comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icut in nouissimis di¬
eb uerbum dĩ ex ma¬
ria carne uestitum
ꝓcessit in hunc mun¬
dum et aliud qͥdem
erat qͦd uidebat᷑ in
eo aliud quid intelligebat᷑ carnis nanq
aspectꝰ in eo patebat om̃ib paucis uͦ & ele¬
ctis dabat᷑ diumitatis agnitio: ita et cum
ꝑ ꝓpħas uel legis latores uerbũ dĩ ꝓfert᷑
ad homines ñ absq cõpetentib ꝓfertur
indum̃tis. Nam sicut ibi carnis. ita hic
litt̾e uelamine tegit᷑: ut littera quidem
sp̃ualis sensus tanqͣm diuinitas sentiat᷑
Tale gͦ est: qͦd et nunc inuenimꝰ librum
leuitici reuoluentes. in quo sacͥficiorũ
ritꝰ et hostiarum diu̾sitas et sacerdotũ
mysteria describunt᷑. S hȩc scd̾m lite¬
ram quȩ tanqͣm caro u̾bi dĩ ẽ & indum̃¬
tum diuinitatis eiꝰ: digni fortassis uel
aspiciant. uel audiant indigni. Sed be¬
ati sunt illi ocłi qui uelamine litterę
obtectum intͥnsecꝰ diuinũ sp̃m uident:
et beati sunt qͥ ad hȩc audienda mundasᷤ

Expanded text:
icut novissimis diebus Verbum Dei ex Maria carne vestitum processit in mundum; et aliud quidem erat quod videbantur in eo, aliud quod intelligebatur carnis namque aspectus in eo patebat omnibus, paucis vero et electis dabatur divinitatis agnitio ita et cum per prophetas vel legislatorem Verbum Dei profertur ad homines, non absque competentibus profertur indumentis. Nam sicut ibi carnis, ita hic litterae velamine tegitur: ut littera quidem s intrinsecus sensus tanquam divinitas sentitur. Tale ergo est quod et nunc invenimus librum Levitici perquirentes, in quo sacrificiorum ritus et hostiarum diversitas ac sacerdotum ministeria describuntur; sed haec secundum litteram, quae tanquam caro Verbi Dei est et indumentum divinitatis ejus, digni fortassis vel aspiciant, vel audiant indigni: sed beati sunt illi oculi qui velamen litterae obtectum intrinsecus divinum spiritum vident, et beati sunt qui ad haec audienda mundas
Abbreviated transcription (Latin):
hunc imꝑitiorib & animalib parat.
qͥa scͥptum est. Homines & ium̃ta sal¬
uos facies dñe. Is aac gͦ sermo legis or¬
deum seminat. & tam̃ in ipso ordeo in¬
uenit centesimũ fructũ. Inuenis enĩ¬
& in lege martyres: quorũ est centesi
uidere qͥa etiã ipse ordei cibum inci-¬
pientib exhibet: Scriptum est in eim¬
geliis: quia scd̾o pauerit tͣbas s illos
panib pascit: post eauͦ cum iam ꝓfecis¬
sent inuerbo et doctrina. triticeos eis exhi¬
bebat pane.S pꝰ hoc dñs inqͥt bñdix̃ ysaac ⁊ magni¬
ficatꝰ: ualde saruuᷤerat y saac in lege s ꝓcessu cẽꝑis
ꝓpħis. Nam cum in sola lege ẽ ñdum
magnꝰ ẽ: qͥppe quȩ & uelamine tecta est
tera legis uelut palea ordei eius secer¬
ni & apparuerit qđ sp̃ualis ẽ lex: tunc¬
ysaac magnificabit᷑. & fiet magnꝰ ual¬
de. Uide enĩ qͥa & dñs paucos panes fran
git.⁊ qͦt milia reficit popłorum. & qͣnti
cophini reliqͥarum suꝑsunt. Donec

Expanded text:
ctioribus et animalibus parat: quia scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Isaac ergo, sermo legis, ordeum seminat, et tamen in ipso ordeo invenit centesimum fructum. Invenis et in lege martyres, quorum est centesimvidere quia etiam ipse ordei cibos incipientibus exhibet? Scriptum est in Evangeliis quia secundo paverit turbas, sed illas mum pascit; postea vero cum jam profecissent in verbo et doctrina, triticeos eis exhibet panes. Sed post hoc Dominus, inquit, benedixit Isaac, et magnificatus est valde. Parvus erat Isaac in lege, sed processu temporis hetis: nam cum in sola lege est, nondum magnus est, quippe quae et velamine tecta est.tera legis velut palea ordei ejus secerni, et apparuerit quod spiritalis est lex; tunc magnificabitur Isaac, et fiet magnus valde. Vide git, et quot millia refecit populorum, et quanti cophini reliquiarum supersunt. Donec
Abbreviated transcription (Latin):
teis hauriamꝰ. Temptemꝰ facere etiã illud
qͦd sapientia cõmonet dicens. Bibe aquaᷤᷤ
de tuis fontib et de tuis puteis et sit tibi
hab̾e ꝓpͥũ puteũ et ꝓpͥum fontẽ. ut & tu
cũ app̾henderis librũ scͥpturarum: in¬
cipias etiam ex ꝓpͥo intellectu ꝓferre ali
tui. Est intͣ te natura aquȩ uiuȩ. sunt
mͦ ñ sint t̾ra et ruderib oppleta. S sa¬
tis age fodere terrã tuam et purgare
sordes id est ingenii tui amouere desi¬
ddiam et torporem cordis excutẽ. Nudi
eñi qͥd dicit scriptura Punge ocłm: et
ꝓfert lacͥmam. Punge cor. & ꝑfert sen¬
sum. Purga gͦ & tu ingeniũ tuũ ut ali¬
qͣndo etiam de tiuis fontib bibas. & de
tuis puteis haurias aquam uiuam.
Si eni suscepisti uerbũ dĩ inte. si acce¬
pisti ab iħu aq̃m uiuã et fidelit accepi¬
sti. fiet inte fons aquȩ salientis in ui¬

Expanded text:
tur : Tentemus facere etiam illud quod sapientia commonet dicens: « Bibe aquam de tuis fontibus, et de tuis puteis. Et sit tibi habere proprium puteum et proprium fontem, ut et tu cum apprehenderis librum Scripturarum, incipias etiam ex proprio sensu proferre aliqtui. Est intra te natura aquae vivae, sunt modo non sint terra et rudibus completa. Sed satage fodere terram tuam, et purgare sordes, id est ingenium, amovere desidiam et torporem cordis excutere. Audi enim quod dicit Scriptura. « Punge oculum, et profer lacrymam: punge cor, et profer sensum . Purga etiam et tu ingenium tuum, ut aliquando etiam de tuis fontibus bibas, et de tuis puteis haurias aquam vivam. Si enim suscepisti in te verbum Dei, si accepisti ab Jesu aquam vivam, et fideliter accepisti, fiet in te fons aquae salientis in vi
Abbreviated transcription (Latin):
minor ẽ ille maior. Semꝑ enĩ plures st̃
mali qͣm boni. & uitia numerosiora uir¬
tutib S sitales sumꝰ qualis rebecca. &
meream̃ de isaac id est de u̾bo dĩ hab̾e
conceptum: etiam in nobis popłs pͦpłm
suꝑabit. et maior seruiet minori. Seruiet
eñi caro sp̃ui: et uitia uirtutib cedent. Et¬

Expanded text:
minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora virtutibus. Sed si tales simus qualis Rebecca, et mereamur de Isaac, id est, de verbo Dei habere conceptum, etiam in nobis populus populum superabit, et major serviet minori: serviet enim caro spiritui, et vitia virtutibus cedent.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs dicat. s qͥd dicat auscultat. Unde et¬
sapienter agentilib dictum ñ continuo
cũ auctoris nomine sꝑnere debemꝰ et di¬
conuenit nos tumere suꝑbia et sꝑnere¬
omĩa ꝓbare. qd bonum ẽ continere. Qͥs¬
autẽ hodie eorum qui populis p̃sunt ñ
dico si iam aliqua ei adeo reuelata sunt:
s si inlegis scientia aliquid meriti ht̃
consilium dignat᷑ inferioris saltẽ sacer¬
dum gentilis: Sed moyses qͥerat homo¬
I mansuetꝰ suꝑ om̃s homines accepit con¬
silium inferioris: ut & formã humili
consiliũ ꝓferrent apud moy sen idẽ bo¬
nũ & sp̃ualẽ intellectum afferrent ad
cit omia sicut dicunt. Non potest enĩ¬
facere lex sicut iudei dicunt: qͥa infir¬
mat᷑ lex incarne id ẽ in lutera. et nichil
potest scđm litteram facere. Nichic
eñi ad ꝑfectum ad duxit lex. Scdm hoc

Expanded text:
quis dicat, sed quid dicatur auscultat. Nos ersapienter a gentilibus dictum, non cum auctoris nomine spernamus et diconvenit nobis tumere superbia et speromnia probantes, quod bonum ei autem hodie populis praesunt, non dico si jam eis aliqua a Deo revelata sunt: sed si in scientia legis aliquid meriti habent, consilium dedignantur inferioris, etiam sacerdum gentilis: sed Moyses, qui erat mansuetus super omnes homines , accepti consilium inferioris, ut principibus consilium proferrent, apud Moysen bonum et spiritualem intellectum afferentes ad ciens omnia quae dicerent. Non enim potest facere lex sicut Judaei dicunt, quia infirmatur lex in carne, id est in littera, et nihil potest secundum litteram. Nihil enim ad perfectum adduxit lex . Secundum ho
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii genꝰ. Qui ht̃ aures audiendi: au¬
diat. Hȩc enim omnia typus & umbra
sunt cȩlestium: et imago futurorum.¬
nec nos satiari possumꝰ intuendo & c̃li¬
derando quȩ scripta sunt. quot ex partib
nos edificent. qͣntis nos instruant modis.
cem sotheri sui: et fecit quȩc̃q dix̃ ei. Non

Expanded text:
III: Qui habet aures audiendi, audiat: haec enim omnia umbra sunt coelestium et imago futurorum.nec nos satiari possumus considerando quae scripta sunt, quibus nos aedificet, quantis nos modis instruat. cem soceri sui, et fecit quaecunque dixit ei. Non
Abbreviated transcription (Latin):
quentiã: ostendit ei moy ses petram quȩ
est xp̃c et adducit eum ad ipsũ ut inde bi¬
fontes ꝓducit. Percussus enĩ xp̃c et in
crucem actꝰ. noui testam̃ti fontes ꝓdux̃.¬
storem: et disꝑgent᷑ oues. Necesse gͦ erat il

Expanded text:
ta, ostendit ei Moyses petram, quae Christus, et adducit eum ad ipsuroducit: percussus enim Christus, et in cruce mactatus, Novi Testamenti fontes produxstorem, et dispergentur oves
Abbreviated transcription (Latin):
discessisse peccantẽ. S uideo iothor ñ fru¬
colentes. uiros potentes & odientes suꝑbi¬
am. Tales enĩ oportet ẽẽ pͥncipes popłi qͥ¬
suꝑbiam. id ẽ ut ñ solum ipsi absq uitio
sint: s & in aliis oderint uitia. Non hoĩes
tribunos. et centuriones. et qͥnqͣgenari¬
omĩ hora. Uerbum autẽ qd̾ grauiꝰ fue¬
rit: referent adte. Audiant pͥncipes po¬
płi et p̃sbit̾i plebis qͥa debent omĩ hora
popłm uidicare. semꝑ & sine int̾missio¬
ne sedere iniudicio. dirimere lites recon¬
ciliare dissidentes ingrãm reuocare dis¬
cordes. Discat unꝰ quisq ex scͥptur is sc̃is
officium suũ. Moyses inquit ut sit in
his quȩ ad dm̃ sunt. & u̾bum dĩ edisserat
popłis Ceteri autẽ pͥncipes qͦs appellãt

Expanded text:
discessisse peccantem. C. XLVI. Item Ambrdiscessisse peccantem. C. XLVI. Item Ambrcolentes, potentes et odientes superbiam. Tales enim oportet esse qui superbi ; id est, ut non solum ipsi absque vitio sint, sed in malis oderint vitia: non homines tribunos et centuriones, et iomni hora, verumtamen, quod gravius fuerit referent ad te. Audient principes populi et presbyteri plebis, qui debent omni hora populum judicare, semper et sine intermissione sedere in judicio, dirimere lites, et reconciliare dissidentes, in gratiam revocare discordes. Discat unusquisque ex Scripturis sanctis officium suum. Moyses, inquit, ut sit in his quae ad Deum sunt, et verbum Dei edisserat populis. Caeteri vero principes, quos appellavit
Abbreviated transcription (Latin):
Omẽ gͦ qd̾ faciunt scĩ: in conspectu dĩ faci¬
unt. feccator a conspectu dĩ fugit. Deniq
scͥptum est quia adam postqͣm peccauit
fugit a conspectu dĩ: et int̾rogatꝰ respon¬
dit. Audiui inqͥt uocẽ tuã & abscondi
me: quia eram nudus. S & cam post ea
quã ꝓparricidio condempnatꝰ adeo ẽ:
exiit inqͥt a facie dĩ. & habitauit interra
naid. Exit gͦ a faciedĩ: qui indignꝰ ẽ con¬
spectu dĩ. Scĩ autẽ & manducant & bi¬
bunt inconspectu dĩ: et omia que agt̃
inconspectu dĩ agunt Ego ampliꝰ adhuc
locũ p̃sentem discutiens uideo qͥa ple¬
niorem scientiã dĩ accipiunt. et plemiꝰ
diuinis imbuti st̃ disciplinis: istiqͥ etiã¬
si malũ faciunt coram deo faciunt. & in
conspectu dĩ faciunt: sic̃ ille qͥdix̃. Tibi
soli peccaui & malũ coram te feci. Quid
discedit a conspectu dĩ: nescit conu̾ti et pec¬
catum penitendo purgare. Hocgͦ int̃ est
malũ coram deo facere: & a dĩ conspectu

Expanded text:
o, quae faciunt sancti, in conspectu Dei faciunt, peccatores autem a conspectu Dei fugiunt. Denique scriptum est, quia Adam, postquam peccavit, fugit a conspectu Dei, et interrogatus respondit: Audivi vocem tuam, et abscondi me, quia eram nudus. Sed et Cain, postquam pro parricidio condemnatus est a Deo: Exiit, inquit, a facie Dei, et habitavit in terra Noim. Exit ergo a facie Dei qui indignus est Dei conspectu. Sancti autem manducant et bibunt in conspectu Dei, et omnia, quae agunt, in conspectu ejus agunt. Ego amplius adhuc locum praesentem discutiens video, quia qui pleniorem scientiam Dei accipiunt, et plenius divinis imbuti sunt disciplinis, isti, etiamsi malum faciunt, coram Deo faciunt, et in conspectu ejus faciunt, sicut ille qui dixit: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci. Quid discedit a conspectu Dei, nescit converti, et peccatum poenitendo purgare. Hoc ergo interest, malum coram Deo facere, et a Dei conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. In omĩ tempore sint uestim̃ta
tua munda. Lota sunt enĩ semel uesti
Audi gͥ nunc et scĩficationis genꝰ. Ne ac-¬
cesseritis inqͥt admulierem hodie et
crastino: ut die t̾cio audiatis u̾bum dĩ

Expanded text:
IX: In omni tempore sint vestimenta tua munda. Lota sunt enim semel vestimAudi sanctificationis genus: ne accesseris, inquit, ad mulierem hodie et crastino, ut die tertio audias verbum Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
exiit ei obuiã de castris et ñ eum ducit
admontẽ dei: s ducit eum ad tab̃nacu¬
lum suũ. Non enĩ poterat sacerdos ma¬
dian ascendere in montẽ dĩ. s nec in ȩ¬
uxor moysi: s ñc adeum uenit cũ filiis¬
suis. Non enĩ potest descende in egyptũ
et subire agones egyptios. nͥ qui fuerit ath¬

Expanded text:
iit obviam de castris, nec duxit eum ad montem Dei, sed ad tabernaculum suum. Non enim poterat sacerdos Madian ascendere in montem Dei, sed nec in Aeuxor Moysi, sed nunc ad eum venit cum filiis. Non enim poterat descendere in Aegyptum, et subire agones Aegyptiorum, nisi ath
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicent᷑. Aliis incontrarium cedit des¬
cendisse mnegyptum. Ego scio ieroboã
fugientem a salomone descendisse
pisse popłi: Quia descendens inegyptũ:
accepit assusachim rege uxorem. thetime¬

Expanded text:
titudine. Aliis in contrarium cedit descendisse in Aegyptum. Scio Hieroboam fugientem a Salomone descendisse pisse populum Dei; quia descendens in Aegyptum accepit a Susachim rege uxorem Tethime
Abbreviated transcription (Latin):
Sin eñi. temptatio int̃pretat᷑. Raphidin nͦ.
sanitas iudicii. Qui bene exit de tempta¬
tione et quẽ temptatio ꝓbabilem reddit.
iste uenit ad sanitatẽ iudicii. Indie enim
iudicii sanꝰ erit. et sanitas cũ eo erit: qui

Expanded text:
Sin enim interpretatur Tentatio; Raphidin vero, Sanitas judicii. Qui bene exit de tentatione, et quem tentatio probabilem reddit, ipse venit ad sanitatem judicii. In die enim judicii salvus erit, et sanitas cum eo erit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hic pͥmũ uocauit moyses iħm & dixit
ei. Elige tͥ ipsi uiros. Moyses uocat dñm:¬
qͥa lex inuocat. xp̃m ut eligat sibi ipsoᷤᷤ¬
iuros potentes de popło. Non poterat mo-¬
ego uos elegi. Ipse enĩ est electors dux: ip¬
se potentium pͥnceps. ipse est qͥ confligit
cũ amalech. Ipse ẽ enĩ: qui intrat indo¬
mũ fortis et alligat fortem & uasa eiꝰ diri¬
p̃sens retexat. Ascendit inqͥt moy ses ñ
mu̾ticẽ montis: s inu̾ticem collis. Serua¬
bat᷑ eñi ei tunc ascendere mũticẽ montis:
cũ ascensurus erat iħc et cumipso moy¬
ses et helias. et ibi transformandꝰ inglori¬
am. Nc̃gͦ uelut nondum głificatꝰ. ex
transformatione iħu ñ ascendit inuer¬
ticem montis: s ascendit inu̾ticẽ collis.
Et factum ẽ inquit. Cum eleuaret mo

Expanded text:
Hic primum vocavit Moyses Jesum, et dixit ei: Elige viros tibi ipsi. Moyses vocat Jesum, lex invocat Christum, ut eligat sibi viros potentes de plebe: non poterat Moego vos elegi . Ipse est electorum dux et potentium princeps. Ipse confligit cum Amalec. Ipse enim intrat in domum fortis, et alligat fortem, et vasa ejus dirice collis. Ascendit, inquit, Moyses non in verticem montis, sed in verticem collis. Servabatur enim ei tunc ascendere in verticem montis cum ascensurus erat Jesus, et cum ipso Moyses et Elias, et ibi transformandus in gloria. Nunc ergo velut nondum glorificatus de transformatione Jesu, non ascendit in verticem montis, sed in verticem collis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
endi u̾bũ dĩ. Iccircogͥ & hic addit. qͥa po¬
et magister insipientiũ: corrigit culpas.
& em̃dat errorẽ et dicit ad moysen ut su¬
mat uirgam et ꝑcutiens petrã: educat eis¬
aqͥs. Hult enĩ eos iam de petͣ bib̾e: uult eos¬
ꝓficere. et adint̾iora uenire mysteria. Mur

Expanded text:
po, magister insipientium, corrigit culpas et emendat errores, dicens ad Moysen ut sumat virgam, et percutiat petram, et educat aquas. Vult enim eos jam de petra bibere et proficere, e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuniꝰ iusticia in pace ꝑdurant. S qͥd
dr̃ posthȩc: Et defunctꝰ est inquit gotho¬
niel filiꝰ cenez. Rem uideo ꝑicłosam
Defunctꝰ est gothoniel Quare: Quia iã
indignꝰ erat popłs qui haberet iudicẽ
talem. Deniq inconsequentib dicit.
Illo defuncto adiecerunt filii isr ł et fe¬

Expanded text:
pro unius justitia in pace perdurant. Quadpro unius justitia in pace perdurant. Quadr post haec? Et defunctus est, inquit, Othoniel filius Cenez. Rem video periculosam. Defunctus est Othoniel. Quare? Quia jam indignus erat populus, qui haberet judicem talem. Denique in consequentibus dicit illo defuncto: Et adjecerunt, inquit, f
Abbreviated transcription (Latin):
isti caueant & declinent. Magna gͦ lauͤ
pͥmi huiꝰ iudicis gothoniel refert᷑ qͦd
non ualde memini. Sunt gͦ & hodie ec-¬
clesiarum omĩum quȩ sunt subcȩlo
quã płimi uidices quib iudiciũ ñsolũ
rerum gestarum datum ẽ: s & anima.¬
rum. Uerum nesciosi qui tales ecclesiȩ¬
sint iudices. quos dignos faciat d̃s sp̃u
suo repleri ut sicut gothoniel iste ce¬
stimonio scͥpturȩ decoratꝰ est: ita etiã
ipsi de quib hoc optamꝰ dĩ testimoniũ
mereant᷑. Aitgͦ. Et factus est spc̃ dñi
suꝑ eum et iudicauit isrł. & exiit adbel¬
lum. et tradidit dñs inmanꝰ eiꝰ chursar-
saton regem. Quare hoc: Quia sp̃c̃ dñi
erat in eo. & confortata est manꝰ eiꝰ suꝑ
chursarsaton. Et posthȩc dicit. quia
quieuit t̾ra sub eo iudice quadragin¬
ta annis. Uides qͣm larga est diuinacle¬
mentia: Octo annis filii isrł seruierant
ꝓ multorum delictis: q̃d raginta anniᷤ

Expanded text:
isti caveant et declinent. Magna ergo laus isti caveant et declinent. Magna ergo laus primi hujus judicis Othoniel refertur, qunon valde memini. Sunt ergo et hodie ecclesiarum omnium, quae sunt sub coelo, quam plurimi judices, quibus judicium non solum rerum gestarum datum est, sed et animarum. Verum nescio si quis sit talis Ecclesiae judex, quem dignum faciat Deus spiritu suo replere, ut sicut Othoniel iste, testimonio Scripturae decoratus est, ita etiam ipsi, de quibus hoc optamus, Dei testimonium mereantur. Ait ergo: Et factus est spi eum, et judicavit Israel, et exiit ad bellum, et tradidit Dominus in manus ejus Chusan Rasathaim regem. Quare hoc? Quia spiritus Domini erat in eo, et confortata est manus ejus super Chusan Rasathaim. Et post haec dicit quia quievit terra sub eo judice quadraginta annis. Vides quam larga est divina clementia? Octo annis filii Israel servierunt pro multorum delictis; quadraginta annos
Abbreviated transcription (Latin):
De quo ꝓut potuimꝰ in suis locis quȩ ui¬
sa sunt disseruimꝰ. Quid gͦ dicit scͥptura
de isto gothoniel postea qͣm dixit. quia
clamauerunt filii isrł ad dñm: factꝰẽ¬
inqͥt sp̃c dni suꝑ gothoniel: ⁊ iudicauit
isrł. Putas est in nobis aliquis qͥ ita
ualidum: ⁊ita iustum clamorẽ enutat
ad dm̃ ut dignꝰ sit exaudiri. ut mereat᷑
popłs acciꝑe iudicem. et talem iudicẽ
quẽ sp̃c dĩ repleat. ut possit rectum te¬
nere iudicium: Unde & liber ipse u¬
dicum dicit᷑ et describunt᷑ in eo iudi¬
ces qui iudicauerunt pͦpłm. Sicut enim
alii libri regum dicunt᷑ uel regnorũ.
egerit ita iin hoclibello gesta iudicũ referunt᷑
⁊ decͥbit᷑ ñ solũ siqͥd abeis recte & humilit̃
gestum est: uerum & siqͥd culpabilit̃
admissum est. Cur tamen utrunq
descͥptum est si requiris: ut nc̃ eccłȩ pͥn¬
cipes uel iudices ꝑuidentes eaquȩ ab
tur exempla. siqua in illis culpant᷑. ut

Expanded text:
de quo, prout potuimus, in suis locis quae vide quo, prout potuimus, in suis locis quae visa sunt disseruimus. Quid ergo dicit Scriptura de isto Othoniel? posteaquam dixit, quia clamaverunt filii Israel ad Dominum, factitus Domini super Othoniel, et judicavit Israel. Putas est in nobis aliquis, qui ita validum et ita justum clamorem emittat ad Deum, ut dignus sit exaudiri, et mereatur populus accipere judicem, et talem judicem quem spiritus Dei repleat, ut possit rectum tenere judicium? unde et liber ipse Judicum dicitur, et describuntur in eo judices qui judicaverunt populum. Sicut enim alii libri Regum dicuntur vel Regnorum, egerit, ita et in hoc libello gesta judicum referuntur, et describitur non solum si quid ab eis recte et utiliter gestum est, verum et si quid culpabiliter admissum est. Cur tamen utrumque descriptum sit si requiris, ut nunc Ecclesiae principes vel judices pervidentes ea quae abquantur exempla; si qua vero in illis culpantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mͥdĩ. Per hunc gothoniel pͥorille pꝰpłs
de seruitute humilitatis ereptꝰ est: &
reddita est pax popło quam suꝑbia
dudum et diuersa plebis facinora fu¬
gauere. Uerum qm̃ dix imꝰ sp̃ualẽ quen¬
dam posse intelligi cursarsaton regẽ
& unũ de adu̾sariis & aeriis pocestati¬
b pͥncipẽ: ita consequens mͥ uidet᷑ etiã
gothonielẽ istum qͥ ad liberandũ pꝰpłm
suscitatꝰ ẽ eẽ unũ aliquẽ de militia cȩle¬
sti & archangłicis turmis. qui ad mini-¬
cłm mitunt᷑ eorum qui hereditatẽ ca¬
piunt salutis. Et sunt angłi saluatoris
qui uel ingothonielis uł aoth designan¬
tur spetie. quia sic̃ sepe ostendimꝰ non
solũ acontrariis uirtutib ĩpugnamur:
s & diumȩ boneq uirtutes adauxiliũ
nr̃m mittunt᷑ ad nõ. Uideamꝰ tamen
qui fuerit iste gothoniel. cuiꝰ familiȩ.
cuiꝰ nobilitatis. Filius inquit cenez fr̃ ca¬
leph. illiꝰ laudabilis et admirandi uiri
caleph: qui fuit comes et sociꝰ iħu naue.

Expanded text:
is. Per hunc Othoniel prior ille populus de servitute humilitatis ereptus est, et reddita est pax populo, quam superbia dudum et diversa plebis facinora fugavere. Verum quoniam diximus spiritualem quemdam posse intelligi Chusan Rasathaim regem, et unum de adversariis et aeris potestatibus principem, ita consequens mihi videtur, etiam Othonielem istum, qui ad liberandum populum suscitatus est, esse unum aliquem de militia coelesti et archangelicis turmis, qui ad adminiculum mittuntur eorum, qui haereditatem capiunt salutis , et sunt angeli salvatores, qui et in Othonielis et Aoht specie designantur; quia, sicut saepe ostendimus, non solum a contrariis virtutibus impugnamur, sed et divinae bonaeque virtutes ad auxilium nostrum mittuntur a Domino. Videamus tamen quis fuerit iste Othoniel, cujus familiae, cujus nobilitatis? Filius, inquit, Cenez, frater Caleb, illius laudabilis et admirandi viri Caleb, qui fuit comes et socius Jesu Nave,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ scriptura qͦd angłs ext̾̃minator mis¬
sus sit qui uastaret quidẽ omĩa pͥmoge¬
nita egyptiorum. israelitarum uͦ nemi¬
nem tangerent. Et sic declarat᷑ uir tutẽ
fuisse cȩlestem quȩ uastatis egyptiis & ꝓ¬
stratis: filios isrł de iugo seruitutis edu¬
xit. Simile qͦ etiã illud refert᷑ in hysto¬
riis: qͦd subrege assyrioꝵ sennacherib
angelus dñi mittit᷑ quicęsis subuna no-¬
stium. et urbem de obsidione et popłm
de ĩminenti liberaret interitu. Ita ergo
etiam nunc eadem sequentia debemus
adu̾tere. quia siquando ꝓpeccatis nr̃is
incaptiuitatem tradimur: clamemus
ad dñm. Clamemꝰ autem ñore s mente:
ita ut dolor cordis fontem lacrimarum
ꝓducat ex oculis. ut ultra ñ contingamꝰ
mala. Siita desinamꝰ asuꝑbia ut ultra
nichil suꝑbum. nichil arrogans sapiamꝰ:

Expanded text:
autem Scriptura quod angelus exterminator misautem Scriptura quod angelus exterminator missus sit, qui vastaret quidem omnia primogenita Aegypti, Israelitarum vero neminem tangeret. Et sic declaratur virtutem fuisse coelestem, quae vastatis Aegyptiis et prostratis, filios Israel de jugo servitutis eduxit. Similiter quoque etiam illud refertur in historiis, quod sub rege Assyriorum Sennacherib angelus Domini mittitur, qui caesis sub una nostium, et urbem de obsidione, et populum de imminenti liberaret interitu . Ita ergo etiam nunc eadem consequentia debemus advertere, quia si quando pro peccatis nostris in captivitatem tradimur, clamemus ad Dominum, clamemus autem non ore sed mente, ita ut dolor cordis fontem lacrymarum producat ex ocumala; si ita desinimus a superbia, ut ultra nihil superbum, nihil arrogans sapiamus:
Abbreviated transcription (Latin):
mur dextrum. Uides quia dextrum
est omẽ qͦd agit aoch: Hic ambidex ter
& manib dext̃ ẽ: et pedib dexter: ẽ In
femore enĩ dextro gladium portat. ut
ueniat ad regẽ moab & int̾ficiat eum.
Dixeramꝰ in suꝑiorib qͦd isti qͦs ad salu¬
tem popłi et adliberandos filios isrł.
suscitare dicit᷑ ds̃ saluatores uł iudices:
imaginẽ ferant aliquorum pͥncipũ
ex cȩlesti militia et suꝑnarum uirtu¬
tum. qͦs ad subsidium d̃s emisit eorũ
qͥad se toto corde clamauerunt. & per
conu̾sionẽ pęnitentiȩ diuinam erga
se clem̃tiam flexerunt. S ne hoc prȩ¬
sumptum apud auditores iudeatur
a nobis: debemꝰ ex scͥpturarum aucto¬
ritate confirmare. Scriptum est in
exodo quia patres nr̃i filii isrł cũ mul¬
to tempore egyptiis & pharaoni regi
dirissimo inluti & lateris confectione
seruissent: clamauerunt inqͥt ad do¬
minũ ita ut ipse dñs diceret. Clamor
filiorum isrł ascendit adme. Et misso
quidẽ moyse: uisibilit eduxit eos. Refert

Expanded text:
era. Vides quia dextrum est omne quod gerit Aoth hic ambidexter, et manibus dexter est, et pedibus dexter est. In femore enim dextro gladium portat, ut veniat ad regem Moab, et interficiat eum. Dixeramus in superioribus quod isti quos ad salutem populi et ad liberandum filios Israel suscitare dicitur Deus salvatores vel judices, imaginem ferant aliquorum principum ex coelesti militia et supernarum virtutum, quas ad subsidium Deus emittat eorum qui ad se toto corde clamaverint, et per conversionem poenitentiae divinam erga se clementiam flexerint. Sed hoc ne praesumptum apud auditores videatur a nobis, debemus ex Scripturarum id auctoritate firmare. Scriptum est in Exodo quia patres nostri filii Israel cum multo tempore in Aegyptiis et Pharaoni regi dirissimo in luti et lateris confectione servissent, clamaverunt, inquit, ad Dominum, ita ut ipse Dominus diceret: Clamor filiorum Israel ascendit ad me ; et misso quidem Moyse visibiliter eduxit eos. Refert
Abbreviated transcription (Latin):
dat nos in manꝰ cursarsaton ut humi¬
litatem quam inscientia xp̃i docere
debuimꝰ: incorreptionis nr̃e tribula¬
& ipsiꝰ penȩ modũ iusta & clem̃ti libra¬
tione pensantẽ. Non inꝑpetuũ tͣdidit
delinquentes s qͣnto inquit tempore
seruierunt baalim. tanto seruiant etiã
cur sar saton hoc est octo annis. Disce hec
& tu oauditor quisq ille es. qui tͥ consciꝰ¬
es alicuiꝰ erroris. Et qͣnto tempore erras¬
se te nosti qͣnto tẽpore deliqͥsti tanto ni¬
chilominꝰ tempore humilia te ipsũ dõ
& satisfacito ei inconfessione pęniten¬
tiȩ. Non expectes ut humiliet te cursar-
istiꝰ manꝰ. Quia site ipse em̃daueris. si
te ipse correxeris piꝰ est ds̃ & miseritorᷤ.
qui uindictam temꝑet ab eo qui illam
pęnitendo p̃uenit. S & illud considemꝰ
quia donec seruierunt cursarsaton
qui saluare eos posset.Cum uͦ clamaue¬
runt ad dñm tẽ suscitauit dñs salua¬
torem isrł: & saluauit eos.Saluatorẽ¬

Expanded text:
dat nos in manus Chusan Rasathaim, ut humilitatem, quam in scientia Christi docere debuimus, in correptionis nostrae tribulaet ipsius poenae modum justa et clementi liberatione pensantem. Non in perpetuum tradidit delinquentes; sed quanto, inquit, tempore servierunt Baalim, tanto servient etiam Chusan Rasathaim, hoc est octo annis. Disce haec et tu, o auditor, quisqes alicujus erroris, et quanto tempore errasse te nosti, quanto tempore deliquisti, tanto nihilominus tempore humilia te ipsum Deo, et satisfacito ei in confessione poenitentiae; non exspectes, ut humiliet te Chusarsatiam, quia, si te ipse emendaveris, si te ipse correxeris, pius est Deus et misericors, qui vindictam temperet ab eo, qui illam poenitendo praevenit. Sed illud consideremus, quia, donec servierunt Chusarsaton qui salvare eos posset. Quum vero clamaverunt ad Dominum, tunc suscitavit Dominus salvatorem Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
confortauit dñs eglom regẽ moab ad¬
u̾sum isrł. Considera quia ꝓeo qͦd
indigni erant iam habere pͥncipem
talem: ꝓpte̾a aufert᷑ ab eis bonꝰ iudex.
Et quia fecerunt malignum in cons¬
pectu dñi: excitat᷑ eis hostis pessimus
eglom rex moab. Uides quia nr̃a pec¬
cata uires hostib p̃bent. & qͣndo nos¬
facimꝰ malignum inconspectu dñi¬

Expanded text:
confortavit Dominus Eglon, regem Moab, adversum Israel. Considera quia pro eo quod indigni erant jam habere principem talem, propterea aufertur ab eis bonus judex; et quia fecerunt malignum in conspectu Domini, excitatur eis hostis pessimus, Eglon, rex Moab. Vides quia nostra peccata vires hostibus praebent; et qfacimus malum in conspectu Domi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualem intelligentiã & scĩ om̃s ambi¬
dextri dicant᷑: & econtͣrio ⁊abulus et
participes eiꝰ si dici potest ambisinistͥ
dicant᷑. Totum enim quod agunt sini¬
strum est. totum ꝑu̾sum totum igni
ȩt̾no cum his qui asinistris sunt depu¬
tatum. S uideamꝰ quid agit hic ambi¬
munera eglom regi moribitarum: ꝑ¬

Expanded text:
spiritalem intelligentiam, et sancti omnes ambispiritalem intelligentiam, et sancti omnes ambidextri dicantur, et e contrario diabolus et principes ejus, si dici potest, ambisinistri dicuntur: totum enim quod agunt sinistrum est, totum perversum, totum igni aeterno cum his qui a sinistris sunt deputatum. Sed videamus quid agit hic ambier eum munera Eglon regi Moab,
Abbreviated transcription (Latin):
castigationis tempora temperant᷑.
Transierunt enim & isti decẽ & octo
anni seruitutis et ñ refert᷑ quia cla¬
mauerunt ad dñm uł conu̾si sunt
a malitia sua: s post decem & octo
annos iterum dicit᷑ quia clamauer̃
filii isrł ad dñm et suscitauit eis dñs
ds̃ saluatorem aoth filium gera filii
gemini uirũ ambi dextrum. Ecce qͣ¬
lis est iste qui suscitat᷑ ad saluandũ
isrł. Nichil habet inse sinistrum
s utranq manum dextram habet.
Hoc est enĩ qͦd dicit᷑ ambidext̃. Dignꝰ
uere est popłi pͥnceps & eccłȩ uidex
qui nichil agat sinistrum. cuiꝰ qͦd
agat dextra: nesciat sinistra. Inut᷑q¬
parte dexter est. infide dext̃ est: in
actib dext̃ est. Nichil habet de illis
qui collocant᷑ a sinistris. quib dr̃. Dis¬
cedite a me oꝑarii iniquitatis nescio
uos: ite in ignẽ ȩt̃nũ quem p̃parauit
ds̃ ⁊ abulo & angłis eiꝰ. Quod silicet in
talib ex simili p̾sumere puto qͦd scł̾m

Expanded text:
castigationis tempora terminantur. castigationis tempora terminantur. Traanni servitutis, et non dicitur quia clamaverunt ad Dominum vel conversi sunt a malitia sua: sed post. VERS. 15.-- annos iterum dicitur, quia clamaverunt filii Israel ad Dominum, et suscitavit eis Dominus Deus salvatorem Aoth, filium Gera, filii Jemini, virum ambidextrum. Ecce qualis est iste qui suscitatur ad salvandum Israel! Nihil habet in se sinistrum, sed utramque manum dextram habet; hoc est enim quod dicitur ambidexter. Dignus vere populi princeps, et Ecclesiae Judex, qui nihil agat sinistrum, cujus quod agit dextra, nesciat sinistra, in utraque parte est, in fide dexter est, in actibus dexter est, nihil habet de illis qui collocantur a sinistris, quibus dicitur: Discedite a me, operarii iniquitatis, nescio vos . Ite in ignem aeternum, quem praeparavit Deus diabolo et angelis ejus . Quod scilicet in talibus et simili praesumere puto, quod secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nos. nec ipse ⁊abulus in nobis aliqͥd
p̃ualeret: nͥ ei uires ex nr̃is uitiis p̃¬
beremꝰ. Ualde infirmꝰ eẽt aduer sũ
nos nisi nos eum fortem peccando
faceremꝰ: et nisi ꝑpeccata nr̃a locũ
introeundi et dominandi inueniret
in nobis. Apt̾e̾a deniq et apłs p̃mo¬
net dicens. Nolite locum dare rabu¬
lo. Sic & hic mͦ legimus qͥa post ea qͣm
fecerunt filii isrł malignum inc̃s¬
pectu dñi: locum dederunt zabulo.¬
Confortauit enĩ d̃s eglon regem mo¬
ab. ⁊ adiunx it ei om̃s filios ammon
& amalech. Non solum inquit ipse
confortatꝰ est ex peccatis filiorum isrł:
s adiungunt᷑ ei om̃s neqͣm ex filiis
ammon & amalech. qui cum ipso pa-¬
riter impugnent isrł Et seruierunt
inquit filii isrł eglon regi moab decẽ¬
& octo annis. Obserua quia etiã men¬
suras penȩ indicat. scͥptura diuina.
Ibi octo annos. & hic decẽ ⁊ occo dicit.
Certum est autẽ qͦd scdđm peccati mo¬
dum. et conu̾sionis nr̃e moram. etiã

Expanded text:
lus in nobis aliquid praevaleret, nisi ei vires ex nostris vitiis praeberemus; valde infirmus esset adversum nos, nisi nos eum fortem in peccando faceremus, et nisi per peccata nostra locum introeundi et dominandi inveniret in nobis. Propterea denique et Apostolus praemonet dicens: Nolite locum dare diabolo . Sicut et hic modo legimus, quia posteaquam fecerunt filii Israel malignum in conspectu DConfortavit enim Dominus Eglon, regem Moab, et adjunxit ei omnes filios Amon et Amalech. Non solum, inquit, ipse confortatus est ex peccatis filiorum Israel, sed et adjunguntur ei socii nequam ex filiis Ammon et Amalech, qui cum ipso pariter impugnent Israel. Et servierunt, inquit, filii Israel Eglon, regi Moab, quindecim annis. Observa quia etiam mensuras poenae indicat Scriptura divina; ibi octo annis, et hic decem et quinque dicit. Certum est autem quod secundum peccati modum et conversationis nostrae moram, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
humilib autẽ dat grãm. Siquis gͥ xp̃i
humilitate despecta. qui ꝓpt̃ nos cũ
ds̃ eẽt hõ factus est. & humiliauit se
usq admortem ex tollit᷑ & effert᷑ ad
potestates atq ad dignitates scłi ꝓsi¬
lit. et artes quib hȩc assequi nitit᷑.
etiam si contra fidem & religionem
sint. s̃i refugit nec horrescit. dummͦ
qͦd cupit obtineat: inde euenit ut fa-¬
ciat malignum inconspectu dni. Et
post ea quã sũmas mndeptꝰ fuerit in¬
fulas potestatum & ad ipsa suꝑbiȩ fa¬
stigia summa conscenderit: inde de¬
iectus tradit᷑ huic cursar saton uni
scilicet exaeris pͥncipib. sicut & alii
pharaoni & alii chiram ut humiliet
eum qui nimnis fuerat exaltatꝰ ut affli¬
gat et conterat donec resipiscat. et
querat dñm quia cum eẽt insuꝑbia
& elatione constitutꝰ. ignorabat dñm
Nuncgͦ qui tradunt᷑ ꝓpeccato: intri¬
bulatione positi uideamꝰ quid faciunt.

Expanded text:
humilibus autem dat gratiam . Si quis ihumilibus autem dat gratiam . Si quis ihumilitate despecta, qui propter nos, cum Deus esset, homo factus est, et humiliavit se usque ad mortem, extollitur et effertur ad potestates, atque ad dignitates saeculi prosilit, et artes quibus haec assequi nititur, etiam si contra fidem et religionem sint, non refugit nec horrescit, dummodo quod cupit obtineat, inde evenit ut faciat malignum in conspectu Domini. Et posteaquam summas indeptus fuerit infulas potestatum, et ad ipsa superbiae fastigia summa conscenderit, inde dejectus traditur huic Chusan Rasathaim, uni scilicet ex aeris principibus, sicut et alii Pha raoni, et alii Chiram, ut humiliet eum, qui nimis fuerat exaltatus, ut affligat, ut conterat, donec resipiscat, et quaerat Dominum, qui, cum esset in superbia et elatione constitutus, ignorabat Dom qui traduntur pro peccato in tribulatione positi, videamus quid faciunt?
Abbreviated transcription (Latin):
uando fecerunt filii
isrł malignum in
conspectu dĩ. & obliti
sunt dnĩ dĩ sui. acre.¬
linquen¬
tes eum seruierunt baalim & lucis
gentium: tunc thesaurizantes sibi ip¬
rauit. chursar saton regis mesopotamiȩ.
Inter pretat᷑ autẽ chursarsaton hu-¬
miliatio eorum. Sunt autẽ traditi in
manus eiꝰ qui humiliaret eos. Et quia
ipsi in excelsis montium impia age¬
bant maltissimum: ꝓpterea ab ipso
in humilitatem tradunt᷑. Sed nolo
putes quia erga antiquos solummͦ
erat. hec diuina ꝓuidentia. ut eos qui
impie exaltabantur traderet humi¬
liandos: & salubri medicinȩ ratione
contraria contrariis curarent᷑. Nẽ
autẽ omĩpotenti deo erga ȩccłam suã
potamiȩ: cui tradunt᷑ humiliandȩ
& affligendȩ animȩ quȩ xp̃iana hu¬
militate contempta in suꝑbiã seatq
arrogantiã dederunt. Odiosum satis
est in conspectu dei suꝑbiȩ uitium.
Quia sicut scriptura dicit. mitium
discedendi adeo: suꝑbia. Et iterum
alibi scͥptura dicit. Ds̃ suꝑbis resistit

Expanded text:
uando fecerunt filii Israel malignum in conspectu Dei, et obliti sunt Domini Dei sui, ac relinquentes eum servierunt Baalim et lucis gentilium, tunc thesaurizantes sibi ipuit, Chusan Rasathaim regis Mesopotamiae. Interpretatur autem Chusan Rasathaim humiliatio eorum; traditi sunt ergo in manus ejus qui humiliaret eos. Et quia ipsi in excelsis montium impie agebant in Altissimum, propterea ab ipso in humilitatem traduntur. Sed nolo putes quia erga antiquos solummodo erat haec divina providentia, ut eos qui impie exaltabantur traderet humiliandos, et salubri medicinae ratione, contraria contrariis curarentur. Nunc autem omnipotenti Deo erga Ecclesiam suam potamiae, cui traduntur humiliandae et affligendae animae quae, Christiana humilitate contempta, in superbiam se atque arrogantiam dederunt; odiosum satis est in conspectu Dei superbiae vitium; quia, sicut Scriptura dicit: Initium discedendi a Deo superbia . Et iterum alibi Scriptura dicit: Deus superbis resistit,
Abbreviated transcription (Latin):
quibq tractamꝰ. Uocauit inquit post se
abiezer: qui utiq nusqͣm erat. Int̃p̃tat᷑
autẽ abiezer patͥs mei auxilium. Non
gͦ hominẽ aliquem s patͥs summi gede-¬
on inuocasse uidet᷑ aux ilium. Mittit
interea et aux ilia collaturi conueni¬
unt popłi et omĩs ad gedeon exercitꝰ con¬
Si saluum facis inmanu mea isrł quẽ-

Expanded text:
urrerunt ei. Vocavit, inquit, post se Abiezer, qui utique nusquam erat. Interpretatur autem Abiezer patris mei auxilium; non ergo hominem aliquem, sed patris summi Gedeon invocasse videtur auxilium. Mittit interea et auxilia convocari, conveniunt populi, et omnis ad Gedeon exercitus conSi salvum facies per manum meam Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
litate litt̾e ad sp̃c excelsa conscendit. et in¬
telligentiam refugiens carnalem. secta¬
t᷑ in altiorib quȩ sunt spc̃dĩ: de isto ni¬
chil possunt raꝑe madianitȩ neq ama¬
lechitȩ s ne ipsi quidem orientis filii de¬
p̃dari eum poterunt: in excelso intelli¬
gentiȩ sp̃ualis uertice constitutum. Illi
gͦ castra inuallib collocant. S sp̃s inquit¬

Expanded text:
litate litterae ad Spiritus excelsa conscendit, et inlitate litterae ad Spiritus excelsa conscendit, et intelligentiam refugiens carnalem, sectatur in altioribus quae sunt Spiritus Dei; de isto nihil possunt rapere Madianitae, neque Amelecitae. Sed ne ipsi quidem Orientis filii depraedari eum poterunt in excelso intelligentiae spiritalis vertice constitutum. Illi ergo castra in vallibus collocant. LIBER SECU
Abbreviated transcription (Latin):
ualle inquit iezrahel. Inuenimꝰ autẽ
int̾pretari iezrahel semendĩ. Uides uͥ
collocant castra adu̾sarii: Non sunt
ausi ire illuc ubi uident᷑ iam nati eẽ
fructꝰ spc̃ s ubi adhuc semen dĩ iacet:
ubi ñdum fructꝰ ascendit. Qui enim
exit seminare u̾bum: seminat. super
omnẽ locum. S audi ipsum dñm di¬
piunt illud. Quod ipse in posteriorib
int̾pretans dixit. Qui autẽ secꝰ uiam se¬
minati sunt: hisunt qui audiunt uer¬
bum dĩ et cum leticia suscipiunt. Ue¬
nit autem ⁊ abulus et tollit de corde eoꝵ
qͦd seminatum est. Sicgͦ & isti nc̃ ueni¬
unt ad sem̃ dĩ et uolunt illud tollere
de corde eorum in quib seminatum ẽ:
qͥa inueniunt eos inuallib positos. &
imaqueq sectantes. De illis suut enim
qui humiliter et indigne et ut ita di-¬
cam iudaico intellectu suscipiunt uer¬
bum dĩ et ideo possunt illud demones
raꝑe de corde eorum. Qui autẽ de humi¬

Expanded text:
valle, inquit, Jezrael. Invenimus autem valle, inquit, Jezrael. Invenimus autem interpretari Jezrael semen Dei. Vides ubi collocant castra adversarii? Non sunt ausi ire illuc ubi videntur jam nati esse fructus spiritus, sed ubi adhuc semen Dei jacet, ubi nondum fructus ascendit. Qui enim exiit seminare verbum, seminat super omnem locum. Sed audi ipsum Dominum dipiunt illud; quod ipse in posterioribus interpretans dixit: Qui autem secus viam seminati sunt, hi sunt qui audiunt verbum Dei, et cum laetitia accipiunt. Venit autem diabolus, et tollit de corde eorum, quod seminatum est . Sic ergo et isti nunc veniunt ad semen Dei, et volunt illud tollere de corde eorum in quibus seminatum est, quia inveniunt eos in vallibus positos, et ima quaque sectantes. De illis sunt enim, qui humiliter et indigne et, ut ita dicam, Judaico intellectu suscipiunt verbum Dei, et ideo possunt illud daemones rapere de corde eorum. Qui autem ab humi
Abbreviated transcription (Latin):
nis inuenire. Omĩs qui suꝑse quoqͦmͦ
nom̃ suscipit xp̃i: filiꝰ efficit᷑ orientis
gͦ xp̃i suscipit nom̃. filius eẽ dr̃ orientis:
s ñ semper qui xp̃i nomen accipiunt.
etiam in ȩccła ꝑmanent xp̃i. Si gͦ uideas
hereticos xp̃i quidem nomine censeri.
expugnare autẽ ȩccłam dĩ et arma con¬
ferre aduersum fidem xp̃i impugnare
popłm dñi bella suscitare aduersum
catholicam fidem. nolo dubites dehis¬
dicere. qͦdisti sunt quidem filii orientis.
s cum madianitis et cum amalech ex¬
pugnare ueniunt popłm dĩ quia cum
paganis et cum uideis ȩccl̃am dĩ etiam
heretici ꝑsecunt᷑: et ipsos eẽ opinor qui
designant᷑ in filiis orientis. Om̃s gͦ inqͥt
madian et amalech et filii orientis con¬
uenerunt simul. & ascenderunt & suꝑ¬
uenerunt eis. et posuerunt castra in
ualle iezrahel. Isti qui impugnare uo¬
lunt popłmdĩ castra in uallib collo¬
cant: indeiectis & humilib locis. In

Expanded text:
nis invenire. Omnis qui super se nis invenire. Omnis qui super se nomen suscipit Christi, filius efficitur Orientis; i suscipit nomen, filius esse dicitur Orientis. Sed non semper qui Christi nomen accipiunt, etiam in Ecclesia permanent Christi. Si ergo videas haereticos Christi quidem nomine censeri, impugnare autem Ecclesiam Dei, et arma conferre adversum fidem Christi, impugnare populum Domini, bella suscitare adversus catholicam fidem: nolo dubites dicere, quod isti sunt quidem filii Orientis, sed cum Madianitis et cum Amalech expugnare veniunt populum Dei, quia cum paganis et cum Judaeis Ecclesiam Dei etiam haeretici persequuntur, et ipsos esse opinor qui designantur in filiis Orientis. Omnis ergo, inquit, Madian et Amalech et filii Orientis convenerunt simul et ascenderunt, et supervenerunt eis, et castra posuerunt in valle Jezrael. Isti qui impugnare volunt populum Dei, castra in vallibus collocant, in dejectis et humilibus locis? In
Abbreviated transcription (Latin):
Isto. conuenerint aduer¬
sum isrł madianitȩ. qͥ
cium. Esto. isti conue
uerunt. et extͣ legem ꝑ ibunt. Esto. con¬
uenerit & amalech: qui et ipse int̾preta¬
tur popłs ablingens. Esto. ut hȩc natio
terrena et uentri acgulȩ dedita im-¬
pugnare uenerit isrł: carnalis sp̃ua-¬
lemisrł. Quid ẽ hoc quod etiã filii ori¬
entis his admiscent᷑. et cum ipsis adim¬
pugnandũ isrł uenire dicunt᷑: Dicet
enĩ mͥ auditor. Si scͥptum eẽt qͥa filii.
occidentis conuenerunt cum ipsis: ni¬
chil quererẽ. Diceres enĩ mͥ allegoricis
legib qͥa filii occidentis sunt filii tene¬
brarum: et ipsi uingunt᷑ illis gentib
uel quȩ extͣ iudicium dĩ sunt. uel quȩ
uentri deditȩ. impugnant eos qͥ mente
dm̃ uidere contendunt. Nunc autẽ cũ
dicat᷑ qͥ a filii orientis uenerunt cũ ma¬
dian & amalech quomͦ hȩc possunt com¬
petent̃ exponi: Uideamꝰ gͦ. si possumus
in tam difficilib locis scripture dignũ
aliquem in his sensum diuinis pagi¬

Expanded text:
convenerint adversum Israel Madianitae, qui cium. Esto, isti convenverunt, et extra legem peribunt . Esto, convenerit et Amalec, qui et ipse interpretatur populus ablingens. Esto, et haec natio terrena et ventri ac gulae dedita impugnare venerit Israel, carnalis spiritualem Israelem. Quid est hoc, quod etiam filii Orientis his admiscentur, et cum ipsis ad impugnandum Israel venire dicuntur? Diceres enim mihi, auditor, si scriptum esset quia filii Occidentis convenerunt cum ipsis, nihil quaererem; diceres enim mihi allegoricis legibus, quia filii Occidentis sunt filii tenebrarum, et ipsi junguntur illis gentibus, et quae extra judicium Dei sunt, et quae ventri deditae, impugnant eos qui mente Dominum videre contendunt. Nunc autem cum dicatur quia filii Orientis venerunt cum Madian et Amalec, quomodo haec possunt competenter exponi? Videamus ergo si possimus in tam difficilibus locis Scripturae dignum aliquem in his sensum divinis pagi
Abbreviated transcription (Latin):
dulget. neq ob peccati sitim sternit᷑
ꝓnus. S & qͦd dicit eos manu uel lin¬
gua aquam lambere: ñ absq sacra¬
menti quadam significantia hoc mͥ
lingua oꝑari debent milites xp̃i. hoc
est oꝑe et u̾bo. Quia qui docet et facit:
hic magnus uocabit᷑ in regno cȩlors
Quid autẽ etiam similitudinem ca¬
nis lambentis scͥptura posuit: Uidet᷑
mͥ istud animal. hoc in loco ideo no¬
minatum. qͦd supra omia cȩt̾a anima¬
lia amorem dicit᷑ ꝓprii dñi seruare.
nec terrore nec in iuriis oblitterari
ineo fert᷑ affectꝰ. Trecenti gͦ soli sunt:
qui sacramenti huiꝰ imaginẽ p̃forma¬
bant. Istielecti isti ꝓbati. isti ad uictori¬
am consecrati: qui et ipso numeri saeͣ¬
mento obtinere aduersarios possint.
Trecenti et enĩ sunt: qui t̃cio centena
multiplicant. et ꝑfectȩ trinitatis nu¬
merum ferunt. sub quo numero om̃is
xp̃i censet᷑ exercitꝰ: in quo obtineamus
ut etiam nos meream᷑ ascͥbi. Quomͦ¬

Expanded text:
dulget, neque ob peccati sitim sternitur dulget, neque ob peccati sitim sternitur pronus. Sed et quod dicit eos manu vel lingua aquam lambere, non absque sacramenti quadam significantia hoc mihi lingua operari debent milites Christi, hoc est, opere et verbo; quia qui docet et facit, hic magnus vocabitur in regno coelorum. Quod autem etiam similitudinem canis lambentis Scriptura posuit, videtur mihi istud animal hoc in loco propterea nominatum, quod supra omnia caetera animalia amorem dicitur proprii domini servare, nec tempore nec injuriis oblitterare in eo fertur affectus. Trecenti ergo soli, qui sacramenti hujus imaginem praeformabant, isti electi, isti probati, isti ad victoriam consecrati: qui et ipso numeri sacramento obtinere adversarios possent. Trecenti etenim sunt, qui tertio centena multiplicant, et perfectae Trinitatis numerum ferunt, sub quo numero omnis Christi censetur exercitus, in quo obtinemus, ut etiam nos mereamur ascribi. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
terum gestis misteria designantur
ingentia sicut etiam in hoc loco fie-¬
ri uidemꝰ. Quia ii qui descendunt ad
aquam. idest qui adbaptismi grãm
ueniunt. ñdebent ꝓcidere in terrã
nec flectere genua sua et cedere tẽp¬
tationib uenturis: s stare fortit̃ &
constanter. sicut et ꝓpħa dicebat. De¬
missas manꝰ et dissoluta genua eri-¬
gite et gressum rectum facite semitiᷤ
ur̃ĩs. U enisti adaqͣm baptismi istud
est certaminis et pugnȩ sp̃ualis mi¬
tium. Hinc tͥ aduersum ⁊ abulum
nascit᷑ pugnȩ principium. Si remis¬
sior fueris. si flecti facile poteris.
quomͦ pugnabis. quomͦ stabis ad u̾¬
sum astucias ⁊ abuli: ꝓpterea et apłs
clamat. State gͦ. et nolite iterum iu¬
go seruitutis herere. Et iterum dicit sta¬
te indño. Et t̃cio dicit. qm̃ tunc uiuimus
siuos statis indño. Ille gͦ ꝓbabilis ille electꝰ
est: qͥ post ea quam ad aqͦs baptismi uen¬
tum est flecti ad necessitates terrenas
et corporeas nescit. qui uitiis non in¬

Expanded text:
terum gestis mysteria designantur ingentia, sicut etiam in hoc loco fieri videmus: quia hi qui descendunt ad aquam, id est, qui ad baptismi gratiam conveniunt, non debent procidere in terram, nec flectere genua sua, et cedere tentationibus ventris, sed stare fortiter et constanter, sicut et Apostolus dicebat: Remissas manus, et dissoluta genua erigite, et gressum rectum facite semitis vestris . Venisti ad aquam baptismi; istud est certaminis et pugnae spiritalis initium. Hinc tibi adversum diabolum nascitur pugnae principium; si remissior fueris, si flecti facile potueris, quomodo pugnabis, quomodo stabis adversum astutias diaboli? Propterea et Apostolus clamat: State ergo, et nolite iterum jugo servitutis haerere . Et iterum dicit: State in Domino . Et tertio dicit: Quomodo tunc vivimus, si vos statis in Domino . Ille ergo probabilis, ille electus est, qui posteaquam ad aquas baptismi ventum est, flecti ad necessitates terrenas et corporeas nescit, qui vitiis non in