comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanguin̾e meum: Suꝑ hoc ergo
tritico & uino haeretici concidun¬
tur : & diuersa sibi construunt
taber nacula.: Siue praeti dunt᷑
abeccłae corpore. & legedi medi¬
tari & ruminare seͤsimulant
Sedhoc fatientes recedunt ad ño
qui docuitꝰ eos in ȩccła: & dedit eis
fortitudine qua contra aduersa¬
rios dimicarent: Illi uero cogita
ut es seabsq di noti cia & iugo:
Si uereuersisunt innihili. Non
quo esse desinerent: sed quod ad
conparation̾e̾ eius qui loquitur ad
mosen. Cade dic populo isra hel:
tuum his qui non sunt: Haua didi
quin: idola signific&: Sieni dseta
ritas: quicquid contra rium uena¬
tiest: mendatiũ & nichili nomina
hoc her&icis conuenit: qui insms
siue ꝑuersus: Dolosus arcus at

Expanded text:
sanguinem meum . Super hoc ergo sanguinem meum . Super hoc ergo tritico et vino haeretici conciduntur, et diversa sibi construunt tabernacula: sive praeciduntur ab Ecclesiae corpore, et legem Dei meditari, et ruminare se simulant. Sed hoc facientes recedunt a Domino qui docuit eos in Ecclesia, et dedit eis fortitudinem, qua contra adversarios dimicarent. Illi vero cogitavut essent absque Dei notitia et jugo: sive reversi sunt in nihilum, non quod desierint esse, sed quod ad comparationem ejus, qui loquitur ad Moysen: Vade, dic populo Israel: tuum his qui non sunt , haud dubium quin idola significet. Si enim Deus est veritas, quidquid contrarium veritati est, mendacium est, et nihil nominatur. Hoc haereticis convenit, qui instrusive perversus. Dolosus arcus atq
Abbreviated transcription (Latin):
nu̾ statũ. ut absq iugo & frenis
di ferent᷑ ꝑ praecipitia: & muta¬
rentur in arcũ dolosum. & qđ
ds contra aduersarios intenderat.
ipsi contra suum dñm uerterent.
& mit terent aduersus eum blas¬
phemiarũ sagittas. Vnde
principes eorũ qui infelice popłin
decepunt: cadent gladio ꝓpt̾ su¬
rore linguȩ suae. quod uitulos au¬
reos deos appellare sunt ausi:
Vt hoc facerent in terra reꝓmis¬
sio nis: qđ in aegipto didi cerdeit:
Colentes apim aegiptium. &omia
eorũ postenta uenerantes. Ita
eni & in solitu dinequando egres¬
si sunt deegipto dm subsannaue¬
uerunt dicefites. Isti sunt dutui
israhel Etuͭ ina essemus int̾ra
aegipti: ubi sedebamus suꝑ ollas
carnium & cȩtera: Suptritico
& uino. falsis misterus corporis
& sanguinis ap̾i quidicit in euuan¬
gelio: Nisi caeciderit granum
tritici in t̾ra. & mortuum fuerit:
ipsũ solu̾ man&: & in alioloco.
Eosũ uitis uera. & nisi biberitis

Expanded text:
num statum: ut absque jugo et frenis num statum: ut absque jugo et frenis deferrentur per praecipitia, et mutarentur in arcum dolosum, ut quem Deus contra adversarios intenderat, ipsi contra suum Dominum verterent, et mitterent adversus eum blasphemiarum sagittas. Unde principes eorum, qui infelicem populum deceperunt, cadent gladio propter furorem linguae suae, quod vitulos aureos deos appellare sunt ausi, ut hoc facerent in terra repromissionis, quod in Aegypto didicerant: colentes Apim Aegyptium, et omnia eorum portenta venerantes: ita enim et in solitudine, quando egressi sunt de Aegypto, Dominum subsannaverunt, dicentes: Isti sunt dii tui, Isllas carnium , et caetera. Super tritico et vino, et falsis mysteriis corporis et sanguinis Christi, qui dicit in Evangelio: Nisi ceciderit granum tritici in terram, et mortuum fuerit, ipsum solum manet : Et in alio loco: Ego sum vitis vera : Et: Nisi biberitis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt inme: & ego confortaui bra¬
ina eoruͥ. & contra me cogitaue¬
sunt mala: Conuersisunt in
nehilu̾: stictisunt quasi arcus
ntentus: Cadent ingla dioprin¬
em Ista est sub sannatio eoꝵ:
inenti aegipti: ꝓpt̾ habundan¬
tiam inquit rerum omium.
corruerunt.: Quod ȩtia hie¬
rechiel insodomis & gomorris
factu esse cõmemorati. ut ni¬
chl aliud nisierbos & luxuria
talerunt. Super frumento &
uno disse cabantur. In exem¬
pli ꝓph& ariuba al. qui prȩsen¬
tehelia concisione menbroru.
pluuias praepabantur : Sinoxlq
ut ostender& eos similes ium
torũ: nondixit comedebant.
sedrumi nabant: Et ideo
refes serunt ado quidicit :
Ego eos erudiui: ego fortitudi¬
ne praebui. & contramesuas
erexerunt ceruices: Non quod
aliquid pos sentsacere & nocere
creatori suo. sed quod solumfa
cipio fuerunt. prius qua uocare
eos ꝑ abraha. & post ea ꝑ mosen
& aaron. & erant absq iugo le¬
gis. quae noticia & cunctis na¬
tionibus miscebantur: ita ae¬
tia nunc reuersisunt inpristi¬

Expanded text:
tavi brachia eorum, et contra me cogitaverunt mala: conversi sunt in nihilum, facti sunt quasi arcus intentus, cadent in gladio prineorum; sic est subsannatio eorum in terra Aegypti. Propter abundantiam, inquit, rerum omnium corruerunt. Quod etiam Ezechiel in Sodomis et Gomorrhis factum esse commemorat , ut nihil aliud nisi cibos et luxuriam a transtulerunt, super frumento et vino dissecabantur, in exemplum prophetarum Baal, qui praesente Elia, concisione membrorum pluvias precabantur . Simulque ut ostenderet eos jumentorum similes, non dixit, comedebant, sed ruminabant: et ideo recesserunt a Domino qui dicit: ego eos erudivi, ego fortitudinem praebui, et contra me suas erexere cervices; non quod aliquid possint facere et nocere Creatori suo: sed quod solum facipio fuerunt, priusquam vocarem eos per Abraham, et postea per Moysen et Aaron, et erant absque jugo legisque notitia, et cunctis nationibus miscebantur: ita etiam nunc reversi sunt in pristi
Abbreviated transcription (Latin):
ideft patriarchȩ dni mucronest¬
untur. ꝓpt̾ insaniem linguaelu
qu a dnm blas phe mauerum h
idẽ fatientes infalsi nomins ell
quod fatiebant eo tẽpore quon
quando gentileserant. Ons eim
haereti corũ & gentilium questoa
eademsunt: Quia non scriqus¬
rũ auctoritate: sed huma
rationis sensũ sequuntur i
gut ture tuosit tuba: qua sia quli

Expanded text:
est haeresiarchae, Domini mucrone feriuntur, propter insaniam linguae suae, qua Dominum blasphemaverunt: hoc idem facientes in falsi nominis Ecclesia, quod faciebant eo tempore quo in quando gentiles erant. Omnes enim haereticorum et gentilium quaestiones eaedem sunt, quia non Scripturarum 81 auctoritatem, sed humanae rationis sensum sequuntur. In gutture tuo sit tuba, quasi aquila
Abbreviated transcription (Latin):
es cius scripta sunt breuiter: ut¬
am ad cum uerbũ di qđ erat ir
grapo apud dm̃. factũ eẽ narret᷑
I posta iobanne referente: Qui post
tuenturus est: ante me factus est
ua prior me erat. Porro factũ cẽ
ꝓmnonem. ad mericum eius refer. Qui

Expanded text:
icta sint breviter, ut recte verbum Dei, quod erat in principio apud Deum, factum esse narretur, Baptista Joanne referente: Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat . Porro factum esse sermonem ad meritum ejus refertu
Abbreviated transcription (Latin):
ONIDEM
ORDO EST
duodecim pro¬
iterpretes: qui in hebraica
uerita te retinetur: Illi enĩ
Hȩ brei autẽ. post oset qui apud
utrosq primus est: scđ̾m legunt
io hel: tertium amos: quarturo
abdiam. quintũ ionam. sextum
micheam. septimũ naum. oc tauũ
abacue Nonũ sophoniam. decinũ
aggeum. undecimũ zachariam.
duo decimũ qui & ultimus ẽ. ma¬
lachiam. Et quia semel om̃s unius
uoluminis ꝓphetas enumerauimꝰ :
utile nobis uidetur CΙΟΙCΙ ΛΟTIAC
singulorũ. & grecae & latinae breuit᷑
ad notare: osee: interpraetatur saluans:
quem nos saluantẽ possumꝰ dicere:
Iohel apxoa noc: id est incipiens: A mos
bataN: qui apud latinos portans di¬
abus orationis partib nom̃ cõpositũ.
quod apud nos sonat quis quasi aut
id est consolatio: Abacue riepia cici¬
nem possumꝰ dicere: Tacharias
tius ms Quae om̃a quo sensu
accipienda sint : in suis uoluminibus
disseretur: Quartuor autem reliqͥ
ꝓphetȩ. ut sedecim compleamus.

Expanded text:
on idem ordo est duodecim proaginta interpretes, qui in Hebraica veritate retinetur. Illi enim ei autem post Osee, qui apud utrosque primus est, secundum legunt Joel, tertium Amos, quartum Abdiam, quintum Jonam, sextum Michaeam, septimum Naum, octavum Abacuc, nonum Sophoniam, decimum Aggaeum, undecimum Zachariam, duodecimum, qui et ultimus est, Malachiam. Et quia semel omnes unius voluminis prophetas enumeravimus, utile nobis videtur ἐτυμολογίας singulorum et Graece et Latine breviter annotare. Osee interpretatur σώζων, quem nos salvatorem possumus dicere. Joel ἀρχόμενος, id est, incipiens. Amos, βαστάζων, qui apud Latinos portans diabus orationis partibus nomen compositum, quod apud nos sonat, quis quasi, aut id est, consolatio. Abacuc, περιλαμnem possumus dicere. Zacharias, tius meus. Quae omnia quo sensu accipienda sint, in suis voluminibus disseretur. Quatuor autem reliqui prophetae, ut sedecim compleamus,
Abbreviated transcription (Latin):
legimus : saluatorẽ ad surdĩr mutuq
dicentt. ep̃r pheta qđ est ad aperire:
Quia enim cũ apło dicere poterat. os
nr̃m patet aduos ocorintii. cor nr̃m
dilatatũ est. &audiebat ad ñõ. dilati
os tuum &implebo illud. ipsa quas
oris adaꝑtio: non in hominis sedinõ
potestate est: Paulo dicente: Ostumun
aꝑtum est magnũ &euidens : sed iduet¬
sani multi : Idcirco. aperiens dictur ds̃
Cumq ses̃ semꝑ proficiat. ex partt cog¬
noscens. & expartt ꝓphetans. donec ie¬
niat qđ ꝑfectum ẽ : delatitudine dad¬
aꝑtione generatus appellatur iobedi
qđ apud nos sonat incipiens ud dł d
litate suc crescens: cũ morse meretis
audire: Qui est misit me: Ad dsis¬
ctionem enĩ eorũ qui non sunt des¬

Expanded text:
legimus Salvatorem ad surdum mutumque legimus Salvatorem ad surdum mutumque dicentem: EPHPHETA  , quod est, adaperire . Quia enim cum Apostolo dicere poterat: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est : et audiebat a Domino: Dilata os tuum, et implebo illud : ipsa quoque oris adapertio, non in hominis, sed in Dei potestate est, Paulo dicente: Ostium mihi apertum est magnum et evidens; sed adversarii multi ; idcirco aperiens dicitur Deus. Cumque sanctus semper proficiat, ex parte cognoscens et ex parte prophetans, donec veniat quod perfectum est, de latitudine et adapertione generatus, appellatur Joel  , quod apud nos sonat incipiens, vel est ilitate succrescens cum Moyse meretur audire: Qui est, misit me . Ad distinctionem enim eorum qui non sunt, de
Abbreviated transcription (Latin):
id est excelsus dñi Daniel. et pinen
Quaecũ ita se habeant: obsecro mip̃a¬
machi qui om̃i arte pugnandi ad¬
uersum di abolũ dimicas : ut nobis
contra a malech pugnantdo:: leues
cũ morsi addm̃ manus: & aduersari¬
os isrł orationib superes Nuꝑ de xe¬
gipto egressisumꝰ: et inosee pharao¬
ne sub merso: rubrum transiuimus
mare: Nunc post latam heremi
uastitatem: multo nobis labore su¬
dandum ẽ. ut ad septuaginta palmas
& fontes apostolicos ꝑuenire ualeamꝰ:
Insurgat lic& scorpius. & arcuato uulne¬
re ferire conetur : tu comes itineris:
& excantator uenenatorũ morsuum.
spiritalẽ nobis YYAAea exhibe Quod
ꝗ sc̃aẽ bac uenerabili paule parenti cue
polliciti sumus : pius heres suscipe:
Et quic quid uel ingenio. uel doctrina
minꝰ tua expectatione possumus.
a mici fauore sustenta: Nec mnnobis
uires consideres: sed uoluntatem.
haebreos: omnino nil resonat: Phatibid
autem in linguam nr̃am: uertidur
latitudo dĩ: uel aꝑiens ds̃ ut inmino

Expanded text:
id est, excelsus Domini: Daniel, ἔκρινε Quae cum ita se habeant, obsecro, mi Pammachi, qui omni arte pugnandi adversum diabolum dimicas, ut nobis contra Amalec pugnantibus leves cum Moyse ad Dominum manus, et adversarios Israel orationibus superes. Nuper de Aegypto egressi sumus, et in Osee Pharaone submerso, Rubrum transivimus mare : nunc post latam eremi vastitatem, multo nobis labore sudandum est, ut ad Septuaginta palmas et fontes apostolicos pervenire valeamus. Insurgat licet scorpio, et arcuato vulnere ferire conetur: tu comes itineris, et excantator venenatorum morsuum, spiritualem nobis ψυλλέα exhibe quodque sanctae ac venerabili Paulae parenti tuae polliciti sumus, pius haeres suscipe, et quidquid vel ingenio vel doctrina minus tua exspectatione possumus, amici favore sustenta, nec in nobis vires consideres, sed voluntatem. uod apud Hebraeos omnino nil resonat. Phatuel autem in linguam nostram vertitur latitudo Dei, vel aperiens Deus, ut in Marco
Abbreviated transcription (Latin):
sumpserit gladius electos & principes
siue robur exercitus. &d euora uerit
consilia eorũ. ut ñ possint aliquod
inuenire prasidium: tunc plebs
miserabilis. qua ad me reuerti no¬
luit: meum ad se reditũ p̃stolabit᷑:¬
& sero aget poenitentiã : hostibus
cuncta uastantib: Itaq quia pec¬
cata grandia grandib sunt puenda
supplicus: Inponent eis qui relicti
fuerint de populo rege eorũ ac
principib assyrio mutrone trun¬
catis : lugũ grauissimũ seruitutis:
Et inponent parit̃ qđ non auferet᷑:
luxta litteram: Nisi spintaliter
dñi saluatoris: Sed uitiis atque
peccatis & ꝑuersitate fidei: semꝑ
in aegipto cõmoratꝰ est Quia igit᷑
habitauit in xgipto. sensus mag¬
nus: assirius eritrex eius: Noluit
enĩ reuerti ad aeccłam: Et urd¬

Expanded text:
sumpserit gladius electos, et principes, sumpserit gladius electos, et principes, sive robur exercitus, et devoraveritconsilia eorum, ut non possint aliquod invenire praesidium, tunc plebs miserabilis quae ad me reverti noluit, meum ad se reditum praestolabitur. Et sero aget poenitentiam, hostibus cuncta vastantibus. Itaque quia peccata grandia grandibus sunt punienda suppliciis, imponent eis qui derelicti fuerint de populo rege eorum ac principibus Assyrio mucrone truncatis jugum gravissimum servitutis, et imponent pariter quod non auferetur juxta litteram, nisi spiritualiter Domini Salvatoris; sed vitiis atque peccatis et perversitate fidei semper in Aegypto commoratus est. Quia igitur habitavit in Aegypto, sensus magnus Assyrius erit rex ejus: noluit enim reverti ad Ecclesiam, et
Abbreviated transcription (Latin):
irascetur : & non exaltabit eum: Quan¬
do dicit non retetur interrã axgpti:
ostendit qđ reuerti cupiat: sed ire
non possit Reuerti autẽ cupielat
isrł abargiptus auxiliũ flagitans: sed
possessus est ab assrrio qui coepit eũ
& dominatus ẽ illius iure uictoris:
Et hoc passus est: qm̃ conuerti noluit.
Nec agere poenitentũ: Vel certe
dicamus quod reuersus sit interram
acgipti : quando xgiptios interra
scã adorauit deos Uel illo sensu
accipiendum : qđ supͣ dictũ ẽ: Agip¬
tũ in uocabant: ad assyrios abierunt:
Coepit itaq gladius inciuitatib eius.
siue in rud ut interp̃tacus ẽ. aquila
aut uulnerabit. ut simmachus trans¬
tulit: Et uide quantũ pondus sit: mi¬
seriarũ: Vt non agri nec possessio¬
nes acrura uastent᷑: sed medicis
ciuitates hostis introeat : & consum&
electa eius siue brachia illius: ut
inter pritatus ẽ. simmachus: quod
haebraice dicitur sãddau: cũq con¬

Expanded text:
irascetur, et non exaltabit eum. Quanirascetur, et non exaltabit eum. Quando dicit: non revertetur in terram Aegypti, ostendit quod reverti cupiat, sed ire non possit. Reverti autem cupiebat Israel ab Aegyptiis auxilium efflagitans; sed possessus est ab Assyrio, qui cepit eum, et dominatus est illius jure victoris, et hoc passus est, quia converti noluit, nec agere poenitentiam. Vel certe dicamus, quod reversus sit in terram Aegypti, quando Aegyptios in terra sancta adoravit deos, vel illo sensu accipiendum, quo supra dictum est: Aegyptum invocabant, ad Assyrios abierunt. Coepit itaque gladius in civitatibus ejus, sive irruet, ut interpretatus est Aquila, aut vulnerabit, ut Symmachus transtulit. Et vide quantum pondus sit miseriarum, ut non agri vel possessiones ac rura vastentur; sed medias civitates hostis introeat, et consumat electos ejus, sive brachia illius, ut interpretatus est Symmachus, quod Hebraice dicitur BADDAU  . Cumque con
Abbreviated transcription (Latin):
glica leccione & testimoniis ꝓphe¬
tarũ: Cũq sic ꝑcusserit in maxilla.
it hareticũ panẽ atq doctrinam
exutiat deore polluto: tunc respicit
il eum: dicente sibi filio uerberato:
spice iine. Amiserere mei: & iterum:
eos respexerit: praeualebit siue pote
meis id est superabit ad uersarios:
lde fugiiuis. seruos faci&e: Siue dabit
el uerũ &dulce cibũ: qui prius hare¬
ticorũ m̃datia: &cibos amarissimos
deuorabant: Non reuertet᷑ interrã
xgipti : & assur ipse rex eius : qm̃ no¬
luer̃ conuera: Et coepit gladius
inciuitatib: eius: & consumet eleccos
eius. & comedet capita eorũ: & po¬
pulus nis pendebit ad reditũ meũ:
Lugum autẽ inponet᷑ ei simul: qđ ñ
auferetur. xx Habitabit ephraĩ
in agipto : & assur ipse rex eius: quia
noluit conuerti: & infirmatus est
gladius inciuitatib cius: & requieuit
inmanib: illius: & comedent decogita¬
tionib: suis : & popłis suspensus est ex
in colatu suo: &ds̃ suꝑ praeciosa eius

Expanded text:
ione, et testimoniis prophetarum. Cumque sic percusserit in maxilla, ut haereticorum panem atque doctrinam excutiat de ore polluto: tunc respicit ad eum, dicente sibi filio verberato: Respice in me, et miserere mei . Et iterum: eo respexerit, praevalebit, sive proderit eis, id est, superabit adversarios, et de fugitivis servos faciet. Sive dabit eis verum et dulcem cibum, qui prius haereticorum mendacia et cibos amarissimos devorabant. Non revertetur in terram Aegypti, et Assur ipse luerunt converti. Et coepit gladius in civitatibus ejus, et consumet electos ejus, et comedet capita eorum, et populus meus pendebit ad reditum meum. Jugum autem imponetur eis simul, quod non auferetur. LXX: Habitabit Ephraim in Aegypto, et Assur ipse rex ejus: quia noluit converti. Et infirmatus est gladius in civitatibus ejus, et requievit 127 in manibus illius, et comedent de cogitationibus suis: et populus ejus suspensus est ex incolatu suo, et Deus super pretiosa ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc locũ inseptimo uolumine iu¬
lianꝰ augustus quod ad uersum nos
& dicit: Qđ de israhele scriptũ eh
matheus euangelista ad xp̃m irs¬
tulit: ut simplicitati eorũ quide p¬
tibus credider̃ in luderet: Cui nos
breuiter respondebimꝰ: primum
matheũ euangeliũ hȩbreis litis
edidisse: quod non poterant legere
nisi qui exhaebrtis erant : Eigo non
ꝓpt̾ea fecit: ut inluderit ecbies
sinautẽ haebreis inludere uolut
aut stultus aut inperitus fuit: ul¬
tus si aꝑtũ finx̃ mendatium: Im¬
peritus: si non intellexit dequo has
dicerent᷑: Stultitiam ipsũ uolunen
excusat : quod prudenter er dinct¬
q compositũ ẽ Imꝑitũ ñ posius
dicere : quem ex aliis testimonis
scripturarũ scientiam legis halis

Expanded text:
Hunc locum in septimo volumine JuHunc locum in septimo volumine Julianus Augustus quod adversum nos, et dicit: quod de Israel scriptum est, Matthaeus evangelista ad Christum transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit, de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum non possumus dicere, quem ex aliis testimoniis Scripturarum scientiam Legis habuis
Abbreviated transcription (Latin):
corũ diabolũ uel heresiarchen intel¬
legimꝰ: quos infantia quando eredi¬
derunt in acclesia. &erant paruuli
Axp̃i nomine censebant᷑. dilexit eos
apłos & doctores eccłȩ: Cumq ameis
inquit ducib sint uocati: recesserinT
afticit eorũ : &adorauer̃ beelphegor:
hoc est suis uitiis & libidini seruerun:
& postet immolabant bahalim & si mu¬
lachris quae sibi c̃finxer̃: Singuli
enĩ hereticorũ: habent deos suos:
Et quodcumq simularint: quasi
eo quod nos diximꝰ. Exxgipto uocaui
filium meũ septuaginta transtuler̃¬
& exagipto uocaui filios eilis Quod:
in haebrcco non habet᷑ Nulliq du¬
bium ẽ: matheum dehoc loco sũp¬
ueritatẽ: Ergo qui degrahut
dequa eu ingelista hoc tesdimon
supserit: & interp̃catus sit iruo
saluatore : quando de agpo l¬
tus ẽ in t̾ram isrł: Et cũ iutare
non quiuerint: designant ragar
frontẽ : adducere suꝑ cibum ens¬
pare nares : digitis concrepare:

Expanded text:
eorum diabolum, vel haeresiarcham inteleorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt in Ecclesia, et erant parvuli, et Christi nomine censebantur dilexit eos apostolos et doctores Ecclesiae. Cumque a meis, inquit, ducibus sint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi eo quod nos diximus: Ex Aegypto vocavi filium meum , Septuaginta transtulerunt: Ex Aegypto vocavi filios ejus, quod in Hebraico non habetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpveritatem. Ergo qui detrahuntde qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare.
Abbreviated transcription (Latin):
mo genitus isrł: Et quia isrł singula¬
riter quidem dicitur. sed pluraliter
intelligit᷑ : quomodo & popłs &ephraim
quod uocarit quidem eos ꝑ morsen
& aaron: qui uocauer̃ eos ut egrede¬
rentur dexgipto: Ipsi uero uocati
abeis. recesserint a facie eorũ: uertentes
eis terga: & mentis duritiam gestu
corporis indicantes: Nec eis sufficit¬
ut uocantes contẽpnerent. nisi immo¬
larant bahalim & scultilib siue si
mula cris adolerent incensum: Ad¬
orasse eos bahal primũ sub achab
rege isrł legimus.: qui si domi regis
filiam hiezabel duxit uxorem: &
babiloniam ac foenicis idolum: trans¬
tulit insamariam: Ergo distantia pet¬
uata temporib uno sermone conun¬
gc: quomodo primũ uocati sint de
xgipto & appellati filii : de in insoli¬
tudine recesserint adõ. beel phegor
magis colentes quam dm̃: & posteti
interra scã bahalim & astaroth &
ceteteris idolis seruientes: Transire
hereticos instar diluculi. & regem

Expanded text:
mogenitus meus Israel . Et quia Israel singulamogenitus meus Israel . Et quia Israel singulariter quidem dicitur, sed pluraliter intelligitur: quomodo et populus et Ephraim quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris idolis servierint. Et transire haereticos instar diluculi, et regem
Abbreviated transcription (Latin):
linfcabant: lxx. Mane ꝓiectus ẽ
iex isrł : quia paruulus isrł: &ego
alexi eum : & exaegipto uocaui
slios eius: Sicut uocaui eos: ita abi¬
erunt a facie mea: Ipsi bahalim im¬
nolabant: & scultilib ad olebant in¬
ionsum: Diuersis figuris: e undem
explicat sensum Qui supra dixerat
rinsire fecit sci maria regem suum
quisi spumã suꝑ facitm a quae. eo
quod spumȩ & bullae in aquarũ summi¬
tatib natantes. celeriter dissoluuntur:
Nunc candem rem subalia ponit si¬
militudine: Sicut enĩ ortus aurorae
& diluculum & priatitium diei quod
appellatur maius sor noctis solisq
uiciniam transit çeleriter. lta ut fini¬
atur nox &elairescat dies: sic rex isrł
id est decem tribuum uelociter tran¬
si& : Exponitq beneficia: qua in ip¬
sum intulerit ds̃: Dum inquit essec
puer & paruulus & captus inegipto te¬
neretur : In tantũ eum dilexi. ut
mitterem seruum meum moyseN:
& exagipto uocarẽ filium meum: De
quo dixit in alio loco: łilius ms pri¬

Expanded text:
ectus est rex Israel, quia parvulus Israel, et ego dilexi eum, et ex Aegypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abierunt a facie mea ipsi: Baalim immolabant, et sculptilibus adolebant. Diversis figuris eumdem explicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae; eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisque viciniam transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, inquit, esset puer et parvulus, et captus in Aegypto teneretur, intantum eum dilexi, ut mitterem servum meum Moysen, et ex Aegypto vocarem filium meum, de quo dixi in alio loco: Filius pri
Abbreviated transcription (Latin):
Lustificati ẽ sodoma exce: ditr q
nob̵ suspicio: qđ sodoma & gomorri
principes fuerunt inpeccato: dadun
tes potenter tormenta patiantur: E
seruus quiscit uolumtatẽ dnĩ sui. &
non fecit eam: uapulabit multis  Vi¬
de &aecclesiastici. si hisdem quib sidem
heretici contaminent᷑. nequaquã adinp
& seboim qua in feriores sunt: sed sls
crutiatib subiacebunt: Adharetios
quoq deceptũq ab eis popłm loquir
dñs: qđ nuisi agerint poenitentiã: p¬
nant᷑ sic̃ ad ama & seboim. & nulo

Expanded text:
cata est Sodoma ex te . Datur ergo nobis suspicio, quod Sodoma et Gomorrha principes fuerint in peccato, et Adama tentes potenter tormenta patiantur : et servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit eam, vapulet multis . Unde et Ecclesiasticieribus continentur, nequaquam Adamae et Seboim, quae inferiores sunt; sed Sodocruciatibus subjacebunt. Ad haereticos quoque deceptumque ab eis populum loquitur Dominus, quod nisi egerit poenitentiam, ponantur sicut Ada
Abbreviated transcription (Latin):
Lus summũ. summa malitia est:
Mlca autẽ lex meaq iustitia ẽ: salua¬
re correctos: Possumꝰ & alit̃ dicere:
Quia primꝰ cain parricida extruxit
ciuitatẽ in nomine filii sui enoch.
in huius cemodi urbem dñs non in¬
gredietur : qua scelere & sanguine
ac parricidio fabricati est: Sin aut̃
uoluerimꝰ legere quo modo da bote
ephraim ꝓtegam te isrł: sic intelli¬
gendũ est Quid tibi faciam:
Num ꝓtectione dignus es qui tanta
fecisti Notandũ quoq: qđ ubi c̃tra
iudam dicit᷑ id est popłum di non
adama ponitur & seboim: sed sodo¬
ma & gomorra: Legimꝰ enĩ inesaia:
Audite lege dĩ principes sodomorum
ad tendite uerbũ dñi popłs gomorrȩ:
In euangelio quoq ciuitas quae apłos non¬

Expanded text:
quibus jus summum summa malitia est; quibus jus summum summa malitia est; mea autem lex meaque justitia est salvare correctos. Possumus et aliter dicere: quia primus Cain parricida exstruxit civitatem in nomine filii sui Enoch, in hujuscemodi urbem Dominus non ingreditur, quae ex scelere et sanguine et parricidio fabricata est. Sin autem voluerimus legere, quomodo dabo te, Ephraim, protegam te, Israel? Sic intelligendum est: Quid tibi faciam? num protectione dignus es, qui tanta fecisti? Notandum quoque quod ubi contra Judam dicitur, id est, populum Dei, non Adama ponitur et Seboim, sed Sodoma et Gomorrha. Legimus enim in Isaia: Audite legem Dei, 130 principes Sodomorum: attendite verbum Domini, populus Gomorrhae . In Evangelio quoque civitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ac fauillas. sic̃ deleui ad ama & se¬
boim: Cũq durã immo crudelem
sententiam ꝓtulisset. rursũ paren¬
tis affectu miscđa uincit᷑: & auste¬
ritatẽ iudicis. pietate mitigat pa¬
tris Dic̃ enĩ: Conuersum est in
me cormeũ: parit̃ conturbata ẽ.
poenitudo mea Statim ut locutꝰ
sũ me ephraim & isrł sic̃ ad ama
seboimq positurũ: mea cõmota sunt
uiscera Poenituit enĩ me : meũ
quondã popłum delere ꝑpetuo:
I dcirco non faciã scđm furorẽ ira¬
cundix meae. Nec de mea clem̃tia
cõmutaboꝵ: ut disꝑdam epbraum:
N on eñĩ ꝑcutio ut ꝑdã in ꝑpetuum
sed ut emendẽ : Crudelitas mea:
poenitentiae &pietitis occasio est:
Ds eni egosum & non homo: homo
ad hoc punit: ut ꝑdat Ds ad hoc
corripit: ut emendet In medio tui
scs: & non ingrediar ciuitatẽ: Hoc ẽ
non sum unus dehis qui inturrib
habrtant: qui humanis legib uiuus.
qui crudelitate arbi trant᷑ iustitiam:

Expanded text:
ac favillas, sicut delevi Adama et Seac favillas, sicut delevi Adama et Seboim. Cumque duram, immo crudelem sententiam protulisset, rursum parentis affectu misericordia vincitur, et austeritatem judicii pietate mitigat patris. Dicit enim: Conversum est in me cor meum: pariter conturbata est poenitudo mea. Statim ut locutus sum, me Ephraim et Israel sicut Adama Seboimque positurum, mea commota sunt viscera. Poenituit me meum quondam populum delere in perpetuum: idcirco non faciam secundum furorem iracundiae meae, nec de mea clementia commutabor, ut disperdam Ephraim: non enim percutio ut perdam in perpetuum; sed ut emendem. Crudelitas mea poenitentiae et pietatis occasio est: Deus enim ego sum, et non homo. Homo ad hoc punit ut perdat, Deus ad hoc corripit ut emendet. In medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem, hoc est, non sum unus de his, qui in urbibus habitant, qui humanis legibus vivunt, qui crudelitatem arbitrantur justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
turũdabo Quod cũ inbonam
ut̃ putaremꝰ intelligi. & signifi
e ꝓtectionẽ ex aditione sim¬
nahi. contrarius nob̾ sensus su¬
iist tradamte. Ex trans latione
qios teodotionis : Non ꝓspera
sd auersaria demonstrantur:
loc est scutũ. quote ante ꝓtexeram:
thie sensus magis conuenit dno
iominanti : Quod igit᷑ dic̃: hoc ẽ:
i noluer̃ conuerti. & assur factꝰ
St rexeorũ. deuorauitq gladius
eis iugũ quod ñ auferet᷑ ab eis.: a uide¬
batur dura sententia. Nequaquã eis
locũ ponitentia derelinquens: Nunc
ds̃ parentis ad isrł loquit᷑ affectu:
Quid tibi fticiã ephraim: quomodo
te meo aupxilio denudabo : quid tͥ
faciã : quate arte corripiã : quo pote¬
ro sanare medicamine: sic̃ ad ama
& scboim ponã te: Qua duȩ sunt
quinq urbiũ : sicut in gene sin legimꝰ:
Sodoma & gomorra: adama & seboĩ
& bale quae est segor: & srro sermone
tora dicit᷑: Ponã te itaq & uertam
in solitudine: & delebo usq ad cineres

Expanded text:
umdabo te. Quod cum in bonam partem putaremus intelligi, et significare protectionem, ex editione Symmachi contrarius nobis sensus suest, tradam te. Ex translatione quoque Theodotionis non prospera, sed adversa demonstrantur: hoc est, scutum, quo te ante protexeram: et hic sensus magis convenit Domino comminanti. Quod igitur dicit, hoc est: quoniam noluerunt converti, et Assur factus est rex eorum, devorabit gladius eis jugum, quod non auferetur ab eis: et quia videbatur dura sententia, nequaquam eis locum poenitentiae derelinquens, nunc Deus parentis ad Israel loquitur affectu: Quid tibi faciam, Ephraim? quomodo te meo auxilio denudabo? quid tibi faciam? qua te arte corripiam? quo potero sanare medicamine? Sicut Adama et Seboim ponam te, quae duae sunt quinque urbium, sicut in Genesi legimus: Sodoma et Gomorrha, Adama, et Seboim et Bale, quae est Segor, et Syro sermone Zoara dicitur. Ponam itaque et vertam te in solitudinem, et delebo usque ad cineres
Abbreviated transcription (Latin):
est sententia sp̾ritalis. uel se̾mo u¬
clesiatici uiri. uastans atq debella
semꝑ uersabit᷑ in urbibus eius. quis
impiae extrucxit contra dm̃ Et
ipse gladius requies c& in manibus
eius : ut occisus ab alio: aliũ non
possit ocridere: Nec ontra aduor¬
sarium leuare manũ: Deniq ra¬
pient & uorabunt: scđm consilia
sua Infelix autt̃ popłs & uulgi
indoctũ. suspirabit antiquam pa¬
triam: & captũ ẽẽ se sentiat: siue
ependeb snincolatu suo : Nesuens
quid agat: & quo uertatur ignoran
Ds uero su ꝑ pretiosa eorũ aurum
uidelic& &argentũ. qua acceperais
abeo. deqͥb sxpe diximꝰ irasctus.
& nequaquã liberabit eũ : quia suo

Expanded text:
el sermo Ecclesiastici viri, vastans atque debellans semper versabitur in urbibus ejus, quas impie exstruxit contra Dominum, et ipse gladius requiescet in manibus ejus, ut occisus ab alio, alium non possit occidere, nec contra adversarium levare manum. Denique recipient, et vorabunt secundum consilia sua. Infelix autem populus et vulgus indoctum suspirabit antiquam patriam, et captum se esse sentiet, sive pendebit in incolatu suo, nesciens quid agat, et quo vertatur ignorans. Deus vero super pretiosa eorum, aurum videlicet et argentum quae acceperant ab eo, de quibus saepe diximus, irascetur, et nequaquam liberabit
Abbreviated transcription (Latin):
Ualore fidei: & quasi repugnances
culis meae dilectionis ad strurxi
Iu non sua sponte currebant.
duracci funiculis trabebantur:
pululũ maxillas eorũ alapis uer¬
lnui. nom puniens sed corrigens
lenandans: Iud ex licerat carnes:
ord funiculis. flagellis atq ignib:
itiuat: Qui autẽ pater est. lasciuien¬
t̃flum palma ꝑcutit manꝰ Et pul

Expanded text:
calorem fidei, et quasi repugnantes calorem fidei, et quasi repugnantes vinculis meae dilectionis astrinxi. Et quia non sua sponte currebant, sed vincti funibus trahebantur, paululum maxillas eorum alapis verberavi, non puniens; sed corrigens et emendans. Judex lacerat carnes, torquet funiculis, flagellis atque ignibus cruciat. Qui autem pater est, lascivientem filium palma percutit manus  Al
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ad cũ declinauerit : sed quo
mannȩ ad eum fecerit declinat
Aliter: intantũ dilexi eos dtam dn
pastor fui: ut morbidã ouẽ hunci¬
pse portarẽ: Ipsȩ uero ignorueti
qđ meti ipsos passione curar̃ : E
quia mator sũ omniũ honinũ : mibt̃
eos ad credendum in uinculis cares:
Iuxta illud qđ in euangelio scrpris¬
Nemo uenit adme: nisi pater qͥmist
me traxerit eũ Et arbitrati sunt
iugũ meũ leue: esse grauissimũ : ẜr
declinaui adeos. deserens regna
caelorũ : ut cũ eis uescerer assupta
forma hominis: Siue dedi eis esum
Iilis immolantib babalim quȩ de
suo corde finxer̃. & me uocante fugi¬
entib a facie mea: ita enĩ in lax
ligabam pedes ephraim: non ane
longiuis fugi&. hoc enĩ significu
scripturarĩ. & disputatione migͥ¬
adic: ut ligitos ꝑpoententiam suis
abis contineret. Non intellegentes
Senitncia di salutis eorũ eẽt occa
Vnde in corruptione hominũ.
Aldies magistrorũ. qui eos decepe¬
at contrctos ꝑfidia frigore. excen

Expanded text:
s ad eum declinaverit, sed quod cibum mannae ad eum fecerit declinare. Aliter: Intantum dilexi eos, et tam clemens pastor fui, ut morbidam ovem humeris meis ipse portarem : ipsi vero ignoraverunt quod mea illos passione curarem: et qui amator sum omnium hominum, traherem eos ad credendum in vinculis charitatis, juxta illud quod in Evangelio scrinisi Pater qui misit me traxerit eum . Et arbitrati sunt jugum meum leve, esse gravissimum: et declinavi ad eos deserens regna coelorum, ut cum eis vescerer, assumpta forma hominis, sive dedi eis esum Illis immolantibus Baalim quae de suo corde finxerunt, et me vocante, fugientibus a facie mea ita enim in Septligabam pedes Ephraim, ne a me longius fugerent: hoc enim significat Scripturarum, ae, ut ligatos per patientiam suis brachiis contineret, non intelligentes quod patientia Dei salutis eorum esset occasio. Unde in corruptione hominum, videlicet magistrorum, qui eos deceperant contractos perfidiae frigore, extendi
Abbreviated transcription (Latin):
dedi locũ panitentiae : &ignoraueruns
quod curarẽ eos: & uulnꝰ idolatriae
quadraginta annorũ spatio obdu¬
cerẽ : & pristinae redderẽ sanitati:
Curaui autẽ eos ꝓpt̃ funiculos &um
cula caritatis: quib: michi abraham
isacic &ia cob adstrinxeram: Proadã
tuler̃ : ut dicerent in funiculis homi¬
nũ. traham eos inuinculis caritatis:
Qđ ꝑ sequit᷑. Ero eis quasi exaltans
iugum. ꝓ quo interpretatꝰ ẽ. simma¬
chus &putauer̃ qđ imponerẽ iugũ
suꝑ maxillã eorũ: dupliciter acci¬
pit᷑ . Aut abstuli ab eis iugũ cunc¬
tarũ ꝑ circuitũ nationũ: aut legem
meã quasi grauissimũ iugi pondus
arbitrati sunt : Et dedi eis escã manna
indeserto : quo uescerent᷑: hoc ẽ enim
qđ ait: declinaui adtũ cibos ut uesce¬
retur: Proco inter pretitus e

Expanded text:
dedi locum poenitentiae, et ignoraverunt dedi locum poenitentiae, et ignoraverunt quod curarem eos, et vulnus idololatriae quadraginta annorum spatio obducerem, et pristinae redderem sanitati. Curavi autem eos propter funiculos et vincula charitatis, quibus mihi Abraham, Isaac, et Jacob astrinxeram. Pro Adamtulerunt: ut dicerent, in funiculis hominum traham eos, in vinculis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, pro quo interpretatus est Symmachus: et putaverunt quod imponerem jugum super maxillam eorum, dupliciter accipitur: aut abstuli ab eis jugum cunctarum per circuitum nationum: aut Legem meam quasi gravissimum jugi pondus arbitrati sunt. Et dedi eis escam manna in deserto , quo vescerentur, hoc est enim, quod ait, declinavi ad eum, ut vesceretur: pro quo interpretatus e
Abbreviated transcription (Latin):
caui ephraim: suscepi eũ super
brachiũ meum: & non cognouer̃
ut sanarẽ illos: incorruptione
hominũ Extendi eos in uinculis
caritatis mex. &ero illis quasi dans
alapas: homo suꝑ maxillas eius:
&respiciã ad eũ praualens ei Mul
igitur iuxta haebrȩos historiam:
Qui supra dixerat puer isrł & dilexi
eum. & exxgipto uocaui filium
meum: Et postta intulit qđ per¬
petrauerat neftis. bahalim immo¬
lalitnt &si mulachris sacrificabans:
nunc narrat quo isrł amore dilexert.
secundũ illud: quod indeutero no¬
mio legimꝰ: Portauit ie dñs ds̃ cuus.
ut sol& homo gestare paruulum
filiũ suum In omni uia inqua am¬
bulasti : donec uenires ad locũ stũ:
qui pater eram. nutritius factus sum:
& paruulum meũ inulnis meis ipse
portalam: nelaederetur in solitud ine:
Et ne uel estu uel tenebris terreretur:
indie nubes eram: in nocte ignis co¬
luna: Vt quos ꝓtexeram: meo In¬
lustrarem & sanarẽ lumine: Cumq
peccassent & fetissent sibi uituli capud.

Expanded text:
cavi Ephraim, suscepi eum super brachium meum; et non cognoverunt ut sanarem illos in corruptione hominum: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans alapas homo super maxillas ejus: et respiciam ad eum praevalens ei. Multigitur juxta Hebraeos historiam; Qui supra dixerat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit, secundum illud quod in Deuteronomio legitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram, in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustrarem et sanarem lumine, cumque peccassent, et fecissent sibi vituli caput,
Abbreviated transcription (Latin):
ueni non est sina mons. & non .ẽ.
. Non fuit sara. & non fuit agar
la haec apłs paulus ad duo reculit¬
amenta: Sic igitur hoc quod scrip
regrto uocaui filium meum. dicit᷑
qudm de popło isrł qͥuocatur exax¬
cpo. idiligit᷑. qui eo tẽpore post
mnorẽ idelatriae quasi infrans & par¬
ulis est uocatus: sed ꝑfecte refer¬
u id xp̃m: Nam & isaac intipo
ꝙ̃ fuit: quod futurae mertis ligna
smpse portauerit: Et iacob quia
lum dolentẽ oculos: & rachel pul¬
iham habuerit uxorẽ :
hlia quȩ maior erat. caecitatẽ
litelb: gimꝰ sinagog&e: In rachel.
plchritudinẽ aecclesia: Et tamen
qua ex parte tipi fuerint dñi
sluatoris: Non omã quae fecisse
narrantur : intypo eius fecisse
iredendi sunt: Trpris enĩ: partẽ
indicat: Qđ si totũ pracedat iN
tipo iam non est typus sed historae
uentais appellanda .ẽ: Haec breuit᷑
ut in commentariis diximus:
nunc ad reliqua curramꝰ.  Et ego
quasi nutricius ephraim. portabã
eos. in brachiss meis: & nescier̃

Expanded text:
enim non est Sina mons, et non est Sion: non fuit Sara, et non fuit Agar; quia haec apostolus Paulus ad duo retulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scriptum ilium meum, dicitur quidem de populo Israel, qui vocatur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pulchram habuerit uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen qui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse credendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appellanda est. Haec breviter ut in Commentariis diximus: nunc ad reliqua recurramus. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos in brachiis meis, et nescierunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis non est tempꝰ edificanda
domus dñi. & ipsi habitacis in
habitaculis quae sunt inima demersa
domꝰ autẽ mea deserta est: Conside¬
rate iubente me dño : & uos in memo¬
riam redigente : & quae feceritis & quae
passi sitis: N Seminastis multũ: & in¬
tulistis parum: Comedistis: & non
estis saturati Bibistis: & non estis in¬
ebriati Operuistis uos: & non estis
cale facti: Et qui mercedes con¬
gregauit : misit eas in sacculum
ꝑtusum: Omĩs labor ur̃ qui aedifi¬
castis domos ur̃ãs. & neglex istis do¬
mum dĩ: non habuit euentum:
Seminastis enĩ plura: & multomimꝰ
quã satũ fuerat congregastis: Nec
potestis dicere. ideo famen secutã:
qđ in exercenda terra a gricola
cessauerit: Comedistis quoq: ne
forsitan euobis quispiam diceret.
uoluntariũ fuisse ieiunium: Non
estis saturati: quia priruos fructus
congregaueratis in horrea: Uinũ
bibistis euineis: sed nontantum ut
lataretur cor ur̃m: & diceret᷑ de uob̾

Expanded text:
dicitis, non est tempus aedificandae dicitis, non est tempus aedificandae domus Domini, et ipsi habitatis in habitaculis quae sunt in ima demersa, domus autem mea deserta est: considerate, jubente me Domino, et vos in memoriam redigite quae feceritis, et quae passi sitis. Seminastis multum, et intulistis parum: comedistis, et non estis satiati: bibistis, 744 et non estis inebriati: operuistis vos, et non estis calefacti. Et qui mercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. Omnis labor vester qui aedificastis domus vestras et neglexistis domum Dei, non habuit eventum. Seminastis enim plura, et multo minus quam satum fuerat, congregastis: nec potestis dicere ideo famem secutam, quod in exercenda terra agricola cessaverit. Comedistis quoque ne forsitan e vobis quispiam diceret voluntarium fuisse jejunium, et non estis saturati, quia parvos fructus congregaveratis in horrea. Vinum bibistis e vineis, sed non tantum ut laetaretur cor vestrum, et diceretur de vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ perit: & quasi non fuerit reputat᷑
innihilũ: Quis ergo de nobis uel
in conualle habitat. uel uoluptate
& luxuria seculari suam c̃gregat
domũ.  iste tẽplũ dõ non adificat
nec hab& dñs ubi in eo caput su¬
um reclinet Et cũ uulpib xdifi
tur esse desertũ: Et nunc haȩc dic̃
dñs exerctuum Ponite corda
urã suꝑ uias ur̃as nonsit aliud
loquentis tempus: & aliud facientis:
Precepta mea.: statim in opus uertitẽ
utiq leue est dĩ omni potentis im¬
perium Habuistis huc usq corda
urã uitus seruientia. sine ordine.
si ne p̃ceptore : quocumq trahebañ
desideria ꝑgentes Nunc autem
dns uobis precep̃it. ut ordinetis
sinccritatem. & ponatis corda ur̃a
suꝑ uias uras: ut nihil absq iudi¬
cio &consideratione faciatis: sed
semꝑ ante ur̃os oculos legelis lu¬
cerna precedat : &dicatis: Lucer¬
na pedib meis lextua: & lum̃
semitis meis: Uelcerte ita Quia

Expanded text:
mus, perit, et quasi non fuerit, reputatur mus, perit, et quasi non fuerit, reputatur in nihilum. Si quis ergo de nobis, vel in convalle habitat, vel in voluptate et luxuria saeculari suam contignat domum, iste templum Deo non aedificat, nec habet Dominus in eo ubi caput suum reclinet: et cum vulpibus aediftur esse desertum. Et nunc haec dicit Dominus exercituum: ponite corda vestra super vias vestras. Non sit aliud loquentis tempus, et aliud facientis: praecepta mea statim in opus vertite: utique non leve est Dei omnipotentis imperium. Habuistis hucusque corda vestra vitiis servientia, sine ordine, sine praeceptore, quocumque trahebant desideria, pergentes. Nunc autem Dominus vobis praecipit ut ordinetis in se charitatem, et ponatis corda vestra super vias vestras, ut nihil absque judicio et consideratione faciatis; sed semper ante pedes vestros legalis lucerna praecedat, et dicatis: Lucerna pedibus meis lex tua et lux semitis meis . Vel certe ita: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
est uerbum dñi inmanu agge
prophetȩ : dicens: Num quid t̃ẽpus
uobis est ut habitetis indomibus la
adem die qua supra: rursum uidet᷑
hrec uisio: Vt ꝓficientib prophete
oꝑib: prophȩtre quoq dona suc¬
erescerent Et habito paulisꝑ silen¬
no ad id quod dixerat popłs. Non
&dicit᷑ ad eos Ergo ne cẽpus est
ut uos habitetis in domib: deorsum
sitis & in conualle positis. & in ea
domꝰ quaxe in monte est deserta ert:
siue ut habet᷑ in hoebreo Uos ha¬
bitcitis indomib laqueatis. id est
ornatis atq conpositis. qua nonN
tam adusum sint quã ad delicias.
ehabitaculũ meum in quo fuer̃
qualebit solitudine. & sole torre¬
bitur : Porro scđm aNs ΩTΗN
omne cẽpus quo habitatio uallis
eligitur. uel seruimꝰ delitiis : in¬
porcunũ est Unde & stoici quib
curae est uerba singula de finire
tempus dixerunt ẽeͦ correptionis
siue efficientiae: Quo significan¬
in quo non uirtutib sed uitiis deserui¬

Expanded text:
est verbum Domini in manu Aggaei est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, dicens: Numquid tempus vobis est ut habitetis in domibus laqs. In eadem die qua supra, rursum videtur haec visio. Et proficientibus prophetae operibus, prophetiae quoque dona succrescunt, et habito paulisper silentio, ad id quod dixerat populus: noet dicitur ad eos: Ergo ne tempus est, ut vos habitetis in domibus deorsum sitis, et in convalle positis: et mea domus quae in monte est, deserta erit? sive ut habetur in Hebraeo: ut habitetis in domibus loqueatis id est, ornatis atque compositis, et quae non tam ad usum sunt quam ad delicias, et habitaculum meum in quo fuerunqualebit solitudine, sole torrebitur? Porro secundum anagogen: Omne tempus quo habitatio vallis eligitur, vel servimus deliciis, importunum est. Unde et Stoici quibus curae est verba singula definire, tempus dixerunt esse correctionis sive efficientiae: quod significanin quo non virtutibus, sed vitiis deservi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi aedificande: Diligenter ad tendete
qđ non zorobabel uel iħs dicant.
nondum uenit tẽpus domꝰ dñi adifi¬
canda : sed popłs qui adhuc subrege
dario constitutus : nec dum iugum serꝰ¬
uitutis excusserat: semꝑ qui incaptiui¬
tate retinentur : & e gressi sunt de hie¬
rusalem & differun & morantur aedisi¬
carae tẽplum dĩ : &dicunt: Nondũ
uenit tẽpus domus dni: aedificandae:
Et tu quando uideris aliquem egressũ
de xeccła. qui traditus fuerat satanae
in interitũ carnis. ut sp̃s saluus fer&s
cogittire atq disponere. ut ad fret
tẽplũ ꝑpudicitiam. qđ ꝑ libiduem
ante destruxerat: & tamen dedie
indiem trahere: dic ad eum: Nent
& tu depopło es captiuorũ : &tudis
nondũ uenit tẽpus dñi aedificande
Qui semel decreuit insttiurare c̃pla
ꝑcicuitũ : nec piettis si mulata paren¬
tũ adsinium liberorũ: Statim
ut conuersus inclamauers nomu
dñi : dic& Ecce ad sum Et factuas

Expanded text:
Domini aedificandae. Diligenter attende Domini aedificandae. Diligenter attende quod non Zorobabel vel Jesus dicant: nondum venit tempus domus Domini aedificandae; sed populus qui adhuc sub Dario rege constitutus, necdum jugum servitutis excusserat. Semperque qui captivitate retinentur, et egressi sunt de Jerusalem, differunt et morantur aedificare templum Dei, et dicunt: nondum venit tempus domus Domini aedificandae. Et tu quando videris aliquem egressum de Ecclesia, qui traditus fuerat Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret , cogitare atque disponere, ut aedificet templum per pudicitiam, quod per libidinem ante destruxerat, et tamen diem de die trahere, dic ad eum: Vere et tu populo es captivorum, et tu dicis: nondum venit tempus domus Domini aedifacandae. Qui semel decrevit instaurare templumper circuitum, nec pietas simulata parentum, affinium, liberorum: statim ut conversus inclamaveris nomen Domini, dicet: Ecce adsum. Et factum