comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ posse ꝓficere: fugam parauit. E gressusq
noctis medio ciuitatẽ: cum tciniũ se ꝑgere
putaret. mane ad portam ciuitatis mediola-¬
nensis quȩ romana dicitur inuenitur. Oͣs
enim qui eccłȩ suȩ catholicȩ murũ parabat
aduersus inimicos suos. & turrem erigebat
dauid contra faciem damasci. hoc est ꝑfidiã
tus cum custodiretur a populo. missa relatio
ẽ ad clementissimũ imꝑatorẽ tunc ualenti¬
manũ: qui summo gaudio accepit. qđ iudex
a se directus. ad sacerdotium peteretur. Le¬
tabatur ętiam probus p̃fectus: quia uerbũ
eius impleretur in ambrosio. Oixerat enim
ꝓficiscenti cum mandata ab eodẽ darentur
ut moris ẽ. Uade age non ut iudex: sed ut
eps. Pendente itaq relatione. iterũ fugani
parauit. atq in possessionẽ cunisdã leontii
clanssimi uiri aliquaxdiu delituit. Sed ubi
relationi responsum ẽ: ab eoden leontio ꝓ¬
ditur. Preceptum enim erat uicatio. ut ĩn¬

Expanded text:
suam posse proficere, fugam paravit: egressusque suam posse proficere, fugam paravit: egressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis, quae Romana dicitur, invenitur; Deus enim qui Ecclesiae suae catholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David contra faciem Damasci, hoc est, contra tus, cum custodiretur a populo, missa relatio est ad clementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit quod judex a se directus ad sacerdotium peteretur. Laetabatur etiam Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab eodem darentur, ut moris est: Vade, age non ut judex, sed ut episcopus. 9. Pendente itaque relatione, iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut in
Abbreviated transcription (Latin):
bat. peccatum tuum suꝑ nos: s non similit᷑ po¬
pulus tunc clamabat sicut populus iudeoꝵ. Iili
enĩ uocib suis sanguinẽ dñicum effuderunt
dicentes. sanguis huius suꝑ nos: isti uero scientes¬
cathecuminũ. fideli uoce remissione᷑ illi pecca¬
torũ omniũ ꝑ baptismatis grãm ꝓmittebant.
Tunc ille turbatus. reuertens domũ philosophicã
ꝓfiten uoluit. futurus uerus philosopbus xpi.
qui contemptis secularib pompis. piscatoꝵ. secu¬
turus ee̾t uestigia. qui xp̃o populos congregait᷑
non fucis uerb&. sed simplici sermone. & uera fi¬
dei ratione. missi sine pera. sine uirga. etiam ip-¬
sos philosophos conuerterunt. Quod ubi ne fa-¬
ceret reuocatus: publicas mulieres publice ad
se ingredi fecit: adhoc tantũ ut uisis his popłi
intentio reuocaretur. At uero populus ma¬
gis magisq clamabat. peccatũ tuũ suꝑ nos.
At ille cum inderet nichil suam intentio

Expanded text:
bat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is pobat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis hujus super nos : isti vero catechumenum scientes, fideli voce remissionem illi peccatorum omnium per baptismatis gratiam promittebant. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum super nos. 8. At ille cum videret nihil intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit insignia. ut regeret liguriã emiliãq
ꝓuintias: uenitq mediosanũ. Pidem tẽpus
mortuo auxentio artiane ꝑfidiȩ ep̃o. qui dio¬
nisio beate memoriȩ confessori ad exiliũ desti¬
nato impugnabat ęccłam. cũ popłs ad seditio
nẽ in petendo epõ. c̨e̾tq illi cura sedandȩ sedi¬
nonis. ne populus ciuitatis in ꝑiculũ ciuitatis con¬
uerteretur. perrexit ad ecclesiã: ibiq cum alloqͣ¬
retur plebẽ. subito uox feitur infantis in populo
sonuisse. ambrosiũ epm: ita ut qui¬
antea turbulentissime dissidebant.
quia et amani. & catholici sibi epm cupiebant.
suꝑatis alterutris ordinani. repente in hunc imũ
mirabili & incredibili concordia consenserunt.
Q uod ille cognito. egressus ȩccłam. tribunal
sibi parare pͣcepit. Euippe mox futimis ȩp̃s
altiora conscendit. Tunc contra consuetudinẽ
suam tormenta ꝑsonis iussit adhiberi. Quod
cum faceret: populus nichilominus ad clama¬

Expanded text:
suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura sedandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium epiantea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra consuetudinem suam tormenta jussit personis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclama
Abbreviated transcription (Latin):
scnptoꝵ ipsius nobis generauit fauos. qui cȩlestia do¬
na adnuntiarent. & mentes hominũ. de teriis ad
cȩlum erigerent. Postea uero cum adoleuisset. et
ẽẽt in urbe roma constitutus. cũ matre uidua. &
sorore quȩ uirginitatẽ fuerat iam ꝓfessa. comite
alia uirgine. cuius uirginis soror candida. & ip¬
sa eiusdem ꝓfessionis quȩ nunc cartagine de¬
get. iam anus. cum uider& sacerdotis a domes¬
nca sororis uel marris manus osculan: ipse lu¬
morabat. Loquebatur enim in illo sp̃s dñi. qͥ
illũ ad sacerdotiũ nutriebat: illa uero ut ado¬
lescentẽ. & crescentẽ quid dicer& respuebat.
Sed postquã edocꝰtus liberalib disciplinis ex
urbe egressus ẽ. ꝓfessusq in auditorio pͣfecto¬
riȩ pͣtorii. ita splendide causas porauit. ut eli¬
geretur a uiro illustri probo tunc prafecto pͣto¬
rii ad consiliũ tribuendũͣ. Posthec consularitatis

Expanded text:
scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia doscriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse lumorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis
Abbreviated transcription (Latin):
gitur posiro in administratione pͣfecturȩ gal-¬
liarum patre eius ambrosio. natus ambrosius¬
est.: qui infans in area pͣtorii in cuna positus
cũ dormiret aꝑto ote. subito examen apũ ad¬
ueniens. faciem eius atq ora compleuit: ita ut
ingrediendi mos egrediendiq frequentarent¬
uices. Que pater qui ꝓpterea cum marre ł fi-¬
lia deambulabat ne abigerentur ab ancilla
quȩ curã nutnendi infantis susceꝑat ꝓbibe̾s.
sollicita enim erat ne infanti nocerent᷑. exspec¬
tabat enim patrio affectu. quo fine illud miracu¬
lum clauderetur. At ille aliquandiu euolantes
in tantã aenis altitudinẽ subleuatȩ sunt: int hu¬
manis oculis minime cernerentur. Quo facto
tͣritus pat᷑ ait. si uixerit infantulus iste: aliquid
magni ent. Oꝑabatur enim iam tunc dñs in
seruuli sui infantia: ut impler& ur qd scriptũ est
faui mellis sermones boni. Iuud enĩ examen apũ

Expanded text:
Igitur posito in administratione praefecturae GalIgitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingrediendi in os, egrediendique vices frequentarent. Quae pater, qui propter cum matre vel filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum
Abbreviated transcription (Latin):
fonte cum sitiunt. quã ꝓfluentes fontis riuos.
quoꝵ copiam sitis tempore reppetire non pos¬
sunt: & hordeaceus panis dulcis soleat c̾ȩ etiã
his qui centenis uicib ferculorũ cotidiam
conuiuii copias ructare consuerunt: sed et
hort&. amena mirantib herbȩ agrestes place¬
re consuerunt. Quamobrẽ obsecro uos om̃s in
quoꝵ manib liber iste uersabitur. ut credatis
uera esse que scripsimus: nec me quisquã pu-¬
tet studio amoris aliquid quod fide careat
posuisse: quandoquidẽ melius sit nichil pe
nitus dicere. quã aliquid falsi ꝓferre: cũ sci¬
amus nos omniũ serionũ nr̃oꝵ. reddituros
esse rationẽ. nec dubitẽ & si non ab omnibus
omnia tamen a diuersis diueisã scm: et ea
cognita nͣnullis eẽ. que etiam ipse minus.
aut audire aut uidere potui. Unde a die na¬
nuitatis eius narrandi mitium sumã: ut gr̾a
uiri ab incunabulis quȩ fuerit agnoscatur.

Expanded text:
forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum reddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
ortans uenerabilis patͣ augustine. ut sicun
beati uiri athanasius ep̾s & hieromimus prb̃t
stilo prosecuti sunt uitam sc&ꝵ. pauli & anto¬
nu in heremo positorũ. sicut
etiam martini uenerabilis
rorũ qui muri ȩcclesiarũ sunt. & eloquen¬
tiȩ fontes. ita etiam sermone me imparẽ
nouitamen quia abfurdũ c̾e opinor quod
p̃cipis delinare. ea ou: a ꝓbatissimis uiris
aui uli ane x adscutrinis & maxime a
sorore ipsius uenerabili marcellina didici. uel
que ipse uidi cum illi adstarẽ. uel que ab his
cognoui qui illũ diuersis ꝓuintiis post obitũ
ipsius se uidisse narrarunt. uel que ad ipsũ
scripra sunt cum adhuc obisse nesciretur. adiu¬
tus orationib tuis & meritis tanti uiri licet incul¬
to sermone breuit᷑ strictimq describã. ut lecto¬
ris. aninũ. & si sermo offendit. tamen breui
tas ad legendũ ꝓuocet. nec uerborũ fucis ue¬
rit. lector tantarũ uirtutũ amitiat scientiã.
granorẽ habete aquam breui uena stillantẽ

Expanded text:
ortaris, venerabilis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter stylo prosecuti sunt vitas sanctorum Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut etiam Martini venerabilis rorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendurit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, gratiorem habere aquam brevi vena stillantem,
Abbreviated transcription (Latin):
memotare. non est nrm iudicare. In eadem
etiam ciuitare basilicã constituit: in qua depo¬
suit reliquias martirum uitalis & agricolȩ.
quorũ corpota in honomi Sensi eiuitatele¬
uauerat. Posita enim erant corpora martirũ
inter corpora uideoꝵ: nec erat congruum po¬
pulo xpĩano. nisi se ipsi scĩ martires sacerdoti
sub altare quod in eadem basstica conscitutũ¬
est. magna illic totius plebis scę̾ lecitia ate.
exultanio fuit. poena deraonũ confitentiuͣ
martirum metita. Pidem tempus arbogas¬
tes comes aduersus gente̾ suam. hoc ẽ fran¬
corum bellum parauit: atq pugnando. ñ
paruam multitudinem manu fudit: cum
residius uero pacem firmauit. S cum in coti¬
inmo a regib geans sue intertogaterir uttis
scitet ambrosiura .&. respondisset nosse seui¬
rum .&. diligi ab illo. et frequentet cum illo
coramiar solium: audunt. Ideo uicis co¬
mes: quis ah illo urro aiigetis quiꝙãt so¬

Expanded text:
memorare, non est nostrum judicare. 29. In eadem memorare, non est nostrum judicare. 29. In eadem etiam civitate basilicam constituit, in qua deposuit reliquias martyrum Vitalis et Agricolae, quorum corpora in Bononiensi civitate levaverat ; posita enim erant corpora Martyrum inter corpora Judaeorum: nec erat cognitum populo christiano, nisi se sancti martyres sacerdoti sub altari, quod est in eadem basilica constitutum, magna illic totius plebis sanctae laetitia atque exsultatio fuit, poena daemonum confitentium martyrum merita. 30. Per idem tempus Arbogastes comes adversum gentem suam, hoc est, Francorum, bellum paravit, atque pugnando non parvam multitudinem manu fudit, cum residuis vero pacem firmavit. Sed cum in convivio a regibus gentis suae interrogaretur, utrum sciret Ambrosium; et respondisset nosse se virum, et diligi ab eo, atque frequenter cum illo convivari solitum, audivit: Ideo vincis, Comes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusdam clarissimi ii. iri decenti. & quod ẽ
amplius xpiani manera. filius ipsius panso¬
sius nonime ad modum pariulus cum spũ im¬
mundo laboraret. frequenti oratione & impo¬
sitione manus sacerdotis ipsius sanatus eꝰ: sed
post aliquantos dies subita infirmitate cortep¬
tus infantulus exhalauit sym. Cuius mater
ualde teligiosa & plena fide ac timore dei.
ablato illo de suꝑiore parte domus ad infeno.¬
ra descendit: atq in lecto sacerdotis ipso ab¬
sente composuit. Quem cum reuertens sacer¬
dos in lectulo inuenisset. erat enim illo temꝑe
extia domuni positus. miseratus matrem & si¬
dem ipsius contemplatus. heliseo similis. supͣ
corpus infantis se ipse composuit. atq orando
meruit ut uiuum redderet matri quẽ mor¬
tuum inuenerat: atq etiam infantulo lihel¬
lum conscripsit. ut quod ꝑ etatis infantiã
scire non poterat. legendo cognoscerer: uerũ¬
etiam a se factum scriptis suis non cominemo¬
rauerit : sed quo affectu declinauerit com¬

Expanded text:
 clarissimi quondam viri Decentis, et quod est amplius, christiani, maneret, filius ipsius, Pansophius nomine, admodum parvulus, cum spiritu immundo laboraret, frequenti oratione et impositione manus Sacerdotis ipsius est sanatus: sed post aliquantos dies subita infirmitate correptus infantulus exhalavit spiritum. Cujus mater valde religiosa, et plena fide ac timore Dei, ablato illo de superiore parte domus, ad inferiora descendit, ac in lecto Sacerdotis, ipso absente, composuit. Quem cum revertens Sacerdos in lectulo invenisset, erat enim illo in tempore extra domum positus, miseratus matrem et fidem ipsius contemplatus, Elisaeo similis supra corpus infantis se ipse composuit, atque orando meruit ut vivum redderet matri, quem mortuum invenerat: ad quem etiam infantulum libellum conscripsit, ut quod per aetatis infantiam scire non poterat, legendo cognosceret. Verumtamen factum scriptis suis non commemoravit: sed quo affectu declinaverit com
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi pruriente dextro oculo ⁊ duriꝰ manu confri¬
cato sanguis ñ modicus sanguis ꝓrupit. ⁊⁊ statĩ
in eode oculo insũ recepit. Pro qua clementia
diuina pietas ab omĩb inconmune laudabat᷑.
⁊ ꝓ reliquo solita miserationis dnĩ potentia ex¬
pectabat᷑. Post pascha uͦ manniuersario die scĩ
patͥs nri. cũ in eiꝰ memoria missa ꝓdefunctis ab
epõ celebrata ẽ. in tpr̃ oblationũ corã clero &
popłõ quasi infirmatus corrint. &. ꝓrũpente
ilieo sanguine ex oculis &. narib ⁊ etiam auri¬
b aꝑto oculo uisum liqͥdo recepit. Missali de¬
niq officio ꝑ acto epc̃ habito sermone elerũ &
popłm ad laudes debitas dõ ꝑsoluendas am¬
monuit.&. ꝓfusis unanimiter lacrimis. dm
paritei& ipse laudare cepit. Qui fr̃ eode moni̾¬

Expanded text:
quasi pruriente dextro oculo et durius manu confriquasi pruriente dextro oculo et durius manu confricato, sanguis non modicus prorupit, et statim in eodem oculo visum recepit, pro qua clementia divina pietas ab omnibus in commune laudabatur, et pro reliquo solita miserationis Domini potentia exspectabatur. Post Pascha vero in anniversario die sancti Patris nostri, cum in ejus memoria missa pro defunctis ab episcopo celebrata est, tempore oblationum coram clero et populo quasi infirmatus corruit, et praerumpente illico sanguine ex oculis et naribus, et etiam auribus, aperto oculo visum liquido percepit. Missali denique officio peracto, episcopus habito sermone clerum et populum ad laudes debitas Deo persolvendas amonuit, et profusis unanimiter lacrymis, Deum pariter et ipse laudavit. Qui frater eodem mo
Abbreviated transcription (Latin):
lumis ꝑ mansit.
rat etiam in nr̃a congregatione iuue¬
nis qͥdã ex laico conu̾sus. desideriꝰ no¬
mine. ⁊ eodẽ beato uiro iubente in
clero tonsoratus. ⁊ usq addiaconatus ordinẽ
ꝓmotus .&. qͥa plenũ officiũ cantando ⁊ legen¬
do cũ fr̃ib frequentare nͣ potuit: eũ ne peni
tus uacaret cũ custodib ȩccłiȩ ministrare p̃¬
cepit. Tempore autẽ atelini nri p̃sulis. post
miserabile incendiũ nrĩ monasterii dũ idem
fr̃ nr̃ infra festiuos dies natiuitatẽ dnĩ qͦdã ues¬
ꝑa inscolis cũ pueris sermocinando consedit.
subita cecitate miserabiliter ꝑculsus cecidit.
& alia &. iam infirmitate conerescente. longo
decubint. Quadragesimali uͦ temꝑore cecita¬
te durante ex infirmitate conualuit. ⁊ ȩccłiam
debito more frequentans ad pontificale sepulchrũ
sepe sanandi sepius ꝓstratus ꝓcubuit. & conti¬
rũ mr̃m. dũ inmatutinũ ibidẽ ꝓcũberet ilico

Expanded text:
lumis permansit. lumis permansit. 56. Erat etiam in nostra congregatione juvenis quidam ex laico conversus, Desiderius nomine, et eodem beato viro jubente in clero tonsoratus, et usque ad diaconatus ordinem promotus: et quia plenum officium cantando et legendo cum fratribus frequetus vacaret, cum custodibus ecclesiae ministrare praecepit. Tempore autem Azelini nostri praesulis, post miserabile incendium nostri monasterii, dum idem frater noster infra festivos dies Nativitatis Domini, quadam vespera in scholis cum pueris sermocinando consedit, subita caecitate miserabiliter perculsus cecidit, et alia etiam infirmitate concrescente, longo tempore decubuit. Quadragesimali vero tempore, caecitate durante, ex infirmitate convaluit, et ecclesiam debito more frequentans ad pontificale sepulcrum spe sanandi saepius prostratus procubuit, et contirum martyrum, dum in matutinis ibidem procumberet, illico
Abbreviated transcription (Latin):
uenit .&. indomũ quandã ad prandendũ di¬
uertens. puerulũ misera languoris infirmi¬
tate detentũ inuenit. qͥ tunc ꝑ aliquot eb¬
domadas omĩ m̃broꝵ officio destitutꝰ iace¬
bat. &. ad exitũ diatĩ ut omĩb uidebat᷑ ap¬
ꝓpinquabat. Quẽ ide pb̃r sicut semꝑ erat
suꝑ talib miserans. lacͥmando diucius in¬
tuebat᷑. languorisq tempus n euentũ ex
familia sciscitabat᷑. Qd ut agnouit flenti
matri ut ad tumulũ scĩ pontificis cande¬
las iuxta pueri mensuras ꝓmitteret ꝑ su¬
asit. qd ⁊ ipsa statim libentissime fecit. S
cum pauꝑ illa cetera ad alia non haberet.
surã secũ deferret. n ꝑse p̃stita çera candelaᷤ̃ᷤ
ꝓegͦtante ad beati uiri memoriã offerret.
Quo facto ad prandiũ consederunt. & qͦs
tate
quasi ex morte reuixit .&. inlec cimctiꝰ
ammirantib resedit . &. uocata matre de stra¬
tu ꝓrepsit. ⁊ refectionẽ petiit ⁊ eodẽ momͣ¬
to ꝑcepit. ⁊ postea ꝓbeati uri meritis in co¬

Expanded text:
venit, et in domum quamdam ad prandendum divertens, puerulum misera languoris infirmitate detentum invenit, qui tunc per aliquot hebdomadas, omni membrorum officio destitutus jacebat, et ad exitum dietim, ut omnibus videbatur, appropinquabat. Quem idem presbyter, sicut semper erat super talibus miserans, lacrymando diutius intuebatur, languorisque tempus et eventum ex familia sciscitabatur. Quod ut agnovit, flenti matri, ut ad tumulum sancti pontificis candelas juxta pueri mensuras promitteret persuasit: quod et ipsa statim libentissime fecit. Sed cum pauper illa ceram ad talia non haberet, suram secum deferret, et per se praestita cera candelas pro aegrotante ad beati viri memoriam offerret. Quo facto, ad prandium consederunt, et quasi tate quasi ex morte revixit, et in lecto cunctis admirantibus resedit, et vocata matre de stratu prorepsit, et refectionem petiit, et eodem momento percepit, et postea pro beati viri meritis inco
Abbreviated transcription (Latin):
ad sũmas diuicias cunctis mirantib succreuit.
ab imꝑatore henrico ꝓ qͥb dã causis quo
modo meliꝰ silentur humiliatus. iterũ ab
hoc uiro quia utilis ei ad res excłiȩ uideba¬
tur. pia miseratione subleuatꝰ. uarie tam̃
inter aduersa &. ꝓspera sepuis habittis. Postre¬
mo autẽ in tantũ sibi tanti pontificis ani¬
mũ sua calliditate conciliauit. ut ꝑ plures
ante fideliter ministrantes epõ ab alienaret.
eos tam humili grã q̃d eis certe molestissimũ
erat. quã & dignitate & ꝓpͥetatis utilitate
pͥuaret. S ne hoc aliqͥb mirũ uideat᷑. quia
beato gregorio teste sepus fit ut occupato
in plurib & maxime in diuinis animo fa¬
cile ab adulantib surripiat᷑. Tandem ille
obititur. qͥ & abhis tandẽ qͥ insontes ab alie¬
nati sunt. ingrãm reducitur. Presul pius
tamen post aliqt annos de talib clariꝰ. cer¬
tificatꝰ. &. suꝑ eos qͥ iniuste ledebant᷑ aliqn¬

Expanded text:
ad summas divitias cunctis mirantibus succrevit.ad summas divitias cunctis mirantibus succrevit.ab imperatore Henrico pro quibusdam causis, quae modo melius silentur, humiliatus, iterum ab hoc viro beato, quia utilis ei ad res Ecclesiae videbatur, pia miseratione sublevatus, varie tamen inter adversa et prospera saepius habitus. Postremo autem in tantum sibi tanti pontificis animum sua calliditate conciliavit, ut perplures ante fideliter ministrantes episcopo abalienaret, eosque tam herili gratia, quod ei certe molestum erat, quam et dignitate ac proprietatis utilitate privaret. Sed ne hoc aliquibus mirum videatur, quia, beato Gregorio teste, saepius fit ut occupato in pluribus et maxime in divinis animo facile ab adulantibus subripiatur. Tandem ille objicitur, qui et ab iis tandem qui insontes abalienati sunt, in gratiam reducitur. 35. Praesul pius tamen post aliquot annos de talibus clarius certificatus, et super eos qui injuste laedebantur aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis dolorẽ a suo capite mirabili celeritate
diffugere cognouit. & statim aꝑtis uł hostiis
uł fenestris cubictili. que iam ꝑ aliqt dies
diligentius eius egͥtudinis causa claudeban¬
t᷑. cepit clarius uidere. & nichil ꝓrsus huiꝰ
molestiȩ ampliꝰ sentire. Que postea die ao
condignas diuinȩ miserationi eiꝰq uisitatio¬
ni humiliter retulit. Quã ipse benigne con¬
solando suscipiens. &. in dño corde firmo sꝑa¬
re &. indesinent̾ bene facere p̃cipiens. oculos
eiꝰ a prb̃ro sacͦ oleo qd̃ infirmoꝵ dr̃ ungui man¬
dauit. quȩ certe unctio eiꝰq pia dep̃catio. eã
anno ei accidit pꝑono in exemplũ & caute¬
lam fidelib &. timorẽ ac formidinẽ negligen¬
tibus.
eat sane in nra congregatione quidã
pb̃r ex familia eccłiȩ ortus. littalis
scientiȩ ut in pace ueritas ꝓcedat
pene ignarus. s mundanȩ sagacitatis. subtili¬
ter. & supͣmodũ gnarꝰ. qͥ ex infima pauꝑtate

Expanded text:
mitatis dolorem a suo capite mirabili celeritate mitatis dolorem a suo capite mirabili celeritate diffugere cognovit: et statim apertis vel ostiis, vel fenestris cubiculi, quae jam per aliquot dies diligentius ejus aegritu dinis causa claudebantur, coepit clarius videre, et nihil prorsus hujusmodi molestiae amplius sentire. Quae postera die ad condignas divinae miserationi, ejusque visitationi humiliter retulit. Quam ille benigne consolando suscipiens, et in Domino corde firmo sperare, et indesinenter bene facere praecipiens oculos ejus a presbytero sacro oleo, quod infirmorum dicitur, ungi mandavit; quae certae unctio, et ejus pia deprecatio, eam anno ei accidit, propono in exemplum, et cautelam fidelibus, et timorem ac formidinem negligentibus. Erat sane in nostra congregatione quidam presbyter, ex familia Ecclesiae ortus, litteralis scientiae, ut in pace veritas procedat, pene ignarus, sed mundanae sagacitatis subtiliter et supra modum gnarus, qui ex infima paupertate
Abbreviated transcription (Latin):
am construxit. Erat in matͦna quedã in la¬
icali conu̾satione posita. s intimore dĩ de¬
cro set suscepit. Quã quoda tempore
contigit grauissimo oculoꝵ dolore uexari.
& ꝑ aliquot dies adeo ut nec cibũ nec po¬
tum accipere. nec aliquã corpoream qͥetẽ
habere posset cruciari. Que tandem cogen¬
te grauissima doloris anxietudine. filiolum
suũ ad epm cũ eulogiis transmisit. eiq ni
medelȩ subsidiũ ab eiꝰ pietate quesiuit. Qb
p̃sul auditis. leta hilaritate subrisit. et flo¬
res quosdã rubicundos de arbore que lingua
thetonica spunelboum dr̃. ei forte in ipso
momento a pauꝑe quodã allatos. signo cru¬
cis muniuit.&. eidẽ puerulo dedit dicens. Af¬
fer inquã hos flosculos amicȩ meẽ matͥ tuȩ
ut illos in mei memoriã secũ habe at .&. a
dõ salutis remedia poscat. Nec mora ut ipsa¬
nobis sepius uirando retulit. ut ipsos flores
egͥs oculis ammouit. omẽm ilico tocius infir¬

Expanded text:
am construxit. Erat ibi matrona quaedam in laam construxit. Erat ibi matrona quaedam in laicali conversatione posita, sed in timore Dei decro fonte suscepit; quam quodam tempore contigit gravissimo oculorum dolore vexari, et per aliquot dies, adeo ut nec cibum nec potum accipere, nec aliquam corpoream quietem habere posset, cruciari. Quae tandem, gravissima cogente doloris anxietudine, filiolum suum ad episcopum cum eulogiis transmisit, eique sumedelae subsidium ab ejus pietate quaesivit. Quibus praesul auditis, laeta hilaritate subrisit, et quosdam flores rubicundos de arbore, quae lingua Theutonica Spinnelbum dicitur, ei forte in ipso momento a paupere quodam illatos, signo crucis munivit, et eidem puerulo dedit, dicens: « Affer, inquit, hos flosculos amicae meae matri tuae, ut illos in mei memoriam secum habeat, et a Deo salutis remedia poscat. » Nec mora, ut nobis saepius jurando retulit, ut ipsos flores aegris oculis admovit, omnem illico totius infir
Abbreviated transcription (Latin):
te infra nos omĩb notũ ẽ. puer fugata mor¬
boꝵ multitudine. laxataq neruoꝵ contrac¬
tione nimelius conualuit .&. de die indiem
eo ampliꝰ annos in capella episcopali incolu¬
mis deseruit. nͥ q̃d quasi intestimoniũ uirtu¬
uersa infirmitatũ molestia detentis. ad se con¬
fugientib opem suȩ int̾cessionis in ꝑtiuit. eosq
infatigabili scãrũ p̾cum instantia. & ab imi¬
nenti ꝑiculo liberauit &. in futurũ do auxili¬
ante dõ a talib custodiuit. Ne quib quam
multa multis ꝑlane cognita ueraciter enar¬
rare potuerĩ in ea ab illis tunc ipso cogente
dissimulata ea maxime causa silentio mͦ p̃¬
cerierim. ne aut lectorib altiꝰ fastidiũ inge¬
rat᷑. aut ad talia pigͥs incredulitatis pecca¬
tũ augeat᷑. Unũ tamͣ dicã qd quasi iocu¬
lari reddidero goslarie effecit. quando in
incurte regali in postremo eratis sue tem¬
pore iussu&. petitioni gisle imperat̾ti ȩccłi¬

Expanded text:
te apud nos omnibus notum est, puer, fugata morte apud nos omnibus notum est, puer, fugata morborum multitudine, laxataque nervorum contractione, in melius convaluit, et de die in diemr viginti et eo amplius annos in capella episcopali incolumis deservit, nisi quod quasi in testimonium virtuversa infirmitatum molestia detentis ad se confugientibus, opem suae intercessionis impertivit; eosque, infatigabili sanctarum precum instantia, et ab imminente periculo liberavit, et in futurum, Deo auxiliante, a talibus custodivit. De quibus quam multa, multis plane cognita, veraciter enarrare potuerim, ni ea ab illis tunc, ipso cogente dissimulata, ea maxime causa silendo modo praeterierim, ne aut lectoribus altius fastidium ingeratur, aut ad talia pigris incredulitatis peccatum augeatur. Unum tamen dicam, quod quasi joculare ridiculo, Goslariae effecit, quando ibi in curte regali in postremo aetatis suae tempore, jussu et petitione Gislae imperatricis ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
pedib putͥdo timore & ꝑfluenti sanae ma¬
nabant. adeo ut nec gressũ qͦ qͦ mͦ mouere.
uł saltĩ reptando posset usquã prodire. Quẽ
ille & uultu &. corde hilari quasi uere donũ
dĩ gratanter suscepit. & suis cubiculariis di¬
ligentiꝰ cõmendatũ. secũ deduci p̃cepit. Poteñ
& peccatorib diu̾so pietatis sue remedio sub¬
uenire. nos etiã suꝑ hoc pauꝑculo solito suȩ¬
pietatis more letificare. Qui puer ad pͥncipa¬
łe nrãm ȩccłiam cũ epo ꝑductus & non sine
magno pueroꝵ qui euͣ seruabant labore ꝑ
aliquot ebdomadas sustentatus. tandẽ post
beati uiri meritis & p̃cib conualescere. & se¬
decto partim saniei ac timoris ꝓfluuio inter¬
dum assurgendo int̾dum uͦ. ꝓreptando. qͦsi
ad gressũ menbroꝵ neruos exercere. Qd̃ p̃sul
tioni grates debitas retulit. cui & intentius
supplicare ut postea uere donante dõ pate¬
bat ñ destitit. Nam infra anni spaciũ ut cer¬

Expanded text:
is putrido tumore et profluenti sanie mais putrido tumore et profluenti sanie manabant, adeo ut nec gressum quoquomodo movere, vel saltem reptando posset usquam prodire. Quem ille et vultu et corde hilari, quasi vere donum Dei gratanter suscepit, et suis cubiculariis diligentius commendatum secum deduci praecepit. Potens et peccatoribus diverso pietatis suae remedio subvenire, nos etiam super hoc pauperculo, solito pietatis suae more laetificare. Qui puer ad principalem nostram ecclesiam cum episcopo perductus, et non sine magno puerorum, qui eum servabant, labore per aliquot hebdomadas sustentatus, tandem post beati viri meritis et precibus, convalescere, et sedato partim tumoris ac saniei profluvio, interdum assurgendo, interdum vero proreptando, quasi ad gressum membrorum nervos exercere. Quod praesul tioni grates debitas retulit, cui et intentus supplicare, ut postea vere, donante Deo, patebat, non destitit. Nam infra anni spatium, ut cer
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. qui dõ manifeste ꝓuehente breui ad
culmen sũme ꝑfectionis feliciter ꝓcessit. Cu¬
iꝰ pietatis uita & actus hic plenius id̾o nͥ inscͥ¬
celebrant᷑. N nũ tam̃ ꝑfectionis eiꝰ pͥuilegiũ
dicam. q̃d ei innrĩs confiniis a sanũ sapienti¬
b cłicis honoris grã oblatũ ẽ. scilicet ut ceqͥ¬
uocato cũ beato iohanne epo cognomine.
ꝓpt̾ dulcisonã p̃dicandi melodiã bardo cri¬
sostomus diceretur.
uodã etiã tempore cũ more ep̃ali
p̃sul nr̃ godehardus. uisitande cõ¬
missȩ plebis grã parrochiȩ suȩ ter-¬
bat. pauꝑes refic̾e̾t. qued̃ã uidua pauꝑ ex
eadem fanuilia. filiũ suum conspectui eiꝰ ob.¬
tulit. puerulũ pauꝑculũ. miserrimo infirmi¬
tatis genere debilitatũ. Nam partĩ paralisi.
partĩ lepra uexhabat᷑. distortisq neruis men¬
broꝵ a tota corporeȩ formationis utilitate dis¬
soluebat᷑. Manus enĩ cũ brachiis & genua cũ

Expanded text:
cessit, qui, Deo manifeste provehente, brevi ad cessit, qui, Deo manifeste provehente, brevi ad culmen summae perfectionis feliciter processit. Cujus pietatis vita et actus hic plenius ideo non inscrcelebratur. Unum tamen perfectionis ejus privilegium dicam, quod ei in nostris confiniis a sanum sapientibus clericis honoris causa oblatum est, scilicet, ut, aequivocato cum beato Joanne episcopo cognomine, propter dulcisonam praedicandi melodiam Bardo-Chrysostomus diceretur. 32. Quodam etiam tempore, cum more epinoster Godehardus, visitandae commissae plebis gratia, parochiae suae terbat, pauperes reficeret, quaedam vidua pauper ex eadem familia, filium suum conspectui ejus obtulit puerulum pauperculum, miserrimo infirmitatis genere debilitatum. Nam partim paralysi, partim lepra vexabatur, distortisque nervis membrorum a tota corporeae formationis utilitate dissolvebatur. Manus enim cum brachiis, e
Abbreviated transcription (Latin):
dem ab epiͣs conꝓuincialib usq in p̃sentiã
ditiat᷑. S eo tempore pͥuss ottho .iiiꝰ. impera¬
tor ad xpm̃ migrauit. cuius loco ut p̃notatũ
ẽ henricus in regnũ intrauit. qui statim
natale scĩ laurentii patherbrunne celebra¬
uit. ubi dnã cunigund regalem coronã ꝑce¬
pit. Predicta etiam gerberga gandis hemm̃si
abbatissa scło exempta sophia ei succedens
aribo metropolitanꝰ in sco die inter mis¬
sarũ sollempnia publico sermone habito
licentiã ab imꝑatore &. confrĩb romã ꝑgent
rogauit. simulq aclero & popło indulgen¬
tiam fibi adoͥ impetrari postulauit. Sicq
post purificationẽ sc̃ẽ mariȩ iter assumens
romã adiit. inde uͦ digrediens. uii. idꝰ apͥł̃
ahah obiit. anno ordinationis suȩ .xi. cunctiᷤ
certe catholicus mito flebilis. quia momĩ ȩc¬
cłiastica religione erat uere laudabilis. cui uir
simplex &. rectus. bardo. herueldie abbas sue¬

Expanded text:
dem ab episcopis comprovincialibus usque in praesentiam dem ab episcopis comprovincialibus usque in praesentiam dimatur 22. Sed eo tempore pius Otto tertius imperator ad Christum migravit, cujus loco, ut praenotatum est, Henricus in regnum intravit, qui statim natale sancti Laurentii Patherbrunne celebravit, ubi domina Cunigund regalem coronam percepit. Praedicta etiam Gerberga Gandersheimensis abbatissa saeculo exempta, Sophia ei succedens Aribo metropolitanus, in sancto die inter missarum solemnia publico sermone habito, licentiam ab imperatore et confratribus Romam pergendi rogavit, simulque a clero et populo indulgentiam sibi a Deo impetrari postulavit. Sicque post Purificationem sanctae Mariae iter assumens, Romam adiit. Inde vero digrediens, octavo Idus Aprilis ah! ah! obiit anno ordinationis suae 11, cunctis certe Catholicis merito flebilis, quia in omni ecclesiastica religione erat vere laudabilis. Cui vir simplex et rectus Bardo Herveldiae abbas suc
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo ageret. de ceteris uero uelandis uirgini¬
b nr̃᷑ p̾sul suo iure ꝓuideret. Post pauca autẽ¬
p̃digo osdlago. epõ defuncto. et serdago etiam
idem archiep̃s consecrauit. s suꝑ eadẽ repe¬
titione ꝓrsus obticuit. Donec dnĩa .s. abbatis¬
sa uenerabilis. nouu̾ monastertũ q̃d ipsa pꝰ
incendium construxit uoluit consecrari. s
piscopũ ad talia honorifice uocauit. qͥ iterũ
ꝓ huiusmodi susione uiris oblitus eunde̾ lo¬
cũ inuadere festinauit. s p̾sulis nrĩ literis
conmonitus distulit. itẽ innitit᷑. itẽq auo¬
toritatis iure repellit᷑. Ad t̾tiã uͦ inuitationẽ
archie p̃s illuc aduenit. ęccłiam ut putabat
dedicaturus. q̃d certe ei eggihardus leuicen¬
sis epc uere fidelis nr̃e ȩccłiȩ filius. illo cum
clero a nr̃o dño missus. septurarũ auctori¬
tate intercepit. Post multas autẽ nuarias
huius modi disceptationes. eadem causa tan¬

Expanded text:
onem simul cum eo ageret; de caeteris vero velandis virginionem simul cum eo ageret; de caeteris vero velandis virginibus, noster praesul suo jure provideret. Post pauca praedicto Osdago episcopo defuncto, et Gerdago etiam idem archiepiscopus consecravit, sed super eadem repetitione prorsus obticuit, donec domina Gerberga abbatissa venerabilis novum monasterium, quod ipsa post incendium construxit, voluit consecrari; sedpiscopum ad talia honorifice vocavit, qui iterum pro hujusmodi suasione juris oblitus, eumdem locum invadere festinavit, sed praesulis nostri litteris commonitus distulit. Item invitatur, itemque auctoritatis jure repellitur. Ad tertiam vero invitationem archiepiscopus illuc advenit, ecclesiam ut putabat dedicaturus; quod certe ei Eggiardus Sleswicensis episcopus vere fidelis nostrae Ecclesiae filius, illo cum clero a nostro domino missus, Scripturarum auctoritate intercepit. Post multas autem et varias hujusmodi disceptationes, eadem causa tan
Abbreviated transcription (Latin):
no ingandisheini construxit .&. easdem uillaᷤᷤ
cũ adiacente territorio &. omĩ sua hereditate
dinante constituit. Sicq totũ idem t̾ritori¬
um ab inicio semꝑ adhildenis heimenses epõs
p̃sul quicquã inde uł sibi. uł suȩ eccłie uendi¬
cauit. Donec arabona .xuiiꝰ. uiullegisus me¬
t̾politanꝰ mogontiacã cathedrã insedit. uir
certe in omĩ catholica pietate p̃clarus. s in hoc
solo tantũ periculose temerarius. qui fuadente
ut in pune ueritatẽ loquar. domniam .s. soro¬
re imperatoris. ottonis. iii. que iuuenili iac¬
tantia. et generis dignitate elata. a palligero
tamen uelari gestuit. eundem locũ sibi usur¬
pare temptauit. que tamen machinatio incon¬
spectu regis & pͥncipũ osdago .uiii. post alt
ce resistente disperiit. quando uix optentu re¬
gis eiusq matͥs uicentiã ab eodem ep̃o obtinu¬
it. ut ibi in natale scĩ lucȩ. eugłistȩ missã cele¬

Expanded text:
no in Gandersheim construxit: et easdem villas no in Gandersheim construxit: et easdem villas cum adjacente territorio, et omni sua haereditate dinante constituit. Sicque totum idem territorium ab initio semper ad Hildenesheimenses episcopraesul quidquam inde vel sibi vel suae Ecclesiae vindicavit, donec a Rabano duodecimus Willegisus metropolitanus Magontiacam cathedram insedit; vir certe in omni catholica pietate praeclarus, sed in hoc solo tantum periculose temerarius, qui suadente, ut impune veritatem loquar, domina Sophia sorore imperatoris Ottonis tertii, quae juvenili jactantia et generis dignitate elata a Palligero tantum velari gestivit, eumdem locum sibi usurpare tentavit. Quae tamen machinatio in conspectu regis et principum, Osdago octavo post Altfce resistente disperiit, quando vix obtentu regis ejusque matris licentiam ab eodem episcopo obtinuit, ut ibi in natali sancti Lucae evangelistae missam cele
Abbreviated transcription (Latin):
tione phibuit. Quem quidem bannum ipse
suȩ simplicitatis more nec approbauit. nec re¬
nuit. s statim ad imperatorẽ ab eo solũmodo
patͦciniũ in talib querens confugit. qui cum¬
festim archiep̃o cũ fr̃ib familiariter accersi¬
to. et dissimulata cordis molestia sui hunc no¬
uũ conflictũ banno soluto sapienter. pacifice¬
q diremit. Et sic p̃dicta consecratione festi¬
ue celebrata. eandẽ diem intimore di exultan¬
tes leti ꝑegerunt.&. ita in pace suum conuen¬
tũ dissoluerunt.
ongͦ nobis o lectores incommodũ
uel fastidiosũ uideat᷑ si huiꝰmet
conflictus inicium uob̃ certe in po-¬
steris necessariũ. altius necessitatis causa repe¬
tatur. Quid̃a dux saxonicus .l. nomine. cũ
beato sergio papa reliquias scõꝵ p̃sulũ ana-¬
stasii. ⁊ innocentii impetratas detulit. In
quoꝵ honore monasteriũ et cenobiũ uirginũ
pͥmo inbrunistes husen deinde .iiii.post an¬

Expanded text:
tione prohibuit. Quem quidem bannum ipse tione prohibuit. Quem quidem bannum ipse suae simplicitatis more nec approbavit nec retinuit, sed statim ad imperatorem, ab eo solummodo patrocinium in talibus quaerens, confugit. Qui confestim archiepiscopo cum fratribus familiariter accercito, et dissimulata cordis sui molestia, hunc novum conflictum banno soluto sapienter pacificeque diremit. Et sic praedicta consecratione festive celebrata, eamdem diem in timore Dei exsultantes laeti peregerunt, et ita in pace suum conventum solverunt. 21. Non ergo vobis, o lectores, incommodum vel fastidiosum videatur si hujusmet conflictus initium, vobis certe in posteris necessarium, altius necessitatis causa repetatur. Quidam dux Saxonicus Luitolfus nomine cum beato Sergio papa reliquias sanctorum praesulum Anastasii et Innocentii impetratas domum detulit. In quorum honore monasterium et coenobium virginum primo in Brunesteshusen, deinde quarto post an
Abbreviated transcription (Latin):
Nec mora eodem die diluculo clerus nr̃ hild
cũ milicia aduenit. quib cum imperator
suum secretũ immo diuinũ decretũ intima¬
uit. tota eoꝵ unanimitas gratanter dm
laudando suscepit. quãuis pͥmo qd nec mi¬
rũ erat aliqui uł ad ignotã eius ueletiã ad
aucditã olim nuuentutis eiꝰ ninietatẽ. ad tẽ¬
pus ex pauescerent. sibiq tale aliquid ꝑti¬
rmescerent. Sequenti uͦ innatali apłici cũ
sumino cleri plebisq tͥpudio eadem pastoralis
cura cominodatur. qui ꝓxima d̾nica aduentus
dnĩ ab aribone metropolitano mogonciaco
digne do consecratur.
ed tamen in ipso eiusdem honoris siue
ut ipse putauit oneris inicio iustis
a deo ut uere credit᷑. p̃destinata non
defuit temptatio Nam idem eiꝰ consecrator
.A. eodemdie ante missarũ sollempnia secre-¬
tius eum cũ epĩs conuenit. eiq ingandishei¬
mensi loco et circumniacente territorio omem
pontificalis officii ꝓuisionẽ banni sui int̾posi¬

Expanded text:
Nec mora, eodem die diluculo clerus noster Nec mora, eodem die diluculo clerus noster cum militia advenit: quibus dum imperator suum secretum, imo divinum decretum intimavit, tota eorum unanimitas gratanter Deum laudando suscepit, quamvis primo quod nec mirum erat, aliqui vel ob ignotam ejus vitam, vel etiam ob auditam olim juventutis ejus nimietatem ad tempus expavescerent sibique tale aliquid pertimescerent. Sequenti vero die in natali Apostoli cum summo cleri plebisque tripudio eidem pastoralis cura commendatur, qui proxima Dominica Adventus Domini ab Aribone metropolitano Magontiaco digne Deo consecratur. 20. Sed tamen in ipso eiusdem honoris, sive, ut ipse putavit, oneris initio, justis a Deo, ut vere creditur, praedestinata non defuit tentatio. Nam isdem ejus consecrator Aribo eodem die ante missarum solemnia secretius eum cum episcopis convenit, eique in Gandersheimensi loco et circumjacenti territorio omnem pontificalis officii provisionem banni sui interposi
Abbreviated transcription (Latin):
se tumultuantẽ. & de episcopio hildens hei¬
mensi serio concertantẽ. Tunc accessit ad e¬
um in media multitudine cum pulchra
puellarũ caterua quedã matͦna uenerabi¬
lis uultu.&. habitu mirabilis. &. app̾hensa
manu eiꝰ. de frequentia turbarũ eũ in ean¬
dem eccłiam intͦduxit .&. extenta dextra nu¬
tu tantum eũ ad agendã ante crucifixum
ueniã ammonuit. statimq ipso se ad p̾ces
melmnantes ipsa cũ circũstantib clara uoce
deo ita psallere cepit. Infunde unctionem
tuã clemens nrĩs sensib. Ad quã uocẽ ipse
a somno euigilans. et eiꝰdẽ uisionis misterio
compunctus eccłiam intrauit. &. corã altari
dnĩ prostratus. diuine pietatis se suãq iusi¬
onem commendauit. facto autẽ die impera¬
torem secretius conuenit. & mentis suȩ ꝑti¬
natia remissa. uisionis ei serem aꝑuit. et
tandem se diuinȩ p̃destinationi &. eiꝰ etiam
consilio ac uoluntati obsecuturũ deuouit.

Expanded text:
se tumultuantem et de episcopio Hildenesheise tumultuantem et de episcopio Hildenesheimensi serio concertantem. Tunc accessit ad eum in media multitudine cum pulchra puella rum caterva, quaedam matrona venerabilis, vultu et habitu mirabilis, et apprehensa manu ejus de frequentia turbarum eum in eamdem ecclesiam introduxit, et extenta dextra nutu tantum eum ad agendam ante crucifixum veniam admonuit; statimque ipso se ad preces inclinante, ipsa cum circumstantibus clara voce Deo ita psallere coepit: Infunde unctionem tuam clemens nostris sensibus. Ad quam vocem ipse a somno evigilans et ejusdem visionis mysterio cumpunctus ecclesiam intravit, et coram altare Domini prostratus divinae pietati se suamque visionem commendavit. Facto autem die imperatorem secretius convenit, et mentis suae pertinacia remissa, visionis ei seriem aperuit, et tandem se divinae praedestinationi et ejus etiam consilio ac voluntati obsecuturum devovit.
Abbreviated transcription (Latin):
solidõ liberius uacaret. & fragilis uitȩ sinem
insolita dilectaq sibi pauꝑtate securius ex¬
pectaret. Imperator ꝑ epõs cordis eus durici¬
eosq de talib illum conuenire rogauit. In
quorum ille colloquia solita fiducia restitit.
et se tandem si hoc tamen nomine dignus eis
uideret᷑. donec ratis bona aut patauia uacaret
ubi ñ sibi s tuis tantum ꝓdesse possit libentiꝰ
expectare retulit. Sieq ibidem ꝑ totã ebdoma¬
dam de hoc int̾ eos causa tractabat᷑. s ille semꝑ
meadem suȩ sententiȩ tenacitate retinebatuꝵ.
uentũ diñ euenerant. item somniũ uidit. q̃d
tunc soli imperatori postea uͦ & nobis grantu¬
lando .&. etiam lacͥmando sepius inumauit.
Aspexit enĩ inuisione post solitas nocturnas.
uigilias. ac p̃ces matutinas ut sibi uidebatur
in atͥo eiusdẽ eccłiȩ inqua post tͥduum dõ con¬
secrandus erat nimiã certe multitudinẽ int̾

Expanded text:
soli Deo liberius vacaret et fragilis vitae finem soli Deo liberius vacaret et fragilis vitae finem in solita dilectaque sibi paupertate securius exspectaret. Imperator vero per episcopos cordis ejus duritieosque de talibus illum convenire rogavit; in quorum ille colloquio solita fiducia restitit, et se tandem si hoc tamen nomine dignus eis videretur, donec Radisbona aut Patavia vacaret, ubi non sibi sed suis tantum prodesse possit, libentius exspectare retulit. Sicque ibidem per totam hebdomadam de hoc inter eos causa tractabatur, sed ille semper in eadem suae sententiae tenacitate renitebatur. ventum Domini evenerant, item somnium vidit quod tunc soli imperatori, postea vero et nobis gratulando et etiam lacrymando saepius intimavit. Aspexit enim in visione post solitas nocturnas vigilias ac preces matutinas, ut sibi videbatur, in atrio ejusdem ecclesiae, in qua post triduum Deo consecrandus erat, nimiam certe multitudinem inter
Abbreviated transcription (Latin):
parte hild̾ꝰ nr̃e ciuitatis intucionẽ ciuium
construxit. eccłias multas cum uariis et
utilib edificiis. ꝑdiuersas episcopii curtes
edificauit. & omĩ ꝓrsus pontificalis. ꝓuisio¬
nis honestate indiuinis & humanis sollerter
odem tempore imperator eruona sede¬
bat .&. p̃memoratũ abbatẽ solito sem¬
ꝑ pietatẽ more secum habebat. Adueniente
gͦ legato cũ hac lugubri legatione. imperator
fidełe xp̃i suiq amici etiã condigno merore
defleuit. & piam eius animã dõ & scĩs dei an¬
głis debita cõmemoratione conmendauit.
Deinde abbatẽ secreto soli loquio conuenit.
eiq suȩ uoluntatis archanũ de epãtu eiusde
sedis aperuit. cui statim ille infaciem restitit.
ꝙ se indignum dõ tanto ac tali honori &. offi¬
cio respondit. Quem itẽ itemq ex habundan¬
tia cordis deuocius ammonuit. ille uͦ incepta
excusatione firmiter ꝑstitit. dicens certe se
maiora onera diuiciarũ ob hoc reiecisse. ut

Expanded text:
rae civitatis, in tuitionem civium construxit. Ecclesias multas cum variis et utilibus aedificiis per diversas episcopii curtes aedificavit, et omni prorsus pontificalis provisionis honestate in divinis et humanis solerter Eodem tempore imperator Gruona sedebat, et praememoratum abbatem solito semper pietatis more secum habebat. Adveniente igitur legato cum hac lugubri legatione, imperator fidelem Christi suique amicum, condigno moerore deflevit, et piam ejus animam Deo et sanctis Dei angelis debita commemoratione commendavit. Deinde abbatem secreto soliloquio convenit, eique suae voluntatis arcanum de episcopatu ejusdem sedis aperuit. Cui statim ille in faciem restitit, et se indignum tanto ac tali officio et honore respondit. Quem item itemque ex abundantia cordis devotius admonuit. Ille vero in coepta excusatione firmiter perstitit, dicens, certe se majora onera divitiarum ob hoc rejecisse, ut