comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł firmitas c̾dendi. Scd cognitionẽ
fides cresc̾: qn̾ eruditꝰ ad scientiã. Scd̃
affectum cresc̾: qñ ad deuocionẽ exci¬
tatur ⁊ roboratur ad ꝯstantiam. Quo¬
rundam fides cognitione magna ẽ
affectu parua. Quoꝵdã uͦ affectu mag
na cognitione parua. Alii fidẽ et
cognitione ⁊ affectu magnã hñt.
Alii ⁊ cognitione ⁊ affectu paruam.
Ueruntam̃ affectũ magnũ in fide
mag̾ laudabilem ẽẽ quam cognitio¬
nem magnã. dñs manifeste ostend̃.

Expanded text:
vel firmitas credendi. Secundum cognitionem fides crescit, quando eruditur ad scientiam. Secundum affectum crescit, quando ad devotionem excitatur et roboratur ad constantiam. Quorumdam fides cognitione magna est; affectu parva. Quorumdam vero affna, cognitione parva. Alii fidem et cognitione et affectu magnam, alii cognitione et affectu parvam habent. Verum affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
palea. fumat. ⁊ subeađ tͥbula sipu¬
le ꝯminuunt᷑: frum̃ta piugant᷑.
nec iõ eũ oleo amuta ꝯfanditꝰ. qͥa
cos p̃li pond̾e expͥmitur: ita una
eadẽq us irruens bonos ꝓbat. pͦ¬
gat. &iqͣt. malos dãpnat. uastat.
malor. ałus leuiorẽ. aliis futurũ
arsor ꝓ pena digna cuiusq uariet
suie ipse eqͣlit᷑ ardeat. s ñ equali D¬
molestia senciatur.
Inus quid̾÷ gehennȩ ignis. set
catores. Uniꝰcuiꝰq ⁊ eñi quantũ exi¬
git culꝑa: tm̃ illic senciet᷑ pena.
Nã sieut in ħ mundo sub uno se
in uno igne ñ unꝰ: modꝰ ĩcendii.
quia qͦd hic diu̾sitas corꝑũ. ħ il¬
lic agit diu̾sitas peccatoꝵ. ut ⁊ug¬
nẽ non dissimilẽ hant: ⁊ tñ eosđ¬

Expanded text:
bula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli pondere exprimitur; ita una eademque vis irruens bonos probat, purgat, eliquat; malos damnat, vastat, malorum aliis leuiorem, aliis futurum ardor pro poena digna cuiusque uarietur, siue ipse aequaliter ardeat, sed non aequali molestia sentiatur.nus quidem est gehennae ignis, sed catores. Uniuscujusque etenim quantum exigit culpa, tantum illic sentietur poena. Nam sicut in hoc mundo sub uno solin uno igne non unus est modus incendii, quia quod hic diversitas corporum, hoc illic agit diversitas peccatorum, ut et ignem non dissimilem habeant, e
Abbreviated transcription (Latin):
cathezirationem exorzismus sequitur.
ut ab eo qui iã fide instructus ÷. aduer¬
saria uͥtꝰ pellat᷑. Tria quippe sunt usq
ad susceptionem nouitatis ꝑficienda. qͥbꝰ
ad integͥtatem noue uite ꝓmouet᷑. Hȩc
aũ s̃ cathezismi. exoreismi. orationes.
Primum itaq catheri ratur baptitandus.
ut ad fidem ꝓpͥo moueatur uoluntatis
arbitͥo. Deinde exorrizat᷑. ut ab eo diabo¬
li potestas ũqua pellatur. Ad dicur ũ¬
oratio ut grã p̾ueniat ⁊ subsequatur.
fiat uniuersa maligni sp̃s illusio. For¬
ma gͥ exortisimi in hunc modum ꝑfi¬
citur. Signatur primo baptiranduc
crucis signaculo. infronte. inpectore.
in oculis. in narib. in ore. ut totius
corꝑis sensus. ħ signaculo muniant᷑.
cuius uirtute omnia nr̃a sacm̃ta cõ¬
plentur. & omnia diaboli figm̃ta
frustrantur. Pea dat᷑ sal benedic tum
in os eius. ut sapientia ꝯditus fetore ca¬
ceat iniquitatis.⁊ ultra ñ putrescat au̾-¬
mib uiciorum: Deinde ex sufflatus ma¬

Expanded text:
catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus, ut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potestas iniqua pellatur. Additur oratio, ut gratia praeveniat et sequatur, fiat unima igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur. Postea datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur ma
Abbreviated transcription (Latin):
soluetur sathanas decusto¬
dia sua. ⁊ exibit ad seducendas
nationes ꝗ̃ sunt in .iiͦii. anguł
t̾rę. gog. et magog. Quoꝵ ĩt᷑̾pta¬
cione nonunũ esse ꝯꝑimꝰ. gog.
tectũ. magog. detectũ. tanqͣ. do¬
mus ⁊ ipse qͥ ꝓcedit decholanto.
Gentes gͥ sunt in quib diabolũ
uelut in abisso suꝑiꝰ intelligeba¬
mus in clusũ. ⁊ ipse de illis qͦdamͦ
sese efferens ⁊ ꝑcedens ut ille sit̃
non ꝑmitti exercere totã

Expanded text:
solvetur Satanas de custodia sua, et exibit ad seducendas nationes, quae sunt in quatuor angulis terrae, Gog et Magog , quorum interpretationem nominum esse comperimus: Gog tectum, Magog de tecto, tamquam domus et ipse qui procedit de domo. Gentes ergo sunt, in quibus diabolum, velut in abysso superius intelligebamus inclusum, et ipse de illis quodammodo sese efferens et procedens, ut illae sint non permitti exercere totam
Abbreviated transcription (Latin):
uł fallendo. Quod si ꝑmitteret᷑
inta̾ longo tp̃e.⁊ tanta in firmi¬
tate multoꝵ płimͦs tales quales
ds̃ ꝑpeti id ñ uult. ⁊ fideles dei¬
ceret. ⁊ ne cred̾ent ĩpediret. Quod
ne fac̾e̾t alligatꝰ ẽ. Tunc enĩ sol¬
uet᷑ quando ⁊ breue tp̃s erit. Nã
tͥbꝰ annis ⁊ sex m̾sibꝰ legitur suis¬
totis suoꝵq uiribꝰ seuiturꝰ. ⁊ ta¬
les erunt cum qͥbꝰ ei belligeran¬
dũ ÷. ut uinci tanto eius ĩpetu
in sidiisq ñ possint. Solueair
aut̃ sathanas in fine scłi. ut qͣni
fortẽ adu̾sarium dĩ ciuitas suꝑa¬
u̾it. cum in genti głia sui re¬
deptoris ad uitoris. lib̾atoris aspi

Expanded text:
od si permitteretur in tam longo tempore ac tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non vult, fideles deiceret et, ne crederent, impediret. Quod ne faceret, alligatus est. Tunc autem solvetur, quando et breve tempus erit. Nam tribus annis et mensibtotis suorumque viribus saeviturus, et tales erunt cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto ejus impetu insidiisque non possint. Solvetur autem Satanas in fine saeculi ut quam fortem adversarium Dei civitas superavit, cum ingenti gloria sui redemptoris, adjutori
Abbreviated transcription (Latin):
minaria facta fuissent. In his tͥbus
pͥmis diebꝰ disposita ẽ uniuersitatis
huiꝰ machina. ⁊ partibꝰ suis distͥbuta:
firmam̃to de suꝑ expanso. Dem̾ t̾rare¬
uelata. atq mio residente ⁊ suo pon¬
dere librata: collectisq aqͣrũ molibꝰ
int̾ receptacła sua aĩo serenato .iiͦiͬ.
mũdi elem̃ta suis locis distincta ⁊ or¬

Expanded text:
cta fuissent. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta
Abbreviated transcription (Latin):
sis ea queq elem̃tis ẽẽ ꝯdita. ad
qͦrũ decorẽ atq pulcͥtudinẽ fac¬
ta ꝓbant᷑. ut u̾bi grã q̃ adornatũ
t̾rȩ factas: ñ nͥ de t̾ra sumi potuer̃.
Hoc ⁊ si ĩ aliis uerũ ꝯcedimus. ñ
t̾n ielem̃to aeris ullomͦ ꝓbare ua¬
lemꝰ. cũ manifeste uolatilia legamꝰ
accepisse. ⁊ abaqͥs originẽ: & ĩ aere
m̃asionẽ. Qa qͣre factum sit ut ñ
adsimilitudinẽ alioꝵ q̃ ad ornatũ
elem̃torum mundi c̃ata st̃. ex ipso
elem̃to matiã sum̾ent ĩ qͦ locũ sorti¬
ri debuer̃. forte qͥs ad ipsiꝰ elem̃ti
mat̾iã referat. qͥ qͣsi tãtã aer corpi¬
lentiam ñ hũit. ut aiantiũ corꝑa

Expanded text:
d quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animant
Abbreviated transcription (Latin):
quitatis ẽ. ꝑ ꝯsensũ prauũ in sola uolun¬
tate ꝯpletur etia tunc cũ ab eo qđ uult
ꝑficiendo foris inuita restringit᷑. Facit
eiũ qd̾ siuĩ ẽ. totũ ⁊ qd̾ amplius non
facit suũ non ẽ. nec ab ipsa ẽ. qđ am¬
plus non facit. sed contra ipsam.

Expanded text:
quitatis est, per consensum pravum in sola volunquitatis est, per consensum pravum in sola voluntate completur, etiam tunc, cum ab eo quod vult perficiendo foris invita restringitur. Facit enim quod suum est totum, et quod amplius non facit suum non est. Non ab ipsa est quod amplius non facit, sed contra ipsam.
Abbreviated transcription (Latin):
EPTEN. CA¬
pitalia uicia siue principa¬
lia siue originalia script᷑a
cõmemorat. quȩ i deo ca¬
pitalia uł pͥncipalia uł
originalia dicunt᷑. qr reliquoꝵ omnium
caput sunt. ⁊ pͥncipiũ ⁊ origo. Omĩa qͥp¬
pe alia ab istis septẽ uiciis oriunt᷑. Hoc
aut̃ int̾ ẽẽ uidet᷑ inter peccata ⁊ uicia.
qd̾ uicia sunt corruptionis animȩ. ex
quib siratione ñ refrenent᷑. peccata .i.
acꝰtus inuisticiȩ oriunt᷑. Qn aut̃ tẽptan¬
ti uicio ꝯsensus adhibet᷑. actus iniusticiȩ
est. qđ peccatũ dr̃. Itaq uiciũ ẽ. infir¬
mitas spũalis corruptionis. Peccatũ aut̃
ex corruptione ueniens ꝑ ꝯsensũ actus in¬
iquitatis. Itaq uiciũ absq consensu infir
pa fit. ubi in qͣntũ uicium ẽ. maliĩ est.
in qͣntũ uoluntariũ ẽ. pena dignũ ẽ. Ui¬
cium gͦ ẽ. in corruptione. peccatũ aut̃ in
actione. ctus uͦ peccati solo ꝯsensu ꝑfi¬
cit᷑. etia si foris opus ñ fuerit: qr qđ ini¬

Expanded text:
eptem capitalia vitia sive principalia, sive originalia, sacra Scriptura commemorat, quae ideo capitalia vel principalia vel originalia dicuntur, quia reliquorum omnium caput sunt et principium et origo. Omnia quippe alia ab istis septem vitiis oriuntur. Hoc autem interesse videtur inter peccata et vitia, quod vitia sunt corruptiones animae, ex quibus si ratione non refrenentur, peccata, id est actus injustitiae oriuntur. Quando autem tentanti vitio consensus adhibetur actus injustitiae est quod peccatum dicitur. Itaque vitium est infirmitas spiritualis corruptionis, peccatum autem ex corruptione oriens per consensum actus iniquitatis. Itaque vitium absque consensu infirmpa fit, ubi in quantum vitium est malum est, in quantum voluntarium est poena dignum est. Vitium ergo est in corruptione, peccatum autem est in actione. Actus vero peccati solo consensu perficitur, etiam si foris opus non fuerit, quia quod ini
Abbreviated transcription (Latin):
aliud uelle qđ cogitaueris. Nã ⁊ cogi¬
tare potes qđ ñ iis. uelle aut̃ ñ potez
nͥ cũ placet io qđ cogitaueris. Uerũ ali¬
quotiens ꝯtingit ut id qđ scđm dele-¬
ctationẽ placet. scd̾m rationẽ ñ placeat
⁊ ut nondũ ipsa ratio ad quiescat ad il¬
lud ut faciat ipsũ qđ delectet. E ẽ. qͥdẽ
in ipsa delectatione quasi quȩdã uolun¬
tas facti. sed in ipsa ratione necdũ tn
est. ꝓpositũ faciendi. Si aut̃ secutum
fuerit post uoluntatẽ ꝓpositũ. ut meis
mid qd̾ delectat assensũ ꝯfirmet. iam
tenet᷑ siue ad culpã simalũ est. siue ad
meritũ si bonum est. Hoc aut̃ totũ qđ
cogitationis ẽ. ⁊ uoluntatis ẽ. ⁊ ꝓpositiẽ.
totum in ipsa est. ⁊ ad ipsa siue bonũ sit¬

Expanded text:
cogitare potes quod non vis, velle autem non potes nisi cum placet id quod cogitaveris. Verum aliquoties contingit ut id quod secundum delectationem placet, secundum rationem non placeat, et ut nondum ipsa rationi acquiescat ad illud ut faciat ipsum quod delectat. Et est quidem in ipsa delectatione quasi quaedam voluntas facti, sed in ipsa ratione necdum tamen est propositum faciendi. Si autem secutum fuerit post voluntatem propositum, ut mens in id quod delectat assensum confirmet, jam tenetur, sive ad culpam si malum est, sive ad meritum si bonum est. Hoc autem totum quod cogitationis est, et voluntatis est, et propositi est, totum in ipsa est, et ad ipsam sive bonum sit
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimus aliqͣn
quibꝰdam uxores incognitas fa¬
cie desponsantibꝰ alias quasd̃ã uiles
ꝑsonas dolo suppositas. uͥ qͥdẽ si assen¬
sum suũ postea hi qui dolũ passi st̃ facto
qđ ex intentione ñ fecerunt pbe nolu
constringi ad exequendũ id qd̾ nec in¬
tenderunt cũ facerent. nec uoluerunt
cũ scitet.

Expanded text:
udivimus aliquando quibusdam uxores incognitas facie desponsantibus, alias quasdam viles personas dolo suppositas, ubi quidem si assensum suum postea ii qui dolum passi sunt, facto, quod ex intentione non fecerunt, praebere nolueconstringi ad exsequendum id quod nec intenderunt cum facerent, nec voluerunt cum scirent.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debuer̃ colligi.⁊ in unũ coartari.
qm̃ caritas amplificanda semꝑ ẽ.⁊ di¬
latanda ⁊ qͣndo latiꝰ pandit᷑. tanto cel¬
suis sublimatur. Quȩ sub cȩlo st̾ aũ¬
aq̃ c̃g̃gande st̃ ⁊ cõstͥngende in locũ
unũ. ut in ꝑcertos tͣmites & exitꝰ or¬

Expanded text:
non debuerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatur. Quae autem sub coelo sunt aquae, congregandae sunt et constringendae in locum unum, ut inde per certos tramites et exit
Abbreviated transcription (Latin):
uotũ non soluo. Tũ
postulasti. ⁊ ego qđ
ñ spopondi soluere ñ¬
cogor. Modicũ int̾
frequentes occupati¬
ones furatus ociũ sumatim ꝑstrinxi siñ
plene ꝑsecutus sũ qđ quesisti. Queris
de uotis utrũ pari debito ⁊ eadẽ necessi¬
tate astringant ꝓmissores suos. Si int̾ro¬
gationi tue tantũ ⁊ ñ etiã edificationi
responsũ dare uellem. breuit̃ respondẽ
potuissem. qr non unũ in uotis om̃ibus
debitũ constat. Uerũ qr te ñ questionẽ

Expanded text:
otum non solvo; tu postulasti, et ego quidem quod spopondi solvere cogor. Modicum inter frequentes occupationes furatus otium summatim perstrinxi, sed non plene prosecutus sum quod quaesisti. Quaeris de votis utrum pari debito et eadem necessitate astringant promissores suos; si interrogationi tuae tantum et non etiam aedificationi, responsum dare vellem, breviter respondere potuissem, quod non unum in votis omnibus debitum constat. Veru
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut eã ampliꝰ reddere ñ possis. ⁊ uide
si aliqͥd tͥ suꝑ ẽ. qd̾ ꝓ illa redde possis:
tio nulla dari pot̾. si hoc solũ darinon
pot᷑. Hoc nͥ reddis. quicqͥd dedis non
satisfacis. Hoc si reddis. quicquid
non dederis non offentis.
titu nti

Expanded text:
ita ut amplius eam reddere non possis; ei vide ita ut amplius eam reddere non possis; ei vide si aliquid tibi superest quod pro illa reddere possis. tio nulla dari potest. Si hoc solum dari non potest, hoc nisi reddideris quidquid dederis non satisfacis. Hoc si reddis quidquid non dederis, non offendis. VIRTUTI
Abbreviated transcription (Latin):
et uotum impleatur. Di uichil ẽ aliud
qd ꝓ ista reddatur. salus non ẽ. his qui
hanc uouerunt. ⁊ amissam iã redde ñ
possunt. Nunqͥd gͥ pontẽ miscđiȩ pre¬
cidere audebimus eiusmodi: Dicat hoc
qui audet: ego nec p̃fumo nec uolo.
Uideat qui hoc dicere uoluerit ne forte
sibi ipsi ꝑicłm statuat. Ergo aliud ẽ. qđ
reddere possis ꝓ uirginitate tua si eã ꝑdi¬
disti. Qd aluio: Red de penitentiã
tuã. redde ꝯtritionẽ tuã. redde humili¬
tatẽ tua. Pro uirginitate carnis. redde
humilitatẽ cordis. Pro carne fracta.
frange cor. Humilitatẽ ꝑ se debiusti
etiã si uirginitatẽ habueras. Ꝙ tam̃ si
uirginitatẽ reddere ñ potes. redde ꝓ
illa humilitatẽ. ⁊ satisfaciet tam ꝓ se
qͣm ꝓ illa. Uide qͣnta ẽ. uirtus humili¬
tatis. Socia ẽ. uirginitatis humilitas
⁊ socia humilitatis uirginitatis. ⁊ ñ potest.
si ab est. humilitas satisfacere dõ uirgini¬
etiã si istam non offeras. Nunqͥd sic
dico de anima tua. ꝑte animã tuã

Expanded text:
 votum impleatur? Si nihil est aliud quod pro ista reddatur, salus non est iis qui hanc voverunt, et amissam jam reddere non possunt. Nunquid igitur pontem misericordiae praescindere audebimus ejusmodi? Dicat hoc qui audet. Ego nec praesumo nec volo. Videat qui hoc dicere voluerit ne forte sibi ipsi periculum struat; ergo aliud est quod reddere possis pro virginitate tua si eam perdidisti. Quid aliud? Redde poenitentiam tuam? redde contritionem tuam; redde humilitatem tuam. Pro virginitate carnis redde humilitatem cordis; pro carne fracta frange cor; humilitatem per se debuisti etiamsi virginitatem habueras; et tamen si virginitatem reddere non potes, redde pro illa humilitatem, et satisfaciet tam pro se quam pro illa. Vide quanta est virtus humilitatis. Socia est virginitas humilitatis, et socia humilitas virginitatis, et non potest, si abest humilitas, satisfacere Deo virginietiam si istam non offeras, nunquid sic dico de anima tua? Perde animam tuam
Abbreviated transcription (Latin):
lia sursũ collu̾t᷑. & fiunt qͣsi supͣ
id qͦd farta sunt Sic de una massa
corruptibilis nat᷑e. ⁊ sua mutabili¬
tate defluentis uniu̾sa gñis huma¬
ni ꝓpago tͣhit᷑. s aliis deorsu̾ ĩ ea
qͣnati st̃ corruptione iuste relictis.
alii sursũ dono gr̃e ad sortẽ celestis
patriȩ eleuant᷑.

Expanded text:
lia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae ele
Abbreviated transcription (Latin):
si qͣ mulier seruo nupserit liberũ
eũ existimans. aut liber ancillã duxe¬
rit lib̾ans putans. postea uͥ fraus dete¬
cta fuerit ꝯuigiũ dissolui debeat. Ꝙ
st̃ qui hc̃ dolũ alit̃ qͣm suꝑiorẽ uidican¬
dũ putant. Nam qr hic ñ in ꝑsona
s in qualitate ꝑsone solũ erratur. ic¬
circo sc̃itatẽ matrimonii p̃iudicare
debere censent. Sed fortassis hocmag̾
ueritati ⁊ paci in qͣ nos uocauit t̾s con¬
ueniat. ut uͥ alterus ignorantia culpa¬
bilis ñ eẽ ostendit᷑. alteriꝰ dolus ad lesio¬
nem innocentis in eo qd̾ fraude usur¬
pauit stare non ꝑmutatur.

Expanded text:
si qua mulier servo nupserit liberum eum existimans, aut liber ancillam duxerit liberam putans, postea, ubi fraus detecta fuerit, conjugium dissolvi debeat. Et sunt qui hunc dolum aliter quam superiorem judicandum putant. Nam quia hic non in persona, sed in qualitate personae solum erratur, idcirco sanctitatem matrimonii praejudicare debere censent. Sed fortassis hoc magis veritati et paci in qua nos vocavit Deus conveniat, ut ubi alterius ignorantia culpabilis non esse ostenditur, alterius dolus ad laesionem innocentis in eo quod fraude usurpavit, stare non permittatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uidicii: Et sicut aliud sentitis. uel
sapitis de hoc qđ dicimus & hoc nori¬
est ex uobis : sed ds̃ illud uobis mani¬
festabit: Beatus beda loquens quodã
loco dedictis apłi ubi Ait. Unusqͥsq
in suo sensu abund&: Et si quid aliud
sapitis. & hoc uob̾ ds̃ reuelabit
Quid gͦꝰ Si hereticus est. deb& in suo
sensuꝰ abundare. u Minime : Non
de heretico loquit᷑. s dexp̃iano : un¬
quisq inquit fidelis in suo sensu a
studeatꝰs. Abundare uirtutib & si
aliud sapit qđ contra fidem sit:
ppt bona oꝑa quae hab& reuelabit
illi ds̃ ut illud corrigat: sicut fecit
eypriano cartaginensi ep̃o. qui unã
mersione tantum modo dabat bap¬
titaturis. ignoranter illud agens:
Ded quia bonis oꝑibus inseruieb̾at.

Expanded text:
judicii. Et si quid aliter sentitis, vel sapitis de hoc quod diximus, et hoc non ex vobis, sed Deus illud manifestabit. Beatus Beda loquens quodam loco ex dictis Apostoli ait: Unusquisque in suo sensu abundet et si aliud quid sapitis, et hoc vobis Deus revelabit. Quid ergo: Si haereticus est debet in suo sensu abundare? Minime. Non de haeretico loquor, sed de Christiano. Unusquisque, inquit, fidelis in suo sensu abstudeatque abundare virtutibus: et si quid aliud sapit quod contra fidem fit, propter bona opera quae habet, revelabit illi Deus, ut illud corrigat, sicut fecit Cypriano Carthaginensi episcopo, qui unam mersionem tantummodo dabat baptizandis, ignoranter hoc agens. Sed quia bonis operibus inserviebat,
Abbreviated transcription (Latin):
subaudis dequibus potero gloria¬
ri: Uisiones acreuelationes dicit
quodunũ ẽ: quas ei ostendit das
Nunc insequeditib dicturuse. quo
sit eleuatus ut ꝑ hoc possim ititel¬
ligere. quanta & qualia ostensa & dic¬
ta sunt : ne sicut pseudo a postolis alusq
in credulis uidebatur. minor c&eris
a postolis in gr̃a crederetur quã uis no¬
uissimussit᷑ uocatus: & dnm p̃sentẽ
in carne non uiderit
Scio hominẽ

Expanded text:
subaudis de quibus potero gloriari. Visiones et revelationes Domini dicit, quod unum est, quas ei ostendit Dominus. Nunc in sequentibus dicturus est quo sit elevatus, ut per hoc possimus intelligere quanta et qualia ei ostensa et dicta sunt: ne sicut pseudoapostolis aliisque incredulis videbatur, minor caeteris apostolis in gratia crederetur, quamvis novissimus sit vocatus, et Dominum praesentem in carne non viderit. Scio homine
Abbreviated transcription (Latin):
cis: sunt qui penetrac
omos & captiuas lucunt
niliercults honeratis
peccatis Preuidit
spũ scõ repletus apłs manicheos
herticos futuros & alios: & loqͥt᷑
defuturo quasi dep̃sentis Mani¬
chei eñ ingrediebantur in dlomos
milierũ. & decipiebant eas: & hoc
maixime apud ꝑsidẽ: Inde dicit
apssi: Erunt inquiens quidam
mulierculas captiuas. asensu
feete fidĩ ad prauũ sensum:
honeratas peccatis:

Expanded text:
sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis. Praevidit sancto repletus Apostolus Manichaeos haereticos futuros et alios, et loquitur de futuro quasi de praesenti. Manichaei enim ingrediebantur in domos mulierum et decipiebant eas, et hoc maxime apud Persidem. Inde dicit Apostolus: Erunt, inquiens, quidam mulierculas captivas a sensu rectae fidei ad pravum sensum oneratas peccatis.
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ ꝑfidẽ: a tuero ꝑ arenã maris
rȩꝓbi accipiuntur. ex iudaico
popło filii abrahȩ ꝑcarnẽ. qui
terrena semꝑq rentes pondere
peccatorũ grauantur: & si homi¬
nib stellae cęli siue arena maris
uel etiam illi qui de signatis unt.
ꝑ hoc inmunerabiles sunt: dõ aũt
cui omia patent numerabiles
existunt Iuxta fidem id ÷ cũ fide
defuncti sunt om̃s isti : Non acceptis
reꝓmnissionib sed alonge etis aspi¬
cientes & salutantes & confidentes
quici ꝑegrini & hospites sunt
super terram: qui enim
haet dicunit.
qui a peregrinisunt suꝑ terrã :
significant᷑ sepatriam in quirere:
terrae meminissent dequa
exierunt: adhuc uellentreuerti:
habebant utiq tẽpus reuertendi.
N unc autem nolunt
nolunt
reuerti ad eam dequa exierunt
sed morantur in aliena quasiꝑ egrini.
meliorẽ appetunt id est cȩlestem.
duo quȩdã hic dignũ est quȩrere.
Cũ eni supra dixiss&. translatus est

Expanded text:
Abrahae per fidem. At vero per arenam maris Abrahae per fidem. At vero per arenam maris reprobi accipiuntur ex Judaico populo filii Abterrena semper quaerentes, pondere peccatorum gravantur. Et si hominibus stellae coeli, sive arena maris vel etiam illi qui designati sunt per hoc, innumerabiles sunt, Deo autem cui omnia patent numerabiles existunt. Juxta fidem, id est cum fide, defuncti sunt omnes isti, non acceptis repromissionibus: sed a longe eas aspicientes, salutantes, et confitentes quia peregrini et hospites sunt super terram. Qui enim haec dicunt, quia peregrini sunt super terram, significant se patriam inquirere. terrae meminissent de qua exierant, ad hoc ut vellent reverti, habebant utique tempus revertendi: nunc autem, quia nolunt reverti ad eam de qua exierunt, sed morantur in aliena quasi peregrini, meliorem appetunt, id est cDuo quaedam est hic dignum quaerere. Cum enim supra dixisset, translatus est
Abbreviated transcription (Latin):
solitudinẽ mulierĩ. Factũq est ut
fidĩ soliditate uteri insolida con¬
fortarentur. & omĩapossibilia
fierent credenti. Propter qđ & ab uno
ortisunt . & hoc emortuo. tãquam
sidera caeli inmulti cudinẽ: & sicut
arena quȩ est adora maris in nu¬
merabiles. Propterhoc inquit quia
uidelic& &sarra: ab uno corpore
abrahae &sa rae ortisunt innu¬
merabiles popłi: his uerbis uoluit
ostendere. quia non solũ genuit
sarra uerũ etiã & plures quã aliqua fe¬
cundarũ mulierũ: unũ aũt corpus dicit
habere illos duos ꝓpterhoc qđ inge¬
nesi dicitur. quia erunt duo incarne
unai addidit quoq ad huc: & hoc in¬
quiens corpore mortuo natisunt:
non uita mortuo. sed semine. Senex
enĩhomo semen quidẽ taitum
fundere pocest. sed tame soliditate
seminis caret. uefilios ꝓcrecre
possit: nisi forte adolescentulem,
ut alii fuerunt. Si cut sidera celi
inquit uelarena maris: hyꝑbolicos¬
dictũ est ꝓsidera aũtcaeli bom in¬
telligen sunt exutroq popło. filii

Expanded text:
soliditatem mulieri, factumque est, ut fidei soliditate uteri insolida confortarentur, et omnia possibilia fierent credenti. Propter quod et ab uno orti sunt, et hoc emortuo, tanquam sidera coeli in multitudinem, et sicut arena quae est ad oram maris, innumerabilis. Propter hoc, inquit, quia videlicet, et Sara, ab uno corpore Abrahae et Sarae orti sunt innumerabiles populi. His verbis voluit ostendere quia non solum genuit Sara, verum etiam et plures quacundarum mulierum. Unum autem corpus dicit habere illos duos, propter hoc quod in Genesi dicitur, quia erunt duo in carne una . Addidit quoque adhuc, et hoc, inquiens, corpore emortuo nati sunt non vita mortua, sed semine. Senex enim homo semen quidem jam fundere potest: sed tamen soliditate seminis caret, ut filios procreare possit, nisi forte de adolescentula, ut alii fuerunt. Sicut sidera, inquit, coeli vel arena maris. Hydictum est. Per sidera autem coeli, boni intelligendi sunt ex utroque populo filii
Abbreviated transcription (Latin):
Grãs enĩ: agit deo. iudelic& quia
om̃a credit eẽ munda. & om̃alic& eiedere:
D ño enĩ manducat: qui deꝑceptis ab eo bene¬
fide: domino ñ manducathoc ÷ ad nõ
abstinet. quia ꝓamore omĩpis dĩ absti¬
nens ÷ acibis: aquibus ipse p̃cepit abstinen¬
dum eẽ : ł tgr̃as agit dõ ꝓeo quod dedit illi
uirtutem abstinentiue. & noticiã ꝑlegẽ:
a quib abstinere deberet :Notandũ autẽ:
abutroq gratiurũ uctionẽ referri omp̃i
dõ Gentilis enim grãs refertilli proliber¬
tute uescendi oma n ludeus uero ꝓfruccu
abstinentiue licet in hac parte qua ubstint
minus ꝑfectus sit :b
lemo enã nr̃m sib

Expanded text:
Gratias enim agit Deo, videlicet, quia omnia credit esse munda, et omnia licet ei edere. Domino enim manducat, qui de perceptis ab eo benefide, Domino non manducat: hoc est, Dominus abstinet, quia pro amore omnipotentis Dei, abstinens est a cibis, a quibus ipse praecepit abstinendum esse, et gratias agit Deo, pro eo quod dedit illi virtutem abstinentiae, et notitiam per legem a quibus abstinere deberet. Notandum autem ab utroque gratiarum actionem referri omnipotenti Deo: Gentilis enim gratias refert illi pro libertate vescendi omnia; Judaeus vero pro fructu abstinentiae, licet in hac parte qua abstinet minus perfectus sit. Nemo enim nostrum sib
Abbreviated transcription (Latin):
correptus ad nõ. abundauit altiori sen¬
su: ter illos mergendo: Non estergo
deheretico intelligendum. aut de praua
doctrina: ut unusquisq mugis ac magis
abundet inerroresuo Qui sapit
diem. id ÷ qui eligit ꝑ omne tempus ubs¬
tinendum: domino sapit id ÷ dño con¬
sentit. quia placet illi eius abstinentia
A LITER ÷ Quisapit diem. id÷ qui uidicat pec¬
catorem ꝑpenitentiã posse saluari. nec despe¬
rat desalute illius: dño supit. id ÷ dño con¬
cordut in hac parte : qui petcutores non
statim punit utpeccant. sed expectut
adpenitentiam  łrgo qui non iudicat
et dampnat peccutorẽ. sed credit illum
omi die posse uenire adueniã ꝑ dnĩ mise¬
ricordiam: dñosapit. quia cũ dñ o concor¬
dat: quidixit: Inquacumq diepeccator
conuersus fuerit ad me: saluabitur : Dum
ergo petcatorẽ nondesꝑat: cũ dño sapit.
qui peccatorẽ expectut. & dũ quihodie uide¬
tur iustus. fieri possẽ non desperat:

Expanded text:
correptus a Domino, abundavit altiori sencorreptus a Domino, abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Non est ergo de haeretico intelligendum, aut de prava doctrina, ut unusquisque magis ac magis abundet in errore suo. Qui sapit diem, id est, qui eligit per omne tempus abstinendum, Domino sapit, id est Domino consentit, quia placet illi ejus abstinentia. Aliter: Qui sapit diem, id est, qui judicat peccatorem per poenitentiam posse salvari, nec desperat de salute illius, Domino sapit, id est, Domino concordat in hac parte, qui peccatores non statim punit ut peccant, sed exspectat ad poenitentiam. Ergo qui non judicat et damnat peccatorem, sed credit illum omni die posse venire ad veniam per Domini misericordiam, Domino sapit, quia cum Domino non concordat qui dixit: In quacunque die peccator conversus fuerit ad me, salvabitur . Dum ergo peccator non desperat, cum Domino sapit, qui peccatorem exspectat, et eum qui hodie videtur injustus, fieri posse justum non desperat,
Abbreviated transcription (Latin):
potest illum qui hodie malus ÷: crasface¬
rebonum: unusquisq in suo sensu¬
habundet. Non indicatiuo modoha¬
bundat: sedimperatiuo ubundet: Et est
sensus ꝯScđm quod unicuique homini con¬
cessum ÷ intelligere: abundet insuo uidi¬
cio. id ÷ qui intelligit ucarne abstinen¬
dum. abstineat. & qui non intelligit
id ÷ qui non uult abstinere. aut non po¬
test: comedat ÷ A LITER n Vnusqͥsq
in suo sensu abund&: Qui magna in¬
telligit et sublimia: obseruet illa &
abund& bonis operibus : Etqui subli¬
mia diuinorũ sacramentorum archa¬
na capere non ualet: et qua eueracit̾
credit et intelligit. humiliter et deuote
dño seruiendo adimpleat: ab undando
bonis operib : Insuo sensu ab undat᷑cipͥ¬
anus: quando semel mergebat inbaptis¬
mate paruulos : Quia quod intelligebat
studiose: implebat bonis oꝑibus ab undan¬
do : Licet in hoc facto: nescius delinquer& . n¬
Sedquia bonis oꝑibus babundabut: postea

Expanded text:
potest eum qui hodie fecit malum, cras facepotest eum qui hodie fecit malum, cras facere bonum. Unusquisque in suo sensabundet. Non dicit indicativo modo abundat, sed imperativo abundet. Et est sensus: Secundum quod unicuique homini concessum est intelligere, abundet in suo judicio, id est, qui intelligit a carne abstinendum, abstineat: et qui non intelligit, id est, qui non vult abstinere, aut non potest, comedat. Aliter: Unusquisque in suo sensu abundet. Qui: magna intelligit et sublimis, observet illa, et abundet bonis operibus; et qui sublimia divinorum sacramentorum arcana capere non valet, ea quae veraciter credit et intelligit, humiliter et devote Domino serviendo, adimpleat abundando bonis operibus. In suo sensu abundabat Cyprianus, quando semel mergebat in baptismate parvulos; quia quod intelligebat, studiose adimplebat, bonis operibus abundando, licet in hoc facto nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum intelligit : Non inme¬
rito sacra scriptura ꝑ diem intelligit᷑.:
quia sicut ignorantia ÷ cęcitas. ittĩcog¬
nitio scuẽ trinitatis que inueteri et no¬
uo testam̃to continetur: lux & illu¬
minatio cordis ÷ ꝯ Tercio modo diem
interdiem iudicut: qui tantũ dep̃sen¬
tiexamin at et diuidacat : uerbi gr̃a ⁊
iaet quis hominẽ benefacientẽ uł ma¬
.e.quẽ uidet bonis oꝑib intentum. ui¬
diciteum propter iusticiã p̃sentẽ bonũ.n
quem uidet malis oꝑib deditum: iu¬
dicat eum propter iusticiã suã malũ : Si autẽ
ille qui hodiebonus ÷ tras malũ fecerit. iu¬
dicut illum malũ eẽ quẽ antea lauduue¬
rat i Etsi ille qui hodie malus ÷ declinaue¬
rit apeccatis. et puram̃te dõseruire cȩꝑit:
udicat eũ iustum Iste talis. diem int̾ diẽ
iudicat: quia scđm uarietatẽ temporis
et mutationẽ uitȩ. mutut iudiciũ suue
turo: quia om̃a sunt ei presentiu. et ipse

Expanded text:
Testamentum intelligit. Non immeTestamentum intelligit. Non immerito ergo sacra Scriptura per diem intelligitur, quia sicut ignorantia est caecitas, ita cognitio sanctae Trinitatis quae in Veteri et Novo Testamento continetur, lux et illuminatio cordis est. Tertio modo diem inter diem judicat, qui tantum de praesenti examinat et dijudicat, verbi gratia: Videt quis hominem bene facientem vel male. Quem cernit honis operibus intentum, judicat eum propter justitiam praesentem bonum, et quem videt malis operibus deditum, judicat eum propter injustitiam suam malum. Si autem ille qui hodie bonus est, cras malum fecerit, judicat illum malum esse quem antea laudaverat, et si ille qui hodie malus est, declinaverit a malis et pura mente Deo servire coeperit, judicat eum justum; iste talis diem inter diem judicat, quia secundum varietatem temporis et mutationem vitae, mutat judicium suae turo: quia omnia sunt ei praesentia, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
transiit ad gr̃am euangelii. nus
co medit curnem suillã : neque
auguillinam aut naup̃dam. abstinet ad¬
Iuc quasi a carne in munda: adhuc nouel¬
porum ꝑfectius eruditur. dudicit quod
hibil sit inmundũ. quod afidelibus cũ
qrarum actione sumitur: eccestatuit᷑
ddo et adnosuo cui cetidit putans aliqͥd
inmundũ: Ecce infide firmatur ÷¬
ã alius uidicat diem. inter diemii
lle iudicat id ÷ discernit. & differentiã
facit interdiem & diem. qui alternis
dieb a carne & uino abstinet. alter¬
nis non abstinet ⁊ Uerbi gr̃a: Sunt
ta feria: acarne & uino abstinent .n¬
ercia. quinta. et septima comedunt
cairnem: et uino indulgent : Aliu
iudicaid ÷ discernit. & eligit omnem
diem in abstinentia carnis et uini: siõ
heremitue ficerunt. & multimonachoꝵ
Abiser ⁊ Diem interdiẽ iudicat: qui
quasdam sententius ueteris ac nouites¬
tamenti intelligit. quasdã uero pe¬
netrare non ualet : Omẽm autẽ uidi
catdiem : qui ex integro uetus et nouũ

Expanded text:
sit ad gratiam Evangelii, nunquam comedit carnem suillam, aut anguillam, neque naupraedam, abstinet adhuc quasi a carne immunda, adhuc novelporum perfectius eruditur, dum discit quod nihil sit immundum, quod a fidelibus cum gratiarum actione sumitur, ecce statuitur a Deo et Domino suo cui cecidit putans aliquid immundum, ecce in fide firmatur. Nam alius judicat diem inter diem. Ille judicat, id est discernit, et differentiam facit inter diem et diem, qui alternis diebus a carne vel vino abstinet, alternis non abstinet, verbi gratia: Sunt ta feria, a carne et vino abstinent: tertia, quinta, et septima comedunt carnem, et vino indigent; alius judicat. Id est, decernit et eligit omnem diem, in abstinentia carnis vel vini, sicut eremitae, et multi monachorum. Aliter: Diem inter diem judicat, qui quasdam sententias Veteris et Novi Testamenti intelligit, quasdam penetrare non valet. Omnem autem diem judicat, qui ex integro Vetus et Novum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃: melius ÷ ut referamꝰ haet uerba
ad generalẽ resurrectionẽ. quando erit
gloriosa : qr fulgebit sicut sol in regno
patrissui: Et erit sine macula peccati.
& sine ruga duplicitatis: quia incorrup¬
cibiliserit in corpore . & in cõmutabilis
manima: Perhoc &ĩã qđ dic̃ sine macu¬
la & sine ruga: ostendit eccłiam uesti¬

Expanded text:
propter melius est ut referamus haec verba ad generalem resurrectionem, quando erit gloriosa, quia fulgebit sicut sol in regno Patris sui, et erit sine macula peccati, et sine ruga duplicitatis: quia incorruptibilis erit in corpore, et incommutabilis in anima. Per hoc etiam quod dicit sine macula et ruga, ostendit etiam E
Abbreviated transcription (Latin):
hidxp̃m id: om̃s uirtutes quas scitis
sutas. Appellatus: agnꝰ. & leo. & uita¬
Us Induite uos iusticiã. ueritatẽ. pa¬
qosciã. caritatẽ. casticatẽ. mans uetu¬
one ł stote agnus: id ÷ mites: Leo :.i.¬
res infide. in bono oꝑe. & contra dia¬
hai Estote & iutulus: mortificantes
us m& ipsos cũ uicis & concupiscencus.
ut possicis stare aduersus insidics dia¬
boli: Multis modis insidiatur nobis di¬
abolus : Deniq insidiatur nobis ꝑ malas
suggestiones. insidiat᷑ ꝑ uicia carnis nr̃e
&incentiua malarũ delectationũ.
insidiatur ꝑ ministros suos: ꝑ hereticos
Sed contra hos om̃s debemꝰ nos iuriliter
pugnare: ne possimus superareͥ: Poterat
aliquis dicere: O paule. quare p̃cipis¬
nos omnẽ armaturã dĩ induere. e Adhȩc
ille subiunxit: Quia ͤ nobi sinquiens colluc¬
aato aduersus carnẽ & sanguinẽ.
sedaduersus principes & potestates:¬

Expanded text:
id est, omnes virtutes quas scitis suetus. Appellatur agnus et leo et vituus: induit vos justitiam, veritatem, patientiam, charitatem, castitatem, mansuetudinem: estote agnus, id est mites: leo, fortes in fide et bono opere contra diabolum: estote et vitulus, mortificantes vosmetipsos cum vitiis et concupiscentiis, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Multis modis insidiatur nobis diabolus. Denique insidiatur nobis per malas suggestiones, insidiatur per vitia carnis nostrae et incentiva malarum delectaInsidiatur per ministros suos ut per haereticos Sed contra hos omnes debemus nos viriliter pugnare, ut possimus superare. Poterat aliquis dicere: O Paule, quare praecipis omnem armaturam Dei induere? Ad haec ille subjungit: « Quia non est nobis, » inquiens, « colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates
Abbreviated transcription (Latin):
Exlibro quoq. ez ethielis: ubidr̃ ad pͥn¬
cipẽ tyri: Tu signaculũ similitudi¬
nis in paradiso dĩ fiusti: & cetera
queibi dnr̃ de hoc: & de principib
ass riorum. &:dumeorũ: Nã princi¬
pes ibi: demones intelliguntur. illis
gentib p̃positi: Sicut enim unꝰ quisq
fidelium hab& sibibonũ angłm
delegatũ ad custodicĩ sui: ita & pa¬
gani habent malos angłos. qui eis
principantur ꝑ missione dĩ: Et sic̃
micłla El p̃positus ÷ genti uideoꝵ¬
om̃ib his. nisi michafl princeps
ur̃: ita habent & gentes in infide¬
litate manentes. malos principes:
Dicamus & altius: Apłs repletus grã

Expanded text:
m . » Ex libro quoque Ezechielis, ubi dicitur ad prinm . » Ex libro quoque Ezechielis, ubi dicitur ad principem Tyri: « Tu signaculum similitudinis in paradiso Dei fuisti , » et caetera quae ibi dicuntur de hoc et de principibus Assyriorum, Idumaeorum. Nam per principes illi daemones intelliguntur illis gentibus praepositi. Sicut enim unusquisque fidelium habet bonum angelum delegatum ad custodiam sui, ita et pagani habent malos angelos, qui eis principantur permissione Dei. Et sicut Michael praepositius est genti Judaeojutor, nisi Michael princeps noster , » ita habent et gentes in infidelitate manentes malos principes. Dicamus altius: Apostolus, repletus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
potest exlibro uidit: quonarrante
discimus. quia oloferne principe
miliciae in terempto: multitu¬
do exercituũ infugam uersa. & a
iud̾eis facillime ÷ superata: Sedque¬
rendumest: quomodo pugnare pos¬
sumꝰ contra demones qui sp̃s suN:
Nã om̃ib pat&. contra sp̃m armis
materialibus ñ posse pugnare:
mantur. uirtutes uidelic& supra
memoratae. & decertemꝰ eo modo
quo legimus iacob luctatũ esse
cum angło. orando. ieuinando. uigilan¬
do. ceterisq bonis oꝑibus insistendo:
ut sic̃ ille meruit ab angło scõ bene¬
dici. cũ quo luctabatur orando: ita &
mones & malignos sp̃s. principes ac po¬
testates & rectores tenebrarũ harum
appellar&. id ÷ hominũ infidelium
ignorantiũ. & peccatorũ: dequorum
numero fuerant illi quondã. quibus
dicebat: Fuistis aliquando tenebrae
id ÷ in fideles: dm̃ ignorantes & petca¬
tores: Ad qđ dicendũ: qui a ex libro
damhelis illud accepit ubi legitur.

Expanded text:
potest ex libro Judith, quo narrante, potest ex libro Judith, quo narrante, dicimus quia Holoferne principe militiae interempto, multitudo exercituum in fugam versa est, et a Judaeis facillime est superata . Sed quaerendum est quomodo pugnare possumus contra daemones, qui spiritus sunt? Nonne omnibus patet contra spiritum armis materialibus non posse pugnare, mantur, virtutes videlicet supra memoratae, et detractemus eo modo, quomodo legimus Jacob luctatum esse cum angelo orando, jejunando, vigilando, caeterisque bonis operibus insistendo, ut sicut meruit ab angelo sancto benedici cum quo luctabatur orando , ita emones et malignos spiritus, principes et potestates et rectores tenebrarum harum appellaret, id est hominum infidelium, Deum ignorantium et peccatorum, de quorum ministerio fuerant illi quondam, quibus dicebat: « Fuistis aliquando tenebrae , » id est, infideles Deum ignorantes et peccatores. Ad quod dicendum, quod ex libro Danielis illud accepit, ubi legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
incelestibus: Carnẽ & sanguinẽ appel¬
lat isto in loco apłs homines qͥ constaNi
excarne & sanguine: a quib plerumq
suadente diabolo in pugnamur. & clicit:
quia ñ ÷ nobis colluctatio . id ÷ pugna
aduersus illos solum modo: sedaduersus¬
demones qui principantur malis homini¬
bus. & potestatẽ exercendo suꝑ illos re¬
gunt illos pocius admalũ: quã adbonũ.
ipsi s appellantur demonia subaudis
morantur in hoc aere: Caelũ deniq
appellatur inscripturis sacris unde
ita plenus ÷ demonib & malignis
spiritibus: sicut radius solis minu¬
tissimis pul uiculis: Contra hos gͦ
homines constantes excarne & sangui¬
ne: quia quiequid contra nos mali
machinanturh omines. ab illis eis¬
suggeritur: Et si superauerimus illos
qui sunt principes maliciȩ & quorũ
instinctu uicia carnis nr̃ae contra
nos seuiunt: tunc facile superare
poterimus om̃s ministros illius:
Uerbi grã: Sicut suꝑato principe.
exercitus facile fugatur. qđ ꝓbari

Expanded text:
etc. Carnem et sanguinem appellat Apostolus isto loco omnes homines, qui constant ex carne et sanguine, a quibus plerumque, suadente diabolo, impugnamur: et dicit, quia non est nobis colluctatio, id est pugna, adversus illos solummodo, sed adversusaemones, qui principantur malis hominibus, et potestatem exercendo super illos, regunt illos potius ad malum quam ad bonum. Ipsique appellantur spiritalia, subaudis morantur in hoc aere . Coelum denique appellatur aer in Scripturis sacris. Unde ita plenus est daemonibus et malignis spiritibus, sicuti radius solis minutissimis atomis. Contra hos ergo homines constantes ex carne et sanguine, quia quidquid mali contra nos homines machinantur, ab illis suggeritur. Et si superaverimus illos qui sunt principes malitiae, et quorum instinctu vitia carnis nostrae contra nos saeviunt, tunc facile superare poterimus omnes ministros illius, verbi gratia, sicut superato principe, exercitus facile fugatur. Quod probari
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc duplicit̾ potest
intelligi Et est sensus: Sic̃ carnẽ su¬
am nemo odio hab&. sic &iã suam
re : quae ÷ exuri corpore sumpta:
Nemo inquit carnẽ suã odio habuit:
id est nemo uxorẽ suam hodio habere
debet sed debet illam lutrire & fouere.
fouet & nutrit aecłiam: Menbra sumus:
corporis eius Sicut generaliter om̃is
aecłia corpus est. xp̃i: ita singuli electorũ
menbrasunt corporis eius .i. inenbra
aecłicie: Non illius corporis menbra
sumus. quod ipse assumpsit inutero
uirginali: sed menbra aecdiȩ. quae ÷
corpus eius Alius ÷ eñĩ in aecłia oculus.
sicut quilib& p̃dicator: alius auris
utbonus auditor: alius manus: qui ÷
elemosinarius Alius pes: quicuram
infirmorum & mortuorum gerit
nos sumus. Duplici intelligentia
& ep̃i: Et sunt in firmi quidesignantur

Expanded text:
 potest intelligi, ut sit sensus: Sicut carnem suam odio nemo habet, sic etiam suam re, quae est ex viri corpore sumpta. Nemo enim carnem suam odio habuit, id est nemo uxorem suam odio debet habere: sed debet illam nutrire et fovere, et nutrit Ecclesiam. Membra enim sumus corporis ejus. Sicut generaliter omnis Ecclesia corpus est Christi, ita singuli electorum membra sunt corporis ejus, id est membra Ecclesiae. Non illius corporis membra sumus quod ipse assumpsit in utero virginali, sed membra Ecclesiae quae est corpus ejus. Alius est enim in Ecclesia oculus, sicut quilibet praedicator: alius auris, ut bonus auditor: alius manus, qui est eleemosynator: alius pes, qui curam infirmorum et mortuorum gerit: sumus nos. Duplici intelligentiai et praelati; et sunt infirmi, qui designantur
Abbreviated transcription (Latin):
Decetero frẽs. confortamini indno
& inpotencia uirtutiseius:
Post specialia p̃cepta quib admonut
apł̃s uiros & mulieres: patres &filio.
dominos & seruos: subiunxit ista gene¬
ralia. non solũ ad ephesios quib nit¬
tebat hanc aepłam: sed adomẽm
sexũ. & ad om̃em conditionẽ &dẽ.
Decetero id ÷ deinceps s ꝓptir lla
mini in dnõ. infide illius & in pocen¬
cia uirtutis eius: Nolite confidere in
urã fortitudine. neq in meritis unis¬
neq. inpotencia principũ huius
scł̃i : sed in dnõ & inpotencia uirtu¬
tis eius confortamini: Induite a
tura dei : ut possitis stare aduer¬
sus insidias diaboli:
In hoc nomine qđ ÷ armatura: com¬
p̃henduntur omĩa uasa bellica
Lorica uidelic&. galea. scucui lane
tela. ceteraq instrum̃ta armoril
Spiritaliter aut̃ quid debemꝰ intelli

Expanded text:
de caetero confortamini in Domino et in potentia virtutis ejus. Post specialia praecepta quibus admonuit Apostolus viros et mulieres, patres et filios, dominos et servos, subjunxit illis ista generalia non solum ad Ephesios, quibus mittebat hanc Epistolam, sed ad omnem sexum et ad omnem conditionem et dixit: De caetero, id est deinceps, et praeter illa mini in Domino, et in fide illius, et in potentia virtutis ejus. Nolite confidere in vestra fortitudineneque in potentia principum hujus saeculi, sed in Domino et in potentia virtutis ejus confortamini. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. In hoc nomine quod est armatura comprehenduntur omnia vasa bellica, lorica videlicet, galea, scutum, lancea, tela, caeteraque instrumenta armorum; spiritaliter autem quod debemus intel
Abbreviated transcription (Latin):
e: Lumbos succingimnis
cũ luxuriam refrenamus: State inquo
aluxuria ubi maxime iug&: & hoc
in ueritate facite ñ inm̃dacio neq pes
lnypocrisin: neq ut laud ẽ homini¬

Expanded text:
 Lumbos siccingimus, cum luxuriam, refrenamus. State, inquia luxuria ubi maxime viget, et hoc in veritate facite, non in mendacio neque per hypocrisim, nec ut laudem human
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłiae reli quit deum patrẽ ꝑ hoc
qđ non informa diuinitatis qua equa¬
lis est patri apparuit. sed sem& ipsũ
exinaniuit & ad hesit uxorisuȩ: scẽ scilic&
aeccłiae. ꝑ dilectionẽ & ꝑ carnemquã

Expanded text:
 reliquit Deum Patrem, per hoc quod non in forma divinitatis, quae aequalis est Patri, apparuit, sed semetipsum exinanivit, et adhaesit uxori suae sanctae Ecclesiae dilectione, et carne quam
Abbreviated transcription (Latin):
designant᷑: ꝑ carnẽ: qui indigent sustenta¬
ri a fortibus. sicuti caro ab ossibus: Qui
fortes & infirmi sicuti menbra eiꝰ dñr:
ita &iam recte ossa & caro illius appel¬
lantur: Propter hoc : id ÷ ꝓpt̃ hanc
dilectionẽ. quã deb& habere uir cũ uxo¬
re: relinqua homo patrẽ & matrẽ suã.
& adherebit uxori suae: &er̃ duo incar¬
ne una: Quantũ ad litterã ꝑtin&:
ita fit: Relinquit homo patrẽ & matrẽ.
& coniungit se sue uxori & sudi duom
carne una. to ÷ deuna carne : ł &ĩc̃¬

Expanded text:
designantur per carnem, qui indigent sustentari a fortibus, sicut caro ab ossibus. Qui fortes et infirmi sicuti membra ejus dicuntur, ita etiam recte ossa et caro illius appellantur. Propter hoc, id est, propter hanc dilectionem quam debet habere vir cum uxore, relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Quantum ad litteram pertinet, ita fit: Relinquit homo patrem et matrem et conjungit se suae uxori, et sunt duo in carne una, id est de una carne.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua tinctione: & sol& e̾ẽ rugatũ. plica¬
cũ. & duplicatũ ꝑ loca: Ad ÷ aliico uesti¬
m̃tũ qđ neq maculã neq rugã hab&:
ut ÷ linteũ bene extensũ: P ostresur¬
rectionẽ si quidẽ erit aeccłia sine ma¬
.cula & ruga: quia erit sine peccato.
& extensa in cõtemplatione omĩpo¬
tentis dĩ. sic̃ linteũ:
Nemoaut̃ carnẽ¬

Expanded text:
icatum et duplicatum per loca. Est et aliud vestimentum, quod neque maculam neque rugam habet, ut est linteum bene extensum. Post resurrectionem siquidem Ecclesia sine macula est et ruga, quia erit sine peccato, et extensa in contemplatione omnipotentis Dei sicut linteum. Nemo carne
Abbreviated transcription (Latin):
meorũ atq. philistinorũ. significabar
demones qui principantur paganis
& hereticis: qui aeccłiam dĩ sẽꝑ inpu¬
nant: Proptere¬
nobis colluctatio aduersus principes¬

Expanded text:
maeorum, et Philisthinorum, significabant daemones, qui principantur paganis et haereticis, qui Ecclesiam Dei semper impugnant. Propterenobis colluctatio adversus carne