comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uid sibi
it quod ia cobait fratri suo ꝓpter hoc uidi faciem tuã quemadi
nem pruperunt. An scđin aliquem intellectum sine peccato dicta accipi possunt
F ortassis enim quia dicti sunt & gentium di quae sunt daemonia. ñ p̃iudicet᷑ ex
sed cum uid& aliquis. Ipse autemaliquis quem significare possit. incertum est:
atq ita fortasse temperata sunt uerba. ut & ipse esau sibi delatum tantum ho¬
norem grate acciper&. & qui haec etiam aliter intelligere possunt eũ aquo
dicta sunt nullo crimine impietatis arguerent. Quod & si benigno animo
dicta hac uerba fraterna sunt. qm̃ & post bonam susceptionem metus ipse tran¬
sierat. potuit sic quemadmodum & moyses faraonis ds̃ dictus est scđm qđ¬
apłs. & si sunt quidicuntur di siue incaelo siue in terra. qu
sunt du multi & dñi multi. maxime quia sine articulo ingreco dictum est: quo
articulo euidentissut sol& dĩ ueri unius fieri significatio. Nonenim dixit ꝓso

Expanded text:
uid sibi uult quod Iacob ait fratri suo: propter hoc uidi faciem tuam, quemadmnem proruperunt? an secundum aliquem intellectum sine peccato dicta accipi possunt? fortassis enim quia dicti sunt et gentium dii, quae sunt daemonia, non praeiudicetursed: cum uidet aliquis; ipse autem "aliquis" quem significare possit incertum est. atque ita fortasse temperata sunt uerba, ut et ipse Esau sibi delatum tantum honorem grate acciperet et qui haec etiam aliter intellegere possunt, eum a quo dicta sunt nullo crimine inpietatis arguerent. quod etsi benigno animo dicta haec uerba fraterna sunt, quoniam et post bonam susceptionem metus ipse transierat, potuit sic dici, quemadmodum et Moyses Pharaonis deus dictus est, s: Et si sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, si quidem sunt dii multi et domini multi , maxime quia sine articulo in Graeco dictum est, quo articulo evidentissime solet Dei veri unius fieri significatio. Non enim dixit, πρ
Abbreviated transcription (Latin):
dicit qui fiunt ex frumentis. Ipsos eñi ꝓprie panes appellare consueuim̃. man¬
na aut̃ panũ nomine appellat. Non aut̃ uacat qđ dicit ad uesperã carnes. & ma¬
ne panes se daturũ. Tale quippe aliquid etiam inhelia significatũ ẽ cũ ei alim̃ta
coruus afferr&: an forte carnib ad uesperã & mane panib ille significat᷑ qui tradit̃
ẽ ppt̃ delicta nr̃a & resurreait ꝓpt̃ iustificationẽ nram duesperã quippe mor¬
tuus ex infirmitate. sepultus ẽ: mane autẽ aperuit discipulis quia resurrexerat
in uirtute.

Expanded text:
dicit, qui fiunt ex frumentis — ipsos enim proprie panes appellare consueuimus — manna autem panum nomine appellat. non autem uacat quod dicit ad uesperam carnes et mane panes se daturum. tale quippe aliquid etiam in Helia significatum est, cum ei alimenta coruus adferret. an forte carnibus ad uesperam et mane panibus ille significatur, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram? ad uesperam quippe mortuus ex infirmitate sepultus est, mane autem adparuit discipulis, qui resurrexerat in uirtute.
Abbreviated transcription (Latin):
uaeri potest quomodo dictum sit elegerunt ut panẽ ordeacium
deos nouos. cũ panis ordeacius quamuis sit in cõparatione triticeipanis abiciendus. tam̃ etiam
ipse pascat & uitale alim̃tũ sit : dii autem noui quos dicunt᷑ elegisse qui defecerunt a dõ uiuo
ut eligenda reiciant᷑ & asꝑnenda delectent. ita uitio prauae uoluntatis tãquã languore
fastidii cũ ess& ds̃ eoꝵ uerus infalsis elegerunt nihil aliud quam nouitatem spreta ueritate.
q: itacibum mortiferũ tãquã panẽ ordeaciũ elegerunt ñ se arbitrante
posita ẽ animiq languorẽ : ñ scđm ueritatẽ. Nã dullinoui. nulli sunt cibis uitalib cõparandi.

Expanded text:
uaeri potest quomodo dictum sit: elegerunt ut panem hordeaceum deos nouos, cum panis hordeaceus, quamuis sit in comparatione triticei panis abiciendus, tamen etiam ipse pascat et uitale alimentum sit; dii autem noui, quos dicuntur elegisse qui defecerunt a deo uiuo, ue fastidio fit, ut eligenda reiciantur et aspernanda delectent, ita uitio prauae uoluntatis tamquam languore fastidii, cum esset deus eorum uerus, in falsis elegerunt nihil aliud quam nouitatem spreta ueritate, atque ita cibum mortiferum tamquam panem hordeaceum elegerunt non se arbitrantes posita est animique languorem, non secundum ueritatem. nam dii illi noui nullis sunt cibis uitalibus comparandi.
Abbreviated transcription (Latin):
medici : ut in eomedicinȩ opꝰ impleat᷑. In hoc autẽ cantico p̃uidebat ꝓpheta futuros quosdam
sic fuerant peccaturi dm̃ offendendo magnis iniquitatib suis. ut nec
ñ reuertens. P otest etiã sic intelligi. peccauerunt non ei scđm id q̃d ñ ei nocuerunt peccato
suo : sed sibi
lxi. E

Expanded text:
medici, ut in eo medicinae opus impleatur. In hoc autem cantico praevidebat Propheta futuros quosdam, qui medici, ut in eo medicinae opus impleatur. In hoc autem cantico praevidebat Propheta futuros quosdam, qui sic fuerant peccaturi Deum offendendo magnis iniquitatibus suis, ut necus ambulans, et non revertens . Potest etiam sic intelligi, Peccaverunt non ei, secundum id quod non ei nocuerunt peccato suo, sed sibi. LVI.
Abbreviated transcription (Latin):
cere potuit uenit eni princeps mundi & mme ñ hab& quic quam: idest quicqu̾a peceati
qͣd morte sit dignum. seđ ut cognoscat mundus quia diligo patr̃ẽ & nieut mandatłi dedili
numi pat̾ sic facio: surgite eamꝰ hinc: Ta quã dicer&. Etiam sileuissima petata mortis supplici
pili pat᷑ princeps mundi : in me ñ hab& quicqua. Surgite eam̃ hinc id est ut patiar ouuod
orineo qͥa patior uoluntatẽ impleo patris mei: ñ poenam soluo peccatimer. Et quod
hieremias ait tibi peccauimꝰ patientia isrł: dño utiq supplicit̾ dr̃ in pęnitentia cum
spe salutis ex uenia. Et qđ dictũ ẽ sana anim̃a meã qm̃ peccauitibi. hoc idem agit᷑ ut
Aĩ ignoscendo glorificet᷑ : quia magna ẽ eiꝰ misericordia suꝑ confitentes sibi & redeua¬
dit. petcaui dño. medico enim uulneratus uidetur quodam modo. qui ut sanet᷑ se subdit manib

Expanded text:
cere potuit: uenit enim princeps mundi et in me non habet quidquam — id est quidquam peccati cere potuit: uenit enim princeps mundi et in me non habet quidquam — id est quidquam peccati quod morte sit dignum — sed ut cognoscat mundus quia diligo patrem et sicut mandatum dedit mihi pater sic facio; surgite, eamus hinc, tamquam diceret: etiamsi leuissima peccata mortis supplicio persequatur princeps mundi, in me non habet quidquam, sed surgite, eamus hinc, id est ut patiar, quia in eo, quod patior, uoluntatem inpleo patris mei, non poenam soluo peccati mei; et quod Hieremias ait: tibi peccauimus, patientia Israhel, domino utique suppliciter dicitur in paenitentia cum spe salutis ex uenia; et quod dictum est: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, hoc idem agitur, ut deus ignoscendo glorificetur, quia magna est eius misericordia super confitentes sibi et redeundit: peccaui d
Abbreviated transcription (Latin):
Intelligent fortasse aliqui melius quimelius haȩc sapiunt. aut etiam nos alio tẽpore quantã
adiuluernt duis. P eccare in añ ẽ : in his peccare quae aaldĩ cultũ ꝑtinent. Nãhoc qd cõme meraui
nilnl aliud indicat. Sic enĩ peccabant filu heli quib hoc pat̾ eoꝵ doxit. sic existimandũ ẽ peccari
etiam in homines qui ꝑtinent addm̃. lã hoc dĩ legit᷑ doxisse ad abimelech de sara. ꝓpiterea pepci
tibi ne peccares inme. Peccare autẽ dño uel potius peccasse dño nisi forte alicubi scriptũ occur¬
rat qd huic sensui resistat. hi mihi uident᷑ non inmerito dici quipiam paenitentiã peccati suiñ
agunt ut glorificet᷑ ignoscens dñs. C ausam quippe reddens dauid cur docerit tibi solipetaui
& malignũ coramte feci subietit & ait ut iustificeris in sermonib tuis & umcas cũ iudicaris. Que

Expanded text:
intellegent fortasse aliquid melius, qui melius haec sapiunt, aut etiam nos alio tempore, quantum intellegent fortasse aliquid melius, qui melius haec sapiunt, aut etiam nos alio tempore, quantum adiuuerit dominus. "peccare in deum est in his peccare quae ad dei cultum pertinent. nam hoc, quod commemoraui, nihil aliud indicat; sic enim peccabant filii Heli, quibus hoc pater eorum dixit. sic existimandum est peccari etiam in homines qui pertinent ad deum; nam hoc deus legitur dixisse ad Abimelech de Sarra: propterea peperci tibi, ne peccares in me. peccare autem domino" uel potius "peccasse domino" — nisi forte alicubi scriptum occurrat quod huic sensui resistat — hi mihi uidentur non inmerito dici, qui piam paenitentiam peccati sui non agunt, ut glorificetur ignoscens dominus. causam quippe reddens Dauid cur dixerit: tibi soli peccaui et malignum coram te feci, subiecit et ait: ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas cum iudicaris: siue
Abbreviated transcription (Latin):
tret᷑ impleri. Porro si caritas quae plenitudo dĩ habit& in corde. etiamsi manib: corporis
quis qũa ñ possit operari: pax illi ẽ utiq cum hominib bonae uoluntatis.lx. Bseccaue¬
runt non ei filii uituperabiles. quod est ingreto teremoimeta : quidam interptati sunt sicu
hoc est fili uituperabiles. quidam filii cõmaculati: quidam filii uitiosi. Unde ñ magna
quaestio immo nulla ẽ : sed illud merito ad quaerendũ mou& si generaliter dictũ ẽ pecaue¬
runt non ei. qm̃ qui peccat ñ peccat: id est ñ dõ noc& sed sibi Quomodo intelligendũ sit
in psalmo sana anima mea quia peccaui tibi. & utrũ hoc sit peccare do qͥd peccare ondm̃ unde
ait heli sacerdos nindm peccauerit quis orabit ꝓeo. dica gͥ interim quid mihi inp̾sentia udeat᷑

Expanded text:
ulsus, qui praecepta arbitretur inpleri. porro si caritas, quae plenitudo legis est, habitet in corde, etiamsi manibus corporis ulsus, qui praecepta arbitretur inpleri. porro si caritas, quae plenitudo legis est, habitet in corde, etiamsi manibus corporis quisquam non possit operari, pax illi est utique cum hominibus bonae uoluntatis. Peccauerunt non ei filii uituperabiles. quod est in graeco: τέκνα μωμητά, quidam interpretati sunt, sicut hoc est: filii uituperabiles, quidam: filii commaculati, quidam: filii uitiosi. unde non magna quaestio, immo nulla est. sed illud merito ad quaerendum mouet, si generaliter dictum est: peccauerunt non ei — quoniam qui peccat non deo peccat, id est non deo nocet, sed sibi — quomodo intellegendum sit,  et iterum in psalmo: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et utrum hoc sit peccare deo quod "peccare in deum". unde ait Heli sacerdos: si in deum peccauerit quis orabit pro eo? dicam ergo interim quid mihi in praesentia uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut quodã modo mare finiat᷑. & trans mare mors ipsa appellet᷑ uelut trans istã uit̾a quae maris
uocabulo significat᷑. De inde qͣd hic additũ ẽ & in manib tuis. ñ ait apłs nisi inore tuo & in corde
tuo. Et hoc usq in finẽ execut᷑ ẽ dicens. corde eñĩ credit᷑ ad iustitiã ore confessio fit ad salutem
Nerito qđ ex hebreo trans latũ ẽ quantũ a nobis inspici potuit. ñ hab& inmanib tuis. Nec frustra
tam̃ hoc a septuaginta int̾p̃tib additũ existimo. nisiquia intellegi uoluerunt etiã ipsas manꝰ
quib significant᷑ opera in corde accipi debere ubi ẽ fides qua̧ ꝑ dilectionẽ operat᷑. Nã si form¬
us ea quae ds̃ iub& manib fiant & in corde ñ fiant. nemo est tam in

Expanded text:
uitam, quae morte transitur, ut quodam modo mare finiatur et trans mare mors ipsa appelletur uelut trans istam uitam, quae maris uitam, quae morte transitur, ut quodam modo mare finiatur et trans mare mors ipsa appelletur uelut trans istam uitam, quae maris uocabulo significatur. deinde quod hic additum est: et in manibus tuis, non ait apostolus nisi: in ore tuo et in corde tuo. et hoc usque in finem exsecutus est dicens: corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. merito quod ex hebraeo translatum est, quantum a nobis inspici potuit, non habet: in manibus tuis. nec frustra tamen hoc a septuaginta interpretibus additum existimo: nisi quia intellegi uoluerunt etiam ipsas manus, quibus significantur opera, in corde accipi debere, ubi est fides quae per dilectionem operatur. nam si forinsecus ea quae deus iubet manibus fiant et in corde non fiant, nemo est tam ins
Abbreviated transcription (Latin):
uia mandatũ hoc q̃d ego mando tibi hodie ñ ẽ supͣmodũ neq longe abste
ẽ ñ incaelo ẽ dicens. iddest ut dicas. Quis ascend& nobis in caelũ. & accipi& nobis illud & audi¬
tes illud faciem̃: Neq transmare ẽ dicens. id est ut dicas. Quis tran
bis mare & accipi& nobis illud & audientes illud faciemꝰ: Prope ẽ uerbũ
hoc ualde in ore tuo & incorde tuo. & in manib tuis facere illud. hoc e̾ẽ uer¬
bũ fidei dicit apłs. qͣd ad nouũi ꝑtin& testam̃tũ. Sed quaeri potest cur ea superius
mandata dtxerit quae scripta sunt in libro legis huiꝰ. nisiquia his om̃ib sp̃ualia¬
significant᷑ ad nouũ testam̃tũ ꝑtinentia sibene intelligunt᷑. Itẽ quaeri potest cur
hc qͣd hic positũ ẽ neq trans mare ẽ ut dicas quis trans fretabit nobis trans mare &
accipi& nobis illud apłs dixerit. aut quis descend& in abyssũ atq: id exponens ad uinxerit. hoc
xp̃m amortuis reducere : nisi quia mare appellauit totã in hoc scło un

Expanded text:
uia mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est supra modum, neque longe abs te est: non in coelo est, dicens, id est, ut dicas, Quis ascendet nobis in coelum, et accipiet nobis illud, et audientes illud faciemus? Neque trans mare est, dicens, ids mare et accipiet nobis illud et audientes illud faciemus? prope <te> est uerbum hoc ualde in ore tuo et in corde tuo et in manibus tuis facere illud. hoc esse uerbum fidei dicit apostolus, quod ad nouum pertinet testamentum. sed quaeri potest, cur ea superius mandata dsignificantur ad Novum Testamentum pertinentia, si bene intelligantur. Item quaeri potest cur  quod hic positum est: neque trans mare est, ut dicas: quis transfretabit nobis trans mare et accipiet nobis illud. apostolus dixerit: aut quis descendet in abyssum, atque id exponens adiunxerit: hoc est Christum a mortuis reducere; nisi quia mare appellauit totam in hoc saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
ris. ꝓximireb p̃cipit᷑.
Non quidem om̃is quirẽ pxeimi sui conci¬
piscit furatur. sed si om̃is qui furat᷑ rem pximi concupiscit. poterat in illa genera¬
litate ubi ñ de concupiscentla re ꝓximi p̃cipitur etiam illud qđ ad furtũ ꝑtin&
contineri. Similiter etiam quęrit᷑ qͥd differat qđ dictum ẽ ñ mechaberis ab eo
chaberis. poterat ᷑ illud intelligi: nisi forte in illis duob peccatis ñ moethandi
ndi ipsa opera notata sunt : in his uͦ extremis ipsa concupit
tantũ differunt. ut aliquando moechet᷑ qui non concupiscit uxorẽ ꝓximi
aliqua alia causa cũ illi miscet᷑. Aliquando aut̃ concupiscat nec ei misceat᷑ poenã
timens. & hoc fortasse lex ostendere uoluit. qđ utraq peccata sint. Item quaeri
utrum moethiae nomine etiam fornicatio teneatur. Hoc
bum est: quod iam scriptura utitur ꝓ latino. Moechos tamen grece. ñ nisi ad¬
ulteros dicit. Sed utiq istalex non solis uiris inpopulo. uerũ etiam feminis

Expanded text:
roximi rebus praecipitur. non quidem omnis qui rem proximi sui concupiscit furatur; sed si omnis qui furatur rem proximi concupiscit. poterat in illa generalitate, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur, etiam illud quod ad furtum pertinet contineri. similiter etiam quaeritur, quo differat quod dictum est: non moechaberis, ab eochaberis, poterat et illud intellegi. nisi forte in illis duobus peccatis moechandi et furandi ipsa opera notata sunt, in his uero extremis ipsa concupiscentia: quae tantum differunt, ut aliquando moechetur qui non concupiscit uxorem proximi, aliqua alia causa cum illi miscetur, aliquando autem concupiscat nec ei misceatur poenam timens. et hoc fortasse lex ostendere uoluit, quod utrumque peccata sint. Item quaeri solet utrum moechiae nomine etiam fornicatio teneatur. hoc enim graecum uerbum est, quod iam scriptura utitur pro latino; moechos tamen graece nonnisi adulteros dicit. sed utique ista lex non solis uiris in populo uerum etiam feminis
Abbreviated transcription (Latin):
deb& intelligi. Et qđ dictum ẽ ñ occides. ñ putandũm ẽ fieri contra
hoc praeceptũ quandolex occidit uel occidi Aliqu̾e dr̃ iub&. Ille eñi facit qui ui¬
ba: quando ministeriũ negare ñ lic&. In eo etiam qđ dictum ẽ falsũ testimo¬
niũ non dices aduersus ꝓxcimũ tuũ. quaeri sol& utrum ꝓhibitum sit om̃e men¬
aciũ : neforte ñ sit hoc p̃ceptũ aduersus eos quidicunt tunc esse mentiendũ
quando id mendaciũ ꝓdest alicui. & nihil ob est eicuim̃tiris. Tale quippe ñ est
aduersus pximũ tuum ut ideo uideatur hoc ad didisse scriptura quae possae bre¬
uiter dicere falsum testimoniũ ñ dices sic̃ ñ occides ñ moechaberis ñ furaberis.

Expanded text:
debet intellegi. Et quod dictum est: non occides, non putandum est fieri contra debet intellegi. Et quod dictum est: non occides, non putandum est fieri contra hoc praeceptum, quando lex occidit uel occidi aliquem deus iubet. ille enim facit qui iubet, quando ministerium negare non licet. In eo etiam quod dictum est: falsum testimonium non dices aduersus proximum tuum, quaeri solet utrum prohibitum sit omne mendacium; ne forte non sit hoc praeceptum aduersus eos qui dicunt tunc esse mentiendum, quando id mendacium prodest alicui et nihil obest ei cui mentiris; tale quippe non est aduersus proximum tuum; ut ideo uideatur hoc addidisse scriptura, quae posset breuiter dicere: falsum testimonium non dices, sicut dixit: non occides, non moechaberis
Abbreviated transcription (Latin):
a etiam fornicatio e̾ẽ intelligit᷑ sic̃ loquunt᷑ scripturae. Dñs enĩ dicit in euan¬
gelio. Quicumq dimiserit uxorem suã exceptoꝰ causa fornicationis. fac̃¬
.Hi cutiq fornicationem appellauit. si cũ alio pecc& quae ui¬
rũ hab& : qđ est moechia id est adulterium. Om̃is gͦ moechia. etiam
fornicatio inscripturis dr̃. Sed utrũ etiã om̃is fornicatio moechia dicipos
test. ubi sit indecalogo ꝓhibita illa fornicatio quã faciunt uiri qui uxo
ñ habent cũ feminis quae maritos ñ habent utrum u
ignoro. Sed si furti nomine bene intelligit᷑ om̃is inlicita usurpatio rei
alienae non enĩ rapinam ꝑmisit qui furtũ ꝓhibuit. sed utiq aparte totũ
intelligi uoluit quicqͥd inlicite rerũ ꝓximi aufertur: ꝓfecto & nomine
moechiae om̃is inlicit̾ concubit̾ atq illoꝵ m̃broꝵ ñ legitimꝰ usus ꝓhibitus

Expanded text:
a etiam fornicatio esse intellegitur, sicut loquuntur scripturae; dominus enim dicit in euana etiam fornicatio esse intellegitur, sicut loquuntur scripturae; dominus enim dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, fachic utique fornicationem appellauit, si cum alio peccet quae uirum habet, quod est moechia, id est adulterium. omnis ergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis fornicatio moechia dici postest, ubi sit in decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit ignoro. sed si furti nomine bene intellegitur omnis inlicita usurpatio rei alienae — non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit; sed utique a parte totum intellegi uoluit, quidquid inlicite rerum proximi aufertur: — profecto et nomine moechiae omnis inlicitus concubitus atque illorum membrorum non legitimus usus prohibitus
Abbreviated transcription (Latin):
hic sibi p̃ceptũ deb& putare femina. tanquã licite possit concupiscere uirũ
pximae suae. Si gͦ hic ex illo quod uiro dictum est intelligit᷑ quamuis non
dictum sit quod etiam ad feminam ꝑtineat: quanto magis eo quod dictum
chaberis uterq sexus astringitur. cũ & ipsum p̃ceptũ poti
ri ad utrumq sicut non occides ñ furaberis & quae alia similit̃ exp̃sso uno sexu¬
su utriq uident᷑ sonare cõmunit̃ : Tam̃ ubi unus ex primit᷑ honoratior ubiq ex¬
primitur idest masculinꝰ. ut ex hoc intelligat etiam femina quid sibi p̃ceptũ sit: ac ꝑ
hoc si femina moecha ẽ habens uirũ concũmbendo cũ eo quiuir eiꝰ ñ ẽ etiã si ille ñ
utrũ si faciat qui uxorẽ ñ hab& uel femina quae uirũ ñ hab&. p̃cepti huius
trans gressione teneant᷑. merito quaerit᷑. Si enĩ ñ tenent᷑. ñ ẽ ꝓhibita inde¬
calogo fornicatio : sed sola moechia idest adulteriũ. quamuis omĩs moechi¬

Expanded text:
hic sibi praeceptum debet putare femina et tamquam licite concupiscere uirum proximae suae. si ergo hic ex illo quod uiro dictum est intellegitur. quamuis non dictum sit, quod etiam ad feminam pertineat, quanto magis eo quod dictum est: non moechaberis, uterque sexus adstringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut: non occides, non furaberis et quae alia similiter non expresso uno sexu utrique uidentur sonare communiter! tamen ubi unus exprimitur, honoratior utique exprimitur, id est masculinus, ut ex hoc intellegat etiam femina quid sibi praeceptum sit. ac per hoc si femina moecha est habens uirum concumbendo cum eo, qui uir eius non est, etiam si ille non hutrum, si faciat qui uxorem non habeat uel femina quae uirum non habet, praecepti huius transgressione teneantur, mento quaeritur. si enim non tenentur, non est prohibita in decalogo fornicatio, sed sola moechia, id est adulterium, quamuis omnis moechi
Abbreviated transcription (Latin):
turture & columba ante quã ñ solũ isaac sed nec ismahel quidem nat̾ esta. sei¬
endo sciẽs quia peregrinum erit sem̃ tuũ int̾ra ñ ꝓpria & inseruitute ne digeret
eos & nocebunt ulisꝰ qua dringentis annis. Si gͦ quadringentos anrosrie. scct¬
perimꝰ ut in seruitute sub aegyptus intelligantur. ñ paruũ spatiũ tẽporis fuit
quo ita populus multiplicar et᷑. Sed tot annos ñ fuisse. aptissimo indicio serip¬
tura testat᷑. Quidam eni putant quad ringentos triginta annos accipi debere ex
quo iacob intrauit in agẏptũ donet indẽ populus ꝑ moy sen liberat᷑ ẽ. qm̃un
exodo seriptũ est. In colatꝰ aut̃ filioꝵ isrł quẽ in coluerunt int̾ra egꝰ pti unt̾ra
chana an ipsi & patres eoꝵ anni quadringenti triginta: seruitutis aut eoꝵ

Expanded text:
turture et columba, antequam non solum Isaac sed nec Ismahel quidem natus esset: sciturture et columba, antequam non solum Isaac sed nec Ismahel quidem natus esset: sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis quadringentis annis. si ergo quadringentos annos sic acceperimus. ut in seruitute sub Aegyptiis intellegantur, non paruum spatium temporis fuit, quo ita populus multiplicaretur. sed tot annos non fuisse apertissimo indicio scriptura testatur. Quidam enim putant quadringentos triginta annos accipi debere, ex quo Iacob intrauit in Aegyptum. donec inde populus per Moysen liberatus est, quoniam in Exodo scriptum est: incolatus autem filiorum Israhel quem incoluerunt in terra Aegypto et in terra Chanaan, ipsi et patres eorum, anni quadri
Abbreviated transcription (Latin):
solũ mobilia uerum etiã mouentia significari indicat scriptura ubi iudas los¬
nr̃i sicut nunc instructũ dicere uoluimꝰ. dũ tam̃ eo nomine & homines & ium̃ta
uel om̃a pecora intelligant᷑. Ubi etiam utrũ & uxores possent intellegi. nescio
Sex centa tam̃ milia peditum cũ scriptura cõmemor& addens & dicens excepto in¬
structu uel censu uel substantia uel siquo alio uerbo melius int̾p̃tat᷑ aposceue.
manifestũ ẽ & homines significatos siue in seruis siue in mulierib siue in his. eta¬
tib quae militie ñ essent idonee. ut sexcenta milia peditũ in eis solis intelligamꝰ
qui possent militari agmine armari. Quaeri aut̃ sol& utrũ ad tantum numerũ he¬
uraei ꝑuenire potuerint ꝑ eos annos in agypto. quos ostendere considerat᷑ i scrp¬
turis numer̾ potest : qui primũ anni quot fuerint ñ parua questio ẽ.: Dicit enũ
ar ad abraham cũ factũ ess& illud sacrificiũ de uacca trina & capra & arietȩ &

Expanded text:
solum mobilia uerum etiam mouentia significari indicat scriptura, ubi ludas lonostri, sicut nunc "instructum" dicere uoluimus, dum tamen eo nomine et homines et iumenta uel omnia pecora intellegantur. ubi etiam utrum et uxores possint intellegi nescio. sescenta tamen milia peditum cum scriptura commemoret addens et dicens: excepto instructu uel censu uel substantia uel si quo alio uerbo melius interpretatur a;:oaxaora, manifestum est et homines significatos siue in seruis siue in mulieribus siue in his aetatibus, quae militiae non essent idoneae, ut sescenta milia peditum in eis solis intellegamus, qui possent militari agmine armari. Quaeri autem solet, utrum ad tantum numerum Hebraei peruenire potuerint per eos annos in Aegypto, quos ostendere consideratus in scripturis numerus potest. qui primum anni quot fuerint non parua quaestio est. dicit enim deus ad Abraham, cum factum esset illud sacrificium de uacca trima et capra et ariete et
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa ꝓmissione inqua eiꝰ fidẽ laudat apłs usq: ad illud tẽpus quo ingressꝰ est
isył in aegiptum. Toto quippe isto tẽpore peregrinati sunt patres int̾ra chanaan
& deinde sem̃ isrł in xgẏpto ac sic cõpleti sunt quad ringenti triginta anni a
ꝓmissione usq ad exitum isrł ex aegypto quando facta ẽ lex inmonte syna
quae ñ infirmat testam̃tũ ad eua cuandas ꝓmissiones: septuagesimo & quinto
bos postes: Quaeritur enim quem sanguinem dicat iuxta ostium. cũ illius agni
utiq uelit intelligi sanguinem cuiꝰ immolatione fit pascha. utrum ne eo modo
an qd̾ est credibilius ideo dixit ex sanguine qui ẽ iuxta ostiũ. quia utiq: ille qͥ
liniturꝰ ẽ suꝑ lim̃ postes uas ipsũ in quo sanguinẽ excepit iuxta ostiũ positur̾ ẽ.
ut ad manũ habeat quando tinguit.

Expanded text:
ex illa promissione, in qua eius fidem laudat apostolus, usque ad illud tempus, quo ingressus est ex illa promissione, in qua eius fidem laudat apostolus, usque ad illud tempus, quo ingressus est Israhel in Aegyptum. toto quippe isto tempore peregrinati sunt patres in terra Chanaan et deinde semen Israhel in Aegypto. ac sic conpleti sunt quadringenti triginta anni a promissione usque ad exitum Israhel ex Aegypto, quando facta est lex in monte Sina. quae non infirmat testamentum ad euacuandas promissiones. Septuagesimo ergo bos postes? quaeritur enim quem sanguinem dicat iuxta ostium, cum illius agni utique uelit intellegi sanguinem, cuius immolatione fit pascha. an eo modo stium occidatur? an, quod est credibilius, ideo dixit: ex sanguine qui est iuxta ostium, quia utique ille qui liniturus est super limen et postes uas ipsum, in quo sanguinem excepit, iuxta ostium positurus est, ut ad manum habeat quando tinguit?
Abbreviated transcription (Latin):
sit ds̃ abrahae qđ benedicerent᷑ in eo om̃s trib t̾rae: Hoc aut̃ dico inquit quia testa¬
mentũ confirmatum a dõ post quad ringentos & triginta annos factalex. non
infirmat ad euacuandas ꝓmissiones. Ex illa gͦ ꝓmissione qua uocatꝰ ẽ abraham &
credidit dõ pꝰ quadringentos & triginta annos factã legẽ dicit apłs. ñ extẽpore¬
quo ia cob intrauit in agẏptum. Deinde etiã ipsa scriptura ex odi. satis hoc sig¬
nificat᷑. Non enĩ dix̃ incolatꝰ filioꝵ isrł que incoluerunt in t̾ra aegẏpti anni quã¬
dringenti triginta. sed aꝑte dixit quẽ in coluerunt int̾ra agypti & in¬
an ips̃ & patres eoꝵ. Ac ꝑ hoc manifestũ ẽ cõputandũ e̾ẽ tempꝰ etiã patriarcharũ
abrahae isaac & ia cob ex quo peregrinari coepit abraham in t̾ra chanaan : id est

Expanded text:
isit deus Abrahae quod benedicentur in eo omnes tribus terrae, hoc autem dico, inquit, quia testaisit deus Abrahae quod benedicentur in eo omnes tribus terrae, hoc autem dico, inquit, quia testamentum confirmatum a deo post quadringentos et triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandas promissiones. ex illa ergo promissione, qua uocatus est Abraham et credidit deo, post quadringentos et triginta annos factam legem dicit apostquo Jacob intravit in Aegyptum. Deinde etiam ipsa scriptura Exodi satis hoc significat. Non enim dixit, incolatus filiorum Israel quem incoluerunt in terra Aegypti, anni quadringenti triginta, sed aperte dixit: quam incoluerunt in terra Aegypti Chanan ipsi et patres eorum. ac per hoc manifestum est conputandum esse tempus etiam patriarcharum Abrahae, Isaac et Iacob, ex quo peregrinari coepit Abraham in terra Chanaan, id est
Abbreviated transcription (Latin):
y sen: cõputati anni centũ triginta & centũ triginta septẽ & octoginta. trecentos
accedere illi sũmȩ. quia septuaginta unũ annos uixit in ȩgẏpto ioseph pꝰ ingressũ
patris sui. Qua ꝓpt̾ etiam sic septuaginta anni uitae ioseph ab ingressu ia cob in aegi¬
tũ usq natiuitatem caath si tunc nat̾ asserat᷑. & centũ triginta anni ipsius caath &
centum triginta septẽ filii eiꝰ ambr̃ã patris moysi. & octoginta ipsius moysi: quadrin
rũ cõputatio quã secutꝰ ẽ eusebius in historia sua chronica. ꝑ spicua ueritate subnixa
ẽ. Ab illa enĩ ꝓmissione cõputat quadringentos triginta annos. qua uocauit ds̃
abra ham ut exir& de terra sua in t̾rã chanaan : quia & apłs cum abrahȩ laudar& &
cõmendar& fidem in ea ꝓmissione qua xp̃m uult intellegi ꝓphetatũ. id est qua ꝓm

Expanded text:
enuisset Moysen; computati anni centum triginta et centum triginta septem et octoginta, trecentos enuisset Moysen; computati anni centum triginta et centum triginta septem et octoginta, trecentos accedere illi summae, quia septuaginta unum annos uixit in Aegypto Ioseph post ingressum patris sui. quapropter etiam sic septuaginta anni uitae Ioseph ab ingressu Iacob in Aegyptum usque natiuitatem Caath, si tunc natus adseratur, et centum triginta anni ipsius Caath et centum triginta septem filii eius Ambram patris Moysi et octoginta ipsius Moysi, quadrinrum conputatio, quam secutus est Eusebius in historia sua chronica, perspicua ueritate subnixa est. ab illa enim promissione conputat quadringentos triginta annos, qua uocauit deus Abraham, ut exiret de terra sua in terram Chanaan, quia et apostolus cum Abrahae laudaret et commendaret fidem, in ea promissi
Abbreviated transcription (Latin):
pit. ut tunc quod am modo intelligatur intrasse isfł in agyptũ. quando ibi filius eius
tanta potestate sublimatꝰ ẽ: etiã sic trecenti quinquagintaerunt : quos tychonius uult
lringentos. ut a toto pars intelligat᷑. id est a toto centenario pars quin¬
quagenaria. & ꝓbat hac loquendi regula solere uti scripturam. Si aut̃ qđ aliquan¬
to ꝓbabilius dici potest tunc habeam̾ intrasse isrł in agyptũ quando illic ioseph esse
uendit̾ coepit. de tracturi sumꝰ adhuc annos tredecim: ut trecentos triginta septẽ
moꝵ si cũ auuo suo iacob intrasse in aegyptũ. dicat autem eũ uixisse annos centum
triginta. filiũ uͦ eiꝰ patre moy si ãbram centũ triginta septẽ. moysen uͦ dicat octogin¬
ta annoꝵ fuisse cũ de aegẏpto populum liberauit: etiam si tunc genuiss& caath patre
uo anno mortuus ẽ: ille quoq ambram ultimo uitae sue anno c

Expanded text:
pit, ut tunc quodammodo intelligatur intrasse Israel in Aegyptum, quando ibi filius ejus pit, ut tunc quodammodo intelligatur intrasse Israel in Aegyptum, quando ibi filius ejus tanta potestate sublimatus est, etiam sic trecenti quinquaginta erunt, quos Tychonius vult accipi quadringentos, ut a toto pars intelligatur, id est a toto centenario pars quinquagenaria, et probat hac loquendi regula solere uti Scripturam . Si autem, quod aliquanto probabilius dici potest, tunc habeamus intrasse Israel in Aegyptum, quando illic Joseph esse venditus coepit, detracturi sumus adhuc annos tredecim, ut trecentos triginta septem ium Levi avum Moysi cum avo suo Jacob intrasse in Aegyptum ; dicat autem eum vixisse annos centum triginta ; filium vero ejus patrem Moysi Ambram centum triginta septem; Moysen vero dicat octoginta annorum fuisse cum de Aegypto populum liberavit : etiam si tunc genuisset Caath patrem Moysi, quo anno mortuus est, ille quoque Ambram ultimo vitae suae anno g
Abbreviated transcription (Latin):
quia peregrinũ ent sem̃ tuũ in t̾ra ñ sua & inseruitutẽ redigent eos & nocebt̃
illis qua dringentis annis. Sed qm̃ seruitutis annip̾ morte ioseph cõputant̃
illo enim uiuo ñ solũ ibin seruierunt uerũ etiã regnauerunt . ñ ẽ quẽ ad modũ
cõputent᷑ quadringenti triginta in xegypto. Ingressus ẽ eñi iacob anno filii sui
trigesimo & nono. qm̃ triginta annoꝵ erat iosepħ cũ apparuit in conspectu plia¬
raonis & regnare coepit subillo. Trans actis aut̃ septẽ annis ubertatis. sedo an¬
no famis ingress ẽ i cob in aegyptũ cũ aliis filus suis: ac ꝑ hoc tune agebat ioseph
ẽ. Uoxit eni in egẏpto p̾ ingressũ ad se patris sui septuaginta & prũ antos
Quos siretaxerimꝰ quadringentis triginta annis. remanebunt seruitutuo ue¬
ni idest pͥ morte ioseph non quad ringenti sed trecenti & quinquaginta noue
anni. Qđ si ex illo putabimꝰ nos cõputare debere ex quo ioseph sub faraone regnare coe¬

Expanded text:
uia peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis quadringentis annis. sed quoniam seruitutis anni post mortem Ioseph conputantur — illo enim uiuo non solum ibi non seruierunt uerum etiam regnauerunt est quemadmodum conputentur quadringenti triginta in Aegypto. ingressus est enim Iacob anno filii sui tricesimo et nono, quoniam triginta annorum erat Ioseph, cum adparuit in conspectu Pharaonis et regnare coepit sub illo; transactis autem septem annis ubertatis secundo anno famis ingressus est Iacob in Aegyptum cum aliis filiis suis. ac per hoc tunc agebat Ioseph est : vixit ergo in Aegypto post ingressum ad se patris sui, septuaginta et unum annos; quos si detraxerimus a quadringentis triginta annis, remanebunt servitutis anni, id est post mortem Joseph, non quadringenti, sed trecenti et quinquaginta novem anni. Quod si ex illo putabimus nos computare debere, ex quo Joseph sub Pharaone regnare coe
Abbreviated transcription (Latin):
hos anconiscos de quib anteadixi quid essent. non satis mihi appar&. Si enin
ad columnas portandas fierent quattuor. ut minimũ fierent. Si aute ubiis un
cũberent etiam plures fierent. Nam quinas seras. singulis columnis distribui
nisi forte in his anconiscis ñ aliquis usus sed sola significatio sit.: sicut in uelo u¬
decimo capillatio. Nlam columna duos anconiscos uelut brachia hinc atq hu
extendens figuram crucis reddit. Nunc iam uideam̃ numerũ columnarũ inqus
& forma taberna culi possit ad uerti. utrum quadra an rotunda sit anob lon

Expanded text:
hos anconiscos. de quibus antea dixi quid essent, non satis mihi adparet. si enim hos anconiscos. de quibus antea dixi quid essent, non satis mihi adparet. si enim ad columnas portandas fierent, quattuor ut minimum fierent; si autem, ubi serae incumberent, etiam plures fierent: nam quinas seras singulis columnis distribuit. nisi forte in his anconiscis non aliquis usus, sed sola significatio sit, sicut in uelo undecimo capillacio. nam columna duos anconiscos uelut brachia hinc atque hinc extendens figuram crucis reddit. nunc iam uideamus numerum columnarum, in quibus et forma tabernaculi possit aduerti, utrum quadra an rotunda sit an oblon
Abbreviated transcription (Latin):
dicit & facies uela capillacia operire suꝑ tabernaculũ utrum uniuersũ taberna¬
culũ his uelis cooperiri uelit cumatrio scilic& de quo circum ponendo postea loqu¬
tur. An hoc interius tabernaculũ qđ decẽ auleis fieri iussit: in c
gͥ & dic̃ Et facies operim̃ tũ tabernaculo pelles arietũ rubricatas. Etiam hocopi¬
itũ utrũ uniuerso tabernaculo fieri iusserit in circuitu an interiori tantũ. sim¬
lit̃ habet᷑ incertum. Qđ uͦ adiungit & operim̃ta pelles iacyntinas desuꝑ hoc
ñ incircuitu sed atecto uelut camera accipiendũ ẽ. Et facies inquit columnas ta¬
bernaculo delignis inputribilib : decem cubitoꝵ columnã unã. & cubitiunius
& dimidu latitudinem columnae unius. Duos anconiscos columnae uni. consis¬
tentes ex aduerso: sic facies om̃ib columnis tabernaculi Quare iusserte fien

Expanded text:
dicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, utrum uniuersum tabernadicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, utrum uniuersum tabernaculum his uelis cooperiri uelit cum atrio scilicet, de quo circumponendo postea loquitur, an hoc interius tabernaculum, quod decem aulaeis fieri iussit, incertum est. sequitur ergo et dicit: et facies operimentum tabernaculo pelles arietum rubricatas. etiam hoc operimentum utrum uniuerso tabernaculo fieri iusserit in circuitu an interiori tantum, similiter habetur incertum. quod uero adiungit: et operimenta pelles hyacinthinas desuper, hoc non in circuitu, sed a tecto uelut camera accipiendum est. Et facies, inquit, columnas tabernaculo de lignis inputribilibus: decem cubitorum columnam unam et cubiti unius et dimidii latitudinem columnae unius; duos anconiscos columnae uni consistentes ex aduerso. sic facies omnibus columnis tabernaculi. quare iusserit fieri
Abbreviated transcription (Latin):
terea superat de longitudine uelorũ quia prima aulea debẏsso & cocco & pur¬
pura & iacyntho uigintiocto cubitis longa esse p̃cepit. ista uero capillatia tri¬
ginta cubitorũ esse uoluit. duob cubitis superant᷑ singula aulea asingulis ue¬
us capillacris quae in summa ducta excepto undecimo qđ duplicari iussit uigin¬
ticubita excrescunt. quib superant᷑ ambit̾ auleoꝵ ambitu capillacioꝵ. Decem
quippe uelorũ cubita bina quib longiora erant. uiginti faciunt: quorũ exu¬
troq latere decem hinc & decem inde poterant superare. ñ cubitũ ex hoc &
cubitũ ex hoc sicut scriptura loquitur: qua ꝓpter differend
hi uidetur huius loci expositio donec tabernaculũ colũnis om̃ib cũ atrio
circum ponitur om̃i ex parte consistat. Fortassis enĩ ꝑ anticipa
dicit de his uelis capillaciis. qđ ad illa ꝓficiat de quib nondũ locutus est. Qđ enĩ

Expanded text:
terea superat de longitudine uelorum, quia prima aulaea de bysso et cocco et purterea superat de longitudine uelorum, quia prima aulaea de bysso et cocco et purpura et hyacintho uiginti octo cubitis longa esse praecepit, ista uero capillacia triginta cubitorum esse uoluit, duobus cubitis superantur singula aulaea singulis uelis capillaciis: quae in summam ducta excepto undecimo. quod duplicari iussit, uiginti cubita excrescunt, quibus superatur ambitus aulaeorum ambitu capillaciorum. decem quippe uelorum cubita bina, quibus longiora erant, uiginti faciunt: quorum ex utroque latere decem hinc et decem inde poterant superare, non cubitum ex hoc et cubitum ex hoc, sicut scriptura loquitur. quapropter differenda mihi uidetur huius loci expositio, donec tabernaculum columnis omnibus cum atrio, quod circumponitur, omni ex parte consistat. fortassis enim per anticipationem aliquid dicit de his uelis capillaciis, quod ad illa proficiat, de quibus nondum locutus est. quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
& erit unũ. Circulos g̾ medio uelo uoluit apponi. id est scđo quib quinquage
nis iungeret᷑ primo & tertio: nihilibi aliud ẽ nisi qđ circulos ñ aureos sed ere¬
os fieri nunc p̃cepit. Ansas aut̃ in auleis iacynthinas dixerat. in uelis aut̃ ca
do fiat obscurius. Dicit enĩ. Et sub pones in uelis tabernaculi dimidiũ ueli qđ supe¬
rauerit subteges. qđ habundat de uelis tabernaculi subteges p̾tabernaculũ. cubi¬
ũ ex hoc & cubitũ ex hoc : eo qđ superat uelis de longitudine uelo
erit contegens suplatera tabernaculi hinc atq hinc ut operiat. Cum sextũ uelum
iusserit duplicari scđm faciem tabernaculi quid dicat superare in uelis dimidiũ ueli
& quid dicat cubitũ ex hoc & cubitũ ex hoc cũ dimidiũ ueli quindecim cubita
sint qm̃ triginta cubitoꝵ iussit esse unũ uelũ. quis facile intelligat: Aut siꝓp¬

Expanded text:
et erit unum. Circulos ergo medio velo voluit apponi, id est secundo, quibus quiquagenis et erit unum. Circulos ergo medio velo voluit apponi, id est secundo, quibus quiquagenis ausis jungeretur primo et tertio. Nihil hic aliud est, nisi quod circulos non aureos, sed aereos fieri nunc praecepit. Ansas autem in aulaeis hyacinthinas dixerat: in velis autem cado fiat obscurius. Dicit enim, Et suppones in velis tabernaculi dimidium veli quod superaverit, subteges quod abundat de velis tabernaculi, subteges post tabernaculum. Cubitum ex hoc, et cubitum ex hoc, ex eo qerit contegens super latera tabernaculi, hinc atque hinc ut operiat. cum sextum uelum iusserit duplicari secundum faciem tabernaculi, quid dicat superare in uelis dimidium ueli et quid dicat: cubitum ex hoc et cubitum ex hoc, cum dimidium ueli quindecim cubita sint, quoniam triginta cubitorum iussit esse unum uelum, quis facile intellegat? aut si prop
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ lineam fasciam. Vndecim inquit uela facies ea. Longitudo ueli unius
erit triginta cubitoꝵ . & quattuor cubitorum latitudine ueli unius. Men¬
sura eadem erit undetim uelorum. & conunges quinq uela inse & sex
uela inse. Quomodo illa aulea uoluit quina coniungi. sic ista uela quinq
bant sex & quinq. De inde dicit etiam ista uela capillatia quemad modũ
sibim& iungerent᷑. & idem dicit: sed fortasse plamus. Et facies inq
ansas quinquaginta in ora uela unius quae contramedium est: idẽ contra
secundũ quia ipsũ erit medium inter primũ & tertiũ scđm comissurã id est
iuncturam. Et quinquaginta ansas facies suꝑ oram ueli qđ coniunctũ est ad
secundũ uelum. id est superiora tertii ueli qua coniungitur scđo. Et facies cir¬
culos xreos quinquaginta. & coniunges circulos de ansis. & coniunges uela.

Expanded text:
super lineam fasciam. undecim, inquit, uela facies ea. longitudo ueli unius super lineam fasciam. undecim, inquit, uela facies ea. longitudo ueli unius erit triginta cubitorum et quattuor cubitorum latitudo ueli unius; mensura eadem erit undecim uelorum. et coniunges quinque uela in se et sex uela in se. quomodo illa aulaea uoluit quina coniungi, sic ista uela quinquebant sex et quinque. Deinde dicit etiam ista vela capillacia, quemadmodum sibimet jungerentur. Et idem dicit, sed fortasse planius, Et facies, inquit, ansas quinquaginta in ora veli unius, quod contra medium est, id est, contra secundum, quia ipsum erit medium inter primum et tertium: secundum commissuram, id est, juncturam. Et quinquaginta ansas facies super oram veli, quod conjunctum est ad secundum velum, id est super oram tertii veli, qua conjungitur secundo. Et facies circulos aereos quinquaginta, et conjunges circulos de ansis; et conjunges vela,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmittendũ scđm : & ansas quinquaginta tertio auleo ex una parte qua
scđo coniungebatur. ipsũ autẽ scđm id est inter utrasq ansas quinqua¬
genas medium cirtulos habere uoluit quinquaginta aureos utiq ex una
parte. ꝑ quos coniungeretur quinquaginta ansis auleis primi: ac
consequens erat ut ex alia quoq parte circulos totidem ꝑ quos coniungere
tur ansis aulei tertii. qđ breuiter scriptura ita docit. & facies circulos quin¬
quaginta aureos & coniunges auleum ad auleum circulis. & erit taber¬
naculum unum: Circulig̃ quinquaginta aurei secundi aulȩi inserebant᷑
bant᷑ ut quinq cõplerent᷑ atq ex aduersa parte alia similiter quinq. Deinde
.Et facies uela capillatia operire suꝑ taberna culũ idest quae
suꝑ ñ a parte tecti sed suꝑ cingendo. Dicimus enim & sic aliquid suꝑ poni ñ
dum quemadmodũ tectũ domꝰ. sed quemadmodũ tectorium parietis tãquã

Expanded text:
committendum secundum, et ansas quinquaginta tertio aulaeo ex ea parte, qua committendum secundum, et ansas quinquaginta tertio aulaeo ex ea parte, qua secundo coniungebatur ; ipsum autem secundum, id est inter utrasque ansas quinquagenas medium, circulos habere uoluit quinquaginta aureos utique ex una parte, per quos coniungeretur quinquaginta ansis aulaei primi. ac per hoc consequens erat, ut ex alia quoque parte circulos totidem haberet, per quos tur ansis aulaei tertii. quod breuiter scriptura ita dixit: et facies circulos quinquaginta aureos et coniunges aulaeum ad aulaeum circulis; et erit tabernaculum unum. circuli ergo quinquaginta aurei secundi aulaei inserebantur bantur, ut quinque complerentur atque ex aduersa parte alia similiter quinque. Deinde et facies uela capillacia operire super tabernaculum, id est, quae super non a parte tecti, sed supercingendo. dicimus enim et sic aliquid superponi, non quemadmodum tectum domus, sed quemadmodum tectorium parietis tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
cepit quas fregit. hoc etiam modo repetit ñ recapitulando qđ factũ ẽ sedite¬
rũ factũ ẽẽ cõmendans. Repetitio quippe legis iam quid signific
te totum id est nomine panis omnẽ cibũ & nomine aque potũ significante
scriptura.
Et scripsit in tabulis uerba testam̃ti decem uerba. de
sũ est id est coniunctũ atq conexum. facieni contra faciem consistentia exxaduer¬
so singula: qm inter se iussit ea coniungi ut ex aduerso constituerent. Utrara
autem quadrum spatium his concluderet᷑. An rotundũ nondũ appar&. sed
apparebit cum de columnis coeperit dicere. quib ꝓtendunt᷑ aulea: Noneras
amplius quã detrium conexione dicere uoluit quae fit induab cõmissuris.
scđi ad primũ tertu ad scđm: ut ex hac ueluti regula cetera iungerent᷑. An¬
sas gͦ p̃cepit fieri primo auleo quinquaginta ex una parte qua illi fuerat.

Expanded text:
cepit, quas fregit, hoc etiam modo repetit, non recapitulando quod factum est, sed itecepit, quas fregit, hoc etiam modo repetit, non recapitulando quod factum est, sed iterum factum esse commendans. repetitio quippe legis iam quid significete totum, id est nomine panis omnem cibum et nomine aquae omnem potum significante scriptura. Et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. de sum est, id est coniunctum atque conexum, faciem contra faciem consistentia ex aduerso singula, quoniam inter se iussit quina coniungi, ut ex aduerso constituerentur. utrum autem quadrum spatium his concluderetur an rotundum, nondum adparet: sed adparebit cum de columnis coeperit dicere, quibus protenduntur aulaea. non ergo amplius quam de trium conexione dicere uoluit, quae fit in duabus commissuris, secundi ad primum et tertii ad secundum, ut ex hac ueluti regula cetera iungerentur. ansas ergo praecepit fieri primo aulaeo quinquaginta. ex una parte, qua illi fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ qđ ait & ñ dormi& in mane
immolatio sollemnitatis paschae. nisi qđ suꝑius aꝑte p̃cepit ne aliquid ex pecor
qđ immolatur carniũ relinquat᷑ in mane : Sed locutio fecit obscuritatẽ. dormi¬
on coques agñũ in lacte matris suae. Ecce
dixit iterũ. qđ que mad modũ intelligi possit ignoro. Magna tam̃ ẽ de xp̃o
ꝓphetia. etiam si fieri ad litteram possit. quantomagis si ñ potest. In sermonib
eñ iti non sunt ad ꝓprietatem operũ omĩa reuocanda. sicut nec illud de petra &
cauerna eius & manus suꝑ positione. Sed plane de fide narrationis hoc exiger¬
dum ẽ : ut qua dicit facta esse uere facta sint: & quae dicit dicta esse uere
ise quȩ in parabolis dixit. tamen haec eũ dixisse ñ parabola sed historicanarratio ẽ. e¬
terat ibi moyses in conspectu dñi quadraginta dieb & quadraginta noctib. pa¬
nem ñ manducauit & aquam ñ bibit. Qđ & ante dixerat quando tabulas ac¬

Expanded text:
uid est quod ait, Et non dormiet in mane immolatio solemnitatis Paschae; nisi quod superius aperte praecepit, ne aliquid ex pecore quod immolatur, carnium relinquatur in mane? Sed locutio fecit obscuritatem: Dormis agnum in lacte matris suae. Ecce dixit iterum quod quemadmodum intelligi possit ignoro. Magna tamen est de Christo prophetia, etiam si fieri ad litteram possit; quanto magis si non potest? In sermonibus enim Dei non sunt ad proprietatem operum omnia revocanda, sicut nec illud de petra, et caverna ejus, et manus superpositione . Sed plane de fide narratoris hoc exigendum est, ut quae dicit facta esse, vere facta sint, et qse quae in parabolis dixit, tamen haec eum dixisse non parabola, sed historica narratio est. Et erat ibi Moyses in conspectu domini quadraginta diebus et quadraginta noctibus; panem non manducauit et aquam non bibit. quod et ante dixerat, quando tabulas ac