comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antiguorum memoriam pre.¬
cedentium patrũ quos ante:
legem & sublege scriptura sancta
demonstrante cognouinius: adhoc
tantummodo proferimus: ut facili¬
us intelligere ualeatis quanta uel
qualis sit huius sacratissimȩ prȩ.¬
sentia diei: cum ommbus his deqͥb
loquimur. sine fine constat honesta.
Nunc ergo reuertamur adeos quos
unla baptismats et effusio sangui
ms xp̃i aberrore patermi delicti.
ac squalore uetustȩ gentilitatis. in
nouo testamento pergratiam sp̃s
scĩ abluendo purgauit: quorum
oculibeati: qui xp̃m in carne ueni-¬
entem uidere meruerunt. Huic
tam prȩclarȩ uisioni iohannes bap¬
tista qui eodeni angelo quoxp̃s
demintiante conceptus. in exordio
prȩdicationis atq baptismatis pri-¬
matum tenebat. Qui iħm peccata
munchi tollentem uidendo agno¬¬
uit. ac digito demonstrauit: cui
merito prȩcursor dñi. prȩco iudi¬
cis. ꝓphȩta altissun nuncupatur:
quia nondum editus. xp̃m mundo
uenturum ꝓphȩtauit: et ad redẽp¬

Expanded text:
antiquorum memoriam praecedentium Patrum, quos ante legem et sub lege, Scriptura sancta demonstrante, cognovimus, ad hoc tantummodo proferimus, ut facilius intelligere valeatis quanta vel qualis sit hujus sacratissimae praesentia diei, quae cum omnibus his de quibus loquimur sine fine constat honesta. Nunc vero revertamur ad eos quos unda baptismatis, et effusio sanguinis Christi, ab errore paterni delicti, a squalore vetustae gentilitatis, in novo testamento, per gratiam Spiritus sancti, abluendo purgavit; quorum oculi beati, qui Christum in carne venientem videre meruerunt. Hujus tam praeclarae visionis Joannes Baptista, qui eodem angelo, quo Christus denuntiante conceptus est, in exordio praedicationis atque baptismatis primatum tenebat, qui Jesum peccata mundi tollentem, videndo agnovit, ac digito demonstravit, quo merito praecursor Domini, praeco judicis, propheta Altissimi, nuncupatur; qui nondum editus, Christum mundo venturum prophetavit, et ad redemp
Abbreviated transcription (Latin):
agerentur et uiderent omnes gia¬
tulari in predicationem eius ut cre¬
eum ex alto. Et corruens stabat¬
lius prȩdicabat. Tunc iratus quidĩ
ex pharisȩis. perticam fullonis ar¬

Expanded text:
agerent, et viderent omnes gratulari in praedicatione ejus, eum ex alto, et corruens gis praedicabat; tex Pharisaeis perticam fullonis ar
Abbreviated transcription (Latin):
rigenda est nobis
fratres ad dm̃ ma¬
ior intentio. ut
uerba sc̃i ȩuangelii quȩ modo in
nr̃is auribus sonuerunt. etiam
mente capere ut cumq possimus.
betur corur̃m. creditis indm̃. et
inme credite. Ne mortem tanqiũ
homines timerent. et ideo tur¬
barentur: consolatur eos etam
dm̃ se esse contestans. Creditis in¬
quit indm̃. et in me credite.
Consequens est enim ut si indm̃
creditis. et inme credere debeatis.
quod non esset consequens. sixp̃c
non esset ds.¬
et sibi metuebant unde audire
debuerunt. non turbetur cor
uestrum:Quis enim eorum ñ
netue. Cret: cum petro dictũ
esset fidentiori atq promptiori.
non cantabit gallus donec me
ter neges: Tanquam ergo essers
abillo p̾erituri. merito tur ba¬
bantur. Sed cum audiunt i⁊
domo patris mei mansiones mul¬
te sunt: siquominus dixissem
uobis quia uado parare uobis lo¬
cum apertur batione recrean¬
tur. certi ac fidentes etiam post
pencula temptationum se apud
dm̃ cum xp̃o esse mansuros.

Expanded text:
rigenda est nobis, fratres, ad Deum major intentio, ut verba sancti Evangelii, quae modo in nostris auribus sonuerunt, etiam mente capere utcumque possimus. betur cor vestrum. Credite in Deum, et in me credite. Ne mortem tanquam homines timerent, et ideo turbarentur, consolatur eos, etiam se Deum esse contestans. Credite, inquit, in Deum, et in me credite. Consequens est enim ut si in Deum creditis, et in me credere debeatis: quod non esset consequens, si Christus non esset Det sibi metuebant? Unde audire debuerunt, Non turbetur cor vestrum. Quis enim eorum non metueret, cum Petro dictum esset fidentiori atque promptiori, Non cantabit gallus donec ter me neges ? Tanquam ergo essent ab illo perituri, merito turbabantur: sed cum audiunt, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; a perturbatione recreantur, certi ac fidentes etiam post pericula tentationum se apud Deum cum Christo esse mansuros.
Abbreviated transcription (Latin):
anima mea in ie est. Stans suꝑ
eum occidi eum : sciebam enim
quod iuiuere non poterat post
ruinam: & tuli diadema quod
erat̾ incapite eius. & armillam.
de brachio eius: & adtuli adteᷤ
dominum meum huc.
dprȩhendens autẽ clauid
uestimenta sua scidit.
omnesq uiri qui eraNT
cum eo: & planxerunt & fle¬
uerunt. & ieiunauerunt usq
aduesperam super saul et
super ionathan filium eius.
et super populum dñi. et suꝑ
domum israhel: quod corruis
Unde es: Qui respondit. Fili¬
us hominis aduenȩ amalechitȩ¬
clauid. Quare non timu¬
isti mittere manũ tuã
ut occideres christum dñi:
Uocansq dauid unum de pue
et mortuus est. Ꝙ ait ad eum
dauid. Sangus tuus super ca
put tuum. os enim tuum locu¬
tum est aduersum te dicens.
ego inter feci christum dñi.
lauxit autem
dauid plauctum huiusce¬
modi super saul et super
ionat han filium eius: et prece¬
pit ut docerent filios iuda ar¬
cum. sicut scriptum est in libro

Expanded text:
anima in me est stansque super anima in me est stansque super eum occidi illum scquod vivere non poterat post ruinam, et tuli diadema quod erat in capite ejus, et armillam de brachio illius, et attuli ad te dominum meum huc. Apprehendens autem David vestimenta sua scidit, omnesque viri qui erant cum eo, et planxerunt, et fleverunt, et jejunaverunt usque ad vesperam super Saul, et super Jonathan filium ejus, et super populum Domini, et super domum Israel, quod corruissUnde es? Qui respondit: Filius hominis advenae AmalecitaDavid: Quare non timuisti mittere manum tuam, ut occideres christum Domini? Vocansque David unum de pueret mortuus est. Et ait ad eum David: Sanguis tuus super cput tuum os enim tuum locutum est adversum te dicens ego interfeci christum Domini planxit autem David planctum huiuscemodi super Saul et super Ionathan filium eius et praecepit ut docerent filios Iuda arcum sicut scriptum est in libro
Abbreviated transcription (Latin):
post quam
mortuus est
saul ut cdauid
Greuerteretur
acede amalech.
et maneret
insicelech duos
dies. Indie autem tertia
apparuit homo ueniens de
castris saul ueste conscissa: et
nit ad dauid: ceciditq super
faciem suam et adorauit. Dixit¬
q adeum clauid. Unde uenis:
Qui ait adeum. Decastris isiahel
fugi. Et dixit ad eum dauid.
Quod est uerbum quod factum est:
Indica mihi. Quiait. Fugit ppłs
aprelio : et multi corruentes
epopulo mortui sunt: sed et saul
& ionathan filius eius interierunt.
adadolescentem qui nun¬¬
tiabat ei. Unde scis quia
mortuus est saul & ionathan
filius eius: Ait adolescens qͥ
narrabat ei. Casu ueni in moutẽ
gelboe: et saul incumbebat suꝑ
hastam suam: porro currus &
equites ad propinquabant ei.
et conuersus post tergum suum
uidensq me uocauit. Cui cum
respondissem adsum: lixit
mihi. Quis nam estu. & aio ad
eum. Amalechites sum. Et lo¬
cutus est mibi. Sta super me.
et interfice me: qm̃ tenent
me angustię. et adhuc tota

Expanded text:
postquam mortuus est Saul, ut David reverteretur a caede Amalec, et maneret in Siceleg dies duos. In die autem tertia, apparuit homo veniens de castris Saul, veste conscissa, et venit ad David, cecidit super faciem suam et adoravit dixitque ad eum David unde venis qui ait ad eum de castris Israhel fugi et dixit ad eum David quod est verbum quod factum est indica mihi qui ait fugit populus e proelio et multi corruentes e populo mortui sunt sed et Saul et Ionathan filius eius interierunt ad adulescentem qui nuntiabat unde scis quia mortuus est Saul et Ionathan filius eius ait adulescens qui narrabat ei casu veni in montem Gelboe et Saul incumbebat super hastam suam porro currus et equites adpropinquabant ei et conversus post tergum suum vidensque me vocavit cui cum respondissem adsum dixit mihi quisnam es tu et aio ad eum Amalechites sum et locutus est mihi sta super me et interfice me quoniam tenent me angustiae et adhuc tota
Abbreviated transcription (Latin):
am cui nondatur semꝑ
uiuere. quid ꝓdest bene
uiuere: Quia nec bene
uiuere dicendi sunt. quib non¬
nesciunt. uel inflatione con-¬
tempnunt. Non est autem cui¬
quan spes uera et certa semper
inuendi: nisi agnoscat uitam
quod est xp̃c. et ꝑ ianuã intret
mouile. Quȩrunt ergo plerũq
tales homines etiam per sua.¬
dere hominib ut bene uiuant.
& xp̃iani non sint. Per aliam
partem uolunt ascendere. ra-¬
pere & occidere: non ut pastor
runt enim quidam philosophi.
tes. definientes. ratiocinationes
acutissimas concludentes. libros
implentes. suam sapientiam buc-¬
cis crepantibus uentilantes. qui
euam dicere auderent homini¬
bus. Nos sequimni. sectam nr̃am
tenete : siuultis bene uiuere.
Sed non intrant per ostium. per¬
dere uolebant. mnactare & occi¬
dere. Quid de istis dicam: Ecce
ipsi pharisȩi legebant. & in eo qđ
legebant xp̃m sonabant. uentu¬
rum sperabant. & prȩsentem
non agnoscebant. Lactabant se
etiam ipsi inter uidentes. hoc

Expanded text:
am cui non datur semper vivere, quid prodest bene vivere? Quia nec bene vivere dicendi sunt, qui finnesciunt, vel inflatione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera et certa semper vivendi, nisi agnoscat vitam, quod est Christus; et per januam intret in ovile. 3. Quaerunt ergo plerumque tales homines etiam persuadere hominibus ut bene vivant, et christiani non sint. Per aliam partem volunt ascendere, rapere et occidere; non ut pastor,runt ergo quidam philosophi, tes, definientes, ratiocinationes acutissimas concludentes, libros implentes, suam sapientiam buccis crepantibus ventilantes; qui etiam dicere auderent hominibus, Nos sequimini, sectam nostram tenete, si vultis beate vivere. Sed non intrarant per ostium: perdere volebant, mactare et occidere. 4. Quid de istis dicam? Ecce ipsi Pharisaei legebant, et in eo quod legebant, Christum sonabant, venturum sperabant, et praesentem non agnoscebant: jactabant se etiam ipsi inter videntes, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rare domum ꝑrexeat. EubitO IN
medio uiȩ spatio de iu inquo uelo.¬
citer ȩquitabat ȩciuo deiectus. siꝗ
petrosam incautus corruit teriã.
multisq: meuus corpore inenbris
conlisis. femoreq eius beatiisimȩ
pater penitus confracto. iuor teri
sibi subitam adesse putat. nisi illĩ
ut credit ꝑur̃as facras orationes
pietas liberet diuina.

Expanded text:
rare domum, perrexerat, subito in rare domum, perrexerat, subito in medio viae spatio de suo in quo velociter equitabat equo deiectus, super petrosam incautus corruit terram. Multisque in huius corpore membris conlisis femoreque huius, beatissime pater, penitus confracto, mortem sibi subitam adesse putat, nisi illum, ut credit, per vestras sacras orationes pietas liberet divina.
Abbreviated transcription (Latin):
tiahente. adbeatum neglexit ue¬
nire bertinum: et ad suam ꝓpriam
in caute remeauit domum. Einc
siuis discipulus nomine dodo.bea¬
to nuntiauit bertino dicendo.
Ualde uenerabilis pater ammror.
quod ũr fidelis in xp̃o antcus uual¬
bertus inꝓxuno nobis hodie iter
faciens. sine ur̃ȩ benedictionis
rexerat donũ. Tunc sc̃s xp̃icon¬
fessor bertinus ꝓphȩtico sp̃uple¬
nus. p̃dicto ait discipulo. Antequã
domum qua nunc ꝓperando se
credit citoesse uenturum. ualde
penitebit quod hodie sine nr̃ȩ be¬
nedictionii nunere de hoc ꝑrexerit
loco. Quod secundum beatiuiri prȩ
domini sui prȩceptum ȩquitando
abbeatum uenit bertinum. Statummq
postquam ad sc̃i iuri prȩsentiam ue.¬
nit. eius ꝓuolutus uestigiis. tremu¬
cus. modo inconfinio mortis et ui¬
tȩ positus. uos in lĩ postulat nomi.¬
ne. ut ꝓeo secundum solitam ur̃ae
pietatis caritatem nisericordem
de mortifero pericula qued sibi
nuper accidit solamen t ecipiat.

Expanded text:
trahente ad beatum neglexit vetrahente ad beatum neglexit venire Bertinum, sed ad suam propriam incaute remeaverat domum. Tunc suus discipulus nomine Dodo beato nuntiavit Bertino dicendo: « Valde venerabilis Pater, admiror quod vester fidelis in Christo amicus Walbertus in proximo nobis hodie iter faciens sine vestrae benedictionis rexerat domum'. Tunc agius Christi confessor Bertinus prophetico spiritu plenus predicto ait discipulo: Ante enimdomum, ad quam nunc properando se credidit cito esse venturum, valde se poenitebit, quod hodie sine nostrae benedictionis munere de hoc perrexerat loco'. Quod secundum prescsui senioris preceptum equitando ad beatum venit Bertinum, statimque, postquam ad sancti viri presentiam pervenit, eius provolutus vestigiis, tremus Waldbertus, modo in confinio mortis et vitae positus, vos in Dei postulat nomine, ut pro eo secundum solitam vestrae caritatis pietatem misericordem de mortifero periculo, quod sibi nuper accidit, solamen recipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
deoubus sibi creditis intuens curã.
Almificis eum signis ac uirtutibus
glorificauit: de quibus fauente dño
pauca subsequenti narrabimus ser
etian cones scdm uanam huius
sȩculi dignitatem nomine uualber.¬
tus: uxor uero eius regentrudis
fuit nuncupata. Huic uero uual¬
berto & coniugi suȩ pater confessi¬
onum beatus fuit bertinus. nec non
da fraternȩ caritatis federa cõn-¬
conseruatum. Beatus igitur ber¬
tinus .: utrisq uerbum sepe prȩ
dicabat diuinum. Qua ꝓpter pius
uir prȩdictus uualbertus. ad beatũ¬
bertinum sepe uenire solebat.
ut abeato iuro diuina prȩcepta
audiret. & ut asacro huius ore
post communicationem corporis
& sanguinis xp̃i more benedicere¬
tr solito.
padam igitur die adbasilicam
sc̃ȩ dĩgenitricis semperq
uirginis mariȩ ubi etiam beatus
bertinus sc̃m audomarum sepeli¬
uit supradictus uualbertus ueni¬
ens. ibidemq orationẽ complens.
aliqua eum necessitate subito re¬

Expanded text:
de ovibus sibi creditis intuens curam, de ovibus sibi creditis intuens curam, almificis eum signis ac virtutibus glorificavit, de quibus, favente Domino, pauca subsequenti narrabimus sermet comes secundum vanam hujus saeculi dignitatem nomine Walbertus, uxor vero ejus Regentrudis fuit nuncupata. Huic vero Waulberto et conjugi suae pater confessionem beatus fuit Bertinus, nec non da fraternae charitatis foedera conservatum. Beatus igitur Bertinus utrisqudicabat divinum. Quapropter enim pius vir predictus Waldbertus ad Bertinum saepe venire ut a beato viro divina praecepta audiret, et ut a sacro ejus ore post communicationem corporis et sanguinis Christi more benediceretur solito. Quadam igitur die ad basilicam sanctae Dei genitricis semperque Virginis Mariae, ubi etiam B. Bertinus S. Audomarum sepelivit, supradictus Walbertus veniens, ibidemque orationem complens, aliqua eum necessitate subito re
Abbreviated transcription (Latin):
sine mora naum relinquens. nio.¬
nasterium nomine sithiu in eo¬
dem loco indĩ nomine et inhonore
sc̃ipetri ȩdificare cȩpit. Conflu¬
entibusq undiq religiosis uiris.
intra modicum tempus multitudi
uxerat annus. turbamq sibi a
dño creditam sub districto sacrae
regulȩ iugo mnente sollicita uigil
custodiebat pastor. sciens quod
scriptũ est. cui plis comnittitur
ꝑlus abeo exigitur. QUIN Tã.¬
eatis enmdĩ famulis subsua cura
consistentibus. dominica atq
apłica prȩdicando mandata.
sua cotidie districta conuersatione
ac religionis actibus magnũ bene
uiuendi p̃bebat exemplũ: implens
quod scriptum est: sic luceat lux ur̃a
coram hominibus. ut uideant bona
dicans. ipłe reprobus uiueniretur.
Largus igitur bonorum operum
retributor. contra diabolicas per¬
suasiones indefessam sui nulitis ber¬
tini aspiciens pugnam. oculi eium
dñi aspiciunt super iustos. et aures
eius inp̃ces eorum: magnamq eius

Expanded text:
sine mora navim relinquens, mosine mora navim relinquens, monasterium nomine Sithiu in eodem loco in Dei nomine et in honore S. Petri aedificare coepit. Confluentibus undique religiosis viris intra modicum tempus, multitudivixerat annis, turbamque sibi a Domino creditam sub districto sacrae regulae jugo mente sollicita pervigil custodiebat pastor, sciens quod scriptum est : Cui plus committitur, plus ab eo exigitur . Beatis enim Dei famulis sub sua cura consistentibus Dominica atque apostolica praedicando mandata, sua quotidie districta conversatione ac religiosis actibus magnum bene vivendi praebebat exemplum, implens quod scriptcoram hominibus, ut videant bona dicans, ipse reprobus inveniretur. Largus igitur bonorum operum retributor contra diabolicas persuasiones indefessam sui militis Bertini aspiciens pugnam  oculi enim Domini aspiciunt super justos, et aures ejus in preces eorum , magnamque ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur monasterium. .III.
bis nouiomȩ : adepiscopatum eius¬
dem urbis uenerabilis uir mum¬
moliius ꝓuehitur: et ebertrani¬
nus cȩnobio sc̃i quintini amĩmio¬
lino prȩfertur. Sẽs uerobertius
in loco sibi adõ collocato resedit.¬
cepitq cum sibi coadimatis ȩdifica¬
di cȩnobii aptiorem quȩrere locum.
Sed dictum dominicum animo re¬
uoluens sine me nibil potestis facere.
ꝑfecto nnisus consilio dĩ prouidentiȩ
cuncta disponenti sese exanimo cõ.¬
mittens. protinus nauim consern¬
dit: sine gubernatore & renuge
ꝑ spatiosum stagnum cui adheret.
prȩdictum monaster iolum dĩ tan¬
tum nutu nauis agebatur . ange.
licoq miusterio cerneres carinã
contra fluenta prȩcipitis fluuii
inpingi. quousq aptum tenendo
portum consisteret : et uenera¬
bilis uir bertinus hunc uersicu¬
lum exordine decantati psalteriĩ
ꝓmeret. Hec requies mea inscłm
scłi. hic habitabo qm̃ elegi eam.
ognoscens igitur III.¬
adño sibi locum illũ electum.

Expanded text:
ocatur monasterium. CAP. Ibis Noviomae ad episcopatum ejusdem urbis venerabilis vir Mummolinus provehitur, et Ebertramnus coenobio S. Quintini a Mummolino praeficitur; sanctus vero Bertinus in loco sibi a Domino collato anniepit cum suis sibi coadunatis aedificandi coenobii aptiorem quaerere locum. Sed dictum Dominicum animo revolvens: Sine me nil potestis facere , perfecto hujus consilio Dei providentiae cuncta disponenti sese ex animo committens, protinus navim conscendit sine gubernatore et remige per spatiosum stagnum cui adhaeret praedictum monasteriolum. Dei tantum nutu navis agebatur, angeli quoque ministerio cerneres carinam contra fluenta praecipitis fluvii impingi, quousque aptum tenendo portum consisteret, et venerabilis vir Bertinus hunc versiculum ex ordine decantati psalterii promeret: Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam elegi eam . Cognoscens igitur a Domino sibi locum illum electum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nisaia legimus. generationem
eius quis enarrabit  NOR
ergo putemus euangelium ꝓphetȩ
sibile dixit affatu hic narrare inci¬
piat: quia ibi degeneratione diui¬
nitatis. Hic de incarnationis est dic¬
tum. Acarnalibus autem cȩpit.
ut per hominem dm̃ discere inci¬
piamus. Filii dauid: Filii abraham.
rdo prȩposterus.¬
sed necessariȩ cominutatus.
Si enim prumum posuisset abrahã.
et postea cdauid:rur sus ei repeten¬
dus fuerat abraham: ut geueratio¬
nis series texeretur. Ideo autẽ cȩte.¬
is prȩter missis horum filium nuncu¬
paiit: quia adhos tantum est facta
dexp̃o repromissio. Adabraham
insemine inquit tuo benedicentur
omnes gentes quod est xp̃c. ad da¬
uid defructu uentris tui ponam
super sedem tuam.¬

Expanded text:
Isaia legimus: Generationem ejus quis enarrabit ? Non ergo putemus Evangelistam  Al. sibile dixit effatu, hic narrare incipiat: quia ibi de generatione divinitatis, hic de incarnatione est dictum. A carnalibus autem coepit, ut per hominem Deum dicere incipiamus. Filii David, filii Abraham.rdo praeposterus,sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David: rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit; quia ad hos tantum est facta de Christo repromissio, ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes , quod est Christus. Ad David: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
Efactum est prȩlium
magnum incȩlo michael
et angeli eius prȩliaban.¬
tur cum dracone. et draco
pugnabat et angeli eius et
non ualuerunt. neq locus in¬
uentus est eorum amplius in
cȩlo. Et proiectus est draco
ille magnus serpens antiquus
qui uocatur diabolus et satanas
qui seducit uniuersum orbem
proiectus est interram. et ange¬
li eius cum illo missi sunt. Et
audiui uocem magnam decȩlo
dicentem. Nunc facta est salu̾
et uirtus. et regnum di nr̃i &
potestas xp̃i eius : quia prorec¬
tus est accusator fratrum no

Expanded text:
factum est prelium magnum in celo. Michahel et angeli eius preliabantur cum dracone et draco pugnabat et angeli eius et non valuerunt neque locus inventus est eorum amplius in caelo et proiectus est draco ille magnus serpens antiquus qui vocatur Diabolus et Satanas qui seducit universum orbem proiectus est in terram et angeli eius cum illo missi sunt et audivi vocem magnam in caelo dicentem nunc facta est salus et virtus et regnum Dei nostri et potestas Christi eius quia proiectus est accusator fra
Abbreviated transcription (Latin):
decem diademata. & super
capita eius nomina blasphe.¬
niie. Et bestia quam uidi
similis erat pardo. et pedes
eius sicut ursi: et os eius sicut
os leonis. Et dedit illi draco
uirtutem suam. et potestatem
magnam. Et uidi unum de
capitibus eius quasi occisum
in morte. et plaga mortis eiꝰ
curata est et admirata est uni¬
uersa terra post bestiam: et
adorauerunt draconem qui
dedit potestatem bestiȩ. et
adorauerunt bestiam dicen¬
tes. Quis similis bestiȩ. et
quis poterit pugnare cum ea.
Tdatum est ei
os loquens magna et bla
sphemiȩ. et data est illi
potestas facere menses quadra¬
ginta duo. Et aperuit os suũ
inblasphemias addm blasphe¬
miare nomen eius et taberna.¬
culum eius. et eos qui incȩlo
habitant. Et datum est illi
bellum facere cum sc̃is & uin.¬
cere illos. et data est ei potes
tas in omnem tribum et popu¬
lum et linguam et gentem.
et adorauerunt eum omnes
qui inhabitant terram. quorũ
non sunt seripta nomina in li¬

Expanded text:
decem diademata, et super decem diademata, et super capita ejus nomina blasphemiae. Et bestia quam vidi similis erat pardo, et pedes ejus sicut pedes ursi, et os ejus sicut os leonis. Et dedit illi draco virtutem suam et potestatem magnam. Et vidi unum de capitibus suis quasi occisum in mortem; et plaga mortis ejus curata est. Et admirata est universa terra post bestiam; et adoraverunt draconem qui dedit potestatem bestiae, et adoraverunt bestiam, dicentes: Quis similis bestiae? et quis poterit pugnare cum ea? Et datum est ei os loqsphemiae et data est illi potestas facere menses quadraginta duo et aperuit os suum in blasphemias ad Deum blasphemare nomen eius et tabernaculum eius et eos qui in caelo habitant et datum est illi bellum facere cum sanctis et vincere illos et data est ei potestas in omnem tribum, et populum, et linguam, et gentem: et adoraverunt eam omnes qui inhabitabant terram, quorum non sunt scripta nomina in li
Abbreviated transcription (Latin):
ante conspectum dñi nr̃i die
ac nocte. & ipłi uicerunt illũ
ꝓpter sanguinem agni & ꝓp¬
ter uerbum testimonitfui.
et non dilexerunt animas
suas usq ad mortem. Propte¬
rea lȩtamini cęli. & qui habi-¬
tatis in eis. Ue terrȩ et mari.
quia descendit diabolus ad
uos habens iram magnam. sci¬
ens quod modicum tempus
OST QUAM uIdit
draco quod proiectus est
interram. per secutus
est mulierem quȩ peperit
masculum : et datȩ sunt muli¬
eri duȩ alȩ aquilȩ magne. ut
uolaret indesertum in locum
suum: ubi alitur pertempus
et tempora. et dimidium tem
poris a facie serpentis. Et nii.¬
sit serpens exore suo post
mulierem aquam tanquam flu¬
men. ut eam faceret trahi aflu¬
mine: et adiuuit terra mulie-¬
rem et aperuit terra ossuum.
et absor buit flumen quod misit
draco deore suo. Et iratus est
draco in mulierem. et abut fa¬
cere prȩlium cum reliquis de
senune eius qui custodiunt ma-¬
ndata dĩ et habent testimoni
capita septem et cornua
decem: et super cormia eius

Expanded text:
ectum Dei nostri die ac nocte et ipsi vicerunt illum propter sanguinem agni et propter verbum testimonii sui et non dilexerunt animam suam usque ad mortem propterea laetamini caeli et qui habitatis in eis vae terrae et mari quia descendit diabolus ad vos habens iram magnam sciens quod modicum tempus ostquam vidit draco quod proiectus est in terram persecutus est mulierem quae peperit masculum et datae sunt mulieri duae alae aquilae magnae ut volaret in desertum in locum suum ubi alitur per tempus et teporis, a facie serpentis. Et misit serpens ex ore suo post mulierem aquam tamquam flumen, ut eam faceret trahi a flumine. Et adjuvit terra mulierem, et aperuit terra os suum, et absorbuit flumen quod misit draco de ore suo: et iratus est draco in mulierem, et abiit facere praelium cum reliquis de semine ejus qui custodiunt mandata Dei et habent testimoniucapita septem et cornua decem, et super cornua ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ginitatem et delictorum pęniten¬¬
t̾iam custodiens. fidelib p̃dicabat.
multaq iuxta septuaginta librorũ
uolumina. atq psalteriũ emanauit :
apostolicȩ prȩsidente liberio sedi
pontifice. Ea proculdubio tempes¬
tate: romanum populum per coustan-¬
tium augustum arriana heresis ma-¬
culabat. id circo ergo prȩdictus uir
occasione quam optauerat semper
accẽp̾ta. ut superius dictum est:
relicta domo. parentibus. sorore.
cognatis. et inclita gloriosissimi petri
tinere ualuere esse utilia cũ biblio

Expanded text:
ginitatem, et delictorum poenitenginitatem, et delictorum poenitentiam custodiens, fidelibus praedicabat. Multaque juxta Septuaginta librorum volumina atque psalterium emendavit, Apostolicae sedi Liberio praesidente pontifice. Ea proculdubio tempestate Romanum populum per Constantium Augustum Ariana haeresis maculabat. Idcirco ergo praedictus vir, occasione quam semper optaverat accepta, ut superius est dictum, relicta domo, parentibus, sorore, cognatis, et inclyta ac gloriosissima Petri itiner
Abbreviated transcription (Latin):
ac grecos. hebreos et arabicos. chal¬¬
deosq indiscendo elementorũ apices
habuit prȩstantius dici potest. quã
ipsius ad paminachium et oceanum
profitentur uerba. dicentis dum
bam ardore: nec iuxta quorũdam
prȩsumptionem ipse me docui.
pollinarem audiui
antiochiȩ frequenter & colui.
tunc cumme inscis scripturis eru¬
diret. Iam canis spargebatur ca-¬
put. et magistrum potius quam
discipulum decebat: perrexi tam̃
alexandriam. audiui didimum.
Inmultis ei gratias ago: quod ne.¬
sciui didici. quod sciebam illo do.¬
cente non perdidi. Putabant me
homines finem fecisse discendi.
Rursum hierosolimȩ et bethleem
hȩbrȩum. nocturnum habui prȩ¬
ceptorem: Timebat enim iudȩos.
et michi alterum exhibebat nicho¬
demum. Hȩc utiq contuli. ut qui
scire cupiunt: nosse queant sicut
prȩdixi. quonatus loco quibus ue
tantus uir magistris fuerit iN¬
formatus.
ommorante itaq: hieronimo
romȩ. ments corporisq uir-¬

Expanded text:
et Graecos, Hebraeos, et Arabicos, Chaldet Graecos, Hebraeos, et Arabicos, Chaldaeosque in discendo elementorum apices habuit, praestantius dici potest, quam ipsius ad Pammachium et Oceanum missa profitentur verba dicentis: Dumbar ardore: nec juxta quorumdam praesumptionem ipse me docui. Apollinarium audivi Antiochiae frequenter, et colui, jam tunc cum me in Scripturis sanctis erudiret, canis spargebatur caput: et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem: Hebraeum nocturnum habui praeceptorem? Timebat enim Judaeos: et mihi alterum exhibebat Nicodemum. Haec itaque contuli: ut qui scire cupiunt, nosse queant, sicut praedixi, quo natus loco, quibusve tantus vir magistris fuerit informatus. ommorans itaque Hieronymus Romae, mentis corporisque vir
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uestem suscipiens: presbiter
quoq cardinalis ibidem ẽ ordinatus.
am ut inexpugnabilẽ iii.
suȩ ȩctłȩ dñs murum contra
perfidos dementesq hereticos
erigeret: huic uiro inlitterarum
Donatus nempe artigraphus roma.¬
nis eum unbuens elementis. liberali
magister exstitit illi: sicut ipse in
cronica sua meminit dicens. Uicto¬
rinus rethor. et donatus gramina¬
habentur: gregorium nadantenum
ut isdem intertio explanationum
adeum uenisset locum. quo de
seraphum quiddam debuisset
exponere: ita intulit dicens. Dehac
uisione aute annos circiter triginta.
cum essem constantinopolim. et apud
uirum eloquentissimũ gregorium
narantenum prȩceptorem meum.
tunc eius deni urbis ep̃m. scãrum
scripturarũ scripturis erudiret.
scio me breuem dictasse subitumq
tractatũ: ut experimentũ caperem
ingenioli mei. et amicis iubentibus
obȩdirem. Quid uero de huius uiri
eliganti industria quã erga latinos

Expanded text:
isti vestem suscipiens, presbyter isti vestem suscipiens, presbyter quoque Cardinalis ibidem est ordinatus. Nam ut inexpugnabilem suae Ecclesiae Dominus murum contra perfidos dementesque haereticos erigeret; huic viro in litterarum Donatus nempe arthigraphus, Romanis eum imbuens elementis, liberaliumagister extitit illi, sicut ipse in Chronica sua meminit, dicens: Victorinus rhetor, et Donatus grammatichabebantur. Gregorium namque Nazianzenum ut idem in tertio explanationum ad eum venisset locum, in quo de Seraphim quiddam debuisset exponere, ita intulit, dicens: De hac visione ante annos circiter triginta, cum essem Constantinopoli, et apud virum eloquentissimum Gregorium Nazianzenum praeceptorem meum, tunc ejusdem urbis Episcopum, sacrarum Scripturarum studiis erudirer, scio me brevem dictasse subitumque tractatum, ut experimentum caperem ingenioli mei, et amicis jubentibus obedirem. Quid vero de hujus viri eleganti industria, quam erga Latinos,
Abbreviated transcription (Latin):
re nobili ortus. patre
uero eusebio nomine.
oppido stridonis quod
agothis euersũ dalmatiae
quondam pannoniȩq confiniumꝰ
fuit. Congrue scilicet eusebio ge¬
neratus est patre. Eusebios namq
atticȩ: romane uero dicitur pius.
Hieromiius quoq eolice.: latine
omnino sacra intelligitur lex.
Iure igitur hieroninus id est sacra
lex depio gignitur patre: ut studi¬
oso eius labore. exhebreorũ scrip¬
tis absque omni scrupulositate al¬
ma pate fieret lex: quȩ humano
geueri sua austeritate remota piũ
acsacrum misericordemq patrem
nuntiaret uenturum.
ui dum inter pueritiam adole¬
scentiamq incederet medius:
instinctu tactus cȩlesti.
cũ cunctis censupaterno relicto. ut
perfectus euangelii imitator qui¬
uisset ex istere : ingressus nauim
aura flante secunda. ad limna sub¬
linum apostolorũ petri et pauli.
diuinaq dispensante dementia ro-¬
manam properans adiit urbem.
in equa uidelicet litteris grecis ac
latuis diligenter apprime eruditꝰ¬

Expanded text:
re ortus: patre vero Eusebio nomine: oppido Stridonis, quod a Gothis eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit. Congrue scilicet Eusebio generatus est patre. Eusebius namque Attice, Romane dicitur pius. Hieronymus quoque Aeolice, Latine omnino sacra lex intelligitur. Jure igitur Hieronymus, id est, sacra lex, de pio gignitur patre: ut studioso ejus labore ex Hebraeorum scriptis absque scrupulositate, alma pateret Lex, quae humano generi, sua austeritate remota, pium ac sacrum, misericordemque patrem nuntiaret venturum. Qui cum dudum inter pueritiam adolescentiamque incederet medius, instinctu tactus coelesti, affinibus cunctis, censuque paterno relictis, ut perfectus Evangelii imitator quivisset existere, ingressus navem, aura flante secunda, ad limina sublimium Apostolorum Petri et Pauli, divina dispensante clementia, Romanam adiit urbem. In qua videlicet litteris Graecis et Latinis diligenter apprime eruditu
Abbreviated transcription (Latin):
esse contiguus. quod abhierosolimis
sex milibus separatur contra meri.¬
dianam plagam: accedens ad eiusdẽ
urbis pontificem cirillum nonune
petiit ut parrochiȩ quȩ bethleem
fuerat sita. locum sibi habitandi
tribueret. Cui nimirum mox ꝗđ
deuote poposcit. digne concessum¬
aduentantibus uicinis uiris catho¬
licis construxit monasteriũ. in quo
substatuta ab apostolis regula de-¬
gens. cȩpit quodolimi multũ cupie¬
rat cumfratribus habitare: et cũ
eusebio cremonensi nobili uiro eu¬
ius postulatione exgreco sermone
quandam epłam transtulit in la-¬

Expanded text:
ese contulit, quod ab Jerosolymis sex millibus separatur, contra meridianam plagam: accedensque ad ejusdem urbis pontificem Cyrillum nomine, petiit ut paroeciae, quae Bethleem fuerat sita, locum sibi habitandi tribueret. Cui nimirum mox quod devotione poposcit, digne concessadjuvantibus vicis vicinis catholicis, construxit monasterium. In quo statuta ab Apostolis regula degens coepit, quod olim multum cupierat, cum fratribus habitare, et cum Eusebio Cremonensi nobili viro, cujus postulatione ex Graeco sermone quamdam Epistolam transtulit in La
Abbreviated transcription (Latin):
qui inuerbo non laborabat: quia
uerbum erat. Quid ergo dixit.
Martha. martha Repeticio nomi¬
nis indiciun est dilectionis. aut
forte mouendȩ intentionis: ut
audiret attentius. Bis uocata est.
martha martha. auditura circa
multaes occupata. Unu autem
opus est. idest unũ uecessariũ est.
Non unũ opus quasi singulare
opus. sed opus est expedit necessa¬
rium. Quid unũ hoc elegerit ma-¬

Expanded text:
qui in verbo non laborabat, quia qui in verbo non laborabat, quia Verbum erat. Quid ergo dixit? Martha, Martha, Repetitio nominis indicium est dilectionis, aut forte movendae intentionis: ut audiret attentius, bis vocata est, Martha, Martha, audi: Tu circa multa es occupata, unum autem opus est: id est, unum necessarium est. Non unum opus quasi singulare opus: sed opus est, expedit, necessarium est; quod unum hoc elegerat Ma
Abbreviated transcription (Latin):
occupatur: Maria soror eius pasci
magis elegit adño. deseruit quodã
modo sororem suam circamultum
ministerium laborantem. et sedit
ipsa adpedes dm̃. et uacans audie.¬
bat uerbum eius: auris fidelissi-¬
ma audierat. Uacate et udete.
qm̃ ego sum dñs. Illa turbabatur.
illa epulabatur. Illa multa dñpone¬
bat. ista unũ aspiciebat. Utrumq
officium bonũ. sed tamen quid sit
melius. quid nos dicamus: habeniꝰ
quem interrogemus
atenter audiamus quid sit meli¬
us. lan cum legeretur audiu¬
mus. et me cõmemorantem iterũ
audiamus. Interpellat martha
hospitem. adiudicẽ deponit posłu¬
lationem parum quȩrelarũ quod
eam soror deseruerat. et sic labo¬
rantem inministerio adiuuare
neglexerit. Non respondente illa.
sed tamen p̃sente. iudicat dñs
Maria causam suam tanqua otiosa
iudici maluit cõmittere. nec iN
respondendo uoluit laborare.
Si eium pararet respondendi ser¬
monem. remitteret audiendi mn¬
tentionem. Respondit ergo cns

Expanded text:
occupabatur: Maria soror ejus pasci occupabatur: Maria soror ejus pasci a Domino magis elegit. Deseruit quodam modo sororem suam circa multum ministerium laborantem, et sedit ipsa ad pedes Domini, et vacans audiebat verbum ejus. Auris fidelissima audierat: Vacate, et videte, quoniam ego sum Dominus . Illa turbabatur, ista epulabatur: illa multa disponebat, ista unum aspiciebat. Utrumque officium bonum: sed tamen quod sit melius, quid nos dicamus? Habemus quem interrogemus, patienter audiamus. Quid sit melius, jam cum legeretur audivimus, et me commemorante iterum audiamus. Interpellat Martha hospitem, ad judicem deponit postulationem piarum querelarum, quod eam soror deseruerit, et sic laborantem in ministerio adjuvare neglexerit. Non respondente illa, sed tamen praesente, judicat Dominus. Maria causam suam tanquam otiosa judici maluit committere, nec in respondendo voluit laborare. Si enim pararet respondenti sermonem, remitteret audiendi intentionem. Respondit ergo Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
enti. angeli ministrabant. Ergo
quod pasei uoluit. pascenti prȩsti¬
tit. Quid autẽ mirũ si et de scõ
helia prȩstitit uiduȩ: quẽ prius
coruo ministrante pascebat. Nũ¬
quid pascendo defecerat: quando
sam uiduam ꝑ obsequium ex hibi¬
tum seruo suo benedicere dispo¬¬
nebat. Sic ergo susceptus eft
dñs tanquam hospes. qui in sua pro¬
pria uenit: et sui eum ñ receperunt.
Sed quotquot receperunt eũ. de¬
dit eis potestatem filios d̃i fieri. ad¬
optans seruos et fr̃s faciens. redi-¬
mens captiuos. et faciens coheredes.
equis tamen ur̃m¬
forsitan dicat obeati qui xp̃m
suscipere indoniũ ꝓpriam me¬
ruerunt : noli dolere. noli murmu.¬
rare : quia temporibus natus es.
quando iam dñm non uides in car¬
ne. Non tibi abstulit istam digna¬
tionem. Cum ui inquit exnuni¬
nus meis fecistis. mihi fecistis. Hoc
ad causam quã diunnitate ꝓposui.
Martha dnm pascere disponens et
prȩparans. circa multũ ministeriũ

Expanded text:
enti Angeli ministrabant ? Ergo enti Angeli ministrabant ? Ergo quod pasci voluit, pascenti praestitit. Quid autem mirum, si et de sancto Elia praestitit viduae, quem prius corvo ministrante pascebat ? Numquid pascendo defecerat, quando sam viduam, per obsequium exhibitum servo suo, benedicere disponebat. Sic ergo susceptus est Dominus, tanquam hospes, qui in sua propria venit, et sui eum non receperunt: sed quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri ; adoptans servos, et fratres faciens; redimens captivos, et faciens cohaeredes. Ne quis tamen vestforsitan dicat: O beati qui Christum suscipere in domum propriam meruerunt! Noli dolere, noli murmurare quia temporibus natus es, quando jam Dominum non vides in carne: non tibi abstulit istam dignationem. Cum uni, inquit, ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Cad causam, quam de unitate proposui. Martha Dominum pascere disponens et praeparans, circa multum ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ modo exeuange.¬
lio recitatra sunt am¬
monent nos esse unũ
aliquod adquod ten¬¬
Namus: quando in huius sȩculi
multitudine laboramus. Tenda¬
mus autem ad huc peregrinantes
non lum manentes. adhuc iniua¬
non dum inpatria. adhuc deside¬
rando nondum fruendo: tamex:
tendanius et sine pigritia et sine
intermissione oremus. ut aliquan.¬
do ꝑuenire ualeamus. Martha¬
et maria duȩ sorores erant ambe
non solum carne: sed etiam religi.¬
one germanȩ. Ambȩ dño cohese¬
runt. ambȩ dño incarne p̃sente
concorditer seruierunt. Suscepii
eũ maria sicut solent suscipi pere¬
grini. sed tamen suscepit famula
dñm: egra saluatorem. creatur
creatorem. Suscepit autẽ sp̃u pasce.¬
nda. in carne pascendini. X.¬
oluit eninidñs formã serui
accipere: ut accepta forma
serui in illa pasci aserius digna
retur. dignatione non conditione.
Namet ista dignatio fuit. se p̃be¬
re pascendum. Habebat carnem
inqua esuriret quidem & sitiret.
sednescitis quia inheremo esuri¬

Expanded text:
quae modo ex Evangelio recitata sunt, admonent nos, esse unum aliquid quo tendamus, quando in hujus saeculi multitudine laboramus. Tendimus autem adhuc peregrinantes, nondum manentes; adhuc in vinondum in patria; adhuc desiderando, nondum fruendo. Tamen tendamus, et sine pigritia et sine intermissione tendamus, ut aliquando pervenire valeamus. et Maria duae sorores erant, ambae non solum carne, sed etiam religione germanae; ambae Domino cohaeserunt, ambae Domino in carne praesenti concorditer servierunt. Suscepit eum Martha, sicut solent suscipi peregrini. Sed tamen suscepit famula Dominum, aegra Salvatorem, creatura Creatorem. Suscepit autem Spiritu pascenda, in carne pascendum. Voluit enim Dominus formam servi accipere, et accepta forma servi in illa pasci a servis, dignarvis, dignatione, non conditione. Nam et ista dignatio fuit, se praebere pascendum. Habebat carnem, in qua esuriret quidem, et sitiret: sed nescitis quia in eremo esuri
Abbreviated transcription (Latin):
do p̃buit. Deniq tantum ad cȩli
fastigia se subleuauit. ut uerbũ
in principio apud dm̃ desuꝑna
et omni laude dignissima.
Ogenitrix gloriosa. osublimis pu¬
erpera. cuius usceribus auetor
lactantis labris impressa. cũ inter
crebra indicia reptantis infantiȩ
ut pote uerus exte hominis fili.¬
us tibi matri adluderet. cũ ue¬
rus expatre dñs dĩ unigenitus
imperaret. Nam auctorẽ suũ
ipsa concipiens edidisti intẽpore
ƿuberẽ. quem habebas ante tem.¬
pora conditorẽ. O febx puerpe¬
rium. lȩtabilȩ angelis. optabile
scis: necessarium perditis. con.¬
gruum profligatis.¬

Expanded text:
do praebuit. Denique tantum se ad coeli fastigia sublevavit, ut Verbum in principio apud Deum de superna et omni laude dignissima! O genitrix gloriosa! O sublimis puerpera, cujus visceribus auctor lactentis labris impressa, cum inter crebra indicia reptantis infantiae, utpote verus ex te filius tibi matri alluderet; cum verus ex Patre Deus Dei unigenitus imperaret! Nam auctorem tuum ipsa concipiens edidisti in tempore puberem, quem habebas ante tempora conditorem. O felix puerperium, laetabile Angelis, optabile sanctis, necessarium perditis, congruum profligatis
Abbreviated transcription (Latin):
none dep̃caretur apparuit ei ange.¬
lus dñi suꝑ altare scedulam ponens.
inqua descriptũ erat ordine et ipsũ
dimissum. si penitens tantum ab illo¬
re erat infine. quod quisquis scm̃
egidium ꝓquolibet cõmisso inuo-¬
cãret. si tantũ ab illius ꝑpetratio¬

Expanded text:
oraret apparuit ei angelus domini super altare schedulam ponens in qua scriptum erat per ordinem peccatum dimissum si e erat in fine quod quisquis sanctum Egidium pro quocumque commisso inuocaret si tantum ab illo desi
Abbreviated transcription (Latin):
eosdem dĩ famulos gratifice recipi¬
ens. ommpotenti dõ gratias egit.
qui tales sibi ad prȩdicanduni euan¬
gelium adiutores misit. Erant
enim infide ꝑfecti catholica: et
inȩcclesiasticis disciplins atq indi¬
uina scriptira eruditi. Subibant
nullum habens filium tractare
cum beato audomaro & prȩdictis
cĩ famulis cȩpit: qualiter possessi¬
onum suarum ȩccam heredem
faceret. Quem beatus audomarus
inspirante gratia sp̃s lc̃i hortatus
est: ut scõbertino sociisq eius prȩ¬
nominatis quȩque habere poterat
conferret: quatinus ibidem cȩno.¬
bium in honore beati petri prin¬
cipis apłorũ construendo. turbam
monachorũ non modicam coaduna¬
rent. Quod adroaldus prȩsente
beato audomaro cunctisq ꝓceribus
urbis taruennȩ magna cordis ala¬
critate compleuit: tradens uillam
sue ꝓprietatis nuncupatã sithiu.
goberti. octauo idus septembris.
Interritorio igitur quodam ipłius
uillȩ monasterium ȩdificare cȩpe¬
runt : qui locus usq hodie uetus

Expanded text:
eosdem Dei famulos gratifice recipiens, omnipotenti Deo gratias egit, qui tales sibi ad praedicandum Evangelium adjutores misit. Erant enim in fide perfecti catholica, et in ecclesiasticis disciplinis atque in divina Scriptura eruditi. Subibant nullum habens filium, tractare cum B. Audomaro et praedictis Dei famulis coepit, qualiter possessionum suarum ecclesiam haeredem faceret. Quem B. Audomarus, inspirante gratia Spiritus sancti, hortatus est ut S. Bertino sociisque ejus praenominatis quaeque habere poterat conferret, quatenus ibidem coenobium in honore B. Petri principis apostolorum construendo, turbam monachorum non modicam coadunarent. Quod Adroaldus praesente B. Audomaro cunctisque proceribus urbis Tarvennae magna cordis alacritate complevit, tradens villam suae proprietatis nuncupatam Sithiu, goberti, octavo Idus Septembris. In territorio igitur quodam ipsius villae monasterium aedificare coeperunt, qui locus usque hodie Vetus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus prȩmagnitudine sua latere
non potuit: confluebant adeum¬
plurimi. corporis anioȩq remedia
postulantes. Nec uero ubidator hi¬
laris. et quod daretur habunde ad
erat. spȩi sui munere frustrabantur.

Expanded text:
virtus prae magnitudine sua latere non potuit, confluebant plurimi, corporis animaeque beneficia postulantes. Nec vero, ubi dator hilaris et quod daretur abunde non aderat, suo munere frustrabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
it namq. Homo quidam
fecit cęnam magnam. et
uocauit multos. Quis.
iste homo est. nisi ille dequo ꝑ
ꝓphetam dicitur: & homo est
& quis cognoscit eum: Q uifecitꝰ¬
cȩnam magnani. quia satietatem
rauit. Qui uocauit multos seel
pauci ueniunt. quia non niiquã
ipsi qui ei perfidem subiectisunt:
ȩterno eius conunuo male uiue¬
seruum suum hora cȩnȩ : dicere
muitatis ut uenirent. Quid ho¬
ra cęnȩ: nisi finis est mundiꝰ
In quo niirum nos sumus : sicut
iam dudum paulus testatur di-¬
cens. Nos inquos fines sȩculors
deuenerunt. Si ergo hora iam
cȩnȩ est cum uocamur. tantomi
nus debemus excusari conui-
uio di: quanto propinquasse
iam cernimus finem sȩculi.

Expanded text:
it ei: Homo quidam fecit coenam magnam, et vocavit multos. Quis iste est homo, nisi ille de quo per prophetam dicitur: Et homo est, et quis cognoscit eum? Qui fecitcoenam magnam, quia satietatem ravit. Quia vocat multos, sed pauci veniunt, quia nonnunquam ipsi qui ei per fidem subjecti sunt aeterno ejus convivio male viveservum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent. Quid hora coenae, nisi finis est mundi? In quo nimirum nos sumus, sicut jam dudum Paulus testatur, dicens: Nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt . Si ergo jam hora coenae est cum vocamur, tanto minus nos debemus excusare convivio Dei, 1620 quanto propinquasse jam cernimus finem saeculi.
Abbreviated transcription (Latin):
tet fructum: ut sit inuineam
grandem. Dic. Hȩc dicit dñs
ds. Ergone prosperabitur.
Nonne radices eius euellet. &
fructus eius distringet. Et
siccabit omnes palmites germi¬
minis eius et arescet. et non in
brachio grandi neq in populo
multo: ut euelleret eam radici-¬
tus. Ecce plantata est: ergone
prosperabitur. Nonne cum
tetigerit eam uentus urens
siccabitur. et inareis germi.¬
nis sui arescet.

Expanded text:
tet tet grandem. Dic: Haec dicit Dominus Deus: Ergone prosperabitur? nonne radices ejus evellet, et fructum ejus distringet, et siccabit omnes palmites germinis ejus, et arescet? Et non in brachio grandi, neque in populo multo, ut evelleret eam radicitus? Ecce plantata est: ergone prosperabitur? Nonne cum tetigerit eam ventus urens siccabitur, et in areis germinis sui arescet?
Abbreviated transcription (Latin):
t factum est uerbum dm̃
ad me dicens. Fili hominis.
propone enigma. narra
parabolam ad clomum israhel. &
dices. Hȩc dicit dñs dĩ. Aquila
grandis magnarum alarum
longo menbi:orum ductu plena
plumis et uarietate: uenit ad
libanum. et tulit medullam
cedri. summitatem frondium
eius auellit. et transportauit
eam interra chanaan: inurbem
negotiatorum posuit illam: &
tulit de semine terrȩ. et posu¬
it illud interram prosemine:
ut firmaret radicem super
aquas multas: insuperfitie posu¬
it illud. Cumque germinasset.
creuit inuineam latiorem humi.¬
li statura. respicientibus ramis
eius adeam: et radices eius sub¬
illa erant. Facta est ergo uinea.
et fructificauit inpalmites. et
emisit propagines. Et facta
est aquila altera grandis. mag¬
nis alis multisq plumis: et ecce
uinea ista quasi mittens radices
suas ad eam. Palmites suos exten¬
dit ad illam: ut inrigaret eã
deareolis germinis suiꝰ. Interra
bona super aquas multas planta.¬
ta est: ut faciat frondes et por¬¬

Expanded text:
t factum est verbum Domini ad me dicens fili hominis propone enigma et narra parabolam ad domum Israhel et dices haec dicit Dominus Deus aquila grandis magnarum alarum longo membrorum ductu plena plumis et varietate venit ad Libanum et tulit medullam cedri summitatem frondium eius avellit et transportavit eam in terram Chanaan in urbem negotiatorum posuit illam et tulit de semente terrae et posuit illud in terra pro semine ut firmaret radicem super aquas multas in superficie posuit illud cumque germinasset crevit in vineam latiorem humili statura respicientibus ramis eius ad eam et radices eius sub illa erunt facta est ergo vinea et fructificavit in palmites et emisit propagines et facta est aquila altera grandis magnis alis multisque plumis et ecce vinea ista quasi mittens radices suas ad eam palmites suos extendit ad illam ut inrigaret eam de areolis germinis sui in terra bona super aquas multas plantata est ut faciat frondes et por
Abbreviated transcription (Latin):
curru. non angelis subleuatus
legitur : quia qui fecerat omnia.
nimirum suꝑ omna sua uirtute
ferebatur. Illuc & enim reuerte¬
batur ubi erat. & inde redibat
ubi remanebat: quia cum per hu¬
manitatem ascenderet incȩlum.
ꝑdiumitatem suam et terram
pariter continebat & cȩlum.
ICUT autem

Expanded text:
curru, non angelis sublevatus curru, non angelis sublevatus legitur, quoniam is qui fecerat omnia, nimirum super omnia sua virtute ferebatur. Illo etenim revertebatur ubi erat, et inde redibat ubi remanebat, quia cum per humanitatem ascenderet in coelum, per divinitatem suam et terram pariter continebat et coelum. Sicut autem