comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ludeis. quia non solum soluebat sabbat̃
sed etiam patrem suum dicebat dm̃. ae¬
qualem se faciens dõ: Sic enim scriptũ
est insuperiori capitulo: Cum ergo tali
eorum erranti indignationi. dĩ filius &
ueritas responder&: ait: Amen amen
dico uobis. non potest filius a se facer
inequam. nisi quod uiderit patrem
quente: tanquam dicer&e: Quid scan-¬
uitati estis. quia patrem meum dixi
n: & quia aequalem me facio dõ.
asum aequalis. ut ille me genuerit:
i sum aequalis. ut non illt ame. sed
eo ab illo sim: Hoc enim intelligitur
ihis utrbis. non potest filius asc facere
que quam. nisi quod uiderit patrem
sicentem: Hoc est quicquid filius ha¬
be ut faciat. a patre hab& ut faciat:
aputre hab& ut silius sit: Quare a patre
hib& ut filius sit. Quia a patre ha-¬
b& ut possit: quia a patre hab& ut sit:
ilioenim hoc est esse quod posse: ho-¬
mini non ita est: Ex comparatione
humanae in firmitatis longe in fra ia¬
cemis ut cumq corda sustollite: & ne

Expanded text:
Judaeis, quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo : sic enim scriptum est in superiori capitulo. Cum ergo tali eorum erranti indignationi Dei Filius et Veritas responderet, ait, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Tanquam diceret, Quid scandalizati estis, quia Patrem meum dixi Deum, et quia aequalem me facio Deo? Ita sum aequalis, ut ille me genuerit: ita sum aequalis, ut non ille a me, sed ego ab illo sim. Hoc enim intelligitur in his verbis, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Hoc est, quidquid Filius habet ut faciat, a Patre habet ut faciat. a Patre habet ut Filius sit. Quare a Patre habet ut Filius sit? Quia a Patre habet ut possit, quia a Patre habet ut sit. Filio enim hoc est esse quod posse. Homini non ita est. Ex comparatione humanae infirmitatis, longe infra jacentis, utcumque corda sustollite; et ne
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: Faciunt enim homines uoluntatẽ
suam non dĩ : quando faciunt quod uo¬
lunt. non quod ub& ds̃: Quando au¬
tem faciunt quod uolunt. ut tamen se¬
quantur uoluntatem dĩ: non faciunt
uoluntatem suam. quamuis quod uolunt
faciant: Uolens fac quod iuberis : atq
ita & hoc facies quod uis: & non uolun¬
tatem tuam facies. sed iubentis: Quid
ergo. Sicut audio. ita iudico: Audit
filius & demonstrat ei pater: & uidit
filius patrem facientem: & ista distule.¬
ramus paulo enudeatius ꝓuiribus ꝑ¬
tractare. si tempus nobis pacta lectione
& uires remansissent: Sidicam me
non potestis: Item forit auditate audi¬
endi dicitis possumus: Melius est er¬
go ut ego infirmitatem meam fatear.
quia iam fatigatus loqui non possum :
quam ut uobis iam non bent saciatis.
ad huc infundã quod non bene dige¬
ratis: Pruinde huius ꝓmissionis quã
ad hodiernũ tempus si suꝑessa distu.¬
leram. tenete . me adiuuante dnõ in
crastinum debitorem:¬

Expanded text:
Deo. Faciunt enim homines voluntatem Deo. Faciunt enim homines voluntatem suam, non Dei, quando faciunt quod volunt, non quod jubet Deus: quando autem ita faciunt quod volunt, ut tamen sequantur voluntatem Dei, non faciunt voluntatem suam, quamvis quod volunt faciant. Volens fac quod juberis; atque ita et hoc facies quod vis, et non voluntatem tuam facies, sed jubentis. 20. Quid ergo? Sicut audio, ita judico. Audit Filius, et demonstrat ei Pater, et videt Filius Patrem facientem. Et ista distuleramus paulo enucleatius pro viribus pertractare, si tempus nobis peracta lectione et vires remansissent. Si dicam me jam non potestis. Item forte aviditate audiendi dicitis, Possumus. Melius est ergo ut ego infirmitatem meam fatear, quia jam fatigatus loqui non possum, quam ut vobis jam bene satiatis, adhuc infundam quod non bene digeratis. Proinde hujus promissionis quam ad hodiernum tempus, si superesset, distuleram, tenete me adjuvante Domino in crastinum debitorem
Abbreviated transcription (Latin):
Sibi apparebit qui cum in formã dĩ es¬
s& non rapinam arbitratus est esse se¬
Sacqualem dõ: tunc se ostend& quomo¬
do dilectoribus suis ostensurũ ꝓmisit :
patre meo: & ego diligam eum. & os¬
tendam me ipsum illi Quibus loque¬
batur praesens eis erat: sed formam
serui uidebant. formã autem dĩ non
uidebant: Per iumentũ ad stabulum
Quomodo ostenditur aequalis patiĩ ds¬
Cum dicit philippo. qui me uid&. & pa¬
I trem: Non possum ego ame ipso face¬
re quicquam: sed sicut audio iudico.
& iudicium meũ lustum est: Quia dic¬
tun illi eramus. tu iudicabis. & pater
non iudicabit. quia omne iudicium¬
dedit filio: Non ergo scđm patrẽ uidi-¬
so facere quicquã sicut audio iudico.
& iudicium mẽum iustum est: Quia
non quaero uoluntatem meã. sed uolun¬
tatem eius qui misit me: Certe filius
quos uult uiuificat: non quaerit uolun¬
tatem suã sed uoluntatem eiꝰ qui misit
illum: Non meam propriam : non meam.
non filii hominis: non meã quae resistat

Expanded text:
ibi apparebit qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : tunc se ostendet quomooribus suis ostensurum promisit. Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi. Quibus loquebatur, praesens eis erat: sed formam servi videbant; formam autem Dei non videbant. Per jumentum ad stabulum Quomodo ostenditur aequalis Patri? Cum dicit Philippo, Qui me videt, . 19. Non possum ego a meipso facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. Quia dicturi illi eramus, Tu judicabis, et Pater non judicabit, quia omne judiciumdedit Filio; non ergo secundum Patrem judiaudio judico, et judicium meum justum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Certe Filius quos vult vivificat. Non quaerit voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum. Non meam, non propriam; non meam, non filii hominis; non meam, quae resistat
Abbreviated transcription (Latin):
unusq caritatis sp̃s est : ut fiat trinas
pater & filius & sp̃s sanctus : Nonem
tantũ patris & filii. sed etiam sp̃s sane
Sicut aequalitas & in separabilitas ꝑsonan
lta ctiam opera inseparabilia sunt: Ad¬
huc planius dicam. quid sit. opera inse¬
parabilia sunt: Non dicit catholica fibi
quia fȩcit ds̃ pater aliquid. & fęcait filis
aliquid aliud: sed quod fęxit pater h
& filius fȩcit: hoc & sp̃s sanctus fpot
Per uerbum enim facta sunt omnia: qui¬
do dixerat & facta sunt: ꝑ uerbũ facu

Expanded text:
Spiritus eorum est, ut fiat Trinitas Pater et Filius et Spiritus sanctus. Non ergo tantum Patris et Filii, sed et Spiritus sancti, sicut aequalitas et inseparabilitas personarum, ita etiam opera inseparabilia sunt. Adhuc planius dicam quid sit, opera inseparabilia sunt. Non dicit catholica fides quia fecit Deus Pater aliquid, et fecit Filius aliquid aliud: sed quod fecit Pater, hoc et Filius fecit, hoc et Spiritus sanctus fecit. Per Verbum enim facta sunt omnia: quando dixit et facta sunt, per Verbum facta
Abbreviated transcription (Latin):
ad didit. & nunc est: modo autem ue¬
nit hora. & non addidit & nunc est:
Tamen omnes ansas. omnes clauiculas
calumpniarũ. omnes nodos laqueorũ.
Saꝑta ueritate di srumpat: Nolite mi¬
Srari hoc : quia uenit hora inqua om̃s¬
S qui in monumentis sunt: Quid euiden¬
tius  Quid expressius. Corpora
sunt in monumentis: animae non sunt
in monumentis. nec iustorũ. noc iniquo¬
rum: Iusti anima insinu habrahat
fuit : iniqui anima in inferno torque¬
batur: In monumento. nec illa nec illa:
Superius quando ait. uenit hora & nunc
est. Obsecro intendite : Nostis fr̃s.
quia ad panem uentris cũ labore ꝑue¬
nitur : quanto magis ad panẽ mentis¬
cum labore statis & auditis. Sed nose
maiore stamus & loquimur : si laboran
propter uos: cur laborare debets pr¬
ter cosdem uos: Superius ergo cun

Expanded text:
addidit, et nunc est: modo autem, Veaddidit, et nunc est: modo autem, Venit hora; non addidit, et nunc est. Tamen omnes ansas, omnes claviculas calumniarum, omnes nodos laqueorum aperta veritate disrumpat. Nolite mirari hoc; quia venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt. Quid evidentius? quid expressius? Corpora sunt in monumentis: animae non sunt in monumentis, nec justorum, nec iniquorum. Justi anima in sinu Abrahae fuit, iniqui anima apud inferos torquebatur : in monumento, nec illa, nec illa. Superius quando ait, Venit hora, et nunc est; obsecro, intendite. Nostis, fratres, quia ad panem ventris cum labore pervenitur; quanto magis ad panem mentisCum labore statis, et auditis; sed nos cum majore stamus, et loquimur. Si laboramus propter vos, collaborare non debetis propter
Abbreviated transcription (Latin):
Forma ergo serui ui debitur: occulta erit
forma dĩ : occultus erit inseruo filius
Sdĩ. & apparebit filius hominis: Quia
Spotestatem dedit ei & iudiciũ facere.
Squia filius hominis est Et quia solus¬
ipse apparebit informa serui. pater
autem non apparebit. quia non est
indutus formam serui: ideo superius
ait: Pater non udicat quem quam.
sed omne iudicium dedit filio Bene
ergo di latum est: ut ipse ess& expositor
qui propositor: Superius enim occultũ
erat: nunc iam ut arbitror manifestũ
est. quia dedit ei potestatem & iudi
uudiciũ filio: Per illam formam futurum est.
quam non hab& pater: Et qualt iudi¬
cium. Nolite mirari hoc : quia ut¬
nit hora: Non ea quae nunc est ut re-¬
surgant animae: sed quae futura est
ut resurgant corpora: Ex pressius hoc
dicat : ut calum pniam hereticus nega¬
tor resurrectionis corporis non inueni¬
at: quam quã iam intellectus elucescat
cum superius dictum ess&. uenit hora:

Expanded text:
Forma ergo servi videbitur, occulta erit Forma ergo servi videbitur, occulta erit forma Dei. Occultus erit in servo Filius Dei, et apparebit filius hominis; quia potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est. Et quia ipse solus apparebit in forma servi, Pater autem non apparebit, quia non est indutus forma servi; ideo superius ait, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Bene ergo dilatum est, ut ipse esset expositor qui propositor. Superius enim occultum erat; nunc jam, ut arbitror, manifestum est quia dedit ei potestatem et judilio: quia judicium per illam formam futurum est, quam non habet Pater. Et quale judicium? Nolite mirari hoc; quia venit hora: non ea quae nunc est, ut resurgant animae; sed quae futura est, ut resurgant corpora. 17. Expressius hoc dicat, ut calumniam haereticus negator resurrectionis corporis non inveniat: quanquam jam intellectus elucescat. Cum superius dictum esset, Venit hora;
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo horam quandam uult in sinuare usine
infine sdi: Hora nunc est ut resurgant
mortui : hora erit infine scđi. ut resurgant
mortui: Sed resurgant nunc in mente.
tunc in carne Resurgant nunc in men
tunc in carne ꝑuerbum dĩ. carnẽ factũ
filium hominis: Neq enĩ ad iudicium
uiuorum & mortuorũ pater ipse uentu-¬
rus est: nectamen recedit afilio pater:
Quomodo ergo non ipse uenturus est:
Quia non ipse uidebitur in iudicio: Ui¬
debunt in quem pupugerunt: Forma
illa erit iudex quae strtit sub iudice.
illa ndicabit quae iudicata est: Iudi¬
cata est enim iuique: iudicabit iuste
Ueni& ergo forma serui: & ipsa appare-¬
bit: Et enim forma dĩ quomodo appa¬
reat iustis & imiquis. Nam si iudiciũ
non fierae nisi intersolos iustos: appa-¬
rer& tanquam iustis forma dĩ: Quia
uero iudicium futurum est iustorũ. & ini¬
uidebunt: Talis apparebit iudex. qua¬
lis uideri possit & ab eis quos coronatu¬
orto rus & ab eis quos dampnaturus est:

Expanded text:
ergo horam quamdam vult insinuare in fine saeculi. Hora nunc est ut resurgant mortui, hora erit in fine saeculi ut resurgant mortui: sed resurgant nutunc in carne resurgent. Nunc in menttunc in carne per Verbum Dei caro factum, filium hominis. Neque enim ad judicium vivorum et mortuorum Pater ipse venturus est: nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt . Forma illa erit judex, quae stetit sub judice; illa judicabit quae judicata est: judicata est enim inique, judicabit juste. Veniet ergo forma servi, et ipsa apparebit. Etenim forma Dei quomodo appareret justis et iniquis? Nam si judicium non fieret nisi inter solos justos, appareret tanquam justis forma Dei: quia vero judicium futurum est justorum et iniam ipsi Deum videbunt ; talis apparebit judex, qualis videri possit et ab eis quos coronaturus est, et ab eis quos damnaturus est.
Abbreviated transcription (Latin):
angłis eius: & transi& forma serui: Ag
hocenim praesentauerat ut facer& ui.¬
dicum: post iudicium ꝑg& hinc: duco
setum corpus cui capuđ est: & offer&
regum  Tunc plane uidebitur forma
illi dũ quae non potuit uideri ab iniquis.

Expanded text:
nsiet forma servi. Ad hoc enim se praesentaverat ut faceret judicium: post judicium perget hinc, ducet secum corpus cui caput est, et offeret regnum Deo . Tunc plane videbitur forma illa Dei, quae non potuit videri ab iniquis,
Abbreviated transcription (Latin):
erat sp̃s datus. quia iħs nondum fuerat glorifi¬
NTER DISSENSIONES
ETDUDITATIO NES
IUDAEORUM DEDNO
quib: alii confunderentur
nophegia idest taberna cularam
constuctio de qua festiuitate. iam
antea meminit caritas ur̃a fuisse di¬
non ut cumq loquendo. sed claman¬
do : ut qui sitit. ueniat ad eum:¬
Si sitimus: ad eamus
& non pedib: sed affectib: : nec migran¬
do sed amando ueniamus : Quam
quam᷑ secundum interiorem homi¬
nem. & qui amat. migrat: Et ali¬
ud est imgrare corpore. aliud corde:
Migrat corpore. quimo tucor poris
mutat locum : migrat corde. qui mo¬
tu cordis mutat affectum: Si aliud
amas aliud amabas ibi es ubi eras:
Clam at ergo nobis dñs: Stabat ergo.
& clamabat Siquis sitit: ueniat
adme & bibat: Qui credit in me si¬
cut dicit scriptura. flumina deuentre
eiꝰ fluent aque uiuae: Quid hoc es¬
set quando euange lista exposuit.
immorari non debemus:
Unde enim dixerit dñs siquid sitit. ueni¬
at ad me & bibat. & qui credit in me

Expanded text:
tus datus, quia Jesus nondum fuerat glorifinter dissensiones et dubitationes Judaeorum de Domquibus alii confunderentur,nopegia, id est tabernaculorum constructio, qua festivitate jam ante meminit charitas vestra fuisse dinon utcunque loquendo, sed clamando, ut qui sitit, veniat ad eum. Sitimus, veniamus: et non pedibus, sed affectibus, nec migrando, sed amando veniamus. Quanquam etiam secundum interiorem hominem, et qui amat migrat. Et aliud est migrare corpore, aliud corde. Migrat corpore, qui motu corpmutat locum; migrat corde, qui motu cordis mutat affectum. Si aliud amas, aliud amabas, non ibi es ubi eras. 2. Clamat ergo nobis Dominus: Stabat enim, et clamabat, Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, sicut dicit ejus fluent aquae vivae. « Quid hoc esset, quando evangelista exposuit, immorari non debemus. Unde enim dixerit Dominus: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat; et Qui credit in me,
Abbreviated transcription (Latin):
perierat: Hoc illi mirabantur: bonũ
enim mirabant᷑. non malũ suspica¬
s bantur: Nemo tamen dicit quid q
uolunt ruuangelitare: ꝓiciant hrdns
ad putrum: Recordamim quid supe¬
rius dixerim derdria: uas erat unde
aqua hauriebatut: greto nomine
appellatur ẏdria : qm̃ grece aqua
ỹdor dicitur. tanquam si aquarium
diceretur: Proircit ergo ydriam qu
iam non u̾sui. sed õneri fuit: Auida
quippe desiderabat aqua illa satuan

Expanded text:
perierat, hoc illi mirabantur. Bonum perierat, hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantur, non malum suspicabantur. Nemo tamen dixit: Quid qvolunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini quid superius dixerim de hydria: vas erat unde aqua hauriebatur, graeco nomine appellatur hydria, quoniam graece ὕδωρ aqua dicitur; tanquam si aquarium diceretur. Projecit ergo hydriam, quae jam non usui, sed oneri fuit: avida quippe desiderabat aqua illa satiari
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ & uentate nouerimꝰ ad orare Sci¬
ebat quis eam posset docere sedim do¬
centem non agnoscebat Iam ergo digna
erat cui manifestaretur: Messias au¬
tem unctus est: unctus. grece xp̃s est:
hebraice messias: Vnde & punice.
messe dicitur unguen: Cognatae quip¬
pe sunt linguae istat uitinae. haebraica.
pumca & sr̃ra: Ergo dicit ei mulier
Scio quia messias ueni&. qui dicitur
xp̃s: Cumergo uenerit : ille nobis ad¬
nuntiabit omnia: Dicit ei iħs Ego¬
sum qui loquortecũ: Uocauit uirũ
suum: factus est uir eius. caput mulie¬
ris: factus est xp̃s ciput uiri Iam mu¬
lier ordinatur infide: & regitur bene
uictura: Postra quã audiuit hoc
ego sum qui loquor tecuł: iam ultra
quid dicer& quando xp̃s dñs mani¬
festare se uoluit mulieri cui dixerat
Screde mihi . Et continuo uenerunt
discipuli : & mirabantur quia cum
muliere loquebatur: quia quaerebat
ꝑditam. qui uenerat quaerere quod

Expanded text:
in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciin spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omniasum, qui loquor tecum. Vocavit virum suum; factus est vir ejus caput mulieris; factus est Christus caput viri. Jam mulier ordinatur in fide, et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc, Ego sum qui loquor tecum, jam ultra quid diceret; quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat, Crede mihi? 29. Et continuo venerunt discipuli ejus, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod
Abbreviated transcription (Latin):
Unus enim paries aiudeis unus agen¬
tibus : longe a se isti panetes: sed donec
in angulo coniungant᷑: Ali enigenae
autem hospites erant. & peregrinia
testamentis dĩ: Scđm hoc ergo dic¬
tum est : nos ad oramus quod scimus
Ex ꝑsona quidem iudeorum dictum est:
sed non omnium iudeorũ: non repro¬
borum iudeorũ : sed dequalibus fue¬
runt a płi. quales fuerunt prophetae.
quales fuerunt illi omnes sancti qui
omnia sua uendiderunt: & praetia
rerum suarum ad pedes apłorũ posu¬
erunt : Non reppulit enĩ ds̃ plebem
suam. quam praesciuit: Audiuit
hoc mulier ista. & addidit: Iam du
dicere rum cum quo loquebatur
responderit uidete Dict ei mulier:
Scio quia messias ueni&. qui dicitur
xp̃s: Cum ergo uenerit : ille nobis om̃ia
demonstrabit: Quid est hoc. Mo¬
do in quiđ detemplo contendunt ude
& nos demonte contendimꝰ : cum ille
uenerit: & montem spemłt. & templũ
eueret : & Docebit nos iste omnia. ut

Expanded text:
Unus enim paries a Judaeis, unus a GenUnus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant, et peregrini a testamentis Dei . Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt Apostoli, quales fuerunt Prophetae, quales fueruomnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit hoc mulier ista, et addidit. Jam duddicere eum, cum quo loquebatur, responderit, videte. Dicit ei mulier: Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ille nobis omnia demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, det nos de monte contendimus: cum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Mia res est Et inaltis habitat: &
humilibus ꝓpinquat: Humilia respi¬
cit: excelsa autem a longe cognoscit:
quit quo sibi uidentur altiores Quae¬
rebas ergo montem : descende ut attin¬
gas: Sed ascendere uis: ascende : noli
montem quaerere: Ascensiones in quĩd
in corde eius: hoc psalmus dicit. in con¬
ualle plorationis: Conuallis. humilitatẽ
hab&: Ergo in tus age totum: & si forte
quaeris aliquem locum altum. aliquẽ
locum sanctum: in tus exhibe templũ
dõ: Templum enim dĩ scm̃ est: quod
estis uos In templo uis orare. inte
ora: sed prius esto templum dĩ: quia¬
ille intemplo suo exaudi& orantem:¬
ueri ad oratores ad orabunt patrem
in spũ & ueritate : Nos ad oramus
quod scimus : uos ad oratis quod nescitis.
qm̃ salus exudeis est: Multum de¬
dit uideis : sed noli istos rẽprobos acci¬
pere: Parietem illum accipe. cui
adiunctus est alius: ut pacati in lapi¬
de angulari. quod est xp̃s copulent᷑:

Expanded text:
Mira res est: et in altis habitat, et Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; quat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Et si forte quaeris aliquem locum altum, aliquem locum sanctum, intus exhibe te templum Deo. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . In templo vis orare? in te ora. Sed prius esto templum Dei, quiaille in templo suo exaudiet orantemeri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, quod est Christus, copulentur.
Abbreviated transcription (Latin):
uos adotatis quod nescitis: nos ad orimꝰ
quod scimus: quia salus exiudeis est:
sed ueni& hora: Quando .¶ Et nunc
st : Quae ergo hora. Quando ueri
adoratores ad orabunt patrem. in spũ
e uertate Non in monte isto. non
intemplo: sed in spũ & utritate : Nã
& patertales quarrit qui ad orent cum:
Quare patertales quaerit qui ad orent
cum non in monte. non intemplo.
sed in spũ & ueritate.: Sp̃s est ds̃:
Sicorpus ess& ds̃: oportebat eum ado¬
rari inmonte quia corporeus mons
est: oportebat eum ad orari intemplo.
quia corporeum est templum Sp̃s est
as : & eos qui ad orant eum in spũ opor
t& adorare: Audiuimus. & manifes¬
tum est: F.oras ieramus: & intro missi
altum & solitarium: eredo enim quia
malto est ds̃. magis me exaudit ab al¬
to Quia in monte es. propinquum
te dõ putas c̃to exaudiri quasi de proximo
cdamantem.  In extelsis habitat : s: hu-¬
milia respicit: Prope est dñs. Quib¬
p orte altis his qui obtriuerunt cor:

Expanded text:
os adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus; quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora. Quando? Et nunc est. Quae ergo hora? Quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus; et eos qui adorant eum, in spirt adorare. 25. Audivimus, et manifestum est; foras ieramus, intro missi altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor .
Abbreviated transcription (Latin):
sissa : F. etit hoc ille magister bonus.
ut decer&  non quod timer&: T. ortas¬
sis ͤ um hoc moueat. cur dictum sit
baptirabut iħs plures quam iohannes:
& postea quam dictum est baptitabat.
subicctum est: quanquam iħs non
baptirabat sed discipuli tius Quid
ergo filsum dictum erat. & correctũ
est cum additum est: quanquam
iħs non baptizabat. sed discipuli eius
An utrumque uerum est. quia &s ins¬
& baptirabat. & non baptizabat : Bu¬
tizabat enim. quia ipse mundabat:
Non baptizabat. quia ipse nontinqn¬
bat: Prebebant discipuli ministeriu
corporis: praebebat ille adiutorium
maiestatis: Quando enim cessane a
baptizando qi non cessat ami¬
dando. De quo dictum est ab eoden
iohanne ꝑ iohannis baptistae ꝑsonã
dicentis. hic est qui baptizat. En
iħs ad huc baptizat: & quo usq: bapt¬
tandi sumus iħs baptizat: Securus
homo accedat ad inferiorem ministru
hab& enim superiorem magistrum
Sed forte ait aliquis Baptizat xpo

Expanded text:
sisset, fecit hoc ille magister bonus sisset, fecit hoc ille magister bonus ut doceret, non quod timeret. 3. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus. Quid ergo? falsum dictum erat, et correctum est, cum additum est, Quanquam s non baptizabat, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum est ab eodem Joanne, per Joannis Baptistae personam dicentis, Hic est qui baptizat . Ergo Jesus adhuc baptizat; et quo usque baptizandi sumus, Jesus baptizat. Securus homo accedat ad inferiorem ministrum; habet enim superiorem magistrum. 4. Sed forte ait aliquis: Baptizat quid
Abbreviated transcription (Latin):
S ingali leam: Hinc diutius disputandũ
non est: neimmorantes in manifestis.
angustias̃. patianiur ad obscura scrutan¬
Ida &s aperienda Uitiq dñs si scir&e
pharisacos ita dese cognouis sẽ quod plu¬
res discipulos facer& & quod plures
baptizar&: ut hoc eis ad salutem uiile¬
r& sequendi eam ut& ipsi essent dis¬
cipuli. & ipsi uelsent ab eo baptitati
magis non relos qner& iud eam teriams
sed propter pslos maner& ibi: Qlua
uero cognouiaseprum scentiã: simtil cog¬
nouit & inuidentiam: quia non hoc
propterea di dicerunt ut sequerentur.
sed ut ꝑ sequerentur: abit in de: Pote.¬
rat quidem ille & praesens ab his non
in omnirẽ quam gessit ut homo homi¬
nibus in se credituris praebebat exem¬
plum uia unusquisq seruus dĩ non
peccat. si secesserit in alium locum:
uidens furorem forte ꝑsequentium se:
aut quaerentiũ in malũ animam suam:
Videretur autem ibi seruus di peccare
si facer& nisi infaciendo dñs practes¬

Expanded text:
m in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum m in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum non est, ne immorantes in manifestis, angustias temporis patiamur ad obscura scrutanda et aperienda. Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse, quod plures discipulos faceret, et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos mavero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur, abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praeces
Abbreviated transcription (Latin):
eun angelis¬
tã iohannẽ
ueluđ aquilã
uolare altius.
caliginemq̃:¬
unuterrat
transcende¬
re : & lucem ueritatis firmioribus ocu¬
lis intueri Multa enim um exeunan.¬
gelio eius ꝑministeriũ nostrum dnõ
aduiuante tractata sunt: Ex ordine
autem sequitur haec lectio quae hodie
retitata est Ea quat dicturus sum
don ante dñomulti sic audituri
estis. ut magis recognatis. quam dis¬
catis: Non ideo tamen pigra deb&
esse intentio. quia non est cognitio.
sed recognitio: Hoc lectũ est. & hanc
lectionem tractandam gestamꝰ in mani¬
bus : quod dñs̃ iħs ad pateum iacoblo¬
quebatur cum samaritana muliere
Dicta enim ibi sunt magna inysteria.
& magnarum similitudines rerum : pas¬
centes animam esurientẽ: resicientes¬
Is languentem: Dñs autem haec cum
Saudiss& cognouisse pharisatos. quod
Splures discipulos facer& quam iohan¬
Pnes. & plures baptizat&. quanquam
Siħis non baptitar& sed discipuli eius.
Sreliquit udeam terram: & abiit iterũ¬

Expanded text:
evangelistam Joannem velut aquilam volare altius, caliginemque terrae transcendere, et lucem veritatis firmioribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio ejus per ministerium nostrum Domino adjuvante tractata sunt: ex ordine autem sequitur haec lectio, quae hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lectum est, et hanc lectionem tractandam gestamus in manibus, quod Dominus Jesus ad puteum Jacob loquebatur cum Samaritana muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientes languentem. 2. Dominus enim haec « cum audisset, cognovisse Pharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures baptizaret quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Judaeam terram, et abiit iteru
Abbreviated transcription (Latin):
sempit̃na : ad patriam quae sursum
est. & hostem nontim& desideran¬
dã : ubi non ꝑ dimus amicum: nonti¬
memus inimicum : uuiuemꝰ cũ bono af¬
fectu : sine ullo defectu. Ubi nemonas¬
citur qui anemo moritur : ubi nemo
iã ꝓ ficit. quia nemo deficit : ubi ñ
esuritur & non sititur : sed sati&us
est in mortalitas : & cỹb ueritas:
Haec habentes promissa. & adno¬
uum testamentum ꝑtinentes. &
nouae hereditatis facti heredes. &
ipsius dñi facti coheredes: aliã umspẽ
ualde habemus : non ꝑ sanalit̃ udi¬
cemus sed rectum iudiciũ teneamꝰ:
Quis est quinon iudicat personalit̃ &
lis. facit non acceptari personas:
Nam cũ homines diũso modo pro
suis gradib: honoramꝰ: tunctimen¬
dũ est neꝑsonas ac cipiamus seo
quando int̃ duos iudicamus. & ali¬
quando int̃ necessarios. nan minqu
rit᷑ pat̃ demalo filio. aut quȩritir
filius deduro patre: seruamus ho
in honore sed p̃ponimus : Sibonã

Expanded text:
sempiterna, ad patriam quae sursum sempiterna, ad patriam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defectu; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur; ubi nemo jam proficit, et nemo deficit; ubi non esuritur, et non sititur, sed satietas est immortalitas, et cibus veritas. Haec habentes promissa, et ad Novum Testamentum pertinentes, et novae haereditatis facti haeredes, et ipsius Domini cohaeredes, aliam spem valde habemus: non personaliter judicemus, sed rectum judicium teneamus. 8. Quis est qui non judicat personaliter? lis facit non acceptari personas. Non cum homines diverso modo pro suis gradibus honoramus, tunc timendum est ne personas accipiamus. Sed quando inter duos judicamus, et aliquando inter necessarios, fit nonnueritur pater de malo filio, aut queritur filius de duro patre. Servamus honin honore, sed praeponimus, si bonam
Abbreviated transcription (Latin):
nobis uerita sipsa repͣhendat : Iu¬
da ei quidem per sonaliter iudica¬
bant sedidõ non pertinent ad
nouũ testamentum: idõ non ha¬
bent in xp̃o regnũ caclorum: idõ
non uingunt᷑ scõrũ soci&ati an¬
głorũ : Terrema quae rebant
idõ : Terren& enimemissionis.
uictoria ab inimicis. fecunditas
pariendi : multiplicatio filiorum:
ab undantia fruetuum : quae illis
om̃a adõ quidem uero & bono. tamen
ut carnalibus sunt promissa : Om̃a
haec.fecerat illis uus testamentũ:
Quid est u&us testamentũ : nisi quasi
hereditas pertinens ad ominem u&e¬
rem: Nos in nouatisumus: homo
nouus factisumus : quia & ille homo
nouusuenit: Quid tam nouum. qua
nasci de uirgine : Quia ergonon e.¬
rat quid in illo in nouar& praecep¬
tum. quia nullum habebat peccatũ:
nouus partus est datus: In illo. par¬
tus nouus: in nobis. homo nouus: Quid
est homo nouus: auetustate in noua¬
tus: Ad quam rem innouatus : ad
defranda caelestia : ad concupiscenda

Expanded text:
nobis veritas ipsa reprehendat. Junobis veritas ipsa reprehendat. Judaei quidem personaliter judicabant, sed ideo non pertinent ad Novum Testamentum, ideo non habent in Christo regnum coelorum, ideo non junguntur sanctorum societati Angelorum: terrena quaerebant a Domino; terra enim promissionis, victoria ab inimicis, fecunditas pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia haec fecerunt illis Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testamentum? Quasi haereditas pertinens ad hominem veterem. Nos innovati sumus, homo novus facti sumus; quia et ille homo novus venit. Quid tam novum quam nasci de virgine? Quia ergo non erat quid in illo innovaret praeceptum, quia nullum habebat peccatum; novus partus est datus. In illo partus novus, in nobis homo novus. Quid est homo novus? A vetustate innovatus. Ad quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda
Abbreviated transcription (Latin):
ex uerbis eiꝰ utiq: Quare mandu¬
catis & bibitis insabbato : nisi qͥuod ꝑ¬
tin& ad salutem quod facitise Perhoc
ostenditis o pera salutis non esse ullo
modo die sabbati omittenda: Ergo.
nolite per sonaliter iudicare : sed
rectum uditium iudicate: Attendi¬
teme quo modo hominem: attendi¬
te moysen. quomodo hominem :
Si scđm ueritatem iudic&is. neq moy¬
sen neq me condempnabitis. & ue¬
ritate cognita. me cognos c&is : quia
ego sum ueritas: Hoc uitiũ fr̃s. quod
dñs notauit hoc loco. euadere in hoc
scło magnilaborisest: non ꝑ sonalit̃
udicare : sed rectum iudicium roci¬
nere : Ad monuit quidem dñs iudae¬
os sed monuit & nos : Illos conuicit :
nosinstruxit : Illos redarguit : nos
ex acuit: Non putemus hoc nob̵
non idõdictum. quia tunc ibi non
fuimus : scriptũ est. legitur : Cum
recitar&ur audiuimus : sed tam quã
uda eis dictum audiuimus: Non
nos ponamus postnos.
& quasi in tueamur inimicos repre¬
hendere : & nos ipsi faciamus qđ in

Expanded text:
ex verbis ejus; utique quare manducatis et bibitis in sabbato, nisi quia pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personaliter judicare, sed rectum judicium judicate. Attendite me quomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: si secundum veritatem judicetis, neque Moysen, neque me condemnabitis; et veritate cognita me cognoscetis, quia ego sum veritas . 7. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos: illos convicit, nos instruxit; illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis non ideo dictum, quia tunc ibi non fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi nos faciamus quod in
Abbreviated transcription (Latin):
EMINII
CARITAS
UOSTRA
PRIS TINS
SORMO¬
NIBUSET
lectum
gło & a nobis ut potuimus dispu¬
tatum : quod dñs iħsidõ uelito¬
uite ascendit ad diem festum. non
utimebat netener&ur: cuius po-¬
stis erat neteneretur : sed ut signi¬
ar& &iam in ipso die festo quice¬
hrabatur aiudaeis. seoccultari&
sum essemysterium : Ho dierna
nimlectione apparuit potestas:
leputabatur timiditas: Loque¬
sur enim palam in die festo: ita
emirarentur turbae. & dicerent.
pd audiuimus cum lectio lege¬
ur: Nonne hic est quem quȩ¬
nant interficere : Et ecce
ulam loquitur: et nihil illidict̃:
in quid uere cognouerunt prin¬
es. quia hic est xp̃c: Quinoue.¬
unt qua seuitia quȩ rebatur : mi¬
ibantur qua potentia non te¬
ebartur: De inde non plene in¬
elligentes illius potentiam: pu¬
uerunt principum esse scien¬
um. quod ipsi cognouerant eun
qũe tanto pere occidendum quȩ¬
trunt: Deinde illi ipsi apud se
nsosqui dixerant. num quid cogno¬
erunt principes quia hic est xp̃o

Expanded text:
eminit Charitas vestra pristinis sermonibus et lectum gelio, et a nobis ut potuimus disputatum, quod Dominus Jesus ideo velutulte ascendit ad diem festum, non quia timebat ne teneretur, cujus potestas erat ne teneretur; sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, se occultari, et suum esse mysterium: hodierna ergo lectione apparuit potestas, quae putabatur timiditas; loquebatur enim palam in die festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerent quod audivimus, cum lectio legeretur, Nonne hic est quem quaerebant interficere? Et ecce palam loquitur, et nihil illi dicunt: numquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus? Qui noverant qua saevitia quaerebatur, mirabantur qua potentia non tenebatur. Deinde non plene intelligentes illius potentiam, putaverunt principum esse scientiam, quod ipsi cognoverant eumdem ei, quem tantopere occidendum quaesierunt. 2. Deinde illi ipsi apud seipsos qui dixerant: Nunquid cognoverunt principes, quia hic est Christus?
Abbreviated transcription (Latin):
sismoysi: crederetis & mihi : De me
eim ille seripsit : Sed hoc loco no¬
uuit hoc dicere. tam quam se & mos̃¬
e ante illos constitutis Propt̃
iegem moysi circum ciditis. quando
diam sabbatum occurrerit : & ego
santatũ faciendarũ bene fitientiã
non uultis ut ex hibeam persabbatũ:
iua dñs circũcisionis. & dñs sabbati
salutis est auctor: & seruilia opera
prohibiti estis facere sabbato: Siue¬
it intelligatis seruilia opera : non
ptcatis: Quienĩ facit ec catum:
sius est peccati Num quid ser¬

Expanded text:
tis Moysi, crederetis utique et mihi; de me tis Moysi, crederetis utique et mihi; de me enim ille scripsit . Sed hoc loco noluit hoc dicere, tanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter legem Moysi circumciditis, quando etiam sabbatum occurrerit; et ego sanitatum faciendarum beneficentiam non vultis ut exhibeam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et servilia opera prohibiti estis facere sabbato; si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Numquid ser
Abbreviated transcription (Latin):
cisis loquitur : Resurrexit xp̃o aba
stulit uobis desideria carnalia ab¬
stulit concupiscentias malas: abstu¬
lit uobis suꝑ fluum cum quo natiera¬
tis uitium : & multopeius. quod ma¬
leui uendo addideratis circum cisi ꝑ
p&ram: Quare ad huc sapitister¬
ram : & ad extremum : Quia legem
dedit moyses & circũciditis homo¬
nem sabbato : intelligite hoc signifi¬
cari opus bonum. quod ego fȩci m
ominem saluum sabbato : quia & cura
s est ut sanus ess& incorpore : & cre¬
t ut sanus essa in ama : No lite ui¬
hare per sonaliter : sed rectum uidi.¬
o non ira scimini morsi : quia ego die
ubbati saluum fȩci hominẽ. mihi iras
anim: Personaliter iudicatis. ueri.¬
tem attendite: Ergo non mepre¬
homorsi ait dñs qui erat & ipsi
moysi dñs: Sic attendite. quo¬
udo homines nos duos. tam quam
usambos homines iudicate inter
us. seduerũ iudiciũ iudicate: Noli¬
e me honorato illũ dãpnare: sed
illo intellecto me honorate : Hoc
nm eis alio locodixit: Si credidis¬

Expanded text:
cisis loquitur: Resurrexit Christus, abstulit vobis desideria carnalia, abstulit concupiscentias malas, abstulit superfluum cum quo nati eratis, et multo pejus quod male vivendo addideratis; circumcisi per petram quare adhuc sapitis terram? Et ad extremum quia Legem dedit Moyses, et circumciditis hominem sabbato, intelligite hoc significari opus bonum, quod ego feci totum hominem salvum sabbato; quia et curas est, ut sanus esset in corpore; et credidit, ut sanus esset in anima. Nolite judicare personaliter, sed rectum judico, non irascimini Moysi; et quia ego die Sabbati salvum feci hominem, irascimini mihi: personaliter judicatis, veritatem attendite. Ego non me praefero Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam ambos homines: judicate inter nos, sed verum judicium judicate; nolite me honorato illum damnare, sed illo intellecto me honorate. Hoc enim eis alio loco dixit: Si credere
Abbreviated transcription (Latin):
surrectio mortuorũ : & ꝑ unum
hominem peccatum intrauit in
dum : & per peccatum mors :
quisq cum p̃putio nascitur : qua
nis homo cũ uitio ꝓ paginis nascies
Et non mundat ds̃ siue auitio eũ qu
nascimur. siue auitiis quaemale u¬
uendo addimus nisi per cultellur
xpm̃ sigurabant : & praesentem
agnoscebant : sed in suꝑ eũ occiden
cupiebant: Quare autem octaun
die : nisi quia post septimum salu¬
ti. dñs diedominico resurrext:
rgo resur rectio xp̃i quae factuet
tertio quidem die passionis seloo¬
tauo die indiebus ebdo madis ipsa
nos cir cũ cidit : Audi cir cũcisos uora
para. apło ammonente : Si ergo
resur rexistis cum xp̃o : quaesursum
sunt sapite. ubi xp̃c est in dextera
dĩ sedens: Quaesur sum sunt que

Expanded text:
surrectio mortuorum : et per unum surrectio mortuorum : et per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors . Ideo quisque cum praeputio nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur: et non mundat Deus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, nisi per cultellum Christum figurabant: et praesentem non agnoscebant, sed insuper eum occidere cupiebant. Quare autem octavo die, nisi quia post septimum sabbati Dominus die dominico resurrexit? Ergo resurrectio Christi, quae facta est tertio quidem die passionis, sed octavo die in diebus hebdomadis, ipsa nos circumcidit. Audi circumcisos vera petra, Apostolo admonente: Si ergo resurrexistis cum Christo; quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sur
Abbreviated transcription (Latin):
circunci d&is. ut impleatis sacramen¬
tũ diei octaui: Sed noui in quiđ qđ
facitis : Circũciditis hominem::
Quare Quia circũcisio pertin&
adaliqđ signaculũ salutis: & non
debent homines sabbato uacare
asalute : Ergo nec mihi irasca¬
mini : quia saluum fȩci totũ homi¬
nem sabbato : Sicircũ cisionem in¬
quit accipit homo insabbato: ut ñ
soluatur lex moysi : Ali quid enĩ
ꝑ moysen in illa constitutione cir¬
cũ cisionis salubrit̃ institum est:
Mihio peranti salutem in sabbato.
quare in dignamini : Forte enim
illacir cũ sio ipsũ dñm signi fica¬
bat: cui isti curanti. & sanantu n¬
dignabantur : Iussa est enim ad¬
hiberi octa uodie circũsio: & quidẽ
circũsio nisi carnis expoliatio: Sig¬
nificat ergo ista circũcisio expoli¬
ationem a corde cupiditatũ carna¬
lium : Nonergo sine causa de ta
per illud membrũ ꝓcreatur crea¬
tura mortalium & per unũ ho¬
minẽ mors  ꝑ unũ hominẽre¬

Expanded text:
circumcidetis, ut impleatis sacramencircumcidetis, ut impleatis sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid faciatis. Circumciditis hominem. Quare? Quia circumcisio pertinet ad aliquod signaculum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem sabbato: si circumcisionem, inquit, accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est, mihi operanti salutem in sabbato quare indignamini? 5. Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberi octavo die circumcisio: et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sine causa data per illud membrum procreatur creatura mortalium. Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem re
Abbreviated transcription (Latin):
lus quae adbonos ꝑtin&. quos ap¬
pellauit filios hominum: cũ supͣ
dixiss&. homines & iumenta saluos
facies dñe : Quidenim: illi homines
non erant filii hominum : ut cum
dixissa homines sequer&ur &
dicer&. silii aut̃ hominũ: quasi a¬
liud erant homines & aliud filii ho¬
minum & Nontamen arbitror sine
aliqua significatione distinctionis.
hoc dixisse spm̃ scm̃: Homines adpri-¬
mum adam: filii hominũ ad xp̃m: Fior¬
te enim homines ꝑtinent ad primũ
hominem: filii autem hominũ. ad
git : Propterea moyses dedit uo¬
bis circuncisionem: Bone factũ est
ut acciper&is circuncisionem a mo¬
y se : non quia exmoyse est. sed ex
patrib: Abraham quippepri¬
mus accepit circuncisionem adño
& in sabbato circumditis : Conuincit uos
moyses: In lege accȩpistis ut circunci¬
datis octauo die : accepistis in lege. ut
uac&is septima die : Sioctauus dies
illius qui natus est occurłrit ad diem
septimum sabbati: quid faci&is: Va¬
cabitis. ut seru&is sabbatum: An

Expanded text:
tinet, quos appellavit filios hominum; cum supra dixisset, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quid enim? illi homines non erant filii hominum, ut cum dixisset, Homines, sequeretur et diceret, Filii autem hominum; quasi aliud erant homines, et aliud filii hominum? Non tamen arbitror sine aliqua significatione distinctionis hoc dixisse Spiritum sanctum. Homines ad primum Adam, filii hominum ad Christum. Forte enim homines pertinent ad primum hominem: filii autem hominum pertgit: Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem. Bene factum est ut acciperetis circumcisionem a Moyse. Non quia ex Moyse est, sed ex Patribus. Abraham quippe primus accepit circumcisionem a Domino . Et in sabbato circumciditis. Convicit vos Moyses: in Lege accepistis ut circumcidatis octavo die ; accepistis in Lege ut vacetis septimo die : si octavus dies illius qui natus est occurret ad diem septimum sabbati, quid facietis? Vacabitis, ut servetis sabbatum; an
Abbreviated transcription (Latin):
umipsasalus qui illam saltem
undeditꝰ shiomini dat & iumentis:
usenim. corpo ralis erat Salus
inis & reparatur. & moritur.
icureparatur. Mors differtur.
mnaufertur: Tamen fratres eti¬
mipsa salus ad nõ est: per quemli
u aur : quocumq curante ae
ustrante impertiatur : abillo da¬
en aquo est omnis salus. ciudicit᷑
ulitiplicata misericor diatua ꝑue
ut&iam ad salutem carnis. humane:
peruenit &iam ad salutem muto¬
im animalium: Sed quidas salu
marnis. hominib: iumentisq cõ¬
aum Num quid nullasalus est.
qun seruas hominibus: Est cer¬
te alia : quae non solum cõmunis
non est hominibus & iumentis: sed nec
ipsis hominibus communis estbonis &
malis : Deniq cum ibide ista salute
dixiss& quam cõmunit̃ accipiunt
pecora & homines : propt̃ illã salutẽ
quam sperare debent homines. sed bo

Expanded text:
quam ipsa salus; qui illam salutem quam ipsa salus; qui illam salutem quam dedit huic homini, dat et jumentis? Salus enim corporalis erat. Salus carnis et reparatur, et moritur; et cum reparatur, mors differtur, non aufertur. Tamen, fratres, etiam ipsa salus a Domino est, per quemlibet detur: quocumque curante et ministrante impertiatur, ab illo datur a quo est omnis salus, cui dicitur multiplicata misericordia tua pervenit etiam ad salutem carnis humanae, pervenit etiam ad salutem mutorum animalium: sed qui das salutem carnis hominibus jumentisque communem, numquid nulla salus est quam servas hominibus? Est certe alia quae non solum communis non est hominibus et jumentis, sed nec ipsis hominibus communis est bonis et malis. Denique cum ibi de ista salute dixisset, quam communiter accipiunt pecora et homines; propter illam salutem quam sperare debent homines, sed