comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ sede cohiberi: ui delicet ne ubi p̃clara bea¬
te di genitricis memoria primatũ nomi¬
nis tenebat tanti patris gła obscurior ui¬
deret᷑. Cum repente aurora rubente orientẽ
orsus in tendens. uidet emin tnͣsfluuiolũ qͥ
crientio uocat᷑ uirũ splendidũ. uirga ma
nu tenentẽ. basilice locum metiri. ceu qͣu¬
dam hierechiel secus fluenta babylonis
corpore posttꝰ. in spũ uenit ad t̾ram iscł.
ubi in uisionib dei templũ dñi manu
hominis uidit metiri. Qd ille cernens rẽ¬
uelante sp̃u uisionẽ cognouit angi¬
licam. Intellexit gͥ uir di beatũ uedastũ
illic annuente xp̃o tͣns ferendum.

Expanded text:
mus sede cohiberi: videlicet ne, ubi praeclara mus sede cohiberi: videlicet ne, ubi praeclara Dei Genitricis memoria primatum nominis tenebat, tanti Patris gloria obscurior videretur; cum repente, aurora rubente, orientem versus intendens, videt eminus trans fluviolum qui Trientio vocatur, virum splendidum, virgam in manu tenentem, basilicae locum metiri; ceu quondam Ezechiel, secus fluenta Babylonis corpore positus, in spiritu venit ad terram Israel, ubi in visionibus Dei templum Domini manu hominis vidit metiri. Quod ille cernens, revelante spiritu, visionem cognovit angelicam. Intellexit igitur vir Dei beatum Vedastum illuc, annuente Christo, transferendum.
Abbreviated transcription (Latin):
honore carebat. quẽ iam suꝑnoꝵ ciuiũ cõ¬
sortio exultantẽ. celestis iherłm ceu gẽmã
uirtutũ fulgore micantem asciuerat. Et¬
enim a die depositionis eiꝰ tisq ad tempꝰ
beati Autb̃ti sex fuere ep̃i. quib ip̃e septi¬
mꝰ ad pontificii culmen successit. cũ tot
labentib annis gẽma cl̃i p̃tiosa subt̾ra¬
neo adhuc specu claudebar᷑. cuiꝰ sepulcrũ
baud longe a dextro cornu altatis beate
marie distabat. Cũ uͦ tot egregios xp̃i confe̾¬
sores illis fuisse temporibꝰ audiamꝰ meritiᷤ
sublimes. uirtutib illustres. minimis in
reb sollicitiores: ꝓcul dubio manifestũ ẽ
ñ eoꝵ ignauia negligentiꝰ iacere tantũ
thesaurum. s diuino iudicio ⁊ uolunta¬
te beati uedasti hoc exeq̃ndi muneris mi¬
nisteriũ beato autb̾to reseruatũ. Cepit gͥa
numo estuari. quonã tͣnsterri sc̃s confẽllon
debuisset. reputans secum in congruũ fore
duo magna luminaria angusta uniꝰ do¬

Expanded text:
m supernorum civium consortio exsultantem coelestis Hierusalem, ceu gemmam virtutum fulgorem micantem, adscivisset. Etenim, a die depositionis ejus usque ad tempus beati Autberti, sex fuere episcopi quibus ipse septimus ad pontificii culmen successit, cum tot labentibus annis gemma Dei pretiosa subterraneo adhuc specu claudebatur, cujus sepulcrum haud longe a dextro cornu altaris Beatae Mariae distabat; cum vero tot egregios Christi confessores illis fuisse temporibus audiamus, meritis sublimes, virtutibus illustres, minimis in rebus sollicitiores, procul dubio manifestum est non eorum ignavia negligentius jacere tantum thesaurum, sed divino judicio et voluntate beati Vedasti hoc exsequendi muneris ministerium beato Autberto reservatum. Coepit igitur anima aestuare quonam transferri sanctus confessor debuisset, reputans secum incongruum fore duo luminaria magna angusta unius do
Abbreviated transcription (Latin):
scandalizari audiuimꝰ. oportuerat euͣng¬
lice seueritatis u̾bere contundi: q̃ dicit
Gen eratio mala ⁊ adultera signũ querit.
ut pharysaici luoris uicio ad purũ ex¬
cocto lidei eungelice u̾ba pensarent: que
ip̃e auctor signoꝵ dixit. qui in me credit
oꝑa que ego fatio ⁊ ip̃e faciet:⁊maiora
hoꝵ faciet. ut uidelicet cessantib exteniol¬
b miraculis. quib olim carnalis ocu¬
li ⁊ infirmi auditores indigebant. iã
tandem discerent uitam. ⁊ s̃i signa pen¬
sare que longe meliꝰ ꝓficit ad emulato.¬
nẽ uirtutũ: qͣm ostensio corporaliũ mi¬
raculoꝵ. Ui sibilib enim miraculis au¬
dientiũ corda olim ad inuisibiliũ fid̃
ptͣhebant᷑: dum phoc qd mirũ foriꝰ agi¬

Expanded text:
scandalizari audivimus, oportuerat evangscandalizari audivimus, oportuerat evangelicae severitatis verbere contundi, quae dicit: Generatio mala et adultera signum quaerit , ut, Pharisiacei livoris vitio ad purum excocto, fidei evangelicae verba pensarent; quae, ipse auctor signorum, dixit: Qui in me credit, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet . Ut, videlicet cessantibus exterioribus miraculis quibus olim carnales oculi et infirmi auditores indigebant, jam tandem discerent vitam, et non signa pensare; quae longe melius proficit ad aemulationem virtutum quam ostensio corporalium miraculorum. Visibilibus enim audientium corda olim ad invisibilium finem pertrahebant, dum, per hoc quod mirum foris ag
Abbreviated transcription (Latin):
salutationẽ aut simulatricẽ adulatio¬
nẽ uideas facile iactantie sp̃u intlan. qͥ
si aliqͣ signa uł falsa hominũ estimatio¬
ne egisse dicerent᷑. ꝓculdubio si ꝓphas
stimarent. cum dona ñ accepissent S nu¬
lo impulsu iactantie ab arce humilitatꝰ
uir iustꝰ impelli poterat. cui etiã ip̃a pon¬
tificalis honous sublimitasq pletisq põ¬
pe fom̃ta ministrare solet. plus ad iectio¬
nis materiam p̾̃stabat. Quin etiã dũ ali¬
qͣndo ex occasione alicuiꝰ miraculi clamor
popłi excitaret᷑: ille altiori consilio uulgi
admirationẽ compescere luctabat᷑. opꝰ il¬
lud dicens ñ su̾e fuisse fidei. s diuine uir¬
tutis. pie secũ reputans: quia melior tͥt
infirmitatis conscientia uirtutũ uani¬
tate. ut cũ apło uideat᷑ dicere: libent̾ ai
nr̃i sollempnitas in laudib regis suꝑni
nos attentiꝰ astringi cõmoneret: eos nimi¬
rũ qͦs adu̾sum sc̃m uirũ reqͥrentes signa

Expanded text:
salutationem aut simulatricem adulatiosalutationem aut simulatricem adulationem videas facile jactantiae spiritu inflari. Qui si aliqua figura vel falsa hominum aestimatione egisse dicerentur, procul dubio se prophetas aestimarent, cum dona non accepissent. Sed nullo impulsu jactantiae ab arce humilitatis vir justus dejici poterat, cui etiam ipsa pontificalis honoris sublimitas, quae plerisque pompae fomenta ministrare solet, plus abjectionis materiam praestabat. Quin etiam cum aliquando, ex occasione cujusdam miraculi, clamor populi excitaretur, ille altiori consilio vulgi admiratione compescere nitebatur, opus illud dicens non suae fuisse fidei, sed divinae virtutis, pie secum reputans meliorem esse infirmitatis conscientiam virtutum vanitate, ut cum Apostolo videbatur dicere: Libenter glnostri solemnitas in laudibus Regis superni nos attentius astringi commoneret, eos, nimirum quos adversus sanctum virum requirentes signa
Abbreviated transcription (Latin):
set edificari. Igit᷑ ne ingratꝰ tantis bñfi¬
tuis uideret᷑. estuabat animo. quonãmͦ u
berius sc̃i uiri grãm sibi conciliaret. Qi¬
tandẽ a quodam familiario eiꝰ audiuit
si res ecclie beate marie cui ip̃e pat̾ ue¬
nerabilis deo auctore deseruiebat de suo
iure augendas estimasset. Nichil enim
in reb tͣnsitoriis ep̃o placere. p̃ter qd̃ ex¬
penderet᷑ in usib eccł̃ie. Tunc rex ut erat
hylaris dator. frattib qui in oratorio
beate marie famulabant᷑. unũ regalis
munificentie fiscũ donauit ad subsidia
temporalia fr̃m. cui oneng antiquitas
nom̃ imposuerat. S nos dũ regis man¬
suetudinẽ extollendo p̃dicamꝰ: in uiro d̾i
qͣnta fuerat humilitatis constantia. ñ
estimare quilibet potest potiꝰ. qͣm ad mi¬
rari. qͥ int̾ tanta regie sedulitatis obse¬
quia nullo uanitatis temptamine sub-¬
plantati potuit. Qd̾ uiciũ in multiᷤ n¬
miũ exꝑti sumꝰ. qͦs ad uniꝰ homunculi

Expanded text:
set aedificari. Igitur ne ingratus tantis benifiset aedificari. Igitur ne ingratus tantis benificiis videretur, aestuabat animo quonam modo uberius sancti viri gratiam sibi conciliaret. Tandem a quodam familiari ejus audivit si res ecclesiae Beatae Mariae, cui ipse Pater venerabilis, Deo auctore, deserviebat, de suo jure augendas curaret: nihil enim in rebus transitoriis episcopo placere praeter quod expenderetur in usus ecclesiae. Tunc rex, ut erat hilaris dator, fratribus qui in oratorio Beatae Mariae famulabantur unum regalis munificentiae fiscum donavit ad subsidia temporalia fratrum, cui Oveng antiquitas nomen imposuerat. III. Sed nos dum regis mansuetudinem extollendo praedicamus, in viro Dei quanta fuerit humilitatis constantia non tam aestimare quilibet potest quam admirari; qui, inter tanta regiae sedulitatis, nullo vanitatis tentamine supplantari potuit. Quod vitium in multis nmium experti sumus, quos ad unius homunculi
Abbreviated transcription (Latin):
diat. cum ꝑsone dignitas faueat: uide¬
as reginã austri requirere sapientiã
salomonis regem uidelicet festinantem
ad consulta pontificis. Nam dagob̾tus
qͥ tunc temporis int̾ francigenas regni
monarchiam regebat. celeberrime oppi¬
nionis nuntiis semel extitat᷑. deposito
fastu regalis excellentie. crebro ad eum
ueniebat:⁊ licet t̾rem regni imꝑio subli¬
matꝰ. cupiebat tam̃ de celesti acqui sitio¬
ne a uiro dei edificari. Qui cum eũ de tẽ¬
poralis regni sollicitudine. de futuri scli
beatitudine. de iudicii metu. de spe et̾ni¬
tatis familiari colloquio p̃moneret: ille
eũ libent̾ audiebat:⁊ audito eo multa
faciebat. ñ ut incestꝰ herodes uidebat᷑ au¬
disse ioh̾em arguentẽ: s ut ezechias fide¬
lis ysaiam consolantem. Uerũ estima¬
ri ñ potest. qͣnto regis animꝰ resultabat
gaudio. qd tanti uiri hospicio tecipi be¬
nedictione foueri collocutione meruis¬

Expanded text:
diat, eum personae dignitati faveat, vidediat, eum personae dignitati faveat, videas reginam Austri requirere sapientiam Salomonis, regem videlicet festinantem ad consulta pontificis. Nam Dagobertus, qui tunc temporis inter Francigenas regni monarchiam regebat, celeberrimae opinionis nuntiis semel excitatus, deposito fastu regalis excellentiae, crebro ad eum veniebat et, licet terreni regni imperio sublimatus, cupiebat tamen de coelesti acquisitione a viro Dei aedificari. Qui cum eo de temporalis regni sollicitudine, de futuri saeculi beatitudine, de judicii metu, de spe aeternitatis familiari colloquio praemoneret, ille eum libenter audiebat et audito eo multa faciebat; non, ut incestus Herodes videbatur audiisse Joannem arguentem, sed Ezechias fidelis Isaiam consolantem. Verum aestimari non potest quanto regis animus resultabat gaudio quod tanti viri hospitio recipi, benedictione foveri, collocutione meruis
Abbreviated transcription (Latin):
dũ artib stus ulteriꝰ patuisset. adũsus ti¬
rannidis ciꝰ impetũ. ualidũ defensionis
nob̃ parauit obstaculũ. dans nob autber¬
tũ. ui delicet gregis sui pastorẽ uigilantis¬
simũ. ⁊ custodem animarũ fidissimũ. Cõ
stitutꝰ aũ in sede pontificali. qͣlis qͣntꝰq ĩ
ea uixit. ñ ẽ nr̃e possibilitatis euoluere.
altiꝰ enim eminct. qͣm nullo sermone ĩ¬
cludi ualeat. Animalis ⁊ enĩ homo ꝑci¬
pere ñ potest. qͣntus hic fuerat in oculis
sũmi creatoris. cui nichil erat cõmune
cũ amatorib mundi p̃ter qd̾ cure pa¬
storalis necessitudine uidebat artari.
Qm si inoffense declinare potusset. uera
fides ẽ. qͥa heremũ potiꝰ qͣm monasteriũ
delegisset. Freq̃ntabat᷑ gͥ a popłis ex uici¬
nis ⁊ ꝓcul remotis urbib cat̾uatim ad
eũ confluentib. qui eximie conũsatto¬
nis fama excitati: uidere eum anxie si¬
tiebant. Iam uero nisi sexus alternꝰ impe¬

Expanded text:
dum artibus suis ulterius potuisset, adversus tydum artibus suis ulterius potuisset, adversus tyrannidis ejus imperium validum defensionis nobis paravit obstaculum, dans nobis Autbertum, videlicet gregis sui pastorem vigilantissimum et custodem animarum fidissimum. II. Constitutus autem in sede pontificali, qualis quantusque in ea vixerit, non est nostrae possibilitatis evolvere. Altius enim eminet quam ullo sermone includi valeat. Animalis enim homo percipere non potest quantus hic fuerit in oculis summi Creatoris, cui nihil erat commune cum amatoribus mundi, praeter quod curae pastorali necessitudine videbatur arctari; quam si inoffense declinare potuisset, vera fides est quia eremum potius quam monasterium delegisset. Frequentabatur igitur a populis, ex vicinis et procul remotis urbibus catervatim ad eum confluentibus. Qui, eximiae conversationis fama excitati, videre eum anxie sitiebant. Jam vero, nisi sexus alternus impe
Abbreviated transcription (Latin):
retulsit. temporib dagob̾ti regis francoꝵ
ineliti. Qui ab ip̃is sacre puericie annis
suꝑna gr̃a aspiratꝰ annosos uiros sc̃is p̃ibat
morib. Litt̾alib deniq studiis tͣditꝰ. ⁊ ec¬
cdiasticis sanctionib decent̾ informatus
ꝑ gradus singulos ꝓficiens succedentibꝰ uir¬
tutũ increm̃tis ꝓuectꝰ ẽ ad culm̃ sac̃dota¬
lis honoris. Exigente itaq sorte mortaliᷤ
nature. contigit aub̃tum cameracensis
sedis ep̃m. deposito carnis onere de hoc mũ¬
do tͣnsisse. Diuina gͥ opatione cuncta sa¬
lubrit̾ disponente. autbertꝰ uir conspicuus.
⁊ successor emeritꝰ ꝓficiens de uirtute in uir¬
tutẽ. eiꝰdem sedis pontificalẽ sortitꝰ ẽ dig¬
nitatẽ. Porro humane salutis auctor p̃sciꝰ
antiquũ hostem tanto ardentiꝰ gregẽ dñi¬
cum in secuturũ. qͣnto uiciniꝰ instante fi¬
ne seculi sciret nichil suꝑẽẽ. qd̾ ad temptã¬

Expanded text:
refulsit, temporibus Dagoberti regis Francorum refulsit, temporibus Dagoberti regis Francorum inclyti. Qui, ab ipsis sacrae pueritiae annis, superna gratia aspiratus annosos Litteralibus denique studiis traditus et ecclesiasticis sanctionibus decenter informatus, per gradus singulos proficiens, succedentibus virtutum incrementis, provectus est ad culmen sacerdotalis honoris. Ex gente itaque sorte mortalis naturae contigit Albertum Cameracensis sedis episcopum, deposito carnis onere, de hoc mundo transiisse. Divina igitur operatione cuncta salubriter disponente, Autbertus vir conspicuus et successor emeritus, proficiens de virtute in virtutem, ejusdem sedis pontificalem sortitus est dignitatem. Porro humanae salutis Auctor, praescius antiquum hostem tanto ardentius gregem Dominicum insecuturum quanto vicinius, instante fine saeculi, sciret nihil superesse quod ad tentan
Abbreviated transcription (Latin):
terne dispositionis sacram̃tis ad celũ reditur᷑.
nouamq uictricis carnis głam pat̾nis uul¬
tib p̃sentaturꝰ. nouos nascentis eccłie culto¬
res. quib gregis nouelli cura mandaret᷑ e¬
legit. qui lumine fidei irradiati. sp̃c sc̃i my¬
nere ditati. mundũ ignorantie tenebris
caligantem ueritatis lumine illustrarẽt:
⁊ uirulenta antiq̃ seductoris semina. de
agro eccl̃ie constant̾ resecarent. Huiꝰ dñice
institutionis executores pͥmi discipuli. de¬
inde successores eoꝵ sc̃i scilicet doctores exti¬
terunt. qͦs in fine senescentis mundi ad ex¬
colendas m̃tes fideliũ ꝓuidentia diuina p̾¬
ordinauit. Qui spiritualiũ talenta donoꝵ
a sũmo patre familias accipientes.⁊ p̃dicã¬
di negoto ad usuram animarũ expenden.¬
tes. tanto impensiꝰ amplificare studueriñ.
qͣnto certiores erant deremum etatione largi¬
tous. ⁊ euͣngelica sententia cont̾riti. de damp¬
natione torpentis serui. De quoꝵ numero

Expanded text:
ternae dispositionis sacramentis, et ad coelum rediturus novamque victricis carnis gloriam paternis vultibus praesentaturus, novos nascentis Ecclesiae cultores, quibus gregis novelli cura mandaretur, elegit. Qui, lumine fidei irradiati, Spiritus sancti munere ditati, mundum ignorantiae tenebris caligantem veritatis lumine illustrarent, et virulenta antiqui seductoris semina de agro Ecclesiae constanter resecarent. Hujus Dominicae institutionis exsecutores primi discipuli, deinde successores eorum, sancti videlicet doctores exstiterunt quos in fine senescentis mundi ad excolendas mentes fidelium providentia divina praeordinavit. Qui spiritualium talenta donorum a summo Patrefamilias accipientes et, praedicandi negotio, ad usuram animarum expendentes, tanto impensius amplificare studuerunt quanto certiores erant de remuneratione Largitoris, et evangelica sententia conterriti de damnatione torpentis servi. De quorum numero
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb si uacat uł legere plurima minime
ualent. boc si uoluerint legant opꝰ:⁊ com¬
pendiosa breuitate poterunt scire.¬

Expanded text:
quibus non vacat, vel legere plurimum non valent, hoc si voluerint opus compendiosa brevitate poterunt scire.
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ. Nec dubium quia fauebit piis fi¬
lioꝵ suoꝵ desideriis. si ñ degeneres effecti:
eiꝰ sequi uestigia negligamꝰ. Illũ gͦ humi¬
lib animoꝵ nr̃oꝵ uotis obsecremꝰ: ut
qm̃ ip̃e iam nẽ in celesti curia thronũ
iudiciarie potestatis ẽ adeptꝰ. nob̃ cũ ante
illud t̾ribile omĩpotentis di tribunal
uenerimꝰ rationẽ reddituri de uniu̾sis
nr̃is actib dignet᷑ fieri ꝓpitiꝰ: ac ꝓ nr̃is
erratib uitam tremendo examine. as¬
surgat causidicus. Minus sane qͣm o¬
portet ibi securos nos fututos timemꝰ:
s hac in spe fiduciam habemꝰ: qͥa qd̾
in nob̾ minꝰ habemꝰ. ipsiꝰ suppleti pote¬
rit meritis. sacris ac p̃cib int̾uenien¬
tib. reddetq nob̃ ex irato dño patrem
serenissimũ: atq rep̃sentabit nob̾ ex
iudice t̾ribili. defensorem piissimũ: sa¬

Expanded text:
iramus. Nec dubium, quia favebit piis fiiramus. Nec dubium, quia favebit piis filiorum suorum desideriis, si non degeneres effecti eius sequi vestigia neglegamus. Plurimumlibus animorum nostrorum votis obsecremus, ut quoniam ipse iam nunc in caelesti curia thronum iudiciariae potestatis est adeptus, nobis, cum ante illud terribile omnipotentis Dei tribunal venerimus, rationem reddituri de universis nostris actibus, dignetur fieri propitius ac pro nostris erratibus in tam tremendo examine adsurgat causidicus. Minus sane quam oportet ibi securos nos futuros timemus, sed hac in spe fiduciam habemus, quia quod in nobis minus habemus, ipsius suppleri poterit meritis sacris ac precibus intervenientibus, reddetque nobis ex irato Domino patrem serenissimum atque repraesentabit nobis ex iudice terribili defensorem, sa
Abbreviated transcription (Latin):
dia puenire meruit. atq ante mundi
constitutionẽ cum idem dñs p̃destinanit.
⁊ in libro uite ascripsit. Pret̾ea missis
obuiam cetib angelicis excepit. atq eiꝰ
capiti coronam imposuit. qualẽ tam
głosum imꝑatorem dare decuit: qͣlemq
tam uictoriosissimũ militem a tanto
pͥncipe susciꝑpe dignũ fuit. Quem insu¬
ꝑ celestis regni consortem effecit. sc̃oꝵ¬
q omniũ cetib in illa mirabili ciuita¬
ter infulatꝰ pontificalib. palmis fultꝰ
uernat uictricib: redimitꝰ auratis gẽ¬
matisq diadematib in mollibꝰ fulchriᷤᷤ
celsisq recubat sedib. atq ip̃m mundi
hiuiꝰ solem habens sub pedib. in tam in¬
effabilib hodie letat᷑ cubilib. Huiꝰ reg¬
ni consortiũ ut ꝑcipere mereamͣ orando
petamꝰ: introitumq ipsiꝰ bene uiuendo
queramꝰ. ianuamq illiꝰ in bonis oꝑib
ꝑseuerando pulsemꝰ: atq ut illud adipiᷤᷤ.¬
ci meream̃. patrocinia tanti patris reqͥ¬

Expanded text:
meruit, ad quae ante mundi constitutionem eum idem Dominus praedestinavit et in libro vitae adscripsit. Praeterea, missis obviam coetibus angelicis, excepit atque eius capiti coronam inposuit, qualem tam gloriosum imperatorem dare decuit qualemque tam victoriosissimum militem a tanto principe suscipere dignum fuit. Quem insuper caelestis regni consortem effecit sanctorumque omnium coetibus in illa mirabili civitatis infulatus pontificalibus, palmis fultus vernat victricibus, redimitus auratis geminatisque diadematibus, in mollibus fulcris celsisque recubat sedilibus, atque ipsum mundi huius solem habens sub pedibus, in tam ineffabilibus hodie laetatur cubilibus. Huius regni consortium ut percipere mereamur, orando petamus introitumque ipsius bene vivendo quaeramus ianuamque illius in bonis operibus perseverando pulsemus atque, ut illud adipisci mereamur, patrocinia tanti patris requ
Abbreviated transcription (Latin):
mus: atq omni bonitate repletꝰ. Uultu
serenꝰ. elemosinis largͥ. sensu sobriꝰ. corpo¬
re castus. atq int̾ diuites ⁊ pauꝑes me¬
dius: ita ut paupes illũ quasi paupem
aspicerent. diuites quasi suꝑiorem se e¬
stimarent. Uigiliis atq orationi deditꝰ.

Expanded text:
mus atque omni bonitate repletus, vultu serenus, elemosinis largus, sensu sobrius, corpore castus adque inter divites et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi pauperem aspicerent, divites vero quasi superiorem se estimarent, vigiliis atque orationi deditus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos ad celum theret de sinu patris in t̾¬
ram descendit. Eiq omnẽ suum laborem
omnẽꝙ dilectionem in fundens: bonã t̾rã
sui cordis iugi cultu ⁊ in desinentib exer¬
citus excolebat. Et ueluti qͥs esuriens. ac
sitiens: sic ille auiditatẽ qͣndam sustinẽs.
illud crebriꝰ psalmiste dictũ. uoce flebi¬
li conquerebat᷑. Quis dabit m̃ pennas si¬
cut columbe. ⁊ uolabo ⁊ requiescam: Et
illud. Qnͣdo ueniã ⁊ parebo ante faciẽ
d̾i: Et illud salomonis. Post te in odorẽ
unguentoꝵ tuoꝵ c̃remus. Porro sectaba¬
t̃ in omĩb mansuetudinẽ. ⁊ fidem. nec¬
ñ ⁊ caritatẽ ꝑfectam. que spiritalis edi¬
ficationis ẽ uinculũ. Studebat se uas scĩ¬
ficatum exhibere. ut habitatorẽ d̾m in
m̃tis sue hospitio posset reciꝑe. Salutarib
qͦq actib iugit̾ erat occupatꝰ. ut qͦcienscũ¬
q peccator accederet. clausũ semꝑ adũsum
se pectoris ostium inueniret. Orabat fre

Expanded text:
ut nos ad coelum traheret, de sinu Patris in teut nos ad coelum traheret, de sinu Patris in terram descendit, eique omnem sui laborem, omnemque dilectionem infundens, bonam terram sui cordis jugi cultu indesinentibus exercitiis excolebat. Et veluti quis esuriens ac sitiens, sic ille aviditatem quamdam sustinens, illud crebrius Psalmistae dictum voce flebili conquerebatur: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Et illud: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Et illud Salomonis: Post te in odorem unguentorum tuorum curremus . Porro sectabatur in omnibus mansuetudinem et fidem, necnon et charitatem perfectam, quae spiritualis aedificationis est vinculum. Studebat se vas sanctificatum exhibere, ut habitatorem Deum in mentis suae hospitio posset recipere. Salutaribus quoque actibus jugiter erat occupatus, ut quotiescunque tentator accedse pectoris ostium inveniret. Orabat fre
Abbreviated transcription (Latin):
Regi parit̾ subiectꝰ. ⁊ xp̃o deuot̾. Ruti la¬
bat quidẽ spetie: robustior erat in uircu¬
te. Mentis utiq argute. pure ⁊ ꝓbabilis
uite Sic enim exercebat se qͣsi semꝑ inci¬
peret: sic se p̃parabat qͣsi cotiolie moritu¬
rum. Idcirco repugnantẽ carnem media
subiugabat: ⁊ ultricis gehenne seua torm̃¬
ta p̾ueniens. ip̃e sibi ⁊ ꝑsecutor existebat¬
⁊ tortor. Nam si contu lisset sors temporis.
cupiebat martyr fieri ꝓ nomine condi¬
toris: s qͣm qͣm eum pugio ñ tͣnsfixit. co¬
tidianũ sibi libens ip̃e martyriũ indixit.
fuitq ei famis ꝓ ungula. sitis ꝓ flãma:
mundi calamitas ꝓ bestiis. abstinentia
ꝓ craticula: qͥ subimagine marcyrii. ue¬
luti cathenari gentis ferri. sic dura lege cõ¬
strictꝰ semet ip̃m sibi abnegauit. ut xp̃m
sequi posset. illum semꝑ diligens. illum
desiderans: illum ingenti auiditate sici
ens. qui ꝓ amore hominis homo factꝰ est:

Expanded text:
regi pariter subjectus, et Christo devotus; rutilaregi pariter subjectus, et Christo devotus; rutilabat quidem specie, robustus erat in virtute, mentis utique argutae, purae et probabilis vitae; sic enim se exercebat quasi semper inciperet, sic se praeparabat quasi quotidie moriturum; idcirco repugnantem carnem inediae subjugabat, et ultricis gehennae saeva tormenta praeveniens, ipse sibi et persecutor existebat et tortor. Nam si contulisset sors temporis, cupiebat martyr fieri pro nomine Conditoris; sed quanquam eum pugio non transfixit, quotidianum sibi libens ipse martyrium indixit, fuitque ei fames pro ungula, sitis pro flamma, mundi calamitas pro bestiis, abstinentia pro craticula. Qui sub imagine martyrii veluti catena rigentis ferri, sic dura lege constrictus, semetipsum sibi abnegavit, ut Christum sequi posset, illum semper diligens, illum desiens, qui pro amore hominis homo factus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
sani languentib inuiderent. atq ita obxp̃i
amorem eoꝵ assidue curam gerebat: ut
om̃s pauꝑes eum qͣsi patrẽ se habere ꝓpriũ
litarent᷑. Sciebat enim qͥd in lazaro aliqͣn¬
do diues purpurat̾ ñ fecerit: qͣliq superba
mens retributione dampnata sit: idcirco¬
magis ac magis erga om̃s se misericoidẽ
ostendens. clement̾ misens iugit̾ succͤrebat.
Quo enir s̃ dolente ñ doluit. uł qͦ ꝑeuinte.
ñ gemuit: Quẽ nudum uł clericũ ñ eiꝰ
uestim̃ta texerunt. aut qd cenobiũ ñ ei lar¬
gitate sustentatũ ẽ. uł quas ꝓ spe et̾nita¬
tis ñ ꝑtulit angustias: Famem. sitim sci
licet ⁊ uigilias. cunctasq carnis illecebras.
In tali itaq ꝓposito ꝑseuerans: p̃buit se ĩ
futurũ uas electionis ⁊ utile deo ad om̃e
magnifice adimplebat: contͣria uͦ mag¬
nificentiꝰ contempnebat. Eratq liber ad
eos arguendũ: humilis ad obediendum.

Expanded text:
sani languentibus inviderent, atque ita ob Christi sani languentibus inviderent, atque ita ob Christi amorem eorum assidue curam gerebat, ut omnes pauperes eum quasi patrem se habere proprium laetarentur. Sciebat enim quod in Lazaro aliquando dives purpuratus non fecerit, qualique superba mens retributione dammagis ac magis erga omnes se misericordem ostendens, clementer miseris jugiter succurrebat; quo enim dolente non doluit? vel quo pereunte non gemuit? quem nudum vel clericum non ejus vestimenta texerunt? aut quod coenobium non ejus largitate sustentatum est? vel quas pro spe aeternitatis non pertulit angustias? famem scilicet, sitim, vigilias, cunctasque carnis illecebras  sic . In tali itaque proposito perseverans, praebuit se in futurum vas electionis et utile Deo ad omne magnifice adimplebat, contraria vero magnificentius contemnebat, eratque liber ad eos arguendum, humilis ad obediendum,
Abbreviated transcription (Latin):
it. ⁊ posuit in eis poma aurea rotunalila
atq gẽmata. Operuit quoq ⁊ lectorums
figmenta: iugi in stantia eoꝵ in sectaba¬
c̃ uesaniam. Erat enim ip̃e affluentissi
mꝰ in eloq̃ntia: in studio aũ scripturarũ
subtilissimꝰ. Et cum ip̃e sufficient̾ ẽẽt in¬
struttꝰ. popłm ubicuinq ꝑgeret eungeli¬
cis exhortationib edocebat. in fide xp̃i ir
reuccabilit̾ ꝑsistere: atq ab hereticoꝵ con¬
tagus sese sollerti cura obseruare.
pupillis consolator existebat: uidue nimi¬
iũ sareptensis imitator. ip̃e plerumq esu¬
nens. sui iuris substantiam xp̃i uiscerib e¬
rogabat. Si infirmũ uidisset clement̾ con¬
solabat᷑ s in dĩ quẽpiam amore feruentẽ
cobortabat᷑ ad stuclium. Si qͥspiam ad cũ
ger deuenisset. ita eiꝰ fouebat᷑ ministerio:
ut nec delicias urbiũ nec matris desideraret
affectũ. Tantũ itaq obsequia debiliũ se
ex deuotione diffuderat: ut multi paupũ

Expanded text:
ruit et posuit in eis poma aurea, retundiles ruit et posuit in eis poma aurea, retundiles atque gemmatas. Operuit quoque et lecturium figmenta et iugi instantia eorum insectabatur vesaniam. Erat enim ipse affluentissimus quidem in eloquentia, in studio autem scripturarum subtilissimus, et cum ipse sufficienter esset instructus, populum, ubicumque pergeret, euangelicis cohortationibus edocebat in fide Christi inrevocabiliter persistere atque ab hereticorum contagiis sese sollerti cura observare.pupillis consolator existebat, viduae nimirum Sareptensis imitator . Ipse plerumque esuriens sui juris substantiam Christi visceribus erogabat. Si infirmum vidisset, clementer consolabatur. Si in Dei quempiam amore ferventem, cohortabatur ad studium. Si quispiam ad cum aeger devenisset, ita ejus fovebatur ministerio, ut nec delicias urbium, nec matris desideraret affectum. Tantum itaque ad obsequia debilium se ex devotione diffuderat, ut multi pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
nullum aliud sanitatis ũbũ cuiqͣm edi¬
reunte eligio. copiosa pauperũ tba eminꝰ
consederet accedens ille ad eos. singulisq
ꝓpinqͣns: ut solebat sc̃ĩs digitis elemosi¬
nam singulis includebat in pugnis. Cũq
ad unũ uentum ẽẽt. qui contͣctam habe¬
dere: alteram tendebat ad munera. Nõ hãc
inquit eligiꝰ. s alteram prebe qͣmtociꝰ. Qͣm
ille cepit xp̃m corde rogare. Dũq uno pal¬
paret acubito: ꝓtinꝰ ut manũ extraxit. ili¬
co nerus remissis digitos curuos direxit.
sicq oleo allato puncta. confestim solida
sanaq facta sicut erat ⁊ altera:S cũ hec
uidentes eligii ascriberent fauore: ille
gr̃a humilitatis contentꝰ. satis caute
temptat eadem occultare dicens. Ego
putaui ideo illum fingere: ut a me fa¬
ciliꝰ elemosinam posset ꝑcipere.
lio p̃t̾ea tempore cum it̾ qd̾dam in ꝓxi¬
mo carperet. habuit oburam pauperũ tur¬
bam sua iam oppinione collectam. Quib¬

Expanded text:
nullum aliud sanitatis verbum cuiquam edinullum aliud sanitatis verbum cuiquam edireunte Eligio copiosa pauperum turba eminus consideret, accedens ille ad eos, singulisque propinquans ut solebat, sanctis digitis eleemosynam singulis includebat in pugnis; cumque ad unum ventum esset qui contractam aridere, alteram tendebat ad munera: Non hanc, inquit Eligius, sed alteram praebe quantocius: quam ille coepit Christum corde rogare, dumque ulnam palparet a cubito, protinus ut manum extraxit illico nervis remissis digitos curvos direxit; sicque oleo allato peruncta, confestim solida sanaque est facta sicut erat et altera; sed cum haec videntes Eligii ascriberent favori, ille gratia humilitatis contentus, caute satis tentat eadem occulere dicens: Ego putavi ideo illum fingere, ut a me facilius eleemosynam posset percipere.Alio praeterea tempore cum iter quoddam in proximo carperet, habuit obviam pauperum turbam sua jam opinione collectam, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
Ei cũ ille obid se illic excubare diceret: in¬
tuens eum eligiꝰ ait. Et credis qd̃ possit
iadẽ ꝓsequeret᷑: dixit iterũ eligiꝰ. Si gͦ hec
sieut polliceris credis: ꝓmitte modo te deo
deinceps seruiturũ. ⁊ uide ne trepidet᷑ fides
tua:⁊ absq mora sanabit te domnꝰ iste.
llo aũ in omnnib fidem dante: fixit ge
oculos parit̾ ⁊ palmas ad celum tendens. do¬
minũ iħm fide plenꝰ. ꝓmissionis sue fide¬
liter ãmonurt qua dicit. quicqͥd credenteᷤ
petieritis fiet uob̃. ⁊ si habueritis fidem: ma¬
iora hoꝵ facietis. Cumq hec pleno pecto¬
re.fide ac deuotione deposceret: conu̾sꝰ ad
egrum. app̃hensaq dextera eiꝰ ait. Si in¬
dubitant̾ credis sicut ꝓmittis. in nomine
iħu xp̃i surge ⁊ sta suꝑ pedes tuos. Hec di¬
solidati st̃ pedes eius ⁊ mbra. ⁊ sanatꝰ ẽ ex
ip̃a hora. Cui cõminans ⁊ contestans p̃ce¬
pit eligiꝰ. ut si nollet rursus talia pati.

Expanded text:
Et cum ille ob id se illic excubare diceret, inEt cum ille ob id se illic excubare diceret, intuens eum Eligius ait: Et credis quod possiteadem prosequeretur, dixit iterum Eligius: Si ergo haec sicut polliceris, credis, promitte modo Deo te deinceps serviturum, et vide ne trepidet fides tua, et absque mora sanabit te domnus iste. Illo autem in omnibus fidem dante, fixit genoculos pariter et palmas ad coelum tendens, Dominum Jesum fide plenus promissionis suae fideliter admonuit, qua dicit: Quidquid credentes petieritis, fiet vobis , et: Si habueritis fidem, majora horum facietis . Cumque haec pleno pectore, fide ac devotione deposceret, conversus ad aegrum, apprehensaque dextera ejus, ait: Si indubitanter credis sicut promittis, in nomine Jesu Christi surge, et sta super pedes tuos. Haec disolidati sunt pedes ejus et membra, et sanatus est ex ipsa hora; cui comminans et contestans praecepit Eligius, ut si nollet rursus talia pati,
Abbreviated transcription (Latin):
qui uidet in absconso. reddet tͥ. Sic qͥppe
faciebat eligiꝰ.⁊ in itinere ⁊ in ꝓpria domo.
ihic ꝑpetuus ei mos fuit cunctis dreb
laico habrtu. dño largiente declararet
us celebraret᷑ passio. dum uigilia a clero ca
iatrium. uiditq eminꝰ uitũ cunctiᷤᷤ mẽ¬
hris contͣctũ. contͣ sepulchrũ sc̃i iacere in
pauim̃to. a deo forte inspitatꝰ. egri mox asti¬
n latꝰ. blandeq eum compellans. cepit ab
hinquirere. ⁊ tempora claudicationis. cau¬
samꝙ sue egritudinis. sciscitans an habe¬
ret spem in xp̃o. si se crederet qͣndoq sanan¬
dũ. an etiam crederet se post mortẽ resut¬
inlurũ. ⁊ premia uł penas ob meritoꝵ qͣ¬
liatẽ receptutũ. Cumq ille eiꝰ secutꝰ u̾ba.
cuncia bec se credere fateret᷑: tursus eliguiᷤᷤ
inquit. Si gͦ hec ut astrius credis. cur hic
mamt̾ iaces: Roga magis hunt sc̃m. ut
int̾cedens apd̃ d̾m: reddat te ꝓtinꝰ sanum.

Expanded text:
qui videt in abconso, reddet tibi . Sic quippe qui videt in abconso, reddet tibi . Sic quippe faciebat Eligius et in itinere et in propria domo; et hic ei perpetuus mos fuit cunctis diebuslaico habitu Domino largiente declararet ris celebraretur passio, dum vigilia a clero canin atrio, viditque eminus virum cunctis membris contractum contra sancti sepulcrum jacere in pavimento. A Deo forte inspiratus, aegri mox astitit lateri, blandeque eum compellans coepit ab eo inquirere et tempora claudicationis, et causam suae aegritudinis; sciscitans an haberet spem in Christo, si se crederet quandoque sanandum, an etiam crederet se post mortem resurrecturum, et praemia vel poenas ob meritorum qualitatem recepturum: cumque ille ejus secutus verba cuncta haec se credere fateretur, rursus Eligius infit: Si ergo haec, ut astruis, credis, cur hic inaniter jaces? roga magis hunc sanctum, ut intercedens apud Dominum reddat te protinus sanum.
Abbreviated transcription (Latin):
nus. demũ abluens pedes deosculabat᷑ pm¬
gens. ac postremo stratis impositis ⁊ tlius
ip̃e diligent̾ ad captta componebat pulal¬
los. deinde se ip̃m spolians in dumentis al¬
locare discubitum simulabat. S cũ tun¬
tos cerneret alto sopore qui escere aolilrl
secum paucis fidissimis famulis. si e̾eoi
uitas. castrum. uł uicus. omnia orat
loca ꝓfunda iam nocte circuibat pent luꝰ
⁊ si omnimodis occ̾rere potuisset antile
ad ꝓprium conu̾tebat᷑ defessus stratũ. Al
eccłia in loco hospicii ñ haberet᷑ compli
ut diccũ ẽ uesꝑe omĩ officio. si mulalis
se quiescere strato s mox ut eiꝰ cubius¬
rii obdormissent: eiecto se e lectulo d ul
ꝯsternebat in pauim̃to. ibiq omĩ noctis
satio tͣnsacto. cum aurora diei daret in.¬
mum: iterũ se in didebat in thoro. Hec
aũ agebat ob ostentationẽ declinandã:
ili soli cuptens palam fieri: qui dixit.
Ora patrem tuũ in absconso. ⁊ pat̾ tuus

Expanded text:
manus, demum abluens pedes deosculabatur exmanus, demum abluens pedes deosculabatur extergens, ac prostremo stratis impositis et thoris ipse diligenter ad capita componebat pulvillos; deinde seipsum spolians indumentis, collocare discubitum simulabat, sed cum cunctos cerneret alto sopore quiescere, adhibitis secum paucis fidissimis famulis, si esset civitas, castrum, vel vicus, omnia orationum loca profunda jam nocte circuibat pene invisus; et si omnimodis occurrere potuisset ante lucem, ad proprium convertebatur defessus stratum; quod si ecclesia in loco hospitii non haberetur, completo, ut dictum est, vespere omni officio simulabat se quiescere strato, sed mox ut ejus cubicularii obdormissent, ejectum se a lectulo totum prosternebat in pavimentum, ibique omni noctis spatio transacto cum aurora diei daret initium, iterum se indebat thoro. Haec autem agebat ob ostentationem declinandam, illi soli cupiens palam fieri, qui dixit: Ora Patrem tuum in absconso; et Pater tuus
Abbreviated transcription (Latin):
compatiebat᷑ anima mea pueri. Porrosib
rentia conspiceret ora. ꝓprio palato pli¬
cans digito. dolorem lenit̾ mulcebat mu¬
bidũ. Sic nimirũ omnia cum cura ⁊ dia¬
gentia ꝑficiens. componebat cunctos sucil
dere ꝑ ordines. ⁊ priqͣm ip̾e quicqͣm sumet
ex cibo omnib manu ꝓpria ⁊ escam p̃bta
⁊ merum. Postremo ip̃e gr̃as deo actitans
una cum eis sumebat cibũ. s plusqͣm illi
exiguum. Deniq cum ip̃i carnib utertiͥ
ac uino: is pane ꝓ cibo ⁊ paxillum acert u̾
aqua mixtum utebat᷑ ꝓ potu. Si quidẽ
to aut decem fluxere anni. qd̾ nusqͣm uin
hausit in poculo. De carnib uero meli ei¬
cere puto qͣm aliquid dicere: qͣndo qde i
post ꝓpositum nec edere passus sit necn
tingere. Et cum in p̾dicto annor spatua
una tantum die eum meminerim ꝓpt̾ h¬
spitem caritate exigente. de uolatilib mod¬
cum qͥd gustasse. ceterum uͦ ꝑacta refetnm
singulis quoꝵ antea capita lauerat in

Expanded text:
compatiebatur anima mea pauperi . Porro si compatiebatur anima mea pauperi . Porro si horrentia conspiceret ora, proprio palatum perfricans digito, dolorem leniter mulcebat morbidum; sic nimirum omnia cum cura et diligentia perficiens, componebat cunctos suos sedere per ordines, et priusquam ipse quidquam sumeret ex cibo, omnibus manu propria et escam praebebat et merum, postremo ipse gratias Deo actitans, una cum eis sumebat cibum, sed plusquam illi exiguum: denique cum ipsi carnibus uterentur ac vino, is pane pro cibo, et pauxillum aceti cum aqua mixtum utebatur pro potu: siquidem octo aut decem fluxere anni quibus nusquam vinum hausit in poculo: de carnibus vero melius tacere puto quam aliquid dicere, quandoquidem eas post propositum nec edere passus sit, nec attingere, et cum in praedicto annorum spatio una tantum die eum meminerim propter hospitem charitate exigente de volatilibus modicum quid gustasse. Caeterum peracta refectione, singulis quorum antea capita laverat et
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinẽ ut ubicumq iter ageret: si sciret
eadem se nocte uł ad monasteriũ. uł ad qͣ¬
lemcũq eccłiam siue etiam ad religiosũ
qmpiam uirum posse attingere. nullatenꝰ
cibum sumeret. etiam si biduanũ aut tri¬
duanũ ieiuniũ expleret. priꝰqͣm ad locum
destinatũ qͣmuis defessus ꝑtingeret. S ⁊
si nosset uenerabilem ad quem ꝑgebat lo¬
cum ẽẽ. eiecto se concite de equo. ꝑtria uel
qͣtuor milia pedestri labore conficiebat iti¬
neri: usq quo ad illa sc̃a posset attingere
limina. Cumq ad mansionem uentum
ẽẽt. priꝰqͣm tabnaculũ introiret: mitcebat
pueros fideles. qui omĩa late uacantes scru¬
tarẽt᷑ loca mansionis. ⁊ sic ubi possent men
sent ad se addiici. aut certe deportari iube¬
bat. Quib ip̃e occͣrens: si morbidũ uideret
medebat᷑. si putridas habentem catnis i si
saniem radebat. ut cum iob dicere possti
Flebam qͦndam suꝑ eum qui afflctꝰerat

Expanded text:
suetudinem, ut ubicunque iter ageret, si sciret suetudinem, ut ubicunque iter ageret, si sciret eadem se nocte vel ad monasterium, vel ad qualemcunque ecclesiam, sive etiam ad religiosum quempiam virum posse attingere, nullatenus cibum sumeret, etiamsi biduanum vel triduanum jejunium expleret, priusquam ad locum destinatum quamvis defessus pertingeret; sed et si nosset venerabilem ad quem pergebat locum esse, ejecto se concite de equo per tria vel quatuor millia pedestri labore conficiebat iter usquequo ad sancta illa posset attingere limina; cumque ad mansionem ventum esset, priusquam tabernaculum introiret, mittebat pueros fideles qui omnia late vagantes scrutarentur loca mansionis, et sicubi possent mendsent ad se aut adduci, aut certe deportari jubebat, quibus ipse occurrens, si morbidum videret, medebatur; si putridas habentem carnes, ipse saniem radebat, ut cum Job dicere posset: Flebam quondam super eum qui afflictus erat; et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iniciũ ⁊ exemplum: adeo ut nc̃ qͦq ꝓpl¬
cia diuinitate innumera ꝑ omnẽ franci¬
am ⁊ galliam habeant᷑ sub regulari disci¬
plina alma utriꝰq sexus cenobia. Itaq ut
dicere ceperam. quis ualeat enarrare cum
qͣnta eligiꝰ deuotione qͣntaq humilitate
p̃dictum monasteriũ adiens. int̃ frẽs in¬
cederet. uideres eum cũ ianuam ingrede¬
ret᷑ monasterii. deiecto in t̾ram uultu. de¬
p̃ssis luminib solo. humi caput in clina¬
to. toto etiam subtili corpore. cum magna
gͣuitate int̾ fr̃s incedere. singulisq mo¬
nachis se pene t̾re ꝓsternere. atq ab omĩbꝰ
deuotissime bñdictiones haurire. quibꝰ ip¬
se copiosam tͥbuens elemosinam: uilissi¬
mam panis tortam ab eis egrediens. ꝓ bene¬
dictione sibimet uindicabat. Qm utiq ꝓ
magno munere amplectens. dieb singu¬
lis quousq durare incorrupta potuisset.
eulogias ex ea ueluti sacram cõmunionẽ

Expanded text:
et initium et exemplum, adeo ut nunc quoque propiet initium et exemplum, adeo ut nunc quoque propitia Divinitate innumera per omnem Franciam et Galliam habeantur sub regulari disciplina, alma utriusque sexus coenobia. Itaque ut dicere coeperam, quis valeat enarrare cum quanta Eligius devotione, quantaque humilitate praedictum monasterium adiens, inter fratres incederet? Videres eum cum januam ingrederetur monasterii, dejecto in terram vultu, depressis luminibus, solo capite humi inclinato, toto etiam subtili corpore cum magna gravitate inter fratres incedere, singulisque monachis se pene terrae prosternere, atque ab omnibus devoti sime benedictiones haurire, quibus ipse copiosam tribuens eleemosynam, vilissimam panis tortam ab eis egrediens pro benedictione sibimet vindicabat, quam utique pro magno munere amplectens, diebus singulis quousque durare incorrupta potuisset, eulogias ex ea veluti sacram communionem
Abbreviated transcription (Latin):
bitu habuerit a deo collata dona. doct̾nãq
mellifluam. ⁊ sp̃u sc̃o condita. desiderio
xp̃i salita: de et̾na semꝑ beatitudine sol¬
licita. quiq sic religiosus extitit ac ti¬
mens dm: ut scłi oblitus dignitates. om̃e
consortiũ cum egenis haberet ⁊ monachis.
religiosi quiq confluerent. nec lic nimi¬
rum eoꝵ satiabat᷑ alloquio. s aliqͣndo etiã
nimis sc̃e conu̾sationis estuans desiderio.
ip̃e quoq ꝓperabat ad cenobia. maximeq
lussedium. qd̾ erat eo tempore cunctis e¬
minentiꝰ atq districtiꝰ. Neq enim tã cre¬
bra erant adhuc in gallis monasteria.
⁊ sicubi c̾ẽnt ñ sub regulari quidẽ disci¬
plina: s erant prorsus in malicia ferm̃ti
ueteris secularia. Pret̾ lussediũ gͦ qd̃ so¬
lum ut dictũ ẽ districtionẽ regule soller¬
ter tenebat. sollemniacense mon asterũ
in partib occidius huiꝰ religionis extitit
caput: ex quo demũ multi sumpserunt

Expanded text:
bitu habuerit a Deo collata dona doctrinamque bitu habuerit a Deo collata dona doctrinamque mellifluam, et Spiritu sancto conditam, de desiderio Christi salitam, de aeterna semper beatitudine sollicitam, quique sic religiosus exstitit ac timens Deum, ut saeculi oblitus dignitates, omne consortium cum egenis haberet et monachis.religiosi quique confluerent, nec sic nimirum eorum satiabatur alloquio, sed aliquando etiam nimis sanctae conversationis aestuans desiderio, ipse quoque properabat ad coenobia, maximeque Luxovium, quod erat eo tempore cunctis eminentius atque districtius; neque enim tam crebra erant adhuc in Gallis monasteria, et sicubi essent, non sub regulari quidem disciplina, sed erant prorsus in malitia fermenti veteris saecularia. Praeter Luxovium ergo, quod solum, ut dictum est, districtionem regulae solerter tenebat, Solemniacense monasterium in partibus occiduis hujus religionis exstitit caput, ex quo demum multi sumpserunt
Abbreviated transcription (Latin):
pamina tͥgerent᷑. ⁊ ob hoc cum dño suo pe¬
cuniam diuidens. substantiam suam gau¬
debat sotiare cum xp̃o faciens eum sibi posseᷤ¬
sionũ t̾restrium participem: ut ⁊ xp̃c faceret
illũ sibi regnoꝵ celestium coheredẽ. Illi
scilicet assignauit facultates. ut ip̃i eẽt
custos ꝑpetuus: sciens qd̾ patrimoniũ deo
creditũ. nec res publica eripit: net fiscus in¬
uadit. nec calumpnia aliqua forensis euer¬
tit: sciens etiam scriptura ẽẽ. qd̾ ea bene here¬
ditas recondit᷑: que deo eustode seruatur.
Huiꝰ namq apo suos monita. nichil fu¬
erunt aliud qͣm magisteria diuina. funda¬
m̃ta scilicet corroborande fidei. nutrim̃ta fo¬
uende anime. gub̾nacula dirigendi iti¬
neris: p̾sidia obtinende salutis. Dignũ
gͦ ẽ. ut eum boni innitent᷑ ⁊ diligant. plebᷤᷤ
colat. noxii timeant: quẽ ita diuina uir¬
tus illustrauit. ut sub laicali etiam ha¬

Expanded text:
piamina tergerentur; et ob hoc cum Domino suo pepiamina tergerentur; et ob hoc cum Domino suo pecuniam dividens, substantiam suam gaudebat sociare cum Christo, faciens eum sibi possessionum terrestrium participem ut et Christus faceret illum sibi regnorum coelestium cohaeredem. Illi scilicet assignabat facultates, ut ipsis esset custos perpetuus, sciens quod patrimonium Deo creditum nec respublica eripit, nec fiscus invadit, nec calumnia aliqua forensis evertit: sciens etiam scriptum esse, quod ea bene haereditas reconditur, quae Deo custode servatur. Hujus namque apud suos monita nihil fuerunt aliud, quam magisteria divina, fundamenta scilicet corroborandae fidei, nutrimenta fovendae animae, gubernacula dirigendi itineris, praesidia obtinendae salutis: dignum ergo est, ut eum boni imitentur et diligant, plebs colat, noxii timeant, quem ita divina virtus illustravit, ut sub laicali etiam ha
Abbreviated transcription (Latin):
Date elemosinã: ⁊ ecce omnia munda st̃
uob. Nam sicut de beato iob dicit᷑. ianue
eꝰ omni aduenienti patebant: ut ⁊ ipe cũ
iob posset uoce libera ꝓclamare. Hostiũ
pet p̃butt adminiculũ. Quem enĩ cecum
ĩ suũ uocauit heredem. aut quẽ debilem.
ñ eiꝰ sustentauit manꝰ: Fores quiꝓpe eiꝰ iu¬
nter a miseris obsesse. expeditum ei ad bel¬
li pparabant solaciũ. Hoc iugit̾ cõmi¬
iaiꝰ incedebat exercitu. in his xp̃m conspici¬
mil se amplectere gestiebat: atq his indu¬
menta tribuens. xp̃i sub inopis ueste se tẽ¬
gre m̃bra credebat. Hoc certe se reputabat p̃¬
dere qͥcqͥd elemosina ñ absumeret. I se tu¬
ussime congaudebat recondere: qd̃ egentiũ
sibimet dura necessitas afferret. Ualde qͥp¬
pe deuot̾ in eoꝵ usib. substantie exagge¬
rabat pondus: ut quo pauperior seculo
ĩt. locupletior deo fieret. Considembat qͥdẽ
quia cotidie deesse ñ potest qd̾ peccet᷑. id̾o
net cotidiane elemosine ñ deessent. quib

Expanded text:
date eleemoysnam, et ecce omnia munda sunt vobis . Nam sicut de beato Job dicitur, januae ejus omni advenienti patebant, ut et ipse cum Job posset voce libera proclamare: Ostium per praebuit adminiculum. Quem enim caecum non suum vocavit haeredem, aut quem debilem non ejus sustentavit manus? fores quippe ejus jugiter a miseris obsessae, expeditum ei ad bellum praeparabant solatium: hoc jugiter comitatus incedebat exercitu, in his Christum conspiciens se amplecti gestiebat, atque his indumenta tribuens, Christi sub inopis veste se tegere membra credebat: hoc certe se reputabat perdere quidquid in eleemosyna non assumeret, id se tutissime congaudebat recondere, quod egentium sibimet dura necessitas auferret: valde quippe devotus in eorum usibus substantiae exaggerabat pondus, ut quo pauperior saeculo esset, locupletior Deo fieret; considerabat quidem quia quotidie deesse non potest quod peccetur, ideo nec quotidianae eleemosynae non deessent, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
modũ refertꝰ. finem postulans. sermonẽ ri¬
ciat: ⁊ ariditas nr̃i sermonis attenuata.
ueliti que longo tramite pene defessi
da erant expleuerit: quippe qͥ nec ad cent¬
simũ eius uita dixerim attingere potut
qͣnta in eo bonoꝵ omniũ ornam̃ta. que li
uł p̃tiosa. uł maxima suꝑne temtineratia¬
nis contulerit p̃rogatiua. S quo uelu qͥ¬
dam eminens in sublimi scopulꝰ magna
iam ex parte adultꝰ. ip̃a sui ꝓlixitate fron¬
tis enarrantis obponat. Nc̃ gͦ in terim illa
solũmõdo que sublaico habitu gessit. p̃sert
libello tnͣscrere fecimꝰ. Cui etiam t̾minũ ia
libent̾ imponimꝰ: ne sui ꝓlixitate audiemi¬
b fastidiũ irrogemꝰ. Ceterum que adhuc
restant. queq in ep̃atu gesserit. qͦq ordime
de hoc seculo migrauerit. quasq etiam pͣt
obitũ uirtutes oꝑatꝰ sit si uita comes fut¬
rit. ⁊ si facultatem dñs tͥbuerit. in t̾cessio¬
nib sc̃itatis eiꝰ adiuti alio libello explet

Expanded text:
modum refertus, finem postulans, sermonem reiciat, et ariditas nosvelutique longo tramite pene defessa, o narranda erant expleverit, quippe qui nec ad centesimum ejus, ut ita dixerim, attingere potuit, quanta in eo bonorum omnium ornamenta quae sunt vel praetiosa vel maxima, supernae remunerationis contulerit praerogativa, – sed quo velut quidam eminens in sublimi scopulus magna iam ex parte adultus ipsa sui prolixitate fronti se narrantis opponat. Nunc ergo interim illa solummodo, quae sub laico habitu gessit, praesenti libello transcurrere fecimus, cui etiam terminum iam libenter inponimus, ne sui prolixitate audientibus fastidium inrogemus. Ceterum ea quae adhuc restant, quaeque in episcopatu gesserit, quoque ordine de hoc saeculo migraverit, quasque etiam post obitum virtutes operaverit, si vita comes fuerit et si facultatem Dominus tribuerit, intercessionibus sanctitatis eius adiuti, alio libello explere