comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Roinde ad utrũq interim mͦ nr̃a
disputatio referatur. Si enĩ uera
sunt que apud illos de matre enee et de
patre romuli lectitãt᷑: quoniꝰ possunt
diis adulteria displicere hõim que ĩ seipĩs
concorditer ferũt. Si autem falsa sũt:
net siquidem possunt irasti ueris adulte¬
riis hũanis: qui etiã falsis delectanitur
suis. Huc accedit: qñ si illud de matre nõ
ut hͦ qͦ de uenere non credat᷑. Nullo diuini
cõtubitꝰ obtentu matris romuli causa
defenditur. fuit autẽ sacerdos illa uestał:
et ideo dii magis in romanos sacrilegũ
illud flagiciũ.ꝙͣ troianos paridis adult̾iũ
uiudicare debuerũt. Naui et ip̃i romani
antiqui in stupro detectas uestales. sacer¬
dotes uiuas eciã defodiebarit: adulteras
autẽ femias. ꝙͣuis aliqͣ dãnacione.
nuilla tñ morte plectebant: usq adeo
grauiꝰ que putabant adita diumna. ꝙͣ
hũana cubilia uindicabant

Expanded text:
roinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si enim uera sunt, quae aput illos de matre Aeneae et de patre Romuli lectitantur, quo modo possunt dis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non ere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro detectas Vestae sacerdotes uiuas etiam defodiebant, adulteras autem feminas, quamuis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo grauius quae putabant adyta diuina quam humana cubilia uindicabant
Abbreviated transcription (Latin):
S si h. tam magnũ bonũ dii illi rome
uel pompilio ꝯtulerũt: cur ĩperio ro-¬
mano ꝑ ip̃a tempora laudabilia id¬
nũꝙͣ postea p̾stiterũt. An utiliora erãt
sacra cũ instituerẽtur: ꝙͣ cũ instituta ce¬
lebrarentur: At qui tũc nondũ erant
sed ut ẽẽnt addebant᷑: postea uero iã erãt
que ut ꝓdessent custodiebant᷑. Quid gͦ
ẽ ꝙ illi qͣdragntatres. uel ut alii uolũt
triginta et nouẽ anni. in tam longa pa-¬
ce transacti sũt. regnãte numa et postea
sacris institutis diisq ip̃is qui eisdem
sacris fuerãt ĩuitati iam p̾sidib atq
tutorib uix post tau multos annos ab
urbe condita usq ad augustũ ꝓmagno
miratulo unus cõmemorat᷑ amniꝰ post
pͥmũ bellũ puricũ: qͦ belli portas roma¬
in claudere potuerũt

Expanded text:
Sed si hoc tam magnum bonum di illi Romae Sed si hoc tam magnum bonum di illi Romae uel Pompilio contulerunt, quur imperio Romano per ipsa tempora laudabilia idquam postea praestiterunt? An utiliora erant sacra, cum instituerentur, quam cum instituta celebrarentur? Atqui tunc nondum erant, sed ut essent addebantur; postea uero iam erant, quae ut prodessent custodiebantur. Quid ergo est, quod illi quadraginta tres uel, ut alii uolunt, triginta et nouem anni in tam longa pace transacti sunt regnante Numa, et postea sacris institutis disque ipsis, qui eisdem sacris fuerant inuitati, iam praesidibus adque tutoribus uix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum pro magno miraculo unus commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo belli portas Romani claudere potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
i eciam numã pompiliũ successorẽ
roniuli adiuuisse credũt᷑. ut toto re¬
gni sũ tp̃e parẽ haberet. et iam portas
que bellis patere ad solent clauderet: eo
merito siz. qr romanis multa sacra ꝯsti¬
tuit. Illi uo hõi pro tãto ocio gratulandũ
fuit. sim id reb salubrib stisset ĩpende̾:
et perninosissima curiositate neglecta¬
uerũ deũ uera pietate ꝑ quirere. Ilunt
autẽ non ei dii cõtulerũt illud onũ: s
eũ minꝰ fortasse decepissenit: si occisum
ninime reperissent. Quãto enĩ muiꝰ
eũ occupatũ ĩuenerũt: tãto magis ip̃i
occupauerũt. Ilam quid ille molitus
sit. et quib artib deos tales sibi uel illi¬
ciuitati cõsociare potuerit: uaruo prodit.
Qd si dũo placuerit: suo diligẽtiꝰ disse¬
retur loco. Modo autẽ qr de beneficiis eoꝵ
questio ẽ: magnũ beneficiũ est pax.
s dei ueri benefiaũ ẽ. Plerũq eciam
sicut sol: sicut pliuuia uiteq alia
subsidia super ingratos et nequam.

Expanded text:
i etiam Numam Pompilium successorem Romuli adiuuisse creduntur, ut toto regni sui tempore pacem haberet et Iani portas, quae bellis patere adsolent, clauderet, eo merito scilicet, quia Romanis multa sacra constituit. Illi uero homini pro tanto otio gratulandum fuit, si modo id rebus salubribus scisset inpendere et perniDeum verum vera pietate perquirere. Nunc autem non ei dii contulerunt illud otium; sed eum minus fortasse decepissent, si otiosum minime reperissent. Quanto enim minus eum occupatum invenerunt, tanto magis ipsi occupaverunt. Nam quid ille molitus sit, et quibus artibciuitati consociare potuerit, Varro prodit, quod, si Domino placuerit, suo diligentius disseretur loco. Modo autem quia de beneficiis eorum quaestio est: magnum beneficium est pax, sed Dei ueri beneficium est, plerumque etiam sicut sol, sicut pluuia uitaeque alia subsidia super ingratos et nequam.
Abbreviated transcription (Latin):
ullomodo crederet uerecũdiã laudabilis
femine ita in tontrariũ diuinitate mutari
ut honorib eam talib aduocarẽt tultores
sui. qualibz ꝯuiciis in quẽpiam iaculatis
cũ inter hoĩes uiueret insi aures clauderet
seseqz substraheret. erubesterent pro illa et
ꝓpiuqui. et maritꝰ et liberi. Proiude
talis mater deũ. qualem habere maken
puderet quẽlibet etiã pessiuiũ uirũ. roma¬
nas occupatura mentes quesiuit optiuiũ
matꝰ. et uere se optimũ existiuiãs: uerã
pietatẽ religionẽqz non quereret: suue qͥ
om̃e quãuis laudabile ĩgeniũ sr̃bia ua¬
optinui abhorrent suis adhibere cõniuiis:¬

Expanded text:
ullo modo crederet uerecundiam laudabilis ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum umatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uaoptimi abhorrent suis adhibere conuiuiis
Abbreviated transcription (Latin):
Equaqͣz istos qui flagitiosissume ꝯ¬
suetudinis uiciis oblectari magis ꝙͣ
obluctari student. s illũ ipm̃ nasicã scipi
onem qui uir optimiꝰ a senatu electus ẽ
cuiꝰ manib eiusdem demonis simuilatrũ
susceptũ est in urbem q ꝑuectũ. habere
de hat re iuditẽ uelleni. diceret nobis
utrũ matre suã tam oꝑtĩe de re publica
uellet mereri. ut ei diuini houores decer¬
uerent᷑ sic̃ et grecos et romanos aliasq
gentes constat quibusdam decreuisse mor¬
talib: qͦꝵ erga se beneficia magmipẽderãt.
eos ĩmortales factos atq in deoꝵ numerũ
receptos ẽẽ crediderãt. Profecto ille tatã
selicitateni sue matris si fieri possit opta¬
ret. Porxo si ab illo deuide queremꝰ utrũ
inter eiꝰ diuinos honores uellet illa tur-
ꝙͣ ad ħͦ dea uiueret ut illa libenter au
fortiũ uirorũ ꝓhibuit. sic uellet colli ma¬
trem suã ut talib dea sacris ꝓpiciaretur
qualib matrona urbis offenderet᷑ nec

Expanded text:
equaquam istos, qui flagitiosissimae consuetudinis vitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Sonem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpiquam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audfortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
lib oblectat᷑: ꝯstituẽs in temuplis simu¬
latra demonũ amãs in ludis sinuila¬
tra uitioꝵ. susurrãs in occulto uerba
iusticie. ad decipiendos eciam paucos
bonos : frequẽtans ĩ aperto ĩuitamẽta
uequicie. ad possidendos ĩnumerabiles
malos:¬

Expanded text:
libus oblectatur, constituens in templis simulibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra vitiorum; susurrans in occulto verba justitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto invitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiles malos
Abbreviated transcription (Latin):
meretriciã pompam. illuit uirginẽ deã:
illam suppliciter adorari. ante illã tur-¬
pia celebrari. Nlon ibi pudibũdos mimos
nullam ueretũdioren stenicam uidimꝰ.
m̃cta obstenitatis ĩplebant᷑ officia. Sti¬
ebat᷑ uirginali numini quid placeret:
et ex hibebatur qd̾ de templo domũ mna-¬
trona doctior reportaret. Nonnulle
prudenciores auertebant faciem ab ĩ¬
puris motib scenicorũ: et artẽ flagicii
furliua intencione distebatit. Hoĩb
nãq uerem̃dabant᷑ ne auderent ĩpu¬
ditos gestus ore libero teruere: s multo
saltem secetũ querebat᷑ in domo. Mirũ¬
ꝙ hũana flagicia non libere hoĩes ꝯmit¬
terent que apud eos etiã religiose disce-¬
rent: iratos habituri insi eciam ex hi¬
beri curarent. Quis enĩ aliꝰ sp̃s occul¬
to instinctu nequissimas agitãs mẽ-¬
tes. et instat faciendis adulteriis. et
pastitur factis. nisi qui eciã sacris ta¬

Expanded text:
meretriciam pompam, illinc virginem deam; meretriciam pompam, illinc virginem deam; illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari; non ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inplebantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant faciem ab inpuris motibus scaenicorum et artem flagitii furtiua intentione discebant. Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo saltem secretum quaerebatur in domo, mir humana flagitia non libere homines committerent, quae apud deos etiam religiose discerent, iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes, et instat faciendis adulteriis, et pascitur factis, nisi qui etiam sacris ta
Abbreviated transcription (Latin):
ret in angelos lucis; non iniplet uego¬
niũ deceptionis. Foris itaq ppłis cele¬
beruimo strepitu ĩpietas impura tircũ¬
sonat: et intus paucis castitas simulata
uix sonat. Prebent᷑ ꝓpatula pudendis.
et secreta laudaudis decus latet: et dedetꝰ
pat. Qd̾ malum geritur oñs ꝯuotat
spectatores. qd̾ boriũ dr̃. uix aliqͥs ĩuẽĩt
auditores: tanꝙͣ honesta erubestenda
sint et inhonesta glorianda. S ubi hoc
nisi in demonũ templis: ubi nisi in fal¬
lacie diuersoriis. Illud enĩ fit ut hones¬
tiores qui pauci sunt capiant᷑: hͦ autẽ¬
autem ne plures qui sũt turpissiii cor¬
rigantur. Ubi et qñ sacrati. celestis au-¬
diebant castitatis p̾cepta nestitiꝰ. Aute
ipm tniĩ delubrũ ubi simulacrũ illud lo¬
calũ ꝯspiciebamꝰ. uniu̾si undiq con¬
fluentes. et quisqz ubi poterat stantes.
ludos qui a gebant᷑ intentissum specta¬
bamꝰ: intuentes alternãte ꝯspectu. hĩc

Expanded text:
ret in angelos lucis, non inplet negoret in angelos lucis, non inplet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pudendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur uix aliquos inuenit auditores, tamquam honesta erubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantuautem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus; ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, uniuersi undique confluentes et ubi quisque poterat stantes ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdita siue ꝯficta ip̃is expostentib et nisi
fierent irastentibz et iam certis et statutis
solẽnitatibz ꝯsecrata illis et dicata clarue¬
rũt atq ab oĩm ocłos ut imitanda ꝓpone¬
rent᷑ spectauda ꝓcesserũt: quid est qd̾ iidem
ip̃i denones qui se huiustemodi uoluptatib
ĩmũdos ẽẽ sp̃s ꝯfitent᷑. qui suis flagiciis.
et faciuoribz siue indicatis. siue simulatis.
eoꝵqz sibi cele bracõe petita ab impudentib
ꝓhibentur tñ in abditis suis secretisq pe¬
netrabilibz. dare quedam bona p̾cepta
de morib quibusdam uelut electis sacratis
suis: Qd̃ si ita est : hͦ ip̃o calidior aduer¬
tenda est et cõuincenda malitia spirituũ
noxiorum. Tanta enĩ uis est ꝓbitatis
et castitatis: ut oĩs uel pene oĩs eiꝰ lau¬
de moueatur hũana natura: nec usq
adeo sit turpitudine uitiosa ut totũ amic¬
tat seusum honestatis. Promide mali-¬
guitas demonũ nisi alicubi se ꝙadio¬
dũ scriptũ in ur̃ĩs lrĩs nouiuiꝰ trausfigu¬

Expanded text:
prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibusperhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum. Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine uitiosa, ut totum sensum honestatis amiserit. Proinde malignitas daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfigu
Abbreviated transcription (Latin):
si autem suis diis romain uiuendi leges
Daccipere potuissent non aliqͦt ãnos
post romã conditam ab athenensibus
mutuorent̾ leges solonis: quas tñ non
ut acceperũt. sed meliores et eniendatiores
facere conati sunt ꝙͣuis eciã ligurgus la-¬
cedemoniis leges ex apollinis auctoritate
se instituisse cõfixerit: qd̾ prudenter roma¬
ini credere noluerũt ꝓpterea non inde ac¬
ceperũt. Nluma pompiliꝰ qui romulo
successit in regnũ quasdã leges q̃ quidẽ
regende ciuitati nequaꝙͣ sufficerẽt con¬
didisse fertur: qui eis multa eciã sacra
constituit non tñ ꝑhibetur easdẽ leges
a numinibz accepisse. Mala igit᷑ aĩ.
mala uite. mala moꝵ que ita magͣ sũt.
ut hiis doctissiiui uiri eoꝵ eciã stantibus
urbibus res publicas pire confiriuarẽt
dii eoꝵ ne suis tultorib acciderint mĩie
turauerũt: ymo u̾o ut augerẽt᷑ sicut supͣ

Expanded text:
Si autem a dis suis Romani uiuendi leges accipere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, quas tamen non ut acceperunt tenuerunt>, sed meliores et emendatiores facere conati sunt, quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra consa numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala vitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum viri etiam stantibus urbibus respublicas perire confirment, dii eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt; imo vero ut augere
Abbreviated transcription (Latin):
uid autẽ hinc senserint romani ueteres.
citero testatur in libris qͦs de republica
scripsit ubi scinio disputas ait. Nluꝙͣ co¬
medie. nisi ꝯsuetudo uite pateret᷑: probare
sua theatris flagicia potuissent. Et greci
quidem antiquiores uitiose sue opinionis
quãdam cõuemientiã seruauerũt: apud qͦs
noiatim de qͦ uellet diceret. Itaq sicut in
eisdem libris loquit africanus. quẽ illa nõ
actigit. uel potiꝰ quẽ non uexeuit: cui pe¬
percit. Esto. populares hoĩes improbos. ĩ
re publita sediciosos: cleonem tleofontẽ hiꝑ¬
bolũ lesit. Patianiuir inquit: et si huiõi
tiues a censore meliꝰ est ꝙͣ a poeta notari.
sz periclen cũ ian sue tiuitati maxĩa aucto¬
ritate pluriuos anuos domi et belli p̾fuis¬
set uiolari uersib. et eos agi ĩ scena non
plus decuit: ꝙͣ si plantꝰ inquit noster uo¬
luisset. aut neuius publio et gneo scipioni
hiis hanc qͦ sanctieudã putauerũt: si qͥs
occẽtaniss sine crimẽ cõdidisset qd̾ in fa-¬

Expanded text:
uid autem hinc senserint Romani veteres, Cicero testatur in libris quos de Republica scripsit, ubi Scipio disputans ait: « Nunquam comoediae, nisi consuetudo vitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent. » Et Graeci quidem antiquiores vitiosae suae opinionis quamdam convenientiam servaverunt, apud quos natim diceret. Itaque, sicut in eisdem libris loquitur Africanus, quem illa non adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues a censore melius est quam a poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ciuitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, uiolari uersibus et eos agi in scaena non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster uoluisset aut Naeuiuhis hanc quoque sanciendam putaverunt, si quis occentavisset sive carmen condidisset, q
Abbreviated transcription (Latin):
unde.: quis modus argenti. quid phas
optare quid asper utile m̃mus habet.
patrie carnisqz ꝓpiuquis. quãtũ largiri
deceat: quẽ te deꝰ ẽẽ iussit et hũana es in¬
et acultorib eoꝵ ppłis freꝙ̃ter audiri: sici
nos ostendiniꝰ ad hͦ eccłias institutas ẽ
quaqua uersum religio xp̃iana diffũdit᷑¬

Expanded text:
unde, Quis modus argenti, quid fas unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humanaet a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffundit
Abbreviated transcription (Latin):
Iuc est ꝙ de uita et morib ¶ Caͬ s.
ciuitatũ atq ppłoꝵ a quib tolebant
illa numina noncurarũt ut tã horrẽ
dis et detestabilibz malis non in agro et
uitib nõ ni domo atq penũa nõ deuiq
in ip̃o corꝑe qd̾ mẽti subditur: s in ip̃a
pleri at pessimos fieri sue ulla sua t̾ribi¬
li ꝓhibicione ꝑuncterent. Aut si ꝓhibe¬
barit. hoc ostendat᷑ pociꝰ hͦ ꝓbet᷑ nec
nobis nestio qͦs susurros paucissimoꝵ
monstrent uel ꝯmeniorẽt᷑ lota talib
aliqñ ꝯueticulis ꝯsecrata: non ubi ludi
agerent᷑ obstenis uocib et motib histri¬
onũ. nec ubi fugalia celebrarent᷑ refu-¬
lia. s pudoris et honestatis: s ubi ppłi
audirent ꝙ dii preceperint. de cohibeda
auaricia. anbicione frangẽda luxuria
refrenanda: ubi discerent miseri. qd̾ distẽ¬
dum ꝑsius increpat dicẽs. Distite o mi¬
seri et causas cognostite rerũ Quid sumꝰ
et quid nã uicturi gigniniur: ordo quis
datus aut mete. qua flexus mollis et

Expanded text:
Hinc est quod de uita et moribus ciuitatum adque populorum a quibus colebantur illa numina non curarunt, ut tam horrendis eos et detestabilibus malis non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsapleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum monstrentur vel commemorentur loca talibus aliquando conventiculis consecrata; non ubi ludi agerentur obscenis vocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrarentur eflia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et
Abbreviated transcription (Latin):
poetaꝵ: agende ĩspectatulis multa rerũ tur¬
pitudine. s nulla salteni sit alia multa
uerboꝵ obstenitate ꝯposite: quas enã inite
fludia que honesta ac liberalia uotãt᷑ pm̾
legere et distere cogñt᷑ a senib.¬

Expanded text:
poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpoetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senib
Abbreviated transcription (Latin):
¶Teñ non tradũt᷑ ista sacus deoꝵ : s
fabulis poetarũ. Nolo ditere illa msti¬
ca ꝙͣ ista theatrica eẽ turpiora. Hot dico ꝙ¬
imperitũ obseqͥum sacris deoꝵ suoꝵ ĩtulisse
romanos: s ipos deos ut sibi soleniter e¬
dereutur. et honori suo cõsecrarẽt᷑ a cerbe
inperando. et quod a modo extorquẽdo
fecisse: quod in pͥruo libro breui ꝯmemo¬
racione ꝑstrinxi. Uam ingrauestẽte pestilẽ¬
cia ludi stenici auctoritate pontificũ rome
pͥmitus instituti sunt. Quis igit᷑ in agẽda
uita non ea sibi potiꝰ sertanda arbitretur
que actitant᷑ ludis auctoritate diuina ĩsti¬
tutis ꝙͣ ea que striptant᷑ legib. hũano ꝯsi¬
lio ꝓuiulgatis. Adulterũ iouẽ si poete
fallaciter ꝓdiderũt. dii utiq casti qr tñ̃
nephas ꝑ hũanos ludos confictũ est:
nũquid neglectũ irasti ac uiudicare debu¬
erũt. Et hec sũt scenicoꝵ tolerabiliora
ludoꝵ comedie stz et tragedie hͦ ẽ fabule

Expanded text:
enim non traduntur ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora: hoc dico,imperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos; sed ipsos deos, ut sibi solemniter, ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando, et quodammodo extorquendo fecisse: quod in primo libro brevi coratione perstrinxi. Nam ingravescente pestilentia, ludi scenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda vita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate divina institutis, quam ea quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Jovem si poetae fallaciter prodiderunt, dii utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae
Abbreviated transcription (Latin):
siderũ diuersi sexus geniuri concipi potue¬
rũt. Unde quid in sipienciꝰ dici aut tredi
p̃t. ꝙͣ siderũ posicionẽ que ad hora cõtep¬
cionis eadem amibeb fuit face̾ nõ potu¬
isse. ut tũ qͦ hẽbat eamdẽ ꝯstellarõem
sexũ diuersum a frẽ non hr̃et et posici¬
onẽ siderũ que fuit ad horã nastẽtiũ fa¬
tere potusse. ut ab eo tã multũ uirgi¬
nali sttitate distaret :¬

Expanded text:
siderum diuersi sexus gemini concipi potuesiderum diuersi sexus gemini concipi potuerunt. Unde quid insipientius dici aut credi potest, quam siderum positionem, quae ad horam conceptionis eadem ambobus fuit, facere non potuisse, ut, cum quo habebat eandem constellationem, sexum diuersum a fratre non haberet; et positionem siderum, quae fuit ad horam nascentium, facere potuisse, ut ab eo tam multum uirginali sanctitate distaret
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum est. et tanta nature uis ẽ.
ut cũ ꝯceperit feĩa. deinde alterũ ꝯcipere
oĩo non possit. Unde neccͣe est: cadem
ẽẽ in geninus momẽta conceptus. An
forte qr diuerso horostopo natisũt. aut ille
in mastulũ dũ nasterent᷑: aut illa ĩ feĩa
ꝯmutata est: Cum igitur nõ usq quaq
absurde diti p̃t ad solas corporũ differẽtias
afflatus quosdam ualere sidereos. sicut
in solarib accessis et decessib uidemus
etiã ip̃iꝰ anm lꝑa uariari et limarib in¬
crementis atq decremẽtis augeri et mini
quedam gn̾a rerũ. sicut echinos et cõcas
et mirabiles estus occeami ne autẽ et ãm
uolũtates posicionib siderũ subdi nũt isti
cũ eciã nr̃os actus inde relegare conant᷑
admonent ut queramꝰ. unde ne ĩ ꝯpĩs
quidem corporib eis possit racio ista ꝯstare
Quid eĩ tan ad corpus ꝑtinẽs: ꝙͣ cor¬
poris sexus: Et tñ sub eadem posicione

Expanded text:
manifestum est, et tanta naturae uis est, manifestum est, et tanta naturae uis est, ut, cum conceperit femina, deinde alterum concipere omnino non possit; unde necesse est eadem esse in geminis momenta conceptus. An forte quia diuerso horoscopo nati sunt, aut ille in masculum, dum nascerentur, aut illa in feminam commutata est? Cum igitur non usquequaque absurde dici posset ad solas corporum differentias adflatus quosdam ualere sidereos, sicut in solaribus accessibus et decessibus uidemus etiam ipsius anni tempora uariari et lunaribus incrementis adque detrimentis augeri et minui quaedam genera rerum, sicut echinos et conchas et mirabiles aestus oceani; non autem et animi uoluntates positionibus siderum subdi: nunc isti, cum etiam nostros actus inde religare conantur, admonent ut quaeramus, unde ne in ipsis quidem corporibus eis possit ratio ista constare. Quid enim tam ad corpus pertinens quam corporis sexus? et tamen sub eadem positione
Abbreviated transcription (Latin):
cõceptib. ubi certe amboꝵ eadem
monienta sũt tpm: unde fit ut eadem
rõstellacione fatali alter ꝯcipiatur mastu¬
lus. alter feĩa. Nouimꝰ geminos diuersi
sexus. ambo adhuc uiuũt. ambo etate
adhuc uigent: qͦꝵ cũ sint inter se siłes
corporũ species ꝙͣtũ in du̾so sexu p̃t . in¬
stituto tñ et ꝓposito uite ita sunt dispares:
ut p̾ter actus quos necesse ẽ a uirilibus
distare femuineos. ꝙ ille in officio comitis
militat. et a sua domo pene semꝑ peregri¬
nat᷑. illa de solo prĩo et de zure ꝓprio non
recedit: in suꝑ qd̾ est incredibiliꝰ si astra¬
lia fata credantur. nõ autẽ mirũ si uolũta¬
tes hõmi et dei munera cogitent᷑. ille ꝯui¬
gatus. illa uirgo sacra est: ille numerosã
ꝓlem genuit: illa nec nupsit. At em̃
pluriũ uis horostopi ualet. hoc ꝙͣ
nichil sit: iam satis disserui. S quale¬
tũq sit: in ortu ualere dicũt. Nũquid nõ¬
et in cõceptu: ubi et unũ cõtubitũ esse

Expanded text:
conceptibus, ubi certe amborum eadem momenta sunt temporum, unde fit ut sub eadem constellatione fatali alter concipiatur masculus, altera femina? Nouimus geminos diuersi sexus, ambo adhuc uiuunt, ambo aetate adhuc uigent; quorum cum sint inter se similes corporum species, quantum in diuerso sexu potest, instituto tamen et proposito uitae ita sunt dispares, ut praeter actus, quos necesse est a uirilibus distare femineos quod ille in officio comitis militat et a sua domo paene semper peregrinatur, illa de solo patrio et de rure proprio non recedit, insuper quod est incredibilius, si astralia fata credantur; non autem mirum, si uoluntates hominum et Dei munera cogitentur ille coniugatus, illa uirgo sacra est; ille numerosam prolem genuit, illa nec nupsit. At enim plurimum uis horoscopi ualet. Hoc quam nihil sit, iam satis disserui. Sed qualecumque sit, in ortu ualere dicunt; numquid et in conceptu? ubi et unum concubitum esse
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃is in natiuitate geminoꝵ ut ꝑ hãc
oporteat eis ꝯsteliaciones fieri diu̾sas.
ꝓpter diuersũ horoscopũ. et ob hͦ diu̾sos
om̃s cardines ubi tanta uis ponitur.
ut huic eciam diuersa sint fata: unde
hoc accidere potuit. cũ eoꝵ ꝯceptꝰ diu̾
uno momẽto temporis conceptoꝵ potu¬
erũt ee ad nascendũ fata disparia: cur
nõ et duoꝵ uno moniẽto tpis natorũ
possint eẽ ad uiuendũ atq moriendũ
fata disparia. Nam si unũ monientũ qͦ
anbo ꝯtepti suut non impediuĩt ut
alter prior. alter posterior nasteretur.
cur uno momẽto si duo nastãtur ĩpedͭ¬
aliquid ut alter por alter posterior mo¬
riatur: Si concepcio moniẽti uiuus
diuersos casus in utero geminos hrẽ
ꝑmictit: cur natiuitas momẽti uiꝰ.
nõ etrã quoslib duos in t̾ra diuersos
artis uel potiꝰ uanitatis ꝯmẽta tollãt᷑.

Expanded text:
temporis in nativitate geminorum, ut per hanc temporis in nativitate geminorum, ut per hanc oporteat eis constellationes fieri diversas, propter diversum horoscopum, et ob hoc diversos omnes cardines, ubi tanta vis ponitur, ut hinc etiam diversa sint fata; unde hoc accidere potuit, cum eorum conceptus uno momento temporis conceptorum potuerunt esse ad nascendum fata disparia, cur non et duorum uno momento temporis natorum possint esse ad vivendum atque moriendum fata disparia? Nam si unum momentum, quo ambo concepti sunt, non impedivit, ut alter prior, alter posterior nasceretur; cur, uno momealiquid, ut alter prior, alter posterior moriatur? Si conceptio momenti unius diuersos casus in utero geminos habere permittit, quur natiuitas momenti unius non etiam quoslibet duos in terra diuersos artis uel potius uanitatis commenta tollantur?
Abbreviated transcription (Latin):
uersis tp̃ib duce̾ uxores. diu̾sis tp̃ib
fiuos procreare: et multa alia. Prop¬
terea qr diuersis tꝑib nati sunt et nõ
potuerũt eadem causa diuersis eciã tꝑib
egrotare: Si enĩ dispar nastendi mo¬
ra mutaiit horostopũ. et disparilita¬
tem initulis ceteris reb: cur illud in
egritudinib mãsit. ꝙ habebat ĩ tpis
equalitate ꝯceptus. Aut si fata uali¬
tudiuis inꝯceptu sũt. aliaꝵ u̾o rerũ
in ortu ẽẽ dicutur: non deberẽt ĩspectis
nataliũ ꝯstellationib de ualitudine
aliquid dice̾. qñ eis inspicienda ꝯtep¬
nonalis hora non datur: Si autẽ ideo
pͥnũtiant egritudiues nõ inspecto
ꝯcepcionis horostopo qr indicãt eas
morieta nastentiũ: quomꝰ dicerent
cuilib eoꝵ gemioꝵ. ex natiuitatis
hora qñ egrotaturus esset cũ et alter
qui non habebat eadem horã natiui¬
tatis ncc̃e haberet pariter egrotare:
Denide quero si tanta distantia est

Expanded text:
versis temporibus ducere uxores, diversis temporibus versis temporibus ducere uxores, diversis temporibus filios procreare, et multa alia, propterea quia diversis temporibus nati sunt, et non potuerunt eadem causa diversis etiam temporibus aegrotare? Si enim dispar nascendi mora mutavit horoscopum, et disparilitatem intulit caeteris rebus; cur illud in aegritudinibus mansit, quod habebat in temporis aequalitate conceptus? Aut si fata valetudinis in conceptu sunt, aliarum vero rerum in ortu esse dicuntur, non deberent inspectis natalium constellationibus de valetudine aliquid dicere, quando eis inspicienda conceptionalis hora non datur. Si autem ideo praenuntiant aegritudines, non inspecto conceptionis horoscopo, quia indicant eas momenta nascentium; quomodo dicerent cuilibet eorum geminorum ex nativitatis hora, quando aegrotaturus esset, cum et alter qui non habebat eamdem horam nativitatis, necesse haberet pariter aegrotare? Deinde quaero, si tanta distantia est
Abbreviated transcription (Latin):
Tergo hec ad illas ꝑtiuent minutias
tempoꝵ. q̃ inter se habent gemini
et ꝯstellationib non astribũt᷑ quare alioꝵ
ꝯstellationib inspectis ista dicũt᷑: Si añt
ideo dicũt᷑ qr nõ ad minutias ĩꝯp̾hẽsibi¬
lia s ad temporũ spacia ꝑtiuent. que
obseruari notariq possunt: quid hic
agit rota illa figuli inisi ut hoĩes luteũ
toi habentes in girũ mictant᷑ ne ma¬
thematitoꝵ uaniloquia cõuincat᷑.: Qͥd¬
idem ip̃i quoꝵ morbũ ꝙ eodem tempore
grauior leuiorqz apparebat amborum
mediciualiter inspiciẽs ypocrates. ge¬
minos suspicatus ẽ. Nonne satis istos
redargunt. qui uolũt siderib dare qd̾
de corpoꝵ simili temperatõe ueniebat.
Cur en similiter eodemqz tꝑe no alter
prior. non alter posterior egrotabant.
sicut nati fuerũt: Quia utiq simnt
uasti ambo non poterãt. Aut si nichil
monienti attulit. ut diuersis ip̃ibus
diuersitates ualere ꝯtendũt. Cur¬
potuerũt diu̾sis tp̃ib pegrinari: di¬

Expanded text:
ergo haec ad illas pertinent minutias temporum, quae inter se habent gemini, et constellationibus non adscribuntur: quare aliorum constellationibus inspectis ista dicuntur? Si autem ideo dicuntur, quia non ad minuta inconprehensibilia, sed ad temporum spatia pertinent, quae obseruari notarique possunt: quid hic agit rota illa figuli, nisi ut homines luteum cor habentes in gyrum mittantur, ne mathematicorum uaniloquia conuincantur? idem ipsi, quorum morbum, quod eodem tempore grauior leuiorque apparebat amborum, medicinaliter inspiciens Hippocrates geminos suspicatus est, nonne satis istos redarguunt, qui uolunt sideribus dare, quod de corporum simili temperatione ueniebat? Quur enim similiter eodemque tempore, non alter prior, alter posterior aegrotabant, sicut nati fuerant, quia utique simul nasci ambo non poterant? Aut si nihil momenti adtulit, ut diuersis temporibdiuersitates ualere contendupotuerunt diversis temporibus peregrinari, di
Abbreviated transcription (Latin):
quas tupiditates subegerint ꝓhũana
gliã. qui eam tanꝙͣ mercẽdeni taliũ uir¬
tutũ accipere meruerũt: et ualeat nobis
eciã hͦ ad opprimendã suꝑbiã: ut cũ ĩlla
tiuitas in qua nobis regnare ꝓmissũ ẽ
tũ ab hat distet ꝙͣtũ distat celũ a terra.
dib solida glia. a societate mortaliu so¬
tietas angloꝵ. aluuiine solis et line.¬
lumen eiꝰ qui fecit solẽ et luuã: nichil
sibi magnũ fecisse uideant᷑ tãte prĩe
tiues. si ꝓ illa adipiscenda fecerint bomi
operis aliquid. uel mala aliqua susti¬
nueriit. tũ illi pro hat teruena iã adep¬
ta tanta fecerint tanta ꝑpessi sint. pre¬
sertim qz remissio ꝑctõꝵ que tiues ad
eternã colligit prĩam. habet aliquid
cui ꝑ unbrã quãdam simile fuit a silũ
illud romuleũ: qͦ mĩntudinẽ qua illa
ciuitas ꝯderetur. quorũ libet delictoꝵ
ꝯuregauit impunitas

Expanded text:
quas cupiditates subegerint pro humana quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, dibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunalumen eius qui solem fecit et lunam, nihil sibi magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpunitas
Abbreviated transcription (Latin):
publico uiueret. qui pastus eiꝰ ꝑ bo¬
nos administratores reipublite gratius
a tõcordib p̾staretur ꝙͣ uictis extorque¬
retur. Nam quid intersit ad ĩcolomi¬
tatem bonosqz mores. ip̃as certe hõmi
dignitates. ꝙ alii uiterũt alii uicti sũt
omnino nõ uideo. p̾ter illũ glie hũane
ĩ anissimũ fastũ in quo ꝑceperũt merte
dem suã qͥ eiꝰ ingenti cupidine arserunt:
et ingentia bella gesserũt. Iu qͥd enĩ
illoꝵ agri tributa nõ soluũt: Nũquid
eis licz distere: qd̾ aliis non licet.: Nũqͥd
nõ multi senatores sũt in aliis terbis.
qͥ romã ne facie quidẽ norũt: Tolle iat¬
tantiã: et oñs hoĩes quid sũt insi hoĩes:
Quod si ꝑuersitas sc̃li ad micteret. ut
honoratiores ẽẽnt qͥqz meliores: nec sit
ꝓ magno haberi debuit honor hũarius:
qr nulliꝰ est ponderis funius. S utam̃.
etiã in hiis reb bñficio dnĩ dei nri: ꝯsi¬

Expanded text:
publico uiueret; qui pastus eius per bopublico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimdem suam, qui ejus ingenti cupidine arserunt, et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non solvunt? numquid eis licet discere, quod aliis non licet? numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle jactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consi
Abbreviated transcription (Latin):
ad hãt uritam mortaliũ. que paucie
dieb ducitur et fiuitur. quid interest sub
cuiꝰ imperio uiuat homo moriturꝰ: si
illi qui imperant ad impia et iniqua
non togant. Aut uero aliquid notuer̃t
romani gẽtib. quib subiugatis ĩposue¬
rũt leges suas: nisi qr id factũ ẽ ingẽti
strage belloꝵ: Qd̾ si concorditer fieret
idipm̃ fieret meliore successu: s nulla
ẽẽt glĩa trĩphanciũ. Ieq enĩ et ro¬
mani non uiuebant sub legibz suis: qͥs
ceteris imponebant. Hoc si fieret sine
marte et bellona. ut nec uictoria locũ
haberet nemine uincente. ubi neno pu-¬
gnauerat: nõne romanis et ceteris gẽ¬
tib una ẽẽt eademq ꝯdicio: Presertini
si mox fieret. qd postea gratissime at
hũani ssuue factũ est. ut oñs ad roma¬
nũ imperiũ ꝑtinentes societatem acci¬
perent tiuitatis. et romani tiues ẽẽnt.
ac si eẽt oĩm qd̾ erat aute paucoꝵ: tñi
ꝙ plebs illa que suos agros nõ hr̃ẽt de

Expanded text:
d hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de
Abbreviated transcription (Latin):
diuturna bella ꝙͣ uariis euẽtib. ꝙͣ luc¬
tuosis cladib. a ueterib sint gesta roma¬
nis sicut solet orbis terraꝵ uelut ꝓcello¬
sissimũ pelagus uaria taliũ maloꝵ tẽ¬
pestate iactari: et qd̾ nolũt aliqñ fate¬
ant̾ nec insanis aduersus deũ lugnis
se interimant: et decipiant imperitos.

Expanded text:
diuturna bella, quam uariis euentis, quam lucdiuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitos.
Abbreviated transcription (Latin):
pene cõsumpsit. Duob pͥliis ferme
septuagnnita romanoꝵ nulia tenderũt
Bellũ punicũ p̾mũ ꝑ uigniti et tres
annos ꝑactũ ẽ: bellum mitridaticũ
quadraginta: at ne quisquã arbitret᷑
rudimenta romanoꝵ fuisse forciora ad
bella citiꝰ ꝑagenda suꝑiorib tꝑib multũ
in oĩ uirtute laudatis: bellũ samnititũ
ãnis tractũ ẽ ferme qͥnquagnnta. In
qͦ bello ita romani uicti sunt: ut sus iugũ
etiã micterẽt᷑. S qr non diligebant
glĩam ꝓpter iustitiã s iusticiã ꝓpt̾ głian
diligere ui debant᷑: pacẽ factã. fedus q
ruperũt. Hec ideo ꝯmenioro: qm̃ młti
p̾teritaꝵ rerũ ignari. quidã etiã dissi
nr̃am regionem ꝓteruissime insiliunt :
exclamantes ꝙ si ip̃a non eẽt et ueteri
ritu numina colerent᷑. iam romana
illa uirtute q̃ adiuuãte marte et bellona
tanta celeriter bella ꝯfecit: id ꝙͦ teleruime
finiret᷑. Recolant igr̃ qui legerũt ꝙͣ

Expanded text:
paene consumsit; duobus proeliis ferme paene consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti et tres annos peractum est; bellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. teritarum rerum ignari, quidam etiam dissimnostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
It eciam tempora ip̃a belloꝵ sinitĩ
Seiꝰ arbituio est. iustoq indicio et mi¬
sericordia uel aitereze uel tonsolari qemis
humanũ ut alia citiꝰ. alia tardiꝰ fnuãł᷑.
Dellũ ppratarũ a pompeyo. bellũ pũmiꝰ¬
tũ tertiũ ustipione. incredibili teleritate.
tris breuitate confetta siit eltentate
fugiliuoꝵ gladiatorũ. ꝙͣuis nultis ro
tertio tñ anno post multa ꝯsũpta ꝯsũ¬
matum est. Picentes marsi et peligni
gentes non extere sz italice. post diutur¬
nam et deuotissimã sub romano iugo
seruitutem in libertatem caput erigere
temptauerũt. iam multis nacionibut᷑
romano imperio subiugatis deletaq.
carthagine: in qͦ bello italia romanis
sepissime uictis. ubi et duo ꝯsules perie¬
rũt. et alii nobilissimi senatores: non
diuturno tñ tꝑe tractũ est hͦ malũ: nã
quĩtus ei annus finem dedit. S bellũ
punicũ stdm̃ cũ maximis detrimentis
et talamitate rei pu ͨ ͤ. per ãnos decem
octo romanas uires exterminauit et

Expanded text:
ic etiam tempora ipsa bellorum, sicut in ejus arbitrio est justoque judicio et misericordia, vel atterere, vel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum Piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium a Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romtertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit et
Abbreviated transcription (Latin):
inde nõ frustra sunt leges. obiurgacoes.
exortaciones. laudes et uituperariones
qr et ip̃as futuras ẽẽ p̾stiuit et ualent
plurimiũ ꝙͣtũ eas ualituras ẽẽ p̾stiuit:
et p̾ces ualent ad ea impetranda que se
p̾cantib ꝯcessurũ eẽ prestiuit et iuste
prenia bonis factis et pctis supplicia
ꝯstituta sunt. Ileq enĩ ideo peccat homo
qr deus illũ pectaturũ ẽẽ p̾stiuit. ino
igitur non dubitatur ip̃m peccare dũ
petrat. qr ille cuiꝰ p̾stientia falli nõ p̃t.
non fatũ uõ fortumã. nõ aliqͥd aliud. s
ip̃m peccaturũ ẽẽ p̾stiuit. Qui si nolit
utiq non peccat: s si peccare noluerit
eriam hoc ille p̾stiuit.

Expanded text:
inde non frustra sunt leges obiurgationes inde non frustra sunt leges obiurgationes exhortationes laudes et uituperationes, quia et ipsas futuras esse praesciuit, et ualent plurimum, quantum eas ualituras esse praesciuit, et preces ualent ad ea inpetranda, quae se precantibus concessurum esse praesciuit, et iuste praemia bonis factis et peccatis supplicia constituta sunt. Neque enim ideo peccat homo, quia Deus illum peccaturum esse praesciuit; immo ideo non dubitatur ipsum peccare cum peccat, quia ille, cuius praescientia falli non potest, non fatum, non fortunam, non aliquid aliud, sed ipsum peccaturum esse praesciuit. Qui si nolit, utique non peccat; sed si peccare noluerit, etiam hoc ille praesciuit.
Abbreviated transcription (Latin):
implere qd̾ uellet. Unde quicqͥd p̾ter
suã uolũtatẽ patitur hõ. non d tribuere
humanis uel angelitis uel cuiusꝙͣ
creati sp̃s uolũtatib : s eiꝰ potiꝰ qui
dat ptãtem uolentib. Non gͦ ꝓpterea
quid futurũ ẽẽt in nr̃a uolũtate. I lon
eñi qui hͦ p̾sciit. nichil p̾sciit. Porro
si ille qui prescuit quid futurũ esset
in nr̃a uolũtate nõ utiq nichil. sed
aliquid p̾sciuit. ꝓfecto et illo p̾stiente
aliquid ẽ ini nr̃a uolũtate. Quocirta
nullomiꝰ. cogem᷑. ant reterita p̾stiẽtia
dei. tollere uolũtatis arbitriũ. ant re¬
tento uolũtatis arbitrio. deũ qd̾ nephas
est negare p̾stiũ futuroꝵ: s utrumq
complectinur. utrũq fideliter et ueracit᷑
ꝯfitenur. Illud ut bene credamꝰ: hͦ ut
bene uiuamꝰ. Male autẽ uiuitur: si de
deo non bene creditur. Unde absit a nõb
eius negare p̾stienciã ut libere uelimꝰ.
quo adiuuãte sumꝰ liberi uel erimꝰ. Pro¬

Expanded text:
inplere quod uellet. Unde quidquid praeter inplere quod uellet. Unde quidquid praeter suam uoluntatem patitur homo, non debet tribuere humanis uel angelicis uel cuiusquam creati spiritus uoluntatibus, sed eius potius, qui dat potestatem uolentibus. Non erquid futurum esset in nostra uoluntate. Non enim, qui hoc praesciuit, nihil praesciuit. Porro si ille, qui praesciuit quid futurum esset in nostra uoluntate, non utique nihil, sed aliquid praesciuit: profecto et illo praesciente est aliquid in nostra uoluntate. Quocirca nullo modo cogimur aut retenta praescientia Dei tollere uoluntatis arbitrium aut retento uoluntatis arbitrio Deum quod nefas est negare praescium futurorum; sed utrumque amplectimur, utrumque fideliter et ueraciter confitemur; illud, ut bene credamus; hoc, ut bene uiuamus. Male autem uiuitur, si de Deo non bene creditur. Unde absit a nobis eius negare praescientiam, ut libere uelimus, quo adiuuante sumus liberi uel erimus. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
et cũcta p̾stire: sicut nec pt̃as eiꝰ minu¬
itur cũ dr̃ mori falliq nõ posse. Sic enĩ
hͦ non p̃t: ut pociꝰ si poss minoris
ẽẽt utiq pt̃atis. Recte quippe oĩpotẽs
dr̃: qui tñ mori et falli non p̃t. Dicit᷑
enĩ omp̃s faciendo qd̾ uult. nõ pa¬
tiendo qd̾ non uult. Qd̾ ei si accideret:
dicimꝰ ncc̃e esse. ut cũ uolumꝰ libere
uelimꝰ arbitrio et uerũ ꝓculdubio di¬
timꝰ: et nõ ideo ipm liberũ arbitrũ
necessitati subicimꝰ. q̃ adiunt liberta¬
tem. Sũt igit᷑ ñe uolũtates: et ip̃e
facĩt quicquid uolendo faciniꝰ: qd̾
nõ fieret si nollemꝰ. Quicquid autẽ
alioꝵ hõmi uolũtate nolẽs quisq pa¬
titur eciã sic uolũtas ualet: et si nõ
illiꝰ tñ hoĩs uolũtas. s ptas dei. Nã
si uolũtas tñi eẽt. nec poss qd̾ uellet
sit tñ uolũtas nisi uolũtas eẽt: nec al¬
teriꝰ s eiꝰ ẽẽt qui uellet: et si non poss

Expanded text:
et cuncta pet cuncta pitur, cum dicitur mori, fallique non posse; sic enim hoc non potest, ut potius, si posset, minoris esset utique potestatis. Recte quippe Omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicitur enim omnipotens faciendo quod vult, non patiendo quod non vult. Quod ei si accideret, dicimus necesse esse, ut, cum uolumus, libero uelimus arbitrio: et uerum procul dubio dicimus, et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus, quae adimit libertatem. Sunt igitur nostrae uoluntates et ipsae faciunt, quidquid uolendo facimus, quod non fieret, si nollemus. Quidquid autem aliorum hominum uoluntate nolens quisque patitur, etiam sic uoluntas ualet, etsi non illius, tamen hominis uoluntas; sed potestas Dei. Nam si uoluntas tantum esset nec posset quod uelletamen uoluntas nisi uoluntas esset, nec alterius, sed eius esset qui uellet, etsi non posset