comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctione salutis ȩt̃nȩ. cũ tͣdet᷑ regnũ dõ & patri: ut in illa ꝑspicua
contẽ platione incõmutabilis ueritatis. nullis mysteriis corpo¬
da. s tantũ donec ueniat. qr postea nullis mysteriis egebimus:
c̃stat illud transitoriũ ẽẽ signũ & tẽporale. qͦ tantũ egemꝰ nc̃ dũ
uidemꝰ ꝑ specłm & in enigmate. Uñ it̃ aug̃. in sermone suꝑ ora¬

Expanded text:
ctione salutis nostrae, cum tradetur regnum Deo et Patri, ut in illa perspicua ctione salutis nostrae, cum tradetur regnum Deo et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis veritatis, nullis ministeriis corpoda, sed tantum donec veniat, quia postea nullis mysteriis egebimus, constat illud transitorium esse signum et temporale, quo tantum egemus nunc, dum videmus per speculum et in aenigmate. Unde item Aug
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. facere ad suã cõmemorationẽ: cũ eũ uidebimꝰ sic̃.ẽ. qͦmͦ
necessaria erit huiꝰ modi cõmemoratio: cũ in p̃senti eiꝰ uisione
nulla possit int̾cidere obliuio: Uñ iheronimꝰ. in pͥma epła ad
corinthios. hanc ultimã memoriã nob reliqͥt. quẽ ad modũ si
quis ꝑegre ꝓficiscens aliqd̃ pignꝰ ei quẽ diligit relinquat. ut
qͦtiens cũq illud uiderit possit & exꝰ beneficia & amicitias memo¬
rari: quẽ si ille ꝑfecte dilexit. sine ingenti illud desiderio uł fle¬
tu uide ñ potest. Idõ hoc saluator tradidit sacram̃tũ: ut ꝑ hoc
tantis eiꝰ beneficiis. Na gͥ cõmemoratio mortis ñ erit necessa¬
ria ad concitandũ desideriũ ut fletũ. ubi ñ ꝑegre ꝓfecta s p̃¬
sens sẽꝑ erit uita ȩt̃na & gaudiũ: idõ apłs huic sacram̃to ne et̃¬
nũ uideat᷑. finẽ deñtians ait. Qtiens cũq manducabitis hc̃
erit scõꝵ requies. ñ adhuc in sacͤm̃to spei qͦ in hoc tẽpore con¬

Expanded text:
cimus, facere ad suam commemorationem, cum eum videbimus sicut est, quomodo necessaria erit hujusmodi commemoratio, cum in praesente ejus visione, nulla possit intercidere oblivio? Unde D. Hieronymus in primam Epistolam ad Corinthios: « Hanc ultimam memoriam nobis reliquit quemadmodum si quis peregre proficiscens, aliquod pignus ei quem diligit relinquat, ut, quotiescunque illud viderit, possit et ejus beneficia et amicitias memorari; quem si ille perfecte dilexerit, sine ingenti illud desiderio vel fletu videre non potest. » Ideo hoc Salvator tradidit sacramentum, ut per htantis ejus beneficiis. Quia igitur commemoratio mortis non erit necessaria ad concitandum desiderium vel fletum, ubi non peregre profecta, sed praesens semper erit vita aeterna et gaudium, ideo Apostolus huic sacramento, ne aeternum videatur, finem denuntians, ait: Quotiescunque manducabitis huncerit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore con
Abbreviated transcription (Latin):
eusebius emisenꝰ. Nec dubitet qͥsꝗͣ pͥmarias creat᷑as nutu po¬
tentiȩ. p̃sentia maiestatis in dñici corporis transire posse nat᷑ã:
cũ ipsũ hominẽ uideat artificio celestis miscdiȩ xͥ. corpꝰ effectũ.¬
icut aut̃ quicũq ad fidẽ ueniens ante u̾ba baptismi. ad huc in
uincło. ẽ ueteris debiti. his uͦ cõmemoratis mor exuit᷑ omĩ fece
peccati: ita benedicendȩ uerbis cȩlestib creat᷑ȩ sacris altarib
imponunt᷑: & anteꝗͣ inuocatione sũmi nominis consecrent᷑. sub¬
stantia illic. ẽ. panis & uini: pꝰ uerba aut̃ xꝑi. corpꝰ & sanguis ẽ
xꝑi. Quid aut̃ mirũ . ẽ. si ea quȩ potuit u̾bo creare: uerbo possit
creata conuertere: lmmo iã minoris uidet᷑ eẽ miracłi. si id
qđ ex nichilo agnoscit᷑ condidisse: iã conditũ in meliꝰ ualeat
cõmutare. Reqͥre qͥd ei possit e̾s difficile. cui facile fuit uisibi¬
lia & inuisibilia. uoluntatis imꝑio suscitare: cui fuit homi¬

Expanded text:
e dividi. Nec dubitet quisquam primarias creaturas nutu potentiae, praesentia majestatis, in dominici corporis transire posse naturam, cum ipsum hominem videat artificio coelestis misericordiae CSicut autem quicunque ad fidem veniens ante verba baptismi adhuc in vinculo est veteris debiti, his vero commemoratis, mox exuitur omni faece peccati; ita benedicendae verbis coelestibus creaturae, sacris altaribus imponuntur, et antequam invocatione summi nominis consecrentur, substantia illic est panis et vini: post verba autem Christi, corpus et sanguis est . Quid autem mirum est, si ea quae verbo potuit creare, verbo possit creata convertere? Imo jam minoris videtur esse miraculi, si id quod ex nihilo agnoscitur condidisse, jam conditum in melius valeat commutare. Require quid ei possit esse difficile, cui facile fuit visibilia et invisibilia voluntatis imperio suscitare; cui facile fuit homi
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorẽ ledere dentib attrectando. quẽ
ledere non metuunt ꝓcatiter mentiendo.
O destruat dñs adsalutẽ inimicos defenso¬
res. si hoc scire nesciunt quia caro dñi re-¬
surgentis qd̾ nature erat retinuit : qͦd infir¬
tiũ iã non ualeat ledi. quare qm̃ nec ulla
obsistit impossibilitas. nec xp̃i ab horret hu¬
militas. si quidẽ id nobis quoq ita expedit
aouitã: cũ neq ꝑ hoc ulla inmunditia salua¬
tori uel lesura timenda sit. nullaq occurrat
alia ratio. cur nefas sit xp̃m dentib atteri.
si atteri accipitur quasi p̃ssius tangi: nichil
ꝓrsus contra nos ualet qͦd uanissime iactant
dicentes. non ẽ fas xp̃m dentibus atteri.
orro si atteri intelligunt..

Expanded text:
Salvatorem laedere dentibus attrectando, quem laedere non metuunt procaciter mentiendo. O! destruat Deus ad salutem inimicos defensores, si hoc scire nesciunt, quia caro Domini resurgentis, quod naturae erat, retinuit, quod infirtium jam non valeat laedi. Quare quoniam nec ulla obsistit impossibilitas, nec Christi abhorret humilitas si quidem id nobis quoque ita expedit ad vitam, cum neque per hoc ulla immunditia Salvatori, vel laesura timenda sit, nullaque occurrat alia ratio cur nefas sit Christum dentibus atteri. Si atteri accipitur quasi pressius tangi, nihil prorsus contra nos valet quod vanissime jactitant, dicentes: Non est fas Christum dentibus atteri. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
obstinate requiris: augustinũ inmultis aliis ut dyxi
huic uni capło adũsantẽ. tibiq & sibi contrariũ aut
non recipinius: aut plurib testimoniis in ag̃ creden¬
tes quã uni concludimꝰ quod optamus. scilicet. qr
substantiue non umbratice corpꝰ dñi mandu¬
camus. qua qua ũsum gͥ fugias: exhis palã ẽ.
qr si doc torem p̃cipuum augustinũ quo maxi-¬
me nitebaris. diligent̃ aduertis. huius erroris
scilicet umbratice᷑ pestẽ abꝰq ulla respiratione
ꝓrsus euert̃is.

Expanded text:
nominibus obstinate requiris. Augustinum in multis aliis, ut dixi, nominibus obstinate requiris. Augustinum in multis aliis, ut dixi, huic uni capitulo adversantem, tibique et sibi contrarium aut non recipimus, aut pluribus testimoniis magis credentes quam uni, concludimus quod optabamus, scilicet, quia substantive non umbratice corpus Domini manducamus. Quaquaversum igitur fugias, ex his palam est, quia si doctorem praecipuum Augustinum, quo maxime nitebaris, diligenter advertis, hujus erroris scilicet umbratici pestem absque ulla respiratione prorsus evertis.
Abbreviated transcription (Latin):
facilius quippe in uno ꝙͣ inplurib uel sepe errare.
uł codices euis ab aliquo falso corrũpi potuert̃.
Elige gͥ ꝗd̾ placet. Aut infirma ẽ hec tua ratio¬
tuiatio. ꝙ̾. nichil conficit: aut firma &. nobis plu¬
rimũ ꝓficit. ã sunfirma ẽ: ubi dr̾ non hoc cor¬
pus. ñ de sub̾a dictum ẽẽ cõpbat. Si aũt firma.
uͥ dr. ipsã caruẽ nob̾ manducandã dedit.&. hoc
accipite.ꝙ. cec̃a similia. de sub̾a inteligenda ẽẽ cõ¬
firmat. Aut si forsitan dicas. ego resoluã sic illa
id ẽ ipsus carnis figurã .&. hoc accipite in pane: ĩd ẽ
huius corꝑis figurã accipite in pane.&. adhẽ modũ
cet̃a. si hoc inquã dicas. qͥ. nos eodẽ mͦ tuũ ꝓ nomen
resoliumꝰ dicentes. Non hoc corpus quod uidetis
tio sequit᷑. Si gͦ resoluendi figuras in ꝓnominibus
contra nos suscipis: qua fronte easdẽ contrate recu¬
aut respue.&. nob̾ plurimũ confert̃. AIã si p̃dictas

Expanded text:
facilius quippe in uno quam in pluribus vel ipse errare, facilius quippe in uno quam in pluribus vel ipse errare, vel codices ejus ab aliquo falsatore corrumpi potuerunt. Elige igitur quod placet: aut infirma est haec tua ratiocinatio, et nihil conficit; aut firma, et nobis plurimum proficit. Nam si infirma est, ubi dicitur, non hoc corpus, non de substantia dictum esse comprobat. Si autem firma, ubi dicitur, ipsam carnem nobis manducandam dedit, et hoc accipite, et caetera similia, de substantia intelligenda esse confirmat. Aut si forsitan dicas: Ego sic illa pronomina, id est ipsius carnis figuram, et hoc accipite in pane, id est hujus corporis figuram accipite in pane, et ad hunc modum caetera; si hoc, inquam, dicas, et nos eodem modo tuum pronomen resolvimus, dicentes: non hoc corpus, quod videtis,tio sequitur. Si ergo resolvendi figuras in pronominibus contra nos suscipis, qua fronte easdem contra te recuaut respue, et nobis plurimum conferunt. Nam si praedictas
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã. talis. &. qualis. quȩ ꝓpͥe qualitatis significa¬
tiua st̃. inter ꝓnomina numerari. S iuderit ꝑitissi¬
nius ille gramaticus donatus qui. qualis.q. talis.
ꝓnomina ẽẽ uoluit: quid dixerit. Ego enĩ de auctori¬
bus gr̃amaticę artis uidicare nc̃ opus non habeo cũ
ipsa argum̃itatione adũsarii cõmodissime mͥ uti
possim dicens. Ipsã. ꝓnom̃ ẽ. Pnomina aut̃ sub̾am
signficant sine qualitatib Cuni gͥ augustunꝰ dic̃.
te inpane quod ipependit incruce.q. hoc accipite ĩ
calice quod ͤ effusũ de xp̃i latere: sub̾am corꝑis &.¬
sanguinis xp̃i. non figurã nos inanducare ꝙ. bibe
declarauit. Nec gͥ argumentatio tua. o qͥqͥ ea ni-¬
teris. si quidẽ infirma ẽ: nob̾ adeo curanda non ẽ.
Si aut̃ firma: plus nobis quã tͥ ꝓdẽ. cũ eã tu ñ nͥ
uuino loco ħeas. nos uͦ inmultis. Cũq sibi augusti¬
uus ita contrariꝰ sit: aut non ẽ iã recipiendus. aut
inplurib testimoniis in ag̃ quã inuno credendus.

Expanded text:
sed etiam talis et qualis, quae propriae qualitatis significativa sunt, inter pronomina numerari. Sed viderit ille peritissimus grammaticus Donatus, qui, qualis et talis pronomina esse voluit, quid dixerit. Ego enim de auctoribus grammaticae artis judicare nunc opus non habeo, cum ipsa argumentatione adversarii commodissime mihi uti possim, dicens: Ipsa pronomen est. Pronomina autem substantiam significant sine qualitatibus. Cum igitur Augustinus dicit: « te in pane, quod pependit in cruce, et hoc accipite in calice quod effusum est de Christi latere: » ssanguinis Christi, non figuram nos manducare et bibere declaravit. Haec igitur argumentatio tua o quisquis ea niteris, si quidem infirma est, nobis adeo curanda non est. Si autem firma, plus nobis quam tibi prodest, cum eam tu nonnisi in uno loco habeas, nos vero in multis. Cumque sibi Augustinus ita contrarius sit, aut non est jam recipiendus, aut in pluribus testimoniis magis quam in uno credendus:
Abbreviated transcription (Latin):
Uere stultã dixerĩ hanc sapientiã. &ã idẽ ipsi gr̾a¬
matici qͥ huꝰ modi ꝓpͥetatẽ partium orationis o̾xe¬
runt. figuras etiã loquendi. quibus asua ꝓpͥetate
partes orationis derentissime plerumq deficut̃.
tradidert̃. ꝙ̾ mirifice laudauert̃. Quis deniq ẽ qͥ
cotidiano usu loquens ac dictans rep̃hendatur.
si ita dicat. non sum ego ille qui quondã fui.
tu non es is uel ille qui solebas cum substantia¬
eadẽ sit. s qualitates diuerse ͤ S dialectici qͥ ꝑ¬
nimiũ ũba appendunt: cotidie res differre ꝙͥ
easdẽ ẽ ẽ non tantũ scd̾m substantiã. s etiã scdm̾
qualitates & dicunt .&. legunt. Quod si ille q. is.
qualitates apuo doctissimos etiã ꝑsepe significãt.
cur ꝙ. hoc. ꝓnomen non possit idem pati ꝰ An qr
berengario non habenti unde suã alit̃ muniat
heresim̃ id non placet : Placuit tamen sũmȩ aue¬
toritatis quibusdã auctorib gramaticȩ artis. non

Expanded text:
tultam dixerim hanc sapientiam. Nam iidem ipsi grammatici, qui hujusmodi proprietatem partium orationis dixerunt, figuras etiam loquendi, quibus a sua proprietate partes orationis decentissime plerumque deficiunt, tradiderunt et mirifice laudaverunt. Quis denique est qui, quotidiano usu loquens aut dictans, reprehendatur, si ita dicat: Non sum ego ille qui quondam fui, tu non es is vel ille qui solebas, cum eadem substantia sit, sed qualitates diversae; sed et dialectici, qui pernimium verba appendunt, quotidie res differre, et easdem esse non tantum secundum substantiam, sed etiam secundum qualitates et dicunt et legunt. Quod si ille, et is, , sed etiam qualitates apud doctissimos etiam persaepe significant, cur et hoc pronomen non possit idem pati? An quia Berengario non habenti unde suam aliter muniat haeresim, id non placet? Placuit tamen summae auctoritatis quibusdam auctoribus grammaticae artis non
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe si quo pacto nrãm se confioit rȩpbare
posse sententiã aut suam ostendere meliorẽ: ẽquo
animo audire parati sumus. & on eñĩ quicquã
subt̃ fugere uolumus quod non diligent̃ auxi¬
liante xp̃o discuciamus. Hoc id circo dico qm̃
me audisse existimo. quod berengarus de ꝓnomi¬
ne. hoc. ad hunc modũ ratiotiuetur. Hoc inquit
ꝓnonien ẽ. ꝓnomina aut̃. substantiã sine qͣlitati¬
bus significant. Cum gͥ dic̃ nou hoc corpꝰ: de sub̾a
corꝑis non dequalitatib dicit. Hic exclamare

Expanded text:
Aut certe, si quo pacto nostram se confidit reprobare posse sententiam, aut suam ostendere meliorem, aequo animo audire parati sumus. Non enim quidquam subterfugere volumus, quod non diligenter, auxiliante Christo, discutiamus. Hoc idcirco dico, quoniam me audisse existimo, quod Berengarius de pronomine hoc, ad hunc modum ratiocinetur. Hoc, inquit, pronomen est; pronomina autem substantiam sine qualitatibus significant. Cum igitur dicit, non hoc corpus, de substantia corporis, non de qualitatibus dicit. Hic exclamare
Abbreviated transcription (Latin):
s. p̃cipue eã de qua actenus infamatus sũ. quȩ
astruere conat᷑ panẽ & uinũ que in altari ponun-¬
tur. pꝰ ꝯsecrationẽ. solũmͦ sacram̃tũ & non
posse sensualit̃ nͦ insolo sacram̃to manibus sa-¬
cerdotũ tractari uel frãgi. aut fideliũ dentib
ꝙ ore. ꝙ corde ꝓfiteo de sacram̃tis dñicȩ nĩsȩ
euangelica ꝙ apłica tenendã tradidit. mͥq
firmauit. scilicet panẽ & uinũ que in altari
ponunt᷑. post consecrationẽ non solũ sacram̃tũ
s etiã uerũ corpus &. sanguinẽ onĩ nr̃i ihũ
xp̃i. &. sensualit̃ non solũ sacram̃to. s inuerita¬
te manib sacerdotũ tractari. frangi.& fideliũ
dentibus atteri. iurans ꝑ scãm & omousion
tͥnitatẽ. & ꝑ hec saero scã xp̃i euangelia. Cos
uͦ qui ꝯtra hanc fidẽ uenerint cũ oogniatib
ꝙ. sectatoribis suis. ȩt̃no anathemate oignos
ẽẽ ꝓnuntio. Q. d̾ si ego ipse aliquando aliqͥd
cõt᷑ hoc sentire. ac p̾oicare p̃sũpsero: subiaceã

Expanded text:
praecipue eam, de qua hactenus infamatus sum, quae astruere conatur panem et vinum quae in altari ponuntur, post consecrationem solummodo sacramentum et non posse sensualiter, nisi in solo sacramento manibus sacerdotum tractari, vel frangi, aut fidelium dentibus  ore et corde profiteor de sacramentis Dominicae mensae, evangelica et apostolica tenendam tradidit, mihique confirmavit, scilicet panem et vinum quae in altari ponuntur post consecrationem, non solum sacramentum, sed etiam verum corpus et  et sensualiter non solum sacramento sed in ueritate manibus sacerdotum tractari, frangi, et fidelium dentibus atteri, iurans per sanctam et omousion Trinitatem et per hec sacrosancta Christi euangelia. Eos uero qui contra hanc fidem uenerint, cum dogmatibus et sectatoribus suis eterno anathemate dignos esse pronuncio. Quod si ego ipse aliquando aliquid contra hec sentire ac predicare presumpsero, subiaceam
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ eas copiosissime beato augustino: in hanc
se defensandã totum contulit. ubi q. quodã ue.¬
lut testimonio sensuũ niti uidebatur. nec tam
copiosissime abaliquo scĩssimoꝵ patrum. quippe
non indigente adeo tẽꝑibus illoꝵ eccła. eũ tam̃
quid inde tenerent ꝑspicue & lucidissime sapi¬
entissimi eoꝵ multi scͥpscrunt : contͣ hunc erroee¬
disputatũ sentiebat. ducupatis gͦ non nullis
uelut racuinculis. neq eñĩ ulla umquã here¬
sis sine aliqua ueri similitudine rationis in¬
ualescere potuit. adhibitis quoq paucis male
intellectis ase capitulis scͥpturȩ sacrȩ. que
multis errantibus laqueus ẽ mortis. ꝑ egenos
scolares. iã ꝑ alimoniã qua sustentabat eos.
ꝙ ꝑ suos oulces sermones corruptos: quaqua¬
uersũ potuit clanculo huiꝰ tanti mali nefan¬
dissimus : uirus effuoit. Siqui aũt p̃terea
aliqͦ mͦ receꝑunt eũ: hi st̃ qui exapłica sen¬

Expanded text:
contra eas copiosissime beato Augustino , in hanc contra eas copiosissime beato Augustino , in hanc se defensandam totum contulit; ubi et quodam velut testimonio sensuum niti videbatur: nec tam copiosissime ab aliquo sanctissimorum Patrum quippe non indigente adeo temporibus illorum Ecclesia, cum tamen quid inde tenerent perspicue et lucidissime sapientissimi eorum multi scripserunt contra hanc disputatum sentiebat. Aucupatis ergo nonnullis velut ratiunculis neque enim ulla unquam haeresis sine aliqua verisimilitudine rationis invalescere potuit, adhibitis quoque paucis male intellectis a se capitulis Scripturae sacrae, quae multis errantibus laqueus est mortis, per egenos scholasticos, jam per alimoniam qua sustentabat eos, et per suos dulces sermones corruptos, quaquaversum potuit, clanculo hujus tanti mali nefandissimum virus effudit. Si qui autem praeterea aliquo modo receperint eum, hi sunt qui ex apostolica sen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ hauc quoq contͣ qu̾a dõ ꝓpicio acturi sumꝰ
est ausus dementissime ꝓpinare blasphemiã.
adhoc etiã hic diabolo militans. ut ablata
ueritate dñici corꝑis peccare uolentes nulla
reuerentia. nullus metus ꝑcipiendȩ sacrę
cõmunionis ab aliquo scelere reuocaret. De
cȩt̃is sane imnpietatibus quas satis multas
ꝑ id tẽꝑis nomuit : nc̃ te remorari nolo.
Itaigitur huiꝰ ũiciũ pestis accepimꝰ. &sc̃ aũt
qualit̃. & ꝑ quos. tantis ꝑ retenta sit. qualit̃
etiam. & ꝑ quos expugnata.&. sãpnata sit.
ut ortu. atq ꝓcessu. casu. quoq cognito quid
de illa sentias melius noris: nͥ longũ putes
Multum enĩ adrem ꝓpositã estimo ꝓfutu¬
Uigit᷑ suꝑiores blasphemias pͥmã qͥdẽ
ꝓpt̃ inuirias matrũ. cet̾oꝵq affectuũ.¬
nec aures etiã pessimoꝵ sustinere possent.
ipse uͦ inscͥpturis sacris locũ tuendi eas nul¬
lũ penitus inueniret. maxime disputante

Expanded text:
et hanc quoque contra quam Deo propitio acturi sumus et hanc quoque contra quam Deo propitio acturi sumus est ausus dementissime propinare blasphemiam, ad hoc etiam hic diabolo militans, ut ablata veritate Dominici corporis, peccare volentes, nulla reverentia, nullus mutus percipiendae sacrae communionis ab aliquo scelere revocaret. De caeteris sane impietatibus, quas satis multas per id temporis evomuit, nunc te remorari nolo. Ita igitur hujus initium pestis accepimus. Nunc autem qualiter et per quos tantisper retenta sit, qualiter etiam et per quos expugnata et damnata sit: ut ortu atque processu, casu quoque cognito, quid de illa sentias, melius noris, nisi longum puteMultum enim ad rem propositam existimo profutuigitur superiores blasphemias, primam quidem propter injurias matrum, caeterorumque effectuunec aures etiam pessimorum sustinere possent, ipse vero in Scripturis sacris locum tuendi eas nullum penitus inveniret, maxime disputante
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ille adhuc adolescens. & aliis eatenus deteu¬
cus studiis. nondũ adeo intenderat . sese conũ¬
tit S s. ibi insipiens. quippe in maliaoia
animã uon introibit sapientia.&. ea quorũ
nouitate om̃iũ eordã ꝑ moueret. atq ad se
om̃ium ocuolos traheret studiose ꝑquirens:
malut e̾e̾ sub aliqua admirationẽ hominũ
hereticus. quam sub ocłis dĩ pͥuate uiuere
catholicus. Tc̃ illa quib mundanis hominib
s. si multe liceat semꝑ peccare cupientib pla¬
ceret aꝑuit. legitima uidelicet conuigia q̃n¬
tum in ipso erat destruens. & paruuloꝵ bap¬
tisma eũtens. ita ut in altero pessimis homi¬
uibus diabolus ꝑ os eius. licite om̃ibus feminis
abutendum ẽẽ. inaltero cassato baptismate ĩ¬
fantie. inꝓfundum om̃iũ maloꝵ. ut pote post¬
modum baptizandis. inpune ruere suaderet.
Lege epłam leodiensis ep̃i contra berengau¬
um. adhainricũ regem francoꝵ: &. eisdẽ pene
ũbis eadẽ ipsa ibi scͥpta reꝑies. Illis sane dieb.

Expanded text:
ubi ille adhuc adolescens aliis eatenus detentus studiis nondum adeo intenderat, sese convertit. Sed et ibi insipiens, quippe in malevolam animam non introibit sapientia , et ea quorum novitate omnium corda permoveret, atque ad se omnium oculos traheret, studiose perquirens, maluit esse sub aliqua admiratione hominum haereticus, quam sub oculis Dei private vivere catholicus. Tunc illa quibus mundanis hominibus, et si inulte, licet semper peccare cupientibus, placeret, aperuit: legitima videlicet conjugia, quantum in ipso erat destruens, et parvulorum baptisma evertens; ita ut in altero pessimis hominibus diabolus per os ejus licite omnibus feminis abutendum esse; in altero, cassato baptismate infantiae in profundum omnium malorum, utpote postmodum baptizandis, impune ruere suaderet. Lege epistolam Leodiensis episcopi contra Berengarium ad Henricum regem Francorum, et eisdem pene verbis eadem ipsa ibi scripta reperies. Illis sane diebus
Abbreviated transcription (Latin):
nionẽ sacrã quã ꝓ eccłastico more sumere
cogunt᷑. mallent aut nullã aut non tantã
e̾ẽ  quã eus meti se aflagicus aliquatenus
temꝑare. Ita igitur & ꝑ tales execranda pes¬
tis palulũ ad oleuit.iIi.
ox gͦ incipientib palam audiri.
catħ olici uiri grauit᷑ cõmoti. atq into¬
lerabilit̾ ferentes: p̃sidente ꝑsemetipsũ bea¬
tissimȩ memoriȩ donno papa leone. ũcellis

Expanded text:
nionem sacram, quam pro ecclesiastico more sumere coguntur, mallent aut nullam aut non tantam esse, quam ejus metu se a flagitiis aliquatenus temperare. Ita igitur et per tales exsecranda pestis paululum adolevit. Mox ergo incipientibus his palam audiri, catholici viri graviter commoti, atque intolerabiliter ferentes, praesidente per semetipsum beatissimae m
Abbreviated transcription (Latin):
lanfranco in dialectica dere satis parua
turpit̃ ẽ. confusus. cũ ꝑ ipsũ donnũ lanfrãcũ
uirũ equȩ doctissimũ liberales artes dĩ
recalescere. atq optime reuiuiscere fecisset.
desertũ se iste adiscipulis dolens: ad eructuan¬
tla impudent̃ ouunarũ scͥpturarũ sacramenta

Expanded text:
Lanfranco in dialectica de re satis parva Lanfranco in dialectica de re satis parva turpiter est confusus, cumque per ipsum D. Lanfrancum virum aeque doctissimum liberales artes Deus recalescere, atque optime reviviscere fecisset, desertum se iste a discipulis dolens, ad eructanda impudenter divinarum Scripturarum sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
s gͦ cum iuueniles adhuc inscolis ageret
annos. ut aiunt qui eũ tc̃ nouert̃. elatus
ingenii nouitate. ipsius magistri sensũ ñ
ad eo curabat. condiscipłoꝵ ꝓ nichilo reputa¬
bat. libros insuꝑ artium cõtẽpnebat. S cũ
ꝑse attuigere philosophie altioris secreta ñ
posset. neq enim ita acutus erat̾. sed & tc̃
tẽꝑis lib̾ales artes intͣ gallias pene obsoleue¬
rant : nouis saltem uerboꝵ int̾p̃tationib qͥb
etiã nunc nimiũ gaudet. singularis scientiȩ̨
laudẽ sibi arrogare. & ciusdã excellentie
glãm uenerari qualit̃ cũr poterat affecta¬
bat. factũq ẽ ut pompano incessu sublimi
p̃cȩt̃is sub gestu dignitatẽ magistri potius
simulans. qua reb ostendens. ꝓfunda quoq
inclusione intra cubͣulũ. ac simulatione lon¬
gȩ meditationis. & uix tandẽ satis desidera¬
tę du uocis. lentissumo quodã quasi plan¬
gore. incautos decipiens: doctorẽ sese artiũ
pene incius ꝓfiteret᷑. S postquã ad onno

Expanded text:
go cum juveniles adhuc in scholis ageret annos ut aiunt qui eum tunc noverunt, elatus ingenii levitate, ipsius magistri sensum non adeo curabat, condiscipulorum pro nihilo reputabat, libros insuper artium contemnebat. Sed cum per se attingere philosophiae altioris secreta non posset, neque enim homo ita acutus erat sed et tunc temporis liberales artes intra Gallias obsoleverant, novis saltem verborum interpretationibus quibus etiam nunc nimirum gaudet, singularis scientiae laudem sibi arrogare, et cujusdam excellentiae gloriam venari, qualitercunque poterat, affectabat: factumque est ut pompatico incessu, sublimi prae caeteris suggestu, dignitatem magistri potius simulans quam rebus ostendens, profunda quoque inclusione inter cucullum, ac simulatione longae meditationis, et vix tandem satis desideratae diu vocis lentissimo quodam quasi plangore incautos decipiens, doctorem sese artium pene inscius profiteretur. Sed postquam a D.
Abbreviated transcription (Latin):
lut aqua peccatoꝵ maculas abluit. quãtũ benedicimus
cũ uirtute penitentie popłis adfidem uenientib p̃dicamꝰ.
Unde & petrus quib dam corde cõpunctis in actib¬
apłoꝵ dicit. Penitentiam agite. & baptiretur unus quisq
urm. Cui admisret᷑ sal id est augłica doctrina fluxa
ad quandã baptismi in maginẽ girando ecdam t̃ extius
asꝑgimꝰ. qͥa ubi more baptitatoꝵ ñ potest fieri trina
mertio. necesse ut qͥd possumꝰ sacram̃ti similitudine
trina fiat asꝑsio. Unam enĩ habent significatinẽ &¬
trita mertio & tͥna asꝑsio. qͥa qͥcquid cogitatione. locu¬
tione. actione cõmittitur. totũ salutari fonte diluit᷑.
Interim autẽ in circiuitu dedicande eccłe xii sunt ac-¬
censa luminaria. quib significat᷑ qd̃ in ea cõmen¬
danda sit ardens & lucens aplica doctrina. Sic cũ tem¬
plum asalomone construc tũ dño ubente fuisset

Expanded text:
lut aqua, peccatorum maculas abluit: quam tunc benedicimus, lut aqua, peccatorum maculas abluit: quam tunc benedicimus, cum virtutem poenitentiae populis ad fidem venientibus praedicamus. Unde et Petrus quibusdam corde compunctis, in Actib dicit: « Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum . » Cui admiscetur sal, id est Evangelica doctrina, fluxa ad quamdam baptismi imaginem gyrando ecclesiam tunc exterius aspergimus, quia ubi more baptizatorum non potest fieri trina mersio, necesse est ut qua possumus sacramenti similitudine trina fiat aspersio. Unam enim habet hanc significationem trina mersio, et trina aspersio, quia quidquid cogitatione, locutione et actione committitur, totum salutari fonte diluitur. Interim autem in circuitu dedicandae ecclesiae duodecim sunt accensa luminaria, quibus significatur, quod commendanda sit lucens et ardens apostolica doctrina. Sic cum templum a Salomone constructum, Domino jubente fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
tenacitas: que lapides inuicẽ constringeret. & ab in posi¬
to sibi ordine separari ñ ꝑmitteret. quãuis alicubi maior
minori suppositus uideretur. alicubi uero minor maio¬
re p̃meretur. Et hoc intemplo non main facto fieri
uidemus. cũ eos quos congregat fidei unitas ligat mois¬
solubiliᷤ caritas. ne indigñetur maior dep̾latione
cum dicat apłs. inuicẽ onera ur̃a portate. & sic adim¬
plebitis legem xp̃i Edifficato itaq demplo. & quasi
in uniꝰ lapidis formã cem̃to constringere redacto. ut
templi di nom̃ & honorẽ habere mereatur. ad cõmendan-¬
dum baptismi sacram̃tum. ꝑ qd̾ incodẽ templa noui
popłi creandi sũt: ipsũ templũ pͥmũ suo miͣ & suo or¬
ne baptizamꝰ. &de inceps multiplici sacram̃toꝵ sc̃itate
dicamus. Primo itaq aquã benedicimꝰ. cui & sal ad¬
iniscemꝰ. aqua & enim penitentie figurã gerit. que ue¬

Expanded text:
tenacitas, quae lapides invicem constringeret, et ab impositenacitas, quae lapides invicem constringeret, et ab imposito sibi ordine separari non permitteret, quamvis alicubi major minori suppositus videretur, alicubi vero minor majore premeretur, et hoc in templo non manufacto fieri videmus, cum eos quos congregavit fidei unitas, ligat indissolubilis charitas, ne indignetur major de praelatione cum dicat Apostolus: « Invicem onera vestra portate et sic adimplebitis legem Christi . » Aedificato itaque templo, et quasi in unius lapidis formam caemento constringente redacto, ut templum Dei nomen et honorem habere mereatur, ad commendandum baptismi sacramentum, per quod in eodem templo novi populi creandi sunt, ipsum templum primum suo modo et suo ordine baptizamus, et deinceps multiplici sacramentorum sanctitate dedicamus. Primo itaque aquam benedicimus, cui et sal admiscetur. Aqua etenim poenitentiae figuram gerit, quae ve
Abbreviated transcription (Latin):
Primo eni lapides qui adhanc fabricã edifficandã com¬
portati sunt. aut de montib sunt pcisi. aut delocis sub¬
terranais eruti. Eut de agris collecti. Adibita est cem̃tari
scrupͥd lositatẽ & in formitatẽ lapidũ cõplanaret & ad de¬
bitam quadraturã qua maiores mninorib in pariente
cooptari possent. artis sue disciplina ꝑduceret. Uidemꝰ
hec in sco di templo sp̃ualit̾ impleta. cũuos de om̃i ge¬
nere hominũ. sublimiũ. humilũ. mediocriũ. ad audien
dum uerbũ uite couuenistis. & celestis discipline dola¬
bro tortitudinẽ uestis uite deponere uoluistis ut in di
edifficio tanquã ꝑpoliti lapides ordinari possetis. ubi
lam ñ asꝑneret᷑ nobilis ignobilẽ. diues pauꝑem. qui
cognosceret se cũ eo eũdem incelis habere patrem. addi¬
tã est etiam cũ planatis lapidib cũ inparictib ad ordi¬
nem untus collocarẽtur. sicut nostis cem̃ti glutinosa

Expanded text:
Primo enim lapides, qui ad hanc fabricam aedificandam comPrimo enim lapides, qui ad hanc fabricam aedificandam comportati sunt, aut de montibus sunt praecisi, aut de locis subterraneis eruti, aut de agris collecti. Adhibita est dehinc cscrupulositatem et informitatem lapidum complanaret, et ad debitam quadraturam, qua majores minoribus in paritate comparari possent, artis suae disciplina perduceret. Videmus haec in sancto Dei templo spiritaliter impleta, cum vos de omni genere homidum verbum vitae convenistis, et coelestis disciplinae dolabro fortitudinem veteris vitae deponere voluistis, ut in Dei aedificio tanquam perpoliti lapides ordinari possetis, ubi jam non aspernaretur nobilis ignobilem, dives pauperem, quem cognosceret secum in coelis eumdem habere patrem. Addita est etiam complanatis lapidibus, cum in parietibus ad ordinem unius lineae collocarentur, sicut nostris, caementi glutinosa
Abbreviated transcription (Latin):
accepistis &. in humero dextro ut inexercitiis bonoꝵ oꝑum
indeficiens seruetur patientia. nequando nouerit si
constat portandi oneris. huiꝰ partis unc tione xp̃s at¬
lete dedicati estis. ut sciatis uos adcertam̃ ẽẽ uocatos &. ꝑ
totũ uite nr̃e cursũ contra antiquu hostẽ publicis & pri¬
uatis congressionis ẽẽ pugnaturos. Data est nobis ad ul-¬
tumũ ueitis candida capũt & menbra coeꝑiens. que can¬
dore suo figuram gerebat accepte nouitatis. & spem fu¬
ture in mortalitatĩs. ad qũa de spe ad speciem uenientis.
sicl̃i ueste candida id ẽ uite innocentia ad nuptias re¬
gis intraueritis. his qͥ sacram̃tis initiati & confirmati.
facti estis templũ dẽi uiui. fundati infide. suꝑ ediffica¬
ti incaritate. cũulati spe deꝓinissa etͣnitate. his ita de
spũali dĩ templo breuiter pͣlibatis. nc̃ adea que inhisui¬
sibilib templis agunt᷑ sacram̃ta ueniamꝰ. &ea latius ex¬
ponentes put dñs doauerit cũ suꝑiorib conferamꝰ.

Expanded text:
Accepistis et in humero dextro, ut in exercitiis bonorum operum indeficiens servetur patientia, neque aliquando noveconstat portandi oneris, hujus partis unctione Christi athletae dedicati estis, ut sciatis vos ad certamen esse vocatos, et per totum vitae vestrae cursum, contra antiquum hostem publicis et privatis congressionibus esse pugnaturos. Data est vobis ad ultimum vestis candida, caput et membra cooperiens, quae candore suo figuram praeferebat, acceptae novitatis, et spem futurae immortalitatis, ad quam de spe ad speciem venietis, si cum veste candida, id est, vitae innocentia, ad nuptias regis intraveritis. His ergo sacramentis initiati et confirmati, facti estis templum Dei vivi fundati in fide, superaedificati in charitate, cumulati spe de promissa aeternitate. His igitur de spirituali templo Dei breviter praelibatis, nunc ad ea quae in his visibilibus templis aguntur sacramenta veniamus, et ea latius exponentes, prout Dominus donaverit, cum superioribus conferamus.
Abbreviated transcription (Latin):
inimicitiaꝵ peccatis nr̃is erectũ destruxit. & pace̾ intͣ
dm̃ & hominẽ int̾ terrestria & celestia sui aduentus
mediatione reformauit. Pontifex gͦ eccłam in grediens.
pax huic domui clamat. quia sc̃i doctores hoc intendũt.
ce eccłam. clerus. sacerdos. & leuite ꝓstrati in terrã ad
dm̃ clamãt ꝓscĩficatione ipsuis domꝰ. hoc est qd̾ dñs
ante passionẽ fecit ꝑdiscipłis & cet̾is fidelib orans. pat̃
scĩfica eos quos dedisti mͥ. Ita etiã paulus camqͣ¬
inecclam ingressus cohortatur om̃s ad orationẽ dicens.
Ob secro
cro pͥmũ om̃ium fieri orationes. postulationes
pom̃ib hominib & cet̾a. Pontifex gͦ dũ in nouã eccłam
eam scĩficaturus uigreditur. & statim ad orationẽ se con-¬
fert. apli uocẽ implet. qui pͥmũ omiũ ꝓ om̃ib hominib
orationẽ fieri monet. & tam̃ ad huc eoꝵ typũ tenet qͥ
rudẽ popłm docere incipiunt. Inde est qd̃ surgens

Expanded text:
inimicitiarum peccatis nostris erectum, destruxit, et pacem inter inimicitiarum peccatis nostris erectum, destruxit, et pacem inter Deum et hominem, inter terrestria et coelestia sui adventus mediatione reformavit. Pontifex ergo ecclesiam ingrediens, pax huic domui, clamat, quia sancti doctores hoc intendunt, ce ecclesiam, clerus, sacerdos et levitae prostrati in terram, adtione ipsius domus. Hoc est quod Dominus ante passionem fecit, pro discipulis et caeteris fidelibus orans: « Pater sanctifica eos, quos mihi dedisti . » Ita enim Paulus tanquam ecclesiam ingressus, cohortatur omnes ad orationem, dicens: « Obsecro primum omnium fieri orationes, postulationes, pro omnibus hominibus, et caetera . » Pontifex ergo dum in novam ecclesiam, eam sanctificaturus, ingreditur, et statim ad orationem se confert, Apostoli vocem complet, qui primum omnium pro omnibus hominibus orationem fieri monet; et ita adhuc eorum typum tenet, qui rudem populum docere incipiunt. Inde est quod surgens
Abbreviated transcription (Latin):
celo. Cui gͦ porte in feri ñp̃ualebunt. & cui ligan¬
di & soluẽndi in celo & interra pͥuilegium tͣ d̃itur.
constat qͥa & celo & terre & inferno pͥncipetur. Cũ gͦpon
post trã mertionẽ ostium apperitur. quia sacerdoti
potestatẽ suam diqne conseruati pars aduersa re-¬
sistere ñ potest. Ham ipsa eccła ante qu̾a pontifex
eam in grediat᷑. popli ignorantis & ꝑfidie tenebris
in clusi figurã tenet. huiꝰ popłi ignoranrautis typun
gerit. qͥa uitꝰ ad ãmonitionẽ pontificis quasi ãmiras
int̾rogat quis est iste rex głe: Imꝑat aut̃e pontifex
demonib seu uitiis dicendo tollite portas principes
ur̃as. ut tollant portas suas. quatuiꝰ porte celestes id est
uirtutes eleuentur. ꝑquas introeat rex głe. Econtraris
exaltas me de portis mortis. Sunt autẽ porte que eleuan¬
tur in eccła maxime tres sacri uerbi p̃dicatio. baptis
qiui ad finẽ ueniunt intrat. Aꝑto uͦ ostio intrat poniti
fex cũ clero & popło diccns t̃ pax huic domui. quia

Expanded text:
ligandi atque solvendi in coelo et in terra privilegium traditur, constat quia et coelo et terrae et inferno principetur. Cum ergo ppost trinam percussionem ostium aperitur, quia sacerdoti potestatem suam indigne conservanti, pars adversa resistere non potest. Nam ipsa ecclesia, antequam pontifex eam ingrediatur, populi ignorantis, et perfidiae tenebris inclusi figuram tenet. Hujus populi ignorantis typum gerit, qui intus admonitionem pontificis quasi admirans, interrogat: « Quis est iste rex gloriae? » Imperat autem pontifex daemonibus seu vitiis, dicendo: « Tollite portas, principes, vestras , » ut tollant portas suas, quatenus portae coelestes, id est virtutes elevantur, per quas introeat rex gloriae. E contrario exaltas me de portis mortis . » Sunt autem portae, quae elevantur in ecclesia maxime tres, id est sacri verbi praedicatio, baptismqui ad fidem veniunt, intrat. Aperto verodicens cum clero et populo ter: « Pax huic domui. » Quia
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłe edifficatione doctrina apłica unanimis
& concors e̾et p̃dicanda. & tam̃ que que gens psuum
pͣdicatorẽ sortitura. Ad singulos uero circuitus pontifex
ad hostiũ basilice clero & popło subsequente. & ꝑcutit t̃¬
suꝑ liminare uirga pastorali cantando antipħonã tol¬
lite portas pͥncipes ur̃as & eleuamini porte eternales.
Uirga pͣastoralis. potestas intelligitur sacerdotalis. quã
dñs discipulis suis contulit. quando eas ad pͣdicandũ
mittens. nichil eos inuia ferre nisi uirgã tantũ ꝑmi¬
sit. Qua uirga sacerdotes & solantur humiles. & t̃rẽt
iuꝑbos. & feri ͥnt impenitentes. quantlo potesta¬
tem apatre filius accepit. cũ ꝑ humilitatẽ assũpte
humanitatis celestiũ derrestriũ & infernoꝵ dñm
accepit. Eandem gͦ potestatẽ dñs suis largitus est

Expanded text:
in Ecclesiae aedificatione doctrina apostolica, unanimis et concors esset praedicanda, et tamen quaeque gens suum praedicatorem 270 sortitura. Ad singulos vero circuitus accedit pontifex ad ostium basilicae, clero et populo subsequente, et percutit super liminare virga pastorali, cantando antiphonam: « Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales » Virga enim pastoralis potestas intelligitur sacerdotalis, quam Dominus discipulis suis contulit, quando eos ad praedicationem mittens, nihil eos in via ferre nisi virgam tantum permisit. Qua virga, sancti sacerdotes et solantur humiles, et terrent superbos, et feriunt impoenitentes. Quam potestatem a Patre Filius accepit, cum per humilitatem assumptae humanitatis, coelestium, terrestrium et infernorum dominatum accepit. Eamde
Abbreviated transcription (Latin):
mui. s ibi ad p̃c̾itoꝵ criminũ remissionẽ. Hic uͦ ad edif¬
ignobili. ñ uirũ mulieri. s om̃s ꝑ ad optĩonẽ sp̃c facit
sublimior. qͥ fuerit indi amore potentior. Accepistis etiã
oleum sc̃m inpectore. ut ungeret in corde sapientiam.

Expanded text:
mini, sed ibi ad praeteritorum criminum remissionem, hic vero ad aedifmini, sed ibi ad praeteritorum criminum remissionem, hic vero ad aedifignobili, non virum mulieri, sed omnes per adoptionem spiritus facit sublimior, qui fuerit in Dei amore potentior. Accepistis etiam oleum sanctum in pectore, ut vigeret in corde vestro sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
conuenistis. oportet ut quod inhis scis manii factis fieri
patrinoꝵ adeccłam fuistis allati: & sacerdotib uł exorcistis ad
cathecizandũ oblati. Qui dũ uos cathecirarent. aũ xp̃i legib
initiarent. de massa antiqua pͣuaricatione corrupta p̾cidẽbãt.¬
& ipsa fidei ꝓfessio. & pͥuoꝵ moꝵ abreniuitiatio que auobis exi¬
gebatur. int̾iorẽ parturiebat inuobis nouitatẽ. qua xp̃i imagi¬
nem deceto portaretis renati ꝑ gr̃am. sicut antea portauẽ¬
ratis imaginẽ terreni parentis. ex eo geniti ꝑ naturam. his
estis. ut quem admodum semel ipse est carne mortuus.
& resurgens ex mortuis iam nõn morit᷑. ita nos apeccatis
abluti. & pͥma resurrexione generati. morti anime id ẽ.
peccato ultra ñ subiciaminĩ. Dein oleo sco unc ti fu¬
habundet in corde. scãm illud uerbũ sapientie. Oleũ
decapite tuo nũquã deficiat. Unde & apłs. Caritas di dif¬
Datus est tam̃ & idem sp̃c cũ aquis salutarib abluere¬

Expanded text:
convenistis, oportet ut quod in his sanctis manufactis fieri patrinorum ad Ecclesiam fuistis allati, et sacerdotibus vel exorcistis ad catechizandum oblati. Qui dum vos catechizarent, dum Christi legibus initiarent, de massa antiqua praevaricatione corrupta praecidebant: et ipsa fidei professio, et pravorum morum abrenuntiatio, quae a vobis exigebatur, interiorem parturiebat in vobis novitatem, qua Christi imaginem de coelo portaretis, renati per gratiam, sicut antea portaveratis imaginem terreni parentis, ex eo geniti per naturam. His estis, ut quemadmodum ipse semel carne est mortuus et resurgens ex mortuis, jam non moritur, ita vos a peccatis abluti, et prima resurrectione regenerati, morti animae, id est peccato, non subjiciamini . Deinde oleo sancto uncti fu datur, semper abundet in corde, secundum illud verbum Sapientiae: « Oleum de capite tuo nunquam deficiat . » Unde et Apostolus: » Datus est tamen et idem Spiritus, cum aquis salutaribus abluere
Abbreviated transcription (Latin):
ab oratione numdũ salutat popłm dicendo dñs nobiscũ.
s tantũ ad orationẽ conctos hortatur. quia ñ uellus
popłs nec dũ sacerdotis salutatione dignus uidetur.
Orandũ est gͦ ꝓtalib qui ñdum initiati sunt. ñ cam̃ sa¬
lutandi sunt. quia ñ est eis consentiendũ uł applau¬
dendũ. Unde ipsis p̃dicatorib dñs dicit ut neminẽ
salutent inuia. idẽ neminẽ transsicoria appetente m
uana spe de mulceant.

Expanded text:
ab oratione, nondum salutat populum, dicendo: Dominus vobiscum; sed tantum ad orationem cunctos hortatur, quia novellus populus necdum sacerdotis salutatione dignus videatur. Orandum ergo est pro talibus, qui nondum initiati sunt, non tamen salutandi sunt, qui non est eis consentiendum, vel applaudendum. Unde ipsis praedicatoribus Dominus dicit, « ut neminem salutent in via ; » id est, neminem transitoria appetentem vana spe demulceant.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs corpꝰ suũ panẽ uocat. de multoꝵ granorũ ad¬
unatione cong̾gatũ . p̃płm nr̃m quẽ portabat indi¬
cat adunatũ. E t̾ qͣndo sangiuinẽ suũ unũ appellat.
de botris atq acinis plurimis exp̃ssũ atq inunum
coactũ: gregẽ utrum nrm̃ significat cõmixtione
adunatę multitudinis copulatũ. Unde q. beatꝰ augꝰ¬

Expanded text:
dominus corpus suum panem uocat de multorum granorum addominus corpus suum panem uocat de multorum granorum adunatione congestum, populum nostrum quem portabat indicat adunatum; et quando sanguinem suum uinum appellat de botruis adque acinisplurimisexpressumadque in unum coactum, gregem item nostrum significat commixtione adunatae multitudinis copulatum.haec uerba beati
Abbreviated transcription (Latin):
in de facili compendio satis faciã. neq tam̃ rati.¬
ones altissimas diuinoꝵ misteriorũ passĩ ꝓdã.
de hoc certe unuĩsalis eccła testis ẽ quia quoci¬
enscũq id suminiꝰ. nos utiq xp̃ianos io ẽ spĩtalit̃
natos ostendimus. Consequent̃ gͦ &. concrucifiros
pellimus. ꝑhanc nos innoua uita confirmari con¬
fidimus. ꝑ hanc post modũ ꝑfectos ad regnũ ȩt̃inũ
nos ascensuros sꝑamiꝰ. Iã uͦ qd̾ unitatẽ corꝑis eccłȩ
sacra figuret oblatio. non ẽ nec̾e. ut hoc ꝓbando
laborẽ. Paulus enĩ id sufficient᷑ de clarat apłs dicens.
panis quẽ frangimus & calix cui benedicimiꝰ ñne
sumus inxp̃o. quod beatus cipriauꝰ intelligens. ĩn
epła ad magnũ quendã ita ꝓseqͥt᷑. Deniq unanimi-¬
tate. xp̃ianos firma fibi atq insꝑabili caritate conex
os: etiã ipsa dnica sacͥsicia declarant. & Iã qͣndo

Expanded text:
inde facili compendio satisfaciam, neque tamen ratiinde facili compendio satisfaciam, neque tamen rationes altissimas divinorum mysteriorum passim prodam: de hoc certe universalis Ecclesia testis est, quia quotiescunqnatos ostendimus. Consequenter ergo et concrucifixos,pellimus, per hanc nos in nova vita confirmari confidimus; per hanc postmodum perfectos ad regnum aeternum nos ascensuros speramus. Jam vero quod unitatem corporis Ecclesiae sacra figuret oblatio, non est necesse ut hoc probando laborem. Paulus enim id sufficienter declarat apostolus dicens: Panis quem frangimus, et calix cui benedicimus, nonnsumus in Christo . Quod beatus Cyprianus intelligens in epistola ad magnum quemdam ita prosequitur : « Denique unanimitate Christianos firma sibi atque inseparabili charios etiamipsadominicasacrificiadeclarant. nam quando
Abbreviated transcription (Latin):
onis dissoluatur: qd̃ habitationẽ hebenius exd̾o
domũ non manu factã incęlis. In his gͥ om̃ib suȩ
sc̃ȩ eccłȩ signũ nobis xp̃c occurrit. Quod incruce
pendens. scĩssima sua auctoritate ipse confirma¬
uit dicens. Dĩ ds̃ m̃s ut quid dereliquisti me: Ubi
eñi pater eũ aut quando de reliꝗͥd. cũ ipse dixit.
non sũ solus. quia pat̾ mecũ ẽ.ꝙ it̾um. pat̾ scio
quia semꝑ me audis: In se gͦ ȩccłam suã qͦndã
inadã derelictã sine dubio figurabat. Cũq sic̃
nos beatuis apłs paulus docuit. ipse caput ȩccłȩ
sit. &. eccła corpꝰ eius: ipsũ suũ ꝓpͥũ qd̃ oebeata
qͦd iudelicet ȩcclȩ corpꝰ. ad instar capitis sui: de
sp̃u scõ ꝙ. eccła uirgine. corde nascit᷑.&. ex om̃ib gen¬
tibus tanꝗ̃ exdiũsis gͣnis in nouũ hominẽ congre.¬
gatur. Omĩa porro hȩc. ꝑ io qͦq qd̃ de altari dm̃i¬
eo suinit᷑ non in congrue credimꝰ figurari. N ã ut

Expanded text:
us ex Deo, domum non manufactam in coelis . In his igitur omnibus suae sanctae Ecclesiae signum nobis Christus occurrit, quod in cruce pendens sanctissima sua auctoritate ipse confirmavit, dicens: Deus, Deus meus, ut quid dereliquisti me ? Ubi enim Pater eum, aut quando dereliquit, cum ipse dixerit: Non sum solus, quia Pater mecum est ? et iterum: Pater scio quia semper me audis ? In se ergo Ecclesiam suam quondam in Adam derelictam sine dubio figurabat. Cumque sicut nos beatus apostolus Paulus docuit: Ipse caput Ecclesiae sit, et Ecclesia corpus ejus : ipsum suum proprium, quod de beata Quod videlicet Ecclesiae corpus ad instar capitis sui, de Spiritu sancto et Ecclesia virgine corde nascitur; et ex omnibus gentibus, tanquam ex diversis membris in unum novum hominem congregatur. Omnia porro haec, per id quod de altari Dominico sumitur, non incongrue credimus figurari. Nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
lit. E qm̃ ipse ẽ &. p̃ciũ nr̃m. huiꝰ nob̾ tͣns lationis.
io ẽ nr̃e redeptionis ẽ signũ. Non absurde gͦ credi¬
mus. si simili quoq ratione cibũ altaris dnĩci.ꝙ̃.
ꝓpt̃ uirtutẽ diuinitatis in eo plenissime habitan-¬
salutis nr̃e credimꝰ significatiuũ. Xp̃c deniq
int̃ dm̃ &. homines mediator. dũ nobis semꝑ
uelut arcus innubib ex duina consistens & hu¬
niaua sub̾a. fulget inp̃dicatorib eũq pat̾ pro
nobis int̃pellantẽ sẽꝑ aspicit: inter dm̃ & homi¬
nes signũ ẽ fedis sempit̾ni. uixta qd̃ scͥptũ ẽ. Po¬
nã arcum meũ innubib & erit signũ fȩderis
mei inter me ꝙ. int̾ t̾ram. Huiꝰ qͦq diuini fede¬
ris. huiis tã saluberruȩ pacis. sacͦ scã altaris
oblatio a nobis credit᷑ signũ. S illud qd̃ de uir¬
gine natꝰ ẽ xp̃c: nobis ẽ signũ qd̃ & nos de matre
uirgine inxp̃o renascun᷑. quã despondit apłs uni
uiro uirginẽ castã exhibere xp̃o qu̾ȩ ẽ eccłã. In

Expanded text:
ipse est et pretium nostrum, hujus nobis translationis, id est, nostrae redemptionis est signum. Non absurde ergo credimus, si simili quoque ratione cibum altaris Dominici, et propter virtutem Divinitatis in eo plenissime habitansalutis nostrae credimus significativum. Christus denique inter Deum et homines mediator , dum nobis semper velut arcus in nubibus, ex divina consistens et humana substantia, fulget in praedicatoribus, cumque Pater pro nobis interpellantem semper aspicit, inter Deum et homines signum est foederis sempiterni, juxta quod scriptum est: Ponam arcum meum in nubibus, et erit signum foederis mei inter me et inter terram . Hujus quoque divini foederis, hujus tam saluberrimae pacis, sacrosancta altaris oblatio a nobis creditur signum. Sed et illud quod de Virgine natus est Christus, nobis est signum, quod et nos de matre virgine in Christo renascimur, quam despondit Apostolus uni viro virginem castam exhibere Christo , quae est Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ s. rationabilit̃ sac̾ oblatio cum alioꝵ multoꝵ bo¬
norũ tũ etiã corꝑis dm̃i id ẽ ȩccłȩ exmultis homiu¬
b uł ppłis uelud gͣnis inter duo testam̃ta tanꝗ̃ su¬
ꝑiorẽ &. inferiorẽ molã contͥtis. id ẽ humiliatis. ꝑ
aquã baptisii & ignẽ sc̃i psp̃c inunũ collectȩ atq¬
compactȩ dr̃ signũ. Ipsius uͦ corꝑis qͦ diuinitas sal¬
uatoris ꝓpͥe induta ẽ: apud qu̾epiã auctorũ aut
nusꝗͣ aut iuix signũ aꝑte dici reꝑies. Ubi sane inue¬
nitur eucharistia dici sac̾mentũ corꝑis dñi: aut
constructionẽ uerboꝵ sic resoluimꝰ. eucharistia ẽ sac̃¬
mentũ quod ẽ corpꝰ dñi. ut ipsa quidẽ sit uere corpꝰ
diũ. sac̾mentũ uero sit aliarũ rerũ p̃dictorũ uide¬
licet bonorũ. sic̃ solemꝰ dicere. ds̃ ẽ fons bonitatis.
idẽ qui ẽ bonitas. &. plenitudo diuinitatis. id ẽ ple¬
nitudo que ẽ diuinitas.&. multa huiusmodi alia.

Expanded text:
 et rationabiliter sacra oblatio, cum aliorum multorum bonorum, tum etiam corporis Domini, id est, Ecclesiae ex multis hominibus vel populis velut granis, inter duo Testamenta, tanquam superiorem et inferiorem molam contritis, id est, humiliatis, per aquam baptismi, et ignem Sdivinitas Salvatoris proprie induta est apud quempiam auctorum, aut nusquam, aut vix signum aperte dici reperies. Ubi sane invenitur eucharistia dici sacramentum corporis Domini, aut constructionem verborum, sic resolvimus: Eucharistia est sacramentum quod est corpus Domini, ut ipsa quidem sit vere corpus Domini; sacramentum vero sit aliarum rerum, praedictorum videlicet bonorum, sicut solemus dicere: Deus est fons bonitatis, id est fons qui est bonitas, et plenitudo divinitatis, id est plenitudo quae est divinitas, et multa hujusmodi