comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. ob cuiis auxiliũ dĩ neglecta sit inuocatio
Ipsa enĩ terra que ẽ transflumen & hiopia id el
trans riuos nili fluminis quẽ de &hio pia in egie
fluere nemo dubitat. potest aegyptꝰ alarũ cimbalus
dici: ꝓpt̃ uelocitatẽ frugũ. Uelox qͥppe & concitis
auiũ uolatꝰ. reddit cimbali sonitꝰ. Quidã ex eo qđ s̃
romanũ regnũ intelligunt. & omnẽ instoriã rm
aduespasiani &. titi tẽpora. aquib: hierosolẏmas¬
uersa ẽ. Sed hoc fidei nr̃ae ñ conuenit ut minet᷑
regio romano quare impiã gentẽ subuerterit &
rursũ in montẽ syondicat mminera offerenda i
pite & heo spiritolit in ȩccła accipiamꝰ squi mittit in mari

Expanded text:
praedicetur; ob cujus auxilium Dei neglecta sit invocatio. praedicetur; ob cujus auxilium Dei neglecta sit invocatio. Ipsa est enim terra, quae est trans flumina Aethiopiae, id est, trans rivos Nili fluminis, quem de Aethiopia in Aegyptum fluere nemo dubitat. Potest Aegyptus alarum cymbalum dici propter velocitatem frugum: velox quippe et concitus avium volatus reddit cymbalRomanum regnum intelligunt et omnem historiam referunt ad Vespasiani et Titi tempora, a quibus Hierosolyma subversa est. Sed hoc fidei nostrae non convenit, ut minetur Dominus regno Romano, quare impiam gentem subverterit, et rursum in montem Sion dicat munera deferenda, nisi forte et haec spiritualiter in Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
sennacherib rex assyriorũ. & habitauit inniniue
Ue terra cymbalo alarũ. que ẽ transflumina ghi
Uerbũ hebraicũ sel sel. qđ symmachus sonitũ. thoq¬
on naues int̃p̃tati st̃. & nos in cymbalũ uertimꝰ. aqu
inumbrã transtulit. Sed sciendũ qđ umbra sel dicir
hic autẽ syllaba ipsa geminet᷑. ex quo possumꝰ dieton
telligere. ue t̾ra que inumbra alarũ suarũ pollicta
auxiliũ. & cũ scriptura dicat. qui habitat in adiut
altissimi. in ꝓtectione di cęli confirmabit᷑ P quo ib
breo scriptũ ẽ. In umbra om̃ipotentis cõmorabit᷑ is
dĩ similitudinẽ habere se iactans. & in ꝑiculis con¬
tuta aliis suffragari ꝓmittit. Significat aut̃ siuept
confracta manũ ꝑ forat in cũbentis. Et ẽ hic ordo pila¬
rimus. ut quo modo pͥori uisione sermo ꝓphetiels
da masco minabat᷑ qđ .x. trib: in illã habuerint an¬
lium miscdã dñi ñ egentes. nc̃ etiã aegypti uastitass

Expanded text:
 habitavit in Ninive. Vae terrae cymbalo alarum quae est trans flumina Aethiopiae. Verbum Hebraicum SELSEL  , quod Symmachus, sonitum, Theodotion, aves interpretati sunt, et nos in cymbalum vertimus. Aquila bis umbram transtulit. Sed sciendum quod umbra SEL   dicitur, hic autem syllaba ipsa geminatur. Ex quo possumus dictum intelligere: Vae terrae, quae in umbra alarum suarum pollicetur auxilium. Et cum Scriptura dicat: Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur , pro quo in Hebraeo scriptum 198 est, In umbra Omnipotentis commorabitur: ipsam Dei similitudinem habere se jactans, et in periculis constituta aliis suffragari repromittit. Significat autem sive Nnnixa est, quae confracta manum perforat incumbentis. Et est hic ordo pulcherrimus: ut quomodo in priori Visione sermo propheticus Damasco minabatur, quod decem tribus in illa habuerint auxilium, misericordiam Dei rogantes: sic etiam nunc Aegypto vastitas
Abbreviated transcription (Latin):
plaga ñ poterat sustineri. qui fugientes qͦq: crudeliter
ꝑsequebat᷑. quo modo conquieuit & humiliatꝰ ẽ. & ad
tientis emictens: Abietes qͦq lȩtatae sunt suꝑte. & cędri
libani. Ex quo dormisti. ñ ascendit qui succidat nos:I
Pabietes & cadros pͥncipes gentiũ intellige. qui nabu¬
godo nosor ꝑcutiente succisi st̃. qui & ipsi inuocẽ letitię
erũ pentes dicent. Ex quo ad inferna deductꝰ es. nullꝰ
alius potuit inueniri qui magnos potentesq: suc cider&
Infernꝰ subter conturbatꝰ ẽ in occursũ aduentꝰtui. susci
tauit łͥ gigantes. Om̃s pͥncipest̾rae surrexert̃ de solus se
cuncti pͥncipes nationũ uniũ si respondebt̃ & dicent d¬

Expanded text:
plaga non poterat sustineri, qui fugientes quoque crudeliter plaga non poterat sustineri, qui fugientes quoque crudeliter persequebatur: quomodo conquievit et humiliatus est, et ad tientis emittens? Abietes quoque laetatae sunt super te et cedri Libani: Ex quo dormisti, non ascendit qui succidat nos. ani principes gentium intellige, qui Nabuchodonosor percutiente succisi sunt, qui et ipsi in vocem laetitiae prorumpentes dicunt: Ex quo ad inferna deductus es, nullus alius potuit inveniri, qui magnos potentesque succideret. Infernustibi gigantes. Omnes principes terrae surrexerunt de soliis suis, omnes principes nationum. Et universi respondebunt, et dicent
Abbreviated transcription (Latin):
seruisti. sumes parabolã istã contra regẽ babylonis
& dices Sermo dirigit᷑ ad israhelẽ qđ postquã reũsus
fuerit hierus alẽ & iugũ seruitutis excusserit. recordet᷑
potentiae quondã nabugo donosor & culminis babylo¬
nii.miserabiliq: eũ uoce deplor& qui ad tantã uenerit
calamitatẽ. ut hostib qͦq suis dignꝰ miseratione uideat᷑:
Quomodo cessauit exactor : requieuit tributũ : contriuit
dñsbaculũ impiorũ: uirgã dominantiũ. cędentiũ po-¬
pulos in in dignatione : Plaga insanabili subitientem
infurore gentes. ꝑ sequentẽ crudelit̃ conqui euit & siluit.
om̃is t̾ra gauisa exultauit.¶Vox ista plangentis & mi¬
serentis ẽ israhelis. qͦmͦ dominꝰ quondã uictorq t̾rarum
& tributis cuncta depopulans contritꝰ sit. & redactus
innihili. ille inquã qui fuit baculus impiorũ. qͥ scep¬
trum & uirga regalis omis furibunda ꝑcutiens. cuius

Expanded text:
servivisti: sumes parabolam istam contra regem Babylonis, servivisti: sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices. Sermo dirigitur ad Israelem, quod postquam reversus fuerit Jerusalem, et jugum servitutis excusserit, recordetur potentiae quondam Nabuchodonosor, et culminis Babylonii, miserabilique eum voce deploret: quia ad tantam venerit calamitatem, ut hostibus quoque suis dignus miseratione videatur. Quomodo cessavit exactor: requievit tributum? Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium caedentem populos in indigin furore gentes, persequentem crudeliter: conquievit et siluit: omnis terra gavisa est et exsultavit. Vox ista plangentis et miserantis est Israelis, quomodo Dominus quondam victorque terrarum, et tributis cuncta depopulans, contritus sit et redactus in nihil. Ille, inquam, qui fuit baculus impiorum, qui sceptrum et virga regalis omnes furibunde percutiens, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uersis gentib: cũ popło iudȩorũ hiero solẏmã uenisse. co-¬
nicimꝰ credentes dõ isrł. & errorũ idola relinquentes.
Qđ autẽ reducti st̃ ad licteras legis & acceperint munera
& impensas tẽpli. nulla dubitatio ẽ. In hoc solũ artare ui¬
detur intelligentia. qͦmͦ possederit isrł in t̾ra dñi uictores
quondã suos. & subiecerint exactores seruos eosq habu¬
erunt & ancillas. nisi forte syNec dochioe. totũ intelli¬
gimus ex parte qđ tante postea felicitatis fuerint. ut dedi¬
uersis qͦq ꝑcircuitũ gentib sibi seruorũ & ancillarum
familias cõꝑarent. Potest & in assueri tẽporib intelligi.
quando occiso holo ferne hostilis abisrł ẽ. cȩs exercitus.
Qd hẽreo littera & in morẽ serpentis t̃rã comedo tuae
est uoluntatis. qui historicã tantũ int̃p̃tationẽ audire
uolusti Eterit in die illa cũ requiẽ dederit tͥ dñs ala¬¬
bore tuo & a concussione tua & aseruitute tua qua ante

Expanded text:
ersis gentibus cum populo Judaeorum Jerosolymam venisse conjicimus, credentes Deo Israel, et errorum idola relinquentes. Quod autem reducti sint ad litteras regis, et acceperint munera et impensas Templi, nulla dubitatio est. In hoc solum 176 arctari videtur intelligentia, quomodo possederit Israel in terra Domini victores quondam suos, et subjecerint exactores, servosque eos habuerint et ancillas. Nisi forte synecdochic ῶs totum intelligamus ex parte: quod tantae postea felicitatis fuerint, ut de diversis quoque per circuitum gentibus sibi servorum et ancillarum familias compararint. Potest et in Assueri temporibus intelligi , quando occiso Holoferne hostilis ab Israel est caesus exercitus. Quod haereo litterae, et in more serpentis terram comedo, tuae est voluntatis, qui historicam tantum interpretationem audire voluisti. Et erit in die illa cum requiem dederit tibi Dominus a labore tuo, et a concussione tua, et a servitute tua dura quia ante
Abbreviated transcription (Latin):
uũ. & hostias & munera offerant. & uota uoueant atq
psoluant: Si egẏptii saẽdotiũ habent: implet᷑ & in illis
pauli testimoniũ dicentis. trans lato sac̃ dotio necesse ẽ
ut legis translatio fiat. Et ꝑcuti& dñs agyptũ plaga.
&sanabit eã. Et reũtent᷑ ad dñm & placabitur eis. & sa

Expanded text:
eum, et hostias, et munera offerant, et vota voveant atque eum, et hostias, et munera offerant, et vota voveant atque persolvant. Si Aegyptii sacerdotium habent, impletur et in illis Pauli testimonium dicentis: Translato sacerdotio, necesse est ut legis translatio fiat . Et percutiet Dominus Aegyptum plaga, et sanabit eam: e
Abbreviated transcription (Latin):
Duplicẽ intelligentiã sequam uel chaldeorũ tẽpo
quando sub nabugo donosor agyptꝰ expugnata eis
romani imꝑii quando antonio cleo patraq sup
augustus cȩsar agyptũ subiugauit. habylonios si
miserti. Romanũ aut̃ regnũ fortissimũ & danies
script᷑a testat᷑. exponens quartã bestiã habentra
dentes & ungues ferreos. Et aresc& aqua de mari
& fluuius desolabit᷑ atq siccabit᷑. & defitient flum¬
na. Ad tenuabunt᷑ & siccabunt᷑ riui aggerum
iredidert concurrentib: agẏptiis contra agyptios &. pug¬
hante uiro contra fratrẽ suũ. & eiuitate contra ciuitatẽ
dimi oante. cũ ꝑsecutionis tẽpꝰ inruerit. in plorabunt
noscent eũ. siue peceatores qui fuerint suꝑati. siue creden¬
tes p̾senti auxiliolib̾ati. & colent eũ in hostus & munerib.
uotaq uouebt̃ dño & soluent. Respondeant iudȩi. Lege
pceptũ ẽ. ut altare ñ fiat nisi in loco uno quẽ elegerit dñs.
fice isaias aꝑte doc& qđ egyptii cognoscant dñm & colant

Expanded text:
intelligentiam sequimur: vel Chaldaicorum temporum, quando a Nabuchodonosor Aegyptus expugnata est; vel Romani imperii, quando Antonio Cleopatraque superatis, Augustus Caesar Aegyptum subjugavit. Babylonios fuisse sint miserti. Romanum autem regnum fortissimum, et Danielis Scriptura testatur , exponens quartam bestiam habentem dentes et ungues ferreos. Et arescet aqua de mari, et fluvius desolabitur atque siccabitur, et deficient flumina, attenuabuntur et siccabuncrediderint, concurrentibus Aegyptiis contra Aegyptios, et pugnante viro contra fratrem suum, et civitate contra civitatem dimicante: cum persecutionis tempus ingruerit, 209 implorabunt noscent eum, sive persecutores qui fuerint superati, sive credentes pvotaque vovebunt Domino et solvent. Respondeant Judaei: Lege praeceptum est, ut altare non fiat nisi in loco uno quem elegerit DominuEcce Isaias aperte docet quod Aegyptii cognoscant Dominum, et colant
Abbreviated transcription (Latin):
transtulit typhonibus. aut symmachus ohim. ipsũ
ũbũ hebraicũ exprimens. lxx uͦ & theo dotio clamores
ñ nulli fatuos ficarios uocant. aut dȩmonũ genera intel.¬
legunt : Pululis qͦq om̃s ipsũ ũbũ hebraicũ hilim. soli
lxx onocentauros transtulert̃. Si renae aut̃ themen uo
cant᷑. quas nos aut dȩ̨monas aut monstra quȩdã uel
certe dra cones magnos in t̃p̃tati sumꝰ. qui christati sunt
& uolantes. ꝑq om̃a uastitatis & solitudinis signa mons.¬
trant᷑. qd̾ tanta sit depopulatio urbis quondã potentis.¬
sima. ut p̃multitudine dȩmonũ ac bestiarũ nullus in
eã audeat pastorũ id ẽ. deserti appetitor intrare: Didi.¬
cimꝰ aquodã fratre elamita qui de illis finib egrediens.
nunc hierosolymis uitã exigit monachorũ. uenationes
regias ẽẽ in babylonẽ & om̃is generis bestias. muroꝵ

Expanded text:
transtulit, typhonibus, ut Symmachus OHIM  , ipsum transtulit, typhonibus, ut Symmachus OHIM  , ipsum verbum Hebraicum exprimens: LXX vero et Theodotio clamores,nonnulli Fatuos ficarios vocant, aut daemonum genera intelligunt. Pro ululis quoque omnes ipsum verbum Hebraicum IIM  , soli LXX onocentauros transtulerunt. Sirenae autem THENNIM   vocantur, quas nos aut daemones, aut monstra quaedam, vel certe dracones magnos interpretabimur, qui cristati sunt et volantes. Per quae omnia vastitatis et solitudinis signa monstrantur: quod tanta sit depopulatio urbis quondam potentissimae, ut prae multitudine daemonum ac bestiarum nullus in eam audeat pastorum, id est, deserti appetitor intrare. Didicimus a quodam fratre Elamita, qui de illis finibus egrediens, nunc Jerosolymis vitam exigit monachorum, venationes regias esse in Babylone, et omnis generis bestias murorum
Abbreviated transcription (Latin):
Usq: in p̃sentẽ gͦ diẽ ꝓphetia babylonis expletur. Et sicut
subuertit ds̃ sod oma & gomorrã. sic & ista subuersa non
habitabit᷑ in at̾nũ: Pilla enĩ seleutiã & tessi fontẽ urbes
ꝑsarũ inclitas fȩcerunt ¶. Hec pon& ibi tentoria a rabs. nec
pastores requiescent ibi. sed ert̃ ibi bestia. & replebuntur
domꝰ corũ draconibus. & habitabunt ibi strutiones. & pi¬
losi saltabt̃ ibi. Et respondebunt ulula in edib: suis. &
sirenae in delubris uoluptatis ¶ Intantũ babylon uastata
erit atq: deserta. ut ne ad pascua quidem arm̃torum &
pecorũ utilissit. Non enĩ tend& ibi arabs saracenusq
tentoria. nec pastores post uestigia gregũ fessi labore
quiescunt. sed inter parietinas & angustias ueterum
ruinarũ habitabunt. Siam qđ soli lxx bestias transtu¬
lerunt. Alii ipso nomine qđ apud hebreos scriptũ est
uolentes genera dȩ monũ intellegere uł fantasmata.
Et replebunt᷑ in quit domꝰ ut nos diximꝰ draconibus. ut aqͥla

Expanded text:
Usque in praesentem ergo diem prophetia Babylonis expletur: et sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham: sic et ista subversa non habitabitur in aeternum. Pro illa enim Seleuciam et Ctesiphontem urbes Persarum inclytas fecerunt. Nec ponet iSed requiescent ibi bestiae, replebuntur domus eorum draconibus: & habitabunt ibi Struthiones, & pilosi saltabunt ibi. Et respondebunt ululae in aedibus ejus, et Sirenae in delubris voluptatis. In tantum Babylon vastata erit atque deserta, ut ne ad pascua quidem armentorum et pecorum utilis sit. Non enim tendet ibi Arabs Saracenusque tentoria, nec pastores post vestigia gregum fessi labore quiescent: sed inter parietinas et angustias veterum ruinarum habitabunt SIIM  : quod soli LXX bestias transtulerunt: alii ipso nomine quod apud Hebraeos scriptum est, volentes genera daemonum intelligi vel phantasmata. Et replebuntur, inquit, domus, ut nos diximus, draconibus: ut Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
labiorũ suorũ int̾fiti& impiũ. Et erit iustitia cingulũ
lũborũ eiꝰ. & fides cinctoriũ renũ eiꝰ IHȩc nos ad pͥmũ
aduentũ referimꝰ saluatoris. iudȩi infine mundi fut᷑a¬
contendunt. Porro lxx transtulert̃. ñ secundũ głam
iudicabit. neq iuxta sermonẽ argu& : sed iudicabit
ꝑ sonã accepit iniuditio. sed soribis & pharisris ac prin¬
cipib loquebat᷑. Ue uobis hypocrite & auferet᷑ a uobis

Expanded text:
ulum lumborum ejus, et fides cinctorium renum ejus. Haec nos ad primum adventum referimus Salvatoris: Judaei in fine mundi contendunt futura. Porro LXX transtulerunt: Non secundum gloriam judicabit, neque juxta sermonem arguet: sed judicabit personam accipit in judicio: sed Scribis et Pharisaeis ac principibus loquitur: Vae vobis, hypocrit
Abbreviated transcription (Latin):
tepꝰ in medio & amedis ꝑsisq uastata ẽ: Aiserebit᷑
enĩ dñs iacob & elig& adhuc de isrł & requiescere eos
faci& suꝑ humũ suã Ne hoc sophonias plenius loquitur:
Lauda filia syon. iubila isrł. lȩtare & exulta in om̃i corde
filia hi erłm. quia abstulit dñs iuditiũ tuũ. auertit ini¬
micostuos. Significat autẽ tẽpꝰ quo cyrus rex ꝑsarum
captiuũ popłm hierłm redire ꝑmisit: Lege et re librũ¬

Expanded text:
stata est Miserebitur enim Dominus Jacob, et eliget adhuc de Israel, et requiescere eos faciet super humum suam. De hoc Sophonias plenius loquitur: Lauda, filia Sion; jubila, Israel; laetare et exsulta in omni corde, filia Jerusalem: quia abstulit Dominus judicium tuum: avertit inimicos tuos . Significat autem tempus quo Cyrus rex Persarum captivum populum Jerusalem redire permisit. Lege Esdrae libru
Abbreviated transcription (Latin):
ni sedechi&e quẽ & ipsũ captũ duxit in antiochiã. que tẽ
uocabat᷑ reblatha. ibiq corã patre filiis int̃fectis. oculos
sedechia iussit auferri. Excȩcatũq misit in caueã. & in
canebat. In trabis in babẏlonẽ. & ñ uidebis eã. Ad conso¬
lationẽ gͦ popłi iudȩorũ. babylonis ruina p̃dicatur.
trib cȩꝑant
chaldeo uastante subuersa ẽ. itaetiã
hȩc que contra
dm̃ su ꝑbierit medorũ atq ꝑsarum
impetu subuer¬
tatur: In monte caligoso ex alta sig¬
nũ. & exaltate
Quocẽ. leuate manũ Inmontẽ cali
bylonẽ ꝓpt̾ suꝑbiã intellige. Sunt montes tenebro¬
si tristitiã & caliginẽ ꝓferentes. de qͥb & hieremias ait.

Expanded text:
ni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc ni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in canebat: Intrabis in Babylonem, et non videbis eam . Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita etiam haec, quae contra Deum superbierit, Medorum atque Persarum impetu subvertatur. In montem caliginosum elevate signum, exaltate vocem, levate manum. Montem caliBabylonem propter superbiam intellige. Isti sunt montes tenebrosi, tristitiam, et caliginem praeferentes, de quibus Jeremias ait:
Abbreviated transcription (Latin):
mea & a rabia. & uallis uisionis & tẏri. Quassi latius nitar
exponere . multis libris opꝰ erit. & exactoris mei nauiga¬
tio in annũ alterũ differet᷑. Itaq ut uis singłis testimoniis
breues sententiolas co aptabo. ut ñ tã ex ponã ꝗͥd sentiam
quã paucis ubis sentienda dimittã. Dictamꝰ hec ñ scribimꝰ.
currente notariorũ articulo. currit oratio. Nolumꝰ enĩ
nr̃a laudare. sed ꝓpħae dicta intellegi. Nec iactamꝰ elo¬
quentiã . sed scientiã quȩrimꝰ scripturarũ. Incipiamꝰ ergo
& ubi cũq positũ fuerit. minarũ plena st̃ quȩ dicuntur
Unde miror lxx transtatores in re tristiuoluisse ponere
insionẽ. Sed de hoc alias. nc̃ qđ cepimꝰ exequamͣ. Babylon
fuit metro polis chaldeorũ. cuiꝰ rex nabugodo nosor cunctis
usq ad &hiopiã gentib suꝑatis. int̃ceteras uastauit &
iudȩam. Diuq obsessã hierłm. undecimo anno cepit reg.¬

Expanded text:
aeae, et Arabiae, et Vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar aeae, et Arabiae, et Vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed Prophetae dicta intelligi, nec jactamus eloquentiam, sed scientiam quaerimus Scripturarum. Incipiamus ergo Et ubicumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Translatores in re tristi voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldaeorum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vastavit et Judaeam, diuque obsessam Jerusalem undecimo anno cepit reg
Abbreviated transcription (Latin):
lestissimũ explanationũ genꝰ intẽpꝰ
aliud differentẽ.
sepissime cõmonebas. Hoc aut̃ anno
misisti filium
nr̃m heracleũ diaconũ qui me manu conserta¬
manu conserta
in iusuocar&. & ꝓmissũ ꝑmom̃ta exiger&. Quid
igit᷑ faciã : Subeam ne opus inquo.. uiri eruditissimi su¬
dauerunt. origenẽ loquor & eusebiũ pamphili. quorũ
alt̃ liberis allegoriae spatiis euagat᷑. &. in t̃p̃tatis nominib
singłorũ. ingeniũ suũ facit eccła sacram̃ta. alt̃ histoucã
generis expositionẽ nescire me dicã: Et quando łͥ pot̃o
ꝑsuadere me ñ potuisse magis quã noluisse. Quorum
alterũ in becillitatis ẽ. alterũ suꝑbiae. Quib abductus
causis. malui ate ingeniũ meũ quã uoluntatẽ quȩri.
Breuit̃q: ad notabo quȩ didici fundam̃ta iatiens sorip¬
est aedifitiũ. ut imposito culmine ꝑfecta eccłae ornam̃ta
monstremꝰ. ꝓposuisti de eͥsaia uisionẽ babylonis & philis

Expanded text:
lestissimum explanationis genus in tempus lestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta in jus vocaret, et promissum per momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit Ecclesiae sacramenta, alter historicam generis expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripest aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem B
Abbreviated transcription (Latin):
tata. eustochiũ cogor in totũ ꝓpħam cõmentarios
scribero & interim orationib: tuis adbabylonẽ usq¬
ꝑuenimꝰ. que pͥma decẽ uisionũ ẽ. de qͥb ante iã dixi
suꝑfluuiũ aut̃ mͥ uisũ ẽ aut eadẽ rursꝰ iterare. aut in
uno oꝑediuersas sententias ꝓmere. Unde quintꝰ in esa¬
ia liber hic ẽ. qui quondã soluseditꝰ ẽ. quo ad calcem
usq plecto sexti uoluminis iuxta tropologiã arripu¬
imus exordiũ. & eadẽ te dñm dep̃cante spiritalis in¬
teligentia culmina ꝑ sequim᷑. huc usq papa ama¬
bilis eo lum̃ caritatis & nom̃ ao mͥ om̃iũ quos terra
genuit a mantissime ꝑlitteras flagitabas. ut tibi .xͦ ͤ
uisiones quaȩ inesaia obscurissimae sunt historica
dispositione dissererẽ. & omissis nr̃oꝵ cõmtariis qͥa
urias opinationes secuti multa uolumina c̃dider̃
hebraicã panderẽ ueritatẽ. meq re¬
tractantẽ & mo¬

Expanded text:
τάτη Eustochium, cogor in totum prophetam Commentarios τάτη Eustochium, cogor in totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibus tuis ad Babylonem usq quae prima decem visionum est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissererem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones secuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et mo
Abbreviated transcription (Latin):
debat᷑ ds̃ & modicis iud ȩis t̾ra claudebat᷑ angustiis.
nc̃ repleuerit omnẽ t̃rã scientia sua. & de morte consur¬
gens regn& ingentib & ipsũ nationes dep̃cent᷑ atq ad¬
orent. ita dũ taxat ut ad itiat secundo manũ suã ad pos¬
sidendũ qđ reliquũ ẽ popłi sui. & congregandos ꝓfugos
israhelis. & disꝑsos iuda colligendos aquactuor plagis t̃̾rae.
cessit a fontib: israhelis. Melius autẽ ẽ. ut syon id est
speculirm in sublimib collocatã int̃p̃tem᷑ eccłam. de qͣ
& quinquagesimꝰ psalmꝰ canit. Benigne fac inbona
ceptabile fiat in ea dñ o sacrifitiũ iustitia. oblationes
& holochausta. & uitulus. quẽ filio poenitenti pater
LURES ANNI SUNT QUODINCIPIT QUINTOS¬
a sc̃ae memoria uiro amabili ep̃o rogatus ut in
decem esaiae scriberẽ uisiones ꝓangustia illiꝰ tẽporis
quid mͥuideret᷑ in solis breui sermone ꝑstringerẽ his¬
toriã tantũ qđ petebat edisserens. Nc̃ ate MIAΟTIΟΝΩ¬

Expanded text:
t modicis Judaeae terrae claudebatur angustiis, nunc repleverit omnem terram scientia sua, et de morte consurgens, regnet in gentibus, et ipsum nationes deprecentur, atque adorent; ita dumtaxat, ut adjiciat secundo manum 168 suam et possidendum quod reliquum est populi sui, et congregandos profugos Israel, et dispersos Juda colligendos a quatuor plagis terrae: cessit a fontibus Israel. Melius autem est, ut Sion, id est, speculam in sublimibus collocatam, interpretemur Ecclesiam, de qua et quinquagesimus psalmus canit: Benigne fac, Domineusalem ; ut acceptabile fiat in ea Deo sacrificium justitiae, oblationes, et haulocausta, et vitulus, quem filio poenitenti pater 8 Plures anni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in singulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisserens. Nunc ad te, φιλοπονω
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝰ. qđ cũ dies dñi crudelis aduenerit & furor eio
uersa uastarit. p̃timoris magnitudine mortalibi
cuncta tenebrescant. & sol ipse & luna astraqra
lantia suũ uideant᷑ negare fulgorẽ. Unde & cȩlis
malis nihil aliud sentiunt homines nisi qđ men
uidere cõpellit: Et uisitabo suꝑ orbẽ mala. & q
impios iniqui tatẽ eoꝵ : E quiescere faciã suꝑbia n¬
deliũ. & arrogantiã fortiũ humiliabo ¶ Et ex hola
& ex suꝑiori ubi scriptũ ẽ. qđ obteneb rescat solme
suo. & luna caligine cõpleat᷑. & stellae fulgorẽ rm¬
hant & totius orbis iniquitas uisitet᷑. quidã putani
de babylonis ruina. sed de mundi consũmationes

Expanded text:
 cum dies Domini crudelis advenerit, et furor ejus universa vastarit, prae timoris magnitudine mortalibus cuncta tenebrescant, et sol ipse et luna astraque rutilantia suum videantur negare fulgorem. Unde et coelummentibus malis, nihil aliud sentiant homines, nisi quod mens videre compellit. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum: et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Ex hoc loco et ex superiore, ubi scriptum est, quod obtenebrescat sol in ortu suo, et luna caligine compleatur, et stellae fulgorem retrabant, et totius orbis iniquitas visitetur, quidam putant non de Babylonis ruina, sed de mundi consummatione p
Abbreviated transcription (Latin):
ex terreat. Tanta enĩ erit solitudo. ut nec insidiator tim̃ dꝰ
sit. Et cessabit adiutoriũ ab effraim. Nequaquã x trib: inilla
contra iudã habebunt auxiliũ. Et regnũ ad amasco apocho
quiescere. ñ ꝑpetuã significat uastitatẽ. sed aufert in p̃sens
potentiã ꝑquã in om̃i syria ante regnabat. & reliquia syriae
populante deletae st̃. & om̃is gła earũ in captiuitatẽ ducta. st̃.
sic pauci qui in damasco resederint imitabunt᷑. & habebunt
hoc autẽ totũ fi&. quia dñs locutꝰ ẽ. cuiꝰ ũba irrita et̃ ñ posst̃.
Quidã hanc ꝓphetiã eandẽ putant eẽ. quã in hieremia legimꝰ.

Expanded text:
exterreat. Tanta enim erit solitudo, ut nec insidiator timendus sit. Et cessabit adjutorium ab Ephraim: nequaquam decem tribus in illa contra Judam habebunt auxilium. Et regnum a Damasco; ἀπὸ κοquiescere, non perpetuam significat vastitatem, sed aufert in praesens potentiam, per quam in omni Syria ante regnabat. Et reliquiae Syriapopulante deletae sunt, et omnis gloria earum in captivitatem ducta est: sic pauci, qui in Damasco resederint, immutabuntur, et habebunt gentHoc autem totum fiet, quia Dominus locutus est, cujus verba irrita esse non possunt. Quidam hanc prophetiam eamdem p
Abbreviated transcription (Latin):
id . ẽ. iħc. Et nequaquã fidutiã habebo in idolis. ne
mebo quȩ ñ st̃ tim̃da. sed tues fortitudo mea & laus na¬
qui mͥ factꝰ es insalutẽ. Audiat sceleratissima heress
tũ dñm his qͥ saluant᷑. & quorũ pͥus dñs ñ erat ut ira¬
onẽ inscripturis atq facturã ñ sẽ ꝑ conditionẽ e
quȩ ñ erant. sed interdũ grãm in eos qui meruers

Expanded text:
 Jesus: et nequaquam fiduciam habebo in idolis, nec timebo quae non sunt timenda, sed tu es fortitudo mea, et laus . Audiat sceleratissima haeresis factum Dominum his qui salvantur, et quorum prius Dominus non erat, ut creationem in Scripturis atque facturam non semper conditionem eorum quae non erant sed interdum gratiam in eos qui meruerint
Abbreviated transcription (Latin):
etontrario agypti flumina siccabunt᷑ : ut reliquiap
puli dĩ quȩ ab assẏriis & diũsis gentib saluabunt᷑ t
ant in agyptũ. nequaquã fugientes eã. sed capients
suo calcantes pede. Prudens & xꝑianꝰ lector hanc habe
reꝓmissionũ ꝓpħaliũ regulã. ut qu& iudȩi & nosir
immo ñ nr̃i iudaitantes & carnalit̃ fut᷑a contendir
nos spiritalit̃ iã transacta doceamꝰ. ne ꝑ occasionẽ sti¬
modi fabularũ & in extricabiliũ iuxta apłm quesi¬

Expanded text:
 ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, ut quae Judaei et nostri, immo non nostri Judaizantes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabilium juxta Apos
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. uocabis nom̃ eiꝰ ihm. ipse enĩ saluũ faci& ps¬
lũ suũ. nc̃ uocat saluatorẽ. & de eiꝰ fontib aquas p̃dit
hauriendas. nequaquã de aquis fluminis agẏpti qus
ꝑcussa st̃. neq de aquis fluminis rasin. sed de fonal
ihũ. hoc enĩ hebreorũ lingua. saluator exprimito
Unde & ipse clamabat in eugłio. Qui sitit ueniat a
& bibat. qui crediderit in me sic̃ dix it scriptura
mina deuentre eiꝰ fluent aque uiue. Hoc autẽ ins
eugłista dicebat de spũ sc̃o. quẽ credentes in eũ aus¬
turierant. Et in alio ipseloquit̃ eugłio. Qui hiberis
deaqua quã ego dedero ei ñ siti & maet̾nũ. sed aquli
quã dabo ei ego fi& in eo fons aquae salientis inuis

Expanded text:
nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum : nunc vocat Salvatorem, et de ejus fontibus aquas praedicat hauriendas, nequaquam de aquis fluminis Aegypti, quae percussae sunt, neque de aquis fluminis Rasin, sed de fontibus Jesu, hoc enim Hebraeorum lingua Salvator exprimitur. Unde et ipse clamabat in Evangelio, Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Qui crediderit in me, sicut dicit Scriptura: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hoc autem, inquit Evangelista, dicebat de Spepturi erant . » Et in alio ipse loquitur Evangelio: « Qui biberit de aqua quam ego dedero ei, non sitiet in aeternum, sed fiet in eo fons aquae salientis in
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicaret᷑ eiꝰ imꝑiũ. & pacis eiꝰ ñ ess& t̃minus.
Nc̃ in ꝓlogo aduentꝰ eiꝰ pͥus quã dicat᷑ qđ dĩ ess& & dauid
sit genere nasciturꝰ. ꝑ translationẽ fracta lagunculae
passio illiꝰ demonstrat᷑. qđ uolente đo. id circo caro eius
morti tradita sit. ut iud ȩorũ sublimitas destruat᷑ & excel¬
quondã int̾rã corruant. &e libanꝰ cũ suis cedris succidat
deqͥb in racharia legimꝰ. Aꝑi libane portas tuas. & ca¬
dat ignis ced ros tuas. Ulul& abies quia cecidit cedr
qm̃ magnifici uastati st̃. Qđ autẽ a patre & contrits
& ꝑcussus ẽẽ dicat᷑. & illud inditiũ ẽ. ꝑcutiã postori
& oues dissipabunt᷑. Et aliud testimoniũ. Qm̃ quẽ¬

Expanded text:
erium, et pacis non esset terminus. Nunc in prologo adventus ejus, prius quam dicatur quod de Jesse et David sit genere nasciturus, per translationem fractae lagunculae passio illius demonstratur: quod, volente Deo, idcirco caro ejus morti tradita sit, ut Judaeorum sublimitas destruatur, et excelquondam in terram corruant; et Libanus cum suis cedris succidatur, de quo in Zacharia legimus: Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas: ulula, abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici vastati sunt . Quod autem a Patre contritus et percussus esse dicatur, et illud indicio est: Percutiam pastorem, et oves dissipabuntur . Et aliud testimonium: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
intellegimꝰ romanorũ. Regnante enĩ cȩsare augusto qͣn¬
do flos de radice conscendit & in orbe romano prima est
facta descriptio. potentissimũ pͥus regnũ agẏptiorũ qđ
multis durauit &tatib cleo patrae morte destructũ ẽ. &
Nilus enĩ aquarũ multarũ qͥ pͥus uno fluebat alueo & intran-¬
sibilis erat. in septẽ ualles humillimas & riuos diuisꝰ ẽ atq:
concis. ut caltiatis pedib transiret᷑. Hoc aut̃ tropologice
significat. qđ gentẽ aegyptiorũ intantũ idolatria & uanis¬
simae suꝑstitioni deditã. ut accipitres. noctuas. canes. &
hyrcos & asinos. diuino nomine consecrarent. de infi¬
nita regni potentia ꝑ singłos romani imꝑii iudices dis¬
tribuerit. ut aliũ iudicẽ habeat thebais. aliũ lybia aliũ
pentapolis. aliũ agyptꝰ. aliũ alex andria. & diuersae
regiones quas No aĩ oyc agyptii uocant: ꝓpt̃ ea aut̃ sub

Expanded text:
intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Augusto , quando flos de radice Jesse conscendit, et in orbe Romano prima facta est descriptio, potentissimum prius regnum Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Cleopatrae morte destructum est, 1Nilus enim aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους Aegyptii vocant. Propterea autem sub
Abbreviated transcription (Latin):
in illo tẽpore dequo & supͣ dictũ ẽ cũ surrexerit ra¬
dix iesse insignũ popłorũ siue ut dominet᷑ gentiũ
appon& dñs secundo manũ suã. Et nequaquã iuxta
nr̃os iudaitantes in fine mundi cũ intrauerit pleni¬
tudo gentiũ tc̃ om̃is isrł saluus fiat. sed hȩc om̃a in
pͥmo intellegamꝰ aduentu. Neq enĩ possumꝰ cũ una
dies dicat᷑ & nc̃ & supra illã referre ad pͥmũ aduen¬
tum. & istã ad secundũ. ne ꝑhȩc quȩ sequunt᷑ & illa
quȩ p̃cesserunt ad eũ referenda sint xꝑm. quem
iudȩi nec dũ uenisse sed uenturũ ẽẽ contendunt.
sost uocationẽ igit᷑ gentiũ quȩ quondã incauda re¬
putatte st̃ isrł in caudã reputabit᷑. ut apponat dñs sec undo
manũ suã & possideat residuũ popłi sui. de qͦ & supra
legimꝰ. ñ omnẽ isrł sed reliquias eẽ saluandas. quȩ relic¬
te fuerint ab assyriis & ab agypto & uniuersis ꝑcircuitũ

Expanded text:
in illo tempore, de quo et supradictum est, cum resurrexerit radix Jesse in signum populorum, sive ut dominetur gentium, apponet Dominus secundo manum suam, ut nequaquam juxta nostros Judaizantes in fine mundi, cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat ; sed haec omnia in primo intelligamus adventu. Neque enim possumus, cum una dies dicatur et nunc et supra, illam referre ad primum adventum, et istam ad secundum: ne per haec quae sequuntur, et illa quae praecesserunt ad eum referenndunt. Post vocationem igitur gentium, quae quondam in caudam reputatae sunt, Israel in caudam reputabitur : ut apponat Dominus secundo manum suam, et possideat residuum populi sui, de quo et supra legimus, non omnem Israel, sed reliquias esse salvandas, quae relictae fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi. triticũ autẽ & interiorẽ medullã sens
qui inuenit᷑ in littera. Et frequent̃ euenit ut hon
scłi mystioa nescientes. simplici scripturarũ lectis
pascant᷑. Infans qͦq qui malitia paruulus ẽ. mite
manũ inforamine aspidis. & de obsessis hominũa
porib fugat dȩmones. Qui autẽ ablaotatꝰ ẽ & no¬
quã lacte nutrit᷑ infantia. sed iã solido uescit᷑ qͥo
iste in reguli cauernã mitt& manũ : hoc ẽ. in ipsi
satanae habitaculũ. & inde eũ extrahit. Undeo
nes. & suꝑ omnẽ fortitudinẽ inimici. Nocere a
& occidere nequaquã poterunt uenenata pͥus an¬
malia eos qui habitauerint in monte sc̃o đi. qui

Expanded text:
intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum corporibus fugat daemones. Qui autem ablactatus est, nequaquam lacte nutritur infantiae, sed jam solido vescitur cibo. Iste in reguli cavernam mittit manum, hoc est, in ipsius Satanae habitaculum, et inde eum extrahit. Unde eiones, et super omnem fortitudinem inimici . Nocere autem et occidere nequaquam poterunt venenata prius animalia eos qui habitaverint in monte sancto Dei, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui pͥus ꝑ sequebat᷑ & lacerabat eccłam de quo dictũ est.
beniamin lupꝰ rapax habitabit cũ agno. uł annania
aquo baptizatꝰ ẽ. uel petro apło cui dictũ ẽ. pasce agnos
meos. Et pardꝰ qui pͥus ñ mutabat uarietates suas. lotꝰ s
infonte xꝑi accubuit cũ hedo ñ quia sinistris ẽ. sed qͥ¬
imitent᷑ in nocentiã. Leo qͦq: pͥus fero cissimꝰ & ouise
tulus parit̃ morabunt᷑. qđ cotidie cernimꝰ in eccła. di¬
tes & pauꝑes. potentes & humiles. reges atq priuan
parit̃ cõmorari. Et apueris paruulis quos apłos intess
scientia regi in eccłia. Qui cũ int̃se disciplina dñf
rint fedati ita ut eorũ qͦq familiae coniungant᷑. tẽ cͥ¬
bitur. simul requiescent catuli eorũ. leo qͦq ñ caris
comed& sed paleas. quo scilic& uescat᷑ cybo sim plin
Et hnc obseruandũ. qđ non bos carnes. sed leo pala
comedat. Paleas puto inscripturis scĩs ũba si pli

Expanded text:
quebatur, 160 et lacerabat Ecclesiam, de quo dictum est: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus qui prius non mutabat varietates suas, lotus in fonte Domini accubuit cum haedo, non qui a sinistris est, sed qimitentur innocentiam. Leo quoque prius ferocissimum, et ovis, et vitulus pariter morabuntur. Quod quotidie cernimus in Ecclesia, divites et pauperes, potentes et humiles, reges atque privatos pariter commorari, et a pueris parvulis, quos Apostolos inne, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita ut eorum quoque familiae conjungantur, tunc complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simplici. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba simplicia
Abbreviated transcription (Latin):
in t̃fecit. Sed liberati ab ipso assyrio ꝑcussore qͥ prius
amicͦ & postea inimioꝰ extiterat᷑. innitent᷑ atq c̃fident
suꝑ dñm sc̃m isrł. nequaquã falso ut suꝑiorib feceran
regib sed inueritate qđ sub ezechia factũ legimꝰ. itau

Expanded text:
interfecit; sed liberati ab ipso Assyrio percussore, qui prius interfecit; sed liberati ab ipso Assyrio percussore, qui prius amicus, et postea hostis exstiterat, innitentur atque confident num sanctum Israel, nequaquam falso, ut sub prioribus fecerant regibus, sed i
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is trae Vbi ingreco dicit᷑ conuertent᷑ reliqͥa ia cob ad
dm̃ fortẽ. ꝓ dõ forti in hebreo scriptũ hab& hel & GssoR
duo nomina de sex nominib:. qͥb: paruulũ puerũ & fi¬
liũ qui datꝰ ẽ nobis supra legimꝰ appellatũ. Et ꝓeo qđ scrip si.¬
tũ ẽ reliquia conuertent᷑. ꝓ eo qđ dicit᷑ in hebreo nume
saltũ ue presq consũpserit. & rex assyrius cũ paucis fuge¬
rit. tunc residui isrł qͥcũ ezechia pͥncipe captis ceteris
iudeae urhib obsidebant᷑ in hierłm. nequaquã confident
in assyrios sicut nc̃ faciunt subachar rege qui misit ñtios
ad regẽ assyriorũ dicens. Seruus tuus ego sũ. ascende &
libera me de manu regissyriae. & de manu regis isrł qͥ
consur rexert̃ adũsũ me. quando tulit aurũ & argentũ
qđ inuentũ ẽ inthesauris domꝰ dñi & indomo regia. &
misit regi assyriorũ munera. audiuitq: eũ rex assyri¬
us & uenit indamascũ & cepit eã & transtulit. & rasin

Expanded text:
Graeco dicitur: Convertentur reliquiae Jacob ad Deum fortem, pro Deo forti, in Hebraeo scriptum habet EL GIBBOR  , duo nomina de sex nominibus, quibus parvulum puerum et filium, qui datus est nobis, supra legimus appellatum. Et pro eo quod scriptum est: Reliquiae convertentur, pro eo dicitur in Hebraeo numersaltus vepresque consumpserit, et rex Assyrius cum paucis fugerit: tunc residui Israel, qui cum Ezechia principe captis caeteris Judaeae urbibus 149 obsidebantur in Jerusalem, nequaquam confident in Assyrio: sicut nunc faciunt sub Achaz rege, qui misit nuntios ad regem Assyriorum dicens: Servus tuus ego sum, ascende et libera me de manu regis Syriae, et de manu regis Israel, qui consurrexerunt adversum me ; quando tulit aurum et argentum, quod inventum est in thesauris domus Domini, et in domo regia, et misit regi Assyriorum munera, audivitque eum rex Assyrius, et venit in Damascum, et cepit eam, et transtulit, et Rasin
Abbreviated transcription (Latin):
& stoici qui nr̃o dogmati in plerisq concordant. nihil ap¬
pellant bonũ nisi solũ honestatẽ atq uircutẽ. nihil malũ
nisi turpitudinẽ. Hȩc breuit̃ diximꝰ. ut iudaitantes nr̃os
grauissimo sõno stertere conuincamꝰ. ceterũ iuxta ui

Expanded text:
et Stoici, qui nostro dogmati in plerisque concordant, nihil apet Stoici, qui nostro dogmati in plerisque concordant, nihil appellant bonum, nisi solam honestatem atque virtutem: nihil malum, nisi turpitudinem. Haec breviter diximus, ut Judaizantes nostros gravissimo somno stertere convincamus. Caeterum juxt
Abbreviated transcription (Latin):
uulus mitt& manũ inforamine aspidũ. nisi forte
uxta fabulas poetarũ aureũ nobissaturni scłm
restituent. in quo lupi & agni pascent᷑ simul. & mul¬
so uina plena current flumina. & de folus arborũ distil¬
labunt mella dulcissima. lacteisq fontib om̃a cõple¬
bunt᷑. Qđ si responderint ꝓbeatitudine tẽporũ hȩc
fut᷑a ut absq cuiꝰ quã noxa homines bonis om̃ibus
ꝑfruant᷑. audiant a nobis nihil eẽ bonũ nisi uirtutem.
& nihil malũ nisi uitiũ. dicente psalmista. Quis ẽ ho¬
mo qui uult uitã. & diligit dies uidere bonos: Cõpesce
linguã tuã amalo. & labia tua ne loquant᷑ dolũ. declina
amalo & facbonũ. Diuitiae aut̃ ⁊ sanitas corporis & rerũ
om̃iũ abundantia. & his contraria pauꝑtas. infirmitas.
in opia. etiã apud philosophos scłi. nec in terbona repu¬
tantur nec int̾mala. sed appellant᷑ in differentia. Un de

Expanded text:
vulus mittat manum suam in foramine aspidum? nisi forte vulus mittat manum suam in foramine aspidum? nisi forte juxta fabulas poetarum, aureum nobis Saturni saeculum restituent, in quo lupi et agni pascentur simul, et mulso vino plena current flumina, et de foliis arborum stillabunt mella dulcissima, lacteisque fontibus omnia complebuntur. Quod si responderint pro beatitudine temporum haec futura, ut absque cujusquam noxa, homines bonis omnibus perfruantur, audiant a nobis, nihil esse bonum nisi virtutem, et nihil malum nisi vitium, dicente Psalmista: Quis est homo qui vult vitam, et diligit dies videre bonos? Compesce linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Declina a malo, et fac bonum . Divitiae autem, et sanitas corporis, et rerum omnium abundantia, et his contraria, paupertas, infirmitas, et inopia, etiam apud philosophos saeculi, nec inter bona reputantur, nec inter mala, sed appellantur indifferentia. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. sic̃ aquae maris oꝑientes ȩe qͦq iudȩi & nr̃i
iudaitantes. iuxta litterã futura contendt̃. ut incla¬
ritate xꝑi quẽ putant infine mundi ẽẽuenturum
om̃s bestiae redigant᷑ in mansu etudinẽ. & pristina
feritate de posita. lupꝰ & agnꝰ pascant᷑ simul. & cet̃a
cũ ceteris quȩ nõ uidemꝰ sibi eẽ contraria. Quos int̾ro¬
gare debemꝰ si om̃a p̃sentis loci sic accipiunt᷑ ut scrip¬
ta sunt. & nihil refert᷑ ad intelligentiã spiritalem.
iuxta illud apłi qui ait. benedictꝰ ds̃ & pat̃ dñi nr̃i iħu¬
referant᷑ ad sensũ. t̾raq ꝑcussa u̾bo dĩ & int̾fectos im¬
pios spũ labiorũ eiꝰ sic intelligant᷑ ut scripta st̃. & doce¬
re cogant᷑ qͦmͦ reb in corporeis iustitia & ueritate renes
dñi circũdent᷑. Sed hoc eos int̃rogemꝰ ꝗͥd dignũ sit
dñi marestate ut lupꝰ & agnꝰ pascant᷑ simul. & pardꝰ
cũ hedo accub&. & leo paleas comedat. & puer par¬

Expanded text:
ni: sicut aquae maris operientes. Haec quoque Judaei et nostri judaizantes juxta litteram futura contendunt, ut in claritate Christi, quem putant in fine mundi esse venturum, omnes bestiae redigantur in mansuetudinem, et pristina feritate deposita, lupus et agnus pascantur simul, et caetera cum caeteris, quae nunc videmus sibi esse contraria. Quos interrogare debemus, si omnia praesentis loci sic accipiuntur, ut scripta sunt, et nihil refertur ad intelligentiam spiritalem, juxta illud Apostoli, qui ait: Benedictus Deus, et Pater Domini nossensum: terraque percussa verbo Dei, et interfectus impius spiritu labiorum ejus, sic intelligantur, ut scripta sunt: et docere cogantur, quomodo rebus incorporeis, justitia, et veritate, renes Domini circumdentur? Sed et hoc eos interrogemus, quid dignum sit Domini majestate, ut lupus et agnus pascantur simul, et pardus cum haedo accubet, et leo paleas comedat, et puer par
Abbreviated transcription (Latin):
tiuersiculo eugłicae p̃dicationis sac ramenta mi¬
trant᷑ quia repleta ẽ t̾ra scientia dñi. Hoo ẽ illii
supra dicebat᷑ obscurius. habitabit lupꝰ cũ agno s
pardꝰ cũ hedo accubabit. & iuxta consuetudinẽ e
ꝓpħalia infine ũba pandunt᷑. sicut aqu& inqui
maris oꝑientes. Quomodo aqua maris oꝑiuinis
funda maris hoo ẽ t̾rã que oꝑta ẽ fluctibus. sic sot¬
tia dñi om̃is t̃ra cõplebit᷑. Quã diuersorũ pͥusn¬
rium coniunctionẽ & iã beatꝰ petrus apłs inul
linteo qđ de cęlo dimissũ ẽ se uidisse testat᷑ habra
quattuor pͥncipia. quas quattuor mundi plagas
telligimus. ut repletã t̃rã di scientia cognoscamis
In quo uase erant quad rupedia & serpentesali
tia & uolatilia cali. ut qđ arca in diluuio. hoc ss
p̃st& inmundo. Indie illa radix iesse qui stat i
signũ popłoꝵ. ipsũ gentes dep̃cabunt᷑ & erit sepe¬

Expanded text:
dicationis 161 sacramenta monstrantur: Quia repleta est terra scientia Domini: hoc est illud quod supra dicebatur obscurius: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; et juxta consuetudinem suam prophetalia in fine verba panduntur: Sicut aquae, inquit, maris operientes. Quomodo aquae maris operiunt profunda maris, hoc est, terram quae operta est fluctibus, sic scientia Domini omnis terra complebitur. Quam diversorum prilinteo , quod de coelo dimissum est, se vidisse testatur, habente quatuor principia, quae quatuor mundi plagas intelligimus, ut repletam terram Dei scientia cognoscamus: in quo vase erant quadrupedia, et serpentes, et bestiae, et volatilia coeli, ut quod Arca in diluvio, hoc Ecclesia praestet in mundo. In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum: ipsum gentes deprecabuntur, et erit sep
Abbreviated transcription (Latin):
mois eiꝰ gloriosa ut impleret᷑ illud qđ saluator in eugłio
de p̃catur. Pat̃. glorifica megła quã habui pͥus quam
mundus essoe apud te. Dictũ ẽ de natiuitate eiꝰ. dictum
de ceteris in medio sacram̃tis. uenit ad mortẽ que non
consurto mortaliũ nomine. sed quia in xpo erat uita per¬
petua. requies appellat᷑. Nos autẽ ut manifestũ legenti
sensũ faceremꝰ. ꝓdormitione & requie altero ũbo sed eodẽ
sensu sepulchrũ uertimꝰ. Intẽpore igit᷑ illo quando xꝑi
in toto mundo eugłiũ coruscarit. & repleta fuerit om̃is
t̾ra scientia dñi sicut aqua maris t̾rã oꝑientes. erit ra¬
fortitudo eiꝰ. ut exaltatꝰ trahat om̃a ad se. Siue ut lxx
transtulert̃ resurg& amortuis. ut pͥnceps sic om̃ium

Expanded text:
 illud quod Salvator in Evangelio deprecatur: Pater, glorifica me gloria, quam habui prius quam mundus esset apud te . Dictum est de nativitate ejus, dictum est de caeteris in medio Sacramentis: venit ad mortem, quae non consueto mortalium nomine, sed quia in Christo erat vita perpetua, requies appellatur. Nos autem, ut manifestum legenti sensum faceremus, pro dormitione, et requie, altero verbo, sed eodem sensu, sepulcrum vertimus. In tempore igitur illo, quando Christi in toto mundo Evangelium coruscarit, et repleta fuerit omnis terra scientia Domini, sicut aquae maris terram operientes, erit rafortitudo ejus, ut exaltatus omnia trahat ad se . Sive ut LXX transtul