comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ÷ a patre. De inde dicit. Lot ergo rerũ bonarũ. id ÷ corporũ.
sexuũ. coniunctionũ. malos fructus ẽẽ. ñ posse nec homines a
deo ob hoc fieri. ut a diabolo sĩc dicis inquit legitimo iure tene¬
ant᷑. Iam dictum ẽ. non ideo eos teneri quia homines sunt. qd̃
narũ rerum id ÷ corporum. sexiũ. conuunctionũ. libiduiẽ uł
concupiscentiã carnis iste non nominat. Lacet. quia pudet. &¬
mira si dici potest pudoris impudentia qđ nominare pudet &
laudare ñ pudet. Deniq uide quemadmnodũ magis eã circũ¬
loquendo maluerit significatione dicere. Postquam autẽ uir
inquit naturali appetitu tognouit uxorem. Ecte iterũ dicere
noluit carnis concupiscentia cognouit uxorẽ. s naturali inqͥt
appecitu. Ubi ad huc possumꝰ intelligere ipsam uoluntatẽ uis¬
tam & honestã. qua uoluit filios procreare. ñ illam libidinem

Expanded text:
non est a patre. deinde dicit: \'tot ergo rerum bonarum, id est corporum, non est a patre. deinde dicit: \'tot ergo rerum bonarum, id est corporum, sexuum, coniunctionum malos fructus esse non posse nec homines ob hoc a deo fieri, ut a diabolo, sicut dicis\', inquit, \'legitimo iure teneantur\'. iam dictum est non eos ideo teneri, quia homines sunt, quod narum rerum, id est corporum, sexuum, coniunctionum, libidinem uel concupiscentiam carnis iste non nominat. tacet, quia pudet, et mira — si dici potest — pudoris inpudentia, quod nominare pudet, laudare non pudet. denique uide, quemadmodum magis eam circumloquendo maluerit significare quam dicere. \'postquam autem uir\\ inquit, \'naturali adpetitu cognouit uxorem>. ecce iterum dicere noluit: carnis concupiscentia cognouit uxorem, sed, naturali, inquit, \'adpetitu\', ubi adhuc possumus intellegere ipsam uoluntatem iustam et honestam, qua uoluit filios procreare, non illam libidinem,
Abbreviated transcription (Latin):
sus interrogat utrũ diabolũ paruuloꝵ confiteam᷑ auctorẽ. Rur¬
susq respondet. S naturã hominis ipse ñ condidit. Deinde
quasi concludit. atq infert. Si mala cõmixtio. deformis ⁊ cõ¬
ditio corpoꝵ. & ideo corꝑa quoq malo a te depitant᷑ auctori.
Cui respondeo. Malo auctori non deputo corꝑa s delicta. qͦr̃
causa fc̾m est. ut cũ in corꝑib hoc est indei oꝑib totũ place¬
ret. acciderit tam̃ masculo & femine qd̃ puderet. ut ñ essec¬
cominixcio qualis esse nori potuit in corꝑe uite illiꝰ. s qualem
uidemꝰ erubescentes in corpore mortis huiꝰ. Deus uͦ inquit diuisit
in sexu qd̃ inoꝑatione coniungeret. Ab ipso igit᷑ cõmixtio corꝑum.
a quo ẽ. origo corporum. Iam supͣ respondimꝰ hoc ex deo ẽẽ. s ñ
delictum. ñ membroꝵ inobedientiã ꝑ carnis concupiscentiã que

Expanded text:
sus interrogat, utrum diabolum paruulorum confiteamur auctorem, rursus interrogat, utrum diabolum paruulorum confiteamur auctorem, rursusque respondet: \'sed naturam hominis ipse non condidit\'. deinde quasi concludit atque infert: 'si mala commixtio, deformis et conditio corporum et ideo corpora quoque malo a te deputantur auctori\'. cui respondeo: malo auctori non deputo corpora, sed delicta, quorum causa factum est, ut, cum in corporibus, hoc est in dei operibus totum placeret, accideret tamen masculo et feminae quod puderet, utcommixtio qualis esse potuit in corpore uitae illius, sed qualem uidemus erubescentes in corpore mortis huius. \'deus uero\', inquit, \'diuisit in sexu. quod in operatione coniungeret. ab ipso igitur commixtio corporum, a quo est origo corporum\'. iam supra respondimus hoc ex deo esse, sed non delictum, non membrorum inoboedientiam per carnis concupiscentiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fendamꝰ cur dicitis manicheos e Aut si & illũ fidelissimũ uirũ
hoc scdm manicheos sapuisse iactatis. iactate. iactate. ut men¬
suram iouiniani ꝑfectius impleatis. Noscũ illo homine dei pa-¬
tienter ur̃a maledicta & conuitia sustinemꝰ. Et tam̃ heresiar-¬
ches ur̃ pelagius. fidẽ & purissimũ inscripturis sensũ sic lau¬
dat ambrosũ: ut dicat ne inmicũ quidẽ ausũ ẽẽ. reprehend̾e.
Quo gͦ ꝓgressi fueritis attendite. & uos ab ausib iouimani
tandem aliquando cohibete. Quamuis ille nimis laudando
nuptias sc̃e illas uirginitati ad equauit. & tam̃ nuptiarũ fruc¬
fidei catholice fundam̃tis resistimꝰ. manicheos nos ẽẽ iactatis.
S iam sequentia uideamꝰ. Rursus quippe int̾rogatas dicit.
Quẽ igit᷑ paruuloꝵ confiteris auctorẽ : Dm̃ uerũ: Respondeo.
Dm̃i uerũ. Deinde subuingit. S malũ ille ñ fecit. Uerur¬

Expanded text:
fendamus, cur dicitis Manicheos? aut si et illum fidelissimum uirum fendamus, cur dicitis Manicheos? aut si et illum fidelissimum uirum hoc secundum Manicheos sapuisse iactatis, iactate, iactate, ut mensuram Iouiniani perfectius inpleatis; nos cum illo homine dei patienter uestra maledicta et conuicia sustinemus. et tamen haeresiarches uester Pelagius fidem et purissimum in scripturis sensum sic laudat Ambrosii, ut dicat ne inimicum quidem ausum esse reprehendere. quo ergo progressi fueritis adtendite et uos ab ausibus Iouiniani tandem aliquando cohibete. quamuis ille nimis laudando nuptias sanctae illas uirginitati adaequauit et tamen nuptiarum frucfidei catholicae fundamentis resistimus, Manicheos nos esse iactatis. sed iam sequentia uideamus. Rursus quippe interrogans dicit: \'quem igitur paruulorum confiteris auctorem? deum uerum?\' respondeo: deum uerum. deinde subiungit: \'sed malum ille non fecit\' ac rur
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ esse delicti. quia de illa cõmixtione sunt nati. que sine
pudenda libidine ñ potest etiam qd̃ honestũ est operari. Dix
delicti. quia conceptꝰ eius utriꝰq sexus cõmixtionis ÷ expers.
uullũ autẽ hominũ esse sine delicto. qͥ de illa cominixtione
conceptus ẽ. Nam eiꝰ uerba ista st̃. Ideo inquit & quasi ħo ꝑ
nuit. S quia de sp̃u natus. abstinuit a peccato. Om̃s enĩ
honio m̃dax. & nemo sine peccato nisi unus d̾s. Seruatum
uideatur ex ꝑs esse delicti. Qui autẽ exꝑs delicti exꝑs ⁊ eciam huimo¬
di conceptionis. Numqͥd etiam istũ o pelagiani & celestiani audebi¬
tis dicere. manicheũ qd̃ eum dicebat ẽẽ. iouinianus hereticꝰ. contra
cuiꝰ impietatẽ uir ille sc̃s etiam post partũ ꝑmanentẽ uirginita¬
tem sc̃e marie defendebat: Si ergo illũ manicheũ dicere ñ aude¬
tis. nos cũ in eadem causa. eãdem sententia fidem catholicam de¬

Expanded text:
ertes non esse delicti, quia de illa commixtione sunt nati, quae sine ertes non esse delicti, quia de illa commixtione sunt nati, quae sine pudenda libidine non potest etiam quod honestum est operari. dixit delicti, quia conceptus eius utriusque sexus commixtionis est expers; nullum autem hominum esse sine delicto qui de illa commixtione conceptus sit. nam eius uerba ista sunt: \'ideo\', inquit, \'et quasi homo nuit, sed quasi de spiritu natus abstinuit a peccato; omnis enim homo mendax et nemo sine peccato nisi unus deus. seruatum uideatur expers esse delicti. qui autem expers delicti, expers etiam huius modi conceptionistis dicere Manicheum? quod eum dicebat esse Iouinianus haereticus, contra cuius inpietatem uir ille sanctus etiam post partum permanentem uirginitatem sanctae Mariae defendebat. si ergo illum Manicheum dicere non audetis, nos, cum in eadem causa eadem sententia fidem catholicam de
Abbreviated transcription (Latin):
du̾sitatem. cõmemorauit commnixtionẽ. cominemorauit fe¬
cunditatẽ. illam uͦ comemorare uerecundatꝰ ẽ. Nec mirũ si
pudet laudantes. qd̵ uidemꝰ ipsos pudere gñaͥtes. S aduin¬
git & dicit. ꝑ quid gͥ sub diabolo sunt. quos ds̃ fecit: Di
turam. De in de nr̃e responsioni suam referens. s ut non
potest inquit sine sexib fetus. ita nec sine uoluntate delictũ.
Ita uͦ. ita ẽ. Sicut eñ ꝑ unũ hominẽ pece̾m intrauit in mun-¬
dum. & ꝑ pec̾cm mors. & ita in om̃s homines ꝑ transiit. in qͦ
om̃s peccauerunt. ꝑ uniꝰ illiꝰ uoliuitatẽ malam om̃s in eo
peccauert̃. quando om̃s ille unus fuert̃. de quo propt̾ea sin¬
guli peccm originale traxerunt. Dicis enĩ inquit ideo illos
ẽẽ. sub diabolo. quia de sexus utriusq cõmixtione nascunt᷑.
Dico plane ꝓpter delictũ eos eẽ. sub diabolo. ideo autẽ exꝑ¬

Expanded text:
diuersitatem, commemorauit commixtionem, commemorauit fediuersitatem, commemorauit commixtionem, commemorauit fecunditatem, illam uero commemorare uerecundatus est. nec mirum, si pudet laudantes, quod uidemus ipsos pudere generantes. Sed adiungit et dicit: 'per quid igitur sub diabolo sunt, quos deus fecit?\' uit, \'non per naturam\'. deinde nostrae responsioni suam referens \'sed ut non potest\', inquit, \'sine sexibus esse fetus, ita nec sine uoluntate delictum\'. ita uero, ita est; sic enim per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. per unius illius uoluntatem malam omnes in eo peccauerunt, quando omnes ille unus fuerunt, de quo propterea singuli peccatum originale traxerunt. \'dicis enim\', inquit, 'ideo illos esse sub diabolo, quia de sexus utriusque commixtione nascuntur\'. dico plane propter delictum eos esse sub diabolo; ideo autem exp
Abbreviated transcription (Latin):
ninare concupiscentiam carnis que si a patre s ex mundo ẽ.
ciuꝰ mundi princeps dictus ÷ diabolus. qui eã in dño ñ inue¬
nit. qͥa dñs homo ñ ꝑ ipsam ad homines uenit. Unde dicit
etiam ipse. Ecce uenit pͥnceps huiꝰ mundi. ⁊ in me nichil iu¬
uemet. Nicħ utiq peccati. nec qd̃ a nascente trahit᷑. nec qd̾
a uiuente addit᷑. Hanc iste noluit nominare in his omnib
que cõmemoraueo naturalib bonis. de qua etiã nuptie con¬
fundunt᷑. que de his omiub bonis głant᷑. Nam quare illud
opus coniugatorũ subtrahit᷑. &absconditur etiã ocłis filioꝵ.
fusi quia ñ possunt eẽ. in landanda cominixtione pudenda sñ¬
libidine: De hac erubuert̃ etiam qͥ pͥmi pudenda texerunt.
que priꝰ pudenda ñ fuert̃. sed tanqͣm dei oꝑa laudanda atq
post in obedientiam suã in obedientia m̃bra senserunt. De
hac erubuit eciã iste laudator. Commemorauit em̃ sexuũ

Expanded text:
minare concupiscentiam carnis, quae non est a patre, sed ex mundo est, minare concupiscentiam carnis, quae non est a patre, sed ex mundo est, cuius mundi princeps dictus est diabolus, qui eam in domino non inuenit, quia dominus homo non per ipsam ad homines uenit. unde dicit etiam ipse: ecce uenit princeps huius mundi, et in me nihil inuenit: nihil utique peccati, nec quod a nascente trahitur nec quod a uiuente additur. quae commemoravit, naturalibus bonis, de qua etiam nuptiae confunduntur, quae de his omnibus gloriantur. Nam quare illud opus conjugatorum subtrahitur et absconditur etiam oculis filiorum, nisi quia non possunt esse in laudanda commixtione sine pudenda libidine? De hac erubuerunt etiam qui primi pudenda texerunt : quae prius pudenda non fuerunt, sed tamquam dei opera praedicanda atque post inoboedientiam suam inoboedientia membra senserunt. de hac erubuit etiam iste laudator; commemorauit enim sexuum
Abbreviated transcription (Latin):
sexuum: S hec incorporib ẽ. que d̃s fecit. Cõmixtionem ͤ
S non muniꝰ benedictionis qͣm institutionis pͥuilegio uindica¬
tur. Uox enĩ dei est. Relinquet homo patrẽ & matrẽ & ad¬
herebit urori sue & erunt duo incarne una. Uox dei ẽ. Cres¬
cite & multiplicamini & replete t̾ram. An forte ipsam fecun¬
ditatẽ eS ipsa : instituta causa coniugii. Uides igit᷑ quem¬
admodũ nos int̾roget. quid suũ diabolus cognoscat insexib.
ꝑ quod sub illo sue qͥ de parentib qualib cumq noscunt᷑.
nisi renascant᷑ in xp̃o. utrũ diuersitatẽ sexuũ dicamꝰ ad dia¬
bolũ ꝑtinere. an conmixtionẽ. an ipsam fecuditatẽ : Res¬
pondemꝰ itaq nicħ horum. Quia & diuersitas sȩxuum ꝑtinet
aduasa gignentiũ. & utriusq cõmixtio ad seminationẽ ꝑti¬
net filioꝵ. & ipsa fecunditas ad bñdictionem ꝑtinet nuptia¬
rum. Hec autẽ omma ex deo. S iste inhis ouinib noluit no¬

Expanded text:
 haec in corporibus est, quae deus fecit. commixtionem? sed non minus benedictionis quam institutionis priuilegio uindicatur. uox enim dei est: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori et erunt duo in carne una; uox dei est: crescite et multiplicamini et replete terram. an forte ipsam fecunditatem? sed ipsa est instituti causa coniugii\'. Vides igitur quemadmodum nos interroget, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod sub illo sint, qui de parentibus qualibuscumque nascuntur, nisi renascantur in Christo, utrum diuersitatem sexuum dicamus ad diabolum pertinere an commixtionem an ipsam fecunditatem. respondemus itaque: nihil horum, quia et diuersitas sexuum pertinet ad uasa gignentium et utriusque commixtio ad seminationem pertinet filiorum et ipsa fecunditas ad benedictionem pertinet nuptiarum. haec autem omnia ex deo. sed iste in his omnibus noluit no
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis hominis. & sem̃ maledictum ab intio. & ꝓcreati na¬
turalit̾ in captiuitate & int̾itu. & natura filii ire : Numqͥd
in adam natura ista sic condita ẽ e Absit. D quia in illo
uitiata sic ꝑ om̃s iam naturaliter cucurrit᷑. int ab hac ꝑdicione

Expanded text:
naturalis hominis et semen maledictum ab initio et procreati naturaliter in captiuitate et interitu et natura filii irae? numquid in Adam natura ista sic condita est? absit; sed quia in illo uitiata. sic per omnes iam naturaliter cucurrit et curri
Abbreviated transcription (Latin):
ad eccłiam ñ ꝓꝓter aliud cũ pariulis currunt. nisi ut ineis ori¬
giale pecem gn̾atione pͥme natiuitatis attractũ. regn̾atione
que nescio cur repetat. Cos autẽ qui de tali cõmixtione nas¬
cunt᷑. dicimꝰ trahere originale pec̃tm. eosq de parentibus
qͣlibcumq nascant᷑ non negamꝰ ad huc ẽẽ. sub diabolo. nͥ
renascant᷑ in xꝑo. Hec uerba nr̃a ⁊ paulo ante iã dixerat.
Deinde subiungit qđ de xp̃o diximꝰ. qui de eadem sexus ittͦq
cõmixtione nasci uoluit. S enã hic pret̾misit qd̃ ego posui.
ut ꝑ eius gr̃am de p̾otestate eritti tenebrarũ in regnũ illiꝰ qui
de eadem utriusq sexus cõmixtione nasci noluit tranferant᷑.

Expanded text:
ad ecclesiam non propter aliud cum parvulis currunt, nisi ut in eis oriad ecclesiam non propter aliud cum parvulis currunt, nisi ut in eis originale peccatum generatione primae nativitatis attractum, regeneratione revertitur, quae nescio cur repetat: « Eos autem qui de tali commixtione nascuntur, dicimus trahere originale peccatum; eosque, de parentibusascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo\'. haec uerba nostra et paulo ante iam dixerat. deinde subiungit quod de Christo diximus: \'qui de eadem sexus utriusque commixtione nasci uoluit\'. sed etiam hic praetermisit quod ego posui: \'ut per eius gratiam de potestate eruti tenebrarum in regnum illius, qui ex eadem sexus utriusque commixt
Abbreviated transcription (Latin):
catur opus ÷ dei. Etiam hic ea pret̾misit in quib aures cat¬
holicas timuit Nam ut ad hec uerba ueniret᷑. supradictum
erat a nobis. Hoc ergo quia dicimꝰ qd̵ antiquissima atq fir¬
missima catholice fidei regula continet᷑. isti nouelli & ꝑuersi
dognatis assertores. qui nicħ pectati ẽẽ. in paruulis dicunt.
qd̃ lauachro regenerationis abluat᷑. tanqͣm dampuemiꝰ nupti
as. ⁊ tanq̃m opis dei hoc est hominẽ qui ex illis nascit᷑ opus
diaboli ẽẽ. dicamꝰ infideliter imꝑite calũpniant᷑. His ergo
nr̃is pret̾missis sequunt᷑ illa nr̃a que posuit sĩt supͣ scriptũ
est. In his itaq que pret̾misit. hoc timuit quia cuncta eccł̃ie
catħolice pectora conuenit. fidemq ipsam antiquitꝰ tuditã
atq fundatam clara qͦdam mͦ uoce compellat. ⁊ aduersus
eos uthementissune ꝑmouet qd̵ dxcimꝰ. quia ncb̃ peecati te.¬
in paruulis dicunt. qd̵ lauacro regenerationis abluat᷑. Qm̃s enĩ

Expanded text:
catur, opus est Dei. Etiam hic ea praetermisit, in quibus aures catholicas timuit. Nam ut ad haec verba veniretur, supra dictum erat a nobis: Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptiui ex illis nascitur opus diaboli esse dicamus, infideliter uel imperite calumniantur\'. his ergo nostris praetermissis sequuntur illa nostra quae posuit, sicut supra scriptum est. in his itaque quae praetermisit hoc timuit, quia cuncta ecclesiae catholicae pectora conuenit fidemque ipsam antiquitus traditam atque fundatam clara quodam modo uoce compellat et aduersus eos uehementissime permouet quod diximus, \'quia nihil peccati esin paruulis dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quid fecisti nobis sic : Ecte paterceuis & ego dolentes quere¬
bainus te. At ille ut ostenderet habere se preter illos patrẽ.
qui eũ genuit prẽt matrẽ respondit eis. Quid ÷ qd̃ me q̃re¬
batis. nesciebatis quia uihis que patris mei sunt oportet me

Expanded text:
quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quaerequid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. At ille ut ostenderet habere se praeter illos patrem, qui eum genuit praeter matrem, respondit eis: Quid est quod me quaerebatis? Nesciebatis quia in his
Abbreviated transcription (Latin):
Conux uocat᷑ ex pͥma desponsationis fide. qͣm coneubitu nec
cognouerat. nec fuerat cogniturꝰ. Nec ꝑierat uec mñ dax man¬
serat conuigis appellatio ubi nec fuerat nec futura erat ulla¬
carnis cõmixtio. Erat quippe illa uirgo. ideo ⁊ santlꝰ ⁊ mira¬
bilius iocunda suo uiro. quia etiã fecunda sine uiro ꝓle
dispar. fide compar. Propter qd̵ fidele coniuigiũ parentes
xp̃i uocari ambo meruerunt. & non solũ illa mater. uerũ
etiam ille pater eiꝰ. sicut conuͥr matris eiꝰ utriunq mente
ñ carne. Siue tam̃ ille pater sola mente. sure illa mater
& carne. parentes tam̃ ambo humilitatis eius ñ sullunita¬
tis. infiriitatis ñ diuinitatis. Neq enĩ mentitur euangłm
ubi legit᷑. Et erant pater eiꝰ & mater mirantes suꝑ his que
dicebant᷑ de illo. & alio loco. E ibant parentes eiꝰ ꝑ om̃s an¬
nos in irłm. Itẽ paulo post. Et dixit mater eiꝰ ad illum. fili.

Expanded text:
coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo sanctius et mirabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole dispar. fide conpar. propter quod fidele coniugium parentes sti uocari ambo meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque mente, non carne. siue-tamen ille pater sola mente siue illa mater et carne, parentes tamen ambo humilitatis eius, non sublimitatis, infirmitatis, non diuinitatis. neque enim mentitur euangelium, ubi legitur: et erant pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo, et alio loco: et ibant parentes eius per omnes annos
Abbreviated transcription (Latin):
nubiũ non potest. cũ quo prius adult̾ium fuit. Ita inter ui¬
uentes manet quoddã uinłm conuigale. qd̃ nec seꝑatio nec
cũ ad ultero copulatio possit auferre. Manet ad noxdm cͥminis
non ad uincłm fideris. Sicit apostate amma uelut de conui¬
gio xp̃i recedens. etiams ꝑdita sacramentũ fidei ñ amittit. qd
lauatro regenerationis accepit. Redderet᷑ enim ꝓculdubio
redeunti. si amisisset abscedens. Habet hoc autẽ qui recesse¬
rit ad cumulũ supplicũ. ñ admeritũ premĩ. Quib uero pla¬
cuit ex consensu ab usu carnalis contupiscentie in ꝑpetuum
continere. absit ut inter illos uincłm conuigale rũpat᷑. Im¬
mo firmius erit. quo magis ea pacta secũ imerunt. que ca¬
rius concordiusq seruanda sunt. ñ uoluntariis corporũ uexi¬
b. s uoluntarĩs affectib aiimoꝵ. Neq fallaciter ab ange¬
lo dictũ ÷ adioseph. noli timere acciꝑe mariã coniuigẽ tuã.

Expanded text:
nubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uinubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de coniugio Christi recedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariis affectibus animorum. neque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Ioseph: noli timere accipere Mariam coniugem tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
separet᷑. Cuiꝰ sacramenti tanta obseruatio ẽ. inciuitate del.
nr̃i inmonte scõ euis. Hoc est in eccłia xp̃i. ut cũ filioꝵ¬
ꝓcreandoꝵ causa. uł nubant feinine. uł ducant᷑ urores. nͦ
sterilem coniugẽ fas sit relinquere. ut alia fecunda ducat᷑.. d̾̃
si quisqͣ̃m fecerit. non lege huiꝰ scłi ubi int̾uemente repudio
sine crimine concedit᷑. cũ aliis alia copulare comibia. qd̵ etiam
sc̃m moỹsen dñs ꝓꝑter duriciã cordis illorũ isrłitis ꝑmisisse tes¬
tatur e s lege euangelis reus. ÷ adulterii. sicut etiam illa si al¬
teri nupserit. Usq adeo manent inter uiuentes semel unta ui¬
ra nuptiarũ. ut potius sint inter se conuges. qui ab alter itro
separati sunt: qͣm cũ his quib aliis adheferunt. Cũ aliis qͥpꝑe
adulteri non essent. nisi ad abterutrũ coniuges ꝑmanerent.
Deniq mortuo uiro cũ quo uerũ conubiũ fuit: fieri uerũ co¬

Expanded text:
separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in ecclesia Christi quiprocreandorum causa uel nubant feminae uel ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare conubia — quod etiam sanctum Moysen dominus propter duritiam cordis illorum Israhelitis permisisse testatur — sed lege euangelii reus est adulterii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter uiuentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt quam cum bis quibus aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum coniuges permanerent. denique mortuo uiro cum quo uerum conubium fuit fieri uerum co
Abbreviated transcription (Latin):
tura pͥncipioꝵ amet singłaritatem. Faciliꝰ autẽ pluralitatem
iudeamꝰ insubditis. tam̃ plures femine uni uiro numquã lici¬
cite uingerent᷑. nisi ex hoc plures filii nascerent᷑. Unde si una
concumbat cum plurib. quia ñ ÷ ei hinc multiplicatio ꝓlis.
s frequentatio libidinis. comux non potest ẽẽ. s meretrix.
Qm̃ sane ũ tantũ fecunditas cuiꝰ fructus in ꝓle est. nec tantũ
pudicicia cutꝰ uincłm est fides. usrũ eciam qd̵dam sacram̃tũ
nupiarũ. cõmendatur fidelib coniugatis. Unde dic̃ apłs.
Uiri diligite uxores ur̃as. sic̃ & xp̃c dilexit eccłiam. Huiꝰ ꝓcul¬
dubio res ÷ sacram̃ti ut mas ⁊ femina conubio copulati. ꝙͣ¬
du uiuͥnt in separabilit̾ ꝑseuerent. nec liceat excepta causa
fornicationis a contuge contugẽ dirimi. Hoc enĩ custodit᷑
in xp̃o & eccłia. ut uuens cũ uiuente inet̾nũ. nullo diuortio

Expanded text:
tura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem tura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uinculum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus coniugatis — unde dieit apostolus: uiri, diligite uxores uestras, sici res est, ut mas et femina conubio copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio
Abbreviated transcription (Latin):
quando ista licentia plures filios non haberet: Uerũptam̃ ma¬
gis ꝑtinere ad nuptiarũ bonũ non iurũ & multas. s unũ ⁊ u¬
nam satis indicat. ipsa pͥma diuinitꝰ facta coniugũ copula.
ut inde conubia sumerent miciũ. ubi honestiꝰ attenderet᷑ ex¬
emplũ. Progrediente autẽ gn̾e humano iuncte sunt quib bo¬
nis uiris. bone femine singłis plures. Unde apparet ⁊ illud dig¬
nitatis magis appetisse modestiam. & hoc fecunditatis ꝑmisse
naturam. Nam ⁊ pͥncipatus magis naturaliter uniꝰ in multos.
quam inunũ potest eẽ. multoꝵ. Nec dubitari potest nat᷑ali
ordine uiros potiꝰ feminis. quã uiris feminas pͥncipari. Qd̃
seruans apłs ait. Caput mulieris uir. & mulieres subdite es¬
tote uiris ur̃is. Et apłs pecrus. Quomͦ sara inquit obseque¬
bat᷑ abrahe dñm illũ uocans. Qd̃ licet ita sese habeat. ut na¬

Expanded text:
quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen maquando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumerent initium, ubi honestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput mulieris uir, et: mulieres, subditae estote uiris uestris, et apostolus Petrus quomodo Sarra, inquit, obsequebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut na
Abbreviated transcription (Latin):
tie malo utit᷑ homo ñ uincit᷑. quando eam inordinatis atq
in decoris motib estuantẽ. frenat ⁊ cohibet neq nͥ ꝓpagi¬
ni consulens relaxat. atq adhibet ett sp̃ualiter regenerandos
carnaliter gignat. ñ ut sp̃m carni sordida seruitute subiti¬
at. Sic patres scõs ex abraham & ante abraham. quib d̾s
qd̾ ei placuerint ꝑhibet testimoniũ. usas fuisse comugib ne¬
minẽ oportet dubitare. xp̃ianum quando qͥbdam eciã sui¬
głis plures hr̃e concessũ est. ubi ratio fuit ꝓlis. multiplican¬
de ñ uariande appeticio uoluptatis. Nlam si deo patrũ nr̃õ¬
rum qͥ eciam nr̃ est illa numerositas cõniugũ. ꝓpterea non
displicuiss. ut copiosus se libido iactaret. ita etiam sc̃e fe¬
unne seruissent plurib singłe. Qd̃ si aligua faceret. qͥd eã
nisi concupiscentie turpitudo compelłet ut plures uiros hab̾et.

Expanded text:
tiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque tiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrorum, qui etiam noster est, illa numerositas coniugum propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam nisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet,
Abbreviated transcription (Latin):
petunt᷑. s nec ipsũ propͥum in concupistentie catnoł morbo
posidendũ sciat. Qd̾ non sic accipiendũ est tanquã ꝓhibu¬
erit apłs coningalem. hoc est licitũ honestũq coneubitũ. s
ut iste concubitꝰ qui nicħ morbide libidinis haberet ad uncꝰ¬
tum. si non precedente peccato in eo ꝑissec lib̾tatis arbitrium.
qd minc id habet aduunctũ. ñ sit uoluntatis s necessitatis.
det̾ininat᷑. ut transitorii filii nastant᷑ in scło isto. s ut per¬
mansuri renascant᷑ in xp̃o. Qd̃ si ꝓuenerit. merces erit de
coniugio plene felicitatis. Si autẽ ñ ꝓuenerit pax erit con¬
uigib hone uoluntatis. Hac intentione cordis qui suũ uas
possidet. id est coniugẽ suam. ꝑtuldubio ñ possidet in morbo
desiderũ sicut gentes que ignorant dm. s in sc̃ificatione. &
honore. sit fideles qui sꝑant indm. Illo quippe concupiscen¬

Expanded text:
alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo possidendum sciat. quod non sic accipiendum est, tamquam prohibuerit apostolus coniugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, sed ut iste concubitus, qui nihil morbidae libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libertatis arbitrium, quod nunc id habet adiunctum, non sit uoluntatis, sed necessitatis, determinatur, ut transituri filii nascantur in saeculo isto, sed ut permansuri renascantur in Christo. quod si prouenerit, merces erit de coniugio plenae felicitatis; si autem non prouenerit, pax erit coniugibus bonae uoluntatis. hac intentione cordis qui suum uas possidet, id est coniugem suam, procul dubio non possidet in morbo desiderii, sicut gentes quae ignorant deum, sed in sanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
hodieq tenet᷑ ab hominib coniugatis. Qd̾ enĩ illi postea ꝓ¬
pagatione fecert̃. hoc ẽ. conubii bonũ. Qđ uͦ priꝰ confusi¬
one texerunt. hoc ẽ. concupiscentie malũ. qd uitat ubiq
conspectum. & querit pudendo secretũ. Proinde nuptie qr
potest erubescunt. tanqͣm si quispiã pede uitiato ad aliqd̃
bonũ etiam claudicando ꝑueniat. nec ꝓꝓter claudicationis
na est claudicatio. Ita nec ꝓpter libidins malũ nuptias con¬
dempnare. nec propt̾ nuptiarũ bouũ libidinẽ laudare de¬
bemꝰ. Iste quippe est moib de quo apłs etiam coniuigatis
fidelib loquens ait. Hec ẽ. uoluntas dei satictificatio ur̃a.
abstinere uos a fornicatione ut suat umisquisq ur̃m siũ
uas possidere n sc̃ĩficatione & honore. non in morbo desicii.
sicut & gentes que ignorant dm. Non solũ igit᷑ coniugatꝰ fi¬
delis uase ñ utat᷑ alieno. qd̾ faciunt a quib uxores aliene ap

Expanded text:
hodieque tenetur ab hominibus coniugatis. quod enim illi postea phodieque tenetur ab hominibus coniugatis. quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est conubii bonum; quod uero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum, quod uitat ubique conspectum et quaerit pudendo secretum. proinde nuptiae qupotest, erubescunt. tamquam si quispiam pede uitiato ad aliquod bonum etiam claudicando perueniat, nec propter claudicationis na est claudicatio, ita nec propter libidinis malum nuptias condemnare nec propter nuptiarum bonum libidinem laudare debemus. Iste quippe est morbus, de quo apostolus etiam coniugatis fidelibus loquens ait: haec est enim uoluntas dei, sanctificatio uestra, abstinere uos a fornicatione, ut sciat unusquisque uestrum suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii sicut et gentes, quae ignorant deum. non solum igitur coniugatus fidelis uase non utatur alieno, quod faciunt a quibus uxores adpetuntur
Abbreviated transcription (Latin):
bi autẽ conuenientiꝰ monstraret᷑ in obedientie merito depra¬
uatam ẽẽ. humanã uaturã. qͣm in his ñ obedientib locis unde
ꝑ suctessionẽ subsistit. ipsa natura : Nam ideo ꝓprie iste cor¬
ꝑis partes. nature nomine nuncupant᷑. Hunc itaq motũ
ideo indecentẽ quia inobedientẽ. cũ illi pͥmi homines in sua
carne sensissent. & insua nuditate erubuissent. ficulueis ea¬
dem m̃bra. texerunt. ut saltẽ arbitrio uerecundantiũ uela¬
ret᷑. qd̾ non arbitrio uolentiũ mouebat᷑. & q̃m pudebat qd̵
indecent̾ libebat oꝑiendo fieret qd̵ decebat. Quia ergo nec
isto adincto malo. ꝑire potuit nuptiarũ bonũ. putant un¬
prudentes hoc ñ eẽ. malũ. s ꝑtinere ad illũdi bonũ. Dis¬
ceͣntur autẽ non solum ratione subtili uerũ etiã uulgatis¬
simo iudicio naturali. qd̃ & uiillis apparuit hominib pͥmis.

Expanded text:
Ubi autem convenientius monstraretur inobedientiae merito depraUbi autem convenientius monstraretur inobedientiae merito depravatam esse humanam naturam, quam in his inobedientibus locis, unde per successionem substitit ipsa natura? Nam ideo proprie istae corporis partes naturae nomine nuncupantur. Hunc itaque motum ideo indecentem quia inobedientem, cum illi primi homines in sua carne sensissent, et in sua nuditate erubuissent, foliis ficulneis eadem membra texerunt : ut saltem arbitrio verecundantium velaretur, quod non arbitrio volentium movebatur; et quoniam pudebat quod indecenter libebat, operiendo fieret qisto adiuncto malo perire potuit nuptiarum bonum, putant inprudentes hoc non esse malum, sed pertinere ad illud bonum. discernitur autem non solum ratione subtili, uerum etiam uulgatissimo iudicio naturali, quod et in illis adparuit hominibus primis et
Abbreviated transcription (Latin):
cħ secutũ fuerat qd̵ puderet. Ibi homo pͥmitus dei lege fus
do pmserat ad aliquid iudelicet sciendũ qd̵ meliꝰ nesciret᷑. Lc̃
in se quippe sensit homo qd̃ fecit. tunc a bono malũ non caren¬
do s ꝑpetiendo discreuit. Inuistũ enĩ erat tit obtemꝑaret᷑ a
seruo suo id ⁊ a corpore sito ei qui ñ obtemꝑau̾at dũo suo.
Nam qͥd ÷ qd ocłi. labia. lingua. mamus. pedes. inflexiones
dorsi ceruitis ⁊ laterũ. ut ad oꝑa sibi congrna moueant᷑ po¬
sitũ inpotestate. ẽ. quando ab impedim̃tis corpus liberũ habe¬
mnis ⁊ sanĩ. ubi autẽ uentũ fuerit ut filii semiuent᷑ ad uolim¬
tatis nuitum membra in hoc corpus creata ñ seruiunt. sed ex¬
spectat᷑ ut ea uelut sui uiris libido cõmoueat. & aliquando
ñ facit ammo uolente. cũ aliquando faciat & nolente: Huic
mne erubescerec humani lib̾tas arbitrii. qd̵ contempnendo

Expanded text:
ihil secutum fueratihil secutum fueratdo promiserat, ad aliquid uidelicet sciendum, quod melius nesciretur. tunc in se quippe sensit homo quod fecit, tunc a bono malum non carendo, sed perpetiendo discreuit. iniustum enim erat, ut obtemperaretur a seruo suo, id est a corpore suo ei qui non obtemperarat domino suo. nam quid est, quod oculi, labia, lingua, manus, pedes, inflexiones dorsi, ceruicis et laterum ut ad opera sibi congrua moueantur positum in potestate est, quando ab inpedimentis corpus liberum habemus et sanum, ubi autem uentum fuerit, ut filii seminentur, ad uoltatis nutum membra in hoc opus creata non seruiunt, sed expectatur, ut ea uelut sui iuris libido commoueat, et aliquando non facit animo uolente, cum aliquando faciat et nolente? hincine non erubesceret humani libertas arbitrii, quod contemnendo
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis adnutũ cotidie subiacebat ⁊ motũ. Alioqum quomͦ ad
se ad ductis animalib t̾restrib ⁊ uolatilib omnib adam clau¬
sis ocłis nomina posset impon̾e. qd̾ uisi discernendo ñ faceret.
Discerñe autẽ nisi uidendo ñ posset: Qnomͦ demq ipsei mu¬
lier ei demonstrata ẽ. quando ait. Hoc nc̃ os ex osfib meis. ⁊
taro de carne meae Postremo si usq ad eo quisqͣm fuerit con¬
tentiosus. ut hec eũ dicat ñ cernendo s palpando potuisse.
Quid dicturꝰ ÷ qd̾ ibi legit᷑. mulier lignũ de qͦ fuerat cibũ
sũptura prohibitũ uidisse quã esset speciosũ ocłis aduden¬
dũ ÷ Frant itaq nudi & ñ confundebant᷑. ñ quia ñ uidebant.
s quia nicħ unde confunderent᷑ in membris senserant que
uidebant. Non enĩ dictum ẽ. erant ambo nudi ⁊ ignorabant.
s non confundebant᷑. Quia enĩ non p̃cesferat qd̵ non liceret. m¬

Expanded text:
oculis et nudum cotidie subiacebat et notum; alioquin quomodo ad oculis et nudum cotidie subiacebat et notum; alioquin quomodo ad se adductis animalibus terrestribus et uolatilibus omnibus Adam clausis oculis nomina posset inponere, quod nisi discernendo non faceret, discernere autem nisi uidendo non posset? quomodo denique ipsa mulier ei demonstrata est, quando ait: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea? postremo si usque adeo quisquam fuerit contentiosus, ut haec eum dicat non cernendo, sed palpando potuisse, quid dicturus est, quod ibi legitur mulier lignum de quo fuerat cibum sumptura prohibitum uidisse quam esset speciosum oculis ad uidendum? erant itaque nudi et non confundebantur, non quia non uidebant, sed quia nihil unde videbant. Non enim dictum est, Erant ambo nudi, et ignorabant; sed, non confundebantur. Quia enim nihil praecesserat quod non liceret, n
Abbreviated transcription (Latin):
qd legunt parũ diligent̾ adu̾tunt ceci creati erant priꝰ homi¬
nes sicut canes. & qd̃ ÷ absurdiꝰ non sicut canes crescendo. sed
peccato adepti st̃ uisũ: Absit hoc credere. SS unde mouent᷑
qui hoc putant. illud ÷ qd̃ legit᷑. Sumens de fructu eiꝰ edit.
⁊ dedit uiro suo secum. & ederunt. & aꝑti sunt ocłi amborũ.
& agnouerunt quia nudi erant. Hinc est qd̵ parũ intelligen¬
tes opinant᷑. antea fuisse illis ocłos clausos. qd̃ eos tunt aꝑtos
diuma scriptura testat᷑. S nuniqͥd ⁊ agar ancilla sãre qͣndo
siciente & plorante filio. aꝑuit ocłos suos ⁊ uidit puteũ. clau
sos prius ocłos habuit: Aut illi duo discipuli post resurrectio¬
nẽ am inuia cũ illo clausis ocłis ambulabant. de quib euan¬
Sere debemꝰ intentos factos ad uituendũ ⁊ ad agnoscendũ qd
nouũ ineoꝵ corꝑe acciderat. Qd̾ utiq corpus patentib eoꝵ

Expanded text:
quod legunt parum diligenter aduertunt, caeci creati erant prius homiquod legunt parum diligenter aduertunt, caeci creati erant prius homines sicut canes et, quod est absurdius, non sicut canes crescendo, sed peccando adepti sunt uisum? absit hoc credere. sed unde mouentur qui hoc putant, illud est quod legitur: sumens de fructu eius edit; et dedit uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnouerunt quia nudi erant. hinc est quod parum intellegentes opinantur antea fuisse illis oculos clausos, quod eos tunc apertos diuina scriptura testatur. sed numquid et Agar ancilla Sarrae, quando sitiente sos prius oculos habuit? Aut illi duo discipuli post resurrectionem Domini in via cum illo clausis oculis ambulabant, de quibus Evangere debemus adtentos factos ad intuendum et agnoscendum quod nouuni in eorum corpore acciderat, quod utique corpus patentibus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
re fidei mancipat᷑. Cũ enĩ recto uiditio preferat᷑ nuptiis sacrata
uirginitas. quis ñ sobria mente. xp̃anus. etiam ñ uniu̾s as.¬
xp̃ianas. catholicas. nuptas. ñ solum uestalib. s eciam hereti¬
cis uirginib ante ponat: Lantũ ualet fides de qua dic̃ apłs.
omne qd non est ex fide peccatũ est. & de qua itẽ scriptũ ⁊
ad hebreos. sine fide impossibile ẽ. placere deo. Que cũ tta
suit: ꝓfecto errant. Qui cũ uituꝑat᷑ libido carnalis. dampna¬
ri nuptias opinant᷑. quasi morbꝰ iste de conubio sit. ñ de pecca¬
to. Nam illi coniuges pͥmi. quoꝵ nuptias beneditit ds dicens.
crescite ⁊ multiplicamini nudi erant. & non confundebant᷑. Cur
ergo ex illis membris confusio. post peccatũ. nͥ quia extitit il¬
lic indecens motus e Quẽ nisi homines peccassent. ꝓculdubio
nuptie ñ haberent. An forte sicut qͥdam existimant quia id

Expanded text:
rae fidei mancipatur. cum enim recto iudicio praeferatur nuptiis sacrata rae fidei mancipatur. cum enim recto iudicio praeferatur nuptiis sacrata uirginitas, quis non sobria mente christianus etiam non uniuiras Christianas catholicas nuptas non solum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginibus anteponat? tantum ualet fides, de qua dicit apostolus: omne quod non est ex fide peccatum est et de qua item scriptum est ad Hebraeos: sine fide impossibile est placere deo. Quae cum ita sint, profecto errant qui cum uituperatur libido carnalis damnari nuptias opinantur, quasi morbus iste de conubio sit, non de peccato. nonne illi coniuges primi, quorum nuptias benedixit deus dicen: crescite et multiplicamini, nudi erant et n.on confundebantur? cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia extitit illic indecens motus, quem, nisi homines peccassent, procul dubio nuptiae non haberent? an forte, sicut quidam existimant, quia id
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥ ex eis scłi filii nascunt᷑. in dei filios renascant᷑. Qua ꝓpt̾
qui ñ hac intentione. hac uoluntate fine generant fi¬
lios. ut eos ex inembris hominis pͥmi. in membra tͣnfferant
xp̃i : s uifideles parentes de infideli ꝓle gloriant᷑. etiã si tau¬
ta
sit obferuantia. ut scdm matrimoniales tabulas non nisi libe¬
rorum ꝓcreandoꝵ causa concũbant. non est in eis uera pudici¬
cia coniugalis. Cũ enĩ uirtus sit pudicia. cui uitiũ contrariũ :
impudicicia. om̃sq uircutes etiã que ꝑ corpꝰ oꝑant᷑ in animo
habitent. quomͦ uera ratione pudicũ corpus asserit᷑. quando a
uero deo ipse aninꝰ fornicat᷑ : Quam fornicationẽ sc̃s ille psal¬
mus accusat. ubi dicit. Ecce enĩ qui longe se faciunt a te ꝑi¬
bunt. ꝑdidisti omnẽ qui fornicat᷑ abste. Uera gͥ pudicitia. siue
conuigalis. siue uidualis. siue uirginalis dicenda ẽ. nisi que ue¬

Expanded text:
ut qui ex eis saeculi filii nascuntur in dei filios renascantur. quapropter ut qui ex eis saeculi filii nascuntur in dei filios renascantur. quapropter qui non hac intentione, hac uoluntate, hoc fine generant filios, ut eos ex membris hominis primi in membra transferant Christi, sed infideles parentes de infideli prole gloriantur, etiamsi tanta sint obseruantia, ut secundum matrimoniales tabulas nonnisi liberorum procreandorum causa concumbant, non est in eis uera pudicitia coniugalis. cum enim uirtus sit pudicitia, cui uitium contrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per corpus operantur in animo habitent, quomodo uera ratione pudicum corpus adseritur, quando a uero deo ipse animus fornicatur? quam fornicationem sanctus ille psalmus accusat, ubi dicit: ecce enim qui longe se faciunt a te peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te. uera igitur pudicitia, siue coniugalis siue uidualis siue uirginalis, dicenda non est, nisi quae ue
Abbreviated transcription (Latin):
risq alitib & conuigioꝵ quasi qͦdam confederatio custodit᷑.
&& sotialis ndificandi sollertia uicissim. quoꝵ disꝑtita temꝑa
fouendoꝵ & nutriendoꝵ oꝑa alt̾na pulloꝵ magis eas uidẽ
faciunt agere cũ coeunt. negotiũ substituendi gn̾is. quam ex¬
plende libidins. Quorũ diu̾i illud est in pecore simile hoĩs.
hoc in homine simile peccoris. Uerũ qđ dixi ad naturã ꝑti¬
nere niptiarũ ut mas ⁊ femina generandi societate uin¬
gant᷑. &ita inuicem ñ fraudent sicut omĩs societas fraudu¬
lentũ sociũ naturalit̾ non utlt. hoc tam euidens bonũ cũ
infideles habent. quia infideliter utunt᷑. in malũ peccatũq
com̾itunt. Eo mͦ ergo & illam concupiscentiã carnis. qu a ca¬
ro concupiscit aduersus sp̃m. inusũ iusticie conuerttnt fide¬
liũ nuptie. Hñt quippe intentionẽ gu̾andi regenerandos.

Expanded text:
risque alitibus, et coniugiorum quaedam quasi confoederatio custoditur risque alitibus, et coniugiorum quaedam quasi confoederatio custoditur et socialis nidificandi sollertia uicissimque ouorum dispertita tempora fouendorum et nutriendorum opera alterna pullorum magis eas uideri faciunt agere, cum coeunt, negotium substituendi generis quam explendae libidinis. quorum duorum illud est in pecore simile hominis, hoc in homine simile pecoris. uerum quod dixi ad naturam pertinere nuptiarum, ut mas et femina generandi societate iungantur et ita inuicem non fraudent, sicut omnis societas fraudulentum socium naturaliter non uult, hoc tamen euidens bonum cum infideles habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatumque conuertunt. eo modo ergo et illam concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit aduersus spiritum, in usum iustitiae conuertunt fidelium nuptiae. habent quippe intentionem generandi regenerandos,
Abbreviated transcription (Latin):
Amina enĩ ⁊ corpꝰ & quetũq bona amine & torpis natalit̃
in sita etiam inpeccatorib dona dei sunt. qm ds non ipsi is¬
ta fecerunt. De his autem que facuint dictum ẽ. omne qd̾ ñ
est ex fide peccatũ ẽ. Cũ igit᷑ faciunt hec homines sine fide
que uident᷑ ad coniugalem pudicitiam ꝑtinere. siue homi¬
nib placere querentes. uł sibi uł aliis siue in his reb quas
uitiose contupistunt humanas molestias deuitantes. sure
demonib seruientes. ñ pectato cohercent᷑: s aliis peteatis
alia peecata uncunt᷑. Absit ergo puditũ uerasciter dici. qui
nͨ propter d̾m uerum fidem conubii seruat uxori. Copulatio
itaq maris & femine generandi causa bonum ẽ. naturale
nuptiarũ. s isto bono male utit᷑ qui bestialiter utit᷑. ut sit
eius intentio in uoluptate libidinis. ñ in uoluntate ꝓpaginis.
Quamqͣm in ũ nullis animalib rationis exꝑtib sicut in ple¬

Expanded text:
anima enim et corpus et quaecumque bona animae et corporis naturaliter anima enim et corpus et quaecumque bona animae et corporis naturaliter insita etiam in peccatoribus dona dei sunt, quoniam deus, non ipsi ista fecerunt; de his autem quae faciunt dictum est: omne quod non est ex fide peccatum est. cum igitur faciunt haec homines sine fide, quae uidentur ad coniugalem pudicitiam pertinere, siue hominibus placere quaerentes, uel sibi uel aliis, siue in his rebus quas uitiose concupiscunt humanas molestias deuitantes siue daemonibus seruientes, non peccata cohercentur, sed aliis peccatis alia peccata uincuntur. absit ergo pudicum ueraciter dici, qui non propter deum uerum fidem conubii seruat uxori. Copulatio itaque maris et feminae generandi causa bonum est naturale nuptiarum. sed isto bono male utitur qui bestialiter utitur, ut sit eius intentio in uoluptate libidinis, non in uoluntate propaginis, quamquam in nonnullis animalibus rationis expertibus, sicut in ple
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. dixit a deo. & si inferiꝰ quã illa continentia in qua om̃s
uolebat ẽẽ. sicut se ipsũ. tam̃ donũ a deo. Unde intelligi¬
nus cũ hec precipiunt᷑ ut fiant. nicħ aliud ostendi. qͣm in¬
ẽe. nobis oportere ad hec accipienda & habenda eciam ꝓͥã
uoluntatẽ. Cñ uero dei dona ẽẽ. monstrant᷑. aquo peten¬
da siit dr̃ si non habent᷑. & cui sint agende gr̃e si non ha¬
bentur. nt̃as uolinitates ad hec expetenda sumenda reti-¬
nenda parũ ualere nisi diuinitꝰ ad uuent᷑. Quid ergo dicimꝰ.
qͣndo & inquibdam impiis inuenit᷑ pudicitia coniugalis.
utrũ eo peccare dicendi sunt. qd̵̃ dono dei male utant᷑. non
id referentes adcultũ eus a quo acteperunt: Anforte nec
dona dei uocanda sunt ista. quando hec infideles Aqunt
sccłm apłi sententiam dicentis. omne qd̵ non est ex fide pes¬
catum ẽ ÷ Quis autẽ audeat dicere donũ dei eẽ. peccatums

Expanded text:
esse dixit a deo etsi inferius quam illa continentia, in qua omnes esse dixit a deo etsi inferius quam illa continentia, in qua omnes uolebat esse sicut se ipsum, tamen donum a deo. unde intellegimus, cum haec praecipiuntur ut fiant, nihil aliud ostendi quam inesse nobis oportere ad haec accipienda et habenda etiam propriam uoluntatem; cum uero dona dei esse monstrantur, a quo petenda sint discitur, si non habentur, et cui sint agendae gratiae, si habentur, nostrasque uoluntates ad haec expetenda, sumenda, retinenda parum ualere, nisi diuinitus adiuuentur. Quid ergo dicimus, quando et in quibusdam impiis inuenitur pudicitia coniugalis? utrum eo peccare dicendi sunt, quod dono dei male utantur non id referentes ad cultum eius a quo acceperunt? an forte nec dona dei putanda sunt ista, quando haec infideles agunt, secundum apostoli sententiam dicentis: omne quod non est ex fide peccatum est? quis autem audeat dicere donum dei esse peccatum?