comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã purgatissimũ plumbũ lta currat animus
ur̃ ꝑcuncta creaturae. & uidebitis quod dicimus
non . eẽ. incredibile. ut quãuis anima uitupera¬
bilis. laudabilior sit tamen laudabili corpore:
duo quaedam sunt: anuma & corpus. Animam
uitupero: corpus laudo. Animã uitupero quia
iniqua ẽ: corpus laudo quia sanum. ẽ: Iamen in
suo genere animã laudo. uel in suo genere animã
culpo: & in suo genere corpus laudo uł culpo
Si me interroges quid sit melius. utrum quod
uituperaui. anquod laudaui: mirabilẽ respon¬
sionẽ recepturus es ł go certe illud uituperaui.
& hoc laudaui Int̾roga tũ tamen quid sit meluis:
respondeo. ẽẽ melius quod uituperaui. eoquod
laudaur Si miraris in his duob: attende illa
duo in promptu posita. quae cõmemoraui de
auro & plumbo. Ecce uituperaui aurũ: non
bonũ Aurum. sordidum. ẽ. non ita fulget. ñ
ita purgatum. Optimũ hoc plumbũ: nihil

Expanded text:
quam purgatissimum plumbum. Ita currat animus quam purgatissimum plumbum. Ita currat animus vester per cunctas creaturas, et videbitis quod dicimus non esse incredibile; ut quamvis anima vituperabilis, laudabilior sit tamen laudabili corpore. Duo quaedam sunt, anima et corpus. Animam vitupero, corpus laudo: animam vitupero, quia iniqua est; corpus laudo, quia sanum est. Tamen in suo genere animam laudo, vel in suo genere animam culpo; et in suo genere corpus laudo, vel culpo. Si me interroges quid sit melius, utrum quod vituperavi, an quod laudavi; mirabilem responsionem recepturus es. Ego certe illud vituperavi, et ego hoc laudavi: interrogatus tamen quid sit melius, respondeo esse melius quod vituperavi, eo quod laudavi. Si miraris in his duobus, attende illa duo in promptu posita, quae commemoravi de auro et plumbo. Ecce vituperavi aurum. Non bonum aurum, sordidum est, non ita fulget, non ita purgatum. Hoc plumbum optimum, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
autem quae uidetur : non ẽ spẽs Quod enĩ uidoe
quis quid sperat: Si autem quod non uidemus
sꝑamus : ꝑ pacientiã expectamꝰ. Quam uis ergo
bonum aliqđ sit corpus nrm: tamen quandiu
mortale ꝓpt̃ peccatũ. quandiu indigens. quãn¬¬
diu corruptibile. quandiu ita mutabile ut ne
puncto quidem tẽporis consistat inse: ꝓculdubio
tale ẽ. ut optemus redemptionẽ illius: quasi tali¬
quando nontale: sedquale erit aliquando. quale
idem apł̃s dicit alio loco. oport& corruptibile
hoc induere incorruptionem. & mortale hoc in¬
duere immortalitatẽ. Sed etiam cumfuerit tale
corpus nr̃m. corpus iamcaeleste & sp̃itale. cor¬
pus angłicum in societate angłoꝵ: nec sic dabit
Ne uobis hoc quasi mirabile uideatur. quia &
uis anima quaelib& peccatrix. melior.ẽ. quõ¬
lib& magno & p̾stantis simo corpore: non ẽ¬
melior meritis. sed natura. Est quidem anima
peccatrix. est quib dam concupiscentiarũ sordib
inquinata. Tamen melius. ẽ & si sordidum aurũ:

Expanded text:
quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Quamvis ergo bonum aliquod sit corpus nostrum; tamen quamdiu mortale propter peccatum, quamdiu indigens, quamdiu corruptibile, quamdiu ita mutabile, ut ne puncto quidem temporis consistat in se, procul dubio tale est, ut optemus redemptionem illius, qua sit aliquando non tale. Sed quale erit aliquando? Quale idem apostolus dicit alio loco: «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem» . Sed etiam cum fuerit tale corpus nostrum, corpus jam coeleste et spirituale, corpus angelicum in societate Angelorum, nec sic dabit Nec vobis hoc quasi mirabile videatur, quia et vilis anima quaelibet peccatrix melior est quolibet magno et praestantissimo corpore. Non emelior meritis, sed natura. Est quidem anima peccatrix, est quibusdam concupiscentiarum sordibus inquinata: tamen melius est, etsi sordidum, aurum
Abbreviated transcription (Latin):
bis tanquã condicionale mancipiũ: sufficit
ut non impediat. Deinde h̃mĩ: ubiq consilia
a meliorib petuntur. Etsibonum quiddam .ẽ
anima nr̃a. & bonum quiddã.ẽ. caro nr̃a: quia
utrũq ille creauit. qui fecit omĩa bona ualde.
Quamuis ergo ingenerib ꝓpriis utrũq sit bonũ.:
tam̃ dicit apłs: corpus quidem mortuũ ẽ. ꝓpt̃
peccatum. Est ĩtaq & illud corpus quale nobis ꝓ¬

Expanded text:
bis sicut conditionale mancipium; sufficit bis sicut conditionale mancipium; sufficit ut non impediat. Deinde, charissimi, utique consilia a melioribus petuntur. Et si bonum quiddam est anima nostra, et bonum quiddam est caro nostra, quia utrumque ille creavit qui fecit omnia bona valde ; quamvis ergo in generibus propriis utrumque sit bonum, tamen dicit Apostolus: «Corpus quidem mortuum est propter peccatum.» Est utiq
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquando enim intribulationib atq intẽpta¬
tionib p̃sentis uitae. uelis nolis conturbatur
anima Cuius ꝑturbationem: in alio psalmo al¬
turbationẽ : suggerit gaudium. nondum de re
sed despe. & ait illi ꝑturbate & anxiȩ. tristi et
qua se erexit. & inconfessione constituit: quasi
diceret ei anima sua quae illum tristitia con¬
cat me conscientia peccatoꝵ. Ego noui quȩ cõmi-¬
Unde tamen speras: qm̃ confitebor illi. Sicut
odit ds̃ peccata sua defendentẽ: sic subleuat
confitentẽ. Hac ergo spe accepta. quae spes non
potest. ẽẽ. sine gaudio. quamuis inreb simus
difficilib scdm̃ istam uitã & plenis ꝓcellarum
& tempestatum. hac tam̃ spẽ erecta anima quia
ma mea dñm. Sedquisdicit. & cuidicit: quid
dicimus fr̃s.: Caro dicit. lauda anima mea dñmꝰ
Et potest carobonum consilium animae suggere
Ut multũ sit edomita caro. & adño imꝑtitis uirib
nr̃ae seruituti subiecta. ut omĩno ita seruiat no-¬

Expanded text:
Aliquando enim in tribulationibus atque in tentationibus praesentis vitae, velis nolis, conturbatur anima: cujus perturbationem in alio psalmo alturbationem, suggerit gaudium nondum de re, sed de spe, et ait illi perturbatae et anxiae, tristi et qua se erexit, in confessione constituit, quasi diceret ei anima sua, quae illum tristitia concat me conscientia peccatorum; ego novi quae commiunde tamen speras? «Quoniam confitebor illi.» Sicut odit Deus peccata sua defendentem, sic sublevat confitentem. Hac ergo spe accepta, quae spes non potest esse sine gaudio; quamvis in rebus simus difficilibus secundum istam vitam, et plenis procellarum et tempestatum: hac tamen spe erecta anima, quia ma mea, Dominum.» 3. Sed quis dicidicimus, fratres? Caro dicit, «Lauda, anima mea, Dominum?» Et potest caro bonum consilium animae suggerere? Ut multum sit edomita caro, et a Domino impertitis viribus nostrae servituti subjecta, ut omnino ita serviat no
Abbreviated transcription (Latin):
seruis dĩ in ramissuis cõmouerint: uolabunt quidẽ
inde passeres. seduȩ cȩdro remanenti sine nidis passerũ.
ceruis. Cerui magni spiritales: transcendentes incursu
omĩa spinosa uẽpͥũ atq siluarum. Quiꝑficis inquit
pedesmeos sic̃ cerui: & suꝑ excelsa statuis me. Teneant
montes altos. alta p̾ceptadiꝰ: sublimia cogitent.
teneant ea quȩ multũ ẽminent inscripturis iustificent᷑
insũ mis. Cerui enĩ s̃ illi montes altissim. Quid de
humilib bestus: Quidde lepore: Quidde ericio:
Lepꝰ minutũ animal & infirmũ: ericius etiã spinosũ.¬
minor eorii. Illud animal timidũ: illud animal spinis
cooꝑtu. Spinȩ enĩ qͥd significant nisi peccatores:
Quipeccat quotidie: etiã siñ magna peccata. minutis¬
simis spinis cooꝑtꝰ:. In eo qđ tim& lepus est: in eo
qđ minutissimis peccatis oꝑitur. ericius:: & ñ potest
tenere excelsa illa & ꝑfecta p̃cepta. Illieni montes

Expanded text:
servis Dei in ramis suis commoverint, volabunt quidem servis Dei in ramis suis commoverint, volabunt quidem inde passeres; sed vae cedro remanenti sine nidis passerum. cervis.» Cervi, magni, spirituales, transcendentes in cursu omnia spinosa veprium atque silvarum. «Qui perficit,» inquit, «pedes meos sicut cervi, et super excelsa statuet me» . Teneant montes altos, alta praecepta Dei; sublimia cogitent, teneant ea quae multum eminent in Scripturis, justificentur in summis: cervis enim sunt illi montes altissimi. Quid de humilibus bestiis? quid de lepore? quid de ericio? Lepus minutum animal et infirmum, ericius etiam spinosum: illud animal timidum, illud animal spinis coopertum. Spinae quid significant, nisi peccatores? Qui peccat quotidie, etiamsi non magna peccata, minutissimis spinis coopertus est. In eo quod timet, lepus est; in eo quod minutissimis peccatis operitur, ericius est: et non potest tenere excelsa illa et perfecta praecepta. Illi enim «montes
Abbreviated transcription (Latin):
aquasunt. Plerũq gͦ in petris: quas aquã circudãt:
Intelligimꝰ ergo: petta. eẽ. idoneã fulicȩ domũ. Nusqua
fortius & firmius habitat: quã inpetra. Inquali petra :
In mari c̃stituta. &̾ si tundit᷑ fluctib frang& tamen
fluctꝰ : ñ frangit᷑ petra. Hoc hab& magnũ petra:
ille integerꝰ mansit. Et unꝰ qͥsq imitans xp̃m. itasit
in istoscło idest inisto mari. ubi ñ potest nisi ꝓcellas
tepestatesq sentire: ut nulli uento cędat. nulli fluctui.
sedomĩa excipiat & integerꝰ maneat. Ergo fulicȩ domꝰ:
& fortis est & humilis. Non hab& domũ fulica in excel¬
sis: nichil illa domofirmiꝰ. & nichil humilius: Incedris
qͥdem nidificant passeres. ꝓpt̾ p̃sentẽ necessitatẽ:
sedpetrã illã habent ducẽ quȩ fluctib tunditur.
& ñ frangit᷑. Imitant᷑ enĩ xp̃i passiones. Et si forte
cȩdri libani iratȩ fuerint. & aliqͥd molestiae uł scandali

Expanded text:
aqua sunt: plerumque ergo in petris quas aqua circumdat. aqua sunt: plerumque ergo in petris quas aqua circumdat. Intelligimus ergo petram esse idoneam fulicae domum, nusquam fortius et firmius habitat, quam in petra. In quali petra? In mari constituta. Etsi tunditur fluctibus, frangit tamen fluctus, non frangitur: hoc habet magnum petra ille integer mansit. Et unusquisque imitans Christum, ita sit in isto saeculo, id est in isto mari, ubi non potest nisi procellas tempestatesque sentire, ut nulli vento cedat, nulli fluctui, sed omnia excipiat, et integer maneat. Ergo fulicae domus et fortis est, et humilis. Non habet domum fulica in excelsis; nihil illa domo firmius, et nihil humilius. In cedris quidem nidificant passeres, propter praesentem necessitatem: sed petram illam habent ducem, quae fluctibus tunditur, et non frangitur; imitantur enim Christi passiones. Et si forte cedri Libani iratae fuerint, et aliquid molestiae vel scandali
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ necessaria cõplent᷑. Passeres enimsuñ: illi autẽ
cȩdri libanis. Ergo fulice domꝰ: dux÷ passerum.
Quauis incędris libani nidificent passeres: ñ tamex
cȩdri libani ducessunt passerũ. Ecce saciabunt᷑
ligna campi. Om̃s popłi & cȩdrilibani saciabunt᷑:
quas plantauit dñs. Oms nobiles: excelsi. fideles.
Illic idest incȩdris libani passeres nidificabunt:
p̃bebunt ramos facultatũ suarũ. colligendis minutis
spiritalibus. Prebent ista: faciunt hȩc cȩdri libani
quas plantauit dñs. Faciunt: & libenter faciuns:
N ouer̃ qͥd faciant: nouer̃ qͥdaccipiant. Sed passeres quã-¬
uis incedris libani NidificabuÑ: fulicȩ domꝰ dux ÷ eoꝵ.
Quȩ ÷ fulicȩ domꝰ: Fulica sic̃ om̃s nouimꝰ: marina auis::
Uel instagnis : uł in mariest. Hab& qͣndã domũ non
facile inlitore t̾ra. aut nũqu̾a: sedinhis quȩ inmedia

Expanded text:
eorum necessaria complentur. Passeres enim sunt; illae autem eorum necessaria complentur. Passeres enim sunt; illae autem cedri Libani sunt. Ergo «fulicae domus dux est» passerum. Quamvis in cedris Libani nidificent passeres, non tamen cedri Libani duces sunt passerum. Ecce satiabuntur ligna campi, omnes populi; et cedri Libani satiabuntur, quas plantavit Dominus, omnes nobiles et excelsi fideles. Illic, id est in cedris Libani, passeres nidificabunt; praebebunt ramos facultatum suarum colligendis minutis spiritualibus. Praebent ista, faciunt haec cedri Libani quas plantavit Dominus; faciunt, et libenter faciunt; noverunt quid faciant, noverunt quid accipiant. Sed passeres quamvis in cedris Libani nidificabunt, «Fulicae domus dux est eorum.» Quae est fulicae domus? Fulica, sicut omnes novimus, marina avis est; vel in stagnis est, vel in mari est. Habet quamdam domum non facile in littore terrae, aut nunquam; sed in iis quae in media
Abbreviated transcription (Latin):
hoc multi. Ista faciunt qͥ parũ habent: & ueniuNs
& fiunt passeres utiles Minuti uident̃: quia ñ
habent altitudinẽ dignitatis scłaris: NidificaN
incȩdris libani. Ꝙ̾ enĩ & cędri libani. nobiles &
Beatꝰ qui intelligit suꝑ egenũ & pauperẽ: attenduas
ressuas. uillas suas. & om̃s suꝑfluas copias. qͥb
uident᷑ excelsi: & p̃bent illiͦsseruisdi. Dant agros.
dant hortos. ȩdificant eccłias. monasteria: colligun
passeres ut incȩdris libani nidificent. Passeres ergo
satiadit᷑ cędri libani qͣs plantauit dñs: & illic
passeres nidificabunt. Attendite tot̾a terrã: si non
itaest utloquerer. Ista ñ solũ credidi: sed& uidi.
Dedit mͥ intellectũ: ipsu experim̾tũ. Interrogate
latissimas t̾ras qͥnostis: & uidece inquã multis
nidificent incȩdris libani: ñ ꝑmagno habere debens
cȩdros libani. & putare illos. eẽ. superiores. aquib

Expanded text:
hoc multi: ista faciunt qui parum habent, et veniunt, hoc multi: ista faciunt qui parum habent, et veniunt, et fiunt passeres utiles. Minuti videntur, quia non habent altitudinem dignitatis saecularis: nidificant in cedris Libani. Etenim et cedri Libani, nobiles et «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem;» attendunt res suas, villas suas, et omnes superfluas copias, quibus videntur excelsi, et praebent illas servis Dei; dant agros, dant hortos, aedificant ecclesias, monasteria, colligunt passeres, ut in cedris Libani nidificent passeres. Ergo satiantur «cedri» «Libani quas plantavit» Dominus, et «illic passeres nidificabunt.» Attendite totam terram, si non ita est. Ut loquerer ista, non solum credidi, sed et vidi; dedit mihi intellectum ipsum experimentum. Interrogate latissimas terras qui nostis, et videte in quam multis nidificent in cedris Libani, non pro magno habere debent cedros Libani, et putare illos esse superiores, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sui inopẽ. uix unũ lectũ & unã arcã: c̃uertit
setam̾ factꝰ: passer. Quȩsiuit spiritalia: bene.
optime. N illi insultemꝰ. ñ illi dicamꝰ. nichil
dimisisti. Nonsuꝑbiat: qui multa dimisit. Petrus
potuit dimittere: Uel frat̾ eiꝰ andreas. uel filii
Tebedi ioħs & iacob etiã ipsi piscatores. & tam̃
qͥd dixer̃: Ecce nos dimisimꝰ omĩa: & secutisumꝰ te
Ñ ei dix̃ dñs. oblitus es pauꝑtatẽ tuã. qͥ ddimisisti
ut totũ mundũ acciperes : Aultũ dimisit fr̾smei.
Multũ dimisit qͥ ñ solũ dimisit qͥcqͥd habebat: sed
etiã qͥc qͥd habere cupiebat. Quis enĩ pauꝑntur¬
ge̾scit in sp̃em scłi huiꝰ Quis ñ cotidie cupit augere
q̃đ hab& Istacupiditas p̃cisaest: ibat ininmsũ.
accepit modũ. & nichil dimissuest. Prorsus totũ
mundũ dimisit petrus: & totu mundu petrus accepit
Quasi nichil habentes: & omĩa possidentes. Faciunt

Expanded text:
sui inopem, vix unum lectum et unam arcam. Convertit sui inopem, vix unum lectum et unam arcam. Convertit se tamen, factus est passer, quaesivit spiritualia. Bene, optime; non illi insultemus, non dicamus: Nihil dimisisti. Non superbiat qui multa dimisit. Petrus potuit dimittere? Vel frater ejus Andreas, vel filii Zebedaei Joannes et Jacobus, etiam ipsi piscatores ; et tamen quid dixerunt? «Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te» . Non ei dixit Dominus: Oblitus es paupertatem tuam; quid dimisisti ut totum mundum acciperes? Multum dimisit, fratres mei, multum dimisit, qui non solum dimisit quidquid habebat, sed etiam quidquid habere cupiebat. Quis enim pauper non turgescit in spem saeculi hujus? quis non quotidie cupit augere quod habet? Ista cupiditas praecisa est: ibat in immensum, accepit modum, et nihil dimissum est? Prorsus totum mundum dimisit Petrus, et totum mundum Petrus accepit. Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
i passeres nidificabuNs:
incȩdris libani. Iam audiuimꝰ quȩ sint cędrilibani:
nobiles scłi. excelsigenere. opib honoribũs. Et ipse
cȩdri saciant᷑: illȩ tamen qͣs ipse plantauit. In his
caedris: passeres nidificabt̾. Quis passeres: Aues
qͥdẽ & uolatilia cęli s̃ passeres: sed minuta uolatilia
solent dici passeres. Sunt gͦ qͥdã spiritales: nidi¬
ficantes incadris libani. Id ÷ suÑ qͥda seruidĩ:
audientes in euangł̃io. dimitte omĩa tua. łuende
omĩa tua & dapauperib : & habebis thesaurũ
in cãelis. & ueni sequereme. Et ñ tantũ hoc audier̃
magni: sed audier̃ & parui. Et uoluer̃ hoc facere
& parui &. eẽ. spiritales: ñ iungi uxoribus. ñ
macerari cura filioꝵ. ñ habere ꝓprias sedesqͥb
deligarent᷑. sedire inuita qͣndã comunem.
Sedqui dimiser̾ isti passeres: Minuti eni scłihuiꝰ.
passeres uident̃. Quid dimiser̃.: Quid magnũ
dimiseruN: Aliusse c̃uertit. dimisit cellã patris

Expanded text:
i passeres nidificabunt? In cedris Libani. Jam audivimus quae sint cedri Libani, nobiles saeculi, excelsi genere, opibus, honoribus: et ipsae cedri satiantur, illae tamen quas plantavit ipse. In his cedris passeres nidificant. Qui sunt passeres? Aves quidem et volatilia coeli sunt passeres, sed minuta volatilia solent dici passeres. Sunt ergo quidam spirituales nidificantes in cedris Libani: id est, sunt quidam servi Dei audientes in Evangelio, «Dimitte omnia tua,» vel, «vende omnia tua, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» . Et non tantum hoc audierunt magni, sed audierunt et parvi, et voluerunt hoc facere et parvi, et esse spirituales; non jungi uxoribus, non macerari cura filiorum, non habere proprias sedes quibus deligarentur, sed ire in vitam quamdam communem. Sed quid dimiserunt isti passeres? Minuti enim saeculi hujus passeres videntur. Quid dimiserunt? quid magnum dimiserunt? Alius se convertit, dimisit cellam patris
Abbreviated transcription (Latin):
don& ut bonisimus. donat conuersis. qͥ antequã
conuerterentur & auersi irent post uias suas
N onne quaesiuit eos: nonne descendit: nonne
uerbũ caro factum ẽ. & habitauit innobis: non¬
ne accendit lucernam carnis suae dũ pender&
incruce. & quȩ siuit ꝑditã dragnã : quȩsiuit
& inuenit uicinis congratulantib. idest omni
creatura sp̃itali quae dm̃ꝓxime attingit: Uicinis
laetantib inuenta. ẽ. dragma: angłis lȩtantib
inuenta est anima humana Inuenta est: ergo
gaudeat & dicat. Quã magnificata sunt oꝑatua
dñe : omĩa in sapientia fecisti. repleta est
t̾ra creatura tua Qua creatura tua repletaẽ.
t̾ra: omnib arborib et fru tectis. omĩb ani¬
malib et pecorib & uniuerso ipso genere huma

Expanded text:
donat ut boni simus. Donat conversis, qui antequam donat ut boni simus. Donat conversis, qui antequam converterentur, et cum aversi irent post vias suas, nonne quaesivit eos? nonne descendit? nonne Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ? nonne accendit lucernam carnis suae, dum penderet in cruce, et quaesivit perditam drachmam ? Quaesivit et invenit, vicinis congratulantibus, id est omni creatura spirituali quae Deum proxime attingit. Vicinis laetantibus inventa est drachma; Angelis laetantibus inventa est anima humana. Inventa est, ergo gaudeat, et dicat: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti.» 3. «Repleta est terra creatura tua.» Qua creatura tua repleta est terra? Omnibus arboribus et frutetis, omnibus animalibus et pecoribus; et universo i
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. & unde recidentes contenebrantur. & quo
reuertentes illuminan tur. quia pie illidixer̃
Tu illuminabis lucernã meã dñe ds̃ meus illu¬
mina tenebras meas. Discussis tenebris t̾ręnȩ
stultitiae. aperientes os & ducentes sp̃m. erigunt
ut dixi fidentẽ oculum cordis. & circũspiciunt
mente uniuersum mundũ. terrã mare & caelum.
& uidentes omĩa pulchra disposita. ordina ta
irrere. digere generib. fulciri seminib: muta¬
re scessoribus. currere temporib : placet eis
inbis ardex. ut & ipsi placeant
in arti¬
fice artifici.  exclamant p̃magno gaudio
quia uere huic latitiae nihil cõparari potest:
Iuã magnificata sunt opatua dñe : omĩa in sapi¬
entia fecisti. Ubi est ipsa sapientia. in qua omĩa
fecisti : quosensu attingitur : quo oculo uidetur:
quostudio quaeritur:̃ quo merito possidetur.
qͦputatis nisi gr̃a sua: quidonauit ut simus :

Expanded text:
cunt, et unde recedentes contenebrantur, et quo cunt, et unde recedentes contenebrantur, et quo revertentes illuminantur: et quia pie illi dixerunt, «Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas» ; discussis tenebris terrenae stultitiae, aperientes os et ducentes spiritum, erigunt, ut dixi, fidentem oculum cordis; et circumspiciunt mente universum mundum, terram, mare et coelum, et videntes omnia pulchre disposita, ordinata currere, digeri generibus, fulciri seminibus, mutari successionibus, currere temporibus placet eis in his artifex, ut et ipsi placeant in artificio artifici; et exclamant prae magno gaudio, quia vere huic laetitiae nihil comparari potest: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti.» Ubi est ipsa sapientia in qua omnia fecisti? quo sensu attingitur? quo oculo videtur? quo studio quaeritur? quo merito possidetur? Quo putatis, nisi gratia sua? Qui donavit ut simus,
Abbreviated transcription (Latin):
gentiae denegatur. Sunt ẽtiam aliae creaturȩ
quae non possunt fieri participes sapientiae.
sicut om̃s bestiae. omĩa pecora. oms arbores.
quae nec sensum habent ullum. Numquid quia
participes sapientiae. ẽẽ. nonpossunt. ideo non
a sapientia & ꝑsapientiã facta sunt : Non ergo
exigit ds̃ intellectum de equo & mulo: sed̃
hominib dicit. nolite esse sicut equus & mulus:
quib: non est intellectus quod equo natura
est: homini crunen est. hoc ergo dicit ds̃
Non exigo participationẽ sapientiae meae ab eis
quae nonfeci ad imaginem meã: sed ubi feci
in de exigo. et usum eius rei postulo quãdonaui
Homines ergo reddentes dõ quae dĩ sunt. sicȩsari
reddunt quod cęsaris est idest reddentes cę̧sari
imaginẽ suam. & reddentes dõ imaginẽ suã.
erigunt ipsã m̃tẽ suã non ad se sed ad artificẽ
suum & ad lumen unde sunt: & ad calorẽ quendã
sp̃italem unde feruescunt. & unde remoti friges¬

Expanded text:
gentiae denegatur. Sunt autem aliae creaturae, gentiae denegatur. Sunt autem aliae creaturae, quae non possunt fieri participes sapientiae; sicut omnes bestiae, omnia pecora, omnes arbores, quae nec sensum habent ullum. Numquid quia participes sapientiae esse non possunt, ideo non in sapientia et per sapientiam facta sunt? Non ergo exigit Deus intellectum de equo et mulo: sed hominibus dicit, «Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus» . Quod equo natura est, homini crimen est. Hoc ergo dicit Deus: Non exigo participationem sapientiae meae ab eis quae non feci ad imaginem meam; sed ubi feci, inde exigo, et usum ejus rei postulo, quam donavi. Homines ergo reddentes Deo quae Dei sunt, si Caesari reddunt quod Caesaris est ; id est, reddentes Caesari imaginem suam, et reddentes Deo imaginem suam, erigunt ipsam mentem suam, non ad se, sed ad artificem suum, et ad lumen unde sunt, et ad calorem quemdam spiritualem unde fervescunt, et unde remoti friges
Abbreviated transcription (Latin):
& exclamauer̾ cũpsalmo uiscera cordis nr̃i: ẽt
dixer̃ Quã magnificata st̃ oꝑa tua d̃e: omnia
insapientia fecisti. repleta ẽ t̾ra creatura tua:. Quic
sapientiã factũ est: Quicqͥd nouit sapiẽntia et
quicqͥd nonnouit sapientia : & tamen increatua
dĩ est. insapientia factum. ẽ: & ꝑsapientiã fa.si est
Qui cognoscunt sapientiã : lucẽ habȩ Sapi¬
entiã qui non cognoscunt: hab. it tam̃ artificẽ
sapientiã. cum sint ipsidete ti in sapientia: &
qui eã lum̃ habent: eti q̃ artificẽ habent: Non
quicũq artificem hay̾ent: etiã lu cẽ habent:
ł tquidẽ in hominib multi sunt qͥ eius participes fiunt:
& sapientes uocantur. Multi eiꝰ exꝑtos. stulti
nominantur. Propt̃ hoc uitioso nom ine stulti
nõminantur : quia si studeant sapientiae. sipe¬
tant. si quaerant. si pulsent: possunt ꝑuenire
ad eiꝰ participationẽ. Nonenĩ naturae : sed negle¬

Expanded text:
 exclamaverunt cum Psalmo viscera cordis nostri, et  exclamaverunt cum Psalmo viscera cordis nostri, et dixerunt: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti: repleta est terra creatsapientiam factum est. Quidquid novit sapientiam, et quidquid non novit sapientiam, et tamen in creatura Dei est, in sapientia factum est, et per sapientiam factum est. Qui cognoscunt sapientiam, lucem habent sapientiam; qui non cognoscunt, habent tamen artificem sapientiam, cum sint ipsi detenti insipientia: et qui eam lucem habent; etiam artificem habent; non quicumque artificem habent, etiam lucem habent. Et quidem in hominibus multi sunt qui ejus participes fiunt, et sapientes vocantur; multi ejus expertes, stulti nominantur. Propter hoc vitioso nomine stulti appellantur, quia si studeant sapientiae, si petant, si quaerant, si pulsent, possunt pervenire ad ejus participationem: non enim naturae, sed negli
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑmulta ora scõrum unum uerbũ son&: quod
cũ in pͥncipio ds̃ apud dm̃ ibi non hab&e syllabas:
quia non hab&e tempora Nec mirandũ nobissit:
quia ꝓpt̃ infirmitatẽ nrãm descendit ad particu¬
las sonorũ nr̃orum. cum descenderit ad suscipi¬
endam infirmitatem corporis nr̃i. Istum tamen
psalmũ iam multos nobis fecisse sermones. mys¬
teriaq ipsa quae hic clausa tenentur. ut pulsan¬
tib aperirentur: attulisse nobis non paruas
per aliquot dies moras tẽporis cũ ꝓnunti antur.
cũ cõmendantur. cũ clausa . eẽ. monstrantur cũ
aperiuntur. cũ eruuntur: cũ ostenduntur :Ac
ꝑ hoc meminit ut dixi caritas ur̃a : nec p̃terito
die ad eiꝰ terminũ psalmi nos ꝑuenire potuisse.
& distulisse In hunc diem uoluit dñs. & tempus
redditionis nobis exhibere: & me debitorem
debito satis facere. & exactores securiores effi¬
cere. Det ego ipse bonum quod reddamꝰ: qui
non reddidit quic qͥd mali feceramus Exclama

Expanded text:
orum unum Verbum sonet, quod cum sit in principio Deus apud Deum, ibi non habet syllabas, quia non habet tempora; nec mirandum nobis sit, quia propter infirmitatem nostram descendit ad particulas sonorum nostrorum, cum descenderit ad suscipiendam infirmitatem corporis nostri : istum tamen psalmum jam multos nobis fecisse sermones, mysteriaque ipsa quae hic clausa tenentur, ut pulsantibus aperirentur, attulisse nobis non parvas per aliquot dies moras temporis, cum pronuntiantur, cum commendantur, cum clausa esse monstrantur, cum aperiuntur, cum eruuntur, cum ostenduntur; ac per hoc meminit, ut dixi, Charitas vestra, nec praeterito die ad ejus terminum psalmi nos pervenire potuisse, et distulisse in hunc diem. Voluit Dominus et tempus redditionis nobis exhibere, et me debitorem debito satisfacere, et exactores securiores efficere: det ergo ipse bonum quod reddamus, qui non reddidit quidquid mali feceramus. 2. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
ti gaudio dicimꝰ. repleta ẽ t̾ra creatura tua: hoc aut̃e
scłm adhuc tẽptationũ fluctibus quatitur: ad huc
tẽpestatib & ꝓcellis tribulationũ & tumorũ turbat᷑:
hactam̃ itur: minetur lic& mare. & tumeat fluctib
ꝓcellasq parturiat: hac itur: datum ẽ nobis lignũ
in quo nauigemꝰ. repleta ẽ t̾ra creatura tua. Sed non¬
dum sumꝰ interra uiuentium: adhuc ista t̃̾ra mori¬
entiũ est. Clamamꝰ autẽ & dicimꝰ : spes mea es
tu. portio mea interra uiuentium: Int̾ra morien¬
tium spes mea : int̾ra uiuentiũ portio mea: Ecce
ista t̾ra quaerepleta est creatura dĩ: Qui ad huc
in ista terra ẽ. morientiũ : nondũ est int̾ra uiuentiũ
Qua transit: audi sequentia. HOC MART MAΟĨ

Expanded text:
ti gaudio dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» 4. Hoc autem ti gaudio dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» 4. Hoc autem saeculum adhuc tentationum fluctibus quatitur, adhuc tempestatibus et procellis tribulationum et tumorum turbatur: hac tamen itur. Minetur licet mare, et tumeat fluctibus, procellasque parturiat; hac itur, datum est nobis lignum in quo navigemus: «Repleta est terra creatura tua.» Sed nondum sumus in terra viventium, adhuc ista terra morientium est; clamamus autem, et dicimus: «Spes mea es tu, portio mea in terra viventium» . In terra morientium spes mea, in terra viventium portio mea. Ecce ista terra quae repleta est creatura Dei. Qui adhuc est in ista terra morientium, nondum in terra viventium, qua transit? Audi sequentia: «Hoc mare ma
Abbreviated transcription (Latin):
illã magis creaturã debemꝰ attendere : unde
dicit apostolus. Si qua igitur inxp̃o noua crea¬
tura: uetera transier̃. ecce facta sunt omĩa noua
Quȩ uetera transier̃. Ingentib omĩs idolatria.
in ipsis uidȩis omĩs illa seruitus legis. omĩa
illa sacrificia p̾nuntiantia p̾sens sacrificium÷
Abundabat tunc uetustas hominis. Uenit qui
renouarde opus suum. uenit qͥ conflarde argen¬
tũ suum. qͥ formaret monetã suã. & attendim
plenã t̾ram xp̃ianis credentib indm̃. auer¬
nondũ est inre. & iam tenetur inspe: & ꝑ ipsam
spem iam cantamꝰ & dicimus. Repleta est t̾ra
creatura tua. Nondũ enĩ inpatria cantamꝰ hoc.
ñdũ in illa requie quae ꝓmittitur. nondũ confir¬
matis uectib portarum hierusalẽ : sed ad huc
inperegrinatione intuentes mundũ istũ totũ.
Et undiq homines currentes ad fidem. timentes
gehennas. contẽpnentes mortem. amantes uitam
aet̾nam. spernentes p̾sentẽ: & tali spectaculo cõple:¬

Expanded text:
illam magis creaturam debemus attendere, de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova» . Quae «vetera transierunt?» In Gentibus omnis idololatria, in ipsis Judaeis omnis illa servitus Legis, omnia illa sacrificia praenuntiantia praesens sacrificium. Abundabat tunc vetustas hominis; venit qui renovaret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram Christianis credentibus in Deum, avernondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsam spem jam cantamus et dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» Nondum enim in patria cantamus hoc, nondum in illa requie quae promittitur, nondum confirmatis vectibus portarum Jerusalem ; sed adhuc in peregrinatione intuentes mundum istum totum, et undique homines currentes ad fidem, timentes gehennas, contemnentes mortem, amantes vitam aeternam, spernentes praesentem, et tali spectaculo comple
Abbreviated transcription (Latin):
adista quae diligunt. quamscrut andis dĩ man¬
datis. quae diligimus occupemur O quanto
tedio turbarum turbulentarum. & quanto
desiderio diuinoꝵ eloquioꝵ dictum est. decli¬
nate a me maligni. & scrutabor mandata dĩ
mei Ignoscant obȩdientes fideles: qui ꝓsuis
scłitrib causis roro nos quaerunt. & iudici¬
is nr̃is facillime adquiescunt. nec nos con-¬
terunt litigando : sed obtẽperando potius
consolantur. Certe ꝓpter eos qui & in ter
se ꝑtinaciter agunt. & quando bonos pre¬
munt nr̃a iudicata contẽpnunt. faciuntq no-¬
bis perire tempora rebus eroganda diuinis.
certe inquam propter istos. & nobis liceat
exclamare in hac uoce corporis xp̃i Declina¬
te a me maligni: & scrutabor mandata dĩ mei
Deinde postea quam uelut ab oculis cordis sui
muscas irruentes ab egit. redit ad eum cui
dicebat: ad iutor metis & susceptor meus estu:
inuerbum tuum sꝑaui: Precẽq continuans

Expanded text:
ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei manad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum turbulentarum, et quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis Christi, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei meiDeinde posteaquem velut ab oculis cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad eum cui dicebat «Adjutor meus et susceptor meus es tu; in verbum tuum speravi;» precemque continuans,
Abbreviated transcription (Latin):
derat. eosq etiam cõpellendo a se abigit. Nam
maligni exercent ad facienda mandata : abscru¬
tandis autem auocant: Nonsolum cũ ꝑsecuntur
aut li tigare nobiscum uolunt: uerum etiã cũ
obsequuntur & honorant. & tam̃ suis uiciosis
& negotiosis cupiditatib adiuuandis ut occu¬
pemur. & eis nr̃a tempora impendamus efflagi¬
tant: Aut certe infirmos p̃munt. & causas
suas ad nos deferre compellunt: quib dicere
non audemus. Dic homo quis me constituit
iudicem. aut diuisorem int̾uos: constituit
enim talibus causis aecclesiasticos a postolus
cognitores. inforo ꝓhibens iurgare xp̃ianos:
nec illis quidem qͥ non aliena rãpiunt. sed sua
cupide repetunt. Dicimus aũtem. ab omni
cupiditate. constituentes eis ante oculos ho¬
minem cui dictum . ẽ. a stulte hac nocte aufe¬
retur ate animatua. quae p̃parasti cuiꝰ er̃
Quia & quando dicimus non recedunt. nec de¬
clinant a nobis. sed instant. urgent. p̃cant᷑.
tumultuantur. extorquent: ut̃ ipsis potius

Expanded text:
derat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impendamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare Christianos . Ne illis quidem qui non aliena rapiunt, sed sua cupide repetunt, dicimus, Cavete ab omni cupiditate, constituentes eis ante oculos hominem cui dictum est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius
Abbreviated transcription (Latin):
steriles eos inuenimꝰ ut difficile nobis app᷑ reat
in eis aliquid unde possint duci adfidem rectam.
uel adbona opera. uł adspem futuri scłi. uł ad
concupiscentiã liberationis acaptiuitate morta¬
litatis: scripturas nouimꝰ quas eis dicamꝰ Sed
quia nullũ fructum inuenimꝰ in eis unde incipia¬
mus: auertimꝰ ab eis faciem et dicimꝰ ad huc isti
non sapiunt. noncapiunt. quia quicqͥd illis dixe¬¬
rimꝰ. sinistrum et aduersũ habebunt. Ergo dif¬
ferendo circa eos scripturas: suspendimꝰ organa
nr̃a insalicib. Non enĩ dignos habemꝰ: qui orga¬
na nr̃a portent: Nonergo eis organa nr̃a inseren¬¬
do alligamꝰ : sed differendo suspendimꝰ Salices
enĩ sunt babyloniȩ ligna infructuosa. pasta
tẽporalib uoluptatib: tanquã flumina babr¬

Expanded text:
steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint duci ad fidem rectam, vel ad bona opera, vel ad spem futuri saeculi, vel ad concupiscentiam liberationis a captivitate mortalitatis; Scripturas novimus, quas eis dicamus: sed quia nullum fructum in eis invenimus unde incipiamus, avertimus ab ipsis faciem, et dicimus, Adhuc isti non sapiunt, non capiunt; quidquid illis dixerimus, sinistrum et adversum habebunt. Ergo differendo circa eos Scripturas, suspendimus organa nostra in salicibus: non enim dignos habemus, qui organa nostra portent. Non ergo eis organa nostra inserendo alligamus, sed differendo suspendimus. Salices enim sunt Babyloniae ligna infructuosa, pasta temporalibus voluptatibus, tanquam fluminibus Baby
Abbreviated transcription (Latin):
babyloniae: organa sua insalicib eiꝰ suspenduis
Salices ligna sunt infructuosa & hoc loco ita
posita: ut non aliquid boni possit intelligi
desalicib. Alibi autem forsitan potest: Modo
ligna intelligit sterilia. nascentia suꝑ flumina
babylonis. Rigantur haec ligna defluminibus
babrlonis. & nullum fructum fer̃ : sicut sunt
homines cupidi. auari. steriles in õpere bono.
ita ciues babyloniae: ut etiã ligna sint illius re¬
gionis. Existis uoluptatib rerum transeuntium
pascuntur. tanquã rigata afluminib babylo¬
niae. Quęris fructũ. & noninuenies: Quando
tales patimur : uersamur cũ eis qui sunt in medio
babylonis. Multũ enim inter.ẽ. int̃ mediũ haby¬
lonis : & exteriora babrloniȩ: Sunt qui ñ sunt
inmedio eiꝰ. idẽ non tanta concupiscentia scłi.
et delectationib obruuntur. Qui uero ut aperte
dixerim & breuit̃. multũ mali sunt : in medio
babylonis sunt: & ligna sunt sterilia. tanquã
salices babrlonis: Quando illos uidemꝰ. & tã

Expanded text:
Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Salices ligna sunt infructuosa; et hoc loco ita posita, ut non aliquid boni possit intelligi de salicibus; alibi autem forsitan potest. Modo ligna intelligite sterilia, nascentia super flumina Babylonis. Rigantur haec ligna de fluminibus Babylonis, et nullum fructum ferunt. Sicut sunt homines cupidi, avari, steriles in opere bono; ita cives Babyloniae, ut etiam ligna sint illius regionis, ex istis voluptatibus rerum transeuntium pascuntur, tanquam rigata a fluminibus Babyloniae: quaeris fructum, et nusquam invenis. Quando tales patimur, versamur cum eis qui sunt in medio Babylonis. Multum enim interest inter medium Babylonis, et exteriora Babyloniae. Sunt qui non sunt in medio ejus, id est, non tanta concupiscentia saeculi et delectationibus obruuntur. Qui vero, ut aperte dixerim et breviter, multum mali sunt, in medio Babylonis sunt, et ligna sterilia, tanquam salices Babylonis. Quando illos videmus, et tam
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uider̃ pependisse:
non uiderunt resurrexisse. Uider̃ quando
genua eius sunt infirmata: non uider̃ quando
caro immutata

Expanded text:
Quia viderunt pependisse, non viderunt resurrexisse; viderunt quando genua ejus sunt infirmata, non viderunt quando est caro immutata.
Abbreviated transcription (Latin):
Bis dixit. quia non potuit semꝑ dice¬
re: ne putes quia uerbis finitis. finitur aeter
sine fine. ẽ: Non potuit mihi: nisi sic cõmen¬
dari Ds̃ tuus regnabit ingenerationem &
generationẽ: Parum dixit: Sitoto diedicer&.
angustum. eẽt: Si tota uita sua dicer&. nonne
aliquando conticesceret: Ama aet̃nitatem:
nullo fine regnabis: si finis tibi xp̃c.ẽ: cũ quo
regnabis in scła scłorum amui.

Expanded text:
Bis dixit, quia non potuit semper dicere. Nec putes quia verbis finitis finitur aeternsine fine est. Non potuit tibi nisi sic commendari, «Deus tuus regnabit in generationem et generationem.» Parum dixit: si tota die diceret, angustum esset; si tota vita sua diceret, nonne aliquando conticesceret? Ama aeternitatem; nullo fine regnabis, si finis tibi Christus est. cum quo regnabis in saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
iniquus .ẽ. nonne & tu iniquus eris : si lau¬
des furem eoipso quod fur. ẽ nonne & tu par¬
ticeps eris : si laudes iustum in eo ipso qđ
iustus . ẽ. nonne & tu habes inde partem
laudando.: Non enim laudares iustum: nisi
amares Non amares: sinihil inde haberes
Si ergo quicquid aliud laudamꝰ ideo laudamꝰ
quĩa bonum . ẽ.: nullit tibi maior causa &
melior & firmior dari potuit quare laudes
Quis corde concipiat. ut cõplectatur quã bonus
sit dñs. sed ad nos redeamus. & in nobis illũ
agnoscamꝰ & inoꝑib artificem laudemꝰ. quia
ipsum contẽplari idonei non sumꝰ: Et si contẽ¬
plari idonei aliquando erimus. cum
fuerit mundatum cor nr̃m fide. ut postremo
gaudeat ueritate. Nunc qm̃ ipse anobis ui-¬
deri non potest: oꝑa eius uideamus. ne sine eiꝰ
laude remaneamꝰ Ergodixi l¬
audate dñm
quia bonus ẽ: psallite nomini eiꝰ qm̃
suauis est

Expanded text:
iniquus est, nonne et tu iniquus eris? Si lauiniquus est, nonne et tu iniquus eris? Si laudes furem eo ipso quo fur est, nonne et tu particeps eris? Si laudes justum in eo ipso quo justus est, nonne et tu habes inde partem laudando? Non enim laudares justum, nisi amares; non amares, si nihil inde haberes. Si ergo quidquid aliud laudamus, ideo laudamus, quia bonum est; nulla tibi major causa et melior et firmior dari potuit quare laudes us bonitatem? Quis corde concipiat aut complectatur quam bonus sit Dominus? Sed ad nos redeamus, et in nobis illum agnoscamus, et in operibus artificem laudemus; quia ipsum contemplari idonei non sumus: et si contemplari idonei aliquando erimus, cum fuerit mundatum cor nostrum fide, ut postremo gaudeat veritate; nunc quoniam ipse a nobis videri non potest, opera ejus videamus, ne sine ejus laude remaneamus. Ergo dixi, «Laudate Dominum, quoniam bonus est; psallite nomini ejus, quoniam suavis est
Abbreviated transcription (Latin):
Quare enĩ fecit. si non sunt quaefecit : autqͥd
fecit. si non est quod fecit: cum ergosint &
illa quaefecit: uenitur tam̃ adillius cõparatio¬
nem. & tanquam solus sit dixit. ł go sum qͥ
sum: &dices filuis isrł. qui ẽ. misit me ad
uos Nondixit : ds̃. dñs ille omp̃s. misericors.
iustus Quae sidicer&: utiq uera diceret
Sublatis demedio omib quib appellari poss&e
et dici ds̃. ipsum ẽẽ. se uocari respondit. ettan¬
quam hoc ei esseͬ nomen: Hoc dices inquit
qui. ẽ. misit me Ita enim ille ẽ. : ut in eius
comparatione ea quae facta sunt non sint: Illo
non cõparato sunt. qm̃ abillo sunt: illi aũtẽ
comꝑata non sunt. Iquia uerum. eẽ. in cõmuta¬
bile. ẽẽ. est: quod ille solus. ẽ Est enim .ẽ: sic̃
bonũ. bonũ bonum. ẽ. Cogitate & uidete.
qm̃ quicquid aliud laudatis : ideo laudatis
quia bonũ est. In sanit. quilaudat quod ñ
.ẽ. bonum. Si laudes iniquum eoipso quod

Expanded text:
Quare enim fecit, si non sunt quae fecit? aut quid Quare enim fecit, si non sunt quae fecit? aut quid fecit, si non est quod fecit? Cum ergo sint et illa quae fecit, venitur tamen ad illius comparationem; et tanquam solus sit, dixit, «Ego et, «Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos.» Non dixit, Dominus Deus ille omnipotens, misericors, justus: quae si diceret, utique vera diceret. Sublatis de medio omnibus quibus appellari posset et dici Deus, ipsum esse se vocari respondit; et tanquam hoc esset ei nomen: «Hoc dices eis,» inquit, «Qui est, misit me.» Ita enim ille est, ut in ejus comparatione ea quae facta sunt, non sint. Illo non comparato, sunt; quoniam ab illo sunt: illi autem comparata, non sunt, quia verum esse, incommutabile esse est, quod ille solus est. Est enim est, sicut bonorum bonum, bonum est. Cogitate, et videte quoniam quidquid aliud laudatis, ideo laudatis quia bonum est. Insanit qui laudat quod non est bonum. Si laudes iniquum eo ipso quo
Abbreviated transcription (Latin):
bonum. solembonũ. lunã bonam. stellas bonas.
t̾rã bonã. quae gignuntur int̾ra & radicib
nixa sunt bona. quae ambulant & mouentur
bona. quae uolitant inaere & natant in aqͥs
bona: dico & hominẽ bonum. Homo enim
bonus: debono thesauro cordis sui ꝓfert bonũ
Dico & angłm bonum qui non ẽ. lapsus suꝑbia
& diabõlus factus : sed in hȩret obediendo.
eĩ aquo factus est Omĩa ista dico bona: sed
tamen cum suis nominib caelum bonũ angłm
bonum. hominẽ bonum: Addm̃ autẽ cũ me
Et ipse item dixit: nemo bonꝰ nisi unus ds̃
Nonne stimulauit nos adquęrendũ & addistin¬
guendum quod sit bonum alio bono bonum.
& bond̾ seipsobond̃: quã ergo bonum . ẽ. a quo
sunt omĩa bona: omnino nullũ inuenies
bonum. quod non abipso sit bonum: bonum
bona faciens Sicuti. ẽ. ꝓprie: sic & bonũs ẽ.
ꝓprie Neq enim ea quaefecit non sunt : aut
in iuria illi fit cumdicimꝰ non eẽ. quae fecit

Expanded text:
bonum, solem bonum, lunam bonam, stellas bonas; bonum, solem bonum, lunam bonam, stellas bonas; terram bonam, quae gignuntur in terra et radicibus nixa sunt, bona; quae ambulant et moventur, bona; quae volitant in aere et natant in aquis, bona. Dico et hominem bonum: «Homo» enim «bonus de bono thesauro cordis sui profert bonum» . Dico et angelum bonum, qui non est lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhaeret obediendo ei a quo factus est. Omnia ista dico bona, sed tamen cum suis nominibus; coelum bonum, angelum bonum, hominem bonum: ad Deum autem cum me et ipse item dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus.» Nonne stimulavit nos ad quaerendum et ad distinguendum quid sit bonum alio bono bonum, et bonum seipso bonum? Quam ergo bonum est a quo sunt omnia bona? Omnino nullum invenias bonum quod non ab illo sit bonum. Bonum bona faciens sicuti est proprie, sic et bonum est proprie. Neque enim ea quae fecit, non sunt; aut injuria illi fit, cum dicimus non esse quae fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
inueniar ltẽ metuo: ne hoc cum explicandũ
suscepero: subtanta laudis dominicȩ sarcina
defatiger. Sic tamen fr̃s accipite me & laudan¬
tem. & non sufficientẽ: ut etiam sinon imple¬
tur illits laudis explicatio. acceptetur lau¬
datoris deuotio. Approbet meipsẽ uoluisse:
ignoscat non impleuisse. Ineffabili dulcedine
teneor : cum audio bonus dñs Consideratisq
omib & collustratis quae forinsecus uideo. qm̃
exipso sunt omĩa. etiam cũ mihi haec placent.
adillum redeo a quo sunt: ut intelligam qm̃
bonus. ẽ. dñs. Rursum cũ adillum quantũ
possum ingressus fuero. interiorem mihi &
superiorẽ inuenio : quia sic bonus . ẽ. dñs.
ut istis non indigeat quo sit bonus Deniq
ista non laudo sine illo. illum autẽ sine istis
ꝑfectum. non indiguũ. in commutabilem Nul¬
lits bonum querentẽ quo augeatur. nullius
malumtimentẽ quo minuatur inuenio. Et
quid dicã amplius . inuenio increatura cęlũ

Expanded text:
inveniar: item metuo ne hoc cum explicandum inveniar: item metuo ne hoc cum explicandum suscepero, sub tanta laudis dominicae sarcina defatiger. Sic tamen, fratres, accipite me et laudantem et non sufficientem, ut etiamsi non impletur illius laudis explicatio, acceptetur laudatoris devotio. Approbet me ipse voluisse, ignoscat non implevisse. 4. Ineffabili dulcedine teneor, cum audio, «Bonus Dominus;» consideratisque omnibus et collustratis quae forinsecus video, quoniam ex ipso sunt omnia, etiam cum mihi haec placent, ad illum redeo a quo sunt, ut intelligam «quoniam bonus est Dominus.» Rursum, cum ad illum, quantum possum, ingressus fuero, interiorem mihi et superiorem invenio; quia sic bonus est Dominus, ut istis non indigeat quo sit bonus. Denique ista non laudo sine illo; illum autem sine istis perfectum, non indigum, incommutabilem, nullius bonum quaerentem quo augeatur, nullius malum timentem quo minuatur, invenio. Et quid dicam amplius? Invenio in creatura coelum
Abbreviated transcription (Latin):
nus non ut sunt bona quae fecit. Nam fecit ds̃
omĩa bona ualde. Nontantum bona: sed& ual¬
de: Caelum & terram & omĩa quae in eissunt
bona fecit: & ualde bona fecit. Si haec omĩabo¬
nafecit. qualis .ẽ. illequi fecit: & tamen cum
bona fecerit. multoq sit melior qui fecit quã
ista quaefecit: non inuenies melius quod de
illo dicas. nisi quia bonus dñs. ẽ : sitam̃ intel¬
ligas ꝓ prie bonum. a quo sunt cȩtera bona:
Omĩa enĩ bona ipse fecit: ipseẽ. bonus quem
nemo fecit Ille bono suo bonus. ẽ.: non aliunde
participato bono: Ille seipso bono bonus. ẽ.: ñ
adherendo alteribono Mihi autẽ adhȩrere
dõbonum est: Qui non eguit aquo fier& bonus:
sedeguer̃ illo cȩtera ut fierent bona. Uultis
audire quam singulariter ille sit bonus: dñs
interrogatus dixit nemo bonus: nisi unusds̃.
Hanc singularitatẽ bonitatis eiꝰ. & p̃terire bre-¬
uiter nolo. & cõmendare congrue non sufficio
Metuo ne si hinc cito transiero : ego ingratus

Expanded text:
nus, non ut sunt bona quae fecit. Nam fecit Deus omnia bona valde : non tantum bona, sed et valde Coelum et terram et omnia quae in eis sunt bona fecit, et valde bona fecit. Si haec omnia bona fecit, qualis est ille qui fecit? Et tamen cum bona fecerit, multoque sit melior qui fecit, quam ista quae fecit; non invenis melius quod de illo dicas, nisi «quia bonus est Dominus:» si tamen intelligas proprie bonum, a quo sunt caetera bona. Omnia enim bona ipse fecit: ipse est bonus quem nemo fecit. Ille bono suo bonus est, non aliunde participato bono: ille seipso bono bonus est, non adhaerendo alteri bono. Mihi autem adhaerere Deo bonum est , qui non eguit a quo fieret bonus; sed eguerunt illo caetera ut fierent bona. Vultis audire quam singulariter ille sit bonus? Dominus interrogatus dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus» . Hanc singularitatem bonitatis ejus, et praeterire breviter nolo, et commendare congrue non sufficio. Metuo ne si hinc cito transiero, ego ingratus