comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
torum duodecim. norma ẽ apłice instrue¬
tionis: que nimirum linea ambit colum¬
nã utͣmq cum quisq doctor sue uideis
siue gentib predicare missus. ea tm̃ facẽ
ac didicit eccła. Nam si quis alit̾ iuiuere
siue predicare uoluerit. et lege ae apłica
decreta sꝑne. uel ꝓsuo libitu noua quelibet
statuere maluerit. non ẽ talis columna
templo dei apta: qr dum apłica statuta se¬
qui contempnit. quasi exilitate intenti¬
onis sue uel elationis tumide grossitudi¬
ne duodecim cubitoꝵ linee non conue¬
nit. Hasnimirum lineas diis columniᷤ
sui templi circumdedit: cum missis ad
docendas baptitandasq om̃s gentes dis¬
cipłis ait. Docete eosseruare quecumq
mandaui uobis. Quisquis gͦ seruat ac
docet omnia quecumq mandauit apłis
piam preteriens. ipse ꝓfecto columna ẽ
indomo di que ẽ eccła ae firmamentũ¬
ẽ ueritatis. qualem fore timotheũ mo¬
nuit apłs paulus. Uerum quia absq

Expanded text:
torum duodecim, norma est apostolicae institutorum duodecim, norma est apostolicae institutionis, quae nimirum linea ambit columnam utramque, cum quisque doctor sive Judaeis sive gentibus praedicare missus, ea tamen faceac didicit Ecclesia. Nam si quis aliter vivere sive praedicare voluerit, et vel apostolica decreta spernere, vel pro suo libitu nova quaelibet statuere maluerit, non est talis columna templo Dei apta, quia dum apostolica statuta sequi contemnit, quasi vel exilitate inertiae suae vel elationis tumidae grossitudine duodecim cubitorum lineae non convenit. Has nimirum lineas Dominus templi sui columnis circumdedit, cum missis ad docendas baptizandasque omnes gentes discipulis ait: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . Qui ergo servat ac docet omnia quaecunque mandavit apostolis piam praeteriens, ipse profecto est columna in domo Dei, quae est Ecclesia, et firmamentum veritatis, qualem fore Timotheum monuit apostolus Paulus. Verum quia absque
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod in eoꝵ dierum numero mundꝰ sit
factus luceclariꝰ ẽ: &e tria ꝑ sex multipli¬
cantur: cum ustꝰ qui ex fide uiuit cog¬
nitionẽ pie credulitatis executione bone
actionis accumulat. Columna nanq
ante fores templi decem &e octo cubitis al¬
ta ẽ: cum p̾dicator quisq egregiꝰ palam
cunctis insinuat non nisi ꝑ fidem &e oꝑa
iusticiȩ nos ad suꝑnȩ gaudia uite posse
ꝑuenire. Quamuis possit hic altiꝰ intel
ligi: quod nomen iħu apud grecos hoc ab
numero incipiat. Prima enim littera
nominis iħu apud eosdem decem: scđa
octo significat. Et apte decemae octo cu¬
bitis alte sunt columne domus dni: q
doctores scĩ immo om̃s electi ad eum fi¬
nem bene iuuendo intendunt. ut con¬
ditorem suum facie uidere mereantur
ad faciem. Neq enim ultͣ quid querant
habebunt: cum eum qui ẽ suꝑ omnia
ꝑuen̾int. Et linea cubitoꝵ duodecim
ambiebat columnam utͣmq. Linea cubi¬

Expanded text:
m, quod in eo dierum numero mundus sit m, quod in eo dierum numero mundus sit factus, luce clarius est. Et tria per sex multiplicantur, cum justus ex fide vivit, et cognitionem piae credulitatis exsecutione bonae actionis accumulat. Columna namque ante fores templi decem et octo cubitorum alta est, cum praedicator quisque egregius palam cunctis insinuat, non nisi per fidem et opera justitiae nos ad supernae gaudia vitae posse pervenire; quamvis possit et his altius intelligi, quod nomen Jesu apud Graecos ab hoc numero incipiat. Prima enim littera nominis Jesu apud eos decem, secunda octo significat. Et apte octodecim cubitos altae sunt columnae domus Dei, quia doctores sancti, imo omnes electi, ad eum finem bene vivendo intendunt, ut Conditorem suum facie videre mereantur ad faciem. Neque enim ultra quid quaerere habebunt, cum ad eum qui est super omnia pervenerint. Et linea cubitorum duodecim ambiebat columnam utramque. Linea cubi
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrent et exemplo. Uel certe quia
de eisdem columnis in libro paralipo¬
menon scriptum ẽ. ipsasq columnas
posuit in uestibulo templi unam a
dextris et alt̾am a sinistris: ideo sunt
sum patrie celestis
ante ocłoᷤᷤ
mentis habeant esse
doceant.
Hinc etenim paulꝰ
columna utiq
domus dñi excellen¬
tissima ꝑ arma
iusticie nos a dextͥs
et a sinistris com¬
monendos esse
suis suoꝵq sedulis
hortatur ex¬
delectati
nec fracti asꝑis. a regia uitȩ uia
qua ad ꝓmissam nobis hereditatem
patr iȩ celestis gradiendum ẽ ullam
in partem dedinemus. Notandum
sane in hac sententia paralipomenon
quam posui. quod eadem porticus tem¬
pli. etiam uestibulũ templi uoca¬
batur: & quod in ꝓpħis legimus.
inter uestibulum et altare orabant sac̾do
bitos altitudinis hr̃e memorat᷑. Ter enĩ
sex. decem ce octo faciunt: tria uͦ ad fidem
ꝑtinere ꝓpt̾ scãm tͥnitatem: s ad oꝑationẽ¬

Expanded text:
demonstrent et exemplo. Vel certe, quia demonstrent et exemplo. Vel certe, quia de eisdem columnis in libro Paralipomenon ita scriptum est: « Ipsasque columnas posuit in vestibulo templi, unam a dextris et alteram a sinsum patriae coelestis ante oculos mentis habendum esse doceant. hinc enim Paulus, columna utique domus Domini excellentissima, per arma justitiae nos a dextris et a sinistris communiendos esse suis suorumque sedulis hortatur exdelectati, nec fracti adversis, a regia vitae via, qua ad promissam nobis haereditatem patriae coelestis gradiendum est, ulla in parte declinemus. Notandum sane in hac sententia Paralipomenon quam posui, quod eadem porticus templi etiam vestibulum templi vocabatur; et quod in prophetis legimus, inter vestibulum et altare orabant sacerdobitorum altitudinem habere memoratur; ter etenim seni decem et octo faciunt, tria vero ad fidem pertinere propter sanctam trinitatem, sex ad operatione
Abbreviated transcription (Latin):
societatis et barnabe: ut nos ingentib
illi autem incircuncisionẽ. Q uib
uerbis quasi exponere uidet᷑ miste¬
rium columnarũ materialiũ: & quid
iudelicet figauerunt: & quare due st̃
facte. Apłos nanq &e doctores ciuictos
spiritales significant: forte̾ nimirũ
fide &e oꝑe & contemplatione ad suꝑna¬
erectos. Due sunt autem: ut & gentes
& circumcisionẽ p̃dicando in eccłam
introducant. Stabantq in porticu
ante fores templi. & ingͥssum illiꝰ suo¬
decore. ac pulchritudine ex utq parte
mirabiliter ornabant. Ostiũ autem
templi dñs ẽ: quia nemo uenit. ad pa-¬
trem nisi ꝑ ipsum. & sic̃ alibi dr̃. ego sũ
ostium: ꝑ me siquis introierit saluabi¬
tur. Quod uidelicet ostium columne
ex utroq latẽ corani posite circunstant:
cum ministri sermonis utͥq ppło introi¬
tum regni celestis ostendunt. ut si aluce
scientie legalis quisq seu ex rigore genti¬
litatis ad fidem euangłii uenerit: habeat
paratos eos qui sibi ter salutiset uerbo

Expanded text:
societatis, ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione. » Quibus verbis, quasi exponere videtur mysterium columnarum materialium; et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolus namque et doctores cunctis spiritales significant. Fortes nimirum fide atque opere et contemplatione ad suerectos. Duae sunt autem, ut et gentes et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illiudecore ac pulchritudine, ex utraque parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est, quia nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum . Et sicut alibi dicit: « Ego sum ostium, per me si quis introierit, salvabitur . » Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt; ut sive a luce scientiae legalis quisque, sive ex rigore gentilitatis ad fidem Evangelii venerit, habeat paratos eos qui sibi iter salutis et verbo
Abbreviated transcription (Latin):
et facies omnia oꝑa tua: septimo autẽ
die sãbbi dni dei tuinon facies omne opꝰ:
Sex enim dieb fecit d̃s cȩlum ce t̾ram ma-¬
re et omnia quȩ in eis sunt: et requieuit
die septimo. Que appło dĩ ebda ita com¬
putabatur antiquitus. Prima sabbati
sabbatoꝵ hoc ẽ requiescionum dies ẽẽ
ebdomadis ediscerent. mox hanc in

Expanded text:
et facies omnia opera tua: septimo autem et facies omnia opera tua: septimo autem die Sabbati Domini Dei tui non facSex enim diebus fecit Deus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et requievit in die septimo. Quae populo Dei hebdomada ita computabatur antiquitus: prima Sabbati,Sabbatorum, hoc est, requietionum dies esse hebdomadis addiscerent, mox hanc in
Abbreviated transcription (Latin):
a septenario numero nomen accepit.
humana quidem consuetudine septenis so¬
lum acta dieb s script᷑e sacrȩ auctoritãte
multis sp̃eb in sign̾is. qu̾eͤ tñ cuncte nͦ falłor
ad unum finem spectant. nos scilicet post¬
tuam sꝑare quietẽ. Prima gͦ singłaris illa
ebdomada eta qua cetẽ formam capessunt.
diuina ẽ oꝑatione sublimis. quia dñs sex
dieb mundi ornatũ complens: requieuit
septima die ab oꝑib suis. Ubi notanduos
quod non ideo senarius numerus est per-¬
fectus. quia dñs in eo mundi oꝑa ꝑfecit:
s sicut augustinus ait ideo dñs qui omĩa
simul creare ualebat in eodignatus ẽ oꝑa¬
ri. quia numerus ẽ ille ꝑfectus: ut etiam
ꝑhunc oꝑa sua ꝓbaret eẽ ꝑfecta. qui suis
partib prmiis implet᷑ id ẽ sexta tercia et
dimidia: que sunt unum. duo et tria et si¬
mul sex funt. Ad huiꝰ exemplum diuine eb¬
domadis. scda hominib obseruandaman-¬
datur dicente dño. Sex dieb oꝑaberis

Expanded text:
a septenario numero nomen accepit, humana quidem consuetudine septenis slum acta diebus, sed Scripturae sacrae auctoritate multis speciebus insignis, quae tamen cunctae, ni fallor, ad unum finem spectant, nos scilicet tuam sperare quietem. Prima ergo singularis illa hebdomada, et a qua caeterae formam capessunt, divina est operatione sublimis: quia Dominus sex diebus mundi ornatum complens, septima requievit ab operibus suis: ubi notandum, quod non ideo senarius numerus est perfectus, quia Dominus in eo mundi opera perfecerit: sed sicut Augustinus ait ideo Dominus, qui omnia simul creare valebat, in eo dignatus est operari: quia numerus est ille perfectus, ut etiam per hunc opera sua probaret esse perfecta, qui suis partibus primus impletur, id est, sexta et tertia et dimidia, quae sunt unum, duo et tria, et simul sex fiunt. Ad hujus exemplum divinae hebdomadis secunda hominibus observanda mandatur, dicente Domino: sex diebus operaberis
Abbreviated transcription (Latin):
ingłi autem menses sua signa in
quib solem recipiant habent. apͥł.
arietis. maiꝰ tauri. uniꝰ geminoꝵ. uliꝰ.
cancri. augustꝰ. leonis. septemb̾ uirginis.
occob: libre. nouemb: scorpionis. decẽb̃.
sagitarii. iauiariꝰ capͥcorni. februariꝰ
aquarii. martiꝰ piscium. Sicut etiam
quidã uet̾um u̾sib explicauit heroicis.

Expanded text:
inguli autem menses sua signa in quibus solem recipiant habent: Aprilis Arietis, Maius Tauri, Junius Geminorum, Julius Cancri, Augustus Leonis, September Virginis, October Librae, November Scorpionis, December Sagittarii, Januarius Capricorni, Februarius Aquarii, Martius Piscium, sicut quidam veterum etiam versibus explicavit heroicis:
Abbreviated transcription (Latin):
sagacitate cõmptum ẽ. S ne gentilis
tm̃ uiriꝰ dictis uideamur consummare
capłm: etiam & eccłȩ doctores quid de hoc
senseruit queramus. Beatus iheronimꝰ
inter p̾tanseuangłii sententiã qua dic¬
tum ẽ in dĩi passione tenebras factas
suꝑ omnẽ terram: qui scripserunt in¬
quit contra eũgłia. suspicant᷑ deliquiũ
solis quod ueris estatisq temporib acci¬
dere solet ducipłos xp̃i ob imꝑitiã suꝑ
resurrectione dñi interp̾tatos. cum de¬
fectꝰ solis nũqm nͥ ortu lunȩ fieri soleat.
Nulli autem dubiumẽ. paschȩ tempore
lunam fuisse plenissimam

Expanded text:
sagacitate compertum est. » Sed ne gentilis tantum viri dictis videamur consummare capitulum, etiam Ecclesiae doctores quid de hoc senserint quaeramus. Beatus Hieronymus interpretans Evangelii sententiam, qua dictum est in Domini passione tenebras factas super terram: « Qui scripserunt, inquit, contra Evangelia, suspicantur deliquium solis, quod veris aestatisque temporibus accidere solet, discipulos Christi ob imperitiam super resurrectione Domini interpretatos, cum defectus solis nunquam nisi ortu lunae fieri soleat; nulli autem dubium est, Paschae tempore lunam fuisse plenissimam
Abbreviated transcription (Latin):
templo fenestras obliquas.
fenestre templi. doctores sunt scĩ et
spiritales quiq in eccła: quib mente
degentib do archana secretoꝵ cȩlesti¬
um specialiꝰ cȩt̾is uide ꝯceditur. Qͥ
dum ea q̃ in occulto uident publice
fidelib pandunt: quasi suscepto lu¬
mine solis. fenestre cuncta templi pe¬
netͣlia replent. Unde eedem fene¬
stre oblique. idẽ intꝰ latiores fuisse
ꝑhibentur: qr nimirũ necesse ẽ ut
quis quis suꝑnȩ ꝯtemplationis iu-¬
bar uel ad mom̃ĩtum ꝑceꝑit. mox
sinũ cordis ampliꝰ castigando dilatet:
atq ad maiora capessenda sollerti ex¬
ercitatione p̾panet.

Expanded text:
templo fenestras obliquas. » Fenestrae templi doctores sancti sunt et spiritales quique in Ecclesia, quibus mente excedentibus, Deo arcana secretorum coelestium specialius caeteris videre conceditur. Qui, dum ea quae in occulto vident, publice fidelibus pandunt: quasi suscepto lumine solis, fenestrae juncta templi penetralia replent. Unde bene caedem fenestrae obliquae, id est intus latiores fuisse perhibentur: quia nimirum necesse est, ut quis jubar supernae contemplationis vel ad momentum percepit, mox sinum cordis amplius castigando, dilatet, atque ad majora capessenda solerti exercitatione praeparet.
Abbreviated transcription (Latin):
nuta autem aminore int̾uallo uo¬
cantes. partes a particione ci rcłi zodiaci
quem tͥcenis dieb ꝑ menses singłos
fudunt. Porro momenta a motu side-¬
rum celerrimo nuncupantes . cum ali

Expanded text:
nuta autem a minore intervallocantes. Partes a partitione circuli Zodiaci, quem tricenis diebus per menses singulos findunt. Porro momenta a motu siderum celerrimo nuncupantes, cum ali
Abbreviated transcription (Latin):
uidant non habentib hoc athonium
nuncupari complacuit. At tñ mathe¬
matici in explorandis hominũ geni

Expanded text:
idant non habentibus, hoc atomum nuncupari complacuit. Attamen mathematici in explorandis hominum geni
Abbreviated transcription (Latin):
atq succede sentitur. Minimũ autẽ
oninium et quod nulla ratione diui¬
di queat tempus. a thomum grece hoc
ẽ indiuisibile siue insectibile nomi¬
nant. quod ob sui pͥusillitatem gram¬
maticis potiꝰ qm calculatorib usibi¬
le est. quib cum uersum ꝑ uerba. uer¬
ba ꝑ pedes. pedes ꝑ silłas. silłas ꝑ tp̃ra¬

Expanded text:
atque succedere sentitur. Minimum autem omnium, et quod nulla ratione dividi queat tempus, atomum Graece, hoc est, indivisibile sive insectibile, nominant: quod ob sui pusillitatem grammaticis potius quam calculatoribus visibile est: quibus cum versum per verba, verba per pedes, pedes per syllabas, syllabas per
Abbreviated transcription (Latin):
torib usq ad necẽ suam deseuientib
genua flectens dicebat: dñe ne statuas
illis hoc peccatum. S: quia nec spem
in t̾ris. neq feruorem deli mordentis.
neq lenitatem modestiȩ compatientis.
habere possumus. apte suꝑ coronaᷤ
ce plectas. suꝑleones & boues cherubm
sculpti esse memorantur. Cherubin

Expanded text:
toribus usque ad necem suam saevientibus, toribus usque ad necem suam saevientibus, genu flectens dicebat, Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Sed quia neque spem in terris, neque fervorem zeli mordentis, neque lenitatem modestiae compatientis, habere possumus, apte post coronulas et plectas, post leones et boves, Cherubin sculpti esse memorantur. Cherubin
Abbreviated transcription (Latin):
helant. Plectas habent: cum inter
fraternȩ societatis quȩ uixta ẽ uincula
dissoluunt. Habent inter coronulas &
plectas leones: cum ita adsꝑanda cęlestia
mentem erigunt: ita ad dilegendos
ꝓximos dilatant: ut in pecc̃is quoꝵq
qui sibi commissi sunt. feruorẽ asꝑę
inuectionis exercere non tardent.
habent cum leonib boues: quando¬
ipsam inuectionem corripiendi cum
sp̃u mansuetudinis exhibent: qnͣdo
in feruore arguendi. numqmͣ fissam
numqm uerba diuine lectionis uelut
ruminando in ore uolu̾e cessant. Deniq
beatus stephanus. basis uidelicet templi
dñi eximia. seuos leonis dentesatq un¬
gues ostendere uidebatur: cum suis ꝑse¬
cutorib aiebat. Dura ceruice & incircũ¬
cisi corde & et aurib: uos semꝑ spui scõ
restitistis. Quem ꝓpħarum patres ur̃i
loquens. quantum pietatis ut ita dicã
bubulȩ mansuetudinis intus in corde
gestaret ostendit: cum ꝓ eisdem ꝑsecu¬

Expanded text:
helant. Et plectas habent, cum inter helant. Et plectas habent, cum inter fraternae societatis, quae juxta est, vincula dissolvunt. Habent inter coronulas et plectas leones, cum ita ad speranda coelestia mentem erigunt, ita ad diligendos proximos dilatant, ut in peccantes quosque, qui sibi commissi sunt, fervorem asperae invectionis exercere non tardent. Habent cum leonibus boipsam invectionem corripiendi cum spiritu mansuetudinis exhibent, quando in fervore arguendi numquam fessam numquam verba divinae lectionis velut ruminando in ore voluere cessant. Denique beatus Stephanus basis videlicet templi Domini eximia, saevi leonis dentes atque ungues ostendere videbatur, cum suis persecutoribus aiebat: Dura cervice et incircumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis; quem prophetarum patres vestri loquens quantum pietatis, ut ita dicam, bubulae mansuetudinis intus in corde gestaret, ostendit, cum pro eisdem persecu
Abbreviated transcription (Latin):
intentione ad uisionem sc̃e tͥnitatis ꝑ.¬
uenire satagunt. Et ipsum opus ba¬
sium int̾rasile erat: et sculpture int̃
iunct᷑as. Iuncturas iudetur dicere ea.
quib ipse lut̾um tabule sibimet inui¬
cem conexe sunt: ut scilicet ex quatu
or sue quinq tabulis una fieret ba¬
sis. Quales autem sculpturas inter
bases iunct᷑e id÷ in ipsis suis lat̾ibus
ante & retro adext᷑ & asinistra & supͣ
quoq habuerint: subdendo aꝑitur
cum dicitur. Inter coronulasꝙ plec¬
tas. leones & boues & cherubin: & in
iuncturis similit̾ desuꝑ. Non ergo
planaerat ulla ex parte suꝑficies ba¬
sium: s undiq u̾sum mistieis sculpta
figuris: quia sc̃oꝵ mentes. immo uni¬
uersa e oꝵ conuersatio. uirtutum in
inanis preteriit. in qua piis uacare
oꝑib uel sermonib uel certe cogitati¬
onib defistant. Coronulas quippe in
se sculptas habent: cum ad ingressũ
uitȩ ꝑhenniꝰ infatigabili desidio an-¬

Expanded text:
intentione ad visionem sanctae Trinitatis peintentione ad visionem sanctae Trinitatis pervenire satagunt. Et ipsum opus basium interrasile erat, et sculpturae inter juncturas. Juncturas videtur dicere eas quibus ipse luterum tabulae sibimet invicem connexae sunt, ut sor sive quinque tabulis una fieret basis. Quales autem sculpturas inter has juncturas, id est, in ipsis suis lateribus ante et retro, a dextra et sinistra, et supra quoque habuerint, subdendo aperitur, cum dicitur: Inter coronulas et plectas, leones, et boves, et cherubin, et juncturas similiter desuper. Non ergo plana erat illa ex parte superficies basium, sed undique versum mysticis sculpta figuris; quia mentes sanctorum, imo universa conversatio eorum, virtutum in inanis et vacua praeterit, in qua piis vacare operibus, vel sermonibus, vel certe cogitationibus desistant. Coronulas quippe in se sculptas habent, cum ad ingressum vitae perennis infatigabili desiderio an
Abbreviated transcription (Latin):
caltitudinis cubitoꝵ. & quatuor cubitoꝵ
latitudinis &e trium cubitorum altitu¬
dinis bases singłe fuerunt: intellectu
ẽ. Longitudo etenim ad patientiam
longammitatis: latitudo ad dilatio¬
nẽ dilectionis: altitudo ꝑtinet ad sp̃e
suꝑne retͥbutionis. Quatuor autem
sunt pͥncipales uirtutes: quib cet̾a
uirtutũ struct᷑a umminet: pruden¬
tia scilicet. fortitudo. temꝑantia iusticia.
Et ideo quaternoꝵ cubitoꝵ. erat lon¬
dicatores siue aduersa mundi & longi¬
tudinẽ exilii. ac laborum p̾sentium
foris tołent: seu cor in dilectione¬
sui conditoris suoꝵq ꝓximoꝵ int̾na ex¬
ultatione dilatent: semꝑdare oꝑam
uirtutib curant: prudent̾ uidelicet
inter bona & mala discernentes. fortit᷑
aduersa sustinentes. corab appetitu uo¬
luptatum temꝑantes: iusticiam in
oꝑatione tenentes. Trium gͦ cubitoꝵ
fit altitudobasium: cum ꝑexercicium
uirtutum. quas cum patientia maloꝵ
ce dilectione bonoꝵ exercent continua

Expanded text:
quatuor cubitorum latitudinis, et trium cubitorum altitudinis bases singulae fuere, facile intellectu est. Longitudo etenim ad patientiam longanimitatis; latitudo ad dilationem dilectionis, altitudo pertinet ad spem supernae retributionis. Quatuor autem sunt principales virtutes, quibus caetera virtutum structura imminet. Prudentia scilicet, fortitudo, temperantia, justitia. Et ideo quaternorum erat cubitorum lonaedicatores sive adversa mundi, et longitudinem exsilii ac laborum praesentium foris tolerent, seu cor in dilectionsui conditoris suorumque proximorum interna exsultatione dilatent, semper operam dare virtutibus curant, prudenter videlicet inter bona et mala discernentes, fortiter adversa sustinentes, cor ab appetitu voluptatum temperantes, justitiam in operatione tenentes. Trium vero cubitorum fit altitudo basium, cum per exercitium virtutum, quas cum patientia malorum et dilectione bonorum exercent, continua
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor cubitorum longitudinis
bases siggłas: et quatuor cubitoꝵ latitu¬
dinis. et trium cubitoꝵ altitudinis:
Multifarie et multis modis una eadẽq
re portantes designati sunt. designant᷑
etiam ꝑbases. quȩ portandis erant lut̾i¬
b p̾parate: quomodo ipsi lut̾es eiꝰdem
lauacri spiritalis cuiꝰ & mare typum
gerebant. Siquidem ut uerba dierũ
narrant: omĩa in eis que in holocaustũ¬

Expanded text:
tuor cubitorum longitudinis bases singulas, et quatuor cubitorum latitudinis, et tres cubitorum altitudinis. Multifariam multisque modis una eademquere portantes designati sunt, designantur etiam per bases, quae portandis erant luteribus praeparatae, quomodo ipsi luteres ejusdem lavacri spiritalis, cujus et mare, typum gerebant: siquidem, ut Verba dierum narrant, omnia in eis quae in holocaustu
Abbreviated transcription (Latin):
consortium ꝑ baptismatis undam erat
colligenda. Namae si in geminis lut̾ib
hostie lauabantur. quedam adextrisatͥi.
quedam uͦ a sinistris: uno tamen igne
consummabantur altaris ut holocau¬
stum fieb̾et: quia siue quis in parte cir¬
cumcisionis siue in p̾putio lauacrum¬
xp̃i susceꝑit: unoom̃s sp̃u. ut filii dei
fieri possint scĩficantur. hinc et enim
apłs. S accepistis inquit sp̃m adoptio¬
nis filioꝵ in quo clamamus abba pat̾.
Unum inquit spm accepistis in quo
om̃s filii ad optionis efficiamini. in qͦ
nimirum clamamus abba pat̾. Abba
uidelicet. quia ex hebreis uenimus ad fi¬
dem. Pater: quia ex gentib uariis qui

Expanded text:
consortium post baptismatis erat undam consortium post baptismatis erat undam colligenda: nam etsi in geminis luteribus hostiae lavabantur, quaedam quidem a dextris atrii, quaedam vero a sinistris, uno tamen in igne consumebantur altaris, ut holocaustum fieret: quia sive quis in parte circumcisionis, sive praeputii lavacrum susceperit, uno omnes spiritu, ut filii Dei fieri possint, sanctificantur; hinc etenim Apostolus, Sed accepistis, inquit, spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Unum, inquit, spiritum accepistis, in quo omnes filii adoptionis efficiamini, in quo nimirum spiritu clamamus, Abba, Pater. Abba videlicet, qui ex Hebraeis venimus ad fidem; Pater, qui ex g
Abbreviated transcription (Latin):
mistice inter p̾tari: quia ministri laua¬
cͥri uitalis ad ȩt̾nȩ gaudia beatitudinis
quos inbuant uocent. Uerum quia de
eisdem luterib distincte in sequentib
scriptum est. quod uidelicet quinq ex
his positi sunt ad dext̾am partem tẽpli
et quinq ad sinistram: magis in eis qui-¬
narii numi̾ sunt intuenda mist̾i̾a. In
utͣq & enim parte templi sunt posice
bases lut̾um: ut utͥq dĩ ppło sacri fontis
gra designaret᷑ eẽ pandenda. Et quinq
sunt in utͣq parte: ut sic̃ in expositione
maris qđ quinq cubiti saltum ẽ iam
diximus. demonstraretur typice uniu̾
sa fidelib quȩ ꝑquinq sensus corporis
deluruerant ꝑ lauachrum baptismi
esse remitenda. Sic̃ gͦ in uno maridu¬
nub odecim bõues suꝑposito unitas expri¬
mitur baptismatis. quȩ ꝑ apłos
toto erat orbe p̾dicanda: ita  &e ꝑ duos
ordines luterum mistice ostenditur.
quia gentilitas cum uidea in unũ fidei

Expanded text:
mystice interpretari, quod ministri lavamystice interpretari, quod ministri lavacri vitalis ad aeternae gaudia beatitudinis, quos imbuunt, vocent. Verum quia de eisdem luteribus distincte in sequentibus scriptum est, quod videlicet quinque ex his positi sunt ad dexteram partem templi, et quinque ad sinistram, magis in eis quinarii numeri sunt intuenda mysteria. In utraque etenim parte templi sunt positae bases luterum, ut utrique Dei populo sacri fontis gratia designaretur esse pandenda. Et quinque sunt in utraque parte sicut in expositione maris, quod quinque cubitis altum est, jam diximus demonrsa fidelibus, quae per quinque sensus corporis deliquerant, per lavacrum Baptismi esse remittenda. Sicut ergo in uno mari super duodecim boves posito, unitas exprimitur baptismatis, quae per apostolos toto erat orbi praedicanda, ita et per duos ordines luterum mystice ostenditur quia gentilitas cum Judaea in unum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
electoꝵ multitudo pot̃ intelligi: quȩ
iuxta uocem p̾cursoris baptizandaerat
ab ipso in sp̃u scõ &e igne. Sicut gͦ sacer¬
dotes qui in mare lauabantur: formã
expͥmunt eoꝵ qui ꝑbaptisma efficiun¬
tur summi consortes sacerdotii quod
tere hostia: cum quis fidelium aqua
baptismatis ꝑfunditur. Offertur gͦ
accipit. Philippꝰ euangelistan cũ
p̾dicaret in samaria. quid nisi in lu¬
tere templi hostias dñi lauabat:s:
descendeb̾at: s baptirati tantum erant
in nomine dñi iħ̃u: uelut ablute hostie
necdum ad sacroscm altaris ignẽ per¬
uenerant. At cum missi illo petrus
ae iohes imponebant baptizatis manꝰ
ce accipiebant sp̃m sc̃m loquebant᷑q
linguis. iam ad ignem altaris ꝑue¬
nerant hostie. ut fierent holocaustum
quod latine dicitur totum incensum:
quia uidelicet conscientiam illoꝵ gr̃a
sp̃s scĩ adimplens diuino fecit amore fer¬
uesc̾e. Quia uero ad portandum lut̾e̾m¬
duodecim sunt bases facte. poterat ita

Expanded text:
electorum multitudo potest intelligi, quae juxta vocem praecursoris baptizata est ab ipso in Spiritu sancto et igne . Sicut ergo sacerdotes qui in mari lavabantur, formam exprimunt eorum qui per baptisma efficiuntur summi consortes sacerdotii, quodtere hostia, cum quis fidelium aqua baptismi perfunditur; offertur veraccipit. Philippus evangelista cum praedicaret in Samaria, quid nisi in lutere templi hostias Domini lavabat? Sed descenderat, sed baptizati erant tantum in nomine Domini Jesu, velut ablutae hostiae necdum ad sacrosancti altaris ignem pervenerant; at cum missi illo Petrus et Joannes imponebant baptizatis manus, et accipiebant Spiritum sanctum, loquebanturque linguis, jam ad ignem altaris pervenerant hostiae, ut fierent holocaustum, quod Latine dicitur totum incensum, quia videlicet conscientiam illorum gratia Spiritus sancti adimplens, divino fecit amore fervescere. Quia vero ad portandos luteres decem sunt bases factae, poterat ita
Abbreviated transcription (Latin):
ixime autem pre omnibꝰ admi¬
rauda tanta occeani cum lunȩ
cursu societas. qui ad omẽm euis orͣtũ
omẽniq occasum. ipso quoq emisso
sui feruoris quod reum agreciuocant
impetu. littora late coiiteggat. eodemq
reuosato detergat: ac dulces fluminũ oc¬
casus salsis abunde commisceat simul
et accumulet undis: necmora preter¬
eunte luna recedens et ipse natiuȩ hec

Expanded text:
xime autem prae omnibus admiranda tanta Oceani cum lunae cursu societas, qui ad omnem ejus ortum omnemque occasum ipse quoque emisso sui fervoris, quod Graeci ῥεῦμα vocant, impetu littora late contegat, eodemque revocato detegat, ac dulces fluminum occursus salsis abunde commisceat simul et accumulet undis; nec mora praetereunte luna recedens et ipse, nativae h
Abbreviated transcription (Latin):
magna electoꝵ beatitudo infut᷑a uita desig¬
natur: ⁊ apte in hoc tercium domus disĩ cȩ¬
nacłm consummatur: qi post p̾sentes fide¬
lium labores ꝑcepta infuturo requie animaꝵ
plena totiꝰ eccłe felicitas in resurrectionis gła
complebitur. Ad quod mist̾ium equȩ ꝑtinet
ut diximus quod resurgens a mortius dñs
cominunem in laude fecit hr̃e sermonem.
Nam ⁊ eccła suo tempore resurgens a mor
dens plene ac ꝑfecte donosc̃ĩ sp̃s illustrabit᷑:
quando iuxta ꝓmissum apłi erit ds̃ omnia
iomnib. Tunc plena erit adunatio lin
guarum momnib ad p̾dicanda magna

Expanded text:
magna electorum beatitudo in futura vita desigmagna electorum beatitudo in futura vita designatur, apte in hoc tertium domus Domini coenaculum consummatur: quia post praesentes fidelium labores, post acceptam in futuro requiem animarum, plena totius Ecclesiae felicitas in resurrectionis gloria complebitur. Ad quod mysterium aeque pertinet, ut diximus, quod resurgens a mortuis communem in laude sua fecit habere sermonem. Nam et Ecclesia suo tempore resurgens a mortdens, plene ac perfecte dono sancti Spiritus illustrabitur, quando secundum promissum apostoli erit Deus omnia in omnibus. Tunc plena erit guarum in omnibus, ad praedicanda magnal
Abbreviated transcription (Latin):
uocat ⁊ cubicula. Dedit autem inquit da¬
iud salomoni filio suo decriptionem porticꝰ
⁊ templi ⁊i cellarioꝵ ⁊icenacłi ⁊ cubiculoꝵ
in abditis ⁊ domus ꝓpitiationis. Ubi etiam
exterioꝵ domoꝵ quȩ erant extͣatͥum sac̾do¬
tum in circuitu templi. fecit mentionẽ:
cum ꝓtinus adiunxit. Nen non ⁊ omniũ
que cogitau̾at. atrioꝵ exedrarum ꝑcircui¬
tum in tesauros domus domini. unchesau¬
ros scõꝵ. Quod autem omnis altitudo.cxxx.
cubitoꝵ t̾empli erat: ad idem sacͣmentum
respicit. quod ⁊ primitiua eccła in ierosoli¬
nus post passionẽ et resur rectionem et aseen¬
sionem dñi ad celos in hoc numero uiroꝵ
ex septem iocto constant. solent non ñ qͣm
ad significationem referri. quȩ nunc inũ
ꝑficietur autem infine scłi in. resur¬
rectione corpoꝵ immortalium:
ipsa autem quindecim in trigonũ
ducta id ẽ cum omnib suis partib . an¬
ꝓpter apte numero centenario ⁊ uicenario¬

Expanded text:
vocat et cubicula. « Dedit autem, inquit, Davocat et cubicula. « Dedit autem, inquit, David Salomoni filio suo descriptionem porticus, et templi, et cellariorum, et coenaculi et cubiculorum in adytis, et domus propitiationis . » Ubi etiam exteriorum domorum, quae erant extra atrium sacerdotum in circucum protinus adjunxit: Nec non et omnium quae cogitaverat atriorum et exedrarum per circuitum in thesauros domus Domini, et in thesauros sanctorum. Quod autem omnis altitudo templi 120 cubitorum erat, ad idem sacramentum respicit, quod primitiva ecclesia in Hierosolymis post passionem, resurrectionem, et ascensionem Domini in coelos in hoc numero viroruex septem et octo constant, solent nonnunquam ad significationem referri futurae vitae, qperficietur autem in fine saeculi resurrectione corporum immortalium. Ipsa autem quindecim in trigonum ducta, id est, cum omnibus suis partibus anuapropter apte numero centenario
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ etiam repbi possunt intueri: ue¬
rũ archana fidĩ ae intimȩ grãm dilectionis
nullus nisi qui ꝑ hȩc dño duce ad celestia
scandit agnoseit. Q erĩ se dieit nosse dm̃
et mandata eius non custodit: mendax est.
Notandum sane quod .xxx. cubiti altitudinis
de quib supralegitur. usq ad medium cena
łm pertingebant. Deinde alii .xxx. cubitiusq
ad tercium cenaculum addebantur. quo usq¬
adporticͣum quȩ erãt circa templum ab austͦ
iaquilone. ⁊ occasu tectum ꝑueniebat. ut
iosepho narrante didicimꝰ. Dem̃
usq ad suminum templi tectum. alii. lx.
cubiti dinumerabantur: ⁊ sic tota altitudo
domus uxtalibrum paralipomenon in
centum uiginti cubitos consummata est.
Porticus quoq quȩ erat ante frontem templi
adorientem uixta fidem p̾fati uoluminis
eandem cubitoꝵ summam in altitudine
habebat: qͥ uidelicet liber illas de quib pre¬
diximus porticus circa templum cellaria

Expanded text:
amentorum, etiam reprobi possunt intueri, veamentorum, etiam reprobi possunt intueri, verum arcana fidei intimae gratiam dilectionis, nullus nisi qui per haec Domino duce ad coelestia scandit agnoscit. « Qui enim dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . » Notandum sane quod triginta cubiti altitudinis, de quibus supra legitur, usque ad medium coenaculum pertingebant; deinde alii triginta cubiti usque ad tertium coenaculum addebantur, quousque porticuum, quae erant circa templum ab Austro, et Aquilone, et Occasu tectum perveniebat, ut Josepho narrante didicimus. Deinde usque ad supremum templi tectum alii sexaginta cubiti numerabantur, et sic tota altitudo domus juxta librum Paralipomenon in centum viginti cubitos consummata est . Porticus quoque, quae erat ante frontem templi ad Orientem, juxta fidem praefati voluminis, eamdem cubitorum summam in altitudine habebat. Qui videlicet liber illas de quibus praediximus porticus circa templum cellaria
Abbreviated transcription (Latin):
gine sumpsit respicit: Ostium namq lat̾is
ce dnõ. unus militũ lancea latꝰ eiꝰ aꝑuit:
Et bene in parte domꝰ dext̃a: quia dextrũ
quod nobis iter ad cȩlestia pandet᷑. Deni¬
q ita subiunxit. Et continuo exiuit san¬
guis &e aqua. Aqua scilicet qua ablumur in
baptismo: & sangiuis quo consecͣramur in
calice scõ. ꝑhoc namq ostium nobis ẽ ascen¬
sus in medium cenacłm et a medio int̾eium:
qr ꝑ fidem et mift̾ia nr̃i redemptoris de p̾
post mortem ascendimus: rursumq de re¬
quie animarum adueniente die uidicii ad
immortalitatem quoq corpoꝵ quasi in t̾ci¬
um cenacłm sublimiore ꝓfectu penet᷑bimꝰ.
ex quoͬ magna amboꝵ udelicet coporisꝙ¬
amimȩ beatudine ꝑpetuo uiuamꝰ. Quod
quidem it̾ inuisibilit̾ agebatur. ita ut soli
hoc qui intrarent nossent. qũauis ipsum
ostiũ etiam foris positi uid̾ent: qr nimirũ
actus fideliũ in hoc scło & celebrationes saeͣ¬

Expanded text:
gine sumpsit, respicit. Ostium namque laterigine sumpsit, respicit. Ostium namque laterice Domino, « unus militum lancea latus ejus aperuit . » Et bene, « in parte domus dextrae, » quia dextrum per quod nobis iter ad coelestia panderetur. Denique ita subjunxit: « Et continuo exivit sanguis et aqua . » Aqua scilicet, qua abluimur in baptismo, et sanguis, quo consecramur in calice sancto. Per hoc namque ostium nobis est ascensus in medium coenaculum, et a medio in tertium, quia per fidem et mysteria nostri Redemptoris de prapost mortem ascendimus; rursumque de requie animarum, adveniente die judicii, ad immortalitatem quoque corporum, quasi in tertium coenaculum, sublimiore profectu penetrabimus, ex quo in magna amborum, et corporisanimae beatitudine, perpetuo vivamus. Quo quidem iter invisibiliter agebatur, ita ut soli hoc qui intraverant nossent, quamvis ipsum ostium etiam foris positi viderent: quia nimirum actus in hoc saeculo, et celebrationes sacr
Abbreviated transcription (Latin):
te erat domus dext̃e: et ꝑ cocleam ascende¬
bant in medium cenacłm & amedio in tẽi¬
um. Qͥdam hunc locũ male intelligentes
putant ostium templi amedidie fuisse: ñ
intendentes qr si hoc significare uoluiss
scriptura nonitadic̾e̾t. ostium lateris me¬
dii in parte erat domꝰ dexxt̃a: sita potiꝰ sim¬
pliciter: ⁊ habebat domꝰ ostiũ ad meridiẽ.
Nunc autem longe aliud significat. Partẽ
namq domꝰ dext̾am: latꝰ templi meridia¬
nũ dicit. In cuiꝰ parte orientali ostiũ erat
in ipso angulo factum iuxta t̾ram: inqͦd
introeuntes statimad altiora gradatim
ascendebant: habentes uiam ascensuum
ꝑ ipsa parietis int̾iora: donec tali itinere
ad medium cenaculum & a medio ꝑueni¬
rent ad tercium. Nec dubitandum qmͣuis
script᷑a non dicat. qr sic ascendentes creb̾rimas
habebant a meridie fenestras: quarũ luce. cer¬
tum ꝑ omĩa et sine offensione iteragent. Qi
nimirũ locus ꝓpriead corpꝰ dñĩcũ quod de uir¬

Expanded text:
e, et per cochleas ascendebant in medium coenaculum, et a medio in tertium. » Quidam hunc locum male intelligentes, putant ostium templi a meridie fuisse, non attendentes, quia si hoc significare voluisset, Scriptura non ita diceret: « Ostium lateris medii in parte erat domus dextrae, » sed ita potius simpliciter: « et habebat domus ostium ad meridiem. » Nunc autem longe aliud significat. Partem namque domus dextrae latus templi meridianum dicit, in cujus parte Orientali ostium erat in ipso angulo factum juxta terram: in quod introeuntes statim ad altiora gradatim ascendebant, habentes viam ascensus per ipsa parietis interiora, donec tali itinere ad medium coenaculum et a medio perveniretur ad tertium. Nec dubitandum, quamlibet hoc Scriptura non dicat, quia sic ascendentes creberrimas habebant a Meridie fenestras, quarum luce certum per omnia et sine offensione iter agerent. Qui nimirum locus proprie ad corpus Dominicum, quod de Vir
Abbreviated transcription (Latin):
scribit ioħes. Malleꝰ &e securis & omne
ferramentũ non auditur: qr hine dui.
adu̾sitatil. ⁊ disciplina ueritatis excemur.⁊
ut illit locis iuxta meritum congrus dispo¬
namur: & castigatione cessante. solo amoris
glutine quo ad inuicem copulemur uno
impleti spu ꝑfundamir. Ceterum qͣmuis
dicatur. noe uir ꝑfectꝰ ingn̾ationib suis
& beati immaculati inuia &e cet̾a huiꝰmͦi:
iustꝰ in t̾raqui faciat bonũ. & non peccet.
fecti&e immacłati uocantur. Qͥ tunc u̾e
ꝑficiuntur. cum nex ily corporis absoluti.

Expanded text:
securis, et omne ferramentum, non auditur, quia hic adversitatibus, et disciplina veritatis exercemur, ut illic locis juxta meritum congruis disponamur, et castigatione cessante solo amoris glutino, quo adinvicem copulemur, uno impleti spiritu perfundamur. Caeterum quamvis dicatur: Noe vir perfectus in generationibus suis, et beati immaculati in via, eest enim qui faciat bonum, et non peccet. erfecti et immaculati vocantur, qui tunc vere perficiuntur, cum nexibus corporis absoluti
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet qm p̾fati sumus conditi.¬
onis siderum. ut luna mensis mar.
tatur in nouam. Si sunt qui hoc
nobis in luna nouemb̾ mensis a¬
gendũ magis autument. quati¬
nus huiꝰmodi impedimentis cũ
precedentis anni fine absolutis.
nouu deceto annũ lib̾o possint cõ.¬
poto ingredi iuxta exemplũ uide¬
licet egyptioꝵ qui hoc in penulti¬
mo anni sui mense. qui ẽ nr̃ iuliꝰ
face̾ ꝑhibentur. S siue hic suntib¬
lic. siue alibi fecis. necesse ẽ ibidẽ ni
fallor. tres parit̾ menses undetri

Expanded text:
videlicet quam praefati sumus conditividelicet quam praefati sumus conditionis siderum, ut luna mensis Martitatur in nonam. Sed sunt qui hoc nobis in luna Novembris mensis agendum magis autument, quatenus hujusmodi impedimentis cum praecedentis anni fine absolutis, novum de caetero annum libero possint computo ingredi, juxta exemplum videlicet Aegyptiorum, qui hoc in penultimo anni sui mense, qui est noster Julius, facere perhibentur. Sed sive hic, sive illic, sive alibi feceris, necesse est ibidem, ni fall
Abbreviated transcription (Latin):
consentit eccła eaudem
inuitationẽ primo anuo
circłi decennouennalis¬
affigunt. facientes epac¬
tas lune annuas. quarũ
saltum. ideoq amũ euni-¬
dem sinonͥ bissextũs assit.
inupistola tange̾ uidetur.
.ccc. laxxxiiii. Qd si unꝰ
dies plus minusue contig̾it. eit¬
dens error ẽ. excepto uidelicet an¬
no pͥmo sepedicti decennouenna.
ultimi. id ẽ. nonidecimi anni: us-
rare curamus. Propter quod
idem ultimus epactas id ẽ adie-¬
ctiones lunares .xxiii. tunc re
in pͥncipio ipsius circłi ponit᷑.
Scd̾s aut̃ annus epactas .xi. sus¬
p̾fixos dies .xi. nos inuenire ñ du¬
sitas. sex solum pr imos circlidecen¬
nouennalis annos equali nobiscum
ȩtate lunamputare uictorium. Nã
deinceps in sea ta mutatione saltꝰ
una semꝑ die. maiorem nobis e̾aos
uiq dum eciam nos finito etiam
circło toto inserimus hab̃e ñ cessat.
qui ꝓfecto saltus non alibi aptius
quam .xii. kłarũ apͥlium die uide¬
tur annoreddendus ꝓpt̾ originẽ

Expanded text:
consentit Ecclesia, eamdem mutationem primo anno circuli decennovenalisfigunt, facientes epactas lunae annuas, quarum saltum. Ideoque annum eumdem, si non bissextus adsit, din epistola tangere videtur, CCCLXXXIV. Quod si unus dies plus minusve contigerit, evidens error est, excepto videlicet anno primo saepe dicti decennovenalisultimi, id est, noni decimi anni usquerare curamus. » Propteidem ultimus epactas, id est adjectiones lunares, octodenas tunc retin principio ipsius cycli ponitur, secundus autem annus epactas undecim suspraefixos dies nos invenire non dusitas, sex solum primos circnovenalis annos aequali nobiscum aetate lunam putare Victorium. Nam deinceps inserta mutatione saltus, una semper die majorem nobis eam usque dum etiam nos finito eam circulo toto inserimus habere non cessat; qui profecto saltus non alibi aptius quam XII Calendarum Aprilium die videtur anno reddendus, propter originem
Abbreviated transcription (Latin):
apparet. quod eum citior qmͣ
uulgo putatur lunaris incensionis
locus et hora procreet. Nam quo¬
modo fieri possit ut per annos de¬
nos etͣ nouenos unum necesse ẽẽt
ri. si ed non hoc uelocitas aliqua
lunaris gyri paulatim toto circłi
decemnouennalis tempore pro¬
curaret. qͣuomodo contratar di¬
tate eursus solaris agi probatum
est ut unus per quadriennuim etꝰ
cur sui dies augeatur: Huius au¬
tem uelocitatis et ut ita dicam an¬
ticipacionis tam et siordo non  faci ¶E

Expanded text:
apparet quod eum citior quam vulgo putatur lunaris incensionis locus et hora procreet. Nam quomodo fieri posset ut per annos denos et novenos unum necesse esset ri, si non hoc velocitas aliqua lunaris gyri paulatim toto circuli decennovenalis tempore curaret? Quomodo e contra tarditate cursus solaris agi probatum est, ut unus per quadriennium ejus cursui dies augeatur. Hujus autem velocitatis et, ut ita dicam, anticipationis, tametsi ordo non facile
Abbreviated transcription (Latin):
le patet: mensura nequaquam la¬
tet. Constant enim quia diminu¬
tio illa ati ablatio diei unius. quȩ¬
uenos annos tota conficitur. Hͣͥ ͤ¬
raͣ perannos singłos. et unopun¬
cto et non adecima parte unuis
puncti augetur. Dies nãq x .xiiii.¬
annis cirełi decẽnouennalis distͥ¬
bueris: remanentr. Hos ꝑ.iii .
multiplicaq iudelicet hora . uiͦii.
punctis constat. fiunt .ax. Da sin¬
glos annis singłis. & remanet un¬
rimo seiendum ẽ. quod in toto decennouenuali circulo uitꝰ¬
dies de saltu lune acerescat. Deinde querendum quomͦ pau¬
ꝑueniat. Nam in .xax. annos. ce.xxxu. cum enibolismis¬
sunt lunationes. Et ideo necesse ẽ. ut p̃fatum diem in tot¬
diuidas. quot in decẽnouennali sunt lunationes. Hoc aut̃
diuidas ꝑ minuta. Una hora .x. minuta recipit. Multi
plica gͦ .a. munuta. uicies & quat̾. & habebit. ecla. minuta¬
Er his da supradictis. cerxxr. lunationib totiden minuta.
unicuiq scił lunationi minutũ. & ert̃ .u. minuta residua

Expanded text:
le patet, mensura nequaquam latet. Constat enim quia diminutio illa atque ablatio diei unius, quaes annos tota conficitur, hora per annos singulos, et uno puncto, et nona decima parte unius puncti, augetur. Dies namque XXIV haannis circuli decennovenalis distribueris, remanent V; has per IV multiplica, quia videlicet hora quatuor punctis constat, fiunt XX; da singulos annis singulis, et remanet ule patet, mensura nequaquam latet. Constat enim quia diminutio illa atque ablatio diei unius, quo modo agitur, per denos et novenos annos tota conficitur, hocto, et nona decima parte unius bet horas, e quibus cum XIX totidem annis circuli decennovenalis distrimultiplica, quia videlicet hora quatuor gulos annis singulis, et remanet un
Abbreviated transcription (Latin):
uidł humani gen̾is humani ipse
creau̾at. eiq de lat̾e costam collens
erlificauit mulierem. cuius adiu¬
torio genus ꝓpagaret humanum.
suere annos. cexxx. postea. dcc. Sech
int̾pretat᷑ resurrectio significans
resurrectionẽ xp̃i a mortuis cuiꝰ
mortem illatam a udeis significat
abel qui dr luctus a fr̃e cam occi¬

Expanded text:
videlicet humani generis, ipse videlicet humani generis, ipse creaverat, eique, de latere costam tollens, aedificavit mulierem, cujus adjutorio genus propagaret humanum. suere annos CCXXX, postea DCC. Seth interpretatur resurrectio, significans resurrectionem Christi a mortuis, cujus mortem illatam a Judaeis significat Abel, qui dicitur luctus, a fratre Cain occi
Abbreviated transcription (Latin):
seculi nascentis pͥma huius
die fecit ds lucem quam appellauit
diem Scda: firmam̃tũ celi in medio
librauit aquarum . ipsis aquis ac t̾ra
cum celo suꝑiori ac uͥtutib que in eo
conditorem laudarent ante hoꝵs.ui.
dierum exordium creatis. Tercia die
congregatis in suum locum aquis
quȩ cuncta contexerant: aridam iꝰ¬
sit apparere. Quarta. syd̾a infirma¬
m̃to celi posuit. quȩ nẽ qͣntum equi¬
noctii comectura collegimus .xii. k̃.
latilia creauit animantia. Sexta ani¬
malia t̃restria. ⁊ ip̃m hominem for¬
mauit adam de cuiꝰ lat̾e dormientiᷤᷤ
matrem omniũ uiuentiũ ꝓduxit
euam qͦ nunc qͣntum in uidet᷑ esse
credibile.x.k̃. apͥt. dies appellat᷑. Uñ¬
m̾ito credit᷑. si non uerior sententia
uincit. ꝙ beatus theophilꝰ. c̃ cet̾is
ñ solum palestine s ⁊ ꝑ multis alia¬
enim una eademq ñ solum ebdo¬
madis s im̃sis dĩe scdm adãm pro
gn̾is humani salute uiuifica morte
sopitum. deꝓductis e lat̾e suo sacra

Expanded text:
eculi nascentis, prima hujus die, fecit Deus lucem quam appellavit diem. Secunda, firmamentum coeli in medio libravit aquarum, ipsis aquis ac terra cum coelo superiore ac virtutibus quae in eo conditorem laudarent, ante horum sex dierum exordium creatis. Tertia die, congregatis in suum locum aquis quae cuncta contexerant, aridam jussit apparere. Quarta, sidera in firmamento coeli posuit, quae nunc, quantum aequinoctii conjectura colligimus, duodecimalatilia creavit animantia. Sexta, animalia terrestria, et ipsum hominem formavit Adam, de cujus latere dormientis matrem omnium viventium produxit Evam, quae nunc, quantum mihi videtur esse credibilemerito creditur, si non verior sententia vincit, quod beatus Theophilus, cum caeteris, non solum Palaestinae, sed et permultis aliaenim una eademque non solum hebdomadis sed et mensis, die, secundum Adam pro generis humani salute, vivifica morte sopitum, de productis e latere suo Sacram
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ .ui. partes. Illam gͦ celi partem te¬
net luna t̾cia. qm̃ sol mense toto et dieb¬
sex. post tercium nonas ianuarias ex¬
actis. id ẽ sexto. post t̾cium nonas febru¬
aii as die consummato. Ubi . uii. ẽ. mul¬
decies asse. deciis. & remanent. ui pun

Expanded text:
id est, VI partes; illam ergo coeli partem teid est, VI partes; illam ergo coeli partem tenet luna III quam sol mense toto et diebus VI post tertium Nonas Januarias exactis, id est, VI post tertium Nonas Februarias die consummato. Ubi quarta est, muldecies asse decus, et remanent VI
Abbreviated transcription (Latin):
uod siquis signoꝵ nesciꝰ lunaris
tamen eursus agnoscendi cupidus
est. nouerĩt et ipse solem cotidie partẽ
unam dodiaci sui complere. Neq enĩ
aliud partes zodiaci. qmͣ cotidianos
solis in cȩlo debemus sentire ꝓgressus.
Lunam uͦ cotidie tredecim partes eiꝰ¬
dem dodiaci confice̾. id ẽ punctoᷤ.iiii.
et unam partem. Et quia illa tredecĩ
partes complente. solunam complet:
inde fieri ut sic̃ supͣ dociumus ñ plus
cotidiano ꝓgressu a sole qm quat̾nis
punctis. hoc ẽ duodenis partib elon¬
get᷑. Ponđ gͦ lunam ubilibet cõ¬
putare  uoluerit. ut pita in
lłas ianuarias pͥmã. Hec uͥ pͥmã no¬
ctem diemq trans. illum cęli
locum tenet. quẽ sol t̾ciodecimo m̃¬
sis eiusdem die completo. Ubi scda
Item ut de punctis ad partes perueni¬
as. multiplica .uiii. ꝑtres. fiunt. xͦxiiii.
Illam gͦ celi partem tenet scda luna in
hinc die confecto. Ubi tercia ẽ: multi¬
cies asse. deciis: ⁊ remanent .ii. puncti.

Expanded text:
uod si quis, signorum nescius, lunares tamen cursus agnoscendi cupidus est, noverit et ipse solem quotidie partem unam zodiaci sui complere; neque enim aliud partes zodiaci, quam quotidianos solis in coelo debemus sentire progressus; lunam vero quotidie XIII partes ejusdem zodiaci conficere, id est, punctos quatuor, et unam partem; et quia illa XIII partes complente sol unam complet, inde fieri ut, sicut supra docuimus, non plus quotidiano progressu a sole, quam quaternis punctis, hoc est, duodenis partibus, elongetur. Ponat ergo lunam ubilibet computare voluerit, utpote in Kal. Januarias primam: haec ubi prima noctem diemque transegerit, illum coeli locum tenet, quem sol XIII mensis ejusdem die completo. Ubi secunda Item ut de punctis ad partes pervenias, multiplica VIII per III, fiunt XXIIII. Illam ergo coeli partem tenet luna II in hinc die confecto. Ubi tertia est, multicies asse decus, et remanent duo puncti,