comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hitat in nohis. uel quod xp̃c . ẽ. in no¬
adoptionis accepimus. uel quod su¬
musfiliidĩ & heredes & coheredes
& quod ipse sp̃s interpellat pronobis.
ł qđ omnia nobis coopenentur inbo¬
num: uel quod secundum proposi¬
tum uocati sumus & prrecogniti &
iustificati & p̃destinati & glorifica¬
ti: Horum & enĩ omnium ueluti
eus & simul omnia rep&ens ait
Quidergodicemus ad haeo : hoc. ẽ.
uadhaecemnia quae supia diximus.
quia sisic ds̃ pronobis. ẽ. ut hȩc nobis
cuncta concesserit. quis. eẽ. aduersu
nos poterit: QUIETIAM PRO¬
PRIOPILIO SUONONPEPER¬
CIT: SEDPRONOBIS OCNIB:
TRADIDIT IL luco. Permi¬
sit turdi. ut tiardentis maner& li¬
bestas arbitrii . & nobis perdomi¬
nicas passiones pacientiae propo¬
ner&ur exemplum. Sed pronobis
omnibus. Hic adueste quod non
pro aliquantis sicut prcedestinati¬
onis error estimat. sed proomni¬
bus tiadidit illum. Nonsolum pro
scis nec solum promagnis: sed & pro

Expanded text:
bitat in nobis, vel quod Christus est in nobitat in nobis, vel quod Christus est in noadoptionis accepimus, vel quod sumus filii Dei, et haeredes et cohaeredes et quod ipse spiritus interpellat pro nobis, vel quod omnia nobis cooperantur in bonum, vel quod secundum propositum vocati sumus, et praecogniti, et justificati, et praedestinati, et glorificati. Horum etenim omnium veluti et simul omnia repetens, ait: Quid ergo dicemus ad haec, hoc est, ad haec omnia quae supra diximus, quia si sic Deus pro nobis est, ut haec nobis cuncta concesserit, quis esse adversum nos poterit? Qui etiam proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Permisit tradi, ut tradentis maneret libertas arbitrii, et nobis per dominicas passiones patientiae proponeretur exemplum. Sed pro nobis omnibus, hic adverte, quod non pro aliquantis, sicut praedestinationis error aestimat, sed pro omnibus tradidit illum. Non solum pro sanctis, nec solum pro magis, sed pro et
Abbreviated transcription (Latin):
uelata facie gloriam dñ speculan¬
tes. in eandem imaginemtiuens for¬
mamur agloria ingloriam. &¬
infuturo. cum corpus humilitatis
nute surg& ingloriam. Quod
uero superius ati conformes fieri
imagiuis filii eias. sic intellegitur.
quia sicut ille inmortale corpus
habebimus. conformes facti in hac
paste. nonpatris imaginis aut sp̃s
scĩ. sed tustũ modo filii: quia de hoc
fide salta accipitur uerbum caro
factum .ẽ. Por .e & sic accipi. ut
quem ad modum nobis ille mostalita¬
te. ita nos illiefficiamur in mortali¬
tate conformes. QuID ERGO
dicemus adhaec: Si ds̃ pro
NOBIS QUIS CONTRANOS:
Vult ostendere quod nemo possit
nocere ł inpedire eos qui diligentes
dm̃ diliguntur adõ. quominus glo¬
riam quae promissa. ẽ. consequantur.
eo quod ꝑfecta quae in illis . ẽ. caritas
foris omnem causam mostalis timo¬
OIris expellat. Quomodo pronobis
sit ds̃. manifestum . ẽ ex his quae
supiec exposuit. id est quod sp̃s dĩ ha¬

Expanded text:
velata facie gloriam Domini speculanvelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria ad gloriam in futuro cum corpus humilitatis nostrae surget in gloriam. Quod vero superius ait: Conformes fieri imaginis filii ejus sic intelligitur, quia sicut ille, immortale corpus habebimus, conformes facti in hac parte, non patris imaginis, aut spiritus sancti, sed tantummodo filii, quia de hoc fides sana accipitur: Verbum caro factum est. Potest et sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes. Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Vult ostendere, quod nemo possit nocere, vel impedire eos qui diligentes Deum diliguntur a Deo, quo minus gloriam, quae promissa est, consequantur, eo quod perfecta, quae in illis est, charitas foras omnem causam mortalis timoris expellat Quomodo pro nobis sit Deus manifestum est ex his quae supra exposuit, id est, quod spiritus Dei ha
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s non hab&. hoc secundum diuini¬
tatem. Secundum id autẽ quod pri¬
mogenitus dicitur. fr̃s hab&. & hoc
secundum humanitatem. Vnde. ẽ.
& illud. Primogenitus ex mostuis.
ut sit ipse primatum tenens exresur¬
rectione mostuorum. QuOST
PREDESTINAUIT. HUSETUO¬
CAuIT. Non putemus qđ prace¬
destinatio uim nolentibus faciat.
uocando autem uolentes collaet:
inuitos. Vocantur au. utpare¬
dicationẽ credant. credentes autem
perbaptisinum iustificantur. &
post modum magnificantur. id est
glorificantur: Aut nunc inuistu¬
tibus guortiarum. aut post modum
inbeata uenturi saeculi resurrecti¬
one. Et quos uocaui ĩ. hos
EI IuSt ipicauit. Quos au¬
ecundum propositum bonum &
bonam uoluntatem. quan circa dĩ
cultum gerunt uocantur. ipsi sunt
qui secundum propositiuocati di¬
cuntur᷑. & isti sunt qui uocati iusti¬
ficantur. & iustificatiglorificant᷑:
Illa gloria in piecesenti saeculo de
qua apłsait. Nos autemomnes re¬

Expanded text:
fratres non habet, hoc est, secundum divinifratres non habet, hoc est, secundum divinitatem. Secundum id autem quod primogenitus dicitur, fratres habet, hoc est, secundum humanitatem, unde est et illud: Primogenitus ex mortuis, ut sit ipse primatum tenens ex resurrectione mortuorum. Quos autem praedestinavit hos et vocavit. Non putemus, quod praedestinatio vim nolentibus faciat. Vocando autem volentes colligit non invitos, vocantur autem ut per praedicationem credant. Credentes autem per baptismum justificantur, et postmodum magnificantur, id est, glorificantur, aut nunc in virtutibus gratiarum, aut postmodum in beata venturi saeculi resurrectione. Et quos vocavit hos et justificavit, quos auecundum propositum bonum et bonam voluntatem, quam circa Dei cultum gerit vocantur, ipsi sunt qui secundum propositum vocati dicuntur, et isti sunt qui vocati justificantur et justificati glorificantur. Illa gloria in praesenti saeculo, de qua Apostolus ait: Nos autem omnes re
Abbreviated transcription (Latin):
UCIMus qmo diliGEN¬
LIBUS DC̃. OMNIA
COOPERANTUR IN
BONum Intantũ enĩ
omnia coopeitentur inbo¬
num & conlaudant hi qui diligunt
dm̃. ut & ipse sp̃s ad iuu&. nec dedig¬
n&ur diuina natunr dux esse iti¬
neris adbonum. HIS QUI SECtIN¬
dum propositũ uocatis
SCĨ. Id .e. secundum quod proposuit
non e coperibus legis nec legalibus
sacrificus. sed sola fide & sanguinis
suieffusione saluare. quos prcescie¬
int credituros. & quos gnrtis uocauit
ad salutem: multo magis glorificauit
openentes. NAM QUOS PRAE¬
SCIUIT ET PREDEST INAUIT:
Puredestinare nonidem . ẽ. quod p̃¬
scire. quia purescientia prxedestina¬
tionem irtione pucecedit. Nam
quos pucesciit bonos. prxedestinatio¬
ne reddidit beatos. Ergo quos p̃¬
uidit conformes xp̃i futuro inuita.
uoluit atq prceposuit. ut fierent
conformes ingloria. sicut dixit
qui configuiruit corpus humilitatis
uũe. conforme corpori claritatis
suae. UTSIT IP̃SC PRIMO¬
GENITUS IN MULTIS PÑBUS:
Secundum quod unigenitus dicitur

Expanded text:
Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. In tantum enim omnia cooperantur in bonum, et collaudant hi qui diligunt Deum, ut et ipse spiritus adjuvet, nec dedignetur divina natura dux esse itineris ab bonum. His qui secundum propositum vocati sunt sancti. Id est, secundum quod proposuit, non ex operi sanguinis sui effusione, salvare quos praescierat credituros, et quos gratis vocavit ad salutem, multo magis glorificavit operantes. Nam quos praescivit et praedestinavit. Praedestinare non idem est quod praescire, quia praescientia praedestinationem ratione praecedit. Nam quos praescivit bonos praedestinatione, reddit beatos. Ergo quos praevidit conformes Christi futuros in vita, voluit atque proposuit, ut fierent conformes in gloria, sicut dixit: Qui configurabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori claritatis suae . Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Secundum quod unigenitus dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ap̃sentis uitae desideriis cor¬
riguntur. quidistinisi compellen¬
tur ut intrent : sed ualde est tre¬
menda sententia. quae protinus
subinfestur. ait enim. DICO
ENIM UOBIS QUODNE¬
MOUIRORŨILLORĨQuI
UOCATISUNT GUSTABIT
GAENA MEAM. Ecceuocat

Expanded text:
atque a praesentis vitae desideriis coratque a praesentis vitae desideriis corriguntur, quid isti nisi compelluntur ut intrent? Sed valde est tremenda sententia quae protinus subinfertur. Ait enim: Dico autem vobis quod nemo virorum illorum qui vocati sunt gustabit coenam meam.
Abbreviated transcription (Latin):
rositas gentium. Vnde & eidem
seruo dicitur. EXI IN UIAS
ET SAEPES. ET COMPEL¬
LE INTRARE. UT IMPLE¬
ATUR DOMUS MEA
Cum deuicis & plateis ad cenam
dñs inuitat: illum uidelie& popu¬
lum designat. qui tenerelegem
sub urbana conuersatione noue¬
uxt. Cum uero conuiuas suos
colligi exuiis & saepibus praecepit.
nimirum a grestem populũ colli¬
gere. idest gentilem quaerit.
Notandum uero quod in hac inui¬
tatione testia nondicitur inuita.
sed compelle intioxre: N am sun
non nulli quibona facienda intel.¬
legunt: sed haec facere desistunt
His ut superius diximus plerumq
contingit: ut eos incarnalibus desi¬
deriis suis mundi huius aduersitas.
feriat. Saepenamq autlonga
aegritudine tabescunt. aut afflic¬
tiiniuriis concidunt. aut ꝑcussi
giiruioribus dampnis affligunt᷑:
seq ipsos insuis desideriis rep̃hen¬
dentes. ad dnm corda conuertunT:
Quiergo huius mundi aduersita¬
tibus fracti. addĩ amorẽ redeuni :

Expanded text:
rositas gentium. Unde et eidem rositas gentium. Unde et eidem servo dicitur: Exi in vias et sepes, et compelle intrare, ut impleatur domus mea. Cum de vicis et plateis ad coenam Dominus invitat, illum videlicet populum designat, qui tenere legem sub urbana conversatione noverat. Cum vero convivas suos colligi ex viis et sepibus praecipit, nimirum agrestem populum colligere, id est gentilem quaerit. Notandum vero quod in hac invitatione tertia, non dicitur, Invita, sed Compelle intrare. Nam sunt nonnulli qui bona facienda intelligunt, sed haec facere desistunt. His, ut superius diximus, plerumque contingit ut eos in carnalibus desideriis suis, mundi hujus adversitas feriat. Saepe namque aut longa aegritudine tabescunt, aut afflicti injuriis concidunt, aut percussi gravioribus damnis affliguntur, seque ipsos in suis desideriis reprehendentes, ad Dominum corda convertunt. Qui ergo hujus mundi adversitatibus fracti ad Dei amorem redeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Geddum morum uitia in membro¬
rum debilitate signantur. profec¬
to liqu& quia sicut illi peccatores fu¬
erunt qui uocati uenire noluerunt.
ita hi quoq peccatoressunt. qui uo¬
cantur &ueniunt. Sed peccatores
suꝑbi respuuntur. & peccatores hu¬
miles eliguntur. Hos itaq eligit
ds̃. quos despicit mundus. quia ple¬
rumꝗ ipsa despectio hominẽ reuo¬
cat adsem & ipsum. Pauperes &
debiles caeci& claudi uocantur &ue¬
niunt. quia infirmi quiq atq iN
hoc mundo despecti. plerumq
tanto celerius uocem dñi audiunt.
quanto & in hoc mundo non habent
ubi delectentur. Sedductis ad
caenam pauperibus : quidpuersub¬
iungat audiamus. DNEPAC¬
TUM ESTUT IM PERASTI
ET AD HUC LOCUS EST
Multi tales ad dominicã caenam
ex iudaea collecti sunt. sed multi
tudo quae ex israhelitico populo
credidit locum suꝑni conuiuii non
impleuit. intuxuit iam frequentia
iudaeorum: sed adhuc locus uacat
in regno. ubi suscipi debeat nume¬

Expanded text:
sed dum morum vitia in membrosed dum morum vitia in membrorum debilitate signantur, profecto liquet quia sicut illi peccatores fuerunt, qui vocati venire noluerunt, ita hi quoque peccatores sunt, qui invitantur et veniunt. Sed peccatores superbi respuuntur, et peccatores humiles eliguntur. Hos itaque eligit Dominus, quos despicit mundus. Quia plerumque ipsa despectio hominem revocat ad semetipsum. Pauperes et debiles, caeci et claudi vocantur et veniunt, quia infirmi quique atque in hoc mundo despecti plerumque tanto celerius vocem Dei audiunt, quanto et in hoc mundo non habent ubi delectentur, sed ductis ad coenam pauperibus, quid puer subjungat audiamus: Domine, factum est ut imperasti, et adhuc locus est. Multi tales ad Dominicam coenam ex Judaea collecttudo quae ex Israelitico populo credidit, locum superni convivii non implevit. Intravit jam frequentia Judaeorum, sed adhuc locus vacat in regno, ubi suscipi debeat nume
Abbreviated transcription (Latin):
tat. alcerius &xiam mentẽ uolup¬
tas carnalis inquinat:. Fastidio¬
sus quisq: ad axernae uitae aepu¬
las nonfestinat. ETREUER¬
SUS SERUUS. NUNTIA¬
UIT HAEC DOMINOSUO
TUNCIRATUS PAICR¬
FAMILIAS DIXIT SER¬
UO SUO EXICIIO IN
PLATEAS EIUICOS CIUI¬
TATIS. ET PAUPERES
ACDEBILES CAECOSET
CLAUDOS INTRODUC
HVC Eccequi terrenae sub¬
stantiae plus iusto incubat. ueni¬
re addominicam caenam recusat:
Qui labori curiositatis insudat.
pureparata uitae: alimenta fasti¬
dit. Qui carnalibus desideriis
in her&. spĩtalis conuiuii aepulas
respuit. Quia ergo uenire suꝑ¬
birennuunt : paupere seligunt᷑
Curhoc nisi quia iuxta pauli
uocẽ. infirma mundi elegit ds̃.
ut confundat fostia: Pauperes
autẽ & debiles dicuntur. qui iu¬
dicio suo apud sem& ipsos infir¬
misunt. Nam pauperes &
quasi fostes sunt: qui & positi in
paupertate superbiunt. Caeci
uero sunt. quinullũ ingenii lumen
habent. Claudiquoq qui rectos
gressus in openrtionẽ non habent

Expanded text:
tat. Alterius etiam mentem voluptat. Alterius etiam mentem voluptas carnalis inquinat, fastidiosus quisque ad aeternae vitae epulas non festinat. Et reversus servus, nuntiavit haec domino suo. Tunc iratus paterfamilias dixit servo suo: Exi cito in plateas, et vicos civitatis, pauperes aclaudos, introduc huc. Ecce qui terrenae substantiae plus justo incubat, venire ad Dominicam coenam recusat. Qui labori curiositpraeparata vitae alimenta fastidit, qui carnalibus desideriis inhaeret, spiritalis convivii epulas respuit. Quia ergo venire superbi renuunt, pauperes eliguntur, cur hoc? nisi quia juxta Pauli vocem, infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia . Pauperes autem et debiles dicuntur, qui judicio suo apud semetipsos infirmi sunt. Nam pauperes et quasi fortes sunt, qui et positi in paupertate superbiunt. Caeci vero sunt, qui nullum ingenii lumen habent. Claudi quoque, qui rectos gressus in operatione non habent,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat prruus quisq cum audit.
nectamen ea quaediiudicat a gere
desistit. Namdum cuilib& per¬
uerse a genti dicitur. conuestere
dm̃ sequere. mundum relinque
ubi huncnisi ad dominicam cȩ¬
nam uocamus: Seddum respon¬
dit ora prome quia peccatorsum:
hoc facere non possum: quid aliud
agit nisi rogat & excusat: Dicens
namq peccatorsum. humilitatem
insinuat. Subiungens autẽ con¬
uesti non possum. suꝑbiam de¬
monstrxt. Et ALIUS DIX̃
UAOREM DUNI. ET
IDEO NON POSSUMUE¬
ΝΙΚE. Quid peruxorem nisi
uoluptas carnis accipitur : Nam
quamuis bonum sit coniugium at¬
q ad propagandam sobolem pro¬
uidentia diuina constitutum.
Non nulli tamen per hoc fecundi¬
tatem prolis. sed desideria expe¬
tunt uoluptatis. Et ideo ꝑrem̃
iustam significari potest non in¬
congrue res iniusta. Ad caenam
nos ergo a&erni conuiuii sũmus
pater familias inuitat. sed dum
hunc terrena cunx occupat. illum
alieni actus sagax cogitatio deuas¬

Expanded text:
judicat pravus quisque cum audit, judicat pravus quisque cum audit, nec tamen ea quae dijudicat agere desistit. Nam dum cuilibet perverse agenti dicimus: Convertere, Dominum sequere, mundum relinque, ubi hunc, nisi ad Dominicam coenam vocamus? Sed dum respondet, ora pro me, quia peccator sum, hoc facere non possum, quid aliud agit, nisi rogat et excusat? Dicens namque peccator sum, humilitatem insinuat. Subjungens autem, converti non possum, superbiam demonstrat. Et alius dixit: Uxorem duxi, et ideo non possum venire. Quid per uxorem nisi voluptas carnis accipitur? Nam quamvis bonum sit conjugium, atque ad propagandam sobolem providentia divina constitutum, nonnulli tamen non per hoc fecunditatem prolis, sed desideria expetunt voluptatis, et ideo per rem justam significari potest non incongrue res injusta. Ad coenam nos ergo aeterni convivii summus paterfamilias invitat, sed dum hunc terrena cura occupat, illum alieni actus sagax cogitatio devas
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam. ETALTERDI¬
ET EO PROBAREILLA.
ROCOTE HABE ME EXCU¬
SATU. Quid inquinq iugis bo¬
um nisiquinq corporis sensus acci¬
pimus: qui recte quoq iuga uoca¬
ti sunt. quia in utroq sexu gemi¬
nantur. Qui uidelic& corponxr¬
les sensus quia comprehendere nes¬
ciunt interna sed sola ex teriorr cog¬
noscunt. & deserentes intima ea
quȩ ex tux sunt tangunt: recte ꝑ
eoscuriositas designatur. Curue
namq curiositatis uitium est. quae
dum cuius lib& mentẽ ad inuesti¬
gandam uitam proximi ex terius
ducit. semꝑ ei sua intima abscon¬
eisdem quinq iugis boum dicitur.
eo probare illa. quiauidelic& ali¬
quando ꝑtinere probatio. ad cu¬
riositatem sol&. Sed notandũ
quod &is qui propter uillam. & is
qui propt̃ probanda iugaboum a
caena sui inuitatoris excusat. uer¬
ba humilitatis ꝑmisc& dicens. ro¬
gote habeme excusatum. Dum
enĩ dicit rogo & tamenueni re con¬
tempnit. humilitas sonat in uoce:
suꝑbia mactione. Et eccehocdi¬

Expanded text:
substantiam. Et alter disubstantiam. Et alter diet eo probare illa; rogo te, habe me excusatum. Quid in quinque jugis boum, nisi quinque corporis sensus accipimus? qui recte quoque juga vocati sunt, quia in utroque sensu geminantur. Qui videlicet corporales sensus, quia comprehendere nesciunt interna, sed sola exteriora cognoscunt, et deserentes intima, ea quae extra sunt, tangunt, recte per eos curiositas designatur. Grave  curiositatis vitium, quae, dum cuiuslibet mentem ad investigandam vitam proximi exterius ducit, semper ei sua intima absconeisdem quinque jugis boum dicitur: Eo probare illa, quia videlicet aliquando pertinere probatio ad curiositatem solet. Sed notandum, quod et is qui propter villam, et is qui propter probanda juga boum, a coena sui invitatoris excusat, verba humilitatis permiscet dicens. Rogo te, habe me excusatum. Dum enim dicit, rogo, et tamen venire contemnit, humilitas sonat in voce, superbia in actione, et ecce hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
dum autem fastidium nr̃m iampa¬
nrta sunt omnia: quia ad abster¬
gendũ mentis nrẽ teporem incae¬
nadi ille nobis singularis agnus oc¬
cisus est. qui tulit peccata mundi
ET COEPERUNT SIMuI
OMNES EXCUSARE
Offest ds̃ quod rogar debuit:N
rogatus dare uult. quod uix sperx¬
ripotenrt quia dignar&ur largi¬
ripostolatus. Contempnitur uͦ.
paratas delicias refectionis a&ernȩ
denuntiat. & tamen simulomnes
excusant. Seddicunt aliqui
Ex cusare nolumus. adilludenĩ
suꝑ naerefectionis conuiuium. &
uocari & peruenire girtulamur:
Quiuerum profecto dicunt. si non
plus terrena quam caelestia diliguñ:
Sinon amplius rebus corporrlibus.
quã spĩtalibus occupantur. Vnde
hic quoq ipsa excusantiũ causa sub¬
iungitur. cũ protinus subinfertur
PRIMUS DIXIT EI UIL¬
LAMOEMI. ET NECESSC
HABEDENIRE ET UIDERE
ILLA. ROGOTE HABE
ME EXCUSATUM Quidꝑ
uillam nisi terrena substantia de¬
signatur : exit ergouidere uillam.
qui sola exteriora cogitat propter

Expanded text:
dum autem fastidium nostrum jam padum autem fastidium nostrum jam parata sunt omnia, quia ad abstergendum mentis nostrae teporem in coena Dei ille nobis singularis agnus occisus est, qui tulit peccata mundi. Et coeperunt simul omnes excusare. Offert Deus quod rogari debuit, non rogatus dare vult quod vix sperari poterat. Quia dignaretur largiri postulatus, contemnitur vero paratus, delicias refectionis aeternae denuntiat, et tamen simul omnes excusant. Sed dicunt aliqui, Excusare nolumus; ad illud enim supernae refectionis convivium et vocari et pervenire gratulamur. Qui verum profecto dicunt, si non plus terrena quam coelestia diligunt, si non amplius rebus corporalibus quam spiritualibus occupantur. Unde hic quoque ipsa excusantium causa subjungitur, cum protinus subinfertur: Primus dixit ei: Villam emi, et necesse habeo exire et videre illam: rogo te, habe me excusatum. Quid per villam nisi terrena substantia designatur? Exit ergo videre villam, qui sola exteriora cogitat propter
Abbreviated transcription (Latin):
est iste homo nisi ille dequo ꝑpro¬
ph&am dicitur. & homo est. &
quis cognouit eum: quifecit cae¬
nã magnã. quia saci&atẽ nobis
internae dulcedinis pire parauit:
Quiuocauit multos sed pauci ueniuñ:
quia nũ quã ipsi qui eiper fidem subiec¬
ti sunt. a &erno eius conuiuio uiuen¬
do contir dicunt Eł MISII
SERUUIM SUUM HORACE¬
NAE. DICERE INUITATIS
UT UENIRENI. QUIN AM
PARATASUNT OMNIA
Quid honr caenae nisi finis est mun¬
runt. Siergo iam honrcenae est
cumuocamur. tantominus debem̾:
excusare conuiuiodi. quanto pro¬
pinquasse iam cernimus finẽ seculi
Id circo autẽ hoc conuiuiũdĩ noni
purndiũ sed caena nominatur.: quia
post purndiũ caena restat. postcȩ¬
nã uero conuiuiũ nullum restat
Et quia a&ernũ dĩ conuiuium nobis
in ex tremo pricepanrbitur. rectum
fuit. ut hoc non pitendium. sed cae¬
na uocar&ur. Sed quis perhunc
seruum qui a patrefamilias ad inui¬
tandum mitutur. nisi praedicato¬
rum ordo signatur : Adrepellen¬

Expanded text:
est iste homo, nisi ille de quo per prophetam dicitur: Et homo est, et quis cognoscit eum? Qui fecit coenam magnam, quia satietatem nobis internae dulcedinis praeparavit. Qui vocat multos, sed pauci veniunt. Quia nonnunquam ipsi qui ei per fidem subjecti sunt, aeterno ejus convivio male vivendo contradicunt. Et misit servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent, quia jam parata sunt omnia. Quid hora coenae nisi finis est munrunt . Si ergo jam hora coenae est cum vocamur, tanto minus debemus excusare convivio Dei, quanto propinquasse jam cernimus finem saeculi. Idcirco autem hoc convivium Dei non prandium, sed coena nominatur, quia post prandium coena restat, post coenam vero convivium nullum restat. Et quia aeternum Dei convivium nobis in extremo praeparabitur, rectum fuit ut hoc non prandium, sed coena vocaretur. Sed quis per hunc servum qui a patrefamilias ad invitandum mittitur, nisi praedicatorum ordo signatur? Ad repellen
Abbreviated transcription (Latin):
suum litatorem propeccatis nr̃is
Litator autẽ. sacrificator est
Sacrificauit enĩ filius dĩ propec¬
catis nrĩs. non hostias pecudũ.
sed seipsum offerendo. Vnde bene
spaulus ammonens ait. Estote er¬
go imitatores dĩ. sicut filii karissi¬
mi. & ambulate in dilectione sicut

Expanded text:
suum litatorem pro peccatis nostris. suum litatorem pro peccatis nostris. Litator autem sacrificator est. Sacrificavit enim Filius Dei pro peccatis nostris non hostias pecudum, sed seipsum offerendo. Unde bene Paulus admonens ait: Estote ergo imitatores Dei sicut filii charissimi, et ambulate in dilectione, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
onem nemo hab&. ut animã suã
ponat quis proamicis suis. Et
ibi probata est dilectio xp̃i innos
quia moritur pronobis. Dilec¬
tio patris unde probata est inno
bis. quia filiũ suum unicũ misit
postolus ait. Qui propriofilio
suo non pepercit. sed pronobis om¬
nibus tradidit eum. Quomodo
non &iam cum illo omnia nobis¬
donauit: ET IN HOCEST
CARITAS. NONQUASI
NOS DILEXERIMUS DM̃
SEDQM IPSEPRIOR DI¬
LEXIT NOS: Non illum di¬
leximus prius. Namadhoc nos
quippe hominẽ praeuenit ut dili¬
gatdm̃. quadilectione oper&ur
bona. Vnde psalmista. Dsñs
inquit misericordia eius praeueni¬
& me. ETMISIT FILIŨ
SUUM PROPITIATIONẼ¬
Et hoc est maximũ in nos diuinȩ
caritatis indicium. quia cũ necdũ
ipsi propeccatis nr̃is eum p&ere:
nos semus. misit ille filium suum
ad nos. qui nobis insecredentibus
ultroueniam dar&. nosq ad pat̃¬
nae gloriae socieatem uocar&.
Inquibusdã codicibus. hic uersicu¬
lus ita legitur: Et misit filium

Expanded text:
onem nemo habet, ut animam suam onem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis, et ibi probata est dilectio Christi in nos, quia moritur pro nobis. Dilectio patris ubis, quia Filium suum unicum misit postolus ait: Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non etiam cum illo ndonavit? » « Et in hoc est charitas, non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos. » Non illum dileximus prius, nam ad hoc noquippe hominem praevenit ut diligat Deum, qua dilectione operetur bona. Unde psalmista: Deus meus, inquit, misericordia ejus praeveniet me . Et misit Filium suum propitiationeEt hoc est maximum in nos divinae charitatis indicium, quia cum necdum ipsi pro peccatis nostris eum petere nossemus, misit ille Filium suum ad nos, qui nobis in se credentibus ultro veniam daret, nosque ad paternae gloriae societatem vocaret. In quibusdam Codicibus hic versiculus ita legitur: Et misit Filium
Abbreviated transcription (Latin):
sicnimirũ sicredemptor humani
generis non carnẽpeccati: sed simi¬
litudinem induit carnis peccati.
in qua mortem crucis patiendo cre¬
dentes inse abomni peccato. & ab
ipsa &iam moste liberar&. Ui
IPSO NON PEREAT. SEO
HABEAT UITA AETERNA
Cuius quidem uerbi pat& sensus.
quia qui credit inihm̃. non solũ ꝑdi¬
tionẽ euadit poenarũ. sed & uitã
ꝑcipit acernam. Et hoc inter
figunem distat &ueritatẽ. quia ꝑ
ꝑhanc uitadonatursine fine man¬
sura. Ced curandum sollester est.
ut quod intellectus bene sentit. ope¬
urtio condigna proficiat. quatenus
confessio rectae nire fidei pie & so¬
adtingere. Uerum quia haec
defilio hominis dicuntur. quia ex¬
altare incruce & mostem potuit
pati. neputar& nichodemus fili¬
um tantũ eum hominis esse. a
quo uita e&̃ expectanda ꝑ p&ua.
curauit ei dñs &iam diuinitatis
mundiostendere saluatorem:
Aqmõ piliũ suum u
NIGENITU MISIT DS
Per Eum. Quomodo ip¬
sedñsait. Maiorem hac dilecti¬

Expanded text:
sic nimirum sic Redemptor humani sic nimirum sic Redemptor humani generis non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Ut ipso non pereat, sed habeat vitam aeternam. Cujus quidem verbi patet sensus; quia qui credit in Christum, non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem, quia per per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est, ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna perficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei, pie et soattingere. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur, qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis mundi ostendere salvatorem. m, ut Filium suum unigenitum misit Deus per eum. Quomodo ipse Dominus ait: Majorem hanc dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
rit eum. uiu&. & ita factum est.
uenena sunt & incentiua uitiorũ qu&
animã quam tangunt sp̃ĩtali moste
perimunt. Et bene murmurans
contra dnm̃ populus. serpentium
morsibus sternabatur. ut exordine
flagelli ex terioris agnoscer&. quan¬
tam intus perniciem murmurando
pater&ur. Exaltatio autẽ ser¬
pentis aenei. quemdũ ꝑ cussi aspice¬
rent sanabantur. passio est nr̃i re¬
demptoris incruce. incuius solum
fidei regnũ mostis & peccati supera
tur. Rec te & enim ꝑserpentes
peccata quae animã simul & corpus
ad interitũ tuxhunt exprimuntur:
non solũ quia igniti quia uirulenti.
quia perserpentem primi parentes nr̃i
ad peccandum persuasi. ac de inmor¬
talibus sunt peccando mostales effe¬
cti. recte perserpentem a eneum
dñs ostenditur. quiuenit insimili¬
tudinem carnis peccati: Quia sic̃
a eneus serpens effigiem quidem ig¬
nitis serpentibus similem. sed nul¬
lum prorsus insuis membris habu
pentibus sua ex altatione sanabat:

Expanded text:
rit eum, vivet. Et ita factum est .rit eum, vivet. Et ita factum est .venena sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et pecctur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur, non solum quia igniti, quia virulenti, quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Dominus ostenditur qui venit in similitudinem carnis peccati. Quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuipentibus sua exaltatione sanabat:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui inseipso quidem primũ cer¬
nentibus a postolis eminentioribe
nimirum membris suis ascendit.
& exinde membris suis cotidie
ascendens se colligit incaelum
Quis quis in caelum ascendere
desiderat. ei qui decaelo descendit
& est incaelo siuera fidei & dilec¬
tionis unitatem coniungat. aꝑte
intellegens. quia nullo alio ordi¬
potest ascendere in caelum. Vn¬
de alias ipsedicit: Nemouenĩt
ad patremnisi ꝑme: Et Sicut
MOYSES EXALTAUIT SER¬
PENTẼ INDESCRTO. ITA
EXALTARI OPORT ETPI¬
magisterii caelestis aste dñs magi¬
stro legis mosaicȩ ad spitalẽ legis
sensum inducit. Recordans his¬
tonae u& eris. & hanc infigurã
suae passionis atq humanae sal¬
uationis factum edisserens: Narrat
quippelibernumerorum. quia percus¬
sus inheremo populus israhel itineris
longi aclaboris murmurauit con¬
serit in illos ignitos serpentes. ad
quorum plagas & mostes plurimo¬
re serpentem aeneum & ponere pro
signo. Quipercussus inquit aspexe¬

Expanded text:
qui in se ipso quidem primum cerqui in se ipso quidem primum cernentibus apostolis, eminentioribus nimirum membris suis, ascendit, et exinde in membris suis quotidie ascendens, se colligit in coelum; quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui de coelo descendit, et est in coelo, se vera fidei et dilectionis unitate conjungat, aperte intelligens, quia nullo alio ordipotest ascendere in coelum. Unde alias ipse dicit: Nemo venit ad patrem, nisi per me, Et sicut Moses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet fimagisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit conserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimore serpentem aeneum, et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexe
Abbreviated transcription (Latin):
eo tempore quo haec interra loque¬
batur iam fuisse incaelo. Non
ergo caroxp̃i descendit decaelo.
neq ante tempus ascensionis erat
incaelo. sed quia una xp̃i ꝑsona ẽ.
induabus existens naturis. atq
ideo filius hominis recte dicitur
& descendisse decaelo. & ante pas¬
sionem fuisse incaelo. Quia quod
in sua natunx habere non potuit.
hoc infiliodĩ a quo ad sumptus est
habuit: Sed & hoc quaerendum.
quomodo dictum sit. & nemo a¬
scendit incaelum nisiqui descen¬
ueraciter confidunt a scensuros
incaelũ promittente sibi dño.
quia ubi sum ego. illic& minister
meuserit: Cuius tamen nodũ
quaestionis. apestissima nrtio
soluit. Quia uidelic& mediator
torum omniũ caput. ẽ. it aomnes
clecti eius dem capitis membiir sunt:
Dicente a postolo. Et ipsumdedit
caput super omnẽ ecclesiam. &
rursum. Vo senimestis corpus
xp̃i. & membiir de membro. Ne¬
moenĩ ascendit incaelum. nisixp̃e
incorpore suo quod est ecclesia.

Expanded text:
eo tempore, quo haec in terra loqueeo tempore, quo haec in terra loquebatur, jam fuisse in coelo. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo, sed quia una Christi persona est in duabus existens naturis, atque ideo filius hominis recte dicitur, et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo, quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in filio Dei a quo assumptus est habuit. Sed et hoc quaerendum, quomodo dictum sit, et nemo ascendit in coelum, nisi qui descenveraciter confidunt ascensuros in coelum promittente sibi Domino, quia ubi ego sum, illic et minister mens erit. Cujus tamen nodum quaestionis apertissima ratio solvit, quia videlicet mediator torum omnium caput est, idemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam , et rursum: Vos enim estis corpus Christi et membra de membro. Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
RENA DIXIUORIS ET Ñ
CREDITIS. quomodo
SIOIXERO UOBIS CAE¬
LESTIA CREDETIS.
Terrena illis dixit ut insuperiori
lectione inuenimus. cum de pas¬
sione ac deresurrectione sui corpo¬
ris quodd&ener ad sumpserat lo¬
quer&ur dicens: Soluite tẽplũ
hoc & in tribus diebus excitabo il¬
lud. Nontamen credebant uer¬
bo quod dixit. sed ne hoc quidemin¬
tellegere ualebant. quia non dealio
quamde templo corporis sui dice.¬
r&. Quiergo terrena audien¬
tes non capiebant. quantominus
ad caelestia id est diuinae genera¬
tionis capiendamysteria sufficiun:
Addit autem ad huc dñs & decae¬
lestibus sacramentis & de terre¬
nis instruere eum. quemuidit
sapienter acdiligenter his quae au
dit intendere. Caelestisnamq
est ascensio aduitã sempiternam:
terrena uero ex altatio ei ad mostẽ
temporrlem. Dicitergo decȩlesti¬
bus. GTNEMOASCENDIT
IN CACLuM. NSIQui dE
CAELO Merito autemquae¬
ritur quomodo dicatur filius ho¬
minis. uel descendisse decaelo. uel

Expanded text:
rena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Terrena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loqueretur, dicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud; non tamen credebant verbo quod dixit; sed ne hoc quidem intelligere valebant, quia non de alio, quam de templo corporis sui diceret. Qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est divinae generationis capienda mysteria sufficiunt? Addit autem adhuc Dominus et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum quem vidit sadit intendere, coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam. Terrena vero exaltatio ejus ad mortem temporalem. Dicit ergo de coelestibus: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui de c. Merito autem quaeritur, quomodo dicatur filius hominis, vel descendisse de coelo, vel
Abbreviated transcription (Latin):
scis unde ueniat & quouadat. quia
&iam site p̃sente quempiam sp̃s ad
modo redierit. quia natuitrest
inuisibilis. Sic est omnis qui
natus ẽ. ex spũ. Et ipseenim in¬
uisibiliter agente spũ incipit esse
quod nonenrt. ita ut infideles nes¬
ciant undeueniat & quouadat.
Idest quia agurtia regenerationis
uenit in adoptionem filiorũ dĩ. &
uadit inperceptionem regni caeles¬
tis. Quaerente adhuc nichode¬
mo quomodo possunt haec fieri.
tare uolensei qui magister uoc&.
cum sit ignarus sacramentorum
caelestium. sed adhumilitatis illũ
uiam prouocans. sinequa ianua
caelestis non pot ẽ. inueniri. Acõ¬

Expanded text:
scis, unde veniat, et quo vadat, quia scis, unde veniat, et quo vadat, quia etiamsi te praesente quempiam Spiritusmodo redierit: quia natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu: et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant, unde veniat et quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei; et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri ,tare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium; sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Hisunt quosaliquando ha¬
buimus inderisum. & insimilitu¬
dinem improperii. Quomodo
ergo computati sunt interfilios di:
Ait apostolus iohannes. Em̃i in¬
quit. nunc filii disumus. & nondũ
apparuit quiderimus. Quod
natum est ex spũ. sp̃s est. Quia
qua exaqua & spũ regeneratur:
inuisibiliter in nouum mutatur
hominem. & decarnali efficitur
spĩtalis: Qui ideo recte non solũ¬
sp̃italis sed &iam sp̃s uocatur. quia
sicut substantia sp̃s inuisibi dis est
nr̃is aspectibus: ita is qui ꝑ gratiam
dĩ renouatur: in uisibiliter fit sp̃ita¬
lis & dĩfilius. cumui sibiliter omni¬
bus caro & filius hominis appareat:
NONMIRERIS QUIA DI¬
XI. TIBI . OPORT ETUOS
NASCI DENUD SP̃S U
BIUULT SPIRAI. ETUO¬
CEM ETAUDIS. SEDNON
SCIS UNDEUENIAT . ET
Sp̃s ubi uult spirat. quia ipsehab&
inpotestate cuius cor giixtia suae ui¬
sitationis in lustr&. Et uocemẽi
audis. cum te praesente loquitur is.
qui spũ scõ repl&us est. Sed non

Expanded text:
tis: Hi sunt, quos aliquando hatis: Hi sunt, quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Quomodo ergo computati sunt inter filios Dei ? Ait apostolus Joannes: Charissimi, inquit, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus . Quod natum est ex Spiritu, spiritus est, quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum mutatur hominem, et de carnali efficitur spispiritalis, sed etiam Spiritus vocatur, quia, sicut substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur, invisibiliter fit spiritalis et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et Filius hominis appareat. Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed non scis tus, ubi vult, spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis generatio uisibiliter ad¬
minis tatur uisibilibus increm̃¬
tis Qui incarne nascitur. per
a&atum momenta proficit
Sp̃italis autem generatio. tota
inuisibiliter agitur. Namuide¬
tur quidem qui baptitatur in fon¬
tem descendere. uid&ur aqua in¬
tingui. uid&ur deaquis ascende¬
re. quid autẽ in illo lauacro rege¬
nenctionis egerit. minime pot¬
est uideri. Sola autem fideliũ
pixas nouit. quia peccator infon¬
tem descendit. sed purificatus a¬
scendit. Filius mostis descendit.
sed filius resurrectionis ascendit:
Tilius praeuaricationis descendit.
sed filius reconciliationis ascendit
Filius irae descendit. sed filius
miseri cordiae ascendit. Filius
diaboli descendit. sed filius di a¬
scendit. Sola haec ecclesia ma
ter quae genenrt nouit. c&erũ
oculis insipientium uid&ur¬
talis ex ire defonte qualis intrauit.
totumq ludus esse quod agitur.
Vnde & infine uidentes gloriam
scõrum. dicent gementes intorm̃¬

Expanded text:
carnalis generatio visibiliter adcarnalis generatio visibiliter administratur. Visibilibus incrementis qui in carne nascitur per aetatum momenta proficit: spiritualis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem qui baptizatur in fontem descendere, videtur aquis immergi, videtur de aquis ascendere. Quid autem in illo lavacro regenerationis egerit, minime potest videri, sola autem fidelium pietas novit, quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit. Filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclter, quae generat, novit. Caeterum oculis insipientium videturtalis exire de fonte, qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in finem videntes gloriam sanctorum, dicent gementes in tormen
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ne huius expers remanendo. ui¬
tae caelestis pasticeps esse nequir&
Notandum autem quia quod de
carnali dixit. hoc &iam despĩtali ÷
regenenxtione sentiendum. Nequa¬
quam uidelic& eam postquam semel
expl&a fuerit posse rep&i. Siue
enim her&icus. siue scismaticus. siue¬
facinorosus quisq in confessione
scãe trinitatis baptiz&. non ual&
qui ita baptigatus est abonis catho¬
licis rebaptizari. neconfessio uel in¬
uocatio tanti nominisuideatur ad¬
nullari. Et quia nichodemus ad
primam dñi responsionem sollici¬
tus quomodo sit intellegenda dil¬
genter inquirit. mer&ur iam ple¬
nius instrui. & quia secunda natiui¬
tas non carnalis est sed spĩtalis audi
RESPONDIT IH̃S. AMEI
AMENDICOTIBI. NISIQUI
RENATUS FUERIT EX AQUA
CT SP̃II. NONPOT .E. INTI¬
IRE IN REQNUDĨ Quius
natiuitatis modum subsequenter
exponens. prorsusq a carnali distm¬
guensait. QUODNATUEST
sibilis. carnis est uisibilis. atq: ideo

Expanded text:
bat: ne hujus expers remanendo vibat: ne hujus expers remanendo vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem, quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum. Nequaquam videlicet eam postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatisqui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas, non carnalis est, sed spiritualis audire. Respondit Jesus: Amen amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est sibilis, carnis est visibilis, atque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
RE REGNUMDI Quae
sententia tantumapestius cunctis¬
luc& fidelibus. quanto constat quia
sine huius luce fideles esse nequeunT
Quis & enim sine lauatro regene¬
urtionis remissionem peccatorum
consequi. & regnũ ual& intuxre
caelorum: Sed nichodemusqui
nocteuenit ad dnm. necdum lucis
misteria capere nouerat. Nam
& nox inqua uenit. ipsam eius qua
premebatur ignorantiam designat
N ecdum enimeorũ numero socia¬
tus erat quibus ait apostolus. Fu¬
istis aliquando tenebiire. nunc au¬
tem lux indño. sed inter eos potius
remanebat quibus dicit isaias
Surge inlum inare hierus alem.
quia uenit lumentuum & gloria
dnĩ superte osta est DICIT AD
EUM NICHODEMUS. QuO¬
NASCICUSIT SENEX: NU¬
QUID POT EST IN UTERU
MATRISSUAE ITERATO
INTROIRE ETRENASCI
Quia enĩ secundae natiuitatis adhuc
nescius perseuenrbat. desalute autẽ
sua iam sollicitus extitenrt. necessa¬
rio deuna quam nouenrt natiuita¬
te anpossit iterari. uel quo ordine
regeneratio possit impleri quaere¬

Expanded text:
re regnum Dei. Quae re regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis fidelibus lucet, quanto constat, quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis enim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus qui nocte venit ad Jesum, necdum lucis mysteria capere noverat, nam et nox in qua venit, ipsa ejus qua premebatur ignonecdum enim eorum numero sociatus erat, quibus ait Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Sed inter eos potius remanebat, quibus dicit Isaias: Surge, illuminare, Hierusalem, quia venit lumen tuum et gloria Domini super te orta est. Dicit ad eum Nicodemus: Quonasci, cum sit senex: nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaere
Abbreviated transcription (Latin):
Rat homo expha¬
RISEIS NCHODE¬
MUS NOMINE. PRIN¬
CEPS IUDA EORU. HIC
UENIE ADIHM NOCTE
IPrinceps scilic& iudaeorum uenit
ad ihm̃ nocte. cupiens secr&a eius
allocutione plenius discere mrste¬
ria fidei. cuius apesta ostensione
signorum aliquatenus iam rudi¬
menta percepenrt. Qui qnmpru¬
denter ea quae ab illo fieri uidebat
intellegere curauit. sub tiliter ea
quae ab illo quaerebat. inuestigare
promeruit. RABBI SCICI
POT EST HAEC SIENACA¬
necdum tamen ipsum dm̃ ẽẽ. cogno
uit. Sed quia quem magistrum
nouerat ueritatis. studiose docenđ
adiit. merito &agnitionem diui¬
nitatis eius ꝑfecte doctus subiit.
merito utriusq natiuitatis eius di¬
uinae scilic& & humanae. sed &
passionis atq ascensionis ipsius ar¬
chana ꝑcepit. N ec non &iam mo¬
dum secundae genenrtionis: ingres¬
sum regni caelestis. aliad ꝑplura
doctrinae euangelicae sacramenta.
dño reuelante didicit. R ESPON¬
DII IHS. EI DIX̃EI AmEN
AMENDICOTIBI. NISIQUIS
NATUS FUERII DE¬
NUO. NONPOT EST UIDC¬

Expanded text:
rat homo ex Pharisaeis Nicodemus nomine, princeps Judaeorum, hic venit ad Jesum nocte. « Princeps scilicet Judaeorum venit ad Jesum nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta perceperat. Qui quoniam prudenter ea quae ab illo fieri videbat, intelligere curavit, subtiliter ea quae ab illo quaerebat investigare promeruit. Rabbi, inquipotest haec signa fanecdum tamen ipsum Deum cognovit esse; sed quia quem magistrum noverat veritatis, studiose docendus, adiit merito, et agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis atque ascensionis ipsius areana percepit. Nec non etiam modum secundae generationis, ingressum regni coelestis, aliqua perplura doctrinae evangelicae sacramenta, Domino revelante didicit. Respondit Jesus et dixit: Amen amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit denuo, non potest vide
Abbreviated transcription (Latin):
DENT E. SERUI OCCURRERUNT
E DICENTES. quia filius En
UIUERET IN TERROGABAI
ER COHORA ABEIS. INQUA
MELIUS HABUERIT ETDI¬
XERUN CI QuIA HERI HO¬
RA SEPTIMA. RELIQuIDEŨ
FEBRIS Septenarius numerus
scĩficatus . ẽ. indonis scĩ sp̃s. in quo
sanitas omnib credentib: constat.
quia in scõ spũ quiest donũdi. re¬
missio .ẽ. oiniium peccatorum cre¬
dentib Septenarius quoq nume¬
sus. sidiuiditur intria & quattuor
scõm trinitatem significat. In
trinarionumero omniũ creatura¬
rum perfectionem. inquaternario
mundi. & quattuor annitẽporx.
quae omnia ex ipso & peripsum &
in ipsocreata sunt. constat & guber¬
nantur. qnm̃n in ipso uiuimus mu¬
AUTẼPATERquia illa
HORAERAT IN QuA DIXII
Eipilius tuus uiuit. et
CREDIDIT IPSE ETDOMUS
EUSIOIA Quia nuntiatus
est ei filius sanus. ad solum ergo
sermonem crediderunt plures sa¬
maritani. ad illud autẽ minxcu¬
lum solus illa domus credidit.
Quaeres protendit in multitudine

Expanded text:
ndente, servi occurrerunt ndente, servi occurrerunt ei, dicentes: Quia filius ejus viveret, interrogabat ergo horam ab eis, in qua melius habuerat, et dixerunt ei: Quia heri hora septima reliquit eum febris. Septenarius numerus sanctificatus est in donis sancti Spiritus, in quo sanitas omnibus credentibus datur, constat. Quia in sancto Spiritu, qui est donum Dei, remissio est omnium peccatorum credentibus. Septenariusque numerus si dividitur in tria et quatuor, sanctam Trinitatem significat. In trinario numero, et omnium creaturarum perfectionmundi, et quatuor anni tempora, quae omnia ex ipso, et per ipsum, et in ipso creata sunt , constant, et gubernantur; quoniam in ipso vivimus, moergo pater quia illa hora erat in qua dixit ei Jesus: Filius tuus vivit. Et credidit ipse, et domus ejus tota, quia nuntiatus est ei filius ejus sanus. Ad solum ergo sermonem crediderunt plures Samaritani; ad illud autem miraculum sola domus illa credidit. Quae res protendit  Ms., portendit in multitudine