comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tentes ad cultũ religionẽq diuinã inue¬
n̾unt artẽ qua effic̾ent dõs. qͣ Cui uiuẽte
acdiũx̾unt uirtutẽ de mundi natura conue¬
niẽtẽ. eamq miscentes. qm̃ animas fac̾s ñ po¬
t̾ant. euocantes animas demonum uel ange¬
lorum eas indicłunt imaginib sanctis diui¬
nisq misteriis. per quas idola ⁊ benefati¬
endi et male uires habere potuissent. Con¬
fiteturatq exprimit causas quare ad ista
peruentum sit. dicens ꝓauos suos multo
errore et incredulitate̾.⁊ animum non ad¬
u̾tendo ad cultum religionemq diuinã
inuenisse hanc artem qua facorent deos.
Nos quid oportet dicere uel potus quid
agere. nisi quantas possumus gr̃as dño
deo nr̃o. qui hec contrariis tausis qua in¬
stituta sunt abstulit: Nam quod insti¬
tuit multitudo erroris: abstulit uia ue¬
ritatis. Quod instituit incredulitas: abs¬
tulit fides. Quod instituit a cultu diuine

Expanded text:
uertentes ad cultum religionemque diuinam, inueuertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent. en adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt⁊ immutau̾unt głam incorrupti
bił dĩ. insimilitudinem imagitus cor¬
ruptibił hominis ⁊ cet̾a q̃ cõmeniorare.
longum. ẽ Multa quippe talia duit de uno u̾o
deo fabricatore mundi qͣlau̾itas ht̃ Et nestio qͦ¬
m illa obsiuratione cordis ad ista dilabit᷑. li diis
qͦs ꝯfitet᷑ ab hominib fi̾. sẽꝑ uelit homines
ꝓpħis sc̃is. qui hec p̾uidentes cũ exultariõe
dicebãt. Si fatiet hõ dõs. et certe ip̃iñ st̃ dii.
Et alio loco. Erit ĩ illo die dic̃ dñs ext̾minabo
nomĩa simulairhoꝵ. a t̾ra: ⁊ ñ iam erit eoꝵ¬
memoria. Ex qͦ gn̾e ⁊ illi erãt quiuẽturũ
qͦ. sciebãt uenisse gandebant. Quał simeon
qualis anna qͥ mox natũ iħ̾m qͣł elizabeth
q̃ etiam conceptũ in sp̃u agnouit. Qualis
petiꝰ reuelante patre dicens. Tues xp̃c filiꝰ
dĩ uiui. Post multa enim ad hoc ip̃m redit:¬
ut it̾ũ dicat de diis quos homĩes fecerũt
bãt. tͥca deoꝵ racionẽ intreduli ⁊ ñ animad¬

Expanded text:
rrupti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis : et caetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno vero Deo fabricatore mundi, qualia veritas habet: et nescio quomodo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut diis quos confitetur ab hominibus fieri, semper velit homines ctis, qui haec praeuidentes cum exultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eomodi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. ut iterum dicat de diis quos homines fecerunt, bant circa deorum rationem increduli et non animad
Abbreviated transcription (Latin):
on gͥ penas inferorum. non penas il¬
liuis pꝰ resurrectionem ignis et̾ni. ne pe¬
nas istas que adhuc in hoc scło ꝓmiscuͭ
suntc ustis et iniꝰtiᷤ. ⁊ plerumq grauioreᷤ¬
sunt iustorum quam inꝰitoꝵ. s nescio qͣm

Expanded text:
on ergo poenas inferorum, non poenas illius post resurrectionem ignis aeterni, non poenas istas quae adhuc in hoc saeculo promiscuae sunt justis et injustis, et plerumque graviores justorum quam injustorum: sed nescio
Abbreviated transcription (Latin):
in iniquitate. Non enim potuerunt
in his rebus infimis constituti nisi
querere aliquamedia per que ab il¬
la que intelexerunt. sublimia perue¬
nirent atq ita in deceptores demones
inciderunt. per quos factum est ut
immutarent gloriam incorruptibi¬
lis dei. in similitudinem imiginis
corruptibilis hominis et uoluerum
et quadrupedum et serpencium.

Expanded text:
in iniquitate. Non potuerunt in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Mare transeundum est et lig¬
num contempnis: O sapiencia sũ¬
perba irrides crucifixum xp̃m. Ip̃e
est quem longe uidisti. sed quare¬
crutifixus est: Quia lignum tibi
humilitatis eius necessarium erat.
Superbia enum tumueras et lon¬
ge ab illa patria proiectus eras.⁊ fluc¬
tib huius seculi interrupta est uia.
Et qua transeatur ad patriam. non
est nisi ligno porteris. Ingrate irrideᷤᷤ
eum. qui ad te uenit ut redeas. Ip̃e
factus est uia et hoc per mare. Inde in
mari ambulauit: ut ostenderet esse
in mari uiam. Sed tu quomodo ip̃e
ambulare in mari non potes. naui porta¬
re. ligno portare. Crede incrutifixuoꝯ
et poteris ꝑuenire
reupin gentium philosophi
qui inuisibilia deiꝑ ea que facta
sunt intellecta conspicere potuerunt
tamen quia sine mediatore. idest sine
homine xp̃o philosophati sunt. quẽ
nec uenturum prophetis nec uenisse
ap̃ ostolis trediderunt. ueritatem de¬
tinuerunt siut de illis diatum est

Expanded text:
Christi. Mare transeundum est, et ligChristi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In prcrucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenirepui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
non sicut deum glorificauerunt aut
gracias egerunt. sed euanuerunt
in cogitationibus sius. et obscuratum
est insipiens cor eorum. Unde obeu¬
ratum: sequitur et dicit apercius.
Dicentes enim se. eẽ. sapientes. stulti
facti sunt. Uiderunt quo ueniendum
esset. sed ingrati ei qui illis prestitit.
ut uiderent sibi uoluerunt tribue¬
te quod uidebant. Et facti superbi:
amiserunt et quod uidebant. Et con¬
uersi sunt inde ad idola ⁊ simulatra ⁊
ad culturas demoniorum adorare tre¬
aturam ⁊ contempnere creatorem.
S iamisti elisi ista fecerunt. Ut
autem cliderentur: luperbierunt.
Cum autem superbirent: sapientes
se esse dixerunt. Hu ergo de quibus
sunt omnia. NIam inueniunt᷑
ista et in libris philosophorum. Et
quia unigenitum filium habet deuᷤᷤ
ꝑ quem facta sunt omnia. illud po¬
tuerunt uidere quod.ẽ. sed uiderũt
delonge. Noluerunt tenere xp̃i¬
humilitatem. in qua naui securi
peruenirent ad id quod longe iu¬
dere potuerunt. et sorduit eis crux

Expanded text:
ificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Unde obscuratum? Sequitur, et dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux
Abbreviated transcription (Latin):
ala uoluntasiam sola petc̃m est. etiam si
desit effectꝰ: ioẽ siñ babet potestatem.¬
Porro cum uolintas mal a porestatẽ accipit imple¬
re qđ intendit ex iuditio deiiauit. ap̃quẽ ũ est
inquitas. Ptunt enĩ etiã isto mͦ. net idõ uuuste
quia occulte. seterũ iniquus puniri seignorat
nͥ cũ manifesto supplitio senserit nolens. qͣntũ
iali sit qđ ꝑpetrauit uolens. Hoc ẽ. qͦd deqͥbꝰdã
apłs dicit. Tradidit illos deus in concupiscen¬
tias cordis eoꝵ: ut facrant que ñ conueniunt.¬

Expanded text:
ala uoluntas iam sola peccatum est, etiam si desit effectus, id est si non habeat potestatem.porro cum uoluntas mala potestatem accipit inplere quo intenditur, ex iudicio dei uenit, apud quem non est iniquitas. punit enim etiam isto modo nec ideo iniuste, quia occulte. ceterum iniquus puniri se ignorat. nisi cum manifesto supplicio senserit nolens, quantum mali sit quod perpetrauit uolens. hoc est quod de quibusdam apostolus ait: tradidit illos deus in concupiscentias cordis illorum, ut faciant qu
Abbreviated transcription (Latin):
deorum q nob̾ incdicitur sermo potestatẽ
hominis o aschephi iumq cognoscere.
Dominus inquit et pater. uel quod .ẽ.
summum deus. ut offector. ẽ. deorum ce¬
lestium. ita homo fictor deorum. qui ĩ
templis sunt. humana ꝓximitate ꝯtẽti.
Et paulo post. Ita humanitas inquit. sẽꝑ
memor nature ⁊ originis sue. in illa di
umnitatis imitacione ꝑseu̾at. Ut sicuti
pater ac dominus ut sui similes eẽnt deos
similitudine figuraret. Erat enim de¬

Expanded text:
deorumque nobis indicitur sermo, potestatem deorumque nobis indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, uimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater uel quod est summum Deus ut effector est deorum caelestium, ita homo fictor est deorum, qui in templis sunt humana proximitate contenti.\' Et paulo post: \'Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et originis suae in illa diui- . nitatis imitatione perseuerat, ut, sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos similitudine figuraret.\' Hic
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ insimilioudinom imaginus corrup¬
impiorum. Nam deus incominutabił ma¬
net. Heq enim quia ⁊ apłs dixit cominuta¬
uocant. auos esso dõs dicit. a summo
deo factos. alios ab hominib hoc qͥ audit.
sicut a me positum ẽ. putat ditide simulatͥs
qura oꝑa sunt manuum hominum. At ille
uisibiia et contrectabilia simulatrha ue¬
lud corpora deorum. ẽẽ. asserit. messeaut̃
his quosclam sp̃s inuitatos qui ualeant
aliquid siuc ad nocendum. siue ad desid̾ia nõ¬
nulla compienda eorum. a quib eis dnum
honores ⁊ tultus obsequia deferuntur. hoᷤᷤ
gͥ sp̃s inuisibiles ꝑ artem quandam uisibi¬
libus reb corporalis materie copulare. ut
sint quasi animata corpora ilł sp̃ib dicata
et subdita simulatrha. hoc. eẽ. dicit deos fa¬
cere. eamq magnam et mirabilem deos
fatiendi accepisse homines potestatem.
huius egiptii uerba sicut in nr̃am linguã
interpretata sunt ponam. Et qm̃ de cog¬
natione inquit ⁊ consortio hominum:

Expanded text:
 similitudo imaginis corrupimpiorum, nam Deus incommutabilis manet; neque enim quia Apostolus dixit: Commutaos deos esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, quia opera sunt manuum hominum; at ille uisibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam interpretata sunt, ponam. \'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum
Abbreviated transcription (Latin):
opus est fabri. Ecte in qua iniquitate
ueritatem tenuerunt: et ad posses¬
sionem illam quam uiderunt uiam
perducentem non inuenerunt. Ap̃c
ritas et ur̃a: uerbum dei de quo dic¬
tum est. uita erat lux hominum.
Quia ergo ipse est apud patrem
ueritas et uita et non habebamus qua
ꝑ hominem: peruem ad dm̃. Per ip̃m
uadis: ad ipsum uadis. Noli querere
qua ad illum uenias preter ipsum
mus. Factus est uia est qua uenias.
Non tibi dico quero uiam. Ip̃a uia
ad te uenit: surge & ambula. Ambu¬
la moribus non pedib. Multi enim
bene ambulant pedib ⁊ male ambu¬
lant moribus. S aliquando ipsi be¬
sed in uia non currunt. Quanto plꝰ
currunt plus errant: quia a uia rece¬
dunt. Si autem tales homines per¬
ueniant ad uiam et teneant uiam
quanta securitas. ẽ quia bene ambu¬
lant et non errant. Si autem non te¬
net uiam: quantum uis bene ambu

Expanded text:
ud fecit? Ecce in qua iniquitate veritatem tenuerunt, et ad possessionem illam quam viderunt, viam perducentem non invenerunt. CAPUTritas et vita, Verbum Dei, de quo dictum est, Vita erat lux hominum : quia ergo ipse est apud Patrem veritas et vita, et non habebamus qua per hominem, et pervenis ad Deum. Per ipsum vadis, ad ipsum vadis. Noli quaerere qua ad illum venias, praeter ipsum.mus. Factus ergo via est qua venias. Non tibi dico, quaere viam. Ipsa via ad te venit: surge et ambula. Ambula moribus, non pedibus. Multi enim bene ambulant pedibus, et male ambulant moribus. Aliquando enim ipsi besed in via non currunt. Quanto plus currunt, plus errant; quia a via recedunt. Si autem tales homines perveniant ad viam, et teneant viam, o quanta securitas est, quia et bene ambulant, et non errant! Si autem non tenent viam, quantumvis bene ambu
Abbreviated transcription (Latin):
ab ip̃o lumiue in commutabił u̾itatis au̾si st̃
et obsiuratum. ẽ. insipiens cor eorum. Nõ enim¬
sapiens cor quamuis cognouissent dm̃. s in¬
sipiens potius quia ñ situt dm̃ głificau̾unt
aut gr̃as eg̾unt. Dix̃ enim homini. exce pietaᷤᷤ
.ẽ. sapientia. at ꝑ hoc dicentes se. ẽẽ. sapientes.
quod ñ alit̾ intelligendũ. ẽ. nisi hoc ip̃m sibi
tribuentes stuiti facti sunt. Iamq sequntur
quid opꝰ. ẽ. dit̾e. ꝑ hanc quippe impietatem
Illi homines. illi inquam homines qui ꝑ creat᷑ã
creatorem cognost̾e potuert̃ quo plapsi cum ds
suꝑb̾ resistif. atq uͥ dem̾si sunt. meluis ip̃iꝰ ꝯse¬

Expanded text:
ab ipso lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt ab ipso lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt et obscuratum est insipiens cor eorum. non enimsapiens cor, quamuis cognouissent deum, sed insipiens potius, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. dixit enim homini: ecce pietas est sapientia. ac per hocquod non aliter intellegendum est nisi \'hoc ipsum sibi tribuentes,\' stulti fact i sunt. lam quae sequuntur quid opus est dicere?per hanc quippe impietatem illi homines — illi, inquam, homines, qui per creaturam creatorem cognoscere potuerunt — quo prolapsi, cum deus superbis resistit, atque ubi demersi
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ in similicudinem imaginis q corruptibił
hominis ⁊ uolutrum ⁊ quadrupedum ⁊ ser¬
pentium.
ide quemadmodum ñ eos dix̾it u̾ita¬
tis ignaros. s quod u̾itatẽ in iniquitate
detinuerint. Et quia occurrebat animo. ut
quereret᷑. unde illis. ẽẽ potuerit cognicio ue¬
ritatis. quibus dous legem non ded̾at: neq
hoc tatuit uñ hab̾e potuerint. ꝑ uisibilia
namq ereature ꝑuenisse eos dix. ad intelli-¬
genciam innisibilium creatoris: qm̃ re uera
si magna ingenia querere ꝑstit̾unt su ĩue¬
nire potuerunt. U̾ g impietas quia uide¬
licet cum cognouissent dm̃ ñ sũ deũ glo¬
rificau̾unt aut gr̃as eg̾unt. s euanuerunt
in cogitarionib suis E oꝵ quippe uanitaᷤ
morbus. ẽi qui se ip̃os seducunt dũ uident᷑ sib
aliquid. ẽẽ. tum nicħ sint. Deniq hoc tumo¬
re suꝑbie sese obumbrantes tuius pedem
sibi non uenire deprecatur sc̃s ille cantator
qui dix̃ in lumine tuo udebimus lumen.

Expanded text:
nis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. uide quemadmodum non eos dixerit ueritatis ignaros, sed quod ueritatem in iniquitate detinuerint. et quia occurrebat animo, ut quaereretur, unde illis esse potuerit cognitio ueritatis, quibus deus legem non dederat, neque hoc tacuit unde habere potuerint; per uisibilia namque creaturae peruenisse eos dixit ad intellegentiam inuisibilium creatoris, quoniam reuera sic magna ingenia quaerere perstiterunt, sic inuenire potuerunt. ubi ergo impietas? quia uidelicet cum cognouissent deum, non sicut deum glorifieauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis. eorum proprie uanitas morbus est, qui se ipsos seducunt, dum uidcntur sibi aliquid esse, cum nihil sint. denique hoc tumore superbiae sese obumbrantes, cuius pedem sibi non uenire deprecatur sanctus ille cantator qui dixit: in lumine tuo uidebimus lumen,
Abbreviated transcription (Latin):
De ipsis gentilibus idolorum q
cultoribus. multa itaq a nobis
diuersitate distantibus nicħ aliud
nobis demonstrat apłs. nisiut in ip̃is
quoq ita quicquid prauum est cor¬
rigamus. ut quod forte rectum est ap¬
probemus. Nam utiq idolatras et
quod. ẽ. grauius non tantum culto
rum redarguebat ubi ait. Qui cog¬
noscentes deum non situt deum glo¬
rificauerunt aut gratias egerunt.
s euanuerunt in cogitacionibus

Expanded text:
De ipsis gentilibus idolorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum est corrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius non tantum cultorrum redarguebat ubi ait: qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationib
Abbreviated transcription (Latin):
nab̾ luc̾nam meam domine. Lumi¬
ne tuo domine illuminab tenebraᷤᷤ
meas. Mee enim nichil nisi tenebre.
Tu autem lumen fugans tenebras:
illuminans me. Nona me mͥ lum̃
existens. s lumen non participans
nisi in te. Inuisibilia enim eus ꝑ ea
que facta sunt intellecta conspiciũt᷑
nde arguuntur in libro sapiẽcie¬

Expanded text:
nabis lucernam meam, Domine: luminabis lucernam meam, Domine: lumine tuo, Domine, illuminabis tenebras meas . Meae enim nihil nisi tenebrae: tu autem lumen fugans tenebras, illuminans me: non a me mihi lumen existens; sed lumen non participansnisi in te. Invisibilia enim ejus per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Unde arguuntur in libro Sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
uia domini. Aut non erat aut la¬
tebat. Ut reueletur nobis unde
dominus exultauit. quia reuelatum
.ẽ. paruulis: debemus esse pariuili.
Nam si uoluerimus. ẽẽ magnr qͥsi
sapientes et prudentes. non nob̾ illud
reuelatur. Qui sunt magni: sapien¬
stulti facti sunt. Habes remedium a
contrario. si dicendo te. eẽ sapientem
stultus factus es. Dic te stultum et sa¬
piens eris. S dic dic. et intus dic: quia
sic. ẽ. ut dicis. Sid icis noli coram ho¬
minib dicere: et coram deo non dice.
Prorsus quod ad te ipsum ꝑtinet. quod
ad tua tenebrosus os. Quid. ẽ enim
aliud esse stultum nisi ẽẽ tenebro¬
lum in corde: Deniq de illis sic ait.
Dicentes se esse sapientes: stulti fc̃i
st̃. añquam hoc dicerent. quid rursũ:
Et obscuratum .ẽ. insipiens cor eorum.
Dic quiatu tibi lumen ñ es. ut mul¬
tum occulus es lumen non es. Qld
ꝓdest patens et sanus occulus si lum̃
desit: Ergo dic a te tͥ lumen non. ẽẽ.
⁊ clama quod scriptum.ẽ. Tu illumi¬

Expanded text:
ia Domini! aut non erat, aut latebat, ut revelaretur nobis. Unde Dominus exsultavit? Quia revelatum est parvulis. Debemus esse parvuli; nam si voluerimus esse magni, quasi sapientes et prudentes, non nobis illud revelatur. Qui sunt magni? Sapienstulti facti sunt. Habes remedium a contrario. Si dicendo te esse sapientem stultus factus es; dic te stultum, et sapiens eris. Sed dic: dic, et intus dic; quia sic est ut dicis. Si dicis, noli coram hominibus dicere, et coram Deo non dicere. Prorsus quod ad te ipsum pertinet, quod ad tua, tenebrosus es. Quid est enim aliud esse stultum, nisi esse tenebrosum in corde? Denique de illis sic ait, Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Antequam hoc dicerent, quid rursum? Et obscuratum est insipiens cor eorum . Dic quia tu tibi lumen non es. Ut multum, oculus es; lumen non es. Quid prodest patens et sanus oculus, si lumen desit? Ergo dic, a te tibi lumen non esse; et clama quod scriptum est, Tu illumi
Abbreviated transcription (Latin):
u̾titur. ad eos cum detestatione cominemo¬
randos. qui uicio illo quod suꝑuis memo¬
raui leues et inflati at ꝑ se ip̃os uelud per
mane sublati ubi non reqiiest̾ent s fracti
dissilirent in figmenta idolorum tamqͣm
in lapides deciłunt. Quia onim commen¬
dau̾at pietatem fidei qua deo iustificati gͣ¬
ti. ẽẽ. debemus. uelud contrarium quod de¬
testarecur subinferens. Reuelatur enim
inquit ira dei de celo suꝑ omnem impieta¬
tem ⁊ iniusticiam hominum eorum qui
u̾itatem in imusticia detinent Qͥa quod

Expanded text:
onuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut per inane sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detestaremur subinferens: reuelatur enim, inquit, ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum qui ueritatem in iniquitate detinent, quia quo
Abbreviated transcription (Latin):
te uenire infirmitatis eorum quib aliqͥd suades.
Que infirmitas utiq malum. ẽ. Uñ nos cotidie lib̃¬
ari deprecamur cum dicimus. lib̃a nos a malo. Ita¬
q ñ dixit. quod amplius ẽ malum. ẽ. Tu aut̃ nõ¬
ñ malum faus qui bñ ut̾is uiratione. Que et si ñ
bona tamon nec essaria. ẽ ut alt̾i ꝑsuadeas. quod

Expanded text:
enire infirmitatis eorum, quibus aliquid suadetur: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, libera nos a malo. Itaque non dixit: Quod autem amplius est, malum est. Tu enim non malum facis qui bene uteris juratione, quae, etsi non bona, tamen necessaria est, ut alteri persuadeas quod
Abbreviated transcription (Latin):
at. nec se iactare exeo qd̾ ñ a se ipsis s abillo ha¬
bebant. Qd̾ illi utiq reddendũ fuit: ut adhoc te¬
nendũ qd̾ uide pot̾ant. ab illo sanarent᷑ qui de¬
d̾ at ut uident. Sienĩ hoc facirent humilitatẽ
seruarent. ⁊ possent purgari. atq illi beatissime
contemplationi cobererent. Qura uero suipbia
bie purgarent᷑ anine illoꝵ. ⁊i fecit cultores dc¬
moniorũ. Inde Satra omnia qͣcdeb̾nt᷑ apaganis.
que ualere dicunt ad purgationẽ animarũ fua¬
rum. Et audi apłm consequent̃ hec dicentẽ. quia
ꝓ mercede fuper bie ista reteperunt. quia ñ sic
hononficat̾iunt dm̃. ut honorifi cands ẽ ds̃. Q

Expanded text:
at, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo haat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod illi utique reddendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrantur a Paganis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum consequenter haec dicentem, quia pro mercede superbiae ista receperunt; quia non sic honorificaveru
Abbreviated transcription (Latin):
dimus intellecta ꝯspicit᷑. Cur enĩ aitendat oꝑa.
&. ñ querat artificẽ: Aitenclis t̾ram fructisicai¬
tẽ. aitendis mare plenũ animalib sitis. aiten¬
clis aerem plenum uolatilib attendis celum
fulge stelł ⁊ cetera. & ñ queris tantioꝑis artifi¬
cemi: S dicis mͥ. Istauicleo. uillum ñ uideo.
ad ista uidenda corporis oculos declit: ad se
uidendũ m̃tẽ dedit. Neq enĩ ⁊ animã hoĩs
uides. Sic enim exmotib ⁊ administratione¬
corporis animã quã ñ uides in telugis: sic ex
administratiõẽ tocius mundi. ⁊ exregimine
ipsarum animarũ. intellige creatorẽ. S parũ
est intellige̾. Nam intellex̾unt.⁊ uide quidait
apłs. Quia cognoscentes dm̃a. ñ ut dm̃ magni¬
ficauerunt. aut grãs eg̾unt. s cuannert̾ in
cogitationib suis. iobscuratum e̾ insipiens
cor eoꝵ. Quo m̃ito nisi suꝑbie: samuide seqͤntia.
dicentes enĩ inquit se ẽe. sapientes stulti factist̾.
Nonenim debebant sͥ arrogare. qd̾ ille donait̃¬

Expanded text:
ellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem: attendis terram fructificantem, attendis mare plenum animalibus suis, attendis aerem plenum volatilibus, attendis coelum fulgere stellis, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem. Neque enim et animam hominis vides. Siccorporis animam, quam non vides, intelligis, sic ex administratione totius mundi, et regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelligere. Nam illi intellexerunt; et vide quid ait Apostolus: Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitatiQuo merito, nisi superbiae? Nam vide sequentia: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Non enim debebant sibi arrogare quod ille donaver
Abbreviated transcription (Latin):
a domini sp̃u. Situt enim hicait de gła in
głam: ita et ibi de fide in fidẽ. De gła scilicet
enuangłii quo nunc credentes illuminant᷑.
in głam ip̃ius intommutabił ⁊ manifesta¬
ti u̾itatis. qua tunc commutati ꝑfruent᷑.
ta ex fide u̾boram quib nunc tredimus
quod non dũ uidemus: in fidẽ rerũ qua ĩ
et̾num quod nunc cradimus optinebimꝰ.
Setundum sententiam hanc etiam illud
dictum. ẽ a iohanne inepła ad parthos.
dilectissimi nunc filii dĩ sumus.⁊ non¬
dum apparuit quid erimus. Scimus qr
cum apparuerit similes ei erimus: qm

Expanded text:
a Domini Spiritu » . Sicut enim hic ait, de gloria in a Domini Spiritu » . Sicut enim hic ait, de gloria in gloriam; ita et ibi, ex fide in fidem: de gloria scilicet Evangelii, quo nunc credentes illuminantur, in gloriam ipsius incommutabilis et manifestae veritatis, qua tunc commutati perfruentur; ita ex fide verborum quibus nunc credimus quod nondum videmus, in fidem rerum qua in aeternum quod nunc credimus, obtinebimus. Secundum sententiam hanc etiam illud dictum est a Joanne in Epistola ad Parthos: Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei eri
Abbreviated transcription (Latin):
sum quod xͥani eẽnt. Illa quidemgła erat. for¬
tes libent̾ accipiebant. Et sic actipiebant ut
omuino il nomine dñi sui non erubescerent.
frontem pauli dicentis. Non enim erubesco
de euuangłio. uirtꝰ enim dĩ . ẽ. in sauitẽ omni
iredenti. O paule non ne tues adorator cru¬
uifixi: Parum. ẽ in quit inde mͥ ñ erubes¬
tere immo hinc solum głior. uñ me putat
obiti. Nam nec confusio pot̾at. ẽẽ in consci¬
entia sanata. nec u̾etundia in fronte tam li¬
ñ uidentur. s tamen. ẽ. etiam fides rerũ. qͣndo
ñ u̾b̾ s reb ip̃is presentib treditur quod fut᷑ũ
ẽ cum iam ꝑ speciem manifestam se contẽp¬
landam prebebit sc̃is. ip̃a dĩ sapientia per
quam facta sunt omnia. De qua fide rerum
lurisq illius presentare. forsitan paulus apli
dicit. Iusticia enim dei in eo reuelat᷑ ex fide
in fidem. Dicit enim alio loco. Nos enim reue¬
lata facie głam domini speculantes in eandẽ
imaginem transformamur a gła in głam tãqͣ¬

Expanded text:
sum quod Christiani essent. Illa quidem gloria erat: fortes libenter accipiebant, et sic accipiebant, ut omnino de nomine Domini sui non erubescerent. tium frontem Pauli dicentis: Non enim erubesco de Evangelio; virtus enim Dei est in salutem omni credenti . O Paule, nonne tu es adorator Crucifixi? Parum est, inquit, inde mihi non erubescere; imo hinc solum glorior, unde me putat objici. Nam nec confusio poterat esse in conscientia jam sanata, nec verecundia in fronte tam linon videntur: sed tamen dicitur etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur; quod futurum est, cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa Dei Sapientia per quam facta sunt omnia . De qua fide rerum lucisque illius praesentatae forsitan Paulus apostolus dicit: « Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem » . Dicit enim et alio loco: « Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur
Abbreviated transcription (Latin):
ab omnib tamen audientib totꝰ excipit᷑ ñ int̾
se sillabatim eum diuidentib s ab omnibus
dotum accipientib: quanto magis ille deus u̾q
presens. implens omnia ñ ꝓpinqua clarius.
⁊ longinqua languidius. s ꝑtendentes a fine
usq ad finem fortit̾. ⁊ disponens omnia suauit̾.
equalit̾ possidetur ab omnib. Lux ista fr̃es mi
certe corporea de iolo fulget. oritur. occidit. tir¬
cuit de loco in locum mutat᷑. tamen procedũt
in eam et dirigunt᷑ omnium occłi ⁊ omniũ
occłi parit̾ eam possident ũ eam diuidunt.
ullus in ea diues limites fix̃ nec pͥor p̃otcupãdo
ut uidet occulos pauꝑis aut exclusit. aut angͦ¬
tauit. Dicat pauꝑ deus meus. dicat diues deus
meus. Alinus ille habet. plus hic habet s argẽ¬

Expanded text:
ab omnibus tamen audientibus totus excipitur, non inter ab omnibus tamen audientibus totus excipitur, non inter se syllabatim eum dividentibus, sed omnibus totum accipientibus; quanto magis ille Deus ubique praesens, implens omnia, non propinqua clarius, et longinqua languidius, sed pertendens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter , aequaliter possidetur ab omnibus? Lux ista, fratres mei, certe corporea, de coelo fulget; oritur, occidit, circumit, de loco in locum mutatur: tamen procedunt in eam et diriguntur omnium oculi, et omnium oculi pariter eam possident, non eam dividunt; nullus in ea dives limitem fixit, nec prior praeoccupando ut videret, oculos pauperis aut exclusit, aut angustavit. Dicat pauper, Deus meus; dicat dives, Deus meus: minus ille habet, plus hic habet; sed argen
Abbreviated transcription (Latin):
deus ip̃ius. Suꝑ omnes. ẽ deus. tamen nestio qͦ¬
modo non fatile quisquam audet dit̾e. deus merꝰ
nisi qui m eum credit⁊ qui eum diligit: ip̃e dic̃
deus meus. Tuum tͥ fecisti cuiꝰ es: hoc amat ip̃e.
Prsus dulcedine affectus tui ⁊ secura ⁊ p̃fidẽti
dilectione dic deus meus. Seturus ditis u̾um
ditis. quia tuus. ẽ ⁊ ñ fecisti ut non sit alt̾ius. Nõ
enim sic dicis deus meus quomͦ equus meus. Eqꝰ
enim tuus. ẽ ñ equus alt̾iuis. Deus et tuus est
ut eiuis quisit dix̾it. deus meus quomͦ dius tu.
Singuli ditunt deus meus ⁊ deus meus. Ille om¬
nium. ẽ communit̾ omnib se ad fruendum
prebens in omnib integ̾ in singuł integ̾. Non
enim qui ditunt deum meum: singuli diui¬
dunt int̾ se. Si sermo iste quem iactõ lingua
⁊ sono constante lict̾is et sillab̾ totꝰ ad singulos
ꝑuenit. nec diuidunt illum int̾ se qͥ audiunt.
si sermo ail aures corporis corporaliter sonans
in ꝓpinquo clarius in longinquo languiduiᷤ

Expanded text:
detur. Super omnes est Deus: tamen nescio quomodo non facile quisquam audet dicere, Deus meus, nisi qui in eum credit, et qui eum diligit; ipse dicit, Deus meus. Tuum tibi fecisti; cujus es, hoc amat ipse. Prorsus dulcedine affectus tui, et secura et praefidenti dilectione dic, Deus meus. Securus dicis, verum dicis: quia tuus est, et non fecisti ut non sit alterius. Non enim sic dicis, Deus meus; quomodo, Equus meus. Equus enim tuus est, non equus alterius. Deus et tuus est, et ejus qui sic dixerit, Deus meus, quomodo tu dicis. Singuli dicunt, Deus meus, et, Deus meus: ille omnium est, communiter omnibus se ad fruendum praebens, in omnibus integer, in singulis integer. Non enim qui dicunt, Deus meus, singuli dividunt inter se. Si sermo iste quem jacto lingua, et sono constante litteris et syllabis, totus ad singulos pervenit, nec dividunt illum inter se qui audiunt; si sermo ad aures corporis corporaliter sonans, in propinquo clarius, in longinquo languidius,
Abbreviated transcription (Latin):
Interroga terram fructificantem berb̃
et lignis anunalibus plenam hominibus
tatilib plenum est. interroga aerem quan¬
tis uolatilibus iuget. Itterroga omnia et
uide si non specie sua tamquam uoce t¬
respondent: deus nos fecit. hec philosofi
nobiles quesierunt. et ex arte artificem
cognouerunt. Quid gͦ: Quare reuelat᷑
ira dei suꝑ ip̃am impietatem. quia u̾ita¬
tem in iniquitate detinent. Dicentes enĩ
se. ẽt. sapientes stulti facti sunt. Quod
turiositate inuenerunt superbia perdi¬
derut. Dicentes se esse sapientes donum
dei sibitribuentes stulti facti sunt. Uñ¬

Expanded text:
interroga terram fructificantem herbis interroga terram fructificantem herbis et lignis, animalibus plenam, hominibus tatilibus plenum: interroga aera, quantis volatilibus viget: interroga omnia, et vide si non sensu suo tanquam tibi respondent, Deus nos fecit. Haec et philosophi nobiles quaesierunt, et ex arte artificem cognoverunt. Quid ergo? quare revelatur ira Dei super ipsam impietatem? Quia veritatem in iniquitase esse sapientes, stulti facti sunt. Quod curiositate invenerunt, superbia perdiderunt. Dicentes se esse sapientes, id est, donum Dei sibi tribuentes, stulti facti sunt. V
Abbreviated transcription (Latin):
iramtuam dinum̾are. ut etiam hoc agat
et ad eandem intelligat pertin̾e qͦd nullis
quibus plus irasc̾is parcere uiłis. ut pros¬
peretur peccator in uia sua ⁊ maiora re¬
ripiat i nouissimo. Potestas quippe
humane ire cum corpus ꝯccidit ampliuᷤ
non habet quid faciat. Deus uͦ ht̃ po¬
testatem et hic punire ⁊ post corporis
moitem mut̾e in gehennam. Et a pautis
eruditis maior euis ira intelligitur. ua¬
na et seductoria felicitas impiorum
umquid dixit eos non dimictere ueri¬
tatem. Ueritatem in iniquitate de.¬
tinent. Bonum. ẽ. quod tenent. sed malũ
ei unde illi impii u̾icatem tenent. Numqͥ
deus ad quemquam eorum locutus est.
Numquid legem acceperunt sicut isił
quit manifestum. ẽ in illis. Deus enĩ illis
manifestauit. Manifestauit ilł quibus
legẽ ñ dedit: Audi quomodo manifestauit.
nuisibilia enim eiuis ꝑ ea q̃ fca st̃ intellecta
Interroga mundum ornatum celi fulgo¬
rem ddispositionemq sicłum. solem diẽ
efficientem. lunam noctis solatiumꝯ.

Expanded text:
am, ut etiam hoc addat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorumumquid dixit eos non detinere veritatem? Sed, veritatem in iniquitate detinent. Bonum est quod tenent: sed malum ei: Unde illi impii veritatem detinent? Numquid Deus ad quemquam eorum locutus est? Numquid legem acceperunt, sicut Israelitarum quit, manifestum est in illis: Deus enim illis manifestavit. Manifestavit illis quibus legem non dedit? Audi quomodo manifestavit. Invisibilia enim ejus, per ea quae facta sunt, intellecta Interroga mundum, ornatum coeli, fulgorem dispositionemque siderum, solem diei sufficientem, lunam noctis solatium:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Iustus autẽ ex fide uiuit.
uoniam neq bonum nr̃m iam uidemꝰ
uñ oportet ut tredendo queramus.
neq ip̃m recte uiu̾e nobis ex nob̃. ẽ. nͥ cre¬
dentes adiuuet et orantes. qui et ip̃am fi¬
dem dedit qua nos ab illo adiuuandos
ẽẽ. credamus.
demapłs in eadem epła in qua uehemenᷤᷤ
defensor. ẽ. gr̃e. cum se dixisset gretis ac bar.¬
baris sapientib et insipientib debitorem
et ido quod ad ip̃m ꝑtinet ꝓmptum. ẽe̾. et
his qui rome eent euuangłizare ñ enim
confundor inquit de eunangłio. uirtus
enim dĩ.ẽ. in salutem omni credenti. udeo
primum et greco. Iusticia enimdĩ in eo re¬
uelatur. ex fide in fidem. sicut scͥptum. ẽ

Expanded text:
fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus.s in eadem epistola, in qua uehemens defensor est gratiae. cum se dixisset esse Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitorem et ideo quod ad ipsum pertineret, promptum esse et his qui Romae essent euangelizare: non enim confundor, inquit, de euangelio; uirtus enim dei est in salutem omni credenti, Iudaeo primum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex f
Abbreviated transcription (Latin):
uis nouit potestatem ire tue et pre
timore tuo iram tuam dinum̾are:
Ualde pautorum hominum. ẽ .ii. quit
nosse ire tue potestatẽ qua plerisq ita
cum parcis uase̾is ut non ad iram s pornis ad
mansuetuadinem tuam ꝑtinere intelligat᷑
laboret dolor: quo corripis erudisq quos
diligis. ne penis crucient᷑ et̾nis. Sicut enĩ
legitur in alio psalmo. irritauit dñm pec¬
cator ꝓ magnitudine ire sue ñ exquiret

Expanded text:
uis novit potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exquiret»
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone assumptꝰ filius dĩ uingenitꝰ eẽt uñ hoc me¬
ruit: Quod eiꝰ bonum qualerumq precessit. ut ad
hani ineffabilem excellenuam ꝑueniret. Fatiente
hac suscipiente u̾ x. ip̃e hõ ex quo. eẽ cep̃. filus dĩ
unicꝰ eẽ ceꝑit filium dĩ unitum femina illa gr̃a¬
plena concepit. De sp̃u sc̃o ⁊ urrgine maria dĩ filiꝰ
unic̃ nat᷑ e. Non carnis cupidine. s solo dĩ mun̾e
lib̾a in illo uoluntas erat Ac tanto mag̃ erat: qͣnto
magis seruire peccato nõ pot̾at. Appareat itaq
nobis in nr̃o capite ip̃e fons gr̃e. uñ secundũ uniꝰ¬
cuiꝰq mensuram se ꝑ cuncta eius membra diffũ¬
dit. Ea gr̃a fit ab inicio fidei sue homo quitumq
xͥanus qua gr̃a homo ille ab inicio suo factus. ẽ xp̃i
De ip̃o sp̃u et hic renatꝰ de quo. ẽ. ille natꝰ. E odem sp̃u¬

Expanded text:
personae assumptus Filius Dei unigenitus esset; unde hoc meruit? quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Filium Dei unicum femina illa gratia concepit. De Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est; non carnis cupidine, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, ac tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus, de ipso Spiritu et hic renatus, de quo est ille natus, eodem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
uirationem cum ꝑ aliquid dic̾et᷑ ꝑ quodiurat᷑.
ut non uirau̾it quia ñ dix̃ ꝑ deum s dix̃ testis
.c̃. deus. Ridiculum. ẽ hoc putare. Tamen ꝓpt̾
contenciosos aut multum tardiores ne aliquid
int̾esse quis putet: sciat etiam hoc mͦ uirasse apꝰ
rationem habondam refrenet se quantũ potet᷑
ut non eat᷑ utatur nisi necessitate. tum uidet pi¬
gros. ẽẽ. homines ad tredendũ quod eis utile. ẽ.
tred̾e nͥ iuracione firment᷑. Ad hot itaq ꝑtinet

Expanded text:
ationem, cum per aliquid dicitur, per quod juratur, ut non juraverit, quia non dixit per Deum, sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare; tamen propter contentiosos aut multum tardiores, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurare Aporationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum quod eis utile est credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
am regni celorum. S tamen qm̃ urat qui ad¬
hibet testemdeum diligent̾ consid̾andum. ẽ.
hoc capitulum. ne contra preceptum domini
apłs fecisse uideat᷑. qui sepe hoc mͦ uirauit tum
dicit. Que autem scribo uob: etce toram dõ qr nõ¬

Expanded text:
 non jurat. Sed tamen quoniam jurat qui adhibet testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit: Quae autem scribo vob
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt suo tempore fieret. Si enim de nob̾ dix̃ apłs.
sicut elegit nos in ip̃o añ mundi constitutionẽ
tur abhorrere putatur a uero. si tunt pat̾ capd
nr̃m glorifuauit. quando nos in ip̃o ut membra
ciꝰ ec̃ muselegit. Sic enim nos electi quomͦ ip̃e cla-¬
rificatꝰ quia priꝰ quam mundus c̃ẽt nec nos era¬
mus. nec ip̃e mediator dĩ ⁊ hominum hõ xp̃e¬

Expanded text:
etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ; cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus; quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei et hominum homo Chr
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorum: ut ille capud hii membra sint eiꝰ Oi
ergo fec̃ illum hominem sine ullis eiꝰ p̃cedẽcib
m̾itis. nullum quod ei dimitt̾et᷑ ł origine there
ł uoluntate ꝑpetrare peccatũ. ip̃e nulł eorum
precedentib m̾itis nullum quod faeit credẽteᷤᷤ
in eum quib dimittat om̃e peccatũ. Qui fecit
illum talem ut numquam habuerit habiturꝰ
sit uoluntatõ malam: ip̃e fatit in membris eiꝰ
ex mala uoluntate bonam. Et illum gͦ ⁊ nos
predestinauit: quia et in illout ce̾t capd nr̃m
⁊ in nob̾ ut corpꝰ eiꝰ cẽmus ñ prescessura m̾ita
nr̃a s opera sua futura presciuit: filio ditẽte.¬
Q nunc clarifica me tu pat̾ apud temet ip̃m.
claritate quam hũi prius quam mundus esset
apud te. Intelligamus predestinationẽ claritatiᷤᷤ
humane q̃ in illo. ẽ. nature ex mortali unmor¬
talis apud patrem fut᷑e ⁊ hoc iam predestinãdo
factum fuisse añquam mundus ẽẽt qͦd ĩ mũdo

Expanded text:
ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit. » IteEt nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
sona. Neq enim homine assumpto quat̾nitaᷤ
facta. ẽ s tͥnitas mansit assumpcione illa ĩ ef¬
sabilit̾ fatiẽte ꝑsone unius in deo ⁊ homine
heretici manichei nec hominem tantum sicut
heretiti fortiniani. nec ita hominemut aliquid
minus hãt qͦd ad humauam c̾tum. ẽ ꝑtin̾e na
turam siue animam siuie in ip̃a anima m̃tem
rationabilem suie carnem ñ de femina sũp¬
tam. s factam de u̾bo in carnem conuerso
atq mutato. Que omnia tria falsa et uana
h̾eticoꝵ appollinaristaꝵ tres partes uarias
nitati qua equał ẽ. patͥ. Hoi aut̃ utrumq unꝰ¬
t̃ xp̃e: qui et secundũ dm̃ u̾issime dix̃ ego ⁊ pat̾¬
unum sumꝰ: Et scđm hominem u̾issime dix̃.
pat̾ maior me. ẽ. Qui gͦ hunc fecit ex semine
dił. hominem iustũ qui numqͣm e̾ẽt iniustus
sine ullo m̾ito p̃cedẽtis uoluntatis eiꝰ ip̃e s̃ ex ũti
facit iustos sine ullo m̾ito precedentis uoluntatis

Expanded text:
ersona. Neque enim homine assumpto quaternitas ersona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homineChristum, sicut haeretici Manichaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita homine, ut aliquid minus habeat, quod ad humanam naturam pertinere turam, sive animam sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem, non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato; quae omnia tria falsa et vana, haereticorum Apollinaristarum tres partes varias demque hominem verum, natum de homine matre certa plenitudine temporis; nec ejus humanitaunum sumus : et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
Leq enim tetributa t̃ xp̃o illa generatio s tributa
ut alitmus ab omni obligatione pertat de sp̾u ⁊
turgine nast̾et᷑. sit ex nob̾ ut ex aqua et sp̃u re-
butum. Et si nos ad lauatrhum regn̾atiõis si¬
desdux̃: non iõ putare debemꝰ pͥores nos dedisse
aliquid. ut retribueret᷑ nob̃ regñatio saluta¬
ris Ille quippe nos fecit trede in xp̃m. qͥ nob̾
fecit in quem tredimus xp̃m. Ille facit in ho¬
minib pͥncipium fidei ⁊ ꝑfectionem in rãu
qui fecit hominem pͥntipem fidei ⁊ ꝑfectorẽ
ĩtu. Sic enim appellatꝰ. ẽ. in epła q̃. ẽ. ad hebre¬
os Nullum. ẽ illustrius p̃destinaciõis exemp¬
lum quam ip̃e mediator. Quisquis fideł uult¬
eum bene intellig̾e attendat ip̃m atq in illo
inueniat ⁊ se ip̃m. fideł inquam qui in eo
nicum d̃ĩ filium sublimatam ita ut qui sus¬
cep̃ ⁊ quod suscepit humana. e̾e̾t in tͥnitate ꝑ¬

Expanded text:
Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu rbutum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus,  Nullum est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipse Mediator. Quisquis vult eam fidelis bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et seipsum. Fidelis, inquam, qui in eo Verbo, in unicum Dei Filium sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit, una esset in Trinitate p