comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de nat᷑a s de uoluntate descende̾. & manicheis malã
natam dicentib causã eẽ peccati. huiꝰ sentenciȩ ue¬
ritate resiste̾. quando nolentes amitt̾e originale pec¬
catũ. Cum & ipsum sine clubio de pͥmi hõis uolun¬
tate descendat. faciunt reos paruulos de corꝑe exi¬
re: Quid eis ꝓdest baptismũ omĩb etatib neces¬
sarium confiteri qd̾ manichei dicunt omĩ etati su¬
ꝑfluum. cũ isti dicant ẽẽ in paruuł falsũ. quã¬
tũ ad remissionẽ aitinet peccatorũ : quid eĩ ꝓdest
fuisse contendunt adu̾sus eos isti non solũ uerã sed
et ipsam animã nulla peccati macula resꝑsã fuisse
defendunt. cũ sic eiꝰ infancis cet̾i ab eis coequent᷑
infantes. ñ impari puritate. ut & illa ñ uideatur
seruare istorum comꝑatione ꝓͥam scĩtatẽ. & isti ex illa
nullã consequant᷑ salutẽ: In eo sane qd̾ dicunt ꝑ adã mortẽ
ad nos transisse ñ crimina. non hnͣt adu̾sarios mani¬

Expanded text:
non de natura, sed de uoluntate descendere\' et Manicheis malam naturam dicentibus causam esse peccati huius sententiae ueritate resistere, quando nolentes admittere originale peccatum, cum et ipsum sine dubio de primi hominis uoluntate descendat, faciunt reos paruulos de corpore exire? quid eis prodest \'baptismum omnibus aetatibus necessarium confiteri\', quod Manichei dicunt omni aetati superfluum, cum isti dicant esse in paruulis falsum, quantum ad remissionem adtinet peccatorum? quid eis prodest fuisse contendunt, adversus eos isti non solum veram, sed et « ipsam animam nulla peccati macula respersam fuisse » defendunt: cum sic ejus infantiae caeteri ab eis coaequentur infantes, non impari puritate; ut et illa non videatur servare istorum comparatione propriam sanctitatem, et isti ex illa nullam consequantur salutem? 6. In eo sane quod dicunt, « Per Adam mortem ad nos transisse, non crimina, » non habent adversarios Mani
Abbreviated transcription (Latin):
ad condẽpnationẽ: Ita & ꝑ uniꝰ iustificationẽ in om̃s
hoĩes ad iustificationẽ uite. Quis ad u̾sus hec apłica
u̾ba tanta duritia nefande impietatis obsurduit.
ut his auditis mortem sine peccato. in nos ꝑ adam.
transisse contendat. nisi obpugnatores gr̃ȩ dĩ ũimi¬
ci crucis xp̃i: Quoꝵ furis ẽ int̾itꝰ. sin hac obstinatioẽ
durauerint. Nerum hec dixisse sufficiat ꝓpt̾ eoꝵ illã
ro aũt de laude nuptiarũ. qͥd eis ꝑd est. quoadu̾sus ma¬
nicheos. qui nuptias ñ dõ uͦ & bono assignãt. s pͥncipi
tenebrar ũ. istis u̾buere pietatis obstituunt dicentes.¬

Expanded text:
em ita et per unius iustificationem in omnes homines ad ius tificationem uitae quis aduersus haec apostolica uerba tanta duritia nefandae inpietatis obsurduit, ut his auditis mortem sine peccato in nos per Adam transisse contendat, nisi obpugnatores gratiae dei, inimici crucis Christi, quorum finis est interitus, si in hac obstinatione durauerint? uerum haec dixisse sufficiat propter eorum illam ro autem de laude nuptiarum quid eis prodest, quod aduersus Manicheos, qui nuptias non deo uero et bono adsignant, sed principi tenebrarum, isti uerbis uerae pietatis obsistunt dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
asserens ꝓpt̃ hoc apłm dixisse c̃memorat. qͥd enim habes
qd ñ accepisti: uirtutemq excellentissimã hoc ẽ pacien¬
tiã ñ anob̾ dicit inciꝑe ac dei de adiuuari spũ dĩ s ab
ipso cap̃ ab ipso originẽ sumere. pꝰtremonec ꝓpositũ bo¬
nũ. nec studiũ uirtutis. nec mentes bonas sine dĩ grã¬
chil sit. quidtã in lib̾o arbitrio constititũ qmͣ qd̾lex dicit. ñ ad¬
oranctũ idolũ. ñ mechandũ. ñ homitidiũ ꝑpetͣndũi sta aũt fict̃
atq hꝰmodi c̾mina. q̃ si quisq c̃miserit. a corꝑis xͥ c̃munione

Expanded text:
habes, quod non accepisti ? uirtutemque excellentissimam, hoc est patientiam, non a nobis dicit incipere ac deinde adiuuari spiritu dei, sed ab ipso caput, ab ipso originem sumere? postremo nec propositum bonum nec studium uirtutis nec mentes bonas sine dei granihil sit\'. quid tam in libero arbitrio constitutum, quam quod lex dicit non adorandum idolum, non moechandum, non homicidium perpetrandum? ista autem sunt atque huiusmodi crimina,
Abbreviated transcription (Latin):
tos nullũ hñtes omĩno peccatũ. qͣ p̃sũpt̾one aꝑtissime orõni
diũce contͣdicunt. ĩ qua omĩa m̃bra xͥ. dimitte nobis debita
nrã ueraci corde. & cotidianis uocib clamãt. Ui deamꝰ gͦ qͥd
etiã ex hoc cypͥanus ĩdnõ głosissimꝰ senserit. quid ad instru¬
endas eccł̃ias ñ utiq manicheoꝵ. s catholicoꝵ ñ solũ dyx̾it
u̾um &ẽ litt̾is memorieq mãdauit. In epła deoꝑe & elemosi

Expanded text:
. qua praesumptione apertissime orationi dominicae contradicunt, in qua omnia membra Christi: dimitte nobis debita nostra ueraci corde et cotidianis uocibus clamant. uideamus ergo quid όetiam ex hoc Cyprianus in domino gloriosissimus senserit, quid ad instruendas ecclesias non utique Manicheorum, sed catholicorum non solum dixerit, uerum etiam litteris memoriaeque mandauerit. in ep
Abbreviated transcription (Latin):
buntate descendat. huic laudi create applicant qd̃
omĩb etatib dicunt eẽ baptismũ necessariunit scõ¬
bicet nla creatura indĩfilios adoptet᷑. n qd̾ aliquio
exparentib trahat. qd sit lauacro regenerationus
ex piandũ. huic laudi adiungunt qd chĩm xp̃m. nul
la clicunt macula peccati fuisse resꝑsum quantũ au¬
nect ad eꝰ infanciam. quia eiꝰ carnẽ ab om̃i contagio¬
ne pumssimã. ñ excellentia ꝓpͥa. &e grã singulaas. s

Expanded text:
ae adplicant, \'quod omnibus aetatibus dicunt esse baptismum necessarium, ut scilicet illa creatura in dei filios adoptetur, non quod aliquid\' ex parentibus trahat, quod sit lauacro regenerationis expiandum\'. huic laudi adiungunt et \'quod dominum Chri?tum nulla dicunt macula peccati fuisse respersum, quantum adtinet ad eius infantiam, quia eius carnem ab omni peccati contagione purissimam non excellenti
Abbreviated transcription (Latin):
diant. sp̃s uͥ uult spirat. & qͥ spũ dĩagunt᷑. hi filii stͣdĩ.
ñ audiant. nemo pot̾ uenire ad me. nͥ fuerit ei datũ
a patre meo. ũ audiant. qd hestlra scͥbit. benedictꝰ ẽ.
re domũ suam. q̃ ẽ. in ierłm. ñ audiant qd ꝑ hieremi¬
am dñs dicit. Et cimorẽ meũ dabo incor eoꝵ. ut a
me non recedant. Et uisitabo eos ut bonos eos faciã.
maximeq illud ꝑ ezechielem ꝓpħam. uͥ prorsus ds̃
ostendit nullis se hominũ bonis m̾itis ꝓuocari. ut
eos bonos faciat. id ẽ. obedientes mandatis suis. s
potiꝰ ħeis se retͥbuere bona ꝓmał. ꝓpt̾ se ipsũ hoc faci¬
endo ñ ꝓpt̾ illos. Ait enim. ħ dicit dñs. Ego facio ñ

Expanded text:
diant: spiritus ubi uult spirat et: qui spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei, diant: spiritus ubi uult spirat et: qui spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei, non audiant: nemo potest uenire ad me, nisi fueritei datum apatremeo, non audiant quod Hesdras scribit: benedictus est re domum suam, quae est in Hierusalem, non audiant quod per Hieremiam dominus dicit: et timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant, et uisitabo eos, ut bonos eos facia m, maximeque illud per Ezechiel prophetam, ubi prorsus deus ostendit nullis se hominum bonis meritis prouocari, ut eos bonos faciat, id est oboedientes mandatis suis, sed potius haec eis se retribuere bona pro malis propter se ipsum hoc faciendo, non propter illos. ait enim: haec dicit dominus: ego facio non
Abbreviated transcription (Latin):
trusse in homine. si ñ p̃ced̾et grã. Qmͦ enim ẽ. hoĩs bonũ
ꝓpositũ sine miserante pͥus dnõ. Cũ ipsa sit bona uolun
luctanti studiũ uͥtutis ĩmitt̾e: poss bũ incelligi. siñ ab
istis quoꝵ sensus notꝰ ẽ dice̾t᷑. Reluctantienim priꝰ au¬
ditꝰ diuine uocatioĩs. ipsa dĩgrã ꝓcurat᷑. ac deinde ĩ illo
iam ñ reluctante studiũ uͥtutis accendit᷑. Nerũtam̃ in
qd̾ istinolũt. qr ñ eẽ catholici. s pelagiami uolũt. Multũ
enĩ delestat impietatẽ suꝑbam. ut &̃ id qd cogit᷑ confi¬
teri ã dnõ datũ. ñ sibi donatũ uideat᷑ eẽ s redditum
ut scilicet filii ꝑditionis ñ ꝓmissionis ipsi credãt᷑
sebonos fecisse. et ds̃ iam bonis a seipsis effectis ꝓ isto
eoꝵ oꝑe debitum p̃mium reddidisse. Iãnãq illis tu¬
mor ipse aures cordis obstruxit. ut ñaudiant. qͥd enĩ
habes qd̃ ñ accepisti. ñ audiant sine me nichil potes¬

Expanded text:
tuisse in homine, si non praecederet gratia. Quomodo enim est hominis bonum propositum sine miserante prius Domino; cum ipsa sit bona voluntluctanti studium virtutis immittere: » posset bene intelligi, si non ab istis, quorum sensus notus est, diceretur. Reluctanti enim prius auditus divinae vocationis ipsa Dei gratia procuratur, ac deinde in illo jam non reluctante studium virtutis accenditur. Verumtamen in agiani uolunt. multum enim delectat impietatem superbam, ut etiam id quod cogitur confiteri a domino datum non sibi donatum uideatur esse, sed redditum, ut scilicet filii perditionis, non promissionis ipsi credantur se bonos fecisse et deus iam bonis a se ipsis effectis pro isto eorum opere debitum praemium reddidisse. Ita namque illis tumor ipse aures? cordis obstruxit, ut non audiant: quid enim habes quod non accepisti? non audiant: sine me nihil potes
Abbreviated transcription (Latin):
dente uolũtate. sit consequentis m̾itũ grẽ. Ac si grã
iã ñ sit grã. q̃ ñ .ẽ. gͣtuita. cũ reddit᷑ debita.Si aũt sic
intelligerent qd̃ dictum ẽ si uolueritis. ut &ẽ ipsã bonã
uoluntatẽ illũ p̃ꝑare confit̾ent᷑. de quo scriptum ẽ. P̃¬
ꝑatur uoluntas adnõ. Tam qͣm catholici uterent᷑ hoc
testimonio. & non solum heresim uetepem manicheoꝵ
uinc̾ent. s nouã pelagianoꝵ ñ cond̾ent. Qd eisꝓdẽ. qd̾ ĩ
laud ipsiꝰ lib̾i arbitrii grãm dicunt adiuuare uniꝰ cuiꝰq

Expanded text:
dente uoluntate sit consequentis meritum gratiae ac sic gratia dente uoluntate sit consequentis meritum gratiae ac sic gratia iam non sit gratia, quae non est gratuita, cum redditur debita. si autem sic intellegerent quod dictum est: si uolueritis, ut etiam ipsam bonam uoluntatem illum praeparare confiterentur, de quo scriptum est: praeparatur uoluntasad domino, tamquam catholici uterentur hoc testimonio et non solum heresim ueterem Manicheorum uincerent, sed nouam Pelagianorum non conderent. Quid eis prodest, quod in laude ipsius liberi arbitr
Abbreviated transcription (Latin):
iram oꝑat᷑. ut territo atq conuerso ad iusticiã legis ĩ¬
nr̃m. qui ẽ. dĩ sapiencia d qͣscriptũ ÷. Legem & mise¬
ricordiam in lingua portat: Legem qua terreat: mi¬
sericordiã qͣ subueniat. Legem ꝑ seruũ: Miscłiã ꝑ se
ipsum. Legem tamqmͣ in baculo quẽ misit heliseus
ad filium uidue suscitãdũ et ñ resurrex̃. si enĩ data ẽ
lex quȩ poss uiuificare. omĩnõ ẽẽ iusticia: miscdiã exlege
uͦ tamqmͣ in ipso heliseo. qui figurã xͥ gerens mortuo
uuuficando magnisacͣmenti. uelut noui testamenti
significatione coniunctꝰ ẽ. Item qd adu̾sus maniche¬
os̃ laudant lib̾um arbitriũ. adhibẽtes ꝓhetic̃ testumo¬
niũ. si uolueritis & audieritis me: quȩ bona st̃ t̾re edetis.
siaũ nolueritis ⁊ ñ audieritiᷤᷤ me: gladiꝰ uos consumet qͥd
dictum ẽ. siuolueritis & audierits me. tãꝙͣ ĩ ipsa p̃ce¬

Expanded text:
iram operatur, ut territo atque conuerso ad iustitiam legis iniram operatur, ut territo atque conuerso ad iustitiam legis inrum, qui e?t dei sapientia, de quascriptum est: lege met misericor diam in lingua portat, legem, qua terreat, misericordiam, qua subueniat, legem per seruum, misericordiam per se ipsum, legem tamquam in baculo, quem mi!\'it Heliseus ad filium uiduae suscitandum et non resurrexit � si enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege  tamquam in ipso Heliseo, qui figuram Christi gerens mortuo uiuificando magni sacramenti uelut noui testamenti significatione coniunctus est. Item quod aduersus Manicheos laudant liberum arbitrium adhibentes propheticum testimonium: si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt tersi autem nolueritis et non audieritis me, gladius vos consumet : qudictum est: s i uolueritis et audieritis me, tamquam in ipsa praece
Abbreviated transcription (Latin):
tis datur. Nusqmͣ aũt isti iniici grẽ ad eandẽ grãm
uehementiꝰ obpugnandam. occultiores moliũt᷑ insi¬
dias. quã uͥ legẽ laudant. quȩ sine dubitatone laudan¬
da ẽ. Legem quippe. diu̾sis locutionũ modis & uarie¬
tate u̾boꝵ in omĩb disputationib sus uolunt ĩtelli¬
gi grãm. ut scilicet ad nõ dõ adiutoriũ cognitionis ha¬
becimꝰ. quo ea quȩ facienda sunt nou̾imꝰ. non inspira¬
tiõe dilectionis. ut cognita scõamore faciamꝰ. ꝙ̃ ꝓegrã ÷
flat. caritas uͦ edificat. Quȩ sentencia simił ẽ. ei qua dic¬
tum ẽ. Litt̾a occidit. sp̃s aũt niuificat. Quale. ẽ. enĩ
scienciainflat: tale ẽ. litt̾a o ccidit. Et quale. ẽ. caritas
edificat. tale ẽ. sp̃s uiuificat. quia caritas dĩ diffusa ẽ
delectat legis eẽ factorẽ. Nongͦ legem euacuamꝰ ꝑ fidem
s&e legem statumꝰ q̃ t̾rendo ducit ad fidẽ. Idõ quippe lex

Expanded text:
tis datur. Nusquam autem isti inimici gratiae ad eandem gratiam tis datur. Nusquam autem isti inimici gratiae ad eandem gratiam uehementius obpugnandam occultiores moliuntur insidias, quam ubi legem laudant, quae sine dubitatione laudanda est. legem quippe diuersis locutionum modis et uarietate uerborum in omnibus disputationibus suis uolunt intellegi gratiam, ut scilicet a domino deo adiutorium cognitionis habeamus, quo ea quae facienda sunt nouerimus, non inspirationem dilectionis, ut cognita sancto amore faciamus, quae propriflat, caritas uero aedificat. quae sententia similis est ei, qua dictum est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. quale est enim scientia inflat, tale est littera occidit et quale est caritas aedificat, tale est spiritus uiuificat, quia caritas dei diffusa estdelectat legis esse factorem. non ergo legem euacuamus per fidem, sed legem statuimus, quae terrendo ducit ad fidem. ideo quippe lex
Abbreviated transcription (Latin):
quia transgressores legis eadem lege a popło iube-¬
bant᷑ occidi. arit si altiꝰ intelligendum ẽ ꝓpt̾ uitã et̃nam
scriptum eẽ. qui fec̾it eauiuet in illis. Idõ sic exp̃ssũ ẽ. le¬
gis imꝑium. ut infirmitas hominis in se ipsa deficiens
ad facienda q̃ lex imꝑat. de grã dĩ potiꝰ ex fi de quereret
adiutoriũ. cuiꝰ misccłia &̃ fides ipsa donat᷑. Ita quippe
habet᷑ fides. sicut unicuiq ds̃ partitꝰ ẽ. mensurã fidei.
Si enim non a seipsis hiiͣt s accipiunt homines spm̃ iur
tutis & caritatis et continenciȩ. unde dicit idem ipse
doctor. gentiũ. Non enim accepimꝰ spm̃ timoris. sed
untutis &e caritatis. & continentie ꝓfesto accipit᷑ & spr̃¬
fidĩ de quodicit. hñtes aut̃ eũdem sp̃m fidĩ. Nerũ
gͥ dicit lex. qui fecerit ea uiuet in eis: s ut faciat ea et
ritiat ineis: ñ lex quȩ hoc imꝑat: s̃ fides ẽ necessaria.
q̃ hoc impetrat. Quȩ tam̃ fides ut ħ acciꝑe m̾eat᷑. ipsagͣ¬

Expanded text:
quia transgressores legis eadem lege a populo iubebantur occidi, aut, si altius intellegendum est propter uitam aeternam scriptum esse: qui fecerit e a, uiuet in illis, ideo sic expressum est legis imperium, ut infirmitas hominis in se ipsa deficiens ad facienda quae lex imperat de gratia dei potius ex fide quaereret adiutorium, cuius misericordia etiam fides ipsa donatur. ita quippe habetur fides, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. si enim non a se ipsis habent, sed accipiunt homines spiritum uirtutis et caritatis et continentiae — unde dicit idem ipse doctor gentium: non enim accepimus spiritum timoris, sed uirtutis et caritatis et continentiae —,profecto accipiturfidei, de quo dicit: habentes autem eundem spiritum fidei. uerum ergo dicit lex: quifeceritea, uiuet in cis. sed ut faciat ea et uiuat in eis, non lex quae hoc imperat, sed fides est necessaria, quae hoc impetrat. quae tamen fides, ut haec accipere mereatur, ipsa gra
Abbreviated transcription (Latin):
prestabo. cui misericors fuero. Igit᷑ ñ uolentis. neq cur¬
rentis. s miserentis ẽ dĩ. Grata sit gͦ nobis eiꝰ gratuita
miseratio. & si hec ꝓ funda insoluta sit questio. q̃ tam̃
hactenꝰ soluit᷑. quatinus eam soluit idem apłs dicens.
si aũ uolens ds̃ ostencłe iram. & demonstrare potentiã
suã. actulit inmulta paciencia uasaire q̃ ꝑfesta st̃

Expanded text:
entis neque currentis, sed miserentis est dei. grata sit ergo nobis eius gratuita miseratio, etiamsi haec profunda insoluta sit quaestio. quae tamen hactenus soluitur, quatenus eam soluit idem apostolus dicens: sia utem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patienti
Abbreviated transcription (Latin):
alistris tione possit ẽẽ nrc̃i responsio. Laudẽereature qd̾
ad geuꝰ bumanũ aitinet undenunc questio ẽ. hissen¬
tencus exequũt᷑. qd̾ nascenciũ conclitor asst : fłuis.¬

Expanded text:
distinctione possit esse nostra responsio. Laudem creaturae, quod distinctione possit esse nostra responsio. Laudem creaturae, quod ad genus humanum adtinet, unde nunc quaestio est, his sententiis exsequuntur, \'quod nascentiu
Abbreviated transcription (Latin):
micꝰ eccłiȩ. aut corrigendꝰ ẽ. aut cauendꝰ. S hic sit hꝰ¬
modi uolum inis finis. ut aliud habeant que sequũ
tur exordiu m.
s diu̾somͦ. Nam pͥus ea ꝓposuerunt obicien¬
ipsi senciant exponentes. ẽadẽ ã contͣrio reddid̾unt.
addentes duo quedam quȩ ñ dixerant. id ẽ. baptismũ
se dice̾ omĩb etatib necessariũ & ꝑ adã mortẽ ad nos
transisse ñ crimina. quȩ suo loco & ipsa tractanda st̃.
Promde quia suꝑiore libro quẽ mͦ explicauimꝰ quinq
rerũ eos obtende̾ obstacula diximꝰ. in quib eoꝵ dog¬
mata inimica grẽ dĩ & catholice fidĩ delitescant.
laude scilicet creature. laude nuptiarũ. laud̃ legis.
laude lib̾i arbitrii. laude sanctoꝵ: cõmodiꝰ ẽ arbitror.
uonia quȩ defendunt. quoꝵ contraria nob obitiunt ge¬
nerat am clistinguiere. & quȩ illoꝵ ad quis isdoꝵ quinq̃s
ptmneant demonstrare. ut clilucidior e brenior ipsa

Expanded text:
micus ecclesiae, aut corrigendus est aut cauendus. sed hic sit hmicus ecclesiae, aut corrigendus est aut cauendus. sed hic sit huius uoluminis finis, ut aliud habeant quae sequuntur exordium. Ldo. Nam prius ea proposuerunt nobis objicienipsi sentiant exponentes, eadem a contrario reddiderunt; addentes duo quaedam quae non dixerant, id est, « Baptismum se dicere omnibus aetatibus necessarium\' et \'per Adam mortem ad nos transisse, non crimina\'. quae suo loco et ipsa tractanda sunt. proinde quia superiore libro, quem modo explicauimus, quinque rerum eos obtendere obstacula diximus. in quibus eorum dogmata inimica gratiae dei et catholicae fidei delitiscant, laude scilicet creaturae, laude nuptiarum, laude legis, laude liberi arbitrii, laude sanctorum, commodius esse arbitror onniia quae defendunt, quorum contraria nobis obiciunt, generatim distinguere et quae illorum ad quid istorum quinque pertineant demonstrare, ut dilucidior et breuior ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
sanead lade brarũ suarũ nebulas pelagiani de origine
dĩe. ñ necessariam questionem. ad hoc ut res manifestas
aliarum rerũ obscurit ate tͣbando moliant᷑ latẽdi locũ.
Aiunt enim nos animarũ traducẽ cũ peccati traduoe c̃tueri
fidẽ. uł sermonib audierint. ł litteris legerint. nescio
Qa & si inuenio a catholicis de hac realiqͥd scriptũ. nũdũ
contͣ istos fuerat u̾itatis suscepta defensio. nec quid age¬
bat᷑. ut eis responderet᷑. S hoc dico tam manifestum
ẽẽ scdm scripturas sanctas originale peccatũ. atq hoc
dimitti lauacro regen̾atiõĩs in paruulis. tanta fidĩ catho¬
lice antiquitate atq actoritate firmatũ. tã clare eccłie
çȩlebritate notissinrũ ut quicqͥd de anime origine cuiꝰ¬
libet inquisitione. ł affirmatiõe disserit᷑. Si contͣ hoc
sit. u̾um eẽ ñ possit. Qua ꝓpt̾ quisqͥs. uł de anima uel
S qͣc̃q re obscurat id astruit. unde hoc qd̾ uerissimũ.

Expanded text:
sane ad latebrarum suarum nebulas Pelagiani, de origine animae non necessariam quaestionem; ad hoc ut res manifestasaliarum rerum obscuritate turbando moliantur latendi locum. aiunt enim \'nos animarum traducem cum peccati traduce contuerifidem, uel sermonibus audierint uel litteris legerint nescio, quia etsi inuenio a catholicis de hac re aliquid scriptum, nondum contra istos fuerat ueritatis suscepta defensio neque id agebatur, ut eis responderetur. sed hoc dico tam manifestum esse secundum scripturas sanctas originale peccatum atque hoc dimitti lauacro regenerationis in paruulis tanta fidei catholicae antiquitate atque auctoritate firmatum, tam clara ecclesiae celebritate notissimum, ut quidquid de animae origine cuiuslibet inquisitione uel adfirmatione disseritur, si contra hoc sit, uerum esse non possit. quapropter quisquis uel de anima uel de quacumque re obscura id adstruit, unde hoc quod uerissimum,
Abbreviated transcription (Latin):
quib grãm suã daret: Quid enĩ boni feceritis hoĩes
mali : & qͣm ista bona feceritis nͥboni ẽẽtis: It aũt̃
sint hoĩes boni. quis fac̃ nͥ ille qui dyeit. & usita bo
eos. ut eos bonos faciã. & qui dixit eis. sp̃m meũ dabo
in uob̾. & faciam ut in iustificationib meis ãbuletis.
& iuditia mea obseruetis. & faciatis: Itã ne  ñ dum
euigilatis. ñdũ auditis. faciam ut ambuletis. faciã
ut obseruetis. postremo faciã ut faciatis. Quid ad¬
huc uos inflatis: Nos quidẽ ambulamꝰ uerũ ẽ. nosob¬
seruamꝰ. nos facimiꝰ. S ill&e facit ut ambulemꝰ. ut ob¬
seruemꝰ. ut faciamꝰ. ħ ẽ grã dĩ bonos faciens nos. ħ¬

Expanded text:
quid enim boni faceretis homines mali et quomodo ista bona faceretis, nisi boni essetis? ut autem sint homines boni, quis facit nisi ille qui dixit: et uisitabo eos, ut eos bonos faciam. et qui dixit: et spiritum meum dabo i n nobis et faciam ut in iustificationibus meis ambuletis et indicia mea obseruetis et faciatis? itane nondum euigilatis? nondum auditis: faciam ut ambuletis, faciam ut obseruetis, postremo: faciam ut faciatis? quid adhuc uos inflatis? nos quidem ambulamus, uerum est, nos obseruamus, nos facimus; sed ille facit, ut ambulemus, ut obscruemus, ut faciamus. haec est gratia dei bonos faciens nos,
Abbreviated transcription (Latin):
iuniu̾sũ conuincit᷑ senire laudator. S nec maniche
huunaue animȩ subuenit. blaspbomando auctore ioreꝰ
hois diñ uec pelagianꝰ humane infanctiȩ diuinã mesi¬
cinã sub uenire ꝑmittit negando uriginale peccatũ.
Lõ S miseret᷑ ꝑ catholicam fidẽ quȩ utiaq reda uendo
ꝑnislem infanti subuenit ad salutẽ. manicheis dicẽs
andite apłm damantẽ. nescitis auia corpͦurm̃ tẽpsuse.¬

Expanded text:
in uniuersum conuincitur saeuire laudator. sed nec Manicheus in uniuersum conuincitur saeuire laudator. sed nec Manicheus humanae animae subuenit blasphemando auctorem totius hominis deum nec Pelagianus humanae infantiae diuinam medicinam subuenire permittit negando originale peccatum. deus ergo miseretur per catholicam fidem, quae utramque redarguendo perniciem infanti subuenit ad salutem, Manicheis dicens: \'audite apostolum clamantem : nescitis quia corpus ue
Abbreviated transcription (Latin):
quia nullũ malũ in eẽ infartib asser̃t: un de ꝑ sacͣ¬
mentũ carnis huiꝰ & sanguinis lib̾ent᷑. Iacet᷑ int̾
illos in paruuł humana creat᷑a insticutione bona
ꝓpagatione uiciata. bonis sius confitens optimũ cõ¬
ditorem. mał siuis q̃rens misccłissimũ redemptorem
manicheos hñs bonoꝵ suoꝵ uttuꝑatores. pelagia¬
nos hñs maloꝵ suoꝵ negatores. utrosq ꝑsecutores.
& quamuis ꝑ infanciã loqui ñ ualeat. Specie tam̃¬
tam̃ tacita & infirmitate abdita. impiã udnitatẽ
utrorumq cõ pellat. & ilł dicens: ab eo qui bo¬
na creat. credite me creari. & istisdicens. ab eo qͥ
me creauit : sinite me sanari. Manicheꝰ dic̃ nichil
ẽ. huiꝰ infantis nͥ aĩa bona lib̾anda. Ceta ñ ad dm̃
bonũ. s ad pͥncipem tenebrarum ꝑtiuencia respu
enda. selagianꝰ dic̃. Immo huiꝰ infantis nichil est
lib̾andũ. quia totũ ostendimꝰ salnũ: ambo men¬
tiuitt᷑. S iã mitior ẽ. carnis soliꝰ accusator. quia

Expanded text:
malum inesse infantibus asserunt, unde per sacramentum carnis huius et sanguinis liberentur. iacet inter illos in paruulis humana creatura institutione bona, propagatione uiditorem, malis suis quaerens misericordissimum redemptorem; Manichaeos habens bonorum suorum vituperatores, Pelagianos habens malorum suorum negatores, utrosque persecutores. Et quamvis per infantiam loqui non valeat, specie tamen tacita et infirmitate abdita impiam vanitatem utrorumque compellat, et illis dicens, Ab eo qui bona creat, credite me creari; et istis dicens, Ab eo qui me creavit, sinite me sanari. Manichaeus dicit: Nihil est hujus infantis, nisi anima bona liberanda; caetera non ad Deum bonum, sed ad princienda , Pelagianus dicit: \'immo huius infantis nihil est liberandum, quia totum ostendimus saluum\'. ambo mentiuntur, sed iam mitior est carnis solius accusator, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑ fidem iuste uiuentib sicut ꝓpħis & pat̾archis omĩbq
scĩs. uitam potuit conferre ꝑpetuã. Quib u̾bis calli¬
dissime. positis legem contͣ grãm laudant. Neq enĩ lex
illa quamuis iusta & scã. & bona omĩb illis hoĩb dĩ.
p̃uaricatione terrendo tamqmͣ pedagogꝰ ꝑducit. ut
sic conferat᷑ hoĩ. qd̾ ferre ipsa non potuit. Istis namq
u̾bis eoꝵ quib dicunt legem ꝓpħis apatriarchis omĩb¬

Expanded text:
ac per fidem iuste uiuentibus sicut prophetis et patriarchis omnibusque ac per fidem iuste uiuentibus sicut prophetis et patriarchis omnibusque sanctis uitam potuit conferre perpetuam. quibus uerbis callidissime positis legem contra gratiam laudant. neque enim lex illa quamuis sancta et iusta et bona omnibus illis hominibus dei, praevaricatione terrendo tanquam paedagogus perducit , ut sic conferatur homini, quod conferre ipsa non potuit. Istis namque verbis eorum, quibus dicunt, « Legem Prophetis et Patriarchis omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
& feminam. fecit eos &e dixit. Crescite & multiplica¬
mini & replete terrã. qd̾ gͦ d̾s coniunx̃ hõ ñ separet
las. ut ab omni noxa lib̾i nasci credantur infantes
ac si non eis opꝰ sit. dõ reconciliari ꝑ xp̃m. ñ hñtib ul¬
lum originale peccatum. propt̃ qd̾ reconciliatio ne¬
cessaria ẽ omĩb ꝑ unum. qui sine peccato uenit in
mundum. sicut omĩum facte inimiciciȩ sunt per
unũ. ꝑ quem peccatum intrauit in mundũ quod
catholice credit᷑. ꝓ saluanda natura hominũ saluande nup¬
tiarum. quia nuꝑtiarũ laus ẽ iusta copulatio sexuum.
non iniqua defensiouitioꝵ. Ac ꝑ hoc cum isti laudando
nuptias a manicheis hoĩes ad se ipsos uolũt traducere: mu¬
tare illis morbũ cupiunt ñ sanare. Rursꝰ in laude legis
qͥd eis ꝓdest qd̾ contͣ manicheos u̾um dicunt. qñ ex hoc
ad illuduolunt ducere. Qd̾ falsum contͣ catholicos senti
tã. & bonam fatemur. quȩ custodientib mandata sua

Expanded text:
scite, et multiplicamini, et replete terram . Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet m dicunt, ut ab omni noxa liberi nasci credantur infantes, ac sic non eis opus sit Deo reconciliari per Christulum originale peccatum, propter quod reconciliatio necessaria est omnibus per unum, qui sine peccato uenit in mundum, sicut omnium factae inimicitiae sunt per unum, per quem peccatum intrauit in mundum. quod catholice creditur pro saluanda natura hominum salua laude nuptiarum, quia nuptiarum laus est iusta copulatio sexuum, non iniqua defensio uitiorum. ac per hoc cum isti laudando nuptias a Manicheis homines ad se ipsos uolunt traducere, mutare illis morbum cupiunt, non sanare. Rursus in laude legis quid cis prodest, quod contra Manicheos ucrum dicunt, quando ex hoc ad illud uolunt ducere, quod falsum contra catholicos sentiutam et sanctam et bonam fatemur, quae custodientibus mandata sua
Abbreviated transcription (Latin):
istam scrutari audeant in scrutabilẽ questioem. qͥ m̾i¬
tũ añ grãm. & idõ iam contͣ grãm defendentes. pͥores
uolunt̃ dare dõ ut retribuatur eis. pͥores utiq dare. qd̾¬
libet ex lib̾o arbitrio. ut sit grã retͥbuenda ꝓ p̃mio.
et sapient᷑ intelligant. ł fidelit̾ creclant. &̃ qd̾ se pu¬
tant priores dedisse ab illo ex quo sunt omĩa. ꝑ quẽ
st̃ omĩa. in quo ft̃ omĩa ꝑcepisse. Cur aut iste acci¬
piat. ille ñ accipiat. cũ ambo ñ mereant᷑ acciꝑe. Et
quisquis eorum acceꝑit. indebite accipiat. uires suas
me.tiant᷑. & fortiora se ñ scrutent᷑. Sufficiat eis scire.

Expanded text:
istam scrutari audeant inscrutabilem quaestionem, qui meritum ante gratiam et ideo iam contra gratiam defendentes priores uolunt dare deo, ut retribuatur eis — priores utique dare quodlibet ex libero arbitrio, ut sit gratia retribuenda pro praemio —, et sapienter intellegant uel fideliter credant etiam quod se putant priores dedisse, ab illo, ex quo sunt omnia, per quem sunt omnia, in quo sunt omnia, percepisse. cur autem iste accipiat, ille non accipiat, cum ambo non mereantur accipere et quisquis eorum acceperit, indebite accipiat, uires suas metiantur. et fortiora se non scrutentur. sufficiat eis scire
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Inseqͣt qui ppe illa ce simul manicheos pelagianosas
u tubit originale peccatũ. pelagiũ redarguit. & ht neces¬
sariũ saluatorem. Nã & qd sananda dr̃ ista nat᷑a. utrũq

Expanded text:
unt. insequitur quippe illa et simul Manicheos Pelagianosqueunt. insequitur quippe illa et simul Manicheos Pelagianosqueuero trahit originale peccatum, Pelagium redarguit et habet necessarium saluator
Abbreviated transcription (Latin):
quinq reb quas ꝓposui ĩ qͥb q̃it̾ latebras. & de quib co-¬
nectunt calũnias diuinis documentis ꝓdunt᷑ atq c̃uin-¬
cunt᷑: excogitauer̃ manicheoꝵ detestabili noĩe ĩꝑitos qͦs
potuerunt de tͣrere. ne ad u̾sus eorũ ꝑu̾sissima dogmata
aures accõmodent neritati quia scilicet manichei quĩq
istoꝵ tͥa pͥora blasphemando c̃dempnat dicentes. neq hu¬
manã creaturã. neq nuptias. neq legẽ asũmo & uͦ dõ eẽ
institutam. Non aũt accipiunt qd̾ u̾itas dic̃. Alii uͦexar¬
bitrio exordiũ sũpsisse peccatũ existimãtes. Ex illo eẽ
omẽ ł angłi ł hoĩs malũ. qͥr mali nat᷑am semꝑ malã
r dõ coȩt̾nã. nimis adõ ex orbitantes: cred̾e maluerũt.
Scõs duoq patriarchas & ꝓpħas quantis possunt execra¬
tionib insectaut᷑. Ecce unde seputant hereticinoui ma-¬
nicheoꝵ noĩe obiecto iuĩ subt̃ fug̾e u̾itatis. s ñ subt̃ fugi¬

Expanded text:
quinque rebus quas proposui, in quibus quaerunt latebras et de quibus conectunt calumnias, diuinis documentis produntur atque uincuntur, excogitauerunt Manicheorum destabili nomine inperitos quos potuerint deterrere, ne aduersus eorum peruersissima dogmata aures accommodent ueritati, quia scilicet Manichei quinque istorum tria priora blasphemando condemnant dicentes neque humanam creaturam neque nuptias neque legem a summo et uero deo esse instituta. non autem accipiunt, quod ueritas dicit, a libero arbitrio exordium sumpsisse peccatum et ex illo esse omne uel angeli uel hominis malum, quia mali naturam semper malam et deo coaeternam nimis a deo exorbitantes credere maluerunt. sanctos quoque patriarchas et prophetas quantis possunt exsecrationibus insectantur. ecce unde se putant heretici noui Manicheorum nomine subiecto uim subterfugere ueritatis, sed non subterfugi
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ũ arbitͥũ captiuatũ. ñ nͥ ad pec̾e̾m ualet. Ad iusticiam
siue ab illo antiqͦ abelusq ad ioħem baptistã siue abip¬
sis apłis usq ad tempꝰ. & deinceps usq ad t̾minũ scłi. in
dnõ laudandi sunt. non in se ipsis. qͥa & illoꝵ ant̾iorũ
uox ẽ. In dnõ laudabit᷑ animamea. & istoꝵ pꝰt̾ioꝵ uoxẽ.
grã dĩ sum qd̾ sum. & ad õs ꝑtinet. ut qͥ głat᷑ ĩ dnõ głet᷑

Expanded text:
berum arbitrium eaptiuatum non nisi ad peccatum ualet, ad iustitiam i omnes, sine ab illo antiquo Abel usque ad lohannem Baptistam sine ab ipsis apostolis usque ad hoc tempus et deinceps usque ad terminum saeculi in domino laudandi sunt, non in se ipsis, quia et illorum anteriorum uox est: in domino laudabitur anima mea et istorum posteriorum uox est: gra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest nouellis hereticis inimicis crucisxͥ. & diuine
oppugnatorib grẽ. qd̾ a manicheoꝵ errore sani iudẽ¬
tur. & alia pestilencia moriunt᷑: quid eis ꝓdest. qb in
laude creature dicunt dm̃ bonũ nascentiũ conditorẽ
ꝑ quẽ facta sunt omĩa. eiꝰq opꝰ ẽẽ filios hominũ qͦs ma¬

Expanded text:
prodest nouellis hereticis, inimicis crucis Christi et diuinae prodest nouellis hereticis, inimicis crucis Christi et diuinae obpugnatoribus gratiae, quod a Manicheorum errore sani uidentur et alia sua pestilentia moriuntur? quid eis prodest, quod in laude creaturae dicunt \'deum bonum nascentium conditorem, per quem facta sunt omnia, eiusque opus esse filios hominu
Abbreviated transcription (Latin):
lagianis similis. unde confunclim᷑ laudet. Sic legẽ ꝑ
nioy sen sc̃ĩ. & iustã. & bonã. & ado scõ &e iusto e bono
eam dicat & peccatum ostend̾e: ñ tam̃ tolłe̾. et iustici¬
ami iube ñ tam̃ dare. qd̾rursꝰ cont᷑ apłm negat pelaguis
Sit asserat lib̾ũ arbitͥum. ut ñ ex natura nescio qua se ꝑs
mala quȩ nulla ẽ. s ex ipso arbitrio cepisse dicat. angli
ce hõis malũ. qd̾ eu̾tit heresim manicheã. nec idõ tam̃
posse captiuam uoluntatẽ. nͥ dĩ grã respirare in sala¬
brẽ lib̾tatẽ. qd eu̾tit heresim pelagianã. Nic laudet
in dõ scõs homines dĩ ñ solũ ex manifestãto in carne
blasphemare manichei. ut tam̃ de ipsis plus credat
ipsis confitentib: quã pel agianis mencientib. Scõꝵ enĩ
uox ẽ siclixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos se-¬
ducimus. & u̾itas in nobis non ẽ. his ira se hñtibꝰ. qͥd

Expanded text:
lagi. anis similis unde confundimur laudet; sic legem per lagi. anis similis unde confundimur laudet; sic legem per Moysen sanctam et iustam et bonam a deo sancto et iusto et bono eam dicat et peccatum ostendere, non tamen tollere et iustitiam iubere, non tamen dare — quod rursus contra apostolum negat Pelagius -; sic asserit liberum arbitrium, ut non ex natura nescio qua semper mala, quae nulla est, sed ex ipso arbitrio coepisse dicat et angeli et hominis malum — quod euertit heresim Manicheam —, nec ideo tamen posse captiuam uoluntatem nisi dei gratia respirare in salubrem libertatem — quod euertit heresim Pelagianam —; sic laudat in deo sanctos homines dei non solum ex manifestato in carne Cblasphemare Manichei —, ut tamen de ipsis plus credat ipsis confitentibus quam Pelagianis mentientibus. sanctorum enim uox est: sidixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. 1 is ita se habentibus quid
Abbreviated transcription (Latin):
dimittendis debitis suis p̃cari dm̃. Ista nefaria dogna¬
ta & damnabilia. in hac tͥꝑtita diuisione. quisquis m̃¬
te catbolica ex hor.ret. illiꝰ quinq ptite latebras. insidias
deuitet. atq ita int̾utrumq sit cautꝰ: ut sic declinet
manicheũ ne se ielinet in pelagiũ. Rursusq seita se¬
uingat apelagianis: ne conuingat manicheis. Aut
su alterutris iam tenet᷑: nec sic se aquib libet alteris
pelagiani laudando seoccultant. Quaꝑpt̃ utrosq dãnat
atq: deuitat. quisqͥs scđ̃m regłam catholice fidĩ. sic ĩomĩ¬
b nascentib debona creatura carnis & animȩ glorificat
oreatorem. qd ñ uult manicheus: utt tam̃ ꝓpt̃̾ uitium
qd in eos ꝑ peccatum pͥmi hõis ꝑtransiit fateat᷑ pariuił
necessariũ saluatorem. qd ñ nult pelagiꝰ. Sic discernat
pudende concupiscenciȩ malũ abonitate nuptiarum
ut neq manicheis simił unde nascim᷑ culpet. neq pe¬

Expanded text:
dimittendis debitis suis precari deum. Ista nefaria dogmadimittendis debitis suis precari deum. Ista nefaria dogmata et damnabilia in hac tripertita diuisione quisquis mente catholica exhorret, illius quinquepertitae latebras insidiasque deuitet atque ita inter utrumque sit cautus, ut sic declinet Manicheum, nc se inclinet in Pelagium rursusque se ita seinngat a Pelagianis, ne coniungat Manicheis, aut si in alterutris iam tenetur, ne sic se a quibuslibet alteris Pelagiani laudando se occultant. quapropter utrosque damnat atque deuitat quisquis secundum regulam catholicae fidei sic in hominibus nascentibus de bona creatura carnis et animae glorificat creatorem — quod non uult Manicheus —, ut tamen propter uitium, quod in eos per peccatum primi hominis pertransiit, fateatur et paruulis necessarium saluatorem — quod non uult Pelagius —; sic discernit malum pudendae concupiscentiae a bonitate nuptiarum, ut neque Manicheis similis unde nascimur culpet neque Pe
Abbreviated transcription (Latin):
uitutis ĩmittere: quia ꝑsonarũ acceptio ñ ẽ ap̃ dñm.
LaUDe. scoͣꝵ sese contegunt dicentes. Baptisma ꝑfecte
homines innouare. si quidẽ apłs testis sit. qui ꝑ laua
iuuisse temꝑib dicente ꝓpħa ad dñm. Sp̃s tuus bonꝰ
ł scõs tam noui quam uet̾is testam̃ti. quib ds̃ testimo¬
nium ꝑhibet. ñ in comꝑatione sceleratoꝵ. s regła nir¬
tutũ uistos fuisse. Infut᷑o aũt temꝑe m̾cedem ẽe tã
bonorum oꝑum quã maloꝵ. Cet̾um neminẽ posse.
quȩ hic contempserit illic mandata ꝑfice̾. quia dixe¬
rit apłs. O portet nos manifestari añ tͥbunal .xͥ. ut re¬
nuptiarũ. ad hoc referre conarit᷑. ut non sit originale
pebcatũ. Quicqͥd de laude legis & liberi arbitru ad hoc
ut grãm non adiuuet. nͥmeritũ. Ac sic grã ñ sit grã.
Quicqͥd d̾ laude scoꝵ ad hoc ut uita mortalis. in scĩs ñ
uideat᷑ hr̃e peccatum. nec sit eis necessarium pro

Expanded text:
uirtutis inmittere, quia personarum acceptio non est apud deum\'. uirtutis inmittere, quia personarum acceptio non est apud deum\'. Laude sanctorum sese contegunt dicentes \'baptisma perfecte homines innouare, si quidem apostolus testis sit, qui per lauiuuisse temporibus dicente propheta ad deum: spiritus tuus bonus los uel sanctos tam noui quam ueteris testamenti, quibus deus testimonium perhibet, non in comparatione sceleratorum, sed regula uirtutum iustbonorum quam malorum. Caeterum neminem posse quae hic contempserit, illic mandata perficere, curit apostolus: oportet nos manifestari ante tribunal Christi, ut renuptiarum ad hoc referre conantur, ut non sit originale peccatum, quicquid de laude legis et liberi arbitrii, ad hoc, ut gratia non adiuuet nisi meritum ac sic gratia iam non sit gratia quicquid de laude sanctorum, ad hoc, ut uita mortalis in sanctis uideatur non habere peccatum nec sit eis necessarium pro
Abbreviated transcription (Latin):
nanensso ꝑtiuet &ẽ qd de anime origine inserunt qs¬
honem: sic anime xpĩ coequare molientes. aninas
omĩs paruuloꝵ quas uolunt ẽẽ similit̃. Nlulla peccati
nacula aspsas Propt̃ hoc &ẽ dicunt ex adã nichil mali tran¬
sisse ꝑ cet̾os nisi mortẽ: q̃ ñ semꝑ ẽ malũ. In quiuat. can
& iarty rib sit causa pͥmiorũ. & uł bonã uł mala mortẽ
docn saciu ñ resolutio corꝑũ. qua excitabunt᷑ in omĩ quõe
hominum. s m̃itoꝵr diu̾sitas. quȩ dehumana lebtat ẽ
eñdũ scnpturas. Laudant quia dñs in euangelio loqͥt̃.
qui fecit ab initio mascłm & femmã. fec̃ eos ce drxit.
Crescite & multiplicamini & replete tͣram. Quãius hoc
ñ in eo loco euangelir: s tam̃ in lege sit scriptĩ. ald dioe
laude liberi arbitrii dicunt lib̾um arbitriũ ñ ꝑisse.
ritis me: gladiꝰ uoscomedet. Ac ꝑ hoc & grãm uniꝰ cuiꝰq
bonũ ꝓpositum adiciuare. non tamͣ relustanti studiũ

Expanded text:
net etiam, quod \'de animae origine\' inserunt quaestionem \'sic animae Christi coaequare molientes omnes animas paruulorum, quas uolunt esse similiter nulla peccati macula aspersas\'. propter hoc etiam dicunt \'ex Adam nihil mali transisse per ceteros nisi mortem\'. quae non semper est malum, inquiunt, cum et martyribus sit causa praemiorum et uel bonam uel malam mortem dici faciat non resolutio corporum, quae excitabuntur in omni genere hominum, sed meritorum diuersitas, quae de humana libertate cundum scripturas laudant, \'quia dominus in euangelio loquitur: qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos. et dixit: crescite et multiplicamini et replete terra m\', quamuis. hoc non in eo loco euangelii, sed tamen in lege sit scriptum. addunt etlaude liberi arbitrii dicunt \'liberum arbitrium non perisse, ritis me, gladius uos comedet, ac per hoc et gratiam uniuscuiusque bonum propositum adiuuare, non tamen reluctanti studium
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus. sicut supra commemorauimus recineri:
Contra quos in surgentes: conati sunt eos destruere.
atque delere. Atilli: obͥtulerunt eis tertian partem
regionuis. dicentes Simulpossumus uiuere: et sine
collisione communiter habitare: Cumque illi nul-¬
lomoda ad qui escerent: dehinc obtulerunt eis me¬
dietatem: Poit hec duas partes: sibi tantũ tertiam re¬
seruantes. Nolentibus audem. illis: optulerunt cis
cãterra &lam omnia peccora. tantum ut ab ello
cessarent: Sed nec hoc sadcones adquiescentes: certa.¬
men appetunt atque interse ante certanien. qua-¬
liter uoxores sueuorum diuiderent statuunt: Sed
non eis ut putant euenit: Nam cum misso prelio:
uiginti milia exxeis inter empti sunt Sueuorum
uero: quadringenti octua ginta ceciderunt: Re¬
liqui uero: uictoriam capiunt. Sex milia quoque
saxonum qui bello super fuerant: deuouerint
se. neque barbam. neque capillos incisuros. nisi se

Expanded text:
gentibus, sicut supra commemoravimus, retineri. gentibus, sicut supra commemoravimus, retineri. Contra quos insurgentes, conati sunt cos extrudere ac delere. At illi optulerunt eis tertiam partem regionis, dicentes: 'Simul possumus vivere et sine conlisione communiter habitare'. Cumque illi nullo modo adquiescerent, dehinc optulerunt eis medietatem; post haec duas partes, sibi tantum tertiam reservantes. Nolentibus autem illis, optulerunt cum terra etiam omnia pecora, tantum ut a bello cessarent. Sed nec hoc Saxones adquiescentes, certamen expetunt atque inter se ante certamen, qualiter uxores Suavorum dividerent, statuunt. Sed non eis ut putabant evenit. Nam commisso proelio, viginti milia ex eis interempta sunt, Suavorum vero quadringenti octuaginta ceciderunt, reliqui vero victoriam capiunt. Sex milia quoque Saxonum, qui bello superfuerant, devoverunt, se neque barbam neque capillos incisuros, nisi se
Abbreviated transcription (Latin):
anno superiore tenuerat Hi quia tempus messium
erat: colligentes actriturantes frumenta comedebarĩ.
ac suis anĩmantib ad esum prebebant Depreda¬
bantur peccora: sed nec abincendiis abstinebant: Qui
cum ad rodanem amnem per uenissent ut trans me¬
ato eo. regno se sigiberti conferrent: occurrit eis mũ¬
molus. cum ualidã multitudine Iunc illi ualde iuso
eo tinentes: datis ꝓ redemptione sua multis auri
nomis matibus. rodanum transire per missi sunt:
Quidum ad sigibertum regem pergunt: multos
initinene nagtiatiatione sua deceperunt. ueniinlar¬
tes regulas eris. que cerescio quomodo erant colo¬
rate. ut auri probati aque examinati spetiem si÷¬
mularent Unde non nulli hoc dolo seducti. dantes
iurum. et aes accipientes. piuperes sunt effecti
Feruenientes tamen ad regeni sigibertum: ad locũ
unde prius egressi fuerant redire ꝑmissi sunt:
uidum ad suam
patriam uenissent: inuenerunt eam a sueuis et aliis

Expanded text:
anno superiore tenuerat. Hi, quia tempus messium anno superiore tenuerat. Hi, quia tempus messium erat, colligentes ac triturantes frumenta, comedebant ac suis animantibus ad esum praebebant. Depraedabantur pecora, sed nec ab incendiis abstinebant. Qui cum ad Rodanum amnem pervenissent, ut, transmeato eo, regno se Sigisperti conferrent, occurrit eis Mummulus cum valida multitudine. Tunc illi valde viso eo timentes, datis pro redemptione sua multis auri numismatibus, Rodanum transire permissi sunt. Qui dum ad Sigispertum regem pergunt, multos in itinere negotiatione sua deceperunt, venundantes regulas aeris, quae ita, nescio quomodo, erant coloratae, ut auri probati atque examinati speciem simularent. Unde nonnulli hoc dolo seducti, dantes aurum et aes accipientes, pauperes sunt effecti. Pervenientes tamen ad regem Sigispertum, ad locum unde prius egressi fuerant redire permissi sunt. 7, Qui dum ad suam patriam venissent, invenerunt, eam ad Suavis et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
Sonines: et nichil dehis quȩ accesserunt autumantes:
Mane autẽ facto. statu unt saxones exercitum. p̾repa¬
rantes sẽ fortiter adbellum: Sed incurrentibus nuntus.
pacem faciunt: Datisque munerib munmolo: relictis
captiuis et uniuersa preda. ad italiam reuertuntun
GI IoR regressi
sacrones in italiam: assumptis secũ uxoribus atque
paruulis suis. uel omni suppellectili. rursum ad galli-¬
as de liberant redire: scilicet ut a sigiberto recge
suscepti: eius possent ad iutorio ad patriam remẽare:
Certum est autem hos saxones ideo ad italiam cum
uxorib et paruulis aduenisse: ut in ea habitare de-¬
berent Sed quantũ datur intelligi naluerunt lan¬
gobardorum imperi is sub iacere: Sed neque eis alan¬
gobardis permissum est. inꝓprio iure subsistere:
ideo que aestimantur. ad suam patriam repedasse:
Higallias ingressuri: duos exse cuneos fatiunt:
Etunus quidem cuncus ꝑniceam urbem: alter uero
ꝑ ebredunum ingressus. ẽ illa reuertens uia: quam

Expanded text:
omines et nihil de his quae accesserant autumantes. Mane autem facto, statuunt Saxones exercitum, praeparantes se fortiter ad bellum; sed intercurrentibus nuntiis, pacem fecerunt, datisque muneribus Mummulo, relietis captivis et universa praeda, ad Italiam revertuntur. 6. Igitur regressi Saxones in Italiam, adsumptis secum uxoribus atque parvulis suis vel omni supellectili, rursum ad Gallias deliberant redire, scilicet ut a Sigisperto rege suscepti, eius possint adiutorio ad patriam remeare. Certum est autem, hos Saxones ideo ad Italiam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea habitare deberent; sed quantum datur intellegi, noluerunt Langobardorum imperiis subiacere. Sed neque eis a Langobardis permissum est in proprio iure subsistere, ideoque aestimantur ad suam patriam repedasse. Hi Gallias ingressuri, duos ex se cuneos faciunt; et unus quidem cuneus per Niceam urbem, alter vero per Ebredunum ingressus est, illa revertens via, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Agit᷑ quippe int̾ nos. ꝑ diuinitatis sue sub̾am xp̃s uisib
apparuiss humanis : & cu dicis fecit d̾s hominẽ ⁊ addis.
Quis d̾s nͥ filiꝰ: Quasi ꝓpt̾ea neceẽ. fuerit. ut homo opifi¬
tẽ suũ uid̾et ocłis carneis. Hoc si ita esset: om̃s homines
uid̾ent dm. Quis enĩ aliꝰ eos facis inut̾is matrũ: Adhuc
adicis talia & dicis. Iste gͦ filiꝰ qui ÷ ꝓpħa sui genitoris. di

Expanded text:
sibus apparuisset humanis. Et tu dicis, Fecit Deus hominem: et addis, Quis Deus, nisi Filius? quasi propterea necesse fuerit ut homo Deum opificem suum videret oculis carneis. Hoc si ita esset, omnes homines viderent Deum: quis enim alius eos facit in uteris matrum? Adhuc adjicis talia, et dicis: Iste
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾ loqui qñ ñ inuenis qͥd respondeas manifestissime
ueritati. Limere te ostendis. nere nudem discipłis tuis.
Utinã tu xp̃o sic induaris ut discipłos tuos magis ipsuis
uelis discipłos eẽ. qͣm tuos. Ham me ñ penitec qͣntum
dñs donat oꝑam dare. ut & tn & discipsi tui si nuo ma¬
gistro satis condiscipłi mei. Tractaui autẽ in eo. cui post
tantũ tempꝰ ad huc te responsurũ eẽ. ꝓmittis. si ita res¬
ponsurꝰ es ut mͦ respondisti uł int̾rogationib uł ꝓsectici¬
onib meis. ñ plane aliqͥd respondebis: s ut homines ñ
intelligentes qͦmcũq decipias ñ tacebis. Ex his gͥ oĩb qͦ
sic̃ potui disputaui: satis apparet patͥs & filii & sp̃t sc̃i
dns solus deducebat eos : & ñ fiit in eis ds alienꝰ Neq enĩ
ñ eos deducebat & xp̃c : cũ dicat apłs. neq temptemꝰ xp̃m¬

Expanded text:
niter loqui, quando non invenis quid respondeas manifestissimae niter loqui, quando non invenis quid respondeas manifestissimae veritati. Timere te ostendis, ne te nudem discipulis tuis. Utinam tu Christo sic induaris, ut discipulos tuos magis ipsius velis discipulos esse quam tuos. Nam me non poenitet, quantum Dominus donat, operam dare ut tu et discipuli tui sub uno magistro sitis condiscipuli mei. Tractatui autem meo, cui post tantum tempus adhuc te responsurum esse promittis, si ita responsurus es, ut modo respondisti vel interrogationibus, vel prosecutionibus meis, non plane aliquid respondebis; sed ut homines non intelligentes quomodocumque deciplas, non tacebis. Ex his ergo omnibus, quae sicut potui disputavi, satis apparet Patris et Filii et Spiritus sancti Dominus solus deducebat eos, et non fuit in eis deus alienus. Neque enim non eos deducebat et Christus, cum dicat Apostolus. Neque tentem