comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prinapes illi demones intellegunt᷑ illis gentib prepositi : Sic̃ unꝰ quisq: fideliũ habet sibi bonũ angbn
delegittũ ad custodic̃ su: itt & pagani habent malos angłos quieis principant᷑ ꝑmissionedĩ : Et
sicut michahel p̃positus ẽ gentiuideoꝵ  de quodict᷑ & nemo ẽ mihi adiutor nisimichahel princeps
ur̃ : tit habent & gentes in in fidelitate manentes malos principes : Dic amus & altius : Apłs re¬
rabilis aluque quã plurimi : & sic̃ ppłs istł signi ficcibat populũ credentiũ quis ueri is rahelite.
itam alireges & principes cũ suisgentib: quicontita populũ dĩ pugnabant ũt fuer̃ reges isma

Expanded text:
gentibus praepositi. Sicut enim unusquisque fidelium habet bonum angelum delegatum ad custodiam sui, ita et pagani habent malos angelos, qui eis principantur permissione Dei. Et sicut Michael praepositius est genti Judaeorum, de quo dicitur: « Et nemo est mihi adjutor, nisi Michael princeps noster , » ita habent et gentes in infidelitate manentes malos principes. Dicamus altius: Apostolus, rerabilis, aliique quamplurimi; et sicut populus Iita mali reges et principes cum suis gentibus, qui contra populum Dei pugnabant, ut fuerunt reges Isma
Abbreviated transcription (Latin):
tiseius conforttimini : Indute uos armaturt̃ dĩ : ut possitis stare aduersus in sidicis diaboli: in hoc
nomine qđ ÷ armatuna : cõphendunt᷑ omat uescibellica : lorica uidelic&. galeci. scutũ. lanceti tela
edertiq instrum̃ti armoꝵ̃: Spirittalit̃ aut̃ quid debemꝰ intellegere ꝑarmaturã dĩ : dnm̃ ihm̃¬
xp̃mciui ꝓtectione defendunt᷑ om̃s electi & quẽ in duunt᷑. iuxtti qđ idẽ apłs alias dic̃: Quotq̃t in
tatẽ patientic̃ castiatiẽ in ansu&idinẽ .estote agnꝰ id÷ mites. leo. fostes infide inbono
opere & contradicibolũ. Estote &uitulus mortficantes uos metipsos cũ uitiis & concupis¬
centus ut possitis fittre adũ sus insidices diciboli: Multis modis in sidiatur nob diabolus
Sed contit hosom̃s debemꝰ nosurilit̃ pugnare. ne possimꝰ supentuti: Poterat aliquis duere.
Oapłe quare p̃cipis nosomẽm armaturt̃ dĩ induere : ad hȩc ille subiunex̃ : Quia ñ ẽ nob con¬

Expanded text:
tis ejus confortamini. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. In hoc nomine quod est armatura comprehenduntur omnia vasa bellica, lorica videlicet, galea, scutum, lancea, tela, caeteraque instrumenta armorum; spiritaliter autem quod debemomnes electi, et quam indunt, juxta quod idem Apostolus alias dixit: Quotquot in tatem, castitatem, mansuetudinem: estote agnus, id est mites: leo, fortes in fide et bono opere contra diabolum: estote et vitulus, mortificantes vosmetipsos cum vitiis et concupiscentiis, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Multis modis insidiatur nobis diabolus.sed contra hos omnes debemus nos viriliter pugnare, ne possimus superari. Poterat aliquis dicere: O Paule, quare praecipis nos omnem armaturam Dei induere? Ad haec ille subjunxit, quia nob
Abbreviated transcription (Latin):
bemꝰ nosipsos seducimꝰ &uentas in nob ñ est : Nẽ enĩ homo suꝑterrã qui faciat bonũ & ñ pecc&
Qua ꝓpt neliusẽ ut resertimꝰ hȩc uerba ad genertilẽ resumeitionẽ : quando ert gloriosa qe ful¬
gebit sic̃ sol inregnõ patris su &erit sine maculcipeccati &sinerugta dupliccttas quia incorruptibi¬
usert in corpore & in cõmittibilis in anima : Perhoc &ict qđ dic̃ sincmacula & sineruga : õstendit
m̃to uestieris. Veftim̃tũ enĩ qđ dẽ sol& habere maculas : & quasdã notas exaliqua tinctione
& sol& eẽ rugatũ id ÷ plicitũ & duplicatũ ꝑ loci : Et & est aliud uestim̃tũ : qđ neq maculã neq
nemo hodio habet : sicetiã uxorẽ suc̃ ñ deb& hodio habere qr de corpore eius facitiẽ : Alit̃ :

Expanded text:
 , etc. Non est homo super terram, qui faciat bonum, et non peccet . Quapropter melius est ut referamus haec verba ad generalem resurrectionem, quando erit gloriosa, quia fulgebit sicut sol in regno Patris sui, et erit sine macula peccati, et sine ruga duplicitatis: quia incorruptibilis erit in corpore, et incommutabilis in anima. Per hoc etiam quod dicit sine macula et ruga, ostenditimento vestieris . Vestimentum enim quoddam solet habere maculas et quasdam notas ex aliqua tinctione, et solet esse rugatum, id est plicatum et duplicatum per loca. Est et aliud vestimentum, quod neque maculam neque m odio nemo habet, sic etiam suam uxorem nemo debet odio habere, quia de corpore ejus facta est. Aliter:
Abbreviated transcription (Latin):
Subiectunuicẽ intimore xp̃i : Sicut auditores & subiecti suis p̃latis subditis causa oboedientiȩ & re¬
uerentiȩ : sic debent etiã p̃lati humilia rese erga subiectos inquantũ uident illos aequales sibi inuir¬
tutib & uitȩ mentis: Inquantũ aut̃ uident illo serigere in suꝑbiã contitise &utici sectun. debent offi¬
cũ uidiss& corneliũ centuriotẽ cũ om̃ĩ domo sua humilit̃ seuelle adorare : e contra ille humiliauit se
illidicens: Surge. Nã &ego homo sũ : Vbi aũt uidit a naniã & saphirã aui uentatts recedere
&uitis subiaere : potentiã suo fficii & p̃positurȩ ostendit solo uerbo int̃ficiens illos : Sedifta
omĩ cuintimore xp̃ĩ s̃ agenda : id ÷ ꝓ amore dĩ ñ causa adulationis neq patrocinationis qđ quidã
faciunt ut possint inuenire gratiã p̃lati & liberius qđ eis delectat operent᷑ : Viri diligite uxo

Expanded text:
Subjecti invicem in timore Christi. Sicut auditores et subjecti suis praelatis subditi sunt causa obedientiae et reverentiae, sic debent etiam praelati humiliare se erga subjectos, inquantum vident illos aequales sibi in virtutibus et vitae meritis: inquantum autem vident illos erigi in superbiam contra se, et vitia sectari, debent officum vidisset Cornelium centurionem cum omni domo sua humiliter se velle adorare, econtra ille humiliavit se illi, dicens: Surge, nam et ego homo sum . Ubi autem vidit Ananiam et Saphiram a via veritatis recedere, et vitiis subjacere, potentiam sui officii et praepositurae ostendit, solo verbo illos interficiens . Sed ista omnia in timore Christi sunt agenda, id est pro amore Dei, non causa adulationis, nec patrocinationis, quod quidam f
Abbreviated transcription (Latin):
uersa &a uidȩis facillime ẽ superata : Sed querendue : quomodo pugnare possimꝰ contitdemo
orindo : ita & nos superatodiabolo adño benedicimeret mur: Ceterũ quen potest. ubi acce¬
perit apłs uidȩ mones & malignos sp̃s principes & pote stittes ac rectores tenebra rũ harũ¬
quondec quib dicebat : fuistis aliquando tenebrȩ iđt in fideles dm̃ ignorantes & peccatores Ad qđ
dicendũ qr ex libro danihelis illud accepit ubi legit᷑ princeps grecor̃ & princeps ꝑserã : ex libro
quoq: etechielis ubidicit᷑ ad principẽtyri : Tusignaculũ similitudinis in pcuntid yso difuisti &eBera¬

Expanded text:
versa est, et a Judaeis facillime est superata . Sed quaerendum est quomodo pugnare possumus contra daeversa est, et a Judaeis facillime est superata . Sed quaerendum est quomodo pugnare possumus contra daeorando, ita et nos, superato diabolo, a Domino benedici mereamur. Caeterum quaeri potest, ubi acceperit Apostolus, ut daemones et malignos spiritus principes et potestates ac rectores tenebrarum haruquondam, quibus dicebat: « Fuistis aliquando tenebrae , » id est, infideles Deum ignorantes et peccatores. Ad quod dicendum, quod ex libro Danielis illud accepit, ubi legitur: « Princeps Graecorum, et princeps Persarum . » Ex libro quoque Ezechielis, ubi dicitur ad principem Tyri: « Tu signaculum similitudinis in paradiso Dei fuisti
Abbreviated transcription (Latin):
minib: &potesitat exertendo suꝑillos regunt illos potius ad melũ quã ad bonũ ipsiq appellan¬
t̃ spintitlia sib̵ doe monia nequitiȩ iđt malitȩ quimortant᷑ in hoccere. Caelũ deniq: appellat᷑
aer in scripturis sacris unde &aues caeli dicunt᷑ Quut philo sophi dixer̃ & docto res&iã ntopi¬
nant᷑ utuplenꝰe doe monib: & malignis spiritib sicut radius solis minutis sinis puluisculis : Contra
hosergo pugnandũẽ nob̵ potius quã contra homines constantes ex sccame & scinguine : qe quic quid
mali c̃titinos homines machinant᷑ ab illis eis suggent᷑ : Et si superauerim illos quis princpes malitiȩ
& quoꝵ in stincta uitia cetrnis irȩ contrti nosseuiunt : tuno sticile superare poterimꝰ oms ministros
illius : Verbigtã sic̃ superato principe exeratꝰ stcile fugat᷑ : qđ ꝓbari potest ex libro uidith
quona rrtnte discimꝰ quiti olo ferne princi pemilitiȩ int̃empto. multitudo exercituũ in fagã

Expanded text:
minibus, et potestatem exercendo super illos, regunt illos potius ad malum quam ad bonum. Ipsique appellantur spiritalia, subaudis daemonia, nequitia, id est malitia, qui morantur in hoc aere . Coelum denique appellatur aer in Scripturis sacris. Unde et aves coeli dicuntur. Qui, ut philosophi dixerunt, et doctores nostri opinantur, ita plenus est daemonibus et malignis spiritibus, sicuti radius solis minutissimis atomis. Contra hos ergo tam pugnandum est nobis, quam etiam contra homines constantes ex carne et sanguine, quia quidquid mali contra nos homines machinantur, ab illis suggeritur. Et si superaverimus illos qui sunt principes malitiae, et quorum instinctu vitia carnis nostrae contra nos saeviunt, tunc facile superare poterimus omnes ministros illius, verbi gratia, sicut superato principe, exercitus facile fugatur. Quod probari potest ex libro Judith, quo narrante, dicimus quia Holoferne principe militiae interempto, multitudo exercituum in fugam
Abbreviated transcription (Latin):
calix que uob̵ trdo nouũ teflam̃tũ significat ut fulgentius dic̃ : Vt nouũ testia¬
mentũ ẽfirmat in meo sangiunt : siue ꝑ meũ sanguinẽ : Calicẽ noui testumtidic: ad
distinctionẽ uetens testumti. qđ confirmatũ ẽ sanguine hẏrtorũ &staurorũ sic̃ habet᷑
in exodo dicentemorse adpopulũ quando collegit sangune byrtoꝵ̃ incalice uł pa

Expanded text:
calix quem vobis trado, Novum Testamentum significat, ut Fulgentius dicit, vel Novum Testacalix quem vobis trado, Novum Testamentum significat, ut Fulgentius dicit, vel Novum Testamentum confirmat in meo sanguine, sive per meum sanguinem. Calicem Novi Testamenti dicit ad distinctionem Veteris Testamenti, quod confirmatum est sanguine hircorum et taurorum, sicut habetur in Exodo, dicente Moyse ad populum quando collegit sanguinem hircorum in calice vel pa
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs enĩ diredẽ ptornr̃ consulens nrȩ fragilitacti. qr cognouit nos fragilescẽ ad peccun¬
dũ tradidit nob̵ hoc sucrum̃tũ. ut q ipse iũ ñ potest mori & nos cotidie peccamus. hu¬
beumꝰ uerũ sacrificiũ. quo possimꝰ expiari: Ideoq qr unũ corpus fuciuNt. & ꝓnr̃ re¬
infigeret cordib: & memoriȩ eoꝵ : aegit more cui cũq hominis. qui apꝓpinquans morti.
quotiescũq illud uideris. recorderis mei: Quiamicus ad mitens illud munꝰ siuamici
cuarissimi : sicũ toto animo dilex̃ ñ potest ñ dolere & tristuri demorte amici. quoties¬
cũq munꝰ sibi dimissũ conspic̃: Simłt nos quotie scũq accedimꝰ ad consecrandũ uł ꝑ
cutimort &copunctione cordis omĩq: reuerentia debem accedere. recobentes quanto
dit eis : p̃quũ coenauit dicens: Hic calix nouũ testamtũ e in meo sungiune. iđt hic

Expanded text:
os fragiles esse ad peccanos fragiles esse ad peccandum, tradidit nobis hoc sacramentum, ut quia ipse jam non potest mori, et nos quotidie peccamus, habeamus verum sacrificium quo possimus expiari. Ideoque quia unum corpus faciunt et pro nostra reinfigeret cordibus et memoriae eorum, more cujuscunque hominis egit, qui appropinquans morti quotiescunque illud videris, recorderis mei. Qui amicus admittens munus illud amici sui charissimi, si eum toto corde dilexit, non potest non condolere ei et tristari de morte amici, quotiescunque munus sibi dimissum conspicit. Similiter nos quotiescunque accedimus ad consecrandum, vel cum timore et cumpunctione cordis, omnique reverentia debemus accedere, recolentes quanto icens: Hic calix Novum Testamentum est in meo sanguine, id est
Abbreviated transcription (Latin):
pascha sic̃ supra diximus. qđ in memoriũ suȩ passionis & nrȩ redẽptionis ecđȩ
suȩ reliquit frequentundũ: fregit ipse panẽ quediscipulis porrexit : ut ostende¬
ret corporis sui fractionẽ & passionẽ sine suu sponte non et̃ uenturũ sicut ipse
anteu dixerat: Potestictẽ habeo ponendi animã mec̃ : Accipite & mandu
cũ uirtute diuinitatis q̃ illũ panẽ replet uerũ corpus ẽ xp̃i. nec s̃duo corpora illa
curo quã assũpsit &iste panis. sed unũ uerũ corp xp̃ĩ fuciunt: Intuntũ: utdũ
ille frungit᷑ & cõmeditur : xp̃s immoletur & cõmeditur. &tum̃ uiuus maneat: Et sic̃
illud corp qđ incruce de posuit ꝓnr̃a sulute & redẽptione ẽ inmolatũ : ita cotidie ad
nrum salutẽ & redeptionẽ iste panis do offertur. quilicet panis uideatur. corp̃. expĩ¬

Expanded text:
pascha, sicut supra diximus, quod in memoriam suae passionis et nostrae redemptionis, Ecclesiae pascha, sicut supra diximus, quod in memoriam suae passionis et nostrae redemptionis, Ecclesiae suae relinquit frequentandum. Fregit ipse panem quem discipulis porrexerat, ut ostenderet corporis sui fractionem et passionem, sine sua sponte non venturam, sicut ipse antea dixerat: Potestatem habeo ponendcum virtute divinitatis, quae illum replet, verum corpus est Christi. Nec sunt duo corpora illa caro quam assumpsit et iste panis, sed unum et verum corpus sunt Christi, in tantum ut dum hic frangitur et comeditur, Christus immoletur et comedillud corpus quod in cruce deposuit pro nostra salute et redemptione est immolatum, ita quotidie ad nostram salutem et redemptionem iste panis Deo offertur, qui licet panis videatur, corpus e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ bene agitis in quibidũ reb:: in hoctam̃ ñ laudo uos qđ eccłam despicubilem.
fiutis. & tulit̃ iũ hebrii corpꝰ: dnĩ ꝑcpitis. & quod facies pauperã confunditis:
E go eni accepi ad ño: quod & tradidiuob̵. Iđt misteriũ corporis & sangiunis dñi
quo modo debeatis sumere. si cut mihi reuelauit dns. itatradidi uob̾. in suꝑ etiã
quid significuret illud sucram̃tũ. sic̃ insequentib: dicturusẽ. quando ꝑ gebat da¬
mascũ &iecatusẽ: Vt tunc manifesticuit eidñs hoc intercetera. uł quando po¬
sitꝰ ẽ in extu sim̃tis dueẽt intẽplo: ac sic demũ tradidit chorinthus. quando mo
ipsa norte quaerat tradendusauida: accepit panẽ. & gratias agens. fregit
& dix̃ : finitis sollempniis ueteris paschȩ : quȩ in cõmemorationẽ antiquȩ libe¬
rationis populidi de ȩgẏpto agebant᷑ om̃ib annis. transut stactim ad nouum

Expanded text:
hoc quod bonum agitis in quibusdam rebus; in hoc tamen non laudo, vosque Ecclesiam Dei despicabilem hoc quod bonum agitis in quibusdam rebus; in hoc tamen non laudo, vosque Ecclesiam Dei despicabilem facitis, et taliter jam ebrii, corpus Domini percipitis, et facies pauperum confunditis. Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis, id est mysterium corporis et sanguinis Domini, quomodo debeatis sumere sicut mihi revelavit, ita tradidi vobis. Insuper etiam quid significet illud sacramentum, sicut in sequentibus dicturus est, quando pergebat Damascum, et caecatus est. Vel tunc manifestavit ei Dominus hoc inter caetera. Vel quando positus est in exstasi mentis, dum esset in templo. Ac sic demum tradidit Corinthiis, quando moripsa nocte qua erat tradendus a Juda, accepit panem et gratias agens fregit et dixit discipulis suis. Finitis solemniis veteris paschae, quae in commemorationem antiquae liberationis populi Dei de Aegypto agebantur omnibus annis, transiit statim ad novum
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunit̃ siue parit̃ cõmedant: Apud ueteres enĩ consuetudo erat hora nona coenu¬
re : ñ in abscondito sedin ꝓpatulo. ne singuluritus luxuriuãgigneret: Et alius quidẽ
esurit: ille uidelicet qui pauꝑtate pmente daret᷑ panetrt ticeo. & uino qđ deferat
ad consetrandũ unde cõmunicetur uł unde preparet sibi conuiuiũ : alius aut̃ diues
quilibet & potens ebrius ẽ & crupulatus. tũ exaliis cibis quã &liũ ex saera m̃tis cor¬
ponis & sanguinis dni : Nũ quid domos ñ habetis ochorinthii ad manducandũ & bi¬
bendũ cõmunesuibos. aut ecclumdi contẽpnitis. iđt de spicabile fucitis & ꝓnihilo du¬
citis. purunte s uob turpiu conuiuuunea. & confunditis eos ciđt uere tunduri fa¬
citis qui non habent. sub alimtu ex quib consetret᷑ corpus xp̃i & sunguis. uł
unde sibi preparent coenã in ipsuec đa sic̃ uos qͥdiuitus habundatis. quid dicã
uo̵: ochorinthii. iđt quid possũ uob dicere prenimio dolore : luudo uos. sub in

Expanded text:
enim consuetudo erat, hora nona coenare, non in abscondito, sed in propatulo, ne singularitas luxuriam gigneret. Et alius quidem, vestrum, esurit, ille videlicet qui paupertate premente caret pane triticeo et vino quod deferat ad consecrandum, unde communicetur, vel unde praeparet sibi convivium. Alius autem, dives quilibet et potens, ebrius est, et crapulatus tam ex aliis cibis quam etiam ex sacramentis corporis et sanguinis Domini. Nunquid domos non habetis, o Corinthii, ad manducandum et bibendum, communes cibos? Aut Ecclesiam Dei contemnitis, id est despicabilem facitis, et pro nihilo ducitis, parantes vobis turpia convivia in ea, et confunditis eos, id est verecundari facitis, qui non habent? alimenta, ex quibus consecretur corpus Christi et sanguis, vel unde sibi praeparent coenam in ipsa Ecclesia, sicut vos qui divitiis abundatis. Quid dicam vobis? o Corinthii, id est, quid possum vobis dicere prae nimio dolore? Laudo vos, subaudis in
Abbreviated transcription (Latin):
siue in fideles subiciuntur : iudelic& dũ aut conuersi in spirtnte dõ credunt un xpm huma¬
nitus passũ. mortuũ. ab inferis presurredionis glam eildpsum. aut etã in suaduricia ꝑ

Expanded text:
sive infideles subjiciuntur, videlicet dum aut conversi inspirante Deo credunt in Christum humanitus passum, mortuum, ab inferis per resurrectionis gloriam elapsum, aut etiam in sua duritia
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnat homine peccatorẽ iniquus ÷ qr n recte iudicat: Potius enĩ deber&e illũ ho¬
norare uus iniꝗtas illu lauclabilẽ facit: Sed qr hocuerũ non ÷ subdit apłs: Scdm¬

Expanded text:
damnant hominem peccatorem: iniquus est, quia injuste judicat; potius enim deberet illum hodamnant hominem peccatorem: iniquus est, quia injuste judicat; potius enim deberet illum honorare, cujus iniquitas illum laudabilem facit. Sed quia hoc verum non est, subdit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Ait̃ Iustificeris indulgentiã peccati dando ad te conuersis sicut ꝓmittis & uincas re¬
mitendo peccata dũ diceris ñ posse dimaterȩ: Si aut̃ iniquitas nrã iustitiã es mendat
quid dicemꝰ : erans quidã minꝰ ꝑfecti quidicebant uelle dm̃ ut nos peccem: utipse solus
cõparatione nr̃i uissus appareret & dũ peccatũ nob̵ dimitter& qđ misericorssit pa¬
te facer & ideo etiã uel leeũ ut nos m̃tiam᷑ ut ipse solus uerax inueniat᷑. Qđ sutaess&
iniuste dã pnarem᷑ abillo quimalo nr̃õ crescer& magnusq fieret. Contra illo stales
tia destruentis. Si inquit imꝗtas nrã & m̃daciũ dĩ iustitiã & scitatẽ atq ueritatẽ
cõmendat id ÷ laudabilẽ facit quid dicemꝰ comendatio aliquando ꝓlaude ponit᷑
suille uult uet peccemꝰ sicut ꝗdã stultoꝵ dicunt qđ nefas: in suꝑ cogitare quando

Expanded text:
Aliter: Justificeris indulgentiam peccati dando ad te conversis sicut promittis, et vincas reAliter: Justificeris indulgentiam peccati dando ad te conversis sicut promittis, et vincas remittendo peccata dum judicaris non posse dimittere. Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Erant quidam minus perfecti qui dicebant ideo velle Deum ut nos peccemus, ut ipse solus comparatione nostri justus appareret dum peccatum nobis dimitteret, et quia misericors sit patefaceret: ideo etiam velle cum ut nos mentiamur, ut ipse solus verax inveniatur. Quod si ita esset, injuste damnaremur ab illo qui malo nostro cresceret, magnusque fieret. Contra illos tales tiam destruit. Si, inquit, iniquitas nostra et mendacium Dei justitiam et sanctitatem atque veritatem commendat, id est laudabilem facit, quid dicemus? Commendatio aliquando pro laude ponitur, si ille vult ut peccemus, sicut quidam stultorum dicunt, quod nefas est insuper cogitare quando
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerit numerus filioꝵ isrł quasia rena maris reliꝗȩ salue fient : Est aut̃ dsuerax :
eiꝰ & ꝑ aliũ ꝓphetã desalute reliquiarũ totũ conpleuit : Om̃is aut̃ homo contradicens
ꝓmissionib: dĩ ÷ mendax ÷ uł om̃is homo inquantũ aseipso ÷ m̃dax ÷ : in quantũ uerax
adõ: Sicut scriptũ ÷ Vt usti ficeri sinsermonib: tuis & uincas dũ uidicaris : iustifi¬
ceris id ÷ iustus p̃diceris &ueraxintiuis ꝓmissionib: diuncas explendo illas dũ iudicaris
a populis : Dauid post quã factus ÷ adult̃ & homicida uxorẽ uriȩ accipiendo & illũ
gladio filioꝵ a mon int̃ ficiendo : dicebant multi : Vacuee fficiet᷑ ꝓmissio omnipotenti sdi
que facta ÷ ad auid qđ ex semine illius xp̃sess& nasciturus : qr ñ conuenit nascixpm. deho¬
fueritnatꝰ iniustũ atq indignũ erit demalefico & peccatore homine originẽ ducat :
feci : &de p̃cat᷑ utds̃qđ ꝓmisit opere cõpleat contradicentesq: m̃daces ostendat

Expanded text:
si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvi fient. Est autem Deus veraxejus, et per alium prophetam de salute reliquiarum totum complevit. Omnis autem homo contradicens promissionibus Dei, mendax est; vel omnis homo in qua Deo. Sicut scriptum est: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Justificeris, id est justus praediceris, et verax in tuis promissionibus et verax explendo illas, dum judicaris a populis. David, postquam factus est adulter et homicida, uxorem Uriae accipiendo, et illum gladio filiorum Amon interficiendo, dicebant multi: Vacua efficietur promissio omnipotentis Dei, quae facta est ad David, quod ex semine illius esset Christus nasciturus, quia non convenit Christum fuerit natus, injustum atque indignum erit ut de malefico et peccatore homine originem ducat. eus quod promisit opere compleat, contradicentesque mendaces ostendat.
Abbreviated transcription (Latin):
Circũ cisiotiero cordis & in spũ : ÷ ab latio infidelitatis & susceptio fideixp̃i atq expo¬
liatio uitioꝵ & est sensus : Quitantũ modo genere & nomine ẽ iudeus excircũci¬
sionẽ carnalit̃ obseruat ñ plac& dõ neq: meret᷑ laudari abillo quãuis ab hominib:
laudetur: Qui uero in occulto in corde c̃ iudeus id ÷ confitens dm̃ & incordeẽ cir¬
cũ cisus abbomni in fidelitate ab homnimala uoluntate & cogitatione plac&dõ & mne¬
ret laudari adõ audiens abillo: Euge bone serue & fidelis intra ingaudiũ dñitiui :¬

Expanded text:
cordis, quae fit in spiritum, est ablatio infidelitatis et susceptio fidei Christi, atque exspoliatio vitiorum. Et est sensus: Qui tantummodo genere et nomine est Judaeus, et circumcisionem carnaliter observat, non placet Deo, neque meretur laudari ab illo: quanquam ab hominibus laudetur; qui vero in occulto, in corde est Judaeus, id est confitens Christum, et in corde est circumcisus ab omni infidelitate et ab omni mala voluntate et cogitatione, placet Deo et meretur laudari a Deo, audiens ab illo: Euge, bone serve et fidelis, intra in gaudium Domini
Abbreviated transcription (Latin):
liũ in salutẽ omni hom ini credenti ꝗa ꝑillã fidẽ & operationẽ quã euu angeliũ ad nuntiatꝰ
decreuit ds̃ s aluare genꝰ humanũ : Pre ferunt᷑ modo uide igrecis uł ꝗa ante illos legesd¬
uinas humanasq habuore ł quia e nutriti in lege ato ꝑ cognitionẽ legis ꝑuener anteillos
ad fidẽ euuangelu : Videlu& quando postascensiort̃ dominicã p̃dicantib: apł̃is crd dor ex

Expanded text:
uam Evangelium annuntiat. uam Evangelium annuntiat. decrevit salvare genus humanum. Praeferuntur modo Judaei Graecis, vel quia ante illos leges divinas humanasque habuere: vel quia enutriti in lege, cito per cognitionem legis pervenerunt ante illos ad fidem Evangelii, videlicet quando post ascensionem Dominicam praedicantibus apostolis crediderunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
qui romȩ estis eiuuiangelitare :: Ordo uerboꝵ est pariterq & sensus. Qui s pientibus
&insipentib: debitor sũ uob quoq: qui rome estis multo prumptior e mea uo sintes tadues¬
uuangelizandũ Et sicut defide omniũ geratiũ : ita &iã deꝓfectũ urãe fidei obto magnis sub¬
limisq fulgeren: Nonenĩ erubesid euu angelĩ : sub̵ p̃dicarȩ : Quidaẽ eredoban infilut¬
dĩ & uerecundabant᷑ p̃dicare qđ natus ers& ex femina : qđ crucifixus qua si nolentes inui¬
riã facere dĩ filio : Sed hoc non erubes cebat ꝓauł ꝗdicebat Ronerubesco eiuian feliũ pcliare
sidicer& aliis uerb : Nonerubes cofiliũ dĩ p̃dicare in fine tẽpoꝵ: natũ quẽ scio anteoma scłas
equalẽ patrigenitũ Nonerubes comortuũ p̃dicare quẽ scio superata morte tertia sur¬
rexissediẽ & deindecelos penetrasse : & qua si dicer & aliquis quare ñ erubescis ciui angeliũ m

Expanded text:
re. Ordo verborum est, pariterque sensus. Quia sapientibus et insipientibus debitor sum, vobis quoque qui Romae estis: multo promptior est mea voluntas ad evangelizandum: et sicut de fide omnium gentium, ita etiam de profectu vestrae fidei opto magnus sublimisque fulgere. Non erubesco eDei et verecundabantur praedicare quod natus esset ex femina, quod crucifixus, quasi nolentes injuriam facere Dei Filio, sed hoc non erubescebat Paulus qui dicebat: Non erubesco Evangelium praedicare, ac si diceret aliis verbis: Non erubesco Filium Dei praedicare in fine temporum natum, quem scio ante saecula aequalem Patri genitum. Non erubesco mortuum praedicare, quem scio superata morte tertia surrexisse die, deinde coelos penetrasse. Et quasi aliquis diceret, quare non erubescis Evangelium?
Abbreviated transcription (Latin):
dã die đ qđ nosistadicimꝰ sed ñ sumꝰ tales quales dicimt &e blas phemam̃ neq docen
illa quedicunt nos docerȩ quoꝵ dãpnatio iusta ÷ sulluntalib ꝑ manseri q ut ꝑ mala spe¬
renđ acciperebona & in suꝑ qx m̃datiũ de nob̵sentiunt RIos auit̃ n debemꝰ dicere facii
ueniant meliora : Quidigit᷑ pcellimꝰ eos r nequaquã. Reuertit᷑ iterũ a superiora ubi
dix̃ quid ÷ amplius uideo quã greco: Quidigit᷑ dicimꝰ p̃c ellims eos icd inus quid excellen¬

Expanded text:
idam dicunt quod nos ista dicamus; sed non sumus tales quales dicimur et blasphemamur, neque docemus illa quae nos dicunt docere; quorum damnatio est justa accipere bona et insuper quia mendacium de nobis sentiunt. Nos autem non debemus dicere: Faciamus  faciamus bona ut veniant meliora. Quid igitur? Praecellimus eos? Nequaquam. Revertitur iterum ad superiora: ubi dicit quod est amplius Judaeo quam Graeco. Quid igitur? Praecellimus eos? id est nunquam excellen
Abbreviated transcription (Latin):
sũ mant siue ꝑ ficit & obseruatꝰ ñ uidicabit uł dã pnabitte conparatione scilic& melioru
facti qui ꝑlitteralẽ intellegentiã & circũ cisionẽ carnalẽ legẽ p̃uaricaris : utiq dã p¬
nabitte sicut diximꝰ. qr ille spiritalẽ intellegentiã in lege scrutando requirit tusem ꝑ
carnali intellectu delectaris suꝑficiẽ tantũ modo lingendo: Nonenĩ qui in manifes¬
to & inpuplico iudeus ÷ sub̵ plac& dõ Neq: circũcisio que in manifesto & incarne ẽ pla

Expanded text:
paratione, sed melioris facti quia per litteralem intelligentiam et circumcisionem carnalem legem praevaricaris? Utique damnabit te, sicut diximus, quia ille spiritualem intelligentiam in lege scrutando requirit: tu semper carnali intellectu requiris, superficiem tantummodo legendo. Non enim qui in manifesto Judaeus est, subaudis placet Deo; neque circumcisio quae in manifesto et in car
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scribe & pharisei & philoso phigentiũ quoꝵ ora & fauces adhoc patebanTut simpliciores quosq
sua praua doctrina int̃ ficerenT: Alit̃ : Sepul crũ patens qui lib& existit qui malũ apertis indicus
cogitando meditat᷑ ac deinde in p̃sentia sin ealiqua metu autuerecundia operat᷑. Lingiuis suisdo¬
loseagebant: Doloseagebant iudei quando uolebans dnm̃ callide suis sermonib: decipere dicettes:
Mlagist scimꝰ qra ueraxes &ecetera talia : Cenenũ aspidũ sub labuiscoꝵ Aspismordendo in fundit uenũ
aduersus x pm erudelissima ȩctatrit eoꝵ nalitia Sublabus aut̃ dicit id÷ incorde ubi concip

Expanded text:
sicut scribae et Pharisaei et philosophi gentium, quorum ora et fauces ad hoc patebant, ut simpliciores quosque sua prava doctrina interficerent. Aliter: sepulcrum quilibet patens existit, qui malum apertis indiciis cogitando meditatur, ac deinde in praesentia sine aliquo metu aut verecundia operatur. Linguis suis dolose agebant. Dolose agebant Judaei, quando volebant Dominum callide suis sermonibus decipere dicentes: Magister, scimus quia verax es , etc. Venenum aspidum sub labiis eorum. Aspis mordendo infundit venenum, adversus Christum crudelissima exstitit eorum malitia. Sub labiis autem dicit, id est corde: ubi concip
Abbreviated transcription (Latin):
niustitia detinebant qui ueridĩ religionẽ atq honore iniuste creaturȩ: quantũ mipsis
erat ad tribuebant dicentes lapidi ds̃m̃s es t uliori uus tearatur Qudntũ mpss

Expanded text:
in injustitia detinebant, qui veri Dei religionem atque honorem injuste creaturae, quantum in ipsis in injustitia detinebant, qui veri Dei religionem atque honorem injuste creaturae, quantum in ipsis erat, attribuebant, dicentes lapidi: Deus meus es, et ligno: Tu me genuisti. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
gelu: q ea que dieiudicu & dñi aduentu diximꝰ inibi continent᷑ : Cȩlienĩ nominȩ ecła censat
sicutipsa uertas dicit: Simile ÷regnũ celoꝵ: decẽ uirginib: In a pocalypsi quoq: iohannis
onultis in locis cli nominede sig nat᷑: Potes ł & ab solute intellegi qđ dicit᷑ decelo manifes¬
tari diuina uindicta hoc ÷ decuu angelio dequo dñ sdicit : Simile ẽ regnũ celoꝵ ferñto¬
iundicta suꝑ omnẽ im pietatẽ & inuistitiã : Impietas ido latriã signi ficat : ut habet᷑ in ha¬
haria : Impietas sedebat suꝑ talentũ plũbi : Iniustitia ÷ q̃ue contradm̃ & ꝓximũ quis in¬
uisteait : & est sensus : Vindictadĩ quã in euuangeliods̃s cõminat᷑ ueni& suꝑ om̃s
idolatras & peccatores: Sequit᷑: Eoꝵ hominũ dico : qui ueritatẽ di iniustitia detinent : Sin¬
plexuerita sds̃ in uisibilis & in cõmutabilis est : Cuius religionẽ iniustitia detenuer
quicultũ solidõ dignũ ereaturis corruptibilib: inpendendũ uidicauer : Veritatẽ dii

Expanded text:
de die judicii et Domini adventu diximus, ibi continentur. Coeli enim nomine Ecclesia censetur. Sicut ipsa Veritas dicit: Simile est regnum coelorum decem virginibus . In Apocalypsi quoque Joannis multis in locis coeli nomine designatur. Potest et absolute intelligi, quod dicitur de coelo manifestari divinam vindictam, hoc est de Evangelio de quo Dominus dicit: Simile est regnum coelorum fermentovindicta, super omnem impietatem et injustitiam. Impietas idololatriam significat, ut habetur in Zacharia: Impietas sedebit super talentum plumbi. Injustitia est qua contra Dominum et proximum quis injuste agit, et est sensus: Vindicta quam Dominus in Evangelio comminatur, venit super omnes idololatras et peccatores. Sequitur: eonvisibilis et incommutabilis est, cujus religionem in injustitia detinuerunt, qui cultum soli Deo dignum creaturis corruptibilibus impendendum judicarunt. Veritatem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tantiado famulantiũ aliquid occulto abstralit sacrilegiũ ꝑ petrat : Spiritalit̃ uero
sacrilegiũ ÷ sacroꝵ uerboꝵ p̃uaricatio : Quim legegloriaris quare ꝑp̃uaricationẽ legis
dm̃ ighort oras đs in honorat᷑ dũ uoluntas &iussio illius calcat᷑ & p̃nihilo ducit᷑ Sic
dicit᷑ in honorari rex uł que lib& potestas dũ epistola illius ñ obseruat᷑ p ceptumq: eiꝰ
ñ custodit᷑ Nom̃ enĩ dĩ ꝑuos blasphemat᷑ int̃ gentes sicut scriptũ ÷ inrsara. Captiuatus¬
populus srł inbabilonẽ &inassirios ceterasq: gentes nom̃ dĩ ꝑ illos blas phemabat᷑ qu
dicebanT ostes illoꝵ cũ irrisione : Eccequẽ dm̃ colebatis quiñ ualuit uos liberare demanib:
doilli qui nom̃ sc̃itatis debent habere maleuiuunt . blas phemat᷑ nom̃ dĩ qr dicunT̃ uidei atq
pagani Ecce populus dñi Ecceappar& quales seruos hab& iħsurt̃ : Circũcisio quidẽ ꝓdest

Expanded text:
tantia Deo famulantium aliquid occulte abstrahit, sacrilegium perpetrat. Spiritualiter vero sacrilegium est sacrorum verborum praevaricatio. Qui in lege gloriaris, quare per praevaricationem legis Deum inhonoras? Deus inhonoratur, dum voluntas et jussio illius calcatur et pro nihilo ducitur Sic dicitur inhonorari rex vel quaelibet potestas dum epistola illius non observatur, praeceptumque ejus non custoditur. Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum os et in Babylonem caeterasque gentes. Nomen Dei per illos blasphemabatur quod dicebant hostes illorum cum irrisione: Ecce quem Deum colebatis, qui non valuit vos liberare de manibus ab hostibus, et quando illi qui nomen sanctitatis deberent habere male vivunt, blasphematur nomen Dei, quia dicunt Judaei atque pagani: Ecce populus Domini, ecce apparet quales servos habet Jesus vester. Circumcisio quidem prodest
Abbreviated transcription (Latin):
apuddiñ sed fac tores legis istificabuntur. hocr iusti habebunt᷑. &iustia epare¬
buus suñtidlle uo lehut dequo dr̃ uolens aut̃ iustificare semetipsũ id :÷ uolens iust̃
appasert Q uiaudit lege & ña dimplet p̃cepta legis niustificat᷑ solũ modo ꝓpt̃
audetũ: Q uiuero ÷ auditor legis& factor utiq lle iustificat᷑ ꝑ legẽ: Cuetaura
ginites quilegẽ ñ habent naturalit̃ ea quelegiss facius eus modi legẽ a baben

Expanded text:
ficabuntur. Hoc est justi habebuntur, et justi apparebunt, sicut ille volebat, de quo dicitur: Volens autem justificare semetipsum , id est volens justum apparere. Qui audit legem, et non implet praecepta ejus, non justificabitur solummodo propter auditum; qui vero est auditor legis et factor, utique ille justificabitur per legem. Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter ad quae legis sunt faciunt; ejusm
Abbreviated transcription (Latin):
idola certaturiadorare ꝓ creatore obscuratũ ÷ ꝑignorantiã Q uideni tetrius actenebro¬
sius quã serpenite sydo uerocoli dicentes enꝰ e sãpientes a semepips s stultifactis in hocet̃
abilus ñess& sapientia a seipsis cã sehabereputa uer̃:. O đenĩ contulit illis diun agretia
gratis abstulit utiq dũ essent in grati: E tmutauer gloriã in corrubtibilis dr̃ in sinilere¬
dinẽ imneginis corraptibilis hominis &uo lucrũ &qua drupedũ &serpentiũ Pmis ꝗ e¬

Expanded text:
adorare pro Creatore, obscuratum est per ignorantiam. Quid enim deterius et obscurius quam serpentes pro vero Deo coli? Dicentes enim se esse sapientes a semetipsis stulti facti sunt in hoc, cum ab illis non esset sapientia, a se ipsis eam se habere putaverunt. Quod enim contulit illis divina gratia gratis, abstulit utique dum essent ingrati. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
plendo ira id ÷ iudiciũ dĩ : Veni& &c indignatio hoc ÷ uindicta siue seuerita sdãpnationis :
tribulatio quoq ueni& eis dereatu conscientiȩ & consideratione peccati & angustia desera
penitentia: Hlecaut̃ om̃a uenieT̃ in omnẽ animã hominis operantis malũ iudei primũ & greti:
egiptũ in animab: septua ginta: Veletiã in animã dicit qr primũ peccatũ concipit᷑ in animo
cogitando acde inde perpetrat᷑ opere : Sed timendũ nimisq formidandã ÷ qđ dicit
in omnẽ animã hominis operantis malũ hec ẽe uentura Mullieñ parcit omp̃s ds̃ ñ angelo¬
ñ amico : Peccauit si quidẽ angelus & ꝓiectus ÷ decelesti sede: Peccauit homo expulsus :
terrãrepmissionis : Icirco aut̃ iudeus gentili inculpa ante fert᷑ quia ipsi ꝗ legẽ moqsi ante
habuer̃ grauius peccauer legẽ naturalẽ & legẽ scriptã p̃uaricando : Inigloria uero

Expanded text:
plendo, ira, id est judicium Dei veniet, et indignatio, hoc est vindicta sive severitas damnationis. Tribulatio quoque venit eis de reatu conscientiae et consideratione peccati, et angustia de sera poenitentia. Haec autem omnia venient in omnem aniAegyptum in animabus septuaginta : vel etiam in animam dicit, quia primum peccatum concipitur in animo cogitando, ac deinde perpetratur opere. Sed timendum, nimisque formidandum est quia dicit: In omnem animam hominis operantis malum, haec esse ventura. Nulli enim parcit Deus: non angelo, non amico. Peccavit siquidem angelus, et projectus est de coelesti sede. Peccavit item homo, et ipterram repromissionis. Idcirco autem Judaeus gentili in culpa antefertur, quia ipsi qui legem ante Moysi habuerunt, gravius peccaverunt, legem naturalem et legem scriptam praevaric
Abbreviated transcription (Latin):
& cirtũ stantiũ neuos derideant sicut supitidictuẽ: Vt quid enilibtas met qua credo
om̃ia ẽẽ munda diudicatur idđt reprehendit᷑ ab aliena consaentia: iđ t siego manduco
om̃ia qud ꝑtinet ad cliquẽ ut me reprehendat. uł quid noat eius reprehensio: siego
sonc illoꝵ loquit̃. quittlic dicebant: Quasi subiungeret a płs: Nondebetis hoc d¬
cere licet scificetis illud qđ sumitis signaculo trinitttis. & inuocatione nominis dĩ

Expanded text:
et circumstantium, ne vos derideant, sicut supra dictum est. Ut quid enim libertas mea, qua credo omnia esse munda, judicatur, id est reprehenditur, ab aliena conscientia, id est: si ego manduco omnia, quid pertinet ad aliquem ut me reprehendat, vel quid nocet ejus reprehensio? Si ergersona illorum loquitur, qui talia dicebant, quasi subjungeret Apostolus: Non debetis hoc dicere, licet sanctificetis illud quod sumitis signaculo crucis, et invocatione nominis D
Abbreviated transcription (Latin):
pectus seueitib malis ꝓponert habundantia seģ̃ bengnitutis locupletetas.
non agere ꝑperũ sed simpliuũ cũ omib: quib debet purttus exhibeti. pullofus¬
tu ꝑnitiosȩ uanitatis influm nihil eorũ quȩs aliena crimina cupiditatis am¬
bite quȩ suas̃ piȩ comunionis bona ñ querere. nullimalũ quib libet iritutus
etos uł inquietudines fundata animitran quillitate sufferre. posthanc uitũ
diuintus poenus cominatus credere ñ metuendo. ꝓmissa pmia sperare guuden¬
do ieuelationẽ filioꝵ di denderare fostit sustinendo ÷ quando uidemꝰ isti &
his similiac aliquos posse. nouerimꝰ neos magnitudine uiruitis suȩ posse qđ uo¬
lunt ardent & fucunt sea beneficio illius cantictis qne ex nob sed diffusuẽ
Sectumini cuntite idt ꝑsequimini: hoc uerbũ continaatione rei significat
sic &ibi hospitiditactẽ sectuntes: Aemulamini sp̃iritalia sub dona. iđt imi¬
operemini linguis loquendo. dȩmones eiuendo : Sed magis emulamimi &diligite

Expanded text:
pectus saevientibus malis opponere, abundantia sanctae benignitatis locupletatos,  cum omnibus quibuslibet puritatem exhibere; nullo fastu perniciosae vanitatis inflari; nihil eorum quae sunt aliena, crimine cupiditatis ambire; quae sua sunt prae communionis bono non quaerere; nulli malum, quibuslibet irritatos etos vel inquietudines fundata animi tranquillitate sufferre: post hanc vitam divinitus poenas comminatas credere non metuendo, promissa praemia sperare gaudendo, revelationem filiorum Dei desiderare, fortiter sustinendo: quando ergo videmus ista et his similia bona aliquos posse, noverimus non eos magnitudine virtutis suae posse quod volunt ardenter et faciunt, sed beneficio illius charitatis, quae non est est persequimini. Hoc verbum continuationem rei significat, sicut et ibi: Hospitalitatem sectantes . Aemulamini spiritalia, subaudis dona, id est imioperemini linguis loquendo, daemones ejiciendo, sed magis aemulamini et diligit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ardiũ cunitictẽ ñ habuero: nihilmibi ꝓdest: Ncienmento: Sienin quid sed
traditio corporis imorie quid ꝓderint habentib carituatẽ : Iosa ergo habenda¬
ẽ. ipsi seetupdic sinc qua pec hele mosine nec mortificatio siue occisio cor pons
nec llic om̃iua siperiu sdicta ił alia quȩiusbona ꝑducunt aliquos ad sulutem
Qsua tuȩlibet actiobona uł passionis nis ex fide ouȩd lectionẽ opent᷑ extiter
nobispde señ porerutt t̃ quaꝓpt nihileis petacti dãpnabilis remanere potent
nec dcent aliquidboni quibi cantus om̃isinquinam̃ti mundatio & bonqu omiu

Expanded text:
autem non habuero, nihil mihi prodest . Nec immerito. Si enim non quid, sed traditio corporis in mortem, quid proderunt non habentibus caritatem? Iest, ipsa est sectanda, sine qua nec eleemosynae nec mortificatio sive occisio corporis, nec illa omnia superius dicta, vel alia quamvis bona perducunt aliquos ad salutem, quia quaelibet acnobis prodesse non poterunt. Quapropter nihil eis peccati damnabilis remanere poterit, nec deerit aliquid boni, quibus charitas, omnis inquinamenti mundatio, et bonorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
fides ul ceteratidu quȩ ñ ꝑfectioni fideliũ sed frigilitati necessuna uidicant᷑
in illu ꝓfectione scoꝵ quom caritate radicati tendunt ꝑuenientib necessanaee
non poterunt cu illis incõparebilit meliora acꝑfectiora successerunt : qr nec
ꝓpheticibiopisent. cũ adilud qđ futurĩ ꝓmatebat impleta ꝑduxent: nec sa¬
entia q̃uelua lucerna quȩdlã in hiu. sđi nocte fideles inluminat. cuimllius utȩdie
quindo adeu quȩ pmysteriũ significabant᷑ acredebant᷑ exfide ꝑfectio xpiana

Expanded text:
ia, quae non solum perfectioni fidelium, sed etiam fragilitati necessaria judicantur, in illa perfectione sanctorum quo in charitate radicati tendunt, praevenientibus necessaria esse non poterunt, cum illis incomparabiliter meliora ac perfectiora successerint, quia nec prophetia ibi opus erit, cum ad illud quod futurum promittebat impleta perduxerit; nec scientia, quae velut lucerna quaedam in hujus saeculi nocte fideles illuminat, cum in illius vitaquando ad ea quae per mysterium significabantur, et credeba
Abbreviated transcription (Latin):
darto p̃cidit᷑ areliquocor poreita pauł apłs destinatus ẽ quidẽ gentib ad p̃ dicatione
seltam nideo separatus est aceteris a postolis ĩte & desiderio : & cũ reliqui apłt songul
i locis p̃dicassent & singula regna tenuissea  uerbigratia andrea sachaia tomasiida
ma theus aethiopiã ille omnib: gentib: & omnib: regnis p̃dicator extitit : Vinde is
dicit Quio peratẽ petro in a postolatũ circũ cisionis operatꝰ &̃ mibiu nt gentes q̃d a¬
le est acsi aliis uerbis dicer& quipetrũ constituit magistrũ iudeoꝵ me quoq ma¬
gistrũ uoluit p̃ficere omnib gentib: in euuangeliũ dĩ : Marcus dicit initiũ eulans¬
gelu ibũ xp̃i iste contracuu angeliũ dĩ subaudit patriseẽ ad firmat: Qua resit ista d¬
uersitas quiaut filius om̃a patrissuas & sua patris Ideoq unũ eiu angeliũ cõmunite
possiden id est bonũ nuntiũ Nã sicut una substantia : patris &fili una potestas una

Expanded text:
rco praeciditur a reliquo corpore, ita Paulus apostolus destinatus est quidem gentibus ad praedicandum, sed tamen non ideo separatus est a caeteris apostolis mente et desiderio. Et cum reliqui apostoli singulis in locis praedicassent, et singula regna tenuissent, verbi gratia: Andreas Achaiam, Thomas Indiam, Matthaeus Aethiopiam, ille omnibus gentibus et omnibus regnis praedicator exstitit; unde ipse dicit: Qui operatus est Petro in atrum constituit magistrum Judaeorum, me quoque magistrum voluit praeficere omnibus gentibus. In Evangelium Dei. Marcus dicit, Initium Evangelii Jesu Christi, iste econtra Evangelium Dei Patris esse affirmat. Quare fit ista diversitas? Quia, ut Filius ait, omnia Patris sua sunt, et sua Patris; ideoque unum Evangelium communiter possident, id est bonum nuntium. Nam sicut una subst
Abbreviated transcription (Latin):
isgnitosꝑAS RMatos Romanosa pellat hic apłs qui exiudeis gentibusq¬
redentes inpastib: italiȩ habitabars : bit pͥtant᷑ aut romani s ublime ss ueco¬
nantes quia ullotẽ pore quo apłs hancepistolã eis misit cunctis gentib principa¬
bant᷑ i deq sublimio res erant omnib: populis &intonabant pcepta publica
a priuata eorũq fama inomniũ hominũ resonabatort: Pauluseriuis ihux p̃i

Expanded text:
os appellat hic Apostolus, qui ex Judaeis gentibus credentes in partibus Italiae habitabant. Interpretantur autem Romani sublimes sive tonantes, quia illo tempore quo Apostolus hanc Epistolam eis misit, cunctis gentibus principabantur. Ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata, eorumque fama in omnium hominum resonabat ore. CAPUT PRI
Abbreviated transcription (Latin):
quod sẽ ecłe contua a paulo uidelic& sergio ꝓ consule quẽ apud ciprũ
conicestit hoc nom̃ sibi tosuit : Vt sicut particus quipartos superauit & geri¬
nicus quigermanĩaut t qui lib& duxromanoꝵ ẽ dictꝰ : sic habeo principe quẽ
superauit: sit apellitus paulus: Beatus uero augustinꝰ. dicit modicũ inte¬
p̃tari paulũ idest Qumilẽ : Vnde ipsedicit : Ego sũ minimꝰ omniũ apostolo¬

Expanded text:
 a Paulo videlicet Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit , hoc nomen sibi imposuit; ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, quilibet dux Romanorum dictus est, sic ab eo principe quem prius superavit sit appellatus Paulus. Beatus vero Augustinus dicit modicum interpretari Paulum, id est humilem. Unde ipse dicit: Ego sum minim
Abbreviated transcription (Latin):
locunt᷑ id ÷ q̃ nullius utilitatis sunt : qͥdicũt apud in feros aliã poenã non sustinere
nisi conscentiai ꝓprici torqueri ñ adtendentes qđ dic̃ isaicis in fine su uoluminis de
repbis : Vermis eorũ ñ moridur &ignis ñ extingu& : Ent enĩ ibi poena intrinse ca
conscientici ꝓ prici qua torquebunt᷑ grauit̃ : erit & extrinsecai uermis &ignis quib cra¬
ciabunt᷑ grtus sime : In ania etiã uerba loquuntur & seductora : quidicunt : Quicre¬
didert & baptitatꝰ fuerit saluuserit. lic& malcioperti agat. qđ omĩno mendcicis simũ ẽ¬

Expanded text:
 poenam non sustineri, nisi conscientia propria torqueri, non attendentes quod dicit Isaias in fine sui voluminis de reprobis: Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur. Erit enim ibi poena intra suam conscientiam qua torquebuntur graviter, erit et extrinsecus vermis et ignis a quibus cruciabuntur durissime. Inania enim verba et seductoria loquuntur, qui dicunt: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit
Abbreviated transcription (Latin):
pientes id ÷ fideles qui sapienticã substanticdẽ in uos habetis: Quantt enĩ distan¬
tia ÷ int̃ tenebras &lum̃ int̃ in fidelẽ & fidelem : tanta distantia ÷ int̃ insipientẽ
& sapientẽ qr lum̃ & sapientia ñ potest eẽ in eo. nisi fidẽ om̃ipis dĩ habeat: Re¬
sẽꝑ uoluit᷑ m̃sib: dieb: & noctib: horis momentisq: currentib: : Sic̃ ergo dicit᷑ malci
eẽ domꝰ quȩ malos habititores habet:. itti dicunt᷑ malidies in quib malti fiunt
amalis hominib: Quid ÷ qđ dic̃ redim̃tes tẽpus : id ÷ urm̃ illud facite : Verbigrã
Ali uendunt illud malci opertndo ad malũ suũ . uos redimite illud uob talia
opera sacuiendo ꝓ quib remunentitionẽ capictis. Quicũq enihoc fac̃ qd sibiẽnci¬

Expanded text:
, « sed ut sapientes » , id est fideles qui sapientiam substantialem in vobis habetis. Quanta enim distan, « sed ut sapientes » , id est fideles qui sapientiam substantialem in vobis habetis. Quanta enim distantia est inter tenebras et lumen, inter fidelem et infidelem, tanta distantia est inter insipientem et sapientem, quia lumen et sapientia non potest esse in eo, nisi fidem omnipotentis Dei habeat. « Remomentisque currentibus? Sicut enim dicitur mala esse domus, quae malos habitatores habet: ita dicuntur mali dies, in quibus mala fiunt a malis hominibus. Quid est quod dicit, redimentes tempus? Id est, vestrum illud facite; verbi gratia: alii vendunt illud, mala operando ad malum suum, vos redimite illud a vobis, talia opera faciendo, pro quibus remunerationem capiatis. Quicunque enim hoc facit quod sibi uti
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ÷ ut peccatta ꝑ confessionẽ & poenitentiã manifestent᷑ : ꝓ pt̃ qđ dic̃ : Quis ÷ qui dic̃¬
hoc: Dicitbecitꝰ hieronimꝰ : qr neq inueten testam̃to neq in eugło iste uersiculus inue¬
niri potest nisi tantũ modo sto in loco. nisi ab hoc loco exempli causo alibi sit positus
Dormire dr̃ & mortuus eẽ qui in peccato iac& : qr anima q̃ peccauerit ipsci moriet᷑:
Surge in quit deuitiis aduirtutes quidormis modo in peccatis : & ex surge a mortius
aduitũ depeccato adbona opent. & p̃bebit tibi xp̃s lum̃ fidei & cognitionis suȩ lu¬
m̃q bonȩ operationis : ER& : Videte quomodo caute t̃buletis ñ qua si
insipientes. sed ut sapientes. Alloquit᷑ apłs ephesios & in illis om̃s homines : ortti¬
t᷑q: ut caute & considerate uiuant. sicut sapientes & ñ sic̃ insipientes : Frs̃ aũt illos
uocat in fide in socetate dilectionis : qr unũ patrẽ dm̃ omĩ potentẽ om̃s habemus

Expanded text:
dicit: Quis est qui dicit? dicit beatus Hieronymus, quia neque in Veteri Testamento, neque in Evangelio iste versiculus inveniri potest, nisi tantummodo in isto loco, nisi et ab hoc loco exempli causa sit alibi positus Dormire dicitur et mortuus esse qui in peccato jacet, quia anima quae peccaverit ipsa morietur. Surge de vitiis ad virtutes, qui dormis modo in peccatis, exsurge a mortuis ad vitam, de peccato ad bona opera, et praebebit tibi Christus lumen fidei et cognitionis suae, lumenque bonae operationis. Fratres, videte quomodo caute ambuletis, non quasi insipientes, sed ut sapientes. Alloquitur Apostolus Ephesios, et in illis omnes homines, hortaturque ut caute et considerate vivant sicut sapientes, et non sicut insipientes. Fratres autem illos vocat in fide et in societate dilectionis, quia unum Pa