comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discipłs. Ego tͥ quid dicere plus his nescio. Tamen si
potes ferre temptam̃ta carnis. relinque omnia et fuge
facultates enĩ patris tui multos inuement heredes.
Ecce patochia. ierontochoinia. xenodochia. monasteria.
uidue. pupilli. ꝑegrin. infirmi. captiui. ubi uoluerit
et placuerit patri tuo relinquat. Tn solum ne ꝑdas
animã tuam. dicit ei puella. Confido indeo et morati¬
tionib tuis. laborare habeo ꝓ amma mea deo auxilian¬
te. dicit ei senex. Talia desideria. a firmitate ñ decidant᷑.
seit eni tempus penitentiã agere. dicit ei eufrosma.
Et ideo te ego fatigaui ut impleas desideriũ meũ. et
facta oratione benedicas me. et abscidas comã capitis
mei Et surgens senex facta oratione. abscidit comam
capitis eiꝰ. Induitq eam tunicã scematis et orans ꝓea
dixit. ds qui lib̾at om̃s seruos suos. ipse te custodiat
abomni malo. R hec dicens senex. discessit abea: et ambulauit
in semet ipsa cogitans dixit. Si ambulauero in monasteriũ

Expanded text:
IV. Ego tibi plus dicere nescio. Tamen si potes ferre tentamenta carnis, relinque omnia, et fuge facultates patris tui, quae multos inveniunt haeredes. Ecce ptochia, hierocomia, xenodochia, monasteria, viduae, pupilli, peregrini, infirmi, captivi, ubi voluerit et placuerit patri tuo, relinquet; tu sola, ne perdas animam tuam. Dicit ei puella: Confido in Deum et orationibus tuis, quia laborare habeo pro anima mea, Deo auxiliante. Dicit ei senex: Talia desideria a firmitate non decidantur; modo enim est tempus poenitentiae. Dicit ei Euphrosyna: Et ideo te fatigavi, ut impleas desiderium meum; et facta oratione benedicas me, et abscidas comam capitis mei. Et exsurgens senior, facta oratione abscidit comam capitis ejus, induitque eam tunicam schematis, et orans pro ea dixit: Deus qui liberavit omnes sanctos suos, ipse custodiat te ab omni malo. Et haec dicens senex, discessit ab ea, et ambulabat in cogitans in semetipsa dixit: Si ambulavero in monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ei monac hus ille. Cominunter psallimus. Ieiui¬
nat uero unusquisq quo modo uult. aut quantum
ualet. ut non fiat contumax uoluntatis conuersatio.
sed ꝓpͥi arbitrii et spontanea uoluntate. Omnẽ gͦ ꝑscru-¬
tans monachorum conuersationem: dixit admona
uiro. dicit ei monachus. Soror non ꝑmittas ut pol¬
luat homo corpus tuum. et tracdas tuam pulchri¬
tudinem pati opꝓbrium. sed desponsa te xp̃o
quit᷑ potest ꝓistis omuib transeuntib dere celorꝰ¬
exiens. uade in monasteriũ mutato habitu scłari.
induta ueste monachica. ut possis euadere. Que
cum audisset. placuit ei. &̾ dixit adeum. Et quis
me habet tondere: Nolo enĩ ab aliquo tondi:
qui non seruat fidem. dicit ei mon achusille.
Fcce pat̾ tuus uenit mecum admonasternim.
et faciet ibi tres dies uł quattuor. Iu autẽ adduc
ad eufrosinam. uenit pafnutiꝰ. et uicdens mona¬
chum interrogauit eũ dicens. Quid ad nos fatigi¬
um sũpsisti dñe: Ꝙ̾ dixit ad eum. Anniuersaria

Expanded text:
Dicit ei monachus ille: Communiter quidem psallimus, jejunia vero unusquisque quomodo vult, aut quantum valet, ut non fiat contumax voluntatis conversatio, sed proprii arbitrii et spontanea voluntate. Omnem ergo perscrutans monachorum conversationem, dixit ad monaviro. Dicit ei monachus: Soror, non permittas ut polluat homo corpus tuum, et tradas talem pulchritudinem pati opprobrium, sed desponsa te Christo, qui tibi potest pro ipsis omnibus transeuntibus dare mutato habitu saeculari indue vestem monachilem, ut possis evadere. Quae cum haec audi set, placuit illi, et dixit ad eum: Et quis me habet tondere? Nolebat a laico tonderi, qui non servat fidem. Dicit ei monachus ille: Ecce pater tuus veniet mecum ad monasterium, et faciet ibi tres dies vel quatuor. Tu autem adduc ad Euphrosynam, venit Paphnutius, et videns monachum, interrogavit cum, dicens: Quid ad nos fastidium sumpsisti, domine? Et dixit ad eum: Anniversaria
Abbreviated transcription (Latin):
quisiuit eum. Pueri antem autem chixerunt Processit.
auad iens autem hoc eufrosma. aduocans frem illum cepit
fris estis in monasterio: at ille dixit. Trecenti
quin quaginer duo diert ei puella. Qui uoluerit
llue ad eomn ersatio nem enire suscipit illiom iaxime¬

Expanded text:
quisivit eum. Pueri autem dixerunt ei: Processit.quisivit eum. Pueri autem dixerunt ei: Processit.Audiens vero Euphrosyna, et advocans illum fratrem, coepit ater, quanti fratres estis in monasterio. At ille dixit: Trecenti quinquaginta duo. Dixit ei puella: Qui voluerit venire illic ad conversionem, suscipit illum a
Abbreviated transcription (Latin):
rum ad luxi tibi ut ores pro ea. qͥa iam ad nuptias eam trade¬
re uolo Iussit autem abbas introduci eos in exedochio monas¬
terii. L. ocutusq est cum ea: et benedicens eam exortatus est
eufrosina aurem ponebat cotidie ad psalmos. et uidens singłorũ
eonuersationẽ et sp̃uale ꝓpositũ. mirabat᷑ eorum uitam dicens
Beati sunt uiri iti. qui et in hoc scło similes sunt angłis. et post
hoc uitã eteruam consequent᷑. Cepitq cor eius sollicitũ ẽẽ. in
delo tunoris dei. Post tres autem dies. dixit pafnutius ad abbatẽ.
Ueni pater ut salutet te ancilla tua. et ora ꝓ ea. quia ambulare
uolumus inciuitatem. Cum autem uenisset abbas. eufrosina
deus auiniã meam. Extendit itaq manus: et benedixit eam
dicens. ds qui cognoscis hominẽ anteꝙͣ nascatur. tu istius aneille
tue curam habere digneris. ut mereatur portionem et consor
uum in regno celorum. Et cõmendantes se seni. abierunt in
eum ad solennitatem abbatis. Qui abiens indomumerus. re¬

Expanded text:
rum adduxi tibi, ut ores pro ea; quia jam ad nuptias eam tradere volo. Jussit autem abbas eam introduci in xenodochia monasterii, locutusque est cum ea, et benedicens exhortatus est eams, aurem ponebat quotidie ad psalmos, et videns singulorum conversationem et spirituale propositum, mirabatur eorum vitam, dicens: Beati sunt viri isti, qui et in hoc saeculo similes angelis, et post haec vitam aeternam consequuntur. Et coepit cor ejus esse sollicitum in zelo timoris Dei CAP. V.--Post tres autem dies dixit Paphnutius ad abbatem: Veni, Pater, ut salutet te ancilla tua, et ora pro ea, quia ambulare volumus in civitatem. Cum autem venisset abbas, projecit sDeus animam meam. Extendensque manum suam benedixit eam, dicens: Deus, qui cognoscis hominem antequam nascatur, 364 tu hujus ancillae tuae curam habere digneris, ut mereatur portionem et consortium habere in regno coelorum. Et commendantes seni, abierunt in eum ad solemnitatem abbatis: qui abiens in domum ejus, re
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aut̃ ẽẽt.ibi. mittens eufrosina unũ fidelissi¬
mũ seruũ dicens. Uade in monasteriũ theodosii.¬
et ingressus ineccłiã. monachũ quẽ ibi inueneris.
adduc tecum huc. Miscd̃ia autem dei. ecce quidam¬
quidã monacꝰ ueniebat de monasterio uendens
que secũ habebat. Uidensq hunc puer. rogauit
eum ut ueniret adeufrosinã. Quicũ uenisset: in¬
dens eum puella. surgens salutauit eũ dieens. Ora
ꝓme pat̾. Ꝙ̾ orans benedixit eã et sedit. dixit autẽ
ei eufrosina. dñe mi. ego habeo patrem xp̃ianu̾ ser¬
uũ dei. possessorẽ substantie multe niis. habuitq
uxore ex qua me genuit. que transiit de hac uita.
Wlt autẽ pat̾ meus ꝓomĩb reb suis tradere me
huic scło miquo. & ego nolo inqͥuari mneo. s timeo
in obediens eẽ. patri meo: & qͥd faciã nescio. Tota
ostencłet misere anime mee misccd̃iam suam. &̃ mane
facto placuit mͥ mittere adeccłiam et adducere unum
Postulo autẽ te pater. ut ꝓmercede anime mee. scio qͥa

Expanded text:
issimum, dixit: Vade in monasterium Theodosii, ingressusque ecclesiam, monachum quem ibi inveneris adduc tecum. Misericordia autem Dei ecce quidam monachus veniebat de monasterio, vendens quae secum habebat. Et videns eum puer, rogavit eum ut veniret ad Euphrosynam. Qui cum venisset, videns eum puella, surgens salutavit eum, dicens: Ora pro me, Pater; et orans benedixit eam, et sedit. Dixit autem Euphrosyna: Domine mi, ego habeo patrem Christianum et servum Dei, possessorem substantiae nimis; habuitque uxorem quae me genuit, quae jam transivit de hac vita. Vult autem pater meus pro omnibus rebus suis tradere me saeculo huic iniquo, et ego nolo inquinari in eo, sed timeo inobediens esse patri meo, et quid faciam nescostenderet animae meae misericordiam suam; et mane facto, placuit mihi mittere in ecclesiam, et adducere unum am. Postulo autem te, Pater, pro mercede animae tuae, scio quia
Abbreviated transcription (Latin):
mundi urget: eo necesse est ut urui lapictes
ad elificium celeste colligantur. quatinus
ierłm nr̃a in mensuram sue instructionis ex¬
crescat. Nec tamen ita electos om̃s subtrahi
crecdimus. ut soli in munclo ꝑuersi remane¬
ant. Quia nunquam peccatores adlam̃tum
poenitentie redirent: si nulla. e̾e̾nt. bonorũ
exempla que eorum mentem traherent.
Petrus In cassum subtrahi bonos queror.¬

Expanded text:
mundi urget, eo necesse est ut vivi lapides mundi urget, eo necesse est ut vivi lapides ad aedificium coeleste colligantur, quatenus Jerusalem nostra in mensuram suae constructionis excrescat. Nec tamen ita omnes electos subtrahi credimus, ut soli in mundo perversi remaneant, quia nunquam peccatores ad lamentum poenitentiae redirent, si nulla essent bonorum exempla, quae eorum mentem traherent. PETR. Incassum subtrahi bonos queror
Abbreviated transcription (Latin):
scientia. illius doctam ignorantiam. Ubi
hec nr̃a iacet: ibi illuis disciplina eminet. Nos
de uirtutibus uacui loquimur. & quasi int̃
fructifera arbusta po iti. odoramur poitia
nec manclucamus. Ille uirtutum fructus caꝑe
nouerat : quamuis hos inuerbis odorari nesci¬
ebat. Pcti. Quidnam queso te. ẽẽ. existimas.
quod boni quiq subtrahuntur. & qui uiue¬
re adeclificationem multorum poterant. aut
penitus inueniri nequeunt. aut certe omĩ¬
modo rarescunt: Gregoriꝰ. Halicia rema¬
nentium meretur. ut ii qui prodesse poterãt.
festine subtrahant᷑. Et cum muncli finis ap¬
ꝓpinquat: electi tolluntur ne deteriora
uideant. hinc &e enim ꝓpħa ait. Iustus perit.
& nemo est qui recogitet incorde suo. Qui¬
ri misccłie colliguntur. quia non est qui in¬
telligat. Hinc rursum scriptum est. Aꝑite
ut exeant qui conculcent eam. Iollite cle
uia lapitdes. hinc salomon ait. Lempus mitten¬
idi lapides. & tempus colligendi. Quo gͥ finis

Expanded text:
scientia illius doctam ignorantiam. Ubi scientia illius doctam ignorantiam. Ubi haec nostra jacet, ibi illius disciplina eminet. Nos de virtutibus vacui loquimur, et quasi inter fructifera arbusta positi, odoramus poma, nec manducamus; ille virtutum fructus carpere noverat, quamvis hos in verbis odorare nesciebat. PETR. Quidnam, quaeso te, esse existimas, quod boni quique subtrahuntur; et qui vivere ad aedificationem multorum poterant, aut penitus inveniri nequeunt, aut certe jam omnimodo rarescunt? GREGOR. Malitia remanentium meretur, ut hi qui prodesse poterant festine subtrahantur: et cum mundi finis appropinquat, electi tolluntur, ne deteriora videant. Hinc enim proheta ait: Justus perit, et nemo est qui recogitet in corde suo; et viri misericordiae colliguntur, quia non est qui intelligat . Hinc rursus scriptum est: Aperite, ut exeant qui conculcent eam, tollite de via lapides . Hinc Salomon ait: Tempus mittendi lapides, et tempus colligendi . Quo igitur 368 finis
Abbreviated transcription (Latin):
ob̃tulit. multos a morte lib̾auit.
irã res. Et quam uis hanc ab aliis &e ipse
cognouerim: uere tamen fateor quia michi
quotiens narratur. innouatur. Gregoriꝰ.
ichil in hac re insanctulo mirerĩs. secl
pensa si potes quis ille sp̃s fuerit: qui eiꝰ
tam simplicem mentem tenuit. atq intan¬
to uirtutis culmine erexit. Ubi enim etꝰ
auimus fuit. quando mori pro ꝓximo
tam constant̾ decreuit. & ꝓtemporali uita
fr̃is unius. despexit suam. atoꝵ sub gla¬
dio ceruicem tetendit. Que gͦ uis amoris
illud cor tenuit. quod mortem suam pro
unius salute ꝓximi non expauit: Scimus
certe quia iclem uenerabilis uir sanctulus
ipsa quoq elementa litte rarum bene non
nouerat. legis precepta nesciebat. Sed quia
plenitudo lẽgis est caritas : legem totam in
ac ꝓxiiii dilectione seruauit᷑. Et quod fo¬
ris incognitione non nouerat: ei intus
uigebatꝰ in amore. Et qui nunquã fortas
faciendo magis quam sciencto nouerat. Cõ¬
paremus si placet cim hac nr̃a indoct᷑a

Expanded text:
obtulit, multos a morte liberavit. PETR. Mira res, et quamvis hanc ab aliis et ipse cognoverim, vere tamen fateor quia mihi quoties narratur innovatur. GREGOR. Nihil in hac re in Sanctulo mireris, sed pensa, si potes, quis ille spiritus fuerit, qui ejus tam simplicem mentem tenuit, atque in tanto virtutis culmine erexit. Ubi enim ejus animus fuit, quando mori pro proximo tam constanter decrevit, et pro temporali vita fratris unius suam despexit, atque sub gladio cervicem tetendit? Quae ergo vis amoris illud cor tenuit, quod mortem suam pro unius salute proximi non expavit? Scimus certe quia idem venerabilis vir Sanctulus ipsa quoque elementa litterarum bene non noverat. Legis praecepta nesciebat; sed quia plenitudo legis est charitas , legem totam in Dei ac proximi dilectione servavit; et quod foris in cognitione non noverat, intus vivebat in amore. Et qui nunquam fortassfaciendo magis quam sciendo noverat. Comparemus, si placet, cum hac nostra indocta
Abbreviated transcription (Latin):
Si incorporeꝰ sp̃s petre  hoc teneri potestS
qđ iuiuificat. quare ñ penalit̾ & ibi teneat᷑ ubi
cit. cremat᷑. Sicq fit ut res corporea incorporeã exurat
dum exigni uisibili ardor ac dolor inuisibilis tͥhit᷑.
porea flãma cruciet᷑. Quanitus colligere dictis euã¬
geliciis possumꝰ. qͥa incendiũ anima non solil iitleni¬
do s etiam exꝑiendo paciat᷑. Ueritatis & eiũ uoce

Expanded text:
Si incorporeus spiritus, Petre, in hoc teneri potest quod vivificat, quare non poenaliter et ibi teneatur ubi cit, crematur: sicque fit ut res corporea incorpoream exurat, dum ex igni visibili ardor ac dolor invisibilis trahitur. porea flamma crucietur. Quamvis colligere dictis Evangelicis possumus quia incendium anima non solum videndo sed etiam experiendo patiatur. Veritat
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ. Nam cum ueritas dicat. ibunt impĩi insup¬
plicium et̾nũ. iusti aucem inuitam ȩt̾nã: qͥa uer̃
ẽ qd̃ ꝓmisit. falsum ꝓculdubio ñ erit ñ erit qđ
minatus ẽ. ds̃. Petrus Q uod siqͥs dicat iccirco
peccantibꝰ ȩt̾nã pęnã mninatꝰ. ẽ. ut eos apeccatoꝵ ꝑpe¬
tratione compesceret: Greg̃ Si falsum ẽ qđ
minatꝰ. ẽ. ut abiusticia corrigeret. etiam falsum ẽ.
pollicitus. ut adiusticiam ꝓuocaret. Sed siqͥs hoc di¬
cere uł insanus presiunat᷑: E siminatꝰ. ẽ. qđ ñ erat
impleturꝰ. dum asserere eum misericordẽ uolumus.
fallacem qđ dici nefas ẽ. predicare compellim᷑. Petrꝰ
Scire uellem qͦmͦ ustum sit : ut culpa que cũ fine
ꝑpetrata. ẽ. sine fine punuat᷑. Gregoriꝰ Hoc recte
diceret᷑. si districtus uidex ñ corda hominũ s facta

Expanded text:
malorum. Nam cum Veritas dicat: Ibunt impii in supmalorum. Nam cum Veritas dicat: Ibunt impii in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam , quia verum est quod promisit, falsum procul dubio non erit quod minatus est Deus. PETR. Quid si quis dicat: Idcirco peccantibus aeternam poenam minatus est, ut eos a peccatorum perpetratione compesceret? GREGOR. Si falsum est quod minatus est ut ab injustitia corrigeret, etiam falsum est pollicitus ut ad justitiam provocaret. Sed quis hoc dicere vel insanus praesumat? Et si minatus est quod non erat impleturus, dum asserere eum misericordem volumus, fallacem quod dici nefas est praedicare compellimur. PETR. Scire velim quomodo justum sit ut culpa quae cum fine perpetrata est sine fine puniatur. GREGOR. Hoc recte diceretur, si districtus jud
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ra. qͥa neq homo uuens incorpore. nullus
subtꝰ tram dignꝰ inuentꝰ ẽ. qͥa neq anume cor¬
pore exute. apire nobis prȩt̾ dnm̃ sacri eloqͥi
secreta potuer̃. Cum gͦ adsoluendum librũ nullus
subẽra inuentus dignus dr̃: qͥd obstet ñ uideo. ut
subtꝰ t̾ram. ẽẽ. infernus crelatur. Petrꝰ Queso tẽ.
uersitas fuerit. tanta qͦq existimancla funt & ipsa
incendia eẽ p̃ꝑata: Gregor̾ U NUs qͥdem ẽ. gehen¬
ne ignis. s ñ uno mͦ om̃s cruciat peccatores. Uniꝰ cuiꝰ
consistunt. nec tam̃ eiusdẽ solis ardorẽ eqͣliter sen¬
cuuit. qͥa alius plus estuat. atq aliꝰ minꝰ: ita illic in
uno igne ñ unus. ẽ. modꝰ incendii. Quia qđ hic
diuersitas corpoꝵ. hoc illic agit duiersitas peccatorũ
t & ignẽ ñ dissimilẽ habeant. & tam̃ eosdem singłos
dissimiliter exurat. Petrꝰ Puinqͥdnã queso tẽ di¬
cenuis eos qui semel illic mers̃ fuerint semꝑ ar¬

Expanded text:
in terra, quia neque homo vivens in corpore; nullus in terra, quia neque homo vivens in corpore; nullus subtus terram dignus inventus est, quia neque animae corpore exutae aperire nobis praeter Dominum sacri eloquii secreta potuerunt. Cum ergo ad solvendum librum nullus sub terra inventus dignus dicitur, quid obstet non video ut sub terra infernus esse credatur. PETR. Quaeso te, versitas fuerit, tanta quoque existimanda sunt et ipsa incendia esse parata?--GREGORIUS. Unus quidem est gehennae ignis, sed non uno modo omnes cruciat peccatores. Unusquisquconsistunt, nec tamen ejusdem solis ardorem aequaliter sentiunt, quia alius plus aestuat, atque alius minus, ita illic in uno igne non unus est incendii modus; quia quod hic diversitas corporum, hoc illic agit diversitas peccatorum ut et ignem non dissimilem habeant, et tamen eosdem singulos dissimiliter exurat.--PETRUS : Nunquidnam, quaeso te, dicimus eos qui semel illic mersi fuerint, semper ar
Abbreviated transcription (Latin):
nulli naniq inquadã t̾rar̃ parte infernũ esse
putauer̃. Alũ uͦ hunc subtaerra. eẽ estimant.
Sed tamen hoc animũ pulsat. qͥa si iccirco infer¬
nũ dicinus quia uiferiꝰ iacet. qđ t̾ra ad celũ ẽ.
hoc esse tufernꝰ debet adt̾ram. Unde & fortasse¬
ꝑ psalmistam dr̃. Lib̾asti animã meã ex iufer¬
no inferiori. Ut infernus suꝑior t̾ra. instritus
matione concordat. Qui cum signatum librũ
septem sigillis iudisse se diceret: qͥa nemo in¬
uentus ẽ. dignus. neq incelo neq int̾ra. neq
subtꝰ t̾ram aꝑire librũ & soluere signacła eius:
adiunxit. Et ego flebam multũ. Quem tamen
post modũ librum ꝑleonẽ de tribu uida dic̃
aꝑiri. Inqͦ uidelicet libro qͥd alud quani sacra
script᷑a signat᷑. quam solus redemptor nr̃ aꝑuit
qͥ homo factꝰ moriendo. resurgendo. ascendendo.
cuncta misteria quȩ in ea fuerant clausa pate¬
feut: Et nullus incelo qͥa neq angłs nullus

Expanded text:
nulli in quadam terrarum parte infernum esse nulli in quadam terrarum parte infernum esse putaverunt; alii vero hunc sub terra esse aestimant . Sed tamen hoc animum pulsat, quia si idcirco infernum dicimus, quia inferius jacet, quod terra ad coelum est, hoc esse infernus debet ad terram. Unde fortasse dicitur: Liberasti animam meam ex inferno inferiori , ut infernus superior terra, infernus matione concordat, qui cum signatum librum septem sigillis vidisse se diceret, quia nemo inventus est dignus, neque in coelo, neque in terra, neque subtus terram aperire librum, et solvere signacula ejus, adjunxit: Et ego flebam multum . Quem tamen postmodum librum per leonem de tribu Juda dicit aperiri. In quo videlicet libro, quid aliud quam sacra Scriptura signatur? Quam solus Redemptor noster aperuit, qui homo factus, moriendo, resurgendo, ascendendo, cuncta mysteria quae in eo fuerant clausa patefecit. Et nullus in coelo, quia neque angelus; nullus
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ feretri uestis tangi potuit. & malignꝰ sp̃c ab ob¬
debet om̃ipotentis dei dispensatio.⁊ quam sit mul¬
tiplex agnosci. cuiꝰ iudicio actum ẽ. ut idem ur
paschasius & ipse intꝰ ad aliqͣntũ temporis reciꝑet
qđ peccasset. & tamen ante humanos occłos mira
ꝑcorpꝰ scium post mortẽ faceret : qͥ aute tuortẽ eis
qͦq cognoscentibꝰ pia oꝑa fecisset. Ut neq ii qͥbo¬
na eiꝰ uderant de elemosinar̃ illiꝰ estimatione
fallerent᷑ neq ipsi sine ulcione laxaret᷑ culpa.
quam nec eẽ. culꝑam credidit: & iccirco hane
fletibꝰ ñ extinxit. PetRUS Perpendo que di¬
cis. Ueruntamen hac ratione constrictus. ñso¬
lum que uttelligo s ipsa etiam que in me ñ in¬
telligo cogor iam peccata formidare. Sed que so
quia paulo suꝑuis sermo delocis penalibus in¬
fertii uersabat᷑. ubinã eẽ. infernũ putamus : Suꝑ
hanc t̾iam an subt̾ra eẽ. credendus ẽt GRegori.

Expanded text:
cujus feretri cujus feretri debet omnipotentis Dei dispensatio, et quam sit multiplex, agnosci, cujus judicio actum est, ut idem vir Paschasius et ipse intus aliquanto tempore reciperet, quod peccasset, et tamen ante humanos oculos mira per corpus suum post mortem faceret, qui ante mortem eis quoque cognoscentibus pia opera fecisset; ut neque hi qui bona ejus viderant, de eleemosynarum illius aestimatione fallerentur, neque ipsi sine ultione laxaretur culpa, quam nec esse culpam credidit, et idcirco hanc fletibus non exstinxit. PETR. Perpendo quae dicis, verumtamen 448 hac ratione constrictus, non solum quae intelligo sed etiam ipsa quae non intelligo in me cogor jam peccata formidare. Sed quaeso, quia paulo superius sermo de locis poenalibus inferni versabatur, ubinam esse infernum putamus? super hanc terram, an sub terra esse creden
Abbreviated transcription (Latin):
ła.ẽ. Nam qͣntũ p̾sens scłm ꝓpinquat ad finẽ:
tantum futurũ ipsa iam quasi ꝓpinqu itate
tangit᷑. &. signis manifestioribus aꝑitur. Liua
enĩ in hoc scło cogitaciones tirãs uicissim mini¬
me uidemus. in illo aittem nt̃a malcerutrũ
corda aspiciemus. qͥd hoc scłm usi noctẽ. & ql
uentur̃ nisi dixerm: Sed quẽ ad modũ cumi
nor fiuiri & dies incipit oriri : ante solis orcũ
simul aliqͦmͦ tenebre cum lucȩ conixte sunt. qͦ¬
usq discedentes noctis reliqͥe inlucem diei sub¬
sequentis ꝑfecte uertant᷑: ita huiꝰ mundi finis
cum iam futuri scłi exordio ꝑmiscet᷑. atq ipse
reliqͥar̃ eiꝰ tenebre quadam iam rer̃ sp̃ualiũ ꝑ¬
mitione trans lucent. Et que illiꝰ mundi sunt:
multa iam cernimꝰ. s nec dum ꝑfecte cognoscimꝰ
quia quasi inqͦdam mentis crepusculo. hec uelut
ante solem uidemus. Petrus Placet qđ dicis.
S de tanto uiro paschasio hoc animũ ad questionẽ
inouet. qđ post mortẽ ad pęnalẽ locum deductꝰ e.

Expanded text:
a est; nam quantum praesens saeculum propinquat ad finem, tantum futurum saeculum ipsa jam quasi propinquitate tangitur, et signis manifestioribus aperitur. Quia enim in hoc saeculo cogitationes nostras vicissim minime videmus, in illo autem nostra in alterutrum corda conspicimus, quid hoc saeculum nisi noctem, et quid venturum nisi diem dixerim? Sed quemadmodum cum nox finiri et dies incipit oriri, ante solis ortum, simul aliquo modo tenebrae cum luce commistae sunt, quousque discedentis noctis reliquiae in lucem diei subsequentis perfecte vertantur, ita hujus mundi finis jam cum futuri saeculi exordio permiscetur, atque ipsae reliquiarum ejus tenebrae quadam jam rerum spiritalium permistione translucent. Et quae illius mundi sunt, multa jam cernimus, sed necdum perfecte cognoscimus, quia quasi in quodam mentis crepusculo haec velut ante solem videmus. PETR. Placet quod dicis. Sed de tanto viro Paschasio hoc animum ad quaestionem movet, quod post mortem ad poenalem locum ductus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑. & immortalis. Mortalis qͥppe qͥa beate uiuere
amitrit. immortalis autẽ qͥa essentialit̾ uiuere ñꝗͣ
desinit. & nat᷑e suȩ uitam ꝑdẽ ñ ualet. nec cum inꝑ
petua fuerit morte dampnata. Illic enĩ posita beate
mortẽ sine morte & defectũ sine defectu. & finem
sine fine paciat᷑ qͦtinus ei & mors unortalis sit: &
defectus indeficiens. & finis infinitus Petrꝰ.
QUis hanc tam in explicabilẽ dñationis senten-¬
ciam cuiꝰ libet sit oꝑis adexitũ ueuiens ñ ꝑcimescat.

Expanded text:
vivere amittit; immortalis autem, quia essentialiter vivere nunquam desinit: et naturae suae vitam perdere non valet, nec cum in perpetua fuerit morte damnata. Illic enim posita beate mortem sine morte, et defectum, sine defectu, et finem sine fine patiatur; 453 quatenus ei mors immortalis sit, et defectus indeficiens, et finis infinitus. PETR. Quis hanc tam inexplicabilem damnationis sententiam, cujuslibet sit operis, ad exitum veniens non pertimescat,
Abbreviated transcription (Latin):
nali loco deputatꝰ sum: nisi qͥa iuparte lauren¬
cii contra simmachũ sensi. S queso te ꝓme do¬
minũ dep̃care. atq in hoc cognosces qđ exauditꝰ¬
sis: si huc rediens me ñ inueneris. Qua de re
uir dñi germanus inp̃cibꝰ se struixit. & pꝰ pati-¬
cos dies redũt. sed iam p̃dictũ paschasiũ in lo¬
co eodem minime inuen̾it. La eiũ ñ maliciȩ
s ignoranciȩ errore peccauerat: purgari post
mortem potuit apeccato. Qł tam̃ c̾redendũ
ẽ. qͥa ex illa elemosinar̃ suar̃ largitate hoc ob
tinuit. ut tunc potuisset ꝓmereri ueiuã: cũ
iam nicħ posset oꝑari Petrꝰ Qid hoc ẽ
queso te qđ in his extremis temporibꝰ tam
multa de aninabꝰ clarescunt ꝙͣ antea latuer̃
ita ut aꝑtis reuelationibꝰ atq ostensibnibus

Expanded text:
nali loco deputatus sum, nisi quia in parte Laurennali loco deputatus sum, nisi quia in parte Laurentii contra Symmachum consensi. Sed, quaeso te, pro me Dominum deprecare, atque in hoc te cognoscas exauditum, si huc rediens me non inveneris. Qua de re vir Domini Germanus se in precibus strinxit, et post paucos dies rediens jam praedictum Paschasium in loco eodem minime invenit, quia autem non malitiae sed ignorantiae errore peccaverat, purgari potuit post mortem a peccato. Quod tamen credendum est, quia ex illa eleemosynarum suarum lartinuit, ut tunc potuisset promereri veniam, cum jam nihil posset operari. PETR. Quid hoc est, quaeso, quod in his extremis temporibus tam multa de animabus clarescunt, quae ante latuerunt; ita ut apertis revelationibus atque ostens
Abbreviated transcription (Latin):
rari amaioribꝰ atq scientibꝰ audiui. qd paschasius
hus apłiȩ sedis diaconus. cuiꝰ apd̃ nos rectissuni
& liculentissimi de spũ scõ libri extant mire scĩ¬
tatis uir fuerit. elemosinar maxime oꝑibꝰ uacãs
cultor pauꝑũ & concemptor sui.S hic inea con¬
temptione tentione que inardescente ⁊elo fide¬
lium uiter siminachũ & laurentiũ facta ẽ. acd
pontificatꝰ ordinẽ laurentiũ elegit. Et om̃ĩ urit
post unanunitate suꝑatꝰ in sua tam̃ sentencia
usq uidiem sui exitus ꝑstitit. illũ amando
atq. pferendo: quẽ ep̃oꝵ uidicio prȩ esse sibi ec¬
apłi sedis p̃sulis ẽẽt. defunctꝰ: eiꝰ dalmaticã fe¬
retro suꝑpositã demoniacꝰ tecigit. statimq sal¬
uatꝰ ẽ. Poͥst multũ uͦ temꝑis germano capuano
salute dictauer. ut in angulanis thermis laua¬
ri debuisset. Qui inregressus easclem therinas
predictumi paschasium diachnem stantẽ & obse¬
Cui ille respondit. Pronulla alia causa in hoc pę¬

Expanded text:
rrari a majoribus scientibus audivi, quod Paschasius hujus apostolicae sedis diaconus, cujus apud nos rectissimi et luculentissimi de sancto Spiritu libri exstant, mirae sanctitatis vir fuerit, eleemosynarum maxime operibus vacans, cultor pauperum et contemptor sui. Sed hic in ea contentione quae inardescente zelo fidelium inter Symmachum atque Laurentium facta est, ad pontificatus ordinem Laurentium elegit. Et omnium post unanimiter superatus, in sua tamen sententia usque juxta diem sui exitus perstitit, illum amando et praeferendo quem episcoporum judicio praeesse sibi Ecae sedis Praesulis esset defunctus, ejus dalmaticam feretro superpositam daemoniacus tetigit, statimque salvatus est. Post multum vero temporis Germano Capuano salute dictaverri debuisset. Qui ingressus easdem thermas, praedictum Paschasium diaconum stantem et obseCui ille respondit: « Pro nulla alia causa in hoc poe
Abbreviated transcription (Latin):
oe parius minisq peccatis fieri posse credendũ ẽ.
sicut ẽ assiclius otitisus sermo sermo unmocdatꝰ
risus uel peccatum citrȩ rei familiaris. quȩ uix
sine culpa uł abipsis agit᷑ qͥ culpa qualit̾ declina¬
ri debeat scuuit. aut in ñ grauibꝰ rebꝰ error ig¬
noranciȩ. Que cuncta etiam post mortẽ grauãt.
si adhuc in hac uita possitis minime fuerint
relaxata. Nam & cum paulus dicat. xp̃mi ẽẽ.
fundam̃tũ. atq subiungat. siqͥs suꝑedificadit
suꝑ hoc fundam̃tũ. aurum. argentum. lapides¬

Expanded text:
imisque peccatis fieri posse credendum est, sicut est assiduus otiosus sermo, immoderatus risus, vel peccatum curae rei familiaris, quae vix sine culpa vel ab ipsis agitur qui culpam qualiter declinare debeant sciunt, aut non in gravibus rebus error ignorantiae. Quae cuncta etiam post mortem gravant, si adhuc in hac vita positis minime fuerint relaxata. Nam et cum Paulus dicat Christum esse fundamentum, atque subjungat: Si quis superaedificaverit super hoc fundam
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia eiꝰ. E xquibꝰ nimrum sentencus constat.
qͥa qualis hinc quisq egredit᷑: talis in uilicio
presentat᷑. Secł tamen de quibꝰdam leuibꝰ culpis
esse ante iudicium purgatoriꝰ ignis credendus e:¬
pro eo qđ ueritas dicit. Qͥa siquis inscõ spu blas¬

Expanded text:
sericordia ejus . Ex quibus nimirum sententiis constat quia qualis hinc quisque egreditur, talis in judicio praesentatur. Sed tamen de quibusdam levibus culpis esse ante judicium purgatorius ignis credendus est, eo quod Veritas ait: Quia si quis in Sp
Abbreviated transcription (Latin):
possesor eius audiens: ualde ꝑtimuit. atq humilit obtulit
dicens. Pete qđ uis. quatinus ad terrã tuã ame cũ magno mu¬
nere reuertaris. Cui uir dñi Paulinus ait. Unũ .ẽ. qqđ mͥ impen¬
dere beneficiũ potes. ut om̃s ciuitatis meȩ captiuos relaxes.
Qui cuncti ꝓtinus in affrica regione requisiti. cũ onustisfrum¬
to nauib ꝓuenerandi uiri Paulini satisfactione in cius comitatu
laxati sunt. Post non multos uͦdies uuandalorũ rex occubuit.
et flagellũ qq ad sua ꝑnitiem dispensante dõ ꝓfiliorũ disci¬
plinã acceꝑat amisit. Sicq factii. ẽ. ut om̃ipotentis dĩ famu¬
lus Paulinus uera prediceret et qui se in seruitiũ solũ tradi¬
derat: cũ multis a seruitio ad libertatẽ rediret. Illũ uidelicet
imitatus. qui formã scrui assũpsit: ne noi essemꝰ serui peccati.
Cuiꝰ sequens uestigia Paulinus. ad tẽpuis uoluntarie serinis

Expanded text:
possessor eius audiens, valde pertimuit atque humiliter obtulit, possessor eius audiens, valde pertimuit atque humiliter obtulit, dicens: 'Pete quod vis, quatinus ad terram tuam a me cum magno munere redere beneficium potes, ut omnes civitatis meae captivos relaxes. Qui cuncti protinus in Africana regione requisiti, cum onustis frumento navibus pro venerandi viri Paulini satisfactione, in ejus comitatu laxati sunt. Post non multos vero dies Vandalorum rex occubuit, et flagellum quod ad suam perniciem, dispensante Deo, pro fidelium disciplina acceperat amisit. Sicque factum est ut omnipotentis Dei famulus Paulinus vera praediceret, et qui se in servitium solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret, illum videlicet imitatus qui formam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccati. Cujus sequens vestigia Paulinus, ad tempus voluntarie servus
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. Et dii rex ad prandiũ discubuit: Paulinus ex suo hole
ra queq uirentia delaturus uenit. Cũq rex hunc subito cons¬
pexisset: intremuit. Atq accito eius dño sibi ꝑ filia ꝓ pinquo
ei secretii qđ prius absconderat. indicauit dicens. Uerum. ẽ.
qđ audisti. Nam nocte hac in somnio: sedentes in tribunalib
contra me iudices uidi. Int quos etia iste simul sedebat. et fla¬
gellum qđd aliquando acceꝑan: eorii michi uidicio tollebatur.
Sed ꝑcunctare quisna sit. Nam ego hunc tanti meriti uirũ
popularẽ ut conspicitur. c̃ẽ. non suspicor. Iunc reris gener
secreto paulinũ tulit. quiinã. ẽẽt inquisiuit. Cui uir dñi
respondit. Seruus tuus ego sũ quem ꝓfilio uiduȩ uicariũ
suscepisti. Cumq instant ille requireret. ut ñ quid nunc ẽet.
sed quid in sua terra fuisset indicaret. atq hoc abeo frequentim
iam ñ ualens negare quid. e̾ẽt: ep̃m ie fuisse testatus . ẽ. Qqͣ

Expanded text:
est. Et dum rex ad prandendum discubuit, Paulinus ex suo opereest. Et dum rex ad prandendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora quaeque et virentia delaturus advenit. Cumque hunc rex subito conspexisset, intremuit, atque, accersito ejus domino, sibi per filiam propinquo, ei secretum quod prius absconderat indicavit, dicens: Verum est quod audisti; nam nocte hac in somnio, sedentes in tribunalibus contra me judices vidi, inter quos iste etiam simul sedebat, et flagellum quod aliquando acceperam eorum mihi judicio tollebatur. 281 Sed percunctare quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti virum, popularem, ut conspicitur, esse non suspicor. Tunc regis gener secreto Paulinum tulit, et quisnam esset inquisivit. Cui vir Domini respondit: Servus tuus sum, quem pro filio viduae suscipisti'. Cumque instanter ille requireret, ut non quid esset, sed quid in sua terra fuisset indicaret, atque hoc ab eo iterationiam non valens negare quid esset, episcopum se fuisse testatus est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
col coepit et familiares deserere. et sepius cũ suo ortolano
colloqui. atq sermonib delectari. Cui paulinuis totidie ad
msam holera uirentesq herhas deferre coniueuerat. et accepto
pane ad curã orti remeare. Cũq hoc diutius ageret᷑. quadã
die suo dño secũ secretius loquenti ait. Nide quid agas. et
uuandalorũ regnũ qualit̃ disponi debeat ꝓuide: quia
rex citus et sub om̃i . ẽ. celeritate moriturus. Qd ille au¬
diens: quia ab eodẽ rege precȩteris diligebat᷑. ei minime ta¬
cuit. sedquȩ a suo ortolano sapienti scilicet uiro agnouisiet.
indicauit. Qđ dũ rex audiiset: ilico respondit. Ego uelle hunc
de quo loqueris homunẽ uidere. Cui gener eius. uenerabi¬
lis Paulini teporalis dñs respondit dicens. Uirentes herbas
mͥ ad prindiũ deferre consueuit. Hasitaq huc ad m̃ia cum
deportare facio. ut qui sit qui mͥ hec . ẽ. locutus agnoscas. factũq

Expanded text:
icos coepit et familiares deserere, et saepius cum suo hortulano icos coepit et familiares deserere, et saepius cum suo hortulano colloqui, atque ejus sermonibus delectari. Cui Paulinus quotidie ad mensam odoriferas virentesque herbas deferre consueverat, et accepto pane ad curam horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: Vide quid agas, et Vandalorum regnum qualiter disponi debeat provide, quia rex citius et sub omni celeritate est moriturus. Quod ille audiens, quia ab eodem rege prae caeteris diligebatur, ei minime tacuit, sed quid a suo hortulano, sapienti scilicet viro, agnovisset indicavit. Quod dum rex audisset, illico respondit: Ego vellem hunc de quo loqueris hominem videre. Cui gener ejus, venerabilis Paulini temporalis dominus, respondit dicens: Virentes herbas mihi ad prandium deferre consuevit, has itaque huc ad mensam eum deportare facio, ut quis sit qui mihi haec est locutus agnoscas. Factumque
Abbreviated transcription (Latin):
filium. ut ei donari debuisset. Qqđ cũ uir barbarus tipo suꝑ¬
bie turgidus. gaudio transitoriȩ ꝓsꝑitatis inflatus. ñ solũ fa¬
cere seqd etia audire despiceret. iudua subiuixit dicens. Fece
hunc homunẽ ꝓ eo uicariũ prebeo. Solum pietatẽ in me exhi¬
be michiq unicii filiũ redde. Cũq ille uenusto uultu hõminẽ
consperisiet: quã artẽ nosset inquiluuit. Cui uir dñi Paulinus
respondit. dicens. Artẽ quidẽ aliquã nescio. sed ortii bene ex
colere scio. Qđ uir gentilis ualde libenter accepit.: cĩ in nutri¬
endis holerib quia peritus esset audiuit. Suscepit itaq seruũ.
et roganti uiduȩ redeidit. filiũ. Quo accepto. uidua ab affri-
cana regione discesit. Paulinus uͦ: excolendi orti suscepit cu¬
ra. Cuq idẽ regis gener crebro ingrederet᷑ ortũ suiiq ortolanũ
quedã requireret. et sapientẽ ualde. ẽc̃ hominẽ uideret am¬

Expanded text:
ei filium donare debuisset. Quod cum vir barbarus typho supei filium donare debuisset. Quod cum vir barbarus typho superbiae turgidus, gaudio transitoriae prosperitatis inflatus, non solum facere, sed etiam audire despiceret, vidua subjunxit, dicens: Ecce hunc hominem pro eo vicarium praebeo, solummodo pietatem in me exhibe, mihique unicum filium redde. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, quam artem nosset inquisivit. Cui vir Dei Paulinus respondicolere scio'. Quod vir gentilis valde libenter accipit, cum, in nutriendis holeribus quia peritus esset, audivit. Suscipit itaque servum et roganti viduae reddedit filium. Quo accepto, vidua ab Afrcana regione discessit. Paulinus vero excolendi horti suscepit curam. Cumque idem regis gener crebro ingrederetur hortum, suumque hortulanum quaedam requireret, et sapientem valde esse hominem videret, am
Abbreviated transcription (Latin):
aduenit quȩ a regis uuandalorũ genero suũ filiũ in capti¬
uitate fuisse ductũ ꝑhibuit. atq a uiro di eius precium
postulauit. ii forte illius dñs hoc dignaret᷑ acciꝑe. et
hunc concederet ad ꝓpria remeare. Sed uir dñi mognoꝑe
petenti femine quid dare potuisset inquirens nichil apud
se aliud nili se inuenit. petenti femine respondit dicens.
Mulier qđ possim dare ñ habeo. Sed memet ipsũ tolle. me¬
seruũ iuiris tui.ẽẽ. ꝓtitere. atq ut filiũtuũ recipias. uice
illius in seruitiũ trade. Qđ illa ex ore tanti uiri audicus:
irrisionẽ potius credidit. quã cõpassionẽ. At ille ut erati
uir eloquentisimꝰ atq apprime exteriorib qͥq studus eru¬
ditus dubitanti temine citius piuasit. ut audita crederet
rererunt gͥ utriq ad affricã. Procedente aut regis generoqͥ
euis filiũ habebat. uidua rogatura se obtulit. ac p̃rius petut

Expanded text:
advenit, quae a regis Vandalorum genero suum filium in captiadvenit, quae a regis Vandalorum genero suum filium in captivitatem fuisse ductum perhibuit, atque a viro Dei ejus pretium postulavit, si forte illius dominus hoc dignaretur accipere, et hunc concederet ad propria remeare. Sed vir Dei magnopere petenti feminae quid dare potuisset inquirens, nihil apud se aliud nisi se invenit, petentique feminae respondit, dicens: Mulier, 280 quod possim dare non habeo, sed memetipsum tolle, servum me juris tui esse profitere, atque ut filium tuum recipias, me vice illius in servitium trade. Quod illa ex ore tanti viri audiens, irrisionem potius credidit quam compassionem. At ille, ut erat vir eloquentissimus, atque apprime exterioribus quoque studiis eruditus, dubitanti feminae citius persuasit ut audita crederet,rexere igitur utrique ad Africam. Procedenti autem regis genero, qui ejus filium habebat, vidua rogatura se obtulit, ac prius petiit ut
Abbreviated transcription (Latin):
UMiiciis ualde partib intendo: maiorũ
facta reliquerã. ita ut Pauliii miraculum
nolanȩ urbis ep̃i qui multos quorũ memini
uirtute et tẽpore prȩceisit: memoriȩ detuisse
uideat᷑. Sed ad priora nunc redeo. eaq quanta ualeo breuita¬
te ꝑstringo.Sicut eni bonorũ facta innotescere citius similib
solent: seniorib nr̃is ꝑ iustorũ exempla gradientib predicti
uenerabilis uiri celebre innotuit. eiusq opus admirabi¬
le ad eorũ se instruenda studia detendit. Quorii me ne¬
cesse fuit grandeuitati tam certo credere. ac si ea que
dicerent. mens oculis uidissẽ. Dũ seuientiũ uuandalorũ
tempore. fuisset italia in cãpaniȩ partib depopulata. multiq
eslent de hac terra in africanã regionẽ traniducti. uir
dñi Paulinus cuncta quȩ ad episcopii uiũ habere potuit.
captiuis indigentibq largitus. ẽ. Cumq iam nichil om̃imͦ
suꝑesset qđ petentib darẽ potuisset: qͦdam die quȩdã uidua

Expanded text:
um vicinis valde Patribus intendo, majorum facta reliqueram, ita ut Paulini miraculum, Nolanae urbis episcopi, qui multos quorum memini virtute et tempore praecessit, memoriae defuisse videatur. Sed ad priora nunc redeo, eaque quanta valeo brevitate perstringo. Sicut enim bonorum facta innotescere citius similibus solent, senioribus nostris per justorum exempla gradientibus praedicti venerabilis viri celebre nomen innotuit, ejusque opus admirabile ad eorum se instruenda studia tetendit, quorum me necesse fuit grandaevitati tam certo credere, ac si ea quae dicerent meis oculis vidissem. Cum saevientium Vandalorum tempore fuisset Italia in Campaniae partibus depopulata, multique essent de hac terra in Africana regione transducti, vir Domini Paulinus cuncta quae ad episcopii usum habere potuit captivis indigentibusque largitus est. Cumque iam nihil omnimodo superesset quod peten
Abbreviated transcription (Latin):
pauor irruit. ut tota uullo corporis uirt
deficeret. & ꝑdies multos de stratu suo sur¬
gere non ualeret. Qua inre. quid idem
beatus apłs seruientibus sibi uoluit. nisi
psentiã sui respectus ostendere. quia quicqͥd
peuus ueneratione agerent. ipse hoc ꝓ meree¬
de retributionis. sine intermissione semꝑ
uideret Petrus. Cichi hoc non tam
apparet mirum quia uisus est : sed quia is
qui eum uidit cum sanus. ẽẽt. egrotauit.
sindni: Ouid suꝑ hac re miraris petre.
Hunquidnam menti excidit. quia cum dani¬
el ꝓpħa magnam illam ac terribilẽ uisionẽ
uidit. ex qua etiam uisione contremuit.
ꝓtinus adiuuxit. & ego elangui or egrotaui
ꝑdies plurimos : Caro enim ea que sunt
sp̃s caꝑe non ualet. & iecirco nu nunquam
cum mens humana ultra se adudendum
ducitur. necesse est ut hoc carueum uasculũ
quod ferre talenti ponctus non ualet in¬
firmet᷑. Petrus. Scrupulum cogitati¬
onis mee aperta ratis dissoluit

Expanded text:
pavor irruit, ut tota in illo corporis virtus pavor irruit, ut tota in illo corporis virtus deficeret, et per dies multos de stratu suo surgere non valeret. Qua in re quid idem beatus apostolus servientibus sibi voluit, nisi praesentiam sui respectus ostendere, quia quidquid pro ejus veneratione agerent, ipse hoc pro mercede retributionis sine intermissione semper videret? PETR. Mihi hoc non tam apparet mirum quia visus est; sed quia is qui eum vidit, cum sanus esset, aegrotavit. GREGOR. Quid super hac re miraris, Petre? Nunquidnam menti excidit, quia cum Daniel propheta magnam illam ac terribilem visionem vidit, ex qua etiam visione contremuit, protinus adjunxit: Et ego elangui, et aegrotavi dies plurimos ? Caro enim ea quae sunt spiritus capere non valet; et idcirco nonnunquam cum mens humana ultra se ad videndum ducitur, necesse est ut hoc carneum vasculum, quod ferre talenti pondus non valet, infirmetur. PETR. Scrupulum cogitationis meae aperta ratio dissolvit
Abbreviated transcription (Latin):
tibus abbatis corpus quod illic ante huma¬
tum fuerat & supinum iacebat: sese uertit
inlatere. & uacantem sepulchri locum ad
utrosq ille locus caꝑet. sicut uiuus ꝓmiserat.
mortuus impleuit. Decd quia hoc p̃dixi
apud prenestinͣm urbem in beati petri
apłi monasterio gestum est uisne aliquid
etiam in hac urbe de eius eccłe custodibus
ubi sacratissimum corpus illius est positum au-¬
dire: Petrus. Uolo atq id ut fiat magno¬
qui teodorum eiusdem eccłe custodem no¬
uerunt cuiꝰ narratione in notuit res que
ei contigit ualde memorabiles. quod qua¬
dam nocte dum citius ad melioranda iuxta
iauuam luminaria surrexisset: ex more
ligneis gradib sub lamꝑade positis stabat.
&᷑ lampadibus efouebat lumen. Cum repen¬
te beatꝰ petrus apłs instola candida deor sũ
in pauim̃to constitit. eiq dixit. Colliberte.
quare tam citius surrexisti: Quo dicto: ab
occulis aspicientis euanuit. Ded tantus ineum

Expanded text:
tibus abbatis corpus, quod illic ante positibus abbatis corpus, quod illic ante positum fuerat, et supinum jacebat, sese vertit in latere, et vacantem sepulcri locum ad utrosque ille locus caperet, sicut vivus promiserat, mortuus implevit. Sed quia hoc quod praedixi apud Praenestinam urbem in beati Petri apostoli monasterio gestum est, visne aliquid etiam in hac urbe de ejus ecclesiae custodibus, ubi sacratissimum corpus illius est positum, audire? PETR. Volo, atque id ut fiat magnoqui Theodorum ejus ecclesiae custodem noverunt, cujus narratione innotuit res quae ei contigit, valde memorabilis: quod quadam nocte dum citius ad melioranda juxta januam luminaria surrexisset, ex more in ligneis gradibus sub lampade positis stabat, et lampadis refovebat lumen. Tunc repente beatus Petrus apostolus in stola candida deorsum in pavimento constitit, eique dixit: Conliberte, quare tam citius surrexisti? Quo dicto, ab oculis aspicientis evanuit. Sed tantus in eum
Abbreviated transcription (Latin):
sepulchro me pone. Cumq ille diceret. scis qͥa
ego te modo secuturus sum: utrosq capere
non potest. abbas protinus respondit dicens.
ta fac ut lixi. quia sepulchrum tuum ãbos
nos capit. Defunctus itao: est atq insepul¬
chro eodeni quod sibi prbr parauerat. positꝰ.
Iox quoq ce presbiterum corporis languor
secutus est. Quo languore crescente: citius
presbiter uitam fimiuit. Cumq ad sepulchrũ
quod sibi ipse preparauerat. corpus illius fu-¬
isset a fr̃ibus deportatum : aꝑto eocdem sepul¬
chro uiderunt omnes qui aderant. locum ñ
ẽẽ. ubi poni potuisset. quia corpus patris mo¬
nasterii quod illic ante positum fuerat. ome
illud sepulchrum tenebat. Cumq fr̃s qui
presbiteri corpus deculerant. factam sibi sepe¬
lendi difficultatem uiderent. unus eorum
exclamauit dieens. Ubi est pater. ubi est qcł̃
dixisti. quia sepulchrum istud ambos uos
caꝑet : Adeuius uocem. subito cunctis uiden¬

Expanded text:
sepulcro pone me. Cumque ille diceret: Scis quia sepulcro pone me. Cumque ille diceret: Scis quia ego modo te secuturus sum, utrosque capere non potest, abbas protinus respondit, dicens: Ita fac ut dixi, quia sepulcrum tuum ambos nos capit. Defunctus itaque est, atque in sepulcro eodem quod sibi presbyter paraverat positus. Mox quoque et presbyterum corporis languor secutus est, quo languore crescente citius presbyter vitam finivit. Cumque ad sepulcrum quod sibi ipsi paraverat corpus illius fuisset a fratribus deportatum, aperto eodem sepulcro viderunt omnes qui aderant locum non esse ubi poni potuisset, quia corpus patris monasterii, quod illic ante positum fuerat, omne illud sepulcrum tenebat. Cumque fratres qui presbyteri corpus detulerant, factam sibi sepeliendi difficultatem viderent, unus eorum exclamavit, dicens: O Pater, ubi est quod dixisti, quia sepulcrum istud ambos nos caperet? Ad cujus vocem subito, cunctis viden
Abbreviated transcription (Latin):
Grogorius. Irenestine urbi mons p̃minet.
inquo inhonerem beati petri apłi monaste¬
rium situm est uirorum dei. Quorum
relatione adhue inmonasterio posttum audis¬
se me contigit magnum hoc quod narro
miraculum. quod eiusdem monasterii mona¬
chi se nosse testabantur. In eo nanq monasterio
fuit pater uite uenerabilis. qui quentlam
monachum nutriens usq ad reuerendos pro¬
uexit mores. Cumq eum intimore dñi ui¬
deret excreuisse: in eodem sibi monasterio
tunc presbiterum fecit ordinari. Cui post
oridinationem suam quia non longe abesset
eiis exitus. reuelatione incticatum est. dpre¬
dictt autem patre monasterii petiit. quati¬
nus ei concederet ut sibi sepulchrum pararet.
ui ille respondit. Ante te quidem ego mori¬
turus sum. sed tamen uade. &e sieut uis pre¬
para sepulehrum tuum. Recessit igitur & p̃¬
parauit. Cum non post multos dies senex pa¬
ter febre preuentus adextrema ꝑuenit. atq
assistenti presbitero iussit dicens. In tuo

Expanded text:
GREGORIUS. Praenestinae urbi mons praeeminet, in quo beati Petri Apostoli monasterium situm est virorum Dei: quorum relatione adhuc in monasterio positus audisse me contigit magnum hoc quod narro miraculum, quod ejusdem monasterii monachi nosse se testabantur. In eo namque monasterio fuit Pater vitae venerabilis, qui quemdam monachum nutriens, usque ad reverendos provexit mores. Cumque eum in timore Domini videret excrevisse, in eodem sibi monasterio tunc presbyterum fecit ordinari. Cui post ordinationem suam, quia non longe abesset ejus exitus, revelatione indicatum est. A praedicto autem Patre monasterii petiit quatenus ei concederet, ut sibi sepulcrum pararet. Cui ille respondit: Ante te quidem ego moriturus sum, sed tamen vade, et, sicut vis, praepara sepulcrum tuum. Recessit igitur, et praeparavit. Cum non post multos dies senex pater febre praeventus ad extrema pervenit, atque assistenti presbytero jussit, dicens: In tuo
Abbreviated transcription (Latin):
extuxit. Qd̃ urz dei discipłs maurꝰ nomine. statim
uenerabili patri henedicto qui adhuc abeodem loco
rux decẽ milibꝰ ab erat: existimauit. ẽẽ. nunciandum
dicens. Reuertere. quia prb̃r qui te ꝑsequebat᷑ extinc¬
tus . ẽ. Qd uir dei Benedictus audiens se ingrauibꝰ
lamentis dedit. uł qͥa ininicꝰ occubuit: uł quia de
inunici morte discipłs exultauit. Qua dere factũ
ẽ ut eidem qͦ discipło pęnitentiã indiceret qđ
mandans talia gaudere de inimici intͣritu pre¬
sumpsisset

Expanded text:
exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestimavit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia presbyter qui te persequebatur, exstincus: Quod vir Dei Benedictus audiens se in gravibus lamentis dedit, vel quia inimicus occubuit, vel quia de inimici morte discipulus exultavit. Qua de re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia gaudere de inimici interitu praesumpsisset