comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ua. ex dõ & ecclesia non dum no¬
uerat: Non nouerat nisi tos paren¬
tes qui generint ad mortẽ. nondũ
noueratꝰ eos  qui generant ad uitã:
Non nouerat nisi cos parentes.
qui generant successorłs. nondũ
nouerat eos qui semꝑ uiuentes ge¬
nerant ꝑmansuros: Cum ergo sint due
natiuitates. ille unam intelligebat:
Vna est de caelo. alia de terra. una
est decarne alia despũ: Una est
de mortalitate. alia de aeternita¬
te: Vna est demasculo & femina.
alia dedđo & aecclesia: Sed ipse
duae singulae sunt: nec illa potest
repeti. nec illa Recte intellexit
nichodemus. sed natiuitatem car¬
nis: Sic & tu intellige natiuitatẽ
sp̃s quomodo intellexit nichode¬
mus natiuitatem carnis: Quid ni¬
chodemus intellexit.: Num quid
potest homo denuo inuentrem ma¬
tris suaeintra re & nasci.
Sic qui cumq tibi dixerit ut spirita¬
liter iterum nasciris. responde
quod dixit nichodemus: Num quid
potest iterum homo inuentrem ma¬

Expanded text:
va; ex Deo et Ecclesia nondum nova; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem ma
Abbreviated transcription (Latin):
lum xpõ non erit: Audi uocem psal¬
mi. Dixi dnõ ds̃ m̃s estu: qm̃ bono¬
sine dõ minor eris: Si fueris
cum dõ maicor ds̃ non erit: Non
exte ille maior. sed tũ sine illo mi¬
nor Cresce ergo in illo. noli
te subtrahere. ut quasi ille deficiat
Resicieris si accesseris. deficies
si recesseris: Integer manate acce
Linore ipsius caro dñi dñs au¬
tem exposuit eis & dixit: Sp̃s est
& biberit sanguinem meũ. non
habebit uitam inse ne carnaliter¬
S intelligerent. sp̃s est inquit qui
uiuificat. caro autem nichil pro
hanc uitam non sapiebat iste nicho de¬
mus. qui nocte uenerat ad iħm
IAit ei iħs. Nisi quis snͤatus fuerit
denuo. non uidebit regnum dĩ:
Et ille carnem suam sapiens in
cuius ore non dum sapiebat caro
Sxpĩ. Quomodo inquit potest ho¬
S mon cum sit senex. iterum¬
S nasci .s. Num quit potest in uen¬
trem matris suae iterum introire
& nasci. & Mon nouerat iste nisi
unam natiuitatem ex adam̃ & ae¬

Expanded text:
lum Christo non erit. Audi vocem Psallum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tu, quonsine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te in ore ipsius caro Domini. Dexposuit eis, et dixit, Spiritus est nguinem meum, non habebit in se vitam; ne carnaliter intelligerent, Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro autem nihil prodeiritum et hanc vitam non sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et E
Abbreviated transcription (Latin):
renatus fuerit denuo. non uidebit
stinum di Dicit ad eum nichodemꝰ:
Quomodo potest homo nasci. cum sit
inex Sp̃s eiloquitur. & ille carnẽ
sipit Carnem suam sapit. quia car¬
nem xp̃i nondum sapit: Cum enim
dixissa dñs iħs nisi quis manducaue¬
nt carnem miim & biberit sanguinẽ
meum. non habebit in se uitã: Scan¬
dilirati sunt quidam qui eum seque¬
bantur. & dixerunt apud sem& ipsos:
Durus est hic sermo quis potest eũ
audire : Putabant enim hoc dicere
iħm: quod eum possent conci̾sum sicut
agnum cõquere & manducare: abhor¬
rentes a uerbis eiꝰ recesserunt & am¬
gelistiloquitur: & dñs ipse remansit
cum duodetim: & illi ad cum. Dnẽ.
ecce illi dimis erantte: Et illee Nũ¬
quid & uos uultis ire. Ostendere
uolens. quia ipse illis erat necessarius.
non illierant xp̃o necessarii: Ncquis
terreit xp̃m quando dicitur ut sit
apĩanus. quasi beatior tritxp̃s situ
fueris axp̾ianus: Bonum est tibi. ut
sis xp̃ianus. Nam si non fueris: ma¬

Expanded text:
it denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amgelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, ma
Abbreviated transcription (Latin):
in lesus: Et quando uenerunt ad
eum compraehendendum. iam uen¬
ditum a uida traditore. cum ille pu¬
tar& in potestate se habere tradere
magistrum & dñm suum: & ibi os¬
tendit dñs uoluntate se pati. non
necessitate: Nam cum eum comp̃¬
hendere ludei uoluissent: dixit
illis: Quid quaeritis. Et illi dixe¬
runt: Iħm nazarenum Et ille:
Ego sum Hac uoce audita. abiert̃
retro & caeciderunt: In eo quod ͤres¬
pondens deiecit. ostendit potesta¬
tem: ut in eo quod ab eis comprae¬
hensus est: ostender& uoluntatẽ:
Orgo quod passus est: miseri cordiȩ
fuit: Traditus est enim propter de¬
licta nr̃a. & resurrexit propter iustis¬
cationem nram: Audi uerba ipsius.
Potestatem habeo ponendi animam
meam. & potestatem iterum sumend
cam: Nemo tollit eam a me: sed ego
pono eam ame ipso. ut iterum sumam
eam: Cum ergo haber& tantam pores¬
tem. cum eam dictis predicar&. facuo
ostender&: quid sibi uult quod non se
credebat eis iħs quasi aliquid nolem

Expanded text:
illaesus . Et quando venerunt ad illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter denostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Audi verba ipsius: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti
Abbreviated transcription (Latin):
multi crediderunt in nomine eius.
suidentes signa quae faciebat: Mul¬
tcrediderunt in nomine eius: Q
quid sequitur : Ipse autem iħs
non credebat sem& ipsum eis: Quid
sibi ergo uult hoc: illi credebant in
nomine eius. & ipse iħs non crede¬
bat sem& ipsum cis  An forte
non credebant & fingebant secre¬
didisse & propterta ihs non se¬
credebat eis. Sed non dicer& tuua¬
gelista multi crediderunt in nomi¬
ne eius. nisi uerum illis testimoniũ
ꝑhiber&e. Magna ergo rẽs. & mira
res: Credunt homines in xpm̃. &
xp̃s non se credit hominibus: prae¬
sertim quia filius dĩ est: uł iq uo¬
lens passus est: & si noll& umquã
pater& ur. qui si noll&e. nec nasceit¬
tur: Si autem hoc solum uell& ut
nasceretur tantum & non moreret᷑.
& quicquid uell& facer&. quia om¬
nipotentis patris filius omnipotens
est : Ex ipsi rebus probemus. quia
cum uoluis sent eum tentre. disces¬
sit ab eis: Loquitur euuangelium.
& cum uoluissent eum ⁊ de uertict
montis praecipitare : discessit ab eis

Expanded text:
ediderunt in nomine ejus, videntes signa ejus quae faciebat. Multi crediderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propterea Jesuscredebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: credunt homines in Christum, et Christus non se credit hominibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
magnificent dm̃: non seruum.
& dicant semꝑ magnificet᷑ dñs:
qui dicant: qui uolunt pacem serui
tius: Ipsius populi ipsius serui.
uox est illa e̾uidens. quam in lamen¬
titionibus audistis. audistis in psal¬
mo & mouebamini cum au diretis.
quia inde estis: Quod cantabat᷑
ab uno. de omnibus cordibus re¬
sonibat: Frlices. qui sẽ in illis uo¬
cibus. tanquam in speculo cognos¬
cebant Qui ergo uolunt pacem
serui eius. pacem populi tiꝰ. pacẽ
unius illius quam dicit unicam:
& quam uult e̾rui aleone. true
de manu canis unicam meam.
qui dicunt semꝑ magnificetur
dns: Ergo boues illi dnm̃ mag¬
nificarunt non se: Videte bouẽ
magnificantem dnm̃ suum. quia
agnouit bos possessorem suum:
Adtendite bouem. timentem
ne destratur possessor bouis: & in
bouem praesumat᷑: Quomodo expa¬
ues eos qui uolunt in illo ponere
spem : Num quid paulus pro uobis
crucifixus est: aut in nomine. pauli
baptirati estis. Quod dedi. non ego

Expanded text:
magnificent Dominum, non servum; magnificent Dominum, non servum; et dicant semper, Magnificetur Dominus. Qui dicant? Qui volunt pacem servi ejus. Ipsius populi, ipsius servi vox est illa evidens, quam in lamentationibus audistis in Psalmo, et movebamini cum audiretis, quia inde estis. Quod cantabatur ab uno, de omnibus cordibus resonabat. Felices qui se in illis vocibus tanquam in speculo cognoscebant. Qui ergo volunt pacem servi ejus, pacem populi ejus, pacem unius quam dicit unicam, et quam vult erui a leone, Erue de manu canis unicam meam ? Qui dicunt semper, Magnificetur Dominus. Ergo boves illi Dominum magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum : attendite bovem timentem ne deseratur possessor bovis, et in bove praesumatur; quomodo expavescit eos qui volunt in illo ponere spem: « Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis » ? Quod dedi, non ego
Abbreviated transcription (Latin):
gratis accipit᷑: Nec sic rrubescum
fr̃s quia ꝑ ipsas dissensiones sus
amaras & malitiosas. cum sibii¬
buunt quod non sunt: cum exi¬
luntur putantes se aliquid esse
cum nichil sint tot partes. deso
fecerunt: Sed quid in eis imple¬
tum est quod cõrrigi. nolunt niss
quod audistis inpsalmo. Nis¬
cissi sunt nec sunt compunctu
Qui ergo bouesuendunt. B oue
intellegunt᷑. qui nobis scriptur
scãs dispensauerunt: Boues ers
apłi. boues erant prophetae: un¬
de dicit apłs: Boui trituranti s
non infrenabis Num quid de
hobus ꝑtin&e ad dm̃ An propter
nos dicit.: Propter nos tnim dicit
quia deb& in spe qui arat arare. &.
inturans in spe participandi: Or
go illi boues reliquerunt nobis
memoriam scripturarum. non
enim de suo dispensauerunt. qui
agłam dnĩ quaesierunt: Quid
enim audistis in psalmo. Et di¬
cant semꝑ magni ficrtur dñs. qui
uolunt pacem serui eiꝰ: Struus
di populus dĩ: aecclesia dĩ: Qui

Expanded text:
gratis accipitur. Nec sic erubescunt, gratis accipitur. Nec sic erubescunt, fratres, quia per ipsas dissensiones suas amaras et malitiosas, cum sibi tribuunt quod non sunt, cum extolluntur putantes se aliquid esse cum nihil sint , tot partes de se fecerunt. Sed quid in eis impletum est quod nolunt corrigi, nisi quod audistis in Psalmo, Discissi sunt, nec compuncti sunt? 7. Qui ergo boves vendunt? Boves intelliguntur qui nobis Scripturas sanctas dispensaverunt. Boves erant Apostoli, boves erant Prophetae. Unde dicit Apostolus: « Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum? An propter nos dicit? Propter nos enim dicit; quia debet in spe qui arat arare, et triturans in spe participandi » . Ergo illi boves reliquerunt nobis memoriam Scripturarum. Non enim de suo dispensaverunt, quia gloriam Domini quaesierunt. Quid enim audistis in ipso Psalmo? Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus . Servus Dei, populus Dei, Ecclesia Dei. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tores tales esse. quales dñs detẽ¬
plo flagello eit̾cit: talis enim ip¬
seerat: & quod uenderet ẽme¬
re uolebat: de illis erat qui colũ¬
basuendunt. & enim in columba
apparuit sp̃s sc̃s Qui ergo uen¬
dunt columbas fr̃s. qui sunt: ni¬
si qui dicunt nos damus spm̃
scm̃.s Quare tnim hoc dicunt. s¬
Et quõ prictio uendunt. Prȩ¬
tio honoris sui:Accipiunt catheda
ipsi uendere columbas. caueant
a flagello deresticulis: Columba
non est uenalis. gratis datur quia
grã uocatur: Ideo frs mei quomo¬
douidetis eos quiuendunt ꝓopo¬
larios quisq: quod uendit lauda
quođ proposita fecerunt: Alte¬
rum propositum haba cartagini
primianus. alterum hab& mansi¬
mianus. alterum hab& in mauri¬
tania rogatus Alterum habent
in numidia illi & illi. quos iam ne
nominare sufficimus: Circuit erge
aliquis ẽmere columbam: unus¬
quisq ad propositum suum lauad
quoduendit: auertatur illius or
ab omĩ uendente. utniat ubi

Expanded text:
tores tales esse, quales Dominus de temtores tales esse, quales Dominus de templo flagello eiecit. Talis enim ipse erat, et quod venderet emere volebat; de illis erat, qui columbas vendebant. Etenim in columba apparuit Spiritus sanctus. Qui ergo vendunt columbas, frsi qui dicunt, Nos damus Spiritum sanctum? Quare enim hoc dicunt, et quo pretio vendunt? Pretio honoris sui. Accipiunt pretium ipsi vendere columbas. Caveant a flagello de resticulis. Columba non est venalis: gratis datur, quia gratia vocatur. Ideo, fratres mei, quomodo videtis eos qui vendunt, propolarios, quisque quod vendit laudat: quot proposita fecerunt? Alterum propositum habet Carthagine Primianus, alterum habet Maximianus, alterum habet in Mauritania Rogatus, alterum habent in Numidia illi et illi, quos jam nec nominare sufficimus. Circuit ergo aliquis emere columbam, unusquisque ad propositum suum laudat quod vendit. Avertatur illius cor ab omni vendente, veniat ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tura dicit: sed utrumq dñs dicit
De peccatis suis ligant᷑ homines.
& mittuntur intenebras exterio¬
res: Qui sunt tamen qui uendunt
boues ut infigura quaeramus
mysterium facti Qui sunt
qui uindunt: boues & columbas c Ipsi
sunt qui sua quaerunt in a ecła ñ
quia nolunt redimi Emi nolunt.
& uendere uolunt: Bonum est enĩ
eis. ut redimantur sanguine xpĩ.
ut ꝑueniant ad pacem xp̃i: Quid
enim prodest ad quirere in hoc scło.
quod lib& temporale. & transito¬
rium. sue sit pecunia. siue sit uo¬
luptas uentris & guituris. siue sit
honor in laude humana. nonne
omnia fumus & uentus . e Nonne
omnias trans eunt. lcurrunt . Et
ue his qui hẽserint transeuntibus.
quia simul transeunt: Nonne
omnia fluuius praeceps currens
in mare . Et uequi caeciderit.
quia in mare trahet᷑: Ergo tent̾re
debemus om̃s affectus. a talibus
concupiscentus frs̃ mei: qui talia
quaerunt uendunt: Nam & si¬
mon ille ideo uolebat t̾mere spm̃

Expanded text:
tura dicit; sed utrumque Dominus dicit. tura dicit; sed utrumque Dominus dicit. De peccatis suis ligantur homines, et mittuntur in tenebras exteriores. 6. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in figura quaeramus mysterium facti. Qui sunt qui oves vendunt et columbas? Ipsi sunt qui sua quaerunt in Ecclesia, qui nolunt redimi: emi nolunt, et vendere volunt. Bonum est enim eis ut redimantur sanguine Christi, ut perveniant ad pacem Christi. Quid enim prodest acquirere in hoc saeculo quodlibet temporale et transitorium, sive sit pecunia, sive sit voluptas ventris et gutturis, sive sit honor in laude humana? Nonne omnia fumus et ventus? nonne omnia transeunt, currunt? Et vae his qui haeserint transeuntibus, quia simul traomnia, ut fluvius praeceps, currunt in mare? Et vae, qui ceciderit, quia in mare trahitur. Ergo tenere debemus omnes affectus a talibus concupiscentiis. Fratres mei, qui talia quaerunt, vendunt. Nam et Symon ille ideo volebat emere Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ostendit. quod fecit flagel¬
lum de resticulis: & inde in disci¬
S sibi Texit Propheta dixit: Ue
his qui trahunt peccata. si cut
restem longam Quis facit rẽste᷑
longam. Csui peccato ad dit pec¬
catum: Quomodo adduntur pet¬
cata peccatis : Cum peccata quȩ
facta sunt: cooperiunt᷑ aliis pec¬
catis: Furtum fecit. nẽ inueniat᷑ q̃uia fec̃.
quaerit mathematicum: Suffice¬
r& furtum fecisse. quare uis ad¬
iungere peccatum peccato. Ec¬
ce duo peccata Cum ad mathe¬
maticum prohiberis accẽdere.
blasphemas epm̃: Eccetria
peccata: Cum audis. mitte illũ
foras de a eccła dicis : Duco me
ad partem donati. ecce addis quar¬
tum: Crescit restis. time restem
Bonum est tibi. ut hinc inde cum
flagellaris. corrigaris. ne infine
Sdicatur: Tigate illi manus & pedes.
S& proicite cum intenebras exte¬
riores: Criniculis enim peccato¬
rum suorum unusquisq: constrin¬
git᷑: Illud dñs dicit illud alia scrip¬

Expanded text:
nobis ostendit, quod fecit flagelnobis ostendit, quod fecit flagellum de resticulis, et inde indiscim sibi texit. Propheta dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! . Quis facit restem longam? Qui peccato addit peccatum. Quomodo adduntur peccata peccatis? Cum peccata quae facta sunt, cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur quia fecit, quaerit mathematicum. Sufficeret furtum fecisse; quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo peccata. Cum ad mathematicum prohiberis accedere, blasphemas episcopum: ecce tria peccata. Cum audis, Mitte illum foras de Ecclesia; dicis, Duco me ad partem Donati: ecce addis quartum. Crescit restis: time restem. Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris, corrigaris; ne in fine dicatur, Ligate illi pedes et manus, et projicite eum in tenebras exteriores . Criniculis enim peccatorum suorum unusquisque constringitur . Illud Dominus dicit, illud alia Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
siebriosos inuenir&e : quae facerte
dñs siuendentes ea quae licita
sunt & contra iustitiam non st̃ri
Quae tnim honeste emuntur
non inlicite uendunt᷑. Ex pulit
nationis: Si negotiationis non de¬
ba fieri domus dnĩ. potationis
deb& fieris Nos autem quando
ista dicimꝰ. stridunt dentibus su¬
is aduersum nos. & consolatur
nos psalmꝰ quem audistis. stride¬
runt suꝑ me dentibus suis: No¬
uimus & nos audire unde cure¬
mur: Et si ingeminant᷑ flagel¬
la xpo. quia flagellatur sermo
ipsius. congregata sunt in quiđ
inme flagella & nescierunt:
F lagellatus est flagellis iudeo¬
rum. flagellatur blas phemi is
falsorum xp̃ianorum: Multipli¬
cant flagella dño suo & nesciunt:
facimus nos quantum ipse adiu¬
uat: Ego autem cum mihi moles¬
tiessent in duebam me cilitio. &
humiliabam in ieiunio animam̃
meã : Dicimus tamen fr̃s. non e¬
nim & ipse pepercit illis. qui fla¬
gellandus ab eis erat. prior illos
flagellauit: Signum quoddam

Expanded text:
si ibi ebriosos inveniret, quid faceret si ibi ebriosos inveniret, quid faceret Dominus; si vendentes ea quae licita sunt, et contra justitiam non sunt quae enim honeste emuntur, non illicite venduntur, expulit tiationis? Si negotiationis domus non debet fieri domus Dei, potationis debet fieri? Nos autem quando ista dicimus, stridunt dentibus suis adversus nos: et consolatur nos psalmus quem audistis, Striderunt super me dentibus suis. Novimus et nos audire unde curemur, etsi ingeminantur flagella Christo, quia flagellatur sermo ipsius: Congregata sunt, inquit, in me flagella, et nescierunt. Flagellatus est flagellis Judaeorum, flagellatur blasphemiis falsorum christianorum: multiplicant flagella Domino suo, et nesciunt. Faciamus nos, quantum ipse adjuvat, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam . 5. Dicimus tamen, fratres non enim et ipse pepercit illis: qui flagellandus erat ab eis, prior illos flagellavit, signum quoddam
Abbreviated transcription (Latin):
niel uidit lapidem praecisum de
monte sine manibus. & fregisse
omnia regna terrarũ: & creuisso
illum lapidem. & factum esse
montem magnũ: ita ut implera
uniuersam faciem terrae: Quida¬
ꝑtius fr̃s meie Lapis de monte
praeciditur. ipse est lapis quen
reprobauerunt a edificantes. &
factus est in caput anguli: De
quo monte praeciditur. nisi de
regno iudeorum: unde dñs nr
sine opere humano. quia sines
amplexu maritali deuirgine
exortus est: Mons ille undep¬
cisus est: non impleuerat unuis¬
sam faciem terrae. non enimti¬
nuerat regnum iudeorum oms
gentes: at uero regnum xp̃ĩ au
uersum orbem terrarũ cernin
occupare: Iam ad sextam aeta¬
tem ꝑtina& iohannes baptistu
quo nemo exsirrexit maior
innatis mulierum. de quo dic¬
tum est: mator quam prophe¬
ta: quomodo & ipse ostendit
quia omnibus gentibus missus
est xp̃s: quando iudei uenerunt
ad eum ut baptitarent᷑: Et
batur ut offerua& ur intemplo:
&umen eiecit inde illos Quid

Expanded text:
niel vidit lapidem praecisum de niel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de regno Judaeorum, unde Dominus sine opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ipse ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et batur ut offerretur in templo; et tamen ejecit inde illos. Quid,
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrant᷑: Si enim grece
dicantur oriens. eccidens. a qui¬
lo meridies. sicut eas plerisq:
locis scã scriptura commẽmorat.
in capitibus uerborũ inuenis adã:
Dicuntur enim grece memora¬
tae quattuor mundi partes :¬
anathole disis. arctõs: me scm¬
bria : Ista quattuor nomi snsi tã¬
quam uersus quattuor sibi inui¬
cem scribas: in eorum capitibus
arcam figuratum est: in quã
erant omnia animalia. quae sig¬
nificabant om̃s gentes: Hoc in¬
in habraham. cui aꝑtius dictũ
est: in semine tuo benedicent᷑
om̃s gentes: Hoc in dauid.
de cuius psalmis ut alia omit¬
tam modo cantauimꝰ. surge ds̃
uidica terrã : qm̃ tu hereditabis
iomnibus gentibus: Cui enĩ
dõ dicitur surge. nisi qui dormi¬
uit e. Surge ds̃ iudica terram:
Tanquam dicercur: Dormisti.
iudicatꝰ aterra: surge ut iudices
terra: Et quo ꝑtinae illa prophenu
Qm̃ tũ hereditab inquitꝰ omnibus
gentibus: Iam uero in quinta act¬
te tanquam in quinta hydria: da¬

Expanded text:
demonstrantur? Si enim graece demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens, Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis sancta Scriptura commemorat; in capitibus verborum invenis Adam: dicuntur enim graece quatuor mAnatole, disis, arctos, mezembria. Ista quatuor nomina, si tanquam versus quatuor sub invicem scribis, in eorum capitibus arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa prophetia, Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Da
Abbreviated transcription (Latin):
qui baptizat : Nec immerito illi
qui non habebat uestem nupti¬
alem hoc ꝑ increpationem obiec¬
tum est quod non erat : Amice.
quid huc uenisti:. Et sicut il¬
le obmutuit : ita & isti Quid enĩ
prodest strepitus oris. muto cor¬
de noutrunt quippt intꝰ apud
sem& ipsos non sehabere quod
dicant : Intꝰ obmutuerunt. foris
p̃strepunt: audiunt uelint no¬
unt etiam apud se cantari. sur¬
ge ds̃ iudica terram: qm̃ tũ here¬
ditabis in omnibus gentibus. x¬
quid aliud quam exheredatos
seesse cognoscunt . Quod ergo
dicebam fr̃s quia ad om̃s gentes
ꝑtinebat prophetia. uolo enim
alium sensum ostendere in eo
quod dictum est capientes me¬
tretas binas uel ternas: Ad om̃s
in quam gentes ꝑtin& prophetia:
Modo commemorauimꝰ demon¬
stratum in adam: qui est forma
futuri Quis autem nesciat quod
de illo exortȩ sint om̃s gentes :
& in eius uocabulo quattuor lit¬
teris. quattuor orbis terrarum
partes ꝑ grecas appellationes

Expanded text:
qui baptizat . Nec immerito illi qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes tretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes
Abbreviated transcription (Latin):
commemoraui dictum est: in se¬
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes
Et quis non uideat. cuius habe¬
at figuram unicus eiꝰ.QQuis ibi
ad sacrificium quo ipse immolan¬
dus ducebat᷑ ligna portabat :. Por¬
tauit enim dñs crucem suam. si¬
cut euuangelium loquitur: Hiͦc
de tertia hydria commemoras¬
se suffecerit De dauid autem
quid dicam. quod ad om̃s gen¬
tes ꝑtinebat prophetia eiꝰ. quan¬
do mõdo audiuimus psalmũ
& difficile est ut dicatur psalmꝰ¬
ubi hoc non son&: Sed certe ut
dixi: modo cantauimꝰ. Surge ds̃
iudica terram. qm̃ tũ hereditab
in omnibus gentibus: Et ideo
donatistae tãn quam proiecti de
nuptiis sicut ille homo qui non
habebat uestem nuptialem in ui¬
tatus est & uenit: sed proiectus
est de numero uocatorum. quia
non habebat uestem. ad sponsi
gloriam: Qui tnĩ suam gloriã
quaerit non xp̃i: non hab&e
uestem nuptialem: Non enim
uolunt consonare uoci illius qui
amicus erat sponsi: & ait. hic ẽ

Expanded text:
commemoravi, dictum est, In secommemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est
Abbreviated transcription (Latin):
tur omnia mystice: Neq o¬
nim non poterat ds̃ uigilanti
costam educere feminđm que
formare: Anforte ne doler&
latus quando costa deducta esti
propter hoc oportebat ut ille
dormir& : Quis est qui sic dor¬
miat. ut ei ossa non euigilani
euellant᷑ : An quia ds̃ euelle¬
bat. propterea homo non sen¬
tiebat& Poterat ergo & euig
uinti sine dolore tuellere : qui po¬
nut dormienti: Sed ꝓculdubio
idria prima implebatur pro¬
phetia illius temporis. de futuro
isto tempore dispensabat᷑: ꝓps
in arca inclusa sunt omnia anima¬
ua nisi ut significarent᷑ omnes
gentes: Non enim deerat dõ rur¬
sus crearogenus animalium
Quando enim omnia non erant.
nonne dixit producat terra. &
produxit terra c. Vnda ergo tunc
secit inde reficer& : Vlerbo fec̃.
uerbo reficer& nisi quia mysteri¬
um commendabat & scđam ydri¬
am ꝓpheticae dispensationis im¬
plebat ut ꝑlignum liberar&ur fi¬
gur orbis terrarumꝰ sam in terti¬
ahrdria ipsi habrahae quod iam

Expanded text:
tur omnia mystice. Neque etur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et anti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensabatur. 11.in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; a hydria, ipsi Abrahae, quod jam
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ: non quia deseruit & re¬
cessit a patre : sed quia non in
ea forma apparuit hominibus.
in qua a equalis est patri Quo¬
modo reliquit matrem & Relin¬
quendo sinagogam udeorum.
dequa scđm carnem natus est:
& inherendo a eccłae. quam ex
omnibus gentibus congregaũ
Ergo & prima pdria. habebatꝓ
phetiam de xpõ: Sed quando isti
quae loquor non praedicabant
inpopulis : adhuc aqua trat. in
uinum mutata nondum erat: Q
reremꝰ in ipsa una sententia
erunt duo incarne una. sacra¬
mentum magnũ in xp̃o & in
aecclesia : Iam lica nobis ubia
xp̃m quaerere. & de omnibus
ydriis uinum potare : Dorme
adam: ut fiat a eua. Morteꝰ
xp̃s: ut fiat aeccła: Dormien¬
tiadaeꝰ fit a eua delatere : sn¬
tuo xpõ lancea ꝑcutitur latu
ut profluant sacramenta.
quibus formet᷑ a ecđa: Cui ñ
appartutt. quia in illis tu nc
factis figurata sunt Quano¬
quidem dicit apłs ipsum ad
formam futuri esse  qui esti
forma futuri: Praefiguraban¬

Expanded text:
Patrem, non quia deseruit et rePatrem, non quia deseruit et recessit a Patre; sed quia non ea in forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. Et reremus in ipsa una sententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet nobis ubique Christum quaerere, et de omnibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefiguraban
Abbreviated transcription (Latin):
xpõ: Quid ergo dicam potissimũ
de a qua primac hydriae. nisi
quod apłs ait deadam &a eua c
Nemo enim me dic& praue in¬
tellexisse. quando intellectũ
non meum. sed apłi profero: Illud
ergo unum quantum mysterium
de xpo contin& quod comme mo¬
rat apłs dicens. & erunt duo in car¬
ne una : sacramentum hoc magnũ
est: Et nequis istam magnitudinẽ
sacramenti in singulis quibusq: ho¬
minibus uxores habentibus intel¬
lig&: ego autem in quit dico in xp̃o
& in aeccła Quod est sacramentũ
magnum & Erunt duo in carne
una: cum de adam & a eua scrip¬
tura genescos loqueret᷑ unde
uentum est ad haec uerba: Prop¬
terea el inquae homo patrem
& matrem & adherebit uxori
suae: & erunt duo incarne una:
essent duo in carne una: quo¬
modo reliquit patrem s quomo¬
quia cum in forma di ess&. non
rapinam arbitratus est esse st¬
aequalem dõ sed sem & ipsum
exinaniuit. formam serui acci¬
piens: Hoc est enim reliquit

Expanded text:
Christo. Quid ergo potissimum Christo. Quid ergo potissimum dicam de aqua primae hydriae, nisi quod Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una . essent duo in carne una, quomodo reliquit Patrem? quomoquia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
nae Ad solum quidem populum
isrł missus est morses: & ei soli
populo ꝑ eum data est lex: & ip¬
si prophetae ex illo populo fuert̃.¬
& ipsa distributio temporum se¬
cundum eundem populũ distino¬
ta est: undt & ydriae dicuntur.
scđm purificationem iudeorum:
Sed tamen quod illa prophetia
etiam cȩteris gentibus adnuntia¬
bat manifestum. quando quidẽ
xp̃s in ea occultus erat: in quo
benedicuntur om̃sgentes. sicut
ꝓmissum est habrahae dicente
dnõ in semine tuo benedicent᷑
om̃s gentes: Nondum auitem in¬
telligebatur. quia nondum aqua
conuersa erat inuinum: Ergo
omnibus gentibus dispensabat᷑
prophetia: Quod ut iocundius
emineat: desingulis actatibus.
tanquam desingulis hẏdriis. pro
tempore quaedam commemore¬
mus: In ipso exordio adam &e ae¬
ua parentes omnium gentium
erant : non tantum modo iudeo¬
rum: Et quicquid figurabatur
in adam dexp̃o: ad omis utiq
gentes ꝑtinebat. quibu sẽsalus in

Expanded text:
net. Ad solum quidem populum net. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia. Quod ut emineat jucundius, de singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibus salus est in
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit : sine spũ sco erit: Et quo¬
modo corpus tuum sine spũ quod
est anima tua si fuerit mertuum
erit : sic anima tua sine spũ scõ id
est sine caritate si fuerit: mortua
deputabit᷑: Ergo metretas binas
capiebant ydriae. quia in omni¬
um temporum prophetia pater
ternas Ego & pater inquit: unũ
sumus Sed absit ut desit sp̃s sc̃i:
ubi audimus. ego & paterunum
sumus: Tamen quia patrem &
filium nominauit: capiant ydri¬
de binas metretas: Sed audi uel
non exprimitur. sed intelligit᷑:
In eo uero quod dicunt᷑ uel ter¬
nae : etiam exprimit᷑ trinitas
Sed est & alius intellectus non
practermittendus: & ipsum di¬
cam: Eligat quisq quod placae:
nos quod suggeritur. non subtra¬
himus: Mensa enim dñi est.
& non oport& ministrum frau¬
dare conusuas. praesertim sic
esurientes : ut appar& auiditas
uestra: Prophetia quae ab anti¬
quis temporibus dispensatur.
ad salutem omnium gentium ꝑti¬

Expanded text:
habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quohabuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater ternas. Ego et Pater, inquit, unum sumus : sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel non exprimitur, sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium perti
Abbreviated transcription (Latin):
ab hierusalem: His ex euuange¬
lo quae certe manifesta sunt in¬
lectis . patebunt illa omnia mysi¬
Uidete quid ait: Quia oporteba
impleri in xpo: quae de illo scripa
sunt: Vbi scripta sunt : Inlige
morsi : & prophȩtis & psalmis
Nichil scripturarum ueterũ pra¬
termisit: Illa erat aqua & ideodr¬
ti sunt illi ad nõ insensati : quia
tis ad huc aqua sapiebat non i¬
num: Tunc autem fecit de aqus
uinum. cum aptruit cis sensu
& exposuit eis scripturas incipi¬
ens amorse ꝑomnts propheta
Unde iam in ebriati dicebant
bis in uia. cum aperir& nobis
scripturas: Intellexerunt enĩ
xpm̃ in his libris. in quibus eum
non nouerant: Mutauit ergo
briat. quod non in ebriabat: Si
fundi. & sic ipse mittera uinu
ex occultis creaturat sinibus
unde fecit & panem: quando
saturauit tot milia:. Non enĩ pas¬
quinq habebant quinq: milia¬
& non ibi intelligat caritatem pa¬
trs & filii : quam cum habere cepe

Expanded text:
ab Jerusalem. » 5. His ex Evangeab Jerusalem. » 5. His ex Evangelio, quae certe manifesta sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysttent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta sunt. Ubi scripta sunt? In Lege, inquit, et Prophetis, et Psalmis. Nihil Scripturarum veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, ens in via, cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo briat quod non inebriabat. Si fundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque milt non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam cum habere coepe
Abbreviated transcription (Latin):
& nunc tertium diemagit hodie
ex quo hare facta sunt: Haec atq
alia cum dixiss& unus ex duobus
quos inuen̾it inuia euntes ad pro¬
pinquum castellum: respondit ipse
& ait: Oinsensati & tardi corde
ad credendum suꝑ omnia quat lo¬
cuti sunt prophetae: Nonne hȩc
omnia oportebat patixpm̃. & in¬
troire in claritatem suam e Et fu¬
it incipiens amorse & omnibus pro¬
phetis. interpretans illis in omni¬
bus scripturis quae decoerant Itẽ
alio loco cum etiam manibus disci¬
rent quod in corpore resurrexerat:
hi sunt inquit sermones quos locu¬
tus sum aduos: cum adhuc esst̃
uobiscum. quia oportuerat imple¬
ri omnia quae scripta sunt inle¬
ge morsi & ꝓphetis & psalmis de
me: Tunc ad aperuit illis sensũ.
ut intelligerent scripturas : & dix̃
illis quia sic scriptũ est pati
xpm̃. & resurgere ex mortius ter¬
tia die & praedicari in nominea
poenitentiam & remissionẽ pe¬
catorum in om̃s gentes: incipies

Expanded text:
et nunc tertius dies agitur hodie, et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. » Item alio loco, cum etiam palpari srent quia in corpore resurrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Tunc adaperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis: Quia sic scriptum est, pati tum, et resurgere a mortuis tertia die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes, incipiens
Abbreviated transcription (Latin):
so quem secuti erant: Viderunt e¬
nim eum mortuum. & non
sperauerunt resurrecturũ : & tota
spes corum concidit: Vnde ille la¬
tro laudatꝰ. ipso die meruit esse
in paradyso: quia incruce fixus.
tunc confessus est xp̃m: quando
de illo discipuli dubitauerunt: Or¬
go inuenit nutantes & quodam mo¬
do arguentes se ipsos. quod in illo
redemptionem sperauerant: Do¬
lebant tameneũ sinec ulpa occisum:
quia nouerant in nocentẽ: Et hoc
ipsi postresurrectiont̃ dixerunt.
cum quosdam eorũ tristes inuenis¬
s&e inuia: Tũ solus peregrinus es
in hierusalem: & non cognouisti
quar facta sunt in illa his diebus&
Ille autem dixit eis: Quaec Illi
autem dixerunt: De iħu natare¬
no. qui fuit ꝓpheta potens in factis
& dictis in conspectu dĩ & uni¬
uersi populi: Quomodo. traddidert̃
sacerdotes & principes nñ indamp¬
nationem mortis & cruci tum fixe¬
runt: Nos autem sperabamꝰ quia
ipse fuit qui redempturus erit issł.

Expanded text:
so quem secuti erant. Viderunt eso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa istis diebus? Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel;
Abbreviated transcription (Latin):
apłs quid intellegamꝰ in ista aqua:
Vsq ad hodiernum inquit diem
cuatur: Et cum transieris inquit
ad dnm̃ : auferetur uelamen:
Vclamen dicit. ad oꝑtionem pro¬
phetiae. ut non intelliger& ur:
Tollitur uel amen : cum transieris
ad dnm̃. sic tollitur insipientia
cum transieris ad dnm̃ & quod
aqua erat : uinum tibi fit: Lege libros
omnes propheticos: non intellecto
xp̃o : quid tam insipidum & fatuũ
inuenies Intellige ibi xpm̃ non so¬
lum sapit quod legis: sed etiam ine¬
briat mutans mentem a corpore.
ut practerita obliuiscens: in eaquȩ
ante sunt extendaris: Ergo pro¬
phetia ab antiquis temporibus.
ex quo prorsus currit ordo nascen¬
tium ingenere humano: de xpõ
non tacuit. sed occultum ibi erat.
bamus quod omnibus temporib:
superioribus usq ad actatem qua
dñs uenit prophetia de illo non
defuit: Ipso d nõ dicente: Cum
enim resurrexiss& a mortuis : in¬
uenit discipulos dubitantes de ip¬

Expanded text:
Apostolus quid intelligamus in ista aqua: Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diemcuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; bamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ip
Abbreviated transcription (Latin):
infide catholica nouerunt quod
dr̃ fecerit nuptias. & sicut coniune¬
tio adõ: ita diuortium adiabolo sit
Sed propterea in causa fornicatio¬
nis lic& uxorem dimittere : quia
ipsa esse uxor prior noluit. quae
sidem coniugalem marito non
seruauit: Nec illȩ quat uirgini¬
titm dõuouent quanquam am¬
plorem gradum honoris &e sc̃itatis
toa aecclesia in quibus nupti is:
firmar&ur: & ostenderaeur sacra¬
mentum nuptiarũ. quia & illarũ
naptiarum sponsus ꝑsonam dnĩ figu¬
ribat: cui dictum est: seruastibo¬
num uinum usq ad huc: Bonum
cnim uinum xp̃s seruauit usq ad¬
huc: id est cuuangelium suum: Iã
enim incipiamꝰ ipsa sacramentoꝵ
oꝑta detegere: quantum ille donat
in cuius nomine uobis ꝓmisimus:
Erat ꝓphetia antiquis temporibus.
& a ꝓphetiae dispensatione nulla
tempora cessa uerunt. sed illa pro¬
phetia quando in ea xp̃s non intel¬
ligebatur aqua erat: In aqua enim.
uinum quodam modo lat&: dicit

Expanded text:
in fide catholica, noverunt quod in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis tota Ecclesia, in quibus nuptiis spfirmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit usque adhuc, id est, Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit