comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicerimꝰ. pastores erunꝰ pascentes nos ñ oues. Si aut̃ illiꝰ sunt
quȩ dicimꝰ. ꝑ quẽ libet ipse uos pascit. Hȩc dic̃ dñs ds̃ ad pas¬
tores isrł. qͥ pascunt se solos. Nunqͥd ñ oues pascunt pastores:
Idẽ. ñ se pascunt pastores. s oues. Hȩc pͥma causa ẽ. qͣre arguan-¬
t᷑ isti pastores. qr se ipsos pascunt ñ oues. Qui st̃ qͥ se ipsos pascunt:
quos in loco isto de qͦ ꝑiculosa ratio reddit᷑. dñs scđm dignatio
U̾nũ qđd xp̃iani sumꝰ. alteru̾ qđ p̃positi sumꝰ. Illud qđ xp̃ĩani
et tanto forte expeditiꝰ ãbulantes. qͣnto minorẽ sarcinã portant.
Nos aut̃ excepto qđ xp̃iani sumꝰ. unde rationẽ reddemꝰ dõ de
uita nr̃a. sumꝰ etiã pͣpositi unde rationẽ reddemꝰ dõ de dispensa¬
tione nr̃a. Ad hoc istã difficultatẽ ꝓpono. ut cõpatientes nob
oretis ꝓ nob̾. Weniet enĩ dies qͦ cuncta adducant᷑ in udiciũ.
̾ ille dies si scło longe .ẽ. unicuiq homini ultimꝰ uitȩ suę¬

Expanded text:
autem illius sunt quae dicimus, per quemlibet ipse vos pascet. Haec dicit Dominus Deus: O pastores Israel, qui pascunt se solos! Numquid non oves pascunt pastores? Id est, non se pascunt pastores, sed oves. Haec prima causa est quare arguantur pastores isti, quia se ipsos pascunt, non oves. Qquos in loco isto, de quo periculosa ratio redditur, Dominus secundum dUnum, quod Christiani sumus: alterum, quod praepositi sumus. Illud, quod Christiani et tanto forte expeditius ambulantes, quanto minorem sarcinam portant. Nos autem, excepto quod christiani sumus, unde rationem reddemus Deo de vita nostra, sumus etiam praepositi, unde rationem reddemus Deo de dispensatione nostra. Ad hoc istam difficultatem propono, ut compatientes nobis, oretis pro nobis. Veniet enim dies, quo cuncta adducantur in judicium . Et ille dies, si saeculo longe est, unicuique homini vitae su
Abbreviated transcription (Latin):
Ueruntam᷑ uos bene fecistis. usibꝰ meis mitt᷑e. S ut ostendet
in eo qđ illi bene fecer᷑ qͥd ipse quereret. ne int̾ illos ee̾t qͥ se
ipsos pascunt ñ oues ñ taᷤ suę gaudet subuentũ necessitati.
ꝗͣ illoꝵ gratulat᷑ foecunditati. Quid gͦ ibi querebat. Non
quero in qͥt datũ. s reqͥro fructũ. Non ut ego inqͥt explear .s
ne uos manes remaneatis. Qui gͦ ñ posst facere qđ paulꝰ. ut
manibꝰ suis se transigant. accipiant de lacte ouiiũ. Susten-¬
nt suã necessitatẽ. s ñ neglegant ouiũ infirmita
Non hoc ibi querant tanꝗͣ cõmodũ suũ. ut ex necessitate
penuriȩ sue uideant᷑ annunriare euangłiũ. s hominibꝰ illu.¬
minandis parent lucẽ uerbi ueritatis. St̃ enĩ tanꝗͣ lucernę. sic̃
dictũ. ẽ. Sint lũbi ur̃i accincti. et lucernȩ ardentes. &. Nemo ac

Expanded text:
erum tamen vos benefecistis, usibus mittere meis . Sed ut ostenderet in eo quod illi benefecerunt, quid ipse quaereret, ne inter illos esset, qui se ipsos pascunt, non oves: non tam suae gaudet subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo ibi quaerebat? Non quia quaero, inquit, datum, sed requiro fructum. Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanes remaneatis. Qui ergo non possunt facere quod Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de lacte ovium: sustentent suam necessitatem, sed non negligant ovium infirmitatem. Non hoc ibi quaerant, tanquam commodum suum, ut ex necessitate penuriae suae videantur annuntiare evangelium, sed hominibus illuminandis parent lucem verbi veritatis. Sunt enim tanquam lucernae, sicut dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae
Abbreviated transcription (Latin):
cite oues dĩ. Amalis pastoribꝰ inqͥrit ds̃ oues suas. & de manibꝰ eoꝵ
inqͥrit mortẽ illarũ. Dic̃ enĩ alio in loco ꝑeundẽ ꝓpħam. Fili hominis
speculatorẽ te dedi domuiisrł. Rudies ex ore meo sermonẽ. & pre-¬
monstrabis eis ex me. In eocũ dixceris peccatori morte morieris. & non

Expanded text:
 inquirit Deus oves suas, et de manibus eorum inquiret mortem earum. Dicit enim alio in loco per eumdem prophetam: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel: audies ex ore meo sermonem, et praemonstrabis eis ex me. In eo cum dixero peccatori, Morte morieris, et non
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ tremiscere. nolle accede. Habes aliud. Fidelis ds̃. qͥ ñ uos ꝑmittat
tẽptari supͣ ꝗͣ potestis ferre. Illud enĩ ꝓmit tere. & p̃dicere uenturas
passiones infirmũ c̃firmare .ẽ. Lunͣti aitͦ nimiũ et ex hoc det̾ritoõ
uenturas tribulationes. armant se magis. & qͣsi potũ suũ sitiunt.
Paruã enĩ sibi putant fideliũ medicinã. s quer̃ & martyrũ głam.
St᷑ aut̃ alii. qͥ auditis futuris & necessario uenientibꝰ tẽptationibꝰ.
qͣs ꝓpͥe oportet uenire api̾ano. qͣs nemo sentit nͥ qͥ uoluerit uere
esse depianꝰ. ĩminentibꝰ gͦ sibi talibꝰ. frangunt᷑ & claudicant. Offe
consolationis alligam̃tum. alliga qđ fractũ .ẽ. dic. Ne tuneas.
ñ deserit in tẽptationibꝰ ille in que̾ credidisti. Fidelis ds̃. qͥ te
ñ sinat tẽptari supͣ ꝙͣ potes ferre. Non hoc ame audis. apłs dic̃

Expanded text:
contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicere venturas passioventuras tribulationes, armant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus, quas proprie oportet venire christiano; quas nemo sentit, nisi qui voluerit esse vere christianus: imminentibus ergo sibi aliquibus, franguntur et claudicant. Affer consolationis alligamentum, alliga quod fractum est: dic, Ne timeas, non deserit in tentationibus ille in quem credidisti; fidelis Deus, qui te non sinit tentari supra quam potes ferre. Non hoc a me audis, Apostolus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
constituis. Uenturꝰ. ẽ. ymb̃ influxurꝰ ẽ fluuiꝰ. flaturꝰ ẽ. uentꝰ. imn
pingent domũ istã & cadet. & fiet runa eiꝰ magna. Leua de arena &
pone suꝑ petrã. In apo sit. quẽ uis eẽ xp̾ianũ. Attendat ad passio¬
nes axpi indignas. attendat illũ sine ullo ꝓeccato quȩ ñ rapuit exol¬
uentẽ. attendat scripturã dicentẽ sibi. Flagellat om̃em filiũ quẽ
recipit. & tu dicis forte exceptꝰ eris: Si excceptꝰ a passione flagello
rũ. exceptꝰ a numero filioꝵ. Itane inquies flagellat omem filium:
Porro flagellat omem filiũ. ut & unicũ. Unicꝰ ille de patris substan¬
tia natꝰ. ęqualis patri in forma dĩ. ũbũ ꝑ qd facta st̃ om̃a. ñ habebat
unde flagellaret᷑. Nd hoc carne indutꝰ ẽ. ut sine flagello ñ eẽt. Qui
co coheredes. eẽmꝰ etiã hereditas eiꝰ. Postula inqͥt a me & dabo tͥ gs here¬
gendꝰ. Dic ei. Prepara animã tuã ad tẽptationẽ. Ꝙ forte incipit labi.

Expanded text:
influxurus est fluvius, flaturus est ventus, et impingent in domum istam, et cadet, et fiet ruina ejus magna. Leva de arena, pone supra petram: in Christo sit, quem vis esse Christianum. Attendat ad passiones Christi indignas: attendat illum sine ullo peccato, quae non rapuit, exsolventem: attendat Scripturam dicentem sibi: Flagellat omnem filium quem recipirum, exceptus a numero filiorum. Itane, inquies, flagellat omnem filium? Prorsus flagellat omnem filium, ut et unicum. Unicus ille de Patris substantia natus, aequalis Patri in forma Dei, Verbum per quod facta sunt omnia, non habebat unde flagellaretur. Ad hoc carne indutus est, ut sine flagello non esset. Qui ci cohaeredes, essemus etiam haereditas ejus. Postula, inquit, a me, et dabo tibi gentes haeregendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte incipit labi,
Abbreviated transcription (Latin):
An istȩ st̃ spinȩ in quarũ medio.ẽ. illa sic̃ liliũ. qđ in eodẽ cantico
dr̃. In qͣntũ ergo liliũ. in tantũ & ortꝰ c̃clusꝰ & fons signatꝰ. in illi
uidelicet iustis qui in occulto uidei s̃ circuncisione cordis. Omis
enĩ pulchritudo filiȩ regũ intrinsecꝰ. in quibꝰ ẽ. numerꝰ certꝰ scõꝵ. pre.¬
destinatꝰ ante mundi estitucionẽ. Illa uͦ multitudo spinarũ. siue ocul-

Expanded text:
in eodem cantico dicitur? in quantum ergo lilium, in tantum et hortus conclusus et fons signatus, in illis uidelicet iustis qui in occulto Iudaei sunt circumcisione cordis — omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus —, in quibus est numerus certus sanctorum praedestinatus ante mundi constitutionem. illa
Abbreviated transcription (Latin):
tor fuit. c̃sidatio ꝓponit᷑. Nit enĩ petrus. In archa noe pauci idẽ. octo aĩ ae
positio sordiũ. s c̃scientiȩ bonȩ int̾rogatio. Aut qͦmͦ salui fiunt ꝑ aqͣm qui
sco̾baptis mate male utentes. cũ uideant᷑ eẽ intꝰ. usq in finẽ uitȩ in flagiti.¬

Expanded text:
tor fuit, consideratio proponitur. ait enim Petrus: in arca Noe pauci, id est octo animator fuit, consideratio proponitur. ait enim Petrus: in arca Noe pauci, id est octo animas non est conscientiae bonae interrogatio? aut quomodo salui fiunt per aquam, qui sancto baptismate male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagiti
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥd ab ea deuiant cito auctoritate catholica corrigunt᷑. ꝗͣuis in eiꝰ ũbis
ꝓ sensu carnali uarus adhuc phantasmatũ c̃cursibꝰ fluctuent. St
etiã qͥdã ex eo numero qͥ adhuc neqͥt᷑ uiuant. aut etiã in heresibus
uł in gentililim suꝑsticionibꝰ iaceant. & tam̃ etiã illic nouit dñs¬
qͥ s̾ eiꝰ. Nãq in illa ineffabili p̾scientia dĩ multi qͥ foris uident᷑ intꝰ s̃
& multi qͥ intꝰ uident᷑ foris s̃. Ex illis gͦ om̃ibꝰ qͥ ut ita dicã intrinsecꝰ
& in occulto intꝰ s̃. constat ille ortꝰ conclusꝰ.fons signatꝰ. puteus
aquȩ uiuę. paradys cũ fructu pomoꝵ. Hoꝵ inunera c̾cessa diuinitus.
partĩ uͦ cũ malis ꝑu̾sisq cõmunia. sic̃ om̃a cęt̾a in qͥbꝰ s̃ & sacrosca m ẏsteria
Hinc itaq iã facilior nob̾ & expedicior archȩ illiꝰ cuiꝰ noe fabricator & gub̾na¬

Expanded text:
si quid ab ea deuiant, cito auctoritate catholica corriguntur, quamuis in eius uerbis si quid ab ea deuiant, cito auctoritate catholica corriguntur, quamuis in eius uerbis pro sensu carnali uariis adhuc phantasmatum concursibus fluctuent, sunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen etiam illic nouit dominusquisunteius. namque in illa ineffabili praescientia dei multi qui foris uidentur intus sunt et multi qui intus uidentur foris sunt. ex illis nstat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus ppartim uero cum malis peruersisque communia, sicut omnia cetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque iam facilior nobis et expeditior arcae illius, cuius Noe fabricator et guberna
Abbreviated transcription (Latin):
diunt᷑. & cũ p̃occupatũ hõem in aliqͦ delicto instruunt in sp̃u lenita¬
tis. intendt̾ ne & ipsi tẽptent᷑. & cũ forte & ipsi p̃occupant᷑. repͥmitur
in eis aliqͣntulũ ñ tam̃ extinguit᷑ caritatis affectꝰ. rursꝰq insurgens et
m ardescens pͥstino cursui restituit᷑. Nor̃ enĩ dic̃e. Dormitauit anima
mea p̃tedio. c̃firma me inu̾bis tius. Cũ aut̃ aliqͥd alit̾ sapunt. id quoq
illis in caritatis flagrancia ꝑmanentibꝰ nec rũpentibꝰ uincłm pacis. ds̃
reuelabit. Quidã uͦ adhuc carnales & animales ꝓuectꝰ suos instanter
exercent. & ut cibo spãliũ fiant idonei. scõꝵ mysterioꝵ lacte nutriunt᷑.
Ca ꝗ̃ in pͣuis moribꝰ popłari etiã iudicio manifesta s̃ in dĩ timore deui-¬
tant. & ut minꝰ minꝰ q in rebꝰ t̾renis & tẽporalibꝰ delectent᷑ uigilantis-¬
sime satagunt. Regulã fidĩ diligent᷑ inquisitã firmissime tenent. et

Expanded text:
diuntur; et cum praeoccupatum hominem in aliquo delicto instruunt in spiritu enitatis, intendunt ne et ipsi tententur ; et cum forte et ipsi praeoccupantur, reprimitur in eis aliquantulum, non autem exstinguitur charitatis affectus, rursusque insurgens et inardescens pristino cursui restituitur. Norunt enim dicere, Dormitavit anima mea prae taedio: confirma me in uerbis tuis. cum autem aliquid aliter sapiunt, id quoque illis in caritatis flagrantia permanentibus nec rumpentibus uinculum pacis deus reuelabit. quidam uero adhuc carnales et animales prouectus suos instanter exercent et, ut cibo spiritalium fiant idonei, sanctorum mysteriorum lacte nutriuntur, ea quae in prauis moribus populari etiam iudicio manifesta sunt in dei timore deuitant et, ut minus minusque rebus terrenis et temporalibus delectentur, uigilantissime satagunt, regulam fidei diligenter inquisitam firmissime tenent et,
Abbreviated transcription (Latin):
marito. Quomͦ gͦ erit uerũ mulier alligata. ẽ. qͣndiu uir eiꝰ ui¬
uit. Ecce uir eiꝰ uiuit. qr nec de corpore excessit. nec fornicatꝰ. ẽ.
qđ ꝓ morte uis deputari. & tam̃ ei mulier alligata iã ñ est.

Expanded text:
marito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uimarito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? ecce uir eius uiuit, quia nec de corpore excessit nec fornicatus est, quod pro morte uis deputare; et tamen ei mulier alligata iam non est. n
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ ad ultera. si fuerit cũ alio uiro. qmͣ mulier alligata. ẽ. qͣn¬
diu uir eiꝰ uiuit. Hautͣ uincłm si ei cũ uiro uiuente ñ esset.
ne ullo adulteru crimine alt̃i nub̃et. d inde si alliga
qͣnliu uir eiꝰ uiuit. nullomͦ nͥ uiro mortuo soluta dicenda. ẽ.
ab ħ uincło. Porro si morte cuiꝰ libet eoꝵ int̾ maritũ et uxo
dubio erit ab ħ et mulier soluta. qͣndo fuerit fornicata. Neq
enĩ dici pot̾it ħ alligata uiro. qͣndo ab illa fuerit uir solutus.
Ac ꝑh postea ꝗͣ fornicando alligata uiro ẽẽ destit̾it. qͥs qͥs eam
duxerit adult̾ nͥ erit. & uide ꝗͣ sit absurdũ. ut idõ ñ sit adult᷑
qr dux̃ adulterã. ĩmo uͦ qđ ẽ. monstruosius. nec ipsa mulier
erit adult̃a. qm ñ erit posteriori uiro uxor aliena s sua. Solu¬
to eñ ꝑ adulteriũ pͥori c̃iugali uincło. cuicũq iã nubserit
c̃iuigẽ ñ habenti.nõ ad ult̾a cũ adultero. s uxor erit potiꝰ cũ

Expanded text:
 si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est. quamdiu uir eius uiuit; hoc autem uinculum si ei cum uiro uiuente non esset, sine ullo adulteri crimine alteri nuberet. proinde si alligata est quamdiu uir eius uiuit, nullo modo nisi uiro mortuo soluta dicenda est ab hoc uinculo. porro si morte cuiuslibet eorum inter maritum et uxorem am fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit fornicata. neque enim dici poterit haec alligata uiro, quando ab illa fuerit uir solutus. ac per hoc posteaquam fornicando alligata uiro esse destiterit, quisquis eam duxerit, adulter non erit. Et uide, quam sit absurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monstrosius, nec ipsa mulier erit adultera, quoniam non erit posteriori uiro uxor aliena, sed sua. soluto enim per adulterium priore coniugali uinculo cuicumque iam nupserit coniugem non habenti non adultera cum adultero, sed uxor erit potius cum
Abbreviated transcription (Latin):
lentia caꝑemini. ñne susceptũ caste cus todiretis officiũ. repente
inpositũ susceper̃. sꝑantes se illustriꝰ in xpͣi hereditate fulgere. qͣn-¬
to magis uos adulteria cauendo uiu̾e cͣtinentes debetis. metuentes
ñ in regno dĩ minꝰ lic̾e. s in gehennargius arde: Hȩc atq huiꝰ modi
eis ut possumꝰ dicimꝰ. qͥ qͦqͦ modo a se discedentib uł ꝓpt̾ adulteriũ
dimissis conuigib suis. alias uolunt duc̃e. & cũ ꝓhibent᷑ infirmita.
tẽ carnis nob opponunt. S iã lib̾ etiã iste claudendus . ẽ. et rogandꝰ
ds̃ ut aut eos tẽptari ñ sinat separacionib c̃tugũ. aut ita
timor ꝑiclitantis salutis. fiat illis amplioris siue ꝓbatioris occasio casti.¬

Expanded text:
lentia caperemini, nonne susceptum caste custodiretis officium, repente lentia caperemini, nonne susceptum caste custodiretis officium, repente inpositum susceperunt, sperantes se inlustrius in Christi hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria cauendo uiuere continenter debetis, metuentes non in regno dei minus lucere, sed in gehenna ignis ardere! haec atque huius modi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibus uel propter adulterium dimissis coniugibus suis alias uolunt ducere et. cum prohibentur, infirmitatem nobis carnis obponunt. sed iam liber etiam iste claudendus est et rogandus deus, ut aut eos temptari non sinat separationibus coniugum aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris siue probatioris occasio casti
Abbreviated transcription (Latin):
t qͣndo ab uxorib diutissime ꝑegrinant᷑. uelint eas ab adul
c̃cubitu intaminatas feruorẽ tͣissigere iuuentutis. et plurunę pudicis¬
simȩ transigunt. maxine sẏrȩ. quarũ mariti negociandi qͣstib occu¬
pati. iuuenes adolescentulas deser̃. & uix aliqͣndo senes ad anicłas re-¬
uertunt᷑. eo ipso euidentiꝰ ẽuincunt᷑ ñ esse in possibile. qđ se ñ posse cau¬
sant᷑. Si enĩ h ñ posset infirmitas hominũ. multo minꝰ posset sęxus
infirmior feminarũ. Unde istos qͥ uirilẽ ñ putant excellentiã nͥ pec-¬
candi licentiã. qͣndo t̃remꝰ ne adulterinis c̃iuigiis herendo ꝑeant inetͣ¬
ũ. solemꝰ eis ꝓpon̾e etiã ẽtinentiã dericoꝵ qͥ plerũq ad eandẽ
subeundã capiunt᷑ inuiti. Cãq susceptã usq ad debitũ fine̾ dño adiu-¬
uante ꝑducunt. Dicimꝰ gͦ eis: quisi et uos ad hoc subeundũ popłoꝵ uio¬

Expanded text:
ut, quando ab uxoribus diutissime peregrinantur, uelint eas ab adulterino ut, quando ab uxoribus diutissime peregrinantur, uelint eas ab adulterino concubitu incontaminatas feruorem transigere iuuentutis — et plurimae pudicissime transigunt, maxime Syrae, quarum mariti negotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentulas deserunt et uix aliquando senes ad aniculas reuertuntur — eo ipso euidentius conuincuntur non esse inpossibile, quod se non posse causantur. si enim hoc non posset infirmitas hominum, multo minus id posset sexus infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant excellentiam nisi peccandi licentiam, quando terremus, ne adulterinis coniugiis haerendo pereant in aeternum, solemsubeundam capiuntur inuiti eamque susceptam usque ad debitum finem domino adiuuante perducunt. dicimus ergo eis: quid? si et uos ad hoc subeundum populorum uio
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uigalẽ ꝓpt̃ qͣm ñ faciunt qđ facerent si liceret. Hac qͥppe inten¬
tione c̃tinent̃ uiu̾e parũ. ẽ. ad accipienda illiꝰ q̃ lib̾iꝰ eligit᷑ continen-¬
tiȩ pͣmia. s suffic̃ ad dẽcauenda adulteria. Hęc aut̃ me de utroq
res ẽẽ arbitrant᷑. ne pudicicia pares ẽẽ dignent᷑ in qua etiã pͣire debue-¬
runt. ut eos illȩ tãꝗͣ sua capita seꝗͣrent᷑. Quando aut̃ lex ꝓhibet
adulteria. si optentu inc̾tinentiȩ carnalis infirmitatis admirtatur
excusatio. multis sub nomine falsȩ ĩpunctatis ꝑeundi aꝑit᷑ occasio.
Leq enĩ carnẽ ñ habent feminȩ. quib uiri aliqͥd tale nolunt licere.
quasi eis qr uiri s̃ liceat. S absit ut melioris sexus tãꝗͣ honori debe¬
ant᷑ qđ pudori debetur. cũ honor uistꝰ uirtuti ñ uttio debeatur. qͥn-
ĩmo cũ a feminis utiq habentib carnẽ. tantã flagitant castitatem.

Expanded text:
coniugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intenconiugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intentione continenter uiuere parum est ad accipienda illius quae liberius eligitur continentiae praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de utroqures esse arbitrantur, ne pudicitia pares sese dignentur: in qua etiam praeire debuerunt, ut eos illae tamquam sua capita sequerentur. quando autem lex prohibet adulteria, si obtentu incontinentiae carnalis infirmitatis admittatur excusatio, multis sub nomine falsae inpunitatis pereundi aperitur occasio. neque enim carnem non habent feminae, quibus uiri aliquid tale nolunt licere, quasi eis, quia uiri sunt, liceat. sed absit, ut melioris sexus tamquam honori debeatur, quod pudori detrahitur, cum honor iustus uirtuti, non uitio debeatur. quin immo cum a feminis utique habentibus carnem tantam flagitant castitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
istis gła desꝑanda ñ ẽ. si in eo qd necessitas intulit ꝑsistere diligant.
łieri enĩ potest ut dõ t̾rente et hor tante. cũtente et ĩplente humanꝰ
in meliꝰ mutet᷑ affectꝰ. atq ita uoueant sine c̃uigus. et sine ullo con-¬
cubitu. atq ĩmunda libidinis at trectacione ꝑseuerantissime iuue.
ut etiã si separata c̃iugia locũ ducendi alias moriendo aꝑuerint.
claudat᷑ ex uoto. qđ pateret ex licito. & qd erat necessitate coeptũ.
fiat caritate ꝑfectũ. Talib ꝓfecto id retribuet᷑. qđ illis qͥ uł pari
c̃sensu cũ conuigib ħ uouer̃. uł nullis c̃uigus alligati ꝓpt mauis
bonũ c̃tinentiã deleger̾. Si aut̃ ita secͣtinent ut si moriant᷑ quarũ
uita c̃iugali ĩpediunt᷑. alias duc̃e cogitent. ꝓfecto etiã si pͥus ipsi
in tali ẽtinentia de corpore abscedant. ñ eis imputat᷑ nͥ ad pudiciciã

Expanded text:
istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persistere diligant. istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persistere diligant. fieri enim potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inplente humanus in melius mute-I tur affectus, atque ita uoueant sine coniugiis et sine ullo concubitu atque inmunda libidinis attrectatione perseuerantissime uiuere, ut etiamsi separata coniugia locum ducendi alias moriendo aperuerint, claudatur ex uoto, quod patet ex licito et quod erat ex necessitate coeptum, fiat caritate perfectum. talibus profecto id retribuetur, quod illis, qui uel pari consensu cum coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati propter maius bonum continentiam delegerunt. si autem ita se continent, ut, si moriantur quarum uita coniugari inpediuntur, alias ducere cogitent, profecto, etiamsi prius ipsi in tali continentia de corpore abscedant, non eis inputatur nisi ad pudicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
uiri et uxoris. sic̃ uxor uiuente uiro uocabit᷑ adulterasi fuerit cum
alio uiro. ita et uir uiuente uxore uocabit᷑ adult̾. si fuerit cũ altera
muliere. & sienĩ grauiꝰ qͥ pͣt causã fornicationis. õĩs tam̃ qͥ dimiserit
uxorẽ suã & aliã duxerit. mechat᷑. Non eos terreat sarcina continen-¬
tiȩ. leuis erit si xp̃i erit. Xp̃i erit.si fides aderit. ꝗͣ ĩpetrat aiubente ꝗđ
uusserit. Non eos frangat qđd uidet᷑ eoꝵ cͣtinentia necessitatis ẽẽ ñ uolun-¬
tatis. qr et illi qͥ eã uoluntate deleger̃. fecer̾ eã ẽe necessitatis. qm iã sine
ad eã c̃scender̃ causa maioris głȩ ut aliqͥd ãpliꝰ inuenirent. isti ad eã
ẽfuger̃ cura saluns nouissinȩ ne ꝓirent. Utriq ꝑmaneatit. utriq in
qđ ꝑuenerͣ ãbulent usq in finẽ. Ferueant studus. supplicent uotis. qr
et illis salꝰ cogitanda. ẽ. ut abeo qđ uoluntas arripuit cade timeant. et

Expanded text:
uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir uiuente uxore uocabitur adulter, si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. non eos terreat sarcina continentiae; lenis erit, si Christi erit; Christi erit, si fides aderit, quae impetrat a iubente quod iusserit. non eos frangat, quod uidetur eorum continentia necessitatis esse, non uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerunt eam esse necessitatis, quoniam iam sine ad eam conscenderunt causa maioris gloriae, ut amplius aliquid inuenirent; isti ad eam confugerunt cura salutis nouissimae, ne perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque in finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et
Abbreviated transcription (Latin):
ria ꝑpetrent. castrant se ipsos ꝓpt̾ regnũ cęloꝵ ñ ut clariores ibi
ẽẽ possint. s qđ altt̃ ibi ẽẽ ñ possint. Nã qͥ ñ ista necessitate se cͣtinent.
s boni appeticione melioris possent ibi e̾eᷤ etiã seruata pudicicia c̃ui-¬
te. qͣm gesser̃ illi aqͥb c̃tinentia ꝓ muñe dilecta ẽ. ãpliore. Tc̃ qͥppe ibi
erͣ. si adulteri ñ erͣ. Si aut̃ nͣ c̃tinent. adulteri er̃ Quia uiuentib c̾iuigib
tinis. ñ c̃uigib alt̾is. s adulteris adherebunt. & si a regno cęloꝵ¬
ges duit᷑no langore marcescentes. uł loco sibinaccessibili absentes. uł ani-¬
mositate inlicita c̃tinentes. ħ faciant si habuerint c̃iuiges adulterina
inqͥnacione sordentes. & ꝓpt̾ ħ a suo c̃sorcio diuorcientes. ñ alia ꝗͣrant
c̃uigia. qr ñ er̃ c̃iugia s adulteria. Cũ enĩ par forma sit in ħ uincło

Expanded text:
ria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum coelorum, non ut clariores ibi ria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum coelorum, non ut clariores ibi esse possint, sed quod aliter ibi esse non possint: nam qui non ista necessitate se continent, sed boni appetitione melioris, possent ibi esse etiam servata pudicitia conjute, quam gesserunt illi a quibus continentia pro munere delecta est ampliore. Tunc quippe ibi erunt, si adulteri non erunt. Si autem non continent, adulteri erunt; quia viventibus conjugibus pristinis, non conjugibus alteris, sed adulteris adhaerebunt. Et si a regno coeloges diuturno languore marcescentes, vel loco sibi inaccessibili absentes, vel animositate illicita continentes; hoc faciant, si habuerint conjuges adulterina inquinatione sordentes, et propter hoc a suo consortio divortiantes: non alia quaerant coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eunuchi qͥ de matris utero sic nati s̃. & sunt eunuchi qͥ factis
ab hõib. et sunt e̾nuchi qui se ipsos castrauer̾ ꝓpt̾ regnũ cęloꝵ. qͥ
potest caꝑe. capiat. Ergo qui potest capiat. qđ ñ om̃s capiunt.
Possunt aut̃ caꝑe. hi quib ħ p̃stat dĩ miscđia. occulta. s iufta.
S in his qui se ipsos castrauer̃ ꝓpt̾ regnũ cęloꝵ alii s̃ qͥ in utroque
sexi concubitũ nesciunt. alii qui exꝑti et auersi s̃. partĩ quidem
in licite. partĩ uͦ licite exꝑti. Porro hi qͥ licite exꝑti s̃. qͥdã s. qͥ ñ nͥ¬
licite. qͥdã et inlicite et licite. Sunt qͥppe in eis qͥ c̃uigia sua tan-¬
tũ sciunt. Sunt aut̃ qͣalias feminas ac stupra quęlibet᷑. s qͥ pꝰ con-¬
cubitũ c̃iuigũ se ipsos castrant ꝓptͣ regnũ cęloꝵ. aut morte amit.¬
tunt conuiges. aut exconsensu cũ eis continentiã ꝓfttentur. aut
ex necessitate diuorcioꝵ. ne uiis c̃iugib si aliis copulent adulte¬

Expanded text:
nuchi qui facti sunt ab hominibus; et sunt eunuchi qui se ipsos castraverunt propter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat . Ergo qui potest capiat, quod non omnes capiunt. Possunt autem capere hi quibus hoc praestat Dei misericordia occulta, sed justa. s omnibus, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. alii sunt, qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui experti et auersi sunt, partim quidem inlicite, partim uero licite experti. porro in his, qui licite experti sunt, quidam sunt, qui nlicite, quidam et illicite et licite. Sunt quippe in eis qui conjugia sua tantum sciunt; sunt autem qui et alias feminas ac stupra quaelibet. Sed qui post concubitum conjugum se ipsos castrant propter regnum coelorum, aut morte amittunt conjuges, aut ex consensu cum eis continentiam profitentur; aut ex necessitate divortiorum, ne vivis conjugibus se aliis copulando adulte
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit. Quãuis enĩ sceleraciꝰ methet᷑ qͥ ñ causa fornicationis
uxore dimissa alterã duc̃. qd̃ genꝰ adulterii cõinemorauit matħs.¬

Expanded text:
duxerit. Quamvis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis duxerit. Quamvis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram duc
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iugũ. ubi ꝑclaues regni cęloꝵ ñ dubitat᷑ fieri remissio peccatoꝵ.
ultera non uocet᷑. Uerũ ecce ne fiat nemo cõpellit. qr fortelex
aliqͣ huiꝰ scłi uetat scđm t̾renȩ ciuitatis modũ. ubi egnita ñẽ. abo¬
licio criminũ ꝑ sanguinẽ scnͣi. Suscipiat᷑ gͦ c̃tinentia qͣm nulla
lex ꝓhibet. in alia ñ eat᷑ adult̾ia. & qͥd ad nos sinec saltĩ diuina mi-¬
seratione mundata. marito rec̃iliet᷑ adultera. dũ tam̃ reconcilia¬
tis adulteris ñ alia fiant qͣsi conubia. q̃ c̃uincunt᷑ ẽẽ adulteria
Mulier enĩ alligata.ẽ. qͣndui uir eiꝰ uiuit. Ergo c̃seqͣnt̃ et uir alligat᷑
.ẽ. qͣndui mulier eiꝰ uiuit. Hȩc alligacio fac̾. ut alus c̃uingi sine ad
ulterina copulacione ñ possint. Unde necesse.ẽ. ex duob cͣiugib
tuor adulteros fieri. si et illa alteri nupserit. et ille al

Expanded text:
coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, tium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniulterina copulatione non possint. Unde necesse est ex duobus conjugibus quatuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit, et ille alteram
Abbreviated transcription (Latin):
obseruanda s̃ ꝓptͣ decꝰ t̾renȩ ciuitatis. qͣnto querit castiores
cęlestis patria. et societas angłoꝵ: Quȩ cũ ita suit. nunqͥd ideo
minor.ẽ. ac ñ potiꝰ maior et peior uroꝵ ĩpudicicia. qr inẽ. in eis
pba et licentiosa iactantia: Non gͥ exhorreant uiri qđ
laborantes ad eundẽ saluatorẽ supplici pietate cͥfugiant. et qđ in
illa factũ legunt. etiã sibi necessariũ ẽẽ fateantur. Adulterioꝵ
suoꝵ medicinã suscipiant. ad ult̾are iã desinant. Laudent in sedĩ
pacientiã. agant poe nitentiã. sumant indulgentiã. Mutent de
poena feminarũ. et de sua ĩpunitate sententiã. Quib c̃sidãtis atq
tractatis. si cõmunis c̾dicio. cõmune malũ. cõmune ꝑicłm. cõmu¬
ne uulnꝰ. cõmunis salus fideltt̾ et humilit̾ cogitat᷑. ñ erit turpis
neq difficilis etiã pꝰ ꝑpetrata atq purgata adulteria rec̾ciliacio

Expanded text:
obseruanda sunt propter decus terrenae ciuitatis, quanto castiores obseruanda sunt propter decus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et societas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum inpudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur exhorreant uiri, qulaborantes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare iam desinant, laudent in se dei patientiam, agant paenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpunitate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis condicio, commune malum, commune periculum, commune uulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianuꝰ de hac re c̃stituerit. ubi maritꝰ uxorẽ de adulteru crimine
eusare ñ sinit᷑. cui morib suis ñ p̃buit castitatis exẽplũ
ut ãbo dãnent᷑ si ãbos parit̾ inpudicos cͣflictꝰ ipse c̃uicerit. Nam
supͣdicti ĩꝑatoris ħ uerba s̃. q̃ ap̃ gregorianũ legunt᷑. Sane inqͥt
littȩ meȩ nulla parte cause pͣuidicabunt. Neq enĩ si penes te
culpa fuit ut matrimoniũ solueret᷑. et scđm legẽ uiliani eupasi.
uxor tua nub̃et. ꝓpt̾ ħ rescripto meo adulteru dãnata erit. nͥ
c̃stet ẽẽ cõmissũ. Habebunt aut̃ ante ocłos ħ inqͥrere. ancũ tu
pudice uiu̾es. illi qͦq bonos mores colendi autor fuisti. ꝑ iniquũ
nĩ tħ uidet᷑ e̾ẽ ut pudiciciã uir ab uxore exigat. qͣm ip
exhibet. Quȩ res potest et uirũ dãnare. ñ obcõpensationẽ utriusq
criminis rẽ int̾ utrũq cõpon̾e. uł causã facti tollere. Si hȩc

Expanded text:
christianus, de hac re constituerit; ubi maritus uxorem de adulterii crimine christianus, de hac re constituerit; ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnentur, si ambos pariter impudicos conflictus ipse conuicerit. nam supra dicti imperatoris haec uerba sunt, quae apud Gregorianum leguntur. sane, inquit, litterae meae nulla parte causae praeiudicabunt. neque enim, si penes te culpa fuit, ut matrimonium solueretur et secundum legem Iuliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. habebunt autem ante oculos hoc inquirere, an, cum tu pudice uiueres. illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti. periniquum enim mihi uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob conpensationem mutui criminis rem inter utrumque conponere uel causam facti tollere. si haec
Abbreviated transcription (Latin):
et locunt᷑ atq respondent. s nos uiri sumꝰ: an uͦ sexus nr̃i dig.¬
nitas hanc sustinebit inuiriã. ut cũ aliis feminis p̃ter uxores
nrͣas si qͥd ãmit timꝰ. in luendis poenis mulierib cõparem᷑: quasi
uire qr uiri s̃ et tam̃ indignant᷑ siaudiant adulteros uiros pen¬
dẽ similes adulteris feminis ꝑoenas. cũ tanto grauiꝰ eos pururio¬
portuerit. qͣntomagis ad eos ꝑtinet et uirtute uinc̾e. et exẽplo re¬
gere feminas xp̃ianas. Eqͥdẽ loquor qui fidelit᷑ audiunt. cap̃¬
mulieris uir. Ubi se agnoscunt duces illi aut comites eẽ debe.
& idõ cauendũ uiro illuc ire iuiuendo. qͣ tunet ne uxor sequat᷑ imi¬
tando. S isti qͥb displicet ut int̾ uirũ et uxorẽ par pudicitiȩ for.¬
ma seruetͣ. et potiꝰ eligunͣt maximeq in hac causa mundi legib
nexib uiros uident᷑ obstring̾e. legant qͥd ĩꝑator antoninꝰ ñ utiq

Expanded text:
et loquuntur atque respondent: sed nos uiri sumus. an uero sexus nostri diget loquuntur atque respondent: sed nos uiri sumus. an uero sexus nostri dignitas hanc sustinebit iniuriam, ut, cum aliis feminis praeter uxores nostras si quid admittimus, in luendis poenis mulieribus comparemur? quasi uire, quia uiri sunt et tamen indignantur, si audiant adulteros uiros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto grauius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et uirtute uincere et exemplo regere feminas. christianis equidem loquor, qui fidelitmulieris uir; ubi se agnoscunt duces, illas autem comites esse debere. et ideo canendum uiro illac ire uiuendo, qua timet, ne uxor sequatur imitando. sed istis quibus displicet, ut inter uirum et uxorem par pudicitiae forma seruetur, et potius eligunt, maximeque in hac causa, mundi legibusnexibus uiros uidentur obstringere: legant quid imperator Antoninus, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dix̃. de inceps noli peccare. aut idõ ñ debuerit mulier a me-¬
dico dõ illiꝰ peccati remissione sanari. ne offenderent᷑ insani. Ne¬
q enĩ quib illud factũ dñi displicet. ipsi pudici s̃. et eos seueros
castitas facit. s potiꝰ ex illo s̃ hominũ nume̾ro. qͥb dñs ait. Qui
sine peccato.ẽ. ur̃m. prior in eã lapide̾ iaciat. nͥ qd illi ẽscientia
triti recesser̃. et tẽptare xp̃m. atq adulterã ꝑsequi destiter̃. isti
aut̃ et egri medicũ rep̾hendunt. et in adulteras adult̾i seuiunt̾.
Quib si diceret᷑ ñ qđ illi audier̃ qͥ sine peccato ẽ. qͥs eiũ sine peccato.
s qͥ sine peccato isto.ẽ. prior in illã lapidẽ mittat. tc̃ uͦ forsitan
cogitarent qͥ indignabant᷑ qđ adulterã ñ occid̾ant. qͣnta illis
lũ nichil uolunt detͣhere se ueritati. s irascunt᷑ insuꝑ ueritati.

Expanded text:
qui dixit: iam deinceps noli peccare, aut ideo non debuerit mulier a mequi dixit: iam deinceps noli peccare, aut ideo non debuerit mulier a medico deo illius peccati remissione sanari, ne offenderentur insani. neque enim quibus illud factum domini displicet, ipsi pudici sunt et eos seueros castitas facit; sed potius ex illo sunt hominum numero, quibus dominus ait: qui sine peccato est uestrum, prior in eam lapidem iaciat. nisi quod illi conscientia territi recesserunt et temptare Christum atque adulteram persequiautem et aegroti medicum reprehendunt, et in adulteras adulteri saeviunt: quibus si diceretur, non quod illi audierunt, Qui sine peccato est; quis enim sine peccato? sed, Qui sine isto peccato est, prior in illam lapidem mittat; tum vero forsitan cogitarent, qui indignabantur quod adulteram non occiderent, quanta illis lum nihil uolunt detrahere seueritati, sed irascuntur insuper ueritati
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ adulteros qͦs uł haptis mate ablutos. uł poenitentia credinꝰ
esse sanatos.: Hȩc crimina in uet̾i dĩ lege nullis sacrificus mun-¬
abant᷑. q̃ noui testam̃ti sanguine sine dubitacione m
rẽ. ꝗͣuis dauid sauli filiã qͣm pat̾ eiꝰdẽ mulieris ab eo separatã
dedat alt̾i. ta̾ꝗͣ noui testam̃ti pͣfigurator sine cunctatione
deinceps iã noli peccare. qͥs ñ intelligat debe ignosc̾e maritum.
qđ uidet ignouisse dm̃ ãboꝵ: Nec iã se deb̾e ad ult̾am dicere.
cuiꝰ poenitentis crim̃ diuina credit miseracione deletũ. S ħ
uide licet infideliũ sensus exhorret. ita ut ñnulli modicȩ fidĩ.
uł potiꝰ inimici uerȩ fidĩ. credo metuentes peccandi ĩpunita¬
tẽ dari mulierib suis. illud qđ de adult̾ȩ indulgentia dñs fecit.
auferrent de codicib suis. quasiꝑmissionẽ petcandi tribuerit.

Expanded text:
mus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus mus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione murem, quamuis Dauid Saulis filiam, quam pater eiusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tamquam noui testamenti praefigurator sine cunctatione deinceps iam noli peccare, quis non intellegat debere ignoscere maritum, quod uidet ignouisse dominum amborum nec se iam debere adulteram dicere, cuius paenitentis crimen diuina credit miseratione deletum? Sed hoc uidelicet infidelium sensus exhorret, ita ut nonnulli modicae fidei uel potius inimici uerae fidei, credo, metuentes peccandi inpunitatem dari mulieribus suis, illud, quod de adulterae indulgentia dominus fecit, auferrent de codicibus suis, quasi permissionem peccandi tribuerit
Abbreviated transcription (Latin):
uincło.etiã si nũꝗͣ rec̃ciliet᷑ uiro. Carebit aut̃ si mortuus fue¬
rit uir eiꝰ. Reus uͦ excõmunicatꝰ idõ nũꝗͣ carebit regen̾ationis
ꝓ mortuo deputandũ. & idõ lic̾e uxori eiꝰ alt̾i nub̾e. Quãus
uigis adult̾iũ c̃uigale soluit᷑ uincłm. seqͥt᷑ illa ꝑũsitas quã
cauendã ẽẽ monstraui. ut et mulier ꝑ inpudiciciã soluatur
lib̾ata.ẽ. apͥore uiro. Qđ si itaẽ. a ueritate deuiũ. ut nullus
id ñ dico xp̃ianꝰ. s ne humanꝰ sensus admittat. ꝓfecto itiu-¬
her alligata. ẽ ꝗͣdiu uir eiꝰ uiuit. qđ ut aꝑtiꝰ dicã. ꝗͣ dui uir
eiꝰ in corpore.ẽ. Pari gͦ forma et uir alligatꝰ ẽ. qͣmdiu mulier eiꝰ
rpore. ẽ. Unde si uult dimitt̾e adult᷑am. ñ ducat alti
ne qđ in illa culpat. ipse cõmirtat. Similit̾ et mulier si dimit¬
tit adulterũ. ñ sibi copulet alterũ. Alligata.ẽ. enĩ qͣndui uir

Expanded text:
uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fueuinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus ideo numquam carebit regenerationis pro mortuo deputandum, et ideo licere uxorem ejus alteri nubere. Quamvis iugis adulterium coniugale soluitur uinculum, sequitur illa peruersitas, quam cauendam esse monstraui, ut et mulier per inpudicitiam soluatur liberata est a priore uiro. quod si ita est a ueritate deuium, ut nullus id, non dico christianus, sed humanus sensus admittat, profecto mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, quod ut apertius dicam, quamdiu uir eius in corpore est. pari ergo forma et uir alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere adulteram, non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. similiter et mulier, si dimittit adulterum, non sibi copulet alterum; alligata est enim, quamdiu uir
Abbreviated transcription (Latin):
a lege uiri. Igit᷑ uiuente uiro uocabit᷑ adultera. si fuerit cum
alio uiro. Si aut̃ mortuus fuerit uir eiꝰ. lib̾ata.ẽ. a lege uiri.
ut nͣ sit adultera si fuerit cũ alio uiro. Hȩc u̾ba apłi tories repe¬
tita. tocies inculcata. uera s̃. uiua s̃. sana sͣ. plana s̃. nulliꝰ uiri
posterioris mulier uxor ẽẽ incipit. nͥ pͥoris ẽẽ desiuerit. Esse
aut̃ desinet uxor pͥoris si moriat᷑ uir eiꝰ. ñ si fornicet᷑. Licite
itaq dimittitur coniux ob causã fornicationis. s manet uin¬
łm pͥoris. ꝓpt̾ qđ̃ fit reus adulteru qͥ dimissã duxerit. etiã
ob causã fornicationis. Sic̃ enĩ manente inse sacramͣto rege-¬
ñationis excõmunicat᷑ cuiꝰ ꝗͣ reus criminis. nec illo sa
caret etiã si nũꝗͣ rec̃ciliet᷑ dõ. ita manente uise uindo fedis
c̃uigalis. uxordimittit᷑ ob causã fornicationis. nec carebit illo

Expanded text:
a lege uiri. igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum a lege uiri. igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro. si autem mortuus fueut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita, totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod fit reus adulterii, qui dimissam duxerit etiam ob hanc causam fornicationis. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento caret, etiamsi numquam reconcilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob causam fornicationis nec carebit illo
Abbreviated transcription (Latin):
soluit .: Quomͦ gͥ uiuente uiro uocabit᷑ adultera si fuerit cũ
alio uiro. qͣndoquidẽ uir eiꝰ ille iã nͣ.ẽ. c̃uigali uincło ꝑ mulie¬
ris ad ulteriũ iã soluto: Quo enĩ uiuente uiro nͥ suo uocabũ
adultͣa.si fuerit cũ alio uiro. At siuir eiꝰ e̾ẽ ille iã destitit.
ñ utiq uiuente uiro uocabit᷑ adult̾a si fuerit cũ alio uiro. s
nullũ habens uirũ nubendo erit eũ suo uiro. ħ qͥ sentit. nͥ¬
ne cernis quã eͥtͣ apłm sentiat: Qd̃ quidẽ ñ ipse sentis. s h
seqͥtur illa q̃ sentis. Muta gͦ antecedentia. siuis cau̾e seqͣntia.
& noli dĩc̃e mortuũ uirũ. uł mortua̾ uxorẽ ħ loco deb̾e in¬
telligi. etiã fornicantẽ. Quã obre̾ scdm doctrinã sanã mulier
alligata.ẽ. ꝗͣdui uir eiꝰ uiuit. id.ẽ. ñdũ e corpore abscessit.
Mulier enĩsubiiuo marito iuncta.ẽ. legi. he̾. in corpore c̃stitu¬
to: si aut̃ mortuus fuerit. hẽ. de corpore exierit. euacuatae̾.

Expanded text:
erit cum alio uiro? quandoquidem uir eius ille iam non est coniugali uinculo per mulieris adulterium iam soluto. quo enim uiuente uiro nisi suo uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? at si uir eius esse ille iam destitit, non utique uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, sed nullum habens uirum nubendo erit cum suo uiro. hoc qui sentit, nonne cernis quam contra apostolum sentiat? quod quidem non ipse sentis, sed hoc sequitur illa quae sentis. muta ergo antecedentia, si uis cauere sequentia, et noli dicere mortuum uirum uel mortuam uxorem hoc loco debere intellegi etiam fornicantem. quamobrem secundum doctrinam sanam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, id est nondum corpore abscessit; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi, hoc est in corpore constituto. si autem mortuus fuerit, hoc est de corpore exierit, euacuata est
Abbreviated transcription (Latin):
non differͣ nub̃e. Cũ gͦ credidint hões dño dicenti oĩs qͥ dimiserit
uxorẽ suã p̃t̾ causã fornicationis fac̾ eã̾ mechari. si credidint et łͥ
eã mechari fac̃ sine fornicatione dimit tendo. ut te̾ ducat alterã
cũ fuerit illa mecha nubendo. Ac sic a pͥore peccato qͦ eã mechari
fecit. suie ꝑbaptismũ siue ꝑ poenitentiã lib̾at᷑. sine suo adulte.¬
rio sibi hab̾e uideat᷑ quã pꝰ prioris adulteriũ tãꝗͣ hinc soluto
matrimonii uincło. alterã dux̃. Qđ qͥdẽ si fuerit machinatus.
et uxorẽ suã mechã faciet. et ipse ꝗͣuis pꝰ ad ulteriũ c̃uigis aliam
tuis qui nullo excepto ait. omis qui reliqͣrit uxorẽ suã et aliã
duxerit. mechatur. Quib oĩb considatis atq tractatis. restat
ut ab eis qͥ ł fidelit audiunt dicat᷑ nob̃ qđ dñõ dictũ.e̾. si talisẽ

Expanded text:
non differunt nubere. cum ergo crediderint homines domino dicenti: omnis qui dimiserit non differunt nubere. cum ergo crediderint homines domino dicenti: omnis qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et tibi eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moechari fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam liberatus sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam hinc soluto matrimonii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, et uxorem suam moecham faciet et ipse quamuis post adulterium coniugis aliam idit et non ei potius, qui nullo excepto ait: omnis qui reliquerit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. Quibus omnibus consideratis atque tractatis restat, ut ab eis, qui haec fideliter audiunt, dicatur nobis, quod domino dictum est: si talis est
Abbreviated transcription (Latin):
lis et grã et medicina negabit᷑ qͣndui cũ adulteris uiuant. si pͥorib
p̃t causã fornicationis repudiatis alteras duxerint. nͥ forte qͥs dicat
neminẽ posse uxorẽ suã mechari fac̾e sipudicaẽ. & tam̃ dñs ois¬
qui dimiserit inqͥt uxorẽ suã p̃t̾ causã fornicationis. faẽ eã mechari.
stiq ꝓpt̾ea qr cũ esset pudica cũ uiro. tam̃ dimissa cogit᷑ ꝑ inẽti.¬
nentiã uiuo pͥore alteri copulari. & ħẽ. mechari. Qđ si ħ ista ñ
fecerit. tam̃ ille qͣntũ in ipso.ẽ. fac̾e cõpulit. & ħ ei ds̃ peccatũ.
etiã si illa casta ꝑmaneat inputabit. S quis nesciat ꝗͣ sint raris¬
simȩ qͣ ita pudice uiuant cũ uiris. ut etiã si ab eis dimit tantur
alios ñ reqͥrant. In cõparabilit̾ qͥppe numerꝰ ãplior feminarũ.
q̃ cũ pudicȩ adhereant maritis. tam̃ si dimisse fuerint a maritis.

Expanded text:
lis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, si prioribus lis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et tamen qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari. utique propterea, quia cum esset pudica cum uiro, tamen dimissa cogitur per incontinentiam uiuo priore alteri copulari, et hoc est moechari. quodsi hoc ista non fecerit. tamen ille, quantum in ipso est, facere conpulit; et hoc ei deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, inputabit. sed quis nesciat, quam sint rarissimae, quae ita pudice uiuant cum uiris, ut, etiamsi ab eis dimittantur, alios non quaerant? incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen, si dimissae fuerint a maritis,
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. siue diuturno langore laborantes et pati conuibitũ non
ualentes. siue pauꝑes. siue steriles. siue deformes. aliarũ spe ducen-¬
darũ. sanarũ. opulentarũ. foecundarũ. pulcherrimarũ. qr eas qͣs
ꝑpeti nolunt p̃ter causas fornicationis repudiare ñ licet & alteras
duc̃e. ne ꝑpetuo deuineti adulterio. nec baptitari possint. nec poe¬
nitendo sanari. Nunqͥd. ꝓpterea ne ista homicidioꝵ scelera ꝑpe-¬
trent᷑ dicturi sumꝰ ñ esse adulteria repudiatis pͣter causã fornicatio¬
nis uxorib sibi alteras copulare. Lã uͦ ex ħ qđ sapis ñ ẽe̾ adulterͥum
siuir uxorẽ causa foruicationis abiecerit & alterã duxerit. nonne
les causas ferre ñ possunt mechari cõge. ut ab eis iuncło c̃iugali ꝑ
foruicationẽ sic̃ putas soluto. liceat eis alteras duc̃e. et ex eo qđ illas
mechari coeger̃. aut baptismate ablui. aut poenitendo sanari. qm̃ il¬

Expanded text:
possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paenitendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis uxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit, nonne les causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam il