comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ptes oribus. fut iuia tas politanã urbẽ uiruite uenera¬
bilis isiac nomine. quiusq ao n trema ois ient gre hierã
tempora ꝑuenit. Queminr̃orum multi nouerunt: & ma¬
xime sacra uirgo gregoria. quenunc in hae romana urbe
uxta ee cła beatȩ mariȩ semꝑ uirginis habitat. Q uedũ
madolescentie sue tẽpore constitutis iamnuptiis inȩx¬
dan fugiss& & scimonialis uitȩ conuersationẽ querer&.
abeodem uiro defensa. atque ad eum quẽ desiderabat
habitũ . dño ptegente ꝑducta ẽ. Quequia sponsum fugit
int̾ra. habere sponsum meruit incelo. Multa aut̃ deeo-¬
de uiro narrante uiro uenerabili patre eleutherio aguo¬
ui: quihunc famil iarit̃ nouerat. & eius uerbis uita
fiden prebebat. ł licitaque uenerabilis isaac ortus
exitalia non fuit: sedea illius narro miracula. queini
ad spolitanã urbem ueniss&: ingressus ȩcclam aculto¬
Ab p&it aitsibi quantũ uella licentia concederetur
orandi eumq horis gecretiorib egredi nonurgereno

Expanded text:
temporibus, fuit juxta Spoletanam urbem vir vitae venerabilis, Ysaac nomine, qui usque ad extrema Gothorum tempora pervenit, quem nostrorum multi noverunt, et maxime sacra virgo Gregoria, quae nunc in hac Romana urbe, juxta Ecclesiam beatae Mariae semper virginis habitat. Quae dum adolescentiae suae tempore constitutis jam nuptiis in ecclesiam fugisset, et sanctimonialis vitae conversationem quaereret, ab eodem viro defensa, atque ad eum quem desiderabat habitum, Domino protegente, perducta est. Quae quia sponsum fugit in terra, habere sponsum meruit in coelo. Multa autem de eodem viro, narrante venerabili Patre Eleutherio, agnovi, qui et hunc familiariter noverat, et ejus verbis vita fidem praebebat. Hic itaque venerabilis Isaac ortus ex Italia non fuit, sed ea illius norro miracula quae conad Spoletanam urbem venisset, ingressus ecclesiam a custodibus petiit ut sibi quantum vellet 304 licentia concederetur orandi, eumque horis secretioribus egredi non urgerent.
Abbreviated transcription (Latin):
dite. Nocte uero eadem dũ exmore Cumfraetriiste
xibendas laudes dño surrexxisse: p̃cepit dicens.ste
&e operariis nr̃is pulmentũ cõquite: ce mane pronuim
paratisit. Hacto aet mane.: fecit differet pulmetũ
quod parari iisserat. atq ortum cumfratrib ingressus.
quot uangas iactare p̃ceperat: tot ineo laborantesope¬
raoiosimienit. Ingressi quippe sures fuerant: sed in¬
minos carmsente ꝑ spm̃ ad prehender uangas quas inuener̃.
rei cuneta ortiillus spatia que inculta fuerãt colueruti.
Qubinuir dñ moae u igresous est: ait. Gaudete fr̃si multũ
laborastis. iam quiescite. Quib ilico alimenta quȩdetule¬
rat prebuit: eosque post̾tanti laboris fatigationẽ refecit.
Sufficienter aute refectis: ait. Nolite malum facere sed

Expanded text:
dite. Nocte vero eadem dum ex more cum fratribus ad exhibendas laudes Domino surrexisset, praecepit, dicens: Ite et operariis nostris pulmentum coquite, ut mane primo paratum sit. Facto autem mane, fecit deferri pulmentum quod parari jusserat, atque hortum cum fratribus ingressus, quot vangas jactari praeceperat, tot in eo laborantes operarios invenit. Ingressi quippe fures fuerant, sed mutata mente per spiritum apprehenderunt vangas quas inveneruntret, cuncta horti illius spatia quae inculta fuerant coluerunt. Quibus vir Domini mox ut ingressus est, ait: Gaudete, fratres, multum laborastis, jam quiescite. Quibus illico alimenta quae detulerat praebuit, eosque post tanti laboris fatigationem refecit. Sufficienter autem refectis ait: Nolite malum facere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
atq ut monasterus circũquaq constructis uerbũ uite
p̃dicaroe ammonuit. QQuatinꝰ corporis recepto lumine:
uisitatis incircuitu fratrib cordis lumen aperiroe.
Quistatim iussis obtemperans: fratrũ coenobia circui¬
uit: mandata uite queagenda didicerat p̃dicauit.
Quinto decimo igitur die admonasteriũ suũ ꝑ actap̃di¬
catione reuersus est: ibiq fratrib conuocatis. ad¬
stans in medio sacramentũ dominici corporis &e sangui¬
nis sumpsit.Moacq cũ eis misticos psalmetũi cã tꝰ ex or¬
susest: quullis psallẽptibꝰ. oratione intentus. animã
reddidit. Om̃s uero fratres quiad erant. exx ore eius
exisse columbã uiderunt: quemox aꝑto tecto orato¬
ru egressã aspicientib fratrib penetrauit cȩlum:
Cuins idenrco animã in columhe specie apparuisse credeudum
est : ut omps ds̃ eoc hac ipsa specie ostender&.ei uir ille quã
sumplici corde seruiss&e.¬

Expanded text:
atque ut monasteriis circumquaque constructis verbum vitae atque ut monasteriis circumquaque constructis verbum vitae praedicaret admonuit, quatenus corporis recepto lumine, visitatis in circuitu fratribus, cordis lumen aperiret. Qui statim jussis obtemperans, fratrum coenobia circuivit, mandata vitae quae agendo didicerat praedicavit. Quinto decimo igitur die ad monasterium suum peracta praedicatione reversus est, ibique fratribus convocatis astans in medio, sacramentum dominici corporis et sanguinis sumpsit, moxque cum eis mysticos psalmorum cantus exorsus est. Qui illis psallentibus orationi intentus animam reddidit. Omnes vero fratres qui aderant ex ore ejus exisse columbam viderunt, quae mox, aperto tecto oratorii egressa, aspicientibus fratribus, penetravit coelum. Cujus idcirco animam in columbae specie apparuisse credendum est, ut omnipotens Deus ex hac ipsa specie ostenderet quam simplici corde ei
Abbreviated transcription (Latin):
flagellando diligerẽt: post modũ ꝑfecte sanando
monstrauit. Eiusnãq oculos ꝑ quadraginta annorũ
spatium continue cecitatiste nebris pressit. nullumei
lumen uel extreme uisionis aperiens. Sed quia nemo
inuerbere illius grã se destituente subsistit: & nisusdẽ
misericors pater quipenã inrogat. pacientiã prestet.
mo& ꝑupacientiã peccatũ nobis ipsa auget correpꝰ¬
tio peccatorũ. ł itq modo mirabili. utculpa nostra
unde sperare debuit terminũ. inde sumit augnentã
Idcirco nr̃a ds̃ infirma conspiciens: flagellis sius custo¬
diã ꝑmiscet : atq in ipsa ꝑcussione sua electis filus
nunc misericorditer iustus est. ut sint quib post ea de¬
beat iuste misereri. Ude uenerabilẽ senẽ dumeate¬
riorib tenebris premerae: interna nũquã luce desti¬
tuit. Quicum flagello fatigaretur corporis: habebat
anni quadragesimi fuiss& incecitate tempus exemptuĩ.
eidñs lumen reddidit. uicinũ suũ obitũ denuntiauit.

Expanded text:
flagellando diligeret, postmodum perfecte sanando monstravit. Ejus namque oculos per quadraginta annorum spatium continuae caecitatis tenebris pressit, nullum ei lumen vel extremae visionis aperiens. Sed quia nemo in verbere illius gratia se destituente subsistit, et nisi idem misericors Pater qui poenam irrogat patientiam praestet, mox per impatientiam peccatum nobis ipsa auget correptio peccatorum, fitque modo miserabili ut culpa nostra unde sperare debuit terminum, inde sumat augmentum; idcirco nostra Deus infirma conspiciens, flagellis suis custodiam permiscet, atque in percussione sua electis filiis nunc misericorditer justus est, ut sint quibus postea debeat juste misereri. Unde venerabilem senem dum exterioribus tenebris premeret, interna nunquam luce destituit. Qui cum flagello fatigaretur corporis, habebat anni quadragesimi 388 fuisset in caecitate tempus expletum, ei Dominus lumen reddidit, et vicinum suum obitum denuntiavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Notest: nã libro geneseos atestante didicimus. quia suꝑ
sodomitas dñs ignem & sulphurẽ pluit. ut eos &e ignis u¬
cender&. et f & or sulphuris necara. Quia enĩ amore
inlicit o corruptibilis carnis arserunt. simul incendio
& fietore perierunt. quatinꝰ inpuena sua cognoscerenT.
quiꝰ & ernȩ morti fietoris sui sedelectatione tradidissen. Pi⁊̃.
Dehis in quib dubius Sui nihil mihi fateor questionis
Remansit.

Expanded text:
otest; nam libro Geneseos attestante didicimus, quia super Sodomitas Dominus ignem et sulphur pluit , ut eos et ignis incenderet, et fetor sulphuris necaret. Quia enim amore illicito corruptibilis carnis exarserant, simul incendio et fetore perierunt, quatenus in poena sua cognoscerent quia aeternae mortis fetoris sui se delectatione tradidissent. PETR. De his in quibus dubius fui, nihil mihi, fateor, quaestionis remansit.
Abbreviated transcription (Latin):
tender& ei ꝑsomniũ longuaspatia huius uite ꝓmisse
sunt. Cũq multas pecunias ꝓlongiori uite stipendis
colligisso&: ita repente defunctꝰ ẽ ut intactas om̃s relinqͦ¬
r&. & ipse secũ nihil exbono opere portar&. PET Re.
Quis ille sit memini. sed quesote ea quecepinus e& se¬
quam᷑. P utamꝰ neanimab aliquid ꝓdesse. simortuorũ

Expanded text:
ga spatia hujus vitae promissa sunt. Cumque multas pecunias pro longioris vitae stipendiis collegisset, ita repente defunctus est, ut intactas omnes relinqueret, et ipse secum nihil ex bono opere portaret. Quis ille sit memini: sed, quaeso te, ea quae coepimus, exsequamur. Putamusne animabus aliquid prodesse si mortuorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quidigitur miramur siuerba edere sine lingua potuit
urbem uenerunt. Eol tempore quoꝑ explendis respo i s
aeccłȩ. ad principem ipse transmis sussum : seniorẽ quondã
ep̃m repperi. quise ad huc eorum ora sine linguis lo qͣn¬
tia uidisse testabantur. ita ut aꝑtis oris clamarent. Ecce u¬
dete quia linguas non habemus: & loquimur. Videbatur
enun arespicientib ut ferebat. quia abscisis linguis radicitus.
quasi quoddã baratrum patebat ingutture: & tamen ore
uacuo.plena adinte grum uerba formabantur. Quorũ illic
unus in luxuriã lapsus : maox priuatus est dono miraculi.:
Recto uidelic& omnipotentis dĩi tio: ut quicarnis conti¬
nentiã seruare neglexerat. sinelinigua carnea non haberce
uerba uirtutis. Sedhaecnos ꝓarriane hereseos dãpnatio¬
ne dixis se sufficiat : nuc adea quenuꝑ initalia gestasunt

Expanded text:
Quid igitur miramur, si verba edere sine lingua potuit Quid igitur miramur, si verba edere sine lingua potuit urbem venerunt. Eo quoque tempore quo pro explendis responsis Ecclesiae ad principem ipse transmissus sum, seniorem quemdam episcopum reperi qui se adhuc eorum ora sine linguis loquentia vidisse testabatur, ita ut apertis oribus clamarent: Ecce videte, quia linguas non habemus et loquimur. Videbatur enim a respicientibus, ut ferebat, quia abscissis radicitus linguis, quasi quoddam barathrum patebat in gutture, et tamen ore vacuo plena ad integrum verba formabantur. Quorum illic unus in luxuriam lapsus, mox privatus est dono miraculi; recto videlicet omnipotentis Dei judicio, ut qui carnis continentiam servare neglexerat, sine lingua carnea non haberet verba virtutis. Sed haec nos pro Arianae haereseos damnatione dixisse sufficiat, nunc ad ea quae nuper in Italia gesta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nesmira : & nr̃is stupenda temporibus. GRERORIUS¬
uSt iN aNi quoque augusti temporib diuncatholicorũ
uehementer insanir& : quidam indefensione ueritatis
ep̃i fortiter ꝑsistentes. ad medium sunt deducti. Quos
uuandalorum rex uerbis ac muneribus flectere ad ꝑfi
diam nonualens : tormentis frangere seposse credidit.
Naincũ eis in ipsa defensione ueritatis silentium indiceretur.
nectamen ipsi contra ꝑfidiam tacerent. netacendo forsi¬
tan congensisse uiderentur: raptus infurore. eorum linguas
abscidi radicitus fecit. Resmira. & multis nota senioribus:
quia ita post ꝓdefensione ueritatis &iam sine lingua loque¬
bantur. sicut prius loqui ꝑlinguam consueuerant. PETRUS.
Mirandum ualde. & uehementer stupendum. GRrC OR.
Ecriptum p&ereest: deunigenito summi patris. In prucipio
erat uerbũ. & uerbum erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbun
Decuius etiam uirtute : subiungitur. Omia ꝑipsum facta suds.

Expanded text:
Res mira, et nostris stupenda temporibus. Res mira, et nostris stupenda temporibus. Justiniani quoque Augusti temporibus, dum contra cathn Africa vehementer insaniret, quidam in defensione veritatis episcopi fortiter persistentes, ad medium sunt deducti. Quos Vandalorum rex verbis ac muneribus ad perfidiam flectere non valens, tormentis frangere posse se credidit. Nam cum eis in ipsa defensione veritatis silentium indiceret, nec tamen ipsi contra perfidiam tacerent, ne tacendo forsitan consensisse viderentur, raptus in furorem, eorum linguas abscidi radicitus fecit. Res mira et multis nota senioribus, quia ita post pro defensione veritatis etiam sine lingua loquebantur, sicut prius loqui per linguam consueverant. 349 PETR. Mirandum valde et vehementer stupendum. GREGOR. Scriptum, Petre, est de Unigenito summi Patris: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . De cujus etiam virtute subjungitur: Omnia per ipsum facta sunt .
Abbreviated transcription (Latin):
Post cuius mortẽ recharedus rex non patrẽ ꝑfidum. sed
fratrẽ martirẽ sequens: ab arriana heresis prauitate
conuersusest. Iotamq uuisigothorum gentẽ ita aduerã
fidẽ ꝑduxit: ut nullum suo regno militare ꝑmitterte.
quiregno dei hostis existere ꝑhereticã ꝑfidiam nonti¬
mera&e. Necmirũ quo luerȩ fidei p̃dictor sactusest.
qui frat̃ est martiris. Cuius hunc quoque merita adiu¬
uant : ut ai som̃ipotentis dei gremiũ tãmultos redueat.
potuiss&.: isi herminigildus rex mortuus ꝓueritatẽ
nou fuiss&e. Namsicut scriptum est: isigranũ frum̃ti
cadens int̾r̾a mortuum fuerit: ipsum solũ man&: Siaut̃
mortuũ fuerit. multũ fructũ affert. Hocfieri uidemꝰ
iinenbris : quod factũ scimus in capite. Inuiusi gothoꝵ
& enĩ gente unus est mortuus: ut multi uiuerent.
ł tdum unũ granum fideliter cecidit: adobtinendam
fidẽ animnarum seges multa surrexit. Pt ERUS.

Expanded text:
Post cujus mortem Recharedus rex non patrem perfidum, sed Post cujus mortem Recharedus rex non patrem perfidum, sed fratrem martyrem sequens, ab Arianae haereseos pravitate conversus est, totamque Visigothorum gentem ita ad veram perduxit fidem, ut nullum in suo regno militare permitteret, qui regno Dei hostis existere per haereticam perfidiam non timeret. Nec mirum quod verae fidei praedicator factus est, qui frater est martyris, cujus hunc quoque merita adjuvant, ut ad omnipotentis Dei gremium tam multos reducat. posset, si Herminigildus rex pro veritate mortuus non fuisset. Nam sicut scriptum est: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert . Hoc fieri videmus in membris, quod factum scimus in capite. In Visigothorum etenim gente unus mortuus est, ut multi viverent; et dum unum granum fideliter cecidit ad obtinendam vitam animarum, seges multa surrexit. PETR.
Abbreviated transcription (Latin):
eius gła: suꝑna quoque non de fuere miracula. Nã
coepit in nocturno silentio psalmo diecantus. ad corpꝰ
ciusdẽ regis& martiris audiri : atq idõueracit̃ regis.
quia martiris. Quidam & iam ferunt: quod illic noc¬
turno tẽpore accense lampades apparebaN.
Vnde factum est : quatinus corpus illius ut uidelicor
martiris. uire acunctis fidelib uenerari debuis s&.
Pater uero ꝑfidus & parcida commotus poeutentia.
hocfecisse  doluit: nectamen usque ad optinendam
salutem. Nam quia uera ess& catholica fides agno¬
uit: sedgentis sue tunore ꝑ territus: adhanc ꝑueni¬
re nonmeruit. Qui oborta egritudine adext̾rema
ꝑductus: leandro ep̃o quẽ prius uehementer affli¬
xerat. retharedum regem filium quẽ iusua heresi re¬
liquebat cõmendare curauit: ut & in ipso quoque talia
facera&. qualia uifatre illius suis exortationib feciss&.
Quauidelic& cõmendatione expleta: defunctus est.

Expanded text:
eius gloria superna quoque non defuere miracula. Nam eius gloria superna quoque non defuere miracula. Nam coepit in nocturno sejusdem regis et martyris audiri; atque ideo veraciter regis, quia et martyris. Quidam etiam ferunt quod illic nocturno tempore accensae lampades apparebant; unde et factum est quatenus corpus illius, ut videlicet martyris, jure a cunctis fidelibus venerari debuisset. Pater vero perfidus et parricida commotus 348 poenitentia, hoc fecisse se doluit, nec tamen usque ad obtinendam salutem. Nam quia vera esset catholica fides agnovit, sed gentis suae timore perterritus, ad hanc pervenire non meruit. Qui oborta aegritudine ad extrema perductus, Leandro episcopo, quem prius vehementer afflixerat, Recharedum regem filium, quem in sua haeresi relinquebat, commendare curavit, ut in ipso quoque talia faceret, qualia et in fratre illius suis cohortationibus fecisset. Qua commendatione expleta defunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
to &e religatus agnouerat. nihil fuisse quod potuit an¬
ferri. Suꝑueniente autẽ paschalis festiuitatis die: in¬
tempeste noctis silentio ad eum ꝑfidus pat̾ arrianuf arrianũ¬
ep̃m misit. ut ex eius manu sacrilega consecrationis com¬
munionẽ ꝑciper&. atque ꝑ hoc adpatris grãm redire
mereretur. Seduir dõ deditus arriano epo ueniente
ex ꝓbrauit ut debuit. eiusq ase ꝑfidiã dignis increpa¬
tionib. expulit. Quia & si ex terius iacebat ligatus.
apudse tamen inmagnomentis culmine stabat secur
Atse itaque reuerso ep̃o arrianus pater infremuit: sta¬
timq suos apparitores misit. qui constantissimũ confes¬
sorem dĩ illic ubi iacebat occiderent. Quod factum est.
Nã mo ut ingressisunt: securẽ cͣrebro illius insigentes.
uitã corporis abstulerunI. Hoc que in eo ualuerunt
perimere : quod ipsum quoque quiꝑ emptus est in
se constiterat despexisse. Sedpostendenda uera

Expanded text:
to et religatus agnoverat, nihil fuisse quod potuit auto et religatus agnoverat, nihil fuisse quod potuit auferri. Superveniente autem paschalis festivitatis die, intempestae noctis silentio ad eum perfidus pater Arrianum episcopum misit, ut ex eius manu sacrilegae consecrationis communionem perciperet atque per hoc ad patris gratiam redire mereretur. Sed vir Deo deditus Arriano episcopo venienti exprobravit ut debuit eiusque a se perfidiam dignis increpationibus reppulit, quia, etsi exterius iacebat ligatus, apud se tamen in magno mentis culmine stabat securus. Ad se itaque reverso episcopo, Arrianus pater infremuit statimque suos apparitores misit, qui constantissimum confessoreni Dei illic ubi iacebat occiderent. Quod factum est. Nam mox ut ingressi sunt, securem cerebro illius infigentes, vitam corporis abstulerunt. Hocque in eo valuerunt perimere, quod ipsum quoque qui peremptus est in se constiterat dispexisse. Sed pro ostendenda vera
Abbreviated transcription (Latin):
icut multorum qui abhispaniorũ partib uenerunt rela¬
tione cognouimus: nuꝑherminigildis rex. leiugildi regis
uiusigothorum filius. ab arriana heresi ad catholicam¬
fidem uiro reuerentissimo leandro hispolitano episcopo
dudũ mihi inamicitus familiariter uncto p̃dicante con¬
uer susest. Quẽpater arrianus ut adeandẽ heresim redir&.
& p̃mus suadere. & minis terrere conatusest. Cumnq. ille
constantis sune respondera numquãse ueram fidẽ posse
relinquere. quã semel cognoiiss&Irati s pater eum
priuauit regno: rebusq om̃ib ex poliauit. Cumq neq
sic uirtutẽ mentis illius emollire ualuiss&: inartamꝰ
illum custodiam concludens. collũ manusq illius fer¬
ro religauit. Coepit itaque hisdem herminigildłs rex
iuuenis terrenũ regnũ despiciens & forti desiderio
caeleste querens: incilicus. iacere uinculatus. omt u¬
potenti deo adconfortandum sepreces effiuidere. Tan¬
toq sublimius głam transeuntis mundi despicere: quã¬

Expanded text:
Sicut multorum qui ab Hispaniarum partibus veniunt relatione cognovimus, nuper Herminigildus rex Leuvigildi regis Visigothorum filius, ab Ariana haeresi ad fidem catholicam, viro reverentissimo Leandro Hispalitano episcopo, dudum mihi in amicitiis familiariter juncto, praedicante conversus est. Quem pater Arianus, ut ad eamdem haeresim rediret, et praemiis suadere, et minis terrere conatus est. Cumque ille constantissime responderet, numquam se veram fidem posse relinquere, quam semel agnovisset, iratus pater eum privavit regno rebusque omnibus expoliavit. Cumque nec sic virtutem mentis illius emollire valuisset, in arta illum custodia concludens, collum manusque illius ferro religavit. Coepit itaque isdem Hermenigeldus rex iuvenis, terrenum regnum dispiciens et forti desiderio caeleste quaerens, in cyliciis iacere vinculatus, omnipotenti Deo ad confortandum se preces effundere, tantoque sublimius gloriam transeuntis mundi dispicere, quan
Abbreviated transcription (Latin):
e concaitus epñi petut: S edsubito sue feri tatis oblitus.
de flera ceruice. subinissoq humilit̃ capite. lambere
api pedes cepit ut patent̃ om̃ib daretur intellegĩ qula
ept a illumiurũ dei & ferina corda essent hominũ. && qua¬
si humana bestiarum. T unc popłs quiadspertaculũ ue¬
nerat aortis : damore uersus est in aminurationẽ uene

Expanded text:
et concitus episcopum petiit, sed subito suae feritatis oblitus, et concitus episcopum petiit, sed subito suae feritatis oblitus, deflexa cervice, submissoque humiliter capite, lambere episcopi pedes coepit, ut patenter omnibus daretur intelligi quia erga illum virum Dei et ferina corda essent hominum, et quasi humana bestiarum. Tunc populus qui ad spectaculum venerat mortis, magno clamore versus est in admirationem vene
Abbreviated transcription (Latin):
quoque uite uenera hilis cerbonius. popu¬
lanĩ ep̃s: magnam dieb. nr̃is scĩtatis sue
ꝓbationẽ dedit. N ancum hospitalitatis studio ual¬
de ess& intentus: die quadam transeuntes milites
hospitio suscepit. Quosgothis suꝑ uenientib abscondit
eorũq uitã abillorũ neqͥtia abscondendo seruauit.
Quoddũ gothorũ regi ꝑfido totile nuntiatũ fuiss&e:
crudelitatis inmanissime uesania succensus. hunc ad
Locũ quioctauo huius urbis miliario merolis dicitur.
ubitunc ipse cũ exercitu sedebat. uissit deducreũ qu
in ex spectaculo popłi. ursis addeuorandũ pici. Cũq
hisdem rex ꝑfidus. in ipso quoq ex spectaculo conse¬
diss&e: ad aspiciendã mortẽ ep̃i. magna popłi turba
confluxit. Tunc ep̃s deductus in medio est: atq¬
ad euis mortẽ in manis sunus ursus ex quisitus: Quiaũ
huina namenbra crudeliter carper&. seui regis anunũ
fatiara. Dunissus itaq ursus ex cauea est: quia ccensus

Expanded text:
quoque vitae venerabilis Cerbonius Populonii episcopus, magnam diebus nostris sanctitatis suae probationem dedit. Nam cum hospitalitatis studio valde esset intentus, die quadam transeuntes milites hospitio suscepit, quos Gothis supervenientibus abscondit, eorumque vitam ab illorum nequitia abscondendo servavit. 297 Quod dum Gothorum regi perfido Totilae nuntiatum fuisset, crudelitatis immanissimae vaesania succensus, hunc ad locum qui ab octavo hujus urbis milliario Merulis dicitur, ubi tunc ipse cum exercitu sedebat, jussit deduci, cumque in spectaculo populi ursis ad devorandum projici. Cumque idem rex perfidus in ipso quoque spectaculo consedisset ad inspiciendam mortem episcopi, magna populi turba confluxit. Tunc episcopus deductus in medium est, atqad ejus mortem immanissimus ursus exquisitus, qui dum humana membra crudeliter carperet, saevi regis animum satiaret. Dimissus itaque ursus ex cavea est: qui accensus
Abbreviated transcription (Latin):
teneo. seruicidꝰ inpendo: quissũ eio ut isti seruiã: ad
quẽ uirdĩ statĩ conũsus. uehem̃ cũ coepit ucrepa¬
redicens Signa cor tuũ frat̃ Quidẽ qđ loqueris : Signa cortuũ¬
U ocatisq statĩ frĩbs: p̃cepit lucernã demanib eiꝰ tolli: ipsũ uͦ
uissit aministerio recedere. & sibihora eadẽ quietũ sedere Qui
requisitꝰ afrĩb qͥd habuerĩt incorde: ꝑ ordinẽ narrauit quantũ
suꝑbiae spũ intumuerat. ł & quȩ contra dĩ uirũ uerba ꝑ cogitati¬
onẽ tacitꝰ dicebat: Iunc liquido om̃ib patuit : qđ uenerabilẽ

Expanded text:
teneo, servitium impendo? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad teneo, servitium impendo? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad quem vir Dei statim conversus, vehementer coepit eum increpare, dicens: Signa cor tuum, frater, quid est quod loqueris? signa cor tuum. Vocatisque statim fratribus, praecepit ei lucernam de manibus tolli, ipsum vero jussit a ministerio recedere, et sibi hora eadem quietum sedere. Qui requisitus a fratribus quid habuerit in corde, per ordinem narravit quanto superbiae spiritu intumuerat, et quae contra virum Dei verba per cogitationem tacitus dicebat. Tunc liquido omnibus patuit quod venerabilem
Abbreviated transcription (Latin):
sibiq eas abscondit insinu Qũi mox ut reuersus ẽ: eũ iur
dĩ uehem̃tissima amaritudine cepit increpare dicens Quo¬
mͦ ingressa ẽ iniquitas insimituo: At ille obstupuit. & quid
egisset oblitus: unde corripiebat᷑ ignorabat Cuiait: Nunꝗa
ego illic p̃sens ñ erã. quando ab ancillis dĩ mappulas accepisti:
tibiq eas in siũ misisti: Quimox eiꝰ uestigiis ꝓuolut᷑. stulte
se egisse penituit: & eas quas insinui absconderat mappulas
ꝓiecit : Quadã qͦq die dũ uenerabilis pat̃. nesꝑtiua iã hora
corporis alim̃ta ꝑciperet: eiꝰ monachus cuiꝰdã defensoris fili¬
us fuerat. qui ei ante mensã lucernã tenebat: Cũq uir di
ederet: ipse aũt cũ lucernȩ ministerio adstaret: cepit per
suꝑbiae sp̃m̃ inmente sua tacitꝰ uoluere: & ꝑcogitationẽ
dicere Quis ẽ hic ciuego manducanti ad sisto: lucernã

Expanded text:
sibique eas abscondit in sinu. Qui mox ut reversus est, eum vir sibique eas abscondit in sinu. Qui mox ut reversus est, eum vir Dei vehementissima amaritudine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram quando ab ancillis Dei mappulas accepisti, tibique eas in sinum misisti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderat, mappulascognita. Quadam quoque die dum venerabilis Pater vespertina jam hora corporis alimenta perciperet, ejus monachus cujusdam defensoris filius fuerat, qui ei ante mensam lucernam tenebat. Cumque vir Dei ederet, ipse autem cum lucernae ministerio astaret, coepit per superbiae spiritum in mente sua tacitus volvere, et per cogitationem dicere: Quis est hic cui ego manducanti assisto, lucernam
Abbreviated transcription (Latin):
Uͦ. dã quoq tẽpore exilarat᷑ nr̃ quẽ ipse conuersus nosti:
transmissus a dñõ suo fuerat: ut dĩ uiro nmonasternim
uno plena duo lignea uascula quȩ iuilgo flascones uocantꝰ
deferret Quiunũ detulit: alterũ uͦ ꝑgens initinere ab scondit
ir aũt dnĩ quc̃ facta absentia latere ñ poterant: unũ cũ grãram
actione suscepit: & discedentẽ puerũ monuit dicens Uide fili ut
de illo flascone quẽ abscondisti iã non bibas: sed inclina illum
caute: & inuenies quid intꝰ habet Qui confusus ualde adĩ ho
p̃dictus exilaratꝰ puer: ꝓ hoc qđ in uino repperit: expauit
magna multitudo hominũ. ad fidẽ dĩ abidolorũ cultu be¬
nedicti fuerat exhortatione conuersa: Ibi quoq scĩ moniales
mittere benedictus dĩ famulus curabat Quadã uͦ die misit
exmore: sed is quimissus fuerat monacinis post anmonitio¬
nẽ factã. a scĩ monialib feminis rogatꝰ mappulas accepit.

Expanded text:
uodam quoque tempore Exhilaratus noster, quem ipse conversum nosti, tranmissus a domino suo fuerat, ut Dei viro in monasterium vino plena duo lignea vascula quae vulgo flascones vocantur, deferret: qui unum detulit, alterum vero pergens in itinere abscondit. Vir autem Domini, quem facta absentia latere non poterant, unum cum gratiarum actione suscepit, et discedentem puerum monuit, dicens: Vide, fili, ne de illo flascone quem abscondisti bibas, sed inclina illum caute, et invenies quid intus habet. Qui confusus valde a Dei homipraedictus Exhilaratus puer, per hoc quod in vino reperit, expavit minima multitudo hominum ad fidem Dei ab idolorum cultu Benedicti fuerat exhortatione conversa. Ibi quoque quaedam sanctmittere Benedictus Dei famulus curabat. Quadam vero die misit ex more; sed is qui missus fuerat monachus, post admonitionem factam, a sanctimonialibus feminis rogatus mappulas accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fiat illa qͥdefunctusẽ inigne cruciatur : debemꝰ
eius ut eripiat᷑ adiuuare. Uade itaque: & ab liodier¬
nod ie dieb acede continuis offerre peo sasrafiopi
studie. dieb Alus muino pret̃ mittatur dies. quopio
absolutione illius salutaris hostia non inmoletur.
rantib itq euolutos dies noniuimerantib islem
fr quidefunctus fuerat. noece quadã fratrisuo ger¬
mano copioso ꝑuisionẽ apparuit. Q uẽille euiui¬
dissa: inguisiuit dicens. Quidẽ frat᷑ quomodoes:
Cuiapse r espondit. Nuncusq malefui: sediã modslo
benesum quia hodie cõmunionẽ recepi. Q uodisdẽ
copiosus ꝑgens. ꝓtinus indicauit inuonasterio fr̃ib¬
exitresuerq liopeotricesima oblatio fuerat impl&a
tempore dũcognosc& ille istiquid egerint. atq isti
cognoscunt ille qͥd uiderat: concordante simul uisio¬
ne &e sacrificio aꝑte claruit. quia fr̃ qͥ de functꝰ fuerat
ꝑsalutarẽ hostiam. supplitiũ euasit. PtTRUS¬

Expanded text:
quod frater ille qui defunctus est in igne cruciatur, debemus quod frater ille qui defunctus est in igne cruciatur, debemus mus, ut eripiatur adjuvare. Vade itaque, et ab hodierna die diebus triginta continuis offerre pro eo sacrificium stude, ut nullus omnino praetermittatur dies, quo pro absolutione illius salutaris hostia non immoletur rantibus, atque evolutos dies non numerantibus, idem frater qui defunctus fuerat, nocte quadam fratri suo germano Copioso per visionem apparuit. Quem ille cum vidisset, inquisivit dicens: Quid est, frater? Quomodo es? Cui ille respondit: Nunc usque male fui, sed jam modo bene sum, quia hodie communionem recepi. Quod idem Copiosus pergens protinus fratribus in monasterio iexstitit, quo pro eo tricesima oblatio fuit impleta. tempore, dum cognoscit ille quid isti egerant, atque illi cognoscunt quid ipse viderat, concordante simul visione et sacrificio, res apte claruit quia frater, qui defunctus fuerat, per salutarem hostiam supplicium evasit.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentib. fratrib. ꝓdesse: ut & illum amaritudo
mortis aculpa solubilẽ facer&. & istos auaritie tan¬
ta dãpnatio misceri inculpa ꝓhiber&e. Q uodita
factũ ẽ. Nam cũ isdẽ monacħs ꝑueniss & admnortẽ.
ex fratrib. ei applicari & loqui dignaretur: ei carnalis
fr̃ cur ab om̃ib ab hominatus ess&e: indicauit. Qui
ꝓtiuus dereatu suo uehem̃ter ingeniuit: atq in ipsa
tristitia ecorpore exiuit. Qui itaẽ sepultus: ut
dixerã. Sed fratres om̃s eadẽ eius sententia ꝑtur¬
bati: ceper̃ singuli ex tremaqueq & iulia. & queq
eis habere Regularit̾ semꝑlicuerat ad medium
ꝑferre. uehementerq formidare. nequid a pudse
ossrr unde reprehendi potuissẽ. Cumuero ꝓ ost
morte enes trigunita iam essent dies Reuoluti.: cepit
gnm supp litia pensare. & ñ quod essoe ereptionis
diis R emediũ querere. Iunc euocato aome euĩ
p̃tioso monasterũ nr̃i p̃posito: tristis dixi. Daue

Expanded text:
viventibus fratribus prodesse, ut et illum amaritudo viventibus fratribus prodesse, ut et illum amaritudo mortis a culpa solubilem faceret, et istos avaritiae tanta damnatio misceri in culpa prohiberet. Quod ita factum est. Nam cum idem pervenisset ad mortem, e fratribus ei applicare et loqui dignaretur; ei carnalis frater cur ab omnibus esset abominatus indicavit. Qui protinus de reatu suo vehementer ingemuit, atque in ipsa tristitia e corpore exivit. Qui ita est sepultus ut dixeram. Sed fratres omnes eadem ejus sententia perturbati, coeperunt singuli extrema quaeque et vilia et quae eis habere regulariter semper licuerat, ad medium proferre, et vehementer formidare ne quid apud se esset, unde reprehendi potuissent. Cum vero post mortem ejus triginta jam dies essent evoluti, coepit  supplicia pensare, et si quod esset ereptionis ejus remedium quaerere. Tunc evocato ad me eodem Pretioso monasterii mei praeposito, tristis dixi: Diu est
Abbreviated transcription (Latin):
purgationẽ morientis facerẽ. uelquid in exemplo
uiuentib fratrib. ꝓuiderẽ. Precioso igitur eiusdẽ
monasterii p̃posito adme accito: dixi. Uade & nul¬
lus ex fratrib. Se adeũmorientẽ iungat. nec ser¬
monẽ consolationis excuius lib& eorũ ore ꝑcipiat
Sedcũ inmorte constitutus. fr̃s ex quisierit: ei suus
frat̾ carnalis dicat. quia ꝓsolidis quos occulte habu¬
it. a cunctis fratrib. ab hominatussit: At saltẽ in morꝰ
te ꝓculpa sua mentẽ illiuis amaritudo trans uerte¬
ret. atq apeccato quod ꝑpaerauit purgłt. Cumuero
mortuus fuerit : corpus illius confratrũ corporibus¬
non ponatur ed quolib& fossam insterquilinio fa¬
cite. & inea corpus eiꝰ ꝓicite.biq suꝑ eum tres aureos
quos reliquid iactate : simul om̃s clamantes. Pecunia
tua tecu̾sit in ꝑditione. & sic eũ terra operite. N
quib. utrisq rebus unã morienti. altera uero uolui

Expanded text:
purgationem morientis facerem, vel quid ad exemplum purgationem morientis facerem, vel quid ad exemplum viventibus fratribus providerem. Pretioso igitur, ejusdem monasterii praeposito, ad me accersito, dixi: Vade, et nullus ex fratribus se ad eum morientem jungat, nec sermonem consolationis ex cujuslibet eorum ore percipiat; sed cum in morte constitutus fratres exquisierit, ei suus carnalis frater dicat, quia pro solidis quos occulte habuit a cunctis fratribus abominatus sit, ut saltem in morte de culpa sua mentem ipsius amaritudo transverberet, atque a peccato quod perpetravit, purget. Cum vero mortuus fuerit, corpus illius cum fratrunon ponatur, sed quolibet fossam in sterquilinio facite, in eo corpus ejus projicite, ibique super eum tres aureos quos reliquit jactate, simul omnes clamantes, Pecunia tua tecum sit in perditione, et sic eum terra operite. In quibus utrisque rebus unam morienti, alteram vero volui
Abbreviated transcription (Latin):
in assiduis egritudinib meis excubare consueuerat
hicitaq langore corporis p̾uentus: ad extremũ deduc¬
tusẽ. Cui in ipsa sua molestia. fr̃ germanꝰ nomine copio¬
sus Seruiebat. Qui ipse quo qͤ nunc in hac urbe ꝑeau¬
dẽ medicine artem tẽporalis uite stipendia ẽ sectatꝰ.
Sed p̃dictꝰ iustꝰ cũiani se ad extremũ ꝑueniss e cogno¬
uiss &: eidẽ copioso fratri suo qͥoccultos tres aureos
haber&e innotuit. Qđ nimirũ fratrib non potuit ce¬
lari: sed subtilit̃ uidagautes atq illius om̃ia medicam̃¬
ta ꝑscrutantes. eosdẽ tres aureos inuenerunt in medi
tũ malũ defratre. qͥnobiscũ cõmunit̾ uixerat : equani¬
mit̾ ferre nonualui. Quippe. quia eiꝰdẽ nr̃i monasteri:
semꝑ regula fuerat: ut cuncti fr̃s ita cõmunit̾ uiuerent.
quatinꝰ eis singulis nulla habere ꝓpria licero. Tunc
nimio merore ꝑcussus: cogitare cepi. uelquid ad

Expanded text:
in assiduis aegritudinibus meis excubare consueverat. in assiduis aegritudinibus meis excubare consueverat. Hic itaque languore corporis praeventus, ad extremum deductus est. Cui in ipsa sua molestia frater germanus, nomine Copiosus, serviebat, qui ipse quoque nunc in hac Urbe per eamdem medicinae artem temporalis vitae stipendia sectatur. Sed praedictus Justus cum jam se ad extremum pervenisse cognovisset, eidem Copioso fratri suo quia occultos tres aureos haberet innotuit. Quod nimirum fratribus non potuit celari, sed subtiliter indagantes, atque illius omnia medicamenta perscrutantes, eosdem tres aureos invenerunt absconsotum malum de fratre qui nobiscum communiter vixerat aequanimiter ferre non valui, quippe quia ejusdem nostri monasterii semper regula fuerat ut cuncti fratres ita communiter viverent, quatenus eis singulis nulla habere propria liceret. Tunc nimio moerore perculsus cogitare coepi vel quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
quare das pater: iste panis sos est. ego hunc manducare non
pis meis hic post mortẽ deputatus sum. Simihi autẽ presta¬
reuis om̃potentidõ ꝓme offer hunc panẽ: ut ꝓpeccatis
m̃eis interuenias. Ettunc exauditũ de esse cognos¬
ce : cum hic adlauandũ ueneris. & me minime inue¬
neris. N quib uerbis disparuit: & hisquiess e homo
uidebatur euanescendo innotuit quia sp̃s fuit.
flixit: salutarẽ hostiã cotidie obtulit. & reuersus
post adbedneũ eũ iamminime inuenit. Q uaexre
quantũ ꝓsit animab: in molatio sacra oblationis os¬
tenditur : quando hanc & ipsi mortuoꝵ sp̃s auiuentib
petunt. & signa indicant. quib ꝑ eã absoluti uideant᷑.
Sedneq hoc silendum exxistuno: qđ actũ inmeomonas¬
terio. ante hoc trienniũ ueminiscor. Quidãnãq mo¬
nachus iustꝰ nomine. medicin& arte suorat inbutus. qͥ
mihi in eodẽ monasterio c̃stituto sedule obsequi. atq

Expanded text:
quare das, Pater? Iste panis sanctus est, ego hunc manducare non quare das, Pater? Iste panis sanctus est, ego hunc manducare non pis meis hic post mortem deputatus sum. Si autem mihi praestare vis, omnipotenti Deo pro me offer hunc panem, ut pro peccatis meis intervenias. Et tunc exauditum te esse cognosce, cum huc ad lavandum veneris, et me minime repereris. In quibus verbis disparuit, et is qui homo esse videbatur, evanescendo innotuit quia spiritus fuflixit, salutarem hostiam quotidie obtulit, et reversus post ad balneum, eum jam minime invenit. 465 Qua ex re quantum prosit animabus immolatio sacrae oblationis ostenditur, quando hanc et ipsi mortuorum spiritus a viventibus petunt, et signa indicant quibus per eam absoluti videantur. Sed neque hoc silendum existimo quod actum in meo monasterio ante hoc triennium reminiscor. Quidam namque monachus, Justus nomine, medicinali arte fuerat imbutus, qui mihi in eodem monasterio constituto sedule obsequi, atque
Abbreviated transcription (Latin):
cesii centũ cellensis urbis habitauit. atq ȩcłȩ quei loco
faciunt. quoties necessitas corporis exigebat. lauari con¬
sueuerat. Ci dũdie quadã fuiss&e ingressus. inuenit quen¬
dã ucognitũ iurũ ad suum obseqͥum p̃paratũ. qͥsibi de
pedib calciam̃ta abstraheroe. uestĩta susciperet. Exe¬
no famulatu ꝑ ager&. Cumq. hoc sepius fierae: isdempbr
die quodã adbalneũ iturus intra sem&e ipsum cogitans dix̃.
Uiro illi qͥ mihi sola tãdeuotissime adlauandũ obseqͥ in gra¬
tus apparere ũ debeo: sed aliquid mecũ necesse̾ei ꝓmuner
portare. Tunc duas secũ oblationũ coronas deculit: qͥmox
utꝑuenit adlocũ hominẽ inuenit. atq ex more eius obseqͥo
in om̃ib ususest. Lauit itaq & cũ iam uestitus uoluiss&& egre¬
di. hoc quod secũ deculerat. obsequenti sibi uiro ꝓbenedictio¬
ne obtulit. p& ens ut benigne susciper&. quodei caritatis
grã offerrae. Cui ille merens afflictusq respondit. Mihusta

Expanded text:
cesi Centumcellensis urbis habitabat, atque ecclesiae B. Joafaciunt, quoties necessitas corporis exigebat, lavari consueverat. Ubi dum die quadam fuisset ingressus, invenit quemdam incognitum virum ad suum obsequium praeparatum, qui sibi de pedibus calceamenta abstraheret, vestimenta susciperet, exeno famulatu perageret. Cumque hoc saepius ageret, idem presbyter die quadam ad balneum iturus, intra semetipsum cogitans dixit: « Viro illi qui mihi solet tam devotissime ad lavandum obsequi, ingratus apparere portare. Tunc duas secum oblationum coronas detulit: qui mox ut pervenit ad locum, hominem invenit, atque ex more ejus obsequio in omnibus usus est. Lavit itaque, et cum jam vestitus voluisset egredi, hoc quod secum detulerat, obsequenti sibi viro pro benedictione obtulit, petens ut benigne susciperet quod ei gratia charitatis offerret. Cui ille moerens afflictusque respondit: Mihi ista
Abbreviated transcription (Latin):
ontasisine uexauit: Euẽ cũ urdĩ aborations Redie ns. taem
erudelt̃ uexari conspicere: eisolũmodo alapã dedit & mai¬
utlũ ab eo spm̃ ꝓtinꝰ excussit: itaut aoen ure alterius n
semꝑ orationis inpetrabat: an aliquando etiam solo uolunte¬
ciunrerũ necessitas eoxposcit. exhibere signa modo ut ro ꝗ
solent: ut miraqueq aliquando es p̃cefaciant aliquando
en poestat: Cũ enum iohs dicat. quodquoa aut⁊ elepunt
eũ di sidit eis podestatẽ filios di fieri: qͥ ⁊ filidei eexpoeesta
te disune: quid mirũ sisigna facore expotestet eu plensta
qria enim utroq modo miracula eahibeant. testatur pe¬
rusi dͥrabitã mortuã orando suscitauit anania uero &ia¬
firam mentientes. morti in crepande tradidit. Neq enimn
orase in eorũ extinetione legit᷑ seds. lũmo do culpa quã
ꝑpetrauerant increpasse: Constat ergo quia aliquando hec
ea potestate. aligua. do uero eo duhe ex postulatione
dum &e istis uitã ierepando abstulit. & illi redelidor orando

Expanded text:
mentissime vexavit. Quem cum vir Dei ab oratione rediens tam crudeliter vexari conspiceret, ei solummodo alapam dedit, et malignum ab eo spiritum protinus excussit, ita ut ad eum redire ulterius non semper orationis impetrabat, an aliquando etiam solo voluntacum rerum necessitas exposcit, exhibere signa modo utroque solent, ut mira quaeque aliquando ex prece faciant, aliquando ex potestate. Cum enim Joannes dicat: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios te sunt, quid mirum si signa facere ex potestate valeant? Quia enim utroque modo miracula exhibeant testatur Petrus, qui Tabitham mortuam orando suscitavit, Ananiam vero et Saphiram mentientes morti increpando tradidit. Neque enim orasse in eorum exstinctione legitur, sed solummodo culpam quam perpetraveraex potestate, aliquando exhibentur ex postulatione, dum et istis vitam increpando abstulit, et illi reddidit orando
Abbreviated transcription (Latin):
iduss & mauomonacho a demonio liberito
Quadam die dum̃ adbeati iohannis oratorui
Nordimp sainontis el sit udine sit ũest ꝑgerae : ei antiquus
bostis in mulo medici spetie obiuã factis est: eo iuntiguu¬
pedicã ferens. Euẽcum reqͥsissce dicens. ubi uadi. illeres¬

Expanded text:
De monacho a daemone liberato. Quadam die dum ad beati Joannis oratorium, quod in ipsa mantis celsitudine situm est, pergeret, ei antiquus hostis in mulomedici specie obviam factus est, cornu et tripedicam ferens. Quem cum requisisset, dicens: Quo vadis? ille res
Abbreviated transcription (Latin):
ohannes quoq uir magnificus in hac
urbe locũ p̃fectorũ seruans: cuius ueritatis atq gra¬
uitatissit nouimus. Quimihi testatusẽ ualerianũ patri¬
cum inciuitate qͦbrixadicit᷑ fuisse defunctum: cui eiꝰ¬
dem ciuitatis ep̃s accepto p̃cio locũ inȩcła p̃buit in
quo sepeliri debuiss&. Qui uidelic&e ualerianus usque
adetatẽ decrepitã leuis aclubricus extitit: modumq
suis prauitatib. ponere contẽpsit. Eadẽ uero nocte qua
sepultus est. beatus faustinus martir incuiꝰ eccła cor¬
pus illius fuerat humatũ. custodi suo apparuit deeos.
posuit. Quod sinon tulerit: dietricesimo ipse moriet᷑.
Quã uisionẽ custos ep̃otimuit confiteri: & rursus am¬
monitus declinauit. Die aut̃ tricesimo: eiusdẽ ciuitatis
ep̃s cũ uesꝑtina hora sanus atq in columis ad lectũ re¬
diss&c. subita & in opinata morte defunctus est.

Expanded text:
oannes quoque vir magnificus, in hac urbe locum praefectorum servans, cujus gravitatis atque veritatis sit novimus: qui mihi testatus est Valerianum patricium in civitate quae Brixa dicitur fuisse defunctum. Cui ejusdem civitatis episcopus, accepto pretio, locum in ecclesia praebuit, in quo sepeliri debuisset. Qui videlicet Valerianus usque ad aetatem decrepitam levis ac lubricus exstitit, modumque suis pravitatibus ponere contempsit. Eadem vero nocte qua sepultus est, beatus Faustinus martyr, in cujus Ecclesia corpus illius fuerat humatum, custodi suo apparuit, dicensposuit; quod si non fecerit, die trigesimo ipse morietur. Quam visionem custos episcopo timuit confiteri, et rursus admonitus declinavit. Die autem trigesimo ejusdem civitatis episcopus, 461 cum vespertina hora sanus atque incolumis ad lectum redisset, subita et inopinata morte defunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
edint̃ hȩc sciendũ est: quia ille Recte suelicti
ueniã postulat. qͥ prius hoc qđ in ipso delinqͥt᷑ relaxat
Munꝰ enĩ ñ accipitur: nisi ante discordia ab anĩmo pel¬
lat᷑ Dicente ueritate. Si offers munꝰ tuũ ad altare. &
recordatꝰ fueris quia frac̃tuus hab& aliqͥd aduersute
R elinque ibimunustuum ante altare. & uade prius recon
ciliari ftatrituo. & tunc uenie̾s offeres munꝰtuũ. & uire
pensandumẽ cum̃ om̃is culpa munere solua tur. quãgrauis
est culpa discordie ꝓqua necmunus accipitur. Debemus
ie qte dꝑcciniũ quamuis longe positũ longeq disiunctũ
mente ire.eiq animũ subire. humilitate acbeniuolentia
placare. Et scilicoe conditor nr dũtale placita nui er
ntis aspexerit: a peccato nos soluit. quia munus ꝓculpa ssait
Ueritatis aut̃ uoce ad testante didicimus: quia gecuus qͥ desi
milia talenta debebat: Cũ penitentiã agera: ab solutionem
debitꝰ adno accepit. sed quia cũseruo suo centũ sibide

Expanded text:
ed inter haec sciendum est, quia ille recte sui delicti veniam postulat, qui prius hoc quod in ipso delinquitur relaxat. Munus enim non accipitur, nisi ante discordia ab animo pellatur, dicente Veritate: Si offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi muciliare fratri tuo et tunc veniens / offeres munus tuum. Qua in re pensandum est, cum omnis culpa munere solvatur, quam gravis est culpa discordię, pro qua nec munus accipitur. Debemus itaque adproximum, quamvis longe positum longeque disiunctum, mente ire eique animum subdere, humilitate illum ac benivolentia placare. Et scilicet conditor noster, dum tale placitum nostrae mentis aspexerit, a peccato nos solvet, quia munus pro culpa sumet. Veritatis autem voce attestante didicimus, quia servus, qui decem milia talenta debebadebiti a Domino accepit. Sed quia conservo suo centum sibi denarios
Abbreviated transcription (Latin):
ris hominẽ uidere: Cui gener eiꝰ uesae abilis paulmi tẽporał
dũs. respondit dicens Uirentes herbas michi ad prandiũ
deferte cosueni: Has itaq huc admensã eũ deportare faero. ar¬

Expanded text:
ris, hominem videre'. Cui gener eius, venerabilis Paulini temporalis ris, hominem videre'. Cui gener eius, venerabilis Paulini temporalis dominus, respondit, dicens: 'Virentes herbas mihi ad prandium deferre consuevit; has itaque huc? ad mensam eum deportare facio,
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ excolendi horti suscepit curã Cũq isdẽ regis generiere¬
bro ingrederet᷑ hortũ suũ: ͥa suoq hortolano quedã require.
r&: sapientẽq ualde e̾ẽ hominẽ iuderet: amicos cępit
familiares deserere : & sepius cũ suo hortolano colloqui : atq
eiꝰ sermonib delectari Cui paulinꝰ coridie admͣsã holera
uirentesq herbas deferre consueuerat: & accepto pane ad
curã horti remeare Cũq hoc diucius ageret᷑ : quadã die suo
dnõ secũ secrecius loquenti. an Uide qͥd agas: & uuan
dalorũ regnũ qualit̃ disponi debeot ꝓuias : qͥa rexcicius
& subemĩ ẽ celeritate moriturꝰ: Qđ ills audiens. qͥa ab
eodẽ rege p̃ceteris diligebat᷑. ei minime tacuit: sed qͥd asuo
hortolano sapienti scilicet iuro agnouisset indicauit Quod
dũ rex audisset: ilẜ respondit: Ego uellẽ hinc de quo loque¬

Expanded text:
vero excolendi horti suscepit curam. Cumque idem regis gener crevero excolendi horti suscepit curam. Cumque idem regis gener crebro ingrederetur hortum, suumque hortulanum quaedam requireret, et sapientem valde esse hominem videret, amicos coepit et familiares deserere, et saepius cum suo hortulano colloqui, atque ejus sermonibus delectari. Cui Paulinus quotidie ad mensam odoriferas virentesque herbas deferre consueverat, et accepto pane ad curam horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: Vide quid agas, et Vanex citius et sub omni celeritate est moriturus'. Quod ille audiens, qui ab eodem rege prae ceteris diligebatur, ei minime tacuit; sed quid a suo hortolano, sapiente scilicet viro, agnovisset, indicavit. Quod dum rex audisset, ilico respondit: 'Ego vellim hunc, de quo loque
Abbreviated transcription (Latin):
hone pocius credidit. quã cõpassionẽ: At ille pretar un
eloquentisimꝰ atq adprine exteriorib ques studris
eruditꝰ. dubitanti feminȩ cicius ꝑsuasit. ut audita crederos. et
rexer̃ gͥ utriq ad affricã : Procedenti aũt regis genero qui eiꝰ
filiũ habebat.ͥ uidua rogatura se obtulit: ac prnis pecuit. ut ei
donare debuisset: Qd cũ uir barbarꝰ typo suꝑbiae turgidus.
gaudio transitoriae ꝓsperitatis inflatͦ : ñ solũ facere. sed &iã
audire despiceret: uidua subiundait dicens Ecce hunc hominẽ
ꝓ eo uicariũ p̃beo : & solũmͦ pietatẽ in me exibe:ͥ michiq uni¬
cũ filiũ redde: Cũq ille uenusti uultꝰ hominẽ conspexisset.
cio sed hortũ bene excolere scio Que uir gentilis ualde li¬
ent̃ accepit: cũ innutriendis holerib qͥa pernꝰ e̾et audi¬
uit: Suscepit itaq seruũ: & roganti uidnȩ reddidit filiũ:
Quo accepto: uidua ab affricana regione discessit: paulnnis

Expanded text:
quam compassionem. At ille, ut erat vir eloquentissimus, atque apprime exterioribus quoque studiis eruditus, dubitanti feminae citius persuasit ut audita crederet, et rexere igitur utrique ad Africam. Procedenti autem regis genero, qui ejus filium habebat, vidua rogatura se obtulit, ac prius petiit ut ei filium donare debuisset. Quod cum vir barbarus typho superbiae turgidus, gaudio transitoriae prosperitatis inflatus, non solum facere, sed etiam audire despiceret, vidua subjunxit, dicens: Ecce hunc hominem pro eo vicarium praebeo, solummodo pietatem in me exhibe, mihique unicum filium redde'. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, cio, sed hortum bene excolere scio'. Quod vir gentilis valde libenter accipit, cum, in nutriendis holeribus quia peritus esset, audivit. Suscipit itaque servum et roganti viduae reddedit filium. Quo accepto, vi