comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inferre : decreuerunt romanȩ ecclȩ cardinales uastatores ec-¬
clesie gladio anathematis ferire. Restitit eis comes: dicens
homines suos ẽẽ. quos ad iusticiam exequendã paratos habet.
si sibi et ipsis abbas ad interpellata responderet. Et constitu¬
ta die ad discernenda ea quȩ comes in calumniam deducebat.
apud iabliacum. nono die a uizeliaco cardinales egressi sunt.
cum magno tremore. medium abbatem deducentes ob infideliũ
conspirationẽ qui mortem illius deuouerant. Et̃ cũ iabliaco
uenissent: usserunt cardinales ut causam suam comes edi¬
ceret. Quam cũ referret: exigebat ab abbate ut tamde se
quam de hominib uizeliaci staret ad iusticiam ab ipso uocatꝰ
in causam. Cardinalib et ceteris prudentib uiris qͥ aderan
non est uisum qd̾ talia ab abbate exigi deberent. Oblata:
comiti iusticia scđ̃m tenorem apłici precepti. Ille autẽ iusti¬

Expanded text:
inferre, decreverunt Romanae Ecclesiae cardinales vastatores Ecinferre, decreverunt Romanae Ecclesiae cardinales vastatores Ecclesiae gladio anathematis ferire. Restitit eis comes, dicens homines suos esse, quos ad justitiam exsequendam paratos haberet, si sibi et ipsis abbas ad interpellata responderet. Et constituta die ad discernenda ea quae comes in calumniam deducebat, apud Jabliacum nono die a Vizeliaco cardinales egressi sunt cum magno tremore, medium abbatem deducentes ob infidelium conspirationem, qui mortem illius devoverant. Et cum Jabliaco venissent, jusserunt cardinales ut causam suam comes ediceret. Quam cum referret, exigebat ab abbate ut tam de se quam de hominibus Vizeliaci staret ad justitiam ab ipso vocatus in causam. Cardinalibus et caeteris prudentibus viris qui aderant non est visum quod talia ab abbate exigi deberent; oblata est comiti justitia secundum tenorem apostolici praecepti. Ille autem justi
Abbreviated transcription (Latin):
remissionẽ expetere potius quam deposcere udemini. quã
nontam remissam quã extortã uel exactam uob̾ habeatis.
erum si funditus relinquatis qd̾ male pacti estis. non tantũ
remissionem sed et condonationẽ uti nr̃am mansuetudinem
decet merebimini. At illi conclamantes non ita se facturos
dixerunt. sed potius rebellionem ȩccł̃ȩ illaturos sese dixerunt.
diam animi sui abbati remitteret. Ille autẽ dissimulabat eos
audire. Cunq dui orantes ꝑsisterent. iurauit se nullam penit᷑
admissurũ concordiam. donec omĩa quȩ urissui ẽẽ dicebat
reciꝑet. Tunc demũ abbas conquestus ẽ in presentia cardina¬
lium de malefactorib suis. gaufredo udelicet de arseio et aliis
quos ad destructionem ȩccłȩ impellebat comes. Quo respon¬
dente homines illos nec de familia nec de militia sua ẽe. atq
ideo ex ꝓprio uoto et ñ ex suo impulsi calumniã eos abbati

Expanded text:
remissionem expetere potius quam deposcere videmini, quam remissionem expetere potius quam deposcere videmini, quam non tam remissam, quam extortam vel exactam vobis habeatis. Verum si funditus relinquatis quod male pacti estis, non tantum remissionem, sed et condonationem, uti nostram mansuetudinem decet, merebimini. » At illi conclamantes, non ita se facturos dixerunt, sed potius rebellionem Ecclesiae illaturos sese dixerunt. diam animi sui remitteret. Ille autem dissimulabat eos audire. Cumque diu orantes persisterent, juravit se nullam penitus admissurum concordiam, donec omnia quae juris sui esse dicebat, reciperet. Tunc demum abbas conquestus est in praesentia cardinalium de malefactoribus suis, Gaufredo videlicet de Arseio, et aliis quos ad destructionem Ecclesiae comes impellebat. Quo respondente homines illos nec de familia, nec de militia sua esse, atque ideo ex proprio voto, et non ex suo impulsu calumniam eos abbati
Abbreviated transcription (Latin):
curam debemus : ꝓno affectui suadebimus abbati qd̾̃ et
paci et utilitati ur̃e atq honestati et integritati conueni¬
re uidebitur. Scimus aut̃ẽ eũ tantȩ mansuetudinis ẽẽ.
qd̾ irretractabiliter nr̃is obaudiens monitis clementer
indulget quicquid ratio equitatis dictauerit. At tamen
nunc in ꝑicło mortis ꝓ cõmuni libertate ⁊ sospitate ur̃a co
constitutt. fidem necesse ẽ ei deferatis auxilii ꝑ omĩa. et
collaboretis illi ꝓ uobis ipsis : qm̃ res constat in ꝑiculo
omniũ ur̃m. Si quid autẽ qd̾ minime credimꝰ conspira¬
hoc primitus abiuretur. purgetur. emendetur : et sic postino¬
dum quicquid natum fuerit iustȩ querimoniȩ. saluo ure
ȩccłe sedabitur. Abbas quoq locutus est ad eos. Uidetis inqͥt
quam grauiter opprimor et insector a comite. cui et manũ
declistis in ꝑniciem ur̃am: aduersum me mutuo conspi-¬
rantes. Iniquum gͦ est qd̃ imꝓbafortitudine confederati

Expanded text:
curam debemus, prono affectu suadebimus abbati, quod et curam debemus, prono affectu suadebimus abbati, quod et paci et utilitati vestrae, atque honestati et integritati convenire videbitur. Scimus autem eum tantae mansuetudinis esse, quod irretractabiliter nostris obaudiens monitis, clementer indulgebit quidquid ratio aequitatis dictaverit. Attamen nunc in periculo mortis pro communi libertate et sospitate vestra constituto, fidem necesse est ei deferatis auxilii per omnia, et collaboretis illi pro vobis ipsis, quoniam res constat in periculo omnium vestrum. Si quid autem, quod minime credimus, conspiramissum, hoc primitus abjuretur, purgetur, emendetur: et sic postmodum quidquid natum fuerit justae querimoniae, salvo jure Ecclesiae sedabitur. » Abbas quoque locutus est ad eos: « Videtis, inquit, quam graviter opprimor et insector a comite, cui et manum dedistis in perniciem vestram adversum me mutuo conspirantes. Iniquum ergo est quod improba fortitudine confoederati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdentes. et a matre sua eccłia sese precidentes. Et conuenientes
ad prefixum diem et locũ. confederati sunt tiranno. legitimo
suo dño abiurato: paciscentes ad inuicẽ ꝑ manũ tiranni exe¬
cratam commnuniam. et conspirantes contra caput suũ ut iu-¬
gum libertatis eccłȩ aceruicib suis reicerent. et comiti adhe-¬
rerent. Quiq iurauit illis consilio et auxilio nunquã uel
nusquã aduersusquemquã uel negocio in quoquã se defu-¬
turum. Constituitq illis principes uel uidices quos et consu¬
les appellari censuerunt. Qd̃ factũ non latuit ꝓditũ dñm
abbatẽ. sed nec cardinales quos ad festum adscitos ẽẽ dictũ
bantur ad cardinales: freti auctoritate ꝑfidiȩ suȩ postula¬
bant remitti sibi quasdam consuetudines quas nouitatis et
tirannidis ẽẽ dicebant. Iuib cardinales responderunt.
m et uobis ęque ut filiis romanȩ eccłȩ sollicitudinis nr̃e

Expanded text:
prodentes, et a matre sua Ecclesia sese praecidentes, et convenientes prodentes, et a matre sua Ecclesia sese praecidentes, et convenientes ad praefixum diem et locum, confoederati sunt tyranno, legitimo domino suo abjurato, paciscentes ad invicem per manum tyranni exsecratam communiam, et conspirantes contra caput suum, ut jugum libertatis Ecclesiae a cervicibus suis rejicerent, et comiti adhaererent: quique juravit illis consilio et auxilio nunquam vel nusquam adversus quemquam, vel negotio in quoquam se defuturum. Constituitque illis principes vel judices, quos et consules appellari censuerunt. Quod factum non latuit, praedictum dominum abbatem, sed nec cardinales, quos ad festum adscitos esse dictum bantur ad cardinales, freti auctoritate perfidiae suae postulabant remitti sibi quasdam consuetudines, quas novitatis et tyrannidis esse dicebant. Quibus cardinales responderunt: « Quoniam et vobis aeque ut filiis Romanae Ecclesiae sollicitudinis nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
tuo : tui ꝓcerto sumus erimusq. Nec dubites quin tibi ut
fideles tui ubiq in omnib sinceriter adsistamꝰ. Respondit
eis abbas. Lis equidem nulla michi ẽ penitus: s sola litem
inferenti responsio uel defensio. Porro aduersario cedere.
dementissimȩ est in presenti causa ignauiȩ: ac ꝑpetuȩ¬
confusionis cirographũ. Pacem deniq tam prece quam
a filio discordie non potui pacem impetrare. Sigͦ ut di¬
xistis ꝓ cõmuni salute steteritis: ego quoq oꝑam meam ꝓ
salute ur̃a ⁊ libertate spondeo. simulq uobiscũ omne
infortunium cecamq fortunam uirtute ac iusticia fretus subibo.
diu reconditum uirus in latebris seuȩ conscientiȩ : aggregataq
sibi maxima sceleratoꝵ iuuenũ multitudine. pacti sunt sibi
mutuo fedus scelerate conspirationis aduersus equissimi mode¬
raminis et ingenite pietatis dñm suũ: hactenus simulatã fidẽ

Expanded text:
tuo, tui pro certo sumus erimusque. Nec dubites quin tibi ut tuo, tui pro certo sumus erimusque. Nec dubites quin tibi ut fideles tui ubique in omnibus sinceriter assistamus. » Respondit eis abbas: « Lis equidem nulla mihi est penitus, sed sola litem inferenti responsio vel defensio. Porro adversario cedere dementissimae est in praesenti causa ignaviae, ac perpeconfusionis chirographum. Pacem denique tam prece quam a filio discordiae non potui pacem impetrare. Si ergo, ut dixistis, pro communi salute steteritis, ego quoque operam meam pro salute vestra ac libertate spondeo, simulque vobiscum omne infortunium caecamque fortunam virtute ac justitia fretus subibo. diu reconditum virus in latebris saevae conscientiae; aggregataque sibi maxima sceleratorum juvenum multitudine, pacti sunt sibi mutuo foedus sceleratae conspirationis adversus aequissimi moderaminis et ingenitae pietatis dominum suum, hactenus simulatam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
solus licet gemens licet confusus sustinebo. et eccl̃ȩ detrimentũ.
et ur̃m interitum. scilicet uob et filiis ur̃is ꝑpetuo penã ꝓditio¬
nis luentibus. Qd̾ si sanis acquiescentes consiliis prudenter
ꝓ uobismet ipsis steteritis. atq uiratam fidelitatẽ ad me et ad
eccłam quȩ suo lacte uos enutriuit et educauit. indubitant᷑
seruaueritis. et mecũ contra om̃s insectantes ꝓ lib̾tate et salu¬
te necne ꝓ gła et honestate ur̃a constanter egeritis: liben¬
tissime ꝓ uob̃ impendar. nichil hesitans qd̃ ꝓsꝑa secundis
suecedent casibus: et post multas tribulationũ calamita¬
tumq ꝓcellas. pacis quandoq donabimur serenitate. At
illi dixerunt. Ita esse ut astruis omnino credimus et sꝑamus.
Sedenim renunciare liti. cedere aduersario. inire pacẽ cũ eo:
consultius nobis ẽe udetur. Sin autẽ. et aliter ẽ in conspectu

Expanded text:
solus, licet gemens, licet confusus sustinebo, et Ecclesiae detrimentum solus, licet gemens, licet confusus sustinebo, et Ecclesiae detrimentum et interitum vestrum, scilicet vobis et filiis vestris perpetuo poenam proditionis luentibus. Quod si sanis acquiescentes consiliis prudenter pro vobismetipsis steteritis, atque juratam fidelitatem ad me et ad Ecclesiam quae suo lacte vos enutrivit et educavit indubitanter servaveritis, et mecum contra omnes insectantes pro libertate et salute, necne pro gloria et honestate vestra constanter egeritis, libentissime pro vobis impendar, nihil haesitans quod prospera secundis succedent casibus, et post multas tribulationum calamitatumque procellas, pacis quandoque donabimur serenitate. » At illi dixerunt: « Ita esse ut astruis omnino credimus et speramus. Sed enim renuntiare liti, cedere adversario, inire pacem cum eo, consultius nobis esse videtur. Sin autem et aliter est in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
uos facere studebo. necne ab ingruenti maloꝵs incursione de
dolo simulans: siluit. Uiri autẽ illi respondentes dixer̃t.
Mos fidelitatem dño nr̃o iureiurando iurauimꝰ. et quamuis
inique nobis abutatur: fidem tam̃ ꝓdere ꝑperam iudica¬
mus. Et quidem consilio inito certiores effecti. ad prefixum
diem ꝓximo in loco sub tua p̃sentia conuenientes tibi ad
Shec respondebimꝰ.
Et uenientes retulerunt abbati uerba comitis. ꝑquirentes
quid suꝑ hȩc ferret consilii. Quib ille. Minime inquit
fideles mei ur̃am latet prudentiam qd ea sola de causa mͥ
inimicatur. ut dolo uos circumueniens plenius seruituti suȩ
addictos subiciat. erepto quod plenum ẽ libertate dominio.
R̾ go autẽ hactenus ꝓ ur̃a libertate certando desudans. si tantȩ
ingratitudinis tam impiam uicissitudinẽ rependere michi uo¬
lueritis ut mei et matricis eccłȩ ur̃e ꝓditores fieri ñ uereamini:

Expanded text:
vos facere studebo, necne ab ingruenti malorum incursione defvos facere studebo, necne ab ingruenti malorum incursione defdolo simulans siluit. Viri autem illi respondentes, dixerunt: « Nos fidelitatem domino nostro jurejurando juravimus, et quamvis inique nobis abutatur, fidem tamen prodere perperam judicamus, et quidem consilio inito certiores effecti, ad praefixum diem proximo in loco sub tua praesentia convenientes tibi ad haec respondebimus. » Et venientes retulerunt Abbati verba comitis, perquirentes quid super haec ferret consilii. Quibus ille: « Minime, » inquit, « fideles mei, vestram latet prudentiam, quod ea sola de causa mihi inimicatur, ut dolo vos circumveniens plenius servituti suae addictos subjiciat, erepto quod plenum est libertate dominio. Ego autem hactenus pro vestra libertate certando desudans, si tantae ingratitudinis tam impiam vicissitudinem rependere mihi volueritis, ut mei et matricis Ecclesiae vestrae proditores fieri non vereamini,
Abbreviated transcription (Latin):
sentia trucem. ab sentia crudelem. sermone arrogantẽ. mo
exactorem tanta sustinetis ineptia: ut iam recte brutis ani¬
malib comparemini. Deniq ad incrementũ et consũmati¬
onem interitus ur̃i. preriꝑe et auferre michi molitur dnĩs
uester abbas ius legitime aduocationis qua uos tueri et ꝓ
uob̃ respondere habeo. ut destitutis uob liberius queat
exactorias consuetudines imponere. Ea ꝓpt̾ lm̃i suadeo
prudentiȩ et magnanimitati ur̃e quatenꝰ instanti necessi¬
tati feratis consultũ. et declinetis ab homine illo qui tanta
debachatur in uobis tirannide: scientes qd̾ me uobis
ꝓpicio nulla contingat defectio. sicuti e diuerso quã diu
fidem prestabitis aduersario : nulla uobis erit saluatio.
At uͦ si mutuam confederationẽ adinuicem urantes. ad me qͦq
fidelitatẽ seruare uolueritis: ubiq meo fruemini presidio.
atq ab om̃i praua exactione malarũ consuetudinũ liberos

Expanded text:
sentia trucem, absentia crudelem, sermone arrogantem, morsentia trucem, absentia crudelem, sermone arrogantem, morexactorem tanta sustinetis ineptia, ut jam recte brutis animalibus comparemini. Denique ad incrementum et consummationem interitus vestri, praeripere et auferre mihi molitur dominus vester abbas jus legitimae advocationis, qua vos tueri, et pro vobis respondere habeo, ut destitutis vobis liberius queat exactorias consuetudines imponere. Eapropter, charissimi, suadeo prudentiae et magnanimitati vestrae, quatenus instanti necessitati feratis consultum, et declinetis ab homine illo qui tanta debacchatur in vobis tyrannide, scientes quod vobis me propitio nulla contingat defectio, sicuti e diverso quandiu fidem praestabitis adversario, nulla vobis erit salutatio. At vero si mutuam confoederationem ad invicem jurantes, ad me quoque fidelitatem servare volueritis, ubique meo fruemini praesidio, atque ab omni prava exactione malarum consuetudinum liberos
Abbreviated transcription (Latin):
dentia famosissimi ac fortitudine strenuissimi. sed et ꝓpͥa
uirtute acquisitis opibus locupletissimi: doleo satis ad¬
modum miserrimã conditionẽ status ur̃i. qm̃ multarũ
rerũ possessores quidem specie. reuera autẽ nullarũ dñi
effecti estis : quin nec ipsa ur̃a ingenita libertate utcũq
fruimini. Videns deniq optima predia. uineta pul-¬
cherrima. copiosa flumina. pascua uberrima. fertiles a¬
gros. nemora condensa. pomifera uirgulta. edes conspicuas.
que ipso situ suo in circuitu ur̃o sunt omĩa: nec tam̃ fruen¬
di eis uobis conceditur ulla facultas: hȩc inquã ꝓspiciens
non mediocri affectu uob̃ compatior. Herens autẽ ualde
stupeo ubi sit uel ad quanta ignauiam deuenerit olim opi¬
natissima uirtus ur̃a. qua prudentissimũ et satis liberalis¬
simum abbatem artaldũ ob duas tantũ domoꝵ stationes
interfecistis. hunc uͦ alienigenã aruernensem ipsa sui pre-¬

Expanded text:
dentia famosissimi, ac fortitudine strenuissimi, sed et propria dentia famosissimi, ac fortitudine strenuissimi, sed et propria virtute acquisitis opibus locupletissimi, doleo satis admodum miserrimam conditionem status vestri, quoniam multarum rerum possessores quidem specie, revera autem nullarum domini effecti estis, quin nec ipsa vestra ingenita libertate utcunque fruimini. Videns denique optima praedia, vineta pulcherrima, copiosa flumina, pascua uberrima, fertiles agros, nemora condensa, pomifera virgulta, aedes conspicuas, quae ipso situ suo in circuitu vestro sunt omnia, nec tamen fruendi eis vobis conceditur ulla facultas: haec, inquam, prospiciens, non mediocri affectu vobis compatior. Haerens autem valde stupeo ubi sit, vel ad quantam ignaviam devenerit olim opinatissima virtus vestra, qua prudentissimum et satis liberalissimum abbatem Artaldum, ob duas tantum domorum stationes interfecistis; hunc vero alienigenam Arvernensem ipsa sui prae
Abbreviated transcription (Latin):
si nr̃i ait contẽptor extiteris. necetiã sauli unitator dignꝰ
inueniaris : qm̃ ipse ut corripientẽ exꝑtus ẽ ꝓtinus ma¬
gistrũ secutus est. Sed cum comes piamonita contẽnendo
dissimularet. qr rursus auizeliaco publicũ cõmeatũ uel ac-¬
cessum ꝓhibuerat : petiuit ab eo cardinalis inducias. qua¬
tenꝰ beatȩ mariȩ magdalene sollennia festiuo cultu atq
publico concursu more debito celebrarentur. Quib uix
ad octauas usq impetratis : uizeliacũ uenerunt carcdinalis
ioħes et abbas pontius. U eniensq iordanus cardinalis gal-¬
regressus a rege descendit et consedit in loco campestri ubi
rex ꝑ egrinaturus crucis xp̃i tropheũ sustulerat. atq
adunata potiori parte hominũ uizeliacensiũ et ꝓfusis im¬
puris lacrimis ab ocłis cupiditatis simulata cõpassione exac-¬
tis : sic ꝓfatur ad eos. Quiri illustrissimi multaq pru¬

Expanded text:
si nostri, ait, contemptor exstiteris, nec etiam Sauli imitator dignus si nostri, ait, contemptor exstiteris, nec etiam Sauli imitator dignus inveniaris, quoniam ipse ut corripientem expertus est, protinus magistrum secutus est. Sed cum comes pia monita contemnendo dissimularet, quia rursus a Vizeliaco publicum commeatum vel accessum prohibuerat, petivit ab eo cardinalis inducias, quatenus B. Mariae Magdalenae solemnia festivo cultu atque publico concursu more debito celebrarentur, quibus vix ad octavas usque impetratis, Vizeliacum venerunt cardinalis Joannes et abbas Pontius, veniensque Jordanus cardinalis Galregressus a rege, descendit et consedit in loco campestri, ubi rex peregrinaturus crucis Christi trophaeum sustulerat, atque adunata potiori parte hominum Vizeliacensium, et profusis impuris lacrymis ab oculis cupiditatis simulata compassione exactis, sic profatur ad eos: « O viri illustrissimi multaque pru
Abbreviated transcription (Latin):
abbas regi ad monasteriũ suum reuersus est. Et cũ audis¬
set qd̾ iohannes romanȩ eccłȩ prb̃r cardinalis cui apłieus
causam controuersiȩ uireliacensis et niuernensis cõmise¬
rat expleta legatione ab anglia rediret : misit in occursũ
illius rogans ut quanto cius ueniret. qm̃ uiteliacensis
eccł̃a om̃ini auxilio destituta.iam ꝓpe solitudinẽ minaba¬
tur. Qui accepto nuncio accelerat pedem. et utriq man¬
dat scilicet abbati et comiti ut sibi occurrant altisiodoro.
legatus : scribit ei ut festinato uizeliacũ ueniat. et festũ
instans beatȩ mauie magdalene pariter ibide concelebreñ.
Et cum altisiodoro uterq presente abbate et comite ad si-¬
steret. hortabatur clementer comitẽ et affabiliter legatꝰ.
ut sopita calumnia pacem faceret cũ abbate : ne uicariu
xp̃i ꝑsequendo et petri. deo inimicari conuinceretur.
ac ꝑ hoc ꝑsecutoris eccłȩ sauli similis existeret. Quin etiã

Expanded text:
abbas regi ad monasterium suum reversus est. Et cum audisabbas regi ad monasterium suum reversus est. Et cum audisset quod Joannes Romanae Ecclesiae presbyter cardinalis, cui apostolicus causam controversiae Vizeliacensis et Nivernensis commiserat, expleta legatione ab anglia rediret, misit in occursum illius, rogans ut quantocius veniret, quoniam Vizeliacensis Ecclesia omni auxilio destituta, jam prope solitudinem minabatur. Qui accepto nuntio accelerat pedem, et utrique mandat, scilicet abbati et comiti, ut sibi occurrant Altissiodoro.legatus, scribit ei ut festinato Vizeliacum veniat, et festum instans B. Mariae Magdalenae pariter ibidem concelebrent. Et cum Altissiodoro uterque praesente abbate et comite adsisteret, hortabatur clementer comitem et affabiliter legatus, ut sopita calumnia pacem faceret cum abbate, ne vicarium Christi persequendo et Petri, Deo inimicari convinceretur, ac per hoc persecutoris Ecclesiae Sauli similis existeret. Quin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
potestati ser ꝑsonȩ cuicũq pateret facultas cuius libet iuris
aut consuetudinis ꝓ qualibet pietatis munerisue specie seu
occasione exigendi. s ab omni seruitutis conditione libera exhi¬
bitionisq exactione ꝑsisteret. Quod ita ẽẽ pii ꝓaui ũri .L.
tas cõpbabit. Plecto priuilegio. querebat rex ab abbate
utrum sese cõmutens regio examini sententĩa suꝑ hac ca-¬
lumnia ꝓmulgata ꝓsequeret᷑. ꝑpendens itaq abbas infen¬
sam sibi curiam partib fauere aduersis. timuit sese cominit¬
tere dubio uidicio: ne preuidiciũ pateretur eccła quȩ soloni¬
dice petro adhuc paululum respirabat. Celsitudinẽ deniq
regiam exorauit ut tirannũ ab infestatione uizeliacensis mo¬
nasterii desistere iuberet. et iusiudicii ꝑ manũ apłice sedis le¬
gatius eoꝵ quib a dño papa cõmissum fuerat susciperet.
Q uȩ cuncta comite cũ subsannatione renuente : ualefaciens

Expanded text:
potestati seu personae cuicunque pateret facultas cujuslibet juris potestati seu personae cuicunque pateret facultas cujuslibet juris aut consuetudinis, pro qualibet pietatis munerisve specie seu occasione exigendi, sed ab omni servitutis conditione libera, exhibitionisque exactione persisteret. Quod ita esse pii proavi vestri tas, comprobavit. » Perlecto privilegio quaerebat rex ab abbate, utrum sese committens regio examini, sententiam super hac calumnia promulgatam prosequeretur. Perpendens itaque abbas infensam sibi curiam partibus favere adversis, timuit sese committere dubio judicio, ne praejudicium pateretur Ecclesia, quae solo judice Petro, adhuc paululum respirabat. Celsitudinem denique regiam exoravit, ut tyrannum ab infestatione Vizeliacensis monasterii desistere juberet, et jusjudicii per manum apostolicae sedis legati, vel eorum quibus a domino papa commissum fuerat, susciperet. Quae cuncta comite cum subsannatione renuente, valefaciens
Abbreviated transcription (Latin):
atluersus comitẽ. Qui uocatus a rege: sic respondit. Ad¬
uocationem siue tuitionem monasterii uzeliacensis cum
contingentib sibi usibus. pii patris ur̃i ac ur̃e concessione sere¬
nitatis et gr̃a hactenus a patrib et ꝓaiuis meis iure matrimo¬
nii absq ullius reclamationis contradictione usq in presen-¬
tiarũ teneo ac possideo. Qua uͦ ratione ius tanto tẽpore a pa¬
trib meis hereditatũ michi calumnietur: ꝓrsus ignoro.
R espondens abbas dixit. EIccła iureliacensis ab inclito serardo
comite nobiliter fundata. nobilius ab eodem attitulata. bea¬
toꝵs petri et pauli apłoꝵ nomiNi adscripta. ⁊uri adsignata.
regimini credita ꝓtectioni commissa. ipso etiã pio comite
Gerardo interueniente francoꝵ excellentissimoꝵ regũ tali
meruit donari priuilegii prerogatiua: ut omnib remissis
quȩcũq ius regium ab antiquitus ibidem optinebat. nuli

Expanded text:
adversus comitem. Qui vocatus a rege sic respondit: « Adadversus comitem. Qui vocatus a rege sic respondit: « Advocationem suae tuitionem monasterii Vizel. cum contingentibus sibi usibus, pii patris vestri ac vestrae concessione serenitatis et gratia hactenus a patribus et proavis meis jure matrimonii absque ullius reclamationis contradictione usque impraesentiarum teneo ac possideo. Qua vero ratione jus tanto tempore a patribus meis haereditatum mihi calumnietur, prorsus ignoro. » Respondens abbas dixit: « Ecclesia Vezeliacensis ab inclyto Gerardo comite nobiliter fundata, nobilius ab eodem attitulata BB. Petri et Pauli apostolorum nomini ascripta, juri assignata, regimini credita, protectioni commissa; ipso etiam pio comite Gerardo interveniente, Francorum excellentissimorum regum tali meruit donari privilegii praerogativa, ut omnibus remissis quaecunque jus regium ab antiquitus ibidem obtinebat, nulli
Abbreviated transcription (Latin):
pientes tam seruos quã iumenta uel pecora ecclȩ depredati
sunt. Hulla religio ab eis reuerebatur. sed passim clerici ce¬
debantur. sacerdotes inhoneste trahebantur. uiantes spoliis
nudabantur. ꝑegrini captiuabantur. nobiles matronȩ ꝓsti¬
tuebantur. Quo circa mira consideranda est iuzeliacensis ȩc¬
cłe patientia : mirabilior prudentis soncii abb̃is strenuitas.
atq magnanimitas. Hinc siquidem niuernensis comes.
illinc eduensis ep̃c. hinc tiranni. illinc duces terrȩ uno i¬
petu uno sp̃u uno interuentu quasi fere bestiȩ hinc inde
discurrebant. abbatem lacessibant. eccłam uexabant. atq
adeo iura illius lacerabant. quod totũ cederet occupanti.
quicquid hostili occurreret manui. Uerum generositas
mentis ingenuitate nobilitatis ad ornata. tanto equius
indigna sustinebat: quanto nequius mala sibi irrogari ꝑ
multiplicarentur. uenit ad regem auxiliũ petens ab eo

Expanded text:
pientes, tam servos quam jumenta vel pecora ecclesiae depraedati pientes, tam servos quam jumenta vel pecora ecclesiae depraedati sunt. Nulla religio ab eis reverebatur, sed passim clerici caedebantur, sacerdotes inhoneste trahebantur, viantes spoliis nudabantur, peregrini captivabantur, nobiles matronae prostituebantur. Quocirca mira consideranda est Vizeliacensis Ecclesiae patientia, mirabilior prudentis Pontii abbatis strenuitas atque magnanimitas. Hinc siquidem Nivernensis comes, illinc Eduensis episcopus, hinc tyranni, illinc duces terrae uno impetu, uno spiritu, uno interventu, quasi ferae bestiae hinc inde discurrebant, abbatem lacessebant, Ecclesiam vexabant, atque adeo jura illius lacerabant, quod totum cederet occupanti quidquid hostili occurreret manui. Verum generositas mentis ingenuitate nobilitatis adornata, tanto aequius indigna sustinebat, quanto nequius mala sibi irrogari pemultiplicarentur, venit ad regem auxilium petens ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
eque nil possideret respondit. Requirebat deinde si uixta ꝓ¬
missum audientĩa et executionẽ uiris uidicii curiȩ suȩ ab apłico
impetrasset: saluaui ait abbas uerbũ oris mei. s ꝓhibitus sũ
uoto parere. At ille stomachatus et felle ꝑmixtus rursus ui¬
reliacensem comieatũ uis ꝓdeundi et ingrediendi habere
ꝓhibuit. Et ueritus ꝑ se ipsum monachis bellum inferre:
satrapas instigat ꝓuinciȩ. uidelicet gibbadũ de scõ uerano.
Iteriũ de briuate. Gofridum de arseio. et eoꝵ cõplices: qua¬
tenus uiteliaci homines quaqua uersus occurrerint inuadaÑ.
res illoꝵs occupatas usurpent. monasterio ñ parcant. pos-¬
sessiones diripiant. calumniam abbati struant: suamq
inopiam ȩccłastico peno suppleant. Isti itaq acsi canes effu¬
si predia monasterii inuaserunt. monachos ciciderunt. uestib
eoꝵ ablatis turpiter abusi sunt: omnẽq suppellectilẽ diri-¬

Expanded text:
aeque nil possideret, respondit. Requirebat deinde si juxta proaeque nil possideret, respondit. Requirebat deinde si juxta promissum audientiam et exsecutionem jurisjudicii curiae suae ab apostolico impetrasset. « Salvavi, ait abbas, verbum oris mei, sed prohibitus sum voto parere. » At ille stomachatus, et felle permistus, rursus Vizeliacensem commeatum jus prodeundi et ingrediendi habere prohibuit; et veritus per seipsum monachis bellum inferre, satrapas instigat provinciae, videlicet Gibbadum de S. Verano, Iterium de Brivate, Gofridum de Arseio, et eorum complices, quatenus Vizeliaci homines quaquaversus occurrerint, invadant, res illorum occupatas usurpent, monasterio non parcant, possessiones diripiant, calumniam abbati struant, suamque inopiam ecclesiastico penu suppleant. Isti itaque ac si canes effusi praedia monasterii invaserunt, monachos ceciderunt, vestibus eorum ablatis turpiter abusi sunt, omnemque suppellectilem diri
Abbreviated transcription (Latin):
priuabitur monasteriũ. sed etiã om̃is eccłasticus ordo extre¬
me confusionis nodo implicabitur. Monitũ gͦ corripiemꝰ.
et suadebimus ut iam semel fecimus quatinꝰ ab hac desistat
insolentia: denunciantes ut siquid iuris in monasterio tuo
sibi competere autumat. sub datis a nobis iudicib sua re¬
cipiat: aliena linquat. Qui si forte nr̃am pietatẽ contem¬
ꝓserit: ecce chamus ecce frenum. ecce petri gladius quo
auricula contumacis precidatur. Tuam deniq sollertiã
auctoritate apłica premunitam ẽẽ uolumus. ne de reb mo¬
nasterii scilicet de iure beati petri euiquã in aliquo cedas.
neue ingenitam atq apłica gratia cumulatã eccłȩ liberta¬
tem qualibet pusillanimitate ꝓdas. QIuamuis enĩ longe
bebimus sollicitudine et auctoritate qua decet filium.
sterium ouans reuertitur. Cunq apłica monita comiti
dedisset: spreuit. resput. abiecit. nil se illi debere a quo

Expanded text:
privabitur Monasterium, sed etiam omnis ecclesiasticus ordo extreprivabitur Monasterium, sed etiam omnis ecclesiasticus ordo extremae confusionis nodo implicabitur. » Monitum ergo corripiemus, et suadebimus ut jam semel fecimus, quatenus ab hac desistat insolentia; denuntiantes ut si quid juris in monasterio tuo sibi competere autumat, sub datis a nobis judicibus sua recipiat, aliena linquat. Qui si forte nostram pietatem contempserit; ecce camus, ecce frenum, ecce Petri gladius, quo auricula contumaciae praecidatur. Tuam denique solertiam auctoritate apostolica praemunitam esse volumus, ne de rebus monasterii, scilicet de jure B. Petri, cuiquam in aliquo cedas, neve ingenitam atque apostolica gratia cumulatam Ecclesiae libertatem qualibet pusillanimitate prodas. Quamvis enim longe bebimus, sollicitudine et auctoritate qua decet filium. sterium ovans revertitur. Cumque apostolica monita comiti dedisset, sprevit, respuit, abjecit, nil se illi debere a quo
Abbreviated transcription (Latin):
adeo de calumiia eduensis ep̃i coram summo pontifice triumpha¬
uit. ut necetiam pilus capitis eius quoquã fluctuaret deiectꝰ.
et edliiensem sic deiectũ redleret. ut audientiam iuris iudicii
subterfugiens: dilationem confusus deposceret. Post hec abbas
ingressus ad apłicũ: calumniam qua eum et monasteriũ uire¬
liaci qd̃ hactenꝰ beati petri ꝓpriũ us et romanȩ eccłȩ liberrimũ
fuisset nuernensis comes uexabat exposuit. Et qͣm is nec poten¬
tum precib flectitur. nec amicoꝵ suggestionib inelinatur.
nec obsequiis lelinitur. nec munerib reuocatur. nec ecełiastica
censura eohereetur. decernat inquit apłica prudentia qͥd facto
opus sit. utrum uidelicet ꝓteriue tirannicȩ aplica cedere debeat
libertas necne. Forsitan etenĩ exsaturata rabies inimice cupi¬
da: pacem ac ꝑpetuȩ tutelȩ prestabit ȩccl̃ȩ munimentum.
¶a hec apłicus nequaquã ait. immosi unzeliacensis sacerdoscer
forensi uel plebeio subiacuerit examini. nonsolum quiete

Expanded text:
adeo de calumnia Eduensis episcopi coram summo pontifice triumphavit, ut nec etiam pilus capitis ejus quoquam fluctuaret dejectus, et Eduensem sic dejectum redderet, ut audientiam jurisjudicii subterfugiens, dilationem confusus deposceret. Post haec abbas ingressus ad apostolicum, calumniam qua eum et monasterium Vizeliaci, quod hactenus B. Petri proprium jus, et Romanae Ecclesiae liberrimum fuisset, Nivernensis comes vexabat, exposuit. Et quoniam is nec potentum precibus flectitur, nec amicorum suggestionibus inclinatur, nec obsequiis delinitur, nec muneribus revocatur, nec ecclesiastica censura coercetur: « Decernat, inquit, apostolica prudentia quid facto opus sit, utrum videlicet proterviae tyrannicae apostolica cedere debeat libertas, necne. Forsitan etenim exsaturata rabies inimici cupida, pacem ac perpetuae tutelae praestabit Ecclesiae munimentum. » Ad haec apostolicus: « Nequaquam, ait, imo si Vizeliacensis sacerdos forensi vel plebeio subjacuerit examini, non solum quiete
Abbreviated transcription (Latin):
amicũ pollicetur. si ꝓmissum effectus ꝓsequatur. Et qr
dupplici animo nil facilius adinentiendum: multa ꝓmisit
quȩ pauea seruauit. Tamen qr caritas omĩa credit. omnia
sꝑat. omĩa sustinet : fidei ipsius generosa simplicitas abbatis se
credidit. ꝓfectus deniq romam. atq uniuersalem curĩã

Expanded text:
amicum pollicetur, si promissum effectus prosequatur. Et quia amicum pollicetur, si promissum effectus prosequatur. Et quia duplici animo nil facilius ad mentiendum, multa promisit quae pauca servavit. Tamen, quia charitas omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet, fidei ipsius generosa simplicitas abbatis se credidit. Profectus denique Romam, atque universalem curiam
Abbreviated transcription (Latin):
su non minori tamen ritu dies festos ꝑagunt. Quib exple¬
tis: accersito altisiodorensi ep̃o ad comitẽ abbas ꝓfectus est.
Cui aplica mandata quib ꝓ terminanda calumnia eduen-¬
sis ep̃i ꝑgere iubebatur italiam eiinnotuit. Orat deinde
ut quẽadmodũ ipso ꝑegrinante iura illius ac si sua fideliter
seruarat. et ab incursantib intacta defensarat: ita et ipse
cognati sui monasteriũ cũ appendiciis suis tueretur et in
fide sua susciꝑet. atq fideliter ꝓtegeret donec a roma rediret.
Spondet preterea se suasurũ dño pape ut uiteliacensem ꝑmit¬
tat subire audientiam niuernensis. quod si forte impetrarit.
omnem penitus controuersiam sese depositurũ ꝓmiitit.
t autẽ iste induciȩ rate et inconcusse ꝑsisterent: optulit
ei abbas pecuniã sexaginta librarũ monetȩ publicȩ. Itaq¬
postulatas concessit inducias : et de cetero sese fidelem fore

Expanded text:
su, non minori tamen ritu dies festos peragunt. Quibus explesu, non minori tamen ritu dies festos peragunt. Quibus expletis, accersito Altissiodorensi episcopo ad comitem abbas profectus est. Cui apostolica mandata quibus pro terminanda calumnia Eduensis episcopi pergere jubebatur Italiam, ei innotuit. Orat deinde ut quemadmodum ipso peregrinante jura illius ac si sua, fideliter servarat, et ab incursantibus intacta defensarat; ita et ipse cognati sui monasterium cum appendiciis suis tueretur, et in fide sua susciperet, atque fideliter protegeret, donec a Roma rediret. Spondet praeterea se suasurum domino papae ut Vizeliacensem permittat subire audientiam Nivernensis; quod si forte impetrarit, omnem penitus controversiam sese depositurum promittit. Ut autem istae induciae ratae et inconcussae persisterent, obtulit ei abbas pecuniam sexaginta librarum monetae publicae. Indupostulatas concessit inducias; et de caetero sese fidelem fore
Abbreviated transcription (Latin):
ait quod suum ẽ repetit. alieno ȩque iuri cedere debet. Eratrib
ad hec respondentib iuxta consuetum diu morem patrũ suoꝵ
et statuta apostolica se nemini negare quod iustum est: tota su¬
bito domus confuso clamore repleta ẽ. Iterum fratres quia
festi beate mariȩ magclalene sollennitas instabat. comitem
deprecantur ut uel aliquot dierum inducias sibi concederet
quo publico concursu festos dies ꝑagerent. Quib ille nec obsi¬
dione a se conclusos. nec captiuitati eos ẽẽ addictos quo talia pe-¬
terent respondit. ¶Iuia inquiunt ꝓhibiusti intentando neqͥs
ad nos externus accedat. neue nr̃m quispiam extra ꝓgredia¬
tur commeatus gratia: misera conditione immeritos nos ẽẽ
obsessos ꝓtestamur. Uix tandem confusus tantoꝵ fr̃m
precib octo dierũ concessit inducias. atq ilico abscessit
infecto ꝓditionis negocio. Fratres autẽ tametsi non solito cur-¬

Expanded text:
ait, quod suum est repetit, alieno aeque juri cedere debet. » Fratribus ait, quod suum est repetit, alieno aeque juri cedere debet. » Fratribus ad haec respondentibus, juxta consuetum diu morem Patrum suorum, et statuta apostolica se nemini negare quod justum est, tota subito domus confuso clamore repleta est. Iterum fratres, quia festi B. Mariae Magdalenae solemnitas instabat, comitem deprecantur, ut vel aliquot dierum inducias sibi concederet, quo publico concursu festos dies peragerent. Quibus ille nec obsidione a se conclusos, nec captivitati eos esse addictos, quo talia peterent, respondit: « Quia, inquiunt, prohibuisti intentando ne quis ad nos externus accedat, neve nostrum quispiam extra progrediatur commeatus gratia, misera conditione immeritos nos esse obsessos protestamur. » Vix tandem confusus tantorum fratrum precibus, octo dierum concessit inducias; atque illico abscessit infecto proditionis negotio. Fratres autem tametsi non solito cur
Abbreviated transcription (Latin):
monitis paternis. ad pedes tiranni relinquentes mensas parit᷑
corruunt. et ut sibi immo ȩccl̃e amore dei et eiꝰ dilectricis
reuerentia parceret. suos uel ȩccłȩ homines ne seducendo per-¬
uerteret suppliciter efflagitant. Q uib ille colubrino corpore
non columbina mente econtra deiectus respondit se nichil ali¬
ud ab eis requirere preter quod ius propriũ repetentes. itidem
et ipsi ꝑ manũ illius iusalienũ exequantur. Et mire inquit
stupeo cuinam ȩquitati ascribatur tanta insolentia. qd̾ me
aduocato et iudice alios compellatis: ipsi autẽ aliis quoq com¬
pellantib me itidem aduocato et iudice qd̾ iustum est exequi
dedignamini. Nec uͦ homines uestros uel seducere uel reuocare
a uobis ut dicitis studeo: sed quos de more et de iure meo ubiq
ab omnib tueor ac defendo. legitimo ac publico iudicio curiȩ
mee uel purgatos uel uistificatos esse decerno. Quisquis enĩ

Expanded text:
monitis paternis, ad pedes tyranni relinquentes mensas pariter monitis paternis, ad pedes tyranni relinquentes mensas pariter corruunt, et ut sibi, imo Ecclesiae amore Dei, et ejus dilectricis reverentia parceret, suos vel Ecclesiae homines ne seducendo perverteret, suppliciter efflagitant. Quibus ille colubrino corpore, non columbina mente econtra dejectus respondit, se nihil aliud ab eis requirere praeter quod jus proprium repetentes, itidem et ipsi per manum illius jus alienum exsequantur. « Et mire, inquit, stupeo, cuinam aequitati ascribatur tanta insolentia; quod me advocato et judice alios compellatis; ipsi autem aliis quoque compellantibus, me itidem advocato et judice quod justum est exsequi dedignamini; nec vero homines vestros vel seducere, vel revocare a vobis, ut dicitis, studeo; sed quos de more et de jure meo ubique ab omnibus tueor ac defendo, legitimo ac publico judicio curiae meae vel purgatos, vel justificatos esse decerno: quisquis enim,
Abbreviated transcription (Latin):
uam uero causam habere possum in faciem diripientium
bona ur̃a. iure ipsoꝵs tirannice retento. Deniq pluris est
inquit aliquid posse. quã petere iugiter. Quid aut̃ẽ et
quantũ uel quamlate nr̃m ualeat posse: nil exꝑto euidentiꝰ
argumento. At monachoꝵs preces. et siquando repulsam nͣ
merentur: inefficacia sepius diminuuntur. Quorsum gͥ ur̃a
tendant uota: ur̃a inter est. Nam nobis fauentes. et posse nr̃o
cõmunicantes : ram cassas monachoꝵ preces et futile abbatis
auxiliũ non curabitis. tutu habentes ac liberũ ingressum
et regressum quaquauersus destinaueritis. ꝑpetua potiti
rumpens in singultus: lacrimas fudit impietatis. quas hau-¬
riebat de puteo cenulente cupiditatis. Quam male suade sug¬
gestionis tẽptationẽ precauens abbas. cetum conuocat frm̃: et
ut euntes ꝓstrati solotenus pariter comitẽ deprecarent᷑ quatinꝰ
eoꝵ misertus ȩccle parceret. ammonuit. Optemꝑantes filii

Expanded text:
uam vero causam habere possum in faciem diripientium uam vero causam habere possum in faciem diripientium bona vestra, jure ipsorum tyrannice retento? Denique pluris est, inquit, aliquid posse, quam petere jugiter. Quid autem et quantum, vel quam late nostrum valeat posse, nihil experto evidentius argumento. At monachorum preces et si quando repulsam non merentur, inefficacia saepius diminuuntur. Quorsum igitur vestra tendant vota, vestra interest. Nam nobis faventes, et posse nostro communicantes, jam cassas monachorum preces, et futile abbatis auxilium non curabitis, tutum habentes ac liberum ingressum et regressum quaquaversus destinaveritis, perpetua potiti rumpens in singultus, lacrymas fudit impietatis, quas hauriebat de puteo coenulentae cupiditatis. Quam malesuadae suggestionis tentationem praecavens abbas, coetum convocat fratrum, et ut euntes prostrati solo tenus pariter comitem deprecarentur, quatenus eorum misertus Ecclesiae parceret, admonuit. Obtemperantes filii
Abbreviated transcription (Latin):
de abbatis desertione quasi tẽptando usus tẽꝑanter ad uicanos
haberet: nondubiũ quin potior et copiosior pars eoꝵ sibi fa¬
uens ꝓtinus manũ deditionis ei daret. recompensato federe
quo ꝓtectionẽ et auxilium suũ eis ubiq prestaret: uenit
uizeliaco. Cunq in hospitio monasterii ex imꝓuiso descende¬
ret. clam ad se uicanos conuocat. desertionem illis suadet.
secĩ eos agere contra abbatẽ orat. dicens quod se irato nusquã
subsistere hab̾ent. se pacifico nec etiã dñm suũ formidarent.
Uicletis ait q̃m cum sim legitimus aduocatus et tutor huius¬
eccłȩ. solus abbas impedire cõmunẽ ur̃i salutẽ contendit.
dum preripiendo quod uris est alieni: usiusticiȩ quidem
a me repetit: qd̾ ipse calumniantib me iudice uel aduo¬
cato exequi de dignatur. Et quis tantã ferat arrogantiã.
immo iniquitatẽ. quod sua quis repetens aliena indisciisse de-¬
¶tineat:

Expanded text:
de abbatis desertione quasi tentando usus temperanter ad vicanos de abbatis desertione quasi tentando usus temperanter ad vicanos haberet, non dubium quin potior et copiosior pars eorum sibi favens protinus manum deditionis ei daret; recompensato foedere, quo protectionem et auxilium suum eis ubique praestaret, venit Vizeliaco: cumque in hospitio monasterii ex improviso descenderet, clam ad se vicanos convocat, desertionem illis suadet, secum eos agere contre abbatem orat, dicens quod se irato nusquam subsistere haberent, se pacifico nec etiam dominum suum formidarent.« Videtis, ait, quoniam cum sim legitimus advocatus et tutor Ecclesiae hujus, solus abbas impedire communem vestri salutem contendit, dum praeripiendo quod juris est alieni, jus justitiae quidem a me repetit, quod ipse calumniantibus me judice vel advocato exsequi dedignaretur. Et quis tantam ferat arrogantiam, imo iniquitatem, quod sua quis repetens, aliena indiscusse detineat?
Abbreviated transcription (Latin):
prede omni occursanti pateret. Taliter uicanis obsessis.
ceꝑe aliqui intrinsecus furtiuo murmure susurrare. dicentes
auctorem simul et causam maloꝵ omniũ ẽẽ abbatẽ. qui et
noius ac iniustis legib eos premeret: et tiranni furorẽ euiꝰ
infra terminos cludebantur aduersus se in interitũ eorũ
concitaret. ¶ elices demũ se ac beatos fore predicabant. si
reiecto ȩcclȩ iugo. sese manciparent comitis arbitrio. Tunc
quippe et externos hostes non formidarent. et internos ex ac¬
tores uelut exiguas muscas a se abigerent: sed et si opus ẽẽt
cum abbate iudicio equi pollenter contenderent. cũ plures
fortiori innitentes. paucoꝵ et imbelliũ dñatione sese eriꝑ¬
ent. Nec latuit comitẽ talia eos inuicem musitare. hugo¬
ne ꝓphano impia consilia sibi ꝑferente. Cuius amplexatꝰ
dolum quo instruebatur q̃m si uizeliaco ueniret. et uerbum

Expanded text:
praedae omni occursanti pateret. Taliter vicanis obsessis, praedae omni occursanti pateret. Taliter vicanis obsessis, coepere aliqui intrinsecus furtivo murmure susurrare, dicentes auctorem simul et causam malorum omnium esse abbatem, qui et novis et injustis legibus eos premeret, et tyranni furorem, cujus infra terminos claudebantur, adversum se in interitum eorum concitaret. Felices demum se ac beatos fore praedicabant, si rejecto Ecclesiae jugo sese manciparent comitis arbitrio. Tunc quippe et extremos hostes non formidarent, et internos exactores velut exiguas muscas a se abigerent; sed, et si opus esset, cum abbate judicio aequipollenter contenderent, cum plures fortiori innitentes paucorum et imbellium dominatione sese eriperent. Nec latuit comitem talia eos invicem mussitare, Hugone profano impia consilia sibi perferente. Cujus amplexatus dolum quo instruebatur, quoniam si Vizeliaco veniret, et verbum
Abbreviated transcription (Latin):
petenti satisfactionẽ comiti reꝓinisit. amissa recepit: eidẽ
beati Iacobi oraculum adeunti dona et exenia multa largi¬
tus est. Sed quȩ beneficioꝵ copia cupiditatis uoracitatẽ
opplere queat: Nempe animus corruptus nichil aliud
nouit quã uel recta ꝑuertere. uel de rectis praua conie¬
ctare. Reuersus deniq comes ab hispaniis diem ex man¬
dato abbati statuit. ut in eius presentia de quib foret
interpellatus uidiciũ curiȩ principalis susciꝑet. Enimu̾
cui baculus petri cominissus fuerat. petri constantie et
magnanimitatis omnino exꝑs ẽẽ non poterat. Igitur
eo dissimulante mandata tiranni. statuni edicto ꝓposito
denunciauit comes nequis mercandi uel uiandi seu religionis
optenti uteliacũ ingrederetur. neue ab iuzeliaco quispiã
ad publicas nundinas siue ad publicũ commeatũ ꝓdiret.
Qiusquis porro constitutũ temerare presumeret edictum :

Expanded text:
petenti satisfactionem comiti repromisit, amissa recepit, eidem petenti satisfactionem comiti repromisit, amissa recepit, eidem B. Jacobi oraculum adeunti dona et exenia multa largitus est. Sed quae beneficiorum copia cupiditatis voracitatem opplere queat? nempe animus corruptus nihil aliud novit quam vel recta pervertere, vel de rectis prava conjectare. Reversus denique comes ab Hispaniis, diem ex mandato abbati statuit, ut in ejus praesentia de quibus foret interpellatus judicium curiae principalis susciperet. Enim vero cui baculus Petri commissus fuerat, Petri constantiae et magnanimitatis omnino expers esse non poterat. Igitur eo dissimulante mandata tyranni statim edicto proposito denuntiavit comes, ne quis mercandi, vel viandi seu religionis obtentu Vizel. ingrederetur, neve ab Vizel. quispiam ad publicas nundinas, sive ad publicum commeatum prodiret. Quisquis porro constitutum temerare praesumeret edictum,
Abbreviated transcription (Latin):
multoꝵs magnoꝵq optimatum plurib in locis colloquia
multa uarieq uersantur sententiae. At tam̃ amiciciȩ nusquã
ꝓcedit pax : q̃m ubiq discurrit ubiq discordiȩ fax. Ut
gͦ cognouit tirannus qd̾ legatos suos romã abbas misisset:
ꝓtinus missa expeditione ꝑ predia et possessiones monaste¬
rii uizeliacensis. ubicũq in niuernensi seu altisiodorensi pago
aliquid eccła iuris habebat. totũ inuasit. diripuit. ab du-¬
xit. spoliauit. Prepositos quoq et singularũ rerũ mona-¬
sterii ꝓcuratores ꝑ sacram̃ta pollite fidei coegit. quatenꝰ
in nullo negocio monachis parerent. nec de aliqua ratione
abbati uel suis responderent. Satagebat quidem callida uer-¬
sutia preuenire abbatis legatos. si forte aliquod cessionis uer¬
bum uel ab inuito ut cunq posset extorquere. At ille pru¬
denter usus. rebus in ꝑiculo constitutis consuluit: de com¬

Expanded text:
multorum magnorumque optimatum, pluribus in locis colloquia multorum magnorumque optimatum, pluribus in locis colloquia multa, variaeque versantur sententiae. Attamen amicitiae nusquam procedit pax, quoniam discurrit ubique discordiae fax. Ut ergo cognovit tyrannus quod legatos suos Romam abbas misisset, protinus missa expeditione per praedia et possessiones monasterii Vizeliacensis, ubicunque in Nivernensi seu Altisiodorensi pago aliquid Ecclesia juris habebat, totum invasit, diripuit, abduxit, spoliavit. Praepositos quoque, et singularum rerum monasterii procuratores, per sacramenta pollicitae fidei coegit, quatenus in nullo negotio monachis parerent, nec de aliqua ratione abbati vel suis responderent. Satagebat quidem callida versutia praevenire abbatis legatos, si forte aliquod cessionis verbum vel ab invito utcunque posset extorquere. At ille prudenter usus rebus in periculo constitutis consuluit, de com