comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a seipsa peteretur. quȩ ab om̃ib pecebat᷑. Quis enĩ
aliquid ab aliquo deo nisi felicitatẽ uelit accipere.
uel qđ ad felicitatẽ existimat ꝑtinere : & inde si feli¬
citas habet in potestate cum quo homine sit habet
autemsi dea est: quȩ tandem stulticia est ab aliquo
eam dõ petere. quam possis ascipsa impetrare: hanc
ergo deam suꝑ deos ceteros honorare: etiam locidig.¬
nitate debuerunt: Sicut enim apud ipsos legitur:
romani ueteres nescio quẽ sũmanũ cui nocturna
fulmina tribuebant. coluerunt magis quã iouẽ:
adquem diurna fulmina ꝑcinerent Sed postqͣm

Expanded text:
a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo, nisi felicitatem, velit accipere, vel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est, quae tandem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa impetrare? Hanc ergo deam super deos caeteros honorare etiam loci dignitate debuerunt. Sicut enim apud ipsos legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam
Abbreviated transcription (Latin):
terminũ: iuuentatẽ: Atq ideo capitoliũ ita construc¬
tum est: ut eciã isti tres intus eent. tam obscuris signis.
ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullomͦ
igitur felicitatẽ iuppiter ipse contẽpneret: sicut
a marte. termino. uuentate contẽptus est. Sedipsi
etiam qͥ non cesserant ioui. ꝓfecto cederent felici¬
tati: quȩ illis regem fecerat iouẽ. Aut si non cede¬
rent: non id contẽptu eius facerent. sed qđ indomo
felicitatis obscu̾ri eẽ mallent: quã sine illa in locis
ꝓprus eminere. Ita dea felicitate in loco amplissi¬
mo & celsissuo constituta: discerent ciues unde
om̃ĩs boni uoci petendum eẽt auxiliũ : Acsic ipsa.
suadente natura. aliorũ deoꝵ suꝑflua multitudi¬
ne derelicta. colerct᷑ una felicitas: uni supplicaret᷑.¬
unius templũ frequentaret᷑ aciuib qui felices cẽ
uellent. quoꝵ eẽt nemo qui nollet: atq ita ipsa

Expanded text:
Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita construcTerminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretunius templum frequentaretur a civibus qui felices esse vellent, quorum esset nemo qui nollet: atque ita ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdibus uel altarib iam fuisset locus occupatois ids
ȩdes maior atq sublimior felicitati construerce.
ipse iuppiter cederet ut ipsũ uerticẽ collis capitolini
felicitas potius obtineret. Non enĩ quispiã resisteret
felicitati: nisi qđ fieri non potest qui eẽ uellet infelix.
Nullomodo omĩno siconsuleret᷑ faceret iuppiter. qđ
ei feccrunt tres du: mars. terminus. & iuuentas: qui
maiori & regisuo nullomodo cedere loco uoluerua.
Nam sicut eoꝵ habent litterȩ. cum rex tarquinius
capitoliũ fabricari uellet. eumq locũ qui cidignior
aptiorq uidebat᷑ abdus aliis cerneret p̃occupatũ:
non audens aliquid contra eorũ facere arbitrium.
& credens eos tanto numini suoq principi uolunta¬
te cessuros. quia multi erant illic ubi capitolium
constitutum est: ꝑ auguriũ quęsiuit utrũ conce¬
dere locũ uellent ioui: Atq ipsi inde cedere om̃s
uoluerunt. preter illos quos cõmemoraui: martẽ.

Expanded text:
edibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, quod fieri non potest, qui esse uellet infelix. Nullo modo omnino, si consuleretur, faceret Iuppiter, quod ei fecerunt tres di, Mars, Terminus et Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem,
Abbreviated transcription (Latin):
tam terrã precipitem dedit: quȩ affuit decio pa¬
tri & decio filio cũ ꝓexerciti se uouerunt. sitam̃
his om̃ib uera inerat fortitudo. unde modonon
agitur: Quare prudentia. quare sapientia. nulla
numinũ loca merucrunt: Anquia in nomine ge.¬
nerali ipsius. uirtutes om̃s coluntur: Sic ergõ
posset & unus ds̃ coli: cuius partes cȩteri dupu-¬
tantur. Sed in illa una uirtute & fides est & pu¬
dicitia: quȩ tam̃ extra inedib ꝓpriis altaria
meruerunt. Has deas: non ueritas sed uanitas fac̃.
ţc enim ueri dĩ munera sunt: non ipsȩ sunt deȩ
tas non solũ bene parerent. so
tialib ut bene coniugarent᷑. dui

Expanded text:
tam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri et Decio filio, cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? An quia in nomine generali ipsius uirtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cuius partes ceteri di putantur. Sed in illa una uirtute et fides est et pudicitia, quae tamen extra, in aedibus propriis altaria meruerunt. haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. tas, non solum bene parerent, sedtialibus, ut bene coniugarentur, dis
Abbreviated transcription (Latin):
sciunt illi quid sit fides. cuius primũ & maximũ
officium ẽ. ut inuerũ credatur dm̃: Sedcur non
suffecerat uirtus: Nonne ibi est & fides: quando
quidẽ uirtutẽ inquattuor species distribuendã
ẽẽ uiderunt. prudentiã. iusticiã : fortitudinem:
temperantiã: Et qm̃ & istȩ singulȩ species suas
habent: in partib iusticie fides est: maximũq
locum apud nos habet qui cũq scimꝰ quid sit
qđ iustus ex fide uiuit. Sed illos miror appeti.¬
tores multitudinis deoꝵ sifides dea est: quare
alus tã multis deab in iuriam fecerint. p̃termit.¬
tendo eas quib similit̃ edes & aras dedicare po.¬
tuerunt:. Cur temperantia dea eẽ non meruit.
cum eius nomine ñ nulli romani principes non
paruam głam compararint : Cur deniq forcitu¬
do dea non est quȩ affuit mutio cum dexterã porrex̃
inflãmas. quȩ affuit curtio cũse ꝓpatria in abrup.¬

Expanded text:
sciunt illi quid sit fides cujus primum et maximum sciunt illi quid sit fides cujus primum et maximum officium est, ut in verum credatur Deum? Sed cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse uiderunt, prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam; et quoniam et istae singulae species suas habent, in partibus iustitiae fides est maximumque locum aput nos habet, quicumque scimus quid sit, quod iustus ex fide uiuit. Sed illos miror adpetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus iniuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Quur temperantia dea esse non meruit, cum eius nomine nonnulli Romani principes non paruam gloriam conpararint? Quur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio. cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abrup
Abbreviated transcription (Latin):
non oportet. Non enĩ malignis doemonib: etiã sic
difficile est fallert. quoꝵ artes atq uersutias hic
pocius isti aducitere debuer̃: quod illa dea locuta
est quȩ fortituitu accidit. non quȩ mcritis ueni
Fuit enum fortuna loquax: & muta felicitas. V
quid aliud. nisi ut homines recte uiuere ñ curarent.
conciliata sibi fortuna quȩ illos sine ullis bonis me-¬
ritis faceret fortunatos: Et certe si fortuna loquitur.
non saltẽ muliebris sed uirilis potius loqueretur:
ut non ipsȩ quȩ simulachrũ dedicauer̃ putarent᷑
tantũ miraculum muliebri loquacitate finxisse.
esset. multis fuerat p̃ferenda: Et nunc quia dea
non est seddonum dĩ est: ipsa ab illo impetretur
a quo solo dari potest. & omĩs falsorũ deoꝵ turba
uaneseit. Sedcur & fides dea credita est & accepit
etiam ipsa templum & altare. quã quisqͥs prudent̃
agnoscit. habitaculũ illi scipsum facit: Unde autẽ

Expanded text:
non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate finxisse. esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo impetretur, a quo solo dari potest: et omnis falsorum deorum turba vanescet. Sed cur et Fides, dea credita est, et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem
Abbreviated transcription (Latin):
& ad bonos & ad malos: It quid autẽ colitur quȩ
ita cęca est passim in quos libet incurrens. ut suos cui¬
tores plerũq p̃tereat. & suis contẽptorib hereat:
Aut si aliquid ꝓficiunt cultores cius. ut abilla uide.¬
antur & ament᷑: iã merita sequitur: non fortuitu
uenit. Ubi est definitio illa fortune. Ubi est quod
afortuitis etiã nomen accepit: Nichil enĩ ꝓdest eã
colere : si fortuna est. Si autem suos cultores discer.¬
nit ut ꝓsit: fortuna non est: An & ipsam quo uolu¬
erit iuppiter mittit: Colatur ergo ipse solus Non
enim potest ei iubenti & ei quo uoluerit mittenti.
fortuna resistere: Aut cerce istã mali colant: qui no¬
lunt habere meritũ quib dea possit felicitas inuitari.
fortunã uocant. ut simulachrũ eius qđ amatronis
dedicatum . ẽ. & appellata est fortuna muliebris.
dixisse non semel secditerũ: quod eam rite matrone
dedicauerint Quod quidem si uerũ sit: mirari nos

Expanded text:
et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit Felicitas inuitari. Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, rint adque dixisse non semel, sed iterum, quod eam rite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos
Abbreviated transcription (Latin):
popłorumq rectores. Quomodo ergo dea fortu¬
na aliquando bona est aliquando mala : Anforte
quando mala est dea non est sed in malignũ doe.¬
monẽ repente conuertitur: Quot sunt ergo deȩ
istȩ: fecto quotquot homines fortunati: hoc ẽ
bonȩ fortune. Nam cum sint & alu plurimi si¬
mul hocẽ. uno tempore malȩ fortune nũquid
supsa cẽt simul & bona eẽt & mala. his aliud
illis aliud : an illa quȩ dea est semper est bona:
lpsa est ergo felicitas. Cur adhibent᷑ diuersa
nomina: Sed hoc ferendum est. Solet enĩ & una
res duob nominib appellari. Quid diuersȩ
edes. diuersȩ arȩ. diuersa sacra : Est causa inqͥunt.
quia felicitas illa est quam boni habent p̃cedentib
meritis: Fortuna uero quȩ dicitur bona sine ullo
examine meritoꝵ fortuitu accidit hominib et
bonis & malis: Unde etiam. fortuna nominatur.
Quomodo ergobona est. quȩ sine ullo iudicio uenit

Expanded text:
populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortupopulorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, illis aliud? An illa, quae dea est, semper est bona? Ipsa est ergo Felicitas: quur adhibentur diuersa nomina? Sed hoc ferendum est; solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit
Abbreviated transcription (Latin):
II ꝙ n łilia quippe isti de dus opinatisunt: qͣlia
cartuetȩ fingerent atq a nob̾ exagitarent᷑. responde.¬
Eefecen ist ridenda ec̃ figm̃ta poctarũ: nonuerisatri¬
cpartuenda numinib. Et tamen scipsi nonuidebant.
libxcipi m talta deliram̃ta non apud poctas legebant:
duae  nl incemplis colebant. Iouem igitur de omib ro-¬
garent. ei untantũ modo supplicarent. Noncnuĩ
quo misisset uictoriam si dea est & subillo rege est
posser ci audere resistere: & suam potius facere
accepit. arã meruit: sacra cargrua ꝑsoluta sunt:
lpsa ergo sola colcretut. Ubi enim ipsa ec̃t. quid
boti non erc̃t : Sed quid sibi uult quod & fortuna
dea putatur & colitur: analiud est felicitas. aliud
fortumi: q̃ua fortuna potest ic̃ & mala: fclicitas
lis quatin simala fucrit. felicitas noncrit: Certe enĩ¬
msdeos utriusq sexus si & sexum habent: non
asi bonos existuare debemꝰ. Hoc plato dicit.
hoc alii philosophi: hoc excellentes reipublicȩ

Expanded text:
ius? Talia quippe isti de dis opinati sunt, qualia si poetae fingerent adque a nobis exagitarentur, responderent isti ridenda esse figmenta poetarum, non ueris adtribuenda numinibus; et tamen se ipsi non ridebant, cum talia deliramenta non aput poetas legebant, sed in templis colebant. Iouem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub illo rege est, posset ei audere resistere et suam potius facere accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte greci quidem in ila sua uictoria tẽplis
deorum cõmunium pepercerunt. atq illo con-¬
fugientes miseros uictosq troianos ferire uel
captiuare non ausi sunt: sed uirgilius poctarũ
more illa mentitus est. Immouero: morẽ hostiũ¬
morem. etiam catosicut scribit salustius nobilitate
ueritatis historicus: sentencia sua quam de coniura¬
tis insenatu habuit cõmemorare non prȩt̃mitit:
rapi uirgines. pueros. diuelli liberos aparentum
complexu. matres familiarũ patiquȩ uictorib
collibuisset. fana atq domos spoliari. cedem.
incendia fieri:. Postremo: armis. cada ueribus.
cruore atq luctu omnia repleri. Hic si fana

Expanded text:
Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostiumorem etiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana
Abbreviated transcription (Latin):
phenix & dirus ulixes: predam asseruabant:
Huc undiq troia gaza incensis crepta aditis. men¬
seq deoꝵ. crateresq auro solidi. captiuaq uestis
congeritur: puerr& pauidȩ longo ordine matres
re: sed ubi captiuos libcrti
uel de turba plebis. sed iouis ipsius sororibe
iugis. & reginȩ omnium deoꝵ: cũ memorus nr̃o
apostoloꝵ. Iiluc incensis templis & dus. crepta spo¬
ua portabantur non reddenda uictis sed diuid ni¬
da uictoribus: huc autem: & quod alibi adea loca
pertinere compertum est: cum honore & ons qulo
religiosissimo reportatum est.: Ibi amissa: hic serua¬
ta ubertas. Ibi clausa: hic interdicta captiuitas.
Ibi possidendi adominantib hostib premebant᷑:
huc liberandi amiserantib ducebantur. Postremo
illud iunonis templum. sibi elegerat auaricia et
superbia leuium grecoꝵ. istas xp̃i basilicas. mise¬
ricordia & humilitas etiã inmanium barbaroꝵ:

Expanded text:
Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres re, sed ubi captiuos liberet regalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coniugis et reginae omnium deorum cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum.
Abbreviated transcription (Latin):
canerentur. poetas libebat mentiri: sed corda.¬
tos homines cogebat ueritas confiteri. Uerũ
ista: oportunius alio loco diligent̃ copioseque
tractanda sunt. Nunc qđ institueram de ingra.¬
tis hominib dicere. parumꝑ explicem ut pos¬
sum: qui ea mala quȩ ꝓsuoꝵ morũ peruersi.¬
tate merito patiunt᷑. blasphemantes xp̃o im.¬
putant: Quod autem illis etiam talib ꝓpter
xp̃m parcitur. nec dignantur attendere :¬
& eas linguas aduersus eius nomen dementia
sacrilege ꝓteruitatis exercent. quib linguis
usurpauerunt mendaciter ipsum nomen
ut uiuerent. Uel quas linguas in locis ei sa¬
cratis metuendo presserunt. ut illic tuti atq
muniti ubi ꝓpter eum illesi abhostib fuerua:
inde in eum maledictis hostilib ꝓsilirent:
Ipsa ut dixi troia mater popłi romani: sacratis .xͫ ca¬
in locis deoꝵ suorũ munire non potuit ciues
suos ab ignib ferroq grecoꝵ: eosdem ipsos deos
colentium. quinetiam. iunonis asilo custodes lecti

Expanded text:
canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, quae pro suorum morum peruersitate merito patiuntur, blasphemantes Christo inputant; quod autem illis etiam talibus propter Christum parcitur, nec dignantur adtendere et eas linguas aduersus eius nomen dementia sacrilegae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerent, uel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti adque muniti, ubi propter eum inlaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosilireIpsa, ut dixi, Troia, mater populi Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt illa meliora. Cum ergo in his locis ubi eẽ talia
cõpetebat aliis alia deficientib oriuntur. & sue.¬
cumbunt minora maioribus. atq in qualitates
superantiũ superata uertunt᷑: rerum est ordo

Expanded text:
sunt illa meliora. Cum ergo in his locis, ubi esse talia sunt illa meliora. Cum ergo in his locis, ubi esse talia conpetebat, aliis alia deficientibus oriuntur et succumbunt minora maioribus adque in qualitates superantium superata uertuntur, rerum est ordo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ impunita non est. Hoc enĩ est iustũ: & omne
iustum ꝓculdubio bonũ. Non enĩ quisquã de uitus
naturalibus: sed de uoluntariis poenas luit. Nam
etiam qđ uiciũ consuetudine nimioq ꝓgressu
roboratũ uelut naturaliter in oleuit: a uoluntate
sumpsit exordiũ De uitus quippe nunc loquim᷑¬
eius naturȩ cui mens in est capax intelligibilis
lucis qͣ discernitur iustũ ab iniusto. Oęcerũ uitia
pecorũ & arboꝵ. aliarũq rerũ mutabiliũ atque
mortaliũ. uł intellectu. uł sensu. uł uita omĩno ca.¬
rentium. quib eoꝵ dissolubilis natura corrũpit᷑.
damnabilia putare ridiculũ est: cum istȩ creaturȩ
cũ modũnutu creatoris acceperint. ut cedendo ac sue.¬
cedendo ꝑagant infimã pulchritudinẽ temporũ
ingenere suo: istis mundi partib congruentem:
Neque enĩ cȩlestib fuerant terrena coȩquanda:
aut ideo uniuersitati deesse ista debuerunt. qm̃

Expanded text:
quod inpunita non est. Hoc enim est iustum et omne quod inpunita non est. Hoc enim est iustum et omne iustum procul dubio bonum. Non enim quisquam de uitiis naturalibus, sed de uoluntariis poenas luit. Nam etiam quod uitium consuetudine nimioue progressu roboratum uelut naturaliter inoleuit, a uoluntate sumsit exordium. De uitiis quippe nunc loquimeius naturae, cui mens inest capax intellegibilis lucis, qua discernitur iustum ab iniusto. CAPUT pecorum et arborum aliarumque rerum mutabilium adque mortalium uel intellectu uel sensu uel uita omnino carentium, quibus eorum dissolubilis natura corrumpitur, damnabilia putare ridiculum est, cum istae creaturae eum modum nutu Creatoris acceperint, ut cedendo ac succedendo peragant infimam pulchritudinem temporum in genere suo istius mundi partibus congruentem. Neque enim caelestibus fuerant terrena coaequanda, aut ideo uniuersitati deesse ista debuerunt, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorũ quoq testimonio uitioꝵ. Si enim bone non
essent: cis uitia nocere non possent: Nam quid cis
nocendo faciunt nisi adimunt integritatẽ. pulchri.¬
tudinẽ. salutẽ. uirtutẽ. & quicquid boni naturȩ ꝑ
uitium detrahi. siue minui consueuit: Qđsi omĩno
desit: nichil boni adimendo ñ nocet. ac ꝑ hoc nec
uitium est. Nam cẽ uitiũ & ñ nocert ñ potest
Unde colligitur. quamius uitiũ non possit nocere
incõmutabili bono: non tam̃ posse nocere nisibono.
quia non in est nisi ubi nocet: Hoc etiã isto modo
dici potest: uiciũ eẽ nec insũmo posse bono. nec
nisi inaliquo bono. Sola ergo bona alicubi eẽ pos¬
sunt. sola mala nusquã: qm̃ etiã nature illȩ quȩ
ex malȩ uoluntatis initio uitiate sunt. inquantũ
uitiatȩ sunt malȩ sunt: inquantũ autẽ naturȩ
sunt bonȩ sunt. Et cũ in poenis est natura uiciosa:
excepto eo qđ natura est etiam hoc ibi bonum est.

Expanded text:
ipsorum quoque testimonio uitiorum. Si enim bonae non ipsorum quoque testimonio uitiorum. Si enim bonae non essent, eis uitia nocere non possent. Nam quid eis nocendo faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, salutem uirtutem et quidquid boni naturae per uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omnino desit, nihil boni adimendo non nocet ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incommutabili bono, non tamen posse nocere nisi bono, quia non inest, nisi ubi nocet. Hoc etiam isto modo dici potest, uitium esse nec in summo posse bono nec nisi in aliquo bono. Sola ergo bona alicubi esse possunt, sola mala nusquam; quoniam naturae etiam illae, quae ex malae uoluntatis initio uitiatae sunt, in quantum uitiosae sunt, malae sunt, in quantum autem naturae sunt, bonae sunt. Et cum in poenis est natura uitiosa, excepto eo, quod natura est, etiam hoc ibi bonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Si quippe qđ est: non eẽ contrariũ est. Et ꝓptcrea:
dõ idest sũmȩ essentiȩ & auctori omniũ qualiũcũq¬
autẽ inscripturis inimici dĩ. qui ñ natura sed
uitus aduersantur eius imperio: nichil ei ualentes
nocere sedsibi. Inimici enĩ sunt resistendi uolun.
quo resistunt dõ qui cius appellantur inimici. ñ ẽ.
dõ sed ipsis malũ: neq hoc ob aliud. nisi qͥa corrũ.¬
pitur incis naturȩ bonũ. Natura igicur contraria
non est dõ scduitiũ: quia qđ malũ est. contrariũ
est bono. Quis autẽ negit dm̃ sũme bonũ: Uitiũ
ergo contrarium est dõ: tanquã malũ bono Porro
autẽ: bonum est ͤ natura quã uitiat. Unde & huic
bono utiq contrariũ est: scd dõ tantũmodo tanqͣm
bono malũ. naturȩ uero quã uitiat non tantum
malũ sedetiã noxiũ. Nulla quippe mala dõ nocia:
sed mutabilib corruptibilibusq naturis. bonis tam̃

Expanded text:
Ei quippe, quod est, non esse contrarium est. Et propterea Ei quippe, quod est, non esse contrarium est. Et propterea Deo, id est summae essentiae autem in scripturis inimici Dei, qui non natura, sed uitiis aduersantur eius imperio, nihil ei ualentes nocere, sed sibi. Inimici enim sunt resistendi uolunta, quo resistunt Deo qui eius appellantur inimici, non est Deo, sed ipsis malum, neque hoc ob aliud, nisi quia corrumpit in eis naturae bonum. Natura igitur contraria non est Deo sed uitium, quia malum contrarium est bono. Quis autem neget Deum summe bonum? Vitium ergo contrarium est Deo, tamquam malum bono. Porro autem bonum est et natura quam uitiat; unde et huic bono utique contrarium est; sed Deo tantummodo tamquam bono malum, naturae uero, quam uitiat, non tantum malum, sed etiam noxium. Nulla quippe mala Deo noxia sed mutabilibus corruptibilibusque naturis, bonis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ris impictate tanto quisq carebit expeditius & fa.¬
cilius: quanto ꝑspicatius intelligere potuerit qđ
per angłm ds̃ dixit. quando morsen mittebat ad
filios israel Egosũ qui sũ. Cum e̾nĩ ds̃ sũma essen.¬
tia sit hoc est sũme sit. & ideo immutabilis sit:
reb quas ex nichilo creauit eẽ dedit. sed non sũme
et̃ sicut est ipse: & aliis dedit eẽ amplius. aliis minꝰ.
atq ita naturas essentiarũ gradib ordinauit. Sicut
enim abeo qđ est sapere uocatur sapientia: sic et¬
ab eo qđ est eẽ uocatur essentia: nouo quidẽ nomi¬
ne quo usi ueteres non sunt latini sermonis aucto.¬
res: sed iã nr̃is temporib usitato: ne de eẽt etiam
linguȩ nostre qđ greci appellant usran: hoc enĩ
uerbum ẽ uerbo expressum est ut diceret᷑ essentia.
ac ꝑ hoc ei naturȩ quȩ sũma est qua faciente sunt
quȩcunq sunt: contraria natura non est nisi quȩ ñ c̃

Expanded text:
ris impietate tanto quisque carebit expeditius et faris impietate tanto quisque carebit expeditius et facilius, quanto perspicacius intellegere potuerit, quod per angelum Deus dixit, quando Moysen mittebat ad filios Israel: Ego sum, qui sum. Cum enim Deus summa essentia sit, hoc est summe sit, et ideo inmutabilis sit: rebus, quas ex nihilo creauit, esse dedit, Sed non summe esse, sicut est ipse; et aliis dedit esse amplius, aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato, ne deesset etiam linguae nostrae, quod Graeci appellant coatav; hoc enim uerbum e uerbo expressum est, ut diceretur essentia; ac per hoc ei naturae, quae summe est, qua faciente sunt quaecumque sunt, contraria natura non est, nisi quae non est.
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur cęcitas. id ostenditur qđ ad naturã oculoꝵ
ptinet uisus: & cũ uitiũ auriũ dicitur surditas.
ad c̾arum naturã ꝑtinere demonstratur auditus.
ita cũ uitiũ creaturȩ angłicȩ dicitur qđ non adhȩ.¬
ret dõ. hinc aꝑtissime declaratur eius naturȩ ut
dõ ad hȩreat conuenire. Quam porro magna sit
laus adhęrt̾re dõ ut ei uiuat. inde sapiat. illo gaude.¬
at: tantoq bono sine morte. sine errore. sine molestia.
ꝑfruatur. quis digne cogitare possit aut eloqui:
Quaꝓpter etiã uicio maloꝵ angłoꝵ quo non adhę.¬
rent dõ. qm̃ omne uitiũ naturȩ nocet: satis mani¬
festatur dm̃ tam bonã eoꝵ creasse naturã. cui no.¬
xium sit non eẽ cumdõ. Hȩc dicta sint: ne quisqͣm¬
cum de angłis apostaticis loquimur. excistunet
eos aliam uł ex alio principio habere potuisse
naturam: nec eoꝵ naturȩ auctorẽ dm̃. Cuius erro.¬

Expanded text:
dicitur caecitas, id ostenditur, quod ad naturam oculorum dicitur caecitas, id ostenditur, quod ad naturam oculorum pertinet uisus; et cum uitium aurium dicitur surditas, ad earum naturam pertinere demonstratur auditus: ita, cum uitium creaturae angelicae dicitur, quo non adhaeret Deo, hinc apertissime declaratur, eius naturae ut Deo adhaereat conuenire. Quam porro magna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde sapiat, illo gaudeat tantoque bono sine morte sine errore sine molestia perfruatur, quis digne cogitare possit aut eloqui? Quapropter etiam uitio malorum angelorum, quo non adhaerent Deo, quoniam omne uitium naturae nocet, satis manifestatur Deum tam bonam eorum creasse naturam, cui noxium sit non esse cum Deo. cum de angelis apostaticis loquimur, existimet eos aliam velut ex alio principio habere potuisse naturam, nec eorum naturae auctorem Deum. Cujus erro
Abbreviated transcription (Latin):
qui nullomodo dolere potest: ita rationalis natu.¬
ra pręstantior etiã misera. quam illa quȩ rationis
uel sensus est expers. & ideo in eam non cadit miseria:
Qđ cũ ita sit: huic naturȩ quȩ intanta excellentia
creata est ut licet sit ipsa mutabilis. inhęrendo
tamen incõmutabili bono idest sũmo dõ beatitu.¬
dinẽ consequat᷑: nec expleat indigentiã suã nisi utiq
beata sit. eiq explendȩ non sufficiat nisi dĩ. ꝓfecto
non illi adhȩrere uicium est. Om̃e autẽ uieiũ nat᷑ȩ
nocet: ac ꝑ hoc contra naturam est:Ab illa igitur
quȩ adhȩret dõ. ñ natura differt ista sed uicio: quo
tamen etiã uitio. ualde magna multũq laudabi¬
lis ostenditur ipsa natura: Quius enĩ recte uitupe.¬
ratur uitiũ: ꝓculdubio natura laudatur. Nam
recta uitii uituperatio est: qđ illo de honestatur
natura laudabilis. Sicut ergo cũ uitiũ oculorũ

Expanded text:
qui dolere nullo modo potest: ita rationalis natuqui dolere nullo modo potest: ita rationalis natura praestantior etiam misera, quam illa quae rationis uel sensus est expers, et ideo in eam non cadit miseria. Quod cum ita sit, huic naturae, quae in tanta excellentia creata est, ut, licet sit ipsa mutabilis, inhaerendo tamen incommutabili bono, id est summo Deo, beatitudinem consequatur, nec expleat indigentiam suam nisi utique beata sit, eique explendae non sufficiat nisi Deus, profecto non illi adhaerere uitium est. Omne autem uitium naturae nocet ac per hoc contra naturam est. Ab illa igitur, quae adhaeret Deo, non natura differt ista, sed uitio; quo tamen etiam uitio ualde magna multumque laudabilis ostenditur ipsa natura. Cuius enim recte uituperatur uitium, procul dubio natura laudatur. Nam recta uitii uituperatio est, quod illo dehonestatur natura laudabilis. Sicut ergo, cum uitium oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa potest quia ex nichilo creata est: sed eoc illo a quo
creata est. Hoc enĩ adepto. beata : quo amisso misera ẽ
Ille uero qui non alio sedscipso bono beatus est: ideo
ipse miser ñ potest eẽ. quia non se potest amittere.
Dicimus itaq incõmutabile bonũ non eẽ nisi unũ
uerum beatum dm̃: ea uero quȩ fecit. bona quidc̃
cẽ quod ab illo: ueruntam̃ mutabilia: qđ non de
illo sed de nichilo facta sunt: Quanquã ergosũ¬
ma non sint quib est ds̃ maus bonũ: magna suił
tamen ea mutabilia bona. quȩ adhęrt̾re possunt
ut beata sint. immutabili bono. Qđ usq ad eo
bonum eoꝵ est: ut sine illo misera eẽ necesse sit.
Nec ideo cętera in hac creaturȩ uniuersitate meli¬
ora sunt: quia misera eẽ non possunt. Neq enĩ
cętera membra corporis nr̃i ideo dicendũ est oculis
eẽ meliora : quia cȩca eẽ non possunt. Sicut autẽ
melior est natura sentiens & cum dolet. quã lapis

Expanded text:
ipsa potest, quia ex nihilo creata est; sed ex illo, a quo ipsa potest, quia ex nihilo creata est; sed ex illo, a quo creata est. Hoc enim adepto beata, quo amisso misera est. Ille vero qui non alio, sed se ipso bono beatus est, ideo ipse miser non potest esse, quia non se potest amittere. 3. Dicimus itaque incommutabile bonum non esse, nisi unum verum beatum Deum: ea vero quae fecit, bona quidem esse, quod ab illo; verumtamen mutabilia, quod non de illo, sed de nihilo facta sunt. Quanquam ergo summa non sint; quibus est Deus majus bonum: magna sunt tamen ea mutabilia bona, quae adhaerere possunt ut beata sint, immutabili bono; quod usque adeo bonum eorum est, ut sine illo misera esse necesse sit. Nec ideo caetera in hac creaturae universitate meliora sunt, quia misera esse non possunt. Neque enim caetera membra corporis nostri ideo dicendum est oculis esse meliora, quia caeca esse non possunt. Sicut autem melior est natura sentiens
Abbreviated transcription (Latin):
potius delectati. uelut bonũ suũ sibi ipsi essent: a su¬
periore cõmuni omniũ beatificobono. ad ꝓpria
defluxcrunt: & habentes elationis fastũ ꝓ excellen-¬
tissima ȩt̃nitate. uanitatis astutiã ꝓcercissima ueri¬
tate. studia partut ꝓ indiuidua caritates superbi.
fallaces. inuidi effecti sunt: Beatitudinis igitur
illorum est causa: ad hȩrere dõ. Quocirra istoꝵ mi¬
seriȩ causa excontrario est intelligenda: qđ est non
adhȩrere dõ. Quam obrẽ sicũ queritur quare illi
beati sint recte respondetur quia dõ ad hȩrent:
& cum quęritur cur isti sint miseri. recte respondet᷑
quia non adhȩrent dõ: non est creaturȩ rationalis
uel intellectualis bonũ quo beatasit. nisi ds̃. Ita quã¬
uis non om̃is beata possit cẽ creatura. Nẽq enĩ hoc
munus adipiscunt᷑ aut capiunt ferȩ. ligna. saxa.
& siquid huiusmodi est: ea tam̃ quȩ potest. non ex se.

Expanded text:
potius delectati, uelut bonum suum sibi ipsi essent, a supotius delectati, uelut bonum suum sibi ipsi essent, a superiore communi omnium beatifico bono  ad propria defluxerunt et habentes elationis fastum pro excelsissima aeternitate, uanitatis astutiam pro certissima ueritate. studia partium pro indiuidua caritate superbi fallaces inuidi effecti sunt. Beatitudinis igitur illorum causa est adhaerere Deo; quocirca istorum miseriae causa ex contrario est intellegenda, quod est non adhaerere Deo. Quam ob rem si, cum quaeritubeati sint, recte respondetur, quia adhaerent Deo; et cum quaeritur cur isti sint miseri, recte respondetur, quia non adhaerent Deo: non est creaturae rationalis vel intellectualis bonum, quo beata sit, nisi Deus. Ita quamvis non omnis beata possit esse creatura neque enim hoc munus adipiscuntur aut capiunt ferae, ligna, saxa, et si quid ejusmodi est, ea tamen quae potest, non ex se
Abbreviated transcription (Latin):
DUARŨ CIITATUM QUANTUM
ad rationaliũ mortaliũ genus attinet apparebit exortꝰ.
sicut supcriore libro apparuisse in angłis iamuidet᷑:
prius michi quȩdã de ipsis angłis uideo ẽẽ dicenda.
quib demonstret᷑ quantũ a nob̾ potest quam non
in conueniens neq incongrua dicatur cẽ angłis ho.
minibusq societas: ut non quattuor. duȩ scilicet
angłoꝵ cotidemq hominũ: sed dus potius ciuitates¬
hoc est societates merito eẽ dicant᷑. una inbonis al¬
tera in malis: non solũ in angłis uerũ etiã in homi.¬
nib constitutȩ. Angłoꝵ bonoꝵ & maloꝵ inter sẽ
contrarios appetitus. non naturis principiuisq diuer
sis cum ds̃ omniũ substantiarũ bonus auctor & con-¬
ditor utrosq creauerit. sed uoluntatib & cupiditatib
extitisse dubitare fas non est: dum alii constanter in
cõmuni omĩb bono qđ ipse illis dĩ est atq in eiꝰ ȩt̃ni¬
tate. ueritate. caritate ꝑsistunt: alii sua potestate̾

Expanded text:
duarum civitatum, quantum ad rationalium mortalium genus attinet, apparebit exortus, sicut superiore libro apparuisse in Angelis jam videtur; prius mihi quaedam de ipsis Angelis video esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconveniens neque incongrua dicatur esse hominibus Angelisque societas: ut non quatuor, duae scilicet Angelorum totidemque hominum, sed duae potius civitateshoc est societates, merito esse dicantur; una in bonis, altera in malis, non solum Angelis, verum etiam hominibus constitutae. 2. Angelorum bonorum et malorum inter se contrarios appsis, cum Deus omnium substantiarum bonus auctor et conditor utrosque creauerit, sed uoluntatibus et cupiditatibus extitisse dubitare fas non est. dum alii constanter in communi omnibus bono, quod ipse illis Deus est, adque in eius aeternitate ueritate caritate persistunt; alii sua potestate
Abbreviated transcription (Latin):
SIUE IN ILLA STABIE
excellentiam uictoria ultina & pacra¬
debito. defendere aduersus cos qui condicoricus
deos suos prȩferunt fili carissime m arcellinc sus¬
cepi. Magnum opus & arduum: sed ds̃ adiutor
noster est. Nam scio quib uirib opussit ut per¬
suadeatur superbis. quanta sit uutus his¬
ltatis: qua fit ut omnia terrena caclimina
temporali mobilitate nutantia. non hum ano
usurpata fastu. sed diuina grã donata celsitudo
transcendat. Rex enim & conditor ciuitatis
huius dequa loqui instituimus. inscriptura
populi sui sentenciam diuinȩ fegis aperuit:
qua dictum est. Ds̃ superbis resistit: humi¬
lib autem dat gratiam. Hoc uero quod dĩ
est. superbȩ quoq anuns ip̃s inflacus affec¬
deberent siquid recte saperent illa quȩ ab¬
hostib aspera & dura perpessi sunt illi diuinȩ
hominũ mores bellis emendare atq conterere.
itemq mortalium u̾itam iustam atq lauda.
bilem talib afflictionib exerce̾re: ꝓbatamq

Expanded text:
siue in illa stabiliexcellentiam uictoria ultima et pace perfad te promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfec si quid recte saperent, illa, que ab hostibus aspera et dura perpessi sunt, illi divine hominum mores bellis emendare atque conterere itemque vitam mortalium iustam atque labilem talibus adflictionibus exercere probatamque
Abbreviated transcription (Latin):
paac: ubi nichil aduersi. nec ase ipso nec ab aliquo
quisq patiet᷑. Sslemiũ uirtutis erit ipse qͥ uitutẽ PPtnũ¬
dedit: eiq seipsũ quo melius & mauis nichil posset eẽ¬

Expanded text:
pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patitur. praemium uirtutis erit ipse qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius ni
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ñ erit ipsa necessitas. sed plena. certa setura.
sempit̾na felicitas: ꝓficient laudib dĩ. Om̃s quippe
illi de quib sũ locutꝰ quȩ nunc latent armoniȩ corpo¬
ralis numeri non latebunt. intrinsecus & eoctrinse.¬
cus ꝑ corporis cuncta dispositi: & cũ ceteris reb quȩ
ibi magne atq mirabiles uidebunt᷑. rationales m̃tes
in tanti artificis laudẽ rationabilis pulchritudinis
delectatione succedent. Qui motus illic taliũ cor¬
porũ sint futuri: temere definire ñ audeo. qđ excogi¬
tare ñ ualeo. Tam̃ & motꝰ & status. sicut ipsaspecies
decense̾rit quicũq erit: ubi qđ non decebit nonerit:
Certe ubi uolet sp̃s: ibi erit ꝓtinꝰ corpus. Nec uolet
ibi gła erit: ubi laudantis nec errore quisquã nec
adulatione laudabit᷑. Uerus honor. qͥ nulli negabit᷑¬
digno: nulli deferet᷑ indigno. Sed nec acleũ ambiet
ullus indignꝰ: ubi nullus ꝑmittet᷑ eẽ nisi dignꝰ Uera

Expanded text:
tunc non erit ipsa necessitas, sed plena, certa securitas, tunc non erit ipsa necessitas, sed plena, certa securitas, sempiterna felicitas, proficient laudibus dei. omnes quippe illi de quibus iam sum locutus qui nunc latent harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae atque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laude rationabilis pulchritudinis delectatione succendent. qui motus illic talium corporum sint futuri temere definire non audeo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et status sicut ipsa species decens erit, quicumque erit, ubi quod non decebit non erit. certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitdigno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus;
Abbreviated transcription (Latin):
in seipso uideat᷑ in celo nouo & terra noua atq in
om̃i quȩ tunc fuerit creatura iudeat᷑. & ꝑ corpora
inom̃i corpore quocũq fuerint spirit᷑alis corporis
oculi acie ꝑueniente directi. Patebunt eciã cogita¬
tiones nr̃e: uNucẽ nob. Tunc enĩ implebitur. quod
apłi cũ clixcisset nolite ante tẽpus quicquã iudicare.
mox adlidit: donec ueniat dñs & illuminet abs¬
condita tenebrarũ. & manifestet cogitationis cordis:
& tunc lauserit unicuiq adõ. Quanta erit illa fe
licitas ubi nullũ erit malũ. nullũ latebit bonum :
Uacabitur dĩ laudibus: qui erit omĩa in om̃ib
Nam quid aliud agat᷑ ubi neq ulla desidiacessa.¬
bitur. neq ulla indigentia laborabit᷑: nescio. Ad¬
moneor etiã scõ cantico: ubi lego uł audio. Beati
qui habitant indomotua : in scła scłoꝵ laudabunt te
Omia membra & iuscera incorruptibilis corporis. quȩ
nunc uidemꝰ ꝑusus necessitatis uarios distributa: qm̃

Expanded text:
in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua atque in omni quae tunc fuerit creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis. tunc enim implebitur quod apostolus, cum dixisset: nolite ante tempus quicquam iudicare, mox addidit: donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit ulicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te. omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ad transmigrationẽ in babiloniã: Tercia: inde
usq ad xp̃i carnalẽ natiuitatẽ . Fiunt itaq om̃s.
quinq Sexta nunc agitur. nullo generationũ
numero metienda: ꝓpter qđ dictũ est. Non est
ur̃m scire tempora: quȩ pater posuit insua potes¬
tate. Post hanc tancuã indie septimo requiescet dĩ:
cum eundẽ diẽ septimũ qđ nos erimꝰ in scipso dõ
faciet itquiescere: De istis porro ȩtatib singulis.
ninc diligent̃ longũ est disputare. Hȩc tam̃ sep¬
tima erit sabbatũ nrm. cuius fuus non erit uespera
sed dñicus dies: uelut octauus ęternꝰ qui in xp̃i re¬
surrectione sacratus. ẽ. ȩxernã non solũ sp̃s uerũ etiã
corpori requiẽ p̃sigurans. Ibi uacabimꝰ & uidebimꝰ.
uidebimꝰ & amabimꝰ amabimꝰ & laudabimus.
Ecce qđ erit infine: sine fine. Nam quis alius n.er
est finis. nisi ꝑuenire ad regnũ cuius nullus ẽ. fu
Uideor michi: debitũ ingentis huius operis ad u¬
uante dño reddidisse. Quib parũ. uł quibus

Expanded text:
igrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad Christi carnalem nativitatem. Fiunt itaque omnes quinque. Sexta nunc agitur, nullo generationum numero metienda, propter id quod dictum est, Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate . Post hanc tanquam in die septimo requiescet Deus, cum eumdem septimum diem, quod nos erimus, in se ipso Deo faciet reqununc diligenter longum est disputare, haec tamen septima erit Sabbatum nostrum cujus finis non erit vespera, sed Dominicus dies, velut octavus aeternus qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus, uerum etiam corporis requiem praefigurans. Ibi uacabimus et uidebimus, uidebimus et amabimus, amabimus et laudabimus. Ecce quod erit in fine sine fine. Nam quis alius noster est finis nisi peruenire ad regnum, cuius nullus est finis? Videor mihi debitum ingentis huius operis adiuuante Domino reddidisse. Quibus parum uel quibus
Abbreviated transcription (Latin):
indõ figitur impedientia prȩdicentur. uosq etiã
dicatis eẽ incęlestib immortalia corpora immorta¬
liter beatoꝵ. quid est quod ut beati simus ome corpꝰ
fugiendum eẽ opinamini ut fidẽ xp̃ianã qͣsi
rationabiliter fugere uideamini. nisi quia illud est
quod iterum dico. xp̃s est humilis. uos suꝑbi : An
forte corrigi pudet : Et hoc uitium: non nisi suꝑboꝵ
est. Pudet uidelicet doctos homines ex discipłis
platonis ficri discipłos xp̃i: qui piscatorẽ suo spũ
docuit sapere acdicere. in principio erat uerbũ. et
uerbum erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbum. Hoc erat
in principio: apud dm̃. Omĩa ꝑ ipsum facta sunt:¬

Expanded text:
in Deo figitur, inpedientia praedicentur uosque etiam in Deo figitur, inpedientia praedicentur uosque etiam dicatis esse in caelestibus inmortalia corpora inmortaliter beatorum: quid est quod, ut beati simus, omne corpus fugiendum esse opinamini, ut fidem Christianam quasi rationabiliter fugere uideamini, nisi quia illud est, quod iterum dico: Christus est humilis, uos superbi? An forte corrigi pudet? Et hoc uitium non nisi. superborum est. Pudet uidelicet doctos homines ex discipulis Platonis fieri discipulos Christi, qui piscatorem suo spiritu docuit sapere ac dicere: In principio erat Verbum, et Verbum erat aput Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio aput D
Abbreviated transcription (Latin):
solum inlibris ur̃is corpora eẽ fatemini. qđ uobcũ
om̃s homines & conspicere non cunctantur & dicere:
ucrum etiã altiore ut putatis peritia hȩc eẽ anima¬
lia beatissima ꝑhibetis. & cum his corporib sempi¬
terna. Quid ergo est qđ cum uob̾fides xp̃iana su¬
adctur. tunc obliuiscimini aut ignorare uos fingi.¬
tis quid disputare aut docere soleatis: Quid causȩ
est cur ꝓpter opiniones urãs quas uos ipsi oppugna.¬
tis xp̃iani eẽ nolitis. nisi quia xp̃s humiliter uenit.
& uos suꝑbi estis: qualia scõꝵ corpora in resurrectio¬
ne futura sint potest aliquanto scrupulosius inter
xpĩanarũ scripturarũ doctissimos disputari: futura
tamen sempiterna minime dubitamus & talia fucura.
quale sua resurrectione xp̃s demonstrauit exemplũ.
Sed qualia cumq sint cum incorruptibilia prorsus
& immortalia nichilq animȩ contemplationẽ qua

Expanded text:
solum in libris uestris corpora esse fatemini, quod uobiscum solum in libris uestris corpora esse fatemini, quod uobiscum omnes homines et conspicere non cunctantur et dicere; uerum etiam altiore, ut putatis, peritia haec esse animalia beatissima perhibetis et cum his corporibus sempiterna. Quid ergo est, quod, cum uobis fides Christiana suadetur, tunc obliuiscimini, aut ignorare uos fingitis, quid disputare aut docere soleatis? Quid causae est, quur propter opiniones uestras, quas uos ipsi obpugnatis, Christiani esse nolitis, nisi quia Christus humiliter uenit et uos superbi estis? Qualia sanctorum corpora in resurrectione futura sint, potest aliquanto scrupulosius inter Christianarum scripturarum doctissimos disputari; futura tamen sempiterna minime dubitamus, et talia futura, quale sua resurrectione Christus demonstrauit exemplum. Sed qualiacumque sint, cum incorruptibilia prorsus et inmortalia nihiloque animae contemplationem, qua