comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omq prb̃r &e monachus lucido ep̃o¬
am dirum nuntiũ reuelare timeret. tacere
auitem penitus non auderet. monasterio se
tandem ꝓripuit: & ad domum episcopi non
longe a flumine tyberis e regione uidelicet
uixta basilicam scõꝵ cẏri & ioħis positam. sõ¬
num nuntiaturus accessit. Quem scilicet ubi
cum pontifice in palatio prandere cognouit:
expectans redeuntem sacerdotalib uestimẽ¬
cis indutum. colore fulgidum. ualitudine qͦ
sanissimũ. salutare curauit. Cui episcopus
ait. Iam nunc in tota urbe ꝓ diuino haberis:
quia de his quos morituros prenuntiasti. soluᷤ
unus remansit. At ille. Utinam sicut & ille
quem uiuere putas defunctus ẽ: sic ipse qui
hunc sequi predictus ẽ: ex iliret. Cumq epis¬
copus de eo tota curositate requireret: & mo¬
nachus dicere palpitaret. tandem ubi die sex¬
to se moriturum cognouit. ex palluit atq
contremuit. Resumptisq uirib contra mo-¬
nachum frenduit: quem redire uolentem. re-¬

Expanded text:
mque presbyter monachus Lucido epiam dirum nuntium revelare timeret, tacere autem penitus non auderet, monasterio se tandem proripuit, et ad domum episcopi non longe a flumine Tiberi, regione videlicet juxta basilicam sanctorum Cyri et Joannis positam, somnium nuntiaturus accessit. Quem scilicet, ubi cum pontifice in palatio prandere cognovit, exspectans redeuntem, sacerdotalibus vestimentis indutum, colore fulgidum, valetudine quoque sanissimum, salutare curavit. Cui episcopus ait: « Jam nunc in tota urbe pro divino haberis, quia de his quos morituros praenuntiasti, solus unus remansit. At ille: Utinam sicut et ille quem vivere putas defunctus est, sic ipse qui hunc sequi praedictus est exiliret. » Cumque episcopus de eo tota curiositate requireret, et monachus dicere palpitaret, tandem ubi die sexto se moriturum cognovit, expalluit atque contremuit; resumptisque viribus, contra monachum frenduit; quem redire volentem re
Abbreviated transcription (Latin):
miliariis cuiꝰdam uenerabilis monachiani¬
mam qui eius fuerat eruditionib instructus.
atq ibi ab eo constitutus ut ipsam & aliam ꝗͣ
uocatur colon prȩuideret cellam. acorpore
migrantem: angłoꝵq presidio subuectam ce¬
lestia penetrare. At ipse statim pulsato signo

Expanded text:
milibus, cuiusdam venerabilis monachi animilibus, cuiusdam venerabilis monachi animam, qui eius fuerat eruditionibus instructus atque ibi ab eo constitutus, ut ipsam et aliam quae vocatur Colon praevideret cellam, a corpore migrantem angelorumque praesidio subvectam caelestia penetrare. At ipse, statim pulsato signo
Abbreviated transcription (Latin):
dotis: citissime ad pedes eius tremebundꝰ ceci¬
dit: postulans eum ꝓ suis int̾uenire erratib.
Sicq ꝑ exterius miraculũ eius de qua ante in¬
dicentis. Signa ñ fidelib sed infidelib dant᷑.
Patet nanq ideo ꝓuidentia dei id actum mira¬
culum: ut bruta mens quȩ predicationis ig¬
ne non cale fiebat. uel ꝑcussa miraculo. timo¬
ris anxietate comp elleretur em̃dationi ope¬
ram dare. Nã ex eo tempore minus crudelis ap
sui circiuiret: ad pauliacũ deuenit uillam. Et
rii su disposuisset: inclinato die ad uesꝑam.
ex erciciis iugiliarũ solito se cõmittens. contẽ¬
plationis ardore diuina premeditãs: in som¬
nem ducebat noctem. Cumq diutius in acie
contẽplationis consistens: cordis oculos ad alta
sustolleret: uidit in aquitanȩ partib in cella
sua quȩ ei ꝑ cartarũ largitatẽ tradita fuerat
quȩ uocatur creon ab eo loco octoginta distante

Expanded text:
dotis, citissime ad pedes eius tremebundus cecidotis, citissime ad pedes eius tremebundus cecidit, postulans eum pro suis intervenire erratibus. Sic quoque per exterius miraculum eius, de qua ante inancti viri dicentis: Signa non fidelibus, sed infidelibus dantur. Patet namque ideo providentia Dei adactum miraculum, ut bruta mens, quae praedicationis igne non calefiebat, vel perculsa miraculo timoris anxietate compelleretur emendationi operam dare. Nam ex eo tempore minus crudelis appsui circuiret, ad Pauliacum devenit villam. Et dinis disposuisset, inclinato die ad vesperam exerciciis vigiliarum solito se committens, contemplationis ardore divina praemeditans, insomnem ducebat noctem. Cumque diutius in acie contemplationis consistens cordis oculos ad alta sustolleret, vidit in Equitaniae partibus in cella sua, quae ei per cartarum largitate tradita fuerat, quae vocatur Creon, ab eo loco LXXX distante
Abbreviated transcription (Latin):
nomine agatheus duarũ urbiũ nã neticȩ
scilicet & redonicȩ comes: locumq episcopatꝰ
in predictis occupans urbib. Hic antrinsem
insulam orationis gra: & ut eum uiro dei
loqueret᷑ adiit. Qui benigne ab eo susceptus
est. Oratione uͦ expleta. eum de suis actibus in¬
crepans. scĩsq instruens monitis: melioris uitȩ
tramitem eũ arriꝑe hortabat᷑. Post uerba uero
predicationis. humanitatis ei grãm exhibens:
in refectorium eum secum duxit: calicemq
meri ei dari uissit. Qui cum mediam eiꝰ partẽ
bibisset. calicemq fr̃i deferenti reddere uoluis¬
set: sacerdos dei ut adhuc biberet hortatus ẽ.
eleuataq rursum dextera. scđõ suꝑ prȩdictũ
calicem signũ impressit crucis. Necdũ manũ
retraxerat: & ecce subito calix ita repletus ẽ. ut
ubertim exundans ex eo uinũ suꝑ brachia prȩ¬
dicti uiri effunderetur. Tunc iam dictus agathe¬
us indignũ se consessione tanti existimans sacer¬

Expanded text:
nomine Agatheus, duarum urbium, Namneticae nomine Agatheus, duarum urbium, Namneticae scilicet et Rodonicae, comes, locumque episcopatus in praedictis occupans urbibus. Hic Antrinsem insulam orationis gratia et, ut cum viro Dei loqueretur, adiit; qui benigne ab eo susceptus est. Oratione vero expleta, eum de suis actibus increpans sanctisque instruens monitis, melioris vitae tramitem eum arripere ortabatur. Post verba vero praedicationis humanitatis gratiam ei exhibens, in refectorium eum secum duxit calicemque meri ei dare iussit. Qui cum mediam eius partem bibisset calicemque fratri deferenti reddere voluisset, sacerdos Dei, ut adhuc biberet, ortatus est, elevataque rursum dextera, secundo super praedictum calicem signum inpressit crucis. Necdum manum retraxerat, et ecce ! subito calix ita repletus est, ut ubertim exundans ex eo vinum super brachia praedicti viri effunderetur. Tum iam dictus Agatheus indignum se consessione tanti existimans sacer
Abbreviated transcription (Latin):
lius rursum fur eodem auariciȩ corruptꝰ
spu: boues qui onusta lignis plaustra uiri
dei usib deuehere soliti erant: furto preripiens
abstulit. Uir aut̃ dñi dolo in imici suoꝵ ani¬
maliũ utilitatib destitutum se intelligens. dam¬
numq patienter ferens. ad solita orationis eu¬
currit arma: & ut sibi predicta redderent᷑ ani¬
malia dñm dep̃catus ẽ. Cuiꝰ uis orationis hoc
apud dm̃ optinere potuit: ut ꝑ totã noctẽ isdẽ
fur in longinquas eos regiones ducere nitens.
fatigatus nimia mane lassitudine ante fores
uiri dei eosdem quos auferre moliebat᷑ resti¬
tueret boues. Uir uͦ dĩ quȩ malignꝰ preripere
aggressus ẽ. dño restituente ouans recepit: et
furem blandȩ alloquens humanitatis ei gra-¬
tiam ꝓ furti reddidit reatu. Precipue monens
ne subditus fraudulenti in imici suasionibus
ulterius ẽẽt: ne & hic iudicia incurreret pub¬
lica: & eternis cremaret᷑ flammis: & sic eum
cõmonens. liberum ꝑmisit abscedere:

Expanded text:
lius rursum fur, eodem avaritiae corruptus spiritu, boves, qui onusta lignis plaustra viri Dei usibus devehere soliti erant, furto praeripiens abstulit. Vir autem Domini dolo inimici suorum animalium utilitatibus destitutum se intellegens damnumque patienter ferens, ad solita orationis cucurrit arma et, ut sibi praedicta redderentur animalia, Dominum deprecatus est. Cuius vis orationis hoc aput Deum obtinere potuit, ut per totam noctem isdem fur in longinquas eos regiones ducere nitens, fatigatus nimia mane lassitudine, ante fores viri Dei eosdem quos auferre moliebatur restitueret boves. Vir vero Domini, quae malignus praeripere adgressus est, Domino restituente, ovans recepit et, furem blande alloquens, humanitatis ei gratiam pro furti reddidit reatu, praecipue monens, ne subditus fraudulenti inimici suasionibus ulterius esset, ne et hic iudicia incurreret publica et eternis cremaretur flammis, et sic eum commonens liberum permisit abscedere.
Abbreviated transcription (Latin):
eus obitum fr̃ib secum habitis
nunciauit: & ut eius exitum
insamre deludendo dicebant. S ed ipse adhe¬
rens dño: eo spũ quo potuit animã corpouꝰ
nexib resolutam longius uidere: ualuit e¬
am pueroꝵ ñ solum dicta. uerum etiã coqi¬
tationes penitrans intueri. Nam eoꝵ diffi¬
dentiȩ obuians: certissimȩ affirmabat pre¬
dicti frĩs animã rebus humanis solutam:
in regno xp̃i scãm adeptam eẽ requiẽ. Quod
post nuncii prȩdicti frĩs obitum ex eadem
cella nunciantes uerũ eẽ asseuerauerunt: et
eadem hora eodemq temporis articulo eum
obisse dixerunt: quo eius exitum sc̃s erm̃¬
landus frib indicauerat:

Expanded text:
us obitum fratribus secum abitis nuntiavit et, ut eius exitum insanire deludendo dicebant. Sed ipse adherens Domino, eo spiritu, quo potuit animam corporis nexibus resolutam longius videre, valuit etiam puerorum non solum dicta, verum etiam cogitationes penetrans contueri. Nam eorum diffidentiae obvians, certissime adfirmabat, praedicti fratris animam, rebus humanis solutam, in regno Christi sanctam adeptam esse requiem. Quod post nuntii, praedicti fratris obitum ex eadem cella nuntiantes, verum esse asseveraverunt et eadem hora eodemque temporis articulo eum obisse dixerunt, quo eius exitum sanctus Aermenlandus fratribus indicaverat.
Abbreviated transcription (Latin):
munuscula direxi pietati: obsecrans ut tã
humili fr̃nitatis intuitu respiscere digneris:
quam nos pia deuotionis caritate illa uobis¬
uobis dirigere studuimus. Om̃ps ds̃ te tuos¬
filii: patres: fr̃s : & amici in xp̃o carissimi. Ex¬

Expanded text:
munuscula direxi pietati, obsecrans, ut tam munuscula direxi pietati, obsecrans, ut tam humili ea fraternitatis intuitu respicere digneris, quam nos pia devotionis caritate illa vobis dirigere studuimus. Omnipotens Deus te tuosfilii, fratres, patres et amici in Christo carissimi. I
Abbreviated transcription (Latin):
tia: ut possint contradicentibus ueritati re¬
sistere. Sunt tempora ꝑiculosa ut apłs prȩ
oexi dixit. quia multi pseudo doctores surgens
nouas introducentes sectas: qui catholicȩ fidĩ
puritatẽ impiis assertionib maculare niten¬
tur. Ideo necesse est eccłam plus habere de¬
fensores. qui non solum uitȩ scĩtate: sed etiã
doctrina ueritatis castra dĩ uiriliter defende¬
re ualeant. Has uero pie monitionis litteru¬
las. non quasi nescienti direxi: sed ut uere
caritatis in meo pectore fidem ostenderẽ. Quid
facit amicus: si uerbis seipsum non ostendit:
Sidiuites pauꝑum munuscula non sꝑnunt:
cur ce ur̃ȩ flumina sapientiȩ nr̃ȩ ruiulos in¬
telligentiȩ respuere debent:. Nam & maiores
annes ruilis augentur influentib etiam
ipse dñs uiduȩ laudauit duo minuta. quȩ
exinopia suȩ pauꝑtatis larga manu deo qd̾
habuit optulit. Et ego quanuis scientia in¬
ops. tam̃ fraterno fidelis amore. ur̃ȩ hȩc

Expanded text:
tia, ut possint contradicentibus veritati retia, ut possint contradicentibus veritati resistere. Sunt tempora periculosa, ut apostoli praedixerunt, quia multi pseudodoctores surgent, novas introducentes sectas, qui catholicae fidei puritatem impiis adsertionibus maculare nituntur. Ideo necesse est, ecclesiam plurimos habere defensores, qui non solum vitae sanctitate, sed etiam doctrina veritatis castra Dei viriliter defendere valeant. Has vero piae ammonitionis litterulas non quasi nescienti direxi, sed ut verae caritatis in meo pectore fidem ostenderem. Quid facit amicus, si verbis se ipsum non ostendit? Si divites pauperum munuscula non spernunt, cur et vestrae flumina sapientiae nostrae rivulos intellegentiae respuere debent? Nam et maiores amnes rivulis augentur influentibus, etiam et ipse Dominus viduae laudavit duo minuta, quae ex inopia suae paupertatis larga manu Deo quod habuit optulit. Et ego, quamvis scientia inops, tamen fraterno fidelis amore vestrae haec
Abbreviated transcription (Latin):
spũali tibi habundet in gła. festiuis dieb ue¬
nente in ȩcłam popło: fac eis predicare uer¬
bum dei. Et quo cunq uadas. clerici qui seru¬
cium dei pleniter ꝑagant tecum eant: sobris¬
tate ornati. non ebrietate assueti: quorũ hones¬
tas uitȩ. alis sit doctrina salutis. Curamq ubiq¬
habeas. maxime pauꝑum: uiduarum &e or¬
phanorum: ut audias in die tremendo adõ xp̃o
cum aliis elemosinã facientib Quam diu uni
exminimis istis fecistis: michi fecistis. Esto mi¬
seris ut pater: & causam ad te clamantium di¬
ligenter discute. Et parce inte peccantib: ut
ds̃ tuis parcat peccatis. Esto misericors ut pa¬
ter: iustus in udiciis: & misericors in debitis:
Magister uirtutum: morib honestus: uerbis
iocundus. Uita laudabilis: in omni oꝑe dei
deuotus. fr̾atres quoq cohortare: ut scãs scri¬
pturas diligentissime legant. Non confidant
in linguȩ noticia: sed inueritatis intelligen¬

Expanded text:
spiritalem tibi habundet in gloriam. Festivis diebus, vespiritalem tibi habundet in gloriam. Festivis diebus, veniente ad ecclesiam populo, fac eis praedicari verbum Dei, et quocumque vadis, clerici, qui servitium Dei pleniter peragant, tecum eant, sobrietate ornati, non ebrietati adsueti; quorum honestas vitae aliis sit doctrina salutis. Curamque ubiqhabeas maxime pauperum, viduarum et orfanorum, ut audias in die tremendo a deo Christo cum aliis elemosinam facientibus: Quamdiu uni ex his minimis fecistis, mihi fecistis. Esto miseris ut pater et causam ad te clamantium diligenter discute et parce in te peccantibus, ut Deus tuis parcat peccatis. Esto iustus in iudiciis et misericors in debitis, magister virtutum, moribus honestus, verbis iocundus, vita laudabilis, in omni opere Dei devotus. Fratres quoque cohortare, ut sanctas diligentissime legant scripturas. Non confidant in linguae notitia, sed in veritatis intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
humiliter deuote impleatur. Om̃is itaq obedi¬
entia in scłi necessitatib fideliter & strenue ꝑ¬
agatur. fiat equidem int̾ om̃s concor dissima
pax. &e scĩssima karitas: &e deuotio uitȩ regłans.
Seniores boni exemplis & sedula ad mouitione
erudiant iuniores: illosq diligant ut filios: &e
illi quasi patres eos honorificent: illoꝵ omni a¬
lacritate obediant prȩceptis. Tua uero ueneran¬
de fili conuersatio: om̃ib sit exemplum salutis
Caue ne minimus quis in tua scandalitetur
uita : sed &e edificetur & roboretur in uia ueri¬
tatis: quia tibi exillorũ salute merces iudicabi¬
tur ȩterna. Cani capilli: extremum denuntian
ꝓperare diem. Qua ꝓpt̾: paratus esto omni ho¬
ra in occursum dñi dei tui. Dilectio fraterna.
ce elemosinȩ miseroꝵ. & uitȩ castitas prȩpaten
tibi gradum in celis. Diligenter elabora: nunc¬
nosti dies felices. honor secularis quem habes

Expanded text:
humiliter et devote impleatur. Omnis itaque oboedihumiliter et devote impleatur. Omnis itaque oboedientia in saeculi necessitatibus fideliter et strenue peragatur. Fiat equidem inter omnes concordissima pax et sanctissima caritas et devotio vitae regularis. Seniores bonis exemplis et sedula ammonitione erudiant iuniores illosque diligant ut filios, et illi quasi patres eos honorificent, illorum omni alacritate oboediant praeceptis. Tua vero, venerande fili, conversatio omnibus sit exemplum salutis. Cave, ut nec minimus quis in tua scandalizetur vita, sed aedificetur et roboretur in via veritatis, quia tibi ex illorum salute merces indicabitur aeterna. Cani capilli extremum denuntiant properare diem. Quapropter paratus esto omni hora in occursum domini Dei tui. Dilectio fraterna et elemosinae miserorum et vitae castitas praeparent tibi gradus in caelum. Diligenter elabora aeternos tibi dies felices. Honor saecularis quem habes
Abbreviated transcription (Latin):
re studeto: & scĩs admonitionib eum ꝑ pascua
uitȩ deducere satage habes in omni oꝑe bo¬
no xp̃m adiutorẽ: scm quoq uedastum int̾¬
cessorem. Sicut magno labore domum dei op¬
time habes ornatam: & largissimis donis de¬
coratam ita tibi subiectos bonis morib orna¬
ri contende: & eos indigna laude deuotissime
fac consistere. Et quod angeli semꝑ agunt in
cęlis: hoc fr̃s iugiter faciant in ȩccłiis. Tuum¬
ẽ. prȩcipere: illoꝵ obedire. Tuum preure: illoꝵ
subsequi. Om̃ium itaq in seruitio dei una de¬
bet eẽ. uoluntas: ut una fiat in regno dei remu¬
neratio. Nullus horis canonicis se diuinis sub¬
trahat laudibus: ne ꝓpter aliquam negligenti¬
am eiꝰ locus in conspectu dei uacuus inueniatur:
Et uerba dei in eccłiis in timo cordis affectu ꝓfera¬
tur: &e cum magna reuerentia omnipotentis of¬
ficia celebrentur. Om̃e uero ministerium xp̃iꝰ

Expanded text:
re studeto et sanctis ammonitionibus eum per pascua re studeto et sanctis ammonitionibus eum per pascua vitae deducere satage. Habes in omni opere bono Christum adiutorem, sanctum quoque Vedastum intercessorem. Sicut magno labore domum Dei optime habes ornatam et largissimis donis decoratam, ita tibi subiectos bonis moribus ornari contende et eos in divina laude devotissime fac consistere, et quod angeli semper agunt in caelis, hoc fratres iugiter faciant in ecclesiis. Tuum praecipere, illorum oboedire; tuum praeire, illorum subsequi. Omnium itaque in servitio Dei una debet esse voluntas, ut una fiat in regno Dei remuneratio. Nullus horis canonicis se divinis subtrahat laudibus, ne propter aliquam neglegentiam cuiuslibet locus in conspectu Dei vacuus inveniatur, et verba Dei in ecclesiis intimo cordis affectu proferantur, et cum magna reverentia Dei omnipotentis officia celebrentur. Omne vero ministerium Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Ulcissimo dilectionis filio. Radoni abba¬
ti: humilis leuita albinus salutẽ. Dilec¬
tionis ur̃ȩ uenerabile secutus prȩceptum: uitã
scĩ uedasti patris ur̃i &e intercessoris nr̃i emenda¬
re studui. Non quod aliquid illius excellentissi¬
mis meritis dignum dicere ualuissem: sed quod
nichil tuȩ reuerentiȩ iussis denegare ratũ p u¬
taui. I cuco ad te maxime ꝑtinet harũ laus uł
uituꝑatio litterarum. Utinã tibi &e fr̃ib quales¬
cunq sint placeant. deprȩcans ut meum labo¬
rem orationũ ur̃arum solatio remunerare dig¬
nemini: &e unus merear ẽẽ. ur̃m in caritatis
cõmunione: illius semꝑ memores mandati qͥ
dixit. hoc ẽ. mandatum meũ ut diligatis inui-¬
cem. In hoc enim mandato om̃ium salus con¬
sistit. Hoc cunctis ꝑ necessariũ eẽ. constat: &¬
maxime his qui gregem xp̃i regendum accipi¬
unt. Qua propt̃ tu km̃e fili. gregẽ quem acce¬
pisti regendum fr̃no amore diligenter erudi¬

Expanded text:
ULCISSIMO DILECTIONIS FILIO RADONI ABBATI HUMILIS LEVITA ALBINUS SALUTEM. Dilectionis vestrae venerabile secutus praeceptum, vitam sancti Vedasti, patris vestri et intercessoris nostri, emendare studui, non quod aliquid illius excellentissimis meritis dignum dicere valuissem, sed quod nihil tuae reverentiae iussis denegare ratum putavi, – idcirco ad te maxime pertinet harum laus vel vituperatio litterarum; utinam tibi et fratribus, qualescumque sint, placeant! – depraecans, ut meum laborem orationum vestrarum solatio remunerare dignemini, et unus merear esse vestrum in caritatis communione: illius semper memores mandati, qui dixit: Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem. In hoc enim mandato omnium salus consistit; hoc cunctis pernecessarium esse constat maxime his, qui gregem Christi regendam accipiunt. Quapropter tu, carissime fili, gregem quam accepisti regendum fraterno amore diligenter erudi
Abbreviated transcription (Latin):
clamantes quod quia scãm dĩ famulam im
fugiens ex uno latere terrȩmotum metue¬
bat: ex alio autẽ seditionẽ popłi formida¬
cipi. Ipse autẽ ꝑposterã secretarii occulte¬
exiens: popłm in ianuis dereliquit. Beatis¬
rem. expandit manus suas ad dm̃. et dixit.¬
dñe ds̃ m̃s qui me crea̾ti & custodisti ab infan-¬
tia mea. & fecisti me in iuuentute uiriliter
agere. qui tulisti a me amorem scłi huiꝰ. qui
corpꝰ meum apollutione separasti. qui fe¬
cisti me uincere torm̃ta carnificis. ferrum.
ignẽ & uincula. qui michi in tormentis uir-¬
tutẽ patientiȩ tribiusti: te deprȩcor ut ac¬
cipias sp̃m ineum modo. quia iam tempꝰ
ẽ ut me iubeas istud scłm de relinquere:

Expanded text:
ltuare . quod sanctam dei famulam im| fugiens . ex uno latere terre| motu metuebat . ex alio autem latere . seditionem| populi formidaci| pi. Ipsi autem a postera secretarii fugiens . populum| in ianuis dereliquid. Sancrem . expandit manus suas ad domi: Domine, qui me creasti, et custodisti ab infantia mea, et fecisti me juventute viriliter agere, qui tulisti a me amorem saeculi, qui corpus meum a pollutione separasti, qui fecisti me vincere tormenta carnificis, ferrum, ignem, et vincula; qui mihi inter tormenta virtutem patientiae contulisti: deprecor ut accipias spiritum meum modo quia tempus est, ut me jubeas istud saeculum derelinquere,
Abbreviated transcription (Latin):
es sollicitudinẽ tuam impendere. Hoc tam̃
scito: quia ad corpꝰ meum mnedicamenta ab
homine facta nunquã accedent. Dicit ei il¬
le semor. Et quare non ꝑmittis. ut curẽ te:
ae sermone suo solo restaurat unuersa. Hic si
uult potest me saluã facere. Tunc subridens
semior dixit. Et me ipse misit adte. Nam & ego
apostolus eius sum. In nomine eius scias te
c̃ẽ saluandam. Et cum hoc dixisset: ab ocłis
eiꝰ ablatus est. Tunc ꝓiciens se in orationẽ bea¬
ta agatha. dixit. Grãs tibi ago dñe iħu xp̃e:¬
quia memor factꝰ es mei: & misisti ad me¬
apłm tuum: qui me confortauit & recreauit
inscera mea. Cumq complesset orationẽ su¬
am: respiciens ad omnes maculas corporis
sui. uidit quod saluata eẽnt omĩa menbra

Expanded text:
es mihi sollicitudinem tuam inpendere hoc tamen| es mihi sollicitudinem tuam inpendere hoc tamen| scias . quod ad corpus meum medicamenta ab homine facta| numquam accedunt. Dicit ad eam ille senior. Quare non| permittis ut curem te. et sermo suus solus . restaurat uniuersa hic si uult potest me| saluam facere. Tunc subridens senior dixit . et me ipse misit| ad te. Nam ego apostolus eius sum et in nomine eius scias| te esse saluandam. Et cum haec dixissit . ab oculis eius| sublatus est. Tunc proiciens se in oracionem sancta agate| dixit . gracias tibi ago dominequia memor es mei·| et misisti apostolum tuum qui me confortauit et sana| uit uiscera mea. Et dum conplisset oracionem suam| respiciens ad omnes maculas corporis sui. Et saluata| sunt omnia membra
Abbreviated transcription (Latin):
beo inamillas integras intus in anima mea: ex
quibꝰ nutrio om̃s sensus meos: quas ab infan-¬
tia dño consecraui. Tunc crudelissimus quin¬
tianus iussit eam iterum in carcerẽ recipi: &¬
set inclusa. ecce circa mediam noctem uenit
subito senex quidã. quẽ antecedebat puer lu-¬
minis portitor: ferens diuersa medicamenta
in manu sua: qui se medicũ esse cõmemorans.
cȩpit eam his uerbis alloqui. Licet te nimis cor¬
poralibus pęnis affecerit consularis insanus:
tu tam̃ eum grauiorib suppliciis cruciasti res
ponsionib tuis. Et licet ubera tua torserit. &
patiebaris: consideraui & uidi. quia potest
curam salutis tua mamilla susciꝑe. Tunc scã¬
lem corpori meo nunquam exibui: & curpe
ego xp̃ianus sum: & noui medicinam. Nolo me
uerecunderis. Dicit ei agatha. Et quȩ potest
sa non ꝑmitterent in aliquo stimulari men-
tẽ. unde posset uerecundia excitari: Sed ago
tibi grãs dñe pater: quia michi dignatus

Expanded text:
beo| mammillas integras intus in animam meam ex beo| mammillas integras intus in animam meam ex qui| bus nutrio omnis sensus meos . quos ab infantia domino consecra| ui. Tunc quintianus iussit eam in carcerem iset in| clusa .·ecce circa media nocte . uenit quidam senex| quam antecedebat puer luminis portitor . ferens| diuersa medicamenta in manu sua qui se medicum| esse commemorans coepit eam his uerbis adloqui licet| te nimiis corporalibus poenis adflixerit claris| insanus te enim grauioribus suppliciis extorsisti . res| ponsionibus tuis et licet ubera tua torserit et paciebaris . consideraui et uidi quia potest cura sa| lutis tua mammellas suscipere. Tunc sanmeo corpore numquam exhibui . et tur| pe Ego christianus sum . et noui me| dicinam. Nolo me ueriaris. Dicit ei agate. Quid potest| sa non permittant te| aliquid stimulare in mentem meam . unde possit uerecun| dia excitari. Sed ago tibi gracias domine pater . quia dig| natus
Abbreviated transcription (Latin):
pides & ligna: & creatorẽ tuum qui te fecit dm̃
uerũ ad ora. Quẽ si contempseris: pęnis ȩternis
c& ꝑpetuis incendiis subiacebis. Tunc iratus
quintianus. iussit eam in eculeo suspendi
& torqueri. Cumq torqueretur: dixit ei quin¬
tianus: Relinque intentionẽ animi tur: ut uitȩ
tuȩ possit ẽẽ consultum. Agatha respondit:¬
Ego in his pems ita delector sicut qui bonum
nuncium audit. aut sicut qui uidet quem
diu desiderauit. aut sicut qui inuenit thes¬
auros multos: ita ego delector in his pęnis cor¬
poralib posita. Neq enĩ poterit triticum in
mea non potest in paradisum dñi. cum pal¬
ma intrare martyriĩ: nisi corpus meũ¬
rens igitur quintianus uissit eam in mamil¬
la torqueri: & diutissime tortam eandẽ mamil¬
lam iussit abscidi. Quod cum fieret: agatha¬
tyranne: non es confusus hoc amputare in fe¬
mina. quod ipse in matre suxisti᷑. Sed ego ha¬

Expanded text:
pides| et ligna . et creatorem tuum qui te fecit . deum pides| et ligna . et creatorem tuum qui te fecit . deum uerum adora .| quem si contempseris aeternis poenis et perpetuis incendiis| subiacebis. Tunc iratus quintianus iussit eam aeculeo| suspendi . et torqueri Cumque torquerent eam dixit ad| eam quintianus . relinque intentionem animi tui . Vt ui| tae tuae possit esse consultum. Agathe respondit in| his poenis ita delector . sicut si quis bonum nuntium au| dit aut qui uidet quam diu desiderauit. Aut qui inuenit| thesauros multos . ita ego delector in his poenis corporalibus| posita. Non enim post triticum in mea non pos in paradyso domini cum| palma intrare martyrii . nisi rens ergo Quintianus iussit eam in mamilla torqueri et diutissime tortam iussit eandem abscidi. Quod cum fieret Agathatyranne non es confusus hoc ampotare in| faeminam quod ipse in matre suxisti. Sed ego ha
Abbreviated transcription (Latin):
riis te faciam interire suppliciis. agatha di¬
feras ĩmittas: audito xp̃i nomine mansues¬
cunt. Si ignẽ adhibeas: de cęlo michi rorem
saluificũ angłi ministrabunt. Si plagas &
Tunc quincianus agitans caput: ussit eã
in carcerẽ tenebrosum recipi dicens ei. Cogi¬
ta tecũ agatha & pęnitere: ut possis euade¬
re tormenta horrifica. quȩ te fortiter lama¬
bunt. Agatha respondit. Tu minister sata¬
nȩ tu pęnitere: ut possis euadere eternam dãp¬
nationẽ. Tunc iratus quintianꝰ uissit eam ce¬
lerius trahi ad carcerẽ: quia uoce eũ publica
uitata ita gaudens agonẽ suum dño preci
bus cõmendabat. Sequenti igitur die impi¬
isimus quintianus siuis etiam aspectibus
iussit aptari. Cui ce dixit. Quid tractasti cir-¬
ca salutem tuam: Agatha ueneranda respon
dit. Salus mea: xp̃e est. Quintianus dixit. quo¬
usq infelix ꝓtrahis intentionẽ uanam᷑. Dene¬
xit. Tu infelix tu nega deos tuos. qui sunt la¬

Expanded text:
iis faciam interire. Aga| the dipromittas . audi christo nomine| mansuescunt. Si ignis adhibeas de caelo mihi ros| saluificum angeli ministrabunt. Si plagas et Tunc quintianus agitans| caput . iussit eam in carcerem tenebrosum recipi di| cens ad eam cogita tecum agathe . et paenetere| ut possis euadere tormenta horrifica quae te for| titer laniabunt. Agathe respondit . tu minister es| satanae. tu paenetere ut possis euadere aeternam| decollationem. Tunc quintianus iussit eam celerius| tradi ad carcerem . quia uoce eum pu| blica uitata ita gaudens agonem suum dominum| praecibus commendabat. Sequenti igitur die impiissimus| quintianus . suis eam aspectibus iussit aptari . cui et dixit| quid tractasti circa salutem tuam. Agathe respon| dit salus mea christus est. Quintianus dixit quousque infilex| protrahis intencionem uanam. Denexit tu nega deos tuos qui sunt la
Abbreviated transcription (Latin):
sarii eius mons ȩchna eruptauit incendi-¬
um. Et ecce quasi fluuius torrens. ita ue
faciens magno impetu ueniebat ad ca¬
thanensium ciuitatem. Tunc grandis mul¬
titudo paganorũ demonte descendentes
confugerunt ad sepulchrũ eius: & arripi
die kalendas februarias: die tantum no¬
narum earundẽ cessauit quiẽ sepulturȩ

Expanded text:
talis eius . mons ethenus eructauit| incendium. Et quasi fluuius torrens . ita ignis faciens . ueniebat ad cathenensium| ciuitatem. Tunc paganorum multitudo fugiens de mon| te discendit . et uenerunt ad sepulchrum eius . et aufe| diae. kalendas| Febroarias et cessauit diae nonarum earumdem . qui| est dies sepulturę
Abbreviated transcription (Latin):
ce carcerẽ aꝑtum relinquerent. Tunc ꝑsonȩ
dixit. Ab sit ame: ut & ego coronã meã ꝑdã÷
& eos qui custodes sunt tribulationib tra¬
ꝑ seuera bo in confessione eius: qui me sal¬
uam fecit & consolatus ẽ. me. factum est
autẽ post quatuor dies: ussit eam iterum
inuictorum: Immola diis. Sin autem: scito
te acriorib tormentis aptandam. Agatba res
su &e sine intellectu: qui me suades ligna

Expanded text:
et carcirem aper| tum derelinquerent. Tunc dicebandixit absit a me ut ego coronam meam perdam| et eis qui custodes sunt tribulationibus traperseuerabo in confessione| eius . qui me saluam fecit et consolatus est me.| Factum est autem post quattuor dies . iussit eam| iterumin| uictorum. Immola diis. Sin autem. scito te acrioribus| tormentis aptandam. Sancta . . et sine in| tellectu qui uult ad a
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscens suam opinionem extendere. no.¬
bilissimis ortam natalibus dei famulam
fecit artari: ut qui erat degener & ignotus.
ꝑhoc resonaret apud aures uulgi: quod tan¬
tus eẽt. ac talis. qui posset etiã expectabiliũ

Expanded text:
ria saeculi cupiens suam opinionem extendere| fortissimis ortam natalibus d\e/i famulam fecit arta re. Vt qui erat di genere ignotus per hoc sonaret apud| aures uulgi . quod tantus esset ac talis qui posset| etiam spectabilium
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝓposito reuocare. Quib sc̃a agatha libe¬
uenti sunt. ꝓmissiones ur̃ȩ. pluuiȩ sunt:
terrores flumina sunt. Quȩ quantũ uis im¬
pingant: stat fundamentum domus meȩ
nec poterit cadere. Fundata enim ẽ. supͣ pe¬
tram. Hȩc aũt dicens: flebat quotidie: & o¬
rabat. Et sicut sitiens in ardore solis non nͥ
aliud desiderabat. nisi ad martyrii coronã

Expanded text:
no proposito reuocare. Quibus sancta auenti sunt promissiones uestrae pluuiae| sunt terrores flumina sunt quae quantum uis inpin| gant stat fundamentus domus meę non poterit cadere| fundata enim est super petram. Haec autem dicens| flebat cotidie et orabat et sicut sol sitiens in ardore fluent+| desiderat ad martyrii co
Abbreviated transcription (Latin):
uerum: qui me dignatus ẽ. ab om̃i plaga
quã in me exercusti ita curare᷑ ut etiãm
mamilla mea integerrima sanitate meo
corpori restituta sit. Dicit ei quintianus. Et
quis ẽ. qui te curauit: agatha dixit. Xp̃c fi
non cesso. Quintianus dixit. Nunc uide
iussit testas acutas spargiꝰ & subtus testas
carbones ignitos mitti: & ibidem agathen¬
fieret: ecce subito terrȩ motus grandis fac¬
pus uolutabatur exagitatus est: & pars pa¬
rietis ipsius cecidit: et oppressit consiliari¬
um iudicis nomine siluanum. & amicũ
eius nomine falconiũ quorum consilio
& omnis ciuitas cathanensiũ nimia ui ter

Expanded text:
uerum qui me dignatus est ab omni| plaga quam in me+ exercuisti ita curare . ut etiam| mammillam meam integerrimam sanam meo corpori| restituerit . dicit ei quintianus . et quis est qui te curauit| Agathe . respondit . cnon cesso. Quintiaiussit testas fractas spargi et carbones ignitos submitti et ibi nudam Agathfieret, ecce, subito terre motus nimius fapus uolutabatur . commotus est et pars pari| etis cecidit . et oppressit consiliarium iudicis . nomine salui| num . et amicum eius nomine falconium . quorum consi| lium et omnis ciuitas| cathenensium  ter
Abbreviated transcription (Latin):
tu ut iouis: ut &e uos possitis in deorum ur̃oꝵ
numero cõputari. Quintianus dixit. Appa¬
ret te hoc eligere ut diuersa tormenta su¬
stineas: quȩ repetitis me in iuriis tuorũ ser¬
monum exagitas. agatha dixit. Miror te
uirum prudentẽ ad tantã stultitiam deuo¬
lutũ: ut illos dõs tuos dicas. quoꝵ uitã non
eorum uiuas exemplo. Si enim ueri dii sunt:
bonum tibi optaui: ut talis tua uita sit. qua¬
us &e illoꝵ fuisse ꝑhibetur. Si autẽ execraris
eorũ consortia mecũ sentis. Dic ergo eos tam
pessimos eẽ. & tam sordidissimos: ut qui ma-¬
ledicere uoluerit aliquẽ. talem illũ op tet
eẽ. qualis fuit illoꝵ execrabilis ita. Qun¬

Expanded text:
tu ut ioues . ut uos possitis in deorum tu ut ioues . ut uos possitis in deorum numero con| putari. Quincianus dixit appare te hoc elegire ut di| uersa tormenta susteneas. Qui repetitis meis iniuriis “tuorum”| sermonum exagetas. Agathe dixit miror te urum pruden| tem . ad tantam stulticiam deuolutum ut illos | deos tuos dicas quorum uita non ceorum uiuas exemplo . si enim dii tui sunt . bonum tibi opta| ui . ut talis uita tua sit qualis eorum fuisse hibetur| Si autem execraris eorum consortia m sentis. Dic ergo| tam pessimos esse tamque sordedissimos+ ut qui male| dicere uoluerit aliquem talem illum optit esse qualis| fuit execrabilis  ui
Abbreviated transcription (Latin):
mus: qui seruitium xp̃i contẽnimus: Aga¬
tha dixit. Ingenuitas ur̃a ad tantã capti¬
uitatẽ ꝑuenit ut non solum peccati uos fecerit
seruos: uerum etiam ligno & lapidib ob
ligarit obnoxios. Quintianus dixit. Quic¬
quid furioso ore blasphemaueris: pęnȩ
poterunt uindicare. Dic tam̃ antequã ad
moniorum. Demonia enim sunt isti: quo¬
rũ effigies ineram̃tũ conuertitis: & quoꝵ
marinoreas & gypseas facies in auratis:
q uolueris consiliũ. Aut diuersas pęnas
inter damnaticios quasi stultã incurrereꝰ
aut quasi sapientẽ & nobilẽ quo te na¬
ros deos eẽ. diuinitas demonstrauit. absq¬
dixit. Sit talis uxortua qualis dea tuaue¬
nus fuit: & tu sis talis. qualis iouis deus tu¬
us extitit. Quintianus ħoc audiens: iussit
eam alapis cȩdi dicens. In iniuriam iudicis.
noli temerario ore garrire. Agatha dixit di¬
xisti deos tuos eẽ: quos uerosdiuinitas de¬
monstrauit. Sit ergo uxor tua ut uenus: &

Expanded text:
mus qui seruitium| christi contempnemus+. Agamus qui seruitium| christi contempnemus+. Agathe dixit ingenuitas uestra| ad tantam captiuitatem deuinit . ut non solum pec| cati  uos faciat seruos . uerum etiam lignum et lapedibus uos faciat obnoxios. Quintianus dixit quidquid furioso| ore blasphemaueris . poenae poterunt uindicare. Dic ta| men antequam ad monum.| daemonia enim sunt quorum effigies in aeramento conuerti| tes quorum marmoreas et gypseas facies inauratis.| odcumque uo| lueris consilium ut+ diuersus poenus inter torticios+ qua| si stulta in . aut quasi sapiens . et nobiles quod te| na diuinitas esse demonstrat. Bdixit| Sit+ tales uxor tua qualis dea tua uenus fuit . et tu sis ta| lis ut ioues deus tuus extitit. Quintianus audiens haec . ius| sit eam alapis caedi. et dixit iniuriam iudici noli teme| rario ore garrire. Agathe dixit . dixisti deos tuos esse| quos uera diuinitas demonstrat. Sit ergo talis uxor tua| ut uenus . et
Abbreviated transcription (Latin):
nere. abiit ad quintianum: & dixit ei. fã¬
cilius possunt saxamolliri & ferrum in plũ¬
bũ conuerti: quã ab intentione xp̃iana
mens istius puellȩ reuocari. Ego enim &
filiȩ meȩ sine cessatione uicib nobis succes
gimus: nisi qualiter eius animũ ad consen¬
sum boni consilii inclinaremus. Ego ei & gẽ¬
mas. & ornamenta in signia. & uestim̃ta
bana repromisiꝰ: ego uarium ornatũ domꝰ.
ego familias diuersi sexus & ȩtatis exhibur:
sed illa quasi terrã quam suis pedib concul
hoc initium sermonis quintianꝰ consulariᷤ
arripuit. Cuiꝰ conditionis es: Agatha res¬
pondit. Non solũ ingenua. sed & spectabi¬
lis genere: sicut om̃is mea parentela testa¬
tur. Quintianus dixit. Et si ingenua ꝓba¬
ris &e nobilis: cur morib seruilẽ te ꝑsonam
sum: ideo me seruilẽ ostendo ꝑsonã. Quin¬
dixit. Sũma ingenuitas ista ẽ: in qua xp̃i
seruitus comprobatur. Quintianus dixit:
Quid ergo: Nos ingenuitatem non habe¬

Expanded text:
nere. Abiit ad quintianum et dixit ei facilius pos| sunt saxa molliri et ferro in plumbo conuerti quam ab in| tentione christianae mens istius puellae reuoc. Ego| enim et filiae meae sine cessationibus nobis inuicem mus qualiter eius animum ad consensum boni| consilii inclinaremus. Ego etiam et gemmas et ornamen| ta insinia et uestimenta bana repromisi . ego uarium ornamen| tum domus . ego familias diuersi sexus  etates exhibui.| Sed ista omnia quasi terra quam pedibus suis concul| . hoc inicium sermonis quintinus consularis ad| ripuit. Cuius conditionis es. Agathe respondit non so| lum ingenua . sed et spectabilis genere . ut omnes paren| tella mea testatur Quintianus dixit et si ingenua| probaris et nobiles . cur moribus seruilem te personam|sum.| Ideo me seruilem ostendo personam. Quindixit summa ingenuitas ista| est . in qua christi seruitus conprobatur. Quintianus dixit| quid ergo nos ingenuitatem non habe
Abbreviated transcription (Latin):
tionis dũi nostri iħu xp̃i. sexcente¬
cta .xu. concurrente .iiii. Termino. xii łl apri¬
lis. Pascha . ukł aprł. Luna xxi. uiii. idus fẽpr̃.
Die dominica. Luna .i. Obiit sc̃s amandus an¬
argunientum quo tempore beatus xp̃i
gnnifessor amandꝰ uel nat᷑ uel defunctus sit

Expanded text:
tionis Domini nostri Iesu Christcta XV, concurrente IIII, termino XII. Kl. Apl., pascha V. Kl. Apl., luna XXI, VIII. Idus Feb., die dominica, luna I, obiit sanctus Amandus anARGUMENTUM, QUO TEMPORE BEATUS CHRISTI CONFESSOR AMANDUS VEL NATUS VEL DEFUNCTUS
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fac̃tam ingressus est. Cumq uenerabilis pon¬
tifex iam missaꝵ sollempnia celebraret: ac
ꝓpter euisdem loci angustias. popłi se turba
comprimeret: quidam ex his qui extra sacra¬
rium stabant. porcum subito inter suos pe¬
des huc illucq discurrere senserunt. Quem
dum unusquisq sentiret. & uxta se stantib
uertit. S uideri nil potuit: quãuis sentiri
potuisset. Quod iccirco diuina pietas osten¬
dit: ut cunctis patesceret quia ueniente cum
reliquiis scõ gregorio. de loco eodem ĩmundꝰ
habitator exiret:¬

Expanded text:
praefatam ingressus est; cumque venerabilis ponpraefatam ingressus est; cumque venerabilis pontifex jam missarum solemnia celebraret, ac propter ejusdem loci angustias populi se turba comprimerent, quidam ex his qui extra sacrarium stabant, porcum subito inter suos pedes, huc et illuc discurrere senserunt. Quem dum unusquisque sentiret, et juxta se stantibusvertit; sed videri nil potuit, quamvis sentiri potuisset. Quod idcirco divina pietas ostendit, ut cunctis patesceret quia veniente cum reliquiis sanctorum Gregorio, de loco eodem immundus habitator exiret
Abbreviated transcription (Latin):
xtat usq hodie in sacratissimo lateranen-¬
sis palatii scrinio. huiꝰ confectũ tẽporibꝰ
carthicium pre grande uolumen:. in quo cõ¬
miis sexus. cunctaꝵ etatum. ac ꝓfessionũ
nomina. tam romȩ quam ꝑ suburbana uicinas¬
sue cuitates. necnon longinquas maritimȩ
urbes degentium. cum siuis nominib. tempori¬
bus. & remunerationib expressius contineis.
Quorum sũmam ne uidelicet fastidiat᷑ transili¬
ar. ego transferre diffugio: meiq lectoris ocu¬
lum. ad illius uenerandi scrini plenitudinẽ.
cuius ipse pene in cunctis auctoritatẽ pap̾e
largiente secutus sum retͣnsmitto:
reterea cum arrianoꝵ basilica in regio¬
ne urbis huius quȩ subura dicitur. clau¬
sa usq ad gregorii pontificatus tempora re¬
mansisset: placuit. ut in fide catholica intro¬
ductis illic beati sebastiami & sc̃e agathȩ mar¬
tyrum reliquiis. dedicari debiusset. Quod fac¬
tum est. Nam cum magna popłi multitudine
gregorius laudes canendo ꝑueniens: basilicam

Expanded text:
tat usque hodie in sacratissimo Lateranensis palatii scrinio hujus confectum temporibus chartaceum praegrande volumen, in quo communis sexus cunctarum aetatum ac professionum nomina tam Romae quam per suburbana civitatesve vicinas, necnon longinquas maritimas urbes degentium, 54 cum suis cognominibus, temporibus, et remunerationibus expressius continentur. Quorum summam, ne videlicet fastiditus transiliar, ego transferre diffugio, meique lectoris oculum ad illius venerandi scrinii plenitudinem, cujus ipse pene in cunctis auctoritatem, papa largiente, secutus sum, transmitto. 31. Praeterea cum Arianorum basilica in regione urbis hujus quae Suburra dicitur clausa usque ad Gregorii pontificatus tempora remansisset, placuit ei ut in fide catholica, introductis illuc beati Sebastiani et sanctae Agathae martyrum reliquiis, dedicari debuisset, quod factum est. Nam cum magna populi multitudine Gregorius laudes canendo perveniens, basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
ni papȩ tercius. quo sc̃s amandus obiit: in¬
ueniuntur anni uitȩ prefati patrom nona¬
ginta. quib prȩsentis uitȩ munus expleuit:
Simili etiam modo si rei publice imꝑatores
reuoluas semptẽ. in tempore uitȩ pręfati
patris amandi regio officio functos inueni¬
es hoc ordine. Primum iustiniani successo¬
rem iustinum uiniorẽ: cuiꝰ septimo anno
regni natus ẽ: scd̾m tyberium. tercium mau-¬
ricium: quartũ focam: cuius scđõ anno i¬
ꝑii. ut iam diximus qui erat annus dñi. sex¬
centesimꝰ qͥntꝰ. Gregoriꝰ papa obiit. Post quẽ beatꝰ
amandꝰ uixit annis qͥnquaginta sex. Quintũ

Expanded text:
ni papae tertius, quo sanctus Amandus obiit, inni papae tertius, quo sanctus Amandus obiit, inveniuntur anni vitae praefati patroni XC, quibus praesentis vitae munus explevit. Simili etiam modo, si rei publicae imperatores revolvas, VII in tempore vitae praefati patris Amandi regio officio functos invenies hoc ordine: primum Iustiniani successorem Iustinum iuniorem, cuius septimo anno regni natus est, secundum Tyberium, tertium Mauricium, quartum Focam, cuius secundo anno imperii, ut iam diximus, qui erat annus Domini DCV, Gregorius papa obiit, post quem beatus Amandus vixit annis LVI, qui
Abbreviated transcription (Latin):
idem ioħs. secundꝰ benedictus: tercius pelagiꝰ.
quartus mirabilis doctor ȩccłȩ gregorius: in cu-¬
ius ordinationis inicio uir dei amandus uige¬
simum scđm ȩtatis agebat annum. In obitu uͦ
quintꝰ. regni autem focȩ cęsaris annus scds:
sicut beda uenerabilis prb̃t incronicis suis
refert. Et ut cȩptum ꝑsequar calculum: suc¬
cessor gregorii pontificis quintus sabinianus:
sextus bonefacius septimus alter bonefa¬
cius: octauus ds̃ dedit. nonus bonefacius: de¬
cimus honorius: undecimus seuerinus: duo¬
decimus ioħs: tercius decimus theodorus:
quartus decimuis martinus beato amando fa-¬
miliarissimus: quintus decimus eugenius:
sextus decimus uitalianus: cuius tercio anno
pontificatus beatus amandus ẽ. defunctus
octauo idus mensis februarii. atq ita com¬
putati ab anno incarnationis dñicȩ quin¬
annus octanus presulatus ioħis papȩ usq
primum. qui erat annus episcopatus uitalia¬

Expanded text:
idem Iohannes, secundus Benedictus, tertius Pelagius, idem Iohannes, secundus Benedictus, tertius Pelagius, quartus mirabilis doctor ecclesiae Gregorius, in cuius ordinationis initio vir Dei Amandus XXII. aetatis agebat annum, in obitu vero DCV, regni autem Focae caesaris annus secundus, sicut Beda venerabilis presbiter in chronicis suis refert. Et ut coeptum persequar calculum, successor Gregorii pontificis quintus Sabinianus, sextus Bonefacius, septimus alter Bonefacius, octavus Deusdedit, nonus Bonefacius, decimus Honorius, undecimus Severinus, duodecimus Iohannes, tertius decimus Theodorus, quartus decimus Martinus beato Amando familiarissimus, quintus decimus Eugenius, sextus decimus Vitalianus, cuius tertio anno pontificatus beatus Amandus est defunctus VIII. Idus mensis Februarii, atque ita computati ab anno incarnationis domiannus octavus praesulatus Iohannis papae, usque I, qui erat annus episcopatus Vitalia
Abbreviated transcription (Latin):
e tempore natiuitatis & cursu uitȩ. at¬
q obitu beati pontificis. xp̃i amandi: a¬
liqua lectioni inserere ob plenam cog¬
nitionem legentiũ necessarium duximus. Qui
sicut ꝓbabili argumento historiis ac croncis
sibi concinentibus inuestigauimus: anno ab
mai mensis in ꝓuincia aquitaniorum & pa¬
go prȩfatȩ regionis uocabulo herbatilico ex
patre sereno. genitrice amantiaꝰ natiuitatis
initium habuit: anno scilicet septimo quo
iustiniani successor. iustinus minor cum so¬
phia coniuge inre publica arcem imꝑii tene¬
bat. Quo uidelicet tempore iohannes ponti-¬
fex romanȩ ecclȩ in ordine pontificum sexa¬
gesimꝰ terciusꝰ cathedram eiusdem urbis an-¬
no sui prȩsulatꝰ octauo. strenue gubernabat:
Computantur autẽ ab anno natiuitatis prȩfa-¬
ti uiri dei amandi usq ad obitum ipsius pon¬
tifices romanȩ sedis. sexdecimus a iohanne
seilicet incipientes numerari: cuiꝰ octauo an¬
no pontificatus natus ẽ. hoc modo. Primus

Expanded text:
e tempore nativitatis et cursu vitae atque obitu beati pontificis Christi Amandi aliqua lectioni inserere ob plenam cognitionem legentium necessarium duximus. Qui, sicut probabili argumento, historiis ac cronicis sibi concinentibus, investigavimus, anno ab Mai. mensis in provintia Aquitaniorum et pago praefatae regionis vocabulo Herbatilico ex patre Sereno, genetrice Amantia nativitatis initium habuit, anno scilicet septimo, quo Iustiniani successor Iustinus minor cum Sophia coniuge in re publica arcem imperii tenebat. Quo videlicet tempore Iohannes pontifex Romanae ecclesiae in ordine pontificum LXIII. cathedram eiusdem urbis anno sui praesulatus VIII. strenue gubernabat. Computantur autem ab anno nativitatis praefati viri Dei Amandi usque ad obitum ipsius pontifices Romanae sedis XVI, a Iohanne scilicet incipientes numerari, cuius octavo anno pontificatus natus est, hoc modo: Primus
Abbreviated transcription (Latin):
bitus diligenter animo cõmendatis: adhibeat
sibi historias regum qui eo tempore nis regiũ
tenuerunt:ꝰ insuꝑ &e cronicas uenerabilium pa¬
trum. nec non & librum de pontificib apłice
sedis editum: eosq quasi ante & retro ocula¬
tus hinc & inde sensus uiuacitate circum spi¬
ciat: atq qui apłici. qui ue imꝑatores uel prin¬
cipes. beato amando in corpore adhuc uiuen¬
te fuerint solerter consideret. Et si post nullã
laboris operam rei ueritatẽ inuenire quiuerit:
nequa quam hȩc nr̃a dicta qualia cunq sunt
ut opinor reprobabit: Exẜlict. arGym̃tum.
tificis xp̃i amandi.

Expanded text:
bitus, diligenter animo commendatis, adhibeat bitus, diligenter animo commendatis, adhibeat sibi historias regum, qui eo tempore ius regium tenuerunt, insuper et cronicas venerabilium patrum necnon et librum de pontificibus apostolicae sedis editum, eosque quasi ante et retro oculatus hinc et inde sensus vivacitate circumspiciat, atque qui apostolici quive imperatores vel principes, beato Amando in corpore adhuc vivente, fuerint, sollerter consideret: et si post nonnullam laboris operam rei veritatem invenire quiverit, nequaquam haec nostra dicta, qualiacumque sunt, ut opinor, reprobabit. EXPLICIT ARGUMENTUM. TIFICIS CHRISTI AMANDI.
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad serã scelerata piacula mortẽ. Qui-
regibus cum omni popło ꝑturbatis: adultimũ
omniũ maloꝵ suorum cumulũ. beatum leo¬
degariũ diuersis tormentoꝵ pęnis excruciatũ
xp̃i martyrem fecit. Si quis uero hunc sermo¬
nem ab exiguitate ingenioli nr̃i depromptũ
quasi minus idoneũ acueritate suffultum ꝓ-¬
habili argumento in uestigare uoluerit: hũc
monemus ut primo annum obitus prȩfati
confessoris xp̃i amandi qui fuit a natiuitate
ligenter memoriȩ infigat: quia in eo sicut pri-¬
ores nr̃i nobis non solum in libris. sed etiam la¬
pidib ne oblitterari posset scriptũ reliqueruns:
abhoc mundo ad dnm̃ transiit. Unde hoc nu¬
mero quasi fundam̃tum in animo stabiliter
collocato: ab ipso demum ad suꝑiora calculan¬
do nonaginta annorum quib iuxit numerũ
natus est sepe dictus pater gradatim ꝑueniet:
hisigitur duob calculis. uno ortus &e altero o¬

Expanded text:
usque ad seram scelerata piacula mortem. Qui, usque ad seram scelerata piacula mortem. Qui, regibus cum omni populo perturbatis, ad ultimum omnium malorum suorum cumulum beatum Leodegarium diversis tormentorum poenis excruciatum Christi martyrem fecit. Si quis vero hunc sermonem ab exiguitate ingenioli nostri depromtum quasi minus idoneum ac veritate suffultum probabili argumento investigare voluerit, hunc monemus, ut primo annum obitus praefati confessoris Christi Amandi, qui fuit a nativitate ligenter memoriae figat, quia in eo, sicut priores nostri nobis non solum in libris, sed etiam lapidibus, ne oblitterari posset, scriptum reliquerunt, ab hoc mundo ad Dominum transiit. Unde hoc numero quasi fundamentum in animo stabiliter collocato, ab ipso demum ad superiora calculando XC annorum quibus vixit numerum natus est saepedictus pater gradatim perveniet. His igitur duobus calculis, uno ortus et altero o