comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ge dissimiles his ex quib eos natos eẽ certissimũ
est: Sicut ergo hȩx̧ ex illo uno negari non possunt
originẽ duccre: ita quȩcũq gentes in diuersitatib
corporũ. abusitato naturȩ cursu quẽ plures & ꝓpe
om̃s tenent uelut exorbitasse tradunt᷑: si diffi¬
nitione illa includunt᷑. ut rationalia animalia si&
atq mortalia. ab eodẽ ipso uno primo patre omniũ.
stirpẽ trahere confitendũ est: si tamen uera sunt
quȩ de illarũ nationũ uarictate. & tanta inter se
atq nob̾cũ diuersitate tradunt᷑. Nam & simias et
circopeticos. & spingas. si nesciremꝰ non homines cẽ
sed bestias: possent illi historici de sua euriositate
gloriantes. uelut gentes aliquas hominũ nob̃impu¬
nita uanitate mentiri. Sedsi homines sunt de qͥb
illa mira conseripta sunt: quid si ꝓpterea ds̃ uoluit
etiam non nullas gentes ita creare ne uihis monstris

Expanded text:
ge dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum ge dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere, ita quaecumque gentes in diuersitatibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem trahere confitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris,
Abbreviated transcription (Latin):
mo quasi lunatas habens plantas: & in cis binos
tantũ modo digitos. similes & manus. Si aliqua
gens talis eẽt: illi curiose atq mirabili ad deretur
historiȩ. Num igitur istũ ꝓpter hoc negabimꝰ ex illo
uno qui primus creatus est eẽ ꝓpagatũ: Androgini
quos etiã hermafroditos nuncupant. quã uis admo¬
dum rari sint: difficile est tam̃ ut temporib desint
Inquib sic uterq sexus appatet: ut ex quo pocius de.¬
beant accipere nomen in ccrtũ sit Ameliore tamen
hoc est masculino ut appellarent᷑: loquendi consue¬
tudo p̃ualuit. Nam nemo umquã andrõgin as aut
hermafroditas: nuncupauit: Ante annos aliqͦt nr̃ã
certe memoria. in oriente. duplex homo natus est suꝑi¬
orib membris: inferiorib simplex. Nam duo erant
capita. duo pectora. quattuor manus: uenter autẽ
unus. & pedes duo: sicut uni homini: Et tãdiu uix̃:
ut multos ad cũ uidendũ fama contraherit: Quis
autẽ om̃s cõmemorare possit humanos foctus lon¬

Expanded text:
mo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adderetur historiae. Num igitur istum propter hoc negabimus ex illo uno, qui primus creatus est, esse propagatum? Androgyni, quos etiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus lon
Abbreviated transcription (Latin):
ni tuo post te terrã in qua tu incola es. omnẽ terrã
chanaan in possessionẽ ȩternã quomodo accipiat᷑ im¬
pletum. uł adhuc expectet᷑ implendũ cũ possessio
quȩcũq terrena ȩt̃na cuilibet genti eẽ non possit: sciat
ȩcernũ anr̃is interpretari. qđ greci appellant a c̃onioñ.
nuncupat᷑. Sed non sunt ausi latini hoc dicere se¬
culare : ne longe in aliud sensu Sȩcularia quippe

Expanded text:
ni tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram ni tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, quo modo accipiatur inpletum siue adhuc expectetur inplendum, cum possessio quaecumque terrena aeterna cuilibet genti esse non possit: sciat aeternum a nostris interpretari, quod Graeci appellant ahóvtOv, quod nuncupatur. Sed non ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe
Abbreviated transcription (Latin):
turũ erat: ideo nunc imperata est circũcisio. qͣndo
de sara ꝓmissus est filius. Et qđ om̃s non solũ filios.
uerũ etiã seruos. uernaculos. & empticios. circũcidi iubet:
ad om̃s istam grãm ꝑtinere testatur. Quid enĩ aliud
circũcisio significat. quã naturã exuta uetustate
renouatam : Et quid aliud quã xp̃m octauus dies. qͥ
epdomada cõpleta hoc est post sabbatũ resurrexit:
Parentũ mutant᷑ & nomina. onuĩa resonant nouitatẽ:
& in testamento ueteri. obumbrat᷑ nouũ. Quid est
enim qđ dicit᷑ testamentũ uetus. nisi noui occultatio:
Et quid est aliud qđ dicit᷑ nouũ. nisi ueteris reuelatio:
Risus abrahȩ: exultatio est gratulantis. non irrisio
diffidentis. Uerba quoq eius illa in animo suo. si mͥ
centũ annos habenti nascet᷑ filius. & si sara annorũ
nonaginta pariet: non s̃ dubitantis. sed admirantis
i quẽ uero mouet qđ dictum ẽ. & dabo tibi & semi.¬

Expanded text:
turum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando turum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum nisi ueteris reuRisus Abrahae, exsultatio est gratulantis, non irrisio diffidentis. Verba quoque ejus illa in animo suo, Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? non sunt dubitantis, sed admirantis. Si quem vero movet quod dictum est, Et dabo tibi et semi
Abbreviated transcription (Latin):
abraham ad dm̃. Ismahel hic: uiuat inconspectu
tuo. Dixit autẽ ds̃ ad abrahã. Ita. Ecce sara uxcor
tua pariet tibi filiũ: & uocab̾ nom̃ cius isaac. Et sta¬
tuam testamentũ ieũ ad illũ in testam̃tũ ȩt̃nũ:
esse illi ds̃ & semini eius post illũ. De ismahel autẽ:
ecce exaudiuite. Ecce benedixi cũ. & ampliabo
illum: & multiplicabo eũ ualde. Duodetĩ gentes
generabit: & dabo illũ ĩ gentẽ magnã. Testamentum
autem meum statuam ad isaac: quem pariet tibi
sara. intempore hoc ad annum sequentem.
ic aꝑtiora ꝓmissa sunt de uocatione gentiũ
in isaac id est infilio ꝓmissionis. quo significat᷑ gr̃ã
non natura: qͥa de sene & anusterili ꝓmittit᷑ filius.
Quamuis enĩ & naturalẽ ꝓcrtationis excursũ ds̃
operetur: ubi tam̃ cuidens opus di est uitiata et
cessante natura. ibi euidentius intelligitur gratia.
Et quia hoc non ꝑ generationẽ. sed ꝑ regenationt̃ fu¬

Expanded text:
Abraham ad Deum: Ismael hic uiuat in conspectu Abraham ad Deum: Ismael hic uiuat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem fu
Abbreviated transcription (Latin):
prepucii ur̃i: & trit insigno testam̃ti inter me & uos.
Et puer octo dicrũ circũcidet᷑: ur̃m omne masculinũ
in ꝓgenies ur̃as. uernaculus & empticius: ab om̃i
filio alicno qui non est de iemine tuo. Cireũcislone cir¬
cũcidetur uernaculus domꝰ tuȩ & empticius: & erit
testamentũ meũ in carne urã. intestam̃to ȩxerno. Et
qui nonfuerit circũcisus. masculus qͥ non circũ cidet᷑¬
carne prepucu sui oetaua die: interibit anima illa
de genere eius. qͥa testam̃tũ meũ dissipauit. Et¬
dixit ds̃ ad abrabã. Sarai uocor tua ñ appellabitur
nomen ciꝰ sarai : sed sara erit nom̃ eiꝰ. Benedicã autẽ
illam. & dabo tibi ex ea filiũ: & benedicã illũ. & erit
in nationes. & reges gentiũ ex eo erunt. Et ꝓcidit
abraham suꝑ faciẽ suã: & risit. Et dix̃ in animo
suo dicens: Si michi centũ annos habenti nascetur
filius. & si sara annoꝵ nonaginta pariet: Dix̃ autc̃

Expanded text:
praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me et uos. praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me et uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, uestrum omne masculinum in progenies uestras. Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semine tuo, circumcisione circumcidetur uernaculus domus tuae et emticius. Et erit testamentum meum in carne uestra in testamento aeterno. Et qui non fuerit circucarnem praeputii sui octavo die, interibit anima illa de genere suo; quia testamentum meum idixit Deus ad Abraham: Sara uxor tua, non appellabitur nomen eius Sara, sed Sarra erit nomen eius. Benedicam autem illam et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Et procidit Abraham super faciem suam et risit et dixit in animo suo dicens: Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? Dixit autem
Abbreviated transcription (Latin):
abraham infaciẽ suã : & locutus est illi dẽ dicens
Ecce ego. & eecc testam̃tũ meũ tecũ: & eris pat̃ mul¬
titudinis gentiũ. & non appellabit᷑ ad huc nom̃ tuũ
abram. sed erit nom̃ tuũ abraham: quia patrẽ mul¬
tarũ gentiũ posuitẽ. Et augcã te uilde. & ponã
te ingentes: & reges exte oxibunt: Et statuã testa.¬
mentũ meũ inter me & inter te: & inter scm̃ tuũ
post te ingenerationes eoꝵ in testam̃tũ ȩcernũ. ut
sim tibi ds̃: & semini tuo post te̾. Et dabo tibi et
semini tuo post te terrã in qua incola es: omnẽ t̾rã
chanaan in possessionẽ ȩcernã. & ero illis ds̃. Et dix̃
ds̃ ad abraham. Tu autẽ testamentũ meũ conseruabis:
tu & sementuũ post te in ꝓgenies suas. Et hoc est
testamentũ qđ conseruabitis inter me & uos: & int̃
sementuũ post te ingenerationes suas. Circũcide.¬
tur omne ur̃m masculinũ. & circũcidemini carne

Expanded text:
Abraham in faciem suam. Et locutus est illi Deus dicens: Abraham in faciem suam. Et locutus est illi Deus dicens: Et ego, ecce testamentum meum tecum, et eris pater multitudinis gentium; et non appellabitur adhuc nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraham, quia patrem multarum gentium posui te; et augeam te ualde ualde et ponam te in gentes, et reges ex te exibunt: et statuam testamentum meum inter me et inter te et inter semen tuum post te in generationes eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progenies suas. Et hoc est testamentum, quod conseruabis inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ibi demonstrauit abrahã non se amatorẽ ser.¬
uum. sed liberũ fuisse genitorẽ: & in agar sarȩ c̃iugi
pudicitiã custodisse. nec uoluptatẽ suã sed uolũta¬
tem ipsius impleuisse: accepisse nec petisse. accessisse
nec hesisse seminasse nec amasse:Ait enĩ. Ecce an.¬
cilla tua inmanib tuis: utere ea quomodo tibi
placuerit. Ouirũ: uirilit̃ utentẽ feminis: Con¬
iugi temperant̃. ancillȩ obtẽperant̃: nulli incẽpe¬
putare posset impletũ qđ ci ꝓmissũ fuerat cũ sibi
uernaculũ suũ adoptare uoluisset: dõ dicente Non
erit heres tuus hic: sedqͥ exibit de te. ille erit herestuus:
oc ergo ꝓmissũ ne in ancillȩ filio putaret
impletum: iam cũ annoꝵ cẽt nonaginta & nouẽ appa¬
ruit ei dñs: & diocit illi. Ego sum ds̃. Place in cons¬
pectu meo. & esto sine quȩrela: & ponã testam̃tũ
inter me & inter te: & implebote ualde. Et ꝓcidit

Expanded text:
etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seretiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fupudicitiam custodisse, nec voluntatem suam, sed ipsius implevisse; accepisse, nec petisse; accenec haesisse, seminasse nec amasse. Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quo modo tibi placuerit.s o uirum uiriliter utentem feminis, coniuge temperanter, ancilla obtemperanter, nulla intempeputare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. Hoc ergo promissum ne in ancillae filio putaret inpletum, iam cum esset annorum nonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place in conspectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum inter me et inter te et inplebo te ualde. Et procidit
Abbreviated transcription (Latin):
Auhinc tempora consecunt᷑ filioꝵ abrahȩ:
unius de agar ancilla. alterius desara libera: de qͥb
in libro superiore iam diximꝰ. Qđ autt̃ attinet ad
rem gestã: nullomodo est inquirendũ de hac concu-¬
bina crimen abrahȩ. Usus est ea quippe ad gene.¬
randam ꝓlem. ñ ad implendã libidinẽ: nec insultais
sed potius oboediens coniugi. quȩ suȩ sttrilitatis ere.¬
didit eẽ solaciũ. si foecundũ ancille ut erũ. qm̃ natura
non poterat. uoluntate faceret suũ: & eo uire qͦ dicit
apłs. similiter & uir non habet potestatt̃ corporis sui
sed mulier: uteret᷑ mulier ad pariendũ ex altera.
qđ non poterat exscipsa. Nulla est hic cupido lasciuiȩ:
nulla nequiciȩ turpitudo. Abuxore causa ꝓlis ancilla
marito traditur: a marito causa ꝓlis accipit᷑: Ab utroq.
nonculpȩ luxus. sed naturȩ fructus exqͥrit᷑ Deniq
cum ancilla grauida dominȩ ste̾rili suꝑbiret. & hoc
sara suspitione muliebri uiro pocius imputaret:

Expanded text:
hinc tempora consequuntur filiorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Quod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poterat, uoluntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret,
Abbreviated transcription (Latin):
pere. qua causa scripsit inqͥt soranꝰ. Iuppit̾ ꝓgenitor
genitrixq necminꝰ cum causa unũ & omĩa idẽ esse.
mundus. quare duo diisunt ianus & iuppiter:
Quare seorsũ habent tẽpla. seorsũ aras. diuersa sacra.
dissimilia simulachra : Si ꝓpterea quod alia uis est
primordioꝵ alia causarũ. & illa iani illa iouis nom̃
accepit: nun qͥd siunus homo indiuersis reb duas
habeat potestates. aut duas artes. quia singularum
diuersauis est ideo duo udices. aut duo dicuntur
artifices: Sic ergo & unus deus cũ ipse habeat potesta¬
tem primordioꝵ. ipse causarũ. num ꝓpter illũ duos
deos necesse est putari. quia pͥmordia causȩq resduȩ
sunt: qd si hoc iustũ putant: etiã ipsum iouẽ tot deos
esse dicant. quociͦt ei cognomina ꝓpt̃ multas potesta.¬
tes dederunt: qm̃ resom̃s ex quib illa cognomina suas
adhibita. multae atq diuersȩ sunt: ex quib pauca

Expanded text:
pere: Qua causa, inquit, scripsit Soranus, Jupiter progenitor pere: Qua causa, inquit, scripsit Soranus, Jupiter progenitor genitrixque: nec minus cum causa unum et omnia idem esse; mundus, quare duo dii sunt, Janus et Jupiter? quare seorsus habent templa, seorsus aras, diversa sacra, dissimilia simulacra? Si propterea quod alia vis est primordiorum, alia causarum, et illa Jani, illa Jovis nomen accepit; numquid si unus homo in diversis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diversa vis est, ideo duo judices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus, cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc justum putant, etiam ipsum Jovem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt: quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae atque diversae sunt; ex quibus pauca
Abbreviated transcription (Latin):
non est deus: sed aut sola anima eius. aut simul cor¬
pus & animꝰ: ita tamen ut non sit acorpore. sed ab
animo deus. Si ergo ianus c̃ mundus & deus est
ianus. nũquid iouẽ ut deus eẽ possit. aliquã partẽ
iani ẽẽ dicturi sunt: Magis cnĩ ioui uniuersũ solent
tribuere: unde est. Iouis omĩa plena: Ergo & iouẽ
ut deus sit & maxime ut rea deoꝵ. non aliũ possuss
existimare quã mundũ: ut dus ceteris scđm istos
suis partib regnet: In hanc sententiã etiam quosdã
uersus ualerusorani exposuit idẽ uarro: in eolibro
quem seorsũ abistis de cultu deoꝵ scripsit. Qui uersꝰ:
husunt. Iuppiter omĩps. regũ rerũq deũq Progeni
tor. genitrixq deũ : deus unus & om̃is. Ex ponuntur¬
autẽ in eodẽ libro ita: Cũ marẽ existimaret qͥ
semen mitteret. feminã que acciperet. ioueq eẽ
mundũ & cũ omĩa semina ex se mittere & inse reci¬

Expanded text:
non est deus, sed aut sola anima eius aut simul cornon est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: tor genitrixque Deum, Deus unus et omnes; autem in eodem libro, ita ut cum marem existimarent, qui semen emitteret, feminam quae acciperet; Jovemque esse mundum, et eum omnia semina ex se emittere, et in se reci
Abbreviated transcription (Latin):
sicut saturno dicit᷑ suppositus lapis quẽ ꝓfilio
deuoraret: quã istum deũ dicere & tonantẽ & adul-¬
terantẽ. & totũ mundũ regentẽ & ꝑtot stupra difflu¬
entẽ. & naturarũ omniũ naturaliũq rerũ causas
sũmas habentẽ: & suas causas bonas ñ habentem.
Dcinde quȩro quẽ iam locũ inter deos huic iouitribu¬
ant: si ianus ẽ. mundus. Dcos cnĩ ueros animã mundi
ac partes eiꝰ iste definiuit: ac ꝑ hoc quicqͥd hoc non ẽ.
non est utiq scđm istos uerus ds̃. Num igitur ita
dicturi sunt iouẽ animã mundi ut ianus sit corpꝰ
cuis. idest iste uisibilis mundus : hocsi dicunt. ñerit
quem admodũ deum ianũ dicant: qm̃ mundicorpꝰ
non ẽ. deus uel scđm ipsos. sed anima mundi ac partes
cius. Unde aꝑtissime idem dicit deũ se arbitrari esse
animo dicisapientẽ: ita mundũ deum dici ab animo.
cum sit ex anima & corpore Solum itaq mundi corpꝰ

Expanded text:
sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arab animo dici sapientem, ita mundum Deum dici ab animo cum sit ex animo et co
Abbreviated transcription (Latin):
initia: sũmiq sunt fines. Sed iam hoc negotium :¬
inter ianũ terminũq discussũ est. Causȩ autẽ quȩ
dantur ioui efficientia sunt non effecta: neq ullo
modo fieri potest. ut uel tẽpore p̃ueniant᷑ a factis
initusue factoꝵ. Semꝑ enĩ prior est resquȩ facit:
quam illa quȩ fit. qua ꝓpter. si adianũ ꝑtinent
initia factoꝵ: non ideo priora sunt efficientibus
causis quas ioui tribuunt. Sicut enĩ nichil fit. ita
faciens causa p̃cesserit: Hunc sane deũ penesquẽ su&̃
om̃s causȩ factarũ omniũ naturarũ naturaliũq rerũ
si iouem popłi appellant. & tantis contumelus tamq
scelestis criminationib colunt: tetriore sacrilegio sese
obstringunt. quamsi ꝓrsus nullũ putarent deum.
Unde satius cẽt eis aliũ aliquẽ iouis nomine nuncu¬
pare dignũ turpib & flagitiosis honoribus sup.¬
posito uano figmento qđ potius blasphemarent.

Expanded text:
initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita faciens causa praecesserit. omnes cause factarum naturarum, naturaliumque rerum, si Iovem populi appellant et tantis contumeliis, tamque scelestis criminationibus colunt, deteriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iovis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, supposito uano figmento quod potius blasphemarent
Abbreviated transcription (Latin):
& sinistra fauces patent. Et tam̃ hanc uanitatẽ ꝑ tot
ianuas nulla effugit anima: nisi quȩ audit ueritatẽ
dicentem. Ego sum ianua
out̃ autẽ qui etiã iuppit̃ dicit᷑. quẽ ulint intelligi:. Edͫ. ixͫ.¬
oponant. Deus ẽ inquiunt habens potestatẽ causarũ:
quib aliquid fit inmundo. Hoc quã magnum sit:
nobilissimꝰ uirgilui uers ille testat᷑. Fclix qͥ potuit
rerũ cognoscere causas. Sedcur ei p̃ponat᷑ ianus: hoc
nobis uir ille acutissimꝰ doctissimꝰq respondeat. Qm̃
penes ianũ inqͥt sunt prima: penes iouẽ sũma. Merito
ergo rex omniũ iuppit᷑ habct᷑. Prima enĩ uincuntur
asũmis: quia licet pͥma p̾cedant tempore. summa
superant dignitate. Sed recte hoc diceret᷑. si factoꝵ
prima discernerent᷑ & sũma: sicut initiũ facti est
ꝓficisci. sũmũ ꝑuenire: initiũ facti inceptio discendi.
sũmum ꝑceptio doctrinȩ: Acsic in omĩb pͥma sunt

Expanded text:
et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianuaouem autem, qui etiam Iuppiter dicitur, quem uelint in-; tellegi, exponant. \'Deus est, inquiunt, habens potestatem can-\', sarum, quibus aliquid fit in mundo.\' Hoc quam magnum sit,I nobilissimus Vergilii uersus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis uir ille acutissimus doctissimusque respondeat. \'Quoniam penes lacum, inquit, sunt prima, penes louem summa. Merito ergo rex omnium Iuppiter habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa; sicut initium facti est proficisci, summum peruenire; initium facti inceptio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uelle mundi simulachrũ cõponere in iano ꝓpter
solum palatũ. cuiꝰ similitudinẽ ianus non habet:
Cum uero cũ faciunt quadrifrontẽ. & ianũ geminũ
appellant. ad quattuor mundi partes hoc int̾p̃tant᷑.
quasi aliquid expectet mundus foras. sicut ꝑ om̃s facies
ianus. Deinde si ianus ẽ. mundus: & mundus qͣttuor
partib constat: falsum ẽ. simulachrũ iani bifrontis.
Aut si ꝓpterea uerum ẽ. quia etiã nomine orientis
& occidentis totus solet mundus intelligi. nũquid
cum duas partes alias nominamꝰ septentrionis & austri.
sicut illũ quadrifrontẽ dicunt geminũ ianũ. ita
quis quã geminũ dicturus ẽ. mundũ: Non habe&
omĩno unde qͣttuor ianuas quȩ introcuntib & exe¬
untib pateant interp̃tent᷑ ad mundi similitudinẽ:
sicut de bifronte qđ diccrent salte inore hominis
inuenerunt nisi neptunꝰ forte subueniat & porrigit¬
piscem. cui p̃ter hiatũ oris & guituris: etiam dextra

Expanded text:
uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigpiscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra
Abbreviated transcription (Latin):
im ad finẽ Quemqui aliqͥd inci¬
a. intendit expectat. exoptat: nec
ue abhas  a nisi terminetur exultat:¬
& ipse rñ bifrontis simulachri interp̃tatio ꝓferatur¬
a cone Icum facies ante & retro habere dicunt: qđ hatꝰ
i s ter cũ os aperimꝰ mundo similis uideat᷑ Unde et
alatum greci uranon appellant: & ñ nulli inquit¬
ꝓoetȩ latini celũ uocauerunt palatũ. a quo hiatu¬
oris & foras cẽ aditũ ad dentes uersus: & introrsus
ad fauces. Ecce quo ꝑ ductus est mundus ꝓpter
palatinr̃i uocabulũ: uel grecũ uł poeticũ. Quid autẽ
hoc ad animã. quid aduitã ȩternã : Propter solas
saliuas colatur hic dcus. quib partĩ glutiendis. par¬
tim expuendis subcelo palati utraq pandit᷑ ianua :
Quid est porro absurdius. quã in ipso mundo ñ inue¬
nire duas ianuas ex aduerso sitas. ꝑ quas uel admit
mittat ad se aliqͥd intro uł emittat a se foras. & de nr̃o
ore & guiture quoꝵ similitudinẽ mundus ñ habet

Expanded text:
 ad finem, quem qui aliquid inciit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetur, exultat Sed iam bifrontis simulacri interpretatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquitpoetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatoris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
tare incdignum est: nisi ad uitã sensumq ꝑuenerin.
Que munera selecta non dant᷑ a dis selcitis: sed a
quibuslã incognitis: & prȩ istoꝵ dignitate neglec.¬
tis. Quod si responderet᷑ omniũ inicioꝵ potestatẽ
habert ianũ & ideo illi ctiã qđ aperitur conceptũ¬

Expanded text:
tare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, tare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptu
Abbreviated transcription (Latin):
liber: eiusdem seminis emissionẽ uiris. Confert hoc
idem libera: quȩ ceres seu uenus est feminis. Confert
selecta iuno & hoc non sola sed cũ mena filia iouis.: flu-¬
ores menstruos: adeius qđ conceptum est increm̃tũ:
Confert utũnus obscurus & ignobilis. uitã. Confeit
sentinus obcurus & ignobilis: sensũ. Quȩ duo tan¬
to illis reb prestantiora sunt: quanto & ipsa intellec¬
tu ac ratione uincunt᷑. Sicut enĩ quȩ ratiocinantur
& intelligunt ꝓfecto potiora sunt his quȩ sine intel.¬
lecti atq ratione ut pecora uiuunt & sentiunt: ita
& ila quȩ uita sensuq sunt p̃dita. his quȩ ñuiuudd
nec sentiunt merito p̃ferunt᷑. Inter selectos itaq deos
uitumnus uiuificator. & sentinꝰ sensificator magis
haberi debuerunt: quã ianus seminis emissor et
saturnus seminis dator uel sator. uł liber & libera
seminũ cõmotores uł emssores: Quȩ semina cogi.¬

Expanded text:
Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogi
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis iouis filia. tamen ignobilis: Et hanc ꝓui.¬
dentiam fluoꝵ menstruoꝵ in libro selectoꝵ deorũ
ipsi iunoni idem auctor assignat: quȩ indiis selectis
etiam regina est. Et hic tanquã iuno lucina: cũ eadem
mena priuigna sua eidẽ cruori p̃sidet: Ibi sunt & duo
nescio qui obscurissimi. uitũnus & sentinꝰ.: quoꝵ alt̃
uitam. alter sensus puerperio largitur. Et nimirũ
multo plus prestant cum sint ignobilissimi: quã
illi tot ꝓceres & selecti. Nam ꝓfẽctosine uita & sensu
quid est illud totũ qđ mulie bri utero nisi nescio qͥd
abicctissimũ limo ac pulueri cõparandum: quȩ igit᷑
causa tit selectos deos adhȩc oꝑa minima cõpulit. ubi
auitumno & sentino quos fama obcura recondit in
huius munificentiȩ partitione superentur : Confeit
enim selectus ianus aditũ: & quasi ianuam semini
Confert selectus saturnus: semen ipsũ. Consert selectꝰ

Expanded text:
quamvis Jovis filia, tamen ignobilis. Et hanc proquamvis Jovis filia, tamen ignobilis. Et hanc provinciam fluorum menstruorum in libro selectorum deorum ipsi Junoni idem auctor assignat, quae in diis selectis etiam regina est: et hic tanquam Juno Lucina cum eadem Mena, privigna sua, eidem cruori praesidet. Ibi sunt et duo, nescio qui obscurissimi, Vitumnus et Sentinus; quorum alter vitam, alter sensus puerperio largimulto plus prestant, cura sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine vita et sensu quid est illud totum quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum, limo ac pulueri comparandum. Que igitur causa tot selectos deos ad hec opera minima compulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentie partitienim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus
Abbreviated transcription (Latin):
uenerẽ: uestam. Inquib om̃ib ferme uiginti. duo¬
decĩ mares: octo sunt feminȩ: Hȩc numina utrũ
ꝓpter maiores inmundo amministrationes selecta
dicuntur: an qđ popłis magis innotuerunt. maiorq
est eis cultus exhibitus: Si ꝓpterea quia oꝑa maiora
ahlis amministrant᷑ inmundo: non eos inuenire debu.¬
imus inter illã quasi plebeiã numinũ multitudinẽ.
minutis opusculis deputatã. Namipse primũ ianus
cum puerperiũ concipitur unde illa cuncta oꝑa sumuas
exordium: minutatĩ minutis distributa numinib
aditum aperit recipiendo semini. Ibi est & saturnꝰ
ꝓpter ipsum semen: ibiliber. qui marẽ effuso semine
liberat: Ibi libera quã & uenerẽ uolunt: quȩ hocidẽ
beneficiũ conferat feminȩ. ut etiã ipsa emisso semine
liberetur. Om̃s i exillis sunt: qui selecti appellant᷑
Sedibi est & dea mena. quȩ menstrius fluorib prȩest:

Expanded text:
Venerem, Vestam. In quibus omnibus ferme viginti duoVenerem, Vestam. In quibus omnibus ferme viginti duodecim mares, octo sunt femine. Hec numina, utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt, maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos invenire debuimus inter illam, quminutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Janus, cum puerperium concipitur, unde cuncta opera illa sumunt exordium, minutatim minutis distributa numinibus, aditum aperit recipiendo semini: ibi est et Saturnus propter ipsum semen: ibi Liber, qui marem effuso semine liberat: ibi Libera, quam et Venerem volunt, quae hoc idem beneficium conferat feminae, ut etiam ipsa emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt, qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, quae menstruis fluoribus praeest,
Abbreviated transcription (Latin):
maus atq prestantius: sicut sicut inmilicia cum
trrones electi fuerint. ex his quoq eligunt᷑ ad opus
aliqđ maius armoꝵ. Et cum eligunt᷑ in ȩccłã qͥ fiant
prepositi: non utiq ceteri reꝓbant᷑. cum om̃s bonifide.¬
les electi merito nuncupent᷑: Eligunt᷑ in ȩdificio lapi.¬
des angulares: non reꝓbatis cȩceris quistructurȩ par.¬
tibus aluis deputantur Eligunt᷑ uuȩ ad uescendũ:
nec rȩꝓbantur aliȩ quas relinquimꝰ ad bibendũ. Non
opus est multa ꝑcurrere: cũ res inaꝑto sit. Quã obrẽ
non ex hoc qđ di ex multis quidam selecti sunt uel
is qui scripsit. uł eoꝵ cultores. uł di ipsi uituperan.¬
di sunt: sed aduertendũ pocius qui nã istisunt. & ad
quam rem selecti uideant᷑:
cõmendat: ianũ. iouem. saturnũ. genium. mercuriũ.¬
apollinẽ. martẽ. uulcanũ. neptunũ. orcũ. liberũpatrẽ.
tellurem. cererẽ. iunonẽ. solem. lunã. dianã. mineruã.

Expanded text:
maius adque praestantius, sicut in militia, cum maius adque praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem selecti uideantur.coAppollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Liberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunonem, Lunam, Dianam, Minervam,
Abbreviated transcription (Latin):
predicatur. Hanc diuinitatẽ ud ut sic dixerĩ deitatẽ.
Nam & hoc uerbo uti iã nr̃os nonpiget ut de greco exp̃s.¬
duunitatẽ siue deitatẽ non ẽẽ in ea theologia quã cuulẽ
uocant. quȩ amarco uarrone sedecĩ uoluminib expli.¬
cata est: idest non ꝑueniri ad ȩt̃nȩ uitȩ felicitatẽ calium
deorum cultu: quales aciuitatib qualiterq colendi
instituti sunt: cui nondũ ꝑsuasit seatus li̾ quẽ pacime
ab soluimꝰ. cum istum forsitan legerit: quid de hac
quęstione expedienda ulterius desideret non habebit:
Fieri enim potest. ut saltẽ deos selectos atq p̃cipuos qͦs
uarro uolumine cõplexus est ultimo. de quib parum
diximus: quisquã colendos ꝓpter uitam ȩc̃nam que ñ
nisi ȩterna est opinet᷑. Qua inre non dico qđ facecius
ait tertullianus fortasse quã uerius si du seliguntur.
ut bulbi utiq ceteri reꝓbi uidicant᷑. Non hoc dico
Uidco enĩ ctiam exseleetis seligi aliquos ad aliqͥd

Expanded text:
it. Hanc diuinitatem uel, ut sic dixerim, deitatem nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expresdiuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse quam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quasi plebtios habuerunt: A pollinẽ quamuis diui-¬
natorẽ & medicũ uelint: tamen ut in aliqua parte
mundi statuerent. ipsum etiã solem eẽ dixerunt.
dianamq germanã eius similit̃ lunã & uiarũ prȩ.¬
sidem. unde & uirginẽ uolunt qđ uia nichil pariat.
& ideo ambas sagittas habere: qđ ipsa duo sidera
de cȩloradios terrasq ꝑtendant. Uulcanũ uoluis
ignẽ mundi: neptunũ aquas mundi. Ditẽ patrẽ
hoc est orcũ: terrenã & infimã partẽ mundi. Libe.¬
rum & cererẽ prȩponunt seminibus: ud illum

Expanded text:
mundi esse uoluerunt. Apollinem quamuis diuimundi esse uoluerunt. Apollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum
Abbreviated transcription (Latin):
An uanitas fabulȩ quȩ regẽ iouẽ facit non potuit
usq ad sidera ꝑuenire. & qđ non ualuit saturnꝰ
in regnosuo neq incapitolio. saltẽ obtinere est per.¬
missus incęlo: quare autẽ ianus non accepit ali.
quam stellam : Si ꝓpterea quia mundus est et
om̃s in illo sunt: & iouis mundus. ẽ. & habet tam̃.
An iste causã suam cõposuit ut potuit. & ꝓuna
stella quã non habet inter sidera. tot facies acce.¬
pit interra: Deinde si ꝓpter solas stellas mercuriũ
& martẽ partes mundi putant ut cos deos habere
possint. quia utiq sermo & bellũ non sunt partes
mundi sed actus hominũ: curarieti & tauro & can-¬
cro & scorpioniceterisq huuismodi quȩ cȩlestia signa
numerant. & stellis non singulis sed singula plurib
ubi constantior motus inerrabilẽ meatũ siderib pre¬
bet. nullas aras. nulla sacra. nulla tẽpla fecer̃ nec
deos nondico inter hos selectos. sed ne inter illos qͥdẽ

Expanded text:
An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtinere est permissus in caelo? Quare autem Ianus non accepquam stellam? Si propterea quia mundus est, et omnes in illo sunt; et Jovis mundus est, et habet tamen. An iste causam suam composuit ut potuit, et pro una stella quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sed singula pluribus ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt; nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne inter illos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
& tamen eis mundus est iouis. Ibi quã uocant satnũ:
& tamen ei p̃terea dant non paruã substantiam:
omniũ uidelicet seminũ. Ibi est & illa omniũ cla¬
rissima. quȩ abcis appellat᷑ uenus: & tam̃ eandẽ
uenerẽ esse etiam lunã uolunt. quãuis de illo fulgen¬
tissimo sidere apud illos tanquã de maloaureo uino
uenusq contendant. Iuciferũ enĩ quidã ueneris.
quidam dicunt esse iunonis: sed ut solet uenus uin
cit. Nam multo plures eam stellã ueneritribuunt:
ita ut uix eoꝵ quisquã repperiat᷑. qui aliud opinet᷑.
Quis autẽ non rideat cũ regem omniũ iouem dicaa.
quod stella cius abstella ueneris tanta uincit᷑ clarita¬
te: Tanto enim eẽ debuit cettris illa fulgentior: qͣnto
est ipse potentior. Respondent idẽo sic uideri: quia
illa quȩ putat᷑ obscurior superior est: atq a t̾ris
longe remotior Si ergo superiorem locũ maior
dignitas meruit. quare saturnꝰ ibi est ioue superior:

Expanded text:
et tamen eis mundus est Jovis: ibi quam vocant Saturnum; et tamen eis mundus est Jovis: ibi quam vocant Saturnum; et tamen ei praeterea dant non parvam substantiam, omnium videlicet seminum: ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus; et tamen eamdem Venerem esse etiam Lunam volunt: quamvis de illo fulgentissimo sidere apud eos tanquam de malo aureo Juno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior?
Abbreviated transcription (Latin):
mercurius quasi medius currens dicit᷑ appellatus.
quod sermo currat inter homines medius. ideo her.
quia int̃uendentes & em̃tes sermosit medius. alas ciꝰ
incapite & pedib significare uoluerẽ ferri ꝑ aera
enunciant᷑: siergo mercurius ipse sermo est: etiam
ipsis confitentib deus non est. Sed cum sibi deos facigs¬
unt cos qui docmones sunt: immundis supplican.¬
do spiritib. possident᷑ abeis qui non dii sed doemo.¬
nessunt. Itẽ quia nec marti aliqđ elementũ uł parcẽ
mundi inuenire potuer̃ ubi ageret oꝑa qͣliacũq
naturȩ : deũbelli cẽ dicerunt: Qđ opus est hominũ:
& optabilreis non est. Si ergo pacẽ ꝑ petuã felicitas
daret: mars quid ageret non haberet: Si autẽ
ipsum bellum est mars sicut sermo merturius:¬
utinam quã manifestum est qđ non sit ds̃. tã non sit
Nam ii stellã quandã uocant mercuriũ: qͣndã
itdẽ martẽ. Sedibi est & illa quã uocant iouẽ:

Expanded text:
Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius ; ideo Ἑρμῆquia inter vendentes et ementes sermo fit medius; alas ejus in capite et pedibus significare volucrem ferri per aera enuntiantur: si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus, deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, immundis supplicando spiritibus, possidentur ab eis qui non dii, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum vel partem mundi invenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum, et optabile eis non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Merutinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit nam stellam quamdam vocant Mercurium, quamdam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam vocant Jovem;
Abbreviated transcription (Latin):
singularit̃ & exccellent̃ dicant deũ geniũ quẽ dicua
tem quomodo referrent ad aliquas partes mundi
& oꝑa dĩ quȩ sunt incdem̃tis non inuenerunt. & ideo
eos saltẽ oꝑib hominũ preposuer̃ sermocinandi et
belligerandi amͥministros. Quorũ mercurius si sermo¬
nis etiam deoꝵ potestatẽ gerit: ipsi quoq regi deoꝵ
dominat᷑. siscđłm eiꝰ arbitriũ iuppit̾ loquit᷑. aut
loquendi ab illo accipit facultatẽ. Qđ utiq absur.¬
dum est. Si autẽ illi humani tantũ sermonis po¬
testas tributa ꝑhibetur: non est credibile ad lactan.¬
dos mãma non solũ pueros sed etiã petora unde
ruminꝰ cognominatꝰ est iouẽ descendere uoluisse.
& curam nr̃i sermonis quia pecorib antecellimꝰ ad se
ꝑtinere noluisse: ac ꝑ hoc idem ipse est iouisatq
mercurius: Qđ si sermo ipse dicitur cẽ mercurius
sicut ea que de illo interp̃tant᷑ ostendunt. uãm ideo

Expanded text:
singulariter et excellenter dicant deum genium, quem dicunt singulariter et excellenter dicant deum genium, quem dicunt tem quo modo referrent ad aliquas partes mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum eius arbitrium Iuppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur essesicut ea quae de illo interpretantur, ostendunt: nam ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est enĩ & saturnus: Unus inqͥt de principibus
dcorum: penes quẽ sationũ omniũ dominatus est.
Nonne expositio uersuũ illoꝵ ualeriisorani sic se
habet. iouem ẽẽ mundũ. & cũ omĩa semina ex se mit.¬
tere & inse reciꝑe: Ipse ẽ enĩ : penesquẽ sationum
omniũ dominatus est. quid estgenius : Deus inqͥt.
qui p̃positus est: ac uim habet omniũ rerũ gignen¬
darum. Quẽ aliũ hanc uĩ habere credunt quam
mundũ. cui dictum ẽ. Tuppit̾ ꝓgenicor genitrixque :
It cum alio loco geniũ dicit cẽ unius cuiꝰq animũ
rationalẽ & ideo eẽ singulos singuloꝵ. talem autẽ
mundi animũ deum cẽ: ad hoc idem utiq reuocat.
ut canquã uniuersalis genius ipse mundi animꝰ
esse credatur. Hic est igitur: quẽ appellant iouem.
Namsi om̃is genius deus. & om̃is uiri animꝰ genius:
sequitur ut sit om̃is uiri animꝰ deus. Qđ si & ipsos
abhorrere absurditas ipsa cõpellit: restat ut cum

Expanded text:
Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim habere credunt quam mundum, cui dictum est: \'luppiter progenitor genetrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum ut tanquam universalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Jovem. Nam si omnis genius deus, et omnis viri animus genius, sequitur ut sit omnis viri animus deus: quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa compellit, restat ut eum