comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Inthesaurum celestem boni qui colligãt
sciunt: mali quid colligant nesciunt. Bonus
enim ponit in chesauro celesti omnia bona mi¬
opera mi scđie. que fecit cirta homines quib
subuenit. et scit quoniam fideł. ẽ. cꝰtos. qui illi
seruat omnia que reponit E non ea uidet.
s thesauro suocertꝰ. ẽ. quia neq aliquid a fu¬
re subripit᷑ neq ab hoste inuadit᷑. Neq ab
inimico et imꝓbo potenti quasi euicto tollit᷑.
s semꝑ manebit: quia a domino potentis

Expanded text:
in thesaurum coelestem boni quid colligant sciunt, mali quid colligant, nesciunt. Bonus enim ponit in thesauro coelesti omnia opera misericordiae, quae fecit circa homines quibus subvenit; et scit quoniam fidelis est custos, qui illi servat omnia quae reponit. Et non ea videt, sed de thesauro suo certus est, quia neque aliquid a fure subripitur, neque ab hoste invaditur, neque ab inimico et improbo et potente quasi e victo tollitur; sed semper manebit, quia a Domino potentiss
Abbreviated transcription (Latin):
i maleui telicto naturali isu femiue erat ie¬
in mas culos deformitatẽ operantes. Atq ut os¬
tenderet sͥ eẽ. ist apecc̾a. ut etiam pene sint pecra¬
torum. etiã his adiunxit. Et in heredẽ mutuã ꝗͣ
oportuit erroris sui insemet ipsis recipientes.
Uidete quotiens uuroicet. eademq uindicta que
pariar. pulluletq pecc̾a aclhuc atteudite. Et
sicut ñpbau̾unt inquit dm̃habere innoticiã.
tradidit illos cds̃ in reꝓbam m̃tẽ. ut faciant qͤ¬

Expanded text:
 masculi relicto naturali usu feminae exarserin masculos deformitatem operantes. atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adiunxit: et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris i s sui in semet ipsis recipientes. upariat pulluletque peccata. Adhuc attendite: Et sicut non probaverunt, inquit, Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant qu
Abbreviated transcription (Latin):
tui et cor impenitens thesaurizas tͥ iram in
die ire ⁊ reuelacionis uisti udicii dĩ. qͥ reddet
unicuiq secundum oꝑa sua. Ille ergo auget
longanimitatem.⁊ tu auges iniquitatem.
Erit illius thesaurus in sempit̾na miscdia¬
s in eis qui contempserunt miscdiam nõ. Tu¬
us autem thesaurus ira dĩ inuenit᷑ in. Et qͦd
ponis cotidie ꝑ modicum p̾ea massã inuen¬
turus es Minutatim imponis. s cumulum
inuenies. Noli attende minuta peccata tua
cotidiana. De minutissimis guttis flumina
implentur.

Expanded text:
itens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flumina implentur.
Abbreviated transcription (Latin):
nature tam̃ rerum sub imuis ueridi regmine
atq imperio consatute. religiosum cratũ qui
cdeo debet᷑ ex hibendũ putabaut. seriientesut
ait apłs. creature pocius quã creatori. qui est
benedie in scła. huiꝰ deiuerierat auxiliũneces¬
sariũ aquoniterent᷑ ic̃i uiri ueracit᷑ pii. q
pro u̾a religone morerent᷑. ut faisc aiiuentib

Expanded text:
ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
gentes: incipientib ab ierłm. Hec omnino
in penitencia non ht remissionem peccoꝵ¬
neq in hoc scło. neq in futuro. Quia penitẽ¬
cia impetͣt remissionem in hoc scło. q̃ ualea
in futuro. s ista in penitencia uel cor impe¬
nitens. quam diu quisq in hac carne ui-¬
uit. non potest iudicari. De nullo enim de¬
sperandum .ẽ. quamdui paciencia dei ad par¬
nitentiam adducit. Ne de hac uita impiũ
rap. qui non uul mortem impii quantum
reu̾tatur et uiuat. Paganus ẽ. bodie. uñ scis
utrum scit futurus crastino xp̃ianus. Iu
catholicam u̾itatem: Scismaticus . ẽ. hodie
quid si cras amplectitur catholicam pacem:
Quid siisti quos in quocumq gñe. errous no¬
tas. et tamquam desꝑantissimos mͦ damp¬
nas. antequam finiant istam uitam agunt
penitentiam et inuenunt u̾am uitam:
ꝓm̃ fratres etiam uos ad hoc admoneat qͦd
ait apłc. Nolite ante tempus uidicare. qͥcqͣm.

Expanded text:
ncipientibus ab Hierusalem: haec omnino impaenitentia non habet remissionem neque in hoc saeculo neque in futuro, quia paenitentia impetrat remissionem in hoc saeculo, quae ualeat in futuro. Sed ista impaenitentia uel cor impaenitens quamdiu quisque in hac carne uiuit non potest iudicari. de nullo enim desperandum est, quamdiu patientia dei ad paenitentiam adducit nec de hac uita rapit impium; qui non uult mortem impii, quantum reuertatur et uiuat. paganus est hodie; unde scis, utrum sit futurus crastino christianus? catholicam ueritatem ? schismaticus est hodie; quid, si cras amplectitur catholicam pacem? quid, si isti quos in quocumque genere erroris notas et tamquam desperatissimos modo damnas, antequam finiant istam uitam, agunt paenitentiam et inueniunt ueram uitam ? proinde, fratres, etiam ad hoc uos admoneat quod ait apostolus: nolite ante tempus quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
et conuocabit ad se omnes gentes sicut dic̃
cuuangłium.⁊ separabit quosdam ponens ad
dext̾am quosdam ad sinstram. Et incip̃ iam
tractare thesauros utrorumq quid quisq
posuit ut inueniat. Tunc dicturi st̃ homineᷤ¬

Expanded text:
 convocabit ad se omnes gentes, sicut dicit in Evangelio, et separabit, quosdam ponens ad dexteram, quosdam ad sinistram: et incipiet jam tractare thesauros utrorumque, quid quisque posuit ut inveniat. Venite,
Abbreviated transcription (Latin):
nis ẽẽ. Nam tradidit illos d̾s dix̃ in con¬
cupiscencias cordis eorum. ut ħ faciant
que non conueniunt. Ut adult̾ sit iam
pena. c̃. ut mendax ut auarus. ut frau¬
dulentus. ut homicida: iam pene surt.
Cuius peccati: pene prioris apostate illiꝰ su¬
ꝑbie. Inicium peocati hominis apꝰtat  a dõ.
& inioium omnis pecc̃i: suꝑbia. ꝓpt̾ea ip̃m

Expanded text:
nis esse: nam tradidit illos Deus, dixit, in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt. Ut adulter sit, jam poena est; ut mendax, ut avarus, ut fraudulentus, ut homicida, jam poenae sunt. Cujus peccati poenae? Prioris apostasiae, illius superbiae: Initium peccati hominis apostatare a Deo; et initium omnis peccati superbia . Propterea ip
Abbreviated transcription (Latin):
tiam cum rectas ⁊ secundum dm̃ habes¬
mus has affectiones. hunis uite sunt:
non illius quam futuram sꝑamus ⁊ sepe
illis etiam inuiticedimus. Itaq aliquando
quamuis non culpabili cupiditate s lau¬
dabili karitate moueamur: etiam dum no¬
lumus flemus. Habemus ergo eas ex hum᷑¬
huius g̾imus infirmitatem: si eas omninͦ
nuulas habeamus. Tunc pociꝰ ñ recte uiuimꝰ.
Uituperabat enim et detestabat᷑ apłc qͦdã
otiam illos sacer psalmus de quib ait. Sus¬
tinui qui simul contristaretur ⁊ non fuit.
Nam omnino non dolere dum sumus in ħ
loco miserie ꝓfecto sicut quidam etiam ap̃
scłi huius litt̾atꝰ sensit et dix̃: ñ sine mag¬
na m̾cede contingit immanitatis ĩ aĩmo
stuporis in corpore. Uum itaq animum
conting̾e omnino non potest ullus affectu
qui hunc stuporem non omnib iustꝰ uidixe.

Expanded text:
tiam cum rectas et secundum deum habemus has affectiones, huius uitae sunt, non illius quam futuram exspectamus. et saepe illis etiam inuiti cedimus; itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. habemus ergo eas ex humahuius infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocircacontingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet
Abbreviated transcription (Latin):
de potestate tenebrarum ⁊ transtulit reꝙ¬
num filii caritatis sue. Cuius regni popłs
isto figuram gerebat. cum. eẽt trepiꝰi de
potestate egiptiorum. ut translatꝰ in regnũ
terre ꝓmissionis fluentis lac et mel . ꝙ. sua¬

Expanded text:
de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : cujus rei populus iste figuram gerebat, cum esset erutus de potestate Aegyptiorum, et translatus in regnum terrae promissionis fluentis lac et mel, quod sua
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes stulti facti sunt. Et cum ido¬
nei non essent in eternitate sp̃itał
incommutabilisq nature aciem mentiᷤ
constanter infigere nec ad illud quidẽ¬
digni habiti sunt. ut eis ista ꝑ sanctos
angelos nunciarentur. siue forisetus
ꝑ sensus corporis. siue interioribus re¬
uelationib in sp̃u expressis sicut patͥb
nr̃is uera pietate preditis hec demonstra¬
ta sunt. Qui ea predicantes et uel de pre¬
sentibus signis. uel de proximis rebus.
ita ut precdixerant factis fidem fatiẽteᷤ
auctoritatem cui delonge futuris usq
inseculi finem crederetur habere me¬
ruerunt.
uidam philosophi huius mund
extiterunt.⁊ inquisierunt treato¬
rem per creaturam. quia potest inue¬
niri per creaturam enidenter dicente
apło. Inuisibilia enimeius a constitu¬
cione mundi perea que facta sunt in¬
dellecta conspitiuntur sempit̾na qͦq

Expanded text:
sapientes, stulti facti sunt . Et cum idosapientes, stulti facti sunt . Et cum idonei non essent, in aeternitatem spiritualis incommutabilisque naturae aciem mentis tam constanter infigere, ut in digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patribus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerunt.uidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creaturam: quia potest inveniri per creaturam, evidenter dicente Apostolo, Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; se
Abbreviated transcription (Latin):
mine̾ fatile colleg̾unt non. eẽ in eis reb
primam spetiem. ubi mutabilis esse
coniuncitur. Cum igitur in eorum con¬
spectu. ⁊ corpus et animus maius minus¬
q spetiosa essent. si autem omni spetie
carere possent. omnino nulla ẽẽnt. uide¬
runt esse aliquid. ubi prima esset et¬
intommutabił spetios. et ideo nec com¬
parabił. Atq ibi eẽ rerum pͥncipium
rectissime credid̾unt quod factum non
ẽẽt. et ex quo facta cuncta ee̾nt. Ita quod
notum . ẽ. dei manifestauit eis ip̃e. cum
ab eis inuisibilia euis ꝑ ea que facta st̃.
intellecta conspecta sunt. Sempit̾na
quoq uirtus eius ⁊ diuinitas. a quo
etiam uisibilia et temporalia cuncta
creata sunt
philosophos nec illos consulere
debemus qui creatoris et̾nitatem
in quo inuimus mouemur et sumus
quantum potuerunt intellexerunt.
quia ꝑ ea que facta sunt cognoscentes
deum. non sicut deum glorifican̾unt.
aut gracias eg̾unt. sed dicentes se. ẽẽ

Expanded text:
mines facile collegerunt non esse in eis rebus mines facile collegerunt non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse conuincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent: uiderunt esse aliquid ubi prima esset incommutabilis et ideo nec conparabilis; adque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata suntphilosophos nec illos consulere debemus, qui Creatoris aeternitatem, in quo vivimus, movemur et sumus , quantum potuerunt intellexerunt. Quia per ea quae facta sunt cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed dicentes se esse
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. speciemq corporis esse sensibi¬
lem. intelligibilem tuite. Proinde in¬
telligibilem speciem sensibili precu¬
lerunt. Densibilia dicimus. que iusu
tactuq corporis sentiri queunt. Intelli¬
gibilia que conspectu mentis intelli¬
gi. Nulla .ẽ. enim̾ pulcritudo corporał
siue instatu corporis situt est figura
sine in motu sicut ẽ. tantilena doqua nõ
animus iudicet. quod profesto non posset
nisi melior illo esset. Hec species sine
tumore molis sine strepitu uotis sine
spario uel loci uel temporis. Sed ibi
quoq nisi mutabilis esset. non auus
alio meliuis de specie sensibili iudica¬
ret. Melius ingeniosior quam tardi¬
or. Alelius pericior quam impericior.
Alelius exercitatior quam minus ex¬
ercitatus. Et idem ip̃e unus cum ꝓ¬
ficit: melius utiq postea quam priꝰ.
Quod autem recipit magis ⁊ mĩnuᷤ.
sine dubitatione mutabile. ẽ. Unde
ingeniosi et docti. et in his exexcitati. ho¬

Expanded text:
corpus, speciemque corporis esse sensibicorpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus, cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati ho
Abbreviated transcription (Latin):
non. ẽe suminum dominum. ⁊ ideo a¬
nimam omnem mutabilesq om̃s sp̃s
transcenłunt. querentes summum do¬
minum. Deinde uidunt omnem spe¬
tiem in re quatumq mutabili qua . ẽ
quitquid illud. ẽ. quoquo mͦ ⁊ qualicũꝙ
natura ẽ. non. ẽẽ pꝰse nisi ab illo qui u̾e. ẽ
quia incommutabilit. ẽ Ac ꝑ hoc siue
omnem uitam nisi ab illo. ẽẽ. non pꝰse
qui simplicit̾. ẽ. quia non aliud illi .ẽ. esse
aliud uiu̾e quasi possit. ẽẽ. non uiuens:
nec aliud. ẽ illi uiuere aliud intelligere.
quasi possit uiuere non intelligens. Nec
alud est illi intellig̾e aliud beatum esse
quasi possit intelligere non beatꝰ. S qͦd
ẽ illi iuere. intellig̾e beatum. ẽẽ. hoc
est illi. eẽ. ꝓpt̾ hanc incommutabilita¬
tem ⁊ simplicitatem intellexerunt
eum et omnia ista fecisse⁊ ipsum a
nullo fieri potuisse. Considerau̾unt
enim quicquid. ẽ uel corpꝰ. eẽ uel iuu¬
tam. Meliusq aliquid uitam esse. qͣm

Expanded text:
non esse summum Deum, et ideo anon esse summum Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speciem in re quacumque mutabili, qua est, quidquid illud est, quoquo modo et qualiscumque natura est, non esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi est intellegere, aliud beatum esse, quasi possit intellegere non beatus; sed quod illi est uiuere, intellegere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam
Abbreviated transcription (Latin):
artificem. s aut ignem aut sp̃m aut
citatum acrem aut girum stillarũ
aut molenciam aquarum aut celi¬
luminaria. rectores orbis t̾rarum dõs
pucau̾unt. Quorum quidem si
speuie delectati hec deos putau̾unt:
sciant quanto dominator eorum me¬
lior. ẽ speciei enim generator creaut ea.
Aut si uirtutem et oꝑationem eorum
mirati sunt intelligant ab his. quan¬
to qui hĩs constituit: fortior. ẽ. A mag¬
nitudine enim speciei et creature.
cognoscibilit̾. poterit horum creator
uidi Hec delibro sapiencie ꝓpt̾ ea
posui. nȩ me fidelium quispiam fi̾t
et mnanit̾ existimet in creatura. priꝰ
ꝑ qualdam suigñis tͥnitates qͣdãmͦ
gradatu donet al mentem hominis per¬
uenirem. quesisse indicia sumine illiuis
tͥnitatis. quam querimus cum deum que¬
rimus:
iłunt gͦ isti philosophi quos ceteris
non inmerito fama atq gła p̾latoᷤ
uidemus: nullum corpꝰ. ẽẽ. deum. Et iõ
cuncta corꝑa transcendunt querenteᷤ
deum uidunt quicquid mutabile est

Expanded text:
artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimus. unt ergo isti philosophi, quos ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat.
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e innoticiã. tradidit illos ds̃ inrepbã m̃tem.
ut faciant que ñ conueniunt. Et ad thessaloni¬
censes inepła scł̾a. ait de quibꝰdã. Pro eo qd̾ dilet¬
tionẽ u̾itatis ñ receperunt ut salui fierent.
idõmttet iłł deus operationẽ errons. ut credas

Expanded text:
habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcł seclet xp̃e ad dexteram pr̃is. Nec idõ tam̃
quasi humaua forma cireumscͥptũ et. dm̃ prẽm
arbitrandũ ẽ. ut de illo cogitantib dextrũ aut
sinstrũ iatꝰ ammo occurrat. aut id ipsum qd̵
sede pat̾ dicit᷑ flexis poplitib fieri putandũ est.
ne illud incidanius saclegium. inquo exetrat᷑
apłs eos qui cõmutau̾unt głamuicorruptibił dei.
insimilitudinẽ corruptibił hõis. Lale enĩsimu

Expanded text:
 ad dexteram Patris. Nec ideo tamen quasi humana forma circumscriptum esse arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextrum et sinistrum latus animo occurrat, aut id ipsum, quod sedere Pater dicitur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne illud incidamus sacrilegium in quo exsecratur Apostolus eos qui commutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem corruptibilis hominis .
Abbreviated transcription (Latin):
Ad dexteram ⁊ intelligendũ: dictumesse i
summabeatitudine. uͥ iusticia i paxte gauliũ
ergo qđ dicit᷑ deus. ñ membroꝵ posinoñes: tudi
uiditiariã significat potestatẽ. qua illa uraiestã
nũquã caret. semꝑdigna dignis tribuendo. Qͣ¬
uis extremo uditio multo mauifestiꝰ inter ho¬
mines unigeniti filii dei. iudicis uiuoꝵ atq
mortuoꝵ. claritas indubitara fulsura sit.

Expanded text:
Ad dexteram ergo intelligendum est dictum esse in summa beatitudine, ubi justitia, pax et gaudium ergo quod dicitur Deus, non membrorum positionem, sed judiciariam significat potestatem, qua illa majestas nunquam caret, semper digna dignis tribuendo; quamvis in extremo judicio multo manifestius inter homines unigeniti Fmortuorum claritas indubitata fulsura sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibił dr̃ in similitutinem imaginis
corruptibił hominis ⁊ uolucrum ⁊ quadru¬
pecdum et serpentiũ. Uͥ et romanos et grecoᷤ
et egipthios qui de sapiencie nomine głiati
sunt fecit intelligi.

Expanded text:
 Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum, et quadrupedum, et serpentium . Ubi et Romanos, et Graecos, et Aegyptios, qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
quã eoꝵ diceret ñ fimulachra colo. s qd̾ signifi¬
cant simulachra. subiecit starũ. Et coluert̾. &
telligite prudent̾ aut simulachrũ enĩ ponunt:
aut creatriram. Qui si mula chrũ colit. ꝯũtit¬
ueritatem deii meadatit̃o. Nammare u̾itas est.
neptunus autẽ mendatiũ factum abhomine. ꝯ¬
dei inmendatiũ. S ne dicant ñ eolo simulachris.
s solem colo: ido dixit. coluerunt pociꝰ creat᷑ã
qua creatorem.
ed ue iͥ siamau̾is condita: & deserueris cori¬
ditorem. Pulchrał sunt: s quanto ẽ. ille
pulchrior qui ista formauit: Intendat caritas
ur̃a nesubrepat uos sathanas dicens qđ solet di¬
ce. Bene nobis sit increatura dĩ. Quare illanfe¬
eit deus nisi ut bene nob̾ sit: Et inebriant᷑ iꝑe
unt. iobliuiscunt᷑ creatorẽ suũ. dumñ tẽꝑast̃
s cupide utunt᷑ ereatis: creator contẽpnitur.
De talib dicit apłs. Coluerunt ⁊ serinerunt
creature pociꝰ quã creaton. quiẽ. benediclꝰ in le¬

Expanded text:
d significant simulacra; subjecit statim, Et coluerunt, telligite prudenter. Aut simulacrum enim colunt, aut creaturam. Qui simulacrum colit, veritatem Dei in mendacium. Nam mare veritas est; Neptunus autem mendacium, factum ab homine, cDei in mendacium. Sed ne dicant, non colo simulacrum, sed solem colo, ideo dixit: Coluerunt potius creaturam quam Creatorem. Sed vae tibi, si amaveris condita, et deserueris Creatorem: pulchra tibi sunt, sed quanto ille est pulchrior, qui ista formavit? Intendat Charitas vestra, ne subrepat vobis Satanas dicens, quod solet dicere, Bene nobis sit in creatura Dei, quare illam fecit, nisi ut bene sit nobis, et inebriantur, et pereunt et obliviscuntur Creatorem suum, dum non temperant, sed cupide utuntur creatis, Creator contemnitur, de talibus dicit Apostolus, Coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedic
Abbreviated transcription (Latin):
simulachra sunt ⁊ ista quid̃ omniũ grecoꝵ ali¬
arumq gentium. que similitudinẽ hominũ
habent. Quia uͦ ñ ẽ. maior. i suꝑsticiosior idolatͥa
quã egiptioꝵ. nan egiptus ꝑfudit mundum
figmentis talib qualra deinceps dicit apłs.¬
Cumetũ dixisset insimilitudinẽ imaginis cor¬
ruptibił hominis. addidit i uoluchrũ. ⁊ qͣdru¬
pedum. et serpentiũ. Nlum quid enĩ fr̃s in aliis
templis uidistis simulachrum capite canmno.
uł taurino. ceterorũ q animaliũ irrõnabiliũ
figmenta: hecenimidola egiptioꝵ sunt. Urũq
drupelũ. iserpentiũ. Propt̾ea tͣclidit illos d
indesidłia cordis eorũ inimunditiã: ut contume¬
liis affitiant corpora sua insemet ipsis. ħmala
eorum ex impietate suꝑbie sunt. Ista uͦ peccata
quia desuꝑbia sunt: ñ solumpeccata s etiã sup¬
plitia sunt. Cumenuĩ dicit tradidit illos ds̃. iamd̃
uintoicta ẽ. cuiusdam pecc̾i ut hec faciart. Quicõ¬

Expanded text:
omnium Graecorum aliarumque gentium, quae similitudinem hominum habent. Quia vero non est major et superstitiosior idololatria quam Aegyptiorum: nam Aegyptus perfudit mundum figmentis talibus, qualia deinceps dicit Apostolus: cum dixisset, In similitudinem imaginis corruptibilis hominis; addidit, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Numquid enim, fratres, in aliis templis vidistis simulacrum capite canino vel taurino, caeterorumque animalium irrationabilium figmenta? Haec enim idola Aegyptiorum sunt. Utrumque illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam; ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. » Haec mala eorum, ex impietate superbiae sunt. Ista vero peccata quia de superbia, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Cum enim dicit, Tradidit illos Deus, jam de vindicta est cujusdam peccati, ut haec faciant. « Qui com
Abbreviated transcription (Latin):
carnem qui predestinatꝰ ẽ fuiꝰ dĩ iniuitute scd̾m
sp̃m sanctiticationis ex resurrectione mortuorũ.
Setundum hanc gͦ p̃destinationem etiam clarifi¬
catꝰ ẽ. añquam munilus ẽẽt. ut ẽẽt claritas eius ex
resurrectiõe mortuorũ apud patrem. ad cuiꝰ d ex¬
.ẽ. in scͥpturis usitatissima. si quis au̾tat quod
ibi maxime apparet uͥ etiam ꝓpͥum nomen expͥ¬
mitur. ut eundem. ẽẽ de quo dicit᷑ dubitari om¬
nino ñ pꝰsit. Qualis . ẽ. illa in pentenco multis lo
minus moysi. Nondix̃ quod usutatũ . ẽ. in lotutio¬
nib nr̃is ⁊ fecit moyses sicud precep̃ ei dominus.
s fet̃ moyses: sicut precep̃ dominus moysi. Qͣsi
alius sit moyses cui precep̃ et alius moyses qͥ fec̃
cum idem ip̃e sit. Iales locueiones in nouo testa¬
mento difficillime reꝑunt᷑. inde. õ tam̃ qͦd ait

Expanded text:
Dei in virtute secundum Spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum . Secundum hanc ergo praedestinationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexest in Scripturis usitatissima, si quis advertat: quod ibi maxime apparet, ubi etiam proprium nomen exprimitur, ut eumdem esse de quo dicitur, dubitari omnino non possit. Qualis et illa in Pentateucho multis cut praecepit Dominus Moysi . Non dixit quod usitatum est in locutionibus nostris, Et fecit Moyses sicut praecepit ei Dominus; sed, Fecit Moyses sicut praecepit Dominus Moysi; quasi alius sit Moyses cui praecepit, et alius Moyses qui fecit, cum idem ipse sit. Tales locutiones in Novo Testamento difficillime reperiuntur. Inde est tamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
Nlos scͥpt᷑a mexcusabiles dicit quos nonsi
latet u̾tas: et in eis ꝑ seu̾at iniquitas. Re¬
uelatur enim ira dei de celo ait aplłs suꝑ
omnẽm impietatẽ ⁊ iniusticiam hominũ.
eorum qui u̾itatem in iniquitatedetinent

Expanded text:
scriptura inexcusabiles dicit, quos non latet ueritas et in eis perseuerat iniquitas. reuelatur enim ira dei de caelo, ait apostolus, super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
glam in corruptibis dei inumilitudint inra¬
giiis coruptibił bõis iuolucrũ ⁊ qua elro¬
pelium. ⁊ serpentiũ. Istafecerunt er perau pe¬
na. qua obscuratimi est iusipiens coreoꝵ. Etp¬
pt̃ hec taiũ qua ncet penana etiã ipsa pecĩa
sunt: a diungit ⁊ dicit. Fropt̃ea tradidit illor
d̃ in desidłia cordis uloꝵ i imunditiã .s cce
quẽ adm odum ad grauims condeptanit i lats

Expanded text:
udinem imaginis corruptibilis hominiset uolucrum et quadrupedum et serpentium. ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor corum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
adistañ coge. s dignos deseri. tm̃ cdeserere. Si ħ
dieit uerissue dicit. desertiqiuppe ut dixiluce
iusticie. ⁊ per hoc contenebrati. quid pariant
aliuo quã hec omniaque cõmemorauroꝑate¬
nebrarum. donec dicat᷑ eis si dicto obediant.
Surge quidormis ex urge amortins: ⁊ illumi¬
nabit texp̃c.¬
tatẽ. Quoꝵ nisi ⁊ uideoꝵ &. gentiũ: S nedi¬
ceret᷑ quare supimpietatẽ gentiũ: Nonꝗͣ enĩ
gentes legem acceperunt: ⁊ p̃uaricatorei facti
sunt. Recte reuelat᷑ iradei suꝑ udeos quib data
est iex. & eam obseruare noluerunt. gentibus
autẽ ñ ẽa dara. Intuemini frẽs intelligite qͦ mo
reos ostendit. & om̃s salutis indigẽ ac mĩedei.¬

Expanded text:
ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Ctatem. Quorum, nisi et Judaeorum et Gentium? Sed ne diceretur, Quare super impietatem Gentium? Nunquam enim Gentes Legem acceperunt et praevaricatores facti sunt? Recte revelatur ira Dei super Judaeos, quibus data est Lex, et eam observare noluerunt: Gentibus autem non est data. Intuemini, fratres, et intelligite quomodo omnes reos ostendit, et omnes salutis indigere ac miseri
Abbreviated transcription (Latin):
si cauerunt. aut grãs eg̾unt s cuanuert̃
incogitationib sins. & obscuratũ est insipiens
co cortin. Utiq istaobscuratio uindicta uindit¬
ta ⁊ pena iam fuit. Et tam̃ per hanc penã idẽ
per endis cecitatt̃ que fit deserente uice sapien¬
tie inplura. i grauia pecẽa colapsi suit. Dicen¬
t s enumise ẽ sapientes stuin factisunt.srarũ

Expanded text:
ut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti fa
Abbreviated transcription (Latin):
setẽtie simłat᷑ dãpnauie pꝰt̾iore aut̃ ĩt̾p̃tat᷑̃o¬
nẽ simulatrhoꝵ. E ffigies enim a fabro
factas appellando numinib eaꝵ rerũ
quas fabricauit dens ranfintitant ueritate dai
in mendatiũ. Res autẽ ipsas ꝓdiis habendo &
aut orat urtuens si mulacdrũ qui ñ sic astatur
ut abco se exaudiriputet. ab co s prestari quod
desiderat speret: Itaq homines talibus fuper¬
sticionibꝰ obligati. plerũꝙ: ad ipsũ solẽ dorsũ
ponentes p̃ces fundunt statue. quã sosmi uo¬
cant. ⁊ cuiu sonitumaris a tergo feriant᷑. neptu¬
in statuã quã ꝑipso mari coliuit. quasi senti¬
eutemi gemitib ferunt. hoc em̃ facit i quodã¬
mͦ extorquet. illa sigura membroꝵ. ut aninus
inuens insensib corpons magis arbitret᷑ senti¬
re corpiis. quod suo corpori simillimĩuider. quã
rotiuunidum solemiuidasq diffusas. & quicqͥd
ũ cisdẽ luuamentis formatũ ꝯspicit. quib

Expanded text:
sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et aut orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se audiri putet, ab eo, quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatu
Abbreviated transcription (Latin):
iuditio. scilicet ñ aliciuꝰ hominis ĩmundissimi.
quẽ talia delectarent. s iustissimi dei qui tͣdi¬
dit eos inpassioues ignominie. ut crimina cͥ¬
minib undicent᷑. ⁊ supplitra peccantiũ ñsuts
tormenta. s incrementa uitioꝵ. Sapiensautẽ
cum hec audit. ipsam magis inhac uita irã dĩ
timet. qua hõ ñ patit᷑ qd acrit̾ dolet. s facit qd
titrpiter libet.

Expanded text:
judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod turpiter libet;
Abbreviated transcription (Latin):
ino manifestat᷑ dm̃ oꝑari incordib hominũ ad
inclinandas corum uoluntates quoẽq uolu¬
ixum enĩ debet eẽ. ⁊ immobile incorde
nr̃o quia ñ est iniquitas ap̃dm̃. Ac ꝑhoc
quando legitis in literis u̾itatis adõ sednci
homines aut optundi. uł obdurari corda eoꝵ.
nolite dubitare p̃cessisse malamerita eoꝵ. ut
iuste ista paterent᷑. ne incurratis in illud pu̾¬
bium salomonis. Insipientia uiri uiolat uiaᷤ
eius. dm̃ autem causat᷑ incorde suo. Rr̃ã uero ñ
scłm merita hominũ cdat᷑: alioquin grã iam
ñ est grã. quia ideo gr̃a uocat᷑. quia gratis dat᷑.
Si autem potens ẽ. siue per angłos. uł bonos uł
malos. siuie quocunq alio mͦ oparienani incor¬
dib malorum promeritis coꝵ quoꝵ malitiã
ñ ipse fecit. s aut orginalit̾ tracta ẽ. ab adam.
aut creuit per ꝓpriam uoluntatẽ: quid mirũ :÷¬
atori seruierunt erroris sui mercedẽ ñ inuitib̾
turpia paciendo.s libent̾ faciendo retiperen

Expanded text:
mo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uolufixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam aut creuit per propriam uoluntatem: quid mirum atori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent:
Abbreviated transcription (Latin):
reb quib non oporcebat diuinos honore ᷤ¬
uli uni tantum debitos detulerunt. Qm
cognoscentes dm̃ ñ situt dm̃ głificau̾ũt.
aut gratias eg̾unt. s euanuerunt in cogita¬
cionib suis. et obsturatum. ẽ. insipiens cor

Expanded text:
rebus, quibus non oportebat, diuinos honores irebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitation
Abbreviated transcription (Latin):
philosophos uel studium sapiencie. ł
ip̃am sapientiam profiteri. Cauet eos
tamen qui secundum elementa huiꝰ
mundi philosophantur. non secundũ
deum a quo ip̃e factus. ẽ. mundus.
Ammonetur enim precepto apłico
fidelit̾q audit quod dictum ẽ. Cauete
ne quis uos decipiat ꝑ philosophiam et ina-¬
nem seductionem. secundum elementa mun¬
di. Doinde neomnes tales. ẽẽ. arbitret᷑ audit
ab eodem apło dici de quibusdam. Quia
quod natum. ẽ. dĩ manifestum. ẽ. in illis.
Dous enim illis manifestauit. Inuisibilia
enim eius a constitutione mundi per ea
que facta sunt intellecta conspiciuntur.
sempiterna quoq uirtus eius ⁊ diuinitas.
Et ubi attriensib loquens cum rẽ mag¬
ur̃i dixerunt. Nouit sane etiam ipsos in
quibus erant cauere. Ubienim dictum. ẽ.
quod per ea que facta sunt. deus illis
manifestauit intellectu conspicienda
inuisibilia sua: ibi etiam dictum. ẽ. nõ
illos ip̃m deum recte coluisse quia ⁊ aliiᷤ

Expanded text:
philosophos uel studium sapientiae uel philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibilia enim eius quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magquidam dixerunt. Nouit sane etiam ipsos, in quibus errant, cauere; ubi enim dictum est, quod per ea, quae facta sunt, Deus illis manifestauit intellectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
inuentam: non destruit ⁊ confirmat aplł
ciusq utitur testimonio ad docendos
eos qui ista nesciebant. Multo autem mi
rabilius. ẽ. quod fecit apłs ut eorum fana
cirtiuens aram quandam inter aras de¬
monum inuentam. in qua scriptum ẽẽt
ignoto deo. neq hoc negando ⁊ refellen¬
do destruxerit s pocus confirmando.
hinc etiam reppererit oportunissimum
sue disputationis exordium dicens. Quẽ
uos ignorantes colitis. Hunt ego annun¬
cio uob̾. Hanc itaq et nos per maiores
nr̃os traditam nob̾ sequentes apłicam
regulam. si quid recti etiam in peruersis
inuen̾imus: eorum peruersitate corrrecta
illud quod rectum est minime uiolacoꝰ.
ut in uno homine ex his que uera tenet
etiam faisa emendentur. ne ex falsis ꝯ¬
uictus etiam uera destruantur.
uamuis enim hõ xp̃ianus litteris
tantum eccłiastitis eruditꝰ. plata¬
nicorum forte nomen ignoret. non tam̃¬
ita surdu. ẽ. in reb humanis. ut nesciat

Expanded text:
inuentam non destruit, sed confirmat apostolus inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebarabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantur. Quamuis enim homo Christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat
Abbreviated transcription (Latin):
tainquam deos colentes solem et
lunam.⁊ quecumq celestia atq t̾¬
restria. Quodgͦ mutau̾unt in mẽ¬
dacium suum: culpat. decestatur
eu̾tit. Quod autem u̾um in doctͥna
quamuis multis falsitatibus per¬
mixta confusaq seruau̾unt: ap¬
probat. testatur affirmat. Nam et
hic eundem locum itacepit ut di¬
c̾et Reuelatur enimira dĩ decelo
suꝑ omnem impietatẽ ⁊ inuisticiã
hominum. eorum qui inu̾itatem
ininiquitate detinent. Nõ abnegã
ueritatem quamuis in iquitate detẽtã
⁊ in actibus apostolorum cum de deo uno et
uero attemenses doceret quod in illo uiuimꝰ
mouemur et sumus continuo subuinx̃.
Sicut quidam secundum uos dixerũt hot
igitur quod in illo uuumus ⁊ mouemur
⁊ sumus. ex illa u̾itate. ẽ quam et illi simu¬
latrorum impũ cultores in iniquicate de¬
tinent. Qui cognoscentes deum non sicd
deum glorificau̾unt. Hanc tamen u̾itatẽ
sicut uidemus apud impios ⁊ sacrilegoᷤᷤ

Expanded text:
tamquam deos colentes solem et tamquam deos colentes solem et lunam et quaecumque caelestia atque terrestria —: quod ergo immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos
Abbreviated transcription (Latin):
intorruptibilis deim similitudi¬
nem imaginis corruptibilis homĩs
⁊ uoluerum ⁊ quadrupedum et
serpentium. Lalia quippe nouiooꝰ
fuisse similatrha egiptiorum. uͥ ⁊
instituta. eẽ multiplicior multo
ignominiosior ydolatria ꝑ hibet᷑
Humquid tamen cognitionem done¬
gauit illis fuisse at non potuis cofir¬
mauit ditens. tognoscentes deum non
ut deum glorificauerunt: Si ergo
istam cognitionem tamquam men¬
dacium repellere ⁊ destruere conaret᷑.
quod eam in sacrilegis inuenisset.
non ne quod absit ueritatis inmicꝰ
existeret. Ideoq id quod innumera¬
uerunt in mendacium suum. nam
et hic dixit unmutauerunt głam
dei in similitudinem imaginis corrup¬
tibilis hominis talem sciłz fingente
deum qualis non est deus. et non si¬
cut deum cognouerunt tradentes
hominibus. Et paulo post de talibꝰ
dicit. Qui mutauerunt ueritatem
in mendatium et coluerunt ⁊ ser¬
uierunt creature pocius quam
creatori qui est benedictꝰ in secula.
Quam illi in mendatium conu̾terũt

Expanded text:
tibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula; st deus, quam illi in mendacium conuerterunt,
Abbreviated transcription (Latin):
na in alio psalmo eadem scriptura
sic clamat. Quoniam dii gencium ĩqͥt
demonia dominus autem celos fecit.
gẽtes demonus ĩmolant.⁊ ñ dõ. Nolo uos
sotios demoniorum fieri. Uident᷑ aut̃ sibͥ
pͣgatioris. ẽẽ. religiõis qͥ dñt. Nec simula¬
trum. nec demonium colo. s ꝑ effigiẽ cospo¬
ralem eiꝰ rei signum intueor qͣm colere
debeo. Itaq significant᷑ simulatrha.
ut alio ditant sigificari t̾ram un tẽplũ so¬
lent appellare telluris. alio mare sicut
uulcani. alio solẽ aliolunam. Quoꝵ simu¬
lacͥs ead̾ nomina sit̃ celluris inpont̃. alio
illud. alio illud sid̾. ł illã aut illã treat᷑ã.
eq enim euncta enum̾are sufficiosꝰ. Deqͥ¬
bus rursũ cũ exagitari ceꝑint qͦ corpora
tolunt maximeq t̾ram et mare ⁊ aerẽ
⁊ ignẽ quoꝵ nob̾ usus in ꝓmptu. ẽ. Nã de

Expanded text:
na in alio psalmo eadem Scriptura na in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . lant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut s; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de
Abbreviated transcription (Latin):
dentia. Species membrorum quam
naturaliter in animantibus uuen¬
tem uidere. atque in nobismet ipsis
sentire consueuimus. quamquam ut il¬
li asserunt in signo aliquo fabrefacta
atq eminenti collocata suggestu cum
honorari atq adorari a multitudine
ceperit: parit in unoquoq sordidissi¬
mum erroris affectum. Ut quoniam
in illo figmento non inuenit uitalem
motum. tredat numen occuitum. Ef¬
figiem tamen uiuenti corpori similem
seductus forma ⁊ commotus auctori¬
tate quasi sapientium institutorum
obsequentiumq turbarum. sine ui¬
uo aliquo habitatore. ẽẽ. nõ putat. hĩt
et mala demonia ad possidenda gẽtiũ
simulacra tał hominum affectꝰ muitat. Q¬
rum p̾sidentium uaria fallacia mortife¬
ri seminantur. et multiplicantur erro¬
res. Aliis itaq locis contra ista diuine
litere uigilant. ne quisquam dicat
cum irrisa fu̾int simulatrha. ñ hoc
uisibile colo. s numen quod ħic in¬
uisibiliter habitat. Ipsa ergo numi¬

Expanded text:
deossunt, tamquam daemones possint, uel deossunt, tamquam daemones possint, uel naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numi
Abbreviated transcription (Latin):
religionis au̾sio: abstulit ad unũ u̾ũ dm̃
fatiebat. iõ ñ ab eis possidebat᷑ ip̃e qui
fecerat: quando in eoꝵ sotietatẽ colendo tͣ¬
ducebatur. Societatem dico ñ idoloꝵ stoli¬
dorum. s u̾sucorum demonioꝵ. Nam quid
sunt ẏdola nͥ quod eadem scͥpt᷑a dicit:
Occulos hñt et non uidebunt. Et quicqͥ
tale de mat̾iis licet a fabre effigiatis tam̃
uita sensuq carentibus dicendum fuit. S
immundi sp̃c eisdem simulacrhis arte
illa nefaria colligati. cultorum suorum
animas in suam societatem redigendo
miserabiliter captiuauerant. Undedicit
apłs. Scimus quia nithil . ẽ. ydolum. s
que immolant gentes demoniis immo¬
lancet non deo. Nolo uos sotios fieride¬
possunt tamquam demones possunt: uł
quasi beneficia prestando magis no¬
centes. quia magis decipientes uel aꝑ¬
te malefatiendo. Nec tamen quod libet
horum nisi quando et quantum per¬
mittuntur aita et secreta dei promi¬

Expanded text:
religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daepossunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei proui