comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si uim celi fortiter patiuntur ab hortune tamen tu¬
ta este non possunt. Ita fit ut plus homini conferat ratio
ꝙ natura mutis. quoniam in illis neq magnitudo uirtu
neq firmitas corpotis efficere potest: quominus aut oppri¬
manitur a nobis aut nr̃e subiecta sint potestati. potest nie
igitut aliquis cum uideat etiam boues vachas cum ima¬
nissimis corporibus ẜuire homini. queri de opifice rerum
deo quod modicas uires. ꝙ puum corpus accepit. nec benę
sint accipete detrectes

Expanded text:
etiamsi uim caeli fortiter patiuntur, ab homine tamen tuetiamsi uim caeli fortiter patiuntur, ab homine tamen tuta esse non possunt. ita fit ut plus homini conferat ratio quam natura mutis, quoniam in illis neque magnitudo uirium neque firmitas corporis efficere potest quominus aut opprimantur a nobis aut nostrae subiecta sint potestati. potestne igitur aliquis cum uideat etiam boues lucas cum inmanissimis corporibus ac uiribus seruire homini, queri de opifice rerum deo, quod modicas uires, quod paruum corpus acceperit, nec benneficia in se divina pro merito aestimat, quod est ingrati, aut
Abbreviated transcription (Latin):
neq mutorum firmitatem sine ratione. Quod nĩbil est
tam repugnans tanq contrarium. quod unum quodq
animal aut ratio instruat necesse est aut conditio nature.
Si naturalibus munimentis instruatut. suꝑuacua ratio est
Quid enum excogitabit: quid faciet: aut quid iiolient:
Aut in quo lumẽ illud ingenii ostendet: aut quid molient:
cum ea que possunt esse tationis ulito natura concedat:
Si autem ratione sit preditum quid opus erit sepinientis
corporis cum semel concessa ratio nature munus possit imi¬
plere: Que quidem tantum ualet ad ornandum tuen¬
dũq hominẽ ut nihil potuerit maius ac tielius adeo da¬
ri.Deniq cum et corporis non mag honio et exiguarum
uirium et ualitudinis sit infirme̾ tartien qm̃ id quod est
maius accipit. et instructiot est ceteris anim alibus et ornia¬
tior. Ham cum fragilis irtibecillusq nascatur tamen et
a mutis om̃ibus tutus est. et ea omĩa que firmtiora nascũt

Expanded text:
neque mutorum firmitatem sine ratione. Quod nihil est neque mutorum firmitatem sine ratione. Quod nihil est tam repugnans, tamque contrarium, quod unumquodque animal, aut ratio instruat necesse est, aut conditio naturae. Si naturalibus munimentis instruatur, supervacua ratio est. Quid enim excogitabit? quid faciet? aut quid molietur? aut in quo lumen illud ingenii ostendet, cum ea, quae possunt esse rationis, ultro natura concedat? Si autem racorporis, cum semel concessa ratio naturae munus possit inplere? quae quidem tantum ualet ad ornandum tuendumque hominem, ut nihil potuerit maius ac melius a deo dari. denique cum et corporis non magni homo et exiguarum uirium et ualitudinis sit infirmae, tamen quoniam id quod est maius accepit, et instructior est ceteris animalibus et ornatior. nam cum fragilis inbecillusque nascatur, tamen et a mutis omnibus tutus est et ea omnia quae firmiora nascuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
fragilior est q̃ hominis: Quia nõ maternio corpore ip̃m
animaledunt: sed id quod materni corporis fetu et caloe
te pefactum animalefficiat: quod tamen cum sp̃i fuerit
animatum. Id ueto ĩplume ac tenerum nõ itodo uolã¬
di sed ambulandi quoq usu caret. Noti ergo ineptissimꝰ
siquis putet male cum uolucribus egisse nam primus
quod his nascũtur. deinde ꝙ tam infirme ut sint que¬
sitis ꝑ laborem cibis aparentibus nutriende: Sed illiØ¬
fortiora eligunt. imbecilliora pretereunt. Quero igitur ab his ꝗ
conditionem pecudum sue preferunt quid elligant sideus his
deferat optionem: uttum malint humanam sapientiam
cum imbecillitate, an pecudum firmitatem. cum illorum
natuta. Scilicet non tam pecudes sunt ut non malint uel
fragiliorem multo quam nũc est: dum modo humanam
quã illam irrationabilem firmitatem. Sed uidelicet prii¬
dentes uiri. neq hominis rationem uolunt cum fragilitate

Expanded text:
fragilior est, quam hominis: quia non materno corpore ipsum fragilior est, quam hominis: quia non materno corpore ipsum animal edunt; sed quod materni corporis fotu et calore tepefactum, animal efficiat, quod tamen cum spiritu fuerit animatum, id vero implume ac tenerum, non modo volandi, sed ambulandi quoque usu caret. Non ergo ineptissimus sit, si quis putet male cum volucribus egisse naturam, primum quod bis nascuntur; deinde, quod tam infirmae, ut sint quaesitis per laborem cibis a parentibus nutriendae. Sed illifortiora eligunt, imbecilliora praetereunt. Quaero igitur ab iis, qui conditionem pecudum suae praeferunt, quid eligant, si Deus his deferat optionem; utrum malint humanam sapientiam cum imbecillitate, an pecudum firmitatem cum illarum natura? Scilicet non tam pecudes sunt, ut non malint vel fragiliorem multo, quam nunc est, dummodo humanam, quam illam irrationabilem firmitatem. Sed videlicet prudentes viri, neque hominis rationem volunt cum fragilitate,
Abbreviated transcription (Latin):
unt educatio maximis laboribus constat pecudum .s.
conditio melior: quod he omnes cum fetum edideritit
non nisi pastus sui curam gerunt. ex quo efficitur ut
uberibus sua sponte distentis. alimentum lactis fetib
mitus tretut. et id cogente natura sine sollicitudine ap¬
petant.Quid auesquarum ratio diuersa est nõ ne ma¬
ximos suscipiunt iteducando labores ut interdum ali¬
quid humane intelligentie hẽte uideantur: Nidoseni
aut luto edifficatit. aut uirgultis et frondibus constru¬
unt. et ciborum exꝑtes incubant ouis. et qm̃ fetus de
suis corporibus alere nõ datum est cibos conuehunt et
totos dies it huius modi discurs atione consumũt nocti¬
bus uero defendunt. fouent protegunt. Quid amplius
facere hortiĩes possunt nisi hoc solum fortasse ꝙ tiot
expellunt adultos sed perpetua necessitudine ac tũculo
catitatis ad iunctos hñt: Quid. quod auium fetus multo

Expanded text:
unt, educatio maximis laboribus constat: pecudum scilicet unt, educatio maximis laboribus constat: pecudum scilicet conditio melior, quod hae omnes, cum foetum ediderint, non nisi pastus sui curam gerunt; ex quo efficitur, ut uberibus sua sponte distentis, alimentum lactis foetibus ministretur, et id cogente natura, sine matrum sollicitudine appetant. Quid aves, quarum ratio diversa est, nonne maximos suscipiunt in educando labores? ut interdum aliquid humanae intelligentiae habere videantur: nidos enim, aut luto aedificant, aut virgultis et frondibus construunt; et ciborum expertes incubant ovis; et quoniam foetus de suis corporibus alere datum non est, cibos convehunt, et totos dies in hujusmodi discursatione consumunt, noctibus vero defendunt, fovent, protegunt. Quid amplius facere homines possunt? nisi hoc solum fortasse, quod non expellunt adultos, sed perpetua necessitudine ac vinculo charitatis adjunctos habent. Quid, quod avium foetus multo
Abbreviated transcription (Latin):
et infirmiũs et ottũ auxilio indigens nhil aliud possit
quami fragilitatis sue cotiditionẽ ploratu ac fletibus
õinari.s. cui tantum inuita restet transire malorum
Que cum dicunt uehemeriter sapere creduntur pro¬
pterea quod unusquisq in considerote sue conditioni
motatus est Ego uero illos nunꝙ magis desipere con¬
tetido ꝙ cutti hec loquũtur. Consideranseni condinoe¬
rerum antelligo nihil fieri aliter debuisse. ut non dicam po¬
tuisse. quia deus porest omĩa sed necesse est: quod prouiden¬
tissima illa maiestas id effecerit quod erat melius et rectius.
Libet igitur intertogare istos diuinorum operunti repre¬
hensores: quid in hortune deesse: quia imbecillior nascit᷑
credant. Num id cirto minus educentur homĩes: num
minius ad sũmum robur etatis prouehantut: num ĩ¬
becillitas aut in crementum impediat aut salutem
quoniam que desunt ratio dependit. At hominis inqui¬

Expanded text:
et infirmus, et omni auxilio indigens, nihil aliud possit, et infirmus, et omni auxilio indigens, nihil aliud possit, quam fragilitatis suae conditionem ploratu ac fletibus suis ominari: scilicet, Cui tantum in vita restet transire malorum. Quae cum dicunt, vehementer sapere creduntur, propterea quod unusquisque inconsiderate suae conditioni ingratus est: ego vero illos nunquam tam desipere contendo, quam cum haec loquuntur. Considerans enim condirerum, intelligo nihil fieri aliter debuisse, ut non dicam, potuisse, quia Deus potest omnia; sed necesse est, ut providentissima illa majestas id effecerit, quod erat melius et rectius. Libet igitur interrogare istos divinorum operum reprehensores, quid in homine deesse, quia imbecillior nascitur, credant? Num idcirco minus educentur homines? num minus ad summum robur aetatis provehantur; num imbecillitas aut incrementum impediat, aut salutem? quoniam quae desunt, ratio dependit. At hominis, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
Ede ego phyorum qui epycurum sequũtur ameni¬
tiam soleo mirari. qui nature opera reprehende¬
runit ut oñdant nulla prouidentia instructum esse
ac regi mundum sed originem rerum in sec abilibus
ac solidis corporibus assignant quorum fortuitis conͦ
cursionibus uni uersa nascantur et nata sint. Prererea
niunt id sumo quod ad rerti de quo nunc aginius ꝑn¬
net.Queruntur hominẽ nimis imbecillum et frao
lem nasci quam cetera animalia nascũtur.que ut sũt
edita exutero protinus ĩ pedes suos erigi et gestire discur¬
sibus statimq aeri tolletando ydonea essẽ ꝙ in lucem
naturalibus indumentis munita processetint. Hos̃em
contra nudum et mermẽ tanquam exnaustagio ĩ
huius uite miserias proici et expelli: qui neq mouete
se loco ubi esfusus est possit. nec alimetitũ lactis appotere
nec yuiuriam temporis ferte Itaq naturant nõ itiatrẽ
esse humatu generis sed nouẽrtam que cum itiuns tã
liberaliter gesserit hominẽ uero sic effudent ut in ops

Expanded text:
ophorum, qui Epicurum sequuntur, amentiam soleo mirari, qui naturae opera reprehendunt, ut ostendant, nulla providentia instructum esse ac regi mundum; sed originem rerum insecabilibus ac solidis corporibus asscursionibus uniuersa nascantur et nata sint. praetereoniunt: id sumo, quod ad rem de qua nunc agimus pertinet. Queruntur hominem lem nasci, quam caetera animalia nascuntur; quae ut sunt edita ex utero, protinus in pedes suos erigi, et gestire discursibus, statimque aeri tolerando idonea esse, quod in lucem naturalibus indumentis munita processerint: hominem contra, nudum, et inermem tanquam ex naufragio in hujus vitae miserias projici et expelli; qui neque movere se loco, ubi effusus est, possit, nec alimentum lactis appetere, nec injuriam temporis ferre; itaque naturam, non matrem esse humani generis, sed novercam, quae cum mutis tam liberaliter se gesserit, hominem vero sic effuderit, ut inops,
Abbreviated transcription (Latin):
profecto mirati. Salomonẽ patrẽq eius Dauid potentissimos reges
fuisse et eosdem prophotas, etiam iis fortosse sit notũ. qui diuinqł
luteras nõ amgerunt: quorum qui posterius regnauit troiane ur¬
bis excidium centum et quadraginta antecessit antiis. huius pate
diuinorum scriptor hymnorũ inpsalmo trigesimo secundo sic ait̾
Uetho dei celi solidari sunt et spiritu oris eius omnis uirtus corum
cor ineũ uerbum bonũ dico eꝙ oꝑa mea reo. Contestans uide licet
nulli alii oꝑa dei nota esse. nisi filio soli qui est uerbũ dei et que re¬
gnare imꝑpetuum necesse est.Item Salomon ip̃m uerbum dei demõ¬
strat cuius manib oꝑa ista mũdi fabricata sunt ego inꝗt exore
altissimi ꝑdiuiante ominẽ ereaturã. ego in celis feci ut orirenit lu
men indefices et nebula texi ornẽ terrã. Ego in altis habitaui et
tronus itieus incolumna nubis. Iohonties quoq ita tradidit. Inprĩcipi

Expanded text:
profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissimos reges profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissimos reges fuisse et eosdem prophetas etiam iis fortasse sit notum, qui diuinas litteras non attigerunt: quorum alter, qui posterius regnauit, Troianae urbis excidium centum et quadraginta annis antecessit. huius pater diuinorum scriptor hymnorum in psalmo XXXII sic ait: uerbo dei caeli solidati sunt et spiritu eius omnis uirtus eorum. cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi, contestans uidelicet nulli alii opera dei esse nota nisi filio soli, qui est uerbum dei et quem regnare in perpetuum necesse est. item Solomon ipsum uerbum dei esse demonstrat, cuius manibus opera ista mundi fabricata sint. ego inquit ex ore altissimi prodiui ante omnem creaturam. ego in cmen indeficiens, et nebula texi omnem terram. Ego in altis habitavi, et thronus meus in columna nubis. Joannes quoque ita tradidit : In principio
Abbreviated transcription (Latin):
tus est ut ꝑ cum ad nos loqueretur et ille uocẽ dei ac uoluntatẽ
nobis reuellaret. Meriro igitut sermo ac uerbrĩ dei dicitur. qr
deus proredeniẽ de ore suo uocalem spiritum. quẽ nõ utero sed mente
concepat in excogitabili quadã menitis sue uitute ac potentia messi¬
ꝗiem que proprio sensi et sapiennia uigeat comprehendit. et alios i tẽ
spiritus suos in amgxlos figurauit. Hostri spiritius dissolubilessunt qr
mortales sumus dei autẽ spiritus et uiuunt. et manent et sentiunt
ꝗr ip̃e ĩmortalis est et sensus ac uite dator. Nostre uoces licet aure
misceantur atq uanescant tam̃ plerunq manẽt luteris compre¬
hense. quanito magis dei uocẽ credendum est et manere merernu
et sensu ac uirtute comitari. quã de deo pr̃e. tanq riuus de forite
traduxerit: & siquis miratur exdeo deum prolarione uocis ac spiritꝰ
potuisse generari si socras uoces prophetarum cognouerit: desinet

Expanded text:
tus est, ut per eum ad nos loqueretus est, ut per eum ad nos loquerenobis reuelaret. merito igitur sermo ac uerbum dei dicitur, quia deus procedentem de ore suo uocalem spiritum, quem non utero, sed mente conceperat, inexcogitabili quadam maiestatis suae uirtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu et sapientia uigeat, conprehendit; et alios item spiritus suos in angelos figurauit. nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus, dei autem spiritus et uiuunt et manent et sentiunt, quia ipse immortalis est et sensus ac uitae dator. nostrae uoces licet aurae misceantur atque uanescant, tamen plerumque permanent litteris conprehensae: quanto magis dei uocem credendum est et manere in aeternum et sensu ac uirtute comitari, quam de deo patre tamquam riuus de fonte traduxerit! quodsi quis miratur ex deo deum prolatione uocis ac spiritus potuisse generari, si sacras uoces prophetarum cognouerit, desinet
Abbreviated transcription (Latin):
stimabimus deum sicut orpheus putauit: marẽ esse ef fertũa
ꝙ aliter generare nõ qui euerit nisi hret uim sexus uttiusq
quasi aut ip̃e secum coierit. aut sine cortu nõ potuerit. Sed et her¬
sic etiam mater diceretur. Qũo igitur procre auit. Primu nec
sciri aquoqͣ possunt nec narrari oꝑa diuina sed tam̃ sancte lire
docent inquib cautum est illum dei filium dei esse sermionẽ
cum uoxe aliquid̃ significante prolatus. Sed tam̃ quoniã spi¬
angelos differentia ost.Illi enim exdeo taciti spiritus exierunt
quia nõ ad doctrinã dei tradendã sed ad ministeriũ creabatit᷑.
Ille uero cum sit et ip̃e spiritus tamen cum uoce ec sono exdei
ore processit sicut uerbum ea scilicet ratione quia uoce eius ad
populũ fuerat usurus idemq ille magister futurus esset doctriẽ
dei et celestis arcani adhomines ꝑferendi quod ip̃m primo locu¬¬

Expanded text:
stimabimus, Deum, sicut Orpheus putavit, et marem esse et foeminam, stimabimus, Deum, sicut Orpheus putavit, et marem esse et foeminam, quod aliter generare nequiverit, nisi haberet vim sexus utriusque; quasi aut ipse secum coierit, aut sine coitu non potuerit procreare. Sed et Hersic etiam mater diceretur. Quomodo igitur procreavit? Primum nec sciri a quoquam possunt, nec enarrari opera divina: sed tamen sanctae Litterae , docent, in quibus cautum est, illum Dei Filium, Dei esse sermonem, cum voce aliquid significante prolatus. Sed tamen quoniam spiangelos differentia est. Illi enim ex Deo taciti spiritus exierunt; quia non ad doctrinam Dei tradendam, sed ad ministerium creabantur. Ille vero cum sit et ipse spiritus, tamen cum voce ac sono ex Dei ore processit, sicut verbum, ea scilicet ratione, quia voce ejus ad populum fuerat usurus; id est, quod ille magister futurus esset doctrinae Dei et coelestis arcani ad hominem proferendi: quod ipsum primo locu
Abbreviated transcription (Latin):
enim testificamur illum bis esse notum. primũ inspititu postea incar¬
ne. Unde apud hieremiã ita dicitur. Ptiusquãtẽ formarẽ inutero
noui te, et item apud ip̃m beatus qui erat anteq nasceretur quad
ulli alii contigit preter christum quicum esset aprincipio filiꝰ
dei regeneratus est denuo secundũ carnẽ: que duplex natiuitas
eius magnũ intulit humanis ertorẽ pectoribus cirtũ fuditq
renebras etiam iis qui uere religionis sacramẽta rettnebãt. Sech
nos it plane dilucideq mõstrabimus ut amatores s apie faciliꝰ
sc diligeritius instruantur. Qui audit dei filiũ dici nõ dehet
tantum nephas mente conciꝑe ut existimet ex cõnubio ac ꝑmix¬
none femie alicuius deum procreasse quod nõ facit nisi anĩal
corporale mortiq subiectum deus cum solus sit cui ꝑmiscere
se pperut. aut cum osset tãte potestatis ut quicquid uellet efficẽt
unq adereandum potestate alterius nõ indigebat nisi forte exi¬

Expanded text:
enim testificamur, illum bis esse natum; primum in spiritu, postea in carne. Unde apud Hieremiam ita dicitur: Priusquam te formarem in utero, novi te. Et item apud ipsum: Beatus qui erat, antequam nasceretur; quod nulli alii contigit, praeter Christum. Qui cum esset a principio Filius Dei, regeneratus est denuo secundum carnem: quae duplex nativitas ejus magnum intulit humanis pectoribus errorem, circumfuditque tenebras etiam iis, qui verae Religionis sacramenta retinebant. Sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. Qui audit Dei Filium dici, non debet tantum nefas mente concipere, ut existimet, ex connubio ac permistione foeminae alicujus Deum procreasse, quod non facit nisi animal corporale, mortique subjectum. Deus autem, cum solus sit, cui permiscere se potuit? aut cum esset tantae potestatis, ut quidquid vellet, efficeret, utique ad creandum societate alterius non indigebat: nisi forte exi
Abbreviated transcription (Latin):
et lapienia dei hunc sermonẽ diuitiũ ne pħi quidem ignorauerũt
Si quidem cȩno rerum nature dispositorẽ atq opificem uniuersi¬
tisii predicat quẽ et fatum et necessitatẽ rerũ. et deũ¬
et animũ iouis nuncupat ea scilicet consuetudine. qua solent iouem
pro deo accipe. sed nihil obstant uerba cum srĩtia congruat ueritati
Est enim spiritus dei. quẽ ille animũ iouis nomĩauit. Ham trime¬
gistus qui ueritatem pene uniuersam nescio quomõ inuestigauit
uirtutem maiestatẽq uerbi sepe descripsit sicut declarat superius
illud exemplum quo fatetur esse ineffabilem quendã sanctũq
sermonẽ cuius enartatio modum hominis excedat dixi denati¬
uitate prima breuiter ut potui nũc de secunda quotuã contro¬
uersia est inea maxima lacius disserendum est: ut ueritatẽ scire
cupientibus lumen intelligentie preferamus.

Expanded text:
et sapientia dei. hunc sermonem diuinum ne philosophi quidem ignoraueruntSiquidem Zeno rerum naturae dispositorem atque opificem universitatis λόγον praedicat, quem et fatum, et necessitatem rerum, et Deuet animum Jovis nuncupat; ea scilicet consuetudine, qua solent Jovem pro Deo accipere. Sed nihil obstant verba, cum sententia congruat veritati. Est enim spiritus Dei, quem ille animum Jovis nominavit. Nam Trismegistus , qui veritatem pene universam nescio quomodo investigavit, virtutem majestatemque verbi saepe descripsit, sicut declarat superius illud exemplum, quo fatetur esse ineffabilem quemdam sanctumque sermonem, cujus enarratio modum hominis excedat. Dixi de nativitate prima breviter, ut potui. Nunc de secunda, quoniam controversia est in ea maxima, latius disserendum est; ut veritatem scire cupientibus lumen intelligentiae praeferamus.
Abbreviated transcription (Latin):
affixerunt. hic terum textus hic ordo in archanis sanctatum
litterarum continetur. Sed prius ostendam que decauã ĩterrã
uenerit christus ut fundamentũ diuine religionis ac ratio cla¬
rescat.
Que fuerit causa incarnationis christi. Capitulu x.

Expanded text:
affixerunt. Hic rerum textus, hic ordo in arcanis sanctarum affixerunt. Hic rerum textus, hic ordo in arcanis sanctarum Litterarum continetur. Sed prius ostendam, qua de causa in terram venerit Christus, ut fundamentum divinae Religionis et ratio clarescat. CAPUT XI. De causa Incarnationis Christi. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
cum indeserta quadam ꝑte syrie consedissent: atnisse tunt
uetus nomen hebrei et princeps ex anims eorum uidas erat
iude: sunt appellati. et tetra quã in coluere iudea et primo
quidem nõ dorĩo regum subiecti fuerunt sed populo ac legi
ciuiles iudices presidebant nõ tamen mn ãtiu constitui sitis
sicut roran consules sed perpetua iurisditione subnixi.
Tum sublato uidicum nomĩe potestas regalis inducta est. Uoꝵ
iudicibus regimen eorum tetiẽtib prauas religiones sepe susce¬
ꝑant atq offirisus ab his deus tociens alietgenis subuigabat:
donec rursus penitentis populi mittigatus liberare eos se rui¬
ture. Item sub regib fituitimorũ bellis obdelicta uexati posttrõ¬
capti abductiq babilonẽ penas impieratis sue graui seruino pepẽ¬
derunt. donec Cyrus ueniret in regnum. qui statim iudeos resti¬
tuit edicto. Exinde thetrarchas habuerunt usq ad herodem qui

Expanded text:
cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt vetus nomen Hebraei: et quoniam princeps examinis eorum Judas erat, Judaei sunt appellati, et terra, quam incoluere, Judaea. Et primo quidem non dominio regum subjecti fuerunt: sed populo ac legi civiles Judices praesidebant; non tamen in annum constituti sunt, sicut romani consules, sed perpetua jurisdictione, subnixi. Tum sublato Judicum nomine, potestas regalis inducta est. Verum Judicibus regimen eorum tenentibus, pravas religiones saepe susceperant; atque offensus ab his Deus, toties eos alienigenis subjugabat, donec rursus poenitentia populi mitigatus liberaret eos servitute. Item sub regibus finitimorum bellis ob delicta vexati, postrcapti, abductique Babylonem, poenas impietatis suae gravi servitio pependerunt; donec Cyrus veniret in regnum, qui statim Judaeos restituit edicto. Exinde Tetrarchas habuerunt usque ad Herodem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mate ad huc patens temere ingressus cocuntib aquis cu orñĩ
exercitu deletus est. hebrei uero egressi insolitudine multa &¬
mirabilia uiderunt.Namq cum sinm paterẽtur: ictu uitoe
rupe ꝑcussa prosiluit fons aque populũq recreauit. quo rurs
osuriente celestis alimenti pluuia descendit.Quin ẽt cõturti¬
ces in castra eorum uentus induxit ut nõ mado pane celesti
sed etiam instructiorib epulis saturarẽtur: pro his tamen di¬
uinis bñficiis. honorẽ deo nõ reddiderunt. sed depulsa ĩam
seruitute. iam siti fameq deposita inluxiriã prolapsi ad pro¬
phanos egyptiorũ ritus animos transtulerũt. Cum enim Ø
hus mnoraretur aurcum caput bouisquẽ uocant apim: quod
eos signo precederet figurarunt. Quo peccato ac scelete offens
deus impium et ingratũ populũ: promerito penis grauibus
affecit et legi quã ꝑ moysem dederat subiuoauit. postea uero

Expanded text:
mare adhuc patens temere ingressus, coeuntibus aquis cum omni mare adhuc patens temere ingressus, coeuntibus aquis cum omni exercitu deletus est. Hebraei vero ingressi in solitudinem multa mirabilia viderunt. Nam cum sitim paterentur, ictu virgae rupe percussa, prosiliit fons aquae, populumque recreavit. Quo rursus esuriente, coelestis alimenti pluvia descendit. Quin etiam coturnices in castra eorum ventus invexit, ut non modo pane coelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. Pro his tamen divinis beneficiis honorem Deo non reddiderunt, sed depulsa jam servitute, jam siti fameque deposita, in luxuriam prolapsi, ad profanos Aegyptiorum ritus animos transtulerunt. Cum enim Monta diebus moraretur, aureum caput bovis, quem vocant Apin, quod eos in signo praecederet, figurarunt. Quo peccato ac scelere offensus Deus, impium et ingratum populum pro merito poenis gravibus affecit, et legi, quam per Moysen dederat, subjugavit. Postea vero
Abbreviated transcription (Latin):
cio die resurgeret.Que omĩa cum probauero eorum ip̃orum lit¬
teris qui deum suminũ mortali tempore utentẽ uiolauerunt.
Quid aliud obstabit quominus sap̃iam ueram clarum sit in
hac sola religione uersari: Hunc aprincipio tocius sacramenti
origo narranda est.Maiores nr̃i qui erant principes hebreorũ
cum sterilitare atq inopia laborarẽt transierunt in egyptum
rei frumẽtarie gratia. ibiq diucius cõmorantes intollerabili ser¬
uitutis iugo prẽmebãtur tum misertus eorum deuseduxit eos
ac liberauit: de manu regis eꝑyptiorum post annos.cccc.et xxx
ostendit uirtutẽ maiestatis sue deus: Traiecit enim populum
medio mari rubro precedente angelo et scindente aquã ut
populus ꝑsiccum gradi posset quem uerius. ut ait pocta.Cur¬
uata ĩmontis fanem circũstetit unda. Qua re audita tiram¬
nus egyptiorum cum magna suorum manu insecutus est. et

Expanded text:
tia die resurgeret. Quae omnia cum probavero eorum ipsorum littia die resurgeret. Quae omnia cum probavero eorum ipsorum litteris, qui Deum suum mortali corpore utentem violaverunt, quid aliud obstabit, quominus veram sapientiam clarum sit in hac sola Religione versari? Nunc a principio totius sacramenti origo narranda est. Majores nostri, qui erant principes Hebraeorum, cum sterilitate atque inopia laborarent, transierunt in Aegyptum rei frumentariae gratia, ibique diutius commorantes, intolerabili servitutis jugo premebantur. Tum misertus eorum Deus eduxit eos, ac liberavit de manu regis Aegyptiorum post annos quadringentoostendit virtutem suae majestatis Deus. Trajecit enim populum medio Mari Rubro, praecedente angelo, et scindente aquam, ut populus per siccum gradi posset, quem verius ut ait poeta Curvata in montis faciem circumstetit unda. Qua re audita, tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus, et
Abbreviated transcription (Latin):
Nprimis igitur scire homines oportet sic aprincipio pro¬
cessisse dispositonẽ summi dei ut esset necesse apropĩquãte
seculi termĩo dei filium descendere interrã ut cõstitueret deo tẽ¬
plum doceretq iusticiã. Uerum tamen nõ inuirtute angeli. aut
potãte celesti. sed infigura hominis et conditione mortali. et cum
magisterio finitus fuisset traderetur ĩmanus impiorũ mortẽq
susciꝑet ut ea quoq ꝑuirtutẽ domito resurgeret: et homini quem
induerat: quem gerebat: et spem uincende mortis offerret: et ad
premia ĩ mortalitatis admitteret: hanc ergo disposinonẽ nequis
ignoret. docebimus predita esse omĩa. que in christo esse cõpleta
Nemo asseuerationi nr̃e fidem cõmodet nisi ostendero prophetas
ante multã temporũ seriem predicasse fore aliquando ut filius
dei nasceretur sicut homo et mirabilia faceret etcultum dei
ꝑtotam terram seminaret.et postremo patibulo figȩretur et ter¬

Expanded text:
primis igitur scire homines oportet, sic a principio processisse dispositionem summi Dei, ut esset necesse, appropinquante saeculi termino, Dei Filium descendere in terram, ut constitueret Deo templum, doceretque justitiam: verumtamen non in virtute Angeli, aut potestate coelesti, sed in figura hominis, et conditione mortali, ut cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus impiorum, mortemque susciperet, ut ea quoque per virtutem domita, resurgeret, et homini, quem induerat, quem gerebat, et spem vincendae mortis afferret, et ad praemia immortalitatis admitteret. Hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedicta esse omnia, quae in Christo videmus esse completa. Nemo asseverationi nostrae fidem commodet; nisi ostendero, Prophetas ante multam temporum seriem praedicasse, fore aliquando ut filius Dei naceretur sicut homo, et mirabilia faceret, et cultum Dei per totam terram seminaret, et postremo patibulo figeretur, et ter
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ non põt esse sapientia cuius est scĩre propriũ. Ita cum
płos expugnauerit: ac docuerit nihil eos scire ip̃e queq nomẽ
hendit ꝙ nesciãt ip̃e debet sciens esse. Cum autẽ nibil sciat que
ꝑuersitas que ue insolentia est ob id ip̃m se pħum constituere ꝑꝑ
quod̾ ceteros tollat: possunt enim sic rñdere: Si nihil nos scire
conuincis: et ideo nõ esse sapientes: ꝗr nihilsciamus, ergo ne
tu quidem es sapiens: qr te quoq confiters nibil scire.Quid

Expanded text:
omnium non potest esse sapientia, cuius est scire proprium. ita cum omnium non potest esse sapientia, cuius est scire proprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihil eos scire, ipse quoque nomehendit, quod nesciant. , ipse debet sciens esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id ipsum se philosophum constituere propter quod ceteros tollat? possunt enim sic respondere: \'si nihil nos scire conuincis et ideo non esse sapientes, quia nihil sciamus, ergo ne tu quidem sapiens es, quia te quoque confiteris nihil scire: quid
Abbreviated transcription (Latin):
Unt enim multa que scire nõs naturo ip̃s et usus fre¬¬
quens et uite necessitas cogit.Itaq gerindum est nisi sciss
que adduitã sint utilia: ut appẽtas. que piculoss ut fugias et ui¬
tes. Pretere a multa sunt que usus inuenit.Nam solis ac lutie
uarii cursus. et meatus siderum et ratio temporũ deprehensa ẽ
et nã corporum amedicis herbarũq uires et ob agricolis natu¬
ra terrarũ. nec nõ imbrium futurorũ. ac tempestatũ signa col¬
lecta sunt. Hulla deniq ars est que nõ scientia constet.dẽbuit
etgo arcbesilas siquid sapet distinguere que sciri possent.que¬
ue nesciri. sed id si fecisset ip̃e se inpopulũ redegisset.Nã uulgus
interdum plus sapit qr interdũ intantũ quantũ opus est sa¬
pit aquo si queras utrũ sciat aliquid an nibil dicet se scire que
sciat: fatebitur nescire que nesciat.Recte ergo aliorũ sustulit
disciplirias. sed nõ recte fundauit suam.Ignoratio enim rerum

Expanded text:
unt enim multa quae scire nos natura ipsa et usus frequens et uitae necessitas cogit. itaque pereundum est, nisi scias quae ad uitam sint utilia, ut adpetas, quae periculosa, ut fugias et uites. praeterea multa sunt quae usus inuenit. nam solis ac lunae uarii cursus et meatus siderum et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis herbarumque uires, et ab agricolis natura terrarum nec non imbrium futurorum ac tempestatum signa collecta sunt: nulla denique ars est quae non scientia constet. debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere quae sciri possent quaeue nesciri. sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. nam uulgus interdum plus sapit, quia tantum quantum opus est sapit. a quo si quaeras utrum sciat aliquid an nihil, dicet se scire quae sciat, fatebitur nescire quae nesciat. recte ergo aliorum sustulit disciplinas, sed non recte fundauit suam. ignoratio enim rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Am illi omnes qui ꝑ aliorum confessam stuluiciã sapiẽtrs
existimãtur. spẽ uirtuns inducti urtbras es tmnaginos
opt bendũt mluerum. Quod ea fit ratione qm̃uia. lia
metdaꝵ. que fert ad occasum multos tramites ht̃ ꝑo studior¬

Expanded text:
am illi omnes, qui per aliorum confessam stultitiam sapientes existimantur, specie virtutis inducti umbras et imagines apprehendunt, nihil verum. Quod ea fit ratione, quoniam via illa mendax, quae fert ad occasum, multos tramites habet, propter studior
Abbreviated transcription (Latin):
inductus aũt in enis eloquentie splendore deceptus huaiis
malit ꝙ diuinis credere. que quidẽ tradita sunt breuiter ac
rude. Nec etum decebat aliter ut cum deus ad hominc loque¬
retur arumẽtis assereret suas uoces. tanq fides ei nõ hẽ retu
sed ut oportuit loqutus est ꝙ̃ rerum oriniũ mauinus iudex
cuius nõ est argumẽtari sed pronũtiare uerũ spe ut deiis nd
autẽ cum adres singulas testimonis diuine uoris heatiu
profecto mõstrabimus quãto errorib arguitiẽtis possit uera
defendi cum eniã falsa sic defendantur ut uera soleant uideti
ptimescanus loqui enim bene potuerũt ut homies eriditi
uere autẽ loqui nullo modo. quia ueritatẽ nõ didicerãt abeo
qui eu̾is potens esset.Hec satie magnũ aliquid efficiemis qđ
illosi gnorantie redarguemus quã ipsi sepissime cõfitentur
ineo solo quoniiã nõ ereditur ĩquo solo credi debuit conabor

Expanded text:
inductus, aut inanis eloquentiae splendore deceptus, humanis inductus, aut inanis eloquentiae splendore deceptus, humanis malit quam divinis credere; quae quidem tradita sunt breviter ac nude. Nec enim decebat aliter, ut cum Deus ad hominem loqueretur, argumentis assereret suas voces, tanquam fides ei non haberetur: sed, ut oportuit, est locutus, quasi rerum omnium maximus judex, cujus est non argumentari, sed pronuntiare. Verum ipse, ut Deus. Nos autem, cum ad res singulas testimonia divinae vocis habeamus, profecto monstrabimus, quanto certioribus argumentis possint vera defendi, cum etiam falso sic defendantur, ut vera soleant videri.pertimescamus. Loqui enim bene potuerunt, ut homines eruditi, vere autem loqui, nullo modo, quia veritatem non didicerant ab eo, qui ejus potens esset. Nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redarguemus, quam ipsi saepissime confitentur in eo solo, quoniam his non creditur, in quo solo credi debuit; conabor
Abbreviated transcription (Latin):
luerite. tam̃ suo clata et illustris appare at. Hec si pħi doctrino
listerarũ mirabiles extiterunt. ego illis eriam scĩam ueri eognit¬
onem qo eõcesserim quã nemo cogitando aut dispurado asleꝗ
uoluerũt. quia tĩam homitiis deus ueti adipiscendi eupieri tas¬
simam fecit. Sed id atguo id reuinco ꝙ honestã illotus ecopti¬
marti uolunitatẽ non sit secutus effectus quia neq quid eet
nerm ip̃i. sciebarit neq quotõ aut ubi aut qua inente querẽ¬
dur sta dum succurtẽ hianis ertoribus cupiunt ip iseer
plagos eterrores maxios iduxerunit. Ad hoc igitr me opus coat¬
quendi phuam suscepte materie ordo ip̃e deduxit Iomiqitn
error ornis aut ex religione falsa oriatur aut ex sapia in co
couinceado necesse ess utrũq subuertere. Cum eniim sit nobis
diuinis litteris traditum cogitationes płorum stultas esse iꝗ
ip̾m re et arqumẽtis docendũ est nequis honesto sapiẽtie noĩe

Expanded text:
lumine tamen suo clara et inlustris appareat? nec si philosophi doctrina lumine tamen suo clara et inlustris appareat? nec si philosophi doctrina litterarum mirabiles extiterunt, ego illis etiam scientiam ueri cognitionemque concesserim, quam. nemo cogitando aut disputando adsequoluerunt, quia naturam hominis deus ueri adipiscendi cupientissimam fecit, sed id arguo, id reuinco, quod honestam illorum et optimam uoluntatem non sit secutus effecverum ipsum sciebant, neque quomodo, aut ubi, aut qua mente quaerendum. Ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas, et errores maximos induxerunt. Ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam, susceptae materiae ordo ipse deduxit. Nam cum error omnis, aut ex religione falsa oriatur, aut ex sapientia, in eo convincendo necesse est utrumque subvertere. Cum enim sit nobis divinis litteris traditum, cogitationes philosophorum stultas esse, id ipsum re et argumentis docendum est: ne quis honesto sapientiae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
nuda ueritas esse luculentior: ꝗr satis ornata ꝑse est. ideoq orna¬
mentis extrinsecus additis fucata corrũpitur mendacis̃ uero spe¬
cie placet aliena qr ꝑse corruptũ uanescit ac deffluit nisi ornia¬
tu aliunde quesito eircũlitum fuerit ac politum. equo aĩo fero ĩ¬
Uenium mihi me dicere concessum. Uerum ego nõ eloquẽtie sed
ueritatis fidunia suscepi hoc opus maius fortasse q ut possit moig
uiribus sustmeri.Q uod tam̃ etiã siego defecerim deo cuius horꝓ
mutius est adiuuãte ueritas ipsa com̃plebit. et etum cum scĩam
maximos quoꝑ oratores acausidicis mediocrib sepo uictos ꝙ tãta
est potentia ueritatis ut se ip̃am quãuis inrebus exiguissua cdarita¬
te deferidat. Cur hanc ego ĩmaxima causa ab ingeniosis quidẽ ilig
ac disertis uiris sed tam̃ falsa dicentib oppressum iri piue: ac no
illa si minus oratione nr̃a que deterui sorite ad modũ exilis eiant

Expanded text:
nuda ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est ideoque ornanuda ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est ideoque ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur, mendacium uero specie placeret aliena, quia per se corruptum uanescit ac diffluit, nisi ornatu aliunde quaesito circumlitum fuerit ac politum, aequo animo fero ingenium mihi mediocre esse concessum. uerum ego non eloquentiae, sed ueritatis fiducia suscepi hoc opus maius fortasse quam ut possit meis uiribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim, deo cuius hoc munus est adiuuante ueritas ipsa complebit. etenim cum sciam maximos quosque oratores a causidicis mediocribus saepe uictos, quod tanta est potentia ueritatis, ut se ipsa quamuis in rebus exiguis sua claritate defendat, cur hanc ego in maxima causa ab ingeniosis quidem illis ac disertis uiris, sed tamen falsa dicentibus oppressuiri putem ac nou illa si minus oratione nostra, quae de tenui fonte admodum exilis emanat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ellem mihi quoniq ueritas in ob¬
scuro latere adhuc existimatur
uel errore atq impitia uulgi ua¬
riis et ineptis suꝑstitionib serui¬
entis uel pħis prauitate ĩgenioꝵ
turbantib cam pocius q̃ illiistrã¬
tibus. et si nõ qualis in .M. Tullio
fuit quia precipua et admirabi¬
lis fuit aliquã tam̃ proximam
eloquentie cõtingȩre facultate
ut quaritũ ueritas insu& propria ualeat tantũ ingenii quoq uiribus
nixa exereret se aliquãdo et discussis cõuictisq tam publicisq eorum
qui sapierites putantur erroribus humano generi clarissimũ lumen
inferret. Quad quidẽ duabus duabus excausis fieri uellẽ. uelq inag̾
possent credere homines ortiate ueritati qui etiã mendatio credunt
capti or̃onis ornatu lenociniꝰq uerborum uelcerte ut ipsi pħi suis
arinis potissimũ quib placere sibi et confidere solent opprimerẽtur
atiobis. Sed quoniã deuis hanc rei uoluit esse naturã ut simplex et

Expanded text:
ellem mihi, quoniam ueritas in obscuro latere adhuc existimatur uel errore atque inperitia uulgi uariis et ineptis superstitionibus seruientis uel philosophis prauitate ingeniorum turbantibus eam potius quam inlustrantibus, etsi non qualis in Marco Tullio fuit, quia praecipua et admirabilis fuit, aliquam tamen proximam eloquentiae contingere facultatem, ut quantum ueritas ui sua propria ualet, tantum ingenii quoque uiribus nixa exereret se aliquando et discussis conuictisque tam publicis quam eorum qui sapientes putantur erroribus humano generi clarissimum lumen inferret. quod quidem duabus ex causis fieri uellem: uel quod magis possent credere homines ornatae ueritati, qui etiam mendacio credunt capti orationis ornatu lenocinioque uerborum, uel certe ut ipsi philosophi suis armis potissimum, quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. sed quoniam deus hanc rei uoluit esse naturam, ut simplex et
Abbreviated transcription (Latin):
praua sunt. et cui malum displicet. mouetur cum id fieri ui¬
det. Ergo surgimus ad uindictam non quia lesi sumus sed
ut disciplina seruetur: mores corigantur.licentia cõprimat.
hec est ira iusta. que sicut in homine necessaria est. ad prauita¬
tis correptionem: sic utiq indeo aquo ad hominẽ ꝑuenit exem¬
plum.Ham sicuti nos potestati nr̃e subiectos cohertere debertius:
ita etiam peccata uniuersorum deus cohertere. Quod ut fa¬¬
ciat irascatur necesse est: quia nale est bono ad alterius pecea¬
tum moueri et incitari.Eroo diffinire debuerunt.Ira est ꝙ¬
motus animi ad cohertenda peccata insurgentis. Ham diffi¬
nitio Ciceronis. ira est libido ulciscendi non multum a supe¬
tioribus distat. Ira autem quã possumus uel futorem uelira¬
cundiam nomĩare. hec ne in homine quidem debet esse,quia
tota uitiosa est.Ira uero que ad correptionem uitiorum ptinet

Expanded text:
praua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uipraua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uidet. ergo surgimus ad uindictam non quia laesi sumus, sed ut disciplina seruetur. mores corrigantur, licentia conprimatur. haec est ira iusta: quae sicut in homine necessaria est ad prauitatis correctionem, sic utique in deo, a quo ad hominem peruenit exemplum. nam sicuti nos potestati nostrae subiectos coercere debemus, ita etiam deus peccata uniuersorum debet coercere. quod ut faciat, irascatur necesse est, quia naturale est bono ad alterius peccatum moueri et incitari. ergo ita definire debuerunt: ira est motus animi ad coercenda peccata insurgentis. nam definitio Ciceronis ira est libido ulciscendi non multum a superioribus distat. ira autem quam possumus uel furorem uel iracundiam nominare, haec ne in homine quidem debet esse, quia tota uitiosa est, ira uero quae ad correctionem uitiorum pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
aut nocuit: aut nocere uoluit.Aristotilis diffinitio nõ mul¬
tum a nostra ab est. Nit enim iram esse cupiditatẽ doloris
mutis inest. In homine uero cohibenda est ne ad aliquod
maximum prosiliat ꝑfurorem hec in deo esse non potest
quia ille sibilis est: in homine autem quia fragilis est inue¬
nitur. Inurit enim lesiõ dolorem et dolor facit ultionis
que utiq non est cupiditas ultionis. quia non precedit in¬
iuria: Hondico de his qui aduersus leges peccant: quibus
et si iudex sine crimine irasci porest fingamus tamen eum se¬
dato animo esse debere cum subicit penie nocentem: quia
legum sit minister nõ animi aut potestatis sue. Si enim uo¬
lunt qui iram conantut euellere.Sed dehis potissimum di¬
co qui sunt nostre potestatis. ut serui ut liberi ut coniuoes
ut discipuli quos cum delinquere uidemus incitamur ad co¬
hertendum.Hecesse est enim om̃i bono ac iusto displicere. que

Expanded text:
aut nocuit aut nocere uoluit. Aristotelis definitio non mulaut nocuit aut nocere uoluit. Aristotelis definitio non multum a nostra abest. ait enim iram esse cupiditatem doloris mutis inest, in homine uero cohibenda est, ne ad aliquod maximum malum prosiliat per furorem. haec in deo esse non potest, quia inlaesibilis est, in homine autem, quia fragilis est, inuenitur. inurit enim laesio dolorem et dolor facit ultionis sum delinquentes ? quae utique non est cupiditas ultionis, quia non praecedit iniuria. non dico de ns qui aduersum leges peccant, quibus etsi iudex sine crimine irasci potest, fingamus tamen eum sedato animo esse debere, cum subicit poenae nocentem, quia legum sit minister, non animi aut potestatis suae; sic enim uolunt, qui iram conantur euellere. sed de iis potissimum dico qui sunt nostrae potestatis, ut serui, ut liberi, ut coniuges, ut discipuli: quos cum delinquere uidemus, incitamur ad coercendum. necesse est enim bono ac iusto displicere quae
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoueri.Nam mundus tanquam domus dei est: et hoĩes
tanquã serui. Quibus si ludibrio sit nomen eius: qualis aut
quanta patientia est. ut honoribus suis cedatur.praua et
iniqua fieri uideat: et non indignetur: qđ proprium et
naturale est ei cui peccata non placeant: Irasci ergo ratiõis
stoici non uiderunt esse discrimẽ recti et praui.esse iram iu¬
stam: esse et in iustam. Et quia medelam rei non inueniebãt
uoluerunt eam penitus excidere.peripatetici uero nõ exci¬
dendam: sed remꝑandam esse dixerunt. quibus insexto libro
institunonum satis respondimus. Hescisse autem pħyos que
ratio esset ire apparet ex diffininonibus corum quas seneca
enuauit in libris quosde ira composuit.Ira est inquit cu¬
piditas ulciscende miurie. Alii ut ait possidonius cupiditas
puniendi eius a. quo te inique pures lesum. Quidam ita
diffinierunt. Ira est incitatio animi ad nocendum ei qui

Expanded text:
commoueri. nam mundus tamquam dei domus est et homines commoueri. nam mundus tamquam dei domus est et homines tamquam serui: quibus si ludibrio sit nomen eius, qualis aut quanta patientia est ut honoribus suis cedat, praua et iniqua fieri uideat et non indignetur? quod proprium et naturale est ei cui peccata non placeant. irasci ergo rationis Stoici non uiderunt esse discrimen recti et praui, esse iram iustam, esse et iniustam, et quia medellam rei non inueniebant, uoluerunt eam penitus excidere. Peripatetici uero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto libro Institutionum satis respondimus. nescisse autem philosophos quae ratio esset irae, apparet ex finitionibus eorum quas Seneca enumerauit in libris quos De ira conposuit. ira est inquit cupiditas ulciscendae iniuriae aut ut ait Posidonius, cupiditas puniendi eius a quo te inique putes laesum. quidam ita finierunt: ira est incitatio animi ad nocendum ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt immobilem.Siquis habeat rem domum familiã
seruiq eius contemnentes patientia domini omĩs eius
mnuaserint ipsi boniis eius fruantur: ipsos fanulia eius
honoret: dominus autem contemnat᷑: ob om̃ĩbus de¬
rideatur relinquatur: utrum ne sapiens esse possit: qui
contumelias non uindicet: suisq rebus eos ꝑfrui pa¬
tiantur in quos hẽat potestatem.Que tanta ĩquoq
potest patientia reꝑiri:si tamen patientia nomĩ anda
est et nõ stupor quidam insensibilis. Sed facile est¬
ferre contemptum. quid si fiant illa que a Cicerone dicuntur:
Et enim quero siquis paterfamilias liberis suis aseruo inter¬
fectis uxore occisa incensa domo supplicium de seruo nunq
acerrimum sumpserit utrum is clemens anmisericors an
in humanus et crudelissimus esse uideatur : Quod si eius¬
modi facinonbus ignoscere crudelitatis est potiusquã pieta¬
tis non est ergo uirtutis indeo adea que iniuste fiunt non

Expanded text:
ciunt inmobilem, si quis habeat rem domum familiam ciunt inmobilem, si quis habeat rem domum familiam seruique eius contemnentes patientiam domini omnia eius inuaserint, ipsi bonis eius fruantur, ipsos familia eius honoret, dominus autem contemnatur ab omnibus, derideatur, relinquatur, utrumne sapiens esse possit qui contumelias non uindicet suisque rebus eos frui patiatur in quos habeat potestatem ? quae tanta in quoquam potest patientia reperiri? si tamen patientia nominanda est et non stupor quidam insensibilis. sed facile estferre contemptum. quid si fiant illa quae a Cicerone dicuntur? etenim quaero si quis pater familias liberis suis a seruo interfectis. uxore occisa, incensa domo, supplicium de seruo non quam acerrimum sumpserit, utrum is clemens ac misericors an inhumanus et crudelissimus esse uideatur. quod si eiusmodi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pietatis, non est ergo uirtutis in deo ad ea quae iniuste fiunt non
Abbreviated transcription (Latin):
deus et singulorum actus animaduertit: eosq sapientes
ac bonos esse desiderat.Hec est uoluntas dei hec diuina lex
quam qui sequitur qui obseruat deo carus est. Necesse est
igitur ut ira moueatur aduersus eum qui hanc eternã
diuinãq legem aut uiolauerit: aut spreuerit.Si nocet
alicui deusi am bonus non est.Hon exiguo falluntur et¬
rore. qui censuram siue humanam siue diuinam acer
qui nocentes afficit pena.Quod si est nocettes igitur
leges habertius que peccantibus supplicia sanxerunt:
nocentes iudices qui scełe coniunetos pena capitis affici¬
unt. Quod si et lex iusta est.que et nocenti retribuit qđ
meretur: et iudex integer ac bonus dicitur cum male
facta uindicat. bonorum enim salutem custodit qui
malos punit ergo et deus cum malis obest nocens nõ est.
Iple est autẽ nocens qui aut innocenti nocet aut nocenti
ꝑxit. ut pluribus noceat. libet querere ab his qui deutti fa¬

Expanded text:
deus et singulorum actus animaduertit eosque sapientes deus et singulorum actus animaduertit eosque sapientes ac bonos esse desiderat. haec est uoluntas dei, haec diuina lex: quam qui sequitur. qui obseruat, deo carus est. necesse est igitur ut ira moueatur deus aduersus eum qui hanc aeternam diuinamque legem aut uiolauerit aut spreuerit. \'si nocet\' inquit \'alicui deus, iam bonus non est\'. non exiguo falluntur errore qui censuram siue humanam siue diuinam acerbqui nocentes adficit poena. quod si est, nocentes igitur leges habemus quae peccantibus supplicia sanxerunt, nocentes iudices qui scelere conuictos poena capitis adficiunt. quod si et lex iusta est, quae etj nocenti retnbuit quod meretur, et iudex integer ac bonus dicitur, cum male facta uindicat — bonorum enim salutem custodit qui malos punit —, ergo et deus cum malis obest, nocens non est, is est autem nocens qui aut innocenti nocet aut nocenti parcit, ut pluribus noceat. libet quaerere ab iis qui deum fa