comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uita ẽ. uocatur. Hii sunt pagani qͥ
ad diuinũ cultum ñ accedunt. qͦs
gentes appellat nunc: ñ qͦd tunc tẽ¬
poris pagani essent s qͦd ante noti
Legitur & gens in bono. sicut est. &
ñ tm̃ ꝓgente. s ut filios dĩ congre¬
garet inunũ. Ad simulacra muta
ꝓut ducebamini euntes. subaudit᷑
eratis. Simulacra que a simulan-¬
do dicuntur. eo qͦd simulent homi¬
nẽ & ñ sit homo. equũ & non sit
equus. ceteraq huiusmodi. iocirco
muta appellantur: q ut psalmista
ait os habent & ñ loquent᷑ ocłõs¬
habent & ñ uidebunt: neq enĩ est
ab idolis auditur: demonũ decepti¬
oni & ñ simulacroꝵ sensibilitati
ascribitur. Ad hec adoranda tã a
demonib qm &̃ ab aruspicib & phi¬
templa sine reluctatione ꝓut di¬
cebamini freq̃ntabatis. sic modo dũ
& p̾ceptis salutiferis cũ om̃i humi¬
litate obtẽꝑare contendite. & qͦd
dicit ꝓut ducebamini. ostendit eos
tantã uen̾ationẽ exhibuisse simu¬
lacris. ut eoꝵ cultum nequaqͣm ab¬

Expanded text:
nita est vocatur: hi sunt pagani, qui ad divinum cultum non accedunt, quos gentes nunc appellat, non quod tunc temporis pagani essent quando ista dicebLegitur et gens in bono, sicut est, non tantum pro gente, sed ut filios Dei congregaret in unum . Ad simulacra muta prout ducebamini, euntes, subaudis eratis. Simulacra quae simulando dicuntur, eo quod simulent hominem et non sit homo, equum et non sit equus, caeteraque hujusmodi idcirco muta appellantur, quia ut Psalmista ait os habent, et non loquentur: oculos, et non videbunt . Neque enim est ab idolis auditur, daemonum deceptioni et non simulacrorum sensibilitati ascribitur. Ad haec adoranda tam a daemonibus quam ab aruspicibus et phitempla sine reluctatione, prout ducebamini, frequentabatis, sic modo dum et praeceptis salutiferis cum omni humilitate obtemperare contendite. Et quod dicit, prout ducebamini, ostendit eos tantam venerationem exhibuisse simulacris, ut eorum cultum nequaquam ab
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniaꝵ. dedit balac regi moabitaꝵ atq
madianitaꝵ consiliũ. ut constitueret pu-¬
ellas iuuencłas et metͥcesindomoꝵ hostiis.
cõptas ornam̃to m̾etͥcio. et ante hostia do-¬
moꝵ idola ⁊ aras: ut uenientes isrłite ca¬
perent᷑ amore illarũ. et coirent cũ ilł: ita
tñ ut pͥmũ adorarent idola. qͦ facto cogno¬
uit ip̃e iram di contra illos excitandam.
Uñ factum ẽ ut iuiguiti tͥa milia ab igne
celesti consumentur. ẽt pene om̃s ꝑiẽnt.
nisi finees zelatus delo dñi. confodisset cus¬
pide uirũ hebreum cũ madianite scorto
libidinẽ explent: s etiã illi qui ꝑ alia ui-¬
cia ado recedunt. De quibus dicit psal¬
mista. ꝑ des om̃s qui forncant᷑ abste. id est qͥ

Expanded text:
pecuniarum dedit Balac regi Moabitarum atque pecuniarum dedit Balac regi Moabitarum atque Madianitarum consilium, ut constitueret puellas juvenculas et meretrices in domorum ostiis, comptas ornamento meretricio, et ante ostia domorum idola et aras, ut venientes Israelitae, caperentur amore illarum, et coirent cum illis, ita tamen, ut primum adorarent idola: quo facto, cognovit ipse iram Dei contra illos excitandam. Unde factum est ut viginti tria millia ab igne coelesti consumerentur, et pene omnes perissent, nisi Phinees zelatus zelo Dei, confodisset cuspide virum Hebraeum cum Madianitide scorto libidinem suam explent, sed etiam illi qui per alia vitia a Deo recedunt, de quibus dicit Psalmista: Perdes omnes qui fornicantur abs te , id est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
egiptii. Statunq edificantes aras ante
illum: ĩmolauerunt ei hostias dicẽtes.
Hii sunt dii tui isrł et cẽta. Conpletoq
sacrificio. sederunt ad manduca ndu
et bibñdum. ac sic pꝰmodũ surrexer̃
ludẽ. et diu̾sa ioca ac choros et in suꝑ
ceꝑunt fõinicari. Qua ꝓpt̃ multitudo
eorum inter fecta est afratribus suis
iubñte moyse: et dño uolente. Qd̃ factũ
epłabant᷑. Idolatra qͦ est om̃is auarꝰ qui
nũmũ quasi dm̃ colit. timens illũ amit-¬
tere. Nleq fornicemur sic̃ quidam ex ip̃is
fornicati sunt. sub̾ cũ madianitis: et ceci¬
dunt uia die iuginti tͥa milia. Hoc in t̾ra
madian factum est. et ħ retͥbutũ est illis.
qñdo cũ madianitis se cõmacłauer̃: adoran¬
tes pͥmũ idola ante hostra domorũ illarũ.
Ham balaã ariolus filus beor cernens a-¬
minos iudeorũ ꝓnos ad libiduĩe. et ꝓcliuos
ad idola colenda. seductus et captus amore

Expanded text:
Aegyptii, statimque aedificantes aras ante Aegyptii, statimque aedificantes aras ante illum, immolaverunt ei hostias, dicentes: Ii sunt dii tui, Israel, etc. Completoque sacrificio, sederunt ad manducandum et bibendum, ac postmodum surrexerunt ludere ad diversa joca et ad choros, et insuper coeperunt fornicari. Quapropter multitudo illorum interfecta est a fratribus suis, jubente Moyse et Domino volente. Quod factum epulabantur. Idololatra quoque est omnis avarus qui nummum quasi Deum colit, timens illum amittere. Neque fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt, subaudis cum Madianitis, et ceciderunt una die viginti tria millia. Hoc in terra Madian factum est, et hoc retributum est illis quando se cum Madianitis commaculaverunt, adorantes primum idola ante ostia domorum illarum. Nam Balaam ariolus filius Beor, cernens animos Judaeorum pronos ad libidinem, et proclivos ad idola colenda, seductus et captus amore
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾ qui uitulum fecerunt ad montẽ sinai:
quẽ admodum scriptum est. in exodo.
Idos grece dicitur spes siue forma: inde di¬
minutiue dr idolum. formula. ex aliquo
metallo. siue ex lapidibus et lingiiis. Latͥa
quoq greco uocabulo dr seruitus. quȩ
om̃ipotũti dõ soli competit. Ex quibus
nominib cõponitur et diciͣt idolatra ille.
qui honorem et seruitutẽ quã om̃ĩp̃i deo
solidebit ex hibe. idolis impendit. nͣde et
idolatra ipsa res. Sedit populus mandu¬
care et bibe: et surrexerunt ludere. Ue¬
terem historiam hic tangit apostolus.
Egressi filii isrł ex egipto. dũ ꝑ uenissent
adsina montẽ moyse ascend̾nte in mon¬
tem ad dm. et morante aliquantis diebus.
conuererunt ad aaron. petentes ut facẽt
eis deos qui illos p̃cedent ⁊ dicentes.
fac nobis deos qui p̃cedant nos: moysi
enim qui eduxit nos de egipto. nescimꝰ
quid accid̃it. Tunc sicut historia narrat.
accipiensa aronabͤ armillas et inaures:
sec̃ iñ uitulum conflatilem quem colebãt

Expanded text:
s qui vitulum adorabant ad montem Sinai. Quemadmodum scriptum est, in Exodo: Idos Graece, dicitur species sive forma, inde diminutive dicitur idolum formula ex aliquo metallo, sive ex lapidibus vel ignis. Latria quoque Graeco vocabulo dicitur servitus, quae omnipotenti Deo soli competit. Ex quibus nominibus componitur et dicitur idololatra, ille qui honorem et servitutem quam omnipotenti Deo soli debet exhibere, idolis impendit. Unde et idololatria ipsa res est. Sedit populus manducare et bibere, et resurrexerunt ludere. Veterem historiam hic tangit Apostolus: Egressi filii Israel de Aegypto dum pervenissent ad Sinai montem, Moyse ascendente montem ad Deum, et morante aliquantis diebus, convenerunt ad Aaron, petentes ut faceret eis deos, qui illos praecederent, dicentes: Fac deos qui praecedant nos. Moysi enim, qui eduxit nos de Aegypto, nescimus quid acciderit . Tunc sicut historia narrat, accipiens Aaron ab eis armillas et inaures, fecit inde vitulum conflatilem, quem colebant
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc idolum nichil ÷ qd̃ ħet imaguiẽ
hominis. s non ẽ homo: quia neq sen-¬
sum neq motum ħet: uł quia dicit᷑
ẽe d̾s et non est ds̃. Dicitur hercules ẽẽ. et
comedebant idolatita: et qñdo uoluntate
illorum ĩplebant. Non potestis calicẽ id :
et calicem demonioꝵ. qͥ idoł libatur.
participes ẽẽ recte. et demonioꝵ cibos co
seruire. sic non possumus utrũq recꝰte ag̃e.

Expanded text:
In hoc idolum nihil est, quia habet imaginem In hoc idolum nihil est, quia habet imaginem hominis, sed non est homo, quia neque sensum neque motum habet: vel quia dicitur deus, et non est deus; dicitur Hercules esse, sed comedebant idolothyta, et quando voluntatem illorum implebant. Non potestis calicem, id eet calicem daemoniorum, id est, articipes esse, recte, etservire, sic non potestis utrumque recte agere,
Abbreviated transcription (Latin):
Omnesq de uno paue. id est de uno corpore
pam. id est partes accipinius: et unum
corpus xͥ efficumuR.
sdete inquit io est considate isrł scdm
carnem: id ÷ qui carnaliter uiuit: et car¬
nales hostias adhuc offrert. Tunc tem
erat teplũ iherosolimis: in quo offerebat
isrł carnaliter uiuens. hostias deo. Car¬
nalem aut̃ illum appellat. quia carna-¬
liter legem uolebat obseruare. uł ad
differentiam isrł sp̃itał. qui iam uet̾es
umbras non sequebatur. ex cuius num̃o
erat idem apłs. uult aut̃ ostñdere cho¬
rintiis. quia sic̃ illi erant socii et parti¬
cipes altaris. qͥ comedebant ea que in al¬
tari offerebant᷑: ita et isti chorintii come
Uñ et sequitur. Nonne qui edunt hosti-¬
as sub̾ uictimaꝵ in lege. participes sunt
altaris. Sunt utiq. Ita et uosqui edi-¬
tis in idolio carnes idoł consecratas: par-¬
ticipes estis idolorum. Quid gͦ quod idoł
aliquid: Non hoc dico. qd̃ aliqd sit: qi
illo ñ ẽ łilli ñ adheret qͥ ht̃ ẽẽ : nichil ẽ.

Expanded text:
e qui de uno pane, id est de uno corpore pamus, id est partes accipimus, unum corpus Christi efficimur. Videte, inquit, id est, considerate, Israel secundum carnem, id est, quia carnaliter vivit, et carnales hostias adhuc offert. Tunc temperat templum Hierosolymis, in quo offerebat Israel carnaliter vivens hostias Deo. Carnalem autem illum appellat, quia legem carnaliter volebat observare; vel ad differentiam Israel spiritalis, qui jam veteres umbras non sequebatur, ex cujus numero erat idem Apostolus. Vult autem ostendere Corinthiis, quia sicut illi erant socii et participes altaris, qui comedebant ea quae in altari offerebantur, ita et isti Corinthii comedUnde et sequitur: Nonne qui edunt hostias, subaudis victimarum in lege, participes sunt altaris? Sunt utique. Ita et vos qui editis in idolio carnes idolis consecratas, participes estis idolorum. Quid ergo? dico quidolum sit aliquid? Non hoc dico quod aliquid sit, quia illo non est, vel illi non adhaeret qui habet esse, nihil est.
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. & circunstantiũ : ne uos deri-¬
deant sicut supradictũ est. Utqͥdenĩ
libertas mea qua credo omĩa ẽẽ mun-¬
da. diuidicatur. id ÷ rep̾hendit᷑ ab ali¬
ena conscientia Id÷ siego mandu¬
co omĩa quid ꝑtinet ad aliquẽ. ut
me rep̃hendat: uł quid nocet eius
rep̃hensioꝰ Si ego cũ gr̃a subaud̃ dĩ
participo siue manduco: qͥd blasphe¬
mor ꝓ eo qͦd grãs ago deo: Ex ꝑsona
illoꝵ loquitur. qui talia dicebant.
Quasi subiung̾et apłs. Non debetis
hoc dicere. licet scĩficetis illud qd̃ su¬
mitis signaculo crucis. & inuocatiõe
nominis dĩ: tam̃ ñ ido debetis come
dĩ facite. id÷ inuocatione nominiᷤᷤ di.
& cũ honestate: ut ds̃ glorificet᷑ ꝑuos.
Legimus quodam loco. qͦd qͦdã tẽꝑe¬
cũ quidã homuntio. pre nimia tristi

Expanded text:
cavit et circumstantium, ne vos derideant, sicut supra dictum est. Ut quid enim libertas mea, qua credo omnia esse munda, judicatur, id est reprehenditur, ab aliena conscientia, id est: si ego manduco omnia, quid pertinet ad aliquem ut me reprehendat, vel quid nocet ejus reprehensio? Si ergo cum gratia, subaudis Dei, participo, sive manduco, quid blasphemor pro eo quod gratias ago Deo? Ex persona illorum loquitur, qui talia dicebant, quasi subjungeret Apostolus: Non debetis hoc dicere, licet sanctificetis illud quod sumitis signaculo crucis, et invocatione nominis Domini: tamen non ideo debetis comedDei facite, id est in invocatione nominis Dei, et cum honestate, ut Deus glorificetur per vos. Legimus quodam loco, quod cum quodam tempore quidam humuncio pro nimia tristi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ siat: malum ẽ. et ue illi qͦ excitante uenit
utrum sit p̃latus an subiectus. Dic̃ enĩ bea¬
tus augustinus. quia innulla alia causa ita
ec aut̃ omnia suꝑuis dicta de serpentib
et de igne. qui eos deuorauit. infigura cõ¬
tingebant ilł. Uideamꝰ qͦmͦ serpentis igni¬
ti quibus illi traditi sunt anfigura suer̾.
et serpens eneꝰ qui suspensus ẽ amoy se ini
ligno. quẽ qͥ aspiciebant sanabant᷑. Serpen¬
tes illi qui mordendo uenenũ infundebãt.
demones significant: qui suggerendo nob̃
uenenũ mortiferũ delectationis infund̃t̃.
quib etiã tradim᷑: si serpentẽ eneũ in lig¬
no pend̾ntẽ ñ aspicimus. id est. xp̃m. Ser¬
pens eneus qui similitudinẽ serpentis ha¬
bebat. s tam̃ uenenum ñ habebat. quẽ
qͥ aspiciebant. mortẽ temporalem a morsi
serpentem in deserto ita exaltari oportet
filium hominis: ut om̃is qui credit in eũ

Expanded text:
et fiat, malum est; et vae illi quo excitante provenit, et fiat, malum est; et vae illi quo excitante provenit, utrum sit praelatus an subjectus. Dicit enim beatus Augustinus quia in nulla alia causa ita Haec autem omnia, superius dicta de serpentibus et de igne, qui eos devoravit in figura contingebant illis. Videamus quomodo serpentes igniti quibus illi traditi sunt, in figura fuerunt; et serpens aeneus, qui suspensus est a Moyse: quae qui aspiciebant, sanabantur . Serpentes illi qui mordendo venenum infundebant, daemones significabant, qui suggerendo nobis venenum mortiferae delectationis infundunt. Quibus etiam tradimur, si serpentem aeneum in ligno pendentem non aspiciamus, id est Christum. Serpens aeneus qui similitudinem serpentis habebat, sed tamen venenum non habebat, quem qui aspiciebant, mortem temporalem a morsibserpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e erat in moise. ⁊ ip̃e loquebatur ꝑ os euis.
et qñdo temptabant moisen. et qñdo mur-¬
murabant cõtra illum. contra dm murmu-
pentib ignitis. qui utrumq faciebant. et
damꝰ diabolo. cuius figuram serpentes ha-
mmauerunt. dathan uidelicet ⁊ abiron
sociiq eorum contra moisen. ⁊ aaron: et
ꝑierunt ab ext̾minatore do uł igne. Da¬
than enĩ et abiron cũ om̃i domo sua exter¬
minati sunt de suꝑficie terre adõ: qr p̃cipi¬
ente dõ. uiuos deglutiuit eos terra. fuer̃tq
antea sepulti ꝗ̃ mortui: qm̃ sic̃ scͥptura nar¬
rat. iiiiii descendunt in infernum. Sotii
uͦ illorũ qui in ip̃a conspiratione similes
extiter̃: ab igne celesti ext̾minati sunt.
Murmare aũt ÷ plerumq falso adinuicẽ
de p̃positis et rectorib queri atq causari.
Pierumq eciã solet mmͦ fieri et iusta ex cau¬
sa. qñ p̃lati non simplicit recteq erga sub¬
iectos incedunt. Tñ qualicũq mͦ nascatur

Expanded text:
ipse erat in Moyse, et ipse loquebatur per os ejus. Et quando tentabant Moysen, et quando murmurabant contra illum, contra Deum murmuibus perierunt ignitis, qui utrumque faciebant, et damur diabolo, cujus figuram serpentes habemurmuraverunt. Dathan videlicet et Abiron, sociique eorum, contra Moysen et Aaron. Et perierunt ab exterminatore, Deo vel igne. Dathan enim et Abiron cum omni domo sua exterminati sunt de superficie terrae a Deo, quia praecipiente Deo, vivos deglutivit eos terra; fueruntque ante sepulti quam mortui, quoniam sicut Scriptura narrat, vivi descenderunt in infernum; socii vero illorum, qui in ipsa conspiratione similes exstiterunt, ab igne coelesti exterminati sunt. Murmurare autem est plerumque falso ad invicem de praepositis atque rectoribus queri et causari. Plerumque etiam solet murmur fieri justa ex causa, quando praelati non simpliciter recteque erga subditos incedunt. Tamen quocunque modo nascatur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e gͦ ꝑ significatioñe ꝓpter firmitatẽ est pe
tra non ꝑsub̾am. et aqua illa que fluebãt
ex petra. significabat doctrinam xͥ et grãm
tit ueniat ad me et bibat: et cetera. Spi¬
ritalis uero et consequens petra dieitur.
quia xp̃m subsequentem spiritalit̃ signi¬
cabat. De qua spiritali et conseqñte petra
bibebant illi: quia ubicumq deficiebat eis
humanum auxilium. aderat xp̃c p̃stans ilł¬
suffragium. cuius potentia qui est uerbũ
di patris. lib̾ati sunt de terra egipti. et in
terram reꝓmissionis introducti. Ideoq d̾r
petra aquam dedit ilł una uice. s xp̃c per
potentiam suam. Notandum ab apło om̃ia
ista iccuco ẽẽ dicta. nequis sͥ iubaptismate
confidat. aut mesca et potu spiritali: ut
putet dm̃ sͥ parcere si peccaũit cͥminalites.
nisi penitentia digna hoc ꝓmeruerit. Qua¬
ꝓpter omnibus ẽ iugilandũ ⁊ laborandũ:

Expanded text:
per significationem propter firmitatem est petra, non per substantiam; et aqua illa quae fluebat ex petra significabat doctrinam Christi et gtit, veniat ad me et bibat , etc. Spiritalis quoque et consequens petra dicitur, quia Christum subsequentem spiritaliter significabat. De qua petra spiritali consequente bibebant illi, quia ubicunque deficiebat eis humanum auxilium, aderat Christus, praestans suffragium, cujus potentia qui est Verbum Dei Patris liberati sunt de terra Aegypti, et in terram repromissionis introducti. Ideoque dicpetra aquam dedit illam una vice, sed Christus per potentiam suam. Notandum ab Apostolo omnia ista idcirco esse dicta, ne quis sibi in baptismate confidat, aut in esca et potu spiritali, ut Deum putet sibi parcere si peccaverit criminaliter, nisi poenitentia digna hoc promeruerit. Quapropter omnibus est vigilandum et laborand
Abbreviated transcription (Latin):
quia omnia mala ꝑ illam fiunt atq pa¬
trantur. Concupiscentiam aut̃ malam
ido dixi. quia est et concupiscentia bona
de qua salomon diẽ. Fili cõcupisce sapien¬
tiam. Et psalmista. Concupuut anima
mea adesidare ustificationes tuas. Con-¬
cupiscentia aut̃ mala est que suggerit
nobis ut cõcupiamus cibos illicitos et
ultra modum: et ut faciamus homici
lens nos sollicitos redde: donat nobis
exemplum illoium uideorũ qͥ ꝑ cõcupis¬
centiam offũder̃ d̾m inheremo. et ꝑier̃.
Neq idolatre efficiamini sic̃ quidam illoꝵ¬

Expanded text:
 omnia mala fiunt atque patrantur. Concupiscentiam autem malam ideo dixi, quia est et concupiscentia bona, de qua dicit Salomon: Fili, concupisce sapientiam . Et Psalmista: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas . Concupiscentia autem mala est, quae suggerit nobis ut concupiscamus cibos illicitos et ultra modum, ut faciamus homicidlens nos sollicitos reddere, donat nobis exemplum illorum Judaeorum, qui per concupiscentiam offenderunt Deum in eremo, et perierunt. Neque idololatrae efficiamini, sicut quidam illo
Abbreviated transcription (Latin):
locis multa gen̾a auium habet. et talia¬
etiã qualia non habent᷑ in circuitu alioꝵ
fluminum sugiamꝰ ꝙͦ cõcupiscentiam
malam et pugnemꝰ contra eam. inqñtũ
ualemꝰ. quia ut beatus augustinus dic̃.

Expanded text:
locis multa genera avium habet, et tallocis multa genera avium habet, et talia qualia non habentur in circuitu aliorum fluminum. Fugiamus ergo concupiscentiam malam, et pugnemus contra eam in quantum valemus, quia ut beatus
Abbreviated transcription (Latin):
ał milia.
Dec aut̃ om̃ia que dixi¬
mus de nube. mari. moyse. esca. potu. et
petra. infig̾a facta sunt. nr̃i. id est nr̃e
u̾itatis. quib inu̾itate ꝯtingerunt: et
manent mͦ quia in exemplo illorũ educꝰti
sumus de egipto: de errore uidł huius
mundi.
ori simus concupiscentes malorum.
sub̃ ciborum et uiciorum: sicut et illi id
est isrłite concupier̾ carnes. ⁊ pepones.
buerant. Ista ex suꝑiorib apłi u̾bis pen¬
dent. ubi dicit om̃ia q̃ uidis ꝯtigerunt.
in nr̃a figura p̃cessisse. sic̃ et seqͣñtia ma¬
nifestant et in nr̃a salute scͥpta ẽẽ: ut nõ
simus cõcupiscentes malorũ ciborũ iuci¬
orumq. Questio ẽ cũ uid̃ĩ multitudinẽ
animalium et pecorum secũ haberent.
quare desidabant carnes. et quare ñcome¬
debant carnes animalium. Que hoc mͦ
soluitur. quia ñ desidabant illi carnes
pecorum. s carnes auium cõcupiebant.
quib soliti fuerant uesci in egipto. Nilus
enim fiuuiꝰ in littoribus suis et palustrib

Expanded text:
 millia. Haec autem omnia quae dicimus de nube, mari, Moysi, esca, potu et petra, in figura facta sunt nostri, id est nostrae veritatis; quibus in veritate contigerunt et manent modo, quia in exemplum illorum educti sumus de Aegypto, de errore videlicet hujus mundi. on simus concupiscentes malorum, subaudis ciborum et vitiorum, sicut et illi, id est Israelitae, concupierunt, carnes et pepones, . Ista in superioribus Apostoli verbis pendent, ubi dicit omnia quae Judaeis contigerunt in nostra figura praecessisse, sicut et sequentia manifestant, et in nostram salutem scripta esse, ut non simus concupiscentes malorum ciborum vitiorumque. Quaestio est, cum Judaei multitudinem animalium et pecorum secum haberent, quare desiderarent carnes, et quare non comederent carnes animalium? Quae hoc modo solvitur, quia non desiderabant illi carnes pecorum, sed carnes avium concupiebant, quibus soliti fuerant vesci in Aegypto. Nilus enim fluvius, in littoribus suis et palustribus
Abbreviated transcription (Latin):
cussit moy ses. Qua ꝓpter melius est. ut spi¬
ritaliter ista intelligant᷑. sicut et suꝑiora.
Uñ et apłs spiritalem appellat eandẽ petĩa:
quia spiritaliter est in telligñda. Significat
enĩ xp̃m: sict̾ sequentia manifestant. Petra

Expanded text:
rcussit Moyses. Quapropter melius est ut spircussit Moyses. Quapropter melius est ut spiritaliter ista intelligamus, sicut et superiora. Unde et Apostolus spiritalem appellat eamdem petram quia spiritaliter est intelligenda. Significat enim Christum, sicut sequentia manifestant: Petra
Abbreviated transcription (Latin):
ad satietatẽ popłi et iumentorum. Dicũt
aut̃ t̾adu hoc factum ẽe ꝑ quadraginta
annos. usq dum uenirent interr̃a madi-¬
an. ubi foderunt puteos: et inuenerunt
aquam dulcem satis habundeq. Qui¬
dam etiam somniando singunt qd̃ tate
paruitateͥs fuerit ille lapis: ut maria
soror moisi ferret illum in pectore suo
ꝑ illam uastam solitudinem. S illi qui talia
confingunt. dicant ubi et quando uł qͦ¬
modo scdm litt̾am in pletum sit qd̾̃ scd̃in
septuaguita interp̃tes incantico moy si
habetur. quia sugser̃ mel de petra.: ioleum
de firma petra: et t̾e p̃bũdus est assensus
qd̃ se quuta sit eos petra. At cum nusquam¬
hoc in ueteri testam̃to factum reꝑire pote.¬
runt. submittãt uocẽ et inclinent aurem:
ut spiritaliter ista penetrare ualeant. qm̃
litt̾am in his sequi non possunt. Nam siẽt
docꝰtores tradunt. orebh petra quã ꝑcussit¬
moy ses. mons est lapideus: cuius latus ꝑ-¬

Expanded text:
ad satietatem populi et jumentorum. Dicunt ad satietatem populi et jumentorum. Dicunt autem tandiu hoc factum esse per quadraginta annos, usque dum venirent in terra Madian, ubi foderunt puteos, invenerunt aquam dulcem satis abundeque. Quidam etiam somniando fingunt quod tantae parvitatis fuerit ille lapis, ut Maria soror Moysi ferret illum in pectore suo per illam vastam solitudinem. Sed illi qui talia confingunt, dicant ubi, et quando vel quomodo secundum litteram impletum sit, quod secundum Septuaginta interpretes in cantico Moysi habetur: Quia suxerunt mel de petra, oleumque de firma petra, et tunc praebendus assensus quod secuta sit eos petra? At cum nusquam in Veteri Testamento hoc factum reperiri poterit, submittant vocem et inclinent aurem ut spiritaliter ista penetrare valeant, quoniam litteram in his sequi non possunt. Nam, sicut doctores tradunt, Oreb petra quam Moyses percussit, mons est lapideus, cujus latus pe
Abbreviated transcription (Latin):
illa esca. atq eis data: et aqua similiter nõ
Iccirco et ille cibus panis angłorum dic¬
tus est: quia uirtute om̃i potñtis dĩ qua
angłi uiuunt. et sub sistunt. sine labore
aliquo ea uirtite creatus est illecibus.
et appositus eis sine aliquo labore illorũ.
hoc etiam significans. quia de cȩlo uenturꝰ
erat xp̃c spiritalis panis. qͥspiritaliter
pasceret. Uñ et manna . pͥma feria siue
pͥma sabbati que nc̃ obreu̾antiam dñice
resurrectionis. dies dñica uocatur: pͥmũ
uenit de cęlo ad saturnitatẽ populi.
Bibebant aũ de spiritali. sub̃ petra. conse¬
qñte eos eadem petra. Iudĩ et quidam etiã¬
simplicium doctorum. ex hoc loco fabulo¬
se disputant. uolentes affirmare qd̃ pꝰ quã
moises ꝑcussit uirgabis silicẽ. popłsq bi¬
bit ⁊ itim̃ta. semꝑ sequuta sit eos illa pe¬
tra: et ubicumq figebant tñtoria uolue¬
batur: in medium castroꝵ. nullo homiñ
impellente. emirtens largissimos riuulos

Expanded text:
illa esca atque eis data, et aqua similiter non etra. Idcirco et ille panis angelorum dictus est, quia virtute omnipotentis Dei qua angeli vivunt et subsistunt sine labore aliquo, ea virtute creatus est ille cibus, et appositus est eis sine aliquo labore illorum. Hoc etiam significans, quia de coelis venturus erat Christus, spiritualis panis, qui spiritualiter pasceret. Unde et manna prima feria, sive prima sabbati, quae nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis dies Dominica vocatur, primum venit de coelo ad saturitatem populi. Bibebant autem de spiritali, subaudis petra, consequente eos eadem petra. Judaei et quidam simplicium doctorum ex hoc loco fabulose disputant, volentes affirmare quod postquam Moyses percussit virga bis silicem, populusque bibit ac jumenta, semper secuta sit eos illa petra, et ubicunque figebant tentoria, volvebatur in medium castrorum, nullo hominum impellente, emittens largissimos rivulos
Abbreviated transcription (Latin):
seruã u̾bis et exemplis quib p̃dico. Casti¬
aduitam ȩt̾uam ꝓficuuit. non ad luxum.
Seruituti uͦ subicituꝵ: dum non suã delectati¬
onem ꝑficit. s uoluntatem sp̃e. id est ratio¬
nabilitatis anime. Sic debet unusquisq

Expanded text:
serviam verbis et exemplis his quibus praedico. Castiserviam verbis et exemplis his quibus praedico. Castiad vitam aeternam proficiunt, non ad luxum. Servituti vero subducitur, dum non suam delectationem perficit, sed voluntatem spiritus, id est rationabilit
Abbreviated transcription (Latin):
tum: qr non dubito de remuñatiõe. certũ
habens qd̃ mͥ sit ꝓmissum. Illi qui currebãt.
de remuñatione: exempli causa ponit se apłs
inmedium. quatinꝰ illum unitemur.
Sic pugno ñ quasi aerem ũberans .eleuando
et deponendo gladium uelud stultus miles:
qui positus contra hostem. uerb̾at aerem agi¬
tando brachia ⁊ gladium: uolens apparerẽ
p̃liator. Paulus gͦ pugnabat contra aerias po¬
testates. de quibus loquit᷑ in epła adephesios.
Pugnabat et contra phylosophos ⁊ magos. et
ui ephesi. Pugnabat aũ ñ mat̾iali gladio. s
p̃dicandomiracła faciendo. orando. ieuinando.
bonis oꝑibus insisfñdo. Ille p̃dicator u̾berat
exornans. qui aliud p̃dicat atq aliud agit:
et hoc quod p̃dicat miracłis. etemplis ñ ro-¬
borat. Apostolus aut̃ aerẽ nonu̾b̾abat. quia
uruanum u̾ba non ꝑferebat. complens et ro
qd p̃dico ũbis. non destruam oꝑibus. s. potiꝰ

Expanded text:
tum, quia non dubito de remuneratione certum tum, quia non dubito de remuneratione certum habens quid sit mihi promissum. Illi qui currebant ide remuneratione, exempli causa ponit se Apostolus in medium, quatenus illum imitemur: Sic pugno, non quasi aerem verberans, elevando et deponendo gladium, velut stultus miles qui non positus contra hostem verberat aerem, agitando et brachium et gladium, volens apparere praeliator. Paulus ergo pugnabat contra aereas potestates, de quibus loquitur in Epistola ad Ephesios; pugnabat contra philosophos, et magos, et vi Ephesi . Pugnabat autem non materiali gladio, sed praedicando, miracula faciendo, orando, jejunando, bonis operibus insistendo. Ille praedicator verberat exornans, qui aliud praedicat atque aliud agit, et hoc quod praedicat, miraculis et exemplis non roborat; Apostolus autem aerem non verberabat, quia in vanum verba non proferebat, complens et robquod praedico verbis non destruam operibus, sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
aũmibus. inpuluerẽ reu̾tebatur. Dabatur
eis coronam terrenis. et marcescentib florib
conserta: s quasi uentus transibat. Nr̃a aut̃ẽ
corona.⁊ remuñatio incorruptibilis est:
quia nulla inmutatione corrumpetur.
Necerit adornata marcesçibilib floribus nr̃a
corona: s in modum diadematis regał ȩter¬
nis gẽmis conserta. inȩt̃num spiritaliter.
nobis seruabitur. Hrã gͦ corona et remu¬
neratio. ip̃e d̾s̃ omĩps erit et contemplatio
totius tͥnitatis: uidntes dm sicut ip̃e est.
in quo habebimus uitam sine fine mansurã
omneniq beatitudiñe atq satietatẽ. quẽ
uidñtes fulgidum erimꝰ fulgidi. ud̾ntes
beatum. erimus beati. uidntes in mortałe
erimus in mortales. felicesq ꝑ om̃ia scla.
Qua ꝓpter debemus currere. credndo. sꝑan¬
do. desidando. corpus castigando. helemo¬
sim insudãdo. ambulando de uͥtute in
uirtutem. donec uideatur a nobis deus
deorum insyon. Nec debemꝰ de spare de

Expanded text:
mibus, in pulverem transibat, Dabatur eis corona terrenis et marcescibilibus floribus conserta, sed quasi ventus transibat. Nostra autem corona et remuneratio incorruptibilis est quae nulla immutatione corrumpetur. Nec erit adornata marcescibilibus floribus nostra corona, sed in modum regalis diadematis aeternis gemmis conserta, in aeternum spiritualiter nobis servabitur. Nostra ergo corona et remuneratio ipse Deus omnipotens erit, et contemplatio totius Trinitatis, videntes Deum sicuti est, in quo habebimus vitam sine fine mansuram, omnemque beatitudinem atque satietatem; quoniam videntes fulgidum erimus fulgidi, videntes beatum erimus beati, videntes immortalem erimus immortales, felicesque per omnia saecula. Quapropter debemus currere credendo, sperando, desiderando; corpus castigando, eleemosynis insudando, ambulando de virtute in virtutem, donec videatur a nobis Deus deorum in Sion . Nec debemus desperare de
Abbreviated transcription (Latin):
diendo separant ⁊ retrahunt apmisso bra¬
uio: interrogemus apłm. et ip̃e nobi
demonstrabit illo in loco ubi dicit. Mani¬
festa aut̃ sunt oꝑacarnis: ad ult̾ium uidł
fornicatio. inmunditia. luxuria. Ista et
his similia contraria sunt nostro cursui.
Et illi quidem qui currunt intra stadium.
iło currunt. ut corruptibilem coronam
accipiant. nos aũt ideo currimus intra
metas fidi nr̃e: ut coronam incorruptam
accipiamus. Quod suꝑius appellauit
brauiũ greco uocabolo. nunc uocat lati¬
ne coronã. Illorum corona et renuñatio.
corruptibilis erat id est temporalis: qͥa
cum tempore transibat. Uerbigr̃a. Accipi¬
de terra sumebatur. et interram reu̾te¬
batur. Accipiebant uestes: uetustate
et tineis consumebant᷑. Accipiebant equũ :
corrumpebatur ꝑmortem et consumptꝰ¬

Expanded text:
iendo superent et retrahant a promisso bravio, interrogemus Apostolum, et ipse nobis demonstrabit illo in loco, ubi dicit: Manifesta autem sunt opera carnis: adulterium videlicet, fornicatio, immunditia, luxuria . Ista et his similia contraria sunt nostro cursui. Et illi quidem, qui currunt intra stadium, ideo currunt ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem ideo currimus intra metas fidei nostrae, ut coronam incorruptam accipiamus. Quod superius appellavit bravium Graeco vocabulo, nunc vocat Latine coronam; illorum corona et remuneratio corruptibilis erat, id est temporalis, quia cum tempore transibat. Verbi gratia: accipide terra sumebatur, et in terram revertebatur. Accipiebant vestes, quae vetustate et tineis consumebantur. Accipiebant equum, qui corrumpebatur per mortem, et consumpt
Abbreviated transcription (Latin):
euaserunt ꝑ nubem. et ꝑmare. ita et nos ꝑ
te originalis peccati et actualis lib̾annur
Moises enun xp̃m significat: nubes sp̃m scm̃.
lib̾ati. baptisma significat: qd̃ ruibore san¬
guinis xͥ consecratur. ꝑ qd̾ amorte ȩterna
lib̾amut. E om̃s eancde escam spiritałe mã¬
ducauerunt: et om̃s eundẽ potum spiri¬
talem biberunt. Mamia qd̃ de cȩlo. id est
de isto aere eis datum est.⁊ aquam quȩ de
petra fluxit dicit spiritualia ẽẽ: uł quia spi¬
ritalit̾ intelligñda sunt. significabant eñĩ
corpus et sanguinẽ dñi qd mͦ conseeratur
et ꝑcipitur in ȩccłiã uł quia ñ mundana
lege et consuetudine ꝑata sunt. s uirtute
di sine cõmixtione elem̃torum. aque ui¬
delicet ac farine. ad tempus creata est

Expanded text:
evaserunt per nubem et mare, ita et nos peevaserunt per nubem et mare, ita et nos pete originalis peccati et actualis liberabimur: Moyses enim Christum significat, nubes Spiritum saliberati baptisma significat, quod rubore sanguinis Christi consecratur, per quod nos a morte aeterna liberamur. Et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam quae de petra fluxit, dicit spiritalia esse; vel quia spiritaliter intelligenda sunt: significabant enim corpus et sanguinem Domini quod modo consecratur et percipitur in Ecclesia, vel quia non mundana lege et consuetudine parata sunt, sed virtute Dei sine commistione elementorum, aquae videlicet et farinae. Ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. innube. ⁊ inmari. id ẽ amorte sunt
lib̾ati. quantũ ad ueritatẽ historie ꝑtinet.
Iudĩ enĩ egredientes de egipto. sub nube fu-¬
erunt: quia nubes ꝑdiem gradiebatur siue
ferebatur suꝑ eos. Altiori aut̃ sensu scd̃m ã-¬
brosium. sub nube fuerunt. quia om̃ia que
gesta sunt illis. in obscuritate et infigura
facta sunt. In hoc uͦ quia nube tuti sunt ab
adu̾sariis suis egiptiis quando nubes se int̾¬
posuit int̾ illos et egiptios. et aquȩ fuerunt
adextris iasinistris. ⁊ pꝰmodu ꝓtecti sunt
ꝑ diem ab ip̃a nube a calore solis. dum amor¬
te p̃senti lib̾ati sunt. baptirati dicuit᷑ fuisse
ꝑ moisen. innube que erat pꝰ ip̃os. et in ma
riꝑcuuis medium tñsierunt. Siue etiam
in hoc dicunt᷑ ẽẽ baptiati ꝑ moisen. innube.
et inmari. quia omia que facta sunt ilł in
sigura: nob eueniunt inueritate. Nam sic̃¬
ꝑmoisen ducẽ exegipto lib̾ati st̃. et mortem

Expanded text:
ti sunt in nube et in mari, id est a morte sunt ti sunt in nube et in mari, id est a morte sunt liberati. Quantum ad veritatem historiae pertinet, Judaei egredientes de Aegypto, sub nube fuerunt, quia nubes per diem gradiebatur sive ferebatur super eos . Altiori autem sensu, secundum Ambrosium, sub nube fuerunt, quia omnia quae gesta sunt illis in obscuritate et in figura facta sunt. In hoc vero, quia nube tecti sunt, adversariis suis Aegyptiis, quando nubes se interposuit inter illos et Aegyptios, et aquae fuerunt a dexteris et a sinistris; et postmodum protecti sunt per diem ab ipsa nube a calore solis, dum a morte praesenti liberati sunt, baptizati dicuntur fuisse per Moysen in nube quae erat post ipsos et in mari per cujus medium transierunt. Sive etiam in hoc dicuntur baptizati per Moysen in nube et in mari, quia omnia quae facta sunt illis in figura, nobis eveniunt in veritate. Nam sicMoysen ducem ex Aegypto liberati sunt, et mortem
Abbreviated transcription (Latin):
suũ et seruituti subiciendo: in plens quod paulꝰ
alias dicit. Sp̃u ambulate: et desid̾ia carnis
siue corꝑis ñ ꝑficiatis. Ecuiꝰ rei causa apłs cor¬
pus suũ domabat refrenans illud aprauis
delectationib ꝓtinus manifestat subdens.
Ne forte inquit cum aliis p̃dicau̾im: ip̃e re¬
ꝓbus efficiar. Pbus dicitur laude dignus
et approbatus. Unde econtra imꝓbus lau-¬
reꝓbis. Nlescio uos id est non approbo uos¬
ad meam partem ꝑtinere: uł non approbo
uos dignos laude ẽe. Timens igitur apłs re¬
ꝓbari. et in dignus laude apparere dicebat.
Ideo castigo corpus meum et seruituti subi¬
tio: ne forte alii ꝑcipiant palmam uictorie.
p̾dicatione mea edocti: et ego alienus existã
a laude et p̾mio remim̃ationis: audiens a
dño. recepisti m̃ced̾e tuamꝰ ne forte etiã ali¬
fuerunt que p̃cedebat eos de suꝑ ꝑ diem. et
om̃s mare trissieruit qr mort̾e euaserunt: et
om̃s instiox se. id est ꝑ moisen ductorẽ baptixa¬

Expanded text:
implens quod Apostolus alias ait: Spiritu ambulate, et desideria carnis sive corporis ne perficiatis . Ex cujus rei causa Apostolus corpus suum domabat, refrenans illud a pravis delectationibus, protinus manifestat subdens, ne forte, inquit, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar. Probus dicitur laude dignus et approbatus, unde contra improbus laureprobis: Nescio vos , id est, non approbo ad meam partem pertinere, vel non approbo vos dignos laude esse. Timens igitur Apostolus reprobari et indignus laude apparere, dicebat: Ideo castigo corpus meum, et subjicio servituti, ne forte alii percipiant palmam victoriae praedicatione mea edocti, et ego ipse alienus existam a laude et praemio remunerationis, audiens a Domino: Recepisti mercedem tuam, ne forte etiam alifuerunt, quae praecedebat eos desuper per diem, et omnes mare transierunt, quia mortem evaserunt. Et omnes in Moyse, id est per Moysen ductorem, baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
ad palmã. De qua unitate dñs dicit. Nemo
ascendet incelum. nͥ qui de cȩlo descendit.
filius hominis. qui ẽ in cȩlo: cum corpore
uidelicet suo qd̾ est ȩccła. Sic currite ofide¬
ies infide. recte credendo et bñ uiuendo: ut
comp̃hendatis palman ȩternȩ remunera¬
tionis. Sollicite et uiriliter uult apłs ut
cur ramus: quia magna est ꝓmissio ad qm̃
contraria sunt cursui illiꝰ. Illi uiuenes qͥ
adcursum se p̃parabant. ab om̃ib escis et
potibus omnibusq reb abstinebant. quȩ
impedire pot̾ant cursum illorum. Nec so¬
lum animia comestione et suꝑflua potatiõe
corpus refrenabant: s etiam laminas plum-¬
beas noctibus ponebant eirca lumbos. ne¬
quoniam libidonimiũ debilitat corpu.
Et si illi om̃s ita se p̃parabant. cũ scirent unũ
coronandum ⁊ illi solũ modo reꝑꝓmissũ bra-¬
uium qui pͥor ueniret. licet om̃s pꝰ illum
ad eundem locũ ꝑuenissent: quantomag̃
nob est obseruandũ ab omnib que cur sum

Expanded text:
ua unitate dicit Dominus: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo , cum corpore videlicet suo, quod est Ecclesia. Sic currite, o fideles in fide, recte credendo et bene vivendo, ut comprehendatis palmam perennis remunerationis. Sollicite ac viriliter vult Apostolus ut curramus, quia magna est promissio ad quam contraria sunt cursui illius. Illi juvenes qui se ad cursum praeparabant ab omnibus escis et potibus, omnibusque rebus abstinebant, quae impedire poterant cursum illorum. Nec solum animi a comestione, et superflua potatione corpus refrenabant, sed etiam laminas plumbeas noctibus ponebant circa lumbos, nequoniam libido nimium debilitat corpus; et si illi omnes ita se praeparabant, cum scirent unum coronandum, et illi solummodo repromissum bravium qui prior veniret, licet omnes post illum ad eumdem locum pervenissent, quanto magis nobis est abstinendum ab omnibus quae cursum
Abbreviated transcription (Latin):
dimiscdia. His qui sine lege erant. id est gñtilib
factus sum tanquam siue lege eẽm. Consentiẽ¬
do gñtium phylosophis apud athenas. unum
dneẽ quic uncta fecertt. et animas in morta les
ẽẽ. et homines ab uno deo pͥncipium sumpsis¬
se. uisus est eis quasi unus ex ipsis: licet idola
non adorar et. paulatimꝙ trahebat eos ad illa
quȩ minꝰ credebant. suadens ut ineum eredit.
non poterant capere. infirmus. comꝑando e co¬
mis. uideus iuideis. samaritanꝰ samaritanis.
qui repmissioñe de xͦ expectabant: glitił gĩtt¬
lib ut om̃s saluos facerem: p̃dicando illis ũ¬
bum di. Omĩa aut̃ facio ꝓpter euangłm. id est
ut particeps euis dest euanglii efficiar. Sic
in euangłio ꝓmittuntur. in reguo cȩlorum
consequi mereaR.¬
aẽs nescitis qd hii qui in stadio curr̃t̃.

Expanded text:
icordia. His qui sine lege erant, id est gentilibus, factus sum, tanquam sine lege essem; consentiendo gentilium philosophis apud Athenas, unum Deum esse qui cuncta fecerat, et animas immortales esse, et homines ab uno Deo principium sumpsisse, visus est eis quasi unus ex ipsis, licet idola non adoraret, paulatimque trahebat eos ad illa quae minus credebant, suadens ut in eum crederenon poterant capere, infirmus, comparando et coamis, Judaeus Judaeis, Samaritanus Samaritanis, qui repromissionem de Christo exspectabant, gentilibus gentilis, ut omnes salvos facerem praedicando illis verbum Dei. Omnia autem facio propter Evangelium, id est t particeps Evangelii, efficiar. Sic in Evangelio promittuntur, in regno coelorum consequi merear. Nescitis quod hi qui in
Abbreviated transcription (Latin):
chorintii. qͦs plantaũat ip̃e infide.xͥ. s fructũ
ab eis nonsuscepit. sumptꝰ uidł unde uiu̾et.
Nũquid scd̾m hominẽ hoc dico. Id est nũquid
scdm humanũ intellectũ et exppͥo sensu ista
loquuor. Non alligabis hos boui tͥturanti: d
ut ferant fructus salutis ȩterne. Numquid de
bobus curaest deo: Est utiq docura de bobus.
qui om̃iũ que fecit curam habet: sicut ei dr. ni¬
chil odisti eoꝵ quȩ fecisti. S non solum de bobus.
sed etiam de passeribus cura est illi: ficut in euã¬
głio ostñditur ubidicitur pascere illos. S non
curabat itade bobus. ut iter p̃cepta quȩ homini.
dedit ad salutem sui p̃ciꝑet boum curam habere:
nec enun necesse est ꝑ scriptã legẽ moñe homi nẽ.
qͦ modoboui suo consulat. Qm̃ debet in spe sub
fructus ꝑcipiendi.qui arat arare. Si nos uob̾
spirt talia sub̾bona seminauimꝰ. p̃dicando ui

Expanded text:
Corinthii, quos plantaverat ipse in fide Christi, sed fructum Corinthii, quos plantaverat ipse in fide Christi, sed fructum ejus non suscepit: sumptus videlicet unde viveret. Nunquid secundum hominem haec dico? id est, nunquid secundum humanum intellectum, et ex proprio sensu ista loquor? Non alligabis os bovi trituranti, id ut ferant fructus salutis aeternae. Nunquid de bobus cura est Deo? Est utique Deo cura de bobus, qui omnium quae fecit curam habet, sicut ei dicitur: Nihil odisti eorum quae fecisti . Et non solum de bobus, verum etiam de passeribus cura est illi, sicut in Evangelio ostenditur, ubi dicitur pascere illos . Sed non curabat ita de bobus, ut inter praecepta quae homini dedit ad salutem sui, praeciperet curam bovis habere. Nec enim necesse est per scriptam legem monere hominem, quomodo bovi suo consulat. Quoniam debet in spe, subaudis fructus percipiendi, qui arat arare. Si nos vobis spiritalia, subaudis bona, seminavimus, praedicando gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
tere domini. nec non etiam cȩphas qui et pe¬
trus: Cephas hebreum et sirum est. Petrus
grecum. et latinum. Simon grecũ. Quidam
non in telligñtes ꝓpͥetatẽ grece linguȩ. fefel¬
lit eos ambiguitas greci uerbi. et hoc qd dicit
sororem mulierẽ: quasi urores habuerint
apostoli quas secum diicerent. Nam gene.
utrumq significat et uxorẽ et mulierem.
Uñ genetiũ appellatur locus: ubi plurime resi¬
dent mulieres. Fideles enim mulieres habñ¬
tes t̾renã substantiã ibant cumpetro aliisq
cessaria erant: sicut maria magdalene et mar¬
tha. alieq mulieres que sequute furrunt dñm
de galilea. seque bant᷑ illum ministrantes ei.
potestatẽ ħet tam̃ ñ ducebat secum mulieres.
ne scandalũ oriretur. inter gñtes: quarum
magistri et p̃positi hanc consuetudinẽ ñ habe¬
diis. labore manuũ meaꝵ uictum et uestim̃tũ
ad quirens. Qs plantat uneam et fructus eiꝰ
id est racemos eius nonȩdit. Uinea apłi erant

Expanded text:
rterae Domini nec non etiam et Cephas? qui et Petrus. Cephas Hebraeum est et Syrum, Petrus Graecum et Latinum: Simon Graecum est. Quidam non intelligentes proprietatem Graecae linguae, fefellit eos ambiguitas verbi Graeci, in hoc quod dicit sororem mulierem, quasi uxores habuerint apostoli quas secum ducerent, nam gyne utrumque significat et uxorem et mulierem. Unde gyneceum appellatur locus ubi plurimae resident mulieres. Fideles enim mulieres habentes terrenam substantiam, ibant cum Petro aliisqucessaria erant sicut Maria Magdalene, et Martha, aliaeque mulieres quae secutae erant Dominum de Galilaea, sequebantur illum ministrantes ei, potestatem haberet: tamen non ducebat mulieres secum, ne scandalum oriretur apud gentes, quarum magistri et praepositi hanc consuetudinem non habediis, labore manuum mearum victum et vestitum acquirens. Quis plantat vineam, et fructus ejus, id est racemos, non edit? Vinea Apostoli, erant
Abbreviated transcription (Latin):
ñ querens solũmͦ quod mͥ utile ẽ. s qͦd
alt̾us: ita & uos me imitamini. Sicut
Laudo aũ uos frẽs: qͦd ꝑ omĩa mei me-¬
mores estis. y ronicos ista dicit: & qͦd
uidr̃ affirmare. increpat ⁊ denegat. Qͣsi
diceret. Non laudo uos: qr ñ estis me
mores mei. neq tenetis p̃cepta. que tra

Expanded text:
non quaerens solummodo quod mihi utile est, sed quod alteri: ita et vos me imitamini. Sicut Laudo autem vos, fratres, quod per omnia mei memores estis. Ironice ista dicit; et quod videtur affirmare, increpat et denegat, quasi diceret: Non laudo vos, quia non estis mei memores, neque tenetis praecepta quae tra
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatus ẽ mͥ uiter gũtes. Nam signaculum
io est signum et indicium aposto latus mei.¬
om̃s uos estis: et ur̃a credulitas qui ꝑ meã
p̃dicationẽ credidistis inxͦ. Mea defensio
apudeos qui me interrogant. sub utrum
sim apłs necne: hoc est quia uos estis signũ
dicaui. Nũquid ñ habemus ego ⁊ barnabas
potestatẽ manducandi et bibñdi. sub ex of¬

Expanded text:
ter gentes : Nam signaculum, id est signum et indicium, apostolatus mei vos estis et vestra credulitas, qui per meam praedicationem credidistis in Domino. Mea defensio apud eos qui me interrogant, subaudis utrum sim apostolus necne, haec est, quia vos estis signum aedicavi. Nunquid non habemus, ego et Barnabas, potestatem manducandi et bibendi? sub
Abbreviated transcription (Latin):
atq cibi qͥ illi consecrantur nichil sũt.
quia illius cultura ⁊ ꝯsecratio. facit eos
nichil ẽẽ. Ex hoc &̃ hoiẽs idola colentes
nichil sunt: quia om̃is creatura. quȩ ñ
sic sunt quasi ñ sint: & quasi nichil &
inane reputatȩ st̃ ei. Idolũ qͦq ꝓpt̾ea
nichil ẽ. quia facit homo formulã ha¬
bentẽ caput hoĩs ex una parte. ⁊ caput
bouis ex alia. & caput leonis ex tercia.
aliquã creaturã talẽ non facit. Nam
si sunt qui uocant᷑ a paganis dii in
celo ut saturnus. iupit̾. mercarius.
a paganis. ut neptunus. pluto. aut
certe iusti hoĩes. siquidẽ sunt multi¬
dii paganis ł xp̃ianis nuncupatiue.
nobis tñ apłis aliisq fidelib unus d̾s
ẽ pater substantialit̃ ex quo omĩa constant.

Expanded text:
atque cibi qui illis consecrantur, nihil sunt, quia illius cultura et consecratio facit eos nihil esse. Ex hoc etiam homines idola colentes nihil sunt, quia omnis creatura quae non sic sunt quasi non sint, et quasi nihil, et inane reputatae sunt ei . Idola quoque propterea nihil sunt, quia facit homo formam habentem caput hominis ex una parte, caput bovis ex alia parte, caput leonis ex tertia, aliquam creaturam talem non fecit. Nam etsi sunt qui vocantur a paganis dii in coelo, ut Saturnus, Jupiter, Mercurius, a paganis, ut Neptunus, Pluto, aut certe justi homines, siquidem sunt dii multi, paganis vel Christianis nuncupative, Nobis tamen apostolis aliisque fidelibus, unus est us Pater, substantialiter, ex quo omnia constant,
Abbreviated transcription (Latin):
tia uideł atq humilitas cordisq sim¬
plicitas. Sicut enĩ uinũ ñ temꝑatum.
ã mixtione alicuius dulcedinis. aut etiã
aqua. mentẽ alienat. & sicut oĩa mera
& pura. ñ ita delectant sic̃ mixta. sic
scĩa diuina uł humana ñ ẽ utilis. quia
entia atq simplicitate. Tunc aũ scien¬
tia magna ẽ ⁊ sibi utilis. si caritate se¬
humiliat : cum qua &̃ ampliꝰ crescit.
Si quis autẽ se ex istimat scire aliqͥd.
id÷ omĩa munda eẽ. & qͦdlicite fidelib
sint utenda. ñdum cognouit quẽad

Expanded text:
ia videlicet, humilitas, cordisque simplicitas. Sicut enim vinum, non temperatum admistione alicujus dulcedinis, aut etiam aquae, mentem elevat, et sicut omnia mera et pura non ita delectantur sicut commista: sic scientia divina vel humana non est utilis, quia entia atque simplicitate. Tunc autem scientia magna est et sibi utilis si charitate humilietur cum qua etiam amplius crescit. Si quis autem existimat se scire aliquid, id est omnia munda esse, et quod licita fidelibus sint ad utendum, nondum