comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gustam ciuitacẽ parens
ip̃ius uocab ulo sugnarius.
ueretur. Ille uõ exceptis do
nariisabas sponte oblatis.
ut corpꝰ reddi iuberet solidis
centum ex postulatis: ad
regulũ sepe dicte ciuitatis
nomine abdilam cartam
facẽmandat. imperãs ut ip̃e
totidem quoq solidis sũp¬
tis. salomoni comiti ꝓpi¬
qui sui sugnarii corpus re¬
stitui p̾ciperet. Quib sicex¬
peditis ac pͥncipum am¬
mis taxata pecumaꝵ sũ¬
ma lucratis: ep̃c aduocat᷑.
et quid cur tantã in mor¬
tuũ imꝑatoria pꝰposita re¬
u̾entia exerruerit iniqͥta¬
tem. ueluti ieus maiesta¬
tis: quiq etiã nec sibi re¬
ucritus fu̾it districte in qͥ¬
ritur. Quo om̃ia negãte
⁊ qd̃ non id feccrit cu ml¬
tis dei scõꝵq iurant ẽtis
dus accedens cõstanti am
mo. ep̃m fortiter cõuin¬
cere parat. S illis nimr¬
um et absq effectu nti di

Expanded text:
gustam civitatem parens gustam civitatem parens ipsius, vocabulo Sugnarius, neretur. Ille vero exceptis aliis donariis sponte oblatis, ut corpus reddi juberet solidis centum expostulatis, ad regulum saepe dictae civitatis, nomine Abdilam, chartam facere mandat: imperans ut ipse totidem quoque solidis sumptis Salomoni comiti propinqui sui Sugnarii corpus restitui praeciperet. Quibus sic expeditis, ac principum animis, taxata pecuniarum summa, lucratis, episcopus advocatur: et cur tantam in mortuum, imperatoria posthabita reverentia, exercuerit iniquitatem, velut reus majestatis, quique etiam nec sibi reveritus fuerit, districte inquiritur. Quo omnia negante, et quod id non fecerit, cum multis Dei sanctorumque juramentis dus accedens constanti animo episcopum fortiter convincere parat. Sed illis diu absque effectu, et, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cõis abbati uiro religio so¬
domno gisleberto ceterisq
fratrib ibidem degentib.
omnẽ sui itineris si ieacłus
continẽtiam. qͣliterq sibi
scĩ leuite et mͣrtiris corpus
fublatum fu̾it: ꝑ ordinẽ
explicauit. Qui m̃ attoni¬
ti.⁊prohus que dicebant᷑
ualde gauisi:audaldũ re¬
gulari more pͥus suscipĩt.
ac deinde illi secum qmͣdiu
aduiueret hĩtandi locum
cõcedunt. Suulq delibe¬
rant tempꝰ ad hoc congruñ
operientes: qͣtinus tantũ ad
nis scilicet octo semis euolu¬
tis: ad cesaraugustam salo¬
mone s familiarissimo cer¬
daniensi comite mandante:
ex se frẽs mittũt. qui scĩ leui¬
te ⁊ mͣrtiri corpꝰ procurante ᷤᷤ¬
hocpipõ salomone reciperent.
secum q xp̃o miscrãte deferrẽt.
Salomõi namq iam dudũ
comꝑtum fuerat : et ut erat¬
uir prudens atq boni cupi¬
dus: ad regem maiorẽ cor¬
dubensem oportunitate ac¬
cepta ꝑrexerat. fingens int̾
reliqua qd apud cesar au¬

Expanded text:
tionis abbati, viro religiosotionis abbati, viro religiosodomno Gisleberto, caeterisque fratribus ibidem degentibus omnem sui itineris sive actus continentiam, qualiterque sibrtyris corpus sublatum fuerit, per ordinem explicavit. Qui nimirum attoniti, et pro his quae dicebantur valde gavisi, Audaldum regulari more prius suscipiunt: ac deinde illi secum, quamdiu viveret, habitandi locum concedunt. Simulque deliberant, tempus ad hoc congruum opperientes, quatenus tantum ad nis scilicet octo et semis evolutis, ad Caesaraugustam, Salomone sibi familiarissimo Cerdaniensi comite mandante, ex se fratres mittunt, qui sancti levitae et martyris corpus, procurante hoc ipso Salomone, reciperent, secumque Christo miserante deferrent. Salomoni namque hoc jamdudum compertum fuerat: et ut erat prudens atque boni cupidus ad regem Majorem Cordubensem opportunitate accepta perrexerat, fingens inter reliqua, quod apud Caesarau
Abbreviated transcription (Latin):
quanam cͥiuitate uel loco
eum furatus eẽt. seu quo
nomine idẽ sc̃s censeretur
expon̾et. Qd̾ cum cepisset:
ac cruddius carnifice. turꝑi¬
terexerre ꝑ stitiss: audaldͦ
uolens nolens et ualde diu
cesus. ac ꝑtesticulos tandẽ
suspensus. qiͣ uisus ẽ confi¬
teri qd̃ ab hispanie partib
illum deferret qd̾ q scs̃ ma¬
rinus martir hoc inuento
uocabiilo nomẽ haberet.
Sicq ut reliqͣ transcamus
ep̃o sacre p̾de nefario inua¬
sore partim deluso: cũ mag¬
no cordisploratu fletuq
plurimopulsus ad ꝓpͥum
locũ monachus cristis. uer¬
berib actritꝰ reu̾titur. Qd
monasterii sui frẽs audien¬
tes nec credentes: audaldũ
mendacẽ redarguũt. nom̃¬
q illi girouagi imponẽtes.
a se sequestr̃ado iam ip̃o eci¬
am sponte exeunte repellũt.
⁊ ubitũq libeat licentiã
ei immo nccessitatẽ tribu¬
unt cõmorandi. Qui ad ce¬
nobium bĩ bñdicti castrũ
suꝑius cognominatũ usq
ꝑueniens: eiusdẽ congrega¬

Expanded text:
qua civitate vel loco eum furatus esset, seu quo nomine idem sanctus censeretur, exponeret. Quod cum coepisset, ac crudelius carnifice turpiter exercere perstitisset, Audaldus volens nolens et valde diu caesus, ac per testiculos tandem suspensus, quasi visus est confiteri quod ab Hispaniae partibus illum deferret, quodque sanctus Marinus martyr hoc invento vocabulo nomen haberet. Sicque, ut reliqua transeamus, episcopo sacrae praedae nefario invasore partim deluso, cum magno cordis ploratu fletuque plurimo pulsus, ad proprium locum monachus tristis verberibusque attritus revertitur. Quod monasterii sui fratres audientes, nec credentes, Audaldum mendacii redarguerunt; nomenque illi gyrovagi imponentes, a se sequestrando, jamque ipso etiam sponte exeunte, repellunt: et ubicunque libeat licentiam ei, imo necessitatem tribuunt commorandi. Qui ad coenobium beati Benedicti, Castrum superius cognominatum, usque perveniens, ejusdem congrega
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ciosum reperiũt: cleuant¬
unus illoꝵ rathbertus nõie
hesitans dubitaret:⁊dem an
alius ess. atq loculum aꝑi¬
endo certis signis audaldo
notis: hic prius caute ꝑspici
debere contendẽt: statim pede
quẽ ad hoc ꝓmouerat ĩfirma¬
tur ꝓlurimũ sibi formicãte
genu cum tibia. Quo reia¬
q ad deportandũ apte cõpo¬
nunt. Tantoq potiti desidĩ¬
o. ac ꝓꝰ paululum mona¬
cho pedis uigore plenit re¬
cuperato: cum hymnis ⁊ gr̃a¬
rum laudib ꝓutratio et
loci qualitas dictabat exeũ¬
tes: ad ꝓpͥa redire dnõ ducẽ¬
te disponũt. cui ẽ honor ⁊po¬
testas. uirtus ⁊ imꝑium ĩ

Expanded text:
um reperiunt, elevantnus illorum, Radbertus nomine, haesitans dubitaret an is vel alius esset, atque loculum aperiendo certis signis Audaldo notis, hoc prius caute perspici debere contenderet, statim pede quem ad hoc promoverat, infirmatur, plurimum sibi formicante genu cum tibia. Quo sid ad deportandum apte componunt. Tantoque potiti desiderio, ac post paululum monacho pedis vigore pleniter recuperato, cum hymnis et gratiarum laudibus prout ratio et loci qualitas dictabat exeuntes, ad propria redire Domino ducente disponunt: cui est honor et potestas, virtus et imperium in
Abbreviated transcription (Latin):
testate consisteret. Statuto
die montem capitolim̃ as
cendit: de rupe deitiens. uo¬
lare cepit. Mirari ppls ce¬
pit ac uenari pleriq dicẽ¬
tes. dei ẽẽ potentiam nõ ho¬
minis. qui cũ corꝑe uolant

Expanded text:
teret. Conscendit statuto die montem Capitolinum, ac se de rupe dejiciens, volare coepit. Mirari populus et venerari: plerique dicentes Dei esse potentiam, non hominis, qui cum corpore volit
Abbreviated transcription (Latin):
petrus alonge: et intra se
oroni paulisꝑ intentꝰ cum
magna uoce ait. Adolescẽs:¬
surrerit adolescens: et locu¬
Qui cum rogaret᷑ ut ab co
de filio: et ne ucrearis. Habit¬
tus. ẽ orquedat᷑ magus.¬
dit: seseq ad onnie excitat
canuinũ suoꝵ potentiã.
Congregat ppłm. offensũ
sedicit agalileis. relicturũ
urbem qͣm tueri soleret.

Expanded text:
Petrus longius et intra se orationi paulisper intentus cum magna uoce ait: ‘Adulescens,surrexit adulescens et locuQui cum rogaretur, ut ab eode filio, non uerearis, habtus’. Torquebatur magusgit sese atque omnem excitat carminum suorum potentiam, congregat populum, offensum se dicit a Galilaeis relicturum urbem quam tueri soleret.
Abbreviated transcription (Latin):
eum petrus. Nulla c̃ michi
glia: nisi crux dñi mei ihũ¬
Uis ergo ut sicut dñs tuus
crucifixus ẽ. ita crucifiga¬
sum dignus recta cruce mũ¬

Expanded text:
lla michi est gloria, nisi crux domini no«Vis ergo ut sicut dominus tuus crucifixus est, ita et tu crucifigasum dignus recta cruce su
Abbreviated transcription (Latin):
euit petrus. Exorsus est sy¬
mon. accessit ad lectulum
defuncti: in cantare atq mͣ¬
murare diradam carinina
attollitur qd̾ iam uiueret:
defunctꝰ. loqͣtur. Si suscita¬
tus ẽ: surgat ambulet. fa¬
buletur. Tantasma hoc est

Expanded text:
euit Petrus, adorsus est Simon. Accessit ad lectum defuncti, incantare atque immurmurare dira carmina gentilium quod iam uiueret, defunctus, loquatur; si resuscitatus est, surgat, ambulet, fabuletur’. Phantasma illud esse,
Abbreviated transcription (French):
mon magus ueri luminis
fulgore ꝑcussus. cecitatem
continuo male sane mẽtis
incurrit. quippe qui iam ĩ
quegerebat scelcrib confu¬
tatus: transmarinã ingres¬
sus fuerat fugam. Et qui¬

Expanded text:
 magus, veri luminis fulgore percussus, caecitatem continuo malesanae mentis incurrit. Quippe qui jam et quae gerebat sceleribus confutatus, transmarinam aggressus est fugam, et
Abbreviated transcription (Latin):
ridens: dicit ei. Numqͥd ⁊
tu magus effectuses. q
corpꝰ laurentu abstulisse
cum lapideos eius contũ¬
deretur. Et expoliauit eũ
ueste qua induebatur ĩ¬
habitu xp̃ianoꝵ: et dixit
ei. Sacrifica diis: ⁊ acqͥes

Expanded text:
ixit ei: « Numquid et tu magus efectus es, qui corpus Laurentii abstulisse cum lapidibus os ejus contunderetur. Et expoliavit eum veste, qua induebatur habitu christiano, et dixit ei: « Sacrifica diis, et vives
Abbreviated transcription (Latin):
iussit eum uestire uestem
lis utebatur. Et dixit deciꝰ.
Recole nulitiam. et esto
noster amicus: et ĩ couspe¬
ctu nr̃o utere militia pri¬
stina. qmͣ semꝑ habuisti.
clara dixit. Militia mea hec
est: xpĩauum firmũ me mi¬
litare. unde cupio ad pal¬
dia plenus: duit ad ualeri¬
facultates euis: et interfice
eũ crudeli examinatõe. Eodẽ
quisita om̃i facultate eius.
inuenit ĩ domo ypoliti. om¬
nem familiã xp̃ianã. Qͦs¬

Expanded text:
jussit eum Decius vestiri lis utebatur, et dixit ei: « Recole militiam tuam, et esto noster amicus, et in conspectu nostro utere militiam pristinam, quam semper habuisti. r dixisset: « Militia mea hec est, christianum firmum militare, unde cupio ad celdia plenus Decius dixit Valerifacultates ejus, et interfice eum crudeli examinatione. quesita omne facultate ejus, invenit in domu Ipoliti omnem familiam christianam, q
Abbreviated transcription (Latin):
tum ĩ ipõ fuit caritaterepu¬
lerit. Nemo unꝙͣ illum u¬
tem. nemo ridentem. Unus
dammͦ leticiam nultu re¬
ferens: extra naturã hoĩs
uidebatur. Numꝙͣ in illiꝰ
ore nisi xp̃c : nũquam ĩ illiꝰ
corde nisi pieras. nisi pax.
solebat flere poc̃is: quiremo¬
tum et quictũ uenenatis
linguis et uiperco orelace¬
rabant. Et uere ñuullos ex¬
ꝑti sumꝰ inuidos uirtutib
uite q eius qui in illo ode¬
rant qd̃ in se non uidebãt ⁊
ẽdolẽdũ ⁊ ĩgemiscẽdũ. Nõ aln
ri necesse est: licet nosmet
ipõs pletiq crcũlatrent.
Sufficit ut siquis ex hiis
hec legerit et agnoucrit: etu¬
bescat. Nam si irascitur de se
dictum ip̃e fatebitur: cũ for¬
tasse nos dealiis senserimꝰ
Non refuginꝰ aũt ut si qͥs
eius modi fuit: nos quoq
cum tali uiro oderint. Ind̾
facile confido omib scĩs
opusculũ istud gratũ fore.
Secetero si quis hec infideli¬
ter legerit: ipẽ pectabit. Ego
michi conseius sum. me re¬

Expanded text:
ntum in ipso fuit, caritate reppuntum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uitem, nemo ridentem: unus dammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, debantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et dolendum et ingemescendum, non alii ri necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, re
Abbreviated transcription (Latin):
indulserit uel negocio. u
nec ab eo aut sompno qui
dem nisi inq̃ntum nature
necessitas cogebat. Uere fa¬
tebor non sipẽutaiunt ab
inferis o meius em̾geret poᷤ¬
set expone. Adeo om̃ia ma¬
iora in martino sũt:qm
ut u̾bis concipi q̃ant. Nũ¬
qm hora ulla momentũ¬
iii incumberet. aut insiste¬
ret lectioni. Qnͣquã etiã
inter legendũ. aut si qͥd ali¬
ud fortẽ agbat: nunquã
animũ ab oratione laxa¬
bat. Niurũ ut fabris fer¬
rariis moris est:qui inter
oꝑandũ pro quodam labo¬
ris leuamune ĩcudem suã
feriit: ita martinꝰ ctiã
dum aliud agere uideret᷑
semꝑ orabat. S uere bratus.
in quo dolus nõ fuit. Nemi¬
nem iudicans neminẽ dãp¬
nans: nulli malũ pro ma¬
lo reddens. Tantã quippe ad¬
u̾sum om̃es iirias paci¬
entiã assũpserat. utcũ eẽt sũ¬
nuissac̾dos. ĩpune etiã ab
ĩfimis clericis lede̾tur: nec
propter id eos aut loco un¬
qͣm amouerit. aut a sua qnͣ¬

Expanded text:
indulserit uel negotio, sed indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumni incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tem incredulos scio. quip¬
pe qͥs iuiderim me ip̃o etiã
referente non credere ih̾m tes¬
tor spẽq ꝯmunẽ. me ex nul¬
lius unqm ore tantũ scien¬
tie. tantũ ingenii. tam boni
⁊tam puri sermonis audis¬
se. Quamꝙͣ in mͣrtini uircu¬
tib qͣntula est ista laudatio:
nisi qd̾ mirum ẽ homini il¬
lutato. nec hanc quidẽ gra¬
tiam defuisse. S iam finem
liber postulat: scrmo claudẽ¬
dus est. Non qd om̃ia q̃ de
martino fu̾ant dicenda de¬
feccrũt:s quia ut ĩhertes
pocte extremo in oꝑe negligẽ¬
tes uicti materie mole sub¬
cumbimꝰ. Nam ⁊ si fcã illiꝰ
explicari uerbis ut cumq
potuerũt: int̾iorem uitam
tum. nulla unquã uere
ꝓfitcor: nulla explicat ora¬
tio. Illam scilicet ꝑ seuerã¬
tiam.⁊temꝑamẽtum ĩ ab¬
stinentia ⁊ ieuiniispotẽtiã
in igilis ⁊ orationib. no¬
ctes qz ab co ꝑuidedies a¬
ctas. Nullũ q uacuũ ab
oꝑe dei tempꝰ. quo uel ocio

Expanded text:
tem incredulos scio, quiptem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam tum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio
Abbreviated transcription (Latin):
in dño: qd̾ tanti cẽt habitꝰ
anobis quẽ pegrinatõne
suscepta expetissemꝰ. Mise¬
rum me pene u̾ au deo cõfi¬
teri:cũ mescõ conuiuo di
natus ẽ ad hibere. Aquan
manib nr̃is ip̃e obtillit.
pedes abluit: net reniti aut
contraire cõstantia fuit.
Ita auctoritate illius oppͥs¬
sus sum: ut nefas putarẽ
si nõ acquieuissem. S̾mo
aũt illius ñ alius apud
nos fuit: qͣm mundi huiꝰ¬
illecebras. et scli ouera re¬
linqũeda: ut dñm ih̃m li¬
beri expediti q sequerem᷑.
Prestantissimũqz nobis
presentiũ tempoꝵ illusts
uiri paulini cuius supra
plum ĩgerebat: qui sũmis
sidens młta. uendendo oĩa
et donando pauꝑib. quod
erat fcõ impossibile: possi¬
bile fecisset exemplo. Iam
uero inu̾bis et confabula¬
tione eius qnͣta grauitas
qnͣta q dignitas erat. ꝙͣ¬
alacer. qm efficax. qm in
exsoluẽdis scripturaꝵ q̃sti¬
dnib promptꝰ et facilis. Et
quia młtos ad hanc par¬

Expanded text:
in Domino, quod tanti esset habitus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra plum ingerebat, qui summis sidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc par
Abbreviated transcription (Latin):
si referret: iterare ausus ẽ
dyabolus ꝓfessionis sue¬
audatiã. Martine qͥd du¬
bitas credere. cũ udeas qr¬
xp̃c ego sum: eum ille re¬
uelante sibi sp̃u. ut intelli¬
geret dyabolum esse ñ deũ:
tentẽ seuenturũ esse p̾dixit.
Ego xp̃m uisi in co habi¬
tu formaqz qua passus ẽ.
nisi crucis stignrata ꝑfe¬
rentẽ uenisse nõ credam.
Ad hanc ille uocem statim
ut fumus euanuit. ⁊ callu¬
lam tanto fetore cõpleuit:
ut indubia indicia relin¬
q̃ ret dyabolũ sefuisse. Hoc
ita gestum ut supͣ retuli¬
mus: ex ip̃ius martini o
recognoui. ne quis forte exi¬
stunet fabulosũ. Nam cũ
olim audita fide eius. uita
iam ardebat animꝰ uitã illiꝰ
scribere: partim ab ip̃o in
qnͣtum ille interrogati po¬
tuit. scicitati sumus mar¬
tino. ab hiis qui int̾fuerãt
uel sciebant cognouimꝰ. Qͤ
quidẽ ip̃re credi non potest.
qua me humilitate quabe¬
nignitate susceꝑit. Cõgra¬
tulatus płimum. ⁊ gauisꝰ

Expanded text:
si referret, iterare ausus est si referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, tentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsire cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus
Abbreviated transcription (Latin):
addiditut se xp̃m eẽ diceret.
In quo etiam adeo illusit:
ut eum qͥdam ep̾c ruffus
nomine sicut dum adoraret.
Propter qd̾ cum postea ab
epãtu deiectum uidimꝰ. Ple¬
riq etiam nobis efrĩb retu¬
lert. codem tpr̃e ni orien¬
te quendã extitisse: qui se io¬
lrannẽ esseiactitaret. Ex qͦ
conicere possumꝰ istiꝰ modi
pscudo. ꝓphetis existentib.
antixp̃i aduentũ immine̾:
qui iam in istis mist̾ium
martinũ sub eisdem dieb¬
dyabolus arte temptauerit
Quodam enĩ die premissa
prece. et circũiectus ip̃a luce
purpurea quo faciliꝰ clari¬
tatem assumpti fulgoris
illuderet. ueste eti am regia
indutus. diademate ex gẽ
tur:oranti in cellula asti¬
tit. Cumq martuiꝰ primo
aspectu eius fuiss ebetatus:
diu młtumq ambo silenti
um tenuerũt. Tum prior
dy abolus. Agnosce inquit
go sum. Descensurꝰ ad ter¬
ras:pͥus me manifestare
tibi uolui. Ad hec cũ marti¬
nus taceret nec qͥcquã respõ¬

Expanded text:
addidit ut se Christum esse diceret: addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo illusit, ut eum quidam episcopus, nomine Rufus, ut Dominum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu dejectum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tempore in Oriente quemdam exstitisse, qui se Joannem esse jactitaret. Ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysteriumMartinum sub isdem diebdiabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmtur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam respon
Abbreviated transcription (Latin):
nosci. Curiosis tamẽ oculis
aut digitis attrectata: non
aliud qmͣ uestis uidebatur.
Int̾ea clarus fres amonet
orõni instare. ut manifcs¬
tius eis dñs qͥdnam eẽt ostẽ
deret. Itaq reliquũ noctis:
hymnis psalmisq cõsu¬
mitur. At ubi illuxit dies
app̾hensum dextera: trahere
ad martinũ uolebat. Benc
conscius illudi illum dya¬
boli arte ñ posse. Cum uo
ire noleus clamare miser ce¬
pit interdictũq sibi cẽ dice¬
bat: ne se martino ostendẽt.
Cumq inuitũ ire cõpellerẽt:
inter trahentiũ manꝰ uestis
euanuit. Unde qͥs dubitit
hanc etiã martini fuisse u̾¬
tutem: ut fantasiam suam
dyabolus cũ erat martini
ocl̾is ingerenda. dissimula¬
re diutiis aut tegere ñ pos¬
set : Animadũsum ẽ tamẽ
codem fere tpr̃e fuisse in his¬
paniis iuuenẽ. qui cũ sibi
multis signis auctoritatẽ
parass. eousq elatus ẽ: nt
se helyam ꝑfiterctur. Qd cũ
pleriq temere credidissent:

Expanded text:
nosci. Curiosius tamen oculis nosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset? XXIV. Animadversum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispaniis juvenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent,
Abbreviated transcription (Latin):
num ex ꝓphis haberi uole¬
bat. Clatustamen nequaꝙͣ
ad credendũ cogi potetat. Ille
ei iram dñi et p̾sentes pla¬
gas cur scõ non cicderet: cõ¬
minari cepit. Postremo ĩ
hanc uocem erupisse fertur.
erit me in dei eẽ iurtute:
dei ueste dotatus sim. Cu
uo gr̾andis om̃iũ ad hac
professionẽ expectationẽ¬
fuit. Itaq ad mediam fere
cõmoueri ome monast̾iũ
loco iusum est. Cellula aũt
qua idem adolescens conti¬
nebatur: crebris cerneres mi¬
care luminibz. fremitusq
in ea discurrentiũ: ⁊ nuir¬
mur qddam młtatum uo¬
cum audiebatur. Dem̃ fco
silentio egressus. uñ de fra¬
trib salucium noie: ad se
uocat. tunicãq ei qͣ erat in¬
dutus ostendit. Obstuyefa¬
ctus ille: conuocat ceteros.
Ipẽ etiam clarus accurrit.
Adhibito q lumine: uestẽ
om̃es diligenter inspitiũt.
Erat aũt sũma mollicie. cã¬
dore eximio. micanti puipu¬
ra: nec tamẽ cuiꝰ esset gene¬
ris aut nelleris poterat ag¬

Expanded text:
num ex prophetis haberi volenum ex prophetis haberi volebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. Ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. Postremo in hanc vocem erupisse fertur: erit, me Dei esse virtutem, qui Dei veste donatus sim. Tum vero grandis omnium ad hanc professionem exspectatio. Itaque ad mediam fere commoveri omne monasterium loco visum est: cellulam autem, in qua idem adolescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus: fremitusque in ea discurrentium, et murmur quoddam multarum vocum audiebatur. Deinde facto silentio egressus; unum de fratribus, Sabacium nomine, ad se vocat, tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. Obstupefactus ille convocat caeteros; ipse etiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat ag
Abbreviated transcription (Latin):
fuire qd̃ efestum ẽ. Quia
et quaam in eo martim
iustũ portio est. ⁊ ros dig¬
na nuraclõ. recte memori¬
e mandabnur in exemplũ
cauendi: si quid deinceps
uspiam t̾ale contigerit.
lescens nobilissimꝰ. mox p̾s¬
bitit. nunc felici beatus
excessũ is. cũ relictis om̃ib
se ad marcinũ contulisset:
breuitp̃re ad siminumi fidĩ
muetutũ q omniũ culmẽ
eniituit.Itaq cũ haud̾ lon¬
geͥ sibi ab episcopi mon̾a¬
stcrio tabernacłm constim¬
isset.multiq apud eum
frr̃s cõmorarent: iuuenis
quidam ad eum anatholiꝰ
noĩe sub ꝓfessione mona¬
chi om̃i humłitate atq ĩ¬
nocentia mentitus accessit.
habitauit q aliqͣndiu in
cõmune cũ ceteris. Dem̃ p¬
ceclente tpr̃e anglõs apud
se loqui solere dicelat. Cum
fidem nullus adhileret: sig¬
uis quib dã plemosq ad tre¬
deuduni cohortabat᷑. Postre¬
mo eousq pcessit: ut inter
se ac deuir igłos discurte¬
re predicaret. iamq seu¬

Expanded text:
ferre quod gestum est: quia ferre quod gestum est: quia et quaedam in eo Martini virtutum portio est, et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cavendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. lescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, brevi tempore ad summam fidei virtutumque omnium culmen enituit. Itaque cum haud longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset, multique apud eum fratres commorarentur; juvenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem atque innocentiam mentitus accessit, habitavitque aliquamdiu in commune cum caeteris. Dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat: cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad credendum coarctabat. Postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum angelos discurrere praedicaret: jamque se u
Abbreviated transcription (Latin):
pantem: cur inira monastĩ¬
um aliquos ex frattib qui
olim baptismũ diu̾sis erro¬
rib ꝑdidissent conu̾sos pꝰ¬
ea recepisset:exponentẽ cu¬
mina singuloꝵ. M aitinũ
dyabolo repugnantẽ respõ¬
disse constanter. antiqua
delicta melioris uite cõuer¬
satione puigari.⁊ꝑ mise¬
ricordiã dñi absoluẽdos
ẽẽ peccis qui petcare desmuorẽt.
Contradicẽte dyabolo ñ ꝑti¬
nere ad ueniam crmins¬
sos: et semel lapsis nullam
a domino p̾stari clementi¬
am.Tunc in hanc uocem
fertur exclaniasse martinꝰ
Si tu ip̃e o miscrabilis ab
hominũ insectatione desi¬
steres ⁊re factoꝵ cuoꝵ uel
hoc tpr̃e cum dies iudicii
in proximo c̃. peniteret: ego
cibi uere ꝯfisus in dño: p¬
misd̾ram polliceter. O qmͣ
scã dedm̃ pictate p̾sump¬
tio. in qua et si auctorita tẽ
p̾stare non potuit: osten¬
dit affectian. Et quia de
diabolo eiusdẽ q arcib ẜ¬
moexories est: non ab ir
uidetu litec excrinsecus re¬

Expanded text:
pantem, cur intra monasterpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Doiam pollicerer. O quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum! Et quia de diabolo ejusdemque artibus sermo exortus est, non ab re videtur, licet extrinsecus, re
Abbreviated transcription (Latin):
tusso capite inter inguina
cornu miecisse. Nec młtũ
pꝰuitam reddidit. Uideris qͦ
iudicio diuĩ dyabolo data
fucrit hec potestas. In mar¬
tino illud mirabile erat:
qd̃ non solum hoc qd̾ supͣ
retulimꝰ. s m łta istius mo¬
di si quociens accidissent. lõ¬
ge ante p̾uidebat: ⁊ sibi nu¬
siata fratrib indicabt
Frequent̾ aũt dyabolus dũ
nille nocendi artib scm̃m
rum conabatur illude̾: uist¬
bilem se et formis diu̾ sissamꝰ
ingerebat. Nam int̾dum ĩ
iouis ꝑsonam. plerũq mer¬
curu. ꝑsepe enim se uen̾is
ac minerue tnͣsfiguratum
uultib offerbat. Adu̾sus
quẽ semꝑ interritꝰ᷑: signo
se crucis ⁊ orõnis auxilio ꝓ¬
tegebat. Audiebant᷑ plerũ¬
q conuitia: quib illũ tur¬
ba demonũ proteruis uoci¬
b increpabat. S om̃ia fal-¬
sa ⁊ uana cognoscẽs: ñ mo¬
uebatur obiectis. Testaban¬
cur etiam aliqui ex fratri¬
b audisse demonem. pro¬
teruis martinũ uocib incre¬

Expanded text:
cusso capite inter inguina cusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus incre
Abbreviated transcription (Latin):
ras spiritales q neqͥtias tnͣ¬
stuliss: qualibet ab eo sub
ymagine uid̾e̾tur. Qd̾ cum
dyabolus sciret se effugere ñ
posse: conuitiiseum frequẽ¬
ter uigebat. quia fallere ñ
posset insidiis. Quodã aũt
tempore cornu bouis cruen¬
tum ĩ manu tenens. cũ in¬
genti fremitu cellulam eiꝰ
irrupit cruentãq oftendens
dexceram. et admisso reces
scelere congaudet. Ubi ẽ in¬
quit martineuutꝰ tua:
Unum detuismͦ interfeci.
Tunc ille cõuocatis fratrib
refert quid dyabolus indi¬
casset. Sollicitos ẽẽ p̾cepit
ꝑcellulas singłoꝵ: quistã
minẽ quidem de eẽ demona¬
chis s unũ rusticum mer¬
cede conductũ: ut uehido
ligna deferret isse ad siluam
nuntiãt. Iubet igit᷑ : aliqͦs
ge a monastĩo:iam pene ex¬
animis inuenit᷑. Extremũ
tanẽ spm̃ trahens. iudicat
fratrib casum mortis ⁊ iuil¬
neris Iunctis scilicet bobus
dum dissoluta artius lora
constringit: bouem sibi ex¬

Expanded text:
ras spiritalis nequitiae traras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam minem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ge a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi ex
Abbreviated transcription (Latin):
a rege erant ꝑximi pb̃ro p̾¬
tulisset. Quod fcm̃: imꝑa¬
tor om̃sq qui tuc̃ ad erãt
ita ammirati sũt: ut hoc ip¬
sum eis in quo cõtempti fu¬
erant placeret. celeberrimũ¬
q ꝑ omẽ palacium fuit.
fecisse martinũ in regis
cum cõuiniis epõꝵ nemo fe¬
cisset. Eidemq maximo lõ¬
ge ante p̾dixit futurũ: ut
si ad italiam ꝑgeret quo
ire cupiebat: bellum ualẽ¬
tiniano impatori inferes.
sciret se pͥmo quidem ĩpe¬
tu futurũ eẽ uictorẽ: sed
parum pꝰ tempore ẽẽꝑitu¬
rum. Qd̃ quidẽ ita uidimꝰ.
Nam pͥmꝯ aduentu eius
ualentinianꝰ in fugam u̾¬
sus est. D em̃ post amiũ fe¬
re:resumptis uirib cap¬
tum intra aquileie muros
maximũ interfecit. Constat
aut etiam angłos ab cople¬
rumq uisos. ita ut cõser¬
mone loquer̃etur. Dyabolũ
u̾ tam conspicabilẽ ⁊ subie¬
ctum ocłis habebat. ut siue
se in ꝓpria substantia con¬
tineret. siue in diu̾sas figu¬

Expanded text:
a rege erant proximi, pa rege erant proximi, ptulisset. Quod factum imperator omnesque qui tunc aderant, ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret: celeberrimumque per omne palatium fuit; fecisse Martinum in regis cum conviviis episcoporum nemo fecisset; eidemque Maximo longe ante praedixit futurum, ut si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse victorem, sed parvo post tempore esse periturum. Quod quidem ita vidimus: nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut consermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figu
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatem uideri: penes q̃
tam in credibili euentu nic¬
toria fuiss. nullũq ex ad¬
u̾sariis nisi in acie occubins¬
se: tandem uictus uel ratid¬
neuel p̾cib ad cõuiuiũ ue¬
nit. Mirum inmodũ gau¬
dente rege: qd̾ id impetrass.
Conuiue autẽ aderant uelu¬
ti ad cliem festum euocati:
sũmi atq illustres uiri. Pͥ¬
fectus idemq consul euodiꝰ
nir quo nichil unqͣm illo
iustuis fuit. Comites duo
sũma potestate p̾diti: frat᷑
regis ⁊ patruus. Medius in¬
ter hos martini pb̃r accubu¬
erat.Ip̃e aũt sellula iuxta
regem posita consedãt.Ad
medium fere cõuiuiũ ut
moris moris ẽ: paterã regi
minister obtulit. Ille scõ ad¬
modũ epõ potius dari iubet:
expectans atq ambiensut
ab illius dextera poculũ sume¬
ut. S martinꝰ ubi ebibit:
pateram pb̃̾ro suo tradidit.
nullũ scilicet existimãs dig¬
niorem: qui possit pͥor bibe¬
re. Nec integrum sibi fore:si
aut regem ip̃m. aut eos qͥ

Expanded text:
uoluntatem uideri, penes quem uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ: et młtis uitare
fastidium. Atq ut mino¬
ra tantis inferam. qͣ muis
ut est nrõꝵ etas tempoꝵ qͥ
b iam depratrata omnia
atq corrupta sunc: ut pene
p̾cipuum sic adulations
regie. sacerdota lẽ nourossis¬
se constantiã. Cummadime¬
ratorẽ maximũ ferecioñge¬
iui uirum. et belloꝵ cireca¬
um uictoriaelatrm alu¬
res ex diu̾sis partibz ep̃i cõi
uenissent. et feda circa pͥm¬
pem om̃ium adulatio nota¬
retur: seq degeneri un constã¬
tra regie clientele sacadota¬
lis dignitas subdidiss: q̃se¬
lo martino apli̾ca auctorrtas
ꝑmanebat. Nam et si ꝓ aliqͥ
Et a cõuinio eius frequẽter
rogatus abstinuit:dicẽs se
mense ełꝰ participẽ ẽẽ nõ pos¬
se. qui imꝑatores unũ reg¬
no. alterũ uita expuliss. Po¬
stremo cũ maximus se non
sponte sumpsisse imꝑrum
affirmaret. s impositã sibi
amilitib diuino ntu reg¬
n necessitatẽ ariuis defen.¬
disse. ⁊ ñ alienam ab co dei

Expanded text:
veritatem, et in multis vitare veritatem, et in multis vitare fastidium. XX. Atque ut minora tantis inseram quamvis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus jam depravata omnia atque corrupta sunt, pene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliqet a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tem licet curata ess obtu¬
uit. Ieq ab alio eam ꝙͣ a
martino habitu uirginita¬
tis ĩpon̾to passꝰ ẽ cõsecrari.
Pauliurs ĩ uir magni pꝰ¬
modũ futurꝰ exempli: cum
ocłm grauiter dolcre cepiss.
et iampupillam eius crassi¬
or nules suꝑducta rexisset:
cłm ei martinꝰ penicło con¬
tigit: pristinamq ei saui¬
tatem sublato omi dolore
restituit. Ipẽ aũt cumiasu
quodam ess de cenaculo de¬
uolutus. ⁊ ꝑ cõfragosos sca¬
le gradus decidens młtis ml¬
nerib ess affectus. cum ex¬
anmus iaceret ĩ cellula. et
ĩmodicis colorib cruciaret᷑.
nocte ei angłs uisus ẽ elue¬
re uulna. ⁊ salubri ungũt¬
to contusi corporis membra
cotingere. Atq ita postero di¬
erestitutꝰ est sanitati: ut ni¬
chil unqͣm ꝑtulisse in com¬
modi putaret᷑. S qr lon¬
gum est ire ꝑ singula: suf¬
fitrant hec uel panta de plu¬
rimis. Satisq sit nos et in
excellentib non subtrahe

Expanded text:
tem licet curata esset, obtutem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca de plurimis: satisque sit nos et in excellentibus non subtrahere
Abbreviated transcription (Latin):
sius uõ dum portam curta¬
tis illius magnis secũ tur¬
bis euncib introuxt: lep¬
sum miserabili facie hor¬
rentib cunctis osculatus ẽ
atq bñdixit. Statimqr oĩ
malo emiũdatus: postero
die ad eccliam ueniens in¬
tenti cute. grãs ꝓ sanitate
qm receꝑat ageb̾at. S noe
hoc p̾tercundum ẽ: qd fin¬
brieuestim̃ti eiꝰ cilicioq de¬
tracte crebras suꝑ infirmã¬
tib egere urcutes. Nam eũ¬
aut digitis illigate. aut col¬
lo indice sũt: sepe ab egro¬
tantib morbos effugane¬
rũt. Arborius aũt uir p̾fe¬
ctorius. scĩ admodũ ⁊ fide¬
lis ingenii cum filia eius
grauissumis qitane febrib
iuicretur: epłam martim
q̃ casu ad eum delata fue¬
rat. pectori puelle in ip̃o ac¬
censu ardoris iuseruit. sta¬
ies apud arborium ĩtan¬
tum ualuit: ut statim pu¬
ellam deo nouerit. ⁊ ppetus
ungiutati dicaret. Proi¬
ctusq ad martinũ: pua¬
lam ei p̾sens ob iurtutũ
cius testimoniũ q̃ ꝑ ab sen¬

Expanded text:
sios vero, dum portam civitasios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, stares apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ obuios quoscũq lania¬
re. Cõmota est comus fami¬
liata turbata: ppłs infugã
uersus. Martinus se furen¬
ti obiecit: ac pͥmum stare¬
ei imperat. S cum dentib
fremeret. hiantiqz ore mor¬
sum minabatur: digitos
ei martinus mos intulit
Si habes inquit aliqͥd pote¬
statis: hos deuora. Cum uͦ
ac si cãdens fercũ faucib ac¬
cepisset. longe reductis dẽ¬
tib. digitos beati uri uita¬
bat aitingere. Et cum fugare
de obsesso corpore penis et
crutiatib cogeretur. nec ta¬
men exur eiꝑ os liccret: fe¬
da relinquẽs uestigia. flu
barbaroꝵ. subita ciuitatem
fama turbasset: demoniacũ
ad se exhibeti iubet. Imperat:
ut an uerus esset hic nuncĩ
fatcretur. Tunc cõfessus est
quinimorẽ hunc ꝑ ppłm
disseminassent. ut hoc saltẽ
metu ex illo mareuiꝰ opido
fugarctur. Barbaros etiam
tare. Ita cum hec immũdus
sp̃t media in eccłia fate̾tur:
ametu ⁊ tͣlatione p̾senti ci¬
uitas liberata c̃. Apud pari¬

Expanded text:
 obuios quosque lania obuios quosque laniare. commota domus, famlia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac pei imperat; sed cum dentibus fremeret, hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: Si habes, inquit, aliquid potestatis, hos devora. Tum vero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxuBarbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil tare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Pari
Abbreviated transcription (Latin):
erat potuit: ita ĩ aduenien¬
tes rabidis dentib seuiebat.
Tunc tetradius ad genua bĩ
uiri aduoluitur: oranstit
ad domũ inqua demoniatꝰ
habebatur ip̃e descende̾t. Tum
nõ martinus negat: se ꝓfa¬
ni et gentilis domũ adi᷑re¬
ñ posse. Nam tetradius eodẽ
tempore ad huc gentilitatis
errore implicitus tenebatur.
Spondet gͥ se si de puero de¬
mon fuiss exactus: xp̃ianũ
fore. Ita martinus imposita
manu puero. ĩmundũ ab
eo spĩn eiecit. Quo uiso te¬
tradius: dñm ihm credidit.
Statimq cathecuminꝰ factꝰ
nec młtum post baptizatus
est. Semꝑq martinũ salu¬
tis sue auctorem: miro colu¬
it affectu. Peridem tempus
in eodem opido ingressus pa¬
tris familias cuidam domũ:
ĩ limine ip̃o restitit dicens
horribile in atrio domꝰ demo¬
nium seuidere. Cui cũ ut
discederet imparet: quendã¬
e familia qui ĩ int̾iori parce
edium moralat᷑ arripuit.
Seuire dentib miser cepit:¬

Expanded text:
erat, potuit: ita in aduenienerat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et
Abbreviated transcription (Latin):
a. Rogo ut eam adeas: atq
bñdicas. Confido enim qd̵
ꝑte reddenda sit sanitati. Qua
ille uoce confusus obstupu¬
it:et refugit dicens hoc sue
ñ esse uirtutis. Benem erra¬
re inditio. ñ esse sedignum
ꝑ quẽ diis signum uirtu¬
tis ostendẽt. P stare uelxm̃t¬
tius flens pater cepit ⁊ orair:
ut exauiẽ uisitaret. Post̾¬
mo a circũstantib episco¬
pis ire compulsus: descen¬
dit ad donũ puelle. Ingẽs
turba ꝓ forib expectans: ꝙ
nam dei seruus esset actuirꝰ.
Ac pͥmum q̃ erant illiꝰ fami¬
liaria in istuis modi reb ar¬
ma solo ꝓstratus orauit.
Deinde egram intueus: da¬
risibi oleum postulat. Qd̾
cum bñdixisiet: in os pu¬
elle uim scĩliquoris infu¬
dit. statimq ei uox reddita
est. Tunc paulatim singła
q tempore tetradii cuius¬
dam ꝓconsularis uiri ser¬
nus demonio correꝑtꝰ: do¬
lendo exitu cruciabat᷑. Ro¬
gatus ergo martinꝰ ut ei ma¬
num impon̾et: deduci eum

Expanded text:
a. rogo ut eam adeas adque a. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula m tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum