comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suas deo effuderunt dicentes. Dñe cds
celi & terre intuere suꝑbiam illorum.
& respicc ad nr̃am humilitatem. & fa¬
ciem scõrum tuorum attende. & osten
de qm̃ non derelinquis p̃sumentes de
te. & p̃sumentes de se & de sua uirtute
głantes humilias. Finito itaq fletu.
& ꝑ totam diem popłorum oratione
completa: consolatist̾ acbior dicentes.
Ps̃ patrum nr̃orum cuius tu uirtutẽ
p̃dicasti: ipse tibi hanc dabit uicissi¬
tudinem. ut eorum magis tu interitũ
uideas. Cum uͦ dominus ds̃ ñr dede¬
rit hanc libertatem seruis suis: sit &
tecum d̃s in medio nr̃i. ut sicut placu¬
erit tibi ita cum tuis omnib conu̾seris
Cunc orias finito consilio suscepit eũ
in domum suam: & fecit ei cenam mag¬
nam. & uocatis omnib p̃sbiteris si¬
mul expleto ieiunio refecerunt. Po-¬
stea uͦ conuocatus omnispopłs: ꝑ to¬
tam noctem intra eccł̃iam oraueruist.
ꝑecentes auxilium a deo isrł Holo¬

Expanded text:
suas Deo effuderunt dicentes Domine Deus suas Deo effuderunt dicentes Domine Deus caeli et terrae intuere superbiam illorum et respice ad nostram humilitatem et facide quia non derelinquis praesumentes de te et praesumentes de se et de sua virtute gloriantes humilias finito itaque fletu et per totum diem populorum oratione conpleta consolati sunt Achior dicentes Deus patrum nostrorum cuius tu virtutem praedicasti ipse tibi hanc dabit vicissitudinem ut eorum magis tu interitum videas cum vero Dominus Deus noster dederit hanc libertatem servis suis sit et tecum Deus in medio nostri ut sicut placuerit tibi ita cum tuis omnibus converseris tunc Ozias finito consilio suscepit eum in domum suam et fecit cenam magnam et vocatis omnibus presbyteris simul expleto ieiunio refecerunt postea vero convocatus omnis populus et per totam noctem intra ecclesiam oraverunt petentes auxilium a Deo Israhel Holo
Abbreviated transcription (Latin):
ctum de restib dimiserunt eum. &
reuersi sunt ad dominum suum. Por¬
ro filii isrł descendentes de bethulia:
uenerunt ad eum. Quem soluentes
durerunt ad bethuliam: atq in me¬
dio popłi illum statuentes ꝓcunctati
sunt quid rerum esset. quod illum
uinctum assyrii reliquissent. In dieb
illis erant illic principes. orias filiꝰ
micha de tribu symeon: & charmi
qui & gothoniel. In medio itaq se¬
niorum & in conspectu omnium
achior dixit omnia quȩ locutus ipse
fuerat ab holoferne interrogatus. &¬
qualiter popłs holofernis uoluisset
ꝓpter hoc uerbum interficere eum.
& quemadmodum ipse holofernis
iratus iusserit eum israhelitis hac de
causa tradi. ut dum uincerit filios
isrł tunc etiam ipsum achior diuersis
iubeat suppliciis interire. ꝓpter hoc
quod dixisset. ds cȩli defensor eorum
est. Cumq uniuersa achior ex posu.¬
isset: omnis popłs cecidit in faciem
adorans dominum. & commnuni la¬
mentatione & fletu unanimes preces

Expanded text:
nctum restibus dimiserunt eum, et nctum restibus dimiserunt eum, et reversi sunt ad dominum suum. Porro filii Israel descendentes de Bethulia, venerunt ad eum: quem solventes duxerunt ad Bethuliam, atque in medium populi illum statuentes, percunctati sunt quid rerum esset, quod illum vinctum Assyrii reliquissent. In diebus illis erant illic principes, Ozias filius Micha de tribu Simeon, et Charmi, qui et Gothoniel. In medio itaque seniorum, et in conspectu omnium, Achior dixit omnia quae locutus ipse fuerat ab Holoferne interrogatus: qualiter populus Holofernis voluisset propter hoc verbum interficere eum, et quemadmodum ipse Holofernes iratus jusserit eum Israelitis hac de causa tradi ut dum vinceret filios Israhel tunc etiam ipsum Achior diversis iubeat suppliciis interire propter hoc quod dixisset Deus caeli defensor eorum est cumque universa Achior exposuisset omnis populus cecidit in faciem adorantes Dominum et communi lamentatione et fletu unianimes preces
Abbreviated transcription (Latin):
isrł tecum ꝑditione dispiet: & ꝓbabis
qm̃ nabugodonosor dominus sit uni-¬
uerse cerre. Tuncq gladius militie
mee transiet ꝑ latera tua: & confixus
cades inter uulneratos isrł. & non res-¬
pirabis ultra donec extermineris cũ
illis. Porro autem si ꝓpħ̃iam tuam
ueram existimas non concidat uultꝰ
abscedat a te. si uerba mea hȩc putas
impleri non posse. Ut autem noue¬
ris quia simul cum illis hȩc expieris.
ecce ex hac hora illorum popło socia¬
beris. ut ddum dignas mei gladii penas
exceꝑint. ipse simulultioni subiace¬
as. Tunc holofernis p̃cepit seruis suis.
ut comp̃henderent achior. & ꝑduce¬
rent eum in bechuliam: & traderent
eum in manu filiorum isrł. Et acci¬
pientes eum serui holofernis: ꝓfectist̃
ꝑ campestria. Sed cum appropinqͥs¬
sent acl montana: exierunt contra cos
fundibalarii. Iili autem diuertentes
a lacere montis ligauerunt achior ad
arborem manib & pedib: & sic um¬

Expanded text:
Israel tecum perditione disperiet: et probabis Israel tecum perditione disperiet: et probabis quoniam Nabuchodonosor dominus sit universae terrae: tuncque gladius militiae meae transiet per latera tua, et confixus cades inter vulneratos Israel, et non respirabis ultra, donec extermineris cum illis. Porro autem si prophetiam tuam veram existimas, non concidat vultus abscedat a te, si verba mea haec putas impleri non posse. Ut autem noveris quia simul cum illis haec experieris, ecce ex hac hora illorum populo sociaberis, ut, dum dignas mei gladii poenas exceperint, ipse simul ultioni subjaceas. Tunc Holofernes praecepit servis suis ut comprehenderent Achior, et perducerent eum in Bethuliam, et traderent eum in manus filiorum Israel. Et accipientes eum servi Holofernis, profecti sunt per campestria: sed cum appropinquassent ad montana, exierunt contra eos fundibularii. Illi autem divertentes a latere montis, ligaverunt Achior ad arborem manibus et pedibus, et sic vi
Abbreviated transcription (Latin):
offensio popłi huius coram deo suo.
non poterimus resistere illis: qm̃ d̃s
eorum defendet illos. & erimus in ob¬
ꝓbrium uniuerse terrȩ. Et factum est
cum cessasset achior loqui uerba hec:
irati sunt omnes magnates holofernis.
& cogitabant interficere eum. dicentes
ad alterutrum. Quis est iste qui filios
isrł posse dicat resistere regi nabugo¬
donosor & exercitib eius: homines in¬
ermes & sine uirtute. & sine ꝑitia artis
pugne: Ut gͦ agnoscat achyor qm̃ fal¬
lic nos. ascendamus in montana. & cũ
capti fuerint potentes eorum tunc cũ
eisdem gladio transuerberabitur: ut
sassent loqui: indignatus holofernis
uehementer dixit ad achior. Qm̃p
phetasti nobis dicens. quod gensisrł
defendatur a deo suo: ut ostendam tͥ
quia non est ds nisi nabugodonosor.
cum ꝑcusserimus eos omnes sicut ho¬
minem unum. tunc & ipse cum illis
ossyriorum gladio interibis. Et omĩs

Expanded text:
offensio populi hujus coram Deo suo, offensio populi hujus coram Deo suo, non poterimus resistere illis: quoniam Deus eorum defendet illos: et erimus in opprobrium universae terrae. Et factum est, cum cessasset loqui Achior verba haec, irati sunt omnes magnates Holofernis, et cogitabant interficere eum, dicentes ad alterutrum: Quis est iste, qui filios Israel posse dicat resistere regi Nabuchodonosor, et exercitibus ejus, homines inermes, et sine virtute, et sine peritia artis pugnae? Ut ergo agnoscat Achior quoniam fallit nos, ascendamus in montana: et cum capti fuerint potentes eorum, cum eisdem gladio transverberabitur: ut tem cum cessassent loqui, indignatus Holofernes vehementer, dixit ad Achior: Quoniam prophetasti nobis dicens, quod genus Israel defendatur a Deo suo, ut ostendam tibi quoniam non est Deus, nisi Nabuchodonosor: cum percusserimus eos omnes, sicut hominem unum, tunc et ipse cum illis Assyriorum gladio interibis, et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
sisse a cultura dei sui: dedit eis ds cȩli
uirtutem resistendi. Deniq chana¬
neum regem. & iebuseum. & ferezeũ
& echeum. & eueum. & amorreum.
& omnes potentes in esebon ꝓstraue¬
runt: & terras eorum & ciuitates eoꝵ
ipsi possederunt. & usq dum ñ pec-¬
cassent in conspectu dei sui erant cũ
illis bona. Ds̃ enim illorum odit mi¬
quitatem. Nam & ante hos annos
cum recessissent auia quam dederat
illis d̃s ut ambularent in ea extermi¬
nati sunt preliis a multis nationib:
& plurimi eorum captiu ab ducti
sunt in terram non suam. Nuꝑ au¬
tem reuersi ad dominum dm̃ suum
ex disꝑsione qua disꝑsi fuerant ad¬
unati sunt: & ascenderunt monta¬
na hec omnia. & iterum possident
ierłm ubi sunt scã eorum. Nunc gͦ mi
domine ꝑquire si est aliqua iniqui¬
tas corum in conspectu dci eorum. as¬
cencdamus ad illos: qm̃ tradens tradet.
illos ds eorum tibi. & subiugati erunt
sub iugo potentie tuȩ. Si autem ñ est

Expanded text:
sisse a cultura Dei sui dedit eis Deus caeli sisse a cultura Dei sui dedit eis Deus caeli virtutem resistendi denique Chananeum regem et Iebuseum et Ferezeum et Hettheum et Eveum et Amorreum et omnes potentes in Esebon prostraverunt et terras eorum et civitates eorum ipsi possederunt et usque dum non peccarent in conspectu Dei sui erant cum illis bona: Deus enim illorum odit iniquitatem. Nam et ante hos annos, cum recessissent a via, quam dederat illis Deus, ut ambularent in ea, exterminati sunt praeliis a multis nationibus, et plurimi eorum captivi abducti sunt in terram non suam. Nuper autem reversi ad Dominum Deum suum, ex dispersione, qua dispersi fuerant, adunati sunt, et ascenderunt montana haec omnia, et iterum possident Jerusalem, ubi sunt sancta eorum. Nunc ergo, mi domine, perquire si est aliqua iniquitas eorum in conspectu Dei eorum: ascendamus ad illos, quoniam tradens tradet illos Deus eorum tibi, et subjugati erunt sub jugo potentiae tuae. Si vero non est
Abbreviated transcription (Latin):
ti plagis uariis. Cumq eiecissent eos
ase egyptii. & cessaret plaga ab eis.
& iterum uellent eos caꝑe. & ad suũ
seruitium reuocare: fugientib his
ds celi mare aꝑuit. ita ut hinc inile
aque quasi murus solidarent᷑ & isl
pede siceo fundum maris pambular¬
do transirent. In quo loco dum inul¬
merabilis exercitus egẏptiorum eos.
ꝑsequeretur: ita aquis cooꝑtus esti
non remaneret uel unus qui factuil
posteris nunciaret. S gressi etiã al
rubrum deserta sẏna montis oec u¬
pauerunt: in quib nunquam ho¬
mo habitare potuit. uel filius homi¬
ins requieuit. Iilic fontes amari ob¬
dulcati sunt eis ad bibendum: & per
annos quaclraginta annonam de ee¬
io consecuti sunt. Ubicumq ingressi
popło isti. nisi quando recessit a cul¬
tura domini dei sui. Quotienscumꝙ
autem preter ipsum dm̃ suum alterũ
coluerunt: dati sunt in predam & in
gladium & in obpbrium. Quotiens¬
cumq autem penituerunt se reces-¬

Expanded text:
ti plagis variis cumque eiecissent eos ti plagis variis cumque eiecissent eos a se Aegyptii et cessasset plaga ab eis et iterum eos vellent capere et ad suum servitium revocare fugienDeus coeli mare aperuit, ita ut hinc inde aquae quasi murus solidarentur, et isti pede sicco fundum maris perambulando transirent. In quo loco dum innumerabilis exercitus Aegyptiorum eos persequeretur, ita aquis coopertus est, ut non remaneret vel unus, qui factum posteris nuntiaret. Egressi vero mare Rubrum, deserta Sina montis occupaverunt, in quibus numquam homo habitare potuit, vel filius hominis requievit. Illic fontes amari obdulcati sunt eis ad bibendum, et per annos quadraginta annonam de coelo consecuti sunt. Ubicumque ingressi poptura Domini Dei sui quotienscumque autem praeter ipsum Deum suum alterum coluerunt dati sunt in praedam et in gladium et in obprobrium quotienscumque autem paenituerunt se reces
Abbreviated transcription (Latin):
isti contempserunt me: & non exieñt¬
in obuiam nobisut suscipent nos
cum pace: Tunc achior dux omniũ
filiorum ammon respondens: ait. Si
digneris audire domine m̃s: dicam
ueritatem in conspectu cuo de popło
isto qui in montanis habitat. & non
egredietur uerbum falsum ex ore med.
Popłs iste: ex ꝓgenie chaldeorum est.
Hic primum in mesopotamia ha¬
bitauit: qm̃ noluerunt sequi deos
patrum suorum qui erant in terra
chaldeorum. Deserentes itaq cerimo¬
miaspatrum suorum quȩ in multi¬
tudine deorum erant: unum deum
celi coluerunt. qui & p̃cepit eisut exi¬
rent inde. & habitarent in charram
Cumq cooꝑuisset omnem teriam
fames: descenderunt in egyptum. il¬
licq ꝑ quadringentos annos sic mul¬
tiplicati sunt. ut dinumerari eorum
non posset exercitus. Cumq grauas¬
set eos rex egypti. acq in edificationib
urbium suarum in luto & latere sub¬
uigasset eos: clamauerunt ad deum
suum. & ꝑcussit cotam terram egyl¬

Expanded text:
isti contempserunt nos, et non exieruisti contempserunt nos, et non exierunt obviam nobis, ut susciperent nos cum pace. Tunc Achior dux omnium filiorum Ammon respondens, ait: Si digneris audire, domine mi, dicam veritatem in conspectu tuo, de populo isto qui in montanis habitat, et non egredietur verbum falsum ex ore meo. Populus iste ex progenie Chaldaeorum est: hic primum in Mesopotamia habitavit, quoniam noluerunt sequi deos patrum sChaldeorum deserentes itaque caerimonias patrum suorum quae in multitudine deorum erant unum Deum caeli coluerunt qui et praecepit eis ut exirent inde et habitarent in Charam cumque cooperuisset omnem terram fames descenderunt in Aegyptum illicque per quadringentos annos sic multiplicati sunt ut dinumerari eorum non possit exercitus cumque gravaret eos rex Aegypti atque in aedificationibus urbium suarum in luto et latere subiugasset eos clamaverunt ad Deum suum et percussit totam terram Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
tu suo & in chypeis suis & in currib
suis & in equitib suis. non in ferro
pugnando sed in p̃cib sc̃is orando
deiecit. Sic erunt uniuersi hostes
isrł: si ꝑseueraueritis in hoc oꝑe qͦd
cepistis Ad hanc gͥ hortationem eiꝰ
dep̃cantes dominum ꝑmanebant.
in conspectu domini: ita ut etiam
hi qui holocausta domino offerebant.
precincti ciliciis offerrent sacrificia
domino. & erat cinis suꝑ capita eorũ.
Et ex toto corde suo omnes orabant
dominum: ut uisitaret popłm suũ
isrł. Nunciatumq est holoferni prin¬
cipi militiȩ assyriorum. quod filii isrł
p̃pararent se ad resistendum. ac mon¬
tium itinera conclusissent: & furore
nimio exarsit in iracundia magita.
Uocauitq omnes pͥncipes moab &
duces ammon: & dixit eis. Dicite mͥ
quis sit popłs iste qui montana obsi¬
dec: aut quȩ & quales & quante sint
ciuitates eorum. quȩ etiam sit uirtus
eorum. aut quȩ sit multitudo eorum:
uel quis rex milicie illorum. Quare
pre omnib qui habitant in oriente

Expanded text:
ypeis suis et in curribus suis et in equitibus suis non ferro pugnando sed precibus sanctis orando deiecit sic erunt universi hostes Israhel si perseveraveritis in hoc opere quo coepistis ad hanc igitur exhortationem eius deprecantes Dominum permanebant in conspectu Domini ita ut etiam hii qui holocausta Domino offerebant praecincti ciliciis offerrent sacrificia Domino et erat cinis super capita eorum et ex toto corde suo omnes orabant Deum ut visitaret populum suum Israhel nuntiatumque est Holoferni principi militiae Asspraepararent se ad resistendum, ac montium itinera conclusissent, et furore nimio exarsit in iracundia magna, vocavitque omnes principes Moab et duces Ammon, et dixit eis: Dicite mihi, quis sit populus iste, qui montana obsidet: aut quae, et quales, et quantae sint civitates eorum: quae etiam sit virtus eorum, aut quae sit multitudo eorum: vel quis rex militiae illorum: et quare prae omnibus, qui habitant in oriente,
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis postulemus. Non enĩ quasi
homo ds sic comminabitur: neq sũ
filius hominis ad iracundiam inflã¬
mabitur. Et ideo humiliemus illi
animas nr̃as. & in spu constituti hu¬
miliato seruientes illi dicamꝰ flentes
domino. ut scłm uoluntatem suam
sic faciat nobiscum cito miscd̃iam sinã.
ut sicut conturbatum est cor nr̃m in
suꝑbia eorum. ita etiam de nr̃a hu¬
militate gloriemur: qm̃ non sumus
secuti peccata patrum nrorum. qui
dereliquerunt dm̃ suum. & adora¬
uerunt deos alienos. ꝓ quo scelere sa¬
ci sunt in gladium & in rapinam.

Expanded text:
lacrymis postulemus: non enim quasi lacrymis postulemus: non enim quasi homo, sic Deus comminabitur, neque sicut filius hominis ad iracundiam inflammabitur. Et ideo humiliemus illi animas nostras, et in spiritu constituti humiliato, servientes illi, dicamus flentes Domino, ut secundum voluntatem suam sic faciat nobiscum misericordiam suam: ut sicut conturbatum est cor nostrum in superbia eorum, ita etiam de nostra humilitate gloriemur: quoniam non sumus secuti peccata patrum nostrorum, qui dereliquerunt Deum suum, et adoraverunt deos alienos, pro quo scelere dati sunt in gladiu
Abbreviated transcription (Latin):
dieb uitȩ suȩ. preter sabbata et neo¬
meniaᷤ & festa domus isrł. Erat au¬
tem eleganti aspectu nimis. Cui uir
suus dimiserat diuitias multas. & fa¬
miliam copiosam: ac possessiones ar¬
mentis boum & gregib ouiũ plenas
St erat hec in omnib famosissima:
qm̃ timebat dominum ualde. nec
erat qui loqueretur de illa uerbum
malum Hec itaq cum audisset qm̃
orias ꝓmisisset quod transacto qͥnto
die traderet ciuitatem: misit ad pres¬
biteros chabri & charmin. & uenerunt
ad illam. Et dixit illis. Quod est uer
bum in quo consensit orias: ut tracat
ciuitatem assyriis. si intra quinq dies
non uenerit uobis adiutorium: Et
qui estis uosqui temptatis dominum:
Non est iste sermo qui misciliam ꝓuo¬
cet: sed potius quiitam excitet & fum¬
rem accendat. Posuistis uos tempus
miserationis domini: & in arbitrium
ur̃m̃ diem constituistis ei: Sed quia
patiens est dominus in hoc ipso pe¬
niteamus: & indulgentiam eiꝰ fusis

Expanded text:
diebus vitae suae, praeter sabbata, et neodiebus vitae suae, praeter sabbata, et neomenias et festa domus Israel. Erat autem eleganti aspectu nimis, cui vir suus reliquerat divitias multas, et familiam copiosam, ac possessiones armenti boum et gregibus ovium plenas. Et erat haec in omnibus famosissima, quoniam timebat Dominum valde, nec erat qui loqueretur de illa verbum malum. Haec itaque cum audisset, quoniam Ozias promisisset quod transacto quinto die traderet civitatem: misit ad presbyteros Chabri et Charmi. Et venerunt ad illam, et dixit illis: quod est hoc bum, in quo censentit Ozias, ut tradat civitatem Assyriis, si intra quinque dies non venerit vobis adjutorium? Et qui estis vos, qui tentatis Dominum? Non est iste sermo, qui misericordiam provocet, sed potius qui iram excitet, et furorem accendat. Posuistis vos tempus miserationis Domini, et in arbitrium vestrum, diem constituistis ei. Sed quia patiens Dominus est, in hoc ipso poeniteamus, et indulgentiam ejus fusis
Abbreviated transcription (Latin):
exurgens orias infusus lacrimis dixit
S quo animo estote frẽs: & hosquinq:
dies expectemus a domino miscdiam.
Forsitan enim indignationem suam
abscidet: & dabit głam nomini suo.
Si autem transactis quinq dieb ñ
uenerit adiutorium: faciemus hec
filia merari. filii idox filii ioseph. filii
orie. filii elai. filii iamnor filii gede¬
on. filii raphaim. filii achitob. filii
melchie. filii enam. filii nathaniȩ.
filii salathiel. filii symeon. filii ruben:
& uir eius fuit manasses. qui mortu¬
us est in dieb messis hordearie. Insta¬
bat enim suꝑ alligantes manipulos
in campo. & uenit estus suꝑ caput eiꝰ.
& mortuus est in bethulia ciuitate sua
& sepultus est illic cum patrib suis
Erat autem iudith relicta uidua iã
annis trib & mensib sex: & in superi¬
orib domus suȩ fecit sibi secretum cu¬
biculum. in quo cum puellis suis clau
sa morabatur. Et habens suꝑ lum¬
bos suos cilicium: ieuinabat omnib

Expanded text:
exsurgens Ozias infusus lacrimis dixit exsurgens Ozias infusus lacrimis dixit aequo animo estote fratres et hos quinque dies expectemus a Domino misericordiam forsitan enim indignationem suam abscidet et dat gloriam nomini suo si autem transactis quinque diebus non venerit adiutorium faciemus haec rat filia Merari filii Idox filii Ioseph filii Oziae filii Elai filii Iamnor filii Gedeon filii Rafoin filii Acitob filii Melchiae filii Enam filii Nathaniae filii Salathihel filii Symeon filii Ruben et vir eius fuit Manasses qui mortuus est in diebus messis hordiariae instabat enim super alligantes manipulos in campo et venit aestus super caput eius et mortuus est in Bethuliam civitatem suam et sepultus est illic cum patribus suis erat autem Iudith relicta eius vidua iam annis tribus et mensibus sex et in superioribus domus suae fecit sibi secretum cubicusa morabatur, et habens super lumbos suos cilicium, jejunabat omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
in cuitate sunt: ut sponte nos tra¬
damus omnes popłi holoferni. Me¬
lius est enim ut captii benedicamꝰ
dm̃ uiuentes: quam moriamur &
simus obꝓbrium omni carni. cum
uideamus uxores nr̃as & infandes nr̃os
mori ante oculos nr̃os. Contestamur
hodie cȩlum & terram. & dm̃ patrum
nrõrum qui ulciscitur nos scđm pec¬
cata nr̃a: ut iam tradatis ciuitatem in
manu militie holofernis. & sit finis
nr̃ breuis in ore gladii. qui longior effi¬
citur in ariditate sitis. Et cum hȩc di¬
xissent: factus est fletus & ululatus mag¬
nus in eccłia omnib. & ꝑ multas horas
una uoce clamauerunt ad dominum
dicentes. Peccauimus cum patib nr̃is:
iniuste egimus. iniquitatem fecimus.
Tu quia pius es miserere nr̃i: aut in tuo
flagello uindica iniquitates nr̃as. &
noli tradere confitentes ce ꝓopło qui
ignorat te ut non dicant gentes ubi
est ds eorum. Et cum facigati his cla-¬
morib & his fletib lassati siluissent:

Expanded text:
in civitate sunt ut sponte nos train civitate sunt ut sponte nos tradamus omnes populo Holofernis melius est enim ut captivi benedicamus Deum viventes quam moriamur et simus obprobrium omni carni cum videamus uxores nostras et infantes nostros mori ante oculos nostros contestamur hodie caelum et terram et Deum patrum nostrorum qui ulciscitur nos secundum peccata nostra ut iam tradatis civitatem in manu militiae Holofernis et sit finis noster brevis in ore gladii qui longior efficitur in ariditate sitis et cum haec dixissent factus est fletus et ululatus magnus in ecclesia omnibus et per multauna voce clamaverunt ad Deum dicentes peccavimus cum patribus nostris iniuste egimus iniquitatem fecimus tu quia pius es miserere nostri aut in tuo flagello vindica iniquitates nostras et noli tradere confitentes te populo qui ignorat te ut non dicant inter gentes ubi est Deus eorum et cum fatigati his clamoribus et his fletibus lassati siluissent
Abbreviated transcription (Latin):
in lancea nec in sagitta confidunt: sed
montes defendunt illos. & muniunt
illos colles in p̃cipitio constituti. Ut gͦ
sine congressione pugne possis suꝑare
eos. pone custodes fontium ut non hau¬
riant ex eis. & sine gladio interficies eos:
uel certe fatigati tradent ciuitatẽ suam.
quam putant montib suꝑpositam
suꝑari non posse. Et placuerunt uer¬
ba hec omnia coram holoferni. & corã¬
omnib satellitib eius: & constituit ꝑ
gyrum centenarios ꝑ singulos fontes.
Cumq ista custodia ꝑ dies uiginti fuis¬
set expleta: defecerunt cisternȩ & colle¬
oriam congregati omnes uiri & femi¬
ne. iuuenes senesq & paruuli: simul
omnes una uoce dixerunt ludicet
d̾s inter nos & te: qm̃ fecisti in nos ma¬
la. nolens loqui pacifice cum assyriis.
& ꝓpter hoc uendidit nos d̃s in ma¬
nib eorum. & ideo non est qui adiu¬
uet. cum ꝓsternamur ante oculos
eorum in siti & ꝑditione magna. Et
nunc congregregate un iuiersos qui

Expanded text:
in lancea nec in sagitta confidunt, sed in lancea nec in sagitta confidunt, sed montes defendunt illos, et muniunt illos colles in praecipitio constituti. Ut ergo sine congressione pugnae possis superare eos, pone custodes fontium, ut non hauriant aquam ex eis, et sine gladio interficies eos, vel certe fatigati tradent civitatem suam, quam putant in montibus positam superari non posse. Et placuerunt verba haec coram Holoferne, et coram satellitibus ejus, et constituit per gyrum centenarios per singulos fontes. Cumque ista custodia per dies viginti fuisset expleta, defecerunt cisternae, et colleOziam congregati omnes viri feminaeque iuvenes et parvuli simul omnes una voce dixerunt iudicet Deus inter nos et te quoniam fecisti in nos mala nolentes loqui pacifice cum Assyriis et propter hoc vendidit nos Deus in manibus eorum et ideo non est qui adiuvet cum prosternamur ante oculos eorum in siti et perditione magna et nunc congregate universos qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiones uirorum illorum quos prepdl¬
rauerat captiuitas. & acdducti fueral
de ꝓuinciis & urbib. uniuerse iundi¬
tutis. Omnes pariter parauerunt li¬
ad pugnam contra filios isrł: & uas¬
runt ꝑ crepidmem montis usq ab
apicem qui respicit suꝑ dothaim. a
loco qui dicitur belma usq ad celmoi.
qui est contra hesdrelon. Filii autem
isrł ut uiderunt multitudinẽ illorum
ꝓstrauerunt se suꝑ terram: mittentes
eierem suꝑ capita sua. unammes
orantes. ut łs isrł misccłiam suam osten¬
ceret suꝑ popłm suum. Et assum̃tes
arma sua bellica. sederunt ꝑ loca quȩ
angusti itineris tramitem dirigunt
dum circuiret ꝑ gyrum: repperit
quod fons qui influebat in aque du¬
tum illorum aparte australi extra ci
uitatem dirigeret. & incidi p̃ccꝑit aquȩ
ductum eorum. Erant tamen ñ longe
a muris fontes: ex quib furtim uide¬
bantur haurire aquam. ad refocil¬
landum potius quam ad potandum.
Sed filii ammon & moab: accesserunt
ad holofernem dicentes. Eilii isrł non

Expanded text:
orum illorum, quos occupaverat captivitas, et abducti fuerant de provinciis et urbibus universae juventutis. Omnes paraverunt se pariter ad pugnam contra filios Israel, et venerunt per crepidinem montis usque ad apicem, qui respicit super Dothain, a loco qui dicitur Bolma, usque ad Chelmon qui est contra Esdrelon. Filii autem Israel ut viderunt multitudinem illorum, prostraverunt se super terram, mittentes cinerem super capita sua, unanimes orantes, ut Deus Israel misericordiam suam ostenderet super populum suum. Et assumentes arma sua bellica, sederunt per loca, quae ad angusti itineris tramitem dirigunt dum circuit per gyrum, repperit quod fons qui influebat in aquaeductum illorum a parte austvitatem dirigeret: et incidi praecepit aquae ductum illorum. Erant tamen non longe a muris fontes, ex quibus furtim videbantur haurire aquam, ad refocillandum potius quam ad potandum. Sed filii Ammon et Moab accesserunt ad Holofernem, dicentes: Filii Israel, non
Abbreviated transcription (Latin):
cune hesyachim sacerlos dm̃ magnus cir¬
cuiuit omnẽ isrł: allocut᷑q est eos dicens.
Scitote quoniam exaudiet dominus
preces ur̃as: si manentes ꝑmanseritis
in ieuniis & orationib in conspectu dĩ
Memores estote moysi serui domini:

Expanded text:
Tunc Eliacim, sacerdos Domini magnus, cirTunc Eliacim, sacerdos Domini magnus, circumivit omnem Israel, allocutusque est eos, dicens: Scitote quoniam exaudiet Dominus preces vestras, si manentes permanseritis in jejuniis et orationibus in conspectu Domini. Memores estote Moysi servi
Abbreviated transcription (Latin):
uicos suos. & congregauerunt fru¬
menta in p̃parationem pugne. Sacer-¬
dos etiam heliachim scͥpsit ad uni-¬
uersos qui erant contra hesdrelon.
que est contra faciem campi magni
iuxta dothaim. & ad uniuersos ꝑ qͦs
transitus esse poterat: ut optinerent
ascensus montium ꝑ quos uia esse ꝑo-¬
terat ad ierłm. ut illic custodirent ubi
angustum iter esse poterat inter mon¬
tes. Et fecerunt filii isrł scđm quod
constituerat eis sacerdos domini heli-¬
achim: & clamauit omnis popls ad
dominum instantia magna. & hu¬
miliauerunt animas suas in ienimiᷤ.
ipsi & mulieres illorum. Et induer̃t
se sacerdotes ciliciis: & infantes ꝓstra¬
uerunt contra faciem templi domini.
& altare domini oꝑuerunt cilicio.
Et clamauerunt ad dominum dm̃
isrł unanimiter: ne darent᷑ in p̃dam
infantes eorum. & uxores eorum in
diuisionem. & ciuitates eorum in
exterminium. & scã eorum in pol¬
lutionem & fierent in obꝓbriũ gentib.

Expanded text:
vicos suos et congregaverunt fruvicos suos et congregaverunt frumenta in praeparatione pugnae sacerdos etiam Heliachim scripsit ad universos qui erant contra Hesdraelon quae est contra faciem campi magni iuxta Dothain et universis per quos transitus esse poterat ut obtinerent ascensus montium per quos via esse poterat ad Hierusalem ut illic custodirent ubi angustum iter esse poterat inter montes et fecerunt filii Israhel secundum quod constituerat eis sacerdos Domini Heliachim et clamavit omnis populus ad Dominum instantia magna et humiliaverunt animas suas in ieiuniis ipsi et mulieres eorum et induerunt se sacerdotes ciliciis et infantes prostraverunt contra faciem templi Domini et altare Domini operuet clamaverunt ad Dominum Deum Israel unanimiter, ne darentur in praedam infantes eorum, et uxores eorum in divisionem, et civitates eorum in exterminium, et sancta eorum in pollutionem, et fierent opprobrium gentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tẏmpanis. Nec ista tamen facientes:
ferocitatem eius pectoris mitigare po¬
tuerunt. Nam & ciuitates eorum de-¬
struxit: & lucos corum excidit. Prece¬
perat enim illi nabugo donosor rex.
ut omnes deos terrȩ exterminaret:
uidelicet ut ipse solus diceretur ds
ab his nationib quȩ potuissent ho-¬
lofernis potentia subiugari. Pertran¬
siens autem syriam sobal. & omnem
apamiam omnemq mesopotannã:
uenit ad idumeos in terram gabaa.
accepitq ciuitates eorum. & sedit ibip
triginta dies. In quib dieb adunari
p̃cepit uniuersum exercitum uirtu¬
tis sue. Tunc auclientes hec filii isrł qͥ
habitabant in terra iudee: timuer̃t
ualde a facie eius. Tremor etiam &
horror inuasit sensus eorum: ne hoc
faceret ierłin & templo domini quod
fecerat cȩteris ciuitatib & templis ea-¬
rum. Et miserunt in omnem sama¬
riam ꝑ circuitum usq iericho: &
p̃occup auerunt omnes uertices mon-¬
tium. & muris circum dederunt

Expanded text:
tympanis nec ista tamen facientes tympanis nec ista tamen facientes ferocitatem eius pectoris mitigare potuerunt nam et civitates eorum destruxit et lucos eorum excidit praeceperat enim illi Nabuchodonosor rex ut omnes deos terrae exterminaret videlicet ut ipse solus diceretur deus ab his nationibus quae potuissent Holofernis potentia subiugari pertransiens autem Syriam Subal et omnem Apamiam omnemque Mesopotamiam venit ad Idumeos in terra Gabaa accepitque civitates eorum et sedit ibi per triginta dies in quibus diebus adunari praecepit universum exercitum virtutis suae tunc audientes haec filii Israhel qui habitabant in terra Iudaeae timuerunt valde a facie eius tremor etiam et horror invasit sensus eorum ne hoc faceret Hierusalem et templo Domini quod fecerat ceteris civitatibus et templis earum et miserunt in omnem Samariam per circuitum usque Hiericho et praeoccupaverunt omnes vertices montium et muris circumdederunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiuentes seruiamus nabugo dono¬
sor regi magno. & subditi simus tibi:
quam morientes cum interitu nr̃o
ipsi seruitutis nr̃ȩ dampna patiam᷑
Omnis ciuitas nr̃a omnisq possessio.
omnes colles & montes & campi. ar¬
menta boum. greges ouium caprarũ¬
q equorum camelorumq & uniu̾sȩ
facultates nr̃e atq familie: in conspe¬
ctu tuo sunt. Sint omnia nr̃a sub lege
cua. Nos etiam & filii nr̃i serui tui
sumus. Teni nobis pacificus dominꝰ:
& utere seruitio nr̃o sicut placuerit
cibi. Tunc descendit de montib cum
equitib in uirtute magna: & obtinuit
omnem cuutatem. & omnem inha¬
bitantem terram. De unuersis au¬
cem urbib assumpsit sibi auxiliarioᷤ
uiros fortes: & electos ad bellum. Tan¬
tusq metus ꝓuinciis illis incubuit:
ut uniuersarum urbium habitato¬
res. principes & honorati simul cum
popłis exirent in obuiam uenienti.
excipientes eum cum coronis & lam.¬
padib. ducentes choros in tybiis. &

Expanded text:
ut viventes serviamus Nabuchodonout viventes serviamus Nabuchodonosor regi magno et subditi simus tibi quam morientes cum interitu nostro ipsi servitutis nostrae damna patiamini omnis civitas nostra omnisque possessio omnes colles et montes et campi armenta boum greges ovium caprarumque equorum camelorumque et universae facultates nostrae atque familiae in conspectu tuo sunt sint omnia sub lege tua nos iam et filii nostri servi tui sumus veni nobis pacificus dominus et utere servitia nostra sicut placuerit tibi tunc descendit de montibus cum equitibus in virtute magna et obtinuit omnem civitatem et omnem inhabitantem terram de universis autem urbibus adsumpsit sibi auxiliarios viros fortes et electos ad bellum tantusque metus provinciis illius incubuit ut universarum urbium habitatores principes et honorati simul cum populis exirent in obviam venienti excipientes eum cum coronis et lampadibus ducentes choros in tibiis et
Abbreviated transcription (Latin):
ciitatem opinatissimam melloth: pre¬
dauitq omnes filios tharsis. & filios
isrł qui erant contra faciem deserti. &
ad austrum terre celeon. Et transuut
euphraten. & uenit ad mesopocamiã.
& fregit omnes ciuitates excelsas quȩ e¬
rant ibi. a torrente mambre usq quo
ꝑueniatur ad mare: & occupauit ter¬
minos eius a cilitia usq ad fines iafech.
qui sunt acd austrum. abduxitq oñs
filios macdian. ac p̃clauit omnem lo¬
cupletationem eorum. omnesq resistl¬
ces sibi occicdit in ore glaclii. Et post
hec descendit in campos damascuin al¬
ebus messis. & succendit omnia saca¬
igni. omnesq arbores ac uineas fecu
incidi: & cecidit timor illius suꝑ omus
inhabitantes terram. Tunc miseril
legatos suos uniuer sarum urbums
puinciarum reges ac principes syrie
scilicet. mesopotamiȩ. & syriȩ sobal.
& lybiȩ atq cilicie: qui uenientes ad
holofernem dixerunt. Desinat in-¬
dignatio tua circa nos Melius est enĩ

Expanded text:
civitatem opinatissimam Meluthi praecivitatem opinatissimam Meluthi praedavitque omnes filios Tharsis et filios Ismahel qui erant contra faciem deserti et ad austrum terrae Celeon et transiit Eufraten et venit ad Mesopotamiam et fregit omnes civitates excelsas quae erant ibi a torrente Mambre usquequo perveniatur ad mare et occupavit terminos eius a Cilicia usque ad fines Iafeth qui sunt ad austrum abduxitque omnes filios Madian ac praedavit omnem locupletationem eorum omnesque resistentes sibi occidit in ore gladii et post haec descendit in campos Damasci in diebus messis et succendit omnia sata omnesque arbores ac vineas fecit incidi et cecidit timor illius super omnes inhabitantes terram tunc miserunt legatos suos universarum urbium et provinciarum reges ac principes Syriae scilicet Mesopotamiae et Syriae Sobal et Lybiae atque Ciliciae qui venientes ad Holofernem dixerunt desinat indignatio tua circa nos melius est enim
Abbreviated transcription (Latin):
Non parcet oculus cuus ulli regno: om¬
nemq urbem munitam subiugabis
michi. Tunc holofernis uocauit duces
& magistratus uirtutis assyriorum: &
dinumerauit uiros in expeditionem
sicut preceꝑat ei rex centum iuiginti
milia peditum pugnatorum. & equi¬
tes sagittarios duodecim milia. Omnẽ¬
q expeditionem suam fecit preire in¬
multicudine innumerabilium came¬
lorum: cum his quȩ exercitib sufficent
copiose. Boum quoq armenta. gregis¬
q ouium: quorum non erat numerus.
Erumentum ex omni syria in transitu
suo parari constituit. Aurum uͦ & ar¬
gentum de domo regis assumpsit. mul¬
tum nimis: & ꝓfectus est ipse & omnis
exercitus cum quadrigis & equitib &
sagitariis. qui cooꝑuerunt faciem
terre sicut locustȩ. Cumq ꝑtransisset
fines assyriorum. uenit ad magnos mon¬
tes ange. qui sunt a sinstro cilicis: ascen¬
ditq omnia castella eorum. & obtinuit
omnem munitionem. Effregit autem

Expanded text:
non parcet oculus meus ulli regno omnon parcet oculus meus ulli regno omnemque urbem munitam subiugabis mihi tunc Holofernis vocavit duces et magistratus virtutis Assyriorum et dinumeravit viros in expeditione sicut praecepit ei rex centum viginti milia peditum pugnatorum et equites sagittarios duodecim milia omnemque expeditionem suam fecit praeire multitudinem innumerabilium camelorum cum his quae exercitibus sufficerent copiose boum quoque armenta gregesque ovium quorum non erat numerus frumentum ex omni Syria in transitu suo parari constituit aurum vero et argentum de domo regis adsumpsit multum nimis et profectus est ipse et omnis exercitus cum quadrigis et equitibus et sagittariis qui cooperuerunt faciem terrae sicut lucustae cumque pertransisset fines Assyriorum venit ad magnos montes Angae qui sunt a sinistro Ciliciae ascenditque omnia castella eorum et obtinuit omnem munitionem effregit autem
Abbreviated transcription (Latin):
qui erant in samaria. & transflum̃
iordanen usq ierłm. & ad omnem
terram gesse. quousq ꝑueniatur ad
montes ethyopiȩ. Ad hos omnes mi¬
sit nuncios nabugodonosor rex assy¬
riorum: qui omnes uno animo con¬
tracdixerunt. & remiserunt eos ua¬
cuos. ac sine honore abiecerunt. Tc̃
indignatus est nabugo donosoi rex
ad omnem terram illam: & iurauit
ꝑ regnum & thronum suum quod
defenderet se de omnib his. Anno
terciodecimo nabugo donosor regis.
uicesima & scd̃a die mensis primi:
factum est uerbum in domo nabu¬
godonosor regis assẏriorum. ut defende¬
ret se. Uocauitq omnes maiores natu¬
omnesq duces & bellatores suos: & ha¬
buit cum eis mysterium consilii sui.
Dixitq cogitationem suam in eo esse:
ut omnem terram suo subiugaret im¬
pcrio. Quod dictum cum placuisset
omnib: uocauit nabugodonosor rex
holofernem principem militiȩ sue.
& dixit ei. Egredere aduersum omne
regnum occidentis: & contia eos p̃cipue
qui contempserunt imꝑium meum.

Expanded text:
aria et trans flumen Iordanem usque Hierusalem et omnem terram Iesse quousque perveniatur ad montes Aethiopiae ad hos omnes misit nuntios Nabuchodonosor rex Assyriorum qui omnes uno animo contradixerunt et remiserunt eos vacuos ac sine honore abiecerunt tunc indignatus est Nabuchodonosor rex ad omnem terram illam et iuravit per regnum et thronum suum quod defenderet se de omnibus regionibus his anno tertiodecimo Nabuchodonosor regis vicesima et secunda die mensis primi factum est verbum in domo Nabuchodonosor regis Assyriorum ut defenderet se vocavitque omnes maiores omnesque duces bellatores suos et habuit cum eis mysterium consilii sui dixitque cogitationem suam in eo esse ut omnem terram suo subiugaret imperio quod dictum cum placuisset omnibus vocavit Nabuchodonosor rex Holofernem principem militiae suae et dixit egredere adversum omne regnum occidentis et contra eos praecipue qui contempserunt imperium meum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ auro spreueris. Noli discedere a mu-¬
liere sensata & bona: quam sortitus
es in timore dei. Gr̃a enim uerecundiȩ
illius suꝑ aurum.
or lecdas seruum opantem in
ueritate: neq mercennariũ¬
dantem animam suam. Ser.
neq inopem derelinquas illum. Pe-¬
cora tibi sunt attende illis: & si sunt uti¬
lia ꝑseuerent apud te.
ilii tibi sunt erudi illos: & cur¬
ua illos apueritia illorum.
Filie tibi sunt serua corpus
illarum: & non ostendas hilarem fa¬
ciem tuam adillas. Trade filiam &
grande opus feceris: & homini sensaco
da illam. Mulier siest scdin animam¬

Expanded text:
m auro spreveris noli discedere a mum auro spreveris noli discedere a muliere sensata et bona quam sortitus es in timore Dei gratia enim verecundiae illius super aurum non laedas servum operantem in veritate neque mercennardantem animam suam servusneque inopem derelinquas illum pecora tibi sunt adtende illis et si sunt utilia perseverent apud te filii tibi sunt erudi illos et curva illos a pueritia illorum filiae tibi sunt serva corpus illarum et non ostendas hilarem faciem tuam ad illas trade filiam et grande opus feceris et homini sensato da illam mulier si est tibi secun
Abbreviated transcription (Latin):
scandalum in agilitate tua. Non pec-¬
ces in multicudine cuuitatis. nec te im¬
mittas in popłm. neq alliges duplicia
peccata: nec enim in uno erisimmunis.
Noli esse pusillanimis in anima cua:
exorare & facere elemosinam non des¬
picias. Ne dicas in multitudine mu-¬
nerum meorum respiciet s: & offe¬
rente me deo altissimo suscipiet mu¬
nera mea. Non irricleas hominem
in amaritudine anime. Est enim
qui humiliat & exaltat: circuinspe¬
ctor deus.
oli amare mendacium aduer-¬
sus frẽm cuum: neq in ami¬
cum facias similiter. Noli uel¬
le mentiri omne mendacium: assidu¬
itas enim illius non est bona. Noli
uerbosus esse in multitudine pres bi¬
terorum: & non iteres uerbum in tua
oratione. Non oderis laboriosa oꝑa:
& rusticationem ab altissimo creatam.
Nonte reputes in multitudine indisci-¬
plinatorum: memento irȩ qm̃ non
mes. Noli p̃uaricari in amicum pe¬
cuna differenti: neq frẽm carissimũ¬

Expanded text:
scandalum in agilitate tua non pecscandalum in agilitate tua non pecces in multitudinem civitatis nec te inmittas in populum neque alliges duplicia peccata nec enim in uno eris inmunis noli esse pusillanimis in anima tua exorare et facere elemosynam non despicias ne dicas in multitudine munerum meorum respiciet Deus et offerentem me Deo altissimo suscipiet munera mea non inrideas hominem in amaritudine animae est enim qui humiliat et exaltat circumspector Deus noli amare mendacium adversus fratrem tuum neque amico similiter facias noli velle mentiri omne mendacium adsiduitas enim illius non bona noli verbosus esse in multitudine presbyterorum et non iteres verbum in tua oratione non oderis laboriosa opera et rusticationem ab Altissimo creatam non te reputes in multitudine indisciplinatorum memento irae quoniam non tmes noli praevaricari in amicum pecunia differenti neque fratrem carissimu
Abbreviated transcription (Latin):
tuam sapiens eris. & si inclinaueris
aurem tuam excipies doctinam. eli
dilexeris audire sapiens eris. In mul¬
cituline pres biterorum prudentium
sta & sapientiȩ illorum ex corde con¬
iungere: ut omnem narracionem cdi
possis audire. & ꝓuerbia laudis non
effugiant a te. Et si uideris sensatum
euigila ad illum: & gradus ostiorum
illius. exterat pes tuus. Cogitatum
habe in p̃ceptis dei. & in mandatis
illius maxime assiduus esto: & ipse
dabit cor tibi. & concupiscentia sapi¬
entie dabitur cibi.
oli facere mala. & non te appre-¬
hendent: discede ab iniquo &
deficient mala abs te. Non se¬
mines mala in sulcis iniusticie: & non
metes ea in septuplum. Noli querere
ab homine ducatum: neq arege ca¬
thedram honoris:
on te iustifices ante dm̃. qm̃
agnitor cordis ipse est: & penes
regem noli uelle uideri sapi¬
ens. Noli querere fieri iudex. nisi uale¬
asuirtute irrumꝑe iniquitates: ne for¬
te extimescas faciem potentis. & pona ᷤ

Expanded text:
tuam sapiens eris et si inclinaveris tuam sapiens eris et si inclinaveris aurem tuam excipies doctrinam et si dilexeris audire sapiens eris in multitudine presbyterorum prudentium sta et sapientiae illorum ex corde coniungere ut omnem narrationem Dei possis audire et proverbia laudis non effugiant te et si videris sensatum evigila ad illum et gradus ostiorum illius exterat pes tuus cogitatum habe in praeceptis Dei et in mandatis illius maxime adsiduus esto et ipse dabit cor tibi et concupiscentia sapientiae dabitur tibi noli facere mala et non te adprehendent discede ab iniquo et deficient mala abs te non semines mala in sulcis iniuriae et non metes ea in septuplum noli quaerere ab homine ducatum neque a rege cathedram honoris non te iustifices ante Deum quoniam agnitor cordis ipse est et penes regem noli velle videri sapiens noli quaerere fieri iudex nisi si valeas virtute inrumpere iniquitates ne forte extimescas faciem potentis et ponas
Abbreviated transcription (Latin):
excons. Quasi lapidis uirtuspbatio
erit in illis: & non demorabuntur ꝓ¬
icere illam. Sapientia enim doctrine
scłm nomen est euis: & non multis
est manifesta. Quib autem agnita
est: ꝓmanet usꝙ ad conspectum dei
Uoi fili & accipe  Il¬
uerba intellectus: & ne
abicias consilium meum.
Inice pedem tuum in compedes illius
& in torques illius collum tuũ. Subice
humerum tuum & porta illam: & ne
accidieris iunculis cius. In omni am¬
mo tuo accecde ad illam: & omni uir¬
tute tua serua uias eius. Inuestiga illã
& manisestabitur tibi: & continens
factus ne derelinquas eam. In nouissie
misenim inuenies requiem in ea: &
conuertet᷑ tibi in oblectationem. Et
erunt tibi compedes eius in ꝓtectionẽ
illius in stolam głe. Decor enim uite
est in illa: & iuncula illius fila iacincti¬
na. ac ligatura salutaris. Scolam gle
indues eam: & coronam gratulationis
suꝑpones tibi. ł ili si actenderis mich
disces: & si accommoclaueris animã

Expanded text:
excors quasi lapidis virtus probatio excors quasi lapidis virtus probatio erit in illis et non demorabuntur proicere illum sapientia enim doctrinae secundum nomen est eius et non multis est manifesta quibus autem agnita est permanet usque ad conspectum Dei audi fili et accipe consilium intellectus et ne abicias consilium meum inice peet in torquem eius tuum collum. subice umerum tuum et porta illam et ne acedieris uinculis eius. in omni animo tuo accede ad illam et in omni uirtute tua serua uias eius. inuestiga illam et manifestabitur tibi, et continens factus ne deremis enim invenies requiem ejus, et convertetur tibi in laetitiam, et erunt tibi compedes ejus in protectionem illius in stolam gloriae. Decus enim aureum est in illa, et vincula illius fila hyacinthinetura salutaris stolam gloriae indues eam et coronam gratulationis superpones tibi fili si adtenderis mihi disces et si adcommodaveris animam
Abbreviated transcription (Latin):
serit fixus: erit tibi quasi coequalis
& in domesticis duis fiducialiter aget
Sihumiliauerit se contra te. & a facie
tua absconderit se: unanimem ha¬
bebis amicitiam bonam. Abimmi¬
cistiuis seꝑane: & ab amicis cuis attende
Amicus fidelis ꝓtectio fortis: qui au¬
tem inuenit illum inuenit thesaui¬
rum. Amico fideli nulla est compa¬
ratio: & non est digna ponderatio
auri & argenti ai contra bonitatem
fidei illius. Amicus fidelis medicamen¬
tum uitȩ & immortalitatis: & qui me¬
tuunt dominum inuemient illum.
Qui timet deum equȩ habebit ami¬
citiam bonam: qm̃ scdm illum erit
amicus illius.¬
ili a iuuentute tua excipe do¬
ctrinam: & usq ad canos in¬
uenies sapientiam. Quasi is
qui arat & seminat accede ad illam:
& sustine bonos fructus illius. It
oꝑe enim ipsius exiguum laborabis:
&e cito eles de generationib illiꝰ. Quã
asꝑa est nimium sapientia indoctis
hominib: & non ꝑmanebit in illa

Expanded text:
serit fixus erit tibi quasi coaequalis serit fixus erit tibi quasi coaequalis et in domesticis tuis fiducialiter aget si humiliaverit se contra te et a facie tua abscondet se unianimem habebis amicitiam bonam ab inimicis tuis separare et ab amicis tuis adtende amicus fidelis protectio fortis qui autem invenit illum invenit thesaurum amico fideli nulla est conparatio et non est digna ponderatio auri et argenti contra bonitatem fidei illius amicus fidelis medicamentum vitae et inmortalitatis et qui metuunt Dominum inveniunt illum qui timet Deum aeque habebit amicitiam bonam quoniam secundum illum erit amicus illiusili a iuventute tua excipe doctrinam et usque ad canos invenies sapientiam quasi is qui arat et seminat accede ad illam et sustine bonos fructus illius in opere enim ipsius exiguum laborabis et cito edes de generationibus illius quam aspera est nimium sapientia indoctis hominibus et non permanet in illa
Abbreviated transcription (Latin):
li fieri ꝓ amico inimicus ꝓximo. Imꝑ¬
perium enim & contumeliam malus
hereditabit: & omnis peccator inindus
& bilinguis. Non te extollas in cogita¬
tione animȩ tuȩ uelut taurus: ne for¬
te elidatur uirtus tua ꝑ stulticiam. &
folia tua comedet. e fructus tuos per¬
ddet. & relinqueris uelut lignum ari¬
quam disꝑdit qui se habet: & in gau¬
dium inimici dat illum. & deducit
in sortem impiorum:
eabum dulce multiplicat
amicos. & mitigat inimicos:
& lingua eucharis in bono
homine abundabit Multi pacifici
sint tibi. & consiliarius tibi sit unus
de mille. Si possides amicum in temp¬
tatione posside eum: & non facile cre¬
das illi. Est enim amicus scđ̃m tempꝰ
surim: & non ꝑmanebit in die tribu¬
lationis. Et est amicus qui conuertit᷑
ad inimicitiam: & est amicus qͥ odiũ
& rixam & conuitia demidabit A¬
Et autem amicus socius men¬
se: & non ꝑmanet in die ne¬
cessitatis. Amicus si ꝑman¬

Expanded text:
li fieri pro amico inimicus proximo. Improli fieri pro amico inimicus proximo. Improperium enim et contumeliam malus haereditabit, et omnis peccator invidus et bilinguis. Non te extollas in cogitatione anime tue uelut taurus, ne forte elidatur uirtus tua per stultitiam et folia tua comedat et fructus tuos perdat et relinquaris uelut lignum ariqua disperdet qui se habet et in gaudium inimici dat illum et deducit in sortem impiorum verbum dulce multiplicat amicos et mitigat inimicos et lingua eucharis in bono homine abundat multi pacifici sint tibi et consiliarii tibi sint unus de mille si possides amicum in temptatione posside eum et non facile credas illi est enim amicus secundum tempus suum et non permanebit in die tribulationis et est amicus qui egreditur ad inimicitiam et est amicus qui odium et rixam et convicia denudabit est autem amicus socius menae et non permanet in die necessitatis amicus si perman