comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uos suos iusta petentes audire consue¬
uit. Namlux subito caelitꝰ emissa ante
basilicae frontẽ beatae dĩ genetricis
MARIAE. in modũ facis ardentis. in eum
locũ ubi nuncest conditũ. ꝓtendi uisa
est: Quod uisũ uirdnĩ MUTMOIUꝰ
ut uidit: omĩ dubietate post posita. cer¬
tissime credidit. quod hiclocꝰ aptuses¬
set sci menbris locandis Igiturpost¬
habitis mordacib curis. & uisioni
omimodis fidẽ dans: in eodẽ loco quo
sibide monstratũ fuerat. cũ magnostu¬
dio inmelius ornataba silica subdie
pridie nonarũ decẽbriũ cũ ingentiho¬
nore etlaudib diuinis. trae humili.
tram multi pcuredderestuduit. uiliq
urna contexit caelestẽ thesaurũ. Nam
quantũ dilectus dõ amabilisq chẽsaurus
sit: thestantur in numerȩ debiliũ sanita¬
tescorporũ. maximaeq: animarũ me¬
delȩ qua eusq hodie mortalib: ꝓcantiuiri
honore tribuunt adño. Sed edocus hisdẽ

Expanded text:
vos suos justa petentes audire consuevos suos justa petentes audire consuevit. Nam lux subito coelitus emissa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae in modum facis ardens in eum locum ubi nunc est conditum corpus protendi vis est. Quod visum vir Domini Mummolus ut vidit, omni dubietate postposita certissime credidit quod hic locus aptus esset sancti viri membris locandis. Igitur posthabitis mordacibus curis et visioni omnimodis fidem dans, in eodem loco quo sibi demonstratum fuerat cum magno studio in melius ornato sub pridie Nonas Decembris cum ingenti honore et laudibus divinis terrae humuli terram multi pretii reddere studuit, vilique urna contexit coelestum thesaurum. Nam quantum dilectus Deo, amabilisque ipse thesaurus sit, testantur innumerae debilium sanitates corporum, maximeque animarum medelae, quae usque hodie mortalibus pro tanti viri honore tribuuntur a Domino. Sed et locus isdem
Abbreviated transcription (Latin):
nasteriũ usq: nunc: magnis miracu¬
loꝵ in lustrationib: ad ño honoratur
Atuero MUM MΟIVS abbas & uene¬
leua uer̃corpꝰ scĩ BENEDICTI. quod adõ
sibi collatũ certis inditus apparentib te¬
nebant. et inbasilica scĩ PeRi. ad custo¬
diendũ deposuerunt. Quod cũ eximia
cura seruantes: comferebant interse quo
in loco eiusdẽ monasterii id diunaeuolun¬
taticoncordantes humarent: Suꝑ qua
re non miriuma eoꝵ animos dubietos
occupauerat. Sedds̃ qui benigna pieta¬
tesua scĩ uiri corpꝰde lo copriori trans¬
ferendum de creuit. in sequentieil ocũ
aptumsepulcurae p̃rouidiet Namcĩ
damdiu sicut iam dictum est beatae
memoriae muoooius. suꝑ
hacre cogitar&. consiliumq utile
quereret. intempesta nocte consueta
orationis furtarequirens stratisre¬
lictis sicuti consueuerat. dormitoriũ
lium suggereret quonã in locoscissi¬
ma menbralocar&. Ad fuit his p̃cib
clemens auris omĩ potentis. quae ser¬

Expanded text:
nasterium usque nunc magnis miracunasterium usque nunc magnis miraculorum illustrationibus a Domino honoraturAt vero Mummolus abbas et vene corpus S. Benedicti quod a Deo sibi collatum certis indiciis apprentibus tenebant, et in Basilica B. Petri ad custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura servantes, conferebant inter se quo in loco ejusdem monasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac re cogitaret consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta orationis furta requirens, stratis relictis sicut consueverat dormitorium lium suggereret, quonam in loco sanctissima membra locaret. Adfuit his precibus clemens auris omnipotentis, quae ser
Abbreviated transcription (Latin):
renouatum hic constat miraculũ quia
omĩ potentisdĩ manꝰ ut de monstraret
beatũ BENEDICTU. nec nouis nec anti¬
quis patrib imparẽ merito parẽ illum
extulit ꝓphaetarũ operibus Comple¬
turq ueridica. uox ueritatis ꝓmit¬
tentis. Quicrediderit inme : opera quȩ
ego faciofaciet. Om̃sigit᷑ laetis animis
magnisq uocib: benedice bant dnm̃ qui
quae sibi occulta fuerant luce clariuꝰ
ancipiti sententia quȩ suꝑcorporib
discernendis diu eoꝵ animos occupaue¬
rat plebes cinomannicae adcorpus
scae SCHOLASTiTE. ses alubriter
uerterunt: Quod cum summa cae¬
leritateleuatũ imponentes scapulis. cu
gaudio ad ꝓpriũ locũ deportarunt
Ibiq magnis sũptib aedificataba silica
etordinatis quaeq erant necessaria.
feminis dõ seruientibus infrabreue
spatũ tẽporis. plurimae nobiliũ fe¬
minarũ in eodẽ monasterio aggrega¬
taesunt: quae serelicto sđo. dni ser¬
uitio manciparunt. Sed etipsũ mo¬

Expanded text:
revocatum hoc constat miraculum, quia revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi occulta fuerant luce clarius ancipiti sententia quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis quaeque erant necessaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem monasterio aggregatae sunt, quae se relicto saeculo Domini servitio manciparunt. Sed et ipsum mo
Abbreviated transcription (Latin):
continuis diuinitatẽ p̃cib ꝑtotũ noctis
spatiũ utriq populi ꝓcanto sibi mani¬
festando negotio pulsa uissent. facto
mane comspiciuntur eminus duorũ
rũ unuerat masculini sexus. alterũ¬
uero feminei. Igit᷑ salubri acceptocon¬
silio: ad seexanimata corpora deferri
uibet: Quod cum factũ esset: masculi
corpus ꝓpe ossa ponifecerunt. quae mag¬
nitudine praestare uidebantur Miroq
modo moxut mortui mortuate tigere
ossa iacentis ꝑ mortiũ mortuo uitareddi¬
taest. Similiter aut̃ eisplacuit ut penes
minora mortuae puellae corpꝰ poni de¬
beret. Ds̃ aute utdemonstraret ger ma¬
nosesse qui ferebantur merito quemad¬
modũ carnis una ꝓcreatione uno eodẽq
tẽpore paresmerito pares esseuoluit in
miraculo it aut puella eadẽ hora ab of¬
fitio fune ris surgeret etquae a flentib
amicis portabatur ad tumulũ : hisdem
gaudentibus redir&e domum: Antiquũ
namq inusitatu quae posthe lisciactum

Expanded text:
continuis Divinitatem precibus noctis continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, facto mane conspiciuntur eminus duorum rum unum erat masculini sexus, alterum feminei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum
Abbreviated transcription (Latin):
nobil es quiq ac sapientes. his contra¬
dixere uerbis. iustũ non esse dicentes.
utquos diuina uoluntas participes
sub eundo labore pares fuerant. non
etiã fruecus laboris aeque parcirent
Maxime uero nonesse dignũ dicebant ut
duoma gna luminaria lociunius angus¬
tia coartaret. cum sufficerent singulis
locis singula. Tandẽ igitur sepedictus
uenerabilis uir AIGUII FUS consilus ue¬
nerandorũ uiroꝵ assensum dedit. decre¬
uitq utipsae cũ suisretento corpore sc̃i
BENEDICTI. sotios suoscũ corpore
quia certum ñ erat. qualit̃ discerniossa
potuissent. quae confusae uniuis sportel¬
lae sinus retinebat. difficultate discer¬
nendi ad hoc consiliũ uentumẽ : ut quȩ
minora uiderentur ossa separatimpo¬
nerentur. maiora uero altrinsec us con¬
gregarentur : Cumigitur duidehis he¬
sitaretur. etcercũ quidiudicar ñ posset
diuinitatiadhuc ancipiti sententiae:
talit̾ finẽ imponere placuit. Nancum

Expanded text:
nobiles quique atque sapientes his contranobiles quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas participes subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci unius coarctaret angustia, cum sufficerent singulis locis singula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore B. Benedicti, socios suos cum corpore quia certum non erat qualiter discerni ossa potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur dividens haesitaret et certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
ri Post haec uero cũ in eundo nullamo¬
rafier&. agmina monachorũ cumplebe
territorii aurel ianensis. obuiã ꝓcesse¬
runt miliario a monasterio inuicoquidi¬
peruit cor spradietorũ sub¬
sipra dictorũ sub
die quinto iduũ uliarũ. & in eo¬
dem loco die illo eandemsollempnita¬
tem cum ingenti loetitia indĩ laudi¬
bus ꝑegerunt. Cum igitur ibi morae
fierent. plebs cinom annicae urbis
cuius supra diximꝰ fuis se ciues qui
pafferendo corpore beatae SCO¬
LAS TICAE ierant ad fuit. obuam
a pcedens ciuib: suis quos ꝓde portando
caelestiches auro se misisse gaude¬
bat Sedcũ adpdictũ locũ ueniens cog¬
nouissec reiueritatẽ: & accus om̃s ue¬
nerabilisuiri ALGUI FI. postulabateũ
utsibi munꝰ ꝓmissũ. atq adõ de mon¬
stratũ concedere deber&. Sed isdem
uenerabilis uir. respondit senullo¬
modo uelle scorũ germanorũ cor¬
pora ab inuicẽ separare. sed sicut eos
ditos. it a in scđo indiuisibilit̃ com¬
ponere uelle testabatur Tunc uero

Expanded text:
 Post haec vero cum in eundo nulla mora fieret, agmina monachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a monasterio, in vico qui diperunt corpora sanctorum supradictorum sub die quinto Iduum Juliarum. In eodem quoque loco die illo eamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro afferendo corpore B. Scholasticae ierunt, adfuit obviam procedens cum civibus suis, quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora ab invicem separare, sed sicut eos ditos, ita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Quilocus: actenꝰ basilicã reti¬
net dño. in honore beatiBENEDICTI
placuiss&. aluid praediolũ ad eunt.
mille quingentis ferme passib: amo¬
nasterio ad quod temdebant distante
aliquantulumeis requiescere placu¬
isset. obuiã eis quidã caecus factusẽ
Quimagno impetu ferociter facto: spor¬
tã qua beati cinis portabatur app̃¬
hendit. Quẽ uirdñi AIGUIEUS.
moderatastuduit correptione casti¬
gare. atq ab inlicita p̃sumptionere¬
uocare. Sed illequẽ amissum lum̃ con¬
tristabat: respondit nullo modose ab
ea diuelli. nisiquã primũ lum̃ reciper&.
ronontiauitq setante fideiesse: ut quic¬
quid peteret scs̃ BENEDICTVS. dño
sibi annuente tribuereposset: Factũq¬

Expanded text:
dixit. Qui locus hactenus Basilicam retidixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Benedicti placuisset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distante aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit, nullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntiavitque se tantae fidei esse, ut quidquid peteret S. Benedictus, Domino sibi annuente tribuere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
praediolũ quoddã diuerterunt bonodiũ
nomine. situm in pago aurelianensi. lassi¬
tudinecogente. In quoloco cum paulisꝑ in¬
dulgerent quieti. eccequidã sineo culis mat̃¬
no fusus utero aduenit. magnisq uocibus
oris acfidei scm interpellabat. ut quae na¬
tura negauerat: sibi lumina praestaretur
ente. discussa caecitatis caligine lumen
diusibi ne gatũ coepit aspicere. etdatorẽ
illius simulq beatum BENEDICTUMI.
magnis laudum uocibus excollere: Pacu
dem loco coniungere. ut quantae iuirtutis
esset. cuius cinis portabatur ostenderet.
Namque debilis quidã quierectus ire nequi¬
bat ꝑt̾ram rependo setrahens. ut pote
qui omniũ membrorũ offitio destitutuserat
aduenit. implorans aaxiliũ ab omini poten¬
miro modo coeperunt senerui diucontrac¬
ti extendere. & arididiumeatus uenarũ
sanguinis inundatione humectari. Atq ita
dõ uolente accepto robore laetus si ꝑpedes
constiti. & curatorisuo magnis uocib bene¬

Expanded text:
praediolum quoddam diverterunt Bonodium praediolum quoddam diverterunt Bonodium nomine, situm in pago Aurelianensi lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat sibi lumina praestaret. Iente discussa caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum magnis laudum vocibus extollere. Contrdem loco conjungere, ut quantae sanctitatis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotenmiro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus bene
Abbreviated transcription (Latin):
uintiae & quare dimissis publicis utlitatib
propriis implicaris: Namq utquod dico
palamsit: noueriste magnorũ uiroꝵ patre¬
ciniiscarere BeNEDICII scilicet. atq Scto¬
LASTICEsororis eius: Quorũ corpora qui¬
dam agalliae oris. huc aduentantes illue
ferunt humanda. his auditis ROMANUS
lidĩ uisione accepta. for midantes alicuius
in commoditatis tristem accessũ. respitiunt
retro uidentq se subsequi abhostib Tuncq
timorispleni. t̾raes: ces sternati. rogabante ũ
qui suorũ: amulorũ corpora eis reuelare dig¬
natis est: utea illis ad locum destinatu defer¬
re p̃ciperet:. Quorũ praecib diuinae pietati
annuerelibuit. Namomni potentis potentia
tenebrarũ densitate ita eos occuluit.: ut sibi qui¬
demnil obesset. ꝑ secutorib uero eoꝵ ouinem
facultatẽ seinueniendi auferret. sicq fa¬
mulidt̃ malorũ cimore sublato. ocius redi
salubriter tamen tanto confecto itinere. in

Expanded text:
vinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, vinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedicti scilicet atque Scholasticae sororis ejus, quorum corpora quidam a Galliae oris huc adventantes, illuc ferunt humanda. His auditis Romanus li Dei visione accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timore pleni terraeque consternati, rogabant eum qui suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad locum destinatum praeciperet deferre: quorum precibus divinae pietati annuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli Dei malorum timore sublato ocius redirsalubriter tamen tanto confecto itinere in
Abbreviated transcription (Latin):
loculum ibidẽ inuenit: exterius quidẽ
uilem. in terius autẽ retinentẽ magni
p̃tii margaritas. Proforib autẽ petrie
scilicet suꝑposit e pfixaerant nocamina.
quoꝵ interius busta iacebant. His sicut
diuoptauerat inuentis. pate facto ala¬
tere. euacuatoq locello. thesaurũ inuen¬
tum. unius spor tellae conclusit sinu. Quȩ
sporta: hactenꝰ poenes nos quasi nouaha¬
betur. Quibus patratis omnib in ꝓuise
ad sunt sotii. quos supra sermoretulit
acinomannica urbe profectos. et ipsinon
quaesita diubenedictione frustrati. Tuncq
primum sibimet mutuo patefecere sui iti¬
neris causã. quia scilicet etips : ruelati des
arripientes. festinato simul regredicurabant
urtantes quas inuenerant donodiuinop̃ciosis¬
tere ineundo. Eademq hora papã romanum
ꝑusione quidã adsistens talia conpellereui¬
sus est. Curte piger somnꝰtemporib praessis.
negat stratis relictis custodiã cuae. habere pro¬

Expanded text:
loculum ibidem invenit, exterius quidem loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, rum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerentes et ipsi non quaesita diu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosistere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere pro
Abbreviated transcription (Latin):
litudinis huiꝰ locũ aliquẽ lumine claris¬
simo radiare comspexeris: niuei mon¬
tis instar. notato certissi melocũ. Namq:
ibi inueniendũ est : unde tuae curaefinis
tedesiderio. primo quietis somnoꝑcepto
stratu sescexcutiens. p̃ceptoꝵ senis haud
segnis obtẽperacorexcitit. Namq p̃dicte
solitudinis plagam respitiens. cõnspio⁊
eninꝰ locũ lumine claromicantẽ . ceucũ
luminaribus facibusq densis locꝰ aliquis¬
IC II per fusus inlustratur. Quib uisis reue¬
rendus heros. gaudio amplissimorepletus
mundigubernatori : ets eculorũ reccori
benedicens. in eis demlaudib noctist̾minu
exspectabat. Quicũ diupraestolatꝰ affuis¬
sec solisq globus necdum iubare suo
mundi spatia. ampla compler&&. ad locũ
intrepidus ꝓperat. cuiꝰ notator extite¬
rat Ibiq sicut longe opcauerat cunctaui¬
ueniens: prosper a toriitineris sui grates
innumeras rependit: Namq locũ adiens

Expanded text:
litudinis hujus locum aliquem lumine clarislitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae curae finis tem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens
Abbreviated transcription (Latin):
modaueris: forcassis etiã negotiotuo ꝓfu¬
turumerit : Istauero cum p̃dictusdi famu¬
lus aurib ausisset. cogitans quia in anti¬
quisest sapientia & rerũ repperiendarũ
cognitio reputans etiã sicut postea reipro¬
bauiteuentus. propterhoc ipsũeũ dnm̃ prae¬
rias. quacausauenisset. quaeutu sio propt̃
hancrem sibi fuerit demonstrata: Adhaec
paululũ senex t̾rae defigens aspectus.
uocemq in cra fauces comprimens. sic
demum ora soluit Simihi quae pro
talimunere p̃mia debentur digna re¬
pendis: dõ fauente. puto me ocius nego
laerit inquit inmunere dando difficul¬
tas: quin omã quae ameposcis dem.
Tantum᷑ ut promissionis tuae memor dic¬
tafactis recompenses. Ad haecille
Cum inquid luci fuge noctis tẽpora con¬
ticiniq metas ꝓpinquare ꝓspexeris.
tunc ad modicũ indulge quieti. sedtec¬
tiaditalinquens. nudo subaeris axe.
in defessus speculator ad esto. Cumq: so¬

Expanded text:
modaveris, fortassis etiam negotio tuo profumodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum praerias, qua causa venisset, quaeque visio propter hanc rem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna rependis, Deo favente, puto me ocius negotla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque so
Abbreviated transcription (Latin):
otius ꝑficre quod sibi iniunctũ fuerat
.iI. scm̃ manatũ. Tandẽ itaq ꝑuonit adlocũ
castri qued uocatur casnum Ibidemq
paulisꝑitineri finẽ imponens: ex spectabat
euentumrei: oransillũ quiuisionẽ superuis
prolatã reuelare dignatus fuerat. quiq se
adhocopus destinauerat. utñ inuaciuĩ tantũ
iterconsumiuellet. sed sicut ꝓmiserat thec̃a
ret. ethuc illucq cir comspitiens oculorum
orbes uolueret. sed ulus explorator: com¬
spitiens eum homomultorũ annorũ crebro
idagentẽ sic eũ prioraffatur. Heu cuin quit
quibus aboris nras adistiredes: cuiusue ne¬
gotiigr̃a: Adhaec ille non indagini illius au¬
sus est ꝓpalare cõmissuĩ sibi secretũ. Sedcũ
iterato suꝑhacre interrogaretur. ipsae
tamen negotiũ diliulgare metueret haec
ab eodẽ sene audiuit. Cur inquit me secre¬
titui non efficis conscium: Namsi delato¬
ris scandalũ uoces. secũrus este in me totã
repperies fidẽ. Et sidictis meis. fidẽ accons¬

Expanded text:
um fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam ret, et huc illucque circumspiciens oculorum orbes volveret sedulus explorator, conspiciens eum homo quidam multorum annorum crebro id agentem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis fidem accom
Abbreviated transcription (Latin):
ofallens: sed laudẽ non suã. sed sui dñĩ
de ꝓpria libatione acmunere querens
ex his uidelicet quae iam aꝑceperat
et fraternas p̃ces pascens : de his quae ac¬
cipere cupiebat Sacram̃tũ igit᷑ regis
ut angłica auctoritate ꝓ latum est bonũ
est abscondere: opera autẽ dĩ reuelare
& comfiteri honorificumest:

Expanded text:
fallens, sed laudem non suam, sed sui Domini, de propria liberatione ac munere quaerens, ex iis videlicet quae jam perceperat; et fraternas preces poscens, de iis quae accipere cupiebat. Sacramentum igitur regis, ut angelica auctoritate prolatum est, bonum est abscondere: opera autem Domini revelare et confiteri, honorificum est
Abbreviated transcription (Latin):
expicandũ suscepi. Uerũ summã q̃uae¬
so maiestatẽ. quomunꝰ huius. modi ame
arreptũ itagerã et pagã ut nec patris
luminũ offendã ueritatẽ: nec bonorũ
eccłae filiorũ. ulla ex parte fraudareui¬
dear caritatẽ. Nec attingã ea omã insi¬
nuare. quaeidẽ beatissimꝰ augustinus in
suis confessionũ libris desemet ipsoqualis.
anteꝑceptã gram fuerit. qualisq iam sũꝑ¬
tamuiuer& designauit hoceni facereuoi¬
luit: ut ait apłs. Nedese quisquã hominũ
supra quem esse id nouerat: auditũ¬

Expanded text:
explicandum suscepi. Verum summam quaeexplicandum suscepi. Verum summam quaeso majestatem, quo munus hujusmodi a me arreptum ita geram et peragam, ut nec Patris luminum offendam veritatem, nec bonorum Ecclesiae filiorum ulla ex parte fraudare videar charitatem. Nec attingam ea omnia insinuare, quae idem beatissimus Augustinus in suis Confessionum libris de semetipso, qualis ante perceptam gratiam fuerit, qualisque jam sumpta viveret, designavit. Hoc enim facere voluit, ut ait Apostolus, ne de se quisquam hominum supra quam se esse noverat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
siti. quo ꝑ gram̃ saluatoris omĩpotentis
creui: & antea inuita laicorũ. et nunc in
offitio episcoporum. studens ex qualicũq
accepto in genio & sermone aedificationi
suotempore praesentati sacer dotis optimi
ãgustini quae iñ eodẽ uidiabeo quȩ audiuu:
faccitatũ fuisse a religiosissimis scę matris.
aecłae catholicȩ uiris legimꝰ et cõperimꝰ:
qui diuino afflati spu sermone ꝓprioatq
stilo et auribus & oculis scire uolentium
dicendo & scribendo simil iastudiosoꝵ
notitiae intulerunt. qualesquantiq
uiri & cõmuni dñĩ grã in rebus huma¬
nis uiuere. & usq infine obitus sui ꝑseue¬
rare meruerint. Id circo ipsae quoq
dispensatorũ omniũ minimus fide ñ
ficta quia d nõ domin antiũ omnib quȩ
bonis seruiendũ & placendũ est fideli¬
bus. dep̃dicti uenerabilis uiri & exor¬
tu. & ꝓcursu & debitofine qua eꝑ eum
didici & ex ꝑtus sum quã plurimis annis
eiꝰ inherenscaritati. ut dñs donauerit.

Expanded text:
siti, quo per gratiam Salvatoris omnipotenti crevi, et antea in vita laicorum, et nunc in officio episcoporum, studens ex qualicumque accepto ingenio et sermone aedificationi suo tempore praesentati sacerdotis optimi Augustini, quae in eodem vidi, ab eoque audivi, factitatum fuisse a religiosissimis sanctae matris Ecclesiae catholicae viris legimus et comperimus, qui divino afflati Spiritu, sermone proprio atque stilo, et auribus et oculis scire volentium, dicendo et scribendo similia studiosorum notitiae intulerunt, quales quantique viri ex communi Domini gratia in rebus humanis, et vivere, et usque in finem obitus perseverare meruerunt. Idcirco ipse quoque dispensatorum omnium minimus, fide non ficta, qua Domino dominantium omnibusque bonis serviendum et placendum est fidelibus, de praedicti venerabilis viri et exortu, et procursu, et debito fine, quae per eum didici, et expertus sum, quam plurimis annis ejus inhaerens charitati, ut Dominus donaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
e apparuit uisio. ut scilic& pergen¬
tes & ipsi in eadem proiuntiã corpus
trans ferrent sororis scĩ BłNEDICTI.
SCHOL ASTICE nomine : ut quos unius
urnae habebatspatiũ. simul trans feren¬
di ostenderentur. Cumigitur utrimq la¬
horaretur quatinꝰ uisionis manifestatȩ

Expanded text:
pparuit visio, ut scilicet pergentes et ipsi in eamdem provinciam, corpus transferrent sororis S. Benedicti, Scholasticae nomine, ut quos unius urnae habebat spatium, simul transferendi ostenderentur. Cum igitur utrinque laboraretur, quatenus visionis ma
Abbreviated transcription (Latin):
Aliitanto ꝑfectiore scientia plenis: quan¬
toclaritatẽ dĩ uicinius contẽplant᷑. Alia
uero ita dõ comuinctas angelorũ agmi¬
na: ut interhaec & dm̃ nulli alii intersint.
Et tanto magis ardent amore : quanto sub¬
tilius claritatẽ diuinitatis eiꝰ aspitiunt. Ta¬
lib: ut diximus. a primordio incipientis ui¬
tȩ beatorĩ spuum distinctionib: suꝑ nacae¬
lorregna a dõ conditore ppetuũ mirabi¬
lit̃ collo cata sibsistunt.His .. ib ft̃s kmitã¬

Expanded text:
cientia pleni sunt, quanto claritatem Dei vicinius contemplantur; alia vero ita Deo conjuncta sunt angelorum agmina, ut inter haec et Deum nulli alii intersint, et tanto magis ardent amore, quanto subtilius claritatem Divinitatis ejus aspiciunt. Talibus, ut diximus, a primordio incipientis vitae beatorum spirituum distinctionibus, superna coelorum regna a Deo Conditore, in perpetuum mirabilit
Abbreviated transcription (Latin):
fatius qui quartus ab eato ꝗregorio
romanae urbis episcopatũ tenebat.
sius p̃cib a foca caesare impetraue¬
rit. donari ecđae xp̃ĩ templũ romȩ
quod ab antiquis panteon anteuoca¬
bat᷑ quia hoc quasisimula chrum
om̃ium uideretur esse deoꝵ. Inquo
el iminata om̃i spurcitia. fec̃ a ecđam
scãe dĩgenitricis atq omniũ marcyrũ
lenidarũ nouembriũ sicut indie na¬
talis dñi ad aeccłam in honore omni¬
ui scõꝵ cõsecratã comueniret. ibiq mis¬
sarũ sollẽ pnitate a p̃sule sedis apłicaecȩ¬
lebrata. omnibusq: riteꝑfectis. unus¬
quisq insua cũ gaudiore mearet. Ex
honor & memoria omniũ scõꝵ in die
quap̃diximꝰ haberetur utquicquid
humana fragilitas ꝑignorantiã uel
neglegentiã seuꝑ occupationẽ reise¬
cularis in sollep̃nitate sc̃orũ minꝰple
neꝑegis set. in hac scã obseruatione sol¬
uerctur: Quatinꝰ eorũ patrocinus ꝓ

Expanded text:
facius, qui quartus a beato Gregorio Romanae urbis episcopatum tenebat, suis precibus a Phoca Caesare impetraret donari Ecclesiae Christi templum Romae, quod ab antiquis Pantheon ante vocabatur, quia hoc quasi simulacrum omnium videretur esse deorum; in quo, eliminata omni spurcitia, fecit ecclesiam sanctae Dei genitricis, atque omnium martyrum lendarum Novembrium, sicut in die natalis Domini, ad ecclesiam in honore omnium sanctorum consecratam conveniret, ibique missarum solemnitate a praesule sedis apostolicae celebrata, omnibusque rite peractis, unusquisque in sua cum gaudio remearet. Ex honor et memoria omnium sanctorum, in die qua praediximus, haberetur, ut quidquid humana fragilitas per ignorantiam, vel negligentiam, seu per occupationem rei saecularis, in solemnitate sanctorum minus plene peregisset, in hac observatione solveretur, quatenus, eorum patroc
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. aut quis consiliarius ei fuit : aut quis
prior dedit illi etre tribueturei : qm̃ ex
ipso et ꝑ ipsũ etinipso s̃omã. ipsi honor
et gloriã atq honorẽ sui nominis acma¬
iestatis in ꝑpetuũ miro ordine collo cauit
De quibus plura lo quiptimescimus: quia
solidõ scireest : quomodo uł quẽ ad mo¬
dũ eorũ nobis in uisibilis absq contagio¬
ne. seu diminutione. insua solapuritate
consistat natura. Sed tam̃ nouẽ essean¬
gelorũ ordines addĩ uiditia acminis¬
teria complenda testante sacroeloquio
cognouimꝰ quorũ principatꝰ atq potestas.
subtilit̃ acmirabilit̃ dĩ omi potentis nutu
distinguitur. Alii exillis ad nos inmun¬
dũ missi futura p̃dicendo ꝑueniunt alii
adhaec s̃ constituti. ut ꝑ eos signaetmira¬
cula frequentius fiant Alii subiectisan¬
geloꝵ spiritib praesunt : cisq: ad explen¬
da diuina mrste ria disponendo princi¬
pantur : Alu mira potentia caeteris p̃¬
minent. peo qđ eis ad oboediendũ. alia

Expanded text:
ius ejus fuit, aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quomodo ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia? ipsi honor et gloriam, atque honorem sui nominis ac majestatis in perpetuum miro ordine collocavit. De quibus plura loqui pertimescimus, quia soli Deo scire est quomodo vel quemadmodum eorum invisibilis absque contagione seu diminutione in sua sola puritate consistat natura. Sed tamen novem esse angelorum ordines, ad Dei judicia ac ministeria complenda, testante sacro eloquio, cognovimus, quorum principatus atque potestas subtiliter ac mirabiliter Omnipotentis nutu distinguitur. Alii ex illis ad nos in mundum missi, futura praedicando, perveniunt; alii ad hoc sunt constituti, ut per eos signa et miracula frequentius fiant; alii subjectis angelorum spiritibus praesunt, eisque ad explenda divina mysteria disponendo principantur; alii mira potentia caeteris praeeminent, pro eo quod eis ad obediendum alia
Abbreviated transcription (Latin):
Interpellatꝰ ergo axpianis uel acuiꝰcũq
saectae hominib: causas audiebat dili¬
gent̃ acpie cuiꝰdã sẽtentiã anteo cu¬
los habens. dicentis se malle int̾̃ in cog¬
nitos quã int̃amicoscausas audire eo
quod de in cognitis ꝓ quo arbitra aequi¬
tate iudicaretur amicũ posset adqui¬
rere. de amicis uero unũ esset contra
Et easaliquando usq in horã refectio¬
nis. aliquando autẽ totadie ieuinans.
sẽꝑaut̃ noscebat et dirimebat. intem¬
dens in eisxp̃ianoꝵ mom̃ta animorũ
quantũ quisq uel infide bonisq mo¬
rib ꝓficeret. uł ab his deficeret: Atq
comꝑtis rerũ oportunitatib diuinae
legis ueritatẽ docebat. eamq ilł incul¬
cabat. et eas quo adipiscerentur a eternã¬
uitã. et docebat et amabat: Nihilaliud
querens abhis quib: hocuacabat: nisi
tantũ obȩdientiã et deuotionẽ xp̃ianã
quae & dõ debetur& hominibus
peccantes corã omnib arguens ut

Expanded text:
: interpellatus ergo a Christianis, vel a cujusque : interpellatus ergo a Christianis, vel a cujusque sectae hominibus, causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incognitos, quam inter amicos causas audire: eo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contraurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis deficeret; atque compertis rerum opportunitatibus, divinae legis veritatem partes docebat, eamque illis inculcabat, et eas quo adipiscerentur vitam aeternam edocebat et admonebat: nihil aliud quaerens ab iis quibus ad hoc vacabat, nisi tantum obedientiam et devotionem christianam, quae et Deo debetur et hominibus: peccantes coram omnibus arg
Abbreviated transcription (Latin):
neueritatis uerbi auidissimos in aliquo
s. audare uideamur : statui dõ p̃stante
in huiꝰ opusculi fine etiã eorundẽ libroꝵ
tractatuũ etepistolarũ indiculũ ad iun¬
gere quolecto qui magis dĩ ueritatẽ quã
tẽ porales diuitias sibiquisq quod uoluerit
adlegendũ etcognoscendũ eligat. etid ad
describendũ uł debibliothetahypponien¬
sis aeccłae pecat. ubiem̃ datiora exẽplaria
forte poterint inueniri. uł unde ualuerit in¬
quirat. Et inuenta describat ethabeat:
et petenti ad de scribendũ sine inuidia eti¬
scõs. etñ apud scos: annescitis quia scĩmun¬
dũ uidicabunt : et si in uob iudicatur mun¬
dus in digniestis iudicioꝵ minimorũ: nesci¬
tis qm̃ an gelos iudicaliimꝰ quanto
magis saecularia : saecularia igitur
uiditia si habueritis int̃uos: eos qui con¬
tẽptibiles s inaecđa. hoscollocate adiu¬
dicandũ. Adre uerentiã uob̵loquor
Si ñ est int̃ uos quisquã sapiens quipos¬

Expanded text:
ne veritatis verbi avidissimos in aliquo ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt inveniri, vel unde valuerit inquirat, et inventa describat et habeat, et petenti ad describendum, sine invidia etiniquis, et non apud sanctos? An nescitis quia sancti mundum judicabunt? Et si in vobis judicatur mundus, indigni estis judiciorum minimorum? Nescitis quia angelos judicabimus, nedum saecularia? Saecularia igitur judicia si habueritis inter vos, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate ad judicandum. Ad reverentiam vobis loquor: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui pos
Abbreviated transcription (Latin):
tem sollicitꝰ semꝑ ac ꝑuigil: Etilli diuinitꝰ
donatum est : utdesuoꝵ laborũ fructu
etiã in hac uita gaudere ꝓ ueniret Pri¬
us quidẽ in hypponiensi aecđa. etregio¬
ne cui maximep̃sidebat unitate ac pace
ꝑfecta deinde in aliis a fricae partibus
siueꝑ seipsum siue ꝑ alios. et quosipsaede¬
derat sacerdotes. pullulasse et multipli¬
catam fuisse dnĩ a eccłam ꝑuidens il¬
losq: manicheos. donatistas. pelagia nis¬
tas. paganos ex magna parte defecisse
& aecdaedĩ. sociatos esse congaudens
Prouetib quoq etstudiis fauens erat. ⁊¬
& ex ultans bonorũ omniũ. indiscipliuatio¬
nes pieacscãe tolerans fratrũ. inge miscensq
nicis utdixi lucris semꝑ gaudens. etdã pnis me¬
rens Tanta aut ab eodẽ dictata etedita suN
tantaq: in aeccła disputata. et exceptaatq
aecłae filiorũ ut ea om̃a uixquis quã studio¬
sorũ ꝑlegere et nosse sufficiat Verũ tam̃

Expanded text:
tem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus tem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque nicis, ut dixi, lucris semper gaudens, et damnis moerens. Tanta autem ab eodem dictata et edita sunt, tantaque in Ecclesia disputata, excepta atquEcclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
pae urbis et prius uenerabili in no¬
centio. et postea scõ rosimoriꝰ successo
riꝑsua deretur: illã sectam a fide
catholica. et abhominandã et damnã¬
dam fuisse Atilli tantae sedisantis¬
tites. suis diuersis temporib: eosdẽ no¬
tantes. atq membris aecłae p̃cidentes.
datis litteris. & ad africanas occidentis
& ad orientis partes a ecđas eos anathe¬
matizandos. et deuitandos. ab omnib:
catho licis censuerunt. Ectale de illis aec¬
đae dĩ catholicae prolatũ iuditiũ etiã
pussimꝰ imperator honorius audiens ac
sequens: suis eos legib: dã pnatos int̃here¬
ticos haberi debere constituit. Vn de non¬
nulli exeis ad scae matris aecdae gremi¬
um unde resilierunt redier̃. et adhuc
alii redeunt. innotescente & p̃ualescen¬
te aduersus illũ de testabilẽ herrorem
fidei ueritate. Et erat ille me mora¬
bilis uir. p̃cipuũ dominici corporis mem¬
brũ: circa uniuersał aeccłae utilita¬

Expanded text:
pae Urbis, et prius venerabili Innopae Urbis, et prius venerabili Innocentio, et postea sancto Zosimo ejus successori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilita
Abbreviated transcription (Latin):
dicaripossent. a uenerabili Augus¬
tino sequentitẽ porisstilo. etillius colla¬
tionis desingulis obiectis etresponsis.
facta est recapitulatio. et quam
nihil ille obiectis referre potue¬
rit nihil ominꝰ de monstratum est
additis supplementis quae intem¬
pore collationis angusto cuncta in¬
ferri et sciri minime potuerunt
Id enĩ egerat ne quitia hominis. ut
sua nouissima prosecutione mul¬
tolongissima totũ quod remanse¬
rat. diei spatiũ occupar&. Aduers¬
pelagianistas quoq: nouos nr̃orum
temporum hereticos. et disputato¬
res callidos arte magis subtili et no¬
xia scribentes. etubi cumq poterant
publice et ꝑ domos loquentes ꝑ annos
ferne decẽ laborauit libroꝵ mul¬
ta condens et edens. et in aecđa po¬
pulis ex eodẽ herrore frequentis¬
sime disputans. Et qm̃ idemꝑuer
dem ꝑfidiã ꝑsua dere conabantur.
instantissime etiã conciliis africa¬
nis scõrũ ep̃orũ gestum est: ut scõ pa¬

Expanded text:
dicari possent: a venerabili Augusdicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occuparet. CAPUPelagianistas quoque novos nostrorum temporum haereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum multa condens et edens, et in ecclesia populis ex eodem errore frequentissime disputans. Et quoniam iidemdem perfidiam persuadere conabantur, instantissime etiam conciliis Africanis sanctorum episcoporum gestum est, ut sancto pa
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat fidelit̃ intimauit: ad ea sinega¬
rentur ꝓbanda. magna testium
habens copiã gloriosissimos scilicet
atq: honorabiles quitunc aderant
directa unum uix reddidit scriptũ.
in quo magis inuiriam facere: quã
suae sectae rationẽ ualuit declina¬
re. Quod uolentib ec ualentib le¬
gere com ꝓbatur Cũ ipsoꝵ quoq
arrianorũ ep̃o quodã maximino
cũ gothis ad a fricã ueniente apud
tulit. et quid singulae asseruerint
partes scriptũ ẽ. Quae si studiosi
diligenter legere curauerint: ꝓcul
dubio indagabunt. uel quid callida
et inrationabilis heresis ad seducendũ
et decipiendũ profiteatur. uł quidȩcłã
catholica dediuina teneat. etp̃dicet
trinitate. Sed qm̃ ille hereticꝰ de hẏp¬
ponerediens carthaginẽ desua multa
incollatione loquacitate uictorẽ se
deipsa collatione recessisse i actauit
etmentitusẽ quae utiq: ñ facile adi¬
uina elegis ignaris examinari ec diui¬

Expanded text:
fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negafuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam facere, quam suae sectae rationem valuit declarare. Quod a volentibus et a valentibus legere comprobatur. Cum ipsorum quoque Arianorum episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apudtulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loquacitate victorem se de ipsa collatione recessisse jactavit, et mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et diju
Abbreviated transcription (Latin):
rent. collationẽ suscipit p̃dicensut post mo¬
dum contigit. quod post solutũ conuentũ
esse cuiquam posset liberũ dicere nullo
scripturae documento sedixisse. quod
forte ñ dixerit. uel non dixisse quod di¬
xerit. Et miscuit cumeodẽ sermonẽ
atq asseruit. quid crederet. et abillo
quid tener& audiuit. Et ueraratione
atq auctoritate scripturarum ꝓlata.:
docuit etostendit nraẽ fidei firma m̃ta
illius autẽ asserta nullaueritate. nul¬
lascripturarũ scarum auctoritate suf¬
fulta. docuit etfrustrauit. & uta seinui¬
cẽpartes digressae sunt: ille magis ma¬
gisq iratus. et furens mendacia multa
ꝓsua falsa fide iactabat uictum esse
a seipso proclamans. multorũ orelau¬
dantiũ augustinũ. Quaecũ minime
laterent : coactus & ad ipsum scribere pas¬
centium ꝓpt̃ illius metũ omissis nomi¬
nibus conferentiũ Et in eis litteris
quicquid int̾ partes dictum uelgestũ

Expanded text:
rent, collationem suscepit: praedicens, ut postmorent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset liberum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum
Abbreviated transcription (Latin):
chei publicae in hr ꝓponiensi aecđa nota¬
riis excipientib disputauit populo ad¬
stante. et post saecundã uel tertiã collo¬
cutionẽ. ille manicheus frustrataua¬
nitate etherrore ipsius sectae ad nram
comuersus est fidẽ atq: aeccłam. sicut
eadẽ docere. relectare poterit scriptu
ra: Praeterea cum etia pascentio comite
domus regiae arriano. qui ꝑ auctorita¬
tem suaeꝑsonae fisci uehementissimꝰ ex¬
actor fidẽ catholicã a trocitera ciugiter
inpugnabat & quã plurimossacerdotes
dĩ simpliciore fidei uiuentes dignita¬
te etpotestate ex agitabat et ꝑturbabat.:
interpositis honoratis et nobilib: uiris.
apud carthagine ab illo ꝓuocatꝰ corã com¬
tulit. Sedidem hereticus: tabulas atq
stilum quomagis nost̃ et ante congres¬
sum etinc̃ gressu. instantissime fieri
let atq interpositis id placere augustinus
ep̃s cũ suis quiaderant consacerdotib uide¬
r& utabsq ulla scriptura priuatĩ disputa¬

Expanded text:
chaei, publice in Hipponensi ecclesia notachaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scriptu Praeterea cum quodam etiam Pascentio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri let; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputa