comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N am inquo scandalum nonẽ: utiq ꝑfec¬
tus ẽ. Et tam̃ uidet᷑ dilectionem dei
tacuisse. qd̾ nunqͣm faceret: nͥ quia
in ipsa frat̾na dilectione uult intelli¬
gi dm̃. aꝑtissime enim in eadem epla
et om̃is qui diligit ex deo natus est:
& cognouit dm̃. Qui non diligit non
cognouit dm̃. quia ds dilectio ẽ. Ista
contextio satis aꝑte declarat eandem
ipsam frat̾nam dilectionem. nam fra
t̃na dilectio ẽ. qua diligimꝰ inuicem.
ñ solum ex deo s etiam dm̃ esse: tanta
auctoritate predicari. Cum gͦ de dilec¬
tione diligimus dm̃: de do diligimus
fr̃em. nec fieri pot̾ ut eandem dilectio¬
nem ñ precipue diligamꝰ qua frem dili-¬
giinus. Unde colligitur duo illa pre¬
cepta ñ posse sine inuicem. Qm̃ qui¬
ppe ds dilectio ẽ. dm̃ certe diligit qͥ
diligit dilectionem. Dilectionem au̾
necesse ẽ. diligat qui diligit frem. Qͥ¬
post ait. non pot̃ dm̃ diligere quẽ
non uidet. qui fre̾m quem uidet ñ
potest quia hȩc illi causa ẽ. non uidͤn¬

Expanded text:
Nam in quo scandalum non est, utique perfectus est. Et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse; quod nunquam faceret, nisi quia in ipsa fraterna dilectione vult intelligi Deum. Apertissime enim in eadem Epistet omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognovit Deum. Qui non diligit non cognovit Deum, quia Deus dilectio est. Ista contextio satis aperte declarat eamdem ipsam fraternam dilecterna dilectio est, qua diligimus inuicem — non solum ex deo sed etiam deum esse tanta auctoritate praedicari. cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de deo diligimus fratrem nec fieri potest, ut eandem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. unde colligitur duo illa praecepta non esse posse sine inuicem. quoniam quippe deus dilectio est, deum certe diligit qui diligit dilectionem. dilectionem autem necesse est diligat qui diligit fratrpost ait, non potest deum diligere, quem non uidet, qui fratrem, quem uidet, non diligit, quia haec illa causa est non uiden
Abbreviated transcription (Latin):
hoc diligit ut sit iniustus. Ad hoc
gͦ ut sit malus. ac ꝑ hoc iam non se
diligit. Qui enĩ diligit inquitatem:
odit animã suam. Quaꝓpt̾ non ẽ.
p̾cipue uidendũ in hac questione.
quȩ de trinitate nob̾ ẽ. et de cognos¬
cendo deo: nͥ quid sit uera cognitio.
ĩmo uͦ quid sit cognitio. E a quip¬
pe dilectio dicenda quȩ uera est:
alioquin cupiditas ẽ. Atq ita cu¬
pidi ab usiue dicunt᷑ diligere: qͤm¬
ad modum cuꝑe abusiue dicunt᷑
qui diligunt. Hȩc est autem uera
dilectio: ut inherentes ueritati iꝰte
uiuamꝰ. et ideo contempnamꝰ om̃ia
temꝑalia ꝓ amore hõium quo ees
uolumꝰ tuste uiu̾e. Ita eñ et mori
ꝓ fr̃̾ib utiliter parati ẽẽ. poterimꝰ.
it. Cum enĩ duo p̃cepta sunt in quib
tota lex pendet ⁊ ꝓphȩ. dilectio det.
dilectio ꝓximi: non inim̃ito plerunq

Expanded text:
hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc ergo, ut sit malus, ac per hoc iam non se diligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Quapropter non est praecipue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. ea quippe dilectio dicenda, quae uera est; alioquin cupiditas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita enim et mori pro fratribus utiliter parati esse poterimus, it. cum enim duo praecepta sint, in quibus tota lex pendet et prophetae, dilectio dei et dilectio proximi, non immerito
Abbreviated transcription (Latin):
forme nͥ amando: Curgͦ alium diligi¬
mus quem credimꝰ iustum. et non
diligimꝰ ipsam formam uͥ uidemus
quid sit iustus animꝰ. ut et nosiusti
eẽ. possimus. An uͦ nisi et istam
ut iusti eẽ. ualeamus: Ho mo gͦ qui
credit᷑ eẽ. iustus. ex ea forma et ue¬
ritate diligit᷑. quam cernit et in¬
telligit. apud se ipse qui diligit.
Ipsa uͦ forma &e ueritas. non ẽ. quomͦ
aliunde diligat᷑. Neq enĩ inuenimꝰ
aliquid tale preter ipsam ut eam
cum incognita ẽ. credendo. diliga¬
mus ex eo qd̾ iam tale aliquio noui¬
mus. Quicquid enĩ tale aspexeris
ipsa ẽ: et non ẽ quicqm tale. qm̃ so¬
la ẽ. ipsa. talis qualis ipsa ẽ. Qui gͦ
aniat homĩes: aut quia uisti sunt
aut ut usti sint amare debet. Sic
enim & se ipsum amare debet. aut
quia iustus ẽ. aut ut uistꝰ sit. Sic
eiũ diligit ꝓxinrũ tanqͣm seipsũ:
sine ullo ꝑicło. Qui enim aliter se
diligit. inuste se diligit: qmͣ se ad

Expanded text:
formae, nisi amando? Cur ergo alium diligiformae, nisi amando? Cur ergo alium diligimus quem credimus justum, et non diligimus ipsam formam ubi videmus quid sit justus animus, ut et nos justi esse possimus? An vero nisi et istam ut justi esse valeamus? Homo ergo qui creditur justus, ex ea forma et veritate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incognita est, credendo diligamus, ex eo quod jam tale aliquid novimus. Quidquid enim tale aspexeris, ipsa est: et non est quidquam tale, quoniam sola ipsa talis est, qualis ipsa est. Qui ergo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare enim et se ipsum amare debet, aut quia iustus est aut ut iustus sit: sic enim diligit proximum tamquam se ipsum sine ullo periculo. qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam se ad
Abbreviated transcription (Latin):
at. et sit ipse animꝰ. et ñ sit uistꝰ ani¬
musquẽ apud se ipsum uidet. Non
ẽ alius animꝰ uistus. in animo ñdum
iusto: Aut si non ẽ. quem ibi uidet. cũ
uidet & dicit quio sit animꝰ ustus.
Nec alibi qͣm inse uidet. cum ipse sit
animꝰ tustus. An illud qd̾ iuidet u̾tas
ẽ. interior presens animo qui eam
ualet intueri: Neq om̃s ualent et
qui intueri ualent: hoc etiam quod
intuent᷑ non om̃ sunt. Hoc ẽ. ñ sunt
etiam ipsi iusti. animi sic̃ possunt ui-¬
dere ac dicere. quid sit ustus animꝰ.
Quod unde eẽ. poterunt. nͥ inherendo
eidem ipsi forme quam iuntuent᷑. ut
inde forment᷑. et sint iusti anmi ñ
tantũ cernentes & dicentes ustum
eẽ. animũ qui scieutia atq ratione u
uita ac morib ẽiuq suã distribuit. s
etiam ut ipsi iuste uiuant iusteq mo¬
rati sunt sua citiq distribuendo ut
nemini quicqͣm debeant. nͥ ut inui-¬
cem diligant: & unde inheret᷑ illi

Expanded text:
at, et sit ipse animus et non sit justus aniat, et sit ipse animus et non sit justus animus, quem apud se ipsum videt. Num est alius animus justus in animo nondum justo? Aut si non est, quem ibi videt, cum videt et dicit quid sit animus justus, nec alibi quam in se ipso videt, cum ipse non sit animus justus? An illud quod videt, veritas est interior praesens animo qui eam valet intueri? Neque omnes valent: et qui intueri valent, hoc etiam quod intuentur non omnes sunt, hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit justus animus. Quod unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae quam intuentur, ut inde formentur et sint justi animi; non tantum cernentes et dicentes justum esse animum qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit, sed etiam ut ipsi juste vivant justeque morati sint, sua cuique distribuendo, ut nemini quidquam debeant, nisi ut invicem diligant . Et unde inhaeretur illi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ẽ. multum mirarer. atq ipsam
picturam eius. ipsam tam̃ eẽ. nescirem.
s eis teñe qui uisam tenerent. Non aũ
ita quero quid sit ustus. nec ita inuenio.
nec ita intueor. cum id eloquor nec ita ꝓ¬
tuderim. aut ullo corꝑis sensu didice¬
run: aut ab eis qui ita didicissem audi¬
erim. Cum enĩ dico et sciens dico. iustꝰ
ẽ. animus qui scientia atq ratione in
uita ac morib sua cuiq distribuit: ñ
aliqͣm rem fingo ut possum siẽ alexan
driam. siue ita sit. siue ñ ita: s presens
quiddam cerno. et cerno apud me. et¬
si ñ sum ipse qd̾ cerno. et fuulti si audi¬
ant approbabunt & quisquis me andit
atq scienter approbat. apuo se ⁊ ipse
hoc idem cernit. etiam si ñ sit ⁊ ipse
qd̾ cernit. Iustus uͦ cum iddicit. id
qd̾ ipse ẽ. cernt et dicit. Et uibi etiã
mirabile ut apud se ammꝰ uideat qd̾
alibi nusqͣm uidit. et uerum uideat.
et ipsum uerum itistũ animũ uide¬

Expanded text:
Ipsa est, multum mirarer, atque intueIpsa est, multum mirarer, atque intuepicturam ejus, ipsam tamen esse nescirem, sed eis crederem qui visam tenerent. Non autem ita quaero quid sit justus, nec ita invenio, nec ita intueor, cum id eloquor; nec ita providerim, aut ullo corporis sensu didicerim, aut ab eis qui ita didicissent audierim. Cum enim dico et sciens dico, Justus est animus qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit; non aliquam rem driam, sive ita sit, sive non ita: sed praesens quiddam cerno, et cerno apud me, etsi non sum ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis me audit atque scienter approbat, apud se et ipse hoc idem cernit, etiamsi non sit et ipse quod cernit. Justus vero cum id dicit, id quod ipse est cernit et dicit. Et ubi etiam mirabile est ut apud se animus videat quod alibi nusquam vidit, et verum videat, et ipsum verum justum animum vide
Abbreviated transcription (Latin):
apud me ipsũ inuenio phantasian
pore fui. & eam uidi. atq sensi. memo¬
riaq retinui: ut apud me inuenitẽ
de illa u̾bum. cũ eam uellem dicere.
Ipsa enĩ phantasia eiꝰ memoria inea
uerbum euis. non sonus iste trisillab
cum cartago nominat᷑. uł etiam tacite
nom̃ ppsum ꝑspatia tempoꝵ cogitat᷑.
s illud qd̾ in anmo meo cerno cum
trissillabum uoce ꝓfero. uł ante quã
ꝓferam. Sic et alexandriam cũ eloqui
uolo qͣm minqͣm uidi: presto ẽ. apud me
phantasia eius. Cum enĩ a multiᷤ au¬
dissem & credidissem magnam ẽẽ. il¬
lam urbem: siẽ mͥ narrare potuit: fin¬
xi animo imaginẽ eius qͣm potui. ⁊ hoc
ẽ. apud me u̾bum eius. cum eam uolo
dicere. ante qͣm uoce quinq sillabas
ꝓferam. qd nom̃ eius fere om̃ib notu
est. Qmͣ tamen imaginẽ si ex animo
meo ꝓferre possem ad ocłos hominũ
qui alexandriam nouerunt. ꝓfectoͤ ut
om̃s dicerent non ẽ. ipsa. Aut sidic̾ent

Expanded text:
apud me ipsum invenio phantasiam apud me ipsum invenio phantasiam pore fui, et eam vidi atque sensi, memoriaque retinui, ut apud me invenirem de illa verbum, cum eam vellem dicere. Ipsa enim phantasia ejus in memoria mea verbum ejus, non sonus iste trisyllabus cum Carthago nominatur, vel etiam tacite nomen ipsum per spatia temporum cogitatur; sed illud quod in animo meo cerno, cum hoc trisyllabum voce profero, vel antequam proferam. Sic et Alexandriam cum eloqui volo, quam nunquam vidi, praesto est apud me phantasma ejus. Cum enim a multis audissem et credidissem magnam esse illam urbem, sicut mihi narrari potuit, finxi animo meo imaginem ejus quam potui: et hoc est apud me verbum ejus, cum eam volo dicere, antequam voce quinque syllabas proferam, quod nomen ejus fere omnibus notum est. Quam tamen imaginem si ex animo meo proferre possem ad oculos hominum qui Alexandriam noverunt, profecto aut omnes dicerent, Non est ipsa; aut si dicerent,
Abbreviated transcription (Latin):
amii iusticia: qua pulchri sunt hõies.
pleriq etiã qui corꝑe destorti atq de¬
formes sunt. Sic̃ autẽ animꝰ non iuidet᷑
ocłis: ita nec pulchritudo eiꝰ. ubi gͦ no¬
uit quid sit iustꝰ qui ñclum ẽ: atq ut
sit diligit iustũ. An signa quedam ꝑ
motũ corꝑis emicant. quib ille aut il¬
le homo eẽ. iustus homo apparet: s ũn
nouit illa signa eẽ. animi iuisti. nesci¬
ens quid om̃ino sit uistꝰ: Nouit gͦ.s
uͥ nouimus quid sit uistꝰ etiam cum
iusti ñdum sumꝰ. Si extra qͣm nos no¬
uimꝰ: in corꝑe aliquo nouimꝰ. s ñ
ẽ ita res corporis. In nob̾ gͥ nouimꝰ.
quid sit iustus. Non enĩ alibi hoc
inuenio. ñ quero ut hoc eloquar:
nͥ apud me ipsum. & si int̾rogem
altũ quid sit iustꝰ: apud se ipsum
querit quid respondeat. Et quisqͥs
hinc uerum respondẽ potuit: apud
seipsum quid respondet imienit. Et
cartaginem qͥdem cum eloqui uolo:
apud me ipsum quero ut eloquar. et

Expanded text:
animi justitia, qua pulchri sunt homines, animi justitia, qua pulchri sunt homines, plerique etiam qui corpore distorti atque deformes sunt. Sicut autem animus non videtur oculis, ita nec pulchritudo ejus. Ubi ergo novit quid sit justus, qui nondum est, atque ut sit diligit justum? An signa quaedam per motum corporis emicant, quibus ille aut ille homo esse justus apparet? Sed unde novit illa signa esse animi justi, nesciens quid omnino sit justus? Novit ergo. Sed ubi novimus quid sit justus, etiam cum justi nondum sumus? Si extra nos novimus, in corpore aliquo novimus. Sed non est ista res corporis. In nobis igitur novimus quid sit justus. Non enim alibi hoc invenio, cum quaero ut hoc eloquar, nisi apud me ipsum: et si interrogem alium quid sit justus, apud se ipsum quaerit quid respondeat; et quisquis hinc verum respondere potuit, apud se ipsum quid responderet invenit. Et Carthaginem quidem cum eloqui volo, apud me ipsum quaero ut eloquar, et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sumꝰ. Qd̃ sinemo nouit qͥd sit uistus
nͥ qui uistꝰ ẽ. nemo diligit iustũ nisi
uistꝰ. Non enĩ pot̾ diligere quẽ iustũ
eẽ credit. ob hoc ipsũ qr ustũ ẽẽ cre¬
dit. si quid sit iustꝰ ignorat: scd̃m qd̾
suꝑiꝰ demonstrauimꝰ neminẽ diligẽ
qd̾ credit et ñ uidet nͥ ex aliqͣ regula
noticiȩ gen̾alis siue specialis. Ac ꝑ hoc
sinon diligit uistũ nͥ itistꝰ. quomͦ uolet
quisq iustꝰ eẽ. quiñdumẽ. Non enim ẽ¬
uult qͥsqͣm ẽẽ. qd̾ ñ diligit. Ut autẽ fit
iustꝰ qui ñ dum ẽ: uolet utiq ustꝰ esse.
Ut autẽ uelit: diligit uistũ. Diligere autẽ
Promde nouit quid sit iustꝰ. etiam qui
ñdum ẽ. Ubi gͦ nouit: Non ocłis itidit
aut illud corpus iustũ. uelut album.
uł ingrum. aut quadrum. aut rotundũ.
Quis hoc dixerit: At ocłis ñ uidit nͥ cor¬
pora. Iustus autẽ in homine ñ ÷ nͥ ammꝰ.¬
et cum homo iustꝰ dr̃: ex anmo dicit᷑
ñ ex corꝑe. Est enĩ quedam pulchritudo

Expanded text:
d sit justus nisi qui justus est, nemo diligit justum nisi justus: non enim potest diligere quem justum esse credit, ob hoc ipsum quia justum esse credit, si quid sit justus ignorat; secundum quod superius demonstravimus, neminem diligere quod credit et non videt, nisi ex aliqua regula notitiae generalis sive specialis. Ac per hoc si non diligit justum nisi justus, quomodo volet quisque justus esse qui nondum est? Non enim vult quisquam esse quod non diligit. Ut autem sit justus qui nondum est, volet utique justus esse: ut autem velit, diligit justum. Diligit ergo us, etiam qui nondum est: ubi ergo novit? num oculis vidit? An ullum corpus justum, velut album, aut nigrum, aut quadrum, aut rotundum? Quis hoc dixerit? At oculis non vidit nisi corpora. Justus autem in homine non et cum homo justus dicitur, ex animo dicitur, non ex corpore. Est enim quaedam pulchritudo
Abbreviated transcription (Latin):
aut int̾ualla cogitent᷑. nulla distantia
qͣntulecinq dissimilitudinis. aut ubi
intelligat᷑ aliua alio uł paulomimuis
quocũq mͦ minus eẽ. aliud alio potest.
ut neq ꝑsonarũ sit confusio. nec talis
distinctio qua fit impar aliquid. Quod
si intellectu capere non pot̃. fide tene¬
atur. donec illucescat in cordib ille. qui
ait ꝑ ꝓpħ̃am. Nisi credideritis: non
intelligetis
dici ꝓprie in illa
trinitate distincte
ad singulas ꝑsonas
ꝑtinentia. quȩ re¬
latiue dicunrur ad
inuicem. si ẽ pater et
filius. et utriusq doirum sp̃s sc̃s. non
enĩ pater tͥntas. aut filius trinitas aut
trinitas dourim: quod uͦ ad se dicunt᷑¬
singuli. non dici pluraliter tres s unũ
ipsam trinitatem. sic̃ d̾s pater. ds filius.
d̾s sp̃s sc̃s. et bonus pat̾. bonus filiꝰ. bonꝰ

Expanded text:
aut intervalla cogitentur, nulla distantia aut intervalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cordibus ille qui ait per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis dici proprie in illa Trinitate distincte ad singulas personas pertinentia, quae relative dicuntur ad invicem, sicut Pater et Filius, et utriusque Donum Spiritus sanctus: non enim Pater Trinitas, aut Filius Trinitas, aut Trinitas Donum. Quod vero ad se dicuntusinguli, non dici pluraliter tres, sed unum ipsam Trinitatem: sicut Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sanctus; et bonus Pater, bonus Fi
Abbreviated transcription (Latin):
go. Quȩ tam̃ imago cum alibi dr̃
ad imaginẽ: non quasi ad filium dr̃.
quȩ unago equalis ẽ. patͥ. Alioquin
non diceret ad imaginẽ nr̃am. Quo¬
mͦ enim nr̃a cum filius solus imago¬
sit: S ꝓpter imparẽ ut diximus simi¬
litudinẽ dictus ẽ. homo ad imaginem.
Et ideo nr̃am: ut imago trmitatis eẽt
homo. ñ trinitati equalis. sic̃ filius
patri. s accedens ut dictum ⁊ qͣdam
similitudine: sic̃ indistantib significat᷑
quedam uicinitas. ñ loci s cuiusdam
imitationis. Ad hoc enĩ u̾t dr̃. Reforma¬
mini innouitate m̃tis nr̃e. Quib item
dicit. Estote itaq imitatores dei sic̃ filii
dilectissimĩ. Nouo enĩ homini dr̃. Qure¬
nouat᷑ iagnitione dei: scd̾m imaginẽ
euis qui creauit eum. Aut si iam pla¬
cet ꝓpter disputandi necessitatem etiã
exceptis nominib relatiuis pluralem nu-¬
merũ admittere. ut uno noĩe respon¬
deat᷑ oum querit᷑ quid tria et dicere

Expanded text:
go. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, go. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram, cum Filius solsit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Trinitati aequalis sicut Filius Patri, sed accedens, ut dictum est, quadam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam imitationis. Ad hoc enim et dicitur, Reformamini in novitate mentis vestrae : quibus item dicit, Estote itaque imitatores Dei, sicut filii charissimi . Novo enim homini dicitur: Qui renovatur in agnitionem. Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum . Aut si jam placet propter disputandi necessitatem, etiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admittere, ut uno nomine respondeatur, cum quaeritur, quid tria, et dicere
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. filuis et pater. quȩ relatiue ad
inuicem dicunt᷑. aliquando latenter
omĩno. sic̃ in genesi. faciamꝰ hominẽ
ad imagnẽ et similitudinẽ nr̃am.
Et faciamꝰ et nr̃am. pluralit̾ dictum ẽ.:
et nͥ ex relatiuis accipi ñ oportet. Nlon
enĩ ut facerent dii ad imaginem et
similitudinẽ deors: s ut facerent pa
ret homo imago dei. D̾s autẽ trinitaᷤ.
S quia ñ omim᷑ ȩqualis fiebat illa i¬
mago dei. tanquam ñ ab illo nata.
s ab illo creata: huius rei significan
de ita imago ẽ. ut ad imaginem sit.
Id ẽ. non ȩquat᷑ parilitate. s quadam
similitudine accedit. Non entm locoꝵ
int̾uallis: s similitudine acced it᷑ ad
dm̃ et dissumlitudine recedit᷑ ab eo.
Sunt enĩ qui ita distingunt ut ima¬
giẽ uelint ẽẽ. filium: hominem uͦ
ñ imaginẽ s ad imaginẽ. Refellit eoᷤ¬
bet uelare caput: cum sit imago &
gła dei. Nondixit ad imaginẽ: s ima¬

Expanded text:
id est, Filius et Pater, quae relative ad id est, Filius et Pater, quae relative ad invicem dicuntur. Aliquando latenter omnino, sicut in Genesi: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Et faciamus, et nostram, pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non oportet. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum; sed ut facerent Patret homo imago Dei. Deus autem Trinitas. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa, ita imago est ut ad imaginem sit: id est, non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Sunt enim qui ita distinguunt, ut imaginem velint esse Filium: hominem vero non imaginem, sed ad imaginem. Refellit bet velare caput, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed ima
Abbreviated transcription (Latin):
tem. bonũ. ustum. misericordem. oĩ
um uisibilium et inuisibilium cõ¬
ditorem. et quicquid de illo ꝑ hu¬
mana facultate digne uerẽq dici
potest. Neq cum audierit patrem
solum dm̃: separet inde filium aut
sp̃m sc̃m. Cum eo quippe solus d̾s.
cum quo ꝙ umis ẽ cds. Quia & fili¬
um cum audimus solum dm̃. sine
separatione patris aut sp̃c scĩ. opor¬
tet acciꝑe. Atq ita dicat unã essen¬
tiam: ut non existimet aliudalio¬
aliqua ex parte diu̾sum. Non ta-¬
men ut pater ipse sit et filus et
tunt: sic̃ in euangłio scͥptum ẽ. ego
et pater unũ sumus. et unum di-¬
xit. et sumꝰ. Unum scđm eẽntiam
qd̃ idem d̾s. sumus scdm relatuũi.
quod ille pater hic filius. Aliqnͣdo
et tacetur unitas eẽntiȩ: et sola
pluraliter relatiua cõmemorant᷑.¬
U eniemus ad eum ego et pater: et ha¬
bitabuus apud eum. Ueniemus
et habitabimus pluralis est nume¬
rus: quia predictum ẽ. ego et pater.

Expanded text:
tem, bonum, tem, bonum, ium visibilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro humana facultate digne vereque dici potest. Neque cum audierit Patrem solum Deum, separet inde Filium, aut Spiritum sanctum: cum eo quippe solus Deus, cum quo et unus Deus est; quia et Filium cum audimus solum Deum, sine ulla separatione Patris aut Spiritus sancti oportet accipere. Atque ita dicat unam essentiam, ut non existimet aliud alioaliqua ex parte diversum. Non tamen ut Pater ipse sit et Filius ettunt, sicut in Evangelio scriptum est: Ego et Pater unum sumus . Et unum dixit; et, sumus: unum, secundum essentiam, quod idem Deus; sumus, secundum relativum, quod ille Pater, hic Filius. Aliquando et tacetur unitas essentiae, et sola pluraliter relativa commemorantur: Veniemus ad eum ego et Pater, et habitabimus apud eum . Veniemus et habitabimus, pluralis numerus est, quia praedictum est, Ego et Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
natura. uł tres homines eiusdem na¬
mines ex eadem natura: qm̃ ex eadem
natura & alii tres tales homines pos¬
sunt existere. In illa uͦ ẽẽntia trini¬
tatis nullo mͦ alia quelibet ꝑsona ex
eadem eẽntia potest existere. Deinde
iu his reb ñ tantum ẽ. unus homo
qͣntum tres homines simul. ⁊ plus
aliquid sunt homines luo qm untis.
homo. & instatius equalib plus auri
ẽ. tres simul qmͣ singule: & minus
auri ẽ. una quanidue. At ideo non
ita est. Non enĩmaior essentia ẽ. pater
et filius simul quam solus pateraut
solus filius. s tres simul ille substantiȩ
siue ꝑsone sita dicende sunt equales
sunt singulis: qd amunalis homo non
ꝑcipit. Non enĩ potest cogitare nisi
moles et spatia uł minuta uł gran¬
dia uolitantib in animo eius phan¬
tasmatib tanqͣm imaginib corporum.
Ex qua immunditia donec purget᷑. cre¬
dat inpatrem et filium et sp̃m sc̃m
unum dm̃ solum. magnũ. om̃ipoten¬

Expanded text:
natura, vel tres homines ejusdem nanatura, vel tres homines ejusdem namines ex eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homines duo, quam unus homo: et in statuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. At in Deo non ita est: non enimet Filius simul quam solus Pater aut solus Filius, sed tres simul personae sive personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt singulis, quod animalis homo non percipit. Non enim potest cogitare nisi moles, et spatia, vel minuta, vel grandia, volitantibus in animo ejus phantasmatis, tanquam imaginibus corporum. Ex qua immunditia donec purgetur, credat in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, unum Deum, solum, magnum, omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
excedit definitionẽ generis sui. Cum
enĩ defimero ammal. qm̃ geñis hicuis
species ẽ. equus: om̃is equiis animal ẽ.
non autẽ statua omĩs aurum ẽ. Ideo
quanuis intrib statuis aureis recte
dicamis tres statuas unũ aurum: ñ
tamen ita dicimus ut genus aurum.
species uͦ statuas intelligamus. Nec sic
gͦ trmitatem dicimus tres ꝑsonas uł
sub̾as unam eẽntiam unum dm̃. tan¬
qmͣ ex una mati̾a tria quȩdam sub¬
sistant. etiam si quicquid illud ẽ. in his
trib explicatum sitts on enim aliquid
euis aliud eẽntiȩ est preter istam tri¬
nntatem. Tam̃ tres ꝑsonas eiusdem eẽn¬
tie uł tres ꝑsonas unam eẽntiam dici-¬
mus: tres autẽ ꝑsonas ex eadem eẽntia
ñ dicimus quasi aliud ibi sit qd̾ essen¬
tia ẽ aliud qd̾ ꝑsona: fic̾ tres statuas
ex eodem auro possumus dicere. Aliud
enim ẽ. illic ẽẽ. aurum. aliud ẽẽ statu¬
as. Et cum dicunt᷑ tres homines una

Expanded text:
excedit definitionem generis sui. Cum excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, unam essentiam et unum Deum, tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid illud est, in his tribus explicatum sit. Non enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tres personas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem auro possumus dicere; aliud enim illuc est esse aurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una
Abbreviated transcription (Latin):
cumis tres substantias unã eẽttiam.
aut tres ꝑsonas unam subam uł essen¬
tiamc Hoc uͦ utcunq simile ẽ: quia
et ueteres qui latine locuti sunt. ante¬
itaq scđm genus et species ista dicimꝰ.
s quasi scđm ꝯmunẽ eandemq mate-¬
riem. Siẽ exeodem auro si fierent tres
statue diceremus tres statuas aurum.
nec tam̃ dic̾emus genus aitrum. specieᷤᷤ
autẽ staruas. nec aurum speciem statu¬
as uͦ indtiudua. Nulla quippe specie ᷤᷤ
indiuidua sua tnsgreditur. ut aliqͥd
extra conp̃hendat. Cum enĩ definiero
quid sit homo qd ẽ. nomen speciale:
singuli quiq homines quȩ sunt indi¬
uidua eadem definitione continent᷑.
nec aliquid ad eam ꝑtinet qd̾ homo ñ
sit. Cum uͦ aurum defimero. non sole
statue si aurex̧ fuerint s & amili. et si
quid aliud de auro fuerit. ad aurum
ꝑtiiebit. & si uichil inde fiat aurũ dr̃.
quia etiam si ñ sunt aureȩ̃ non ideo
non erunt statue. Item nulla species

Expanded text:
cimus tres substantias unam essentiam, cimus tres substantias unam essentiam, aut tres personas unam substantiam vel essentiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, anteitaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species
Abbreviated transcription (Latin):
tres ẽẽntiȩ. ut tres substantiȩ seu ꝑsonȩ.
Sed hoc ut dixi omicto. illud dico. si es¬
sentia genus ẽ. una eẽntia iam non
ht̃ species. sic̃ quia genus ẽ. animal
unũ animal.iam non ht̃ species. Non
sunt gͦ tres species unius eẽntiȩ pat̃
et filius et sp̃s sc̃s. Si autẽ species ẽ.
eẽntia sic̃ species est homo tres uͦ ille
quas appellamus subas siue ꝑsonas
sic eandem speciem cõmiuter ha¬
bent. quẽ adinodum abraham. et ysa-¬
quos singłos homines subdiuidi pot̃.
om̃ino enim ñ potest. qui a unus ho¬
mo iam singulus homo ẽ. Cur ergo
una eẽntia intres substantias uł ꝑso¬
nas fubdiuidit᷑: Nam si eẽntia speci¬
es ẽ. sicut homo: sic ẽ. una eẽntia sic̃
unus homo. An sic̃ dicimus aliquos
tres homines eiusdem sexus. eiusdem
temꝑationis corꝑis. eiꝰdemq animi. u-¬
nam eẽ. naturam tres enĩ sunt ho¬
mines s una natura. sic etiam ibidi¬

Expanded text:
tres essentiae, ut tres substantiae seu personae? tres essentiae, ut tres substantiae seu personae? Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico, si essentia genus est, una essentia jam non habet species; sicut quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres species unius essentiae, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Si autem species est essentia, sicut species est homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? Nam si essentia species est sicut homo, sic est una essentia sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse naturam; tres enim sunt homines, sed una natura: sic etiam ibi di
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. fateremur: Nam si genus ẽ. essen¬
tia. species autẽ substantia siue ꝑso¬
na ut ñ nulli sentiunt: omicto il¬
illud qd̃ iam dixi oportere appellari
demq ammalia tͥa eum sit specieᷤᷤ
equus: animal genus. Neq enim
species ibi pluraliter dicta ẽ: & genꝰ
singlariter tanqͣm diceret᷑ tres equi
unũ antmal. s sicut tres equi spe¬
ciali nomine. ita tria animalia no¬
mine generali. Quod si dicunt sub¬
stantiȩ uł ꝑsone nomine ñ speciem
significari. s aliquid singłare atq m¬
diuduum ut substantia uł ꝑsona ñ
ita dicat᷑. ficut dr̃ homo. qd̾ ꝯmune est
om̃b hominib. s quomͦ dr̃. hic homo
uelut abraham. uelut ysaac uelut ia¬
cob. tił siquis alius qui etiam digito
presens demonstrari possit: sic quoq
illos eadem ratio consequet᷑. Sic̃ enim
dicunt᷑ abraham. y saac. iacob. tria in¬
diuidua: ita tres homines et tres ani
um̃ etiam ita disserimus. ñ ita dicunt᷑

Expanded text:
esse fateremur? Nam si genus est essenesse fateremur? Nam si genus est essentia, species autem substantia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi, oportere appellari demque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali nomine. Quod si dicunt substantiae vel personae nomine non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum; ut substantia vel persona non ita dicatur sicut dicitur homo, quod commune est omnibus hominibus, sed quomodo dicitur hic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, ita tres homines, et tres animum etiam ista disserimus, non ita dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui tres amici. aut tres ꝓpmqui aut
tres uicim. qd̾ sint ad inucem. non qd̾
unꝰquisq eorũ sit ad seipsum. quaꝓpter
quilibet ex eis anucꝰ ÷ duoꝵ ceterorum
aut ꝓpinquus. aut uicinus: quia hec
nomina relatiuam significationem ha-¬
bent. Quid gͦ: Num placet dicamus
sp̃m sc̃m ꝑsonam eẽ. patris et filii: Sed
neq ꝑsona ita dici alicubi solet. neq
in hac trinitate cum dicimꝰ ꝑsonam
patris. aliuo dicimꝰ quam sub̾am pa¬
tris. Quocirca ut substantia patris
ipse pater ẽ. non quo pater ẽ. s quo
ẽ: ita & ꝑsona patris non aliud quã
ipse pater ẽ. Ao se quippe dr̃ ꝑsona.
dum hoc illi ẽ ẽẽ. qd̾ dm̃ eẽ. qd ma¬
gnum quod bonum eẽ: ita hoc illi
ẽ. eẽ. qd̾ ꝑsonam ẽẽ. Cur gͦ non hec
aut tres eẽntias ñ dicamus. nͥ quia
uolumus uł imum aliquod uocabu¬
lum seruare huic significationi qͣ
intelligit᷑. trinitas. nec om̃ino tac̾e¬
mus int̾roganti quid tres. cum tres

Expanded text:
aliqui tres amici, aut tres propinqui, aut aliqui tres amici, aut tres propinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid ergo? num placet ut dicamus m personam esse Patris et Filii? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est: ad se quippe dicitur persona, dum hoc illi est esse, quod Deum gnum, quod bonum esse; ita hoc illi est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec aut tres essentias non dicamus; nisi quia volumus vel unum aliquod vocabulum servire huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres
Abbreviated transcription (Latin):
simplex cui hoc sit eẽ. qd illi ẽ. quuic¬
quid aliquid de illo ad illum dicit᷑
sic̃ magnus omp̃s. bonus & fiqtud
huimodi de deo ñ incongrue dicit᷑.
N efas ẽ. autẽ dicere. ut subsistat ⁊ sub¬
sit ds bonitati sue. atq illa bonitas
in subrecto. Unde manifestumẽ. dm̃
abusiuie sub̾am uocari. ut noĩe usita
teat eẽntiam. Est enĩ uere solus quia
incõmutabilis ẽ. idq suum nom̃ famu-¬
hoc ẽ. deo eẽ. quod subsistere. Et ideo si
una eẽntia trinitas: una etiam sub̃a.
Fortassis gͥ cõmorlius dñr tres ꝑsone.
hoc quoq requiramus. Quanqͣm ꝙ illi
si uellent sic̃ dicunt tres subas tris
ypostasis. possent dicere tris ꝑsonas
tria ꝓsopa. Illuo autẽ maluerunt:
qd̃ fortasse scdm linguȩ suȩ consue¬
tudinem aptius diceret᷑. Namq ⁊ in
ꝑsonis eadem ratio ẽ. Non enĩ ÷ aliud
deo eẽ. aliuid ꝑsonam ẽẽ: s om̃ino idem.
et sp̃m sc̃m. quẽadmodum dicuntur

Expanded text:
simplex, cui hoc sit esse quod illi est quidsimplex, cui hoc sit esse quod illi est quidquid aliud de illo ad illum dicitur, sicut magnus, omnipotens, bonus, et si quid hujusmodi de Deo non incongrue dicitur: nefas est autem dicere ut subsistat et subsit Deus bonitati suae, atque illa bonitas in subjecto: unde manifestum est Deum abusive substantiam vocari, ut nomine usitatteat essentiam. Est enim vere solus, quia incommutabilis est, idque nomen suum famuhoc est Deo esse quod subsistere, et ideo si una essentia Trinitas, una etiam substantia. Fortassis igitur commodius dicuntur tres personae, hoc quoque requiramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linguae suae consuetudinem aptius diceretur. Nam et in personis eadem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnino idem. et Spiritum sanctum, quemadmodum dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ita nec tres sapientias dicimus. Sic
enim quia hoc illi ẽ. dm̃ esse qd̃ est
cẽ: tam tres eẽntias. quam tres deos
dici fas non ẽ. Si autẽ aliuo ẽ. deo
eẽ. alud subsistere. sic̃ aliud deo ẽẽ.
ẽ. ad se dr̃. pater autẽ ad filium. et
dñs ad serientem creat᷑am clr: rela¬
tiue gͦ subsistit: sic̃ relatiue gignit.
et relatiue dñat᷑. Ita iam sub̾a ñ erit sub¬
stantia: quia relatuui erit. Sic enimab
eo quod ẽ. esse appellat᷑ eẽntia: ita ab eo
qd̾ ẽ. subsistere sub̾am dicimꝰ. Abfurdũ
ẽ. autẽ: ut suba relatiue dicat᷑. Omnis
eium res: ad se ipsam subsistit. Quanto
magis as. si tam̃ dignum ẽ. ut ds dicat᷑
subsistere. de his enĩ reb recte intelligi¬
tur. inquib subiectis sunt ea quȩ in ali¬
quo subiecto ẽẽ. dicunt᷑: sicor color aut
uł ille color uł illa forma ñ adimunt
stantia ꝓprie dici possit: mẽ. in eo
aliquid tanqͣm in subiecto. & non ẽ

Expanded text:
ita nec tres sapientias dicimus. Sic ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, est, ad se dicitur, Pater autem aDominus ad servientem creaturam; relative ergo subsistit, sicut relative gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non erit substantia, quia relativum erit; sicut enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relative dicatur; omnis enim res aie. Si tamen dignum est ut Deus dicatur subsistere: de his enim rebus recte intelligitur, in quibus subjectis sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur, sicut color aut vel ille color, vel illa forma, non adimunt stantia proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et non est
Abbreviated transcription (Latin):
amur. loquendi necessitate parta
hec uocabula. cum opus eẽt. copiosa
disputatione adu̾sus insidias uł erro-¬
res hereticors: Cum enm conaretur
humana inopia loquendo ꝓferre
ad hominũ sensus. qd̾ insec̾retario
mentis ꝓ captu tenet de dño deo
creatore suo. siue ꝑ piam fidem. siue
ꝑ qualencũq intelligentiã: timuit
dicere tres essentias. ne intelligeret᷑ in
illa sũma equalitate ulla diuersitas.
Rursus non eẽ. quȩdam ñ poterat dic̾e.
qd̾ sabelliusq dixit: in heresim lapsus
ẽ. Certissime quippe et de scͥpturis cog¬
noscit᷑. qd̾ pie credendum ẽ: & aspectu
m̃tis indubitata ꝑceptione ꝑtringitur
et patrem eẽ. ⁊ filium eẽ. et sp̃m sc̃m. nec
lium. Quesiuit quid tria dic̃et: et
non dĩisitatem intelligi uoluit: s
singłaritatem noluit. Ut ñ solum
ibi unitas intelligat᷑ ex eo qd dicit᷑
una eẽntia. s et trinitas ex eo quod
hoc ẽ deo eẽ. qd̾ subsistere ita non

Expanded text:
amur loquendi necessitate parta amur loquendi necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, et Patrem esse, et Filium, et Spiritum sanctum; nec ia diceret: et non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod hoc est Deo esse quod subsistere, ita non
Abbreviated transcription (Latin):
et iacob tres homines. quia homo spe-¬
ciale nomen ẽ. ꝯmune omib homini¬
bus. Siautẽ speciale nom̃ non ẽ. eẽntia
s genale.quia homo et pecus. et ar¬
bor. & syduis. et angłs eẽntia dicit᷑.
cur ñ dicunt᷑ iste tres eẽntiȩ. sicut
tres equi dicunt᷑ tria aminalia. et
tres lauri dicunt᷑ tres arbores. ⁊ tres
lapides tria corpora. Aut si ꝓꝑter
unitatem tͥnitatis ñ dicunt᷑ tres es¬
sentiȩ. s una ẽẽntia. cur non ꝑꝑter
eandem unitatẽ trĩnitatis non dũr
stantia et una ꝑsona. Quam emm ẽ
illis ꝯmune nom̃ ẽẽntiȩ. ita ut singłs
quisq dicat᷑ essentia. tam illis ꝯmu
Q uod enĩ de ꝑsonis scdm ur̃am. hoc
de substantiis scđm grecorũ consue¬
tudinẽ: ea quȩ diximus oportet in¬
telligi. Sic enim illi dicunt tres sub¬
stantias unam eẽntiam: quẽ ad mod̾
nos dicimꝰ tres ꝑsonas unam eẽntiã¬
uł fub̾am. Quid gͥ restat: An ut fate¬

Expanded text:
et Jacob, tres homines, quia homo speet Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, et angelus essentia dicitur; cur non dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentia; cur non propter eamdem unitatem Trinitatis non dicuntur stantia et una persona? Quam enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis commQuod enim de personis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enim dicunt illi tres substantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres m. 9. Quid igitur restat, nisi ut fate
Abbreviated transcription (Latin):
est alioquin nullo mͦ possunt ita dici.
quẽadmodum ũ dicunt᷑ tres filiiq ñ
ꝯmune ẽ. eis id qd̾ ẽ. filius: cur nõn &̃
tres deos dm̃s: Certe enĩ quia pater ꝑ
tres dii: Aut qm̃ ꝓpter in effabilem
comunctionẽ. hȩc tria simul uinis
đs. cur ñ etiam una ꝑsona ut ita
ñ possumꝰ dicere tres ꝑsonas. qmius
singłam qͣmq appellamus ꝑsonam.
quenadinodum ñ possumꝰ dicere tres
S nec tres ꝑsonas alicubi sẽpturam cõ¬
memorare tuenimꝰ. An quia nec tͦs
tandi necessitate tres ꝑsonas dicere.
ñ quia scͥptura dicit. s quia scͥptu¬
ra non contͣdicit. si autẽ diceremꝰ
tres deos contͣdiceret sẽptura dicenᷤ.
audi isrł. dñs ds tuus d̾s unus est:
Curgͦ et tres ẽẽntias ñ licet dicere
qd̃ similit̾ scͥptura siẽ non dic̃. ita
nec contͣdicit: Nam ẽẽntia si specia¬
le nomen ẽ. ꝯmune trib. cur ñ dican¬
tur tres eẽntiȩ. sic̃ abraham et ysaac

Expanded text:
est alioquin nullo modo possunt ita dici, est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos tres dii? Aut quoniam propter ineffabilem conjunctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodum non possumus diceSed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec trestandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ pater s unici filii. nec tres filii cũ
pater ibi non sit filius. nec sp̃c sc̃s. nec
pater noc filius. Quid gͥ tres: Si em̃ tres
Ergo speciale hoc aut gen̾ale nom̃ ẽ. eis
si consuetudinẽ loquendi respicianiꝰ. sed
ubiẽ. naturȩ nulla diu̾sitas. ita gen̾a-¬
liter enuntiant᷑ aliqua plura: ut etiã
spetialiter eniuitiari possint. Nature
enĩ differentia facit ut laurus et myr¬
tus. et olea. aut equus & bos et canis.
ñ dicant᷑ speciali nomine iste tres lau¬
ri. aut illi tres boues. s gen̾ali et isti
tres arbores. et illa tria ammalia. hic
uͦ ubi nulla ẽ. eẽntiȩ diu̾sitas: op ortet
ut speciale nom̃ habeant hȩc tͥa quod
tam̃ ñ inuenit᷑. Nam ꝑsona gen̾ale
nomen ẽ. intantum ut etiam homo
possit hoc dici. cum tantũ intersit
int̾ hominẽ et dm̃. Deinde in ipso ge¬
nerali uocabulo si ꝓpt̾ea dicimus pe
ꝑsonas quia ꝯmime ẽ eis id ꝗd ꝑsona

Expanded text:
duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. Nec Pater nec Filius. Quid igitur tres? Si enim tres ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona
Abbreviated transcription (Latin):
canes. quȩ specialia uocabula st̃. non
ea possumꝰ dicere. Ea quippe uno no¬
mine qͣmius pluraliter enuntiamꝰ. quȩ
ꝯmitniter hñt illud qd̾ eo nomine si¬
gnificat᷑. A braban quippe ⁊ y saac &
iacob ꝯmune hñt id quod ẽ. homo.ltaq
dicunt᷑ tres homines. equuis qͣmqͣm et
bos & canis ꝯmune habent id qd̃ ẽ. ani¬
mal: dicunt᷑ gͦ tria animalia. Ita tres
aliquos lauros etiam tres arbores dici¬
mus. laurum uͦ & myrtum et oleam.
naturas. Atq ita tres lapides etiam
t̾a corpora: lapidem uͦ et lignum et
ferrum tantũ tria corꝑa uł si quo &̃
sciꝑiore gen̾ali nomine dici possunt:
ater gͦ et filius et sp̃c sc̃s qm̃¬
quid ꝯmuue habeant. Non enĩ cõmu¬
ne illis ẽ. id qd pater ẽ. ut iniicem sibi
sint patres: sic̃ amici cum relatiue ad
alt̾utrum dicunt᷑. possunt dici tres a¬
mici. qd̾ inuicem sibi sunt. Non autẽ
hoc ibi. quia tantũ pater ibi pater nec

Expanded text:
canes, quae specialia vocabula sunt, non canes, quae specialia vocabula sunt, non ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, , aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore generali nomine dici possunt. Pater ergo et Filius et Spiritus quid commune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eum eẽ. qui m̃s ẽ. et tercium alicuiꝰ
alt̾uis nec meum ẽẽ. nec tuũ: fatem᷑
tres eẽ. et iut̾roganti quid tres: responde¬
mus tres equos nomine speciali. gen̾ã-¬
li autẽ anunalia tͥa. Itemq cum dnĩs
bouem ñ esse equũ. canem uͦ nec bo¬
ueni ẽẽ nec equũ: tria quedam dici¬
mus. et ꝑcunctantib quid tͥa: ñ iam
speciali nonine dicimꝰ tres ȩquos aut
tres boues: aut tres canes. quia non ea¬
dem specie continent᷑. s genãli tria
animalia siue suꝑiori genẽ tres sub¬
stantias. uł tres creaturas. ułtres natu¬
ras. Quȩcunq autẽ plurali numero
etiam gñaliter enuntiari possũt uno
nomine. Non autẽ omĩa quȩ genera-¬
liter uno nomine appellantur: etiam
pecialiter appellari uno nomĩe posst̃.
N am tres equos qd ẽ. nomen speciale.
etiam animalia tͥa dicimꝰ. Equeim uͦ
et bouem et canẽ. animalia tantũ trra
mua. & si quid aliud de his gen̾aliter
dici potest: tres uͦ equos. aut b oues aut

Expanded text:
esse qui meus est, et tertium alicujus alterius nec meum esse nec tuum, fatemur tres esse: et intorroganti quid tres, respondemus tres equos nomine speciali, generali autem tria animalia. Item cum dicimus bovem non esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres boves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore genere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem pluretiam generaliter enuntiari possunt uno nomine. Non autem omnia quae generaliter nomine uno appellantur, etiam specialiter appellare uno nomine possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum ina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut