comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m resurrexisse amortuis: si cre¬
dit aitende qͥd uideat. attende qͦd
c̾dat. uitrũq disc̾ne. Uidet homieni
cuiꝰ audit uocẽ.⁊ ipsa uox ĩuisis cor¬
ꝑalibꝰ deputat᷑. scłm ea q̃ sup̃diximꝰ.
Hec duo st̃ testis ⁊ testimoniũ quoꝵ
adocłos unũ. ad aures alt̾ũ ꝑtinet.
S hũc testẽ fortasse alioꝵ testimo¬
nioꝵ auetoritate ꝯfirmat. diuinar
scł scͥpturar. uł quorlibe alior: qͥbꝰ.¬
corꝑis. occuloꝵ: si eas legit. uł auriũ.
si audiuit. Quod gͥ non sic ostendo.
ut aut corꝑis. aut animi sensu ui¬
sum ꝑceptũq teneat᷑. ⁊ tñ dix̾o ali¬
qͥd quod aut uerũ quid̾. aut falsũ

Expanded text:
m resurrexisse a mortuis\', si credit, adtende, quid uideat, adtende, quid credat, et utrumque discerne. uidet hominem, cuius audit uocem, et ipsa uox in uisis corporalibus deputatur secundum ea, quae supra diximus. haec duo sunt, testis et testimonium, quorum ad oculos unum, ad aures alterum pertinet sed hunc testem fortasse aliorum testimoniorum auctoritate confirmat, diuinarum scilicet scripturarum uel quorumlibet aliorcorporis; oculorum, si eas legit, vel aurium, si audivit. Quod igitur non sic ostendero ut aut corporis aut animi sensu uisum perceptumque teneatur, et tamen dixero aliquid, quod aut uerum quidem aut falsum
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea propria delectatione attracta
descendit ad actũ. In suꝑbia ⁊ aua¬
ricia p̃cii cupiditate allecta se uen¬
didit. In gula aũ pꝰ ea delectata li¬
bent̃ iã giritis seruire cepit. Nam
cũ amore ꝓmissionis pͥꝰ mens stulta
flecte tur. uidit inquit scͥptura.
mulier lignũ qd eẽt pulchrũ uifu
& aduescendũ suaue: ⁊ tulit de
fructu eiꝰ ⁊ comed. Primũ ꝑ suꝑbiã¬

Expanded text:
postea propria delectatione attracta descendit ad actum. In superbia et avaritia pretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbia
Abbreviated transcription (Latin):
ccirco aut̃ suꝑbiã ⁊ auariciã in ori¬
ginali pecc̃o priꝰꝗͣ gule uiciũ m̃tẽ
hõĩs deceptã obtinuisse dicimus.
batur assensũ p̃buisset. S quia
pͥus ꝑũse delectata ÷ ĩ ꝑmissione. pꝰ¬
mũ stulte assensũ p̃buit ĩ ꝑ suasio¬
ne. Primũ enĩ ꝓmissã excellentiã
ꝑ suꝑiã appetiit. deinde ꝓnussam
abundantiã.⁊ qͣlis talẽ excellentiã
decebat ꝑ auariciã ꝯcupiuit. Postre¬
mo ut ħ duo ꝓuoto obtin̾e m̾eret᷑.

Expanded text:
ritiam in originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; batur assensum praebuisset. Sed, quia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebuit in persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mer
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Unũ qͥdẽ testam̃tũ qd̾ ÷ in mon¬
accepistis spm̃ seruitutis iter̃ in timore¬
s accepistis sp̃m ad optionis filioꝵ in
qͦ clamamꝰ abba pat̾. Sub hac signi
ficatione antiquus hebreoꝵ ppłs an¬
no qͥnqͣgesimo qͥ iubeleus appellabat᷑
ab om̃i oꝑe seruili uacabat.  his qͥ
annis retroactis fubseruitutis uigo
Septenariꝰ enĩ septies ductꝰ. XLuiiii.¬
facit. qr a septenario ñ recedit tp̾rm
uolubilitas. In unitate q̃ seqͥt᷑ tpr̾is
succedens fignificat᷑ et̾nitas. in qua
uera dabit᷑ lib̃tas. Congrue gͥ qͥnqͣ¬
gesimo die sp̃m sc̃m accepimus. qr sic

Expanded text:
 Unum quidem Testamentum, quod est in monaccepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamtiquus Hebraeorum populus anno quinquagesimo, qui jubilaeus appellabatur, ab omni opere servili vacabat, et his qui annis retroactis sub servitutis jugo Septenarius enim septies ductua a septenario non recedit temporum volubilitas in unitate quae sequitur, tempore succedens significatur aeternitas, in qua vera dabitur libertas. Congrue ergo quinquagesimo die Spiritum sanctum accepimus: quia sic
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ unigeniti filii semꝑ imitatur.
Quis enim fidelium hr̃e dubiũ poᷤ¬
sit in ipsa ĩmolationis hora ad sacer¬
docis uocẽ cęlos aꝑiri. in illo iħu
ciari. t̾ram celestib iungi. imũ qͥd̾
exiusibilibꝰ. atq inuisibilib fieri.

Expanded text:
nem unigeniti filii semper imitatur. Quis enim fidelium habere dubium possit, in ipsa immolationis hora ad sacerdotis vocem caelos aperiri, in illo Iesuciari, terrena caelestibus iungi, unum quoddam ex visibilibus atque invisibilibus fieri?
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ĩ se ipso ĩmortalit̾. atq ĩ corrup¬
tĩo sacͤ oblationis ĩmolat ᷑. Ciꝰ qͥppe
ibi corpꝰ sumit᷑. eius cͦ in ppłi salu¬
te partit᷑ eius sanguis ñ iam ĩ manꝰ
ĩ fideliũ. s in hora fidelium fundit᷑.¬

Expanded text:
rtaliter atque incorrupterio sacrae oblationis immolatur; ejus quippe ibi corpus sumitur, ejus caro in populi salute partitur, ejus sanguis, non jam in manus infidelium, sed in ora fidelium fundit
Abbreviated transcription (Latin):
÷ dimittuntur ei peccata qm̃ dilexit
mulcũ. nicħ in ꝯuenientis erit. S ui¬
debit᷑ forcassis alicui ħ mag̾ ad u̾itatẽ
ꝑtinere ut illam hic dilectionẽ intel¬
ligamꝰ qͣ mulier peccatͥx. desid̾io sani¬
tatis accensa dilig̾e cep̃ saluatorẽ: aqͦ
se c̾didit hr̃e salutẽ.⁊ qr agnouit
multũ ẽẽ qͥ sibi ab eo dimittendũ ẽẽ
sꝑauit. iõ mulcũ dilex̃. Non dũ ad huc
audierat dunittuntur tͥ peccata tua
um amauit. a qͦ se q̃ petiit: accepturã:
ñ dubitaũ. Io ĩqͥt fidec tua te saluam
quo fides cep̃. salus cepit. s tu nesci¬
ebas qͥ ego te ꝑfidẽ ⁊ dilectionẽ ad
me t̾herem. ut credenti. ⁊ diligenti:
peccata multa ꝯdonarem. Tu aut̃
forte ħ ñ cogitabas. Iõ ut scias ⁊ ꝯsole¬
ris. nunc dico dimutunt᷑ tͥ pecca cua.
Cui plus dimittit᷑. plꝰ dilig̃. Alii dili¬
gunt pꝰꝗͣ accipiunt. ⁊ tu pꝰqu̾ã acciperes
dilexisti. quia te accepturam c̾didisti.
lõ fides tua te saluamfecit. uade in

Expanded text:
ta quia dilexit multum, nihil inconveniens erit. Sed videtur fortassis alicui hoc magis ad veritatem pertinere, ut illam hic dilectionem intelligamus qua mulier peccatrix, desiderio sanitatis accensa, diligere coepit Salvatorem, a quo se credidit habere salutem; et quia agnovit multum esse quod sibi ab eo dimittendum esse speravit, ideo multum dilexit. Nondum adhuc audierat: Dimittuntur tibi peccata tua.um amavit, a quo se quod petiit acceptura non dubitavit. Ideo inquit: Fides tua te salvam quo fides coepit, salus coepit. Sed tu nesciebas, quod ego te per fidem et dilectionem ad me traherem, ut credenti et diligenti peccata multa condonarem. Tu autem forte hoc non cogitabas. Ideo ut scias et consoleris, nunc dico: Dimittuntur tibi peccata tua. Cui plus dimittitur, plus diligit. Alii diligunt postquam accipiunt, et tu prius quam acciperes dilexisti, quia te accepturam credidisti. Ideo: Fides tua te salvam fecit. Vade in
Abbreviated transcription (Latin):
a.m. Cui minꝰ dimittit᷑. minꝰ dilig̾
et cui plus dimittit᷑. plꝰ dilig̃. Hon
uidentur ista coherere. Quia dixit
eum plus diligere cui plus dimitticur.
⁊ huic iccirco multũ dimissum. qͥa
multum dilexit. In ħ gͥ ñ uidetur
ꝯueniens ẽẽ similitudo. Nisi forte sie
dicat. quia in ħ apparet q̃ multũ ei di¬
mittitur q dilex multum. quia ille
cui plus dimittit᷑ plꝰ dilig̃. Dimit¬
tuntur inquit ei peccata multa qr
dilex̃ multum. Dimittunt᷑ ait illi
peccã multa. Et uñ ħ ꝓbo aut qͦmͦ ali¬
ud ostendo q dimittunt᷑ ei pecc̃a mul¬
ta: In h inquit qͥa dilex̃ multũ. Mag¬
na dilectio magne remissionis indici¬
um ẽ. Cui enĩ plꝰ dimittit᷑. plꝰ dili¬
git. Debitor enim e ille cui plus di¬
mittitur: ut plꝰ diligat. ⁊ si plꝰ dilig̾
fac̃ q̃ debet: ⁊ ostend̾ se multũ accepisse.
in eo q multũ reddit. Siͤ gͥ mulier is¬
ta multũ officiosa. multũ sedula.
cũ se accepisse agnoscit. Dimittuntur

Expanded text:
m. Cui minus dimittitur, minus diligit ; et cui plus dimittitur, plus diligit. Non videntur ista cohaerere, quia dixit eum plus diligere cui plus dimittitur; et huic idcirco multum dimissum quia multum dilexit. In hoc igitur non videtur conveniens esse similitudo nisi forte sic dicat, quia in hoc apparet quod multum ei dimittitur, quia dilexit multum, quia ille cui plus dimittitur plus diligit. Dimittuntur, inquit, ei peccata multa quia dilexit multum. Dimittuntur illi peccata multa. Et unde hoc probo, aut quomodo illud ostendo quod dimittuntur ei peccata multa? In hoc, inquit, quia dilexit multum. Magna dilectio magnae remissionis indicium est. Cui enim plus dimittitur, plus diligit. Debitor enim est ille cui plus dimittitur, ut plus diligat. Et si plus diligit, facit quod debet, et ostendit se multum accepisse in eo quod multum reddit. Sic igitur mulier ista multum officiosa, multum sedula, tum se accepisse agnoscit. Dimittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
na uoluntas. ꝗͣtum uis: tm̃ meris. fac
gͦ uolu̾tatẽ magn̾ã siuis hr̃e m̾itũ mag¬
nũ. Bñ ħ sciuit peccatrix illa. quę
quia multum huit q dimitt̾et᷑. ñ attu¬
lit sub̾am magnã. s dilectionẽ mag-¬
nam. Multũ ꝯtͣ multũ. Si multa pe¬
cunia. magis ꝗͣ caritate multa. mi¬
quitas multa redimeret᷑ : feliciores
diuites essent. ꝗͣ pauꝑes .⁊ secẽ peccare
possent. ꝗͣtum uellent .⁊ qͣdiu uellet̃.
In ipsis enim eẽt redempcio pecc̃oꝵ
suorũ. Qñ uellent darent pecuniã
⁊ hrẽnt iusticiam. Nunc aũ bñ fec̾
ds̃. qr in eo posurt redempcionẽ nr̃am
ubi nullꝰ nͥ ip̃se uelit age pͭ. Ama¬
re possunt equalit̾. ⁊ dues ⁊ pauꝑ.¬

Expanded text:
mereris. Fac ergo voluntatem magnam, si vis habere meritum magnum. Bene hoc scivit peccatrix illa, quae quia multum habuit quod dimitteretur, non attulit substantiam magnam, sed dilectionem magnam. Multum contra multum. Si multa pecunia magis quam charitate multa, iniquitas multa redimeretur, feliciores divites essent quam pauperes, et secure peccare possent, quantum vellent et quandiu vellent. In ipsis enim esset redemptio peccatorum suorum. Quando vellent darent pecuniam et haberent justitiam. Nunc autem bene facit Deus quia in eo posuit redemptionem nostram, ubi nullus nisi ipse velit, egere potest. Amare possunt aequaliter et dives et pau
Abbreviated transcription (Latin):
inl qͥ uoluntas ipsa maior fieret. si ip¬
sum opꝰ fieret. Si gͦ magnũ m̾itũ hr̃e
Nuis. magnã habe uoluntatem. Alagna
fiducia. Tantũ mereris ꝗͣtũ uis. Poss
eẽ uoluntate pares qui facultate ĩ pa¬
res sunt. Multum dedit ⁊acheus qͥa
diues erat. ⁊ multũ habebat iudua il¬
la q̃ duo minuta misit. parũ hũit. et
Minores facultates ferebat. s parem
uoluntatem habebat. Si atcẽdas qͥd
dedint diuersa inuenies. si attendas un̾
dedint paria inuenies. Non aũ pensat
ds̃ qͣtũ detur. s ex qͣnto detͦ. Si gͦ uͥ plus
datur ⁊ uͥ minꝰ differens m̃itũ ñ÷. si eqͣlis¬

Expanded text:
in hoc quod voluntas ipsa major fieret si ipsum opus fieret. Si ergo magnum meritum habere vis, magnam habe voluntatem. Magna fiducia. Tantum mereris quantum vis. Possunt esse voluntate pares, qui facultate sunt impares. Multum dedit Zachaeus qui dives erat, et multum habebat. Vidua illa quae duo minuta misit, parum habuit et m Zachaeus. Minores facultates ferebat, sed parem voluntatem habebat. Si attendas quae dederint diversa invenies, si attendas unde dederint paria invenies. Non autem pensat Deus quantum datur, sed ex quanto detur. Si ergo ubi plus datur et ubi minus differens meritum non
Abbreviated transcription (Latin):
multũ dilex̃. uidet᷑ dilectio pͥor ẽẽ
quã remissio. ⁊ rursũ si ille plus di¬
ligit cui plus dimittit᷑. uidr̃ pͥor eẽ re¬
missio ꝗͣ dilectio. Sic enim dictũ ÷
duo debitores erant uni feneratori.
Unꝰ multũ debebat. aliꝰ parũ. Unꝰ plꝰ.
alius minꝰ. Cũ ñ hrẽnt uñ redderent:
donauit utͥsq. Qͥs gͦ eũ plus diligit:

Expanded text:
multum, videtur dilectio prior esse quam remissio, et rursum si ille plus diligit cui plus dimittitur, videtur prior esse remissio quam dileetio. Sic enim dictum est: Duo debitores erant uni feneratori, unus debebat multum; alius parum. Unus plus, alius minus. Cum non haberent unde redderent, donavit utrisq
Abbreviated transcription (Latin):
rõał conditio qđ uoluit. ds̃
et̾na bonitate suȩ beatitudinis par¬
ticipes fieri. ꝙͣuidit ⁊ comunicari
posse ⁊ minui om̃io ñ posse. Illud
itaq bonũ qͦd ipse erat. ⁊ qͦ ipse beatꝰ
erat bonitate sola ñ necessitate tͣheba¬
tur ad ꝯmunicãdũ. qm̃ ⁊ optimi erat
ꝓdesse uelle: ⁊ potẽtissimi noceri ñ
posse
posse. Quod diuine uoluntati :̃ ⁊ po

Expanded text:
s aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse velle, et potentissimi noceri non posse. CAP. V. Quod divinae voluntati et bo
Abbreviated transcription (Latin):
robabile tñ ÷ oĩo hominẽ adħ
ex̾cenda a pͥncipio adeo istruc¬
tũ ⁊ eruditũ fuisse. ut pͥmi ꝯtemptꝰ
culpã sub seq̃ntis deuotionis studio
aboleret. & qͥ ui semet ipso ꝯtumax
exciterat. in suis pꝰ mͦũ obtẽꝑare con¬
suesc̾et. Uñ enĩ ħorerũ suarũ decim̃a

Expanded text:
robabile tamen est omnino hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ hõ p̾cepti caꝑax obedientiam
exibere. ⁊ p̾uaricõnẽ cau̾e addiscẽt.
Primũ gͥ ante lege̾ paruulos ꝯsilio
nutͥuit. pꝰea sub lege excitatos pre¬
cepto tempta uit. nouissime sub gr̃a
ꝑfectos. ĩ lib̾tate sp̃s ambulare per
moriã reuocemus. quȩ sit diffr̃a
inter sacm̃ta noui testam̃ti. ⁊ illa

Expanded text:
bedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permmoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testamenti, et illa
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis ⁊ ĩ iusibilibꝰ ĩcendẽs ⁊i diui¬
ne uoluntati se ꝯfornians. Post ħ alia
q̃dã rõ ad corꝑalia ⁊ iusibilia respiciẽs
q̃ t̾cio ⁊ imo loco fuerat ꝯstituta. Sic
itaq cͥa inuenta s̃ ĩ hoĩe. sap̃ia. pru¬
ultima regebat᷑ tm̃. ⁊ ñ regebat. Me¬
dia uͦ rõ: ⁊ a suꝑiori regebat᷑ ⁊ ĩfertus
regebat. Ad hane similitudinẽ cͥa
a ialia foris facta s̃. Unũ rõale q dña
rõale. similit̃ qͥ a suꝑiori qui dem
regebat᷑ : c̃suꝑiore inferiori dña¬
batur. Erat gͥ uir imago sapien¬
tie. femina forma: scientie. prudẽ¬
tie. Bestie aũ similitudo sensualita¬
tis ⁊ ꝯcupiscentic. Propterea serpẽs
feminã peoe̾m suadendo decepit. fe¬
mina uͦ uirũ decepta: ad ꝯsensum
ĩclinauit. ꝙ ꝯcupiscentia pruden
decepͣca. rõnẽ ad ꝯsensũ inquitatis

Expanded text:
 invisibilibus intendens et divinae voluntati se conformans. Post haec al a quaedam ratio ad corporalia et visibilia respiciens,quae tertio et imo loco fuerat constituta. Sic itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, pruultima regebatur tantum et non regebat. Media vero ratio et a superiori regebatur et inferius regebat. Ad hanc similitudinem tria animalia foris facta sunt. Unum rationationale similiter quod a superiori quidem regebatur, et cum superiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentdecepta, rationem ad consensum iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
acͣmentũ ꝯugu solũ exõibꝰ
sacͣm̃tis q̃ ad remediũ hoĩs
ĩsticuta s̃: añ pecc̾m hominis legitꝰ
tionẽ. Erant enĩ duo ħ ĩ ꝯuigio
ipso. ꝯuigium ipsũ.⁊ ꝯuigii offi

Expanded text:
amentum conjugii solum ex omnibus sacramentis quae ad remedium hominis instituta sunt, ante peccatum hominis legiturtionem. Erant enim duo haec in conjugio ipso: conjugium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterat ⁊ ꝓpt̾ea eiꝰ dilectio ne¬
cessitate mag̃ ꝯu̾tebat᷑ ad suꝑiorẽ
Suꝑior diligendo bñficiũ p̾stitit.
Inferior diligendo bñficiũ acet¬
pit. H uius gͦ societatis q̃ utrinq
dilectione mutua ꝯstabat. sacra
terius societatis sacͣm̃tũ ĩꝯuigi
officio. Propterea nat᷑a humana
dupplici qͣlitate distincta ÷. ut
in uiro qͥd robustior. ĩ femina uͦ
infirmior ⁊ aliena ope egens ap¬
paret . ⁊ iuncti s̃ duo ĩunum.
una dilectione. & societate una
ut in una dilectione essent. et
ꝑ dilectionẽ unã ĩ una societate
man̾ent.⁊ uir qͥd ũ unago dei fie¬
ret. iħ sacͣm̃to pietate ad dilectio¬
nem ĩclinaret᷑. femina uͦ ut for
tis cuiusdam amare ꝑsuadetur.
sic tñ ut utͥmq uolu̾taria ess di¬
lectio. Quia si uoluntaria ñ eẽt.
nec u̾a dilectio. nec ue dilectioĩs
sacͣ m̃tũ ẽẽ poss. Itẽ ut aliud sacͣ¬
mentũ ĩ hac societate formaret᷑
p̾cep̾ ds̃. ut mascłs ⁊ femina in

Expanded text:
poterat. Et propterea ejus dilectio necessitate magis convertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitit, inferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formtis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in
Abbreviated transcription (Latin):
ad dicũ ÷ officiũ q in ꝯmixtione
carnis expleri debuerat. ut in
eo ꝯiuncti ⁊ excerent᷑ ꝑ obedien¬
tiam ad uͥtutẽ. ⁊ fructificarent
ꝑ prolis generationẽ. In qͦ officio
masculo qͥd qͥ suꝑior erat datũ ẽ
q̃ propag̾ad fuisset. de suo seminare.
femine aũ : ꝯciꝑe ⁊ parere. Ut in
ea dẽ similitudme demonstraret᷑
qm̃ in illa ĩuisibili societate aĩa
rõał nullatenꝰ fructifieare posset.
nͥ pꝰ semen uͥtutis a deo ꝯciꝑet.
Grat adhuc aliutd ĩ nacura huma¬
na qd ꝑ societatẽ ꝯiugii monstͣri
debuissec. Sic qͥpps ꝯditꝰ ⁊ homo
ut qͥddã ĩ eo sup̃mũ eẽt .i ĩ hoĩe ni¬
chil altius eẽt. pꝰ illud aũ. aliud sub
illo esset. ⁊ subiectũ illi. dem̾ aliud
nouissimum ⁊ ĩuno ꝯstitutum. et
cet̾is duobꝰ subiectũ. Erat qͥppe in

Expanded text:
additum est officium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat q
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ sac̾dos ⁊ pontifex. siue sumꝰ sac̾dos
unꝰ gͣdus ÷ in sacͣm̃to. diuersa tñ potes¬
tas in ministerio. quia cum ut̾sq corꝑis
di una quodam dignitas sit: ponti¬
ficibus tñ eccłas dedicandi. ordines
faciendi. manus imponendi sacͥ cris-¬
matis ꝯsecrandi ꝯmunẽ suꝑ popłm
benedictionem faciendi singłaris
÷ in potestate t̾rena uł scłari. ⁊ alius
in potestate sp̃ali.¬

Expanded text:
liter sacerdos et pontifex sive summus sacerdos unus gradus est in sacramento, diversa tamen potestas in ministerio: quia cum utrisque corpodi, una quodammodo sit dignitas, pontificibus tamen Ecclesias dedicandi, ordines faciendi, manus imponendi, sacri chrismatis consecrandi, communem super populum benedictionem faciendi, singularis est in potestate terrena vel saeculari, et alius in potestate spi
Abbreviated transcription (Latin):
administratio in tͥbꝰ ꝯstat. In
ordinibus. in sacͣm̃tis. in p̾ceptis. Or¬
dines ꝯsidamus in ꝑsonis p̾latoram.
Sacͣm̃ta in ministĩo eorum. Pcepta
in ꝯuersatione subiectorũ. Que sin¬
gła pͥa ꝯsideratione egent. De ordini

Expanded text:
administratio in tribus constat: in ordinibus, in sacramentis, in praeceptis Ordines consideramus in personis praelatorum; sacramenta in ministerio eorum. Praecepta in comversatione subjectorum. Quae singula propria consideratione egent. De ordinib
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsa ꝑ ea q̃ foris paruer̃ ĩ agni¬
cionẽ excitata. & ħ erãt qͣsi admoni¬
tio ⁊ recordatio pͥma tͥnm ẽẽ deum
s ñ dum ꝑfecta ꝯsumatio agnitiõis
Non enĩ singłarit̃ ꝑsone patͥs potẽ¬
tia erat. q̃ filii erat. ⁊ sp̃s scĩ erat. ne
singłarit̃ sap̃ia ꝑsone filii erat. qͥ
erat. ⁊ filii erat: s p̃dicabat᷑ tͥnitas.
existis ñ significabat᷑ ĩ istis. Et tñ ħ¬

Expanded text:
gnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecta consummatio agnitionis,Non enim singulariter personae Patris potentia erat quae Filii erat et Spiritus sancti erat; neque singulariter sapientia personae Filii erat, quaerat, et Filii erat; sed praedicabatur Trinitas ex istis, non significabatur in istis; et
Abbreviated transcription (Latin):
suis. parit̃ simplici nutu iusticiȩ suȩ
approbat. ut ad effectũ ꝓcedãt ⁊ fiat̾.
ꝑficitur ⁊ ꝯsũmat᷑.⁊ manifestatur
duobꝰ his que sub seq̃nt᷑ ĩ tp̃e. ꝑmissio¬
ne ⁊ oꝑatione diuina. q̃ et ipsa rerũ
oĩũ quȩ effectum capiunt uł subsis¬
tunt uniu̾sitatẽ ꝯplectunt᷑ ⁊ respon¬
dent illi qd unũ ÷ ĩ utroq ⁊ ĩ dissimile
ad dissimilia oĩa bñplacitũ c̾atoris.
Et ꝓpterea ⁊ ipsa duo uoluntates

Expanded text:
suis pariter simplici nutu justitiae suae approbat ut ad effectum procedant et fiant; perficitur et consummatur, et manifestatur duobus his quae subsequuntur in tempore permissione et operatione divina, quae et ipsa rerum omnium quae effectum capiunt vel subsistunt universitatem complectuntur, et respondent illi quod unum est in utroque, et indissimile ad dissimilia omnia beneplacitum Creatoris. Et propterea etiam ipsa duo voluntates
Abbreviated transcription (Latin):
sarũ oiũ ⁊ pͥncipiũ pͥmũ q̃ in effabi¬
lia ⁊ ĩ ꝯp̃hensibilia st̃ oĩ c̾ate᷑. Sicut
enim et̾̃nitatẽ dĩ ñ eqͣt tp̃s. ne im̃si¬
tatẽ locus. sic nec sapĩã eiꝰ sensus. nec
bonitatẽ uͥtꝰ. nec potentiã opꝰ. De
uoluntate dĩ ⁊ ꝓuidentia multa
q̃renda restãt. Primũ si ui fac̃ rebꝰ¬

Expanded text:
fabilia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit reb
Abbreviated transcription (Latin):
Cred̾ gͦ fides q̃ ñ uidit. Et ñ uidit qͥdẽ
qͥ credit. Et uid tñ aliqͥd ꝑ qͦd admo¬
nita ÷ ⁊ excitata c̾d̃e q ñ uid̾. Dĩ enim
sic abinttio noticiã suã ab hõie tem¬
ꝑauit. ut sicut nũꝗͣ qͥd esset totum
pot̾at conp̾hendi. sic quia ess nũqũa
ꝓrsus posset ignorari

Expanded text:
» Credit ergo fides quod non vidit; et non vidit quidem quod credit. Et vidit tamen aliquid per quod admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat comprehendi, sic quia esset nunquam prorsus posset ignorari
Abbreviated transcription (Latin):
corrige̾s malefactu. s bnfactũ pro¬
mouẽs ĩ meliꝰ. ñ ut ipse ꝗͣtã ad se me¬
lius faciat. S ut qͥ fec̃ ipso idẽtidẽ
oꝑante. ⁊ ĩ eadẽ ꝑseu̾ante melius
fiat. Ergo summe potẽs ÷ qͥ pot̾ õe¬

Expanded text:
corrigens malefactum, sed benefactum promovens in melius, non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, q
Abbreviated transcription (Latin):
d̾atas. aꝑfecto minꝰ hr̃e. U̾niu̾sitatẽ
aut̃ rerum õiũ ĩ tãta ꝯsummatione
boni exp̃ssã ut ñ possit esse melior ꝗͣẽ.
Ubi michi pͥmũ respondi ex postulo
cũ dict̃niũ sitatẽ rerũ ñ posse melio¬
rẽ esse qũa ẽ. qͣlit̃ id accipiend̾ sit qđ
dict̃ meliorẽ eã ẽẽ ñposse. Siue ĩo ñ pͣ
ẽẽ melior quia sũme bona ÷ ita ut nulla
oĩo boni ꝑfectio ei desit: siue iõ ñ p᷑
ẽẽ melior qͥa matꝰ bonũ qd ei de ẽ caꝑe
ipsa ñ pͭ. S si itasũme bona dr̃ ut nul¬

Expanded text:
atas a perfecto minus habere: universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universitatem rerum omnium non posse meliorem esse quam est: qualiter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit: sive ideo non potest esse melior, quia majus bonum, quod ei deest, capere ipsa non potest. Sed si ita summe bona est
Abbreviated transcription (Latin):
Meliꝰ eñĩ fac̾et. si q̃ sac̃ meliꝰ fac̃e. fa¬
cere qͥppe ⁊ nolle meliꝰ facere.⁊
bonũ facientis male ÷ fac̾e.S
ħ pia mens ĩ dm̃ dici ñ sustinet. Et
faciat male: in eo qͥ sic fac̾. C iꝰ modi
causis atq rõnibꝰ qͥdã ĩducũt᷑. ut di¬
cãt dm̃ suoꝵ oꝑũ m̃sura ac lege ita
astͥc tũ. atq alligatũ ut p̃t̾ qũa fac̃
qͥcquã nec aliud fac̾e possit nec meliꝰ.
Ac ꝑ ħ plane infinita̾ illã atq im̃sã
diuinitatis potentiã sub t̃mino ac
m̃sura alligare ꝯuincũt᷑. qͥusq ad
aliqͥd q̃u̾e finẽ ipsũ ht̃. eã extẽdũt: et
timũ t̃minũ. ⁊ finẽ suũ ht̃ ⁊ iccͥcosi
ad oꝑis m̃surã c̾atoris potentia mo¬
m̾sura t̃minari dedarat᷑. qͣ propter
ne uł his quȩ uidñr rationes sine¬

Expanded text:
Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et timum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, momensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rat
Abbreviated transcription (Latin):
scđm tp̃s diximus. ita ⁊ de po¬
testate eiꝰ aliqͣ ad eruditionẽ legenti¬
um: commemorare oportet. Potestas
dupplex ÷ alia ad aliqͥd faciendum:
alia ad nicħ patiendũ. Scđm utr̃aq
ds om̃ip̃s u̾issime affirmat᷑. quia
nec aliqͥd ÷ qͥ ei ad patiendũ corrup¬
tionẽ possit ĩferre. nec aliqͥd ad faci¬
endum ĩpedim̃tũ affirmare. Om̃ia

Expanded text:
mpus diximus, ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patiendum. Secundum utramque Deus omnipotens verissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cassaret᷑ ꝓuidentia qͥa ħ oĩo fieri ñ
pot̃. s potiꝰ nũqũa fuisset p̃uisum:
q̃ ñ qua fuerat fut᷑um. ⁊ ꝯstaret pro¬
uidentia ĩ eo ut ñ fieret. sic̃ mͦ in eo
ꝯstitit ut fieret: Nõ mutata ut pꝰ aliã.
alia eẽt. s ut nũꝗͣ alia esset. Ergo ds
faciendo. aliꝰ ñ sit. S siue idẽ siue
aliud faciat. ipse t̾n semꝑ sit id̃. Nc̃
istud restat ut discutiatur. utrũ ne
meliꝰ aliqͥd fac̾e possit. ꝗͣ fac̃ d̃s. hic
illi nr̃i scrutatores qͥ defecer̃. scru¬
tãtes scrutationes nouũ aliqͥd ⁊⁊ u̾e
nouũ. nec tã uerũ ꝗͣ nouũ affr̃e se

Expanded text:
n potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deufaciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum affe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtiri. Scͥptũ ÷ qm̃ ipsi ca ẽ de om̃ibus.
bus q̃ fec̾̃. ⁊ nicħ derelinqͥt ex om̃ibꝰ
q̃ ꝑtinent ad ipsum. q̃ subiecta scint
ipsi. s ꝓuid& singulis ut hãt unũ¬
hanc itaq unuersalẽ ꝓuidentiã
cunctorũ ñ solũ suis q̃ bona fecit.

Expanded text:
ibus . ibus quae fecit; et nihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi, sed providet singulis ut habeat unumhanc itaque universalem providentiam cunctorum non solum sui
Abbreviated transcription (Latin):
sit. qͥ debitum ẽ dispẽsat. ut nicħ ĩ
regno suo iustã ordinationẽ euadat.
Nã ⁊ ip̃sa ñqͥtas ex hac ꝓuidentia
stipem ht̃ ⁊ ñ potuit uel ipsa mali¬
cia ĩ obliuionẽ uenire apud. ꝓuiso¬
rem oĩũ. Uis scire q̃ sint iniqͥtatis ⁊
peccati stipendia: Scͥptũ ÷ stipendia
aut̃ pec̾ci mors. Gr̃a aut̃ dĩ uita
ȩt̃na. Stipẽdia pec̾ci mors. stipendia
uisticiȩ uita. Pecc̃o dat᷑ mors. iusticie
uita. Culpe pena. uͥtuti gła. Uñ qͥq
q oꝑat᷑ ĩ suo ⁊ ĩ alieno. In suo qđ fecͥ
ĩ alieno qđ ꝑmisit. Cuncta illi sub¬

Expanded text:
debitum est, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumquodque que operatur in suo et in alieno. In suo quod fecit, in alieno quod permisit. Cuncta Illi sub
Abbreviated transcription (Latin):
tigium ĩuentũ÷. cũ agnosc̾e cep̾ ipsa:
q̃ erat in se. ⁊ exeo ꝯsiderauit: qđ¬
erat supͣ se. Uidit enim qm̃ exipsa
nascit᷑ sap̃ia que ÷ in ipsa. ⁊ diligit
⁊ sapĩa sua qͦ amat eã genitã de se.
⁊ in se manentẽ. ñ diuidase. Et
apparent tͥa q̃dã in uno. mens. sa¬
pientia:⁊ amor.⁊÷ mens.⁊ sapĩa de
tͥnitas q̃dã.⁊ unitas ñ recedit. Et sunt
simul tͥnitas ⁊ unitas. scd̃ potestatẽ
⁊ imaginis uͥtutẽ. Et ꝯcẽdit mens
ex ipso ẽẽ sapĩa suã. nec fuisse unꝗͣ

Expanded text:
 cum agnoscere coepit ipsa quod erat in se, et ex eo consideravit querat supra se. Vidit enim quod ex se ipsa nascitur sapientia quae in ipsa est, et diligit et sapientia sua, quo amat ipsam genitam de se, et in se manentem non dividit a se. Et apparent tria quaedam in uno, mens, sapientia et amor. Et est sapientia de Trinitas quaedam, et unitas non recedit, et sunt simul Trinitas et unitas secundum potestatem et imaginis virtutem. Et conscendit mens ex ipso esse sapientiam suam; nec fuisse unquam
Abbreviated transcription (Latin):
filius. Qui aut̃ ab utroq erat. ut us¬
q filiꝰ ñ erat. ne duo eẽnt patres uniꝰ
filii ⁊⁊ pat̃ qui filius dic̾etur. ⁊ con¬
funderet᷑ tͥnitatis disc̾tio. s sp̃s sc̃s
patͥs ⁊ filii. ꝓcedens a patre ⁊ filio.

Expanded text:
Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent patres unius Filii; et Pater qui Filius diceretur, et confunderetur Trinitatis discretio; sed Spiritus sanctus Patris et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
his gͦ citiꝰ qd ĩuisibile dĩ ÷ agnoscitur.
ĩ qͥb euidentiꝰ manifesta declarati¬
one demonstͣtur. Ea nãq ꝑfectius
auctorẽ suũ manifestant quȩ illiꝰ si¬
militudini uicinius appropinqͣnt.

Expanded text:
d invisibile Dei est agnoscitur in quibus evidentius manifesta declaratione demonstratur. Ea namque perfectius auctorem suum manifestant: quae illius similitudini vicinius appropinquant.
Abbreviated transcription (Latin):
ositus ÷ gͦ hõ in mundo isto.
in loco penitentiȩ. spacio pe¬
nitendi ĩ dulto ut mala corrig̾et.
bona reꝑaret. ut candẽ correctus
adiudicium ueniẽs. ñ ꝓculpa
ciꝑet. Restat gͦ ut dum ꝙp̃s ÷ ꝯsili¬
sufficiens inuenitur: necesse ẽ
ut ille qui ꝑ grãm suã differt ui¬
dicium ĩt̾im ꝑ eandẽ gr̾ã ostẽdat
euadendi ꝯsilium. ⁊ pꝰ ꝯsilium
ꝯferat auxilium. Sic itaq opor¬
tet ut ĩt̾im deponat ꝑsonã iudi¬
cis. ⁊ assumat ꝑsona pͥus ꝯsiliatoris
pꝰea auxiliatoris. ita dum taxat ut
pͥmo hominẽ totũ s dimittat. qͣ¬
tinꝰ ipse hõ ⁊ ignorantiã suã exꝑi¬
atur. ⁊ intellegat se ĩdig̃e ꝯsilio.
demñ ⁊̃ defectũ suũ sentiat. et
agnoscat se opꝰ hr̃e auxilio. ⁊ ali
ig̾itur rõne in tp̃e naturał legis
totus hõ dimissus ⁊ sibi. pꝰea in
tp̃e scͥpte legis cognoscenti igno¬
rantiam suã datũ ÷ ꝯsilium. pos
erat: in effectu redemptionis. Ut
gͦ rõnẽ satisfactionis ꝗͣ ꝓpeccato

Expanded text:
ositus est ergo homo in mundo isto in loco poenitentiae, spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpaciperet. Restat ergo ut dum tempus est consilisufficiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; posterat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato
Abbreviated transcription (Latin):
UIII. ep̃i innicena sinodo cõposue¬
rt̃ contͣ heresim arrii. quifiliũ
asserebat. Hunc hymnũ postea iȩ¬
ronimꝰ damaso pape de g̾co inlatinũ.
tͣnstulit. ⁊ addidit sic̃ erat inpͥnci¬
pio ⁊ nõ ⁊ semꝑ. Pat̾ nr̃ ipse ꝙͥ.
tradidit discipłis suis. Unde spȩti¬
aut̃ or̾o dmĩca uocat᷑. in qua sep¬
tem discrete peticiones septiformis gr̃ȩ
sacͥmentũ sunt. Symbolũ fidĩ. idẽ. cre¬
do indin apli duodecĩ dictauert̃ totidẽ
sententiis ꝯp̃hensum qͥ num̃us apłi¬
ce sacͣmentũ fidei ꝯstat. Quicũq uult
beatꝰ athanasiꝰ pp̃. conposuit. Et
multi alii scĩ patres alia atq alia ĩ
celebratione diuini officii ad decorem

Expanded text:
iscopi in Nicaena synodo composuerunt, contra haeresim Arii, qui Filiumasserebat. Hunc hymnum postea Hieronymus Damaso papae de Graeco in Latinum transtulit, et addidit: Sicut erat in principio et ntradidit discipulis suis. Unde specialiter oratio Dominica vocatur in qua septem discretae petitiones septiformis gratiae sacramentum sunt. Symbolum fidei, id est Credo in Deum apostoli duodecim dictaverunt, totidem sententiis comprehensum, qui numerus ap sacramentum constat. Quicunque vult beatus Athanasius composuit. Et multi alii sancti Patres alia atque alia in celebratione divini officii, ad Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
Lia it̾m sacͣmenta insola uer¬
bore ꝓlatione exp̃ssa. quȩ ⁊
ipsa uarrã significationẽ ostendt̃.
Celestinꝰ papa ꝯstituit ut expsalmis
dauid ante sacͥficiũ antiphone cane¬
rentur. qd introitũ dicimꝰ. Collec¬
tas diu̾si cõposuert̃ p̃cipue gelasiꝰ.
⁊ g̾goriꝰ. dñs uobisc̃ ab antiqͦ usu as¬
sumptũ ÷. Boot messores suos salu¬
tans hac salutacione usus ÷. Et ꝙ¬
pheta ĩparalipomenon asa regẽ ⁊ qͥ
cũ eo erãt salutat dicens. dñs uob̾ẽ
Primis tẽꝑib ab epistola pauli mis¬
sa ĩcipiebat᷑. pꝰquã eũngłiũ seque¬
bat᷑ sic̃ nũc. Hymnꝰ anglicꝰ qͥ ad of¬
fitiũ misse in sollempnib dieb re¬
citat᷑. ab angłis pͥmũ decantatꝰ le¬
git᷑. cui ea q̃ adiecta st̃ abeato hyla¬
rio pictauiẽsi addita credunt᷑. aqͦ
auctꝰ ÷. ⁊ sic̃ nũc canit᷑ consũmatꝰ.
Simachꝰ aut̃ papa ꝯstituit in ordine
quinqͣgesimꝰ t̾ciꝰ ĩstituit. ut hic
hymnꝰ dieb dnucis ⁊ innataliciis

Expanded text:
ta in sola verborum prolatione expressa, quae et ipsa variam significationem ostendunt. Coelestinus papa instituit, ut ex psalmis David ante sacrificium antiphonae canerentur, quem introitum dicimus. Collectas diversi composuerunt, praecipue Gelasius et Gregorius. Dominus vobiscum , ab antiquo usu assumptum est; Booz messores suos salutans, hac salutatione usus est; et propheta in Paralipomenon Asa regem, et qui cum eo erant salutat, dicens: Dominus vobiscum . Primis temporibus ab epistola Pauli missa incipiebatur, post quam evangelium sequebatur, sicut nunc hymnus angelicus qui ad officium missae in solemcitatur, ab angelis primum decantatus legitur ; cui ea quae adjecta sunt, a beato Hilario Pictaviensi addita creduntur, a quo auctus est, et sicut nunc canitur consummatus. Symmachus autem papa in ordine quinquagesimus tertius, instituit, ut hic hymnus diebus Dominicis et in natalitiis
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾et᷑ usq in mei memoriã faciȩtis apłi
sacͣmentũ celebrauert̃. Alii alexan¬
drũ papã hȩc addidisse fert̃. Leo
papa ꝯstituit init̾actionẽ dicẽ scm̃ sa¬
crifitiũ in maculatã hostiã. F elix
pp̃. ꝯstituit supͣ memorias mr̃m mis¬
sas celebrari. Gregoriꝰ pp̃ constituit ĩ
canone dicens. quoꝵ sollempnitates
poris cantaret᷑. Innocentiꝰ . pp̃. ad decẽ¬
tiũ pacẽ asseris anteꝗͣ. fecta mistĩa
dotes tradere. cum p̃t̃ omĩa que aꝑi¬
re non debeo pax sit necessarra indi¬
cenda. ꝑ qmͣ ꝯstet popłm ad omĩa que
in mist̾iis agunt᷑ atq ineccłia cele¬

Expanded text:
pateretur, usque in mei memoriam facietis, Apostoli pateretur, usque in mei memoriam facietis, Apostoli sacramentum celebraverunt. Alii Alexandrum papam haec addidisse ferunt. Leo papa constituit intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam hostiam. Felix papa constituit supra memorias martyrum missas celebrari. Gregorius papa constituit in canone dici: Quorum solemnitates poris cantaretur. Innocentius papa ad Decentium: « Pacem asseris ante confecta mysteria dotes tradere, cum praeter omnia quae aperire non debeo pax sit necessaria indicenda per quam constet populum ad omnia quae in mysteriis aguntur, atque in Ecclesia cele
Abbreviated transcription (Latin):
Tractꝰ aliqͦtiens tͥbulationẽ signi¬
ficat. ut deꝓfundis. comouisti. ali¬
qñ leticiã ut iubilate laudate.
resim macedonii eiꝰ dẽ urbis ep̃i
posuert̃. Syxtꝰ papa instituert̃
ut ante ꝯsecͣtionẽ. pꝰ hyninũ. sc̃s.¬
t. quȩ tͥna repe¬
ticio tͥnitatis ÷. cõfessio. Secreta di
bat᷑. s legit᷑ qd pastores dũ illã usu
cotidiano audiendi cognitã in agͦ
decantarẽt: diuinitꝰ ꝑcussi st̃.
Unde ⁊ ꝯsuetudo mutata putat᷑.
Papa pelagiꝰ ab uniu̾si orbis comu¬
nione seꝑatos ẽȩ. qui qualib dissẽ¬
sione int̾ sac᷑ missar̃ mist̾ra apłici
pontificis memoriã scdm̃ ꝯsuetudinẽ nõn¬
frequentãt. te gͥ iupͥmus. Hanc obsec̃tionẽ
⁊ ꝯsecͣtionẽ sc̃s gelagiꝰ papa ex maiori
parte ꝯposuit. Beatꝰ Gregoriꝰ ad didit
diȩsq nros intua pace disponas ⁊ oro̾¬
nẽ dñicam censuit suꝑ corpꝰ aͥ. reci¬
tari. sic̃ inuita illiꝰ legit᷑. Qiuip̾die ꝙͣ.

Expanded text:
Tractus aliquoties tribulationem significat, ut De profundis, Commovisti. Aliquando laetitiam, ut Jubilate, Laudate. resim Macedonii ejusdem urbis episcposuerunt. Sixtus papa instituit ut ante consecrationem post hymnum Sr, quae trina repetitio Trinitatis est confessio. Secreta vocbatur; sed legitur quod pastores dum illam usu quotidiano audiendi cognitam in agro decantarent, divinitus percussi sunt, unde et consuetudo mutata putatur. Papa Pelagius docet ab universi orbis communione separatos esse, qui qualibet dissensione inter sacra missarum mysteria apostolici pontificis memoriam secundum consuetudinem frequentant. Te igitur in primis, hanc obsecrationem et consecrationem sanctus Gelasius papa ex majori parte composuit. Beatus Gregorius addidit, diesque nostros in tua pace disponas, et orationem Dominicam censuit super corpus Christi recitari, sicut in vita illius legitur. Qui pridie quam
Abbreviated transcription (Latin):
tio mancipati st̃. acomodat᷑. indulgẽ¬
tia ÷. nondebitũ. ita tantũ ut hoc
ipsũ sit de poetione portio pauꝑũ.
non de sustentatiõẽ clericoꝵ. In eo
enĩ qd ministͦ debet᷑ dignꝰ ẽ. oꝑa¬
riꝰ mercede sua. nec bene susten¬
tat egentẽ qui fraudat seruientẽ¬
Incipit pars decima de simonia..

Expanded text:
t, accommodatur, indulgentia est non debitum, ita tamen ut hoc ipsum de portione sit pauperum, non de sustentatione clericorum. In eo enim quod ministro debetur, dignus est operarius mercede sua, nec bene sustentat egentem, qui fraudat servientem. PARS DECIMA. DE SIMONIA.
Abbreviated transcription (Latin):
põst̃. Sic̃ gͦ rapina ẽ. ⁊ iuolentia eiꝰ mo¬
di pona homini iuste possident tolłe.
sic saclegiũ ÷. ⁊ plꝰqͣm rapina ista ec¬
cłiȩ tuste possidenti auferre. Decimas
aut̃ quo qͦ mͦ usurpare aut retin̾e fiñ
sacͥlegioͥ culpa non poᷤsunt nͥ hii soli
ad quoꝵ sustentationẽ diuna institita¬
one ordinate st̃. Hȩc gͥ differentia ẽ in¬
ter decimas ⁊ cetas eccłȩ po̾sessiones.
qd decimȩ ⁊ institucione et possessione
ad sacͣ ꝑtinent. cet̾e aut̃ possessiones
eccłĩasticȩ ad sacͣ ꝑtinent sola posses¬
sione. Aliȩ gͦ possessiones eccłe ad ali¬
enos possessoces sine comutaciõe rati¬
nabili tnͣs ferri ñ posst̃. decime aut̃
ab alienis omĩno possidĩ non po̾st̃. Ille gͦ
ñ posst̃ auferri. iste tͣns ferri. In illis
sagcrilegiũ ÷.si auferant᷑. in istis sitns¬
ferant᷑. Decimar̃ aut̃ ⁊ cet̾ar̃ possessi¬
onũ eccłiasticar̃ ep̃i dispensatores
eȩ. debent. ut eas his qui eccłȩ deser

Expanded text:
go rapina est et violentia ejusmodi bona homini juste possidenti tollere, sic sacrilegium est et plusquam rapina ista Ecclesiae juste possidenti auferre. Decimas autem quoquo modo usurpare aut retinere sine sacrilegii culpa non possunt, nisi soli ad quorum sustentationem divina institutione ordinatae sunt. Haec igitur differentia est inter decimas et caeteras Ecclesiae possessiones, quod decimae et institutione et possessione ad sacra pertinent; caeterae autem possessiones ecclesiasticae ad sacra pertinent sola possessione. Aliae ergo possessiones Ecclesiae ad alienos possessores sine commutatione rationabili transferri non possunt. Decimae autem ab alienis omnino possideri non possunt. Illae ergo non possunt auferri; istae non possunt transferri. In illis sacrilegium est si auferantur, in istis si transferantur. Decimarum autem et caeterarum possessionum ecclesiasticarum episcopi dispensatores esse debent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͦ sc̃m de sc̃o aufert sacͥlegium
facit. qui uͦ ipsa scã tem̾are audet ab¬
hominationẽ cõmittit. Eiꝰ modi gͦ st̃¬
eccłia po̾sidet in sub̃a t̾rena. siue ĩ
pecunia. siue int̾ra. maxime indeci¬
mis. quȩ abinitio ita iustitute st̃ ut
numqͣm amist̾io diuino siue illoꝵ qͥ
dõ seruiũt ⁊ ministĩo diuino depu¬
tati st̃ usu sine peccato ab alienar
potiussẽt. Hȩ quidẽ in pͥncipio ob foe
retur ⁊ accipientiũ necessitas ꝯsola¬
te abalienari posst̃. neq in possessionẽ la¬
icam siue comutacione siue dñatione tͣn¬
sire. Cet̾a corꝑalia que siue int̾ris. si¬

Expanded text:
Qui ergo sanctum de sancto aufert, sacrilegium facit. Qui vero ipsa sancta temerare audet, abominationem committit. Ejusmodi ergo sEcclesia possidet in substantia terrena, sive in pecunia sive in terra, maxime in decimis, quae ab initio ita institutae sunt, ut nunquam a ministerio divino sive illorum qui Deo serviunt et ministerio divino deputati sunt usu sine peccato abalienari potuissent. Hae quidem in principio ob formretur, et accipientium necessitas consolaae abalienari possunt, neque in possessionem laicam sive commutatione sive donatione transire. Caetera corporalia qu
Abbreviated transcription (Latin):
sua quasi numꝗͣ penitentiã egis¬
sent. Aut penitencia illa bona ñ
fuit. aut si bona fuit ostende re¬
munerationẽ eiꝰ. Quid gͦ.ͦ Honne
tͥ magna remuneratio esse iudr.
peccati remissio. Iste qͣn peniten¬
ciam egit dimissum ÷ speccatũ suũ.
Quamdui penituit peccatũ suum
ñ inputabat᷑ illi. Quãdui m̾itum
fuit pmiũ ꝑmansit. Uolebas tu
hanc lib̾tatem dari hom̃ibꝰ ut cũ
m̾itum dedissent. ⁊ p̾miũ acce¬
pissent. p᷑sum qñ ipsis placeret
m̾itũ tolłent. ⁊ p̾mium retinerẽt:
N ess ȩqͣ ꝯmutatio ista. Iniq a¬
geres adu̾sus dm̃. si sic cuũ dares.
et suum acciꝑes. ut it̾m tuũ tolłes.
et suum retineres. Si tuũ dedisti.
suum accepisti. Si tuum recipis.
ipse qd suum ÷ hr̃e uult. Numqͥd
tibi non ita uidr̃. Fortassis dicis.
Iuomͦ in quis stabit quod scͥptũ ẽ.
ñ uidicabit ds̃ bis in idipsum. si ea
q̃ dimissa fuerant itm̃ ad penã re¬

Expanded text:
sua, quasi nunquam poenitentiam egissua, quasi nunquam poenitentiam egisset. Aut poenitentia illa bona non fuit; aut si bona fuit, ostende remunerationem ejus. Quid ergo? Nonne tibi magna remuneratio esse videtur peccati remissio; iste quando poenitentiam egit, dimissum est ei peccatum suum. Quandiu poenituit, peccatum suum non imputabatur illi. Quandiu meritum fuit praemium permansit. Volebas tu hanc libertatem dare hominibus ut cum meritum dedissent et praemium accepissent, rursum quando placeret eis meritum tollerent, et praemium retinerent? Non esset aequa commutatio ista. Inique ageres adversus Deum si sic tuum dares et suum acciperes, ut iterum tolleres tuum et suum retineres. Si tuum dedisti et suum accepisti, si tuum recipis, ipse quod suum est habere vult. Nunquid tibi non ita videtur? Fortassis dicis Quomodo, inquis, stabit quod scriptum est: Non judicabit Deus bis in idipsum ? si ea quae dimissa fuerant, iterum ad poenam re
Abbreviated transcription (Latin):
luuoni tradent᷑. Si aut̃ penitentia ob¬
luuioni tͣlitur. culpa uñ excusatur.
ẜigo si penitentia delet᷑ culpa q̃ ꝓpt̾
penitentiã dimissa dimissa fuerat
it̾m necesse ÷ renascat᷑. & m̾ito qͥ pꝰ
accepea gr̾am ingratus extitit. cũ
illo gr̃a ipsa non ꝑmanfit. s muta¬
ta ÷ ab eo. qm ipse ad illam id̾ eẽ. no¬
luit. Uide qͥd tͥ eũgłm dicit. de seruo
neꝗͣ ⁊ ingrato. cui roganti a dño suo
gr̃e dimissum fuit. Recte gͥ dictũ :
quia cũ peccantibꝰ innos de bita sua
dimict̾e nolumus. uire it̾m exigit᷑
id ĩ quod nobis dimissũ esse gaude¬
luamus. Et m̾ito. Qđ enim culpa
peccatori dimittebat᷑ gr̾a fuit non
debitum. Qui si sponte gr̾am colla¬
tã abicit. itͥum ꝑfecto ÷ ut illi grã
accepisse non ꝓsit. S dicis michi.
Si pꝰ penitentiã factã. peccanti itũ
mun̾atum esse pͣ: Eoce bonũ q̃dã
bona fuit ꝗͣdiu u̾a fuit. ⁊ ñ habet
bonum istud remunerationẽ aliꝗͣ.
qͥa inputant᷑ homini huic pece̾a

Expanded text:
oni tradentur; si autem poenitentia oblivioni traditur, culpa unde excusatur? Ergo si poenitentia deletur, culpa quae propter poenitentiam dimissa fuerat iterum necesse est renascatur. Et merito qui post acceptam gratiam ingratus exstitit, cum illo gratia ipsa non permansit; sed mutata est ab eo quoniam ipse ad illam idem esse noluit. Vide quid tibi Evangelium dicat de servo nequam et ingrato, cui roganti a Domino suo gratiae dimissum fuit. Recte igitur dictum est, quia cum peccantibus in nos debita sua dimittere nolumus, jure iterum exigitur id etiam quod nobis dimissum esse gaudebamus. Et merito. Quod etiam culpa peccatori dimittebatur, gratia fuit non debitum. Qui si sponte gratiam collatam abjicit justum profecto est ut illi gratiam accepisse non prosit. Sed dicis mihi: Si post poenitentiam factam peccanti iterum muneratum esse potest? Ecce bonum quoddam bona fuit, quandiu vera fuit; et non habet bonum illud remunerationem aliquam, quia imputantur homini huic peccata