comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem paphos uenerẽ. letinos uulcanũ liberũ naxos Apoli¬
nem delphos. sic ꝑ populos atq regiones uaria sacra susce¬
pta sunt. dum grati homĩes in suos esse pritcipes cupiũt et
ꝙ alios honors uita carentib deferant ĩ uenire non possut.
Preterea pietaᷤ eorum qui successerãt plurimũ contulit ad errorẽ¬
qui ut diuinastirpe nati uiderẽtur diuitios honores parentib
detulerunt deferriq iusserũt. An põt aliquis dubitare quomõ
religiones deorum sint institute cũ apud inaronẽ legat Enee
uerba sociis imꝑantis. Nunc pateras libate loui. precibusq uo¬
cate. Anchisem genitorẽ cui nõ tantũ immortalitatẽ. uerum
etiã uentorũ tribuit potãte. Poscarnus uentos atq hec rno
sacra quot annis. urbe uelit posita templis sibi fetre dicatis.
Idem scilicet de ioue liber et pan et mercurius et Apollo fece¬

Expanded text:
nem, Paphos Venerem, Vulcanum Lemnos, Liberum Naxos, Apollinem, Paphos Venerem, Vulcanum Lemnos, Liberum Naxos, Apollinem Delos. Sic per populos atque regiones varia sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores vita carentibus deferant invenire non possunt. Preterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorequi ut • diuina stirpe nati uiderentur, diuinos honores parentibus detulerunt deferrique iusserunt. an potest aliquis dubitare, quomodo religiones deorum sint institutae, cum apud Maronem legat Aeneae uerba sociis imperantis: nunc pateras libate Ioui precibusque uocate Anchisen genitorem —? cui non tantum immortalitatem, uerum etiam uentorum tribuit potestatem: poscamus uentos, atque haec me sacra quotannis urbe uelit posita templis sibi ferre dicatis. idem scilicet de Ioue Liber et Pan et Mercurius et Apollo fece
Abbreviated transcription (Latin):
hinc polux. hinc esculapius hinc liber et alio loco. atq alio
in plerisq ciuitotib intellig põt acuende uittutis gr̃a aut
quo libentius rer.p. causa ꝑiculũ adiret opiiinus quisq ui¬
rorum fortium memoriã honore deorum ĩ tortaliũ con¬
sacratam. hac scilicet tõne romani Cesares suos consacraue¬
tunt. et mauri suos teges Sic paulatim religiones esse cepunt
dum illi primi qui eos nouerãt eo ritu suos liberos ac te potes.
deinde omnes posteros imbuerũt. et hi tam̃ sũmi reges obte¬
lebritatẽ nõĩs imptouĩciis om̃ibus celebrãtur. priuan uo̾ sin¬
guli populi gentis aut urbis sue conditores seu uiri fortitudiẽ
insignes erant seu femine castitate nurabiles. sũma uene¬
ratiorie coluerũt: ut egyptus ysidem mauri iubam iriacedo¬
nes cabirũ peni uranũ latini fautiũ sabini santũ romatii
quiritiũ eoder utq modo athene mineruã. Samos lurio¬

Expanded text:
et Pollux, hinc Esculapius, hinc Liber". Et alio loco: "atque et Pollux, hinc Esculapius, hinc Liber". Et alio loco: "atque in plerisque civitatibus intelligi potest acuende virtutis gratia, aut quo libentius rei publice causa periculum adiret optimus quisque, virorum fortium memoriam honore deorum immortalium consecratam". Hac scilicet ratione Romani Cesares suos consecraverunt et Mauri suos reges. Sic paulatim religiones esse ceperunt, dum illi primi qui eos noverant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt. Et hi tamen summi reges ob celebritatem nominis in provinciis omnibus colebantur. Privatim vero singuli populi gentis aut urbis sue conditores, seu viri fortitudine insignes erant, seu femine castitate mirabiles, summa veneratione coluerunt ut Egiptus Ysidem, Mauri Iubam, Macedones Cabyrum, Peni Uraniam, Latini Faunum, Sabini Sancum, Romani Quirinum: eodem utique modo Athene Minervam, Samos Iuno
Abbreviated transcription (Latin):
Uibus ex rebus cum constet illos homĩes fuisse nõ est obscu¬
rum qua rõne dii ceperint nomĩari. Si enim nulli reges
satite Saturnũ uel uranum fuerũt pphominũ taritatẽ quia
raculum uirtutis hoc uere putabant rudes adbuc et simlices
siue ut fieri solet in adulationẽ pñtis potentie siue ob hr̃ifitia
qbus erant ad humianitatẽ composit. deinde ipsi regescumi
cari fuissent iis quorũ uitam composuerãt magnũ suidesi de¬
rium mortui reliquerutit.Itaq homines corum simulacru
finxerunt ut hẽrent aliquod eximaginũ cõtemplatione sola¬
cium progressiq lotigius ꝑ amorẽ memoriã defunctorum
colere repunt ut ee grãt referre benemeritis uiderẽnur. et
successores corum allicerent ad bene imꝑandi cupiditatẽ. Quad
Citero de deorum natura docet dicens. Suscepit autẽ uita hortũ¬
num consuetudoq comunis ut br̃ficiis excellentes uitos. inqe
lum farria ac uolunitate tollerent. hinc hercules. hinc castor

Expanded text:
uibus ex rebus cum constet illos homines fuisse, non est obscurum qua ratione dii coeperint nominari. si enim nulli reges ante Saturnum uel Uranum fuerunt propter hominum raritatem, qui siue ob miraculum uirtutis — hoc uere putabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ob beneficia quibus erant ad humanitatem conpositi. deinde ipsi reges cum cari fuissent iis quorum uitam composuerant, magnum sui desiderium mortui reliquerunt. itaque homines eorum simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium, progressique longius per amorem memoriam defunctorum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis uiderentur et successores eorum adlicerent ad bene imperandi cupiditatem. quod Cicero de natura deorum docet dicens: suscepit autem uita hominum conslum fama ac voluntate tollerent: hinc Hercules, hinc Castor
Abbreviated transcription (Latin):
phiam uiuit. Si autẽ nõ stulte uiuit qui ciuiliter uiuit
sequitur ut stulte uiuat qui philosophe uiuit. Tuo itaq
iuditio phia stultine inonitatisq cdamnata est. Idem ĩ
consolanõẽ .i. in ope nõ iorulan hanc phie sñiq tulisti¬
Sed nescio qui nos teneat error: aut miserabilis ignoratio,
ueri. Ubi est ergo pħie magisteriũ: aut quid te docuit illa
uite parens si uerum miserabiliter ignoras.ꝙ si hec erro¬
ris ignorationisq confessio pene iniũto tibi ab intimo pec¬
tore expressa est cur nõ tibi uerum fatearis aliquãdo.phia
quã tu nihil docentẽ incelum laudibus extulisti magistrã
uirtutis esse nõ posse

Expanded text:
philosophiam uiuet: si autem. non stulte uiuit qui ciuiliter uiuit, philosophiam uiuet: si autem. non stulte uiuit qui ciuiliter uiuit, sequitur ut stulte uiuat qui philosophe uiuit. tuo itaque iudicio philosophia stultitiae inanitatisque damnata est. idem in Consolatione id est in opere non ioculari hanc de philosSed nescio quis nos teneat error, aut miserabilis ignoratio veri. » Ubi est ergo philosophiae magisterium? aut quid te docuit illa vitae parens, si verum miserabiliter ignoras? Quod si haec erroris ignorationisque confessio pene invito tibi ab intimo pectore expressa est, cur non tibi verum fateris aliquando, philosophiam, quam tu nihil docentem in coelum laudibus extulisti, magistram virtutis esse non posse
Abbreviated transcription (Latin):
te nihil scite. Tui ergo te libri arguunt ꝙ tubil aphia disci
possit ad uitã. hec tua uerba sũnt. Mihi autẽ nõ malo ad
sapientiã ceci uidemur. sed ad ea ip̃a que aliqua exꝑte
cerni uideãtut hebetes et obtusi. Si ergo pħia uitt maoi¬
stra est cur tibi ip̃e cecus et hebes: et obtusus uidebare quẽ
oportuit illa docente et sentire et sapore et inclarissima
luce uersari. At quã confessus fueris phie ueritatẽ docent
precepta noscendo uiuendũ autẽ esse ciuiliter. Quid tã
repugnãs dici põt:si noscenda sunt precepta phie ideo x
utiq noscenda sunt. ut recte sopienierq uiuamus. uel si
ciuiliter uiuendũ est. Hori est igitur phia sapiẽtia siꝗdẽ
melius est ciuiliter q philosophe uiuere.Hamsi sapiẽtia
est que dicitur pħia stulte profecto uiuit qui nõ secundũ

Expanded text:
te nihil scire. tui ergo te libri arguunt, quam nihil a philosophia disci te nihil scire. tui ergo te libri arguunt, quam nihil a philosophia disci possit ad uitam. haec tua uerba sunt: mihi autem non modo ad sapientiam caeci uidemur, sed ad ea ipsa quae aliqua ex parte cerni uideantur, hebetes et obtunsi. si ergo philosophia uitae magistra est, cur tibi ipse caecus et hebes et obtunsus uidebare, quem oportuit illa docente et sentire et sapere et in clarissima luce uersari? at quam confisus fueris philosophiae ueritate, docent e quidem praecepta noscenda, uiuendum autem esse ciuiliter. quid tam repugnans dici potest? si noscenda sunt praecepta philosophiae, ideo utique noscenda sunt, ut recte sapienterque uiuamus, uel si ciuiliter uiuendum est, non est igitur philosophia sapientia, siquidem melius est ciuiliter quam philosophe uiuere. nam si sapientia est quae dicitur philosophia, stulte profecto uiuet qui non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
est quã prius fuerit. Cuius enim uittutis: que ip̃a ubi sita sit
ad huc phi nõ expediunt. cuius ute cum ipsi doctores ante
fuerint senectute ac morte confecti. q constituerint: quõ
uiui deceat: Cuius ueritatis indagatricẽ profiteri potes qui
sepe testaris. cum tanta multitudo fuerit phorum sapienit᷑
tameri extitisse adhuc neminẽ: Quid ergo te magistra
illa uite docuit: an ut potentissimũ consulẽ moledictis mn¬
cesseres. eumq hostem patrie uetienatis or̃onibus faceres.
Sed omitamus illa que possunt excusari fortune nortue
studiusti nempe phie. et quidem sic ut nullus unq̃ dili¬
gentius. quippe qui omnis cognoreris disciplinas. sicut ipẽ
gloriari soles. eamq ip̃am latitus litteris illustraueris imi¬
tatorẽq te platonis ostenderis. Cedo igitut quid didiceris
aut inqua secta uetitaiẽ deprehenderis.In achademia .s.
quã secutus es quã probasti. At hec nihil docet nisi ut scias

Expanded text:
est, quam prius fuerit? Cujus enim virtutis? quae ipsa, ubi sita sit, est, quam prius fuerit? Cujus enim virtutis? quae ipsa, ubi sita sit, adhuc philosophi non expediunt. Cujus vitae? cum ipsi doctores ante fuerint senectute ac morte confecti, quam constituerint quomodo vivi deceat. Cujus veritatis indagatricem profiteri potes? qui saepe testaris, cum tanta multitudo fueri philosophorum, sapientem tamen extitisse adhuc neminem. Quid ergo te magistra illa vitae docuit? An ut potentissimum consulem maledictis incesseres, eumque hostem patriae venenatis orationibus faceres? Sed omittamus illa, quae possunt excusari fortunae nomine. Studuisti nempe philosophiae, et quidem sic, ut nullus umquam diligentius; quippe qui omnes cognoveris disciplinas, sicut ipse gloriari soles, eamque ipsam latinis litteris illustraveris, imitatoremque te Platonis ostenderis. Cedo igitur quid didiceris, aut in qua secta veritatem deprehenderis. In academia scilicet, quam secutus es, quam probasti. At h
Abbreviated transcription (Latin):
lere rem ip̃am repressit. Hon est enim magna si ab homine
potuit inueniri uerum põt ut poete dari uenia. At ille idem
leuitatẽ semꝑ accusat: et tamen sequitur ip̃am sapientiã quã
alias donũ alias inuentũ deorum uocat poetice figiiratã lau¬
dat infatiem. grauiter etiã queritur extitisse oliquos qui
eam uituꝑarent.Quisqͣ ne inquit uituꝑare uite parentem
et hoc paricidio se inquinare audeat: et tam pie ingratus
esse : Hos ergo .M. Tulli paricide sumus et insuendi tẽ iudice
inculeum. qui phiam negamus parentẽ esse uite. Antu qui
aduersus deum tam impie ingratus es nõ hunc cuius effigiẽ
ueneraris incapitolio sedentẽ sed illum qui mundũ fecit
hominẽq generauit qui sapieritiã quoq ip̃am ĩter cetera¬
celestia sua benefitia largitus est magistrã tu uirtutis aut parẽ¬
tem uitt uocas. ad quã siquis accesserit multo sit ĩcertior necesse

Expanded text:
lere, rem ipsam depressit. Non est enim magna, si ab homine lere, rem ipsam depressit. Non est enim magna, si ab homine potuit inveniri. Verum potest, ut poetae, dari venia. At ille idem levitatem semper accusat, et tamen sequitur; ipsam sapientiam, quam alias donum, alias inventum deorum vocat, poetice figuratam laudat in faciem. Graviter etiam queritur extitisse aliquos, qui eam vituperarent. « Quisquamne, inquit, vituperare vitae » parentem, et hoc parricidio se inquinare audeat, » et tam impie ingratus esse? » Nos ergo, Marce Tulli, parricidae sumus, et insuendi te judice in culeum, qui philosophiam negamus parentem esse vitae? An tu, qui adversus Deum tam impie ingratus es non hunc cujus effigiem veneraris in Capitolio sedentem, sed illum qui mundum fecit, hominemque generavit, qui sapientiam quoque ipsam inter coelestia sua beneficia largitus est magistram tu virtutis, aut parentem vitae vocas, ad quam si quis accesserit, multo sit incertior necesse
Abbreviated transcription (Latin):
Ectius itaq lucretius: cũ eum laudat qui sapientiã pͥmus
inuenit sed hoc in epte ꝙ ab homiẽ inuentã putauit qͣr
uo lllam alicubi iacentẽ homo ille quẽ laudabat inuenerit
tanq̃ tibi uas ad fontẽ ut poete iunt.o si reꝑtorem sapiẽtie
Sut deum laudauit: Ita enim dicit nemo ut opitior erit mor¬
tali corpore cretus. Ham si ut ip̃s petit maiestas cognita rerum
dicendũ est: deus ille fuit deus inclite memĩ tamen nõ eret
sic laudandus deus ꝙ sapientiã inuenerat: sedꝙ homũe fe¬
rerit: qui posset caꝑe sapientiã. Minuit enim laudẽ qui ꝑtez
laudat extoto sed ille ut hominẽ laudauit: qui tamen ob id
ip̃m deberet pro deo hr̃i. ꝙ sepe inuenerit Nam sic dit non ne
decebit hunc hominẽ numero diuum dignatie esse. Unde
apparet aut pythagorã uoluisse laudare: qui se primus. ut
dixi pħ̾m nomĩauit aut Milesium thalem qui de rerũ nat᷑a
primus traditur disputasse. Sed dum ita hoĩem querit extol¬

Expanded text:
ectius itaque Lucretius, cum eum laudat, qui sapientiam primus invenit: sed hoc inepte, quod ab homine inventam putavit. Quasi vero illam alicubi jacentem homo ille, quem laudabat, invenerit, tanquam tibias ad fontem, ut poetae aiunt. Quod si repertorem sapientiae, ut deum, laudavit; ita enim dicit: Nemo ut opinor erit mortali corpore cretus. Nam si, ut ipsa petit majestas cognita rerum, Dicendum est, Deus ille fuit, Deus, inclyte Memmi: tamen non erat sic laudandus Deus, quod sapientiam invenerit, sed quod hominem fecerit, qui posset capere sapientiam. Minuit enim laudem, qui partem laudat ex toto. Sed ille, ut hominem, laudavit, qui tamen ob id ipsum deberet pro Deo haberi, quod sapere invenerit. Nam sic ait: Nonne decebit, Hunc hominem numero divum dignarier esse? Unde apparet, aut Pythagoram voluisse laudare, qui se primus, ut dixi , philosophum nominavit; aut Milesium Thalem, qui de rerum natura primus traditur disputasse. Ita dum hominem quaerit extol
Abbreviated transcription (Latin):
Paulanm tamen et ceteris diis idem honos tribiu cepit singu¬
liq ludi nomĩbus eorum consecrati sunt sicur Sisinuis capi¬
ro. in libris spectaculorũ docet. Siquis igitut spectaculis ĩterest
ad que religionis gratia conuenitr discessit adei cultu. et ad deꝙ
se contulit quorum natales et festa celebtaiui

Expanded text:
paulatim tamen et ceteris diis idem honos tribui coepit singupaulatim tamen et ceteris diis idem honos tribui coepit singulique ludi nominibus eorum consecrati sunt, sicut Sinnius Capito in libris spectaculorum docet. si quis igitur spectaculis interest ad quae religionis gratia conuenitur, discessit a dei cultu et ad deos se contulit, quorum natales et festa celebraui
Abbreviated transcription (Latin):
uiciis corrũptores ad cubilia reuertũtur: nec pueri mõ quospre¬
maturis uiciis imbui nõ oportet: sed etiam senes quos peccare
iam tiõ decet. Carcerisium quoq ludorum. rõ quid aliud ht̃
nisi leuitatem uanitatem insaniam: Tanto nãq imperu cõ¬
citantut anĩ infurorem. quanto illic impetu curritur ut iam
plus spectacuili exhibe ant: qui spectandi gratia ueniunt. cum
exclamare et efferri et exilire ceperint.Uitanda ergo spectacu¬
la omĩa non solurti nequid uitiorum pectoribus itisidat q̃ se¬
data et pacifica esse debent sed ne curus nos uoluptatis con¬
suetudo deliniat: et adeo atq bonis oꝑibus auertat. Nlari lu¬
dorum celebratiões deorum sesta sunt. siquidẽ obnatales eoꝵ
uel ip̃lorum nouorum dedicationes sunt constituti. et pri¬
mitum quidem uenationes que uocantur munera saturtio
sunt attribute. Ludi autẽ Seneci libero circenses uõ lleptuõ

Expanded text:
uitiis corruptiores ad cubicula reuertuntur, nec pueri modo, quos praeuitiis corruptiores ad cubicula reuertuntur, nec pueri modo, quos praematuris uitiis imbui non oportet, sed etiam senes, . quos peccare iam non decet. circensium quoque ludorum ratio quid aliut habet nisi leuitatem uanitatem insaniam? tanto namque impetu concitantur animi in furorem, quanto illic impetu curritur, ut iam plus spectaculi exhibeant qui spectandi gratia ueniunt, cum exclamare et efferri et exsilire coeperint. uitanda ergo spectacula omnia, non solum ne quid uitiorum pectoribus insidat, quae sedata et pacifica esse debent, sed ne cuius nos uoluptatis consuetudo deleniat et a deo atque a bonis operibus auertat. nam ludorum celebrationes deorum festa sunt, siquidem ob natales eorum uel templorum nouorum dedicationes sunt constituti. et primitus quidem uenationes, quae uocantur munera, Saturno sunt attributae, ludi autem scaenici Libero, circenses uero Neptuno.
Abbreviated transcription (Latin):
eloquenna uel elegantia ꝑsuadent et facilius inherent audientiũ meno¬
rie uersus nũosi et ornati. Item tragice historie subiciunt oculis pari¬
S cidia et incesta regum malorum .i. contra nata scelera demionstrãt.
Hystrionum quoq impudicissimi motus quid aliud nisi libidiẽs
et docent et instigant quorum eneruata corpora et mulierũ iti¬
cessum hĩtumq molita impudicas feminas in honestis gestibus
Ementiũtur. Quid de minimis loquar corruptelarum preferẽtib
disciplinã qui docent adulteria dum fingunt: et simulatis eriidi¬
unt ad uera: Q uid iuuenes aut uirgines faciant. cum hoc et
fieri sine pudore. et spectari libenter ab om̃ibiis cernũt. Admoriẽ¬
tur itaq quid facere possunt: et in flãmantut libidine que a¬
spectu maxime concitatur. ac se quisq pto sexuit illis imagi¬
nibus prefigutant. probantq illa dum ridetit. et adherentibus

Expanded text:
ententiarum elegantia persuadent, et facilius inhaerent audientium memoententiarum elegantia persuadent, et facilius inhaerent audientium memoriae versus numerosi et ornati. Item tragicae historiae subjiciunt oculis parricidia, et incesta regum malorum, et cothurnata scelera demonstrant. Histrionum quoque impudentissimi motus quid aliud, nisi libidines et docent, et instigant? quorum enervata corpora, et in muliebrem incessum habitumque mollita, impudicas foeminas inhonestis gestibus mentiuntur. Quid de mimis loquar corruptelarum praeferentibus disciplinam? qui docent adulteria, dum fingunt, et simulatis erunt ad uera? quid iuuenes aut uirgines faciant, cum haec et fieri sine pudore et spectari libenter ab omnibus cernunt? admonentur utique quid facere possint et inflammantur libidine, quae aspectu maxime concitatur, ac se quisque pro sexu in illis imaginibus praefigurat probantque illa, dum rident, et adhaerentibus
Abbreviated transcription (Latin):
intolligit : quis ignorat: Q d̾ uel ullius edipodis declarat exemplũ
duplici scelere ꝯsusum. Tam igitur nefarium ẽ exponere quam
necumo sit enim paricide facultatũ angustias conquerũtut nec se
plutibus liberis educandis sufficere posse pretendunt qi uõ aut
facultates in potestate sint possidentiũ aut nõ quottidie deus ex-
diuitibus pauꝑes. et expauperib diuites faciat. quare siquis libe¬
tos ob pauꝑiẽ nõ poterit educare. satius est ut se ab uxoris cõgressice
coniineat q̃ sceleratis manibus dei oꝑa corrũpat. Ergo si homici¬
dium facere nullo mõ licet nec interesse omĩo conceditur ne con¬
scĩam ꝑfundat ullus cruor. Si quidẽ sanguis populo ille prestat᷑.
hn scetus quoq nescio an sit corruptela uiciosior. Nam et comice
fabule de stupris uirginũ loquũtur aut amaioribus meretricũ et
quo magis sunt eloquẽtes pflagitia illa finxerũt eo magis sñiaꝵ¬

Expanded text:
intelligit? quis ignorat? Quod vel unius Oedipodis declarat exemplum, intelligit? quis ignorat? Quod vel unius Oedipodis declarat exemplum, duplici scelere confusum. Tam igitur nefarium est exponere, quam necare. At enim parricidae facultatum angustias conqueruntur; nec se pluribus liberis educandis sufficere posse praetendunt: quasi vero aut facultates in potestate sint possidentium, aut non quotidie Deus ex divitibus pauperes, et ex pauperibus divites faciat. Quare si quis liberos ob pauperiem non poterit educare, satius est, ut se ab uxoris congressione contineat, quam sceleratis manibus Dei opera corrumpat. Ergo si homicidium facere nullo modo licet, nec interesse omnino conceditur, ne conscientiam perfundat ullus cruor: siquidem populo sanguis ille praestatur. In scenis quoque nescio an sit corruptela vitiosior. Nam et comicae fabulae de stupris virginum loquuntur, aut amoribus meretricum; et quo magis sunt eloquentes, qui flagitia illa finxerunt, eo magis s
Abbreviated transcription (Latin):
occidere Hominẽ sit semꝑ nefas quem deus sct̃m animal eẽ uo¬
luit. Erꝑo ne illud quidẽ concedi aliquis existimet: ut recenes
natos liceat oblidẽ que uelmaxima est impietas. Ad uitã deus
inspirat animas nõ ad mortẽ. Uerum honũes. ut quod sit facitꝰ
quo manus suas nõ polluant rudib adhuc et simplicib anima¬
sibus ab negant lucem nõ ase datam. Expectet uõ aliquis ut alie¬
no sanꝗuini peant qui nõ ꝑxunt suo. Sed hi sine ulla contro¬
uersia scelerati. et in iusti quid illi quos falsa pietas cogit exponẽ
Non possunt ĩ nocentes existimari. qui uiscera sancta ĩ predam ca¬
nibus obiiciunt. et quantũ in ip̃is est crudelius necant q si stran¬
gulassent. Quis dubitat quin ip̃ius sit: qui aliene mĩe locum
nõ tribuitur: qui ẽt si contingat eiq uoluit aut alatut addixit¬
q cerie sanguinẽ suum uel ad seruitutẽ sexu ꝑ errorem. ꝗs non¬

Expanded text:
occidere hominem sit semper nefas, quem Deus sanctum animal esse vooccidere hominem sit semper nefas, quem Deus sanctum animal esse voluit. Ergo ne illud quidem concedi aliquis existimet, ut recens natos liceat oblidere, quinspirat animas, non ad mortem. uerum homines, ne quod sit facinus quo manus suas non polluant, rudibus adhuc et simplicibus animis abnegant lucem non a se datam. expectet uero aliquis ut alieno sanguini parcant qui non parcunt suo? sed hi sine ulla controuersia scelerati et iniusti: quid illi quos falsa pietas cogit exponere? num possunt innocentes existimari qui uiscera sua in praedam canibus obiciunt et quantum in ipsis est crudelius necant quam si strangulassent? quis dubitet quin impius sit qui alienae misericordiae locum tribuit? qui, etiamsi contingat ei quod uoluit, ut alatur, addixit certe sanguinem suum uel ad seruitutem uel ad
Abbreviated transcription (Latin):
alter occisus est et tanq̃ humanũ sanguinẽ sitiãt ⁊noras oete¬
runt. Alios illis compares dari poscunt recentores ut q pritiũ
oculos suos satient: ha consuetudine ĩmbuti humaniratẽ pdi¬
derunt. Etaq nõ ꝑcunt etiã innocentib. sed exertent in orrines
quod ĩmalorum trucidatione didicerunt: buius igitut publici
homicidis sorio et pricipes esse nõ coruetit eos qui instĩte uiam
teniere nituntut. Non enim occidere cũ deus uerat lattocinati nos
tantii prohibet quod ne per leges quidem publicas licet. sed ea
quoq. ne fiant monet: que apud homiẽs prolicitis hñtut. Ita
neq militari iusto licebit: cuus militis est ip̃a iustina neq uero
accusare quenq crimine capitali ꝗt nihil discat. utrum ne
ferm. an uerbo pocius occidas. qm̃ occisio ip̃a prohibetur. Itaq in
hix doi precepio nullam prorsus exceptionẽ fieri oportet: quin

Expanded text:
alter occisus est; et tanquam humanum sanguinem sitiant, oderunt moalter occisus est; et tanquam humanum sanguinem sitiant, oderunt moras. Alios illis compares dari poscunt recentiores, ut quamprimum oculos suos satient. Hac consuetudine imbuti, humanitatem perdiderunt. Itaque non parcunt etiam innocentibus: sed exercent in omnes, quod in malorum trucidatione didicerunt. Hujus igitur publici homicidii socios et participes esse non convenit eos, qui justitiae viam tenere nituntur. Non enim cum occidere Deus vetat, latrocinari nos tantum prohibet; quod ne per leges quidem publicas licet: sed ea quoque ne fiant monet, quae apud homines pro licitis habentur. Ita neque militare justo licebit, cujus militia est ipsa justitia; neque vero accusare quemquam crimine capitali: quia nihil distat utrumne ferro, an verbo potius occidas; quoniam occisio ipsa prohibetur. Itaque in hoc Dei praecepto nullam prorsus exceptionem fieri oportet, quin
Abbreviated transcription (Latin):
lta fit ut homo uistus cõtemptui sit om̃ibus et qr putabitut se
met :p̃m non posse defendere hẽbitur pro segni et inerte. Qu
autem fuerit ultus inimicum hic fortis. hic̃ strenuus uidicatir
hunc omnes ueretitut. hunc colunt honus uõ ille tam etsi pro¬
desse pluribus possit. Illum tam̃ suscipũt qui nocere q qui pro¬
desse possit. Sed iustum prauitas hominis deprauate tiõ poro¬
rit quo minus deos studeat obtemꝑare malitq hñt Quate nũc¬
an possint et iusti hortiines esse qui constitutos subictu mortis. oc
mĩam deprecantes nõtantũ patiũtut occidi sed et flagitantur
feruntq ad mortẽ crudelia et humana suffragra. nec uultorib
saciati nec cruore coritenti.quin etiã ꝑcussos iatentesꝙ repeti
iuberit: et cadauera ictib dissipari nequis illos simulata mor¬
re deludat. Irascuntur enam pugnãnbus nisi celeriter eduob

Expanded text:
ita nt ut homo iustus contemptui sit omnibus, et quia putabitur se ita nt ut homo iustus contemptui sit omnibus, et quia putabitur se ipsum non posse defendere, habebitur pro segni et inerte. qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus iudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille tametsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemnan possint pii et justi homines esse, qui constitutos sub ictu mortis, ac misericordiam deprecantes, non tantum patiuntur occidi, sed et flagitant, feruntque ad mortem crudelia et inhumana suffragia, nec vulneribus satiati, nec cruore contenti: quin etiam percussos jacentesque repeti jubent, et cadavera ictibus dissipari, ne quis illos simulata morte deludat. Irascuntur etiam pugnantibus, nisi celeriter e duobus
Abbreviated transcription (Latin):
se huiusmodi questu. sed efficiet. ut sine ullo damno suo id ip̃m
quod cõmodat. inter bona oꝑa numeretur. Munus nõ accipiat
apoupe. ut si quid ip̃e prestiterit eo bonum sit quo fuerit gra¬
nuturti. Maledicenti bñdicto rñdeat. Nunqs ip̃e maledicat ne
uerbum malum procedat exore hominis qui colit uerbũ botiũ
Quin etiã caueat diligenter ne quãdo ituimicum sua tulpo fa¬
ciar: et siquis extiterit tam proterius. qui bono et iusto faciat
iniuriã clementer ac moderate ferat et ultionẽ suam nõ sibi
assumat: sed iuditio dei reseruet in nocentiã semper et ubiq
custodiat. Q uod preceptum nõ ad hoc tantum ualet. ut ipse
iniuriam nõ inferat: sed ut illatam sibi nõ uindicet. sed eteni
maximus et equissimus iudex speculator ac testis ointuũ. hũc
homini preferat. hunc malit de causo sus pronũtiore cuius
st̃nam nemo effugere põt nec defensionẽ cuiusq nec gratia

Expanded text:
se hujusmodi quaestu: sed efficiet, ut sine ullo suo damno, id ipsum, se hujusmodi quaestu: sed efficiet, ut sine ullo suo damno, id ipsum, quod commodat, inter bona opera numeretur. Munus non accipiat a paupere; ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quo fuerit gratuitum. Maledicenti benedicto respondeat: numquam ipse maledicat; ne verbum malum procedat ex ore hominis, qui colit Verbum bonum. Quin etiam caveat diligenter, ne quando inimicum sua culpa faciat; et si quis extiterit tam protervus, qui bono et justo faciat injuriam, clementer ac moderate ferat, et ultionem suam sibi non assumat, sed judici Deo reservet. Innocentiam semper et ubique custodiat. Quod praeceptum non ad hoc tantum valet, ut ipse injuriam non inferat: sed ut ilmaximus et aequissimus iudex, speculator : ac testis omnium. hunc homini praeferat, hunc malit de causa sua pronuntiare, cuius sententiam nemo effugere potest nec defensione cuiusquam nec gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
re esse fallacem. atq ab ip̃a q̃ sequitur ueritate discedere. In hac iu¬
sticie uirtutũq omniũ uia nullus mendatio locus est. Itaq uiator
ille uerus aciustus nõ dicet illud iucillariũ homini amico ac fami¬
liari nõ est mentiri meum. sed etiã inimico atq ignoto. existimabit
nõ esse mentiri suum nec aliqñ cõmittet: ut lingua interpres añi
a sensu. et cogitatione discordet. Pecuniã siquã crediderit nõ acci¬
piet usurã ut et bñfitium in colume sit quod succurrit necessitati
et abstine at se prorsus alieno. In hoc enim gn̾e officii debet suo esse con¬
tentus quen oporteat alias ne proprio quidem ꝑcere ut bonũ faciat
plus autem accipe qͣ dederit in iustum est. Quod qui facit insidiat᷑
quodam mõ ut ex alterius neccĩtate predetur. At iustus nunq̃ pre¬
termitret. quo minius aliquid misericordier faciat nec inqnabit

Expanded text:
re esse fallacem; atque ab ipsa, quam sequitur, veritate discedere. In hâc jure esse fallacem; atque ab ipsa, quam sequitur, veritate discedere. In hâc justitiae virtutumque omnium via, nullus mendacio locus est. Itaque viator ille verus ac justus non dicet illus Lucilianum: Homini amico ac familiari non est mentiri meum, sed etiam inimico atque ignoto existimabit non esse mentiri suum; nec aliquando committet, ut lingua, interpres animi, a sensu et cogitatione discordet. Pecuniam si quam crediderit, non accipiet usuram, ut et beneficium sit incolume, quod succurrit necessitati, et abstineat se prorsus alieno. In hoc enim genere officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere, ut bonum faciat; plus autem accipere, quam dederit, injustum est. Quod qui facit, insidiatur quodammodo, ut ex alterius necessitate praedetur. At justus nunquam praetermittet quominus aliquid misericorditer faciat; nec inquinabit
Abbreviated transcription (Latin):
Ed omittamus pħos. qui aut nihil omniõ sciunt. idq ip̃m pet
summa scĩa preferunt aut qui nõ ꝑspiciunt e a que sciunt:
aut qui quoniã se putant scire que nesciunt inepte arrogãterq:
desipiunt. Hos ergo ut ad propositumq reuertamur quibus solis
adeo ueritas reuelata et celitus missa sapientia est faciamus que iu¬
het illuminator nr̃ deus. Sustine amus inuicẽ et labore huiue
uite. mutuis adiumentis ꝑferamus: nec tamen siquid boni operis
fecerimus głiam captemus exeo. Monet enim deus opatorẽ iusticie
nõ oportere esse i actantẽ ne nõ tam mãdatis celestibus obsequẽdi
q̃ studio placendi. humanitatis officio functus esse uideatur hẽatq
precium ꝗlorie quod captauit nec premiũ celestis illius ac diuine
mercedis accipiat. Cetera que obseruare cultor dei debet facilia sũt
illis uirtutibus compreherisis. Hon mentiãtur unq decipiendi. aut
nocendi causa. Est enim nefas eum qui ueritati student. in aliqͣ

Expanded text:
ed omittamus philosophos, qui aut omnino nihil sciunt, idque ipsum pro summa scientia praeferunt; aut qui non perspiciunt etiam quae sciunt; aut qui, quoniam se putant scire quae nesciunt, inepte arroganterque desipiunt. Nos ergo ut ad propositum revertamur quibus solis a Deo veritas revelata, et coelitus missa sapientia est, faciamus quae jubet illuminator noster Deus: sustineamus invicem, et labores hujus vitae mutuis adjumentis perferamus: nec tamen, si quid boni operis fecerimus, gloriam captemus ex eo. Monet enim Deus, operatorem justitiae non oportere esse jactantem; ne non tam mandatis coelestibus obsequendi, quam studio placendi, humanitatis officio functus esse videatur; habeatque jam pretium gloriae, quod captavit; nec praemium coelestis illius ac divinae mercedis accipiat. Caetera, quae observare cultor Dei debet, facilia sunt, illis virtutibus comprehensis; ut non mentiatur unquam decipiendi aut nocendi causa. Est enim nefas, eum, qui veritati studeat, in aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ille qui seruum precio comꝑat quid in eum beneficii
confert preter alimenta que illi utilitatis sue gratia submi¬¬
nistrat: et qui filium generat non ht̃ inpotestate ut cõcipiat᷑.
ut nascatur: ut uiuat. unde apparet nõ esse illum pr̃em sed
tantũ modo generandi mĩsterium. Quibus ergo suppliciis di¬
gnus est desertor eius qui et dominus uerus et pater est nisi
que deus ipẽ constituit. qui spinitib iniustis eternũ ꝑauit
ignẽ quod ip̃e ꝑuates suos impiis ac tebellib cõminatut.De i¬¬

Expanded text:
nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? Et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut vivat. Unde apparet non esse illum patrem, sed tantummodo generandi ministrum. Quibus ergo suppliciis dignus est desertor ejus, qui et dominus verus, et pater est, nisi quae Deus ipse constituit? qui spiritibus injustis aeternum paravit ignem; quod ipse per vates suos impiis ac rebellibus comminatur.
Abbreviated transcription (Latin):
litatis premiũ sublime produceret docui ut opinor. Cur popub
nt̃ apud stultos stultus hẽatur nam cruciati atq interfici Ø¬
malle q̃ thura tribus digitis comprebensa in focum iacere tã
in eptum uideturqͣ inꝑiculo uite alterius aniã magis cu-¬
rate q̃ suam. Nesciunt enum quantũ sit nefus adorare aliud
preterq deum qui condidit celum atq terrã qui humanũ genꝰ
finxit inspirauit luce donauit.o si seruorũ nequissimus ha¬
hetur qui dominũ suum fuga deserit. isq uerberibus et uĩ¬¬
culis et ergastulo et cruce omĩq malo dignissimus iudicat᷑
et si filius eodem modo ꝑditus atq impiũs existimatur qui
patrem suũ de reliquit ne illi obsequatur obeamq caus am
dignus putatur: qui sit exheres. et ciuius nomen inperpetuus
de familia deleatur qͣrto magis. qui deum deserit inquem
duo uocabula domini et patris eque ueneranda cõueniũt.

Expanded text:
litatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus litatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster aput stultos stultus habeatur. nam cruciari atque interfici malle quam tura tribus digitis conprehensa in focum iacere tam ineptum uidetur quam in periculo uitae alterius animam magis curare quam suam. nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliud praeterquam deum, qui condidit caelum atque terram, qui humanum genus finxit inspirauit luce donauit. quodsi seruorum nequissimus habetur qui dominum suum fuga deseruit isque uerberibus et uinculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius eodem modo perditus atque inpius existimatur qui patrem suum dereliquit ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto magis qui deum deserit, in quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda conueniunt?
Abbreviated transcription (Latin):
men sepe ueniat et inpetiã decor ille uertatut. Quid enimsi
ut futius dicebat rapiatur uexetur exterminetur egeat aui¬
ferantut ei manus effodiantut oculi damnetur uinciatur
uratur miseris et modis etiam necetur: ꝑdet ne suũ premiũ
uirtus an pocius ꝑibit ip̃a: Minime sed et mercedẽ suam deo
iudice accipiet et uiuet ac semꝑ ugebit. Que si tollas nihil
pot inuita hominũ tam inutile tam stultum uideri esse
ꝙ uiitus. Cuius naturalis bonitas et honestas docere nos põt
animã non esse mortalem diuinũq illi adeo premiũ con¬
stitutum sed id circo uirtutẽ ip̃am deus sub ꝑsons stultitie
uoluit esse celatam ut misterium ueritatis et religionis sue
ẽẽt arcatium. ut has religiones sapientiãq terrenã extollẽ¬¬
tem se altius sibiq multũ placentem uanitatis er̃orisq dãnaret¬
ut proposita deriq difficultate angustissimus trarnes ad ĩmorta¬

Expanded text:
men saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, men saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur, miseris etiam modis necetur. perdetne suum praemium uirtus aut potius peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et uiuet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum uideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipsam deus sub persona stultitiae uoluit esse celatam, ut mysterium ueritatis ac religionis suae esset arcanum, ut has religiones sapientiamque terrenam extollentem se altius sibique multum placentem uanitatis errorisque damnarett proposita denique difficultate angustissimus trames ad immorta
Abbreviated transcription (Latin):
Etras uehomenter si putas ab homie premiũ solui posse uir¬
uituti cum :p̃e alio loco uerissime dixeris huic tu uiro quas
diuitias obicies que imꝑia que regna: Quis ista putat humana
sua hona diuina iudicat: Quis ergo te sapietitẽ leli putet cu
ip̃e tibi loquare contraria et paulopost uirtuti adimas que
dedisti: Sed uidelicet ignorantia ueri facit incertã libatitẽq
sñtiam deinde quod adugis. sed si aut ingrati uniuersi
aut inuidi multi aut inimici potentes suis uitutẽ premiis
spoliant. ꝯq̃ fragilem. q in anẽ uirtutẽ induxisti si spoliari
premio suo põt que si botia sua diuina iudicat. ut aiebas qui
possutt existere tam ingrati tam inuidi. tam potentes qui uit¬
tutem spoliare ualeant his bonis. que fuerint ineam colloca¬
ta diuinitus: Ne illa se inquit multis solaciis oblectat maxime¬
q suo decore se ip̃s sustentat quib solaciis quo decore cũ incri¬

Expanded text:
erras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirerras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirtuti, cum ipse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? quae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam labantemque sententiam. deinde quid adiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes suis uirtutem praemiis spoliant, — o quam fragilem, quam inanem uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt existere tam ingrati, tam inuidi, tam potentes, qui uirtutem spoliare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in cri
Abbreviated transcription (Latin):
eEd nimirũ hec causa efficit ut stultus esse uideatur qui
egere aut mori malit ꝙ̃ noceat aut eripiat aliꝗd alieri
Sꝙ hõifũnẽ morte deleri putant. Exqua psuasione omnes tum
uuloi tum etiam phorum nascũtur errores. Si enim post mortẽ
Inihil sumus profecto stultissimi hortinis est nõ huic uute cõsit¬
dere. ut sit q diutina et cõtriodis omnibus plena quod qui faciat
aiustirie regula discedat necesse est.Si autẽ supest homi uita
melior et longior quod et phorum et magnorũ arguinentis
et uatum resporisis er prophxtarũ diuitis uocibus discinius hãc
pñtem cum bonis suis contemtiere sapientis est. Cuius omnis
iactura ⁊̃ trortalitate pensatur apud Cicerotiẽ idem ille iusticię
defensor lelius. Uult inꝗt planie uirtus hotiorẽ. Hec ẽ uirtutis
ulla alia mertes. Est plane et quidẽ uirtute dignissima quas
t leli nunq poteras suspicari. Nihil enim diuĩnarũ noueras
litterarũ quã tum illa inquit accepit facile exigit nõ acerbe.

Expanded text:
Sed nimirum haec causa efficit, ut stultus esse videatur, qui egere aut mori malit, quam noceat, vel eripiat aliquid alteri, quod hominem morte deleri putant. Ex qua persuasione omnes tum vulgi, tum etiam philosophorum nascuntur errores. Si enim post mortem nihil sumus, profecto stultissimi est hominis non huic vitae consulere, ut sit quam diutina et commodis omnibus plena. Quod qui faciet, a justitiae regula discedat necesse est. Si autem superest homini vita melior et longior, quod et philosophorum magnorum argumentis, et vatum responsis, et prophetarum divinis vocibus discimus; hanc praesentem cum suis bonis contemnere, sapientis est, cujus omnis jactura immortalitate pensatur. Apud Ciceronem idem ille justitiae defensor Lulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam tu, Laeli, numquam poteras suspicari: nihil enim diuinarum noueras litterarum. quam tamen illa inquit accipit facile, exigit non acerbe.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uidendum sicut ne pedes quidem ad ambulandum ue¬
rius stupescentibus debiles: aut si uis furoris incerebrum se¬
uiens concordiam disiungit oculorum: Quod adeo uerum
est ut luscis homĩbus. si aũt insani aut ebrii fiant. nullo mõ
possit accedere: ut aliquid duplex uideãt. Quare si ratio ap¬
paret. cut oculi falluntur: manifestum est nõ esse falsos sẽsus:
qui aut non falluntur si sunt puri et integri aut si falluntur
mens tamen nõ fallitur que illorum nouit errorem

Expanded text:
ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum nead uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum nouit errorem
Abbreviated transcription (Latin):
Ibet hoc loco illorum reprehendere uanitatẽ capłm .Uiiii¬
qui dum uolunt ostendere sensus falsos esse multa colli¬¬
gurit in quibus oculi fallantur inter que illud etiam. quod fu¬
riosis et ebriis omĩa duplicia uideantur.Quasi uero eius erto¬
ris obscura sit causa. Ideo enim fit: quia duo sunt oculi. Sed
Squõ id fiat accipere. Uisus oculorum intentione cum cõstat.
Itaq quoniam ut supradictum est oculis tanquã fenestris
utitur: non tantrm hoc ebriis. aut in sanis accidit sed etiam
sanis et sobriis. Nam si aliquid nimis propius ad moueas du¬
plex uidebitur. Certum est enim interuallum ac spacium
quo acies oculorum coit.Item si retrorsum auoces animum
quasi ad cogitandum: ẽt intentionem mentis relaxes tum
acies oculi utriusq deducitur tunc singuli uidere incipiunt
seꝑatim. Si animum rursus intenderis aciemq direxeris co¬
it in unum quicquid duplex uidebatur.Quid ergo mirum
si mens ueneno ac potentia uini dissoluta dirigere se non potest

Expanded text:
ibet hoc loco illorum reprehendere uanitatem qui dum uolunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt in quibus oculi fallantur, inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens ueneno ac potentia uini dissoluta dirigere ae non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tniauudlt pire ne noceat. ut id officuĩ quo amutis discertut seruet.
Nlam qui uendentis errorem tiõ redarguit. ut aurum pariiore¬
mat aut qui nõ profitetur seruum fugitiuũ uel pestilentem sẽ
domum uendere lucro et cõmodo suo consuletis nõ est ille sapiẽs
ut carneades uideri uolebat sed callidus. et astuitus. C alliditas
aut̃ et astutia ĩmutis quoq aniniab sunt uelcum insidiantur
aliis et dolo capiunt: ut deuorent uelcum insidioseonim alioꝵ
uario gñe deludunt. Sapĩa uero in hominẽ solum cadit. Sapi¬
entiã est enim intelligenta uel ad boriũ rectũq faciendum ue
ab serientiã ditorum factorũ improbotũ lucro aũt nunq sapiẽs
studet. qr bona har tertena cõtemtut tiec queq falli pantist: ꝗx
bom uiri officium est etiores hominũ corrigere eos inuiam
reducere. Si quidem socialis est hominis ac benefica narura quo
solo cognationẽ cum deo habet

Expanded text:
mavult perire ne noceat; ut id officium, quo a mutis discernitur, servet. mavult perire ne noceat; ut id officium, quo a mutis discernitur, servet. Nam qui vendentis errorem non redarguit, ut aurum parvo emat, aut qui non profitetur fugitivum servum, vel pestilentem se domum vendere, lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiens, ut Carneades videri volebat, sed callidus et astutus. Calliditas autem et astutia in mutis quoque animalibus sunt, vel cum insidiantur aliis et dolo capiunt ut devorent, vel cum insidias aliorum vario genere deludunt. Sapientia vero in hominem solum cadit. Sapientia est enim intelligentia vel ad bonum rectumque faciendum, vel ad abstinentiam dictorum factorumstudet, quia bona haec terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet
Abbreviated transcription (Latin):
merit stultum nõ esse qr hec facere peccatum est aquo se sapiẽs
abstinet. Uideri tamen et ip̃e confiteor ꝑ hominũ errorẽ igto¬
rantium cuiusq reĩ proprietatẽ. Itaq omnis hec questio non
ram argumentis q̃ disfirutione soluitut. Stulticia ipitur est in
faccis dictisq per ignorantiã boni ac recti erratio. Ergo stultus nõ
est qui ne sibi quidem nobis pcit dum modo nõ noce at alieri. qq
est maluiti. quod quidẽ nobis. et ratio et ueritos ip̃a prescribit.
In omibus enim uidemus animalib quia sapĩa carent concilia
tricem sui esse nãm. Nocent igitur aliis ut sibi prosinit. Nesciũt .u.
quia malum est nocere. homo uero ꝗr scientiam boni ac mali bt̃
abstinet se anorendo ẽt cum in cõmodo suo quod animal itranõ¬
nale facere non põt. et ideo inter sũmas hominis uitturis ĩ nocen¬
tia numeratur. Quibus rebus apparet sapientissimũ esse qui

Expanded text:
merit stultum non esse, quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens merit stultum non esse, quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. uideri tamen et ipse confiteor per hominum errorem ignorantium cuiusque rei proprietatem. itaque omnis haec quaestio non tam argumentis quam definitione dissoluitur. stultitia igitur est in factis dictisque per ignorantiam recti ac boni erratio. ergo stultus non est qui ne sibi quidem parcit, dum ne noceat alteri, quod est malum. quod quidem nobis et ratio et ueritas ipsa praescribit. in omnibus enim uidemus animalibus, quia sapientia carent, concitricem sui esse naturam. Nocent igitur aliis, ut sibi prosint; nesciunt enim quia malum est, nocere. Homo vero, qui scientiam boni ac mali habet, abstinet se a nocendo, etiam cum incommodo suo, quod animal irrationale facere non potest; et ideo inter summas hominis virtutes innocentia numeratur. Quibus rebus apparet sapientissimum esse, qui