comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coheserat ꝑ uitia natũ ẽẽ d̾ uirgine ut ã
monte hoc ẽ ã diabolo hominẽ separaret. O
p̃cidẽd̾a linguã. ac ꝑ partes & frusta lace-¬
randa. Qͥ sq ne xꝑianus d̃m patrẽ onũpoten¬
tẽ in ꝑsona diaboli it̃ pͣtat᷑ & tanto piacu¬
lo totꝰ orbis aures maculat:  Si int̾̃pͣtationẽ
tuã qͥsq ñ dicã catholicoꝵ s hereticoꝵ siue
gentiliũ uinquã recipit. piũ sit qõ locutꝰ es.
Sm aũ tantũ nefas ñꝗ. xp̃i audiuit eccłia
ꝙ ꝑtuũ pͥmũ os ipse se montẽ int̾ ptatus
ẽ qͥ dixerat ero similis altissimo age peni
tentiã & in sacco ũsare & cinere. & tantũ
dimittat᷑ hȩc impietas. & uixta errorẽ
origenis tc̃ ueniã conseqͣris qͣndo con¬
secuturꝰ ẽ & diabolus qͥ ñꝗ plusꝙ ꝑ os cu¬

Expanded text:
cohaeserat, natum esse de uirgine, ut a monte, hoc est a diabolo, hominem separaret. o praecidendam linguam ac per partes et frusta lacerandam! quisquamne Christianus deum patrem omnipotentem in persona diaboli interpretatur et tanto piaculo totius orbis aures maculat? si interpretationem tuam quisquam non dicam catholicbrum sed hereticorum siue gentilium umquam recepit, pium sit, quod locutus es; sin autem tantum nefas numquam Christi audiuit ecclesia et per tuum primum os ipse se montem interpretatus est, qui dixerat: ero similis atentiam, in sacco versare et cinere: et tantum dimittatur haec impietas; et juxta errorem Origenis tunc veniam consequaris, quando consecuturus est et diabolus, qui nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
scribere quã ꝓmiserã quãꝙ p̃pͥorẽ peniten¬
tiã qͣ ãme ueniã depͣcatꝰ es iterũ cõmisisse
und̃ agas penitentiã stolidissimũ sit. Tribu¬
at tͥ xp̃c ut audias & taceas ut intelligas
ꝙ sic loqͣriᷤ.

Expanded text:
scribere, quam promiseram: quam priorem poenitentiam, qua a me veniam deprecatus es, iterum commisisse unde agas poenitentiam, stolidissimum sit. Tribuat tibi Christus, ut audias, et taceas: ut intelligas, et sic loquaris.
Abbreviated transcription (Latin):
impositũ. lã tota m̃te dormitas. & ꝓfudissimo
ñ tã sõno stertis quã lȩtargo. Int̾ cȩteras qͥꝑ¬
pe blasphenuas qͣs ore sacrilego ꝓtulisti.au¬
sus es dicere montẽ de qͦ abscisus est in da¬
mele lapis sine manib ẽẽ diabolũ. & lapide̾¬

Expanded text:
impositum. Nam tota mente dormitas, et profundissimo non tam somno stertis, quam lethargo. Inter caeteras quippe blasphemias, quas ore sacrilego protulisti, ausus es dicere, Montem de quo abscissus est in Daniele lapis sine manibus , esse diabolum; et lapide
Abbreviated transcription (Latin):
ugerẽ tam̃ rusticitatẽ & simplicitatẽ magis
nite arbitrabar quã uerecundiã. Nec rep̃hen¬
ao sc̃m uirũ. Maluit enĩ apd̾ me diffimula¬
te qd nouerat quã portitorẽ clientulũ insu¬
is luteris accusare. S memet ipsũ arguo. qͥ al¬
teriꝰ potꝰ ad quieui quã meo uiditio & oculis
aluid cernentib aliud scedule credidi quã
indebã. Quã obrẽ desine me lacessere & uo¬
uiminib tuis obruere. parce saltẽ nũmis
tiuis qͥb notarios librariosq conducens eis¬
de & scriptorib uteris & fautorib. qͥ teide¬
oforsitan laudant ut lucrũ inscribendo
faciant. Si libet exercere ingeniũ. trad̃ te
grãmaticis atq rethorib disce dialecticã
sectis instruere philo sophoꝵ. ut cũ onũa di¬
diceris saltẽ tẽ tacere incipias quãquã stul¬
tũ faciã magistro cunctoꝵ magistros querȩ¬
re & ei modu imponere qͥ loqͥ nescit & tace¬
re ñ potest. uerũ ẽ illud apd̃ grecos ꝓũbiũ

Expanded text:
legerem, tamen rusticitatem et simplicitatem magis in te arbitrabar quam uecordiam. nec reprehendo\' sanctum uirum — maluit enim apud me dissimulare, quod nouerat, quam portitorem clientulum suis litteris accusare —, sed memet ipsum arguo, qui alterius potius adquieui quam meo iudicio et oculis aliud cer- , nentibus aliud scidulae credidi, quam uidebam. Quam ob rem desine me lacessere et uoluminibus tuis obruere. parce saltem nummis tuis, quibus notarios librariosque conducens eisdem et scriptoribus uteris et fautoribus, qui te ideo forsitan laudant, ut lucrum scribendo faciant. si libet exercere ingenium, trade te grammaticis atque rhetoribus, disce dialecticam, sectis instruere philosophorum, ut, cum omnia didiceris, saltem tunc tacere incipias; quamquam stultum faciam magistro cunctorum magistros quaerere et ei modum inponere, qui loqui nescit et tacere non potest. uerum est illud apud Gr
Abbreviated transcription (Latin):
placuerit meł catholicũ ł hereticũ pro¬
nuntiare. hob̃ ñ licet pusa respuere ꝙ
dapnare qd̾ sepe dapnauimꝰ: Lege ad
ephesios libros lege cętera opuscula
mea & maxime in ecelesiaste coͣmenta¬
rios & uiqͥdo ꝑuidebis me ab ad olescentia
nũ quã alicuiꝰ auctoritate detͣrtrũ ad¬
quieuisse heretice prauitati. Non parũ
ẽ. scire q̃d uescias. Prudentis hominis e
nosse m̃surã suã nec zelo diaboli conci¬
tatũ impitiȩ suę cunctũ orbẽ testẽ face¬
re. Scilicet gloriari cupis ut in pat̾a tua
iactites me nͣ potuisse respondere eloqͥn¬
tiȩ tuȩ & acumen in te crisippi formidase.
xp̃iana uerecundia teneor & cellulȩ me
latebras nolo mendaci sermone reserare

Expanded text:
placuerit, me uel catholicum uel hereticum proplacuerit, me uel catholicum uel hereticum pronuntiare: nobis non licet peruersa respuere et damnare, quod saepe damnauimus? lege ad Ephesios libros, lege cetera opuscula mea et maxime in Ecclesiasten commentarios, et liquido peruidebis me ab adulescentia numquam alicuius auctoritate deterritum adquieuisse hereticae prauitati. Non parum est scire, quod nescias: prudentis hominis est nosse mensuram suam nec zelo diaboli concitatum inperitiae suae cunctum orbem testem facere. scilicet gloriari cupis, ut in patria tua iactites me non potuisse respondere eloquentiae tuae et acumen in te Chiysippi formidasse. Christiana uerecundia teneor et cellulae meae latebras nolo mordaci sermone reserare
Abbreviated transcription (Latin):
teris testam̃ti reuelauit maxima sacra¬
m̃ta. Si gͥ quȩ bona sunt transtuli. &
mala ł amputaui ł correxi. ł tacui. ar¬
guendꝰ sum. cur ꝑ me latini habeant eiꝰ
bona. & ignorent mala : Si hoc crimͣ est.
arguat᷑ & confessor hilariꝰ. qͥ psalmoꝵ
uitͣpͣtationẽ & omelias in iob ex libris eiꝰ
de ex greco in latinuͣ transtulit. sit in.
sionis. qͥ omiuͣ psalmoꝵ commͣtarios here¬
tici hominisuͣtit in nrͣm eloquiũ licet he¬
retica pͣtͣmittens optima. queq transtule¬
rit. laceo d̃ uictorino pitabonensi & cęte¬
ris qͥ origenẽ in explanatione dutarat
scripturarũ secuti sunt & expͣsert᷑. ne nͣ
me tã defendere qͣm socios criminis uide¬
ar quęrere. ad te ipsũ uenran. Cur trac¬
tatus eiꝰ in iob scriptos habes. in quib con
& grecis & latinis tractatorib ferre sen¬
tentiã. & qͣsi sensoria uirgula alios rer¬
cere & bibliothecis alios recipe. & cũtͥ

Expanded text:
teris testamenti reuelauit maxima sacrateris testamenti reuelauit maxima sacramenta. si igitur, quae bona sunt, transtuli et mala uel amputaui uel correxi uel tacui, arguendus sum, cur per me Latini bona eius habeant, ignorent mala? si hoc crimen est, arguatur confessor Hilarius, qui psalmorum interpretationem et homilias in Iob ex libris eius, id est ex Graeco, in Latinum transtulit, sit in cqui omnium psalmorum commentarios heretici hominis uertit in nostrum eloquium, licet heretica praetermittens optima quaeque transtulerit. taceo de Uictorino Petobionensi et ceteris, qui Origenem in explanatione dumtaxat scripturarum secuti sunt et expresserunt, ne non tam me defendere quam socios criminis uidear quaerere. ad te ipsum ueniam: cur tractatus eius in Iob descriptos habes, in quibus conet Graecis et Latinis tractatoribus ferre sententiam et quasi censoria uirgula alios eicere de bibliothecis, alios recipere et, cum tibi
Abbreviated transcription (Latin):
Tn orthodexus. qͥ etiã contra scientiã tuã
ꝙ linguã p̃dicantẽ ałia aut inuitꝰ subscrip¬
sisti & pͣuaricator es. aut uolens & hereti¬
cus  Dimisisti egẏptũ. cunctas ꝑuincia ᷤᷤ
reliqͥsti. in qͥb sectã suã lib̃a pleriq fron¬
te defendunt & elegisti me ad insectan¬
dũ. qͥ omĩa contraria ȩccłię docinata
publica uoce condepno. Origenes here¬
ticꝰ. qͥd ad me qͥ illũ inplerisq hereticũ
nͥ nego  Errauit d resurrectione corpo¬
ris. errauit d̾ animarũ statu d̃ diaboli
penitentia. & qd̾ hismaiꝰ ẽ. filiũ & spm¬
scͣm in cõmentarũs ysaiȩ seraphim ẽẽ
testatꝰ ẽ. Si errasse ñ dicerẽ. & hȩc coti¬
die nͣ anathematizarẽ eẽm erroris illiꝰ
sociꝰ. Neq enĩ ita debemꝰ bona illiꝰ reciꝑe.
ut mala qͦ susciꝑe cogam᷑. At idẽ ꝙ scrip¬
turas in multis bene intͣ pretatꝰ ẽ. & ꝓpheta¬
rũ obseura disseruit. & tã noui quã ue¬

Expanded text:
tu orthodoxus? qui etiam contra conscientiam tuam tu orthodoxus? qui etiam contra conscientiam tuam et linguam alia praedicantem aut inuitus subscripsisti et praeuaricator es, aut uolens et hereticus. dimisisti Aegyptum, cunctas prouincias reliquisti, in quibus sectam suam libera plerique fronte defendunt, et elegisti me ad insectandum, qui omnia contra ecclesiae dogmata publica uoce condemno. Origenes hereticus: quid ad me, qui illum in plerisque hereticum non nego? errauit de resurrectione corporis; errauit de animarum statu, de diaboli paenitentia et — quod his maius est — filium et spm in Commentariis Isaiae, Seraphim esse testatus est. Si errasse non dicerem eum, et haec quotidie non anathematizarem, essem erroris illius socius. neque enim ita debemus bona eius recipere, ut mala quoque suscipere cogamur. at idem et scripturas in multis bene interpretatus est et prophetarum obscura disseruit et tam noui quam ue
Abbreviated transcription (Latin):
rat nequaquã tͥ ltteris satis facere.
qui tiis aurib ñ credidisti neq enĩ
scedule potes adqͥescere. qͥ uiuo sermo¬
dans osculũ ꝓditori & latronis penitentiã in
patibulo suscipiens. eadẽ absenti significo
quȩ pͣsenti qͦ locutꝰ sũ me origenẽ ita legis
se łlegere. ut appollinarẽ & cęteros tractato¬
res quoꝵ in quibda libros eccłia ñ recepit
ñ qͦ omĩa dicã ẽe d̃apnanda quȩ in illoꝵ uo
da confitear. uerũ qͥa opis meiẽ & studũ mul¬
tos legere. ut explirrimis diũsos flores car¬
pã ñ tã ꝓbaturꝰ omĩa quã quę bona sunt e¬
lecturꝰ assumo multos inmanꝰ meas ut ã
multis multa agnoscã scd̃m ulud qd̃ serip¬
tũ ẽ. Omĩa legentes. quȩ bona sunt retinen¬
tes. Und̃ satis miror te uoluisse origenis
mͥ obicere docinata cuiꝰ in plerisq errorẽ
usq ad hanc ętatẽ penitꝰ ignoras. E gõ ne
hereticꝰᷤ S cur me queso heretiᷤ ñ amant

Expanded text:
rat nequaquam tibi litteris satisfacere, qui tuis auribus non credidisti — neque enim scidulae potes adquiescere, qui uiuo sermodans osculum proditori et latronis paenitentiam in patibulo suscipiens, eadem absenti significo, quae in praesenti quoque locutus sum, me ita Origenem legisse uel legere ut Apollinarem, ut ceteros tractatores, quorum in quibusdam libros ecclesia non recipit; non quo omnia dicam esse damnanda, quae in illorum da confitear. Verum quia operis mei est et studii, multos legere, ut ex plurimis diversos flores carpam, non tam probaturus omnia, quam quae bona sunt electurus, assumo multos in manus meas, ut a multis multa cognoscam, secundum illud quod scriptum est: omnia legentes, quae bona sunt, retinentes. unde satis miror te uoluisse Origenis mihi obicere dogmata, cuius in plerisque errorem usque ad hanc aetatem penitus ignoras. egone hereticus? et cur me, quaeso, heretici non amant?
Abbreviated transcription (Latin):
uoce cantatũ. S hec ali̾s aut loquenda
uelis saꝑe quã sapis ne ł u nocentiã it
simplicitatẽ tuaͣ uł certe ea quȩ tacei
& te ñ intelligente cȩteri intellẽgt᷑. stilo
ꝓferas. & ineptiarũ tuarũ cunctis cacha¬
nũ pͣbeas. Alud ãparua ȩtatȩ didicisi
aliis assuetꝰ es disciplinis. Nlon ẽ eide hom¬
nis & aureos nũmos & scripturas ꝓbar
tũ & pauliniani & fr̃is eusebiĩ iudicurt
displicet. Solꝰ es cato romani generis ase¬
tissimꝰ. qͥ cestimonio tuo & prudene ue¬
lis credi.Recordare queso illiꝰ diei qͥndo
me d̾ resurrectione & ueritate corporis
pͣdicantẽ ex lat̃ȩ subsultabas & plaudela
quã nauigare cȩpisti & ad intimũ eere¬
bũ tuñ sentine putredo ꝑuenit tẽ nos
hereticos recoroatꝰ es. Qd tͥ faciã. Crd¬

Expanded text:
. Sed haec aliis: aut loquenda, velis sapere, quam sapis: ne vel innocentiam, vel simplicitatem tuam, vel certe ea quae taceo, et te non intelligente, caeteri intelligunt, stylo proferas, et ineptiarum tuarum cunctis cachinnum praebeas. Aliud a parva aetate didicisti: aliis assuetus es disciplinis. Non est ejusdem hominis et aureos nummos et scripturas probare, tii et Pauliniani et fratris Eusebii iudicium displicet: solrtissimus, qui testimonio tuo et prudentiae velis credi. Recordare, quaeso, illius diei quando me de Resurrectione, et veritate corporis praedicante, ex latere subsultabas, et plaudebas quam navigare coepisti, et ad intimum cerebrum tuum sentinae putredo pervenit, tunc nos haereticos recordatus es. Quid tibi faciam? Cr
Abbreviated transcription (Latin):
dant capita. & scient om̃s qr quȩ de te
audiert᷑ falsa sunt. s sequeris & ipse cus¬
todiens legẽ. De gentib aũ qͥ credidert᷑
nos mandauimꝰ uidicantes nichil eiꝰ modi
seruare illos. nͥ ut obseruent se ab idolis
immo lato. ꝙ̾ sanguine ꝙ fornicatione.
Son opinor obscurũ ẽẽ ꝙ iacobũ hoci¬
deo monuisse ut scirent falsa ẽẽ quȩ de
ne ꝑ doctrinã. xp̃i uelut sacrilega necã
do mandata conscripta dãpnari putaren¬
t᷑ quȩ ꝑ moysen patͥb fuerant ministrata.
Noc enĩ d̾ paulo iactauerant nͣ illi qͥ intelli¬
gebant quo animo ã uideis fidelib obser¬
uari tẽ ista deberent. ꝓptͣ cõmendandam
seilicet auctoritatẽ diuinaͣ. & sacranͣtoꝵ illoꝵ
quȩ iã reuelabat᷑ in xp̃o & ꝑbaptismi sacra¬
mͣtũ ministrabat᷑. s illo̾ hoc de paulo spar¬
serant. qͥ sic en uolebant obseruari. tam¬
quã sine his in eugłio salus credentib ẽẽ nͣ
posset. Ipsũ enĩ senserant uehementissimũ

Expanded text:
quae de te audierunt, falsa sunt, sed sequeris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum  reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn
Abbreviated transcription (Latin):
bitã lege. Non enĩ frustra hoc puto loex
me inmo fortasse plus quã satis tribus
epłis tuis respondisse arbitror. quarũ
auas ꝑ cypͥanũ accepi. unã ꝑ firmũ. Re¬
scribe q̃d uisũ fuerit. ad nos uł alios in¬
struendos. Oabo anͣ oꝑam diligentiorẽ
qntũ me adiuuat dñs. ut lutere qͦs ad
te seribo pͥus ad te ꝑuemant quã ad quẽꝗ
ã qͦ latiꝰ disꝑgant᷑. fateor enĩ uet mͥ hoc uelle
fieri de tuis ad me. qd̾ de meis ad te fac¬
tũ iustissime expostulas. Tamͣ placeat no¬
bis inuicẽ ñ tantũ caritas. uerũ enã lib̃tas
amicitiȩ. nec ap̃d me taceas ⁊ ego apd̃ te
qd̃ in nris uiteris uicissim nos mouet. eo
scilicet animo qͦ oculis dĩ infrat᷑na dilec¬
tione ñ displicet. Qd̾ si int̾ nos fieri posse si¬
ne ipsiꝰ dilectionis ꝑnitiosa offensione non
putas. ñ fiat. Illa eñi caritas. quã tecũ habe¬
re uelle̾ ꝓfecto maior eͣ. s melior hȩc mi¬

Expanded text:
bitam legi. non enim frustra hoc puto Septubitam legi. non enim frustra hoc puto Septume, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec mi
Abbreviated transcription (Latin):
quãtus ne qͣqn ipsa uarietas ab eiꝰ fidei u¬
nitate discordet. sicͣ etiã unꝰ tractator scd̃m
eandẽ fidẽ. alit atq alitͣ eundẽ locũ potest
exponere. qr hoc eiꝰ obscurtat e patit᷑. Ideo aũ
ta latinoꝵ intͣpͣtũ qͥ qualescũq hoc ausi stͣ
qͣntũ possumꝰ imꝑitia careamꝰ. & hũ qͥ me in¬
uidere putant. utilib laborib tuis. tancde
aliqͣndo si fieri potest intelligant ꝓptere¬
a me nolle tuã exhebreo int̾ptationem
in eecłus legi. ne contra larx auctoritate tã¬
quã nouũ aliqͥd ꝓferentes magno scandalo
pturbemꝰ plebes xp̃i. qͦrũ aures & corda
illã int̃pͣtationẽ audire consuenerunt. quȩ
etiã ab apłis aͦpbata ẽ. Unde & illud apd̾ iõ
nã uirgultũ si in hebreo nec edera ẽ nec
ceucurbita. s nescio ꝗd aliud q̃d trunco
suo nixũ nullis sustentandũ animinicu¬
lis erigat᷑. mallẽ eã in om̃ib latinis cucur¬

Expanded text:
quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei uquamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem ta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra Septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etianam uirgultum, si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucur
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ꝑsuasisti ꝗͣ utilitate scripturas uolueris
transferre de hebreis. ut scilicet ea quȩ ã
iudeis pͣtͣmissa uł corrupta sunt ꝓferres
in mediũ. S peto insinuare digneris ãqͥb
uidȩis. utrũ ab eis ipsis qͥ ante aduentum
an ab istis posteriꝰ qͥ ꝓpterea putari possunt
aliꝗͣ de codicib grecis uł subtraxisse ut
magis corrupisse. ne illis testimonũs de
xp̃iana fide coniuncerent᷑. Ini aũ anterio¬
res cur hoc facere uoluerint ñ inuenio.
Deinde mittas nob̃ obsecro int̾pͣtationẽ
tuã de septuaguita. quã te edidissẽ nescie¬
bã. Librũ qͦ tuũ cuiꝰ mentionẽ fecisti de
optimo genere int̾ pͣtandi cupio legere. &
adhuc nosse qͦmͦ coȩqͣnda sit in intͣ pͣte peri¬
tia linguarũ coniecturis eoꝵ qͥ scripturas
disserendo ꝑtractant. qͦs necesse eͣ etiam
si recte atq uniꝰ fidei fuerut uarias pare¬
re in multoꝵ locor obscuritate sententias.

Expanded text:
mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, \'De optimo genere interpretandi\' cupio legere et adhuc nosse, quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias,
Abbreviated transcription (Latin):
secro ꝑ grãm qͣ redẽpti sunꝰ. ut quȩcũq tua
bona qͦ tͥ d̃ñi bonitatȩ concessa sunt ulute
ris meis posui. ñ me existimes insidioso blan¬
Alo qͥo posuisse. si qͥd aũ in te peccaui dunit¬
is mͥ. nec illuo q̃d de te nescio cuiꝰ poetȩ
facto ineptiꝰ fortasse quã litteratiꝰ ã me com¬
nemoratũ ẽ ampliꝰ quã dixi ad te trahas
cũ continuo subiecerim ñ hoc ideo me dixis¬
se ut oculos cordis recipes. qͦs absit inquã ut
amiseris. s ut adũteres quã sanos acuigiles
gendũ illud ex istimaui. atq identide
rogo: ut me fident᷑ corrigas. ubi hoc opꝰ
mͥ ẽẽ ꝑspexeris. Quã quã enĩ scd̃m honoꝵ
uocabula que iã ęccłiȩ usus obtinuut.
episcopatꝰ prbio maior sit. tam̃ in multis re¬
b augustinꝰ hieronimo minor ẽ. licet etiã ã
minore quolibet ñ sit refugienda ł dedig.¬
nanda correctio. De int̾ pͣtatione auͣ tua iam

Expanded text:
secro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua secro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse. Si quid autem in te peccavi, dimittas mihi. Nec illud, quod de nescio cujus Poetae facto ineptius fortasse, quam litteratius a me commemoratum est, amplius quam dixi, ad te trahas: cum continuo subjecerim, non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes, quos absit unquam ut amiseris; sed ut adverteres, quos sanos ac vigiles gendum illud existimavi: atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. Quanquam enim secundum honorum vocabula, quae jam Ecclesiae usus obtinuit: episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam
Abbreviated transcription (Latin):
creda hȩc tuȩ scitati maliuola mͣte suggere¬
re. ad excitandas intͣ nos inuicitias qͣs mise¬
ricordia dñi dĩ nr̃i auertat ã nob̾. s sine
ullo nocendi animo facile de hominȩ hu¬
mana uitia suspicari. Hoc enĩ me de illis ȩ¬
quũ ẽ credere. si uasa sunt. xp̃i nͣ in contu¬
meliã s in honorẽ facta & disposita indo¬
mo magna ã do in om̃e bonũ opus. Qõ si
post hanc attestationẽ meã si in notitiã eoꝵ
uenerit facere uoluerit. quã ñ recte fa¬
ciant. & tu uides. Qd̃ sane scripserã nullũ
me librũ aduersus te romã misisse. ideo scrip¬
serã qͥa & libri nom̃ ab illa epła discerne¬
bã. Unde omĩno nescio qͥd aliud te audisse
estimauerã & romã nec ipsã epłam s tibi
miserã. & aduersus te:ẽẽ non arbitrabar.
q̃d sinceritate amicitiȩ siue ad adinonendũ
te. uł me abste corrigendu fecisse me noue¬
iã. Exceptis aũ familiarib tius te ipsũ ob¬

Expanded text:
credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerecredam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum ob
Abbreviated transcription (Latin):
idola tria detestanda ẽ. cũ uiã ds fies¬
doceamꝰ. qͦ sciant fieri posse. ut int̾ carissimos
aliqͥd alteperutro sermonẽ contra. dicatur.
nec tam̃ caritas ipsa nunuat᷑. nec ueritas
odiũ pariat. quȩ debet᷑ amcitiȩ. siue illud
uerũ sit qd̾ contradicit᷑. siue corde ueraci qͣ¬
lecũq sit dicit᷑. ñ retinendo in mente q̃d dis¬
cet ã labũs. Credant itaq frẽs nr̃ĩ famili¬
ares tui quib testimoniũ phibes q̃d sint
uasa xp̃i me inuito factũ nec medio crẽ
de hacre dolorẽ in ẽẽ cordi meo. q̃d litterȩ
neȩ pͥus inmultoꝵ manꝰ uenert᷑. qm ad te ad
quẽ scriptȩ sunt ꝑuenire potuert᷑. Qͦ aũ mͦ
id acciderit & longũ est narrare. & nͥ fallor
suꝑfluũ. cũ sufficiat si qͥd mͥ in hoc creditur
fuisse uoluntatis aut dispositionis aut con¬
sensionis aut saltẽ cogitationis ut fieret.
lȩc si ñ credunt ãd teste d̃o loquor. qͥd am¬
plius faciã ñ habeo. Ego tam̃ ab sit ut eos

Expanded text:
idololatria detestanda est, cum illam Deus fiedoceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inuito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. qid acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
apłis se hierosolimis decreuisse memine¬
rat. Si auͣ hoc q̃o magis arbitror ante
illud hierusolimitanũ conciliũ petrus
bat ñ timide obtegere. s fidelit᷑ assereri
q̃d eũ parit̃ sentire nouerat iã: siue qua
cñ eo contulerat eu głm. siue q̃d in corne¬
ui centurionis uocatione etiã diuinitus ẽ
de hac re ammonitũ acceꝑat. siue qd anti
quã illi qͦs timuerat uenissent antiochiã
cũ gentib eũ conuesci uiderat. Neq emꝰ
negani in hac sentia fuisse iã petrũ. in qui
ꝙ paulus fuit. Non itaq teͣ euͣ qͥd in eari
uerũ eẽt docebat s eiꝰ simulationẽ qͣ gu¬
tes iudairare cogebant᷑ arguebat. nͣ ob a¬
liud. nͥ qͥa sic illa omĩa simulatoria geri¬
bant᷑. taͣquã uerũ ẽẽt q̃d dicebant illia
sine circũ cisione pͣputũ atq aliis obseril¬
tionib quȩ erant umbrę futuroꝵ pnd

Expanded text:
apostolis se Hierosolymis decreuisse memineapostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus aulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod ante, quam illi. quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruation
Abbreviated transcription (Latin):
ut ea ipsa cęlebraret quȩ dãpnare tãquã
sacrilega pitabat᷑. atq ita ostenderet nec ui¬
deos tẽ ab eis taͣquã nefarũs ꝓhibendos. nec
gentiles ad ea tamquã ad necessaria cõpel¬
lendos. Nã si ea reuera sic reꝓbaret quẽ ao
modũ d̾ illo auditũ erat. & ideo cęlebran¬
da susciꝑet. ut actione simulata suaͬ posses
occultare sententiã. nͣ ei diceret ia cobus
ꝙ sient om̃s. s diceret & putabunt om̃s
qͥa in ip̃sis hierusolimis apłi iaͣ decreuerant
ne qͥsquã gentes cogeret iudaizare. Non a
decreuerant ne quisquaͬ uidȩos iudara
re ꝓhiberet. quãuis etiã ipsos iã doctrina
xp̃iana ñ cogeret Pinde si post hoc apłoꝵ
decretũ petrus habuit illã in anthio chia
simulationẽ ꝗqͣ gentes cogeret iudauare.
qmͣ iã nec ipse cogebat᷑. quãuis ꝓptͣ coͣmen¬
danda eloqͥa dĩ quȩ iudȩis sunt credita
ñ ꝓhibebat᷑ qͥd mirũ si constringebat pn¬
lus libere debere asserere. qd̃ cũ cȩteris

Expanded text:
 damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iacobus: et scient omnes, sed diceret: \'et putabunt omnesquia in ipsis Hierosolymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decreuerant, ne quisquam re prohiberet, quamuis etiam . ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem. qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei. quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs paulꝰ ꝑseueranter acrit᷑q confligit. ip¬
sũ uͦ paulũ nͣ adhoc io egisse aõ ul timotheuͣ
circũcidit uł cenchris uotũ ꝑ solũ uł ihe¬
rusolimis ãiacobo ammonitꝰ cũ eis qͥ uoue¬
rant legitima illa cęlebranda suscepit. ut pu¬
tari uideret᷑ ꝑ ea sacram̃ta etiã xp̾ianã sa¬
lutẽ dari. s ne illa quȩ pͥorib ut congrue¬
bat tẽporib in umbris reruͣ futuraruͣ d̾s
fieri uisserat tã quã idolatriã gentilium
moyse. q̃d utiq nefas ẽ. ut credentes in xpm
detestantes atq dapͣnantes. S qͦ ipse xpc̃
diẽ. Si crederetis moysi. crederetis & mͥ. de
me enĩ ille scripsit. ditende obsecro ipsa uer

Expanded text:
quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipquos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uόuerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari. sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in Christum detestantes atque damnantes, de quo ipse Christus dicit: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scr
Abbreviated transcription (Latin):
uͥsqͥs eñi hoc fac̃ qd facere debet. recte utiq
te fecisse qd euͣ nouit facere debuisse. Si
auͣ uerũ scripsit paulꝰ. uerũ eͣ qd petrus
teͣ ñ recte in grediebat᷑ adueritatẽ engłũ.
Io gͦ faciebat. q̃d facere ñ debebat. Et sita¬
le aliqͥd paulꝰ ipse iã fecerat. correptũ po¬
tius etiã ipsũ creda coapłĩ sui correctionẽ
ñ potuisse negligere. quã mendacit᷑ aliqͥd
bet. qntomagis in illa in qͣ pͣlocutꝰ ait. quę
autͣ scribo uob̃ ecce corã dõ qr nͣ m̃tior.
Ego quidẽ petrũ illud sic egisse credo. ut gen¬
tes cogeret iudaizare. Noc enĩ lego scripsis¬
se paulũ quẽ mentitũ eẽ nͣ credo. & ideonͣ
recte agebat hoc petrꝰ. Erat enĩ contra eu-¬
głũ ueritatẽ. ut putarent qͥ credebant
in xpͣm se sine illis ueterib sacramͣtis sai¬
uos eẽ ñ posse. Hoc enĩ contendebant antio
chiȩ qͥ excircũcisione crediderant. contra

Expanded text:
quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique te fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid bet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendchiae. qui ex circumcisione crediderant, contra
Abbreviated transcription (Latin):
ant . s nescio quib codicũ corruptoribus.
Qõ tam̃ qͥa nec plurib nec antiqͥorib exem¬
slarib nec p̃cedentis unguȩ auctoritate
unde latini libri intͣp̃tati sunt ꝓbare aliqͦn¬
do potuerunt. notissima om̃ib ueritate suꝑati
confusiq discedunt. Itane nͣ intelligit scã
prudentia tua. qͣntȩ malitię illoꝵ pates cat
occasio. si nͣ ab aliis apłicas litteras ẽẽ falsa¬
tisis: ipsos apłos falsa scripsisse dica musꝰ
Non estinqͥs credibile hoc in petro paulũ qd̃
ipse paulus fecerat arguisse. Non ncͣ quȩro
dͥd fecerit. qͥd scripserit quȩro. hoc ad
questionẽ qm suscepi maximȩ ꝑtinet. ut
ueritas diuinarũ scripturarũ ad npãm fidẽ
tatis culm̃ recepta ex om̃i parte uerax atq
indubitanda ꝑsistat. Nã si hoc fecit petrus
q̃d facere debuit. mentitꝰ eͣ paulꝰ q̃d eũ uide¬
rit nͣ recte ingrediente̾ adueritatẽ eugłii.

Expanded text:
ant, sed nescio quibus codicum corruptoribus. ant, sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? \'Non est\', inquis, \'credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidetatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii.
Abbreviated transcription (Latin):
credere apłm paulũ aliqͥd ñ uere scriꝑsisse.
quã apłm petrũ ñ recte aliqͥd egisse: Hoc su
ia ẽ. dicamꝰ q̃d absit satius eẽ credere mͣtiri
regnoꝵ librũ. quã tantũ ꝓpħam ã dño deo
tã excellentẽ nͣ electũ & in concupiscenda
atq abducenda uxore aliena. cõmisisse ad¬
ulteriũ. & in martto eiꝰ necando taͣ horrendũ
homicidiũ. Immo uero scãm scripturã in sũ¬
moꝙ cęlesti auctoritatis culminę collocan¬
da de ueritate eiꝰ certꝰ ac securꝰ legã. ꝙ in
ea homines ł appbatos t em̃datos ł dapnatos
ueracit̃ discã. p̾otiꝰ qͦm facta humana. ne¬
du in qͥbusdã laudabilis excellentiȩ ꝑsonis
aliqͣndo credere timeo rep̃hendenda. ipsa
diuina eloqͥa mͥ suit ubiq suspecta. Mani¬
chei plurima diuinarũ scripturarũ qͥb
eor nefariꝰ error conuincit᷑. clarissima
m̃ ut eandẽ falsitatẽ ñ scribentib apłis tribu¬

Expanded text:
credere apostolum Paulum alcredere apostolum Paulum alquam Apostolum Petrum non recte aliquid egisse. Hoc si ita est, dicamus quod absit satius esse credere mentiri Regnorum librum, quam tantum Prophetam a Domino Deo tam excellenter electum, et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium, et in marito ejus necando, tam horrendum 764 homicidium. Imo vero sanctam Scripturam in summo, et coelesti auctoritatis culmine collocatam, de veritate ejus certus ac securus legam: et in ea homines vel approbatos, vel emendatos, vel damnatos veraciter discam, potius quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa divina eloquia mihi sint ubique suspecta. 6. « Manichaei plurima divinarum Scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima men, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribu
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Qd̃ si ce ipsũ consideratione uitę
ac morũ tuoꝵ nͣ simulatȩ ñ fallacit̾ dpx¬
ise credo. qͣntomagis ȩquũ ẽ me creders
apł̃m paulũ ñ aliud sensisse quã seripserit u¬
pralt de petro & barnaba. cũ uiderẽ qͥa nͣ
recte ingrediunt᷑ ad ueritatẽ eugłii dixi¬
petro corã om̃ib Si tu cũ sis uidȩus gentili¬
Eꝙ nͣ iudaice uiuis. qͦmͦ gentes cogis iudai¬
are. De qͦ enĩ certꝰ sim q̃d me seribendo t
ioquendo ñ fallat si fallebat apłs filios suos
qs iterũ parturiebat donec in eis. xp̃c id ẽ¬
ueritas formaret᷑  Quib cũ p̃misisset dicens.
quȩ aũ scribo uobis ecce corã dõ qͥa nͣ m̃tior.
ñ tam̃ ueracit᷑ scribebat. s nescio qͣ dispensa¬
toria simulatione fallebat. uidisse se petrũ &
iurnaban ñ recte ingredientes ad ueritatẽ e¬
uangłũ ac petro in faciẽ restitisse ñ ob aliud nͥ
ꝙ gentes coegisset iudaieare. dt eñi satuiᷤ ẽ

Expanded text:
uod si teipsum consideratione vitae uod si teipsum consideratione vitae ac morum tuorum, non simulate, nec fallaciter dixisse credo: quanto magis aequum est me credere Apostolum Paulum non aliud sensisse quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum viderem quia non recte ingrediuntur aliter et judaice vivis, quomodo gentes cogis judaizare ? De quo enim certus sim, quod me scribendo vel loquendo non fallat, si fallebat Apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec in eis Chris: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? \'At enim satius est
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ illudit᷑. Ego fateor ẽmͣ caritati tuȩ solis
eis scripturarũ libris qͥ iaͬ canonici appa¬
lant᷑ didici hunc timorẽ honore̾q defer¬
re. ut nullũ eoꝵ auctorẽ scribendo aliqͥd
errasse firmissue creda. ac si aliqͥd in es
offendero litteris q̃d uideat᷑ contrarii
ueritati. nichil aliud quã ł mendosuẽt
codicẽ. ł intͣpͣtẽ ñ assecutũ ee̾ qd̾ dictũ ẽ
t me minime intellexisse nͣ ambigã. alis
aũ ita lego. ut qͣntalibet sc̃itate doctri¬
naq pͣpolleant. ñ ideo ueruͣ putẽ qͥa ipsi
nonicos ł ꝓbabili ratione q̃d ã u̾ ñ abhod¬
reat ꝑsuadere potuert᷑. Nec te mi frͣ sen¬
tire aliud existimo. ꝓrsus inquã ñ te ar¬
bitror sic legi tuos libros uelle tamquã
hoc a pia humilitate & ueraci de te met
ipso cogitatione. q nͥ esses p̃ditꝰ ñ utiq des¬
res: utinã mereremͣ cõplȩxus tuos. & col¬
latione mutua ł doceremꝰ aliqͣ ut discere¬

Expanded text:
non inluditur. ego enim fateor caritati tuae solis non inluditur. ego enim fateor caritati tuae solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum vel me minime intellexisse, non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo verum putem, quia ipsi nonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua
Abbreviated transcription (Latin):
du eẽ ludamꝰ. siue illud aꝑtũ & planũ sit un¬
de colloqͥm᷑ siue arduũ atq difficile. hoc ip¬
sũ edoce obsecro te. qͦnã mͦ asseqͥ ualeanus.
ut cũ forte aliqͥd nos mouet q̃d nobis ꝙ sin
cautiꝰ attendentib certe tardius intelligen¬
tib ñ ꝓbatũ ẽ. & qͥd nob̃ uideat᷑ contra coni¬
nam asserere si hoc aliqͣnta securiori liber¬
tate dicamꝰ. ñ incidamꝰ insuspitionẽ pueri¬
lis iactantiȩ qͦsi nr̃o nomini famã uirosu
rabile fiat lemori circũfundamꝰ eloqͥo. litũ
melle gladiũ stringere uidicem᷑. nͥ forte
ille modꝰ ẽ qͦ utruͣq hoc uitiuͣ uł uitũ sus¬
picionẽ caueamꝰ. sicũ amico doctiore sic
disputemꝰ. ut qͥcqͥd dixerit necesse sit ap¬
pbare. ne querendi saltẽ causa liceat aliqͣn¬
tulũ reluctari. Tũ uͦ sine ullo timore offen¬
sionis taͣquã in cãpo ludit᷑. s miruͣ si nob̾

Expanded text:
dum esse \'ludamus\\ siue illud apertum et planum sit, undum esse \'ludamus\\ siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te. quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus certe tardius intellegentibus non probatum est, et, quid nobis uideatur. contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros rabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum si nobis
Abbreviated transcription (Latin):
rã dederis. qd aꝑtiꝰ mͥ intimari cupio: quã¬
uis hilarior qͥd̾a uultꝰ litterarũ tuarũ. ꝙiã
hoc me impetrasse significare uideat᷑: si ta¬
m̃ pꝰ lectã illã missȩ sunt. q̃d in eis minimȩ
apparet. Petis uł potuis fidutia caritatis ui¬
bes. ut inscripturarũ campo sine nroͣ in¬
uicẽ dolore ludamꝰ Et quid̾e qͣntũ ao
me attinet serio nos ista quã ludo agere
malle̾. Q̾d si hoc uerbũtͥ ꝓptͣ facilitatẽ po¬
nere placuit. ego fateor maiꝰ aliqͥd expeto
ã benignitate uiriũ tuarũ prudentiaq
taͣ docte doctiosa annosa. studiosa inge¬
niosa. diligenti. hec tͥ nͣ tantũ donante
uerũ etiã dictante spuͣ scoͣ. ut in magnis
& laboriosis questionib nͣ tãquã ludentẽ
in cãpo scripturarũ. s in montib anhelan¬
tẽ ad iuues. Si aũ ꝓptͣ hilaritate̾ quã ẽẽ
int̾ carissimos disserentes decet putasti dicet¬

Expanded text:
ram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad me adtinet. serio nos ista quam ludo agere mallem. quod si hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego fateor maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes decet, putasti dicen
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ. Iã pͥdẽ tuȩ caritati plixam
epłam mifi. respondens illi tuȩ quã ꝑ scm
filiũ tuũ asteriũ nuntiũ ñ solũ frẽm. uerũ
etiã collegã meũ. misisse te recolis. Quȩ utrũ
inmañ tuas ꝑuenire meruerit adhuc nes
si ille qͥme pͥmũ gladio petũt stilo repulsus
eͣ. ut sit humanitatis meȩ atq iustitiȩ accu¬
santẽ repͣhendere. ñ respondentẽ hoc solo
tenuissimo indicio ut cũq conitio legisse
te epsam illã meã. In ea qͥppe deploraui tan¬
tã untͣuos  extitisse discordiã. de quoꝵ tanta
amicitia qͥquersũ eã fama diffuderat. cari¬
tas fratna gaudebat. Q̃d ñ feci repͣhenden¬
do germanitatẽ tuã cuiꝰ in eare aliquã cul¬
pã me cognouisse ñ ausim dicere. s dolen¬
dohumanã miseriã ciꝰ in amicitũs mutua
caritatȩ retinendis qnͣtalibet illa sit incer-
ta ꝑmansio ẽ.Uerũ illũd maluerã tuis nos¬
se rescriptis utrũ mͥ ueniã quã poposee¬

Expanded text:
salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc iam non solum fratrem, uerum etiam collegam meum, misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescsi ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, qta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposce
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa manuũ eoꝵ ipse dirigat. faciatq ẽẽ
ꝑpetua. ipseq confirmet̾ qͥcqͥd in scĩs
uidet᷑ boni. Sic̃ enĩ humilitas depͣcantis
meret᷑ p̃mia. ita su ꝑbia contẽpnentis. dĩ
auxilio deseret᷑¬

Expanded text:
a manuum eorum ipse dirigat faciatque esse perpetua ipseque confirmet, quicquid in sanctis uidetur boni. sicut enim humilitas deprecantis meretur praemia, ita superbia confidentis dei auxilio deseretu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ repente. & auolamꝰ. Quinta editio hoc
mͦ. Qm̃ transiuimꝰ celerit᷑. & dissoluim᷑.
Et ẽ sensus. Post septuaguita annos & ut mul¬
tũ octoginta quib hominũ uita transigit᷑.
cũ anima fuerit ã corpore separata uento
similes auolamꝰ. Siue qr herbȩ supra uirenti
& florũ pulchritudini & ad uesꝑam siocita¬
ti hominẽ cõparat. nc̃ ꝓ ariditate uespȩ suc¬
cib̾nẽ florũ ponit. Et cũ ꝑtransierit inquit
omẽ qd̃ uruimꝰ. subita morte dissoluim᷑. Qd̾
erit. nͣ iudicabim᷑ uixta meritũ. s iuxta
clemͣtiã & quȩ putat᷑ correptio eẽ. eruditio
ȩditio transferre mansuetudine̾. cũ aqͥ¬
la syminachus. & qͥnta ȩditio festinationẽ
& repente uelocit̾q transtulert᷑. Qs nouit
fortitudinẽ irȩ tuȩ. & scd̃m tunorẽ tui̾t in¬
dignationẽ tuã : latr. Qͥs noũ potestatẽ irę

Expanded text:
enim repente et auolamus, quinta editio hoc enim repente et auolamus, quinta editio hoc modo: quoniam transiuimus celeriter et dissoluimur. et est sensus: post septuaginta annos — ut multum, octoginta —, quibus hominum uita transigitur, cum anima fuerit a corpore separata, uento similes auolamus siue, quia supra herbae uirenti et florum pulchritudini et ad uesperam siccitati hominem comparat, nunc pro ariditate uesperae succisionem florum ponit. et cum pertransierit, inquit, omne, quod uiuimus, subita morte dissoluimur. quod erit, non iudicabimur iuxta meritum sed iuxta clementiam et, quae putatur correptio esse, eruditio editio transferre \'mansuetudinem\', cum Aquila, Symmachus et quinta editio \'festinationem\' et \'repente\' \'uelociterque\' transtulerint. Quis nouit fortitudinem ir ae tuae et secundum timorem tuum indignationem tu a
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas. Quȩ omĩa humane uite & maxime
senectutis miserias cõpͣhendunt. Ꝙ quẽ sen¬
sum habeant in suo loco disseruimꝰ. Sunt
qͥ istũ locũ allegorice uit̃ pͣtantes ad sabba¬
ti circũcisionisq misteriũ referunt. q̃d pri¬
mũ redͥescamꝰ in lege. & postea uere cireũ¬
cisionis in eugłio sacram̃ta nos teneant
ãmonentes & illud. da parte̾ septe̾. nec non
iomone constructũ ẽ.S od hoc ad p̃sentẽ
locũ. cui sufficit simplex & pura explana¬
tio. quȩ nͣ doctrine głam in multiplicati¬
one sermonuͣ s legentis debet in telligen¬
tiã quererȩ. Qm̃ transiuimꝰ cito. & auola¬
uimꝰ. Septuaginta. Qm̃ suꝑuenit mansue¬
tudo. & corripiem᷑. ꝓqͦ in greco scriptũ ẽ.
faiaey OVICOnea. Qd̃ uerbũ ambiguũ ẽ.
& tã correptionẽ quã eruditionẽ doctrinãq
significat. Quẽ enĩ diligit dñs corripit. siue
erudit. & flagellat omnẽ filiũ quẽ recipit.
Quẽ locũ ita sẏmmacꝰ transtulit. Succidim᷑

Expanded text:
anitas. Quae omnia humanae vitae et maxime senectutis miserias comprehendunt: et quem sensum habeant, in suo loco disseruimus. Sunt qui istum locum allegorice interpretantes, ad sabbati circumcisionisque mysterium referunt: quod primum requiescamus in Lege, et postea verae circumcisionis in Evangelio sacramenta nos teneant, admonentes et illud: Da partem septem, et da palomone constructum est. sed quid hoc ad praesentem locum, cui sufficit simplex et pura explanatio, quae non doctrinae gloriam in multiplicatione sermonum sed legentis debet intellegentiam quaerere? Quoniam transiuimus cito et auolauimus . Septuaginta: quoniam superuenit mansuetudoum ambiguum est et tam correptionem quam eruditionem doctrinamque significat. quem enim diligit dominus, corripit — siue erudit — et flagellat omnem filium, quem recipit. quem locum ita Symmachus transtulit: succidimur