comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fieri uolentem etiam ipsum diim
uituperare paratus es Redi ergo
retro sactana. pacqr enuimn sapis
quae di sunt. sed quae sunt hominũ:
Atq utinam hoc sicut petrus audire
dignus fuisses. atq id quod in dõ
sensu infirmo reprehendis. postea
predicasses: quem ad modum ille glo¬
rioso preconio postea gentibus annun¬
tiabat. quod ei primo cum dñs uellet
fieri displicebat: Quam obrem si iam
tandem intelligit humana duritia.
atq in rebus rectis uoluntas praua
atq per uersa. plurimum inter. ẽe.
utrum aliquid humana cupiditate
uel temeritate ad mittatur. andĩ
pareatur imperio. qui nouit quid.
quando. quibus permittat. aut
iubeat quid cuiq facere. patiq con¬
ueniat: Nec bella ꝑ moysen gesta
miretur aut horreat. quia et in illis
diuina secutus imperia. non seiuens
sed obediens fuit: Nec ds̃ cũ iube¬
bat ista seuiebat. sed digna dignis
recribuebat. dignosq terrebat : Quid
enim culpatur inbello. An quia

Expanded text:
fieri uolentem etiam ipsum deum fieri uolentem etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorioso praeconio postea gentibus adnuntiabat, quod ei primo, cum dominus uellet fieri, displicebat. Quamobrem si iam tandem intellegit humana duritia atque in rebus rectis uoluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec deus, cum iubebat ista, saeuiebat, sed digna dignis retribuebat dignosque terrebat. quid enim culpatur in bello? an quia
Abbreviated transcription (Latin):
entia iure laudetur ÷ lantum inter¬
est in ordine Naturali quid aquo
agatur: & sub quo quisq agat :
Abraham si filium sponte immolaret.
quid Nisi horribilis et insanus.
Dõ autem iubente. quid Nisi deuotus
ipsa ueritas clamat: ut eius uoce de¬
territus faustus. cum in ipsum abrahã
quid diceret unguibus etdentibus
querens usq ad calumpniosum men¬
datium perueniret: hoc tamen
reprehendere non auderet: Nisi
forte non ei uentret inmentẽ faccũ
ita nobile: ut et non lectum Necque¬
situm animo occurreret: Ut deniq
tot linguis cantatum. toc locis pictũ.
& aures et & culos dissimulantes
feriret: Qua propter si in occidendo
filio spontaneus motus execrebilis.
dõ autẽ iubente obsecundans famu¬
latus. Non solum inculpabilis. uerũ
etiam laudabilis inuenitur. Quid
moysen fauste reprehendis. qđ expo¬
liarit aegiptios.: Si te irritat uelui
humana facientis improbitas. diuina
terreat iubentis auctoritas ⁊ Antalia

Expanded text:
entia iure laudetur. tantum interentia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, deo autem iubente, quid, nisi fidelis ipsa ueritas clamat, ut eius uoce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham, quid diceret, unguibus et dentibus quaerens usque ad calumniosum mendacium perueniret, hoc tamen reprehendere non auderet, nisi forte non ei ueniret in mentem factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures et oculos dissimulantes feriret. quapropter si in occidendo filio spontaneus motus execrabilis, deo autem iubente obsecundans famulatus non solum inculpabilis, uerum etiam laudabilis inuenitur: quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod expoliarit Aegyptios? si te inritat uelut humana facientis inprobitas, diuina terreat iubentis auctoritas. an talia
Abbreviated transcription (Latin):
rebus terraenis quibus etiam ritu
sacrilego inin uiriam creatoris ute¬
bantur. priuari meruer̃ : quod
camen si moyses sua sponte iussis¬
set. aut hoc hebrȩi sua sponte
fecissent : ꝓfecto peccassent: Quam¬
quam illi Nonquidem hoc facien¬
do quoduel usserat uel per miserat
ds̃. sed tamen talia fortasse cupien¬
do peccarent: Quod autem hoc facere
diuina dispensatione per missi sunt.
illius iudicio iusto bonoq permissi
sunt: qui nouit et poenis uel coher¬
cere improbos. uel erudire. sub iecᷤ¬
tos: et precepta ualidiora dare sani¬
oribus et quosdam medicinales grad
infirmioribus ordinare ÷ Mofses
uero Nec cupiditatis arguendus. ẽ
m illis rebus desideratis: Nec contu¬
moctiae indiuinis imperiis quibus¬
cumq contentis: Quaedam enim
facta. lex illa aeterna quae ordinem
Naturalem conseruari iubet. per¬
turbari uetat: ita metio quodam
loco posut homimnbus utincis
usurpandis merito reprehendatur
audatia : in exequendis autem obedi¬

Expanded text:
rebus terrenis. quibus etiam ritu rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non quidem hoc faciendo, quod uel iusserat uel permiserat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccauerunt. quod autem hoc facere diuina dispensatione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque permissi sunt, qui nouit et poenis uel cohercere inprobos uel erudire subiectos et praecepta ualidiora dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
neꝰ inporcos ire uolentem. petentẽq.
permisit: Presertun quia manichei
non solum porcos. uerum etiam mi¬
nuta et abiecta animalia. hominũ
animas habere crediderunt: Qua ua¬
nitate improbata & abiecta. illud
rum etbonum. mortẽ pecorũ alieno¬
rum. pernsciem qualiumcumq ani¬
mantium. et graue dampnum homi¬
nũ: desiderio demonũ concessis se
Quis autem dementissimus dixerit.
quod eos abhominibus non potuis¬
set Excludere. etiam si eorum noxiȩ
uoluntati Nec porcorum exicͥum
prestare uoluisset: porro si spĩtuũ
dampnatorum et igni aecerno iam
destinatorum. quam uis seua et ini-¬
qua cupiditas. acreatore atq ordi¬
natore omnium naturarum occulto
quidem sed utiq iusto moderamine.
in id quo se inclinauerit relaxata est
Quid ab surdum. ẽ. si aegipti i abhebre¬
is homines inique dominantes
abhominibus liberis. quorum etiã
mercedis ꝓeorum tam duris et in¬
iustis laboribus fuerant debitores.

Expanded text:
num in porcos ire uolentium petentiumque num in porcos ire uolentium petentiumque permisit, praesertim quia Manichaei non solum porcos, uerum etiam minuta et abiecta animalia hominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et abiecta illud rum et bonum mortem pecorum alienorum perniciem qualiumcumque animantium et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere, etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spirituum damnatorum et igni aeterno iam destinatorum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturarum occulto quidem, sed ubique iusto moderamine in id, quo se inclinauerat, relaxata est, quid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores,
Abbreviated transcription (Latin):
aliter quam ds̃ dixerat facere. ut
penes dñm esset consilium iubendi.
penes famulum autem obsequiũ
per agendi: Sed ds̃ inquit uerus
et bonus. Nullomodo talia iussisse
credendus s̃: Immo uero talia recte
Non iubet. Nisi ds̃ uerus et bonus.
qui etsolus nouit quid cuiq iuben¬
dum sit: et solus Neminẽ quicquã
incongruum ꝑpeti sinit : Ceterum
ista imperita et falsa bonitas cor¬
dis humani contradicat et xp̃o.
Ne dõ bono uibente. impu mali
aliquid paciantur. cum dicturus
.ẽ. angelis. colligites Pprãnia. et
alligate fasciculos ad comburendum:
Qui tamen hoc ipsum in oportunę
facere uolentes seruos prohibuit dicens:
Ne forte cum uultis colligere zirania.
eradicetis simul et tricicum : lta solus ds̃
uerus ec boniis. nouit quid quan¬
do. quibus. perquos fieri aliquid
uel iubeat uel permittat: Poterat
etiam ista humana Nonbonitas.
sed plane uanitas eidem ch̃o con¬
tradicere. cum desiderio noxio demo¬

Expanded text:
aliter quam deus dixerat facere, ut aliter quam deus dixerat facere, ut penes dominum esset consilium iubendi, penes famulum autem obsequium peragendi. Sed deus, inquit, uerus et bonus nullo modo talia iussisse credendus est. immo uero talia recte non iubet. nisi deus uerus et bonus, qui et solus nouit, quid cuique iubendum sit, et solus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. ceterum ista inperita et falsa bonitas cordis humani contradicat et Christo, ne deo bono iubente inpii mali aliquid patiantur, cum dicturus est angelis: colligite primum zizania et alligate fasciculos ad conburendum. qui tamen hoc ipsum inoportune facere uolentes seruos prohibuit dicens: ne forte cum uultis colligere zizania. eradicetis simul et triticum. ita solus deus uerus et bonus nouit, quid, quando, quibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemo
Abbreviated transcription (Latin):
ad creatoris in iuriam suis idolis
seruiebarit: et homines peregrinos
labore gratuito iniuste acuehem̃t
afflxerant : Digni ergo erant &¬
isti quibus talia iuberentur: et
illi qui talia paterentur  It forte
scđm suas uoluntates et cogitatio¬
nes. hebrȩi magis per missi sunt
facere ista quãm uissi: Sed eis ds̃
per missionem suam ꝑ fanulum
suum moysen in notescere uoluit.
quando mandauit ut diceret: Eieri
autem potest. ut sint aliae causae
occultissimae. cur hoc illi populo
diuinitus dictum sit: Sed diuinis
imperus cedendum obtemperando.
non resistendum. ẽ disputando: Apł̃s
dixit: Quis enim cognouit sensum
dnĩ. aut quis consiliarius eius fuit
Siue ergo ista sit causa quam dixi.
siue alia quaelibet insecreta et ab¬
dita dispositione dĩ lateat Cur
hoc per moysen illi populo dixerit
ut abaegiptiis sibi commodanda
peterent quae auferrent: hoctam̃
confirmo. Nec frustra nec iniquae
diccum. ẽe: Nec licuisse moysen

Expanded text:
ad creatoris iniuriam, suis idolis ad creatoris iniuriam, suis idolis seruiebant et homines peregrinos labore gratuito iniuste ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus talia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri autem potest, ut sint aliae causae occultissimae, cur hoc illi populo diuinitus dictum sit: sed diuinis imperiis cedendum obtemperando. non resistendum est disputando. apostolus dixit: quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? siue ergo ista sit causa, quam dixi, siue alia quaelibet in secreta et abdita dispositione dei lateat. cur hoc per Moysen illi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodanda peterent, quae auferrent, hoc tamen confirmo nec frustra nec inique dictum esse nec licuisse Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
hoc petcatum factus . ẽ. pastor excłae.
sicut moyses post percussum aegip
tium factus reitor illius sinagoge.
U terq enim nondecestabile immanita¬
te : sed emendabili animositate. iusti¬
tiae regulam excessit: utiq odio
improbitatis alienae : Sed ille frat̾no.
iste dominico: licet adhuc carnali.
tamen amore peccauit: Resecandum
hoc uitium: uel eradicandum: Sed
tamen tam magnum cor. tanquam
terra frugibus: ita ferendis uirtutib
excolendum QQuid ergo iam de expo¬
liatis ęgiptiis faustus obicit. nesci¬
ens quid loquatur. quod faciendo
moyses usq adeo non peccauit. ut
non faciendo peccaret: Ds̃ enim iusse¬
rat : qui utiq nouit non solum scđm
facca. uerum etiam scđin cor hominis.
quid unusquisq uel perquem ꝑpeci
debe at: Carnalis itaq adhuc ille
populus erat. et rerum terrenarum
cupiditate occupatus: aegyptu uero
sacrilegi et iniqui Nam et auro illo
hoc .ẽ. dĩ creatura male utentes.

Expanded text:
hoc peccatum factus est pastor Ecclesiae, hoc peccatum factus est pastor Ecclesiae, sicut Mtium factus est rector illius synagogae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inprobitatis alienae, sed ille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed tamen tam magnum cor tamquam terra frugibus. ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo iam de expoliatis Aegyptiis Faustus obicit nesciens, quid loquatur? quod faciendo Moyses usque adeo non peccauit, ut non faciendo peccaret. deus enim iusserat, qui utique nouit non solum secundum facta, uerum etiam secundum cor hominis, quid unusquisque uel per quem perpeti debeat. carnalis itaque adhuc ille populus erat et rerum terrenarum cupiditate occupatus, Aegyptii uero sacrilegi et iniqui; nam et auro illo, hoc est dei creatura male utentes
Abbreviated transcription (Latin):
ex aegypto populus isrł: eumq
miraculo uisionis in rubo flammante
& non ardente. uerbisq dominicis
ad frugem obȩdientiae preparauit
Qui etiam saulum aecdesiam perse¬
quentem decaelo uocauit. ꝓstrauit.
erexit. impleuit: tanquam pertussit.
amputauit. inseruit. fecundauit ÷
Illa namq pauli seuitia. cũ scđm
emulationẽ paternarum traditionũ
persequebatur aeccłam. putans
officium do se facere. tanquam silues¬
tre erat uitium. sed magnę feraci¬
tatis indicium : hinc erat etiam illud
petri. cum euaginato gladio uolens
defendere dñm. aurem ꝑ secutoris
abscidit: Quod factum: dñs satis
minaciter cohibuit dicens: recon¬
de gladium: qui enim gladio usus
fuerit : gladio cadet: Ille autem
utitur gladio : qui nulla superiore
ac legitima potestate uel iubente
uel concedence. insanguinẽ alicuius
armatur : Nam utiq dñs uisserat
ut ferrum discipuli eus ferrent.
sed non usserat ut ferirent: Quid
ergo in congruum si petrus post

Expanded text:
ex Aegypto populus Israel; eumque ex Aegypto populus Israel; eumque miraculo visionis in rubo flammante et non ardente, verbisque dominicis ad frugem obedientiae praeparavit : qui etiam Saulum Ecclesiam persequentem, de coelo vocavit, prostravit, erexit, implevit; tanquam percussit, amputavit, inseruit, fecundavit . Illa namque Pauli saevitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur Ecclesiam , putans officium Deo se facere, tanquam silvestre erat vitium, sed magnae feracitatis indicium. Hinc erat etiam illud Petri, cum evaginato gladio volens defendere Dominum, aurem persecutoris abscidit: quod factum Dominus satis minaciter cohibuit, dicens, Reconde gladium; qui enim gladio usus fuerit, gladio cadet . Ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima potestate vel jubente vel concedente, in sanguinem alicujus armatur. Nam utique Dominus jusserat ut ferrum discipuli ejus ferrent, sed non jusserat ut ferirent. Quid ergo incongruum, si Petrus post
Abbreviated transcription (Latin):
abillo qui nullam ordinatam potes¬
itctem gerebat. quam uis in iuriosũ
et imprõbum occidi: Uerumtam̃
ammae uirtutis capaces ac fertiles.
premittunt sepe uitia quibus hoc
ipsum indicent. cui uirtutis sint
potissimum accommodatae: si fuerint
preceptis excultȩ : Sic enim et agrico¬
lae cum terram uiderint: quamuis
in utiles. tamen ingentes herbas
progignere: frumentis aptam esse
ꝓnuntiant : It ubi filicem aspexerint:
licet eradicandam sciant. ualidis
uitibus habilem intelligunt : Ecquẽ
montem oleastris siluescere aspexe¬
rint: oleis. ẽẽ. utilem: cultura acceden¬
te non dubitant: Sic ille animi motus
quo moyses peregrinum frẽm aciui
improbo inuriam ꝑpetientem.
Non obseruato ordine potestatis
inultum. eẽ non pertulit. Non uir¬
tutum fructibus in utilis erat. sed
adhuc incultus. uitiosa quidem
sed magnę fertilitatis signa funde¬
bat lp̃e demq ꝑ angeliun sum
diuinis moysen uocibus euocauit
in monte sẏna. perquem liberaretur

Expanded text:
ab illo, qui nullam ordinatam potesab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat, quamuis iniuriosum et inprobum occidi. uerumtamen animae uirtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe uitia, quibus hoc ipsum indicent, cui uirtuti sint potissimum adcommodatae, si fuerint praeceptis excultae. sicut enim et agricolae quam terram uiderint quamuis inutiles, tamen ingentes herbas progignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradicandam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem montem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetientem non obseruato ordine potestatis inultum esse non pertulit, non uirtutum fradhuc incultus, vitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. Ipse denique per angelum suum divinis Moysen vocibus evocavit in monte Sina, per quem liberaretur
Abbreviated transcription (Latin):
opposuit irascenti: hunc itaq tan¬
tum ac talem uirum. absit anobis
ut exmaledico fausti ore pensemus:
sed exore plane ueridici dĩ. qui uera¬
citer hominẽ quem fecerat nouerat.
quandoquidem etiam peccata ho-¬
minum quae ipse non fecit et in
diffidentibus ut iudex agnoscit.
et inconficentibus ut pater ignoscit:
Exore omnino eius moysen seruum
eius et amamus et ammiramur.
et quantum possumus imitamur.
cum simus longe illius meritis
inferiores. etiam nullo ȩgyptio
uel occiso uel expoliato: nullo bel¬
lo gesto. Quorum ille aliud futuri
indole defensoris. alia imposito
imperio dĩ fecit : Ut incerim omit¬
tam qđ cum percussisset aegẏptiũ.
quanquam ilids̃ non preperit.
inpersona tamen ꝓphetica adhoc
diuinitus fieri per missum. ẽ: ut
futurum aliquid presignaret:
Unde nunc non ago. sed omnino tan¬
quam nichil significauerint facta
illa discutio: Consultaq illa aeterna
lege. reperio non debuisse hominẽ

Expanded text:
obposuit irascenti: hunc itaque taobposuit irascenti: hunc itaque talem ac tantum uirum, absit a nobis, ut ex maledico Fausti ore pensemus, sed ex ore plane ueredici dei, qui ueraciter hominem, quem fecerat, nouerat, quandoquidem etiam peccata hominum. quae ipse non facit, et in diffitentibus ut iudex agnoscit et in confitentibus ut pater ignoscit. ex ore omnino eius Moysen seruum eius et amamus et admiramur et quantum possumus imitamur, cum simus longe illius meritis inferiores, etiam nullo Aegyptio uel occiso uel expoliato, nullo bello gesto, quorum ille aliud futuri indole defensoris, alia inposito imperio dei fecit. Ut interim omittam, quod cum percussisset Aegyptium, quamquam illi deus non praeceperit, in persona tamen prophetica ad hoc diuinitus fieri permissum est, ut futurum aliquid praesignaret, unde nunc non ago, sed omnino tamquam nihil significauerint facta illa discutio consultaque illa aeterna lege reperio non debuisse hominem
Abbreviated transcription (Latin):
& mandati iusti et boni. cui apostolus
attestatur. Nam eius haec uerba sunt
quae commemoraui: ministrum
etiam sacramentorum non iã prestan¬
tium salutem. sed adhuc promit¬
tentium saluatorem: quod et salua¬
tor ipse confirmat dicens: Si crede¬
retis morsi: trederetis & michi:
De me enum. ille scripsit: Unde suo
loco quantum satis uisum est con¬
tra impudentes manicheorum
calumpnias disseruimus hunc
ergo moysen famulum dĩ uiui.
dĩ ueri. dĩ summi. fabricatoris cęli
et cerrae. non de alieno sed denichilo:
non premente necessitate. sed afflu¬
ente bonitate: Non per sui menbri
poenam. sed persui uerbi potentiã
hunc inquam moysen humilem in
recusando tam magnum ministe¬
rium. subditum insuscipiendo.
fidelem inseruando. strenuum in
exequendo. In regendo populo uigi¬
lantem. incorrigendo uehementẽ.
in amando ardentem. insustinendo
pacientem: qui pro eis quibus pre¬
fuit. dõ se inter posuit consulenti.

Expanded text:
ae et mandati sancti, iusti et boni, cui apostolus ae et mandati sancti, iusti et boni, cui apostolus adtestatur — nam eius haec uerba sunt, quae commemoraui — ministrum etiam sacramentorum, non iam praestantium salutem, sed adhuc promittentium saluatorem, quod et saluator ipse confirmat dicens: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit — unde suo loco, quantum satis uisum est, contra inpudentes Manichaeorum calumnias disseruimus — hunc ergo Moysen famulum dei uiui, dei ueri, dei summi, fabricatoris caeli et terrae, non de alieno, sed de nihilo, non premente necessitate, sed adfluente bonitate, non per sui membri poenam, sed per sui uerbi potentiam, hunc, inquam, Moysen, humilem in recusando tam magnum ministerium, subditum in suscipiendo, fidelem in seruando. strenuum in exequendo, in regendo populo uigilantem, in corrigendo uehementem, in amando ardentem. in sustinendo patientem, qui pro eis, quibus praefuit, deo se interposuit consulenti,
Abbreviated transcription (Latin):
petri meritis comparantur. non solũ
illi qui dicturi sunt in illo die
Dñe dñe. et audituri discedite ame
sed etiam illi qui segregabuntur
ad dexteram. inquibus plurimi
Nec umquam xp̃m uel semel nega¬
uerunt: nec eius ꝓ nr̃a salute passi¬
onem improbauer. Nec gentes iudai.¬
rare coeger̃ : et tamen petro qui
haec fecit̃ sedenti induodecim
sedibus. et non solum duodecim tribus:
uerum et angelos iudicanti impares
apparebunt: lta eciam multi nulli¬
us appetentes uxorem:P.
dm̃ habere nonpossunt : Iantum
inter est quid cuiq inseipso: quantũ.¬
q displiceat ut penitus extir petur.
et quid pro eo fructiferum et opulen¬
tum ingenti feracitate consurgat.
quia et agricolȩ plus placent agri
qui spinis etiam magnis eradicatis.
centenum ꝑ ferunt: quam qui nul¬
las unquam spinas habuer̃. et uix
ad cricenum ꝑueniunt: Sic etmoy¬
sen famulum dĩ fidelissimum in
tota domo eius. ministrum legis scȩ

Expanded text:
Petri meritis conparantur, non solum Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dicturi sunt in illo die: domine, domine et audituri: discedite a me. sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram, in quibus plurimi nec umquam Christum uel semel negauerunt nec eius pro nostra salute passionem inprobauerunt nec gentes iudaizare coegerunt, et tamen Petro, qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus et non solum duodecim tribus, uerum et angelos iudicanti inpares adparebunt? ita etiam multi nullius adpetentes uxorem, nudeum habere non possunt. tantum interest, quid cuique in se ipso quantumque displiceat, ut penitus exstirpetur, et quid pro eo fructiferum et opulentum ingenti feracitate consurgat, quia et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradicatis centenum proferunt, quam qui nullas umquam spinas habuerunt et uix ad tricenum perueniunt. Sic et Moysen famulum dei fidelissimum in tota domo eius, ministrum legis sanct
Abbreviated transcription (Latin):
cor autem eorum longe sit abeo.
Neq uidicare aliter audeamꝰ deho¬
minibus quorum interiora uidere
non possumus. quam ds̃ qui hoc
pocest. etfalli aut corrumpi non
potest: cuius euidencissimam
sententiam dedauid. cum diuinae
scripturae contineat tam sublimis
auctoritas. multum ridenda uel
potius dolenda. ẽ. aliter sentiens
humana temeritas: E uiͦ quippe
diuinis libris de antiquis uiris
credendum. ẽ : qui tam longe futu¬
ra dixerunt. quae presentia nunc
uidentur ÷ Quid aliud in euangłio
discimus. cum eadem uox petri
auditur confitentis xp̃m filium dĩ.
quae etiam demoniorum paria
uerba. sed longe impari corde emit¬
tentium. proinde insimili uoce
fides ꝑ etri laudatur. demoniorũ
inmunditia cohibetur : Aquoꝰ nisi
abillo qui non aure humana: sed
diuina mente radices internas
uocum illarum nosset inspicere.
et sine ulla falsitate discernere.
quam multi enim & ali homines
dicunt xp̃m filium dĩ uiui. nec tam̃

Expanded text:
cor autem eorum longe sit ab eo, cor autem eorum longe sit ab eo, neque iudicare aliter audeamus de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris de antiquis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox Petri auditur confitentis Christum filium dei, quae etiam daemoniorum paria uerba, sed longe inpari corde emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina mente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla falsitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dicere prophetae deceptum. eẽ. menda¬
tio. uec murmurare aduersus dm̃:
quasi falsam peccatorum eius indul¬
gentiam pronuntiauerit: Intellige¬
bat enim uir alte ses. et non contra
dm̃ sed addm leuans animã suam.
nisi diis essec confitenti pęnitentiq
propitius : quantũ poenarum aeter¬
narum eius essent digna peccata:
Pro quibus cum temporalibus emenda¬
tionibus utcretur. uidebat erga se
et manere ueniam: et non neglegi me¬
dicinam : Cur autem saul persamu¬
elem correptus cum diceret etiam
ipsi peccaui. non meruit audire quod
dauid. quod ei dns ignouisset: Nũ¬
quid personarum acceptio. ẽ. apud
dm̃. absit: Sed in simili uoce quam
sensus humanus audiebat. dissimi¬
le pectus erat: quod diuinus oculus
discernebat ÷ Quid talibus docemur
exemplis. nisi regnum caelorum
in tra nos. ẽẽ. et de intimis nris diñ
colere nos debere. ut ex abundantia
cordis os loquictur. Non aucem
ut populus labiis eum honorit.

Expanded text:
dicere prophetae deceptum esse mendadicere prophetae deceptum esse mendacio nec murmurare aduersum deum, quasi falsam peccatorum eius indulgentiam pronuntiauerit. intellegebat enim uir alte sanctus et non contra deum, sed ad deum leuans animam suam, nisi dominus esset confitenti paenitentique propitius, quantum poenarum aeternarum eius essent digna peccata; pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire, quod Dauid, quod ei dominus ignouisset? num personarum acceptio est apud deum ? absit. sed in simili uoce, quam sensus humanus audiebat, dissimile pectus erat, quod diuinus oculus discernebat. quid talibus docemur exemplis nisi regnum caelorum intra nos esse et de intimis nostris deum colere nos debere, ut ex abundantia cordis os loquatur. non autem ut populus labiis eum honoret,
Abbreviated transcription (Latin):
danda & imitanda in illo scõ repperi¬
untur uiro: si non peruersus animus
eam scripturã quae deillo loquitur
perscrutetur. maxime simente sub¬
dita & pia. & plane fideli. sententiam
sequamur dĩ: qui eius nouerat occul¬
ta cordis: Ubi in conspectu eius qui
falli non potest ita placuit: ut etiam
filus suis imitandus ab illo ꝓponere¬
tur: Quid enim aliud quam cordis
euis profunda cernebat sp̃s dĩ. quan¬
do correptus perprophetam dixit:
Peccaui: continuoq adhoc unum uer¬
bum audire meruit qđ accipertt
ueniam. ad quam rem nisi ad sẽpi¬
ternam salutem:: Neque enu p̃ter¬
missa est in illo scd̾m dĩ cõminittionẽ
flagelli patermi disciplina. ut ce con¬
fessus in aet̾num liberaretur : et
afflccus temporaliter aꝓbaretur :¬
Aut uero mediocre fidei robur fuit.
aut paruum mitis et obedientis
animi indicium: cum audisset
apropheta qđ sibi ds̃ ignouisset.
et tamen quae fuerat comminatus
consequencer euenissent: non se

Expanded text:
danda et imitanda in illo sancto reperidanda et imitanda in illo sancto reperiuntur uiro, si non peruersus animus eam scripturam, quae de illo loquitur, perscrutetur, maxime si mente subdita et pia et plane fideli sequamur sententiam dei, qui eius nouerat occulta cordis, ubi in conspectu eius, qui falli non potest, ita placuit, ut etiam filiis suis imitandus ab illo proponeretur. Quid enim aliud quam cordis eius profunda cernebat spiritus dei, quando correptus per prophetam dixit "peccaui" continuoque ad hoc unum uerbum audire meruit, quod acceperit ueniam? ad quam rem nisi ad sempiternam salutem? neque enim praetermissa est in illo secundum dei comminationem flagelli paterni disciplina, ut et confessus in aeternum liberaretur et adflictus temporaliter probaretur. haud uero mediocre fidei robur fuit, aut paruum mitis et oboedientis animi indicium, cum audisset a propheta, quod sibi deus ignouisset, et tamen quae fuerat comminatus consequenter euenissent, non se
Abbreviated transcription (Latin):
illo qui de hominum copia se extule¬
rat tumore animi humani. eius¬
dem copi ȩ diminutione sanauit:
Ibi tam religiosus dĩ timor. sacram̃tũ
cor enis pia sollicitudine trepidaue¬
rit. quando exiguam particulam
deueste ipsitis salilis latenter absci¬
dit: ut haberet unde illi faceret fidẽ.
qđ nollet eum cum posset
occidere: Bbi ⁊ am
prudens infilios. et tanta clem̃¬
tia: ut cum in nocentem puerum ꝓ
quo ȩgrotante multis lacrimis et hu-¬
militatis sordibus. sese abiciens
dir̃m fuerat deprecatus: mortuum
non luxerit: Idem uiuenem filium
parricidali furore precipitem. qui
et paternũ cubile strupris nefariis
maculauerat. et contra patrem sceles¬
tum bellum gerebat. et uellet
conseruatum. et fleret occisum: ani¬
mae scilicet tantis criminibus in uolu¬
tae. sempiternas prȩuidens poenas.
quibus euadendis. eum per poeniten¬
tiam corrigendum uiuere cupiebat
humiliatum ÷ Haec et alia multa lau¬

Expanded text:
illo, qui de hominum copia se extuleillo, qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posset, occidere. ibi tam prudens in filios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis et humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat deprecatus, mortuum non luxerit, idem iuuenem filium parricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculauerat et contra patrem scelestum bellum gerebat, et uellet conseruatum et fleret occisum, animae scilicet tantis criminibus inuolutae sempiternas praeuidens poenas, quibus euadendis eum per paenitentiam corrigendum uiuere cupiebat humiliatum. haec et alia multa lau
Abbreviated transcription (Latin):
dimissus illesus: Ibi memorabilis hu¬
militas sufflagello dĩ. et ceruix
regia dominico uigo ita subdita.
ut armatus et comitatus armatis
amara exinimici ore conuitia pa¬
cientissime sustineret: suumq comi¬
tem accensum iracundia qđ talia
rex eius audiret. & iamiamq incon¬
uitiatoris caput dextera ultrice
pergentem. modestissime refrena¬
ret: regali suae uissioni diuini timo.¬
ris pondus adiciens. et dicens meri¬
tis suis hoc redditum superno u¬
ditio : quo ille in iuriosus missus
esset ut in eum talia iacularetur
opprobria: Ibi ingregem sibi cõmissũ
tanta dilectio pastoralis. ut pro eis ipse
uellet mori. quando populo numera¬
to peccatum elationis eius sic pum¬
re placuit dõ: ut eundem numerũ
minueret morte multorum. cuuis
multitudine cor regis superbia
fuerat per temptatum : In quo occul¬
to iuditio ds apud quem non est ini¬
quitas. et quos nouerat indignos
ac uita. subtraxit huic uitae: et in

Expanded text:
dimissus inlaesus. ibi memorabilis hudimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello dei et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numerato peccatum elationis eius sic punire placuit deo, ut eundem numerum minueret morte multorum, cuius multitudine cor regis fuerat superbia pertemptatum: in quo occulto iudicio deus, apud quem non est iniquitas, et. quos nouerat indignos hac uita, subtraxit huic uitae et in
Abbreviated transcription (Latin):
uitꝰ. Nec inpetro laudandumẽ. qđ
eundem dñm ter negauit: uel unde
abipso sathanas appellatus est
quod non sapiendo quae dĩ sunt.
eum uoluit apassione. hoc ẽ. anr̃a
salute reuocare : Paulo ante ergo
dictus heatus : paulopost dictus . ẽ.
sachanas: Sed quid in illo obtinuerit.
apostolacus eius et martiri corona
testatur. Sic itaq et regis dauid
legimus peccata : sed legimus etiam
recte facta: Inquo autem̃ preualuerit.
et unde quid uicerit: satis in promptu
.ẽ. non maliuole cęcitati qua in scõs
libros & uiros faustus irruebat. sed
religiosaȩ prudentiae: qua & auctori¬
tas diuina. et merita humana pos¬
sunt cerni atq discerni: Nam legant
isti et uideant in dauid plura dm̃
redarguisse quam faustum: Sed ibi
.ẽ. etpoenitentiae sacrifitium. ibi est
illa incomparabilis mansuetudo.
usq ad immanissium et atrocissi¬
mum inimicum : qui quotiens
illi. ẽ. in manus fortissimas datus.
totiens abillo est demanibus piissimis

Expanded text:
uit, nec in Petro laudandum est, quod uit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit a passione, hoc est a nostra salute reuocare, paulo ante ergo dictus beatus, paulo post dictus est satanas. sed quid in illo obtinuerit, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo autem praeualuerit, aut unde quid uicerit, satis in promptu est non maliuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redarguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis
Abbreviated transcription (Latin):
tius dente sacrilego seuiens. scãm
scripturam quam̃ totus iam munđ
merito ueneratur accusat: quae
ut supra dixi. tanquam speculi
fidelis intor. nullius accipit ad¬
ulanditm personam: sed edaudanda
et uituperanda hominum facta.
uel ipsa iudicat uel legentibus iudi¬
canda ꝓpo nit: Nec solum homines
ipsos uel uituperabiles uel laudabi¬
les intimans. uerum etiam quaedã
inuituperabilibus laudanda et in
laudabilibus uituperanda non tacens:
Neq enim quia uituperabilis homo
erat saul. ideo non . ẽ laudabile factũ
eius. quod gustatum de anathemate
tam diligenter scrutatus. tam seue.¬
re uindicare conatus. ẽ: obȩdiens
dõ qui hoc fi ere prohibuerat. uel
qđ phitones et uentriloquos de regno
suo deleuit : aut quia laudabilis
erat dauid: ideo peccatit eius quae
ds̃ quoq arguit per prophetam. uł
approbanda uel imitanda sunt: Sic̃
nec inpontio pilato uituperandum
est. quod aduersus accusationes
iudaeorum innocentem dñm iudica¬

Expanded text:
tius dente sacrilego saeuiens sanctam tius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam quaedam in uituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est laudabile factum eius, quod gustatum de ana themate tam diligenter scrutatus, tam seuere uindicare conatus est oboediens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laudabilis erat Dauid, ideo peccata eius, quae deus quoque arguit per prophetam, uel adprobanda uel imitanda sunt. sicut nec in Pontio Pilato uituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudica
Abbreviated transcription (Latin):
parere cuperet: quam si sola libidine
carnalis uoluptatis arsisset. & xp̃i
ꝓgenitores culpando incarnationi eiꝰ
fidem derogari uoluisset: ignorans
miser uerussimum et ueratis sunum
saluatorem. non solum loquendo:
sed etiam nascendo magistrum extitis¬
se: Fideles enim eius uenturi ex omĩb
gentibus: etiam exemplo carnis
ipsius discere debuer̃. parentum
suorum iniquitates sibi obesse
non posse: Prouide sponsus ille
suis congruens inuitatis. qui uocaturꝰ
erat adnuptias bonos etmalos: etiam
nasci uoluit debonis etmalis. ut pro¬
pheciam pasche qua preceptus est
manducari agnus acceptus ex ouib
et capris. tanquam iustis et in iustis.
aqd se prefigurandum precessisse fir¬
maret : Documenta quippe dĩ et
hominis ubiq conseruans. parentes
et bonos et malos propter conueni¬
entiam humanitatis nonspreuit.
partum autem uirginis. propter
miraculum diuinitatis elegit:
In aniter ergo faustus in seipsum po¬

Expanded text:
parere cuperet, quam si sola libidine parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset, et Christi progenitores culpando incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis et malis, ut prophetiam paschae. qua praeceptus est manducari agnus acceptus ex ouibus et capris tamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique conseruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum po
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbis patris eius quibus post illud
declecus ita laudatur. quia ipse non
agnoscitur: alius requiratur : quam¬
quam faustus ore maledico hoc ipsũ
intelligatur mordere uoluisse. quod
xpc̃ anobis exeius tribu uenisse pre¬
dicatur : maxime quia in generationi¬
bus patrum cius quas matheus
euangelista commemorat. etiam rara
quem thamar ipsa ex illo conceptu
peperit inuenitur: Nam si stirpem
iacob non xp̃i generationem uellec
reprehendere. habebat magis primiti¬
uum ruben qui patnum thorum
nefaria libidine uiolauit: Qualem
fornicationem. apostolus nec ingen¬
tibus dicit auditam: Quod factum.
etiam ipse pater iacob cum eos be¬
nediceret. super caput eius accusan.¬
do et detestando nonta çuit: hoc
ergo crimen potius faustus obi¬
ceret : ubi non error ex habitu
meretritio. sed omnino uoluntaria
contamma tio paterni lecculi apparet.
Nisi et ipsam thamar plus odissec.
quod illo concubitu nichil alud quã

Expanded text:
in uerbis patris eius, quibus post illud in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxime quia in generationibus patrum eius, quas Matthaeus euangelista commemorat, etiam Zara. quem Thamar ipsa ex illo conceptu peperit, inuenitur. nam si. stirpem Iacob, non Christi generationem uellet reprehendere, habebat magis primitiuum Ruben, qui paternum torum nefaria libidine uiolauit: qualem fornicationem apostolus nec in gentibus dicit auditam. quod factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non tacuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
tur ÷ Sed ne hoc manicher uesana un¬
pudentia falsum. eẽ. contendient.
quia et ipsam xp̃i natuutatem
qua herodes per turbatus . ẽ. negant.
ipsorum iudȩorum immanitatem
& cȩcitatem legant. quẽ ad modum
illic tantum modo narretur. non
uituperetur : et tamen ab omnibus
detestetur ÷ Sed inquiunt: Iste uidas
qui cum sua nuru concubuit. in¬
ter duodecim patriarchas compu¬
catur : Quid enim : et ille iudas
qui dñm tradidit. Nonne inter
duodecim apostolos numeratus
est. et cum eis unus ex eis ad pre¬
dicandũ. euangelium diabolus
missus est. sed adhuc respondent
et dicunt: Ille post tale facinus
suos abillo patre cui tam magnũ
testimonium ds̃ perhibet. precipuę
benedictus: & supra om̃s laudatus est:
Quin immo Ex pressuis apparet. non
adipsum sed ad xp̃m qui ex eius tribu
prenuntiabatur incarne uenturus.
illam pertinere prophetiamꝰ Et ideo
magis flagitium eius diuina scriptura
tacere nondebuit. sicut non tacuit: ut

Expanded text:
tur. sed ne hoc Manichaei uesana intur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi natiuitatem, qua Herodes perturbatus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum tradidit, nonne inter duodecim apostolos numeratus est et cum eis unus ex eis ad praedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale facinus suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in imorũ : quia in procreandis filuis
ordinatam societatem non custodiuit:
n erito culpabilis inuenitur: qued
mirum. si peccatrix apeccatore
laudatur: Quod ita nobis faustus.
uel ipsa manichea peruersitas arbi¬
tratur aduersum: quasi nobis in
illius scripturae ueneratione dignoq
p̃conio. uitio hominũ quae illa
cõmemorat necesse sit approbare.
Iuin potius necesse. ẽ ut quanto illã
religiosius accipimus. tanto fidenti¬
us illa culpemus : quae per eius
ueritatem certius culpanda didicimꝰ:
Ibi enim fornicatio et omnis illicitus
concubitus diuino iure dampnatur.
acperᷝ dͦum talia quorumdã facta cõme¬
morat. dequibus eo loco suam taceat
sententiam: iudicanda nobis permit¬
tit. non laudanda ꝑscribit: Quis
enim nr̃m in ipĩo euangelio non de¬
testatur herodis crudelitatem. cum
de xp̃i natiuitate sollicitus. tot infan¬
tes iussit occidi: at hoc factũ ibi
non uituperatur : sed tantum narra¬

Expanded text:
animorum, quia in procreandis filiis animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narra
Abbreviated transcription (Latin):
quam se iustificatam. eẽ. respondit :
qđ ei filium suum maritum con¬
ungere noluisset. qua destitutione
compulsa. illo modo potius quam
nullomodo posteritatem. non aliun¬
de quam ab eadem stirpe conquire¬
ret: in qua sententia. non eam iusti¬
ficatam: sed magis eam quamse
iustificatam dicens. nec ipsam
laudauit: sed insui comparationẽ
prȩposuit. Desiderium scilicet ha-¬
bendȩ ꝓlis. quo ducta illa se socero
supposuerat minus culpans. quã
ubidinosi concubitus ardorem. quo
ipse uelut ad meretricem uiccus intra¬
uerat: Sicut quibusdam dicitur:
iustificastis sodomam. id est tantum
peccastis: ut uobis sodoma comparata:
iusta uideatur: Quãquam etiam si
haec mulier non inpeioris facti
comparatione minus culpata.
sed omnino a socero laucdata
in telligatur : Quae tam̃ consulta
illa aeterna lege iustitiae quae
naturalem ordinem perturbari
uetat. non utiq tancummodo corpo¬
rum. sed maxime ac prinitus

Expanded text:
quam se iustificatam esse respondit, quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus
Abbreviated transcription (Latin):
uir et uxor sicut dñs drcit non iã
duo sed una caro.ẽ. non aliter nurꝰ
.ẽ. deputanda quam filia: Timen eũ
quantum in ipso erat. deformiter
cum meretrice cubasse: non dubium
est: At illa quae socerum fefellit.
non carnis eius concupiscentia nec
meretriciae mercedis cupiditate
peccauit. sed ex ipso sanguine ꝓlẽ
requirens. ex quo duobus iam fratrib
nupta. tertio quoq denegato habere
non potuit: patri eorum socero suo
fetandum corpus fraude subiecit.
pignore mercedis accepto: quod non
adornamentum. sed ad testimonium
reseruauit: Melius quidem sine
filiis remaneret: quam sine iure
matrimonii mater fieret : Longe tam̃
alia intentione peccauit. qđ filus
suis patrem prouidit socerũ suum:
quam si eum sibi concupiuisset
ad ulterum: Deniq cum iussu eius
ꝓduceretur id mortem. et uirgam.
monile. atq anulum protulisset.
dicens abeo se grauida tam cuius
pignera illa essent: ubi eaquȩ
dederat ille cognouit. istam magis

Expanded text:
uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis