comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titĩ defendẽ ꝑexceptionẽ doli
mali. inꝙ sibona fide haꝵ cã¬
tan m̃branaꝵ ue psessionẽ na¬
ctꝰ̾. S d̾i ꝙ ĩaliena tabula pi¬
xit ꝗdiã putãt tabulã pictuẽ
cedẽ. aliii uidẽt᷑ pictirã qualis¬
cũq sit tabule cedẽ. d nob̾ uie¬
t̃ melĩ ẽẽ tabulã picture cedẽ.
Ridiculũ ẽ enĩ picturã apefł¬

Expanded text:
e per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam putant tabulam picturae cedere: aliis videtur pictura, qualiscumque sit, tabulae cedere. sed nobis videtur melius esse, tabulam picturae cedere: ridiculum est enim pictura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa ĩsua sicła ditat nec ma¬
g̃ ista casib cõe fit frum̃tũ
cora titii tius petotib mi¬
xta fuent. ¶ S si ab alterut᷑
nrũ id totũ frumtũ reti¬

Expanded text:
a substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum cora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum reti
Abbreviated transcription (Latin):
lã icienti alienũ ẽẽ solũ p̾se
culpa obiti ꝙtemẽ hedifica¬
uerit ĩ eo solo ꝙ ĩtellexãt alie¬
nueẽ. Si titius aliena plã¬
tñ ũsũo solo posueit᷑ ip̃ius eit
⁊ exdiu̾so. Sititꝰ suã plãtam
ĩ neuii solo posueit. meiui
planta eit. Si mõ ĩ utͥus ꝙ ca¬
su radices egeĩt añ aũ qͣ
radices eget̃t ei ꝑmanet cu¬

Expanded text:
enti, alienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, ei
Abbreviated transcription (Latin):
ueus eoꝵ cẽ ĩ cipte ⁊ prope ri¬
pelei p̃dia p̾sidẽt. ¶Alia sa¬
ne causaẽ sicuiꝰ totus agẽ in¬
ũdat̾ fuerat net eͥ ĩũdatio s¬
petiem fundi cõmutat ⁊ obiꝰ
si retessit aqua palã ẽ eñ fim¬
dũ ei manẽ cuĩ ⁊ aña fuerat.
¶Cũ exaliena materia ip̃es ali¬
qͣ facta sit ab alio q̃ri solet s¬

Expanded text:
veus eorum esse incipit qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab ali
Abbreviated transcription (Latin):
cdia p̾sidẽt ¶ Q uod si aliqua
pãte diuisũ flum̃ deiũ ĩ fra
unitu agrũ aliciñ ĩfõmã in¬
sule redigeit̃ eĩdẽ ꝑmanet is.
agẽ cuĩ ⁊ aña fueat᷑. Q uodsi
naturali alueo ĩ inĩ sũ te¬
relicto alia pãte fluere cepe¬

Expanded text:
dsi aliqua parte divisum flumen, deinde infra unitum agrum alicuius in formam insulae redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coepe
Abbreviated transcription (Latin):
t̾. Quod si ins fluminis pã¬
tẽ aliquã extuo p̃dio detͣxeit̃
eã tuã ꝑmanẽ. plane silõgi¬
ori ip̃e fundo uicini heserit
uitẽt᷑ nicini fundo acꝗsitetͤ.
Insula q̃ ĩ mari nata ẽ ꝙ rato
accidit occupãtis fit iłlus

Expanded text:
od si vis fluminis partem aliquam ex tuo predio detraxerit, eam tuam permanere. Plane si longiori tempore fundo vicini heserit videntur vicini fundo acquisite. Insula que in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit. Glos
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ nr̃a potestatẽ ⁊ adsuos
reu̾si fuerĩt pͥstinũ statũ re¬
cipiunt. ¶Itẽ lapilli ⁊ gẽ¬
t̃ iure naturali stati ĩ uen¬
toĩs fut. ¶Lrẽ ea q̃ exaĩali¬
b tius dñĩo tuo subiectis
nata sũt eodẽ iure łͥ aca

Expanded text:
tram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemtur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
randũ. nõ rite aut̃ retusatũ ꝓnũciauĩt. Itõ ei licebit em̃dare sontẽtiã uidicis. quę quas:
errecusat sac̃m̃to ꝓcessit. ⁊ nicħ penitꝰ nec p̃iuidicũ. nec iniusti dispendũ cuic̃q in ourrat.
s ⁊ ciusȩ cursus abinicio usq tonoussimũ ĩmiñ nõ impediatur.⁊ lis equa lance tritinabit᷑.

Expanded text:
t emendare sententiam iudicis, quae quasi ex recusato sacramento processit, et nihil penitus nec praeiudicii nec iniusti dispendii cuicumque incurret, sed et causae cursus ab initio usque ad novissimum terminum non impediatur et lis aequa lance trutinabit
Abbreviated transcription (Latin):
iã. ł publicaꝵ sp̃eꝵ trãsuen̾cionẽ. aut pͥuilgio dignitatis. aut religionis intiutu. auit pͥulo¬
gio ꝑsone. publicis utilitttib ex cusari posse subtractã nec si celeste contra ꝓferat᷑ ora¬
culũ. siue ad notacio sit. sue diuina peaginatica ꝓuidentissime legis regłas expugnas

Expanded text:
 publicarum specierum transvectionem aut privilegio dignitatis aut religionis intuitu aut praerogativa personae publicis utilitatibus excusari posse subtractam. Nec si caeleste contra proferatur oraculum, sive adnotatio sive sit divina pragmatica, providentissimae legis regulas obpugna
Abbreviated transcription (Latin):
uier̃ substituti st̃ nec insubtõne facta: ulla i parciũ iñcio uerũ ÷ nõ alias partes testatorẽ
sulsoni tacite inserusse.ꝗͣ quȩ manifeste in instõne exp̃sse st̃.¬
st᷑ enĩ testam̃to patris facta. at pułtatis tp̃ra porrigi nõ pot̾. qr ipso i aliis nõ eidẽ condicio

Expanded text:
em substituti sunt nec in substitutione facta est ullarum partium mentio, verum est non alias partes testatorem substitutioni tacite inseruisse, quam quae manifeste in institutione expressae sstitutio enim testamento patris facta ad pubertatis tempora porrigi non potest, quia ipso et aliis non eiusdem condicio
Abbreviated transcription (Latin):
diã: ħ aũ ita scimꝰ. nͥ testator aꝑcissime ⁊ exp̃si disposuit̃. ũ uni ꝗͣ res solida: aliis aũ extimatio rei singuł
ĩ solidũ p̃stet᷑ I Sin uͦ ñ os logatarii ꝗb seꝑatĩ res relicta sit. ĩ eiꝰ adꝗsicionẽ cõcurrãt: s unꝰ forte cã accipiat:
ħ solida eiꝰ sit. Qa smo testatoris oĩb pͥma facie solidũ assignare uidet᷑: aliis suꝑuenientibꝰ ⁊ partẽ a pͥore ab¬
rahentibꝰ: ii ex alioꝵ ꝗͥ cõcursu: pͥoris legatũ minuat᷑ ͣdinu̾ nemo aliꝰ ueniat. ł uenire potuit: tc̃ ñ
bat̃ pars q̃ desic̃. nec alii adcscit: u eiꝰ ꝗ pͥmꝰ accep̃ legatũ augẽ uideat᷑: s ap̃ ip̃m ꝗ ht̃ solida res maneat: nulliꝰ

Expanded text:
ita fieri sancimus, nisi testator apertissime et expressim disposuerit, ut uni quidem res solida, aliis autem aestimatio rei singulis in solidum praestetur. Sin vero non omnes legatarii, quibus separatim res relicta sit, in eius adquisitionem concurrant, sed unus forte eam accipiat, haec solida eius sit, quia sermo testatoris ostrahentibus, ut ex aliorum quidem concursu prioris legatum minuatur, sin vero nemo alius veniat vel venire potuerit, tunc non vacuatur pars quae defecit nec alii adcrescit, ut eius qui primus accepit legatum augere videatur, sed apud ipsum qui habet solida res maneat nullius
Abbreviated transcription (Latin):
oiss .s. ⁊ oiar̃ aã ⁊cc̃ Seratonice. Indubiũ nõ uenit tutores qͥnõ testauñto eatist aministrandi potestart ĩ

Expanded text:
s et Maximianus AA. Stratonicae. In dubium non venit tutores, qui non testamento dati sunt, administrandi potestat
Abbreviated transcription (Latin):
uis ei c̃petens conueniendi quẽ uelt: non debet auferri habetis sane uos facultatẽ locatori offerendĩ

Expanded text:
us ei competens conveniendi quem velit non debeat auferri Habetis sane vos facultatem locatori offerendi
Abbreviated transcription (Latin):
& ã aufidio. Istipendia merent. sus negociis suꝑ eẽ sine offensa disciplinȩ posisdare non potis¬
potꝰ dici eũ qͥ honesta uerecda p̃ced ente causa mandatas s actiones exercuerit: alieno
gocio fungi. Clicet cõtẽtio exꝑsona altiꝰ bona fide sumat᷑. huc̃ tñ rẽ suđ̃ gerere nõ ambigatus

Expanded text:
 . Qui stipendia merent, suis negotiis superesse inoffensa disciplina possunt: nec potest dici eum, qui honesta et verecunda praecedente causa mandatas sibi actiones exercuerit, alieno negotio fungi, cum, licet intentio ex persona alterius bona fide sumatur, hunc tamen rem suam gerere non ambigitu
Abbreviated transcription (Latin):
mx̃. aler̃ .ã. calisto. Et contractib seruoꝵ ꝗͣuis de peculio dũtaxat dnĩ Ita eogeris exso luere¬
sa qđ ꝑeũ exercebatur depositã pecunã nec reoditã potes ꝓbare

Expanded text:
er A. Callisto. Ex contractibus servorum quamvis de peculio dumtaxat domini sa, quod per eum exercebatur, deposita pecunia nec reddita potest pr
Abbreviated transcription (Latin):
habere priuatꝰ. Si aut̃ su pradicti inuricis uellus uendiderit: fortunaꝵ se suaꝵ capitis q¬
sciat. subiturum esse dis crimen:

Expanded text:
autem aliquis supra dicti muricis vellus vendiderit, fortunarum se suarum et capitis sciat subiturum esse discrimen. I
Abbreviated transcription (Latin):
in pemancipacionẽ uira adoptiua fiunt dissoluta. it̃ nullus penitꝰ reg̃ssus adoptiuũ ex traneum
nĩ isi mariat᷑ intestatꝰ reuinquat᷑.s maneat tantũ mͦ patrẽ natale̾ cognoscens tanꝗͣ nõ fuisset ab ini
cĩ patres os anteced ebant. uͥ nec inponitur necessitas auo aliqͥd nepoti ł nepti relinquere: ma¬
dit oimiã uira ad optiuo intacta. ħ enĩ omis seio defilio ĩnfilia. ⁊ nepote.⁊ nepte ⁊ dernceps ꝑsonis
is inpositis. ubi aut̃ homo suiuiris c̃stitutꝰ ꝑorrogacionẽ eraugusta libalitate sedederit in

Expanded text:
dissoluta, tunc nullus ei penitus regressus ad adoptivum extraneum patrem, etsi moriatur intestatus, relinquatur, sed maneat tantummodo patrem naturalem cognoscens, tamquam non fuisset ab initSi enim patres eos antecedant  ubi nec imponitur necessitas avo aliquid nepoti vel nepti relinquere, maneant omnia iura adoptiva ei intacta. Haec enim omnis sanctio de filio et filia et nepote et nepte et delege positi Ubi autem homo sui iuris constitutus per adrogationem ex augusta liberalitate sese dederit in
Abbreviated transcription (Latin):
onis spõi marito reluiquat᷑ ut sit om̃iũ retericionũ expedict tractatꝰ. erstipulatia¬
uecio mito scđm sui nata̾m nullã accipiat reten eione. Nlo ꝓculdubio in exstipulatu
accione seruando. ut si decessit̃ mulier sronstante matͥmaniodos nõ inlucrũ nmariti

Expanded text:
entionum expeditus tractatus et ex stipulatmerito secundum sui naturam nullam accipiat retentionem. Illo procul dubio in ex stipulatu actione servando, ut, si decesserit mulier constante matrimonio, dos non in lucrum mariti
Abbreviated transcription (Latin):
oũs . E. ⁊ oar̃. aã.⁊cc̃. Lineinnio. Si nõ supsopsisti quasi fidũusor. frustra uereris ne erea inttem¬
one qua signasti ut curator olim liłat ut affirmas sentencia p̃sidis erofficio curatoris ẽueniri possis

Expanded text:
us et Maximianus AA. Licinio. Si non subscripsisti quasi fideiussor, frustra vereris, ne ex ea intercessione, qua signasti ut curator, olim liberatus ut adfirmas sententia praesidis, ex officio curatoris conveniri possis
Abbreviated transcription (Latin):
oiẽ Gord̃.a. Ceolio. Si bonã causã ea eusꝰ tutor es habuit. ⁊ adu̾sus latã senteneiã nõ appellasti su postapellia¬
onẽ ꝓuocacionis sollẽpnia implere cessau̾is: tutele iudicio indepnitate pupillę prãre delies
d.ã octuuinȩ. de lus quȩ in fraudẽ adminisra cionis atutore gesta uł negligent᷑ acta acuratoris eor quibus
successisti allegas. agere debes. simꝰ anos legitime ȩtatis i plesti Neq enĩ ignoras nõ multũ patiocinari fecũ¬
ditatẽ liboꝵ feminis. aorerũ suaꝵ aominstracionẽ sitera etatẽ legitinã nõst ꝯsetuut¬

Expanded text:
 A. Caecilio. Si bonam causam ea cuius tutor es habuit et adversus latam sententiam non appellasti seu post appellationem provocationis sollemnia implere cessaveris, tutelae iudicio indemnitatem pupillae praestare debes. Octavianae. De his, quae in fraudem administrationis a tutore gesta vel neglegenter acta a curatoribus eorum quibus successisti adlegas, agere debes, si modo annos legitimae aetatis implesti. neque enim ignoras non multum patrocinari fecunditatem liberorum feminis ad rerum suarum administrationem, si intra aetatem legitimam sunt constit
Abbreviated transcription (Latin):
ue ieoꝵ ꝗquene ĩ curatõne
sũt negotia atutorib cura¬
iniuant̃ curet p̃tõ ut ttu¬
ĩqutõne tuto res uł cura¬
tores dati satisdatõne nõ
honetãt᷑ qr itonei electis.
duo pluresue tati lint po¬
test un ołfẽre iatis d̾ indẽp¬
nitate pupilli ł adulescẽtis
⁊ cõtutori ł cõcuãtori p̃teri
tuto satu offerẽs ppc̃at̃ ei

Expanded text:
ui quaeve in curatione sunt negotia a tutoribus curainuantur, curat praetor, ut et tuinquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi suduo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et contutori vel concuratori praeferri, ontutor satis offerens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cõcuatore suo. s otfere
debet ut eleccõnẽ det cõtu¬
lit satis acciꝑe ansatis dare.
ꝓuinemo eoꝵ satis offerat
siꝗtẽ asscriptꝰ fuerat ate¬
statore ꝗ gerat ille gerere
ma iõ pars elegett ip̃ gerere
debet ut et edicto p̃toĩs ca¬

Expanded text:
vel concuratore suo, sed offerre debet, ut electionem det conlit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto praetoris ca
Abbreviated transcription (Latin):
manumittẽ ate lib̾tatẽ cõiequã¬
adici quã ut ⁊̃ ꝗdirecto lbtatẽ ac¬
ceperunt tui lib̾ti fiãt. Mãhu¬
ic ⁊̃ uolũtara tue sihii dequoꝵ s
tatu agit̃ ꝯsũtiant auctoritatẽ
rescͥptiõĩs uorẽ emolumt̃tũ alia
rõne irritũ ficit sifiscus bona a¬
gnoscere uolurĩt. ⁊ hii ꝗ reb no¬
stris ccindũt sciant quomoto
pecuniario p̃ferendã lib̾tatis
ccan.⁊ cta boã cogenda ut ubẽ¬
tai his salua sit ꝗeũ adipisci po¬
tuerũt si hr̃ditas extestam̃ta ad¬
itaeẽt. ¶hoc rescͥpto subũetũ

Expanded text:
e libertatem consequanaddici quam ut etiam qui directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex testamento adita esset. ’ Hoc rescripto subventum
Abbreviated transcription (Latin):
S̃ sies ĩtalutiñ decedẽs codlitillis.
loetatẽs dedĩt neq adita sit ab
debebit lotũ hr̃e. Cete sitestatus
decedat ⁊ codicillis dedit libta¬
tẽ cõpetẽ eã nemini dubiũ ẽ
oscãbũt cũ ramo successõ ab in¬
tescato existat. gͥͦ quã diu ĩ cẽtũ
sit utrũ existut anñcessabit ꝯsti¬
tutio sice̾tũ eẽ oeꝑit neminẽ suc¬
lotus. Sin ⁊ ĩ integrũ restitui

Expanded text:
s intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit neminem locus. Si is, qui in integrum restitu
Abbreviated transcription (Latin):
tarem adscpiit. nemine successo¬
re abitestuto ꝙistnte ĩ eo causa
bcã ei cẽ ceperut ut uenire debe¬
ant is ciꝰ detre notioẽ atitus
rõnẽ desiterii tui habebit ut libͣm¬

Expanded text:
am adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus rationem desiderii tui habebit, ut lib
Abbreviated transcription (Latin):
nõ obturpẽ sꝑbabilẽ ciusã habita stipulacrone ꝓmisio nõ infirmat᷑. Sin aut̃ ob no instituendam
usacionẽ cͥminis pecunia ꝓmissa sit. cũ de huiꝰ modi causis pacisci nõ liceat. pecicio denegatur dan

Expanded text:
non ob turpem, sed probabilem causam habita stipulatione promissio non infirmatur. Sin autem ob non instituendam accusationem criminis pecunia promissa sit, cum de huiusmodi causis pacisci non liceat, petitio negatur
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tulit. ⁊ inea uoluntatt. usq aomortẽ suã durauit. exoracione diui seueri c̃firmata
donacio. at si eas res pat̾ defuncti iniuriose abstulit. ꝑpsidẽ ꝓunciȩ eas restituere cogeur

Expanded text:
tulit et in ea voluntate usque ad mortem suam perseveravit, ex oratione divi Severi confirmata est donatio: ac si eas res pater defuncti iniuriose abstulit, per praesidem provinciae eas restituere cogetur
Abbreviated transcription (Latin):
titũ patã sorciat᷑. sit ei lib̾m susceptã ex in equali conuigio sobolẽ cuiꝰcũq eiuitatis decurio¬
nib inmiscere. dũ mͦ ciuitas quȩ eligitur. tociꝰ ꝓuinciȩ teneat pͥnoipatũ Indignũ: enĩ. ut

Expanded text:
tatem patriam sortiatur, sit ei liberum susceptam ex inaequali coniugio subolem cuiuscumque civitatis decurionibus inmiscere, dummodo civitas quae eligitur totius provinciae teneat principatum. Indignum est enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
. er fidicõnuso nius deberi qđ testator fines eoꝵ scđm certantinis sarnuã q̃ celebrari singlis acitus uola¬
Q aliaso ⁊ptã sẽ declaraturũ ꝓmisit. ao ꝑ̾tei morte p̃uentꝰ. niõ fect sSin aut condiciones quasdã inq̃¬

Expanded text:
eo ex fideicommisso minus deberi, quod testator fines eorum et certaminis formam, quam celebrari singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeventus non fecit. Sin autem condiciones quasdam in q
Abbreviated transcription (French):
Inp̃s .E n onar̃ aã ⁊ cc̃. Terencie. Ũba testam̃ti quibꝰ mat̾ ur̃a dec edẽs nicł se ciuiꝗͣ donasse sign¬
ficauit. sires se alit̾ ħat fidẽ ueri non perfring̃e:

Expanded text:
nus et Maximianus AA. Terentiae. Verba testamenti, quibus mater vestra decedens nihil se cuiquam donasse significavit, si res se aliter habet, fidem veri non perfringunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ib̃. aã. herennie. Uaelles necne filio tuo p̃dia itẽq mancipia donare : fuit ininicro tͥ libum. Desine itaq:¬
lłart postulare. ut donacio ꝗ̃ ꝑfec̃as reuocetur sub p̃textu mariti ac liboꝵ absenciȩ c̃ hus fira¬
Imatͥmoniĩ fedus nupserint s uniꝰ tantũ matrimonui st : reuocandaꝵ donaeionũ quas in filios feceruis

Expanded text:
 Maximianus . Velles nec ne filio tuo praedia itemque mancipia donare, fuit initio tibi liberum. Desine itaque postulare, ut donatio quam perfeceras revocetur sub praetextu mariti ac liberorum absentiae, cum huius firmatrimonii foedus nupserint, sed unius tantum matrimonii sunt, revocandarum donationum quas in filios feceri
Abbreviated transcription (Latin):
psa. atq originalia rescripta anrã ⁊̃ manu subscripta. ne̾ erẽpla eoꝵ insenuentus.
ñ cont.ã. tolisitanos. Siqua bͥnsicia ꝑsonalia. sine die ⁊ õsule fiuñt oẽhensa. auictoritate.

Expanded text:
psa atque originalia rescripta et nostra manu sImp. Constantinus: § 7. Si qua beneficia personalia sine die et consule fuerint deprehensa, auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
nostt. siue nec petita ꝗͥ eã dare ciuꝗ̃ nõ licebit. Ead rõne. qua nec iniuoiciis ꝗđ cognioioñ nr̃au dilacio tibui

Expanded text:
n sit sive nec petita quidem, eam dare cuiquam non licebit eadem ratione, qua nec in iudiciis quidem cognitionum nostrarum dilatio tribui
Abbreviated transcription (Latin):
simili mͦ ut psidis ꝓunciȩ. ł defenoris locoꝵ. ut ifagistratuũ municipũ arbitrio dirim̃da. exetuto
negocũ. cui mandata : huiꝰmoi causȩ exactio imminente. istatuta ab artitro effectiui ma¬
pante. nͥ fiuit̃ ꝓuocatũ. Tunc enĩ ipse qͥ añe tudicẽ aedit. qui suspectꝰ usus: appellacione trictina¬
ta formã cause impenat legitiinam
de sportulis et sumptibus in diuersis iudiciis faciendis.
et de executoribus litium.o ł cocco catos

Expanded text:
inciae, si adest, vel defensoris locorum vel magistratuum municipii arbitrio dirimenda et exsecutore negotii, cui mandata est huiusmodi causae exactio, imminente et statuta ab arbitris effectui mancipante, nisi fuerit provocatum. tunc enim ipse, qui iudicem antea dedit qui suspectus visus est, appellatione trutinata formam causae imponat legitimam. De sportulis et sumptibus in diversis iudiciis faciendis et de exsecutoribus litium. Imperato
Abbreviated transcription (Latin):
Paĩ cc̃. Ruphine. Expecuni dotali fundus amarito tuo ꝯparatus: nõ tͥ queritur:. Ioubitacio
ui neq marit uxori accione empti possit acquirere. ae dotis accio tantũ tͥ c̃petat. :Uñ adit p̾si

Expanded text:
 CC. Rufinae. Ex pecunia dotali fundus a marito tuo comparatus non tibi quaeritur, cum maritus uxori actionem empti possit adquirere ac dotis tantum actio tibi competat. unde aditus
Abbreviated transcription (Latin):
nua hant. si ea non putent eẽ reodenda: Id ita late patere uolumꝰ ut nõ solũ circa admitustoẽtes

Expanded text:
abeant, si ea non putent esse reddenda. Quod ita late patere volumus, ut non solum circa administrantes
Abbreviated transcription (Latin):
altit suã accusatorib uendere. ⁊ in nocentes intra careerũ septa leto darei aut sub tractos auaiencuã

Expanded text:
atem suam accusatoribus vendere, et innocentes intra carcerum septa letho dare, aut subtractos audientia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ł õscribendis publieis. pͥuatisq instrum̃tis p̃buerit officiũ. si falsi q̃stõ moueatur: decurionatꝰ honore si
q̃tioni si uta poposcerit causa subdatur s nõ statĩ desinit eẽ : decurio. ꝗͥnhuimadi fageo fũt. Quantũ erũ admunici¬
pales ꝑtinet necessitates. decurio ꝑmanet. quantũ adrẽ gestã ⁊ uĩtatẽ seruandã. uti decurionat honore non.¬
ilinitate. Q m̃ scptur e ũitis si res poposcerit. ꝑ ipsũ debet ꝓbari auctorẽ.

Expanded text:
luntatem vel conscribendis publicis privatisque instrumentis praebuerit officium, si falsi quaestio moveatur, decurionatus honore seposito quaestioni, si ita poposcerit causa, subdatur. Sed non statim desinit esse decurio, qui in huiusmodi facto fuerit : quantum enim ad municipales dignitate, quoniam scripturae veritas, si res poposcerit, per ipsum debet probari auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
đ aã. ⁊ ec̃. dur̃ ⁊i lisimaco. Si dotẽ marito liłtȩ ur̃ȩ dedistis nec eã reddi soluto mat̾monio¬
uob inc̾ainenti. pacto uł stipulacione ꝓsperistis: hane culꝑa uxoris dissoluto maͥmonios¬
penes maritũ remansisse constinit. licet eã ingratã cirea uos fuisse. ostenditis.¬
ordinacionis testam̃ti cogitacio mortis anteoedẽs tps significat nõ condicionẽ s: eauisa con

Expanded text:
 Diocletianus, Maximianus . Si dotem marito libertae vestrae dedistis nec eam reddi soluto matrimoniocontinenti pacto vel stipulatione prospexistis, hanc culpa uxoris dissoluto matrimonioum remansisse constitit, licet eam ingratam cirordinationis testamenti cogitatio mortis antecedens tempus significat nec condicionem, sed cau
Abbreviated transcription (Latin):
uent᷑ uit hs que staitiuimꝰ. actitatis pareat appellator tp̃ib quȩ oȩ appellacionib: oefinita noscuant᷑  pi o¬
is suĩt appellatũ: uirũ illustrẽ p̃põ qͥ inur̃o ÷ comitatu uirũ ⁊̃ illustrẽ q̃storẽ ñ i palacũ sacͥ uidicũs p̃sioc̾

Expanded text:
ur. Vt his quae statuimus actitatis pareat appellator temporibus, quae de appellationibus definita noscuntur. is fuerit appellatum, virum il
Abbreviated transcription (Latin):
aodendũ existimaiũ. s siuplicit᷑ dotẽ ul antenupcus donacionẽ dederit ut ꝓmiserit. ex su
libatitate hoc fecisse irtelligi. oebito insua figura. remanente: N eq enim leges in co¬
nitę sunt quil oautũ ÷. omĩ mͦ patnũ et̃ officiũ eotes. ut ante nupoias donacienes p
ui oare ꝓgenie. lił alitas itaꝙ talis maneat uera. ⁊ inreuo cibilis i puro noiẽ litaltas. n
btũ suã sequatur fortunã. Ubi aut̃ exreb tã suis q̃ mat̾ris. ut alus quȩ nõ acqͥruntur. ut
ersuis dcbitis dirĩt fecusse hui modi litalitates. tc̃ si qͥ inopia penitꝰ. tentus est ex dus rebus

Expanded text:
addendum existimaverit, sed simpliciter dotem vel ante nuptias donationem dederit vel promiserit, ex sua liberalitate hoc fecisse intellegi, debito in sua figura remanente. neque enim leges incognitae sunt, quibus cautum est omnimodo paternum esse officium dotes vel ante nuptias donationes pro sua dare progenie. Et liberalitas itaque talis maneat vera et irrevocabilis et puro nomine liberalitas, et debitum suam sequatur fortunam. Vbi autem ex rebus tam suis quam maternis vel aliis quae non adquiruntur vel ex suis debitis dixerit fec
Abbreviated transcription (Latin):
tradita possessione: istius mot̾ contractꝰ nõ habetur irrit.: Nec iocireo qui comparauit muiꝰ recte
p̃osũdet s̃ qđ soiuta sũma quã dari ꝯuenerat: negatur.: s. demacionis gra. p̃diĩ facta uendioione

Expanded text:
tradita possessione istiusmodi contractus non habetur irritus, nec idcirco is qui comparavit minus recte possidet, quod soluta summa quam dari convenerat negatur. Sed et donationis gratia praedii facta venditione
Abbreviated transcription (Latin):
cunus erañ cedente causa descendentib. eãq spalit̾ ꝓmissor edixĩt causã. nõ iã ei
ucenciã sit eausę ꝓbaciones stipulatorẽ erigẽ. cũ sius adqͥescere. deceat. nͥ certe pse

Expanded text:
cuniis ex antecedente causa descendentibus eamque causam specialiter promissor edixerit, non iam ei licentia sit causae probationes stipulatorem exigere, cum suis adquiescere deceat, nisi certe ipse
Abbreviated transcription (Latin):
de sisubsttnutꝰ ħrditatẽ amplexꝰ ÷ accionib quȩ ad ũsus matrc̃ ꝯpetebant. ipsũ ꝯuenire . ñ
successiont̃ ab intestato potes uendicare.

Expanded text:
de si substitutus hereditatem amplexus est, actionibus quae adversus matrem competebant ipsum convenire, non successionem ab intestato potes vindicare.
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ scͥpti ħirdes ostend̾e maluerĩt ingͣtos libos contra parentes extitissegsS in aut̃ inat̾ contra fili
m̃tũ inofficiosi accionẽ instituat: inquiri diligent̃ iubemꝰ. utrũ filius nulla ex iusta causi lesis
matrẽ in no uissima leserit uoluntate. nec luctuosã ei ⁊ legitimã reliq̃rit porcionẽ. ut testam̃ton
oto matri successio deferaturssi tñ mat̾ in honestis fatis atq indecentib machinacionib
forte obsedit insdũsq eũ clandestinis. ł manifestis appeciit. uł inimiois eiꝰ suas amicicias api¬
Tlauit. atq inaliis sio ũsata÷ ut inimica eiꝰ pciꝰ ꝗͣ mat̾ eredetur: uth ꝓbato inuita ⁊̃ adqͥescit fili
onẽ. ⁊ eno. Sebastiano. pp. Qm̃ nouella õstitu cio diui leonis ante nupoias donacio uoluntati
m afilio cõferri ad similitudinẽ dotis quȩ afilia c̃fertur p̃cepit: ñ ante nupcias dona¬

Expanded text:
 scripti heredes ostendere maluerint ingratos liberos contra parentes extitisse. Sin autem mater contra filii testamentum inofficiosi actionem instituat, inquiri diligenter iubemus, utrum fimatrem novissima laeserit voluntate, nec luctuosam ei nec legitimam reliquerit portionem, ut testamento remoto matri succefilium forte obsedit insidiisque eum vel clandestinis vel manifestis appetiit vel inimicis eius suas amicitias copulavit atque in aliis sic versata est, ut inimica eius potius quam mater crederetur, ut hoc probato invita etiam adquiescat fili. Zeno A. Sebastiano pp. Quoniam novella constitutio divi Leonis ante nuptias donationem a filio conferri ad similitudinem dotis quae a filia confertur praecepit, etiam ante nuptias dona
Abbreviated transcription (Latin):
sũ dtephanidi .p̃. Reos capitaliũ cͥminũ. absentes ⁊ĩ ꝑ procuratorẽ defenoi. leges publicor iudicioꝵ

Expanded text:
 Stephanidi. Reos capitalium criminum absentes etiam per procuratorem defendi leges publicorum iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
unicio cõpetit ⁊ semel nata: .⁊ nõ itãtis fabulis sepe recreata. quẽ tomodũ infurti dicebat᷑. ꝓmemoras

Expanded text:
nitio competit et semel nata est, et non iteratis fabulis saepe recreata, quemadmodum in furti dicebatur, pos
Abbreviated transcription (Latin):
bili causi foris scł ꝑnoctãtẽ. si cͥcensib aut tbeatralib luds. aut harenaꝵ spectacłis ⁊̃ in ipsis
lecis inquib hȩt assolent celebrari se ꝓhibente᷑ audentẽ. si s ueneno. aut gladio. aut alio simili mͦ
oit manꝰ audaces s ꝓbauĩt ingerentẽ. Tõ erum necessaria ei discedendi ꝑmatimꝰ facultatem. ⁊
cunsis discidũ legib ẽpbare. hec nͥ uir ut mulior obseruẽnt. ultriee ꝓuidentissimȩ legis. pera¬
onẽ amutat. nec intra qͣnquẽni ũ nubendi denuo hat potestatẽ: Equũ÷ enim eã interim
carere conubio: qͥ se m̃ofrauit in dignã. Nđ si p̃ter hȩx̧ nupserit: erit ipsa ꝗ infamis. conubiuĩ
alusã ꝓbaũt intẽtatã: tõ eã ⁊ dotẽ recuꝑare. ⁊ añ nupcias donacionis luera habe. aut legib¬

Expanded text:
pectaculis in ipsis locis, in quibus haec adsolent celebrari, se prohibente gaudentem, nisi sui veneno vel gladio aut alio simili modaut manus audaces sibi probaverit ingerentem: tunc enim necessariam ei discedendi permittimus facultatem et causas discidii legibus comprobare. Haec nonem amittat nec intra quinquennium nubendi habeat denuo potestatem: aequum est enim eam interim carere conubio, quo se monstravit indignam. Quod si praeter haec nupserit, erit ipsa quidem infamis, conubium causam probaverit intentatam, tunc eam et dotem recuperare
Abbreviated transcription (Latin):
Saã .cc̃. Fliseo. Is qͥ ẽtelo ambulauĩt hõis necandi causa. sic̃ is qͥ horẽm occiđit. łcui dolo factũ malo erit c̃missũ R

Expanded text:
s: Si quis cum telo ambulaverit hominis necandi causa, sicut is qui hominem occiderit, vel cuius dolo factum fuerit commissu
Abbreviated transcription (Latin):
tis expecta: exequant᷑ uidices q̃ indulgẽ osuciumꝰ. Ubi pͥmũ dies paschat exaitit. nullũ teneat car¬
cer inclusũ. Om̃iũ uncła dusoluantur s ab his seõnimꝰ eos qͥb ẽtaminari poriꝰ gaudiũ leticiãq ẽnunem
si dimitantur: aniadũtimꝰ.: Quis n sacrilego dieb stis indugͥtat: qͥs adultõ. ict stupri uł incesti reo tp̃r̃ casti¬
remissionẽ ueniȩ. omina nͥ semel conmissa non hant Heo in eos libalitatis auguste referatur upunitas:
qͥimnpunitatẽ uetis aomissi non em̃ dacioni pociꝰ ꝗͣ ꝯsuetudini oeputar̃.¬

Expanded text:
tis expectet; exequantur iudices, quod indulgere consuevimus. Ut primum dies pascalis extiterit, nullum teneat carcer indusum, quando vincula dissolvantur. Sed ab hiis secernimus eos, a quibus contaminari potius gaudia leticiamque communem, si dimittantur, animadvertimus. Quis enim sacrilego diebus sanctis indulgeat? Quis adultero et stupri et incesti reo tempore castiremissionem veniae crimina nisi semel commissa non habeant, ne in eos liberalitatis augustae referatur humanitas, qui impunitatem veteris admissi non emendationi potius quam consuetudini deputar
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ officiũ tiuĩ sollicite obseruet excubiis. u¬
monachoꝵ eoꝵ ĩ qͦs sinoditas uocant. ꝑũ atq u surpacionẽ uendicare liceat. ao tenere. d rtosad
loc̃ pene sub ꝓsccucione ꝑgentes. nulliꝰ teneat aut oefendat s sciat se cognitor. xxx libroe auro mulo¬
ta ⁊ pͥmatẽ officũ capitali sentt̃tia eẽ feriendos: nͥ usurpacio ista aut ꝓtitiꝰ uindicet᷑ Aut si tata cloꝵ
aut monachoꝵ audacia : ut bellũ poci q̃ uidiciũ futurũ eẽ extimetur: ad elem̃ciã nrãm ãinista re¬

Expanded text:
Quod officium tuum sollicite observet excubiis ndicare liceat ac tenere, sed reos ad locum poenae sub prosecutione pergentes nullus teneat aut defendat. Sed sciat se cognitor triginta librarum auri multa, primates officii capitali esse sententia feriendos, nisi usurpatio ista aut protinus vindicetur aut, si tanta clericorum aut monachorum audacia est, ut bellum potiu
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ res nod acꝗrũtur. S⁊ cũ
oĩno d̾testam̃tis d̾ꝙ hr̃dibus
ꝗtestam̃to ĩsiituunt᷑ locuti
simꝰ. ñ s̃ine causa seq̃ntiloco
pot̃ ħ̃ uiris mat̾ia tͣctari. Lega¬
tũ traq ẽ doãtio q̃dã adetũcto
ꝗdẽ erãt legatoꝵ gnã quattu

Expanded text:
res nobis adquiruntur. sed cum omnino de testamentis deque heredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, non sine causa sequenti loco potest haec iuris materia tractari. Legatum itaque est donatio quaedam a defuncto quidem erant legatorum genera quatt
Abbreviated transcription (Latin):
asignata erãt ꝑ q̃ sigła gña le¬
gatoꝵ sigͥficabãtur. s ⁊ exꝯsti¬
tutionib diuoꝵ pͥncipũ sol¬
lẽpriitat huiꝰmõi ũboꝵ penitũ
sublataest. Nr̃a aũ ꝯ̃ slitutio
quã cũ magna fecimus lugu¬
bratione defũctoꝵ uolũtates
ualitiores eẽ cupientes ex ñ ũp
s uolũtatib eoꝵ fauẽtes dispo¬
suit ut õib legatis una sit na

Expanded text:
legatorum significabantur. sed ex constitutionibus divorum principum sollemnitas huiusmodi verborum penitus sublata est. nostra autem constitutio, quam cum magna fecimus lucubratione, defunctorum voluntates validiores esse cupientes, et non verbis sed voluntatibus eorum faventes, disposuit, ut omnibus legatis una sit nat
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatur Nã ⁊ sistacti post fuc¬
tñ testam̃tũ decessit testatõ. ñ
tam̃ ap̃ eũ ꝗhr̃s sit. tnes legati ce¬
dere ĩtelligitur. Cũ hr̃cditas ale¬
gato seꝑata sit ⁊ p̾sit ꝑcũ seuũ
alius hr̃s effici. sipͥꝰ quã iussu do¬
titu adeat ĩalt̾ius potestate tñ¬
slatui sit. uł manumissus p̃e hñ
efficitur. ꝗd casib itile ẽ letra

Expanded text:
ubitatur. nam et si statim post factum testamentum decesserit testator, non tamen apud eum qui heres sit dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur:
Abbreviated transcription (Latin):
rat qua rõe tctĩ cohẽteat᷑ utrũle¬
gati datioẽ an cohr̃dã adiecti¬
cẽ. s ⁊ huimoi scrupulositas
ncb̾ ñ placuit. ⁊ gnͣalit̾ ea q̃relĩ¬
quiũt. lic pene noĩe łueĩt re¬
cet q̃ ĩ p̾sibilia sũt. ł legib t̃t̃di¬
cta. aut alias ꝓbrosa. huiꝰmo¬
cli enĩ testam̃ti dispositioẽs
titur.

Expanded text:
rat, qua ratione Titius coerceatur, utrum legati datione an coheredis adiectione. at huiusmodi scrupulositas nobis non placuit, et generaliter ea quae relinquuntur, licet poenae nomine fuerint recet quae impossibilia sunt vel legibus interdicta aut alias probrosa: huiusmodi enim testatorum dispositiones titur.
Abbreviated transcription (Latin):
ãuis igroauĩt a se eũ legntõ
eẽ. Siꝗ ancillas cũ libis na¬
tes legauit ĩ si ancille mor¬
tue fuerĩt pãtus legato ce¬
dũt ¶ Itẽ ẽ siõdinariĩ sẽ¬
ii cũ uicari is legati fuerĩt
ut licet mõtui sit̃ õdinaari¬
ĩ tur̃ uicariĩ legcito cedãt.
Set sisẽuus cũ petulio fuerit
numisso. ł alienato.⁊ petu¬
uiũ legatũ extiguit᷑.Itẽ ẽ
si fundꝰ ĩ structꝰ ł cũ ĩ sccum̃

Expanded text:
it a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fuerint, ut, licet mortui sint ordinarii, tamen vicarii legato cedant. sed si servus cum peculio fuerit numisso vel alienato, et peculii legatum extinguitur. idem est si fundus inst
Abbreviated transcription (Latin):
ticẽ additũ ẽ ut siue plures le¬
gatarii existãt ꝗb optio relicta
ẽ.⁊ oisentiant ĩ cõpore eligẽ to
siũ uniꝰ legatarii plũes hr̃des
⁊ ĩt̃ le c̾ica optãdũ dislũtiãt
aliud alio cõpꝰ eligẽ cupiente
ne pereat legutũ. ꝙ pleriq p̾¬
ditẽ ⁊ sõte eẽ hoc dimendum.
ut adquẽ sors ꝑuenĩt illiꝰ sñ¬
tñtia ĩ ad optioẽ p̃calat.¶ Le¬

Expanded text:
tione additum est, ut, sive plures legatarii existant, quibus optio relicta est, et dissentiant in corpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod plerique prdicem et sorte esse hoc dirimendum, ut, ad quem sors perveniat, illius sententia in optione praecellat. Le
Abbreviated transcription (Latin):
duũrrtĩ legitũ itelligitut
dicu funrdus alienus legatit
agat rette eũ agẽ ⁊ fũdũ pe¬
teͣ. Iuliatiꝰ ait qr irsus fruetis
ĩ petitioẽ ꝓuitutis locũ optin.
s̾ ⁊ officio iudieis ꝯtineri. utd¬
ducto iesu fructu extimationẽ¬

Expanded text:
disiunctim legatum intellegitur. Si cui fundus alienus legatus agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat ae
Abbreviated transcription (Latin):
nãt pecunie quã ĩ roẽs dñitis
ĩpendit. Itẽ rescͥpserũt pe¬
culiũ urtrlegatũ cũ rõnibus
redditis lib eẽ uissus ẽ.⁊ exeo
reliquas ĩ feri . ¶ Tã aũcõ¬
ꝑales res quã ĩcõꝑales legari
põt alicuui legari. ut actonessu¬
as ht̃i legatario prẽt nͥ exegert᷑.
uiuus testarõ pecuniã. Nã hoc
casu legatũ extĩguit᷑. set ⁊ tale
legatũ ualet.dãnas esto hr̃ to¬
mũ illius refitere łillũ ere alie¬
no lib̾are. ¶ Signͣalit̃ sẽuus ł ali¬
a res leget᷑ elecno legaturi ĩ est.
nͥ aliud testutõ aireit᷑. optionis
legatũ it x ubi testatõ ex sẽiuis
suis łaliis reb optare legatari¬

Expanded text:
at pecuniae quam in rationes dominicas impendit. iidem rescripserunt, peculium videri legatum, cum rationibus redditis liber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. sed et tale legatum valet: ‘ damnas esto heres domum illius reficere ’ vel ‘ illum aere alieno liberare ’. Si generaliter servus vel alia res legetur, electio legatarii est, nisi aliud testator dixerit. Optionis legatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare legatari
Abbreviated transcription (Latin):
cõpꝰ cõstãs ex drstãtio capi¬
tib sicuti hediũ unũ cõpis
ẽ excohrẽtib lapidib. hedib
deniq legatis colunas inõ¬
mora q̃ post restam̃tũ fat¬
ruĩ adiectu sũt legtto erdẽ.¬
¶ S i̾peculiũ legntũ suei̾t si¬
ne dudio ꝗtꝗt petulio accꝑ¬
dit ł dacedir uiud testatõe
legatarii lucro ł tãp̃no ẽ .ꝙ.¬

Expanded text:
 corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩ scrurãtũ dota ĩ p̃legan¬
do rnõsirata sũt ualere lega¬
tũ.dires legata sine facto
hr̃ius periett᷑. legatariode¬
cedit. ⁊ siscłius alienꝰ legał
siñ fricto hrͣdis manumis¬
sus fueĩt: ñtenet᷑ hr̃s. Siuͦ
hr̃dis sẽuus legttus fuerit

Expanded text:
ut instrumentum dotis in praelegando demonstrata sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero heredis servus
Abbreviated transcription (Latin):
cludentẽ fidĩ cõmissis aũ q̃ ex uo¬
iũtate mag̃ descendebat õfuctoꝵ pͥ
niguiorẽ naturã ĩdulgentẽ. ꝙete¬
qͥ ãplius ẽ ĩlegatis. ꝑ hoc ẜ c̾scat
sidĩ comissi natura. S⁊ ne ĩpri¬
mis legũ cunabi ꝑmixte exh¬
is exponento scudiosis adule¬
scentib quãdã ĩtͦclucamꝰ diffi¬
seꝑatĩ pͥus telegatis ⁊ posteatẽ
fidĩ cõmissis tcͨtare. ut natuã
ittͥirsq uiris cõgnita facile poᷤ¬
sit̃ ꝑmixtionem eoꝵ eruditi
subtiliorib aurib ꝑciꝑe. Mõ
solũ aũ testatoris ⁊ħrdis res
set ⁊̃ aliena legari pot̃. Ita ut
nr̃s cogat᷑ recum̾ẽ eã ⁊ prãre

Expanded text:
ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem naturam indulgentem, necequid amplius est in legatis per hoc crescat fideicommissi natura. sed ne in primis legum cunabulis permixte de his exponendo studiosis adulescentibus quandam introducamus diffiseparatim prius de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis res, sed et aliena legari potest: ita ut heres cogatur redimere eam et prae
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ tare. s situł res sit cuĩ nõ
sit cõm̃tiũ nec extimatio el
debetur. siciti sicãpũ mã¬
tiũ. ł basilicas. ł tẽpla ł que
publico usui destinata sunt.
tũ ẽ. Quod aũt diximus
alienã rẽ poste legari. tta
ĩtelligñdũ ẽ sidesuc̃tus sci¬
ebat alienã rẽ eẽ. ñsi igno¬
rabat. fõsitã enĩ sudiset a¬
lienã ñlegasset. ⁊ ita diuus
pius rescriput. ⁊ ueriꝰ ẽ ip¬
sũ ꝗagit idest legatariũ ꝓ¬
bare opõtẽ stisse alienã rẽ
legare defuc̃tũ. ⁊ĩhrdẽ ꝑ¬
bare opõte ignorasse a lie¬
iuꝗagit. ¶ ded ⁊ sirẽ obligata
c̾artori aliq legauut netrsie ht̃

Expanded text:
us non est commercium, nec aestimatio eius debetur, sicuti si campum Martium vel basilicam vel templa vel quae publico usui destinata sunt, tum est. quod autem diximus, alienam rem posse legari, ita intellegendum est, si defunctus sciebat alienam rem esse, non et si ignorabat; forsitan enim si scisset alienam non legasset: et ita divus Pius rescripsit. et verius est ipsum qui agit, id est legatarium, probare oportere, scisse alienam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alieilli qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliquis legaveri
Abbreviated transcription (Latin):
Iras & cõ Iasomi. Oleo ꝗ u̾t quibcũq fructib mutuo dats. incera p̃cũ racio ad ditam̃¬
Ia usurau oicisdẽ matĩȩ suasit admitti.

Expanded text:
m vel quibuscumque fructibus mutuo datis incerti pretii ratio additamenta usurarum eiusdem materiae suasit admitti.
Abbreviated transcription (Latin):
snullã dubietate relicta qͥnpupillus p̾impletos. uii. annos sue etatis. ipse aoire ħ erditatẽ. ł bonoꝵ
posessioñẽ petire. consencientte parente si sub ei potestatt sit potit. ł si no hit tutorẽ adire p̃ cort̃. ⁊ eiꝰ

Expanded text:
nulla dubietate relicta, quin pupillus post impletos septem annos suae aetatis ipse adire hereditatem vel possessionem bonorum petere consentiente parente, si sub eius potestate sit, vel cum tutoris auctoritate, si
Abbreviated transcription (Latin):
licionis uire. non ambigitur. Siꝗͥ gͥ ꝓbare potueris patrem tuum cui ħrs eistitisti ampli deli
creditori suo ꝑsolluisse. repeere potes. usuras aut̃ eiꝰ sũmȩ pr̃ari ł frustra desicdas. Aecione i c̃diti

Expanded text:
igitur. Si quid igitur probare potueris patrem tuum, cui heres extitisti, amplius debito creditori suo persolvisse, repetere potes Usuras autem eius summae praestari tibi frustra desideras: actione enim condicti
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uoluit aggregare mumĩb ⁊ donare patriȩ pͥncipal rnanifestauit notũq fecit si
dubio ꝓfessione certissima facultatũ suau omiũ elegisse se affectione debita sub cessorẽ.
ccerte huimoĩ ꝑsonis ad õ sactissima c̃stõne subuentũ sit. ut nec renũci andi eis. aut alie¬
nandi uł repudiandi pat̾nas ħrditates. aut donaciones in fraudẽ curiȩ c̃eodat᷑ faculta
s munĩb patriȩ susceptis. patrimonia subire cogant᷑. nullã ediũso calũpnaciũ uocem

Expanded text:
e patriae principalem, manifestavit notumque fecit sine dubio professione certissima facultatum suarum omnium elegisse se adfectione debita successorem, cum certe huiusmodi personis adeo sacratissima constitutione subventum sit, ut nec renuntiandi eis aut alienandi vel repudiandi paternas hereditates aut donationes in fraudem curiae concedatur facultas, sed muneribus patriae susceptis patrimonia subire cogantur, nullam e diverso calumniantium vocem
Abbreviated transcription (Latin):
onꝰ. phidiphꝰ a aiareeile. Si em̃ancipata apatre intra ãnũ bonoꝵ possessionẽ petẽ cessasti: p̃tenore

Expanded text:
. Philippus A. Marcellae. Si emancipata a patre intra annum bonorum possessionem petere cessasti, praete
Abbreviated transcription (Latin):
SAeo uo sa qts asrtis etĩaq ortiua que ture ueteri continentur in quib: uude nõ mitꝰ acculetor ẽ addo¬
as aus detuit qua reũ aspirganda quȩ negat debet urgere

Expanded text:
entis desertis, omniaque quae iuri veteri continentur: in quibus iudex non minus accusatorem ad docenda quae detulit, quam reum purganda quae negat debet urguere
Abbreviated transcription (Latin):
pacta intse oponere ut ne qͥs qͥatũ c̃missic̃ sit op᷑ impleat aut inuinctã alti sollicitudinẽ alt̃ int̾cipiat. atta
lcencia unicino abatõ incͥoatũ ⁊ dereiotũ opsꝰ ꝑalim siue aliqꝰ timore dispendũ unplere: Omiaq huiꝰ ituĩ
ticnomi aeiũ ciandi sine ulla forinidine. ⁊sine uidicariis sũptib Si qͥ aũt monopoliũ ausus ftũt epercere. boni

Expanded text:
pacta inter se componere, ut ne quis quod alteri commissum sit opus impleat aut iniunctam alteri sollicitudinem alter intercapiat : data licentia unicuique ab altero inchoatum et derelictum opus per alterum sine aliquo timore dispendii implere omnique huiusmodi facinora denuntiandi sine ulla formidine et sine iudiciariis sumptibus. Si quis autem monopolium ausus fuerit exercere, boni
Abbreviated transcription (Latin):
̃ .s̃. Celso. Elulla t ad ũsus creditorẽ alienũ aecio suꝑ÷: eoqͣ debitã ei qͣ tittt̃ offeres uis obliga Iqunt:¬
cionis inte tnfferri desidas. cũ ab eo te nom̃ cõꝑasse nõ suggeras. licet solucione ab alio ficta no

Expanded text:
ulla tibi adversus creditorem alienum actio superest eo, quod debitam ei quantitatem offerens ius obligationis in te transferri desideras, cum ab eo te nomen comparasse non suggeras, licet solutione ab alio facta no
Abbreviated transcription (Latin):
serit. illũ s eẽ ħrdẽ. ⁊dubitabatur. atiuo antiqͦs legũ doctores. utrũ ne tc̃ uoluit substititis
ad initu. dũ utq. silius ei. in pͥma etate decesserit. analterutro decedente ilieo sulstitutꝰ in ei parce
r̃in suũ iei pontionẽ succedere nos eiusdẽ sabini iũore sentenciã existimantes. nõ asit̃ sub stõ¬
s .ã. lołi. pp̃. diqͥs duob ħi dib institutis. filio suo impułi eos una cũ alio t̾eio substituit. iũba tisti¬
in. mortuo impube filio. querebatur quomꝰ ao substõnẽ uocentur ires substituti urrũ ne
duo pͥores qͥ patri ħroes fũant. scripti indimidiã uocanttir: iticius in reliq̃ duidiã antres
subsituict unusqͥsq extriente adsubstõne uocant salia aplicata oubitẽnie. Si qͥs ita hr dẽ scpsera

Expanded text:
se heredem, et dubitabatur apud antiquos legum auctores, utrumne tunc voluit substitutum admitti, cum uterque filius eius in prima aetate decesserit, an alterutro decedente ilico substitutus in eius partem fratrem suum in eius portionem succedere. Nos eiusdem Sabini veriorem sententiam existimantes non aliter substit A. Iohanni pp. Si quis duobus heredibus institutis filio suo impuberi eos una cum alio tertio substituit et verba testaum invenimus, mortuo impubere filio quaerebatur, quomodo ad substitutionem vocentur tres substituti: utrumne duo priores, qui et patri heredes fuerant scripti, in dimidiam vocantur et Titius in reliquam dimidiam, an tres substituti unusquisque ex triente ad substitutionem vocantur? alia applicata dubitatione, si quis ita heredem scripserit:
Abbreviated transcription (Latin):
captꝰ. E mñtecapti. ꝑpetuo sit łsi duo ł plures isti fuerint. nullus uͦ eoꝵ saperet. lioeat isdc̃ parenib
legitima porcione eit eis relicta. quos uoluernit eis subitituere. ut occasione hui modi substõnis dt
exemplũ pupillaris nulla querela contra testam̃tũ eoꝵ oriatur. ita tñ ut si pda respuerit. t resi¬
puerint. talis substitucio cesset. ł si filii aut alũ desceudentes ex hui mosi m̃tecapta ꝑsna si pienes
sint. nõ liceat paremi qui ł quȩ testat᷑ alios ꝗͣ ereo. sescedentes. unũ tcertos. ł om̃s substituer

Expanded text:
captus vel mente capta perpetuo sit, vel si duo vel plures isti fuerint, nullus vero eorum saperet, liceat isdem parentibus legitima portione ei vel eis relicta quos voluerint his substituere, ut occasione huiusmodi substitutionis ad exemplum pupillaris nulla querella contra testamentum eorum oriatur, ita tamen, ut, si postea resipuerit vel resipuerint, talis substitutio cesset, vel si filii aut alii descendentes ex huiusmodi mente capta persona sapientes sint, non liceat parenti qui vel quae testatur alios quam ex eo descendent
Abbreviated transcription (Latin):
ntesinuĩ segnitũ. Cũ onĩ ao eau mulierũ suecessionẽ masołi uire agnacionis uocant᷑: qͥs paciat᷑ eor quidi
srditait io eos legitimo uire deferri. ipsas uͦ neq inuicẽ sͥneq im ascłis. posse eodẽ ure succede s ꝑ hoc¬
oũ punri qđ fomine natȩ st̃ ⁊ pat̾no uicio si hoc uiciũ÷ ꝓlẽ ĩguocentẽ gͣuari. Inhis gͥoasib legẽ:
ii. tibuluꝵ sequentes. & nouũ uis nouisumo iure corrigentes. & unã gradũ pietatis intuitu transferri
ihurt cognatos̃in bgtumã uolumꝰ suocessionẽ. ut nõ solũ frĩs filius & filia scđm qđ iã diffinuum. do succens¬

Expanded text:
ierum successionem masculi iure agnationis vocantur, quis patiatur earum quidem hereditatem ad eos legitimo iure deferri, ipsas vero neque invicem sibi neque masculis posse eodem iure succedere, ocentem gravari? In his igitur casibus legem im tabularum sequentes et novum ius novissimo iure corrigentes etiam unum gradum pietatis intuitu transferri ab iure cognationis in legitimam volumus successionem, ut non solum fratris filius et filia secundum quod iam d