comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sibi fieri. derẽ quantum satis erat
exposita inepła. quam ad romanol
scripsit: & hac ipsa. Ego enim stig.¬
mata dñi ihu xp̃i incorpore meo
porto. idest habeo. alios conflictus
& certamina cum carne mea: quę
inpersecuti onibus
quas pa¬
tior mecum dimicant. Stigmata
enim dicuntur notae quaedam
poenarum seruiliũ. ut siquis uerbi
gratia. seruus incompedibus fuerit
passus fuerit. stigmata hab̾e dicat᷑.
& ideo iniuriȩ manu missionis. in¬
ferioris. ẽ. ordinis. Nunc ergo apłs
stigmata uoluit appellare. quasi
notas penarũ quas in ꝑsecutionib
patiebatur ꝓpter culpam enim per¬
secutionis. quiã persecutus erat
eccłias xp̃i. Haec sibi retribui¬
cognouerat. sicut ab ip̾so dño ditũ
est ananiae. cum idem illum anã¬
nias tamquam persecutorem ꝓbia¬
nor um formidaret. Ego illi oters¬
dam inquit: quae oporteat eumꝰ
pati ꝓ nomine meo. Uerumtamꝰ
ꝓpter remissionem peccatorum
inqua baptizatus erat. omne sille

Expanded text:
sibi fieri de re, quantum satis erat, sibi fieri de re, quantum satis erat, exposita, et in Epistola quam ad Romanos scripsit, et hac ipsa. Ego enim stigmata Domini Jesu Christi in corpore meo porto: id est, habeo alios conflictus et certamina cum carne mea, quae in persecutionibus quas patior, mecum dimicant. Stigmata enim dicuntur notae quaedam poenarum servilium: ut si quis, verbi gratia, servus in compedibus fuerit passus fuerit, stigmata habere dicatur; et ideo in jure manumissionis, inferioris est ordinis. Nunc ergo Apostolus stigmata voluit appellare, quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. Propter culpam enim persecutionis qua persecutus erat Ecclesias Christi, haec sibi retribuicognoverat: sicut ab ipso Domino dictum est Ananiae, cum idem illum Ananias tanquam persecutorem Christianorum formidaret, Ego illi ostendam, inquit, quae oporteat eum pati pro nomine meo . Verumtamen propter remissionem peccatorum, in qua baptizatus erat, omnes illae
Abbreviated transcription (Latin):
loco. si qua igitur in xp̃o noua creatura
uetera transierunt. ecce facta sunt
omnia noua. O mnia autem ex
dõ. Ubi autem dicit & ipsa creatura
liberabitur aseruitute interitus. &
postea dicit. non solum autẽ seł &
nos ipsi primitias sp̃s habentes:. dis¬
cernit eos qui crediderunt ab appel¬
latione creaturae. quomodo eos dẽ
aliquando homines aliquando
non homines dicit. Nlam ex probans
obiecit corinthiis quodam quod ad¬
huc homines essent ubi ait: nonne
homines estis. & scđm hominem am¬
bulatis: Quomodo cundem dñm
& iam post resurrectionem alicubi
ñ hominem appellat sic̃ in principio
A licubi autẽ hominẽ. sicut illo loco
ubi ait. Unus enim ds̃ unus. &
mediator dĩ & hominũ homo xp̃c
iħe. & quicumq inquit hanc sectantur¬
nomine. & carnali caecitate uidere
dñm nolunt. quando grãm eius
respuentes. serui esse temporum
nemo michi prestet. Non uult ꝑ
turbulentas contentiones taedium

Expanded text:
loco: Si qua igitur in Christo nova creatura, loco: Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova: omnia autem ex Deo . Ubi autem dicit, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non hominem appellat, sicut in principio ; alicubi autem hominem, sicut illo loco ubi ait, Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo CEt quicumque, inquit, hanc regulam snomine, et carnali caecitate videre Dominum nolunt, quando gratiam ejus respuentes servi esse temporum nemo mihi praestet. Non vult per turbulentas contentiones taedium
Abbreviated transcription (Latin):
Qaert incarne. quia persecutiones
rarnaliũ nontimet. quas prior ut
quesigeretur ille sustinuit. ut uesti
ga sua seccantibus preber& exem
putaret uel inchimothei circũ cisio.¬
ne simulate aliquid egisse. uel m
cuiuisquã agere. si forte aliqua talis
causa extitiss& Ostendit enim non
ꝓsam curcumcisionem obesse aliquid
credentib sed spem salutis intalib
obseruationib constitutã. Nã & in
actib apłorũ hoc modo inueniunt᷑
lli circũ cisionẽ persuadere. u̾t alic̃
tos qui exgentib crediderant saluos
fier posse negent. Nonergo ipsius
operis. sed huius erroris perniciẽ
refellit apostolus. Neque circum.¬
esio ergo aliquid. ẽ neq preputium.
led noua inquic creatura. Nouã cre¬
atirã dicit. uitã nouã perfidẽ ihũ¬
xp̃i. & notandũ uerbum.ẽ. difficile
enĩ ẽ. inueniri creaturã uocari & iã
eos. qui iam̃ eredendo in adoptionem
filiorum uenerunt. Dicit tam̃ & alio

Expanded text:
placere in carne; quia persecutiones placere in carne; quia persecutiones carnalium non timet, quas prior ut crucifigeretur ille sustinuit, ut vestigia sua sectantibus praeberet exeputaret vel in Timothei circumcisione simulate aliquid egisse, vel in cujusquam agere, si forte aliqua talis causa extitisset. Ostendit enim non ipsam circumcisionem obesse aliquid credentibus, sed spem salutis in talibus observationibus constitutam. Nam et in Actibus Apostolorum hoc modo inveniuntur illi circumcisionem persuadere, ut aliter eos qui ex Gentibus crediderant, salvos fieri negent posse . Non ergo ipsius operis, sed hujus erroris perniciem refellit Apostolus. Neque circumcisio ergo, aliquid est, neque praepulium, sed nova, inquit, creatura Novam creaturam dicit vitam novam per fidem isti: et notandum verbum est. Difficile enim inveneris creaturam vocari etiam eos, qui jam credendo in adoptionem filiorum venerunt. Dicit tamen et alio
Abbreviated transcription (Latin):
gentes cogerent. N eque enim qui
circumciduntur hi legem custodiunt
Illam enim dicit custoditionem legis.
non occidere. non moechari. non falsũ
testimonium dicere. & siqua huius.¬
modi adbonos mores pertinere
manifestum . ẽ. quae nisi caritate
& spe bonorum aet̾norum quae ꝑ
fidem accipiuntur impleri non posse
iam dictum. ẽ. Sed uolunt uos
circum cidi inquit. ut inur̃a glent᷑
carne. id .ẽ. non solum non paciantur
persecutionem auideis qui nullom
ferebant incirtum cisis legem prodi.
sed &iam głentur apud eos quod
tam multos ꝓselitos faciunt.: ue
mare & terra eos circumire solere
dñs dixit. Michi autem absit glo¬
riari. nisi incruce dñi nr̃i ihũ xp̃i
perquem michi mundus crucifixus
C & ego mundo. Mundus michi
crucifixus. ẽ. ait. ut me non teneat.
& ego mundo ut eũ ñ teneã. id ẽ. ue
neq mundus michi nocere possit.
iq ego demundo aliquid cupiam.
Uui autẽ incruce xp̃ĩ głiatur. ñ uule

Expanded text:
Gentes cogerent. Neque enim qui Gentes cogerent. Neque enim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt. Illam enim dicit custoditionem Legis, non occidere, non moechari, non falsum testimonium dicere; et si qua hujusmodi ad bonos mores pertinere manifestum est: quae nisi charitate et spe bonorum aeternorum, quae per fidem accipiuntur, impleri non posse jam dictumest. Sed volunt vos circumcidi, inquit, ut in vestra glorientur carne: id est, ut non solum non patiantur persecutionem a Judaeis, qui nullo modo ferebant incircumcisis Legem prodi, sed etiam glorientur apud eos, quod tam multos proselytos faciunt. Ut mare et terram eos circuire solere, Dominus dixit . Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostriper quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Mundus mihi crucifixus est, ait, ut me non teneat; et ego mundo, ut eum non teneam; id est, ut neque mundus mihi nocere possit, neque ego de mundo aliquid cupiam. Qui autem in cruce Christi gloriatur, non vult
Abbreviated transcription (Latin):
Infatigabiles Itaq dum tempus
habemus: operemur bonum adom̃ꝰ:
Maxime autem: ad domesticos fidei:
quos eum credendum. ẽ. nisi xp̃i¬
anos significare: Omnibus enim
pari dilectione uita aeterna op¬
tanda. ẽ: sed non omnibus eadẽ
possunt ex hiberi dilectionis offi
ipsa legis quae sunt salubria
& adbonos mores pertinent dilec¬
tione fidei posse tantum modo
impleri non timore seruili: redit
adillud unde tota caula agitur.
Uidistis inquit qualibus litteris
scripsi mea manu. Cauet nequis.¬
quam subnomine epłae eiꝰ fallat
incautos. qui uolunt inquit pla¬
cere incarne. hi cogunt uos circũ¬
cidi. tantum ut incruce xp̃i per¬
secutionem paciantur. Aultum
enim persequebantur iudei eos qui
uidebantur deserere traditas huius¬
modi obseruationes quos ipse quã
non timeat sacis ostendit. cũ tales
litteras & iam sua manu scribere
uoluit. Doc& ergo timorẽ adhue
inistis operari. tamquam Iublege
constitutis: qui ad cirum cisionem

Expanded text:
infatigabiles. Itaque dum tempus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Quos eum credendum est, nisi Christianos significare? Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est; sed non omnibus eadem possunt exhiberi dilectionis officipsa Legis, quae sunt salubria et ad bonos mores pertinent, dilectione fidei posse tantummodo impleri, non timore servili; redit ad illud unde tota causa agitur: Vidistis, inquit, qualibus litteris vobis scripsi manu mea. Cavet ne quisquam sub nomine Epistolae ejus fallat incautos. Qui volunt, inquit, placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut in cruce Christi persecutionem non patiantur. Multum enim persequebantur Judaei eos qui videbantur deserere traditas hujusmodi observationes: quos ipse quam non timeat satis ostendit, cum tales litteras etiam sua manu scribere voluit. Docet ergo timorem adhuc in istis operari, tanquam sub Lege constitutis, qui ad circumcisionem
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptionem. In hoc ergo
treio gradu quĩ sub gratia sumꝰ
seminamꝰ in lacrimis cũ existunt
desideria de animali corpore
quibus non consentiendo renitimur.
ut ingaudio metamus. cum & iam
reformatio corporis exnulla
parte hominis ulla nos sollici¬
tabit molestia. ullumue tempta¬
cionis periculum. Nlam & iam
ipsum animale corpus deputa¬
tur insemine. seminatur enim
corpus animale ait alio loco.
ut ad messem pertineat quod
adiungit. surget corpus spiri¬
tale. N uic enim sentent iae
ꝓpheta concinit dicens. Iui
seminat inlacrimis: ingaudio
metet. Bene autem seminare
id .ẽ. bene operari facilius. ẽ.
quam in eo perseuerare. Fruct us
enim solet laborem consolari.
Messis autem nr̃a infine ꝓmit titur.
& ideo perseuerantia opus est
Qui enim perseuerauerit usq in
finem hic saluus erit & ꝓpheta
clamat. Sustine dñm uiriliter age
& confortetur cor tuum: & sustine
dñm. Iuod nunc apostolũs: Bonũ
autẽ facientes inquit non infirme¬

Expanded text:
incorruptionem. In hoc ergo incorruptionem. In hoc ergo tertio gradu, quo sub gratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existunt desideria de animali corpore; quibus non consentiendo renitimur, ut in gaudio metamus, cum etiam reformato corpore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. Nam etiam ipsum animale corpus deputatur in semine. Seminatur enim corpus animale, ait alio loco; ut ad messem pertineat quod adjunxit, surget corpus spirituale . Huic ergo sententiae propheta concinit, dicens, Qui seminat in lacrymis, in gaudio metet . Bene autem seminare, id est, bene operari, facilius est, quam in eo perseverare. Fructus enim solet laborem consolari: messis autem nostra in fine promittitur; et ideo perseverantia opus est. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit : et propheta clamat, Sustine Dominum, viriliter age; et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Quod nunc Apostolus ait, Bonum autem facientes, inquit, non infirme
Abbreviated transcription (Latin):
ex hiberent. ea sẽ monere omnib
deinde subiungit. nolite errare
ds̃ non subsannatur. quod enim
seminauerie homo. hoc & metet:
Nouit inter quae uerba perditorũ
hominum laborent qui consticu¬
untur in fide rerum earum quas
ynuident. Uident enimꝰ seminati¬
onem o perum suorum. sed messẽ
poniudent. Nec talis eis messis ꝓ¬
mietitur qualis hic reddi solet.
quia iustus exfide uiuit
Iuia qui seminauerit inquit in
carne sua: ex carne metet cor¬
ruptionem. Nuñc dicit de ama¬
coribus uoluptatum magis
quam dĩ. incarne enim sua se.¬
minat. qui omnia quȩ facit¬
&iam si bona uideantur. ꝓpterea
tameni facit ut carnaliter ei
bene sit. Iui autem seminauerit
Seminatio inspũ. ẽ. exfide cum
caritate seruire iusticiae. & non
ibaudire desideriis peccati quam.¬
iis demortali carne ex istentibus
Messis autem uitae aeternae. cũ
mimica nouissima destruetur
mors & absorbebitur mortale
auita. & corruptibile hoc indu&

Expanded text:
exhiberent ea, se monere omnibusexhiberent ea, se monere omnibusdeinde subjungit, Nolite errare, Deus non subsannatur: quod enim seminaverit homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit . Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut carnaliter ei bene sit. Qui autem seminaverit Seminatio in spiritu est, ex fide cum charitate servire justitiae, et non obaudire desideriis peccati, quamvis de mortali carne existentibus. Messis autem vitae aeternae cum inimica novissima destruetur mors, et absorbebitur mortale a vita, et corruptibile hoc induet
Abbreviated transcription (Latin):
aut iactanter eis aliquid nr̃m
ostentamus: potius quam constan¬
ter ostendimus Omicto ea quae
fingunt & mentiuntur dese homi¬
nes: ꝓpter hominum laudes. Iuid q¬
enim ista cecitate tenebrosius
ad optinendam in anissimam
głiam errorem hominis aucupa¬
ri. & dm̃ testem incorde contẽp¬
nere: quasi uero ullomodo com¬
parandus sit error illius qui tẽ
bonum putat errori tuo qui homi¬
ni defalso bono placere studes.
deuero malo displices dõ. ian
cetera planissima esse existimo.
Nam & illud usitatum preceptum
est ut predicatori uerbi dĩ pre¬
beat necessaria cui predicatur.
ad bona enim opera hortandi
staturi ad dex teram cum agnis.
ut plus ineis operetur dilectio
fidei quam legis posser timor.
Neque hoc quisquam maiore fidu¬
cia debet p̃xipere. quam hic apłs.
qui manibus suis uictum transi¬
gens. haec inse nolebat fieri: ut
maiori pondere ꝓpter eorum
magis utilitatem qui haec exhibe¬
rent. quam ꝓpter eorum quibus

Expanded text:
aut jactanter eis aliquid nostrum aut jactanter eis aliquid nostrum ostentamus, potius quam constanter ostendimus. Omitto ea quae fingunt et mentiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere studes, de vero malo displices Deo. 60. Ib. VI, 6. Jam caetera planissima esse existimo. Nam et illud usitatum praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria, cui praedicatur. Ad bona enim opera hortandi staturi ad dexteram cum agnis; ut plus in eis operaretur dilectio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc quisquam majore fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens , haec in se nolebat fieri, ut majore pondere, propter eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
recapitulari omnia mandata legis.
manifestum. ẽ. & iam illam scripturã
quae priori populo data .ẽ. legem
xp̃i. eẽ. quam uenit implere caritate
quae non implebatur timore
Cadem igitur scriptura & idem man¬
datum. cumbonis terrenis in hiantes
premit seruos: testamentum uetus
cum inbona aeterna flagrant es
erigit liberos. testamencũ nouum
seducunt laudatores eiꝰ. sed ipsẽ
potius: quia cumsibi sit ipse presen¬
tior quam illi mauult se millis
querere quam inseipso: sed quid
apostolus: Oẜus autem suum
ꝓbet unusquisq & tunc inseipso
tantum głiam habebit & non
in altero. idest intus inconscien
tia & non in altero. id est cum eũ
alter laudat. UNus quisque
enim inquit ꝓprium onus por¬
tabit. Non ergo laudatores
nr̃i minuunt onera conscientiae
nrãe. atq utiriam non & iam adcu¬
mulent cum plerumq neillis of¬
fensis laus nr̃a minuatur. aut ob¬
iurgatione illos curare neglegimꝰ.

Expanded text:
recapitulari omnia mandata Legis : recapitulari omnia mandata Legis : manifestum est etiam illam Scripturam, quae priori populo data est, Legem Christi esse, quam venit implere charitate , quae non implebatur timore. Eadem igitur Scriptura et idem mandatum, cum bonis terrenis inhiantes premit servos, Testamentum Vetus; cum in bona aeterna flagrantes erigit liberos, Testamentum Novum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius; quia cum sibi sit ipse praesentior quam illi, mavult se in illis quaerere, quam in seipso. Sed quid dicit Apostolus? Opus autem suum probet unusquisque, et tunc in seipso tantum gloriam habebit, et non in altero, id est, intus in conscientia sua: et non in altero, id est, cum eum alter laudat. Unusquisque enim, inquit, proprium onus portabit. Non ergo laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut objurgatione illos curare negligimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid enim lacerato animo dixe¬
ns. punientis. ẽ. impetus. non cari¬
tas corrigentis. Dilige. & dic quod
uoles Nullo modo maledictum erit.
quod specie maledicti sonuerit:
Simemineris senserisq tẽ ingladio
uerbi dĩ liberatorem hominis esse
uelle. ab obsidione uitiorum. I uod
siforte ut plerumq accidit dilectione
quidẽ talem suscipis actionem
& ad eam corde dilectionis accedis.
sed interagendum subrepserit aliqͥd
dum tibi resistitur. quod te auferac
adbhominis uitio percutiendo. &
ipsi homini faciat infestum postea
ci lacrinis lauantem huius modi
puluerem. multo salubrius meminisse
oportebit quam non debeamus suꝑ
aliorum superbire peccata. quando
inipsa eorum obiurgatione pecca¬
mus. cum facilius nos ira peccantis
iratos: quam miseria misericordes
utique caritatis. Si autem implet
legem qui diligic ꝓximum dilectioq
ꝓximi &iam inueteribus libris
maximȩ commendatur. inqua di¬
lectione dicit alio loco idem apłs.

Expanded text:
. Quidquid enim lacerato animo dixe. Quidquid enim lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non charitas corrigentis. Dilige, et dic quod voles: nullo modo maledictum erit quod specie maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei, liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum. Quod si forte, ut plerumque accidit, dilectione quidem talem suscipis actionem, et ad eam corde dilectionis accedis, sed inter agendum subrepserit aliquid, dum tibi resistitur, quod te auferat ab hominis vitio percutiendo, et ipsi homini faciat infestum; postea te lacrymis lavantem hujusmodi pulverem, multo salubrius meminisse oportebit, quam non debeamus super aliorum superbire peccata, quando in ipsa eorum objurgatione peccamus, cum facilius nos ira peccantis iratos, quam miseria misericordes utique charitatis. Si autem implet Legem qui diligit proximum, dilectioque proximi etiam in veteribus Scripturis maxime commendatur ; in qua dilectione dicit alio loco idem apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
tium. nec commouetur curantis
animus. nec quiescit manus. Medi¬
cinae autem cęlestis ministri aut
per odiorum trabem cerner
stipulam inoculo fratris uolunt.
aut tolerabilius mortem uidere
peccantis. quam uerbum indig¬
nantis audire. Quod non ita acci.¬
diss& si tam sanum animum curan¬
do alterius animo adhiberemus.
quamsanis manibus illi medici alie¬
na menbra pertractant. Numquam
itaq alieni peccati ob iurgandi sus¬
cipiendum. ẽ. negotium. nisi cum
internis interrogationibus exami¬
nantes nr̃am conscientiam. liquido
nobis coram dõ responderimus dilectio.¬
N nos facere. Quod si conuitium
ued minae. uel & iam persecutiones eiꝰ
quem argueris lacerauerint animum.
s adhuc ille perte sanari posse uide¬
bitur. nichil respondeas donec saneris
prior. neforte carnalibus mocibus
cus ad nocencdum consentias: & ex¬
hibeas linguam tuam arma iniqui¬
tatis peccato: adreddendum malũ
ꝓmalo. aut maledictum ꝓ maledicto

Expanded text:
tium nec commovetur curantis tium nec commovetur curantis animus, nec quiescit manus. Medicinae autem coelestis ministri, aut per odiorum trabem cernere stipulam in oculo fratris volunt , aut tolerabilius mortem videre peccantis, quam verbum indignantis audire: quod non ita accidisset, si tam sanum animum curando alterius animo adhiberemus, quam sanis manibus illi medici aliena membra pertractant. 57. Nunquam itaque alieni peccati objurgandi suscipiendum est nogotium, nisi cum internis interrogationibus examinantes nostram conscientiam, liquido nobis coram Deo responderimus, dilectione nos facere. Quod si convicium, vel minae, vel etiam persecutiones ejus quem argueris, laceraverint animum; si adhuc ille per te sanari posse videbitur, nihil respondeas donec saneris prior: ne forte carnalibus motibus tuis ad nocendum consentias, et exhibeas linguam tuam arma iniquitatis peccato ad reddendum malum pro malo, aut maledictum pro maledicto
Abbreviated transcription (Latin):
quae dicuntur ineum: Tũ tam̃
scias hoc illi esse oportunum. & di¬
lectionem curamq sanitatis eius
animo teneas mansueto & modesto
& fraterno. M ulti enim post ea
cogitantes quae audierint & quam
iuste audierint. ipsi se graui us &
seuerius arguerunt & quam uis
perturbatiores amedico uiderentur
abscedere. paulatim uerbi uigore
in medullas penetrante: sanat
sunt. Q uod nonfieret si semper
expectaremus periclitantes putes¬
centibus menbris. quando eum
liberet aut secari. quod nõn ipsi
corporis medici actendunt. qui
terrenae mercedis incuitu curane.
Quotus cium quisq reppertur qui
ferrum eorum aut ignem nonligatꝰ
expertus sit. cum & illi rariores sint
qui uolentes ligati fuerint. P lures
enim resistentes & mori sẽ malle
clamances: quam illo curari modo:
Uix lingua ipsa eorum relicta libe¬
ra omnibus menbris construixerunc.
neque adsuum neque adreluctantis
sed ad ipsius artis arbitrium. quorũ
tameri uocibus conuicusq dolen¬

Expanded text:
quae dicuntur in eum; tu tamen quae dicuntur in eum; tu tamen scias hoc illi esse opportunum, et dilectionem curamque sanitatis ejus animo teneas mansueto, et modesto, et fraterno. Multi enim postea cogitantes quae audierint, et quam justa audierint, ipsi se gravius et severius arguerunt; et quamvis perturbatiores a medico viderentur abscedere, paulatim verbi vigore in medullas penetrante, sanati sunt: quod non fieret, si semper exspectaremus periclitantem putrescentibus membris, quando eum liberet aut uri aut secari. Quod nec ipsi corporis medici attendunt, qui terrenae mercedis intuitu curant. Quotus enim quisque reperitur, qui ferrum eorum aut ignem non ligatus expertus sit? cum et illi rariores sint qui volentes ligati fuerint. Plures enim resistentes, et mori se malle clamantes, quam illo curari modo, vix lingua ipsa eorum relicta libera omnibus membris constrinxerunt; neque ad suum, neque ad reluctantis, sed ad ipsius artis arbitrium: quorum tamen vocibus conviciisque dolen
Abbreviated transcription (Latin):
adhibueris. Quamquam ergo
& sic possit distingui insta opor¬
tune. ut alius sit sensus inportune
argue. deinde cetera contexantur.
hortare increpa cum omni longa¬
nimitate & doctrina. ut tunc
oportun us sentiaris cum instas¬
ad aedificandd̃. Cum autem
destruis arguendo. non curas &iam¬
si inportun us uidearis. si hoc est
talibus inportunum. lta duo
quȩ sequuntur ad duo superiora
possunc singillatim refern.
Hortare cum oportune instas. in¬
crepa cum inportune arguis. de¬
inde cetera duo similiter. sed con¬
uerso ordine referuntur. Cum
omni longanimitate ad sustinen¬
das inlignationes corũ quos destruis.
& doctrina ad instruenda eorum
studia quos aelificas IameN
& iam si illo usitatiore modo distin¬
guicur insta oportune. quod si
hoc modo non ꝑficis inportune.
ita intelligendum.ẽ. ut tũ oportu¬
nitatem omnino nondeseras.
& sic accipias quod dictum est
inportune. ue illi uidearis inpor¬
tunus qui non libenter audit

Expanded text:
adhibueris. Quanquam ergo adhibueris. Quanquam ergo et sic possit distingui, Insta opportune, ut alius sit sensus, Importune argue, deinde caetera contexantur, Hortare, increpa cum omni longanimitate et doctrina: ut tunc opportunus sentiaris, cum instas aedificando; cum autem destruis arguendo, non cures etiamsi importunus videaris, si hoc est talibus importunum: ita duo quae sequuntur, ad duo superiora possunt singillatim referri, Hortare cum opportune instas, increpa cum importune arguis; deinde caetera duo similiter, sed converso ordine, referuntur, Cum omni longanimitate, ad sustinendas indignationes eorum quos destruis; et doctrina, ad instruenda eorum studia quos aedificas: tamen etiamsi illo usitatiore modo distinguatur, Insta opportune; quod si hoc modo non proficis, importune: ita intelligendum est, ut tu opportunitatem omnino non deseras, et sic accipias quod dictum est, importune, ut illi videaris importunus, qui non libenter audit
Abbreviated transcription (Latin):
ichil enim ad misccłiam sic incli.¬
nat.: quam proprii periculi cogita¬
cio. lta eos nec deesse uoluit fratrũ
correptioni. nec studere certamini.
Multi enim homines cum asomNio
excitantur. litigare uolune. aut
rursus dormire cum litigare pro¬
hibentur. Pax igitur & dilect io¬
quem corrigis uidetur postulare
moderandus est. Nam & alio
loco dicit. Seruum autem dru
litigare non oportet. sed mitem
isse ad omnes. Docibilem. pacien¬
tem: & nequisquam ex eo putet
cessandum sibi esse acorreptione
erroris alterius: uide quid adiun¬
git. In modestia inquit corripi¬
encem diuersa sentientes quomͦ
in modestia. quomodo corripientẽ
nisi cum lenitatem corde retinemꝰ.
& aliqua medicamenti acrimonia
ut̃bã corteptions a perg imui
Nec aliter accipiendum uideo quod
hortare. increpa. iomni longani.¬
mitate & doctrina. Inportunitas
enim oportunitati utiq contraria
est. neque omnino ullum medica¬
mentum sanat. nisi quod oportune

Expanded text:
Nihil enim ad misericordiam sic incliNihil enim ad misericordiam sic inclinat, quam proprii periculi cogitatio. Ita eos nec deesse voluit fratrum correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt; aut rursus dormire, cum litigare prohibentur. Pax igitur et dilectioquem corrigis postulare videtur, moderandus est. Nam et alio loco dicit: Servum autem Domini litigare non oportet; sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem. Et ne quisquam ex eo putet cessandum sibi esse a correptione erroris alterius, vide quid adjungat: In modestia, inquit, corripientem diversa sentientes . Quomodo in modestia, quomodo corripientem, nisi cum lenitatem corde retinemus, et aliquam medicamenti acrimoniam verbo correptionis aspergimus? Nec aliter accipiendum video quod hortare, increpa in omni longanimitate et doctrina . Importunitas enim opportunitati utique contraria est: neque omnino ullum medicamentum sanat, nisi quod opportune
Abbreviated transcription (Latin):
cireumcisione carnali & cȩteris
hius modi spem constituentes salutis.
di inuicem inuidentes. & inuicem
ꝓuocantes prorsus magnifice &
omnino diuino ordine postea quam
eos instruxit aduersus illos aqui¬
bus inseruitute legis seducebantur
hoc ineis cauet ne instructiores
facti & uolentes iam calum pNus
carnalium respondere. contemptio¬
nibus studeant & appetitu in anis
głiae legis oneribus nonseruentes
uanis cupidicatibus seruianit.
uirum: quomodo peccati alieni
tractacio. cum liberationem eius
potius quam insultacionem potꝰ.¬
que auxilia quam uitia medita¬
tur. & quantum facultas tribut᷑
suscipit: & ideo dicit. Fratres.
& si preoccupatus fuerit homo in
aliquo delicto: uos qui spiritales
estis instruite huius modi. Deinde
nesibi quisq uideatur instruere.
& iam cum proterue exagitat ir¬
ridetq peccantem auc superbe
tamquam insanabilem detcstatur.
i spũ inquit mansuetudinis inten¬
dens ceipsum ne & cũ tempteris.

Expanded text:
circumcisione carnali et caeteris circumcisione carnali et caeteris hujusmodi spem constituentes salutis.di, invicem invidentes, et invicem provocantes. Prorsus magnifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores facti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et appetitu inanis gloriae, Legis oneribus non servientes, vanis cupiditatibus serviant. 5virum, quam peccati alieni tractatio, cum liberationem ejus potius quam insultationem, potiusque auxilia quam convicia meditatur, et quantum facultas tribuitur suscipit. Et ideo dicit: Fratres, etsi praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi. Deinde ne sibi quisque videatur instruere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intendens teipsum, ne et tu tenteris.
Abbreviated transcription (Latin):
diligitur. id sectabimur quod
amplius dilexerimus. Si tantundẽ
utrumq diligitur. nichil eorũ
sectabimur. sed aut timore inuiti
trahemur in alterutram partem.
aut si utrumque aequaliter & iam
timemus inpericulo sine dubio re¬
manebimus. fluctu delectationis
& timoris alternante quassati
Sed pax xp̃i uincat incordib nr̃is.
Tunc enim orationes & gemitus &
inauxilium inuocata dextera mi¬
sericordiae dĩ. sacrificium contri¬
bulati cordis nondespicit. caritatẽ¬
que sui ampliore commendatione
periculi dequo liberauit exsuscitat.
I neo autem illi fallebantur. quod
negare quidem non poterant. sec
rem acducem libertatis suae.
sed adopera seruilia carnaliter
conuersi. retrorsum se conar
non incelligebant. P ropterea non
ait sispũ uiuimus. spũ sectemur:
sed spũ sectemur inquit. E ateban¬
tur enim spũi scõ seriure opor¬
tere. & eum non sp̃ũ scõ sed car¬
ne uolebant sectari. non spirita¬
liter optinentes grãm dĩ sed i

Expanded text:
diligitur, id sectabimur quod diligitur, id sectabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem utrumque diligitur, nihil horum sectabimur; sed aut timore, aut inviti trahemur in alterutram partem; aut si utrumque aequaliter etiam timemus, in periculo sine dubio remanebimus, fluctu dilectionis et timoris alternante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsuscitat. In eo autem illi fallebantur, quod negare quidem non poterant, sectrem ac ducem libertatis suae; sed ad opera servilia carnaliter conversi, retrorsum se conari non intelligebant. Propterea non ait, Si spiritu vivimus, spiritum sectemur; sed, spiritu sectemur, inquit. Fatebantur enim Spiritui sancto servire oportere: et eum non spiritu suo, sed carne volebant sectari; non spiritualiter obtinentes gratiam Dei, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
quod tũ non appetebas. Hanc
sanat mansuetudo. cum quisque
adiudicium sẽ reuocans dĩ. non
resistit uoluntati eiꝰ & magis ei
erdit recte factum. eẽ. quam
lbi. quod putabat indignum.
cum passionibus & concupiscen¬
tiis. sicut consequenter dicit.
qui sunt in xp̃o ihũ. Unde & iam
crucifixerunt. nisi timore illo casto
mus offendere illum quem toto
Non enuim hoc timore timet adul-¬
tera necustodiatur auiro. quo
timet casta nedeseratur. Illi enĩ
tristis. ẽ. presentia uiri. huic
absentia. & ideo timor ille cor¬
ruptus. ẽ: & transire uult hoc
scłm. iste autem castus ꝑmanet
insȩculum sȩculi. Dequo timore
crucifigi optat ꝓpheta: cum
dicie. Confige elauis atimore tuo
carnes meas. Ista crux. ẽ. dequa
dñs dicit. Tolle crucem tuam.
certe scđm id nos uiuere quod
sectati fuerimus. Sec tabimur aut̃
quod dilexerimus. Itaq si exad.¬
uerso existant duo. p̃ceptũ iusticiȩ
& consuetudo carnalis. & utrumq

Expanded text:
quod tu non appetebas. Hanc quod tu non appetebas. Hanc sanat mansuetudo, cum quisque ad judicium Dei revocans, non resistit voluntati ejus, et magis ei credit recte factum esse, quam sibi quod putabat indignum. cum passionibus et concupiscentiis, sicut consequenter dicit, qui sunt in Christo Jesu. Unde autem crucifixerunt, nisi timore illo casto mus offendere illum quem toto Non enim hoc timore timet adultera, ne custodiatur a viro, quo timet casta ne deseratur: illi enim tristis est praesentia viri, huic absentia. Et ideo timor ille corruptus est, et transire non vult hoc saeculum: iste autem castus permanet in saeculum saeculi. De quo timore crucifigi optat propheta, cum dicit: Confige clavis a timore tuo carnes meas . Ista crux est de qua Dominus dicit. Tolle crucem tuam, certe secundum id nos vivere quod sectati fuerimus; sectabimur autem quod dilexerimus. Itaque si ex adverso existant duo, praeceptum justitiae, et consuetudo carnalis, et utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ueneficiorum. inimicitiarum.
contentionum. emulationum. ani¬
mositatum. dissensionumq uitia
sanantur innobis Ut autẽ in alus
inter quos uiuimus iusta moderaci¬
one tractentur. & ad sustinendum
longanimitas. & ad curandũ benig¬
nitas. & adignos cendum bonitas
militat. Iamuero heresib fides. iti¬
uidiae mansuetudo. ebrietatib
& cõmessationib continent ia
rductatur. Nequis sane arbitretur
hoc esse inuidiam quod .ẽ. ȩmula¬
ucmnitatem plerumque utrumlib&
Horum pro altero uel aemulatio
ꝓmuidia uel inuidia ꝓemulati.¬
one ponitur. Sed quia utrumq
hic locis suis dictum. ẽ. utiq disti¬
nctionem denobis flagitant Nã
pnulacio. ẽ doloꝵ animi. cum
alius peruenit ad rem quam duo
pluresue appetebant. & nisi ab
uno haberi non potest. Istam pax¬
sanat. qua id appetimus quod
omnes qui appetunt. si ad sequan¬
tur. unum in eo fiunc. Inuidiã
doloꝵ animi. ẽ. cum indignius
uidetur aliquid adsequi & iam

Expanded text:
ta, veneficiorum, inimicitiarum, ta, veneficiorum, inimicitiarum, contentionum, aemulationum, animositatum, dissensionumque vitia sanantur in nobis: ut autem in aliis, inter quos vivimus, justa moderatione tractentur, et ad sustinendum longanimitas, et ad curandum benignitas, et ad ignoscendum bonitas militat. Jam vero haeresibus fides, invidiae mansuetudo, ebrietatibus et comessationibus continentia reluctatur. 52. Ne quis sane arbitretur hoc esse invidiam quod est aemulavicinitatem plerumque utrumlibet horum pro altero, vel aemulatio pro invidia, vel invidia pro aemulatione ponitur. Sed quia utrumque hic locis suis dictum est, utique distinctionem de nobis flagitant. Nam aemulatio est dolor animi, cum alius pervenit ad rem quam duo pluresve appetebant, et nisi ab uno haberi non potest. Istam sanat pax, qua id appetimus, quod omnes qui appetunt, si assequantur, unum in eo fiunt. Invidia vero dolor animi est, cum indignus videtur aliquis assequi, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
opponuntur. Nam exeo qđ carna
nicationes. incapite autem uirtutũ
spiritaliũ caritatem. quẽ non diui¬
narum litterarum studiosum faciat
intentũ adperscrutanda cetera. Si
enim fornicatio. ẽ. amor alegitimo
conubio solutus & uagus explendȩ
libidinis consectando licentiam.
quid tam legitime ad spiricalẽ fecun¬
ditatẽ coniungitur. quam anima
dõ cui quanto fixius in helerit.
tanto ẽ. incorruptior. inheret autem
caritate. Recte igitur fornicationi
opponitur caritas. inqua sola est
custodia castitatis. Inmunditiae
autem sunt omnes perturbationes
deilla fornicatione conceptae. quib
gaudium tranquillitatis opponitur
Idolorum autem seruitus ultima
fornicatio. ẽ. animae. ꝓpter quam
& iam bellum ad uersus euangeliũ
reconciliatis dõ gentibus furiosissi.¬
mum gestum. ẽ. Cuius reliquię
quamuis tepide: adhuc tamen reca¬
lent: huic itaq pax contraria est:
qua reconciliamur dõ. Eademque
pace & iam cum hominibus eustodi¬

Expanded text:
opponuntur. Nam ex eo quod in opponuntur. Nam ex eo quod in nicationes, in capite autem virtutum spiritalium charitatem, quem non divinarum litterarum studiosum faciat intentum enim fornicatio est amor a legitimo connubio solutus et vagus, explendae libidinis consectando licentiam; quid tam legitime ad spiritualem fecunditatem conjungitur quam anima Deo? Cui quanto fixius inhaeserit, tanto est incorruptior. Inhaeret autem charitate. Recte igitur fornicationi opponitur charitas, in qua sola est custodia castitatis. Immunditiae autem sunt omnes perturbationes de illa fornicatione conceptae, quibus gaudium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus, ultima fornicatio est animae, propter quam etiam bellum adversus Evangelium cum reconciliatis Deo furiosissimum gestum est, cujus reliquiae quamvis tritae diu, adhuc tamen recalent. Huic itaque pax contraria est, qua reconciliamur Deo, eademque pace etiam cum hominibus custodi
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s nominibus apęna peccati
atq peccato ad gratiam dr̃u
atq iusticiam nos conuerti opor¬
tere p̾diceret. nedeserendo grãm
temporalem qua ꝓnobis dris
mortuus. ẽ. non perueniamus
adȩternam quiett̃ inqua pro
nobis uiuit. neq intelligendo
pęnam temporalem inquã dñs
mortalitatem carnis edomare
dignatus. ẽ: inpenam sempiter¬
nam incidamus. quȩ perseue¬
ranti aduersum dñm superbiȩ
preparata. ẽ. Cum enim cõmemo¬
yatis multis operibus carnis addi¬
dit. & hissimilia: satis ostendie non
se ista examinatiore numero collo¬
casse. sed liberiore sermone posuisse
Hoc & iam despiritalibus fructibus
fecit. Nonenim ait aduersus hȩc
non . ẽ. lex. sed aduersus huiusmodi
hoc .ẽ. siue ista siue & iam cetera
huiusmodi. Sed tamen diligenter
considerantib non hic omnimodo
carnalium spiritaliumq operum
oppositio in ordinata atq confusa.ẽ.
Obhoc autem latet. quia pauciorã
uel singula quibusdam pluribus

Expanded text:
et spiritus nominibus a poena peccati et spiritus nominibus a poena peccati atque peccato ad gratiam Domini atque justitiam nos converti oportere praediceret: ne deserendo gratiam temporalem, qua pro nobis Dominus mortuus est, non perveniamus ad aeternam quietem, in qua pro nobis Dominus vivit; neque intelligendo poenam temporalem in qua nos Dominus mortalitate carnis edomare dignatus est, in poenam sempiternam incidamus, quae perseveranti adversum Dominum superbiae praeparata est. Cum enim commemoratis multis operibus carnis, addidit, et his similia; satis ostendit non se ista examinatiore numero collocasse, sed liberiore sermone posuisse. Hoc etiam de spiritualibus fructibus fecit. Nonon est lex, sed adversus hujusmodi, hoc est, sive ista, sive etiam caetera hujusmodi. Sed tamen diligenter considerantibus, non hic omni modo carnalium spiritaliumque operum oppositio inordinata atque confusa est. Ob hoc autem latet, quia pauciora vel singula quibusdam pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit forma speciosae feminae.
& mouet addelectacionẽ fornicati¬
onis. Sed si plus delectat puleri¬
cudo illa intima & sincera species
castitatis per grãm quae. ẽ. infide
xp̃i. secundum hanc uiuimus.
& scđm hanc operamur. ut non
regnante innobis peccato adobe¬
dundũ desideriis eiꝰ. sed regnante
usticia ꝑ caritatem cũ magna
delectatione faciamus quic quid
iea dõ placere cognoscimus. Qd
autem decastitate & defornicatione
dixi. hoc deceteris intelligere uolui.
Neque moueat uel quod ñomnino
ad eundẽ numerum & ordinem
opera carnis in hac epła enumera¬
uit atq inilla ad corinthios. uel
quod spiritalia bona pauciora
pluribus carnalibus uitus oppo¬
suit. Neque ita acontrar io
ut fornicationib castitas. inmun¬
ditus munditia. atq ita ceteris
cetera occurrerent. Non enim hoc
suscepit ut doceret quod sunt:
sed quo genere illa uitanda. illa
uero expectanda sint. cum carnis

Expanded text:
occurrit forma speciosae feminae, occurrit forma speciosae feminae, et movet ad delectationem fornicationis: sed si plus delectat pulchritudo illa intima et sincera species castitatis, per gratiam quae est in fide Christi, secundum hanc vivimus, et secundum hanc operamur; ut non regnante in nobis peccato ad obediendum desideriis ejus, sed regnante justitia per charitatem cum magna delectatione faciamus quidquid in ea Deo placere cognoscimus. Quod autem de castitate et de fornicatione dixi, hoc de caeteris intelligi volui. 50. Neque moveat, vel quod non omnino ad eumdem numerum et ordinem opera carnis in hac Epistola enumeravit, atque in illa ad Corinthios: vel quod spiritualia bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus castitas, immunditiis munditia, atque ita caeteris caetera occurrerent. Non enim hoc suscepit ut doceret quot sint, sed in quo genere illa vitanda, illa vero expetenda sint; cum carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ganimitas. benignitas. bonitas.
fides. mansuetudo. continentia.
& addidit. aduersus huius modi
non . ẽ. lex: ut intelligamus illos
sublege positos inquibus ista non
regnant. Nam inquib haec regn.¬
ant. ipsi lege legitime utuntur.
quia non .ẽ. lex illis ad cohercendũ
posita. Maior enim & p̃pollentior
delectatio eorum iusticia .ẽ. Sic
enĩ ad timocheum dicit. scimus
enĩ quia bona . ẽ. lex. siquis ea
legitime utatur. sciens hoc quia
lex iusto posita non . ẽ. Iniustis
aut̃ & ñ subditis & impus & peccato¬
ribus
matricidis. homicidis. fornicatorib
masculorum concubitoribus. pla¬
iarus. mendacibus periuris. &
si quid aliud sane doctrinȩ aduer¬
satur. subauditur. his lex posita . ẽ.
Regnant ergo spiritales isti fructus
in homine in quo petcata non reg¬
nant. regnant autem ista bona
si tantum delectant ut ipsa teneat
animũ intẽptacionibus. ne inpecca.¬
a consensionem ruat. Quod enim
amplius nos delectat. scdm id ope¬
remur necesse. ẽ. Ut uerbi gratia.

Expanded text:
itas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmodi non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur: sciens hoc quia Lex justo posita non est; injustis autem, et non subditis, impiis et peccatoribus, matricidis, homicidis, fornicatoribus, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant. Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
leni iugo caritatis obtemperans.
Quaeri autem potest cur apostolus
& hic solam commemorauit pro¬
ximi dilectionem qua legem dixit
impleri. & ad romanos cum meadẽ
quaestione uersaretur. Iuienim
diligit alterum inquit: legem im¬
pleuit. Nam non adulterabis. non
homicidium facies. non furaberis.
non concupisces. & si quod. ẽ. aliud
mandatum in hoc sermone recapi¬
tulatur. Diliges ꝓximum tuum:

Expanded text:
leni jugo charitatis obtemperans.leni jugo charitatis obtemperans.Quaeri autem potest cur Apostolus et hic solam commemoravit proximi dilectionem, qua Legem dixit impleri; et ad Romanos cum in eadem quaestione versaretur, « Qui enim diligit alterum, inquit, Legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proxim
Abbreviated transcription (Latin):
Recte itaq accipitur adhoc pertinere
quod &iam diis ait. nonueni legem
soluere sed adimplere. quia erat ab¬
laturus timorem carnalem. spirita¬
lem autem caritatẽ daturus. qua
sola impleri põtest. plenitudõ autẽ
legis caritas. & qm̃ fides in petrat
sp̃m scm̃. per quem caritas dĩ diffusa
ẽ. incordibus nr̃is operantiũ iusticiã.
nullomodo quis quam ante grãm
fidei debonis operibus glorietur
Qua ꝓpter istos iactantes sẽ de ope¬
rib legis. ita refellit apostolus. dũ
ostendit opera uetusta sacram̃tor ũ
umbram futurorum fuisse. quas iam
aduentu dñi libero heredi necessarias
non esse monstrauit. Opera uero ad
bonos mores pertinentia non imple.¬
ri nisi dilectione. per quam fides ope¬
ratur. Unde si opera legis quȩdam
post fidem superflua quaedam
ante fidem nulla sunt. uiuat iustus
exfide. ut & honus graue seruitutis
abiciat leui sarcina xp̃i uegetatus.
& iusticiam actas non trans grediat᷑.

Expanded text:
Recte itaque accipitur ad hoc pertinere Recte itaque accipitur ad hoc pertinere quod etiam Dominus ait, Non veni Legem solvere, sed implere : quia erat ablaturus timorem carnalem; spiritualem autem charitatem daturus, qua sola Lex impleri potest. Plenitudo enim Legis, charitas: ut quoniam fides impetrat Spiritum sanctum, per quem charitas Dei diffusa est in cordibus operantium justitiam , nullo modo quisquam ante gratiam fidei de bonis operibus glorietur. Quapropter istos jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum ostendit opera vetusta sacramentorum umbras futurorum fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse monstravit: opera vero ad bonos mores pertinentia non impleri nisi dilectione, per quam fides operatur . Unde si opera Legis quaedam post fidem superflua, quaedam ante fidem nulla sunt; vivat justus ex fide , ut et onus grave servitutis abjiciat, levi sarcina Christi vegetatus , et justitiae metas non transgrediatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tum sed & iam persecuturum. qui
am corrigi quam interfici malebat.
homo inueteri testamento. sed non
homo deueteri testamento. quem
fides futurae hereditatis xp̃i reue¬
latã & creddita saluum faciebat & ad
mitandum uocabat. Ideo nunc
dicit apostolus. Inlibertatem
uocati estis fratres. tantum neliber.¬
tatem inoccasionẽ carnis detis. id
c̃. ne audito nomine lib̾tatis im¬
pine uobis peccandum. cẽ. arbitre¬
mini. S ed per caritatem inquit
scruite inuicem. Qui enim percari¬
tatẽ seruit. libere seruit. & sine mise¬
ra obtemperans dõ. cum amore
faciendo quod docetur. non cum timore
inuno sermone impleta. ẽ. ine o
quod diliges ꝓximum tuum tanquã
ceipsum. Omnem ergo legem nunc
dicit ex his operibus quae adbonos
mores pertinent. quia & illa quae
sunt insacram̃tis cum bene aliberis
incelliguntur nec carnalit̃ obseruant᷑
aseruis. adilla duo p̃cepta referant᷑
necesse.ẽ. dilectionis dĩ & ꝓximi.

Expanded text:
tum, sed etiam persecuturum, qui tum, sed etiam persecuturum, qui eum corrigi quam interfici malebat: homo in Veteri Testamento, sed non homo de Veteri Testamento, quem fides futurae haereditatis Christi revelata et credita salvum faciebat, et ad imitandum vocabat. Ideo nunc dicit Apostolus, In libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis: id est, ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbitremini. Sed per charitatem, inquit, servite invicem. Qui enim per charitatem servit, libere servit, et sine miseria obtemperans Deo, cum amore faciendo quod docetur, non cum timore in uno sermone impleta est, in eo quod diliges proximum tuum tanquam teipsum. Omnem ergo Legem nunc dicit ex his operibus quae ad bonos mores pertinent: quia et illa quae sunt in sacramentis, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur a servis, ad illa duo praecepta referantur necesse est, dilectionis Dei et proximi.