comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. qui pͥus eratis piscatores pisciũ. Benedicit faciã uos fieri. Alit̾ enĩ
homo frustra laborat. nisi ds faciat ut ꝑficiat. ⁊ tam̃ ita ut lib̃um ar¬
bitͥũ ñ pereat. quando fit huiusmodi ingeminatio. faciã uos fieri. certãs
certaui. assiduitatẽ significat. quasi diceret. ita fatiã qđ in hoc facto
ꝑseuerabitis. Atilli continuo. Parũ habebant. sed illud parũ relinqͥtur.
ia in re innuitur. qđ plus affectꝰ quã census querit᷑ derelictio: ꝓcedens.¬

Expanded text:
c. Qui prius eratis piscatores piscium, fieri piscatores hominum. Bene dicit, faciam vos fieri: aliter enim c. Qui prius eratis piscatores piscium, fieri piscatores hominum. Bene dicit, faciam vos fieri: aliter enim homo frustra laborat, nisi Deus faciat, ut perficiat, et tamen ita ut liberum arbitrium non pereat. Quando fit hujusmodi ingeminatio, faciam vos fieri, certans certavi, assiduitatem significat, quasi diceret: Ita faciam, quod in hoc facto perseverabitis. At illi continuo, etc. Parum habebant, sed illud parum reliquerunt. Qua in re innuitur, quod plus affectus quam sensus quaeritur derelicto. E
Abbreviated transcription (Latin):
ropria sua. De illo itum qđ liccas refert intelligendũ ẽ ut ait augustinꝰ qđ
pmũ factũ ẽ ante istã uocationẽ. nec eos tunc a dño fuisse uocatos. sed tantũ
petro suisse p̃dictũ. qđ homines eẽt capturꝰ. qđ ñ ita dictũ ẽ. quasi iã pisces
nunquã eẽt capturus. nã post resurrectionẽ legimꝰ eos suisse piscatore s. sed
ad cibũ ñ ad lucrũ. Unde datur locus intelligere eos ad capturã remeasse
exmore quamuis dicatur relictis om̃ib. Non enĩ reliquerunt tunc nisi ad
horã. sed hȩc uocatio fuit ultima. quã refert matheus. ⁊ tunc reliquerunt
yres ⁊ uxores ⁊ patres. Itaꝙ nunquã ampluiꝰ redierunt ad ꝓpͥa. et quã¬
facta ẽ. Utroq enĩ mͦ potest legi ut dicamꝰ ita xp̃c incepit p̃dicationẽ. Ad hanc
uitẽ p̃dicationẽ iã elegerat discipulos. uel postea elegit. Qui ambulans uixta ma
uocationẽ suã refert postea int̾ miracula. Magnũ enĩ miraculũ fuit qđ

Expanded text:
elligendum est, ut ait Augustinus, quod primum factum est ante istam vocationem, nec tunc eos a Domino fuisse vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, quod non ita dictum est quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam post resurectionem legimus eos fuisse piscatores, sed ad cibum, non ad lucrum. Unde datur locus intelligere, eos ad capturam piscium ex more remeasse, quamvis dicatur, relictis omnibus: non enim reliquerunt tunc nisi ad horam. Sed haec vocatio fuit ultima, quam refert Matthaeus, et tunc reliquerunt et res et uxores, et patres. Itaque nunquam amplius redierunt ad propria; et quamfacta est. Utroque enim modo potest legi, ut dicamus: ita Christus incoepit praedicationem, et ad hanc praedicationem jam elegerat discipulos, vel postea elegit. Qui ambulans juxta maramen vocationem suam refert postea inter miracula. Magnum enim miraculum fuit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Iu es sẏmon ioħa filius. tu uocabis cephas qđ ẽ petrus. Non dixit
uocar is iã. sed qđ futurũ erat nuntiat ei. In crastino uidit philippũ
dixit ei. sequere me. Philippus inuenit nathanaełẽ ⁊ dixit ei. Inuens
messiã filiũ ioseph a natareth. Miratꝰ autẽ nathanael. qđ de galiles
stabat secꝰ stagnũ genesa reth uidit duas naues stantes. Ascenden
aqte in unã nauẽ quȩ erat simonis docebat turbas. ut autẽ cessauit loqui dixit
noni. Duc in altũ. ⁊ laxate recia ur̃a in capturã. Et respondens simon ait. Fcep
ꝑ totã noctẽ laborantes nihil cepimꝰ. in uerbo autẽ tuo laxabo rete. Et im¬

Expanded text:
Tu es Simon filius Johanna, tu vocaberis Cephas, quod est Petrus. Non dixit ei, tu vocaris jam, sed quod futurum erat, nuntiat ei. In crastino die vidit Philippum, et dixit ei: Sequere me. Philippus invenit Nathanael, et dixit ei: Invenimus Messiam, filium Joseph a Nazareth. Miratus autem Nathanael quod de Galilaea stabat secus stagnum Genezareth, et vidit duas naves stantes: ascendens autem in unam navim, quae erat Simonis, docebat turbas. Ut autem cessavit loqui, dixit Simoni: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Et respondens Simon, dixit: P totam noctem laborantes nihil cepimus: in verbo autem tuo laxabo rete, et im
Abbreviated transcription (Latin):
lon enĩ habitaculũ fortitudius dicit᷑. quia apti qui de uidȩa electi sim
terra neptalĩ tudit lucẽ magnã. sed p̃cipue popłs galelee gentiũ .i. popo
tilis positꝰ in t̾nsmigratione qui ambulabat in tenebris ꝓpt̃ idolatri
uidit lucẽ magnã. Cetera ñ mutantur.Ambulans autẽ. Incepta
dicatione xp̃i congruũ ẽ ut coaduitores habeat quos mittat ad p̃¬
candũ. Elegit itaꝙ apłos. sed uiles ⁊ ignobiles. et idiotas. ut eugłu¬

Expanded text:
lon habitaculum fortitudinis dicitur quia apostoli, qui de Judaea electi sunt, et terra Nephalim vidit lucem magnam, sed praecipue populus Galtilis positus in transmigratione, qui ambulat in tenebris propter idololatriam, vidit lucem magnam: caetera non mutantur. Ambulans autem. Incaepta praedicatione Christi, congruum est ut habeat coadjutores, quos mittat ad praedicandum. Elegit itaque apostolos, sed viles, ignobiles et idiotas, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ẽ qui cũ oꝑib mortis ad inferos ꝑrexerunt. Anima enĩ quȩ peccaue¬
rit ipsa morletur. Umbra mortis eoꝵ ẽ. qui cũ peccͤnt. nundũ de uita
ista egressi sunt. Possent enĩ homines si uoluerint agere pęnitentiam.
Sedent itaq in regione umbrȩ mortis.i. in regione galileȩ. ut pͥmum ubi
regnabat umbra mortis.i. peccatũ. Potest etiã illud galileȩ aliomͦ distai¬
gui ut dicamꝰ transiordanẽ galileȩ .i. transiordanẽ in quantũ ad galileã
ꝑtinet. Ex altera enĩ ripa uidea ẽ.⁊ tunc legitur ꝑ se popłs gentiũ ⁊ cetã.¬

Expanded text:
eorum est, qui cum operibus mortis ad inferos perrexerunt. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Umbra mortis est eorum qui, cum peccent, nondum de vita ista egressi sunt. Possunt enim, si voluerint, agere poenitentiam. Sedent itaque in regione umbrae mortis, id est in regione Galilaeae, ubi primum regnabat umbra mortis, id est, peccatum. Potest etiam illud Galilaeae alio modo distingui, ut dicamus trans Jordanem Galilaeae, id est, trans Jordanem, in quantum ad Galliaeam pertinet. Ex altera enim ripa Judaeae est et tunc legetur per se, gentium
Abbreviated transcription (Latin):
oha ioh̃es occisus ẽẽ intelligitur. In sequenti uͦ pascha ẽ passio dñi. &¬
ita xp̃m ꝑ duos annos ⁊ dimidiũ p̃dicasse. & miracula fecisse ostendunt. Ses
sententiȩ contrariũ est qđ miraculũ de miptiis in eodẽ die quo baptiratꝰ:
baptismũ dicitur ductꝰ ẽẽ a spũ. Ait enĩ marcus. Et statim sp̃c emisit q¬
ioħe ȩuangłista eẽ p̃t̃missũ. ⁊ nihil dixis se eũ de pͥmo anno. qui fuit de
baptismatis usq ad eundẽ diẽ. nisi hoc tantũ qđ ait de duobus discipa
in nuptiis. postea demoratꝰ ẽ in capharnaũ usq in pascha. Cetera ñ ma¬
tur. ⁊ sic habemꝰ qđ a die baptismatis usq ad pasfionẽ sunt tres an
tantũ quantũ a die epiphaniȩ usq ad pͥmũ pascha. Sed ad litterã ua¬
mꝰ. quasi diceret. quãdui ioħes p̃dicabat. noluit dñs publicã p̃dicatione
re. sed cũ audisset qđ traditꝰ eẽt. secessit in galilea de iudęa.⁊ ut refer

Expanded text:
cha, Joannes occisus esse intelligitur. In sequenti vero Pascha est passio Domi per duos annos et dimidium praedicasse, et miracula fecisse ostendunt. Sed huic sententiae contrarium est, quod miraculum de nuptiis, eo die quo baptizatus baptismum dicitur ductus esse a Spiritu. Ait enim Marcus: Et statim Spiritua Joanne evangelista esse praetermissum, et nihil eum de primo anno, qui fuit a primo die baptismatis, usque ad eumdem ordinem: nisi hoc tantum, quod ait de duobus discipulin nuptiis. Postea demoratus est Capharnaum usque ad Pascha. Caetera non mutantur, et sic habemus a die baptismatis usque ad passionem tres annos, et tantum quantum est a die theophaniae usque ad primum Pascha. Sed ad litteram veniamus, quasi diceret: Quandiu Joannes praedicabat, noluit Dominus publicam praedicationem facere. Sed cum audisset quia traditus esset, secessit in Galilaeam de Judaea, ut
Abbreviated transcription (Latin):
deis ⁊ gentib eã ꝓponendã significaret. ñ tam̃ p̃dicabat gentib sed u
tantũ nisi ꝑ aliquã occasionẽ. Ipse eiũ dixit. Non sum missus nisi ad ouesa
coniũ. redẽptoris. ubi isrł pͥma captiuitas facta est ab assiriis. Maritna
rat capharnaũ. qr sita erat iuxta mare qđ uocatur in uno loco galis
oib. qui iordane fluente efficitur. In huiꝰ litore capharnaũ.⁊ tyberias.¬

Expanded text:
eis eam proponendam significaret. Non tamen praedicabat gentibus, sed Judaeis tantum, nisi per aliquam occasionem. Ipse enim dixit: Non sum missus nisi ad oves qpraeconium redemptoris, ubi Israelis prima captivitas facta est ab Assyriis. Maritima erat Capharnaum, quia sita erat juxta mare, quod vocatur in uno loco mare reth qui Jordane influente efficitur, In cujus littore Capharnaum, et Tiberias
Abbreviated transcription (Latin):
terra ꝓmissionis de illa raab boctz. Boor uͦ genuit obed ex rubt. Elimelec fuit qi
de tribu boat ꝓauꝑ. & uxor eiꝰ noemi. Qui cũ uxore sua& duob filits uat in terr̃
bitarũ. ibi uͦ filii eiꝰ dircerunt uxores de t̾ra genclũ. Mortuo uͦ patre q. filus er¬
semine. reuersa ẽ normi cũ rubt moabitide una de nurib suis in terrã suã. & si¬
ꝙ meliorib indum̃tis indueret. & locũ nocte ꝯsideraret. uhi. in agro boo⁊ dorni
& ueniens discooꝑiret palliũ a parte pedũ. & ꝓiceret se ubi iaceret. Factũq e

Expanded text:
epromissionis de illa Raab Booz. Booz vero genuit Obeth ex Ruth. Elimelech fuit quidam de tribu Booz, et pauper, et uxor ejus Noemi; qui cum uxore sua et duobus filiis ivit in terram Moabitarum. Ibi vero filii ejus duxerant uxores de terra gentiusemine, reversa est Noemi cum Ruth Moabitide, una de nuribus suis in terram suam, et suasioet melioribus indumentis indueret, et locum nocte consideraret ubi in agro Booz dormiret, et veniens discooperiret pallium a parte pedum, et projiciens se ibi jaceret. Factumque
Abbreviated transcription (Latin):
na. Uidetur uelle qd om̃s tẽp̃tationes eent in de serto. Dicunt gͥ quids
quia anuo factȩ sunt hȩ tẽp̃tationes a diabolo ñ uisibilit᷑ appas
Suggerebat enĩ ei ut de lapidib faceret panes. ut ascenderet sup
punnã ⁊ inde se p̃cipitaret. ut diabolũ ad oraret pro regno muns
Alii dicunt qđ uisibiliter apparuit illi ut homo qđ ueruse.ilo¬

Expanded text:
 essent. Dicunt igitur quidam quod animo factae sunt hae tentationes a diabolo, non visibiliter apparente. Suggerebat enim ei diabolus, ut de lapidibus faceret panes, et ascenderet supra pinnam, et inde se praecipitaret, ut diabolum adoraret, propter regna mundi. Alii dicunt, quod visibiliter ei apparuit, ut homo, quod veri
Abbreviated transcription (Latin):
ir mundi corde qui exutis om̃ib nebulis scłariũ rerũ intuitũ mentis in
lo dõ contẽplando figunt. Hȩc imago obtenebrata erat in ada ꝑ culpã. sed
reformata ẽ ꝑ gram̃ dĩ. ⁊ nunc ui sexto die.i.in sexta ętate itum factꝰ ẽ¬
como ad imaginẽ dĩ. Hȩc contẽplatio ẽ imago di. quia ꝑ eã nobis dm̃ imagia¬
nur. ⁊ quasi ꝑ imaginẽ dñi uidemꝰ. Quȩ merito post alias sequet᷑. qr nisi ille
p̃cedat mundũ cor in homune ñ creatur. In hoc inundo corde dñs regnat.

Expanded text:
tur mundi corde, qui, exutis omnibus nebulis saecularium rerum, intuitum mentis in solo Deo contemplando figunt. Haec imago obtenebrata erat in homine per culpam, sed modo reformata est per gratiam Dei, et nunc in sexta die, id est, sexta aetate itc contemplatio imago Dei est, quia per eam nobis Deum imaginamur, et quasi per imaginem Deum videmus, quae merito post alia sequitur, quia nisi illae praecedant, mundum cor in homine non creatur. In hoc mundo corde Dominus regnat,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ duȩ galileȩ sunt. una quȩ dicitur iudęoꝵ. altera quȩ dicitur gentis
uisa ẽ galilea a tẽpore salomonis. habuit enĩ maximã famił iaritatẽ
yrã rege sẏriȩ. qui aduiuit eũ de lignis ad faciendũ templũ dñi. Fropt
salomon dedit ei uigniti ciuitates in galilea. remanentib tam̃ inde ius¬
ibi sub dicione illius regis. Quȩ pars postea dicta ẽ galilea gentiũ. Reli
autẽ iuidõꝵ.:⁊̃abulon ẽ in galilea uidoꝵ.neptalim ẽ in galilea gentiũ. cas

Expanded text:
e Galilaeae sunt: una quae dicitur Judaeorum, altera quae dicitur gentium. Divisa est Galilaea a tempore Salomonis. Habuit enim maximam familiaritatem cum Hiram rege Syriae, quia adjuvit eum de lignis, ad faciendum templum Domini. Propterea Salomon dedit ei viginti civitates in Galilaea, remanentibus tamen ibi Judaeis sub ditione illius regis, quae pars postea dicta est Galilaea gentium, reliqua autem Judaeorum. Zabulon est in Galilaea Judaeorum, Nephalim in Galilaea ge
Abbreviated transcription (Latin):
taꝙ ad tẽpus ꝓhibebat eũ dicens. Ego a te debeo baptizari.⁊ tu. quasi dicer&
errenꝰ a te cȩlesti. mortalis ab ȩt̃no. peccator a usto debeo baptizari.ego e¬
geo tu ñ eges: quare gͦ uenis ad me: Respondens didicit ioħs qđ querebat.¬

Expanded text:
Itaque ad tempus prohibebat eum dicens: Ego a te debeo baptizari. Quasi diceret: Itaque ad tempus prohibebat eum dicens: Ego a te debeo baptizari. Quasi diceret: Ego terrenus a te coelesti, mortalis ab aeterno, peccator a te justo debeo baptizari. Ego egeo, et tu non eges. Quare ergo venis ad me? Respondens Jesus. Dicit Joannes qu
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. ⁊ ita ꝑfectionẽ totuiꝰ ustitiȩ. scilicet baptismũ deuitaret. scđo ut baptis¬
nate suo baptismũ ioħis confirmaret. t̾cio ut aquas scĩficaret. ⁊ qđ minꝰ erat in
baptismate ioħis. scilicet efficatiã abluendi peccata eis daret. quarto ut oꝑatio¬
nẽ tͥnitatis ꝑ descensũ columbȩ. ꝑ uoc̃e patͥs. ꝑp̃sentiã sui ⁊ cetã misteria baptis¬
epit apparere paulatĩ qui dru latuerat. d galilea. scilicet anarareth in ior.¬
danẽ. Galilea tͣnsmigͣtio int̃pretat᷑. iordanis descensus. Quicunq gͦ uult bapti¬
tari .a. tnsmigrare a uitiis ad uirtutes. ueniendo ad baptismũ se humiliet. qđ
int̃p̃tatione iordanis significatur. Ad loh̃em. uenit dñs uidelicet ad seruũ.
uꝑior ad inferiorẽ : ne quantũlib& potens ab inferiori uel a seruo baptixari
peccato cognosceret. causã uoluit scire quare dñs baptieari postul aret.

Expanded text:
ceret, et ita perfectionem totius justitiae, scilicet baptismum, devitaret. Secundo, ut baptisceret, et ita perfectionem totius justitiae, scilicet baptismum, devitaret. Secundo, ut baptismate suo baptismum Joannis confirmaret. Tertio, ut aquas confirmaret, et quod minus erat in baptismate Joannis, efficaciam abluendi peccata eis daret. Quarto, ut operationem Trinitatis per descensum columbae, per vocem Patris, per praesentiam sui, et caetera mysteria baptisest, incoepit apparere paulatim, qui diu latuerat. A Galilaea, scilicet a Nazareth, in Jordanem. Galilaea, transmigratio interpretatur: Jordanis, descensus. Quisquis ergo vult baptizari, id est, transmigrare a vitiis ad virtutes, veniendo ad baptismum se humiliet, quod interpretatione Jordanis significatur. Ad Joannem. Venit Dominus scilicet ad servum, superior ad inferiorem, ne quantumlibet potens ab inferiori, vel a servo baptizaripeccato cognosceret, causam voluit scire quare Dominus baptizari postularet.
Abbreviated transcription (Latin):
nu dñi .il. in potestate sua. quia pat̾ ñ uidicat quenquã s om̃e ui
dedit . filio ⁊ congregabit tͥticũ .i. bones qui ñ sunt leues ut pateua
quia iã udicati funt. qui neq gͣna neq paleȩ sunt. qͥa neq bona
cũ bonis in fide generati sunt. sed sunt tiania omino duisi ame
pone sui p̃cursoris xp̃c mundołnuntiatũ ẽ : tandẽ qui dui latuerat homini
se manifestare uoluit. ⁊ pͥtiꝰ docuit homines exemplo qũã uerbo. Accedit
÷ ad pͥmũ sacram̃tũ nr̃ȩ redepͣtionis. ñ tam̃ accepturꝰ remissionẽ peccatoꝵ
ul mmnunis erat a peccatis. sed inuitaturꝰ homines ad baptismũ exẽplo tri.¬
narnis erat cũ se manifestauit. in quo ostendit nullũ uel sacerdotẽ p̾dica¬
auid regnũ eadẽ ȩtate inchoauit. ezechiel sub eodẽ tẽpore ꝓpħare meruit.
lures causȩ sunt quare xp̃c ad baptismũ accessit. pͥmo ut exemplo nos inuitar&
e aliqͥs forte ab inferiori baptizari uel in conspectu hominũ denudari erubes¬

Expanded text:
tur esse in manu sua, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Et congregabit triticum, id est, bonos, qui non sunt leves ut palea, quia jam judicati sunt, qui neque grana, neque paleae sunt: quia neque boni, neque cum bonis in fide generati sunt, sed sunt zizania omnino diversi a messe onem sui praecursoris Christus praenuntiatus est tandem: qui diu latuerat, hominibus se manifestare voluit. Et prius homines exemplo quam verbo. Accedit igitur ad primum sacramentum nostrae Redemptionis, non accepturus tamen remissionem peccatorum, qui immunis erat a peccato, sed invitaturus homines ad baptismum exemplo. Tricenarius erat cum se manifestavit, in quo ostendit nullum vel sacerdotem David regnum ea aetate inchoavit. Ezechiel sub eodem tempore prophetare meruit. Plures causae sunt quare Christus ad baptismum accessit. Primo, ut exemplo nos invitaret ne aliquis forte ab inferiori baptizari, vel in conspectu hominum denudari erubes
Abbreviated transcription (Latin):
uxore sua in tͥbu beniamin. ubt qͥdã pessimi uiri uxorẽ eiꝰ app̃hendente¬
mia uoluntate stupri & assiduitate eã int̾fecerunt. quã maritꝰ in x¬
duudens. misit ꝑxii. tͥbus ifrł nequitiã beniamin ostendendo. Quar
one nabugo donosor hoc diceret. tam̃ significatũ illius intelligebat. Nab
Rachel enĩ ꝰ uis uel uidens pͥncipiũ int̾p̾tat᷑. ẜ ccła uͦ innocens ẽ. ꝙ. dm̃ eont

Expanded text:
venit cum uxore sua in tribu Benjamin, ubi quidam pessimi uxorem ejus apprehendentes, ex nimia stupri assiduitate interfecerunt, quam maritus in duodecim tribus Israel, nequitiam Benjamin ostendendo. Quareta de persecutione Nabuchodonosor hoc diceret, tamen significatum illius intelligebat. NabuRachel enim ovis vel videns principium interpretatur. Ecclesia vero innocens est, et Deum cont
Abbreviated transcription (Latin):
ex numero muneris ꝑcipit᷑. Nec soli sed multis militib stipati uenisse cre¬
nt᷑. sed tm̃ de regib in eugłio mentio ñ habet᷑. Magi ñ dicunt᷑ ab oriente uenis
y ꝑacto officio cũ noua eẽt desiit esse. Ait enĩ fulgentuiꝰ. Puer natꝰ nouã stellã
ricauit. Nec mireris eos xiiii. dieb uenisse in bethleẽ. cũ eqͦs arabicos. &
omedarios habeant: nec multũ suit a uidea remoti. Refert tam̃ hanno & stel
tatur. Gregoruiꝰ. Merito nato dño angłs pastorib apparuit. magos ñ angłs¬

Expanded text:
eorum ex numero muneris percepitur. Nec soli, sed multis militibus stipati venisse creeorum ex numero muneris percepitur. Nec soli, sed multis militibus stipati venisse creduntur, sed tantum de regibus in Evangelio mentio habetur. Magi enim dicuntur ab oriente venisse, apparuisse, et peracto officio, cum nova esset desinit esse. Ait enim Fulgentius: Puer natus novam stellam fabricavit. Nec mireris eos in tredecim diebus venisse in Bethlehem, cum equos arabicos et dromedarios habeant, nec multum sunt a Judaea remoti. Refert tamen Haymo, et sttatur. GREGORIUS. Merito nato Domino angelus pastoribus apparuit; magos a
Abbreviated transcription (Latin):
Tum stellȩ apparicione cõmoti sunt & hierlm̃ ꝑuenerunt. ꝙ cũ ad herodẽ
iterent disꝑaruit donec abherode diũterunt. ꝙ tunc pͥmũ stella eos anteces
ut uidimꝰ stellã eiꝰ in oriente. potest intelligi uel nos existentes in oriente ui¬
nꝰ stellã circa hierłm. uel uidimꝰ stellã esꝰ positã in oriente. diuina tamͣ in.¬
iratione credunt᷑ incitati. cũ dm̃ eẽ credunt quẽ adorare postulant. Sed
eronimꝰ suꝑ isaiã dicit. Magi ab oriente docti a dȩmonib uel uxta ꝓpħiã
llaaꝰ intelligentes natũ filiũ dĩ. qui omẽm artis eoꝵ destrueret potestatẽ.
mnerunt bethlee: & ostendente stella adorauerunt puerũ. Docti adȩmonib
unt᷑. quia ꝑ astromoniã quã demones docuerũt docti erant. Demones enĩ
ĩ natiuitatẽ ignorabant. Nec refertur in ȩugłio qͦt reges fuerunt. sed numerꝰ

Expanded text:
tum stellae apparitione commoti, et Jerusalem pervenerunt, et cum ad Herodem tum stellae apparitione commoti, et Jerusalem pervenerunt, et cum ad Herodem diverterent, disparunt donec ab Herode discesserunt, et tunc iterum stella eos antecesscunt: Vidimus stellam ejus in oriente, potest intelligi: Vel nos existentes in oriente vidimus stellam circa Jerusalem, vel vidimus stellam ejus positam in oriente. Divina tamen inspiratione creduntur incitati, cum Deum esse credant quem adorare postulant. Sed Hieronymus super Isaiam dicit: Magi ab oriente docti a daemonibus, vel juxta prophetiam Balaam natum intelligentes Filium Dei, qui omnem artis eorum destrueret potestatem, venerunt Bethlehem, et ostendente stella adoraverunt puerum. Docti a daemonibus dicuntur, quia per astronomiam, quam daemones docuerunt, docti erant. Daemones enim Christi nativitatem ignorabant. Nec refertur in Evangelio, quot reges fuerunt, sed numerus
Abbreviated transcription (Latin):
t dicitur magi sed sapientes astrologi fuerunt de terraꝑsarũ ꝙ chaldeoꝵ ubi ẽ saba
iius. Unde sabea regio uocat᷑. uixta quã arabia est. unde isti tres reges fuerunt.
c enĩ arabiȩ sunt: una ubi ẽ sina. de qua apłs ait. sina mons ẽ in arabia. altera
e ẽ in tona calida unde lucanꝰ. ignotũ uobis arabes uenistis in orbẽ. Isti uiderũt
nã stellã in aere. quȩ nouũ regẽ natũ eẽ designabat. Babilonii enĩ & chal
u periti sunt astroꝵ. Dubiũ ẽ utrũ stella orta sit in oriente. an ipsi ibi positi
ud̾unt. Et cũ ab eo disced̾ent: ecce stella quã uid̾ant in oriente antecessit eoᷤ
 dũ ueniens staret supͣ ubi erat puer. Potuit etiã in oriente illis positis stella
a terrã isrł apparuisse . & ꝓpħiȩ balaã qui de chaldea fuit recordati fuert̃.
ua dicitur. oriet᷑ stella ex iacob. ꝙ exurget homo de isrł. & tunc ꝓpħia cõple

Expanded text:
non, ut dicitur, malefici, sed sapientes astrologi fuerunt, de terra Persarum et Chaldaeorum, ubi est Sabba fluvius. Unde Sabaea regio dicitur, juxta quam Arabia est, unde isti tres reges fuerunt. Duae enim Arabiae sunt, una ubi est Sina, de qua ait Apostolus: Sina mons est in Arabia . Altera, quae est in zona calida. Unde Lucanus: Ignotum vobis, Arabes, venistis in orbem. Isti viderunt novam stellam in aere, quae novum Regem natum fuisse designabat. Babylonaei enim et Chaldaei sunt periti astrorum. Dubium est, utrum stella orta sit in oriente, an ipsi ibi positi perdiderunt, et cum ab eo discederent: Ecce stella quam viderant in oriente antecessit eos, usque dum veniens staret supra, ubi puer erat. Potuit etiam illis in oriente positis stella circa Jerusalem apparuisse, et prophetiae Balaam, qui de Chaldaea fuit, recordati fuerunt, de qua dicitur: Orietur stella ex Jacob, et vir ex Israel , et prophetia comple
Abbreviated transcription (Latin):
sed desidiũ uerȩ iustitiȩ. sicut pitagoras qui sapientiã hominũ uocauit ñ so-
sed phelosophiã. dũ enĩ in p̃senti iustitiã ñ possimꝰ exercere.desidiũ saltẽ
imidimus. Iilud desidiũ ꝑ esuriẽ ⁊ sitim significat᷑. Tantũdẽ gͦ ualet. beati qui
suiuint⁊ situint iustitiã. quantũ si diceret. Beati qui exercent iustitiã in pre¬
i quȩ hic ꝑfecta ẽ sed quasi esuries uerȩ iustitiȩ. sed in cȩ̨lo ꝑfecta erit. ⁊ qr
urunt nec sufficit eis qđ uesti sunt. postulant: panẽ nrm̃ eotidianũ d .n.h.
In. sanis enĩ fideliũ ꝑ quẽ uistitia dat᷑ ⁊ corroboratur in eis grã dĩ ẽ⁊ uerbũ¬

Expanded text:
 qui sapientiam hominum vocavit non sophiam, sed philosophiam. Dum enim in praesenti justitiam non possumus exercere, desiderium saltem ostendimus. Illud desiderium per esuriem et sitim significatur. Tantundem ergo valet: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quantum si diceretur: Beati qui exercent justitiam in pr, quae hic imperfecta est, sed quasi esuries verae justitiae, sed in coelo perfecta erit. Et quia esuriunt, nec sufficit ei quod justi sunt, postulant: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie . Panis enim fidelium, per quem justitia datur et corroboratur in eis, gra
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Modo incipiunt uirtutes quȩ ad cęlestia ꝑtinent. ⁊ prima ẽ iustiti
⁊ dilectionẽ ex toto corde. nobis debemꝰ creationẽ dĩ in nobis seruare. ꝑ
tũ ⁊ uestim̃tũ. carnẽ animȩ subiugare. ꝓxino ut ei faciamꝰ qđ nobis fa
uolumꝰ. qđ tam̃ a bono ñ deuiet. Sed hȩc nra ustitia ñ dicitur ustitia

Expanded text:
mundi. Modo incipiunt virtutes quae ad coelestia pertinent, et prima est justitmundi. Modo incipiunt virtutes quae ad coelestia pertinent, et prima est justitilectionem ex toto corde. Nobis debemus creationem Dei in nobis servare per victum et vestitum, carnem animae subjugare. Proximo, ut ei faciamus quod nobis fieri volumus, quod tamen a bono non deviet. Sed haec nostra justitia, non dicitur justitia
Abbreviated transcription (Latin):
habita amauit. ita nec ꝓpt̃ amissa doluit. Hec ẽ illa uirtus quȩ laudat᷑ inn
Si autẽ ꝑcutiebat. tamen mitis ⁊ ex zelo iusticiȩ ñ recedẽs ab has caritate .
ducitur. si doleat ⁊ dolore afficiatur. Istã mansuetudinẽ dat sp̃s pietatis. Si
singulȩ dicantur uiruites beatitudinẽ conferre. Sed notandũ ẽ qđ alu
ñ habet eã aliquando in exercitio. quia fuit forsitan in heremo. ubi ẽ
inuiriauit. ⁊ tamen beatꝰ ẽ. Si enĩ habet unã uirtutẽ in exercitio tantũ
res mundi abdicauit. quãuis de inuiriis ñ doluit. tam̃ in multa incidit
⁊ in miseriis huiꝰ mundi nos eẽ uidemꝰ. dolemꝰ etiã de peocatis ꝓrimoꝵ¬
tũ autẽ de miseriis huius uitȩ ⁊ desidĩo suꝑnę pat̾e. ñ habet nisi folus p
His lugentib pro suis ⁊ alioꝵ peccatis. conuenit postulare. Pimitte nobis da
scło potest uocari. His enĩ modis mundus contẽp̾nitur. ab dicando terres
dolendo ex inuiria. lacrimis tergendo peccata. ⁊ cogitando de mundi

Expanded text:
habita amavit, ita nec propter amissa doluit. Haec est enim illa virtus quae laudatur in Moyse. Si autem percutiebat, tamen mitis erat, et ex zelo justitiae, non recedens a charitate. inducitur, si doleat, et dolore afficiatur. Istam mansuetudinem dat spiritus pietatis.singulae virtutes dicantur beatitudinem conferre. Sed notandum quod aliudsed non habet eam aliquando in exercitio, quia fuit forsitan in eremo, ubi eum nemo injuriavit, tamen beatus est. Si enim unam habet virtutem in exercitio tantum,res mundi abdicavit, quamvis de injuriis non doluit, tamen in multa incidit et in miseriis hujus mundi nos esse videmus. Dolemus etiam de peccatis protum autem pro miseriis hujus vitae et desiderio supernae patriae, non habet nisi solus pauper ncupiscit. His lugentibus pro suis et aliorum peccatis convenit postulare: Debita nostra saeculo potest vocari. His enim modis mundus contemnitur. Abdicando terrena, non dolendo, ex injuria, lacrymis tergendo peccata, et cogitando de miseria
Abbreviated transcription (Latin):
ostqua aliquis ẽ idoneuꝰ seruiiꝰ c suauissimũ dõ sacrificiũ factꝰ. sequit᷑ ut sit daiud
lit̃ ipse debet carnales homines. uerbo ꝙ exemplo do subuigare. sicut pauluꝰ qui
gentes comitit᷑. ꝙͣ idumeos designat᷑. Sequit᷑ salomon qui int̾pretatur pacficusin
sunc eñi ille beatus fit pacificꝰ. cũ dõserũ oe alios ad dm̃ conũtit. tunc enĩ sedati siurrt
ieoom̃s motꝰ .lliciti. & quasi iã in eterna tranquillitate positꝰ. potest cũ apło dicere¬
Ara aute conũsatio in celis est: qui merito in quarto decimo loco ponit᷑. qui hannerꝰ

Expanded text:
stquam aliquis est idoneus servus et suavissimum Deo sacrificium factus, sequitur ut sit David, id liter ipse debet carnales homines verbo et exemplo Deo subjugare, sicut Paulus, qui gentes convertit, qui per Idumaeos designantur. Sequitur Salomon, qui interpretatur pacificus; tunc enim ille fit pacificus cum Deo servit, et alios ad Deum convertit. Tunc enim in eo sedati sunt omnes motus illiciti, et quasi jam in aeterna tranquillitate positus, potest cum Apostolo dicere: Nostra conversatio in coelis est . Qui merito in quinto decimo loco ponitur, qui numerus
Abbreviated transcription (Latin):
est. Dentẽ ꝓdente. oculũ pro oculo. & cet̾a. Dentes u dicunt᷑ exposiciones
egis nouȩ. quȩ obscuritatẽ scripturȩ conterunt. & masticant. ut a uen
e .i. ab inferioribus menbris ȩccłiȩ possunt incorporari. Candidiores sunt
cte. quia mundiores doctorib ueteris legis. quȩ lac dicit᷑ quia rudi popło
data ẽ ut nutriretur. Phares sequit᷑. quia xp̃c est phares .i. diuisio. qui seꝑ abis¬

Expanded text:
est: Dentem pro dente, oculum pro oculo , etc. Dentes vero dicuntur expositores est: Dentem pro dente, oculum pro oculo , etc. Dentes vero dicuntur expositores novae legis, qui obscuritatem Scripturae conterunt et masticant, ut a ventre, id est ab infirmioribus membris Ecclesiae, possit incorporari. Candidiores sunt lacte, quia mundiores sunt doctoribus veteris legis, quae lac dicitur, et rudi populo data est, ut nutrirentur. Phares sequit
Abbreviated transcription (Latin):
rimȩ ȩccłiȩ associauit in fide gentilẽ ȩccłiam. Uineã enĩ uocat apłos. & alios
a xp̃o uocatos uel conuersos. quib ait xp̃c. Ego sum uitis uera. ꝙ uos palmites.
ullus est gentilis popłs qui fuit filius asinȩ. subiuigalis .i. popłi iudaici. qui fuit
sub ugo legis. ꝑ eos conũsi sunt ad fidẽ gentiles. Asinã colligauit ad uitẽ. quia ꝑ
semetipsũ qui uitis est uideos conuertit. Lauauit uino stolã suã. quando in
sanguine passionis suȩ carnẽ suã ꝑfudit. Palliũ suũ lauit in sanguine uuȩ
quando ȩccłam suã a p̾eccatis suis lauit in sanguine suo qđ ẽ uestim̃tũ xp̃i.¬
unũ ꝓcessit. quia ipse ẽ corpus unde sanguis exurit. Oculi eiꝰ sunt p̃dicato
es. qui subiectis suis in ęccłia ꝓuidet. qui pulchriores sunt uino .i. p̃dicatori¬
nus ueteris legis quia ȩuangłica doctͥna clarior ẽ legali tradicione. Predi¬
catores ueteris legis dicunt᷑ uinũ. propt̃ austeritatẽ cõminationũ. ubi dictũ

Expanded text:
tolos, et alios a Christo vocatos vel conversos, quibus ait Christus: Ego sum vitis vera, vos autem palmites . Pullus est gentilis populus, qui fuit filius asinae subjugalis, id est populi Judaici, qui fuit sub jugo legis, per eos enim conversi sunt gentiles ad fidem. Asinam colligavit ad vitem, quia per seipsum qusanguine passionis suae carnem suam perfudit. Pallium suum lavit in sanguine uvae, quando Ecclesiam suam a peccatis lavit in sanguine suo, quae est vestimentum Chriinum exivit, quia ipse est corpus, unde sanguis processit. Oculi ejus praedicatores sunt, qui subditis suis in Ecclesia provident, qui pulchriores sunt vino, id est praedicatoribus veteris legis, quia evangelica doctrina clarior est legali traditione. Praedicatores veteris legis dicuntur vinum, propter austeritatem comminationum, ubi dictum
Abbreviated transcription (Latin):
mpediri. neq enumerari possunt causȩ quib hoc potuit accidẽ. Et quia ti¬
l puerũ uniuꝰ diei int̾fecisse. Et ne puer in finib bethleẽ ocultaret᷑: int̾-¬
icit pueros ñ solũ in betbleẽ sed etiã in finib eiꝰ: ut in tota multitudine ñ
osset euadẽ. Et ido forsitan eos ab imitu int̾fecit. ut sicut addit loco ꝑty
inhidẽ addet & tempore. hi martyres ad inferos descendunt. qr nũdũ passuꝰ
natꝰ computatꝰ fuit a natiuitate.xp̃i : qđ potuit fieri scdm̃ tẽpuꝰ stellȩ.
s erqͥsierat a magis. Uox in rama. Sedm̃ historiã hȩc ꝓpħia de int̃̾fec¬
tione quã fecit nabu godonosor agit. Quã ꝓpħa ꝓuidens ait. Uox in rama

Expanded text:
impediri. Neque enim enumerari possunt causae quibus hoc potuerit accidere; quas timpediri. Neque enim enumerari possunt causae quibus hoc potuerit accidere; quas tad pueros unius diei interfecisse. Et ne puer in finibus Bethlehem occultaretur, interfecit pueros non solum in Bethlehem, sed in omnibus finibus ejus, ut in tanta multitudine non posset evadere, et ideo forsitan eos a bimatu interfecit, ut sicut addidit loco per tyrannidem adderet et tempori. Hi martyres ad inferos descenderunt, quia nondum pasatus computatus est a nativitate Christi, quod potuit fieri secundum tempus stellae, quod exquisierat a magis. Vox in Rama. Secundum historiam haec prophetia de interfectione quam fecit Nabuchodonosor agit, quam praevidens propheta a
Abbreviated transcription (Latin):
lata. Cũ enĩ nihil sibi renuntiatũ eẽt. credidit magos deceptos eẽ. & idõ ñ
dse reuersos. Unde tãdu quieuit a pueri inquisitione. S postea uulgatiᷤᷤ
uȩ dicit. simeon ꝙ aima de puero. se illusũ a tagis sensit. ꝙ tunc ꝑsecutꝰ ẽ
llos usq ad thar sũ ciliciȩ. Quib ñ inuentis. naues qͥb transue cͣi fuerant des¬
rurit. Inde autẽ rediens. int̾fectionẽ pueroꝵ distulit. Timebat enĩ aꝑa.
ũ posse incerimere. Alii dicunt sicut haimo eũ accusatũ romȩ. & romã
brofectũ eẽ. & ꝓpt̃ has occupationes necẽ pueroꝵ ꝑ duos annos distulisse
ido pueros abimatu int̾fecisse. S magis tam̃ ueri simile ẽ post annũ
IIIII. dies herodẽ in pueros deseuisse. & fuit forsitan illo anno aliqͥb occu¬
ationib impeditꝰ. Unde augustinꝰ. Qt & quantis occupationib regia cura
istendi potuerit. & ꝑ plurimos dies ab illa intentione. uel auerti om̃iño. t¬

Expanded text:
dilata. Cum enim nihil sibi renuntiatum esset, credidit magos deceptos esse, et ideo ad se non reversos, unde tam diu quievit a pueri inquisitione. Sed postea vulgatis quae dixit Simeon et Anna de puero, se illusum a magis sensit, et tunc persecutus est illos usque ad Tharsum Ciliciae. Quibus non inventis, naves quibus transvecti fuerant, destruxit. Inde autem rediens interfectionem puerorum distulit. Timebat enim puerum postea decipere vel interimere. Alii dicunt, sicut Haymo, eum accusatum Romae, et Romae profectum esse, et propter has occupationes, necem puerorum per duos annos distulisse, et ideo pueros a bimatu interfecisse. Sed est magis verisimile, post annum et quatuor dies Herodem in pueros desaevisse, et forsitan fuit illo anno aliquibus occupationibus praepeditus, unde Augustinus: Quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit, et p
Abbreviated transcription (Latin):
rant uel a bonis gn̾ant᷑ ut iorã filius iosaphat. uiri uisti: or ias uͦ in om̃ib pene fuit
reet. nisi q᷑ ipse incensũ adolere noluit. U̾nde in fronte quasi in loco lamine lepra
erechia qđ scũ eẽt sine liberis dictũ ẽ ei. Dispone domui tuȩ quia morieris. & ido fleuit.
ñ ꝯpt̃ songiorẽ uitã. cũ scir et salomonẽ qo placuisse qd ñ petisset ampliores dies. ueli¬
anos. scilice̾t qui a dubitabat. ne non ꝓmissio ai impleret᷑. cũ sciret se eẽ de daua
q aue ꝯporteret uenire .x pm. & ipse eẽt sine liberis. Unde & dicebat. Non uidebo am̃.
n aspiciã hominẽ ultra. sed econtra credebat quia fidelis ẽ qui ꝓmiserat. Ds̃ autem
sententiã quã de derat ad probationẽ fidi immutat. y generandi spaciũ p̾stat. Orias
genunt io athã. s catha geñ achate. Achate geñ erechiã. etechias manas sen. manasses¬

Expanded text:
rant, vel a bonis generantur, ut Joram filius Josaphat viri justi. Ozias vero in omnibus pene fuit rant, vel a bonis generantur, ut Joram filius Josaphat viri justi. Ozias vero in omnibus pene fuit rectus, nisi quod ipse incensum adolere voluit. Unde in fronte quasi in loco velamine lepra Ezechia quod, cum esset sine liberis, dictum est ei: Dispone domui tuae, quia morieris , et ideo flevit non propter longiorem vitam, cum sciret Salomonem Deo placuisse quod non petisset ampliores annos, sed quia dubitabat ne non promissio Dei impleretur, cum sciret se esse de David, per quem oporteret venire Christum, et ipse esset sine liberis, unde et dicebat: Non videbo Deum, non aspiciam hominem ultra . Sed econtra credebat quia fidelis est qui promiserat. Deus autem sententiam, quam dederat ad probationem fidei immutat, et generandi spatium praestat: Ozias genuit Joatham; Joatham genuit Achaz; Acha
Abbreviated transcription (Latin):
oriã. Nota  iorã ñ genuit oriã. secundũ historiã libri regũ. sed potius ga
ochoriã. ꝙ ochorias genuit ioas. loas amasiã. amasias oxiã. S quia ȩuans
e  iotã filius iosaphat ꝓmiscuerat se impussimo generi iezabel ducens
u iacirco ad terciã generationẽ memoria eiꝰ tollit᷑. ne in ordme seẽ natiuita
enereturr. Iorã itaq forncatꝰ occidit frẽs suos. Unde & infirmatꝰ ẽ dolore uteri.
s uosc̃ egereret quẽ secutꝰ filius suus ochorias ing̃ssus ẽ ꝑ uias domus achate.
chariã filũ ioiade sacerdotis qui eũ nutͥerat & regẽ fecerat. & ne occidetͥ ab otholia
clistodierat. p̃cepit occidi. quia eũ pro idolatͥa increꝑabat. Amasias quoq coluit
peccata patrũ in filios usq in t̾ciã & quartã generationẽ. Sed sciendũ est hoc
be a eis dictũ. qui peccata patrũ sequnt᷑. Nã bonꝰ de malo genitꝰ miscdĩa ẽ dignꝰ.
s malus de bono natꝰ pena plectit᷑. Alii qui ponunt᷑ qũauis mali uel bonos gene u¬

Expanded text:
egum, sed potius genuit Ochoziam, et Ochozias genuit Joas, et Joas Amasiam, et Amasias Oziam . Sed quia evangelista ponere, et Joram filius Josaphat se miscuerat impiissimo generi Jezabel, ducensenerationem memoria ejus tollitur, ne in ordine sanctae nativitatis poneretur. Joram igitur fornicatus occidit fratres suos, unde et infirmatus est dolore uteri ut viscera egereret, quem secutus filius suus. Ochozias ingressus est per vias domus Achaz. De chariam filium Joiadae sacerdotis, qui eum nutrierat, et regem fecerat, et ne occideretur ab Athalia, custodierat, praecepit occidi, quia eum pro idololatria increpabat. Amasias quoque coluitpeccata patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem . Sed sciendum hoc esse de eis dictum qui peccata patrum sequuntur; nam et bonus de malo genitus misericordia est dignus, et malus de bono natus poena plectitur. Alii qui ponuntur quamvis mali, vel bonos gene
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ scelus qd fecit dauid in eũ. Tacet etiã quia ceterȩ cũ eeñt notabil
ñ solũ culpari sed etiã laudari meruerunt. Ista uͦ adeo culpabilis est. qđ
ut hac occasione intraret in domũ suã.m ita partꝰ ei ascriberetur. Nolun
bernaculis eũ intrare domũ suã. Acceptis itaq litteris mortis suȩ redit
expedicionẽ. & mortuts ẽ machinante ioab sicut dauid p̃cepit. Salons¬

Expanded text:
maximum scelus, quod fecit David in eum. Tacet etiam quia caeterae, cum essent notabiles, maximum scelus, quod fecit David in eum. Tacet etiam quia caeterae, cum essent notabiles, non solum culpari, sed etiam laudari meruerunt. Ista vero adeo culpabilis est, quoexpeditione, ut hac occasione intraret in domum suam, et ita partus ei ascriberetur. Noluit ille re in domum suam. Acceptis itaque litteris mortis suae, rediit ad expeditionem, et mortuus est, machinante Joab, sicut praecepit Da
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce puer m̃s quẽ elegi. Et ꝑ aliũ. Excelsus suꝑ om̃s gentes dñs. Ipse itẽ ẽ aminal
.i. uoluntarius popłs. qui dicit. Uoluntarie sacrificabo. Naason etiã qui
guriũ dicit᷑ xp̃m significat. qui nouit om̃ia. p̃terita.p̃sentia. & futura
a son etiã serpentinꝰ int̃p̃tat᷑. quiꝰ xp̃c more serpentis om̃s cauit insidias. Ipsea
meretricata fuerat cũ idolis: quȩ ostendit in fenestra coccinũ .i. more ꝑ com
plulosophos & reges conũtit. Iudeiqui circiuerunt hierico ꝑ uii. dies bucinisa¬
gentes. signi ficant ȩccłiȩ p̃dicatores. qui mundũ circũuallant: bucis
ficant᷑. Iericho enĩ luna interp̃tatur. uel defectꝰ: & paulatim scłaria defiu
sed in uii. die. hoc ẽ in fine scłi funditꝰ destruent᷑. Boot itẽ qui fortitudo in
uidet dm̃i. festinat ad brauiũ. definit ꝑseuerare in bona oꝑatione. Ipse ẽ ai
obeth .i. seruiens: quia ñ uenit ministrari. sed ministrare. Ipse est tesse qui

Expanded text:
ectus, quem elegi . Et per alium: Excelsus super omnes gentes Dominus . Ipse item est Aminadab, id est voluntarius populus, qui dicit: Voluntarie sacrificabo tibi . Naasson etiam, qui augurium dicitur, Christum significat, qui novit omnia, praeterita, praesentia et futura. Naasson etiam serpentinus interpretatur, quia Christus more serpentis omnes cavit insidias. Ipse equae meretricata fuerat cum idolis, quae ostendit in fenestra coccinum, id est amorem,es convertit. Judaei qui circumierunt Jericho, per septem dies buccinis clangentes, significant Ecclesiae praedicatores, qui mundum circumvallant buccinignificantur. Jericho enim luna interpretatur, id est defectus, et paulatim saecularia deficiunt, sed ividet Deum; festinat ad bravium, desinit perseverare in bona operatione. Ipse etiam est Obeth serviens, quia non venit ministrari, sed ministrare . Ipse est Jesse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
agnũ in tacte matͥs suȩ. hoc e̾ in infantia x pc̃ ñ occidetur. Si enĩ a
siouebunt᷑ simulacra eiꝰ. Qđ factũ ẽ quando do int̾nte egyptũ idola temploꝵ
entẽ dñi. unde & augm̃tũ int̾p̃tatur. Hi portauerunt puerũ & matr̾ẽ eiꝰ
i egẏptũ. dũ fidẽ xp̃i ⁊ ȩccłiȩ ad gentes transtulerunt. relicto herode.i. in.
e ignorantiȩ.S tandẽ mortuo herode.i. infidelitate uidoꝵ p̃dicatione heliȩ &enoch¬
ues xp̃i adiudgos tͣnsferet᷑. Gerit etiã herodes ꝑsonã ꝑsecutoꝵ qͥ tẽpore apos¬
ꝯgentes. Nota etiã qđ mariã matrẽ pueri uocat. ñ uxorẽ ioseph. qr deinceps¬

Expanded text:
agnum in lacte matris suae , hoc est in infantia Christus non occidetur. Si enim anagnum in lacte matris suae , hoc est in infantia Christus non occidetur. Si enim anet movebuntur simulacra ejus . Quod factum est, quia Domino intrante Aegyptum, idola templorum gentem Domini, unde et augmentum interpretatur. Hi portaverunt puerum et matrem ejus in Aegyptum, dum fidem Christi et Ecclesiae ad gentes transtulerunt, relicto Herode, id este ignorantiae. Sed tandem mortuo Herode, id est infidelitate Judaeorum per praedicristi ad Judaeos transfertur. Gerit etiam Herodes personam persecutorum qui tempore aposs suis fugit ad gentes. Nota etiam quod Mariam matrem pueri, non uxorem Joseph di
Abbreviated transcription (Latin):
catholice faciunt seruire. Non loquit᷑ puer ad eos. ne diuinitas ante t
uisionẽ una noc te uiderunt om̃s .R. aliã uiã. legit᷑ qđ magi magͥ e int̾uerun
sequi. audito tͣnsitii illoꝵ naues quȩ eos asportauerunt ex furore conbus
sed ꝑ aliã uiã quã ꝑ uiã diaboli .i. ꝑ uiã uirtutũ redeant ad clestẽ patã. Qi
recessissent. Hic p̃tmittit matheus diẽ purificationis. in qua om̃s pͥmog
reth. Cũ itaꝙ rumor de pueroiã inciꝑet dilatari. mittit᷑ angłs. scilicets
hel: qui in egyptũ faciat puerũ transferri.  Surge ꝙ accipe ꝑueru
suꝰ scripturȩ ẽ sepe puerũ nominare. ut eũ agnoscas de quo dictũ ẽ. pus
ẽ nobis.: Moralitas. fuga xp̃i nos docet ut quotienscũq habemꝰ qđ ni¬
nabilit᷑ faciamꝰ: ñ obiciamꝰ nos ꝑiculo. Unde dicit᷑. Si uos ꝑsectiti fiem
ii unã ciuitatẽ. fugite in aliã. fugit etiã. qr ser iptũ erat. Non occis

Expanded text:
catholicae faciunt servire. Non loquitur puer ad eos, ne divinitas ante tevisionem una nocte viderunt omnes. Per aliam viam. Legitur quod magi intraverusequi, audito transitu illorum, naves quae eos asportaverunt, ex furore combusssed per aliam viam, quam per viam diaboli, id est per viam virtutum, redeant ad coelestem patriam. Qui cum recessissent. Hic praetermittit Matthaeus diem purificationis, in qua omnes primoazareth. Cum itaque rumor de puero jam inciperet dilatari, mittitur angelus scilicet Gabriel, qui in Aegyptum faciat puerum transportari. Surge et accipe puerum. Usus Scripturae est saepe puerum nominare, ut eum agnoscamus, de quo dictum est: Puer natus est nobis . MORALITAS. Fuga Christi nos docet, ut quotiescunque habemus quod rationabiliter faciamus, non objiciamus nos periculo. Unde dicitur: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Fugit etiam quia scriptum erat: Non occides
Abbreviated transcription (Latin):
iusto eis fauet. quos crudeles sustinet. Unde salomon. Rex inustꝰ. om̃s mu
habet impioᷤᷤ ĩniustos. Et congregans. duo inuestigat herodes. locũ. tẽpiiꝰ.
uidȩis qui cognouerant a ꝓphis: tempuꝰ. a magis qui cognouerant as
ut circa locũ illũ querere possit puerũ. & si a magis illudat᷑. pueros om̃
debant suas traditiones aliis tradicionib moysi. Locũ nesciebant n

Expanded text:
usto illis favet, quos crudeles sustinet. Unde Salomon. Rex injustus omnes ministros habet impios . Et congregans, etc. Duo investigat Herodes, locum et tempus. Locum a Judaeis, qui cognoverant ex prophetis. Tempus a magis, qui cognoverant a stella, ut circa locum illum quaerere possit puerum: et si a magis illudatur, pueros omnsuperaddebant suas traditiones aliis traditionibus Moysi; locum nesciebant magi
Abbreviated transcription (Latin):
ponsa ẽ. Dicit gͦ. Cũ maria mat̾ eiꝰ ñ qł iã mat̾ eẽt. sed eã matrẽ euangłista se¬
undũ suũ tempus uocat. Desponsata eẽt ioseph. ut iã dictũ ẽ Antequã conue¬
urent .i. nuptiarũ sollẽpnia celebrarent. uel antequã cõmuni cohabitati¬
me conuenirent. uel ancequã conuenirent ad carnis cõmixtionẽ. non
ta ũ boe ido dictũ ẽ. qđ postea conuenissent. sed hic modus locutioni

Expanded text:
sponsa est. Dicit ergo: Cum Maria mater ejus. Non quod jam matesponsa est. Dicit ergo: Cum Maria mater ejus. Non quod jam mateoseph, ut jam dictum est. Antequam convenirent, id est, nuptiarum solemnia celebrarent. Vel antequam communi cohabitatione convenirent, vel antequam convenirent ad carnis commistionem, non tamen ideo dictum est quod postea convenissent, sed hic modus locutionis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ abhoc loco incipit matheus dicẽs. Cũ eẽt desponsata. Desponsatio fiebat per
aliqd tempꝰ ante assiduã cohabitationẽ. & ĩterũ erat sub custodia mariti
uxor. ꝙ frequenti uisitatione donec sollẽp̃nia nuptiarũ celebrarentur. Que¬
causis. ut scilic& ꝑ ioseph generatio texeret᷑. & maria ab infantia defen¬
deretur. Cũ enĩ mulier sit fragilioris sexus. ꝙ magis pudibundi. uoluit matrẽ suã
s ñ seipsũ ab infamia tueri. Ipse etũ demoniũ habere dictus est. filius fabri et
itiã causã uoluit de uirgine desponsata nasci. ne de fornicatione dap̃nata
apidaret᷑. & etiã ut hab̾et qui eã ꝓcuraret ꝙ puerũ. ꝙ eã in ȩgẏptũ duceret
s reduceret. ꝙ eiꝰ nutͥcius eẽt. Deinde ẽ alia pͥncipalis causa ut diabola partus
irginis celaret᷑. ut cũ eã gͦuida eẽ uidẽt a sponso cui liceret. etiã in desponsati¬
nis tempore gͤuida eẽ putaret. Significat᷑ et ꝑ mariã ȩccła. quȩ uirgo et

Expanded text:
 ab hoc loco incipit Matthaeus dicens: Cum esset desponsata. Desponsatio fiebat per aliquod tempus ante assiduam cohabitationem, et interim erat sub custodia mariti sui uxor, et frequenti visitatione, donec solemnia nuptiarum celebrarentur. Quaecausis, ut scilicet per Joseph generatio texeretur, et Maria ab infamia defenderetur. Cum enim mulier sit fragilioris sexus, et magis pudibundi, voluit matrem suam non seipsum ab infamia tueri. Ipse enim daemonium habere dicebatur, filius fabri, et aliam causam voluit de virgine desponsata nasci, ne de fornicatione damnatacuraret, et puerum et eam in Aegyptum duceret et reduceret, et ejus nutritius esset. Denique est et alia principalis causa, ut diabolo partus virginis celaretur, ut cum eam gravidam videret, a sponso, cui liceret, etiam in desponsationis tempore gravidatam esse putaret. Significatur etiam per Mariam Ecclesia, quae virgo et
Abbreviated transcription (Latin):
iobem. De pͥmo itaq aduentu xp̃i in galileã ñ agunt tres euangłistȩ. sed incipi.¬
unt ab hoc ultimo. Queritur quot annis durauit p̃dicatio xp̃i ⁊ miracula
facit m̃tionẽ triplicis paschȩ. qđ ꝑ duos annos ⁊ dunidiũ p̃dicauit. ⁊ fecit mi¬
racula. alii qđ ꝑ tres ⁊ dimidiũ. qđ magis habet ueritas. Primi ita ordinant qđ
post baptisinũ ieuinauit xp̃c. postea rediens fecit illa in eodẽ anno quȩ
mutata in uinũ. de mora facta in capharnaum: ⁊ hȩc facta sunt a tẽpore
theophaniȩ usq ad pascha. deinde ascendit ad pascha ⁊ expulit uendentes
⁊ ementes de templo. Locutꝰ ẽ etiã cũ nichodemo. Deinde uenit in uidȩam:
⁊ fuit ibi donec ioħes traditus est qd fuit int̾ pascha ⁊ kalendas mal. quia
plicã p̃dicationẽ. Circa uͦ altum pascha occidit᷑ ioħes. qđ potest sciri ex

Expanded text:
em. De primo itaque adventu Christi in Galilaeam, non agunt tres evangelistae, sed incipiunt ab hoc ultimo. Quaeritur quot annis duraverit praedicatio Christi et miracula facit mentionem triplicis Paschae, quod per duos annos et dimidium praedicavit, et fecit miracula. Alii quod per tres et dimidium, quod magis habet veritas. Primi ita ordinant, quod post baptismum jejunavit Christus, postea rediens, fecit illa in eodem anno: quae e aqua quam mutavit in vinum, de mora facta in Capharnaum, et haec facta sunt a tempore theophaniae. Deinde ascendit ad Pascha, et expulit vendentes et ementes de templo, et locutus est Nicodemo. Deinde venit in Judaeam, et fuit ibi donec Joannes traditus est, quod fuit intra Pascha et Kalendas Maii, quia blicam praedicationem suam. Circa vero alterum Pascha occiditur Joannes: quod potest scir