comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s atis factũ mihi arbitror : Ñ quero quid credas
q: ingenitũ fides certadelarat quia sidixerimus inge¬
nitum duospatres adfimar euidemꝰ. siaut̃ genitũ duos
filios eredereculpamur. s& qđ certa fidesteri& nec
ingenit᷑ est nec genit᷑ s& ab utroq ꝓcedens & ad pa¬

Expanded text:
satisfactum mihi esse arbitror: nunc quaero quid credas  ingenitum fides certa declarat, quia si dixerimus ingenitum, duos Patres affirmare videbimur. Sin autem genitum, duos Filios credere culpamur. Sed quod certa fides tenet, nec ingenitus est, nec genitus, sed ab utrisque procedens, id es
Abbreviated transcription (Latin):
ic&malti ei ꝓuocatissimiuiri diũ soquidẽ stilo: s&ũ diuersa
fide perie innamer ibilia opuscula ediderin. Ita ut diffi¬
cilesit eoꝵ om̃a legere & tam̃ quel egunt᷑ ꝓp̃t eloquiuetusta¬
tẽ. odificillimas questionũ ꝑplexitates minme intellegere
Reueraenĩ dũ cogunt᷑ ꝓp̃t altitudine scripturediuine oculte
uiã carpere prauitatinrȩ : ãbiguitatẽ Ñminim ã relin
illiintellegere ualeamus Quã ꝓpt ergo que sote ꝑt̃
tanti mihires ponde as. & que obscuritatẽ faciunt

Expanded text:
multi et probatissimi viri diverso quidem stilo, sed non diversa fide innumerabilia opuscula ediderint, ita ut difficile sit eorum omnia legere; ea tamen quae leguntur, propter eloquii venustatem et difficillimas quaestionum perplexitates, minime intelliguntur. Revera enim, dum coguntur propter altitudinem Scripturae divinae occultam viam carpere, parvitatiilli intelligere valeamus. Quapropter quaeso te ut percontanti mihi respondeas, et quae obscuritatem faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sima septima die scđi m̃si cõmendatũ est . at sacra¬
menitorũ : & rursus uicesima & septima diẽ mensis sep¬
timi eadem com̃datio firmataẽ: Cumarca requieuit
quad enim ꝓmititur Inspeoc. exibetur in re: Porro
quia ipsa requies. cumoc taua. resur rectione. coniun¬
gitur . Neq: enĩ reddita corpore finitur requies: que
post ancuitam. excipit scos sed potius totum omi¬
nem non aducspe sediamre ipsa om̃e exparte &
sps. & corporis. & ꝑfecta & imor talisa lute retiotum

Expanded text:
sima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacrasima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta inmortali salute renouatum
Abbreviated transcription (Latin):
mum  unde ista sexta etas que compłets quingene tis. usq
adsescentos significatur in manifestatione euangł ca
quocd secunda meti se annisescente simi intrat noe inarea¬
nificat duo enĩ m̃ses. sexa genarium numerum conolu¬
dixiltur a senarionu mero & sexaginta cugnamin arte¬
centumilia & sescenties & quie qͥuid demi ceps in ma uoribi
sommis ꝑ cundemar ticulum numerus anm finita mnere¬
ato consurgit & quodui cesimas septimus des
msisto memoratur ad eus dem quadra ture signisi¬
citionemꝑ tidi& que ium in quadratis lignis ex pasitas̃
edic eudentius quianos adomne opus bomunum
paratus. idẽ quod ammodo cũ qua d ratis trinitas
ꝑficit : In memoria qua Nłm̃ colimus: iti intelle¬
gentia quacognocimus in uounta te qualiligiras
Triaent̃ ter. & oc tonisiunt. uigintis eptem. qui est numeri
m̃se arcarequieuit. adillam septimam requiem. significa¬
tio. recurrit: & quia ibi requies cunt :Ilbͥ quoque
illius qua drature numenus. iteratur : Nam uice¬

Expanded text:
 unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica  secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in anificat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantucenta milia et sescenties, et quicquid deinceps in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgimensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos, trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus; tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri st requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uice
Abbreviated transcription (Latin):
sus coruus non est reuersus : RΕGꝵ Coruus igit᷑ ut re uer¬
teretur. aut aquis. interceptus est. aat aliquo suꝑ natante ca¬
diue re in lectus in sedit & significat illos omines carnali¬
sic satis faciunt: unde &ꝑ mala opera recesser
ł certe siaquis ille coruus intceptus est illosugufica
Qui de ecclesia ex cunt. ut er ercoꝵ baptisma
polluantur : Quamuis enim. un umb aptis munis it
sc̃i batieant᷑ ecolesiȩ catolicȩ. tameni quiaforis et clesie
baptitadit᷑ Nen sũmunt baptis mu ad salutem. sed ad
non abentes endcirco ecclesia. ec clesia eos non¬
baptitat qui in tiomine trinitatis baptiqatis un

Expanded text:
sus corvus de arca, non est reversus ? RESP. Corvus ut non reverteretur, aut aquis interceptus est, aut alicui cadaveri illectus insedit: et significat illos homines, qui carnalisiae satisfaciunt, unde et per mala opera recesserunt. Vel certe si aquis ille corvus interceptus est, illos significat qui de Ecclesia exeunt, et haereticorum Baptismo polluuntur. Quamvis ncti baptizant, et Ecclesiae catholicae; tamen quia foris Ecclesiam baptizantur, non sumunt Baptismum ad salutem, sed ad non habentes . Et idcirco eos Ecclesia non rebaptizat, quia in nomine Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ostendunt᷑ : Intorci. Quidsignificat quod om̃s mon¬
Octo & uII.xv. siunt oc tonempe significant. resurretio¬
nem & septem qui&em. hoc itaque misteri oum resurret¬
tionis. & quietis suꝑ gressumẽ omnẽ sapientiam suꝑbo orum
sapientum. G. tnullatenus potuer̃. scientia indaga re
resur rectionisquie otem: & quia. septua ginta asep¬
tem. & octoginta. ab octo dominantur: Coniuncto
cõmendans nobis. adq: confirmans altitudinem bap¬
tismi. Ita consegran donouo omine. at tenendam
quietis & resur rectionis fidem: INTOR ROꝗATIO¬
Quare cum ingre deretur inoȩ in ar cadicitur ad eũ
ingre deretu & silitui: uxor tua & uxo resfilio¬
rumtuoꝵ tecum seor sum igit᷑ ponint᷑ uri: &seor sum
uolumus illa faciamuis Egessio uero illam. et namuitã signi¬
ficat ubicaro nillam iam abebt̃. concupiscentia aduiersas spm̃

Expanded text:
ST. LVII. Quid significat quod omnes monOcto et septem quindecim faciunt. Octo nempe significant resurrectionem, et septem quietem. Hoc itaque mysterium resurrectionis et quietis, supergressum est omnem scientiam superborum sapientium, et resurrectionis quietem; et quia septuaginta a septem, et octuaginta ab octo dinumerantur, conjuncto st aqua, eamdem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrandum novum hominem, ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod postingrederetur Noe in arcam, dicitur ad eum, Ingredere, tu et filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum tecum ? Seorsum ergo ponuntur viri et seorsum volumus illa faciamus . Egressio autem illam vitam significat, ubi caro jam nullam habebit concupiscentiam adversus
Abbreviated transcription (Latin):
rab iles nuptie. &thoros inmaculatos: hoc olõ restan¬
te fideliter iusteque uiuentibus ei queo bedienter. sc̃ȩ¬
bore r h ac dolore pariendi fectus eo ꝑ seminegiene
gig nerentu .r. uon ut morientibus parentibus filii succẽ¬
derent : Sedut illis qui genuis surit. Inalicoforme statu
manetitibus & ex lignouite quo dibiplanta tumerat
corporalem uigorem sum̃tib: & illiquigignerentur
adeundem deducerent᷑ statum Do nec certonumero
impleto si iusteom̃s obedienterq: uiuerent: tunc fier&
illa cõmutatio. ut sineillamorte animalia cor para con¬
uersa Inaliam qdailitatem eo quod omne Nutũ regen¬
tisse. spũi deser uirent. & solo uiui ficante sin eullis alim̃¬
toꝵ corporalium sustentaculis uiuerent. spiritalia uoca¬
qui est trinitas. ex oc quod eius dicit᷑ & de ambulatio
corporeus aulacalis eẽ credat᷑. Omne erũ carpus loca¬
le est: & omne lacalȩ utique corpus est: Ds̃ uero hicor¬
porer es est : Neͦ temporalit mouet᷑ : Neq loco continet᷑

Expanded text:
rabiles nuptiae, et torus immaculatus : hoc Deo praestante fideliter justeque viventibus, eique obedienter sancteqbore ac dolore pariendi, fetus ex eorum semine gignerentur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis qui genuissent in aliquo formae statu manentibus, et ex ligno vitae, quod ibi plantatum erat, corporalem vigorem sumentibus, et illi qui gignerentur ad eumdem perducerentur statum, donec certo numero impleto, si juste omnes obedienterque viverent, tunc fieret illa commutatio, ut sine ulla morte animalia corpora conversa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine ullis alimentorum corporalium sustentaculis viverent, spiritualia vocaqui est Trinitas, ex hoc quod ejus dicitur deambulatio, corporeus aut localis esse credatur. Omne siquidem corpus locale est, et omne locale utique corpus est. Deus vero incorporea res est, nec temporaliter movetur, nec loco continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ro hoc enimsoliciteri equiras in scripturis sc̃is frequentes
reperier I ab& nem pelns almo misi in eosmus camcaniam
& comediteos & rane & ex termina uit eos: dumutique
una musca nec unar ana fuerit: E alibibis almo. dix̃ &¬
uenit lacusta Nonait locuste sellio custa. En abessin¬
gulur emnum erum. pluralem scđm illud quod ait:
compl& porro aut propt̃ unitatem nature dictus est.¬
unus fens Vt oñs intellegamus quis suꝑ t̃ra. Quia quo¬
dammodo om̃s exunius abissi naturaem erit. Nam quad
uit Inrigabat uniuerscm faciem terre : Non totant᷑¬
ram in rigabati sed partem A totoem̃ parte significabat
quem acdum dicimus xp̃s mortuus est. & resurrexit
cun non mortuus fuerit & resirger& nisi scđn cartiem¬

Expanded text:
ro; hoc enim si sollicite requiras, in Scripturis sanctis frequenter ro; hoc enim si sollicite requiras, in Scripturis sanctis frequenter reperies. Habes nempe in psalmo: Misit in eos muscam caninam et comedit eos, et ranam et exterminavit eos , dum utique nec una musca nec una rana fuerint. Et alibi: Venit locusta , non ait locustae, sed locusta. En habes singularem numerum pro plurali, secundum illud quod ait complent. Porro autem propter unitatem naturae dictum estnes fontes intelligamus qui sunt in terra, quia quodammodo omnes ex unius abyssi natura emanant. Nam quod ait: irrigabat universam faciem terrae; non totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem significat. Quemadmodum dicimus, Christus mortuus est, Christus resurrexit, cum non mortuus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
q uomodo scriptura dicit . congregentur aque que subce
celosunt ini locumunum aapareat arida : rs̃g̃po
potam t̃ram a qua tegebat. si cut raris sima nebula que¬
ł posttea: in unum reducta ad que collecta est. ut pos
sit terre species aparere: Quam quam &terra lon¬
gelateque. subsidenspo tuit . concauas partes p̃bere que
solus d̃: Rospo. Quod omosithonus idemipsechñs
inuangło dicit .omobonus de bono tesauro cordissui
ꝓferbonum. Sicut hoc dicer&. nemobonus nisi
solus ls̃ illi scilic& respondebat. qui uit̾am eter¬
nam ub eo querebat. Illi quitantum hominem arbitra¬
batur dicens magis terbone id eo quesio respondit
boni&m ali poi einpii. non eriteis hibonum quiam ala
agunt. Eego nome dicas bonum seđ̃m ane for mam
quam uidebunt & illi qui pupu gerunt. Est ali a forma
qu am non udebant impii. quam nonu ideb unt nisi iusti
nauerit erbam uirentes & facientem semn, a ut quomad
ab itabat homo intera si uniuersam a qua te gebat:

Expanded text:
quomodo Scriptura dicit, Congregentur aquae quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida ? RESP. Totam terram aqua tegebat sicut rarissima nebula, quae postea in unum redacta atque collecta est, ut posset etiam terrae species apparere. Quamvis terra longe lateque subsidens, potuit concavas partes praebere, quae solus Deus ? RESP. Quod homo sit bonus, idem ipse Dominus in Evangelio dicit: Bonus homo de bono thesa. Sed ut hoc diceret, Nemo bonus, nisi solus Deus; illi scilicet respondebat qui vitam aeternam ab eo quaerebat, illi qui tantum hominem arbitrabatur, dicens, Magister bone. Ideoque sic respondit,boni et mali, pii et impii, non erit eis in bonum qui mala agunt. Ergo non me dicas secundum hanc formam bonum, quam videbunt illi qui pupugerunt. Est alia forma, quam non videbunt impii, quam non videbunt nisi justi; naverat herbam virentem et facientem semen? aut quomodo habitabat homo in terra, si universam terram aqua tegebat?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissami postxl. enĩ dies ȩmissa est. quirium erusuit ẽ quo
inoc mundo agit᷑. significat. deniq past uiidies dimissa
sarculum reculit . Quo significar &. ñ nullos &iam extra
ecclesiam baptizatos. Si eis piguedo defuerit caritatis
posterior tempore quasi uespere. inore columbe &tã¬
quam in obsculo pacis idunitatem societatis passe ꝑ dici
Quod post alio f uii. dies dimissa reuersanon est. sigruifi¬
cat fide scłi quindo erit scoꝵ requies tionaduc insac rum̃ tospiei qboo

Expanded text:
aginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa,surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguido de non fuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo
Abbreviated transcription (Latin):
pusmõ in anctatem collecta: in sublimitateꝑficit᷑ unde
dicit hieuangło. quimecõnon colligit spargito quod adie
fit altera : Nemo quiope intrat in ecclosuam tuss ꝑsatra m̃¬
tum remissionis peccatorum. hoc aut dexp̃olatere aper¬
tomana: uit : Quo dinseriora acchȩ bicamarata &etri¬
camarata. construuntur⁊ Sicit exomnbusgentius o
ptitum multitudinem. angregata et elesia. prort circũ¬
cisionem p̃patium ł triptitam pror tres fillos noe quoꝵ¬
ꝓgenie reple tus estorbis: &ideo acchȩ ierita cistu
diira sunt. Qui inac terrena uitaẽ. duersitas centus
insonno ait̃. om̃s inun um cõn summat᷑. & ñ est ista uari¬

Expanded text:
risti in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiam nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem de Christi latere aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesia propter circumcisionem ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uari
Abbreviated transcription (Latin):
Erspũ scõ accepta. eperatur ec elesia cum delectatione
huncenĩ spm̃septifor memscriptura scã c̃omendit septi¬
sor Ctitibus om̃e inuius secđi tempus extenditur . Inquib
omnibus xp̃s num quam destitit p̃dicari . Inquinꝰque. ꝑ pro¬
o perabona ꝓp̃t supernã finem finem facit ecclesta. qđ eiuus¬
altitudo Nexcubitis surgi : Quem numerum deciens
licam cansecrauit. Ccontestans legem non senuis se soluere
sed implere. Legis aut̃ cor. in x. p̃ceptis agnoscitur:
unde &decies treceni archȩ langitu do ꝑficitur

Expanded text:
ritu sancto operatur Ecclesia cum dilatatione Hunc enim Spiritum septiformem Scriptura sancta commemorat etsex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus omnibus Christus nunquam desistit praedicari, in quinque per proopera bona propter supernum finem facit Ecclesia, qua cubitos surgit, quem numerum decies hlicam consecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur. Unde decies tricenis arcae longitudo perficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut & desenariirimeri ꝑfectione. aliquidtibi exscripturis
scĩs. coluica libens adesto. & tecotum ad audiendum p̃para¬
unus innumeris diuidu non potest: Ab soens surgit . onis
numerus. Ergoduo diuidi possunt sed parseĩ unus est. ter¬
nis terinitatem queds̃ est Que quamuis tres sint ꝑsone. in u¬
nacreduntur unitate nature. Quat̃ narius gcilic& duas
parte ab&. Nam quartaeius unus est media eĩ duo: uiam
uidelic& &duo tria sunt: Eccepartes suas nec ultra
ex crescit nec compl&. & ideo in ꝑfectus efinumerus
Senarius igitur numerus ꝑfectus ẽ: quia partibus sus
conpletur : ab & ens unum qđ ẽ sex taenus: duo qđ est
tertia. tertia quod est dimidia. unũ ergu& duo.
& tria sex faciunt . Ideo que propt̃ uius numeri ꝑ
fectionem sex diebus operatus est omnem creaturam
Treseapartes senariinimeri demonstrant nabis tri¬
nntatem dm̃ intrinitate numer imensure &respor¬
ders feais se ommcre a turam. plurimã dularo senun

Expanded text:
 senarii perfectione aliquid tibi ex Scripturis sanctis colligam. Libens adesto, et te totum ad audiendum pUnus in numeris dividi non potest, ab ipso enim surgit omnis numerus. Ergo duo dividi possunt, et pars ejus unus est. nisi Trinitatem, quae Deus est? Quae quamvis tres personae sint, in una creduntur unitate naturae. Quaternarius scilicet duas partes habet; nam quarta ejus unus est, media ejus duo. Unum videlicet, et duo tria sunt. Ecce partes suas nec ultra excrescent, nec complent, et ideo imperfectus est numerus. senarius igitur numerus perfectus est, quia partibus suis completur; habet enim unum, quod est sexta ejus, duo, quod est tertia, tria, quod est dimidia. Unum ergo, duo, et tria sex faciunt. Ierfectionem, sex diebus operatus est Deus omnem creaturam. Tres ergo hae partes senarii numeri demonstrant nobis Trinitatem Deum, in trinitate numeri, mensurae, et ponderis, fecisse omnem creaturam. Plurimum valere senarii
Abbreviated transcription (Latin):
quodestaqua. sit supra quartum quod ẽignis. & q amodo dictũ
est fiat firmam̃tum inmedio aquarum & diuidat aqua ab
aquis R ẽspo. Oua quo modo. & qualis lib& sint aqueille
quas scripuradict̃ supra celos esȩ esse easibidem mini me duoi¬
tamus sicut enĩ nubes iste que utique iques unt̃. feruntur
supra aerem qđ est tertium elemie toꝵ. It a fieriposse. ar¬
bitror ut aque tenues at que subtiles ferantur supracelum
omo quiutiqre ex terra factus est sit incelo Sȩd os ueris
conuincit qui facit multa animalia terrena. uolitare
quar tum elemtoꝵ esse in terra. Ergods potentia bac fe
cert alꝑbatir. facit ut & ono &a qua si sit supracelis¬

Expanded text:
quod est aqua, sit supra quartum, quod est ignis. Et quomodo dictum est, Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis ? RESP. Quomodo et qualeslibet sint aquae illae quas Scriptura docet supra coelos esse, eas esse ibidem minime dubitemus. Sicut enim nubes istae quae utique aquae sunt, feruntur supra aera, quod est tertium elementum; ita fieri posse arbitror, ut aquae tenues atque subtiles ferantur supra coeluhomo qui utique ex terra factus est, sit in coelo. Sed hos veritas convincit, quae facit multa animalia terrena in aere voquartum elementum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit ut et homo et aqua sint supra coel
Abbreviated transcription (Latin):
Reðp Rcutus apłs paulus occaptulum sibigne aop¬
suit dicens Sacrimtum oc magnẽe. Ego ait̃ dico inp̃o
& inedesia sed quomodo reliquerit patrem. cumuna
austintsas t tum patre. autubiesse patertpat̃i sinefilio
um deipsofilio quiest sapientia. dicat᷑ qđ attugat afine
usq ad finensortiter adispenit omnia suuiter
o subiest filius ubiẽ pat̃ Vnon potest eẽpat̃ pne lio
Eet filius sinepatre. quias cilic& sicut inseparlibbns os¬
musia na tuea ita & in sepurabiles iꝑsenas. sic ens psefilius
depatre dicit in euangelio. Qume misitmecum es e queto¬
usdõ setdsem & ip sum ex ioanuit formã seruia ccipiens
ꝓsuigt᷑ foc me seruilis acceptio. est ex manitio et npsa
amissuo t am̃ propt formã serui inquad inosertur apa¬
russe  uredicit apts filium patrem rel inquis se¬

Expanded text:
us Paulus hoc capitulum sibi ponens exposuit, dicens: Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et Ecclesia . Sed quomodo Christus reliquerit Patrem, cum una substantia sit cum Patre? Aut ubi esse poterit Pater sine Filio, cum de ipso Filio qui est sapientia, dicatur quod attingat a fine usque ad finem fortiter, et disponat omnia suaviter ? Ergo si ibi est Filius ubi et Pater, non potest esse Pater sine Filio, nec Filius sine Patre: quia scilicet sicut inseparabiles sunt in natura, ita et inseparabiles in personis. Sic enim ipse Filius de Patre dicit in Evangelio: Qui me misit, mecum est . Quomolem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens ? Ipsa ergo formae servilis acceptio est exinanitio, et ipsa amissio, tamen propter formam servi in qua dignoscitur apparuisse, jure dicit Apostolus Patrem reliquisse
Abbreviated transcription (Latin):
nera : Ca ynnon accipiuntur. unde & iam dicit
inpsło. ablationes & oculatausta noluisti & illues¬
cat quod carn. fratremsuũ abel in agro int fecit
R GSΡ I amsuperius hximus cayn significare
iudeos : quix pm̃ occider̃ : Occiditur ita ab el mi¬
capud populiminorisnatu apopulo iudeoꝵ ma¬
detra ad dm̃ tamasse RCSΡ. Sanguis ab el signi¬
ficat sangunem xp̃i. quem uni uersa ecelesia acceptu¬
rum dicunt ameni, Nam qualem clamorem facit
amex: Tu psesi potist consider Iudet ergoquiuntel¬

Expanded text:
r Cain non accipiuntur. Unde etiam dicitur in Psalmo: Oblationes et holocausta noluisti, ecat quod Cain fratrem suum Abel in agro interfecit ? RESP. Jam superius diximus Cain significare Judaeos, qui Christum occiderunt. Occiditur itaque Abel micaput populi minoris natu a populo Judaeorum made terra ad Deum clamasse ? RESP. Sanguis Abel significat sanguinem Christi, quo universa Ecclesia accepto dicit, Amen. Nam qualem clamorem faciat Amen, tu ipse si potes, considera. Jud
Abbreviated transcription (Latin):
tib: menere reꝓbant᷑ & ab elde adipib: gregissuȩ
mu nera suscipiunt᷑ RG̃SΡ CΑΥΝti pumgere¬
bat iudeoꝵ qui illacorporalias eram̃ta secundãt
uetus testam̃tum & ercebant. orum enĩ sacrifi¬
cia sup uenienti tes tam̃tinoui fidem ex in nocentia¬

Expanded text:
tibus munera reprobantur, et Abel de adipibus gregis sui munera suscipiuntur ? RESP. Cain typum gerebat Judaeorum, qui illa corporalia sacramenta secundum Vetus Testamentum exercebant. Horum enim sacrificia superveniente Testam
Abbreviated transcription (Latin):
rationis expers. subditur. nature rationabili sed tam̃
nantantum quantum uult. ex ea ł inea faciat. sed quan¬
tum acreatore acceperit. Intẽꝵ Et si non in¬
teulegun serpentes quamodo audiunt uerbamar¬
soꝵ ut ad in cantationibus eorum despel uncis exant sius¬
ros̃p. Li& unt letũ non ab&. tam̃ sensus corporis.
null itenꝰ carent : h abent enĩ & uisum &auditu . &. boratu¬
agusti &tactum. &iđo quamiuis. audiunt uerbamar¬
soꝵ nequa quam. n equaqua tam̃ intellegurt. nanenĩ
abebunt intellegenis& ut deantris. ad uerbamar sorũ
exeunt ꝑmiten tedõ cogunt᷑ aiabolos. u dedat᷑ testi¬
quia opus erat adȩ. ut ei con iunxfi er&. alit̃ nom po¬
terat nisi ut dormienti costa detraeretur & quat̃¬

Expanded text:
rationis expers subditur rationali naturae; sed tamen non tantum, quantum vult, ex ea vel in ea facit, sed quantum a Creatore acceperit. QUAEST. XLIV. Et si non intelligunt serpentes, quomodo audiunt verba Marsorum, ut ad incantationis? M. Licet intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenus carent. Habent enim visum, auditum, gustum, odoratum. Et ideo quamvis audiant verba Marsorum, nequaquam tamen intelligunt. Non enim obediunt intelligendo, sed ut de antris ad verba Marsorum exeant, permittente Deo coguntur a diabolo. Unde datur testiquia opus erat Adae ut ei conjux fieret, aliter non poterat fieri, nisi ut dormienti costa detraheretur, ex qua c
Abbreviated transcription (Latin):
tollegas &siiamte postbona opera. requieturum. & si¬
silius. unusẽ sp̃s sc̃s. Inspiritu sco oc est indamodĩ. requi¬
es nobis sempit̃ na ꝓmittit᷑. In demodo pignus accepi
tientes. Erimꝰ &iam millo unde pignus ac cepimꝰ¬
rindi in et̃num quieti. Quoderit sabba tũ sabbator
Namc omnia superiora queheta sunt. idc̃ diessu¬
periores abent ues peram. septimꝰ ipsedies non
factumn ẽ mane ut inciper& ipsedies nondiccumese fictun est

Expanded text:
telligas etiam te post bona opera requieturum, et sitelligas etiam te post bona opera requieturum, et siFilius et Spiritus sanctus. In Spiritu sancto, hoc est, in dono Dei, requies nobis sempiterna promittitur. Inde modo pignus accepimtientes; erimus etiam in illo unde pignus accepimus, in aeternum quieti; quod erit sabbatum sabbatorNam omnia superiora quae dicta sunt, id est, dies superiores habent vesperam: septimus iste dies non Factum est mane, ut inciperet ipse dies. Non dictum est, Factum est
Abbreviated transcription (Latin):
operefatigatus est. &requieuis sedicat᷑ R esΡ: Non in ali¬
quam creaturam. tamquam eius bono indigens requi euit
ds̃ sed irupso deniq: non ab alico dierum. Sed post saRto
die operare. quies cerelegitur. undeliquido appar&
N ullam creaturam dm̃ ꝑ indigentim. sed sol abonitate
fec is se: quod si haliquam creaturã requiescer&. aliquã
creaturam indigens feciss&. ergo quia nullam ꝑ indigen¬
dicit scriptur. requieuis sedm̃ india e septimo a bom¬
requieuerit. Sed ipsumdiem septimũ idẽ angelicam
naturam ad duxisse. ad requiem suam ut uiderent
scilica in dõ sicut omnem formandam oreaturam
Ita & illud uiderent : qđ nullã creaturam. pindigen¬
tiam. sedsol abonitate fecis s&r Nonenĩ fatigatus erat
ds̃ ut diceretur requieuit ds̃ ab omnibus aperibus suis
set in illo uerbo tibilaboranti requiem ꝓmisit: Utquia
fectomni abona ualde & sicdicitur requi euit ds̃: In¬

Expanded text:
opere fatigatus est ut requiescere diceretur? Non in aliopere fatigatus est ut requiescere diceretur? Non in aliqua creatura tanquam ejus bona indigens requievit Deus, sed in seipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bona voluntate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam indigendicit Scriptura, requievisse Deum in die septimo ab omrequieverit; sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam: ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum viderent quod nullam creaturam per indigentiam, sed sola bonitate feciDeus, ut diceretur, « requievit Deus ab operibus suis, » sed in illo verbo tibi laboranti requiem promisit. Vel quia fecit omnia bona valde, et sicut dicitur, requievit Deus, in
Abbreviated transcription (Latin):
in inferioribusiussadi ꝑficiunt. Iure creduntur moue¬
ri hitem pore corpora ue rosua In loco mouent. dumdes¬
cendunt decȩlo & ascendunt Incelum sps̃ ita ꝙ ominũ
inquetur intempore reminis cenlo p̃terita. futura
expectando : aliqͣlnoua discendo neqeni cdm recordor
aliquã lectionem. aut aliquã ciuitatem . sicut motus ẽ sp̃s m̃s
ad cogitandum ut acrecordaretur ex tẽpore Itamotuest
Qua si nȩcelo &itra nullus ẽ locus. Vbenĩ fuit ille s p̃s incȩlo
an int̃ra ut uider& ips am lectionem ł ipsã ciuitatem ergo
si inmillo lo co uidit utrecordaret᷑. inseipsouidit. & quia ini¬
tium ab& cogitatio eius. Omn quodinitium ab&. & tẽpus
ab & : Igit᷑ sicur supradictam. rationẽ sp̃screatus ꝑ tempus
maueri potest non ꝑlocum. sp̃screator sine tempore &laco:
nisi post laborem: Quurrequies ceredicitur ds̃. an &ipse

Expanded text:
in inferioribus jussa Dei perficiunt, jure creduntur movein inferioribus jussa Dei perficiunt, jure creduntur moveri in tempore. Corpora vero sua in locum movendum descendunt de coelo, et ascendunt in coelum: spiritus itaque hominum movetur in tempore, reminiscendo praeterita, futura exspectando, aliqua nova discendo. Neque enim cum recordor aliquam lectionem ac aliquam civitatem, sic commotus est spiritus meus cogitando, ut haec recordaretur ex tempore, ita motus est quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit ipse spiritus, in coelo, an in terra, ut videret ipsam lectionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nullo loco vidit ut recordaretur, in se ipso vidit. Et quia initium habet cogitatio, et omne quod initium habet, et tempus habet; igitur secundum supra dictam rationem, spiritus creatus per tempus moveri potest, non per locum: Spiritus creator, sine tempore et loco: nisi post laborem, cur Deus requiescere dicitur? an et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
r acionalis que ẽ in omimib: &iam & uiuis mouet᷑ sedratio¬
nales ab & intellegentiam ꝑquam iudicar epossit. utrum
uiuis consentiant. annon consentiat. Animalia uero ł uolatilia
qđ acta propelluntur. Vnde angelica natura iussadĩ ꝑficiens
mou& uiuis omnegenꝰ animantiũ. ducens qđ illgnescit Si
omines possunt. nonnulla animalium genera. manꝰ sue fa¬
cer& Ita ut quasdam. uoluntates bominum facere iudeant᷑
quanto magis. hoc angeliposs: Init̃g̃. Quecaus a facit. ut
ds̃ quem adstrues maueri ñ moueat᷑ Intẽpore aut̃ sp̃strea¬
tus quimoueatur intempore. N maueat᷑ & loco: rẽgp¬
Pintem pore : Nihil in eo ẽ p̃teritum & futurũ . Nullũ
cidit dõ abiquid. iã nonẽ himutabilis. Igit inmutabilis
ds̃ est. Euinihil accidit. Nulla noua cogitatio. Nullũ nauũ
consilium Iđo non mouet᷑ intẽporȩ : Sp̃s uero conditus
sicut ẽ angeloꝵ qua quã sit empore conteemturdĩ et̃nita¬
tem  Ueritatem ad caritatẽ. Tam̃ quia extempore

Expanded text:
iam et jussis movetur. Sed rationalis habet intelligentiam per quam judicare possit utrum jussis consentiat, an non consentiat: animalia vero aut volatilia atura jussu aliquo tacta propelluntur. Unde angelica natura, jussa Dei perficiens, movet jussis omne genus animantium, ducens quo illa nesciunt. Si homines possunt nonnulla animalium genera mansueta facere, ita ut quasdam voluntates hominum facere videantur, quanto magis hoc angeli possunt? D. Quae causa facit ut Deus, quem astruis moveri, non moveatur in tempore, aut spiritus creatus qui mo nihil in eo est praeteritum et futurum, nulla cedit Deo aliquid, jam non est immutabilis. Igitur incommutabilis Deus est, nihil illi accedit, nulla nova cogitatio, nullum novum consilium: ideo non movetur in tempore. Spiritus vero conditus, sicut est angelorum, quanquam sine tempore contemplentur Dei aeternitatem et claritatem: quia ex tempore
Abbreviated transcription (Latin):
tibi Tam̃ non est dicendim tuncea ab oriri ext̃ra: Qua
iamerant : Utique ad pistos pecoꝵ  uolatilium factase dĩo ait
mero. &m̃sura & ponder eds̃ disposut. ipsum numerum. & men¬
suram x pondus ubidis pasait ⁊ egꝑ. Numerus m̃sura &i pon
merus: Ipse est mensura sinem̃sura a quo ẽ omnis m̃ sura.
ipse ẽpondus sine pondere. a quo ẽom nepondus: Omnia
tas est creatoris. Uoluntasitaque ereatoris. Non
de om̃a in se trinita dẽ ds̃ posuit : Quiai seconcta abuit
que fecit in tegitir & aliter. om̃a in namero & mensura
do addiacunt Quom do adducunt autupantes. ueluenan¬
tes adretiam an forsitan uoxden abe facta ẽius sionis
quam intellegerent. tã qua rationales anime & ea audie
anhul ominus obed frent. rẽẽp̃  Non hoc acci per ari¬
manti: aut̃ aolatilia it sic̃ inr atiems capicis. ꝑ quã obedire

Expanded text:
tibi; tamen non est dicendum tunc ea aboriri ex terra, quia tibi; tamen non est dicendum tunc ea aboriri ex terra, quia jam erant utique ad pastus pecorum ac volatilium facta, non ad mero, et mensura, et pondere Deus disposuit; ipsum numerum et mensuram et pondus ubi disposuit? M. Numerus et mensura et pondmerus. Ipse est mensura sine mensura, a quo est omnis mensura. Ipse est pondus sine pondere, a quo est omne pondus. Non tas est creatoris, voluntas itaque creatoris non de omnia in se Trinitas Deus disposuit, quia in se cuncta habuit quae fecit. Intelligitur et aliter, omnia in numero et mensuracoeli, quomodo adducunt aucupantes aut venantes ad retia? An forsitan vox de nube facta jussionis, quam intelligerent tanquam rationales animae, et ea audita, nihilominus obedierunt. M. Non hoc acceperunt animalia aut volatilia, ut sint ratione capaces, per quam obed
Abbreviated transcription (Latin):
unus ex nobis dictũ est : Nonprort plaralitatem docꝵ
tuo nase numquid tunc orcatesunt. quendo ipsa corpora
⁊es ponsio Absit ut tuno creatadicantur. quando ip¬
sacorpora s ed cor poribus insita sunt & quod ad mode¬
lauciata quepos sint suo tempore exernura. sicatenuim
semen cuues lib& arboris ab & quandemiuim utcumab
am corpore ut itadicam. quod dam senarium nide
sua tempore curin tepro uidentiadi aliqua genera ani¬
re erbam uirentent afacientem sem & ligna fructife¬
ra ligna i sructuos & inspinas atribulos quende fect.
R osporsio: Simil em madi fgit dicentes ciptura
igitur dicendi infructuosa ligna que ali quomo do
ominib: affer̃ adiumta. Quia & reuera sinon inuenimꝰ
inea aliquid ad edendum. Inuinimus scilic& aliquid
ad medi cam̃tum . Inuenimus ad ad iutorium: Nãquan
ipossumus abere aliquid ad itorium iure lignum dicimas infruc¬
tuosum spinas uero & tribuli. quã uis post pecatorum ominisnas¬
cerctur ael laborem dicente scriptura spintis eetribulas germauit

Expanded text:
Unus ex nobis dictum est, non propter pluralitatem deorum, tuorum nasci: numquid tunc creata sunt, quando ipsa corpora? RESP. Absit ut tunc creata dicantur, quando ipsa corpora: sed corporibus insita sunt quodam modo, quae sunt suo tempore exortura. Sicut enim semen cujuslibet arboris habet quamdam vim, ut cum in corpore, ut ita dicam, quoddam seminarium, unde suo tempore, curante providentia Dei, aliqua genera anira herbam virentem, et afferentem semen et ligna fructifera ; ligna infructuosa, vel spinas vel tribulos quando fecit? RESP. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura, igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus adferunt adjumenta. Quae et revera si non invenimus in eis aliquid ad edendum, invenimus aliquid ad medicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantpossumus habere adjutorium; jure nullum lignum dicimus infructuosum. Tribulos vero et spinas quamvis post peccatum hominis nascantur ad laborem, dicente Scriptura: Spinas et tribulos pariet
Abbreviated transcription (Latin):
nam & acri culturam. Non laboriosam set delitios im
& mente prudentissima. magna ad que utilia commaner¬
tem Custoreut̃ eundem para disum . iesi sib ineali¬
quid ad mit ter& qua re inde mereretur expolio ⁊deo¬
ent & in ipso omine lȩcitiam quedam bone tenscientiȩ piro¬
disus est unde aecclesia hi scis temperiter & ustt apio
uiu entibus : para disus rectedicitur: Pollens u sfluntia
gratiaram castitatis delicus quãdoquidem & in tribul¬
timibus gloriatur. deipsapatientia plirima gaudris
qui sicundommultatudinem di lorum bi corde es censo¬
tiones d iacundant ani mameius: Nenenis̃contr d¬

Expanded text:
per agriculturam non laboriosam, sed deliciosam, et mentem prudentis magna atque utilia commonentem: custodiret autem eumdem paradisum ipsi sibi, ne aliquid admitteret, quare inde mereretur expelli. Deetiam in ipso homine laetitia quaedam bonae conscientiae paradisus est. Unde et Ecclesia in sanctis temperanter et juste et pie viventibus paradisus recte dicitur , pollens affluentia gratiarum, castisque deliciis: quandoquidem et in tribulationibus gloriatur de ipsa patientia plurimum gaudens, quia secundum multitudinem dolorum in corde consolationes Dei jucundant animam ejus . Quanto
Abbreviated transcription (Latin):
brietis est senudatis intibnaculosuo. R eg̃y Pg̃ quodam
modo plantiut gentem iudeoꝵ sẽ gregando tuma cunctis
gentib ude &cir cuncisionis sigtium indidt legeolot
Cution credentes uineȩ suȩ citio idẽ malitia a papelisos t
mor talras tarnis es̃. Iudeis quidems candalum. gentibus
scuil titia:. Ipsis aut̃ uocatis iudeis &gentib temque sem
sapientius est omitus & qđ in firmum estdi fortius
ẽ qut aminis atitẽs Qud signficat qđ can pater
tiit fratribus suis RCG̃p In duobus filis mazumẽ
deniritamtes sacram̃ tu scilic& iam p̃teritȩ. adq
trans acte dominicepassiomis Nuditatem patris Neq
intuentur . quia inxp̃i necem Non consentiunt & ta¬
m̃ onorant uelam̃to .tam quã. scientes. un desint
nati Me dius aut̃ filius. id est populus iudeoꝵ ideo
medius : quia necpimatũ apostolarum tenit: nec
uitimus ingentib: credidit : Uidit nuditatẽ patris

Expanded text:
inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo ? RESP. Deus quodam modo plantavit gentem Judaeorum, segregando eam a cunctis gentibus. Unde et circumcisionis signum indidit, Legem cui non credentes, vineae suae vino, id est, malitia populi sui mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeis et gentibus, tamquam Sem sapiesignificat, quod Cham pater tiavit fratribus suis . RESP. In duobus filiis maximo rgo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes, unde sind nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris,
Abbreviated transcription (Latin):
cutes mortes. ut ent̃ subsequent᷑ prima p̃cessit deser¬
tiodĩ secundum quã odie quapeccauit adam mortuus est:
Inter Rociatio: Quomodo paterat timeremar¬
tem adam. quam nulla tenus sciebat: Responsio
Sicut nos scimus resurrectionem. quã nũ quã nec ex¬
ꝑ tisumus tec uidimus Ita &ille scibat mortem. Sc imus
igitur quod exiens anima acorpore faciat mortem:
& dum reuersa fueri incorporesuo faci at resurrectionẽ
Ecce scimus resurrectionem. quem num quã ex ꝑtisuerus
sciebat utique mortem: Sisciuntur tenebre ꝑ p̃uari¬
cationem lucis. Miscitur silentium ꝑp̃uaricatianem

Expanded text:
cutae sunt mortes. Ut enim hae subsequerentur, primo praecessit desertio Dei, secundum quod eo die quo peccavit Adam mortuus est. QUAEST. XXXIII. Quomodo poterat timere mortem Adam, quam nullatenus sciebat? RESP. Sicut enim nos scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus, nec vidimus; ita ille sciebat mortem. Scimus quoque quod exiens anima a corpore faciat mortem, et dum reversa fuerit ad corpus suum, faciet resurrectionem. Ecce scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus. sciebat utique mortem. Sicut sciuntur tenebrae per privationem lucis, et sicut scitur silentium per privationem
Abbreviated transcription (Latin):
munda &bina inmunda Nonquapaucio res sunrt inta¬
l qu anboni sed quia boni ser tot uni tatem in uinculo
est. studentes seruare unit atem. sp̃s inuinculo pacis.
septifarꝰ mem accipientes ex fideuiuunt: hic etiam qui¬
dim poeta ait . Numero ds̃ iri pari gaud&. Inmunda uero

Expanded text:
munda, et bina immunda, non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni servant unitatem spiritus in vinculo est: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis.ritum septiformem accipientes ex fide vivunt. Hinc etiam quidam poeta ait: Numero Deus impare gaudet. QUAEST.
Abbreviated transcription (Latin):
quo auiri uetitum tetigerit. & tar non eo die. non mortius
fuerit sic enł scriptur a dicit. Incoquuq: diecõ mederis exeo
mortem morieris : Responsio. Quattuor essemor¬
to stã scriptur a euident ostendit : primamorse anime
quam suum deserit crcatorem: Cum enũ deseruerit
peccit. sine in quiddñs in euagł. martuos sepelire
itaq sententia diuis mor tesmanfestis simedo ea:uria
auimarumad łtera corporum tertia silius anuma¬

Expanded text:
us fuerat, sicut Scriptura dicit: In quacunque die comederis ex eo, morte morieris? M. Quatuor esse mortes sancta Scriptura manifestissime ostendit. Prima mors est animae quae suum deserit creatorem, cum enim deseruerit peccat. Sine, inquit Dominus in Evangelio, mortuos sepelire itaque sententia duas mortes manifestissime ostendit, unam animarum, alteram corporum. Tertia solius est anima
Abbreviated transcription (Latin):
Aea nominahposut. &demulieripuul apist dietur. Viditintis
muler qu odbonum ess& lignium aduescendum. Ecce scriptura
manifeste ostendt, amborumo culos apertos fusse in ec enim
fas est dicre primos bomines cecos fiuissesactas: & quur paasi
paululum postligniuy tit tactum eadem serptradict xtis
malibus nominai poner&: Nec illa uider & lignipul critudnem
Hoc qui peuerum uerum est. quia ocul oaptos abebant & timer
nsi adaliquod es sent clausi nullatenus dicer& scriptura agons¬
ocili anborum : aꝑtisunt scilic&. Nena daliut niss ad iniucem eon¬
cup iscendum Ut esr& in menbris repagnans legimentis ut
etiam hip sis menbris esse non uoluntarius matus. Iusta scilie
uindictam ut omo qui nluit esse subditus dõ. non aber& sal

Expanded text:
 nomina. Et de muliere paulo post dicitur. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum. Ecce Scriptura manifestissime ostendit amborum oculos apertos fuisse. Nec est enim fas dicere, primos homines caecos factos, et cur post paululum post ligni vetiti tactum eadem Scriptura dicit: malibus nomina imponeret, nec illa videret ligni pulchritudinem. Hoc quippe verum est quia oculos apertos haberent, et tamen nisi ad aliquid essent clausi, nullatenus Scriptura dicoculi amborum. Aperti sunt, scilicet, non ob aliud nisi ad invicem concupiscendum, ut esset lex in membris repugnans legi mentis : ut etiam in ipsis membris esset non voluntarius motus, justa scilicet Dei vindicta, ut homo qui noluit esse su
Abbreviated transcription (Latin):
todir & ut totis este quod lib& orumdicatis: ide si ue
omo paradisum operaretur. ꝑ acriculturam. & custo¬
dire ꝑ disciplinam. Siue ipsumominemd̃ operaretur
ut bonus eẽt. & custodir& ut totus ess&. quo llib&
orum intellegendas rationi uterque intellectus congruit

Expanded text:
todiret ut tutus esset. Quodlibet horum dicatur, sive homo paradisum operaretur per agriculturam, et custodiret per disciplinam; sive ipsum hominem Deus operaretur ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset: quodvis horum intelligas, rationi uterque intellectus congruit
Abbreviated transcription (Latin):
quod omnis quibat it antur iris pe future qui
que septimodie significata est. batiTantur
sumpta est Siguificat p̃ter ecclesia sotieiatem aquabas¬
tismi. quã uis eademsit. ñ solum Nemual& ad salutem sa
quia omnis reatus pec catorum qui hnx p̃ceptis legis
admit titur ꝑ uniuersum orbem trarum. quiquatuor
partibus continet᷑. decemquippe quat̃ ducta. quadra¬
ginta fiunt si ue illereatus quod ad diesꝑtita&. ex re¬
rumpros peritate : Sine quod ad noctes. exrerum aed uer¬
sitate contrariesit. sacra m̃ tobaptis mi celestis ab¬

Expanded text:
quod omnes qui baptizantur, in spe futurae quietis, quae septimo die signiat, diluvio consumpta est, significat quia praeter Ecclesiae societatem aqua baptismi quamvis eadem sit, non solum non valeat ad salutem, sed quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis ab
Abbreviated transcription (Latin):
S ex ta quenunc agitur. donec excelsus uenat ad iuditium. s exta igitur
ra euidenter demonstrat. unum scilic& anteleg aterum¬
sub lege tertium saberatia. Igitur & ipse annus se nario nume¬
rocontinetur ab& enĩ diesccc Ix .v. Quadrans sexies quippe
Quadrans. quiquin que der sex aginte sunt mensis tamensi illuo
quatdr uent ȩpdieponos aparte totum sex faciun ocoquant
medhis adiuat desenarii numeri ꝑfec tine. & siñqa antũ uoliue
tam̃ quantũ patu reddidiratiorem INTEΛΔΟ GΑΤΟ¬

Expanded text:
Sexta quae nunc agitur, donec Excelsus veniat ad judicium. Sexta igitur ra evidenter demonstrant: unum scilicet ante Legsub lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetur, habet enim dies CCCLXV et quadrans. Sexies quippe quadrans. Quinque autem dies sexies, sunt mensis. Tamen etiamsi illum quadrantem pro die ponas, a parte totum, sex faciunt. Ecce quantum me Dominus adjuvit, de senarii numeri perfectione, etsi non quantum volui, tamen quantum potui, reddi
Abbreviated transcription (Latin):
intor Quid significat quod ar cade lignis qua dratis
costrar ti bi trinsetus &extrins itus bitum ineli
ter instit: & scĩ inquib lib& tentatim ibus stabi¬
les ꝑmanent nim adug sititib nem pros peritatib¬
cedunt Bitumenenĩ significat carititem. ꝑquã
scĩ mec illis. scandalis. quefiunt. abis quiintus sunt
cedunt. Neilliquefiunt abis quis intforis. sed ser¬
fat uanitatem. sp̃s iuingula pacis. Tolle¬
fruentissimnũ & uiolentissimũ gluten significans di¬
lectiois ardorem ui: magna fortitudinis ad tenen¬
dims otietatem spiritalem om̃a to lerantem : Intẽrg¬

Expanded text:
I. Quid significat quod arca de lignis quadratis constructa, intrinsecus et extrinsecus bitumine linter stat: et sancti in quibuslibet tentationibus stabiles permanent; non adversitatibus, non prosperitatibcedunt. Bitumen enim significat charitatem; per quam sancti nec illis scandalis quae fiunt ab his qui intus sunt, cedunt, nec illis quae fiunt ab his qui foris sunt: et servant unitatem spiritus in vinculo pacis, toleruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem.
Abbreviated transcription (Latin):
unetusa net̃ cotiens dicitur chxit tot sens aerba formibit
unam eni uerdum genuit coet num. & consustenti uns ibi
inque omnia ineffabilit̃ & intemporalit drx̃. Ix tẽNS¬
boc bnomine cadere non possit ut aligoid igiorens aot
Euanto magis indm̃ quiomnia et no &instabili consibosuo

Expanded text:
natura; nec quoties dicitur, Dixit, toties verba formavit. Unum enim Verbum genuit coaeternum et consubstantiale sibi, in quo omnia ineffabiliter et intemporaliter dixithoc in hominem cadere non possit, ut aliquid ignorans faciat, quanto magis in Deum, qui omnia aeterno et stabili consilio suo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa carta contineat. &coram sacerdote quiad ecde¬
siam deseruit superaltare ponat. & ꝓprietas de ips
rebus ad ipsam ecclesiam inperpetuum ꝑmaneat.
& si aliqua persona autipse quidedit uelaliquis de he¬
redibus eius postea ipsasres deilla ecclesia abstrahere
uoluerit. uel aliquis homo qualiscumq persona
hoc p̃sumpserit facere. &effectum que mincoauit
non obtineat. & dĩiudiciũ incurrat. & ex cõmunicati¬
onẽ scaẽ ecclesiae. & multã quã carta contin& per¬
soluat. &resillas exintegro reddat & fredum in
publico soluat sicut lex hab&.¬
Ofirmitatẽ fecerit sicut superius dictum est. & post
haec apastore ecclesiae perbeneficium susciperit
a duictualem necessitatẽ conquirendã dieb uitę
suae. & quod spondit persoluat ad ecclesiam censũ
deilla terra. & hoc ꝑepistolam firmmitatis fiat. ut
post eius discessum ullus deheredib: non contradicat.
Et si contigerit ut postmortẽ eius quidedit illasres
filium relinquat forsitan psesilus uub ohodes

Expanded text:
ipsa carta contineat, et coram sacerdote qui ad ecclesiam deservit super altare ponat, et proprietas de ipsas rebus ad ecclesiam in perpetuum permaneat. Et si aliqua persona aut ipse qui dedit vel aliquis de heredibus eius postea ipsas res de illa ecclesia abstrahere voluerit vel aliquis homo, qualiscumque persona hoc presumpserit facere, et effectum quem inchoavit non obtineat et Dei iudicium incurrat et excommunicatione sancte Ecclesie et multa quem carta continet et persolvat et res illas ex integro reddat et fredum in puplico solvat, sicut lex habfirmitatem fecerit sicut superius dictum est, et post hec a pastore ęcclesię per beneficium acciperit ad victualem necessitatem conquirendam diebus vite sue, et quod spondit persolvat ad ecclesiam censum de illa terra, et hoc per epistulam firmitatis faciat, et post eius discessum ullus de heredibus non contradicat. Et si contigerit post mortem ei qui dedit illas res filium relinquat, forsitan ille filius vult dicere
Abbreviated transcription (Latin):
Ti quis liber ressuas uel semãipsum ad ecele siandĩ
Dondere uoluerit. nullus habeat licentiam con¬
tradicereei. Nondux. non comis. neculla ꝑsona
seadspontanea uoluntate liceat ap̃ia nobiormeni
dõ seruire & deppriis rebussuis se m& ipsũ redi¬
mere i& quiuoluerit hocfacere ꝑ carta derebi sius
adecclesiam ubidare uoluerit firmitatẽ faciati
& testes di. uł .uii. adhibeat. & nomina corum.

Expanded text:
iquis liber res suas vel semet ipsum ad ecclesiam Dei tradere voluerit, nullus habeat licentiam contra dicere, non dux, non comes nec ulla persona, sed spontanea voluntate liceat Christiano hominem Deo servire et de propriis suis semet ipsum redimere. Et qui voluerit hoc facere, per cartam de rebus suis ad ęcclesiam ubi dare voluerit firmitatem faciat, et testes VI vel septem adhibeat, et nomina ipsorum