comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quiesco inrepͥhensione malarũ
meaꝵ ut diligam bonas uias tuaᷤᷤ
ñ clament aduersum me uendi¬
tores grammatice uel emptores.
qr si ꝓponam eis interrogans n¬
trum uerũ sit. quod aenean aliqͣn¬
do chartaginem uenisse poeta dic̃
indoctiores nescire se respondebt.
doctiores aũt etiam negabunt ue¬
rum eẽ. At si queram quib lit¬
teris scribatur aenee nom̃. omnes
mͥ qui hec didicerunt uerum res¬
pondent. scd̾m id pactum et pla¬
citum quo inter se homines ista
signa formarunt. Item si q̃ram.
quid horum maiore uite huius
in commodo quisq obliuis catur
legere et scribere. an poetica illa fig¬
menta: quis ñ uideat qͥd respon¬
surus sit qui ñ est penitus oblit᷑
sui: Peccabam gͦ puer cum illa
mania istis utiliorib amore p̃¬
ponebam: uel potius ista oderam
illa amabam. Iam uero unũ et
unũ duo. duo et duo quatuor. odi¬
osa cantio mͥ erat. et dulcissimũ
spectaculũ uanitatis equus lig¬

Expanded text:
quiesco in reprehensione malarum quiesco in reprehensione malarum uiarum mearum, ut diligam bonas uias tuas. non clament aduersus me uenditores grammaticae uel emptores, quia, si proponam eis interrogans, utrum uerum sit quod Aenean aliquando Karthaginem uenisse poeta dicit, indoctiores nescire se respondebunt, doctiores autem etiam negabunt uerum esse. at si quaeram, quibus litteris scribatur Aeneae nomen, omnes mihi, qui haec didicerunt, uerum respondent et secundum id pactum et placitum, quo inter se i homines ista signa firmarunt. item si quaeram, quid horum maiore uitae huius incommodo quisque obliuiscatur, legere et, scribere an poetica illa figmenta, quis non uideat, quid responsurus sit, qui non est paenitus oblitus sui? peccabam ergo puer, cum illa inania istis utilioribus amore praeponebam uel potius ista oderam, illa amabam. iam uero unum et unum duo, duo et duo quattuor odiosa cantio mihi erat et dulcissimum spectaculum uanitatis equus lig
Abbreviated transcription (Latin):
mee: non te amabam. et fornica¬
bar abste. Et fornicanti sonabat
undiq euge euge. Amicitia enĩ
mundi huius fornicatio est abste
et euge euge dicitur. ut pudeat
si ñ ita homo sit. Et hec ñ flebam
et flebam didonem extinctam fer¬
roq extrema secutam. sequens
ip̃e extrema condita tua relicto
te. et terra iens in t̾ram. et si pro¬
hiberet ea legere. dolerem qr nõ
legerem quod dolerem. Tali de¬
mentia honestiores et uberiores
littere putantur. qͣm ille quib
legere et scribere didici. sed nunc
ritas tua dicat mͥ non est ita. ño
est tta: mel ior est prorsus doctrina
illa prior. Nam ecce paratior sum
obliuisci errores aenee atq omĩa
euis modi qm scribere et legere. At
eñĩ uela pendent liminib gram¬
maticaꝵ scolarum. S nõ illa ma¬
gis honorem secreti qͣm tegumen¬
tum erroris significant. Non
clament aduersum me qͦs iam
ñ timeo. dum confiteor tibi que
iuilt anima mea deus m̃s et ad¬

Expanded text:
meae? non te amabam et fornicameae? non te amabam et fornicabar abs te et fornicanti sonabat undique: euge, euge." amicitia enim mundi huius fornicatio est abs te et euge, euge" dicitur, ut pudeat, si non ita homo sit. et haec non flebam et flebam Didonem extinctam ferroque extrema secutam, sequens ipse extrema condita tua relicto te et terra iens in terram: et si prohiberer ea legere, dolerem, quia non legerem quod dolerem. talis dementia honestiores et uberiores litterae putantur quam illae, quibus legere et scribere didici. Sed nunc ritas tua dicat mihi: non est ita, non est ita; melior est prorsus doctrina illa prior. nam ecce paratior sum obliuisci errores Aeneae atque omnia eius modi quam scribere et legere. at enim uela pendent liminibus grammaticarum scholarum, sed non illa magis honorem secreti quam tegimentum erroris significant. non clament aduersus me quos iam non timeo, dum confiteor tibi quae uult anima mea, deus meus, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
latinas: nõ quas pͥmi magistri. s
quas docent qui gr̃amatici uocan¬
tur. Nam illas primas ubi legere et
scribere et numerare discitur. non
minus onerosas penalesq habebã
qͣm om̃s grecas. Unde tamen et hoc.
nisi de peccato et uanitate uite qͣ
caro eram. et sp̃c ambulans et ñ
reuertens. Nam utiq meliores
qr certiores erant prime ille lit¬
tere quib fiebat in me et factũ
est. et habeo illud. ut et legam si
qͥd scriptum inuenio. et scribam
ipse si quid uolo: qm ille quibus
tenere cogebar aenee nescio euius
errores. oblitus erroꝵ meoꝵ et plo¬
rare didonem mortuã quia se occi¬
dit ab amore. cum interea me ip̃m
in his ate morientem. d̾s iuta m̃a
siccis oculis ferrem miserrimus.
Quid enĩ miserius misero nõ mi¬
serante seip̃m. et flente didonis
mortem que fiebat amando ae¬
nean nõ flente aũt mortem suã.
que fiebat ño amando te deus lu¬
men cordis mei et panis oris int̾
anime mee et uirtus maritans
mentẽ meam. et sinũ cogitatoĩs

Expanded text:
latinas, non quas primi magistri, sed quas docent qui grammatici uocantur. nam illas primas, ubi legere et scribere et numerare discitur, non minus onerosas poenalesque habebam quam omnes graecas. unde tamen et hoc nisi de peccato et uanitate uitae, qua caro eram et spiritus ambulans et non reuertens? nam utique meliores, quia certiores, erant primae illae litterae, quibus fiebat in me et factum est et habeo illud, ut et legam, si quid scriptum inuenio, et scribam ipse, si quid uolo, quam illae, quibus tenere cogebar Aeneae nescio cuius errores oblitus errorum meorum et plorare Didonem mortuam, quia se occidit ab amore, cum interea me ipsum in his a te morientem, deus uita mea, siccis oculis ferrem miserrimus. Quid enim miserius misero non miserante se ipsum et flente Didonis mortem, quae fiebat amando Aenean, non flente autem mortem suam, quae fiebat non amando te, deus, lumen cordis mei et panis oris intus animae meae et uirtus maritans mentem meam et sinum cogitationis
Abbreviated transcription (Latin):
et uentus: ita ne aliud ñ erat. ubi
exerceretur ingeniũ et lingua m̃a:
laudes tue domine. laudes tue per
scripturas tuas suspenderent pal¬
mitem cordis mei. et nõ raperetur ꝑ
inania nugarum turpis preda
uolatilib. Non eni uno modo
sacrificatur transgressorib ange¬
lis. Quid aũt mirum quod in ua¬
nitates ita ferebar. et a te d̾s m̃s
ibam foras: qndo michi imitandi
ꝓponebantur homines. qui ali¬
qua facta sua ñ mala si cum bar¬
barismo aut solecismo enuntia¬
rent. rep̾hensi confundebantur:
Si aũt libidines suas. integͥs
et rite conseq̃ntib uerbis copio¬
se ornateq narrarent: laudati
gloriabantur. Uides hec dñe et
taces longanimis et multum
misericors et uexax. nuniquid sẽ¬
per tacebis: Et nunc eruis de hoc
immanissimo ꝓfundo querentẽ
te animam. et sitientem delecta¬
tiones tuas: et cuius cor dicte mͥ.
quesim uultũ tuum uultum tu¬
um dñe requiram: Iam longee¬
ram a uultu tuo in affectu tene

Expanded text:
et uentus? itane aliud non erat, ubi et uentus? itane aliud non erat, ubi exerceretur ingenium et lingua mea? laudes tuae, domine, laudes tuae per scripturas tuas suspenderent palmitem cordis mei et non raperetur per inania nugarum turpis praeda uolatilibus. non enim uno modo sacrificatur transgressoribus angelis. Quid autem mirum, quod in uanitates ita ferebar et a te, deus meus, ibam foras, quando mihi imitandi proponebantur homines, qui aliqua facta sua non mala, si cum barbarismo aut soloecismo enuntiarent, reprehensi confundebantur, si autem libidines suas integris et rite consequentibus uerbis copiose ordinateque narrarent, laudati gloriabantur? uides haec, domine, et taces longanimis et multum misericors et uerax. numquid semper tacebis? et nunc erues de hoc inmanissimo profundo quaerentem te animam et sitientem delectationes tuas, et cuius cor dicit tibi: quaesiui uultum tuum; uultum tuum, domine, requiram: nam longe a uultu tuo in affectu tene
Abbreviated transcription (Latin):
men ego deus m̃s in cuius conspe¬
c̾tu iam secura ẽ recordatio mea.
Libenter hec didici. et eis delecta¬
bar miser: et obhoc bone spei pu¬
dicere aliquid et de ingenio meo
munere tuo: inquibz a me deli¬
ram̃tis atterebatur. Proponeba¬
tur eni mͥ negotium anime mee
satis inquietum p̾tio laudis et
decoris uel plagarum metu: ut di¬
cerem uerba iunonis irascentis.
et dolentis qd̾ non poss ittalia teu¬
crorum auertere regem que numꝙͣ
iunonem dixisse audieram. sed fig¬
m̃toꝵ poeticoꝵ uestigia errantes
sequi cogebamur. et tale aliquid di¬
cere solutis uerbis. quale poeta di¬
xisset uersib: et ille dicebat lau¬
dabilius. in quo ꝓdignitate adum¬
brate ꝑsone ire ac doloris similior
affectus eminebat. uerbis senten¬
tias congruent̾ uestientib. Et
quid mͥ illud ouera uita d̾s m̃s
quod mͥ recitanti acclama batur
pre multis coetaneis et con lectorib
meis: nonne ecce illa omĩa. fumꝰ.

Expanded text:
men ego, Deus meus, in cujus conspemen ego, Deus meus, in cujus conspectu jam secura est recordatio mea, libenter haec didici, et eis delectabar miser, et ob hoc bonae spei pudicere aliquid et de ingenio meo munere tuo, in quibus a me deliramentis atterebatur. Proponebatur enim mihi negotium animae meae satis inquietum, praemio laudis, et decoris uel plagarum metu, ut dicerem uerba Iunonis irascentis et dolentis, quod non possit Italia Teucrorum auertere regem, quae numquam Iunonem dixisse audieram. sed figmentorum poeticorum uestigia errantes sequi cogebamur et tale aliquid dicere solutis uerbis, quale poeta dixisset uersibus: et ille dicebat laudabilius, in quo pro dignitate adumbratae personae irae ac doloris similior affectus eminebat, uerbis sententias congruenter uestientibus. ut quid mihi illud, 0 uera uita, deus meus? quid mihi recitanti adclamabatur prae multis coaetaneis et conlectoribus meis? nonne ecce illa omnia fumus
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Hinc uerba discuntur
hinc ad quiritur eloquentia re¬
bus persuadendis sententiisq ex¬
plicandis maxime necessaria:
ita u̾o nõ cognosceremꝰ uerba hec.
imbrem aureum. et gremium.
et fucum. et templa celi. et alia u̾¬
ba que in eo loco scripta sunt: nͥ
terentius induceret neqm adoles¬
centem. ꝓponentem sibi iouem
ad exemplum stupri. dũ spectat.
tabulam qͣndam pictam in pari¬
ete ubi. in erat pictura hec. iouẽ
ctum mulieri: et iuide quemad¬
modũ se concitat adlibidinem. qͣ¬
si celesti magisterio: ad que dm̃
inquit: qui templa celi summo
sonitu concitit. Ego homuntio
id ñ facerem: ego uero illud feci ac
libens: ñ omnino ꝑ hanc turpi¬
tudinem u̾ba ista commodius
discunt᷑: sed ꝑ hec uerba turpitu¬
do ista ronfidentius perpetratur:
ñ accuso u̾ba quasi uasa electa
atq p̾tiosa: sed uinũ erroris ꝙ
in eis nobis ꝓpinabatur ab ebri¬
is doctorib. Et nisi biberemus
cedebamur: nec appellare ad aliꝙ̃
uidicem sobrium licebat: et ta¬

Expanded text:
dicens: Hinc verba discuntur, hinc acquiritur eloquentia rebus persuadendis sententiisque explicandis maxime necessaria. Ita vero non cognosceremus verba haec, imbrem aureum, et gremium, et fucum, et templa coeli, et alia verba quae in eo loco scripta sunt, nisi Terentius induceret nequam adolescentem proponentem sibi Jovem ad exemplum stupri, dum spectat tabulam quamdam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec: Jovemctum mulieri? Et vide quemadmodum se concitat ad libidinem, quasi coelesti magisterio: At quem deum  inquit ? Qui templa coeli summa sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego vero feci illud ita ac lubens. Non omnino per hanc turpitudinem verba ista commodius discuntur; sed per haec verba turpitudo ista confidentius perpetratur. Non accuso verba, quasi vasa electa atque pretiosa; sed vinum erroris quod in eis nobis propinabatur ab ebriis doctoribus: et nisi biberemus, caedebamur, nec appellare aliquem judicem sobrium licebat. Et ta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter dilecta nr̃a: et resurrexit ꝓpter
iustificatõnẽ nĩam ideoq meritũ
fidei nr̃e resurrectio corꝑis dñi est
Nam mortuã eẽ illam carnẽ in cruce
passionis t̃ mimici eiꝰ credũt: s re¬
surrexisse ñ credunt: Qd̃ firmissime
nos credentes tãꝙͣ de petͤ soliditate cõ¬
tuem: unde certa spe adoptionẽ expec¬
tamꝰ redẽp̃tionẽ corporis nr̃i: qr hoc
in membris xp̃i speramꝰ. que nos ip̃i
sumꝰ: ꝙ ꝑfectum eẽ in ip̃o tanqͣm in ca¬
pite nr̃o fidei sanitate cognoscimus:
inde ñ uult nͥ cum tͣnsierit uideri po¬
st̾iora sua: ut in eius resurrectione
credat᷑. Pascha eĩ hebreũ u̾bum dr̃: ꝙ¬
tͣnsitũ int̾pretam᷑: Unde et ioħes eu¬
uangelista dic̃. Ante diẽ aũt festum
tͣnͣseat de hoc mundo ad prẽm: Hoc
aũt qͥ credunt. nͨ tñ in catholica s in
schismate aliqͦ. aut ĩ heresi credunt:
ñ de loco qͥ est penes eũ uident post̾iora

Expanded text:
licta nostra, et resurrexit propter licta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Ideoque meritum fidei nostrae resurrectio corporis Domini est. Nam mortuam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in membris Christi speramus, quae nos ipsi sumus, quod perfectum esse in ipso tanquam in capite nostro fidei sanitate cognoscimus. Inde non vult, nisi cum transierit, videri posteriora sua, ut in ejus resurrectionem credatur. Pascha enim hebraeum verbum dUnde et Joannes evangelista dicit: Ante diem festum transeat de hoc mundo ad Patrem . 30. Hoc autem qui credunt, nec tamen in Catholica, sed in schismate aliquo aut in haeresi credunt, non de loco qui est penes eum vident posteriora
Abbreviated transcription (Latin):
ficar᷑ etiã in ip̃o mopse: Nam cum di¬
xisset ꝓpt̾ dilectionẽ dei qua p̾cipue fla¬
grabat. si inueni grãm in ⁊spectu tuo.
ostende mͥ temet ip̃m manifeste. et ut
sim iueniens grãm ante te: ⁊tinuo
ꝓpt̾ dilectionẽ etiã ꝓximi subiecit at¬
q ait. et ut sciam qr ppłs tuus ẽ ges
hec. Illa est gͦ species q̃ rapit oẽm aĩam
rationalem desid̾io sui tanto ardenti¬
orẽ qͣnto mundiorẽ: et tanto mũdio¬
rẽ qͣnto ad sp̃ualia resurgentẽ. Lan¬
to aũt ad spũalia resurgentẽ qnͣto a
per ip̃am fidem uidere debemꝰ: id est
insolido fidei fundam̃to stantes. ꝙ
significat petra: et eam de tali tu¬
tissima specula intuentes. in catho
desid̾amꝰ faciem xp̃i. qnͣto in post̾io¬
rib eiꝰ agnoscimꝰ. qnͣtũ nos pͥor dile
rectionis eius saluos facit atq iusti¬
ficat. Si eĩ credid̾is inqͥt in corde tuo.
qr d̾s illũ suscitauit a mortus: saluꝰ
eris. Et it̾m. Qui traditus est inquit

Expanded text:
ficatur etiam in ipso Moyse. Nam cum dixisset, propter dilectionem Dei qua praecipue flagrabat, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum manifeste, ut sim inveniens gratiam ante te; continuo propter dilectionem etiam proximi subjecit atque ait, Et ut sciam quia populus tuus est gens haec. Illa est ergo species quae rapit omnem animam rationalem desiderio sui, tanto ardentiorem quanto mundiorem, et tanto mundiorem quanto ad spiritualia resurgentem: tanto autem ad spiritualia resurgentem, quanto a cper ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholdesideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ejus agnoscimus quantum nos prior dilexrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui trad
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ est et mortuus ⁊ resurrexit. si¬
ue ꝓpt̾ postremitatẽ mortalitatis
posteriora dcã sint siue ꝙ eã ꝓpe in
fine scłi. hoc est post̾ius suscipe digna¬
tus est: Facies aũt eiꝰ illa dei forma. in
qͣ ñ rapinã arbitrat᷑ eẽ equalis deo
prĩ. ꝙ nemo utiq potest uidere et

Expanded text:
resurrexit; sive propter posterioritatem mortalitatis posteriora dicta sint, sive quod eam prope in fine saeculi, hoc est, posterius suscipere dignatus est: facies autem ejus illa Dei forma, in qua non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo Patri , quam nemo utique potest videre et
Abbreviated transcription (Latin):
meũ cognoui. et in iusticiã meã ñ o¬
ꝑui: Dixi. ꝓnũtiabo adu̾sum me in¬
iusticiã meã dño: et tu dimisisti ĩ pi¬
etatẽ cordis mei: Neq eĩ tanto carnis
nubilo debemꝰ inuolui. ut putemꝰ fa¬
oiem qͥdem dñi eẽ inuisibilem. dorsũ
uͦ uisibile: qñ quidem in forma ser¬
ui utrũq iusibilit̾ apparuit. In for¬
ma aũt dei. absit ut tale aliqͥd cogi¬
absit. ut u̾bũ dei et sap̃ia dei ex una
ꝑte heat faciem. ex alia dorsum. sicut¬
corpꝰ humanũ. aut õmo ulla specie uł
ebant in exodo. et illis oĩb corpalibꝰ
aut alias xp̃c sic̃ loci huius ⁊sid̾atio ꝑ¬
Multa eĩ talia iusa fcã sunt illis tem¬
ꝑib. ñ euident̃ noĩato et designato in
nullis indiciis existentib: ut nimis
tem̾ariũ sit dicere. dm̃i prẽm nũqͣm pa¬
trib aut ꝓphis per aliqͣs uisibiles for¬
mas apparuissez¬

Expanded text:
am meam non operui. Dixi, Pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem cordis mei . Neque enim tanto carnis nubilo debemus involvi, ut putemus faciem quidem Domini esse invisibilem, dorsum vero visibile: quandoquidem in forma servi utrumque visibiliter apparuit; in forma autem Dei absit ut tale aliquid cogibum Dei et Sapientia Dei ex una parte habeat faciem, et ex alia dorsum, sicuthumanum, aut omnino ulla specie velebant in Exodo, et illis omnibus corporalaut alias Christus, sicut loci hujus consideratio perMulta enim talia visa facta sunt illis temporibus, non evidenter nominato et designato in nnullis indiciis existentibus, ut nimis temerarium sit dicere, Deum Patrem nunquam Patribus aut Prophetis per aliquas visibiles formas apparuisse
Abbreviated transcription (Latin):
et auferã manũ meã. et tẽ uidebis po¬
st̾iora mea. multi isrłite quoꝵ tẽ erat
figura moyses post resurrectionẽ dñi
crediderunt in eũ. tãꝙͣ iam uidentes po-¬
st̾iora eiꝰ remota manu eiꝰ ab ocłis suis:
unde et isaie talem ꝓph̾iam euangłi¬
sta cõmemorat: in crassa cor ppłi hutꝰ.
et aures eoꝵ oppila. ⁊ oclo̾s eoꝵ gͣua:
Deniq in psalmo ñ absurde intelli-¬
git᷑ ex eoꝵ ꝑsona dici. q̾m die et nocte
grauata est suꝑ me manus tua. Die
fortasse cum manifesta miracula fa-¬
c̾et. nec ab eis agnosceret᷑ nocte aũ cũ ĩ
ip̃a passione morcret᷑ qñ certiꝰ putaue

Expanded text:
et auferam manum meam, et tunc videbis poet auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea: multi Israelitae quorum tunc figura erat Moyses, post resurrectionem Domini crediderunt in eum, tanquam jam videntes posteriora ejus, remota manu ejus ab oculis suis. Unde et Isaiae talem prophetiam evangelista commemorat: Incrassa cor populi hujus, et aures eorum oppila, et oculos eorum grava . Denique in Psalmo non absurde intelligitur ex eorum persona dici, Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua. Die fortasse, cum manifesta miracula faceret, nec ab eis agnosceretur; nocte autem, cum in passione moreretur, quando certius putave
Abbreviated transcription (Latin):
mũ edificabitis mͥ aut qͥ locus quietis
mee: ñne manꝰ mea fecit hec oĩa: Sed
uidelic intelligit᷑ locus penes eũ. in qͦ
stat᷑ suꝑ petͣm. ipsa eccłia ratholica: ubi
salubriter udet pascha dñi. id est tͣnsitũ
dñi: et post̾iora eius id ẽ corpus eiꝰ qͥ cre¬
dit in resurrectõem eiꝰ Et stabis inqͥt
sr̃ petͣm: stat̾i ut tͣnsibit mea maiesta̾
Reuera eĩ statim ut tͣnsiit maiestas
dñi in clarificatõe dñi qua resurgens
ascendit ad prẽm. solidati sumus sr̃
petͣm: et ip̃e petrus tc̃ solidatꝰ est. ut cũ
fiducia p̾dicaret. ꝙ̃ pͥusqͣm cẽt solidat᷑.
ter timore negauerat: iam qͥdem p̾¬
destinatõe positus in specula petre:
s adhuc manu dñi sibi suꝑ posita ne
uideret: Post̾iora eĩ eius iusurus erat
et ñdũ ille tnͣsierat. utiq a morte ad
uitam: ñ dũ resurrectõe clarificatus
erat. Nam et ꝙ sequit̃ in exodo. et dix̃.
tegam manu mea sr̃ te. donec tͣnseam.

Expanded text:
edificabitis mihi? aut quis locus quietis meae? Nonne manus mea fecit haec omnia ? Sed videlicet intelligitur locus penes eum in quo statur super petram, ipsa Ecclesia catholica, ubi salubriter videt Pascha Domini, id est transitum Domini, et posteriora ejus, id est, corpus ejus, qui credit in resurrectionem ejus. Et stabis, inquit, super petram, statim ut transiet mea majestas. Revera enim statim ut transiit majestas Domini in clarificatione Domini qua resurgens ascendit ad Patrem, solidati sumus super petram. Et ipse Petrus tunc solidatus est, ut cum fiducia praedicaret, quem, priusquam esset solidatus, ter timore negaverat , jam quidem praedestinatione positus in specula petrae, sed adhuc manu Domini sibi superposita ne videret. Posteriora enim ejus visurus erat, et nondum ille transierat, utique a morte ad vitam, nondum resurrectione clarificatus erat. 31. Nam et quod sequitur in Exodo, et dicit, Tegam manu mea super te, donec transeam;
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ capite psalmi eiꝰ dr̃. bĩ quoꝵ remisse
st̃ iniqͥtates ⁊ quoꝵ tecta st̃ pecc̃a: Pp¬
t̾ea cũ dictũ eẽt. grauata est suꝑ me ma-¬
nus tua. tanꝙͣ dño tͣnseunte. ut iã re¬
mou̾et manũ. et uiderent᷑ posteriora
eiꝰ: sequit᷑ uox dolentis et confitentiᷤ
et ex fide resurrectõis dñi ptr̃oꝵ remis¬

Expanded text:
i quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: propterea cum dictum esset, Gravata est super me manus tua, tanquam Domino transeunte, ut jam removeret manum, et viderentur posteriora ejus, sequitur vox dolentis et confitentis, et ex fide resurrectionis Domi
Abbreviated transcription (Latin):
et uiu̾e. ñ eĩ udebit homo faciem
penes me. et stabis sr̃ petrã. statĩ
ut tnͣsibit mea maiestas: et ponã re
in specula petre. et tegam manu me¬
a suꝑ te donec tͣnseam et auferã ma¬
nũ et tc̃ uidebis post̾iora mea nã fa¬
cies mea ñ apparebit tͥ ñ in tõgru¬

Expanded text:
et vivere. Non enim videbit homo faciem penes me, et stabis supra petram, statim ut transiet mea majestas: et ponam te in specula petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non adparebit tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
.I
Nõ gͦ in m̃ito nemo potest faciem
id est ip̃am manifestatõem sap̃ie dei
uidere. et uiu̾e. Ip̃a est eĩ species. cui cõ¬
tẽplande. suspirat oĩs qui affectat di¬
lig̾ẽ dm̃ ex toto corde. et tota aĩa. et to
ta m̃te. Ad qͣm ⁊tẽplandã etiã ꝓximũ
qntũ potest edificat. qͥ diligit et proxi¬

Expanded text:
. Non ergo immerito nemo potest faciem, id est, ipsam manifestationem sapientiae Dei videre et vivere. Ipsa est enim species cui contemplandae suspirat omnis qui affectat diligere Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, ad quam contemplandam, etiam proximum, quantum potest
Abbreviated transcription (Latin):
riq mou̾i solent. qr scͥptũ
est. et locutꝰ est dñs ad moysen fa¬
cie ad facie. sicut qͥs loquitur ad a¬
micũ suũ: cum paulo post dicat idẽ
moyses. si gͦ iueni grãm ante te.
ostende mͥ temet ip̃m manifeste ut
uideam te: ut sint inueniens grãm
añ te: et ut sciam qr ppls tuus est
gens hec: Et paulo post it̾m. Dixit¬
q moyses ad dñm. Ostende mͥ ma¬
iestatem tuã: Qͥ est hoc ꝙ in õib
que supͣ fiebant. d̾s uideri ꝑ suam
sb̾am putabatur. unde a miseris
creditus est. ñ ꝑtreaturã s ꝑ seip̃m
isibilis filius dei: et ꝙ intrauerat
innebulam moyses. ad hoc intrasse
uidebatur. ut ocłĩs quidẽ ppłi osten¬
deret᷑ caligo nebu losa: ille aũt intꝰ
u̾ba dei tamꝙͣ eius faciem ⁊tẽpla¬
tus audiret. Et qd̾mͦ dc̃m est. locutꝰ
est dñs ad moysen facie ad faciem.
sicut qͥs loqͥtur ad amicũ suũ: Et
ecce idem dicit. Si in ueni grãm añ

Expanded text:
rique solent, quia scriptum est, Et locutus est Dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum: cum paulo post dicat idem Moyses, Si ergo inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum manifeste, ut videam te; ut sim inveniens gratiam ante te, et ut sciam quia populus tuus est gens haec: et paulo post iterum dixit Moyses ad Dominum, Ostende mihi majestatem tuam. Quid est hoc, quod in omnibus quae supra fiebant, Deus videri per suam substantiam putabatur, unde a miseris creditus est, non per creaturam, sed per seipsum visibilis Filius Dei; et quod intraverat in nebulam Moyses, ad hoc intrasse videbatur, ut oculis quidem populi ostenderetur caligo nebulosa, ille autem intus verba Dei tanquam ejus faciem contemplatus audiret et quomodo dictum est, Locutus est Dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum: et ec
Abbreviated transcription (Latin):
set moyses: ut cumq ferendi ẽẽnt
stulti qui putant ꝑ ea q̃ supͣdicta
uł gesta st̃. sb̃am dei oculis euis
fuisse ꝯsꝑicuã: Cũ uͭ hie apertissĩe
demostret᷑. nec desid̾anti hoc fuisse
⁊ cessũ: quis audeat dic̾e ꝑ similes
formas que huic quoq iusibilit̾
apparuerunt. ñ creaturã deo serui¬

Expanded text:
set Moyses, utcumque ferendi essent stulti, qui putant per ea quae supra dicta vel gesta sunt, substantiam Dei oculis ejus fuisse conspicuam: cum vero hic apertissime demonstretur, nec desideranti hoc fuisse concessum; quis audeat dicere per similes formas, quae huic quoque visibiliter apparuerant, non creatura
Abbreviated transcription (Latin):
piens ꝙ nõ erat p̾ter sue nature detri¬
mentũ nr̃m dignatus inire consor¬
tium. pͥus sine ullo malo suo meri¬
nos sua sine ullis bonis mertris
nr̃is ĩmo p̾cedentib et malis m̾itis
nr̃is in clebita largitate ꝯferret: qr
et ea que dñr merita nr̃a dona sunt¬
eius. Ut eĩ fides ꝑdilectõem oꝑetur. ca¬
ritas d̾i diffusa est in cordib nr̃is per
sp̃m scm̃ qui datus est nobis. Tunc
est aũt datus. qͣndo est ih̾c resurrectõe
olarificatꝰ. Tunc eĩ eum se missurũ
eẽ ꝓmisit et misit: qr tunc sicut de
illo scͥptum ẽ et ante p̾dc̃m ascendit
in altum captiuauit captiuitatem
dedit dona hõib. Hec dona sunt me¬
rita nr̃a: quib ad sumiũ bonũ im¬
mortalis bearitudĩnis ꝑuenimus.
Comm̃dat aũt inquit apłs caritatẽ
suã d̾s in nobis. qm cum adhuc pec¬

Expanded text:
piens quod non erat, praeter suae naturae detripiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merinos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largitate conferret? 14. Quia et ea quae dUt enim fides per dilectionem operetur , charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis . Tunc est autem datus, quando est Jesus resurrectione clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Haec dona sunt merita nostra, quibus ad summum bonum immortalis beatitudinis pervenimus. Commendat autem, inquit Apostolus, charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc pec
Abbreviated transcription (Latin):
amiseria mortalitatis huiꝰ. ut uni¬
genitũ filiũ dm̃ sibi coet̾nũ hoĩem
fieri uellet induendo humanam
aĩam et carnẽ. mortalemq fem̃ mor¬
tem perpeti: Parum est sic refellere.
ut istum modũ quo nos ꝑmediato¬
rem dei et hoĩm hoĩem xp̃m iħm dͥs
bonũ et diuine ꝯgruũ dignitati: ue¬
rũ eciã ut ostendamus ñ aliũ modũ
possi bilem deo defuisse cuiꝰ potestati
cuncta equalit̾ subiacent. s sanãde
nr̃e miserie conuenientiorẽ modũ
aliũ ñ fuisse nec ẽẽ oportuisse. Qa
eĩ tam necessarium fuit ad erigen¬
dã spem nr̃am m̃tesq mortalium
cõditõe ip̃ius mortalitatis abiectas
ab ĩmortalitatis desꝑatõe liberan¬
das. qm ut demonstraret᷑ nobis ꝙͣ¬
ti nos penderet d̾s qͣntumq dilige¬
ret: Quid uero huiꝰ rei tanto isto ĩ¬
ditio manifestius atq p̾elarius. qͣm
ut d̾i filius ĩ mutabiliter bonus in se
manens ꝙ erat et a nob̾ ꝓ nobis acci¬

Expanded text:
a miseria mortalitatis hujus, ut unia miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum modum quo nos per Mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesbonum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis acci
Abbreviated transcription (Latin):
uina auctoritate ꝓmittit. et iõ cum
dictũ eẽt in euͣngelio ꝙ iħc dederit po¬
testatem filios dei fieri his qui recepe¬
r̃t eũ. et qͥd sit recepisse eũ breuit̾ fuis¬
set expositũ dicendo credentib in noĩe
eiꝰ quoq̃mͦ filii dei fierent eẽt ad iũctũ.
qui ñ ex sanguinib neq ex uolu̾tate
carnis neq ex uoluntate iuiri s ex deo
nati sunt: ne ista hoĩm qmͣ uidemꝰ et
gestamꝰ infirmitas tantã excellentiã
desperaret. ilico ad nexũ est. Et u̾bum
caro frm̃ ẽ: et ħ̾itanit in nob̾: ut a cõ¬
trario suaderet᷑ ꝙ incredibile uidebat᷑.
Si eĩ natura dei filius ꝓpt̾ filios hoĩs¬
est credibilius natura filios hoĩm
grã dei fieri dei filios. et ħitare in deo
in quo solo et de quo solo eẽ possint
b̾i. participes ĩmortalitatis eiꝰ effecti:
ꝓpter ꝙ ꝑsuadendũ dei filius parti¬
ceps nr̃e mortalitatis effr̃s est. Eos¬
itaq qui dicunt ita ne de fuit deo
modus alius quo liberaret hoĩes

Expanded text:
um dictum esset in Evangelio, quod Jesus dederit potestatem filios Dei fieri iis qui eum receperunt; et quid sit recepisse eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt: ne ista hominum quam videmus et gestamus infirmitas tantam excellentiam desperaret, illico annexum est, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; ut a contrario suaderetur quod incredibile videbatur. Si enim natura Dei Filius propter filios hoest credibilius, natura filios hominis gratia Dei filios Dei fieri, et habitare in Deo, in quo solo et de quo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter quod persuadendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatis effectus est? itaque qui dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines
Abbreviated transcription (Latin):
gruentissimo sius morib. quib
ame ĩmelius iã olim ualdde lõge¬
q distabat sine ulla turbulenta
cunctatione ⁊iunctus ẽ. Inde ad
matrẽ ingredim̃. inlicamus gau¬
det. narramus ꝙ̃ admodũ gestum
sit. et exultat. et tumphat. et bene¬
dicebat tͥ qui potens es ultra qm
petimꝰ et intelligimꝰ facere. qr tã¬
to amplius sibi a te concessum de
me uidebat. qͣm petere solebat mi¬
serabilib flebilibus gemitib¬
q. Conu̾tisti eñi me ad te. ut necͥ
uxorem quererẽ neq aliqͣm spem
scli huiꝰ. Stans in ea irgula fidei
in qua me aute tot annos ei reue¬
laueras. et ꝯu̾tisti luctũ eius ĩgau¬
diũ multo uberius qmͣ uoluerat.
et multo clarius atq castius qͣm
de nepotib carnis me requurebat.¬

Expanded text:
gruentissimo suis moribus, quibus gruentissimo suis moribus, quibus a me in melius iam olim ualde longeque distabat, sine ulla turbulenta cunctatione coniunctus est. inde ad matrem ingredimur, indicamus: gaudet. narramus quemadmodum gestum sit: exultat et triumphat et benedicebat tibi, qui potens est ultra quam petimus aut intellegimus facere, quia tanto amplius sibi a te concessum de me uidebat, quam petere solebat miserabilibus flebilibusque gemitibus. conuertisti enim me ad te, ut nec uxorem quaererem nec aliquam spem saeculi huius stans in ea regula fidei, in qua me ante tot annos ei reuelaueras, et conuertisti luctum eius in gaudium multo uberius, quam noluerat, et multo carius atque castius, quam de nepotibus carnis meae requirebat.
Abbreviated transcription (Latin):
sequere me. et tali oraculo confe¬
stim ad te eẽ conu̾sum. Itaq ꝯcttꝰ
relii in eũ locũ. ubi sedebat alipiꝰ.
Ibi enĩ posuerã codicem apłi cum
inde surrexerã: arripui. aperui. et
legi insilentio capitulũ quo pri¬
mum ⁊iecti sunt oculi mei. Non ĩ
comessatõib et ebrietatib. ñ in
uidentiã ne feceritis in ꝯcupiscen¬
tiis ur̃is. Nec ultra uolui legere.
nec opus erat. Statim quippe cũ
fine huiꝰce sententie qͣi luce secu¬
ritatis infusa cordi meo om̃s du¬
bitationes tenebre diffugerunt.
o quo alio signo codicem clausi. et
tranquillo iam uultu: indicaui a¬
lẏpio. At ille qͥd in se ageret᷑ quod
ego nesciebã sic indicauit. Petiit
uidere qͥd legissem. ostendi. et ad tẽ¬
dit etiam ultra ꝙͣ ego legeram. et
ignorabam qͥd sequeret᷑. Seque¬
bat᷑ uero ĩ firmũ aũt infide recipi¬
te. Quod ille ad se retulit. mͥq ape¬
ruit. S tali ãmonitõe firmatus
est. placitoq ac ꝓposito bono et cõ¬

Expanded text:
sequere me ; et tali oraculo confestim ad te esse conversum. Itaque concitus redii ad eum locum ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem Apostoli, cum inde surrexeram. Arripui, aperui, et legi in silentio capitulum, quo primum conjecti sunt oculi mei: Non in comessationibus et ebrietatibus, non in uidentiam ne feceritis in concupiscentiis. nec ultra uolui legere nec opus erat. statim quippe cum fine huiusce sententiae quasi luce securitatis infusa cordi meo omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. o quo alio signo codicem clausi et tranquillo iam uultu indicaui Alypio. at ille quid in se ageretur — quod ego nesciebam — sic indicauit. petit uidere quid legissem: ostendi, et adtendit etiam ultra quam ego legeram. et ignorabam quid sequeretur. sequebatur autem: infirmum uero in fide recipe. quod ille ad se rettulit mihique aperuit. sed tali admonitione firmatus est placitoque ac proposito bono et con
Abbreviated transcription (Latin):
hec oꝑat᷑ unꝰ atq idem sp̃c: diuidẽs
ꝓpͥa unicuiq ꝓut uult: utiq sic̃
d̾s. Qͥs eĩ tanta illa potest oꝑari. nͥ
d̃s. Idem aũt d̾s. qui oꝑatur oĩa in
oĩb. Nam et singillatim si int̾ro
unus d̾s est. Unũ gͦi pͥncipium ad
creaturã dr̃ d̾s: non duo uel tria
pͥncipia.

Expanded text:
ec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult , utique sicut Deus. Quis enim tanta illa potest operari nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interrounus Deus est. Unum ergo principium ad creaturam dicitur Deus, non duo vel tria principia.
Abbreviated transcription (Latin):
Non eĩ sicut dicimꝰ seruum dñi et do¬
minũ serui. filium patris et prẽm
filii qm̃ ista relatiue dñr. ita et iam
hic possumus dicere. Sicimus enĩ
prẽm sp̃c scĩ. ne filius eius intelli¬
eiꝰ intelligatur sp̃c sc̃s. In multis eĩ
relatiuis hoc ꝯtingit: ut ñ inueni¬
atͣ uocabulũ quo sibi ucissim ren¬
deant. que ad se referunt᷑. Qͥd eĩ tam
manifeste relatiue dr̃. qm pignus:
Ad id qͥpe refertur cuius pĩgnus ẽ:
et sꝑ pignus alicuiꝰ rei pignus est:
Num ergo cũ dicimus pignus prĩs
et filii possumꝰ uicis sim ditere pa¬
trem pignoris. aut filiũ pignoris:
At u̾o cum ditimꝰ donũ pr̃is et filii:
ñ quidem possumus dicere prẽm do¬
ni: aut filiũ doni: s ut hec uicissim
iendeant dicimꝰ donũ donatoris. et
donatorẽ doni: qr hic potuit inue¬
niri usitatũ uocabłm: illic ñ potu

Expanded text:
n enim, sicut dicimus servum domini et dominum servi, filium patris et patrem filii, quoniam ista relative dicuntur, ita etiam hic possumus dicere. Dicimus enim Patrem Spiritus sancti, ne filius ejus intellis. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potu
Abbreviated transcription (Latin):
simul ad creaturã. unũ principiũ
est: Sicut unus creator: sicut unꝰ
d̾s. Si aũt qͥcqͥd in semanet. et gig¬
nit aliqͥd uel oꝑatur pͥncipiunt
est ei rei qͣm gignit. uel ei qͣm oꝑat᷑.
ñ possumus negare et iam sp̃m sã¬
ctum recte dici principiũ. qr ñ eum
seꝑamꝰ ab appellatiõe creatoris. Et sc̃p¬
tum ẽ de illo ꝙ oꝑetur. et utiq in se
manens oꝑatur. Non eĩ in aliquid
eoꝵ que operatur ipse mutatur et
u̾titur: Et que oꝑatur: inde. Uni¬
cuiq aũt inquit dat᷑ manifestatõ
sp̃c ad utilitatẽ. Alii quidẽ datur

Expanded text:
simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici principium, quia non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur: non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur vide: Unicuique autem, inquit, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Al
Abbreviated transcription (Latin):
solem negare. Lux gͦ lucet in tene¬
bris. Quod si eam tenebre ñ compre¬
hendunt. inluminent̃ dei dono pͥus
ut sint fideles. et incipiant ẽẽ lux ĩ
cõꝑatõe infideliũ: atq hoc p̾misso fũ¬
damento edificent᷑ aduidenda q̃ cre¬
dunt ut aliqñ possint uidere. Sunt
eĩ que ita credunt᷑. ut uideri iam oĩ
tinet ad illam sũmã in effabilem ĩ¬
corꝑalem ĩmutabilẽq naturã ꝑ in¬
telligentiã ut cũqr cernendam. nusꝙͣ
se meluis regente dũ taxat fidei re¬
gula acies humane m̃tis exercet. ꝙͣ
ui eo ꝙ ipse homo in sua natura me¬
lius cet̾is aĩalib melius ⁊̃ cet̾is aĩe
et cui tãqͣm in loco suꝑiore atq int̾i¬
ore honorabilit̾ p̾sidente iudicanda
oĩa nuntiant etiã corꝑis sensus et
qua ñ est suꝑior eui subdita regenda

Expanded text:
solem negare. Lux ergo lucet in tenesolem negare. Lux ergo lucet in tenebris: quod si eam tenebrae non comprehendunt , illuminentur Dei dono prius ut sint ficomparatione infidelium, atque hoc praemisso fundamento aedificentur ad uidenda quae credunt, ut aliquando possint uidere. sunt enim quae ita creduntur, ut uideri iam omnitinet ad illam summam, ineffabilem, incorporalem incommutabilemque naturam per intellegentiam utcumque cernendam, nusquam se melius, regente dumtaxat fidei regula, acies humanae mentis exerceat quam in eo quod ipse homo in sua natura melius ceteris animalibus, melius etiam ceteris animae et cui tamquam in loco superiore atque interiore honorabiliter praesidenti iudicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus et qua non est superior, cui subdita regenda
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e uitã in semet ip̃o: sic ei dedit uitã
ꝓcedere de illo sicut ꝓcedit et de ipso.
Hec de illo sermone in hunc librum
tͣnstuli s fidelib ñ infidelib loq̃ns.
Uerũ si adhanc ymaginem contuen¬
dã et adudenda ista qm u̾a sint q̃ in
eoꝵ m̃te st̃ nec iria sic st̃ ut tres ꝑso¬
ne sint s oĩa tria hoĩs st̃ que una ꝑ¬
sona ẽ minꝰ idonei sunt: cur ñ de illa
sũma trinitate q̃ deus ẽ credunt potiꝰ
ꝙ in sacris litt̾is inuente᷑ qm pose̾t¬
maq ñ capitur: Et certe cũ in concus¬
se crediderint scͥpturis scĩs tamꝙͣ ue¬
racissimis testib agant orando et q̃¬
rendo et bene uiuendo ut intelligãt.
id est ut qͣntum uideri potest uideat᷑
m̃te ꝙ tenet᷑ fide. Qͥs hoc ꝓhibeat ĩ¬
mo uero ad hoc qͥs ñ hortetur: Si aũ
ꝓpt̾ea negandum putant ista esse
qr ea ñ ualent cecis m̃tib cern̾e: debẽt
et illi qͥ ex natiuitate sua ceci st̾: eẽ

Expanded text:
habere vitam in semetipso, sic ei dedit vitam habere vitam in semetipso, sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso. Haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam, et ad videnda ista quam vera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt, ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt, quae una persona est, minus idonei sunt: cur non de illa summa trinitate, quae deus est, credunt potius quod in sacris litteris inuenitur, quam posmaque, non capitur? et certe cum inconcusse crediderint scripturis sanctis tamquam ueracissimis testibus, agant orando et quaerendo et bene uiuendo, ut intellegant, id est ut, quantum uideri potest, uideatur mente quod tenetur fide. quis hoc prohibeat, immo uero ad hoc quis propterea negandum putant ista esse, quia ea non valent caecis mentibus cernere; debent et illi qui ex nativitate sua caeci sunt, esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedere sp̃ẽ scs̃ ubi sic ait de prẽ ꝓcedit
ut ñ diceret de me ñ ꝓcedit: A quo aũ
ht̃ filius ut sit deus. ẽ eñ de d̾ ab il¬
Hic ut cumq ⁊̃ illud intelligit᷑ quã¬
tum a talib quales nos sumus intel¬
ligi potest cur ñ dicat᷑ natus eẽ s ꝓp¬
ꝙ absurdissimũ est. Eilius quippe nł¬
lus ẽ duoꝵ. nisi patris et matris. Ab¬
sit aite ut iit̾ dm̃ pr̃em et dm̃ filium
tale aliquid suspicemur qr nec filius
hoĩs simul et ex pre et ex matre ꝓcedit:
s cũ in matrem ꝓcedit ex pr̃e. ñ tunc ꝓ¬
cedit ex matre: et cuni in hanc lucem
ꝓcedit ex matre. ñ tc̃ ꝓcedit ex pre. Sp̃e¬
aũt sc̃s ñ de prẽ ꝓcedte infilium. ⁊ de
filio ꝓcedit ad santificandã creaturã:
s simul de utroq ꝓcedit. Qrͣauis hoc
filio pr̃ ded̾it. ut ꝙ̃ad modũ de se: ita
de illo quoq procedat. Neq eĩ possumꝰ
beat uitã in semet ip̃o sic dedit et filio

Expanded text:
procedere spiritus sanctus, ubi sic ait: de patre procedit, procedere spiritus sanctus, ubi sic ait: de patre procedit, ut non diceret: "de me non procedit"? a quo autem habet filius, ut sit deus — est enim de dHic utcumque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus, intelligi potest, cur non dicatur natus esse, sed pquod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. Absit autem, ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur. Quia nec filius hominum simul et ex patre et ex matre procedit; sed cum in matrem procedit ex patre, non tunc procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. Spanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit. Quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. Neque enim possumbeat vitam in semetipso, dedit et Filio
Abbreviated transcription (Latin):
lem ualuerint ꝓferentiũ. Filius aũt
⁊ ip̃õ sñ ullo int̾uallo tẽꝑis dante cõmu-¬
nit̾ de utͦq ꝓcedit. Siceret᷑ aũt filius
pr̾i et filii. si qd̃ ab horret ab oĩum sano¬
rũ sensib eum ambo genuissent. Non
na et equali ⁊ ĩ corꝑali et in effabiliter
ĩmitabili atq inseꝑabili tͥnttate dif¬
ficilimũ est gen̾ationẽ a ꝓcessione di¬
stinguere. sufficiat interim eis qui ex¬
tendi ñ ualent in amplius id ꝙ de hac
re in sermone quodã ꝓferendo ad aures
ppłi xp̃iani diximꝰ dictũq conscripsimꝰ.
inter cet̾a eĩ cum ꝑ scͥpturaꝵ scãꝵ testi¬
sp̃c sc̃s. eur filius dixit de prẽ ꝓcedte: sur
putas nͥ ꝙ̃admodũ solet ad eum refer¬
re et ꝙ ip̃ius ẽ de quo et ip̃e est: Unde
illud est: mea doctrina ñ est mea. s eiꝰ
qͥ me misit. Si gͥ hic intelligitur eius
doctrina ꝙͣ tñ dixit ñ suã. s prĩs. qͣnto
magis illie intelligendus est et de ip̃o

Expanded text:
lem valuerint proferentium. Filius autem lem valuerint proferentium. Filius autem et ipso sine ullo intervallo temporis dante, communiter de utroque procedit. Diceretur autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, eum ambo genuissent. Non na et aequali et incorporali et ineffabiliter immutabili atque inseparabili trinitate difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non ualent amplius id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi christiani diximus dictumque conscripsimus. inter cetera enim, cum per scripturarum sSpiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre procedit ? Cur putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre et quod ipsius est, de quo ipse est? Unde quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. si igitur hic intellegitur eius doctrina, quam tamen dixit non suam, sed patris, quanto magis illic intellegendus est et de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur in memoria et intelligentia
m̃tis nr̃e significare curaui: memorie
tͥbuens oẽ ꝙ scimꝰ etiã si ñ inde cogitem
nerũ inuen̾imus. hoc maxime intelu
gere dicimur et hoc qͥdem in memoria
rursus relinqͥmus. S illa est abstrusi¬
or ꝓfunditas nr̃e memorie. ubi hoc ͥ
pͥmũ cum cogitaremꝰ inuenimꝰ. et gig.¬
nitur intimũ u̾bum ꝙ nulliuis lin¬
gue sit t̾aqͣm scĩa de scientia. et uisio
de uisione et intelligentia q̃ apparet
incogitatõe de intelligentia que in me¬
moria iam fu̾at s latebat qͣmqmͣ ⁊ ip̃a
cogitatio qndã suã memoriam nͥ habe

Expanded text:
tur in memoria, et intelligentia mentis nostrae significaretur, curavi: memoriae tribuens omne quod scimus, etiamsi non inde cogitemuverum invenimus, hoc maxime intelligere dicimus dicimur, et hoc quidem in memoria rursus relinquimus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae apparet in cogitatione, de intelligentia quae in memoria jam fuerat, sed latebat: quanquam et ipsa cogitatio, quamdam suam memo
Abbreviated transcription (Latin):
cans dñs ih̾c bis decdit sp̃m sc̃m. semel
in t̾ra ꝓpt̾ dilectionẽ ꝓximi et tt̾m de
celo ꝓpter dilectionem dei. Et si forte
tes in noĩe prĩs et filii et sp̃c scĩ. ubi
maxime comm̃idat᷑ hec trinitas am¬
bigere ñ debemꝰ. Ip̃e est gͥ qui ⁊̾ de celo
datus ẽ die penterostes. id est post dies
decem qͣm dñs ascendit in celum. Quo¬
mͦ gͦ d̾s ñ est qui dat sp̃m sc̃m: Inmo
qͣntus d̾s est qui dat dm̃. Neq enĩ ali¬
quis discipuloꝵ euis. dedit sp̃m sc̃m.
Orabant quippe ut ueniret in eos qͥb
manũ imponebant: ñ ipsi eũ dabant.
Quem morem in suis p̾positis etiam
nunc seruat ecelia. Deniq ⁊ symon
magus offerens apłis pecuniã ñ ait
date et mͥ hanc potestatem ut dem spi¬
ritũ scm̃: s cui cumq in qͥt imposue¬
ro man̾ accipiat sp̃m sc̃m. Qͥa neq scͥp¬
tura suꝑius dix̾at uidens aut symõ¬

Expanded text:
s Jesus, bis dedit Spiritum sanctum; semel in terra propter dilectionem proximi, et iterum de coelo propter dilectionem Dei. Et si forte gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti , ubi maxime commendatur haec Trinitas, ambigere non debemus. Ipse est igitur qui de coelo etiam datus est die Pentecostes, id est, post dies decem quam Dominus ascendit in coelum. Quomodo ergo Deus non est qui dat Spiritum sanctum? Imo quantus Deus est qui dat Deum? Neque enim aliquis discipulorum ejus dedit Spiritum sanctum. Orabant quippe ut veniret in eos quibus manum imponebant, non ipsi eum dabant. Quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens Apostolis pecuniam, non ait, Date et mihi hanc potestatem, ut dem Spiritum sanctum; sed, cuicumque, inquit, imposuero manus, accipiat Spiritum sanctum. Quia neque Scriptura superius dixerat, Videns autem Simo
Abbreviated transcription (Latin):
quotienscũq in ea creatura que nos su¬
mꝰ aliqͥd illi rei simile ostendere uolui
qͣlẽtumq intellectum meũ sufficiens
elocutio secuta ñ fu̾it qͣmuis et in ip̃o
intellectu conatũ me senserim magis
habuisse ꝙͣ effectum. Et in una qͥdem
ꝑsona ꝙ est homo inuenisse ymagniẽ
sũne illius trinitatis. et in re mittabi¬
li tria illa ut facilius intelligi possẽt
s̾ ꝑ temporalia int̾ ualla maxime ĩ
libro nono monstrare uoluisse. Sed
tria unius ꝑsone ñ sicut humana po¬
scit intentio trib illis ꝑsonis conue¬
nire potuer̃t sic̃ in hoc libro qͥntodeci¬
mo demonstrauimꝰ. Seinde in illa sũ
ma trinitate que d̾s est int̾ ualla tẽ¬
poꝵ nulla st̃ ꝑ que possit ostendi aut
saltem reqͥri utrum prius de prẽ natus
sit filius et postea de ambob ꝓcesserit

Expanded text:
quotiescumque in ea creatura quae nos suquotiescumque in ea creatura quae nos sumus, aliquid illi rei simile ostendere volui, qualemcumque intellectum meum sufficiens elocutio mea secuta non fuerit: quamvis et in ipso intellectu conatum me senserim magis habuisse quam effectum. Et in una quidem persona quod est homo invenisse imaginem summae illius Trinitatis, et in re mutabili tria illa ut facilius intelligi possint, etiam per temporalia intervalla maxime in libro nono monstrare voluisse. Sed tria unius personae, non sicut humana poscit intentio, tribus illis personis convenire potuerunt, sicut in hoc libro quinto decimo domonstravimusma Trinitate quae Deus est, intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi aut saltem requiri, utrum prius de Patre natus sit Filius, et postea de ambobus processerit