comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dicimus. etiam simpliciores intelh¬
gere possint: lib aliqͦs ad mediũ deduõe.
qui odientes aĩam suam amanerunt: et
alios qui amantes odio habuennt.
Uerbi gr̃a. Dictum est qͥb clamet. Ado¬
rate scola: alioqum int̾ficienuim. At
illi odientes aĩam suã idẽ p̾sentẽ intã
ꝓ nichilo ducentes inmortẽ corꝑis inci¬
dert̃. s aduitam amme ꝑuenerunt.
Dictum est etiam aliis. Adorate xdola
alioqͥn int̾ficiemnini. Illi uͦ male aman¬
tes aĩam suam io ẽ p̾sentẽ uitã: adora¬
uert̃. et mortẽ ꝑperuã inuenert̃. Talit̾
beatꝰ laurenciꝰ leuita cui hodie festiuita¬
tẽ colimus aĩam suã oderat. et odiendo
inuitam et̾nam custodiebat: qnͣdo ex¬
et manduca. Nam facultates eccłie qͣs
reqͥris. in celestes thesauros manus pau¬
perum deportauerunt. Cuius autẽ im¬
nutatores inpassione sunt martires:
dñs manifestat cũ dic̾. Si qͥs mͥ minis¬
trat. me sequat᷑. Sequi eñi dñm ĩmi

Expanded text:
quod dicimus etiam simpliciores intelligere possint, libet aliquos ad medium deducere, qui odientes animam suam amaverunt, et alios qui amantes, odio habuerunt. Verbi gratia, dictum est quibusdam: Adorate idola, alioquin interficiemini. At illi odientes animam suam, id est praesentem vitam pro nihilo ducentes, in mortem corporis inciderunt, sed ad vitam animae pervenerunt. Dictum est etiam aliis: Adorate idola, alioquin interficiemini. Illi vero male amantes animam suam, id est praesentem vitam adoraverunt, et mortem perpetuam invenerunt. Taliter beatus Laurentius levita, cujus hodie festivitatem colimus, animam suam oderat, et odiendo in vitam aeternam custodiebat, quando exet manduca, » nam facultates Ecclesiae, quas requiris, in coelestes thesauros manus pauperum deportaverunt. Cujus autem imitatores in passione sint martyres, Dominus manifestat cum dicit: « Si quis mihi ministrat, me « sequatur. » Sequi enim Dom
Abbreviated transcription (Latin):
et eo amplius ad mirabant᷑. Hic tor¬
por eoꝵ redargunt᷑ qͥb offictũ p̾dicati¬
onis inunctum est. et tam̃ apredicati¬
one cessant. Considerandũ namq est
tac̾e̾ possunt qͥb p̾ceptũ est necui
dic̾ent. Quid aute dicant audiamꝰ.
Bene omĩa fecit: et suidos fet audi¬
re. et mutos loqͥ. Non solum in hoc be

Expanded text:
icabant. » Hic tempora eorum redarguuntur, quibus officium praedicationis injunctum est, et tamen a praedicatione cessant. Considerandum namque est, tacere possunt, quibus praeceptum est ne cui dicerent. Quid autem dicant audiamus: « Bene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. » Non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ab infidelium turba seꝑabat. quando¬
ꝑ ysaiam dicebat. Exite demedio eoꝵ
⁊mimindum ne tetigentis. ꝑfecti nã¬
q in medio pͣuoꝵ positi seorsum ma¬
nent. dum eoꝵ prauis oꝑib incorde
consentiunt nec ore parrunt. Qua¬
lem solituclinẽ habebat ille. qͥ msol¬
Iicitudine regali positꝰ aiebat. Quis
dabit mͥ pennas sic̾ colũbe et uolabo
et reqͥescam: Ecce elongai fugiens
et mansi insolitucdine. S qͥa nullus
dignam penitẽtiam ag̾e potest. nisi
liat. recte subdit᷑. Misit digitos suos
in auricl̃as eiꝰ: et expuens tecigit lin¬
guã eiꝰ. Quasi emĩ dñs digitos suos

Expanded text:
ab infidelium turba separabat, cum per Isaiam dicebat: « Exite de medio eorum, et immundum ne tetigeritis . » Perfecti in medio pravorum positi, seorsum manent, dum eorum pravis operibus nec corde consentiunt, nec ore parcunt. Qualem sollicitudinem habebat ille, qui in sollicitudine regali positus, aiebat: « Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Ecce clongavi fugiens, et mansi in solitudine . » Sed quia nullus dignam poenitentiam agere potest, nisi liat, recte subditur: « Misit digitos suos Dominus in auriculas, et exspuens tetigit linguam ejus. » Quasi enim Dominus digi
Abbreviated transcription (Latin):
cator designat᷑. Qui enim au̾tat aures
suas ne aucdiat legẽ: suilus est. Qui añ
loqͥtur iniqͥtatẽ inexcelso et seminat
Tales ut auditũ et loc̾lam sꝑitalẽ reciꝑe
possint. amagistris et doctorib dño ad¬
uulnera uenit curare. Tantum est ut
⁊ mutũ curatur̾ seorsum eum extͣtur¬
bam educit. ostendens minirum qͥa si
pcc̃ores fuictꝰ dignos penitencie facere
uolunt necesse est ut societatẽ demonũ
et tumultũ iitioꝵ et carnalium hot̃m
ꝯmunionẽ deserant. Sicut namq bono¬
rum societas multum adiuuat. sic com¬
munio carnaliũ hoĩm infirmis m̃tib
mista qͥait. Cum scõ sc̃s eris: et cũ inro

Expanded text:
res suas ne audiat legem, surdus est. Qui autem loquitur iniquitatem in excelso, et seminat Tales ut auditum et loquelam spiritalem recipere possint, a magistris et doctoribus vulnera venit curare, tamen ut et mutum curaturus seorsum eum extra turbam educit, ostendens nimirum quia si peccatores fructus dignos facere volunt, necesse est ut societatem daemonum, et tumultum vitiorum, et carnalem hominum communionem deserant. Sicut enim bonorum societas multum adjuvat, sic communio carnalium hominum infirmis mentibus mista qui ait: « Cum sancto sanctus eris,
Abbreviated transcription (Latin):
emollit. qͥut apłs qͥd oremꝰ sicut
oportet nescimus. s ip̃e sp̃c postulat
ꝓ nob̃̾ gemitib in enarrabilib. Qͣ
si autẽ sputo linguam mitti tangił.
cũ saporẽ dimne sapĩe cor peccatoris de¬
gustat. Qnͣtũ autẽ dñs erga cõu̾sos pͤ¬
catores misericors existat: manifestat᷑
cum sub infeit᷑. Et statim aꝑte sunt au¬
res eiꝰ et solutũ est uincłm lingue eius.

Expanded text:
d oremus sicut oportet, nescimus: sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . » Quasi enim sputo linguam muti tangit, cum saporem divinae sapientiae cor peccatoris degustat. Quantum autem Dominus erga conversos peccatores misericors existat, manifestatur cum subinfertur: « Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ut is qͥ a dño curatꝰ fu̾at: alit̾ loq̃retur
qmͣ recte. Iuxta uͦ suꝑiorẽ intelligen¬
ciam postqm dñs ꝑ immnissionẽ sp̃e sci
cor humani gñis ad penitẽtiam emol¬
litum postqmͣ incarnationis sue mis¬
teriũ patefecit. lingnam qmͣ prius in¬
fidelitas uinx̾at fide absoluit. Et que¬
dare cepit: dicens cum psalmista.
dedit mͥ lingũa eruditã. ut possim sus
inmundũ uen̾at ut miracła faciendo
se dm̃ ẽẽ ostend̾et miracłm a se factum
ocultare p̾cepit: Nimirũ nob̃ exem¬
pat̾ nr̃ qui uidet in abscondito reddet no¬
bis. Est aũ hec discretio in hac tacit᷑mta¬
te obseruanda ut is qͥ nouellus est in
comu̾sione ñ solũ ab officio p̾dicatioĩs
cesset. sid etiam sua bona oꝑa ab alioꝵ
aspectib abscõdit. nesciente sinistra
sua. qͥd faciat dext̾a sua: ne forte ralicẽ
cordis qm ꝓfunditas t̾re ñdũ fortiter
ligauit. uentꝰ elationis eradicet. Qui
asi dutt᷑na conu̾sione ꝓbatus est. nõ

Expanded text:
at, aliter loqueretur quam recte. Juxta vero superiorem intelligentiam, postquam Dominus per immissionem Spiritus sancti cor humani generis ad poenitentiam emollivit, postquam incarnationis suae mysterium patefecit, linguam, quam prius infidelitas vinxerat, fides absolvit, et Deare coepit, dicens cum Psalmdedit mihi linguam eruditam, ut possim sustin mundum venerat, ut miracula faciendo se Deum esse ostenderet, miraculum a se factum occultare praecepit? Nimirum bonis exemPater noster, qui videt in abscondito, reddet nobis. Est autem haec discretio in hac taciturnitate observanda, ut is qui novellus est in conversatione, non solum ab officio praedicationis cesset, sed etiam sua bona opera ab aliorum aspectibus abscondat, nesciente sinistra sua quid faciat dextera sua, ne forte radicem cordis, quam profunditas terrae nondum fortiter ligavit, ventus elationis eradicet. Qui autem diuturna conversatione probatus est, non
Abbreviated transcription (Latin):
ebraica cũ ip̃a sua expositione ponant:
uangelio marti: bartimatus tymaci fili
scbit᷑. Et iudas ⁊ elotes. idem est qd̃ et nidas
chanauesis: qm̃ chana : elus int̾pretatur.
net. Et pulcheirimo ordine dñs pͥus di¬
gitos mnaurcłas surcdi misit. deinde lin¬
guam sputo tetigit. et postrenũ ait effe¬
ta qd̾ ẽ adaꝑire: ut m ordinatissimum
officium baptirandi sacerdotib demon
sunt illuminancdh. densde a doctoribus
instruendi. et postremo ad confessionẽ
fidi uocanchi. Unde consuetudõ sac̾dotũ
ut eoꝵ linguam et nares qͦs catenant
sputo tangunt: ip̃ius dm̃ u̾ba dicentis.
et fac̾e nulla distancia est dix enĩ et fcã

Expanded text:
hebraica cum ipsa sua expositione ponant, hebraica cum ipsa sua expositione ponant, vangelio Marci, « Bartimaeus Timaei filius scribitur . » Et Judas Zelotes idem est qui et Judas Chananaeus, quoniam Chanaan zelus interpretatur. net. Et pulcherrimo ordine Dominus prius digitos in auriculas surdi mittit, deinde linguam sputo tetigit, et postremo ait: Ephpheta, quod est adaperire, ut ordinatissimum officium baptizandi sacerdotibus demonsunt illuminandi, deinde a doctoribus sunt instruendi, et postremo ad confessionem fidei vocandi. Unde consuetudo est sacerdotum, ut eorum linguam et nares, quos catechizant, sputo tangant, ipsius Domini verba dicentes: et facere nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑. Expuens q: tetigit linguã eiꝰ.
Sputũ: ex capite descendit. Ergo ꝑ
caput diminitas. ꝑ sputũ uͦ humani¬
lam reciꝑet: quando altitudinẽ sue
dininitatis usq ad nrãm inclinauit
humanitatẽ. Etd̃ alibi manifestius
demonstrauit. qͣndo occłos ceci nati ap¬
peruit. lutum exputo fecit. et lini¬
uit ocłos eiꝰ. Et suspiciens in celũ: in¬
gemuit et ait illi. Effecta. qd̵ ẽ ad a¬
ꝑire. Sanat̃s dñs egiotũ in celũ snspe¬
xit. ut ostend̾et omĩa bona et sc̃a adõ eẽ
petenda. Inde enim surdis auditꝰ inde
mutis reddit᷑ loqͤla: qͥa sic̾ iacob apłs ate.¬
desursum est: descendens apĩe luminũ
Et sic̃ in euangłio legit᷑. ñ potest hõ a se
lata dat cũ patͤ: s ut exẽplũ nob̃ osten¬
deret gem̃cli qͦtiens uel ꝓ nr̃is uel pro
aliens pcc̃is int̾cedimꝰ. Qd̃ aũ ait effec¬
ta. euangelista exposuit cum adiunx̃:
qd est adaꝑire. Consuetudo eñĩ est euã¬
gelistaꝵ ut aliquando ip̃a u̾ba uel noĩa

Expanded text:
untur. « Exspuensque tetigit linguam ejus. » Sputum ex capite descendit. Ergo per caput divinitas, per sputum humanielam reciperet, quando altitudinem suae Divinitatis usque ad nostram inclinavit humanitatem . Quod alibi manifestius demonstravit, quando oculos caeci nati aperuit. Lutum siquidem ex sputo fecit, et linivit oculos ejus. « Et suspiciens in coelum, ingemuit et ait illi: Ephpheta, quod est, adaperire. » Sanaturus Dominus aegrotum, in coelum suspexit, ut ostenderet omnia bona et sancta a Deo esse petenda. Inde enim surdis auditus, inde mutis redditur loquela, quia sicut Jacobus apostdesursum est, descendens a Patre luminum . » Et sicut in Evangelio dicitur: « Non potest homo a se lata dat cum Patre? Non. Sed ut exemplum nobis ostenderet gemendi, quoties vel pro nostris, vel pro alienis peccatis intercedimus. Quod autem ait, Ephpheta, evangelista exposuit, cum adjunxit: « quod est, adaperire. » Consuetudo est enim evangelistarum, ut aliquando ipsa verba vel nomina
Abbreviated transcription (Latin):
iordanem decem ur bes habens. ut ip̃o no¬
mine cõꝑbat᷑. Nam deca grece: latine
decem. Polis uͦ in hocloco ciuitas dicit᷑:
ex quib ut dicimꝰ nom̃ regionis decapo¬
lis est cõpositum. Sic̃ gͦ tyrꝰ et sydon ci¬
uitatis gentilium gentilem significãt
ppłm: sic decapoł iudeoꝵ qͥ ad suam eru¬
ditionẽ decalogũ legis acceꝑat. Qõ añ
ait uenit ꝑ sỹdonẽ ad mare galilee
int̾ medios fines decapoleos: ñ ip̃os fi¬
nes eum intrasse s iuxta transisse sig¬
nificat qd̃ etiam amsterii significa¬
tione ñ uacat. Quasi em̃ fines decapoł
sꝑitalit̾ approppinqͣuit. qnͣdo carñe
ex iũdeis assumpsit: sic̾ dicit apłs. Qͦ¬

Expanded text:
Jordanem, decem urbes habens, ut ipso noJordanem, decem urbes habens, ut ipso nomine comprobatur. Nam δέκα Graece, Latine decem: πολις vero, in hoc loco civitas dicitur, ex quibus ut diximus nomen regionis Decapolis est compositum. Sicut ergo Tyrus et Sidon, civitates gentilium, gentilem significant populum, sic Decapolis Judaeorum, qui ad suam eruditionem decalogum legis acceperat. Quod autem ait: « Venit per Sidonem ad mare Galilaeae, » inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines eum intrasse, sed juxta transisse significat. Quod etiam a mysterii significatione non vocat. Quasi enim fines Decapolis spiritualiter appropinquavit, quando carnem ex Judaeis assumpsit, sicut dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ꝑ sydonẽ ad mare galilee: int̾¬
upͣ retulit euangłica lectio
qualit̾ dñs fines tyri et sydonis
approppinquans filiam mulieris cha¬
nanichidis a demomo lib̾auit: nũc
autẽ et aliud et aliud miracłm descͥp¬
turꝰ ñ frustra ip̃a loca ꝑ que ambula¬
uit cõmemoranda putauit dicens. Ex¬
iens ih̾e definib tyri. nent ꝑ sydouẽ
ad mare galilee: int̾ meclios fines de¬
capoleos. Tyrus et sydon ciuitates
fuere gentiliũ que quondam filiis is¬
rahel insorte date sunt. s ab eis mi¬
mine possesse. In corde enĩ maris site:
ñ facile ab hostib capiunt᷑. In hac
tyro fuit yram rex potentissimꝰ: qͥ
salomonẽ in constructione dom̃ dñi plu¬
riũ iuuit. Contͣ quẽ ei echiel ꝓph̾a mnł¬
ta locutꝰ est: dicens eam in corde maris
sitam. diuitiis locupletam. s nͨ auitiis
uatuam. Nabuchodonosor quoq regẽ
babilonie. ad eius destiuctionẽ festinã¬
tem descͥbit. Decapoł aũ regio est trans

Expanded text:
onem ad mare Galilaea retulit Evangelica lectio, qualiter Dominus fines Tyri et Sidonis appropinquans, filiam mulieris Chananitidis a daemonio liberavit. Nunc autem et aliud miraculum descripturus, non frustra ipsa loca, per quae ambulavit, commemoranda putavit, dicens: iens Jesus de finibus Tyri, venit per Sidonem ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos. » Tyrus et Sidon civitates fuere gentilium, quae quondam filiis Israel in sortem datae sunt, sed ab eis minime possessae. In corde enim maris sitae, non facile ab hostibus capiuntur. In hac Tyro fuit rex Hiram potentissimus, qui Salomonem in constructione domus Domini plurimum juvit . Contra quam Ezechiel propheta multa locutus est , dicens eam in corde maris sitam, divitiis locupletem, sed nec a vitiis vacuam. Nabuchodonosor quoque regem Babyloniae, ad ejus destructionem festinantem describit. Decapolis autem regio est trans
Abbreviated transcription (Latin):
sanaturꝰ surdũ et mictũ seorsũ app̾¬
hendit: Nũqͥd ñ coram om̃ib sana¬
re ẽãm poterat. qui cuncta creauit
ex nichilo: Pot̾at utiq. S prius
ip̃m aturba separat. et post ea sanat:
ut intelligat genus humanũ se alit̾
mundoꝵ sp̃uum et tumultu uitioꝵ
sese redd̾et alienũ. Digitꝰ autẽ cli inscͥp¬
turis sp̃m sc̃m significat. sic̃ ip̃e cdñs
alibi ait. Porro siindigito cli eicio
demonia. Qd̃ alius euangłista mani¬
festius declarat dicens. Si ego in sp̃n
dĩ eicio demones. Iste est digitꝰ. qũe
magi inegipto confitebant᷑ dicentes.¬

Expanded text:
sanaturus surdum et mutum, seorsum apprehendit? Nunquid non coram hominibus eum sanare poterat, qui cuncta creavit ex nihilo? Poterat utique. Sed prius ipsum a turba separat, et postea sanat, ut intelligat genus humanum se alitermundorum spirituum, et tumultu vitiorum sese redderet alienum. Digitus autem Dei in Scripturis Spiritum sanctum significat, sicut Dominus alibi ait: « Porro si in digito Dei ejicio daemonia . » Quod alius evangelista manifestius declarat, dicens: « Si ego in Spiritu Dei ejicio daemones . » Iste est digitus, quem magi in Aegypto confitebantur dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
nec cognitꝰ nͨ receptꝰ est. sic̾ ip̃e eis im¬
ꝓperans dicit. Ego uem in noĩe pris
mes: et ñ suscepistis me. Si alius in
noĩe sus uen̾it: ip̃m suscipietis. Un
ꝓpĩ quauit: quando consortiũ
humane nat᷑e accepit. Nonaũ ip̃os
intrauit: qr cõmumonẽ culpe ñ ha¬
buit. Et ad ducunt ei surdũ et mu¬
tum. Surdus iste et mutꝰ. allegorice
genus significat humanũ. qd̃ cõstat.
tam ex iudeis qmͣ ex gentib. Non
est enim distinctio ut apłs ait: indei
⁊ greci. Om̃s enim peccaueit et egent
mĩa di. Tunc aũ gems humanũ
absurtluit: quando in pͥmo parente
u̾b̾ serpentis auditum apꝑuit. Post¬
qmͣ surditatẽ loquendi officiũ ꝑdi¬
dit: qnͣdo alaude cd̃i cessauit. Non
est enim speciosa laux ut ait scͥpta:¬

Expanded text:
ognitus, nec receptus est, sicut ipse eis improperans dixit: « Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis me: si alius in nomine suo venerit, ipsum suscipietis . » propinquavit, quando consortium humanae naturae accepit. Non autem ipsos intravit, quia communionem culpae non habuit. « Et adducunt ei surdum, et mutum. » Surdus iste et mutus allegorice genus significat humanum, quod constat tam ex Judaeis, quam ex gentibus. « Non est enim distinctio, » ut Apostolus aiim peccaverunt et egent gloria Dei . » Tunc autem genus humanum obsurduit, quando in primo parente verbis serpentis auditum aperuit. Post surditatem tunc loquendi officium perdidit, quando a laude Dei cessavit. « Non est enim speciosa laus, » ut ait Script
Abbreviated transcription (Latin):
manus tuas dñe cõmendo sp̃m meũ.
In carnationis humanitatẽ. sicut
alibi legit᷑. Enitte manũ tuam de al¬
imponat: qͥa ꝑ hoc qd̃ nr̃am morta¬
litatẽ accepit gen̾ humanũ ab infir¬
mitate anime lib̾auit. Et app̾hendẽs

Expanded text:
manus tuas, Domine, commendo spiritum meum . » Incarnationis humanitatem, sicut alibi legitur: « Emitte manum tuam de alimponat, quia per hoc quod nostram mortalitatem accepit, genus humanum ab infirmitate animi liberavit. « Et apprehend
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣcũq die conu̾sus fu̾it et ingenu¬
erit. omĩa pcc̃a eiꝰ obliuioni tradent᷑.
Recte aũ post curationẽ pcc̃or loqͥtur:.
qnͣdo linguam que conuiciis et decͣcti¬
onb tortuosa fu̾at ad laudandum
dñm exortandum ꝓximũ renouã¬
do cõmutat. S qͥa post publicani pe¬
nitenciam aliqͥs ñ statim ad p̾dican¬
dum ꝓsilire debet: bene dicit᷑. Et p̾cepit
iłł: ue cui dic̾ent. Prius enim semet¬
ip̃m curare debet qui aliena uuln̾a
uult t̾gere. Unde apłs cũ de ordinan¬
dis ministus eccł̃ie loq̾ret᷑: ait. Non
neophitũ: ne forte el atꝰ inuiditiũ mci¬
dat diaboli. Quem aũ diuturnitas
temporis et ꝑfectio penitẽtie idoneũ
reddit. de fonea peccati etiã alios ex¬
trahere debet. nixta illud qd̃ in apoca¬
lipsi dicit᷑. Qmi audit: dicat uenĩ un¬
de et benedicitun: Quanto aũ prea
piebat. tanto magis plus p̾dicabãt
et eo amplius amirabant᷑ dicentes.

Expanded text:
t et ingemuerit, omnia peccata ejus oblivioni tradentur. » Recte autem post curationem peccator loquitur, quando linguam, quae conviciis et detractionibus tortuosa fuerat, ad laudandum Deum et exhortandum proximum commutat. Sed quia post publicam poenitentiam aliquis non statim ad praedicandum prodire debet, bene dicitur: « Et praecepit illis ne cui dicerent. » Prius enim semetipsum curare debet, qui aliena vulnera vult tergere. Unde Apostolus, cum de ordinandis ministris Ecclesiae loqueretur, ait: « Nneophytum, ne forte elatus in judicium incidat diaboli . » Quem autem diuturnitas temporis et perfectio poenitentiae idoneum reddit, de fovea peccati etiam alios extrahere debet, juxta illud quod in Apocalypsi dicitur: « Qui audit, dicat, Veni . » Unde et bene dicitur: « Quanto autem eis aecipiebat, tanto magis plus praedicabant, et eo amplius admirabantur dicen
Abbreviated transcription (Latin):
tum di recte sp̃c sc̃s designat᷑: qͥa sicut
innullis alus m̃bris tantã partitionẽ
habemꝰ qnͣtam indigitis. et tam̃ una est
manꝰ. sic eiusdẽ sp̃c scĩ dona cũ sint insin¬
guł dimsa in eodem tam̃ sp̃u st inclinisi¬
bilia. Unde paulus enuimeratis eiꝰdẽ sp̃c
sc̃i domis: ad iunx̃ dicens. Hec omĩa oꝑa¬
tur unꝰ atq idem sp̃c diuidens singłis

Expanded text:
tum Dei recte Spiritus sanctus designatur; quia sicut in nullis aliis membris tantam partitionem habemus, quantam in digitis, et tamen una est manus, sic ejusdem Spiritus sancti dona cum sint in singulis divisa, in eodem tamen sunt indivisibilia. Unde Paulus, enumeratis ejusdem Spiritus sancti donis, adjunxit dicens: « Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens si
Abbreviated transcription (Latin):
marcꝰ exponit plenius. Predicabãt
in qͥt ut penitenciam agerent et un¬
guebant oleo młtos egrotos et sana¬
bant᷑. Dicit et iacob. Si infirmatur
quis inuob̃ inducat p̾sbr̃os ecdie et¬

Expanded text:
Marcus exponit plenius. Praedicabant, inquit, ut poenitentiam agerent, et ungebant oleo multos aegrotos, et sanabant. Dicit et Jacobus: Infirmatur quis in vobis, inducat presbyteros Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
tum. continuo subuiuxit. dignus
est enim oꝑariꝰ cibo suõ. unde satis
ostenclit cur eos hec possidere ac ferre no¬
luerit: ñ quo necessaria ñ sit sustenta¬
tio huiꝰ nite. s qr sic eos mittebat ut eis
hec deber monstraret ab illis quib
euangłium credentib anmĩciarent.
cdum dix̃ ne qͥd tollerent mina nisi
uirgam tantum: ut intelligat᷑ qma¬
ꝑ potestatẽ a dño acceptã que nirge
noĩe significat᷑ etian qne ñ portant᷑
ñ deerunt. Hocet deduab tumcis in¬
telligendirm est: ne qͥsqm̃ illoꝵ p̾ter
eam qm eẽt indutꝰ aliam poitandam
putaret. sollicitꝰ ne opꝰ cẽt cũ ex illa po¬

Expanded text:
m, continuo subjecit: Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi hujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent, cum dixit, nequid tollerent in via nisi virgam tantum, ut intelligatur quia potestate a Domino accepta, quae virgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. Hoc et de duabus tunicis intelligendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus, aliam portandam putaret sollicitus: ne opus esset, cum ex illa po
Abbreviated transcription (Latin):
uatorẽ noĩabant. Et qͥa ineins p̾ceptis
se ostencdisse recolebant: ñ solum salua¬
torẽ s etiam hunc ꝑtt̃ et p̾ceptorẽ uo¬
doctͥna uarios errores generat in sermone.
Non solũ enim a catholica eccłia st̃ diuisi:
s etiam adu̾sum se ip̃os diu̾sa sentiunt.
firmat: quasi lepͣ uarium colorẽ incitte
expͥmit. Hi tales longe stare debent. qͥa
ab eccłia pellendi sunt: ne lepͣ sue ĩmũ¬
dicie simplicium corda conmaculerit. sic̾¬

Expanded text:
a in ejus praeceptis se offendisse recolebant non solum salvatorem, sed etiam hunc pariter et praeceptorem vodoctrina varios errores generat in sermone. Non solum enim a catholica Ecclesia sunt divisi, sed etiam adversum seipsos diversa sentiunt. firmat, quasi lepra varium colorem in cute exprimit. Hi tales longe stare debent, qui ab Ecclesia repellendi sunt, ne lepra suae immunditiae simplicium corda commaculent, sic
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore: qͥa neq decalogi p̾cepta ꝑfecte
custodiunt neq infut᷑o denarium re¬
munerationis qui muinea laborantib
ꝑꝓmissus est ꝑcipient. Et ait illi ih̾c.
Surge uade. Qini humilit̾ ante pedes
dm̃i cecsderat. recte audire meruit. sur¬

Expanded text:
eque hic Decalogi praecepta perfecte custodiunt, neque in futuro denarium remunerationis, qui in vinea laborantibus promissus est, percipient. « Et ait illi: Surge, vade. » Qui humiliter ante pedes Domini ceciderat, recte audire meruit: « Sur
Abbreviated transcription (Latin):
Dũe clamaui adte exaucdi me: intende
uoci ince tũ clamau̾o adte. Et puchre
aste qm ad refendas gr̃as emundatori
sito recdiit. infaciem cecicdisse dr̃. Qͥ eñ
infaciẽ caclit. ubi cadit᷑ ibi uidet᷑. Cad̾e
gͦ infatiem adorantis est. siue dep̾cantis.
Cadere e retͦ suꝑbientis siue contẽpnen¬
utis. Deniq abraham post qmͣ uidit diẽ
xp̃i. cecidit in faciem suam: et adorauit.
At nͦ de ꝑsecutorib dñi scͥptum est qͥa¬
Heli uͦ qͥa filios ñ corripint. cecidit de sel¬
la retͦrsum et fractis cenucib mortunus
est. Et de antixp̃o scͥpt᷑a figurate loqͥtur.
ut cadat ascensor enns retͦ. Et ideo ante
cadere electoꝵ est. retͦ aũ reꝑboꝵ. Et hic¬

Expanded text:
di me, intende voci meae cum clamavero ad te . » Et pulchre iste, qui ad referendas Deo gratias mundatori suo rediit, in faciem cecidisse dicitur. Qui enim in faciem cadit, ibi cadit, ubi non videt. Cadere ergo in faciem, adorantis est sive deprecantis. Cadere retro est superbientis sive contemnentis. Denique Abraham, postquam vidit diem Christi, cecidit in faciem suam, et adoravit . At vero de persecutoribus Domini scriptum est, qHeli vero, quia filios non corripuit, cecidit de sella retrorsum, et fractis cervicibus mortuus est . Et de Antichristo Scriptura figurate loquitur: « Ut cadet ascensor ejus retro . » Et ideo ante cadere electorum est, retro autem
Abbreviated transcription (Latin):
pussima dispositione leꝑsi anteqmͣ
ad sac̾dotes uenirent inuia mundati
sunt. ut et ip̃i mundatorẽ snũ cognoᷤᷤ¬
cerent. et sac̃dotes illoꝵ mundationi
nchil se contullisse sentirent. Iuxta
nͦ sꝑitalẽ intelligenciã leꝑsi ante qmͣ
ad sac̾dotes ueniant mundant᷑: qͥa ñ
sac̾dotes s dñs pcc̃a dimitut. unus añ
ex illis ut uidit qr inundatꝰ est: regres¬
sus est cũ magna uoce magnificans cdm̃.
Et cecidit infatiẽ antepedes eiꝰ: gr̃as
agens. Unꝰ iste qͥ ad referendas gr̃as mũ¬
datori suo reu̾sus est unitaͣmn significat
eccłie: que cum sit longitudine t̾rarũ
diuisa qnia unũ credit. unũ sapit u¬
num dessderat. munitate tenet᷑. deqͣ
scͥptũ est. Multituclinis credentium
erat coi unũ et aĩa una. Etit̾m. Qui¬
facit unamines habitare in domo. Et
alibi. Ecce qm̃ bonũ et qm iocundũ:
habitare fres munũ. Non eñ longi¬
tudo t̾raꝵ seꝑat. qͦs eadem fides et can¬
tas sociat. Magna em̃ uox: ñ tantũ

Expanded text:
ositione, leprosi antequam ad sacerdotes venirent, in via mundati sunt, ut et ipsi mundatorem suum cognoscerent, et sacerdotes illorum mundationi nihil se contulisse sentirent. Juxta vero spiritalem intelligentiam, leprosi, antequam ad sacerdotes veniant, mundantur, quia non sacerdotes, sed Deus peccata dimittit. « Unus autem ex illis, ut vidit quia mundatus est, regressus eEt cecidit in faciem ante pedes ejus, gratias agens. » Unus iste qui ad referendas gratias mundatori suo reversus est, unitatem significat Ecclesiae, quae cum sit longitudine terrarum divisa, quia unum credit, unum sapit, unum desiderat, in unitate tenetur, de qua scriptum est: « Multitudinis credentium erat cor unum et anima una t alibi: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . » Non enim longitudo terrarum separat, quos eadem fides et charitas sociat. Magna enim vox non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dotẽ et offeiret hostiam ꝓ sua emnũ¬
datione. Tercio ut sac̾dotes uidentes le¬
ꝓsos mundatos. si cred̾ent in mundatore
rnuenirent salutẽ: si autẽ crede nollẽt.
rnexcusabiles eẽnt. Siue terte leꝓsos ad
sac̾dotes misit ut ostend̾et qͥa illud carna
gurabat. Est enim iuisibił lepͣ maĩa:
quando uariis pcc̃is inqͥnat᷑ consciencia.
Dum enim alius honicidium. alnus fur¬
tum. alnis adult̾ium alius rapinam. aliꝰ
saclegium et cet̾a similia ꝑpetrat: qͣsi di¬
u̾sis colorib inuisibił lepra aĩam fedat.
Tales simundationẽ aĩe acciꝑe uolunt.
necesse est ut longe stent: soest a consor¬
cio scõꝵ se indignos iudicent. magnisq
clamorib ihm int̾pellent. so est cũ mag¬
na cont̾cione corcdis diuinã dem̃ciam &e¬
ornent cdicentes cũ psalmista. Nemeii

Expanded text:
iam pro sua emundatione; tertio, ut sacerdotes videntes leprosos mundatos, si crederent in mundatorem, invenirent salutem; si autem credere nollent, inexcusabiles essent. Sive certe leprosos ad sacerdotes misit, ut ostenderet quia illud carnalgurabat. Est enim invisibilis lepra in anima, quando variis peccatis inquinatur conscientia. Dum enim alius homicidium, alius furtum, alius adulterium, alius rapinam, alius sacrilegium et caetera his similia perpetrat, quasi diversis coloribus invisibilis leprae animam foedat. Tales si mundationem animae accipere volunt, necesse est ut longe stent, id est a consortio sanctorum se indignos judicent, magnisque clamoribus Jesum interpellent, id est cum magna contritione cordis divinam clementiam exorent, dice
Abbreviated transcription (Latin):
sciat quia lepͣ ꝑ seuerans est. et t̃c̃ udicet
eũ ẽẽ lepsum et eiciat ext̾ castra idẽ extͣ
eccłiam eum repellat. uel a consorcio scõꝵ
inclignũ iudicet. Maneat q in tonsa bar¬
ba: qd̃ ad sqͣlorem penitencie ꝑtinet. Scis¬
sa ueste: ut ꝑ confessionẽ manifestam ha¬
Aꝑto ore ñ inpcc̃i defensione: s in sua dc¬
tusetione. Si autẽ mundatꝰ fuerit qͥ hu¬
iusmocli passionẽ sustinet hoc est si cliꝙ¬
ne penitendo a consuetudine pcc̃i cessa¬
uerit. offerat ꝓ emundatione sua tortã
panis. id est dulcectinẽ caritatis qͥb cũq
potest impendat: ñ solum amicis. s etiã
immicis. Et sextarium olei id ẽ misccłie
unscera indutꝰ: in se peccantib clement̾
ignoscat. Et hoc ad luminaria concrmã¬
da: ut sic̃ plures suo malo destrux̃ exemplo.
ꝑdite uiuendo. ita plures reedificet sua
satiffactione digne penitendo. Offerat
qͦq duos passeres innos. unũ ꝓ pcc̃o et
alt̾m in holo causto: so ẽ uel duo gen̾a

Expanded text:
sciat quia lepra perseverans est. Et tunc judicet eum esse leprosum, et ejiciat extra castra, id est extra Ecclesiam eum repellat, vel a consortio sanctorum indignum judicet. Maneatque intonsa barba, quod ad squalorem poenitentiae pertinet. Scissa veste, ut per confessionem manifestam hare, non in peccati defensione, sed in sua accusatione. « Si autem mundatus fuerit, qui hujusmodi passionem sustinet, » hoc est, si digne poenitendo a consuetudine peccati cessaverit, « offerat pro emundatione sua tortam panis, » id est dulcedinem charitatis, quibuscunque potest, impendat, non solum amicis, sed etiam inimicis, « et sextarium olei, » id est misericordiae viscera indutus in se peccantibus clementer ignoscat; et hoc ad luminaria concinnanda, ut sicut plures suo malo destruxit exemplo, perdite vivendo: ita plures reaedificet sua satisfactione, digne poenitendo. « Offerat quoque duos passeres vivos, unum pro peccato, et alterum in holocausto, » id est vel duo genera
Abbreviated transcription (Latin):
nolite eum reciꝑe in domo. neq aue ei
dix̾itis: ut ñ commnunicetis oꝑibus illiꝰ
maligins. Qd̃ si ad eccliam redire uolue¬
rint. ñ prius recipiendi sunt. qmͣ corã sac̾¬
dotib ortodoxis suam heresim anathema¬
tirent. Unde et uene subdit᷑. Quos ut in¬
dit dix̃. Ite oftendite uos sac̾dotib. De
nllis aliis logimꝰ quib dñs hec beneficia
corꝑalia p̾stitit. qd̾ misi̾t eos ad sac̾doteᷤᷤ
nisi tantũ leꝓsos. Qd̃ ñ solũ hoc in loco
fecisse logit᷑. s etiam alibi ruxta matheũ

Expanded text:
 ave ei dixeritis, ut non communicetis operibus illius malignis . » Quod si ad Ecclesiam redire voluerint, non prius recipiendi sunt, quam coram sacerdotibus orthodoxis suam haeresim anathematizent. Unde et bene subditur: « Quos ut vidit, dixit: Ite, ostendite vos sacerdotibus. » De nullis aliis legimus, quibus Dominus haec beneficia corporaliter praestitit, quod miserit eos ad sacerdotes, nisi tantum leprosos. Quod non solum in hoc loco fecisse l
Abbreviated transcription (Latin):
sibat ꝑ mecliam samarlam. et galile¬
am. Et seliqua.
ui uidex terre confinia nouit:
pra docuisse cõmemorauit etram ad lit¬
teram ꝑmediã samariã et galileã tran¬
situm habuit. Et quia ꝓpt̾ nos et ꝓpter
nr̃am salutẽ homo factus non solũ ad
uementib regnũ cłi euangłuabat. s etã
ꝑ diuisa loca ꝑgens plurimis sanitatẽ tri
ꝑsuaderet affectum: lepͣ tam̃ ꝓhibebat
accessum. Excludebant᷑ eñi a castris: qͥ
huriꝰ mocdi sustinebant passionẽ. Neq so
lo uisu uel sermone ab illo se recipe posse
sanitatẽ dubitabant : cuiꝰ alonge stan¬
tes auxilium humilit̾ flagitabant. Sꝑi¬
talit̾ aũ castellum qd̃ dñs ingressus ẽ:
munlũ sigrificat. Quasi em̃ castellũ
intrauit. quando ex maria uirgine car¬
nẽ assumens mundo urisibił apparuit.
Decẽ uiri leꝓsi qui ei occͤrerunt ꝓopłm
significãt uideoꝵ: qui bene decẽ fuisse
referunt᷑. quia isdem ppłs decalogũ legis

Expanded text:
sibat per mediam Samariam et Galilaeam. » Et reliqua. Qui Judaeae terrae confinia novit,  evangelista docuisse commemoravit, etiam ad litteram per mediam Samariam et Galilaeam transitum habuit. Et quia propter nos et propter nostram salutem homo factus, non solum ad se venientibus regnum Dei evangelizabat, sed etiam per diversa loca pergens, plurimis sanitatem tribsuaderet affectum, lepra tamen prohibebat accessum. Excludebantur enim a castris, qui hujusmodi sustinebant passionem. Neque enim solo visu vel sermone ab illo se recipere sanitatem dubitabant, cujus a longe stantes auxilium humiliter flagitabant. Spiritaliter autem, castellum quod Dominus ingressus est, mundum significat. Quasi enim castellum intravit, quando ex Maria virgine carnem assumens, mundo visibilis apparuit. Decem viri leprosi, qui ei occurrerunt, populum significant Judaeorum. Qui bene decem fuisse referuntur, quia idem populus decalogum legis
Abbreviated transcription (Latin):
nite abne. Ito qmͣ etiã auctoritatẽ con¬
firmandam cum pet᷑ apło collatis claui¬
bus regni celoꝵ pontificrum ligandi
soluencti q tradidiss: ait. Qd̾cũq liga¬
m̾s suꝑ t̾ram erit ligatum et incelis:
et qd̾cũq soluis suꝑt̾ram ent solutũ¬

Expanded text:
nite abire. » Ad quam etiam auctoritatem connite abire. » Ad quam etiam auctoritatem confirmandam, cum Petro apostolo, collatis clavibus regni coelorum, pontificium ligandi solvendique tradidisset, ait: « Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcunque sol
Abbreviated transcription (Latin):
admiqͥtatẽ. ita exibeat senure eadẽ nifti¬
cie in scificationẽ. Que dmĩa quia adiucl̃i¬
cium sac̾dotis agenda sunt: recte lepsis cr̃.
Ite ostendite uos sac̾dotib. Nui locꝰ eoꝵ
opimionẽ destruit. qui erubescentes pcc̃a
sua sac̾dotib cõfiterz qd̃dam occasionis
ingenum inuener̃t: dicentes sibi suffic̾e
ut soli deo pcc̃a sua confiteant᷑. si tamen
ab ip̃is pcc̃is inreliqͦ cessent. Quoꝵ opi¬
nio siuera eẽt. neqͣqm dñs leꝑsos qͦs ꝑ¬
semet ip̃m mundau̾at ad sacerdotes
mitt̾et. nec paulũ quẽ ꝑ semet ip̃m in
ina allocutꝰ fu̾at. Ad ananã sac̃dotem
destinaret. Nam ut ostend̾et ad incdici¬
um sac̾dotum pcc̃a eẽ liganda atq sol¬
uenda: lararũ qũe quatͥduanũ mortuũ
ꝑ seip̃m amortius resuscitau̾at. ñ pͥns a¬
bire ꝑmisit qmͣ a discipłis solu̾etur. sic̃
scͥptũ est in euangelio. Et surrex̾ ligatis
manib et pedib: qͥ fu̾at quatͥduamis mor¬
tuus. Tunc ait discipłis. Soluite eũ et si¬

Expanded text:
iniquitatem, ita et exhibeat servire eadem justitiae in sanctificationem. Quae omnia quia ad judicium sacerdotis agenda sunt, recte leprosis dicitur: « Ite, ostendite vos sacerdotibus. » Qui locus eorum opinionem destruit, qui erubescentes peccata sua sacerdotibus confiteri, quoddam occasionis ingenium invenerunt, dicentes sibi sufficere ut soli Deo peccata sua confiteantur, si tamen ab ipsis peccatis in reliquo cessent. Quorum opinio si vera esset, neqsemetipsum mundaverat, ad sacerdotes mitteret. Nec Paulum , quem per semetipsum in via allocutus fuerat, ad Ananiam sacerdotem destinaret. Nam ut ostenderet ad judicium sacerdotum peccata esse liganda atque solvenda, Lazarum quem quatriduanum mortuum per semetipsum a mortuis resuscitaverat, non prius abire permisit, quam a discipulis solveretur, sicut scriptum est in Evangelio . Et surrexit ligatis manibus et pedibus, qui fuerat quatriduanus mortuus. Tunc ait discipulis suis: « Solvite eum et si
Abbreviated transcription (Latin):
sitis. Eos gͦ qui ad refendas deo grãs in¬
grati remanseit. qͣsi in cognitos ubi
sint req̾nt dicens. Nonne decẽ munda¬
ti sunt et nouem ubi sunt: Non est in¬
uentꝰ qui recliret et daret głam deo: nisi
hic alienigena. Et pulchie hi qͥ ingͣci
remansert: nouenario numero conti¬
nent᷑. Nouenariꝰ namq numerꝰ imꝑ¬

Expanded text:
estis . » Eos ergo, qui ad referendas Deo gratias ingrati remanserunt, quasi incognitos ubi sint requirit, dicens: « Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? » « Non est inventus qui rediret et daret gloriam Deo, nisi hic alieremanserunt, novenario numero continentur. Novenarius namque numerus imp
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Quãdo cñi excelsus d̾s humilis
fc̃s est hõ: ñ solũ ad iudeoꝵ ppłm s
etiam ad gentiũ p̃dicatores suos
mitt̾e dignatꝰ est. Unsde benedicit᷑. S
et canes ueniebant. et lingebant ulce¬
ra enis. Canes inscͥptis uarias habẽt
significationes. Aliqnͣdo ppłm uideoꝵ
significant: ut inpsalmo legit᷑. Cir¬
cundederunt me canes multi. Auqͣn¬
do falsos catholicos: sic̃ ꝑsapientis¬
simũ salomonẽ dr᷑. S ic̃ canis qͥ re¬
u̾titur ad nomitũ suũ: ita stultus
qui it̾at stulticiam suã. Aliqͣndo he¬

Expanded text:
cit. Quando enim excelsus Deus humilis factus est homo, non solum ad Judaeorum populum, sed etiam ad gentium praedicatores suos mittere dignatus est. Unde bene dicitur: « Sed et canes veniebant et lingebant ulcera ejus. » Canes in Scripturis, varias habent significationes. Aliquando populum Judaeorum significant, ut in Psalmo legitur: « Circumdederunt me canes multi . » Aliquando falsos catholicos, sicut per sapientissimum Salomonem dicitur: « Sicut canis qui revertitur ad vomitum suum, ita stultus qui iterat stultitiam suam. . » Aliquando hae
Abbreviated transcription (Latin):
nib. Epulabat᷑ cotidie splendide: pa¬
trum eloqͥis meditando. ꝑ pauꝑem
uͦ lazarum gentił ppłs designat᷑.
qui pauꝑ exctit quando a legis noti¬
cia et cognitione alienus fuit. Iacebat
adianuam enis quia intͣ ia nuam sci¬
entie legis ingredi ñ pot̾at. Uiceribus
plenus: io est diu̾sis pcc̃oꝵ tͥminib
fedatus. Cupiens saturari de micis qͦ
cadebant de m̃sa diuitis et nemo illi
gentilib dare nobat. Et̃ dlum p̾ceptis
legis magis ad elationẽ qm ad carita¬
tem et utilitatẽ nsus est quasi exaccep¬
tis dapib tumint. Mhensa enĩ scͥpu¬
ram scãm significat sic̃ sbͥptum est
ꝑasti inconspectu meo m̃sam. adu̾

Expanded text:
i. Epulabatur quotidie splendide, in Patrum eloquiis meditando. Per pauperem vero Lazarum gentilis populus designatur, qui pauper exstitit, quando a legis notitia et cognitione Dei alienus fuit. Jacebat ad januam ejus, quia intra januam scientiae legis ingredi non poterat. Ulceribus plenus, id est diversis peccatorum criminibus foedatus. Cupiens satiari de micis, quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi gentibus dare nolebant. Et dum praeceptis legis magis ad elationem, quam ad charitatem et utilitatem usus est, quasi ex acceptis dapibus tumuit. Mensa enim Scripturam sanctam significat, sicut scriptum est: « Parasti in conspectu meo mensam ad
Abbreviated transcription (Latin):
istro n̾itatis audierat ñdũ ꝑfecte
intellig̾e pot̾at. ñ mediocre iara¬
batur. S ciebat em̃ u̾itatẽ falliñ
posse: et tam̃ quomͦ sieree qd̾ u̾ntas
ꝓferebat ñ intelligebat. Et ĩdeo mi¬
rabat᷑. Cuius mentẽ dñs ab admi¬
ratione remouens: sacͤmentũ sc̃de
natiuitatis manifestius declarauit
subiciens. Sp̾c ubi nult spirat ⁊ no¬

Expanded text:
istro veritatis audierat, nondum perfecte intelligere poterat, non mediocre mirabatur. Sciebat enim veritatem falli non posse: et tamen quomodo fieret, quod veritas proferebat, non intelligebat, et ideo mirabatur. Cujus mentem Dominus ab admiratione removens, sacramentum secundae nativitatis manifestius declaravit, subjiciens: « Spiritus ubi vult spirat
Abbreviated transcription (Latin):
ficit᷑ corpus. Qui gͦ celum ascendete
desscerat. capiti suo totis uirib ad¬
hereat. Et quia prius dm̃ passio cõ¬
sũmansta erat et postmodũ eiꝰ as¬
censio declaianda nichodemũ ma¬
gistrum moysaice legis dñs ad sꝑi¬
talem eiusdẽ intelligentiam ꝓuo¬
cat cum fubiungit. Et sic̃ moyses
exaltanit serpentẽ in deserto: ita ex¬
altari oportet filium hõis. Nbni isto¬
tie uet̾is ubri numeri dñs meminit.
in qua uel qnͣdo teclio longi itin̾is ppłs
isrsiticus afflictus murmurasse cont᷑
dm̃ et moysen legitur. ꝓpt̃ qd̾ minisit
in eos dñs serpentes ignitos: ad quoꝵ
morsus cum plures morerent᷑ uene¬
runt ad moysen dicentes. Om̃l mori
um et ponere insuipite ꝓ signo dicenᷤ.
Si quis ꝑcussus eum aspex̾it: muet.
fãcta est q mira res. et antea in audi¬
ta. Mordebant᷑ a seipentib aspiciebãt
serpentẽ et sanabant᷑. Eñei gͦ setpentiᷤᷤ
exaltatio dm̃ passionẽ p̾figurauit
qui exaltandus erat incruce sic̃ ip̃e

Expanded text:
ficitur corpus, qui ergo coelum ascendere desiderat, capiti suo totis viribus adhaereat. Et quia prius Domini passio consummanda erat, et post modum ejus ascensio declaranda, Nicodemum, magistrum Mosaicae legis, Dominus ad spiritalem ejusdem legis intelligentiam provocat, cum subjungit: « Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis. » Ubi historiae veteris libri Numeri Dominus meminit, in qua taedio longi itineris populus Israeliticus afflictus, murmurasse contra Dominum et Moysen legitur . Propter quod misit in eos Dominus serpentes ignitos, ad quorum morsus cum plures morerentur, venerunt ad Moysen, dicentes: « Omnes morimum, et ponere in stipite pro signo, dicens: « Si quis percussus eum aspexerit, vivet. » Factaque est mira res, et antea inaudita. Mordebantur a serpentibus, aspiciebant serpentem, et sanabantur. Aenei ergo serpentis exaltatio Domini passionem praefiguravit, qui exaltandus erat cruce, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
matꝰ crucific̾it m̃bra sua cum uttiis
⁊ contupiscenciis ñ solumꝰ mortis ꝑi¬
culo libari s etiam ad uitam ꝑuem¬
re m̾ebit᷑ et̾nam. unde et subditur.
Ut om̃is qͥ credie in ip̃o ñ ꝑeat s ha¬
beat uitam et̾nam. Om̃is enim ait
salius etit: sic̾ ip̃e saluator in euangłio
ait. Qui credit iie etiam si mortu¬
us fu̾it inuet. et om̃is qui iiuit et cre¬

Expanded text:
matus crucifixerit membra sua cum vitiis matus crucifixerit membra sua cum vitiis et concupiscentiis, non solum a mortis periculo liberari, sed etiam ad vitam pervenire merebitur aeternam. Unde et subditur: « Ut omnis qui credit in ipso, non pereat, sed habeat vitam aeternam. » « Omnis enim, » ait salvus erit , » sicut ipse Salvator in Evangelio ait: « Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet. Et omnis qui vivit et cre
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic̾ in septuagnita int̾pretib legit᷑
scarabens clamabat de ligno: id est
xp̃c de cruce: Sic̃ enim serpens ille si¬
militudinẽ habebat ignitoꝵ seipẽ¬
tium. s tam̃ aueneno serpentium
ruit insimilitudiũe carns peccati
nullam tam̃ macłam trarit pcc̃i. Ene¬
us autẽ dictus est seipens ꝓpt̾ infintła
metallum ⁊ ualde sonoꝵ. Et nat᷑a et̾m¬
tatis nec initium habuit nec finẽ ha¬
bebit. uel quia es rubicundũ habet co¬
lorẽ eneus dictꝰ est serpens: ꝓpt̾ p̾ciosi
sanguinis effusionẽ. Igniti aũ seipẽs¬
sas cogitationes et mortiferas ꝑsua¬
siones significant. Qne cũ delectati¬
onem ꝑu̾sam usq ad consensum ꝑ¬
dncunt qͣsi pungendo aĩam int̾mm̃t.
Nam et pͥmi parentes nr̃i inpacdiso
serpentis astucia sunt decepti. liro
tione nel ciicñq uuln̾s contagio¬
ne uuł sanari: intueat᷑ setpentẽ insti¬
pite id est confiteat᷑ xp̃m inernce: et
hunc crucifixum Cumq tali fide ar¬

Expanded text:
Et sicut in septuaginta interpretibus legitur, scarabaeus clamabat de ligno, id est Christus de cruce. Sicut enim serpens ille similitudinem habebat ignitorum serpentium, sed tamen a veneno serpentium ruit in similitudine carnis peccati, nullam tamen maculam traxit peccati. Aeneus autem dictus est serpens propter infinitam metallum, et valde sonorum, et natura aeternitatis nec initium habuit, nec finem habebit. Vel quia aes rubicundum habet colorem, aeneus dictus est serpens, propter pretiosi sanguinis effusionem. Igniti autem serpensas cogitationes et mortiferas persuasiones significant. Quae, cum delectationem perversam usque ad consensum perducant, quasi pungendo animam interimunt. Nam et primi parentes nostri in paradiso serpentis astutia sunt decepti. Miro tione, vel cujuscunque vulneris contagione vult sanari, intueatur serpentem in stipite, id est, confiteatur Christum in cruce, et hunc crucifixum. Cumque tali fide ar
Abbreviated transcription (Latin):
cia. Testimoniũ eius ñ acceꝑunt.: si c̃
ip̃e dicit. Ego uem in noĩe patͥs mei: et
ñ suscepistis me. Si t̾rena doxi nobis
et ñ creditis. quomͦ si dix̾o uob̾ celestia
credetis: frẽquent̃ dñs ad discipsos et ad
turbas loquens: silitudines de reb
t̾renis adhibuit. S quia illi t̾rena
et insibilia ñ credebant. quomͦ celesta
caꝑe possent: Ut autẽ ex multis unũ
ꝓferamꝰ. t̾rena dñs eis ostendit cũ ait.
Soluite templũ hoc:. et intͥduo excita¬
bo illud. Illi autẽ ñ intelligentes qd̃
de templo corporis sui loqueret᷑. ad ma¬
teriał templ destructionẽ siue restau¬
rationẽ sermonẽ conu̾terunt dicenteᷤ.
Quadraginta et sex amus hoc tẽplũ

Expanded text:
tia. Testimonium ejus non acceperunt, quia sicut ipse dixit: « Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me . » « Si terrena dixi vobis, et non creditis: quomodo si dixero vobis coelestia, credetis? » Frequenter Dominus ad discipulos et ad turbas loquens, similitudines de rebus terrenis adhibuit, sed quia illi terrena et visibilia non credebant, quomodo coelestia capere possent? Ut autem ex multis unum proferamus, terrena Dominus ei ostendit, cum ait: « Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . » Illi autem non intelligentes, quod de templo corporis sui loqueretur, ad materialis templi destructionem sive restaurationem sermonem converterunt, dicentes: « Quadragin
Abbreviated transcription (Latin):
repleu̾it te p̾sente dm̃ confitetur
s nescis unde ueniat aut qͦ uadat.
quia nec eiꝰ̃ nec initium nec finis in¬
decur.Siue certe nescis unde nemat
aut quo uadat: qr qͣlit̾ in hominem
ingrediat᷑ et egrediat᷑ uideri ñ potest.
qm̃ ininsibilẽ habet nat᷑am intãtñ
ut si te p̾sente aliqũe ad horã sp̃c ꝓ¬
phecie repleu̾it. uidere ñ possis. Si enĩ
bitas: multomagis sp̃m cłi inunsibi¬
lit̾ oꝑantẽ usdere ñ uales. et tam̃ qd̃
inuisibilit̾ oꝑat᷑. fidelis mens ñ du
hominis sp̃c muisibit est. Et sic̃ sp̃c dĩ
renascit᷑. Et̃ qi hoc sac̾mentum inuisibi¬

Expanded text:
m confitetur. « Sed nescis unde veniat aut quo vadat, » quia ejus nec initium, nec finis videtur. Sive certe, nescio unde veniat aut quo vadat, quia qualiter in hominem ingrediatur, et egrediatur, videre non potest, quoniam visibilem habet naturam intantum ut si, te praesente, aphetiae repleverit, videre non possis: Si enim bitas, multo magis spiritum Dei invisibiliter operantem videre non vales, et tamen quod invisibiliter operatur, fidelis mens non duhominis spiritus invisibilis est. Et sicut spiritus Dei renascitur. E
Abbreviated transcription (Latin):
senex: Nuiqͥd potest inuentr̃e ma¬
tris sue tt̾ato introire ẽt renalqi In
quib u̾bis ñ cẽ impossibile qd̃ audit
affirinat: s modũ qͦmͦ fieri possit in¬
terogat. S qd̾ ille de camali nati¬
uitate dicit: nos de sꝑitali sentire de¬
lemus. Sicut enim homo inuentr̃e
matͥs sue iterum ñ potest int̾ire et
renasq: sic qui baptizatus est. rebap¬

Expanded text:
uid potest in ventrem matris suae iterato introire et renasci? » In quibus verbis non esse impossibile, quod audit, affirmat: sed modum, quomodo fieri possit, interrogat. Sed quod ille de carnali nativitate dicit, nos de spiritu sentire debemus. Sicut enim homo in ventrem matris suae iterum non potest introire et renas
Abbreviated transcription (Latin):
sine a quolibet facmoroso in noĩe sc̃e
tͥnitatis baptiratꝰ fu̾it it̾m ñ est bap¬
tirandus. ne inuocatio tanti nõis
usdeat᷑ adnullari. Hoc aũ sacmen¬
tum net malus peins nec bonus me¬
lins implere potest. qi qͣnscũq sit
terior. u̾nde post baptismũ eccł̃ia p̾¬
cantib penitẽtiam indicit. ñ antem
baptisii tterat. Quo aũ orcline sꝑi¬
tał natiuitas impleat᷑ dñs manife¬
stat cũ quercinti nichodemo respon

Expanded text:
n nomine sanctae Trinitatis baptizatus fuerit, iterum non est baptizandus, ne invocatio tanti nominis videatur annullari. Hoc autem sacramentum nec malus pejus, nec bonus melius implere potest. Quia qualiscunque sit terior. Unde post baptismum Ecclesia peccantibus poenitentiam indicit, non autem baptismum iterat. Quo ordine spiritalis nativitas impleatur, Dominus manifestat, cum quaerent
Abbreviated transcription (Latin):
s inpenitencia: dicens ił. Ego bap¬
trro inaqua. medius autẽ ur̃m ste¬
tit: quẽ nos ñ scitis. hic est qͥbapti
nit qui singulari priuilegio meru
tismum nr̃m baptismum scĩficant.
om̃ib credentib remissionẽ pcc̃orũ
ait uos antẽ baptirabimim sp̃u scõ
ñ post młtos hos dies. Et it̾m. Baptis¬
mate in eo baptizabimini. Et rursus.
Baptisma haleo baptizare. S qͥa
ad ianuam ꝑadis rumphea illa fła¬
peccatis relaxatis credentib tt̾m ꝑ
baptismũ apiret᷑. Quod quia in¬
sp̾c est. Ac si dicet dñs. Sicut caro ex

Expanded text:
 in poenitentiam, dicens: « Ego baptizo in aqua, medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. Hic est qui baptnit, qui singulari privilegio meruitismum nostrum baptismum sanctificavit, omnes credentes remissionem peccatorum  Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies . » Et iterum: « Baptismate meo baptizabimini. » Et rursus: « Baptismate habeo baptizari . » Sed quia ad januam paradisi rhomphaea illa flampeccatis relaxatis, credentibus iterum per baptismum aperiretur. Quod quia initus est. » Ac si diceret Dominus: Sicut caro ex