comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsȩ sexbrdriae capiebant
metretas binas uel ternas.
Siternas tantum dicer&. Ñ
currer& animus nr̃ nisi ad
misterium trinitatis: Cum
Autemnominatur pater &
filius. tam quam duȩ metre¬
Binae metretae. Circum cisio
& p̃putium: In duob istis nomi¬
nib: habesom nes gentes. binȩ
metretȩ sunt : His duob: pa.¬
rietib: lapis angularis factus
est xp̃s: Ostendamus & ter¬
nas metreta sinipsis gentib.
Treserant filii noe . perquos
reparctũ est genus humanũ:
Quib a postolusait Accepim:
mensurampertingendiusq
Aduos : Eccehabes & tresmetre¬
tas ingentibus : Capientes sin¬
gulae metr&as binas uel ternas.
quia scripture scae auctores
modo depatre tantum loquun¬
tur & filio: modo etiam sp̃s sc̃i
faciunt mentionem : Iribinisuł
tum inter aquam etuinũ distat.
tantum distat inter sensũ illũ
quoscripture anteaduentũ
saluatoris intellegebantus.
& eum quemueniens ipse reue¬
lauit a postolis eorũq: discipu¬

Expanded text:
ipsae sex hydriae capiebant ipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster, nisi ad mysterium trinitatis. Cum autem nominatur Pater et Filius, tanquam duae metreBinae metretae, circumcisio et praeputium, In duobus istis nominibus, habes omnes Gentes, binae metretae sunt. His duobus parietibus, lapis angularis factus est Christus, ostendamus et ternas metretas in ipsis gentibus. Tres erant filii Noe, per quos reparatum est genus hominum. Quibus Apostolus ait: Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos. Ecce habes et tres metretas in Gentibus. Capientes singulae metretas binas vel ternas, quia Scripturae sanctae auctores, modo de Patre tantum loquuntur et Filio, modo etiam Spiritus sancti faciunt mentionem. In binis vel uantum inter aquam et vinum distat, tantum disquo Scripturae ante adventum Salvatoris intelligebantur, et eum quem veniens ipse revelavit apostolis eorumque discipu
Abbreviated transcription (Latin):
quae suos auditores & apecca¬
torumsorde abluere. & diui¬
nae cognitionis sol& fonte po¬
tare: Vasa sex quib: contine¬
batur. corda sunt deuota scõrũ
quorum perfectio uitȩ et fidei.¬
ad exemplum recte credentib
posita est persex sacculiaetates
usq: aduentum dñi : Et benela¬
pidea sunt uasa . quia fostia sunt
cordaiustorum. Vt pote illius
lapidis dilectione solidata. De
quo petrus a postolus dicebat
Atque maccedentes lapidem
uiuum : & ipsitam quã lapides
uiui. super aedificamini
SECUNDUM PURIFI¬
CATIONEMIOAEORŨ¬
Penehydriac secundum
purificationẽ iudeorũ
positae enrnt : quia iude¬
orum tantum populolex per
morsendata .ẽ. Gnatia autem
& ueritas euangelii : tamgen
Amnetretas bina sułtirnas
Misterium maxime istalocu¬
tio commendat: Metrret
enima mensura accepit
nomen: sicut urnȩ uelam pho¬
Metronenim mensu res di¬
cunt grȩci: Non en imdictũ
est capientes metretas. a¬
liaebinas alia e ternas. sed

Expanded text:
quae suos auditores et a peccaquae suos auditores et a peccatorum sorde abluere, et divinae cognitionis solet fonte potare. Vasa sex, quibus continebatur, corda sunt devota sanctorum, quorum perfectio vitae ad exemplum recte credentibus posita est, per sex saeculi aetates, usque ad Adventum Domini, et bene lapidea sunt vasa, quia fortia sunt corda justorum, ut pote illius lapidis dilectione solidata. De quo Petrus Apostolus dicebat: Ad quem accedentes lapidem vivum, et ipsi tanquam lapides vivi superaedificamini . Secundum purificationem Judaeoruem hydriae secundum purificationem Judaeorum positae erant, quia Judaeorum tantum populo, lex per Moysen data est, gratia autem et veritas Evangelii, tam Gentmetretas binas vel ternas? Mysterium nobis maxime ista locutio commendat. Metra enim a mensura accepit nomen, sicut urnas vel amphoΜέτρον enim mensuras dicunt Graeci. Non enim dictum est, capientes metretas, aliae binas, aliae ternas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
NONDŨUE NITHORAMGA
sondumuenit hom. ut
fracgilitatemhumani¬
tatis exte assumptae. morien¬
dodemonstrem honrergo
nondumuenorat. id .ẽ. passio¬
nis. Quia faciendae enent uis¬
tute scommendanda erat di¬
uinitas dñi. Commendanda
enet humanitas dñi. Irupsa
compassione mostalitatis
Venit autem horx ut quid sibi
& matri commune esset osten¬
der&. cum eam moriturus incru¬
ce discipulo uirgini uirginem
commendauit : Huius ueroho¬
nre dñs incrucependens cõme¬
morans. dixit matri. Mulier
eccefilius tuus: Quasi dixiss&
Eccehoc quodde tesumpsi. mo¬
do ostenditur moriendo quid
est: Quaeta mennaturt. post¬
modum clarificandaerit in
resurrectionis gloria
DICIT MAT EREIUS MI¬
NISTRIS. QUOD CŨgUE
DIXERIT UOBIS FACITE
Cciebat materhumanita¬
temfilii sui. licethocmo¬
do uideretur negando quod
poscebat mater tamen scie¬
bat pietatemfilii. quod nega¬
renoluit quod petebatur
Fiducialiter mandauit minis¬
aquarum Grȩce aqua
rȩ sacrȩscientiam designat :

Expanded text:
Nondum venit hora mea. Nondum venit hora mea. Nondum venit hora, ut fragilitatem humanitatis ex te sumptae, moriendo demonstrem. Hora ergo nondum venerat, id est passionis, quia faciendae erant virtutes, commendanda erat divinitas Domini, commendanda erat humanitas Domini, in ipsa compassione mortalitatis. Venit autem hora, ut quid sibi t matri commune esset ostenderet, cum eam moriturus in cruce, discipulo virgini virginem commendavit. Hujus vero horae, Dominus in cruce pendens commemorans, dixit matri: Mulier, ecce filius tuus; quasi dixisset, ecce, hoc quod de te sumpsi modo ostenditur moriendo, quid est, quae tamen natura postmodum clarificanda erit in resurrectionis gloria. Dicit mater ejus ministris, quodcunque dixerit vobis facite. Sciebat mater humanitatem filii sui, licet hoc modo videretur negando, quod poscebat, mater tamen sciebat pietatem filii quod negare noluit, quod petebatur, fiducialiter mandavit minisaquarum, Graece ὕδωρ aqua rae sacrae scientiam designat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut uinomelior i peripsum mira¬
bilior dine facto. manifestare¬
turgloria latentis in homine
dĩ &credentium in eum fides
Aucta proficeret:. Quod simis¬
terium quaerimus apparen¬
te dño in carne. mi raculale¬
galis sensus suauitas paulatim
coepenat obcarnalem pharise¬
orum interp̃tationẽ a prisca
sua uistute deficere. Quimox
ea quae carnalia uidebantur
mandata. ad spiritalem con¬
ueftit doctrinam. Cunctamq
lit tenrelegalis superficiem
euangelica caelestis gnrtiae
uistute mutauit. quod est uinũ
fecis sedea qua DICIIMΑT
IHŨ AD EUM. UI NUNON
HABENT EIDICII EIIH̃S
QUIDMIHIETTIBI Ẽ MulieR
Veq enimmatrem suã in ho¬
nonrr& quinos iubet ho¬
nontre parentes. Aut sibi. eẽ:
matremnegar&. Quide ea
carnem sumpsit: Sed in eo quod
dicit quid mihiet tibi . ẽ. muliđ.
significat sediuinitate quami¬
rrculum eraet patrandũ. Non
principium temponrlit̃ acce¬
pisse dematre. sedae ternitatẽ
semperhabuis sede patre

Expanded text:
ut vino meliore, per ipsum miraut vino meliore, per ipsum mirabili ordine facto manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum aucta fides proficeret. Quod si mysterium quaerimus, apparente Domino in carne, meraca illa legalis sensus suavitas, paulatim coeperat, ob carnalem Pharisaeorum interpretationem a prisca sua virtute deficere, qui mox ea quae carnalia videbantur mandata ad spiritualem convertit doctrinam. Cunctamque litterae legalis superficiem in Evangelicam coelestis gratiae virtutem mutavit, quod est, vinum fecisse de aqua. Dicit mater Jesu ad eum, vinum non habent, et dicit ei Jesus, quid mihi et tibi est, mulier? Neque enim matrem suam inhonoraret, qui nos jubet honorare parentes, aut sibi esse matrem negaret, qui de ea carnem suscepit, sed in eo quod dicit: Quid mihi et tibi est, mulier, significat se divinitate, qua miraculum erat patrandum, non principium se temporaliter accepisse de matre. sed aeternitatem semper habuisse de Patre.
Abbreviated transcription (Latin):
Hab &ergos ponsa mecclesia
qua mredemit sanguine suo.
Verbum enimsponsus sponsa
carohumana. Et utrũq: unũ
filius dĩ. &idem filius hominis
factus .ẽ. caput ecclesiae et p¬
cessit dethalamo quasisponsis
Thalamusenimeius. uterus
uirginis fuit : Venitadnuptias
inchanagalileae. cestisacro¬
Zelus interp̃tatur. Calilea
transmignatio factã.
ETERAT MATERIHUTB
culum prouocet UOGATUS
ESTAUT EM IH̃S ETOIS¬
CIPULIEIUS AONUPIIAS
uod dñs uenitahupti
as excepta mystica
significatione confirmare uolu¬
it quodipsefecit: Sicenimipse
alio locoait. Quod ds̃ coniunxit.
homo non separ& primus nup¬
tiarum locus. iuda ea extitit . Ini
qua filius di homofieri et eccle¬
siam suicorporis acsanguinis par¬
ticipatione consecrare. susp̃s
pignore infide confirmare
dignatus ẽ. Seduocatis ad fidẽ
gentib usq ad fines orbis tenae
earundemnuptiarum uotiua
gaudia peruenerunt
GTDEPICIENTE UI NO
cumbente autemadnup¬
tias dño uinum defecit :

Expanded text:
habet ergo sponsam Ecclesiam, quam redemit sanguine suo, Verbum enim sponsus, sponsa caro humana, et utrumque unus Filius Dei, et idem filius hominis, factus est caput Ecclesiae, et processit de thalamo, quasi sponsus. Thalamus enim ejus uterus virginis fuit: Venit ad nuptias in Cana Galilaeae, certi Sacrazelus interpretatur, Galilaea transmigratio facta. Et erat mater Jesu culum provocet. Vocatus est autem Jesus, et discipuli ejus ad nuptias. Quod Dominus venit as, excepta mystica significatione confirmare voluit, quod ipse fecit. Sic enim ipse alio loco ait: quod Dominus conjunxit, homo non separet . Primus nuptiarum locus Judaea exstitit, in qua Filius Dei homo fieri, et Ecclesiam sui corporis ac sanguinis participatione consecrare, sui Spiritus pignore in fide confirmare dignatus est, sed vocatis ad fidem gentibus, usque ad fines orbis terrae, earumdem nuptiarum votiva gaudia pervenerunt. Et deficiente vino. Discumbente autem ad nuptias Domino vinum defecit,
Abbreviated transcription (Latin):
iussit sedari. Et facta est trenquil¬
ltasmagna. quando pax est uni¬
uersali ecclesiae reddita.
CONCORDIA
tatur nos a postolus. ut
nemini quicquam debe¬
amus sedut inuicem diligamus
Etquiatimor non est in carita¬
te estia men in debito. Inicre¬
pat dñstimentes. A postolos
dicens. Quid timi diestis modi¬
caefideie Acsidicat. Illꝑtime¬
ant qui debitore diabolo reti¬
nentur obnoxii. Uosquicum
ibãnctore estis. Non est ultrax
quod timeatis

Expanded text:
jussit sedari. Et facta est tranquiljussit sedari. Et facta est tranquillitas magna, quando pax est universali Ecclesiae reddita. CONCORDIA. Hortatur nos Apostolus, ut nemini quidquam debeamus, sed ut invicem diligamus, et quia timor non est in charitate, est tamen in debito. Increpat Dominus timentes Apostolos dicens: Quid timidi estis modicae fidei, ac si dicat: Illi timeant, qui debitore diabolo tenentur obnoxii, vos qui cum liberatore estis, non est ultra quod timeatis
Abbreviated transcription (Latin):
isrhel. Nobis tamen saepe naui¬
gantib: quasi interaequoris fre¬
mitus obdormit. Quando crebron¬
cente intermedios uistutũ ni sus
uel in mundorum sp̃ituum. uel
hominum prruorũ. uel ipsonñ¬
rum cogitationum impetu fidei
splendor obtenebrescit. sper
celsitudo contabescit. Amoris
flamma refrigescit Verum
interhuius mundi procellas. ad
illum necesse est gubernatorẽ
cumaomus: Illum sed uli excitem:
qui non seruiat sedimper& uen¬
tis: Mox tempestates compesca
refundet tranquillitatẽ. postuĩ
soluti s indulgebit: ALLEGORICE
Nauicula ecclesia catholicaest
Motus inmari. persecutio xp̃i¬
anorum quae primũ facta est
inmundo. Cuiuentus enat con¬
trrrius id est diabolus Tuncdñs
dormiebat. quandopersecutio¬
nes fierisinebat. qui suscitatur
illoclamore ecclesiae. De quo
psalmista ait : A finib: temre ad
teclamaui dumanxiar&ur cor
meum. Imperruit uentis & mar
quando persecutiones hominũ
Ad iabolo concitatus miseri cordit̃

Expanded text:
Israel, nobis tamen saepe naviIsrael, nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormivit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum vel hominum pravorum, vel ipse nostrarum cogitationum impetum, fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit, verum inter hujusmodi procellas ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum seduli excitemus, qui non serviat, sed imperet ventis, mox tempestates compescet, et refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit. Allegoricae. Navicula Ecclesia catholica est, motus in mari persecutio Christianorum, quae primum facta est in mundo, cui ventus erat contrarius, id est, diabolus. Tunc Dominus dormiebat, quando persecutiones fieri sinebat, qui suscitatur illo clamore Ecclesiae, de quo Psalmista ait: A finibus terrae ad te clamavi, dum anxiaretur cor meum. Imperavit ventis et mari, quando persecutiones hominum a diabolo concitatas misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
penruit uent is & mari. & facta
est tranquillitas magna inmari
Ventum quippe surgens incre¬
pauit . quia resurrectionecele¬
bnxta. diaboli superbiamstra¬
uit . dumpermostem destrux¬
it eum. Quihabebat mostis im¬
perium. Tempestatem aquȩ
cessare fecit. quia uesanam iu¬
daeorum rabiem quaecaput qua¬
tiensclamabat. si filius dĩ est
descendat nunc decruce. &cre¬
dimus ei. desepulchro resur¬
gendo labefecit. PORRO
HOMINESMIRATISUNT
DICENTES: QUALIS EST
HIC QUIAUENTIGTMA¬
RE OBOEDIUNTET
ondiscipuli sed nautȩ
&ceteriqui innauicu¬
la erent minrbantur.
Sinautem quis contentiose uo¬
luerit eos quiminbantur fu¬
isse discipulos. respondebimis
recte homines appellatos. qui
nec dumpotentiam nouenrN
saluatoris. MORALITER
Et nos quoq: singulicum signo
dominicae cruci simbut scłm
relinquere disponimus. Nauẽ
profecto cumihũ conscendimis:
stagnum trrns fr&are cona¬
mur Sed qui non dormitabit
Neq: dormiet custodienssemꝑ

Expanded text:
peravit ventis et mari, et facta peravit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna in mari. Ventum quippe surgens, increpavit, quia resurrectione celebrata, diaboli superbiam stravit, dum per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium. Tempestatem aquae, surgens cessare fecit, quia vesanam Judaeorum rabiem, quae caput quatiens clamaverat: Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credemus ei, de sepulcro resurgendo labefecit. Porro homines mirati sunt, dicentes: Qualis est hic, quia venti et mare obediunt ei. Non discipuli, sed nautae, caeteri qui in navicula erant, mirabantur, sin autem quis contentiose voluerit eos qui mirabantur fuisse discipulos, respondebimus recte homines appellatos, qui necdum potentiam noverant salvatoris. Moraliter. Et nos quoque singuli cum signo Dominicae crucis imbuti saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, stagnum transfretare conamur, sed qui non dormitavit neque dormiet custodiens semper
Abbreviated transcription (Latin):
hor significet. ETACCES¬
SERUNT. ELSUSCITA¬
UERUNTEUM DICENTES
ONE SALUANOS. PERIM
Iuscitant dñm discipuli. ne
eo dormiente fluctuum fe¬
ritate dispereant : Quia
cuius mostem uiderrnt. max¬
imis uotis resurrectionemq¬
rebant Nesidiutius ipse morte¬
carnis sopir&ur. eorum mens
spitali in perpetuũ moste perin&
ETDICITGIS QUIDTIOID
ESTIS MODICAE FIDEI
Penearguuntur qui p̃sente
xp̃otimebant. Cumutiq
quieiadher& perire non
possit Ergo confirmauit fi¬
dem. refudit tranquillitatem.
uentum cessare precepit: Non
aquilonem non africum. sedil¬
lum utiq uentum. Cuidictũ est
ab angelomichahele inepistola
TUNCSURGENS IM PE¬
RAUITUENTISEI MARI
Ix hoclo co intellegimus.
quod om̃s creaturre sen¬
tiant creatorem. Qui¬
bus enim increpatur . & impeni¬
tur. sentiunt imperantem. Non
errore hereticorum quiom¬
niaputant. animantia in sen¬
sibilia eẽ: sed maiestate condito¬
ris quaeapud nos insensibilia illi
sensibilia sunt. Tuncsurgens im¬

Expanded text:
hora significet. Et acceshora significet. Et accesserunt et suscitaverunt eum, dicentes: Domine, salva nos, perimus. Suscitant Dominum discipuli, ne eo dormiente fluctuum feritate dispereant, quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant. Ne si diutius ipse mortecarnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte periret. Et dicit eis: Quid timidi estis, modicae fidei. Bene arguuntur qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaereat perire non posset. Ergo confirmavit fidem, refudit tranquillitatem, ventum cessare praecepit, non Aquilonem, non Africum, sed illum utique ventum, cui dictum est ab angelo Michael in epistola . Tunc surgens, imperavit ventis et mari. Ex hoc loco intelligimus, quod omnes creaturae sentiant creatorem, quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem non errore haereticorum, qui omnia putant animantia insensibilia esse, sed majestate conditoris, quae apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Tunc surgens, im
Abbreviated transcription (Latin):
que quib: dñs ad est temptatio¬
num sa ecularium sȩpeprocella
uatur in apostolis. utaduestas
sine temptatione nem inẽ pos¬
se exhocuitae curriculo demi¬
gnrre. Quia exercitium fidei
temptatio est Sed quasiperui¬
giles nocte. gubernatorem
excitemus uerum dm̃
ERATAUTEM ILLIS
UENTUS CONTRARIUS
stus contrarius. diabolũ
significat: Motus. & fluc¬
tus
blasphemiae persequentium de¬
monicis excitate procellis. quib
non ipse turbatur sed discipulo¬
rum in becillitas concutitur
IPSE AUTẼ DORMIEBAT
iscipulis nauigantihus.
xp̃s obdormiuit. quia
calcantibus saeculũ fi¬
delibus futuriq regniquietẽ
animo meditantibus. Q uel se¬
cundo sp̃sscĩflatu uel proprii
remigio conatus infidosmun¬
di fastuscestatim post terga
iactantib. tempus subito do¬
minicae passionis aduenit.
Vnde bene marcus hoc immi¬
nentis noctis tempore gestum
fuisse perhibet. ut uerisolis oc¬
cubitum. Non sola dñidor mi¬
tio sed & ipse decedentis lucis

Expanded text:
que, quibus Dominus adest, tentatioque, quibus Dominus adest, tentationum saecularium saepe procella vatur in apostolis, ut advertas sine tentatione neminem posse ex hoc vitae curriculo demigrare, quia exercitium fidei, tentatio est, sed quasi pervigiles nocte gubernatorem excitemus verum Deum. Erat autem illis ventus contrarius. Ventus contrarius, diabolum significat, motus et fluctus blasphemiae persequentium, daemoniacis excitati procellis, quibus non ipse turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur. Ipse vero dormiebat. Discipulis navigantibus, Christus obdormivit, quia calcantibus saeculum fidelibus, futurique regni quietem animo meditantibus, et vel secundo Spiritus sancti flatu, vel proprii remigio conatus, infidos mundi fastus certatim post terga jactantibus, tempus subito Dominicae passionis advenit. Unde bene Marcus hoc, imminente noctis tempore, gestum fuisse perhibet, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis
Abbreviated transcription (Latin):
UICULAM. SECITISUNT
EUM DISCIPULAEIUS
I Nhac nauigatione dñ sutrã¬
q: unius eiusdemq: suae per¬
sonae natunm dignatur
uostendere dumis quiut ho¬
modormitinnaui. furorẽ ma¬
ris ut ds̃ uerbo cohercet. Porro
iuxta allegoriam maresiue
stagnum quod cumsuis trensire
desidenrt tenebrosus amaris¬
q saeculi priresentis accipitur
aestus. Nauicula autem quã
ascendunt. Nulla melius quam
dominicae passionis intellegit᷑
Arbor Cuius beneficio quique
fideles adiuti emensismundi
fluctib habitationem patriae
caelestis quasi s tabilitatẽ securi
litoris obtinent. Quod autẽ ipse
in unanauicula cum discipulis
saluator ascendit. a libi quidsi¬
nificetaperit. cum p̃nuntiato
suae passionis resurrectionisq
misterio. moxdicebat ad om̃
Siquis uult postme uenire. ab¬
neget semet ipsum et collateri¬
cemsuam & sequaturme
ETECCEMOTUS MAGNUS
FACTUS ESTINMARI IN
UT NAUICULA OPERINC¬
TUR FLUCTIBUS
eq enimquis quam pote¬
rat hunc mundum enaui¬
gare sin exp̃o : quando eosquo¬

Expanded text:
viculam, secuti sunt eum discipuli ejus. In hac navigatione Dominus utramque unius ejusdemque suae personae naturam dignatur ostendere, dum is qui ut homo dormit in navi, furorem maris, ut Deus, verbo coercet. Porro juxta allegoriam, mare sive stagnum, quod cum suis transire desiderat, tenebrosus amarusque saeculi praesentis accipitur aestus. Navicula autem quam ascendunt, nulla melius quam Dominicae passionis intelligitur arbor, cujus beneficio quique fideles adjuti, emensis mundi fluctibus, habitationem patriae coelestis, quasi stabilitatem securi littoris obtinent. Quod autem ipse in unam naviculam cum discipulis salvator ascendit, alibi quid significet aperit, cum praenunciato suae passionis resurrectionisque mysterio, mox dicebat ad omnes: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. Et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus. Neque enim quisquam poterat hunc mundum enavigare sine Christo, quando eos quo
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo docet non exemplo. qui
suamreprobam facit. eẽ docn¬
befuerunt Sub nubedicit illa
quae eos prrecedebat columna
quae figunliter xp̃m significa¬
bat Nobi senim xp̃s columna ẽ
quia rectus & firmus & fulciens
infirmitatem nostnrm Per
noctemlucens. perdiem non
lucens. Vt quiñ uident uide an
& quiuident caecifiant
STOM NES MARETRAU¬
STERUNT ETOM NESIU
MOYSENBAPTITATISUE
IN NUBEGTINMAN
Hubet in marerubrumbap¬
tismus utiq: xp̃i sangui¬
ne consecnatus. Hostes
qui sequentes a tergomori¬
untur. peccatoo prreterita
signantur. Moyses quide
aegrpto populũ dñilibenruit.
Imanducauit Mannaau¬
temtrpus ẽ. escae sp̃italis. quae
in resurrectione dñi ueritas fac¬
taest in eucharistiae mysteriũ
ste estet panis angelorũ quẽ¬

Expanded text:
verbo docet, non exemplo, qui verbo docet, non exemplo, qui suam reprobam facit esse doctrines sub nube fuerunt. Sub nube dicit, illa quae eos praecedebat columna, quae figuraliter Christum significabat. Nobis enim Christus columna est, quia rectus et firmus, et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . Et omnes in mare transierunt, et omnes in Moysen baptizati sunt, in nube et in mari. Ruber in mari Rubro. Baptismus utique Christi sanguine consecratus, hostes, qui sequentur a tergo, moriuntur, peccata praeterita signantur. Moses qui de Aegypto populum Dei liberavit, manducavit. Manna autem typus est escae spiritalis, quae in resurrectione Domini veritas facta est, in Eucharistiae mysterium. Iste est et panis angeloru
Abbreviated transcription (Latin):
RANS. SEDCASTIGOCOR¬
PUS MEUM ETINSERUI¬
TUTEMREDIGO. NEPOR
SEREPROBUSEFFICIAR
poninuacuum curro. aut
incestum aerem uerbero
uel fingo cestamen. sed casti¬
gocorpus meum & in seruitutem
redigo perabstinentiam & as¬
flictĩonematq: labores. sicut alibi
Ait Inue iunus multis. Inuigilis
ini fame &sit. infrigore et nudi¬
tate lni laborib: Inicarerib: &c&̃r:
Nefostecum aliis prredicauerim
ipsere prob: efficiar. Non facien¬
do quoddico : Aliter: Ego siccur¬
ro non qua si in incestum Inmun¬
dialicur su siunus prior accesseris.
lnicas sumperueniunt qui sequunt᷑
Ecterum in spitalicursu. cesti
sumus quod omnes accipiunt. qui
usq: infinem conlata adõdona
custodiunt. & qui propt̃ huma¬
num fauoremprredicat. cestus ẽe
demerrede ñ potest: Nonquasi
aeremuerbenens &cetem
Id est nonstudiouanitatis aliquo
ago sed xp̃ocordisintentione
& corporis mostificatione deser¬
VIO Neipse reprobus efficiar
Reprob efficitur qui tantum

Expanded text:
sed castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte se reprobus efficiar, etc. Non in vacuum curro, aut incertum aerem verbero, vel fingo certamen, sed castigo corpus meum, et in servitutem redigo per abstinentiam et afflictionem atque labores, sicut alibi ait: In jejuniis multis, in vigiliis, in fame et siti, in frigore et nuditate, in laboribus, in carceribus, etc. Ne forte cum aliis praedicaverim ipse reprobus efficiar, non faciendo quod dico . Aliter. Ego sic curro, non quasi in incertum. In mundiali cursu si unus prior accesserit, incassum veniunt qui sequuntur. Caeterum in spiritali cursu, certi sumus, quod omnes accipiunt qui usque in finem, collata a Deo dona custodiunt, et qui propter humanum favorem praedicat, certus esse de mercede non potest. Non quasi aerem verberans, etc. Id est, non studio vanitatis aliquid ago, sed Christo, cordis intentione et corporis mortificatione deservio. Ne ipse reprobus efficiar. Reprobus efficitur, qui tantum
Abbreviated transcription (Latin):
stabulumecclesiae detulit & sta¬
bulario procun Nr̃ et diligen¬
tia uelipsipaulo uelomni quiec¬
clesiae prre est. duos denarios
noui a cue teris testamentiad
Nñre cunre concessit expensas
Huncergo proximum sidiliga¬
mus om̃nemlegemet uniuer¬
samandata in ip̃sius amore cõ¬
plemus Finis enimlegis . xp̃s.
adiustitiam omnicredenti
Nec fieriullo pacto potest. ut
quiex toto corde & extotis
uiscerib suis diligit xp̃m facial
aliquid quod non placet xp̃o
Illumenim qui diligit. Nonso¬
lum non occidit quod prohibet
lex sed nec inscitur frxtrisuo
quiaita delectatur ille quem di¬
ligit Et non solum non facit
adulterium sed nec mulierẽ
respicit ad concupiscendum.
futuro cogitet. quietiam sua
omnia qua e cumq: hab& reli¬
quem diligit falso testimonio
proditumo Necessari& autem
quidiligit xp̃m. diligit & proxi¬
mumsuum. Hoc enim solo indicio
xp̃i. eẽ discipulus designatur.
si caritatem cum proximis habe¬

Expanded text:
stabulum Ecclesiae detulit, et stastabulum Ecclesiae detulit, et stabulario pro cura nostra, et diligentia, vel ipsi Paulo, vel omni qui Ecclesiae praeest, duos denarios. Novi ac Veteris Testamenti, ad nostrae curae concessit expensas. Hunc ergo proximum si diligamus, omnem legem et universa mandata in ipsius amore complemus. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti, nec fieri ullo pacto potest, ut qui ex toto corde et ex totis viribus suis diligit Christum, faciat aliquid quod non placeat Christo. Illum enim qui diligit, non solum non occidit, quod prohibet lex, sed nec irascitur fratri suo, quia ita delectatur in illo quem diligit, et non adulterium, sed nec mulierem respicit ad concupiscendum: futuro cogitet, qui etiam sua omnia quaecunque habet relinquem diligit falso testimonio proditum? necessario autem qui diligit Christum, diligit et proximum suum: hoc enim solo indicio Christi esse discipulus designatur, si charitatem cum proximis habe
Abbreviated transcription (Latin):
lum nonopentur : Et ideo
plenitudo legis est dilectio
Pone enimper singula man¬
data legis dilectionem. &uide
quam facile cuncta complentur
Num quid quidiligit proximũ
occidere eum potest: Cestum
ẽ quia nemoquem diligit int̃¬
ficiat. Estergo dilectio ꝑqua
impleatur mandatum quod p̃¬
ultenrbis. Et iterũ num quid
qui proximum diligit inuxorẽ
eius adulteriũ committit cnũ
quamprofecto. Siergo diligas
adulterium committas. Simi¬
liter & quidiligit proximum.
quae eius sunt non funtur¬
Et quidiligit proximũ. falsũ
aduersus cum testimoniũ non
dicit. Similiter etceteraman¬
data legis sisit ergo proximũ
dilectio absq: aliquolabore
seruantur. Puto tamenet in
hoc uoluit apłs aliquid conpen¬
sius dicere. Nam sidiligentius
requirasquisit proximus Nr̃.
disces in euangeł illum. eẽ . prox¬
imum nr̃m. qui uenit et iacen¬
tes nosuulnentosalatronib:
& nudatos ad aemonib: ium̃to
corporis sui superposuit . & ad

Expanded text:
lum non operatur, et ideo lum non operatur, et ideo plenitudo legis est dilectio. Pone enim per singula mandata legis dilectionem, et vide quam facile cuncta cNunquid qui diligit proximum occidere eum potest? certum est quia nemo quem diligit interficiat: est ergo dilectio per quam impleatur mandatum quo prs. Et iterum, nunquid qui proximum suum diligit, in uxorem ejus adulterium committit? Non profecto: si ergo diligas adulterium committes. Similiter et qui diligit proximum, quae ejus sunt non fur diligit proximum, falsum adversum eum testimonium non dicit: similiter et caetera mandata, si sit erga proximum dilectio, absque aliservantur. Puto tamen, quod in hoc voluit Apostolus aliquid compendiosius dicere. Nam si diligentius requiras, qui sit proximus noster, disces in Evangelio illum esse proximum nostrum, qui venit et jacentes nos vulneratos a latronibus, et nudatos a daemonibus, jumento corporis sui superposuit, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
uoddicit. Nemini quic¬
quam debeatis : cestũ
estad peccatum refer¬
ri. Dẽbitum enimpeccatum. eẽ.
in multis & frequenter osten¬
dimus: Vultergo paulus pec¬
cati quidemomnedebitum
solui. Necremanere omnino
Apud nos debitum peccati. per¬
manere tamen. & num quam
cessare a nobis debitum carita¬
tis. Hoc enimetcotidie solue¬
re. & semper debere expedit
nobis. Deniq quantȩ uistutis
sit caritas : In consequentibus
exponit QuIENIMINqur
DILIGIT PROxIMuo Ic¬
GEM IM PLEUIT. MAM
NONADULTERABIS NON
OCCIDES. NONPURTUM
FACIES. NONFAL.SUM
TESTI MONIUM DICOS
NONCONCUPISCES EI
ST QUODESTALIUOMAX¬
DATUM. IN HOCUERBO
RESTAURATUR. DILI¬
GES PROXIMUM TUUM
Etadultimum nrtionem
Utantihuius bonibreui¬
ter colligens. ait
DILECTIO PROXIMEM ALU
NONOPERATUR PLENU¬
DOERGOLEGIS . Ẽ DILECTO
Cuprdixeret quia quidili¬
git proximum legemim¬
pleuit & quia difficile uidebat᷑
quomodo possit qui somnẽ legẽ
inuno complere sermone
plenissimam reddit rationẽ
dicens: Dilectio proximi. ma¬

Expanded text:
Quod dicit nemini quidquam debeatis, certum est ad peccatum referre. Debitum enim peccatum esse, in multis, et frequenter ostendimus. Vult ergo Paulus peccati quidem omne debitum solvi nec remanere omnino apud nos debitum peccati. Permanere tamen et nunquam cessare a nobis debitum charitatis, hoc enim, et quotidie solvere, et semper debere expedit nobis. Denique quantae virtutis sit charitas, in consequentibus exponit. Qui enim, inquit, diligit proximum legem implevit. Nam non adulterabis. Non occides. Non furtum facies. Non falsum testimonium dices. Non concupisces, et si quod est aliud mandatum in hoc verbo restauratur. Diliges proximum tuum Et ad ultimam rationem tanti hujus boni, breviter colligens ait. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo ergo legis est dilectio. Supra dixerat, quia qui diligit proximum legem implevit, et quia difficile videbatur, quomodo possit quis omnem legem in uno complere sermone, plenissimam reddit rationem dicens: Dilectio proximi ma
Abbreviated transcription (Latin):
LORUM HOM INI PATRI¬
FAMILIAS. QUIEXIIIPR¬
MOMANE CONDUCERE
OPERARIOS INUINE AMO
uis uero patris familias
similitudinem rectius
tenet. quam conditor
nr qui regit quos con¬
didit. &electos suos sic in hoc
mundo possidet quasi subiectos

Expanded text:
lorum homini patrifamilias qui exiit primo mane conducere operarios in vineam uis vero patris familias similitudinem rectius tenet, quam conditor noster, qui regit quos condidit et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi subjectos
Abbreviated transcription (Latin):
lumis rahel quamdiu in
desesto fuerunt. sequebatur eos
petra peromne itereorum.
Vnde populo etomni substan¬
tiae eius fluenta sufficerent:
donec ueniente s intenm moab
puteum sibi foderentaquarũ
Quod auteminsequent̃ dicit:
sed non in plurib eorũ bene¬
placitum est dõ. hunchabet
sensum Ne quissibi aut inbap¬
tis moconfidat. Aut in esca sp̃itali
uel potusp̃itali. sedsiquis aut bap¬
tismum uiolauerit. Aut post ꝑ¬
ceptionem cibi cae lestis male
uixerit. contritiones quas filii
isnrhel prresentiafflictione ꝑ.¬
pessi sunt. illegnruius infuturo
qui ma ionrbeneficia neglexeris
sustinebit. Quare dixit decon¬
sequenti eospetrrbibere aquã :
quia xp̃s quemhaec figunrbat
postea uenturus enrt¬

Expanded text:
lum Israel, quandiu in deserto fuerunt, sequebatur eos petra, per omne iter eorum, unde populo et omni substantiae ejus fluenta sufficerent, donec venientes in terram Moab, puteum sibi foderent aquarum. Quod autem in sequenti dicit, sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo, hunc habet sensum. Ne quis sibi aut in baptismo confidat, aut in esca spiritali vel potu spiritali. Sed si quis aut baptismum violaverit, aut post perceptionem cibi coelestis male vixerit, contritiones quas filii Israel praesenti afflictione perpessi sunt, ille gravius in futuro, qui majora beneficia neglexerit, sustinebit. Quare dixit, de consequenti eos petra bibere aquam, quia Christus quem haec figurabant, postea venturus er
Abbreviated transcription (Latin):
N Ncstaducursum iustitiae
uel fidei conpanruit: Quia
quomodo illiccumomnes intrr
stadium cunaent. Nonnisi qui
benecucurrerit dignus p̃mio
iudicatur ita & hicquamuis in¬
trafide imetas cuncticredentts
contineantur. solitam̃ qͥ uste
uixerunt prremium caeleste
quod grece dicitur brruiũ per¬
cipint. Et quiainter eos qui
instadio currunt unum accipi¬
entem palmam significat idest
illum qui fidem rectamtenue¬
rit & prrecepta seruauerit.
currere: ut caelestia pnremia
mereamur conpnrehendere:
OMNSENIM QUIINAGO¬
NECONTENDIT. ABOMO¬
NIBUSSEABSTINET
Agon grȩce latinecestam̃
dicitur. Ergo omnisago¬
nista idest cestator quiad
accipiendum contendit brauiũ.
ab omnib seabstinet : Idestabom¬
nib: escis quaecursumeius inpe¬
dire consuerunt. ETILLi
QUIDEM UT CORRUPTIB¬
TEM CORONA ACCIPTANT
NOSAUTE INCORRUPTA
ulam dequa psalmista ait
Scutobonae uoluntatis tuae.
coronastinos Coronaenim.
uictoria interp̃tatur Cratias
agamusdõ & de p̃cemur illum.

Expanded text:
 stadii cursum, justitiae vel fidei comparavit: quia quomodo illic cum omnes intra stadium currunt, non nisi qui bene cucjudicatur, ita et hic, quamvis intra fidei metas cuncti credentes contineantur, soli tamen qui juste vixerint praemium coeleste, quod Graece dicitur βραβεῖον, percipiunt, et quia inter eos, qui in stadio currunt, unum accipientem palmam significat, id est, ille qui fidem rectam tenuerit, et praecepta servaverit. currere, ut coelestia praemia mereamur comprehendere. Omnis autem qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet. Ἀγών Graece, Latine certamen dicitur. Ergo omnis ἀγωνιστής, id est, certator, qui ad capiendum contendit bravium, ab omnibus se abstinet, id est, ab omnibus escis, quae cursum ejus impedire consueverunt. Et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam. Illam de qua Psalmista ait: Scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos , corona enim victoria interpretatur. Gratias agamus Deo, et deprecemur illum,
Abbreviated transcription (Latin):
CIDENTEUENIENT. ET
RECUMBENT CŨABRA¬
HAM ETISAACETIA COB
INREGNOCAELORUM
uia ds̃ ab rrham caelicon¬
ditor paterxp̃iest. Id¬
Aciro inregnocaelorũ
est & abrrham. cum quo accubi¬
tunce sunt nationes quaecre¬
diderunt in xp̃mfiliũ creatoris
Et ille pariter sensu simpletur
dequosupra diximus. Incentu¬
rionis fide gentium fieriprxe¬
rogatiuam. dumadilliuscre¬
dulitatem deoriente & occi¬
dente credituri populi comme¬

Expanded text:
idente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob, in regno coelorum. Quia Deus Abraham coeli conditor, Pater Christi est, idcirco in regno coelorum est et Abraham, cum quo accubiturae sunt nationes, quae crediderint in Christum Filium Creatoris. Et ille pariter sensus impletur, de quo supra diximus, in centurionis fide gentium fieri praerogativam: dum ad illius credulitatem de Oriente et Occidente credituri populi comme
Abbreviated transcription (Latin):
malum Inbo noautẽ uincit
malum. Quiacceptis malis
restituit bona. Illedicitur
uicisse alterum. quieũ ad sua¬
duxerit pastem. sicut her&icũ
uel paganum Siergote fece¬
rit sibiuice mreddere illete
uicit sibisimilem faciendo Si
Autem perpatientiam tuam
feceri seum cessare ab iniuria
tuuicisti eum¬

Expanded text:
malum. In bono autem vincit malum. In bono autem vincit malum, qui acceptis malis, restituit bona. Ille dicitur vicisse alterum, qui eum ad suaduxerit partem, sicut haereticum vel paganum. Si ergo te fecerit sibi vicem reddere, ille te vicit sibi similem faciendo. Si autem per patientiam tuam feceris eum cessare ab injuria, tu vicisti eum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse enim congerit capiti suo
Videamus Nefoste dignius ali¬
quid mandatihuius contineat
intellectus. Dicit e nĩhiere¬
mias ad peccatricem filiam ba¬
brlonis habes carbonesignis
sede super eos hierunt tibi ad
adiutorium postassi sergo eho
isti carbo ne signis qui congre¬
gantur supercaput in imici
adadiutorium ipsius congra¬
gantur potestenim fieri
animus ferus & barbarus i¬
micisisentiat beneficium ur̃m
sibumanitatem si affectum
pietatemuideat. conpunctio¬
nem cordis capiat commissip¬
nitudinem geret. & exhoc
ignis in eo quidam succendatur
qui eum procoromissi consci¬
entia torqueat etadunrt. &¬
istierunt carbone s ignis qui
supercaput eius et nostromi¬
sericordiae et pietatis opere
congregantur. Caput uero
principale cordis appellatur
Etmerito caput dicitur cũ
intellectu etprudentiamem¬
brr reguntur uniuersa
NOLIUINCIAMAL .O SEO
UINCEINBONOM ALŨ
Ncituramalo. quima¬
lis prouocatus reddit

Expanded text:
ipse ignem congerit capiti suo ipse ignem congerit capiti suo Videamus ne forte dignius aliquid mandati hujus contineat intellectus. Dicit enim Hieremias ad peccatricem filiam Babylonis: Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorium. Fortassis ergo, et isti carbones ignis qui congregantur super caput inimici, ad adjutorium ipsius congregantur. Potest enim fieri, ut amens, ferus, et barbarus inimicus, si sentiat beneficium nostrum, si humanitatem, si affectum, si pietatem videat, conpunctionem cordis capiat, commissi poenitudinem gerat. Et ex hoc, ignis in eo quidam succendatur, qui eum procommissi conscientia torqueat et adurat. Et isti erunt carbones ignis, qui super caput ejus ex nostro misericordiae et pietatis opere congregantur. Caput vero, principale cordis appellatur, et merito caput dicitur. Cujus intellectu et prudentia membra reguntur universa. Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Vincitur a malo, qui malis provocatus reddit
Abbreviated transcription (Latin):
sos uindicemus. Non est mag¬
num. Verbi causa si aut pal¬
mam propalma . Aut sexum
proxaxo red damus. Siuero
reseruemus eauindicta e dĩ.
locumdamus ince . quia ds̃ iniu¬
dicio multo grruiores quã nos
inferre possumus exiget poe¬
nas Aut fugiendodam: locũ
irȩ aut permittendo nocere
SCRIPIUM ESTENIM
quasimeam dicit dñs.
Non quasiuñ miniuria
uindicabo. Dicitenim
propheta quiuos tangit. tãqua¬
quitangat pupillamoculiipsiis
Facientib bona ser&ri¬
buere promittit. Sed
Asie surierit in imicus tuus
cybaillum Sisitit potũ da illi
Vt cum siintellexerit carbo¬
nes ꝑtuam debitam misericor¬
diam congregari. excutiat
eos. idest conuestatur. & dili¬
gatte quemhabuerat aliquan¬
doperosum. Ceterum non ẽ
misericordia. sedcrudelitas:
siideo hoc facis ut illialiquidpe¬
cepit dicens. Orate proper¬
sequentib: & calumniantibus
uobis Cibando eniminimicũ
& potando eum. ad pacemre¬
conciliamus nobis eum. Quod
suille inmalitia persteterit.

Expanded text:
sos vindicemus, non est magsos vindicemus, non est magnum verbi causa, si aut, palmam pro palma, aut saxum pro saxo reddamus. Si vero reservemus ea vindictae Dei, locum damus irae, quia Deus in judicio multo graviores quam nos inferre possumus exiget poenas. Aut fugiendo damus locum irae, aut permittendo nocere. Scriptum est enim: quasi meam, dicit Dominus, non quasi vestram injuriam vindicabo, dicit enim Propheta: Qui vos tangit, tamquaqui tangit pupillam oculi ipsius. Facienti bona, retribuere promittit. Sed et si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. Ut cum sibi intellexerit carbones per tuam indebitam misericordiam congregari, excutiat eos, id est, convertatur et diligat te, quem habuerat aliquando perosum. Caeterum non est misericordia sed crudelitas: si ideo hoc facis ut illi aliquid peaecepit dicens: Orate pro persequentibus et calumniantibus vos. Cibando enim inimicum et potando eum, ad pacem reconciliamus nobiscum. Quod si ille in malitia praestiterit,
Abbreviated transcription (Latin):
HOMINIB PACẼHABENTES
Npostolus nenos al¬
terius animus si foste in pa¬
catus euenerit abonopa¬
Acis inpedire uide r&ur.
modenantissimum dedit prȩ¬
ceptum. Vt interim nr̃ anim:
semper sit parctus ad pacem
& discordiae culpa : Non penes
nos sed poenes alterum const&
Ide oergobeneaddit quodex
uobis est hocest quod p̃posito
ur̃o et fidei unae conuenit
pacemhabe tote. & dicite
Cum his quiodenent pacem.e¬
ram pacificus NONUOS¬
METIPSOS DEFENDEN¬
CUM IRE¬
i quise metipsos nonuin
dicant. Quomodoirȩ lo¬
cumdent: Dupliciter mihi
uidetur intellegi. Namethoc
runt aut conuitio conuitium
nonreddunt Irȩillius qui fecit
Iniuriam pertraen seundi. &
eua nescendilocum dederunt
Non enimita rebidus inuenitur.
ut siuicem non recipiat iterũ
saeuiat sed quasi diffuso acdi¬
gesto furore mite ser Estaut̃¬
& hocmodo Irȩlocum dare
Quienimpeccant thesauri¬
tant sibiinamindie ir ae quan¬
doreddet ds̃ unicuiq: secundũ
oper sua. Siergo nos met ip¬

Expanded text:
hominibus pacem habentes. hominibus pacem habentes. Apostolus, ne nos alterius animus, si forte impacatus evenerit, a bono pacis impedire videretur, moderantissimum dedit praeceptum, ut interim noster animus, semper sit paratus ad pacem, et discordiae culpa non penes nos, sed penes alterum constet. Ideo ergo bene addit: Quod ex vobis est, hoc est, quod proposito vestro, et fidei vestrae convenit. pacem habetote, et dicite: Cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Non vosmetipsos defendencum irHi qui seipsos non dicant, quomodo irae locum dent, dupliciter mihi videtur intelligi. Nam et hocrunt, aut convicio convicium non reddunt, irae illius qui fecit injuriam, pertranseundi et evanescendi locum dederunt. Nemo enim ita rabidus invenitur, ut si vicem non recipiat iterum saeviat, sed quasi effuso ac digesto furore mitescit. Est autem et hoc modo irae locum dare. Qui enim peccant, thesaurizant sibi iram in die irae, quando reddet Deus unicuique secundum opera sua; si ergo nosmetip
Abbreviated transcription (Latin):
&id eo respiciendum semper est
ad eum quidixit Mihiuindiea
mana sapientia est. siqua e ram:
uicem reddere inimicis. Stul¬
titia est in hoc saeculo. siper¬
cutientie taliammaxillam p̃be¬
amus Quod sitantae patien¬
tiae ethumilitatis fuerimus
Non solum a pud dm̃ sed etia
apud homines poterimus
probabiles apparere
PROUIDENTESBONA
NONTANTUM CORAM
DÕ SEDETIAM CORAO
onrm hominib: prouid&
quis bona. Nonut pla¬
Aceat singulorum uel
uitiis uel morib. Alio quincon¬
trrriumerit quodidem dixit
a postolus Egosihominibus
placere uellem . xp̃iseruus non
essem Sed quiuitae suae morũ
& actuumitatenet librarmut
non possit abullo homine rep̃¬
hendi. istebona cormomnib:
hominib: prouidet Neque
dixit apostolus. Vt omnibus
placeamus. sedut prouideam:
bona conm hominib: hoc est
Agamus nos bona conem homi¬
nib siue illis placeant quȩ bona
sunt si ue non placeant
SIPTERIPOTEST QuOD
EXUOBIS .Ẽ CUOMNBUS

Expanded text:
et ideo respiciendum semper est et ideo respiciendum semper est ad eum qui dixit: Mihi vindicta et mana sapientia est, si quaeramus vicem reddere inimicis, stultitia est in hoc saeculo, si percutienti et aliam maxillam praebeamus. Quod si tantae patientiae et humilitatis fuerimus, non solum apud Deum, sed etiam apud homines, poterimus probabiles apparere. Providentes bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus providet quis bona, non ut placeat singulorum vel vitiis, vel moribus, alioquin contrarium erit quod idem dixit Apostolus: Ego si hominibus placere vellem, Christi servus non essem , sed qui vitae suae morum et actuum ita tenet libram, ut non possit ab ullo homine reprehendi, iste bona coram omnibus hominibus providet. Neque enim dixit Apostolus, ut omnibus placeamus, sed ut provideamus bona coram omnibus, hoc est, agamus nos bona coram omnibus, sive illis placeant quae bona sunt, sive non placeant. Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
NOLITE ESSE PRUOENTES
APUO UOSME TIPS OS
sibi ipse prudens. eẽ . ui¬
detur. hiccum arro¬
gantia stultus .ẽ. Nec potest ue¬
nrm sapientiam dĩscire. qui su¬
amstultitiam quasi sapientiã
colit Deniq: in superiorib fu¬
isse incredulitatis causã iudȩis.
Ipsepaulus edocuit dicens. De
eis quiignonentesiustitiam dĩ.¬
& suam quaerentes statuere
iustitia edĩ non sunt subiect: Sic
ergo qui apud semet ipsum sapi¬
ens est Non potest eẽ sapiens
Apuddm̃ Nolite in humana
sapientia gloriari sed stultiestote
saeculo ut sitis dño sapientes
sicut scriptum est. Beatus ho¬
moquemtu erudieris dñe. &
delegetua docueris eum
NULLI MALUM PRO
MALOREDOENTES¬
imalum inferre pecca¬
reest redderemalũ
iustum non est sed simi¬
leest peccatum. aut ut ego ar¬
bitror etiam gnruius Nam
ille quimalum prior intulit :
forsitan non sensit malum ẽẽ :¬
quod facer&. Qui autem red¬
dit malum eo ipso quod adulcis¬
cendum motus est. confessus
est sensissemalum. eẽ qđ red dil.

Expanded text:
Nolite esse prudentes apud vosmetipsos. Qui sibi ipsi prudens esse videtur, hic cum arrogantia stultus est. Nec potest veram sapientiam Dei scire, qui suam stultitiam, quasi sapientiam, colit. Denique in superioribus hanc fuisse incredulitatis causam Judaeis, ipse Paulus edocuit, dicens de eis: Quia ignorantes Dei justitiam et suam quaerentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Sic ergo, qui apud semetipsum sapiens est, non potest esse sapiens apud Deum. Nolite in humana sapientia gloriari, sed stulti estote saeculo, ut sitis Domino sapientes, sicut scriptum est: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Nulli malum pro malo reddentes. Si malum inferre, peccare est, reddere malum justum non est, sed simile peccatum est, aut, ut ego arbitror, etiam gravius. Nam ille qui malum prior intulit, forsitan non sensit malum esse quod faceret. Qui autem reddit malum, eo ipso, quo ad ulciscendum motus est, confessus est sensisse malum esse quod reddit,
Abbreviated transcription (Latin):
Inquos ante regnauit ds̃
Eicientur intenebrxs ex¬
teriores Tenebrre semper
interioressunt. Non exterioro
lit lumen relinquit. Id ciro ex¬
terios tenebrre nominatȩ sunt
Ibierit fletus etstridordentiũ
Si fletuso culorum est etstridor
dentium. ossademonstrat
Venxestergo corporum. &
corundem membrorum quȩ
cecidenant resurrectio

Expanded text:
in quos ante regnavit Deus, ejicientur in tenebras exteriores. Tenebrae semper interiores sunt, non exterioreslit lumen relinquit. Idcirco exteriores tenebrae nominatae sunt, ibi erit fletus et stridor dentium, si fletus oculorum est, et stridor dentium ossa demonstrat. Vera est ergo corporum et eorumdem membrorum, quae ceciderant resurrectio.
Abbreviated transcription (Latin):
sua. facienselemosinas multas
plebi & deprecans dm̃ semper
AUDIENS AUTEMIH̃S
MIRATUS EST
rrtus ẽ. quod uidit cen¬
turionem suam intelle¬
geremaiestatem. Sed quis in il¬
lo fecenat ipsam fidem uel intel¬
legentiam nisiipse qui eã mirr¬
bature Quod sietalius eam fecis¬
set. quid miro r&ur qui prȩsci¬
useraete Notandumergo quia
quod miratur dñs nobis minendũ
.eẽ significat. Quib: adhucopus
est sic minari. Omne senim tales
motus cum de dõ dicuntur. Non
perturbati animi signa sunt.
sed docentis magistri
ETCONUERSUSSEQUEN¬
IIBUS SETURBIS DIXIT.
AMEN DICOUOBIS. NONIN¬
UENITANTÃ FIDEINISNT̃.
onde omnib: r&ro pa¬
triarchis et prophetis:
sed de p̃senti s a eui loquit᷑
hominib Quib ideocenturio¬
nis
fides ante festur. quia illilegis
prophetarumq: monitis edocq
hic autẽ neminedocente credidĩs¬

Expanded text:
sua, faciens eleemosynas multas sua, faciens eleemosynas multas plebi et deprecans Deum semper . Audiens autem Jesus miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat. Notandum ergo quia quod miratur Dominus nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est, sic moneri, omnes enim tales motus cum de Deo dicuntur non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et conversus sequentibus se turbis dixit: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. Non de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus, quibus ideo centurionis fides antefertur. Quia illi leges Prophetarumque monitis edocti, hic autem, nemine docente