comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ. et reliquimꝰ ibi religatas pri¬
mitias sp̃c. et remeauimus ad stre¬
pitum oris nr̃i ubi u̾bum et inci¬
ptt᷑ et finit᷑. Et quid simile uerbo
tuo dño nr̃o in se ꝑmanenti sine
uetustate atq innouanti omĩa:
Dicebamꝰ ergo. si cui sileat tumł¬
tus carnis. sileant fantasie terre
et aquaꝵ et aeris. sileant et poli
et ip̃a sibi anima sileat et transe¬
at se ñ se cogitando sileant som¬
nia et imaginarie reuelationes.
oĩs lingua et omne signũ. et qͥcꝙͥ
tanseundo fit si cui siłeat om̃ino.
Qm̃ siqͥs qudiat. dicunt hec om̃ia.
ñ ip̃a nos fecimꝰ. s fecit nos qui ma¬
net inet̾num. His dictis si iam ta¬
ceant qm̃ erexerunt aurẽ in eum
qui fecit ea et loquat᷑ ipse solus nõ
per ea s per se ipm ut audiamus uer¬
bũ eius. ñ per linguã carnis. neq ꝑ
uocẽ angeli. nec ꝑsonitũ nubis nẽc
ꝑ enigina similitudinis. s ip̃m qu̾e
in his amamꝰ. ip̃m sine his audiamꝰ.

Expanded text:
uimus et reliquimus ibi religatas priuimus et reliquimus ibi religatas primitias spiritus et remeauimus ad strepitum oris nostri, ubi uerbum et incipitur et finitur. et quid simile uerbo tuo, domino nostro, in se permanenti sine uetustate atque innouanti omnia? Dicebamus ergo: "si cui sileat tumultus carnis, sileant phantasiae terrae et aquarum et aeris, sileant et poli et ipsa sibi anima sileat et transeat se non se cogitando, sileant somnia et imaginariae reuelationes, omnis lingua et omne signum et quidquid transeundo fit si cui sileat omnino is audiat, dicunt haec omnia: non ipsa nos fecimus, sed fecit nos qui manet in aeternum — his dictis si iam taceant, quoniam erexerunt aurem in eum, qui fecit ea, et loquatur ipse solus non per ea, sed per se ipsum, ut audiamus uerbum eius, non per linguam carnis neque per uocem angeli nec per sonitum nubis nec per aenigma similitudinis, sed ipsum, quem in h
Abbreviated transcription (Latin):
sensuũ delectatio qntalibet inqͣnta¬
libxt luce corporea pre illius uite io¬
cunditate ñ comꝑatione s nec com¬
memoratione quidem digna uiderẽt.
erigentes nos ardentiore affectu in
idip̃m ꝑambulauimꝰ gradatim cũ-¬
cta corporalia et ip̃m celum unde sol
et luna et stelle lucent super t̾ranre
ad huc ascendebamꝰ int̾ius eogitãdo
et loquendo et mirando opera tua. et
uenimꝰ ad m̃tes nr̃as. et trãscendi¬
mꝰ eas. ut attingeremꝰ regionem
ubertatis indeficientis. ubi pascis
isrł in et̾num ueritatis pabulo. et
ibi uita sapĩa est ꝑqͣm fiunt omĩa
ista et que fuer̃t et que futura sĩt
et ip̃a non sit. s sic est ut fuit. et sic
erit semꝑ. cum potius fuisse et ficty¬
rum esse ñ est in ea. s esse solum qm̃
et̾na est. Nam fuisse et fict᷑um esse
ñ est et̾num. et dum loquimur et
inhiamꝰ illi. attingimꝰ eam modi¬
ce toto ictu cordis. ⁊ sursum spira¬

Expanded text:
sensuum delectatio quantalibet in quantasensuum delectatio quantalibet in quantalibet luce corporea prae illius uitae iucunditate non conparatione, sed ne conmemoratione quidem digna uideretur, erigentes nos ardentiore affectu in id ipsum perambulauimus gradatim cuncta corporalia et ipsum caelum, unde sol et luna et stellae lucent super terram. et adhuc ascendebamus interius cogitando et loquendo et mirando opera tua et uenimus in mentes nostras et transcendimus eas, ut attingeremus regionem ubertatis indeficientis, unde pascis Israel in aeternum ueritate pabulo, et ibi uita sapientia est, per quam fiunt omnia ista, et quae fuerunt et quae futura sunt, et ipsa non fit, sed sic est, ut fuit, et sic erit semper. quin potius fuisse et futurum esse non est in ea, sed esse solum, quoniam aeterna est: nam fuisse et futurum esse non est aeternum. et dum loquimur et inhiamus illi, attingimus eam modice toto ictu cordis; et suspira
Abbreviated transcription (Latin):
genuisset. ita seruiuit. quasi ab oĩb
genita fu isset. Impendente aũt die
quo ex hac urta erat exitura. quem
diem tu nou̾as. ignorantib nobis
ꝓuenerat. ut credo ꝓcurante te oc¬
cultis tius modis. ut ego et ip̃a so¬
li staremꝰ in cũbentes ad qͣndam fe¬
nestram unde hortus intra domũ
que nos h̾ebat ꝓspectabat᷑. illic a¬
pud hostia tiberina ubi remoti a
turbis post longi itineris laborem
instaumbamꝰ nos nauigationi. Cõ¬
loquebam᷑ ergo soli ualde dulciter.
et p̾terita obliuis centes in ea que
aute st̾ extenti. querebamꝰ int̾ nos
apud p̾sentem u̾ctatẽ ꝙ tues qͣlis
futura eẽt uita et̾na scłoꝵ. qͣm nec
ocłs ui dit nec auris audiutt nec i
cor hominis ascendit. S inhiabamꝰ
ore cordis. insuperna fluenta fontis
tui. fontis uite qui est apud te. ut in¬
de ꝓcaptu nr̃o aspersi quo quomͦ rem
tantam cogitaremꝰ. Cumq ad eũ fi¬
nem sermo ꝑdureret᷑ ut carnalium

Expanded text:
genuisset, ita seruiuit, quasi ab omnibus genuisset, ita seruiuit, quasi ab omnibus genita fuisset. Impendente autem die, quo ex hac uita erat exitura — quem diem tu noueras ignorantibus nobis — prouenerat, ut credo, procurante te occultis tuis modis, ut ego et ipsa soli staremus incumbentes ad quandam fenestram, unde hortus intra domum, quae nos habebat, prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos nauigationi. conloquebamur ergo soli ualde dulciter et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenti quaerebamus inter nos apud praesentem ueritatem, quita aeterna sanctorum, quam nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit. sed inhiabamus ore cordis in superna fluenta fontis tui, fontis uitae, qui est apud te, ut inde pro captu nostro aspersi quoquo modo rem tantam cogitaremus. Cumque ad eum finem sermo perduceretur, ut carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
micrtias hõim nec excitare nͨ au¬
gere maleloq̃ndo nisi eas etiã ex¬
tinguere bñloq̃ndo studuerit. Qͣ¬
lis illa erat docente te magistro in¬
timo inscola pectoris. Seniq eti¬
am uirũ suũ iam in extrema uita
tẽꝑali eius lucrata est tͥ. nec in eo ĩa
fideli planxit ꝙ inñdum fideli to¬
lerau̾at. Erat etiã serua seruoꝵ tu¬
oꝵ: qͥsquis eoꝵ nou̾at eam. multũ
in ea laudabat. et honorabat et dili¬
gebat te. qr sentiebat p̾sentiã tuã
in corde eius sc̃ẽ ꝯu̾sationis frustib
testib. Euerat enĩ uniꝰ uiri uxor.
mutuam uicẽ parentib reddiderat.
domũ suã pie tractauerat in oꝑib
bonis testimoniũ habebat. nutrie¬
rat filios. totiens eos parturiens
qͦtiens abste deiuiare cernebat. Po¬
stremo nobis dñe om̃ib qr ex mu¬
nere tuo sinis loqui seruis tuis
aute dormitionẽ eius inte iam roa¬
sociati iuuebamꝰ ꝑcepta grã baptis¬
mi tui. ita curam gessit. quasi om̃s

Expanded text:
micitias hominum nec excitare nec aumicitias hominum nec excitare nec augere male loquendo, nisi eas etiam extinguere bene loquendo studuerit. qualis illa erat docente te magistro intimo in schola pectoris. Denique etiam uirum suum iam in extrema uita temporali eius lucrata est tibi nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum fideli tolerauerat. erat etiam serua seruorum tuorum. quisquis eorum nouerat eam, multum in ea laudabat et honorabat et diligebat te, quia sentiebat praesentiam tuam in corde eius sanctae conuersationis fructibus testibus. fuerat enim unius uiri uxor, mutuam uicem parentibus reddiderat, domum suam pie tractauerat, in operibus bonis testimonium habebat. nutrierat filios totiens eos parturiens, quotiens abs te deuiare cernebat. postremo nobis, domine, omnibus, quia ex munere tuo sinis loqui seruis tuis, qui ante dormitionem eius in te iam consociati uiuebamus percepta gratia baptismi tui, ita curam gessit, quasi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ercuit: ꝓmisit illa talia de se pre¬
mia sperare debere quecũqz de sua
nuru sibi ꝙ plac̾et mali aliquid
loqueret᷑. Nullaq iam audente:
memorabili int̾ se beniuolentie
suauitate uixer̃t. Hoc quoq illi
bono mancipio tuo in cuius itt̾o
atq discordes qͣs libet animas u¬
bi poterat tam se p̾bebat pacifi¬
cam: ut cũ abutraq multa de ĩui¬
cem audiret amarissima qualia
solet eructare turgens atq indi¬
gesta discordia. quando p̾senti a¬
mice de absente inimica ꝑacida col¬
loquia crudelitas exhalatur odioꝵ.
nichil tñ alt̾i de altera ꝓderet. nisi ꝙ
ad eas recõciliandas ualeret. Par¬
uũ hoc bonũ mͥ uideretur: nisi tur¬
bas innum̾abiles tristis experirer
nescio qua horrenda pestilentia
pecc̃oꝵ latissime ꝑuagante. Non
solum iratoꝵ umicoꝵ iratis in¬
imicis dicta ꝓdere. s etiam que ñ
dicta sunt addere: tum atra aĩo ho¬
mini humano parĩ ẽẽ debeat ini¬

Expanded text:
hercuit, promisit illa talia de se praehercuit, promisit illa talia de se praemia sperare debere, quaecumque de sua nuru sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur, nullaque iam audente memorabili inter se beniuolentiae suauitate uixerunt. Hoc quoque illi bono mancipio tuo, in cuius utero atque discordes quaslibet animas, ubi poterat, tam se praebebat pacificam, ut cum ab utraque multa de inuicem audiret amarissima, qualia solet eructuare turgens atque indigesta discordia, quando praesenti amicae de absente inimica per acida conloquia cruditas exhalatur odiorum, nihil tamen alteri de altera proderet, nisi quod ad eas reconciliandas ualeret. paruum hoc bonum mihi uideretur, nisi turbas innumerabiles tristis experirer nescio qua horrenda pestilentia peccatorum latissime peruagante non solum iratorum inimicorum iratis inimicis dicta prodere, sed etiam quae non dicta sunt addere, cum contra hmini humano parum esse debeat ini
Abbreviated transcription (Latin):
buisse. Proinde memores ꝯdirõis.
suꝑbire adu̾sus dños ñ oportere:
Cumq mirarent᷑ ille scientes qͣmͣ
ferocem ⁊iugẽ sustin̾et. nũqm fu¬
isse auditum aut aliquo indicio
claruisse ꝙ patricius ciciderit uxo¬
reui. aut ꝙ a se inuicem ł unũ diem
domestica lite dissenserint. et causã
familiarit̾̃ quererent: docebat illa
institutũ suũ ꝙ supra memoraui
que obseruabant et ex ꝑte gratu¬
labant᷑ que nõ obseruabant sub¬
iecte uexabant᷑. Sochrũ etiã suã
pͥmo susurriis malaꝵ ancillaꝵ ad¬
uersus se irritatã sic uicit obsequi¬
is. ꝑ seuerans tolerantia et m̾a su¬
etudine. ut illa ultro filio suo me¬
dias linguas famalaꝵ ꝓderet. qui¬
bus inter se et nurũ pax domestica
turbabat᷑. expeteretq uindictã. Ita¬
q postea qmͣ ille et matri obtempe¬
rans et curans familie disciplinã
et cõcordie suoꝵ consulens ꝓditas
ad prodentis arbitriũ uerberib co¬

Expanded text:
buisse; proinde memores conditionis buisse; proinde memores conditionis superbire aduersus dominos non oportere. cumque mirarentur illae scientes, quam ferocem coniugem sustineret, numquam fuisse auditum aut aliquo indicio claruisse, quod Patricius ceciderit uxorem aut quod a se inuicem uel unum diem domestica lite dissenserint, et causam familiariter quaererent, docebat illa institutum suum, quod supra memoraui. quae obseruabant, expertae gratulabantur: quae non obseruabant, subiectae negabantur. Socrum etiam suam primo susurris malarum ancillarum aduersus se irritatam sic uicit obsequiis perseuerans tolerantia et mansuetudine, ut illa ultro filio suo medias linguas famularum proderet, quibus inter se et nurum pax domestica turbabatur, expeteretque uindictam. itaque posteaquam ille et matri obtemperans et curans familiae disciplinam et concordiae suorum consulens proditas ad prodentis arbitrium uerberibus co
Abbreviated transcription (Latin):
Tradita uiro seruiuit ueluti dño et
sategit eũ lucrari tͥ. Loq̃ns te illi
morib sius quib eã pulchram faci¬
ebas et reuerentẽ amabilem atq mi¬
rabilem iuro. Ita aũt tolerauit cu¬
bilis inuirias. ut nullã de hac re
eũ. ut in te credens castificaretur.
Erat uͦ ille p̾terea sicut beniuolẽ¬
tia p̾cipuis ita ira feruidus. s no¬
uerat hec ñ resistere irato uiro ñ tã¬
tũ facto s ne u̾bo quidem. Iam u̾o
refractũ et quietũ cum oportunum
uiderat rationẽ facti sui reddebat.
si forte ille inconsideratius cõmotꝰ
fu̾at. Deniq cum matrone mul¬
te docte quaꝵ uiri mitiores erant
plagaꝵ uestigia etiã de honestata
facie gererent: int̾ amica conloqͥa
ille arguebant maritoꝵ uitã. hec
eaꝵ linguã ueluti ꝑ iocum graui¬
ter ãmonens. ex quõ illas tabulaᷤᷤ
que matrimoniales uocant᷑ recita¬
ri audissent tanqͣm instrum̃ta qͥ¬
bus ancille fre essent deputare de¬

Expanded text:
tradita uiro seruiuit ueluti domino et tradita uiro seruiuit ueluti domino et sategit eum lucrari tibi loquens te illi moribus suis, quibus eam pulchram faciebas et reuerenter amabilem atque mirabilem uiro. ita autem tolerauit cubilis iniurias, ut nullam de hac re  tuam super eum, ut in te credens castificaretur. erat uero ille praeterea sicut beniuolentia praecipuus, ita ira feruidus. sed nouerat haec non resistere irato uiro, non tantum facto, sed ne uerbo quidem. iam uero refractum et quietum cum opportunum uiderat, rationem facti sui reddebat, si forte ille inconsideratius conmotus fuerat. denique cum matronae multae, quarum uiri mansuetiores erant, plagarum uestigia etiam dehonestata facie gererent, inter amica conloquia illae arguebant maritorum uitam, haec earum linguam, ueluti per iocum grauiter admonens, ex quo illas tabulas, quae matrimoniales uocantur, recitari audissent, tamquam instrumenta, quibus ancillae factae essent, deputare de
Abbreviated transcription (Latin):
iecit hoc crimen cũ amarissima in¬
sultatõe. uocans meri bibulam. Qͦ
illa stimulo ꝑcussa. respexit fedita¬
tẽ suam. ꝯfestimq daninauit: atq
exuit. Sicut amici adulantes per¬
u̾tunt. sic inmici litigantes plere¬
q corrigunt. Nec tu ꝙ ꝑ eos agis. s
ꝙ ip̃i uoluerunt retribuis eis. Itla
eñĩ irata exagitare appetiuit mino¬
rem dñam non sanare. et iõ elancłõ.
aut qr ita eas inuenerat locꝰ et tem¬
pus litis. aut ne forte et ip̃a pericli¬
staretur ꝙ tam sero ꝓdidisset.At tu
dñe rector celi tẽ et t̾renoꝵ ad usus
tuos contorqñs ꝓfunda torrentis
fluxum scl̃oꝵ. ordinate turbulẽta
⁊̃ de alterius anime insania sa nasti
alt̾am. Ne qͥs qͣm cũ hoc adu̾cit potẽ¬
tie sue tribuet si u̾bo eius alius cor¬
rigatur que uult corrigi. Clucata
itaq pudice ac sobrie potiusq a te
subdita parentib qm a parentib
t. ubi plenis annis nubilis fcã est.

Expanded text:
iecit hoc crimen amarissima iniecit hoc crimen amarissima insultatione uocans meribibulam. quo illa stimulo percussa respexit foeditatem suam confestimque damnauit atque exuit. sicut amici adulantes peruertunt, sic inimici litigantes plerumque corrigunt. nec tu quod per eos agis, sed quod ipsi noluerunt, retribuis eis. illa enim irata exagitare appetiuit minorem dominam, non sanare, et ideo clanculo, aut quia ita eas inuenerat locus et tempus litis, aut ne forte et ipsa periclitaretur, quod tam sero prodidisset. at tu, domine, rector caelitum et terrenorum, ad usus tuos contorquens profunda torrentis, fluxum saeculorum ordinate turbulentum, etiam de alterius animae insania sanasti alteram, ne quisquam, cum hoc aduertit, potentiae suae tribuat, si uerbo eius alius corrigatur, quem uult corrigi. Educata itaque pudice ac sobrie potiusque a te subdita parentibus quam a parentibus tibi, ubi plenis annis nubilis facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat hoc. s quibdã suꝑfluentibus
etatis excessib qui ludicris motib
ebulliunt. et ĩ puerilib animis ma¬
ioꝵ pondere p̾mi solent. Itaq ad illd̾
qm̃ qui modica speruit paulatim de¬
cidit in eã consuetudine lapsa erat.
ut ꝓpe ia plenos mero caliculos inhi¬
anter hauriret. Ubi t̾c sagax anus.
et uelxmens illa ꝓhibitio: Nũ quid
ualebat aliquid adu̾sus latentẽ mor¬
bum nͥ tua medicina dñe igilaret
suꝑ nos absente pr̃e et mr̃e ⁊ nutͥtori¬
bus: Tu presens qui creasti. qui uocã.
qui etiã per p̾positos hoĩes boni ali¬
quid agis ad aĩaꝵ salutẽ. Quid tũc
egisti deus m̃s. unde curasti: Unde sa¬
nasti: Nonne ꝓtulisti durũ et acuty
ex altera anima ꝯuitium tanꝙͣ me¬
dicinale ferrũ. ex occultis ꝓuisioni¬
bus tuis: Et uno ictu. putredinem
illã precidisti. Ancilla enĩ cũ qua
solebat accedere ad cupã litigans cũ
dña minore ut fit. sola cum sola. ob¬

Expanded text:
ciebat hoc, sed quibusdam superfluentibus ciebat hoc, sed quibusdam superfluentibus aetatis excessibus, qui ludicris motibus ebulliunt et in puerilibus annis maiorum pondere premi solent. itaque ad illudquoniam qui modica spernit, paulatim decidit— in eam consuetudinem lapsa erat, ut prope iam plenos mero caliculos inhianter hauriret. ubi tunc sagax anus et uehemens illa prohibitio? numquid ualebat aliquid aduersus latentem morbum, nisi tua medicina, domine, uigilaret super nos? absente patre et matre et nutritoribus tu praesens, qui creasti, qui uocas, qui etiam per t praepositos homines boni aliquid agis ad animarum salutem. quid tunc egisti, deus meus? unde curasti? unde sanasti? nonne protulisti durum et acutum ex altera anima conuicium tamquam medicinale ferrum ex occultis prouisionibus tuis et uno ictu putredinem illam praecidisti? ancilla enim, cum qua solebat accedere ad cupam, litigans cum domina minore, ut fit, sola cum sola, ob
Abbreviated transcription (Latin):
sobria prudentia. Nam cas p̾ter il¬
las horas quib ad mensã parentũ
moderatissime alebaitt̃. etiã si exar¬
descerent siti: nec aqͣm bibere sine¬
bat p̾cauens cõsuetudinẽ malã.
et addens u̾bum sanũ. Modo aqͣm
bibitis. qr in potestate uinũ nõ ha¬
betis. cũ ã ad maritos uen̾itis fcẽ
dñe apothecaꝵ et cellarioꝵ. aqua
sordebit s mos potandi p̾ualebit
Hac iatione p̾cipiendi et auctori¬
tate ĩperandi frenabat auiditarẽ
tenerioris etatis. et ip̃am puellaꝵ
sitim formabat ad honestum mo¬
dũ. ut iam nec liberet ꝙ ñ deceret.
Et surepserat tñ sicut filio mͥ fa¬
mula tua narrabat. surepserat es
iunolentia. Nam cũ de more tan¬
qͣm puella sobria uberet᷑ a pareni¬
bus decuppa uinũ deprom̾e sũmisso
poculo que desuper patet priusqͣm
in laguncłam funderet merũ. pͥmo¬
rib labiis sorbebat exiguũ. qr ñ po¬
terat amplius sensu recusante. Nõ
eñi multa temulenta cupidine fa¬

Expanded text:
sobria prudentia. nam eas praeter ilsobria prudentia. nam eas praeter illas horas, quibus ad mensam parentum moderatissime alebantur, etiamsi exardescerent siti, nec aquam bibere sinebat praecauens consuetudinem malam et ad-dens uerbum sanum: "modo aquam bibitis, quia in potestate uinum non habetis; cum autem ad maritos ueneritis factae dominae apothecarum et cellariorum, aqua sordebit, sed mos potandi praeualebit." hac ratione praecipiendi et auctoritate imperandi frenabat auiditatem tenerioris aetatis et ipsam puellarum sitim formabat ad honestum modum, ut iam non liberet quod non deceret. Et subrepserat tamen, sicut mihi filio famula tua narrabat, subrepserat ei uinulentia. nam cum de more puella sobria iuberetur a parencupa uinum depromere, submisso poculo qua desuper patet, priusquam in lagunculam funderet merum, primoribus labris sorbebat exiguum, quia non poterat amplius sensu recusante. non enim ulla temulenta cupidine fa
Abbreviated transcription (Latin):
insilentio. S ñ p̾teribo. quicqͥd mͥ
anima parturit de illa famula tua
que me parturiuit. et rarne: ut in
hanc tẽporalem. et corde: ut in et̾nã
lucẽ renascerer. Non eius. s tua di¬
cam dona meã neq enĩ se ip̃a fec̾at.
aut educau̾at se ip̃am. tu creasti eam
nec pr̃ nec mat̾ sciebat qualis exe¬
is fieret. Et erudiuit eam ĩ timore
tuo uirga xp̃i tui. regim̃ unici filii
tui in domo fideli bono m̃bro eccłie
tue. Nec tantã erga suã disciplinã
diligentiã matris p̾dicabat. quan¬
tñm famule cuiꝰdam decrepite qui
pr̃em eius in fantẽ portauerat. siẽ
dorso gnͣdiusculaꝵ ꝓuellaꝵ paru¬
uli portari solent Cuiꝰ rei gr̃ã et ꝓp¬
ter senectam ac mores obtimos in
domo xp̃iana satis a dñis honoraba¬
tur. Unde etiã curã dñicaꝵ filiaꝵ
cõmissam diligene̾ gerebat. et att
in eis coercendis cũ opus eẽt scã se¬
u̾itate uehemens. atq in docendis

Expanded text:
in silentio. sed non praeteribo quidquid mihi in silentio. sed non praeteribo quidquid mihi anima parturit. de illa famula tua, quae me parturiuit et carne, ut in hanc temporalem, et corde, ut in aeternam lucem nascerer. non eius, sed tua dicam dona in eam. neque enim se ipsa fecerat aut educauerat se ipsam: tu creasti eam, nec pater nec mater sciebat, qualis ex eis fieret. et erudiuit eam in timore tuo uirga Christi tui, regimen unici tui in domo fideli, bono membro ecclesiae tuae. nec tantam erga suam disciplinam diligentiam matris praedicabat quantam famulae cuiusdam decrepitae, quae patrem eius infantem portauerat, sicut dorso grandiuscularum puellarum paruuli portari solent. cuius rei gratia et propter senectam ac mores optimos in domo christiana satis a dominis honorabatur. unde etiam curam dominicaruni tiliarum conmissam diligenter gerebat et erat in eis cohercendis, cum opus esset, sancta seueritate uehemens atque in docendis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndi tñ furore cõprehensus est. Gͣ¬
tias tibi d̾s m̃s unde. et quo duxi¬
sti recordationem  meã ut hec t̃
ꝯfiterer tͥ. que magna oblitus p̾¬
t̾ieram. et tñ tunc cũ ita fragla¬
ret odor unguentoꝵ tuoꝵ ñ cur¬
rebamus post te. Ideo plus flebã
int̾ cantita hymnoꝵ tuoꝵ olim
suspirans tͥ et taindem respirans
qͣntũ patet aura in domo fenea.
qr hĩtare facis unanimes in do¬
mo. Consociasti nobis et euodiũ
iuuenẽ ex nr̃o municipio. qui cũ
agens in reb militaret. pͥor nob̾
ad te ꝯu̾sus est. et baptizatus. et
relicta militia scłari accinctustra.
Simul eramꝰ. simul hc̃taturi ĩ pla¬
etto scõ. Querebamus qͥsnam lo¬
cus nos utilius hr̃et seruientes
tͥ. Parit̾ remeabamꝰ in affricam.
Et cum apud hostia tỹberiana eẽ¬
mus: mater defuncta est. Multa
p̾tereo. qr multũ festino. Accipe
ꝯfessiones moas et grãꝵ actiones
d̾s m̃s de reb in numerabilib etiam

Expanded text:
quendi tamen furore conpressus est. grquendi tamen furore conpressus est. gratias tibi, deus meus! unde et quo duxisti recordationem meam, ut haec etiam confiterer tibi, quae magna oblitus praeterieram? et tamen tunc, cum ita fragraret odor unguentorum tuorum, non currebamus post te; ideo plus flebam inter cantica hymnorum tuorum, olim suspirans tibi et tandem respirans, quantum patet aura in domo faenea. Qui habitarc facis uiianimes in domo, consociasti nobis et Kuodiuni iuuenem ex nostro municipio. qui cum agens in rebus militaret, prior nobis ad te conuersus est et baptizatus et relicta militia saeculari accinctus in tua. simul eramus, simul habitaturi placito sancto. quaerebamus, quisnam locus nos utilius haberet seruientes tibi: pariter remeahamus in Africam. et cum apud Ostia Tiberina essemus, mater defuncta est. multa praetereo, quia multum festino. accipe confessiones meas et gratiarum actiones, deus meus, de rebus innumerabilibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ceteras orbis imitantib. Tune
memorato antistiti tuo per iusũ
aperusti quo loco laterent mrͣm
corꝑa protasii et geruasii que ꝑ
tot annos incorrupta in thesau¬
ro secreti tui reconderas. unde opor¬
tune ꝓmeres ad coercendam rabiem
femineã s regiam. Cum enĩ ꝓ pala¬
ta et effossa digno cum honore trãs¬
ferrent᷑ ad ambrosianã basilicam. sĩ
solum qͦs inmũdi uexabant sp̃c cõ¬
fessis eisdem demonib sanabant᷑.
nerũ etiã quidã plures annos cetꝰ
ciuitatiq notissimus cũ ppłi tu¬
multuante letitia causam quesis¬
set atq audisset exiliuit. eoq se
ut duceret suũ ducem rogauit. Qͦ
ꝑductus. impetͣuit admitti nt suda¬
rio tang̾et feretrũ p̾tiose in ꝯspectu
tuo morti scõꝵ tuoꝵ. Qd̾ ubi fec̃
atq ãmouit ocłis. confestim aꝑti
sunt. Inde fama discurens. inde lau¬
des tue feruentes. lucentes. inde il¬
lius inimice animus et si adcre¬
dendi sanitatem s̃ applicatꝰ. a ꝑse¬

Expanded text:
cetera orbis imitantibus. Tunc cetera orbis imitantibus. Tunc memorato antistiti tuo per uisum aperuisti, quo loco laterent martyrum corpora Protasi et Geruasi, quae per tot annos incorrupta in thesauro secreti tui reconderas, unde oppormeres ad cohercendam rabiem femineam, sed regiam. cum enim prolata et effossa digno cum honore transferrentur ad Ambrosianam basilicam, non solum quos inmundi uexabant spiritus confessis eisdem daemonibus sanabantur, uerum etiam quidam plures annos caecus ciuis ciuitatique notissimus, cum populi tumultuante laetitia causam quaesisset atque audisset, exiluit eoque se ut duceret suum ducem rogauit. quo perductus inpetrauit admitti, ut sudario tangeret feretrum pretiosae in conspectu tuo mortis sanctorum tuorum. quod ubi fecit atque admouit oculis, confestim aperti sunt. inde fama discurrens, inde laudes tuae feruentes, lucentes, inde illius inimicae animus etsi ad credendi sanitatem non applicatus, a perse
Abbreviated transcription (Latin):
is. et eliquabatur u̾itas in cor me¬
um et ex estuabat inde affectus pi¬
etatis et currebant lacrime. et be¬
ne mͥ erat cũ eis. Non longe ceꝑat
mediolanensis eccłia genus hoc ꝯ¬
solationis et exhortationis celebra¬
re magno studio fr̾m concinenti¬
um uocib et cordib. Nimirũ an¬
nus erat aut ñ mułto amplius.
cũ ustina ualentiniani regis pu¬
eri mater hoĩem tuũ ambrosium
persequeretur heresis sue sausa. q̃
fuerat seducta ab arrianis excu¬
babat pia plebs in eccł̃ia mori pa¬
rata cum epõ suo seruo tuo. Ibi
mea mat̾ ancilla tua sollicttudi¬
nis et uigiliaꝵ pͥmas tenens or̃o¬
nib uiuebat. nos adhuc frigidi a
calore sp̃c tui. excitabamur tam̃
ciuitate actontta atq turbata.
t̃e hymni et psalmi ut canentur
scd̾m morẽ orientaliũ partium.
ne popłs meroris tedio contabe¬
seeret in stitutũ est: et ex illo in
hodiernũ retentũ mułtis iam
ac pene om̃ib gregib tus et ꝑ

Expanded text:
is et eliquabatur uis et eliquabatur uum et exaestuabat inde affectus pietatis, et currebant lacrimae, et bene mihi erat cum eis. Non longe coeperat Mediolanensis ecclesia genus hoc consolationis et exhortationis celebrare magno studio fratrum concinentium uocibus et cordibus. nimirum annus erat aut non multo amplius, cum Iustina, Valentiniani regis pueri mater, hominem tuum Ambrosium persequeretur haeresis suae causa, qua fuerat seducta ab Arrianis. excubabat pia plebs in ecclesia mori parata cum episcopo suo, seruo tuo. ibi mater mea, ancilla tua, sollicitudinis et uigiliarum primas tenens, orationibus uiuebat. nos adhuc frigidi a calore spiritus tui excitabamur tamen ciuitate adtonita atque turbata. tunc hymni et psalmi ut canerentur secundum morem orientalium partium, ne populus maeroris taedio contabesceret, institutum est: ex illo in hodiernum retentum multis iam ac paene omnibus gregibus tuis et per
Abbreviated transcription (Latin):
nobis indisciplina tua. tu inspira¬
ueras nobis. nullus alius. Mune¬
ratua tͥ conficeor. Est liber nr̃ qui
inscbitur de magistro. ip̃e ibi mecy
loquit᷑ tu scis illuis esse sensa oĩa
que inserunt᷑ ibi ex persona conlo¬
cutoris mei. Cum ẽẽt in annis se¬
decim multa eius alia mirabilio¬
ra exꝑtus sũ. Horrori mͥ erat il¬
lud ingeniũ. et quis p̾ter te tali¬
um miracłoꝵ opifex: Cito de t̾ra
abstulisti uitam eius et securior
eum recordor. ñ timens quicqm py-¬
erttie nec adolescentie nec õino ho¬
mini ulli sociauimꝰ eum coeuum
nobis in grã tua educandũ indis¬
ciplina tua. et baptizati sumus
et fugit a nobis sollicitudo utte
p̾terite. nec satiabar illis dieb dul¬
cedine mirabili ꝯsiderare altitu¬
dinẽ ꝯsilii tui suꝑ salutẽ gen̾is hy-¬
mani. Quantũ fleui in hyninis
et canticis tuis: Suaue sonãtis
eccl̃ie tue uocib cõmotus a criter
uoces ille influebant aurib me¬

Expanded text:
nobis in disciplina tua, tu inspiranobis in disciplina tua, tu inspiraueras nobis, nullus alius: munera tua tibi confiteor. est liber noster, qui inscribitur "de Magistro": ipse ibi mecum loquitur. tu scis illius esse sensa omnia, quae inseruntur ibi ex persona conlocutoris mei, cum esset in annis sedecim. multa eius alia mirabiliora expertus sum. horrori mihi erat illud ingenium: et quis praeter te talium miraculorum opifex? cito de terra abstulisti uitam eius, et securior eum recordor non timens quicquam pueritiae nec adulescentiae nec omnino homini illi. sociauimus eum coaeuum nobis in gratia tua, educandum in disciplina tua: et baptizati sumus et fugit a nobis sollicitudo uitae praeteritae. nec satiabar in illis diebus dulcitudine mirabili, considerare altitudinem consilii tui super salute generis humani. quantum fleui in hymnis et canticis tuis suaue sonantis ecclesiae tuae uocibus conmotus acriter! uoces illae influebant auribus me
Abbreviated transcription (Latin):
scõ ambrosio pͥstinos errores incos
et p̾sens uotum ineũ. ut moueret
quid mͥ potissimũ de libris tuis le¬
gendũ esset. quo ꝑcipiende tante
sit ꝓnuntiator apertior. Uerũptñ
ego pͥmam huiꝰ lectionẽ nõ intelli¬
gens totumq talem arbitͣns: di¬
stuli repetendũ exercitatior in dñi¬
co eloquio. Inde ubi tempꝰ aduenit
quo nom̃ me dare oport̾et. relicto ru¬
re mediolaniũ remeauimꝰ. Placuit
et alypio renasci in te mecum iam
induto humilitate sacram̃tis tuiᷤ
ꝯgrua. et fortissimo domitori corpo¬
ris usq ad italicum solum glacia¬
le nudo pede obterendũ insolito ay-¬
su: Adiurximꝰ etiã nobis puerũ
a deo datum ex me natũ sarnaltter
de pecc̃o meo. tu bñfeceras eũ. Anno¬
rum erat fere .xu. et ingenio p̾ueni¬
ebat multos graues et doctos uiros.
Munera tua tibi confiteor dñe d̾s
meus creator om̃ium. et multũ po¬
tens formare nr̃a deformia. Nam
ego in illo ꝓuero p̾ter delictum ñ
habebam. Qd̾ enĩ enutriebat᷑ a

Expanded text:
o Ambrosio, pristinos errores meos et praesens uotum meum, ut moneret quid mihi potissimum de libris tuis legendum esset, quo percipiendae tantae sit praenuntiator apertior. uerum tamen ego primam huius lectionem non intellegens totumque talem arbitrans distuli repetendum exercitatior in dominico eloquio. Inde ubi tempus aduenit, quo me nomen dare oporteret, relicto rure Mediolanium remeauimus. placuit et Alypio renasci in te mecum iam induto humilitate sacramentis tuis congrua et fortissimo dominatori corporis usque ad Italicum solum glaciale nudo pede obterendum insolito ausu. adiunximus etiam nobis puerum Adeodatum ex me natum carnaliter de peccato meo. tu bene feceras eum. annorum erat ferme quindecim et ingenio praeueniebat multos graues et doctos uiros. munera tua tibi confiteor, domine deus meus, creator omnium et multum potens formare nostra deformia: nam ego in illo puero praeter delictum non habebam. quod enim et nutriebatur a
Abbreviated transcription (Latin):
um remissa ñdum erant. Renun¬
tiaui ꝑ actis uindemialib ut scola¬
sticis suis mediolanenses uendito¬
rem u̾boꝵ alium ꝓuid̾e̾nt. ꝙ et ti¬
bi ego seruire delegissem. et illi pro¬
fessioni p̾difficultate spirandi as
dolore pectoris ñ suffic̾em. Et insi¬
nuaui ꝑ litt̾as antistitituo uiro

Expanded text:
um remissa nondum erant. Renunum remissa nondum erant. Renuntiaui peractis uindemialibus, ut scholasticis suis Mediolanenses uenditorem uerborum alium prouiderent, quod et tibi ego seruire delegissem et illi professioni prae difficultate spirandi ac dolore pectoris non sufficerem. et insinuaui per litteras antistiti tuo, uiro
Abbreviated transcription (Latin):
quid fac̾em. Surdis mortuis ex qͥ¬
b fuam pestis latrator amarus et
cetus aduersus litt̾as de melle celi
melleas. et de lumine tuo luminosaᷤ
Et suꝑ inimicis scripture huiꝰ tab¬
scebam. Quãdo recordabor om̃ia die¬
rum illoꝵ feriatoꝵ: S nec oblitus
sum nec silebo flagesui tui asꝑitatẽ
loredentiũ tunc excrutiabas me. et
cũ intantũ ingrauesceret ut ñ ua¬
lerẽ loqui. ascendit in cor meũ am¬
monere õs meos qui aderant ut de¬
p̾carent᷑ te ꝓ me dñe salictis om̃i¬
mode et scͥpsi hoc incera. et dedi ut
eis leg̾etur. Mox ut genua suppli¬
ei affectu fixinius. fugit dolor ille.
S qͥs dolor: Aut quomodo fugit.:
Expaui fateor. dñe m̾s. d̃s meus. ni¬
chil enĩ tale abineunte etate exꝑtꝰ
fu̾am. et insinuati sunt mͥ in pio¬
fundo nutus tui. et gaudens ĩ fide
laudaui nom̃ tuũ. et ea fides me
securũ eẽ ñ sinebat de p̾teritis pec¬
catis meis. que mͥ ꝑbaptisiũ tu¬

Expanded text:
quid facerem surdis mortuis, ex ququid facerem surdis mortuis, ex quibus fueram, pestis, latrator amarus et caecus aduersus litteras de melle caeli melleas et de lumine tuo luminosas, et super inimicis scripturae huius tabescebam. Quando recordabor omnia dierum illorum feriatorum? sed nec oblitus sum nec silebo flagelli tui asperitatedolore dentium tunc excruciabus me, et cum in tantum ingrauesceret, ut non ualerem loqui, ascendit in cor meum admonere omnes meos qui aderant, ut deprecarentur te pro me, deum salutis omnimodae. et scripsi hoc in cera et dedi, ut eis legeretur. mox ut genua simplici affectu fiximus, fugit dolor ille. sed quis dolor? aut quomodo fugit? expaui, fateor, domine meus et deus meus: nihil enim tale ab ineunte aetate expertus fueram. et insinuati sunt mihi in profundo nutus tui et gaudens in fide laudaui nomen tuum, et ea fides me securum esse non sinebat de praeteritis peccatis meis, quae mihi per baptismum tu
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere si afferrent ad me cor in o¬
culis suis foris a te et dicerent. Qͥs
ostendet nob̾ bona: Ibi enĩ ubi mͥ
untus eram intꝰ incubili ubi com¬
punctus eram. ubi sacrificau̾am
mactans uetustatẽ meã. et incho¬
atam meditationẽ renouationis
mee sperans in te. Ibi mͥ dulcesc̾e̾
ceperas. et dederas letitiam in corde
meo. et exclamabã legens hec fore.
et agnoscens intus. nec uolebam
multiplicari terrenis bonis. deuo¬
rans temꝑa et deuoratus temꝑib
cũ hr̃em inet̾na simplicitate aliud
frum̃tum et uinũ et oleum ⁊ cla¬
mabam ĩ ꝯseq̃nti u̾su clamore al¬
to cordis mei. O in pace.o in idipm
o qui dixit ob dormiã et somnũ capiã.
qm̃ quis resistet nobis cum fiet ser¬
mo qui scriptus ẽ. absorta est mors
inuictoriã. Et tu es id ip̃m ualde qͥ
ñ mutaris. et in te requies obliuis¬
cens laboꝵ om̃ium. qm̃ nullus ali
singulariter in spe constituisti me
Legebã et ardebam. nec inueniebã

Expanded text:
ostendere, si afferrent ad me cor in oostendere, si afferrent ad me cor in oculis suis foris a te et dicerent: quis ostendit nobis bona? ibi enim, ubi mihi iratus eram, intus in cubili, ubi conpunctus eram, ubi sacrificaueram mactans uetustatem meam et inchoata meditatione renouationis meae sperans in te, ibi mihi dulcescere coeperas et dederas laetitiam in corde meo. et exclamabam legens haec foris et agnoscens intus nec uolebam multiplicari terrenis bonis et deuorans tempora et deuoratus temporibus, cum haberem in aeterna simplicitate aliud frumentum et uinum et oleum. Et clamabam in consequenti uersu clamore alto cordis mei: o in pace! o n id ipsum! o quid dixit: obdormiam et somnum capiam? quoniam quis resistet nobis, cum fiet sermo, qui scriptus est: absorpta est mors in uictoria? et tu es id ipsum ualde, qui non mutaris, et in te requies obliuiscens laborum omnium, quoniam nullus aliusingulariter in spe constituisti me. legebam et ardebam nec inueniebam,
Abbreviated transcription (Latin):
morte carnis mortuus est ꝓnobis
qui te int̾pellat ꝓ nobis. Legebam i¬
rascimini et nolite peccare. Et qͦmͦ
mouebar d̾s m̃s: Qui iam didice¬
ram irasci mͥ de p̾teritis. ut de tetero¬
ñ peccarem. Et merito irasci. qr nõ
alia natura gentis tenebraꝵ de me
peccabat. Sicut dicunt qui sibi nõ
irascuitẽ et thesaurizant sibi irã
in die ire et reuelationis iusti iudi¬
cii tui. nec iã bona mea foris erant.
nec ocłis carneis in isto sole querebã¬
tur. Uolentes enĩ gaudere forins etꝰ
facile euanescunt. et effunduntur
in ea que uident᷑ et temꝑalia sunt.
et ymagines eoꝵ famelica cogitati¬
one lambiunt. Et o si fatigentur
media et dicart. quis ostendet nob̃
bona: Et dicamꝰ et audiãt. Signa¬
tũ est in nobis lum̃ uultis tiu dñe.
Non enĩ lum̃ nos sumꝰ ꝙ inlumi¬
nat oẽm hoĩem. s inluminamͣ a te
ut qui fuimꝰ aliq̃n tenebre. simus
lux in te. O siuiderent in te. inter¬
ram frendebam qm̃i non eis pot̾am

Expanded text:
morte carnis mortuus est pro nobis, qui te interpellat pro nobis. Legebam: irascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteritis, ut de cetero non peccarem, et merito irasci, quia non alia natura gentis tenebrarum de me peccabat, sicut dicunt qui sibi non irascuntur et thesaurizant sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui. nec iam bona mea foris erant nec oculis carneis in isto sole quaerebantur. uolentes enim gaudere forinsecus facile uanescunt et effunduntur in ea, quae uidentur et temporalia sunt, et imagines eorum famelica cogitatione lambiunt. et o si fatigentur inedia et dicant: quis ostendet nobis bona? et dicamus, et audiant: signatum est in nobis lumen uultus tui, domine. non enim lumen nos sumus, quod inluminat omnem hominem, sed inluminamur a te, ut, qui fuimus aliquando tenebrae, simus lux in te. o si uiderent internum aeterram, frendebam, quoniam non eis poteram
Abbreviated transcription (Latin):
n adhuc utrum ita se res habe¬
at aliqͣnto diligentius atq ab¬
strusius ꝑscrutabimur: Dici eĩ po¬
test ñ ꝑire istam trinitatem. etiam
cũ fides ipsa tͣnsierit: qr sicut m̃c cã
et memoria tenemus et cogitatione
cernimꝰ: et uoluntate diligimꝰ: ita eti¬
am tunc cum eam nos h̾uisse meno¬
ria tenebimꝰ. et recolemus. et hoc utrũ¬
q tercia uoluntate iungemꝰ eadẽ tri¬
nitas permanebit: qm̃ si nullum in
nobis qiͣ uestigium tnͣsiens reliquerit
ꝑfecto nͨ in inemoria nr̃a eius aliqͥd
habebimus quo recurramꝰ eam p̾teritã
recordantes atq id utrũq intentione
S qͥ ħ dic̃ ñ discernit aliam nunc
eẽ trinitatem qn p̾sentem fidem tene¬
mꝰ. uidemꝰ. amanius in nobis: aliam
t̾̃c futurã qñ ñ ipãm s eius uelut y¬
maginarium uestigium in memoria
reconditum recordatione contuebimꝰ.
Et duo hec id est q erat in memoria re¬
tinentis et ꝙ inde impͥmit᷑ in acie re¬
cordantis: tercia uoluntate uingemꝰ.¬

Expanded text:
n adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione ui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur, et duo haec, id est, quod erat in memoria retinentis, et quod inde imprimitur in acie recordantis, tertia voluntate jungem
Abbreviated transcription (Latin):
uisis uel auditis cognoscantur fuisse
atq tnͣsisse. Que signa uel in locis ri¬
ta sunt sicut monum̃ta mortuoꝵ
et quecũq similia: uel in lit̾is fide
dignis sicut est oĩs granis et approbã¬
de auctoritatis hystoria: uel in aĩs e¬
oꝵ qui ea iam nouer̾t: eis quippe iã
nota et aliis utiq sunt noscibilia:
quoꝵ scientiam preuener̃t et qui ea
nosse illis quib nota sunt docenti¬
b possunt: que oĩa. et qñ discunt᷑ qnͣ¬
dam faciunt trinitatẽ specie sua. que
noscibilis fuit enã anteqm nosceret᷑.
eiq ad iuncta cognitõe discentis. q̃
t̾c eẽ incipit qñ discitur. ae t̾cia uolũ¬
tate que utrumq coniũgit et cũ cog¬
nita fu̾int alia trinitas dum reco¬
lunt᷑ fit iam int̾ius in ipso animo
ex his ymaginib que cum disc̾ent᷑
st̾ impresse in memoria. et in forma¬
tõe cogitatoĩs ad ea ꝯu̾so recordantis
aspectu. et ex uoluntate que t̾cia du¬
o ista coniungit.

Expanded text:
visis vel auditis cognoscantur fuisse visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit.
Abbreviated transcription (Latin):
ticia st̃ in animo. siue cognitõe hy¬
storica in lata ut sunt facta et dicta
q̃ temꝑe ꝑaguntur et tnseunt: uel ĩ
natura rerum suis locis et regioni¬
b constituta st̾: siue in ip̃o homĩe
que ñ erant oriunt᷑ aut aliis docẽ¬
tib aut cogitatõib ꝓpriis sicut fi¬
des qm plurimũ in libro t̾cio deci¬
mo comm̃dauimꝰ. sicut uirtutes
quib siuere st̃ in hac mortalitate
ideo bñ uintt᷑ ut b̾e in illa que diui¬
nitꝰ ꝓmitcit᷑ in mortalitate uiua¬
tur. Hec atq huius modi hñt in
temꝑe ordinem suũ. in quo nobis
trinitas memorie uisionis et amo¬
ris facilius apparebat. Nam quedã
eoꝵ p̾ueniunt cognitionem dis¬
centium. Sunc enim cognoscibi
lia. et anteqͣm cognoscant᷑: sui q cog¬
nitionẽ in discentib gignunt. Sunt
aĩt uel in locis suis uel que tempore
p̾terier̾t. qmͣuis que p̾terier̾t ñ ip̃a sĩt
s eoꝵ quedam signa p̾teritoꝵ quib

Expanded text:
titia sunt in animo, sive cognitione hititia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cce gͦ mens meminit sii. intel¬
ligit se diligit se. Hoc si cerni¬
mus. cernimꝰ trinitatem. Numdũ
quidem dm̃: s iam ymaginem dei. Non
forisecus accepit memoria ꝙ tenerat.
nec foris inuenit ꝙ aspiceret intel¬
lectus sicut corꝑis ocłs. nec ista duo
uelut formã corpis et eã que inde ac¬
ta est inacie contuentis uoluntas fo¬
ris iunxit: nec ymaginẽ rei que fo¬
ris uisa ẽ quodam modo raptam et
ĩ memoriam reconditam cogitatio cũ
ad eam ꝯu̾teret᷑ inuenit et inde forma-¬
tus est recordantis obtutus iungẽte
utrũq t̾cia uoluntate sic̃ in eis ostẽ¬
debamꝰ trinitatib fieriq̃ in reb cor¬
poralib repperiebant᷑ uel ex corꝑib ꝑ
sensum corꝑis introrsus quodam
mͦ trahebantur de quib oĩb in libꝰ
underimo disseruimꝰ. Nec sicut fiebat
nel apparebat qñ de illa scientia dissere¬
bamus iam in hoĩs int̾ioris operib cõ¬
stituta que distinguenda fuit a sa¬
pientia. unde que sciunt᷑ uelut ad uẽ¬

Expanded text:
cce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adven
Abbreviated transcription (Latin):
tis a deo. et ñ estis uestri: empti enim
estis p̾cio magno. Glorificate gͦ dm̃ in
corꝑe ur̃o. Quid est aũ sapĩa. nisi lum̃
spirit᷑ale et incõmutale: Est eĩ et sol
iste lum̃. s corꝑale est. Et spiritalis
s una sapĩa. Et qr hoc est ibi eẽ ꝙ saꝑe.
una essentia pr̃ et filius ⁊ spr̃ st̃s. Nec
aliud est ibi esse ꝙͣ dm̃ esse. Unus ergo
causa. de ineffabilib ut fari aliquomͦ
dc̃m est a nr̃is grecis. una essentia. tres
substãtie. A latinis aũ una essentia
essentia. ꝙͣ sb̃a solet intellegi. Et dũ
intellegat᷑ saltẽ in eingmate ꝙ dr̃ pla¬
cuit ita dici. ut diceretur aliquid cum¬
q̃reret᷑ quid tria sint: que tria esse fi¬
des uera ꝓnũtiat: cũ et prẽm ñ dic̃

Expanded text:
pti enim estis pretio magno: glorificate ergo Deum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis sed una sapientia: et quia hoc est ibi esse quod sapere, una essentia Pater et Filius et Spiritus sanctus. Nec aliud est ibi esse quam Deum esse: unus ergo causa de ineffabilibus, ut fari aliquo podictum est a nostris Graecis una essentia, tres substantiae, essentia quam substantia solet intelligi. Et ut intelligatur saltem in aenigmate, placuit ita dici, ut cum quaereretur quid tria sint quae tria esse fides uera pronuntiat, cum et Patrem non dicit
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑ̃m scm qui datꝰ est nobis. Non gͥ mi¬
rum si ꝓpter exemplũ ꝙ nobis ut re¬
formemur ad ymaginem dei p̾bet yma¬
go equalis patri. Cum de sapĩa scrip¬
tura loquitur de filio loquitur: ꝙ̃ se¬
quim̃ uiuendo sapienter. Qmͣuis et
ñ indigne dr̃. qr scͥptum est. S̾s caritaᷤᷤ
est. Quomͦ ñ est etiam ip̃e sapĩa cũ sit
lum̃. qm̃ d̾s lum̃ est. Siue aliomͦ. essẽ¬
tia sp̃c scĩ singillatim ac ꝓprie noĩan¬
stolũ qui dicit. Nescitis qr templũ
dei estis. Statimq subitit. Et sp̃c d̾i
hitat in uob̾. D̾s aũt h̾itat in tẽplo

Expanded text:
m, qui datus est nobis . Non igitur mirum, si propter exemplum quod nobis ut reformemur ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura loquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et non indigne dicitur quia scriptum est, Deus charitas est : quomodo non est etiam ipse sapientia; cum sit lumen, quoniam Deus lumen est? sive alio modo essentia Spiritus sancti singillatim ac prstolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝯualescendũ exẽplũ morituris ad
ñ tim̃dũ. exemplũ mortuis ad resur¬
gendũ esset. In oĩb ip̃e pͥmatũ tenẽs.
Quia eĩ homo ad bĩtudinem sequi ñ
debebat nisi dm̃. et sentire ñ poterat
simul et ꝙ̃ sentire poterat: et ꝙ̃ seqͥ
deb̾et. Amemꝰ gͦ eum et in hercamus¬

Expanded text:
ad convalescendum, exemplum morituris ad ad convalescendum, exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum. In omnibus ipse primatum tenens, quia enim homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat simul et quem sentire poterat, et quem sequi deb
Abbreviated transcription (Latin):
lumĩanir lumine: illa uero qr lu¬
men inluminans. Et iõ illa sine
exemplo: nobis exẽplum est. Neq
eĩ imitat᷑ precedentem aliqu̾e ad pa¬
trẽ a quo nũqm est oĩno separabilis.
qr idip̾m est: ꝙ ille de quo est. Nos aũ
nitentes imitam᷑ manentẽ. et sequi¬
mur stantẽ. Et in ip̃o ambulantes
tendimꝰ ad ip̃m. qr fr̃s est nobis ua
tempalis ꝑ humilitatẽ: q̃ mansio
nob̾ et̾na est ꝑ diuinitatẽ. Qm̃ quippe
spiritibꝰ mũdis intelletualib qui suꝑ¬
bia ñ lapsi sunt. in forma dei et deo eqͣ¬
lis et deus p̾bet exemplũ: ut se idem
exẽplum redeundi et iam lapso p̾beret
mortalitatis dm̃ uidere ñ poterat: se¬
met ip̃m exinantuit ñ mutando di¬
uinitatẽ suã s nr̃am mittabilitatẽ
ad sum̃do et formã serui accipiens.
Uenit ad nos in hunc mũdũ. qui ĩ hoc
exemplũ sursũ uidentib dm̃. exemplũ
deorsum mirantib hoĩem: exemplum
sanis ad ꝑmanendũ. exẽplũ infirmiᷤᷤ

Expanded text:
luminamur lumine; illa vero, quia luluminamur lumine; illa vero, quia lumen illuminaus: et ideo illa sine exemplo nobis exemplum est. Neque enim imitatur praecedentem aliquem ad Patrem a quo nunquam est omnino separabilis, quia idipsum est quod ille de quo est. Nos autem nitentes imitamur manentem, et sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: quia factus est nobis via temporalis per humilitatem, quae mansio nobis aeterna est per divinitatem. Qspiritibus mundis intellectualibus qui superbia non lapsi sunt, in forma Dei et Deo aequalis, et Deus praebet exemplum, ut se idem exemplum redeundi etiam lapso praeberet mortalitatis Deum videre non poterat, semetipsum exinanivit, non mutando divinitatem suam, sed nostram mutabilitatem assumendo, et formam servi accipiens venit ad nos in hunc mundum, qui in hoc exemplum sursum videntibus Deum, exemplum deorsum mirantibus hominem, exemplum sanis ad permanendum, exemplum infirmis