comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głorum : in principio erat uerbum: Ut tam̃
panem angelorum manducaret homo: crea¬
tor angelorum faccus .ẽ. homo Ita nobis uer¬
bum incarnatum factum .ẽ. receptibile : qđ
recipere nonualeremus. sifilius aequalis
dõ non se exinaniret formam serui accipiens.
in similitudine hominum factus. & habitu
inuentus ut homo. Ut ergo ut cũq capere
possemus eum qui non posset capi amorta¬
lib : mortalis factus ẽ ad mortales. ut per¬
acta sua morte facer& immortales . & aliquid
daret inspiciendum. aliquid credendum: ali¬
quid post uidendum: Inspiciendam dedit for¬
mam serui p̃sentib nonsolum oculis uiden¬
dam. sed etiam manib ꝑtractandam: Cum
eadem forma ascendit incaelum. Credere
nobis uissit : quod illis uidere concessit: Sed
& nos habemus : quod uideamꝰ Illi enĩ uider̃
uirgam emissam exsyon: nos uidemꝰ dominari
inmedio inimicorum suoꝵ. Hoc totum fr̃s ꝑtin&
ad dispensationẽ formae seruilis : quae tolera¬

Expanded text:
elorum, in principio erat Verbum: ut tamen elorum, in principio erat Verbum: ut tamen panem Angelorum manducaret homo , Creator Angelorum factus est homo. Ita nobis Verbum incarnatum factum est receptibile: quod recipere non valeremus, si Filius aequalis Deo non se exinaniret formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo . Ut ergo utcumque capere possemus eum qui non posset capi a mortalibus, mortalis factus est immortalis; ut peracta sua morte faceret immortales, et aliquid daret inspiciendum, aliquid credendum, aliquid post videndum. Inspiciendam dedit formam servi praesentibus, non solum oculis videndam, sed etiam manibus pertractandam. Cum eadem forma ascendit in coelum, credere nobis jussit quod illis videre concessit. Sed et nos habemus quod videamus: illi enim viderunt virgam emissam ex Sion, nos videmus dominari in medio inimicorum suorum. Hoc totum, fratres, pertinet ad dispensationem formae servilis, quae tolera
Abbreviated transcription (Latin):
Quis iste dies ẽ. uirtutis eiꝰ: quando cũ
illo principium. uel quod principium. uł quomͦ
cumillo principium. quando quidem & ipse
principium. Ad iuuet dñs ut nec mihi dicere
ꝑturbetur: nec uobis audire. Uideo enĩ quod
iam factum . ẽ: & uobiscum uideo oculis fidei
Oculis quoq carnis: uideo quod iam fit. Rursꝰq
oculis fidei : uobiscum spero quod futirum
est. quid gͦ factum est. quid fit: quid futurũ
.ẽ. xp̃c passus est: mortuus est. resurrexit
tertiadie. ascendit in caelũ ut nouimus quad¬
ragesimo die. sed& addexteram patris: hoc
iam factum est. hoc nonuidimus sed credimꝰ
Quid nuncfit. dominatur in medio inimicoꝵ
suorum. emissa uirga uirtutis eꝰ exsion
Fithoc. id agitur in formã serui. & p̃sentem
tunc uider̃ serui : & absentẽ nunc credunt
serui: hoc credimus deforma serui: quod
possumus capere dum adhuc sumꝰ serui
Hoc ẽ enim illud lac paruuloꝵ. quod tẽperauit
panẽ. trahiciens ꝑ carnem Nam panis ille an-¬

Expanded text:
Quis iste dies est virtutis ejus? Quando cum illo principium, vel quod principium, vel quomodo cum illo principium; quandoquidem et ipse principium? Adjuvet Dominus, ut nec mihi dicere perturbetur, nec vobis audire. Video enim quod jam factum est, et vobiscum video oculis fidei: oculis quoque carnis video quod jam fit, rursusque oculis fidei vobiscum spero quod futurum est. Quid ergo factum est? quid fit? quid futurum est? Christus passus est, mortuus est, resurrexit tertia die, ascendit in coelum, ut novimus, quadragesimo die, sedet ad dexteram Patris: hoc jam factum est, hoc non vidimus, sed credimus. Quid nunc fit? Dominatur in medio inimicorum suorum, emissa virga virtutis ejus ex Sion; fit hoc, id agitur. Formam servi et praesentem tunc viderunt servi, et absentem nunc credunt servi. Hoc credimus de forma servi, quod possumus capere, dum adhuc sumus servi. Hoc est enim illud lac parvulorum, quod temperavit, panem trajiciens per carnem. Nam panis ille Ang
Abbreviated transcription (Latin):
aeternum omĩa iudicia iustitiae tuae.
Aueritate in quit: uerbatua ꝓcedunt: & ideo
ueracia sunt: & neminem fallunt. quib pre
nuntiatur uita iusto: poena impio haec sunt
quippe in aeternum: iudicia iustitiae dĩ¬

Expanded text:
aeternum omnia iudicia iustitiae tuae. A veritate tua, inquit, verba procedunt, et ideo veracia sunnuntiatur vita justo, poena impio. Haec sunt quippe, in aeternum omnia judicia justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
fitemini in laudem ipsius. in canticis labiorũ
& in titharis. & sic dicite in confessione. qm̃ omĩa
opera dñi bona nimis : Hic certe nullus uel
tardissimus ambigit confessionẽ indĩlaudib
poni: nisi forte tanta. ẽ. in cuius quam mente
ꝑuersitas. ut dicere audeat etiam ipsum dũm
si aliquis impius ꝓpt̾ nomen confessionis tẽp¬
taret obicere: facillime refelleretur ipsa con¬
teatione uerborum: Sic enim loquitur. Con¬
abscondisti haec asapientib & prudentibus.
& reuelasti ea paruulis. lta pat̾: qm̃sic placi¬
tum .ẽ. coramte. Quis non eum intelligat in laude
patris haec dicere: quis nonuideat istam
confessionem non addolorem cordis. sed ad gau¬
dium pertinere. cum etiam p̃cesserit euangłista
dicens. in ipsa hora exultauit spũ scõ & dixit.
modo est omnino dubitandum tot congruenti¬
b testimonus. quorum similia inscripturis
ꝑuos ipsos potestis aduertere: non tantum in

Expanded text:
fitemini in laudem ipsius in canticis labiorum fitemini in laudem ipsius in canticis labiorum et in citharis; et sic dicite in confessione, Quoniam omnia opera Domini bona nimis» ? Hic certe nullus vel tardissimus ambigit confessionem in Dei laudibus poni; nisi forte tanta est in cujusquam mente perversitas, ut dicere audeat etiam ipsum Dominsi aliquis impius propter nomen confessionis tentaret objicere, facillime refelleretur ipsa contextione verborum. Sic enim loquitur: «Conscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis; ita, Pater, quoniam sic placitum est coram te.» Quis non eum intelligat in laude Patris haec dicere? Quis non videat istam confessionem non ad dolorem cordis, sed ad gaudium pertinere; cum etiam praecesserit Evangelista dicens: «In ipsa hora exsultavit Spiritu sancto et dixit, modo est omnino dubitandum, tot congruentibus testimoniis, quorum similia in Scripturis per vos ipsos potestis advertere, non tantum in
Abbreviated transcription (Latin):
QDIUIMUS FR̃S AMMONENTT̃ NOS
atq hortantem sp̃m scm̃: ut sacrificiũ
confessionis offeramus dõ. Confessio
autem uel laudis eius. ẽ: uel pecca¬
torum nrõrum. Et illa quidem con¬
fessio quapeccata nr̃a dõ confitemur omnib
nota est: ita ut hanc solam dici confessionem
inscripturis scĩs minus erudita estimet multi¬
tudo. Nam ubihoc uerbum lectoris ore sonu¬
erit: continuo strepitus pius pectora tundenti¬
um consequitur: Debent ad uertere quomodo
dictum sit in alio psalmo: qm̃ ingrediar in locũ
tabernaculi. ammirabilis usq addomũdĩ. inuoce
exultationis & confessionis. soni festiuitatẽ cele¬
brantis. hic enm certe manifestum. ẽ uocem con¬
fessionis & sonum: non ad merorẽ poenitentiae.
sed ad laetitiã festiuitatis celeberrimȩ ꝑtinere
Aut si de tam manifesto testimonio quisquam ad¬
huc dubitat. quid dicturus est ad illud quod in
aecclesiastico scriptum ẽ. benedicite dñm omĩa
oꝑa ipsius. date nomini eiꝰ magnificentiã & con¬

Expanded text:
divimus, fratres, admonentem nos atque hortantem Spiritum sanctum, ut sacrificium confessionis offeramus Deo. Confessio autem, vel laudis ejus est, vel peccatorum nostrorum. Et illa quidem confessio, qua peccata nostra Deo confitemur, omnibus nota est; ita ut hanc solam dici confessionem in Scripturis sanctis minus erudita existimet multitudo: nam ubi hoc verbum lectoris ore sonuerit, continuo strepitus pius pectora tundentium consequitur. Sed debent advertere quomodo dictum sit in alio psalmo: «Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis et confessionis, soni festivitatem celebrantis» . Hic enim certe manifestum est vocem confessionis et sonum, non ad moerorem poenitentiae, sed ad laetitiam festivitatis celeberrimae pertinere. Aut si de tam manifesto testimonio quisquam adhuc dubitat, quid dicturus est ad illud quod in Ecclesiastico scriptum est: «Benedicite Dominum omnia opera ipsius, date nomini ipsius magnificentiam, et con
Abbreviated transcription (Latin):
gentes lex nonmissa erat. neq ꝓphetae. Ergo
uit bos possessorem suũ. & asinus p̃sepe dñi
sui. Sed num quid ista exirent nisi saccus ex¬
cuteretur. nisi ꝓphetia inuoluta accedente
diligentia discuteretur.  Nũquid oꝑta exi¬
rent adnos : omĩa ergoista clausa erant.
antequam uenir& dñs. Uenit dñs. & excussit
illa clauisa. & manifestata sunt Excussi sunt
ꝓphetae. & generati sunt apłi Quia ergo
ex cussis ꝓphetis. generati sunt apłi : filii st̃
excussoꝵ. Ipsi inmanu potentis positi : tanꝗ
sagittae ꝑuener usq ad fines terrae Unde
dic̃i hab& infinem: ecce hereditas dñi filii mer¬
ces fructus uentris Quia ideo definib terrae
colligitur ista hereditas : quia sicut sagittae
in manu potentis : sic filii excussoꝵ: Idẽ. filii
ꝓphetarum apłofuer̃ quasi sagittae in
manti potentis. Si potens ille: potent̾̃ excussit
Si potent̾ excussit: usq in fines terrae ꝑ uener

Expanded text:
Gentes Lex non erat missa, nec Prophetae. Ergo Gentes Lex non erat missa, nec Prophetae. Ergo vit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui.» Sed numquid ista exirent, nisi saccus excuteretur? Nisi prophetia involuta, accedente diligentia discuteretur, numquid operta exirent ad nos? Omnia ergo ista clausa erant, antequam veniret Dominus. Venit Dominus et excussit illa clausa, et manifestata sunt; excussi sunt Prophetae, et generati sunt Apostoli. Quia ergo excussis Prophetis generati sunt, Apostoli filii sunt excussorum. Ipsi in manu potentis positi tanquam sagittae, pervenerunt usque in fines terrae. Unde dici habet in fine: «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quia ideo de finibus terrae colligitur ista haereditas: quia, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum;» id est, filii Prophetarum Apostoli fuerunt quasi sagittae in manu potentis. Si potens ille, potenter excussit; si potenter excussit, usque in fines terrae pervenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
& iumenta quae uidet cogitauerit: nescio qͥd
intus tanquã in uolucro positum. forinsecus
ꝑtractauit. quid ibi sit nescit. Asinus & bos.
aliquid significant. Quid ergo dicitur homi¬
ni. iamꝓnuntiare uolenti. expecta. Clausũ
.ẽ. quod tangis. Excute in uolucrum: ꝓpheta
nescio quid̃ istis uelaminib nominũ texit:
N escio quẽ asinum. nescio quem bouem signifi¬
cat. Nam asinꝰ infigura popłi dĩ. iumentũ
dĩ. ẽ. portans sessorem dñm. ne err& in uia
Etbos ille dequo dicit apłs: boui trituranti.
os non infrenabis. Num quid debobus ꝑtin&¬
addindixit: sed ꝓpt̃ nos scriptura dixit.
Omĩs homo qui p̃dicat uerbum dĩ: mon&e. ob¬
iurgat. terr&. triturat aream. & bouis in¬
plaẽ officium: Ceniebat bos degente iudȩoꝵ
inde enim predicatores apłi Ueniebat &:¬
asinus degente p̾putii : id ẽ agentib. Uenit
enim ut portar& dñm. Et ideo in asino sedit
dñs: quinunquã portauerat hominẽ: qm̃ ad

Expanded text:
et jumenta quae videt, cogitaverit; nescio quid et jumenta quae videt, cogitaverit; nescio quid intus tanquam in involucro positum forinsecus pertractabit; quid ibi sit nescit. Asinus et bos aliquid significant. Quid ergo dicitur homini jam pronuntiare volenti? Exspecta; clausum est quod tangis, excute involucrum: Propheta nescio quid illis velaminibus nominum texit; et nescio quem asinum, nescio quem hovem significat. Nam asinus in figura populi Dei, jumentum Dei est, portans sessorem Dominum ne erret in via: et bos ille de quo dicit Apostolus, «Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertindixit? «Sed propter nos Scriptura dicit» . Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, monet, objurgat, terret; triturat aream, et bovis implet officium. Veniebat bos de gente Judaeorum; inde enim praedicatores Apostoli: veniebat et asinus de gente praeputii, id est a Gentibus. Venit enim ut portaret Dominum: et ideo in asino sedit Dominus, qui nunquam portaverat hominem; quoniam ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃termittere nondebemus Ideo enim forte obs¬
curius positum ẽ : ut multos intellectus genera
r&̃ &ditiores. discͤant homines. quia clausũ
inuener̃. qđ multimodis aperiretur: quã
stuno modo apertũ inuenirent. Dicimus excu¬
ti etiam aliquid: ut exeat inde quo forte abs¬
conditum . ẽ. Aliter enim dicimꝰ excuti uestẽ.
ut excutiant inde puluerem: & aliter dicimus
excuti saccum. ut illud quod intus latebat exẽ¬
at E rgo intelligo fr̃s quantum possum filios
excussorum: fortasse ipsos apłos dictos. filios
ꝓphetarum. Propħȩ enim clausa sacram̃ta
& operta continebant. & excussi sunt: ut in¬
de manifesta ꝓcederent. Puto ergo dixisse ꝓ¬
phetam dixisse sicut & dixcit: agnouit bos
possessorem suũ. & asinus p̃sepe domini sui:
isrł autẽ me non cognouit. Hoc mihi interim
adp̃sens occurrit: quod de propheta dicerem
Si aliud occurrisset: hoc dixissem hoc autem
audiens homo: si asinum & bouem. & pecora.

Expanded text:
praetermittere non debemus. Ideo enim forte obspraetermittere non debemus. Ideo enim forte obscurius positum est, ut multos intellectus generet, et ditiores discedant homines, quia clausum invenerunt quod multis modis aperiretur, quam si uno modo apertum invenirent. Dicimus excuti etiam aliquid, ut exeat inde quod forte absconditum est. Aliter enim dicimus excuti vestem, ut excutiant inde pulverem; et aliter dicimus excuti saccum, ut illud quod intus latebat, exeat. Ergo intelligo, fratres, quantum possum, filios excussorum fortasse ipsos Apostolos dictos, filios Prophetarum. Prophetae enim clausa sacramenta et operta continebant: excussi sunt, ut inde manifesta procederent. Puta ergo prophetam dixisse, sicut et dixit: «Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui; Israel autem me non cognovit» . Hoc mihi interim ad praesens occurrit, quod de propheta dicerem: si aliud occurrisset, hoc dixissem. Hoc autem audiens homo, si asinum et bovem, et pecora
Abbreviated transcription (Latin):
si potuero. Si aliud excutiat: excutiens. ẽ. non
excussus: Si abalio excutiatur : excussus est
non excutiens. Si autẽ excutiat seipsum: ex¬
cutiens . ẽ. quia excutit se. & excussus. quia
excutitur a se. Quaeritur ergo quos excusse¬
rint apłi : utiq seipsos Apedib enim suis. pul¬
uerem excusser̃. Sed ait aliquis Non sẽ excus¬
serunt. sed puluerem: Hoc plane calũ niose
dicitur Duob enim modis dr̃ aliquid excu¬
ti siue illud quod inde excutitur. siue illud
unde excutitur. Nam excussus. ẽ puluis di¬
cimus. & excussa est uestis Tenent aliqui.
in hȩserat. Quid dicis depuluere: excussus
.ẽ. puluis. quid dicis de ueste. excussa est
uestis. Si ergo &e quod inde excutiendo exiliit.
& illud unde exiliit quod in hȩserat excussum
dicitur : & puluis excussus. ẽ: & apłi excussi
sunt. Quare ergo nondicantur filii excussoꝵ.
filii apłorum. sed ẽ. alia sententia: quam

Expanded text:
si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur, excussus est, non excutiens: si autem excutiat seipsum, excutiens est, quia excutit se; et excussus, quia excutitur a se. Quaeritur ergo quos excusserint Apostoli? Utique seipsos: a pedibus enim suis pulverem excusserunt. Sed ait aliquis: Non se excusserunt, sed pulverem. Hoc plane calumniose dicitur. Duobus enim modis dicimus aliquid excuti; sive illud quod inde excutitur, sive illud unde excutitur. Nam et, Excussus est pulvis, dicimus; et, excussa est vestis. Tenent aliqui inhaeserat. Quid dicis de pulvere? Excussus est pulvis. Quid dicis de veste? Excussa est vestis. Si ergo et quod inde excutiendo exsiliit, et illud unde exsiliit quod inhaeserat, excussum dicitur; et pulvis excussus est, et Apostoli excussi sunt. Quare ergo non dicantur «filii excussorum» filii Apostolorum? 11. Sed est alia sententia quam
Abbreviated transcription (Latin):
lum caritas ur̃a Quaesitũ. ẽ. quare ex cussidic
ti sunt apłi : dictum ẽ. aquibusdã. ideo illos
appellatos excussos: quia precepit eis dñs
Si exieritis deciuitate inquã non audiunt uos.
excutite puluerem depedib ur̃ĩs. Sed ait alius
N onergo filii excussorum dici debuer̃: sed fili i
excutientium. Excutientes enim illos fecit dñs.
quib dixit. excũtite puluerẽ depedibus urĩs:
non excussos Subtiliter quidem. quasi contra¬
dicere uoluit p̃cedenti sententiae: quia iam ista
tractati & dicta erant: Uerũtamen nos quantũ
adiuuat dñs. quęrentes quomodo recte dici
potuerint etiam excussi quib dñs ait. excuti¬
te puluerem depedib ur̃is : inuenimꝰ non ab¬
surde dici potuisse. Quã uis enim ipsi excũte¬
rent: seipsos excutiebant. hoc dico: quia qui
excutit: aut se excutit. aut aliquid aliud
Si aliquid aliud excutiat: excutiens. ẽ: excus¬
sus non est. Si autem se excutiat: & excutiens
est & excussus. Intendite hoc: planius dicam

Expanded text:
lum Charitas vestra. Quaesitum est quare excussi Apostoli: dictum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excutientium: excutientes enim illos fecit Dominus, quibus dixit, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti sententiae, ille a quo jam ista tractata et dicta erant: verumtamen nos, quantum adjuvat Dominus, quaerentes quomodo recte dici potuerint etiam excussi, quibus ait Dominus, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» invenimus non absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est; si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intendite; hoc planius dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
& dabo tibi gentes hereditatem tuã. & posses¬
sionemtuã terminos t̾rae. Et quomodo ipsa
possessio ꝑtenditur. & crescit usq ad fines ter¬
rae: quia sicut sagittae inmanu potentis.
sic filii excussoꝵ. De arcu. excutiuntur sagit¬
tae. Et quanto fortior ex cusserit: tanto lon¬
gius uadit sagitta Quid autem fortius ex¬
cutiente dño: De arcu suo. mandat apostolos
suos. Non potuit. eẽ. residuum : quo non per¬
uenir& sagitta. a tam forti excussa. Peruenit
usq ad fines terrae. Ideo non ultra : quia nihil
.ẽ. ultra generis humani. Nã tantas uires ille
hab& : ut etiam si ultra. eẽt. quo ꝑtenderet
sagitta. excũter& illuc sagittã. Sic sunt autẽ¬
& filui excussorum: quomodo & illi excussi
Quęsitum ẽ enm dehoc uerbo. etiam ab his qui
antenos ista tractar̃: quare filii excussoꝵ dicti

Expanded text:
et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et posseset dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae» . Et quomodo ista possessio pertenditur et crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior excusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excutiente Domino? De arcu suo mandat Apostolos suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vires ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare fili
Abbreviated transcription (Latin):
Incuius uentre: quia eiꝰ trpum rebecca gesta¬
bat. Duo illigemini. tanquam duo popłi lucta¬
bantur. Una mater: inuiscerib suis dissentien¬
tes fr̃s nondum natos continebat. Pulsabant ma-¬
terna uiscera: discordiis internis: Gemebat illa.
uim paciebatur. sed pariens discernebat: quos
geminos pregnans ꝑtulerat. Sic et modo fr̃s
quandii gemitus datus . ẽ. aeccłae: quandiu par¬
turit a eccła: ipsi sunt intus. & boni & mali
Fructus autẽ uentris in iacob erat quia ipsum
dilexit mater. Iacob dilexi dicit dñs. esau
autem odio habui. Ambo deuno utero ꝓcesser
unus amari meruit. alius reprobari Indilec¬
ditas ista fr̃s : unde facta ẽ tãn multa hereditas
Dequa dici hab& infine Ecce hereditas dñi.
filii merces fructus uentris Excussi sunt qͥdã
demanu dñi tanquã sagittae: & ier̃ longe. &
totã terrã impleuer̃: unde pullulant scĩ. Nam
ipsa ẽ hereditas. dequa dicitur. Postula a me

Expanded text:
in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestain cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat: pulsabant materna viscera discordiis internis; gemebat illa, vim patiebatur; sed pariens discernebat quos geminos praegnans pertulerat. Sic et modo, fratres, quamdiu gemitus datus est Ecclesiae, quamdiu parturit Ecclesia, ipsi sunt intus et boni et mali. Fructus autem ventris in Jacob erat, quia ipsum dilexit mater. «Jacob dilexi,» dicit Deus, «Esau autem odio habui» . Ambo de uno utero processerunt; unus amari meruit, alius reprobari. In dilecditas ista, fratres? unde facta est tam multa haereditas, de qua dici habet in fine, «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris?» Excussi sunt quidam de manu Domini, tanquam sagittae, et ierunt longe, et totam terram impleverunt, unde pullulant sancti. Nam ipsa est haereditas de qua dicitur: «Postula a me,
Abbreviated transcription (Latin):
Quando dicit fructus uentris:
parturiti sunt filii isti. Est quaedã mulier : in
qua sp̃italit̃ ostenditur quod dictum . ẽ. ȩuȩ.
ingemitu paries. Parit aeccła ẽnim filios. con¬
iunx xp̃i. Et si parit: parturit. In cuiꝰ figura.
etiam aeua mater uiuorum appellata est. In
membris parturientis. erat ille qui dicebat:
Filiolimei. quos iterum parturio: donec xp̃c
formetur inuobis. Sed nonfrustra parturiuit.
nec frustra peperit Erit semen scm in resur¬
rectione mortuoꝵ: abundabunt tusti qui
diffusi sunt modo toto orbe terrarum: Gemit
illos aeccła. parturit illos aeccła: In illa autẽ
resurreccione mortuorum appecrebit partꝰ
aeccłae transi& dolor & gemitus. Et quid
dicetur: ł cce hereditas dñi filii merces. fruc¬
tus uentris. huiꝰ fructus uentris. quaeẽ ipsa¬
merces : resurgere amortuis: Quae ẽ ipsa
merces: Surgere postea quam sedistis¬
Quae. ẽ. ipsa merces: laetari postea quã mandũ¬
castis panem doloris Cuiꝰ uentris : aeccłae

Expanded text:
Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frustra parturivit, nec frustra peperit: erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Hujus «fructusmerces? Resurgere a mortuis. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedistiQuae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae:
Abbreviated transcription (Latin):
Quae erant muscipulae:
siconsentis. parco: In muscipula posita. ẽ ȩsca uitę
huius Si amat auis hanc ȩscam: cadit inmusci¬
pulam: Si autẽ auis talis. ẽ utdicat. & diem homi¬
nis noncupiui tu scis: oculi eiꝰ non recedunt adõ.
& epse euell& delaqueo pedes eiꝰ. Custodi me amus-¬
cipula quam statuer̃ mihi:
et abscandalis¬
qui operantur iniquitatem

Expanded text:
Quae erat muscipula? Si consentis, parco. In muscipula posita est esca vitae hujus: si amat avis hanc escam, cadit in muscipulam: si autem avis talis est ut dicat, «Et diem hominis non concupivi, tu scis» ; oculi ejus non recedent a Deo, et ipse evellet de laqueo pedes ejus cipula, quam statuerunt mihi, et ab scandalis operantium iniquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
rapi degremio suo infirmos. paruulos ꝑtrahi
ꝑ nescio quã secreta malarũ speluncarũ: rebap¬
tizari. exsufflari in eis xp̃m occidi in eis ñ
mortale illud suum quod homines sunt: sedͥ
illud quod in aeternũ uicturi sunt: Suadetur
homini dicere. nonsum xp̃ianꝰ. & iustitia uoca¬
tur: accessurꝰ es ad ep̃m. Atille. Uide nedicas
te. eẽ. xp̃ianum Si enĩ dixeris te ẽẽ. xp̃ianum:
non es accepturꝰ. Ut autẽ accipias: dic te non
ẽẽ: Quid mones xp̃iane :: quid doces : certe
ꝑ secutionem pateris. Quanto tu uertor ꝑ secu¬
tor: Quando imperatores ꝑsequebantur xp̃i-¬
anos: minando cogebant: quod tu efficis sua-¬
dendo. Persuades xp̃iano : ut se neget ẽẽ xp̃ia

Expanded text:
rapi de gremio suo infirmos, parvulos pretrahi rapi de gremio suo infirmos, parvulos pretrahi per nescio quae secreta malarum speluncarum, rebaptizari, exsufflari in eis Christum, occidi in eis non mortale illud suum quo homines sunt, sed illud quo in aeternum victuri sunt. Suadetur homini dicere, Non sum christianus, et justitia vocatur. Accessurus es ad episcopum, ait illi, vide ne dicas te esse christianum: si enim dixeris te esse christianum, non es accepturus; ut autem accipias, dic te non esse. Quid mones, christiane? quid doces? Certe persecutionem pateris: quanto tu verior persecutor! Quando Imperatores persequebantur Christianos, minando cogebant, quod tu efficis suadendo. Persuades christiano ut neget se
Abbreviated transcription (Latin):
iuria .ẽ. quam pateris. Si ius .ẽ. exsufflare xp̃m¬
conscindere. Porro sihoc ius non ẽ : quicquid
ꝓ hoc pateris. ius nonẽ. Non es ergo dehis qui
patiuntur in iuriam. Lego aliud manifestius
ex euangłio. Beati inquit qui ꝑ secutionẽ pati-¬
untur. Ex pecta. quid festinas: quid dicis ego
sum. Expecta inquam. totum legam: Audis¬
ti. beati qui ꝑsectitionẽ patiuntur: iã tibi nes¬
cio quid cȩperas arrogare. Si ꝑmittis: totum
lego Uide quid sequatur: beati qui ꝑ secutio¬
nẽ patiuntur ꝓpt̃ iustitiam: Modo dic ego
sum : siaudes dicere egosum: Superiora quȩ
naresꝰ ł rigis te intemerarium tribunal cordis
tui. unde p̃cipiteris. & audes ferre sententiã
dehomine cusꝰ causã nescis :: hoc si deuno homi¬
ne faceres: esses in iustus facis hoc de orbe ter
patitur in iuriam. nisi aeccła catholica. quae
tanta ista ꝑpetitur.: Int̾ tot scandala hereticoꝵ
gemit. uidet ꝑ malas succsiones & fraudes

Expanded text:
juria est quam pateris. Jus est exsufflare Chrijuria est quam pateris. Jus est exsufflare Chriconscindere? Porro si hoc jus non est, quidquid pro hoc pateris, jus est. Non es ergo de his qui patiuntur injuriam. Lego aliquid manifestius ex Evangelio: «Beati,» inquit, «qui persecutionem patiuntur.» Exspecta: quid festinas? quid dicis, Ego sum? Exspecta, inquam; totum legam. Audisti, «Beati qui persecutionem patiuntur;» jam tibi nescio quid coeperas arrogare. Si permittis, totum lego; vide quid sequatur. «Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam» . Modo dic, Ego sum. Si audes dicere, Ego sum; superiora quae nares? Erigis te in temerarium tribunal cordis tui, unde praecipiteris; et audes ferre sententiam de homine cujus causam nescis! Hoc si de uno homine faceres, esses injustus: facis hoc de toto orbepatitur injuriam, nisi Ecclesia catholica quae tanta ista perpetitur? Inter tot scandala haereticorum gemit; videt per malas suasiones et fraudes
Abbreviated transcription (Latin):
corruptores : om̃s paciuntur multa mala. sed nul¬
la ẽ in iuria. Aliudẽ pati iniuriã. aliud patitri-¬
bulationem. aut pęnam. aut molestiã: aut sup-¬
plicium Considera ubisis. quid egeris : uide quare
paciaris. Uide: & ibi uides quid pãciaris lus &
in iuria: contraria sunt. Ius enim ẽ. quod iustũ ẽ:
N eq enĩ omne quod ius dicitur: ius . ẽ.: Quid si ali
quis condat ius iniquũ: nec ius dicendum . ẽ. si in¬
iustum . ẽ: Illud ergo uerum ius: quod etiã iustũ
ẽ: Uide quid feceris. ñquid paciaris: si ius
fecisti: in iuriam pateris. Si iniuriam fecisti:
ius pateris. Quare ista dixi fr̃s: ut non extollatd
se heretici. quando forte aliquid patiuntur. ex
iussionib principum t̾renoꝵ: nonse numerent
int̃ eos qui in iurias accipiunt. & dicant. Icce
psalmus consolatur me Egoenĩ dm̃ colo: qui
iudicium faciet in iuriam pacientib Recte quȩ¬
ro: utrum in iuriã accipites. Si ius fecisti: in¬

Expanded text:
corruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulcorruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria. Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, aut poenam, aut molestiam, aut supplicium. Considera ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria sunt. Jus enim est quod justum est. Neque enim omne quod jus dicius iniquum? Nec jus dicendum est, si injustum est. Illud ergo verum jus, quod etiam justum est. Vide quid feceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pateris: si injuriam fecisti, jus pateris. 16. Quare ista dixi, fratres? Ut non se extollant haeretici, quando forte aliquid patiuntur ex jussionibus principum terrenorum; non se numerent inter eos qui injurias accipiunt, et dicant: Ecce Psalmus consolatur me; ego enim Deum colo, «qui judicium faciet injuriam accipientibus.» Recte quaero utrum injuriam accipias. Si jus fecisti, in
Abbreviated transcription (Latin):
Uindicat iniuriã accipientis fr̃s mei :
facit illis iudicium: Quib.: qui accipiunt in¬
iuriam: puniens om̃s in iuriosos. Siergo faue¬
bit iniuriã accipientib & puniet in iuriosos.
uide modo dequorum numero. eẽ. uis. Uide.
attende utrum in eis uelis. ẽẽ qui in iuriã acci¬
piunt: an ineis qui in iuriamfaciunt. Statĩ
enĩ adte ꝓcedit uox apostolica: & dicit tibi
Iam quidem omĩno delictum. ẽ: quia iudicia
habetis uobiscum. Quare non magis iniqui
tatẽ patimini: quare non magis in iuriã pati¬
mini.: Corripit homines: quia ñ paciuntur
in iuriã Non ut patiaris molestiamte horta¬
tur: sed ut patiaris in iuriam. Non enim
omis molestia in iuria. ẽ Quicquid enim iure
pateris: nonẽ in iuria Neforte diceres : & ego
int̃iuridsos passuͦs numeror. Nã illud in illo
loco: & illud illa causa passus sum: Vide si in uiriã
passus es Latrones multa patiuntur : sed non¬
ẽ. in iuria Scelerati. malefici. effractores. ad ulteri.

Expanded text:
indicat injuriam accipientes, fratres mei; facit illis judicium. Quibus? Qui accipiunt injuriam, puniens omnes injuriosos. Si ergo favebit injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum in eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui injuriam faciunt. Statim enim ad te procedit vox apostolica, et dicit tibi, «Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habettis vobiscum. Quare non magis injuriam patimini» ? Corripit homines, quia non patiuntur injuriam. Non ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiaris injuriam: non enim omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pateris, non est injuria. Ne forte diceres: Et ego inter injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et illud causa illa passus sum. Vide si injuriam passus es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam: scelerati, malefici, effractores, adulteri,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ auoce gemitꝰ illoꝵ. Qualege adheser̃. nisi qͥa dictu:
Debemꝰ enĩ nos firmi: infirmitat̾e informorũ portare:
nocticorax in parietinis. Uigilaui. & factꝰ su

Expanded text:
non a voce gemitus illorum. Qua lege adhaeserunt, nisi qua dictum est: non a voce gemitus illorum. Qua lege adhaeserunt, nisi qua dictum est: «Debemus enim nos firmi infirmitatem infirmorum portare» nycticorax in parietinis. Vigilavi, et factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
uoce quã
intelligo: auoce quanoui ꝓbabilit̾. A uoce
gemitusmei: ñ auoce gemitꝰ illoꝵ quib cõ¬
patior. Multĩgemunt. gemo & ego: & hoc
gemo. qͥa malegemunt. Amisit nũ mum: gemit:
Amisit fidẽ: ñ gemit. Ego appendo nũmu̾ & fidẽ:
& inuenio i haiorẽ gemitũ demalegem̃te. autñ
gem̃te. ł ec̃ fraudẽ & gaud&. Quo lucro qͦdano:
Ad qͥsiuit pecuniã: ꝑdidit iusticiã. Gemit hinc
qͥ gemere nouit: qͥcapiti ꝓpinquat. Quireste e̾ret
corporixp̃i: gemit inde. Carnales autẽ ñ inde
gemunt: & gem̃dos se faciunt: qͥ a ñ indegemunt.
N eceos possumꝰ : uł ñ gem̃tes uł male gem̃tes c̃tẽpnere:
Uolumꝰ eni eos corrigere: uolumꝰ em̃dare. uolumꝰ
repararẽ. Et qͣndo ñpossumꝰ: gemimꝰ. Etcũ gemimꝰ:
ñ abipsis separam᷑. Auoce enĩ gemitꝰ mei : ad heserꝰ
ossamea carnimeae: Ad heser̃ fortes inualidis. Ad heser̃
firmi infirmis. Unde adheser̃ : Auoce gemitꝰ sui:

Expanded text:
oce quam intelligo, a voce quam novi: «A voce gemitus mei,» non a voce gemitus illorum quibus compatior. Multi enim gemunt, gemo et ego; et hoc gemo, quia male gemunt. Amisit nummum, gemit; amisit fidem, non gemit: ego appendo nummum et fidem, et invenio majorem gemitum de male gemente, aut non gemente. Facit fraudem, et gaudet. Quo lucro? quo damno? Acquisivit pecuniam, perdidit justitiam. Gemit hinc qui gemere novit; qui capiti propinquat, qui recte haeret corpori Christi, gemit inde. Carnales autem non inde gemunt, et gemendos se faciunt, quia non inde gemunt: nec eos possumus, vel non gementes, vel male gementes contemnere. Volumus enim eos corrigere, volumus emendare, volumus reparare: et quando non possumus, gemimus; et cum gemimus, non ab ipsis separamur. «A voce» enim «gemitus mei adhaeserunt ossa mea carni meae:» adhaeserunt fortes invalidis, adhaeserunt firmi infirmis. Unde adhaeserunt? A voce gemitus sui,
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiat. Hoc dicimꝰ: & in nomine dĩ sermonẽ t̃mina-¬
uimus. Quidest int̾ medium montiũ ꝑtransibunt aque :
Audiuimꝰ qͥ sint montes magni: p̃dicatores uerbi. subli-¬
mes angłi dĩ. Quãuis adhuc incarne mortali: excelsi
ñ sua uirtute sedillius grã. Quantũ autẽ attin& adip¬
sos: conualessunt. Humilit̾ emittunt fontes. & inter
mediũ montiũ inqͥt: ꝑtransibunt aquae. Putemꝰ hoc

Expanded text:
 in nomine Dei sermonem terminabimus. Quid est, «Inter medium montium pertransibunt aquae?» Audivimus qui sint montes, magni praedicatores verbi, sublimes angeli Dei, quamvis adhuc in carne mortali: excelsi non sua virtute, sed illius gratia; quantum autem ad ipsos attinet, convalles sunt, humiliter emittunt fontes. Et «inter medium montium,» inquit, «pertransibunt aquae.» Putemus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
onualles
nostis qͥd sint: dep̃ssa loca t̾rarũ. Nã collib & montib
contraria figura opponunt᷑: ualles ł conualles: Colles
sedgradi mecum. Ñ repugnat. ut quisunt montes
sint & c̃ualles. Sic̃ eñ montes dicunt᷑. ꝓpt̾ spiritale
magnitudine: ita & c̃ualles ꝓpt̾ sui sp̃s humilitatem.
N onego inqͥt: sed gr̃a di mecũ. Nego c̃uallis. ł s̃t enĩ¬
gradi mecu: fons est. Qui emittit fontes in conuallib
Despũ dicebat᷑: qđ modo cõmemoraui. si qͥs sitit: uenat

Expanded text:
onvalles nostis quid sint, depressa loca terrarum. Nam collibus et montibus contraria figura opponuntur valles vel convalles. Colles sed gratia Dei Mecum» . Non repugnat ut qui sunt montes, sint et convalles; sicut enim montes dicuntur propter spiritualem magnitudinem, ita et convalles propter sui spiritus humilitatem. «Non ego,» inquit, «sed gratia Dei mecum. Non ego,» convallis est; et «gratia Dei mecum,» fons est. «Qui emittis fontes in convallibus.» De Spiritu dicebatur quod modo commemoravi, «Si quis sitit, veniat
Abbreviated transcription (Latin):
uult fluere: ñ demedio. Et hoc forte homo carnali
nebula p̃peditus. & fonte cõmuni ad ꝓpͥã suam
ñ p̃cipitaremur in mortẽ. Media aqua posita erat homi¬
nib p̃ceptũdĩ: aqua media. aqua quoda modo publica
sine fraude ualeat. Quiddiximꝰ caricati urae: Sine labe.
sine cȩno fluebat. Si ipsa aqua sẽꝑbiberet᷑: semper
uiueret᷑. Uenit angł̃s lapsus decȩlo. factꝰ serpens: quia
insidiosȩ iã uenena spargere cupiebat. Emisit uenenũ
loquit᷑. & miseri audiendo dimiser̃ qđ comune erat
unde beati erant. & adsuum ꝓpͥũ redacti: cũ uoluñ
urae ꝓpt̾ fontes: ut fluant deuobis. Conualle sestote:
& cũ om̃ib conferte qđ dedõ habetis: Int̾ mediũ fluant
aqua: nulli inuidiatis. bibite. saturamini. manẽte
saturati. Ubiq cõmunis aquadi habeatgłam: non
hominũ pͥuata mendatia:¬

Expanded text:
vult fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali vult fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam non praecipitaremur in mortem. Media aqua posita erat hominibus, praeceptum Dei: aqua media, aqua quodam modo publica, sine fraude valebat, quod diximus Charitati vestrae, sine labe, sine coeno fluebat. Si ipsa aqua semper biberetur, semper viveretur. Venit angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum,loquitur:» et miseri audiendo dimiserunt quod commune erat, unde beati erant; et ad suum proprium redacti, cum volunt vestrae, propter fontes: ut fluant de vobis, convalles estote, et cum omnibus conferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aquae, nulli invideatis; bibite, saturamini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum privata mendacia
Abbreviated transcription (Latin):
Siuc autẽ ego. siue illi.: sic p̃dicamꝰ & sic eredidistis.
Securus dixit: siue ego siue illi. sic p̃dicamꝰ. & sic cre-¬
didistis. Int̃mediũ enĩ montiũ. fluebant aquae. Nulla
deaquis discordia montium: sedpax consensionis &
societas caritatis. Siqͥs autẽ uelit aliud p̃dicare.
iade suo p̃dicar&. ñ de medio. Qaudi qͥdde illodicat᷑:
abypso qui emisit fontes in conuallib Quilo quitur
m̃ datiũ: desuo loqͥt᷑: Itaq ne acciperet᷑ aliquis mors.
mons discedat ab aquis ꝑmediũ currentib & aliquid
ꝓpriũ uelit influere. Lic& sinos: & qͣntus mons dixit
hoc qua uberrimȩ aquȩ fluebant dec̃uallȩ eius:
Tam̃ hoc uolebat ut medius int̾ montes currer&. & ibi
aliqͥd alit̃ p̃dicare : De paulo quęstio: Audi qđ sequit᷑.
Lic& sinos. aut angłs decȩlo annuntiauerit uobis p̃t̃ quã
qđ accepistis: anathemasit. Siueniat mons aliud

Expanded text:
Sive autem ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis» . Sive autem ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis» . Securus dixit, «Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis:» inter medium enim montium fluebant aquae; nulla de aquis discordia montium, sed pax consensionis, et societas charitatis: si quis autem vellet aliud praedicare, jam de suo praedicaret, non de medio. Et audi quid de illo dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus: «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur» . Itaque ne acciperetur aliquis mons mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut medios inter montes curreret, et ibaliquid aliter praedicare? de Paulo quaestio; audi quod sequitur: «Licet si nos, aut angelus de coelo annuntiaverit vobis praeterquam quod accepistis; anathema sit» . Si veniat mons aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransibunt aquae: Quidest inter mediũ apłoꝵ:
Quidiediũ dicit᷑: comune est. Res cõmunis. unde om̃s
aequalit̾ uiuunt. mediaest: nec̃ adtin& adm̃e. sednec
in medio sui: Cõmune: illis. Audi aquas inter mediũ
montium: quia comunis illis fideserat. nequisquae
aquas qͣsi ꝓprias & suas habebittẽ. Si enĩ non sunt
inmedio. quasi priuatę sunt. non publice fluunt:¬
& ego habeo meã & ille hab& suam. Non est in medio:
qđ & ego ipse habeat. Sedtalis ñ est pacifica p̃dicatio.
At uero ut int̾ mediũ montium fluant aqua: audi
uocẽ montis. Ds̃ inqͥt pacis: d& uobis idipsũ sapere
in inuicẽ. Q̾iterũ. Ut idipsum sapiatis om̃s: & ñ sĩ
inuobis scismata. Qđ sentio: sentis: In medio fuit aqua:
ñ habco qͣsi priuatã mẽã. nectu priuat̾a tuam̃.
Ueritas: nec ieasit ꝓ pͥa nectua. Ut & measit & tua :
int̃ mediũ montiũ ꝑ transibunt aquae. Audiipsũ monte
ut dixi: qͥa int̾ mediũ montiũ ꝑtransibunt aquae.

Expanded text:
ritatis. Quid est, Inter medium Apostolorum? Quod medium dicitur, commune est. Res communis, unde omnes aequaliter vivunt, media est, nec attinet ad me; sed necin medio sui? Commune est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet suam, non est in medio quod et ego et ipse habeat; sed talis non est pacifica praedicatio. At vero ut inter medium montium fluant aquae, audi vocem montis: «Deus,» inquit, «pacis det vobis idipsum sapere in invicem» . Et iterum: «Ut idipsum sapiatis omnes, et non sint in vobis schismata» . Quod sentio, sentis; in medio fluit aqua: non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum tuum. Veritas nec mea sit propria, nec tua, ut et tua sit et mea: «Inter medium montium pertransibunt aquae.» Audi ipsum montem, ut dixi, quia «inter medium montium pertransibunt aquae.
Abbreviated transcription (Latin):
sed insermone cum quadam delectatione: has
uero habent indiuersis sectis ac ꝓfessionibus.
& litterae scłares. & uidȩoꝵ quae deuterosis
nuncupatur. continens pret̾ diuinarũ cano¬
nem scripturarum milia fabularum. hab&
eas & hereticorum uana atq errabunda lo-¬
quacitas hos om̃s iniquos intelligi uoluit.
a quib sibi narratas dicit adolesciãs id est
exortationes delectabiles uerbis. Sed non
inquit ut lex tua dñe : quia me in ea ueritas

Expanded text:
sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi narratas dicit ἀδολεσχίας, id est exercitationes delectabiles verbis: «Sed non,» inquit, «sicut lex tua, Domine;» quia me in ea veritas,
Abbreviated transcription (Latin):
nec paruum aliquid putari deb& quia non ait.
ꝓ eo ut diligerent me interficiebant me. sed detra
hebant mihi Ideo quippe interfecer̃ quia detraxer̃.
negantes filium dĩ & dicentes. quod in principe dȩ¬
monioꝵ eicit dęmonia: & dȩmoniũ hab&&ez insa¬
nit: Quid eum auditis. & cęteratalia Qua detracta¬
tione. ab illo auertebant eos: quorum conuersionẽ
ille quaerebat:. Et ideo potius hoc dixit ut osten¬
deret magis eos nocere qui xp̃o detrabunt. &
ꝑ hoc animas interficiunt: quam qui eius mor¬
talem carnem mo x presertim resurrecturam
seuiendo peremerunt. Sed cũ dixiss& ꝓeo ut
diligerent me detrahebant mihi. quid ait:⁊ go
aut̃ orabam

Expanded text:
Nec parvum aliquid putari debet, quia non ait, Nec parvum aliquid putari debet, quia non ait, Pro eo ut diligerent me, interfihebant mihi. Ideo quippe interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Filium Dei, et dicentes quod in principe daemoniorum ejicit daemonia» ; et, «Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis» ? et caetera talia. Qua detractione ab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere qui Christo detrahunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim resurrecturam, saeviendo per emerunt. 5. Sed cum dixisset, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi;» quid ait? «Ego autem orabam
Abbreviated transcription (Latin):
deritis ꝓbonis bona. quã mercedem habebitis.
l dest quid magnũ facietis . Non ne & publica¬
ni haec faciunt : uult autẽ illis & hoc facere.
& longe amplius. idẽ. ut non solum amicos.
uerum etiã in iicos diligant. Posteruis autẽ
quod ẽ. reddere malum ꝓmalis. habeant &
mali &e mediocrit᷑ mali uel medioerit̃ boni:
usq ad eo ut lex eis reddiderit ulciscendi mo-¬
dum. oculum ꝓoculo. dentẽ ꝓdente. Quae
sidici potest: in iustorum iustitia est. Nonqͥa
iniquum.ẽ.: ut recipiat unusquisq quod fecerit.
Alioquin lex nequaquã id constituer&: sed
quia ulciscendi libido uitiosa est: magisq
adiudicem ꝑtineat int̾ alios hoc discernere. quã
bonum hominẽ sibi expetere. Qua ꝓpt̃ impii
ex illa benignitatis sũmitate dilapsi. ubi reddua¬
tur bona ꝓmalis. ad quantã malignitatis ꝓfun¬
ditatẽ uener̃ retribuendo malit ꝓbonis: quanto
p̃cipitio tot gradus interpositos transierunt.

Expanded text:
deritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» deritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam inimicos diligant. Posterius autem, quod est reddere mala pro malis, habeant et mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni; usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, «Oculum pro oculo, dentem pro dente» : quae, si dici potest, injustorum justitia est. Non quia iniquum est ut recipiat unusquisque quod fecerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisque ad judicem pertinet inter alios hoc decernere, quam bonum hominem sibi expetere. Quapropter impii ex illa benignitatis summitate delapsi, ubi redduntur bona pro malis, ad quantam malignitatis profunditatem venerunt, retribuendo mala pro bonis! quanto praecipitio tot gradus interpositos transierunt!
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ malo reddentes. Et apostolus petrus. Non
reddentes malum ꝓmalo: uel maledictũ pro
maledicto. Unde & in psalmo legitur Si reddi-¬
di retribuentib mihi mala:. Duorum postremoꝵ
illud mitius ad nouem leprosos ꝑtin&. qui
cũ mundati. eẽnt. adño. grãs non eger̃ Illud
uero ultimũ quo nihil.ẽ peius adhos ꝑtin&.
dequib in isto psalmo dicitur. ꝓeo ut diligerent
me detrahebant mihi Dilectionẽ quippe
debebant tantis dñi beneficus: quãnon solum
minime reddebant: uerum etiã ꝓ illo bono
irrogabant malum. Duo uero media quaedixi¬
mus hominũ quod ã modo esse medioꝵ. ita se
habent. ut eorum prius quod .ẽ. reddere bona
ꝓbonis. habeant & boni: & mediocrit boni. uł
mediocrit̃ mali. Ideo dñs. hoc nonrep̃hendit.
Sed non uult in eo solo suos discipulos ꝑ manere :
quos uult ad maiora ꝓuehere. Quib dicit
Si dilexeritis eos quiuos diligunt. id.ẽ. si reddi¬

Expanded text:
pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent a Domino, gratias non egerunt : illud vero ultimum quo nihil est pejus, ad hos pertinet, de quibus in isto psalmo legitur. «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddi
Abbreviated transcription (Latin):
Sex sunt inisto genere differen¬
tiae: quae cõmemoratae animaduerti farilli¬
me possunt: reddere bona ꝓmalis. non reddere
mala ꝓboilis. Reddere bona ꝓbonis: reddere
mala ꝓmalis. Non reddere bona ꝓbonis : sed
reddere mala ꝓbonis. Horum duo prima hono¬
rum sunt: &e eoꝵ dudꝵ prius melius. Postrema
duo malorum. &e eoꝵ posterius deterius
Duo media quodãmodo meliora. sed eorum pͥus
ꝓpinquum bonis : posterius ꝓpinquum malis:
haec inscripturis scĩs : oport& attendere. Red¬
dit bona ꝓmalis ipse dñs. qui iustificat impiũ:
& pendens incruce dixit. Pater ignosce illis :
quia nesciunt quid faciunt: Cuius uestigia
secutus sc̃s stephanꝰ. fixo genu orauit plapidan¬
tib dicens. Dñe ne statuas illis hoc delictum:
Ad quam rem p̃ceptũ ꝑtin&e: diligite in imicos
ur̃os. bene facite eis qui oder̃ uos : & orate ꝓeis
qui uos ꝑsecuntur Mala promalis non esse
reddenda: paulus apostolus dicit. Nulli malũ

Expanded text:
Sex sunt in isto genere differentiae, quae commemoratae animadverti facillime possunt: reddere bona pro malis, non reddere mala pro malis; reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis; non reddere bona pro bonis, reddere mala pro bonis. Horum duo prima, bonorum sunt, et eorum duorum prius melius; postrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo mediorum, sed eorum prius propinquum bonis, posterius propinquum malis. Haec in Scripturis sanctis oportet attendere. Reddit bona pro malis ipse Dominus, «qui justificat impium» , et pendens in cruce dixit: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Cujus vestigia secutus sanctus Stephanus, fixo genu oravit pro lapidantibus, dicens: «Domine, ne statuas illis hoc delictum» . Ad quam rem praeceptum pertinet, «Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Mala pro malis non esse reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum