comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eligerent: fides cis fuerat deserenda. Si fides tenenda :
amittenda utiq salus sicut factũ est. Salus autẽ ciuutatis
dĩ talis est: ut cũ fide ac ꝑfidẽ teneri uł potius adquiri
possit. fide autẽ ꝑdita. ad eã quisq uenire non possit.
Quȩ cogitatio firmissimi ac pacientissimi cordis. tot ac
tantos martires fecit. qualẽ ne unũ quidẽ habuit uł
habere potuit quando est ds̃ creditus romulus: Sed
ualde ridiculũ est: de romuli falsa diuinitate cũ de
xp̃o loquim᷑ faccre m̃tionẽ. Uerũtam̃ cũ sesicentis
ferme annis ante ciceronẽ romulus fuerit. atq illa¬
etas iam fuisset doctrinis dicata & eocculta. ut qđ̃ fieri
non potest omne respueret: quantomagis post seacen. ca¬
tos annos ipsus ciccronis. maximeq postea sub augusto
atq trberio eruditiorib utiq tẽporib resurrectionẽ
carnis xp̃i atq incelũ ascensionẽ tanquã id qđ fieri non

Expanded text:
eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicut factum est. Salus, autem ciuitatis Dei talis est, ut cum fide ac per fidem teneri uel potius adquiri possit; fide autem perdita ad eam quisque uenire non possit. Quae cogitatio firmissimi ac patientissimi cordis tot ac tantos martyres fecit, qualem ne unum quidem habuit uel habere potuit quando est deus creditus Romulus. ualde ridiculum est de Romuli falsa diuinitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. Verum tamen cum sescentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit adque illa aetas iam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret: quanto magis post sescetos annos ipsius tempore Ciceronis maximeque postea sub Augusto adque Tiberio, eruditioribus utique temporibus, resurrectionem carnis Christi adque in caelum adscensionem, tamquam id quod fieri non
Abbreviated transcription (Latin):
maneat hic ciuitas sicut dicit ȩt̃na. quãuis morientib
& nascentib singulis: sicut ꝑhennis est opacitas oleȩ
uel lauri. atq huiusmodi cęterarũ arboꝵ: singuloꝵ
lapsu ortuq folioꝵ. Mors quippe ut dicit. ñ hominũ
singuloꝵ sed uniuersȩ poena est ciuitatis: quȩ a poena
plerũq singulos uindicat. Unde merito querit᷑. utrum
recte feccrint saguntini: quando uniuersã ciuitatẽ suã
interimere maluerunt. quã fidẽ frangere quacũ ipsa
romana re publica tenebant᷑. In quo suo facto: laudant᷑
ab om̃ib terrenȩ rei publicȩ ciuibus. Sed quomo do
huic disputationi possent oboedire ñ uideo ubi dicit᷑
nullũ suscipiendũ eẽ bellũ nisi aut ꝓfide. aut ꝓsalute:
nec dicitur si inunũ simul periculũ ita duo ista concurre¬
rint ut teneri alterũ sine alterius amissione ñ possit:
quid sit potus eligendũ s ꝑfecto enĩ saguntini si salutẽ

Expanded text:
maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus et nascentibus singulis. sicut perennis est opacitas oleae uel lauri adque huius modi ceterarum arborum singulorum lapsu ortuque foliorum. Mors quippe, ut dicit, non hominum singulorum, sed uniuersae poena est ciuitatis, quae a poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaeritur, utrum recte fecerint Saguntini, quando uniuersam ciuitatem suam interire maluerunt quam fidem frangere, qua cum ipsa Romana re publica tenebantur; in quo suo facto laudantur ab omnibus terrenae rei publicae ciuibus. Sed quo modo huic disputationi possent oboedire, non uideo. ubi dicitur nullum suscipiendum esse bellum nisi aut pro fide aut pro salute, nec dicitur, si in unum simul periculum ita duo ista concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim Saguntini si salutem
Abbreviated transcription (Latin):
de re publica disputari nullũ bellũ suscipi aciuitate
optima: nisi aut ꝓfide. aut ꝓsalute. Quid autẽ dicat
ꝓsalute uel intelligi quã salutẽ uelit. alio loco demon.¬
strans: sed his poenis inqͥt quas etiã stultissimi sentiua.
egestate. exilio. uinculis. uerberib clabunt᷑: sepe pͥuati
oblata mortis celeritate. Ciuitatib autẽ mors ipsa
poena est: quȩ uidetur apoena singulos uindicare
Debet enĩ constituta sic eẽ ciuitas: ut ętna sit. Itaq nullꝰ
interitus est rei publicȩ naturalis ut hominis: in quo
mors ñ modo necessaria est. uerũ etiã optanda ꝑsȩpe. Ci¬
uitas autẽ cũ tollitur. delet᷑ extinguit᷑: simile est quodã
modo ut parua magnis conferamꝰ acsi om̃is hic mundus
intereat & concidat. Hoc ideo dixxit cicero: quia mundũ
non interiturũ cũ platonicis sentit. Constat ergo eum
ꝓea salute uoluisse bellũ suscipi a ciuitate qua fit ut

Expanded text:
de re publica disputari nullum bellum suscipi a ciuitate de re publica disputari nullum bellum suscipi a ciuitate optima, nisi aut pro fide aut pro salute. Quid autem dicat pro salute uel intellegi quam salutem uelit, alio loco demonstrans: \'Sed his poenis, inquit, quas etiam stultissimi sentiunt, egestate exsilio, uinculis uerberibus, elabuntur saepe priuati oblata mortis celeritate; ciuitatibus autem mors ipsa poena est, quae uidetur a poena singulos uindicare. Debet enim constituta sic esse ciuitas, ut aeterna sit. Itaque nullus interitus est rei publicae naturalis, ut hominis, in quo mors non modo necessaria est, uerum etiam optanda persaepe. Ciuitas autem cum tollitur, deletur, exstinguitur: simile est quodam modo, ut parua magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et concidat.\' Hoc ideo dixit Cicero, quia mundum non interiturum cum Platonicis sentit. Constat ergo eum pro ea salute uoluisse bellum suscipi a ciuitate, qua fit ut
Abbreviated transcription (Latin):
mis romanoꝵ si nonfieret posse putabat᷑ existere. cõpelle¬
bat aliquas ciuitates positas sub iure romano tanquã dm̃
colere romulũ. Aap̃o autẽ dõ. non solũ colendo. utrũctiã
confitendo. tantã ꝑ orbẽterrȩ popłoꝵ martirũ multitudi¬
nẽ inctus reuocare ñ potuit. non leuis offensionis animo.¬
rũ sed imm̃sarũ uariarũq poenarũ: & ipsius mortis quȩ
plus cȩteris formidat᷑. Neq tunc ciuitas xp̃i quamuis
adhuc peregrinaret᷑ interris & haberet tam̃ magnoꝵ
agmina popłoꝵ. aduersus impios ꝑsecutores suos pro
temporali salute pugnauit: sed potius ut obtineret ģ̃nã
non repugnauit. Ligabantur. includebant̃. cȩdebant᷑.
torquelunt᷑. urebant᷑. laniabant᷑. trucidabant᷑: & multipli¬
cabant᷑. Non erat cis ꝓsalute pugnart: nisi salutẽ ꝓ salua¬
tore contẽpnere. Scio in libro ciceronis tercio nisi fallor

Expanded text:
mis Romanorum, si non fieret, posse putabatur exsistere, conpellemis Romanorum, si non fieret, posse putabatur exsistere, conpellebat aliquas ciuitates positas sub iure Romano tamquam deum colere Romulum; a Christo autem Deo non solum colendo, uerum etiam confitendo tantam per orbis terrae populos martyrum multitudinem metus reuocare non potuit non leuis offensionis animorum, sed inmensarum uariarumque poenarum et ipsius mortis, quae plus ceteris formidatur. Neque tunc ciuitas Christi, quamuis adhuc peregrinaretur in terris et haberet tamen magnorum agmina populorum, aduersus inpios persecutores suos pro temporali salute pugnauit; sed potius, ut obtineret aeternam, non repugnauit. Ligabantur includebantur, caedebantur torquebantur, urebantur laniabantur, trucidabantur — et multiplicabantur. Non erat eis pro salute pugnare nisi salutem pro Saluatore contemnere. Scio in libro Ciceronis tertio, nisi fallor,
Abbreviated transcription (Latin):
didit romã ineaq regnauit auditur. Legitur quod
factũ est: non qđ ante quã fieret ꝓphetatũ. Sed qđ sit
receptus in deos: creditũ tenent litterȩ. ñ factũ docent.
Nullis quippe rerũ mirabiliũ signis: id ei uere ꝓuenisse
monstrat᷑. Lupa qͥppe illa nutrix romuli qđ uidetur
quasi magnũ extitisse portentũ. quale aut quantũ est
ad demonstrandũ dm̃: Certe enĩ & si ñ meretria fuit
lupa illa sed bestia: cũ cõmune fucrit ambobus. frater
tamen eiꝰ non habetur ds̃. Quis autt̃ ꝓhibitus est aut
romulũ. aut hertulẽ. aut alios tales homines deos dicere.
& mori maluit quã non dicert: Aut uero aliqͣ gentiũ
coleret inter deos suos romulũ. nisi romani nominis metꝰ
cogerit: Quis porro numeret quã multi qͣntȩlibet
sȩuicia crudelitatis occidi. quã xp̃m dm̃ negare maluerua:
Proinde metus quãlibet leuis indignationis. quȩ ab ani¬

Expanded text:
didit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quod didit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quod factum est. non quod antequam fieret prophetatum; sed quod sit receptus in deos, creditum tenent litterae, non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei uere prouenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod uidetur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix fuit lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit ambobus, frater tamen eius non habetur deus. Quis autem prohibitus est aut Romulum aut Herculem aut alios tales homines deos dicere et mori maluit quam non dicere? Aut uero aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis porro numeret, quam multi quantalibet saeuitia crudelitatis occidi quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet leuis indignationis, quae ab ani
Abbreviated transcription (Latin):
huius erroris. sed tam̃ amoris errore crediderat:. Ap̃s autẽ
quanquã cęlestis sit & sempit̾nȩ conditor ciuitatis: non
tamen eũ qm̃ ab illo est condita dm̃ credidit. sed ideo potius
est condenda quia credidit. Roma conditorẽ suũ iã construc¬
ta & dedicata tanquã deũ coluit intẽplo: hȩc autẽ pieru.¬
salem conditorẽ suũ dnm xpm ut construi posset & dedi¬
cari. posuit infidei fundam̃to: Illa illũ amando eẽ deum
credidit: ista istũ dm̃ credendo eẽ amauit. Sicut ergo pre¬
cessit unde amaret illa. & de amato iã libent̃ etiã falsum
bonũ crederet: ita p̃cessit unde ista crederet. ut recta fide
non temere qđ falsũ. sed qđ uerũ erat amaret. Exceptis
enĩ tot & tantis miraculis quȩ ꝑsuaserunt dm̃ eẽ xp̃m.
in illo non sicut a patrib ad huc credunt᷑ implendȩ: sed
iam demonstrant᷑ impletȩ. De romulo autẽ . quia con¬

Expanded text:
huius erroris, sed tamen amoris errore crediderat. Christum autem huius erroris, sed tamen amoris errore crediderat. Christum autem quamquam sit caelestis et sempiternae conditor ciuitatis, non tamen eum, quoniam ab illo condita est, Deum credidit, sed ideo potius est condenda, quia credidit. Roma conditorem suum iam constructa et dedicata tamquam deum coluit in templo; haec autem Hierusalem conditorem suum Deum Christum, ut construi posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amauit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa et de amato iam libenter etiam falsum bonum crederet: ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide non temere -quod falsum, sed quod uerum erat amaret. Exceptis enim tot et tantis miraculis, quae persuaserunt Deum esse Chriin illo non sicut a patribus adhuc creduntur inplendae, sed iam demonstrantur inpletae; de Romulo autem, quia con
Abbreviated transcription (Latin):
non nũquã in condite. Hȩc ȩtas autẽ iam exculta p̃ser¬
tim: eludens omne qđ fieri non potest respuit Unus
e numero doctissimoꝵ hominũ idemq eloquentis¬
simus omniũ marcus tullius cicero. ꝓpterea dicit
diuinitatẽ romuli mirabilit̃ ereditã qđ erudita iã
tempora fuerunt: quȩ falsitatẽ non reciperent fabu¬
larũ. Quis autẽ romulũ deũ nisi roma credidit. atq
id parua & incipiens: Tum deinde posteris seruare
fuerat necesse qđ acceperant a maioribus: ut cũ ista
suꝑstitione in lacte quodã modo matris ebibita cres-¬
ceret ciuitas. atq ad tã magnũ pueniret im pium
ut ex eius fastigio uelut ex altiore quodã loco alias qͦq
gentes quib dominaret᷑ hac sua opinione ꝑfunderet:
ut non quidẽ crederent sedtam̃ dicerent deũ romulum.
ne ciuitatẽ cui seruiebant de conditore eiꝰ offenderent
aliter eũ nominando quã roma. quȩ id ñ amore quidẽ

Expanded text:
nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta, praesernonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta, praesertim eludens omne quodfieri non potest, respuit.\' Unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam. quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris seruare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut ex altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne ciuitatem, cui seruiebant, de conditore eius offenderent. aliter eum nominando quam Roma, quae id non amore quidem
Abbreviated transcription (Latin):
unũ grande miraculũ sufficit. qđ eã terrarũ orbis
sine ullis miraculis credidit:
ecolauꝰ eciã hoc loco illud: qđ de romuli credita¬
diuinitate tullius admirat᷑. Uerba eiꝰ ut scripta sua
inseram. Magis est inquit in romulo admirandũ. qđ
cȩteri qui di ex hominib facti eẽ dicunt᷑. minꝰ eruditis
hominũ scłis fuerunt: ut fingendi ꝓliuis cẽtratio.
cũ imperiti facile ad credendũ impellerent᷑ Romuli
autẽ ȩtatẽ: minꝰ his se scentis annis iã inueteratis lit¬
teris atq doctrinis. omniũq: illo antiquo ex inculta
hominũ uita errore sublato: fuisse cernimꝰ Et paulo
post de codẽ romulo ita loquit᷑: qđ ad hunc ꝑtinet
sensũ. Ex quo intelligi potest inqͥt. ꝑ multos annos
ante homerũ fuisse quã romulũ: ut iã doctis hominib
ac temporib ipsis eruditis. ad fingendũ uix quicquã
esset loci. Antiquitas enĩ recepit fabulas fictas: etiã

Expanded text:
unum grande miraculum sufficit, quod cum terrarum orbis unum grande miraculum sufficit, quod cum terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco, illud qdiuinitate Tullius admiratur. Verba eius ut scripta sunt inseram. <Magis est, inquit, in Romulo admirandum, quod ceteri. qui di ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi procliuis esset ratio. cum inperiti facile ad credendum inpellerentur; Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inueteratis litteris adque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum uita errore sublato fuisse cernimus.\' Et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: \'Ex quointellegi potest, inquit, permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. Antiquitas enim recipit fabulas, fictas etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tes mirabilit̾ audiebant:. Claudũ ab uberib matris.
ad eoꝵ uerbũ in xp̃i nomine post quadraginta annos
in columẽ constitisse: sudaria de corporib eoꝵ ablata
sanandis ꝓfuisse languentib in uia qua fuerant tran¬
situri positos in ordine innumerabilit̾ morbis uariis
laborantes. ut ambulantiũ suꝑ eos umbra transisset con¬
tinuo salutẽ solere recipere. & alia multa stupenda in
xp̃i nomine ꝑ eos facta: postremo etiã mortuos resurre¬
xisse cernebant. Quȩ si ut legunt̾ gesta eẽ conceduał:
ecce tot in credibilia trib illis incredibilib addimus.
& ut credatur unũ incredibile qđ de carnis resurreo¬
tione atq incęlũ ascensione dicit᷑. multoꝵ incredibiliũ
testimonia tanta congerimꝰ: & nondũ ad credendũ hor
ut eis crederet᷑ resurrectionẽ atq ascensionẽ p̃dicantib
xp̃i etiã ista miracula facta eẽ non credunt: hoc nob̃̾

Expanded text:
tes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus matris tes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christi nomine post quadraginta annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resun-exisse cernebant, Quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus, et ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione adque in caelum adscensione dicitur, multorum incredibilium tesut eis crederetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi etiam ista miracula facta esse, non credunt, hoc nobis
Abbreviated transcription (Latin):
cis mundũ credidisse ñ mirũ est: sed istos ad huc crede¬
re nolle ꝑdurũ est. Si autẽ uerũ est qđ paucis. obscu¬
ris. minimis. indoctis. eã se uidisse dicentib & scri¬
bentib credidit mundus. cur pauci obstinatissimi
qui remanserunt ipsi mundo iã credenti ad huc usq
non eredunt. qͥ ꝓpterea numero exiguo ignobiliũ.
infirmoꝵ. imperitoꝵ hominũ credidit. qͥa intã con-¬
temptibilib testib multo mirabilius diuinitas sei¬
psa ꝑsuasit: Hoquia nãq ꝑsuadentiũ quȩ dicebant.
mira fuerunt facta: non uerba: Qui enĩ xp̃m in carne
resurrexxisse. & cũ illa incelũ ascendisse ñ uiderant:
id se uidisse narrantib non loquentib tantũ sed etiã
mirifica facientib signa credebant. Homines quip  Ebbitus¬
pe quos unius uel ut multũ duarũ linguarum
fiuisse nouerant: repente linguis omniũ gentiũ loquen¬

Expanded text:
eis mundum credidisse non mirum est sed istos adhuc credeeis mundum credidisse non mirum est sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut uerum est, paucis, obscuris, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, quur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, inperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. Eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum adscendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus non loquentibus tantum, sed etiam mirifica facientibus signa credebant. Homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquen
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos philosophos coepit. Duob illis incredibilib: si pla.¬
cet immo qͥa placere debet: addamꝰ hoc terciũ. Iã ergo
tria sunt incredibilia: quȩ tam̃ facta sunt: Incredibile
est xp̃m resurreocisse in carne: & in celũ ascendisse cũ
carne. Incredibile est mundũ rem tã in credibilẽ credidis¬
se. Incredibile est homines ignobiles. infimos. paucissi¬
mos. imperitos. rem tã incredibilẽ tam efficacit᷑ mundo
& inillo etiã doctis ꝑsuadere potuisse. Horũ triũ incre¬
dibiliũ: primũ nolunt isticũ quib agimꝰ credere. Scdm̃:
cogunt᷑ & cernere. Qđ non inuenunt unde sit factũ :
si ñ credunt terciũ . Resurrectio certe xp̃i. & incelũ cũ
carne in qua resurrex̃ ascensio.: toto iã mundo p̃dicatur
& creditur. Si credibilis non ẽ. unde toto terrarũ orbe
iam credita est: Si multi nobiles. sublimes. docti. etiã se
uidisse dixerunt. & qđ uiderunt diffamare curarunt.

Expanded text:
ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si plaipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, immo quia placere debet, addamus hoc tertium. Iam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, inperitos rem tam incredibilem tam efficaciter mundo et in illo etiam doctis persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti, cum quibus agimus, credere; secundum coguntur et cernere: quod non inueniunt unde sit factum, si non credunt tertium. Resurrectio certe Christi et in caelum cum carne in qua resurrexit adscensio toto iam mundo praedicatur et creditur; si credibilis non est, unde toto terrarum orbe iam credita est? Si multi, nobiles, sublimes. docti eam se uidisse dixerunt et quod uiderunt diffamare curarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
futura eẽ predixit Unũ duũ incredibiliũ iã factum. eẽ.¬
uidemꝰ: ut qđ erat incredibile crederet mundus. Cur
id qđ reliquũ est desperat᷑. ut etiã hoc ueniat qđ incredi¬
bile credidit mundus. sicut iã uenit qđ sunilit̃ incre¬
dibile fuit ut rẽ tã incredibilẽ crederet mundus. quan¬
doquidẽ hoc utrũq incredibile. quoꝵ uidemꝰ unĩ credi¬
mus alterũ. in eisdẽ luteris p̃dictũ sit ꝑ quas credidit
mundus: Et ipse modus quo mundus credidit si consi-¬
deretur: in credibilior inuenit᷑. In eruditos liberalib
disciplinis. & om̃ino qͣntũ ad istoꝵ doctrinas attinet
impolitos. ñ peritos grãmatica. ñ arinatos dialectica. ñ
tethorica inflatos piscatores xp̃s cũ retib fidei ad mare
huius scłi paucissimos misit: atq ita ex om̃i genere
tã multos pisces & tanto mirabiliores qͣͥnto rariores: etiã

Expanded text:
futura esse praedixit. unum duorum incredibilium iam factum futura esse praedixit. unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut quod erat incredibile crederet mundus: cur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque incredibile, quorum uidemus unumus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas credidit mundus? Et ipse modus, quo mundus credidit, si consideretur. incredibilior inuenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino, quantum ad istorum doctrinas adtinet, inpolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica in flatos, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare huius saeculi paucissimos misit adque ita et ex omni genere tam multos pisces et tanto mirabiliores, quanto rariores, etiam.
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. illud uero nondũ sumꝰ nec aliquando adhuc uidimꝰ:
Nam ꝓfecto sobria ratione consulta mirabiliori s. cẽ diui¬
nioperis re perit᷑. incorporabilib corporalia quodã modo
attexere: quã licet diuersa. qͥa illa cęlestia ista terrestria:
fuerit aliqͣndo. Ecce iã credidit mundus sublatũ terre.¬
num xp̃i corpus in celũ: resurrectionẽ carnis. & ascensi¬
onẽ in suꝑnas sedes. Paucissimis remanentib atq stupen¬
tib uel doctis uł indoctis: iã credider̃ & docti& indocti.
Sirem incredibilẽ crediderunt: uideant quã sint stolidi
qui ñ credunt. Si autẽ res incredibilis credita ẽ: etiã hoc
utiq incredibile est. Si creditũ est qđ incredibile est:
hȩc igitur duo incredibilia. resurrectionẽ scilicet nr̃i
corporis inȩternũ. & remtã incredibilẽ mundum cẽ
crediturũ: idem ds̃ ante quã uel unũ hoꝵ fieret. ambo¬

Expanded text:
sumus, illud uero nondum sumus nec aliquando adhuc uidimus? sumus, illud uero nondum sumus nec aliquando adhuc uidimus? Nam profecto sobria ratione consulta rairabilioris esse diuini operis reperitur incorporalibus corporalia quodam modo adtexere quam licet diuersa, quia illa caelestia, ista terrestria, fuerit aliquando: ecce iam credidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in caelum; resurrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel indoctis. iam crediderunt et docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non credunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum esse crediturum, idem D
Abbreviated transcription (Latin):
animab hȩc mẽbra terrena: miro sibi modo cõnexa & im¬
plicita. Cur ergo codẽ uolente dõ qͥ fccit hoc animal
non poterit terrenũ corpus incęleste corpus attolli. si
corpori potuit il ligari : Anterrena particula tã exigua
potuit aliqͥd cȩlesti corpore melius apud se tenere ut
sensum haberet & uitã. & eã sentientẽ atq uiuentẽ de¬
dignabit᷑ celũ suscipere. aut susceptã non poterit susti¬
nere. cũ de re sentiat & uiuat ista meliore quam est
corpus omne cȩleste. sed ideo nunc ñ sit qͥa nondũ est
tempus quo id fieri uoluit. qui hoc qđ uidendo iam
uiluit multo mirabilius quã illud qđ ab istis ñ credit̃
fecit: Cur enĩ non uehem̃tius ad miram incorporeos ani-¬
mos celesti corpore potiores terrenis il ligari corporib.
quã corpora licet terrena sedib quãius celestib tam̃ cor¬
poreis sublimari. nisi qͥa hoc uidere consueuimꝰ & hoc¬

Expanded text:
animis quibus haec membra terrena miro sibi modo connexa et imanimis quibus haec membra terrena miro sibi modo connexa et implicita. Cur ergo, eodem volente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si corpori potuit illigari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid coelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et vitam, et eam sentientem atque viventem dedignabitur coelum suscipere, aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et vivat ista meliore quam est corpus omne coeleste? Sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus, quo id fieri voluit, qui hoc quod videndo jam viluit, multo mirabilius quam illud quod ab istis non creditur fecit. Cur enim non vehementius admiramur incorporeos animos, coelesti corpore potiores, terrenis illigari corporibus, quam corpora, licet terrena, sedibus quamvis coelestibus, tamen corporeis, sublimari, nisi q
Abbreviated transcription (Latin):
cunt numina paganoꝵ. etiã teste porphirio nobilissimo
atq sapientes contra uim tantȩ auctoritatis quȩ omĩa
geneta hominiũ sicut tanto ante p̃diacit in hoc credendũ
sperandũq conuertit: acute sibi argum̃tari uidentur
aduersus corpoꝵ resurrectionẽ: & dicere qđ intercio
quoꝵ ñ corpora inqͥt sunt incelũ elata. Neq enĩ natura
pateret᷑ ut id qđ eẽt eterra. nisi interra maneret. Hȩc ẽ.
magna ratio sapientiũ: quoꝵ dñs nouit cogitationes. qm̃
uanȩ sunt. Sienĩ animȩ tantũ modo essemꝰ idest sine
ullo corpore sp̃s. & incęlo habitantes terrena animalia
nesciremꝰ nobisq futurũ eẽ diceret᷑ ut terrenis corpo¬
rib animandis quodã uinculo mirabili necteremur:
nonne multo fortius argum̃tarem᷑ id credere recusan¬
tes. & diceremꝰ naturã non pati ut res incorporea ligam̃to
corporeo uinciretur : Ettam̃ plena est terra uegetantibus

Expanded text:
cunt nomina paganorum etiam teste Porphyrio, nobilissimo cunt nomina paganorum etiam teste Porphyrio, nobilissimo atque sapientes contra vim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque convertit, acute sibi argumentari videntur adversus corporum resurrectionem, et dicere quod in tertio quorum non corpora, inquit, sunt in coelum elata, neque enim natura pateretur ut id quod esset e terra nisi in terra maneret; haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus novit cogitationes, quoniam vanae sunt. Si animae tantummodo essemus, id est, sine ullo corpore spiritus, et in coelo habitantes, terrena animalia nesciremus, nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam vinculo mirabili necteremur. Nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati ut res incorporea ligamento corporeo vinciretur? Et tamen plena est terra vegetantibus
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa p̾sciuit atq disposuit: dicimꝰ. fiet qͣndo
ds̃ uoluerit. Si autẽ non solũ tempus quo futurũ
est. uerũctiã utrũ futurũ sit ignoramꝰ : dicimꝰ. fiet si
ds̃ uoluerit. Non quia ds̃ nouã uoluntatẽ quã non
habuit tunc habebit: sed quia id qđ ex ȩt̃nitate in eiꝰ
immutabili p̃paratũ est uoluntate tunc erit. Quaꝓp¬
mientiũ interrȩ puluere. siue ut quidã interp̃tati sunt
aggere. exurgent: ii inuitã ȩternã. & ii in obꝓbriũ¬
& inconfusionẽ eͥcernã. & alio loco ꝑ eundẽ ꝓpħam.
accipient regnũ scĩ altissimi. & optinebunt illudusq
eius regnũ sempiternũ. & alia quȩ ad hoc ꝑtinentia in
libro uicesimo posui. siue quȩ ñ posui & tam̃ in eisdem
litteris scripta sunt: uenient᷑ sicut & ista uener̃. quȩ in¬
creduli non putabant eẽ uentura. Idem qͥppe ds̃ uta.¬
que ꝓmisit. uttaq uentura eẽ predixit: quẽ phorres¬

Expanded text:
uniuersa praesciuit adque disposuit, dicimus: <Fiet quando uniuersa praesciuit adque disposuit, dicimus: <Fiet quando Deus uoluerit\'; si autem non solum tempus quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: \'Fiet, si Deus uoluerit\'; non quia Deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit; sed quia id, quod ex aeternitate in eius inmutabili praeparatum est uoluntate, tunc erit. CAdemus impleri quod promisit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ita quod eidem semini eius promisit impleet in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum sancti altissimi et obtinebunt illud usqueius regnum sempiternum; et alia, quae ad hoc pertinentia in libro uicesimo posui, sine quae non posui et tamen in eisdem litteris scripta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduli non putabant esse uentura. idem quippe deus utraque promisit, utraque uentura esse praedixit, quem perhorres
Abbreviated transcription (Latin):
ante constitutionẽ mundi: sed tunc cognouisse dicitur.
qđ tunc ut cognoscerent᷑ effecit. De his locutionum
modis. iã & in superiorib libris memini disputatum
Scdm hanc ergo uoluntatẽ. qua dm̃ uelle dicimus¬
quod alios efficit uelle. aquib futura nesciunt᷑: multa
uult nec facit. Multa enĩ uolunt fieri scĩ eiꝰ ab illo inspi¬
rati scã uoluntatenec fiunt: sicut orant ꝓ quibusdã
pie scẽq & qđ orant non facit: cũ ipse ineis hanc orandi
uoluntatẽ scõ sp̃u suo fecerit: Acꝑhoc quando scđm dm̃
uolunt & orant scĩ ut quisq sit saluus: possumꝰ illo mo¬
do locutionis dicere. uult ds̃ & non facit. ut ipsũ dicamꝰ
uelle: qui ut uelint istu facit. Scđm uero illã uolun¬
tatẽ suã quȩ cũ eius p̃scientia sempit̾na est: ꝓfecto
uel p̃sentia: sed etiã futura iã fecit. Uerũ ante quã
ueniat tempus. quo uoluit ut fieret qđ ante tẽpora

Expanded text:
ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. de his locutionum modis iam et in superioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimusquod alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus, possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto uel praesentia, sed etiam futura iam fecit. Verum antequam ueniat tempus, quo uoluit ut fieret, quod ante tempora
Abbreviated transcription (Latin):
sauciatis. & asper quodãmodo exmiti . & ex delectabili
molestus efficit᷑: cũ ipse apud se ipsũ maneat idem qui
fuit. Dicitur enĩ uoluntas dĩ quã facit incordib oboe¬
dientiũ mandatis eiꝰ de qua dicit apłs. ds est enĩ qui
operatur in uob̃ & uelle: sicut iusticia dĩ non solũ qua
ipse iustus est dicit᷑. sed illa etiã quã in homine qͥ ab illo
iustificatur facit. Sic & lex eius uocat᷑. quȩ potius est
hominũ: sed ab ipso data. Nam utiq homines erant
quib ait iħs in lege ur̃a scriptũ est: cũ alio loco legamꝰ
lex dĩ eius incorde eiꝰ. Scđm hanc uoluntatẽ quã ds̃
operatur in hominib. etiã uelle dicit᷑ qđ non ipse uult.
sed suos id uolentes facit: sicut dicit᷑ cognouisse. quod
ut cognosceret᷑ fecit a quib ignorabat᷑. Neq enĩ dicen¬
te apło nunc autẽ cognoscentes dm̃ immo cogniti a dõ
fas est ut credamꝰ qđ eos tunc cognouerit ds̃ p̃cognitos

Expanded text:
sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse aput se ipsum maneat idem qui fuit. Dicitur etiam uoluntas Dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit apostolus: Deus est enim, qui operatur in uobis et uelle. Sicut iustitia Dei non solum qua ipse iustus est dicitur, sed illa etiam quam in homine, qui ab illo iustificatur. facit: sic et lex eius uocatur, hominum, sed ab ipso data; nam utique homines erant quibus ait Iesus: in lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: lex dei eius in corde eius. secundum hanc uoluntatem, quam deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur quod non ipse uult, sed suos id nolentes facit; sicut dicitur cognouisse quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. neque enim dicente apostolo: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo, fas est, ut credamus, quod eos tunc cognouerit deus praecognitos
Abbreviated transcription (Latin):
desereret secutua. qualis naturȩ huiusmodi conueniret.
Quẽ similit̃ cũ preuaricatione legis dĩ ꝑdĩ desertionẽ
peccaturũ eẽ presciret: nec illi ademit arbitru liberi
potestatẽ. simul prȩuidens qͥd boni de malo eiꝰ eẽt ipse
facturus: qui de mortali ꝓgenie iuste meritoq dãpna¬
ta. tantũ popłm grã sua colligit. ut inde suppleat¬
& instauret partẽ quȩ lapsa est angłoꝵ. acsic illa di¬
lecta & suꝑna ciuitas non fraudetur suoꝵ numero ciui
fiunt quidẽ amalis contra uoluntatẽ dĩ : sed tantȩ est
illȩ sapientiȩ tanteq uirtutis. ut in eos eocitus siue
fines quos bonos & iustos ipse p̃sciuit tendant om̃ia quȩ
uoluntati eiꝰ uident᷑ aduersa. Ac ꝑhoc cũ ds̃ mutare dicit᷑
uoluntatẽ. ut quib lenis erat uerbigrã reddat᷑ iratus:
illi potius quã ipse mutat᷑. & eũ quodã modo mutatũ
in his quȩ patiunt᷑ inuenuint: sicut mutat᷑ soloculis

Expanded text:
desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuiufiunt quidem a malis contra uoluntatem Dei; sed tantae est ille sapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. Ac per hoc cum Deus mutare dicitur uoluntatem, ut quibus lenis erat uerbi gratia reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut mutatur sol oculis
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi enĩ magnũ & ipsa licet non equale conditori bonũ eẽt:
ꝓfecto desertio dĩ tanquã luminis sui. malũ eiꝰ eẽ ñ posset:
Nã sicut cecitas oculi uitiũ est & idemipsũ indicat ad lum̃
uidendũ eẽ oculũ ereatũ. acꝑhoc etiã ipso uiciosuo exccel¬
lentius ostendit᷑ cȩceris membris mẽbrũ capax luminis.
hon cnĩ alia causa eẽt uitiũ eius carere lumine: ita natura
quȩ fruebat᷑ dõ. optimã se institutã docet etiã ipso ui¬
tio: quo ideo misera est qͥa non fruit᷑ dõ. Qui casũ an¬
geloꝵ uoluntariũ. iustissima poena sempit̾nȩ infelicitatis
obstrinxit: atq in eo sũmo bono ꝑmanentib cȩceris. ut
de sua sine fine ꝑmansione certi essent: tanquã ipsius
premiũ ꝑmansionis dedit. Quifecit hominẽ etiã ipsũ
rectũ. cũ eodẽ libero arbitrio: terrenũ quidẽ animal. sed
celo dignũ si suo cohereret auctori: miseria similit̃ si eũ

Expanded text:
Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum
Abbreviated transcription (Latin):
quib intelligentiã dedit. & suȩ contẽplationis ha-¬
biles capacesq sui prestitit atq una societate deuinã:
quã scãm & suꝑnã dicimꝰ cuutatẽ. inqua res qua sustenten¬
tur beatiq sint ds̃ ipse illis est tanquã uita uictusq cõ¬
munis: qui liberũ arbitriũ cidẽ intellectuali naturae
tribuit tale. ut si uellet descreret dm̃ beatitudinẽ scilicet
suã: continuo miseria secutura. Quicũ p̃sciret angłos
quosdã ꝑelationẽ qua ipsi sibi ad beatã uitã sufficere
uellent tantiboni desertores futuros: non eis ademit
hanc potestatẽ. potencius & melius eẽ uidicans etiã
de malis bene facere quã mala eẽ non sinere: quȩ
omnino nulla essent. nisi natura mutabilis quaniuis
bona & a sũmo dõ atq incõmutabili bono qͥ bona omĩa
condidit instituta: peccando ea sibi ipsa fecisset: Quo
etiã peccato suo teste: conuincit᷑ bonã conditã se et̃ naturã.

Expanded text:
quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis haquibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria sequeretur; qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam uitam sufficere uellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent. nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam se esse naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudine continebit: quȩ non
ꝓpter ȩtatis ꝑmulta scła longitudinẽ tamen q̃ndoq
finiendã ecernitatis nom̃ accepit: sed quẽ ad modũ scrip¬
tum est in euangło. regni eiꝰ non erit finis. Nec ita ut
aliis moriendo decedentib aliis succedentib oriendo
spccies in ea ꝑpetuitatis appareat. sicut in arbore quȩ
per enni fronde uestitur eadẽ uidetur uiriditas ꝑma¬
nere. dũ labentib & cadentib folus subinde alia quȩ
nascuntur faciẽ conseruant opacitatis: sed om̃s in eaci-¬
ues immortales erunt. adipiscentib hominib quod
nũ quã scĩ angłi ꝑdiderunt.: Faciet hoc ds̃ om̃ipoten¬
tissimus: eius conditor. Promisit enĩ. nec m̃tiri potest:
& quib fidẽ hinc quoq faceret. multa sua & ñ ꝓmissa
& ꝓmissa iamfecit. Ipse est enĩ qui in principio condi¬
dit mundũ. plenũ bonis om̃ib uisibilib atq intelli¬
gibilib reb: in quo nichil melius instituit quã sp̃s.

Expanded text:
inebit, quae non propter aetatis per multa saecula longitudinem tamen quandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio condidit mundum, plenum bonis omnibus uisibilibus adque intellegibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
falsũ eẽ asscuerans. quã illud qđ de trib deabus
uinone scilicet & minerua & uenere. quȩ ꝓ malo au¬
reo adipiscendo. apud uidicẽ paridẽ de pulcritudi.¬
nis eoccellentia certasse narrantur: & ad placandos lu¬
dis deos qui delectant᷑ seuueris scu falsis istis crimini¬
bus suis. inter theatricos plausus cantant᷑ atq saltant᷑.
Hȩc uarro ñ credit. ne deoꝵ naturȩ scu morib credat
in congrua: & tam̃ non fabulosã sed historicã rationẽ
de athenarũ uocabulo reddens. tantã neptuni & miner¬
ue litẽ suis licteris inscrit. de cuiꝰ nomine potius illa
ciuitas uocaret᷑: ut cũ ꝓdigioꝵ ostentatione c̃tendere&.
inter eos iudicare nec apollo consultus auderet: sed
deoꝵꝵ urgiũ finiendũ. sicut memoratarũ triũ dearũ
ad paridẽ iuppit̃: ita & iste ad homines muteret.
ubi uinceret minerua suffragus: & in poena suarũ

Expanded text:
falsum esse adseuerans, quam illud quod de tribus deabus, falsum esse adseuerans, quam illud quod de tribus deabus, Iunone scilicet et Minerua et Venere, quae pro malo aureo adipiscendo aput iudicem Paridem de pulchritudinis excellentia certasse narrantur et ad placandos ludis deos, qui delectantur seu ueris seu falsis istis criminibus suis, inter theatricos plausus cantantur adque saltantur. Haec Varro non credit, ne deorum naturae seu moribus credat incongrua; et tamen non fabulosam, sed historicam rationem de Athenarum uocabulo reddens tantam Neptuni et Mineruae litem suis litteris inserit, de cuius nomine potius illa ciuitas uocaretur, ut, cum prodigiorum ostentatione contenderent, inter eos iudicare nec Apollo consultus auderet, sed deorum iurgium finiendum, sicut memoratarum trium dearum ad Paridem Iuppiter, ita et iste ad homines mitteret, ubi uinceret Minerua suffragiis et in poena suarum
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ & quanta hinc dici possent: nisi sermo ad alia
sus deos fidẽ adhibere figm̃tis: ne de maiestatis coꝵ
dignitate indignũ aliqͥd sentiat: Et ideo nec arco.
pagon ubi cũ atheniensib paulus apłs disputauit.
ex quo loco areopagitȩ appellatisunt curiales urbis
cuisdẽ uult inde accepisse nom̃. qđ mars qui grece
ares dicitur. cũ homicidu crimine reus ficret udican¬
tib duodecĩ dus. in eo pago sex sententus absolutus. ẽ:
quia ubi paris numeri sententiȩ fuissent. p̃poni abso¬
lutio damnationi solebat. Sed contra istã quȩ multoᷤ
amplius . ẽ. celebrata opinionẽ. aliã quandã de obscu.¬
rarũ noticia litterarũ causã nominis huius conatur
astruere: ne areo pagon athenienses de nomine mar¬
tis & pagi quasi martis pagũ nominasse credant᷑. in
in uiriã uidelicet numinũ aquib litigia uł iudicia
existimant aliena : ñ minus hoc qđ de marte dicit᷑

Expanded text:
Quae et quanta hinc dici possent, nisi sermo ad alia Quae et quanta hinc dici possent, nisi sermo ad alia sus deos fidem adhibere figmentis, ne de maiestatis eorum dignitate indignum aliquid sentiat. Et ideo nec Areon pagon, ubi cum Atheniensibus Paulus apostolus disputauit, ex quo loco Areopagitae appellati sunt curiales urbis eiusdem, uult inde accepisse nomen, quod Mars, qui Graece Ἄρης dicitur, cum homicidii crimine reus fieret, iudicantibus duodecim dis in eo pago sex sententiis absolutus est quia ubi paris numeri sententiae fuissent, praeponi absolutio damnationi solebat; sed contra istam, quae multo amplius est celebrata, opinionem aliam quandam de obscurarum notitia litterarum causam nominis huius conatur adstruere, ne Areon pagon Athenienses de nomine Martis et pagi quasi Martis pagum nominasse credantur, in iniuriam uidelicet numinum, a quibus litigia uel iudicia existimat aliena; non minus hoc, quod de Marte dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
auctor ab atheniensib affectas et̃ mulicres. ut nulla
ulterius ferrent suffragia. ut nullus nascentiũ mat̃.¬
nũ nom̃ acciperet: ut ne quis eas atheneas uocaret: Ita
illa ciuitas mater ac nutrix liberaliũ doctrinarũ. & tot
tantoꝵq philosophoꝵ qua nichil habuit grecia clari¬
us atq nobilius: ludificantib doemonib de lite duoꝵ¬
deoꝵꝵ suorũ maris & feminȩ. & de uictoria deoꝵ facta¬
ꝑfeminas feminȩ athenas nom̃ accepit: & a uicto lesa.
ipsam uictricis uictoriã punire cõpulsa ẽ: plus aquas
neptuni quã mineruȩ arma formidans. Nã inmulie.¬
rib quȩ sic punitȩ sunt: & minerua quȩ uicerat uicta
est. Nec affuit suffragatricib suis: ut suffragioꝵ dem-¬
ceps p̾dita potestate. & alienatis filus anominib matrũ.
athenas saltem uocariliceret: & cius det mereri uocabu¬
lum. quã uiri dei uictricẽ fecerant: ferendo suffragiũ.

Expanded text:
auctor ab Atheniensibus adfectas esse mulieres, ut nulla auctor ab Atheniensibus adfectas esse mulieres, ut nulla ulterius ferrent suffragia, ut nullus nascentium maternum nomen acciperet, ut ne quis eas Athenaeas uocaret. Ita illa ciuitas, mater aut nutrix liberalium doctrinarum et tot tantorumque philosophorum, qua nihil habuit Graecia clarius adque nobilius, ludificantibus daemonibus de lite deorum suorum, maris et feminae, et de uictoria per feminas feminae Athenas nomen accepit, et a uicto laesa ipsam uictricis uictoriam punire conpulsa est, plus aquas Neptuni quam Mineruae arma formidans. Nam in mulieribus, quae sic punitae sunt, et Minerua quae uicerat uicta est; nec adfuit suffragatricibus suis, ut suffragiorum deinceps perdita potestate et alienatis filiis a nominibus matrum aeas saltem uocari liceret et eius deae mereri uocabulum, quam uiri dei uictricem fecerant ferendo suffragium.
Abbreviated transcription (Latin):
loco aqua crupisset. regem ꝓdigia ista mouerunt: et
misit ad apollinẽ delficũ sciscitatũ quid intelligendũ
eẽt: quid ue faciendũ. Ille respondit qđ olea mineruã
significaret. unda neptunũ: & qđ eẽt inciuiũ potes¬
tate. ex cuius potius nomine duoꝵ deoꝵ quorum
illa signa essent: ciuitas uocaret᷑. Isto cecrops ora.¬
culo accepto: ciues om̃s utriusq sexus. mos enĩ tunc
in eisdem locis erat. ut eciã feminȩ publicis consul.¬
tationib interessent: ad ferendũ suffragiũ conuo.¬
cauit. Consulta igitur multitudine: mares pro
neptuno. seminȩ ꝓminerua tulere sentencias. Et
quia una plus inuenta .c̃. feminarũ: minerua uicit:
Tunc neptunꝰ iratus: marinis fluctib excestuantibus.
terras atheniensiũ populatus ẽ: qm̃ spargere latius
quas libet aquas difficile doemonib non est. Cuius
ut iracundia placaret᷑: triplici supplicio dicit idem

Expanded text:
loco aqua erupisset, regem prodigia ista mouerunt, et loco aqua erupisset, regem prodigia ista mouerunt, et misit ad Apollinem Delphicum sciscitatum quid intellegendum esset quidue faciendum. Ille respondit, quod olea Mineruam significaret, unda Neptunum, et quod esset in ciuium potestate, ex cuius potius nomine duorum deorum, quorum illa signa essent, ciuitas uocaretur. Isto Cecrops oraculo accepto ciues omnes utriusque sexus mos enim tunc in eisdem locis erat,\' ut etiam feminae publicis consultationibus interessent ad ferendum suffragium conuocauit. Consulta igitur multitudine mares pro Neptuno, feminae pro Minerua tulere sententias, et quia una plus inuenta est feminarum, Minerua uicit. Tunc Neptunus iratus marinis fluctibus exaestuantibus terras Atheniensium populatus est; quoniam spargere latius quaslibet aquas difficile daemonibus non est. Cuius ut iracundia placaretur, triplici supplicio dicit idem