comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Loctrinam oris audite fi¬
lii. et qui custodierit illam
non periet labiis sus. nec
scandalizabitur in operib
nequissimuis. In uanitate
sua apprchenditur peccator
et superbus: et maledictus
scandaliz abitur in illis
Iuratiomi non assuescat os
tuum: multus enĩ casus
in illa. Nominatio uero
dei non sit assidua in ore
tuo. et nominib sc̃õrum.
non admisccaris: qm̃ non
cris immunis ab cis. lxui.¬
Eicut enun seruus inter¬
rogatus assidue a liuore nõ
mĩnuitur: sic omĩs iurans
et nommnans in toto a pec¬
cato non purgabitur. Uir
multum iurans. implebit᷑
iniquitate: et non discedet
a domo illius plaga. Et si
frustrauerit fratrem delictum
illius super ip̃m erit: et si dis¬
simulauerit. delinquet dup¬
pliciter: et si in uacuum iu¬
rauerit. non iustificabitur.
Replebitur enim retributiõe¬
pessima domus illius. Est
et alia loquela contraria mor¬
ti: non mueniatur in here¬
ditate iacob. Etenm a mi¬
sericordibz omnia hec au ferẽ¬
tur: et in delictis non uolup¬

Expanded text:
octrinam oris audite, filii, et qui custodierit illam, non periet labiis suis, nec scandalizabitur in operibus nequissimis. in uanitate sua adprehenditur peccator et superbus et maledicus scandalizabitur in illis. iurationi non adsuescat os tuum: multus enim casus in illa. nominatio uero. dei non sit adsidua in ore tuo, et nominibus sanctorum non admiscearis: quoniam non eris inmunis ab eis. sicut enim seruus interrogatus adsidue a liuore non minuitur, sic omnis iurans et nominans in toto a peccato non purgabitur. uir multum iurans implebitur iniquitate et non discedet a domo illius plaga. et si frustrauerit, delictum illius super ipsum erit, et si dissimulauerit, delinquit dupliciter. et si in uacuum iurauerit, non iustificabitur: replebitur enim retributione domus illius est et alia loquella contraria morti non inveniatur in hereditate Iacob etenim a misericordibus omnia haec auferentur et in delictis non volu
Abbreviated transcription (Latin):
et fluuius meus propinqua¬
uit ad mare: qm̃ doctrinam
quasi ante lucanum illũia¬
bo omĩb. et enarrabo illam
usq i longinquum. Pene¬
trabo inferiores partes terre:
et insipientiam omnes dor¬
mientes. et illuminabo õs¬
sperantes in dño. Adhuc
dactrinam qͣsi prophetiam
effundam: et relinquam
illam querentib sapien¬
tiam. et non desinam pro¬
gemes illorum usqz in
soli michi laboraui: sed
omnib exquirentib ucri¬
tatem.¬

Expanded text:
et fluvius meus propinquaet fluvius meus propinquavit ad mare quoniam doctrinam quasi antelucanum inlumino omnibus et enarrabo illam usque in longinquo penetrabo inferiores partes terrae et inspiciam omnes dormientes et inluminabo sperantes in Deo adhuc doctrinam quasi prophetiam effundam et relinquam illam quaerentibus sapientiam et non desinam in progenies illorum usque in soli mihi laboravi sed omnibus exquirentibus veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
tur in me non peccabunt.
Qui clucidant me: uitam
sternam habebunt. Hec oĩa lib̾
uite et testamentũ altissimi:
et agnitio ueritatis. Legem
mandauit moyses in precep¬
tis iusticiarum: et heredita¬
tem domu iacob. ct a isrl
promussiones. Posuit dauid
pucro suo excitare regem ex
ipso fortissimum: in throno
honoris sedentem in sempi¬
ternum. Qui adimplet
quasi physon sapientiam:
et sicut tigris in diebz nouo¬
rum. Qui adimplet quasi
cufrates sensum: qui multi¬
plicat quasi iordanis in tem¬
pore messis. Qui mittit disci¬
plinam quasi lucem: et assi¬
stens quasi gion in dic uin¬
denne. Qui perficit primus
scire ip̃am: et infirmior non
inuestigabit eam. A mari
cium habundauit cogitatio
cius: et consilium illuis ab
abysso magna. Ego sapi
entia effudi flumina: ego
quasi trames aque ĩmense
de fluuio. Ego quasi fluuiꝰ
exii de paradiso. Dixi. Riga¬
bo ortum meum plantatio¬
num: et mebriabo partus
mei fructum. Et ecce factus
est michi trames habundãs:

Expanded text:
n me non peccabunt qui elucidant me vitam aeternam habebunt haec omnia liber vitae testamentum Altissimi et agnitio veritatis legem mandavit Moses in praeceptis iustitiarum et hereditatem domui Iacob et Israhel promissionis posuit David puero suo excitare regem ex ipso fortissimum in throno honoris sedentem in sempiternum qui implet quasi Phison sapientiaet sicut Tigris in diebus novorum, qui adimplet quasi Euphrates sensum, qui multiplicat quasi Jordanis in tempore messis, qui mittit disciplinam sicut lucem, et assistens quasi Gehon in diebus vindemiae. Qui perfecit primum scire ipsam, et infirmior non investigavit eam. A mari enim abundavit cogitatio ejus, et consilium ipsius in abysso magna. Ego sapentia effudi flumina, ego quasi trames aquae immensae de fluvio: ego quasi fluvius exivi a paradiso dixi rigabo meum hortum plantationum et inebriabo pratus mei fructum et ecce facta est mihi tramis abundans
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. et in multitudine elec¬
torum habebit laudem: et in¬
ter benedictos benedicctur
dicens. Ego ex ore altissumm
prodii: primogenita ante
omnem creaturam. Ego fe
ci in celis ut oriretur lumen
indeficiens: et sicut nebula
texi omnem terram. Ego in
altissimis habitaui: et thro¬
nus mens in columpna
nubis. Gyrum celi circunu
sola: et ni profundũ abissi
penetraui. et in fluctib ma¬
ris ambulaui: et in omni
terra steti. et in om̃i populo.
et in om̃i gente primatum
habui: et omnium excellen¬
tium et humilium corda uͥ¬
tute calcaui. Et in his oĩb
requicm quesuu: et in here¬
ditate eius morabor. Tunc
prccepit et dixit michi crra¬
tor omnium: et qui crraiit
me requieuit in tabernacło
meo. et dixit michi. In ia

Expanded text:
ia in multitudine electorum habebit laudem et inter benedictos benedicetur dicens: Ego ex ore altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam. Ego in caelis feci ut orfretur lumen indeficiens, et siclft nebula texi omnem terrarn. Ego in altissimis habitaui, et thronus meus in columna nubis gyrum caeli circuivi sola et in profundum abyssi penetravi et in fluctibus maris ambulavi et in omni terra steti et in omni populo et in omni gente primatum habui et omnium excellentium et humilium corda virtute calcavi et in his omnibus requiem quaesivi et in hereditate eius morabor tunc praecepit et dixit mihi creator omnium et qui creavit me requievit in tabernaculo meo et dix
Abbreviated transcription (Latin):
ad me omnes qui concupis¬
citis me: et a gencrationib
meis implemii. Spiritus
enim meus super mel dulcis:
et hereditas mea super mel
et fauum. Memoria mea:
in generationes seculorum.
Qui edunt me adhuc esuri¬
ent: et qui bibunt me adhuc

Expanded text:
ad me omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini. Spiritus enim meus super mel dulcis, et haereditas mea super mel et favum. Memoria mea in generationes saeculorum. Qui edunt me, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
is. Sicut cynamomum et¬
balsamum aromatizans:
cdorem dedi. Quasi mirra
clecta: dedi suauitatẽ odoris.¬
Et quasi storar et galbanus
et ungula. et gutta. et qua¬
si libanus non incisus napo¬
raui habitationem meam:
et quasi balsamum nõ mir¬
tum odor icus. Ego quasi
trrebintus extendi ramos
meos: et ranu mei honoris
et gr̃e. Ego quasi uitis

Expanded text:
icut cinnamomum aspalathum aromatizans odorem dedi: quasi myrrha electa dedi suavitatem odoris: quasi storax, et galbanus, et ungula, et gutta, et quasi libanus non incensus vaporavi habitationem meam, et quasi balsamum non mistum odor meus. Ego quasi terebinthus expandi ramos meos, et rami mei rami honoris et gratiae. Ego quasi vitis
Abbreviated transcription (Latin):
Non des mulieri potesta¬
tem anime tue: ne ĩgre¬
diatur in uirtute tuã et
confindaris. Ne respitias
mulicrem multiuolam:
ne forte incidas in laque¬
os illius. Cum saltatrice
ne assiduus sis: nec audiaᷤ
illam. ne forte percas in ef¬
ficatia illius. Uirgiem
ne conspitias: ne forte scã¬
dalizeris in decore illius.
Non des fornicariis aĩam
tuam in nullo: ne perdas
te et hereditatem tuam. No¬
li citumspicere in uicis ci¬
uitatis: nec oberraueris
in plateis illius. Auerte
faciem tuam a muliere
compta: et non circum¬
spicias spetiem alienam.
Propter spetiem mulieris
mulci pcrierunt: et ex hoc
concupiscentia quasi ig¬
niᷤccardescit. Om̃is mulicr
que est fornicaria: quasi
stercus in uia. ab omnib
preteituntib conculcabi¬
tur. Spetiem mulicris a¬
lienc multi admirati: ir¬
probi facti sunt. Colloqui¬
um cnim cius: quasi ig

Expanded text:
non des mulieri potestatem animae tuae ne ingrediatur in virtute tua et confundaris ne respicias mulierem multivolam ne forte incidas in laqueos illius cum psaltrice ne adsiduus sis nec audias illam ne forte pereas in efficacia illius virginem ne conspicias ne forte scandalizeris in decore illius non des fornicariis animam tuam in nullo ne perdas te et hereditatem tuam noli conspicere in vicis civitatis nec oberraveris in plateis illius averte faciem tuam a muliere compta et non circumspicias speciePropter speciem mulieris multi perierunt: et ex hoc concupiscentia quasi ignis exardescit. Omnis mulier que est forstercus in uia ab omnibus prętereuntibus conculcabitur. Speciem mulieris alienę multi admirati reprobi facti sunt. Colloquium enim illius quasi ig
Abbreviated transcription (Latin):
ferri. Quo cum peruenisset
conniocatis contribulib et
saccrdotibz ad altare. accer¬
siit et cos qui in aire erant.
et ostenso capite incanoris
et manu nefaria quam ex¬
tendens contra domũ scãm
ommmipotentis dei magnifice
gloriatus est: linguã etiã ĩpii
incanoris pretisam iussit
particulatim auibz dan.
manum autem dementis
contra templum suspendi.
Ommes igitur cc̃i dũm be¬
nedicerunt: dicintes. Bene¬
dictus: qui locum suum
contanuinatum conserua

Expanded text:
ferri quo cum convenisset ferri quo cum convenisset convocatis contribulibus et sacerdotibus ad altare arcersiit et eos qui in arce erant et ostenso capite Nicanoris et manu nefaria quam extendens contra domum sanctam omnipotentis Dei magnifice gloriatus est linguam etiam impii Nicanoris praecisam iussit particulatim avibus dari manum autem dementis contra templum suspendi omnes igitur caeli Dominum benedixerunt dicentes benedictus qui locum suum incontaminatum conserva
Abbreviated transcription (Latin):
modo. Tu dñc misisti an¬
gelum tuum sub ezechia
rege uideo: et interfecisti de
caĩtris sennacherib. centum
octeginta quinq milia. ⁊
nuinc dominator celorum.
micte angelum tuum bo¬
num ante nos in tunore
et tremore magnitudinis
brachii tui: et nctuant
qui cum blaspheiia ue¬
nunt aduersus sanctum
populum tuum. et hic qui¬
dem ita perorauit: nicanor
autem et qui cũ ipso erant
cum tubis et canticis ad¬
mouebant. Iudas uero et
qui cum eo erant. inuocato
ded per orationes cõgressi
sunt: manu quidem̃ pug¬
nantes. sed et cordib dñm
orantes. prostraucrunt nõ
lia presentia dei magnifice
delectati. Cũq cessassent et
cum gaudio redirent: cog¬
nouerunt ncanorem ruisse
cum arius siuis. Facto itas
clamore et perturbatione ex¬
citata: patria uoce oĩpotentẽ be
nedicebant. lo.¬
¶recepit autem indas
qui per omnia corpore et
animo mori pro ciuibus
paratus crat caput nicano¬
ris et manum cũ humcro
abscisam ihxrosolunam per¬

Expanded text:
modo tu Domine misisti anmodo tu Domine misisti angelum tuum sub Ezechia rege Iudae et interfecisti de castris Sennacherim centum octoginta quinque milia et nunc Dominator caelorum mitte angelum tuum bonum ante nos in timore et tremore magnitudinis brachii tui ut metuant qui cum blasphemia veniunt adversus sanctum populum tuum et hic quidem ita peroravit Nicanor autem et qui cum ipso erant cum tubis et canticis admovebant Iudas vero et qui cum eo erant invocato Deo per orationes congressi sunt manu quidem pugnantes sed cordibus Dominum orantes prostraverunt non lia praesentia Dei magnifice delectati cumque cessassent et cum gaudio redirent cognoverunt Nicanorem ruisse cum armis suis facto itaque clamore et perturbatione suscitata patria voce omnipotentem Dominum benedicebant praecepit autem Iudas qui per omnia corpore et animo emori pro civibus paratus erat caput Nicanoris et manum cum umero abscisam Hierosolymam per
Abbreviated transcription (Latin):
Ertendisse aũt iheremiam
dertram: et dedisse iude gla¬
dium aureum. dicentem
Accipe scm gladium mu¬
nus a deo: quo deicies ad¬
uersarios populi mei isre
Echortati itaq. liii¬
uide sermonibz bonis ual¬
de. de quib extolli posset ĩ¬
pctus. et animi iuuenum
confortari. statucrũt dum¬
care et confligere fortiter
ut uirtus de negociis iudi¬
carct. eoquod cuũtas et sc̃a.
et templum periditaretur.
Erat cnim pro urorib et
filiis. itemq pro fratribus
et cognatis minor sollici¬
tudo: marimus uero et pͥ¬
mus pro scĩtate timor crat
templi. sed et cos qui in ai¬
uitate erant nõ minuna
sollicitudo habebat: pro hs
qui congressi crant. et cũ
iam omnes sperarent ia¬
positi: considerans maca¬
beus aduentum multitu¬
duus. et apparatum uanũ
armorum. ac ferccita tem
bestiarum. extendens ma¬
nus in celum. prodigia sa¬
aentem dñm inuocauit:
qui non scd̃m armorum
potentiam. scd prout ipsi
placct dat dignis uictoriã.
Orcit autei muccans hoc

Expanded text:
extendisse autem Hieremiam dexteram et dedisse Iudae gladium aureum dicentem accipe sanctum gladium munus a Deo quo deicies adversarios populi mei Israhel exhortati itaque Iudae sermonibus bonis valde de quibus extolli possit impetus et animi iuvenum confortari statuerunt dimicare et confligere fortiter ut virtus de negotiis iudicaret eo quod civitas et sancta et templum periclitaretur erat enim pro uxoribus et filiis itemque pro fratribus et cognatis minor sollicitudo maximus vero et primus pro sanctitate timor erat templi sed et eos qui in civitate erant non minima sollicitudo habebat pro his qui congressi erant et cum iam omnes sperarent iupositi considerans Macchabeus adventum multitudinis et adparatum varium armorum ac ferocitatem bestiarum extendens manum in caelum prodigia facientem Dominum invocavit qui non secundum armorum potentiam sed prout ipsi placet dat dignis victoriam dixit autem invocans hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sa uulnera. cui suffossio
cculorum. nonne his qui
morantur in uino. et stu¬
dent calicibz e potandis:
Ne intucaris iunũ quando
flauescit: cum splenduerit
in uitro color cus. Ingre¬
ditur blande. sed in nõuis¬
simo mordebit ut coluber:
et sicut regulus uenena
diffundet. Oculi tui uide¬
bunt extrancas. et cor tuũ
loquetur peruersa: et cris
sicut dormiens in medio
mari. et quasi sopitus gu¬
bernator amisso lauo: et
dices. Uerberaucrunt me
sed non dolui: traxcrunt
me et ego non sensi. Qͣndo
eugilabo. et rursus uina
cum eis: quia rapinas me¬
ditatur mens corum. et
fraudes labia eorum locũ¬
tur. Sapientia edificabr̃
domus: et prudentia robora¬
bitur. In dotrina replebũ¬
tur cellaria: unuersa sub¬
stantia pretiosa et pulcher¬
rima. Uir sapiens et fortis
est. et uir doctus. robustus
et ualidus: quia cum dispo¬
sitione mitur bellum. et
erit salus ubi multa consi¬
lia sunt. Extelsa stulto sa¬
pientia: in porta non ape¬
rict os suum. Qui cogi¬

Expanded text:
sa vulnera? cui suffusio sa vulnera? cui suffusio oculorum? Nonne his qui commorantur in vino, et student calicibus epotandiNe intucaris vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color ejus. Ingreditur blande; sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet. Oculi tui videbunt extraneas, et cor tuum loquetur perversa. Et eris sicut dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso clavo: Et dices: Verberaverunt me, sed non dolui: traxerunt me, et ego non sensi: quando evigilabo, et rursus vina esideres esse cum eis: Quia rapinas meditatur mens eorum, et fraudes labia eorum loquuntur. Sapientia aedificabitur domus, et prudentia roborabitur. In doctrina replebuntur cellaria, universa substantia pretiosa et pulcherrima. Vir sapiens, fortis est: et vir doctus, robustus et validus. Quia cum dispositione initur bellum: et erit salus ubi multa consilia sunt. Excelsa stulto sapientia, in porta non aperiet os suum. Qui cogi
Abbreviated transcription (Latin):
ultabunt irnes mei cum
locuta fuerit tecũ labia
tua. Non emuletur cor tuũ
peccatores. scd in tumore dñi
esto tota die: quia habebis
spem in nouissimo. et pre¬
stolatio tua non auferctur
Audi fili mi et esto sapiẽs:
et dirige in uia animum
tuumi. Noli esse in conui¬
uiis potatorum nec ĩ com¬
messationibz corum qui
carnes ad uescendum con¬
ferunt: quia uacantes po¬
tibz. et dantes symbola con¬
sumentur. et uestietur pan¬
nis dormitatio. Audi patrẽ
tuum qui genuit te: et ne
contennas cum senuerit
mater tua. Ueritatẽ eme.
et noli ueridere sapientiam
et doctrinam. et intelligentiã.
Exultat gaudio pater iusti:
qui sapientem genuit leta¬
bitur in eo. G audeat pater
tuus et mater tua: et exul¬
tet que genuit te. Prebe fili
mi cor tuum michi: et ccli
tui uias meas custodiant.
fouca enim profunda est
meretrix: et puteus angus¬
tus aliena. Insidiatur in
uia quasi latro: et quos
incautos uiderit interficiet
Cui ue. cuius patri ue. cui
rire. cui fouet. cui sine cau¬

Expanded text:
ultabunt renes mei, cum locuta fuerint rectum labia tua. Non aemuletur cor tuum peccatores: sed in timore Domini esto tota die: Quia habebis spem in novissimo, et praestolatio tua non auferetur. Audi, fili mi, et esto sapiens: et dirige in via animum tuum. Noli esse in conviviis potatorum, nec in comessationibus eorum, qui carnes ad vescendum conferunt: Quia vacantes potibus, et dantes symbola consumentur, et vestietur pannis dormitatio. Audi patrem tuum, qui genuit te. et ne contemnas cum senuerit mater tua. Veritatem eme, et noli vendere sapientem, et doctrinam, et intelligentiam. Exsultat gaudio pater justi: qui sapientiam genuit, laetabitur in eo. Gaudeat pater tuus, et mater tua, et exsultet quae genuit te. Praebe, fili mi, cor tuum mihi: et oculi tui vias meas custodiant. Fovea enim profunda est meretrix, et puteus angustus, aliena. Insidiatur in via quasi latro, et quos incautos viderit, interficiet, Cui vae? cujus patri vae? cui rixae? cui foveae? cui sine cau
Abbreviated transcription (Latin):
quid acceptum sit apd̃ tt.
Scit enim illa om̃ia et in¬
telligit: et deducet me in o¬
peribz meis sobrie. et custo¬
diet me in sua pontentia:
et crunt accepta opera mea.
et disponam populũ nium
iuste: et ero dignus sediũ
patris mei. Quis crum bo¬
minum poterit scire consi
lium dei. aut quis poterit
cogitare quid uelit deus:
Cõgitationes enim morta¬
lium timide sunt: et incer¬
te prouidentie nr̃e. Corpus
enim quod corrumpitur

Expanded text:
quid acceptum sit apud te quid acceptum sit apud te scit enim illa omnia et intellegit et deducet me in operibus meis sobrie et custodiet me in sua potentia et erunt accepta opera mea et disponam populum tuum iuste et ero dignus sedium patris mei quis enim hominum poterit scire consilium Dei? aut quis poterit cogitare quid velit Deus? Cogitationes enim mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae. Corpus enim quod corrumpitur
Abbreviated transcription (Latin):
et dominc m̃ie. qui fecisti
omnia uerbo tuo. et sapien¬
tia tua constitinsti hominẽ
ut dommaretur crrature tuc
que a te facta est. ut dispo¬
nat orbem terrarum in cqui¬
tate et iustitia. et in durctio¬
ne cordis uditium iudicet:
da michi sedium tuarum
assistricem sapientiam. ⁊ no¬
li me reprobare a pueris tuis:
qũi ego scruus tuus sum. et
filius ancille tue. Homo in¬
firmus et exigui temporis:
et minor ad intellectum
iudicii et legum. Et si quis
erit consum̃matus inter fi¬
lios hominum: si affuerit
ab illo sapientia tua in n¬
chilum computabitur. Tu¬
autem me elegisti regem
populo tuo. et iudicem filio¬
rum tuorum et filiarum:¬
et dixisti. edificarc templum
in monte sc̃o tuo. et ĩ ciui¬
tate habitationis tuc altare.
similitudinem tabernaculi
sci tui quod preparasti ab
mitio. Et tecum sapientia
que nouit opera tua. et que
affuit tunc cum orbem ter¬
rarum faceres. et sciebat qͥd
placitum esset cculis tuis:
et quid directum in precep¬
et mecum laboret: et sciam

Expanded text:
ericordiae, qui fecisti omnia verbo tuo, et sapientia tua constituisti hominem, ut dominaretur creaturae, quae a te facta est, ut disponat orbem terrarum in aequitate et justitia, et in directione cordis judicium judicet, da mihi sedium tuarum assistentem sapientiam, et noli me reprobare a pueris tuis quoniam ego servus tuus et filius ancillae tuae sum homo infirmus et exigui temporis et minor ad intellectum iudicii et legum et si quis erit consummatus inter filios hominum si afuerit ab illo sapientia tua in nihilum conputabitur tu me elegisti regem populo tuo et iudicem filiorum tuorum et filiarum dixisti aedificare templum in monte sancto tuo et in civitate habitationis tuae aram similitudinem tabernaculi sancti tui quod praeparasti ab initio et tecum sapientia quae novit opera tua quae et adfuit tunc cum orbem terrarum faceres et sciebat quid placitum esset oculis tuis et quid directum in praecepet mecum laboret et sciam
Abbreviated transcription (Latin):
sensum multa cogitantĩ
Et difficile estimamus
que in terra sunt: et que
in prospectu sunt inueni¬
mus cum labore. Que in
celis sunt autem quis m¬
uestigabit: Sensum aũt
tuum quis sciet nisi tu
mite eorum qui in terns¬
sunt: et que tibi placent
didicerint homines. xix.¬
Lam per sapientiam
sanati sunt quicumqz pla¬
cuerunt tibi dñe a princi¬
pio. Hec illum qui pͥmus
formatus est a deo. patrr
orbis terrarum cum solus
esset creatus custodiuit: st
eduxit illum a delicto sus.
et dedit illi uirtutem conti¬
nendi omĩa.
b hac ut recessit ĩuistuᷤ
i ira sua: per iram homici¬
dii fraternitas deperiit. Prop¬
ter quod cum aqua deleret
terram. iterum sanauit sa¬
pientia. xxi.

Expanded text:
sensum multa cogitantem. Et difficile aestimamus quae in terra sunt, et quae in prospectu sunt invenimus cum labore. Quae autem in coelis sunt quis investigabit? Sensum autem tuum quis sciet, nisi tumitae eorum qui sunt in terris, et quae tibi placent didicerint homines19: Per sapientiam sanati sunt quicunque tibi placuerunt, Domine, a principio. Haec illum, qui primus factus est a Deo pater orbis terrarum cum solus esset creatus custodivit et eduxit illum a delicto suo et dedit illi virtutem continendi omnia ab hac ut recessit iniustus in ira sua per iram homicidii fraternitatis deperiit propter quem cum aqua deleret terram iterum sanavit sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
lac: exprimit butirũ. Et qui
uchementer emulget: licit
sanguinem. Et qui prouo¬
cat ĩras: preducit discordia.
Lerba lamuhelis bxci¬
irgis. uisio quam crudunt
cum mater sua. Quid dilet¬
te mi. quid dilecte utcri nici.
quid dilecte uotorũ incoꝵ:
Re dederis mulicrib substã¬
tiam tuam: et duuitias tu

Expanded text:
lac exprimit butyrum et qui lac exprimit butyrum et qui vehementer emungitur elicit sanguinem et qui provocat iras producit discordias verba Lamuhel regis visio qua erudivit eum mater sua quid dilecte mi quid dilecte uteri mei quid dilecte votorum meorum ne dederis mulieribus substantiam tuam et vias t
Abbreviated transcription (Latin):
ultere: que comedit et tergẽs
os suum dicit. non sũ ope¬
rata malum. Per tria mo¬
uetur terra: et quartum
non potest sustinere. Per
scruum cum regnauerit. ꝑ
stultum cum saturatus fu¬
ert aibo: per coiosam mulie¬
rem cum in matrimonio
fuerit assumpta. et per an¬
cillam cum heres fuerit dñe
sue. Quatuor sũt minima
terre: et ipsa sunt sapientio¬
ra sapientibz. Formice. popu¬
lus infirmus: que preparat
in messe cibum sibi. Lepus¬
culus plebs inualida: qui
collocat in petra cubile suũ.
Regem locusta non habet:
et egreditur uniuersa per
turnas. Stellio manib
nititur: et moratur in edi¬
bus regi. Tria sunt que be¬
ne regum gradiuntur: et
quartum quod incedit fe-¬
liciter. Leo fortissimus besti
arum: ad nullius pauet oc¬
cursum. Gallus succinctus
lumbos et aries: nec est rex
qui resistat ei. Et quis stul¬
tus apparuerit postquã ele¬
uatus est in sublime: Si
enim intellexisset: ori impo¬
suisset manum. Qui aũt fortit
prenuit ubera ad cliciendũ

Expanded text:
ulterae, quae comedit, et tergens os suum dicit: Non sum operata malum. Per tria movetur terra, et quartum non potest sustinere: Per servum cum regnaverit: per stultum cum saturatus fuerit cibo: Per odiosam mulierem, cum in matrimonio fuerit assumpta: et per ancillam cum haeres fuerit dominae suae. Quatuor sunt minima terrae, et ipsa sunt sapientiora sapientibus. Formicae populus infirmus, quae praeparant in messe cibum sibi: Lepusculus plebs invalida, qui collocat in petra cubile suum: Regem locusta non habet, et egreditur universa per turmas suas: Stellio manibus nititur, et moratur in aedibus regis. Tria sunt, quae bene gradiuntur, et quartum, quod incedit felarum, ad nullius pavebit occursum, gallus succinctus lumbos, et aries, nec est rex qui resistat ei. Est qui stultus apparuit, postquam levatus est in sublime. Si enim intellexisset, ori imposuipremit ubera ad eliciendum
Abbreviated transcription (Latin):
rrgib. o laniuhel. noli re¬
gibz darc uinum: quia nul¬
lum secritum est ubi reg¬
nat cbrictas. ne forte bibãt
et obluuscantur iuditiorũ.
et mutent causam filiorũ
pauperis. Date siccram me¬
rentib: et uinum his qui
amaro sunt animo. Bibãt
et obliuiscantur egestatis
sue: et dolores non recorden¬
tur amplius. Aperi os tuũ
muto et causis ommium
filiorum qui pertranscunt
Aperi os tuum. decerne quod
uistum est: et iudica mo¬
pem et pauperem.
ietel leph ulicrem fortem
quis iueniet. Procul et de
uultimis finib pretiũ eius.
Beth. onfidit in ea cor
uiri sur et spoliis non ĩdi¬
gebit. Gnnel. Peddet ci
bonum et non malum: oĩ¬
bus dieb dicb uite sue.
Delech. uesunt lanai
net linum: et operata est con¬
silio manuum suarum.
Le. Lacta est quasi na¬
nus institoris: de longe por¬
tat panem suum. Uau
Le nocte surrexit deditqz
predam domesticis sius: ⁊
cibaria ancillis sius. zai.
onsiderauit agrum

Expanded text:
regibus, o Lamuhel, noli regibus dare vinum, quia nullum secretum est, ubi regnat ebrietas, ne forte bibant et obliviscantur iudiciorum et mutent causam filiorum pauperis. Date siceram moerentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant, et obliviscantur egestatis suae, et doloris sui non recordentur amplius. Aperi os tuum muto, et causis omnium filiorum qui pertranseunt: Aperi os tuum, decerne quod justum est, et judica inopem et pauperem.  Aleph.  Mulierem fortem quis inveniet? procul, et de ultimis finibus pretium ejus. beth confidit in ea cor viri sui et spoliis non indigebit gimel reddet ei bonum et non malum omnibus diebus vitae suae deleth quaesivit lanam et linum et operata est consilio manuum suarum he facta est quasi navis institoris de longe portat panem suum vav et de nocte surrexit deditque praedam domesticis suis et cibaria ancillis suis zai consideravi
Abbreviated transcription (Latin):
uentus malorum: et destru
rit eos usq in finem. Sede ᷤ
ducum superboꝵ destruxit
dñs: et sedere fecit mites
pro eis. Radices gentium
superbarum arefecit deus:
et plantait humiles ex
ip̃is gentib. Terras genti¬
um subuertit dñs: et perdi¬
dit eas usqz ad fundamen¬
tum. Arefecit ex ip̃is et dis¬
perdidit eos: et cessare fecit
memoriam coꝵ a terra.
Perdidit deus memoriam
superborum: et reliquit
memoriam humiliũ
sensu. Non est creata homi¬
nib superbia: neq iracun¬
dia nationi mulicrũ. Se¬
men hominum honorabi¬
tur: hoc quod timet dñm.
Semen autem hoc exhono¬
rabitur: quod preterit mã¬
data dñi In medio fratrũ
rector illorum in honore:
et qui timent dñm erunt
in honore in oculis illius.
Gloria diuitum honora¬
torum. et pauperũ: timor
dei est. Noli despicere homi¬
nem iustum pauperem: et
non magnificare uirum
peccatorem diuitẽ. Magnuᷤ¬
est diues et iudex et potens
est in honore: et non c̃ ma¬
ior illo qui timet deumi. Ser¬

Expanded text:
entus malorum, et destruxit Deus eos usque in finem. Sedes ducum superborum destruxit Deus, et sedere fecit mites pro eis. Radices gentium superbarum arefecit Deus, et plantavit humiles ex ipsis gentibus. Terras gentium evertit Dominus, et perdidit eas usque ad fundamentum. Arefecit ex ipsis, et disperdidit eos, et cessare fecit memoriam eorum de terra. Perdidit Deus memoriam superborum, et reliquit memoriam humilium sensu. Non est creata hominibus superbia, neque iracundia nationi mulierum. Semen hominum honorabitur hoc quod timet Deum; semen autem hoc exhonorabitur hominum quod praeterit mandata Domini. In medio fratrum, rector illorum in honore: et qui timent Dominum, erunt in oculis illius. Gloria divitum, honoratorum et pauperum, timor Dei est. Noli despicere hominem justum pauperem, et noli magnificare virum peccatorem divitem. Magnus, et judex, et potens est in honore: et non est major illo qui timet Deum. Ser
Abbreviated transcription (Latin):
deus. Tu signaculũ simi¬
litudinis plenus sapien¬
tia: et perfectus decore in
deliciis paradisi dei fuisti.
Omnis lapis preciosus
operimentum tuum. sar¬
dius. copazius. et iaspis.
chrisolitus. et ouix et beril¬
lus. saphyrus. et carbun¬
culus. et smaragdus: aurũ
opus decoris tui. et forami¬
na tua in die qua condi¬
tus es. preparata sunt. eu
cherub extentus et prot¬
gens. et posui te in moist
sc̃o dci. in medio lapidum
ignitorum ambulasti.
perfectus in uiis tius a¬
die conditionis tue: donce
inuenta est iniquitas in
te. In multitudine nego¬
ciationis tue repleta sunt
interiora tua miquitatt.
et peccasti. et cieci te de mõti
dei. et perdidi te o cherub ꝓ¬
tegeus de medio lapidun
ignitorum. Et cleuatũ est
cor tuum in decore tuo. per¬
didisti sapientiam tuam
in decore tuo: in terram pro¬
ieci te. ante faciem regum
dedi te ut cernerent tẽ. in
multitudine iniquitatũ
tuarum. et iniquitate ne¬
geciationis tue polliusti scĩ¬
ficationem tuam. Producã

Expanded text:
deus: tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi dei fuisti: omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius et iaspis, chrysolithus et onyx et beryllus, sapphirus et carbunculus et smaragdus: aurum opus decoris tui: et foramina tua in die, qua conditus es, praeparata sunt. tu chernb extentus et protegens, et posui te in monte sancto dei, in medio lapidum igneorum ambulasti. perfectus in uiis tuis adie conditionis tuae, donec inuenta. est iniquitas in te in multitudine negotiationis tuae repleta sunt interiora tua iniquitate et peccasti et eieci te de monte Dei et perdidi te o cherub protegens de medio lapidum ignitorum elevatum est cor tuum in decore tuo perdidisti sapientiam tuam in decore tuo in terram proieci te ante faciem regum dedi te ut cernerent te in multitudine iniquitatum tuarum et iniquitate negotiationis tuae polluisti sanctificationem tuam producam
Abbreviated transcription (Latin):
a facie mea in trierib ad
conterendam ethiopie con¬
fidentiam. et erit pauor in¬
in cis in die egipti: quia
absq dubio ueniet. Hec di¬
cit dñs deus. Et cessare fa¬
ciam multitudinẽ egipti:
in manu nabuchodonosor
regis babilonis. Ipse et po¬
pulus eius cum es fortis¬
simi gentium adducentur
ad disperdendam terram.
et euaginabunt gladios
suos super egiptum: et im¬
plebunt terram interfectis.
Et faciam alueos flumi¬
num aridos. et tradam ter¬
ram in manu pessimorũ:
et dissipabo terram et ple¬
nitudinem eius ĩ manus
alienorum: ego dñs locu¬
tus sum. Hec dicit dñs d̃s.
Et disperdam simula cra.

Expanded text:
a facie mea in trieribus ad a facie mea in trieribus ad conterendam Aethiopiae confidentiam et erit pavor in eis in die Aegypti quia absque dubio veniet haec dicit Dominus Deus et cessare faciam multitudinem Aegypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis ipse et populus eius cum eo fortissimi gentium adducentur ad disperdendam terram et evaginabunt gladios suos super Aegyptum et implebunt terram interfectis et faciam alveos fluminum aridos et tradam terram in manu pessimorum et dissipabo terram et plenitudinem eius in manu alienorum ego Dominus locutus sum haec dicit Dominus Deus et disperdam simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
lulabit cornu domus isrł:
et tibi dabo apertum os in
medio eorum. et scient qͥa
Et factum est uerbum
din ad me dicens. Fili ho¬
minis propheta et dic. Hec
dicit dñs deus. Ululate
ue ue diei: quia uirta est
dies. et appropinquat dies
dñi. Dies nubis tempus
gentium erit et ueniet gla¬
dius in egiptum. et erit
pauor in ethiopia cum ce¬
ciderint uulnerati in egip¬
to. et ablata fuerit multi¬
tudo illius: et destructa fũ¬
damenta cius. E chiopia.
et libia. et lidii. et omne
reliquum uulgus. et chub.
et filii terre federis cum eis
gladio cadent. Hec dicit
dñs deus. Et corruẽt ful¬
cientes egiptum: et destru
etur superbia imperii eius
A turre syenes gladio ca¬
dent in ea ait dñs exerci¬
tuum. et dissipabuntur
in medio terrarum deso¬
latarum: et urbes eus ĩ
medio cuutatum deserta¬
rum erunt. Et scient qm̃
ego dñs cum dedero ignẽ
in egipto: et attriti fuerĩt
omnes auxiliatores eius.
In dic illa egredientur mĩci

Expanded text:
lulabit cornu domui Israhel lulabit cornu domui Israhel et tibi dabo apertum os in medio eorum et scient quoniam et factum est verbum Domini ad me dicens fili hominis prophdicit Dominus Deus: Ululate, vae, vae diei: quia juxta est dies, et appropinquat dies Domini: dies nubis, tempus gentium erit. Et veniet gladius in Aegyptum: et erit pavor in Aethiopia, Cum ceciderint vulnerati in Aegypto, et ablata fuerit multitudo illius, et destructa fundamenta ejus. Aethiopia, et Libya, et Lydii, et omne reliquum vulgus, et Chub, et filii terrae foederis, cum eis gladio cadent. Haec dicit Dominus Deus; Et corruent fulcientes Aegyptum, et desetur superbia imperii eius a turre Syenes gladio cadent in ea ait Dominus exercituum et dissipabuntur in medio terrarum desolatarum et urbes eius in medio civitatum desertarum erunt et scient quoniam ego Dominus cum dedero ignem in Aegyptum et adtriti fuerint omnes auxiliatores eius in die illa egredientur nuntii
Abbreviated transcription (Latin):
tra super nationes: et m̃i¬
nuam eos ne imperent gẽ¬
tib. neq crũt ultra dom̃iui
israel in confidentia. docen¬
tes miquitatem ut fugi¬
ant et sequantur eos: et sci¬
ent qm̃ ego dñs deus .xli.¬
t factum est in uicesi¬
mo et septimo anno. in
primo. in una mensis: fac¬
tum est uerbum dñi ad
me dicens. Fili hominis.
nabuchodonosor rex babi¬
lonis seruux fecit exercitũ
suum seruitute magna
aduersum tỹrum. Om̃e
caput decaluatum ⁊ om̃is
humerus depilatus est: et
merces non est reddita ei
neq excercitui eius de tyro
pro seruitute qua seruiuit
michi aduersum cã. Prop¬
terea hec dicit dñs d̃s. Ecce
ego dabo nabuchodonosor
regem babilonis in terra
egipti. et accipiet multitu¬
dmem eius. et depredabit
manubias cius. et diripiet
spolia eius: et erit merces
exercitui illius. et operi pro
quo seruiuit aduersum eã¬
et dedi ei terram egipti pro
eo quod laborauerunt in.
ait dñs deus. In die illo pul¬

Expanded text:
tra super nationes et inmitra super nationes et inminuam eos ne imperent gentibus neque erunt ultra domui Israhel in confidentia docentes iniquitatem ut fugiant et sequantur eos et scient quia ego Dominus Deus et factum est in vicesimo et septimo anno in primo in una mensis factum est verbum Domini ad me dicens fili hominis Nabuchodonosor rex Babylonis servire fecit exercitum suum servitute magna adversum Tyrum omne caput decalvatum et omnis umerus depilatus est et merces non est reddita ei neque exercitui eius de Tyro pro servitute qua servivit mihi adversum eam propterea haec dicit Dominus Deus ecce ego dabo Nabuchodonosor regem Babylonis in terra Aegypti et accipiet multitudinem eius et depraedabitur manubias eius et diripiet spolia eius et erit merces exercitui illius et operi pro quo servivit adversum eam dedi ei terram Aegypti pro eo quod laboraverunt mihi ait Dominus Deus in die illo pul
Abbreviated transcription (Latin):
de te hominem et iumentũ
et erit terra egipti in deser¬
tum et solitudinem. et sci¬
ent quia ego dũs. eoquod
dixcris. fluuius meus est.
et ego feci cum. Iccirco ego
ad te. et ad flumina tua.
daboq terram egipti in so¬
litudines gladio dissipatĩ
a turre syenes usq ad ter¬
minos ethiopie. Non per¬
transibit cam pes hominis:
neq pes iumenti gradictꝰ
in ca. et non habitabitur
quadraginta annis. Dabo¬
q terram̃ egipti desertam.
in medio terrarum deserta¬
rum. et ciuitates euls in
medio urbium subuersa¬
rum: et crunt desolate qua¬
draginta annis. Et disper¬
gam̃ egiptios in nationes:
et uentilabo eos in terras.
quia hec dicit dñs d̃s. Post
finem quadraginta annr
congregabo egiptum de p¬
pulis in quib dispersi fue¬
rant: et reducam captiuita¬
tem egipti. et collocabo eos
in terra phathures in terra
natiuitatis sue: et erunt
ibi in regnũ humile. et in¬
ter regna cetera erit humi¬
lua et non eleuabitur ul¬

Expanded text:
de te hominem et iumentum de te hominem et iumentum et erit terra Aegypti in desertum et solitudinem et scient quia ego Dominus eo quod dixerit fluvius meus est et ego feci idcirco ecce ego ad te et ad flumina tua daboque terram Aegypti in solitudines gladio dissipatam a turre Syenes usque ad terminos Aethiopiae non pertransibit eam pes hominis neque pes iumenti gradietur in ea et non habitabitur quadraginta annis daboque terram Aegypti desertam in medio terrarum desertarum et civitates eius in medio urbium subversarum erunt desolatae quadraginta annis et dispergam Aegyptios in nationes et ventilabo eos in terras quia haec dicit Dominus Deus post finem quadraginta annorum congregabo Aegyptum de populis in quibus dispersi fuerunt et reducam captivitatem Aegypti et conlocabo eos in terra Fatures in terra nativitatis suae et erunt ibi in regnum humile inter regna cetera erit humillima et non elevabitur ul
Abbreviated transcription (Latin):
sis: factum est uerbũ dñi
ad me dicens. fili homiii
ponc faciem tuam contra
pharaonem regem egipti.
et prophetabis de co: et de
egipto uniucrsa loquere
et dices. Hec dicit dñs deus.
Ecte ego ad te pharao rex
egipti draco magne:qui
cubas in medio fluminum
tuorum. et dicis meus est
fluuus. et ego feci memietip¬
sũ ⁊ ponã frenum in maril¬
lis tuis. et adglutinabo pis¬
ces fluminũ tuorum squa¬
mis tuis: et extraham te
de medio fluminum tuoꝵ.
et unniersi pisces tui squa¬
mis tuis adhebunt: et pro¬
itiam te in desertum ⁊ õs
pisces fluminis tui. Suꝑ
faciem terre cades: non col¬
ligeris. neq congregaberi
bestiis terre. et uolatilibuᷤ
celi dedi te ad deuorandũ.
Et scient omnes hĩtatores
egypti quia ego dñs. xl.¬
ro co qd̃ fiusti baculu
harundineus domui isrl
quando apprchenderũt te
manu. et confractus es. et
lacerasti omnem humerũ
renes corum. et innitenti¬
b eis super te cõminutus
te gladium et interficiam

Expanded text:
sis factum est verbum Domini sis factum est verbum Domini ad me dicens fili hominis pone faciem tuam contra Pharaonem regem Aegypti et prophetabis de eo et de Aegypto universa loquere et dices haec dicit Dominus Deus ecce ego ad te Pharao rex Aegypti draco magne qui cubas in medio fluminum tuorum et dicis meus est fluvius et ego feci memet ipsum et ponam frenum in maxillis tuis et adglutinabo pisces fluminum tuorum squamis tuis et extraham te de medio fluminum tuorum et universi pisces tui squamis tuis adherebunt et proiciam te in desertum et omnes pisces fluminis tui super faciem terrae cades non colligeris neque congregaberis bestiis terrae et volatilibus caeli dedi te ad devorandum et scient omnes habitatores Aegypti quia ego Dominus pro eo quod fuisti baculus harundineus domui IsrQuando apprehenderunt te manu, et confractus es, et lacerasti omnem humerum umerum eorum et innitentibus eis super te comminutus te gladium et interficiam
Abbreviated transcription (Latin):
altilium. et pinguium
omnium. Et comedetis
adipem in saturitatem: et
bibetis sanguinem ĩ ebrie¬
tatem. de uictima qͣm ego
immolabo uobis. Et satu¬
rabimini super mensam
meam de cquo et de equite
forti: et de uniuersis uius
bellatoribz ait dñs ds̃. Et
ponam gloriam meam in
gentib: et uidebunt om̃s
gentes iudicium meum

Expanded text:
altilium et pinguium omnium. Et comedetis adipem in saturitatem, et bibetis sanguinem in ebrietatem de victima, quam ego immolabo vobis. Et saturabimini super mensam meam, de equo et de equite forti, et de universis viris bellatoribus, ait Dominus Deus. Et ponam gloriam meam in gentibus, et videbunt omnes gentes judicium meum
Abbreviated transcription (Latin):
transiliens colles. Similis
est dilectus meus capree.
hinuloq ceruorum. En
ip̃e stat post parictem nos¬
trum: respiciens per fenes¬
tras. prospitiens per cancel¬
los. Et dilectus meus lo¬
quitur michi. Surge pro¬
pera amica mea. columba
mca. formosa mea: ⁊ ueni.
Iam enim hẏemps transiit.¬

Expanded text:
ransiliens colles. Similis est dilectus meus capreae hinnuloque cervorum. En ipse stat post parietem nostrum, respiciens per fenestras, prospiciens per cancellos; et dilectus meus loquitur mihi: Surge, prospera amica mea, columba mea, formosa mea, et veni. Jam enim h
Abbreviated transcription (Latin):
milia quingenti: et cqui¬
tes sercenti. Timnotheus au¬
tem confugit in gazara
presidium munitum: cui
preerat cereas. machabeus
autem et qui cum eo erãt:
letantes obsederunt presidi¬
um dieb quatuor. At hi
qui in turrib erant loci
furmitate confisi supͣ mo¬
dum maledicebant: et ser¬
mones nefandas iactabãt.
Sed cum dies xxxiii.¬
quinta illucesceret. uiginti
uinenes ex his qui cũm
machabeo erant accensi ani¬
mis propter blasphemiam
uiriliter accesserunt ad mu¬
rum: et feroci animo ince¬
dentes ascendebant. Sed et
alii similiter ascendentes.
turres portasq succendere
aggressi: atq ip̃os maledi¬
cos uiuos concremare. Per
contunum autem biduũ
presidio uastato. timotheũ
occultantem se in quedam
repertum loco peremerunt:
et fr̃es eius cerran et apol¬
lofanem ecciderunt. Quib
gestis. in hymins et confes¬
sionib benedicebant dñm.
qui magna fecit cum isrĩ:
et uictoriam illi dedit. xxxiiii.

Expanded text:
milia quingenti et equimilia quingenti et equites sescenti Timotheus autem confugit in Gazara praesidium munitum cui praeerat Caereas Macchabeus autem et qui cum eo erant laetantes obsederunt praesidium diebus quattuor at hii qui in turres erant loci firmitate confisi super modum maledicebant et sermones nefandos iactabant sed cum dies quinta inlucesceret viginti iuvenes ex his qui cum Macchabeo erant accensi animis propter blasphemiam viriliter accesserunt ad murum et feroci animo incedentes ascendebant sed et alii similiter ascendentes turres portasque succendere adgressi atque ipsos maledicos vivos concremare per continuum autem biduum praesidio vastato Timotheum occultantem se in quodam reppertum loco peremerunt et fratrem illius Caerean et Apollofanem occiderunt quibus gestis in hymnis et confessionibus benedicebant Dominum qui magna fecit cum Israhel et victoriam illi dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ne multitudis: et con¬
gregato exercitu asiano ad¬
uenit. quasi armis iudeã
capturus. Machabeus aũt
et qui cum ip̃o erant appro¬
piante illo. deprecabantur
dũm caput terra aspergen¬
tes. lumbosq ciliciis pane¬
ti ad altaris crepidinem
prouoluti. ut sibi propi
numicis autem eorumt̃
uersaretur. sicut lex dicit.
Et ita post orationem sup¬
cis arms longius de cul¬
tate procedentes: et ꝓrimi
hostib effecti resederunt.
Primo autem solis ortu
utriq cõmiserunt. isti ql¬
dem uictorie et prosperitatis
sponsorem cum uirtute do¬
minũ habentes illi autem
ducem belli animum habe¬
bant. Sed cum uchemens
pugna esset. apparuerunt
aduersariis e celo uiri qnͣq
in equis. frenis aureis deco¬
ri. ducatum iuideis prestan¬
tes. ex quibz duo machabe¬
um medium habentes. ar¬
mis suis cutomseptum ĩ¬
columen conseruabant: in
aduersarios autem tela et
fulmina iaciebant. ex quo
⁊ cccitate confusi: et repleti
perturbatione cadebant. In¬
terfecti sunt autem iuginti

Expanded text:
e multitudinis et congregato exercitu asiano advenit quasi armis Iudaeam capturus Macchabeus autem et qui cum ipso erant adpropiante illo deprecabantur Deum caput terra aspergentes lumbosque ciliciis praecincti ad altaris crepidinem provoluti ut sibi propitius inimicis autem eorum esset rsaretur sicut lex dicit et ita post orationem sumptis armis longius de civitate procedentes et proximi hostibus effecti resederunt primo autem solis ortu utrique commiserunt isti quidem victoriae et prosperitatis sponsorem cum virtute Dominum habentes illi autem ducem belli animum habebant sed cum vehemens pugna esset apparuerunt adversariis de caelo viri quinque in equis frenis aureis decori ducatum Iudaeis praestantes ex quibus duo Macchabeum medium habentes armis suis circumseptum incolomem conservabant in adversarios autem tela et fulmina iaciebant ex quo et caecitate confusi et repleti perturbatione cadebant interfecti sunt autem viginti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽcclesiis dedicarunt. Quan¬
tomagis latini grati esse
delerent. quod exultantem
cernerent gretiam a se ali¬
quid mutuari: Primum
cium magnorum sump¬
tuum est. et infinite diffi¬
cultatis: exemplaria posse
habere omnia. Deinde ctiã
qui habuerint. et hebrei ser¬
monis ignari sunt: magi
crrabunt. ignorantes quis
e multis uerius dixerit.
Quod ctiam sapientissimo
cuidam nuper apd̃ grecos
accidit: ut interdũm scrip¬
turr sensum relinquens.
uniuscunislibet interprctis.
scquerctur errorem. Nos aũi
qui hebree lingue saltem
paruam habemus scientiã.
et latinus nobis ut cũq
sermo non deest: et de aliis
magis possumus iudicare.
et ea que ip̃i intelligimus
in nr̃a lingua promere.
Itaq licet ẽxcethra sibilet.
uictorq si non incendia iac¬
tet: nunquam meum iu¬
uante ip̃o silebit eloquiũ.
etiam prccisa lingua bal¬
butict. legant qui uolunt:
qui nolunt abitiant. Euen¬
tilent apices: litteras calũp¬
mentur. Magis ur̃a carita¬

Expanded text:
Ecclesiis dedicarunt. QuanEcclesiis dedicarunt. Quanto magis Latini grati esse deberent, quod exsultantem cernerent Graeciam a se aliquid mutuari? Primum enim magnorum sumptuum est et infinitae difficultatis, exemplaria posse habere omnia: deinde etiam qui habuerint, et Hebraei sermonis ignari sunt, magis errabunt, ignorantes quis e multis verius dixerit. Quod etiam sapientissimo cuidam nuper apud Graecos accidit, ut interdum Scripturae sensum relinquens, uniuscujusque interpretis sequeretur errorem. Nos autem qui Hebraeae linguae saltem parvam habemus scientiam, et Latinus nobis utcumque sermo non deest: et de aliis magis possumus judicare, et ea quae ipsi intelligimus, in nostra lingua promere. Itaque licet et excetra sibilet, victorque Sinon incendia jactet : numquam meum, juvante Christo, silebit eloquium: etiam praecisa lingua balbutiet. Legant qui volunt: qui nolunt abjiciant. Eventilent apices, litteras calumnientur: magis vestra charita
Abbreviated transcription (Latin):
tuaguita interpretes non
habentur. uelut illud: qm̃
nazareus uocabitur. et ex
egypto uocaui filiũ meũ:
et uidebunt in quem com¬
puncerunt. multaq alia
que latiori operi rescruamꝰ.
et querite ab eo ubi scripta
sunt. Cumqz proferre nõ
potuerit: uos legite de his
exemplaribz quẽ nuper a
nobis edita maledicorum
cotidic lingius confodiunt
Sed ut ad compendium ue¬
niam: certe quod illaturus
sum equissimũ est. Edidi
aliquid quod non haletur
in greco: uel aliter halrtur
quam a me uersum est.
Quid interpretẽ lamant:
interrogent hebreos: et ip̃is
auctorib translatiomi mee
uel arrogent uel derogent¬
fidem. Porro aluid est si clau¬
sis quod dicitur oculis mi¬
chi uolunt maledicere: et
non mutantur grecorum
studia. et beniuolentiam.
qui post septuaginta trãs¬
latores. iam xp̃i euanglĩo
coruscante iudeos. et ebio¬
nitas legis ueteris interp̾¬
tes. aquilam uidelicet et
simmacum. et theodotionẽ.
et curiose legunt: et per ori¬

Expanded text:
tuaginta Interpretes non tuaginta Interpretes non habentur, velut illud, Quoniam Nazaraeus vocabitur: et, Ex Aegypto vocavi filium meum: et, Videbunt in quem compunxerunt; multaque alia, quae latiori operi reservamus: et quaerite ab eo ubi scripta sint. Cumque proferre non potuerit, vos legite de his exemplaribus quae nuper a nobis edita, maledicorum quotidie linguis confodiuntur. Sed ut ad compendium veniam, certe quod illaturus sum, aequissimum est. Edidi aliquid quod non habetur in Graeco, vel aliter habetur quam a me versum est? Quid interpretem laniant? interrogent Hebraeos: et ipsis auctoribus, translationi meae vel arrogent vel derogenfidem. Porro aliud est, si clausis, quod dicitur, oculis mihi volunt maledicere, et non imitantur Graecorum studium ac benevolentiam, qui post Septuaginta Translatores, jam Christi Evangelio coruscante, Judaeos et Ebionitas Legis veteris interpretes, Aquilam videlicet, et Symmachum, et Theodotionem, et curiose legunt, et per Ori