comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quid encas ip̃e pius tociẽs appellatꝰ. Nõ¬
ne ita narrat: Pantꝰ otreides. arcis phe¬
biqz sacerdos. Sacra manu uictosqz deos
parim̃q nepotem ip̃e trahit: cursuq amẽs
ad liuima tendit. Nonne deos ipos quos
uictos non dubitat dicere sibi potiꝰ quã se
illis phibet cõmendatos. Cũ ei dicitur sacra
suosq tibi ꝯmendat troia penates: Si ig̃r
ungiliꝰ tales deos et uictos dicit. et ut uel uit¬
ti quoquomꝰ euaderent hõi ꝯmendatos. Cũ¬
ei diritur: que demencia est. existiuare hiis
tutorib romã sapienter fuisse ꝯmissarii. et
nisi eos amisiss non potuisse uastari. Inmo
uero uictos deos tanꝙͣ p̾sides ac defensores co¬
lere quid est aliud: quã tenere nõ numina
bona. s oĩa mala: Quãta em̃ sapiẽtiꝰ credit᷑
romã ad istam cladem non fuisse uenturam
nisi pͥus illi perissent: s illos potiꝰ olim
fuisse perituros nisi eos quãtũ potuiss roma

Expanded text:
Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonQuid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Ete qualiliz diis uibem romani seruãdã
se cõmendasse gaudebant niniũ mise¬
rabilem erorem. Et nobis succensent cũ de
diis eoꝵ talia dicimꝰ. nĩ nec succẽsent aucto¬
rib suis. quos ut edisserent mercedẽ dederũt:
doctores q ip̃os insuꝑ et salario publico et
honorib dignissimos habuerũt. Nempe apd̃
uirgiliũ quẽ ꝓpt̾ea pariuili legũt ut uidelic
poeta magnꝰ omniũq p̾clarissumꝰ atq opti¬
mus teneris ebibitꝰ animis non facile obli¬
uione possit aboleri stdm̃ illud oracii. quo
semel est mbuta recens seruabit odorem
testa diu: apud hũc gͦ uirgiliũ nẽpe uino
inducitur infesta troianis. eolo uẽtorũ regi
aduersus eos urritando ditere. Gens ĩmuca
mͥ ciruenũ nauigat equor: iliũ in italiam
portans uictosqz penates. Itane istis pe-¬
natib uictis romã ne uinceretur. prudentes
cõmendare debuerũt: Sed hec Inno dicebat
uelut irata mulier. qd̾ loqueret᷑ ignorãs

Expanded text:
e qualibus diis Urbem Romani servandam se commendasse gaudebant. O nimium miserabilem errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum talia dicimus, nec succensent auctoribus suis, quos ut ediscerent, mercedem dederunt; doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe apud Vergilium, quem propterea paruuli legunt, ut uidelicet poeta magnus omniumque praeclarissimus adque optimus teneris ebibitus animis non facile obliuione possit aboleri, secundum illud Horatii: Quo semel est inbuta recens sernabit odorem Testa diu - aput hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans.
Abbreviated transcription (Latin):
petulanter et ꝓͤcaciter insultare seruis
xp̃i sunt in hiis plurimi qui illũ ĩteritũ
cladẽq nõ eua sissent uisi seruos xp̃ã se
ẽẽ fuixissent. Et nũt ingrata supbra
atq uupiissia insania eiꝰ uõĩ resistũt
corde ꝑuerso ut sempiteruis tenebrio
puaut᷑: ad qd̾ nomen ore uel sub dolo
ofugenit: ut ep̃asi sutẽ fiuerent᷑. iap

Expanded text:
petulanter et procaciter insultare seruis petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerentur. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtusit. xp̃o irputãt. Bona uero que in
ros ut uiuerent ꝓpter xp̃i honorem facta
suit non imputant xp̃o nr̃o sed fato
suo: cũ ponꝰ deberent si quid recte saperent
illa que ab hostib aspera et dura ppessi sunt
tos hõmi mores bellis eniendare atq cõterere
ole  uita mortaliũ iustã atq landabilẽ talib¬
assuctionib excertere: probatãq uel ĩ meliora
tiansferre uel n hiis ad hut terms ꝓpter usus
alios detinere. Illud uero ꝯsiderandũ qd̾ eisn
ubicũq ꝓpter xp̃i nonien uel iii locis xp̃i
nõi dicatissius et amplissuuis hac pro
largiore nĩa ad tapatitatẽ miltitudĩs
electis p̾ter belloꝵ morẽ truculenti barꝰ¬
bari pepercerũt hͦ tribuere tp̃ib xp̃ia¬
nis. huit deo agere gr̃as. hint ad enis
nomen ueratiter curbere. ut essugiant
penas iguis et̾ui ¶qd̾ nõm nuulti eoꝵ
mendatiter usurparũt ut effugererit
penas pͥsentis exicii Nani quos uides

Expanded text:
pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent propter Christi honorem facta sunt. non inputant Christo nostro sed fato suo, cum potius deberent, si qilla, que ab hostibus aspera et dura perpessi suntos hominum mores bellis emendare atque conterere itemque vitam mortalium iustam atque laudabilem aadflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud uero, quod eis uel ubicumque propter Christi nomen uel in locis Christi nomini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quoꝵ tñ multi coruecto impietatis
eruore tiues ini ea fũit satis idonei: uulti
uero nieã tatis exardestũt ignib odiorũ
tamq manifestis beneficiis ⁊ edemptoris
eiꝰ igrati sũt: ut hodie contra eũ lingnas
non mouerent inisi ferrũ hostili fugientes
ii sacratis eiꝰ locis uilaude qua suꝑbiũt
ĩuenirent. Nn non et illi romani xp̃i
nomini infesti sunt. quib ꝓpter xp̃m bar¬
ban pepercerũt. Testantur hec martirũ
accipiebat liuntẽ trucidatoris furor Gillo
ducebant᷑ a miserantib hostib quib eciã
extia ip̃a lota peperterant ne in eos tutur¬
retent qui sinilem mĩam non habebant
Qui tamen eciã ip̃i alibi cruces ator hostili
more seuientes. postea quã ad loca illa
ueniebant ubi fuerat interdictũ ꝙ alibi
belli ine licuiss: tota feriendi ⁊ efenabat᷑
ĩmanitas et captiuandi cupiditas frãge¬
bat᷑. Sit euaserũt multi qui nũc xp̃ia¬
nis tp̃ib detrabũt: et mala que illa ciuitae

Expanded text:
s errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi nomini infesti sunt, quibus propter Christum barbari pepercerunt? Testantur hoc martyrum accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala, quae illa ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
Ot bella gesta ꝯstripta sunt uel ante
conditam fouiã uel abeis exortu et
imperio: legant et proferant sic ab alie¬
nigenis aliquã captam ẽẽ tiuitatem ut
hostes qui ceperant parterent eis qͦs ad deoꝵ
suoꝵ templa ꝯfigisse ꝯpererãt. aut aliquẽ
ducẽ barbarũ precepisse ut irxupto opido
nullus feriretur: qui in illo uel illo temple
fuisset inuẽtus. Nonne uidit eneas pͥanũ
uerat ignes: Noune diomedes et ulixes
tesis sũme custodib arus coruipuere sacrã
effigiem: manibqz cruentis uirgineas
sequit᷑ uerũ est. ex illo fluere ac retro sub¬
lapsa referri spes dauauii. Postea quippe
uicerũt postea troiam ferro ignib q dele¬
uerũt postea ꝯfugientem ad aram prianũ
obtrũtauerũt. Nec ideo troia periit quia
mineruã ꝑdit. Quid enĩ priꝰ. ip̃a miuer¬
ua ꝑdiderat ut periretur. An forte custo¬
des suos: Hoc sane uerũ est. Illis quippe
interemptis potuit au ferri. Neq eñ
hoĩes a simulatro: s suuilacrũ acustodib

Expanded text:
ot bella gesta conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praecnullus feriretur, qui in illo vel illo templo fuisset inventus. Nonne vidit Aeneas Priamum verat ignes? Nonne Diomedes et Ulysses, caesis summae custodibus arcis, Corripuere sacram effigiem, manibusque cruentis Virgineassequitur verum est: Ex illo fluere, ac retro sublapsa referri Spes Danaûm. . Postea quippe vicerunt, postea Trojam ferro ignibusque deleverunt, postea confugientem ad aras Priamum obtruncaverunt. Nec ideo Troja periit, quia Minervam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerva perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane verum est: illis quippe interemptis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
Aurelii augustini ipponensis epistopi
uiuens. siue in illa
stabilitate sedis et̾ne
quã nũt expectat ꝑ
pacientiam qͦ adusq
iusticia conuertatur

Expanded text:
AURELII AUGUSTINI EPISCOPI uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur
Abbreviated transcription (Latin):
ultimã et pacẽ ꝑfectam
debito defendere aduersus eos qui conditori
eius deos suos p̾ferũt ¶fili carissime mar¬
celline suscepi. Magnũ opus et arduũ: s
deꝰ aduntõr nr̃ est. Nan scio quib uirib
opue sit ut ꝑsuadeatur suꝑbis quãta sit
Urilus hũilitatis: qua fit ut oĩa teruena
tatumina temporali mobilitate mitãtia:
non hũano usirpata fastu. sed diuina gr̃a
doncta celsitudo transtendat. Rex enĩ et
tonditor tinitatis huiꝰ de qua loqui institu¬
miꝰ in scriptura ppłi sui. sententiã diuine
legis aperuit: qua dictũ est. deus suꝑerbis
resistit muilib autẽ dat gr̃am. hoc uero
affectat amatq sibi in laudib dici ¶ꝑar¬
cere subiectis. et de bellare suꝑbos. Unde etͥ
detelrena mutate que tũ dommnari appetit

Expanded text:
ultima et pace perfecta, debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, us inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adp
Abbreviated transcription (Latin):
¶ De regulo captiuitatis ob religionẽ eciã
sponte tolerandã extat exemplũ ꝙ tñ illi
deos tolenti ꝓdesse noni potuit. aͫ. iliͫ¬
¶ An siupris q̃ etiã sacraꝵ forte uirginũ ẽ
passa capliuitas cõtamiari potuerĩt uirtꝰ
arii sine uolũtatis assensurtu pene sute

Expanded text:
 in quo captiuitatis ob religionem etiam sponte tolerandae extat exemplum, quod tamen illi deos colenti prodesse non potuit. . An stupris, quae etiam sacrarum forte uirginum est passa captiuitas, contaminari potuerit uirtus animi sine uoluntatis adsensu. Magnum sane
Abbreviated transcription (Latin):
placationem petulantissimã. impuris
romane uirtutis indoles honore pͥua¬
uit. tribu amouit. agnouit turpes.
fecit in fames: hãt inquã pudendam
uereq zeligioni auersandam et detes¬
tandam taliũ numinũ placacionem
has fabulas in deos illecebrosas atq cri-¬
minosas hec ignominiosa deoꝵ facta
uel scelerate turpiterq cõmissa. uel ste¬
leratiꝰ turpiusq ꝯficta ocłis. et aurib
publicis ciuitas tota distebat: hec cõ¬
missa numinib placere cernebat: et
ideo non solũ illis exhibenda: s sibi qͦ
uuitanda credebat᷑: non illud nestio
quid uelut bonũ et honestũ. ꝙ tam
pancis et tã occulte dicebat᷑. si tñ dice¬
batur: ut magis ne ĩnotester et ꝙͣ ne
non fieret timeret᷑.¬

Expanded text:
placationem petulantissimam, impurissplacationem petulantissimam, impurissRomanae virtutis indoles honore privavit, tribu movit, agnovit turpes, fecit infames; hanc, inquam, pudendam, veraeque religioni aversandam et detestandam talium numinum placationem, has fabulas in deos illecebrosas atque criminosas, haec ignominiosa deorum facta vel scelerate tupiterque commissa, vel sceleratius turpiusque conficta, oculis et auribus publicis civitas tota discebat: haec commissa numinibus placere cernebat; et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat: non illud nescio quid velut bonum et honestum, quod tam paucis et tam occulte dicebatur si tamen dicebatur, ut magis ne innotesceret, quam ne non fieret, timeret
Abbreviated transcription (Latin):
tertulliꝰ. edilis futurus. clamabat
in aurib ciuitatis. inter cetera sui ma¬
gistratꝰ officia. sibi florã nr̃em ludoꝵ
celebritate placandam: qui ludi tãto
deuotiꝰ ꝙͣto turpiꝰ celebrari solent.
Dicit ĩ alio loco iam ꝯsul ĩ extrernis
peritulis ciuitatis et ludos per dece̾ dies
factos neqz rem ullam q̃ ad placandos
deos ꝑtiueret p̾termissam: qͣi non satius
erat tales deos iroitare temperãtia. ꝙͣ
placare luxuria. Et eos honestate eciam
ad ĩiiticias ꝓuocare. ꝙͣ tanta deformi¬
tate lenire, Neqz enĩ grauiꝰ fuerãt quãli¬
bet crudelissima ĩmanitate notituri ho¬
mines ꝓpter qͦs placabãt᷑: ꝙͣ nocebant
ip̃i cũ uiciositate fedissima placarentur
Quãdo quidem ut auerteret᷑ qd̾ metue¬
batur ab hoste ĩcorꝑib. eo mͦ dii conci¬
liabantur qͦ uirtus debellaret᷑ ĩmẽtib.
qui non opponerẽt᷑ defeusores oppugna¬
torib meniũ insi p̾us fierẽt expugna¬
tores bonoꝵ morũ. Hãt taliũ numinũ

Expanded text:
ter Tullius aedilis futurus clamat in auribus ciuitatis, inter cetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam; qui ludi tanto deuotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco iam consul in extremis periculis ciuitatis, et ludos per decem dies factos, neque rem ullam quae ad placandos deos pertineret praetermissam; quasi non satius erat tales deos inritare temperantia quam placare luxuria, et eos honestate etiam ad inimicitias prouocare quam tanta deformitate lenire. Neque enim grauius fuerant quamlibet crudelissima inmanitate nomines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum vitiositate foedissima placarentur: quandoquidem ut averteretur quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo dii conciliabantur, quo virtus debellaretur in mentibus; qui non opponerentur defensores oppugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium numinum
Abbreviated transcription (Latin):
potestatũ tartareo iugo et societate
penali erui ꝑ xp̃i nomen hoĩes. et ĩ lucẽ
saluberrime pietatis ab illa ꝑuiciosissime
impietatis nocte trãsferri querũt᷑. et
murmurant iniqui et ingrati. et illo
nephario spũ altius obstrictiꝰq obpressi:
qr ppłi con fluũt ad eccłias casta celebri¬
tate. honesta utriusq sexus discretione
ubi audiant. ꝙͣ bene hic ad tp̃s uiuere
debeant. ut post harc uitã btẽ semꝑ qz
uiuere mereantur: ubi sctã scaiptura
iusticieq doctrina de suꝑiore loco ĩ ꝯspectu
õim ꝑsonãte: et qui faciũt audiãt ad
pͥmiũ: et qui non faciũt audiãt ad iu-¬
dinũ. Quo et si ueniũt quidã talium
p̾ceptorũ iruisores. oĩs eoꝵ petulãtia
aut repentina a mutatõe de ponitur:
aut timore uel pudore ꝯprimit᷑. Nichil
eiiĩ eis turpe ac flagitiosũ spectandũ imi.¬
taudũqz ꝓponit᷑ ubi ueri dei aut p̾cepta
insinuãtur. aut miracła narrãt᷑: aut

Expanded text:
potestatum tartareo iugo et societate poenali erui per Christi nomen homines et in lucem saluberrimae pietatis ab illa perniciosissimae inpietatis nocte transferri queruntur et murmurant iniqui et ingrati et illo nefario spiritu altius obstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecclesiam casta celebritate, honesta utriusque sexus discretione, ubi audiant quam bene hic ad tempus uiuere debeant, ut post hanc uitam beate semperque uiuere mereantur, ubi sancta scriptura iustitiaeque doctrina de superiore loco in conspectu omnium personante et qui faciunt audiant ad praemium, et qui non faciunt audiant ad iudicium. Quo etsi ueniunt quidam talium praeceptorum inrisores, omnis eorum petulantia aut repentina mutatione deponitur, aut timore uel pudore conprimitur. Nihil enim eis turpe ac flagitiosum spectandum imitandumque proponitur, ubi ueri Dei aut praecepta insinuantur aut miracula narrantur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
non posse: s hͦ uerissimũ eẽ sine sũmã
iusticia rẽpublitã geri non posse. Cuiꝰ ques¬
tionis explicacio cũ in diem ꝯsequẽtem
dilata esset: in tercio libͦ magna ꝯflicta¬
tione res acta est. Sustepit em̃ pilus ip̃e
disputatõem eoꝵ qui sentirẽt siune ĩiusti¬
tia geri non posse rẽpublicã purgãs p̾ci¬
pue ne hͦ ip̃e sentire crederet᷑: egitq sedu¬
lo ꝓ ĩiusticia cõtra iustitiã: et hãt ẽe utilẽ
rei publite. illam u̾o ĩutileni ueri similib

Expanded text:
non posse, sed hoc uerissimunon posse, sed hoc uerissimuiustitia rem publicam regi non posse. Cuius quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum, qui sentirent sine iniustitia geri non posse rem publicam, purgans praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur, egitque sedulo pro iniustitia contra iustitiam, ut hanc esse utilem rei publicae, illam uero i
Abbreviated transcription (Latin):
isq ꝯcentus ex dissimiliũ uocũ modera¬
cione ꝯcors tñ efficit᷑ et ꝯgruẽs. sic ex
sũnus et infuuus et mediis iuł̾iectis or¬
ciuitate ꝯcordiã: artissimuũ atq optimũ
ini oĩ repuͨͣ uniculũ ĩcolumitatis. eãq
siue iusticia nullo pacto ẽẽ posse: at inde
cũ aliquãto latiꝰ et uberiꝰ disseruiss. ꝙͣtũ
ꝓdesset iusticia tiuitati. ꝙͣtũq obesset si
affuiss: sustepit deinde pilus unꝰ eoꝵ qͥ
disputacioni aderant. et poposcit ut hec
ip̃a questio diligẽtiꝰ tractaret᷑: ac de iusti¬
cia plura dicerent᷑. ꝓpter illud ꝙ iã uulgo
ferebatur rempublicã regi siue ĩiuiria nõ
posse. Hant ꝓnide questionem discutiẽdã ⁊ enodãdã¬
⁊ enodãdã
eẽ. assensus est scipio: respondit q nchil
eẽ qd̾ ad huc de republita dictũ putaret et
quo possent longiꝰ ꝓgredi: isi eẽt ꝯfir¬
matũ nõ mͦ falsum ẽẽ illud sine ĩuiria regi¬

Expanded text:
isque concentus ex dissimillimarum uocum moderaisque concentus ex dissimillimarum uocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis icivitate concordia, artissimum atque optimum omni in re publica uinculum incolumitatis, eamque sine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, sine iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
Ed si cõtemnitur qͥ romanã ⁊ ẽpubli¬
Itam pessiniã ac flagiciosissimã dix ͭ
nec turant isti qͣnta moꝵ pessanoꝵ at
flagiciosoꝵ labe ac dedecore inpleat᷑. s
lñ mͦ ut consistat et maneat: audiant
eam nõ ut salustiꝰ narbat pessiuiã ac fla¬
giciosissimã factã: s sicut cicero disputat
iam tũc ꝓrsus perisse. et nullã oĩo remã¬
sisse rẽpublicam. Inducit enĩ scipionem.
eũ ip̃m qui cartaginẽ extiuxerat de re
pu ͨ ͣ disputantem: qñ p̾senciebat᷑. ea cor¬
ruptione quã describit salustiꝰ iãiãq pe¬
ritura. Eo quippe tp̃e disputabatur quo
iam unus graitoꝵ occisus fuit a qͦ stribit
seditiones graues cepisse salustiꝰ. Nam
mortis eiꝰ fit in eisdem libris ꝯmemora¬
tio. Cum autem scipio in sidĩ libri fine
dixisset. ut in fidib ac tibiis atq cantu
ip̃o ac uocib. ꝯcentus est quidã tenendꝰ
ex distructis sonis quẽ ĩmutatũ aut dis¬
crepantẽ aures erudite ferre non possũt.

Expanded text:
ed si contemnitur qui Romanam rem publicam pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosissimorum labe ac dedecore inpleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat: audiant eam non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, iam tunc prorsus perisse et nullam omnino remansisse rem publicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem extinxerat, de re publica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
a tua societate remoueant᷑ purgacione
xp̃iana: quoni᷑. illi a tua dignitate re¬
moti sunt notacione tẽsoria. De bonis
autem carualib quib solis mali ꝑ frui
uolunt. et de malis carualib que sola
ꝓpeti nolunt. ꝙ neq in hiis habeant
quã putantur habere isti deniones potes¬
tatem. quãꝙͣ si haberent deberemꝰ pociꝰ
etiã ista ꝯtemiere. ꝙͣ ꝓpter ista illos collere:
et eos coleudo ad illa que nobis ĩuident
puenire non posse. Tamen nec in istis
eos hoc ualere qd̾ hii putant qui ꝓpt̾
her eos coli oportere contendũt. Deinceps
uidebimus: ut hic sit huiꝰ uolumiuis
modus.

Expanded text:
a tua pietate remoueantur purgatione a tua pietate remoueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modus.
Abbreviated transcription (Latin):
deos qͥ delectant᷑ criuuib suis. seu ue¬
ris qd ignominiosissimũ ẽ: seu falsis
qd̾ maliciosisstuũ est. Bene ꝙ tua spon¬
te histrionib et stenicis societatẽ ciuita¬
tis patere noluisti : euigila pleniꝰ. nul¬
lomͦ. hiis artib platatur diuina ma¬
iestas. quib hũana dignitas ĩquinat᷑.
Quo igitur pacto deos qui talib deler¬
tantur obsiquiis haberi putas ĩ nuio
sanctorũ celestiũ potestatũ: tũ hoĩes ꝑ
ꝯͦs eadem agũt᷑ obsequia nõ putasti ha¬
bendos ĩnumero qualiũcũq ciuiũ roma¬
norum. Incõꝑabiliter suꝑna est ciuitas
clarior. ubi uictoria ueritas. ubi dignitas
sauctitas. ubi pax felicitas: ubi uita
eternitas. Multominꝰ habet in sua socie¬
tate tales deos : si tu in tua tales hoĩes
habere erubuisti. Proinde si ad beatam
ꝑuenire desideras ciuitatẽ: deuita demo¬
nũ societatem. Indigne ab honestis co-¬
lũtur: qui ꝑ turpes placãtur. Sic isti

Expanded text:
deos, qui delectantur criminibus suis, seu uedeos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti
Abbreviated transcription (Latin):
q regnabis. Illic emĩ tibi non uestalis
focus non lapis capitolinꝰ: s deꝰ unus
et uerus. Nlec metas ⁊ erũ nec tẽpora
pouit: imperiũ sine fiue dabit. Noli
deos falsos fallatesqz requirere: abice
pociꝰ atq cõterine in uerã emicãs liber¬
tatem. Non sũt dii. maligni sũt sp̃s :
quib et̾na tua felicitas peria ẽ. Non
tani niuo troianis a quib carnalem
orignieni ducis arces uidetur ĩuidisse
romanas ⁊ quã isti demones quos ad¬
hut deos putas. omni generi hoĩmn sedes
audent sempiternas. Et tu ip̃a non
parua exparte de talib spiritib iudi¬
casti. qñ ludis eos placasti: et per quos
hoĩes eosdem ludos fecisti. infames ẽẽ
uoluisti. Patere asseri libertatẽ tugmn
adu̾sos ĩmũdos sp̃s: qui tuis ceruicib
ĩposuerant. satrandam sibi et telebrãdã
ignomimam suami. Auctores criminũ
diuinorũ remonisti ab honorib tuis ⁊̃
supplita deo u̾o ut a te remoneat illos

Expanded text:
erque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis erque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni sunt spiritus, quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicasti, quando ludis eos placasti et per quos homines eosdem ludos fecisti, infames esse uoluisti. Patere adseri libertatem tuam aduersus inmundos spiritus, qui tuis ceruicibus inposuerant sacrandam sibi et celebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supplica Deo uero, ut a te remoueat illos
Abbreviated transcription (Latin):
Et potiꝰ ꝯcupisce: o indoles romana
laudabilis o ꝓgenies regulorum.
sceuołarũ. scipionũ. fabritioꝵ. hec potiꝰ
ꝯtupisce. Hec ab illa turꝑissima uaĩtate
et fallatissima demonũ malignitate dis¬
terne. Si quid in te laudabile naturalit
eminet. non nisi uera pietate purgatur
atq ꝑficitur: ipietate autẽ disperditur
et punitur. Nũt iam elige quid sequaris:
ut non inte s in deo uero siue ullo eruore
giscere dies est sicut exprecta es ĩ qui¬
busdani. de quoꝵ uirtute ꝑfecta. et fide
uera. eciam passionib gloriam.: qui
usq ꝗͣq aduersus potestates ĩnuicissimas
confligentes easq fortiter moriendo uiu¬
centes saugĩe nobis hãc prĩam pepe¬
rere suo. Ad quã prĩam te ĩuitamus
et exortamur ut eiꝰ adiciaris numero
ciuiu: cuuꝰ quodãmi᷑ asilũ est uera re-¬
missio pctoꝵ. Non audias degeneres
tusantes uelut tempora mala: cũ que¬
rant tempora quib non sit quieta ui¬
ta s potius secura nequicia. Het tibi

Expanded text:
ec potius concupisce o indoles Romana laudabilis o progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; haec potius concupisce, haec ab illa turpissima uanitate et fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc iam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo uero sine ullo errore giscere, dies est, sicut experrecta es in quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres cusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec tibi
Abbreviated transcription (Latin):
sentencie deo ꝓsperante suo loco explicabit᷑
culi quãnis istũ nec frẽm occidisse nec aliqd̾
ppetrasse flagiciũ quisꝙͣ historitoꝵ uel poe¬
tarũ dixit aut fiuxit. certe uel pͥapo uel
alicui cenoce falo postiemo uel febri q̃ roma-¬
ni nunima partim pegrina receperũt. ꝑ¬
tini sua ꝓpria sacrauerũt. Quomi. igitur
tanta anmi et morũ mala. bonis p̾cep¬
tis et legib uel ĩminẽcia ꝓhiberent uel
insita ex tirpauda curarent diitales: qui
eciani semmanda et agẽda flagitia cura¬
uerũt talia uel sua uel qiͣ sua facta per
theatricas celebritates ppłis ĩnotestere cu-¬
pientes ut tãꝙͣ auctoritate diuina sua
sponte nequissima libido accenderet᷑ hũana
frustra hͦ exclamãte ticerone. qui cũ poetis
ageret. ad qͣs tũ cctessit inquit clanor et
aꝓpbacio ppłi qiͣ magii cuiusdã et sapien¬
tis magr̃i. quas illi obducũt tenebras
qͦs ĩuehunt metus. quas inflarant
cupiditates.¬

Expanded text:
tio Deo prosperante suo loco explicabiturculi quamuis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numina partim peregrina receperunt, partim sua propria sacrauerunt. Quo modo igitur tanta animi et morum mala bonis praeceptis et legibus uel inminentia prohiberent, uel insita extirpanda curarent di tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido accenderetur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret: Ad quos cum accessit, inquit, clamor et probatio populi quasi cuiusdam magni et sapientis magistri, quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant cupiditates
Abbreviated transcription (Latin):
exactis id est eiectis aliquãtũ eqͦ et mo¬
desto iure ageret᷑. Metũ dixit fuisse cau¬
sam qm̃ metuebat᷑ bellũ. qd̾ rex tarqui¬
niꝰ regno atq urbe pulsus etrustis sociatꝰ.
tontra romanos gerebat. Attende itaq:
quid deinde cõtexat. dein inqͥt seruili
imperio prẽs plebem exercere. de uita alz
tergo regio more ꝯsulere. agropellere: qͥb¬

Expanded text:
exactis, id est eiectis, aliquantum aequo et moexactis, id est eiectis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere
Abbreviated transcription (Latin):
rib et maxima cõcordia ppłui romanũ
inter sedñi. et postremũ bellum cartha¬
ginense ꝯmemorass egisse. causãqz huiꝰ
boni non amorem iusticie s stante car¬
tagine metũ pacis in fide fuisse dixiss
unde et nasita ille ad repͥmendã nẽqͥciã
seruãdosq istos mores optinios ut me-¬
tu uicia cohiberentur cartaginẽ nolebat
euerti. ꝯtinuo subiecit ide̾ salustiꝰ et ait.
dit distordia et auaricia atq ambicie
et tetera stdis reb oriri sueta mala post
cartaginis excidiũ maxime aucta sũt.
ut intelligeremꝰ etiani autea et oriri
solere et augeri. Unde subnectẽs cur hoc
dicerit: na uurie inquit ualidiorũ et
os eas distessio plebis a pr̃ĩb alieq dissẽ¬
siones domi fuere: iã inde a principie
neq ampliꝰ ꝙͣ regib exactis: dũ metꝰ
a tarquinio. et bellũ graue cũ etruria
positũ est eqͦ et modesto iure agitatũ. Ui¬
des queadmodũ eciã illo breui tꝑe ut regib

Expanded text:
ribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam seruandosque istos mores optimos, ut metu uitia cohiberentur, Carthaginem nolebat euerti: continuo subiecit idem Sallustius et ait: At discordia et auaritia adque ambitio et cetera secundis rebus oriri sueta mala post Carthaginis excidium maxime aucta sunt\', ut intellegeremus etiam ante oriri solere et augeri: Unde subnectens quur hoc dixerit: Nam iniuriae, inquit, ualidiorum et ob eas dissiones domi fuere jam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum grave cum Etruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides quem ad modum etiam illo breui tempore, ut regibus
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ in uitulino iecore apparuit. Qua¬
lia signa si dii iusti dare solerent ac non
demones impii. ꝓfecto illis extis. nepha¬
ria potiꝰ atq ip̃i sille grauiter noxia ma¬
la futura monstrarent. Nleqz enĩ eiꝰ digni¬
tati tm̃ ꝓfuit illa uictoria. quãtũ nocuit
cupiditati: qua factũ est. ut ĩmoderatius
ihiiaus et setũdis ⁊eb esatus at p̾cipitatꝰ
magis ip̃e periret morib ꝙͣ inimicos in
corporib ꝑderet. Hec illi dii uere tristia
uereq lugenda nõ extis. non auguriis
non cuiusꝙͣ somnio uel uaticimo p̾ñci¬
abant: magis eiñ tiuebãt ne coruigeret᷑
ꝙͣ ne uinceret᷑/: ymo satis agebant ut
uictor curiũ gloriosus uictus atq caꝑtiuꝰ
nephaudis uiciis. et ꝑ hec ipĩs eciã demo¬
nib multo obstrictius subderet᷑.¬

Expanded text:
gnum in uitulino iecore apparuit, quagnum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, ria potius atque ipsi Syllae graviter noxia mala futura monstrarent. Neque enim ejus dignitati tantum profuit illa victoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est ut immoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderet
Abbreviated transcription (Latin):
paruo in teruallo seruus cuiusdam lucii
pontii: uaticinãdo clamauit. A bellona
nũciꝰ uenio: uictoria tua ẽ silla. Deinde
adiecit: arsurũ ẽẽ capiloliũ. Hoc tũ dixiss:
ꝯtinuo egressus e castris postera die ꝯcta¬
cior reuersus est: et capitoliũ arsisse cla¬
maiit. Arserat autem reuera capitoliũ
ꝙ quideui demoni et pͥuidere facile fuit
et releryime nũciare. Illud saue ĩtende
qd̾ ad causam maxnne ꝑtiuet: sub qua¬
lib diis ẽẽ cupiant. qui blasphemant
saluatorem. uolũtates fideliũ a dñatu de-¬
monũ liberantẽ. Clarauit homo uatiri¬
nando: uictoria tua est silla. ditq ut id
diuio spũ clamasse crederet᷑ : nũciauit
etiani aliquid et ꝓpe futurũ et mox factũ
unde longe aberat ꝑ quẽ ille sp̃s loquebat᷑.
non tñ clamauit absteleribz parte silla.
que illit uictor tani horrenda ꝯmisit: cui
corona aurea ip̃iꝰ uictorie illusteissimũ si¬

Expanded text:
paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cõtaitꝰ silla que forma militi uisa fuerit.
cũ ille iudicass. eã recordatꝰ est quã pͥus
as illo audierat: qͥ de mitridatira uictoria
ab eodem mandata ꝑtulerat. Quid hic
responderi p̃t quare dii curauerũt uelut fe¬
liria ista nũciare. et nullus eoꝵ turauerat
sillam mouẽdo torrigere: mala ta̾ta factu¬
rũ stelestis armis ciuilib. qualia nõ feda¬
rent s auferrent om̃o rẽpu ͭͣ: Nempe
intelligũt᷑ demones sicut sepe dixi. notũ¬
q nobis est in lrĩs sacris resq ip̃e satis in¬
dicãt negociũ suũ agere ut ꝓ diis habeant᷑¬
qui exhibent sociati. unam pessimã tausã
cum eis habeant ĩ iudicio dei. Deinde cũ ue¬
uisset tarentũ silla. atq ibi sacrisicass: ui¬
dit in capite uitulini iecoris similitudinẽ
torone auree. Tunt postumiꝰ aruspex ille
respondit p̾claram ei siguificari uitoriam:
iussitq ut extis illis solus uesteret᷑. Postea

Expanded text:
percontatus Sylla, quae forma militi visa fuerit; percontatus Sylla, quae forma militi visa fuerit; cum ille indicasset, eam recordatus est quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica victoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare dii curaverint velut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curaverit Syllam monendo corrigere, mala tanta facturum scelestis armis civilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rempublicam? Nempe intelliguntur daemones, sicut saepe dixi, notumque nobis est in Litteris sacris, resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro diis habeantqui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea
Abbreviated transcription (Latin):
uindex esse urdebatur illiꝰ ꝯparacione que¬
rerentur. iñ pͥmũ ad ur̃bem ꝯtra mariũ
castra mouiss adeo lela exta ĩmolanti
fuisse srrbit liuius: ut custodire se postu¬
miꝰ aruspex uoluerit. capitis suppliciũ
subiturꝰ: inisi ea q̃ ĩ ão silla haberet. diis
iuuãtib impleuiss. Ete non distesse¬
rant aditis arisq relictis dii qñ de rerũ
euentu predicebant: nichilq de ip̃iꝰ
sille correctione curabãt. Promictebãt
presagando felicitatẽ magnã: nec ma¬
lam cupiditatẽ minãdo frangebant
Deinde m̃ ẽẽt in asia. bellũ mitridaticũ
gereus. per luciũ tuiũ ei mandatũ est a
est: ac postea molienti redire in urbemi. et
suas amicoꝵ q ĩurias tiuili sangme ulusti:
iterũ mandatũ ẽ ab eodem ioue ꝑ militem
quedami legionis sexte priꝰ sede mitridate
pͥnũtiasse uictoriam: et tũc ꝓmictere datu¬
rũ se ptãtem. qua recuperaret ab ĩnuicis
rẽpublictã non sine multo sangnĩe. Tum

Expanded text:
atur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a est. Ac postea molienti redire in Urbem, et suas amicorumque injurias civili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Jove per militem quemdam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse victoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rempublicam non sine multo sanguine. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
felititaterii. s occulte potiꝰ ꝓuidencie dei
ad istorũ ora claudenda. eosq ab errorib
liberãdos. qui nõ studiis agũt s hec prui¬
denter aduertũt: qr et si aliquid ĩ hiis
reb deuiones possiuit tñ possunt ꝙͣtũ
setreto oĩpotẽtis arbitrio ꝑmictũt᷑: ne
magmipendamꝰ terrenaꝵ felicitatem
que sic mario. malis eciam plerũq cõ¬
ceditur: nec ear ⁊ursus qiͣ malã arbi¬
tremur. cũ ea multos etiã pios at bonos
uniꝰ ueri dei cultores. ĩuitis demonib
ppolluisse uideamꝰ: nec eosdem ĩmũdis¬
simos sp̃s. uel ꝓpter hec ip̃a bona mala¬
ue teruena ꝓpitiandos aut tiuiendos
existimenius: qr sicut ip̃i mali hoĩes
in terra. sic eciã illi non oĩa que uolũt
facere possunt. nisi ꝙͣtũ illiꝰ ordinacõe
sinitur: cuiꝰ plene iudiciũ nemo ꝯp̃¬
hendit. iuste nemo rep̾hendit.

Expanded text:
felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio magnipendamus terrenam felicitatem, que sicut Maria malis eciam plerum conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos, eciam pios ac bonos unius veri dei cultores invitis demonibus prepoluisse videamus, nec eosdem immundissimos spiritus vel propter hec ipsa bona malave terrena / propiciandos aut timendos existimemus, quia sicut ipsi mali homines in terra sic eciam illi non omnia, que volunt, facere possunt, nisi quantum illius ordinacione sinitur, cuius plene iudicia nemo comprehendit, iuste nemo reprehendit.
Abbreviated transcription (Latin):
et uerissima atq certissima felicitate pre¬
pollent boni deũ collentes: a qͦ solo ꝯfer¬
ri p̃t. Illa igit᷑ ⁊ es puͨ ͣ malis morib
cũ periret. nichil dii eoꝵ ꝓdirigendis
uel coruigendis egerũt moribz ne peri-¬
ret: nnio de prauandis et coruigendis
addiderũt morib ut ꝑiret. Ne se bonos
fingñt: ꝙ uelut offensi ciuiũ iiquita¬
te discesserint. Prorsus ibi erãt. pro-¬
dũtur. cõuincũtur: nec subuenire p̾ci-¬
piendo. nec latere tacẽdo potuerũt. Onut¬
to ꝙ mariꝰ a miserãtib miturnẽsib
marite dee in luco eiꝰ ꝯmẽdatꝰ ẽ. Ut ei
oĩa ꝓsperarent: et ex sũma desperacõe
reuersus ĩtoliuts in urbem duxit cru¬
delem cudelis excercitũ. Ubi ꝙͣ cruenta
ꝙͣ ĩtiuilis. hostiliq ĩmanior eiꝰ uictoria
fuerit: eos qui scripserũt legant qui
uolunt. S hͦ qd̾ dixi orricto nec ma¬
rite nestio cui tribuo marii sanguineã

Expanded text:
et uerissima adque certissima felicitate praeet uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. OmittMaricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex summa desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in hiis trãseñtib et tp̃alib bonis.
uel eis qͦs oderũt nocẽt. uel eis qͦs diligũt
ꝓsunt. ut quid colũtur ut qͥd tanto stu¬
dio colendi requirũt᷑: Cur laborosis tri¬
stib q tp̃ib tanꝙͣ offensi abcesserint
cõuiciis indignissinus ledit᷑: Si autẽ
habẽt in hiis reb uel beneficii uel male¬
ficii ptatem: cur in eis adfuerũt pessimo
uiro mario. et optimo regulo defuerũt
An ex hͦ ip̃i intelligũt᷑ in iustissimi et
pessimi: Quod si ꝓpterea magis ti-¬
mendi et tolendi putãt᷑: neq h ͦ putẽt᷑.
Neq enñ minꝰ eos ĩuenit᷑ regulus co¬
luisse ꝙͣ mariꝰ. Nec ideo uita pessima
eligenda uideat᷑: qr magis mario ꝙͣ
regulo dii fauisse existimant᷑. Metellus
enĩ romanorũ laudatissimꝰ. qui habuit
quĩq filios ꝯsulares. eciã rerũ tp̃aliũ fe¬
lix fuit: et catilina pessimꝰ opp̾ssus ĩopia
et in bello sui sceleris ꝓstratus infelix:

Expanded text:
etiam in his transeuntibus et temporalibus bonis, etiam in his transeuntibus et temporalibus bonis, vel eis quos oderunt nocent, vel eis quos diligunt prosunt: utquid coluntur? utquid tanto studio colendi requiruntur? Cur laboriosis tristibusque temporibus, tanquam offensi abscesserint, conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix,
Abbreviated transcription (Latin):
uid ꝙ eciami uident eoꝵ affuisse cupi¬
ditatib implendis: et ostendũt᷑ non
auctorẽ belloꝵ ciuiliũ atq gestoꝵ. Ut
septies ꝯsul fieret adiuuerũt. atq ut ĩ
septimo suo ꝯsulatu moreretur senex. ne
in marius sille futuri mox uictoris irou¬
eret: Si em̃ ad hͦ eũ dii eoꝵ nõ iuuerũt.
non parũ est ꝙ fatentur eciã non ꝓpiciis¬
diis suis posse accidere hõi istam tempo¬
ralem quã nimis diligũt tantã felici¬
tatem: et posse eciã hoĩes sicut fuit mariꝰ.
salute uirib. opib. honorib. dignitate.
longeuitate. cumulari et ꝑfrui diis iratis:
posse eciam hoĩes sicut fuit regulus cap¬
tiuitate seruitute. ĩopia. uigiliis. dolorib
excruciari et emori diis amitis. Qd̾ si
ita ẽẽ concedũt: ꝯpendio nichil eos ꝓdesse:
et tolli suꝑfluo confitent᷑. Ilam si uirtu¬
tib anni et ꝓbitate uite. cuiꝰ pͥmia
post mortem speranda sunt. magis cõ¬
karia ut ppłs disteret institerũt. si nichil

Expanded text:
uod etiam uidentur eorum adfuisse cupiditatibus inplendis, et ostenduntur nonauctorem bellorum ciuilium adque gestorem, ut septiens consul fieret adiuuerunt adque ut in septimo suo consulatu moreretur senex nec in manus Syllae futuri mox uictoris inrueret. Si enim ad haec eum di eorum non iuuerunt, non parum est quod fatentur etiam non pdiis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem; et posse homines, sicut fuit Marius, salute, viribus, opibus, honoribus, dignitate, longaevitate cumulari et perfrui, diis iratis: posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captivitate, servitute, inopia, vigiliis, doloribus excruciari et emori, diis amicis. Quod si ita esse concedunt, compendio, nihil eos prodesse, et coli superfluo, confitentur. Nam si virtutibus animi et probitati vitae, cujus praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeniit. Cũq magna crudelitate aduersus
sontes et insontes seuiret. qͥntꝰ catulus
palani sille dixit. Cũ quib tandẽ uicturi
sumꝰ si in bello armatos. in pace ĩeries
occidimꝰ. Silla deinde marcũ mariũ de ta¬
prili casa extractũ uiuciri iussit ductũq
trãs tyberim effossis ocłis mẽbris minutatĩ
exsectis uel fractis trucidari ihariũ marii
filiũ penestre ꝑsecutꝰ obsedit et ad mortẽ

Expanded text:
peremit. Cumque magna crudelitate adversus sontes insontesque saeviret, Quintus Catulus palam Syllae dixit: “Cum quibus tandem victores sumus, si in bello armatos, in pace inermes occidimus?”. Sylla dehinc Marcum Marium de caprili casa extractum vinciri iussit, ductumque trans Tiberim effossis oculis, membris minutatim exsectis vel fractis trucidari, Marium Marii filium Praeneste persecutus obsedit et ad mortem