comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habendose suꝑbius extulcrunt. miserisq hominib
adutorium deceptoriũ uelut immortales mortalib
ꝓmiserunt. Bonus itaq ucrusq mediator ostendit
peccatum eẽ malũ non carnis substantiã uł naturã.
quȩ cum anima hominis & suscipi sine peccato po.¬
tuit & haberi & morte deponi. & in melius resur.¬
rectione mutari : nec ipsã mortẽ quãuis eẽt poenã
peccati. quã tamen ꝓ nob̃ sine peccato ipse ꝑsoluit.
peccando cẽ uitandã: sed potius si facultas datur
ꝓ iusticia ꝑferendam. Ideo cnĩ soluere potuit mori.¬
endo peccata: quia & mortuus est sed non ꝓsuo pec.¬
cato. Hunc ille platonicus non cognouit eẽ pͥncipiũ:
nam cognosceret purgatoriũ. Neq enĩ caro princi.¬
pium est aut anima humana: sed uerbũ ꝑ qd facta
sunt omia. Nonergo caro ꝑscipsã mundat sed per
uerbum a quo suscepta est: cũ uerbũ caro factum est
& habitauit innobis. Nam de carne sua mandu.¬

Expanded text:
habendo se superbius extulerunt miserisque hominibus habendo se superbius extulerunt miserisque hominibus adiutorium deceptorium uelut inmortales mortalibus promiserunt. Bonus itaque uerusque Mediator ostendit peccatum esse malum, non carnis substantiam uel naturam, quae cum anima hominis et suscipi sine peccato potuit et haberi, et morte deponi et in melius resurrectione mutari; nec ipsam mortem, quamuis esset poena peccati, quam tamen pro nobis sine peccato ipse persoluit, peccando esse uitandam, sed potius, si facultas datur, pro iustitia perferendam. Ideo enim soluere potuit moriendo peccata, quia et mortuus est, et non pro peccato. Hunc ille Platonicus non cognouit esse principium; nam cognosceret purgatorium. Neque enim caro principium est aut anima humana, sed Verbum per quod facta sunt omnia. Non ergo caro per se ipsam mundat, sed per Verbum a quo suscepta est, cum Verbum caro factum est et habitauit in nobis. Nam de carne sua mandu
Abbreviated transcription (Latin):
patre uł de filio uł de sp̃u scõ. etiam singulũ quẽq
dm̃ esse fateamur: nec dicamus tam̃ qđ herttici
sabelliani eundẽ esse patrẽ qui est & filius. & eundẽ
sp̃m scm̃ qui est & pater & filius: sed patrẽ et̃ filu
patrem. & filiũ patris filiũ. & patris & filu sp̃m scm:
nec patrem cẽ neo filiũ. Uerum itaq dictum est non
purgari homint̃ nisi principio: quãuis pluraliter
apud eos sint dicta principia. Sed subditus porphi.¬
rius inuidis potestatib de quib & erubescebat. et
cas libere redarguere formidabat: noluit intelli.
purgamur. Eum quippe in ipsa carne contemsit.
quam ꝓpter sacrificiũ nrȩ̃ purgationis assũpsit:
magnum scilicet sacram̃tum ea suꝑbia non intelli.¬
gens quam sua ille humilitate deic̃cit uerꝰ benig.¬
nusq mediator. in ea se ostendens mortalitate mor.¬
talibus: quã maligni fallacesq mediatores non

Expanded text:
Patre uel de Filio uel de Spiritu sancto, etiam singulum quemque Patre uel de Filio uel de Spiritu sancto, etiam singulum quemque Deum esse fateamur, nec dicamus tamen quod haeretici Sabelliani, eundem esse Patrem, qui est et Filius, et eundem Spiritum sanctum, qui est et Pater et Filius, sed Patrem esse Filii Panec Patrem esse nec Filium. Verum itaque dictum est non purgari hominem nisi principio, quamuis pluraliter aput eos sint dicta principia. XXIHI. Sed subditus Porphyrius inuidis potestatibus, de quibus et erubescebat, et eas libere redarguere formidabat, noluit intellegepurgamur. Eum quippe in ipsa carne contemsit. quam propter sacrificium nostrae purgationis adsumsit, magnum scilicet sacramentum ea superbia non intellegens, quam sua ille humilitate deiecit uerus benignusque Mediator, in ea se ostendens mortalitate mortalibus, quam maligni fallacesque mediatores non
Abbreviated transcription (Latin):
nichil aut non aꝑte aliquid dicit: quãuis quẽ aliũ
dicat hoꝵ mediũ non intelligo. Si enĩ terciã sicut
plotinus ubi de trib principalib substantus
disputat animȩ naturã etiã iste uellet intelligi:
non utiq diceret hoꝵ mediũ id est pacris & filu
mediũ. Post ponit quippe plotinꝰ animȩ naturã:
paterno intellectui. Iste autẽ cum dicit mediũ.
non postpõnit. sed interpõnit: Et nimirum hoc
nec patris cantũ nec filii tantũ. sed utriusq spm̃
dicimus. Liberis enĩ uerb̾ locuntur philosophi:
nec inreb ad intelligendũ difficillimis offensionẽ
religiosarũ auriũ ꝑtimescunt. Nobis autẽ ad certam
regulam loqui fas est: ne uerboꝵ licentia etiam de
rebus quȩ his significantur impiam gignat opinionẽ¬
Nos itaq ita non dicimus duouł tria principia cũ de
dõ loquimur. sicut nec duos deos uł tres nob̾ licitũ
est diccre: quãus de uno quoq loquentes uel de

Expanded text:
nihil aut non aperte aliquid dicit; quamuis quem alium nihil aut non aperte aliquid dicit; quamuis quem alium dicat horum medium, non intellego. Si enim tertiam, sicut Plotinus, ubi de tribus principalibus substantiis disputat, animae naturam etiam iste uellet intellegi, non utique diceret horum medium, id est Patris et Filii medium. Postponit quippe Plotinus animae naturam paterno intellectui; iste autem cum dicit medium, non postponit, sed interponit. Et nimirum hoc nec Patris tantum nec Filii tantum, sed utriusque Spiritum dicimus. Liberis enim uerbis loquuntur philosophi, nec in rebus ad intellegendum difficillimis offensionem religiosarum aurium pertimescunt. Nobis autem ad certam regulam loqui fas est, ne uerborum licentia etiam de rebus, quae his significantur, inpiam gignat opinioneNos itaque ita non dicimus duo uel tria principia, cum de Deo loquimur, sicut nec duos deos uel tres nobis licitum est dicere quamuis de unoquoque loquentes, uel de
Abbreviated transcription (Latin):
licudine mundaremur:  ac dĩ grã qua innos osten.¬
dit magnã miscdãm suã & in hac uita ꝑ fidem
regimur. & post hanc uitã ꝑ ipsam speciẽ in cõ¬
mutabilis ueritatis. ad ꝑfectionẽ plenissimam
ꝑducemur. Dicit etiã porphirius diuinis ora¬
culis fuisse responsũ nos ñ purgarilunȩ telctis aq
solis: ut hinc ostenderct᷑ nulloꝵ deoꝵ teletis hominẽ
posse purgari:.
uius enim tele̾tȩ purgant silunȩ solisq ñ purgaN.
quos inter cęlestes deos p̃cipuos habent: Deniq: eodẽ
dicit oraculo expressũ principia posse purgart: ne
forte cum dictum eẽt non purgart tele̾tas solis et
lunȩ. alicuius alterius dei deturba ualere ad pur.¬
gandum tele̾tȩ crederentur. Quȩ autẽ dicat esse
principia tanquã platonicus: nouimus. Dix̃ enĩ
dm̃ patrẽ & dm̃ filiũ. cũ grece appellat paternũ
intellectũ: uł paternã mentẽ. De spũ autẽ scõ aut

Expanded text:
litudine mundaremur. Hac Dei gratia, qua in nos ostenlitudine mundaremur. Hac Dei gratia, qua in nos ostendit magnam misericordiam suam, et in hac uita per fidem regimur, et post hanc uitam per ipsam speciem incomofitentur. Dicit etiam Porphyrius diuinis oraculis fuisse responsum nos non purgari lunae teletis adque solis, ut hinc ostenderetur nullorum deorum teletis hominem posse purgari. Cuius enim teletae purgant, si lunae solisque non purgant, quos inter caelestes deos praecipuos habent? Denique eodem dicit oraculo expressum principia posse purgare, ne forte, cum dictum esset non purgare teletas solis et lunae, alicuius alterius dei de turba ualere ad purgandum teletae crederentur. Quae autem dicat esse principia tamquam Platonicus, nouimus. Dicit enim Deum Patrem et Deum Filium, quem Graece appellat paternum intellectum uel paternam mentem; de Spiritu autem sancto aut
Abbreviated transcription (Latin):
tibus diuinis heroan superant.
OMODIUS Quippe scipio affricanus est cognominatꝰ
quod uirtute affricã uicerit: quã si hostes donis
potestatem inimicã contrariamq pietati. exorcizan.¬
do ciciunt non placando: om̃sq temptationes aduer-¬
sitatis cius uincunt orando. non ipsam sed dinsuũ
aduersus ipsam. Non enĩ aliquẽ uncit aut subiugat:
nisi socictate peccati. In cius ergo nomine uincitur
qui humanã formã assumsit: egitq sine peccato
ut inipso sacerdote ac sacrificio fieret remissio pec.
tur adõ. Quorum inhacuita nonfit nr̃a uirtute.
sed diuina miseratione purgatio ꝑ indulgentiam
illius non ꝑ nrãm potentiã: quia & ipsa quantulacũ¬
que uirtus quȩ dicitur nr̃a: illius est nob̃ bonitate
concessa. Multum autt̃ nobis inhac carne tribuere.¬
mus: nisi usq ad eius depositionẽ sub uenia uiue.¬
remus.ꝑ ꝑterea ergo nob̾ ꝑ mediatorẽ prestita est
grã: ut polluti carne peccati. carnis peccati simi¬

Expanded text:
tibus diuinis Heran superant. tibus diuinis Heran superant. Commodius quippe Scipio Africanus est cognominatus, quod uirtute Africam uicerit, quam si hostes donis potestatem inimicam contrariamque pietati exorcizando eiciunt, non placando, omnesque tentationes aduersitatis eius uincunt orando non ipsam, sed Deum suum aduersus ipsam. Non enim aliquem uincit aut subiugat nisi societate peccati. In eius ergo nomine uincitur, qui hominem adsumsit egitque sine peccato, ut in ipso sacerdote ac sacrificio fieret remissio peccatur a Deo, quorum in hac uita non fit nostra uirtute, sed diuina miseratione purgatio, per indulgentiam illius, non per nostram potentiam; quia et ipsa quantulacumque uirtus, quae dicitur nostra, illius est nobis bonitate concessa. Multum autem nobis in hac carne tribueremus, nisi usque ad eius depositionem sub uenia uiueremus. Propterea ergo nobis per Mediatorem praestita est gratia, ut polluti carne peccati carnis peccati simi
Abbreviated transcription (Latin):
petentib uiris fortib inuida. Sed rursus ci succũ.¬
bit infeliciter cȩditq uirgilius: ut cũ apud cũ illa
dicat. uincor ab ęnta: ipsum encã amoneat helenꝰ
quasi consilio religioso & dicat. uinoni cane uota
libens: dominãq potentẽ supplicib supera donis.
Ex qua opinione porphirius quã uis non exsua
sententia sed ex alioꝵ dicit bonũ deũ uł genium
non uenire in hominẽ nisi malus fuerit ante pla.¬
catus: tanquã fortiora sint apud eos numina mala
quambona. quando quidẽ mala impediunt adiu¬
toria bonoꝵ nisi eis placata dent locũ. malisq
nolentib bona ꝓdesse non possunt. nocert autẽ
mala possunt: nonsibi resistere ualentib bonis:
Non est ista uere ueraciterq sc̃ę religionis uia. Non
sic iunonẽ hoc est acrias potestates pioꝵ uirtutib
inuidentes nr̃i martires uincunt: non omĩno si dici
usitate posset heroes nr̃i supplicib donis. sed uirtu¬

Expanded text:
petentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumpetentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumbit infeliciter ceditque Vergilius, ut, cum aput eum illa dicat: Vincor ab Aenea, ipsum Aenean admoneat Helenus quasi consilio religioso et dicat: Iunoni cane nota libens, dominamque potentem Supplicibus supera donis. Ex qua opinione Porphyrius, quamuis non ex sua sententia, sed ex aliorum, dicit bonum deum uel genium non uenire in hominem, nisi malus fuerit ante placatus; tamquam fortiora sint aput eos numina mala quam bona, quando quidem mala inpediunt adiutoria bonorum, nisi eis placata dent locum, malisque nolentibus bona prodesse non possunt; nocere autem mala possunt, non sibi ualentibus resistere bonis. Non est ista uerae ueraciterque sanctae religionis uia; non sic Iunonem, hoc est aerias potestates piorum uirtutibus inuidentes, nostri martyres uincunt. Non omnino, si dici usitate posset, heroes nostri supplicibus donis, sed uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ tanto clariores & honoratiores ciues habet. qͣnto
fortius aduersus impietatis peccatũ & usq ad san.¬
gunẽ certant. hos multo elegantius si ȩcclesi astica
loquendi consuctudo pateretur: nr̃os ȩroas uocartmꝰ.
Hoc enĩ nomen a uinone dicitur tractũ. qđ grece
iuno hera appellatur: & ideo nescio quis filius cius
scđm grecoꝵ fabulas heros fuerit nuncupatus:
Hoc udelicet ueluti misticũ significante fabula.
quod aer unoni deputetur. ubi uolunt cũ demonib
heroas habitare: quo nomine appellant alicuius
meriti animas defunctoꝵ. Sed e contrario martires
nr̃i heroes nuncuparentur. siut dixi usus ȩcelesi astici
sermonis admitteret: non quo eis cẽt cum docmonib
in aere societas. sed qđ cosdẽ docinones id est aerras
uincerent potestates: & incis ipsã quicqͥd putat᷑
significare iunonẽ quȩ non usquequaq in conue.¬
nienter a poctis inducitur inimica uirtutib & celũ

Expanded text:
Dei tanto clariores et honoratiores ciues habet, quanto Dei tanto clariores et honoratiores ciues habet, quanto fortius aduersus inpietatis peccatum et usque ad sanguinem certant. Hos multo elegantius, si ecclesiastica loquendi consuetudo pateretur, nostros heroas uocaremus. Hoc enim nomen a Iunone dicitur tractum, quod Graece Iuno Ἥρα appellatur, et ideo nescio quis filius eius secundum Graecorum fabulas Heros fuerit nuncupatus, hoc uidelicet ueluti mysticum significante fabula, quod aer Iunoni deputetur, ubi uolunt cum daemonibus heroas habitare, quo nomine appellant alicuius meriti animas defunctorum. Sed a contrario martyres nostri heroes nuncuparentur, si, ut dixi, usus ecclesiastici sermonis admitteret, non quo eis esset cum daemonibus in aere societas, sed quod eosdem daemones, id est aerias uincerent potestates et in eis ipsam, quidquid putatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter a poetis inducitur inimica uirtutibus et caelum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & sacerdos est ipse offerens: ipst & oblacio. Quiꝰ
rei sacramentũ cotidianũ ẽẽ uoluit eccłȩ sacrificiũ :
quȩ cum ipsius capitis corpus sit. seipsã ꝑ ipsum
discit offerre. Huius ueri sacrificii multiplicia
uariaq signa erant sacrificia prisca scõꝵ: cũm hoc
unũ ꝑ multa figuraretur tãquã uerbis multis res
una dicerctur. ut sine fastidio multũ cõm̃daretur.
Hiuc sũmo ucroq sacrificio: cuncta sacrificia falsa cesser̃.¬
Doderatis autẽ prȩfinicisq temporibus.
etiam potestas ꝑmissa docmonib ut hominib quos
possident excitatis. inimicitias aduersus dĩ cuutatt̃
tirannice excrteant. sibiq sacrificia non solum ab
offcrentib sumant & auolentib expetant: uerũ.
etiam ab inuitis persequendo uolenter extorqueant.
non solum ꝑniciosa non est. sed etiã utilis inuenit᷑
ȩccłȩ ut martirũ numerus impleatur. quos ciuitas

Expanded text:
hoc et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius hoc et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum cottidianum esse uoluit ecclesiae sacrificium, quae cum ipsius capitis corpus sit, se ipsam per ipsum discit offerre. Huius ueri sacrificii multiplicia uariaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, cum hoc unum per multa figuraretur, tamquam uerbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo ueroque sacrificio cuncta sacrificia falsa cesserModeratis autem praefinitisque temporibus etiam potestas permissa daemonibus, ut hominibus quos possident excitatis inimicitias aduersus Dei ciuitatem tyrannice exerceant sibique sacrificia non solum ab offerentibus sumant et a uolentibus expetant, uerum etiam ab inuitis persequendo uiolenter extorqueant, non solum perniciosa non est, sed etiam utilis inuenitur ecclesiae, ut martyrum numerus inpleatur; quos ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ a se humili pietate remouentes: cis inquẽ crede.¬
rent adnunciauerunt dm̃. Nec obaliud fallaces.
illi suꝑbe sibi hoc exigunt: nisi quia uero dõ debe.¬
ri scuint. Non enĩ re uera ut ait porphirius & ñ¬
nulli putant cadauerinis nidoribus: sed diuinis
honorib gaudent. Copiam uero nidoꝵ: magnã
habent undiq Etsi amplius uellent: ipsi sibi pote.¬
rant eochibere. Qui ergo diuinitatẽ sibi arrogant
sp̃s. non cuiuslibet corporis fumo sed supplicantis
animo delectantur: cui decepto subiectoq dominen-¬
tur. intercludentes iter ad dm̃ uerũ. nesic homo illius
sacrificiũ: dũ sacrificatur cuipiam prȩger illum.
Unde uerus ille mediator in quantũ formã scrui
accipiens mediator effectus est dĩ & hominũ homo
cum quo & unus ds̃ est: tam̃ informa serui sacrificiũ
maluit eẽ quã sumere. ne uł hac oc casione quisqͣm
existimaret cuilibet sacrificandũ eẽ creaturȩ. Per

Expanded text:
quod a se humili pietate remouentes eis in quem credequod a se humili pietate remouentes eis in quem crederent adnuntiauerunt Deum. Nec ob aliud fallaces illi superbe sibi hoc exigunt, nisi quia uero Deo deberi sciunt. Non enim re uera, ut ait Porphyrius et nonnulli putant, cadauerinis nidoribus, sed diuinis honoribus gaudent. Copiam uero nidorum magnam habent undique, et si amplius uellent, ipsi sibi poterant exhibere. Qui ergo diuinitatem sibi adrogant spiritus, non cuiuslibet canimo delectantur, cui decepto subjectoque dominentur, intercludentes iter ad Deum verum, ne sit homo illius sacrificium, dum sacrificatur cuipiam praeter illum. Unde verus ille mediator, in quantum formam servi accipiens, mediator effectus est Dei et hominum homocum quo et unus est Deus, tamen in fomaluit esse quam sumere, ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrificandum esse creaturae. Per
Abbreviated transcription (Latin):
mus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile
sacrificiũ offerendũ eẽ nouerimꝰ. quam illi cuius in
cordib nr̃is inuisibile sacrificiũ nosipsi et̃ debemus:
Tunc nobis fauent. nobisq congaudent: atq ad hoc ipsũ
nos ꝓsius uirib adiuuant angłi quiq uirtutesq supe.¬
riores. & ipsa bonitate acpietate potentiores. Si autẽ
illis hȩc exhibeit uolucrimꝰ: nonlibent̃ accipiunt.
Et cum ad homines ita mictunt᷑. ut coꝵ prȩsentia sen¬
tiatur: aꝑtissime uetant. Sunt exempla inlitteris
sanctis. Putauerunt quidã angłis deferendũ honorẽ
uel adorando uł sacrificando. qui debetur dõ: & coꝵ
sunt amͦmonitione ꝓhibiti iussiq hoc ei deferre.
cui uni fas eẽ nouerunt. Imitati sunt angłos scõs.
etiam scĩ homines dĩ. Nam paulus & barnabas
inlicaonia q̃uodã facto miraculosa tͥatis. putati s̃
dii: cisq licaonii uictimas immolare uoluerunt:

Expanded text:
mus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile mus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile sacrificium offerendum esse nouerimus quam illi, cuius in cordibus nostris inuisibile sacrificium nos ipsi esse debemus. Tunc nobis fauent nobisque congaudent adque ad hoc ipsum nos pro suis uiribus adiuuant angeli quique uirtutesque superiores et ipsa bonitate ac pietate potentiores. Si autem illis haec exhibere uoluerimus, non libenter accipiunt, et cum ad homines ita mittuntur, ut eorum praesentia sentiatur, apertissime uetant. Sunt exempla in litteris sanctis. Putauerunt quidam deferendum angelis honorem uel adorando uel sacrificando, qui debetur Deo, et eorum sunt admonitione prohibiti iussique hoc ei deferre, cui uni fas esse nouerunt. Imitati sunt angelos sanctos etiam sancti homines Dei. Nam Paulus et Barnabas in Lycaonia facto quodam miraculo sanitatis putati sunt di, eisque Lycaonii uictimas immolare uoluerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
intelligibili correptus ardebat. & in cius ineffabilẽ
incorporeumq cõplexum scõ desiderio ferebatur
Porro autẽ si multoꝵ dcoꝵ cultores qualescun q
deos suos eẽ arbitrentur ab eis facta eẽ miracula. uł
cuuilium rerũ historiȩ uł libris magicis siue qđ ho¬
nestius putant theurgicis credunt. quid causȩ est
cur illis litteris nolint credere ista facta ẽt̃. quibus
tanto maior debetur fides quanto suꝑ om̃s est magnꝰ
cui uni soli sacrificandum esse prȩcipiunt:
ui autem putant hȩc uisibilia sacrificia dus alienis
congruere. illi uero tanquã inuisibili inuisibilia. et
maiora maiori. melioriq meliora. qualia sunt m̃tis
purȩ & bonȩ uoluntatis officia: ꝓfecto nesciunt hȩc
ita signa cẽ illoꝵ. sicut uerba sonantia signa sunt rerũ.
Quocirca. sicut orantes atq laudantes ad eũ dirigimꝰ
significantes uoces. cui res ipsas incorde qͣs significa.¬

Expanded text:
intelintelincorporeumque complexum sancto desiderio ferebatur. Porro autem si multorum deorum cultores qualescumque deos suos esse arbitrentur ab eis facta esse miracula, vel civilium rerum historiae, vel libris magicis, sive; quod honestius putant, theurgicis credunt; quid causae est, cur illis Litteris nolint credere, ista facta esse, quibus tanto major debetur fides, quanto super omnes est magnus, cui uni soli sacrificandum esse praecipiunt? ui autem putant haec uisibilia sacrificia dis aliis congruere, illi uero tamquam inuisibili inuisibilia et maiori maiora meliorique meliora, qualia sunt purae mentis et bonae uoluntatis officia: profecto nesciunt haec ita signa esse illorum, sicut uerba sonantia signa sunt rerum. Quocirca sicut orantes adque laudantes ad eum dirigimus significantes uoces, cui res ipsas in corde quas significa
Abbreviated transcription (Latin):
prȩferunt. nescientes eum ipsum ẽẽ etiã mundi huiꝰ
uisibilis & mutabilis inuisibilẽ & in cõmutabilẽ
conditorẽ: & uitȩ beatȩ non de his quȩ condidit.
sed deseipso uerissimũ largitorẽ. Eius enĩ ꝓpheta
ueracissimus ait. Michi autẽ ad herere dõ bonũ est.
De fine boni nãq inter philosophos queritur: ad
qđ adipiscendũ: omia officia referenda sunt. Nec
dixit iste. michi autẽ diuicus habundare bonũ est:
aut insigniri purpura. & sceptro uł diademate
excellere. aut qđ nonnulli etiã philosophoꝵ dicere
non erubuerunt. michi uoluptas corporis bonum est:
aut qđ melius uł meliores dicere uisi sunt. michi uirtꝰ
animi mei bonũ est: sed mͥ inqͥt adherere dõ bonũ est.
Hoc eum docuerat: cui uni tantũ modo sacrificandũ.
scĩ quoq angłi eius miraculoꝵ etiã contestatione monu.¬
crunt. Unde & ipse sacrificiũ eius factus erat: cuiꝰ igne

Expanded text:
praeferunt, nescientes eum ipsum esse etiam mundi huius praeferunt, nescientes eum ipsum esse etiam mundi huius uisibilis et mutabilis inuisibilem et incommutabilem conditorem et uitae beatae non de his, quae condidit, sed de se ipso uerissimum largitorem. Eius enim propheta ueracissimus ait: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. De fine boni namque inter philosophos quaeritur, ad quod adipiscendum omnia officia referenda sunt. Nec dixit iste: Mihi autem diuitiis abundare bonum est, aut insigniri purpura et sceptro uel diademate excellere, aut, quod nonnulli etiam philosophorum dicere non erubuerunt: Mihi uoluptas corporis bonum est; aut quod melius uelut meliores dicere uisi sunt: Mihi uirtus animi mei bonum est; sed: Mihi, inquit, adhaerere Deo bonum est. Hoc eum docuerat, cui uni tantummodo sacrificandum sancti quoque angeli eius miraculorum etiam contestatione monuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne
Abbreviated transcription (Latin):
tempora imperata p̃finiens eaq ꝑ meliorẽ sacerdotẽ
in melius mutanda p̃dicens. non ista se appetere sed
ꝑhȩc alia potiora significare testatur. ñ ut ipse his ho.¬
norib sublimet᷑. sed ut nos adeũ colendũ eiq coherendũ
igne amoris ciꝰ accensi. qđ nob̾ ñ illi bonũ est excitemur:¬
facta sed mendacit̃ scripta: Quisquis hoc dicit.
si de his reb negat omĩno ullis luteris eẽ credendũ:
potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia:
Noncnuim se aliter colendos eẽ ꝑsuaserunt. nisi mira¬
biliũ operũ effectibus. quorũ & historia gentiũ testis
est: quarum dii se ostentare mirabiles potius quam
utiles ostendere potuer̃ Unde hoc opere nr̃o cuius
hunc iam decimũ librũ habemus inmanib. non eos
suscepimꝰ refellendos qui uł ullã  uim diuinã negant.
uel humana non curare contendunt: sed cos qͥ nr̃o
dõ conditori scẽ & gloriosissimȩ ciuitatis deos suos

Expanded text:
tempora imperata pr aefiniens eaque per meliorem sacerdotem tempora imperata pr aefiniens eaque per meliorem sacerdotem in melius mutanda praedicens non ista se adpetere, sed per haec alia potiora significare testatur, non ut ipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum eique cohaerendum igne amoris eius accensi, quod nobis, non illi, bonum est, excitemurfacta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse credendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia. Non enim se aliter colendos esse persuaserunt nisi mirabilium operum effectibus, quorum et historia gentium testis est, quarum di se ostentare mirabiles potius quam utiles ostendere potuerunt. Unde hoc opere nostro, cuius hunc iam decimum librum habemus in manibus, non eos suscepimus refellendos, qui uel ullam esse uim diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo conditori sanctae et gloriosissimae ciuitatis deos suos
Abbreviated transcription (Latin):
cupientes: At illȩ sine duce homine atq rectore
ad hebreos uiam ꝑtinaciter gradientes. nec reuoca.¬
tȩ mugitib esurientiũ filioꝵ: magnũ sacram̃tũ
suis cultorib reportarunt. Bȩc atq huiusmodi dõ
parua sunt: sed magna terrendis salubrit̃ erudien.¬
disq mortalibus. Si cnim philosophi precipueq
platonici rectius cȩteris sapusse laudantur sicut
paulo ante cõmemoraui qđ diuinã ꝓuidentiã hȩc
quoq rerum infima atq terrena ad ministrare do.¬
cuerunt numerosarũ testimonio pulchritudinũ.
quȩ non solũ incorporib animaliũ. uerũ inherb̃ etiã
foenoq gignuntur. quanto euidentius hȩc attestant᷑
diuinitati quȩ ad horam p̃dicationis eius fuint. ubi
ea religio cõmendatur quȩ om̃ib cęlestib. t̾restrib
infernis. sacrificare uetat. uni dõ tantũ iubens qͥ solus
diligens & dilectus beatos facit. eoꝵq sacrificiorũ

Expanded text:
cupientes. At illae sine duce homine adque rectore cupientes. At illae sine duce homine adque rectore ad Hebraeos uiam pertinaciter gradientes nec reuocatae mugitibus esurientium filiorum magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt. Haec adque huius modi Deo parua sunt, sed magna terrendis salubriter erudiendisque mortalibus. Si enim philosophi praecipueque Platonici rectius ceteris sapuisse laudantur, sicut paulo ante commemoraui, quod diuinam prouidentiam haec quoque rerum infima adque terrena administrare docuerunt numerosarum testimonio pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, uenim in herbis etiam faenoque gignuntur: quanto euidentius haec adtestantur diuinitati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea religio commendatur, quae omnibus caelestibus, terrestribus, infernis sacrificari uetat, uni Deo tantum iubens, qui solus diligens et dilectus beatos facit eorumque sacrificiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
riore decurrens: & ipsi popło siccũ prebuit transe.¬
undi locũ. Deinde ciuitatis quȩ prima hostilis oc.¬
currit more gentiũ deos plurimos colens: septies
eadem arca circumacta. muri repente ceciderunt :
nulla manu oppugnati. nullo ariete ꝑcussi.
Post hȩc etiam cũ iam interra ꝓmissionis essent.¬
& eadem arca ꝓpter eoꝵ peccata fuisset ab hostib
capta: hu qui coeperant intemplo cã dei sui quẽ
pre ceteris colebant. honorifice collocarunt: abe.¬
untesq clauscrunt: Aꝑtoq post tridit. simula chrũ
cui supplicabant inuener̃ collapsum: deformitq
confractũ. Deinde ipsi ꝓdigus acti. deformiusq
puniti: arcam duuni testimonii popło unde coe¬
perant reddidcrunt: Ipsa autẽ redditio qualis fuit:
Imposuerunt eam plaustro. eiq iuuencas aquib ui¬
tulos sugentes abstraxerant subiunxerunt. & eas quo
uellent ire siuerunt: etiã hinc uim diuinã ex plorare

Expanded text:
riore decurrens, et ipsi et populo siccum praebuit transeriore decurrens, et ipsi et populo siccum praebuit transeundi locum . Deinde civitatis, quae prima hostilis occurrit, more Gentium deos plurimos colens, septies eadem Arca circumacta, muri repente ceciderunt, nulla manu oppugnati, nullo ariete percussi . Post haec etiam cum jam in terra promissionis essent, et eadem Arca propter eorum peccata fuisset ab hostibus capta, hi qui eam ceperant, in templo Dei sui, quem prae caeteris colebant, honorifice collocarunt, abeuntesque clauserunt, apertoque postridie, simulacrum cui supplicabant, invenerunt collapsum deformiterque confractum. Deinde ipsi prodigiis acti, deformiusque puniti, Arcam divini testimonii populo, unde ceperant, reddiderunt. Ipsa autem redditio qualis fuit? Imposuerunt eam plaustro, eique juvencas, a quibtulos sugentes abstraxerant, subiunxerunt et eas quo uellent ire siuerunt, etiam inde uim diuinam explorare
Abbreviated transcription (Latin):
testimoni nuncupata est. Quo nomine: satis signi.¬
ficatur non dm̃ qui ꝑ illa omĩa colebatur circũ cludi
solere uel contineri loco. cũ responsa eius & quedã
humanis sensib darentur signa ex illius arcȩ loco:
sed uoluntatis eius hinc testimonia ꝑhiberi. Quod
etiam ipsa lex erat intabulis conscripta lapideis. et
in arca ut dixi posita. quam tempore peregrinatio.¬
nis inheremo cum tab̃naculo qđ similiter appellatũ
est tab̾naculũ testimonui. cum debita sacerdotes uene.¬
ratione portabant: signumq erat qđ ꝑ diẽ nubes appa.¬
rebat. quȩ sicut ignis nocte fulgebat: quȩ nubes cũ
moucretur. castra mouebantur: & ubi staret castra
ponebantur Reddita sunt autẽ illi legi magni
miraculi testimonia preter ista quȩ dixi: & prȩter
uoces quȩ ex illius artȩ loco edebant᷑: Nam cũ terrã
ꝓmissionis intrantib cadem arca transiret: iorda.¬
nis fluuius exparte supcriore subsistens. & ex infe.¬

Expanded text:
testimonii nuncupata est. Quo nomine satis signitestimonii nuncupata est. Quo nomine satis significatur non Deum, qui per illa omnia colebatur, circumcludi solere uel contineri loco, cum responsa eius et quaedam humanis sensibus darentur signa ex illius arcae loco, sed uoluntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam ipsa lex erat in tabulis conscripta lapideis et in arca, ut dixi, posita, quam tempore peregrinationis in eremo cum tabernaculo, quod similiter appellatum est tabernaculum testimonii, cum debita sacerdotes ueneratione portabant; signumque erat, quod per diem nubes apparebat, quae sicut ignis nocte fulgebat; quae nubes cum moueretur, castra mouebantur, ponebantur . Reddita sunt autem illi legi magni miraculi testimonia, praeter ista quae dixi, et praeter voces quae ex illius Arcae loco edebantur. Nam cum terram promissionis intrantibus eadem Arca transiret Jordanem, fluvius ex parte superiore subsistens, et ex infe
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝑuenire aquo ipsi non recesserunt. Si autem
angłi qui non uni sed plurimis sacrificia fieri uo.¬
lunt. non sibi sed eis diis uolunt quoꝵ deorũ angłi
sunt: etiam sic eis p̃ponendi sunt illi qui unius dĩ
deorum angłi sunt. cui sacrificari sic iubent. ut alicui
alteri uetent: cum eoꝵ nullus huic uetet. cui uni
isti sacrificari iubent. Porro si qđ magis indicat
eoꝵ suꝑba fallacia. nec boni nec bonoꝵ deoꝵ angłi
sunt sed doemones maliqui non unũ solũ acsũmũ
dm̃ sed seipsos sacrificus coli uolunt. qđ magis quã
unius dĩ contra eos eligendum est presidiũ cuiserui.¬
unt angłi boni. qui non sibi sed illi iubent ut sacri.¬
ficio seruiamus: cuius nos ipsi sacrificium eẽ debemꝰ¬
Pinde lex dĩ quȩ in edictis data est angłoꝵ inqua. caͫ. xiiii
unus ds̃ deoꝵ religione sacroꝵ iussus est coli. alii
uero quilibet ꝓhibiti in arca erant posita: quȩ arca

Expanded text:
nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem angeli, qui non uni sed plurimis sacrificia fieri uolunt, non sibi, sed eis dis uolunt, quorum deorum angeli sunt: etiam sic eis praeponendi sunt illi, qui unius Dei deorum angeli sunt, cui sacrificari sic iubent, ut alicui alteri uetent, cum eorum nullus huic uetet, cui uni isti sacrificari iubent. Porro si, quod magis indicat eorum superba fallacia, nec boni nec bonorum deorum angeli sunt. sed daemones mali, qui non unum solum ac summum Deum, sed se ipsos sacrificiis coli uolunt: quod maius quam unius Dei contra eos eligendum est praesidium, cui seruiunt angeli boni, qui non sibi, sed illi iubent ut sacrificio seruiamus, cuius nos ipsi esse sacrificium debeminde lex Dei, quae in edictis data est angelorum, in qua unus Deus deorum religione sacrorum iussus est coli, alii uero quilibet prohibiti, in arca erat posita, quae arca
Abbreviated transcription (Latin):
popło dĩ facta legimus uirtute ac magnitudine
benda atq plettenda. magica scilicet uł cheurgica.
quorum pleraq specietenus mortaliũ sensꝰ imaginaria
ludificatione decipiunt: quale est lunã deponere.
donec subposita ut lucanus ait ꝓpior despumet
inherbas. Quȩdã uero & si nonnullis prioꝵ factis
uideantur opere cocquari: finis ipse quo discernunt᷑
in comparabilit̾ hȩc nr̃a ostendit excellere: Iili enim
multi tantominꝰ sacrificus colendi sunt: qͣntomagis
hȩc expetunt. His uero unus cõmendatur ds̃. qui se
nullis talib indigere. & scripturarũ suarũ testifica.¬
tione: & corũdẽ postea sacrificioꝵ remotione demons.¬
trat. Si ergo angłi sibi expetunt sacrificiũ: p̃ponendi
eis sunt qui non sibi sed dõ creatori omniũ cuiseruiu&.
Hinc enim ostendunt quã sincero amore nos diligant.
quando ꝑsacrificiũ non sibi sed ei nos subdere uolu&.
cuius & ipsi contemplatione beati sunt: & ad cũ

Expanded text:
populo Dei facta legimus, uirtute ac magnitudine populo Dei facta legimus, uirtute ac magnitudine benda adque plectenda, magica scilicet uel theurgica! quorum pleraque specie tenus mortalium sensus imaginaria ludificatione decipiunt, quale est lunam deponere, donee subpositas, ut ait Lucanus, propior despumet in herbas;\' quaedam uero etsi nonnullis piorum factis uideantur opere coaequari, finis ipse, quo discernuntur, incomparabiliter haec nostra ostendit excellere. Illis enim multi tanto minus sacrificiis colendi sunt, quanto magis haec expetunt; his uero unus commendatur Deus, qui se nullis talibus indigere et scripturarum suarum testificatione et eorundem postea sacrificiorum remotione demonstrat. Si ergo angeli sibi expetunt sacrificium, praeponendi eis sunt, qui non sibi, sed Deo creatori omnium, cui seruiunt. Hinc enim ostendunt quam sincero amore nos diligant, quando per sacrificium non sibi, sed ei nos subdere uolunt, cuius et ipsi contemplatione beati sunt, et ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
titutis & ordinatis monstruosa contingunt: quales
sunt inusitati partus animaliũ. & cęli terreq rerũ
insolita facies. siue tantũ terrens siue etiã nocens quę
ꝓcurari atq mitigari doemonicis ritib fallacissima
eorum astutia ꝑhibentur: sed ea dico quȩ ui ac po.¬
testate eoꝵ ficri satis euidenter apparet. ut est quod
effigies deorũ poenatiũ quas de troia eneas fugiens
ad ueait. de loco in locũ migrasse referuntur: qđ cotẽ
tarquinius nouacula secuit. qđ epidaurius serpens
esculapio nauiganti roma comes adhesit. qđ nauĩ
qua simulachrũ matris frigiȩ uehebat᷑ tantisq
hominũ boumq conatib immobilẽ redditã una
muliercula zona alligatã ad suȩ pudicitiȩ testimo¬
nium mouit & traxit. qđ uirgo uestalis de cuius cor¬
ruptione quęstio uertebatur aqua impleto cribro
de trberi neq ꝓfluente: abstulit controuersiam :
Hȩc ergo & alia huius modi nequaquã illis quȩ in

Expanded text:
titutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales titutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales sunt inusitati partus animalium et caelo terraque rerum insolita facies, siue tantum terrens siue etiam nocens, quae procurari adque mitigari daemonicis ritibus fallacissima eorum astutia perhibentur; sed ea dico, quae ui ac potestate eorum fieri satis euidenter apparet, ut est quod effigies deorum Penatium, quas de Troia Aeneas fugiens aduexit, de loco in locum migrasse referuntur; quod cotem Tarquinius nouacula secuit: quod Epidaurius serpens Aesculapio nauiganti Romam comes adhaesit; quod nauem, qua simulacrum matris Phrygiae uehebatur, tantis hominum boumque conatibus inmobilem redditam una muliercula zona adligatam ad suae pudicitiae testimonium mouit et traxit; quod uirgo Vestalis, de cuius corruptione quaestio uertebatur, aqua inpleto cribro de Tiberi neque perfluente abstulit controuersiam — haec ergo adque huius modi nequaquam illis, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
rabilib factis humanas ꝑmouerent mentes qui sacri-¬
ficia sibi expetunt. illi autẽ qui hoc ꝓhibent & uni
tantum dõ sacrificari iubent. nequaquã ista uisibilia
miracula facere dignarentur: ꝓfecto non sensu corpo¬
ris. sed ratione mentis p̃ponenda coꝵ cẽt auctoritas.
Cum uero ds̃ id egerit ad cõmendanda eloquia uerita.¬
tis suȩ. ut ꝑ istos immortales nuncios non sui fastũ
sed maiestatẽ illius prȩdicantes faceret maiora. cer¬
tiora. clariora miracula. ne infirmis pusilli qui sacri¬
ficia sibi epetunt falsam religionẽ facilius ꝑsuadeređ.
eoqđ sensib coꝵ quȩdã stupenda monstrarent: Qut̃
tandẽ ita desipere libeat. ut non uera eligat quȩ sec.¬
tetur. ubi & ã pli ora inuenit quȩ miretur: Illa qͥp¬
pe miracula deoꝵ gentiliũ que cõmendat historia.
non ea dico quȩ interuallis tempoꝵ occultis ipsius
mundi causis. uerũtamen sub diuina ꝓuidentia cons¬

Expanded text:
rabilibus factis humanas permoverent mentes, qui sacrirabilibus factis humanas permoverent mentes, qui sacrificia sibi expetunt, illi autem qui hoc prohibent, et uni tantum Deo sacrificari iubent, nequaquam ista uisibilia miracula facere dignarentur: profecto non sensu corporis, sed ratione mentis praeponenda eorum esset auctoritas. Cum uero Deus id egerit ad commendanda eloquia ueritatis suae, ut per istos inmortales nuntios non sui fastum, sed maiestatem illius praedicantes faceret maiora, certiora, clariora miracula, ne infirmis piis illi, qui sacrificia sibi expetunt, falsam religionem facilius persuaderent, eo quod sensibus eorum quaedam stupenda monstrarent: quem tandem ita desipere libeat, ut non uera eligat quae sectetur, ubi et ampliora inuenit quae miretur? Illa quippe miracula deorum gentilium, quae commendat historia non ea dico, quae interuallis temporum occultis ipsius mundi causis, uerum tamen sub diuina prouidentia cons
Abbreviated transcription (Latin):
angłi. quidam uero ad scipsos latriã colendos signis
mirabilib exccitent. & hoc ita ut illi istos coli ꝓhibeaN.
isti autẽ illũ ꝓhibere nonau deant: quib potius
sit credendũ respondeant platonici. respondeant
quicun q philosophi. respondeant theurgi uł potius
periurgi. hõc enim sunt om̃s illȩ artes uocabulo
digniores: postremo respondeant om̃s si ullus natu¬
rȩ sue sensus qđ rationales creati sunt: eox aliqͣ parce
uuit ineis. Respondeant inquã. cisne sacrificandũ
sit dus uel angłis qui sibi sacrificari iubent. anilli
uni cui iubent hii qui & sibi & istis ꝓhibent:. Si nec
isti nec illi ulla miracula facerent. sed tantũ p̃cipere&
alii quidẽ ut sibi sacrificaretur. alii uero id uecarent
sed uni tantũ iuberent dõ: satis deberet pictas ipsa
discernere quid hoꝵ de fastu suꝑbiȩ. quid de uera
religione descenderet: Plus etiã dicã. Si tantũ u mi-

Expanded text:
angeli. quidam uero ad se ipsos latria colendos signis angeli. quidam uero ad se ipsos latria colendos signis mirabilibus excitent, et hoc ita, ut illi istos coli prohibeant, isti autem illum prohibere non audeant: quibus potius sit credendum, respondeant Platonici, respondeant quicumque philosophi, respondeant theurgi uel potius periurgi; hoc enim sunt omnes illae artes uocabulo digniores; postremo respondeant homines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creati sunt, ex aliqua parte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrificandum sit dis uel angelis, qui sibi sacrificari iubent, an illi uni, cui iubent hi qui et sibi et istis prohibent? Si nec isti nec illi ulla miracula facerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi sacrificaretur, alii uero id uetarent, sed uni tantum iuberent Deo: satis deberet pietas ipsa discernere, quid horum de fastu superbiae, quid de uera rel
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ cultus aꝑtissima illic & uocũ & rerũ omniũ
contestatione p̃cipitur non unius de turba. sed qͥ
fecit cȩlũ & terrã & omnẽ animã. & omnẽ sp̃m: qui
non est qđ ĩpse. Ille cnĩ fecit. hȩc facta sunt: atq
ut sint & ut bene se habeant. ciꝰ indigent a qͦ factas̃¬
Uis us igitur angłis de beata & sempiterna uita
Ecredendũ eẽ censemus. utrũ eis qui se religionis
ritib coli uolunt. sibi sacra & sacrificia flagitan¬
tes amortalib exhiberi. an eis qui hunc omnẽ cultũ
uni dõ creatori omniũ deberi dicunt. ciq redden.¬
dum uera pictate pręcipiunt. cuius & ipsi contẽpla.¬
tione beati sunt & nos futuros eẽ ꝓmiltunt : Illa
nãq uisio dĩ tancȩ pulchritudinis uisio est & tanto
amore dignissima: ut sine hac quibus libet aliis bo¬
nis preditũ atq habundantẽ. non dubitet plotinus
infelicissimũ dicere. Cum ergo ad hunc unũ quidã

Expanded text:
Dei cultus apertissima illic et uocum et rerum omnium Dei cultus apertissima illic et uocum et rerum omnium contestatione praecipitur, non unius de turba, sed qui fecit caelum et terram et omnem animam et omnem spiritum, qui non est quod ipse. Ille enim fecit, haec facta sunt, adque ut sint et bene se habeant, eius indigent, a quo factauibus igitur angelis de beata et sempiterna uita credendum esse censemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera pietate praecipiunt. cuius et ipsi contemplatione beati sunt\' et nos futuros esse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchritudinis uisio est et tanto amore dignissima, ut sine hac quibuslibet aliis bonis praeditum adque abundantem non dubitet Plotinus infelicissimum dicere. Cum ergo ad hunc unum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilib oculis inuisibilis ꝑmanco. sed certis indiciis
per subiectã ercatori creaturã uisibiliter appartret.
& sillabatim ꝑ transitorias tẽpoꝵ morulas humanȩ
linguȩ uocib loqueretur: qui insua natura ñ corpo.¬
raliter sed spiritaliter. non sensibiliter sed intelligi¬
biliter. non temporalit̾ sed ut ita dicã egernaliter. ncc
incipit loqui nec desinit: qđ apud eu sincerius au-¬
diunt non corporis aure sed mentis ministri eius et
nuncii. qui eius ueritate in cõmutabili ꝑfruunt᷑
immortaliter beati: & qđ faciendũ modis ineffabi¬
lib audiunt. & usq inista uisibilia ac sensibilia
ꝑducendũ. incunctant̃ atq indifficult̃ efficiunt.
Hȩc autem lexx distributione tẽpoꝵs data est: quȩ
prius haberet ut dictum est ꝓmissa t̾rena. quib tam̃
significarentur ȩt̃na: quȩ uisibilib sacram̃tis cele.¬
brarent multi. intelligerent pauci: unus tamen

Expanded text:
ruptibilibus oculis inuisibilis permanet, sed certis indiciis ruptibilibus oculis inuisibilis permanet, sed certis indiciis per subiectam creatori creaturam uisibiliter appareret et syllabatim per transitorias temporum morulas humanae linguae uocibus loqueretur, qui in sua natura non corporaliter, sed spiritaliter, non sensibiliter, sed intellegibiliter, non temporaliter, sed, ut ita dicam, aeternaliter nec incipit loqui nec desinit; quod aput illum sincerius audiunt, non corporis aure sed mentis, ministri eius et nuntii, qui eius ueritate incommutabili perfruuntur inmortaliter beati: et quod faciendum modis ineffabilibus audiunt et usque in ista uisibilia adque sensibilia perducendum, incunctanter adque indifficulter efficiunt. Haec autem lex distributione temporum data est, quae prius haberet, ut dictum est, promissa terrena. quibus tamen significarentur aeterna, quae uisibilibus sacramentis celebrarent multi, intellegerent pauci. Unius tamen
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ꝑseuerat: Hoc enim dñs iħs ibi ostendit: ubi
ait. Considerate lilia agri: non laborant neq nent.
Dico autem uob̃: quia nec salomon in tota gła sua
sic amictus est. sicut unũ existis: Qđ si foenũ agri qđ
hodic est & cras inclibanũ mititur ds̃ sic uestit. qͣnco
magis uos modicȩ fidei : optime igitur anima huma¬
na ad huc terrenis desideriis infirma. ea ipsa quae
temporaliter ex optat bona infima atq terrena uitȩ
huic transitoriȩ necessaria. & ꝓ illius uitȩ sempit̾nis
beneficus contẽpnenda: non tam̃ nisi ab uno dõ ex¬
pectare consuescit. ut ab illius cultu etiã inistorũ
desiderio non recedat: atq contẽptu eoꝵ & ab eis
placuit ordinarc tempoꝵ cursũ: ut quẽ admodũ
dixi & inactib apłoꝵ legitur: lex in edictis angłoꝵ
darctur de unius ueri dĩ cultu: in quib & ꝑsona
ipsius dĩ non quidẽ ꝑsuã substantiã quȩ semꝑ cor-¬

Expanded text:
omnia perseuerat. Hoc Dominus Iesus ibi ostendit, ubi omnia perseuerat. Hoc Dominus Iesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant neque nent. Dico autem uobis, quia nec Salomon in tota gloria sua sic amictus est, sicut unum ex eis. Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic uestit: quanto magis uos, modicae fidei? Optime igitur anima humana adhuc terrenis desideriis infirma ea ipsa, quae temporaliter exoptat bona infima adque terrena uitae huic transitoriae necessaria et prae illius uitae sempiternis beneficiis contemnenda, non tamen nisi ab uno Deo expectare consuescit, ut ab illius cultu etiam in istorum desiderio non recedat, ad quem contemtu eorum et ab eis placuit ordinare temporum cursum, ut, quem ad modum dixi et in actibus apostolorum legitur, lex in edictis angelorum daretur de unius ueri Dei. cultu, in quibus et persona ipsius Dei, non quidem per suam substantiam, quae semper cor
Abbreviated transcription (Latin):
ad eterna capienda. & a uisibilib ad inuisibilia surge.¬
retur Ita sane: ut etiã illo tempore quo usibilia
ꝓmittebantur diuinitus pręmia. unus tam̃ colendꝰ
cõmendaretur ds̃: ne mens humana uel ꝓipsis t̃renis
uitȩ transitoriȩ beneficiis cuiquã nisi uero animę
ereatori & dño subderctur. Omĩa quippe quȩ pres¬
tare hominib uł angłi uł homines possunt: in uni¬
us eẽ omĩpotentis potestate quisqͥs diffite̾tur in¬
sanit. De ꝓuidentia certe plotinus platonicus dis¬
putat: eamq asũmo dõ cuius est intelligibilis atq
ineffabilis pulchritudo: usq ad hȩc terrena & ima
ꝑtingere flosculoꝵ atq folioꝵ pul chritudine.
comꝓbat. Quȩ om̃ia quasi abiecta & uelocissime
pereuntia: decentissimos formarũ suarũ numeros
habere non posse confirmat: nisi inde form̃tur ubi
forma intelligibilis & incõmutabilis simul habens

Expanded text:
ad aeterna capienda et a uisibilibus ad inuisibilia surgead aeterna capienda et a uisibilibus ad inuisibilia surgeretur; ita sane ut etiam illo tempore, quo uisibilia promittebantur diuinitus praemia, unus tamen colendus commendaretur Deus, ne mens humana uel pro ipsis terrenis uitae transitoriae beneficiis cuiquam nisi uero animae creatori et domino subderetur. Omnia quippe, quae praestare hominibus uel angeli uel homines possunt, in unius esse Omnipotentis potestate quisquis diffitetur, insanit. De prouidentia certe Plotinus Platonicus disputat eamque a summo Deo, cuius est intellegibilis adque ineffabilis pulchritudo, usque ad haec terrena et ima pertingere flosculorum adque foliorum pulchritudine conprobat; quae omnia quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentissimos formarum suarum numeros habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intellegibilis et incommutabilis simul habens
Abbreviated transcription (Latin):
&e ei tamen dicebat. Si inueni grãm antete: ostende
michi temet ipsũ scienter. ut uideã te. Cum igitur
oporteret dĩ legem in edictis angł̃oꝵ terribilit̃ dari
non uni homini paucis ue sapientib. sed uniuersȩ
genti & popłõ ingenti: corã codem popło magna facta
sunt in monte ubi lex ꝑ unum dabatur. conspiciente
multitudine metuenda & tremenda quȩ fiebant
Non enĩ popłs isił sic morsi credidit. quẽ ad modũ suo
ligurgo lacedemonui: qđ aioue seu a polline leges qͥs
condidit accepisset. Cum enim lex dabatur popło
qua coli unus iubebatur ds̃: inconspectu ipsius popłi
quantum sufficere diuina ꝓuidentia iudicabat
mirabilib rerũ signis & motib apparebat ad candẽ
legem dandã. creatori seruire creaturã. Sicut autẽ¬
unius hominis. ita humani generis qđ ad dĩ popłm
ꝑtinet recta eruditio ꝑ quosdã articulos tẽporũ
tanquam ȩtatũ ꝓfe̾cit accessibus: ut att̃poralibus

Expanded text:
et ei tamen dicebat: Si inueni gratiam ante te, ostende et ei tamen dicebat: Si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum, scienter ut uideam te. Cum igitur oporteret Dei legem in edictis angelorum terribiliter dari, non uni homini paucisue sapientibus, sed uniuersae genti et populo ingenti: coram eodem populo magna facta sunt in monte, ubi lex per unum dabatur, conspiciente multitudine metuenda et tremenda quae fiebant. Non enim populus Israel sic Moysi credidit, quem ad modum suo Lycurgo Lacedaemonii, quod a Ioue seu Apolline leges, quas condidit, accepisset. Cum enim lex dabatur populo, qua coli unus iubebatur Deus, in conspectu ipsius populi, quantum sufficere diuina prouidentia iudicabat, mirabilibus rerum signis et motibus apparebat ad eandem legem dandam creatori seruire creaturam.. CAPUTunius hominis, ita humani generis, quod ad Dei populum pertinet, recta eruditio per quosdam articulos temporum tamquam aetatum profecit accessibus, ut a temporalibus