comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mulier auiro non discedere: quod si recesserit manere in¬
nuptã. aut uiro reconciliari. Alit̃ ergo: non licet facere
Monet᷑ autẽ uir fidelis si habet̃ uxorẽ infidelẽ. consentientẽ
secũ habitare: non eã dimittere. Licet ergo et dimittere.
quia non est p̾ceptum dñi ne dimittat: sed consilium drĩt apłi.
sicut monet᷑ uirgo non nubere. Sed si nupserit: consilium
quidẽ non tenebit. sed contra p̾ceptũ non faciet. Ignoscit᷑¬
tameri: cum dicit᷑. Hoc autẽ dico scđm ueniã: non scd̃m
imperium. Qua ꝓpt̾. si licet ut non dimittat᷑ con unx¬
infidelis. quamuis melius sit Non dimittere: et tamen
non licet scđm p̃cẽptũ dñi ut dimittat᷑ coniunx. Nisi
causa fornicationis. Fornicatio est etiã ipsa infedelitas.
Quid enĩ tu dicis apłȩ. certe ut uir fidelis consentientem
secũ habitare mulierem infidelẽ non dimittat: Ita in qͥt

Expanded text:
mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere inmulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium. Quapropter, si licet ut icit, quamvis melius sit non dimittere. Attamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux, nisi causa fornicationis. Fornicatio est etiam ipsa infidelitas. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo etiam. nunc his dicit: qui sunt in conuigio. Quid
sibi ergo uult quod ait cȩceris. nisi quia eis superius lo.
quebat᷑ qui sic copulati erant. ut pariter infide xp̃i
esserit Cȩteris uero nunc dicit. id est eis qui sic copu¬
lati sunt: ut non ambo fideles sint. Sed quid eis dicit:
Siquis fr̃ habet uxorem infidelem. et haec consentic
habitare cum illo: non dimittat illam. Et sĩ qua mulier
habet urum infidelem. & haͥec consentit habitare cũ illa.
Non dimittat illa uirũ. Siergo Non p̃cipit ex dñ ex ꝑsona.
sed ex sua ꝑsona monet: ita est hoc bonũ ut siquis alit̃ fecerit
non sit p̃cepti transgressor. sicut de uirginib paulopost dicit
p̃ceptũ dñi se non habere. consiliũ autẽ dare: atq ita laudat
uirginitatẽ. ut arripiat cã qui uoluerit. Non tamen ut
si non fecerit. contra p̃ceptum fecisse iudicetur. Aliud est
enĩ qđ iubet᷑ aliud qd̾ monet᷑. aliud qđ ignoscit᷑. lubet᷑

Expanded text:
Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Si ergo non praecipit ex Domini persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur
Abbreviated transcription (Latin):
aeg̃o par forma est inisto uire conugu inter uirum et mu¬
uerem. usq adeo ut non tantum de femina idem apostolꝰ
dixerit. mulier non habet potestatem sui corporis sed
uir: sed etiã de illo non tacuerit dicens. similit̃ et uir sui
corporis potestatem non habet sed mulier. Si ergo sumilis
forma est: non oportet intelligi licere mulieri iurum di¬
nittere. nisi causa forncationĩs sicut uiro. Considerar¬
dum est itaq quatenꝰ fõrnicationem intelligere debeamꝰ
et consulendus ut cȩperamꝰ apłs. Sequitur̃ enim et dicit.
Ceteris autẽ ego dico : non dominꝰ. Hic primo uidendum ẽ.
quibus cȩteris̃. Dicebat enim superius ex dñi ꝑsona his qui
sunt in coniugio: nunc uero ex sua ꝑsona cȩteris dicit
Ergo fortasse his qui non sunt in c̃iugio: sed non hoc seqͥt᷑
tã enĩ sequitur. S iquis fr̃ habet uxorẽ infidelem. et
haer consentit habitare cum illo: Non dimittat illam.

Expanded text:
ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et muergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet intelligi licere mulieri virum dimittere, nisi causa fornicationis, sicut et viro. 44. Considerandum est itaque quatenus fornicationem intelligere debeamus, et consulendus, ut coeperamus, Apostolus. Sequitur enim et dicit, Caeteris autem ego dico, non Dominus. Hic primo videndum est quibus caeteris; dicebat enim superius ex Domini persona iis qui sunt in conjugio, nunc vero ex sua persona caeteris dicit: ergo fortasse iis qui non sunt in conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam.
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si feminȩ licet uirum dimittere etiam preter
causã fornicationis et non licet uiro: Quid respon¬
debimꝰ de hoc quod dicit posterius. et uir uxorẽ
non dimittat: Quare non addidit excepta cau-¬
sa fornicationis qđ dominꝰ ꝑmittit. nisi quia si¬
milem formã uult intelligi. ut si dimiserit quod cau¬
sa fornicationis ꝑmittit᷑. maneatsine uxore aut recõciliã
adosi: Non enĩ male reconciliaret᷑ ur illi mulieri: quam
cum lapidare nemo ausus: eẽc. dixit ei dñs. Uade: uide de¬
inceps ne pecces. Quia et qui dicit non licet dimittere
Uxorem nisi causa fornicationis: cogit retinere uxorem
si causa fornicationis non fuerit. Si autem fuerit: Nion
cogit dimittere sed ꝑmittit. sicut dicit᷑. Non liceat
mulieri nubere alteri. nisi mortuo uiro. Si ante uirimor.¬
tem nupserit: rea est. Si post uiri mortem non nupserit.
non est rea: Non enim iussa est nubere. sed ꝑmissa. Si

Expanded text:
Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Huic namq uitȩ. cybus est necessarius iste corrapti¬
bilis: de quo ipse dicit. Nonne anima plus est
quam esca. id est haec uita. cui necessaria est esca:
Etͣ dicit ut animã suam ponat pro ouibus suis. hanc
utiq uitã dicit. cum se ꝓ nobis moriturũ. ẽẽ ꝓnun
fornicationis ꝑmittat dimitti uxorem: quatenꝰ hoc
idẽ. ut eã fornicationem credamꝰ dictam quȩ in stupris
committit᷑: an que madmodũ scripturȩ solent for¬
nicationẽ uocare sicut supra dictum est omnẽ illi¬
citã corruptionem. sicut est idolatria uł auartta
et ex eo iam omnis trans gressio legis ꝓpt̾ illicitam con¬
cupiscentiã. Sed conlamus apłm. ne aliquid tẽmere
dicamus. his qui sunt in coniugio inquit p̃cio non ego
sed dominꝰ. uxorem auiro non discedere. Quodsi dis¬
cesserit : manere innuptam. aut uiro suo reconciliari.
Potest eñ fieri ut discedat. cã causa qua dñs ꝑmittit.

Expanded text:
Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptiHuic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vitam dicit, cum se pro nobis moriturum esse pronunfornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hocid est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Sed consulamus Apostolum, ne aliquid temere dicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit.
Abbreviated transcription (Latin):
est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus xxp̃i.
in his quos secum adea uenire desiderat. quae semper
manebunt. It tantomagis haec in eis oderit: quantomagis
us diligit. Potest igitur xp̃ianus cum coniuge concordi¬
ter uiuere. siue in digentiam carnalem cum ea supplens
qđ seđm ueniam non scdm debitum dicit apłs. siue filio.¬
rũ ꝓpagationem. quod iam nonnullo gradu potest
e̾e laudabile. siue frat̾nam societatem̃ sine ulla cor¬
porũ commixtione habens uxorem tanquã non haberas
quod est in coniugio xp̃ianorum excellentissimum atq
sublime : ut tamen oderit in ea nomen tẽporalis necessitatis
et diligat spem sempiternȩ baeatitudinis. Odimꝰ enim
sine dubio. quod certe ut aliquando non sit optamus
o dissemus non desifaremus futuram. quae non est.
tempori obnoxia. Pro hac enim uita posita est
anima. dequa ibi dictum est: qui non oderit in¬
suꝑ et animã suam. Non potest m̃s. ẽẽ discipulꝰ

Expanded text:
est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur christianus cum conjuge concorditer vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non secundum imperium dicit Apostolus; sive filiorum propagationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus,odissemus, non desideraremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus .
Abbreviated transcription (Latin):
quam reformari et renouari desiderat: odisse autem
coniunctionem copulationemq corruptibilem. atq
mortalem. Hoc est diligere in ea quod homo est: odis¬
se quod uxor est. Ita ẽtiã diligit inimicum. non inquantũ
nimicus est sed inquantum homo est: ut hoc ei uelit pro¬
ienire quod sibi. idest ut adregnum caelorum correpͥtus
enouatusq ꝑueniat. Hoc & depatre & de matre et
ateris uinculis sanguinis intelligendum est: ut in eis
ꝯderimꝰ quod g̾nus humanum nascendo et moriendo sor¬
titum est. diligamus autem quod nobiscum potest adilla
regna ꝑduci. ubi nemo dicit pat̃ m̃s: sed omnes uni dõ
pat̃ nr̃ Nec mat̾ mea: sed omnes illi hierusalem
mater nr̃a. Nec frater m̃s: sed omnes de omnib frat̃
nr̃  Coniugium uero cum illo simul nobis in unum re¬
dacꝰtis quasi unius conuigis erit: qui nos pro destitutio¬
ne huiꝰ scłi sui sanguinis effusione liberauit. Necesse

Expanded text:
quam reformari et renovari desiderat; odisse autem quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est; ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater nostra: nec Frater meus; sed omnes de omnibus, Frater noster: conjugium vero cum illo simul nobis in unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse
Abbreviated transcription (Latin):
non ipsõs homines. sed istas necessitudines temporai¬
les quibus ista quae transitura est uita fulcit᷑. quae
nascendo et moriendo ꝑ agit᷑. Q uod qui non odit.
non dum amat illam uitam ubi nulla erit conditio
nascendi atq moriendi. quae copulat terrena coniugia
Itaq si aliquẽ bene xp̃i anum qui tamen habet uxo¬
rem quam uis ad huc cum ea filios generet int̾rogen
utrum in illo regno habere uelit uxorem: memor
utiq ꝓmissorũ dĩ. et uitȩ illius ubi corruptabile ho
induet in corruptionẽ et mortale hoc induet imn¬
mortalitatẽ iam magno uel certe aliquoamore
suspensus. cum execrãtione respondebit se uehement̃
d nolle. Rursus si interrogem utrum uxorem suam
post resurrectionem acceptã angłica immutatione quȩ
sc̃ĩs ꝓmittitur secum ibi uiuere uelit: tam uehementer
id uelle. quam illud nolle respondebit. Sic inuenit᷑
bonus xp̃ianus diligere in una femina creaturam dĩ

Expanded text:
non ipsos homines, sed istas necessitudines temporanon ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit, nondum amat illam vitam ubi nulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
poneret. Sed qͣuã uerũ est quod regnũ caelorũ uim
patit᷑: & qui uim faciunt diripiunt illud. Quartta
enim ui opus est ut homo diligat inimicos. & odert
patrẽ et matrem. & uxorem & filios et fr̃s. Utrũq
enĩ iubet : qui ad regnum caeloꝵ uocat. Et quͦmodo
haec non sint contrãria intersẽ. ipso duce ostendere
facile est: sed ea intellectu implere difficile. quã quã
et hoc eodẽ ipso adiuuante facillimũ. Regnum enĩ
aeternum. quo discipulos suos quos etiã fr̃s appellat
uocare dignatꝰ est: Non habet huiusmodi necessitu¬
dines tẽporales. Non enĩ est uidȩus neq grecus
rieq masculus neq femina: Neq seruus fiec liber
sed omnia et in omnib xp̃s. Et ipse dñs dicit. In
resurrectione enim. neq nubent neq uxores duceꝰ
sed er̃ sicut angłi in cęlis. O portet ergo ut quisquis
illius regni uitã iam hic meditari uoluerit: oderit

Expanded text:
poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et oderit patrem, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contraria inter se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet hujusmodi necessitudines temporales. Non enim est Judaeus, neque Graecus, neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit
Abbreviated transcription (Latin):
mittere. Beatiora sane conuigia iudicanda sunt.
quȩ siue filiis ꝓcreatis. siue ẽtiam ista terrena ꝓle
contempta. continentiã int̾ se pari consensu seruare
potuerint: Quia neq contra illud p̃ceptum fit: quo
dñs dimitti coniugem uetat. Non enĩ dimittit.
qui cum ea non carnalit᷑ sed spiritaliter uiuit: et
magis solet sollicitare animũ paruulorũ. qui tameri
scđm p̃cepta dñi iam uiuere gestiunt: quod alio loco
ipse dñs dicit. Quisquis uen̾it adme & rion odit
patrẽ suũ aut matrẽ. & uxorẽ & filios. et fr̃s et
sorores. in suꝑ et animã suã: Non potest m̃s eẽ discipulꝰ.
Uideri enĩ potest contrarium minus intelligeritibus.¬
quod hic uetat dimitti uxorẽ excepta causa fornicatio¬
nis : alibi autẽ discipulum suum negat esse quemquã
qui non oderit uxorem. Qđsi ꝓpt̃ concubitum diceret
fion etiam patrem et matrem & fr̃s in eadẽ conditione

Expanded text:
mittere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, mittere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit: et magis solet sollicitare animum parvulorum, qui tamen secundum praecepta Christi jam vivere gestiunt, quod alio loco ipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, insuper et animam suam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus,quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem conditione
Abbreviated transcription (Latin):
fortiter sustineri : Et moechum dicit eciã uirum qui eam
duxerit quȩ soluta est auiro: cuiꝰ rei apłs paulus terminum
ostendit. quia tandiu obseruandum dicit: quandiu uir eiꝰ
uiuit. Illo autem mortuo. dat nubendi licentiã. Hanc
enim etiam ipse regulã tenuit. et in ea non suum cori¬
silium sicut in nonnullis monitis: sed p̃ceptum domini
iubentis ostendit cum ait. Eis autẽ quae nuptȩ sunt
p̃cipio non ego sed dñs: mulierem auiro non discedere
Quod si discesserit: manere innuptã. aut uiro suo recon¬
cliari. Et uir uxorem non dimittat. Credo simili for¬
ma. ut si dimiserit non ducat aliam. aut reconcilietur
uxori. Fieri enim potest ut dĩmittat uxorẽ causa forni¬
cationis : quam dñs exceptã. ẽẽ uoluit. Lã uero sinec
illi nubere conceditur uiuo uiro a quo recessit. Neq
huic alteram ducere uiua uxore quam dimisit: multo
minus fas est illicita eum cumquibus libet stupra com¬

Expanded text:
fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui suntro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra com
Abbreviated transcription (Latin):
quod dominꝰ dicit. Ego autem dico uob̾. Quicumq
dimiserit uxorẽ suam excepta causa fornicationis.
facit eã mechari. Et qui solutam auiro duxerit.
moet᷑hatur. Non enim qui p̃espit dari libellum repu¬
dii. hoc p̾cepit ut uxor dimittat᷑. sed qui dimise¬
rit inquit. dec eĩ libellum repudu: ut iracundiã
temerariã ꝓitientis uxorem. libelli cogitatio tẽperart
Qui ergo dimittendi morã quȩ sut : signifi cauit quantũ
potuit duris hominibus se nolle discidium. Et idõ
ipse dñs alio loco de hoc interrogatꝰ respondit
Hoc moyses: ꝓpt̃ duritiam ur̃am fẽcit. Quantũ uis enĩ
durꝰ e̾et qui uellet dimittere uxorem. cum cogitart
libello repudii dato. iam sine periculo eam posse alten
nubere: facile placaretur. dr̃as ergo ad illud con¬
firmandũ ut non facile uxor dimittat᷑ solam causã
fornicationis exci epit: cȩteras uero uniuersas molestias
si quȩ forte extiterint. ubet ꝓfide conuigali & ꝓcastitate

Expanded text:
icit, Ego autem dico vobis, Quicumque dimiserit uxorem suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur. Dominus ergo ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate
Abbreviated transcription (Latin):
putare. Tamen ꝓpt̃ calum niosos aut multum tardiores. ne
aliquid int̾esse quis putet: sciat etiam hoc modo urasse
existimet ita dictum. tanquam si diceret᷑ ur̃a gła me facit
ondie mori. sicut dicit᷑ ꝑ illius magisterium doctꝰ factꝰ est.
id est illius magisterio factum est ut ꝑfecte docerẽt. greca
pan lac ticin quod non nisi auirante dicit᷑. Ita ergo intel

Expanded text:
putare: tamen propter contentiosos aut multum tardos, ne putare: tamen propter contentiosos aut multum tardos, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurassem . Quod ne quis existimet ita dictum, tanquam si diceretur, Vestra gloria me facit quotidie mori; sicut dicitur, Per illius magisterium doctus factus est, id est, illius magisterio factum est ut perfecte doceretur: graecησιν ὑμετέραν, quod nonnisi a jurante dicitur. Ita ergo intel
Abbreviated transcription (Latin):
unum album et̃ nigrum. Sit autẽ sermo ur̃. est est. non
non. Quod autẽ amplius est: amalo est. Tustitia phariseot
est: non peierare. Hanc confirmat qui uetat uirare: qđ ꝑti¬
net ad iustitiam regni caelorum. Sicut enĩ falsũ loqui non
potest qui non loquit᷑ : sic peierare non potest. qui non urat.
Sedtamensiuirat qui adhibet testem dm̃:. diligent̃ consideran-¬
dum est hoc capitulum. ne contra preceptũm dñi apłs fe¬
cisse uideat᷑ : qui sepę hoc modo iurauit cum dicit
Quȩ autẽ scribo uobis: ecce coram dõ. quia non mentior.
scit quia non mentior Tale est etiã illud. Testis enim mihi
est ds̃ cui seruio in sp̃u meo in ȩuangłio filii eiꝰ. quomodo
sine int̾missione memoriã ur̃i facio semper in orationibus
meis. Nisi forte quis dicat tunc habendam. ẽe. uiratio-¬
nẽ cum ꝑ aliquid dicit᷑ ꝑ quod iurat᷑. ut non uirauerit quia
non dixit ꝑ dm̃: sedd dixit testis est ds̃. Ridiculam est hoc

Expanded text:
utem sermo vester, Est, est; Non, non: quod autem amplius est, a malo est. Justitia Pharisaeorum est, non pejerare: hanc confirmat qui vetat jurare, quod pertinet ad justitiam regni coelorum. Sicut enim falsum loqui non potest qui non loquitur, sic pejerare non potest qui non jurat. Sed tamen quoniam jurat qui adhibet testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior :scit quia non mentior . Tale est etiam illud, Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo in Evangelio Filii ejus, quomodo sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis . Nisi forte quis dicat tunc habendam esse jurationem, cum per aliquid dicitur per quod juratur: ut non juraverit, quia non dixit, per Deum; sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hennã : Cogit quȩrere diligentius. qͥd dixeocu-¬
lum. In quã questione. niħil mͥ occurrit congru¬
entius. quam dilectissimũ amicum Nam hoc est
utiq quod membrum s pͣossumꝰ appellare. qͣuã uehe¬
menter diligimꝰ. Et hunc consiliarium. quia oculus ẽ
tanquã demonstrans iter. & in rebus diuinis quia
dexter est: Ut sinister sit dilectus quidẽ consiliarius
sed in rebus terrenis. ad necessitatẽ corporis ꝑtinentib
Dequo scandalitante. suꝑfluum erat dicere : quando¬
quidem nec dextro parcendam sit. In rebus autem diui¬
nis. consiliarius scandalizans est: si in aliquam ꝑnitiosã
heresim nomine religionis atq doctrine conat᷑ indu¬
cere. Ergo et dextra manus accipiat᷑ dilectꝰ ad ui¬
tor : et minister in diuinis operibus. Nã quem ad modũ
in oculo contemplatio. sic inmanu recstẽ actio intelli¬
gitur: ut sinistra manus intelligatur in oꝑibus. quȩ̨
huic uite et corpori sunt necessaria. Dictum ẽ autẽ¬

Expanded text:
hennam; cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc consiliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipiatur dilectus adjutor et minister in divinis operibus: nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu recte actio intelligitur; ut sinistra manus intelligatur in operibus quae huic vitae et corpori sunt necessaria. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
bat: inter utrumque statum est collocatus.
Exhis igitur tribus statibus:
xp̃s corporeȩ naturae. singulas quodam modo

Expanded text:
bat, inter utrumque statum est conlocatus. Ex his igitur tribus statibus Christus corporeae naturae singulas quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
filui. Relatiua uero: praedicatio patris. At si memi¬
nimus omnium in prioribus de dõ sententiarum:
ita cogitemus proces sisse quidem ex dõ patre filiũ

Expanded text:
relativa vero praedicatio Patris. Ac si mnimus omnium in prioribus de Deo sententiarum, ita cogitemus, processisse quidem ex Deo Patre Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
ex albi uoluntate defluxerunt: Itaq quia uo¬
luit esse ea alba qui erat non albus sunt alba
tantum: quia uero uoluit ea esse bona qui erat
bonus: sunt bona. in eo quod sunt. Secundum
hanc igitur rationem cuncta oportet esse iusta:
quoniam ipse iustus est. qui ea esse uoluit: non

Expanded text:
ex albi uoluntate defluxerunt. Itaque quia uoluit esse ea alba qui erat non albus, sunt alba tantum; quia uero uoluit ea esse bona qui erat bonus, sunt bona in eo quod sunt. Secundum hanc igitur rationem cuncta oportet esse iusta, quoniam ipse iustus est qui ea esse uoluit? N
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs ihs xp̃s uotis docuit optaere: ut fiat
uoluntus eius sicut in cuelo et in terrac: et ut
adueniat regnum. ut nos liberet amclo¬
humanigeneris : fideliter credentium immu¬
tactione fidei deprecemur. Haec sunt enim¬
quae adte de meae fidei credulitecte digessi.

Expanded text:
Iesus Christus uotis docuit optare, ut fiat uoluntas eius sicut in caelo et in terra et ut adueniat eius regnum et nos liberet a malohumani generis fideliter credentium immutatio deprecatur. Haec sunt quae ad te de fidei meae credulitate scripsi.
Abbreviated transcription (Latin):
drsi delicus constituit. ut si sine peccato manere
uellet: tam ipsum quam eius ꝓgeniem angelicis.
coetibus sociaret. Ut quia superior natura
ꝑ superbiȩ malum ima pecierat: inferior sub

Expanded text:
disi deliciis constituit, ut, si sine peccato manere uellet, tam ipsum quam eius progeniem angelicis coetibus sociaret, ut quia superior natura per superbiae malum ima petierat, inferior sub
Abbreviated transcription (Latin):
fieri puto: quod in utiliter factum est :Adquam
uero utilitatem factor ꝓbabitur tanta humili¬
tus diuinitatis. si homo qui perut generatione
et passione xp̃i saluatus non est quoniam nega¬
tur assumptusꝰ Rursus igitur sicut ab eodem
nestori fonte eutichis error principium sumpsit

Expanded text:
fieri puto quod inutiliter factum est. Ad quam uero utilitatem facta probabitur tanta humilitas diuinitatis, si homo qui periit generatione ac passione Christi saluatus non est, quoniam negatur adsumptus? Rursus igitur sicut ab eodem Nestorii fonte Eutychis error principium sumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
quis hoc audeat: INtelligeridum est ergo plenã esse sententiã
et omnino ꝑfectã: etiã sihoc uerbo non addatur. Idem̃ qđ dict ũ
est quȩtumq uultis: nonusitate ac passim. sed ꝓpriȩ dictum accipi
oportet. Uoluntas namq: non est nisi in bonis. Nam inmalis flagi¬
tiosisq factis: cupiditas ꝓprie dicit᷑ non uoluntas. Nonquia semꝑ ꝓprie
locunt᷑ scripturȩ. sed ubi oportec ita omnino ꝓprium uerbũtenent:
ut non aluid sinant intelligi. Clidet᷑ autẽ hoc p̃ceptũ ad dilectio¬
nẽ ꝓximi ꝑtinere. Non etia aqdͥdĩ: cum alio loco duop̃cepta. cẽ. dicit.

Expanded text:
quis hoc audeat? Intelligendum est ergo plenam esse sententiam quis hoc audeat? Intelligendum est ergo plenam esse sententiam et omnino perfectam, etiam si hoc verbum non addatur. Id enim quod dictum est, quaecumque vultis, non usitate ac passim, sed proprie dictum accipi oportet. Voluntas namque non est nisi in bonis: nam in malis flagitiosisque factis cupiditas proprie dicitur, non voluntas. Non quia semper proprie loquuntur Scripturae, sed ubi oportet ita omnino proprium verbum tenent, ut non aliud sinant intelligi. 75. Videtur autem hoc praeceptum ad dilectionem proximi pertinere, non etiam ad Dei, cum alio loco duo praecepta esse dicat
Abbreviated transcription (Latin):
loquens ita concludit. Omnia gͦ quȩ cumq uultis ut faciant uobis
homines bona: ita et uos facite illis Haec est enim lex: ex ꝓpħȩ. Ini
exemplaribus grȩcis. anuenimꝰ. Omnia gͦ quecumq uultis ut faciant
uob homines. ita et uos facite illis. Sed ad manifestationẽ sentent iae.
puto alatinis additum bona. Ocurrebat enim: quid siquisquã flagitiose
aliquid erga se fieri udit et ad hoc referat istã sententiã. uelutisi uelit
aliquis ꝓuocari ut immoderate bibat et se ingurgitet poculis. et hoc
prior illȩ faciat aquo sibi fieri cupit: ridiculum̃ est hunc putare istã
inpleuisse sententiã. Cum hoc ergo moueret ut arbitror: additũ ẽ.
admamfestationẽ rei untm uerbum. ut postea quam dictum est
Omnia ergo quȩcumq uultis ut faciant uob̾ homines. ad deret᷑ bona.
Quodsi de est exemplarib grecis: etiam illa emendanda sunt. Sed

Expanded text:
loquens ita concludit: Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis loquens ita concludit: Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines bona, ita et vos facite illis: haec est enim Lex et Prophetae . In exemplaribus graecis sic invenimus, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis. Sed ad manifestationem sententiae puto a latinis additum bona. Occurrebat enim quod si quisquam flagitiose aliquid erga se fieri velit, et ad hoc referat istam sententiam, veluti si velit aliquis provocari ut immoderate bibat et se ingurgitet poculis, et hoc prior illi faciat a quo sibi fieri cupit, ridiculum est hunc putare istam implevisse sententiam. Cum ergo hoc moveret, ut arbitror, additum est ad manifestationem rei unum verbum, ut posteaquam dictum est, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, adderetur bona. Quod si deest exemplaribus graecis, etiam illa emendanda sunt: sed
Abbreviated transcription (Latin):
est dabit bona. petentibus sẽ: Quomodomali dantbona : Sed
malos appellauit dilectores ad huc scłi husꝰ. et peccatores. hona uero
quȩ dant scđm eorũ sensum bona dicerida sunt: quia haec ꝓhonis
habent. Quãquam et inrerũ natura ista bona sint Sed tẽporalia.
et eedistã uitã infirmã ꝑtinentia. et quisquis ea malusdat. non
de suo dat. Dfii est t̾ra et plenitudo eiꝰ. qui felit celũ et t̾ram.¬
et mare et omnia quȩ in eis sunt. Quantum ergo sperandũ est
daturũ nob̾dm̃ hona petentibus. nec nos posse decipi ut accipiamꝰ aliud
palis cum abipso petimꝰ. quandonos etiam cum simus mali nouimus id
dare quod petimur. Nonenim decipimꝰ filios nr̃os. Et qualiacumq
hona damus: non de nr̃o. sed de ipsius damus.. Firmitas autẽ et ualentia.¬
quedã ambulandi ꝑsapientiȩ uiam in bonis opihus constituta est: qui ꝑ¬
ducunt᷑ usq ad mundationem simplicitatẽq cordis. de qua iã diu

Expanded text:
tum bonum petentibus se? Quomodo mali dant bona? sed malos appellavit, dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant secundum eorum sensum, bona dicenda sunt, quia haec pro nobis habent, quanquam et in rerum natura ista bona sint, sed temporalia, et ad istam vitam infirmam pertinentia, et quisquis ea malus dat, non de suo dat. Domini est enim terra, et plenitudo ejus, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Quantum ergo sperandum est daturum Deum nobis bona petentibus, nec nos posse decipi ut accipiamus aliud pro alio cum ab ipso petimus, quando nos etiam cum simus mali novimus id dare quod petimur! Non enim decipimus filios nostros, et qualiacunque bona damus, non de nostro, sed de ipsius damus. Aliter: Apostquaedam ambulandi per sapientiae viam, in bonis moribus constituta est, qui perducuntur usque ad mundationem simplicitatemque cordis, de qua jam diu
Abbreviated transcription (Latin):
unde uictũ transigererit: non uidet᷑ unitatꝰ aues cȩli & lilia agri
his et huiꝰmodi scripturarum locissatis apparet dominũ rirm nos
hoc impbare. siquis humano more ista ꝓcuret: Sed siquisꝓpter
ista dõ militet. ut in oꝑibus suis non regrium dĩ sedistorum ad¬
quisitionẽ intueat᷑. Ad hanc ergo regulam hoctotum preceptũ
redigitur. ut istorum prouisione ꝓuistone regnumdi cogitemis
inmlitia uero regru dĩ non cogitemꝰ. Ita enim etiã si aliquando de¬
fuerint quod płerumq ꝓpt̃ exercitationẽ nr̃am ds̃ sinit. non sili
non debilitant ꝓpositũ nr̃m. sed etiã exammatum ꝓbatumq cora

Expanded text:
unde victum transigerent : non videtur imitatus aves coeli et lilia agri. unde victum transigerent : non videtur imitatus aves coeli et lilia agri. His et hujusmodi Scripturarum locis, satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret; sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intucatur. 58. Ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum , ut etiam in istorum prouisione regnum dei cogitemus, w in militia uero regni dei ista non cogitemus. ita enim, etiam si aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram deus sinit, non solum non debilitant propositum, nostrum, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
magraã futurã muniuerso mundo. quȩ et facta est sub elaudio.
Disceñtiũ autẽ ut quisq habundabat. statuer̃ unusquisq eorum
minsterium mittere presbiteris habitantib in indea fribus.
qui et miser̃ ꝑmanum BARHABE & Saxli. Et quod nauiganti eidẽ
aplo PAΥLO im̃posita sunt utensilia. quȩ offerebant᷑. nonĩ adunum
tantum diem. uidet᷑ uictꝰ ilte ꝓcuratꝰ. Et quod idem scribit. qͥ furabat᷑
iam non furet᷑. magis autẽ laboret õperans manib suis ꝗđ bonumi est¬
non serunt Neq. metunt. Neq congregarit in horrea: & conside¬
rate lilia agri quomodo crescunt. ñon laborant raeq nent. Cum
istis p̃cipit ut laborerit oꝑantes manib suis ita ut habeant quod
aluis. possint tribuere. & quod sepe deseipso dicit quod manibus
suis oꝑat᷑ sit nequẽ grauaret. & de illo scriptum est. quod cora¬
iunxerit se aquilȩ ꝓpt̾ artis similitudinẽ. ut simul oꝑareritur

Expanded text:
magnam futuram in universo mundo, quae et facta est sub Claudio Caesare. Discentium autem ut quisque abundabat, statuerunt unusquisque eorum in ministerium mittere presbyteris habitantibus in Judaea fratribus, qui et miserunt per manum Barnabae et Sauli » . Et quod naviganti eidem apostolo Paulo imposita sunt utensilia, quae offerebantur , non ad unum tantum diem videtur victus esse procuratus. Et quod idem scribit, Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operans manibus suis bonum, non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea; et, Considerate lilia agri quomodo crescunt; non laborant neque nent; cum istis praecipit ut laborent, operantes manibus suis, ita ut habeant quod etiam aliis possint tribuere. Et quod saepe de scipso dicit, quod manibus suis operatus sit, ne quem gravaret ; et de illo scriptum est quod conjunxerit se Aquilae propter artis similitudinem, ut simul operarentur
Abbreviated transcription (Latin):
uenire. Quã cum tenuerit et ꝑegerit. eũ ipsum locum ubi habitare uult
si clausum inuenerit: neq ambulare potuisse. Neq ambulasse ac ꝓue¬
nisse ꝓfuerit. nisi aperiat᷑. Ad hoc ergo ꝑtinec quod dictum est. pul¬
sate. Magnã autẽ spẽ dedit ille: qũi ꝓmittendo non decipit: Ait
enĩ. Omnis qui petit accipit. et qui querit inuenit. et pulsanti
aperiet᷑. Ergo ꝑseuerantia opus est: ut accipiamꝰ quod petimꝰ. et
inueniamꝰ quod quȩrimꝰ: & quod pulsamꝰ aperiat᷑. Quemadmodun
geret: ita et hoc loco. Aut quis erit inquit᷑ uob homo quemsi pecce¬

Expanded text:
venire: quam cum tenuerit, et pervenerit ad cum ipsum locum ubi habitare vult, venire: quam cum tenuerit, et pervenerit ad cum ipsum locum ubi habitare vult, si clausum invenerit; neque ambulare potuisse, neque ambulasse ac pervenisse profuerit, nisi aperiatur: ad hoc ergo pertinet quod dictum est, Pulsate. 73. Magnam autem spem dedit et dat ille qui promittendo non decipit: ait enim, Omnis qui petit, accipit; et qui quaerit, invenit; et pulsanti aperietur. Ergo perseverantia opus est, ut accipiamus quod petimus, et inveniamus quod quaerimus, et quod pulsamus aperiatur. Quemadmodum geret; ita et hoc loco, « Aut quis erit, ex vobis, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
ciptuntur implere possimꝰ : Iniquisitio autẽ. adueniendã ueritatẽ
Cum enĩ beata uita actione et cognitione compleat᷑: actio facultatẽ
uiriũ. contemplatio manifestationẽ rerum desiderat. Horum ergo pri¬
mum petendũ. scđm quȩrendum est: ut illud detur. hoc inueniatur
Sed cognitio in hac uita. uiȩ prius quam ipsius possessionis est. Sed
cumquisq uerã uiam inuenerit: ꝑueniet ad ip̃sam possessionem.
quȩ tamen pulsanti aperit᷑. Ut ergo tria ista idest pecit̾io. inquisitio
pulsatio. manifesta. fiant : sub aliquo exemplo ponamus aliquem
infirmis pedibus ambulare non posse. Pruis ergo sanandus et firman¬
dus est ad ambulandum. et ad hoc ꝑtinet quod dixit. petite. Quid
antẽ prodest quod ambulare uł etiã currere potest. si ꝑdeuia itinera
errauerit: Scdm ergo est. ut inueniat uiam quȩ ducit eo quo uult per¬

Expanded text:
cipiuntur, implere possimus: inquisitio autem, ad inveniendam veritatem. cipiuntur, implere possimus: inquisitio autem, ad inveniendam veritatem. Cum enim beata vita actione et cognitione compleatur, actio facultatem virium, contemplatio manifestationem rerum desiderat: horum ergo primum petendum, secundum quaerendum est; ut illud detur, hoc inveniatur. Sed cognitio in hac vita, viae prius quam ipsius possessionis est: sed cum quisque veram viam invenerit, perveniet ad ipsam possessionem; quae tamen pulsanti aperitur. 72. Ut ergo tria ista, id est, petitio, inquisitio, pulsatio, manifesta fiant, sub aliquo exemplo ponamus aliquem infirmis pedibus ambulare non posse: prius ergo sanandus et firmandus est ad ambulandum; et ad hoc pertinet, quod dixit, Petite. Quid autem prodest quod ambulare jam, vel etiam currere potest, si per devia itinera erraverit? secundum est ergo, ut inveniat viam quae ducit eo quo vult per
Abbreviated transcription (Latin):
et leuitȩ. putantes quod ipse. ẽet xp̃s cum ille se negauit esse:
ipsi se dscerent inqua potestate illa faceret xp̃s. quod quasi nesci¬
entes int̾rogauerant. ut calumnian di ad itum reperirent. Cum¬
igitur p̃ceptũ ẽẽt ne scm̃ detur canibus. et margaritȩ antepor¬
cos mittantur: potuit auditor. occurrere & dicere. conscius ig¬
norantiae atq infirmitatis suae: et audiens p̃cipi sibi ne daret q̃uod
seipsum nondum accepisse sentiebat: P otuit gͦ occurrert ac dicere.
Quod scm me dare canibus. et quas margaritas mittere ante porcos uetas
cum adhuc eame habere nonuideam: Oportunissime subicit dicens.
Pecite & dabit᷑ uob̾. quȩrite et in ueniets. pulsate & aperiet᷑ uob̃. Om̃is
enim qui petit accipit. et qui querit inuenit. et pulsanti aperiet᷑. Peti¬
tio ꝑtinet adimpetrandam sçitatem firmitatẽq animi. ut ea. quȩ prȩ¬

Expanded text:
et levitae, putantes quod ipse esset Christus, quod ille se negavit esse, et levitae, putantes quod ipse esset Christus, quod ille se negavit esse, ipsi se docerent in qua potestate illa faceret Christus; quod quasi nescientes interrogaverant, ut calumniandi aditum reperirent. Cigitur praeceptum esset ne sanctum detur canibus, et margaritae ante porcos mittantur, potuit auditor occurrere et dicere, conscius ignorantiae atque infirmitatis suae, et audiens praecipi sibi ne daret, quod scipsum nondum accepisse sentiebat: potuit ergo occurrere ac dicere, Quod sanctum me dare canibus, et quas margaritas me mittere ante porcos vetas, cum adhuc ea me habere non videam? opportunissime subjecit, dicens, « Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsateenim qui petit, accipit; et qui quaerit, invenit; et pulsanti aperietur. » Petitio pertinet ad impetrandam sanitatem firmitatemque animi, ut ea quae prae
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et quia dixer̃ quod interrogati erant id est cesaris imaginẽ habere
nummum: ipsi sibi quodam modo responder̃ id quod dominũ interro.¬
gauerant. Itaq ille ex eorum responsione. ita conclusit. Reddite gͦ
cesari qđ cesaris est: et dõ quod dĩ est. Cum autem principes sa-¬
cerdotum et seniores populi interrogassent inqua potestate illa
faceret: interrogauit eos baptismate iohahNiS. Et cum nollent dice-¬
re quod contra se uidebant dici. De iohanne autẽ nihil mali dicere
testate haec facio. Quod iustissimum apparuit circum stantibus.
Hoc enimse dixer̃ nescire: quod non nesciebant. sed dicere nolebant.
łt reuera iustum erat. ut qui sibi uolebant responderi quod inter¬
rogauerant: prus ipsi facerent quod erga se fieri postulabant. Qd
si fecissetͥ: ipsi sibi utiq respondisserit. Ipsi enim miserant adio¬
hannẽ quȩrerites quiꝰesset. uł potius ipsi missi erant sacerdotes

Expanded text:
est; et quia dixerunt quod interrogati erant, id est, Caesaris imaginem habere est; et quia dixerunt quod interrogati erant, id est, Caesaris imaginem habere nummum, ipsi sibi quodammodo responderunt id quod Dominum interrogaverant: itaque ille ex eorum responsione ita conclusit, Reddite ergo Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est . Cum autem principes sacerdotum et seniores populi interrogassent in qua potestate illa faceret, interrogavit eos de baptismate Joannis; et cum nollent dicere, quod contra se videbant dici, de Joanne autem nihil mali dicere potestate haec facio : quod justissimum apparuit circumstantibus. Hoc enim se dixerunt nescire quod non nesciebant, sed dicere nolebant. Et revera justum erat ut qui sibi volebant responderi quod interrogaverant, prius ipsi facerent quod erga se fieri postulabant: quod si fecissent, ipsi sibi utique respondissent. Ipsi enim miserant ad Joannem quaerentes quis esset; vel potius ipsi missi erant sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
plerumq noxia. de quib tamen non nihil dicendum est. sed hocip¬
sum apperiendũ & explicandum. cur inquiri talia non oporteat
Derebus ergo utilihus. aliquando ad id respondendum est quo inter¬
rogamur. sicut dr̃is fecit. Cum eum saducei de muliere interrogassent
quȩ septẽ uiros habuit. cuiꝰ eoꝵ in resurrextione futura. ẽẽt: respori¬
dit enĩ quod in resurrectione neq nubent neq uxores duceNit:
sederunt sicut angłi in cȩlos. Aliquando autẽ ille qui nterrogat
interrogandius est aliud: quod tamen si dixerit: ipse sibi adid quod
interrogauit respondeat. Si autem dicere noluerit. non uideatur his
qui ad sunt isuustum. siet ipse quod interrogauit nonaudiat. Nã et illi
quod interrogauer̃ temitantes utrum reddendum. ẽet tributum: interro¬
gati sant aluid. idest cuiꝰ haberet nummus imaginem qui abipsis ꝓlatꝰ

Expanded text:
plerumque noxia, de quibus tamen nonnihil dicendum est: sed hoc ipplerumque noxia, de quibus tamen nonnihil dicendum est: sed hoc ipsum aperiendum et explicandum, cur inquiri talia non oporteat. De rebus ergo utilibus aliquando ad id respondendum est quod interrogamur: sicut Dominus fecit, cum eum Sadducaei de muliere interrogassent, quae septem viros habuit, cujus corum in resurrectione futura esset. Respondit enim quod ised erunt sicut Angeli in coelis. Aliquando autem ille qui interrogat, interrogandus est aliud, quod tamen si dixerit, ipse sibi ad id quod interrogavit, respondeat: si autem dicere noluerit, non videatur iis qui adsunt injustum, si et ipse quod interrogavit, non audiat. Nam et illi qui interrogaverunt tentantes, utrum reddendum esset tributum, interrogati sunt aliud, id est, cujus haberet nummus imaginem, qui ab ipsis prolatus
Abbreviated transcription (Latin):
eis dedit qui capere non poterant: sed eis qui poterant et simulade¬
rant. quos ꝓpt̾ aliorum immunditiam neglegi non oportebat. Et
cum eum terutatores interrogabant respondebatq illis. ita ut quid con-¬
tradicerent non haberent: quamuis uenenis suis contabescerent
potius quam illius cybo saturarentur. alii tamen qui poterant
capere. ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Hoc di¬
xi. nequis forte cum interroganti respondere non potuerit
hac sententia sibi excusatꝰ uideatur. si dicat nolle sẽ scm canib
dare. uł ante porcos mittere margaritas. Qui enim nouit
quid respondeat : debet respondere. uł ꝓpt̃ alios quib des-¬
peratio suboritur. sippositã questionẽ solui ñ posse crediderin.
Et hoc de rebus utilib et ad instructionẽ salutis ꝑtinentib. Multa.
sunt enim quȩ inquiri ab ociosis possunt suꝑ uacua et in ania. et

Expanded text:
dedit eis qui capere non poterant, sed eis qui poterant, et simul adededit eis qui capere non poterant, sed eis qui poterant, et simul aderant; quos propter aliorum immunditiam negligi non oportebat. Et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis, ita ut quid contradicerent non haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius, quam illius cibo saturarentur; alii tamen qui poterant capere, ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Hoc dixi, ne quis forte, cum interroganti respondere non potuerit, hac sententia sibi excusatus videatur, si dicat nolle se sanctum dare canibus, vel ante porcos mittere margaritas. Qui enim novit quid respondeat, debet respondere, vel propter alios, quibus desperatio suboritur, si propositam quaestionem solvi non posse crediderint: et hoc de rebus utilibus, et ad instructionem salutis pertinentibus. Multa sunt enim quae inquiri ab otiosis possunt, supervacua et inania, et