comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deegatis a uobis iudicib optulit. rade
ficle ꝑ onua sinceritali concorlat. ea ꝓ¬
ꝗͣter eorũdem uidicum repbantes sentẽ¬
tiam nrãm eum dliffinitione catholucũ
ct ab om̃i heretico cumine liberum esse
denuntiauimus.
tem mauntio imꝑatori post pauca R e¬
lictis in concilio que cont᷑ iohem eccłie
caltedonensis prb̃m acta sunt simul ⁊
seriem ucdicati. maiorem illũ in iuistici¬
am sustinuisse cognoscimus. Qui ꝓpe
cum clamartẽ se atq demonstrantem
ẽẽ catholicum ñ reatus culpa s diuactu¬
satio incerta ꝓtriuit: in tantũ quia
accusatores ip̃ius martionistarum
quam memorabant heresim nescire
se aꝑta responsione ꝓfessi sunt. Et qui
ilico in ip̃o uidicii fuerant limine repel¬
lendi: in accusatione eus incerti ꝑ ma¬
nere ꝑmissi sunt. S nedicta eum sal¬
tem lacerare potussent: opuno libellũ
fidei optulit. in quo se patent̾ ostencłe
ficlei recte ꝓfessorem studuit et seq̃cem.
iudices deputati. inuiste acͥrationabi¬

Expanded text:
s a vobis judicibus obtulit rectae fidei per omnia sinceritati concordat, eapropter eorumdem judicum reprobantes sententiam, nostra eum definitione catholicum, et ab omni haeretico crimine liberum esse, denuntiavimus. » Item Mauricio imperatori post pauca: « Relectis in concilio quae contra Joannem, ecclesiae Chalcedonensis presbyterum, acta sunt, simul et serie judicati, majorem illum injustitiam sustinuisse cognovimus, quippe quem clamantem se atque monstrantem esse catholicum, non reatus culpa, sed diu accusatio incerta contrivit, in tantum, quia accusatores ipsius, Marcionistarum quam memorabant haeresim nescire se aperta responsione professi sunt, et qui illico in judicii fuerant limine repellendi in accusatione ejus incerti permanere permissi sunt. Sed, ne dicta eum 148 saltem lacerare potuisset opinio, libellum fidei obtulit, in quo se patenter ostendere fidei rectae professorem studuit et sequacem. udices de putati, injuste ac irrationabi
Abbreviated transcription (Latin):
riẽ semꝑ uirginis. oratorio sc̃e barbare
uͥ gregorius laudes dño celebrare sole¬
bat cõniuncto: demon apparuit. Sibi¬
ꝙ in antro qd̾ illic cernitur hospicium
faciens. nocturnis horis tanto crepita

Expanded text:
riae semper Virginis oratorio sanctae Barbarae, ubi Gregorius laudes Domino celebrare solebat, conjuncti, daemon apparuit, sibique in antro, quod illic cernitur, hospitium faciens, nocturnis horis tanto crepita
Abbreviated transcription (Latin):
ab ip̃iꝰ pene mortis ianus lib̾at᷑us. eadem
nocte contra spem om̃iuim matutinali¬
b hymnis int̾fuit. Mirantib fr̃ib:
sanitatis sue modũ innotuit. Quos
quando & qualit̾ ex monasterii fami¬
lia morituros p̾iuderit indicauit de
sola intei ep̃i morte dubitando conti¬
cuit. Euestigio in cunctoꝵ morti depu¬
tatoꝵ aurib: uolans fama discurrit.
Et dum exrelatione monachi se moritu¬
ros certo die cognoscerẽt: ddispositis sius
rebusculis itasem mortẽ secuti sunt si¬
tam dirum nũcium reuelare time¬
ret. tace autem penitꝰ ñ auderet: monaste¬
rio s tandem ꝓripuit. & ad domũ ep̃i ñ
longe aflumine tyberis. regione iudeli¬
cet uixta basilicam sc̃oꝵ cyri et ioh̃is po¬
sita. sompniũ nunciaturꝰ accessit. Qũe
scilicet uͥ cum pontifice in palacio pran¬
dere cognouit. expectans recleuntẽ: sacer¬
dotalib uestimentibinditũ. colore ful¬
gidum. ualitudine quoq sanissimum

Expanded text:
ab ipsis pene mortis januis liberatus, eadem ab ipsis pene mortis januis liberatus, eadem nocte contra spem omnium matutinalibus hymnis interfuit. Mirantibus fratribus, sanitatis suae modum innotuit, quos quando et qualiter ex monasterii familia morituros praeviderit, indicavit; de sola interim episcopi morte dubitando conticuit. Et e vestigio in cunctorum morti deputatorum auribus volans fama discurrit; et dum ex relatione monachi se morituros certo die cognoscerent, dispositis suis reculis, ita se in mortem secuti sunt, sitam dirum nuntium revelare timeret, tacere autem penitus non auderet, monasterio se tandem proripuit, et ad domum episcopi non longe a flumine Tiberi, regione videlicet juxta basilicam sanctorum Cyri et Joannis positam, somnium nuntiaturus accessit. Quem scilicet, ubi cum pontifice in palatio prandere cognovit, exspectans redeuntem, sacerdotalibus vestimentis indutum, colore fulgidum, valetudine quoque sanissimum,
Abbreviated transcription (Latin):
lucido ficulino ep̃o eidem mona.¬
sterio preminente: cum pestilentia fau¬
cium multitudo cotidie maxima depe¬
riret. idem monach p̃clusis faucib ue¬
nit ad mortem. Cui desꝑãti: beatus gre-¬
gorus in sonns apparuit dicens. Uis
Et beatus gregorius. Si mͥ inquit ꝓ¬
miseris. ea que tͥ dix̾o. fore dixturum:
scitote ẽẽ sanandum. Sinuero: cicius
moriturum. Cũq ille sedicturũ tota
certitudine ꝓmisisset: audiuit. Ito
denuncians sabe. ioh̃i. benedicto. mar¬
tino. palumbo. et antomuo monachi
laurentio. coco. g̃emoso. carpentario.
accepto. pistori. andite. romano. et le¬
om laicis. qm̃ a crastino incipientes
om̃s cliateriose moriendo subsequent.
Post quoꝵ cdiscessũ. clenuncia lucidũ
ep̃m qui tenet io monasterium die sep¬
ditis. monachum oscitare precipiens.
quos cdigitos in faucem diecit. uulnꝰq
disrumpens: ut excrearet iniunxit.
Ille tussiens. partẽ coagulati sangui¬
nis in morem lapidis reuera piectt. &

Expanded text:
Lucido Ficulino episcopo eidem monaLucido Ficulino episcopo eidem monasterio praeminente, cum pestilentia faucium multitudo quotidie maxima deperiret, idem monachus, praeclusis faucibus, venit ad mortem, cui desperanti beatus Gregorius in somnis apparuit, dicens: Vis Et beatus Gregorius: « Si mihi, inquit, promiseris ea quae tibi dixero fore dicturum, scito te esse sanandum; sin vero, citius moriturum. Cumque ille se dicturum tota certitudine promitteret, audivit: Ito, denuntians Sabae, Joanni, Benedicto, Martino, Palumbo et Antonio monachis, Laurentio coco, Gemmoso carpentario, Accepto pistori, Andreae, Romano, et Leoni laicis, quoniam a crastino incipientes omnes dietim se moriendo subsequentur. 181 Post quorum decessum denuntia, Lucidum epîscopum, qui tenet id monasterium, die sepdictis, monachum oscitare praecipiens, duos digitos in faucem conjecit, vulnusque disrumpens, ut excrearet injunxit. Ille tussiens, partem coagulati sanguinis in modum lapidis re vera projecit; et
Abbreviated transcription (Latin):
bat fragore: ut om̃ia fundamenta
monasterii putartt̃ conuellere. Nonũ¬
qm̃ equos destabilis auferens. audie¬
batur tota nocte discurrere. Quorum
cduos ãnos precipio demersisse ꝓbatus
ẽ. Cumq pauore tanti sonitus mona¬
chos atridinio quo ad auram ꝓpt̾ fauo¬
rem caumatis iacere solebant penitus
tis ante foramen decũbens. oratione fc̃a.
cepit dormire. Cui demon in similitu¬
dine catti apparuit: eumq unguib
ẽ aggressus decerꝑe. Quo monachus
oratione repulso. identidem sopore se
tradidit. Cum subito demon in simili¬
tucdine cuiꝰdam etyopis lancea minan¬
do appariit dicens. Ego quidem hinc
uado. s te uulneratũ dimitto. Quodi¬
cto. lanceam uibrauit: monachumq
sicuti uidebat᷑ in sompnis ꝑcussit. Qui
tantis clamorib euilauit: tanqͣ si reue¬
re ꝑcussus exstiterit. Accurrentibq mo¬
nachis. scilicet pauidus qd̃ uiderat in¬
dicauit: et deinceps ibi ultuis demoni¬
um ñ accessit.
enedicti quoq pontificis tempore.

Expanded text:
bat fragore, ut omnia fundamenta monasterii putaretur convellere. Nonnunquam equos de stabulis auferens audiebatur tota nocte discurrere, quorum duos praecipitio demersisse probatus est. Cumque pavore tanti sonitus monachos a triclinio, in quo ad auram propter fervorem caumatis jacere solebant, penitus Dei omnipotentis ante foramen decumbens, oratione facta, coepit dormire. Cui daemon in similitudine catti apparuit, eumque unguibus est aggressus discerpere. Quo monachus oratione repulso, identidem sopori se tradidit, cum subito daemon in similitudine cujusdam Aethiopis lancea minando apparuit, dicens: Ego quidem hinc vado, sed te vulneratum dimitto. Quo dicto, lanceam vibravit, monachumque sicut videbatur, in somnis percussit. Qui tantis clamoribus ejulavit, tanquam si revera percussus exstiterit; accurrentibusque monachis, licet pavidus, quod viderat indicavit, et deinceps ibi ulterius daemonium non accessit. 90. Benedicti quoque pontificis tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
ad alia exponenda ꝑtraherent. hanc sub¬
tilius emendari noluerunt. Quib mul¬
ta mbentib cdum parere mͦ ꝑ expositio¬
nis ministerium. mͦ ꝑ contemplatioĩs
ascensum. mͦ ꝑmoralitatis instrum̃tũ
stucleret hoc opus ꝑtriguita et quinq
libros extensum. in sex codicib expleuit.
Quoꝵ ecemplaria primo urbis monaste¬
ria subduusit: posteemo uͦ eidem lean

Expanded text:
171 ad alia exponenda pertraherent, hanc sub171 ad alia exponenda pertraherent, hanc subtilius emendari noluerunt. Quibus multa jubentibus, dum parere modo per expositionis ministerium modo per contemplationis ascensum, modo per moralitatis instrumentum studeret, hoc opus, per triginta et quinque libros extensum, in sex codicibus explevit. Quorum exemplaria primo per Urbis monasteria subdivisit, postremo vero eidem Leand
Abbreviated transcription (Latin):
et leandrum hispanum ep̃m iniuncta ꝓ
causis fidei iunsigotharum ibi legatiõ ꝑ¬
duxisset. eodem leandro sicut in primo lib̾
dixisse merecolo. cũ fr̃ib tunc gregorio ad¬
herentib importunis sime compellente.
librũ beati iob cepit exponere. Quib coram
positis. priora libri sub ocd̃is dixit. Et qui a
tempus paulo uacantius repperit posterio¬
ra trattando dictauit. Cumq eispatia lar¬
giora suppeterent. multa augens. pauca sub¬
trahens. atq ita ut inuenta sunt nomilła
ctaret. quostilo pͥma clixerat sollicite adtẽ¬
dens: egit ut ea que loquutus fuerat stu¬
diosa emenclatione transcurrens. quasi
ad similitudinẽ dictatus erigeret. et ea q̃¬
dictauerat ñ longe a conlequenttis ser¬
mone ddiscreparent. qͣtinus dum hoc ten¬
it᷑. illud adtrahit᷑. edlita modo dissimi¬
li res ñ dissimilis formaret᷑. qmͣuis tͥciã
ip̃uis oꝑis ꝑtem. ut colloquetlo ꝓtulit.
pene ita dereliquit. Quia dũ eum fr̃es

Expanded text:
et Leandrum, Hispanum episcopum, injuncta pro et Leandrum, Hispanum episcopum, injuncta pro causis fidei Wisigothorum ibi legatio perduxisset, eodem Leandro sicut in primo libro dixisse me recolo cum fratribus tunc Gregorio adhaerentibus, importunissime compellente, librum beati Job coepit exponere . Quibus coram positis priora libri sub oculis dixit; et quia tempus paulo vacantius reperit, posteriora tractando dictavit. Cumque ei spatia largiora suppeterent, multa augens, pauca subtrahens, atque ita ut inventa sunt nonnulla ctaret, quo stylo prima dixerat sollicite attendens, egit ut ea quae locutus fuerat, studiosa emendatione transcurrens, quasi ad similitudinem dictatus erigeret, et ea qdictaverat, non longe a colloquentis sermone discreparent: quatenus dum hoc tenditur, illud adtrahitur, edita modo dissimili res non dissimilis formaretur. Quamvis tertiam ipsius operis partem ut colloquendo protulit, pene ita dereliquit: quia dum eum fratres
Abbreviated transcription (Latin):
suo usq ad peneultimũ sui pontificatus
annum extenditur. Et licet langobardoꝵ
ꝑfidia seuiente post erechielis traciatus.
ab apositione libroꝵ destiterat. aberponen¬
Ais tamen epłis qͣndui uiuere potint. nun¬
qm̃ om̃ino cessauit. Quarũ uidelicet doc
libros inscrinio dereliquit. quot annos ad¬
uixit. Unde t̾cium deciũ epłarum librum
septime indictionis imꝑfectum reliquit:
qm̃ ad euisdem indictionis t̾minum ñ per¬
tingit. Ex quarum multitudine pͥmi adri-¬
ani pape temporib quedam epłe decretales.
ꝑ singulas inclictiones excerpte sunt: et in
duob uoluminib sicuti modo cernitur
congregate. Et gregorius iam du¬
dum in monasterio positus. uͥeum angłs
dñi sub habitu naufragii scribentẽ repere-¬
rat. nimirum quedam diccauerat. ut ad
expositionem tante ꝓfunditatis qmͣ inli¬
bro iob penetrare potͥuit. eo paratior. quo
exilictandi consuetudine doctior ꝑueniret.
O
dum illum inconstantino politana
urbe sedis apłice responsa constringerent:

Expanded text:
suo usque ad penultimum sui pontificatus annum extenditur; et licet, Langobardorum perfidia saeviente, post Ezechielis tractatus, ab expositione librorum destiterit, ab exponendis tamen epistolis, quamdiu vivere potuit, numquam omnino cessavit; quarum videlicet tot libros in scrinio dereliquit, quot annos advixit. Unde quartum-decimum epistolarum librum septimae indictionis inperfectum reliquit quoniam ad ejusdem indictionis terminum non pertingit. Ex quorum multitudine primi Hadriani papae temporibus quaedam epistolae decretales per singulas indictiones excerptae sunt, et in duobus voluminibus, sicut modo cernitur, congregatae. Et Gregorius jamdudum in monasterio positus, ubi eum angelus Domini sub habitu naufragi scribentem repererat, nimirum quaedam dictaverat, ut ad expositionem tantae profunditatis quam in libro Job penetrare potuit, eo paratior quo ex dictandi consuetudine doctior, pervenireo, dum illum in Constantinopolitana urbe sedis apostolicae responsa constringerent,
Abbreviated transcription (Latin):
Quib etiam eccłie u̾re defensorem depu¬
tare uos ꝯuenit: cuius sollicitudine
eaq̃ illis fuerint ꝓmissa seruentur
uante humilitatis
gregorius fuerit. cum ex multis.
tum ex hiis manifestissime poterit de¬
pͣhendi: quod om̃s quidem sac̾dotes
frẽs et cõministros. dericos autem diu̾¬
si ordinis dilectissimos filios. At uero
laicos iuros dominos et feminas dñas
in sius litt̾is nominabat. Neq ab ali

Expanded text:
Quibus etiam ecclesiae vestrae defensorem depuQuibus etiam ecclesiae vestrae defensorem deputare vos convenit, cujus sollicitudine ea quae illis fuerint promissa serventur. » 58. Quantae humilitatis Gregorius fuerit, cum ex multis, tum ex his manifestissime poterit deprehendi, quod omnes quidem sacerdotes, fratres et comministros, clericos autem diversi ordinis dilectissimos filios, at vero laicos viros dominos, et feminas dominas, in suis litteris nominabat, neque ab ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit ad nos quia quioam hominẽ
minorem omimodo discretionẽ tenen¬
tes: insuis nos periculis implicari desi¬
d̾ant: atq ita uolunt ab eccliasticis ꝑ¬
eccłiastica siuemea suscipiatis scripta
siue etiam et minime fuerint directa.
sub tanto moderamine debeatis impen¬
dere: quatinus si qui in furtis publi¬
cis implicati ft̃. a nobis ñ uideantur
iniuste defendi: ne opinione male agẽ¬
tium. exindiscrete defensionis ausu ĩ nos
ullo modo tͣnfferamus. S qͣntum de¬
cet eccł̃iam ad monendo. uerbum int̾¬
cessionis adhibendo. quib ualetis suc¬
currite: ut et illis opem feratis. et opini¬
onem sc̃e eccł̃ie non inquinetis.
refugernt: ita debet causa disponi. ut nͨ
ip̃i uolentiam patiantur: nec hii qui
dicut᷑ oppressi dampna sustineant. Cu
regͦ ur̃e sit ut eis sacram̃tum ab hiis qͦ¬
ium int̾ est deseruanda lege et iusticia
ꝓmittatur: et ꝑ om̃ia ꝯoneant᷑ exire
atq suoꝵ actuum reddere rationem.

Expanded text:
enit ad nos quia quidam homines, minorem omnimodo discretionem tenentes, in suis nos periculis implicari desiderant, atque ita volunt ab ecclesiasticis perecclesiastica, sive mea suscipiatis scripta, sive etiam ea minime fuerint directa, sub tanto moderamine debeatis impendere, quatenus, si qui in furtis publicis implicati sunt, a nobis non videantur injuste defendi, ne opinionem male agentium ex indiscretae defensionis ausu in nos ullo modo transferamus, sed quantum decet, ecclesiam admonendo et verbum intercessionis adhibendo, quibus valetis succurrite, ut et illis opem feratis, et opinionem sanctae Ecclesiae non inquinetis. refugerint, ita debet causa disponi, ut nec ipsi violentiam patiantur, nec hi qui dicuntur oppressi damna sustineant. Curae ergo vestrae sit ut eis sacramentum ab his quorum interest de servanda lege et justitia promittatur, et per omnia commoneantur exire, atque suorum actuum reddere rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
Etce quom deposuit potentes & exaltauit
humiles. qͦm̾ esurientes impleuit bonis.
& diuites dimisit in anes. ꝑ me reges reg¬
nant ait ip̃e. & principes iusta decernunt.
Non excictit uob̾ quomͦ irruentib in here¬
clitadem nr̃am barbaris. facti sum̃ oppro¬
brium uicinil nr̃is. subsannatio & illu¬
sio hiis qui incircuitu nr̃o sunt. Aliis
nãq int̾fectis. aliis fugatis. aliis iugo
ignominiose seruitutis oppressis: ni¬
chil fere honoris. nich gl̾ie nr̃o generi
cum hostib nr̃is in om̃ib fortuna faue¬
ret: in ꝓfecto nicħ spei suꝑẽe. uidebat᷑.
Ego uͦ contͣspem in spem creilens ⁊ & dñi

Expanded text:
it potentes, et exaltavit humiles, quomodo esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes . Per me reges regnant, ait ipse , et principes justa decernunt. Non excidit a nobis quomodo irruentibus in haereditatem nostram barbaris, facti sumus opprobrium vicinis nostris, subsannatio et illusio his qui in circuitu nostro sunt . Aliis namque interfectis, aliis fugatis, aliis jugo ignominiosae servitutis oppressis, nihil fere honoris, nihil gloriae nostro generi cum hostibus nostris in omnibus fortuna faveret, mihi profecto nihil spei superesse videbatur. Ego vero contra spem in s
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps me duune ꝓtectioni dispositi¬
oniq ꝯmisi. Ille autem respexit in orati-¬
onem meam & ñ spreuit p̃cem meam. q
abstulit opprobrium meũ. ⁊ restituit
me in regnum patris mei: in suꝑ cunni¬
lauit diuiciis. auxit gła. donis celestibꝰ
illustrauit. Ip̃e sanguine rebelles sube-¬
git. hostes sũbu̾tit. o om̃ia nr̃a amabi¬
li qͣdam pace ꝯposuit. Absit absit ut
tot & tantis eius beneficuis inueniam᷑
ingͣti. quin pocius demanu inunicorũ
nr̃oꝵ lib̾ati seruiamus illi in iusticia oe
u̾itate.faciamusq qd̃ ait ꝓph̾a. uouete
& reddite lño deo ur̃o. Decernite ergo
mecũ quomͦ me ꝑegrinante regnum
subsistat angloꝵ. qua lege. qua pace.
nantur. quis cui p̾ferat᷑ regioni. quis ca¬
stra. quis urbes. qͥs priuata. quis publi¬
ca negocia ꝓcuret. Erit autem inus oĩ¬
um custos c̃s ꝓtector deus. & pacem ꝙͣ
dedit ip̃e seruabit: nob̾tum ꝓficiscẽs
& uob̾cum remanens. qui & uos custo

Expanded text:
deinceps divinae me protectioni dispositionique commisi. Ille autem respexit in orationem meam et non sprevit precem meam , et abstulit opprobrium meum , et restituit me in regnum patris mei; insuper cumulavit divitiis, auxit gloria, donis coelestibus illustravit. Ipse sine sanguine rebelles subegit, hostes subvertit, et omnia nostra amabili quadam composuit pace. Absit, absit ut tot et tantis ejus beneficiis inveniamur ingrati, quin potius de manu inimicorum nostrorum liberati, serviamus illi in justitia et veritate. Faciamusque quod ait Propheta: Vovete et reddite Domino Deo vestro . Decernite ergo mecum, quomodo me peregrinante regnum subsistat Anglorum, qua lege, qua pace, nantur; quis, cui praeferatur regioni, quis castra, quis urbes, quis privata, quis publica negotia procuret. Erit autem unus omnium custos et protector Deus, et pacem quam dedit ipse servabit, nobiscum proficiscens, et vobiscum remanens, qui et vos custo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑis rex beatus nequaqm sue ẽ spõ¬
sionis oblitus. nec in lie bonoꝵ ummemor
fuit maloꝵ. s cogitans & recogitans qnͣ
tasͥ fecerit dñs. qui ditauit egenũ. sullima¬
uit humilem. inglorium coronauit:pa¬
rat reddere uota sua quedistixer̃t labia
sua. Parat sumptꝰ. seꝑat donaria. uocatis¬
q tocius regni pͥmatib: habuit cum eis
huiꝰmodi uł destatu regni uł desua ꝑegri¬
natione sermonem. Benelictus cleus qui
magnificauit misccłiam suam facere no¬
biscum. qui iusitauit in uirga iniqui¬
tates nr̃as. ꝙ in uerberib pestata nr̃a.¬

Expanded text:
is rex beatus nequaquam suae sponsionis est oblitus, nec in die bonorum immemor fuit malorum. Sed cogitans et recogitans quanta sibi fecerit Dominus, qui ditavit egenum, sublimavit humilem, inglorium coronavit, parat reddere vota quae distinxerunt labia ejus. Parat sumptus, separat donaria, vocatisque totius regni primatibus, habuit cum eis hujusmodi vel de statu regni, vel de sua peregrinatione sermonem: « Benedictus Deus qui magnificavit misericordiam suam facere nobiscum, qui visitavit in virga iniquitates nostras , et in verberib
Abbreviated transcription (Latin):
um seruum. Anteqm ad finem ꝑuenit
longe ante p̃uenit: ad sua ad se manibu¬
la uocauit. Aitq illi. fili ꝓpe ẽ finis m̃s¬
iri. de ista miserabile uita me cls eripiat.
Preparemꝰ gͦ cugurium ut inueniamꝰ
unde uasculũ ad sepeliendũ me fieri pos¬
sit qr ꝓpe ẽ finis m̃s uenͥtura q̃lem stu¬
dium habuit. Notundum materiũ¬
culo fecit: qs in locd il iacere uo luit ibidẽ
uasip̃m deportaiut. ox illico fiul scs ue¬
uit inlo d u̾bi preciꝑet scput nus fuit qͥon
multo post temꝑe. & centuls saco il apean.¬

Expanded text:
um seruum. Antequam ad finem peruenit, um seruum. Antequam ad finem peruenit, longe ante praeuidit et sua ad se manibula uocauit aitque illi: «Fili, prope est finis meus, ut de ista miserabili uita me Deus eripiat. Praeparemus ergo tegurium, ut inueniamus, unde uasculum ad sepelliendum me fieri possit, quia prope est finis meus uentura.» Qualem studium habuit, rotundum materiuculo fecit, et in loco, ubi iacere uoluit ibidem, uas ipsum deportauit. Mox illico finis sancta euenit; in loco, ubi praeciperat, saepultus fuit. Non multum post tempore ex Centulo uico, ubi ipse an
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuas habeo orationem aliquis exfide
exposceret. largiente xp̃o cunctas & un¬
petrasse gauderet. Pat̾ ipsiꝰ manibuli
nomine hermonaldus simplex erat &¬
in sua simplicitate ip̃m seruiun di mł¬
tum diligebat. Sic ab eodem seruo cłĩ be¬
neclictõem ꝓmeruit. & sua penitentia op¬
tune ꝑegit: & finem ꝑfectam habuit.
om̃is familia sua tam conuix qm & fi¬
lu seir uernaculi sz aut ancillas aut ser¬
uos qd̃ habuit: xp̃c ad suum seruiciũ
ꝑcluxit. & in monasterium conu̾satõ¬
nem monasticam uitãꝙ finiert̃. Et alii
finire in obedientia ꝑfecta expectant.
Quid referant multas iurtutes ls ꝓ
suo merito oꝑatur. Solebat nob̾ euis
manibula dicere: ut quis eoꝵ erga terri¬
git ueniebat iniuria aut langor. aut
morb uł febris uł qͣlibet egritudo corꝑi
confugium ad eum faciebãt ꝓ eiꝰ quol
patronus orabat continuo sanabant᷑.
Totum ẽ. admirandũ qõ cłs oꝑat᷑ ꝑ su¬

Expanded text:
quid ab eo orationem aliquis ex fide quid ab eo orationem aliquis ex fide exposceret, largiente Christo, cunctas et impetrasse gauderet. Pater ipsius manibuli nomine Herimoaldus simplex erat et in sua simplicitate ipsum seruum Dei multum diligebat. Sic ab eodem seruo Dei benedictionem promeruit et sua paenitentia optime peregit et finem perfectam habuit. Omnis familia sua, tam coniux quam et filii seu uernaculi aut ancillas aut seruos quod habuit, Christus ad suum seruitium perduxit, et in monasterium conuersationem monasticam uitamque finierunt, et alii finire in oboedientia perfecta expectant. Quid referam? Multas uirtutes Deus pro suo merito operatur. Solebat nobis eius manibula dicere, ut quis eorum erga terriae ueniebat iniuria aut langor aut morbus uel febris uel qualibet aegritudo corporis, cumfugium ad eum fatiebant; pro eos quos protinus orabat, continuo sanabantur. Totum est admirandum, quod Deus operat per su
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. Querebant ĩꝓꝑe in ip̃o pago
pontiuo in chriscia cense florefice ubicõ¬
struxerunt tegurium uilesatis & par¬
uũ. Nec deligno cooꝑtũ: nͥ de rauso exigͥo
uͥ aquam inuenerunt ꝓpe deloce argu¬
bio. Nam de ip̃o secreto mauranto:
erat iniquo ꝓpter qõ ip̃a forestis ad re¬
gis leticiã erãt censata & ipsius mau¬
ranto erat cõmendata. Non multa bo¬
nuaria cõsignauit in ip̃a area: Nisi
bina uel terna cica unam cisternam
Nam ip̃e maurontus de ip̃a foreste:
tunc ñ certauit qd̃ postera derauit
qr ipsa postea cenobiã ibi icoauit
consteuere. Beatus icharus in iꝑso
loco ꝑuenit. & illictantam q̃ abstiẽ¬
tia sc̃met ipsum imposuit ut̾ uis caro
ossib hereret ut iurareittur qui sciebãt
quomodo in corꝑe iuuebãt. Mirasci¬
tasines erat uͥtaues celi sic ad eum uolt¬
tabant ut & escas in manib euis alerẽt.
Quid plura in eoclem loco ꝑ manibu¬
las sua nomine sigobrando didici ꝓ

Expanded text:
tionem. Querebant in prope in ipso pago tionem. Querebant in prope in ipso pago Pontiuo in Crisciacense foreste, ubi construxerunt tegurium uile satis et paruo nec de ligno cooperto, nisi de rauso exiguo; ubi aquam inuenerunt prope de loco Argubio. Nam de ipso secreto Mauronto erat iniquo, propter quod illa forestis ad regis letitiam erat censita et ipsius Mauronto erat commendata. Non multa bonuaria consignauit in ipsa haria, nisi bina uel terna circa unam cisternam. Nam ipse Maurontus de ipsa foreste tunc non certauit, quod postea desiderauit, quia ipse postea cenobio ibi incoauit construere. Beatus Richarius in ipso loco peruenit et illic tantam mortitiam semet ipsum inposuit, ut uix caro ossibus hereret, ut mirarentur, qui sciebant, quomodo in corpore uiuebat. Mira sanctitas in eo erat, ut aues caeli sic ad eum uolitabant, ut et escas in manibus eius alerent. Quid plura? Et in eodem loco per manibula sua nomine Sigobardo dedici, pro
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatem exhibuit. Nlłm de quosua fu¬
it potestas in seruitio reliquit. Cottilie
tam̃ inieiunuis seconfixit. pauimentis
eccł̃ie ꝓstratut orationis libam̃ta: miles
xp̃icum lacrimis dño consecrauit. Qnͣ¬
tum ignis amoris dei coreiꝰ repleuerat:
ualentius in xp̃i amore anhelabat:
Heremum cõcupunt & uitã slitariã
ut qͣnͣtum secretͥus tanto lib̾alius cleum
meditaret᷑. Sic uir illuster gislemarus
nom̃ cuiꝰ circa undiq t̾ritoria seu nobi¬
litas habundabat: xp̃ianus optimus
d̃m timebat & seruos dĩ plurimũ ama¬
bat. Optabat & ꝓhibebat: ut beatus ii¬
chanus deuicinio eoꝵ nunqͣm discede¬
ret ad beatus sacerdos d̃i ꝑcunctabat᷑
ut uasta heremi d̃s ꝓuideret. Aciur
nobilis scilicet gislenͣarus siue & alius ꝓ¬
pinquus: similit nobił & palatinus nͨ¬
clissimilis genere maurontus pꝰ obitũ
regine suggestione fecerunt in nomine
serui cłi ut infiscidictione haberet remo¬

Expanded text:
libertatem exhibuit; nullum de quo sua fulibertatem exhibuit; nullum de quo sua fuit potestas, in seruitio reliquit. Cotidie tamen in ieiuniis se confixit, pauimentis ecclesiae prostratur, orationis libamenta miles Christi cum lacrimis Domino consacrauit. Quantum ignis amoris Dei cor eius repleuerat, ualentius in Christi amore anhelabat. Heremum concupiuit et uitam soletariam, ut quantum secretius, tanto liberalius Deum meditaret. Sic uir inluster Ghyslemarus, nomen cuius circa undique terretoria seu nobilitas abundabat, christianus optimus Deum timebat et seruos Dei plurimum amabat; optabat et prohibebat, ut beatus Richarius de uicinia eorum numquam discederet. Ad beatus sacerdos Dei percunctabat, ut uasta heremi Deus illi prouideret. At uir nobilis, scilicet Ghyslemarus, siue et alius propinquos similiter nobilis et palatinus nec dissimilis genere Maurontusque nomine,reginae suggestionem fecerunt in nomine serui Dei, ut in fisci ditione haberet remo
Abbreviated transcription (Latin):
captiuos ibidem redemit. Dum ibidem in¬
tanta m̃te ꝓ deo ex̾ceret labore ilico ad me¬
moriam reduxit deos quos in patͥa reli¬
quid. Ait namq. Huui me qr relinqͥmus
in frantia quos ingenuos ñ climisimus
uatitinare cepit: ꝙ misso suo dice. Uade
uelotit̾ ad nauem: & precede nos infrãcia:
illo & illo dimitte ingenuos ut mercedem
nr̃ãm nob̃ restituat ds: qr uicina morte
ante ocłos hñt ne inseruitio finiant
uitam. Adhuc illos incolumes &e robustoᷤ
in corꝑe illesos missus ip̃e reperiit ulłm
doloram habentes. Sic actum ẽ. sccł̃m u̾¬
bum ingenui climissi ft̃. Continio finiꝰ
eoꝵ euenit sicut ip̃e seruus cl̃i de eis ꝓpħa¬
uit. qui transmare erat sic p̃uidebat xp̃c
qui in eum manebat. ipse ei qͥo faceret
indicabat᷑. Igitur in frantia remeauit
ad ꝓpria uncde exierat: reu̾sus ẽ. in illi¬
co qntos habuit qͦs iam lib̾os ñ dimise¬
rat aut secum cde tnͣsmare acflux̾at. eis

Expanded text:
captiuos ibidem redemit. Dum ibidem incaptiuos ibidem redemit. Dum ibidem intenta mente pro Deo exerceret laborem, illico ad memoriam reduxit de eos quos in patria reliquid. Ait namque: «Heu me, quia reliquimus in Frantia, quos ingenuos non dimisimus!» Vaticinare coepit et misso suo dicere: «Vade velociter ad nauem et praecede nos in Frantia; illo et illo dimitte ingenuos, ut mercedem nostram nobis restituat Deus, quia uicina morte ante oculos habent, ne in seruitio finiant uitam.» Adhuc illos incolomes et robustos, in corpore inlaesos missus ipse repperit, nullam dolorem habentes. Sic actum est secundum uerbum; ingenui dimissi sunt; continuo finis eorum euenit, sicut ipse seruus Dei de eis prophetauit, qui trans mare erat. Sic preuidebat: Christus, qui in eum manebat, ipse ei, quid faceret, indicabat. Igitur in Frantia remaeauit ad propria; unde exierat, reuersus est. Illico quantos habuit, quos iam liberos non dimiserat aut secum de trans mare adduxerat, eis
Abbreviated transcription (Latin):
rus ad domum suam cdicebat. Oratõem
aseruo cłi postulauit. orationem ꝑ acta
miram m seruus di ip̃opegẽ sic caffigauit
sicut & reliquo homine sic ei amiuntiauit.
ut om̃ino tam suꝑb camelatꝰ ñ eẽt. nec blã¬
dau̾ba nec mollia adilatione ei exhibuit.
S rexut uicdit ꝓ bono recepit & ad m̃sam
suam secum eum ꝑduxit.: Ibictem totadie
& partem noctis: uerbum cd̃ĩ admonuit.
Sicꝙ eum rex inamorem suscepit: ut sensi¬
culo ad luminaria faciendũ eilem ipsa
clie concessit. Int̾im uͦ cernentes cura uicini-¬
a homines ꝑmanentes: quos eiꝰ deuotio
ñ minuna erat in xp̃o. Ceꝑunt ei elemosi¬
nas multas largire: tam elemosinas ꝙͣ
confessiones ꝓculpas dare. & penitentiã
ab ip̃o expetere mox ut ipse seruus l̃i com¬
peruit ut aliquid haberet: ut captiuos
redimere potuisset suam cogitat̃oem dis¬
posuit ut ultra mare in saxamia captiuoᷤᷤ
redimere ꝓperaret. Uidelicet in saxoma ꝑ

Expanded text:
rus ad domum suam ducebat. Orationem rus ad domum suam ducebat. Orationem a seruo Dei postulauit; ad orationem peracta, mirum modo seruus Dei ipso regi sic castigauit, sicut et reliquo homine; sic ei adnuntiauit, ut omnino tam superbus, tam elatus non esset; nec blanda uerba nec mollia adulatione ei exibuit. Sed rex, ut uidit, pro bona recepit et ad mensam suam secum eum perduxit. Ibidem tota die et partemque noctis uerbum Dei admonuit, sicque eum rex in amorem suscepit, ut censiculo ad luminariam faciendum eidem ipsa die concessit. Interim uero cernentes circa uicinia homines permanentes, quod eius deuotio non minima erat in Christo, coeperunt ei elymosinas multas largire, tam elymosinam quam confessiones pro culpas dare et paenitentiam ab ipso expetere. Mox ut ipse seruus Dei conperuit, ut aliquid haberet, ut captiuos redemere potuisset, sua cogitatione disposuit, ut ultra mare in Saxonia captiuos redemere properaret. Videlicet in Saxonia p
Abbreviated transcription (Latin):
que equo tenere xp̃o exore clamare huc il¬
lucq cliuertere. Tunc mater que puerũde¬
derat: ocłos suos claucdebat pectus manibus
tunclebat puerum pͥmo geniitum suum
ip̃a hora mortuũ iudere metuebat. Nam
ip̃e seruuscłi xp̃m ueloctt̾ inuorans puerc̃ĩ
demanu sua dimisit. Sic ruentem & equo ⁊¬
pauente qͣi auicula infans in t̾ram. perue¬
nit ut tenerituro illiꝰ nequaqͣm collederet.
Materflens & euslans ad puerum cadentẽ
cucurrit: uelut semiuiudm manu reciꝑet.
Suꝑ mota t̾ra cum factum talpigu uocãs
illesum infantem repperit: qui mortẽ ꝓli
ꝑluxerit ridentem in manu suscepit. et
nichil teneritudinẽ euis ferocitas equi col-¬
lisit. Exeo temꝑe ipse sacerlos cli sessorem
exgenere equi ñ ꝓsedit. nͥ asello mansueto
quo uoluit mͦ quieto & psalmo ducando
sectauit. Eo temꝑe ceritulo uico quẽ pꝰea
suus meritꝰ condidit cencibio: dagobetꝰ
rex illic aduentrat q̃uam illuster gislema¬

Expanded text:
que equo tenere, Christo ex ore clamare, huc ilque equo tenere, Christo ex ore clamare, huc illucque diuertere. Tunc mater, qui puero dederat, oculos suos claudebat, pectus manibus tundebat, puerum primumgenitum suum ipsa hora mortuum uidere metuebat. Nam ipse seruus Dei Christum uelociter inuocans, puero de manu sua dimisit. Sic ruentem et equo pauentem quasi auicula infans ad terram peruenit, ut teneritudo illius nequaquam conlideret. Mater flens et eiulans ad puerum cadentem cucurrit, ut uel semeuiuo in manu susciperet. Super mota terra, quam factum talpigini uocant, inlaesum infantem repperit; qui mortem proli pertimuit, ridentem in manu suscepit, et nihil teneretudinem eius ferocitas equi conlisit. Ex eo tempore ipse sacerdos Dei sessorem ex genere equi non prosedit, nisi asello mansueto quo uoluit modo quieto et psalmodii canto sectauit. Eo tempore Centulo uico, quem postea suus meritus condidit cenubio, Dagobertus rex illic aduenerat; quam inluster Ghislema
Abbreviated transcription (Latin):
lator nec semet ip̃m inmortificatione
nec alio in collocatione blandit᷑. Cre¬
uit sc̃ĩtas creuit & humilitas habuit iu-¬
sticiam sccł̃m prudentiam: fortitudinẽ
scilicet magnamq temꝑantiam. In hus
quatuor uirtutibus saluat᷑ homo iustꝰ.
habeit humilitatẽ inscitã cartatem:¬
totum quantum habebant dm dilige¬
bant. Intantũ mortificauit carne suam
ut cuncti qui eum caruebẽt suam cogeren¬
turuitam despicere: dum illĩ penttenciã
uicderent. Et uentt qͣndam cdiem sessorem
suũ equo secientem ꝓ uisitatc̃e matrone
mum suam ꝑuenit. Ip̃a namq med̾na
obuium ei eciuit ꝓsalite popolitt bene¬
clictionem parata ait. filio meo germa.¬
no & legi lauacri ad oscłandum me tri¬
bue: atꝙ ip̃a femina ꝯcliens cũi gaucuo
in manu porrextt puerẽm equo osuper
equos osculare cepit: temptatio illico su¬
bita euenit: cum infamulo amplexaret
tanta ferocitas equi emuiscere cepit: ut ca

Expanded text:
lator nec semet ipsum in mortificatione lator nec semet ipsum in mortificatione nec alio in conloquutione blanditor. Creuit sanctitas, creuit et humilitas. Habuit iustitiam secundum prudentiam, fortitudinem scilicet magnamque temperantiam. In his quattuor uirtutes saluatur homo iustus; habent humilitatem insertam caritatemTotum, quantum habebat, Deum diligebat. In tantum mortificauit carnem suum, ut cuncti qui eum cernebant suam cogerentur uitam dispicere, dum illius paenitentiam uiderent. Euenit quadam die, sessorem suum equo sedentem, pro uisitatione matronae mum suam peruenit. Ipsa namque matrona obuium ei exiuit; pro salute poposcit. Benedictionem peracta, ait: «Filio meo germano et legi lauacri ad osculandum me tribue!» Atque ipsa femina exiliens cum gaudio in manu porrexit puerum; eum super equo osculare coepit. Temptatio illico subita euenit; cum infantulo amplexaret, tanta ferocitas equi emiscere coepit, ut cap
Abbreviated transcription (Latin):
osculabat᷑ ip̃os reficiebat & cum ip̃is pa¬
nem uescebat. Et mire magnitudinis
amorem suũ in pauꝑes ꝑegrinosq
& lepsos ponebat. Euanglica mãdata:
in omnib semꝑ adimplebat. Egris me¬
cdelam prebebat. infirmi ad eum undi¬
q ueniebant sanitatem tam anime
quam corꝑis querebat: deo largiente
om̃ib in omnia ꝓdebat: Igitur quis re¬
quirat de quales fintͤ parentes ñ exopib
nobiles nec degente alta ꝓcessit: s medio¬
cras parentes pauꝑes habuit: ip̃os tam̃
aliquos conuertit & ad xp̃i seriuitiũ per¬
cduxit. & aliquos incatholica fide conu̾¬
tit neminema tñ seruicium nͥ soli deo et
debuit & exibuit. Et cognouit se: ꝙ ere¬
xit se conira se. Solet fieri ut ligna igñe
qnͣtum plus exhibit᷑. tantũ ignis ampliꝰ
accenclatur. Sic beatus erat richarius
inuita ut mortẽ ñ timeret sibitã. ñ un¬
merito laudatur qui semetip̃m ut au¬
rum infornace ꝓbatur. Non fuit adu¬

Expanded text:
osculabat, ipsos reficiebat et cum ipsis paosculabat, ipsos reficiebat et cum ipsis panem uescebat et mire magnitudinis amorem suum in pauperes peregrinosque et leprosos ponebat. Euangelica mandata in omnibus semper adimplebat, aegris medelam prebebat; infirmi, qui ad eum undique ueniebant, sanitatem tam corporis quam animae querebant; Deo largiente, omnibus in omnia proderat. Igitur quis requirat, de quales fuit parentes, non ex opibus nobiles nec de gente alta processit, sed mediocres parentes pauperes habuit ipsos tamen aliquos conuertit et ad Christi seruitium perduxit et aliquos in catholica fide conuertit; neminem tamen seruitium nisi soli Deo et debuit et exibuit. Et cognouit se et erexit se contra se. Solet fieri, ut ligna ignem quantum plus exhibitur, tantum ignis amplius accendatur. Sic beatus erat Richarius in uita, ut mortem non timeret subita; non inmerito laudatur, qui semet ipsum ut aurum in fornacae probatur. Non fuit adu
Abbreviated transcription (Latin):
elegitut de eoꝵ manib stultoꝵ homi¬
num liberaret: ip̃o dei seruos nunc & pe¬
regrinos. ꝓ hospitalitatis mandatom
ad suũ ꝑduxit domicium. Nam & ipsi
serui dei ꝓuidentia d̃o exierunt grãs.
qd̃ hominem eis talem ꝓuilisset: quide
calumpnias stultoꝵ eõs liberasset. & ad
suũ domiciłi ꝓ caritatis studio illesus
ꝑduxisset. Scilicet sup̃scupti serui dei
cauerunt: ille admonitus u̾bum recepit.
Confessionem suam dedit: & delictũ
suum cum lacrimis eisꝓdiit. Ex eo tem
suam mortificauit: ut panem ordeace¬
um cum cinere myxtum pꝰ ieiunium
ȩxpletum: um parua mensura sum̾et
& poculum impletũ fienimisceret. Nec
olim in temꝑe cognitum sacerdocũ sui
ppłm quem pdicabat honorem illic p̃sta¬
bant in alimonia qõ ei largiebant᷑ pau¬
uisitabat. mortuos sepeliebat. leprosõs
balnea fieri precipiebat. Post eoꝵ ablu¬
tionem ip̃e subsequens in eoꝵ lauacrũ
ingrediebat᷑. apud eos sedebat. illos

Expanded text:
elegit, ut de eorum manibus stultorum homielegit, ut de eorum manibus stultorum hominum liberaret; ipsos Dei seruos, nunc et peregrinos pro hospitalitatis mandatum ad suum perduxit domicilium. Nam et ipsi serui Dei prouidentia Deo exigerunt gracias, quod hominem eis talem prouidisset, qui de calumnias stultorum eos liberasset et ad suam domum pro caritatis studio inlesos perduxisset. Scilicet suprascripti serui Dei cauerunt; ille admonitus uerbum Dei recipit, confessionem suam dedit eis et delictum suum cum lacrimis eis prodiit. Ex eo tempsuam mortificauit, ut panem ordiatium cum cinere mixtum post ieiunium expletum cum parua mensura sumeret et poculum limphe cum fletu misceret. Nec olim in tempore cognitum sacerdotii sui populum quem predicabat, honorem illic prestabant: in alimonia quod ei largiebant, in pauuisitabat, mortuos sepeliebat, leprosos balnea fieri precipiebat. Post eorum ablutione ipse subsequens in eorum lauacrum ingrediebat, apud eos sedebat, illos
Abbreviated transcription (Latin):
p̃o ꝓtegente & mente iuuante
de uita quondam scĩ qui nuꝑ
ingente sub rege dagob̾to expa¬
go pontiuo: & ceritulo uico confessor¬
fuit ꝙ xp̃i richarius. Miles xp̃i sac̾dotale
cdlecies fungebat. Qui letus confessor
fuit in scł̃m: magnum ꝓmeruit mercto:
quẽ ex uoto & animo conscribere curabo:
& siñ multa que d̃s ꝑ ip̃m fecit uł pau¬
ca que didici ꝑ d̃ĩ adutorium conscri¬
bere curaui. Igitur beatꝰ richarius ini¬
tium ut cepit calliditatem habuit: ui¬
goremq animi in se ex̾citauit. Nouoꝵ
miracula & eiꝰ patricinia ñ cdebemꝰ nos
mencdatio. Nec loquele lingua fit hori ex
hibernia & chaidocus. ex iscotorũ patria
ueniebant sic cambriam: iurbeatus richa-¬
rius fuit eoꝵ obhuius uͥ gentiles pon¬
tearii irrdebant ei malefacere affirma¬
bant stulti. quos ẽẽ dusie manes uoccta¬
bant qui dd̃m ñ credebant eis putabãt
qd̃ segetes tollebant s dominꝰ qui cuncta
prescunt & pandit seruo suo richaris

Expanded text:
protegente et mente iubante, de uita quondam sancti, qui nuper in gente sub rege Dagoberto ex pago Pontiuo et Centulo uico confessorque Christi, Richarius miles Christi, sacerdotale decus fungebat; qui letus confessor fuit in saeculum, magnum promeruit merito, quem ex uoto et animo conscribere curabo; et si non multa quae Deus per ipsum fecit, uel pauca quae dedici per Dei adiutorium conscribere curaui. Igitur beatus Richarius, initium ut coepit, calliditatem habuit uigoremque animi in se exercitauit. Nouorum miracula et eius patrocinia, non debemus nos mendacia nec loquere lingua. Fichori ex Hibernia et Chaidocus ex Scottorum patria ueniebant Siccambriam. Vir beatus Richarius fuit eorum obuius, ubi gentiles Pontearii inridebant ei: malefacere adfirmabant stulti, quod essent dusi; hemaones uocitabant qui Deum non credebant; eis reputabant, quod segetes tollebant. Sed Dominus, qui cuncta presciuit et pandit, seruo suo Richario
Abbreviated transcription (Latin):
tugurio iaceret. Cum ibidem euͣngłium le-¬
geret᷑ sua manipula qui remanserat sopo¬
re depressus uisionem qͣlem iudebat cum
exꝑge factus fuisset referebat hunc modũ
quam udisset domnũ richanum qͣsi
uiuum ꝑuisionem in aula splendida
& qͣi aurea & degenmnis exornata lucẽtia
ut sole & ip̃o seruo cł̃i in eadem habitantẽ
& loquentem ei. Frat sigobarde maleman¬
sionẽ habiumus de fune uł in ista mͦ domo¬
ñ nos nocet fumus. Et ce qui habuit ꝓdeo
obscuritatẽ: p̃parauit illi ds caritatem. Ut
ꝓfumosa mansione. clarissima retͥbutiõe.
Ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno patͥs¬

Expanded text:
tegurio iaceret, cum ibidem euangelium letegurio iaceret, cum ibidem euangelium legeretur, sua manibula, qui remanserat, sopore depresus, uisionem, qualem uidebat, cum expergefactus fuisset, referebat hunc modum, quasi uidisset domnum Richarium quasi uiuum per uisionem in aula splendida et quasi aurea et de gemmis exornata, lucentia ut sole, et ipso seruo Dei in eadem habitantem et loquentem ei: «Frater Sigobarde, mala mansione habuimus de fumo; uel in ista modo domo non nos nocet fumus». Ecce! qui habuit pro Deo obscuritatem, praeparauit illi Deus claritatem et pro fumosa mansione clarissima retributione, ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno pat
Abbreviated transcription (Latin):
cognouimꝰ: & ip̃a in laudem dñi dicere cu¬
pimus. Uades maligni qui circuit t̾ra: qui
multos ꝑunit & paucos quos tetigit reliqͥt:
& ip̃a plaga uocãt panicola seu uenenosa
lacerna qui cuitatis portus religionis reg¬
nacula undiq & tercas dereliquto: In cen¬
tulo uico: ubi ipse richanus requiescit ad¬
uenit. Unum afratrib siuis ꝑcussit quod
tumuisset ualde ꝓtimescere: ⁊̃ suo sepul¬
chro p̾parare. Et t̾alit in hiis dieb erat ut
in locou apparebat om̃s ꝑ alia loca fugebãt¬
tur aut omnino mortẽ nlłs euacdebat. de
fratre ut dyci q̃uam in loco plaga ꝑcusserat
una cum fratrib ceteris ad sepulchrũ scm
expctierunt & claue sc̃i richarii quol plaga
tetigit coxerunt: & exfide ad eum petiert̃
nlłs exeis peribit & cunctos ꝑ suũ meritũ
dłs liberauit. Qd̃ ante ascribere de hoc post̾̃
memini cum de hac uita ip̃e seruus dei.
migrasset & inferetro compositus in ipso

Expanded text:
cognouimus, etiam ipsa in laudem Domini dicere cucognouimus, etiam ipsa in laudem Domini dicere cupimus. Clades maligna, qui circuit terra, qui multos perimit et paucos quos tetigit reliquid, – et ipsa plaga uocant panucola seu uenenosa lacerta, – qui ciuitatis, portus, regionis, regnacola undique et terras dereliquid, in Centulo uico, ubi ipse sanctus Richarius requiescit, aduenit; unum e fratribus suis percussit, quod timuisset ualde pertimescere, etiam suo sepulchro praeparare. Et taliter in his diebus erat, ut in loco ubi apparebat omnes per alia loca fugebantur, aut omnino mortem nullus euadebat. De fratre ut dixi, quem in loco plaga percusserat, una cum fratribus ceteris ad sepulchrum sanctum expetierunt et de claue sancti Richarii, quos plaga tetigit, coxerunt et ex fide ad eum petierunt; nullus ex eis periit, et cunctos per suum meritum Deus liberauit. Quod antea scribere debui, hoc post memini. Cum de hac uita ipse seruus Dei migrasset, et in feretro conpositus, in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
sia fiait Quo reꝑtium & uas sublauatũ
inuenert̃ sacrum corpꝰ in ip̃ouasexaqua
impletũ. Tunc p̾fati frẽs tuleit corulde
uase: feretro posuerunt lurteaminã orna¬
uerunt: ad centulũ detulert̃ ubi illi sepelie¬
runt. Exeo clie mlłti eum colentes & uota uo¬
uentes: infirmus qui uenit. & exfide peti¬
uit. cuncta se impetrans se cognouit. Con¬
tratus quidam solebat a foris sc̃a basilice
frequentius orare. & secretius hoc agebat in¬
conrribeato sepulcto erectus fuit: ingressu¬
um suaꝙ̃ effuerunt sustentacula ibipendt̃
ꝓ miracula. Qui uid̾ant qõ fuerant: et
iudebãt qd̃ erat in dño exultabant. Nam
qͣdam die cum locus ip̃e: uͥbeatus richariusre¬
quiescit: satis ẽ publicus & biuius grancdis
aduentusq młtoꝵs uncolato qͥdam tran¬
seunt colla ferto subditi ad eum clamanteᷤ
uocib rumpunturũ cola ꝓtinus. Et illic
uidimꝰ demoniacos nimis uexantes: per
paulisꝑ tempꝰ ibidem consistentes: exinde
san reuertunt᷑. Qualem & eius uirtitem

Expanded text:
 Quo repertum et uas subleuatum, inuenerunt sacrum corpus in ipso uas ex aqua impletum. Tunc praefati fratres tulerunt corpus de uase, feretro posuerunt, lentiamina ornauerunt, ad Centulum detulerunt, ubi illum saepelierunt. Ex eo die multi eum colentes et uota uouentes, infirmus qui uenit et ex fide petiuit, cuncta se impetrasse cognouit. Contractus quidam solebat a foris sancta basilica frequentius orare et secretius hoc agebat: incontra beati saepulcro erectus fuit. Ingressuum sua quae fuerunt sustentacula, ibi pendunt pro miracula; qui uiderant quod fuerat, et uidebant quod erat, in Domino exultabant. Nam quadam die, cum locus ipse, ubi beatus Richarius requiescit satis est publicus et biuius grandis aduentusque multorum, uincolati quidem transeunt, colla ferro subdidi; ad eum clamantes uocibus, rumpuntur uincula protinus. Et illic uidimus daemoniacos nimis uexantes; per paulisper tempus ibidem consistentes, exinde sani reuertunt. Qualem et eius uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
regorius candido defensori.
Necessitatẽ patientib: pontifica¬
le conuenit ad esse subsidiũ. ꝑ qua re ex¬
perientie tue presenti auctoritate precipi¬
mur: qͣtuuis albino priuato luminib.
filio quondam marin coloni singulis
annis duos tremisses: sine aliqͣ dilatiõe
p̃stare non desinat: ñ cdubitatura suis hoc
sine dubitationib imputari.
regorius fantino defensori. Lator pre¬
sentium cosmas sẏrus in negocio qd̃

Expanded text:
regorius Candido defensori: « Necessitatem patientibus pontificale convenit adesse subsidium. Pro qua re experientiae tuae praesenti auctoritate praecipimus, quatenus Albino, privato luminibus, filio quondam Martini coloni, singulis annis duos tremisses sine aliqua dilatione praestare non desinat, non dubitatura suis hoc sine dubio rationibus imputari. » Item Gregorius Fantino defensori: « Lator praesentium Cosmas Syrus in negotio q
Abbreviated transcription (Latin):
Quiuite ałtius mors magis ip̃a uia est.
Pontificis summi hoc claudũt m̃b̃ sepulc̃.
Oru mumeris semꝑ. iuuit ubiq bonis.
suriem dapib suꝑauit frigora ueste.
Ity auimas monttis texit ab hoste sacs.
mplebatꝙastu quitqd sermone docebat
Dislet ut exemplũ mistica uerba loquens.
Hic labor ħstucliũ. hect cura ħ pastoragebaᷤᷤ
Ut dño offerres plurima lucra gregis.
Nam m̾cedem oꝑum iam sine fine tenes.
uo scilicet liberalissimo

Expanded text:
Cui vitae alterius mors magis illa via est. Cui vitae alterius mors magis illa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivat ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum mystica verba loquens. Hic labor, hoc studium, tibi cura haec pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Nam mercedem operum jam sine fine tenes. 69. Quo scilicet liberalissimo
Abbreviated transcription (Latin):
annis treclecim mensib sex. et dieb clecẽ.
doctrinis parit̾acoꝑib felicissimis illu¬
strauit: anno imperu fece scdo. indiccio¬
nescptima. quarto idirum martiarum
Qui udelicet om̃i uitesue temꝑe sicut
nouas basilicas minime fabricarat: ita
nimirum fabricatarũ
rum sarta tecta ꝯsũmo studio annuali¬
ter reꝑarat. Quas redditib luminaribꝰ
officus atq donariis cumulans: in ba¬
silica beati petri apłi fastigium de argen¬
to purissimo qd̃ aleone tercio pontifice
in basilica sixtiana sc̃e marie nomini de¬
dicata tͣnslatum ẽ. fabricauit. Et inbasi¬
lica beati pauli apłi suꝑ altare nichilo¬
minus aliud fastigium ꝓcurauit. Huiꝰ
pret̾ea uenerabile corpꝰ in extrema porticii
basilice beati petri apłi ante secretarium
tunc antiquissimũ quo iudelicet. simpli¬
epitaphiis p̃dicant᷑. sepultũ tali titulo de¬
coratur
Suscipe t̾ra tuo corpus de corpore stimptũ.
Decdlere quod ualeas uiuificante cleo
Sp̃s astra petit letinil uira nocebunt.

Expanded text:
annis tredecim, mensibus sex et diebus decem, doctrinis pariter ac operibus felicissimis illustravit, anno imperii Phocae secundo, indictione septima, quarto iduum Martiarum, Qui videlicet omni vitae suae tempore sicut novas basilicas minime fabricarat, ita nimirum fabricatarum veterum sarta tecta cum summo studio annualiter reparabat: quas reditibus, luminaribus, officiis atque donariis cumulans, in basilica beati Petri apostoli fastigium de argento purissimo, quod a Leone Tertio pontifice in basilica Sixtiana sanctae Mariae nomini dedicata translatum est, fabricavit, et in basilica beati Pauli apostoli super altare nihilominus aliud fastigium procuravit. Hujus praeterea venerabile corpus in extrema porticu basilicae beati Petri apostoli ante secretarium tunc antiquissimum, quo videlicet Leo, Simpliepitaphiis praedicantur, sepultum tali titulo decoratur: Suscipe terra tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas, vivificante Deo. Spiritus astra petit, lethi nil jura nocebunt,