comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ait in corꝑe meo. S rursus qm̃ co¬
gitantur ĩmutabilia diuina promissa.
quos eñ p̾stunt et p̾destiuauit ꝯformes¬
fieri imagiuis filii sui. ex eis ꝑire
nullus p̃t: ideo sequit᷑ in illo psaliuo.
ꝯsolaciones tue letificauerũt aĩammeã.
Dolor autẽ ip̃e qui fit in cordib piorũ
quos ꝑsecũtur mores xp̃ianorũ maloꝵ
sine falsorũ ꝓdest dolentib. quĩ de cari¬
tate destendit: qr eos ꝑire uolũt. nec
impedire alioꝵ salutem. Deniqz magne
ꝯsolationes fuĩt eciã de correctionib eoꝵ
q̃ pioꝵ aĩas tanta iocũditate ꝑfundũt:¬

Expanded text:
enim ait: In corpore meo. Sed rursus quoniam coenim ait: In corpore meo. Sed rursus quoniam cogitantur inmutabilia diuina promissa, quos enim praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ex eis perire nullus potest: ideo sequitur in illo psalmo: Consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Dolor quos persequuntur mores Christianorum malorum sive falsorum, prodest dolentibus; quoniam de charitate descendit, qua eos perire nolunt, nec impedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta jucunditate perfundunt
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ĩ per eos blasphematur xp̃iauũ et
catholicũ nomen. Qd̾ quãto carius¬
est eis qui uolũt pie uiuere in xp̃o: tã¬
to magis delent qd ꝑ malos intꝰ posi¬
tos fit ut minus ꝙͣ piorũ mentes desi¬
derant diligatur. Ip̃i qͦ heretici cũ co¬
gitantur habere nomen et sacramẽta
xp̃iana et scripturas et ꝓfessionẽ. ma¬
gnũ dolorem faciũt in cordib piorum:
qr et multi uolentes ẽẽ xp̃iaui ꝓpter
eorũ dissensiones hesitare cogũtur. Et
multi maledicti eciã in hiis ĩueniũt
materiã blasphemandi xp̃ianũ nomẽ:
qr et ip̃i quoqͦmodo xp̃ĩani appellantur.
Diis atq huiõi pranis morib et eruo¬
rib hoĩm. ꝑsecutionem patĩt᷑ qui uo¬
lũt in xp̃o pie uiuere: eciã nullo ĩfestãte
neqz uexante corpus illoꝵ. Patĩtur
quippe hauc ꝑsecucionem nõ ĩ corꝑib:
sz in cordib. Unde illa uox est: scdm̃ młti¬
tudiuẽ dolorũ meorũ in corde meo. Non

Expanded text:
quoniam per eos blasphematur Christianum et quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis, qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis dolent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam in his inueniunt materiam blasphemandi Christianum nomen, quia et ipsi quoquo modo Christiani apHis adque huius modi prauis moribus et erroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo. Non
Abbreviated transcription (Latin):
bolus p̾nceps impie ciuitatis adu̾sus
peregrinantem in hͦ mũdo ciuitatẽ
dei uasa ꝓpria cõmonendo nichil ei
notere ꝑmictitur: cui ꝓtuldubio et
rebus ꝓsperis consolatio ut nõ fran¬
gatur aduersis. et reb aduersis ex¬
certitatio ut nõ corrũpat᷑ prosperis:
ꝑ diuinã prouidenciã ꝓcurat᷑ atq
ita temperatur utrũq ab alterutro
ut in psalio illã uotẽ non aliũde
agnostamus exortã. Scdm̃ młtitu¬
diuẽ dolorũ ieoꝵ in corde meo ꝯsola¬
ciones tue iocũdauerũt aĩam meam.
Hinc est et illud apłi. Spe gaudentes
in tribulacõe pacientes. Nai et id qd̾
ait idem doctor. quitũq uolũt in xp̃o
pie uiuere. ꝑsecucionem patuĩt᷑. nul¬
lis putandũ est deesse posse tempori¬
bus: qr et tũ ab eis qui foris sũt nõ
seuientib uidetur ẽẽ trãsquillitas. et
reuera est. plurimũq consolacionis
affert maxiẽ infiriis: non tñ desũt
iuio multi sũt intus qui corda pie
uiuenciũ suis ꝑditis morib cruciant.

Expanded text:
sus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis exercitatio, ut non corrumpatur prosperis, per diuinam prouidentiam procuratur, adque ita temperatur utrumque ab alterutro. ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Hinc est et illud apostoli: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in Christo pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant;
Abbreviated transcription (Latin):
tib indiscrete natãt. douec ꝑueniat᷑
ad litus ubi mali segregentur a bonis.
et in bouis tauꝙͣ in templo suo sit deus
oĩa in oĩb. Proinde uotẽ nũt aguo¬
stimꝰ eius impleri. qui loquebat᷑ ĩ ꝑsal¬
mo atq dicebat. Annũtiaui et locutus
auit. et locutus est dicens. Agite peni-¬
tentiã: aꝓpinquabit eniĩ regnũ celorum.
Elegit distipulos quos et apłs noĩauit
humiliter natos. inhouoratos. illitera¬
tos. ut quicquid magnũ ẽẽt et facerent:
ip̃e in eis eẽt et faceret. Habuit inter
eos unũ. quo malo utens bene. et sue pas¬
tolerandoꝵ maloꝵ p̾beret exemplum.
Semiuato quãtũ ꝑ eiꝰ oportebat p̾seu¬
ciam corꝑalem sancto euãgelio. passus ẽ.
mortuus est. resurrexit: passione ostẽ¬
dẽs quid sustiuere pro ueritate. resurret¬
tione. quid sperare ĩ eternitate debeamꝰ:
excepta altitudĩe satramẽti qua sanguis
cũ discipulis suis atq ip̃is uidentib astẽ¬

Expanded text:
tibus indiscrete natant, donec perueniatur tibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque dicebat: Adnuntiaui et locutus auit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhotos; ut quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene, et suae pastolerandum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per ejus oportebat praesentiam corporalem, sancto Evangelio, passus est, mortuus est, resurrexit: passione ostendens quid sustinere pro veritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus; excepta altitudine sacramenti, qua sanguiscum discipulis suis, atque ipsis videntibus ascen
Abbreviated transcription (Latin):
en uere non uenient inisi electa de quibz
dicit apłs: sicut elegit nos in ip̃o ante
mũdi ꝯstitutõem. Ip̃e quippe architectꝰ
qui dixit multi sunt uocati panti uero
electi. non de hiis qui uocati uenerũt sic
ut de ꝯuiuio ꝓiterentur: s de electis de¬
monstraturus ẽ edificatã domũ: q̃ nullã
riuã deinceps formdabit. Nũt autem
qñ et hii replent ecclĩas quos tanꝙͣ in
area uentilacio separabit. non apparet
tanta glĩa domius huiꝰ quanta trunc
apparebit: qñ quisquis ibi erit. seꝑ erit.
mistentur electis.
N hͦ ergo sclõ maligno in hiis diebus
malis ubi ꝑ humilitatẽ pũtẽ futurã
cõparat ecclie celsitudinẽ. et timorũ sti-¬
mulis. dolorũ tormentis. laborũ moles¬
tiis. temptacionũ peritulis eruditur.
sola spe gaudẽs qm̃ sauũ gaudet. multi
reprobi mistentur bouis: et utriq tãꝙͣ
in sagenã euãgelicã colligũtur. et in
hͦ mũdo tauꝙͣ in mari utriqz inclusi re¬

Expanded text:
enim uere non uenient nisi electa, de quibus enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi erit, semper erimiscentur electis. In hoc ergo saeculo maligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam in mari utrique inclusi re
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ qd̾ appellatur nouũ. Qd̃ gͦ deꝰ
dixit ꝑ memoratũ ꝓphetã. et dabo pacẽ
in loco isto. ꝑ significantẽ locũ ille qͥ eo
significatur intelligendus est: ut quia
illo loco instaurato significata est eccliã
que fuerat edificanda ꝑ xpiii. nichil ali¬
ud accipiatur qd dictũ est. dabo pacem
in loco isto. nisi dabo pacẽ in loco quem
significat locus iste: qũ oĩa significãtia
uidentur quodãmodo earũ rerũ quas
significãt sustinere ꝑsonas. sicut dictũ
menti.ꝙͣ donus prioris ueteris testa¬
menti: et tũc apparebit maior cũ dedica¬
bitur. Tũc enĩ ueni et desideratus cũctis
gentib: sicut legitur in hebreo. Alam pͥor
eius aduentus nondũ erat desideratus
oĩb gentib. Non enĩ quẽ deberent deside¬
rare stiebant in quẽ noudũ crediderant
Tunt etiam scdm̃ septuagita interp̃tes.
qr et ip̃e ꝓpheticus sensus ẽ uenient que
electa sunt dñi de tũctis gentib. Tinc

Expanded text:
mentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus mentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, qui eo significatur, intellegendus est; ut, quia illo loco instaurato significata est ecclesia, quae fuerat aedificanda per Christum, nihil aliud accipiatur, quod dictum est: Dabo pacem in loco isto, nisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum menti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum septuaginta interpretes quia et ipse propheticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝙͣ p̾mũ fuiss nõ ĩ reedificatõe tẽpli:
s in ecclĩa xp̃i ẽẽ tompletam.
Et domis dei maioris est glĩe: ꝙͣ
fuerat illa p̾ma lignis et laꝑidibz
ceterisq p̾ciosis reb metallisq ꝯstructa
Non itaqz aggei ꝓphecia in tẽpli illiꝰ
instauracõe ꝯpleta est. Ex qͦ enĩ est ĩ¬
stauratus nuĩꝙͣ ostenditur habuisse tã¬
tam glĩam quãtã habuit tꝑe salomonis:
imo potiꝰ ostenditur p̾mũ cessacõe ꝓphe¬
tie fuisse domus illiꝰ glĩam diuinuitã:
deinde ip̃iꝰ gentis cladibus tãtis usq
ad ultiuiũ excidiũ qd̾ factũ est a roma-¬
nis. sicut ea que supra sunt cõmemorata
testantur. Hec autẽ domus ad nouũ ꝑ¬
tinens testamẽtũ tãto utiq maioris ẽ
glie: ꝙͣto melioris sunt lapides uiui
quib credentib renouatisq ꝯstruitur.
Ez ideo ꝑ instauracõem tẽpli illiꝰ signi¬
ficata est: qr ip̃a renouatio illiꝰ edifirii
significat eloquio ꝓphetico alterũ testa¬

Expanded text:
catione templi, sed in Ecclesia Christi esse completam. Haec domus Dei majoris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus, caeterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione completa est. Ex quo enim instauratum est, nunquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis: imo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testa
Abbreviated transcription (Latin):
ab micio usq in fiuẽ ꝑmixtarũ morta¬
lis excursus. Quaꝵ illa que terrena
est fecit sibi quos uoluit. uel uudecũq
uel eciã ex hoĩb falsos deos: quib sacri¬
ficando seruiret. Illa autẽ que celestis
peregriuatur in terra. falsos deos non
facit : s a uero deo ip̃a fit: cuiꝰ uerũ sa¬
crificiũ ip̃a sit. Ambe tñ tp̃alib. uel
bonis pariter utuntur uel malis pariter
affligutur: diuersa fide. diuersa spe.
diuerso amore: douec ultimo indicio
separentur. et ꝑcipiat u̾naq̃q suũ fuiẽ.
cuiꝰ nullus est fiuis. De quibz ãbarũ
finibus deinceps disserendum est.

Expanded text:
ab initio usque in finem permixtarum mortaab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
debuit religio xp̃ĩana: quid ꝑ alias
terraꝵ partes forsitã factũ sit. non fuit
necesse ꝑquirere. interim ꝙ stimiꝰ ĩ ciui¬
tate notissima et eiumẽtissima cartagi¬
ne affrice gandenciꝰ et iouis comites
imꝑatoris honorii quartodeciuio kalẽ-¬
das aprilis falsoꝵ deoꝵ tẽpla euerterũt.
et sinuilatra fregerũt. Ex qͦ usq ad hoc
tempus ꝑtriginta fermẽ ãnos quis nõ
uideat quãtũ creuerat cultus noĩs xp̃i ;
p̾sertim postea ꝙͣ multi eoꝵ xp̃iaui fitĩ
sunt. qui tanꝙͣ uera illa diuinacõe reuo-¬
tabantur a fide. eãq cõpleto eodẽ miͬo
anuorũ manẽ ridendãq uiderũt: Nos
ergo qui suius uocanuirq xp̃iani. nõ
in petrũ credimiꝰ s in quẽ tredidit peteꝰ.
petri de xpp̃o edificati sermonib nõ car¬
minib uenenati. nec decepte maleficiis:
s beneficiis eiꝰ adiuti. Ille petͥ magister
sit duarũ ciuitatũ celestis atq teruene

Expanded text:
debuit religio christiana, quid per alias debuit religio christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere. Interim quod scimus in civitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Jovius comites imperatoris Honorii, quarto decimo kalendas aprilis falsorum deorum templa everterunt, et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non videat quantum creverit cultus nominis Christi, praesertim posteaquam multi eorum Christiani facti sunt, qui tanquam vera illa divinatione revocabantur a fide, eamque completo eodem annorum numero inanem ridendamque viderunt? Nos ergo qui sumus vocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magistersit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae,
Abbreviated transcription (Latin):
die: sicut apłi sui eciã seusib ꝓbauer̃t
Deiude post quadragnita dies astendͭ
in celũ. post decẽ dies id est qͥnquage¬
simo post suã resurrectionẽ die misit
sp̃m̃ sanctũ. Tũc tria milia hõi a
postolis eũ predicantib crediderũt. Tũt
itaq nõis illiꝰ cultus exorsus ẽ sicut
nos credimꝰ. et ueritas ht̃ efficacia sps
scti: sicut autẽ fiuxit uanitas impia
uel putauit: magicis artib petri.
Paulopost eciã signo nurabili facto.
qñ ad uerbum ip̃i petri quidã mẽditus
ex utero matris ita claudus ut ab aliis
portaretur et ad portã tẽpli ubi stipẽ-¬
dia peteret poneretur. in noĩe ihũ xp̃i
crediderũt. At deinde aliis atq aliis
accessib credentiũ creuit ecclia. At per
hoc colligitur eciã dies. ex quo amius
taqͥuq anui reperiũtur impleti. per
easdem idus consulati honorii et en-¬
thitiaui. Porro sequẽti amo consule
theodoro. quando iũ stdm̃ illud oratulũ
demonũ ac figniẽtũ hoĩm nulla esse

Expanded text:
ie, sicut apostoli suis etiam sensibus probauerunt. Deinde post quadraginta dies adscendit in caelum; post decem dies, id est quinquagensimo post suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis eum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi crediderunt; ac deinde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ta quinque anni reperiuntur impleti per easdem idus, consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando jam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse
Abbreviated transcription (Latin):
de finib bonorũ et maloꝵ philosophita
disputatio uentilauit. ducẽtas octognnta
et octo sectas ẽẽ martus uarro ꝑspexerit.

Expanded text:
de finibus bonorum etmalorum philosophica disputatio uentilauit, ducentas octo- « ginta et octo sectas esse posse Varro perspexerit.
Abbreviated transcription (Latin):
suaq pestifera et mortifera dogmata
emendare nolunt sz defensare ꝑsistũt
heretici fuit: et foras exemites habẽ¬
tur in exercentib inimicis: etiã sic
quippe ueris illis catholicis meubris
xp̃i malo suo ꝓsunt dũ deus utitur
et malis bene. et diligentib eũ oĩa
tooperant᷑ in bonũ. Inuuiti eiiĩ om̃s
eccliẽ. quolibet errore cecent᷑ uel ma¬
licia de prauentur si accipiũt ptãtem
corporaliter affligendi exercent eiꝰ
patientiã: si tñ m ͦ male senciendo
aduersantur. exercent eiꝰ sapĩam: ut
autẽ eciã inimici diligant᷑. exercent
eiꝰ beniuolenciã. aut etiã benificẽtiã:

Expanded text:
suaque pestifera et mortifera dogmata suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut eti
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib et sp̃s stĩ nuuuerib. ut ppli
gentiũ credentes in eũ qui ꝓ eoꝵ redẽp
dyabolito furore fuderũt. ip̃iq reges
quoꝵ legib uastabatur ecclia ei nõi
salubriter subderentur. qd̾ de terra cru¬
deliter auferre conati sunt: et falsos
deos inciperent ꝑ sequi quoꝵ causa
cultores dei ueri fuerant autea ꝑseniti.¬
¶ Capłii. hi ͫ ¶ Qd̃ etiã heretitorũ
dissensiones fides tatholica roboretur.
Idens autẽ dyabolus templa de¬
monũ deseri. et in noĩe liberantis
mediatoris turuere genus hũauũ. he¬
reticos mouit qui sub uocabulo xp̃iano
doctrine resisterent xp̃iane: qͣi possent
indifferenter sine ulla corruptõe habe¬
ri in cuitate dei : sicut tiuitas ꝯfusio¬
nis indifferenter habuit philosophos
inter se diuersa et aduersa sencientes.
Qui ergo in ecclĩa xp̃i morbidũ aliqͥd
prauũq sapĩt. si correpti ut sanũ
rectũq sapiant resistũt ꝯtumatiter.

Expanded text:
uirtutibus et Spiritus sancti muneribus; ut populi uirtutibus et Spiritus sancti muneribus; ut populi gentium credentes in eum, qui pro eorum diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nomini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultores Dei ueri fuerant antea persecuti. CAPUT LI. Quod etiam per haereticorum dissensiones fides catholica roboretur. Videns autem diabolus templa daemonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter
Abbreviated transcription (Latin):
missionem pctoꝵ ꝑ om̃s gentes incipiẽ¬
tibz ab ihrlm̃: et ubi rursus eis de aduẽ¬
tu eiꝰ nouissino requirẽtib respondit
atqz ait. Non est ur̃m scire tꝑa uel mo¬
menta que pr̃ posuit in sua ꝑtãte. s
accipietis uirtutẽ sp̃s sc̃i suꝑuenientis
in uos et eritis michi testes in ihrłm
et in totã iudeã et samariã. et usq in
fiues terue. Priuiũ se ab ihr̃łm diffudit
eccłiã. Et cũ ĩiudea atq samaria plu¬
rimi credidissent. et in alias gentes
itũ est: eis ãnũtiantib euãgeliũ qͦs
ip̃e sicut liuuiaria. et aptauerat
uerbo et accẽdebat spũ stõ. Dixerat
eñ eis Nolite tiniere eos qui corpus
occidunt aĩam autẽ non possũt occi¬
dere. Qui ut fagidi timore nõ essẽt.
igne caritatis ardebant. Deniq nõ
eoꝵ inter horrendas ꝑsecuciones. et
uarios crutiatus ac fimera martirũ.
p̾ditatũ ẽ toto orbe enangeliũ. cõtes¬
tante deo signis et ostentis et uariis

Expanded text:
missionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Hierusalem, et ubi rursus eis de aduentu eius nouissimo requirentibus respondit adque ait: Non est uestrum scire tempora quae Pater posuit in sua potestate; sed accipietis uirtutem Spiritus sanis mihi testes in Hierusalem et in totam Iudaeam et Samariam et usque in fines terrae, primum se ab Hierusalem diffudit ecclesia, et cum in Iudaea adque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis adnuntiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Qui ut frigidi timore non essent, igne caritatis ardebant. Denique nonosteros eorum inter horrendas persecutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto orbe euangelium, contestante Deo signis et ostentis et uariis
Abbreviated transcription (Latin):
dere. fideliter sciẽs graniora ẽẽ indicia dei¬
et meliora ꝓuussa sponte discessit. ita
parua interierta mora interfecto iuliano¬
at iuox iouiniano mortuo qui ꝓ xp̃i uoĩe¬
amiserat tribunatũ retribuẽte xp̃o in loco
ꝑsocutoris sui accepit imperiũ et ĩperauit¬

Expanded text:
dere, fideliter sciens et graniora Dei esse indicia dere, fideliter sciens et graniora Dei esse indicia et meliora promissa, sponte discessit. ita parua interiecta mora Iuliano interfecto ac mox Iouihristi amiserat tribunatum, retribuente Christo, in locum persecutoris sui accepit imperium. Is eni
Abbreviated transcription (Latin):
uoĩs eruore deceptus tertiꝰ a nerone cum
passim interceptos cogi ad sacrificandũ
ydolis ac detrahẽtes interfici iussisset plu¬
rini int̾ficerẽtur. polimiq scdĩ qui inter
ceteros iudices persecutor datus fuerat re¬
romanis legib facere. fiducia sane ĩuo¬
cẽtis ꝯfessionis nemini mortẽ grauẽ for¬
nudolosamqz inferri rescriptis ilito leuio¬
ribus temperauit edictũ De marcho

Expanded text:
is errore deceptus tertius a Nerone, cum passim repertos cogi ad sacrificandum idolis ac detrectantes interfici praecepisset plurimique interficerentur, Plinii Secundi, qui inter ceteros iudices persecutor datus fuerat, reRomanis legibus facere, fiducia sane innocentis confessionis nemini mortem grauem ac formidulosam uideri, rescriptis ilico lenioribus temperauit edictum. uerumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
terras cũ legũt doctissimos hoĩes qͥrũ
nulliꝰ ꝯtẽuenda uideatur auctoritas:
inter se de reb gestis ab etatis nr̃e me¬
moria remotissimis discrepantes. cui
potiꝰ credere debeant non ĩueniũt. Nos
uero in nr̃e religionis historia fulti
auctoritate diuiua. quicqͥd ei resistit
nõ dubitamiꝰ ẽẽ falsissimũ. quiͦ libet
seu uera seu falsa suit. nichil momẽti
afferũt. quo recte beateq uiuanius.

Expanded text:
terras cum legunt doctissimos homines, quorum terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamus.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm .xoͫ. ¶ De egiptioꝵ mẽdatissiã
uanitate: q̃ antiquitati scientie sue tẽ¬
tũmilia astribit anuoruim.
lustra itaq uanissima pͥsumpcõe
garrĩt quidã dicentes ex quo ra
em̃ libris istũ numerũ collegerũt: qui
non multũ ante annoꝵ duo milia lrãs
magistra yside didicerũt. Non enim
paruus anctor est in historia uaruo qͥ
hͦ prodidit. qd̾ a lrãꝵ eciã diuinaꝵ ue¬
ritate non dissonat. Cũ enĩ ab ip̃o pri-¬
mo hoĩe qui est appellatus adam. nõ¬
non isti ridendi potiꝰ ꝙͣ refellendi sũt
qr de spatio tpõꝵ tam diuersa et huic
explorate ueritati tã ꝯtraria ꝑsuad̾e̾
conãtur: Cui enĩ meliꝰ cũ narret p̾¬
terita credimꝰ. ꝙͣ qui eciã futura pre¬
dixit. q̃ pñtia iam uideamiꝰ : Naui
et ip̃a historicoꝵ inter se dissonantiã
copiã nobis prebet ut ei pociꝰ credere
debeamꝰ qui diuine quã tenemꝰ non
repugnet historie. Porro autẽ ciues
impie ciuitatis diffuse usq quaq ꝑ

Expanded text:
 CAPUT XXXX. De Aegyptiorum mendacissima uanitate, quae antiquitati scientiae suae centum milia adscribit annorum. Frustra itaque uanissima praesumtione garriunt quidam dicentes, ex quo Aeenim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nonnon isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per
Abbreviated transcription (Latin):
gẽtes futurã: ac sit liugnis oĩb locuturã¬
¶ Capłm .lix.ͫ ¶ De p̾ditatõe euãgelii.
que ꝓ passiones p̾dicantiũ clarior et po-¬
tentior facta est.
Eiude scdm̃n illã ꝓpheciã. ex syon lex
scupentib eũ distipulis suis aperuit sẽsũ.
ut intelligerent scripturas. et dixit
eis. qm̃ sic scriptũ est et sic oportebat

Expanded text:
c sic linguis omnibus locuturam. CAPUT L.-- De praedicatione Evangelii, quae per passiones praedicantium clarior et potentior facta est. ecundum illam prophetiam, Ex Sion lex stupentibus cum discipulis suis aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit ei
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ. in domũ dei. in dei templũ
p̾destinatos ꝑducat ad deũ. S q̃tũq
re ꝯtenderint. mõsqz facieudos si recte
ea ꝓferantur q̃ in indeoꝵ seripta sunt
codicib: quib auulsis de sedib ꝓpriis.
et propter hͦ testimoniũ toto orbe dis-¬
ꝑsis. xp̃i usq quaq creuit eccliã.

Expanded text:
ciuitatem, Dei domum, Dei templum ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perducat ad Deum. Sed quaecumre contenderint, nostrosque faciendos, si recte ea proferantur, quae in Judaeorum scripta sunt codicibus: quibus avulsis de sedibus propriis, et propter hoc testimonium toto orbe dispersis, Christi usquequaque crevit Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑne unes prĩe ꝑtiuẽtes eciã in aliis
gentib fuisse negare nõ possũt: quĩ
si negant. facilime cõniucũt᷑. de stõ
et mirabili uiro ios. qui nec indige
ducẽs ⁊bi ortus ibidem mortuus est:
qui diuino sic laudatur eloquio ut qd̾
ad iusticiã pietatẽ actinet nullus ei
homo suoꝵ tẽporũ coequetur. Que tẽ¬
pora eiꝰ ꝙͣuis nõ ĩueniamiꝰ in tronitis
colliginiꝰ tñ ex libro eiꝰ quẽ sui merito
israhelite in auctoritatẽ canonicam
reciperũt: tercia gn̾acõe posteriorem
fuisse ꝙͣ isrł. Diuinitus autẽ ꝓuisũ
fuisse non dubito. ut ex hͦ non stiremꝰ
etiã ꝑ alias gentes ẽẽ potuisse qͥ stdm̃
deũ uixerũt. eiq placuerũt. ꝑtinẽtes
ad spũalem ihrłm. Qd̾ nemiui ꝯcessũ
fuisse credendũ est. nnsi tui diuinitꝰ re¬
uelatus est unus mediator dei et hõi
modũ nobis uenisse nũciatus ẽ: ut
una eademq ꝑ ip̃m fides om̃s in dei

Expanded text:
pernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis pernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigenducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominmodum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei
Abbreviated transcription (Latin):
misse sunt testes in oĩbz gẽtibz habere
fuerint extra istlititũ genus: qui ad
celestis riuitatis ꝯsortiũ peruenirent.
Uapropter quisquis alieuigena
id est non ex israhel ꝓgenitus.
nec ab illo ppło nnitanonẽ sacraꝵ lrãꝵ
receptus legitur aliquid ꝓphetasse de xpp̃o.
si in nr̃am noticiam ueuit aut uenerit
ad cuulũ a nobis cõmemorari p̃t. nõ
quo necessariꝰ sit etiã si desit. sz qr non
incongrue creditur fuisse et in aliis gẽtib
hoĩes quib h misteriũ reuelatũ est :
et qui hͦ etiã p̾dicere impulsi sũt. siue
ꝑticipes eiusdem gracie fueruit siue
agnostebant scimus fuisse confessos.
Nec ip̃os iudeos existimo audere ꝯtẽde
neminẽ ꝑtinuisse ad deũ p̾ter isrłitas
ex quo propago isrł ẽẽ cepit. reꝓbato
eiꝰ fratre maiore: ppłs enĩ reuera qui
ꝓprie dei ppłs diceret᷑. nullus aliꝰ fuit.
Horẽs autẽ quosdam non terrena. s
celesti societate ad ueros israhelitas su¬

Expanded text:
missae sunt, testes in omnibus gentibus habere fuerint extra Israeliticum genus, qui ad coelestis civitatis consortium pertinerent. Quapropter quisquis alienigena, id est, non ex Israel progenitus, nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam venit, aut venerit, ad cumulum a nobis commemorari potest: non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium revelatum est, et qui hoc etiam praedicere impulsi sunt, sive participes ejusdem gratiae fuerint, sive agnoscebant, scimus fuisse Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas su
Abbreviated transcription (Latin):
et ysaias non de miuorib sicut cet̾i
de quoꝵ scriptis nõnulla iã posui. Pro¬
phetauit autẽ regnãte iosia in ihrlm̃
et apud romanos ancho martio. iam
propinquante captinitate indeoꝵ. Tetẽ¬
dit autẽ ꝓphetiã usq ad qͥntũ meusem
captiuitatis: sicut in eiꝰ lrĩs ĩueniuius
Sophonias autẽ unus de mĩorib adiũ¬
gitur ei. Nam et ip̃e in diebz iosie ꝓphe¬
tasse se dicit: s quousq nõ dicit. Pro¬
phetauit gͣ iheremias nõ solũ anchi
marcii uerũ eciã tarquiun pristi tp̃ib:
quẽ romaui habuerũt qͥntũ regẽ. Ip̃e eĩ
qñ illa captiuitas facta est regnare iã

Expanded text:
Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Nam et ipse in diebus Iosiae prophetasse se dicit; sed quousque, non dicit. Prophetauit ergo Hieremias non solum Anci Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa captiuitas facta est, regnare iam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditurã: qͣs ꝑ terrenã fecãditatẽ more pro¬
phetico figurauit. Et qr irã dei talẽ ꝓpt̾ea
passa est illa gens qr ignorãs dei iusticiã
suã uoluit constituere: iste ꝯtinuo. ego
autẽ inqͥt in dño exultabo. gaudebo in
deo saiutari meo. dñs deꝰ meꝰ uirtus mea
statuit pedes meos in ꝯsũmacõem. suꝑ
excelsa ĩponet me ut uiucã in cãtito eiꝰ
illo: stil tatito. de qͦ similia quedã dicũt᷑
in psalmo. statuit supͣ petrã pedes ineos
et direxit gressus meos et ĩmisit ĩ os
meũ cãticũ nonũ: yuinũ deo nr̃o. Ip̃e¬
ergo uiucit in cãtico diiĩ qui placet in
eiꝰ laude nõ sua: ut qui gloriatur in
dño glorietur. Meliꝰ autẽ michi uidẽ¬
tur quidã codices habere. gandebo in
deo ihũ meo. ꝙͣ hii qui uolentes id la¬
tine pouere nouien ipĩn nõ posuerũt:
ꝓphetico spũ sunt prefati.
Herenuas ꝓpheta de maiorib ẽ sicut

Expanded text:
perdituram, quas per terrenam fecunditatem more properdituram, quas per terrenam fecunditatem more prophetico figurauit Et quia iram Dei talem propterea passa est illa gens, quia ignorans Dei iustitiam suam uoluit constituere, iste continuo: Ego autem, inquit, in Domino exultabo, gaudebo in Deo salutari meo. Dominus Deus meus uirtus mea, statuit pedes meos in consummationem; super excelsa inponet me, ut uincam in cantico eius, illo scilicet cantico, de quo similia quaedam dicuntur in psalmo: Statuit super petram pedes meos et direxit gressus meos, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo nergo vincit in cantico Domini, qui placet in ejus laude, non sua, ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Melius autem mihi videntur quidam codices habere, Gaudebo in Deo Jesu meo, quam hi qui volentes id latine ponere, nomen ipsum non posuerunt, prophetico spiritu sint praefati. Hieremias propheta de maioribus est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s turbarentur. Obseruaui et expa¬
uit uenter meus a uote oronis labiorũ
meoꝵ et iutrouit tremor in ossa mea:
et subtus me turbata est habitudo mea
Intendit in ea que dicebat et ip̃a sua
or̃one ẽ ꝑterritus. quã ꝓphetice funde¬
bat: et in qua futura cernebat. Turba¬
tis eiñ ppłis multis uidit ĩminentes
ecclie tribulacões: ꝯtinuoq se mẽbrũ
eius agnouit atqz ait. Requiestã ĩ die
tribulatõis. tanꝙͣ ad eos ꝑtiuẽs qͥ sũt
spe gaudentes: in tribulatõe pacientes
Ut astendã inquit in ppłm ꝑegriuatõis
mee. Recedens utiq a ppło maligno tar¬
nalis cognacõis sue. non ꝑegrinante
in hac terra nec supernã patriã reqͥrẽte:
qm̃ ficus inquit non afferet fructũ. et
nõ erũt natiuitates in uineis: mẽciet᷑
opus oliue. et cãpi non facient estam.
Defecerũt ab esta oues: et non suꝑsunt
erat occisura. ubertatẽ copiaꝵ spiritualiũ

Expanded text:
omnes turbarentur. Obseruaui, et expaomnes turbarentur. Obseruaui, et expauit uenter meus a uoce orationis labiorum meorum; et introiit tremor in ossa mea, et subtus me turbata est habitudo mea. Intendit in ea, quae dicebat, et ipsa sua est oratione perterritus, quam bat, et in qua futura cernebat. Turbatis enim populis multis, vidit imminentes Ecclesiae tribulationes, continuoque se membrum ejus agnovit, atque ait, Requiescam in die tribulationis: tanquam ad eos pertinens, qui sunt spe gaudentes, in tribulatione patientes . Ut ascendam, inquit, in populum peregrinationis meae: recedens utique a populo maligno carnalis cognationis suae, non peregrinante in hac terra nec supernam patriam requirente. Quoniam ficus, inquit, non adferet fructus, et non erunt natiuitates in uineis; mentietur opus oliuae, et campi non facient escam. Defecerunt ab esca oues, et non supersunae Christum fuerat occisura, ubertatem copiarum spiritalium
Abbreviated transcription (Latin):
gentes: qr eos qui se exaltant uindicãdo
collides. Existi in salutẽ ppłi tui ut sal¬
uos facias tristos tuos: misisti ĩ capita
iniqͦꝵ mortem: nichil hoꝵ ẽ exponẽdũ
Extitasti uincula usq ad collũ. Et boã
hic possunt intelligi uintula sapiencie:
ut miciantur pedes ĩ ꝯpedes eiꝰ. et tollũ
in torquem eiꝰ. Precidisti in stupore
mentis tue: subaudiatur uincula. Ex¬
citauit enĩ bona: p̾cidit mala. De qͥb
ei dicitur. disrupisti uincula mea: et
hͦ in stupore mentis. id est mirabiliter.
sicut edens pauper in abstonso. Poten¬
tes enĩ quidã indeoꝵ ueniebant ad doͥͫ
facta eiꝰ et uerba mirati. et esurientes
panẽ doctrine mauducabant abstonse
proptͣ metũ iudeoꝵ: sicut eos ꝓdit euã¬
geliũ. Et ĩmisisti in mare eqͦs tuos tur¬
bantes aqͣs muitas: que nichie st̾ aliud
ꝙͣ ppli multi. Non eñ alii tiniore ꝯuer¬
terentur alii furore ꝑ sequerentur: iuisi

Expanded text:
gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando conlides. Existi in salutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in capita iniquorum mortem, nihil horum est exponendum. Excitasti uincula usque ad collum, et bona hic possunt intellegi uincula sapientiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et collum in torquem eius. Praecidisti in stupore mentis, subaudimus uincula; excitauit enim bona, praecidit mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in stupore mentis, id est mirabiliter. sicut edens pauper absconse. Potentes enim quidam Iudaeorum ueniebant ad Dominum facta eius et uerba mirati, et esurientes panem doctrinae manducabant absconse propter metum Iudaeorum, sicut eos prodidit euangęlium. Et inmisisti in mare equos tuos turbantes aquas multas, quae nihil sunt aliud quam populi multi; non enim alii timore conuerterentur, alii furore persequerentur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
dolebunt ppłi: nisi ut lugẽdo suit bt̃ĩ:
Quid est. dispergẽs aquas ĩcessu: An
ambulando in eis qui te usque qͣq amũci¬
aut. hac atq illat disꝑgis fluẽta doctͥne :
Quid est. dedit abissus uotẽ suã: du
profunditas cordis hũani quid ei uideret᷑
exp̃ssit: Altitudo fautasie sue tanꝙͣ uer¬
sus superioris ẽ expositio: altitudo enĩ ẽ
abissus. Qd̾ autem ait fauthasie sue:
subandiendũ est uocẽ dedit. hͦ ẽ quod
diximꝰ quid ei uideret᷑ expressit. fautha¬
sia quippe uisio est quã non tenuit. nõ
operuit: s ꝯfitendo eructauit. Elenatꝰ
est sol et luna stetit in ordiue suo: hͦ est
hoc est non ĩoccultũ: s manifestũ u̾ba
tua mittentur. In splendorẽ chorustatõis
armoꝵ tuoꝵ: subandiendũ est. iacula tua
ibũt. Dixerat enĩ suis. Que dito uobis
in tenebris dicite in lumine. In cõmina¬
tione minorabis terrã: id est cõminãdo
humiliabis hoĩes. Et in furore deiies

Expanded text:
dolebunt populi, nisi ut lugendo sint beati? dolebunt populi, nisi ut lugendo sint beati? Quid est: Dispergens aquas incessu, an \'ambulando in eis, qui te usque quaque adnuntiant, hac adque hac dispergis fluenta doctrinae\'? Quid est: Dedit abyssus uocem suam, an \'profunditas cordis humani quid ei uideretur expressit\'? Altitudo phantasiae suae tamquam uersus superioris est expositio; altitudo enim est abyssus. Quod autem ait: Phantasiae suae, subaudiendum est uocem dedit; hoc est, quod diximus, quid ei uideretur expressit. Phantasia quippe uisio est, quam non tenuit, non operuit, sed confitendo eructauit. Eleuatus est sol, et luna stetit in ordine suo, hoc esthoc est \'non in occultum, sed in manifestum tua rba mittentur.\' In splendorem coruscationis armorum tuorum, subaudiendum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: Quae dico uobis in tenebris, dicite in lumine. In comminatione minor a b i s terram, id est \'comminando humiliabis homines. Et in furore deicies
Abbreviated transcription (Latin):
h ͦ est huiuiliati sunt ad tp̃s : ut erige¬
rentur in eternũ. Ingressus et̾nos eiꝰ
ꝓ laboribz uidi: hoc est. non siue merte¬
de eternitatis laborẽ caritatis aspexi. Ta¬
bernatula ethiopũ expauestẽt et taber¬
nacula terre madian : h ͦ est gentes
repentiuo ꝑterrite nũcio mirabiliũ tuoꝵ:
eciã que non sunt ĩ iure romano: erũt
in ppło xpĩano. Nlũquid in fluminibus
mũdũ: s ut saluetur mũdus ꝑ ip̃m.
Qui astendes super eqͦs tuos: et eqͥta¬
cio tua salus: hoc est euãgeliste tui
portabũt te. qui regũtur a te: et euan-¬
geliũ tuũ salus est eis qui tredũt ĩ te.
Antendens arcũ tuũ super sceptra dicit¬
dũs: Hoc est ꝯminaberis iudiciũ tuũ
etiam regibz terre. Fluminib stindet᷑
terra. hͦ est in fluẽtib sermonib p̾dicã¬
tiũ te. aꝑientur ad ꝯfitendũ hõi corda.
quib dictũ est: sciudite corda ur̃a. et nõ
uestimenta. Quid est uidebunt te. et

Expanded text:
hoc est humiliati sunt ad tempus, ut erigehoc est humiliati sunt ad tempus, ut erigerentur in aeternum\\ Ingressus aeternos eius pro laboribus uidi, hoc est non sine mercede aeternitatis laborem caritatis adspexi. Tabernacula Aethiopum expauescent et tabernacula terrae Madiam, hoc est \'gentes repente perterritae nuntio mirabilium tuorum etiam quae non sunt in iure Romano erunt in populo Christiano.\' Numquid in fluminibus mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum. Quia adscendes super equos tuos, et equitatio tua salus, hoc est \'euangelistae tui portabunt te, qui reguntur a te, et euangelium tuum salus erit eis, qui credunt in te/ Intendens intendes arcum tuumsupersceptra, dicitDominus hoc est ccomminaberis iudicium tuum etiam regibus terrae.\' Fluminibus scindetur terra, hoc est influentibus sermonibus praedicantium te aperientur ad confitendum hominum corda, quibus est dictum: Scindite corda uestra et non uestimenta.\' Quid est: Videbunt te et
Abbreviated transcription (Latin):
possit intelligi. libentiꝰ acceperim scͥp¬
turarũ altitudinẽ diuinaꝵ. quibus
ꝓphetatus ẽ xpp̃s. Multa ibi quippe
umbrosa atq ꝯdeusa sũt que mẽtẽ
querentis exerceant. Inde autẽ ueĩt:
cũ ibi eũ qui ĩtelligit ĩuenit. Operuit
celos uirtus eiꝰ et laudis eiꝰ ꝑ leua
est terua. quid est nisi qd̾ etiã ĩpsalmo
dr̃. exaltare suꝑ celos deꝰ. et super
om̃em terrain głia tua: Splendor
eiꝰ ut lumen erit. quid est nisi fama
eius tredentes illuminabit: Cormia
in manib eiꝰ. quid est. nisi tropheũ
crucis: Et posuit caritatẽ firmã forti-¬
tudiuis sue: nec exponẽdũ est. Aute
faciem eiꝰ ibit uerbũ. et ꝓdiet in cãpũ
post pedes eiꝰ. quid ẽ inisi ꝙ et autequã
huc ueniret p̾mĩtiatus est. et postea
ꝙͣ hinc reuersus ẽ amnũciatus ẽ: Stetit
cientib miraculis. elatoꝵ ꝯtrita est
superbia. Defluxerũt colles et̾uales:

Expanded text:
possit intellegi, libentius acceperim scrippossit intellegi, libentius acceperim scripturarum altitudinem diuinarum, quibus prophetatus est Christus. Multa ibi quippe umbrosa adque condensa sunt, quae mentem quaerentis exerceant. Inde autem uenit, cum ibi eum, qui intellegit, inuenit. Operuit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra quid est nisi quod etiam in psalmo dicitur: Exaltare supercaelos, Deus, et super omnem terram gloria tua? Splendor eius ut lumen erit quid est nisi cfama eius credentes inluminabit\'? Cornua in manibus eius sunt quid est nisi tropaeum crucis? Et posuit caritatem firmam fortitudinis suae nec exponendum est. Ante faciem eius ibit uerbum, etprodietin campum post pedes eius quid est nisi quod et antequam huc ueniret praenuntiatus est, et postea quam hinc reuersus est, adnuntiatus est? Stetit,cientibus miraculis elatorum est contrita superbia\'. Defluxerunt colles aeternales,
Abbreviated transcription (Latin):
in buxo. ut assequatur qui legit ea. qr
ad huc uisio ad tp̃s: et orietur in fine.¬
ne eũ: qr ueniẽs ueniet. et nõ morabit᷑¬
abatut et cãtico continetur
tua et expaui. Quid enĩ h ͦ est. nisi
p̾cognite noue ac repẽtine salutis ho¬
moysi et helie cũ illo in monte ser-¬
mociuãtiũ : Dũ appropiuquãt ãni
nosteris in aduẽtu tꝑis ostenderis: n ͨ
exponendũ est. In eo dũ ꝯturbata fu¬
erit aĩa mea in ira misericordie me-¬
mor eris : quid est nisi ꝙ iudeos in se
transfigurauit qͦꝵ gẽtis fuit. qui cũ
magna ira turbati crucisigerẽt xp̃m.
ille misericordie memor dixit. pater
ignoste illis. qr nestĩt quid facũt :
Deus de themiã ueniet. et st̃s̃ de mõte
umbroso. et ꝯdeuso. Qd̾ hic dictũ est
de themiã ueniet: alii interp̾tati sunt
ab austro et africo ꝑ qd significatur
meridies id est feruor caritatis. et
splendor ueritatis. Montẽ uo umbro¬
sũ atq ꝯdensum. ꝙͣuis multis modis

Expanded text:
in buxo; ut assequatur qui legit ea: quia in buxo; ut assequatur qui legit ea: quia adhuc visio ad tempus, et orietur in fineon morabituAmbacu et cantico continetur. deraui opera tua, et expaui? Quid enim hoc est nisi praecognitae nouae ac repentinae salutis hoMoysi et Heliae cum illo in monte sermocinantium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima mea, in ira misericordiae memor eris quid est nisi quod Iudaeos in se transfigurauit, quorum gentis fuit, qui cum magna ira turbati crucifigerent Christum, ille misericordiae memor dixit: Pater ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt? Deus de Theman ueniet et sanctus de monte umbroso et condenso. Quod hic dictum est: De Theman ueniet, alii interpretati sunt lab Austro uel cAfrico; per quod significatur meridies, id est feruor caritatis et splendor ueritatis. Montem uero umbrosum adque condensum, quamuis multis modis
Abbreviated transcription (Latin):
flatilia ponã sepulturã tuã: ꝙͣ ueloces
ecce super montes pedes euãgelisantis
et ãnũciantis pacẽ. Celebra iuda dies
festos tuos. redde uota tua. qr iã non
adicient ultra. ut transeant ĩ uetusta¬
tem: ꝯsł̃matũ est. ꝯsumptũ est. ablatũ
est. distendit qui insufflat in faciem
tuã: eripiens te extribulacõe. Quis
astenderit ab inferis. et insufflauerit
in faciẽ iude. hͦ est in iudeoꝵ discipłoꝵ¬
spm̃ sc̃m: recolat qͥ menunit euãgeliũ.
Ad nouũ enĩ testamentũ ꝑtinẽt. quoꝵ
dies festi ita spũaliter ĩnonãt᷑: ut ĩue¬
tustatem trãsire non possint. Porro
p euãgeliũ exterminata sculptibilia.
et ꝯflatilia id est idola deoꝵ falsorum.
et obliuioni tanꝙͣ sepulture tradita
iã uidemus. et hant etiã in hac re ꝓ¬
de quo alio ꝙͣ de xp̃i aduẽtu qͥ futurꝰ
erat intelligitur ditere: Et respond
dñs ad me et dixit. Sicribe uislĩ aꝑtũ

Expanded text:
flatilia, ponam sepulturam tuam; quia ueloces flatilia, ponam sepulturam tuam; quia ueloces ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, dies festos tuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. Consummatum est, consumtum est, ablatum est. Adscendit, qui insufflat in faciem tuam, eripiens te ex tribulatione. Quis adscenderit ab inferis et insufflauerit in faciem Iudae, hoc est Iudaeorum discipsanctum, recolat qui meminit Evangelium. Ad novum enim Testamentum pertinent, quorum dies festi ita spiritualiter innovantur, ut in vetustatem transire non possint. Porro per Evangelium exterminata sculptilia et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et oblivioni tanquam sepulturae tradita jam videmus; et hanc etiam in hac re pde quo alio, quam de Christi adventu, qui futurus fuerat, intelligitur dicere, Et respondit Dominus ad me, et dixit, Scribe visum aperte