comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fudisti Quia tu suauis es dñe. ac mitis.⁊
Mitis cs tolerans me: Ex aegritudi¬
ne de fluo. cura & stabo. firma. & firmus
ero: Donec autẽ facias tolerasme. quia
MISERICORS Non enim solum misericors
sed multum misericors Habundat enim
miquitas nrã. habundat & misericor¬
dia tua. Et aul tum mist ricoas.
omisuis inuocantibus ie: E quid
est quod dicit. multis locis scriptura.
quia inuocabunt & non exaudiam eos.
Certe misericors: omibis inuocantib te
Nisi quia quidam inuocantes non ipsum
inuocant. de quibus dicitur. dnm̃ non
in uocauerunt Inuocant. sed non dnm̃ in¬
uocant. Inuocas quicquid amas. inuocas
quicquid inte uocas. muocas quicquid uis ut
ueniat ad te. Porro si dm̃ ꝓpterea muocas. ut
ueniat ad te pecimnia. ut ueniat ad teheredi¬
tas. ut ueniat ad te sȩcularis dignitas. illa
inuocas quȩ uis. ut ueniant ad tẽ. sed dm̃
tibi adiutorem ponis cupiditatum. non exau¬

Expanded text:
fudisti: «Quia tu suavis es, Domine, ac mitis:» fudisti: «Quia tu suavis es, Domine, ac mitis:» mitis es, tolerans me. Ex aegritudine defluo; cura, et stabo: confirma, et firmus ero. Donec autem facias, toleras me: «Quia«Et multum misericors.» Non enim solum misericors, sed «multum misericors:» abundat enim iniquitas nostra, abundat et misericordia tua. «Et multum misericors es omnibus invocantibus te.» Et quid est quod dicit multis locis Scriptura, quia «invocabunt, et non exaudiam eos» certe «misericors omnibus invocantibus te»; nisi quia quidam invocantes, non ipsum invocant? de quibus dicitur, «Deum non invocaverunt» . Invocant, sed non Deum. Invocas quidquid amas; invocas quidquid in te vocas, invocas quidquid vis ut veniat ad te. Porro, si Deum propterea invocas, ut veniat ad te pecunia, ut veniat ad te haereditas, ut veniat ad te saecularis dignitas; illa invocas quae vis ut veniant ad te: sed Deum tibi adjutorem ponis cupiditatum, non exau
Abbreviated transcription (Latin):
loco ut te audiat. subito cum ad eum loqueris.
dimittas illum. & incipias fabulari cum ami¬
cotuo. quando te tolerat: Et tolerat ds̃
tot corda precantiũ. & diuersas res cogitan¬
tium: O mitto dicere noxias. omitto dicere
aliquando ꝑuersas. & mimicas dõ Ipsas
suꝑfluas cogitare in uria est eius. cum quo
loqui coeperas: Oratio tua. locutio est ad
dm̃ : Quando legis. ds tibi loquitur
Quando oras. do loqueris: Sed quid de¬
sperandu est de genere humano & dicendũ.
iam ad dapnationem pertinere omnẽ ho¬
minem. cui subrepserit aliqua cogitatio
oranti & interruperit orationẽ ipsius
Si hoc dixerimus fratres. quȩ spes rema¬
neat non uideo Porro quia est aliqua spes
do eam leuaui. Quomodo potui. quo¬
modo uires dedisti. quomodo eam fugientẽ
apprehendere ualui: E excidit tibi quia
quotienscumq ante me stoisti. puta dm̃
dicere. tanta uana & suꝑflua cagitasti.
& uix mihi fixam & stabilẽ orationem

Expanded text:
loco ut te audiat, et subito cum ad eum loqueris, loco ut te audiat, et subito cum ad eum loqueris, dimittas eum, et incipias fabulari cum amico tuo; quando te tolerat? Et tolerat Deus tot corda precantium, et diversas res cogitantium: omitto dicere et noxias, omitto dicere aliquando perversas et inimicas Deo; ipsas superfluas cogitare injuria est ejus, cum quo loqui coeperas. Oratio tua locutio est ad Deum: quando legis, Deus tibi loquitur; quando oras, Deo loqueris. Sed quid? desperandum est de genere humano, et dicendum jam ad damnationem pertinere omnem hominem cui subrepserit aliqua cogitatio oranti, et interruperit orationem ipsius? Si hoc dixerimus, fratres, quae spes remaneat non video. Porro quia est aliqua spes do eam levavi? Quomodo potui, quomodo tu vires dedisti, quomodo eam fugientem apprehendere valui. Et excidit tibi, quia quotiescumque ante me stetisti puta Deum dicere, tanta vana et superflua cogitasti, et vix mihi fixam et stabilem orationem
Abbreviated transcription (Latin):
lationes suas. & uagos quosdã motus. &
s& iocundari ad õ suo: uix est ut occurrat
ailis oratio. inter multas orationes Dicer&
inusquisq sibi contingere. & alteriꝰ non con¬
ingre. nisi in ueniremus & in scriptis dĩ.
aiuid orantẽ quodam in loco & dicentem.¬
nuenire se dixit corsuũ. quasi soler& ab
non posse comprehendere & damare ad
udeor mihi uidere hic. ad quod ait mitis.
ocunda anima serui tui. qm ad te leuaui
⁊ mihi uidere adhoc dixisse mitẽ dm̃.
qua patitur ista nr̃a. & expectat tamen
a nobis orationẽ. ut ꝑficiat nos: Et quan¬
do illi eam dederimus. accipit grate & ex¬
audit. nec meminit tantas quas in con¬
dite sundimus: & accipit unam quã uix
nuenimus: Quis enim est frs mei homo.
um quo si coeperit amicus colloqui. &
noluerit ille respondere collacutioni
nis & uiderit eum auerti ase. & aliud
oqui ad alium. qui hoc ferat: Aut si
nite interpelles iudicẽ. & constitua seũ

Expanded text:
lationes suas et vagos quosdam motus, et lationes suas et vagos quosdam motus, et stet jucundari a Deo suo. Vix est ut occurrat talis oratio inter multas orationes. Diceret unusquique sibi contingere, et alteri non contingere, nisi inveniremus in Scripturis Dei David orantem quodam in loco, et dicentemInvenire se dixit cor suum, quasi soleret abnon posse comprehendere, et clamare ad videor mihi videre hic quod ait, «mitis. Jucunda animam servi tui, quoniam ad te levavi or mihi videre ad hoc dixisse mitem Deum, quia patitur ista nostra, et exspectat tamen a nobis orationem, ut perficiat nos; et quando illi eam dederimus, accipit grate, et exaudit; nec meminit tantas quas incondite fundimus, et accipit unam quam vix invenimus. Quis enim est, fratres mei, homo, cum quo si coeperit amicus ejus colloqui, et voluerit ille respondere collocutioni ejus, et viderit eum averti a se, et aliud loqui ad alium, qui hoc ferat? Aut si forte interpelles judicem, et constituas eum
Abbreviated transcription (Latin):
dala timores tribulationes. teptationes i¬
ueniebat: In quo homine securitas: De qui
certum gaudium: Nec de seipso utiq quan¬
tomagis de alio: ut mali sunt & ncusti
eos pati. sed sperare quia mutari possint.
aut bonisimt & sic eos oportae diligere ut
timeamus quia possit mutari. nrꝰ malisi
Ibimalitia corum facit amaritu dmẽ ar
hic sollicitudo & timor. ne labatur quiad
ambulat : Quo eũq ergo se conuertert
Portans me. donec perficias me Uere enim
fates mei dicam tam quã homo in hominib
atur se sine ad ulatione. & sine palpatio¬
e Nihil est enĩ stultius. quam se ipsum
iusq palp&. atq seducat. Attendat er¬
ꝑ & uideat. quanta aginitur incorde hu¬
mano Quem ad modum ipse plerũq ora¬
aones impediantur uanis cogitationib ita
ut uix sta cor ad dm̃ suum & uult se r̃¬
anere ut stoe. & quodã modo fugit ase.
de inuenit cancellos quib se mcludat.
aut obices quosdam quibus r&e ineat auo¬

Expanded text:
dala, timores, tribulationes, tentationes idala, timores, tribulationes, tentationes inveniebat. In quo homine securitas? de quo certum gaudium? Nec de se ipso utique; quanto magis de alio? Aut mali sunt, et necesse est eos pati, et sperare quia mutari possunt; aut boni sunt, et sic eos oportet diligere, ut timeamus quia possunt mutari ne mali sint: ibi malitia eorum facit amaritudinem animae; hic sollicitudo et timor, ne labatur qui bene ambulat. Quocumque ergo se converterit, Portans me, donec perficias me. Vere enim, fratres mei, dicam tanquam homo in hominibusatur se sine adulatione, et sine palpatione. Nihil est enim stultius quam ut seipsum quisque palpet atque seducat. Attendat ergo et videat quanta aguntur in corde humano; quemadmodum ipsae plerumque orationes impediantur vanis cogitationibus, ita ut vix stet cor ad Deum suum: et vult se tenere ut stet, et quodammodo fugit a se, nec invenit cancellos quibus se includat, aut obices quosdam quibus retineat avo
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ̨ graẽ suauitatẽ amitter&: L euauieu
Solus enĩ tues iocunditas. a maritudme pli
est muuidus Certe recte ad mon& mebra su
ut fursum corhabeant. Audiant ergo a pi¬
ciant Leuañt adillũ: quod male est iter
Ibi enĩ putrescit cor. si non leu&ur addim
Frumentum sihaberes in inferorib ne puts¬
cer&. leuares ad superiora. Frumento mutan
locum & cor ꝑmittis in terra putrescere.
Frumentũ leuares in superiora. corleuam
cęlum Q unde inquis possum: Quisinq
quȩ machinę. quȩ scalȩ opussunt : Gradiss
fectus sut. itertuum. uoluntas tua est Iao¬
do accedes. neglegendo discedis. : Stans intp
incęlo es sidiligas dñ Non enĩ sic leuatr
cor. quomodo leuatur corpus: Corpuis it
leuae ur. locum mutat. cor ut leu&ur ui¬
linitatẽ mutat Quonriam adit dĩt liu¬
criis. Ideo iocunda: Iam quã tedio affiu
exam antudine terrenorum indulcari uolu
& quȩ siuit fontem dulecdinis. & interit in
muenit Qua cũq se enim uertebat. son¬

Expanded text:
tuae gratiae suavitatem amitteret, levavi eam Solus enim tu es jucunditas: amaritudine plenus est mundus. Certe recte admonet membra sua ut sursum cor habeant. Audiant ergo, et faciant; levent ad illum quod male est in terra. Ibi enim non putrescit cor, si levetur ad Deum. Frumentum si haberes in inferioribus, ne putresceret, levares ad superiora. Frumento mutares locum, et cor permittis in terra putrescere? Frumentum levares in superiora; cor leva in coelum. Et unde, inquis, possum? Qui funes, quae machinae, quae scalae opus sunt? Gradus, affectus sunt; iter tuum, voluntas tua est. Amando ascendis, negligendo descendis. Stans in terra, in coelo es, si diligas Deum. Non enim sic levatur cor, quomodo levatur corpus: corpus ut levetur, locum mutat; cor ut levetur, voluntatem mutat. «Quoniam ad tmitis.» Ideo jucunda. Tanquam taedio affectus ex amaritudine terrenorum indulcari voluit, et quaesivit fontem dulcedinis, et in terra non invenit. Quacumque enim se vertebat, scan
Abbreviated transcription (Latin):
& hominidicit Nec qui dicit. certus est.
nec qui audit. quia ille dicit hommi qui
uon fecit hominẽ. & non ꝑfecte scit quid
agatur in homine. & tamen ad uerba. homi¬
nis plus nescientis quid agatur in homine. cre¬
dit homo. subdit mebra. ligari se patitur.
aut plerumq &iã non ligatus secatur. aut uri¬
tur. & accipit forte salutem paucorum dierũ:
Iam sanatus. quando moriatur ignorans. &
fortasse dum curatur moritur. & fortasse cu¬
de aurib: tuis. oratio mea. Ibi illam fige. mau¬
rib: tuis. Quomodo parturiuit ut figer& ora¬
tionẽ sũam maurib dĩ. respondeat ds̃ & dicat¬

Expanded text:
 homini dicit; nec qui dicit certus est,  homini dicit; nec qui dicit certus est, nec qui audit, quia ille dicit homini, qui non fecit hominem, et non perfecte scit quid agatur in homine: et tamen ad verba hominis plus nescientis quid agatur in homine credit homo, subdit membra, ligari se patitur, aut plerumque etiam non ligatus secatur aut uritur; et accipit forte salutem paucorum dicrum, jam sanatus quando moriatur ignorans; et fortasse, dum curatur, moritur; et fortasse cude auribus tuis oratio mea, fige illam ibi in auribus tuis. Quomodo parturivit, ut figeret orationem suam
Abbreviated transcription (Latin):
Quitalia peccatorib dat. quid cum putas
suare fidelibus suis: Hõ cine de illo sen¬
uendum est: quia qui talia malis dat. nihil
squat bonis : Immo uero seruat. non terrã
sdlglum. U ilius forte aliquid dico. dũ dico
aum sed se ipsum qui fecit cęlum Pulchrũ
et glum. sed pulchrior est fabricator cęli.:
Sedudeo cęlum. & illum non uideo Ocu¬
bos enim habes ad uidendum cęlum. cor non¬
dum habes ad uidendum fabricatorem cęli :
Iadeo uenit de cęlo in terram. ut mund& cor.
quo uideatur qui fecit cęlum & terram
Sd plane cum patientia salutẽ expectat.
quib medicamentis te cur&. ille nouit.
quib sectionib quib ustionibus. ille nouit.
sutibi aegritudiem cõparasti peccando. ille
uenit non solum fouẽre. sed & secare & urere:
Non uides quanta homines patiantur sub
medicorum manibus. spem incertã homi¬
ni promittentibus: Sanaberis dicit medi¬
uis. sanaberis si secuero : Ꝙ homo dicit.¬

Expanded text:
Qui talia peccatoribus dat, quid eum putas Qui talia peccatoribus dat, quid eum putas servare fidelibus suis? Hoccine de illo sentiendum est, quia qui talia malis dat, nihil servat bonis? Imo vero servat, non terram, sed coelum. Vilius forte aliquid dico, cum dico coelum; sed seipsum, qui fecit coelum. Pulchrum est coelum, sed pulchrior est fabricator coeli. Sed video coelum, et illum non video. Oculos enim habes ad videndum coelum; cor nondum habes ad videndum fabricatorem coeli: ideo venit de coelo in terram, ut mundet cor, quo videatur qui fecit coelum et terram. Sed plane cum patientia salutem exspecta. Quibus te medicamentis curet, ille novit; quibus sectionibus, quibus ustionibus, ille novit. Tu tibi aegritudinem comparasti peccando: ille venit non solum fovere, sed et secare et urere. Non vides quanta homines patiantur sub medicorum manibus, spem incertam homine promittente? Sanaberis, dicit medicus; sanaberis, si secuero. Et homo dicit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ter quod ter dnm̃ rogaui ut auferrae
ame. & dixit mihi Sufficit tibi graul
mea. nam uirtus in infirmitate ꝑfiau
Exaudiuit cum quem disponebat di¬
nare. & non exaudiuit eum. quẽ uoleds
sanare Nam & ȩger poit multa an
dico. non dat medicus : Non exauds
duoluntatẽ. ut exaudiat ad sanitatem.
Ego medicum tuum pone dm̃. poee ab illo
salitem & salus tua ipse erit. Non quasi
salutem ex trmsecus. sed ut salus ipse sit.
Scrursus ames aliam salutẽ pr&er ipsum.
sd quomodo habes in psalmo. dic animae
neae salus tua ego sum.: Quid ad te. quid
abidicat. ut se tibi d&: Uis ut se d& tibi᷑
Quid si quod uis habere non uult ipse ut
libeas ut se tibid&. Impedimenta rẽmo¬
u& ut intr& ad tẽ.: Bon a cogitate. & con¬
siderate fratres quȩ dat ds̃ peccatoribus. & hinc
itellegite quid seru& seruis suis: Peccatorib
blasphemantib eum cotidia dat cęlum & ter¬
nn. dat fontes. fructus. salutem filios. copias
ibertatem. omĩa bona hȩc non dat nisi ds̃.⁊

Expanded text:
auferret eum a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Exaudivit eum quem disponebat damnare, et non exaudivit eum quem volebat sanare. Nam et aeger petit multa a medico, non dat medicus: non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad sanitatem. Ergo medicum tuum pone Deum; pete ab illo salutem, et salus tua ipse erit: non quasi salutem extrinsecus, sed ut salus ipse sit; ne rursus ames aliam salutem praeter ipsum, sed quomodo habes in psalmo, «Dic animae meae, Salus tua ego sum» . Quid ad te, quid tibi dicat, ut se tibi det? Vis ut det se tibi? Quid si quod vis habere, non vult ipse ut habeas, ut se tibi det? Impedimenta removet, ut intret ad te. Bona cogitate et considerate, fratres, quae dat Deus peccatoribus; et hinc intelligite quid servet servis suis. Peccatoribus blasphemantibus eum quotidie dat coelum et terram, dat fontes, fructus, salutem, filios, copias, ubertatem: haec omnia bona non dat nisi Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩ orbe tessirrum: UERUM TAMEN PRO¬
PE NMENIES ETAA SALUTARE IlLicS. ti
in habnei oloria interra Nostra:
missi. inde ꝓph&ȩ. ibi primo templum.
Ibi sacrisicabatur dõ ibi patriarchȩ apse
& iam uenit de semine abrahȩ Ibi mani¬
festus est xps. ibi apparuit xp̃s Inde enim
ungo maria quȩ̨ peperit xpm. ibi ambula¬
uit pedibus suis ibi mirabilia fecit Postrẽ¬
mo tantũ honorẽ illigenti d&ulit. ut cũ
eum interpellar& quȩdam mulier chana¬
nȩa salutẽ quȩrens filiae suȩ dixerit ei :
non sum missus. nisi ad oues quȩ perierun
domus isrł: Hoc ergo uidens ꝓp̾h& a dit.
UERUMTAMEE PROPE TAUENIES EUM

Expanded text:
omni orbe terrarum. «Verumtamen proomni orbe terrarum. «Verumtamen prope timentes eum salutare ipsius, ut inhabitet gloria in terra nostra:»missi: inde Prophetae, ibi primo templum, ibi sacrificabatur Deo, ibi Patriarchae, ibi ipse etiam venit de semine Abrahae, ibi manifestatus est Christus, ibi apparuit Christus: inde enim virgo Maria, quae peperit Christum. Ibi ambulavit pedibus suis, ibi mirabilis fecit. Postremo tantum honorem illi genti detulit, ut cum eum interpellaret quaedam mulier Chananaea salutem quaerens filiae suae, dixerit ei: «Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Hoc ergo videns Propheta, ait: «Verumtamen prope timen
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus. Prope erat. tamen respexit & eos
qui longe erant. & eos qui prope erant. sicut
dixit apł̃s & ueniens euangeliz auit pacem
uobis. qui eratis longe. & pacẽ his qui ꝓpe.⁊
Quos dixit quierant prope: Iudeos. quia
unũ dm̃ colebant: Quos dixit qui erant
longe. Gentes quȩ dimiserant eum a quo
factȩ erant. & colebant illa quȩ ipse fece¬
rant : Honenĩ regionibus longe est quisq
ado sed affectibus : Amas dm̃ prope es.
o disti dm̃ longe es: Uno loco stanf&
ꝓpe es: & longe es. Ergo fratres respexit
iste ꝓph& a quã quã generalem uidit mi¬
sericordia di super oms. tamen aliquid
spetiale & proprium uidit ingente iudȩa.
& ait. Uerumtamen audiam quid loquȩ¬
tur inme dñs ds̃. quoniã loqu&ur pacem
in plebem suam  Et plebs ipsius non iu¬
dȩa sola eria sed de omĩbus gentib collige¬
tur : Quia suꝑ scõs suos loqu& ur pacem
& in eos qui conuertunt corad ipsum. de

Expanded text:
Gentibus longe erat; tamen respexit et eos Gentibus longe erat; tamen respexit et eos qui longe erant, et eos qui prope erant, sicut dicit Apostolus: «Et veniens evangelizavit pacem vobis qui eratis longe, et pacem his qui prope» . Quos dixit qui erant prope? Judaeos, quia unum Deum colebant. Quos dixit qui erant longe? Gentes, quia dimiserant eum a quo facti erant, et colebant illa quae ipsi fecerant. Non enim regionibus longe est quisque a Deo, sed affectibus. Amas Deum, prope es; odisti Deum, longe es. Uno loco stans, et prope es, et longe es. Ergo, fratres, respexit ista Propheta: quanquam generalem vidit misericordiam Dei super omnes; tamen aliquid speciale et proprium vidit in gente Judaea, et ait, «Verumtamen. Audiam quid loquetur in me Dominus Deus; quoniam loquetur pacem in plebem suam:» et plebs ipsius non Judaea sola erit, sed de omnibus gentibus colligetur; «quia super sanctos suos loquetur pacem, et in eos qui convertunt c
Abbreviated transcription (Latin):
conuerteris: Gaudiũ nrm̃. pax nr̃a. re¬
quies nra. finis omium molestiarum non
est nisi ds̃: Beati. qui conuertunt cor ad
qui iamtimebant eum ingente iudaeorũ.
per om̃s terras ubiq idola colebantur.
dȩmonia timebantur. non ds̃ In illa gen¬
te timehatur ds̃ sed propter quid timeba¬
tur inu&eri testamento:Timebatur ne
da r& illos in captiuitatem. ne toller& illis
terram. ne grandine contunder& ipsorũ¬
uites. ne facer& steriles uxores ipsorum.
ne auferr&e ab cis filios eorum : Hȩc enĩ
carnalia promissa dĩ. tenebant ad huc
paruas anmias. & propter hȩc timebatur
ds̃: Sed prope illis erat. qui uel propter
hȩc ipsum timebant: Terram p&ebat
pagans a diabolo. terram p&ebat iudȩ¬
us adõ : Unum erat quod p&ebant
sed non unus aquo petebant: Pa endo
iste quod paganus p&ebat discernebatur
tamen apagano. quia ab illo ista paebat.
qui omĩa fecerat. & ꝓpe illis erat ds̃ quam

Expanded text:
verteris? Gaudium nostrum, pax nostra, reverteris? Gaudium nostrum, pax nostra, requies nostra, finis omnium molestiarum, non est nisi Deus: beati «qui convertunt cor ad qui jam timebant eum in gente Judaeorum. Per omnes terras ubique idola colebantur; daemonia timebantur, non Deus: in illa gente timebatur Deus. Sed propter quid timebatur? In Veteri Testamento timebatur, ne daret illos in captivitatem, ne tolleret illis terram, ne grandine contunderet vites ipsorum, ne faceret steriles uxores eorum, ne auferret ab eis filios ipsorum. Haec enim carnalia promissa Dei tenebant adhuc parvas animas, et propter haec timebatur Deus: sed prope illis erat, qui vel propter haec ipsum timebant. Terram petebat Paganus a diabolo; terram petebat Judaeus a Deo: unum erat quod petebant; sed non unus a quo petebant. Petendo iste quod Paganus petebat, discernebatur tamen a Pagano, quia ab illo ista petebat, qui omnia fecerat. Et prope illis erat Deus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ala crebrescunt : Quis non de sider&e illã
paiem. unde amicus non exit quo mimi¬
cus no intrat : Vbi nullus temptator
qst nullus seditiosus. nullus diuidens popu¬
lm dĩ. nullus fatigans a ecclesiam in mmis¬
teno diaboli:Quando ipse princeps ip¬
sorim mitaitur mignem acternum & hi
um illo qui cumq illi consentiut & rece¬
dere abeo nolunt. erit pax purgata infi¬
lis dĩ omibus amantib se. uidentib sẽ
plenos dõ: Cum erit ds̃ omia momĩbus
comune specta culum habebimus dm̃.¬
omib quȩ dat: Ipsa erit ꝑfecta. & plena pax.
Hanc loquitur iplebem suã. hanc uolebat
audire. ille qui ait: Audiaaa guro lo
tineat ista pax. quam loquitur ds̃. Con¬
uerate cor ad ipsum. non ad me. aut ad
illum aut ad quemquam hominem
Quisquis enim uoluerit homo conuertere
ad se corda hominum. cadit cum ipsis.
Quid est melius ut cadas cum illo. adquẽ
conuerteris. anut stes cum illo. cum quo con¬

Expanded text:
dala crebrescunt. Quis non desideret illam dala crebrescunt. Quis non desideret illam civitatem, unde amicus non exit, quo inimicus non intrat, ubi nullus tentator est, nullus seditiosus, nullus dividens populum Dei, nullus fatigans Ecclesiam in ministerio diaboli; quando ipse princeps ipsorum mittitur in ignem aeternum, et hi cum illo quicumque illi consentiunt, et recedere ab eo nolunt? Erit ergo pax purgata in filiis Dei, omnibus amantibus se, videntibus se plenos Deo, cum erit Deus omnia in omnibus . Commune spectaculum habebimus Domnibus quae dat: ipsa erit perfecta et plena pax. Hanc loquitur in plebem suam; hanc volebat audire ille qui ait: «Audiam quid loqd vos pertineat ista pax quam loquitur Deus? Convertite cor ad ipsum; non ad me, aut ad illum, aut ad quemquam hominem. Quisquis enim homo voluerit convertere ad se corda hominum, cadit cum ipsis. Quid est melius, ut cadas cum illo ad quem converteris, an ut stes cum illo cum quo con
Abbreviated transcription (Latin):
ar nduere imortalitatẽ: tunc si& ser¬
u qui serptus est Absorta est mors muic¬
pram. Ubi est mors aculeus tuus. ubrẽ.
pos conꝰtentia tua: Ubi enim adhuc mors
omodo est plena pax: Ꝙ enim de mor
puenit lassitudo ista. quam muenimus
mnomib refectionib nris. De morte est
quia corpus mortale portamus. quod qui¬
uem mortuum dicit apłs & ante animę
eso lutionem: Corpus quidem inquit
norcium est: ꝓpter peccatum: Namsi
ꝓseueraueris in eo quod reficis. &iam mo¬
nris: Perseuera in multum manducando.
psa res te interfici&: Perseuera in multu
icumando. inde morieris: Sede semper
ut nolis surgere. morieris inde: Ambula
semper ut nolis qui escere. morieris inde. ⁊¬
Uigila semper ut nolis dormire. moriens
mde: Dormi semper ut nolis uigilare.
morieris inde: Quando ergo absumpta
suerit mors in uictoriã. non erunt ista.
łenit pax plena ȩterna. erimus in qua¬
dam ciuitate fratres.: Quando de illa lo¬
quor sinire nolo. & maxime quando scan¬

Expanded text:
sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua» ? Ubi enim adhuc mortalitas, quomodo est plena pax? Etenim de morte venit lassitudo ista, quam invenimus in omnibus refectionibus nostris. De morte est, quia corpus mortale portamus; quod quidem mortuum dicit Apostolus et ante animae resolutionem: «Corpus quidem,» inquit, «mortuum est propter peccatum» . Nam si perseveraveris in eo quo te reficis, etiam morieris. Persevera in multum manducando; ipsa res te interficiet: persevera in multum jejunando; inde morieris: sede semper, ut nolis surgere; morieris inde: ambula semper, ut nolis quiescere; morieris inde: vigila semper, ut nolis dormire; morieris inde: dormi semper, ut nolis vigilare; morieris inde. Quando ergo absorpta fuerit mors in victoriam, non erunt ista; et erit pax plena et aeterna. Erimus in quadam civitate: fratres, quando de illa loquor, finire nolo, et maxime quando scan
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus.: Condelector enĩ legidi. ibi
INteriorem hominem: In tus delect
me lex dĩ. Uideo autẽ aliam legẽ a
membris meis. repugnantẽ legi menis
meae: Iam audisti legem. audisti pugil
captiuitatem non dum audieras: Audis
sequantur. repugnantem inquit lo
uentis meae. & captiuum me ducentem in lege
pccati. quȩ est mmembris meis : Agnouimus
apciuitatem Quis nrm̃ est qui nolit se de
a captiuitate liberari: Ꝙunde liberabi¬
ur. qm̃ hoc cantauit ipse psalmus futurũ
uertaisti captiuitatem iacob: Cuiꝰ dicit:
põ Propter insinẽ. propter filios chore.⁊
Ile enm. auertit captiuitẽ iacob Audi
& ipsum paulum confitentẽ : cum dicer& se
qahi captiuum alege in membris suis. repug¬
nate lege mentis suȩ exclamauit sub illa
captiuitate & ait : In felix ego homo quis
me liberabit de corpore mortis hunis.
Quesiuit quis ess&. & statim illi occurrit.

Expanded text:
apostolus, «Condelector enim legi Dei secundum apostolus, «Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem;» intus delectat me lex Dei: «video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae.» Jam audisti legem, audisti pugnam; captivitatem nondum audieras, audi quae sequuntur: «Repugnantem,» inquit, «legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis.» Agnovimus captivitatem: quis nostrum est qui nolit se de ista captivitate liberari? Et unde liberabitur? Quoniam hoc cantavit ipse Psalmus futurum: «Avertisti captivitatem Jacob.» Cui dixit? Christo, propter «In finem,» propter filios Core: ille enim avertit captivitatem Jacob. Audi et ipsum Paulum confitentem. Cum diceret se trahi captivum a lege in membris suis repugnante legi mentis suae, exclamavit sub illa captivitate, et ait: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Quaesivit quis esset,
Abbreviated transcription (Latin):
ham cũ se arroganter iactarent audicr
non de uita. & dicerent. dnõ. nos patm
habemus abraham : ait illis dns tamqui¬
iam degenerantibus.: Si filu abrahȩ it
facta abrahȩ facite Si ergo illi proptn
iam non filii quia non faciebant facta abes
Nos propterea filui quia facimus facta abi
Quȩ sunt facta abrahe quȩo facimus
Credidit autẽ abrahã dõ. & de putatin
est illi ad iustitiam : Ergo oms ad iacobi¬
nemus. muitantes abrahȩ fidem qui qedi
dõ. & deputatum est illi ad iustitiam
Quȩ est ergo illa captiuitas. unde nosu
lumus liberari: Puto enĩ neminem m̃
modo .eẽ. apud barbaros. nec aliqua ga
irruisse armatã. & captiuos duxisse nis
sed modo ostendo quandam captiuitam
in qua gemimus. & unde nos liberari an¬
mus  Paulus apłs procedat. ipse illa dubi
Sit ipse speculum nrm̃. ille loquatir
& nos ibi uideamus: Nemo est enimpo
non hic se agnoscat: Ait ergo illebas

Expanded text:
ham, cum se arroganter jactarent audientham, cum se arroganter jactarent audientnon de vita, et dicerent Domino, «Nos patrem habemus Abraham;» ait illis Dominus tanquam degenerantibus: «Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite» . Si ergo illi propterea jam non filii, quia non faciebant facta Abrahae; nos propterea filii, quia facimus facta Abrahae. Quae sunt facta Abrahae quae facimus? Credidit autem Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Ergo omnes ad Jacob pertinemus, imitantes Abrahae fidem, qui credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam. Quae est ergo illa captivitas unde nos volumus liberari? puto enim neminem nostrum modo esse apud Barbaros, nec aliquam gentem irruisse armatam, et captivos duxisse nos. Sed modo ostendo quamdam captivitatem, in qua gemimus, et unde nos liberari cupimus. Paulus apostolus procedat, ipse illam dicat; sit ipse speculum nostrum, ille loquatur, et nos ibi videamus: nemo est enim qui non hic se agnoscat. Ait ergo ille beatus
Abbreviated transcription (Latin):
plinam Non dampnante patre. sed fla¬
gellante : Cum possessa ess& liberabatur.
& aliquotiens captiuata est & liberata est
illa gens: & modo incaptiurtate est. & hoc
ꝓpeccato magno. quod dnm̃ suum crucifixit.
Quid igitur secindum istos accipimus quod
ait. auertisti captiuitate iacob.An for¬
te in tellegimus hic aliã captiuitatẽ. de
qua om̃s nos uolumus. liberar : Nam
oms ꝑtinemus adiacob: siꝑtinȩmus ad se¬
men abrahȩ. Hoc enĩ dicit apłs. misa ac
uocabitur tibi semen: Id est non hi qui si
nis hi filu dĩ. sed filii ꝓmissionis. deputan
insemen.: Si silu ꝓmissionis insemen da¬
tur. offendendo dmñ udȩi degenerauee
nos ꝓmerendo dm̃.: de genere abrahȩ san
sumus. non ꝑtinentes ad scarnem: sedp¬
tes ad fidem: Imitati enĩ fidem fili hi
suus illi autẽ degenerando afide
redari meruerunt: Nam ut nouerus a
perdiderant illud quod nati erant dea¬

Expanded text:
plinam; non damnante patre, sed flaplinam; non damnante patre, sed flagellante. Et cum possessa esset, liberabatur, et aliquoties captivata est et liberata est illa gens: et modo in captivitate est, et hoc pro peccato magno, quod Dominum suum crucifixit. Quid igitur secundum istos accipimus, quod ait, «Avertisti captivitatem Jacob?» An forte intelligimus hic aliam captivitatem, de qua omnes nos volumus liberari? Nam omnes pertinemus ad Jacob, si pertinemus ad semen Abrahae. Hoc enim dicit Apostolus: «In Isaac vocabitur tibi semen; id est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur» «in semen» . Si filii promissionis in semen deputantur, offendendo Deum Judaei degeneraverunt; nos promerendo Deum, de genere Abrahae facti sumus, non pertinentes ad carnem, sed pertinentes ad fidem. Imitati enim fidem, filii facti sumus: illi autem degenerando a fide, exhaeredari meruerunt. Nam, ut noveritis quia perdiderunt illud, quod nati erant de Abra
Abbreviated transcription (Latin):
ta mea. Hę̧c omia futura uidebat ꝓph&a.¬
& tamquam pr&erita indicabat : Sic & hic
eNtdiristi dNẽ teRuam tuam. tam¬
quam iam fecerit : AUENTISTI CApTCI¬
tateai iacos: Populus cius antiquus iacob.
populus isrł natus de semine abrahȩ. in re¬
promissione. futurus aliquando heres dĩ.
Erat quidem ergo ille populus cui datũ est
testamentum u&us. sed in u&ere testamento
figurabatur. testa mentum nouum: Illa figu¬
ra erat. hȩc ex pressio ueritatis In illa autẽ
figura secundum quandam prenuntiationẽ
futurorum. data est illi populo terra quędã
ꝓmissionis in quadã regione. ub habita¬
uit populus iudȩorum. ubi &iam hierusa¬
lem ciuitas est: cuius nomen oms audiui¬
mus: Hanc ergo terram cum accepisso ille
populus. ab hostibus suis uicinis circumquaq
mimicantib multas molestias patiebatur. ⁊¬
Et cum peccabat mn dm̃ suum. dabatur in
capauitatem: non ad interitum. sed ad disci¬

Expanded text:
enta mea.» Haec omnia quae futura videbat Prophetaenta mea.» Haec omnia quae futura videbat Propheta, tanquam praeterita indicabat: sic et hic, «Benedixisti, Domine, terram tuam;» tanquam jam fecerit. 4. «Avertisti captivitatem Jacob.» Populus ejus antiquus Jacob, populus Israel, natus de semine Abrahae, in repromissione futurus aliquando haeres Dei. Erat quidem ergo ille populus, cui datum est Testamentum Vetus; sed in Vetere Testamento figurabatur Testamentum Novum: illa figura erat, haec expressio veritatis. In illa autem figura secundum quamdam praenuntiationem futurorum, data est illi populo terra quaedam promissionis, in quadam regione ubi habitavit populus Judaeorum; ubi est etiam Jerusalem civitas, cujus nomen omnes audivimus. Hanc ergo terram cum accepisset ille populus, ab hostibus suis vicinis circumquaque inimicantibus multas molestias patiebatur: et cum peccabat in Deum suum, dabatur in captivitatem; non ad interitum, sed ad disci
Abbreviated transcription (Latin):
tione : Adhuc seruat nobis autem: occul¬
tas diuitias suas.: Unde enim tale pig
utitur uerbis quasi iam praeeriti temporis. et¬
tamquam facta dicit quę futura erant.
quia apud dm̃ & quod futurum est iam
factum est: Ibi ergo proph&a. uidebat
futura nobis iam uero facta m illius pro¬
uidentia & predestinatione certissimas
Quomodo dicit & millo psalmo. ubi
oms xpm̃ agnoscunt : Sic enim recitatus¬
est psalmus. tamquã euangelium legat᷑.
Foderunt manus meas & pedes meo s.¬
aminnerauerunt omĩa ossa mea.
Ipsi uero considerauerunt & conspexerunł
me: diuiserunt sibi uestimenta mea.
& super uestem meamiserunt sortem.
Quis non legente lectore psalmum: agnos¬
cat euangelium: Q̾tamen cum dicer& ur
inpsalmo. non dictum est fossum sunt ma¬
nus meas & pedes. sed foderinit manus meas
& pedes: Nec dictum est dmumeraturi
sunt ossa mea. sed dinumerauerunt ossa
mea. Nec dictum est diuisuri sunt
uestimenta mea. sed diuiscrunt sibi uestim¬

Expanded text:
tione; adhuc autem servat nobis occultione; adhuc autem servat nobis occultas divitias suas. Unde enim tale pignutitur verbis quasi jam praeteriti temporis; tanquam facta dicit, quae futura erant; quia apud Deum et quod futurum est, jam factum est. Ibi ergo Propheta videbat futura nobis, jam vero facta in illius providentia et praedestinatione certissima, quomodo dicit et in illo psalmo ubi omnes Christum agnoscunt; sic enim recitatur, tanquam Evangelium legatur: «Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt osi vero consideraverunt et conspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea et super vestem meam miserunt sortem» . Quis non, legente lectore Psalmum, agnoscat Evangelium? Et tamen cum diceretur in Psalmo, non dictum est, Fossuri sunt manus meas et pedes; sed, «foderunt manus meas et pedes:» nec dictum est, Dinumeraturi sunt ossa mea; sed, «dinumeraverunt ossa mea:» nec dictum est, Divisuri sunt vestimenta mea; sed, «diviserunt sibi vestim
Abbreviated transcription (Latin):
lui quam uidere possimus.: Totumtam̃
psalmum breuiter quantum possumus.
quantum donat ds̃ pro angustia tempo¬
denti Ergo cum primo intitulo psal¬
im posuit insinem. direxit cor nr̃m in
apm: In illum si intendamus non erra¬
bimus. quia ipse est ueritas quo festina mus.
& ipse est uia ꝑquam curramus.: Quid est
filuis chore. In terpr& atur chore ex uerbo
hebrȩo in latinum. caliumi. Ergo filiis cho¬
ut rideamus illum. sed ut ploremus ante illũ.
Namirriserunt quidam. & a demonibus
uastati sunt : Quomodo in regnorũ caluĩ
haeliseum irriserunt pueri. & dicebant
& comederunt pueros male ridentes. &
plangendos aparentibus suis: Significauit
hoc factum prophoeia quadam. futurum
caluarię loco crucifixus est Nos autem
si millum crediderimus. filii ipsius sumus:
Nobis ergo cantatur iste psalmus. ubi m¬
scribitur filuis chore. sumus enim filui sponsi:
locupl&auit nos interim mista peregrina¬

Expanded text:
lux quam videre possimus. Totum tamen lux quam videre possimus. Totum tamen Psalmum breviter, quantum possumus, quantum donat Dominus, pro angustia tempoiam omni credenti» . Ergo cum primo in titulo Psalmi posuit, «In finem;» direxit cor nostrum in Christum. In illum si intendamus, non errabimus; quia ipse est veritas quo festinamus, et ipse est via per quam curramus . Quid est, «filiis Core?» Interpretatur Core ex verbo hebraeo in latinum Calvus. Ergo «filiis Cout irrideamus illum, sed ut ploremus ante illum. Nam irriserunt quidam, et a daemonibus vastati sunt: quomodo in Regnorum libro calvum Elisaeum irriserunt pueri, dicebantqueet comederunt pueros male ridentes , et plangendos a parentibus suis. Significavit hoc factum prophetia quadam, futurum Calvariae loco crucifixus est . Nos autem si in illum crediderimus, filii ipsius sumus. Nobis ergo cantatur iste psalmus, ubi inscribitur, «filiis Core:» sumus enim filii sponsi . locupletavit nos interim in ista peregrina
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostendat nobis misericordiã suã
& salutare suum d& nobis: Dictum est
oc quidem inproph&ia. cum primum
salmi isti dicerentur. & scriberentur:
Sa erum quod adtin& ad hoc tempus. iã
ostendit dñs gentibus misericordiam suã.
& dedit eis salutare suum Ille quidem
astendit. sed multi sanari nolunt. ut uide¬
ant quod ostendit: Sed quia ipse sanat
oculos cordis ad uidendum se. propterea
cum dixiss& ostende nobis dñe misericordi¬
am tuam. tam quã multis caecis dicturis.
quomodo ui debimus cum coeperit osten¬
dere. ad unxit. & salutare tuum da no¬
bis : Dando enim salutare suum. sanat
nobis unde possimus uidere. quod osten¬
dit: Non quomodo medicus homo ipse
urat. ut lucem istam ostendat eis quos
curauerit: & aliud est ista lux quam de¬
monstraturus est : aliud autẽ ipse medi¬
cus quicurat oculos quibus ostendat lu¬
cem. quȩ lux non est ipse: Non ergo
sudns ds noster: Ipse est enim medicus
quicurat ut uidere possimus. & ipse est

Expanded text:
m, ut ostendat nobis misericordiam suam, et salutare suum det nobis. Dictum est hoc quidem in prophetia, cum primum Psalmi isti dicerentur et scriberentur: caeterum quod attinet ad hoc tempus, jam ostendit Dominus Gentibus misericordiam suam, et dedit eis salutare suum. Ille quidem ostendit; sed multi sanari nolunt, ut videant quod ostendit. Sed quia ipse sanat oculos cordis ad videndum se; propterea cum dixisset, «Ostende nobis misericordiam tuam,» tanquam multis caecis dicturis, Quomodo videbimus, cum coeperit ostendere? adjunxit, «Et salutare tuum da nobis.» Dando enim salutare suum, sanat in nobis unde possimus videre quod ostendit: non quomodo medicus homo ipse curat, ut lucem istam ostendat eis quos curaverit; et aliud est ista lux quam demonstraturus est, aliud autem ipse medicus qui curat oculos quibus ostendat lucem, quae lux non est ipse. Non ergo sic Dominus Deus noster: ipse est enim medicus qui curat unde videre possimus, et ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
iullus fere dubitauit interpres .: Ubi autẽ
unint iram esse dicendam. cum magni aue¬
ons latinȩ eloquentiȩ. de philoso phorum
qporim libris. & iam hoc nȩ nominis uerte¬
nnt in latinum. neq de hac re diutius di spu¬
andum est. cuitamen si & nos aliud nomen
id hibere debemus. tolerabilius in dignationẽ
anerm. quam furorem Furor quippe sicut
plitnum hab& eloquium. non sol& esse
sinorum. Quid est ergo in me confirmata
ql iratua. nisi quem ad modum illi putaue¬
unt. qui dnm̃ gloriȩ non cognouerunt.
lpud eos enim sic erat. quod ira dĩ non solũ
imota. sed & iam confirmata fuerit suꝑ eũ.
amusq ad mortẽ. nec qualemlib& mortẽ
hquam prȩc&eris ex sec rabilius habebant.
st usq ad mortem crucis. perducere potu¬
unt: Vnde dicit apostolus: Xps̃ nos re¬
anit demaledicto legis. factus ꝓ nobis male¬
cum Seriptum est enĩ. maledictus omnis

Expanded text:
nullus fere dubitavit interpres; ubi autem nullus fere dubitavit interpres; ubi autem unt iram esse dicendam, cum magni auctores latinae eloquentiae de philosophorum graecorum libris etiam hoc irae nomine verterint in latinum: neque de hac re diutius disputandum est; cui tamen si et nos aliud nomen adhibere debemus, tolerabilius indignationem dixerim quam furorem. Furor quippe, sicut se latinum habet eloquium, non solet esse sanorum. Quid ergo est, «In me confirmata est ira tua;» nisi quemadmodum illi putaverunt, qui Dominum gloriae non cognoverunt? Apud eos enim sic erat, quod ira Dei non solum commota, verum etiam confirmata fuerit super eum, quem usque ad mortem, nec quamlibet mortem, sed quam prae caeteris exsecrabilius habebant, id est, usque ad mortem crucis perducere potuerunt. Unde dicit Apostolus: «Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
manu dĩ sunt Hoc est habitant in adiuton
altissimi. & in protectione dĩ cęli cõmorant
Sed illi expulsi sunt de manu. qui dimꝗa
quia tum inter iniquos deputatum. occii
sic enim est ingreco. Quid est autem lac
infimus. nisi profundissima miseria. qu
non sit profundior. Unde alibi dicrar
eduxisti me de lacu miseriȩ.: IN TENEBNOSS
Utq id existimantes. quando quod facie¬
bant nesciebant. & ignorabant eum. qui
nemo principum huns sȩculi cognouit
Umbra enim mortis. nescio utrum moss
corporis hic intellegenda sit. sed illa prus
lt qua scriptum est. qui sedebant in tenebris
ꝑnimbra mortis. lux orta est eis: Quia cre¬
indo inlucem & inuitam. ex tenebris & morte
inpi& ati seducti sunt: Ialem ergo illi qui nesci¬
bait quod faciebant dnm̃ putauerunt. & in
niales nesciendo posuerunt. qualibus nehoc
am grece positum est. E U MO C. diuerse
nitr pr&cati sunt nostri: Nam ubi greci co¬

Expanded text:
manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorantur . Sed illi expulsi sunt de manu Dei, qui Doquia eum inter iniquos deputatum occidersic enim est in graeco. Quid est autem lacus infimus, nisi profundissima miseria, qua non sit profundior? Unde alibi dicitur, «Eduxisti me de lacu miseriae» . «In tenebrosis utique id existimantes, quando quid faciebant nesciebant, et ignorabant eum quem nemo principum hujus saeculi cognovit . Umbra enim mortis, nescio utrum mors corporis hic intelligenda sit: an illa potius de qua scriptum est, «Qui sedebant in tenebris et umbra mortis,» «lux orta est eis» ; quia credendo in lucem et in vitam, ex tenebris et morte impietatis educti sunt. Talem ergo illi qui nesciebant quid faciebant, Dominum putaverunt, et inter tales nesciendo posuerunt, qualibus ne hocenim graece positum est θυμὸς, diverse interpretati sunt nostri. Nam ubi graeci co
Abbreviated transcription (Latin):
uisci quando non facit Nam neq obliusa
dit indm̃. quia nullo modo mutatur. neq
recordatio. quia non obliuiscitur: Facdusq
sum abeis nescientibus quod faciebant. tãqu
homo sine ad iutorio: Cum essem internoe¬
os liber. factus sum ab eis nescientibus quolhi¬
ciebant. uelut uulnerati clormientes in sepi¬
chro : ET IPSI EXPULSI SUNT DE MANVNS
Id est cum hȩc ab eis factus sum ipsi expulsi
sunt de manutua: Ipsi adiutorio manusa
priuati sunt. qui me sine adiutono esse pia¬
uerunt. : Foderunt enim sicut dicit malo
psalmo. ante faciem mram foueam. & ia¬
derunt in eam.: Melius enĩ sic intellegt¬
dum existimo. quam ut id quod dictum esti
& ipsi expulsi sunt de manirtua. ad illosn
feratur dormientes in sepulchro. quorũ non
meminit adhuc: Cum sint ineis iusti qu¬
rum lic& non memmerit ut adhuc resiri
de his tamen dictum est. iustorum animȩ i

Expanded text:
oblivisci, quando non facit: nam neque oblivio oblivisci, quando non facit: nam neque oblivio cadit in Deum, quia nullo modo mutatur; neque recordatio, quia non obliviscitur. «Factus sum» ergo, ab eis nescientibus quid faciebant, «tanquam homo sine adjutorio;» cum essem «inter mortuos liber:» factus sum ab eis nescientibus quod faciebant, «velut vulnerati dormientes in sepulcro. Et ipsi expulsi sunt de manu tua:» id est, cum haec ab eis factus sum, «ipsi expulsi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id quod dictum est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam homo sine adiutorio Factus est.¬
TI DORMIENTES IN SEPUICHRO Sed addit.
Quontai Non MEainisn ad huc. Ubi
da discr&io Nam & ipse uulneratus est. &
mortuus positus in sepulchro: Sed illi qui
nesciebant quod faciebant. quis ess& utiq
nescientes. similem illum putauerunt aliis
uulnere occisis. & dormientibus in sepulchro
quorum ds̃ adhuc non meminit. id est quo¬
rum non dum resurgendi tempus aduenit.
Ideo namq mortuos consueuit. scriptura di¬
cere dormientes. quia euigilaturos id est re¬
surrecturos uult intellegi.: Sed hic uulnera¬
tus & dormiens insepulchro. die tercio eui¬
gilauit. & factus est sicut passer singularis
intecto. id est ad dexteram patris incęlo.
Nec iam moritur. & mors ei ultra non domi¬
nabitur. Vnde longe distat ab eis. quorũ
ad talem resurreccionem. dĩ non meminit
ad huc: Quod enim prȩcedere oportebat
capite. corpori seliatur infinem: Timc ant
dicitur ds̃ meminisse quando facit. tinea

Expanded text:
«tanquam homo sine adjutorio. Tanqu«tanquam homo sine adjutorio. Tanquti dormientes in sepulcro.» Sed addit, «quorum non meministi adhuc:» ubida discretio. Nam et ipse vulneratus est, et mortuus positus in sepulcro : sed illi qui nesciebant quid faciebant, quis esset utique nescientes, similem illum putaverunt aliis vulnere occisis et dormientibus in sepulcro, quorum Deus adhuc non meminit, id est, quorum nondum tempus resurgendi advenit. Ideo namque mortuos consuevit Scriptura dicere dormientes, quia evigilaturos, id est, resurrecturos vult intelligi. Sed hic vulneratus et dormiens in sepulcro, die tertio evigilavit, et factus est sicut passer singularis in tecto , id est, ad dexteram Patris in coelo; nec jam moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Unde longe distat ab eis quorum ad talem resurrectionem Deus non meminit adhuc: quod enim praecedere oportebat in capite, corpori servatur in fine. Tunc autem dicitur Deus meminisse, quando facit; tunc
Abbreviated transcription (Latin):
In his uerbis maxime ꝑsona dni appar&.
Quis enim alius inter mortuus liber. nisi
in similitudine carnis peccati. interpeccatores so¬
lus sine peccato: Vnde illis qui se insipienter
liberos putabant. omĩs ait qui facit peccatum.
seruus est peccati. Et quia pereum qui non
habebat peccatum. oportebat liberari apecca¬
tis. si uos inquit filius liberauerit. tunc ueri
liberi eritis: Hic ergo inter mortuos liber. qui
in potestate habebat ponere animã suam. &
iterum sumere eam: Aquo eam nemo tolle
templum resuscitare poterat cum uolebat.
Quem passurum cum om̃s deseru issent. solus
non remansit. quia pater eum non de seruit.
sicut ipse testatur: Ab inimicis tamen pro qui¬
bus orauit. nescientibus quod faciebant. &
dicentibus. alios saluos fecit. seipsum non
potest saluum facere. si filius di est descendat
de cruce. & credimus ei. saluum faciat eum.
si uult eum Factus est. id est existimatus est.

Expanded text:
In his verbis maxime persona Domini apparet. In his verbis maxime persona Domini apparet. Quis enim alius inter mortuos liber, nisi in similitudine carnis peccati inter peccatores solus sine peccato? Unde illis qui se insipienter liberos putabant, «Omnis,» ait, «qui facit peccacatum, servus est peccati.» Et quia per eum qui non habebat peccatum, oportebat liberari a peccatis: «Si vos,» inquit, «Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis» . Hic ergo «inter mortuos liber,» qui in potestate habebat ponere animam suam, et iterum sumere eam; a quo eam nemo tollebtemplum, resuscitare poterat, cum volebat ; quem passurum cum omnes deseruissent, solus non remansit, quia Pater eum non deseruit, sicut ipse testatur : ab inimicis tamen pro quibus oravit nescientibus quid faciebant, et dicentibus, «Alios salvos fecit,» «seipsum non potest. Si filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Salvum faciat eum, si vult eum» ; factus est, id est existimatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
rus. ita corpus eius ex ipso suo capite ad discer&
In hoc quippe corpore prȩcipuum membrum
apostolum paulum legimus. & audimus confi¬
tentem talibus malis repl&am animã suam.
cum dicit tristitiam sibi esse magnã. & conti¬
nuum dolorem cordi suo pro fratribus suis se¬
cundum carnem qui sunt israhelitȩ: Pro quib
si contristatum dicamus & dnm̃. cumi eius pas¬
sio propinquar& in qua illi se immanissimo
scelere fuerant obligaturi: non in congrue nas
dixit. pater ignosce illis. quia nesciunt quid
faciunt. & iam in isto psalmo deinceps dicitur:
dt putarus suai. Cuai de sceNdentibus
in lacuai : Utiq anescientibus quid facerent.
qui eum sic mori putauerunt. ut moriuntur
homines c&eri tam quam necessitati sub ditũ.
atq illa necessitate de uictum Iacum enĩ
dixit. uelmiseriȩ. uel inferni pro funditatem. ⁊
Factus suaa ingun siccit hoaio SiNt
AD ITORIO INTER MORTUOS LIBER.

Expanded text:
rus, ita corpus ejus ex ipso suo capite addisceret. rus, ita corpus ejus ex ipso suo capite addisceret. In hoc quippe corpore praecipuum membrorum apostolum Paulum legimus et audimus confitentem talibus malis repletam animam suam, cum dicit tristitiam sibi esse magnam, et continuum dolorem cordi suo pro fratribus suis secundum carnem, qui sunt Israelitae . Pro quibus si contristatum dicamus et Dominum, cum ejus passio propinquaret, in qua illi se immanissimo scelere fuerant obligaturi, non incongrue nos dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» ; etiam in isto psalmo deinceps dicitur, «Deputatus sum cum descendentibus in lacum:» utique a nescientibus quid facerent, qui eum sic mori putaverunt, ut moriuntur homines caeteri, tanquam necessitati subditum atque illa necessitate devictum. «Lacum» enim dixit, vel miseriae vel inferni profunditatem. 5. «Factus sum,» inquit, «sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber.»