comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in theatris. cõparata sibi temploꝵ feditate laudant᷑:
& ea quȩ uarro ex his sacris quasi ad cȩlũ & terrã
rerumq mortaliũ semina & actus interp̃tatus est:
quia nec ipsa illis ritib significant᷑ quȩ ipse insinu¬
are conatur. & ideo ueritas conantẽ non sequitur.
& supsa essent. tamen animȩ rationali ea quȩ infra
illã nature ordine constituta sunt ꝓdõsuo colenda
non essent. nec sibi debuit p̃ferre tanquã deos eas
res quib ipsã pretulit uerus ds̃. & ea quȩ numa põ¬
pilius re uera ad sacra euismodi ꝑtinentia & sccũ sepe¬
liendo curauit abscondi & aratro cruta senatꝰ uissit
incendi ineo genere sunt etiam illa ut aliqͥd de numa
mitius suspicem᷑ quȩ alexander macedo scripsit ad
matrẽ sibi amagno antistite sacroꝵ egiptioꝵa quodã
leone patefacta. ubi non picus & faunus. & eneas &
romulus. uel etiã hercules & esculapius. & liber sẽmelȩ

Expanded text:
in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos eas res, quibus ipsam praetulit uerus Deus, et ea, quae Numa Pompilius re uera ad sacra eius modi pertinentia secum sepeliendo curauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aesculapius et Liber Semela
Abbreviated transcription (Latin):
it. nullus usus expedit: ipse quęrat᷑ ubi nob̃ secura
sunt omnia. ipsẽ cernatur ubi nob certa sunt omĩa:
ipse diligatur ubi nob̾ recta sunt omĩa. Si ergo plato
dĩ huius imitatorẽ. cognitorẽ. amatorem dixit eẽ
sapientẽ cuius participatione sit beatus. quid est opus
excutere cetrros: Nulli nob quã isti: ꝓpius accesser
Cȩdat eis igitur non solũ theologia illa fabulosadeoꝵ
criminib oblectans animos impioꝵ. nec solũ eciã illa
ciuilis ubi impuri doemones terrestrib gaudus deditos¬
popłos deoꝵ nomine seducendo. humanos errores tãqͣm
suos diuinos honores habere uoluerunt. ad spectandos
suoꝵ criminũ ludos cultores suos tanquã ad suũ cultũ
studus immundissimis excitantes. & sibi delectabi¬
liores ludos de ipsis spectatorib exhibentes: ubi siqͣ
uelut honesta gerunt᷑ intẽplis. conuncta sibi theatroꝵ
obscenitate turpant᷑: & quȩcũq turpia geruntur

Expanded text:
it, nullus usus expedit, ipse queratur, ubi nobis secura it, nullus usus expedit, ipse queratur, ubi nobis secura sunt omnia; ipse cernatur; ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. Si ergo Plato dei huius imitatorem, cognitorem, amatorem dixit esse sapientem, cuius participatione sit beatus, quid opus est excutere ceteros? Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur, non solum theologia illa fabulosa deorum, carminibus oblectans animos impiorum, nec solum etiam illa civilis ubi impuri dpopulos deorum nomine seducentes humanos errores tamquam suos diuinos honores habere uoluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos cultores suos tamquam ad suum cultum studiis inmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obscenitate turpantur, et quaecumque turpia geruntur
Abbreviated transcription (Latin):
rauit atq conscripsit: quȩ sibi placita uiderentur
quȩdã cõmemorart & operi huic inseri oportet a nob̃.
uel ubi suffragatur religioni uerȩ quã fides nr̃a susce¬
pit ac defendit uł ubi ei uidetur eẽ contrarius qͣntũ
ad istam de uno dõ & plurib ꝑtinet questionem:
ꝓpter uitã quȩ post mortẽ futura est ueraciter beatã.
Fortassis enĩ qui platonẽ cȩteris philosop his gentiũ
longe recteq prelatũ acutius atq ueratius intelle.¬
xisse acsecuti ẽẽ fama celebriore laudant᷑: aliqͥd tale
de dõ sentiunt. ut in illo inueniatur & causa subsistendi
& ratio intelligendi: & ordo uiuendi. Quoꝵ trium.
unum ad naturalẽ. alterũ ad rationalẽ: terciũ ad
moralem parcẽ intelligitur ꝑtintre: Sicnĩ homo ita
creatus est ut per id qđ in eo p̃cellit attingat illud
qđ cuncta precellit idest unũ ucrum & optimũ dm̃.
sine quo nulla natura subsistit. nulla doctrina instru

Expanded text:
rauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, rauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi ei uidetur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter uitam, quae post mortem futura est, ueraciter beatam. Fortassis enim qui Platonem ceteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius adque ueracius intellexisse ac secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intellegitur pertinere. Si enim homo ita creatus est, ut per id, quod in eo praecellit, adtingat illud, quod cuncta praecellit, id est unum uerum optimum Deum, sine quo nulla natura su
Abbreviated transcription (Latin):
tes distribuit: unã moralẽ quȩ
lserminat afalso. Quȩ licet utriq idest actioni et
mplationi sit necessaria: maxime tam̃ contẽ.¬
q ius ꝑspectionẽ sibi uindicat ueritatis. Ideo hȩc
erpcitio non est contraria illi distinctioni: qua intel¬
ogtur om̃e studiũ sapientiȩ in actione & c̃tẽplatione
consistere. Quid autẽ in his uł de his singulis partib
plato senserit. id est ubi finẽ omniũ actionũ. ubi cau¬
sam omniũ naturarũ. ubi lumen omniũ rationũ
esse cognouerit uł crediderit: disserendo explicare.
& longum eẽ arbitror: & temere affirmandũ esse
non arbitror. Cum enĩ magistri sui socratis quẽ
facit insuis uoluminib disputantẽ notissimũ morẽ
dissimulande scientiȩ uel opinionis suȩ seruare
affectat. quia & illi ipse mos placuit: factum est ut
etiam ipsius platonis de reb magnis sententiȩ non
facile ꝑspici possent. Ex his tamen quȩ apud eum
leguntur siue quȩ dixit siue quȩ ab alus dicta cẽ nar¬

Expanded text:
tes distribuit: unam moralem, quaedisterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere. Quid autem in his uel de his singulis partibus Plato senserit, id est, ubi finem omnium actionum, ubi causam omnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognouerit uel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis uoluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae uel opinionis suae seruare adfectat, quia et illi iste mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen, quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse nar
Abbreviated transcription (Latin):
his artib dicit. Atq satas alio uidi traducere messes: coqđ¬
ab hac pestifera scelerataq doctrina fructus alieni
in alias cerras transserri phibent᷑. Nonnt indluo decĩ¬

Expanded text:
his artibus dicit, Atque satas alio vidi traducere messes; eo quhis artibus dicit, Atque satas alio vidi traducere messes; eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur: nonne in duodeci
Abbreviated transcription (Latin):
si quid ab dus impetrare uoluerit: non poterit suis me.¬
ritis: nisisuis interuenientib inimicis. Non est qđ ista
poetica figmenta & theatrica ludibria iustificare conct᷑
Habemus contra ista magistrũ coꝵ. & tantȩ apud cos
auctoritatis platonẽ: si pudor humanus ita de se
male meretur. ut non solũ diligat turpia. uerũ etiam
artes de quib quoscdã nimis infelices & nimis impios
etiam gloriari libet. nonne ipsã publicã lucẽ testem
citabo: cur enĩ tam grauit̃ ista plectunt᷑ scucritate.
legum. si opera sunt numinũ colendoꝵ: Anforte istas
leges xp̃iani instituerunt. quib artes magicȩ puni¬
untur: Scdm quem aliũ sensũ. nisi quo hȩc maleficia
generi humano ꝑniciosa cẽ non dubium est: ait poeta
clarissimus: Testor cara deos & te germana tuũq Dulce caput
magicas inuitã accingier artes. Illud etiã qđ alio loco de

Expanded text:
si quid ab diis impetrare voluerit, non poterit suis mesi quid ab diis impetrare voluerit, non poterit suis meritis, nisi suis intervenientibus inimicis. Non est quod iste poetica figmenta, et theatrica ludibria justificare conetur. Habemus contra ista magistrum eorum et tantae apud eos auctoritatis Platonem: si pudor humanus ita de se male meretur, ut non solum diligat turpia, verum etiam artes, de quibus quosdam nimis infelices et nimis impios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam lucem testem citabo? Cur enim tam graviter ista plectuntur severitate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus, Testor, chara, deos, et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas invitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de
Abbreviated transcription (Latin):
doemones estuare atq fluctuare asscri
errorq miserabilis ut cite facias uenerando humale u
te cupias uiuendo dissimilẽ. & religione colas quẽ i¬
tari nolis. cum religionis sũma sit imitari quem colis.
Frustra igitur cis apulcius & quicũq ita sentiunt
detulit honorẽ sic eos in aere medios inter ȩthercũ
preces hominũ: & inde ad homines impetrata quȩ pos¬
cunt. Indignum enĩ putauerunt qui ista crediderunt
misceri homines diis & deos hominib dignũ autam
misceri doemones & dus & hominib. Hinc pecita qui
allegent. inde concessa qui apportent: ut uidelicet
homo castus & ab artiũ magicarũ scelerib alienus cos
patronos adhibeat ꝑ quos illum dii exaudiant qui
hȩc amant quȩ ille non amando fit dignior: quẽ
facilius & libenaus exaudire debeant:: Amant qͥppe
ili scęnicas tarpitudines: quas non amat pudicitia.
Amant yimaleficus magoꝵ mille nocendi artes: quas
non amat innocentia. Ergo & pudicitia & innocentia

Expanded text:
daemones aestuare atque fluctuare asseriterrorque miserabilis, ut ei te facias venerando humilem, cui te cupias vivendo dissimilem; et religione colas, quem imitari nolis, cum religionis summa sit imitari quem coliFrustra igitur eis Apuleus, et quicumque ita sentiunt, hunc detulit honorem, sic eos in aere medios, inter aetherium preces hominum, et inde ad homines impetrata quae poscunt. Indignum enim putaverunt qui ista crediderunt, misceri homines diis et deos hominibus: dignum autem misceri daemones et diis et hominibus, hinc petita qui allegent, inde concessa qui apportent: ut videlicet homo castus, et ab artium magicarum sceleribus alienus, eos patronos adhibeat, per quos illum dii exaudiant, qui haec amant, quae ille non amando fit dignior quem facilius et libentius exaudire debeant. Amant quippe illi scenicas turpitudines, quas non amat pudicitia: amant in maleficiis magorum mille nocendi artes , quas non amat innocentia. Ergo et pudicitia et innocentia,
Abbreviated transcription (Latin):
a e aagicis artib ac cusatꝰ est. Quas utiq sibi
tum oꝑib congruas. non solũ eas confiteri debuit sed
eiam ꝓfiteri. leges culpans potius quib hȩc ꝓhibe.¬
tentur & dampna putarentur: quȩ haberi miranda

Expanded text:
e magicis artibus accusatus est? Quas utique sibitum operibus congruas, non solum eas confiteri debuit, sed etiam profiteri, leges culpans potius, quibus haec prohiberentur et damnanda putarentur, quae haberi miranda
Abbreviated transcription (Latin):
ipse unus cũ ꝓficit: melius utiq postea quã prius
Quod autẽ recipit maus & minus: sine dubitatione
mutabile est. Unde ingeniosi & docti. & in his excer¬
citati homines: facile collegerunt non eẽ incisreb
primam speciẽ. ubi mutabilis eẽ conuincitur. Cũ
igitur in eoꝵ conspectu & corpus & animꝰ magis minꝰq¬

Expanded text:
ipse unus cum proficit, melius utique posteaquam prius. ipse unus cum proficit, melius utique posteaquam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis min
Abbreviated transcription (Latin):
& omnia ista fecisse. & ipsũ anullo fieri potuisse.
Considerauerunt enĩ quicquid est uł corpus cẽ uł
uitam: meliusq aliquid uitã et̃ quam corpus. spe.¬
ciemq corporis eẽ sensibilẽ. intelligibilẽ uita e
ꝑinde.: intelligibilẽ speciem sensibili p̃tuler̃. Sensi¬
bilia dicimꝰ: quȩ uisu tactuq corporis sentiri queud̃
Intelligibilia: quȩ conspectu mentis intelligi possu&
Nulla est enĩ pulchritudo corporalis. siue instatu
corporis sicut est figura. siue in motu sicut est canci.¬
lena : de qua non animꝰ iudicet. Qđ ꝓfecto non posset.
nisimelior in illo cẽt hȩc species: sinc tumore molis.
sine strepitu uocis: sine spacio uel loci uł tr̃poris
Sedibi quoq nisi mutabilis cẽt: non alius alio
melius despecie sensibili iudicaret. melius ingeni.¬
osior quã cardior. melius peritior quã imperitior:¬
melius exercitatior quã minus exercitatꝰ. & idem

Expanded text:
et omnia ista fecisse, et ipsum et omnia ista fecisse, et ipsum Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem
Abbreviated transcription (Latin):
natura est non eẽ posse nisi abillo qui uete er quia
incõmutabiliter est: ac ꝑhoc siue uniuersi nuin di
corpus. figuras. qualitates. ordinatumq motuaude¬
menta disposita a cȩlo usq ad terrã. & quȩcĩi. ca¬
ra in eis sunt. siue omnẽ uitã. uel quȩ nutrit ur
net qualis est in arboribus. uł quȩ & hoc habet & su
qualis est inpecoribus. uł quȩ & hec habet & intellig
qualis est in hominibus. uł quȩ nutritorio subsidio
non indige̾t sed tantũ continet. sentit. & intelligit
qualis est in angłis. nisi ab illo et̃ non posse qui su.¬
pliciter est: quia non aliud illi est eẽ. aliud uiuere
quasi possit eẽ non uiuens. nec aliud illi est iuiuere
aliud intelligere quasi possit uiuere non intelligens.
nec aliud illi est intelligere aliud beatũ esse: quasi
possit intelligere nonbeatus cc̃. Sed qđ est illi uiuere
intelligere. beatum cẽ: hoc est illi eẽ. Propter hanc
in cõmutabilitatẽ & simplicitatẽ: intellexer̃ eum

Expanded text:
cumque natura est, non esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi est intellpossit intelligere et non beatus esse; sed quod est illi vivere, intelligere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
quoq gentiũ qui sapientes uł philosophi habiti sunt.
athlantici. libies. egiptii. indi. psȩ. chaldȩi. scitȩ. galli.
hispani. aluiq re periant᷑ qui hoc uiderint ac docue.¬
rint: eos om̃s ceteris anteponimꝰ: cosq nob̃ ꝓpinqͥores
fatemur. Quãuis cnĩ homo xp̃ianus litteris tantũ
ccclesi asticis cruditus platonicoꝵ forte nom̃ ignoret
nec utrũ duo genera philosophoꝵ extiterint ingreca
lingua ionicoꝵ & italicoꝵ sciat: non tam̃ ita surdus est
in reb humanis ut nesciat philosophosuł studiũ sapientiȩ
uł ipsam sapientiã ꝓfiteri. Cauet eos tam̃ qui secundũ
clementa huius mundi philosophant᷑. non scđm dm̃:
a quo ipse factus ẽ. mundus Ad monet᷑ enim p̃cepto
apłico: fideliterq audit qđ dictũ est. C auete nẽquis
uos decipiat ꝑ philosophiã & in anẽ seductionẽ : scđ̃m
elementa mundi. Dainde ne om̃s tales eẽ arbitraret᷑:

Expanded text:
quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyes, Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliqui reperiuntur, qui hoc uiderint ac docuerint: eos omnes ceteris anteponimus eosque nobani. Quamuis enim homo Christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur,
Abbreviated transcription (Latin):
enim non continuo beatus sit qui eo fruit᷑ qđ amat.
multi enĩ amando ea quȩ amanda non sunt miscris̃
& miscriores cum frunt᷑: nemo tam̃ beatus est qͥ eo
qđ amat non fruitur Nam & ipsi quires non aman-¬
das amant. nonse beatos putant amando: sed fru¬
endo. Quisquis ergo fruitur eo qđ amat. uerumq
& summũ bonũ amat. quis eũ beatũ nisi miserrimꝰ
negat: Ipsum autẽ uerũ ac summũ bonum dicit plato
dm̃. unde uult ẽc̃ philosophũ amatorẽ dĩ: ut qm̃ phi¬
losophia adbeatã uitã tendit. fruens dõ sit beatus qui
& lumen cognoscendarũ. & bonũ agendarũ qđ ab
illo nob̃ sit & principiũ naturȩ. & ueritas doctrinȩ.¬
& felicitas uitȩ. siue platonici accõmodatius nun.¬
cupentur. siue quodlibet aliud sectȩ sus nom̃ imponass.
siue tantũmodo ionici generis qui incis precipui fuer̃¬
forte alii eiusdẽ sententiȩ idẽtidẽ fucrunt. siue aliarum

Expanded text:
enim non continuo beatus sit, qui eo fruitur quod amat enim non continuo beatus sit, qui eo fruitur quod amat multi enim amando ea, quae amanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur: nemo tamen beatus est, qui eo quod amat non fruitur. Nam et ipsi, qui res non amandas amant, non se beatos putant amando, sed fruendo. Quisquis ergo fruitur eo, quod amat, uerumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat? Ipsum autem uerum ac summum bonum Plato dicit Deum, unde uult esse philosophum amatorem Dei, ut, quoniam philosophia ad beatam uitam tendit, fruens Deo sit beatus qui et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuereos et si qui forte alii eiusdem sententiae indidem fuerunt; siue aliarum
Abbreviated transcription (Latin):
sectasq fecerunt: quia & de bono corporis. & de
bono animi. & de bono utriusque: diuersi diuersa
opinatisunt. Cȩdant igitur hii om̃s illis philosophis.
qui non dixcerunt beatum eẽ hominẽ fruentẽ corpore
uel fruentẽ animo. sed fruentẽ dõ: non sicut corpore
uł seipso animus. aut sicut amico amicus. sed sicut
luce oculus: si aliquid ab his ad illa similitudinis
afferendum est. Qđ quale sit: si ds̃ ipse adiuuerit.
alio loco quantũ ꝑ nos fieri poterit apparebit.
Nuncsatis sit cõmemorare platonẽ det̾minasse finẽ. caͫ 9¬
boni et̃ scđm uirtutẽ uiuere. & ei soli euenire posse
qui notitiam dĩ habeat & imitationẽ: nec eẽ aliam
ob causam beatũ: ideoq non dubitat hoc eẽ philoso.¬
phari amare dm̃. cuius natura sit incorporalis. Vnde
utiq colligitur tunc fore beatum studiosum sapientiȩ :¬
idenim est philosophus. cum fruidõ coeperit. Quãuis

Expanded text:
sectasque fecerunt, quia et de bono corporis et de sectasque fecerunt, quia et de bono corporis et de bono animi et de bono utriusque diuersi diuersa opinati sunt. Cedant igitur omnes illis philosophis, qui non dixerunt beatum esse hominem fruentem corpore uel fruentem animo, sed fruentem Deo: non sicut corpore uel se ipso animus aut sicut amico amicus, sed sicut luce oculus, si aliquid ab his ad illa similitudinis adferendum est, quod quale sit, si Deus ipse adiuuerit, alio loco, quantum per nos fieri poterit, apparebit. Nunc satis sit commemorare Platonem determinasse finem boni esse secundum uirtutem uiuere et ei soli euenire posse, qui notitiam Dei habeat et imitationem nec esse aliam ob causam beatum; ideoque non dubitat hoc esse philosophari, amare Deum, cuius natura sit incorporalis. Unde utique colligitur tunc fore beatum studiosum sapientiae id enim est philosophus, cum frui Deo coeperit. Quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
mo & corpore: & ideo ab alterutro istoꝵ duoꝵ aut
ab utroq bene sibi eẽ posse credebant finali quodam
bono quo beati essent. quo cuncta quȩ agebant refer.¬
rent: atq id quo referendum eẽt non ultra querere:
Vnde illi qui dicuntur ad didisse terciũ genus bonoꝵ
quod appellatur eatrinsecus. sicutisunt honor gła.
pecunia. & siquid huius modi: non sic ad diderunt ut
finale eẽt idest ꝓpter scipsum appetendũ. sed ꝓpter
aliud bonũ quo ec̃t hoc genus bonũ bonis: malũ autẽ
malis Ita bonũ hominis qui uel ab animo
uel acorpore uł ab utroq expetiuerunt: nichil aliud
quam ab homine expetendum eẽ putauer̃. Sed qui
id appetiuerunt a corpore. aparte hominis deteriore :
qui uero ab animo. a parte meliort. qui autẽ abutraq:
a toto homine. Siue ergo aparte qualibet siue a toto¬
homine: non nisi ab homine. Nec istȩ differentiȩ qm̃ tres su&s
ideo tres sed multas dissensiones philosophoꝵ

Expanded text:
mo et corpore et ideo ab alterutro istorum duorum aut mo et corpore et ideo ab alterutro istorum duorum aut ab utroque bene sibi esse posse credebant, finali quodam bono, \\10 beati essent, quo cuncta quae agebant referrent adque id quo referendum esset non ultra quaererent. Unde illi, qui dicuntur addidisse tertium genus bonorum, quod appellatur extrinsecus, sicuti est honor gloria pecunia et si quid huius modi, non sic addiderunt, ut finale esset, id est propter se ipsum adpetendum, sed propter aliud; bonumque esse hoc genus bonis, malum autem malis. Ita bonum hominis qui uel ab animo uel a corpore uel ab utroque expetiuerunt, nihil aliud quam ab homine expetendum esse putauerunt; sed qui id adpetiuerunt a corpore, a parte hominis deteriore; qui uero ab animo, a parte meliore; qui autem ab utroque, a toto homine. Siue ergo a parte qualibet siue a toto, non nisi ab homine. Nec istae differentiae, quoniam tres sunt, ideo tres, sed multas dissensiones philosophorum
Abbreviated transcription (Latin):
istam pulchritudinẽ uiderint: qualib oculis carnis
formã sapientiȩ decusq conspexerint. Hi uero quos
merito cȩteris anteponimꝰ. discreuer̃ ea quȩ m̃te cons¬
piciuntur abhis quȩ sensib attingunt᷑: nec sensibus
adimentes qđ possunt. nec eis dantes ultra quã possu.
Lumen autẽ mentiũ eẽ dixerunt ad discenda omnia.
eundẽ ipsum dm̃: a quo facta sunt omĩa. Reliqua est
pars moralis. quã greco uocabulo dicunt ethicam:
ubi quȩritur de sũmobono. Quo referentes omnia¬
quȩ agimus. & qđ non ꝓpter aliud sed ꝓpt̃ scipsũ
appetentes idq adipiscentes: nichil quobeati simꝰ
ulterius requiramꝰ. Ideo quippe & finis est dictus:
quia ꝓpter hunc cetera uolumꝰ. ipsum autẽ non nisi
ꝓpter ipsum. Hoc ergo beatificũ bonum: alii a corpo¬
re. alii ab animo. alii abutroq in homine ẽẽ dixer̃
Uidebant quippe ipsum hominẽ constare.  ex ani-¬

Expanded text:
istam pulchritudinem uiderint, qualibus oculis carnis istam pulchritudinem uiderint, qualibus oculis carnis formam sapientiae decusque conspexerint. Hi umerito caeteris anteponimus, discreverunt ea quae mente conspiciuntur, ab his quae sensibus attinguntur, nec sensibus adimentes quod possunt, nec eis dantes ultra quam possunt. Lumen autem mentium esse dixerunt, ad discernenda omnia, Deum, a quo facta sunt omnia. Reliqua est pars moralis, quam Graeco vocabulo dicunt ethicam, ubi quaeritur de suquae agimus, et quod non propter aliud, sed propter se ipsum adpetentes idque adipiscentes nihil, quo beati simus, ulterius requiramus. Ideo quippe et finis est dictus, quia propter hunc cetera uolumus, ipsum autem non nisi propter ipsum. Hoc ergo beatificum bonum alii a corpore, alii ab animo, alii ab utroque homini esse dixerunt. Videbant quippe ipsum hominem constare ex ani
Abbreviated transcription (Latin):
a conspecta sunt: sempit̾na quoq uirtus cius
q uinitas. a quo etiam iusibilia & tẽporalia cuncta
ata sunt. Hȩc de illa parte quam phisicã idest naturalẽ
iuncupant: dicta sint. Qđ autt̃ attinet ad doctrinam
uersatur altera pars quȩ abeis logica id est rationalis
uocatur: absit ut his cõparandi uideant᷑. qui posuerunt
iudiciũ ucritatis insensib corporis. eoꝵq infidis & fal¬
lacib regulis omĩa quȩ discunt᷑ metienda cẽ censuerua
ut epicurẽi & quicunq alii tales: ut etiã ipsi stoici. quicũ
uehementer amauerint sollertiã disputandi quã dialec.¬
ticam nominant. a corporis sensib eam ducendã putar̃:
hinc asseuerantes animũ concipere notiones quas ap̃¬
pellant ennoeas. carũ rerũ scilicet quas diffiniendo
explicant: hinc ꝓpagari atq cõnecti totã discendi do¬
cendiq rationem. Ubi ego multũ mirari soleo: cum pul.¬
chros dicant non eẽ nisi sapientes. quib sensib corporis

Expanded text:
a conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte, quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint. CAPUT VIubi uersatur pars altera, quae ab eis logica, id est rationalis, uocatur: absit ut his conparandi uideantur qui posuerunt iudicium ueritatis in sensibus corporis eorumque infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appellant Ivvoiac, earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari adque conecti totam discendi docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, cum pulchros dicant non esse nisi sapientes, quibus sensibus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
qua phitagoreoꝵ fama celebrabatur. quicqͥd italicȩ
philosophiȩ tunc florebat auditis eminentiorib in ca
doctoribus. facillime cõprehendit. Et quia magistrũ
socratem singulariter diligebat: eum loquentẽ facieis
fere in om̃ib sermonib suis. etiã illa quȩ ab aliis
didicerat uel ipse quanta potuerat intelligentia
uiderat: cum illius lepore & moralib disputationib
temperauit: Itaq cum studiũ sapientiȩ in actione
& contẽplatione uersetur. unde una pars eius
actiua. altera contẽplatiua dici potest: quarũ actiua¬
Q ad agendã uitam idest ad mores instituendos
pertinet. contẽplatiua autẽ ad conspiciendas naturȩ¬

Expanded text:
ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas natur
Abbreviated transcription (Latin):
Tam preclara igitur uitȩ mortisq fama: socrarei¬
inde sumpserunt. & ubi cuiq uisum est constitueru
finem boni: Finis autem boni appellatur: quo quisq
cum ꝑuenerit beatus est. Sic autẽ diuersas inter sẽ
socratici de istofine sententias habuerunt: ut qđ
uix credibile est unius magistri potuisse facere secta¬
tores. quidã sũmum bonũ esse dicerent uoluptatem.
sicut aristippus: quidã uirtutẽ. sicut antistenes
Sic alii atq alii. aliud atq aliud opinati sunt: quos¬
⁊ cõmemorare longum est
to inter discipłos socratis: non quidẽ immerito excel¬
lentissima gła claruit qui omĩno ceteros obscuraret.
plato. Quicum eẽt atheniensis honesto apud suos loco
sufficere seipsum ac socraticã disciplinã. quã longe
lateq potuit peregrinatus est: quaquauersum eum
alicuius nobilitate scientiȩ ꝑcipiende fama rapiebat
Itaq & in egipto didicit quȩcũq magna illic habebant᷑
atq docebantur: & inde incas italiȩ partes ueniens

Expanded text:
Tam preclara igitur uitae mortisque fama Socrateinde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare longum est inter discipulos Socratis, non quidem immerito, excellentissima gloria claruit, qui omnino caeteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis, honesto apud suos loco sufficere seipsum, ac socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinaalicuius nobilitatae scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque magna illic habebantur adque docebantur, et inde in eas Italiae partes ueniens,
Abbreviated transcription (Latin):
nem imaginis corruptibilis hominis. & uolucrũ. et
quadrupedũ. & serpentiũ. Tbi & romanos & grecos & egip¬
tios qͥ de sapientie nomine głati sunt: fecit intelligi
Sed de hoc: cum istis postmodũ disputabimus.
N quo autẽ nob̾ consentiunt de uno dõ huiꝰ unuier¬
sitatis auctorẽ. qui non solũ suꝑ omĩa corpora est
incorporeus. uerũctiã suꝑ om̃s animas incorrupti.¬
bilis principiũ nrm̃. lumen nr̃m bonum nr̃m:

Expanded text:
olucrum et quadrupedum et serpentium; ubi et Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed de hoc cum istis post modum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo huius uniuersitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, uerum etiam super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
loquens cum rẽ magnã de dõ dixisset. & quȩ apau.¬
cis possit intelligi. qđ inillo uiuimꝰ. mouem᷑ & sumꝰ:
adiecit & ait. sicut & ur̃i quidã dixerunt. Nouit
sane etiã ipsos inquib erant cauere. Tbi enĩ dictũ ẽ.
quod ꝑea quȩ facta sunt ds̃ illis manifestauit intel.¬
lectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiã dictũ. ẽ.
non illos ipsum dm̃ recte coluisse. qui & aliis rebus
quib non oportebat diuinos honores illi uni tantũ
debitos detuler̃: qm̃ cognoscentes dm̃ nonsicut dm̃
glorificauerunt aut grãs egerunt. sed euanuerunt
in cogitationib suis: & obscuratum est insipiens

Expanded text:
loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae a paucis possit intelligi, quod in illo vivimus, movemur et sumus , adjecit: Sicut et vestri quidam dixerunt; novit sane etiam iquod per ea quae facta sunt, Deus illis manifestavit intellectu conspicienda invisibilia sua; ibi etiam dictum est, non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, divinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
conari: quandoquidẽ ab eis causas rerũ uidebat inqͥri.
quas primas atq sũmas non nisi in unius ueri ac sũmi
dĩ uoluntate ẽẽ credebat. Unde non eas putabat
nisi muncdata mente posse cõprehendi: & ideo pur¬
gandȩ bonis morib uitȩ censebat instandũ. ut depͥm̃¬
dis libidinib exoneratus animꝰ. naturali uigore in
ȩtrrna se attolleret: naturamq incorporti & in cõmu.¬
tabilis luminis ubi causȩ omniũ factarũ naturarũ¬
uiuunt: intelligentiȩ puritate conspiceret. Constat
tium. etiã inipsis moralib questionib quo totũ animũ¬
intendisse uidebat᷑ uel confessa ignorantia sua uel
dissimulata scientia. lepore mirabili disserendi et
acutissima ur bas¬

Expanded text:
conari. Quandoquidem ab eis causas rerum uidebat inquiri conari. Quandoquidem ab eis causas rerum uidebat inquiri quas primas atque summas nonnisi in unius ueri ac summi dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse comprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se attolleret naturamque incorporei atque incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturaruuiuunt, intelligentiae puritate conspiceret". Cap. 68tium etiam in ipsis moralibus quaestionibus lepore mintendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et acutissima urba
Abbreviated transcription (Latin):
se similib quib singula quęq ficrent ita putauit
constare omĩa: ut inesse etiã mentẽ diceret. quȩ corpo¬
ra ȩterna idest illas particulas coniungendo & dissi¬
pando ageret omĩa. Socrates huius discipłs fuisse
ꝑhibetur magister platonis: ꝓpter quẽ breuiter
philosophiam ad corrigendos cõponendosq mores fle¬
isse memoratur: cum ante illũ om̃s magis phisicis
idest naturalib reb ꝑscrutandis operã maxximã
impenderint: Non michi autẽ uidetur posse ad
liquidũ colligi. utrũ socrates ut hoc faceret tedio
rerum obscurarũ & incertarũ ad aliquid aꝑtũ et
certum repperiendũ animũ intendit. qđ cẽ. beatȩ
uitȩ necessariũ ꝓpter quã unam omniũ philosophoꝵ
inuigilasse aclaborasse uidetur industria: anuerosic̃
de illã quidã beniuolentius suspicant᷑. nolebat immun.¬
dos terrenis cupiditatib animos se extendere. indiuina

Expanded text:
se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter quem breuiter philosophiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur, cum ante illum omnes magis physicis, id est naturalibus, rebus perscrutandis operam maximam inpenderent. Non mihi autem uidetur posse ad liquidum colligi, utrum Socrates, ut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se exte
Abbreviated transcription (Latin):
& innumerabiles mundos gignere. & quȩcũq in eis
oriuntur.: eosq mundos modo dissolui. modo iterũ
gigni existimauit: quanta quisq etate sua manere
potuerit. nec ipse aliquid diuinȩ menti in his rerũ
operib tribuens. Iste anaximenen discipłm & succes¬
sorem reliquit: qui anaximenes om̃s rerum causas
aeri infinito dedit. nec deos negauit aut tacuit. non
tamen ab ipsis aerem factũ: sed ipsos ex aere ortos credi¬
dit. Anaxagoras uero eius auditor. harũ rerum omniũ
quas uidemꝰ effectorẽ diuinũ animũ sensit: & dixit :¬
ex infinita materia quȩ constaret similib int̾ se parti¬
sed animo diuino faciente: Diogenes quoq anaxime¬
nis alter auditor. aerẽ quidẽ dixit rerũ ẽẽ materiã de
qua omnia fierent: sed eum ẽẽ cõpotẽ diuinȩ rationis.
sine qua nichil exeoficri posset: Anaxagore: successit
auditor eius arcelaus. Etiam ipse de particulis in ter

Expanded text:
et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita materia, quae constaret dissimilibus inter se partised animo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Tonici uero generis princeps fuit thales milesuis.
unus illoꝵ septem: qui sunt sapientes appellati. Sed
illi ex uitȩ gencre distinguebant᷑: & quibusdã p̃ceptis
ad beneuiuendũ accõmodatis :: iste autẽ chales¬
ut successores etiã ꝓpagaret rerũ naturã scrutatus. suasq
disputationes litteris mandans eminuit: maximeq
adnrabilis extitit. quod astrologiȩ numeris cõp̃hensis.
defectus solis & lunȩ etiã predicare potuit:A quam
tamen putauit rerum eẽ principium: & hinc omĩa elem̃ta
mundi ipsũq mundũ & quȩ in eo gignuntur existere:
Nichil autẽ huic operi qđ mundo considerato tã mira.¬
bile aspicimꝰ : ex diuina mente ꝓposuit: Huic successit
anaxim ander eius auditor: mutauitq de rerũ natura
opinionẽ. Nonenĩ ex una rt̃ sicut thales ex humore :
sed ex suis ꝓpriis principus quasq res nasci putauit:
Quȩ rerũ principia singularũ. eẽ credidit infinita:

Expanded text:
bantur. Ionici vero generis princeps fuit Thales milesius, bantur. Ionici vero generis princeps fuit Thales milesius, unus illorum septem qui sunt sapientes appellati: sed illi ex vite genere distinguebantur et quibusdam preceptis ad bene vivendum accommodatis. Iste autem ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita,
Abbreviated transcription (Latin):
beatam fecit. Hos philosophos platonicos appellatos
a platone doctore uocabulo diriuato: nullus qui
hȩc uel tenuit̃ audiuit ignorat:
ł hoc igitur platone quȩ necessaria p̃senti questio: Caꝰ iiͫ.¬
ni existimo breuit̃ attingam: prius illos cõmemorans
qui eum in eodem genere litterarũ tempore p̃cesserunt:
cȩteras gentiũ clarior habetur: duo philosophoꝵ genera
traduntur. Unum italicũ exea parte italiȩ quȩ quondã
magna grecia nuncupata est: alterũ ionicũ ineis terris
ubi & nunc grecia nominat᷑. Italicũ genus auctorem
habuit phitagoram samium: aquo etiam ferunt ipsũ
philosophiȩ nomen excortũ. Nam cũ antea sapientes ap¬
pellarentur qui modo quodã laudabilis uitȩ aliis p̃stare
uidebantur: iste interrogatus quid ꝓfiteret᷑. philoso¬
phum se eẽ respondit. idest studiosũ uel amatorem
sapientiȩ: qm̃ sapientẽ ꝓfiteri arrogantissimũ uide¬

Expanded text:
beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria praesenti quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere litterarum tempore praecesserunt. caeteras gentium clarior habetur, duo philosophorum genera traduntur; unum Italicum, ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata est; alterum Ionicum, in eis terris, ubi et nunc Graecia nominatur. Italicum genus auctorem habuit Pythagoram Samium, aphilosophie nomen exortum. Nam cum antea sapientes appellarentur, qui modo quodam laudabilis vite aliis prestare videbantur. Iste interrogatus, quid profiteretur, philosophum se esse respondit, id est studiosum vel amatorem sapientie: quoniam se sapientem profiteri arrogantissimum vide
Abbreviated transcription (Latin):
suscepi. sed eas tantũ quȩ ad theologiam ꝑtinent:
quo greco uerbo significari intelligimꝰ de diuinitate
rationem siue sermonẽ:. Nec eas omniũ. sed eoꝵ tantũ
qui cũ & esse diuinitatẽ & humana curare consentia&.
non tamen sufficere unius in cõmutabilis dĩcultũ ad
uitam adipiscendã etiam post mortẽ beatã. sed multos
abillo sane uno conditos atq institutos. obcã causam
colendos putant. Li iam etiã uarronis opinionem:
ueritatis ꝓpinquitate transcendunt:. Si quidem ille
totam thcologiam naturalẽ usq ad mundũ stũ uel
animam cius extendere potuit: istiuero supra omnẽ
anime naturã confitentur dm̃. qui non solũ mundũ
istum uisibil ẽ qui sepe celi & terrȩ nomine nuncupat᷑:¬
sed etiã omnẽ omnino animã fecerit. & qui rationalẽ
& intellectualẽ cuius generis anima humana est: par.¬
ticipatione sui luminis in cõmutabilis & incorporei

Expanded text:
suscepi, sed eas tantum, quae ad theologian pertinent, suscepi, sed eas tantum, quae ad theologian pertinent, quo uerbo Graeco significari intellegimus de diuinitate rationem siue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad uitam adipiscendam etiam post mortem beatam, sed multos ab illo sane uno conditos adque institutos ob eam causam colendos putant. Hi iam etiam Varronis opinionem ueritatis propinquitate transcendunt; si quidem ille totam theologian naturalem usque ad mundum istum uel animam eius extendere potuit, isti uero supra omnem animae naturam confitentur Deum, qui non solum mundum istum uisibilem. qui saepe caeli et terrsed etiam omnem omnino animam fecerit, et qui rationalem et intellectualem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei
Abbreviated transcription (Latin):
tionum & nexplicatione libroꝵ: De theologia quippe
quã naturale uocant. noncũ quibus libet hominibus.
Nõnenim fabulosa est uel ciuilis. hoc est uel theatrica uel
urbana. quarũ altera iactitat deoꝵ crimina. altera indi¬
cat deoꝵꝵ desideria criminosiora. ac ꝑhoc malignoꝵ potius
doemonũ quam deoꝵ. sedcum philosophis est habenda
collatio: quoꝵ ipsũ nomen silatine interp̃temur. amorẽ
sapientie ꝓfitetur. Porro si sapientia ds̃ est ꝑ quem facta
sunt omĩa sicut diuina auctoritas ueritasq monstrauit:
uerus philosophus est amator dĩ. Sed quia res ipsacuiꝰ
hoc nomen est nonest in om̃ib qui hoc nomine gloriant᷑.
Nẽq enim continuo uerȩ sapientiȩ sunt amatores qui¬
cunq appellantur philosophi: ꝓfecto ex om̃ib quoꝵ
sententias literis nosse potumꝰ eligendi sunt cũ quib
non indigne quęstio ista tractatur. Neq enim hoc opere
omnes omniũ philosophoꝵ uanas opiniones refutare

Expanded text:
tionum et explicatione librorum. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare
Abbreviated transcription (Latin):
tis & uariis certaminib quęrit. Hoc autẽ bellum
nũquã ullũ eẽt: sinatura humana ꝑliberũ arbitri¬
um in rectitudine in qua facta est perstitisset
Nunc uero: quȩ pacẽ felix cũ dño habere noluit. sccũ
pugnat infelix: Et cũ sit hoc malũ miscrabile: meli.¬
us est tam̃ quã priora uitȩ huius. Melius confligit᷑ qͥppe
cũuicus: quã sine ulla conflictatione dominet᷑: Melius
est inquã bellũ cũ spe pacis ȩt̃nȩ: quã sine ulla liberatio¬
nis cogitatione captiuitas. Cupimꝰ quidẽ etiã hoc bello ca.¬
rere. & ad capescendã ordinatissimã pacẽ ubi firmissima sta¬
bilitate potiorib inferiora subdant᷑ igne diuini amoris

Expanded text:
em, multis et uariis certaminibus quaerit. Hoc autem bellum em, multis et uariis certaminibus quaerit. Hoc autem bellum numquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qua facta est, perstitisset. Nunc uero, quae pacem felix cum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit hoc malum miserabile, melius est tamen quam priora uitae huius. Melius confligitur quippe cum uitiis, quam sine ulla conflictione dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae quam sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris
Abbreviated transcription (Latin):
filusunt dĩ: sed grã non natura. Unicus enĩ natura cdĩ
filius ꝓpter nos miscđa factus ẽ. hominis filus: ut nos
natura filu hominis. filu dĩ ꝑillũ grã fieremꝰ. Manens
quippe ille immutabilis. naturã nr̃am inqua nos sus.¬
ciperet suscepit a nob̾: & tenax diuinitatis suȩ. nr̃ȩ
infirmitatis particeps factus est: ut nos in melius
cõmutati. qđ peccatores mortalesq sumꝰ eius immor¬
talis & iusti participatione amittamꝰ: & qđ in natu.¬
ra nr̃a bonũ fecit. impleti sũmo bono eiꝰ nature
bonitate serucmꝰ. Sicut enĩ ꝑunũ hominẽ peccantẽ
in hoc tã graue malũ deuenimꝰ: ita ꝑunũ hominem
eundẽq dm̃ iustificantẽ: ad illud bonũ tã sublime
ueniemꝰ. Nec quisquã se debet ab isto ad illũ transisse
confidere: nisi cũ ibi fuerit ubi tẽptatio nulla erit. nisi
pacẽ tenuerit quã belli huiꝰ temtatio in quo caro con

Expanded text:
filii sunt Dei, sed gratia, non natura. Unicus enim natura Dei filii sunt Dei, sed gratia, non natura. Unicus enim natura Dei filius propter nos misericordia factus est hominis filius, ut nos, natura filii hominis, filii Dei per illum gratia fieremus. Manens quippe ille inmutabilis naturam nostram, in qua nos susciperet, suscepit a nobis et tenax diuinitatis suae nostrae infirmitatis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus, eius inmortalis et iusti participatione amittamus et, quod in natura nostra bonum fecit, inpletum summo bono in eius naturae bonitate seruemus. Sicut enim per unum hominem peccantem in hoc tam graue malum deuenimus, ita per unum hominem eundemque Deum iustificantem ad illud bonum tam sublime ueniemus. Nec quisquam se debet ab isto ad illum transisse confidere, nisi cum ibi fuerit, ubi tentatio nulla erit; nisi pacem tenuerit, quam belli huius, in quo caro conc