comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat aĩa mea die ac nocte: s pulch¬
tudinũ exterioꝵ operatores et sec¬
tatores inde trahunt approbandi
modũ. ñ aũt inde trahunt utẽcli
modũ: et ibi est. et ñ uident eũ ut
ñ eant longuis et fortitudinem
suã ad te custodiant. nec eã spar¬
gant indeliciosas lassitudines. E¬
go aũt hec loquens atq discerr¬
nens. etiã istis pulchris gressum
et tu euellis misericordit̾. Aliq̃n
ñ sentientem. qr suspensius inci¬
deram. aliq̃n cum dolore qr iam in¬
heseram. Huc accedit alia forma
tẽptationis multiplicius pericu-¬
losa. Preter eam enim ꝯcupiscenti¬
am carnis que in est in delectatõe
oĩum sensuũ et uoluptatũ. cui
seruientes depereune qui longe se
faciunt ate. in est anime ꝑ eosdem
sensus corporis quedam ñ se oblec¬
tandi in carne s experiendi per car¬
nem. Uana et curiosa cupiditas
noĩe cognitionis et scientie palli-¬
ata: que qm in appetitu noscendi ẽ.
Oculi aũt sunt ad noscendum ĩ sen¬

Expanded text:
rat anima mea die ac nocte. sed pulchritudinum exteriorum operatores et sectatores inde trahunt adprobandi modum, non autem inde trahunt utendi modum. et ibi est et non uident eum, ut non eant longius et fortitudinem suam ad te custodiant nec eam spargant in deliciosas lassitudines. ego autem haec loquens atque discernens etiam istis pulchris gressum et tu euelles misericorditer aliquando non sentientem, quia suspensus incideram, aliquando cum dolore, quia iam inhaeseram. Huc accedit alia forma temptationis multiplicius pericusa. praeter enim concupiscentiam carnis, quae inest in delectatione omnium sensuum et uoluptatum, cui seruientes depereunt qui longe se faciunt a te, inest animae per eosdem sensus corporis quaedam non se oblectandi in carne, sed experiendi per carnem uana et curiosa cupiditas nomine cognitionis et scientiae palliata. quae quoniam in appetitu noscendi est, oculi autem sunt ad noscendum in sen
Abbreviated transcription (Latin):
no suo. Sic ẽẽ cupio: resisto se¬
ductionib ocłoꝵ ne implicen¬
tur pedes mei quib ingredior i¬
am tuã. et erigo ad te inuisibila
oculos ut ti euellas de laquen
pedes meos. Tu subinde euellis
eos. nam in laqueant᷑. tu ñ cel¬
sas euellere. Ego aũt crebro heno
ubiq sparsis insidiis: qm̃ non
dormies neq dormitabis qui ey¬
stodis isrł. Qmͣ innumerabilia
uariis artib et opificiis. inuesti¬
b calciam̃tis. uasis et huiꝰcemo¬
di fabricationib picturis etiam
diu̾sis q figmentis. atq his usũ
necessarium atq moderatũ. et pi¬
am significationẽ longe trans¬
gredientib addideruit hoĩes ad
in lecebras oculoꝵ: foras sequen¬
tes ꝙ faciunt. intus relinquenti
aquo fci sunt. et exterminantes
ꝙ fc̃i sunt. At ego de̾m̃s et decus
meũ. et iam hinc tibi dico ymuu
et sacrifico laudem scĩficatori
meo. Qm̃ pulchra traiecta per
animas in manus artificiosas
ab illa pulchritudine ueniunt

Expanded text:
no suo: sic esse cupio. resisto seno suo: sic esse cupio. resisto seductionibus oculorum, ne inplicentur pedes mei, quibus ingredior uiam tuam, et erigo ad te inuisibiles oculos, ut tu euellas de laqueo pedes meos. tu subinde euelles eos, nam inlaqueantur. tu non cessas euellere, ego autem crebro haereo in ubique sparsis insidiis, quoniam non dormies neque dormitabis, qui custodis Israel. Quam innumerabilia uariis artibus et opificiis in uestibus, calciamentis, uasis et cuiuscemodi fabricationibus, picturis etiam diuersisque figmentis atque his usum necessarium atque moderatum et piam significationem longe transgredientibus addiderunt homines ad inlecebras oculorum, foras sequentes quod faciunt, intus relinquentes a quo facti sunt et exterminantes quod facti sunt. at ego, deus meus et decus meum, etiam hinc tibi dico hymnum et sacrifico laudem sacrificatori meo, quoniam pulchra traiecta per animas in manus artificiosas ab illa pulchritudine ueniunt,
Abbreviated transcription (Latin):
trahatur cum desiderio requira¬
t᷑: et si diu absit: contristat a¬
nimũ: O lux qͣm̃ iudebat to biᷤ
rum clausis istis oculis filiũ
docebat uite uiam. et ei p̾ibat
pede caritatis. nusqͣm. errans:
aut qm uidebat isaac p̾graua¬
tis et opertis senectitte carneis
luminib cum filios ñ agnos¬
cendo benecliceret. s beneclicen¬
do agnoscere meruit: aut qm
uidebat iacob. cum et ip̃e pre
grandi etate captus oculis in fi¬
liis p̾signata futuri ppłi gen̾a
luminoso corde radiauit. et nepo¬
tib suis ex ioseph diu ex asmysti¬
ce manꝰ non sicut pat̾ eoꝵ foris
corrigebat. s sicut ip̃e intus di¬
scenebat imposutt: Ipsa est lux.
una est et unum om̃s qui uident
et amarte eam. At ista corporalis
de qua loquebar illecebrosa ac pe¬
riculosa dulcedine condit uitam
scli̾ cecis amatorib. Qui aũt et
de ip̃a laudare te norunt d̾s crea¬
tor om̃ium. assumunt eã in hym¬
no tuo. assumunt᷑ ab ea in son¬

Expanded text:
trahatur, cum desiderio requiratrahatur, cum desiderio requiratur; et si diu absit, contristat animum. 0 lux, quam uidebat Tobis, cum clausis istis oculis filium docebat uitae uiam et ei praeibat pede caritatis nusquam errans; aut quam uidebat Isaac praegrauatis et opertis seneetute carneis luminibus, cum filios non agnoscendo benedicere, sed benedicendo agnoscere meruit; aut quam uidebat Iacob, cum et ipse prae grandi aetate captus oculis in filiis praesignata futuri populi genera luminoso corde radiauit. et nepotibus suis ex Ioseph diuexas mystice manus, non sicut pater eorum foris corrigebat, sed sicut ipse intus discernebat, imposuit. ipsa est lux, una est et unum omnes, qui uident et amant eam. at ista corporalis, de qua loquebar, inlecebrosa ac periculosa dulcedine condit uitam saeculi caecis amatoribus. cum autem et de ipsa laudare te norunt, deus creator omnium, assumunt eam in hymno tuo, non assumuntur ab ea in som
Abbreviated transcription (Latin):
tis. unde facta procedum. Nam qͥ
et iude. et miserere. et sana me. In
cuiꝰ oculis mͥ questio factus sum.
et ip̃e est languor m̃s. Restat ro¬
luptas ocłoꝵ istoꝵ carnis mee.
de qua loquor confessiones quas
audiant aures templi tui. aures
frat̾ne acpie. ut concludamus
temptationes ꝯcupiscentie car¬
nis. que me adhuc pulsant ĩ¬
gemiscentẽ et ħ̾itaculum meũ
ꝙ de celo est suꝑ indui cupien¬
tem. Pulchras formas et uari¬
as nitidos et amenos colores
amant oculi. ñ teneant hec ani¬
mam meã. Teneat eã deus qui
fecte hec bona quidẽ ualde. s ip̃e
est bonũ meũ non hec. et tãgit᷑e
me ugilantẽ totis dieb. nec
requies ab eis datur mͥ. sicut
datur a uocib canoris a liqñ
ab om̃ib insilentio. Ipsa enĩ
regina celoꝵ lux ista ꝑfundens
cuncta que ceriumus ubi ꝑ diẽ
fuero multimoda ad lapsum
blandit᷑ michi aliud agenti et
eam ñ ad u̾tenti. Insinuat aũt
se ita uehem̃ter. ut si repente sb̃¬

Expanded text:
tis, unde facta procedunt. nam qui tis, unde facta procedunt. nam qui espice et uide et miserere et sana me, in cuius oculis mihi quaestio factos ssrm, et ipse est languor meus. Restat uoluptas oculorum istorum carnis meae, de qua loquor confessiones, quas audiant aures templi tui, aures fraternae ac piae, ut concludamus temptationes concupiscentiae carnis, quae me adhuc pulsant ingemescentem et habitaculum meum, quod de caelo est, superindui cupientem. pulchras formas et uarias, nitidos et amoenos colores amant oculi. non teneant haec animam meam; teneat eam deus, qui fecit haec bona quidem ualde, sed ipse est bonum meum, non haec. tangunt me uigilantem totis diebus, nec requies ab eis datur mihi, sicut datur a uocibus canoris, aliquando ab omnibus, in silentio. ipsa enim regina colorum lux ista perfundens cuncta, quae cernimus, ubiubi per diem fuero, multimodo adlapsu blanditur mihi aliud agenti et ad eam non aduertenti. insinuat autem se ita nehementer, ut si repente sub
Abbreviated transcription (Latin):
tatur ab aurib meis remoueri
uelim. atq ip̃uis eccłie: tutius¬
qr mͥ uidetur ꝙ de alexandrino
ep̃o athanasio sepe mͥ dictum cõ
memini. qui tam modico flexu
uocis faciebat sonare lectorem
psalmi. ut ꝓnuntianti uicinior
eẽt qmͣ canenti Ueruptam̃ cũ re¬
miniscor lacrimas meas quas
fudi ad cantus eccłie tue ĩprimor¬
mentissima modulatione san¬
tantur: magnã instituti huius
utilitatem rursus agnosco: Ita
fluctuo int̾ ꝑiculum uolupta¬
tis ec experimentũ salubritare ᷤ.
magis qz adducor. ñ quidem in¬
retractabilem sententiã ꝓferens.
cantandi consuetudinem appro¬
bare in eccłia: ut ꝑ oblectamen¬
ta aurium. infirmior animus
in affectum pietatis assurgat.
Tam cum mͥ accidit ut meam¬
plius tantus qm res que cantt᷑
moueat. penaliter me peccare
ꝯfiteor: et tunc mallem ñ au¬
dire cantantem: Ecce ubi sum
flete mecũ. et ꝓ me flete qui¬
aliquid boni nobiscum intus agi¬

Expanded text:
tatur; ab auribus meis remoueri tatur; ab auribus meis remoueri uelim atque ipsius ecclesiae, tutiusque mihi uidetur, quod de Alexandrino episcopo Athanasio saepe dictam mihi conmemini, qui tam modico flexa uocis faciebat sonare lectorem psalmi, ut pronuntianti uicinior esset quam canenti. uerum tamen cum reminiscor lacrimas meas, quas fudi ad cantus ecclesiae in primornientissima modulatione cantantur, magnam instituti huius utilitatem rursus agnosco. ita fluctuo inter periculum uoluptatis et experimentum salubritatis magisque adducor non quidem inretractabilem sententiam proferens cantandi consuetudinem approbare in ecclesia, ut per oblectamenta aurium infirmior animus in affectum pietatis adsurgat. tamen cum mihi accidit, ut me amplius cantus quam res, quae canitur, moneat, poenaliter me peccare confiteor et tunc mallem non audire cantantem. ecce ubi sum! flete mecum et pro me flete qualiquid boni uobiscum intus agi
Abbreviated transcription (Latin):
quiesco: Non quidem ut heream.
s ut surgam cum uolo. At tam̃
cum ip̃is sententus quib uiuir̾e
ut ammitant᷑ ad me querunt in
corde meo ñ nullius dignitatis
locum. et uix eis p̾beo congruen¬
tẽ. Aliq̃n enĩ plus mͥ uideor ho¬
noris eis tribuere qm decet. cum
ip̃is scĩs dictis religiosius et ar¬
dentius sentio moueri animos
nr̃os inflammã pietatis cũ rta
cantãt᷑ qm si ñ ita cantarentur.
uersitate habere ꝓprios modos
inuoce atq cantu. Quoꝵ nescio
qua occulta familiaritate exci¬
tent᷑. s delectatio camis mee cui
mentem eneruandã nõ oportet
dari sepe me fallit dũ rationi sen¬
sus si ita comitatur. ut patient̾
meruit admitti etiam p̾currere
ae clucere conatur. Ita in his pec¬
co ñ sentiens. et postea sentio. A¬
liqͣndo ait̃t hanc ip̃am fallaciã
ĩmoderatius cauens: erro nimia
seu̾itate. S ualde int̾dum ut me¬
los om̃e cantilenaꝵ suauiũ qui¬
b dauiticum psalteriũ frequen¬

Expanded text:
quiesco, non quidem ut haeream, quiesco, non quidem ut haeream, sed ut surgam, cum uolo. attamen cum ipsis sententiis quibus uiuunt ut admittantur ad me, quaerunt in corde meo nonnullius dignitatis locum, et uix eis praebeo congruentem. aliquando enim plus mihi uideor honoris eis tribuere, quam decet, dum ipsis sanctis dictis religiosius et ardentius sentio moueri animos nostros in flammam pietatis, cum ita cantantur, quam si non ita cantarentur, uersitate habere proprios modos in uoce atque cantu, quorum nescio qua occulta familiaritate excitentur. sed delectatio carnis meae, cui mentem eneruandam non oportet dari, saepe me fallit, dum rationi sensus non ita comitatur, ut patientermeruit admitti, etiam praecurrere ac ducere conatur. ita in his pecco non sentiens et postea sentio. Aliquando autem hanc ipsam fallaciam inmoderatius canens erro nimia seueritate, sed ualde interdum, ut melos omnes cantilenarum suauium, quibus Dauiticum psalterium frequen
Abbreviated transcription (Latin):
meis qui uitit scłm. numerans
me inter infirma membra corꝑis
sui qr et ĩperfectũ eius uiderunt
ocłi tui. et in libro tuo om̃s scribẽ¬
tur. De in lecebra odorum ñ sata¬
go nimis. cum absunt ñ requiro:
cum adsunt respuo. paratꝰ eis etiã
semꝑ carere. Ita mͥ uideor. Forsitã
fallar. Sunt enĩ et iste plangen¬
de tenebre in quib me latee facul¬
tas mea que in me est. ut aninᷤ
m̃s de uirib suis ip̃e se int̾rogans
ñ facile sͥ credendum existimet:
qr et ꝙ in est plerũq occultum
est. nͥ experientia manifestetur.
Et nemo securus ẽẽ debet in ista
uita que tota temptatio nomĩa¬
tur. utrũ qui fieri potuit exdete¬
riore melior. ñ fiat etiã ex meli¬
ore deterior. Una spes. uina fidu¬
tia. una firma. ꝓmissio miscd̃ia
tua Uoluptates auriũ tenatius
me implicauerant et subiugare¬
rant. s resoliusti et liberasti mes
n̾e in sonis quos animant eloqͥa
tua cum suaui et artificiosa uoce
cantat᷑. Eateor. aliqͣntulum ad¬

Expanded text:
meis qui uioit saeculum, numerans me inter infirma membra corporis sui, quia et inperfectum eius uiderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur. De inlecebra odorum non satago nimis: cum absunt, non requiro, cum assunt, non respuo, paratus eis etiam semper carere. ita mihi uideor; forsitan fallar. sunt enim et istae plangendae tenebrae, in quibus me latet facultas mea, quae in me est, ut animus meus de uiribus suis ipse se interrogans non facile sibi credendum existimet, quia et quod inest plerumque occultum est, nisi experientia manifestetur et nemo securus esse debet in ista uita, quae tota temptatio nominatur, utrum qui fieri potuit ex deteriore melior, non fiat etiam ex meliore deterior. una spes, una fiducia, una firma promissio misericordia tua. Voluptates aurium tenacius me inplieauerant et subiugauerant, sed resoluisti et liberasti me. nunc in sonis, quos animant eloquia tua, cum suaui et artificiosa uoce cantantur, fateor, aliquantulum ad
Abbreviated transcription (Latin):
culta mea. que norunt oculi tui:
mei aũt non. Est enĩ qualiscũq
in aliis generib temptationum
mͥ facultas explorandi me: ĩ hoc
pene nulla est. Nam et auolupta¬
tib carnis et a curiositate super
uacanea cognoscendi. uideo. quan¬
tũ assecutus sim. posse refrenare
animũ meũ cum eis reb careo ł
uoluntate ł cum absunt. Tunc eĩ
me int̾rogo qm magis minus¬
ue mͥ molestum sit non hr̃e: Si¬
uitie u̾o que obhoc expeturte᷑ ut
alicui trium istaꝵ cupiditatũ
ł duab eaꝵ uel om̃ib seruiant.
si per se discere ñ potest animus u¬
trum eas hñs contemnat. possũt
et dimitti. ut se ꝓbet: Laude u̾o
ut careamꝰ atq in eo experiamur
qͥd possumus. numqͥd male ui¬
uendum ẽ. et tam perdite atq
ĩmaniter. ut iremo nos nou̾it
qui ñ detestatur: Que maior de¬
mentia dici aut cogitari potest:
At si bone uite bonoꝵq operũ
comes et solet et debet esse lauda¬
tio. tam comitatũ eius qm ip̃am

Expanded text:
culta mea , quae norunt oculi tui, culta mea , quae norunt oculi tui, mei autem non. Est enim qualiscumque in aliis generibus tentationum mihi facultas explorandi me; in hoc pene nulla est. Nam et a voluptatibus carnis, et a curiosituacuanea cognoscendi uideo quantum assecutus sim posse refrenare animum meum, cum eis rebus careo uel uoluntate uel cum absunt. tunc enim me interrogo, quam magis minusue mihi molestum sit non habere. diuitiae uero, quae ob hoc expetuntur, ut alicui trium istarum cupiditatium uel duabus earum uel omnibus seruiant, si persentiscere non potest animus, utrum eas habens contemnat, possunt et dimitti, ut se probet. laude uero ut careamus atque in eo experiamur, quid possumus, numquid male uiuendum est et tam perdite atque immaniter, ut nemo nos nouerit, qui non detestetur? quae maior dementia dici aut cogitari potest? at si bonae uitae bonorumque operum comes et solet et debet esse laudatio, tam comitatum eius quam ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
gła nr̃a tu esto ꝓpter te amenur.
et u̾bum tuũ timeat᷑ in nobis:
Qui laudari uult ab hominib
uituperante te: ñ defendetur ab
hõib iudicante te: nec exipietur
damnante te. Cum aũt non pet¬
cator laudatur in desideriis aĩe
sue. nec qui iniqua gerit bene¬
dicit᷑ s laudatur homo ꝓpter ali¬
quod donũ ꝙ dedisti ei. At ille
plus gaudet sibi laudari se qͣm
ip̃m donũ habere unde laudatur.
etiã iste te uituꝑante laudat᷑. et
melior iam ille qui laudaute qͣm
ille qui laudatꝰ est. Illi enĩ placu¬
it in nobis donũ dei. hinc ampli¬
us placuit donũ hominis qm dei.
cotidie domine. sñ cessatione temp¬
tanĩ. cotidiana fornax nr̃a. est hu¬
mana lingua. Impetas nobis et
in hoc genere continentiã: da quod
iubes. et iube ꝙ us: Tu nosti de hac
re adte gemitum cordis mei. ⁊ flu¬
mina oculoꝵ meoꝵ. Neq enĩ fa¬
cile colligo qͣm sim ab ista peste
mundatior. Et multum timeo os¬

Expanded text:
Gloria nostra tu esto; propter te amemur, Gloria nostra tu esto; propter te amemur, et verbum tuum timeatur in nobis. Qui laudari vult ab hominibus vituperante te, non defendetur ab hominibus judicante te, nec eripietur damnante te. Cum autem non peccator laudatur in desideriis animae suae, nec qui iniqua gerit benedicitur , sed laudatur homo propter aliquod donum quod dedisti ei; at ille plus gaudet sibi laudari se, quam ipsum donum habere unde laudatur: etiam iste te vituperante laudatur; et melior jam ille qui laudavit, quam iste qui laudatus est. Illi enim placuit in homine donum Dei; huic amplius placuit donum hominis quam Deiquotidie, Domine; sine cessatione tentamur. Quotidiana fornax nostra est humana lingua. Imperas nobis et in hoc genere continentiam: da quod jubes, et jube quod vis. Tu nosti de hac re ad te gemitum cordis mei, et flumina oculorum meorum. Neque enim facile colligo quam sim ab ista peste mundatior, et multum timeo oc
Abbreviated transcription (Latin):
meri et amari uelle ab hõib ñ ꝓp¬
ter aliud s ut in deste gaudiũ ꝙ ñ
est gaudium. misera iuta est. et fe¬
da iactantia. Hinc fit uel maxĩe
ñ amare te nec caste tin̾e te: ide¬
oq superbis resistis humilib
autem das gr̃am. et intonas suꝑ
ambitiones scłi et contremunt
fundam̃tta montiũ. Itaq nobis
qͥm ꝓpter quedam humane socie¬
tatis officia necessariũ est ama¬
ri et timeri ab hominib: instat
adu̾sarius uere beatitudinis nr̃e
ubiqz spargens in laqueis. euge
euge. ut dum auide colligimus
ui caute capiamur. et aueritate
tua gaudium nr̃m deponamus.
atq in hoĩm fallacia ponamus:
Libeat q nos amari et timeri ñ
miles factos. secum habeat non
ad concordiã caritatis s ad con¬
sortium supplicii qui statute se¬
dem suam ponere in aquilone. ut
te ꝑuersa et distorta uia imiitã¬
tes tenebrosi frigidiq seruirent:
ecce sumꝰ tu nos posside. Pretende
alas tuas et fugiamus subeas:

Expanded text:
meri et amari velle ab hominibus, non propter aliud, sed ut inde sit gaudium, quod non est gaudium, misera vita est, et foeda jactantia. Hinc fit vel maxime non amare te, nec caste timere te. Ideoque tu superbis resistis, humilibus autem das gratiam ; et intonas super ambitiones saeculi, et contremunt fundamenta montium. Itaque nobis, quoniam propter quaedam humanae societatis officia necessarium est amari et timeri ab hominibus, instat adversarius verae beatitudinis nostrae, ubique spargens in laqueis, Euge, euge: ut dum avide colligimus, incaute capiamur, et a veritate tua gaudium nostrum deponamus, atque in hominum fallacia ponamus; libeatque nos amari et timeri, noo modo sui similes factos secum habeat, non ad concordiam charitatis, sed ad consortium supplicii, qui statuit sedem suam ponere in aquilone, ut te perversa et distorta via imitanti , tenebrosi frigidique servirent. tuus ecce sumus ; tu nos posside. Praetende alas tuas, et fugiamus sub eas.
Abbreviated transcription (Latin):
cõcubitu potui. Itaq freni gutqi¬
ris temperata relaxatione et con-¬
strictione tenendi suirt. Et quis
metas necessitatis: Quisqͥs est
magnꝰ est: magnificee nomentu¬
um: ego aũt non sũ: qr ꝑeccator
homo sum. S et ego magnifich
nom̃ tuũ. et int̾pellat te ꝓ pina

Expanded text:
concubitu potui. itaque freni guttuconcubitu potui. itaque freni gutturis temperata relaxatione et constrictione tenendi sunt. et quis emetas necessitatis? quisquis est, magnus est, magnificet nomen tuum. ego autem non sum, quia peccator homo sum. sed et ego magnifico nomen tuum, et interpellat te pro
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui manducat ñ manducantẽ
ñ spernat. et qui ñ manducat man¬
ducantẽ nõ iudicee. Sidici hec.: gͣ¬
tias tͥ. laudes tͥ deo meo. magistro m̃a
pulsatori auriũ meaꝵ. inlustrato¬
ri cordis mei: eripe me ab om̃i tẽ¬
tatione: Non ego ĩmunditiã obsa¬
nii timeo s ĩmunditiã cupidita¬
tis. Scio noe omne carnis genus
bili abstinentia p̾dictum animali¬
b hoc est locustis in estam cedenti¬
bus ñ fuisse pollutũ. et scio esau
lenticule concupiscentia deceptũ
et dauid ꝓpter aque desiderium a se
ip̃o reprehensum et regem nr̃m ñ¬
de carne s de pane temptatũ. Ideo¬
q et ppłs inheremo ñ carnes quia¬
desiderauit. s qr esce desiderio ad¬
u̾sus dm̃ murmurauit meruit
ĩꝓbari. In his gͦ temptationib po¬
situs. certo cotidie adu̾sus concu¬
piscentiã manducandi et bibendi.
¶lon enĩ est ꝙ semel p̾cidere et ulti¬
us ñ attingere de cernam. sieut de

Expanded text:
ut qui manducat non manducantem ut qui manducat non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non iudicet. didici haec, gratias tibi, laudes tibi, deo meo, magistro ineo, pulsatori aurium mearum, inlustratori cordis mei: eripe me ab omni temptatione. non ego inmunditiam obsonii timeo, sed inmunditiam cupiditatis. scio Noe omne carnis genus,abili abstinentia praeditum animalibus, hoc est lucustis in escam cedentibus, non fuisse pollutum: et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nostrum non carne, sed pane temptatum. ideoque et populus in heremo non quia carnes desiderauit, sed quia escae desiderio aduersus dominum murmurauit, meruit inprobari. In his ergo temptationibus positus certo cotidie aduersus concupiscentiam manducandi et bibendi: non enim est quod semel praecidere et ulterius non attingere decernam, sicut de
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiens eẽ. et abundare noui. et
penuriam pati noui. Omĩa possũ
in eo qui me confortat. Eece mi¬
les castroꝵ celestiũ non puluis
ꝙ sumꝰ. s memento dñe qr puluis
sumus et de puluere fecisti hoĩem
et ꝑierat et inuentꝰ est. nec ille in
se potuit qr idem puluis fuit ꝙ̃
talia dicentem afflatu tue inspi¬
rationis ad amaui. Omĩa inqute
possum in eo qui me confortat.
Conforta me ut possim cla quod
uibes. et iube ꝙ uis. Iste se arrepiᷤ¬
se confitet᷑. et ꝙ gloriat᷑ in dño
gloriat᷑. Audiui alium rogantẽ
ut accipiat. Aufer ame inquit
concupiscentias uentris. Unde
apparet scẽ d̾s m̃s te dare cũ fit. q d̾
imperas fieri. Dociusti me pater
bone omĩa nũida mundis. s ma¬
lum eẽ homini qui ꝑ offensionem
manducat. et omne creaturã tuã
bonã eẽ. nichilq abiciendũ ꝙ cũ
gr̃aꝵ actione percipitur. et qr esca
nos nõ cõmendat deo. et ut nemo
nos uidicet in cibo aut impotu. et

Expanded text:
sufficiens esse et abundare noui et sufficiens esse et abundare noui et paenuriam pati noui. omnia possum in eo qui me confortat. ecce miles castrorum caelestium, non puluis quod sumus. sed memento, domine, quia puluis sumus, et de puluere fecisti hominem; et perierat, et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo qui me confortat. conforta me ut possim; da quod iubes, et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatur in domino gloriatur. audiui alium rogantem ut accipiat: aufer a me, inquit, concupiscentiam uentris; unde apparet, sancte deus meus, te dare quod cum imperas fieri fit. docuisti me, pater bone: omnia munda mundis, sed malum esse homini, qui per offensionem manducat; et omnem creaturam tuam bonam egratiarum actione percipitur ; et quia esca nos non commendat Deo . et ut nemo nos judicet in cibo aut in potu ; et
Abbreviated transcription (Latin):
da ur̃a crapula et ebrietate. Eb̃ri¬
etas longe est a me: misereberis
ne appropinquet mͥ. Crapula aũ
ñ nunqͣm sub repit seruo tuo: mi¬
sereb̾is. ut longe fiat ame. Nemo
eñi potest eẽ continens. nisi tu des.
Multa nobis orantib tribuis. ⁊
quicqͥd anteqm oremus accipinꝰ.
a te accipimus: et ut hoc postea co¬
gnosceremus. a te accepimus: Ebri¬
osus nũqmͣ fui. s ebriosos ate fac¬
tos sobrios ego noui. Ergo ate fa¬
ctum ẽ ut hoc ñ eẽnt qui nunꝙͣ
fuer̾t. A quo fc̃m est. ut hoc ñ sem¬
per essent qui fuer̃t. a quo etiam
fem̃ est ut scirent utriq aquo fac¬
tum ẽ: Audiui et aliam uocem
tuã. Post ꝯcupiscentias tuas ño
eas. et a uoluptate tua au̾tere. Ay¬
diui et illam ex min̾e tuo qmmł
tum amaui. Neq si manducau̾t¬
mꝰ abundabimꝰ. neq si ñ mandu¬
cauerimꝰ deerit nobis. Hoc ẽ dic̃ẽ.
nec illa res me copiosum faciet. nͦ
illa erumnosũ. Audiui et alte¬
ram. Ego enĩ didici in quib sum

Expanded text:
a in crapula et ebrietate. ebrietas longe est a me; misereberis ne appropinquet mihi. crapula autem nonnumquam subrepit seruo tuo; misereberis ut longe fiat a me. nemo enim potest esse continens, nisi tu des. multa nobis orantibus tribuis et quidquid boni antequam oremus accipimus, a te accipimus; et at hoc postea cognosceremus, a te accepimus. ebriosus numquam fui, sed ebriosos a te factos sobrios ego noui; ergo a te factum est ut hoc non essent qui numquam fuerunt, a quo factum est ut hoc non semper essent qui fuerunt, a quo etiam factum est ut scirent utrique a quo factum est. audiui aliam uocem tuam: post concupiscentias tuas non eas et a uoluntate tua uetare. audiui et illam ex munere tuo quam multum amaui: neque si manducauerimus abundabimus, neque si non manducauerimus deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum facit nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici in quibus sum
Abbreviated transcription (Latin):
tire. et ne quisqͣm putaret apd̃ se
ilũ aliquid oꝑari nõ in hoc mundo
pat̾ in me manens inquit oꝑa sua¬
uiuificat. deniq qr ñ solum mag
na atq p̾cipura um etiã ista t̾rena
et extrema ip̃e oꝑatur ita oicit a¬
postolus. stulte tu qd̾ seminas ñ ui¬
ificatur nisi prius moriatur.
Et qd̾ seminas ñ corpꝰ. qd̾ futurũ ÷
seminas. s nontlum granum fe

Expanded text:
tur. et ne quisquam putaret apud se tur. et ne quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo, pater in me manens, inquit, uiuificat, sic na atque praecipua, verum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit Apostolus: Stulte, tu quod seminas non vivificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, s
Abbreviated transcription (Latin):
cula. Id̾̃oq ex ꝑsona sapientie. añ
secła inquit fundauit me. ut in ea
innotescit angłis qd̃ absconditum
est. u̾m etiam hic eis apparet eum
efficit᷑. atq ꝓpalatur idẽ apłs ita
testis est. ⁊ sine dubio inquit ma¬
gnum est pietatis sacram̃tum
qd̾ maĩfestum est in carne iusti¬
fioatum est in sp̃ũ apparuit an¬
głis. p̾dicatũ est gentib. creditũ
est in mundo. assumptũ est in gła.
facit siue ab angłis. siue ab hoĩb
modus quippe locutõnis cũ ꝑ effi¬
cientem id qd̾ efficitur significa¬
tur crebro est in scͥpturis sc̃ĩs. ma¬
xime cum de deo aliquid d̾e qd̾ ei
ad ꝓprietatem locutõnis ñ conue
mat.
Iam nũc ergo disc̾na¬
mus oꝑa dei qͦue usq nũc oꝑatur¬
ab illit oꝑib a quib in lie septimo
requieuit. Sunt enĩ qui arbitrent᷑
tm̃modo mũctum ip̃m fc̃m ẽẽ a d̾õ
cet̾a iam fieri ab ip̃o mundo sicut
ille orclinauit. ⁊ iussit d̾m añ ip̃m
nil oꝑari. Contra quos ꝓfertur illa

Expanded text:
cula. ideoque ex persona sapientiae, ante saecula, inquit. fundauit me, ut in ea o tantum innotescit angelis. quod absconditum est, uerum etiam hic eis adparet, cum efficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, adparuit angelis, pest in mundo, assumptum est in gloria . facit, sive ab Angelis, sive ab hominibus. modus quippe iste locutionis, cum per efficientem id quod efficitur significatur. creber est in scripturis sanctis, maxime cum de deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non conuemat. Iam nunc ergo discernamus opera dei. quae usque nunc operaturab illis operibus, a quibus in die septimo requieuit. sunt enim, qui arbitrentur tamtummodo mundum ipsum factum a deo, cetera iam fieri ab ipso mundo, sicut ille ordinauit et iussit, deum autem ipsum nihil operari. contra quos profertur illa
Abbreviated transcription (Latin):
aũcellat quid est dementius quam
putare nlłm ẽẽ diuine ꝓuidentie
inlitium de morib hoĩm. cũ in eoꝵ
carne tante eius sollertie olare¬
ant ⁊ demonstrant᷑ inclicia: sed
qr hec minima in prompti sunt
sensib nr̃is. et ea facile iliuestiga¬
mus elucet in eis ordo rerũ at il¬
la quoꝵ orclinem ud̾e ñ possumꝰ¬
inordinata arbitrantur qͥ eẽ non
putant nisi qd̃ uid̾e possunt. aut
si putrunit tale aliquid putant:

Expanded text:
antecellat, quid est dementius quam antecellat, quid est dementius quam putare nullum esse divinae providentiae judicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta ejus solertiae clareant et demonstrentur indicia? Sed quia haec minima in promptu sunt sensibus nostris, et ea facile investigamus, elucet in eis ordo rerum: at illa quorum ordinem videre non possuminordinata arbitrantur qui esse non putant, nisi quod videre possunt, aut si putant, tale aliquid putant
Abbreviated transcription (Latin):
tant fortuttis motib ꝑturbari po¬
tius qͣm sapientia diuine sũmita¬
tis regi. Et ut hos quasi ꝓbent ge¬
mino abutuntur argumento uel
qd̾ supra ꝯmemoraui de ĩ ꝯstãtia tẽpe¬
statũ lꝰ de felicitatib atq ĩfelititatib
hoĩm qd̃ nõ ꝓ uite m̃itis accitlunt.
uid̾ent tm̃ orclinem qͣntum in mẽ¬
bris carnis cimꝰiib animantis aꝑ¬
parent ñ lioo metlicis qui hoo p̃p̃¬
sue actis necessitatem diligenter
patefõn et climinuata rimati sũt
s cmiꝰq mecliocris coeclis et ꝯfid̾a¬
cõnis homini nonne clamarent.
ne puncto quidem temporis dm̃ a
quo est om̃is m̃surarũ modꝰ. omnis
parilitas ñorum. om̃is ordo ponde¬
rum ab eiꝰ gub̾natõne cessare : quid
ergo absurdius quid insultius sen¬
titi potest. qͣm eam totam ẽe uacu
positõne formari. ut aliquando ar¬
dentius cogitata ineffabilem in¬
cutiant admiratõnis horrorem
Et cum aĩe natura nature corporis

Expanded text:
tant fortuitis motibus perturbari potant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi probent, gemino abutuntur argumento, uel quod supra commemoraui de inconstantia tempestatum uel de felicitatibus atque infelicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunviderent tantum ordinem, quantus in membris carnis cujuslibet animantis apparet, non dico medicis, qui haec propter artis suae necessitatem diligenter patefacta et dinumerata rimati sunt, sed cuivis mediocris cordis et considerationis homini; nonne clamarent, ne puncto quidem temporis Deum, a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab ejus gubernatione cessare? Quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest, quam eam totam esse vacupositione formari, ut aliquanto attentius cogitata ineffabilem incutiant admirationis horrorem? Et cum animae natura naturae corporis
Abbreviated transcription (Latin):
si. Ignis grando nix glaties sp̃o tẽ
pestatis. que faciũt u̾bum eiꝰ. nicħ
enĩ tam uidetur casib uolui qͣm
om̃s iste procellose ac turbulente qͣ¬
litates quib celi hiꝰ infioris quod
ñ inm̾ito etiam t̾re noĩe deputatũ
est facies uariatur et u̾titur. Sed
cum addidit que faciunt ũbum eiꝰ
satis ostencdit eaꝵ quoq uerũ ordi¬
nem adiuino subditum ĩꝑio lat̾e
nos potius qͣm unũsitatis deesse
nature. qͥd aũt ore suo saluator dic̃
unum passerem ñ cadere in t̾ram
sine dei uoluntate. ⁊ qd̃ fenũ agri
post paulilum mittentlũ iucliba¬
nim ip̃e tñ uestiat nunne ꝯfirmat
ñ solum totam istam mundi ꝑtem
reb mortalib et corruptibłib depu¬
tatum. u̾m etiã uilissimas eiꝰ abiectis¬
simas q ꝑticulas cliuina ꝓuidentia
regi ⁊̃ cexte isli qui hoc negant. noc seĩt
eloquirs tante auctoritatis adquies¬
cunt si in hac muncli ꝑte qͣm pu¬

Expanded text:
si: ignis, grando, nix. glacies. spiritus si: ignis, grando, nix. glacies. spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum eius. nihil enim tam uidetur casibus uolui quam omnes istae procellosae ac turbulentae qualitates, quibus caeli huius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius quam uniuersitatis deesse naturae. quid autem? ore suo saluator, cum dicit unum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum mittendum in clibanum ipse tamen uestiat. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam pu
Abbreviated transcription (Latin):
que tñ in sues oursus ñ explicarent᷑
siea ũle qui ꝯdiclit ꝓuidꝰ motu admi¬
nistrare cessaret admon̾i aũt opor¬
tet nos hiis que in tpr̃e formant᷑
atq nascuntur. quo ista ꝯsid̾are de¬
beamꝰ. ñ enĩ fenstra de sapĩa scͥptũ¬
est qd̾ amatorib suis offenclit se
in uiis yylariter et in omni ꝓuidẽ¬
tia occurrit ĩllis. Nec om̃i¬
no aucliendi sunt qui putau̾nt su¬
blimes quid̃ muncli ꝑtes .i. acon¬
fimo corpulentioris aeris huiꝰ et
sr̃na diuina ꝓuidentia gub̾nari.
hanc aũt unam ꝑtem t̾renam et
hũidam aerisq huiꝰ incinioris qͥ
terrenaꝵ et aquaꝵ exalatõnib hu¬
mescit in quo uentĩ nubes q con¬
surgunt casib potius et fortintis
motib agitari. Contͣ hos enĩ locͥt᷑
psalimis. qui cum explicasset lan¬
dem celestium. se etiam ad ista in¬
feriora ꝯũtit dicens. laudate do¬
minũ de t̃ra oracones ⁊ om̃s abys¬

Expanded text:
quae tamen in suos cursus non explicarentur, quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non eniest, quod amatoribus suis ostendit se in viis hilariter, et in omni providentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate dominum de terra, dracones et omnes abys
Abbreviated transcription (Latin):
sumus ⁊̃ intelligamꝰ usq mũc oꝑa¬
ri d̾m ut si conłitis ab eo rel
oꝑatio eius subtͣhatur int̾eant.
Sed plane si aliqͣm creaturã sic eũ
nũc instituere putau̾imus. ut ge¬
mis euis prime illi sue conlitõni nõ
inseruerit aꝑte contͣ dicimꝰ dicenti
sua in die sexto sod̾m enĩ ilia gen̾a
reꝵ que primũ ꝯdidit noua eũ
multa fac̾e que tũc nõ fecit mani¬
festum est. Nouũ aũt genus insti¬
tuere credi recte ñ potest. qm̃ tũc
omĩa ꝯsummanit. mouet itaq oc¬
culta potentia mnuu̾sam oreaturã
suam. Ẽo que motu illa u̾sata dũ
angłi uissa ꝑficiunt dum cicum¬
eunt syd̾a. dum alt̾nant uenti dñ
abyssus aquaꝵ lapsib et cliũsis etiã
ꝑ aerem ꝯglobatõnib agitatur
dum ui recta pullulant suaq se¬
minai euoluũt dum aĩalia gignunt᷑
uario q appetitu ꝓprias uitas agũt
dum miqui iustos exc̃cere ꝑmittim¬
tur explicat secła que illi cum pͥmũ
ꝯditã est tanqͣm implicita inlid̾at

Expanded text:
sumus, etiam intellegamus usque nunc operari deum, ut, si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti sua in die sexto. secundum illa enim genera rerum, quae primo condidit, noua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus instituere credi recte non potest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qd̾ exeremũ posuit nobis ut cñ¬
q notum est ꝑ corporis sensus ⁊ huiꝰ
consuetudiem uite. duo u̾o illa re¬
nota sunt ut cumq noscenda qͣn¬
to quisq magis minus ue potu̾it
ꝑ sue capacitatis modo cliuinitatis¬
ope adutus ut possit. De
primis ergo illis diuinis incõmu¬

Expanded text:
hoc, quod extremum posui. nobis utcumque notum est per corporis sensus et huius consuetudinem uitae. duo uero illa renota sunt. utcumque noscenda, quanto quisque magis minusue potuerit pro suae capacitatis modo diuinitus adiutus, ut possit. De primis ergo illis diuinis incommu
Abbreviated transcription (Latin):
uallis tempoꝵ ereau̾at fecundasse ao
postea repssisse in eo loco aquaꝵ ernp¬
tõem uastissimam ut de cliũsis ꝑ
omnem t̾ram capitib fluminũ ac
fontiũ iai manarent ac deinde in re¬
gione illiꝰ fontis ñ iam uiiũsam t̃¬
ram rigantis. s memorabłes solos
issos fliuuos quatuor emittentis plã¬
tasse ꝑadysum ubi hoĩem quẽ fece¬
rat collocaret: qr enĩ nõ omĩa scͥpta
sunt. quẽadmodum post illam primã
rerum ꝯditõem tempora cucurrer̃t.
seq secnte sint administratõnes crea¬
ꝯsummate sunt. s qͣntum satis inli¬
cauit sp̃e qui inerat scribenti eaq
non solum ad fc̃arum reꝵ noticiant᷑
s etiã ad futuraꝵ p̾siguiatõem uale¬
rẽt nescientes ꝯiectamus qͥd fieri po
tuerit qd̾ ille ñ nesciens p̃cermisit.
tm̃ id conantes pro moctulo nr̃o qͣntũ
adiuuannur effic̾e ne aliqua absur¬
ditas uł repugnantia putetur ẽẽ in
scͥpturis scĩs que opinionem leccoris

Expanded text:
uallis temporum creauerat, fecundasse ac uallis temporum creauerat, fecundasse ac postea repressisse in eo loco aquarum eruptionem uastissimam, ut de diuersis per omnem terram capitibus fluminum ac fontium iam manarent, ac deinde in regione illius fontis non iam uniuersam terram rigantis, sed memorabiles quattuor solos illos fluuios emittentis plantasse paradisum, ubi hominem, quem fecerat, conlocaret? Quia enim non omnia scripta sunt, quemadmodum post illam primam rerum conditionem tempora cucurrerint seque secutae sint administrationes creansummatae sunt, sed quantum satis iudicauit spiritus, qui inerat scribenti ea, quae non solum ad factarum rerum notitiam, sed etiam ad futurarum praefigurationem ualerent, nescientes coniectamus. quid fieri tuerit, quod ille non nesciens praetermisit; tantum id conantes pro modulo nostro, quantum adjuvamur, efficere, ne aliqua absurditas vel repugnantia putetur esse in Scripturis sanctis, quae opinionem lectoris
Abbreviated transcription (Latin):
cendebat de t̃ra. ⁊ ñ egyptum tm̃ s
omnẽ faciem t̾re sati᷑abat: an pͥmo
d̾m uoluisse credenclũ est uno fonte
maximo irrigare omnẽ t̾ram. ut illa
que in ea principalit̃ conclid̾at accep¬
to huinoris adiutorio. iam etiã per
temporalia spatia gign̾entur ꝓ suoꝵ
gen̾um diu̾sitate etiã diu̾sis nn̾is
dieꝵ. ⁊ postea plantato ꝑadyso repsis¬
se illum fontem. multisq fontibus.
sicut iam nũo iudemꝰ impleuisse trã.
de parad̾ysi aũ uno fõte .iiiͦiͬ. ĩgẽtia
fluũa diuisisse ut ⁊ t̾ra cet̾a creatura¬
rum suaꝵ plena gen̾ib congruos
nu̾os suoꝵ tempoꝵ a gentib fontes
eciam suos hr̃et ao fluuios et ꝑady¬
tꝰ qͥ loco electiore plantatꝰ ẽ. qͣtuor
illa flũina ex capite sui fontis et e¬
mitt̾et aut ex ip̃o uno fonte ꝑady¬
si młto largius exundante pͥus totã
rigasse t̾ram atq ad parienda ꝑtem¬
poꝵ nũos gen̾a que in eis sine inter¬

Expanded text:
cendebat de terra et non Aegyptum tantum, sed cendebat de terra et non Aegyptum tantum, sed omnem faciem terrae satiabat. An primo deum uoluisse credendum est uno fonte maximo inrigare omnem terram, ut ea, quae in illa principaliter condiderat. accepto humoris adiutorio iam etiam per temporalia spatia gignerentur pro suorum generum diuersitate etiam diuersis numeris dierum, et postea plantato paradiso repressisse illum fontem multisque fontibus, sicut eam nunc uidemus, inpleuisse terram, de paradisi autem uno fonte quattuor ingentia flumina diuisisse, ut et terra cetera creaturarum suarum plena generibus congruos numeros suorum temporum agentibus fontes etiam suos haberet ac fluuios et paradisus loco electiore plantatus quattuor illa flumina ex capite sui fontis emitteret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante prius totam rigasse terram atque ad parienda per temporum numeros genera, quae in ea sine inter
Abbreviated transcription (Latin):
a quib in die septimo reqͣuieuit.
Urerũptamen quis iste
sit fons ad irrigandã faciem t̾re.
om̃is ydoneus m̾ito q̃ritur. si eĩ
fuit et obstrusus est. uel siccatꝰ
causa q̃renda est. Nũc enĩ iłłm ẽẽ¬
uidemus fontem quo irrigetur
omnis facies t̾re. fortassis ergo p̾¬
catum hoĩm hanc etiã penam
ꝯmeruit ut tanta illius fontis
rep̾ssa largitas facislimã tereis
auferret fecunditatẽ ut in colenti¬
um aug̃etur labor. posset ħ qͣmuis
nlła id scͥptura narraũit affro-¬
imposita est post pardysi delicias
excitit paradysus aũt habebat p̃¬
grandem fontem suũ de quo post
diligentiꝰ suo loco loquentbũ est ex
na et nota gentib manare nab-¬
rantur. Ubi ergo erat fons iste.
aut ista flumina qñ ille unꝰ maxi¬
mus ascendebat de t̾xa ⁊ irrigabat
omnẽ faciem t̾re. certe enĩ tũo ns̃
gion. qui dẽ. nilus. unus ex illis qͣtn¬
or irrigabat egẏptum. qñ fons as¬

Expanded text:
a quibus in die septimo requievit. a quibus in die septimo requievit. 21. Verumtamen quis iste sit fons ad irrigandam faciem terrae omnis idoneus, merito quaeritur. Si enim fuit, et obstrusus est vel siccatus, causa quaerenda est. Nunc enim videmus nullum esse fontem, quo irrigetur omnis facies terrae. Fortas is ergo peccatum hominum hanc etiam poenam commeruit, ut tanta illius fontis repressa largitas facillimam terris auferret fecunditatem, ut incolentium augeretur labor. Posset hoc, quamvis nulla id Scriptura narraverit affirimposita est, post paradisi delicias exstitit: paradisus autem habebat praegrandem fontem suum, de quo post diligentius suo loco loquendum est; ex na et nota gentibus manare narrantur. Ubi ergo erat fons iste aut ista flumina, quando ille unus maximus ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae? Certe enim tunc non Geon. qui dicitur Nilus, unus ex illis quatuuor, rigabat Aegyptum, quando fons as
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ fcm a deo. ⁊ tũc deũ fecisse celũ
ostentlisse uid̾etur ita cum chixiss
cum celo et t̾m d̾m̃ fecisse omne
uiride agri añquam eẽc suꝑ t̾ram
et omne fenum agri antequam
tur hoĩes. ħ enĩ iam ꝑ moras tem¬
poꝵ fiunt que tũc nõ erant. cũ
fecit omĩa simul. unde etiã tem
de t̃ra et irrigabat omnẽ faciem
t̾re. Hinc iam qͣntiun arbitror
intimatur q̃ fiant scd̾m int̃ual¬
la tempoꝵ. ex prima illa concli¬
tõne creaturaꝵ ubi fc̃a sunt oĩa
simul. et recte ab eo cepit elem̃to
ex quo cunctci geña nascuntur
us aĩalium uł ħbarum atq ligno¬
riun ut agant temporales nu¬
m̃os suos. naturis ꝓpriis distei¬
bntos. omĩa quippe primortlia
seminũ siue unde om̃is caro. siue
om̃ia fincceta gignuntur humi¬
da sunt ⁊ ex numore concrescũt.
insunt asĩt in illis efficacissimi
num̃i teahentes secum sequaces
potentias ex illis ꝑfectis oꝑib dei

Expanded text:
diem factum a deo et tunc deum fecisse caelum diem factum a deo et tunc deum fecisse caelum ostendisse videretur: ita cum dixisset, cum coelo et terra Deum fecisse omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam tur homines. Haec enim jam per moras temporum fiunt, quae tunc non erant, cum fecit omnia simul, unde etiam tempde terra, et irrigabat omnem faciem terrae; hinc jam, quantum arbitror, intimatur quae fiant secundum intervalla temporum ex prima illa conditione creaturarum, ubi facta sunt omnia simul. Et recte ab eo coepit elemento, ex quo cuncta genera nascuntur vel animalium, vel herbarum atque lignorum, ut agant temporales numeros suos naturis propriis distributos. Omnia quippe primordia seminum, sive unde omnis caro, sive unde omnia fruteta gignuntur, humida sunt, et ex humore concrescunt. Insunt autem illis efficacissimi numeri, trahentes secum sequaces potentias ex illis perfectis operibus Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
quedam q̃ ꝑ pluuiam ñ nascunt᷑
nisi hũana oꝑa accedant. Idõq
nũc utrũq adiutoriũ necessariũ
est. ut cuncta nascantur. tunc
aũt utrũq defuit. id̾o fecit ds̃ ħ
potentia uerbi sui sine pluuia
sine oꝑe humano ñ eciã nĩc ip̃e
qͥ rigat. s qͥ incrementũ dat d̾s̃. o2ͥd
est ergo qd adiungit. fons aũt as¬
cendebat de t̾ra. et irrigabat om¬
nem faciem t̾re. Ille qͥppe fons an̾¬
tanta largitate manans sicut
nilus egypto posset uniu̾se t̾re
ẽẽ ꝓ pluuiai. quid itaq pro magno
ꝯmendatum es̃t antequam plue¬
ret fecisse d̾m illa gignentia cũ qͣn¬
tum posset adiuuare pluuia tan¬
tum fons irrigans t̾ram᷑ u̾m et
si aliꝙͥ minꝰ. minora illa fortasse. nõ
tñ nlła nasc̾e̾nt᷑. an hic ⁊̃ more suo
scriptura tãꝙͣ ĩfirmis ĩfirmit̾ loqꝰ.¬
⁊ tñ ĩnuit aliꝙͥ ꝙ intelligat qͥ ua¬
luerit: Nimirũ .n. sic̃ isto die paulo
sr̃iꝰ ꝯmemorato. magnificauit unũ

Expanded text:
am per pluuiam non nascuntur, nisi opera humana accedat. ideo nunc utrumque adiutorium necessarium est, ut cuncta nascantur; tunc autem utrumque defuit. ideo fecit haec deus potentia uerbi sui sine pluuia et sine opere humano. nam etiam nunc ipse qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . 19. Quid est ergo quod adjungit, Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae? Ille quippe fons tanta largitate manans, sicut Nilus Aegypto, posset universae terrae esse pro pluvia. Quid itaque pro magno commendatum est, antequam plueret fecisse Deum illa gignentia, cum quantum posset adjuvare pluvia, tantum fons irrigans terram? Verum et si aliquid minus, minora illa fortasse, non tamen nulla nascerentur. An hinc etiam more suo Scriptura tanquam infirmis infirmiter loqn innuit aliquid, quod intellegat qui ualuerit? nimirum enim sicut isto die paulo superius commemorato significauit unum
Abbreviated transcription (Latin):
ullo tali suo motu: ñ enĩ et ipłi ac¬
cidit tempꝰ. int̾ illa ergo oꝑa dei
a quib reqͥuieuit in die septimo
et ista que usq nũc oꝑatur. quẽdam
soͥptura int̾ponens sue narratõnis
artiołm ꝯmendauit se illa explicas¬
se et cepit iam ista contex̾e. Illorũ
explicatoꝵ ꝯmendatio sio fc̃a est.
hic est liber creature celi ⁊ t̃re. Et
cum fc̃us est dies. fecit d̾s celũ et t̃¬
t̾rã ⁊ õe niride agͥ añꝙͣeẽt sr̃ t̾ram.
c õe fenũ agͥ añꝙͣ exorirẽtur. Nõ .n. plu¬
erat d̾s sr̃ t̾ra̾: nͨ erat hõ qͥ oparet᷑ terrã.
istoꝵ aũt ꝯtextio sic̃ cepit. fons aũt
ascendebat de t̾ra. ⁊ inigabat omnẽ
faciem t̾re ab hac ꝯmemoratõne fon¬
tis huiꝰ ⁊ deinceps ea que narrant᷑
ꝑ moras tempoꝵ fc̃a sunt ñ omĩa si

Expanded text:
ullo tali suo motu? non enim et ipsi acullo tali suo motu? non enim et ipsi accidit tempus. Inter illa ergo opera Dei, a quibus requievit in die septimo, et ista quae usque nunc operatur, quemdam Scriptura interponens suae narrationis articulum, commendavit se illa explicasse, et coepit jam ista contexere. Illorum explicatorum commendatio sic facta est: Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri an omne fenum agri antequam exoriretur. Non enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur terram. Istorum autem contextio sic coepit: Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Ab hac commemoratione fontis hujus et deinceps ea quae narrantur, per moras temporum facta sunt, non omnia si