comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃n uertit se informas. nec aliqñ uercit᷑. De qͦ scͥptũ ẽ.
sane informa dĩ constitutꝰ. iã ut ipse ꝓtulisti formã ser
qͣm ñ susceꝑit pat̾. Scito gͦ inquis. qͥa u̾nus ÷ inuisibilis.
sp̃m ũ scđ̾m carnẽ posses cogitare qͥd diceres: Homo es
enĩ qͥ legis in scͥpturis scũs. ego sũ qui sũ. & ñsnͣuitatꝰ. Et
cũ uerba ista sint. ñ patris soliꝰ. s ipsiꝰ trinitatis qͦ uus ẽ.
d̃s. tu ea patri tantũmͦ tribuens. filiũ mutabisẽ credis
ungenitũ ꝑ quẽ fc̃a sunt oĩa. mutabilẽ credis eũ de qͦ
dicit enanglłiũ. In pͥncipio erat uerbũ. & uerbũ erat apud

Expanded text:
aliquando vertit se in formas, sed nec aliquando vertetur: de quo scriptum est, « aliquando vertit se in formas, sed nec aliquando vertetur: de quo scriptum est, « sane in forma Dei constitutus jam, ut ipse protulisti, formam serquam non suscepit Pater. Scito ergo, quia unus est invisibilis, secundum carnem, posses cogitare quid diceres? Homo es enim, qui legis in Scripturis sanctis, Ego sum qui sum, et non sum mutatus . Et cum verba ista sint, non Patris solius, sed ipsius Trinitatis, quae unus est Deus; tu ea Patri tantummodo tribuens, Filium mutabilem credis! Unigenitum per quem facta sunt omnia mutabilem credis: eum de quo dicit Evangelium, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑs sc̃s. Xp̃c autẽ qͥ humanã ñ ad horã sumpsit effigien
in qua hominib apparet. ac de inde illa spes pret̾iret. sed
inunitatẽ ꝑsone sue manente inuisibili. d̃i forma accepit.
iusibilẽ hoĩs formã. ñ solũ natus ẽ. in ea. de homine ma¬
tre : uerũ etiã creuit in ea.⁊ manducauit. & bibit. ⁊ dor¬
in celũ: & sedet addext̾am patͥs in ea. ad iudicandos iuiuos
&& mortuos ẽ. uenturꝰ mea : & in regno suo ei qͥ illi subieait
oĩa erit subiectꝰ in ea. Hec tu in mea responsione breuit̃
dicta. que nc̃ aliqͣnto latiꝰ ut uł sic intelligeres explicaui.
atrendẽ. & considare noliusti. irruens intantã blasphemi¬
am: ut naturã diuinã d̃ĩ & sp̃c sc̃i conuertibilẽ ꝓnefas
mutabilem dicẽs. Lua namq ista st̃ uerba. Ea inquis qͦ
de inuisibilitate omnitenentis dĩ ꝓsecutꝰ sũ etiã ⁊ ipse licet
hoĩs. pat̾ autẽ neq in sp̃e columbe nec in forma hoĩs. nec

Expanded text:
stus autem non humanam ad horam sumpsit effigiem, in qua hominibus appareret, ac deinde species illa periret; sed in unitate personae suae, manente invisibili Dei forma, accepit visibilem hominis formam, non solum natus in ea de homine matre, verum etiam crevit in ea, manducavit, bibit, dorin coelum, et sedet ad dexteram Patris in ea, ad judicandos vivos et mortuos est venturus in ea, et in regno suo, ei qui illi subjecit omnia, erit subjectus in ea. Haec tu in mea responsione breviter dicta, quae nunc aliquanto latius, ut vel sic intelligeres, explicavi, attendere et considerare noluisti, irruens in tantam blasphemiam, ut naturam divinam Dei et Spiritus sancti convertibilem, proh nefasmutabilem diceres. Tua namque ista sunt verba: Ea, inquis, quae de invisibilitate omnipotentis Dei prosecutus sum, etiam et ipse, licet hominis: Pater autem, neque in specie columbae, nec in forma hominis; nec
Abbreviated transcription (Latin):
ono decimo loco qͥa poposc̾as ame ut ostendem eqͣ .xix.¬
lem eẽ. patͥ sp̃m sp̃m sc̃m : respondi tͥ dicens. Qd ÷
quasi tu patrẽ ostenłis maioie eẽ. sp̃u sc̃o. sit potiusti os¬
tencłe de filio ꝓꝑt̾ formã serui: Deiꝰ enĩ inquã dictũ eẽ.
patrẽ filio. eẽ. maiorẽ. qͥa informa serui erat filiꝰ. & ad huc
in forma ẽ. humana filiꝰ. qͣm leuanit incelũ. ꝓꝓt̾ea de illo
dictũ ẽ. qd & nunc int̾pellat ꝓ nob̾: & sempit̾na erit in reg-¬
no hec eadem forma in mortalis. ꝓꝓter qđ dictũ ẽ. Lunc
& ipse filiꝰ subiectus erit ei. qͥ sibi subiecit oĩa. Nam de

Expanded text:
ono decimo loco, quia poposceras a me, ut ostenderem aequalem esse Patri Spiritum sanctum; respondi tibi dicens: Quid est quasi tu Patrem ostenderis majorem esse Spiritu sancto; sicut potuisti ostendere de Filio, propter formam servi? Scimus enim, inquam, dictum esse Patrem Filio majorem, quia in forma servi erat Filius; et adhuc in forma est humana Filius, quam levavit in coelum: propterea de illo dictum est quod et nunc « interpellat pro nobis » . Et sempiterna erit in regno haec eadem forma immortalis: propter quod dictum est « Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi su
Abbreviated transcription (Latin):
mã serui eẽ. mutatã tanqͣm catholicꝰ credes. & iusibili
hoĩe assũpto. ꝑmansisse ĩnufibilẽ dm ñ carnalit̾ s sp̃u¬
alit̾ cogitares : nec contendendo diffideres. s intelligendo
lo mͦ in ignis atq columbe spẽm mutata atq conu̾sa. ꝑ
subiectã creaturã apparusse sit uoluit uisibilit̾ : tu posses
considerare fidelit̾. Mem̃to tam̃ nec maiorẽ patrẽ spũ
sc̃õ. nec ad oratũ patrẽ ab spũ sc̃o. ullis diuinis testimo¬
niis contra ꝓpositionẽ meã te demonstrare potusse.

Expanded text:
m catholicus crederes; et visibili homine assumpto, permansisse invisibilem Deum, non carnaliter, sed spiritualiter cogitares; nec contendendo diffideres, sed intelligendolo modo in ignis aut columbae speciem mutata atque conversa, per subjectam creaturam apparuisse, sicut voluit visibiliter , tu posses considerare fideliter. Memento tamen, nec majorem Patrem Spiritu sancto, nec adoratum Patrem ab Spiritu sancto, ullis divinis testimoniis contra propositionem meam te demonstrare potuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
nũqͣm dictus : sp̃s adoiasse patrẽ. numqͣm dictꝰ ÷ iinor
patre. Ad hec tu quasi respondens : ñ tam̃ respondisti.
Non enĩ potiusti ostende sp̃u sc̃o alicubi patrẽ dictũ fu¬
isse maiorẽ. sic̃ filiꝰ ꝓpter formã serui dixit. pat̾ in aior
me ẽ. Et cũ ego dix̾im sp̃m sc̃m ñ ad unttatẽ ꝑsone sue¬
ullã suscepisse creaturã ÷ tu ita sp̃m scm in colũba ⁊ igne
una ꝑsona ẽ. Ad horam quippe apparuert̃ illa qͣ sp̃m¬

Expanded text:
nunquam dictus est Spiritus adorasse Patrem; nunquam dictus est minor Patre. Ad haec tu quasi respondens, non tamen respondisti. Non enim potuisti ostendere Spiritu sancto alicubi Patrem dictum fuisse majorem, sicuti Filius propter formam servi dixit, Pater major me est . Et cum ego dixullam suscepisse creaturam; tu ita Spiritum sanctum in columba et igne una persona est. Ad horam quippe apparuerunt illa, quae Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiã. ore confessio fit ad salutẽ. si ad iusticiã pu¬
tas ꝑtinere qdđ credis. cur ad salutẽ etiã ore ñ confiteris:
Si autẽ duos deos colendos ad salutẽ. ñ ꝑtinec confiteri:
sine dubio nec ad uisticiã ꝑtinet cred̾e. Qui gͦ ñ itis tali
confessione reum teneri os ritũ. qͣre ñ mundas a tali
credulitate cor tuũ: Tene cũ catholica fidẽ rectã. ñ te
pudeat enĩdare ꝑu̾sam. Lene cũ catholica patrẽ qͥdẽ
unũ. Isto solo mͦ fiet ut & patrẽ colas & filiũ. nec tam̃
duos deos ẽẽ. colendos dicas s unũ : ne reatu impietatis
tua conscientia compungat᷑. quando sonuerut in auri¬
d̾s imꝰ ẽ : & qũ audis. dñm dm triũ ad orabis & illi soli ser¬
uies: securꝰ possis ñ soli patri. s etiã filio. ea que uni dõ de¬
bet᷑ seruitute seruire. Mem̃to gͦ  te respondisse ad illud
dix̾as dm patrẽ ad humana ũ descendisse contagia:
quasi xp̃c in illa carne ꝑpessus sit. Et admonui qͦm

Expanded text:
confessio fit ad salutem ; si ad justitiam putas pertinere quod credis, cur hoc ad salutem etiam ore non confiteris? Si autem duos deos colendos ad salutem non pertinet confiteri, sine dubio nec ad justitiam pertinet credere. Qui ergo non vis tali confessione reum teneri os tuum, quare non mundas a tali credulitate cor tuum? Tene cum Catholica fidem rectam, non te pudeat emendare perversam. Tene cum Catholica, Patrem quidem unum. Isto modo solo fiet ut et Patrem colas et Filium, nec tamen duos deos esse colendos dicas, sed unum, ne reatu impietatis tua conscientia compungatur, quando sonuerint in auriest: et quando audis, Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies ; securus possis, non soli Patri, sed etiam Filio ea quae uni Deo debetur servitute servire. Memento ergo te non respondisse ad illud dixeras, Deum Patrem ad humana non descendisse contagia; quasi Christus illa in carne perpessus sit: et admonui, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
go cerre respondens uerbis tunis uͥ aisti a uob̾ unũ dm̃
coli: consequens ẽ. inquã ut aut ñ colatis xp̃m. aut
non unũ dm̃ colatis s duos. Ad hoc tu responcłe conatꝰ.
multũ quidẽ locutꝰ es asserens qd̃ & xp̃m deũ colatis. sed
duos deos a uob̾ coli q̃mius ñ negaũis: tam̃ ñ Ansuses con-¬
I

Expanded text:
go certe respondens verbis tuis, ubi aisti a vobis unum Deum coli: Consequens est, inquam, ut aut non colatis Christum, aut non unum Deum colatis, sed duos. Ad hoc tu respondere conatus, multum quidem locutus es, asserens quod et Christum Deum colatis: sed duos deos a vobis coli quamvis non negaveris, tamen non ausus es confi
Abbreviated transcription (Latin):
tant autẽ siliꝰ sic̃ honio mandatũ patͥs. Nam sic̃ dd. ipẽ
filiꝰ ⁊ mandatũ patͥs. qͥa ipse ⁊ uerbũ pat̾s. Unde alio
loco de mandato pat̾s hoc ẽ. de se ipso dicit. Scio quia
mandattĩ eiꝰ ita et̾na ẽ. Qđ autẽ ipse dĩ filiꝰ sit uia
et̃nia : scͥptura diumna testat᷑. Ubi autẽ ait. qui me uidit.
antiã indec. filiũ patͥ utiq uidet equale. d̾ uos aidon
ni q̃mi suscepit filiꝰ: maior sit pat᷑. Iu euĩ scdm here¬
sim urãm in ipsa forma dĩ patrẽ ius eẽ. maiorẽ. cui pa

Expanded text:
em Filius sicut homo mandatum Patris. Nam sicut Deus, ipse Filius est mandatum Patris, quia ipse est Verbum Patris. Unde alio loco de mandato Patris, hoc est, de se ipso dicit: Scio quia mandatum ejus vita aeterna est . Quod autem ipse Dei Filius sit vita aeterna, Scriptura divina testatgentiam videt Filium, Patri utique videt aequalem? Quod vos ideo non vi quam suscepit Filius , major sit Pater. Tu enim secundum haeresim vestram, in
Abbreviated transcription (Latin):
sic & filiꝰ quos uult uinuficat. Hoc ipse filiꝰ dix̃. ñ ego. Unde
erat apud d̾m. & d̾s erat uerbũ. hoc erat in pͥncipio ap̃ d̾m:
De quo etiam paulo post dictũ ẽ. & uita erat lux hominũ.
Hec uita fons inte ẽ: & lux ista lux lucis ẽ. Unde cũ dictũ
esset apud te ÷ fons uite. continuo subiunctũ ẽ. in lumine

Expanded text:
sic et Filius quos vult vivificat . Hoc ipse Filius dixit, non ego. Unde sic et Filius quos vult vivificat . Hoc ipse Filius dixit, non ego. Unde erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum: de quo etiam paulo post dictum est, Et vita erat lux hominum ? Haec vita fons vitae est, et lux ista lux lucis est. Unde cum dictum esset, Apud te est fons vitae; continuo subjunctum est, In lumine
Abbreviated transcription (Latin):
se. nec talẽ quał est ipse: si ñ potuit gignere. qͦmͦ ds ẽ di
noluit. qͦmͦ bonꝰ ẽ : Pat̾ inquis fons bonitatis ẽ. qui qd̃ est
bonꝰ ẽ. ab eo patre accepit: qui nascenti filio tantã bonitatẽ
quantacũq illi ẽ. qͥa d̾s ẽ. dare potuit. & dedit qͥa bonꝰ inin-¬
dere ñ potuit: Nam si minꝰ bonitatis qͣm qd̾ ipse ht̃ uni¬
co dedit : muiꝰ bonus ÷ & ipse qͣm debuit. Qd̃ sentire dem̃tie
ẽ. Ergo quantũ ipse ht̃ bonitatis tautũ filio dedit. & qͥa
natura ẽ. ñ gr̃a filiꝰ: nascenti ñ uidigenti dedit. & plenꝰ ple¬
nũ. fons bonitatis. fontẽ geniuit bonitatis. Ac ꝑ hoc nec
auxit in se hic qd̾ accepit. nec minuit in se ille qui dedit: qͥa
ñ ht̃ immutabilitas unde deficiat. ñ habet plenitudo qd̾
crescat. Quid ÷ autẽ ipsa bonitas. nisi uita iuuificans: E m̃
qͥa fons fontẽ genuit: sic̃ pat̾ suscitat mortuos ⁊ uiuificat.

Expanded text:
se, et talem qualis est ipse, si non potuit gignere, quomodo Deus est? si se, et talem qualis est ipse, si non potuit gignere, quomodo Deus est? si noluit, quomodo bonus est? 7. Pater, inquis, fons bonitatis est, qui quod est oniam quod bonus est, ab eo Patre accepit, qui nascenti Filio tantam bonitatem quantacumque illi est, quia Deus est, dare potuit; et dedit, quia bonus invidere non potuit? Nam si minus bonitatis, quam quod ipse habet unico dedit, minus bonus est et ipse quam debuit: quod sentire dementiae est. Ergo quantum ipse habet bonitatis, tantum Filio dedit. Et quia natura est, non gratia Filius, nascenti, non indigenti dedit; et plenus plenum, fons bonitatis fontem genuit bonitatis. Ac per hoc nec auxit in se hic quod accepit, nec minuit in se ille qui dedit: quia non habet immutabilitas unde deficiat, non habet plenitudo quo crescat. Quid est autem ipsa bonitas, nisi vita vivificans? Proinde quia fons fontem genuit, sicut Pater suscitat mortuos et vivificat,
Abbreviated transcription (Latin):
de deo patre. & de d̃o filio. utrũ ego qui dico d̾s quidẽ pr̃.
ñ de alio dõ ds ẽ: d̾s autẽ filiꝰ de patre d̾o ds̃ ẽ. s tantus
iste de illo qͣntus ille de nullo. & bonꝰ pat̾ ñ de alio bono
bonus ẽ. filiꝰ uͦ de patre bono bonus ẽ. s tam bonꝰ hic de
illo. quã bonus ille de nullo: antu. qui ꝓpt̾ea dicis solũ ẽẽ.
patrẽ dm bonũ. qͥa nec ds̾ ÷ de alio deo. nec bonꝰ de alio
bouo: filiũ uͦ id̾o patͥ ñ eẽ. coequandũ. qͥa de illo d̾s est.
de illo bonus ẽ. In qua sententia utrũq blasphemas. &
patrẽ scilicet qͥa ũ tantũ genuit quantꝰ ÷ ipse. nec talem
qualis ẽ. ipse. & filiũ qͥa talis tantusq nasci ñ meruit qͣł
quantꝰq ẽ ille qui genuit. Deniq ista ipsa duo dequib agi-¬
mus. hoc ẽ. deitas & bonitas. qm dictũ ÷ nemo bonꝰ nisi
unꝰ ds : in hac tua opinione deficiunt. Iantꝰ enĩ quantꝰ ẽ. ip¬

Expanded text:
de Deo Patre et de Deo Filio; utrum ego qui dico, Deus quidem Pater, de Deo Patre et de Deo Filio; utrum ego qui dico, Deus quidem Pater, non de alio Deo Deus est, Deus autem Filius de Patre Deo Deus est, sed tantus iste de illo, quantus ille de nullo; et bonus Pater non de alio bono bonus est, Filius vero de Patre bono bonus est, sed tam bonus hic de illo, quam bonus ille de nullo: an tu qui propterea dicis solum esse Patrem Deum bonum, quia nec Deus est de alio Deo, nec bonus de alio bono; Filium vero ideo Patri non esse coaequandum, quia de illo Deus est, de illo bonus est? In qua sententia utrumque blasphemas: et Patrem scilicet, quia non tantum genuit quantus est ipse, nec talem qualis est ipse; et Filium, quia talis tantusque nasci non meruit, qualis quantusque est ille qui genuit. Denique ista ipsa duo de quibus agimus, hoc est, deitas et bonitas, quoniam dictum est, Nemo bonus, nisi unus Deus, in hac tua opinione deficiunt. Tantum enim quantus est ip
Abbreviated transcription (Latin):
nus nͥ unis. uł sic̃ legit᷑ apud aliũ euangłistam qd̃ tantũ¬
dem ualet : nenio bonus nͥ solus ds. ILanqͣm dic̾e̾t. Recte me
appellabis bonũ: si me noueris dm. Nam qñ me nich ali¬
ud qͣm hominẽ putas. qͥd me dicis bonũ: Non te facit
bonũ. ũ beatũ. łi solũ imutabile: qd solus ẽ. d̾s. Nam
bonꝰ angłs. bonus homo. bona cet̾a creatura. Hec ñita bo¬
na sunt. ut ea quisqͥs ad eptus fuerit sit beatus. nec ulla ÷ be¬
ata uita si ñ sit etna. Quomͦ autẽ ñ est tale bonũ di filiꝰ ue¬
rus. cũ sit uerꝰ d̾s & uita et̾na. ad qͣm cupiebat ille qͥ int̾ro¬
gauerat ꝑuenire : Piide cũ ego asseram nemo honus nisi
unꝰ & solus ds de ipsa t̾nitate dictũ ẽẽ. qui ds unꝰ & solus
ẽ: tu autẽ asseras de solo patre dictũ ẽẽ. qͥa sdẽ ipso nullo
alio d̾s. de nullo alio bonus ẽ. filtꝰ autẽ depatre ds̃. de
patre magnꝰ ÷ bonꝰ : diligent̾ attende. quis nr̃m bene sentiat

Expanded text:
 sicut legitur apud alium evangelistam, quod tantumdem valet, Nemo bonus, nisi solus Deus . Tanquam diceret: Recte me appellabis bonum, si me noveris Deum. Nam quando me nihil aliud quam hominem putas, quid me dicis bonum? Non te facit bonum nec beatum, nisi bonum immutabile quod solus est Deus. Nam bonus angelus, bonus homo, bona caetera creatura: haec non ita bona sunt, ut ea quisquis adeptus fuerit, sit beatus; nec ulla est beata vita, si non sit aeterna. Quomodo autem non est tale bonum Dei Filius verus, cum sit verus Deus et vita aeterna, ad quam cupiebat ille qui interrogaverat pervenire? 6. Proinde cum ego asseram, Nemo bonus, nisi unus et solus Deus, de ipsa Trinitate dictum esse, qui Deus unus et solus est; tu autem asseras de solo Deo Patre dictum esse, quia ipse de nullo alio Deus, de nullo alio bonus est; Filius autem de Patre Deus, de Patre magnus et bonus est: diligenter attende quis nostrum bene sentiat
Abbreviated transcription (Latin):
me. S qͣnto meliꝰ erunt uerba ur̃a eindata. qͣm d̾i uer¬
ba m̃datia: Queris a me utrũ iudaico mͦ te horter ꝓsi¬
teri unũ dm̃. an de subiectione filii potiꝰ qd̵ fides ht̃
Agnosie & tace. uł potiꝰ edissere quomꝰ uerũ dix̾it : quẽ
nullus nr̃m audcat affirmare mentitũ. E dissere inquã
citis duo st̃. unꝰ maior. aliꝰ minor. Edissere qͦmͦ uerũ sit
ego sũ dñs. & ñ ÷ aliꝰ pret̾ me. Quis enĩ hoc dix̾it. quero.
utrũ pat̾ an filiꝰ. Si pater dix̃ ego sũ dns. & ñ ẽ: aliꝰ pret̃

Expanded text:
ta, quam Dei verba mendacia? 2. Quaeris a me utrum, Judaico modo te horter profiteri unum Deum; an de subjectione Filii potius secundum quodagnosce, et tace; vel potius edissere quomodo verum dixerit, quem nullus nostrum audet affirmare mentitum. Edissere, inquam, citis, duo sunt, unus major, alius minor: edissere quomodo verum sit, Ego sum Dominus, et non est alius praeter me. Quis enim hoc dixerit quaero, utrum Pater, an Fili
Abbreviated transcription (Latin):
serui maiorẽ. ẽẽ: qua forma st̃ maiores & angłi. Uide
at filiꝰ umatiua. Cohibe te. Nescis & pał & filio teuge¬
rere contiuneliã. si nec ille potuit aut uoluit signere. eq̃¬
lem sͥ. nec iste nasci equalis ꝑatͥ. Nou seuult ds̃ ita lau¬
dari parre . it filiũ dicat᷑ de se ipso gñasse degenere: Scu
uubt bonꝰ fili dilector ita p̃dicari formã suã. ut eam non¬
potuerit initꝰ eiꝰ uł nascendo sumere: uł crescendo comp̃¬
hendere. Qd̾ autẽ tibi uidet᷑ nicħ magnũ de deo patre dici si
forma serui maior ẽ. qͣ maiores indent᷑ & angłi: ñ reste cogi¬
tas quẽ locũ in reb habeat humana natura. que condita
ẽ. adimaguiẽ dĩ. Maiores angli dici possunt hoiẽ. quia
maiores st̃ hoĩs corꝑe. maiores st̃ & aĩ: s informa qͣ pes¬
cati ongiialis m̾ito corruptibile aggrauat corpꝰ. Natura uͦ
huniana qualẽ naturã xp̃t humane m̃tis assũpsit. que
nullo pect̃o potuit depauari: solus maior ẽ. ds. Deniq ꝓpt̾

Expanded text:
servi major est, qua forma sunt majores et Angeli. Vide atur Filius in natura. Cohibe te: nescis et Patri et Filio te ingerere contumeliam, si nec ille potuit aut noluit gignere aequalem sibi, nec iste nasci aequalis Patri? Non se vult Deus ita laudari Patrem, ut Filium dicatur de se ipso generasse degenerem. Non vult bonus Filii dilector ita praedicari formam suam, ut eam nonpotuerit unicus ejus vel nascendo sumere, vel crescendo comprehendere. Quod autem tibi videtur nihil magnum de Deo Patre dici, si forma servi major est; qua majores videntur et Angeli: non recte cogitas quem locum in rebus habeat humana natura, quae condita est ad imaginem Dei. Majores Angeli dici possunt homine, quia majores sunt hominis corpore: majores sunt et animo, sed in forma quam peccati originalis meritohumana, qualem naturam Christus humanae mentis assumpsit, quae nullo peccato potuit depravari, solus major est Deus. Denique propter
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ unũ dñm dm ñ uultis agnost̾e. qñqͥdem ñ ait ex ip¬
sis. & ꝑ ipsos & in ipsis. s ait exipso & ꝑ ipsũ & in ipso st̃
& sꝑm scm abista unitate bonitatis. uoluisset intelligi. quia
& illud qd̵ simili locutione dictũ est qͣm supra cõmemoraui.
ea que sunt d̃i uemio scit iisi sꝑe d̃ĩ: ñ excludit abhac scien¬
tia filiũ dĩ. Quanto gͦ nobis latitudo intelligentie. magis
pondit ih̾e.ñ bonũ qualecũq s bonũ quo fieret beatus.
imino ipsam beaticudinẽ uerã. id ÷ uitã desid̃abat et̾nã.
& int̾pellauerat tanqͣm hominẽ xp̃m. nestiens eũ etiam¬

Expanded text:
nitatem unum Dominum Deum non vultis agnoscere? Quandoquidem non ait, Ex ipsis, et per ipsos, et in ipsis; sed ait, ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt lusum Filium et Spiritum sanctum ab ista unitate bonitatis voluisset intelligi: quia et illud quod simili locutione dictum est, quam supra commemoravi, Ea quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei : non excludit ab hac scientia Filium Dei. Quanto ergo nobis latitudo intelligentiae magis pondit Jesus, non bonum qualecumque, sed bonum quo fieret beatus; imo ipsam beatitudinem veram, id est, vitam desiderabat aeternam: et interpellaverat tanquam hominem
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑo tali seruititte seruire in eo qd̾ audimꝰ illi soli seruies.
si ita dictũ ẽ. ac si diceret᷑ do patri soli seruies. Qui ꝓfecto
solus & ñ ipsa trinitas dix̃. ego sũ dñs.⁊ ñ ẽ. aliꝰ p̃ter me:
negauit eẽ filiũ dñm talem. quali łno seruitꝰ illa debet᷑.
qua t̃ nisi dõ cũ uera religione seruit᷑. Non enĩ dx̃ ego
sũ dñs maior aut melior. & ñ ÷ tantꝰ ac talis p̃ter me. d
uolens sibi soli ea que dno dõ debet᷑ seruitute serurri:
ego sũ iuquit dñs. & ñ est aliꝰ pret̾ me. Porro si uox ista
sit cacholica fides dicit. uniꝰ dĩ est qd̾ : ipsa tͥnitas: sine
ulla dubitatione. huic soli seruiendũ ÷ ea seruitute qͣ ñ nͥ¬

Expanded text:
isto tali servitute servire, in eo quod audimus, Illi soli servies; si ita dictum est, ac si diceretur, Deo Patri soli servies. Qui profecto si solus, et non ipsa Trinitas dixit, Ego sum Dominus, et non est alius praeter me; negavit esse Filium Dominum talem, quali domino servitus illa debetur, qua nonnisi Deo cum vera religione servitur. Non enim dixit, Ego sum Dominus major aut melior, et non est tantus aut talis praeter me: sed volens sibi soli ea quae Domino Deo debetur servitute serviri, Ego sum, inquit, Dominus, et non est alius praeter me. Porro si vox ista, sicut catholica fides dicit, unius Dei est, quod est ipsa Trinitas; sine ulla dubitatione huic soli serviendum est ea servitute, quae n
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝑfecte sccłm suũ modũ unũ ẽẽ. ñ possunt iusticie ple-¬
nitudine. nͥ in do ꝑficiant᷑. ito uitũ sint in patre & filio:
id ÷ in ipsis unũ. ñ cũ ipsis unũ. Ad huc sequit᷑ & adiun¬
git ut mundꝰ credat qͥa tu me misisti. Et ego claritatem
qͣm mͥ dedisti dedi illis: ut sint unũ sicut nos unũ sumꝰ.
Ego meis  tu mine ÷ ut sint consũmati munũ. Neq hic
dixit ut nobistũ suit unũ. aut ut & ipsi & nos unũ simꝰ.
De inde cũ addidisset ut cognoscat mundꝰ quia tu me
misisti. & dilexisti eos sic̃ & me dilexisti: secutꝰ adiunxit.
Pat̾ uolo. ut ubi ego sũ : & illi sint mecũ. Ubi sũ inquit
mecũ sint: ñ ait. unũ mecũ sint. Hoc gͦ uoluit ut cũ illo
essent : ñ ut illi & ipse unũ essent. Quid ⁊ qd dicere uo¬
loco ista dñi uerba posueris qͦ ab ipso sunt posita s quo
ad nos: q̃nqͥdem ñ ipsos & se. uł ipsos & patrẽ dixit aut
uoluit inũ eẽ. s ipsos unũ ẽẽ uoluit. quos nouerat uniꝰ

Expanded text:
fecte secundum suum modum unum esse non possunt justitiae plenitudine, nisi in Deo perficiantur, ut unum sint in Patre et Filio; id est, in ipsis unum, non cum ipsis unum. Adhuc sequitur, et adjungit: Ut mundus credat quia tu me misisti, et ego claritatem quam mihi dedisti, dedi illis, ut sint unum, sicut nos unum sumus: ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Neque hic dixit, Ut nobiscum sint unum, aut, Ut ipsi et nos simus unum. Deinde cum addidisset, Ut cognoscat mundus quia tu me misisti, et dilexisti eos sicut et me dilexisti; secutus adjunxit, Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum . Ubi sum, inquit, mecum sint: non ait, Unum mecum sint. Hoc ergo voluit, ut cum illo essent, non ut illi et ipse unum essent. Quid est quod dicere voloco ista Domini verba posueris, quo ab ipso sunt posita. Sed quid ad nos? quandoquidem non ipsos et se, vel ipsos et Patrem dixit aut voluit unum esse; sed ipsos unum esse voluit, quos noverat unius
Abbreviated transcription (Latin):
ñ areit ut ipsi &ẽ nos unũ. s ut ipsi unũ sint: & de his ẽ¬
uanꝯticis uerbis satis ame recolo iam fuisse responsii. eri
ostendłem resellere te ñ potuisse qͣdixi: qr̃a poposci ut pro
lo. qͥ plantat autẽ & qͥ rigat unũ sunt. cũ eos ñ ostendas
du̾se fuisse sub̾e ÷ Ambo quippe homines erant. Si eĩ
n dilig̾ent inuitẽ. natura unũ esserit: dilectione ñ esfentten
S i autẽ inũ natuna. ũ esent: unũ dici diectione ũ possent.

Expanded text:
rit, Ut ipsi et nos unum; sed, Ut ipsi sint unum. Et de his evangelicis verbis satis a me recolo jam fuisse responsum, cum ostenderem refellere te non potuisse quae dixi. Quoniam poposci ut proflo, Qui plantat autem et qui rigat, unum sunt ; cum eos non ostendas diversae fuisse substantiae? Ambo quippe homines erant. Si enim non diligerent invicem, natura unum essent, dilectione non essent: si autem unum natura non e
Abbreviated transcription (Latin):
uidere potest de solo patre dictũ eẽ. filiũ uͦ exuntio gñis hu¬
maui ud̃i solitũ eẽ. ab hominib. Qd̾ cũ ꝓbare uoliusses. mul¬
ta de sc̾pturis scũs testimonia ꝓtulisti. que te uicħ adiuare
potuert̃. Non enĩ legis alicubi seͥpsisse moysen sit̃ dicis. qd̾¬
ab illo pͥmo homine adam usq ad ipsã incarnationẽ semꝑ
filiꝰ uisus ẽ: Hoc enĩ de scͥbere ꝓmincias in geneseos libro.
adam usq ad incarnationẽ xp̃i ea que gesta st̃ continet. aut
putaris ab eis qui nec ista possunt q̃ tam manifeste falsa st̃.
cerñe. de iñ qd̾ cõmemoras patrẽ ad filiũ dicentẽ. faciamꝰ
hominẽ ad ymaginẽ & similitudinẽ nr̃am qͥd hoc ad rem
ꝑtinet: Rogo te. qͥd adrem ꝑtinet: Lantimine tͥ uatabat
loqui ut ñ atcendens qͥd ꝓbare susceꝑis. me morit̾ nob & ma
int̾ scͥptirã geneseos uentilares: Numqͥd hinc ꝓbat᷑ ante
carnẽ susceptã usis ab hominib xp̃c. qͥa dix̃ pat̾ ad filiũ.

Expanded text:
atre dictum esse; Filium vero ex initio generis humani videri solitum esse ab hominibus. Quod cum probare voluisses, multa de Scripturis sanctis testimonia protulisti, quae te nihil adjuvare potuerunt. Non enim legis alicubi scripsisse Moysen, sicut dicis, qab illo primo homine Adam usque ad ipsam incarnationem semper Filius visus est. Hoc enim eum describere pronuntias in Geneseos libro, Adam usque ad incarnationem Christi, ea quae gesta sunt continet? aut putaris ab eis qui nec ista possunt, quae tam manifeste falsa sunt, cernere. 2. Deinde quod commemoras Patrem ad Filium dicentem, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; quid hoc ad rem pertinet, rogo te? quid ad rem pertinet? Tantumne tibi vacabat loqui, ut non attendens quid probare susceperas, memoriter nobis et inaniter Scripturam Geneseos ventilares? Numquid hinc probatur ante carnem susceptam visus ab hominibus Christus, quia dixit Pater ad Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitabat ut dices. apłi itnũ sunt cũ patre & filios unũ
st̃ inquis pat᷑ & filiꝰ. ñ tam̃ uuus. Continuoꝙ subuingis.
Imi ad concordiã ꝑtinet : iunuis admimerũ siugłaritans.¬

Expanded text:
te praecipitabat, ut diceres, Apostoli unum sunt cum Patre et Filio? Unum te praecipitabat, ut diceres, Apostoli unum sunt cum Patre et Filio? Unum sunt, inquis, Pater et Filius, non tamen unus: continuoque subjungis, Unum ad concordiam pertinet; Unus, ad numerum sing
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾a. Hoc eũ xꝑc ũ dixit. qd̾ tam̃ tu ausus es ditere: id
⁊ apłos innĩ ẽẽ. cũ patre. & filio. in co qd̵ in omnib ad
uoluntatẽ di patris respicientes. ad mitationẽ fili stib¬
dtti u dło patͥ. & ipsi inuemunit᷑. Hec dicens. dm̃ & ho¬
annes scõs nuiĩ ẽẽ. fecisti. Pocest gͦ quisqͣm sc̃oꝵ dicere.
ego ce ds unũ fumꝰ: Absit hoc a cordib & orib scl̃s. Lu¬
to autẽ qd & uos a quocũq hoc audiatis. horrescitis. uec
fertis quenqͣm honnuẽ q̃ntolibet miniere sc̃ĩtatis extellat
dicentẽ. ego & ds iniũ siuiꝰ. d forte arrogantie uideat᷑.
ut hoc de se ipso aliquis dicat. Itane uͦ quisqͣ̃m ur̃m &¬
si ñ audet adic̃e ego & ds inũ sumꝰ. saltim audet dice. pau¬
lus & ads unũ sunt. sic ii eiuictant̾̃ diciniꝰ paulus & apol¬
lo unũ sc̃: as pat̃ & ds filiꝰ unũ suut : Porro si ũ audecis
d̃s unũ st̃. quis te urgebat dic̃e. quis impiugebat. qͥs

Expanded text:
stus non dixit, quod tamen tu ausus es dicere, id est, Apostolos unum esse cum Patre et Filio, in eo quod in omnibus ad voluntatem Dei Patris respicientes, ad imitationem Filii subditi uni Deo Patri et ipsi inveniuntur. Haec dicens, Deum et homines sanctos unum esse fecisti. Potest ergo quisquam sanctorum dicere, Ego et Deus unum sumus? Absit hoc a cordibus et oribus sanctis. Puto autem quod et vos a quocumque hoc audiatis, horrescitis, nec fertis quemquam hominem, quantolibet munere sanctitatis excellat, dicentem, Ego et Deus unum sumus. Sed forte arrogantiae videatur, si hoc de se ipso aliquis dicat. Itane vero quisquam vestrum etsi non audet dicere, Ego et Deus unum sumus; saltem audet dicere, Paulus et Deus unum sunt; sicut incunctanter dicimus, Paulus et Apollo unum sunt; Deus Pater et Deus Fili unum sunt; quis te urgebat, quis te impingebat, quis
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte dicas sꝑm & aquã & sanguinẽ diu̾sas eẽ: sub̾as.
&e tam̃ dictũ ẽẽ. tres unũ sunt. P ropt̾ hoc admonu ne
fallaris. Hec enĩ sacram̃ta st̃ inquib ñ quid sint. sed
quid ostendant semꝑ attendit᷑. qm̃ signa st̃ rerũ aliud
existentia. & alud significantia. Si gͦ illa que his signi¬
ficaut᷑ iucelligiuit᷑ ipia inueniunt᷑ utꝰ eẽ sub̾e: tanquã

Expanded text:
m et aquam et sanguinem diversas esse substantias, et tamen dictum esse, tres unum sunt: propter hoc admonui ne fallaris. Haec enim sacramenta sunt, in quibus non quid sint, sed quid ostendant semper attenditur: quoniam signa sunt rerum, aliud existentia, et aliud significantia. Si ergo illa quae his signif
Abbreviated transcription (Latin):
me. Est enĩ aliꝰ dns filiꝰ : si ñ ẽ. unꝰ dñs pat̾ & filiꝰ. Quan¬
tũlibet eĩ excellentiꝰ laudes patrẽ. & infra eũ depͥmas
filiũ. id agis ut equales ñ sint ñ ut duo ñ sunit. Clama
quantũ uis : pat̾ est maior. filiꝰ minor. Respondet᷑ tͥ.
duo sc̃. tam̃ maior & minor. Nec dictũ ẽ. dñs ds̃ tuus

Expanded text:
me. Est enim alius Dominus Filius, si non unus est Dominus Pater et Filius. Quantumlibet enim excellentius laudes Patrem, et infra eum deprimas Filium, id agis, ut aequales non sint, non ut duo non sint. Clama, quantum vis, Pater est major, Filius minor: respondetur tibi, Duo sunt tamen major et minor. Nec dictum est, Dominus Deus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ qñ dicebat. Si diligeretis me gaud̾etis utiq qͥa uado
ad patrẽ. qͥa pat̾ maior me ẽ: ñ carni sue solũ s etiã m̃ti
dubio forma agnoscit᷑ serui. qm̃ tota seruit creatura crea¬
tori. xxiiii. Postrema tͥ disputatio fuit qͥmͦ sit
As patrib uisus qũ corpus humanũ inquo uidet᷑ ñ dũ acce

Expanded text:
tis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est ; non carni suae solum, sed etiam menti, dubio forma agnoscitur servi, quoniam tota servit creatura Creatori. CAPUT XXVI. 1. Postrema tibi disputatio fuit, quomodo sit Deus patribus visus, quando corpus humanum in quo videretur, nondum acce
Abbreviated transcription (Latin):
est aliꝰ pret̾ mne. Subiectꝰ ÷ quidẽ patͥ filiꝰ. scłm formã
hominis. ñ tam̃ sunt duo dii & duo duũ scd̾m formã dei.
s ambo cũ sp̃t scõ unꝰ ẽ. dñs. Lestimonia que de paulo
apło ꝓculisti. contra te locunt᷑ & nescis. Dic̃ enĩ ille. Gr̃a
est dñs ihc xꝑc. si pat̾ dicit ego sũ dn̾s. & ñ est aliꝰ p̾ter
me : Non gͦ soliꝰ patris ut dixi. s tͥnitatis hec uox ẽ. Ad
ꝑ ipsũ ait: ñ ait in ipso. S hoc qͥd ad causam: Solent ista
conting̾e ex memoria ꝓferentib testimonia: ñ ex codice illa
legentib. Qđ ad rem ꝑtinet potiꝰ intuere. Ecce dicit apłs.
Unus ds pat̾ ex quo oĩa. & nos in ipso: & unꝰ dñs iħe xp̃s ꝑ¬
quẽ oĩa. & nos ipso. Ominno duas ꝑsonas unã pałs alte¬
ram filii : sine ulla confusione & sine ullo errore distuixit.
Nec enĩ st̃ duo patres: s unꝰ ds pat̾. Nec duo st̃ dni iħ xͥ:¬

Expanded text:
est alius praeter me. Subjectus est quidem Patri filius secundum formam hominis: non tamen sunt duo dii et duo domini secundum formam Dei; sed ambo cum Spiritu suo unus est Dominus. 3. Testimonia quae de Paulo apostolo protulisti, contra te loquuntur, et nescis. Dicit enim ille: Gratia esus Christus, si Pater dicit, Ego sum Dominus, et non est alius praeter me? Non ergo solius Patris, ut dixi, sed Trinitatis haec vox est. Adhper ipsum ait; non ait, in ipso. Sed hoc quid ad causam? Solent ista contingere ex memoria proferentibus testimonia, non ex codice illa legentibus: quod ad rem pertinet potius intuere. Ecce, dixit Apostolus, Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Dominus quem omnia, et nos per ipsum . Omnino duas personas, unam Patris, alteram Filii, sine ulla confusione et sine ullo errore distinxit. Neque enim duo sunt dii patres, sed unus Deus Pater: nec duo sunt domini
Abbreviated transcription (Latin):
isse.ii: aliꝰ pret̾ me Utinã ñ restaret agere nob̾cũ iͥ
dũs & ñ est aliꝰ p̾̃ter me. Neq eñ cłs pat̾ sic uellet nrahe¬
lirtas a cultu dorũ reuocare multoꝵ atq falsoꝵ. ut eis de
uno do ac dũo iũtiret᷑. & diceret ñ eẽ. pret̾ se aliũ dntn:
cũ sciret dm. & du̾m eẽ. siũ filiũ. Absit ut ueritas a ue

Expanded text:
st alius praeter me. Utinam non restaret agere vobiscum, nDominus, et non est alius praeter me. Neque enim Deus Pater sic vellet Israelitas a cultu deorum revocare multorum atque falsorum, ut eis de uno Deo ac Domino mentiretur, et diceret non esse praeter se alium Dominum, cum sciret Deum et Dominum esse suum Fili
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. imꝰ omp̃s. & siquid hurꝰmodi. Satis me uob̾ duarũ
istarũ locutionũ arbitror inculoasse distantiã. Serutare
itaq scripturas canonicas. uet̾es & nouas. & inuem si po¬
tes ubi dicta sunt aliqua unũ st̃: que st̃ diu̾se nature
atqs substancie. Sane falli te nolo. in epła ioħ̃is apłi

Expanded text:
Omnipotens, et si quid hujusmodi. Satis me vobis duarum istarum locutionum arbitror inculcasse distantiam. Scrutare itaque Scripturas canonicas veteres et novas, et inveni, si potest, ubi dicta sunt aliqua, Unum sunt, quae sunt diversae naturae atque substantiae. 3. Sane falli te nolo in Epistola Joanni
Abbreviated transcription (Latin):
regno ẽẽ. potueruit : ut etiã ipsi sũme sint innat᷑a sua.
quẽ admodũ pat̾ & filiꝰ sũme unũ st̃: qͣmuis in excel¬
lentiore atq incomꝑabilit̾ meliore uatura sua. Dixio gͦ
ad patrẽ filiꝰ. Pat̾ sc̃ẽ. serua eos in nomine tuo qͦs dedisti
inͥ: ut sint iuit̾ sicut & nosꝰ. Item paulo post. Non ꝓ his

Expanded text:
e potuerint: ut etiam ipsi summe unum sint in natura sua, quemadmodum Pater et Filius summe unum sunt, quamvis in excellentiore atque incomparabiliter meliore natura sua. Dixit ergo ad Patrem Filius: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi; ut sint unum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
i epła ioħ̃is legit᷑ expomi & intelligi potẽ. sed̾m catholic ami
fidem. qute necꝰ confũdit nec seꝑat tͥnitatem. nec abnei tespes¬
ꝑsonas. uec diũsas credit eẽ: substancias. nulla pone respii¬
endiĩ ẽ. Qd̾ enĩ ad exercendas m̃ites fideliũ in scriptis sl̃b
obscare ponit᷑ ĩ gratulandũ ⁊ si mubtis modis ñ tamĩ inspu¬
enter expͥonat᷑. Exxii. Quid ÷ autẽ qd postis it abeu

Expanded text:
is legitur, exponi et intelligi potest secundum catholicam fidem, quae nec confundit nec separat Trinitatem, nec abnuit tres personas, nec diversas credit esse substantias, nulla ratione respuendum est. Quod enim ad exercendas mentes fidelium in Scripturis sanctis obscure ponitur, gratulandum est, si multis modis, non tamen insipiente
Abbreviated transcription (Latin):
ipse pecc̃m: s eũ ds ꝓ nob̾ pecẽm fecit. hoc ⁊ ut dixi sacfici¬
um ꝓ pecc̃o. Si enĩ recolas uł relegas: inuenies in libris net̾is
testañtai peccata appellari sacrificia ꝓ pectis. Similitudo et̾
carnis pecc̃i in qua uenit ad uos: dicta ⁊ ipsa pecẽm. Mifit
inquit ds filiũ fuũ insmlitudine carnis pecciꝰ qͣ ipliꝰ erat:¬

Expanded text:
m Deus pro nobis peccatum fecit, hoc est, ut dixi, sacrificium pro peccato. Si enim recolas vel relegas, invenies in libris Veteris Testamenti peccata appellari sacrificia pro peccatis. Similitudo etiam carnis peccati, in qua venit ad nos, dicta est et ipsa peccatum: Misit, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
to di uenerit suspendit in liguo: atq ita uecus homo nr̃ si¬
mul. crucifixꝰ ÷ cruci. ut ñ iñdaciter dictũ intelligat᷑ in lege.
maledictꝰ oĩs qui pendit in ligno. Quid ÷ maledictꝰ. łi t̾ra es.
⁊ int̾ram ibis: Et quid ⁊ oĩs. nͥ quia & ipse xp̃s: Qui cũ
eẽt. uita mortuus ẽ : tam̃ uera morte ñ ficta. Si intelligas
ista mnysteria. simul intelligas ñ ẽẽ. contagia. d qͥd ad nos
si more tuo loquens. contactũ forte mortaliũ uoluisti ap¬
sp̃u nec incarne ullũ habuisse pecẽm:¬

Expanded text:
simul confixus est cruci : ut non mendaciter dictum intelligatur in Lege, Maledictus omnis qui pendet in ligno . Quid est, maledictus, nisi, Terra es, et in terram ibis ? Et quid est, omnis; nisi quia et ipse Christus, qui cum esset vita, mortuus est tamen vera morte, non ficta? Si intelligas ista mysteria, simul intelliges non esse contagia. Sed quid ad nos, si more tuo loquens, contactum forte mortalium voluisti apnec in spiritu, nec in carne ullum habuisse peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
sed̾m qd̾ ait paulus. cũ oĩa fueruit filio subiecta. dc̃ ⁊ ipse
filiꝰ subiectꝰ erit illi. qui sibi subiecit oĩa : Hec uerba tua
possunt a me putari dicta eẽ. & omnino mea eẽ: uͥ te au¬
dientib cũ dicerent᷑. & pꝰ ea hec cuncta legentib euident̃
appareret de illa dixisse. Quis enĩ credet consentire posse.
nos nob̾ sccł̾m formã serui. At ꝑ hoc ñ sccł̃m formã d̾i xp̃m¬

Expanded text:
Cum omnia fuerint Filio subjecta, tunc et ipse Filius subjectus erit illi qui sibi subjecit omnia ? Haec verba tua possent a me putari dicta esse, et omnino mea esse, nisi te audientibus cum dicerentur, et postea haec cuncta legentibus, evidenter appareret te illa dixisse. Quis enim crederet, consentire posse vos nobis, secundum formam servi, ac per hoc non secundum formam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
formã serui ẽẽt. subiectꝰ. De iñ uolens aliud ꝓte eẽ. osten¬
dere. qd̾ contra te eẽ. cernebas. ac sic incautis muiꝰq ad ten¬
tis hominib quicũq eẽnt ista lecturi. tanqͣm responden¬
tem te facere. ubi qd̃ diceres ñ habebas: adiungis ⁊ dicis. di
em̃ parentib subiectus inuenit᷑. qͦs ipse creauit. qͥa oĩa ꝑ
ipsũ facta st̃: nec enĩ post tꝑ̃a e ante t̃ꝑa nouimꝰ filium¬

Expanded text:
formam servi esset subjectus. Deinde volens velut pro te esse ostendere, quod contra te esse cernebas; ac sic incautis minusque attentis hominibus, quicumque essent ista lecturi, tanquam respondentem te facere, ubi quod diceres non habebas; adjungis et dicis: Si enim parentibus subjectus invenitur quos ipse creavit, quia omnia per ipsum facta s
Abbreviated transcription (Latin):
o ipso tempore quo contra donatistas
uehementer exercebamur. & contra pe¬
lagianos exerceri iam ceperamus: ami¬
ait apłs. ut incaritate radicati & fundati preualeatis cõ-¬
prehendere cum omibus sc̃is. quȩ sit longitudo. & latitu¬
do. altitudo & ꝓfundum. & quȩ sint quinq uirgines stul¬
tȩ. quȩue sapientes. & quȩ sint tenebrȩ exteriores: & quomͦ
intelligendum sit. uerbum caro factum est. Ego autem in¬
tuens heresim supradictam nouam inimicam gr̃ȩ di. sextã
michi ꝓposti questionem de gr̃a testamenti noui. De qua dis¬
putans interposita expositione psalmi uicesimi primi in
cuius capite scriptum est qđ dñs exclamauit in cruce. qđ
ille amicus inprimis michi ꝓposuit exponendum: om̃ia
illa quinq dissolui. non hoc ordine quo erant ꝓposita. sed¬
sicut michi disserenti de gr̃a noui testamenti tanquã suis
locis congruenter occurrere potuerunt. Hic liber. sic incip̃.
Quinq michi proposuisti questiones.

Expanded text:
o ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amiualeatis conprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant sicut mihi disserenti de gratia Novi Testamenti, tanquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. Hic liber sic incipit: « Quinque mihi proposuisti tractandas
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc ÷ ꝓfundum. Aiticudo quippe cõmune nomen ÷
ex celsõ & ꝓfundo. s cũ in excelso dicit᷑. sullimitatis e¬
minentia cõmendat᷑. Cũm aut̃ in ꝓfundo: difficul¬
tas inuestigationis &e cognitionis. Inde &illud dõ dr̃
Quam magnificata sunt oꝑa tua dne. nimis ꝓfunde
facte sunt cogitationes tuȩ. & itẽ. Iuditia tua abyss
multa. ¶Hinc igit᷑. ẽ. illud apłi quod requirendũ
inter cetera posiusti. Huiꝰ rei grã inquit flecto genua

Expanded text:
 est profundum. altitudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed, cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur, cum autem in profundo, difficultas inuestigationis et cognitionis. unde et illud deo dicitur: Quam magnificata sunt opera tua, domine! nimis profundae factmulta . Hinc igitur est illud Apostoli, quod requirendum inter caetera posuisti: Hujus rei gratia, inquit, flecto genua mea
Abbreviated transcription (Latin):
significat gpatuite gre. in quo iutoum ingenia
conteriuitur ĩnuestigare conantia: nt ad extremũ
eis dicatur. O homo tuquis esqui respondeas dõ. hi¬
uent gͦ corda saturatorum pauꝑum in scłm. scłi. hoc
.c̃. humiliũ caritate flagrantium non sua queren¬
tium. s scõꝵ societate gaudentium. Hoc pͥmitus
in apłis factum. ẽ. S laudando dm. id ÷ predican¬
do grãm dĩ qm̃ dictum. ẽ. laudabunt dnm qui re¬
quirunt eum. quid popłoꝵ ad quislerint in eo qͦd
sequit᷑ uide. Cominemorabuntur inquit & conuer¬
tentur ad dnm uniuersi fines terre. & adorabunt in

Expanded text:
significat gratuitae gratiae; in quo multorum ingenia significat gratuitae gratiae; in quo multorum ingenia conteruntur id uestigare conantia, ut ad extremum eis dicatur:s o homo tu quis es, qui respondeas deo? Viuent ergo corda saturatorum pauperum in saeculum saeculi, hoc est humilium caritate flagrantium, non sua quaerentium sed sanctorum societate gaudentium. hoc primitus in apostolis factum est. sed laudando deum, id est praedicando gratiam dei, quoniam dictum est: Laudabunt dominum, qui requirunt eum. quid populorum adquisierint, in eo, quod uide. Commemorabuntur, inquit, et conuertentur ad dominum uniuersi fines terr
Abbreviated transcription (Latin):
quiȩtum opꝰ erit laudare quod amat. & amare quod
laudat. De hac cõnsẽquent̃ cdicit. Scire &ẽ suꝑ eminẽ¬
tem sciencie caritatem .xͥ. ut impleamini in omnem
plenitudinem dĩ. In hoc misterio figura crucis ostẽ¬
ditur. Qui enim qnͣ uoluit mortuus. ẽ. quomͦ uo¬
luit mortuus. ẽ. Nonfrustra gͥ tale gems mortisele¬
Nam latitudo in eo ligno. ẽ. quod transuersum de¬
suꝑ figit᷑. Hoc ad bona oꝑa ꝑtinet. qͦd ibi extendunt᷑
manus. Longitudo in eo. qͦd ab ipso ligno uiq ad t̃¬
ram conspicuum. ẽ. Ibi enim quodam mͦ stat᷑
id.ẽ. ꝑ sistit᷑ & ꝑseueratur. qͦd longanimitati tͥbuit᷑
Altitudo ẽ. in ea ligni parte quȩ ab illo quod trans¬
u̾sum figitur. sursum u̾sus relinquit᷑. hoc ÷ ad ca¬
p̃ crucifixi: quia bene sꝑantium suꝑna ex pecta¬
tio.ẽ. Iamuͦ illud ex ligno quod ñ uidetur. qͦd fixũ
occuitat᷑. unde totum illud exurgit: ꝓfunditatem

Expanded text:
quietum opus erit laudare quod amat et amare quod quietum opus erit laudare quod amat et amare quod laudat. de hac consequenter dicit: scire etiam super-is eminentem scientiam caritatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem dei. In hoc mysterio figura crucis ostenditur. qui enim, quia uoluit, mortuus est, quo modo uoluit, mortuus est. non frustra igitur tale genus mortis elenam latitudo est in eo ligno, quod transuersum desuper figitur; hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. longitudo in eo, quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est; ibi enim quodam modo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longanimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo, quod transuersum figitur. sursum uersus relinquitur, hoc est ad caput crucifixi. quia bene sperantium superna expectatio est. iam uero illud ex ligno, quod non apparet, quod fixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem
Abbreviated transcription (Latin):
sulentes. Nam de ipso pane quo tales saturant᷑ quo¬
dam loco apłs licit. Unus panis unum corpꝰ multi
sumꝰ. Quid gͦ comprehendere. Que sit inquit lati¬
tudo sicut iam dixi in bonis oꝑib quib beniuolẽ¬
tia porrrigit᷑. usq ad diligendos inimicos. Et longi¬
tudo ut longanimit̃ ꝓ hac latitudine molestie tole¬
rentur. Et altitudo ut̃ ꝓhis eteruũ quod insuꝑnis . ẽ.¬
p̃mium non uanum aliquid temꝑale sꝑet᷑. & ꝓfun¬
dicati ꝓpt̾ culturam fundati ꝓpt̃ elificationẽ. Quȩ
qm̃ non.ẽ. ab homine: dicit alio loco idem apłi. Dĩ
agri cultura. dĩ edificatio estis. Hoc totum agit᷑. cũ
in hac nrtĩ ꝑ egrinatione fĩdes ꝑ dilectionẽ oꝑatur. In
futuro autem scło ꝑfecta & uera caritas. sine ulla
maloꝵ tolerantia non fide credit quod non uidec
nec spe desid̾at quod non tenet: s in eternũ ueritatiᷤᷤ
inconmitabilem spẽm contemplabit᷑. cuiꝰ sine fine

Expanded text:
sulentes. nam de ipso pane, quo tales saturantur, quosulentes. nam de ipso pane, quo tales saturantur, quodam loco apostolus dicit: unus panis, unum corpus multi sumus. quid ergo comprehendere? quae sit, inquit, latitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus, quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos, et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis eemium, non uanum aliquid temporale speretur, et profundicati propter agriculturam, fundati propter aedificationem. quae quoniam non est ab homine, dicit alio loco idem apostolus: dei agricultura, dei aedificatio estis. hoc totum agitur, cum in hac nostra peregrinatione fides per dilectionem operatur. in futuro autem saeculo perfecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit quod non uidet, nec spe desiderat quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine
Abbreviated transcription (Latin):
mea. Queris cuiꝰ rei grã: hoc supradixerat. Propt̃ quod
peto non infirmari in tͥb ulationib meis ꝓuobis. hoc
gͦ eis optat ut non infirmentur in tribulationib
apłi quas ꝓ illis sustinebat. & ꝓpt̾ hoc genua flectebat
ad patrem. Pruinde non infir mari unde illis sit. seqͥ
t᷑ & dicit. ut det uobis scđm diuicias głe suȩ uirtutem
corroborari ꝑ spmn eiꝰ. He sunt diuiciȩ de quib dicit. õ
altitudo diuitiarum. Abclitas enim hñt causas. ubi
nullis meritis precedentib habemus quod non acce¬
pimus. Deinde sequitur. & quid optet adiungit. In
interiore inquit homine habitare xpm̃ ꝑ fidem.
in cordib urĩs. Hec ÷ uita cordium qua uiuimꝰ ĩ se¬
culũ sclĩ ab initio scłi. fidei usq adfinẽ spẽi. It in
caritate inquit radicati & fundati. preualeatis com¬
prehendere cum omĩb scĩs. Ista ÷ cõ munio cuiꝰdam
diuine celestisq rei publice. hinc saturantur paupe
da pͥuata sestantes. s in cõmune u̾salus omĩum.ẽ. con¬

Expanded text:
tur. quaeris, cuius rei gratia? hoc supra dixerat: propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro uobis. hoc ergo eis optat, ut non infirmentur in tribulationibus apostoli, quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad patrem. proinde non infirmari unde illis sit sequitur et dicit: ut det uobis secundum diuitias gloriae suae uirtute corroborari per spiritum eius. hae sunt diuitiae, de quibus dicit:s o altitudo diuitiarum! abditas enim habent causas, ubi nullis meritis praecedentibus quid habemus, quod non accepimus? deinde sequitur et, quid optet, adiungit: In interiore, inquit, homine habitare Christum per fidem in cordibus uestris. haec est uita cordium, qua uiuimus in saeculum saeculi ab initio fidei usque ad finem speciei. ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sanctis. ista est communio cuiusdam diuinae caelestisqda priuata sectantes, sed in commune, ubi salus omnium est, con