comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ diabolo & angłis ꝰ aliquã miscdiam dĩ minime
defuturã. Nonquia ex illa damnatione liberent᷑.
sed ut eis aliquatenꝰ mitigetur. atq. ita aeternam
posse intelligi dĩmiscdiam. suꝑillorum aet̾nam
miseriã ⁊ sed tolerabiliorẽ quosdam excepturos
dã nationẽ: inquorundã cõparatione legimus
Aliciuĩ uero mitigari eã cui est traditus poenam:
uelquib dam int̾uallis habere aliquã fausam
quis au dacter dixerit. quandoquidem unam
stillã diues ille nonmeruit: sed dehactanta re.
diligentius ex otio disserendũ est: nunc quod
adistũ psalmum attin& actenus dictum. eẽ. de
illa suffecerit

Expanded text:
cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictum esse suffecerit
Abbreviated transcription (Latin):
TUENIAT SUPEAME MISC̃DIATUA DÑE
Quae sententia: suꝑiori uidetur adnexa
N on enim ait ueniat superme : sed ait & ueniat
Est autem ille superior: ecce concupiui man¬
data tua. in tua iustitia uiuifica me. Deinde
Quid hic gͦ poscit. nisi ut mandata quae concupi
nit enim quodã modo quid dixerit. intua iusti¬
tia uiuificame : cum subiungit. & ueniat super
me miscđia tua dñe: Salutare tuum seđm¬

Expanded text:
«Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quae sententia superiori videtur annexa: non enim ait, «Veniat super me;» sed ait, «Et veniat.» Est autem illa superior, «Ecce concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me:» deindea, Domine.» Quid hic ergo poscit, nisi ut mandata quae concupivnit enim quodammodo quid dixerit, «In tua justitia vivifica me;» cum subjungit, «Et veniat super me misericordia tua, Domine, salutare tuum se
Abbreviated transcription (Latin):
quem ad modum scriptum est. qui głatur. in
dño gletur: Quod gͦ ait. in tua iustitia uiuifi¬
ca mẽ: inxp̃o utiq: ũiuificari cupit Et ipsa ẽ.
miscdia : quã super se poscit uenire Ipse xp̃c
ricordiam diceret ubi ait: & ueniat suꝑ me
miscđia tua dñe. Si ergoquȩrimus quae sit ista
miscdia tua : audiamꝰ quod sequitur. Salutare
tuũ scđm eloquium tuũ. Ab eo quippe hoc pro¬
missum . ẽ : qui uocat ea quae non sunt tanquã
sint. Nondum enim erant quib ꝓ mitteretur.
nequisquam demeritis głaretur łtquibus
ꝓmissum est ⁊tiam ipsĩ ꝓmissi sunt: ut totũ
corptis xpi dicat. Gra dĩ sum: id quod sum

Expanded text:
um est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Quod ergo ait, «In tua justitia vivifica me;» in Christo utique vivificari cupit, et ipsa est misericordia quam super se poscit venire. Ipse Chriricordiam diceret ubi ait, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Si ergo quaerimus quae sit ista misericordia, audiamus quod sequitur: «Salutare tuum secundum eloquium tuum.» Ab eo quippe hoc promissum est, qui «vocat ea quae non sunt, tanquam sint» . Nondum enim erant quibus promitteretur, ne quisquam de meritis gloriaretur. Et quibus promissum est, etiam ipsi promissi sunt; ut totum corpus Christi dicat, «gratia Dei sum id quod sum
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ non ꝑmisit
Greca autem locutio ẽ nocere illos: latina uero
nocere illis
Et corripuit ꝓeis reges. Nolite
inquit tangere xpos meos : & in prophetis
meis nolite malignari. Q

Expanded text:
 non permisit. Graeca autem locutio est, «nocere illos;» latina vero, «nocere illis. Et corripuit pro eis reges. Nolite,» inquit, «tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.
Abbreviated transcription (Latin):
ex ore eꝰ uerbum ueritatis usq ualde. Quod
autem ait ne auferas : intelligendũ ẽ. ne au¬
ferri sinas ꝓpt̃ quod orandõ dicimꝰ. nenos
inferas intemptationem Et ipse dñs adpetrũ:
Rogaui inquit ꝓte nedeficiat fides tua. hoc
.ẽ. ne auferatur deoretuo uerbum ueritatis
usq ualde: Sequitur. Quia in iudici is tuis
speraui: Vel sicut degreo quidam diligentius
expresserunt: suꝑsperaui Quod uerbum.
& siminꝰ usitate compositũ est: tam̃ impl&
ueritatis int̾pretandȩ necessitatem: Attentius
ergo nobis loci huius rimandus: sensus: ut
intelligamus quantum ds̃ adiuuat quid sibi
uelit in uerbis tuis speraui. in iudiciis tuis

Expanded text:
ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua» ; hoc est, ne auferatur ex ore tuo verbum veritatis «usque valde.» Sequitur, «Quia in judiciis tuis speravi;» vel, sicut de graeco quidam diligentius expresserunt, «supersperavi»: quod verbum etsi minus usitate compositum est, tamen implet veritatis interpretandae necessitatem. Attentius ergo nobis loci hujus rimandus est sensus, ut intelligamus, quantum Deus adjuvat, quid sibi velit, «In verbis tuis speravi, In judiciis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis adipsum corpus cuius haec uerba sunt
pertinentes. graui pondere ꝑsecutioni surgen¬
te. nonualuer̃ sustinere exprobrationẽ & xp̃m
Exore suo quippe dicit. quia unitas corporis lo¬
quitur : incuiꝰ membris etiã illi deputantur.
qui defecer̃ adhoram negando: sed poenitendo
postea reuixer̃  uel etĩam martyrii quam
ꝑdiderant palmã. reparata confessione sũpser̃
Nonigitur usq ualde. uelsicut quidã codices
habent nonusquequaq: hoc ẽ. nonomimodo
Exore petri inquo erat trpus aeccłae: uerbum
ueritatis ablatum est. Qui & si adhoram negauit
timore turbatus : tam̃ flendo ẽ. reparatꝰ. & con¬
fitendo est postea coronatꝰ. Totum itaq corpus
xp̃i loquitur : id est scãe aecclesiae uniuersi¬
tas In quo toto corpore. siue quia negantib
plurimis remanser̃ fortes qͥ usq ad mortem
ꝓueritate certarent. siue quia & exhis qui
negauer̃ multi reparati sunt : non .ẽ. ablatũ

Expanded text:
quamvis ad ipsum corpus, cujus haec verba sunt, pertinentes, gravi pondere persecutionis urgente non valuerunt sustinere exprobrationem, et Christum s usque valde.» Ex ore suo quippe dicit, quia unitas corporis loquitur, in cujus membris etiam illi deputantur qui defecerunt ad horam negando, sed poenitendo postea revixerunt, vel etiam martyrii palmam quam perdiderant, reparata confessione sumpserunt. Non igitur «usque valde,» vel, sicut quidam codices habent, non «usquequaque,» hoc est non omnimodo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , et confitendo est postea coronatus. Totum itaque corpus Christi loquitur, id est, Ecclesiae sanctae universitas: in quo toto corpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinem sine ullo peccandi timore
seruabimꝰ. quia & dm̃ plenius cũ uiderimus
amabimus. & ꝓximũ: quia ds̃ erit omĩa in
omib: Nec false cuiquam deproximo suspi¬
cioni erit locus: ubi nullus nulli erit occultꝰ:¬

Expanded text:
plenitudinem sine ullo peccandi timore plenitudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit locus, ubi nullus ulli erit occult
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ quem diligit dñs corripit. flagellat autẽ
omnẽ filium quem recipit. Eccẽ enim scĩ&
humiles corde : dete p̃sum̃do inꝑsecutioni¬
b non defecer̃. Ecce etiã qui dese p̃sumendo
defecer̃. & tamen adipsum corpus ꝑtinuer̃.
sibunnotescendo fleuer̃. & tuã gr̃am soliduis
inuenerunt: quia suã suꝑbiã perdiderunt:
Ergo ne auferas de ore meo uerbum ueritatis
usquequaq: quia in iudiciis tuis speraui¬
Et custodiam legemtuam semꝑ Id est i¬
ld est si non
& enim semꝑ intelligitur quandiu hic uiui¬
M elitis quippe ita interp̃tatũ. ẽ. : quam sicut
quidam codices habent in aeternũ & in scłm¬
scłi. quia non potuer̃ dicere. & in aet̾num
aet̾ni: Lex itaq ista intelligenda . ẽ. dequo
dicit apostolus. plenitudo legis caritas
Haec enim ascĩs quorum exore non aufertur
uerbum ueritatis. hoc ẽ. ab ipsa xp̃i aeccła
custodietur. non solum in hoc scło. idest
legis sicut hic etiam ibi accepturi sumus
quae custodiamus : sed ipsam legis ut dixi

Expanded text:
am quem diligit Dominus corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit . Ecce enim sancti et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia in judiciis tuis superEt custodiam legem tuam semper:» id est, si non etenim «semper» intelligitur, Quamdiu hic vivim saeculi:» melius quippe ita interpretatum est, quam, sicut quidam codices habent, «in aeternum et in sere, et in aeternum aeterni. Lex itaque ista intelligenda est de qua dicit Apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Haec enim a sanctis, quorum ex ore non aufertur verbum veritatis, hoc est, ab ipsa Christi Ecclesia custodietur, non solum in hoc saeculum, id est,legis, sicut hic, etiam ibi accepturi sumus quae custodiamus, sed ipsam legis, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
Quando sic sitio: ad inflãmandã sitim meã. pluuiã
differebas. ut hauriens inbiberẽ. non respuerẽ
quod influeres: Si ergo ideo differebas: iã dã qm̃
anima mea uelut terra sine aqua tibi Cito exatidi
me dñe : defecit sp̃s meus

Expanded text:
quando sic sitio, ad inflammandam sitim meam? Pluviam differebas, ut hauriens imbiberem, non respuerem quod influeres. Si ergo ideo differebas, jam da; quoniam «anima mea velut terra sine aqua tibi. Cito exaudi me, Domine; defecit spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
& nos: qm̃ uocem eiꝰ in hoc psalmo accepimũs
Eius enimuox.ẽ: quod nemo negat ł leuatio
manuũ mearũ: sacrificium uesꝑtinum: Dic gͦ
consequenter. Pone dñe custodiam ori meo.
& ostium continentiae circu̾labia mea: ut non
declines cor meũ in uerba maligna. Ad e:¬
Ad excu¬
sandas excusationes inpeccatis:

Expanded text:
niam vocem ejus in hoc psalmo accepimus: niam vocem ejus in hoc psalmo accepimus: ejus enim vox est, quod nemo negat, «Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum.» Dic ergo consequenter: «Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
Quidẽ cor meum: cor
aeccłae meae: cor utiq corporis mei. Verba
illa attendite ubi nobis regula figitur. saule
saule quid me ꝑsequeris. cum ipsum nemo
tetigisset ł suriui & cibastis me. sitiui & potũ
dedistis mihi: & cȩtera. Et illi Quando te uidi¬
mus esurientẽ. aut sitientẽ: Qille. Cũ uni
exminimis meis fecistis: mihi fecistis. Haec
xp̃ianis inusitata. eẽ non debent: maxime
inquib regulȩ fixae sunt gȩcerorum intelli¬
gendorum. & aut non turbabuntur. a ut cito
corrigentur. Sicut ergo ibi dicturi sunt iusti.
dñe quare dixisti. esuriui & dedistis mihi man¬
ducare. quandotẽ uidimꝰ esurientẽ. It ille res¬
ponsurus.ẽ: Cũ uni exminimis meis fecistis.
mihi fecistis: sic & hic dicamus in xp̃o. intus
in interiore homine nr̃o. quia ibi ꝑfidem habita¬
re dignatur. Non enim absens ẽ anobis. & ñ
.ẽ. cui dicamus cũ ipsedicat: ecce ego uobiscum
sum usq ad consũmationẽ scłi. Dicamꝰ illi ergo

Expanded text:
Quid est, «cor meum?» Cor Ecclesiae meae, cor utique corporis mei. Verba illa attendite ubi nobis regula figitur, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? cum ipsum nemo tetigisset. «Esurivi, et cibastis me; sitivi, et potum dedistis mihi:» et caetera. Et illi: «Quando te vidimus esurientem aut sitientem?» Et ille: «Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis» . Haec Christianis inusitata esse non debent, maxime in quibus regulae fixae sunt et caeterorum intelligendorum; et aut non turbabuntur, aut cito corrigentur. Sicut ergo ibi dicturi sunt justi: Domine, quare dixisti, «Esurivi, et dedistis mihi manducare? quando vidimus te esurientem?» et ille responsurus est, «Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis;» sic et hic dicamus Christo intus, in interiore homine nostro, qui ibi per fidem habitare dignatur . Non enim absens est a nobis, et non est cui dicamus, cum ipse dicat: «Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi» . Dicamus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. dñs forme serui. Dicat ergo ipse: nec mire¬
mur. nec scandalizemur: quia filius dĩ unicꝰ
dicit Dñe ꝓbasti me & cognouisti me. Probasti:
et cogno uisti. Non quia non nouerat: sed
quiã notum aliis fecerat. Probasti inquit¬
Tu cognouisti sessio¬

Expanded text:
Dei, Dominus formae servi; dicat ergo ipse, nec mireDei, Dominus formae servi; dicat ergo ipse, nec miremur, nec scandalizemur, quia Filius Dei unicus dicit: «Domine, probasti me, et cognovisti me. Probasti, et cognovisti:» non quia non noverat, sed quia notum aliis fecerat. «Probasti t cognovisti me
Abbreviated transcription (Latin):
dñs eiꝰ pater eiꝰ : nisi quia dignatus. ẽ nasci
scđm carnem. Pater. ẽ. dĩ. dñs hominis
Uis nosse cui pater est Aequalis ibi filio. Apls
dicit. Quicum informa dĩ eẽt. non rapinam
arbitratus .ẽ. łe. aequalem dõ. Huic formae
pater .ẽ. ds̃ : aequali sibi formae unigenito
filio. nato desubstantia sua. Propt̃ nos autem
ut reficeremur. & efficeremur participes
diuinitatis eiꝰ reparati ad uitam aeternam
Quia ipse ut dixi factus.ẽ particeps morti¬
litatis nr̃ae: Quid deillo ait apł̃s ibi ubi dixe¬
rat. qui cum in forma dĩ eẽt. non rapinam
arbitratus. ẽ. esse se aequalem dõ sed semo¬
ipsum inquit ex in aniuit formã serui
accipiens : insimilitudinẽ hominũ factus.
et habitu inuentus ut homo Erat autem in
forma dĩ aequalis patri. & accepit formam
serui: qua minor ess&e patrẽ. Unde utrumq
formã dĩ. Pater maior me. ẽ: scđm formam ser¬
ui. Ergo quia & pater & dñs est: pater formȩ

Expanded text:
nus ejus Pater ejus, nisi quia dignatus est nasci secundum carnem. Pater est Dei, Dominus hominis. Vis nosse cui Pater est? Aequali sibi Filio. Apostolus dicit: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo.» Huic formae Pater est Deus, aequali sibi formae, unigenito Filio nato de substantia sua. Propter nos autem, ut reficeremur, et efficeremur participes divinitatis ejus, reparati ad vitam aeternam, quia ipse, ut dixi, factus est particeps mortalitatis nostrae; quid de illo ait Apostolus ibi, ubi dixerat, «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo? Sed semetipsum,» inquit, «exinanivit, formam servi accipiens; in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Erat autem in forma Dei aequalis Patri; et accepit formam servi, qua minor esset Patre. Unde utrumqueformam Dei; «Pater major me est,» secundum formam servi. Ergo quia et Pater et Dominus est, Pater formae
Abbreviated transcription (Latin):
Istos uersus quantũ anim aduertere potui quod
potestis & uos quater repetiti. inquo numero
quantum dño adiuuante scrutari u aluimus.
significat nobis quattuor quasdã tẽptationes.
ex quib nos liberat eui confitentur suae misera¬
tiones. Fac enim hominẽ pͥmo nihil quaerentẽ.
scđm uitã uẽterem. seductoria securitate uiuen¬
tem. nihil putantem aliud eẽ. post hanc uitam
quandoq finiendã. nẽglegentẽ qui dẽ & socor¬
dem. obrutum cor habentẽ. illecebris mundi
& mortiferis delectationib consopitum: ut
excitetur iste ad quęrendam grãmdĩ. ut fiat
sollicitus & tanquam desomno uigilet: nonne
manus dĩ excitat eum.: sed tamen a quo sit
excitatus ignorat. Incipit autẽ esse iã dicũ
cognouerit ueritatis fidem : sed antequam
cognoscat. dol& errorem suum. Inuenit enĩ
se inerrorẽ : uult cognoscere ueritatẽ: Pulsat

Expanded text:
Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem, nihil putantem aliud esse post hanc vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et mortiferis delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat
Abbreviated transcription (Latin):
runt enĩ cogitare tanta erga se oꝑadĩ non esse
in ania. sed uocare ad aliquã sine fine felicitatẽ.
quae ꝑpacientiã sustinenda est: sed festinauer̃
beati fieri temporalib rebus Quae ideo nemi-¬
ni confer̃ uerã felicitatẽ : quia non extingunt
insatiabilem cupiditatem. Qui enĩ biberit inqͥt
ex hac aqua: siti& iterũ¬

Expanded text:
runt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, quae ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem: «Qui» enim «biberit,» inquit, «ex hac aqua, sitiet iteru
Abbreviated transcription (Latin):
quod euidentius alibi legitur. doce me ut fa-¬
ciam uoluntatem tuam: Qui enĩ audiunt.
lic& memoria teneant quod audiunt: nequa¬
quam didicisse putandi sunt si non faciunt.
Veritatis nãq uerbum .ẽ. omĩs qui audiuit
apatre & didicit. uenit ad me Qui gͦ ñ facit.
iste dolorem poenitentiae preuaricationis
suae :¬
Exitus aquarum inquit descende¬
runt oculi mei: quiã non custodierunt

Expanded text:
quod evidentius alibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audiunt, licet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me» . Qui ergo non facit, iste dolorem poenitentiae praevaricationis suae, «Exitus aquarum,» inquit, «descenderunt oculi mei, quia non custodierunt
Abbreviated transcription (Latin):
tuo dñe. Magnificentius dici non potest. Sic̃
suꝑbia p̃sumit: sic humilitas confitetur. quo¬
modo ergo p̃sũptor.ẽ. qui uult uideri quod
non est: sic confessor.ẽ. qui non uult uideri
quodnonẽ ipse. & amat quodẽ ille Ad hoc
ergo ascendunt is rahelitȩ : in quib dolus non
.ẽ: Quia uere sunt isrłitȩ. quia in ipsis. ẽ. testi¬
monium isrł: ad hoc ascendunt. ad confitendũ
nomini tuo dñe¬

Expanded text:
omine.» Magnificentius dici non potest. Sicut superbia praesumit, sic humilitas confitetur. Quomodo praesumptor est qui vult videri quod non est; sic confessor est qui non vult videri quod est ipse, et amat quod est ille. Ad hoc ergo ascendunt Israelitae, in quibus dolus non est, quia sunt vere Israelitae, quia in ipsis est testimonium Israel; ad hoc ascendunt, «ad confitendum nomini tuo, D
Abbreviated transcription (Latin):
tia : quia ad patrem uado. & iã non uidebitis
me. haec ẽ iustitia. quia ad patrem uadis.
& iam non uidebuntte. Haec iustitia enim ex
fide est. Iustus enim: ex fide uiuit. Et tunc ex
fide uiuit: si non uideat quod credit. Quia gͦ
adiustitiam ꝑtin&e ex fideuiuere. & exfide ne¬
mo uiuit nisi non uidendo quod credidit: ut
ipsamiustitiã faceret in hominib. idẽ ut crede¬
rent quod nonuiderent: De iustitia inquit.
quia ad patrem uado: et iam non uidebitis me.
Haec inquit erit iusticia ur̃a. ut credatis in eum quẽ
non uidetis. et fide mundati eum inquem credidis¬
tis. in die resurrectionis postea uideatis. Sedet ergo
a dextris dĩ xp̃s. adextris patris filius: in occulto
est. Credamus: & enim duas res hic dicit. quia
& dixit ds̃. sede ad extris meis: & addidit. donec
ponam inimicos tuos scabellum pedũ tuorum.

Expanded text:
tia, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis tia, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me» . Haec est justitia, quia ad Patrem vadis, et jam non videbunt te: haec justitia enim ex fide est. «Justus» enim «ex fide vivit;» et tunc ex fide vivit, si non videat quod credit. Quia ergo ad justitiam pertinet ex fide vivere, et ex fide nemo vivit, nisi non videndo quod credit; ut ipsam justitiam faceret in hominibus, id est, ut crederent quod non viderent, «De justitia,» inquit, «quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me.» Haec, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in eum quem non videtis, et fide mundati, eum in quem credidistis, in die resurrectionis postea videatis. 9. Sedet ergo a dextris Dei Christus, a dextris Patris Filius in occulto est: credamus. Etenim duas res hic dicit, quia et dixit Deus, «Sede a dextris meis;» et addidit, «donec ponam inimicos tuos scabeilum pedum tuo
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur & exponit. coniecturas hominum
non admitat. Depeccato quidem inquit: quia
non credider̃ intne. Quanta alia peccata iudȩorũ.
& tamenquasi hoc unum sit ita dixit. Depeccato
quidem : quia non credider̃ inme. Hoc ẽ. il lud
peccatum dequo alibidicit: sinonuenirem pecca¬
tum non haberent: Quid est hoc sinonuenirẽ
peccatum non haberent: Ergo ad iustos uenisti.
& eos peccatores fecisti : sed exceptis aliis peccatis
quae possint dimitti ꝑfidem: hoc unũ peccatum
nominauit: Quod si non admitteretur. omnia
relaxarentur. Depeccato quidem ait: quia non
credider̃ inme. Et alibi. Si non uenirem: pecca¬
tum non haberent. Eõipso enim quouenit & non
credider̃ in eum: incider̃ inpeccatum: quod si
non inciderent: omĩa cȩtera peccata dimitti pos¬
sent ꝑ indulgentiã grãe impetratã ꝑ fidem.
Ergo depeccato: quia non credider̃ in me De iusti¬

Expanded text:
sequitur et exponit; conjecturas hominum sequitur et exponit; conjecturas hominum non admittit: «De peccato quidem,» inquit, «quia non crediderunt in me.» Quanta alia peccata Judaeorum! Et tamen quasi hoc unum sit, ita dixit: «De» «peccato quidem, quia non crediderunt in me.» Hoc est illud peccatum, de quo alibi dicit: «Si non venissem, peccatum non haberent» . Quid est hoc, «Si non venissem, peccatum non haberent?» Ergo ad justos venisti, et eos peccatores fecisti? Sed exceptis aliis peccatis, quae possent remitti per fidem, hoc unum peccatum nominavit, quod si non admitteretur, omnia relaxarentur. «De peccato quidem,» ait, «quia non crediderunt in me:» et alibi, «Si non venissem, peccatum non haberent.» Eo enim ipso quo venit et non crediderunt in eum, inciderunt in peccatum: quod si non inciderent, omnia caetera peccata dimitti possent per indulgentiam gratiae impetratam per fidem. Ergo «de peccato, quia non crediderunt in me: de justi
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Occultatum. ẽ ut crederetur. subtractum ẽ
utsperaretur. Spe enim salui facti sumus Spes
autem quae uidetur. non est spes. Quod enim
uidet quis quid sperat: apłi uerba sunt. Recog¬
noscitis quidem. sed ꝓpt̃ rudes cõmendo. Quid
gͦ ait apostolus : spe inquit salui facti sumus
Spes autẽ quae uidetur. non est spes. Quod enim
uidet quis quid sperat. Si autem quod non ui¬
demus speramus: cum pacientia ex pectamus
Quia gͦ quae uidetur non est spes: abscondisti dul¬
sum : qm̃ iustitia nr̃a exfide . ẽ. & fide mundan¬
tur corda nr̃a. ut quod credidimus uidere pos¬
simus Utrũq enimpositum est & beati mundi¬
cordes quia ipsi dm̃ uidebunt : & fidemundans
corda eorum. Quia gͦ haeo ẽ iustitia fidei credere
quod nonuides. & ipso merito fidei aduisionẽ
depeccato. de iustitia. & de iudicio. Dequo pec¬
cato dequa iustitia: dequo iudicio.: Ipse

Expanded text:
Dei: occultatum est ut crederetur, subtractum est Dei: occultatum est ut crederetur, subtractum est ut speraretur. «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat?» Apostoli verba sunt. Recognoscitis quidem, sed propter rudes commendo. Quid ergo ait Apostolus? «Spe,» inquit, «salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, cum patientia exspectamus» . Quia ergo «quae videtur non est spes; Abscondisti» dulsum. Quoniam justitia nostra ex fide est, et fide mundantur corda nostra, ut quod credidimus, videre possimus: utrumque enim positum est; et, «Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt» ; et, «Fide mundans corda eorum» . Quia ergo haec est justitia fidei, credere quod non vides, et ipso merito fidei ad visionemde peccato, et de justitia, et de judicio.» De quo peccato? de qua justitia? de quo judicio? Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sit. dñs eiꝰ erit: qui ẽ. dñs caelestium. t̾restriũ.
& infernoꝵ. Gaudeat gͦ nobiscum & dauid
filii sui natiuitate honoratus. dominatu liberatꝰ.
& gaudens dicat. ut agaudentib audiatur.
Dixit dñs dño meo sede ad extris meis : donet ponã
inimicos tuos scabellum pedum tuoꝵ. Sede
non solum in alto sed in occulto. excellens utdo¬
mineris. latens ut credaris. Quae enimess&
merces fidei. nisi lateret quod credimus. merces
autem fidei est uidere quod credidimus. antequã
uideremus. Sicut enim scriptura ꝑsonat: iustus
exfide uiuit. Nonergo esset iustitia fidei: nisi
esset absconditum quod p̃dicatum crederemus.
& credendo ad uidendum perueniremus. Quam
enim multa multitudo dulcedinis tuae dñe. quã
abscondisti timentibus te: Ergo abscondisti. &
remanser̃: Absit ꝑfecisti autem sperantib inte
Mirabile ergo misterium xp̃i. sedentis indextera

Expanded text:
sit: Dominus ejus erit, qui est Dominus coelestium, terrestrium sit: Dominus ejus erit, qui est Dominus coelestium, terrestrium et infernorum. Gaudeat ergo nobiscum Davifilii sui nativitate honoratus, dominatu liberatus; et gaudens dicat, a gaudentibus audiatur: «Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» 8. «Sede,» non solum in alto, sed et in occulto: excellens ut domineris, latens ut credaris. Quae enim esset merces fidei, nisi lateret quod credimus? Merces autem fidei est, videre quod credidimus antequam videremus. Sicut autem Scriptura personat, «Justus ex fide vivit» . Non ergo esset justitia fidei, nisi esset absconditum quod praedicatum crederemus, et credendo ad videndum perveniremus. «Quam» enim «multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Ergo «abscondisti,» et remanserunt? Absit: «Perfecisti autem sperantibus in te» . Mirabile ergo mysterium Christi sedentis ad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. quod potest contingere. ut nonsolum rex
factus priuati filius sit dñs patris sui: sed & epis¬
copus factus latci filius. sit pater patris sui
Ergo &e eo ipso quod carnem accepit xp̃c. quod
in carne mortuus . ẽ. qđ in eadẽ carne resurrex̃.
qđ in eadem ascendit incaelum. & sedet ad dex¬
teram patris. & in eadem ipsa carne sic honorata.
sic clarificata. sic in caelestem habitũ commutata.
& filius ẽ. dauid. & dñs . ẽ. dauid. Scđm hanc
enim dispensationem transitum xp̃i. etiam illud
ab apło dicitur : ꝓpt̃ quodeũ exaltauit amortuis.
& donauit illi nomen quod est suꝑ omne nomen.
ut in nomine iħu omẽ genu flectatur. caelestiũ
t̾restrium & infernorum: Donauit inquit ei nom̃.
donauit nomen quod ẽ. suꝑ omne nomen. ut
in nomine ihu omẽ genu flectatur. c̃aelestium
terrestrium & infernoꝵ. Ubierit dauid. ut
ei non sit dñs. incaelo sit. int̾ra sit. in inferno

Expanded text:
est quod potest contingere, ut non solum rex est quod potest contingere, ut non solum rex factus privati filius, dominus sit patris sui; sed episcopus factus laici filius, sit pater patris sui. Ergo et eo ipso quod carnem accepit Christus, quod in carne mortuus est, quod in eadem carne resurrexit, quod in eadem ascendit in coelum et sedet ad dexteram Patris, et in eadem ipsa carne sic honorata, sic clarificata, sic in coelestem habitum commutata, et filius est David, et Dominus est David. Secundum hanc enim dispensationem transitus Christi, etiam illud ab Apostolo dicitur: «Propter quod illum exaltavit a mortuis, et donavit illi nomen quod est super omne nomen; ut interrestrium et infernorum . Donavit, inquit, ei nomendonavit nomen, quod est super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum. Ubi erit David, ut non ei sit Dominus? In coelo sit, in terra sit, in inferno
Abbreviated transcription (Latin):
adextris meis. donec ponam inimicos tuos sca¬
bellum pedum tuoꝵ. Quid ẽ. scabellum pedũ
tuoꝵ. quod est sub pedib tuis. Scabellum
enim pedum : sub pedib est. Dixit inquit
sed loquenti quod audiuit. & scribenti credidimus
Audiuit ergo ꝓrsus. audiuit in quodam secretario
ueritatis. inquodam misterioꝵ scũario. ubi ꝓphete
in occulto audierunt. quod in aꝑto p̃dicauer̃ lbi
dauid audiuit. qui cumfidutia magna dicit.
Dixit dñs dño meo sede adextris meis:. donec ponam
inimicos tuos scabellum pedum tuoꝵ. Nouimus
xp̃m sedere addexterã patris. post resurrectionẽ
amortuis. & in caelis ascensionem: Factum. ẽ. iã
nec uidimus sed credimus. in libris legimꝰ p̃di-¬
catum audiuimus. fide retinemus. Vnde & eo
ratum est ut ess& & dñs dauid lta miraris hoc.
quasi & in reb humanis ista nonfiant: Si enim
contingat filium cuiusquã regemfieri patre pri¬
uato. nonne erit dominꝰ patris. Ammirabilius

Expanded text:
a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scaa dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Quod est, «scabellum pedum tuorum;» hoc est, «sub pedibus tuis:» scabellum enim pedum sub pedibus est. «Dixit,» inqused loquenti quod audivit et scribenti credidimus. Audivit ergo prorsus, audivit in quodam secretario veritatis, in quodam mysteriorum sanctuario: ubi Prophetae in occulto audierunt, quod in aperto praedicaverunt; ibi audivit David, qui cum fiducia magna dicit, «Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Novimusm sedere ad dexteram Patris post resurrectionem a mortuis, et in coelis ascensionem. Factum est jam, nec vidimus, sed credimus; in libris legimcatum audivimus, fide retinemus. Unde et eo ratum est, ut esset et Dominus David. Ita admiraris hoc, quasi et in rebus humanis ista non fiant. Si enim contingat filium cujusquam regem fieri patre privato, nonne erit dominus patris? Admirabilius
Abbreviated transcription (Latin):
accipiet in utero & pariet filium. & uocabunt
nomen eiꝰ emmanuel: quodẽ int̾pretatũ nobis¬
cum ds̃ Accipiae uirgo inutero. uirgo exsemi¬
ne dauid: pariet filium ut sit filius dauid łrant
enimioseph & MARIA: dedomo & patria dauid
Peperit ergo illa uirgo: ut ess&e filius dauid Sed
ille quempeperit: uocabunt nomen eꝰ emma¬
nuhel nobiscumds̃ Ecce habes. & dñm dauid
Aliquid nobis fortassis exhac rẽ. quomodo xp̃c
& filius sit dauid. & dñs dauid: etiam psalmus
iste intimauit. Audiamus ergo & ꝑtractemus
eum Pulsemus pietate. extorqueimus caritate
Dauid gͦ ipse dicit. Neq enim dño contradicere
lic& Dauid inquit insp̃ũ. diciteum dñm
Ipse gͦ dauid de xp̃o quid dicit: Namipsidauid
psalmꝰ & iste ẽ totus titulus. simplex sine figura
quȩstionis. sine ullo modo difficultatis quid
ergo dicit dauid Dixit dñs dño meo sede

Expanded text:
accipiet in utero, et pariet filium, et vocabunt accipiet in utero, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus» . Accipiet virgo in utero, virgo ex semine David pariet filium, ut sit filius David: erant enim Joseph et Maria de domo et patria David . Peperit ergo virgo illa, ut esset filius David. Sed ille quem peperit, «vocabunt nomen ejus Emmanuel, Nobiscum Deus:» ecce habes et Dominum David. 7. Aliquid nobis fortassis ex hac re, quomodo Christus et filius sit David, et Dominus David, etiam psalmus iste intimabit. Audiamus ergo, et pertractemus eum; pulsemus pietate, extorqueamus charitate. David ergo ipse dicit: neque enim Domino contradicere licet: «David,» inquit, «in spiritu dicit eum Dominum.» Ipse ergo David de Christo quid dicit? Nam, «Ipsi David Psalmus:» et iste est totus titulus, simplex, sine figura quaestionis, sine ullo nodo difficultatis. Quid ergo dicit David? «Dixit Dominus Domino meo, Sede
Abbreviated transcription (Latin):
dño meo sede ad dexteram meã. donet ponã
inimicos tuos subpedib tuis: quomodo nos
diceremus. nisi ate disceremus : nunc autẽ quia
didicimus dicimus In principio eras uerbum.
& uerbum eras apuddm̃. & dĩ eras uerbum. Omĩã
ꝑ te facta sunt. Eccedñs dauid Sed nos ꝓ pt̃
infirmitatem nrãm. quia caro desperata lacebamꝰ.
uerbum caro factus es ut habitares in nobis. Ecce
filius dauid Certe tu informa dĩ cum esses. non
rapinam arbitratꝰ es . eẽ. aequalis dõ. ideo dñs
dauid. Sed temetipsum ex inanisti formã ser¬
ui accipiens. indefilius dauid Deniq & in ipsa
int̾rogatione tua dicens. quomodo filius eꝰ es.
nonte filium eiꝰ negasti : sed modum in quo id fie¬
r& inquisisti. Dicit eum inquit dauid dñm: quomo¬
do filius eiꝰ ẽ: non nego. sed dic quomodo. Ergo
illi exlitteris quas legebant & non intelligebant.
siinista in t̾rogatione recolerent modum. nonne
responderent. quo modo int̾rogas: Ecce uirgo

Expanded text:
no meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis.» Quomodo nos diceremus, nisi a te disceremus? Nunc ergo quia didicimus, dicimus: In principio eras Verbum, et Verbum eras apud Deum, et Deus eras Verbum; omnia per te facta sunt: ecce Dominus David. Sed propter infirmitatem nostram, quia caro desperata jacebamus, Verbum caro factum es, ut habitares in nobis : ecce filius David. Certe tu in forma Dei cum esses, non rapinam arbitratus es esse aequalis Deo; ideo Dominus David: sed temetipsum exinanisti formam servi accipiens ; inde filius David. Denique et in ipsa interrogatione tua dicens, «Quomodo filius ejus est?» non te filium ejus negasti, sed modum quo id fieret inquisisti. «Dicit eum,» inquis, «David Dominum;» quomodo filius ejus est? non nego, sed dic quomodo. Illi ergo ex Litteris quas legebant, et non intelligebant, si in ista interrogatione recolerent modum, nonne responderent: Quomodo interrogas? «Ecce virgo
Abbreviated transcription (Latin):
meditantur. Ut autẽ impleatur dabotibi gentes
hereditatẽ tuã & possessionem tuam t̃minos t̾rȩ
nonnescio quis in anis locutus estͤ. dñs dixit
adme: Sic & in hoc psalmo possumus diceredix̃.
non quicũq non illi qui fremunt & meditantur
Numquid implebitur. perit memoria eorum
cũstrepitu loquitur certe & alius psalmus.
sed non alius sp̃s. Perut memoria eorum cũ
strepitu. & dñs in aeternum ꝑman&. Ille gͦ
qui memoria eoꝵ ꝑ eunte cumstrepitu in ȩt̾nũ
ꝑmanet: ipse dixit dñs dñomeo. sede ad extris
meis: Sed& enim addexteram patris : donec
ponat inimicos eiꝰ om̃s scabellum pedum eiꝰ¬

Expanded text:
meditantur: ut autem impleatur, «Dabo tibi gentes meditantur: ut autem impleatur, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae;» non nescio quis inaniloquus, sed «Dominus dixit ad me» . Sic et in hoc psalmo possumus dicere: «Dixit,» non quicumque, non illi qui fremunt et meditantur numquid non implebitur? «Periit memoria eorum cum strepitu.» Loquitur certe et alius psalmus, sed non alius spiritus: «Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum manet» . Ille ergo qui memoria eorum pereunte cum strepitu, in aeternum manet, ipse «dixit Domino meo, Sede a dextris meis.» Sedet enim a dextris Patris, donec ponat omnes inimicos ejus scabellum pedum e
Abbreviated transcription (Latin):
Etdixer̃ Disrũpamꝰ uincula eorum: & abicia¬
mus a nobis iugum ipsoꝵ. Non nobis dominen¬
tur: non nos sibi subiugent. Qui habitat incęlis.
irridebit eos Inimicꝰ erat. erit subpedibus eꝰ.
aut adoptatus aut uictus Quaere gͦ quẽ locum
habeas subpedib dñitui. Nam necesse. ẽ ut
habeas aut gr̃ae aut poenȩ. Sed& ergo addex¬
teram dĩ : donec ponantur inimici eiꝰ subpedib
eiꝰ hoc fit hoc agitur : ł tsipaulatim ꝑagitur.
indesinent̃ agitur łremuer̃ enĩ gentes: & po¬
płi meditati sunt in ania. Astiter̃ enĩ reges t̾rae.
& principes conuener̃ inunum. aduersꝰ dñm
& aduersus xp̃m eiꝰ. Numquid fremendo. num¬
quid in ania meditando. nũquid in unum ad¬
uersꝰ. xp̃m conueniendo efficient. ut nonimplea¬
tur. da bo tibi gentes hereditatem tuam. &
possessionem tuam t̾minos terrae: Implebitur
omnino & millis frementib. & in illis in ania
meditantib dabotibigentes hereditatẽ tuã. &
possessionem tua t̃minos terrae. Illi enĩ in ania

Expanded text:
et dixerunt, «Disrumpamus vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum:» non nobis dominentur, non nos sibi subjugent. «Qui habitat in coelis, irridebit eos:» inimicus eras; eris sub pedibus ejus, aut adoptatus, aut victus. Quaere ergo quem locum habeas sub pedibus Domini Dei tui; nam necesse est ut habeas, aut gratiae, aut poenae. Sedet ergo ad dexteram Dei, donec ponantur inimici ejus sub pedibus ejus. Hoc fit, hoc agitur: etsi paulatim peragitur, indesinenter agitur. Fremuerint enim gentes, et populi meditati sint inania; astiterint reonvenerint in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus: numquid fremendo, numquid meditando inania, numquid in unum adversus Christum conveniendo, efficient ut non impleatur, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae?» Implebitur omnino, et illis frementibus, et illis inania meditantibus, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae.» Illi enim inania
Abbreviated transcription (Latin):
ad dexteram patris. nec hoc potes uidere quomͦ
ponantur inimici eiꝰ scabellum pedum eiꝰ: Cũ
hoc impleretur in aꝑto: credeillum. ẽe in occul¬
to Qui inuniti ponuntur scabellum pedũ eiꝰ
q uib in ania meditantib dicitur: quare fremuer
gentes. & populi meditati sunt in ania: Adsti

Expanded text:
atris: vel hoc potes videre, quomodo ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. Cum hoc impletur in aperto, crede illud esse in occulto. Qui inimici ponuntur scabellum pedum ejus? Quibus inania meditantibus dicitur, «Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt ina
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc totum ita dictũ accipiatur: uisita nos insa¬
lutarituo. ut uideamꝰ inbonitate electorũ tuoꝵ.
idẽ ad hoc nos uisita. ut illic nos. ẽẽ. facias. &
illic nos uideas. ut lȩteris in laetitia gentis tuae.
idẽ tudicaris laetari. cu milli lȩtantur extẽ:
ut lauderis cũ hereditate tua. id .ẽ. cum ea litude¬
ris. qm̃ non laudatur nisi ꝓpt̾te. Siue ergo illo.
siue isto modo intelligendum sit qđ dictum. ẽ. ad
uidendum. ad laetandũ. ad laudandum: ideo
se optant uisitari in salutari dĩ idest in xp̃o eius.

Expanded text:
ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in saut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant visitari in salutari Dei, id est in Christo ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
tate tua.O
iror istum uersum sic interp̃tatũ.¬
& inmultis ita eẽ codicib. cum sit una atq eadẽ
intrib his uersib greca locutio: Ut si hoc rec¬
te dictum. ẽ qđ legitur ut lauderis cũ heredi¬
tate tua. põssit recte dici. ut uideas inbonitate
electoꝵ tuorũ. & laeteris inlȩtitia gentis tuae.
tõto ipso sensu ita contextom. uisita nos insalu¬
tari tuo. ut uideas in bonitate electoꝵ tuorum.
ut lȩteris in lȩtitia gentis tuae. & lauderis
cum hereditate tua :S cđm hoc autẽ quod
diximus uisita nos. ut uideamꝰ inbonitate elec¬
torũ tuoꝵ. & letemur inletitia gentis tuae.
consequent̃ & hic dici debuit ut laudemur cũ
hereditate tua. Cui hereditatidictũ ẽ.. lauda¬
mini innomine scõ eiꝰ. Porro autem ꝗm̃ haec
ambigua uidetur locutio. siuerus. ẽ iste sensus
quo maluer̾ int̾pretes dicere ut lauderis. etiã
duo uersꝰ superiores ita intelligendi sunt: quia
ut dixi una est in his tribus uersib greca locutio.

Expanded text:
tate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici, «Ut videas in bonitate electorum tuorum, et laeteris in laetitia gentis tuae:» toto ipso sensu ita contexto, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum, ut laeteris in laetitia gentism hoc autem quod diximus, «Visita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis euuangelium ut fides nrã permaneat: aut
imponenda est manus. ab aliquo p̃posito: Ista omĩa
alligamenta fãcturae sunt perfectam sanitatem.¬
Sanitate detrahentur: sed ad eam ñ peruenirctur.
nisi alligarentur. Sanat ergo contritos corde :¬
& alligat contritiones eorum. Q ui numerat¬

Expanded text:
nobis Evangelium, ut fides nostra permaneat? aut imponenda est manus ab aliquo praeposito? Ista omnia alligamenta fracturae sunt; perfecta sanitate detrahentur: sed ad eam non perveniretur, nisi alligarentur. «Sanat» ergo «contritos corde, et alligat contritiones eorum.» 9. «ver
Abbreviated transcription (Latin):
talibus sp̃italia comꝑamus: anima¬
lis autem homo. non ꝑcipit ea quȩ
sunt sp̃s dĩ: cauendum. ẽ. ne homi¬
nes animales nonpercipientes quae sunt
sp̃s dĩ: scandalirentur potius in hoc psalmo
quã ȩdificentur: Nam breuiter. quãquam
eũ cum cantaretur audiuimꝰ. quia breuis
.ẽ. curro eum. nontractans sed legens Et ui¬
dete quia sitalia quisq concupierit ꝓmag¬
illa quae hic sic audiuit ẽẽ p̃mia timentiũ
dm̃. abundare illis qui nontiment dm̃: nu¬
tent gress illius. & effundantur lapsu uesti¬
gia eiꝰ. & dicat in corde suo. sine causa sedm̃
timuisse. quando illa dona non meruit: quȩ
pmisit timentib se: insuꝑ & illi acceperunt.
qui eum non solum nontimuer̃: sed etiam
blasphemauer̃. Uidete enim quid dicat:
IATI OM̃S QUITIMENT DÑM
qui ambulant in ut is eiꝰ. Labores

Expanded text:
alibus spiritualia comparamus; animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei» ; cavendum est ne homines animales non percipientes quae sunt Spiritus Dei, scandalizentur potius in hoc psalmo, quam aedificentur. Nam breviter quanquam eum, cum cantaretur, audivimus, quia brevis est, curro eum, non tractans, sed legens. Et videte quia si talia quisque concupierit pro magilla quae hic sic audivit esse praemia timentium Deum, abundare illis qui non timent Deum: nutent gressus illius, et effundantur lapsu vestigia ejus, et dicat in corde suo, sine causa se Deum timuisse, quando illa dona non meruit, quae promisit timentibus se; insuper et illi acceperunt, qui eum non solum non timuerunt, sed etiam blasphemaverunt. Videte enim quid dicat: «Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores
Abbreviated transcription (Latin):
de arta etiam nolens ꝑderet: Fidem autem
decorde non ꝑder&: siipse illam non inde
expellerit. Cito autẽ responderi potest km̃i¬
ds̃ diuitem: ut pro bet illum depaupere
Et omĩa quae fecit ds̃. recte fecit Et si nonpos¬
sumus uidere consilium ipsius quare illud
sic fecit. & illud sic : bonum. ẽ. nobis ut sub¬
damus nos sapientiae ipsuis. & credamꝰ
quia benefecit: & si nondum nouimꝰ quare
sic fecit. & habebimus cor rectum ut pre¬
sumamꝰ & confidamus indño. & non moue¬
buntur pedes nr̃i: & fit in nobis ascenden¬
tib unde coepit iste psalmus
UI CONFIDUNT IN DÑOSICOT MONS

Expanded text:
de arca etiam nolens perderet; fidem autem de arca etiam nolens perderet; fidem autem de corde non perderet, si ipse illam inde non expelleret. Cito autem responderi potestDeus divitem, ut probet illum de paupere. Et omnia quae fecit Deus, recte fecit. Et si non possumus videre consilium ipsius, quare illud sic fecit et illud sic; bonum est nobis ut subdamur sapientiae ipsius, et credamus quia bene feci fecit: et habebimus cor rectum, ut praesumamus et confidamus in Domino, et non movebuntur pedes nostri, et fit in nobis ascendentibus unde coepit iste psalmus, «Qui confidunt in Domino, sicut mons
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ aduoluntatẽ suam curuare conantur
Breue p̃ceptum. ẽ ut homo dirigat cor suũ
Uis habere rectum cor : tu fac quod uult ds̃.
noli uelle dm̃ facere quod uistu. Praui¬¬
Ncordes ergo sunt. idest qui rectum cor non
habent:. qui sedent & disputant quomodo
debuit facere ds̃. non latid ando quod fecit.
ised rep̃hendendo: corrigere illum uolunt:
Parum . ẽ. quia corrigi ab eo nolunt & dicunt:
nondebuit ds̃ facerẽ pauperes. sed soli diui¬
tes. eẽ. debuer̃. & ipsi soli uiuerẽ. Ut quid fac¬
tus. ẽ pauper. ut quid uiuit: rep̾hendit
dm̃ pauperum: Quanto melius. eẽt. pauper
dĩ. & diues eẽt dedõ. hoc.ẽ. sequeretur uolun¬
tatẽdĩ. & uideret paupertatẽ suam tẽporalẽ
.ẽẽ. & transitoriãꝰ Diuitias autem sibi spitales
ita uenturas: ut nullo pacto possint p̃terire.
& habere in diuitiis cordis fidem. si ei non
contingãt aurum habere in arca: quia si au-¬
rum haberet in arca. furem timer&. & aurũ

Expanded text:
Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Breve praeceptum est, ut homo dirigat cor suum. Vis habere rectum cor? Tu fac quod vult Deus; noli Deum velle facere quod vis tu. Pravicordes ergo sunt, id est, qui rectum cor non habent, qui sedent et disputant quomodo debuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed reprehendendo. Corrigere illum volunt: parum est quia corrigi ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli viverent. Utquid factus est pauper? utquid vivit? Reprehendit Deum pauperum. Quanto melius esset pauper Dei, et dives esset de Deo; hoc est, sequeretur voluntatem Dei, et videret paupertatem suam temporalem esse, et transituram, divitias autem sibi spirituales ita venturas, ut nullo pacto possent praeterire; et haberet in divitiis cordis fidem, si ei non contingit aurum habere in arca? Quia si aurum haberet in arca, furem timeret, et aurum
Abbreviated transcription (Latin):
entia in altissimo. ecce ipsi peccatores ab un-¬
dantes in scło: obtinuer̃ diuitias Numquid
uane iustificaui cormeum. & laui int̾ intio¬
centes manus meas.Ille ergo psalmus ubi
uidetis quia periclitatur anima. ubi uidetis
quia nutant pedes: siccȩpit. Quam bonus
ds̃ isrł rectis corde: mei autẽ inquit pene
cõmoti sunt pedes. paulominꝰ effusi sunt gres¬
sus mei. Quare : quia relaui inpeccatorib
pacempeccatoꝵ intuens Inde ergo dixit cõ¬
motos pedes suos. & pene effusos gressus
lapsu adruinã: ideo quia intuit᷑ est et inspe¬
xit felicitatem peccatorũ. & uidit eos habere
pcccem. se autem laborem. Narrauit autem
hoc cum iam euasiss&: cumiã cor recto dõ
in hesiss&e: narrauit p̃terita pericula sua.
ł rgo bonus ds̃ isrł: Sed quib : rectis corde¬
Setd qui sunt recti corde: qui non rep̃hendunt
dm̃: Qui suno hecti core qͥuoluntatem suam
aduoluntatem dĩ dirigunt: non uoluntatẽ

Expanded text:
entia in Altissimo? Ecce ipsi peccatores et abunentia in Altissimo? Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Numquid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» ille ergo psalmus, ubi videtis quia periclitatur anima, ubi videtis quia nutant pedes, sic coepit: «Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem,» inquit, «pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei.» Quare? «Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens» . Inde ergo dixit commotos pedes suos et pene effusos gressus, lapsu ad ruinam a Deo, quia intuitus est et inspexit felicitatem peccatorum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam correcto corde Deo inhaesisset, narravit praeterita pericula sua. Ergo, «Bonus Deus Israel:» sed quibus? «Rectis corde.» Qui sunt recti corde? Qui non reprehendunt Deum. Qui sunt recti corde? Qui voluntatem suam ad voluntatem Dei dirigunt; non voluntatem