comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sepe me mreb humanis uinc̃ sensus humanꝰ. nec resistere ualeo cũ mͥ
dr̃. ecce gͣui morbo ꝑiclitat᷑ egrotꝰ. cuiꝰ iã uires ferre ñ possint. si ei mor¬
tuus unicꝰ & carissimꝰ filiꝰ nuntiet᷑. A te qͣrit an uiuat quẽ uitã finisse tu
nosti. Qd respondebis qͣndo qͥcqͥd aliud dixeris pͣt̃ unũ de trib. aut mor¬
tuus. ẽ. aut uiuit. aut nescio. nichil aliud credit ille ꝙͣ mortuũ
intelligit timere dic̃e. & nolle mͣtiri. Tantũdẽ ualet etiã si om̃im ta¬
cueris. E&x illis aut̃ trib duo falsa s̃. uiuit et nescio. Nec abste dici possunt
nͥ m̃ciendo. Illud aut̃ unũ uerũ. idẽ. mortuũ ẽe̾ si dixeris. & ꝑt᷑bati ho̾is
mors fuerit subsecuta. abs te occisus ẽẽ clamabit᷑. & qͥs ferat hões ex agge.¬
rantes qͣntũ sit malũ salubre mͣdaciũ deuitari. et homicidã diligi ueri¬

Expanded text:
saepe me in rebus humanis uincit sensus humanus nec resistere ualeo, cum mihi saepe me in rebus humanis uincit sensus humanus nec resistere ualeo, cum mihi dicitur: ecce graui morbo periclitatur aegrotus, cuius iam uires ferre non possint, si ei mortuus unicus et carissimus filius nuntietur. a te quaerit an uiuat, quem uitam finisse tu nosti. quid respondebis, quando quidquid aliud dixeris praeter unum de tribus: aut mortuus est aut uiuit aut nescio, nihil aliud credit ille quam mortuum, quod te intellegit timere dicere et nolle mentiri? tantundem ualet, etiamsi omni modo tacueris. ex illis autem tribus duo falsa sunt \'uiuit et \'nescio' nec abs te dici possunt nisi mentiendo. illud autem unum uerum, id est mortuum esse, si dixeris et perturbati hominis mors fuerit subsecuta, abs te occisus esse clamabitur. et quis ferat homines exaggerantes quantum sit mali salubre mendacium deuitari et homicidam diligi ueri
Abbreviated transcription (Latin):
ds illa bona memorabilit᷑ honorau̾it. ħ malũ clem̃t᷑ ignou̾it. quȩ cũita
t. qm nimis longũ ẽ. om̃a ꝑtͣctare ꝗͣ in illa libra dictinii s
ta uelut imitanda exẽpla m̃tiendi. ad hanc regulã mͥ uident᷑ ñ solu̾
ista.uerũ etiã si qͣ s̃ alia redigenda. ut aut qđ ẽeᷤᷤ credit᷑ ostendat᷑
ñ ẽẽ m̃daciũ. siue ubitacet᷑ uerũ nec drͣ falsũ. siue ubi significatio
uerax aliud ex alio uult intelligi. qđ genꝰ figuratoꝵ uł dictoꝵ uł
ctoꝵ abundat in ꝓpħicis litt̾is. aut q̃ c̾uincunt᷑ ẽ̾eᷤ mͣdacia. ñ¬
imitanda monstrentur. & si qͣ nob̾ ut alia peccata subrepserint. ñeis
tribuendã iusticiã s ueniã postulandã. Hqͥdẽ mͥ uidet᷑. & ad istã senten¬
tiã me suꝑiꝰ disputata cõpellunt. Uerũ qͥa hões sumꝰ & int̾ hões uiuimꝰ.
fateor q me ñdũ ẽe̾ in eoꝵ num̃o qͦs cõpensatiua peccata ñ turbant.

Expanded text:
biliter honorauerit, hoc malum clementer ignouerit. Quae cum ita nt, quoniam nimis longum est omnia pertractare, quae in illa Libra Dictinii sunt posita uelut imitanda exempla mentiendi, ad hanc regulam mihi uidentur non solum ista, uerum etiam si qua sunt talia redigenda, ut aut quod creditur, ostendatur non esse mendacium — siue ubi tacetur uerum nec dicitur falsum; siue ubi significatio uerax aliud ex alio uult intellegi, quod genus figuratorum uel dictorum uel factorum abundat in propheticis litteris — aut quae conuincuntur esse mimitanda monstrentur, et si qua nobis ut alia peccata subrepserint, non eis tribuendam justitiam, sed veniam postulandam. Hoc quidem mihi videtur; et ad istam sententiam me superius disputata fateorque me nondum esse in eorum numero, quos conpensatiua peccata non turbant —
Abbreviated transcription (Latin):
qđ etiã qͥ docet oport̾ẽ m̃tiri uerũ doc̾e se uult uidi. Nã si falsũ est
qđ docet. qͣs falsȩ uelit stude doctrinȩ. ubi et fallit docens. et falli.¬
t discens: Si aut̃ ut aliquẽ possit inuenire discipłm. doc̃e se asserit
uerũ. cũ doceat ẽẽ m̃tiendũ. qͦmͦ erit illud ex ueritate m̃daciũ. ioħe
apło reclamante. om̃e m̃daciũ ñ .ẽ. ex ueritate : Ñ e. gͥuerũ aliqͣn¬
do eẽ mnͣtiendũ. & qd ñ ẽ. uerũ. nemini. ẽ. om̃ino suadendũ. Sagii
partes suas infirmitas. & causã uincibilẽ fauentib turbis se hab̾e
aũtunt᷑ aꝑnicie uł aliena uł sua ꝑiclitantib subuenit᷑ hominib.¬

Expanded text:
quod etiam qui docet oportere mentiri, uerum docere se uult uideri. nam si falsum est quod etiam qui docet oportere mentiri, uerum docere se uult uideri. nam si falsum est quod docet, quis falsae uelit studere doctrinae, ubi et fallit docens et fallitur discens? si autem, ut aliquem possit inuenire discipulum, docere se asserit uerum, cum doceat esse mentiendum, quomodo erit illud ex ueritate mendacium Iohanne apostolo reclamante: omne mendacium non est ex ueritate? non est igitur uerum aliquando esse mentiendum; et quod non est uerum, nemini est omnino suadendum. Sed agit partes suas infirmitas et causam uincibilem fauentibus turbis se habere auertuntur a pernicie uel aliena uel sua, periclitantibus subuenitur hominib
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ in eis docti. qͥ etiã regulas fingant finesq cͣstituant. qͣndo debeat.
qͣndo ñ debeat peierari. O ubi estis fontes lacrimarũ: & qͥd facie¬
mͦ qͦ ibimꝰ. ubi nos occultabimꝰ ab ira ueritatis. si nͣ solũ negligimꝰ ca¬
ñe m̃dacia. s audemꝰ insuꝑ doce ꝑiuria: Uidint enĩ assertores
defensoresq mñdacii. qͣle genꝰ uł qͣlia gen̾a m̃tiendi eos iustificare
delectet. Saltĩ in dĩ cultu c̃cedant ñ e̾ẽ m̃tiendũ. Saltĩ sese a ꝑui¬
riis blasplemusq abffineant. Salt̾i ubi dĩ nom̃. ubids testis. ubi
ds̃ sacram̃tũ int̃ponit᷑ ubi diuina religione sermo ꝓmit᷑. siue c̃serit᷑.
nemo m̃tiat᷑ nemolaudet. nemo doceat & pͣcipiat. nemo iustũ dicat
ẽẽ m̃daciũ. de cęt̾is mñdacioꝵ gen̾ib eligat sibi qd putat mitissimũ. ẽẽ¬
atq in nocentissimũ m̃tiendi genꝰ cui placet esse m̃tiendũ. Hscio.

Expanded text:
sunt in eis docti, qui etiam regulas figant finesque constituant, quando debeat, sunt in eis docti, qui etiam regulas figant finesque constituant, quando debeat, quando non debeat peierari. Q ubi estis, fontes lacrimarum? et quid faciemus? quo ibimus? ubi nos occultabimus ab ira ueritatis, si non solum neglegimus cauere mendacia, sed audemus insuper docere periuria? uiderint enim assertores defensoresque mendacii, quale genus uel qualia genera mentiendi eos iustificare delectet: saltem in dei cultu concedant non esse mentiendum; saltem sese a periuriis blasphemiisque contineant; saltem ubi dei nomen, ubi deus testis, ubi dei sacramentum interponitur, ubi de diuina religione sermo promitur siue conseritur, nemo mentiatur, nemo laudet, nemo doceat et praecipiat, nemo iustum dicat esse mendacium; de ceteris mendaciorum generibus eligat sibi, quod putat esse mitissimum atque innocentissimum mentiendi genus, cui placet esse mentiendum. hoc scio,
Abbreviated transcription (Latin):
tiahimꝰ homicidã : S qͥa hões sumͦ & nos in huiꝰmodi qͣstionib et ẽ¬
t̃dictionib plerũq suꝑat aut fatigat sensus humanꝰ idõ mox et
ille subiec̃. & adħ qͥs idoneus: Huc accedit ubi miserabiliꝰ eiulandũ
ẽ. Qđd̃ si ẽcesserimꝰ ꝓ salute illiꝰ egri de uita filii eiꝰ fuisse m̃tiendum.
ita paulatĩ minutatiq subcrescit ħ malũ. & breuib accessib ad
tantũ aceruũ m̃dacioꝵ sceleratoꝵ sensim subint᷑ndo ꝑducit᷑. ut nũꝙͣ
possit penitꝰ inueniri. ubi tantȩ pesti ꝑminima additam̃ta inĩm̃sũ
possit obsisti. Unde ꝓuidentissime scriptũ. ẽ. Qui modica sꝑnit pau-¬
lati decidit. Quid qđ uitȩ hiuꝰ tales amatores. ut eã ñ dubitent pͣpoñe
ueritati ne hõ moriat᷑. ĩmo ut hõ qͣndoq moriturꝰ aliqͣnto seriꝰ moria.¬
t ñ tantũ m̃tiri. s eqã peierare nos uolunt: Ut uidelicet nealiqͣn-¬
to citiꝰ tͣnseat uana salꝰ hõis. nom̃ dni tli nr̃i accipiamꝰ inuanũ. Et

Expanded text:
tiabimus homicidam? sed quia homines sumus et nos in huius modi quaestionibus et contradictionibus plerumque superat aut fatigat sensus humanus, ideo mox et ille subiecit: et ad haec quis idoneus? Huc accedit — ubi miserabilius eiulandum est — quod si concesserimus pro salute illius aegri de uita filii eius fuisse mentiendum, ita paulatim minutatimque subcrescit hoc malum et breuibus accessibus ad tantum aceruum mendaciorum sceleratorum sensim subintrando perducitur, ut numquam possit penitus inueniri, ubi tantae pesti per minima additamenta in inmensum conualescenti possit obsisti. unde prouidentissime scriptum est: qui modica spernit, paulatim decidit quid? quod uitae huius tales amatores, ut eam non dubitent praeponere ueritati, ne homo moriatur, immo ut homo quandoque moriturus aliquanto serius moriatur, non tantum mentiri, sed etiam peierare nos uolunt? ut uidelicet, ne aliquanto citius transeat uana salus hominis, nomen domini dei nostri accipiamus in uanum. et
Abbreviated transcription (Latin):
igionis causa ẽẽ m̃tiendũ. pͥus e̾ẽ nou̾is ãputandũ. ita ut illa t
parti etiã q̃ s̃ ñ e̾ẽ imitanda demonstres. &sttantũ sibi usurpat ĩfirmi¬
tas ut ei uenialit aliqͥd ꝑmittat᷑. qd p̃ꝓbat ueritas. tam̃ ut inc̾cusse te¬
neas et defendas in diuina religione nũquã omino esse mentiendum.
Latentes uero sic̃ nec ad ultͣos ꝑadult̾ia. nec homicidas ꝑ homici.¬
clia. nec. maleficos ꝑ maleficia. tta nec m̃daces ꝑ m̃datia. necblas.¬
hemos ꝑ blasphemia. e̾eᷤ. querendos. scđm ea quȩ tã multa i¬

Expanded text:
igionis causa esse mentiendum, prius esse noueris amputandum, ita ut illa teigionis causa esse mentiendum, prius esse noueris amputandum, ita ut illa tepartim etiam quae sunt, non esse imitanda demonstres et, si tantum sibi usurpat infirmitas, ut ei uenialiter aliquid permittatur quod inprobat ueritas, tamen ut inconcusse teneas et defendas in diuina religione numquam omnino esse mentiendum; latentes uero sicut nec adulteros per adulteria nec homicidas per homicidia nec maleficos per maleficia, ita nec mendaces per mendacia nec blasphemos per blasphemias esse quaerendos secundum ea, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cendoꝰᷤ S eligat qͥ ħ putat unde subueniat ꝑiclitanti hõi ad qͣmlibet
utẽ qͣliacũq m̃dacia. dũ tam̃ et apͣ tales obtineamꝰ nulla cau
ad peierandũ & blasphemandũ oporte ꝑduci. Ista saltĩ scelera uł ãpliora
stupris. uł certe ñ minora uidicemꝰ. Nãq cogitandũ. ẽ. sepissime hões.
de qͣrũ ad ult̃io suspicant᷑ ad uisuirandũ ꝓuocare c̃iuges suas. Qđ utiq
ros fallere.isdẽ uiris qͦs fefellerant. tunuer dm̃ teste̾ fallacit᷑ ad hib̾e.
Quid gͥ causȩ ẽ. ut hõ castꝰ & religiosus hõi baptirando nolit adult̾io sub¬
uenire. & ꝑuirio uelit qđ solent & ad ult̾i formidare: Porrosi
blasphemet xpm. qͦ possit aliũ fac̃e xp̃ianũ. et ꝑeundoq̃rat inueniendũ.
quẽ si talia doceat ꝑdat inuentũ. Sic gͦ librũ cui nom̃ ẽ. libra te oportet
refellere atq destruere. ut caput illud qͦ dogmatirant occultandȩ re-¬

Expanded text:
docendo. sed eligat qui hoc putat, unde subueniat periclitanti homini, ad quamlibet docendo. sed eligat qui hoc putat, unde subueniat periclitanti homini, ad quamlibet salutem qualiacumque mendacia, dum tamen et apud tales obtineamus nulla causa nos ad peierandum et blasphemandum oportere perduci. ista saltem scelera uel ampliora stupris uel certe non minora iudicemus. namque cogitandum est saepissime homines, de quorum adulterio suspicantur, ad iusiurandum prouocare coniuges suas: quod utiqros fallere, eisdem. uiris, quos fefellerant, timuerunt deum testem fallaciter adhibere. quid igitur causae est. ut homo castus et religiosus homini baptizando nolit adulterio subuenire et periurio uelit, quod solent et adulteri formidare? porro, sblasphemet Christum, quo possit alium facere christianum, et pereundo quaerat inueniendum, quem si talia doceat, perdat inuentum. sic ergo librum, cui nomen est Libra, te oportet refellere atque destruere, ut caput illud, quo dogmatizant occultandae rel
Abbreviated transcription (Latin):
ppeccati nomine ponit᷑. Unde illud ẽ. om̃is hõ mͣdax. Si
enĩ dictũ. ẽ tãꝗͣ dic̾et᷑ om̃ĩs hõ peceans. & illud. si aut̃ ueritas dĩ
in meo m̃dacio abundauit. Ac ꝑ ħ cũ m̃tit᷑ ut hoͣ. peccat ut homo.
et ea sententia tenebit᷑ qͣ dictũ.ẽ. om̃is hõ mͣdax. Et si diccerimus
qͥa peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ. et ueritas in nob̾ nͣ.ẽ. Cũ uͦ
nichil falsi ex eiꝰ ore ꝓxedit. scđm eã gra̾m. sic erit de qͣ dictũ. ẽ. qui
natꝰ ẽ. ex dõ nͣ peccat. Hȩx enĩ natiuitas si sola ẽe̾t in nob̃. nemo pec¬
caret. et qͣndo sola erit nemo peccabit. Nc̃ autͣ ad h. trahimꝰ qđ cor¬
in diẽ renouam᷑ int̾iꝰ. Cũ uͦ et corruptibile ħ induerit incorruptionẽ.
uita totũ absorbebit. et nullꝰ mortis aculeus remanebit. Aruleus autͣ
mortis. ẽ. peccatũ. Aut gͦ cauenda m̃dacia recte agendo. aut augenda
sͣ poenitendo. Non aut̃ cũ abundent infelicit̾ uiuendo. augendas do

Expanded text:
dax. sic enim dictum est, tamquam diceretur: omnis homo peccans. et illud: si autem ueritas dei in meo mendacio abundauit. ac per hoc cum mentitur ut homo, peccat ut homo, et ea sententia tenebitur, qua dictum est: omnis homo mendax, et: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. cum uero nihil falsi ex eius ore procedit, secundum eam gratiam sic erit, de qua dictum est: qui natus est ex deo, non peccat. haec enim natiuitas si sola esset in nobis, nemo peccaret; et quando sola erit, nemo peccabit. nunc autem adhuc trahimus, quod corin diem renouamur interius. cum uero et corruptibile hoc induerit incorruptionem, uita totum absorbebit, et nullus mortis aculeus remanebit; aculeus autem mortis est peccatum. Aut ergo cauenda mendacia recte agendo aut confitenda sunt paenitendo; non autem, cum abundent infeliciter uiuendo, augenda sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
se qͣrentib. qͣlia in iericho mulier illa respondit. Nã ꝓrsus similit̾ & illi
int̾rogando ꝗͣsier̃. S hõ uistꝰ noluit ꝓcorporib hospitũ ãam suã suo mͣ-¬
dacio maculari. ꝓqͥb uoluit corpora filiarũ alienȩ libydinis iniqͥtate
uĩ ꝑpeti. ¶Faciat & hõ etiã ꝓtẽporali hominũ salute qd potest. Cuͭ aut̃
ad hunc articulũ uentũ fuerit. ut tali saluti cͣsuse nͥ peccando nͣ possit.
iã se existimet ñ hab̾e qͥd faciat. qͣndo id reliquũ ẽẽ ꝑspexerit qđ ñ rec-¬
te faciat. ꝓ inde raab in iericho qͥa ꝑegrinos hões dĩ suscepit hospitio. quia
in eoꝵ susceptione ꝑiclitata.ẽ. qͥa in eo dm̃ credidit. qͥa diligent᷑ eos ubi

Expanded text:
ere quaerentibus, qualia in Iericho mulier illa respondit. nam prorsus similiter et illi ere quaerentibus, qualia in Iericho mulier illa respondit. nam prorsus similiter et illi interrogando quaesierunt. sed homo iustus noluit pro corporibus hospitum animdacio maculari, pro quibus voluit corpora filiarum alienae libidinis iniquitate vim perpeti . Faciat ergo homo etiam pro temporali hominum salute quod potest: cum autem ad hunc articulum ventum fuerit, ut tali saluti consulere nisi peccando non possit, jam se existimet non habere quid faciat, quando id reliquum esse perspexerit quod non recte faciat. Proinde Raab in Jericho, quia peregrinos homines Dei suscepit hospitio, quia in eorum susceptione periclitata est, quia in eorum Deum credidit, quia diligenter eos ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid si mulieri uilissimȩ atq turpissimȩ ñ solũ mͣtienti. uerũ etiam
eieranti crede noluissent: Nẽpe etiã sic c̃secut᷑a fueradit. ꝗͣ tu
m̃tita.ẽ. & ubi ponimꝰ uolu̾tatẽ ac potestatẽ dĩ : An forte nͣ poterat et
illã nec ciuib suis mͣtientẽ. nec hões dĩ ꝓdentẽ. & illos suos abomi ꝑni-¬
tie custodire: A qͦ enĩ et pꝰ mulieris m̃daciũ cꝰtoditi s̃. ab eo potuerunt
& si illa m̃tita ñ e̾ẽt utiq custodiri. Nisi forte obliti sumꝰ ħ fuisse in
sodomis factũ. ubi masculi in masculos nefanda libidine acco
ostiũ domꝰ in qͣ erant qͦs q̃rebant inuenire potuer̃ qͣndo uir iustꝰ in cau-¬
sa om̃ino simillima ꝓsuis hospitib m̃tiri noluit. qͦs ẽẽ angłos nesciebat.
& uĩ mortis peioris ne pat̾ent᷑ timebat. & certe potuerat talia respon.¬

Expanded text:
quid? si mulieri uilissimae atque turpissimae non solum mentienti, uerum etiam quid? si mulieri uilissimae atque turpissimae non solum mentienti, uerum etiam peieranti credere noluissent? nempe etiam sic consecutura fuerant, qutita est. et ubi ponimus uoluntatem ac potestatem dei? an forte non poterat et illam nec ciuibus suis mentientem nec homines dei prodentem et illos suos ab omni pernicie custodire? a quo enim et post mulieris mendacium custoditi sunt, ab eo potuerunt, etsi illa mentita non esset, utique custodiri. nisi forte obliti sumus hoc fuisse in Sodomis factum, ubi masculi in masculos nefanda libidine accensi nec ostium domus, in qua erant quos quaerebant, inuenire potuerunt, quando uir iustus in causa omnino simillima pro suis hospitibus mentiri noluit, quos esse angelos nesciebat et uim morte peiorem ne paterentur timebat. et certe poterat talia respond
Abbreviated transcription (Latin):
illa in iericho. nũqͥd ħ posset: Nonne si q̃rentes ciues m̃tiendo non
falleret. uerũ dicendo latentes hospites ꝓdet: An posset int̾rogantib dic̃e.
scio ubi sint. s dm̃ timeo. ñ eos ꝓdo. Posset ħ qͥdẽ dic̾e. si iã e̾e̾t uera isrłitis
in qͣ dolꝰ nͣ e̾et. qd fut᷑a erat ꝑmiscdiã dĩ. transiens ad ciuitatẽ dĩ. Uerũ
illi ħ audito inqͥes illã ꝑimerent. domũ scrutarent᷑. S nuͣqͥd õseq̃ns
erat. ut illos etiã qͦs diligent᷑ occułtauerat inuenirent: ꝓspexerat enĩ
cautissima mulier. et ibi eos posuerat ubi lat̾e potuissent. etiã si ei m̃ti¬
enti creditũ nͣ fuisset. Ita et illa si tam̃ a suis ciuib e̾et occisa ꝓmiscdĩȩ
ficiũ in ane ñ fuisset. S inqͥes. qͥd si & ad illũ locũ ubi eos occultauerat
hi a qͥb ꝗͣrebant᷑. ꝑscrutando om̃a ꝑuenissent: Istomͦ dici potest.

Expanded text:
illa in Iericho? numquid hoc posset? nonne si quaerentes ciues mentiendo non illa in Iericho? numquid hoc posset? nonne si quaerentes ciues mentiendo non falleret, uerum dicendo latentes hospites proderet? an posset interrogantibus dicere: scio ubi sint, sed deum timeo, non eos prodo? posset hoc quidem dicere, si iam esset uera Israhelitis, in qua dolus non esset: quod futura erat per misericordiam dei transiens ad ciuitatem dei. uerum illi hoc audito, inquies, illam perimerent, domum scrutarentur. sed numquid consequens erat, ut illos etiam quos diligenter occultauerat inuenirent? prospexerat enim cautissima mulier et ibi eos posuerat, ubi latere potuissent, etiamsi ei mentienti creditum non fuisset. ita et illa, si tamen a suis ciuibus esset occisa pro miserficium inane non fuisset. sed, inquies, quid? si et ad illum locum, ubi eos occultauerat, hi, a quibus quaerebantur, perscrutando omnia peruenissent? isto modo dici potest:
Abbreviated transcription (Latin):
ore eoꝵ ñ ẽ. inuentũ m̃daciũ. Eiꝰ ciuitatis filiꝰ.ẽ. de qͦ itẽ scriptũ est.
Uerbũ suscipiens filiꝰ aꝑditione longe aberit. excipiens aut̃ excepit illud
sibi. et nichil falsi ex eiꝰ ore ꝓcedit. his filus suꝑnȩ ierłm & sc̃ę ciuitatis
ȩtͣnȩ. si qͣndo ut hõib obrepit qͣlecũq m̃datiũ. poscunt humilit᷑ ue
atq raab meliꝰ fecissent. si nullã miscd̾iã pͣstitissent nolendo m̃tiri
Immo uͦ illȩ mulieres hebree si e̾e̾nt tales. de qͣlib qͣrimꝰ utrũ sit eis
aliqͣndo m̃tiendũ. nec aliqͥd falsi dic̃ent. & fȩda ministeria de par-¬
ilis occidendis lib̃rime recusarent. S inqͥes. ipsȩ morerent᷑
uides qͥd seqͣtur. Morent᷑ enĩ cęlestis habitationis incõparabilit᷑ am
pliore mercede. ꝗͣ domꝰ illȩ qͣs sibi fecer̃ in t̾ra ẽẽ potuer̾. Morerent᷑
fut᷑ȩ in ętͣna felicitate. mortẽ ꝑpessȩ ꝓ in nocentissima ueritate. qͥd

Expanded text:
tum mendacium : ejus civitatis filius est de quo item scriptum est, Verbum suscipiens filius a perditione longe aberit: excipiens autem excepit illud sibi, et nihil falsi ex ejus ore procedit . His filiis supernae Jerusalem et saeternae si quando ut hominibus obrepit qualecumque mendacium, poscunt humiliter ueatque Raab melius fecissent, si nullam misericordiam praestitissent nolendo mentiri? immo uero illae mulieres Hebraeae, si essent tales, de qualibus quaerimus, utrum sit eis aliquando mentiendum, nec aliquid falsi dicerent et foeda ministeria de paruulis occidendis liberrime recusarent. sed, inquies, ipsae morerentur. at uide, quid sequatur. morerentur enim caelestis habitationis incomparabiliter aa esse potuerunt; morerentur futurae in aeterna felicitate, mortem perpessae pro innocentissima ueritate. quid
Abbreviated transcription (Latin):
s misteriũ. Quȩ si m̃datia dixerimꝰ. om̃s etiã parabole ac figurę
significandarũ qͣrũq rerũ ꝗ̃ ñ ad ꝓpͥetatẽ accipiende s̃. s in eis ali-¬
ud exalio. ẽ. intelligendũ. dicent᷑ ẽẽ m̃dacia. qd absit om̃ino. Nã qui
ħ putat. tropicis etiã tã multis locutionib onũb potest hanc ĩpor¬
tare calũniã. ita ut & ipsa ꝗͣ appellat᷑ metafora. hẽ de re ꝓpͥi ad rẽ
ñ ꝓpͥã uerbi alicuiꝰ usurpata trans latio. possit ista ratione m̾datiũ
nuncupari. Cũ enĩ dicimꝰ fluctuare segetes. gẽmare uites. floridã ui¬
uentutẽ. niueã canitiẽ. ꝓculdubio fluctꝰ. gẽmas. flore̾. niuẽ. qͥa inhis
reb ñ inuenimꝰ in qͣs ħ uerba aliunde transtulimꝰ. ab istis m̃dacia pu-¬
tabunt᷑. & petra xp̃s. & cor lapideũ uideoꝵ. itẽ leo xp̃s. & leo diabo.¬
lus. & innumerabilia talia dicent᷑ ẽẽ m̃datia. Quid qđ ħ tropica lo¬

Expanded text:
omnes etiam parabolae ac figurae significandarum quarumque rerum, quae non ad proprietatem accipiendae sunt, sed in eis aliud ex alio est intellegendum, dicentur esse mendacia; quod absit omnino. nam qui hoc putat, tropicis etiam tam multis locutionibus omnibus potest hanc importare calumniam, ita ut et ipsa quae appellatur metafora, hoc est de re propria ad rem non propriam uerbi alicuius usurpata translatio, possit ista ratione mendacium nuncupari. cum enim dicimus fluctuare segetes, gemmare uites, floridam iuuentutem, niueam canitiem, procul dubio, fluctus, gemmas, florem, niuem quia in his rebus non inuenimus, in quas haec uerba aliunde transtulimus, ab istis mendacia putabuntur. et petra Christus et cor lapideum Iudaeorum. item leo Christus et leo diabolus et innumerabilia talia dicuntur esse mendacia. quid, quod haec tropica lo
Abbreviated transcription (Latin):
muliere q̃ fluxũ sanguinis patiebat᷑ ait. qͥs me tetigit. & de lararo. ubi
posuistis eũ. Sic qͥppe int̾rogauit qͣsi nesciens. qđ utiq sciebat. Ac per
ħ nescire se finã. ut aliqͥd aliud illa ueluti ignorantia sua significaret.
bant siue illa fluxũ sangumis patiens. siue ille mortuus qͣtriduanꝰ. quos
etiã qͥ cuncta sciebat qͦdãmͦ nesciebat. Nã & illa typũ gerebat plebis gen-¬
tiũ. unde pͣmissa fuerat ꝓpħetia. popliͣ quẽ ñ cognoui seruit mͥ. & la¬
tarꝰ remotꝰ a uiuentib. tãꝗͣ ibi iacebat per significatiuã similitudinem.
ubi ille cuiꝰ uox.ẽ. ꝓiectꝰ sũ a facie ocłoꝵ tuoꝵ. & idõ tãꝗͣ nesciret᷑ axp̃o
& illa qͣ fuerit. & iste ubi positꝰ fuerit uerb̃ int̾rogantis .ẽ. figuratũ. & om̃e¬
uitatũ ueraci significatione tn̾daciũ. Hinc. ẽ. etiã illud qd̃ cõmemorasti

Expanded text:
muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. bant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi, et Lazarus remotus a uiuentibus tubi ille cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa quae fuerit et iste uuitatum ueraci significatione mendacium. Hinc est etiam illud, quod commemorasti
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ cũ gesta ñ sint. tãꝗͣ gesta narrant᷑. Unde .ẽ illa de duob uniꝰ hõis filus.
maiore qͥ mansit ap ratrẽ suũ. & minore qͥ longe peregrinatꝰ ẽ. tã ꝓlixxa
narratio. In ꝗͦ gen̾e fingendi humana etiã dicta uł facta in rationalib
aantib & reb sensu carentib Hões addider̃. ut eiꝰ modi fictis narrationib
s ueratib significationib qđ uellent cõmͣdatiꝰ intimarent. Nec apͣ aucto¬
res tantũ scłariũ litt̾arũ ut ap̃ oratiũ mͦ loqͥt᷑ muri. & mͥtela uulpeculę.
ut per narrationẽ fictã ad id qd̃ agit᷑ ueraa significatio referat᷑. Unde et
isopi tales fabulas ad eũ finẽ relatas. nullus tã inerudit᷑ fuit. qͥ putaret ap¬
pellanda mͣdatia. S in litt̾is qͦq sacris sic̃ in libro uidicũ. ligna sibi regẽ

Expanded text:
duobus unius hominis filiis, maiore, qui mansit apud patrem suum, et minore, qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio. in quo genere fingendi humana etiam dicta uel facta inrationalibus animantibus et rebus sensu carentibus homines addiderunt, ut eius modi fictis narrationibus, sed ueracibus significationibus quod uellent commendatius intimarent. nec apud auctores tantum saecularium litterarum, ut apud Horatium, mus loquitur muri et mustela uulpeculae, ut per narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur: unde et Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus fuit, qui putaret appellanda mendacia. sed in litteris quoque sacris, sicut in libro Iudicum, ligna sibi regem
Abbreviated transcription (Latin):
nullo mͦ e̾ẽ mͣtiendũ. Sic enĩ uere funditꝰ eũtunt᷑. dũ euͣtit᷑ ubide¬
litescunt. ut eo ipso minme sectandi & maxime cauendi uidicent᷑.
qͦ se ad occulendã heresim suã ꝓfitent᷑ esse mͣdaces. Hin eis.ẽ. pͥmitꝰ
expugnandũ. ħ eoꝵ uelut idoneũ monimtũ. ueritatis ictib ferien:
forte ab his ꝓdunt᷑ qͦs conati fuerint seduc̾e. nec potuerint. dicant
tẽtare illos uoluimꝰ. qͣm nos prudentes catholici docuer ad inue¬
niendos hereticos id ẽẽ faciendũ. S aliqͣndo cõm̃datiꝰ oportet ut di¬
cã cur ista mͥ uideat᷑ triꝑtita ratio disputandi adũsus eos qͥ patro¬
nas m̃daciis suis scripturas uolunt ad hib̾e diumas. ut priꝰ ostenda¬
mꝰ ñnulla q̃ ibi putant᷑ e̾e̾ m̃dacia. ñ e̾eᷤ qd putant᷑ si recte intelli

Expanded text:
nullo modo esse mentiendum. sic enim uere funditus euertuntur, dum euertitur, ubi denullo modo esse mentiendum. sic enim uere funditus euertuntur, dum euertitur, ubi delitiscunt: ut eo ipso minime sectandi et maxime cauendi iudicentur, quo se ad occultandam haeresim suam profitentur esse mendaces. hoc in eis est primitus expugnandum, hoc eorum uelut idoneum munimentum ueritatis ictibus feriendenda, ut, si forte ab his produntur, quos conati fuerint seducere nec potuerint, dicant: temptare illos uoluimus, quoniam nos prudentes catholici docuerunt ad inueniendos haereticos id esse faciendum. sed aliquanto commendatius oportet ut dicam, cur ista mihi uideatur tripertita ratio disputandi aduersus eos, qui patronas mendaciis suis scripturas uolunt adhibere diuinas: ut prius ostendamus nonnulla, quae ibi putantur esse mendacia, non esse quod putantur, si recte inte
Abbreviated transcription (Latin):
sitates. ꝗͣ parcendo falsitatib inueniri fallaces. Porro et intͣ illa
dogiata eoꝵ ꝗ̃ subu̾tenda s̾. etiã h.ẽ. utiq qd̃ dogmatirant
ad occultandã religionẽ. religiosos deb̃e mͣtiri. in tantũ ut ñ solũ
de aluis reb ad doctrinã religionis ñ ꝑtinentib. s de ipsa qͦq re.¬
gione m̃tiendũ sit ne patescat alienis. ut uidelicet nega
ma ĩpiũ nefariũq subu̾te. ꝓpt̾ qd̃ astruendũ argum̃tantes de
scripturis colligunt testimonia. qͥb uideant᷑ ñ solũ ignoscenda uł
toleranda.uerũ & honoranda m̃dacia. Ad te gͥ ꝑtinet sectã detes¬
tabilẽ cũ refellis. sic accipienda monstrare ista testimonia
intelligendũ .ẽ. uł imitanda ñ e̾e̾ etiã ꝗͣ manifestũ .ẽ. ẽe̾ mdacia. uł
certe ad extremũ de his saltẽ reb ꝗͣ ad doctrinã religionis ꝑtinent.

Expanded text:
sitates quam parcendo falsitatibus inuenire fallaces. porro inter illa sitates quam parcendo falsitatibus inuenire fallaces. porro inter illa dogmata eorum, quae subuertenda sunt, etiam hoc est utique quod dogmatizant, ad occultandam religionem religiosos debere mentiri, in tantum ut non solum de aliis rebus ad doctrinam religionis non pertinentibus, sed de ipsa quoque religione mentiendum sit, ne patescat alienis, ut uidelicet neganma inpium nefariumque subuerte, propter quod astruendum argumentantes de scripturis colligunt testimonia, quibus uideantur non solum ignoscenda uel toleranda, uerum et honoranda mendacia. ad te igitur pertinet, sectam detestabilem cum refellis, sic accipienda monstrare ista testimonia intellegenda sunt, uel imitanda non esse etiam quae manifestum est esse mendacia, uel certe ad extremum de his saltem rebus, quae ad doctrinam religionis pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
uera tã q significent᷑ ueracit᷑. qͥd hic debet pritari factũ dictũ ue
m̃dacit᷑: Cũ eiũ q̃ significant᷑ ñ utiq ñ s̃ inueritate. s s seu p̃te¬
rita.seu pͣsentia. seu futura. ꝓculdubio uera significatio.ẽ. nullũq
m̃daciũ S nimis longũ.ẽ. in hac significatione ꝓpħica enucleate
cuncta rimari in qͥb palmã ueritas habet. qͥa ut significando pre¬
nuntiata s̃. ita c̃seqͣndo claruer̃. Neq id isto sertnone suscepi. qđ
ad te magis ꝑtinet qͥ pͥscillianistarũ latebras aꝑiusti. qͣntũ ad eoꝵ¬
attinet dogmata falsa atq ꝑu̾sa. ne ita inuestigata updeantur
qͣsi docenda fuerint. & ñ redargguenda. Magis gͦ fac ut expug.¬
nata iaceant. ꝗ̃ fecisti ut ꝓdita pateant. ne dũ uolumꝰ ad indagi.¬
ne̾ hominũ fallaciũ ꝑuenire. ipsas falsitates sinamꝰ tãꝗͣ insuꝑa¬
biles ꝑman̾e. cũ potiꝰ debeamꝰ & in latentuĩ cordib destruere fal¬

Expanded text:
t putari factum dictumue mendaciter? cum enim quae significantur, non utique non sunt in ueritate, sed sunt seu praeterita seu praesentia seu futura, procul dubio uera significatio est nullumque mendacium. sed nimis longum est in hac significatione prophetica enucleate cuncta rimari, in quibus palmam ueritas habet, quia ut signi- ficando praenuntiata sunt, ita consequendo claruerunt. Neque id isto sermone suscepi, quod ad te magis pertinet, qui Priscillianistarum latebras aperuisti, quantum ad eoadtinet dogmata falsa atque peruersa, ne ita inuestigata uideantur, quasi docenda fuerint et non redarguenda. magis ergo fac, ut expugnata iaceant, quae fecisti ut prodita pateant, ne, dum uolumus ad indaginem hominum fallacium peruenire, ipsas falsitates sinamus tamquam insuperabiles permanere, cum potius debeamus et in latentium cordibus destruere fal
Abbreviated transcription (Latin):
pondens illi &e dicens. & uere soror mea .ẽ. de patre nͣ de matre. He̾. de
pat̾no gen̾e. ñ de mat̾no. Aliqͥd gͦ ueri tacuit. ñ falsi aliqͥd diã qͣndo
tacuit uxorẽ. dix̃ sororẽ. Het filiꝰ eiꝰ fec̃ isaac. Nã & ipsũ nouimꝰ ꝓ¬
pinqͣm suã c̃iugẽ fuisse sortitũ Non .ẽ. g m̃datiũ cũ silentio absc̃¬
dit᷑ uerũ. s cũ loq̃ndo ꝓmit᷑ falsũ ¶lacob aut qdđ matre fec̾ auctore

Expanded text:
pondens illi et dicens: et uere soror mea est de patre, non de matre, hoc est de pondens illi et dicens: et uere soror mea est de patre, non de matre, hoc est de paterno genere, non de materno aliquid ergo ueri tacuit, non falsi aliquid dixit, quando tacuit uxorem, dixit sororem. hoc et filius eius fecit Isaac; nam et ipsum nouimus propinquam suam coniugem fuisse sortitum. non est ergo mendacium, cum silendo absconditur uerum, sed cum loquendo promitur falsum. Iacob autem quod ma
Abbreviated transcription (Latin):
uno contͣ m̃datiũ scripsi librũ cuiꝰ ea causa extitit
qđ ad priscillianistas hereticos inuestigandos qui he.¬
resim suã ñ solũ negando atq m̃tientlo. uerũ etiam
peierando existimant occulendã. uisũ. ẽ qͥb dã catho.¬
licis Prascillianistas se deb̾e simulare. ut eoꝵ latebras penetra.¬
rent. Qđ ego fieri ꝓhibens. hunc librũ ẽdidi. Hic lib̾ sic incipit.
atq aliis magis urgentib occupationib distrahor.
emͣsus .ẽ. annꝰ. atq in eas me contrusit angustias.¬
recte fieri forsitan nesciremꝰ. aut ñ tanto firmarem᷑ exẽplo. Unde
qͥ asser̃ ẽẽ aliqͣndo m̃tiendũ. ñ cͣuenient̾ cõmemorant abrahã hoc
fecisse de sara qͣm sororẽ suã dix̃. Non enĩ dix̃ ñ .ẽ. uxor mea. sed
dix̃ soror mea.ẽ. qd erat re uera tã ꝓpinqͦ gen̾e. ut soror ñ m̃dacit᷑
dic̃et᷑. Qd̃ & pꝰea iã sibi ab illo qͥ abduerat ea reddita ẽfirmauit. res-¬

Expanded text:
 contra mendacium scripsi librum cujus operis ea causa exstitit, quod ad Priscillianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum etiam pejerando existimant occulendam, visum est quibusdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: atque aliis magis urgentibus occupationibus distrahor, emensus est annus, atque in eas me detrusit angustiasrecte fieri forsitan nesciremus aut non tanto firmaremur exemplo. unde qui asserunt esse aliquando mentiendum, non conuenienter commemorant Abraham hoc fecisse de Sarra, quam sororem suam dixit. non enim dixit: non est uxor mea, sed dixit: soror mea est, quod erat reuera tam propinqua genere, ut soror non mendaciter diceretur. quod et postea iam sibi ab illo qui abduxerat ea reddita confirmauit, res
Abbreviated transcription (Latin):
beati qͥ habitant indomo tua. in scła scłoꝵ laudabt te: Alultũ autͣ
fatendũ ẽ. ꝓpinꝗͣre iusticiȩ. et qͣuis re ipsa ñdũ. iã tam̃ spe atq in¬
dole animũ ẽẽ laudandũ. qͥ nũ ꝗͣ nͥ hac intentione m̃tit᷑. qͣ uult ꝓ-¬
desse alicui. noc̾e aut̃ nemini. S nos cũ qͣrimꝰ sit ne boni homi-¬
nis aliqͣndo m̃tiri. ñ de hõe q̃rimꝰ ad huc egyptũ uł ad ierichũ
& respondet᷑ qͣrentib nob̃. om̃e m̃daciũ ñ .ẽ. exueritate. Filii aut̃ illiꝰ

Expanded text:
 habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te? multum autem fatendum est propinquare iustitiae et quamuis re ipsa nondum, iam tamen spe atque indole animum esse laudandum, qui numquam nisi hac intentione mentitur, qua uult prodesse alicui, nocere autem nemini. sed nos cum quaerimus, sitne boni hominis aliquando mentiri, non de homine quaerimus adhuc ad Aegyptum uel ad Iericho et respondetur quaerentibus nobis: omne menda
Abbreviated transcription (Latin):
turi scientia sustinebat. qͥ tam̃ eis ꝓcaritate ac benignitate qͣm fa¬
mulis eiꝰ ĩpendant. ꝗͣuis cȩleste aliqͥd significantia. pͣmia t̃rena red¬
debat. & raab qͥdẽ ex iericho lib̾ata. in dĩ popłm transitũ fec̾. ubi
ꝓficiens posset ad ęt̾na et ĩmortalia mun̾a ꝑuenire. ꝗͣ nullo s̃ quȩ¬
renda m̃dacio. Tc̃ tam̃ qͣndo illud opꝰ bonũ & ꝓsuȩ uitȩ c̃ditione
laudabile ifrłitis exploratorib p̃stitit. nͣdũ erat talis ut ab ea exige¬
t᷑. sit in ore ur̃o. ẽ. ẽ. ñ ñ. Obstetrices aut̃ illȩ ꝗͣuis hebreȩ.si scđm car¬
nẽ tantũ mͦ sapuerͣ. qͥd aut qͣntũ .ẽ. qđ eis ꝓfuit remun̾atio tẽporał.

Expanded text:
tientia sustinebat, qui tamen eis pro humana benignitate, quam famulis eius inpenderant, quamuis caeleste aliquid significantia praemia terrena reddebat. et Raab quidem ex Iericho liberata in dei populum transitum fecit, ubi proficiens posset ad aeterna et inmortalia munera peruenire, quae nullo sunt quaerenda mendacio. Tunc tamen, quando illud opus bonum et pro suae uitae condicione laudabile Israhelitis exploratoribus praestitit, nondum erat talis, ut ab ea exigeretur: sit in ore uestro est est, non non. obstetrices autem illae quamuis Hebraeae si secundum carnem tantummodo sapuerunt, quid aut quantum est quod eis profuit remunerati
Abbreviated transcription (Latin):
uersꝰ lupos & leones. Inde gͦ reuocet ds̃ ipse reuocet. Modo audietis
ipsũ reuocantẽ. P rrauer᷑ inqͥt oues meȩ in omem montẽ &. oͣmem eol¬
lẽ altũ. hoc ẽ. in omẽm tumorẽ terrenȩ suꝑbiȩ. St̃ enĩ & montes

Expanded text:
versus leones et lupos. Inde ergo revocet Deus, ipse revocet. Modo audietis versus leones et lupos. Inde ergo revocet Deus, ipse revocet. Modo audietis ipsum revocantem: Erraverunt, inquit, oves meae in omnem montem, et in omnem collem altum; hoc est, in omnem tum
Abbreviated transcription (Latin):
tias dep̾̃dantes se. & de illarũ morte se saciare cupientes. Lales enĩ sunt
om̃s qͥ gaudent de erroribꝰ alienis. Bestiȩ s̃ pastę mortibꝰ. cx disꝑsȩ st̃¬
&e errauer̾ oues meȩ inomẽm montẽ. & in omẽm collẽ altũ. Bestiȩ a
montibꝰ & collibꝰ. tumor t̾renꝰ & suꝑbia scłi. Extulit se suꝑbia donati
fecit sibi partẽ. Subsequens par menianꝰ. illiꝰ confirmauit errorem.
Ille mons. ẽ. ille collis .ẽ. Sic om̃is cuiꝰlibet auctor erroris. t̾rena elatio¬
ne intumescens. ꝓmittit ouibꝰ reqͥẽ. pascua bona. Ꝙ aliqͣndo inue¬
niunt ibi oues pascua de pluuia dĩ. Non de duricia montis. Habent
enĩ & ipsi scripturas. habent sacram̃ta. Non st̃ ista montiũ. s cũ in¬
ueniunt᷑ in montibꝰ. male remanet᷑ in montibꝰ. Errando eĩ in mon-¬
tibꝰ & collibꝰ deser̃ gregẽ & deser̃ unitatẽ. Deser̃ munitas cohortes. ad¬

Expanded text:
tias depraedantes se, et de illorum morte se satiare cupientes. Tales enim sunt tias depraedantes se, et de illorum morte se satiare cupientes. Tales enim sunt qui gaudent de erroribus alienis; bestiae sunt pastae montibus. CAPUT meae in omnem montem, et in omnem collem altum. Bestiae a montibus et collibus, tumor terrenus et superbia saeculi. Extulit se superbia Donati, fecit sibi partem: subsequens eum Parmenianus, illius confirmavit errorem. Ille mons est, ille collis est. Sic omnis cujuslibet auctor erroris terrena elatione intumescens, promittit ovibus requiem, pascua bona: et aliquando inveniunt ibi oves pascua de pluvia Dei, non de duritia montis: habent enim et ipsi Scripturas, habent Sacramenta. Non sunt ista montium: sed cum inveniuntur in montibus; male remanetur in montibus. Errando enim in montibus et in collibus, deserunt gregrem; deserunt unitatem, deserunt munitas cohortes ad
Abbreviated transcription (Latin):
lucrari illos. Si errant. reuocarent illos. Si ꝑeunt. quererent illos. N
frustra ꝗͦ cũ iã dixisset suꝑiꝰ qđ crassũ ẽ int̾fecistis. hic iterũ inno-¬
uissimo posuit. & qđ forte fuit confregistis. Ipsa.ẽ. enĩ repetita senten¬
tentia. ñ qͥa ex his quȩ supͣdix̃ nata .ẽ. Qđ errabat ñ reuocastis. et qđ¬
ꝑut ñ quesistis. & hoc faciendo qđ forte ẽ. int̃fecistis. Pinde audi quid
sequat᷑. de ista negligentia maloꝵ ĩmo falsoꝵ pastoꝵ. & disꝑse sunt
oues meȩ eoqd ñ sit pastor. & facte s̃ in cõmesturã omĩbꝰ bestus agri.
Furant᷑ lupi insidiantes. rapiunt leones frem̃tes. cũ oues adherent pasto¬
ri. Nã p̃sens ẽ. pastor. s male agentibꝰ ñ .ẽ. pastor. Ꝙ in herent pastoribꝰ
ñ pastoribꝰ. se ipsos ñ oues pascentibꝰ. & letalis error c̃sequit᷑. Cunt in bes

Expanded text:
lucrari illos: si errant, revocarent illos; si pereunt, quaererent illos. Non lucrari illos: si errant, revocarent illos; si pereunt, quaererent illos. Non frustra ergo, cum jam dixisset superius, Quod crsasum est, interfecistis; hic iterum in novissimo posuit, Et quod forte fuit, confecistis. Ipsa est enim repetita sententia, nn quaesistis. Hoc faciendo, Quod forte est, interfecistis. Proinde audi quid sequatur de ista negligentia malorum, imo falsorum pastorum: Et dispersae sunt oves meae, eo quod non sit pastor; et factae sunt in comesturam omnibus bestiis agri. Furantur lupi insidiantes, rapiunt leones frementes, cum oves non haerent pastori. Nam praesens est pastor, sed male agentibus non est pastor. Et inhaerent pastoribus non pastoribus; se ips
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ de illa p̃cisa st̃. Inde tam̃ reuocat errantes. qr & de ramis fractis
dic̃ apłs. Potens ẽ. enĩ ds̃ iterũ inserere illos. Siue dicas oues errantes
a grege. siue dicas ligna p̃cisa de uite. nec ad reuocandas oues. nec rur¬
sꝰ ad inserenda ligna minꝰ idoneus. ẽ. ds̃. qr ille sũmꝰ pastor. ille uerus
agricola. & in omem faciẽ t̾rȩ disꝑsȩ st̃. & ñ fuit qͥ reqͥreret. ñ fuit qui¬

Expanded text:
quae de illa praecisa sunt. Inde tamen revocat errantes: quia et de ramis fractis quae de illa praecisa sunt. Inde tamen revocat errantes: quia et de ramis fractis dicit Apostolus, Potens est enim Deus iterum inserere illos , Sive dicas oves errantes a grege, sive dicas ligna praecisa de vite; nec ad revocandas oves, nec rursus ad inserenda ligna minus idoneus est Deus; quia ille summus pastor, ille verus agricola. Et in omnem faciem terrae dispers
Abbreviated transcription (Latin):
heretici ꝑ totã facie̾ tͣrȩ.s tam̃ heretici ꝑ totã facie̾ t̾rȩ. alii hic. alii
ibi. Nusꝗͣ tamꝰ dest̃. ipsi se nor. Alia secta in africa. alia heresis in
oriente. alia in egypto. alia in mesopotamia. Uerbi grͣa. Diũsis locis
rit errantes. confortat infirmos. curat languidos. alligat confractos.
alios ab istis. alios ab illis. ñ se inuicẽ scientibꝰ. S tam̃ illa om̃s nouit.
qr cũ omibꝰ fusa.ẽ.Uerbi grͣa. In africa pars. ẽ. donati. Non eunomia
st̃ in africa. s cũ parte donati ẽ. hic catholica. St᷑ in orient
miani. Ibi aut̃ ñ .ẽ. pars donati. s cũ eunomianis ibi .ẽ. catholica. Illa
sic ẽ. tanꝗͣ uitis crescendo ubiq diffusa. illi sic st̃ tanqͣ sarmenta in¬
utilia. agricolȩ falce p̃cisa merito sterilitatis suę.ut uitis putaret᷑
ñ ut ãputaretur. Sarm̃ta gͦ illa ubi pͣcisa st̃ ibi remanser᷑. Uitis aut̃
crescens ꝑ om̃a. & sarm̃ta sua nouit quȩ in illa manser̃. & iuacta se

Expanded text:
eretici per totam faciem terrae: sed tamen haeretici per totam faciem terrae. Alii hic, alii ibi, nusquam tamen desunt: ipsi se non norunt. Alia secta in Africa, alia haeresis in Oriente, alia in Aegypto, alia in Mesopotamia, verbi gratia. Diversis locrit errantes, confortat infirmos, curat languidos, alligat confractos, alios ab istis, alios ab illis non se invicem scientibus. Sed tamen illa omnes novit, quia cum omnibus fusa est. Verbi gratia, est in Africa pars Donati, Eunomiani non sunt in Africa; sed cum parte Donati est hic Catholica. Sunt in Oriente Eunomiani, ibi autem non est pars Donati; sed cum Eunomianis ibi est Catholica. Illa sic est, tanquam vitis, crescendo ubique diffusa: illi sic sunt, tanquam sarmenta inutilia, agricolae falce praecisa merito sterilitatis suae; ut vitis putaretur, non ut amputaretur. Sarmenta ergo illa ubi praecisa sunt, ibi remanserunt. Vitis autem crescens per omnia, et sarmenta sua novit quae in illa manserunt, et juxta se
Abbreviated transcription (Latin):
leuaueris ocłos tuos in montes unde ueniet auxiliũ tͥ. idẽ. in auctores
diuinarũ scripturarũ. attende om̃ibꝰ medullis suis. om̃ibꝰ ossibꝰ claman¬
tẽ. Dñe. qͥs similis tͥ. Ut securꝰ sine ulla inuiria montiũ dicas. Auxi.¬
liũ meu̾ a dño. qͥ fec̃ cęlũ & t̾rã. Non solũ tc̃ tͥ ñ succensebt᷑ montes.
s tc̃ amabt̾. tc᷑ magis fauebt᷑. Si ru ipsis spẽ tuã posueris. contrista¬
bunt᷑. Angłs multa diuina & mira homini ostendens ab homine
ad orabat᷑. tanqͣ leuante ocłos in montẽ. Ille a se reuocans ad dñm. no¬
li inqͥt facere. illũ adora. Nã ego conseruus tuus suͦ. & fratrũ tuoꝵ.

Expanded text:
oculos in montes, unde veniet auxilium tibi, id est, in auctores Scripturarum divinarum, attende omnibus medullis suis, omnibus ossibus clamantem, Domine, quis similis tibi ? ut securus sine ulla injuria montium dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non solum tunc tibi non succensebunt montes; sed tunc amabunt, tunc magis favebunt: si in ipsis spem tuam posueris, contristabuntur. Angelus multa divina et mira ostendens homini, ab homine adorabatur, tanquam levante oculos in montem. At ille a se revocans ad Dominum: Noli, inquit, facere; illum ador
Abbreviated transcription (Latin):
Nec dest̃. nec deer̃. Uideamꝰ gͦ qͥd dicat dñs. qui se dic̃ uiuere. Utrum
dicat ablaturũ se oues a pastoribꝰ malis pascentibꝰ se ipsos ñ oues. &e da.¬
eẽt pastor. Rursꝰ pastorẽ dic̃. Ꝙ paulo ante & nc̃ ñ att. exeo qđ non
sint pastores. Quibꝰ enĩ talibꝰ male errantibꝰ. male pereuntibꝰ ñ .ẽ. pastor
ci si p̃sens.ẽ. pastor. Quia & cũ p̾sens.ẽ. lux. ñ .ẽ. cecis lux. Ꝙ ñ quesier̃
pastores oues meas. & pauer̾ pastores se ipsos. oues aut̃ meas ñ pauer̃.

Expanded text:
nec desunt, nec deerunt. Videamus ergo quid dicat Dominus, qui se dicit vivere: utrum dicat ablaturum se oves a pastoribus malis, pascentibus seipsos, non oves; et daesset pastor. Rursus pastorem dicit, et paulo ante, et nunc. Non ait, Ex eo quod non sint pastores. Ovibus enim talibus male errantibus, male pereuntibus non est pastor, et si praesens est pastor: quia et cum praesens est lux, non est caecis lux. Et non quaesierunt pastores oves meas, et paverunt pastores se ipsos, oves autem meas non paveru
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ñ steriles sine lactis ub̾tate. Itaq cũ eẽt quodã tẽpore
in magna indigentia uinctꝰ in confessione ueritatis. missũ est
illi a fr̃ibꝰ unde necessitati & indigentię eiꝰ ministraret᷑. Respon-¬
dit aut̃ illis gr̃as agens. & dix̃. Bene fecistis. cõmunicare necessi¬

Expanded text:
bat, non steriles, sine lactis abertate. Itaque cum esset quodam tempore bat, non steriles, sine lactis abertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum est illi a fratribus, unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dix
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ñ sumit: Quis pascit gregẽ. & de lacte gregis ñ ꝑcipit.
Inuenimꝰ eẽ lac gregis. qͥc quid a plebe distribuitur p̃positis ad
eoꝵ sustendandam uitã tẽporalẽ. Inde enĩ loquebatur apłs.
manibꝰ sius transigi. & nec ipsũ lac querere ab oiubꝰ. tamͣ lac.¬
tis ꝑcipiendi potestatẽ hab̾e se dix̃. & sic dnm disposuisse. ut
qͥ euangłiũ adnunciant de euangłio uiuant. & diẽ alios co-¬
apłos suos usos fuisse hac potestate. ñ usurpata s data. Plus
ille fec̃. ut ne qđ debebat᷑ acciꝑet. Ille gͦ donauit & debitum.
s alius ñ exxegit in debitũ. lile plus feẽ. Fortassis enĩ ipsum
significabat᷑ꝰ. qͥ egrũ cũ adluceret ad stabulũ dix̃. Si qͥd
ampliꝰ erogaueris. in redeundo reddã tͥ. De his gͦ qͥ non
indigent Pacte gregis. qͥd plura dicamꝰ : Misediores s
ipse apł datũ ñ querebat. fructuosas tam̃ oues suas ẽẽ cupie¬

Expanded text:
ejus non sumit? quis pascit gregem, et de lacte gregis non percipit ? ejus non sumit? quis pascit gregem, et de lacte gregis non percipit ? Invenimus ergo lac esse gregis, quidquid a plebe distribuitur praepositis, ad eorum sustentandum victum temporalem. Inde enim loquebatur Apostolus, manibus suis transigi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus, tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum disposuisse, ut qui evangelium annuntiant, de evangelio vivant. Et dicit alios coapostolos suos usos fuisse hac potestate, non usurpata, ille fecit, ut nec quod debebatur acciperet . Ipse ergo donavit et debitum: sed alius non exigit indebitum: ille plus fecit. Fortassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Misericordiores sApostolus datum non quaerebat. Fructuosas tamen oves suas esse cupie
Abbreviated transcription (Latin):
ñ timere diẽ occultũ. Dũ uenerit inueniat te paratũ. Cũ gͦ
p̃positi ad hoc sint ut his qͥ subiecti sunt c̃sulant. nec in eo qđ
p̃st̃ om̃ino utilitatẽ suã attendant. s eoꝵ qͥbꝰ ministrant. qͥs¬
quis ita pͣpositꝰ. ẽ. ut in eo qđ p̃positꝰ.ẽ. gaudeat. et honorẽ suũ
querat. et cõmoda sua sola respiciat. se pascit ñ oues. Ad hos ser.¬
mo dirigit᷑. Audite tanꝗͣ oues dĩ. et uidete quẽ ad modũ uos
rit oues suas. & mali pastores penas debitas luent. & oues ꝓmis.¬
nis uos tegitis. & qđ crassũ .ẽ. int̾ficitis. & oues meas ñ pascitis:
qđ tribulatũ ẽ ñ colligastis. et qd errabat ñ reuocastis. et qđ
perut ñ inqͥsistis. et qđ forte fuit confregistis. & disꝑse st̃ oues¬
meȩ eo qđ ñ sit pastor. Dicit᷑ in pastores pascentes se ipsos non
oues. qͥd diligant qͥd negligant. Quid gͦ diligunt: Lac con

Expanded text:
non timere diem occultum? Dum venerit, inveniat te paratum. Cum ergo non timere diem occultum? Dum venerit, inveniat te paratum. Cum ergo praepositi ad hoc sint, ut his qui subjecti sunt, consulant: nec ideo quod praesunt, omnino utilitatem suam attendant, sed eorum quibus ministrant: quisquis ita praepositus est, ut in eo quod praepositus est, gaudeat, et honorem suum quaerat, et commoda sua sola respiciat, se pascit, nomo dirigitur. Audite tanquam oves Dei, et videte quemadmodum vos rit oves suas; et mali pastores poenas debitas luent, et oves promisnis vos tegitis, et quod crassum est interficitis, et oves meas non pascitis; quod contribulatum est non consolati estis , et quod errabat non revocastis, et quod periit non inquisistis, et quomeae, eo quod non sit pastor . Dicitur ad pastores pascentes seipsos, non oves, quid diligant, quid negligant. Quid ergo diligunt? Lac cons