comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quao tomagis natustelis industria
es expenderat tantominus potu¬
it ab iniquitatis suae sorde purgaris
Sed haec̃populum iud uerum aegro¬
tusse uerum que decuelo cognouit
ad eẽ medicum coepit & ipse lunguo¬
ris suspestere pariter & inqui rere
remedium
Cum cuidis set deihũ uenit in tur¬
Bar&no & t&igit uestimentu
eius dicebat onimnquia uel sit&igino

Expanded text:
quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde purgari. Sed haec ubi populum Judaeorum aegrotasse, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et inquirere remedium. Cum audisset de Jesu venit in turba retro, et tetigit vestimentum ejus. Dicebat enim quia si teti
Abbreviated transcription (Latin):
suorum dñs nec inse spesantes intueri
desistit sed omnes qui scduari mer enTir
suo dignos intuitu acmiseratione
iudicat isteccutem pauperelamauit
& dñs exaudiuit eum
Mulier autem tuneus & tnemens sciens
quod factum &a iuseuenit & procidĩl
aante eum et oixit ei om uem uenitatẽ
Ecce quo inter rogatio dñi tendebat
ut uidelic& consitente palam muliere
ueritatẽ

Expanded text:
suorum Dominus, nec in se sperantes intueri suorum Dominus, nec in se sperantes intueri desistit, sed omnes qui salvari merentur, suo dignos intuitu ac miseratione judicat. Iste autem pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum. Mulier autem timens et tremens, sciens quod factum esset in se, venit et procidit ante eum, et dixit ei omnem veritatem. Ecce quo interrogatio Domini tendebat, ut videlicet confitente palam muliere veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
quis tetiait uesti menta mea
Non ut ipsequaenesciat doceatur in ter¬
rogat sedũtuirtus quam benenouerat
immo quam ipsedederat in muliere
declur&ur & declarata agnitaq uir¬
tute fider multi ad sadutem ꝑuenian
Et dicebant ei discpulisui. uides
tur bam compui mentemte Et
dicis quis metetigit
quem turba passim comitans compri¬
mit una credula mulier dnm tangit
quia quidiuersis in ordinate glomeran¬
tium heresib: siue puersis moribus gra¬
uactur sqla catholicae ecdesiae fidelit̃
cordeueneratur Nam sicut quidã
uidentes nonuident & audientes non
cudiunt  Ita &iam tangentes nontun¬
gunt qui non sim plici sed dubio uelsi¬
mulato corde xp̃m tangunt. unde
cuidam amante quidem sed non dum
plene credenti dicit ipse nolime tange¬
renondum enim ascendi ad patrẽ meũ
Eperte dicens quid sit ipsum ueraciter
tangere putri scilic& aequalem credere
Et circum spiciebuł uidene eam quae
hoc fecenat. Nonobliuis citur fidelia

Expanded text:
Quis tetigit vestimenta mea? Quis tetigit vestimenta mea? Non ut ipse quae nesciat doceatur interrogat, sed ut virtus quam bene noverat, imo quam ipse dederat, in muliere declararetur, et declarata agnitaque virtute fidei multi ad salutem perveniant. Et dicebant ei discipuli sui: Vides turbam comprimentem te, et dicis, Quis me tetigit? Quem turba passim comitans comprimit, una credula mulier Dominum tangit, quia qui diversis inordinate glomerantium haeresibus, sive perversis moribus gravatur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde veneratur. Nam sicut quidam videntes non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non simplici, sed dubio vel simulato corde Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti, dicit ipse: Noli me tangere. Nondum enim ascendi ad Patrem meum . Aperte dicens quid sit ipsum veraciter tangere, Patri scilicet aequalem credere. Et circumspiciebat videre eam quae hoc fecerat. Non obliviscitur fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
festim ũccatus c̃. sons sanguinis eiuo
uenit & dñm tungit ec desicccum ei ꝑ
fidei ueritatem adꝓ pinquat uenitiu¬
tem r&ro siue iuxcaid quod ipsecat siquis
mibi ministratme sequatur & cdibi psaeci¬
pttur postdñm dm̃tuum ambulabis
siue quia pricesentem in carne dnm̃ ponui¬
densperactis iam sacramentis in carnationis
illiu sacd fidei& agnitionis eius gratiam
puenit sicquedum pasticipatione sacsa¬
mentorum eius siduari a peccatis merul
quasi tastu uestimentorum eius fontem
siu scinguinis siccauit. fonsquippesas¬
gunis e origo peccati cuius fons sangu¬
nis e inmunde pnimor dium cogitatiom
exquo peccatum omne nascitur sod
dñscum uerbis euuangelicis non solum
uerba & opesar mula compesceres ed&
cogitationum pequam recdicem exstir¬
pare cuslruit cum haec utitquesa¬
cramentis euu cngelicis emundari
donauit qua siuistutem exsic candi
fontis obsceni suiuestimentis indidił
et statim ihs cognos cens ix sem& ip¬
souin tutem que exieratoceo
conuersus aoturbam aiebat

Expanded text:
is ejus. Venit, et Dominum tangit Ecclesia, cum ei per fidei veritatem appropinquat. Venit autem retro, sive juxta id quod ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur . Et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis. Sive quia praesentem in carne Dominum non videns, peractis jam sacramentis incarnationis illius, ad fidei et agnitionis ejus gratiam pervenit. Sicque dum participatione sacramentorum ejus salvari a peccatis meruit, quasi tactu vestimentorum ejus fontem sui sanguinis siccavit. Fons quippe sanguinis est origo peccati. Cujusque fons sanguinis, est immundae primordium cogitationis, ex quo peccatum omne nascitur. Sed Dominus cum verbis evangelicis non solum opera et verba mala compescere, sed et cogitationum nequam radicem exstirpare curavit, cum haec utraque sacramentis evangelicis emundari donavit, quasi virtutem exsiccandi fontis obsceni suis vestimentis indidit. Et statim Jesus cognoscens in semetipso virtutem quae exierat de eo, conversus ad turbam aiebat:
Abbreviated transcription (Latin):
nismariae iuxtacheliudium nec filiuoseph
pelia texoreuxta quos dam putaendi sed
afco uerbi dissimulat egredinon ma
refutat obsequia pietatis. cuius
eptum ẽ honora patrem tuum & ma
sed paternis semysteruis amplius
un maternis debere monstrat effectib
an nobis exemplo quod uerbo commeri¬
ins cumait. qui amat patrem aut matrẽ
s quamme non ẽ medignus. Non iniuri
fratres contemnit sed opus spiritede
tugnatione praeferens religiosiorem
opulã docet eẽquam corporum
autem mater & fratresihũ syna

Expanded text:
ginis Mariae, juxta Helvidium, nec filii Joseph ex alia uxore, juxta quosdam, putandi, sed ab officio verbi dissimulat egredi, non maternae refutat obsequia pietatis, cujus praeceptum est, Honora patrem tuum et matrem, sed paternis se mysteriis amplius quam maternis debere monstrat affectibus: idem nobis exemplo quod verbo commendans, cum ait, Qui amat patrem aut matrem plusquam me, non est me dignus . Non injuriose fratres contemnit, sed opus spiritale carnis cognationi praeferens, religiosiorem cordium copulam docet esse quam corporum. Mystice autem mater et fratres Jesu, Syna
Abbreviated transcription (Latin):
rii scdutaris quod semenuitae concipiat¬
& multum in .ẽduriti aenocentis quod
fructui scdutis obsisteat. Et dicebat
quihabet aures audiendi audiat.
Quoties haec ammonitiuncula uel in euan¬
gelio uel in apocalypsi iohannis interponi¬
tur mysticum eẽ hoc quod dicitur atq ad
audiendum discendumq: scdubre in sinuatur
Aures enĩ audiendi aures sunt cordis & sen¬
sus interioris aures oboediendi & faciendi
quaeius sc sunt. Illis auutem qui foris sunt
in parabolis omnia fiunt ut uidentes ui¬
decint & nonuidecint et audientes cuidi¬
ant & non intellegant nequando conuer¬
tantur & dimittantur eis peccata.
Notaandum in his dnĩ uerbis quia non solum
ca quaeloquebatur uerum &iam quae fici¬
ebat parabolae fuerunt id ẽ rerũ signa
mysticarũ cũ dicuntur illi quib in parabo¬
lis omnia fiebant. neq quae uidebant neque
qua e audiebant adegellectũ potuis seper¬
ducere. quid enĩ obsta. r& intuentib ncea

Expanded text:
rii salutaris quod semen vitae concipiat, etrii salutaris quod semen vitae concipiat, et multum inest duritiae nocentis quod fructui salutis obsistat. Et dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec admonitiuncula vel in Evangelio, vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse hoc quod dicitur, atque ad audiendum discendumque salubre insinuatur. Aures enim audiendi, aures sunt cordis, et sensus interiores, aures obediendi et faciendi quae jussa sunt. Illis autem qui foris sunt in parabolis omnia fiunt, ut videntes videant, et non videant: et audientes audiant et non intelligant: ne quando convertantur, et dimittantur eis peccata. Notandum in his Domini verbis quod non solum ea quae loquebatur, verum etiam quae faciebat parabolae fuerunt, id est rerum signa mysticarum, cum dicuntur illi quibus in parabolis omnia fiebant, neque quae videbant, neque quae audiebant, ad intellectum potuisse perducere. Quid enim obstaret intuentibus ne ea
Abbreviated transcription (Latin):
gitaitiones terrenas expurgandas &
fostitudinem fidei inuictae prohis infun¬
damento bonorum operum inserendim
ec̃ moneat. In hoc ergoloco altitudo uer¬
rae quae competenter exculsa semenuo¬
bidebuerat excipere: probitus ẽ. anim
disciplinis caeles tib exerciti atq ad aus¬
cultandum oboediendumqu diuinis elo¬
quiisy egtlariter instiuti petrosa ue¬
re lacaquae tenui cespite contecta
susceptum semen cito germinare epu sad
uim radicis figendae non habent. illanimir
sunt praecordia quaenullis disciplinae studi¬
is crudita nullis temprationum probatio¬
nib: emollita dulcedinem tantum auditi
sermonis ac promissis caelestib: adhoram
delectantur sed intempore temptationis
recedunt quia conmoment aneam caeles¬
tis oraculi dulcedinẽ insitae sibi austerita¬
tip̃tendunt quasi locus seminis cõdeputatis
magnã lapidũ congeriem paucoterraehu¬
mocooperit. quaeideo ad fructũ iustitiae
ꝓuenire ñ ucdent quia parũ eis in .ẽ deside¬

Expanded text:
gitationes terrenas expurgandas, et gitationes terrenas expurgandas, et fortitudinem fidei invictae pro his in fundamento bonorum operum inferendam esse moneat. In hoc ergo loco, altitudinem terrae quae competenter exculta semen verbi debuerat excipere, probitas est animi, disciplinis coelestibus exercitati, atque ad auscultandum obediendumque divinis eloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta, susceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non habent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emollita, dulcedine tantum auditi sermonis ac promissis coelestibus ad horam delectantur, sed in tempore tentationis recedunt; quia cum momentaneam coelestis oraculi dulcedinem insitae sibi austeritati praetendunt, quasi locus semini sancto deputatus, magnam lapidum congeriem pauca terrae humo cooperiunt. Quae ideo ad fructum pervenire justitiae non valent, quia parum eis inest deside
Abbreviated transcription (Latin):
s pe aegerpnnart susfice Atq.
udeo uaae quad boniseminis uicinia talis
uiae contigerit perit. quia in probopessi¬
mae cogitationis transitu concũlcatum
ad aemonib rapitur. qui recte uolucres
caeli siue quia caelestis spiritadesq sunt
Aliud uero cecidit supra petroscim ubi
non habuit terram multam. & stotin
exostum ẽ. qnm non habebat cltitu¬
dinem terrae. Et qñm exostus ẽ sol
ex cestucuuit. eo quod non haberet
radicem ex aruit.
Et huius mrsterium seminis dns expo¬
suit in qua uidelic& expositione disci¬
mus quia nequa quamipsaeres in una
eademq significatione semper allegori¬
caeponantur. Namq petram duriti¬
am proter uaementis. terram leni¬
tatem animae oboedientis. solem
dicit. foruorem persecutionis sae¬
uientis. cum ipse alibi solem in bo¬
noponatdicens fulgere iustos
in futuro quasi solem in regnopa¬
tris eorum & instructura domus spi¬
ritcdis fodiendum in altum terrameic¬
endam a p&ram in fundamento doceat
eẽ locandam hoc ẽ abimocordis sinuco¬

Expanded text:
 ac germinare sufficiat; atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae contigerit, perit, quia improbo pessimae cogitationis transitu conculcatum a daemonibus rapitur. Qui recte volucres coeli, sive quia coelestis spiritalisque sunt Aliud vero cecidit super petrosa, ubi non habuit terram multam, et statim exortum est: quoniam non habebat altitudinem terrae. Et quando exortus est sol, exaestuavit, et eo quod non haberet radicem exaruit. Et hujus mysterium seminis Dominus exponit. In qua videlicet expositione discimus quia nequaquam ipsae res in una eademque significatione semper allegorice ponantur. Namque petram duritiam protervae mentis, terram lenitatem animae obedientis, solem dicit fervorem persecutionis saevientis: cum ipse alibi solem in bono ponat, dicens fulgere justos in futuro quasi solem in regno Patris eorum: et in structura domus spiritalis fodiendum in altum, terram ejiciendam, et petram in fundamento doceat esse locandam, hoc est ab intimo cordis sinu co
Abbreviated transcription (Latin):
go dns in hac parabola
d petee ipsedignaius ẽ pia fide suscipi¬
pida stquacuero tacita nraẽ intelle¬
gemi uete reliquit aeq pia in tentione per¬
qusua cecperstringenda sunt breuitor.
etiei qut deis caunam ceadit duplici lae¬
lun cs periit & abitene rantib scilic& com¬
ulaaum &s duclucribriptum̃ Uiaergo
seat sedulomalorum cogitattionu

Expanded text:
Dominus in hac parabola exponere ipse dignatus est, pia fide suscipienda sunt. Quae vero tacita nostrae intelligentiae dereliquit, aeque pia intentione perquirenda, ac perstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit duplici laesura disperiit, et ab itinerantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via ergo est mens sedulo malarum
Abbreviated transcription (Latin):
ipat saqredigneris uel ceste exit
qeterandit cum postuocatum ad fi
ucuor pastem synagogae electam
ul clla poneo quoq. gentium gratiae suae
tam admare docturus exiit.
indomo praedicans quosdamobblas¬
ae suae scelus in remis sibile de seruit.
ccm obdeuotionem pietatis matrem
appellauit & fratres quod differen
manifeste iud a eam gentis ex primit
quac multi d nõ rebelles non nulli sunt di¬
da adoptione condigni.

Expanded text:
ipes facere dignaris. Vel certe exiit ad seminandum, cum post vocatam ad fidem suam partem Synagogae electam, ad collectionem quoque gentium gratiae suae habitam ad mare docturus exiit. Denique in domo praedicans, quosdam ob blasphemiae suae scelus irremissibile deseruit; quosdam ob devotionem pietatis, matrem suam appellavit et fratres. Quod differentiam manifeste Judaeae gentis exprimit; in qua multi Domino rebelles, nonnulli sunt divina adoptione condigni.
Abbreviated transcription (Latin):
sola ergoblas phemia in spiñ scm̃qua
quis que in similitudinem diaboli
licti sicut euangelista munsestede¬
clarat. qui posito hoedimi umania
subiunxit atque ait
Qñm dicebant spinitum inuo¬
dum habet.
Neq quihuncdm̃ quidemee sed panefli¬
q minorem credunt et conficem
rantia ductifaciunt. hoc in remis sibilis
phaemiae criminetenentur quia pr¬
ae principes iudaeorum. et quiq: sim
inuidiae peste corruptim aiestatem
phemant. sine fine peribunt.
quod uero secundum mattheum dicita

Expanded text:
Sola ergo blaspSola ergo blaspquisque in similitudinem diaboli licti, sicut evangelista manifeste declarat, qui posito hoc Domini testimonio subjunxit, atque ait: Quoniam dicebant, Spiritum immundum habet. neque qui hunc Deum quidem esse, sed Patre Filioque minorem credunt et confitentignorantia ducti faciunt hoc, irremissibilis blasphemiae crimine tenentur: qua proprie principes Judaeorum et quique simili invidiae peste corrupti, majestatem blasphemant, sine fine peribunt. Quod vero secundum Matthaeum dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
H. Quiergo manifeste intellegens opera
di cum de uirtute negare non pos sit
stimulcitus inuidia calumniatur et xpm
dĩ quae uerbum et opera sp̃s scĩ diciti
esse beel tebub isti non dimittetur.
Neq in praesenti sclõ. neq: in futuro.¬
R. non quod negemus & ei sipaenitentiam
agere uoluerit possedimitti ab eo qui
uult omnes homines saluos fieri. & ad
agnitionem ueritatis uenire
sed quod ipsi iudici & largitori ueniae
credentes qui& sepaenitentiam sem¬
per accepturum & hancblasphemiam
nus quam dicit eẽ remittendam.
Credamus hancblas phemiam exigen¬
tibus meritis sicut numquam ad remis¬
sionem itanec ad ipsos dignae paeni¬
tentiae fructus esse peruenturum
iuxta hoc quod io hannes euangelista
de quibusdam blas phemne suae me¬
rito excecatis ueracissime scripsit
propterea non poterant credere
quia iterum dixit isaias excecauit ocu¬
los eorum &indurauit eorum cor ut
non uideant oculis & intellegant cor¬
de & conuestantur & sanem illos

Expanded text:
. . Dei, cum Dei virtutem negare non possit, stimulatus invidia calumniatur Christum, Deique verbum, et opera Spiritus sancti dicit esse Belsebub: isti non dimittetur, neque in praesenti saeculo neque in futuro. Non quod negemus et ei si poenitentiam agere voluerit posse dimitti, ab eo qui vult omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire; sed quod ipsi judici et largitori veniae credentes qui et se poenitentiam semper accepturum et hanc blasphemiam nusquam dicit esse remittendam, credamus hunc blasphemum exigentibus meritis sicut nunquam ad remissionem, ita nec ad ipsos dignae poenitentiae fructus esse perventurum. Juxta hoc quod Joannes Evangelista, de quibusdam blasphemiae suae merito excaecatis veracissime scripsit: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit eorum cor ut non videant oculis, et intelligant corde et convertantur et sanem illos.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersa uirtute diuinitatis homines
&daemonibus liberaret. mli¬
Ideo que grande seclus comimitterent
qui hoe quoddies se cognouerant diabo¬
TCII. a mendi couobis qnĩt ommadimit ten¬
tur filus homipum peccita etblas¬
phennae quib placs phemauerute
Omnia peccata et blas phemiae nom
passim dinittuntur omnibus homimb
sed his qui dignam propera tibus suis
in hacuita paenitentiam egerunt
neq ullum habet locum prauat ad ser¬
tionis uel nouatianus ut paenitentib eis
qui inmarterio lapsisunt ueniama negr
es setribuendam: uel origenis ut adie¬
rnt põst udicium uniuer sale trans ae¬
tis licet saeculorum uoluminbus
innumeris. cunctos peccatores acblas¬
phemos ueniam peccatorum esse conse¬
cuturos atque ad regnum caeleste per¬
ducendos. Cuius errorem sequentia quo¬
q dni uerba redarguunt cum subditur
Qui autemblas phemauerit in spm̃
sc̃rõ non habet remissionem in ae
ternum. sed reus erit aeterni
delicti

Expanded text:
adversa virtute divinitatis, homines adversa virtute divinitatis, homines a daemonibus liberaret, ideoque grande scelus committerent, qui hoc quod Dei esse cognoverant, diabo omnia dimittentur filiis hominum peccata, et blasphemiae quibus blasphemaverint. Omnia peccata et blasphemiae non passim dimittuntur omnibus hominibus, sed iis qui dignam pro erratibus suis in hac vita poenitentiam egerint. Neque ullum habet locum pravae assertionis vel Novatianus ut poenitentibus eis qui in martyrio lapsi sunt veniam neget esse tribuendam; vel Origenes, ut asserat post judicium universale, transactis licet saeculorum voluminibus innumeris, cunctos peccatores ac blasphemos veniam peccatorum esse consecuturos, atque ad regnum coeleste perducendos. Cujus errorem sequentia quoque Domini verba redarguunt, cum subditur: Qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habet remisternum, sed reus erit aeterni delicti
Abbreviated transcription (Latin):
Ncile test uasafortis ingressus
aorram diripere nisi prius fortem
a lneret tunc domut eius diripiet.
feriderłhabolum dicit Vasacius ho¬
u ciud eo deceptosi domum eius
on dum ciui inmaligno positus est. iN
quo usqui ad saduatoris aduenta nma¬
depatato patiebatur imperio quam
ncordilus  fidelium sinculla conera¬
dictime qui escebat.
Alligauit autem fostem dñs. hoc est
ab electorum seductione conpescuit
diabolum & tunc domum cius diripuit
quia ereptos a diaboli laqueis cos quos¬
suos esse pracuidit ecclesi ae suaemem¬
bris ad unauit acperdistinctas in ea
graduum uariorum dignitates ordi¬
nauit Vel ceste domum eis diripuit.
quia omnes mundi pastes quibus olim
hostis dominabatur antiquus a posto¬
ls apostolorumque succes soribus ut
in sua quisque prouintia reuocatos
aberrore populos aduam uitae con¬
uesteret distribuit. Ostendit ergo
perparabolam sediam manifestis si¬
mam dns quod non corde fallax ope¬
ratione cum dae monibus ut calum nia¬
bantur sed diuersa & prorsus at que

Expanded text:
Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget, et tunc domum ejus diripiet. Fortem diabolum dicit, vasa ejus, homines ab eo deceptos; domum ejus, mundum qui in maligno positus est. In quo usque ad Salvatoris adventum, male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Alligavit autem fortem Dominus, hoc est ab electorum seductione compescuit diabolum, et tunc domum ejus diripuit, quia ereptos a diaboli laqueis suos esse praevidit Ecclesiae suae membris adunavit, ac per distinctas in ea variorum graduum dignitates ordinavit. Vel certe, domum ejus diripuit, quia omnes mundi partes, quibus olim hostis dominabatur antiquus, apostolis apostolorumque successoribus, ut in sua quisque provincia revocatos ab errore populos ad viam vitae converteret, distribuit. Ostendit ergo per parabolam, sed jam manifestissimam, Dominus quod non corde fallax, operatione cum daemonibus, ut calumniabantur, sed diversa prorsus atque
Abbreviated transcription (Latin):
redocturus transierit. quia post quam
synagoga adcustodiam selit terae foras
fexit internisq dominicae fidei archanis
figuras legis ante ponere madluit dns sacra¬
menta salutis quacilla spreuerat exter¬
nuisper orbem uationibus conli¬
sederet in mi
Quod turba multe
dio mariposita. cum mentes fidia
ter infideles commorantium gratia
uisitationis inlustrat dilectamq: sa
his mansionem consecrat porrotur
quae circamare super terram positd
bis dni auscultabatim itacut nec fluco
maris tangeretur nec cum illo in nau
transcensis fluctib seder& illorum
tissime gestat figuram. quinuper

Expanded text:
re docturus transierit, quia postquam re docturus transierit, quia postquam Synagoga ad custodiam se litterae foris fixit, internisque dominicae fidei arcanis figuras legis anteponere maluit, Dominus sacramenta salutis quae illa spreverat, externis per orbem nationibus consederet, et omnis Quod turba multa mari posita, cum mentes fidetium inter infideles commorantium gratia suae visitationis illustrat, dilectamque sibi in his mansionem consecrat. Porro turba quae circa mare super terram posita, verba Domini auscultabat, ita ut nec fluctibus maris tangeretur, nec cum illo in navi transcensis fluctibus sederet, illorum aptissime gestat figuram, qui nuper
Abbreviated transcription (Latin):
mo sedebat secus mare & congregatae
sunt ad eum turbae multae. & cetera.
Non solum autem facta & uerba dnĩ.
uerum &uam itenera acloca in quibus
uistutes operatur & praedicat caelestib
sunt plena sacramentis. Post sermonẽ
quippe indomo habitum ubi nefanda
blas phemia da emonium haberedictus ẽ.
egrediens docebat admare : ut ostende¬
r&se relicta obculpam perfidiae iuda¬
a ad gentes saluan das eẽ transiturũ.
Gentilium namq: superba & incredula
diu corda. merito tumidis amaris que
fluctib maris assimilantur. domum
uero dñi perfidem fuisseiuda eam quis
nesciat: sed relicta domo inquablas¬
phemias perpessus ẽ impiorum. coepit
docere admare: quia derelicze ab iN¬
credulitate synagoga ad colligendam
perapostolos populi gentilis multitudi¬
nemuenit. Vnde apte praemittitur quod
eo indomo praedicante mater acfratres x¬
eius foris steterunt. & quasi agniti ab
illo non sint acsic dedomo exiens ad ma¬

Expanded text:
mo, sedebat secus mare, et congregatae mo, sedebat secus mare, et congregatae sunt ad eum turbae multae, etc. . Non solum autem facta et verba Domini, verum etiam itinera ac loca in quibus virtutes operatur et praedicat, coelestibus sunt plena sacramentis. Post sermonem quippe in domo habitum, ubi nefanda blasphemia daemonium habere dictus est egrediens docebat ad mare, ut ostenderet se, relicta ob culpam perfidiae Judaea, ad gentes salvandas esse transiturum. Gentilium namque superba et incredula diu corda merito tumidis amarisque fluctibus maris assimilantur. Domum vero Domini perfidam fuisse Judaeam quis nesciat? Sed relicta domo in qua blasphemias perpessus est impiorum, coepit docere ad mare, quia derelicta ob incredulitatem Synagoga, ad colligendam per apostolos populi gentilis multitudinem venit. Unde apte praemittitur, quod eo in domo praedicante, mater ac fratres ejus foris steterunt et quasi agniti ab illo non sint, ac sic de domo exiens ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
et fratres. qui enim fecerit uolunta¬
tem dĩ. hic frater meus & soror mea
et mater eit
Cumis qui uoluntatem difecerit soron
& frater dnĩ dicitur propter utrumq.
sexum qui ad fidem colligitur mirum no
est Mirandum uero ucdlde ẽ quomodo
&iam materdicatur fideles &enim disci¬
pulos fratres uocare dignatus e dicen
itenuntiate fratribus meis quiergo
frater dñi fieri ad fidem ueniendo po¬
tuerit quaerendum .ẽ quomodo etia
mater eẽ possit. sed sciendum .ẽ. no¬
bis quia quiihũ frater et soror est
credendo mater efficitur praedicas¬
do quasi enim parit dnm̃ quemcor¬
di audientis infuderit. et mater
eius esficitur  sipereius uocemi
amoraliu in preximimente generatur
XXXUI Er iterum coepit docert
R. Sicuangelium matthei inspicimus pa¬
ta prosecto hanc doc trinam dni adma¬
recadem die qua superiorem indomoce¬
lebratum esse sermonem. Terminato
namque eosermone. subiunxit continuo
mattheus dicens. In illodie exiens dedo¬

Expanded text:
. Qui enim fecerit voluntatem Dei, hic frater meus, et soror mea, et mater est. Cum is qui voluntatem Dei fecerit soror et frater Domini dicitur, propter utrumque sexum qui ad fidem colligitur, mirum non est. Mirandum vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles etenim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis. Qui ergo frater Domini fieri ad fidem veniendo potuerit, quaerendum est quomodo etiam mater esse possit. Sed sciendum est nobis quia qui Jesu frater et soror est credendo, mater efficitur praedicando. Quasi enim parit Dominum, quem cordi audientis infuderit. Et mater ejus efficitur si per ejus vocem amor Domini in proximi mente generatur. CAPUT IV. Et iterum coepit docere ad mare. Si Evangelium Matthaei inspicimus, patet profecto hanc doctrinam Domini ad mare eadem die qua superiorem in domo celebratum esse sermonem. Terminato namque eo sermone, subjunxit continuo Matthaeus dicens: In illo die exiens de do
Abbreviated transcription (Latin):
xxxii. Et scribae qui ab hiero solymis des¬
cenderant dicebant. qnm belzebub
habet. et quia in principe daemoni¬
orum eicit dccemonia.mlr
Nec sine causaquitantum blas phemi¬
ae dnõ inferebant ab hiero solymisdes xii¬
cendis sedicantur. sed futurum utiq
protendebant eum xciuibi urbis illius
usq ad mostem eẽpersequendum. Legi¬
mus quidem supra quia multa turba
agalilaea &iudaea secuta ẽ eum & ab
hiero solrmis & abidumaea & trans ior¬
danen & quĩ circatrrum & sydonem¬

Expanded text:
. Et scribae qui ab Hierosolymis des. Et scribae qui ab Hierosolymis descenderant, dicebant quoniam Beelzebub habet: et quia in principe daemonum ejicit daemonia. Nec sine causa qui tantum blasphemiae Domino inferebant, ab Hierosolymis descendisse dicuntur; sed futurum utique portendebant eum a civibus orbis illius usque ad mortem esse persequendum. Legimus quidem supra quia multa turba a Galilaea secuta est eum, et ab Hierosolymis, et ab Idumaea et trans Jordanem, et qui circa
Abbreviated transcription (Latin):
mentum carnis cius manducandat &
bibendi s cnguinis non ferentes aiebaot
Durus ẽ hic sermo. quis eum potest audi¬
rec & propterea retro abierunt & iam
non cumillo ambulabans. Allegoricae
autem in eoquod turba adillum conue¬
niente frequenti ut furiosius a suis contem¬
nitur salus credentium degentib: ad pro¬
batur & inuidia iud aeorum perfidia no¬
tatur. De quib: ait iohannes. In propria
uenit & sui eum non receperunt. multũ
sa nedistat inter eos qui uerbum dñi pro
mentis tarditate non intellegunt. & eo squi
hoc quod intellegunt de industria plasphe¬
mant acpersecuntur. his et enim spessalu¬
tis adhuc si forte intellexerunt restat il¬
lis autem quinolentes intellegere ut bene
agant et iniquitatem meditantur incubili
suo quaes pes saluandi ultra remanet :
cumet hoc qui prosalute animae suae rec¬
te intellegendo perceperant. de testan¬
do atq odiis insequendo reicere conten¬
dunt. Vide enim quid sequiturpe¬

Expanded text:
ramentum carnis ejus manducandae et ramentum carnis ejus manducandae et bibendi sanguinis non ferentes aiebant: Durus est hic sermo. Quis eum potest audire? Et propterea retro abierunt, et jam cum illo non ambulabant. Allegorice autem in eo quod turba ad illum conveniente frequenti, ut furiosus a suis contemnitur, salus credentium de gentibus approbatur, et invidia Judaeorum perfidiaque notatur. De quibus ait Joannes: In propria venit, et sui eum non receperunt . Multum sane distat inter eos qui verbum Dei pro mentis tarditate non intelligunt, et eos qui hoc quod intelligunt de industria blasphemant ac persequuntur. His etenim spes salutis adhuc, si forte intellexerint, restat; illis autem qui nolentes intelligere ut bene agant, et iniquitatem meditantur in cubili suo, quae spes salvandi ultra remanet, cum et hoc quod pro salute animae suae recte intelligendo perceperunt detestando atque odiis insequendo rejicere contendunt? Vide enim quid sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
quam beata frequentia tarbae conflu¬
entis cuitantum studii ad audiendum
uerbumdi t centum fuit curae ad obti¬
nendam sclutem ut auctori s alutis
cum eis qui secum erant neuescendi qui¬
demhora a solatio uitae miseris inpen¬
os assiduitate discendi non solum ab ap¬
petitu carnalium uoluptatum uerum
&am non numquam ab ipsa quoque panss
cotidiani perceptione pracpediant
sed quem turba frequentat externa u¬
deamus quanti hunc propinquorum aesi¬
matio pendat. Sequitur.
Et cum audis sent sui exierunt ten¬
reeum dicebant enim qñm in fun¬
rem uersus est
Vere sicut ipsedicit alibi non ẽ propli¬
ta sine honore nisi in patria sua & inido¬
mosua quam enim exteri quasi aucto¬
remuitae & scepientiamdi adire uider
& audire desiderant hunc propinqui
quasi mentis in potem eẽ ligandum deci¬
nunt quia enim altitudinem sapientius
quam audiebant capere non poterani
quasi alieno eum sensu locutum eẽ cred¬
bant iuxtet exemplum eorum quis as¬

Expanded text:
quam beata frequentia turbae confluquam beata frequentia turbae confluentis, cui tantum studii ad audiendum verbum Dei, tantum fuit curae ad obtinendam salutem, ut auctori salutis cum eis qui secum erant, ne vescendi quidem hora a solatio vitae miseris impenos assiduitate discendi, non solum ab appetitu carnalium voluptatum, verum etiam nonnunquam ab ipsa quoque panis quotidiani perceptione praepediant. Sed quem turba frequentat externa, videamus quanti hunc propinquorum aestimatio pendat. Sequitur, Et cum audissent sui, exierunt tenere eum, dicebant enim, quoniam in furorem versus est. Vere sicut ipse dicit alibi, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua et in domo sua. Quem enim caeteri quasi auctorem vitae, et sapientiam Dei adire, videre, et audire desiderant, hunc propinqui, quasi mentis impotem, esse ligandum decernunt. Quia enim altitudinem sapientiae quam audiebant capere non poterant, quasi alieno eum sensu locutum esse credebant: juxta exemplum eorum qui sac
Abbreviated transcription (Latin):
dam scarioth qui et tridis iu
Et hos cum addux nento pesu i
S chana quippt
uli gs arguit cum non repente
sed meditatum diutius do
uiser in firmat. quanta mostedi
nquim affectum maluit. susceperat
nhoqnis fragilitatem. &ideo nec has
pes Iecuscuit infirmitatis humanae
luit leseri uoluit prodi uoluit ab a pos
sud tradi ut tua socio de sestus a socio
ditis modeste feras. Tuum errasse iu
perisso beneficium. Ordinatis au
ne qu asi teccite eos ammonens
p eeptum a postolatus gradum
adect earim sciam redeant. Et quo
u mplias cimilacendorum curam suscepe¬
u populcnur aeo solestius ipsihabita¬
ela unentumaam considerando pe¬
ne trine & gequidab. foste quod occulti
sp dris oculas affendac inueniatur
regit sia suo priuscorde studiosc ex¬
ploratione quicquid in erat prauita¬
tis expurgat.
Et conuenit iterum turba itaut
non pos sent neque panem man¬
ducare
Oqueom felix occupatio saluatoris

Expanded text:
Judam Scarioth, qui et tradidit illum. Et hos cum additamento posuit,s. Chana quippe,terpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum diutius domminister infirmat? Quanta moralitasuum quam affectum maluit? Susceperat enim hominis fragilitatem, et ideo nec has partes recusavit infirmitatis humanae. Voluit deseri, voluit prodi, voluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus, moderate feras tuum errasse judicium, periisse beneficium. Ordinatis autem reducit, quasi tacite eos admonens ut post acceptum apostolatus gradum ad conscientiam suam redeant, et quo ampliorem docendorum curam susceperunt populorum, eo solertius ipsi habitacula mentium suarum considerando penetrent, et ne quid ibi forte quod occulti inspectoris oculos offendat inveniatur, oximum rite regit, si a suo prius corde studiosa exploratione quidquid inerat pravitatis expurgat. Et convenit iterum turba, ita ut non possent neque panem manducare. O quam felix occupatio Salvatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
uiis diatore intus docente ue
uo morbadce ingreditur domum eius
uomenticapacior hausit Iuxtcc quod
pos amueat Accedite addoum e unlumagino¬
staciusun foris quaeruntte. E res¬
pondens eis cut. quae ẽ mater iea
et fratres meie
Intus uerbum intus. ẽlumen. unde alibi
ut intrantes inquit uideant lumen
siergo foris siantes nec ipsi agnoscuntur
parentes & propter nrm̃ sostasse non
agnoscuntur exemplum quem admodum
nosagnoscemur sed foris stemus. foris
enimstantes uolunt dnm̃ uidere cognati
ipsius cum iudaei spiritadem in lege sensum
non quaerentes sese adcustodiam lit te¬
rae foris fixerunt. & quasi xpm̃ potius
ad carnalia docenda cagunt exire quam
se addiscenda spiritadia consentiunt
ingredi

Expanded text:
ui Salvatore intus docente, veenim turba ejus ingreditur domum ejus,mente capacior hausit juxta quod propheta ait: Accedite ad eum, et illumins tui foris quaerunt te. Et respondens eis ait: Quae est mater mea et fratres mei? Intus verbum, intus est lumen. Unde alibi, Ut intrantes, inquit, videant lumen . Si ergo foris stantes nec ipsi agnoscuntur parentes, et propter nostrum fortasse non agnoscuntur exemplum, quemanos agnoscemur, si foris stamus. Foris enim stantes volunt Dominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritalem in lege sensum non quaerentes sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritalia consentiunt ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
sprum ẽ non hebraeum. &interprae¬
tactur filius suspendentis aquas.
quod euidenter filium dĩ sonat qui prae¬
dicatorum suorum mentes ad caelestia
contemplanda suspendit. ut quo celsa
liberius peruolant coterrenorum
corda feracius dictorum suorum gut¬
tis in ebrient. Mattheus donatus di¬
citur. uidelic& quia magno dñĩmune¬
re deteloneario acpublicano in apos¬
toli ẽ. & euangelis taedelegatus officiũ
Thomas abrssus uel geminus quod est
grece didimus quae utraq: interpracta¬
tio eius stactu congruit. Didimus & enim
recte uocam potuit. propter dubium
cor incredendo effectu dominicae re¬
surrectionis. Abrssus idem potuit iure
dici. cum altitudinem domienc ae uistutis
in resurrectione celebrata cestac fide
penecrauit. Norcendum sane quod
a postolorum nomina describens euati¬
gelista mattheus itccponit. philippus
& bastholomeus thomas & mattheus
publicanus. Ceteri ergo euangelistae
in coniunctione nominum primum po¬

Expanded text:
Syrum est, non Hebraeum, et interpreSyrum est, non Hebraeum, et interpretatur, filius suspendentis aquas, quod evidenter Filium Dei sonat, qui praedicatorum suorum mentes ad coelestio contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant, eo terrenorum corda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Matthaeus donatus dicitur, videlicet quia magno Domini munere de teloneario ac publicano, in apostoli est et evangelistae delegatus officium. Thomas, abyssus vel geminus, quod est Graece Δίδυμος quae utraque interpretatio ejus statui congruit. Didymus etenim recte vocari potuit, propter dubium cor in credendo effectu dominicae resurrectionis. Abyssus idem potuit jure dici, cum altitudinem dominicae virtutis in resurrectione celebratam certa fide penetravit. Notandum sane quod apostolorum nomine describens evangelista Matthaeus, ita ponit: Philippus et Bartholomaeus, Thomas, et Matthaeus publicanus. Caeteri ergo evangelistae in conjunctione nominum primum po
Abbreviated transcription (Latin):
nomina meritis aptissima gestiban Iacb
enim supplantator &iohanne s inquo ẽ gra¬
tia uel dnigratiadicitur nãꝗalle & carnis
curã dño uocante supplantara &ipsacarnẽ
herode trucidanegauisus ẽ contepnere Iste
obamoris pripui gratiãquã cirgina ligloru
ꝓmeruerat. supredeptoris sui pectus ma
na recubuit. Et andrea & philippũ &ebarido¬
lomeum & mattheum eehoma Andrras
gricum nomen ẽ & incerptatur uirilis
ab eo quod grece uirappellatur ã neca
quo aꝓcissimȩ uocabulo dicoratur ille
tis omnib: sequi ipsi perpetuo adherere
non taerdauit. Philippus os lampa¬
dis siut lampadarum interpraetatur
& recte qui a uocatus ad nõ lumen gra¬
tiae quo ipse in corde accensus atque
inlustratus ẽ. confestim inuento fra¬
triperoris officium propinare studi¬
uit dicens. quem scripsit morses in lege
& prophetac inuenimus ihm̃ filium io¬
seph anatareth Bartho lomeus

Expanded text:
nomina meritis aptissima gestabant. Jacobus nomina meritis aptissima gestabant. Jacobus enim supplantator. Joannes in quo et gratia, vel Domini gratia, dicitur. Namque ille et carnis curam, Domino vocante, supplantare, et ipsam carnem, Herode trucidante, gavisus est contemnere; iste ob amoris praecipui gratiam quam virginali gloria meruerat, super Redemptoris sui pectus in coena recubuit. Et Andream et Philippum et Bartholomaeum, et Matthaeum, et Thomam. Andreas Graecum nomen est, et interpretatur virilis, ab eo quod Graece vir appellatur Ἀνήρ. Quo aptissime vocabulo decoratur ille tis omnibus sequi, ipsi perpetuo adhaerere non tardavit. Philippus os lampadis sive lampadarum interpretatur. Et recte, quia vocatus a Domino lumen gratiae, quo ipse in corde accensus atque illustratus est, confestim invento fratri per oris officium propinare studuit, dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus, Jesum filium Joseph a Nazareth . Bartholomaeus
Abbreviated transcription (Latin):
quod uero si momponens maerorẽ siueaadi¬
ens tristitiã in t̃p̃tatur. illi tẽpora comgruit
quando post resurrectione iui sod nõ uel mes¬
tis illius uel suaenegationis macrore deposut
sed suac confescĩmartis tristitiã audutidie¬
red nõ. cũ aute senueris extendes manustius
& alius tecing& et duc& quo nonuis.
Et ia cõbum ⁊tebedaei. et iohaunem
fta trem ia cõbi. subauditur ã superur¬
b: uocauit adsecum ascender& in montem
Et imposuit nomina boaner aes
quodẽ filii tonitrui. Aptefiliichomitru
suñ cognonunati quorũ unus ecalestib: inta¬
nansuocẽillã theologicã quã nemopriu s eder
noueratemisit. in principio erat uerbũ &uer¬
bum erat apud dm̃ & dĩ erat uerbũ excetera
quactanto uirtutis pondere grauida
reliquit ut si aliquando plus intonare
uoluiss& nec ipsecapere mundus
poss& sed & ambo saepescor sũ & in mon¬
tẽ ad nõduci & aliquando sonũ denube
terrificum ꝑciperemeruerunt. hncẽ fli¬
us meusdilectus ipsũ audite. Prisca quoq

Expanded text:
Quod vero Simon ponens moerorem vel audiens tristitiam interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem viso Domino, vel mortis illius vel suae negationis moerorem deposuit, sed suae confestim mortis tristitiam audivixtendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis . Et Jacobum Zebedaei et Joannem fratrem Jacobi Subauditur a superioribus vocavit ad se, cum ascenderet in montem. Et imposuit eis nomina Boanerges, quod est filii tonitrui. Apte filii tonitrui sunt cognominati, quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat, emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tantae virtutis pondere gravida reliquit, ut si aliquando plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum et in montem a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus, ipsum audite Prisca quoque
Abbreviated transcription (Latin):
apostolis a postolorumq: succossorde
tatis ec clesiamesent ingrissore
Inquocuan sacrumngita lta quamdam
filii israhel circetibernacusumtasa¬
tribus manerent. Quia primitiuara¬
rum ecclesa quae erat inuidara und
perarcutum suicredentibus totoo
tionibus spiritalia dõ castraerat in
& confessione scartrihiutis fa
Et ut mit teret eos pi
euanoelium. et ded

Expanded text:
e tatis Ecclesiam essent ingressurae. In quo etiam sacramento ita quondam filii Israel circa tabernaculum castrauadrum ternae tribus manerent . Quia primitiva nimirum Ecclesia quae erat in Judaea, undique per circuitum sui credentibus toto orbe nationibus, spiritalia Deo castra erat in fide et confessione sanctae Trinitatis fixura. Et ut mitteret eos praedicare Evangelium. Et dedi
Abbreviated transcription (Latin):
tra interpretatione peruertere
bant quasi non diuinitatis sedo praes
mundis simi spiritus. Id estbeel tebube
dserat accaron Nambel quidemipse
ba altebubautem musca uocaturN
iuxta quaedammendo sa exemplaria I
littera uel .d. in fine e st nominis legi
sed beel tebub: Ergoba almus cari
id est uir muscarum siue habens
inter praetatur.  Obsordes

Expanded text:
sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi non haec Divinitatis, sed opera essent immundissimi spiritus, id est Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, k littera, vel d, in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est vir muscarum, sive habens muscas interpretatur, ob sordes
Abbreviated transcription (Latin):
uert sed ad superina de sideranda & quae¬
cenda semperigere debere sicenim legeni
daturus prioris uopopulo inmonte appa¬
rutt demonte quae agenda essent in to¬
nuit. Verum quia necdu erat tepus ut di¬
cereaur. Penitentiam agite ad ꝓpinqua¬
uitenim regnũ caelorum. sed tantũdice¬
batur. hionora patretuũ & matrem ut sis
tibi. Quauis hace cadem uerba trpice
regnum nobis aeternum quae ẽ. int̃ra
iti uentiũ ꝓmittant nequaquã populus
loquenti in monted noad ꝓpinquare ualuit¬
sed de inferiorib: quaedicerentur audiuit.
quia nec ditmente capaci ad intellegen¬
da mysteria quae dicebanter ascendere
nouerat. solusq: morses quialegem spiri¬
taliter audiredidicerat. montis in quo
erat ds̃ uerticem conscendit. Beneautem
ds̃ quia ascendens. in montẽ dñsuocauit
adsequosuoluit i pse noneni illorũ electio¬
nsa csiudii stdiuiae erardimatioris &
gratiae ut in apascola auuo carelur Vinde

Expanded text:
vere, sed ad superna desideranda et quaevere, sed ad superna desideranda et quaerenda semper erigere debere. Sic etiam legem daturus priori populo suo, in monte apparuit, de monte quae agenda essent innotuit. Verum quia necdum erat tempus ut diceretur: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum , sed tantum dicebatur: Honora patrem tuum et matrem, ut sistibi . Quamvis haec eadem verba typice regnum nobis aeternum quod est in terra viventium, promittant, nequaquam populus loquenti in monte Domino appropinquare valuit, de inferioribus quae dicerentur audivit, quia necdum mente capaci ad intelligenda mysteria quae dicebantur ascendere noverat; solusque Moyses, quia legem spiritualiter audire didicerat, montis in quo erat Dominus, verticem conscendit . Bene autem dicitur, quia ascendens in montem Dominus, vocavit ad se quos voluit ipse. Non enim illorum electionis ac studii, sed divinae erat dignationis et gratiae, ut in apostolatum vocarentur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nequisdum praedi cantem audit. se¬
quatur errantem In ꝓb: autem magister
est diabolus. qui falsaueris saepe permisc &
ut specie ueritatis testimonium uitiauis
obtexat. Ceterũ non soli daemones quim
uiti confitebantur iubentur silere dexp̃o
sed & illi qui ab eosanati sponte confiteri
uolebant Immo ipsi a postoliqui eũ post
resurrectionẽ totoerant orbep̃dicatur
ante passionem eius praecipiuntur om¬
mno reticere de illo nediuinauidelic&
maustate p̃dicata passion is dispensatio
differretuit & dilata passione salus mundi
quae ꝑhano futtirx erant inegaretun
Et ascendens in montem uoco¬
uit ad sequos uoluit ipse et ue¬
uerunt adeumꝰ et fecit ut essent
duo decim cum illo
Mon sille in quo apostolos elegitdñs alti¬
tudine designat iustitiae qua instituienđꝯ
erant & qua praedicaturi hominib: Nam
quiamis surus erat eos ad praedicinda etan¬
gelium rogicael estis merito ꝑsublimita¬
tẽ lotunquodeti suntiammonere uoluit
cos ꝓ lominin fimis desideriis animũdissol¬

Expanded text:
ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnmajestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et dilata passione, salus mundi quae per hanc futura erat, negaretur. Et ascendens in montem vocavit ad se quos voluit ipse, et venerunt ad eum, et fecit ut essent duodecim cum illoMons ille in quo apostolos elegit Dominus, altitudinem designat justitiae, qua instituendi erant, et quam praedicaturi hominibus. Nam quia missurus erat eos ad praedicandum evangelium regni coelestis, merito per sublimitatem loci in quo electi sunt, admonere voluit eos, non in infimis desideriis animum dissol
Abbreviated transcription (Latin):
lle quo dretes si o daemonim oboe
utin principem suum ut hominesig¬
suttes fraudulenta simulatione delu¬
u quid potestis dicere decorporum
Eitib quas dñs perp&erauit s aliud
re bsorum quoq debilitates. et spi¬
u purtutum in signiad aemonibus
ltanas consurrexerit io semet¬
idis pertitus . ẽ. et nom poterit sta
seã finem habet
e dicens exipsorum confessie uole
intellegi. quod in eum non credendo¬
eegno diaboli eẽ delegis sent quod utiq
ersum se diuisum stare non poss&.
ant ergo pharisaei quod uoluerint.
inas satanan nom potest cicere

Expanded text:
i, quod recessio daemonum obedientia sit in principem suum, ut homines ignorantes fraudulenta simulatione deludant, quid potestis dicere de corporum sanitatibus, quas Dominus perpetravit. Aliud est si membrorum quoque debilitates, et spiritualium virtutum insignia daemonibus tis. Et si Satanas consurrexerit in semetipsum, dispertitus est, et non poterit stare, sed finem habet. Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intellregno diaboli esse elegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint, si Satanas Satanan non potest ejicere
Abbreviated transcription (Latin):
permiximo ueniunt ad aue
mox sua e uoluntatis ac desideri
qui merentur efsectom. plu
persecutionem paterentur. in al
fugiendi. Denique patilus exempl
& praecepto dnĩ edoctus fugit edd
ubi insidus appecebatur prauoru
sed inde digressus mnumeros alil
qui se ad pietatem sequerentur popi
inuenit. Iuxta uero legis allegoriaꝗ
dñs in eo quod egressus desrna goga
saluationẽ praefigurau¬

Expanded text:
permagno veniunt ad audimox suae voluntatis ac desiderii consequi merentur effectum, plurpersecutionem paterentur, in alteram fugiendi. Denique Paulus exemplo simul et praecepto Domini edoctus, fugit ex Damasco, ubi insidiis appetebatur pravorum. Sed inde digressus, innumeros alibi, qui se ad pietatem sequerentur, populos invenit. Juxta vero leges allegoriae, Dominus in eo quod egressus de synagoga salvationem praefigura
Abbreviated transcription (Latin):
qs sedir fidelib Eł imposuit simo
oraeo petrus. Non nunc primã
te cum a fratre andrea adse
pantuitus dixit tues simon fili
p&rus. sed cum uolens euangelis ca
a xuapostolorum enumerare
quam iuis nontuno. sed quando ioban
ipsa uerba drũ posuit. Intentos uideli
dildens auditores. Nam si hoc ante

Expanded text:
libus, sed infidelibus . Et imposuit Simoni nomen Petrus. Non nunc primum um longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus, dixit: Tu es Simon filius Petrus . Sed cum volens Evangelista apostolorum enumerare,quamvis non tunc, sed quando Joannes ipsa Domini verba posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante