comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siaut solt aut ignib torreant᷑. aut diligentib cõ¬
mis sacultorib atris tẽperir Temerũq fe¬
ratiũ ubertate fourant᷑. Itaq reparat᷑ inscibole
qđ degenerauerat in parente. Vnde ñ peri¬
clitamur. Nr p̃ceptũ illud dĩ cuĩ usus naturȩ
inolrint. ipreliquũ successionis uitio desti¬
tutũ sit: Cũ hodieq inseminib generis sui
sinceritas reseruet᷑. Nã loliũ & rel:qua ad¬
ulterina quȩ frugib sepe miscent᷑. Tizania
nuncupari euangeliilectione cognouimus
sed eappriũ quoddã gen̾ habent. Ñ extritiei
semine in aliud genꝰ seminis decoris mutatione
trans lata degenerẽ thxere naturã. Deniq hoe
doc& dñs dicens. Simile est regnũ cȩlorũ homi

Expanded text:
si aut sole aut ignibus torreantur aut diligentibus comsi aut sole aut ignibus torreantur aut diligentibus commissa cultoribus aeris temperie terrarumque feracium ubertate foueantur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in parente. unde non periclitamur, ne praeceptum illud dei, cuius usus naturae inoleuit, in relicum successionis uitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas reseruetur. nam lolium et reliqua adulterina semina, quae frugibus saepe miscentur, zizania nuncupari euangelii lectione cognouimus, sed ea proprium quoddam genus habent, non ex tritici semine in aliud genus seminis decolora mutatione translata degenerem traxere naturam. denique hoc docet dominus dicens: simile est regnum
Abbreviated transcription (Latin):
laboris adquiritur. Quã decorũ autẽ. quod
ñ statĩ fundere t̾ras sem̃ iussit & fructus. sed
primo germinare: Deinde herbescere cãposstatuit:¬
Postta secundũ ꝓprietatẽ suigeneris sem̃ adolescere.
Ut nũ quã arborũ uacar& gratia. Quȩ grato pri¬
mũ decore uernar&. postea fructuũ sugger&
utilitatẽ. Sed forte quisdicat. Quomodo seđm
genus t̃ra ꝓfest semina. cũ plerũq semina iac ta
degenerent. & cũ bonũ triticũ fuerit seminatũ.
decolor eĩ species & inferior forma reddatur.
Sedhoc si quando accidit. ñ ad trans lationẽ gene¬
ris. seda dȩgritudinẽ quandã & in ȩqualuatẽ
seminis uidet᷑ esse referendũ. Nonenĩ desinit
eẽ triticũ siaut frigore adurat᷑. aut imbrema¬
deat Sedspetie magis quã genere colore quoq
& corruptione mutatũ. Deniq frequent̾ ma¬
didita frum̃ta insuigeneris speciẽ reuertuitur:

Expanded text:
laboris adquiritur. quam decorum autem quod laboris adquiritur. quam decorum autem quod non statim fundere terras semen iussit et fructus, sed primo germinare, deinde herbescere capostea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam arvorum vacaret gratia, quae grato primum decore vernarent, postea fructuum suggererent utilitatem. Sed forte quis dicat: quomodo secundum genus terra profert semina, cum plerumque semina iacta degenerent et, cum bonum triticum fuerit seminatum, et decolor eius species et inferior forma reddatur? sed hoc si quando accidit, non ad translationem generis, sed aegritudinem quandam et inaequalitatem seminis uidetur esse referendum. non enim desinit esse triticum, si aut frigore aduratur aut imbre uacabat, sed specie magis quam genere, colore quoque et corruptione mutatum. denique frequenter madidata frumenta in sui generis speciem reuertuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
gnrui ꝓ terere uestigio. uel sequentis elefanti au¬
xiliũ non habere. Ergo si in racionabnlia animalia
nort. quib sibi aut medicent᷑ herbis. aut subsidi¬
isopem adferrn homonescit. euir cionabilis
sensus innascit᷑. aut tãalienus auero est. Vtquȩ
cuiq aptasint usuiminime dep̃hendat. aut ita
siaturȩ ingrrt̾ bonis. ut qm̃ taurini haustus
sanguinis lo&alis est homini. ꝓpterea put&¬
laboriosũ animal. aut nasci ñ debiuisse. aut sine
sanguine debuisse generrri. Cuius uirt̾ adcul¬
tũ agroꝵ utilis. adusũ plaustoꝵ habilis. ad ali¬
moniã suauis. diuerso munere fulg& agri¬
colis: quib: ds̃ sibona sua norint uniuersado¬
nauit dicens. Germin& territ herbã feni spi¬
nens sem̃ scđm genꝰ. Nonsolũ rnĩ spontaneã
alimoniã cõp̃hendit quȩ est inherbis & radi¬
cib: atq arbo s  reliquisq fructib sed&iã eã
quȩ iridustria cõparit᷑. Ꝙ cultu rusticani

Expanded text:
graui proterere uestigio uel sequentis elefanti augraui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus sanguinis letalis est homini, propterea laboriosum putet animal aut nasci non debuisse aut sine sanguine debuisse generari, cuius uirtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suauis diuerso munere fulcit agricolas, quibus deus, si bona sua nOlintnorint, uniuersa donauit dicens: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus. non solum enim spontaneam alimoniam conprehendit, quae est in herbis et radicibus atque arborum reliquisque fructibus, sed etiam eam quae industria comparatur et cultu rusticani
Abbreviated transcription (Latin):
declinat᷑ & id qđ salutis ꝑ industriã non amit¬
titur: Anuero oues & caprȩ eaquȩ sibi noxia sut
declinare didicer̃: & solo odore ꝑ qđ dã riaturȩ
misteriũ cũ sint nrtionis exꝑtes : Rationẽ tam̃
euadendi periculi. ueltuendȩ salutis agnoseuñ
N oxiaq parit̃ ac ꝓfutura distingunt: Itaut ple¬
rũq cũ armata uenenis tela senserint. Notas
petere herbas. atq hisremediũ uulneri dicanT̃
alhibere cibos: Illis ergo medicina est. ut
resilire sagittas uideas uulnere . & fugere
uenena ñ serpere. Deniq ceruis cib uenenũ ẽ.¬
dcolub Coluber ceruũ fugit. lronẽ interficit. Draco pedo¬
elefanti᷑ ligat. cuius ruina mors uictoris est.
Et ideo sũme utrimq cestat᷑. ut ille pedẽ allig&.
in quo casus uincti sibi nocere ñ possint. Iste ne
posteriore extremꝰ pede. calle capiat᷑ angusto.
ubi uel ipse se ñquȩat torquere. & dirconem

Expanded text:
declinatur et id quod salutis per industriam non amitdeclinatur et id quod salutis per industriam non amittitur. an uero oues et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt et <non> solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi periculi uel tuendae salutis agnoscunt noxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque, cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum t: coluber ceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem
Abbreviated transcription (Latin):
borũ periti loquunt᷑ escã esse alimͦ niȩ cotur¬
nicũ. eo qđ naturali quodã tẽperam̃to suicor¬
poris. uimpabuli nocentis euitent. Qenĩ
siratione medicinȩ plerũq ad salubritatẽ
humani quoq corporis tẽperitt᷑. eui uidet᷑¬
esse contrirriũ : quanto magis ꝓprieati niatur e
adeibũ ꝓficit. qđ medicinali manu conuert᷑ ad sa¬
lutẽ.  Permanchirgorã quoq somnus frequent
arces sit᷑. ubi uigiliarũ argri afflictantur in cõmodo.
Nam quid deoppio loquar. qđ &iã nobis cotidiano
ꝓpe usu innotuit. qm̃ dolores eo grauis simu int̃
qđ conio plerũq furores libidinũ mareuer̃. &
elleboro u&ustȩ passiones egri corporis s̃ solute.
Non solũ igit᷑ nulla inhis rep̃hensio creatoris. sedđ
&iã increm̃tũ est grirtiarũ. Siquidẽ qđ ad peri¬
culũ putabas. eẽ. generrtũ. adremedia tibi salu¬
tis operat᷑. Nã & id qđ periculi est ꝑꝓuidentiã

Expanded text:
leborum autem periti loquuntur escam esse et alimoniam coturleborum autem periti loquuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis vim pabuli nocentis evitent. Etenim si ratione medicinae plerumque ad salubritatem humani quoque corporis temperatur, cui videtesse contrarium, quanto magis proprietate naturae ad cibos proficit quod medica manu conuertitur ad salutem. per mandragoram quoque somnus frequenter accersitur, ubi uigiliarum aegri affectantur incommodo. num quid de opio loquar, quod etiam nobis cotidiano prope usu innotuit, quoniam dolores eo grauissimi interneterit, quod conio plerumque furores libidinum marcuerunt et elleboro uetustae passiones aegri corporis sunt solutae. Non solum igitur nulla in his reprehensio creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum, siquidem quod ad periculum temptatque esse generatum ad remedia tibi salutis operetur. nam et id quod periculi est per prouidentiam
Abbreviated transcription (Latin):
calore spicas torr&. adurit autẽ gignentiũ
prima exordia. luna quoq uiantib it̃ monstra
latronũ ꝓdit inisidias. Nũ igit᷑ dignũ est ut
na indulgentia minis trauerit: Definitȩ nobis
escȩ s̃. & notȩ omnib quȩ uoluptatẽ generent. &
corporis salubritatẽ. Singula autẽ eorũ quȩ ge¬
nerent᷑ et̾ris. specialẽ quandã rationẽ habent :
Quȩ ꝓuirili postione cõpl& uniuersã plenitudinẽ
creaturȩ. Aliaergo esui. alia potui alu nasciu᷑
usui. nichiluacat. Nichil mane germinat t̾ra.
Quodtibi putas iniutile. aliis utile est. Immoipsi
utile. cũ qđ escã ñ adiuuat. medicinã suggerit.
tsepe eadẽ quȩ tibi noxias̃. aut auib aut feris
innoxiũ ministrant pabulũ. Deniq strurni
gida enĩ uis eiꝰ est suci. quã subtilib poris in cor¬
dissui sedẽ ducentib. precoqͥ digestione prȩ¬
ueniunt prius quã uitalia ipsa ꝑtẽpt&. Elle

Expanded text:
calore spicas torret, adurit autem gignentium calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. luna quoque uiantibus iter monstrat, latronum prodit insidias. num igitur dignum est, ut na indulgentia ministrauerit ? definitae nobis escae sunt et notae omnibus, quae et uoluptatem generent et corporis salubritatem. singula autem eorum quae generantur e terris specialem quandam rationem habent, quae pro uirili portione conplent uniuersae plenitudinem creaturae. alia ergo esui, alia alii nascuntur usui. nihil uacat, nihil inane germinat terra. quod tibi putas inutile aliis utile est, immo ipsi utile. quod escam non adiuuat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt auibus aut feris innoxium mingida enim vis ejus est succi, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus, praecoci digestione praeveniunt, priusquam vitalia ipsa pertentet. Hel
Abbreviated transcription (Latin):
gła sua sicues tiebat᷑ sic̃ unũ existis: Rexopulen
tissimꝰ & sapientissim̃ inferior iudicat᷑. quã huiꝰ
floris pulchritudo est. Quid enumerẽ sucos her
barũ salubres. quiduirgulcorũ ac folioꝵ remedia:
Ceruus aeger. ramusculos oliuȩ mandit. & sanꝰ fit.
Locustã quoq folia oliuȩ abrosa. liberant ab egri¬
tudine. Rubi folia suꝑ iacta serpenti iriterimunT
eũ. Culex nontangit te siabsinthii herbã oleo
coqueͣs. & eote ꝑunxeris. Sed foste dicat ali
quis. qđ cũ utilib & iã la&alia & ꝑnitiosa generan
cũ tritico coniũ. qđ int̾ alim̃ta uitȩ noxium rep¬
perit᷑. & nisi p̃uisũ fuerit. consueuit salut i noces
Int̃ alia quoq nutrim̃ta. helleborus dep̃hendit᷑.
a conita quoq fallunt frequent̾ & decipiunt col¬
ligentẽ. Sedhoc ita est acsi rep̃hendas tertẽ.
quin om̃s homines boni. sed qđ plus est accipe.
quia ñ om̃s boniangeliiricaelo. Sol ipse p̃nimio

Expanded text:
gloria sic uestiebatur sicut unum gloria sic uestiebatur sicut unum tissimus et sapientissimus inferior judicatur; quamque hujus floris pulchritudo est. Quid enumerem barum salubres, quid uirgultorum ac foliorum remedia? camus aeger ramusculos oleae mandit. et sanus fit. lucustas quoque folia oleae adrosa liberant ab aegritudine. rubi folia superiacta serpenti interimunt eum. culices non tangent te, si absenti herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed forte dicant aliqui: quid quod cum utilibus etiam letalia et perniciosa generantur? cum tritico sternis, quod inter alimenta uitae noxium repperias et, nisi praeuisum fuerit, consueuit saluti nocere. inter alia quoque nutrimenta uitae elleborus deprehenditur. aconita quoque fallunt frequenter et decipiunt colligentem. sed hoc ita est ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. sed quod plus est accipe quia non omnes boni angeli in caelo. sol ipse prae nimio
Abbreviated transcription (Latin):
luteis. Nunc lacteis florib. In quib: nescias utrũ
speties ãplius florũ. anuisodoris adlectat.
Pascunt᷑ oculigrrto exspectaculo. longe lateque
odor spargit᷑. cuius suauitãte conplem᷑. Vnde
diuine dñsait. Et species agrimecũ est. Cũ ipso
est enĩ quã ipse formauit. Quis enĩ alius astifex
possit tantã rerũ singularũ exprimere uen̾tatẽ :
Considerr te lilia agri. quantꝰ sit candor infoliis.
quẽ ad modũ stipata ipsa folia abimo ad sũ mũ
uideant᷑ ad surgere. ut scifiexprimant formã.
ut auri quȩdã speties intus effulgeat: Quȩ tam̃
uallo incircuitu floris obsepta. nulli pateat in¬
iuriȩ. Siquis hunc florẽ decerpat & sua soluat in¬
folia. quȩ tantiest artificis manꝰ quȩ possit lilus
speciem reformece: Quis tantꝰ imitator naturȩ
ut florẽ hunc redintegrare p̃sumat: Cuidñs tantũ
testimoniũ reddit ut dicer&: Nec salo moninomĩ

Expanded text:
luteis floribus, in quibus nescias utrum luteis floribus, in quibus nescias utrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum ipso est enim quam ipse formauit; quis enim alius artifex posset . tantam rerum singularum exprimere uenustatem? considerate lilia agri, quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum uideantur adsurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat, quae tamen uallo in circuitu floris obsaepta nulli pateat iniuriae. si quis hunc florem decerpat et sua soluat folia, quae tanti est artificis manus, quae possit lilii speciem reformare ? quis tantus imitator naturae, ut florem hunc redintegrare praesumat, cui dominus tantum testimonium tulit, ut diceret: nec Solomon in omni
Abbreviated transcription (Latin):
Et usurȩ cumulo multiplicatũ: homines sepe deci¬
piuis & ipsa fenerxtorẽ suũ soste defraudant.
t̃ra fidelis man&. Ꝙ si quando ñ soluerit. si for¬
te aduersata fuerit frigoris inclem̃tia. aut nimia
siccitas. aut in m̃sa uis imbriũ. alio anno superioris
anni dãna conpensat. ita & quando ꝓuentꝰ spe desti¬
tuit agricolis nichil t̾ra delinquit. & quando arrid&
ubestas. fȩcundȩ matrisse pastus effundit. ut nũ¬
quã ullũ dispendiũ suo inferart creatori. Quȩ uero
species pleniagri. quiodor. quȩ suauitas. quȩ uolup¬
tas agricolarũ. quid digne explicare possumꝰ. si
nro utamur alloquio: S adhabeamꝰ scriptur ȩ
testimonia. quib agri suauitatẽ benedictioni &
grirtiȩ scõrũ aduertim̃ conparatã: Dicente sc̃oisaac.
Odor filuimei. odoragripleni. Quidigit᷑ describam
purpurascentes uiolas. candidalilia. rutilantes ro¬
sas. depictarurit. Nunc aureis. Nunc uariis. Nunc

Expanded text:
et usurarum cumulo multiplicatum. homines saepe deciet usurarum cumulo multiplicatum. homines saepe decipiunt et ipsa faeneratorem suum sorte sinuatos, terra fidelis manet et si quando non soluerit, si forte aduersata fuerit frigoris inclementia aut nimia siccitas aut inmensa uis imbrium, alio anno superioris anni damna conpensat. ita et, quando prouentus spem destituit agricolae, nihil terra delinquit et, quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae uero species pleni agri, qui odor, quae suauitas, quae uoluptas agricolarum! quid digne explicare possimus, si nostro utamur adloquio? sed habemus scripturae testimonia, quibus agri suauitatem benedictioni et gratiae sanctorum aduertimus comparatam dicente sancto Isaac: odor fili mei odor agri pleni. quid igitur describam purpurescentes uiolas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc uariis. nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ut faenũ. culmoq pubescens erigit᷑ & ad surgit :
at ubi se geniculata iã spica sustulerit. uaginx̧ quȩ¬
dã futurre frugi parant᷑. inquib granũ format᷑
interius : Ne tenera eius primordia aut frigus
Ledat. aut solis aestus ex urat. aut uentorũ inclem̃¬
tia. urlimbriũ uissȩua decutiat. Succedunit qui dã
ordines spicar mirabili aste formati. uelad spetiem
grani uel ad tutam̃: nexu quodã int̾se naturalis con¬
ligationis adstricti. quã ꝓuidentia diuina forniauit.
Qne frugis numerosioris pondere uelut quȩdã cae¬
dat fulturx culmorũ. uaginis quib: dã ipse culmꝰ
includit᷑. ut geminatis uirib frugẽ possit multi¬
plicẽ sustinere. ne inpar oneri curuet᷑ interrã:
tũ supͣ ipsã spicã uallũ struit᷑ aristarũ. ut quasi
Quiddicã quẽ ad modũ clem̃tia dĩ humanȩ ꝓspexe¬
rit utilitati: fenerrtũ t̾̃ra restituit qđ acceperit

Expanded text:
ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ast ubi se geniculata iam spica sustulerit, uaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius, ne tenera eius primordia aut seruauerit laedat aut solis aestus exurat aut uentorum inclementia uel imbrium uis saeua decutiat. succedunt quidam ordines spicae mirabili arte formati uel ad speciem grati uel ad tutamen nexu quodam inter se naturalis conligationis adstricti, quam prouidentia diuina formauit. et ne frugis numerosioris pondere uelut quaedam cedat fultura culmorum, uaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis uiribus frugem possit multiplicem sustinere, ne mpar oneri curuetur m terram. tum supra ipsam spicam uallum struitur aristarum, ut quasi quid dicam quemadmodum clementia dei humanae prospexerit utilitati? faeneratum terra restituit quod acceperit
Abbreviated transcription (Latin):
min& inquit t̾rir herbã faeni scđm genꝰ & conti¬
nuo pasturiens t̾̃ra nouos se fudit in pastus. induit
se amictu uiriditatis. gr̃am fȩcunditatis ad sũpsit.
diuersisq cõpta geminib ꝓprios suscepit ornat᷑.
Iinirmur qđ tã cito generr urrit: quanto maiorr
miracula sunt. si expectes singula quẽ ad modũ
uel iacta int̾ra seminare soluant᷑: Acnisimos tua
fuerint nullũ fructũ ad ferant. siuero furrin
quadã sui moste resoluta. inuberiores fructꝰ
resurgan: Suscipit igit᷑ granũ tritici putris
gleba. & sparsũ cohib& occatio. ac uelut mat̾no
tenir gremio fou& & conprimit. Inde cũse gra¬
nũ illud resoluerit herbã germinat: grataipsa
iã speties herbescentis uiriditatis: Quȩstatim
geñ satiui similitudinẽ suꝓdit. ut in ipso suȩ¬
stirpis exordio cius generis herbasit recognoscas.
atq inerbis fruct̾ appareat. paulatĩq adolescit

Expanded text:
minet inquit terra herbam faeni secundum genus. et contiminet inquit terra herbam faeni secundum genus. et continuo parturiens terra nouos se fudit in partus et induit se amictu uiriditatis, gratiam fecunditatis adsumpsit diuersisque compta germinibus proprios suscepit ornatus. miramur quod tam cito generauerit: quanto maiora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur ac, nisi mortua fuerint, nullum fructum adferant, si uero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. suscipit igitur granum tritici putris glaeba et sparsum cohibet occatio ac uelut materno terra gremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus satiui similitudine sui prodit, ut in ipso sustirpis exordio cuius generis herba sit recognoscas atque in herbis fructus appareat: paulatimque adolescit
Abbreviated transcription (Latin):
negas. iri quo conplacuit pat̃. Germin& in¬
quit t̾ra herbãdfeni scłm genus. In omnib
quȩ dicunt᷑ nascentia t̾rae. primũ germ̃ est.
ubise paululũ sustulerit fitherba postea fae¬
nũ indefit fructus. Sunt nascentia quȩ de
radiee germinant ut arbores quȩ ñ sunt satȩ.
ex alioꝵ arboꝵ radice nascunt᷑. In arundine
uidem̃ quomiodo in extremo eius uelut quidã
fit nodus elatere. undealia harundo germin&.
Est ergo in radice. uis quȩdã seminarii. Insatiua
quoq in superiorib: germinan. Aliisergo ara¬
dice. aliis diuerso munere series successionis ael¬
quirit᷑. Inest enĩ nascentib singulis aut semen.
aut uistus aliqua seminaria. & ea scđm genus:
Ut qđ nascitur exea. simile sit eorũ quȩ sata suN:
Uelquorũ deradice sic germinañ De tͥtico triticũ.
demilo miliũ depyro pyrus. albo flore ꝓrũpit.
Castanea quoq surgit deradice castaneae. Ger¬

Expanded text:
negas, in quo conplacuit pater. 5 Germinet innegas, in quo conplacuit pater. 5 Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. in omnibus quae dicuntur nascentia terrae primum germen est. ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea faenum, inde fit fructus. sunt nascentia quae de radice germinant ut arbores quae non sunt satae ex aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extremo eius uelut quidam fit nodus e latere et inde alia harundo germinat. est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen aut uirtus aliqua seminaria et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaneae. Ger
Abbreviated transcription (Latin):
seminare debemus. quiaduitã ꝑuenire uolumꝰ
aernã. Quȩ autẽ similitudo : ñ ignorres. qđ
adimaginẽ & similitudinẽ dĩ fact̾es. Herba
generi respondet suo . tuñ respondes generituo.
ritici gnnũ sparsũ terrȩ. generis sui gratiã reddit.
& tudegeneras. Fruges ñ adulterant sui sinceri¬
tatẽ seminis. tuadulteras puritatẽ animȩ:
ugorẽ m̃tis. corporis castitatẽ ñ agnoscis opus
esse xp̃i: manib sius ut legim̃. te ille formaui.:
Et tu manicharar adulteriũ tibi ad sciscis auctorẽ.
Pater ds̃ dicit ad filiũ. Faciamus hominẽ ad imagi¬
nẽ & similitudinẽ nram. Et tu fotiniane dicis.
quia iric̃ stitutione mundi ad huc nonerat xp̃c.
& turimomiane dicis. quia dissimilis est patrifili¬
s. Nã sumago ñ dissimilis. utiq sed totũ ex coto
exprimens patrẽ. quẽ pat̃ substantiaesuȩ unita¬
te signauit. Pat̃ dicit faciamꝰ. & tu cooperato¬
rẽ negas. Qđ dix̃ pat̾. filius fecit. & aequalẽ

Expanded text:
enire uolumus ternam. quae sit autem similitudo non ignoras, qui ad imaginem et similitudinem dei factus es. herba generi respondet suo: tu non respondes generi tuo. tritici granum sparsum terrae generis sui gratiam reddi tu degeneras. Fruges non adulterant sui sinceritatem seminis, tu adulteras puritatem animae, vigorem mentis, corporis castitatem. 32. Non agnoscis opus esse te Christi. Manibus suis, ut legimus, te ille formavit, et tu, Manichaee, alterum tibi adsciscis auctorem. Pater Deus dicit ad Filium: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ; et tu, Photiniane, dicis quia in constitutione mundi adhuc non erat Christus; et tu, Eunomiane, dicis quia dissimilis est Patri Filius. Nam si imago, non dissimilis utique: sed totum ex toto exprimens Patrem, quem Pater substantiae suae unitate signavit. Pater dicit: Faciamus; et tu cooperatorem nega
Abbreviated transcription (Latin):
gnitius florentis odore uitis. Si quidẽ deflore
edrũ sucus expressus. poculi genꝰ conficit. qđ &
uoluptati & saluti sit. PDeinde quis ñ miretur
exacini uinatio uitẽ usque in arboris sũmũ ca¬
cum̃ ꝓrũpere. quauelut quodã amplexufou&.
& quib dã brachiis ligat. & circũdat lacertis.
pãpinis uestit. sestis coronat. uuarũq ad imi¬
tationẽ uitȩ nrẽ. Primũ uiuã defigit nrdicem
Deinde quiariatura flexibilis & caduca est quasi
brachiis quibusdã. itaclauiculis quic qđ cõp̃hen¬
derit stringit. hisquȩ se eͣgerit & adtollit:

Expanded text:
gratius florentis odore uitis, siquidem de flore gratius florentis odore uitis, siquidem de flore earum sucus expressus poculi genus conficit, quod et uoluptati et saluti sit. deinde quis non miretur ex acini uinacio uitem usque in arboris summum cacumen prorumpere, quam uelut quodam amplexu fouet et quibusdam brachiis ligat et circumdat lacertis, pampinis uestit, sertis coronat uuarum? quae ad imitationem uitae nostrae primum uiuam defigitdeligit radicem, deinde, quia natura flexibilis et caduca est, quasi brachiis quibusdam ita clauiculis quidquid conprehenderit stringit hisque se erigit et adtollit
Abbreviated transcription (Latin):
sthgã. Unde cũ unusquisq aut suauit atei uatio¬
nis aut ꝓsperioris cursus succes sib godrsilatur
mesiunis se culpe eũ conuenit ꝑquã nobis mpara¬
Arstamo enitate florentib: spinem̃ as animȩq
seutes ure condẽpnationiꝰ ad scriptis. It rutilis
igit lic& ohomo aut splendor e nobilitatis. eut
sastigio potestatis. aut fulgore us tutis. seper
breui inus quisq decurso aetatis flore marceseo
S ane ut cacduca tibi noueris cõmunia. t̃t̃. cũ flo¬
rib itadciã la&a cũ uitib. quib generat᷑ uinũ
quo cor hominis la&ificat᷑ : atq utinã ohono
huius generis imiteris exemplũ ut ipse tibi
laeitiã iocunditatẽq. fructifiers. Irte ipso
suauitatis tuȩ grã.ẽ: extepullulat. inteman&.
intus tibi idẽ. inte ipso quȩrenda iocunditas tuꝑ
est conscientiȩ: Ideo ait. Bibeaquã d&ius uasis.
& deputeorũ tuorũ fontib. Primũ omniũ nihil

Expanded text:
gratiae. Unde cum unusquisque aut suavitate ratiogratiae. Unde cum unusquisque aut suavitate rationis, aut prosperioris cursus successibus gratulatur, meminisse culpae eum convenit, per quam nobis in paradisi amoenitate florentibus spinae mentis, animaeque sentes iure condemnationis ascripti sunt. inrutiles igitur licet, o homo, aut splendore nobilitatis aut fastigio potestatis aut fulgore uirtutis, semper breui unusquisque decurso aetatis flore marcescit. Sane ut caduca tibi noueris communia esse cum floribus ita etiam laeta cum uitibus, quibus generatur uinum, quo cor hominis laetificatur. atque utinam, o homo, huius generis imiteris exemplum, ut ipse tibi laetitiam iocunditatemque fructifices. in te ipso suauitas tuae gratiae est, ex te pullulat, in te manet, intus tibi inest, in te ipso quaerenda iocunditas tuae est conscientiae. ideo ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. primum omnium nihil
Abbreviated transcription (Latin):
inalta se extuler̃ cacumina: chedri piceat con¬
uener̃ : Abies quoq ñ contenta terrenis radicib
atq aerio uestice: &iã casus marinos tuto subi¬
turt remigio. Nec solũ uentif Sed & fluctibus
cestaturi ꝓcessit: Nec ñ & laurus ad surgens
odorẽ suũ dedit. nũ quã suo exuenda uelamine.
m brose quoq ilices uesticẽ ꝓtuler̃ in horrentẽ
comã hibernis quoq tẽporib seruaturae
Hoc enĩ insingulis priuilegiuĩ raturr tenuit¬
Inreliquũ qđ sub iretũ mundi surgent s aeor ur
ut mulluienti eas erinis siu honore despoluspir
S ur rentrae anteflorib miireta eprenat sure spiuis
ro sa ee puleberrim flos sine ulla fraude uernaleit
Postea spina sepsit gram floris. ta quã bruna tro
speculu pferens initȩ. quȩ suauitatẽ ꝑo fumne tiom
suat. finitimisurarũ stimulis seꝑe compundar¬
U Allataest enĩ eligantia utte inrȩ̃ & quibi da ta
sollieitulinib obsepta: ut tristitia ra disti e ta

Expanded text:
in alta se extulerunt cacumina, caedri et piceae conin alta se extulerunt cacumina, caedri et piceae conuenerunt. abies quoque non contenta terrenis radicibus atque aerio uertice etiam casoscasus marinos tuto subitura remigio nec solum uentis, sed etiam fluctibus certatura processit. nec non et laurus adsurgens odorem suum dedit numquam suo exuenda uelamine. umbrosae quoque ilices uerticem protulerunt inhorrentem comam hibernis quoque temporibus seruaturae. hoc enim in singulis uincula natura tenuitreliquum, quod sub ictu mundi surgentis accepit.ut nulli uenti eas crinis sui ueste dispolient. \' surrexerat ante floribus inmixta terrenis sine spinis rosa et pulcerrimus flos sine ulla fraude uernabat, postea spina saepsit gratiam floris tamquam humanae speculum praeferens uitae, quae suauitatem suae finitimis curarum stimulis saepe compungat. Vallata est enim elegantia vitae nostrae, et quibusdam sollicitudinibus obsepta, ut tristitia adjuncta sit
Abbreviated transcription (Latin):
paste manant nobis diuina beneficia. ut fruno
ipsa quiescentib in f̾erantur. Quod ꝓpositum
doc& lectionis exemplũ dicente dnõ: quia sicest
regnũ dĩ quẽ ad modũ siquis iact& sem̃ suꝑterr̃
& obdormiat inquit & exsurgat riocte & die. &
sem̃ germin&. & increscat dũ nescit ille: ultro
enĩ terte fructificat. Pre mo herbã. deindespicã.
deinde plenũ triticũ inspica. & cũ ꝓduxerit fruc¬
tũ. statĩ mit tit falcẽ qm̃ ad est messis. Dormi¬
entiigit᷑ tibi homo &nescienti. fructos suos ultro
t̃ra ꝓclucit. Dormis & surgis. & frum̃ti ꝑ noctẽ
increm̃ta miraris: Diximus deherba faeni :
Nunc dicamꝰ deligno fructuoso faciente fructũ
scłm genꝰ. cuius sem̃ ert irupso. Dix̃ & facta sunt.¬
& subito ut supͣ florib herbarũq uiriditatib
ita hic nemorib terir uestitaest. Concurrer
arbores. consurrexere siluȩ. uestices repente
montiũ fronduer̃. hinc pinus. hinc eypressus

Expanded text:
parte manent nobis divina beneficia, ut frumenta parte manent nobis divina beneficia, ut frumenta ipsa quiescentibus inferantur. Quod propositae docet lectionis exemplum, dicente Domino: Quia sic est regnum Dei quemadmodum si homo jaciat semen super terram, et obdormiat, inquit, et exsurgat nocte et die, et semen germinet, et increscat, dum nescit ille . Ultro enim terra fructificadeinde plenum triticum in spica. et cum produxerit fructum, statim mittit falcem, quoniam adest messis. dormiente te igitur, homo, et nesciente fructus suos ultro terra producit. dormis et surgis et frumenti per noctem incrementa miraris. Diximus de herba faeni, nunc dicamus de ligno fructuoso faciente fructum secundum genus, cuius semen eius in ipso. dixit et facta sunt et subito ut supra floribus herbarumque uiriditatibus ita hic nemoribus terra uestita est. concurrerunt arbores, consurrexerunt siluae, uertices repente montium fronduerunt. hinc pjnuspinus, hinc cypressus
Abbreviated transcription (Latin):
siarata sine cultore esseñ poterat. ñdũ erat for¬
matus agricola in arata tam̃ opiinis messib redim¬
dbat : & aut dubito maiore ꝓuentu. Si quidẽ
neccultoris desidia t̾rarũ destituere põrat ubri¬
titẽ. Nunc enĩ fecunditas unicuiq ꝓmeritola¬
boris asquirit᷑. ubi cult̃ expeetat᷑ agrorũ. & ne¬
glegentia ueloffensa. aut diluuus pluiuarum
aut t̾rarũ ariditatib. aut graendinis iactu. ait
quacũq excausa corrupti aeris sterilitate mul¬
tit . Tunc autẽ ꝓuentu sportaneo t̃raefruet᷑
locis omnib inuchebat. qmlus p̃ceperat quiuni¬
uersorũ est plenitudo: uerbũ enimdĩ fruetifica¬
bat int̾ris. Necullo adhuc eret t̾ra dã natama¬
ledicto. Antiquiori mundinaserntis exoredia
tere affluentiã spontanro usufertilitatis oprrat̾¬
Quã multas̃ enĩ quȩ adhuc sponte gentrunt᷑. Sed
&iã in hisipsis quȩ manu quȩ runt᷑: Magna ex

Expanded text:
si arata sine cultore esse non poterat — nondum enim erat forsi arata sine cultore esse non poterat — nondum enim erat formatus agricola —, inarata tamen opimis messibus redundabat et haut dubito an maiore prouentu, siquidem nec cultoris desidia terrarum destituere poterat ubertatem. nunc enim fecunditas unicuique pro merito laboris adquiritur, ubi cultus spectatur agrorum, et neglegentia uel offensa aut diluuiis pluuiarum aut terrarum ariditatibus aut grandinis iactu aut quacumque ex causa soli uberis sterilitate mulctatur. Tunc autem proventu spontaneo terra fructus locis omnibus invehebat; quoniam is praeceperat, qui universorum est plenitudo. Verbum enim Dei fructificabat in terris, nec ullo adhuc erat terra damnata maledicto. Antiquiora enim mundi nascentis exordia, terem affluentiam spontanQuam multa sunt enim quae adhuc sponte generantur. Sed etiam in his ipsis quae manu quaeruntur, magna ex
Abbreviated transcription (Latin):
.ex̃. discreta. Deniq seruidixer̃ ad patrẽ famias.
Dñẽ ñ nebonũ señ seminasti in agrotuo: undeergo
hab& titania: Qait illis. In imicus homo hoc
fecit. Aliud enĩ sem̃ est diaboli. aliud sem̃ est
xp̃i. qđ serit᷑ adiustitiã. Deniq aliud filius ho¬
muus. aliud diabolus seminauuit. Ad eo diuersa
natura est utriusq seminis. ut ẽ trarius semina
unius generis. eẽ. regnũ atq peccatũ : Sic est
inquit regnũ dĩ. quẽ ad modũ si homo iact& se m̃
suꝑ terut̃. Est & homo qui seminat uerbũ. de
quo scriptũ est. Qui seminat. uerbũ seminat.
Hic homouerbũ seminauit suꝑ terrã. Quandodix̃.
germin& t̃raherbã. Q subito t̾rarũ germina
pullularunt. & diuersae rerũ speties refulser̃.
Hinc partorũ uirens grã abundantiã paludi
minis trauit. Inde cãporũ spi a flaueseens imaginẽ
peligifluctuantis. cõmotione segetis uberioris
expresst. Sponte om̃s fructus t̾rc sugges sit &¬

Expanded text:
familias: domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet zizania? et ait illis: inimicus homo hoc fecit. aliud enim semen est diaboli, aliud semen est Christi, quod seritur ad iustitiam. denique aliud filius hominis, aliud diabolus seminauit. adeo diuersa natura utriusque seminis, ut unius generis esse regnum atque peccatum? Sic est, inquit regnum dei, quemadmodum si homo uanum semen super terram. Est et homo, qui seminat uerbum, de quo scriptum est: qui seminat uerbum seminat. hic homo uerbum seminauit super terram, quando dixit: germinet terra herbam: et subito terrarum germina pullularunt et diuersae rerum species refulserunt. hinc pratorum uirens gratia abundantiam pabuli ministrauit, inde camporum spica flauescens imaginem pelagi fluctuantis commotione segetis uberioris expressit. sponte omnis fructus terra suggessit. et
Abbreviated transcription (Latin):
rere illud diuinũ. siquomodo illud tractare
possimꝰ aut inuenire. quã uis ñ longe sit ab uno¬
quoq nr̃m. In ipso enĩ uiuimus & sumꝰ & moue
mur sic̃ quidã urm inquit dixer̃. cuiꝰ & genus

Expanded text:
rere illud divinum, si quomodo illud tractare rere illud divinum, si quomodo illud tractare possimus aut invenire: Quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum. In ipso enim vivimus, et sumus, et m
Abbreviated transcription (Latin):
ama ꝑ orir uolitans singulorũ : Clarus honorib
p̃minens. potestatib tribunalib celsus. solio sublinis
baatꝰ populis aestimatꝰ dũ preconũ clamore deducit᷑.
subita rerũ conuersione in eũ carcerẽ rpitur qͦ ali¬
osipse cletruserat. & int̾ reos suos eminentis penȩ luit
osa frequentis populidomũ pompa deduxit. & nox
una gloriosȩ illũ splendorẽ deductionis ab oleuit.
acrepentiñ lateris dolor effusis gaudus. luc tuosãgri¬
uis suc cessionẽ meroris ad miscuit. Huius modi est
igit᷑ gloria hominis sic̃ flos feni: Quar &iã cũ de¬
festur nichil operib: adiungit . iriqua nullus fruc¬
tus adqurit᷑. & cũ amit tit᷑ euanescit. omẽ scenã
hominis & quã desuꝑ obumbrabat repente desti¬
tuens & quã intus amabat. Atq utinã imitarem̃¬
bã faeni. seminans semen secundũ genꝰ. & scđm
similitudinẽ. Seminem̃ igit᷑ semen scđm genꝰ.
Quid sit genus Audi dicentẽ opostere nos quar¬

Expanded text:
ama per ora uolitans singulorum, clarus honoribus, praeminens potestatibus, tribunalibus celsus, solio sublimis, beatus populis aestimatus, dum praeconum clamore deducitur, subita rerum conuersione in eum carcerem rapitur, quo alios ipse detruserat, et inter reos suos inminentis poenae deflet osa frequentis populi domum pompa deduxit, et nox una gloriosae illum splendorem deductionis abolevit, ac repentinus lateris dolor, effusis gaudiis, luctuosam gravis successionem moeroris admiscuit! Hujusmodi igitur est gloria hominis sicut flos feni: quae etiam cum defertur nihil operibus adjungit, in qua nullus fructus acquiritur; et cum amittitur, evanescit, omnem scenam hominis, et quam desuper obumbrabat repente destituens, et quam intus animabat. 45 31. Atquebam feni, seminans semen secundum genus, et secundum similitudinem. Seminemus igitur semen secundum genus. Quod sit genus, audi dicentem oportere nos quae
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa corpus eĩ in orbẽ diffundit᷑. seduelut defi¬
ciente postionis luce sinuat᷑. Mouere autem
potest qđ ait. Vt fiant luminaria ad inlumina¬
tionẽ suꝑ t̾rã. quȩ discernant interdiẽ ac noctẽ.
quia & supͣ iã ubi lum̃ fecit dixerat separiruit
ds̃ int̃ lucẽ & tenebries. Et factũ est uespere. &
factũ est mane dies unꝰ. Sed ẽ sideremꝰ qͥa aliud
ẽ lum̃ di. aliuellum̃ solis & lunȩ. & lum̃ stella¬
rũ eo qđ sol ipse rediis suis fulgorẽ dut urno
luminiuideat᷑ adiungere. qđ uelort̾ diri potest
ꝓdere uel occasus. Nã ante solẽ luc& qͥdẽ sed
ñ refulg& dies. qͥa ãplius qͦq meridiano sole
resplend&. qđ ostendit ꝓph&a dicens. Et educi
sic̃ lum̃ iustitiãtuã. & iudiciũ tuũ sic̃ meridũ. Non

Expanded text:
quia corpus eius in orbem diffunditur et uelut defiquia corpus eius in orbem diffunditur et uelut deficiente portionis luce insinuatur. Mouere autem potest quod ait: fiant luminaria ad inluminationem super terram, quae discernant inter diem ac noctem, quia et scriptura, ubi lumen fecit, dixerat: separauit deus inter lucem et tenebras. et factsed consideremus quia aliud est lumen diei, aliud lumen solis et lunae et lumen stellarum, eo quod sol ipse radiis suis fulgorem diurno lumini uideatur adiungere, quod uel ortus diei potest prodere uel occasus. nam ante solem lucet quidem, sed non refulget dies, quia amplius quoque meridiano sole resplendet. quod ostendit propheta dicens: et educet sicut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum sicut meridiem. no
Abbreviated transcription (Latin):
Lic& pleriq hunc locũ mystice de xpõ& ecclesia uide
beat. ꝑsecutionis uidelie& & pacis. Nã uidet᷑ sic̃
luna deficere secd̃ deficit. obũbrirripotest. de¬
ficere ñ potest. Quȩ aliquoꝵ quidẽ ꝑsecutionib
discessione minuit᷑. ut mastyrũ confessionib imple¬
at᷑. & effusi ꝓxp̃o sanguinis clarificata uictoriis.
maius deuotionis & fidei suȩ toto orbe lum̃ effun¬
dit. Na lima luminis inminutionẽ habens ñcor¬
poris. quando ꝑ uices menstruas deponere uidet᷑
suũ lum̃ aut mutuari asole. qđ facile puro arre
atq ꝑspicuo quando nulla eũ obchicta nebula cali¬
gantẽ facit colligi potest. Orbis enĩ integer ma¬
n& lunȩ & siñ similit̃ tot̾ ut pars eiꝰ effulgeat.
& qualis uideri sol& cũ plenest luminis talis . ẽ.
magnitudine: Sed ꝑũbrã quandã lumine suo¬
ut uideat᷑ appar&: Iridie cornua eiꝰ refulgent.

Expanded text:
licet plerique hunc locum mystice de Christo et ecclesia uidealicet plerique hunc locum mystice de Christo et ecclesia uideabeat, persecutionis uidelicet et pacis. nam uidetur sicut luna deficere, sed non deficit. obumbrari potest, deficere non potest, quae aliquorum quidem in persecutionibus discessione minuitur, ut martyrum confessionibus impleatur et effusi pro Christo sanguinis clarificata uictoriis maius deuotionis et fidei suae toto orbe lumen effundat. namque luna luminis scripto habet, non corporis, quando per uices menstruas deponere uidetur suum lumen, ut mutuetur a sole, quod facile puro aere atque perspicuo, quando nulla eam obducta nebula caligantem facit, colligi potest. orbis enim integer manet lunae, etsi non similiter totus ut pars eius effulgeat, et qualis uideri solet, cum plenus est luminis, talis est magnitudine, sed per umbram quandam lumine suo uiduatus adparet. et inde cornua eius refulgent,
Abbreviated transcription (Latin):
habat. Cuienĩ plus cõmittit᷑. plus deb&. Etideo
bene aplerisq ornam̃tũ cȩli . ẽ. nuncuptiũ. eoqđ
sit stellarũ monile p̃ciosũ. Atq ut sciam̃ qͥa fer¬
tilitas t̃rarũ ñ calori solis ad scribit᷑. sed diuinȩ
indulgentiȩ deputat᷑. ait ꝓph&i. Omã ate expec¬
tant. ut desillis cibũ intẽpore: dante ce eis collige&
sibi. aperiente te manũ tuã. uniũ sa implebuntur¬
ubestate & in frir. Emit teᷤ spm̃ tuũ & creabuntur
& renouabis faciẽ t̃rȩ. Et in euangelio. Considerade
nobis ꝓph&a. quid sit qđ ipseait. Quia fec̃ ds̃
solr̃ in potestatẽ diei. & lunã in potestatẽ noctis.
Nã & inisto salmo centesimo t̾cio dequo supͣ diximꝰ
scripsit. Fecitlunã intẽpore̾. solcogno uit occasũ
suũ. Cũ enĩ dieshoras suas cõplere corperit . sol
debitũ sibi agnoscit occasũ. Est ergo indie potest
sol & luna in potestate noctis quȩ tẽporũ uicibus
obordire c̃pellit̾. & nc̃ implet᷑ luna . atq uacuatur :

Expanded text:
t. Cui enim plus committitur, plus debet. Et ideo bene a plerisque ornamentum coeli est nuncupatum, eo quod sit stellarum monile pretiosum. Atque ut sciamus quia fertilitas terrarum non calori solis ascribitur, sed divinae indulgentiae deputatur, ait Propheta: Omnia a te exspectant, ut des illis cibum in tempore: dante te illis, colligent sibi, aperiente te manum, unibonitate et infra: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae et in euangelio: considerate nobis propheta quid sit quod ipse ait quia fecit deus solem in potestatem diei et lunam in potestatem noctis. nam in ipso psalmo centesimo tertio, de quo supra diximus, scripsit: fecit lunam in tempora, sol agnouit occasum suum. cum enim dies horas suas complere coeperit, sol debitum sibi agnoscit occasum. est ergo in potestate diei sol et luna in potestate noctis, quae temporum uicibus oboedire conpellitur et nunc impletur lumine atque uacuatur.
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciũ peccatoꝵ. Sedreurstam᷑ addiscretio¬
nẽ diei ac noctis. Oriente dixilumine nox fugat᷑.
decedente die nox infundit᷑. Nonrnĩ .t̃. luci
societas ulla cũ tenebris. Siqͥdẽ naturali lege
hoc dñs in prima operatione sua constituit.
Et enĩ quandolum̃ fecit. & discretionẽ feẽ int̾ lucẽ &
parari. ut mane ad occasũ dirigat᷑. uesperi retorq¬
atur inorientẽ meridianis horis ad septẽ trionen
declin&: lumini tam̃ non c̃fundit᷑ atq miscetur.

Expanded text:
supplicium peccatorum. Sed revertamur ad discretiosupplicium peccatorum. Sed revertamur ad discretionem diei ac noctis. Oriente diei lumine nox fugatur, decedente die nox infunditur. Non est enim luci societas ulla cum tenebris; siquidem naturali lege hoc Dominus in prima operatione sua constituit. Etenim quando lumen fecit, et discretionem fecit inter lucem ac parari, ut mane ad Occasum dirigatur, vesperi retorqueatur in Orientem, meridianis horis ad Septentrionem inclinet: lumini tamen non confunditur atque miscetur
Abbreviated transcription (Latin):
igneus ẽ enĩ. Ignis autẽ & inluminat & exurit.
Inde ds̃ uolens moysi ostendere sue operationis
mirrculũ. quomorsen ad obediendi studiũ ꝓuo¬
car&. atq ad fidẽ inflãmar& eĩ a ffectũ. inigne
uisus ẽ. inrubo & rub: ñ exurebat᷑. sed tantũ splen¬
dor ignis spetie uidebat᷑. Al terũ igit᷑ munus ig.¬
nis uacabat. alterũ oꝑabat᷑. uacabat exustionis
uis operat᷑ inluminationis. Ideo stupebat mo¬
yses. qͥac̃tra naturã suã ignis ñ exurebat rubũ.
qui&iã uehem̃tiorẽ materiẽ c̃ sueuit exurere.
Sed dnĩ ignis inluminare sol&. exurere ñ sol&.
Ac foste dicas. Quomodo scriptũ est. ego sũ ignis
c̃sumens : Bene ad monuisti. ñ sol& c̃sumere
nisi sola peccata. In retributionib qͦq meritoꝵ
colligimꝰ diuidiignis natinr̃. ut alios illumin&
ñ eosdẽ quos illumin& exunrt. & quos exuraͣt
illumin&. sed illuminatio eiꝰ iex tinguibilis. ẽ.
aclꝑfunctionẽ bonoꝵ. Ex ustio uehemens ad

Expanded text:
igneus est enim, ignis autem et inluminat et exurit. unde deus uolens Moysi ostendere suae operationis miraculum, quo Moysen ad oboediendi studium prouocaret atque ad fidem inflammaret eius adfectum, in igne uisus est in rubo, et rubus non exurebatur, sed tantum splendere ignis specie uidebatur. alterum igitur munus ignis generis, alterum operabatur. uacabat exustionis uis, operabatur inluminationis. ideo stupebat Moyses, quia contra naturam suam ignis non exurebat rubum, qui etiam uehementiorem materiem consueuit exurere. sed domini ignis inluminare solet, exurere non solet. ac forte dicas: quomodo scriptum est: ego generis ignis consumens? benisi sola peccata. In retributionis quoque meritorum colligimus dividi ignis naturam; ut alios illuminet quos exurit, illuminat: sed illuminatio ejus inextinguibilis est ad perfunctionem bonorum, exustio vehemens ad
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. tẽ. ut diei discretionẽ faciat & solis exor
Ꝙiterũ lucis defectꝰ & stellarũ ortꝰ̾ int̃ occasũ
diei distinguat & noctis exordiũ. Nã ubi occi¬
derit sol man& tam̃ ad huc aliqͥd reliquiarũ
diei. donec tenebre t̾rã operiant & time luna
oriat᷑ & stellȩ. & denocte qͥdẽ aꝑte liqu&. quia
lun& & stellarũ inluminatio. noctis spatio testãt᷑

Expanded text:
ut et lux discretionem faciat et solis exortus et iterum lucis defectus et stellarum ortus inter occasum diei distinguat et noctis exordium. nam ubi occiderit sol, manet tamen adhuc aliquid reliquiarum diei, donec tenebrae terram operiant, et tunc luna oritur et stellae. et de nocte quidem aperte liquet, quia lunae et stellarum in
Abbreviated transcription (Latin):
moeni a thesis undanutrierit. Flos.ẽ. deniq¬
ut sermotestat᷑. qͥ deeo qđ grã redole
habeat. eẽ. Quid spetie tuagratius : quid su¬
auitate iocundius: qͥd odore fraglantius &
qđ mella fraglant. hoc tu corpore tuo spiras.
Quid loquar coruorũ. qͥd &iã lupoꝵ teneri-¬
tudines : Nescit hos lupos agnꝰ timere: Tanta
est aquarũ grã. quarũ uituli figrant᷑ & leo¬
nes. ut hisꝓph&icũ illud dictũ che ecclesiȩ
scĩtate iure ẽueniat. Tunc lupi&agni simul
pascent᷑. leo & bos simul paleas manducabuN.
ec mirũ quando quidẽ &iã in ecclesia illud
opesant᷑. ut prȩdonũ ablata nequitia. cũ in¬
nocentib c̃parent᷑. Quid &iã purporas me

Expanded text:
moeni Athesis unda nutrierit, flos es. deniqmoeni Athesis unda nutrierit, flos es. denique sermo testatior quod de eo qui gratam redoluit . Quid specie tua gratius? Quid suavitate jucundius? Quid odore flagrantius? Quod mella flagrant, hoc tu corpore tuo spiras. Quid loquar corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos agnus timere. Tanta est aquarum gratia, quarum vitulos fugiant et leones, ut his propheticum illum dictum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, leo et bos simul paleas manducabunt . Nec mirum, quandoquidem etiam in Ecclesia aquae illud operantur, ut praedonum abluta nequitia cum inn
Abbreviated transcription (Latin):
ties & nomina uindicar̃. Nã prius in mari ista
coeper̃ diũsisq fluminib: si quidẽ aqͣ prior
animarũ uiuentiũ reptilia diuino nutium¬
perrta ꝓdux̃. Adde hanc gratiã. qđ ea que
inaquis. Leo t̃ribilis int̾ris Dulcis influctib
Murena quã fer̃ aliquid habere noxiũ. esca
p̃ciosior .x̃. Rana horrens in paludib decos¬
est in aquis om̃ib fere p̃stat alim̃tis. Plura siqui
uult cognoscere. adiũ sis locoꝵ piscatorib qt̾
Nemorni potest omã conp̃hendere. Canes sant¬
& inmaricaue. quos & in xcelesia molestos. rẽ. &
cauendos apostolus doc& dicens. Cauete canes
cauete malos operarios. Muste lae grauis in
t̃ris odor inaquis suauis. t̃rena se nouit uinche¬
ta fetoris ulcisci: Hȩc ñ minorẽ hab& grãm
capta quã liberir. Neq te inhonoratũ nr̃a ꝓ
secutione timalle dimittã. cuia flore nom̃
inoleuit. seu ticini undatẽ fluminis. seua¬

Expanded text:
cies et nomina uindicarunt? nam prius in mari ista cies et nomina uindicarunt? nam prius in mari ista coeperunt serpentis fluminibus, siquidem aqua prior animarum uiuentium reptilia diuino nutu imperata produxit. adde hanc gratiam, quod ea quae no. leo donauerit in terris, dulcis in fluctibus. muraena. quam ferunt aliquid habere noxium, esca pretiosior est. rana horrens in paludibus, decora in aquis omnibus fere praestat alimentis. plura si qui stultus cognoscere, a diuersis locorum piscatoribus quaerat; nemo enim potest omnia conprehendere. canes sane et in mari caue, quos et in ecclesia molestos esse et cauendos apostolus docet dicens: cauete canes, cauete malos operarios. mustelae grauis in terris odor, in aquis seruari. terrena se nouit uindicta faetoris ulcisci, haec non minorem habet gratiam capta quam libera. neque te inhonoratum nostra prosecutione, thymalle, dimittam, cui a flore nomen inoleuit. seu Ticini unda te fluminis seu a