comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si aliqͥd de reb nr̃is uel locis
scõꝵ uel in substantia panꝑũ con-¬
ferimꝰ. hoc nobis ꝓcul dubio in ętͣ¬
nã beatitudinẽ retͥbui confidimꝰ.
Nos quidẽ de tanta miscdã &
in generali placito. hanc epłam
roborauimꝰ: roboratãq in ꝑpe-¬
tuũ fore optamꝰ. Lex pͥscoꝵ qͦq
exposcit auctoritatẽ. ut qͥcũq
uoluerit de rebus suis ꝓpriis uen-¬
dere. cedere. condonare: suũ
strum̃tũ scd̃m legẽ salicã. licen¬
tiã habeat alligare. Qua ꝓptͣ
nouerint om̃s fideles p̾sentes ac
futuri. pontificali auctoritate
hoc episcopale pͥuilegiũ construc¬
tũ amemorato rege theoderico:¬
& ut iniolabilit᷑ conseruetur ab
hodierno die & deinceps. ꝑ pon-¬
tificalẽ auctoritatẽ. om̃s scła res
ac iudiciarias potestates. excludi¬
mꝰ: om̃emq clamorẽ & om̃em
inuasionẽ. ab ȩccła sc̃ę mariȩ atre¬
batensis ciuitatis. sed & ut liceat
canonicis dõ mibi seruientibꝰ. ex
hoc & in reliquũ tẽpus quiete

Expanded text:
si aliquid de rebus nostris, locis sanctorum vel in substantia pauperum conferimus, hoc nobis procul dubio in aeternam beatitudinem retribui confidimus. Nos quidem de tanta misericordin generali placito, hanc epistolam roboravimus, roboratamque in perpetuum fore optamus. Lex priscorum quoque exposcit auctoritatem, ut quicumque voluerit de rebus suis propriis vendere, cedere, condonare, suum strumentum, secundum legem salicam, licentiam habeat illigare. Quapropter noverint omnes fideles praesentes ac futuri, pontificali auctoritate hoc episcopale privilegium constructum a memorato rege Theoderico, ut inviolabiliter conservetur, ab hodierno die et deinceps, per pontificalem auctoritatem omnes saeculares et judiciarias potestates excludimus, omnemque clamorem et omnem invasionem ab ecclesia sanctae Mariae Atrebatensis civitatis. Sed ut liceat canonicis Deo inibi famulantibus ex hoc et in reliquum tempus quiete
Abbreviated transcription (Latin):
festũ euocati. sũmi atq illustres
iuri: p̃fectus idemq consul euo¬
dius uir quo nichil unquã illo¬
iustiꝰ fuit. comites duo. sũma po¬
testate p̃diti. fr̃ regis. spatruus:
mediꝰ inter hiͦs martini p̃sbiter
accubuerat. ipse aut̃ sellula iux¬
ta regem posita consederat. Ad
mediũ fere cõuiuiũ ut moris est.
paterã regi minister obtulit. ille
sc̃õ admodũ ep̃o potiꝰ dari iubet.¬

Expanded text:
festum euocati, summi adque inlustres festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ad imperatorẽ maximum
ferocis ingenii uirũ. &bellorũ
ciuiliũ uictoria elatũ. plures ex
tio notaretur: seq degeneri in¬
constantia regiȩ clientelȩ sacer¬
dotalis dignitas subdidisset: in so¬
lo martino apłica auctoritas ꝑ¬
manebat. Nam ꝯsi ꝓ aliqͥbus sup
plicandũ regi fuit: imꝑauit potiꝰ
quã rogauit. Et a cõuiuio eius
frequent᷑ rogatus abstinuit. dicenᷤ
se mensȩ euis participẽ ẽẽ non pos¬
se: qui imꝑatores unũ regno. al¬
terũ uita expulisset. Postremo cũ
maximꝰ se non sponte sumpsisse im¬
perium affirmaret: s impositã
sibi amilitib diuino nutu reg¬
ni necessitatẽ armis defendisse.
et non alienã ab eo dĩ uolunta¬
tem uideri. penes quẽ iam in¬
credibili euentu uictoria fuisset.
nullumq ex aduersariis nisi in
acie ocubuisse: tandẽ uictus uł
ratione uł precib ad conuiuiũ
uenit. Mirũ inmodũ gauden¬
te rege. qđ id impetrasset cõuiuȩ
autem aderant. ueluti ad diem

Expanded text:
cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex tio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem
Abbreviated transcription (Latin):
dum episcopali sedi restituer&
& coramse ministeriũ episco-¬
pale agere ꝑsuader&. Mox sẽs
remigius nichil dubitans cum
summa celeritate laudunum
petut: & in limine osti saluo
sigillo & sera reserati genebau¬
dum iacentẽ repperit: quẽ
tensis brachus cũ gaudio &
perat restituere maturauit.¬
& remi cum gaudio repedauit.
Genebaudus itaq inscĩtate &
iustitia post ea om̃s dies uitȩ
suȩ grã dĩꝑegit: predicans
cunctis quanta ei fecerit dñs
Qua ꝓpter nemo de sua iustitia con¬
fider&. nemo de miscđa dĩ diffide¬
r&. quȩ tunc euidentius premin&.
quando peccator scĩficatur. &

Expanded text:
dum episcopali sedi restitueret dum episcopali sedi restitueret et coram se ministerium episcopale agere persuaderet. Mox sanctus Remigius nichil dubitans cum summa celeritate Laudunum petiit et in limine ostii, salvo sigillo et sera reserati, Genebaudum iacentem repperit, quem, tensis brachiis, cum gaudio et perat, restituere maturavit et Remi cum gaudio repedavit. Genebaudus itaque in sanctitate et iustitia postea omnes dies vitae suae gratia Dei peregit, predicans cunctis, quanta illi fecerit Dominus. Quapropter nemo de sua iustitia confideret, nemo de misericordia Dei diffideret, quae tunc evidentius preminet, quando peccator sanctificatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi confortans eũ. & ne timer&
hortatus ẽ: sed gauder& in miscđia
dñi sibi collata. Qui animatus dixit
ad angłm. Non possum hinc egre¬
di: quia dõns & pater m̃s̃ remi¬
gius clauem huius ostu secumha¬
b&. quod & sigillo suo signauit.
Et angłs ad eum. Ut non dubites
inquit me a dño missum: sicut
pat& tibi cęlum. sic & ostium istud
patebit. Et statim saluo sigillo
ac sera ostium illud aꝑtum est.
Tunc genebaudus inmodum cru¬
cis se iactans inlimine dixit. Etiam
ad me peccatorem uenire:hinc
non egrediar nisi ille uenerit.
qui me in eius nomine in ista
reclusione constituit. Estatim
angłs dñi discessit abeo
eatus quoq remigius incrip¬
Ita quȩ retro sedem erat ȩccłȩ
sc̃ȩ mariȩ remis ꝑnoctabat in
oratione: & quasi dormiens in
excessum ẽ. raptus: & indit an¬
głm asistentem sibi qui hȩc om̃a
sicut dicta & gesta fuerant nar¬
rauit: & iussit ut quantotius
laudunũ peter&. & genebau¬

Expanded text:
Domini confortans eum, et ne timeret, Domini confortans eum, et ne timeret, hortatus est, sed gauderet in misericordia Domini sibi collata. Qui animatus dixit ad angelum: 'Non possum hinc egredi, quia domnus et pater meus Remigius clavem huius ostii secum habet, quod et sigillo suo signavit'. Et angelus ad eum: 'Ut non dubites', inquit, 'me a Domino missum, sicut patet tibi caelum, sic et ostium istud patebit'. Et statim, salvo sigillo ac sera, ostium illud apertum est. Tunc Genebaudus in modum crucis se iactans in limine, dixit: 'Etiamsad me peccatorem venire, hinc non egrediar, nisi ille venerit, qui me in eius nomine in ista reclusione constituit'. Et statim angelus Domini discessit ab eo. Beatus quoque Remigius in cripta, que retro sedem erat aecclesiae sanctae Mariae Remi, pernoctabat in oratione et quasi dormiens in excessum est raptus et vidit angelum assistentem sibi, qui haec omnia, sicut dicta et gesta fuerant, narravit et iussit, ut quantotius Laudunum peteret et Genebau
Abbreviated transcription (Latin):
nauit: & unã dominicã diem
remi. alterã apud laudunum
cȩlebrauit. In qua reclusione
pęnitentiȩ quantȩ contritionis
ac continentiȩ isdem genebau¬
dus fuerit: dnuna miscđia de¬
monstrauit. Septimo siquidẽ
anno in uigłia cȩnȩ dñi cum
idem genebaudus in oratione ꝑ nocta¬
r&. & seipsum defler&: qm̃ is qui
adhoc ordinatus fuerat ut in illa
die pęnitentes dño reconciliar&.
ipse suis criminib exigentib nec
int̾ pęnitentes in ȩccła merebat᷑
consistere: circa mediam noctem
uenit angłs dm̃i magna cum luce
ad eum inoratoriũ. ubi ꝑnus iace¬
bat: & ait adeum. Genebaude. ex¬
auditȩ sunt ꝓte orationes patris
tui remigii: suscepit quoq dñs
pęnitentiam tuã. & dimissum est
peccatum tuum. Surge. & hinc
egredere: facq ministerii episco¬
palis officiũ. & reconcilia dño pęni¬
tentes de criminib: suis. Genebau¬
dus autẽ nimio t̾rore ꝑculsus.
respondere nil potuit. Tunc angłs

Expanded text:
navit et unam dominicam diem navit et unam dominicam diem Remi, alteram apud Laudunum celebravit. In qua reclusione penitentiae quantae contritionis ac continentiae isdem Genebaudus fuerit, divina misericordia demonstravit. Septimo siquidem anno in vigilia cene Domini, cum idem Genebaudus in oratione pernoctaret et se ipsum defleret, quoniam is qui ad hoc ordinatus fuerat, ut in illa die penitentes Domino reconciliaret, ipse, suis criminibus exigentibus, nec inter penitentes in aecclesia merebatur consistere, circa mediam noctem venit angelus Domini magna cum luce ad eum in oratorium, ubi pronus iacebat, et ait ad eum: ' Genebaude, exaudite sunt pro te orationes patris tui Remigii, suscepit quoque Dominus penitentiam tuam, et dimissum est peccatum tuum. Surge et hinc egredere, facque ministerii episcopalis officium et reconcilia Domino penitentes de criminibus suis'. Genebaudus autem nimio terrore perculsus, respondere nil potuit. Tunc angelus
Abbreviated transcription (Latin):
lapidantiũ uestimenta seruabat
Omniũ ergo manib ipse lapidauit.
qui ad lapidandũ om̃s exertos
reddidit: & tam̃ eundẽ ipsum
in sc̃ȩ ȩccłȩ laborib antecessit
quẽ ꝑsequendo martyrem fecit.
& resipiscentes catholicȩ fidei con¬
fessione & dignis pęnitentiȩ fru¬
ctib atq ꝓfusis lacrimis nonso¬
lum indulgentiã meruerunt.
sed & in ordine ȩccłastico ꝑmanse¬
runt. & ad sco sacerdotũ consor¬
tium ꝑuenerunt. Et ut erat do
ctissimus ac orator eloquentissi¬
mus: testimonia de latitudine
sc̃ȩ scripturȩ & exempla peniten¬
tium munum colligens. ad ani¬
mandum eum illi ꝓposuit. & ex¬
hortato pęnitentiam indixit: fac¬
taq mansiuncula cum lecto i
modum sepulchri. & paruulis
fenestellulis ac oratiorio quȩ
hodieq manent secus ȩccłam
sc̃i iuliam. genebaudum in ea
reclusit: & clerũ ac parroechiae
ipsius popłm ꝑ septem annos ut
& ꝓpriam parroechiam guber¬

Expanded text:
lapidantium vestimenta servabat: lapidantium vestimenta servabat: omnium ergo manibus ipse lapidavit, qui ad lapidandum omnes exertos reddidit, et tamen eundem ipsum in sanctae aecclesiae laboribus antecessit, quem persequendo martirem fecit. anctum, et resipiscentes, catholicae fidei confessione et dignis penitentiae fructibus atque profusis lacrimis non solum indulgentiam meruerunt, sed et in ordine aecclesiastico permanserunt et ad sanctorum sacerdotum consortium perctissimus et orator eloquentissimus, testimonia de latitudine sanctae Scripturae et exempla. Poenitentium in unum colligens, ad animandum eum illi proposuit, et exhortato poenitentiam indixit. Factaque mansiuncula cum lecto in modum sepulcri, et parvissimis fenestellis, ac oratorio. quae hodieque manent secus ecclesiam sancti Juliani, Genebaldum in ea reclusit, et clerum ac parochiae ipsius populum per septem annos, utpropriam parrochiam, guber
Abbreviated transcription (Latin):
possibile omne uerbum. Et
qui de nichilo cuncta fecit.
primumq parentẽ in quo om̃s
peccauerunt grã saluum fecit.
ullum peecantẽ ad se reuersum
non despicit. qui peccatores suo¬
sanguine redimere uenit. Et
qui quatriduanũ etiam fȩtentẽ
lazarum lacrimis sororum. quȩ
signarunt sollicitas ac flebiles
penitentium cogitationes compa¬
tiens fleuit. & amortuis suscita¬
uit: & suscitatũ comuinno suo
admisit: mulieris etiam. quę fu
des suos qui suꝑ angłoꝵ omniũ
uerticem ad patris dexterã consi¬
d& attrectari non renuit: quiq
nullum quantiscunq uelqualib¬
cunq peccatis mortuũ uel mole
ac scelerũ enormitate sepultũ.
gr̃am resuscitationis a peccatis
denegat. & digne pęnitentem
atq peccata sua deflentẽ ꝑ ianuã
reconciliationis cõmunioni altaris
sacro scĩ restituuit: remissionem
totius peccati postulanti denegari
non deber& diffidere: Ilameũ
stephanus ꝓfide moreret᷑. saulus

Expanded text:
possibile omne verbum, et possibile omne verbum, et qui de nichilo cuncta fecit primumque parentem, in quo omnes peccaverunt, gratia salvum fecit, ullum peccantem ad se reversum non despicit, qui peccatores sanguine suo redimere venit. Et qui quatriduanum et iam fetentem Lazarum lacrimis sororum, que signarunt sollicitas ac flebiles penitentium cogitationes, compatiens flevit et a mortuis suscitavit et suscitatum convivio suo admisit, mulieris etiam illius, qdes suos, qui super angelorum omnium verticem ad Patris dexteram considet, attrectari non rennuit; quique nullum quantiscumque vel qualibuscumque peccatis mortuum, vel mole ac scelerum enormitate sepultum, gratiam resuscitationis a peccatis denegat et digne penitentem atque peccata sua deflentem per ianuam reconciliationis communioni altaris sacrosancti restituit: remissionem totius peccati postulanti denegari non deberet diffidere. Nam, cum Stephanus pro fide moriretur, Saulus
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit illum respiciente. genebau¬
dus inse reuersus. ad ser inigiũ
misit: petens ut laudunũ uenir&.
quia tales causȩ ibi emerserant
quas ꝑse diffinire non poss&
Heatus autẽ reiigius sicut ge¬
ne baudus petiit: laudinũ ꝑue¬
nit. Et susceptus cum debita
reuerentia ac secreta cubiculi
petens: genebaudum int̾roga¬
uit ꝓ qua causa illum uocaue¬
rit. Genebaudus uero eũ maxi¬
mo fletu & heiulatu uolens tol¬
lere stolam de collo suo & ꝓcide¬
re ad pedes scĩ remigii. cuin
magna uirtute abeato remigio
ẽ. detentus: ne sto lam de collo
suo toller&. Et post quã diutius
ambo fleuerunt: intellexerat
enim beatus remigius genebau¬
dum admisisse crimen ꝓ quo
stolam uell& deponere. iuixcũ
singultib & lacrimis genebau¬
dius ꝑ ordinẽ om̃a retulit quȩ
cõmiserat. Quẽ sc̃s remigius
uidens contritũ & pene despe¬
ratum blande consolatus est
dñi bonitate: cui scłm euuan¬
gelicam ueritatẽ non est im¬

Expanded text:
flevit, illum respiciente, Genebauflevit, illum respiciente, Genebaudus in se reversus, ad sanctum Remigium misit, petens, ut Laudunum veniret, quia tales causae ibi emerserant, quas per se diffinire non posset. Beatus autem Remigius, sicut Genebaudus petiit, Laudunum pervenit. Et susceptus cum debita reverentia ac secreta cubiculi petens, Genebaudum interrogavit, pro qua causa illum vocaverit. Genebaudus vero cum maximo fletu et eiulatu volens tollere stolam de collo suo et procidere ad pedes sancti Remigii, cum magna virtute a beato Remigio est detentus, ne stolam de collo suo tolleret. Et postquam diutius ambo fleverunt, – intellexerat enim beatus Remigius, Genebaudum admisisse crimen, pro quo stolam vellet deponere, – vix cum singultibus et lacrimis Genebaudus per ordinem omnia retulit que commiserat. Quem sanctus Remigius videns contritum et pene desperatum, blande consolatus est, Domini bonitate; cui secundum euvangelicam veritatem non est im
Abbreviated transcription (Latin):
infontẽ uitalem hludouuico.
sẽs ep̃s dixit ore facundo. Mitis
depone colla sicamber: adora
qđ incendisti. incende quõdad¬
orasti. Preceptis salutarib illum
instituens. humili deuotione
uenerari ȩccłias adcultũ reli¬
gionis ȩdificatas: ut dm̃ ad ora¬
r& in eis quas rigida ꝓfanitate
incendere consueuerat: & idola
quȩ in asilis suis ꝓ dõ ad orare
solebat. fidei ardore succensus.
deiciendo incender&: Cuius
sapientia miranda ẽ. inbreuitate
sermonũ. quib discretionẽ osten¬
dit: int̾ illam ad orationẽ & ser¬
uitutẽ quã sepe ascĩs uiris ho¬
nore uenerationis & amore
obsequii angłis & hominib ex¬
hibitam legimꝰ. & illam adora¬
tionẽ & seruitutẽ quã cultu
diuinitati debito dõ soli iuxta
preceptum ipsius. non autem
ulli creaturȩ exhibendam sc̃ẽ
scripturȩ lectione cognoscimꝰ
Et sic post confessionem ortho¬
doxȩ fidei ad int̾rogationẽ scĩ¬
rexpexit & negationem amarissime

Expanded text:
in fontem vitalem Hludowico, sin fontem vitalem Hludowico, sanctus episcopus dixit ore facundo: 'Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti'; preceptis salutaribus illum instituens humili devotione venerari aecclesias ad cultum religionis aedificatas, ut Deum adoraret in eis, quas rigida profanitate incendere consueverat, et idola, quae in asilis suis pro Deo adorare solebat, fidei ardore succensus, deiciendo incenderet. Cuius sapientia miranda est in brevitate sermonum, quibus discretionem ostendit inter illam adorationem et servitutem, quam sepe a sanctis viris honore venerationis et amore obsequii angelis et hominibus exhibitam legimus, et illam adorationem et servitutem, quam cultu divinitati debito Deo soli iuxta preceptum ipsius, non autem ulli creaturae exibendam sanctae scripturae lectione cognoscimus. Et sic post confessionem orthodoxae fidei ad interrogationem srespexit, et negationem amarissime
Abbreviated transcription (Latin):
popłi pressurã ulli non patebat
egressus ȩccłȩ. uel ingressus.:
sẽs pontifex oculis ac manib
ꝓtensis incȩlum. cepit tacite
orare cum lacrimis Et ecce
subito columba mue candi-¬
dior attulit in rostro ampul¬
lulam xpismate scõ repletam:
cuiꝰ odore mirifico suꝑ omnes
odores quos ante inbaptisterio
senserant om̃s qui aderant in¬
estimabili suautate repleti
sunt. Accipiente autẽ scõpon¬
tifice ipsam ampullulam: spe¬
cies columbȩ disparuit. De
quo xpismate. fudit ueneran¬
dus ep̃s infontẽ sacratum.
Uiso autẽ rex tanto miraculo:
abnegatis diaboli pompis &
operib eius. petiit se ascõpon¬
tifice baptizari. Procedit no¬
uus constantimis ad lauacrũ
salutiferum: in quo delendȩ
erant leprȩ ueteris morbi.
sordentesq antiqͣͤ peccatorum
maculȩ diluendȩ. diuino mu¬
neri obsequente beato remigio
inquo apłica doctrina & uirtu¬
tum grã alter rep̃sentari uide¬
batur siluester. Ingresso autẽ

Expanded text:
populi pressuram ulli non patebat populi pressuram ulli non patebat egressus aecclesiae vel ingressus, sanctus pontifex, oculis ac manibus protensis in caelum, cepit tacite orare cum lacrimis. Et ecce! subito columba nive candidior attulit in rostro ampullulam chrismate sancto repletam, cuius odore mirifico super omnes odores, quos ante in baptisterio senserant, omnes qui aderant inestimabili suavitate repleti sunt. Accipiente autem sancto pontifice ipsam ampullulam, speties columbae disparuit. De quo chrismate fudit venerandus episcopus in fontem sacratum. Viso autem rex tanto miraculo, abnegatis diaboli pompis et operibus eius, petiit, se a sancto pontifice baptizari. Procedit novus Constantinus ad lavacrum salutiferum, in quo delendi erant lepre veteris morbi sordentesque antiq ue peccatorum macula e diluendae, divino muneri obsequente beato Remigio, in quo apostolica doctrina et virtutum gratia alter representari videbatur Silvester, ingresso autem
Abbreviated transcription (Latin):
nter ea eundiuia adbaptiste¬
rium adomo regia p̃parat᷑
uelis atq cortinis depictis
exutraq parte ꝓtenditur.
& desuꝑ adumbratur. Plateȩ
sternunt᷑. eccła componit᷑.
baptisterium balsamo & ce¬
teris odoramentis conspergit᷑.
Talemq grãm dñs subministra¬
bat inpopło: ut ęstimarent
se paradysi odorib refoueri
Sicq precedentib sacroscĩs
euuangłiis & erucib eum
ymnis & canticis spiritalib
atq letaniis. sc̃oꝵq nominib
acclamatis: sc̃s pontifex ma¬
num tenens regis. a domo
regia ꝑgit ad baptisterrum:
subsequente regina & popło
dum autẽ simul ꝑgerent.
rex in t̾rogauit ep̃m dicens
Patrone. ẽ hoc regnum dĩ
quod mihi ꝓmittis. Cui ep̃sait
Non ẽ. hoc inquit illud regnum.
sed initiũ uiȩ ꝑ quã uenit᷑ adillud
Cum uero ꝑuenissent ad baptiste¬
rium: clericus qui xpisma fere¬
bat a popło ẽ. int̾ceptus: ut ad
fontem uenire nequiuerit.
Sẽificato autẽ fonte: nutu diui¬
no xpisma defuit & quiꝰ ꝓpt̃

Expanded text:
nterea eundi via ad baptisterium a domo regia preparatur, velisque ac cortinis depictis ex utraque parte protenditur et desuper adumbratur. Plateae sternuntur, aecclesiae componitur baptisterium, balsamo et ceteris odoramentis conspergitur. Talemque gratiam Dominus subministrabat in populo, ut estimarent, se paradysi odoribus refoveri. Sicque precedentibus sacrosanctis euvangeliis et crucibus, cum ymnis et canticis spiritalibus atque letaniis, sanctorumque nominibus acclamatis, sanctus pontifex, manum tenens regis, a domo regia pergit ad baptisterium, subsequente regina et populo. Dum autem simul pergerent, rex interrogavit episcopum, dicens: 'Patrone, est hoc regnum Dei, quod michi promittis?' Cui episcopus: 'Non est hoc', inquid, 'illud regnum, sed inicium viae, per quam venitur ad illum. Cum vero pervenissent ad baptisterium, clericus qui chrisma ferebat a populo est interceptus, ut ad fontem venire nequiverit. Sanctificato autem fonte, nutu divino chrisma defuit. Et quia propter
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. Augustinũ sc̃ȩ recordati¬
onis uirum quẽ ꝓuita sua atq
meritis in nr̃a communione sẽꝑ
habuimus. nec unquã hunc si¬
nistrȩ suspicionis saltem rumor
asꝑsit: quẽ tantȩ scientiȩ olim
fuisse meminimus. ut inter ma¬
gistros optimos etiam a meis sẽꝑ
decessorib haberetur. Bene gͦ
de eo om̃s in commune senserunt.
ut pote qui ubiq cunctis & amori
fuerit & honori.¬

Expanded text:
2. Augustinum sanctae recordationis virum, pro vita sua, atque meritis in nostra communione semper habuimus, nec unquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor aspersit: quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter magistros optimos, etiam a meis semper decessoribus haberetur. Bene ergo de eo omnes in commune senserunt, ut pote qui ubique cunctis et amori fuerit, et honori
Abbreviated transcription (Latin):
indeq reuersꝰ se credere & baptit ariuelle
uxorisuę narrauit
rex cum popło bapticaret̾ cum beatus
eidem regi franco & suȩ posteritati
futura predixit.
ualit̃ rexꝰ ludouuicus ad baptisterium
uenit: & de ostenso miraculo quomodo
species columbȩ in rostro ampullam eũ
chrisinate sacro cunctis uidentib orante
sc̃o reangio apportauit: & quomͦ exercitꝰ
francoꝵ una cũ rege tria milia uirorum
exceptis paruulis & mulierib sunt bapti¬
tati: & postea pars gentis francoꝵ quȩ
residua erat cũ raganario ꝑ beatũ remi
francis ꝑ diuersas ꝓuincias datis. magnã
partẽ ꝑ diuersas eccłas tradidit: & de
his quȩ in remensi ꝓuintia illisuerant
traditę non modicam partẽ ȩccłȩ sc̃ȩ
mariȩ in castro laudum clauati remensis par¬
rochiȩ ubi nuitritus fuerat tradidit. ibiq ge-

Expanded text:
indeque reversus, se credere et baptizari velle indeque reversus, se credere et baptizari velle uxori suae narravit. rex cum populo baptizaretur, cum beatus eidem regi Francorum et suae posteritati futura predixit. 15. Qualiter rex Chludowicus ad baptisterium venit, et de ostenso miraculo, quomodo speties columbe in rostro ampullam cum crismateg sacro, cunctis videntibus, oranti sancto Remigio apportavit, et quomodo de exercitu Francorum una cum rege tria milia virorum, exceptis parvulis et mulieribus, sunt baptizati, et postea pars gentis Francorum que residua erat cum Raganario per beatum RemFrancis per diversas provincias datis magnam partem per diversas aecclesias tradidit et de his que in Remensi provincia illi fuerant tradite non modicam partem aecclesiae sancte Mariae in castro Lauduni Clavati Remensis parrochiae, ubi nutritus fuera
Abbreviated transcription (Latin):
ualit̾ puellam ab infantia mali¬
gni sp̃s obsidione captiuã cum
litteris beati benedicti & legatis
alaricis gothoꝵ regis sibi delatã
prius a demone liberauit. & post¬
eamortuã suscitauit.
cizato & sacro chrismate ꝑ orati¬
onem repleri fecit.
e aduentu francoꝵ ꝑ germaniã
inbelgicam: & galliȩ regiones
& quomͦ hludouuicꝰ regnũ fran¬
corum suscepit. & de mniraculis
quȩ fiebant ꝑ beatum remigiũ
& de urceo remis asportato. &
aquodam leui franco in regis
p̃sentia bibenna ꝑcusso.
uomͦ hludouuicꝰ rex francoꝵ
neptẽ gundebaudi regis bur¬
gundioꝵ nomine hrothildę
xp̃ianissimã inconiugem sump¬
sit: & quomͦ idem hludouuicꝰ
regnũ suũ dilatauit & de filus
hludouuici quos hrothildis baptita¬
ri contra eius uoluntatem fecit.
uod hludouincus rex frequent̃ ab
uxore sua exhortatus ut fidem xp̃i
susciper& eam audire noluit. sed bellan¬
tib int̾ se francoꝵ. exercitui & alemanius
augustia coartatus uotũ xp̃o fecit & uicit.

Expanded text:
ualiter puellam ab infantia maligni spiritus obsidione captivam, cum litteris beati Benedicti et legatis Alarici Gothorum regis sibi delatam, prius a demone liberavit et postea mortuam suscitavit; cizato et sacro chrismate per orationem repleri fecit. 11. De adventu Francorum per Germaniam in Belgicam et Gallie regiones, et quomodo Chludowicus regnum Francorum suscepit, et de miraculis que fiebant per beatum Remigium, et de urceo Remis asportato et a quodam levi Franco in regis presentia bipenna percusso. 12. Quomodo Chludowicus rex Francorum neptem Gundebaudi regis Burgundionum nomine Hrimam in coniugem sumpsit, et quomodo idem Chludowicus regnum suum dilatavit, et de filiis Chludowici, quos Rothildis baptizari contra eius voluntatem fecit. 13. Quod Chludowicus rex frequenter ab uxore sua exhortatus, ut fidem Christi susciperet, eam audire non voluit, sed, bellantibus inter se Francorum exercitu et Alemannis, angustia coartatus votum Christo fecit et vicit,
Abbreviated transcription (Latin):
& qualit̃ grã dĩ angłica uisitatione conso¬
latus ꝑbeatũ remigiũ in ordine episcopali
ẽ restitutus. & qualit̾ tenenda sit senten¬
tia canonũ quȩ post lapsum publice peniten¬
tem ad gradum ȩccłasticũ non accedere uel
in gradu manere. aut ad gradũ redire solli¬
crtissime p̃cipit.
uomꝰ hludouuicus rex sedem suã insuessio¬
nis ciuitate constituit: & scõ remigio uillas
coditiaeũ & luliacum dedit. & de miraculis
quȩ tunc ds̃ ꝑ illum ostendit. & qualiter
sparnacũ uillam ab eulogio comparauit.
sed & qualit partẽ siluę inuosago pretio
emit. & de miraculo ibidem ꝑ eũ facto.
De uino benedicto qđ sc̃s remigius hludo¬
unico regi ꝑgenti contra gundebaudũ dedit
Q uomꝰ hludoruncus rex in parisi ciuitate sedẽ
suam constituit: & de uino benedicto quod
ei contra alaricũ ꝑgenti sc̃s̃ remigius dedit.
Quom̃ hludouuico regi anastasius imꝑator
eo dicellos pro consulati misit. & ermisda
papa scõ remigio uices suas in regno hludo¬

Expanded text:
i angelica visitatione consolatus, per beatum Remigium in ordine episcopali est restitutus; et qualiter tenenda sit sententia canonum, quae post lapsum publice paenitentem ad gradum ecclesiasticum non accedere vel in gradu manere aut ad gradum redire sollicitissime precipit. 17. Quomodo Chludowicus rex sedem suam in Suessionis civitate constituit et sancto Remigio villas Codiciacum et Luliacum dedit, et de miraculis, que tunc Deus per illum ostendit; et qualiter Sparnacum villam ab Eulogio comparavit, sed et qualiter partem silve in Vosago pretio emit et de miraculo ibidem per eum facto. 18. De vino benedicto, quod sanctus Remigius Hludowico regi pergenti contra Gundebaudum dedit. 19. Quomodo Hludowieus rex in Parisii civitate sedem suam constituit, et de vino benedicto, quod ei contra Alaricum pergenti sanctus Remigius dedit. 20. Quomodo Hludowico regi Anastasius imperator codicellos pro consulatu misit, et Ormisda papa sancto Remigio vices suas in regno Hludo
Abbreviated transcription (Latin):
crimarũ ascensiones in corde suo disposuit.
& de uirtute in uirtutem grã di ꝓuectus
excreuit. & ꝓ quib ipse atq aliiscĩ dĩ orant
qui iam cum dõ sp̃u incęlo regnant. &
qualit̃ orantes ad sepulchrũ eius p̃parare
se debeant ut exaudiant᷑. & qualites
munitis corpore & sanguine xp̃i. & unum
cũ eo effectis nob̾ ẽ. exeundũ de corpore.
equit̾ exemplar testam̃ti beati remigii
equunt᷑ me trici uersus conscripti in loculo
argenteo in quo reconditũ est integrũ
corpꝰ beati remigii. In CIU it uit a

Expanded text:
rde suo disposuit et de virtute in virtutem gratia Dei provectus excrevit; et pro quibus ipse atque alii sancti Dei orant, qui iam cum Deo spiritu in caelo regnant; et qualiter orantes ad sepulchrum eius preparare se debeant, ut exaudiantur; et qualiter munitis corpore et sauguine Christi et unum cum eo effectis nobis est exeundum de corpore. 32. Sequitur exemplar testamenti beati Remigii. 33. Sequuntur metrici versus conscripti in loculo argenteo, in quo reconditum est integrum corpus beati Remigii. His mira
Abbreviated transcription (Latin):
oculoꝵ corporaliũ ẽ aliquandiu priuatus
lumine. & iterũ lumine redonatꝰ & de
corpꝰ ad sepulturã portaretur. & de mi¬
raculo qđ ꝑ pallam sepulchri eiꝰ contra
luem inguinariã ẽ. ostensum. sed& de
miraculo qđ actum ẽ. in homine qͥ olcam
Quomͦꝰ angłico ministerio corpꝰ illius trans¬
latũ ẽ. de loco primȩ sepulturȩ ad alterã
sepulturã. & quomͦ pipinũ regẽ intuilla
anisiaco flagellauiit.
De miraculo ostenso ꝑ puluere paiumti
eiꝰ ȩccłȩ quẽ colorius uillȩ quȩ plumbea
fontana dicit᷑. contra opp̃ssores suos
de fisco rosido colligens secum duxit.
De miraculis ostensis insorestariis hludo¬
uuici imꝑatoris. qui partẽ silue quã
& de uxore ricuni quã inluliaco iacentẽ
ꝑcussit.

Expanded text:
oculorum corporalium lumine aliquandiu est privatus et iterum lumine redonatus, et corpus ad sepulturam ferretur, et de miraculo, quod per pallam sepulchri eius contra luem inguinariam est ostensum, sed et de miraculo, quod actum est in homine, qui olcamQuomodo angelico ministerio corpus illius tran est de loco prime sepulturae ad alteram sepulturam, et quomodo Pippinum regem in villa Anisiaco flagellavit. 26. De miraculo ostenso per pulverem pavimenti eius aecclesiae, quem colonus villae que Plumbea Fontana dicitur contra oppressores suos de fisco Roseto colligens secum duxit. 27. De miraculis ostensis in forestariis Hludowici imperatoris, qui partem silve, quam agi Nivernensis et de uxore Richuini, quam in Luliaco iacentem percussit;
Abbreviated transcription (Latin):
scolares reclusioni se mancipauit
Qualit̾̃ electus ad episcopatũ fuerit
sc̃s remigius & de signis celitus in eiꝰ
electione ostensis.
Qualit̾ sc̃s remigiꝰ ẽ ordinatꝰ ep̃s: &
qualẽ se mox inepiscopatu exhibuit
Qualit̾ intrepidi passeres in manu
eius nensȩ reliquias colligebant.
& de iohanne apło.¬
ualit̾ cecum demonis inuasione pos¬
sessum & stipendia petentẽ ademo¬
ne liberauit. lum̃q ei restituit &
subsidiũ qđ petebat exhibuit

Expanded text:
scolares reclusioni se mancipavit. 3. scolares reclusioni se mancipavit. 3. Qualiter electus ad episcopatum fuerit sanctus Remigius, et de signis celitus in eius electione ostensis. 4. Qualiter sanctus Remigius est ordinatus episcopus, et qualem mox se in episcopatu exibuit. 5. Qualiter intrepidi passeres in manu illius mensae reliquias colligebant, t de Iohanne apoualiter cecum demonis invasione possessum et stipendia petentem a demone liberavit, lumen ei restituit et subsidium quod petebat exibuit
Abbreviated transcription (Latin):
colliger&. Iuod etiã diu fecinẽ.
quib dam dicentib quia in illo
& illo loco magnum librũ de.
uita & uirtutib ipsius domni
& patroninr̃i repperire ualerẽ.
Adquȩ mittens: quȩ mihi ꝓmissa
fuerunt penitꝰ falsa inueni Nẽ
autẽ opitulante dño qui in se
confidenti & opera sua qui mira¬
bilis & głosus ẽ inscĩs suis uolenti
loqui ꝓmittit. Aperi inquiens os
tuũ & ego adimplebo illud: meritis
quȩ diudistuli: aꝑgenitorib & ortu
eius incipiens: & sic tamea que
inhistorns amaiorib editis de illo
inueni quã & illa quȩ indiuersis
icedulis disꝑsa repperi: uerũ & illa
inserie dirigens quȩ uulgata rela¬
eas dñs dignatꝰ est operari seruare
non potero: sed sicut eas uelscripto
uel auditu accepi illas describam
Explicit prologus.
Incipiunt capła sequentis oꝑis.
uomodo ẽ. montano monacho
designatꝰ ex nomine nasciturus
illi deber& lum̃ oculoꝵ reddere
Quod remediũ fuisse illũ legimus
appellatũ: & statim post annos

Expanded text:
lligeret. Quod etiam diu fecissem, quibusdam dicentibus, quia in illo et illo loco magnum librum de vita et virtutibus ipsius domni et patronis nostri repperire valerem. Ad quae mittens, quae michi promissa fuerunt, penitus falsa inveni. Nunc autem, opitulante Domino, qui in se confidenti et opera sua, qui mirabilis et gloriosus est in sanctis suis, volenti loqui promittit: Aperi, inquiens, os tuum, et ego adimplebo illud, meritis que diu distuli, a progenitoribus et ortu eius incipiens, et sic tam ea quae in historiis a maioribus editis de illo inveni, quam et illa que in diversis scedulis dispersa repperi, verum et illa in serie digerens quae vulgata relaesnon potero; sed, sicut eas vel scripto vel auditu accepi, illas describamEXPLICIT PREFATIO. INCIPIUNT CAPITULA SEQUENTIS OPERIS. 1. Quomodo est Montano monacho designatus ex nomine nasciturus illi deberet lumen oculorum reddere. 2. Quod Remedium fuisse illum legimus appellatum, et statim post annos
Abbreviated transcription (Latin):
purpura ipsa diffundit᷑ in uestem
Margaritã uero quam a me petis.
natura eius ẽ: ut habere eam nemo
possit qui margaritã alteram ha¬
de mari sunt. Mea autem ut ipse
ad eo ut milo quidam tonsura cleri¬
cus. morib habitu & actu in religi¬
osus laicus. episcopia remoꝵ ac tre¬
uerorũ usur pans. insimul per
quad raginta circit̾ annos pessum¬
dederit. Cuiꝰ infelici tempore de
ista remensi ȩccła non solũ preti¬
osa quȩq ablata fuerunt: sed &
ȩccłȩ atq domꝰ religiosoꝵ destru¬
ctȩ. & res ab episcopio fuere diuisȩ
Illi quoq pauci qui erant residui
clerici. negotio uictum que rebant:
& denarios quos mercimonio con¬
quirebant. in cartis & libroꝵ folis
int̃dum ligabant. Sicq prefatꝰ
liber cum aliis partim stillicidio
putrefactus partĩ soricib corrosꝰ
partĩ folioꝵ abscilione diuisus
intantũ deperiit: ut pauca &
disꝑsa inde folia reꝑta fuerint.

Expanded text:
purpura ipsa diffundatur in uestem. purpura ipsa diffundatur in uestem. margarita uero, quam a me petis naturae eius est, ut habere eam nemo possit, qui margaritam alteram hade mari sunt, mea autem, ut ipse adeo ut Milo quidam, tonsura clericus, moribus, habitu et actu irreligiosus laicus, episcopia Rhemorum ac Trevirorum usurpans insimul, per quadraginta circiter annos pessumdederit. Cujus infelici tempore, de ista Rhemensi ecclesia non solum pretiosa quaeque ablata fuerunt, sed et ecclesiae atque Jomus religiosorum destructae et res ab episcopio fuere divisae. Illi quoque pauci, qui erant residui, clerici negotio victum quaerebant, et denarios, quos mercimonio conquirebant, in chartis et librorum foliis interdum ligabant. Sicque praefatus liber cum aliis partim stillicidio putrefactus, partim a soricibus corrosus, partim foliorum abscissione divisus, in tantum deperiit, ut pauca et dispersa inde folia reperta fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius cȩpi: & sicut ꝓstratus iacebam
in deficienti fletu. & intenta oratione
re preci meȩ: & miserere sollicitudini¬
& uitȩ meȩ. Sienĩ hanc uestem &
margaritã non concedis: miser futu¬
rus sum. filiam meã uiuentẽ ꝑditurꝰ
sum. Ego ꝓpt̃ hanc margaritam
& uestem peregrinari uolo: scis
dñe quia tibi non mentior. Post¬
quã uocem meã audiuit: iub&
me leuari. & ait mihi. Mouerunt
me preces & lacrimȩ tuȩ. & bene
ẽ. quod hoc credidisti: & quia dixisti
te ꝓhac margarita ipsam uitã tuã
uelle impendere: non possum eam
tibi negare. Sed scire debes ꝓpositum
& uoluntatẽ meam. Uestis quam
ego dedero talis est: ut siquis uo¬
luerit ueste alia colorata & serica
& aurata uti. in ueste mea capi
non possit. Sed illi dabo eam quȩ
contenta sit serico habitu. & natiuis
colorib & insumptuoso textu uestiri
ita ut ꝓpt̃ consuetudinem puir purã
ꝑ angustam uestis habeat: non ctiã

Expanded text:
istius coepi et, sicut prostratus iacebam, istius coepi et, sicut prostratus iacebam, indeficienti fletu et intenta oratione re preci meae et miserere sollicitudini uitae meae; si enim hanc uestem mihi et margaritam non concedis, miser futurus sum: filiam meam uiuentem perditurus sum. ego propter hanc margaritam et uestem peregrinari uolo. scis, domine, quia tibi non mentior\'. Postquam uocem meam audiuit, iubet me leuare et ait mihi: \'mouerunt me preces et lacrimae tuae et bene est, quod hoc credidisti. et quia dixisti te pro hac margarita ipsam uitam tuam uelle impendere, non possum eam tibi negare, sed scire debes propositum et uoluntatem meam. uestis, quam ego dedero, talis est, ut, si quis uoluerit ueste alia colorata et serica et aurata uti, hanc uestem meam capere non possit. sed illi dabo eam, quae contenta sit serio habitu et natiuis coloribus et insumptuoso textu uestiri, ita ut propter consuetudinem purpuram perangustam uestis habeat, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Post quȩ uideo margaritam.
Qua uisa statim concidi. Non enĩ
poterant oculi mei sustinere
tantũ colorem. Nam nec cȩli nec
lucis nec maris. nec t̾re species:
pulchritudini eius poterat com¬
parari. Et cum ꝓstratus iacerem.¬
ait mihi quidã de assistentibus
Uideo te sollicitũ & bonum patrẽ
eẽ: & hanc uestem. atq hanc mar-¬
garitam adfiliam tuam deside¬
rare: Sed ut magis desideres: osten¬
do tibi quid adhuc hȩxc uestis &
margarita boni habeat. Uestis
hȩc nunquã tineis comedit᷑. non
usu atterit᷑: non sorde inficit᷑.
non discindit̾. non dampno amit¬
titur: sed semꝑ talis qualis est
ꝑman&. Margarita uero hȩc.
uirtutes eius sunt: ut siquis in¬
duitur non egrot&. non senescat.
non moriat᷑. Ni hil omnino inse
hab& quod sit obnoxiũ corpori:
sed utenti ea nihil accedit quod
aut mortẽ afferat. aut ętatem
demut&. aut impediat sanitati.
Iuod ubi audiui filia examinari
magis desideriũ margaritȩ & uestis

Expanded text:
post quam uidi margaritam, post quam uidi margaritam, qua uisa statim concidi; non enim potuerunt oculi mei sustinere tantum eius colorem. nam nec caeli nec lucis nec maris nec terrae species pulchritudini eius poterat comparari. Et cum prostratus iacerem,ait mihi quidam de assistentibus: \'uideo sollicitum et bonum patrem esse et hanc uestem atque hanc margaritam ad filiam tuam desiderare, sed, ut magis desideres, ostendo tibi, quid adhuc haec uestis atque margarita boni habeat. uestis haec numquam a tineis comeditur, non usu atteritur, non sorde inficitur, non ui scinditur, non damno amittitur, sed semper talis, qualis est, permanet. margarita uero haec uirtutis eius est, ut, si quis ca induitur, non aegrotet, non senescat, non moriatur. nihil omnino in se habet, quod sit obnoxium corpori, sed utenti ea nihil accidit, quod aut mortem afferat aut aetatem demutet aut impediat sanitatem\'. quod ubi audiui, filia, exanimari magis desiderio margaritae et uestis
Abbreviated transcription (Latin):
stare. ee. mihi filiam quã uehe¬
ment̃ diligerem: cui hane uestẽ
atq margaritã quererem. Et
in t̾ra ꝓstratus facie fleo plurimũ.
& noctib ac dieb gemiscens rogo
uti audire dignaret᷑ precẽ meam
Post quȩ quia bonꝰ iuuenis & meluis
illo nihil ẽ ait mihi. Nosti hanc
uestem. atq hanc margaritã. q uod
a me lacrimis rogas uti eam filiȩ̨
tuȩ concedam: Et ego respondi
illi. Dñe auditu cognoui de ipsis
& fide credidi: & scio quia obtimȩ
sunt. & salus uera ẽ. hac ueste
uti & hac margarita ornari: statĩ
ministris suis p̃cepit ut mihi &
uestem hanc & margaritã osten¬
derent. Et confestim ita fit.
Ac primũ uestem uidi: udifilia¬
uidi quod eloqui non possum.
Nunquid non sericũ scđm subtili¬
¶tatem
eius sparteum erat: Nunquid
candori eius comparatũ nonni¬
grescebunt: Nunquid aurũ
uxta fulgorẽ eius non liuidat:
Ipsiꝰ enĩ multi color & nihil ꝓrsꝰ
comparatũ ei poterat ȩquari

Expanded text:
stare, esse mihi filiam, quam uehestare, esse mihi filiam, quam uehementer diligerem, cui hanc uestem atque margaritam quaererem. et inter haec prostratus in faciem fleo plurimum et noctibus ac diebus gemescens rogo, uti audire dignaretur precem meam. , Post quae, quia bonus iuuenis et melius illo nihil est, ait mihi : \'nosti hanc uestem atque hanc margaritam, quam a me lacrimans rogas, uti eam filiae tuae concedam?\' et ego respondi illi: \'domine, auditu cognoui de ipsis et fide credidi et scio, quia optimae sunt et salus uera est hac ueste uti et hac margarita ornari\'. et statim ministris suis praecepit, ut mihi et uestem hanc et margaritam ostenderent et confestim itafit. hanc primum uestem uidi; uidifiliauidi, quod eloqui non possum. numquid non sericum secundum subtilitatem eius spartum erat? numquid candori eius niues comparatae non nigrescebunt? numquid aurum iuxta fulgorem eius non liuidatur? ipsi enim multicolor et nihil prorsus comparatum ei poterat aequari.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi eẽ. absentiã meam scire. ne
me forte impiũ ẽẽ. erga te existi¬
meris. qui tamdiu ab eẽ. excusare
tibi & ꝓfectionẽ meam & moras
uolui: ut intelligeres me non
impie tibi sedutilit̾ deesse. Ilamq
cum te filiam unicã ita quantũ
adme ẽ. ut unanimẽ habeam.
& uellem te pulcherrimã omniũ
& sanissimam uiuere: nuntiatũ
mihi ẽ. ẽẽ. quendam iuuenem
habentẽ margaritã. & uestẽ in¬
estimabilis pretii: quẽ siquis
abeo possit mereri. suꝑ humanas
diuitias & salutẽ. & diues & saluus
futurus ess&. Ad hunc ergo his au¬
ditis ꝓfectus sum. Ad quem cum
ꝑ multas & longas & difficiles inas
uenissem: uidens eum statimeor.¬
rur. Ad est enĩ tam pulcher iuue¬
nis: ut ante conspectum eius nemo
audeat consistere. Qui ubi me¬
ꝓcidisse uidit: in t̾rogare me
iussit quid uellem & quid rogarẽ
Et ego respondi audisse me dẽ
ueste sua & margarita & uenisse
me: & si eam dignaret᷑ mihi pre¬

Expanded text:
tibi esse absentiam meam scirem, ne tibi esse absentiam meam scirem, ne me forte impium esse erga te existimares. qui tam diu a te abessem, excusare tibi et profectionem meam et moras uolui. ut intellegeres me non impie tibi, sed utiliter deesse. namque cum te, filia, ut unicam, ita, quantum a me est, et unanimem habeam et uellem te pulcherrimam omnium et sanissimam uiuere, 2 nuntiatum mihi est esse quendam iuuenem habentem margaritam et uestem inaestimabilis pretii, quam si quis ab eo posset mereri, super humanas diuitias et salutem et diues et saluus futurus esset. ad hunc ergo his auditis profectus sum. Ad quem cum per multas et longas et difficiles uias uenissem, uidens eum statim procidi. adest enim tam pulcher iuuenis, ut ante conspectum eius nemo audeat consistere. qui ubi procidisse me uidit, interrogare me iussit, quid uellem et quid rogarem. et ego respondi audisse me de ueste sua et margarita et uenisse et, si eam mihi dignaretur prae
Abbreviated transcription (Latin):
palliũ ꝑmarmore. cera fuit ꝓflu¬
mine. Sed quantũ est apud illud
cerei lum̃ extinguere: qui cęcoꝵ
lum̃ accendit: Aut cũ alterius
cadaueris sepulturã oculoꝵ igne
reintegrat : quam facile credimꝰ
de sepulchro ꝓprio ut plasmas
expellat: Uellem adhuc insa-¬
tiatus sacratissimi uiri miracula
quasi peculiarit̃ decantare: sed
uereor ne unde meã cupio deuotio¬
nem ostendere: audituri animum
fastidio nascente uidear obturare
Da mihi pie ueniã. ne textũ huius
paruitatẽ. da casu culpam. de
quo exiguũ dicerẽ silibros imple¬
rem. ne dũ hominis cupio uitare
fastidia. uerear incurrere confesso¬
ris offendere. Sed p̃sumo plurima
de minus dicere: ut d& eligere
popłm breuitas plus inuit& am̃¬
lectissimȩ filiȩ aprȩ. hilarius
in dño salutẽ. Accepi litteras
tͣuas: intelligo desiderantem te
mei ẽẽ: & certũ ita habeo. Sentio
enĩ quantũ presentia horum qui
amant᷑ obtabilis sit: & quia grauẽ

Expanded text:
pallium pro marmore, cera fuit pro flupallium pro marmore, cera fuit pro flumine. 36 Sed quantum est apud illum cerei lumen extinguere qui caecorum lumen accendit, aut cum alterius cadaveris sepulturam oculorum igne redintegrat, quam facile credimus de sepulchro proprio ut flammas expellat? 37 Vellem adhuc insatiatus sacratissimi viri miracula quasi peculiariter decantare, sed vereor ne unde meam cupio devotionem ostendere auditoris animum fastidio nascente videar obdurare. 38 Da mihi, pie, veniam de textus huius parvitate, da usui culpam, de quo exiguum dicerem si libros implerem, ne dum hominis cupio vitare fastidia, videar incurrere confessoris offensam. Sed praesumo plurima de te minus dicere, ut de te legere populum brevitas plus invitDilectissimae filiae Abrae Hilarius in domino salutem. Accepi litteras tuas. intellego desiderantem te mei esse et certe ita habeo, sentio enim, quantum praesentia eorum. qui amanturoptabilis sit. et quia grauem
Abbreviated transcription (Latin):
& immensi pudoris reatu ꝑcus¬
lulasse: & infaciem suam occul¬
tȩ cogitationis facinora reuelata
aspexit. Considerauit & defle
rigante diluer&: quod corde
delinquenti fȩdauit. Qui post¬
ea maiora obtulit exactuscerȩ:
iudicio castigante.
tem cũ uixta consuetudinem
quadam nocte cereus illuminatꝰ
fuiss&. casu suꝑ sepulchrũ eiusca¬
dens. qui int̾cessione sua uiuificat
cȩcidit sine lesione aliqua ꝑarde¬
r& llam inquantũ fuit cerȩ lon¬
gitudo caera iacens inuenta ẽ. pa¬
finnã cera ipsa feciss& int̾ ignes
& pallium: ut abipsa uiderer
defendi ꝑ quã potuiss& exuri
cera ignes ex pauit: quam arden¬
dum auxiliũ sumpserat: ipsa
uisa ẽ. repugnasse. Sed int̾ hȩc il¬
lud admon& potius ut dicatur
in uirtute confessoris: qua didien
cera flamias extinxit. Et con¬
uerso ordine illud aquo uocari
potuit. ꝑfocauit: diuersȩ specie
sua uisȩ sunt naturã mutasse:
ne quid hic incendia lederent

Expanded text:
et inmensi pudoris reatu perculet inmensi pudoris reatu percullulasse, et in faciem suam occultae cogitationis facinora revelata adspexit, consideravit, ingemuirigante dilueret, quod corde delinquente foedavit. Qui postea maiora obtulit exactus, cerae iudieio castigante. 34 Item cum iuxta consuetudinem quadam nocte cereus inluminatus fuisset, casu super sepulchrum eius qui intercessione sua vivificat ortem quo cecidit sine laesione aliqua perarderet. Nam in quantum fuit cerae longitudo, cera iacens inventa est, pafinium cera ipsa fecisset inter ignem et pallium, ut ab ipsa inveniretur defendi per quam potuisset exuri.ceram ignis expavit; quam ad ardendi auxilium sumserat, ipsa visa est repugnare. 35 Sed inter haec illud admonet potius, ut dicatur: in virtute confessoris quas didicit cera flammas extinxit, et converso ordine illud a quo vorari potuit praefocavit. Diversae species suam visae sunt naturam mutasse: ne quid hic incendia laederent,
Abbreviated transcription (Latin):
quando sanata ẽ. tunc prius
credidiss& se nasci:
Se illud tam fidele mysteriũ
obliuione noxia subtrahat᷑
Itaq cum duo negotiatores ad
beati basilicam occurrissent haben¬
tes formam cerȩ quasi socialiter in
cõmune: quidam exhis alloquit᷑
alterum. ut eam & sitam paruã
rem: tam̃ tanto confessori uel
libenter offerrent. Sed in cassum
sua uerba. in animo socu nolentis
expendit. Ipse tam̃ cum collega
suo inoratione ꝓsternit᷑. cera illa
occulte ante tremendi sepulchri
cancellos exponit. Mox adom¬
nem ȩqualitatẽ cerȩ ipsius species
se diuisit: & partẽ illius fidelis
oblatoris acceptam: pars altera
uidentib plurimis uolendo usq
ad alios cancellos nutu diuino
cũ om̃i contumelia ẽ repulsa:
quasi nolens sc̃s inuadere quod
alter illi deuotus non obtulit.
qm̃ semꝑ abhorruit quod ex fide
non uenit. iam certus in udicio
iudicn: quã in electione florum
illa quȩ ceras casta ꝓducitA.
missi criminis se teste confusus

Expanded text:
quando sanata est, tunc prius quando sanata est, tunc prius credidisset se nasci? 30 Nec illud tam fidele mysterium oblivione noxia subtrahatur. Itaque cum duo negotiatores ad beati basilicam occurrissent habentes formam cerae quasi socialiter in commune, quidam ex his alloquitur alterum, ut eam etsi tam parvam rem tamen tanto confessori vel libenter offerrent. Sed in cassum sua verba in animo socii nolentis expendit. Ipse tamen cum collega suo in oratione prosternitur, ceram occulte ante tremendi sepulchri cancellos exponit. 31 Mox ad omnem aequalitatem cerae ipsius species se divisit et, parte illius fidelis oblatoris accepta, pars altera videntibus plurimis volvendo usque ad alios cancellos nutu divino cum omni contumelia est repulsa : quasi nolens sanctus invadere, quod alter illi devotus non obtulit, quoniam semper abhorruit quod ex fide non venit, tam certus in iudicioiudicii quam in electione florum illa quae ceram casta producit.missi criminis se teste confusus