comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hisunt qui segregant sem& ipsos. animales. sp̃m non habentes.
ad iunxi &iam dicens. de quibus & paulus apłs dicit. animalis
autem homo non percipit ea quȩ sunt sp̃s dĩ.: non sunt isti
illis coequandi. quos omnino ab ȩcclesia scisma precidit.
Istos quippe idem apłspaulus paruulos esse dicit in xp̃o.¬
quos nondum ȩscam uolentes capere. lacte nutrit tamen.
lli autem. non infiliis paruulis sed inmortuis & perditis cõ¬
putandi sunt: ut siquis eorum correctus acdȩ fuerit copulatꝰ.
recte de illo dicĩposs&. mortuus erat & reuixit. perierat &
inuentus est. Hic liber : sic incipit. Qui timetis consentire
titulum esse uolui contra nescio quẽ donatistam. ubi
similiter de absolutione ordinatoris ceciliani. uerus ordo
temporis non est. Illud &iam quod dixi ad multitudinem
nraniorum. ubi intelliguntur om̃s hereses. minus hab& unam
necessariam con iunctionem: Dicendũ enim fuit. ũbi intelliguntur

Expanded text:
Ii sunt qui segregant semetipsos, animales, spiritum non habentes , Ii sunt qui segregant semetipsos, animales, spiritum non habentes , adjunxi etiam dicens: De quibus et Paulus apostolus dicit: « Animalis autem homo non « percipit ea quae sunt spiritus Dei » ; non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab Ecclesia schisma praecidit. Istos quippe idem apquos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipit: Qui timetis consentire titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum enim fuit: ubi intelleguntur e
Abbreviated transcription (Latin):
errorem & pro catholica ueritate necessaria docum̃ta
curaui. siue de aecclesiasticis. suic depublicis gestis. siue
de scripturis canonicis: & primo ad illos eadem promissa
difexi. ut ipsi ea si fieri poss& exposcerent. Quȩ cũ uenis sent
ineorum quorũdã manus: nescio quis extitit. qui suo nomine
cacito contra hȩx scriber&: ita se confitens donatistam : tanquã
hoc uocaretur. Cui ego respondens : alium librum scripsi. Ila
uero documenta quȩ promiseram. eidem libello quo eam
promi seram uinxi: & ex utroq unũ esse uolui. eumq sic
edidi: ut inparietibus basilicȩ quȩ donatistarũ fuerat. prius
popositus legeretur: Cuius titulus est: probationũ & testimo¬
norum contra donatistas.
nquo libro : ab solutionem felicis aptugnensis ordinatoris
caeciliam: non hoc ordine posuimus quo postea nobis claruit.
consulibus diligenter inspectis: sed tanquam post cȩcilianum
fuerit absolutus. cum ante sit factum.
llud &iam quod cõmemorato uidae apłi testimonio ubi ait:

Expanded text:
errorem et pro catholica veritate necessaria documenta curavi, sive de ecclesiasticis, sive de publicis Gestis, sive de Scripturis canonicis. Et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi ea, si fieri posset, exposcerent. Quae cum venissent in eorum quorumdam manus, nescio quis exstitit qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens donatistam, tanquam hoc vocaretur. Cui ego respondens, alium librum scripsi. Illa vero documenta quae promiseram, eidem libello quo eadem promiseram junxi, et ex utroque unum esse volui; eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur, cujus titulus est: Probationum et Testimoniorum contra Donatistas. In quo libro absolutionem Felicis Aptungensis ordinatoris Caeciliani, non hoc ordine posuimus quo postea nobis claruit, Consulibus diligenter inspectis, sed tanquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum. Illud etiam quod commemorato Judae apostoli testimonio, ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
neri : inter est quatenꝰ recte possit intelligi Neq nunc ago quod
sccauit dauid: & propeccato eiꝰ tot hominũ milia ceciderunt
s quod de anathemate contra interdictũ. quia usurpauit unus.
ueos qui hoc ñ fecerant nec factũ fuisse nouerant. uindicta ꝓcessit
lia disputatio est: ñeq nunc tenere nos debet dehoc genere peccators
sue poenctrũ. Pearentũ autẽ peccata. modo quodã dicuntur aliena:
ꝓrursus modo quodam reperiuntur & nra. Aliena quippe pro¬
meate sunt actionis. nrã sunt autẽ contagione propaginis
ul si falsũ. eet̃ : profecto graue iugum suꝑ filios adam: adie exitus
deuentre matris eorũ. nullo modo iustum ess et. Quod autẽ aohi

Expanded text:
teneri; » interest quatenus recte possit intelligi. Neque nunc ago, quod teneri; » interest quatenus recte possit intelligi. Neque nunc ago, quod peccavit David, et pro peccato ejus tot hominum millia ceciderunt ; et quod de anathemate contra interdictum quia usurpavit unus, in eos qui hoc non fecerant, nec factum fuisse noverant, vindicta processit : alia disputatio est, neque nunc tenere nos debet, de hoc genere peccatorum sive poenarum. Parentum autem peccata modo quodam dicuntur aliena, et rursus modo quodam reperiuntur et nostra: aliena quippe proprietate sunt actionis, nostra sunt autem contagione propaginis. Quod si falsum esset, profecto grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum , nullo modo justum esset. 29. Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
Qu habet filiũ habet uitã. qui non habet filiũ uitam non habet:
ento ergo intelliguntur mortui : qui non habet uitam. proquib ẽ
apc̃ mortuus ut habeant. Unus enim proomnib mortuus est:
aqpomnes mortui sunt. Idõ autẽ morauus ẽ sicut legitur adhebre-
ut permortẽ euacuart: eũ qui potestatẽ habebat mortis. id est
uabolum. Quid ergo mirum. si paruuili quã du mortui sunt. ante¬
qã incipiant etiam habere qui mortuus est promortuis. sub eo
uibit& xp̃iana. ĩn quib ea cõmemoras. quae pene omĩa p̃dicamus
onos: & dequib nullo modo dubitandũ eẽ censemus. Usq ad eo.
ut etiam illud quod dicis sine opere liberi arbitru: nullũ hominis
esse posse peccatũ. uerũ. eẽ. fateamur. Non enĩ & hoc eẽ peccatũ
qud originale traheretur. sine oꝑe liberi arbitrui: quo primus homo
peacauit. perquẽ peccatũ intrauit inmundũ. & in oms homines ꝑ¬
nnsut. Quod autẽ dicis alienis peccatis alterum obnoxiũ non

Expanded text:
Qui habet Filium, habet vitam; qui non habet Filium, vitam non habet . Merito ergo intelliguntur mortui qui non habent vitam, pro quibus est Christus mortuus ut habeant. Unus enim pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt. Ideo autem mortuus est, sicut legitur ad Hebraeos, ut per mortem evacuaret eum qui potestatem habebat mortis, id est, diabolum . Quid ergo mirum, si parvuli, quamdiu mortui sunt, antequam incipiant eum habere qui mortuus est pro mortuis, sub eo dubitet christiana; in quibus ea commemoras, quae pene omnia praedicamus et nos, et de quibus nullo modo dubitandum esse censemus; usque adeo ut etiam illud quod dicis, « Sine opere liberi arbitrii nullum hominis esse posse peccatum, » verum esse fateamur. Non enim et hoc esset peccatum, quod originale traheretur, sine opere liberi arbitrii, quo primus homo peccavit, per quem peccatum intravit in mundum, et in omnes homines . Quod autem dicis, « Alienis peccatis alterum obnoxium non
Abbreviated transcription (Latin):
attributa iustitia est. Et non tantum solum profuit xp̃c quantũ
nocuit adam: sed multo amplius atq maiuis Dost haec meodem
cum de baptismo ager&: interposuit uerba apłi dicentis An
ignoratis inquit fratres. qm̃ quicumq in xp̃o baptitati sumus.
in morte eius baptitati sumus: Consepulti ergo illi sumus. ꝑ
baptismum in morte. Quid est in morte illius baptirati summus
Ut & ipsi moriamur sicut & ille. Crux enim: est baptisma.
Quod ergo crux xp̃o & sepulchrum: hoc nobis baptisma factũ
est : camasi non ieisdem ipsis. Ipse namq carne & mortiui
est & sepultus: nos autem peccato inutroq Qua propter
non dixit conplantati morti: sed similitudini mortis: Mors
namq & hoc & illud: sed non eidem ipsi subiac&. Sed haec
quidem carnis xp̃i : nr̃a autem peccati. Que madmodum
ergo illa uera: & haec. Numquid dubitare iampoteros

Expanded text:
et tributa justitia est. Et non tantum solum profuit Christus, quantum et tributa justitia est. Et non tantum solum profuit Christus, quantum nocuit Adam, sed multo amplius atque magis. » Post haec in eodem cum de Baptismo ageret, interposuit verba Apostoli dicentis: « An ignoratis, inquit, fratres, quoniam quicumque in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti ergo sumus illi per Baptismum in morte. Quid est, in morte illius baptizati sumus? Ut et ipsi moriamur sicut et ille. Crux enim est Baptisma. Quod ergo crux Christo et sepulcrum, hoc nobis Baptisma factum est; tametsi non in eisdem ipsis. Ipse namque carne et mortuus est et sepultus: nos autem peccato in utroque. Quapropter non dixit, Complantati morti; sed, similitudini mortis . Mors namque et hoc et illud, sed non eidem ipsi subjacet: sed haec quidem carnis Christi, nostra autem peccati. Quemadmodum ergo illa vera, et haec » . 28. Numquid dubitare jam poteris
Abbreviated transcription (Latin):
alibi inconsequentibus. ludicium inquit ex uno incondempnationẽ.
grã autem ex multis delictis iniustificationem. Hoc quiddam est
inquit quod dicitur. quoniamquidem mortem& dampnationẽ
potuit peccatum inducere : grã autem non unum illud tantum mͦ
interfecit peccatum: sed etiam post illad introeuntia peccata
Et paulopost de hoc ipso. Quonam ergo inquit plura introducta
sunt bona: & nonsolum illud interfectum est peccatum. sed&icm
omnit reliqua ostendit dicens. Gratia autem: ex multis delicꝰ¬
tis in iustificationem: Et post paululum ait. Primo enim dixit.
qm̃ si unius peccaitum interfecit omnes: multomagis & unius
gratia poterit saluare. Post haaec autem ostendit inquit: qm̃
non illud solum interfectum ÷ peccatum ꝑ gratiam: sed & iam
omna reliqua. Et non solum peccata interfecta sunt: sed &iam

Expanded text:
alibi in consequentibus: « Judicium, » inquit, « ex uno in condemnationem, alibi in consequentibus: « Judicium, » inquit, « ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem » . « Hoc idem est, » inquit, « quod dicitur, quoniam quidem mortem et damnationem potuit peccatum inducere, gratia autem non unum illud tantummodo interfecit peccatum, sed etiam post illud introeuntia peccata. » Et paulo post de hoc ipso: « Quoniam ergo, » inquit, « plura introducta sunt bona, et non solum illud interfectum est peccatum, sed etiam omnia reliqua, ostendit dicens: Gratia autem ex multis delictis in justificationem. » Et post paululum ait: « Primo enim dixit quoniam si unius peccatum interfecit omnes, multo magis et unius gratia poterit salvare. Post haec autem ostendit, » inquit, « quoniam non illud solum interfectum est peccatum per gratiam, sed etiam omnia reliqua: et non solum peccata interfecta sunt, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ommibus condonauit. Alio loco: in eodem sermone: Ut
cum dixerit tibi uidaeus inquit. quomodo unius uirtute
xp̃i mundus saluatus ÷: possis ei dicere. quem admodũ
uno in oboediente adam. mundus dam pnatus ÷: Quatm-¬
quam non sine ȩqualia. gratia atq peccatum. neque
paria sint mors atq uita: non aequalis ds̃ acdiabolus
Item post paululum. Sed non quemadmodum delictũ inquit:
ita & gratia: Si enim unius delicto multi mortui sunt:
multo magis gratia dĩ & donum in gracit unius hominis
iħu xp̃i in multos habundetuit. Quod tnim dicit inquit:
huius modi est. Si peccatum ucluit & peccatum unius
hominis: gratia & digr̃a & nonsolum patris sed etiam filii quem¬
ad modum non amplius preualebit.: Multo enim hoc rationabiliꝰ
Nam alium pro alio dampnari. non ualde uidetur habere rationẽ
Alium autem pro alio saluari: & decentius magis & rationabilius
apparet Siigitur illud factumest: multo mãgis hoc. Itemq

Expanded text:
omnibus condonavit. » Alio loco in eodem sermone: « Ut omnibus condonavit. » Alio loco in eodem sermone: « Ut cum tibi dixerit Judaeus, » inquit, « quomodo unius virtute Christi mundus salvatus est? possis ei dicere, Quemadmodum uno inobediente Adam mundus damnatus est. Quanquam non sint aequalia gratia atque peccatum, neque paria sint mors atque vita, non aequalis Deus ac diabolus. » Item post paululum: « Sed non quemadmodum delictum, » inquit, « ita et gratia. Si multo magis gratia Dei, & donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundavit. Quod enim dicit, » inquit, « hujusmodi est: Si peccatum valuit, et peccatum unius hominis; gratia, et Dei gratia, et non solum Patris, sed etiam Filii, quemadmodum non amplius praevalebit? Multo enim hoc rationabilius. Nam alium pro alio damnari, non valde videtur habere rationem: alium autem pro alio salvari, et decentius magis et rationabilius apparet. Si igitur illud factum est, multo magis hoc. » Itemque
Abbreviated transcription (Latin):
rggra phi patern ad nos debitum pertinẽre Lege & iam
quem admodum exponat idem ipse uir sc̃s. eundem ipsum
apłi locum. ubi scriptum ẽ : per unum hominem. peccatum
intrauit in mundum. Ibi enim luce clarius in huius fidei
catholice nueritate uersatur. Quod totum quit longum
est ił hinc operi intexere: pauea inde contingam. Mani¬
festum est inquit. qm̃ non ipsum peccatum quod exlegis
trans gressione. sech illud peccatum quod ex adȩ iobor¬
dientit. hoc erat quod omnia contaminatuit. Et paulopost.
Regnauit inquit mors acbadam usq ad morsen: & meos
qui non peccauerunt. Quomodo regniuit: Insimili¬
tudine tritns gressionis adãe: qui est forma futuri.
propterea & forma est xp̃i adam. Quomodo forma ÷ aiunt:
qm̃ sicut ille ex sem& ipso nascentibus. quamuis non man¬
ducauerint de ligno. factus ÷ causa mortis quȩ per cibũ
inducta ẽ: ita & xp̃c his qui ex ipso sunt tam&si mhil iuste
egerint. factus ÷ prouisor iustitiȩ. quam ꝑ crucem nobis

Expanded text:
rographi paterni ad nos debitum pertinere. 27. Lege etiam quemadmodum exponat idem ipse vir sanctus eumdem ipsum Apostoli locum, ubi scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum. Ibi enim luce clarius in hujus fidei catholicae veritate versatur. Quod totum quia longum est huic operi intexere, pauca inde contingam. « Manifestum, » inquit, « quoniam non ipsum peccatum, quod ex legis transgressione, sed illud peccatum quod ex Adae inobedientia, hoc erat quod omnia contaminavit. » Et paulo post: « Regnavit, » inquit, « mors ab Adam usque ad Moysen, et in eos qui non peccaverunt. Quomodo regnavit? In similitudine transgressionis Adae, qui est forma futuri. Propterea et forma est Christi Adam. Quomodo forma est, aiunt? Quoniam sicut ille ex semetipso nascentibus, quamvis non manducaverint de ligno, fet Christus iis qui ex ipso sunt, tametsi nihil juste egerint, factus est provisor justitiae, quam per crucem nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃e enim uelis nolis quod non est exfide. peccatum est łua
ds̃ istas arbores non potest diligere: & si tales permanserin
disponit excidere. quia sine fide imposubile est placete
ita hic immoror. quasi istas arbores non iam tuipse steriles pro¬
nunciaueris: Quomodo igitur obsecro non aut iocaris in his
diputationibus aut deliras. qui sterilium fructus arborũ laudas:
Qui utiq aut nulli sunt. aut si mali sunt. laudandi non sunt
Aut si boni fructus sunt. profecto steriles arbores non sunt. immo
& bonae sunt. quarũ fructus boni sunt. & debent dõ placere.
cui bonȩ arbores non possunt nisi placere Falsumq erit quod
scriptũ est. sine fide impossibile est placere. Sed responsurus
es quid nisi uana: Ego inquis steriliter bonos dixi homines.
qui non propter dm̃ faciendo bona quȩ faciunt. non ab eo
uitam consecuntur aeternam: Iustus ergo ds̃ & bonus. bonos est

Expanded text:
Omne enim, velis nolis, quod non est ex fide, peccatum est . Et Omne enim, velis nolis, quod non est ex fide, peccatum est . Et ideo Deus istas arbores non potest diligere, et si tales permanserint, disponit excidere: quia sine fide impossibile est placere. Sed ita hic immoror, quasi istas arbores non jam tu ipse steriles pronuntiaveris. Quomodo igitur, obsecro, non aut jocaris in his disputationibus, aut deliras, qui sterilium fructus arborum laudas? Qui utique aut nulli sunt, aut si mali sunt, laudandi non sunt: aut si fructus boni sunt, profecto steriles arbores non sunt, imo et bonae sunt, quarum fructus boni sunt, et debent Deo placere, cui bonae arbores non possunt nisi placere, falsumque erit quod scriptum est, Sine fide impossibile est placere. 33. Sed responsurus es, quid, nisi vana? « Ego, » inquis, « steriliter bonos dixi homines, qui non propter Deum faciendo bona quae faciunt, non ab eo vitam consequuntur aeternam. » Justus ergo Deus et bonus bonos est
Abbreviated transcription (Latin):
pepercit affectum. Attentius cogita. nefortẽ miscđia qũ
nonsit. nisi quȩ huiuus bonȩ fidei fuerit ammo responde
ut hoc sine dubitatione perspicias. utrũ bonã miscdiam
existimes infidelem. Porro siuicium est male misereri. procul
dubio uicium est infideliter misereri: Quodsi & ipsa ꝑseppla
naturali compassione opus bonum est. & iam istobono mas
utitur qui infideliter utitur. & hoc bonũ male facit. qui
infideliter facit. Qui autem male facit aliquid. profecto
peccat. Ex quo colligitur &iam ipsa bona opera quȩ faciuis
infideles non ipsorum esse. sed illius qui bene utitur malis
Ipsorum autem esse peccata. quibus & bona malefaciun
quia ea non fideli sed infideli. hoc est stulta & noxia facus
uoluntate. Qualis uoluntas nullo xp̃iano dubitante abs
estͫ quae facere non potest nisi fructus malos id est sola pacde

Expanded text:
pepercit affectum : attentius cogita, ne forte misericordia bona pepercit affectum : attentius cogita, ne forte misericordia bona non sit, nisi quae hujus bonae fidei fuerit. Imo responde, ut hoc sine dubitatione perspicias, utrum bonam misericordiam existimes infidelem. Porro si vitium est male misereri, procul dubio vitium est infideliter misereri. Quod si et ipsa se ipsam naturali compassione opus est bonum; etiam isto bono male utitur qui infideliter utitur, et hoc bonum male facit, qui infideliter facit: qui autem male facit aliquid, profecto peccat. 32. Ex quo colligitur, etiam ipsa bona opera quae faciunt infideles, non ipsorum esse, sed illius qui bene utitur malis. Ipsorum autem esse peccata, quibus et bona male faciunt; quia ea non fideli, sed infideli, hoc est, stulta et noxia faciunt voluntate: qualis voluntas, nullo christiano dubitante, arbor est mala, quae facere non potest nisi fructus malos, id est, sola peccata.
Abbreviated transcription (Latin):
nomo inquantũ angelus arbor bona est. profecto & angelus
inquantũ angelus arborbona est. Haecͥ dĩ sunt opera. qui
naturarum conditor est bonarum. Ac per hoc nulla erit ais
mala dequa dictum est. quod non possit facere fructus hon
Quis infidelis ita infideliter sapiat. Non itaq inquantun
homo est quod est opus dĩ. sed inquantũ malae uoluntats
est quisq arbor mala est & bonos fructus facere non potest
Uide itaq utrum infidelem uoluntatem. audeas bonam
dicere uoluntatem. Sed forte dicturus es. misericors uoluns
bona est. Recte istud diceretur. si quẽ ad modum fides xp̃
id est fides quȩ percdilectionẽ operatur semper est bona
ita miscđia semper esset bona. Si autem repperitur & mits
mala qua persona pauperis accipitur in uidicio propto
quã postremo rex saul meruit ad ñõ utiq misericorde dar¬
nari : quia contra euis preceptum captiuo regi per human

Expanded text:
omo in quantum homo est, arbor bona est; profecto et angelus in quantum angelus, arbor bona est. Haec enim Dei sunt opera, qui naturarum conditor est bonarum. Ac per hoc nulla erit arbor mala, de qua dictum est, quod non possit facere fructus bonos. Quis infidelis ita infideliter sapiat? Non itaque in quantum homo est, quod est opus Dei; sed in quantum malae voluntatis est, quisque arbor mala est, et bonos fructus facere non potest. Vide itaque utrum infidelem voluntatem audeas bonam dicere voluntatem. 31. Sed forte dicturus es, Misericors voluntas bona est. Recte istud diceretur, si quemadmodum fides Christi, id est, fides quae per dilectionem operatur , semper est bona, ita misericordia semper esset bona. Si autem reperitur et misericordia mala, qua persona pauperis accipitur in judicio ; propter quam postremo rex Saül meruit a Domino, et utique misericorde, damnari, quia contra ejus praeceptum captivo regi per humanum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Iste ait̾. non aliter saluari homines ab caitiqua
serpentis plaga. nisi credant in eum qui secundũ simili¬
tudinem carnis peccati. in ligno martirii exaltatus a cerra.¬
& ominia traxit ad se: & uiuificauit mortuos. Item idem
ipse. Quemadmodum astrictum est inquit morti genus
humanũ peruirginẽ soluatur.ꝰ Peruirginẽ Aequa lunce
dispositie iurginalis in oboedientia : ꝑ uirginalẽ oboedientia
Adhuc eni ꝓtoplausti peccuto. ꝑcorrectionẽ primogeniti e¬
mendationẽ accipiente : serpentis prudentia deuictu ꝑ simpli¬
cititẽ columbae. uinculis illis resoluti sumus : ꝑquae Alligati
Videsne antiquũ hominẽ dĩ. quid deantiqua
serpentis sentiat. quid desimilitudine carnis peccati. ꝑquã sa

Expanded text:
fuit: iste ait, « Non aliter salvari homines ab antiqua fuit: iste ait, « Non aliter salvari homines ab antiqua serpentis plaga, nisi credant in eum qui secundum similitudinem carnis peccati in ligno matyrii exaltatus a terra omnia traxit ad se, et vivificavit, mortuos » . Item idem ipse: « Quemadmodum adstrictum est, » inquit, « morti genus humanum per virginem, solvatur per virginem, aequa lance disposita, virginalis inobedientia per virginalem obedientiam. Adhuc enim protoplasti peccato per correptionem primogeniti emendationem accipiente, serpentis prudentia devicta per simplicitatem columbae, vinculis illis resoluti sumus, per quae alligati eramus morti » . Videsne antiquum hominem Dei, quid de antiqua serpentis plaga sentiat? quid de similitudine carnis peccati, per quam sa
Abbreviated transcription (Latin):
mansisse post partum. & ex illa tamen uerum xp̃i corpus exortũ:
sic spernunt ur̃a calumpniosa uaniloquia. ut neq cũ mcicheis
astruant incili naturale principium: & secundum antiquam
& ueram catholicam fidem. Nullomodo dubitent xp̾m in eucicu¬
ando crrographopaterni debiti: liberatorem credere paruu
lorum. Sed tu qui tam crebro nobis manicheorum Nomen
opponis: quos & quales uiros. & quantos fidei catholicȩ de fenso¬
res. tam execrabili criminatione appetere audeas. si euigilas
intuere : Non quidem omnium debac re sententias. nec omnes
eorum quos comiemorabo me congregaturum esse polliceor:
quia nimis longum est. & necesse ce non arbitror. Sed ponam
pauca paucorum: quib tamen nr̃i contradictores cogantur
crubescere &cedere. si ullus in eis uel dĩ timor. uel hominum
pudor: tantum malum peruicatiae superauerit
AENEUS Iugdunensis ep̃s: non longe a temporib apłorũ

Expanded text:
mansisse post partum, et ex illa tamen verum Christi corpus exortum: mansisse post partum, et ex illa tamen verum Christi corpus exortum: sic spernent vestra calumniosa vaniloquia, ut neque cum Manichaeis astruant mali naturale principium, et secundum antiquam et veram catholicam fidem nullo modo dubitent Christum in evacuando chirographo paterni debiti liberatorem credere parvulorum. CAPUT III. 5. Sed tu qui tam crebro nobis Manichaeorum nomen opponis, quos et quales viros et quantos fidei catholicae defensores tam exsecrabili criminatione appetere audeas, si evigilas intuere. Non quidem omnium de hac re sententias, nec omnes eorum, quos commemorabo, me congregaturum esse polliceor; quia nimis longum est, et necesse esse non arbitror: sed ponam pauca paucorum, quibus tamen nostri contradictores cogantur erubescere et cedere; si ullus in eis vel Dei timor, vel hominum pudor tantum malum pervicaciae superaverit. Irenaeus Lugdunensis episcopus non longe a temporibus Apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
datissima. & ad nouitatem ur̃i erroris adducere: sepe incutis
legentium sensib manicheae pestis errorem. quasi malum na¬
turale cum manicheis sapiat: qui dicit uifantes secundum
adam carnaliter natos. contagium mortis antiquae prima
natiuitate contrahere. & ob hoc secunda indigẽre. ut per la
ucicrum regeuerationis prius peccati originalis remissione
purgentur. & in dĩ filios adoptati: in regnum unigenia transfe¬
rantur. Hoc de manicheorum nomine & crimine. faciebat &iam
iouinianus: negans maniȩ sanctae uirginitatem. quae fuerat dum
conciper&. permansisse dum parer&. tamquam xpͥm cum marcheis
fantasma crederemus. si matris incorrupta uirginitate diceremus
exortum. Sed in adutorio ipsius salucitoris. sicut spreuerunt
catholici uelut acutissimum quod iouinianus ẽxercuerãt argu¬
mentum. & nec sanctam mariam pariendo fuisse corruptam.
Nec dñm fantas ma fuisse crediderunt. sed& illam uirginem

Expanded text:
datissima, et ad novitatem vestri erroris adducere, saepe incutis datissima, et ad novitatem vestri erroris adducere, saepe incutis legentium sensibus Manichaeae pestis horrorem: quasi malum naturale cum Manichaeis sapiat, qui dicit infantes secAdam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere. vacrum regenerationis prius peccati originalis remissione purgentur, et in Dei filios adoptati in regnum Unigeniti transferantur. Hoc de Manichaeorum nomine et crimine faciebat etiam Jovinianus, negans Mariae sanctae virginitatem, quae fuerat dum conciperet, permansisse dum pareret: tanquam Christum cum Manichaeis phantasma crederemus, si matris incorrupta virginitate diceremus exortum. Sed in adjutorio ipsius Salvatoris, sicut spreverunt Catholici velut acutissimum quod Jovinianus exseruerat argumentum, et nec sanctam Mariam pariendo fuisse corruptam, nec Dominum phantasma fuisse crediderunt, sed et illam virginem
Abbreviated transcription (Latin):
promisi. sed ipsum dogia pelagianum quod cominune
itaq partem distributionis meae. que madmodũ exequar:
parumper aduerte. Nempe inter nos quantum attin&
ad intentionem libri mei. cui te respondisse quat tuor
tus iactas ista uertitur questio: quod ego dico sic nuptias esse laudan¬
das : ut nullo modo ad earum culpam uituperationemq pertineat.
quod omnes homines primorũ illorũ hominũ peccato nascũntur̃
obnoxii. Hoc enim quinegat: ipsa christianȩ fidei subues dere
firmamenta conatur. Hinc quippe factum est: ut denuptus &
concupiscentia librum scriberem . Nuptiarum scilic& bonum
discernens ab eo malo: unde trahitur originale peccatum
u autem dicis nuptias sine dubitatione dampnari: nisi quod ex
eis nascitur ab omnisit obligatione liberum peccati. Propter
quod libris quattuor te ũnum meum refutasse gloriaris
In quibus libris uolens homines auertere a fide catholica fun¬

Expanded text:
promisi, sed ipsum dogma Pelagianum, quod commune promisi, sed ipsum dogma Pelagianum, quod commune itaque partem distributionis meae, quemadmodum exsequar, parumper adverte. Nempe inter nos, quantum attinet ad intentionem libri mei, cui te respondisse quatuor tuis jactas, ista vertitur quaestio, quod ego dico sic nuptias esse laudandas, ut nullo modo ad earum culpam vituperationemque pertineat, quod omnes homines primorum illorum hominum peccato nascuntur obnoxii. Hoc enim qui negat, ipsa christianae fidei subvertere firmamenta conatur. Hinc quippe factum est ut de nuptiis et concupiscentia librum scriberem: nuptiarum scilicet bonum discernens ab eo malo unde trahitur originale peccatum. Tu autem dicis nuptias sine dubitatione damnari, nisi quod ex eis nascitur, ab omni sit liberum obligatione peccati: propter quod libris quatuor te unum meum refutasse gloriaris. In quibus libris volens homines avertere a fide catholica fun
Abbreviated transcription (Latin):
distribuam disputationem meam̃: uit ostendam prius
quantis & qualib aecclesiȩ catholicae doctorib nomine
maincheorum intolerabilem facere non cuncteris in iuriã
& cum me appetis. in quos tela sacrilega iaculẽris De¬
inde monstrabo quod tu ipse sic adiuuas manicheorũ damp¬
nabilem & nefandce impietatis errorem: ut nullu̾ talem
patronum. nec insuis dilectorib ualeant inuenire. Tertio
loco quantum breuiter potuero sententu snion meis sed
eorum qui fuerunt ante nos. aduersus impios fidem catholicam
defenderunt: in anes argutias tuas & claborata aargumenta
conuincam. Postremo qm site non correxeris: necesse tibi & iam
erit illos ȩcclesiȩ catholicae obpugnare doctores atque
contendere. Nec ipsos in hac quȩstione catholica tenuisse
ueritatem. Defendam contra te do adiuuante & ipsorũ
& nr̃am fidem: ubi &iam id poterit aipparere. nonfolum
tu uerbis tuis quod secundo loco me demonstraturũ esse

Expanded text:
distribuam disputationem meam, ut ostendam prius distribuam disputationem meam, ut ostendam prius quantis et qualibus Ecclesiae catholicae doctoribus nomine Manichaeorum intolerabilem facere non cuncteris injuriam, et cum me appetis, in quos tela sacrilega jaculeris. Deinde monstrabo, quod tu ipse sic adjuvas Manichaeorum damnabilem et nefandae impietatis errorem, ut nullum talem patronum nec in suis dilectoribus valeant invenire. Tertio loco, quantum breviter potuero, sententiis non meis, sed eorum qui fuerunt ante nos, et adversus impios fidem catholicam defenderunt, inanes argutias tuas et elaborata argumenta convincam. Postremo, quoniam si te non correxeris, necesse tibi erit etiam illos Ecclesiae catholicae oppugnare doctores, atque contendere nec ipsos in hac quaestione catholicam tenuisse veritatem, defendam contra te, Deo adjuvante, et ipsorum et nostram fidem: ubi etiam id poterit apparere, non solum tu verbis tuis, quod secundo loco me demonstraturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
tuor. unius mei partem nẽc quartam reprebendendo
tetigeris. eosq saltus in precereundis meis disputationib
feceris. quasi omnino desperares utriusq operis: & mei scilic&
& tui quemquam esse posse lectorem qui ista de prehender&
Demq & iam pauca ipsa in quib uix est ut dixi quarta pars
uoluminis mei quae uelut infirmiora existimans: quat cuor
tuorum grandiorum uoluminum strepitu. quasi quadriga¬
rum impetu prosternere & conculcare molitus es. considera¬
tione multo plurium caeterorum quat attingerẽ dimui¬
sti. in concussa manere monstrantur.: quod ostendere p̾ene
superfluum est: Ammonendi enim sunt potius qui hoc
nosse desiderant. ut non eos pigeat utrumq legere: et
quod scripsi. & quod respondere uoluisti. Ita enim se res
ipsa declarat atq indicat: ut nimium tardi sint. qui hoc
a nobis postulent de monstrari. Nunc ergo quia uidco
te ueritate desertum. ad maledicta essc conuersum. ita

Expanded text:
tuor unius mei partem nec quartam reprehendendo tuor unius mei partem nec quartam reprehendendo tetigeris, eosque saltus in praetereundis meis disputationibus feceris, quasi omnino desperares utriusque operis, et mei scilicet et tui quemquam esse posse lectorem, qui ista deprehenderet. Denique etiam pauca ipsa, in quibus vix est, ut dixi, quarta pars voluminis mei, quae velut infirmiora existimans, quatuor tuorum grandiorum voluminum strepitu, quasi quadrigarum impetu prosternere et conculcare molitus es, consideratione multo plurium caeterorum, quae attingere timuisti, inconcussa manere monstrantur: quod ostendere pene superfluum est. Admonendi enim sunt potius qui hoc nosse desiderant, ut non eos pigeat utrumque legere, et quod scripsi, et quod respondere voluisti. Ita enim se res ipsa declarat atque indicat, ut nimium tardi sint, qui hoc a nobis postulent demonstrari. 3. Nunc ergo quia video te veritate desertum, ad maledicta esse conversum, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ONTU MELIAS TUAS
IT UERBA MALIDICA IULIANE
quae ardens iracundia libris quat¬
tuor anelasti: sime contempnere
dixero: mentiar. Quomodo enim
possum ista contempnere. ubi testimo¬
Imum conscientiae meae cogitans.
uel gaudere me uideo debere ꝓ¬
Omne. uel dolere prote.& proeis qui
decipiuntur abste : Quis autem contempnat siue exultatio¬
ns suae matenam siue introris: Nam unde partim lȩtam᷑
partim contristamur: Nulla rationẽ contempnumur. meo¬
rum quippe causa gaudiorum: est promissio dñi dicentis
Cum dicunt omnẽ malum aduersum uos mentientes prop¬
ter me: gaudete & exultate quoniam merces uĩa copiosa
est incelis et rursus mei causa meroris. est apłi affectus.
ubi leggo. Quis infirmatur & ego non infirmor: Quis scanda¬
luatur. & ego non uror: Sed haec protuo dogmate quod
ueritatem putas. & iam tu potes dicere: Auferamus itaq de
medio si plac& ista cominuna: quae dici ex utraq parce.
speciẽtenus tẽ respondisse glorieris. cum tuis libris quat¬

Expanded text:
ontumelias tuas et verba maledica, Juliane, quae ardens iracundia libris quatuor anhelasti, si me contemnere dixero, mentiar. Quomodo enim possum ista contemnere, ubi testimonium conscientiae meae cogitans, vel gaudere me video debere pro me, vel dolere pro te, et pro eis qui decipiuntur abs te? Quis autem contemnat sive exsultationis suae materiam, sive moeroris? Nam unde partim laetamur, partim contristamur, nulla ratione contemnimus. Meorum quippe causa gaudiorum est promissio Domini dicentis: Cum dicunt omne malum adversum vos, mentientes, propter me; gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis . Et rursus mei causa moeroris est Apostoli affectus, ubi lego: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed haec pro tuo dogmate, quod veritatem putas, etiam tu potes dicere. Auferamus itaque de medio, si placet, ista communia, quae dici ex utraque parte specie tenus te respondisse glorieris, cum tuis libris qua
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si spũ ducimini: non adhuc estis sub lege. Uidesi non
hoc ẽ. ad romanos. iam non ego operor illud: & condelector
inur̃o mortali corpore : ad oboediendum desideriis eius.
Si enim non obȩdiatur concupiscentiis: quas necesse ẽ. esse in
carne peccati : atq incorpore mortis huius : non perficietur
Ipsa quippe sunt opera : de quib totum mire sequitur & dicit.
Manifesta autem sunt opera carnis. Quȩ funt: fornicati¬
ones. inmunditiȩ. luxuriȩ. idolorum seruitus. & cę̧tera:
Sic̃ ergo non consentiatur concupiscentiis carnis: quamuis
arant motibus : non tamen perficiant operibus: Proinde
quamuis fiant. Sicut enim tunc perficitur carnis concu¬
piscentia. cum consentit ei sp̃s. ad opera mala. ut non con¬
cupiscat aduersus illam sed cum illa : sic & bona opera
nr̃a tunc perficientur. quando ita spũi caro consenserit:
ut aduersus eum &iam ipsa non concupiscat. Hoc enim

Expanded text:
quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege. uide, si non quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege. uide, si non hoc est ad Romanos: iam non ego operor illud, et: condelector in uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius, Si enim non obediatur concupiscentiis, quas necesse est esse in carne peccati atque in corpore mortis hujus, non perficietur qIpsa quippe sunt opera de quibus totum mire sequitur, et dicit: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, idolorum servitus et caetera: si ergo non consentiatur concupiscentiis carnis, quamvis agantur motibus, non tamen perficientur operibus. Proinde era bona, quamvis fiant. Sicut enim tunc perficitur carnis concupiscentia, cum consentit ei spiritus ad opera mala, ut non concupiscat adversus illam, sed cum illa sic, et bona opera nostra tunc perficientur, quando ita spiritui caro consenserit, ut adversus eum etiam ipsa non concupiscat: hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
ihm̃ xp̃m dnm nr̃m: qui dicebat uideo aliam legemin
menbris meis. repugnantem legimentis meae. Sed ne
forte istam cathecũmim existimes uocem. lauacrum
regenerationis adhuc sperantis. post quod lauacrum
nullam legem peccati. resistentem legi mentis. habitu¬
rus eẽt in menbris. quam quã tu ipse sicũt de te uis creu¬
mus. aduersus huius concupiscentiȩ malum. ꝑ continen¬
tiȩ bonum. gloriosa certamina post lauacrũ regene¬
rationis exerceas: recole tamen quid scribat ađ galati
certe homines baptitatos. Dico autem inquit. sp̃ũ anni¬
late : & concupiscentias carmis ne perfeceritis. Nonan
ne feceritis . quia eas non habere non peterant. sed ns
perfeceritis. id ÷ ne opera earum. consensu uoluntas
impleatis. Caro enim inquit concupiscit aduersus sin
ut non ea quȩ uultis faciatis. Uide si non hoc ẽ. adro¬
manos. Nonemim quod uolo facio bonum: sed quod nos
malum hoc ago. Deinde ad galathas addit : et dicit

Expanded text:
inum nostrum; qui dicebat, Video aliam legem in inum nostrum; qui dicebat, Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. 62. Sed ne forte istam catechumeni existimes vocem lavacrum regenerationis adhuc sperantis, post quod lavacrum nullam legem peccati resistentem legi mentis, habiturus esset in membris quanquam tu ipse, sicut de te vis credamus, adversus hujus concupiscentiae malum, per continentiae bonum, gloriosa certamina post lavacrum regenerationis exerceas; recole tamen quid scribat ad Galatas, certe homines baptizatos. Dico autem, inquit, spiritu ambulate, et concupiscentias carnis ne perfeceritis. Non ait, Ne feceritis; quia eas non habere non poterant: sed, ne perfeceritis; id est, ne opera earum, consensu voluntatis impleatis. ut non ea quae uultis faciatis. uide, si non hoc est ad Romanos: non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. deinde ad Galatas addit et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dixerimus. utiq respondebitur. sicut expeccato illo.
ita ex maledicto in peius totam mutatam fuisse naturam.
unde trahit᷑ originale peccatum. & iugum graue suꝑfilios
adam. Nonenim sicut tu argumentaris. iudeum sublege
positum describebat apls dicentem. scio quia non habitat
in me. hoc ẽ. in or ne mea bonum. & non ego operor illua
sed qđ habitat in me peccatum. & mihi malum adiace
& uideo aliam legem in menbris meis. repugnantemlen
mentis meae. Sed describebat humanam in hac corrũm¬
bili carne naturam. non opere dĩ cum uitio primitus
institutam: sed ex uoluntatis arbitrio uemente. priorun
hominum uitio sauciatam. Cuius enim uox ẽ. infelixe
dĩ ꝑ ihm xp̃m dnm̃ nr̃m. Numquid iudȩi  absit sed sine
dubitatione cristiani. Eius ergo uoces sunt & iam illȩ supe¬
riores : ex quib hȩc consequenter ex pressa ẽ. Ipse enm
dixit. Gratiã me liberabit de corpore mortis huius: pes¬

Expanded text:
hoc dixerimus, utique respondebitur, sicut ex peccato illo, hoc dixerimus, utique respondebitur, sicut ex peccato illo, ita ex maledicto in pejus totam mutatam fuisse naturam, unde trahitur originale peccatum et jugum grave super filios Adam. 61. Non enim, sicut tu argumentaris, « Judaeum sub lege positum describebat Apostolus dicentem, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; et, Non ego operor illud, sed quod habitat in me, peccatum; et, Mihi malum adjacet; et, Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae: » sed describebat humanam in hac corruptibili carne naturam, non opere Dei cum vitio primitus institutam, sed ex voluntatis arbitrio veniente primorum hominum vitio sauciatam. Cujus enim vox estum Dominum nostrum ? Numquid Judaei? Absit: sed sine dubitatione Christiani. Ejus ergo voces sunt etiam illae superiores, ex quibus haec consequenter expressa est. Ipse enim dixit, Gratia Dei me liberabit de corpore mortis hujus pe
Abbreviated transcription (Latin):
excitandȩ. nec auferendȩ sufficit uoluntatis arbitrium:
naturȩ uulms ÷ de preuaricatione : quam diabolus persuasit
inflictum. Recte itaq a me dictum ẽ: fieret sine isto morbo.
seminatio filiorum. in corpore uitȩ illius: sine quo nunc fieri
non potest in corpore mortis huius. Quod autem argumentaris
adbonum fecunditatis paruulos pertinere : quȩ dĩ benedictione
ante morbum libidinis instituta ẽ: non ad ipsum libidinis
morbum. si qui postea peccantib accidit: atq. idõ scĩtatem
asscribendam eẽ. nascentib & generantib culpam. non atten¬
dis peccato illo magno : uniuersam indeterius mutatam
fuisse naturam. unde fuerat propago ducenda. Sic eium posses
dicere euam solam. non cȩteras feminas dolores parturitionis
sentire debuisse : qm̃ benedictio qua dictum ẽ. crescite et
multiplicamini ex qua filii procreantur. antefacta ẽ. quam
fuisset. muliebris sexus illa maledictione punitus. Sed si

Expanded text:
excitandae nec auferendae sufficit voluntatis arbitrium; excitandae nec auferendae sufficit voluntatis arbitrium; naturae vulnus est de praevaricatione, quam diabolus persuasit, inflictum. Recte itaque a me dictum est, « Fieret sine isto morbo seminatio filiorum in corpore vitae illius, sine quo nunc fieri non potest in corpore mortis hujus » . 60. Quod autem argumentaris, « ad bonum fecunditatis parvulos pertinere, quae Dei benedictione ante morbum libidinis instituta est; non ad ipsum libidinis morbum, si postea peccantibus accidit; atque ideo sanctitatem adscribendam esse nascentibus, et generantibus culpam: » non attendis peccato illo magno universam in deterius mutatam fuisse naturam, unde fuerat propago ducenda. Sic enim posses dicere, Evam solam, non caeteras feminas dolores parturitionis sentire debuisse; quoniam benedictio qua dictum est; Crescite, et multiplicamini , ex qua filii procreantur, ante facta est, quam fuisset muliebris sexus illa maledictione punitus. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
in carne motum libĩdinis turbidȩ. sed tranquille tantumis
uoluntatis. quam speramus cȩteris menbris. Arguis meql
eos paruulos qui mundũ impleuerunt ꝓ quib xp̃c mortuis¬
Paruuli opus diaboli substantialiter non sunt : sed opere
diaboli originaliter rei sunt. Et idõ xp̃c qđ & ipse consis
nremissione fusus ẽ. petcatorum. A quo illos sanguine facitis
alienos: cum eos negatis trahere originale peccatum. Nec
accenseas quod concupiscentiã dixĩ morbum. cui & tu confessuses:
prouisum fuisse remedium. Exordium uero paruulorũ ex quo
nascerentur in adamfuit : quo ꝑ peccatum uitiato atq dãpnato:
autẽ unde parentes commouerent᷑ asscribit᷑ sine dubio scĩtas
nascentibus: & culpa generantibus. Quid dicis parentes commo¬
uerent᷑. si pietate uoluntatis qua optat filios quisq suscipere :¬
a hoc ꝑ dm̃ insticutum. Siautem perturbatione libidinis: cui nec

Expanded text:
in carne motum libidinis turbidae, sed tranquillae tantummodo in carne motum libidinis turbidae, sed tranquillae tantummodo voluntatis, qua imperamus caeteris membris. 58. Arguis me, quod « eos parvulos qui mundum impleverunt, pro quibus ChristusParvuli opus diaboli substantialiter non sunt: sed opere diaboli originaliter rei sunt. Et ideo Christus, quod et ipsein remissionem fusus est peccatorum ; a quo illos sanguine facitis alienos, cum eum negatis trahere originale peccatum. Nec succenseas quod concupiscentiam dixi morbum, cui et tu confessus es provisum fuisse remedium. Exordium vero parvulorum, ex quo nascerentur, in Adam fuit; quo per peccatum vitiato atque damnato, er diabolum autem unde parentes commoverentur; adscribitur sine dubio sanctitas nascentibus, et culpa generantibus. » Quid dicis, « parentes commoverentur? » Si pietate voluntatis, qua optat filios quisque suscipere; et hoc per Deum institutum: si autem perturbatione libidinis, cui nec
Abbreviated transcription (Latin):
ade. quȩ sine concupiscentia. sine motu corporũ. sine necessr¬
te sexuum eẽ. potuissent. Detrahe nuptiis concupiscentũ
qua caro concupiscit aduersus spm̃. Detrahe malum coni
quod pugnas. gloriosa exercens continentiȩ uirtute certamia
& non opus ẽ. ut cȩtera detrahas Sinuptias queris: quules am
peccatũ primorũ hominum. eẽ. potuerunt. sine motu enin
corporum & sine necessitate sexuum. quis um quam ullas
nuptias cogitauit: Sed bellum qđ inse casti sentiunt: siue
continentes. siue &iam coniugati: hoc dicimus in para diso
ante peccatum. nullo mođo eẽ. potuisse. Ipsȩ ergo & uam
nunc sunt nuptiȩ : sed ingenerandis filiis tunc nullo mulo
uterentur: nunc concupiscentiȩ malo beneutuntur. Quo
malo sua bona perdiderunt. in castitatis fide : in coniunctions
foedere. in propaginis germine. Adhereret ergo & iam
tunc uir uxori ũt gignerent filios: non tamen haberent

Expanded text:
Adae, quae sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessiAdae, quae sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sexuum esse potuissent? » Detrahe nuptiis concupiscentiam qua caro concupiscit adversus spiritum, detrahe malum contra quod pugnas gloriosa exercens continentiae virtute certamina; et non opus est ut caetera detrahas, si nuptias quaeris quales ante peccatum primorum hominum esse potuerunt. Sine motu enim corporum et sine necessitate sexuum quis unquam ullas nuptias cogitavit? Sed bellum quod in se casti sentiunt, sive continentes, sive etiam conjugati, hoc dicimus in paradiso, ante peccatum nullo modo esse potuisse. Ipsae ergo etiam nunc sunt nuptiae, sed in generandis filiis tunc nullo malo uterentur, nunc concupiscentiae malo bene utuntur. Quo malo sua bona non perdiderunt, in castitatis fide, in conjunctionis foedere, in propaganis germine. Adhaereret ergo tunc etiam vir uxori ut gignerent filios; non tamen haberent
Abbreviated transcription (Latin):
nale malum : quasi non alius religiosius sibi clamare
uideatur. Si natura per dm̃ ẽ : non potest ex ea nasci
ullum malum : aut non potest in ea eẽ. ullum malũ.
& tamen falsum ẽ : quia nec oriri malum potest. nisi
ex natura. Nec ubi sit habet : si non fuerit in natura.
Confiteor igitur opus dĩeẽ. qui nascitur. & iam
trahens orĩginale malum : qm̃ quod in illo dĩ opus
ẽ bonum ẽ : quia bonũ ẽ. opus dĩ &iam cum malo. non solũ in sar
uerum &iam in quibus libet ȩtatib. Hoc ẽ. substantia. forma ir
sensus. ratio. cȩteraq. omĩa bona: &iam in quocũꝙ homine ni
Quis autẽ operatur ut uiuat homo. nisi in quo uiuimus moues
& sumus: Id autẽ operatur occulto quodam opere benefer
suȩ : exceptis alimentis perspicuis: quib. extrinsecus sustinem
Qui ergo operat᷑ ut uiuat homo: quamuis conuersatione uns
dixerim. aliam fuisse nuptiarũ institutionẽ antẽ peccai

Expanded text:
nale malum: » quasi non alius religiosius sibi clamare nale malum: » quasi non alius religiosius sibi clamare videatur, Si natura per Deum est, non potest ex ea nasci ullum malum, aut non potest in ea esse ullum malum. Et tamen falsum est: quia nec oriri malum potest, nisi ex natura; nec ubi sit habet, si non fuerit in natura. Confiteor igitur opus Dei esse qui nascitur, etiam trahens originale malum; quoniam quod in illo Dei opus est, bonum est: quia bonum est opus Dei etiam cum malo, non solum in parvulis, verum etiam in quibuslibet aetatibus, hoc est, substantia, forma, vita, sensus, ratio, caeteraque omnia bona, etiam in quocumque homine malo. Quis autem operatur ut vivat homo, nisi in quo vivimus, movemur, et sumus ? Id autem operatur occulto quodam opere beneficentiae suae, exceptis alimentis perspicuis quibus extrinsecus sustinemur. Qui ergo operatur ut vivat homo, quamvis conversatione vitiosa; dixerim, « Aliam fuisse nuptiarum institutionem ante peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
& malo concupiscentiȩ bene utentib. non imputandum ẽ.
qđ cumeo malo filii nascuntur. sed quod bonum sunt. Non
autẽ idõ sicut putas adiabolo ducit origo nascentium
inquantum homines sunt. quia dicitur adiabolo eẽ. origo
peccati. sine quo nullus nascitur hominum. Neq enĩm
quia origo mortis a diabolo ẽ: idõ ab illo ẽ. origo
mortaliũ. Rimas queris inter tot innocentiȩ p̃residia
qua potuerit intrare peccatum: cum tibi ostendat apł̃s
paulus non rimam sed apertissimam ianuam dicens. ꝑunũ
hominem peccatũ intrauit in mundum. & ꝑ peccatum
mors: & ita in om̃s homines pertransiit. Sed hȩc tacens
uerba dicis tua. quia ꝑ opus dĩ. opus diaboli transire non
sintur. cum homines suit opus di: peccatum autem opus
diaboli: quod dicit apłs in omnes pertransisse
lamas si natura per dm̃ ÷ : non potest in ea eẽ origi¬

Expanded text:
et malo concupiscentiae bene utentibus non imputandum est et malo concupiscentiae bene utentibus non imputandum est quod cum eo malo filii nascuntur, sed quod bonum sunt. Non autem ideo, sicut putas, « a diabolo ducitur origo nascentium, » in quantum homines sunt, « quia dicitur a diabolo esse origo peccati, sine quo nullus nascitur hominum. » Neque enim quia origo mortis a diabolo est, ideo ab illo est origo mortalium. 56. « Rimam » quaeris « inter tot innocentiae praesidia, qua potuerit intrare peccatum: » cum tibi ostendat apostolus Paulus, non rimam, sed apertissimam januam, dicens, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit. Sed haec tacens verba, dicis tua, « Quia per opus Dei opus diaboli transire non sinitur: » cum homines sint opus Dei, peccatum autem opus diaboli, quod dicit Apostolus in omnes pertransisse. Clamas, « Si natura per Deum est, non potest in ea esse origi