comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alta montiũ enitunt᷑ Ep̃s ergo capis cõparat᷑ q scđ m carnẽ resurgens amor¬
hinulus hane habere naturã : ut feruente sole umbrosaloca & opaca requirat :
in quib: ab estu ꝓtegat᷑. Dic & xp̃s in eoꝵ mñtib requiescit : qui rore p̃r sci ab
estib: carnaliũ uo luptatũ tẽperant᷑. Ac sidiceret Odilecco reuertere hoc
ẽ sȩpius metuauisi tatione illus trando lȩtifica : qui ꝑcarnẽ quã assũpsisti iã
cȩloꝵ sub lunia penetrasti. Montes aut̃ bethor m̃tes significant scõ at̃re¬

Expanded text:
s comparatur, quia secundum carnem resurgens a mors comparatur, quia secundum carnem resurgens a morhinnulus hanc habere naturam, ut fervente sole opaca et umbrosa loca requirat, in quibus ab aestu protegatur; sic et Christus in eorum mentibus requiescit, qui rore Spiritus sancti ab aestibus carnalium voluptatum temperantur. Ac si diceret: O dilecte, revertere, hoc est saepius me tua visitatione illustrando laetifica, qui per carnem quam assumpsisti, jam coelorum sublimia penetrasti. Montes autem Bethel mentes sanctor
Abbreviated transcription (Latin):
Onatam̃ ÷ fidos & una karitas quap̃cipue ds̃ delectat᷑. Siue &ciã pascit᷑ int̃
lilia hoc ÷ sua uissi me delectat᷑ int̃choros uirgineos. Sandor enililioꝵ
rectemundicuȩ uirginali c̃parat᷑. Donec aspiret dies. hoc ÷ donec transeaNT
nubila p̃sentis uitȩ : & appareat dies hoc ÷ ueniat claritas sempit̃ nȩ beati¬
tudinis Et estsens : dilectus ms̃ mͥprestat auxiliũ et ego illi dignã pbeo
supmontes bether: Dox ecłȩ sponsisui speciem desiderantis. Odilecte mi quime
delecto quietis surgere p̃cipis & ut cibi faciem meã ostendã hortaris : reuerte¬
rẽ hoc ẽ daritatẽ duunitatis tuȩ mespecular ꝑmitte. Et hoc qđ mihi ꝑfecte ꝓ¬
mittis in aliauita beatitudinẽ iudelic& tuã in hac ad huc peregrinatione
mes aleẽ in figura &enigmate habere ꝑmitte. Dimilis esto capreȩ authinilo
coruoꝵ suꝑ montes bethor Iã dictũ ẽ superius qđ capreȩ cãposdes piciunt : & ad

Expanded text:
. Sive etiam pascitur inter lilia, hoc est, suavissime delectatur inter virgineos choros. Candor enim liliorum recte munditiae virginali comparatur. Donec aspiret dies, hoc est, donec transeant nubila praesentis vitae, et appareat dies, hoc est, veniat claritas sempiternae beatitudinis. Et est sensus: Dilectus meus mihi praestat auxilium, et ego illi dignam praebeo super montes Bethel. » Vox Ecclesiae sponsi sui speciem desiderantis. O dilecte mi, qui de lecto meo me surgere praecipis, et ut tibi faciem meam ostendam hortaris, revertere, hoc est claritatem divinitatis tuae me speculari permitte, et hoc quod mihi perfecte promittis in alia vita, beatitudinem videlicet tuam, in hac adhuc peregrinatione me saltem in figura et aenigmate habere permitte. « Similis esto capreae aut hinnulo cervorum super montes Bethel. » Jam dictum est superius quod capreae
Abbreviated transcription (Latin):
liora sunt ubera tuatuno: Repente ad ipsũ cuius desiderio flagrabat uer¬
do euuangelii intelligit᷑. qua ueluti lacte nutrit᷑ infantia credentiũ:
Dinũ aut̃ austeritate᷑ legis significat Dedubera xp̃ĩ melioras uinoiq
duscedo euuangelii melior ÷ austeritate lagis: In lege eni nulla reserua¬
t̃penitentia : sc d p̃cipit ut qui occiderit occidat᷑ Euuangeliũ aut̃ dit̃: No¬
lomor tẽ peccatoris s ut conuertat & uiuat: Ilaglantia angentis opt

Expanded text:
sunt ubera tua vino. » Repente ad ipsum, cujus desiderio flagrabat, verera Christi, dulcedo Evangelii intelligitur, quia eo veluti lacte nutritur infantia credentium. Vinum autem austeritatem legis significat; sed ubera Christi meliora sunt vino, quia dulcedo Evangelii melior est austeritate legis. In lege enim nulla reservatur poenitentia, sed praecipitur ut qui peccat occidatur: Evangelium autem dicit: « Nolo mortem peccat
Abbreviated transcription (Latin):
tuus olco .÷. spũ scõ : hoc oloũ offusũ ÷ quando haec grã quã xp̃s singularit̃.
nominis apĩ. Et bene nonstillatũ scd effu sũ oleum dicit᷑ q̃ t abundant̃
ueteris hominis & renouate st̃ in xp̃o. Bene aut̃ feminino generedicunt᷑ qr animȩ
Traheme poste curremꝰ. Nic ẽ ꝑmutatio ꝑsonȩ. Nam actenus locuta ẽ sinago¬
nosco & iudeo nihilme meis iurib: boni posse agere : tua gr̃a metrahe ad tui imita¬
tionẽ Deleciã cũcȩlũ ascenderis traheme poste. utte soqͥ merear : In troduxit me
rex incellaria sua. Hic loqͥt᷑ eđ ad exp̃o sponsosuo ad animas fideles. incellariasua
llaria di st̃ ȩt̃nabeatitudo & suꝑnȩ patriȩ gaudia. Inquȩ iã introductaẽ ecła¬
ꝑfidẽ & spẽ quandoq: introducet᷑ ꝑrẽ. Exultabimꝰ & letabimur inte. Dedonis
inꝗt tuis exul tabim &lȩtabim᷑. Sedqr scimꝰ hoc ñ nr̃i eẽ meriti. inte ñin nobis exul¬

Expanded text:
tu sancto. Hoc oleum effusum est, quando haec gratia, quam Christus singulariter nominis Christi. Et bene non stillatum, sed effusum oleum dicitur, quia abundantveteris hominis, et renovatae sunt in Christo. Bene autem feminino genere dicuntur, quia an« Trahe me post te, curremus. » Hic est permutatio personae. Nam hactenus locutnosco, et video me nihil meis viribus boni posse agere, tua gratia trahe me ad tui imitationem; vel etiam cum 506 coelum ascenderis, Trahe me post te, ut te sequi merear. Introduxit me Rex in cellaria sua. Hic loquitur Ecclesia de Christo sponso suo ad animas fideles. Cellaria Dei sunt aeterna beatitudo, et supernae patriae gaudia, in quae introducta efidem et spem, quandoque introducetur per rem. « Exsultabimus et laetabimur in te. » De donis inquit tuis exsultabimus et laetabimur. Sed quia scimus hoc non nostri esse meriti, in te, non in nobis exsul
Abbreviated transcription (Latin):
łademq orapa pamro manũ ꝑ uisionẽ quida ad sis tens talia conpellare
uisus e: Quurtẽpiger somnꝰ temporib pressis uegat stratib relictis
custo dia tuȩ abere prouinitie &quare dimis si spublicisutilita tib
ꝓprusinplicaris Mãq ut qđ dicopalam sit Noueris temignorũ uis¬
ronũ patrotinis carere benedictiscilica adqscolasticȩ sororis eus
Quorũ corpora quidã agalliȩ oris huc aduentantis illue ferunT hu

Expanded text:
adem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedicti scilicet atque Scholasticae sororis ejus, quorum corpora quidam a Galliae oris huc adventantes, illuc ferunt hu
Abbreviated transcription (Latin):
manda ho saudias romanus antistas protinus chonorelicto arma comi¬
tesq inquirit ac ꝑ sẽqui conatur recedentes iunctis sibi langobar donũ
auxiliis Interea famulidĩ uisione ac cepta su pradicta : formidan¬
tes alicuius in cõmoditatis tristẽ accessũ respiciuntretro uidentq: se

Expanded text:
manda. His auditis Romanus antistes protinus relicto thoro arma comitesque inquirit, ac persequi conatur recedentes, junctis sibi Langobardorum auxiliis. Hac itaque famuli Dei visione accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se
Abbreviated transcription (Latin):
eragrũ hominis prigri transiui & ꝑ uineam uiri stalti:
etecce totũ repleuerant Urtice: operuerant suꝑ fici¬
em eius spine: et macerialapidũ destructaerat
Quod cũ uidissem. posui in cordemeo: et exemplodidici
disciplinã : Parũ in quãdormies: modicũ dormitabis:
Paus illũ manus conferes ut quies cas: etueniet quasi
cursor aegestas tua. et m̃dicitas quasiuir armatus
Haec quoq parabole salomonis: quas transtulerunt
uiri e techiȩ regis iudȩ : Gloria dĩ ẽcel areuerbũ : et glo¬

Expanded text:
agrum hominis pigri transivi et per vineam viri stulti agrum hominis pigri transivi et per vineam viri stulti et ecce totum repleverant urticae operuerant superficiem eius spinae et maceria lapidum destructa erat quod cum vidissem posui in corde meo et exemplo didici disciplinam parum inquam dormies modicum dormitabis pauxillum manus conseres ut quiescas et veniet quasi cursor egestas tua et mendicitas quasi vir armatus haec quoque parabolae Salomonis quas transtulerunt viri Ezechiae regis Iuda gloria Dei celare verbum
Abbreviated transcription (Latin):
corruent inmalũ : Cũ ceciderit inimicus tuus
negaudeas : & in ruinaeius neex altet᷑cor tuum:
Nefor teuideat ch̃s et dis pliceat ei: & auferat ab eo
irã suã : Ne contendas cũ pessimis nec amulieris impi¬
os : qm̃ non habent futurorũ spemmali: & lucerna
impiorũ. extinguetur : Time dñm filimi et regem
& cũ de tractoribus non commis caris qm̃ repente
consurg& ꝑditioeorũ : Haec quoque sapientibus cognoscere¬
Personã in iudicio : ñ ẽbonũ: Quid dicunt nsto impius
est maledicunt ei populi. et detes tabuntur eũ tribus:
qui arguuntlaudabuntur : & suꝑ ipsos ueniet benedic¬
tio : Labi ad eosculabitur : qui recta uerbares pondit:
praeparaforis opustuũ : et diligenter exerceris agrũ
tuum : ut postea edifices domũ tuã : Nȩsis testis frus¬
tracontra ꝓpximũtuũ : nec lactes quẽquã labi is
tuis Nedic̃as quomodo fecit mihi sic faciãei : red¬
dã unicuiq: secundũ opus suum¬

Expanded text:
corruent in malum cum ceciderit inimicus tuus corruent in malum cum ceciderit inimicus tuus ne gaudeas et in ruina eius ne exultet cor tuum ne forte videat Dominus et displiceat ei et auferat ab eo iram suam ne contendas cum pessimis nec aemuleris impios quoniam non habent futurorum spem mali et lucerna impiorum extinguetur time Dominum fili mi et regem et cum detractoribus non commiscearis quoniam repente consurget perditio eorum personam in judicio, non est bonum. Qui dicunt impio: Justus es: maledicent eis populi, et detestabuntur eos tribus. Qui arguunt, laudabuntur: et super ipsos veniet benedictio: Labia deosculabitur, qui recta verba respondet. Praepara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum tuum: ut postea aedifices domum tuam. Ne sis testis frustra contra proximum tuum, nec lactes quemquam labiis tuis. Ne dicas: Quomodo fecit mihi, sic faciam ei: reddam unicuique secundum opus suum
Abbreviated transcription (Latin):
rima: Virsapiens etfortis est: etuir doctus robtus &
ualidus: Quia cũdis positione in iturbellũ: et erit
salus ubimulta consilia sunt: Excelsa stulto sapien¬
tia : in portanon aperiet ossuũ : Quic ogitat mala
facere: stultus uocabitur: Cogitatio stultipercatũ
ẽ et ab hominatiohominũ detractator: Sidespera¬
ueris lassus indiȩ angustiȩ : inminuctur fortitudo
tua.
ru ieeos quiducunt᷑ ad mortẽ et qui trahutur.
ad interitũ liberarene cesses: Sidixeris uires
non subpetunt qui inspector ẽ cordis ipsa intelle¬
git : et seruator ẽ anime tuȩ nihil stillit: redd & que
homini iuxta opera sua: Quomodoe filimi mel quia¬
bonũẽ : et fauũ dulcissimũ gutturituo : Sic & doc¬
trina sapientiae animetuȩ : quã cũ inueneris habebis¬
spem in nouissimis  & spestua non peribit : Ne india¬
ris & quȩras impietatẽ iusti : neque uastes requiem eius:
Septies enim cadet iustus etresurget: impii autẽ

Expanded text:
rima. Vir sapiens, fortis est: et vir doctus, robustus et rima. Vir sapiens, fortis est: et vir doctus, robustus et validus. Quia cum dispositione initur bellum: et erit salus ubi multa consilia sunt. Excelsa stulto sapientia, in porta non aperiet os suum. Qui cogitat mala facere, stultus vocabitur. Cogitatio stulti peccatum est: et abominatio hominum detractor. Si desperaveris lassus in die angustiae: imminuetur fortitudo tua. Erue eos, qui ducuntur ad mortem: et qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses. si dixeris: uires non suppetunt : qui inspector est cordis ipse intellegit, et seruatorem animae tuae nihil fallit, reddetque homini iuxta opera sua. I tem post VIIII uersuutturi tuo sic et doctrina sapientiae animae tuae quam cum inveneris habebis in novissimis et spes tua non peribit ne insidieris et quaeras impietatem in domo iusti neque vastes requiem eius septies enim cadet iustus et resurget impii autem
Abbreviated transcription (Latin):
tua : et exultet qui genuit te: Prebefilimi cortu umi
mihi : ut oculitui uias meas custodiant: Ioueaenĩ
ꝓfunda ẽ meretrix : et puteus angustus aliena In¬
sidiatur inuiaquasi latro: et quos in cautos uiderit
int̃ficit: Cuiuae. cuius patriuȩ. cuirixẽ. cui foueȩ̨.
cuis inec aus uulnera : cui fuffusio oculorum: Non¬
nehis quimoran tur in uino et student calicib epo¬
tandis: n eintuearis uinũ quando flauescit. cum
splenduerit in uitro color eius: Ingrediturblande :
sed in nouissimo mordebit ut coluber. et sicut regulus
et cortuũ loquetur ꝑ uersa : Et aeris sicut dormiens
in mediomari : et quasi sopitus gubernator amisso
clauo: Et dices uerberauerunt me: sed non dolui:
Trax er̃me : et ego non sensi : Quando euigilabo etrur
et fraudes labiaeorũ locuntur: Sapientia aedificabit᷑
domus: et prudentia roborabitur : Indoctrina reple¬
buntur cellaria : unuersa substantia p̃tiosa etpulcher¬

Expanded text:
tua et exultet quae genuit te praebe fili mi cor tuum tua et exultet quae genuit te praebe fili mi cor tuum mihi et oculi tui vias meas custodiant fovea enim profunda est meretrix et puteus angustus aliena insidiatur in via quasi latro et quos incautos viderit interficit cui vae cuius patri vae cui rixae cui foveae cui sine causa vulnera cui suffusio oculorum nonne his qui morantur in vino et student calicibus epotandis ne intuearis vinum splenduerit in uitro color eius. ingreditur blande,. et in nouissimo mordebit ut coluber et sicut regulus et cor tuum loquetur perversa. Et eris sicut dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso clavo: Et dices: Verberaverunt me, sed non dolui: traxerunt me, et ego non sensi: quando evigilabo, et ruet fraudes labia eorum loquuntur. Sapientia aedificabitur domus, et prudentia roborabitur. In doctrina replebuntur cellaria, universa substantia pretiosa et pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
Noli subtrahere a puero dissciplinã si enĩ ꝑ cusseris eũ uir¬
ganon morietur: Tuuirga ꝑcutis eũ & animã eius deinfer¬
noliberabis
Filimisi sapiens fuerit anicustuus gaudebit cormeũ : &
ex ultabunt renes mei cũ locuta fuerint rectũ labiatu a:
Non aemuletur cortuũ peccatores : sed in timore dñi
esto tota diȩ : quiah abebis spẽ in nouissimo: & prestolati¬
otua non auferȩtur : Audifimi estosapiens : & dirige in
uia animũ tuũ. Noliesse in conuiuiis potatorũ : nec in
commes sationibus eorũ quicarnes aduescendũ conferunt
Qui auacantes potib: etdantes symbola: consumentur
&uestiaetur pannis dormitatio: Audipatrẽtu ũ quige¬
nuitte : et ne contempnas cũ senuerit matertua: Veri¬
tatem ȩme: et noliuendere sapientiã etdoctrinã et
intellegentiã: Exulta gaudio pat̾ iusti: qui a sapien¬
tẽgenuit: laetabitur in eo: Gaude at pat̃tuus & mat̃

Expanded text:
noli subtrahere a puero disciplinam si enim percusseris eum virnoli subtrahere a puero disciplinam si enim percusseris eum virga non morietur tu virga percuties eum et animam eius de inferno liberabis fili mi si sapiens fuerit animus tuus gaudebit tecum cor meum et exultabunt renes mei cum locuta fuerint rectum labia tua non aemuletur cor tuum peccatores sed in timore Domini esto tota die quia habebis spem in novissimo et praestolatio tua non auferetur audi fili mi et esto sapiens et dirige in via animum tuum noli esse in conviviis potatorum nec in comesationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt quia vacantes potibus et dantes symbola consumentur et vestietur pannis dormitatio audi patrem tuum qui genuit te et ne contemnas cum senuerit mater tua veritatem eme et noli vendere sapientiam et doctrinam et intellegentiam exultat gaudio pater iusti qui sapientem genuit laetabitur in eo gaudeat pater tuus et mater
Abbreviated transcription (Latin):
decubilituo  netrans grediaris terminos anti quos : quos po¬
suer̃ patrestui: Vi distiuirũ uo locẽ in operesuo : corare¬
ante faciemtuã : & statuȩ cultrum inguture tuo : Sita¬
m̃ habes potestatẽ in animã tuã: Nec desideres decibiseuis
inquo ẽ de panis mendatii : Nolilaborare utditeris: seqͥ¬
pesquas habere nem potes quia faciant sibi parinas quas
uido & ne desideres cibos eius : Qm in similitudine
harioli & coniectoris estimat qđ ignorat: Comede &
bnbe dicettibi dimens eius non ẽtecũ Cibos quosco¬
mederas euo mes & ꝑdes pul chirosser mone ttuos
In auribus insipientiũ neloquaris qui adespiesem
doctrinã eloquitu Nead tiigas tminos paruulo¬
rur &a grũ pupillorũ ne introeas propio qpasenũ
eorũ fortis ẽ : &ipse iudicabit c̃trate ciusã illorũ¬
IN grediatur ad doctrinã cortuũ & aurestuȩ ad uerba soientia:

Expanded text:
de cubili tuo? Ne transgrediaris terminos antiquos, quos pode cubili tuo? Ne transgrediaris terminos antiquos, quos posuerunt patres tui. Vidisti virum velocem in opere suo, coram reante faciem tuam: Et statue cultrum in gutture tuo, si tamen habes in potestate animam tuam, ne desideres de cibis ejus, in quo est panis mendacii. Nolipes quas habere non potes, quia faciunt sibi pennas quasi vido et ne desideres cibos eius quoniam in similitudinem arioli et coniectoris aestimat quod ignorat comede et bibe dicet tibi et mens eius non est tecum cibos quos comederas evomes et perdes pulchros sermones tuos in auribus insipientium ne loquaris quia despicient doctrinam eloquii tui ne adtingas terminos parvulorum et agrum pupillorum ne introeas propinquus enim eorum Fortis est et ipse iudicabit contra te causam illoruingrediatur ad doctrinam cor tuum et aures tuae ad verba scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ba iniqui Dicet pigerleo fortis in medioplatearũ
occidendussũ : E ouea ꝓfunda os alienȩ cui iratus ẽ dñs
incidat in eã stultitia conligataẽ in cordepueri : durga
disciplinae fugabit ȩã : Qui calũ niat᷑ pauperẽ utaugeat
diuitiassuas dabit ipse ditiori &ȩgebat : Indina aune¬
tuã & audiuerba sapientiũ : apponeaut corad doc trinã
meã quae pulcra erit tibi cũ seruauenis eã naentro t uo
& redundabunt in labustuis. ut sit indño siduciatua:
unde & ostendi eã tibi hodiȩ: Ecce descripsi eã tibi triplici¬
ter : in cogitationibus & scientia : ut ostenderem tibi fir¬
mitatẽ & eloquia ueritutis: Res pondere ex his illis qui
miser̃te: Nfacias uiolentiã paupers quia pau
cundo neque ambules cũ uiro furioso : Ne forte discas semi¬
tas eius : & sumas scandalũ anime tuae: nolies se cũ his quide¬
figunt manus suas: & qui uilesse offerunt ꝓdebitis: Si enĩ
non habes unde restituas q̃uid causeẽ ut tollat operimentũ

Expanded text:
piger: Leo est foris, in medio platearum occidendus sum. Fovea profunda os alienae: cui iratus est Dominus, incidet in ea. Stultitia conligata est in corde pueri, et virga disciplinae effugabit eam. Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias, dabit ipse ditiori, et egebit. Fili tuam et audi verba sapientium adpone autem cor ad doctrinam meam quae pulchra erit tibi cum servaveris eam in ventre tuo et redundabit in labiis tuis ut sit in Domino fiducia tua unde et ostendi eam tibi hodie ecce descripsi eam tibi tripliciter in cogitationibus et scientia ut ostenderem tibi firmitatem et eloquia veritatis respondere ex his illi qui misit te non facias violentiam pauperi quia pauper cundo neque ambules cum viro furioso ne forte discas semitas eius et sumas scandalum animae tuae noli esse cum his qui defigunt manus suas et qui vades se offerunt pro debitis si enim non habes unde restit
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃hed& auribus canem : sic qui transit & in patiens
cõmiscet᷑ rixe alterius: sic ut noxius ẽ quimittit lance¬
as & sagittas in mortẽ : sic uirꝰ fradulenter noc& ami¬
cosuo & cũ fuerit de p̃hensus dicit ludens feci Cũ de

Expanded text:
adprehendit auribus canem, sic qui transit et inpatiens adprehendit auribus canem, sic qui transit et inpatiens commiscetur rixae alterius. sicut noxius est qui mittit lanceas et sagittas et mortem, sic uir, qui fraudulenter nocet amico suo et, cum fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ga derso in prudentiũ : Nerespondeas stulto iux tastul¬
titiã suã neefficiaris ei similis:
Hespondestulto iuxtastul titiã suã nesi bisapi¬
ens esse uideatur: Claudus pedibus &imquitatẽ
bibens quimittit uerba ꝑ nuntiũ stultũ: Quomodo
pulchras frusta hab& claudus tibi as: sic indecens ẽ inore
stultorũ parabola : sicut mittit lapidẽ in acerũu
mercurii : itaqui tribuit insi pienti honorem: Quo¬
modo si spina nascatur in manu temulentis.: sic parabo¬
la in ore stultorũ : Iudiciũ det̾minat causas: & qui in ponet
ad uomitũ suũ : sic in prudens qui iterat stultitiã sua:
Vi disti hominẽ sapientẽ sibi ui deri magis illo spem
habebit stultus: Dicit pigerleo inuia leana initi¬
neribus : sicut ostiũ uertitur incar dinesuo : itapiger
in lectosuo: Abscondit pigermanus sub as cellas suas.¬
& laborat si ad ossuũ easconuerterit: Sapientior sibi
uidetur septẽ uiris loquentibus sententias : Sicut qui

Expanded text:
ultitiam suam ne efficiaris ei similis responde stulto iuxta stultitiam suam ne sibi sapiens esse videatur claudus pedibus et iniquitatem bibens qui mittit verba per nuntium stultum quomodo pulchras frustra habet claudus tibias sic indecens est in ore stultorum parabola sicut qui mittit lapidem in acervuMercurii: ita qui tribuit insipienti honorem. Quomodo si spina nascatur in manu temulenti: sic parabola in ore stultorum. Judicium determinat causas, et qui imponit ad uomitum suum, sic inprudens, qui iterat stultitiam suam. uidisti hominem sapientem sibi uideri? magis illo spem habebit stultus. dicit piger: leaena in uia, leo in itineribus. sicut ostium uertitur in cardine suo, ita piger in lecto suo. abscondit piger manus sub ascella sua et laborat, si ad os suum eas conuerterit. sapientior sibi piger uidetur septem uiris loquentibus sententias. sicut qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui uerũ dice bat: Hoc ẽ pessimũ int̃ omia quȩ subcȩlo
fiunt : qr eadẽ cunctis eueniunt. Vnde & curda filiorã
& qui huius regi habeat fidutiã: Melior e conis uiuus
leone mortuo: Viuentes enĩ sciunt secẽ moritu ross
mortui uero nihil noue runt amplius nec habentꝰ
ultra marcedẽ : quia obliuioni tradita ẽ me moriaeorũ
amorquoq: & odium & inuidiesimul perierunt : nec
habe et partẽ in hoc sclo & inopere qđ sub sole gerit:
Vade ergo & comede in laicia panẽ tuum &bibe cũgiu¬
diouinũtuum : quia dõplacent operatua: Omni tẽpo¬
resint uestim̃tatua candida : aoleum de capitetuo
nonde ficiat : ꝓfruere uitã cũ uxore quã diligis cunc¬
tis diebus st abilitatistue que dati sunt tibi subsole¬
& ẽ omnitẽ poreuanitas : hec ẽ enĩ pars inuita & in
labore tuo quo laboras subsole, Quod cũq potest ma¬
nustua facere : instant̃ operare : quia nec opus nec
ratio nec scientia ne sapientia erunt apud inferos

Expanded text:
imum inter omnia quae sub sole fiunt quia eadem cunctis eveniunt unde et corda filiorum  qui huius rei habeat fiduciam melior est canis vivens leone mortuo viventes enim sciunt se esse morituros mortui vero nihil noverunt amplius nec habent ultra mercedem quia oblivioni tradita est memoria eorum amor quoque et odium et invidia simul perierunt nec habent partem in hoc saeculo et in opere quod sub sole geritur vade ergo et comede in laetitia panem tuum et bibe cum gaudio vinum tuum quia Deo placent opera tua omni tempore sint vestimenta tua candida et oleum de capite tuo non deficiat perfruere vita cum uxore quatis diebus vitae instabilitatis tuae, qui dati sunt tibi sub sole omni tempore vanitatis tuae: haec est enim pars in vita, et in labore tuo, quo laboras sub sole. Quodcunque facere potest manus tua, instanter operare: quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia erunt apud inferos,
Abbreviated transcription (Latin):
opera egerint impiorũ : & sunt impii qui ita securisunt
quasi iustorũ facta habeant: Sed & hoc uanis simũ iudico:
lauda uiigitur l&iciam quod ñ ess& hominibonum sub
sole : nisi quod co meder& & bi ber& atquegauder& : &
hoc solũ secũ offerr& de labore suo: indieb:uite quos de¬
dit eids̃ substantia: & ad posuicormeum ut scirem sa
diebus & noctib: somnũ oculis non capit: & intellexi
quod omnium operũdĩ nulla possit inuenire homo ra¬
tionẽ eorũ quȩ fiunt subsole: & quanto plus labo raue¬
rit adque rendũ tanto minus inueniant: Etiam sidixe¬
rit sapiens senosse non porent. reperire : Omnia ec
trac taui incordemeo : ut curiose intellegerem
Sunt iusti adq: sapientes: & opera eorũ inmanudĩ : & ta¬
men nescit homo btrũ amore an odio dignus sit :¬

Expanded text:
opera egerint impiorum et sunt impii qui ita securi sunt opera egerint impiorum et sunt impii qui ita securi sunt quasi iustorum facta habeant sed et hoc vanissimum iudico laudavi igitur laetitiam quod non esset homini bonum sub sole nisi quod comederet et biberet atque gauderet et hoc solum secum auferret de labore suo in diebus vitae quos dedit ei Deus sub sole et adposui cor meum ut scirem sapdiebus ac noctibus somnum oculis non capit et intellexi quod omnium operum Dei nullam possit homo invenire rationem eorum quae fiunt sub sole et quanto plus laboraverit ad quaerendum tanto minus inveniat etiam si dixerit sapiens se nosse non poterit repperire omnia haec tractavi in corde meo ut curiose intellegerem sunt iusti atque sapientes et opera eorum in manu Dei et tamen nescit homo utrum amore an odio dignus sit
Abbreviated transcription (Latin):
& multa hominis afflictios. Qui ignorat & p̃terita & uen¬
tura : nulloscire potest nuntio : Non ẽ in hominis ditione
ꝓhibere spm̃ : nec hab& potes tatẽ in die mortis : nec sinit᷑
qui escere induentẽ bello neque saluabit impiaas impi
um: Omnia hec consideraui & dedicormeum incunctis
operibus quae fiunt subsole : Interdũ dominatur homo
homini inmalũ suum: Vidi impios sepultos : qui &iam
cũ adui uerent in loco scõerant : & laudabantur inciuitate
Et enim quia ꝓfertur cito contramalos sententia:
absq ullo timore filii bominũ ꝑ p&rant mala: adta¬
men peccator ex eoquod consciens facit malũ : & ꝑpa¬
cientiã sustentatur : Ego cognoui quod erat bonum
timentib: dm̃ : quiuerentur faciem eius: Nonsit bonũ
impio ꝓlongant᷑ dieseius. sed quasi umbra transeant
quintiment faciem dñi: Est & alia uanitas: que fit suꝑ
terrã: Sunt iusti quibus mala ꝓueniunt quasi

Expanded text:
et multa hominis adflictio quia ignorat praeterita et venet multa hominis adflictio quia ignorat praeterita et ventura nullo scire potest nuntio non est in hominis dicione prohibere spiritum nec habet potestatem in die mortis nec sinitur quiescere ium. Omnia haec consideravi, et dedi cor meum in multis operibus, quae fiunt sub sole. Interdum dominatur homo homini in malum cum aduiuerent, in loco sancto erant et laudabantur in ciuitate  profertur contra malos sententia, absque timore ullo filii hominum perpetrant mala. Attamen peccator ex eo quod centies facit malum, et per patientiam sustentatur, ego cognovi quod erit bonum timentibus Deum, qui verentur facieimpio nec prolongentur dies eius sed quasi umbra transeant qui non timent faciem Dei est et alia vanitas quae fit super terram sunt iusti quibus multa proveniunt quasi
Abbreviated transcription (Latin):
quae laqueus uenatorũ ẽ : & sagene coreius uincula sunt
manus illius: Quiplac&dõ effugi& eam : qui aut peccator
ẽ capi&ur ab illa: Ecce hoc inuenidixit ecclesi astes unũ
& alterũ ut inuenirent rationẽ quã ad huc quer& anima
mea & non inueni uirũ demille repperi : mulierẽ exom¬
nib: ñ inueni: Solũ modo hoc inueni quod fecerit ds̃ homi¬
nẽ rectũ & ipse se infinitis nͥmiscuerit questionib: : Quis
talis ut sapiens ẽ : & quis cognouit solutionẽ uerbi
Sapientia hominis luc& in uultueius : & potentissimus fa¬
ciem illius commotauit : Ego os regis obseruo : & p̃cepta
iuramenta dĩ : Ne festines recedere a faciȩ eius : ne que
ꝑmaneas in opere malo : quia omne quod uoluerit faci&
& sermo illius potestate plenus ẽ : Nec dicere eiquis quã
potest quare ita facis : Qui custodit p̃ceptũ : non ex pe¬
ri&ur quic quã mali: Tempus & responsionẽ. corsapien¬
tis intel legit : Omnine gotio tempus ẽ & oportunitas

Expanded text:
et sagena cor eius vincula sunt manus illius qui placet Deo effugiet eam qui autem peccator est capietur ab illa ecce hoc inveni dicit Ecclesiastes unum et alterum ut invenirem rationem quam adhuc quaerit anima mea et non inveni virum de mille unum repperi mulierem ex omnibus non inveni solummodo hoc inveni quod fecerit Deus hominem rectum et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus quis talis ut sapiens est et quis cognovit solutionem verbi sapientia hominis lucet in vultu eius et potentissimus faciem illius commutavit ego os regis observo et praecepta iuramenti Dei ne festines recedere a facie eius neque permaneas in opere malo quia omne quod voluerit faciet et sermo illius potestate plenus est nec dicere ei quisquam potest quare ita facis qui custodit praeceptum non experietur quicquam mali tempus et responsionem cor sapientis intellegit omni negotio tempus est et oportunitas
Abbreviated transcription (Latin):
git illuc ubi ẽ uita. Meliusuidere qđ cupias quã deside¬
rare quod nescias: Sed hocuanitas ẽ & p̃sutio sp̃i Qui fu
turus ẽ iã uocatũ ẽ nomeneius & scit quodhomosit : a
nom possit contra fortiorẽ se in iuditio contendere: Verba
sunt plurima : multaq: indisputando habentia uanitatem
ducat sibi inuitasuia: Numerũ dierũ peregrinationis suae
tẽ pore quod uel ut umbra p̃terut: Aut quis ei poterit in

Expanded text:
pergat illuc ubi est vita melius est videre quod cupias quam desidepergat illuc ubi est vita melius est videre quod cupias quam desiderare quod nescias sedus est, jam vocatum est nomen ejus: et scitur quod homo sit, et non possit contra fortiorem se in judicio contendere. Verba sunt plurima, multam in disputando habentia vanitatem.ducat sibi vita sua, numero dierum peregrinationis suae, et tempore quod velut umbra praeterit? Aut quis ei
Abbreviated transcription (Latin):
eis a fruat᷑ parte sua & l&etur de labore suo hoc ẽ dẽdo¬
nũ dĩ : Non enĩ satis recor dabitur diebus uite suae : eo qđ
ds̃ occup& dilitiiscoreius
tã aliud imnalũ quod uidi subsole : & quidem frequens:
Eapud homines : Vircuidedit ds̃ deuitias & substantiã
& honorẽ anibildeẽ anime aeius ex omnib: quae deside¬
rant : nec tribuitei pocestatẽ ds̃ ut comedat exeo : sed
homo extrane us uorabit illud: Hoc uanitas & magna
miseria ẽ : Si genuerit quis piãcentũ : & uixeritmultos
annos & pleres dies a&atis habuerit : & anima illius non
utatur bonis substantie sue : sepulturaq: careat: de hoc
ego pronuntio quod melior illo sit abortiuus:
Frustra enĩ uenit & ꝑgit ad tenebras & obliuione delebit᷑
nom̃eiꝰ : Nonuidit solẽ : ne que cognouit distantiam boni
& mali : Etiam siduob: milibus annis uixerit : & non fu¬
erit ꝑfruitꝰ bonis : nonne adunũ locũ properant omnia.¬
Omnis labor hominis in horeeius : sedanima illius non

Expanded text:
re suo hoc est donum Dei non enim satis recordabitur dierum vitae suae eo quod Deus occupet deliciis cor eius est et aliud malum quod vidi sub sole et quidem frequens apud homines vir cui dedit Deus divitias et substantiam et honorem et nihil deest animae eius ex omnibus quae desiderat nec tribuit ei potestatem Deus ut comedat ex eo sed homo extraneus vorabit illud hoc vanitas et magna miseria est si genuerit quispiam centum et vixerit multoannos, et plures dies aetatis habuerit, et anima illius non utatur bonis substantiae suae, sepulturaque careat, de hoc ego pronuntio quod melior illo sit abortivus. Frustra enim venit, et pergit ad tenebras, et oblivione delebitur nomen eius non vidit solem neque cognovit distantiam boni et mali etiam si duobus milibus annis vixerit et non fuerit perfruitus bonis nonne ad unum locum properant omniaomnis labor hominis in ore eius sed anima illius non
Abbreviated transcription (Latin):
spirant omnia & nihil hab& homo uimento amplius: Cunc
ta subiacent uanitati : & omnia ꝑgunt ad unũ locũ : O&erra
facta sunt : & interrã parit̃ reuertuntur
Quis nouit si sp̃s filiorũ adã ascendat sursũ : & si sp̃s ium̃¬
torũ descendat deorsũ : & dep̃hendi nihil essemelius quã
laari hominẽ in operaesuo & anc esse partẽ illius : Quis
enĩ qumadduc& ut post se futura cognoscat  uertime
ad alia &uidi calũnias que subsole geruntur. & lacri

Expanded text:
spirant omnia, et nihil habet homo jumento aspirant omnia, et nihil habet homo jumento ata jacent vanitati, et omnia pergunt ad unum locum. De terra facta sunt, et in terram revertuntur. Quis novit si spiritus filiorum Adam ascendit sursum, et si spiritus jumentorum descendat deorsum et deprehendi nihil esse melius quam laetari hominem in opere suo et hanc esse partem illius quis enim eum adducet ut post se futura cognoscat verti me ad alia et vidi calumnias quae su
Abbreviated transcription (Latin):
minũ : ut distendant᷑ in ea : Cuncta fecit bona intẽpore suo
& mundũ tradidit dispositioni eor : ut ñ inueniat homo opus
quod operatꝰ ẽ ds̃ ab initio : usq: ad finẽ : & cognoui qđ ñ es sa
melius : nisil&ari & facere bene in uita sua : Omnis enĩ ho¬
moqui comedit & bibit & uid& bonũ de labore suo : hoc donũdiẽ:
Dici quod omnia operaque fecitds̃ ꝑ seuerent in ãnũ : Non
possumus his quicquã addere nec auferre : que fecitds̃ ut time
atur : Quod factũ ẽ ipsũ ꝑmana : quae futura sunt iã fuer̃¬
& ds̃ instaurat. quod habut. Vidi subsole in loco iuditu impi& a¬
tẽ & in loco iusticie. iniquitatẽ : E dixi incorde meo iustũ
& impium iudicabit dñs & tẽpus rei omni tuncerit: Dixi
in corde meo defilus hominũ : ut ꝓbar& eos ds̃ & ostender&
similis esse bestuf.
Idcirco unus interitꝰ ẽ hominis & ium̃torũ aequa utriusq
conditio : Sicut morit᷑ homo : sic & illa moriuntur : Similit̃

Expanded text:
endantur in ea cuncta fecit bona in tempore suo et mundum tradidit disputationi eorum ut non inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem et cognovi quod non esset melius nisi laetari et facere bene in vita sua omnis enim homo qui comedit et bibit et videt bonum de labore suo hoc donum Dei est didici quod omnia opera quae fecit Deus perseverent in perpetuum non patur: quod factum est, ipsum permanet; quae futura sunt, jam fueret Deus instaurat, quod abiit. Nihil es in loco justitiae iniquitatem. Et dixi in corde meo: justum et impium judicabit Deus, et tempus omnis rei tunc erit. Dixi in corde meo de filiis hominum, ut probaret eos Deus, et ostenderet similes esse bestiis. Idcirco unus interitus est hominis et jumentorum, et aequa utriusque conditio: Sicut moritur homo, sic et illa moriuntur: similiter
Abbreviated transcription (Latin):
dicta factisreconpenses Ad hecille : Cumin qui Tlucifũ ge noelis
pora conticiniquemoa asꝓpinquare ꝓspexeris cune ad modicũ

Expanded text:
dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicu
Abbreviated transcription (Latin):
teibua uilla cognomine. In eo &iã cũ aliquantulũ eis reque escerepla¬
acussa abiuã eis quidã cecus factus est: quimagno im pota fero titer fic¬
tospordã quabeatiuiri cinis portaba t᷑ ad phendit Qũeiur dñ aigulsis
mo derata sduduit cor poptiono castigare: ataiab inlititu p suip tcgte f¬
nocano Sed ille quẽ luiñ amis sũ contristabat res pondit nal lomodo sc̃
possẽ abiea diuelli nsi quã primũ lum̃ netiperie Proniott aller oda i

Expanded text:
euville  cognomine. In eo etiam cum aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit, nullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntiavi
Abbreviated transcription (Latin):
ppt̃ filias hierusalẽ : Egredimini &uid&e filiȩsion
regẽ salomonẽ indiademate quoco ronauit illũ
mat̃ sita : indie disponsionis illius & indie l&iciae cor¬
dis eius:
Suã pulcraes amicamea quã pulchra es õculituico¬
lumbarũ absq: eo quod intrinsicus lat&: Ea pillitui¬

Expanded text:
s Hierusalem egredimini et videte filiae Sion regem Salomonem in diademate quo coronavit eum mater sua in die disponsionis illius et in die laetitiae cordis eius quam pulchra es amica mea quam pulchra es oculi tui columbarum absque eo quod intrinsecus latet
Abbreviated transcription (Latin):
uener abilis uir. uerbis fidẽ dans: ardens aut̃ desiderio primo quictis somno
ꝑcepto stratu sese excutiens p̃ceptorũ senis haud segnis obtẽperator
extitit. Nãq p̃dic tȩ solitu dinqs plagãres pitiens conspitit eminꝰ
locũ lumineclaromicantem ceu cũ luminib: facib: qi densis: locusali¬
quis ꝑfusus inlus tratur. Quibus uisis reuerendus heros gaudio

Expanded text:
ur praedictus vir verbis fidem dans, ardens autem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
Homo indigens misericors ẽ : Et melior ẽpauꝑ quã uir
mendax : Cimor dñi aduitã : & in plenitudine commo¬
rabitur absque uisitatione pessimi : Abs condit piger
manũ suã sub as cellã : nec ados suũ adplicat eã: pestilen¬
te flagellato stultus sapientiorerit : siaũt corripueris
sapientẽ intelleg& disciplinã : Qui affligitpatrẽ & fligit
matrẽ : ignominiosus ẽ & infelix: Noncesses fili audire
doctrina : nec ignores sermonesscientiȩ : Testis iniquis
dirid& iudiciũ : &os impiorũ deuorat iniquita tẽ:
parata sunt derisoribus iudicia : & mallei ꝑcutientes
stultorũ corporibus : Luxeriosares uinum : & tumul¬
tuosa aebrsietas : Quicũ queis delectatur : non erit sapi

Expanded text:
homo indigens misericors est et melior pauper quam vir homo indigens misericors est et melior pauper quam vir mendax timor Domini ad vitam et in plenitudine commorabitur absque visitatione pessimi abscondit piger manum suam sub ascella nec ad os suum adplicat eam pestilente flagellato stultus sapientior erit sin autem corripueris sapientem intelleget disciplinam qui adfligit patrem et fugat matrem ignominiosus est et infelix non cesses fili audire doctrinam nec ignores sermones scientiae testis iniquus deridet iudicium et os impiorum devorat iniquitatem parata sunt stultorum corporibus. Luxuriosa res uinum et tumultuosa ebrietas: quicumque in his delectatur, non erit sapi
Abbreviated transcription (Latin):
a quiloquit᷑ m̃ndatia peribit: Non decent stultũ deliciae
nec seruũ dominari principibus : Doctrinauiri. ꝑ patien¬
tiã noscitur : & gloria eius ẽ iniqua preter gredi: Sicut
fremitus leonis ita & regis ira & sicutros suꝑ herbã it a¬
& hilaritas eius: Dolorpatris filius stultus : & tecta iugi¬
ter ꝑstillantia lĩgi os amulier : Domus et diuitiȩ dant᷑
tit soporẽ : & anima dissoluta esuri&: Qui custo ditman¬
datũ custodit animã suã : qui aũt ne glegit uias suasmor¬
tificabitur Paeneratur adño
quimiseretur pauperi : & uicissitudinẽ suã redd& ei:
Eru difiliũ tuũ nedesperes : ad interfectionẽ aũt eius nepo¬
nas animã tuã : Qui in patiens ẽ sustinebit dãnum.
& cũ rapuerit aliud ad ponet : Audi consiliũ et sus cipo
disciplinã ut sis sapiens in nouis simistuis : multȩ cogi¬
tationes incordeuiri : uoluntas aũt dñi ꝑmanebit:

Expanded text:
et qui loquitur mendacia peribit non decent stultum deliciae et qui loquitur mendacia peribit non decent stultum deliciae nec servum dominari principibus doctrina viri per patientiam noscitur et gloria eius est iniqua praetergredi sicut fremitus leonis ita et regis ira et sicut ros super herbam ita hilaritas eius dolor patris filius stultus et tecta iugiter perstillantia litigiosa mulier domus et divitiae dantur tit soporem, et anima dissoluta esuriet. qui custodit mandatum, custodit animam suam: qui autem neglegit uias suas,tificabitur. faeneratur domino qui miseretur pauperis et vicissitudinem suam reddet ei erudi filium tuum ne desperes ad interfectionem autem eius ne ponas animam tuam qui inpatiens est sustinebit damnum et cum rapuerit aliud adponet audi consilium et suscipe disciplinam ut sis sapiens in novissimis tuis multae cogitationes in corde viri voluntas autem Domini permanebit
Abbreviated transcription (Latin):
Qui inuenit mulierẽ bonã inueni& bonũ : & auri& iocun¬
ditatẽ a dño : Cũ obsecrationibus loquetur pauꝑ: & diues
effabitur rigidẽ Vir am̃abilis ad societatẽ : magis amicus
erit quã frater: Melius ẽ pauꝑqui ãbulat insimplicita¬
tesua : quam diuestorquens labia insipiens : Ubinonẽ
scientia anime non est bonũ : Et quifestims ẽpedibus
offendit: Stultitia hominis subplantat gressus eius: &
contra dm̃feru& animosuo: Diuitiȩ addunt amicos pluri¬
mos : a pau pere aũt & hi quos habuit separantur : Testis
falsus non erit inpunitus : et quim̃ datialo quitur non ef¬
fugi& : multi colunt ꝑsonã potentis et amicis donatribu¬
entis : Fn ratres hominis pauperis oder̃ eũ: insuꝑ & anner
ꝓculrecesser̃ abeo: Qutantũ uerba sectatur: nihil ha bebit
quiaũt posser sorẽ mentis. dilit᷑ animã suã: Et custos pru¬
dentiẽ inueni & bona: Testis falsus nonerit inpunitus.

Expanded text:
qui invenit mulierem invenit bonum et hauriet iucunqui invenit mulierem invenit bonum et hauriet iucunditatem a Domino cum obsecraeffabitur rigidus. Vir amicabilis ad societatem, magis amicus erit, quam frater. Melior est pauper, qui ambulat in simplicitate sua, quam torquens labia insiscientia animae non est bonum et qui festinus est pedibus offendit stultitia hominis subplantat gressus eius et contra Deum fervet animo suo divitiae addunt amicos plurimos a paupere autem et hii quos habuit separantur testis falsus non erit inpunitus et qui mendacia loquitur non effugiet multi colunt personam potentis et amici sunt dona tribuenti fratres hominis pauperis oderunt eum insuper et amici procul recesserunt ab eo qui tantum verba sectatur nihil habebit qui autem possessor est mentis diligit animam suam et custos prudentiae inveniet bona testis falsus non erit inpunitus
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑: Substantia diuitis urbs roboris eius: & quasi murus ua¬
lidus circũ dans eum : Ante quã conteratur ex altatur corho¬
minis & ante quã glorific&ur humiliãtur : Qui prius respon¬
ditante quã audeat : stultũ seesse demons trat : & con¬
fusione dignũ: Sp̃s uiri sustentat. in bicillitatẽ suã
sp̃muero ad irascendũ facilẽ quis poterit sustinere
corprudens possidebit scientiam : & auris sapientiũ que¬
r& doctrinã: Donum hominis dilatat uiã eius: etan¬
te principes spaciũ ei facit᷑: Iustus prior accusatorsui
uenit amicus eius et in uestigabit eũ: Contradictiones
comprimitsors & int̃ potentes quoque di iudicat:
frater qui aduiuator a fratre quasi ciuitas firma:
&i dicia quasiuetes urbiũ: Defructuoris uiri reple¬
bi turuentereius : & genimina labiorũ illius saturabunteũ
Alors & uita in maniꝰ lingue : qui diligunt eam comedent
fructus eius:

Expanded text:
bitur substantia divitis urbs roboris eius et quasi murus vabitur substantia divitis urbs roboris eius et quasi murus validus circumdans eum antequam conteratur exaltatur cor hominis et antequam glorificetur humiliatur qui prius respondit quam audiat stultum se esse demonstrat et confusione dignum spiritus viri sustentat inbecillitatem suam spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere cor prudens possidebit scientiam et auris sapientium quaerit doctrinam donum hominis dilatat viam eius et ante principes spatium ei facit iustus prior est accusator sui venit amicus eius et investigavit eum contradictiones conprimit sors et inter potentes quoque diiudicat frater qui adiuvatur a fratre quasi civitas firma et iudicia quasi vectes urbium de fructu oris viri replebitur venter eius et genimina labiorum illius saturabunt eum mors et vita in manu linguae qui diligunt eam comedent fructus eius
Abbreviated transcription (Latin):
cat: Qui moderatur in sermones suos doctus & prudens ẽ : & p̃¬
tiosi sp̃s uireruditꝰ: Stultꝰ quoq: sitacuerit. sapiens reputa¬
bit ÷ & si conpresserit labia sua intellegens: Oc casiones que¬
rit qui uult recedere ab amico : Omnitẽ pore erit ex ꝓbra¬
bilis : Non recipit stultꝰ uerba prudentiae nisi eadixerit quȩ
Iuersantur in corde eius:
Impiuscũm ꝓfundõ uenerit peccatorũ contẽnet sed sequitur¬
eum ignominia x obꝓbrium: A qua ꝓ funda uerba exore uiri.
& torrens redundans fons sapientie : accipere ꝑ sonã im¬
pii in iuditio ñẽ bonũ : ut declines aueritate iuditii: labia
stulti in miscunt serixis. & oseuis iuirgia ꝓuocat: Os stulti con¬
tritioeꝰ & labia ip̃sius ruina anime eius: Verba bilinguis qua¬
si simplicia : & ipsa ꝑueniunt . usq ad interiora uentris : qui
mollis & dissolutus ẽ in ope resuo: frat̃ ẽ sua opera dissipan¬
tis. Turris fortissima nom̃ dñi : ad ipsũ currit iustus & ex alta¬

Expanded text:
es suos doctus et prudens est et pretiosi spiritus vir eruditus stultus quoque si tacuerit sapiens putabitur et si conpresserit labia sua intellegens occasiones quaerit qui vult recedere ab amico omni tempore erit exprobrabilis non recipit stultus verba prudentiae nisi ea dixeris quae versantur in corde eius impius cum in profundum venerit peccatorum contemnit sed sequitureum ignominia et obprobrium aqua profunda verba ex ore viri et torrens redundans fons sapientiae accipere personam impii non est bonum ut declines a veritate iudicii labia stulti inmiscunt se rixis et os eius iurgia provocat os stulti contritio eius et labia illius ruina animae eius verba bilinguis quasi simplicia et ipsa perveniunt usque ad interiora ventris qui mollis et dissolutus est in opere suo frater est sua opera dissipantis turris fortissima nomen Domini ad ipsum currit iustus et exalta
Abbreviated transcription (Latin):
Labuissuis intellegitur inimicus cũ incordetrac¬
tauerit do las : Quando sũ miserit uocẽ suã necre¬
dideris ei : qm̃ septẽ nequitiȩ sunt incorde illius
Quio derit odiũ fraudulent᷑ reuelabitur mali¬
tia eius in concilio: Quifodit foueã incida in eã :
& qui uoluit lapidẽ reuertetur ade ũ: Lingua fal¬
lat nonamatueritatẽ : &os lubricũ operaturriunas
Ne glorieris incrastinũ : ignorans qui suꝑuentura
pariat dies : laudecte aliȩnus& non ostuũ ex trane
us & non labia tua: Graue ẽ saxũ &onerosaharena :
sed irastulti utroque grauior: Ira non haba musera¬
cordiã  necerũ pens furor : Et impetũ concitatifer¬
re quis poterit ÷ meliorẽ manifesta correptio : quã
amor abs conditus : Melioras uulnera diligentis
quã fraudulenta odientis oscula: anima satura

Expanded text:
 cum in corde tractaverit dolos. Quando submiserit vocem suam, ne credideris ei, quoniam VII nequitie sunt in corde illius. Qui operit odium fraudulenter, revelabitur malitia eius in coet qui uoluit lapidem, reuertitur ad eum. lingua fallax non amat ueritatem: et os lubricum operatur ruinas. Ne glorieris in crastinum ignorans, quid superuentura pariat dies. us, et non labia tua. Grave est saxum, et onerosa arena: sed ira stulti utroque gravior. Ira non habet misericordiam, nec erumpens furor: et impetum concitati ferre quis poterit? Melior est manifesta correptio, quam amor absconditus. Meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulen
Abbreviated transcription (Latin):
b&impios. Pauꝑ & creditor obui a uersibi utriuso
inluminator ẽ dñs : Rex qui uidicat inueritate
pauperes t hronus eius in ȩt̃nũ firm cebitur
Virga atque correptio tribu ent sapientiã:
puer aut̃ qui dimittitur uoluntatis suȩ : confun¬
det matrẽ suã : In multi plicatione impiorũ
multi plicabunturscelera: &iustiruinas eorũ
uidebunt: Erudifiliũ tuũ. & refrigerabit te
et dabit delicias anime tuae: Cũ ꝓphetia defe¬
cerit dissi pabitur populus. quiuero custo ditlegẽbe¬
atus ẽ. Seruus uerbis non potest erudiri : quia qđ
dicis intellegit. & res pondere contẽpnit. Vidistiho¬
minẽ uelocẽ adloque dũstultitia magis speranda
ẽ quã illius correptio: Qui delicate. apueritianu¬
trit serũu suũ postea illũ senti& contumacem:
Vir iracundus ꝓuocatrixas: & qui ad in dignan¬
dũ facilis ẽ erit apeccata ꝓcliuior: Suꝑbũ sequit᷑¬

Expanded text:
impios. Pauper et creditor obviaverunt sibi: utriusque illuminator est Dominus. Rex qui judicat in veritate pauperes, thronus ejus in aeternum firmabitur. Virga atque correptio tribuit sapientiam: puer autem, qui dimittitur voluntati suae, confundet matrem suam. In multiplicatione impiorum multiplicabuntur scelera: et justi ruinas eorum videbunt. Erudi filium tuum, et refrigerabit te, et dabit delicias animae tuae. Cum prophetia defecerit, dissipabitur populus: qui vero custodit legem, beatus est. Servus verbis non potest erudiri: quia quod dicis, intelligit, et respondere contemnit. Vidisti hominem velocem ad loquendum? stultitia magis speranda est, quam illius correptio. Qui delicate a pueritia nutrit servum suum, postea illum sentiet contumacem. Vir iracundus provocat rixas: et qui ad indignandum facilis est, erit ad peccatum proclivior. Superbum sequit