comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
summi dei intellexerunt: ut plato qui ait unũ esse fabricato¬
rem mũdideum et .M.Tullius qui fatetur hominẽ preclara
qua conditione asũmo deo esse generatũ.Tamen ei debitũ cultũ
tanq sũmo patri nõ reddiderũt: quod erat conseques ac riecessatiũ
deos autẽ neq pres neq horĩes esse posse nõ tantũ multitudo
ut supra ot̃di sed etiã ratio declarat: quia neq fictum ẽẽ adiis
hominẽ traditur neq deos ip̃os anrecedere origitiẽ hominis ĩ¬
uenitur. Si quidẽ fuisse interra homĩes anteq uulcatius et
libet et Apollo. et ipse iupiter nascerẽtur apparet.Sed neq Sa¬
turnio fictio hominis neq celio patri eius assignari solet. Q si
nullus eorum qui coluntur formasse aprincipio aiq insti¬
ruisse hominẽ traditur. Hullus igitut ex his patet horninieo¬
nuncupan non põt. Ita ne deos quidem ergo fas est uenerari eos

Expanded text:
summi Dei intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse fabricatosummi Dei intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse fabricatorem mundi Deum, et M. Tullius, qui fatetur hominem praeclara quadam conditione a summo Deo esse generatum; tamen ei debitum cultum tamquam summo patri non reddiderunt, quod erat consequens ac necessarium. Deos autem neque patres, neque dominos esse posse, non tantum multitudo, ut supra ostendi , sed etiam ratio declarat: quia neque fictum esse a diis hominem traditur, neque deos ipsos antecedere originem hominis invenitur; siquidem fuisse in terra homines, antequam Vulcanus, et Liber, et Apollo, et ipse Jupiter nascerentur, apparet. Sed neque Saturno fictio hominis, neque Coelo patri ejus assignari solet. Quod si nullus eorum, qui coluntur, formasse a principio atque instituisse hominem traditur; nullus igitur ex his pater homininuncupari potest, ita ne Deus quidem. Ergo fas non est venerari eos
Abbreviated transcription (Latin):
riuis eximo fonte manãtib. Fons autẽ sap̃ie et religioriis deus
est aquo hi duo riui si aberrauerint: arescant necesse est quẽ
qui nesciunt nec sapientes esse possunt nec teligiosi. Sic fit ut es
pħi et qui deos colunt similes sint: aut filiis abdicatis aut seruis fu¬
gitiuis ꝗr neq illi patrẽ querunt neq hi dominũ et sicut abdi¬
cati hereditatẽ patris nõ assequũtur: et fugitiui imputiitarẽ ata
neq phi ĩmortalitarẽ accipient que est regni celestis herediratis
.i. sutiinũ honũ. quod illi maxiẽ querunt neq cultores deorum
periã sempiterne moriis effugient que est animaduersio ueri domi¬
ni aduersus fugitiuos sue maiestatis ac nom̃is deum uo̾ esse pattẽ
eundẽq dominũ utriq ignorauerunt tam culiores deorũ. q̃
ipsi sapĩe professores qui aut nibil orĩo colendum putauerũt
aut religiones falsas approhauerũt aut etiã si uim potestatẽq

Expanded text:
riuis ex uno fonte manantibus. fons autem sapientiae et religionis deus riuis ex uno fonte manantibus. fons autem sapientiae et religionis deus est, a quo hi duo riui si aberrauerint, arescant necesse est: quem qui nesciunt, nec sapieophi, et qui deos colunt, similes sint aut filiis abdicatis, aut servis fugitivis; quia neque illi patrem quaerunt, neque hi dominum: et sicut abdicati haereditatem patris non assequuntur, et fugitivi impunitatem: ita neque philosophi immortalitatem accipient, quae est regni coelestis haereditas, id est summum bonum, quod illi maxime quaerunt, neque cultores deorum poenam sempiternae mortis effugient, quae est animadversio veri domini adversus fugitivos suae majestatis ac nominis. Deum vero esse patrem, eumdemque dominum, utrique ignoraverunt, tam cultores deorum, quam ipsi sapientiae professores: quia aut nihil omnino colendum putaverunt, aut religiones falsas approbaverunt, aut, etiamsi vim potestatemque
Abbreviated transcription (Latin):
castitas fides abest uirtute careat tiecesse est: Sic et religio deorum
impudica est et incerta est quia fide caret quia honos ille instabilis
et incertus caput atq originem non ht.
ad filios que exigit amorẽ religio ad seruos que exieit tirtorẽ.
llam sicur iuli patiẽ diligere deberit et honorane sie hidoitutũ ole
ac uereri. deus autem qui unus est quoniã utrãq psonam susttriet
et patris. et domini. et amare cum debemus. quia filii sumus. et ti¬
mere quia serui. Hon põt igitur nec religio asap̃ia seꝑari. nec sap̃ia
areligione secerni quia idem deus est:qui et intelligi debet quod est
sapĩẽ et honorari quod est religionis sed sapieritia precedit. religiõ
sequitur qr prius est deum scire consequens colere. Ita ut duobus
nom̃ibus unauis est quauis diuersa esse uideatur. Mlterũ enim
positum est incensu alterũ mactu. sed ram̃ similia sũt duobus

Expanded text:
castitas, fides abest, virtute careat necesse est. Sic et religio deorum castitas, fides abest, virtute careat necesse est. Sic et religio deorum impudica est incesta, quia fide caret, quia honos ille instabilis et incertus, caput atque originem non habead filios, quae exigit amorem, religio ad seruos, quae exigit timorem. nam sicut illi patrem diligere debent et honorare, sic hi dominum colere ac uereri. deus autem, qui unus est, quoniam utramque personam sustinet et patris et domini, et amare eum debemus, quia filii sumus, et timere, quia serui. non potest igitur nec religio a sapientia separari nec sapientia a religione secerni, quia idem deus est qui et intellegi debet, quod est sapientiae, et honorari, quod est religionis. sed sapientia praecedit, religio sequitur, quia prius est deum scire, consequens colere. ita in duobus nominibus una uis est, quamuis diuersa esse uideantur: alterum enim positum est in sensu, alterum in actu; sed tamen similia sunt duobus
Abbreviated transcription (Latin):
fartuli as nomiatur. ut appareat eum duplici potestate predirum
ꝗr et induloere debet qua pater est et coertere qua domitius ergo
iderti seruus est qui et filius idem dominus qui et pater. Sicut igit
nature necessitate non põt esse tusi unus pater ita nec domitiuss
nisi unius. Quid enim fatiet seruus si mult domini diuersa impe¬
raueritit: Ergo conira ratiotiẽ. contraq natirã sunt religi oes mł¬
torum deorum si quidẽ nec patres multi possunt esse tiec domini
deos autem et patres et dominos nucupari necesse est: Teneri erꝙ
ueritas nõ põt ubi homo idem multis patrib dominisq subiectꝰ
est Ubi animus ĩmulta disꝑsus. huc atq illuc diuagatur tiec huc¬
cilio caret religio. cultus igitur deorum ueri esse nõ possunt eodẽ
mado quo matrimoniũ dici nõ põt ubi mulier una multosuire
ht̃ sedhac aur meretrix aut adultera nõiabitur. Aqua enĩ pudor

Expanded text:
familias nominatur, ut apfamilias nominatur, ut apquia et indulgere debet, quia pater est, et coercere, quia dominus; ergo idem servus est, qui et filius; idem dominus, qui et pater. Sicut igitur naturae necessitate non potest esse nisi unus pater, ita nec dominus nisi unus; quid enim faciat servus, si multi domini diversa imperaverint? Ergo contra rationem contraque naturam sunt religiones multorum deorum; siquidem nec patres multi possunt esse, nec domini: deos autem et patres, et dominos nuncupari necesse est. Teneri ergo veritas non potest, ubi homo idem multis patribus dominisque subjectus est, ubi animus in multa dispersus, huc atque illuc divagatur. Nec hcilio caret. Cultus igitur deorum veri esse non possunt, eodem modo, quo matrimonium dici non potest, ubi mulier una multos viros habet sed haec aut meretrix, aut adultera nominabitur; a qua enim pudor,
Abbreviated transcription (Latin):
liher Saturnus pater: Mars Ianus quirinus pater sic et hoc dicat᷑
ad imum: o si natura nõ patitur: ut sint unius hominis multi
pr̃es. exutio enim procreatur ergo etiã deos multos colere contra¬
natutam est conitraq pictatem. Unusigitur coleridus est qui põt uert p̃r
nomĩari. Idem etiam domitius sit necesse est qr sicut põt indulgere
sic et coertere. parer ideo appellandus est. ꝗr nobis multa et magria
largitur. dominus ideo ꝗr castigatidi et puniendi maximã habet
porestatẽ. deum uõ cundem ẽsse. qui sit pater: enã uitis ciuuilisra¬
no demonstrat. Quis enim filios poterat educare. nisi habeat ĩeog
domitũ potestare: Nec ĩ merito pater familias dicitur. licet tm̃
filios habe ar undelicet nomen patris complectitur etiã seruos. qr
anrecedit. Unide apparet eunidem ip̃m et patrẽ esse seruorũ et
dominũ filiorum deniq et filius manumititur tanq̃ seruus

Expanded text:
Liber, Saturnus pater, Mars, Ianus, Quirinus pater siet ac dicatur Liber, Saturnus pater, Mars, Ianus, Quirinus pater siet ac dicatur ad unum. quodsi natura non patitur ut sint unius hominis multi patres — ex uno enim procreatur —, ergo etiam deos multos colere contranaturam est contraque pietatem. unus igitur colendus est, qui potest uere pater nominari: idem etiam dominus sit necesse est, quia sicut potest indulgere, ita etiam cohercere. pater ideo appellandus est, quia nobis multa et magna largitur, dominus ideo, quia castigandi ac puniendi habet maximam potestatem. dominum uero eundem esse qui sit pater etiam iuris ciuilis ratio demonstrat. quis enim poterit filios educare, nisi habeat in eos domini potestatem? nec inmerito pater familias dicitur, licet tantum filios habeat: uidelicet nomen patris conplectitur etiam seruos, quia a \'pater\' antecedit. unde apparet eundem ipsum et patrem esse seruorum et dominum filiorum. denique et filius manu emittitur tamquam seru
Abbreviated transcription (Latin):
et religio qñ pħia tractãbitur. Illa enim religio muts est non
tantũ qr mutorũ est sed qr ritus eius ĩmanu et indigitis est nõ
in corde aut inlingua. sicut nr̃a que uera est. Id circo et ĩsap̃ia
religio et in religione sapientia est. Ergo qr nõ potest segregari
qr saꝑe nihil aliud est nisi deum uerum piis et iustis cultibus ho¬
norare. Multorum autẽ deorum cultum nõ esse secundũ naturã
etiam hoc argumẽto colligi et comprehendi põt.Omnẽ deum ꝗ
ab homine colitur necesse est inter solemnes ritus et precatioẽs
p̾em nuncupari nõ tantũ honoris gratia uerum ẽt ratiotus
et ꝙ antiquior est homine et uitã salutẽ uictum prestat ut pater.
Itaq et iupiter aprecantib pater uocatur et Saturnus et Ianus¬
et liber: et ceteri de inceps quod lucilius indeorum cõcilio irridet:
ut nemo sit nr̃m quin aut p̃r optimus diuũ atq neptunus p̃r

Expanded text:
et religio, quando philosophia tractabitur. Illa enim religio muta est, non et religio, quando philosophia tractabitur. Illa enim religio muta est, non tantum, quia mutorum est, sed quia ritus ejus in manu et digitis est, non in corde, aut lingua, sicut nostra quae vera est. Idcirco et in sapientia religio, et in religione sapientia est. Ergo non potest segregari; quia sapere nihil aliud est, nisi Deum verum justis ac piis cultibus honorare. Multorum autem deorum cultus non esse secundum naturam, etiam hoc argumento colligi potest et comprehendi: Omnem Deum, qui ab homine colitur, necesse est inter solemnes ritus et precationes patrem nuncupari, non tantum honoris gratia, verum etiam rationis; quod et antiquior est homine, et quod vitam, salutem, victum praestat, ut pater. Itaque et Jupiter a precantibet Liber et ceteri deinceps: quod Lucilius in deorum concilio inridet: ut nemo sit nostrum, quin aut pater optimus diuum aut Neptunus pater,
Abbreviated transcription (Latin):
sap̃ie ꝑ quos utiq ad deos nõ aditur. alii religionis antistes ꝑquo
sape nõ discitur: apparet nec illam esse ueram sap̃iam nec hanc
religionẽ. Id circo nec pħia potuit ueritatẽ comprehẽdere nec reli¬
gio deorum rationẽ sui qua caret reddere. Uhi autẽ sapientia
curti religione inseꝑabili nexu coheret: utrũq esse uerũ necesse
est: qr et incolendo saꝑe debemus: idest scire: quid nobis: et quõ sit
coleridum et insapiendo colere idest re et actu quod scierimus ꝙ¬
implere. Ubi ergo sapientia cum religione coniũgitur: Ibi .s. ubi
deus colitur unus ubi uita et actu omnis ad unũ caput. et ad utiã
summã refertur. deniq iidem sunt doxtores sapĩe qui et dei sa¬
cerdotes nec tam̃ moueat quẽqͣ qr et sepe factum est et fieri põt
ut phus aliquis deorum suscipiat sacerdotiu quod cum fit nõ tr̃

Expanded text:
sapientiae, per quos utique ad deos non aditur, alii religiones antistites, per quos sapientiae, per quos utique ad deos non aditur, alii religiones antistites, per quos sapere non discitur, apparet nec illam esse ueram sapientiam nec hanc religionem. idcirco nec philosophia potuit ueritatem conprehendere nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. ubi autem sapientia cum religione inseparabili nexu cohaeret, utrumque esse uerum necesse est, quia et in colendo sapere debemus, id est scire quid nobis et quomodo sit colendum, et in sapiendo colere id est re et actu quod scierimus inplere. ubi ergo sapientia cum religione coniungitur? ibi scilicet ubi deus colitur unus, ubi uita et actus omnis ad unum caput et ad unam summam refertur, denique idem sunt doctores sapientiae qui et dei sacest, ut philosophus aliquis deorum suscipiat sacerdotium: quod cum fit, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
Forum cultus ut inpriore libro docui nõ huisse sapieni¬
nam nõ modo qr diuinũ animal hominẽ terrenis fra¬
oilibusq substernit sed qr nihil ibi dissetitur quod profitiat
ad tuores excolendos uitaq formandã. nec ht̃ inquisitiotiem
ali quã ueritatis sed tantũ mõ ritum colendi qui nõ offitio mẽ¬
ꝑs sed tusterio corporis constat et iõ noti est illa religio uidicã¬
dͥa quia nullis iustitie uitturis preceptis erudit efficit melio
is iroq pħia ꝗt nullis religionẽ .i. sũmam pietatẽ ht̃ nõ est
uera sap̃ia. ħam si diuinitas que grbertiat hũc mũdum ĩcre¬
dibil bñficerinia genus hominũ sustentat. et q̃ patertia ĩdul¬
gentia fouet uult profecto gratiam sibi referri et hotiorẽ dari Mec con¬
stare homini ratio pietatis post si celestibus bñficiis extiterit ĩgratus.
quod nõ est utiq sapientis. Q uoniã igitur ut dixi pħia et religio
deorum disuticta sunt. Iongeq discreta Si quidẽ alii sunt pfessores

Expanded text:
orum cultus, ut in priore libro docui, non habet sapientiam, non modo quia divinum animal hominem terrenis fragilibusque substernit, sed quia nihil ibi disseritur, quod proficiat ad mores excolendos vitamque formandam: nec habet inquisitionem aliquam veritatis, sed tantummodo ritum colendi, qui non officio mentis, sed ministerio corporis constat. Et ideo non est illa religio vera judicanda; quia nullis justitiae virtutisque praeceptis erudit efficitque meliosophia quia religionem id est summam pietatem non habet, non est uera sapientia. nam si diuinitas, quae gubernat hunc mundum, incredibili beneficentia genus hominum sustentat et quasi paterna indulgentia fouet, uult profecto gratiam sibi referri et honorem dari, nec constare homini ratio pietatis potest, si caelestibus beneficiis extiterit ingratus, quod non est utique sapientis. quoniam igitur ut dixi philosophia et religio deorum diiuncta sunt longeque discreta, siquidem alii sunt professores
Abbreviated transcription (Latin):
deos factos cut ergo nõ credunt poetis siquãdo illorum fugas et
uulnera et mortes. et bella et adulteris describũtur: quibus de rebs
intelliꝗidatur. nõ potuisse ullo ꝑato fieri deos quia tio homĩẽs ꝗdẽ
probi fuerint eaquin uita sua gesserunt que morte pariũt sempi

Expanded text:
deos factos, cur ergo non credunt poetis, si quando illorum fugas et deos factos, cur ergo non credunt poetis, si quando illorum fugas et uulnera et mortes et bella et adulteria describunt? quibus de rebus intellegi datur non potuisse ullo pacto fieri deos, quia ne homines quidem probi fuerunt eaque in uita sua gesserunt quae mortem pariunt sempi
Abbreviated transcription (Latin):
Tenim dicet aliquiss et huic summo bono. qui fecit omnia
et illis qui ꝑtit profuerũt suom uenerationẽ esse tribuedã.
Primũ nec factum est iq̃ ut qui hos coluit etiã deum coluerit
neq fieri pot quoniã si honol idem tribuitut aliis ip̃e omnino
nõ colitur citius religio est illum esse unũ ac solum deũ credere.
Clamar suminus pocta eos omnes qui inuentas uitã excoluere
ꝑartos apud inferosesse ip̃mq illũ reꝑtorẽ itiedicine. talis et artis
odsrgisundas fluĩẽ esse detrusum ut ĩtelligs musqtum ua¬
leat pater ornĩpoteris qui enã deos fulttũbus ex tinguat. Sed hoĩes
ingeniosi hanc̃ securi hẽbant fortasse rationẽ. quia deus fulnĩa¬
ni non põt apparet nõ esse factum uno uõ quia factũ est apporet
hornitiẽ fuisse nõ deum. Mendaciũ enim poetarũ nõ infato est.
sed innortuo tnetuebatit eni malũ. si coritra publics̃ ꝑsuasionẽ
fateretur. quos erat uerum q s hoc conistat inter ip̃os ex hotñib

Expanded text:
enim dicet aliquis et huic summo qui fecit omnia et illis qui partim profuerunt suam uenerationem esse tribuendam. primum nec factum est umquam ut qui hos coluit, etiam deum coluerit, neque fieri potest, quoniam si honos idem tribuitur aliis, ipse omnino non colitur, cuius religio est illum esse unum ac solum deum credere. clamat summus poeta eos omnes qui inuentas uitam excoluere per artes aput inferos esse ipsumque illum repertorem medicinae talis et artis ad Stygias undas fulmine detrusum, ut intellegamus quantum ualeat pater omnipotens, qui etiam deos fulminibus exstinguat. sed homines ingeniosi hanc secum habebant fortasse rationem: quia deus fulminari non potest, apparet non esse factum. immo uero quia factum est, apparet hominem fuisse, non deum. mendacium poetarum non in facto est, sed in nomine: metuebant enim malum, si contra publicam persuasionem faterentur quod erat uerum. quodsi hoc constat inter ipsos, ex hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
moria thettusten. neq seruos preter unũ pythagoram quẽ male
seruientẽ redemisse ac docuisse tradũtur. Enumerãt et̃ plato¬
nem ac dyogeniẽ. qui tamen serui nõ fuerunt sed his seriutus
euetierat sunt enum capii.Platonẽ quidẽ redernisse aniceris
quidã traditur sexterciis octo. Itaq insectatus est conuiciis hune
p̃m redemprorẽ. Seneca ꝙ platonẽ paruo estimnauerit᷑ fuo¬
sus ut mihi uidetur. qui homini fuerit iratus ꝙ nõ multã pe
hectore aut tantũ ingerere numiorũ q uenditor nõ poposcit
ne somniasset ꝗdem nisi et litiguã et hiteras ante didiciser¬

Expanded text:
moria Themisten; neque servos, praeter unum Phaedonem, quem male moria Themisten; neque servos, praeter unum Phaedonem, quem male servientem redemisse ac docuisse Cebetem tradunt. Enumerant etiam Platonem, ac Diogenem; qui tamen servi non fuerunt: sed his servitus evenerat; sunt enim capti. Platonem quidem redemisse Anniceris quidam traditur sestertiis octo. Itaque insectatus est conviciis hunc ipsum redemptorem Seneca, quod Platonem paruo aestimauerit, furiosus, ut mihi uidetur, qui homini fuerit iratus, quod non multamHectore aut tantum ingerere nummorum, quantum uenditor non poposcit. ilosophiam ne somniasset quidem, nisi et linguam et litteras ante didicis
Abbreviated transcription (Latin):
Grãmaticis quoq nõ parum ope dandum est ut rectã loquẽdi
rõnem scias. Id multos antios aufferat necesse est. Hec oratoria
quidẽ ignoranda est: ut ea que didiceris proferre atq eloqui
possis ge ometria quoq ac musica et astrologia necessaria est
usibus domesticis profutura discenda sunt. Neq serui quib
peos arnos maxite seruiendũ est quib possunt discere Neq
paupes aut opifices. aut rustici quib indiemuictus labore que¬
rendus est. Oheam cãm ait tullius ab horrere amultitudirie
phiam. At erum rudes Epicurus accipiet. quõ ergo illa que de
principiis rerum dicuntur intelligent. que ꝑplexa. et ĩ uoluta
iuix etiã politi homines assequũtur: In rebusigitur obscuritare
implicitissingeniorũ uarietate confusis. et eloquentiũ uitorũ
exquisito sermone fucatis. quis impito. ac rudi lociis est deniq
nullas unq̃ mulieres phari docuerunt preter unã exomni ie¬

Expanded text:
grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias; id multos annos auferat necesse est. ne oratoria quidem ignoranda est, ut ea quae didiceris proferre atque eloqui possis. geometria quoque ac musica et astrologia necessaria est, usibus domesticis profutura discenda sunt, neque serui, quibus per eos annos uel maxime seruiendum est quibus possunt discere, neque pauperes aut opifices aut rustici, quibus in diem uictus labore quaerendus est. ob eam causam Tullius ait abhorrere a multitudine philosophiam. at enim rudes Epicurus accipiet. quprincipiis rerum dicuntur, intelligunt, quae perplexa et involuta vix etiam politi homines assequuntur? In rebus igitur obscuritate implicitis, et ingeniorum varietate confusis, et eloquentium virorum exquisito sermone fucatis, quis imperito ac rudi locus est? Denique nullas unquam mulieres philosophari docuerunt, praeter unam ex omni me
Abbreviated transcription (Latin):
uideatitur tam inuidi. q si uelinit diligare oculos aut efodẽ
ceteris ne solem uideant.Nam quid est aliud hom̃ib negare
sapientiã qͣ mentib eorum uerum ac diuinũ liutien au¬
ferre: & si natura hominis sapie capax est oportuit. et opisi¬
ces. et rusticos. et mulieres: et omnes deniq qui humanã foriiq̃
req ad sapientiã tendere neq ip̃am essẽ sapientiã ꝙ misteriu
eius barba tantũ celebratur: et pallio. Senserunt hoc adeo
stoici. qui et serius et mulierib phandum esse dixerũt. Epicurꝰ¬
qui ciuitatẽ desapientib uoluit componere conatisunt illi qdẽ¬
facere quod ueritas exigebat. sed nõ potuit ultra uerba procedi
Primũ qr multis artib opus est ut ad pħiam possit accedi discẽ¬
de iste cornunes liitere ppusutt legendi qr ittanta rerũ uarie¬
tate nec disci au̾diendo possunt om̃nia nec memoria coritiner

Expanded text:
uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere ceteris, ne solem uideant. nam quid est aliut hominibus negare sapientiam quam mentibus eorum uerum ac diuinum lumen auferre? quodsi natura hominis sapientiae capax est, oportuit et opifices et rusticos et mulieres et omnes denique qui humanam formam neque ad sapientiam tendere neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium eius barba tantum celebratur et pallio. senserunt hoc adeo Stoici, qui et seruis et mulieribus philosophandum esse dixerunt, Epicurqui ciuitatem de sapientibus uoluit conponere. conati quidem sunt illi facere quod ueritas exigebat, sed non potuit ultra uerba procedi, primum, quia multis artibus opus est, ut ad philosophiam possit accedi.: discendae istae communes litterae propter usum legendi, quia in tanta rerum uarietate nec disci audiendo possunt omnia nec memoria contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
exerceant uel ostendant. At ego multis argumẽtis probare possũ
nullo modo fieri posse ut celum terra sit inferius. nisi er liber
iam concluderidus esset: et ad hanc aliqua restarent que ma¬
ꝯis sint presenti oꝑi necessaria. Et quotua singulorum errores
ꝑcurrere nõ est unius libri opus. satis sit pauc̃a enumerasse
exꝗbus possit qualia sint retera intelligi.
A nc pauca nobis dephia incomune dicenda sunt ut
confirtiata causa ꝑ oremus. Summus ille nit̃ plaronis
si docti homines assequi possent. Est inquit phia paucis coniẽ¬
ta iudicibus multitudinẽ consulto ip̃a fugiens. Nor ergo sapĩa
si ab hominũ cetu ab horrent: quoniã si sapienua homiinĩ
data est sine ullo discrimine omnib data est ut nemosit prar¬
sus qui eamcape nõ possit. At illi uirtutẽ humano gñi data
sic amplexannir ut soli omniũ de publico bono frui uelle

Expanded text:
exerceant, vel ostendant. At ego multis argumentis probare possem, exerceant, vel ostendant. At ego multis argumentis probare possem, nullo modo fieri posse, ut coelum terra sit inferius, nisi et liber jam concludendus esset, et adhuc aliqua restarent, quae magis sunt praesenti operi necessaria. Et quoniam singulorum errores percurrere non est unius libri opus, satis sit pauca enumerasse, ex quibus possit qualia sint caetera intelligi. Nunc pauca nobis de philosophia in commune dicenda sunt, ut confirmata causa peroremus. summus ille noster Platonisi docti homines adsequi possint. est inquit philosophia paucis contenta iudicibus multitudinem consulto ipsa fugiens. non est ergo sapientia, si ab hominum coetu abhorret, quoniam sapientia si homini data est, sine ullo discrimine omnibus data est, ut nemo sit prorsus qui eam capere non possit. at illi uirtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui uelle
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Si aũt rotunda etiã terro esset.necesse est ut otnẽs celi
ꝑces catieoro fatiem gerat idest montes erigat campos tẽdat
matia conistertiat. Quod si esset: etiã sequebatur illud extre¬
muiti ut nulla sit pars terre que nõ ab hottĩib ceterisq aĩali¬
hus itcolatur sit petidulos istos atitipodas celi rotunditos ad in¬
uenit.& si queras ab iisqui hec portenta defendunt quõ noti
ssẽ naturam ut pondeiti ĩmedium ferantur. et ad mediũ cõuexa
sint omĩa sicut radios uidemus iniota. Que autem leuuia sut ut
nebula fumus ignis amedio deferantur ut celum petant. Quid
dicam de his nescio qui cum semel aberrauerint constanter
instulticia ꝑseuerant ut uanis: uana defendunt nisi ꝙ cosinter¬
dum puto aut ioci causa philosophari. aut prudentes et scios
mendatia defenda suscipere: qi ut ingenia sua ĩtrialis rebis

Expanded text:
retur. Si autem rotunda etiam terra esset, necesse esse, ut in omnes coeli retur. Si autem rotunda etiam terra esset, necesse esse, ut in omnes coeli partes eamdem faciem gerat, id est montes erigat, campos tendat, maria consternat. Quod si esset, etiam sequebatur illud extremum, ut nulla sit pars terrae, quae non ab hominibus caeterisque animalibus incolatur. Sic pendulos istos Antipodas coeli rotunditas adinvenit. Quod si quaeras ab iis, qui haec portenta defendunt, quomodo nrum esse naturam, ut pondera in medium ferantur, et ad medium connexa sint omnia, sicut radios videmus in rota; quae autem levia sunt, ut nebula, fumus, ignis, a medio deferantur, ut coelum petant. Quid dicam de iis nescio, qui, cum semel aberraverint, constanter in stultitia perseverant, et vanis vana defendunt; nisi quod eos interdum puto, aut joci causa philosophari, aut prudentes et scios mendacia defendenda suscipere, quasi ut ingenia sua in malis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑduxit. Uidebant siderum cursus in occasum meantium
solem atq lunã incandem ꝑtem semꝑ xcidere. et oriri sẽꝑ
ab eadem. Cum sutẽ nõ ꝑspiceretit que machinatio curs
eorum tempsret: nec quõ ab oceasu ad orientẽ remeetit:
celum autẽ ip̃m in omnes fere partes putarent esse deuexuĩ
quod si uideri pꝑ ĩmensam latitudinẽ necesse est. estimaue¬
tunt rotundũ esse mutidũ sicut pilam. et exinotu siderum
opinati sunt celurti uolui sic astra. solemq cutti occidderitit
uolubilitate ip̃a mudi adortum referri. Itaq et ereos orbes
fabricati sunt qĩ ad figuram mũdi eosq celatunt portento¬
sis qbusdam sitiuilacris que astra esse dicerent. hanc igitrir
celi retoriditatẽ illud sequebatur ut terra ĩ medio sinũ erus eẽt
inclusa. Qued si ita esset et ip̃am terrã globo similẽ. Neq eni
fieri posset ut nõ esset rotundum quod rotundo conclusũ tene¬

Expanded text:
perduxit? Videbant siderum cursus in occasum meantium; perduxit? Videbant siderum cursus in occasum meantium; solem atque lunam in eamdem partem semper occidere, atque oriri semper ab eadem. Cum autem non perspicerent, quae machinatio cursus eorum temperaret, nec quomodo ab occasu ad orientem remearent, coelum autem ipsum in omnes partes putarent esse devexum, quod sic videri, propter immensam latitudinem necesse est: existimaverunt, rotundum esse mundum sicut pilam, et ex motu siderum opinati sunt coelum volvi, sic astra solemque, cum occiderint, volubilitate ipsa mundi ad ortum referri. Itaque et aereos orbes fabricati sunt, quasi ad figuram mundi, eosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris, quae astra esse dicerent. Hanc igitur coeli rotunditatem illud sequebatur, ut terra in medio sinu ejus esset inclusa. Quod si ita esset, etiam ipsam terram globo similem; neque enim fieri posset, ut non esset rotundum, quod rotundo conclusum tene
Abbreviated transcription (Latin):
Uid illi qui esse conirarios uestigus nr̃is atirpedas pu¬
tatiturNium aliquid loquũtur. aut est quisq tam
imeprus qui credat esse homĩes quonũ uestigia sent supiora
q capita. aut ibi que apud nos iacent utiuerso petidere
fruges. et arbores deorsum uersus croscere pluuias et niues. et grã¬
dinem sinsum uersus cadere interrã: et miratur aliquis or¬
tos pensiles inter septem mira narrari cum tħ: et agros et ur
bes et maria et montes pensiles faciant. huius quoq erroris
apienda anobis origo.Nlam semꝑ eodem moddo fallũtur: Cum
enim falsum aliquid in principio insumpserint uerisimi¬
litudine inducti necesse est eos ines que consequũtur cur¬
rere. Sic incidunt ĩmulta ridicula qr necesse est falsa esse
que rebus falsis congruunt. Cum autẽ primis hũerint fidẽ
qr ialia sint ea que sequũtur nõ circũspitiunt: sed defendũt
ortĩo cum debeant prima illa utrum ne uera sitit. an falsa¬
excorisequẽtib iudicare. Que igitur illos ad atitpodas ratio

Expanded text:
uid illi, qui esse contrarios vestigiis nostris Antipodas putant, num aliquid loquuntur? aut est quisquam tam ineptus, qui credat esse homines, quorum vestigia sint superiora, quam capita? aut ibi, quae apud nos jacent, inversa pendere? fruges et arbores deorsum versus crescere? pluvias, et nives, et grandinem sursum versus cadere in terram? Et miratur aliquis, hortos pensiles inter septem mira narrari, cum bes et maria et montes pensiles faciant? huius quoque erroris aperienda nobis origo est. nam semper eodem modo falluntur. cum enim falsum aliquid in principio sumpserint ueri similitudine inducti, necesse est eos in ea quae consecuntur incurrere. sic incidunt in multa ridicula, quia necesse est falsa esse quae rebus falsis congruunt. cum autem primis habuerint fidem, qualia sint ea quae secuntur non circumspiciunt, sed defendunt omni modo, cum debeant prima illa utrumne uera siex consequentibus judicare. Quae igitur illos ad Antipodas ratio
Abbreviated transcription (Latin):
in sua potãte. deniq affirmãt eos hermes qui cognouerũt deu
nõ tantũ abicursib demonũ tutos esse uerũ ẽt ne faio ꝗdẽ teneri¬

Expanded text:
in sua potestate? denique adfirmat Hermes eos qui cognouerint deum in sua potestate? denique adfirmat Hermes eos qui cognouerint deum non tantum ab incursibus daemonum tutos esse, uerum etiam ne fato quidem teneri
Abbreviated transcription (Latin):
Uarum omniũ fallatiarũ ratio exꝑtibus ueritatis obscura
est prodesse erum putãt eoscum nocere desitiunt. qui nibil
possunt aliud nisi nocere dicat fortasse aliquis colendos ergo esse-¬
ne noceant. Siquidem possunt nocere. Nocent illi quidem: sed iis aquib
Itimẽtur quos manus dei potens: et excelsa nõ protegit. Qui prophani
asacramento ueritatis. Iustos aiuẽ .i. culiores dẽi metuũt cuius no¬
mine adiurati: de corporibus excedunt. quorũ uerbis tanqͣ flagris
uerberati. nõ modo demonas esse se confitẽtur: sed ẽt nomĩa sua
edunt illa que intemplis adorantur: quod plerũq coram cultori¬
bus suis fatiunt nõ utiq in oprobrium religionis. sed bonoris
sui. quia nec deo ꝑquẽ adiurantur nec iustis quorũ uoce torquẽ¬
tur mentiri possunt. Itaq maximis sepe ulilaubus editis: uerbe¬
rari se: et ardere ẽt iamq exire proclamant. tantũ ht̃ dei cognino
ac iusticia potestatis. Cui ergo nocere possunt nisi iis quos habent

Expanded text:
uarum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo essene noceant, siquidem possunt nocere. Nocent illi quidem, sed iis, a quibus timentur, quos manus Dei potens et excelsa non protegit, qui profani sunt a sacramento veritatis. Justos autem, id est cultores Dei, metuunt, cujus nomine adjurati de corpouerbera.ti non modo daemonas esse se confitentur, sed etiam nomina sua edunt, illa. quae in templis adorantur. quod plerumque coram cultoribus suis faciunt, non utique in obprobrium religionis, sed honoris sui, quia nec deo per quem adiurantur nec iustis quorum uoce torquentur mentiri possunt. itaque maximis saepe ululatibus editis uerberan se et ardere et iam iamque exire proclamant: tantum habet cognitio dei ac iustitia potestatis. cui ergo nocere possunt nisi iis quos habent
Abbreviated transcription (Latin):
Duoluptates autẽ saporis erodoris qui duo setisus ad solũ
corpus piinet nihil est quoc. anobis disputetut nisi for¬
te quil exigit ut dicamus turpe esse sapienti ac hono si uenmri
ac gule seruiat si unguẽtis oblitus ut floribus coronatus in te¬
dar. Que qui facit: utiq insipiens ac ineptus. et nihilest et quẽ
ut odor quidẽ uirturis attigerit fortasse quispiã dixerit. Cur
ergo illa facta sunt: nisi ut his fruomur. Ac enimiam sepe
odictum est uirtutẽ nullã futurã fuisse nihil nis hõrentur
que opprimeret. Itaq fecit omĩa deus ad instruendũ certam̃
retum duarũ. Ergo illecebre iste uoluptatũ arma sũt illius
cuius opus unum est expurgare uirtutẽ iustitiãq ab horũb
excludere his blandimẽtis et suauitatibus titilat animas scit¬
etum qr mortis est fabricano uolupras. Nam sicut deus hoĩe
ad uitam nõ nisi ꝑ untutẽ ac laborẽ uocat ita ille ad mortem.
ꝑdelitias ac uoluptates et sicut ad uetum bonũ ꝑ fallacia hona

Expanded text:
uoluptates autem saporis et odoris, qui duo sensus ad solum corpus pertinent, nihil est quod a nobis disputetur, nisi forte quis exigit ut dicamus turpe esse sapienti ac bono, si uentri et gulae seruiat, si unguentis oblitus aut floribus coronatus incedat: quae qui facit, utique insipiens et ineptus et nihili est et quem ne odor quidem uirtutis attigerit. fortasse quispiam dixerit \'cur ergo illa facta sunt, nisi ut iis fruamur?\' at enim saepe iam dictum est uirtutem nullam futuram fuisse, nisi haberet qrerum duarum. Ergo illecebrae istae voluptatum arma sunt illius, cujus opus unum est, expugnare virtutem, justitiamque ab hominibus excludere. His blandimeenim quia mortis est fabricatrix uoluptas. nam sicut deus hominem ad uitam non nisi per uirtutem ac laborem uocat, ita ille ad mortem per delicias ac uoluptates, et sicut ad uerum bonum per fallacia mal
Abbreviated transcription (Latin):
societatis humane. quia homo sine homĩe nullo modo potest
uiuere. Retentio autẽ societatis est coĩtas .i. auxiliũ prestare
ut possimus accipe.Sin uõ ut illi alii disputant humanitatis
ip̃i us causa facta est hominũ congregatio homo certe homitẽ
debet agnoscere. Quod si fecerunt illi tudes. et ad huc fieriho¬
mines. et fecerunt nundũ constituta rõne Ioquendi quid pute¬
mus hottinib expolits et sermonis rerumq omniũ cõmer¬
no iaterse copulatis esse fatiendũ. qui assueti hominib soli¬
tudinem ferre nõ possunt.¬

Expanded text:
societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest uiuere. retentio autem societatis est communitas, id est auxilium praestare, ut possimus accipere. sin uero, ut illi alii disputant, humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet adgnoscere. quod si fecerunt illi rudes et adhuc fen homines et fecerunt nondum constituta loquendi ratione, quid putemus hominibus expolitis et sermonis rerumque omnium commercio inter se copulatis esse faciendum, qui adsueti hominibus solitudinem ferre non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
fiusse homies interra qui pꝑinfantiã nõ loquerẽtur ĩtelligit. cui
rõ non deest. Fingamus tamen illa uera esse que ociosi et inepti se¬¬
nex fabulantur ut eos poussimũ setisibus et suis rõnib refellam̃
Si hac de causa sunt homies congregati ut mutuis auxiliisim¬¬
becilitatẽ suam tuerentur: Succurrendũ est igitur hom̃ĩ qui
egeat auxilio. Cum enim presidii cã homines societatẽ cum
hom̃ibus itiierint: et sanxerint sedus illud aprincipio sui ortꝰ
inter homines tutum aut uiolare. aut nõ conseruare sũtu
nefas putandũ est. Nam qui se aprestatido auxilio remoriet
ẽt ab accipiendo remoueat necesse est:. qr nullus oꝑa indigere
se putat. qui alteri suam denegat. huic uõ qui se ip̃e dissotiat
ac se cernit a corpore nõ ritu homĩs sed ferarũ more uiuẽdu
est: Quod fieri non põt.Retmendum est omĩ modo uinculũ

Expanded text:
fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. Fingamus tamen illa vera esse, quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis inbecillitatem suam tuerentur, succurrendum est igitur homini qui egeat auxilio. cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint., foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut uiolare aut non conseruare summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more uiuendum est. quod si fieri non potest, retinendum igitur omni modo uinculum
Abbreviated transcription (Latin):
quid caruere quid facere debererit: aut nunqͣ conuenituros ĩter
se fuisse nec loquendi rõnem reꝑturos nisi eos bestie comedissẽt.
hec aliis delira sua uisa sunt ut fuerunt: dixeruntq nõ ferarũ
laniatus causam fuisse coeũdi. sed ip̃am pocius hurtanitatẽ. Itaq
inter se cõgregatos ꝙ naͣ hominũ solitudinis fugiens et coĩonus
ac societatis appetetis esset nõ magna inter eos congregatos disce¬
ptano est.Si quidem cause disꝑes sunt res eadem est potuit igitur
utrũq qr nõ repugnat. sed tamen utrũq nullo mõ uerum est
qr nõ pomnẽ terrã nati sint homĩes eterra tanq exdraconis ali¬
cuius dentibus ꝑ seminati. ut poete ferunt: sed unus honto adeo
.s. rõtie qua rursus põt diluuiũ quod certe negare nõ possũt. Hul¬¬
la igitur inprincipio facta est eiusmõi congregatio nec unqua

Expanded text:
quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inter quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inter se fuisse nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. haec aliis delira uisa sunt, ut fuerunt, dixeruntque non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem, itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens et communionis ac societatis adpetens esset. non magna inter eos disceptatio est, siquidem causae dispares sunt, res eadem est. potuit igitur utrumque, quia non repugnat, sed tamen utrumque nullo modo uerum est, quia non per omnem terram nati sunt homines e terra tamquam ex draconis alicuius dentibus proseminati, ut poetae ferunt, sed unus homo a deo dem scilicet ratione qua rursus post diluuium; quod certe negare non possunt. nulla igitur in princ
Abbreviated transcription (Latin):
laniari proximos uiderant ad monitos piculi sui. ad alios hoĩes
decurrisse presidium implorasse, et primo nutibus uoluntatẽ
suam significasse. deinde sermonis initia temptasse. ac singulis
quibusq rebus: nomĩa ĩ primẽdo paulatim loquendi ꝑfecisse ra¬
tionem. Cum autẽ multitudinẽ ip̃am uiderent contrabestias
esse tutam. opida etiam cepisse munire uel ut quietem noctis Ø¬
tutam sibi facerent uel ut incursiones atq impetus bestiarum
nõ pugnatido sed obiectis agregibiis arcerent.Dingenia homuĩb
indigna que has ineptias protulerũt miseros atq miserabiles
qui stulticiã suam litteris memorieq mandauerũt qui cum
uiderent mutis quoq animalib ingenitã esse ronem uel con¬
ueniendi inuicem appetendi uelpiculi fugiendi uelmali cauẽ¬
di uel cubilia sibi et latibula ꝑandi homines autẽ ip̃os existimaue¬
rint. nõ tusi exemplis ad motieri ac discere potuisse quid metuere¬

Expanded text:
laniari proximos viderant, admonitos periculi sui ad alios homines laniari proximos viderant, admonitos periculi sui ad alios homines decurrisse, praesidium implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis quibusque rebus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse rationem. Cum autem nec multitudinem ipsam viderent contra bestias esse tutam, oppida etiam coepisse munire; vel ut quietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incursiones atque impetus bestiarum non pugnando, sed objectis aggeribus arcerent. O ingenia hominibus indigna quae has ineptias protulerunt! miseros, atque miserabiles, qui stultitiam suam litteris memoriaeque mandaverunt! Qui cum viderent mutis quoque animalibus ingenitam esse rationem, vel conveniendi, vel invicem appetendi, vel periculi fugiendi, vel mali cavendi, vel cubilia sibi et latibula parandi; homines autem ipsos existimaverint non nisi exemplis admo
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare debenus. Hon meremur inpiculo liberai si nõ succurrimꝰ.
Hon meremur auxilium si neganius. Ad hanc ꝑtem phorum nulla
precepta sunt quippe qui false uirtutis sp̃e capti miseritordiã de
homine sustulerunt: et dum uolũt sanare uiciauerũt et cũ ide
plerũq fatrantur societatis humane coĩem esse retinendã. ab ea
plane se ip̃os nõ humane uirtutis sue rigore dissotiant. Conũicen¬
dis etgo etiã hic error illorum est: qui nibil cuiq̃ imꝑiiendum
putant. Uibis condende originẽ atq causã. nõ uniã intulerunt¬
sed aliis eos homines qui sint exterra prẽminiis nati cumpsiluas: et
campos eraticam degeret uitam nec ullo interse sermonis aut uirig
uitculo cohererent: sed frondes et herbam procubilibus speluncas
et antra pro domibus hẽrent bestiis et fortiorib animalib prede
fuisse cõmemorant. Tum eos qui aut laniati effugarant: aut

Expanded text:
cogitare debemus. Non meremur in periculo liberari si non succurrimus: cogitare debemus. Non meremur in periculo liberari si non succurrimus: non meremur auxilium, si negamus. Ad hanc partem Philosophorum nulla praecepta sunt; quippe qui falsae virtutis specie capti, misericordiam de homine sustulerunt, et dum volunt sanare, vitiaverunt. Et cum iidem plerumque fateantur, societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane seipsos inhumanae suae virtutis rigore dissociant. Convincendus ergo etiam hic error illorum est, qui nihil cuiquam impertiendum putant. Urbis condendae originem atque causam non unam intuleruntsed alii eos homines, qui sint ex terra primitus nati, cum per silvas et campos erraticam degerent vitam, nec ullo inter se sermonis aut juris vinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. Tum eos, qui aut laniati effugerant, aut
Abbreviated transcription (Latin):
micitias ꝑnos nunqͣ faciendas. semꝑ esse tollendas .s. ut eos qui sint
nobis inimici necĩtudinis ad monitos mittigemus. Item si ab uno deo
inspirari omẽs. et aĩati sumus. quid aliud q fratres sumus: et quidẽ
conuinctiores aĩs q qui corporibus: Itaq nõ errat lucretius cũ dicit.
deniq celesti sumus omẽs semine oriundi. Om̃bus ille idem pater ẽ.
Eiꝑo probelius ĩmanibus sunt hñdi qui homini nocent: qui cõtrauis
humanitatis. et fas omẽ. spoliant crutiant occidunt exterminant.
Ob hanc necessitudinẽ getmanitatis docet nos deus malũ nũq facẽ
semꝑ bonũ. Id aut̃ ip̃m bñfacere quid sit. idem ip̃e prescribit prestare
auxilium depressis et laborantibus imꝑitri uictum nõ hr̃tibus. deus ẽĩ
qm̃ pius est animal nos uoluit esse sociale. Itaq in aliis homĩbus nos ip̃os

Expanded text:
micitias per nos nunquam faciendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint micitias per nos nunquam faciendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid aliud quam fratres sumus? Et quidem conjunctiores, quod animis, quam quod corporibus. Itaque non errat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater est. Ergo pro belluis immanibus sunt habendi, qui homini nocent, qui contra jus humanitatis et fas omne spoliant, cruciant, occidunt, exterminant. Ob hanc necessitudinem germanitatis docet nos Deus, malum nunquam facere, semper bonum. Id autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestare auxilium depressis et laborantibus; impertiri victum non habentibus. Deus enim, quoniam pius est, animal nos voluit esse sociale. Itaque in aliis hominibus nos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
Ixi quid debranir deo: dicam nunc: quid hom̃i tribuendum sit
quãꝙ id ip̃m quod homĩ tribueris deo tribuitur: qr homo dei si¬
mułacrum est. Sed tamẽ primũ iustitie officium est coniũgi cum deo
nomĩatur. Que uirtus propria et iustorum et cultorũ dei est: ꝙ ea sola
uite cõis inse continet rõnem. deus enim qui ceteris aĩalibus sap̃iam nõ
Odedit: ñ alibus ea munimẽtis obincursus: et picula tutiora generauit. hoĩe
duõ qr nuduni. ftagilẽq formauit. ut eum sap̃ia pocius instrueret. dedit
preter cetera hunc pietatis affectum ut homo hominẽ tueatur: diligat
fourat contra omĩa ꝑicula. et accipiat et prestet auxilium. Sũmum
igitur inter se hominũ uinculum est humanitas. quod qui disruperit
ne farius et paricida existimandus est.Hamsi ab uno homie quẽ deus
finxit omẽs orimur certe consanguinei sumus: et ideo maximũ scelus¬
est putandum odisse hominẽ uel nocentẽ. proptere a deus precipit ini

Expanded text:
ixi quid debeatur deo: dicam nunc quid homini tribuendum sit; quamquam id ipsum quod homini tribueris, deo tribuitur, quia homo dei simulacrum est. sed tamen primum iustitiae officium est coniungi cum deo, nominatur. quae uirtus propria est iustorum et cultorum dei, quod ea sola uitae communis continet rationem. deus enim qui ceteris animalibus sapientiam non dedit, naturalibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora generauit, hominem uero quia nudum fragilemque formauit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter cetera hunc pietatis adfectum, ut homo hominem tueatur diligat foueat contraque omnia pericula et accipiat et praestet auxilium. summum igitur inter se hominum uinculum est humanitas: quod qui diruperit, nefarius et parricida existimandus est. nam si ab uno homine quem deus finxit omnes orimur, certe consanguinei sumus et ideo maximum scelus putandum
Abbreviated transcription (Latin):
enim sensum mali. Si aurerti suꝑsunt anime ẽt bonuttiest
qr ĩ mortalitas sequitur quã sñiam Citero de legibus sic ex¬
plicauit. Gratulemurq nobis quotiã mors aut leniorẽ quã
qui est rnunta aut certe nõ deteriorẽ allaturo est sarutti. Nam¬

Expanded text:
enim sensum mali. si autem supersunt animae, etiam bonum est, enim sensum mali. si autem supersunt animae, etiam bonum est, quia inmortalitas sequitur. quam sententiam Cicero de Legibus sic explicauit: gratulemurque nobis, quoniam mors aut meliorem quam qui est in uita aut certe non deteriorem adlatura est st
Abbreviated transcription (Latin):
moniã et.o. miserã obliuionẽ nosttorum oĩum. qui nesciamus:
qui ante fuerimus. Sed fortasse uelerrore aliquo uelgrotia
sit effectum ut ille solus letheum gurgitem nõ attigerit nec obli
uionis aquã gustauerit Uidelicet senex uanus sicut ociose an¬
cule solent fabulas tanq̃ infantibus credulis finxit.& s. benie
sensisset de his quibus hec locutus est: si homities cosextimasset
nutq sibi tam petulãter mentiendi licentiã uetidicasset Sedͥ
de ridenda hominis leuissimi uanitas. Quid Ciceronii faciertẽ
qui cum inprincipio consolationis sue dixisset. Iuendorũ scele¬
rum causa nasci homines iterauit ad ip̃m postea q̃i obiuro ãs
eumi qui uitami nõ posse penã malis puret. Rectt erꝑo profissus
est ertote ac miserabili ueritatis ignorantia se teneri fft illi q
de mortis horio disputatit: ꝗr nihil ueti sciunt sic argumen¬
tantur. Si nibil est post mortẽ nõ est malun mors aufsert

Expanded text:
moriam! O miseram oblivionem nostrum omnium, qui nesciamus, moriam! O miseram oblivionem nostrum omnium, qui nesciamus, qui ante fuerimus! Sed fortasse, vel errore aliquo, vel gratia sit effectum, ut ille solus lethuionis aquam gustauerit. uidelicet senex uanus, sicut otiosae aniculae solent, fabulas tamquam infantibus credulis finxit. quodsi bene sensisset de iis quibus haec locutus est, si homines eos existimasset, numquam sibi tam petulanter mentiendi licentiam uindicasset. sed deridenda hominis leuissimi uanitas. quid Cicerone faciemus? qui cum in principio Consolationis suae dixisset luendorum scelerum causa nasci homines, iterauit id ipsum postea quasi obiurgans eum qui uitam non esse poenam putet. recte ergo praefatus est errore ac miserabili ueritatis ignorantia se teneri. At illi qui de mortis bono disputant quia nihil ueri sciunt, sic argumentantur: si nihil est post mortem, non est malum mors; aufert