comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d qd̾ ñ expedit. apłs ꝓhibet: dante s
oĩo liberum ꝓhibendi locũ: quia neqid
ita eẽt. neq contra prohibitionem dñi
apłs aliquid moneret: neq contra iussi¬
onem aliquid prohiberet. Proinde in his
duab causis una de nubendo uel ñ nu¬
bendo. alia de infideli coniuge dimit.¬
tendo uel ñ dimittendo aliquid simile
ẽ in uerbis apłi: aliquid dissimile. Si¬
mile quidem illud quod ibi dicit. p̃cep¬
tum dñi ñ habeo. consilium autem do:
⁊ hic dicit ego dicoñ dñs. Quale ẽ enim pre¬
ceptum dñi ñ habeo: tale ẽ ñ dicit dñs.
Et quale ẽ consilium do: tale ẽ & ego dico.
Ilud autem dissimile ẽ. quia de nubendo¬
ce ñ nubendo potest dici hoc bene fieri il
minus aliud. magis aliud. At uero de cõ¬
iuge infideli dimittendo uel ñ dimitten¬
do. quoniam unũ horum ñ expedit aliud
expedit: dici ñ oportet qui dimitait bene
facit. & qui ñ dimittt melius facit. Sed
dici oportet ñ dimittat: quia cesi licet ñ

Expanded text:
d non expedit, Apostolus prohibet; dante sibi Domino liberum prohibendi locum, quia neque id ita esset, neque contra prohibitionem Domini Apostolus aliquid moneret, neque contra jussionem ejus aliquid prohiberet. Proinde in his duabus causis, una de nubendo vel non nubendo, altera de infideli conjuge dimittendo vel non dimittendo, aliquid simile est in verbis Apostoli, aliquid dissimile. Simile quidem illud quod et ibi dicit, Praeceptum Domini non habeo, consilium autem do; et hic dicit, Ego dico, non Dominus. Quale est enim, Praeceptum Domini non habeo; tale est, Non dicit Dominus: et quale est, consilium do; tale est, ego dico. Illud autem dissimile eet non nubendo potest dici, Hoc bene fieri potminus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non
Abbreviated transcription (Latin):
re: an facient qͦd statuerunt. an edocti ob¬
temꝑabunt. an de contemptorib fiet qͦd
fieri etiam de baptyratis talib debet. Que
autẽ baptysmatis eadem reconciliationis
ẽ causa si forte penitentem fimende uite
ꝑiculum preoccupauerit: nec ipos enim
ex hac uita sine arra sue pacis exire uelle
debet mater grelesia.

Expanded text:
re, aut facient, quod statuerant, aut edocti obre, aut facient, quod statuerant, aut edocti obtemperabunt aut de contemptoribus fiet, quod fieri etiam de baptizatis talibus debet. quae autem baptismatis, eadem reconciliationis est causa, si forte paenitentem finiendae uitae periculum praeoccupauerit. nec ipsos enim ex hac uita sine arra suae pacis exire uelle debet mater ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
nendo conculcant. Si enĩ beatus apłs ꝗͣuis
in xp̃o iam renatis. tamen adhuc paruu¬
lis lac dicit se dedisse ñ escã: nec dum enĩ
poteratis inqͥt. s nec adhuc quidẽ potestis:
si deniq ipse dñs electis apłis dixit. ad huc
habeo multa uobis dicere. s ñ potestis illa
portare modo: qͣntominus possunt ferre
quecumq de incorporea luce dicuntur im
ad hoc potius claudatur unde sũp̃sit exor¬
dium: ego ñ solũ alios cathecuminos. ue¬
rumetiã ipsos qui uiuentium coniugiis co¬
pulati retinent adulterina consortia. cum
saluos corꝑe ñ admittamus ad baptẏsmũ.
tamen si desꝑati iacuerint. nec pro se respon¬
dere potuerint baptyrandos puto: ut etiã
hoc peccatũ cum cetiris lauachro regene¬
rationis abluatur. Qs enĩ nouit utrũ for¬
tassis adulterine carnis illecebra usq ad
baptẏsmum statuerant detineri: Si autẽ
ab illa desꝑatione recreati potuerint uiue¬

Expanded text:
nendo conculcant. si enim beatus apostolus qnendo conculcant. si enim beatus apostolus quamuis in Christo iam renatis tamen adhuc paruulis lac dicit se dedisse, non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem potestis — si denique ipse dominus electis apostolis dixit: adhuc multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, quanto minus possunt ferre, quaecumque de incorporea luce dicuntur, inad hoc potius claudatur, unde sumpsit exordium, ego non solum alios catechumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium coniugiis copulati retinent adulterina consortia, cum saluos corpore non admittamus ad baptismum, tamen, si desperati iacuerint nec pro se respondere potuerint, baptizandos puto, ut etiam hoc peccatum cum ceteris lauacro regenerationis abluatur. quis enim nouit, utrum fortassis adulterinae carnis inlecebra usque ad baptismum statuerant detineri? si autem ab illa desperatione recreati potuerint uiue
Abbreviated transcription (Latin):
de paruulis dici ñ podest. in quib adhut ra-¬
lonis nullus ẽ usus.s ñ solum si incredibi¬
lẽse in fine uite huiꝰ baptyrari cathecumi¬
ium uelle. uerum etiã si uoluntas eius in¬
uta ẽ: multo satius ẽ nolenti dare qͣm uo¬
enti negare. Ubi uelit an nolit sic ñ appa
ut tamen credibilius sit eum si posset
elo st potius fuisse dicturum ea sacra¬
menta ꝑcipere: sine quib iam eredidit ñ
se oportere de corꝑe exire. Si autem dñs
ubi ait nolite dare sc̃m canib hoc qͦd isti
cauendũ putant uellet intelligi: ñ ipse
suo traditori dedisset quod in suã ille ꝑ¬
nitiem sine culpa dantis cũ dignis mõi¬
gnus accepit. Unde cum hoc diceret dñs:
credendum ẽ significare uoluisse qͦd lucẽ
intelligentie spiritalis immunda corda
ñ portant. &si portanda doctor ingesserit.
Que ñ recte accipiunt quia ñ capiunt: uel
reprehensionis morsib laçerant. uel contẽp¬

Expanded text:
de paruulis dici non potest, in quibus adhuc ratde paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus. sed non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore exire. Si autem dominus, ubi ait: nolite dare sanctum canibus, hoc, quod isti cauendum putant, uellet intellegi, non ipse suo traditori dedisset, quod in suam ille perniciem sine culpa dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est significare uoluisse, quod lucem intellegentiae spiritalis inmunda corda non portant. et si portanda doctor ingesserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis morsibus lacerant uel contem
Abbreviated transcription (Latin):
appressi sint: ut qͣmuis adhuc uiuant pe¬
tere tamen baptysmum .sͥ. uel ad interro¬
gata respondere ñ possint. prosit eis quod
enum in fide xp̃iana iam nota uoluntas
ẽut eomodo baptyrentur quomͦ baptizã¬
tur infantes quorum uoluntas nulla ad¬
huc patuit. Non tamen ꝓpterea damnare
debemus eos qui timidius agunt qͣm nob̾
iudetur agi oportere: ne de pecunia conser¬
uocredita improbius qͣm cautius iudica¬
tt uoluisse iudicemur. Satis quippe in tali¬
b respiciendũ est illud apłi ubi ait. Unus¬
quisq nr̃m pro se rationem reddet deo. Nõ
samplius inuicem iudicemus. sunt enĩ
qui uel in his uel etiam in his obseruandũ
putant: quod dixisse dñm legimus. Nolite
dur sc̃m̃ canib: neq proieceritis margari-¬
ias ur̾as ante porcos. Et ista saluatoris uer¬
laruerentes baptizare ñ audeant eos qͥ
piose respondere nequiuerunt: ne forte cõ¬
uarium gerant uoluntatis arbitrium qͦd

Expanded text:
onpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, peonpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad interrogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide christiana iam nota uoluntas est, ut eo modo baptizentur, quo modo baptizantur infantes, quorum uoluntas adhuc nulla patuit. non tamen propterea damnare debemus eos, qui timidius agunt, quam nobis uidetur agi oportere, ne de pecunia conseruo credita inprouidius quam cautius iudicare uoluisse iudicemur. satis quippe in talibus respiciendum est illud apostoli, ubi ait: unusquisque nostrum pro se rationem reddet deo. non ergo amplius inuicem iudicemus. sunt enim, qui uel in his uel etiam in aliis obseruandum putant, quod dixisse dominum legimus: nolite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas uestras ante porcos. et ista saluatoris uerba reuerentes baptizare non audent eos, qui pro se respondere nequiuerint, ne forte contrarium gerant uoluntatis arbitrium. quod
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut qͣmus illicitum sit fieri quial
ñ dicit dñs: ñ tamen fiat quia ñ expis
Non enĩ omnia expedire que licita sus
aꝑtissime docet apłs: sicut supra ia is¬
dimus. Eropter quodlibet tamen fols¬
tionis genus. siue carnis. siue sp̃c. ubie
fidelitas intelligitur. &e dimisso uis.
cet alteri nubere. & dimissa uxore ñ l
alteram ducere: qm dñs nulla exeiss
facta dicit. si uxor dimiserit uirum lꝰ
sis: questionẽ tamen de coniugiis obseuris¬
sinam ce implicatissimã eẽ ñ nescio. Nec au¬
deo yfiteri omnes sinus eius uel in hoc opere
ue in alio me adhuc explicasse: uel iã posse
s̃urgear explicare. Iilud autẽ unde me iti¬
dem in alia sceda ꝯsulendũ existimasti: seor¬
simediã ego enodare curarem: si mͥ aliud
am tibi uisum ẽ uideretur. Cum uero eadẽ
st & nr̃a sententia: ñ hinc opus ẽ diutius
disputare. Cathecuminis gͦ in huiꝰ uite ulti¬
mo constitutis. si morbo seu casu aliquo sic¬

Expanded text:
tur, ut, quamuis fieri licitum sit, quia hoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expedire, quae licita sunt, apertissime docet apostolus, sicut supra iam ostendimus. propter quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, quoniam dominus nulla exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum suusis quaestionem tamen de coniugiis obscurissimam et inplicatissimam esse non nescio. nec audeo profiteri omnes sinus eius uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum existimatis, seorsum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est, uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si c
Abbreviated transcription (Latin):
lime resoluunt᷑. Ido hic ubi id quod licet
ñ expedit. ñ potest dici. si dimiserit infi¬
delem bene facit. si ñ dimiserit meliꝰ facit:
scut dictum est. qui dat nuptũ bene fac̃.
⁊qui ñ dat nuptum. meliuis fac̃. Qm̃ illud
ñsolum utrumq pariter licet. unde ad ni¬
hcuiam utrumꝙ expedit: aliud minꝰ. aliud
amplius. Unde ad aliud quod amplius
gpedit. consilio apłi: quicumq potest
caꝑe ꝓuocatur. Hoc autem ubi de dimittẽ
uel ñ dimittendo infideli coniugio
queritur: utrumq quidem parit̾ licitũ
it ꝑiusticiam quȩ coram domino est.⁊ ib̾o

Expanded text:
lime resolvuntur. §. 3. Ideo hic, ubi id, quod licet, lime resolvuntur. §. 3. Ideo hic, ubi id, quod licet, non expedit, non potest dici, si dimiserit infidelem, bene faciet, si non dimiserit, melius facit, sicut dictum est: Qui dat nuptum bene facit, et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nietiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius. Unde ad id, quod amplius expedit, consilio Apostoli quicunque potest capere provocatur. Hic autem, ubi de dimittendo vel non dimittendo infidelis conjugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per justitiam, quae coram Domino est et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uptum dñi se ñ habere testatur: licet aliud
facere idest nubere. &e minus qͣm continen¬
te bonum tamen tenere nuptiarum. ip¬
sumq licitum etiam expedit: quoniam
in uetita & illicita ruituram carnis infir¬
mitatem sic excipit honestate nubendi.
ut neminem impediat ad salutem: qͣuis
magis expediret magisq honestum eẽt
s uirgo consilium quo p̃ceptum eam nõ
compellit arriꝑet. eunc autem ñ expe¬
dit id quod licitum ẽ: qͣndo ꝑmittitur qͥ¬
dem s usus ipsius potestatis aliis affert
mpedimentum salutis. Sicut ẽ unde
uam diu loquimur discessio conuigis fide¬
us ab infideli. quã ñ prohibet dñs p̃cepto
iegis. quia coram illo iniusta ñ est: sed pro¬
hibet apłs consilio caritatis quia infideli¬
dus affert impedimentum salutis. Non
solum quia ꝑniciosissime scandalizantur
ostinsi: uerumetiã quia in alia coniugia
cũ cecid̾int uiuentib eis a quib dimittũ¬
tur adulterinis nexib colligati. difficil

Expanded text:
ceptum domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere et minus quam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum. ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate nubendi, ut neminem inpediat ad salutem, quamuis magis expediret magisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert inpedimentum salutis. sicut est, unde iam diu loquimur, discessio coniugis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus praecepto legis, quia coram illo iniusta non est, sed prohibet apostolus consilio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati diffi
Abbreviated transcription (Latin):
lectione apłica audieritis. si quis supra funda¬
mentum xp̃i suꝑedificat aurum. argentum.
cipite. qui uelut aurũ purgatũ merebuntur
ad et̾na p̃mia ꝑuienite. Ille uero qui suꝑedifi¬
eat ligna. fenum. stipulam. de bonis xp̃ianis

Expanded text:
lectione apostolica audieritis, Si quis supra fundamentum Christi superaedificat aurum, argentum, cipite, qui velut aurum purgatum merebuntur ad aeterna praemia pervenire. Illi vero qui superaedificant ligna
Abbreviated transcription (Latin):
statum pͥstinum reuocare. S qͦd nobis peuis
est corpus mortuũ plangimꝰ quod amamus:
animã uero mortuã quã ñ amamus. neq doll¬
mus neq plangimus. Et ideo mutata uic
ginem dĩ factam qm carnem de limo t̾re fo¬
matam: ut cum die ultimo caro nr̃a piutil¬
scere ce a uermib deuorari ceꝑit in sepulebs
anima nr̃a in abrahe gremio angłoꝵ mani¬
b eleuetur. ce in die uidicii recepto ꝑ resurre¬
ctionem corꝑe audire mereamur. Euge bo¬

Expanded text:
statum pristinum revocare. Sed quod nobis pejus est, corpus mortuum plangimus quod amamus; animam vero mortuam quam non amamus, nec dolemus, nec plangimus. Et ideo mutata vice ginem Dei factam, quam carnem de limo terrae formatam: ut cum die ultimo caro nostra putrescere, et a vermibus devorari coeperit in sepulcro; anima in Abrahae gremio Angelorum manibus elevetur, et in die judicii recepto per resurrectionem corpore audire mereamur: Euge,
Abbreviated transcription (Latin):
nimiũ plura sint. de ipsis tñ maiorib siue mino¬
rib pecc̃is. ce si ñ omĩa uel aliqͣ cõmemoranda s̃. ne
aliqͥs manit̾ se excusare conet᷑. & dicat nescire se
qmuis apłs capitalia plura cõmemorau̾it: nos tñ
ne desꝑationẽ fac̾e uideam᷑ breuit̃ dicemꝰ q̃illa sint.
Saclegiũ. homicidiũ. adulteriũ. furtũ. rapina. suꝑ¬

Expanded text:
 majoribus sive minoribus peccatis, etsi non omnia, vel aliqua commemoranda sunt, ne aliquis se inaniter excusare conetur, et dicat, nescire se quamvis Apostolus capitalia plura commemoraverit, nos tamen ne desperationem facere videamur, breviter dicimus quae sint illa: sacrilegium, homicidiu
Abbreviated transcription (Latin):
ut sepe dictum ẽ intelligite. Que pecc̃a si nec
diuna iusticia multis tbulationib purgaue¬
rit. nec unusquisꝙ elemosinarũ largitate re-¬
demerit: ñ sine grandi dolore in illis implebit᷑ illd̾
quod dixit apłs. si cinꝰ opus arserit detrimen¬
tum patietur. ipse uero saluus erit sic tamen
quasi ꝑ ignem. Nemo enĩ sicut iam supradi¬
ctum ẽ seipsum circumueniat: ut hoc etiam¬
& pro capitalib criminib si incurata reman.¬
serint posse fieri credat. Et ideo sicut iam

Expanded text:
ut saepe dictum est, intelligite: quae peccata si nec divina justitia multis tribulationibus purgaverit, nec unusquisque eleemosynarum largitate redemerit, non sine grandi dolore in illis implebitur illud quod dicit Apostolus, Si cujus opus arserit, detrimentum patietur; ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Nemo tamen, sicut jam supra dictum est, se ipsum circumveniat, ut hoc etiam pro capitalibus criminibus, si incurata remanserint, posse fieri credat. Et ideo, sicut jam
Abbreviated transcription (Latin):
quia ille purgatorius ignis durior ẽ qm qͥeqͥd
tum ẽ quod erit dies unus tamqm mille anni
ce mille anni tamqm dies unus: unde scit unꝰ¬
quisꝙ nr̃m dieb aut mensib. an forte etiam
annis ꝑ illum ignẽ sit tnsiturus: Et qui mͦ
nec unũ digitũ suũ in ignẽ uult mittere. qua¬
re ñ timeat ne ei necesse sit tunc paruo tem¬
pore cum anima &e corꝑe eruciari: Et ideo
totis uirib unusquisq laboret. ut oe capita¬
lia crimina possit euadere. & minuta pecc̃a
ita oꝑib bonis redimere: ut ex ipsis nichil ui¬
deatur ꝑmanere. quod ignis ille possit absu¬
mere. Illi enĩ qui capitalia peccata cõmisert̃.

Expanded text:
quia ille purgatorius ignis durior erit, quam ququia ille purgatorius ignis durior erit, quam quicii scriptum sit quod erit dies unus tanquam mille anni, et mille anni tanquam dies unus ; unde scit unusquisque utrum diebus an mensibus, an forte etiam et annis per illum ignem sit transiturus? Et qui modo nec unum digitum suum in ignem vult mittere, timeat necesse est vel tunc parvo tempore cum anima et toto corpore cruciari. Et ideo totis viribus unusquisque laboret, ut capitalia crimina possit evadere, et minuta peccata ita operibus bonis redimere, ut de ipsis nihil videatur remanere, quod ille ignis possit absumere. Illi autem qui capitalia crimina committunt,
Abbreviated transcription (Latin):
affligim᷑. ce si dõ grãs agimꝰ lib̾am᷑. Qdita fit qͦti¬
ens maritꝰ ce uxor aut filiꝰ morit᷑. uel si substantia
nob̃ quã plꝰ qm oportet amamꝰ auferat᷑: licet plꝰ
xp̃m qͣm̃ ipsa substantiã diligamꝰ. Eigo si necisi¬
tas fuerit maluimus ipsã substantiã ꝑdere.
plus eam qm debemus diligimus. amittere eã
dum uuimus aut dũ morimur sine gran¬
di dolore ñ possumus: qui ce tñ si dõ qui illã
auferri uelut pius pat̃ ꝑmittit. tamqm bo¬
m filii grãs agamus. &e minus nos qm me-¬
remur pati uera humilitate ꝓferamus. ita pec¬
cata ipsa in hoc seculo purgant᷑ ut in futuro
ignis ille purgatonus aut ñ inueniat aut
certe parũ inueniat quod exurat. Si autem
nec in tͥbulationib grãs agimus. nec bonis
oꝑib pecc̃a ipsa redimimus. tamdiu in igne¬
illo purgatorio moras habebimus. qͣmdiu su¬
pradicta minuta pecc̃a. tamqm lignũ. fenũ.
stipula consumantur. S dicit aliquis. Non¬

Expanded text:
affligimur; et si Deo gratias agimus, liberamur. Quod ita fit, si quoties maritus, aut uxor, aut filius moritur; vel si substantia nobis, quam plus quam oportet amamus, aufertur. Licet plus Christum quam ipsam substantiam diligamus, et si necestas fuerit, malimus ipsam substantiam perdereplus eam quam oportet diligimus, amittere eam aut dum vivimus, aut dum morimur, sine grandi dolore non possumus: et tamen si Deo, qui illam a nobis auferri velut pius pater permittit, tanquam boni filii gratias agamus, et minus nos pati quam meremur, cum vera humilitate proferamus; ita peccata ipsa in hoc saeculo purgantur, ut in futuro ille ignis purgatorius aut non inveniat, aut certe parum inveniat quod exurat. Si autem nec in tribulatione Deo gratias agimus, nec bonis operibus peccata redimimus, ipsi tamdiu in illo purgatorio igne moras habebimus, quamdiu supra dicta peccata minuta, tanquam ligna, fenum, stipula, consummantur. 5. Ignis purgato
Abbreviated transcription (Latin):
lectioni uel orationi uacare &e in bonis oꝑib
ꝑseuerare contendunt: nec capitalia crimina
&e minuta pecc̃a idest lignũ. fenũ. stipulam.
supra fundamentũ xp̃i s bona oꝑa hoc est
aurum. argentũ. lapides p̃ciosos suꝑedifi¬
cantes: ꝑ ignem illũ de quo apłs dixit. quia
mn igne reuelabitur absq ulla uolatione
transibunt. Illi uero qui qmuis capitalia cri¬
mina ñ admittunt. ce ad ꝑpetranda minut a
pecc̃a sunt faciles. ce ad redimenda s̃ negligen¬
tes: ad uitam ȩt̾nam pro eo quod xp̃o credide¬

Expanded text:
ni et orationi vacare, et in bonis operibus perseverare contendunt, nec capitalia crimina, nec minuta peccata, id est, ligna, fenum et stipulam supra fundamentum Christi, sed bona opera, id est, aurum, argentum, lapides pretiosos superaedificantes, per ignem illum, de quo dicit Apostolus, Quia in igne revelabitur, absque ulla violatione transibunt. Illi vero, qui quamvis capitalia crimina non admittant, et ad perpetranda minuta peccata sunt faciles, et ad redimenda sunt negligentes; ad vitam aeternam, pro eo quod in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dam cõclu¬
sio. ⁊ appellatus ẽ liber creature
celi ⁊ derre. quicqͥd suꝑius dictũ
ẽ: cum sit parua pars libri. Sed
ideo sic meruit uocari: quia uni¬
uersi seculi a capite usq ad fine.
quasi breuis aliqua imago in his
dieb septem figurata ẽ. deinde
incipit de homine diligentius
narrare. Que om̃is narratio. ñ
aꝑte s figurate explicatur. ut ex¬
erceat mentes querentiũ uerita¬
dem: ⁊ sp̃uali negotio a negotiis
carnalib auocet. Sic enĩ se con¬
tinet. Hic ẽ liber creature celi⁊
terre. cũ factus eẽt dies. quo fe¬
cit ds̃ celum ⁊ derrã. ⁊ omĩa ui¬
ridia aori ante qͣm essent super
dicit apłs. Lac uobis potum dedi ñ escam. Nõ
mittens in p̾proꝑam passionem. tamqu xp̃o
sit dictum. qui talib adhuc discipulis peper

Expanded text:
am conclusio, et appellatus est liber creaturae coeli et terrae, quidquid superius dictum est, cum sit parva pars libri: sed ideo sic meruit vocari, quia universi saeculi a capite usque ad finem quasi brevis quaedam imago in his diebus septem figurata est. Deinde incipit de homine diligentius narrari. Quae omnis narratio non aperte, sed figurate explicatur, ut exerceat mentes quaerentium veritatem, et spirituali negotio a negotiis carnalibus avocet. Sic enim se continet: Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus esset dies quo fecit Deus coelum et terram, et omnia viridia agri, antequam essent superdicit apostolus: lac uobis potum dedi, non escam — non mittes in praeproperam passionem: tamquam Christo sit dictum, qui talibus adhuc discipulis peper
Abbreviated transcription (Latin):
patrem. eo quod habeat fi¬
lium. filium eo quod habe¬
at patrem: sp̃m sc̃m eo qͦd
sit ex patrẽ cum filio. Pater gͥ pͥncipium de¬
itatis: qui sicut nũqͣm fuit ñ deus. ita nũ
qm fuit ñ pater. A quo filius natus. a quo
sp̃s sc̃s ñ natus. quia ñ est filius: neq ige¬
nitus. quia ñ ẽ pater: nec factus. quia ñ est
cuius sit et̾nus pater filius et̃nus. eo quod
sit patri coet̾nus: sp̃s autem ecernus. eo q̃d
sit patͥ ce filio coeternuis. Nõ confusa in una
ꝑsona tͥnitas. ut sabellius dicit: neq separa¬
ta aut diuersa in natura diumnitas. ut arrius
blasphemat: s alter in ꝑsona pat̾. alter in ꝑso¬
na filius. alter in ꝑsona sp̃s sc̃s. enus natura
uinitate dei filius. ip̃e fieret in homine homi
nis filius: ne filii nomen ad alterum transi¬
mine hominis filius: ut ueritas geniti ñ ad¬
optione. ñ appellatione. s utraꝙ natiuitate
filii nomen nascendo haberet. ce eẽt ue¬
rus deus c uerus homo unus filius. Nõ eni¬

Expanded text:
Patrem eo, quod habeat Filium, Filium eo quod habeat Patrem, Spiritum sanctum eo quod sit ex Patre et Filio. Pater ergo principium Deitatiquam fuit non Pater, a quo Filius natus, a quo Spiritus sanctus non natus quia non est filius, neque ingenitus; quia non est Pater, neque factus, quia non estcujus aeternus sit Pater. 2 Filius aeternus, eo quod sit Patri coaeternus. Spiritus sanctus aeternus, eo quod sit Patri et Filio coaeternus. Non confusa in una persona Trinitas, ut Sabellius dicit; neque separata aut divisa in natura Divinitas, ut Arius blasphemat; sed alter in persona Pater, alter in persona Filius, alter in persona Spiritus sanctus. Unus natura vinitate Dei Patris Filius, ipse fieret in homine hominis matris filius; ne filii nomen ad alterum transimine hominis Filius, ut veritas geniti non adoptione nec appellatione, sed in utraque nativitate Filii nomen nascendo haberet; et esset verus Deus et verus homo unus Filius. I
Abbreviated transcription (Latin):
cit. pro quib se offerens ait. Si ergo me que¬
rias sinite hos abire: atq ut intelligeretur
adhuc eos inualidos. ce minus idoneos fuisse
passioni. tamqͣm agnos in lacte matͥs: secu¬
tus ait eugłista. Ut impleretur sermo quem
dixit. quia quos dedusti michi ñ ꝑdidi ex eis
quem qͣm. einde apparet eos si tunc pateren¬
tur fuisse ꝑituros. Hoc enm tunc ñ passi sũt:
s postea passi sunt. Non adhuc agni in la¬
cte: s iam arietes in grege. Explicit lib̃s̃ aũs¬

Expanded text:
cit, pro quibus se offerens ait: si ergo me quaeritis, sinite hos abire. atque ut intellegeretur adhuc eos inualidos et minus idoneos fuisse passioni tamquam agnos in lacte matris, secutus ait euangelista: ut impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. unde apparet eos, si tunc paterentur, fuisse perituros; hoc enim tunc non passi sunt quod postea passi sunt, non adhuc agni in lacte, sed iam arietes in grege. CXIII. CVB
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. Nõ. enim cõgruit feni nomen.
significationi uite: quomͦ pabul. Item ñ¬
uideor recte appellasse uerba prophetica
quib scͥptum ẽ. quid suꝑbit terra ⁊ cinis:
quia ñ in eius libro legitur. que certi sumꝰ
appellandum ẽẽ ꝓphetam. Nec illud apłi.
ubi adhibuit testimoniũ de genesi dicens
factus est pͥmus homo adam in animam
uiuentẽ. sicut ille uoluit intellexi: cum ꝓc¬
ponerẽ qd̾ scͥptum est. infufflaũ ds in faci¬
em eus flatũ uite. ⁊ factus ẽ homoi a¬
ninia uiuam uel in animam uiuentem.
Apłs enĩ ad hoc adhibuit illud testimoni¬
um. ut probaret ee corpus animale: ego
autem hinc putauiꝰ eẽ monstrandũ. ani¬
malem factum priꝰ homine. ñ corpus
hominis solum. uod aũ dixi. null
nature nocere peccata nisi sua. id̃o dixi.
qͣm iusto qui nocet. ñ ei uere nocet. qͣndo¬
quidem etiam mercedem eius auget in
celis: sibi aũ peccando uere nocet. quoni¬

Expanded text:
videtur. Non enim congruit feni nomen videtur. Non enim congruit feni nomen significationi vitae, quomodo pabuli. Item videor non recte appellasse verba prophetica quibus scriptum est, Quid superbit terra et cinis ? quia non in ejus libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. Nec illud Apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi, dicens, Factus est primus homo Adam in animam viventem ; sicut ille voluit, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus honaturae nocere peccata nisi sua , ideo dixi, quoniam justo qui nocet, non ei vere nocet, quandoquidem etiam mercedem ejus auget in coelis: sibi autem peccando vere nocet; qui
Abbreviated transcription (Latin):
etifera omni generi bestiarum ⁊ omĩb aui¬
b ⁊ om̃ib serpentib in libro geneseos dan¬
tur ad cibum. quia s̃ ⁊ quadrupedia ⁊ uo¬
latilia que solis carnib iuuere uideantur:
fieri enim posset. ut aletentur ab hominib
etiam de fructib terte. si propter obedien¬
tiam qua ip̃i homines deo sine ulla mni¬
quitate seruirent mererent᷑ om̃s bestias
⁊ aues om̃imodo habere seruientes.
dem mouere potest qͦ omodo dixerim de
ppło isrł. adhuc corporali circũcisione ⁊ sa¬
crificiis tamqm in mari gentium ppłs ille
legi seruiebat. qnͣdoquidem apud gentes
sacrificare ñ poterant. sicut eos & nunc uide¬
mus sine sacrificiis remansisse: nisi forte qd
ꝑ pascha immolant ouem. hoc in sacrifici¬
o deputetur. In scd̾o etiam libro illud qd
posui nomine pabuli significare posse ui¬
tam. cũ melioris int̾pretationis codices ño
habeant pabulũ s fenũ: ñ satis apte dictũ

Expanded text:
ctifera omni generi bestiarum et omnibus auictifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrper Pascha immolant ovem, hoc in sacrificio deputetur. 3. In secundo etiam libro illud quod posui, nomine pabuli significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum
Abbreviated transcription (Latin):
uod tiero dixi. illud aũ lumen ñ irrationa¬
biliũ auiũ oculos pascit. sed pura corda
eorum qui deo crecdunt. ⁊ ab amore uisibiliũ re¬
rum & temꝑalium se ad eius p̃cepta implenda
conuertunt. quod om̃s homines possint si ue¬
lint: ñ putent noui heretici pelagiani scđm e¬
posse si uelint: s pparat᷑ uoluntas a dño: ⁊tm̃
augetur munere caritatis. ut possint. Quod
hic sdeo dictum ñ est: qm̃ in p̾senti necessari¬
um ñ erat questioni. Quod uero ibi legit᷑.
bñdictionẽ dei de qua legit᷑. crescite ⁊ multipli¬
camini. in carnalem fecunditatẽ post pecca¬
tum conuersã ẽẽ credendã. si ñ pot̃ alio mͦ dictũ
uidi nͥ ut putentur illi homines ñ habituri fu¬
isse filios hoĩes. nisi peccassent: omĩno ñ ap¬
probo. Illud etiã ñ est cõsequens. ut ideo
intelligatur in allegoria tantũmodo esse
accipiendũ. quod herbe uirides:⁊ ligna fru¬

Expanded text:
Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationaQuod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eposse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fru
Abbreviated transcription (Latin):
am uero in affrica ꝯstitutꝰ scripsi duos li¬
bros de genesi. contra manicheos. Qm¬
uis enum suꝑiorib libris quicqͥd disputa¬
ui. uñ ostenderẽ dm̃ sũme bonũ. immu¬
tabilem. creatorem omniũ mutabiliũ¬
ẽẽ naturarum. nec ullam eẽ naturã ma¬
lam. siue subam. in quantũ natura est
atq substantia aduersus manicheos nr̃a
uigilarit intentio: isti tam̃ duo libri aꝑ¬
tissime aduersus illos editi s̃. in defensio¬
ne ueteris legis. qũa uehementi studio ue¬
sani erroris impugnant. In pͥmo ab eo qd̵
seͥptum est. in pͥncipio fecit ds̃ celũ ⁊ t̾ram.
ponec septẽ ꝑaguntur dies. uͭ legit᷑ ds̃ reqͥ¬
euisse die septimo: in scc̾o autem. sten¬
ab eo qd̾ scͥptum ẽ. hic liber creature celi ⁊
terre. donec adam ⁊ mulier eus. dimissi s̃
De paradiso. ⁊ custodia posita ẽ ligno uite.
Deinde in fine libri errori manicheorũ fidẽ
catholic& ueritatis opposui: qͥd illi dicant.
nos quid dicamus. breuit aꝑteq oplectens.

Expanded text:
am uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente gr̃ã. euangłicis ceptũ fuerat p̃di¬
cationib. Hic ad fontẽ uitȩ festinantẽ de-¬
ducebat regẽ: ille in fonte salutis eternȩ ue¬
nientẽ abluebat. Ambo ꝓpe modũ pari
pietate patres: hic doctrina fidei. ille bap¬
tismatis unda. Utriq eterno regi: regẽ tẽpo¬
ralẽ munus optulert̃ acceptabile. Hi sunt
duȩ oliuȩ candelabra lucentia: a quib rex
p̃fatus in uia dei eruditꝰ. & a diaboli cate¬
nis erutus. miserante deo portã ꝑpetuȩ¬
lucis ingressus. cũ fortissima gente francors
credidit xp̃o: & facta ẽ gens scã. popłs acqui¬
sitionis: ut annuntient᷑ in eo uircutes illius.
qui eos de tenebris uocauit in admirabile
lumen suum

Expanded text:
aeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praediaeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae uenientem abluebat. Ambo propemodum pari pietate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis unda, utrique aeterno regi regem temporalem munus obtulerunt acceptabile. Hi sunt duo oliuae, candelabra lucentia a quibus rex praefatus in uia Dei eruditus et a diaboli catenis erutus, miserante Deo, portam pelucis ingressus, cum fortissima gente Francorum credidit Christo: et facta est gens sancta, populus acquisitionis , ut annuntientur in eo virtutes illius qui eos de tenebris vocavit in admirabile lumen suum
Abbreviated transcription (Latin):
IIII in uiã płimos educeret ueritatis. Igit᷑ su¬
peratis hostib & reb in pace cõpositis. &
alemannis suȩ subiectis ditioni: rex ouans
cũ laude triumphi patriã rediit. Et ut
fidelis tantȩ sibi glȩ largitori sponsor appa¬
reret: festinauit seruoꝵ xp̃i sacra imbui
p̃dicatione: & scĩ baptismatis ab lui sacra¬
mentis. Uenit ad cullũ oppidũ ubi sc̃m
agnouit uedastũ laudabili religione soli
seruire deo: & dulcissimos contẽplatiuȩ ui¬
te carpere fructus. Hunc uero ad sc̃m remi¬
giũ xp̃i clarissimũ sacerdotẽ remanã ꝓpe¬
rans ciuitatẽ sibi sociũ assũpsit: quatinꝰ ꝑ
singłos itineris sui gressus saluberrimis ab
eo imbueret᷑ doctrinis . & catholicȩ fidei
firmis iniciaret᷑ fundam̃tis: ut paratꝰ fide
& uirtutũ scientia. a tanto pontifice spirita¬
li ablueret᷑ lauachro. & ab illo donis celestib
confirmaret᷑: quod ab isto prius diuina p̃¬

Expanded text:
ae in viam plurimos educeret veritatis. Igitur suae in viam plurimos educeret veritatis. Igitur superatis hostibus, et rebus in pace compositis, et Alemannis suae subjectis ditioni, rex ovans cum laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, festinavit servorum Christi sacra imbui praedicatione, et sancti baptismatis ablui sacramentis. Venit autem ad Tullum oppidum, ubi sanctum agnovit Vedastum laudabili religione soli servire Deo, et dulcissimos contemplativae vitae carpere fructus. Hunc uero ad sanctum Remedium Christi clarissimum sacerdotem Remanam properans ciuitatem sibi socium adsumpsit, quatenus per singulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo inbueretur doctrinis et catholicae fidei firmis initiaretur fundamentis, ut paratus fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur quod ab isto prius diuina pr
Abbreviated transcription (Latin):
mentia. o ineffabilis bonitas: qͥ
sic exaudiet. & nunquã derelinquet sꝑan¬
tes inse. Quanta fide xp̃iani illiꝰ inuoca¬
re miscd̃iam debent: dũ paganꝰ rex ad
uniꝰ precis effectũ tantã ꝓmeruit uictori¬
am: Cui ex antiquis huiꝰ diuinȩ pietatis
auxiliũ adequare debemꝰ. qui ob unius
momenti lacrimas tã celebrẽ uenturo suo
seruo contulit triumphũ: nisi ezechiȩ
regi qui in angustia tribulationis una
tantũ modo petitione ꝓmeruit. ñ solum¬
a p̃senti uastatione ciuitatẽ suꝑna ꝓte¬
ctione defendi: sed etiã in eadẽ nocte qua
preces in diuinas effuderat aures.centum
octoginta quinq milia hostiũ letus & li¬
beratꝰ occidi uiderat: Hȩc uero uictoria
de qua ante diximꝰ. regi popłõq suo cau¬
sa fuit salutis eternȩ: & ne lucerna sc̃s
scilicet uedastus sub modio lateret abscon¬
ditus: sed supra candelabrũ positus. exem¬
plis uel p̃dicationib in domo dei lucens.
ab errore ydolatriȩ & caligine ignorantiȩ¬

Expanded text:
mentia! O ineffabilis bonitas qui sic exaudiet et numquam derelinquet sperantes in se! Quanta fide christiani illius inuocare misericordiam debent, dum paganus rex ad unius precis effectum tantam promeruit uictoriam. Cui ex antiquis huius diuinae pietatis auxilium adaequare debemus qui ob unius momenti lacrimas tam celebrem uenturo suo seruo contulit triumphum, nisi Ezechiae regi qui in angustia tribulationis una tantua praesenti vastatione civitatem superna protectione defendi, sed etiam in eadem nocte, qua preces in divinas effuderat aures, centum octoginta quinque millia hostium laetus et liberatus occidi viderat ? VII. Haec vero victoria, de qua ante diximus, regi populoque suo causa fuit salutis aeternae, et ne lucerna, sanctus videlicet Vedastus, sub modio lateret absconditus, sed supra candelabrum positus, exemplis vel praedicationibus in domo Dei lucens, ab errore idololatriae et caligine ignoranti
Abbreviated transcription (Latin):
flens & heiulans. Non enĩ audebat eã mul¬
ascendit. ambulans suꝑ liquidũ iordanis ele¬
mentũ: transiuit sicut antea ueniens fecerat.
Senex autẽ reuersus ẽ. gaudio & tremore¬
nimio repletus. semet ipsũ rep̃hendebat pę¬
nitens. quia nom̃ scẽ ut cognosceret ñ inqui¬
siuit. sꝑabat tam̃ hoc aduenienti consequi
pletisq om̃ib scd̃m consuetudinẽ. festinabat
ad głosam illã uisionẽ intuendã. Peram¬
bulans autẽ solitudinis iter. inuenire aliqͣ
cupiti loci indicantia signa cupiens. dextra
ubiq sicut scitissimꝰ uenator. sic ubi suauis¬
simã reꝑtã comp̃henderet ferã. Uit autẽ
nichil ullo modo uidit quoquã mouentẽ.
cepit scipsũ lugens infundere lacrimis. Tc̃

Expanded text:
flens et ejulans. Non enim audebat eam mulascendit ambulans super liquidum elementum, et transivit sicut ante veniens fecerat. Senex autem reversus est gaudio et tremore repletus. Et semetipsum reprehendebat, poenitens, quia nomen sanctae ut cognosceret, non inquisivit; sperabat tamen advenienti hoc consequi pletis omnibus secundum consuetudinem, festinabat ad gloriosam illam visionem intuendam. Perambulans autem solitudinem, et non inveniens aliqua cupiti loci indicantia signa, dextra ubique sicut citissimus venator, sicubi suavissimam comprehenderet feram. Ut autem nihil ullo modo vidit quoquam moventem, coepit seipsum lugens infundere lacrymis. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tegmiine nuda ut ipse uides: & corporis tur¬
pitudinẽ habens intectã. Sed si uis peccatri-¬
ci mulieri orationẽ uerã tribuere: ꝓice mi¬
chi indumentũ quo circundatꝰ es: ut possĩ
muliebrẽ infirmitatẽ oꝑiens conu̾ti ad te:¬

Expanded text:
tegmine nuda, ut ipse vides, et corporis turtegmine nuda, ut ipse vides, et corporis turpitudinem habens intectam. Sed si vis peccatrici mulieri orationem vere tribuere, projice mihi indumentum quo circumdatus es, ut possim muliebrem infirmitatem operire ad te
Abbreviated transcription (Latin):
pit has uoces emittens clamare zosimas
cũ lacrimis. Cur me fugis decrepitũ & pec
solitudinẽ: sustine me infirmũ & indignũ:
sustine me ꝑ spem quã habes ꝓ tanti labo¬
ris remuneratione. Sta & tribue orationẽ
& benedictionẽ seni: ꝑ dm̃ qui neminẽ ali¬
quando ꝓicit. Hȩc cũ lacrimis eosima po¬
stulante: uenerunt currentes in quendã lo¬
cũ. in quo quasi aridus torrens designabat᷑:
nerunt itaq in p̃dictũ locũ illud qd̾ fugi¬
ebat descendit: & iterũ ascendit in partem
aliã. ⁊osimas autẽ clamans & nusquã ꝓgre-¬
di ualens: stetit in alia parte loci qui speciẽ
habere uidebat᷑ torrentis. Et addidit lacri¬
mas lacrimis. & suspiriis suspiria ã pliauit:
ut multomagis ex ꝓpinquo stridorẽ luctꝰ
audiret. Tunc illud corpꝰ qd̾ fugiebat: uocẽ
talẽ emisit. Abba osima ignosce michi
ꝓpter dũm: qm̃ manifestare me tibi conu̾¬
sa ñ possũ. Mulier enĩ sũ. & om̃i corporeo

Expanded text:
pit, has voces emittens, clamare Zosimas pit, has voces emittens, clamare Zosimas cum lacrymis: Cur me fugis decrepitum ac pecsolitudinem. Sustine me infirmum et indignum. Sustine me pro spe, quam habes pro tanti laboris remuneratione. Sta, et tribue orationem et benedictionem seni per Deum, qui neminem aliquando projecit. Haec cum lacrymis Zosima postulante, venerunt currentes in quemdam locum, in quo quasi aridus torrens designabatur, nerunt itaque in praedictum locum, illud quod fugiebat descendit, et iterum ascendit in partem aliam. Zosimas autem clamans et nusquam progredi valens, stetit in aliam partem torrentis, qui speciem videbatur habere torrentis, et addidit 385 lacrymas lacrymis, et suspiria suspiriis ampliavit, ut multo magis ex propinquo stridore luctus audiret. CAP. XI--Tunc illud corpus quod fugiebat, vocem talem emisit: Abba Zosima, ignosce mihi propter Deum, quoniam manifestare me tibi conversa non possum. Mulier enim sum, et omni corporeo
Abbreviated transcription (Latin):
orationis eius finis instabat: conu̾tens ocłos
uidit aliquẽ in ueritate ꝓperantẽ ad par-¬
ta. & capillos capitis habens ut lana albos
sȩ uisionis: cȩpit festinant̾ currere in eam
partẽ ubi & illud qd̾ apparuit festinabat.
Gaudebat enĩ gaudio magno. Non enĩ ui-¬
derat in spacio dierũ illors speciẽ hominis:
aut animaliũ. uel uolucrũ bestiarũq for¬
mã. Desiderabat igit᷑ cognoscere quȩ uel
qualis bestia eẽt quȩ uidebat᷑ sperans qm̃
maioꝵ alicuiꝰ efficeret᷑ ꝓspectus. Illa autẽ
ut uidit e contra zõsimã uenientẽ: cȩpit
fugiens currere ad inferiorẽ solitudinem.
⁊ osimas autẽ etatis senectã obliuiscens. &
iaborẽ ñ reputans itineris: tetendit rapidissi¬
mo cursu desiderans coniung̾e se fugienti.
Hic enĩ sequebat᷑: illa autẽ fugiebat. Erat
efficiebat᷑ ꝓpinquior. Uibi autẽ apꝓpin-¬
quauit ut iam etiã uox posset audiri: cȩ¬

Expanded text:
orationis ejus finis instabat, convertens oculos, orationis ejus finis instabat, convertens oculos, vidit aliquem in veritate properantem ad parta, et capillos capitis habens ut lana albos,s, coepit festinanter currere in eam partem, ubi et aliud quod apparuit festinabat. Gaudebat enim gaudio magno. Non enim viderat in spatio dierum illorum speciem hominis, aut animalium, vel volucrum, bestiarumque formam. Desiderabat enim cognoscere quae vel qualis bestia esset quae videbatur, sperans quoniam majorum alicujus efficeretur profectus. Illa autem ut vidit econtra Zosimam venientem, coepit fugiens currere apud inferiorem solitudinem. Zosimas autem aetatis senectam obliviscens, et laborem non reputans itineris, tetendit rapidissimo cursu, desiderans conspicere fugientem. Hic enim persequebatur; illa autem progrediebatur. Erat efficiebatur propinquior. Ubi autem appropiavit, ut jam etiam posset vox audiri, coe
Abbreviated transcription (Latin):
brabat solitudinẽ ꝑtransiens. & tẽpore escr
necessitatẽ faciebat naturȩ. Sedebat autem
nocte in terra. modicũ quiescens. & somnũ ad
modicũ gustans: quocũq eũ uesꝑtinũ rep¬
periebat tempꝰ. Diliculo autẽ ꝓperare in¬
cipiebat. semꝑ incessabile habens eundi ꝓ-¬
positũ: in desideriũ enĩ habens ut ipse dice¬
bat. introire in solitudinẽ: sperans inuenire
aliquẽ patrũ in ea habitantẽ. qui eũ posset
aliquid edificare sicut desiderabat: & sine
cessatione iter agebat. ac si ad aliquẽ mani-¬
festũ sibi festinans. Uiginti autẽ dierũ ex¬
pendens iter: cũ sextȩ horȩ tempꝰ aduenit.
stetit modicũ ab itinere. Et conu̾sus ad
orientẽ: agebat solitã orationẽ. Consueue¬
rat enĩ constituto diei tẽpore. figere itineris
gressũ: & stans psallere. & genu flexo orare.
stans sextã orabat. umbrã quasi humani
corporis apparentẽ. Et prius quidẽ tur¬
muniens. & a se timorẽ ꝓiciens. iam enĩ &

Expanded text:
brabat, solitudinem pertransiens, et tempore escae necessitatem faciebat naturae. Sedebat autem nocte in terra, modicum quiescens, et somnum ad modicum gustans, quocunque eum vespertinum reperiebat tempus. Diluculo autem properare incipiebat, semper incessabile idem habens propositum, in desiderium habens, ut dicebat, introire in solitudinem, sperans invenire aliquem patrem in ea habitantem, qui eum posset aliquid aedificare, sicut duem manifestum festinans. Viginti autem dierum exigens iter, cum sextae horae tempus advenisset, stetit modicum ab itinere: et conversus ad Orientem, agebat solitam orationem. Consueverat enim constituto diei tempore figere itineris cursum, et stans psallere, et genuflexo orare.  orabat, umbram quasi humani corporis apparentem; et primo quidem conturmuniens, et a se timorem projiciens jam enim et
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmansuetis. & irrationabilib eluctans desi¬
deriis: dũ cibũ sumere iniciabã. desiderio
michi erant carnes. concupiebã pisces quos
egẏptus habebat. desiderabã uinũ delecta¬
bile michi. Multũ enĩ delectabar in uinũ.
qd̾ suꝑ abundantiꝰ usq ad ebrietatẽ bibebã.
multũ illo uterer dũ eẽm in scło. Hic autẽ
mentissime urebar: & ñ sustinebã necessita¬
tis ꝑiculũ. Fiebat autẽ michi & de luxu¬
riosis canticis nimiũ desideriũ ꝑturbans.
& reducens ad memoriã demonioꝵ cantica
decantare. quȩ in scło didicerã. Mox autẽ
lacrimans. & pectus meũ manu ꝑcutiens.
me ipsã ad memoriã reducebã de conue¬
mentia fidei dictionis quã fecerã. Egredi¬
ens contra hanc solitudinẽ ueniebã ꝑ cogi
me in sua fide suscepit. & ante illã plorabã
ut effugaret a me cogitationes. quȩ meã mi¬
serrimã animã asflgebant. Quando autẽ¬

Expanded text:
immansuetis et irrationalibus eluctans desiimmansuetis et irrationalibus eluctans desideriis, dum cibum initiabam, desiderio mihi erant carnes; concupiebam pisces quos Aegyptus habebat; desiderabam etiam vinum delectabile mihi; multum enim delectabar in vino, et superabundantius usque ad ebriemultum uterer, dum essem in saeculo. Hic autem mentissime urebar, et sustinebam necessitatis periculum. Fiebat mihi et de luxuriosis canticis nimium desiderium, perturbans et reducens ad memoriam daemoniorum cantica decantare, quae in saeculo dediceram. Mox autem lacrymans, et pectus meum percutiens, meipsam ad memoriam reducebam de convenienti fidedictionis quam feceram, egrediens contra hanc solitudinem. Veniebam autem me et in fide sua suscepit, et ante illam plorabam, ut effugaret a me cogitationes quae miserrimam meam animam affligebant. Quando aute
Abbreviated transcription (Latin):
Quadraginta septẽ anni ut considero sunt:
ex quo de scã ciuitate egressa sũ. Dixit
autẽ ad eam rosimas. Et quid inuenire ad
ȩsum potiusti. aut inuenis o dña mie Res¬
pondit mulier. D uos semis quidẽ panes
iordanẽ transmeaui deportans: qui post
modicũ arefacti quasi lapides obduruert̃.
& modicũ quid inde usq ad aliquos annos
comedens transegi. Dixit autẽ rosimas.
Et sic absq dolore transisti tanti tẽporis lon¬
gitudinẽ. & nichil repentinȩ ĩ mutationis
conturbantis te sentisti caloeẽ: Et illa dix̃.
Rem nunc me interrogas. quã dicens ualde
contremisco. si ad cõmemorationẽ uenero
tantoꝵs quȩ sustinui ꝑiculoꝵ. & cogitatio¬
nes quȩ inique ꝑturbauerunt me. Timeo
enĩ ne & iterũ ab eisdẽ aliquã tribulationẽ¬
quas o dña qd̾ ñ indices. semel in hoc te
manifesta. Cognouimꝰ ordinẽ omia te in¬
xit ei. Crede abba. decẽ & septẽ annos feris

Expanded text:
Quadraginta septem anni sunt, ut considero, Quadraginta septem anni sunt, ut considero, ex quo de sancta civitate egressa sum. Dixit autem Zosimas: Et quid invenire ad esum potuisti, o mi, aut invenis, Domina. Respondit mulier: Duos semis quidem panes Jordanem transmeavi deportans; et qui post modicum arefacti quasi lapides obduruerunt, et modicum quid usque ad aliquos annos comedens transegi. Dixit autem Zosimas: Et sic absque dolore transisti tanti temporis longitudinem? nihil repentinae immutationis et conturbationis sensisti calorem? Illa dixit: Rem nunc me interrogas, quam dicens valde contremisco, si ad commemorationem venero tantorum quae sustinui periculorum, et cogitationum quae inique perturbaverunt me: timeo enim ne ab eisdem aliquam patiar tribulationenquas, o domina, quae non indices. Semel enim in hoc te manifestam cognovimus ordine, omnia te inxit ei: Crede, abba, decem et septem annis feris