comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri aduersus ramos qđ si głaris: non
tu radicem portas. sed radix tẽ. Dicis
ergo. E racti sunt rami ut ego in serar:
Bene: In credulitate fractisunt: tu aut̃
fidestas Noli altum sapere: sed time:
Nasi ds̃ naturalibus romis non peꝑcit.
neq tibi pareat. Uides ergo bonitatẽ
ec seueritatem di: In cos quidem qui ceci¬
derunt seueritatem. inte autem boni¬
tatem. si ꝑmanseris inbonitate. Alioqum.:
& tu excideris & illi si nonper manserint
in ineredulitate.: inserentur. Pocens est
enim dĩ icerum inserere illos Nam¬

Expanded text:
ri adversus ramos. Quod si gloriaris, non ri adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, erit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate; alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. potens est enim deus iterum inserere illos
Abbreviated transcription (Latin):
radicib suis unius cerrac in se uum
transserant mutandam qualitatibus suis
A płis ergo indulcem transeuntib ex amaro.
quam deniens ero ego. si in amarum conuer¬
ipso populo in xp̃m credere noluer̃. et in
ipsa hole e radice idẽ. origine scorum he¬
breorum. tanquam oleastrum gentes in¬
sertas. ut fierent participes pinguedinis
oleae: nam cumde iudęorum lapsu am¬
moneret gentes nesuperbirent: ita locutꝰ
est. Vobis enim inquit dico gentes. Quandiu
quidẽ ego sum gentiũ a postolus: minis¬
cerium meum glorifico. si quomodo ademiu¬
lationẽ prouocare potero carniẽ meam.
ut saluos faciam aliquos ex illis. Si
stiectio illorum reconciliatio ͤ mundi.
quac erit ł̃ anł siptia ⁊ n̾isi uita exdicrius.
si aut̃ delib atio sca est. & consparsio:
Ecsi radia scã est̃e rami: Quod si aliqͥ
ex ramis fracti sunt: tii autem cumret̃s
oleaster insertus es in illis. et socius radi
cis factus es pinguedinis oleȩ: noli gła¬

Expanded text:
radicibus suis unius terrae in se vim radicibus suis unius terrae in se vim transferant, immutandam qualitatibus suis. Apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero ego, si in amaram converipso populo in Christum credere noluerunt; et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum, tanquam oleastrum gentes insertas, ut fierent participes pinguedinis oleae? Nam cum de Judaeorum lapsu admoneret Gentes ne superbirent, ita locutus est: Vobis enim, inquit, dico Gentibus, quamdiu quidem ego sum Gentium Apostolus, ministerium meum glorifico, si quo modo ad aemulationem provocare potero carnem ut saluos faciam aliquos ex illis. si reiectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit adsumptio nisi uita ex mortuis? si autem delibatio sancta est, et consparsio: et si radix sancta est, et rami. quodsi aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es icis factus es et pinguedinis oleae, noli gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ueteri assuantur. Uerumtam̃ cũ pan¬
nus nouus uestinento ueteri non ton¬
ueniat. unde pocuerunt principibus
tenebrarum menbra dĩ uri non adiuncta
atq consuta. sed quod est uehementius
commirta & conereta coherere. : an
utrumq uetus est. quia utrumq falsũ
etutrumq deprudentia carnis. ẽ: nisi
forte in de uultis probare unũ nouum
fiusse. alterum uetus qua maior scis¬
sura facta est. ut miscrabilis pannus
de regno lucis abscideretur. et globo tenc¬
brarum act̾na pęna configerttur: et ta¬
men argute sibi uidetur uelut acu lin¬
guae duunarum scripturarum firma¬
menta compungere. talium fabularum
sordidus sałor. aut mendicus indutor.
dere: mihi quare nonliceat inquo natus
nonsim nonusur pare : omis quippe gen¬
ciles nascimur: non iudȩi. non deniq
xpĩani: Sed alios adse exeadem gentili¬
tate testamentum uctus adducit. facitq
iudȩos: alios nouum & initiat xpĩanos.
tanquã siduȩ arbores dulcis & amara

Expanded text:
ueteri adsuantur. uerumtamen cum panueteri adsuantur. uerumtamen cum pannus nouus uestimento ueteri non conueniat, unde potuerunt principibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus eet utrumque de prudentia carnis est? Nisi forte inde vultis probare unum fuisse novum, alterum vetus, quia major scissura facta est; ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur, et globo tenebrarum aeterna poena configeretur. Et tamen argute sibi videtur velut acu linguae divinarum Scripturarum firmamenta compungere, talium fabularum sordibus sartor, aut mendicus indutor. dere, mihi quare non liceat id in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe Gentiles nascimur, non Judaei, non denique Christiani: sed alios ad se ex eadem Gentilitate Testamentum Vetus adducit, facitque Judaeos; alios Novum, et initiat Christianos: tanquam si duae arbores, dulcis et amara,
Abbreviated transcription (Latin):
circumcidi uolentes: unde non pannũ
nouum cestamento ueteri assuimus: sed
erudimur in regno caelorum ad similitu¬
dinem illius patris familias. quem com¬
memorat dñs proferentem dethesaurostio
noca et uetera. Ille aut̃ assuit pannũ
nouum testamento ueteri: qui concinentiam
uult habere sp̃italem. & noudum deposuit
spem carnalem. Nam legite diligenter.
et uidete deieiuinio dĩm interrogatum xuiii.¬
respondisse nemo assuit pannum nouũ
uestimento ueteri. Adhuc enim discipłi
dm̃ carnaliter diligebant: quandõ qui¬
dem etiam ne occisum amitterent for¬
midabant. Unde petrum reuocantem
se apassionc satanan appellat: qđ
non saperet quae di sunt sed quae sunt¬
hominum. ꝓinde attendite in illa fanta
sata deregnodĩ. unde istam lucem
sola. cgrm cnispicuam canquara ad
exemplum uobis propositã diligitis et
adoratis. quan carnalem spemgeratis.
etinuenietis ieuinia ur̃a quomodo pru¬
dentiȩ carnis tanquam uestimento

Expanded text:
circumcidi uolentes ? unde non pannum circumcidi uolentes ? unde non pannum nouum uestimento ueteri adsuimus, sed erudimur in regno caelorum ad similitudinem illius patris familias, quem commemorat dominus proferentem ' de thesauro suo noua et uetera. ille autem adsuit pannum nouum uestimento ueteri, qui continentiam uult habere spiritalem et nondum deposuit spem carnalem. nam legite diligenter et uidete de ieiunio dominum interrogatum respondisse: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri. adhuc enim discipuli dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam, ne occisum amitterent, formidabant. unde Petrum reuocantem se a passione satanan appellat. quod non saperet, quae dei sunt. sed quae hominum. proinde adtendite in illa phantasia uestra de regno dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tamquam ad exemplum uobis propositam diligitis et adoratis, quam carnalem spem geratis, et inuenietis ieiunia uestra quomodo prudentiae carnis tamquam uestimento
Abbreviated transcription (Latin):
munere libertatis. quam miser & stultus.
& insuper in gratus ero sime ultro ad¬
dixero seruituti : quippe paulus inde
galathas arguit: quod incircumcisionẽ
relabentes. ad infirma repedarent. et
egena elementa. quibus denuo ser uire
uellent: Quomodo ergo id ego admittã.
inquo alium uideam reprehendi: tur¬
pe est redire inseruitutẽ: sed turpius
ire
RUGUSTINUS RESEONDIT
Lam quidem satis superius ostencdantis
quare et quom odo retamus ancatita¬
uitutis imitationem: sed ad xp̃iane liber¬
tatis cestificationem:. Neq enimmea sed
apłi uox est: quia omia hȩc infigura
contingebant in illis. scripta sunt autẽ
propt̃ nos : in quos finis scłorum obuenit:
Qua propt̾ non inseruitute facimus quae
iussa sunt ad nos prenuntiandos: sed
in libertate legimus quae scripta sunt
adnos confirmandos. Quis itaq iam
non intellige̾t unde galathas reuocat
apłs. non religiose scripturam circum¬
cisionis legentes. sed iam supersticiosȩ

Expanded text:
munere libertatis, quam miser et stultus munere libertatis, quam miser et stultus et insuper ingratus ero, si me ultro addixero seruituti ? quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego admittam, in quo alium uideam reprehendi? turpe est redire in seruitutem, sed turpius ire. AUGUSTINUS respondit: Iam quidem satis superius ostendimus, quare et quomodo teneamus auctoritaseruitutis imitationem, sed ad christianae libertatis testificationem. neque enim mea, sed apostoli uox est: quia omnia haec in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. quapropter non in seruitute facimus, quae iussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus, quae scripta sunt ad nos confirmandos. quis itaque iam non intellegat, unde Galatas reuocat apostolus, non religiose scripturam circumcisionis legentes, sed iam superstitiose
Abbreviated transcription (Latin):
recenti et presenti memoria. etiam solo
humano sensugenus xp̃i scđm carnem
& totam originem colleger̃. & tamen
ceci & surdi testes dicuntur apostoli
U tinam cu non tantum cecus & surdus fate¬
fuisses Netam uana & sacrile¬
ga diceres: sed etiam mitus. ie
tilia diceresa
quia iam preuentus sum nouo. Veteri
autem & nouo non conuenit: ut serigtura
testatur. Nam pannũ in quit ⁊ auiro
nemo assuit uestimento ueteri. alio san
maior scissura fiet: Quia ergo maiorẽ
sicuti uos scissuram facere caueo: xp̃ia¬
nam n ouitatem hebraice uetustati non
misceo: Quis. enim non ctiam sordidum
uidicet nouis uestibus indutis non dona¬
re instrioribus ueteres.: qua ꝓpt̃ ego
etiam si natus. et̃m udęus ut fuer̃ apłi.
dignum camen erat me nouo accepto tes¬
tamento. uctus repudiare ut fecer̃ ipsi:
Nunc uero & naturae beneficio consecutus
ut sub seruitutis iugo non nascerer. &
xp̃o mihi ꝓtinus occurrente cum pleno

Expanded text:
recenti et praesenti memoria etiam solo recenti et praesenti memoria etiam solo humano sensu genus Christi secundum carnem et totam originem conlegerunt? et tamen caeci et surdi testes dicuntur apostoli. utinam tu non tantum caecus et surdus fuisses, ne tam uana et sacrilega disceres, sed etiam mutus, ne talia diceres! ? quia iam praeuentus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo non nascerer, et Christo mihi protinus occurrente cum pleno
Abbreviated transcription (Latin):
Noninelligentibus tamen plicenc:¬
Ditant ubi hoc iohannes uiderit: aut ubi
se hoc abipio dño audisse dixerit: Quic¬
quid enim dixerint. unde hoc iohannes
scire potuerit inde credimus etiam om̃s
annuntiatores natiuitatis xp̃i id quod
annuntiauer̃ scire pocuisse. Deinde
quęro unde credant dixisse dñm. quȩ
mihi mater aut qui fracres nisi quia
hoc euangłista narrauit: cur ei non cre¬
dunt & illud quia mater eius et fr̃s
quȩrebant eum : si autem hoc mentitus
est quod nolunt credere. quomodo ei
credunt xp̃m dixis se quod nolunt
intelligere. deinde si xpm natum qͥa
iam iuueni adheserat non pocuit nosse
matheus. unde potuit xp̃m non natũ
post tot annos natus nosse manicheus.
dicturi sunt: Sp̃s sc̃s hoc sciebat: qui erat
uera dixissec. Sedcur non pocius dexp̃o
discipuli s cuis qui etiam corporaliter
ei adhestr̃ credimus. qui nonsolum ꝑ
siquid lateret in rebus humanis. sed tam

Expanded text:
non intellegentibus tamen placennon intellegentibus tamen placendicant. ubi hoc Iohannes uiderit aut ubi se hoc ab ipso domino audisse dixerit. quicquid enim dixerint, unde hoc Iohannes scire potuerit, inde credimus etiam omnes adnuntiatores natiuitatis Christi id, quod adnuntiauerunt, scire potuisse. deinde quaero, unde credant dixisse dominum: quae mihi mater aut qui fratres? si quia hoc euangelista narrauit, cur ei non credunt et illud: quia mater eius et fratres quaerebant eum? si autem hoc mentitus est, quod nolunt credere, quomodo ei credunt Christum dixisse. quod nolunt intellegere? deinde si Christum natum. quia iam iuueni adhaeserat. non potuit nosse Matthaeus, unde potuit Christum non natum post tot annos natus nosse Manichaeus ? dicturi sunt: spiritus sanctus hoc sciebat, qui erat uera dixisset. sed cur non potius de Christo discipulis eius, qui etiam corporaliter ei adhaeserunt, credimus, qui non solum psi quid lateret in rebus humanis, sed tam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam discipulos eius quibus hoc exemplũ
inseipso prebuit: ut terreni generis
necessicudinem. propt̃ regnum caelorum
concẽpnerent: affirment non abuisse
patres. quia dixit eis neuobis dicatis
patrem int̾ra: unus est enĩ pat̾ ur̃ ds̃:
Quod ergo istos depatribus docuit: hoc
ipse dematre ec fratribus prior ferit.
sicut & alia multa: in quib se nobis
Qua propt̃ iste qui ineo quod putat palma¬
re : sic uincitur. quam iaceat ce in uolua¬
tur inceteris animaduertendum est.
Quippe qui propterea dicit non credendum
apłis qui eus non solum diuinã. sed etiã
humana natiuitatem annuntiauer.
quia postea iuueni adheser̃. et nec uide¬
runt cum natum: Nec se abillo audisse
dixer̃. Cur ergo credunt iohanni dicen¬
ti in principio erat uerbum. & uerbum
erat apud dm̃. etdĩ erat uerat uerbum.
hoc erac in principio apud dm̃: Omia
ꝑ ipsum facta sunt ec sine ipso faccum
est nihil. et ceccra quae llis quam u isꝰ

Expanded text:
etiam discipulos eius, quibus hoc exemplum etiam discipulos eius, quibus hoc exemplum in se ipso praebuit, ut terreni generis necessitudinem propter regnum caelorum contemnerent, adfirment non habuisse patres, quia dixit eis: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater uester deus. quod ergo istos de patribus docuit, hoc ipse de matre et fratribus prior fecit, sicut et alia multa, in quibus se nobis, quapropter iste, qui in eo, quod putat palmare, sic uincitur, quam iaceat et inuoluatur in ceteris animaduertendum est. quippe qui propterea dicit non credendum apostolis, qui eius non solum diuinam, sed etiam humanam natiuitatem adnuntiauerunt, quia postea iuueni adhaeserunt et nec uiderunt eum natum nec se hoc ab illo audisse dixerunt. cur ergo credunt Iohanni dicenti: in principio erat. uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in principio apud deum; omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil et cetera, quae illis quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
uiderit. istiuero nec audisse ie fateantur
abipso generationis hunc ordinem. aui
quia omninosit natus. nec uidisse oculis:
quia longo post tempore idest post bap
tismur cognouerint eum. mihi & omĩ
recte iudicanti. tam stultũ uidetur hoc
credere. quam siquis cecum & surdum
testem in iudicium uocet
Quam dicit palmarem causam. cur
non accipiat genealogiam iħu ibi aper¬
tissime uictus ostenditur legentibus.
quae supra diximus defilio hominis.
qđ tam crebro sexpr̃ eẽ. testatur: et de
filio dĩ ciuomodo idemipse sit et filius
hominis. quomodo scđmn diuinitatem
no habeat genus in terra: scđm cirnẽ
utem sit ⁊̃ semine dau. d. sdłim quodꝰ¬
apłica doctrina testatur. Vnde opor¬
tet eum credi & intelligi. &e apatre exis¬
se & decelo uenisse: & hic tan uerbum
carnẽ factum inter homines habicasse
Quod si ꝓpterea putant non habuisse in
terra matrẽ uł genus. quia dixit. quȩ
mihi mater uel qui fr̃s: super .e. ut

Expanded text:
uiderit, isti uero nec audisse se fateantur uiderit, isti uero nec audisse se fateantur ab ipso generationis hunc ordinem aut quia omnino sit natus, nec uidisse oculis, quia longo postismum cognoverint eum: mihi et omni recte judicanti, tam stultum videtur hoc credere, quam si quis caecum et surdum testem in judicium vocet.Quam dicit palmarem causam, cur non accipiat genealogiam Jesu Christi, ibi apertissime victus ostenditur, legentibus quae supra diximus de Filio hominis, quod tam crebro se Christus esse testatur , et de Filio Dei, quomodo idem ipse sit et filius hominis ; quomodo secundum divinitatem non habeat genus in terra, secundum carnem autem sit ex semine David, sicut apostolica doctrina testatur . Unde oportet eum credi et intelligi, et a Patre exisse , et de coelo venisse , et hic tamen Verbum carnem factum inter homines habitasse . quodsi propterea putant eum non habuisse in terra matrem uel genus, quia dixit: quae mihi mater uel qui fratres? superest, ut
Abbreviated transcription (Latin):
xpõ melior quo fallente ipse ñ fallit.
Aneo ipso nonueracis xpi. sed fallacis
manichei discipulus. qui cum & in hoc
fillit inquo se non diditisse fallere głat᷑:
Multȩ quidem sunt causȩ:Sed palmaris
illa: qina nec ipse ore suo usquam se
fatetur patrem habere aut genus in
terra: sed econtra quia non sit dehoc
mundo. quia a patre dõ processerit. quia
descenderit decelo. quia non sibi si nt mat̾
et fr̃i. nisi qui fecerit uoluntatem patris
sui qui in caelis .ẽ. Et adhȩc ipsuilli qui as
ei genealogias ascribunt. non eum ante
natiuitatem cognouisse uidentur: sed
neq statim ut natus est quo crederentur
ea scripsisse quae erga eum oculis suis
uiderint gesta: sed iuuem iam et matu¬
ro coniuncti sunt ei: id est annorum
ferme tri gita: Si quidem & ȩtas asscri¬
bi diuinis potest: sine blasphemia Quare
cum in omĩ cestimonio uericatis hoc sẽꝑ
queri soleat. utrũ nẽ quis audierit an

Expanded text:
Christo melior, quo fallente ipse non fallit, Christo melior, quo fallente ipse non fallit, an eo ipso non ueracis Christi, sed fallacis Manichaei discipulus, cum et in hoc fallit, in quo se non didicisse fallere gloriatmultae quidem sunt causae, sed palmaris illa, quia nec ipse ore suo usquam se fatetur patrem habere aut genus in terra, sed e contra, quia non sit de hoc mundo, quia a patre deo processerit, quia descenderit de caelo, quia non sibi sint mater et fratres, nisi qui fecerint uoluntatem patris sui, qui in caelis est. et ad haec illi ipsi. qui has ei genealogias ascribunt, non eum ante natiuitatem cognouisse uidentur, sed neque statim, ut natus est, quo crederentur ea scripsisse, quae erga eum oculis suis uiderint gesta, sed iuueni iam et maturo coniuncti sunt ei, id est annorum ferme triginta, siquidem et aetas ascribi diuinis potest sine blasphemia. quare cum in omni testimonio ueritatis hoc semper quaeri soleat, utrumne quis audierit, an
Abbreviated transcription (Latin):
ret sed pariter exͥquali potestate ut an¬
nuntient uerbum di. non sine scandalo quisq
comites facit. ltaq eandem scripturam
tenemus. & tunc pocestate precipientem
umbris tegendum quod nunc aperiretur.
et nime auctoritate attestante luce aꝑtum.
quod tunc tegebatur. Pe caluo et eburro
quod eos inmundos lex dixerit. parum
faustus attenderat: aut inmendosum
codicem inciderat: Sedutinam ipse caluã
frontẽ habert noliuis set: atq inea crucẽ
xp̃i figere nonerubuisset: Profecto xp̃m
clamentem. egosum ueritas nec cum fal¬
as uulneribus occubuis se: nec cum falsis
q catricib resurrexis se credidisset
Quin etiam dicit. Ego fallere nondidici. quod¬
ctosiiqͥ ꝗ sentio loquor. Noness ergo discipulus
xp̃i sui. quem falsi s ei catrices dubitan¬
cib disciplis demonstrasse insan opina¬
tur. et non solum deceteris uanitatib
siuis: ĩ ed etiam deipsa xp̃i fallacia sibi
tanquam non fallenti uult credi. utrum

Expanded text:
ret, sed pariter ex aequali potestate, ut adret, sed pariter ex aequali potestate, ut adnuntient uerbum dei, non sine scandalo quisque comites facit. itaque eandem scripturam tenemus et tunc potestate praecipientem umbris tegendum, quod nunc aperiretur. et nunc auctoritate adtestantem luce apertum, quod tunc tegebatur. De caluo autem et reburro. quod eos inmundos lex dixerit, parum Faustus adtenderat aut in mendosum codicem inciderat. sed utinam ipse caluam frontem habere uoluisset atque in ea crucem Christi figere non erubuisset! profecto Christum clamantem: ego sum ueritas, nec cum falsis uulneribus occubuisse nec cum falsis cicatricibus resurrexisse credidisset. quin etiam dicit: ego fallere non didici; quod sentio loquor. non est ergo discipulus Christi sui, quem falsas cicatrices dubitantibus discipulis demonstrasse insanus opinatur et non solum de ceteris uanitatibus suis, sed etiam de ipsa Christi fallacia sibi tamquam non fallenti uult credi: utrum
Abbreviated transcription (Latin):
re inuita cuiusq contexitur Verum
illud tunc figurabatur in uestib quod
nune dedaratur inmoribus. Illud enim
erat tempus significandi: hoc manifestan¬
di Ergo ipsa scriptura quae tunc fuit
ex actrix oꝑum significantium: nunc
cestis est rerum significatarum. It quae
tunc obseruabatur ad prenuntiationem.
nunc recicatur ad confirmacionẽ. IBouem
et asinum adoperandum iungere tunc ñ
licebat: nunc licet: Declaratum ẽ enim
per apłm cum deboue tricurante non in¬
frenando scripturam recoleret dicentem:
Nũquid debubus curado: quare ergo
nunc legitur. quando id quod ꝓibuit iã
licet: quia idem ipse ibi secutus apłs ait
est ut non legamus nos: quod scriptum
est propter nos. Magis propt̃ nos quib
manifestatur. quatm propt̃ illos inquib
figurabatur. bouem quippe asind̃si
necesse sit: imusquisq sine detrimento
Qͥ peris iungit. Sapientem uero et stultũ.
non ucunus precipiat. et alter obtẽpe¬

Expanded text:
re in uita cuiusque contexitur. uerum re in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium, nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc licebat, nunc licet. declaratum est enim per apostolum, cum de boue triturante non infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus cura est deo? quare ergo nunc legitur, quando id quod prohibuit iam licet ? quia idem ipse ibi secutus apostolusest, ut non legamus nos, quod scriptum est propter nos; magis enim propter nos, quibus manifestatur, quam propter illos, in quibus figurabatur. bouem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis iungit; sapientem uero et stultum, non ut unus praecipiat et alter obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
batur: tẽpore autẽ noui testamenti in
manifestatione reuelatum populis p̃di¬
catur Vnde scriptura ipsa tuncerat
preceptum. Nunc testinionium
cenophegia non celebrare aliquando
peccatum fuit: Nunc non est peccatum:
Tabernaculo autẽ dĩ quod ẽ ȩocła. non
compaginari semꝑ. peccatum est
Sed tunc agebatur sub precepto figuratto.
nunc legitur intestimonio reuelato
Nam et illud quod tunc factum est.
non diceretur tabernaculum testi¬
monii: nisi alicui ueritati quae suo
tempure declaranda erat. quada
congruentia significationis atues¬
taret uir. ILine is uestibus¬
otma qͥd miscere purpuram. edinostitna ueste indiu
aliquando pecratum fuit. nunc non est pec¬
catum: sed in ordinate uiuere. et diuersi
generis professiones uelle miscere. ut uł
scĩ monialis habeat ornamenta nuptarũ.
uel ea quae ses continens nupsit. spem
uirginis gerat. omnimodo peccatum ẽ.
ie siquid in conuenient̃ ex diuerso gene¬

Expanded text:
batur, tempore autem noui testamenti in batur, tempore autem noui testamenti in manifestatione renelatum populis praedicatur. unde scriptura. ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. tabernaculo autem dei, quod est ecclesia, non compaginari semper peccatum est. sed tunc agebatur sub praecepto figurato, nunc legitur in testimonio reuelato. nam et illud quod tunc factum est non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis attestaretur. lineis uestibut miscere purpuram et linostima ueste indui aliquando peccatum fuit, nunc non. est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis professiones uelle miscere, ut uel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum uel ea quae se non continens nupsit speciem uirginis gerat, omni modo peccatum est; et si quid inconuenienter ex diuerso gene
Abbreviated transcription (Latin):
tanto ante illis figuris prenuntiata
cognoscentes fidelier et firmiter teirre¬
mus. ideo putaremus abitiendos qui
ea quae ibi scripta sunt iam non obser¬
uare corporalit: sed incelligere et facere
sp̃italit̃ nos dñs iubet. Scripta sunt
enim ꝓpter nos in quos finis scłorum
obuenit sicut itẽ dicit apostolus. Omiã
enim quae ante scriꝑta sunt: ut nos doce¬
ducare atimum ꝑseptem statutos dies.
sic& tempore ueteris testamenti peccatum fuit.
tẽpore aut̃ noui testamenti. non est pecca¬
tum: Sed in spe futuri scłi quam habe¬
mus inxp̃o. qui et animã nrãm induens
iustitia. et corpus nrm induens inmor¬
talitate. totos nos in nouat: credere aliqͥd
ex ueteris corruptionis necessitate atq
indigencia nos passuros uel accuros.
semper petcatum est: quandui uoluuntur
isti septem dies. quib ꝑ agitur tempus.
Sed hoc uettris testamenti temporibus infigura
oc cultatum a quibusdam scĩs intellige¬

Expanded text:
tanto ante illis figuris praenuntiata tanto ante illis figuris praenuntiata cognoscentes, fideliter et firmiter teneremus, ideo putaremus abjiciendos, quia ea quae ibi scripta sunt, non jam observare corporaliter, sed intelligere et facere spiritualiter nos Dominus jubet. Scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obvenit, sicut item dicit idem apostolus . Omnia enim quae ante scripta sunt, ut nos doceducare azymum per statutos septem dies tempore ueteris testamenti peccatum fuit, tempore autem noui testamenti non est peccatum. sed in spe futuri saeculi, quam habemus in Christo, qui et animam nostram induens iustitia et corpus nostrum induens immortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros uel acturos semper peccatum est, quamdiu uoluuntur isti septem dies, quibus peragitur tempus. sed hoc ueteris testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellege
Abbreviated transcription (Latin):
perturbat. Patres autem nr̃i quidõ pla¬
cuer̃. tenuer̃ ordinem suum in ipsa obedi¬
quẽ admodum ille distribuit. Itaq nonso¬
lum carnes adc ibos datas. cum natura¬
om̃s mundȩ eẽnt. quasdam tamen non¬
nulla significatione inmundas illo tem¬
pore non eder̃. q̃uo eas non edi preceptũ¬
erat. ut talibus significationibus. futura
rerum manifestatio prefiguraretur: sed&
arim um panem et cetera hiuusmodi.
inquibus fuisse umbram futurorum
dicit apłs. tam rei essent illius tẽporis &
illius populi homines si obseruare
contẽpnerent: quando illa sic fieri et
ista quae nunc reuelata sunc tunc sic
prenuntiari oportebat: quam nos
desipientes ẽẽmus. si nunc iam mani¬
festato nouo testamento. illas prenun¬
tiatiuas obseruationes aliquid nobis
prodesse putarennis: sicut sacrilegi &
impii. si cosdem libros qui ꝓ pt̃̾ nos scrip¬
ti sunt ut ea quae iam nobis reuelcita
& in manifestatione annuntiata sunt:

Expanded text:
perturbat. Patres autem nostri, qui deo plaperturbat. Patres autem nostri, qui deo placuerunt. tenuerunt ordinem suum in ipsa oboediquemadmodum ille distribuit. itaque nolum carnes ad cibos datas, cum omnes natura mundae essent. quasdam tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non edererat, ut talibus significationibus futura rerum manifestatio praefiguraretur: sed et azymum panem, et caetera hujusmodi, in quibus fuisse umbram futurorum dicit Apostolus Hebr. X, 1, tam rei essent illius temporis et illius populi homines, si observare contemnerent, quando sic illa fieri, et ista quae nunc revelata sunt, tunc sic praenuntiari oportebat; quam nos desipientes essemus, si nunc jam manifestato Novo Testamento, illas praenuntiativas observationes, aliquid nobis prodesse putaremus. Sicut sacrilegi et impii, si eosdem Libros qui propter nos scripti sunt, ut ea quae jam nobis revelata et in manifestatione annuntiata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uł quid respondeant. P fruges dicunt
mundiores. et̃. quitm carnes. Nam ster¬
core quid inmunduis Ex carne
ꝓicitur: It quid frugib is feratius
idibetur : certe ipsidicunt ꝑ actritiones
& digestiones ciborum fugere inde uitã.
ec exiguum quiddam instercore remanere:
Cur ergo ubi exigua uita remanet. inde
cihi ur̃i hoc est fructus terrae destercore
& meliores & maiores. & plures ex istunt:
caro non purgo mentis terrae: sed foeti¬
bus pascitur. Terra uero. purꝗamentis
carnis nonfetibus fecundãtur: ł ligant
quid sit mundius. aut iam correcti desi¬
nant. eẽ. in mundi et infideles: q̃uibus
niluil sit mundum. & nobiscum amplecs¬
tantur apłm dicentẽ. omia munda mun¬
dis. Dñi esi terra. ẽtplenitudo eius. Omnis
creatura dĩ bona est: Omiã quippe quȩ
naturaliter sunt. in ordine suo hona sunt:
et nemo incis peccat isiqui ordinem
suum indi ꝯbędientia non custodiens.
eorum quoq ordinem male utendo

Expanded text:
uel quid respondeant, qui fruges dicunt uel quid respondeant, qui fruges dicunt mundiores esse quam carnes. nam stercore quid inmundius ex carne proicitur et quid frugibus feracius adhibetur? certe ipsi dicunt per adtritiones et digestiones ciborum fugere inde uitam et exiguum quiddam in stercore remanere. cur ergo ubi exigua uita remanet, inde cibi uestri, hoc est fructus terrae de stercore et meliores et maiores et plures existunt? caro non purgamentis terrae. sed fetibus pascitur; terra uero purgamentis carnis, non fetibus fecundatur. eligant, quid sit mundius, aut iam correcti desinant esse inmundi et infideles, quibus nihil sit mundum, et nobiscum amplectantur apostolum dicentem: omnia munda mundis; domini est terra et plenitudo eius; omnis creatura dei bona est. omnia quippe, quae naturaliter sunt, in ordine suo bona sunt et nemo in eis peccat, nisi qui ordinem suum in dei oboedientia non custodiens eorum quoque ordinem male utendo
Abbreviated transcription (Latin):
regiones ex arboribus natos Ranasetiã
quas re pente exuna pluuia terra gene¬
rat in ȩscam isti assumere debuer̃ : ut dĩ
sui menbra talibus formis commiata libe¬
rarent. si eam carnem detestantur quae
concubitu ꝓpagatur. & genus humanũ
erroris arguerent qđ gallinis co lumbisq
uescantur ex masculorum feminarũq
coitu procreatis: et mundiores casli et t̾rae
filias: ranas abiciant: Nam scđ̾m istorũ
fabulani. mundiores sunt primi prin¬
cipes tenebrarum: quorum parentes
arbores fuer: quam ipse manicheus. quẽ
pacer etra auer cum chnbendo genuerunt¬
al undiores itiam pediculi eorum. qui sine
nascuntur: quam isti ipsi miscri qui depa¬
raentibus cumconbentt  natisunt: Aut si
iam quicquid excarne etiam sine con¬
cubitu nascitur. propterea putant in¬
mundum quia ipsa caro ex concubitu
est. inmunda er̃ holera eftuges. quę
destercoribus fertilius uberiusq sur¬
rexerint. Ubi uideant quid faciant

Expanded text:
regiones ex arboribus natos. ranas etiam, regiones ex arboribus natos. ranas etiam, quas repente ex una pluuia terra generat, in escam isti adsumere debuerunt. ut dei sui membra talibus formis commixta liberarent, si eam carnem detestantur, quae concubitu propagatur. et genus humanum erroris arguerent, quod gallinis columbisque uescantur ex masculorum feminarumque coitu procreatis et mundiores caeli et terrae filias ranas abiciant. nam secundum istorum fabulam mundiores sunt primi principes tenebrarum. quorum parentes arbores fuerunt. quam ipse Manichaeus. quem pater et mater concumbendo genuerunt, mundiores etiam peduculi eorum. qui sine nascuntur, quam isti ipsi miseri, qui de parentibus concumbentibus nati sunt. aut si iam quicquid ex carne etiam sine concubitu nascitur, propterea putant inmundum, quia ipsa caro ex concubitu est, inmunda erunt olera et fruges, quae de stercoribus fertilius uberiusque surrexerint. ubi uideant, quid faciant
Abbreviated transcription (Latin):
degente lucis. alteram malam degente
tenebrarum: quando solani suae gentis
habebat amiinam: qu&iuam rebellauerat
aduersus regna diuina. Cunt ergo in
morte cuius libet animalis utraq
anima et bona et mala deserat
carnem. cur innunda cara dr̃.
quasi sola bona anima descratur.:
quia et si aliquę uitae reliquiȩ remanent.
exutraq remanent: Nec ipsum quippe
fimum dicunt remanere: sine aliquibus
exiguis reliquiis menbrorum dĩ Nullã
igitur causam reperuint. cur asscue̾rent
carnes frugibus inmundiores: Sed uide.¬
licet fallacem castitatem suam ostentare
conantes. eo putant in mundiorẽ carnem
quod deconcubitu existat. quasi nontan¬
to uehementius coguntur menbro illi
diuino manducando succurrere: quanto
illeͤ arcus colligatum putant Postremo
si ita causa est maioris inmunditie car¬
nium: ea comedant animalium corpora
quae non deconcubitu oriuntur: sicue st
innumerabilia genera uermium. quorũ
non millos uulgo edunt quȩdam uenetię

Expanded text:
de gente lucis, alteram malam de gente de gente lucis, alteram malam de gente tenebrarum, quando solam suae gentis habebat animam, qua etiam rebellauerat aduersum regna diuina? cum ergo in morte cuiuslibet animalis utraque anima. et bona et mala, deserat carnem, cur inmunda caro dicitur, quasi a sola bona anima deseratur? quia etsi aliquae uitae reliquiae remanent, ex utraque remanent; nec ipsum quippe fimum dicunt remanere sine aliquibus exiguis reliquiis membrorum dei. nullam igitur causam reperiunt, cur adseuerent carnes frugibus inmundiores. sed uidelicet fallacem castitatem suam ostentare conantes eo putant inmundiorem carnem, quod de concubitu existat, quasi non tanto uehementius coguntur membro illi diuino manducando succurrere. quanto illic artius conligatum putant. postremo si ista causa est maioris inmunditiae carnium, ea comedant animalium corpora. quae non de concubitu oriuntur, sicut sunt innumerabilia genera uermium, quorum nonnullos uulgo edunt quaedam Veneticae
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionẽ. nonduas naturas bonas ce
malas : sed duas bonas. quarum sit una
melior. predicare debuer. Vnde igitur
asscrunt inmnundiores carnes. quas decęlo
genus ducere affirmant. istas dum caxat
omib notas: nam ipsa prima corpora prin¬
cipum tenebrarum. ex arboribus ibidem
natis tanqua uermiculos opinantur ex¬
orta: Ipsas autẽ arbores exquinq. illis
dementis . P iiiͦ si animalium corpora pͥmã
originem habent ex arboribus. secdam
decado. quid cause ẽ. ut inmundiora quã
fructꝰ arborum estimentur : a ꝓpt̃ea
quia cũ moruntur amittunt anima
ut iam inmundũ sit quicquid uita dese¬
rente remanserit. cur codem pacto ñ
sunt inmunda holera uł poma. quae
utiq sicut supͣ dictum .ẽ. cũ decerpuntur
uł auelluntur moriuntur: horum qͥp¬
pe homicidiorum rei esse nolunt. dum
nihil exterra uł ex arbore decerpunt
einde cunduas animas. eẽ. in uno animan¬
cis corpore affirmatit. unam bonam

Expanded text:
corruptionem, non duas naturas bonam et corruptionem, non duas naturas bonam et malam, sed duas bonas, quarum sit una melior, praedicare debuerunt. Unde igitur asserunt immundiores carnes, quas de coelo genus ducere affirmant, istas duntaxat omnibus notas? Nam ipsa prima corpora principum tenebrarum, ex arboribus ibidem natis tanquam vermiculos opinantur exorta; ipsas autem arbores ex quinque illis elementis. Proinde si animalium corpora primam originem habent ex arboribus, secundam de coelo; quid causae est ut immundiora quam fructus arborum existimentur? Si propterea quia cum moriuntur, amittunt animam, ut jam immundum sit quidquid vita deserente remanserit; cur eodem pacto non sunt immunda olera vel poma, quae utique, sicut supra dictum est, cum decerpuntur vel avelluntur, moriuntur? Horum quippe homicidiorum rei esse nolunt, dum nihil vel ex terra vel ex arbore decerpunt. Deinde, cum duas animas esse in uno animantis corpore affirment, unam bonam
Abbreviated transcription (Latin):
mouentur in aqua. inaqua interra. in ae¬
re. Ergo sidecaelo est origo carnium. ab¬
surdissimũ. ẽ. ꝓpt̾ hoc eas inmundiores
putare: presertim quia in ipsa structura
mundi eosdem principes tenebrarum ita
ꝑ omnẽ concextionẽ asumis usq adima
colligatos dicunt: ut quanto qui q am¬
plius haberent cõmixti boni tanco subli¬
muis collocari mererentur: acꝑhoc mun¬
diores carnes. et deberent. quarum origo
decado est. quam fruges quae oriuntur
ext̾ra Deinde quid tam in sanũ dici potest.
quam conceptos faetdis ante uitae commix¬
tionẽ. tanto uiuatiores fuisse: ut & aborti¬
ui et decaelo int̾ram ruentes uiuerent. cõ¬
mirite aut̃ uita nisi tempore maturo editi
uiuere non possint: & si depaulo altiore
loco cadant concinuo moriantur: utiq
si regnum uitae contra regnum mortis
bellioerauit. conim axta iuatiores facrre
dibuite goncorruptibiliores. Quogͥ sinsua
nacura quacq res magis suam retinet in¬

Expanded text:
mouentur in terra, in aqua, in aemouentur in terra, in aqua, in aere. ergo si de caelo est origo carnium, absurdissimum est propter hoc eas inmundiores putare, praesertim quia in ipsa structura mundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contextionem a summis usque ad ima conligatos dicunt, ut quanto quaeque amplius haberent commixti boni, tanto sublimius conlocari mererentur ac per hoc mundiores carnes esse deberent, quarum origo de caelo est, quam fruges quae oriuntur ex terra. deinde quid tam insanum dici potest quam conceptus factos ante uitae commixtionem tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et de caelo in terram ruentes uiuerent, commixta autem uita nisi tempore maturo editi uiuere non possint, et si de paulo altiore loco cadant. continuo moriantur ? utique si regnum uitae contra regnum mortis belligerauit, commixta uita uiuaciores facere debuit, non corruptibiliores. quodsi in sua natura quaeq
Abbreviated transcription (Latin):
ut inspiciantur reprehensores ueteris
testtimenti tanta stulciciae uetustate con¬
fecti. ut carnis accusatores sine ulla sp̃ita¬
li ueritate. solam carnẽ sapere conuin¬
cantur. Fortassis enim paulo prolixior
ista responsio sic aduersus cos lectorem
instruet: ut inceteris responsionibus. non
anobis tam multa uerbtt requirantur
Dicunt enim isti uaniloqui &e mentis seduc¬
tores. in illa pugna quando primus eorũ
homo genebrarum gentim clementis¬
fallacibus in reciuit: utriusq sexus princi¬
pibus indidem cap tis. cum ex eis mundus
construeretur: plerosq eorum incȩlestib
fabricis colligatos. inquibus erant femine
alique pregnantes: quac cum celum rotari
cȩpisset. eandem uertiginem ferre non ua¬
lentes. conceptiis suos abortu excussis se:
eosdẽq ab ortiuos fȩtus ec masculos &
feminas decaelo int̾ram cecidisse. ereuis¬
se. concubuisse. genuisse. Hincesse di¬
cunt originem carnium omniũ quae

Expanded text:
ut inspiciantur reprehensores ueteris ut inspiciantur reprehensores ueteris testamenti tanta stultitiae uetustate confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementisfallacibus inretiuit, utriusque sexus principibus indidem captis, cum ex eis mundus construeretur, plerosque eorum in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam feminae aliquae praegnantes: quae cum caelum rotari coepisset, eandem uertiginem ferre non ualentes conceptus suos abortu excussisse: eosdemque abortiuos fetus et masculos et feminas de caelo in terram cecidisse, uixisse. creuisse, concubuisse, genuisse. hinc esse dicunt originem carnium omnium, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mouent Sed pͥori populo multa
talia nontantum audienda: ucrũ
etiam obseruanda precepta
sunt. Tempus enu erat. quo ñ
tantum dictis. sedetiam factis ꝓphetari
oporteret ea quae posteriore tẽpore fuerant
latis. fidei gentium onera obseruationũ
non suntꝰ iposita. ꝓphetiȩ tamen auctori¬
tas commendata: Ecce nos diximus qua
causa cum scđm dñi apostoliq sententiã.
nullas animalium carnes inmundas
habeamus: ueteri tanien testamento ubi
quaedam inmundę dictę sunt: non aduer¬
semur. Nos iam dicite. quare inmundas
carnes existimetis: si scđm errorem ur̃m
ꝓpt̃ cõmixtionẽ gentis tenebrartim. non
carnes sed ipse ds̃ ur̃ inmundus. ẽ. in ea
parte quam uelut debellandis et captiuan¬
dis hostibus absorbendam & inquinandã
misit et miscuit. Deinde ꝓpt̃ ipsam com¬
mixtionẽ. ẽtiam quicquid aliud mandu¬
catis. inmundũ est. Seddicitis Mulco
.ẽ. eorum dehac re deliramenta cõmemo¬
rare: sed breuit attingam quod sat est.

Expanded text:
mouent. sed priori populo multa mouent. sed priori populo multa talia non tantum audienda, uerum etiam obseruanda praecepta sunt. tempus enim erat, quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea, quae posteriore tempore fuerant latis fidei gentium onera obseruationum non sunt inposita, prophetiae tamen auctoritas commendata, ecce nos diximus, qua causa, cum secundum domini apostolique sententiam nullas animalium carnes inmundas habeamus, ueteri tamen testamento, ubi quaedam inmundae dictae sunt. non aduersemur: uos iam dicite, quare inmundas carnes existimetis. Si secundum errorem uestrum propter commixtionem gentis tenebrarum non carnes, sed ipse deus uester inmundus est in ea parte, quam uelut debellandis et captiuandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit, deinde propter ipsam commixtionem etiam quicquid aliud manducatis, inmundum est. sed dicitis: multoest eorum de hac re deliramenta commemorare, sed breuiter adtingam, quod sat est.
Abbreviated transcription (Latin):
coquod non ruminet: non autẽ hoc enis
uicium sed natura.ẽ: Sunt aut̃ homines
qui ꝑhoc animal significantur inmun¬
di ꝓprio uicio non natura Qui cum
libent̃ audiant uerba sapientię. postea
dehis omnino non cogitant: Quod enĩ
utile audieris: uelut abintestino me¬
moriȩ. tanquam ad os cogitationis recor¬
dandi dulcedine rediocare: quid est
aliud quam sp̃italit̃ quodammodo ru¬
minare:: quod qui non faciunt: illorum
animalium genere figurantur. Vnde
ec ipsa atalibus carnibus abstinentia:
tale uitium nos cauere p̾monuit. Cũ
enun thesaurus desiderabilis sit ipsa
sapientia: dehac mundicia ruminandi.
et inmundiciã non ruminandi: aliolo¬
co ita scriptum est: Thesaurus defide¬
rabilis: requiescit inore sapientis Uir
aut̃ stultus. gluttit illum hę autem
similicudines rerum. in locutionibus
et obseruationibus figuratis: ꝓpter quȩ¬
rendi et comparandi exercitationem.
rationales mentes utiliter ecsuauiter

Expanded text:
eo, quod non ruminet; non autem hoc eius eo, quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi et inmunditia non ruminandi alio loco scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in locutionibus et obseruationibus figuratis propter quaerendi et comparandi exercitationem rationales mentes utiliter et suauiter
Abbreviated transcription (Latin):
omis crecctura ds bona .ẽ: si possunt in¬
telligant hoc apłm deipsis dixisse natu¬
ris: Illas aut̃ licteras propt̾ quasdam
p̃figurationes tempori congruentes. ani¬
malia quaedam non natura. sed signifi¬
catione inmunda dixisseꝰ Itaq uerbi
grã. sideporco & agno requiratur. utrũq
natura mundũ est. quia omis creaturoe
di bonacsi: Quadã uero significatione
agnus mundus. porcus inmundus est.
Ianquam si stultum etsapientẽ diceres.
utrumq hoc uerbum natura uocis et
literarum &e sillabarum quibus con¬
stat. utiq mundũ est: significatione
aut̃ unum horum uerbum quod dr̃
stultus. inmundum dici pocest non
natura sui: sed qm̃ quiddã inmundũ
significat: et fortasse quod ẽ. in rerum
figuris porcus. hoc est inrerum genere
stiułtus: &e tam illud atimal quamist
duȩ sillabae quod dicitur stultus. quid¬
dam unũ idẽq significat: Inmundum
quippe illud animal in lege positum est

Expanded text:
omnis creatura Dei bona est, si possunt, inomnis creatura Dei bona est, si possunt, intelligant hoc Apris, illas autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione inmunda dixisse. itaque uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus inmundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis et litterarum et syllabarum, quibus constat. utique mundum est: significatione autem unum horum uerbum. quod dicitur stultus. inmundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam inmundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. inmundum quippe illud animal in lege positum est
Abbreviated transcription (Latin):
uel naturã. non solũ comnquinripotu¬
isse : sed etiam exparte coinquinatit̃
eẽ. contendunt. Nec solum comquina¬
tam. ẽẽ. uerum etiam exomĩ parte
recuperari mundariq non posse. Vnde
mirum est quod ita sedicunt inmun¬
dics oĩi carnes existimare. & obhoc
abeisꝰ abstmere : quasi aliquid. existi¬
menr. rg̃ A nundũ non solũ ȩscarũ :
sed omĩum oreaturarum:. Nam & ip¬
sinbolera. et poma.  omiꝰ frugel
& totam terrã et caclum. cõmixtione
gentis tenebrarũ ꝑhibent inquinata
Utinam ergo etinceteris cibis errori suo
congruerent: atq abhis quae in munda
dicunt omĩb abstinendo. fame pocius
morerentur: quamtales blasphemias
pertinacit̾ loquerentur: Nam se corri¬
gere atq emendare nolentib hoc. ẽẽ.
utilius quis nontelligat : testamento aut̃
ueteri ubi quidam cibi carnium ꝓhiben¬
tur. cur non sit contraria ista sententia
quadicit apłs omiã munda mundis. &

Expanded text:
uel naturam non solum coinquinari potuuel naturam non solum coinquinari potuisse sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; nec solum coinquinatam esse uerum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. unde mirum est, quod ita se dicunt inmundas omnes carnes existimare et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum non solum escarum, sed omnium creaturarum. nam et ipsa olera et poma et omnes fruges et totam terram et caelum commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata. utinam ergo et in ceteris cibis errori suo congruerent atque ab his, quae inmunda dicunt, omnibus abstinendo fame potius morerentur quam tales blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se corrigere atque emendare nolentibus hoc esse utilius quis non intellegat? Testamento autem ueteri, ubi quidam cibi carnium tur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et