comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut non exaudias & nocte. ut non ex iudus
non adinsipientiam mihi. sed utique ad
comininionem addendo saporem deul
salinarum ut in tribulitione nouerimqu
petam Pxo autem uitam xernam erpi
exaudime qui addexteram tuam petosi
tellegat ergo caritas ur̃a. omnem fide li
habentem in corde uerbum dĩcum tims
timentem iudicium futurum uiuenten
probabiliter ne de illo blasphemetur non
lum & non exaudiri. acluitam eternam len¬
per exaudiri. Quis enim non saritatemp
tat cum egrotat .c. & tamen foste adho
egrotari illi utile est Potest fieri uthinci
exaudiris nontamen exaudiaris ad uolim¬
tem. ut ex audias adutilitatem : Ad uero an
illud p&is. ut d& tibi uitam aeternamdic
l& tibi regnum caelorum ds̃. ut d&c tibiad
dexteram filii suistare. cum uenert ud¬
care terram. securus esto. acipies. si modo
non accipis non enim iamuenit tempusit
accipias : Exaudiris & nescis. quod petis agu

Expanded text:
ut non exaudias, et nocte, ut non exaudias, et non ad insipientiam mihi ; sed utique ad commonitionem, addendo saporem de valle salinarum, ut in tribulatione noverim quid petam: peto autem vitam aeternam ergo exaudi me, quia dexteram tuam peto. Intelligat ergo Charitas Vestra omnem fidelem habentem in corde verbum Dei, cum timore timentem judicium futurum, viventem probabiliter, ne de illo blasphemetur nomeaeculum, et non exaudiri; ad vitam autem aeternam semper exaudiri. Quis enim sanitatem non petat, cum aegrotat? Et tamen forte adhuc aegrotare ei utile est. Potest fieri ut hinc non exaudiaris: non tamen exaudiris ad voluntatem, ut exaudiaris ad utilitatem. At vero cum illud petis, ut det tibi vitam aeternam Deus, ut det tibi regnum coelorum Deus, ut det tibi ad dexteram Filii sui stare, cum venerit judicare terram; securus esto; accipies, si modo non accipis: non enim jam venit tempus ut accipias. Exaudiris, et nescis: quod petis agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
to maiore impetu illa currit in priora.
Quid est quod dixi quanto magis differtur
iudicium tanto maiore impetii uenturũ
est: Ergo & de temporalibus tribulationibus
gratias dño agamus. quia dedit pleb sut
significationem. ut fugiant a facie arcus. ut
exercitati fideles eius intribulationibus tem¬
poralibus digni sint euadere damnationem
ignis xerni quae inuentura est omnes qui
ista non creclunt: Dedisti metuentibus te
significationem. ut fugiant a facie arcus. ut
eruantur dilecti tui. saluum me fac dexte¬
ra tua & exaudi me: Dextera tua dñe. saluũ
me fac Ita saluum me fac. ut ad dexteram
stem : saluum me fac dextera tua : Nonsalu¬
tem temporalem peto dehac fiat uoluntas
tua ad tempus quid nobis prosit penitus
ignorimus : Quid enim oremus. sicut opor¬
t& nescimus sed saluum mefac dextera
tua. Vt &si intempore isto tribulationes
aliquas patior. transacta nocte omnium
tribulationi im ad dexteram inueniar in¬

Expanded text:
to majore impetu illa currit in priora. to majore impetu illa currit in priora. Quid est quod dixi? Quanto magis differtur judicium, tanto majore impetu venturum est. Ergo et de temporalibus tribulationibus gratias Deo agamus, quia dedit plebi suae significationem, ut fugiant a facie arcus: ut exercitati fideles ejus in tribulationibus temporalibus, digni sint evadere damnationem ignis aeterni, quae inventura est omnes qui ista non credunt. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. 7. vers. 7. Ut eruantur dilecti tui. Salvum me fac dextera tua, et exaudi me. Dextera tua, Domine, salvum me fac: ita salvum me fac, ut ad dexteram stem. Salvum me fac dextera tua: non salutem temporalem peto; de hac fiat voluntas tua. Ad tempus quid nobis prosit, penitus ignoramus; quid enim oremus sicut oportet, nescimus : sed salvum me fac dextera tua, ut etsi in tempore isto tribulationes aliquas patiar, transacta nocte omnium tribulationum ad dexteram inveniar in
Abbreviated transcription (Latin):
Potasti nos uino stimulationis : Quare hoc &i
quit temporales. significasti tuis. fugere
ab ira ignis sempiterni Dicit enimaposto¬
liis petrus.: Tempus est ut iudicium meipiat
adomo dĩ & exortans martyres ad toleran¬
tiam cum sae uir& mundus cum strages
apersecut oribus fuerent. cum longe lateq
sanguis fidelium funderertur. cum incate¬
nis in carceribus. In tormentis. multa du
raxp̃iani paterentur: Ne in his ergo
duris deficerent. alloquitur petrus. tem¬
pus est utiudicium incipiat adomo dñi.
& simnitium a nobis. qualis finis erit eis qui
non credunt dĩ euangelio c. & si iustus ure
saluus erit. peccator & impius ubi parebunt.
quid ergo futurum est iniudicio e arcus
est extentus adhuc in comminatione est:
nondum in p̃sentatione : & uidete quid
sit in arcu : Nonne sagita in priore mit¬
tenda est .a neruus tamen raero tenditur
incontrario. qua illa mittenda est : & quan¬
to plus erit eius extensio retrorsum tan¬

Expanded text:
Potasti nos vino stimulationis. 6. vers. 6. Potasti nos vino stimulationis. 6. vers. 6. quit, temporales, significasti tuis fugere ab ira ignis sempiterni. Dicit enim apostolus Petrus: Tempus est ut judicium incipiat a domo Dei. Et exhortans martyres ad tolerantiam, cum saeviret mundus, cum strages a persecutoribus fierent, cum longe lateque sanguis fidelium funderetur, cum in catenis, in carceribus, in tormentis, multa dura Christiani paterentur; ne in his ergo duris deficerent, eos alloquitur Petrus: Tempus est ut judicium incipiat a domo Dei; et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt Dei Evangelio? et si justus vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt ? Quid ergo futurum est in judicio? Arcus est extentus; adhuc in comminatione est, nondum in praesentatione. Et videte quid sit in arcu. Nonne sagitta in priora mittenda est? Nervus tamen retro tenditur in contrarium qua illa mittenda est; et quanto plus ierit ejus extensio retrorsum, tan
Abbreviated transcription (Latin):
alius alius mouetur. stimulatur. pectus
censa uetustate. mutato homine in melius.
facta luce eis qui tenebrae fuerunt. se¬
quitur quod alibi scriptum est: fili acce¬
dens ad seruitutem dĩ. sta iniustitia &ti¬
more & praepara animam tuam adtem¬
ptationem: Prior labor ut displiceas tibi. ut
peccata expugnes ut mut eris inmelius: Secun¬
dus labor. proeo quod mutatus es. ferre tribu¬
lationes & temptationes huius saeculi . & inter
illas perseuerare usque infinem: De his ergo
cum loqueretur. has significans. quid sub¬
iungit cꝰ Ostendisti plebi tuae dura: lam
plebi tuae.iam factae tributariae:. post
uictoriam lauid ostendisti plebi tuae
dura:: In quibus persecutionibus quas pertu¬
lit ecclesia xp̃i quando tatus martyrum
sanguis effusus est. ostendisti plebi tuae dura.
potastinos uinostimulationis: Quid est sti¬
mulationis .. non peremptionis : Nonenim
erat peremptio perdens. sed medecina urens:

Expanded text:
alius; movetur, stimulatur, pectus alius; movetur, stimulatur, pectus censa vetustate, mutato homine in melius, facta luce eis qui tenebrae fuerunt, sequitur quod alibi scriptum est: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Prior labor ut displiceas tibi, ut peccata expugnes, ut muteris in melius: secundus labor, pro eo quod mutatus es, ferre tribulationes et tentationes hujus saeculi, et inter illas perseverare usque in finem. De his ergo cum loqueretur, has significans, quid subjungit? Ostendisti plebi tuae dura: jam plebi tuae, factae tributariae post victoriam David. Ostendisti plebi tuae dura. In quibus? In persecutionibus quas pertulit Ecclesia Christi, quando tantus martyrum sanguis effusus est. Ostendisti plebi tuae dura: potasti nos vino stimulationis. Quid est, stimulationis? Non peremptionis. Non enim erat peremptio perdens, sed medicina urens.
Abbreviated transcription (Latin):
ficatos. destruxisti uanam uetustatem. ut sit
aelificatio innouum hominem aedificatio
mansura in aeternum: Merito iratus es &
misertus es nostri: Non misereris. nisi irasee¬
ris. destruxisti nos iratua. sed iratua inuetus¬
tate nr̃a fuit ut destrueretur uetustas: sed
misertus esnm̃i propt̃ nouitatem. propt̃ eos
qui inmutantur intituli inscriptionem.
quia si exterior homo noster corrumpitur.
Commo uisti terram & conturbasti eam
Quomodo conturbata est terra . c. conscien¬
ta peccatorum: Quo imus. quo fugimus.
quando ille gladius uibratus est. & agite pae¬
nitertiam ad propinquauit enim regnũ
caelorum : Commo uisti terram & conturbas¬
tieam. sana contritiones eius qm̃ mota est.⁊
Vondigna sanari si mota non est. sed loqueris.
prȩdicas miraris dedõ uenturum iudici¬
um nontaces. praeceptum dĩ mones. ab his
rebus non quiescis: & qui audit si nontim&.
si non mouetur. non est dignus sanari audit

Expanded text:
ficatos, destruxisti vanam vetustatem, ut sit ficatos, destruxisti vanam vetustatem, ut sit aedificatio in novum hominem, aedificatio mansura in aeternum. Merito iratus es, et misertus es nostri. Non miserereris, nisi irascereris. Destruxisti nos in ira tua; sed ira tua in vetustatem nostram fuit, ut destrueretur vetustas. Sed misertus es nostri propter novitatem, propter eos qui immutantur in tituli inscriptionem: quia et si exterior homo noCommovisti terram, et conturbasti eam. Quomodo conturbata est terra? Conscientia peccatorum. Quo imus? quo fugimus, quando ille gladius vibratus est: Agite poenitentiam; appropinquavit enim regnum coelorum ? Commovisti terram, et conturbasti eam. Sana contritiones ejus, quoniam mota est. Non digna est sanari, si mota non est: sed loqueris, praedicas, minaris de Deo, venturum judicium non taces, praeceptum Dei mones, ab his rebus non quiescis; et qui audit, si non timet, si non movetur, non est dignus sanari. Audit
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. qui percussit. qui succendit. qui debdi¬
uit & non illi quibus haec fecit ut percuteren¬
tur. ut repellentur qui mali erant &rursus
uiuifica rentur. & redirent ut honi essent
Istam quidem stragem fecit dauid. manuille
homo fecit ista dedit hanc stragem gladio
suo &igne suo: Namutrumq attulit
ir hunc mundum & ignem uenit
mitere in mundum habes me uangelio. &
ladium uenit mittere interram. habes in
ouangeho: addtulit ignem unde succendere¬
tur mesopotamia siria & siria sobal At tulit
gladium unde percuteretur adõ: lam
ergo illa strages facta est. propter eos qui m¬
mutantur intituli inscriptionem ipsi clauid:
Audamus eorum uocem. salubriter percussi sunͭ
erecti loquantur . Dicant ergo mutati in melius
mutati intituli inscriptionem inmutati in doctri¬
nam ipsi daind dicant. ds̃ repuilisti nos& destru¬
xistinos iratus es & misertus es nr̃i.: Destruxisti
nos. ut aedificares nos Destruxisti male aedi¬

Expanded text:
loquitur, qui percussit, qui succendit, qui debloquitur, qui percussit, qui succendit, qui debt non illi quibus haec fecit, ut percuterentur et repellerentur qui mali erant, et rursus vivificarentur et redirent ut boni essent? Istam quidem stragem fecit David ille manu homo; fecit ista, dedit hanc stragem gladio suo et igne suo: nam utrumque attulit in hunc mundum. Et, Ignem veni mittere in mundum , habes in Evangelio et, Gladium veni mittere in terram , habes in Evangelio. Attulit ignem unde succenderetur Mesopotamia Syriae, et Syria Sobal; attulit gladium unde percuteretur Edom. Jam ergo ista strages facta est propter eos qui immutantur in tituli inscriptionem ipsi David. Audiamus ergo eorum vocem: salubriter percussi sunt, erecti loquantur. Dicant ergo mutati in melius, mutati in tituli inscriptionem, immutati in doctrinam ipsi David; dicant: Deus repulisti nos, et destruxisti nos: iratus es, et misertus es nostri. Destruxisti nos, ut aedificares nos; destruxisti nos male aedi
Abbreviated transcription (Latin):
percussus est: Detoto enim mundo electaꝵ
clesia. mortificata at erhia uita: Quare inuis
salinarum . c uallis humilitas est. salinae.
saporem significant: Multi enim humilun¬
tur sed uane & fatuxe. inuana uetustat
humiliantur: patitur tribulationem pri
peccunia patitur tribulationem ꝓ honor
temporali patitur tribulationem pro comim¬
dis huius uitae. passurus est tribulationem
nescis tibi esse dictum. uos estis salterrae as
si infatuatũ fuerit ad nihil ualebit alus
nisi ut foras proiciatur. Bonum est ern
sapienter humiliari Ecce nunc. non noꝰ
humiliantur heretici : nonne leges contra
illos datae sunt. &iam ab hominibus comi
quos diuine regnant: quae illos ante aun
damnauerunt e ecce humiliantur. ece
fugantur ecce persecutionem patiuntur
sed sine sapore. profatuitate. prouanitat
am enim sal infatuatũ est. ideo proiectũ est fai
ut conculcetur ab hominibus: Audiuimus titils

Expanded text:
percussus est: de toto enim mundo electa est percussus est: de toto enim mundo electa est Ecclesia, mortificata a terrena vita. Quare, in valle Salinarum? Vallis humilitas est: salinae saporem significant. Multi enim humiliantur, sed vane et fatue: in vana vetustate humiliantur. Patitur quis tribulationem pro pecunia, patitur tribulationem pro honore temporali, patitur tribulationem pro commodis vitae hujus; passurus est tribulationem,nescis tibi esse dictum, Vos estis sal terrae; et, Si sal infatuatum fuerit, ad nihilum vaiebit aliud, nisi ut foras projiciatur ? Bonum est ergo sapienter humiliari. Ecce nunc nonne humiliantur haeretici? Nonne leges contra illos datae sunt etiam ab hominibus, contra quos divinae regnant, quae illos ante etiam condemnaverant? Ecce humiliantur, ecce fugantur, ecce persecutionem patiuntur, sed sine sapore; pro fatuitate, pro vanitate. Jam enim sal infatuatum est: ideo projectum est foras, ut conculcetur ab hominibus. Audivimus titulum
Abbreviated transcription (Latin):
Interfecta est ergo uita terrena. uiuat caeles¬
tis : Sic ut enim portauimus imaginem terreni
portemus & imaginem᷑ qui decaelo est : Vlide
illum interfici: Mortificate membra urã.
quae sunt super terram: Cum autem percus¬
sisset edom. percussit duodecim milia in ualle
salinarum Duodecim milia. perfectus est
numerus : cui perfecto numero. &iam duo dena¬
riusi postolorum numerus deputatur: Non
enim frustra. nisi quia pertotum mundum
mittendum erat uerbum: Verbum autem dĩ
quod est xp̃s. innubibus. hoc est in praedica¬
toribus ueritatis : Mundus autem quatuor
partibus constat quattuor eius partes notissimȩ
omnibus sunt & sȩpe inscript uris memorate
qui &iam quattuor uenti dicti sunt Oriens.
occidens aquilo & meridies : adomnes istas qua¬
tuor partes. missum est uerbum. ut intrinita¬
te omnes uocarentur : Duo denarium numerũ.
ter quaterni fecerunt : Merito ergo duas¬
cimmilia terrena percussa sunt. totus muna

Expanded text:
Interfecta est ergo vita terrena; vivat coelesInterfecta est ergo vita terrena; vivat coelestis. Sicut enim portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Vide illum interfici: Mortificate membra vestra quae sunt super terram . Cum autem percussisset Edom, percussit duodecim millia in valle Salinarum. Duodecim millia perfectus est numerus, cui perfecto numero etiam duodenarius Apostolorum numerus deputatur: non enim frustra, nisi quia per totum mundum mittendum erat verbum. Verbum autem Dei quod est Christus, in nubibus, hoc est in praedicatoribus veritatis. Mundus autem quatuor partibus constat. Quatuor ejus partes notissimae sunt omnibus, et saepe in Scripturis memoratae: quae etiam quatuor venti dictae sunt , oriens, occidens, aquilo et meridies. Ad omnes istas quatuor partes missum est verbum, ut in Trinitate omnes vocarentur. Duodenarium numerum ter quaterni faciunt. Merito ergo duodecim millia terrena percussa sunt; totus mundus
Abbreviated transcription (Latin):
sa est & humiliata. ut quem ad modum hu¬
miliata est. quae fuerat exaltata. sic exal¬
tetur quae facta est humiliata sobal in¬
terpraetatur uana uetustas Gratias
xp̃o qui eam sucendit: quando uete¬
ra uirgulta succenduntur
noua nascuntur. cum ea ignis inuetustorũ
succensionem praecesserit : Nonergo time¬
atur. ignis xp̃i. faenum consumit:. Omnis
enim caro fȩnum & omnis claritas hominis
sicut flos faeni: Succendit ergo ista illo igne.
& conuertit ioab: Io ab interpraetatur ini¬
micus: conuersus est inimicus. quod uis intelle¬
ge : si conuersus infugam. diabolus est. si ad
corde xp̃iani : Princepshuius mundi inquit.
nunc misus est foras: conuersus autem ad
dm̃ xp̃ianus. quare mimicus conuersus. cꝰ quia
fidelis factus. qui fuerat inimicus Percussit
edom: Interpraetatur edom terrenus De¬
buit percuti terrenus iste : Vt quid enimui¬
uer& terrenus. qui caelestis debet uiuere .&

Expanded text:
sa est et humiliata: et quemadmodum husa est et humiliata: et quemadmodum humiliata est quae fuerat exaltata, sic exaltetur quae fuerat humiliata. Sobal interpretatur Vana vetustas. Gratias Christo qui eam succendit. Quando vetera virgulta succenduntur,untur, cum ea ignis in vetustorum succensione praecesserit. Non ergo timeatur ignis Christi; fenum, consumit. Omnis enim caro fenum, et omnis claritas hominis sicut flos feni . Succendit ergo ista illo igne. Et convertit Joab. Joab interpretatur Inimicus. Conversus est inimicus: quod vis intellige. Si conversus in fugam, diabolus est; si concorde christiani: Princeps hujus mundi, inquit, nunc missus est foras . Conversus autem ad Dominum christianus, quare inimicus conversus? Quia fidelis factus, qui fuerat inimicus. Percussit Edom. Interpretatur Edom Terrenus. Debuit percuti terrenus iste. Utquid enim viveret terrenus, qui coelestis debet vivere?
Abbreviated transcription (Latin):
est mutantur non sibi sed ipsi dauid. & mutan¬
tur in doctrina: Nonenim ita rex xp̃s qua¬
si seculo regnaturus. cum aperte dixerit.
regnum meum non est de hocmundo: Ergo
in eius doctrinam transeamus. si uolumus in
inscriptionem tituli cominutari. non nobis
sechpsi clauid. qui ut uiudet iam non sibi uiudoit.
sed ei qui proipsis mortuus est & resurrexit :
quando ergo nos mutar& xp̃s. nisi feciss&
quod dixit. ignem ueni mittere in mun¬
lum : Si ergo xp̃s uenit mittere inmundũ
ignem . & utique salubriter atque ut iliter. nõ
quomodo missurus est mundum inignem.
quid sit mesopotamia quae succensa est quid
syria sobal: Interpretationes ergo nominũ
interrogemus. secundum hebreum eloquiũ
quo primum haec scriptura locuta est.
Mesopotamiã dicunt. Interpractari elae¬
uatam uocationem: Iam totus mundus uoca¬
tione eleuatus est: Syria. inter praetatur
sublimis. sed illa quae erat sublimis incen¬

Expanded text:
est, mutantur non sibi, sed ipsi David, et mutanest, mutantur non sibi, sed ipsi David, et mutantur in doctrinam. Non enim ita rex Christus, quasi saeculo regnaturus; cum aperte dixerit: Regnum meum non est de hoc mundo . Ergo in ejus doctrinam transeamus, si volumus in conscriptionem tituli commutari, non nobis, sed ipsi David; ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Quando ergo nos mutaret Christus, nisi fecisset quod dixit: Ignem veni mittere in mundum ? Si ergo Christus venit mittere in mundum ignem, utique salubriter atque utiliter; non quomodo missurus est mundum in ignem. quid sit Mesopotamia quae succensa est, quid sit Syria Sobal. Interpretationes ergo nominum interrogemus secundum hebraeum eloquium, quo primum haec Scriptura locuta est. Mesopotamiam dicunt interpretari Elevatam vocationem. Jam totus mundus vocatione elevatus est. Syria interpretatur Sublimis. Sed illa quae erat sublimis, incen
Abbreviated transcription (Latin):
situm quod ibi nonscriptum est. quia succen¬
dit me sopotamiam siriam & syriam sobal.
am ergo incipiamus secundum rerum futu¬
rarum significationes ista discutere. & opa¬
citatem umbrarum in lucem uerbi reuocare:
a uetere uita. in nouam transeunt. Absit
enim uthic culpanda. inmutatio intellega¬
tur : Non quomodo inmutatus estadam aiu¬
stitia admiquitatt̾m. adelicus. ad laborem. sed
quomodo mutantur illi quibus dictum est.
fuistis enim aliquando tenebrae nunc autem
lux in dño. inmutantur isti intituli inscrip¬
tionem :nostistituli inscriptionem : Titulus
in freus est super erucem dñi scriptus. hic est
rex iudaeorum. Mutantur in huiustituli
inscriptionem qui in regnum xp̃i transeunt
a regno diaboli. bene mutantur ihunus
titũli inscriptionem Mutantur autem.
sicut sequitur indoctrina. Cum enim dras¬
s& prohis qui immut abuntur intituli inscri¬
ptionem addidit ipsi dauid indoctrina. Id

Expanded text:
situm est, quod ibi non est scriptum, quia succensitum est, quod ibi non est scriptum, quia succendit Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal. Jam ergo incipiamus secundum rerum futurarum significationes ista discutere, et opacitatem umbrarum in lucem verbi revocare. a veteri vita in novam transeunt? Absit enim ut hic culpanda immutatio intelligatur. Non quomodo immutatus est Adam a justitia ad iniquitatem, et a deliciis ad laborem; sed quomodo mutantur illi, quibus dictum est: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Immutantur autem isti in tituli inscriptionem. Nostis tituli inscriptionem. Titulus infixus est super crucem Domini scriptus, Hic est rex Judaeorum : mutantur in hujus tituli inscriptionem qui in regnum Christi transeunt a regno diaboli. Bene mutantur in hujus tituli inscriptionem. Mutantur autem, sicut sequitur, in doctrinam. Cum enim dixisset, Pro his qui immutabuntur in tituli inscriptionem; addidit, ipsi David in doctrinam: id
Abbreviated transcription (Latin):
uit debellatos esse. cdaud id est mesopotam
sriam & siriam sobal ioab edom: Facta
sunt ista. & quem ad modum facta sunt. ita
ibi conscripta sunt. Ita leguntur. legat qui
uult: Verumtamen solet sicut propheticus
sp̃s inpsalmoruim titulis recederẽ aliquantũ
abexpressione rerum gestarum. & aliquid di¬
cere quod inistoria non inueniatur. & hinc
potius ammonere : propter cognos¬
cendas res gestas esse huius modititulos in¬
scriptos. sed propter fut ura praefiguranda
sicut dictum est. quod coram abimelech mu¬
tauit uultum suum. & dimisit eum & abiit :
Cum indic& scͥiptura regnorum hoc eum
non fecisse coram abimelech sed coram achis
rege. Ita & in hoc titulo inuenimus aliquid.
quo commoueamur ad aliquid: Namque
inilla narratione bellorum fortiumq facto¬
rum regis clauid. ubi hi homines quos comme¬
morauimus debellati sunt eum aliquid succen¬
disse non legimus : Hic autem maxime hoc po¬

Expanded text:
vit, debellatos esse a David, id est Mesopotamiam vit, debellatos esse a David, id est Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, Joab, Edom . Facta sunt ista, et quemadmodum facta sunt ita ibi conscripta sunt, ita leguntur: legat qui vult. Verumtamen sicut solet propheticus spiritus in Psalmorum titulis recedere aliquantulum ab expressione rerum gestarum, et aliquid dicere quod in historia non invenitur, et hinc potius admonere, non propter cognoscendas res gestas esse hujusmodi titulos inscriptos, sed propter futura praefiguranda; sicut dictum est quod coram Abimelech mutavit vultum suum, et dimisit eum, et abiit , cum indicet scriptura Regnorum hoc eum non fecisse coram Abimelech, sed coram Achis rege : ita et in hoc titulo invenimus aliquid, quo commoneamur ad aliquid. Namque in illa narratione bellorum fortiumque factorum regis David, ubi hi omnes quos commemoravimus, debellati sunt, eum aliquid succendisse non legimus. Hic autem maxime hoc po
Abbreviated transcription (Latin):
sed nonunum hominem figuraunt :qr and
scilic& figurauit ȩcclesiam exmultis consto¬
tem distentam usque adfines terrae: qu ana
autem unum hominem figurauit. illum bi¬
xp̃s iħs : In hoc ergo psalmo uel potius in hus
psalmi titulo dicuntur. quaecdam uictoro¬
sa diuid. quod fortiter fecerit debellandi
mimicos. et eos tributarios faciendo quano
post mortem saulsper secutoris sui. regni
illius accepit manifestum infrahel Nan
& ante quam persecutionem pater&ur rex
erat . sed dõ tantum notus erat Posteaq
iam manifestato regno & eindenter atquẽ
eminenter accepto. debellauit eosqui in ha
titulo comierantur. & natus est psalmittul
ita.: Infinem his qui im tabuntur intituli
inscriptionem ipsi lauid indoctrinam cum
succendit meso potamiam siriam & siriam so¬
bal & conuertit io ab & percussit edom in ul¬
le salinarum duodecim milia: Legimus haec
in libris regnorum istos omnes quos nomina¬

Expanded text:
sed non unum hominem figuravit: quando sed non unum hominem figuravit: quando scilicet figuravit Ecclesiam ex multis constantem, distentam usque ad fines terrae; quando autem unum hominem figuravit, illum fimo Christus Jesus . In hoc ergo psalmo, vel potius in hujus psalmi titulo, dicuntur quaedam victoriosa David, quod fortiter fecerit debellando quosdam inimicos, et eos tributarios faciendo; quando post mortem Saülis persecutoris sui, regnum illius accepit manifestum in Israel. Nam et antequam persecutionem pateretur, rex erat, sed Deo tantum notus erat. Postea ergo jam manifesto regno, et evidenter atque eminenter accepto debellavit eos qui in hoc titulo commemorantur; et notatus est Psalmi titulus ita: In finem, pro his qui immutabuntur in tituli inscriptionem ipsi David in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit Edom, in valle Salinarum duodecim millia. Legimus haec in libris Regnorum, istos omnes quos nomina
Abbreviated transcription (Latin):
itulus huius psalmi aliquantum prolixus
est sei nonterreat. quia psalmus breios
est. Tamquam ergo aliquantulum proli¬
xiorem psalmum audierimus sic intendamiis
qm̃ in nomine xp̃i nutritis & nutriendis loqui¬
mur mȩcclesia dĩ nec alienis asapore istarum
litterarum a quibus mundus alienus est. non
quasi ruda nobis ista semper ẽẽ debent: Si enĩ
ea quae sepissime audistiscum iocunditate
more cogitationisru minatis. nec obi¬
uione tamquam inuentre sepelistis. eadi
ipsi recordatio ur̃a . & memoria multum
nos poterit adiuuare. ne multum loquamur
adenotdandĩ quasi rudibus ea quae iam uosnos¬
se nouimus : Certe illud meminimus sepe uos
audisse quod dicimus. uix est ut inpsalmis ino¬
nias uoces nisi xp̃i &x ecclesiae. aut xp̃i tantim
aut ecclesiae tantum. quod utique exparti
& nossumus acperhoc quando uoces nr̃as an¬
scimus sine affectu agnoscere nom possuns
& tantomagis delectamur. quanto inidem
nos esse sentimus : Daud rex unus homosit

Expanded text:
itulus psalmi hujus aliquantum prolixus est; sed non nos terreat, quia Psalmus brevis est. Tanquam ergo aliquantulum prolixiorem Psalmum audierimus, sic intendamus: quoniam in nomine Christi nutritis et nutriendis loquimur in Ecclesia Dei, nec alienis a sapore istarum Litterarum a quibus mundus alienus est, non quasi rudia vobis ista semper esse debent. Si enim ea quae saepissime audistis cum jucunditate in ore cogitationis ruminastis, nec ovione tanquam in ventre sepelistis; eadem ipsa recordatio vestra, et memoria multum nos poterit adjuvare, ne multum loquamur ad enodanda quasi rudibus ea quae jam vos nosse novimus. Certe illud meminimus saepe vos audisse quod dicimus: vix est ut in Psalmis invenias voces, nisi Christi et Ecclesiae, aut Christi tantum, aut Ecclesiae tantum, quod utique ex parte et nos sumus. Ac per hoc quando voces nostras agnoscimus, sine affectu agnoscere non possumus: et tanto magis delectamur, quando indidem nos esse sentimus. David rex unus homo fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ abundabit iniquitas. refrigesc et caritas
multorum: Sed illa ecclesia quae clamat afi¬
nibus terrae in his est. de quibus sequit ur
dicens qui autem perse uerauerit Susq in
finem. hic saluuserit: sed unde per seuera¬
bis. quae uires tuae intertanta scandala
tertantas temptationes. Intertantas pugis
quibiis uiribus uincis. hostem quem nonii
numquid tuis c Ergo quia usque insaecus
erit inquilinus iste hic quaespes illi estues
ret cooperiar inuelamento alaruimau
Ecce quare securi sumus intertantas tem¬
tiones donec ueniat finis saeculi & suscipa
nos saecula a&cerna. quia cooperimur me
lamento ipsius alarum: Aestus est saecd
coepit. exaudi ds̃ deprecationem meaml
tende orationi meae asinibus terrȩ adte
audisti de precationem meam. Ammon

Expanded text:
Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Sed illa Ecclesia quae clamat a finibus terrae, in his est de quibus sequitur dicens: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Sed unde perseverabis? Quae vires tuae inter tanta scandala, inter tantas tentationes, inter tantas pugnas? quibus viribus vincis hostem quem non vides? numquid tuis? Ergo quia usque in saecula erit inquilinus iste hic, quae illi spes est ut duret? Cooperiar in velamento alarum tuarum. Ecce quare securi sumus inter tantas tentationes, donec veniat finis saeculi, et suscipiant nos saecula aeterna: quia cooperimur in velamento alarum ipsius. Aestus est saeculi, coepit: Exaudi, Deus, deprecationem meam, intende orationi meae: a finibus terrae ad te uarum, quia exaudisti deprecationem meam. Admon
Abbreviated transcription (Latin):
pugn& me insidias mihi praepar&. scaridalis
crebrescat & faciat angicor meum. in quili¬
nus ero in tabernaculo tuo usque insacula :
Nonuincitur ȩcclesia. noneredicabitur. nec
cȩdit quibus sib& temptationibus donec ueni¬
at huius saeculi finis & nos ab ipsa temporali
aeterna illa habitatio suscipiat. ad quam nos
declucit qui factus est spesnr̃a : Inquilirius ero
in tabernaculo tuo usque in saecula : Sidiu
eris inquilinus quasi hoc illi diceremus labo¬
raturus ergo es. in terra intertantas tempta¬
tiones : Nam si paucorum dicrum hic essec
ecclesia cito finerentur temptatoris insidiȩ
bene paucorum dierum uelles ẽẽ temptatio¬
nes : Quomodo colliger& natos omnes nisi
diu hic ess&. nisi usque infinem protendere¬
tur . Noli in uidere ceteris post futuris no¬
re. sit hic usque in saecula: & quid de tempta¬
tionibus quae necesse est ut abundent quan¬
tomagis uenient scancdala ⁊ & enim ipse ait

Expanded text:
pugnet me, insidias mihi praeparet, scandalis pugnet me, insidias mihi praeparet, scandalis crebrescat, et faciat angi cor meum: inquilinus ero in tabernaculo tuo usque in saecula. Non vincetur Ecclesia, non eradicabitur, nec cedet quibuslibet tentationibus, donec veniat hujus saeculi finis, et nos ab ista temporali aeterna illa habitatio suscipiat, ad quam nos deducet qui factus est spes nostra. Inquilinus ero in tabernaculo tuo usque in saecula. Si diu eris inquilinus, quasi hoc illi diceremus, laboraturus ergo es in terra inter tantas tentationes: nam si paucorum dierum hic esset Ecclesia, cito finirentur tentatoris insidiae. Bene; paucorum dierum velles esse tentationes: sed quomodo colligeret natos omnes, nisi diu hic esset, nisi usque in finem protenderetur? Noli invidere caeteris post futuris; nore: sit hic usque in saecula. Et quid de tentationibus, quae necesse est ut abundent quanto magis veniunt scandala? Etenim ipse ait:
Abbreviated transcription (Latin):
fides tua. spes ipsa tua. opera bona: Nondico
sic esto inista turre ut uaces ibi & sufficiat
tibi quia non adte hostis tela perueniunt:
Age ibi aliquid noncessent manus. operabona
tua gladii sunt. interficientes in imicum.
uini enim hic sumus. habitatores incaelo erimus.
Ibi es inquilinus. unde auditurus es uocem
caelis: Nemote iubebit migrare: Hic ergo
inquili nus unde &iam dicitur in alio psal¬
mo: in I quilinus ego sum apudte & peregrinus
sicut omnes patres mei: hic ergo inquilini sumus
ibi nobis dñs mansiones dabit aeternas. Mul¬
t& inquit mansiones sunt. apud patrem meũ. :
Mansiones illas nontamquam inquilinis dabit
sed tamquam ciuibus in aeternum mansuris:
Hic tamen fratres quia non modico t̾empore
futura erat ȩcclesia in hac terra. sed hicerit
ȩcclesia usque infinem saeculi. ideo dixit in¬
quilinus ero intabernaculo tuo usque in sȩ¬
cula: Saeuiat quantum lib& inimicus. op¬

Expanded text:
fides tua, spes ipsa tua, opera bona. Non dico: fides tua, spes ipsa tua, opera bona. Non dico: Sic esto in ista turre, ut vaces ibi, et sufficiat tibi quia non ad te hostis tela perveniunt. Age ibi aliquid; non cessent manus: opera bona tua gladii sunt interficientes inimicum. 6lini enim hic sumus, habitatores in coelo erimus. Ibi es inquilinus, unde auditurus es vocem coelis nemo te jubebit migrare. Hic ergo inquilinus. Unde etiam dicitur in alio psalmo: Inquilinus ego sum apud te, et peregrinus, sicut omnes patres mei . Hic ergo inquilini sumus; ibi Dominus nobis mansiones dabit aeternas: Multae, inquit, mansiones sunt apud Patrem meum . Mansiones illas non tanquam inquilinis dabit, sed tanquam civibus in aeternum mansuris. Hic tamen, fratres, quia non modico tempore futura erat Ecclesia in hac terra, sed hic erit Ecclesia usque in finem saeculi: ideo hic dixit, Inquilinus ero in tabernaculo tuo usque in saecula. Saeviat quantumlibet inimicus, op
Abbreviated transcription (Latin):
est turris. ipse nobis factus est turris a facie
inimici. Qui est & p&ra suꝑ quam aedificata
est ȩcclesia: Caues ne feruris adiabolo. fuge ad
turrem: Num quam te adillam turrem
diabolica uacula secutura sunt. ibi stabis munitus
& fixus: Quomodo autẽ fugies ad turrem .c
ne forte quisque intemptatione positus corpo¬
raliter quaerat turrem istam . & cum eam
non inuenerit fatigetur. aut deficiat intemp¬
tatione : Ante te est turris. recordare xp̃m
& intra in turrem: Quomodo recordaris
xp̃m ut intres in turrem .c. quic quid pateris.
cogita quia prior passus est. & cogita quo fine
passus est . ut moreretur. & resurger& talem
x tufinem spera qualis in illo prȩcessit . & in¬
trasti inturrem non consentiendo inimico:
Si enim consenseris inimico. tunc ad te ꝑue¬
ni oppugnantis iacula inimici: Iu potius
millum iaculare tela quibus feriatur. quib:
uincatur: Quae sunt ista tela . c. uerba dĩ

Expanded text:
est turris; ipse nobis factus est turris a facie est turris; ipse nobis factus est turris a facie inimici, qui est et petra super quam aedificata est Ecclesia. Caves ne feriaris a diabolo? Fuge ad turrem: nunquam te ad illam turrem diabolica jacula secutura sunt; ibi stabis munitus et fixus. Quomodo autem fugies ad turrem? Ne forte quisque in tentatione positus corporaliter quaerat turrem istam; et cum eam non invenerit, fatigetur, aut deficiat in tentatione. Ante te est turris: recordare Christum, et intra in turrem. Quomodo recordaris Christum, ut intres in turrem? Quidquid pateris, cogita quia prior passus est, et cogita quo fine passus est, ut moreretur et resurgeret. Talem et tu finem spera qualis in illo praecessit, et intrasti in turrem non consentiendo inimico. Si enim consenseris inimico, tunc ad te pervenit oppugnantis jaculum. Tu potius in illum jaculare tela, quibus feriatur, quibus vincatur. Quae sunt ista tela? Verba Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
tia probationem. probatio spem. spes autem non
ambulamus modo adspem: Nonenim ambula¬
remus. nisi speraremus Quid ait ipse aposto¬
lus et quod enim uid& quis. quid sperat. e si autẽ qđ
non uidemus speramus perpatientiam exspec¬
tamus: &item: spe enim salui factiestis. Dedu¬
xisti me quia factus est spesmea turris fortitu¬
dinis a facie inimici. Angitur cor meum in¬
quic ista unitas afinibus terrae. & laboro int̃
temptationes & scandala Inuident pagani quia
uicti sunt : Insidiantur heretici pallio uelati
nominis xp̃iani: intus in psa ȩcclesia. uimpati¬
tur frumentum a palea: Inter hȩ commacũ
angitur cormeum clamabo afinibus terrae:
sed non me deserit ipse qui me exaltabit super
petram . & ducat me usque ad se: quia &silaboro.
diabolo pertot loca & tempora. & occa sio nes
insidiante aduersus me. hic mihi turris for¬
titudinis Quo cum confugero non solum
uitabo tela inimici sed &iam inillum quem
uoluero securus ipse iaculabor: Ipse enim xp̃s

Expanded text:
pem; spes autem non sanctum: et ambulamus modo ad spem; non enim ambularemus, nisi speraremus. Quid ait ipse Apostolus? Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Et item: Spe enim salvi facti sumus . 5. Deduxisti me, quia factus es spes mea: turris fortitudinis a facie inimici. Angitur cor meum, inquit ista unitas a finibus terrae, et laboro inter tentationes et scandala: invident Pagani, quia victi sunt; insidiantur haeretici pallio velati nominis christiani; intus in ipsa Ecclesia vim patitur frumentum a palea: inter haec omnia cum angitur cor meum, clamabo a finibus terrae. Sed non me deserit ipse qui me exaltavit super petram, ut deducat me usque ad se: quia etsi laboro, diabolo per tot loca et tempora et occasiones insidiante adversus me, hic est mihi turris fortitudinis; quo cum confugero, non solum vitabo tela inimici, sed etiam in illum quae voluero securus ipse jaculabor. Ipse enim Christus
Abbreviated transcription (Latin):
quam peccatores tamquam dȩ monum serui.
tamquam idolorum adoratores & tamen
mutrisque iniquitas erat : De monstrati
sunt. & iuclaei peccatores. quia non est qui
faciat bonum non est usque adunum: Depo¬
suerunt superbiam & non inuiderunt saluti
gentium. quia parem suam ut illorum in¬
firmitatem cognouerunt. & in angulari la¬
pide copulati simuldm̃ adorauerunt.
& scient quia ds̃ dominabitur iacob. & finĩ
terrae : Nontantum iudaeorum domi¬
nator. sed & finium terrae. quod nons¬
rent si ad huc insuperbia sua essenta Insi¬
perbia sua essent. si adhuc sibi iusti uidero¬
tur: ut autem sibi iusti nonuiderentur
Annuntiat ȩsunt illis ex maledicto & me¬
dacio consummationes. inira consumini¬
tionis quia conpraehensi fuerant in supe¬
bia sua exmaledicto quod fecerunt qui¬

Expanded text:
quam peccatores, tanquam daemonum servi, quam peccatores, tanquam daemonum servi, tanquam idolorum adoratores; et tamen in utrisque iniquitas erat. Demonstrati sunt et Judaei peccatores; quia non est qui faciat bonum, non est usque ad unum : deposuerunt superbiam et non inviderunt saluti Gentium, quia parem suam et illorum infirmitatem cognoverunt; et in angulari lapide copulati simul Dominum adoraverunt. Et scient quia Deus dominabitur Jacob, et finium terrae. Non tantum Judaeorum dominabitur, sed et finium terrae: quod non scirent, si adhuc in superbia sua essent; in superbia autem sua essent, si adhuc sibi justi viderentur: ut autem sibi justi non viderentur, annuntiatae sunt illis ex maledicto et mendacio consummationes in ira consummationis; quia comprehensi fuerunt in superbia sua, ex
Abbreviated transcription (Latin):
confitent es iniquitates suas nonerunt:
Quid nonerunt & in superbia sua: Supra
enim dixerat conprȩhenduntur insuꝑ
erunt. utique insuꝑbia inqua conpraehen¬
si sunt: & scient quia ds̃ dominabitur ia¬
cob & finium terrae :: Antea enim iusti
sibi uidebantur. quod gens iudaea legem
acceperat. quod dĩ praecepta seruauerat
demonstrauit illis quia non seruauit
cum inipsis dĩ praeceptis xp̃m non intellexit
quia cȩcitas exparte inifrahel facta est. Lli¬
dent & ipsi iudaei. quia non debent gentes
contempnere . quos quasi canes & peccatores
putabant: Quomodo enim pariter muenti
sunt ad iniquitatem pariter peruenient
ad salutem : Non solum iudaeis inquit apos¬
tolus uerum &iam & gertibus: Ideo enim
lapidem quem reprobauerunt aedifican¬
tes: hic factus est incaput anguli. ut duos
iungeret inse : Angulus enim duos parie¬
tes copulat. ⁊ Hidaei excelsi & magni sibiui¬
debantur. gentes tamquam infirmi tam¬

Expanded text:
confitentes iniquitates suas, non erunt. confitentes iniquitates suas, non erunt. Quid non erunt? In superbia sua. Supra enim dixerat, Comprehendantur in superunt, utique in superbia, in qua comprehensi sunt. 7. Et scient quia Deus dominabitur Jacob, et finium terrae. Ante enim justi sibi videbantur, quod gens Judaea Legem acceperat, quod Dei praecepta servaverat: demonstratur illis quia non servavit, cum in ipsis Dei praeceptis Christum non intellexit, quia caecitas ex parte in Israel facta est . Vident et ipsi Judaei quia non debent Gentes contemnere, quos quasi canes et peccatores putabant: quomodo enim pariter inventi sunt in iniquitate; ita pariter pervenient ad salutem. Non solum ex Judaeis, inquit Apostolus, verum etiam ex Gentibus . Ideo enim lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli , ut duos jungeret in se: angulus enim duos parietes copulat. Judaei excelsi et magni sibi videbantur: Gentes tanquam infirmi, tan
Abbreviated transcription (Latin):
cis quod fecistis. ⁊ ubi mendacium custodũ
quos corrupistis .e & ex maledicto & men¬
dacio annuntiabuntur consuminationes
Inra consummationis & nonerunt: Quid est
in ira consummationes. annuntiabuntur
consum mationes : estira consumtionis
& est ira consummationis: Namomnis
uindicta dĩ ira dicitur. sed aliquando ad
hoc uindicat ds̃ ut perficiat. aliquando ad
hoc uindicat ut clamn&: Quomodo ad hoc
uindicat ut perficiat.: flagellat omnem
filium quem recipit Quomodo ad hoc ui¬
dicat ut damn& : quando posuerit impios
adsinistram & dixerit eis. ite mignem a et̾¬
num qui paratus est diabolo & angelis eius
Illa ira consumptionis est non consummatio¬
nis : Annuntiabuntur autem consummati¬
ones. in ira consuminationis. id est praedica¬
bitur abapostolis. quia ubi ab undauit peccatũ
super abuncdauit gr̃a & pertinuit adhu¬
miliationis medicinam. infirmitas homi¬
nis: hoc cogitantes illi. & inuenient es atq

Expanded text:
cis quod fecistis? ubi est mendacium custodum cis quod fecistis? ubi est mendacium custodum quos corrupistis? 6. Ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes, in ira consummationis, et non erunt. Quid est, in ira consummationis annuntiabuntur consummationes? Est ira consummationis, et est ira consumptionis. Nam omnis vindicta Dei ira dicitur: sed aliquando ad hoc vindicat Deus, ut perficiat; aliquando ad hoc vindicat, ut damnet. Quomodo ad hoc vindicat, ut perficiat? Flagellat omnem filium quem recipit . Quomodo ad hoc vindicat, ut damnet? Quando posuerit impios ad sinistram, et dixerit eis: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Illa ira consumptionis est, non consummationis. Annuntiabuntur autem consummationes in ira consummationis; id est, praedicabitur ab Apostolis quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia , et pertinuit ad humiliationis medicinam infirmitas hominis. Hoc cogitantes illi, et invenientes atque
Abbreviated transcription (Latin):
ideo magis perficientur. quia in maledicto
& mendacio de praehensi sunt: Superbiaqui¬
ppe eos non permittebat perfici facinus ab¬
stulit superbiam pereorum confessionem:
indulgentia deleuit facinus perdi miserati¬
onem & exmaledicto & mendatio annuntiatae
sunt consummationes. idest dictum est
homini Vidisti quid sis. sensisti quid sis. er¬
rasti. excȩcatus es. peccasti. & lapsus es. agno¬
insti infirmitatem tuam. supplica medico.
noli tibi uideri sanus ubi est phrenesis tua
ec cemedicum occidisti: quem occidendo
perdere non potuisti. tamen quantum
adteperti nuit occidisti Exmaledicto
& mendacio ad nuntiabuntur consumma¬
tiones : Fecistis quod ad maledictum per¬
tinebat o iudaei. maledictus enim omnis
qui pendit inligno : Crucifixistis xp̃m tã¬
quam maledictum putatis adde maledicto
mendacium custodes ad sepulchrum posui¬
stis ut mentirentur peccunam dedistis.:
Ecce xps resurrexit. ubi est maledictum cru¬

Expanded text:
ideo magis perficientur, quia in maledicto ideo magis perficientur, quia in maledicto et mendacio deprehensi sunt. Superbia quippe eos non permittebat perfici: facinus abstulit superbiam per eorum confessionem; indulgentia delevit facinus per Dei miseratimaledicto et mendacio annuntiatae sunt consummationes: id est, dictum est homini, Vidisti quid sis, sensisti quid sis, errasti, excaecatus es, peccasti et lapsus es, agnovisti infirmitatem tuam; supplica medico, noli tibi videri sanus. Ubi est phrenesis tua? Ecce medicum occidisti, quem occidendo perdere non potuisti: tamen quantum ad te pertinuit, occidisti. Ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes. Fecistis quod ad maledictum pertinebat, o Judaei: Maledictus enim omnis qui pendet in ligno . Crucifixistis Christum; tanquam maledictum putastis. Adde maledicto mendacium: custodes ad sepulcrum posuistis; ut mentirentur, pecuniam dedistis . Ecce Christus resurrexit: ubi est maledictum cru
Abbreviated transcription (Latin):
toliis ũidicat quando infirmor. tunc fortiᷤ
sum. Nam hoc uitio ne & ipse temptare¬
tur quale sibi medicamentum dicit appositũ
contratumorem amedico quiscir&. quid
curar& .c Ne magritucline inquit reue¬
sint consummationes. Apostolus doctor
gentium pater fidelium. pere uangelium
accepit stimulum carniis aquo colafitar&ur.:
quis nostrum hoc dicere auder&. nisi
ille confiteri nonerubescerat. si enim di¬
fuisse paulũ.
cum ei quasi deferimus mendacem faciemus :
Sed quia uerax est & uerum dixit opostet
ut credamus datum illi angelum sata¬
nae ne magnitudine reuelationum extolle¬
r&cur: Ecce quam timendus est. serpens
superbiae: Quid itaque factum est istis in pec¬
cato suo &ꝰ conpraehen si sunt quia xp̃m oc¬
ciderunt & deipsa magnitudine peccati plus
humiliati sunt & maiore humilitate eri¬
gi meruerunt: hoc est. conpraehendentur
insuperbia sua. & exmaledicto & mendacio
annuntabuntur consummationes Idest.

Expanded text:
tolus, ut dicat: Quando infirmor, tunc fortis tolus, ut dicat: Quando infirmor, tunc fortis sum. Nam hoc vitio ne ipse tentaretur, quale sibi medicamentum dicit appositum contra tumorem, a medico qui sciret quid curaret? Ne magnitudine, inquit, revesint consummationes. Apostolus, doctor gentium, pater fidelium per Evangelium, accepit stimulum carnis a quo colaphizaretur. Quis nostrum hoc dicere auderet, nisi ille confiteri non erubesceret? Si enim difuisse Paulum; cum ei quasi honorem deferimus, mendacem facimus. Sed quia verax est, et verum dixit; oportet ut credamus datum illi esse angelum satanae, ne magnitudine revelationum extolleretur. Ecce quam timendus est serpens superbiae! Quid itaque factum est istis? In peccato suo comprehensi sunt, quia Christum occiderunt, et de ipsa magnitudine peccati plus humiliati sunt, et majore humilitate erigi meruerunt: hoc est, Comprehendantur in superbia sua. Et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes: id est,
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo non occidit eos ne obliuiscantur
legistuaȩ  nonergo miseriaris eorum it
occidas peccata eorum . nonoccidas eos qu¬
rum peccata occidis Quid est autemoci¬
di c obliuisci legis dñi Ipsa est uera mors
inprofundum irae peccati: Potest quiden
hoc & de iudae is intellegi. quid de iude is
ne occideris eos ne quando obliuiscantur
legis tuae: Istos inimicos meos ipsos quime
occiderunt. noli tuoccidere Maneat
gens iudaeorum certe uicta est aromans
certe deleta ciuitas eorum. non ammitun¬
tur ad ciuitatem suam iuclari. & tamen
iuda ei sunt : Namomnis istȩ prouincue
aromanis subiugatȩ sunt: quis iam cognos¬
c& gentes inimperio romano quaeque erat
quando omnes romani facti sunt & omnes romni¬
ni dicuntur: iudaei tamen manent cum
signo. nec sic uicti sunt. ut auictoribus absor¬
berentur : Nonsine causa camille est qui
Denique omnia uitia inmale factis timenda
sunt superhia inbenefactis plus met uenda est :
Vonit aque mirum quiasic est humilis a pos¬

Expanded text:
uis, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae? Non ergo miserearis eorum, ut occidas peccata eorum: non occidas eos, quorum peccata occidis. Quid est autem occidi? Oblivisci legis Domini. Ipsa est vera mors, in profundum ire peccati: potest quidem hoc et de Judaeis intelligi. Quid de Judaeis, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae? Istos inimicos meos, ipsos qui me occiderunt, noli tu occidere. Maneat gens Judaeorum: certe victa est a Romanis, certe deleta civitas eorum; non admittuntur ad civitatem suam Judaei, et tamen Judaei sunt. Nam omnes istae provinciae a Romanis subjugatae sunt. Quis jam cognoscit gentes in imperio Romano quae quid erant, quando omnes Romani facti sunt, et omnes Romani dicuntur? Judaei tamen manent cum signo; nec sic victi sunt, ut a victoribus absorberentur. Non sine causa Cain ille est, quiDenique omnia vitia in malefactis timenda sunt; superbia in benefactis plus metuenda est. Non itaque mirum quia sic est humilis Apos