comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt catenȩ confitentibus: Habebant
gaudia.
ter tormenta: Iuxorta est iusto: Quçlixo¬
taest iusto: Quȩ nonoritur iniusto Nsonista
lux quam fecit oriri suꝑbonos & malos : Estalia
lue quȩ oritur usto : dequaluce nonsibi orta infi¬
ne dicent iniusti. Engo errauimus aua uerti¬
tis & iustitie lumen non luxit nobis & solnon
ortus ẽ nobis : Ecce amando istum solem inte
caecuserat : filium suum uiamdĩ docebat
Nostis hoc. quia tobis filium suum ammonebat
Qcebat: Fili fac elymosinas quia climo¬
sinȩ non ꝑmittunt ire intenebris Et loquo¬
batur ile. qui in tenebriserit : Uidetis quia
est alia lux quȩ oritur iusto & rectis cordeior¬
cunditas: Oculos non habebat & filiosuo dice¬
bat E ac ehymosinas edrmosinȩ nonsinutii
irruetenebiis : Nectimuit ne dicere sibi ir t con
corde suo filius ipsius. Tuenim ds mosinli
non fecist : quare c̃accus mihilo queris  Sece

Expanded text:
fuerunt catenae confitentibus. Habebant fuerunt catenae confitentibus. Habebant gaudia iter tormenta. «Lux orta est justo.» Quae lux orta est justo? Quae non oritur injusto; non ista lux quam facit oriri super bonos et malos. Est alia lux quae oritur justo; de qua luce non sibi orta, in fine dicent injusti: «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Ecce amando istum solem, in tcaecus erat, et filium suum viam Dei docebat. Nostis hoc, quia Tobias filium suum admonebat, et dicebat, «Fili, fac eleemosynas, quia eleemosynae non permittunt ire in tenebras» : et loquebatur ille qui in tenebris erat. Videtis quia est alia lux quae oritur justo, et rectis corde jucunditas? Oculos non habebat, et filio suo dicebat, «Fac eleemosynas; eleemosynae non sinunt ire in tenebras:» nec timuit, ne diceret sibi in corde suo filius ipsius, Tu enim eleemosynas non fecisti: quare caecus mihi loqueris? Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
es: & deser&te : Quiiustificauit impium
relinquetpium : quidiligitis dñm. odite
do lucem istam: Lux orta est iusto: quamlueẽ
times neꝑdas: times ne in tenebrissis: noliti¬
mereneꝑdas lucem : Immotime. nedum ca¬
ues ꝑdere istam lucem. ꝑdas illam ueram lucẽ:
Quamtimes enim ꝑdere. uidemus quibusdona¬
ta est: cum quibus tibi com munis est : Num¬
quid soliboni uident istum solem: cum faciat
oriri solem suum suꝑbonos & malos. & pluat
suꝑ iustos & iniustos: ĩstam lucem uident tecũ
iniqui: uident tetum latrones: iuident tecũ
impudici: uident tecum bestiȩ : mus cae.
uermiculi Qualem lucem iusto seruat.
qui & istis istam donat : Merito hanc lucẽ
infidemartyres uiderunt : Quieñim istam con¬
tempserunt : aliquam uiderunt quam desidera¬
uerunt: quihanc respuerunt: Lux orta estius¬
to: & rectis corde iocunditas : Nolite putares
quiauerem miscria fuerunt cum incatena am¬
bulauerunt : latus fuit carcer fidelibus : lenes

Expanded text:
es, et deseret te? Qui justificavit impium, es, et deseret te? Qui justificavit impium, relinquet pium? «Qui diligitis Dominum, odite do lucem istam. «Lux orta est justo.» Quam lucem times ne perdas? times ne in tenebris sis? Noli timere ne perdas lucem, imo time ne dum caves perdere istam lucem, perdas illam lucem veram. Quam times enim perdere, videmus quibus donata est, cum quibus tibi communis est. Numquid soli boni vident istum solem, cum faciat oriri solem suum super bonos et malos, et pluat super justos et injustos ? Istam lucem vident tecum iniqui, vident tecum latrones, vident tecum impudici, vident tecum bestiae, muscae, vermiculi. Qualem lucem justo servat, qui et istis istam donat? Merito hanc lucem in fide martyres viderunt. Qui enim istam contempserunt, aliquam viderunt quam desideraverunt, qui hanc respuerunt. «Lux orta est justo, et rectis corde jucunditas.» Nolite putare quia vere in miseria fuerunt, cum in catena ambulaverunt. Latus fuit carcer fidelibus, leves
Abbreviated transcription (Latin):
in animam necinipsam carnem : qui a & dissi p&
carnem nonimpedit resurrectionem: Deani¬¬
masuatimebat homines: & quid eis dñs ait
Uestri autem & capillicapitis omnes numeratist̃:
Times neanimam ꝑdas. qui capillum non perdes.
Dõ omnia numerata sunt Omnia redintegrabit.
qui omnia creauit: Non erant & creatã sunt:
erant & non reparabuntur : Credite ergo
toto corde fratres mei: & quidiligitis dnm̃ odite
malignum. Fortes estote. non solum indiligen¬
do dñm: sed &iam in odiendo malignum: Ne¬
mo uos terreat : potentior est qui uos uo cauit.
om̃ps est : fortior est omni forti: superior est
omni. excelso : Filius dĩ pronobis mortuuis est :
Sccurus esto accepturum tẽ uitam ipsius: qui
pignus habes mortem ipsius : Proquib enim
mortuus est : num quid proiustis : paulum in¬
terroga: & enim xp̃s proimpus mortuus est:
Impiuseras & mortuus est prote : Iustificatus

Expanded text:
in animam, nec in ipsam carnem; quia etsi dissipet in animam, nec in ipsam carnem; quia etsi dissipet carnem, non impedit resurrectionem. De anima sua timebant homines, et quid eis Dominus ait? «Vestri autem capilli capitis omnes numerati sunt» . Times ne animam perdas, qui capillum non perdis? Deo omnia numerata sunt. Omnia redintegrabit, qui omnia creavit. Non erant, et creata sunt: erant, et non reparabuntur? Credite ergo toto corde, fratres mei, et «qui diligitis Dominum, odite malignum.» Fortes estote, non solum in diligendo Deum, sed etiam in odiendo malignum. Nemo vos terreat; potentior est qui vos vocavit, omnipotens est; fortior est omni forti, superior est omni excelso. Filius Dei pro nobis mortuus est; securus esto accepturum te vitam ipsius, qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus enim mortuus est? numquid pro justis? Paulum interroga. «Etenim Christus pro impiis mortuus est» . Impius eras, et mortuus est pro te, justificatus
Abbreviated transcription (Latin):
otetimere eos qui corpus occidunt. animam au¬
am nonpossunt occidere: Occidit & corpus.
quinte plurimum potuerit : Quidtibi fȩcit:
uodi& dno i tuo: Quareamas habere quod
aps. sitim espati quod xp̃c̃: Illeuenit ferreui¬
cintuam tem poralem: infirm am obnoxiam:
ate timemori si potes nonmori: Quod ꝑnatu-¬
un uitare non potes: quare ꝓpt̃ fidem non sus¬
upis : Tollat tibi istam uitam. quiminatur
aduersarius : Dattibids̃ aliam uitam : qui a
& istam ipsetibidedit: Et supse noluerit. nec
ipsatolletur: Si autem uoluerit. tolleturtibi:
hab& quotȩctim mutet: nolitimere spoliart pro
illo: Monuis exui ueste pannosa : Stolamglo¬
naectibi daturus ẽ. Quam stolam. dicismihi
Oport& corruptibile hoc induere incorruptionẽ.
& mortale in duere inmortalitatem: Haec ipsa¬
carotua non peribit : Vsq ad mortem potest
seuireimmicus: potestatem ultra non hab& nec

Expanded text:
«Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam au«Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . Occidit et corpus, qui in te plurimum potuerit: quid tibi fecit? Quod et Domino Deo tuo. Quare amas habere quod Christus, si times pati quod Christus? Ille venit ferre vitam tuam temporalem, infirmam, morti obnoxiam. Certe time mori, si potes non mori. Quod per naturam vitare non potes, quare propter fidem non suscipis? Tollat tibi istam vitam qui minatur adversarius, dat tibi Deus aliam vitam: quia et istam ipse tibi dedit, et si ipse noluerit, nec ipsa tolletur; si autem voluerit ut tollatur tibi, habet quod tecum mutet; noli timere spoliari pro illo. Non vis exui veste pannosa? Stolam gloriae tibi daturus est. Quam stolam dicis mihi? «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem» . Haec ipsacaro tua non peribit. Usque ad mortem potest saevire inimicus: potestatem ultra non habet, nec
Abbreviated transcription (Latin):
autare passionem: expecta promissionem: Quid
mo tibi ablaturus est. seruens cum eoeperis odis-
omaldnum : qui a diligis dñm: Quid ablatu¬
on patrimomum: Num quid caelum : postremo
auicquid tibi dedit ds̃ tollat ille: nontollitquidẽ
quonuult ds̃ : Si autem uult ds̃. tollitquod dedit
Sorsetibi auferat ipseds̃: Om̃ tibi ne motol¬
l tutibi illum tollis. si illum fugis: Forte
espondes: Non curo depatrimonio meo: dñs de¬
at & dñs ab stulit: Possum dicere. Si cutdnõ
Ncuit ita factum ẽ. Sed timeo neo ccidat me:
ustiotum : Audiergo psalmum consolantẽ:
ustodit dñs animas iustorum suorum: Quiaer-
qdixerat superius. qui diligitis dñm oditema.¬
uanum: neideo timeres odissemalignum neocci¬
ina temalignus: subiecit statim. Custo dit dñs
aumas seruorum suorum: Audiillum custodi-¬
ntem animas seruorum suorum: & dicentem

Expanded text:
Imitare passionem, exspecta promissionem. Quid Imitare passionem, exspecta promissionem. Quid ergo tibi ablaturus est saeviens, cum coeperis odisse malignum, quia diligis Dominum? quid ablaturus? Patrimonium: numquid coelum? Postremo quidquid tibi dedit Deus, tollat ille non tollit quidem, si non vult Deus, si autem vult Deus, tollit quod dedit Deus, ne se tibi auferat ipse Deus: Deum tibi nemo tollet, tu tibi illum tollis, si illum fugis. 17. Forte respondes: Non curo de patrimonio meo; «Dominus dedit, Dominus abstulit;» possum dicere, «Sicut Domino placuit, ita factum est» ; sed timeo ne occidat me. Hoc est totum. Audi ergo Psalmum consolantem: «Custodit Dominus animas servorum suorum.» Quia ergo dixerat superius, «Qui diligitis Dominum, odite malignum;» ne ideo timeres odisse malignum, ne occideret te malignus, subjecit statim, «Custodit Dominus animas servorum suorum». Audi illum custodientem animas servorum suorum, et dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
es : nolitibi multum ꝓmittere hereditatem xp̃i.
Sed dicis: diligo xpm̃ Quidiligitis dnm̃. oditꝰ
imalignum: Hinc appar& tediligere quo abonũ
est : si inuentus fueris odissequod malum est : Nui
diligitis dnm̃. oditemalignum: Sed cum coepe¬
rimus odissemalignum: subsequuntur ꝑsecutio¬
nes : O dĩmus malignum : dicitnobisaliquis pr¬
secutor: fac fraudem dicit nobis adora idolum
dicit nobis. tus poned aemonus : Sed nos audiu¬
mus. qui diligitis dnm̃ oditem alignum : Aud¬
uimus quidem: Sed si non fecerimus : sacuit le
usquequo saeuit ille: Quid est ablaturus : N&¬
ponde. quarexp̃ianus es : propter aeternam he¬
reditatem an propter terrenam felicitatem :
Interrogafidemtuam : pone in catasta conscien¬
tiȩ animamtuam : torquȩceipsum timoreũ¬
aeu respondecui credideris. quare credideris:
s quod ostendit in se: Quid ostendit inse: mor
ust & resurrexit: ascendit incȩlum : Tissequi

Expanded text:
es, noli tibi multum promittere haereditatem Christi. es, noli tibi multum promittere haereditatem Christi. Sed dicis: Diligo Christum. «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Hinc apparet te diligere quod bonum est, si inventus fueris odisse quod malum est: «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» 16. Sed cum coeperimus odisse malignum, subsequentur persecutiones. Odimus malignum; dicit nobis aliquis persecutor, Fac fraudem; dicit nobis, Adora idolum, dicit nobis, Thus pone daemoniis: sed nos audivimus, «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Audivimus quidem, sed si non fecerimus, saevit ille. Usquequo saevit? quid est ablaturus? Responde; quare Christianus es? propter aeternam haereditatem, an propter terrenam felicitatem? Interroga fidem tuam, pone in catasta conscientiae animam tuam, torque teipsum timore judicii, responde cui credideris, quare credideris. nisi quod ostendit in se? Quid ostendit in se? Mortuus est, et resurrexit, ascendit in coelum. Vis sequi?
Abbreviated transcription (Latin):
mines iustos : Ethocparum est .: suꝑ omnes&
angłos: Namunde est adorate eum omnesina
mis exaltatus est suꝑ omnes deos : Breue precenũ
nobis dedit: Quidiligitis dñm oditem alignum
Uon est dignus xp̃scum quo diligas auaritulmi
mas illum: debesodisse quododit: Homo eti
micustuus. hocest quodtu: Creati estis ab inaot
atore in una conditione : & tamensi filius tus la¬
tur in imicotuo. & ueniat ad domum inimiciti
& assiduas collocutiones habeat cum illo: exher¬
da reillum uis quilo quitur cum in imicotuo : Et
quomodo : quam iustam uocem uideris tibi habot
Amicus esinimicimei : & quȩris aliquid dere meo
Ergo attende : Diligis xp̃m: inimica est xp̃i aui¬
ritia: Quarecum illaloqueris : non dico loquers
cumilla: Quareilli seruis: nam multa ub& eps
as pauperem & non facis iub& auaritia ut facus
fraudem & hoc potius facis: Si hȩc ita sunt sitals

Expanded text:
mines justos. Et hoc parum est; super omnes etiam mines justos. Et hoc parum est; super omnes etiam Angelos: nam unde est, «Adorate eum omnes Angeli mis exaltatus est super omnes deos? Breve praeceptum nobis dedit. «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Non est dignus Christus cum quo diligas avaritiam. Amas illum; debes odisse quod odit. Homo est inimicus tuus, hoc est quod tu; creati estis ab uno Creatore, in una conditione: et tamen si filius tuus loquatur inimico tuo, et veniat ad domum inimici tui, et assiduas collocutiones habeat cum illo, exhaeredare illum vis; quia loquitur cum inimico tuo. Et quomodo? Quia justam vocem videris tibi habere: Amicus es inimici mei, et quaeris aliquid de re mea! Ergo attende. Diligis Christum, inimica Christi est avaritia; quare cum illa loqueris? Non dico, loqueris cum illa; quare illi servis? Nam multa jubet Chas pauperem, et non facis; jubet avaritia ut facias fraudem, et hoc potius facis. Si haec ita sunt, si talis
Abbreviated transcription (Latin):
udiciatua dñe : qm̃ tues dñs altissimus sup
omnem terram : Non suꝑ solam iudeam ñ
suꝑ solam hierusalem : non suꝑsolam syon: sed
suꝑ omnem terram : Huic uniuersae terrȩ
uidiciadĩ iuguerunt : utundiq populos con¬
uocar&: Quibus non communicant quise
preciderunt : nec audiunt prȩdictum. nec ui¬
dicitur: Quid est ergonimis : nisiut intelbo¬
garis aequalis patri: Quid est sup omnes deos:
Quid suNT idola: non habentsensum: non habent
uitam: Paemonia habent sensum: habentu
tam: sed mala sunt: Quid magnum est quia
exaltatus est xp̃c̃ suꝑ idola: Exaltatus est & su¬
ꝑ dȩmonia: Sed nechocualde magnum est:
Daemonia quidem diigentium: sedillenimis
exaltatus est suꝑ omnes deos: Ethomines dic¬
tisunt dii. Ego dixi duestis. & filii altissimi
om̃s: Item scriptum est. Ds̃ stetit in synago¬
gadeorim : inmedio autem deos discernens: Sn
om̃s exultatus est dñs nr̃ iħs xp̃c : Nec cantum sux¬
idola nec tantum suꝑ dȩmania : sedđ suꝑ omifido¬

Expanded text:
Domine. Quoniam tu es Dominus altissimus super omnem terram.» Non super solam Judaeam, non super solam Jerusalem, non super solam Sion, sed «super omnem terram.» Huic universae terrae judicia Dei viguerunt, ut undique populos convocaret: quibus non communicant, qui se praeciderunt; nec audiunt praedictum, nec vidicitur. Quid est ergo, «nimis,» nisi ut intelligaris aequalis Patri? Quid est, «super omnes deos?» qui sunt? Idola non habent sensum, non habent vitam: daemonia habent sensum, habent vitam; sed mala sunt. Quid magnum est quia exaltatus est Christus super idola? Exaltatus est super daemonia; sed nec hoc valde magnum est: daemonia quidem dii Gentium , sed ille nimis exaltatus est super omnes deos. Et homines dicti sunt dii, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes:» item scriptum est, «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernens» . Super omnes exaltatus est idola, nec tantum super daemonia; sed super omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
ficabat omnes gentes: Ideo autem quattuor
lineis pendebat : qui a quattuor partessunt
orbis. unde futuri populi erant: Etideo quat¬
tuor euuangelia predicant xp̃m. ut gratia
ipsius ad om̃s quattuor partes orbis ꝑtinere
intelligatur: Quia ergo tale iusum demon¬
stratum fuerat petro: indicauit : aperuit illis om
rant: adimpletos spũscõ: exdamauit & ait
Inueritate comprehendo. quia nonest ꝑsonarũ
acceptor ds̃: Ergo exultauerunt filiȩ iudȩ
propter uidicia tua dnẽ: Quid estppter iũdi¬

Expanded text:
ficabat omnes Gentes. Ideo autem quatuor ficabat omnes Gentes. Ideo autem quatuor lineis pendebat, quia quatuor partes sunt orbis, unde futuri populi erant: et ideo quatuor Evangelia praedicant Christum, ut gratia ipsius ad omnes quatuor partes orbis pertinere intelligatur. Quia ergo tale visum demonstratum fuerat Petro, indicavit, aperuit illis omnrant, adimpletos Spiritu sancto, exclamavit, et ait, «In veritate comprehendo quia non est personarum acceptor Deus.» Ergo, «Exsultaverunt filiae Judaeae, propter judicia tua, Domine.» Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
syon : & exultauerunt filiȩ uidȩ: Quid audi¬
uit. & iocundata est : qui a receperunt & gen-¬
tes uerbum dĩ: Unus paries uenerat sed angu¬
lus nondumerat: Sron. ipsa eccła quȩ erat in
iudȩa propriehic nominata est: Audiuit &
iocunda ta est syon. & exultauerunt filia eiu.¬
dae : Sic scriptum est: Audierunt apłi&
quierant in udea fr̃s: Uidete si non exultaue¬
runt filiȩ iudȩ : Quid audierunt: quia & gen¬
tes receperunt uerbum dĩ: Ubi illud dixit ĩpse
psalmus : Annuntiauerunt cęli iustitiam
secutus ait. Confundantur omnes quiadorant
simulacra : quigloriantur insculptilibus suis:
Audiuit & iocundata ẽ syon. & exultauerunt
filiȩ uidȩ: Postea quidam detir cum cisis ca-¬
lumpniari uoluerunt petro. & dixerunt illi
Quareintrasti ad gentiles incircumcisos. & man¬
ducasti cum illis: Iueautem reddidit eisra.¬
tionem. quomodo cum orar& demonstratus
est ei illediscus pendens quattuor lineis : Dis¬
cus illequih abebat omnia animalia. & signi¬

Expanded text:
id «audivit, et jucundata est Sion? Quia receperunt Gentes verbum Dei.» Unus paries venerat, sed angelus nondum erat. Sion ipsa Ecclesia quae erat in Judaea, proprie hic nominata est. «Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Sic scriptum est: «Audierunt Apostoli, et qui erant in Judaea fratres.» Videte si non «exsultaverunt filiae Judaeae.» Quid audierunt? «Quia et Gentes receperunt verbum Dei.» Ubi illud dixit iste psalmus? «Annuntiaverunt coeli justitiam secutus ait: «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Postea quidam de circumcisis calumniari voluerunt Petro, et dixerunt illi: «Quare intrasti ad Gentiles incircumcisos, et manducasti cum eis?» Ille autem reddidit eis rationem, quomodo cum oraret demonstratus est illi discus pendens quatuor lineis. Discus ille qui habebat omnia animalia, signi
Abbreviated transcription (Latin):
tnim ecła eratiam ingentibus: iniudȩa credi-¬
arant ex uidaeis. & putabant ipsi iudȩiquicre¬
aderant solosseꝑtinere ad xp̃m : Missi sunt apłi
asgentes: predicatum est cornelio: credidit cor¬
nlius: baptiz atus est: bapti zatisunt & illiqui
umcornelio erant: Sedutbapti ⁊ arentur. ꝗd
afaccum scitis: Nonquidem hocusq ꝑuenit lector:
satamen aliqui recordantur : Et qui non recordant᷑
udiant a mebreuiter: Missus est angelus. ad corne¬
lum: Angelus cornelium misit ad petrum: petrus
uenit ad cornelium : Etqui a degentibus erat corne-¬
lus. &ipse & quicũ illo erant. non erant circũcisi:
edubitarent ergo illi tradere euuangelium noncir¬
cumcisis: antequam baptizaretur ipse corneli¬
autem cetiderat spĩ sc̃s. nisiqui fuerat baptiza¬
tus: Inistos autem antebaptismum cecidit:
Poss& enimpetrus dubitare utrum incircum cisos
baptiz ar&: Venit sp̃s scs̃: coeperunt loqui lin-¬¬
guis: Donatum est donum in uisibile : & tulit

Expanded text:
necdum erat in Gentibus; in Judaea crediderant ex Judaeis, et putabant ipsi Judaei qui crediderant solos se pertinere ad Christum: missi sunt Apostoli ad Gentes, praedicatum est Cornelio; credidit Cornelius, baptizatus est, baptizati sunt et illi qui cum Cornelio erant. Sed ut baptizarentur, quid factum est, scitis: non quidem huc usque pervenit Lector, sed tamen aliqui recordantur; et qui non recordantur, audiant a me breviter. Missus est angelus ad Cornelium, angelus Cornelium misit ad Petrum, Petrus venit ad Cornelium. Et quia de Gentibus erat Cornelius, et ipse et qui cum illo erant, non erant circumcisi: ne dubitarent ergo illi tradere Evangelium non circumcisis; antequam baptizaretur ipse Corneliautem ceciderat Spiritus sanctus, nisi qui fuerat baptizatus: in istos autem ante Baptismum cecidit. Posset enim Petrus dubitare utrum incircumcisos baptizaret: venit Spiritus sanctus, coeperunt loqui linguis; donatum est donum invisibile, et tulit
Abbreviated transcription (Latin):
Quigłam dñĩquęrunt. non suã: Qui intrantp
ianuam: Qui faciunt qđ dictum est. benenun¬
tiate ingentibus głam eius: Qui intrat pianu¬
am. pastor ouium est ait dñs : Qui autem ꝑ
aliam partem ascendit. illefur est & latro
Quiꝑ ianuam intrat. humilis est : quiꝑ aliam par¬
tem ascendit. suꝑbus est: Ideo illum dixit in¬
trare: illum dixit ascendere: Sedille intrando
recipitur : ille ascendendo precipitatur:
Annuntiate ingentibus głam eius. Quid est
ingentibus : Porte gentes nominantur &
paucȩ. & adhuc hab& quoddicat illa pars
quȩ erexit parietem dealbatum. Quare
nongentes sunt getulia. numidia. bi ⁊antiũ.¬
mauritania : P̾rouintiȩ gentes sunt: Au¬
ferat sermonem ypocrisi parietide albato
modĩ. aedificans domum toto orbe t̃rarum
Parum est quod dixit. annuntiate in genabi
głam cius Nealiquas gentes excẽptis pi¬
res. sequitur & dicit Inomnib populis mi

Expanded text:
Qui gloriam Domini quaerunt, non suam. Qui intrant per Qui gloriam Domini quaerunt, non suam. Qui intrant per januam? Qui faciunt quod dictum est, «Bene nuntiate in gentibus gloriam ejus. Qui intrat per januam, pastor ovium est,» ait Dominus; «qui autem per aliam partem ascendit, ille fur est et latro» . Qui per januam intrat, humilis est; qui per aliam partem ascendit, superbus est: ideo illum dixit intrare, illum ascendere. Sed ille intrando recipitur; ille ascendendo praecipitatur. «Annuntiate in gentibus gloriam ejus.» Quid est, «in gentibus?» Forte gentes nominantur et paucae; et adhuc habet quod dicat illa pars quae erexit parietem dealbatum: Quare non gentes sunt Getulia, Numidia, Mauritania, Byzacium? Provinciae gentes sunt. Auferat sermonem hypocrisi parieti dealbato, sermo Dei, aedificans domum toto orbe terrarum. Parum est quod dixit, «Annuntiate» «in gentibus gloriam ejus;» ne aliquas gentes exceptas putares, sequitur et dicit, «In omnibus populis mi
Abbreviated transcription (Latin):
est paries dealbatus : nisi ypocrisis id est simu¬
latio: Foris luc& intus lutum est: Quod
dicturus sum: iam dictum est: Sed qui a eospũ
dictum est quẽ nob quoq dñs imꝑtiredignatus
est nos illud diximus: & quicquid modo eodẽ
spũ dicimus. illidixerunt qui fuerunt antenos:
Non est ergo prȩtermit dum : & dicendum est
quia donodĩ dictum est: Quid ãdeistopariete
dealbato cumdicer&: hocait: Quomodo in
pariete non conuincto aliis parietibus sed sin¬
gularit̃ erecto si ostium facias. quisquis intra¬
uerit foris est : sicin illa parte quȩ noluit can¬
tare c̃anticum nouum cumdomo. sed parietẽ
uoluit struere. & hunc dealbatum non solida¬
tum: quid ual& quia hab& ianuam : Siin¬
traueris foris inueniris : Quia enim ipsi non
ꝑ ianuam introierunt: & i anua ipsorum non
intromittit: Dñs enim dicit: Ego sũ ianua:
ꝑ meintratur: Qui sunt quiintrant ꝑ ianuam:

Expanded text:
est paries dealbatus, nisi hypocrisis, id est simuest paries dealbatus, nisi hypocrisis, id est simulatio? Foris lucet, intus lutum est. Quod dicturus sum, jam dictum est, sed quia eo spiritu dictum est, quem nobis quoque Dominus impertire dignatus est, nos illud diximus; et quidquid modo eodem Spiritu dicimus, illi dixerunt qui fuerumt ante nos. Non est ergo praetermittendum, sed dicendum est, quia dono Dei dictum est. Quidam de isto pariete dealbato cum diceret, hoc ait: «Quomodo in pariete non conjuncto aliis parietibus, sed singulariter erecto, si ostium facias, quisquis intraverit foris est; sic in illa parte quae noluit cantare cum domo canticum novum, sed parietem voluit struere, et hunc dealbatum, non solidatum quid valet quod habet januam? Si intraveris, foris inveniris.» Quia enim ipsi non per januam introierunt, et janua ipsorum non intromittit. Dominus enim dicit: «Ego sum janua; per me intratur.» Qui sunt qui intrant per januam?
Abbreviated transcription (Latin):
terra Cantatedñ o benedicite nomen eius.¬
benenuntiate de dieindiem salutare eius:
Quomodo crescit aedificium : Beneinquit
nuntiate dedieindiem salutarecius: De
die indiem prȩdicetur : dedie in diem inquit
aedificetur: Crescat inquit ds̃ domusmea:
Et quasi diceretur ab operariis. Ubi iubes ae¬
dificare domum: E buus cresceredomum
tuam : eligenobis aliquem locum ȩqualem.
aliquem locum spatiosum : sitibi amplam do¬
mumius aedificari: Vbi iubes utbenenunti¬
emus dedie indiem : Ostendit locum: Ad
nuntiategentibus : Sigłam urãm annun-¬
tiare uolueritis. cadetis : Sieius: aedifica¬
bimini cum aedificatis: Ideo quigłam su-¬
am annuntiare uoluerunt. noluerunt ẽẽ
inista domo: & propterea non cantant canti¬
cumnouum cumomi t̃ra: Nonenim cõmu¬
nicant uniuerso orbi terrarum : & ideo non st̃
aedificantes indomo : sed parietem dealbatũ
erexerunt: Quantaminat᷑ ds̃ parieti de alba¬

Expanded text:
terraterrabene nuntiate de die in diem salutare ejus.» Quomodo crescit aedificium? «Bene,» inquit, «nuntiate de die in diem salutare ejus.» De die in diem praedicetur; de die in diem, inquit, aedificetur; crescat, inquit Deus, domus mea. Et quasi diceretur ab operariis, Ubi jubes aedificari? ubi vis crescere domum tuam? Elige nobis aliquem locum aequalem, aliquem locum spatiosum, si tibi amplam domum vis aedificari. Ubi jubes ut bene nuntiemus de die in diem? Ostendit locum: «Annuntiate in gentibus. Si gloriam vestram annuntiare volueritis, cadetis; si ejus aedificabimini, cum aedificatis. Ideo qui gloriam suam annuntiare voluerunt, noluerunt esse in ista domo; et propterea non cantant canticum novum cum omni terra. Non enim communicant universo orbi terrarum: et ideo non sunt aedificantes in domo, sed parietem dealbatum erexerunt. Quanta minatur Deus parieti dealba
Abbreviated transcription (Latin):
fitcontra dicitur ab eis. quid omesticos eius seee̾
gloriantur: & dicitur iam de creuit: Adhuc
crescit : ad huc crediturȩ sunt omnes gentes.
quȩ nondum crediderunt: Nequis dicat &
illa lingua creditura est : & barbari credituri
sunt: Etquid sibi uult quod spĩ scs̃ apparuit
in linguis igneis : nisi qui anullus linguȩ du-¬
ritia est quȩ non illo ignesoluatur Neq.
enim non habemus multas iam gentes barba-¬
ras credidissexp̃o: Quo nondum porrectum
est romanum imperium: iamxp̃s possedit:
Quod ad huc clausum est eis qui ferro pugnant:
non est clausum illi quilignapugnat: Dñs
enim regnauit aligno: Quis est quil egnopug.¬
nat : Xp̃s decrucesua uicitreges: & sub iu-¬
gatis ipsam crucem infronte fixit : & glo¬
fiantur deilla : quia ibi est salus eorum: Hoc
agitur: siccrescit domus: sic aedificatur : Et
ut noueritis.: sequentia psalmi audite uide¬
teoperantes & fabricantes domum: Canta¬
tednõ canticum nouum: cantatednõ omĩs

Expanded text:
contradicitur ab eis qui domesticos ejus se esse gloriantur, et dicitur, Jam decrevit. Adhuc crescit, adhuc crediturae sunt omnes gentes quae nondum crediderunt: ne quis dicat, Et illa lingua creditura est? et Barbari credituri sunt? Et quid sibi vult quod Spiritus sanctus apparuit in linguis igneis , nisi quia nullius linguae duritia est quae non illo igne solvatur? Neque enim non habemus jam multas gentes Barbaras credidisse Christo: quo nondum porrectum est Romanum imperium, jam Christus possidet; quod adhuc clausum est eis qui ferro pugnant, non est clausum illi qui ligno pugnat. Dominus enim regnavit a ligno. Quis est qui ligno pugnat? Christus. De cruce sua vicit reges, et subjugatis ipsam crucem in fronte fixit; et gloriantur de illa, quia ibi est salus eorum. Hoc agitur, sic crescit domus, sic aedificatur: et ut noveritis, sequentia Psalmi audite; videte operantes et fabricantes domum. «Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis
Abbreviated transcription (Latin):
mnolite terreri: non relinquitur quod non
lsu&ur: Lapides enim ad fabricam nouã. I¬
ut aedificatur post captiuitatem siccolligun
& sicillos caritas inunitatem constringit.
monsit lapis suꝑ lapidem : sedunus lapis sint
ns lapides: Nemiremini: Hoc fȩcit canticũ
uoium. idest hoc fęcit innouatio caritatis:
ipsam structuram nos compingit apts: & in
ulunitate nos constrictos conpaginat. dicens.
ffrentes inuicem indilectione: studentes
iruare unitatem sp̃s inuinculo pacis: Ubi
intas sp̃s. unus lapis : Sedunus lapis. demul¬
is factus : Quomodo demultis factus: Suf¬
trendo inuicem indilectione: Aedificatur
ngo domus dñi dĩ nr̃i : Aedificatur: hoc fit.
os agitur: hoc uoces istȩ agunt. hoclectiones
ne predicatio eiui angelii. toto orbe terra¬
um: Ad huc aedificatur: Creuit multum
lomus hȩc. & multasgente s impleuit: non¬
dum tamen om̃s gentes occupauit. crescen-¬

Expanded text:
Sed nolite terreri; «non relinquetur qui non Sed nolite terreri; «non relinquetur qui non destruetur.» Lapides enim ad fabricam novam, quae aedificatur post captivitatem, sic colliguntur, et sic illos charitas in unitate constringit, ut non sit lapis super lapidem, sed unus lapis sint omnes lapides. Ne miremini: hoc fecit canticum novum, id est, hoc fecit innovatio charitatis. Ad ipsam structuram nos compingit Apostolus, et in illa unitate nos constrictos compaginat, dicens: «Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus, in vinculo pacis» . Ubi unitas Spiritus, unus lapis; sed unus lapis de multis factus. Quomodo de multis unus factus? Sufferendo invicem in dilectione. Aedificatur ergo domus Domini Dei nostri, aedificatur: hoc fit, hoc agitur, hoc voces istae agunt, hoc lectiones, hoc praedicatio Evangelii toto orbe terrarum; adhuc aedificatur. Crevit multum domus haec, et multas gentes implevit: nondum tamen omnes gentes occupavit: crescend
Abbreviated transcription (Latin):
ut nouus taceas. quam ut uetus cantes qu
si fueris nouus & tacueris. auribus hontñ
non sonat : Nam cortuum nontac& cunti
ium: & peruenit adauresdĩ. quitefecit homi¬
mmnouum: Diligis & taces: dilectio ipsa uox
addm̃ : & ip sa dilectio canticum nouum est:
q. quia canticum nouum est: Dñs dicit
ditum nouum do uobis. ut uos inuicem dili¬
s Omnis ergo terra cantat canticum no¬
in ubi aedificatur domus: Omnisergot̃
st domusdĩ: Si omnis terradomus dĩ. qui
eher& omniꝰ terrȩ. ruina est. nondomus:
maillauetus: cuiusum bram habebat tem¬
um illuduetus: Ibienim diruebatur uetus
Sumouitas aedificaretur: Et quomododi¬
ntur uetustas : Amendico uobis in quit.
erdinquetur lapis suꝑ lapidem. qui non
istruatur: Lapis. xp̃c est: Dicit autem
nusti: Sixpm induit quisquis baptizat᷑
up̃o: quis ponit lapidem suꝑ lapidem. nisi
ub aptismum suꝑ baptismum imponit

Expanded text:
ut novus taceas, quam ut vetus cantes; quia ut novus taceas, quam ut vetus cantes; quia si fueris novus, et tacueris, auribus hominum non sonat: nam cor tuum non tacet canticum novum; et pervenit ad aures Dei, qui te fecit hominem novum. Diligis, et taces: dilectio ipsa vox est ad Deum, et ipsa dilectio canticum novum est. Audi quia canticum novum est: Dominus dicit, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis» . Omnis ergo terra cantat canticum novum: ibi aedificatur domus. Omnis ergo terra est domus Dei. Si omnis terra domus Dei, qui non haeret omni terrae, ruina est, non domus; ruina illa vetus, cujus umbram habebat templum illud vetus. Ibi enim diruebatur vetustas, ut novitas aedificaretur. Et quomodo diruitur vetustas? «Amen dico vobis,» inquit, «non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruetur.» Lapis Christus est: dicit autem Christum induit quisquis baptizatur in Christo; quis ponit lapidem super lapidem, nisi qui Baptismum super Baptismum imponit?
Abbreviated transcription (Latin):
uoce : immonihil aliud sed intellectorat
rit. Lo quitur enim de aedificationedons
om̃s lapides ipsius domus intelligunt quid
cantarunt. Aedificatur enim domusdon
illo loco ubi ȩdificauit salomon. Aed hu¬
do quȩdixerit dñs. Cum saxa templi&nol
ingentes ad mirarentur discipuli. indicauti
dño ad mirationem & stuporem suum. Etbs
illis: Amen dico uobis. non relin quetir hao
lapis suꝑ lapidem qui non destruxtur N
talis aedificatur domus. nam uideteubi ei¬
ficatur : quia non uno loco aliquo in parit
Sicenim incipit
nouum : cantated ño omnis terra: Sicit¬
cum nouum cantat omnis terra. sic ed su¬
tur cum cantat: Ipsum cantare ȩdificant
sed si nonuetus cantet Uecus cantat cipli¬
tas carnis : nouum cantat caritasdĩ Qu¬
quid cantaueris decupiditate: uetus cił
Et si sonant inore uerbacanticinoui. nonł
speciosa laus inore peccatoris: Melust

Expanded text:
voce? Imo nihil aliud, sed intellectores voce? Imo nihil aliud, sed intellectores quaerit. Loquitur enim de aedificatione domus. Omnes lapides ipsius domus intelligant quod cantarunt. Aedificatur enim domus Deo, non illo loco ubi aedificavit Salomon. Aedmodo quae dixerit Dominus. Cum saxa templi et moles ingentes admirarentur discipuli, indicaverunt Domino admirationem et stuporem suum; et Dominus illis: «Amen dico vobis, non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruetur» . Non talis aedificatur domus. Nam videte ubi aedificatur, quia non uno loco, aliqua in parte. Sic enim incipitnovum, cantate Domino omnis terra.» Si canticum novum cantat omnis terra; sic aedificatur, cum cantat: ipsum cantare, aedificare est; sed si non vetus cantet. Vetus cantat cupiditas carnis: novum cantat charitas Dei. Quidquid cantaveris de cupiditate, vetus cantas; etsi sonant in ore verba cantici novi, non est speciosa laus in ore peccatoris . Melius est
Abbreviated transcription (Latin):
seuerus adhuc differt laetit am nrãm.
de sermonequem nobis deb& Nam qđ
debitor teneatur agnoscit: Om̃s enim ex¬
das quacumq. transitum fecit. laetificauit
dñs per os ipsius. multo magis ergo ista
laetificanda est. dequa cȩteris eum dñs ꝓ¬
pagauit. Sedquid facturi sumus. nisi ut
seruiamus uoluntati ipsius : Differre il¬
lum tamen dixi fratres. non fraudare. Itaq
tenete debitorem. nec dimittatis. nisicum
quidam iam nostis : sed dulcis est cõmeni
ueritatis Fortẽ cum pronuntia reture
eius. cum ad miratione aliqui audierir
scribitur enimtitulus psalmi. quando dn
a edificabatur postcaptiuitatem. Hocas
prȩdicto. iam in ipso textupsalmi exspad¬
tis fortasse . quilapides prȩciderent᷑ den¬
bus. quȩ moles attraherent᷑ quȩ fundan
iacerentur. quȩ trabes imponerentur. qra
lumnȩ erigerentur. Nihil horum ca
Etsi aliud aliquid. non ergo consonat pil
titulo suo : & aliud portat in fronte. alid

Expanded text:
Severus adhuc differt laetitiam nostram de sermone quem nobis debet: nam quod debitor teneatur, agnoscit. Omnes enim Ecclesias quacumque transitum fecit, laetificavit Dominus per os ipsius: multo magis ergo ista laetificanda est, de qua caeteris eum Dominus propagavit. Sed quid facturi sumus, nisi ut serviamus voluntati ipsius? Differre illum tamen dixi, fratres, non fraudare. Itaque tenete debitorem, nec dimittatis, nisi cumquidem jam nostis; sed dulcis est commemoratio veritatis. Forte cum pronuntiaretur titulus ejus, cum admiratione aliqui audierunt. Inscribitur enim titulus Psalmi: «Quando domus aedificabatur post captivitatem.» Hoc titulo praedicto, jam in ipso textu Psalmi exspectabatis fortasse qui lapides praeciderentur de montibus, quae moles attraherentur, quae fundamenta jacerentur, quae trabes imponerentur, quae columnae erigerentur. Nihil horum cantat: et si aliud aliquid, non ergo consonat Psalmus titulo suo, et aliud portat in fronte, aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
in trabimus. quia & si aliqua ex ramis fracti¬
sunt ꝓpter dissimilitudinem & infidelita
tem. nos ꝓpter fidem & humilitatem in sere¬
mur. N osergo intremus in requiem eius.
Undeautem intrarunt illiqui intrarunt. illi
quielecti sunt. qui non corde obduratores¬
titerunt : qui auerum est quod non repell&
dñs plebem suam. AMEN:

Expanded text:
intrabimus, quia etsi aliqui ex ramis printrabimus, quia etsi aliqui ex ramis propter dissimilitudinem et infidelitatem, nos propter fidem et humilitatem inseremur . Nos ergo intremus in requiem ejus. Unde autem intrarunt illi qui intrarunt, illi qui electi sunt, qui non corde obdurato restiterunt? Quia verum est quod «non repellet Dominus plebem suam.»
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad magnum timorem conclusit psalmꝰ
iste : quibus iuraui iniramea. si introibunt
in requiem meam: Io qui dnm̃ magnũ est
quan to magis iurare dm̃ : Iurantem hominẽ
debestimere. ne propter iurationem faciat qđ
contra uoluntatem eius est. quanto magis dm̃
quinihil temereiurare potest : Iurationem
ad confirmationem uoluit ẽẽ : Etperquem
iurat ds̃: Persem& ipsum. Non enim ha¬
b& maiorem ꝑ quem iur&. ꝑ sem& ipsum con¬
firmat ꝓmissasua. ꝑsem& ipsum confirmat
minas suas. Nemodicat in corde suo. uerũ
Tam certus esse debes derequie. defelicitate
deȩ ternitate . de in mortalitate si feceris prȩ¬
cepta ipsius: quamcertus essedebes de interi¬
tu. deardoreignis aeterni. dedampnatione
cum di abolo: si contempseris preceptarius.
Iurauit ergo illis in ira sua. neintrent in re¬
quiem ipsius. & tameno port& aliquos in¬
trare in requiem ipsius :. Non enimnullida¬
bitur requies ipsius. Iulis ergorȩpbatis. nos

Expanded text:
sed ad magnum timorem conclusit psalmus sed ad magnum timorem conclusit psalmus iste: «Quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam.» Loqui Dominum magnum est; quanto magis jurare Deum? Jurantem hominem debes timere, ne propter jurationem faciat quod contra voluntatem ejus est; quanto magis Deum, qui nihil temere jurare potest? Jurationem ad confirmationem voluit esse. Et per quem jurat Deus? Per semetipsum: non enim habet majorem per quem juret . Per semetipsum confirmat promissa sua, per semetipsum confirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo: Verum Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in requiem ipsius; non enim nulli dabitur requies ipsius. Illis ergo rep
Abbreviated transcription (Latin):
tadi ebus temptationem : posterioribus
quadraginta diebus consolationem osten-¬
dit quiacum temptamur. sine dubio con¬
solamur: Corpus enim eiꝰ id est eccła. neces¬
seest temptationes patiatur in hoc sđo. sed
non de est ille consolator: Quidixit. Ecce
eiim uobiscum sum usq in consũmationẽ
scłi: Et dixisemꝑ isti errant corde: Ad
hoc cum illis fui quadraginta annis. utos¬
tenderem genus tale hominum quodme
semꝑ ex acerbat usq in finẽ scłi: qui a per
aliiqui intrent in requiem dĩ: Improba¬
tisunt illi quibus displicuit miscđia dĩ.
qui restiterunt dõ cordeindurato Iuisim¬
probatis nũ quid ꝑdidit ds̃ populũ suũ:
Nonerit uerũ: Potens est dĩ delapidibus
istis suscitare filios abrahȩ: Ergo dixi semꝑ
istierrant corde: Etisti non cognouert̃
uiasmeas : quib uiraui iniramea. suntroi.¬
bunt in requiem meam: Quibus iuraui in
iramea si ntroibunt inrequiem meam.
magnus terror: Ab exultatione coepimꝰ

Expanded text:
ta diebus tentationem, posterioribus ta diebus tentationem, posterioribus quadraginta diebus consolationem ostendit; quia cum tentamur, sine dubio consolamur. Corpus enim ejus, id est Ecclesia, necesse est tentationes patiatur in hoc saeculo; sed non deest ille consolator qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . «Et dixi, Semper isti errant corde.» Ad hoc cum illis fui quadraginta annis, ut ostenderem genus tale hominum, quod me semper exacerbat usque in finem saeculi: quia per alii qui intrent in requiem Dei? Improbati sunt illi quibus displicuit misericordia Dei, qui restiterunt Deo corde indurato; illis improbatis, numquid perdidit Deus populum suum? Non erit verum, «Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Aisti errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam. Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam:» magnus terror. Ab exsultatione coepimus,
Abbreviated transcription (Latin):
nim consequentes operuit. quos in desertũ
dieit manna pluit. numquam uirgam suã
corum disciplina tulit. num quam benefi¬
imiscđiȩ subtraxit. ipsidebent deserere
ñ suum. cum gentes uenerint addm̃ ipso¬
m : ubitemptauerunt mepatres ur̃ĩ : pro¬
iuerunt & uiderunt operamea: Quadra¬
nta annis uiderunt operamea: quadra-¬
inta annis ex acerbauerunt : Ante illos
miracula in manumoysi faciebam : & ipsi
uigis magisq: corda obdurabant : Quadra
& cirtutibus meis. non uno die. non duobus.
sed quadraginta annis ꝓximus fui generatio¬
nihuic: & dixi semꝑ. istierrant corde : Hoc
significauerunt quadraginta anni quod est
semꝑ: Quadragenarius enim istenumerus.
indicat integritatem scłorum : tamquã per¬
ficiantur scłiꝑ hunc numerum: Ideo dñs
quadraginta diebus ieiunauit: quad ragin¬
tadiebus temptatus est inheremo: & qua¬
draginta diebus fuit cum discipulis suis¬
postresurrectionem : Primis quad ragin¬

Expanded text:
eorum consequentes operuit ; quos in desertum eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes venerint ad Deum ipsorum? «Ubi tentaverunt me patres vestri; probaverunt», «et viderunt opera mea.» Quadraginta annis viderunt opera mea, quadraginta annis exacerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque corda obdurabant. 14. «veet virtutibus meis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginta annis proximus fui generationi huic; et dixi, Semper isti errant corde.» Hoc significaverunt quadraginta anni, quod et «semper.» Quadragenarius enim iste numerus indicat integritatem saeculorum, tanquam perficiantur saecula per hunc numerum. Ideo Dominus quadraginta diebus jejunavit, quadraginta diebus tentatus est in eremo , et quadraginta diebus fuit cum discipulis post resurrectionem . Primis quadragin
Abbreviated transcription (Latin):
sicerepatres urĩ: Nolite obdurare corda
ĩ quem ammodum in illa amaricatione.
undũ diem temptationis in deserto: Reco
uuerte fratres. quodillepopulus temptarit
cceperit disciplinam. & rectussit in deser
anquam ab optimo sessere frenis legum.
nspreceptorum : nec sit desertus tamen a dõ
un uindomitus: non solum beneficus prȩsentib
lliam uirga emendationis non desistente:
tergo obduraretordaur̃a. sicut in amari¬
uone : secundum tempus temptationis in de¬
o ubi temptauerunt mepatres ur̃i: Iamta
nonsint patres ur̃i : noliteeos imitari: Pa
sunĩ erant. sed non imitati fueritis. patresurĩ
erunt: Tamen quia natiestis. patres urĩ
nt: Et sigentes uenientes ab extremo ter.
sicutdicit hieremias. ad tegentes uenient
a tremoterrȩ & dicit uere mendaciaco¬
runt patres prĩ. simulacra in quib non ẽ

Expanded text:
facere patres vestri. «Nolite obdurare corda facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae mendacia coluerunt patres nostri, simulacra in quibus non est
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Hoc fecerunt subito totmilia eorunho¬
minum in quorum manibus xp̃c fuerat crid¬
fixus : Quanto maius uulnus erat in cordeips¬
rũ. tantum auidius medicum quȩsierunt: Cui
ergo indeilli homines fuerint. deipsis dixeit i¬
dopsalmus : ꝗm̃ non repell& dnĩ plebem suan
Nam hoc testimonio psalmi cum hinc loquero
sciuit : Absit Nam & ego is rahelita sum
ex semine a brahȩ detribubeniamin. Nonri¬
pulit dr̃ plebemsuam quam prȩsciuit Vuq
Inhis plebs dni. non in omnib : sed quem ad¬
modum scriptum est. reliquiȩ saluȩ erunt.
non in omnibus: sed area uentilata. massai¬
tromissa est paleaiac&: Totum quicquid
uides udeorum reproborum : paleam
ndo obdurastis corda ur̃a:. Persenunclo
nsemittebat. ipse uenire dignatus est:
io hicloquitur. quilo quebatur ꝑ ora pro¬
arum: Hodieergo siuocemeius audieritis.
te ob durare corda ur̃a Quare dixisti nolite
durarecordaur̃a: qui a meministis quidsole.

Expanded text:
cessit , hoc fecerunt subito tot millia eorum hocessit , hoc fecerunt subito tot millia eorum hominum, quorum manibus Christus fuerat crucifixus. Quanto majus vulnus erat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt, de ipsis dicit modo Psalmus: «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Nam hoc testimonio Psalmi, cum hinc loqueretur, Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit» . Utique In his plebs Domini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventilata, massa intro missa est, palea jacet . Totum quidquid vides Judaeorum reproborum, paleam ndo obdurastis corda vestra; per se nunc ante se mittebat, ipse venire dignatus est; ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora Prophetarum. «Hodie» ergo «si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestraobdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant
Abbreviated transcription (Latin):
ex naturali incisus oleastro & contra naturam
ut quomo dotu non ꝑ manens in infidelitates
ruisti inseri inoliuam cum esses oleaster: sic isa
recti. facilius suȩ oliuȩ naturaliter inserentir
Hoc deillis apłs: Ergo ipsa est arbor: Si aliquo
ramis fracti sunt : non om̃s: N amsi omnes ra
fragerentur. unde petrus : unde ͦ hannes : ui
& suo fructu oliuam testabatur : non neistiomis
inde. Vnde etiã quingenti illi frs̃ quibus dis pss
resurrectionem apparuit : Vnde tot milia ad
uocem petri. quando spũ scõ repleti apłi omnum
gentium locuti sunt linguis locuti sunt : lana
auiditate dĩ laudis. & suȩ accusationis conier¬
si sunt : utqui primo sanguinem dnĩ fuderintsȩ¬
uientes. bibere discerent iam credentes Sicu¬
temomnia donuersa sunt milia hominum utra
suas uenderent. & pretiarerum suarum anepe¬
des apłorum ponerent. quod diues unus nonftcit
quando hoc ore dñi audiuit. & ad nõ tristisabsi¬

Expanded text:
ex naturali incisus oleastro, et contra naturaex naturali incisus oleastro, et contra naturaUt quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petrus? unde Joannes? unde et suo fructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abs