comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicabat: quã post bona oꝑa daturus erat homini¬
b sicut enĩ cum bene oꝑamur. ip̃e dr̃ oꝑari in no-¬
bis. cuius munere bene oꝑamur: ita cũ requiescimꝰ
ip̃e requiescere dr̃. quo donante requiescimus.
Hinc ẽ quod etiam in ͥb pͥmis p̃ceptis decalogi
que ad deum ꝑtinent. cet̾a enim septem ad pro-¬
ximum ꝑtinent idest ad hominem. quia in duo-¬
b preceptis tota lex pendet: terciũ ibi de obserua¬
done sabbati positum ẽ. ut in pͥmo p̃cepto patrẽ
intelligamus ubi prohibetur coli aliqua in figm̃¬
as hominum dei similitudo. ñ quia ñ habet ima-¬
ginem ds̃. s quia nulla imago eius coli debet. nͥ
illa que & hoc ẽ quod & ip̃e nec ip̃a pro illo. s cum
illo. Et quia creatura mutabilis ẽ. ac propterea
dr̃ omnis creatura uanitati subiecta ẽ: quoniã
natura uniuersa etiam in parte monstratur. ne¬
qusqͣm filium dei uerbum per quod facta sunt

Expanded text:
ficabat, quam post bona opera daturus erat hominificabat, quam post bona opera daturus erat hominibus. sicut enim, cum bene operamur, ipse dicitur operari in nobis, cuius munere bene operamur, ita, cum requiescimus, ipse requiescere dicitur, quo donante requiescimus. Hinc est, quod etiam in tribus primis praeceptis decalogi, quae ad deum pertinent — cetera enim septem ad proximum pertinent, id est ad hominem, quia in duobus praeceptis tota lex pendet —, tertium ibi de obseruatione sabbati positum est, ut in primo praecepto patrem intellegamus, ubi prohibetur coli aliqua in figmentis hominum dei similitudo, non quia non habet imaginem deus, sed quia nulla imagoeius coli debet nisi illa, quae et noc est, quod ipse, nec ipsa pro illo sed cum illo; et quia creatura mutabilis est ac propterea dicitur: Omnis creatura uanitati subiecta est, quoniam natura uniuersi etiam in parte monstratur, nequisquam filium dei uerbum, per quod facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
rato inpunita relinquitur: quia ds̃ suꝑbis re-¬
sisit. humilib autem dat grãm. Cum autem
deo delectatur. ibi ueram. certam. et̾nam inue¬
nit requiem: quã in aliis querebat nec inueni¬
ebat. Proinde ammonetur in psalmo. Delec¬
tare in dño: & dabit tibi petitiones cordis tui.
Qlua gͦ caritas dei diffusa ẽ in cordib nr̃is per
sp̃m sc̃m qui datus est nobis Ideo sc̃ificatio in
septimo die commemorata ẽ: ubi requies cõ¬
mendatur. Quia uero nec bene oꝑari possumꝰ.
nisi dono eus adiuti. sicut apłs dicit: ds̃ enĩ
est qui oꝑatur in nobis. & uelle & oꝑari pro
bona uoluntate. nec requiescere poterimus pꝰ
onĩa opera nr̃a bona que in hac uita gerimꝰ.
nisi eius dono ad et̾nitatem scĩficati atq perfe¬
ti. Propterea de ip̃o deo dr̃. quia cum fecisset oi¬
a oꝑa bona ualde. septimo die requieuit ab oĩ¬
bus oꝑib suis que fecit. Futuram enĩ requiẽ signi¬

Expanded text:
cato inpunita relinquitur, quia deus superbis recato inpunita relinquitur, quia deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cum autem deo delectatur, ibi ueram, certam, aeternam inuenit requiem, quam in aliis quaerebat nec inueniebat. proinde admonetur in psalmo: Delectare in domino et dabit tibi petitiones cordis tui. Quia ergo caritas dei diffusa est in cordibus nostris pem, qui datus est nobis, ideo sanctificatio in septimo die commemorata est, ubi requies commendatur. quia uero nec bene operari possumus nisi dono eius adiuti, sicut apostolus dicit: Deus enim est, qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate, nec requiescere poterimus post omnia bona opera nostra, quae in hac uita gerimus, nisi eius dono ad aeternitatem sanctificati atque perfecti, propterea de ipso deo dicitur, quia, cum fecisset omnia opera bona ualde septimo die requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit. futuram enim requiem signi
Abbreviated transcription (Latin):
damnationis debemus irruere: que ore apł̃io
de quibus dam ꝓfertur. qui coluerunt & seru¬
erunt creature potius qm creatori.qui ẽ bens¬
dictus in secula. Sicut enĩ ñ adoramus peti¬
ra. qͣmts dictus sit xp̃o ⁊ agnus & uitulus
nec feras quia dictus sit leo. de tribu udam
iapides quia petra erat xp̃c. nec montẽ ho
quia in ip̃o figuratur eccła. sic necsolẽ. aut ll¬
nam qmuis ex ea çelesti creatura sicitt ex moꝰ¬
ta terrestri sacramentorũ figure ad informas¬
ones mysticas assumuntur. Qua propter ni¬
thematicorum deliramenta cum detestauis¬
irridenda s̃: quib cum obiecerimus uanaꝰ
menta unde homines in errorem p̃cipitans
quo prius p̃cipitati s̃: garruli sͥ uidentur ei
dicunt nobis. ⁊ uos ad solis ⁊ lune cõputals¬
nem pascha celebrabitis. quasi nos ordines
siderum aut uitissitudines temporum a li¬
mo atq optimo deo conditas arguamus
summo habet cum suꝑior sit ds̃. nec in tali pec¬

Expanded text:
damnationis debemus inruere, quae ore apostolico damnationis debemus inruere, quae ore apostolico de quibusdam profertur, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. sicut enim non adoramus pecora, quamuis dictus sit et agnus et uitulus, nec feram, quia dictus sit leo de tribu Iuda, nec lapides, quia petra erat Christus, nec montem Sion, quia in ipso figuratur ecclesia, sic nec solem aut lunam, quamuis ex ea caelesti creatura sicut ex multa terrestri sacramentorum figurae ad informationes mysticas adsumuntur. Quapropter Manichaeorum deliramenta cum detestatione ridenda sunt, quibus cum obiecerimus uana commenta, unde homines in errorem praecipitant, quo prius praecipitati sunt, garruli sibi uidentur, cum dicunt nobis: \'Cur et uos ad solis et lunae computationem pascha celebratis?\' quasi nos ordines siderum aut uicissitudines temporum a summo atque optimo deo conditas arguamus summo habet. cum superior sit deus. nec in tali pec
Abbreviated transcription (Latin):
tale hoc induet immortalitatem. Uinde ⁊ illius¬
hebreo eloquio luna interpretari dr̃: septimo ar¬
cumactu arche testamenti corruerunt. Quidy
nim nunc agit annuntiatio regni celorũ quã
circumactio arche significauit. nisi ut omnia
munimenta mortalis uite. idest omĩs spes hui
scħ. que resistit spei futuri seculi in dono septe¬
nario sp̃c scĩ per liberum arbitrium destrua¬
tur: Ob hoc enim curumeunte archa ñ impis¬
su uiolento illi muri. s sponte ceciderunt. Suis
&e alia testimonia scͥpturarum que nobis ingt¬
runt per commemorationẽ lunȩ eccłe signisici¬
tionem. que in ista mortalitate ab illa ihrłm
cuiꝰ ciues scĩ angħ s̃ in erumpnis & laboribus
peregrinatur. Non ideo tamen pũtare deben
stulti qui nolunt in melius ꝯmutari adorando
eẽ ista lunaria. quia ducit᷑ ex eis aliquando si¬
militudo ad diuina mysteria siguranda: exõ
enim creatura ducitur. Nec ideo in sententua

Expanded text:
tale hoc induet inmortalitatem. unde et illiustale hoc induet inmortalitatem. unde et illiushebraeo eloquio luna interpretari dicitur — septimo circumacta testamenti arca corruerunt. quid enim nunc agit annuntiatio regni caelorum, quam circumactio arcae significauit, nisi ut omnia munimenta mortalis uitae, id est omnis spes huius saeculi, quae resistit spei futuri saeculi, in dono septenario spiritus sancti per liberum arbitrium destruatur? ob hoc enim circumeunte arca non inpulsu uiolento illi muri sed sponte ceciderunt. sunt et alia testimonia scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae ecclesiae significationem, quae in ista mortalitate ab illa Hierusalem, cuius ciues sancti angeli, in aerumnis et laboribus peregrinatur. Non ideo tamen putare debent stulti, qui nolunt in melius commutari, adoranda esse ista luminaria. quia ducitur ex eis aliquando similitudo ad diuina mysteria figuranda; ex M omni enim creatura ducitur. nec ideo in sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
pharetra. ut sagittent in obscura luna rectos
corde. Prius enim qͣm fiat illud quod dicit apłs.¬
cum xp̃c apparuerit uita ur̃a. tunc & uos cũ
illo apparebitis in gła: obscura uidetur eccl̃a
in dempore peregrinationis sue. inter multas
iniquitates gemens. Et tunc s̃ timende in¬
sidie fallatium seductorum: quas nomine
sagutarum intelligi uoluit. Unde alio lo¬
co propter nuncios sidelissimos ueritatis
quos ubiq parit eccl̃a: dicitur luna testis in
celo fidelis. Et cum de regno dñi psalmus ca¬
neret. orietur inquit in dieb eius iusticia. &
habundantia pacis. quoadusq interficiat᷑
luna. idest habundantia pacis intantum
crescat. donec omnem mutabilitatem mor¬
talita tis absumat. Cunc nouissi¬
ma mimica destruetur mors. &s quieqͥd nobis
resistit ex infirmitate carnis. Unde nobis ꝑ¬
fecta pax nõdum est. consumetur omnino: cum
corruptibile hoc induet incorruptionem. & mor¬

Expanded text:
pharetra, ut sagittent in obscura luna rectos pharetra, ut sagittent in obscura luna rectos corde. prius enim quam fiat illud, quod dicit aposus apparuerit uita uestra, tunc et uos cum illo apparebitis in gloria, obscura uidetur ecclesia in tempore peregrinationis suae inter multas iniquitates gemens et tunc sunt timendae insidiae fallacium seductorum, quas nomine sagittarum intellegi uoluit. unde alio loco propter nuntios fidelissimos ueritatis, quos ubique parit ecclesia, dicitur: Luna testis in caelo fidelis, et cum de regno domini psalmus caneret: Orietur, inquit, 111 diebus eius iustitia et abundantia pacis, quoad usque interficiatur luna, id est abundantia pacis in tantum crescet, donec omnem mutabilitatem mortalitatis absumat. tunc nouissima inimica destruetur mors et, quicquid nobis resistit ex infirmitate carnis, unde nobis perfecta pax nondum est, consumetur omnino, cum corruptibile hoc induet incorruptionem et mor
Abbreviated transcription (Latin):
ter multa dicturi s̃. Hii s̃ quos aliquan¬
do habuimus in derisum: ⁊ in similitudi¬
nem improperii. Nos insensati uitã illoꝵ¬
estimabamus insaniam. Ac per hoc sp̃c sc̃s
ad spiritalia sacramenta similitudinem dti
cens. transitum illum de alia uita in aliã
uitam. quod pascha nominatur. a quartade¬
cima luna uoluit obseruari ait ñ solum ꝓpter
tempus tercium quod supra commemor aui.
quia inde incipit ebdomada tercia. s etiã
propter ip̃am conuersionem ab exteriorib
ad interiora de luna similitudo assumere¬
tur. Usq ad uicesimam uero ⁊ pͥmam. ꝓpter
ipsum septenarium numerum quo uniuer¬
sitatis significatio sepe figuratur: qui eti am
ipsi eccłs tͥbuitur propter instar uniuersitatiᷤ.
Iaeo ioh̃ns apłs in apocalipsi ad septem scri¬
litate carnis ꝯstituta: propter ip̃am mutabi¬
litatem lune nomine in scͥpturis significatur.
Unde est illud. Parauerunt sagittas suas in

Expanded text:
ter multa dicturi sunt: hi sunt quos aliquanter multa dicturi sunt: hi sunt quos aliquando habuimus in risum et in similitudinem improperii. nos insensati uitaaestimabamus insaniam. Ac per hoc 83 Spirituad spiritalia saccens transitum illum de alia uita in aliam uitam, quod pascha nominatur, a quarta decima luna uoluit obseruari, ut non solum propter tempus tertium, quod supra commemoraui, quia inde incipit hebdomada tertia, sed etiam propter ipsam conuersionem ab exterioribus ad interiora de luna similitudo adsumeretur, usque ad uicesimam uero et primam propter ipsum numerum septenarium, quo uniuersitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi ecclesiae tribuitur propter instar uniuersitatis. Ideo Iohannes apostolus in Apocalypsi ad septem scrilitate carnis constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in scripturis significatur. unde est illud: Parauerunt sagittas suas in
Abbreviated transcription (Latin):
rib suis. S cum redire ceꝑit ad illam incõ¬
mutabilem sapientiam: quantomagis ei ꝓ¬
pinquat affectu pietatis. tantomagis ex¬
terior homo corrumpitur. s interior renoua¬
tur de die in diem: omnis ꝙ: lux illa ingenii
que ad inferiora uergebat ad superiora cõ¬
uertitur. & a terrens quodammͦ aufertur:
ut magis magisq huic scło moriatur. et
uita eius abscondatur cũ xp̃o in deo. Mu¬
tatur gͦ in deterius ad exteriora progrediẽs
& in uita sua proitiens intima sua: & hoc
terre idest eis qui terrena sapiunt melius
uidetur. cũ laudatur peccator in desideri¬
is anime sue. & qui miqua gerit benedicit᷑.
Mutatur autem in melius. cum intentionẽ
& głam suam a t̾renis que in hoc scło appa¬
rent paulatim auertit. & ad su
periora atq interiora conuercit: & hoc t̃e.
idest eis qui terrena sapiunt deteruis ui¬
detur. Unde illi impii postremo infructu¬
osam agentes penitentiam: etiam hoc m¬

Expanded text:
ribus suis: sed cum redire coeperit ad illam incomribus suis: sed cum redire coeperit ad illam incommutabilem sapientiam, quanto magis ei propinquat affectu pietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem omnisque lux illa ingenii, quae ad inferiora uergebat, ad superiora conuertitur et a terrenis quodam modo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur et uita eius abscondatur cum Christo in deo. Mutatur ergo in deterius ad exteriora progrediens et in uita sua proiciens intima sua; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt, melius uidetur, cum laudatur peccator in desideriis animae suae et, qui iniqua gerit, benedicitur. mutatur autem in melius, cum intentionem et gloriam suam a terrenis, quae in hoc saeculo apparent, paulatim auertit et ad speriora atque interiora conuertit; et hoc terrae, id est eis qui terrena sapiunt, deterius uidetur. unde illi impii postremam infructuosam agentes paenitentiam etiam hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
augeatur ad oculos nr̃os nͥ a sole recedendo.
neq minuatur: nͥ ad solem ex parte alia pro¬
pinqͣndo. Attende nunc quod in ꝓuerbiis
legimus. Sapiens sicut sol ꝑmanet: stultus
autem sicut luna mutatur. Et quis ẽ sapi¬
ens qui ꝑmanet: nͥ sol ille iustitie. de quo dr̃
in die nouissima plangentes impii dicturi
s̃: & iusticie lumen ñ luxit nobis. ⁊ sol ñ ẽ ortꝰ
nobis. Nam istum carneis oculis uisibilẽ so¬
lem oriri facit super bolios ⁊ malos ds̃: qui
etiam pluit suꝑ iustos ⁊ iniustos. Ducunt᷑ aũ
semꝑ ex reb insibilib ad inuisibilia ꝯgrue
similitudines. Quis gͦ est ille stultus qui tã¬
qͣm luna mutatur: nͥ adam in quo omnes
peccauerunt: anima qͥppe humana recedens
a sole iusticie. ab illa scilicet interna contẽ¬
platione inrommutabilis ueritatis. omẽs
uires suas in terrena conuertit: & eo magis
magisq obscuratur in interiorib ac suꝑio¬

Expanded text:
augeatur ad oculos nostros nisi a sole recedendo augeatur ad oculos nostros nisi a sole recedendo neque minuatur nisi ad solem ei parte alia propinquando. Adtende nunc, quod in prouerbiis legimus: Sapiens sicut sol permanet, stultus autem sicut luna mutatur. et quis est sapiens, qui permanet, nisi sol ille iustitiae, de quo dicitur: in die nouissima plangentes impii dicturi sunt: Et iustitiae lumen non inluxit nobis et sol non ortus est nobis? nam istum carnis oculis uisibilem solem oriri facit super bonos et malos deus, qui etiam pluit super iustos et iniustos. ducuntur autem semper ex rebus uisibilibus ad inuisibilia congruae similitudines. quis ergo est ille stultus, qui tamquam luna mutatur, nisi Adam, in quo omnes peccauerunt? anima quippe humana recedens a sole iustitiae, ab illa scilicet interna contemplatione incommutabilis ueritatis, omnes uires suas in terrena conuertit et eo magis magisque obscuratur in interioribus ac superio
Abbreviated transcription (Latin):
estimare seculum. dñm eius quem supplici pi¬
etate possent ñ facilius inuenerunt: ex ipsis
comib lunȩ que a sole auersa s̃. siue crescentiꝰ
siue decrescentis conieterunt eam uel a sole il¬
lustrari: & quantomagis ab eo recederet. tan¬
tomagis ab ea parte quȩ t̾ris apparet radios
eius excipere: qͣnto autem ad eum magis post
dimidium mensem ex alio semicirtulo propin¬
quaret. tantomagis a suꝑiore parte illustra¬
ta. ab ea parte quam terris aduerteret ñ pos¬
se ercipe radios: ⁊ propterea uideri decrescere.
Nel si haberet suum lumen id habere ex una par
de memisꝑio. quam partem cum recedens a
lole paulatim terris ostenderet donec totã
osenderet. quasi augmenta monstrare dũ ñ
adatir quod derat. s prodatur qͥd merat:
ac rursus paulatim abscondere qͦd patebat.¬
& ideo uideri decrescere. S quodlibet horum
duorum sit: certe manifestum est illud. & cui¬
uis auertenti facile cognitum. quod luna nõ

Expanded text:
aestimare saeculum, dominum eius, quem supplici piaestimare saeculum, dominum eius, quem supplici pietate possent, non facilius inuenerunt, ex ipsis cornibus lunae, quae a sole auersa sunt, siue crescentis siue decrescentis coniecerunt uel a sole inlustrari et, quanto magis ab eo recederet, tanto magis ab ea parte, quae terris apparet, radios eius excipere, quanto autem ad eum magis post dimidium mensem ex alio semicirculo propinquaret, tanto magis a superiori parte inlustratam ab ea parte, quam terris aduerteret, non posse excipere radios et propterea uideri decrescere, uel, si haberet suum lumen, id habere ex una parte in hemisphaerio, quam partem cum recedens a sole paulatim terris ostenderet, donec totam ostenderet, quasi augmenta monstrare, dum non addatur, quod deerat, sed prodatur, quod inerat, ac rursus paulatim abscondere, quod patebat, et ideo uideri decrescere. sed quodlibet horum duorum sit, illud certe manifestum est et cuiuis aduertenti facile cognitum, quod luna non
Abbreviated transcription (Latin):
pars dei magnis laborib ab inquinamento
purgata. de toto mundo usq ab omnib cloa¬
cis fugiens redditur deo lucenti dum redeat. re-¬
pleri uero per mensem dimidium. ⁊ alio dimi¬
dio in solem refundi. uelut in aliam nauem.
nec tam̃ inter istas anathematirandas blas-¬
phemias aliquid umqͣm fingere potuerunt:
cur uel incipiens lucere. uel desinens cornicula¬
tolumine fulgeat. aut cur a dimidio mense
incipiat minui. & ñ ad resundendum plena
ꝑueniat. Illi autem qui hec certis numeris
indagarunt. ita ut defectus ⁊ solis ⁊ lune ñ
solum cur sierent. s etiam qͣndo futuri eẽnt lon¬
ge ante p̃dicerent. ⁊ eos determinatos interual¬
us temporum canonica supputatione p̃figerẽt
literis ꝙ mandarent: quas modo qui legunt
atq intelligunt nichilomints eos p̃dicunt. nec
aliter aut alias accidunt qͣm p̃dicunt. Tales
gͦ quib ñ est ignoscendum sicut scͥptura sc̃ã
dicit. quia cum tantũ ualerent ut possent.

Expanded text:
pars dei magnis laboribus ab inquinamento pars dei magnis laboribus ab inquinamento purgata de toto mundo atque ab omnibus cloacis fugiens redditur deo lugenti, dum redeat; repleri uero per mensem dimidium et alio dimidio in solem refundi uelut in aliam nauem. nec tamen inter istas anathemandas blasphemias aliquid umquam fingere potuerunt, cur uel incipiens lucere uel desinens corniculato lumine fulgeat aut cur a dimidio mense incipiat minui et non ad refundendum plena perueniat. Illi autem, qui haec certis numeris indagarunt, ita ut defectus solis et lunae non solum cur fierent, sed etiam quando futuri essent, longe ante praedicerent et eos determinatis interuallis temporum canonica supputatione praefigerent litterisque mandarent, quas modo qui legunt atque intellegunt, nihilo minus eos praedicunt nec aliter aut alias accidunt, quam praedicunt, tales ergo, quibus non est ignoscendum, sicut scriptura sancta dicit, quia, cum tantum ualerent, ut possent
Abbreviated transcription (Latin):
currit a quarta decima usq in uigesimam pͥ¬
mam. Est illic & aliud sacramentum: quod
si tibi obscurum fuerit quia in talib inquile¬
dionib minus eruditus es ñ contristeris. nes
ideo me putes eẽ meliorem. quia hec in studi.¬
is puerilib didici. Qui enim głatur. in año
glłetur: scire ⁊ intelligere quoniã ego sum dĩs
Nõnulli gͦ studiosi talium rerum quesieruns
multa de numeris ⁊ motib syderum: &. qui
subtilius ista scrutati s̃ incrementa ⁊ decrenꝰ¬
ta lunaria ex conuersione globi eius coms¬
cerunt. Non quod aliquid substantie uel al¬
cedat ei cum augetur: uel recedat eum mil¬
itur. Quod delirã imperitia manichei opinã¬
tes. repleri eam dixerunt: sicut repletur nauis
ex sugituia dei parte. quam cõmixtam pͥncipi¬
b tenebrarum. & eorum sordib inquinatam
enrde atq ore sacrilego & credere ⁊ loqui ñ dubi¬
tant. Hinc gͦ impleri lunam dicunt. cum eadẽ

Expanded text:
currit a quarta decima in uicesimam pricurrit a quarta decima in uicesimam primam. Est illic et aliud sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris nec ideo me putes esse meliorem, quia haec in studiis puerilibus didici; qui enim gloriatur, in domino glorietur scire et intellegere. quoniam ego sum dominus. nonnulli ergo studiosi talium rerum quaesiuerunt multa de numeris et motibus siderum et, qui subtilius ista scrutati sunt, incrementa et decrementa lunaria ex conuersione globi eius coniecerunt, non quod aliquid substantiae uel accedat ei, cum augetur, uel recedat, cum minuitur, quod delira inperitia Manichaei opinantes repleri eam dixerunt, sicut repletur nauis, ex fugitiua dei parte, quam commixtam principibus tenebrarum et eorum sordibus inquinatam corde atque ore sacrilego et credere et loqui non dubitant. hinc ergo impleri lunam dicunt, cum eadem
Abbreviated transcription (Latin):
mus ⁊ in tͥbulatiõe patientes simus dum as¬
huc exterior homo noster corrumpitur. s inten¬
or renouatur de die in diem: propter ip̃m inta¬
um noue uite. ꝓpter nouum hominem quem i¬
bemur induere. ⁊ exuere ueterem: expurgantes
uetus fermentum. ut simus noua ꝯsꝑsio. quoni¬
am pascha nr̃m immolatus ẽ xp̃c. Propt̃ han
gͦ uite nouitatem pͥmus mensis in anni menl¬
b celebrationi huic attributus est: Namq p¬
se dr̃ mensis nouorum. Quia uero in toto ten¬
pore scł̃i nunc tercium tempus apparuit. ideo
resurrectio dñi tͥduana ẽ. Erimum enĩ tempis
est ante legem. scd̾m sub lege: tercium sub gr̃ã
Qbi iam manifestatio ẽ sacramenti prius oc¬
cultim ꝓphetico enigmate. Hoc gͦ & in lu¬
nari numero significatur. Quia enim septine¬
rius numerus solet in scͥpturis ad quandan
persectionem mysticus apparere: a tercia ebdlo¬
mada lune pascha celebratur. idest qui dic̾ ce¬

Expanded text:
mus et in tribulatione patientes simus, dum admus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium nouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quoniam pascha nostrum immolatus est Christus, propter hanc ergo uitae nouitatem primus mensis in anni mensibus celebrationi huic adtributus est. nam ipse dicitur et mensis nouorum. quia uero ill toto tempore saeculi nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio domini triduana est. primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur; quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam perfectionem mysticus apparere, tertia hebdomade lunae pascha celebratur, id est qui dies oc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃monstratum ẽ: qui est pͥmogenitus a mortu¬
is. quia & corpus eius cui caput ẽ ip̃e. ñ nͥ eccl̃a
est. Nõnulli enim attendentes uerba que as¬
sidue dic̃ apłs. quia ⁊ mortui sumus cũ xp̃o
& resurieximus cum eo. nec intelligentes qua¬
tinus dicantur. arbitrati s̃ iam factam eẽ re¬
surrectionem. nec ullam ulterius in fine tem¬
porum ẽt̃ sꝑandam. Ex quib ẽ inqͥt hymenus
& philetus. qui circa ueritatem aberrauerunt.
dicentes resurrectionẽ iam factam eẽ. & fidẽ
quorumdam subuertunt: idem apl̃s eos ar-¬
& dilectionem factam ẽẽ dicit in nobis scđm
pͥmitias sp̃s: s quia spes que uidetur ñ ẽ spes
& ideo si quod ñ uidemus speramus. per pati¬
entiam expectamus: restat utiq redemptio co¬
poris. nr̃i. quam expectantes in nobismetip¬
sis ingemiscimus: unde ẽ & illud. spe gauden¬
tes. in tͥbulatione patientes. Hec gͥ innouatio
uite nr̃e est quidam transitus. de morte ad u.¬
tam qui fit per fidem pͥmo ut in spe gaudea¬

Expanded text:
monstratum est, qui est primogenitus a mortuis, quia et corpus eius, cui caput est ipse, non nisi ecclesia est. Nonnulli enim adtendentes uerba, quae assidue dicit apostolus, quia et mortui sumus cum Christo et resurreximus cum eo, nec intellegentes, quatenus dicantur, arbitrati sunt iam factam esse resurrectionem nec ullam ulterius in fine temporum esse sperandam, ex quibus est, inquit, Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse et fidem quorundam subuertunt. idem apostolus eos aret dilectionem factum esse dicit in nobis secundum primitias spiritus? sed quia spes, quae uidetur, non est spes et ideo, si, quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus, restat utique redemptio corporis nostri, quam expectantes in nobismet ipsis ingemescimus. unde est illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Haec igitur innouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudea
Abbreviated transcription (Latin):
cum scientia destruetur: que ad finem carita¬
tis adhibita multum ẽ utilis. Per se autẽ ip̃am
sine tali fine: ñ mͦ suꝑflua s etiã ꝑnitiosa
probata ẽ. Scio autem qͣm te cogitatio sc̃a
custodiat sub umbraculo alarũ dñi dei nr̃i.

Expanded text:
cum scientia destruetur ; quae ad finem charitacum scientia destruetur ; quae ad finem charitatis adhibita multum est utilis; per se autem ipsa sine tali fine, non modo superflua, sed etiam perniciosa probata est. Scio autem quam te cogitatio sancta custodiat sub umbraculo alarum Domini Dei nostri.
Abbreviated transcription (Latin):
miror quia hoc te latet quod ñ solum in aliis
innumerabilib reb multa me latent. s etiã
i ip̃is scĩs scͥpturis multo nesciam plura qͣm
sciam: s ideo spem in nomine xp̃i ñ infructu-¬
osam gero. quia ñ solum credidi deo meo. in
llis duob p̃ceptis totam legem prophetasꝙ
pendere. s etiam eppertus sum exꝑiorq coti¬
die. qͣndoquidem nullum mͥ sacramentum
aut aliquis sermo ad modum obscurior de¬
septuris uel sacris litteris aꝑitur. ubi ñ eadẽ
precepta repperiã. finis enĩ p̃cepti ẽ caritas.
de corde puro. & ꝯscientia bona & fide ñ ficta:
Dplenitudo legis caritas. Itaq & tu carissime
lue ista siue alia. sic lege. sic disce. ut memine¬
d uerissime dictum. scientia inflat. caritas
elisicat. Caritas autem ñ inflatur: ñ emu¬
latir. Sic itaq adhibeatur scientia. tamqͣm
maco ma quedam. perquam structura cari¬
datis asurgcat. que maneat meternũ etiam

Expanded text:
miror quia hoc te latet, quod non solum in aliis miror quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me latent, sed etiam in ipsis sanctis Scripturis multo nesciam plura quam sciam. Sed ideo spem in nomine Christi non infructuosam gero, quia non solum credidi Deo meo, in illis duobus praeceptis totam Legem Prophetasque pendere , sed etiam expertus sum, experiorque quotidie; quandoquidem nullum mihi sacramentum, aut aliquis sermo admodum obscurior de sacris Litteris aperitur, ubi non eadem praecepta reperiam: Finis enim praecepti est charitaspuro, et conscientia bona et fide non ficta ; et plenitudo legis charitas . 39. Itaque et tu, charissime, sive ista, sive alia, sic lege, sic disce, ut memineris verissime dictum: Scientia inflat, charitas aedificat . Charitas autem non aemulatur, non inflat. Sic itaque adhibeatur scientia tanquam machina quaedam, per quam structura charitatis assurgat quae maneat in aeternum, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sidelib & his qui cognouerunt uertatal
omnuscieatura dei bona est. & nichil abitiendũ
quod cum gr̃arum actione ꝑcipitur: sc̃ificat᷑
enuim per uerbum dei & orationẽ. Et alio loco de
hio ebus loquitur. Omnia inquit munda mun-¬
dis: immundis autem & infidelib nichil est
mundum: s polluta s̃ eorum mens ⁊ ꝯscientia.
ẽu ip̃e lege cetera. & recita quib potes. ñ in se
untam faciant gr̃am dei: quia in libertate uo¬
cati sumus. Gantum ne libertatem in occasio¬
nem carnis assumant. & ideo iam ñ refrenan-¬
de carnalis concupiscentie causa a quib lib
cibis temꝑare: quia ñ eis hoc ꝑmittitur suꝑstici¬
ose atꝙ infideliter facere. Hii uͦ qui de paginiꝰ
eugłicis sortes legunt. c&si optandum ẽ ut hec
gotia secularia & ad uite huius uanitatem. ꝓpt̾
aliam uitam loquentia oracula diuina uelle
pationes meas. eantum enĩ absum ab eo quod
putasti nichil me latere. ut nichil in epła tua
legerim tͥstius. quia & aꝑtissime falsum ẽ. &

Expanded text:
a omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum dei et orationem. et alio loco de his rebus loquitur: Omnia, inquit, munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. Tu ipse, lege caetera, et recita quibus potes, ut ne in se irritam faciant gratiam Dei, quia in libertatem vocati sunt; tantum ne libertatem in occasionem carnis assumant, et ideo jam nolint refrenandae carnis concupiscentiae causa a quibuslibet cibis temperare, quia non eis permittitur superstitiose atque infideliter facere. 37. Hi vero qui de paginis evangelicis sortes legunt, etsi optandum est ut hoc gotia saecularia, et ad vitae hujus vanitatem, propter aliam vitam loquentia oracula divina velle pationes meas. Tantum enim absum ab eo quod putasti nihil me latere, ut nihil in epistola tua legerim tristius, quia et apertissime falsum est; et
Abbreviated transcription (Latin):
tangere cum ait. Qui credit in me transiet
a morte in uitam. Et maxime idem eugłista
hoc intelligitur expͥmere uoluisse: cum ce-¬
lebraturo dño pascha cum discipulis ubi ce-¬
nam eis mistycam dedit. Cum uidisset in¬
quit iħc quia uenit hora ut transiret de ħ
mundo ad patrem. Transitus gͦ de hac mor¬
tali uita in aliam uitam immortalem: hoc
ẽ de morte ad uitam in passione ⁊ resurrecti¬
one dñi ꝯmendatur. Hic transitus a nob̃ mͦ
agitur. per fidem que nobis ẽ in remissionẽ
pecc̃orum. in spem uite et̃ne diligentib dm̃
& proximum: quia fides per dilectionem
oꝑatur. ⁊ iustus ex fide uiuit. Spes autẽ que
uidetur ñ est spes. Quod autem uidet. quis
quid sperat: Si autem quod ñ uidemus spe¬
ramus: per patientiam expectamus. Scđm
hanc fidem ⁊ spem ⁊ dilectionem qua cepi¬
mus ẽẽ sub gr̃a: iam cum mortui sumus
alo. quia ⁊ simul nos exsuscitauit. ⁊ simul

Expanded text:
tangere, cum ait: Qui credit in me, transiit tangere, cum ait: Qui credit in me, transiit a morte ad uitam. et maxime idem euangelista hoc intellegitur exprimere uoluisse, cum celebraturo domino pascha cum discipulis, ubi cenam eis mysticam dedit: Cum uidisset, inquit. Iesus, quia uenit hora, ut transiret de hoc mundo ad patrem. transitus ergo de hac uita mortali in aliam uenim, de morte ad vitam, in passione et resurrectione Domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis est in remissionem peccatorum, in spem vitae aeternae diligentibus Deum et proximum, quia fides per dilectionem operatur, et justus ex fide vivit. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim autem videt quis, quid sperat? si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus: secundum hanc fidem, spem et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia. Jam commortui sumus illo, quia et simul nos excitavit, et simul
Abbreviated transcription (Latin):
o ita fit. ut aliquid etiam significare intelli¬
gatur. quod sc̃ẽ accipiendum ẽ. Eo itaq mͦ
agimus pascha. ut ñ solum quod factum ẽ
in memoriam reuocemus. idest quod mortu¬
us est xp̃c ⁊ resurrexit. s etiam cetera que circa
eum coattestantur ad sacramentorum signi-¬
ficationem ñ omittamus. Quia enim sicut
dicit apłs. mortuus ẽ ꝓpter delicta nr̃a: &e re¬
surrexit ꝓpter iustificationem nr̃am. Transi-¬
tus quidem de morte ad uitam: in illa passio¬
ne dñi ⁊ resurrectione sacratus ẽ. Nam etiã
uocabulum ipsum quod pascha dr̃. ñ grecũ
sicut uulgo uideri solet. s hebreum eẽ dicũt
qui linguam utramq nouerunt. Neq enĩ
a passione quoniam paschin in greco dr̃ pa¬
tr s ab eo quod transitur ut dixi a morte ad
uitam: hebreo uerbo res appellata ẽ. In quo
elo quio pascha transitus dicitur. sicut ꝑhi¬
bent qui hec sciunt quod uoluit ⁊ ipse dñs

Expanded text:
o ita fit, ut aliquid etiam significare intelleo ita fit, ut aliquid etiam significare intellegatur, quod sancte accipiendum est. eo itaque modo agimus pascha, ut non solum quod factum est in memoriam reuocemus, id est quod mortuus Christus et resurrexit, sed etiam cetera, quae circa eum adtestantur, ad sacramentorum significationem non omittamus. quia enim, sicut dicit apostolus, mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, transitus quidam de morte ad uitam in illa passione domini et resurrectione sacratus est. nam etiam uocabulum ipsum, quod " pascha dicitur, non Graecum, sicut uulgo uideri solet, sed Hebraeum esse dicunt, qui linguam utramque nouerunt. neque enim a passione, quoniam xobastv Graece dicitur pati, sed ab eo, quod transitur, ut dixi, a morte ad uitam, Hebraeo uerbo res appellata est. in quo eloquio pascha transitus dicitur, sicut perhibent, qui haec sciunt. quod uoluit et ipse dominus
Abbreviated transcription (Latin):
rem de residuis enodandis q̃sti¬
onib quas iam longe ante quesiueras: gra¬
tissimum mͥ atq carissimum desideriũ stu¬
dii tui amplius differri tolerare ñ potui. Et
qͣmuis in mediis aceruis occupationũ mea¬
tun hec feci precipue. ut ad ea que interroga¬
li responderem tibi. Diutius autem de tua
epła disputare nolo: ne hoc ip̃m me impedi¬
at iam tandem reddere quod debeo. Queris
que causa sit cur anniuersarius dies celebrã
de dnĩce passionis ñ ad eundem redeat an-¬
iil diem. sicut dies qua traditur natus: &
aeinde subiungis. si hoc fit ꝓpter sabbatũ ⁊
linam. quid sͥ uelit in hac re obseruatio sab¬
bati ⁊ lune. Hinc pͥmum oportet. ut noue¬
us diem natalis dnĩ. ñ in sacram̃to celebrari.
tantum in memoriam reuocari quod natꝰ
lit a per hoc nichil opus erat ñ reuolutũ
diem anni quo ip̃a res acta est festa deuoti¬
one signari. Sacramentum ẽ autem in ali¬
qua celebratione cum rei geste ꝯmemorati¬

Expanded text:
rem de residuis enodandis quaestirem de residuis enodandis quaestionibus, quas iam longe ante quaesiueras, gratissimum mihi atque carissimum desiderium studii tui amplius differri tolerare non potui et quamuis in mediis aceruis occupationum mearum hanc feci praecipuam, ut ad ea, quae interrogasti, responderem tibi. diutius autem de tua epistula disputare nolo, ne hoc ipsum me impediat iam tandem redhibere, quod debeo. Quaeris, qudae dominicae passionis non ad eundem redeat anni diem sicut dies, qua traditur natus; et deinde subiungis: "si hoc fit propter sabbatum et lunam, quid sibi uelit in hac re obseruatio sabbati et lunae?" hic primum oportet noueris diem natalis domini non in sacramento celebrari, sed tantum in memoriam reuocari, quod natus sit; ac per hoc nihil opus erat nisi reuolutum diem anni, quo ipsa res facta est, festa deuotione signari. sacramentum est autem in aliqua celebratione, cum rei gestae commemorati
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ñ arbitror institutum: nisi quia
plures.⁊ prope omnes. in plerisq locis. ea
die lauane consueuerunt. Et quia ñnulli
euam ieiunium custodiunt. mane offeit᷑
propter prandentes. qui ⁊ ieunium simul
e lauachrum tolerare ñ possunt: ad uesꝑã
uero ꝓpter ieumantes. Si autem queris cur
nam lauandi mos ortus sit: nich mͥ de hac
te cogitanti ꝓbabilius occurrit. nͥ quia bap¬
trandorum corꝑa per obseruationẽ qua dra¬
gesime sordidata cum offensione sensus ad
fontem uenirent. nͥ aliqua die lauarentur.
Istum autem diem potius ad hoc electum: quo
cna dnica anniuersarie celebratur. Et qͥa
cssum est hoc baptismum accepturis: multi
cum his lauare uoluerunt. ieiuniumq laxa¬
ir. his ut potui disputatis. moneo ut ea q̃
prelocutꝰ sum serues quantum potes: ut decn
uise prudentem ac pacisicum filium. Alia q̃
tinus. Lectis litteris tius ubi me
commoniusti ut debitum redde¬

Expanded text:
tamen non arbitror institutum, nisi quia tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lauare consueuerunt, et, quia nonnulli etiam ieiunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia ieiunia simul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperam uero propter ieiunantes. Si autem quaeris, cur enam lauandi mos ortus sit, nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per obseruationem quadragesimae sordidata cum offensione sensus ad fontem uenirent, nisi aliqua die lauarentur. istum autem diem potius ad hoc electum, quo cena dominica anniuersarie celebratur. et quia concessum est hoc baptismum accepturis, multi cum his lauare uoluerunt ieiuniumque laxare. His, ut potui, disputatis moneo, ut ea, quae praelocutus sum, serues, quantum potes, ut decet ecclesiae prudentem ac pacificum filium. alia quae RII LIBER SECUNDUS. Lectis litteris tuis, ubi me commonuisti, ut debitum redde
Abbreviated transcription (Latin):
quos uiuitur societatem seruandum ẽ Cr l
do te aliquando ex me audisse: s tam̃ etian
nunc commemoro. Mater mediolanum i
consecuta. inuenit eccłam sabbato ñ ieunai¬
tem. ceꝑat ꝑturbari ⁊ fluctuare quid agent
Tunc ego talia ñ curabam. s propter ipsan
ꝯsului de hac re beatissime memorie ep̃m ad¬
brosium. Respondit mͥ. nichil se de hoc dol
meposse ñ qͦd ip̃e faceret: quia si melius nol¬
set id potius obseruaret. Cumq ego putal
nulla reddita ratione. auctoritate sola sil
nos uoluisse ammonere ne sabbato ieiuns¬
remus: subsecutus ẽ. ⁊ ait mͥ. Cum romã il¬
nio ieiuno sabbato: cum hic sum. ñ ieuins
sic etiam tu ad quam forte eccłam uenis
eius morem ferua: si cuiqͣm ñ uis ẽẽ scans¬
lum. nec quẽqͣm tͥ. Hoc cum matͥ renui¬
assem: libenter amplexa ẽ. Ego uero de lie
sententia etiam atq etiam cogitans: id
per habui tamqͣm eã celesti oraculo as¬
nili eciam contradicere audemus. Hoc

Expanded text:
quos vivitur societatem servandum est. 3. quos vivitur societatem servandum est. 3. Credo te aliquando ex me audisse, sed tamen etiam nunc commemoro. Mater mea Mediolanum me consecuta, invenit Ecclesiam sabbato non jejunantem; coeperat perturbari et fluctuare quid ageret: cum ego talia non curabam, sed propter ipsam consului de hac re beatissimae memoriae virum Ambrosium; respondit mihi nihil se docere me posse, nisi quod ipse faceret, quia si melius noset, id potius obseruaret, cumque ego putassem nulla reddita ratione auctoritate sola sua nos uoluisse admonere, ne sabbato ieiunaremus, subsecutus est et ait mihi: cCum Romam uenio, ieiuno sabbato; cum hic sum, non ieiuno: sic etiam tu, ad quam forte ecclesiam ueneris, eius morem serua, si cuiquam non uis esse scandalum nec quemquam tibi.\' hoc cum matri renuntiassem, libenter amplexa est. ego uero de hac sententia etiam atque etiam cogitans ita semper habui, tamquam eam caelesti oraculo ali etiam contradicere audemus. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ligi ab ip̃is apłis. uel plenariis ꝯciliis. quorũ
ẽ in eccła saluberrima auctoritas commenop
atꝙ statuta retineri: sicuti quod dñi passio in
surrectio. ⁊ ascensio in celum. & aduentus de xe¬
lo sp̃c scĩ anniuersaria sollemnitate celebrat
& si quid aliud tale occurrerio. qͦd seruatur ab
uniuersis qͣcũq se diffundit eccł̃a: alia uero q̃
per loca terrarum regionesq uariantur. sicr¬
ti est quod alii ieuinant sabbato. alii ñ. ali &ͥ
municant cotidie. corꝑi ⁊ sanguini dñi. alii
certis dieb accipiunt. alibi nullus dies pret¬
mittitur. quo ñ offeratur. alii sab̃bo tantum̃
dnĩco. alibi tantũ dnĩco. & si quid aliud huis
modi animaduerti potest. totum hoc genus
rertim liberas habet obseruationes. nec discis¬
na ulla est. in his melior graui prudenti :
sidem. neq contrabonos mores eẽ conuicit᷑.
indifferenter habendum. ⁊ ꝓpter eorum intie

Expanded text:
legi uel ab ipsis apostolis uel plenariis conciliis, quorum legi uel ab ipsis apostolis uel plenariis conciliis, quorum est in ecclesia saluberrima auctoritas, commendata atque statuta retineri, sicuti quod domini passio et resurrectio et ascensio in caelum et aduentus de caelo spiritus sancti anniuersaria sollemnitate celebrantur et si quid aliud tale occurrit, quod seruatur ab uniuersa, quacumque se diffundit. ecclesia. Alia uero, quae per loca terrarum regionesque uariantur, sicuti est, quod alii ieiunant sabbato, alii non, alii cotidie communicant corpori et sanguini dominico, alii certis diebus accipiunt, alibi nullus dies intermittitur, quo non offeratur. alibi sabbato tantum et dominico, alibi tantum dominico et si quid aliud huius modi animaduerti potest, totum hoc genus rerum liberas habet obseruationes nec disciplina ulla est in his melior graui prudentiquefidem neque contra bonos mores esse conuincitur, indifferenter habendum et
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo filio ianuario augu
se quid interiogatus ip̃e responde¬
res. Ita enim uel approbando uel emendan¬
do responsiones tuas multo breuius possem
respondere: & te facillime aut ꝯfirmare aut.
corrigere. hoc quidem ut dixi mallem: s tam̃
ut nunc responderem malui longiorem face
sermonem qmͣ dilationẽ. Primo itaq tenere
te uolo. quod ẽ huiꝰ dispensationis caput. do
tur: leni iugo suo nos subdidisse. ⁊ sarcine le¬
ui. Unde sacramentis numero paucissimis ob¬
seruatione facillimis. significatione p̃stantis¬
simis: societatem noui ppł colligauit. Sicut
ẽ baptismus tͥnitatis nomine ꝯsecratus. cõmu¬
nicatio corꝑis ⁊ sanguinis ip̃ius. ⁊ si quid ali¬
ud in scͥpturis canonicis ꝯmendatur: exceptis
his que seruitutem ppł ueteris pro ꝯgruentia
cordis illorum. ⁊ ꝓpħici temꝑis onerabant. q̃
s in quinꝙ lib̾s moysi leguntur. Iula autem
que ñ scͥpta s tradita custodimus. que qͥdem
toto terrarum orbe bbseruantur: datur intel¬

Expanded text:
ilectissimo filio JANUARIO, AUGUse quid interrogatus ipse responderes; ita enim vel approbando vel emendando resprespondere et te facillime aut confirmarem aut corrigerem. hoc quidem, ut dixi, mallem. sed tamen ut nune responderem, malui longiorem facere sermonem quam dilationem. primo itaque tenere te uolo, quod est huius disputationis caput, domngelio loquitur, leni iugo suo nos subdidisse et sarcinae leui. unde sacramentis numero paucissimis, obseruatione facillimis, significatione praestantissimis societatem noui populi conligauit, sicuti est baptismus trinitatis nomine consecratus, communicatio corporis et sanguinis ipsius et si quid aliud in scrip- - turis canonicis commendatur exceptis his, quae seruitutem populi ueteris pro congruentia cordis illorum et prophetici temporis onerabant, quae et in quinque libris Moysi leguntur. illa autem, quae non scripta sed tradita custodimus, quae quidem toto terrarum orbe seruantur, datur intel
Abbreviated transcription (Latin):
estis. ⁊ uita ur̃a abscondita ẽ cum xp̃o in de¬
o: cum xp̃c apparuerit uita ur̃a. tunc ⁊ uoᷤ
apparebitis cum illo in gła: satis indicat
qtud uelit intelligi. quia nunc transitus
nt̃ de morte ad uitam qui fit per fidẽ. in
spe ꝑagitur future in fine resurrectionis:
głe. cum corruptibile hoc. idest caro in qua
gemimus modo induet incorruptionem: &
mortale hoc mnduet immortalit᷑em. Nunc e¬
nim iam quidem habemus per sidem pͥmra¬
as sp̃ẽ: s adhuc in nobismecipĩs ingemiscimꝰ.
adoptionem expectantes redemptionẽ corꝑis¬

Expanded text:
estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; cum Christus apparuerit uita uestra, tunc et uos apparebitis cum illo in gloria, satis indicat, quid uelit intellegi, quia nunc transitus noster de morte ad uitam, qui fit per fidem, spe peragitur futurae in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibile hoc, id est caro ista, in qua gemimortale hoc induerit immortalitatem. Nunc enim jam quidem habemus per fidem primitias spiritus, sed adhuc in nobismetipsis ingemiscimus adoptionem exspectantes, redemptionem cor
Abbreviated transcription (Latin):
um corda ꝑcussit: quomodo timorem
ur̃m teste gemitu declarastis: Audiui au-¬
diui. gemuistis. mortem timetis. Si time¬
tis: quare ñ cauetis: M ortem timetis. Quid
timetis: Uentura ẽ. ẽimeam. ñ timeam: ue-¬
nire habet. Sero. cito. uentura ẽ. Si timeas
ñ efficies ut ñ sit quod times. Peccare time:¬
quia si amaueris peccata. in aliam mor¬
tem irrues. quo posses ñ inueniri. si nõ a¬
mares peccata. Modo autem ꝑuersus:
plus amas mortem qͣm uitam. absit in¬
qmͣ. Qͥs ẽ hoĩum qͥ plꝰ amet mortẽ ꝙͣ. uitã:
Forte ꝯuinco te: q̃a plꝰ amas mortẽ ꝙͣ uitã. Et

Expanded text:
um corda percussit? Quomodo timorem um corda percussit? Quomodo timorem vestrum teste gemitu declarastis? Audivi, audivi: gemuistis, mortem timetis. Si timetis, quare non cavetis? Mortem timetis: quid timetis? Ventura est: timeam, non timeam, venire habet; sero, cito, ventura est. Si timeas, non efficies ut non sit quod times. quia si amaveris peccata, in aliam mortem irrues; quo posses non venire, si non amares peccata. Modo autem perversus plus amas mortem quam vitam. Absit, inquis. Quis est hominum qui plus amet mortem quam vitam? Forte convinco te, quia plus amas mortem quam vitam. E
Abbreviated transcription (Latin):
teneretur sublimitas dignitatis. Uide qi
ꝑiturus propter ꝑituram rem. Periturã
rem cum tanto labore didicisti in tantis
ut disceres. Quid: Litteras. Bonum sunt
littere. Noui dicturus es michi. Quare et
uos ep̃i ñ litteras legitis: Quare ñ diui¬
nas scͥpturas in ip̃a litteratura tractatis:
Ita uero: s ñ ad hoc didicimus litteras. Nõ
enim parentes nr̃i qndo nos in scolamit¬
tebant hoc nobis dicebant: discite litteras
nec ip̃i xp̃iani filiis suis dicunt. Discite lit
teras. Quare: Ut sis homo. Quid enim.
modo pecus sum: Quod dico ut sis homo:
ut sis emiens inter homines. Unde ce
illud prouerbium. Qntum habebis tantꝰ
eris. ut habeas qͣntum ceteri. aut qͣntum
pauci. aut plus qͣm ceteri. aut plus qͣm
pauci: habeas inde honorem. habeas in¬
de dignitatem. Et ubi erunt ista omnia
cum mors uenerit: Quomodo stimulat.
quomodo metus iste interpellat: Quomͦ
nomen ip̃m a me cõmemoratum omni¬

Expanded text:
teneretur sublimitas dignitatis. Vide quia teneretur sublimitas dignitatis. Vide quia periturus, propter perituram rem, perituram rem cum tanto labore didicisti in tantis ut disceres, quid? Litteras. Bonae sunt litterae? Bonae. Novi, dicturus es mihi: quare et vos, episcopi, litteras legistis; quare nunc divinas Scripturas in ipsa litteratura tractatis. Ita vero: sed non ad hoc didicimus litteras. Non enim parentes nostri, quando nos in scholam mittebant, hoc nobis dicebant: Discite litteras,Nec ipsi Christiani filiis suis hoc dicuntteras. Quare? Ut sis homo. Quid enim? modo pecus sum? Quod dico, ut sis homo, hoc est, ut sis eminens inter homines. Unde et illud proverbium: Quantum habebis, tantus eris. Ut habeas quantum caeteri, aut quantum pauci; aut plus quam caeteri, aut plus quam pauci; habeas inde honorem, habeas inde dignitatem. Et ubi erunt ista omnia, cum mors venerit? Quomodo stimulat, quomodo metus iste interpellat? Quomodo nomen ipsum a me commemoratum omni
Abbreviated transcription (Latin):
fluctib uos committatis. Habeo unde
eligam quod ametis: s ñ habeo qͦd addã ad
amorem quo amatis. Sic amate: plus
nolo me amari ait dñs. Improbis loquor
auaris loquor: pecuniam diligitis. tan¬
tum me diligite. Certe melior sum incom¬
parabiliter. Nolo a uobis ampliorem amo¬
rem: qnͣtum diligitis pecuniam. tantum
me amate. Erubescamus saltem. confite¬
amur. &e pectora tundamus: ñ ut suꝑ pec¬
cata nr̃a pauimentum solidemus: Nam
qui tundit pectus. &e ñ corrigitur: solidat
peccata. ñ tollit. ẽundamus pectus. &e ce¬
damus nos. ce corrigamur a nobis: ne il¬
le postea nos cedat qui magister ẽ. Drxi¬
mus enim quid hic discatur: quare disca¬
a parentib ductus es fugitans quesitus
ce inuentus attraet itus es: ce ad ductus
extensus es: Quare uapulasti: quare tan¬
ta mala in pueritia ꝑtulisti: Ut disceres.
Quid disceres: Litteras. Quare: Ut habe¬
retur pecunia. aut eompararet᷑ honor &e

Expanded text:
fluctibus vos committatis. Habeo unde fluctibus vos committatis. Habeo unde eligam quod ametis, sed non habeo quod addam ad amorem quo amatis. Sic me amate, plus nolo me amari, ait Deus. Improbis loquor, avaris loquor: Pecuniam diligitis, tantum me diligite. Certe melior sum incomparabiliter: nolo a vobis ampliorem amorem; quantum diligitis pecuniam, tantum me amate. Erubescamus saltem, confiteamur, et pectora tundamus, non ut super peccata nostra pavimentum solidemus. Nam qui tundit pectus et non corrigitur, solidat peccata, non tollit. Tundamus pectus, et caedamus nos, et corrigamur a nobis, ne ille postea nos caedat, qui magister est. Diximus enim quid hic discatur: jam quare discaa parentibus ductus, et fugitans quaesitus, et inventus attractus es, et adductus extensus es? Quare vapulasti? quare tanta mala in pueritia pertulisti? Ut disceres. Quid disceres? Litteras. Quare? Ut haberetur pecunia, aut ut compararetur honor, et