comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ternas ĩueniũtur efficere. Pro uarie¬
tate quippe hũanaꝵ opinionũ uirtuti
ad duodenariũ sectarũ muͣ ꝑuenit᷑.
S iste qͦ nuimerꝰ duplicat᷑ ad hibita
una differentia. socialis uidelicz uite:
qm̃ quisquis sectat᷑ aliꝙͣ istaꝵ duodecim
numeruͣs /: ꝓfecto aut propter se tãtũ
id. agit. aut eciã ꝓpter sociũ. cui debet
hͦ uelle qd̾ sibi. Quo circa duodecim
sunt eoꝵ qui ꝓpter se tñi mͦ unãquãq
teuendam putant: et alie duodecim
eoꝵ qui non solũ ꝓpter se sit uel sit philo¬
sophandũ ẽẽ decernũt. s eciã ꝓpter alios
qͣꝵ bonũ appetũt sicut suũ. Hee autẽ
secte uignitiquatuor iterũ gẽminant᷑
addita dr̃a ex achademicis nouis et fi¬
unt xluini Illaꝵ quippe uigniti q̃tuor
unãquãq sectaꝵ p̃t quisq sit tenere
at defendere ut certã: quẽadmodũ defẽ¬
derũt stoiti ꝙ hoĩs bonũ qͦ beatꝰ ẽẽt in

Expanded text:
ternas inueniuntur efficere. Pro uarieternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtutiad duodenarium sectarum numerum peruenitur. Sed iste quoque numerus duplicatur adhibita una differentia, socialis uidelicet uitae, quoniam, quisquis sectatur aliquam istarum duodecim fecto aut propter se tantum id agit, aut etiam propter socium, cui debet hoc velle quod sibi. Quocirca duodecim sunt eorum, qui propter se tantum unamquamque tenendam putant; et aliae duodecim eorum, qui non solum propter se sic vel sic philosophandum esse decernunt, sed etiam propter alios, quorum bonum appetunt sicut suum. Hae autem sectae viginti quatuor iterum geminantur, addita differentia ex Academicis novis, et finta octo. Illarum quippe uiginti quattuor unamquamque sectarum potest quisque sic tenere ac defendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in
Abbreviated transcription (Latin):
Pertinet quippe ad uirtutis officiũ.
et uiuere prĩe. et ꝓpter prĩam filios
ꝓcreare: qͦꝵ nentrũ fieri p̃t: siue cor¬
poris uoluptate. Nain siue illa nec
cibus nec potus sinuitur ut uiuatur:
nec ꝯcũbitur ut generacio ꝓpagetur.
Cũ uero p̾fertur uirtuti: ip̃a appetitur
ꝓpter seip̃am. Uirtus autẽ assumẽda
creditur ꝓpter illã: id est ut nichil uir¬
tus agat. nisi ad ꝯsequẽdã uel ꝯser¬
uandam corꝑis uoluptatẽ: q̃ uita de¬
formis est quidẽ quippe ubi uirtus
seruit dñe uoluptati. ꝙͣuis nulloniͦ
hec dicenda sit uirtus. S tñ eciã ista
horribilis turpitudo habuit quosbã
philosophos patronos et defensores
suos. Uirtuti porro uoluptas iũgit᷑.
qñ neutra eaꝵ ꝓpter alterã. s ꝓpter
seip̃as ambe appetũtur. Qua ꝓpter
sicut uoluptas uel subdita uel p̾lata
uel m̃cta uirtuti tres sectas facit: ita
quies. ita utraq. ita p̾ma nature ałs

Expanded text:
Pertinet quippe ad uirtutis officium Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias
Abbreviated transcription (Latin):
culdubio discitur. uelut naturaliter ap¬
petũt: aut uoluptatẽ. qua delectabilit
mouetur corꝑis sensus. aut quietem
qua fit ut nullã molestiã quisqz corpis
paciatur. aut utrãq. quã tñ uno noĩe
uoluptatis epicurus appellat: aut uni-¬
uersaliter pͥma nature. in quibz et hec
sunt et alia: uel in torpore ut mẽbroꝵ
integritas et salus atq ĩtolumitas eiꝰ:
uel in aĩo ut sunt ea que uel parua uł
magna in hõi reperm̃tur ĩgeniis.
Hec igitur quatuor id ẽ uoluptas. qͥes.
utrũq. p̾ma nature. ita sũt in nobis
ut uel uirtus ꝙͣ postea doctrina iuserit.
ꝓpter hec appetenda sit. aut ista ꝓpter
uirtutẽ. aut utraqz ꝓpter seip̃ani. ac
per h ͦ fuĩt huic duodec̃ĩ secte. Per hãc
enĩ racionem singule triplitãtur. Qd̾
cũ in uno demonstrauero. difficile nõ
erit id in certis ĩuenire. Cũ gͦ uolup¬
tas corꝑis. aĩ uirtuti aut subditur aut
p̾fertur aut iũgitur triꝑtita uariat᷑

Expanded text:
cul dubio discitur, uelut naturaliter adcul dubio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporis quisque patiatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima naturae, in quibus et haec sunt et alia, uel in corpore, ut membrorum integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in hominum reperiuntur ingeniis. Haec igitur quattuor, id est uoluptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim sectae; per hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur
Abbreviated transcription (Latin):
sines itaq isti sũt: sũmũ bonũ. et sũmũ
malũ. De quib ĩueniendis atq in hac
uita sũmo bono adipistendo. uitando
autẽ sũmo malo. multũ sicut dixi la¬
diuersis errantes modis nature limes
ĩtim ab itiuere ueritatis deuiare ꝑmusit:
ut non alii in aĩo. alii in corꝑe alii in
utroq fines bonorũ ponerent et maloꝵ.
Ex qua tripertita uelut generaliũ di¬
stribucõe sectaꝵ. martus uarro in libro
de philosophia tam multã dogniatũ
uarietatẽ diligenter et subtiliter strutatꝰ
aduertit: ut ad ducẽtasoitognita et
octo sectas. non q̃ iam ẽẽnt. s q̃ esse
possent adhibens quasdam dr̃ĩas faci¬
lime ꝑueniret. Qd̾ ut breniter ostẽ¬
daii. inde oportet incipiã ꝙ ip̃e aduer¬
tit et posuit in libro memorato. Qua¬
tuor ẽẽ quedã que hoĩes siue magistro
siue ullo doctore admuiniculo. sine indu¬
stria uel arte uiuendi q̃ uirtus dr̃ et pro¬

Expanded text:
Fines itaque isti sunt summum bonum et summum Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, ladiuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus aduertit, ut ad ducentas octoginta et octo sectas, non quae iam essent, sed quae esse possent, adhibens quasdam differentias facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria uel arte uiuendi, quae uirtus dicitur et pro
Abbreviated transcription (Latin):
prius expouenda sunt
ꝙͣtũ oꝑis huiꝰ terminã¬
di racio patitur argunĩe¬
ta mortaliũ quib sibi ip̃i btitu dinẽ fac̾e
in huiꝰ uite infelicitate moliti sũt: et
ab eoꝵ rebus uanis. spes nr̃a qͥd differat
quã nobis deus dedit. et res ip̃a. hec ẽ
uera bt̃itudo quã dabit: non tñ auctori¬
tate diuina. s adhibita etiã racõe qualẽ
ꝓpter infideles possuiꝰ adhibere clarestat
De finibz einĩ bonoꝵ et maloꝵ multa
et multipliciter inter se phĩ disputarũt.
Quã questionẽ maxĩa intencione uer-¬
santes ĩuenire conati sũt. quid efficiat
hoĩem beatũ. Illud eniĩ est fiuis boni nr̃i.
ꝓpter qd̾ appetenda sũt cetera: ip̃m autẽ
propter seip̃m: et illud finis mali ꝓpter
qd̾ uitanda sunt tetera. ip̃m autẽ ꝓpter
seip̃m. Fiuẽ boni ergo nũt dicimꝰ non
qͦ cõsuuat᷑ ut non sit: s qͦ ꝑficiat᷑ ut
plenũ sit: et fuẽ mali non quo esse
desinat: s quonsq nocendo ꝑducat.

Expanded text:
prius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter quod adpetenda sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum; et illud finis mali, propter quod uitanda sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum. Finem boni ergo nunc dicimus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo per- ficiatur, ut plenum sit; et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque nocendo perducat.
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor reb uarro tres tollit. uolupta-¬
tem salitz et quietem. et utrũqz non
ꝙ eas improbet: s ꝙ p̾magenia illa
nature et uoluptatẽ in se hẽant et
quietem. Quid ergo opus est ex
hiis duab tria quedam fatere. dĩo
st dũ singulatim appetũt᷑. uoluptas
ant quies. et tertiũ cũ ambe sumil.
qũquidem pͥma nature. et ip̃as et pͥt̾
ip̃as alia multa ꝯtineãt: De trib
gͦ. sectis ei placet diligenter ẽẽ tractã¬
dũ que nam sit potiꝰ eligenda. Non
enĩ uerã plusquã unã uera racio ẽẽ
ꝑmictit: siue in hiis trib sit siue
alicubi alibi qd̾ post uidebimꝰ. In¬
terim de hiis trib quoniͦ. unã uarro
eligat ꝙͣtũ breniter aꝑteq possumꝰ
disseraniꝰ. Iste mempe tres secte ita
fũit: cũ uel pͥma nature ꝓpter uirtutẽ.
uel u̾tꝰ ꝓpt̾ pͥma nate uel utraq id ẽ¬

Expanded text:
quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptaquattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel uirtus propter prima naturae, uel utraque, id e
Abbreviated transcription (Latin):
est: rursus diundia pars remanet
id est uigintiquatuor. De sotiali
q uita qd̾ accesserat sinuliter aufe¬
ratur et duodetim sũt relique: quas
ista differencia ut .xxiiii ͤ ͬ fierent
duplicauerat. De hiis gͦ duodecim
nichil dici p̃t̃: cur secte non sunt ha¬
bende. Nichil quippe aliud ĩeis q̃rit᷑
quã finis bonoꝵ et maloꝵ. Inuẽtis
autẽ bonoꝵ finib: ꝓfecto econtrario
sũt maloꝵ. Hec autẽ ut ita fiãt
duodetim secte illa quatuor triplitãt᷑
uoluptas. quies. utrũq. et p̾ma na¬
ture. que pͥmagenia uarro uotat.
Hec quippe quatuor dũ singulatim
uirtuti aliqñ subdũtur ut nõ ꝓptꝰ se
ip̃a s ꝓpter officiũ uirtutis appetẽda
uideantur. aliqñ pͥferũt᷑ ut nõ ꝓpł
se ip̃a s ꝓpter hec adipistenda uel
conseruãda necessaria uirtus putet᷑.
et ista appetenda credantur: qͣternariũ
nuerũ triplũ reddeũt. et ud duode¬
tu sectas ꝑueniũt. Ex illis autẽ

Expanded text:
est, rursus dimidia pars remanet, est, rursus dimidia pars remanet, id est viginti quatuor. De sociali quoque vita quod accesserat, similiter auferatur, duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut viginti quatuor fierent, duplicaverat. De his ergo duodecim nihil dici potest, cur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur, quam fines bonorum et malorum. Inventis autem bonorum finibus, profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut fiant duodecim sectae, illa quatuor triplicantur, voluptas, quies, utrumque, et prima naturae, quae primigenia Varro vocat. Haec quippe quatuor dum singillatim virtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium virtutis appetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur,et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem
Abbreviated transcription (Latin):
achademitoꝵ. de uestitu et uictu cinicoꝵ
de trib uite generib onioso. actuoso ex utͦ¬
q modificato. quarũ nuilla est in qua de
bonoꝵ et maloꝵ finib disputatur. pro¬
inde qm̃ marcus uarro has quatuor ad¬
hibeus dr̃as id est ex uita sociali. ex a¬
chademicis nouis ex cinicis: ex isto uite
genere triꝑtito. ad sectas ducẽtasocto¬
gintaocto ꝑueuit. et si que alie possũt
similiter adici. remotis eis oĩb quĩ de
sectando sũmo bono nullã inferũt qõem.¬
et ideo secte nec sũt nec uotande sunt
ad illas duodecimi. in quib queritur
qd̵ sit bonũ hoĩs quo assecuto fit beatꝰ
ut eis unã uerã ceteras falsas oftẽdat
esse reuertitur. Nam remoto illo tapli¬
to genere uite. due ꝑtes huiꝰ numeri
detrahũtur: et secte nonaginta sex
remanent. Remota uero dr̃a ex cinicis
addita: ad dimidiũ redigũtur et qͣ¬
dragintaocto fuĩt. Au feramꝰ etiam
quod ex achademitis nois ad hibitã

Expanded text:
Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit, et si quae aliae possunt similiter adici: remotis eis omnibus, quoniam de sectando suet ideo sectae nec sunt, nec vocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur quid sit bonum hominis, quo assecuto fit beatus, ut ex eis unam veram, caeteras falsas ostendat esse, revertitur. Nam remoto illo tripartito genere vitae, duae partes hujus numeri detrahuntur, et sectae nonaginta sex remanent. Remota vero differentia ex Cynicis addita, ad dimidium rediguntur, et quadraginta octo fiunt. Auferamus etiam quod ex Academicis novis adhibitum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quomͦ remotis oĩb disserentiis que
non secte s questiones sunt: ad triꝑtitam
sũmi boni difsinitionem uarro pueniat
quarũ tñ una sit eligenda.
A trib qͦ illis uite generib uno scilic
non segniter sz in ꝯtemplatõe uel ĩqui¬
sirione ueritatis ocioso. allero in gerendis
r eb hũanis negotioso. tertio ex utroqz gn̾e
temperato. cũ queritur quid hoꝵ sit potiꝰ
eligendũ: non finis boni habet ꝯtrou̾¬
siam. s quid hoꝵ triũ difficultatẽ uel fa¬
cilitatem afferat ad ꝯsequendũ uel reti¬
nendũ finem boni. id in ista qõe uersatur
.fiuis em̃ boni. cũ ad eũ quisq ꝓuenerit:
ꝓtiuꝰ btm̃ facit. In ocio autẽ literato
uel in negocio publito uel qñ utrũq ui¬
cib agitur : non ꝯtinuo quisq beatꝰ est.
Multi quippe in quolib hoꝵ trũ pos¬
sunt uiuere: et in appetendo boni fuiẽ
quo fit homo bt̃s errarare. di lia ẽ igit᷑
questiones de sociali uita. de cũctatione

Expanded text:
o, remotis omnibus differentiis, quae non sectae, sed quaestiones sunt, ad tripartitam summi boni definitionem Varro perveniat, quarum tamen una sit eligenda. In tribus quoque illis vitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione vel inquisitione veritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controversiam; sed quid horum trium difficultatem vel facilitatem afferat ad consequendum vel retinendum . Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestiones de sociali uita, de cunctatione
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur ⁊ nõ ẽ spes. Qd̾ antẽ uidet
quis quid sperat : Si autẽ qd̾ nõ uidemꝰ
speramus: ꝑ pacienciã spectamꝰ. Sicut
ergo spe salui ita spe beati facti suius:
et sicut salutẽ ita btĩtudiuẽ non iam
tenemus pñtem. s exspectamꝰ futurã:
et hͦ ꝑ pacienciam qr in malis sumiꝰ.
que pacienter tolerare debeniꝰ: donet
ad illa ueniamꝰ bona. ubi oĩa ermt¬
erit autẽ qd̾ iã tolerare debeamꝰ. Talis
hic sibi couantur falsissinã fabricare:
ꝙͣto suꝑbiore tanto mendatiore uirtute.

Expanded text:
spes. Quod enim uidet quis, quid et sperat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. Sicut ergo spe salui, ita spe beati facti sumus, et sicut salutem, ita beatitudinem non iam tenemus praesentem, sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamus bona, ubi omnia ererit autem, quod jam tolerare debeamus. Talis hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiore, tanto mendaciore virtute.
Abbreviated transcription (Latin):
cati facies quã dura tegebat. Solis ĩ accẽsã
radiis sẽꝑq recẽti. Cede repebat humꝰ forib
affixa suꝑbis. Ora uirũ tristi pendebat pal¬
lida tabo. Huit monstro uulcanꝰ erat p̃r
istiꝰ atros. Ore uoinẽs ignes magna se mo¬

Expanded text:
Cachi facies quam dira tegebat Solis in accessum radiis, semperque recenti Cede tepebat humus, foribus affixa superbis Ora virum tristi pendebant pallida tabo. Huic monstro Vulcanus erat pater: illius atros Ore vomens ignes, magna se mo
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ bonũ in se sibi ẽẽ dixerũt.
Hergo queratur a nõbis qͥd tiuitas
dei de hiis singulis interrogata
respendeat. ac pͥmũ de finib bonorũ
maloꝵq quid sentiat. respondebit et̾nã
uitã ẽẽ sũmũ bonũ. eternã uero mortem
sũmũ malũ: ꝓpter illã ꝓ inde adipistẽ¬
dani. istãq uitandã: recte nobis ẽe uiuẽ¬
dum. Propter qd̾ scriptũ est. Iustus
ex fide uinnit. Qm̃ neq bonũ nr̃m iã
uidemus. uñ oportet ut credendo q̃ramꝰ.
neq ip̃m recte uiuere nobis ex nobis
est. nisi tredentes adiuuet et orantes
qui et ip̃am fidemi dedit qua nos ab illo
adiuuãdos ẽẽ credamiꝰ. Illi autẽ qui in
ista uita fines bonoꝵ et maloꝵ ẽẽ puta¬
uerũt. siue in corpe siue in aĩo. siue in
utroq ponẽtes suiiũ bonum: atq ut
id explicatiꝰ eloquor. siue in uoluptate
siue in uirtute. siue in utraq: sine ĩquiete
siue in uirtute. sine in utraq: sue in uo¬
luptate simul et quiete siue in uirtute:

Expanded text:
summum bonum in se sibi esse dixerunt. 1. Si ergo quaeratur a nobis, quid civitas Dei de his singulis interrogata respondeat, ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat, respondebit aeternam vitam esse summum bonum, aeternam vero mortem summum malum: propter illam proinde adipiscendam, istamque vitandam, recte nobis esse vivendum. Propter quod scriptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraque; siue in quiete siue in uirtute siue in utraque; siue in uoluptate simul et quiete siue in uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
eius sit in lrĩs sacerdotũ: altera ĩ carmi¬
nib poetaꝵ Utrũ hubeant et alias
partes: alia questio est. Nlũt ꝓpter di¬
uisionem uarronis et urbanã et the-¬
atritã theologiã ad unã ciuilẽ ꝑtine
satis ut opinor ostendi. Unde qr sũt
ambe similis turpitudinis absurdita¬
tis indignitatis falsitatis: absit a
uiris religiosis ut siue as hac. siue ab
illa uita speretur eterna. Deniq et
ip̃e uarro cõmemorare et enumerare
deos cepit a ꝯteptõe hoĩs quoꝵ numerꝰ
ex orsus est a iano. eãqz seriem ꝑduxͭ
u̾sq ad decrepti hoĩs mortẽ. et deos ad̾

Expanded text:
eius sit in litteris sacerdotum, altera in carmieius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis
Abbreviated transcription (Latin):
tã et fabulosam theologiã ab ista ciuili
pendere nouerũt et ei de carmimb poeta¬
⁊ũ tãꝙͣ de speculo resultare. et ideo ista ex¬
posita quã dampnare non audent illam
eiꝰ imaginẽ liberiꝰ arguũt et rep̾hendũt:
ut qui cognoscũt quid uelint. et hãc ip̃am
faciem cuiꝰ illa imago est detestẽtur;
ꝙͣtũ dii ip̃i tanꝙͣ in eodem speculo se ĩtu¬
entes ita diligunt: ut qui quales q
sint in utraq meliꝰ uideant᷑. Unde et̃
cultores suos terribilib imperiis ꝯpu¬
lerũt. ut ĩmũditiam theologie fabulose
sibi dicarent in suis solẽuitatib ponerẽt
in reb diuinis haberent: atq ita et se
ip̃os ĩmũdissimos sp̃s manifestiꝰ ẽẽ do¬
cuerũt et huiꝰ urbane theologie uelut
electe et probate illã theatritã abiectã
atq reprobatam mẽbrũ partẽq fecerũt:
ut cũ sit uniu̾sa turpis et fallax atq
nii se ꝯtineat ꝯmenticios deos una pars

Expanded text:
cam et fabulosam theologian ab ista ciuili cam et fabulosam theologian ab ista ciuili pendere nouerurum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc ipsam faciem, cujus illa imago est, detestentur; quam tamen dii ipsi tanquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius videantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis compulerunt, ut immunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis solemnitatibus ponerent, in rebus divinis haberent; atque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars
Abbreviated transcription (Latin):
deus subigus ut uiro subigat᷑. si adest
dea pͥma ut subacta ne se cõmoueat
cõpͥmat᷑: dea ꝑtunda ibi quid facit.
Erubestat: eat foras : agat aliquid et
maritus. Ualde inhonestũ est ut quod
uotatur illa. impleat quisꝙͣ nisi ille.
deus. Nam si masculus crederet᷑. et
ꝑtundus uotaret᷑. magis cõtra eum
pro uxoris pudicicia posteret maritꝰ
auxiliũ. ꝙͣ feta contra siluanũ. S
quid hͦ dicam cũ ibi sit et priapus
nimiꝰ mastulus. suꝑ cuiꝰ ĩmanissimũ
et turpissimũ fascinum sedere noua
nupta iubebatur: more honestissimo
et religiosissimo matronaꝵ: Cant ad¬
huc: et. theologiã ciuilem a theolo¬
gia fabulosa. urbes a theatris. templũ
ab stenis. sacra pontificũ a carminib
poetaꝵ. uelut res honestas a turpib.
ueraces a fallatib. graues a leuibz. serias
a ludicris. appetendas a respuendis qua
possunt quasi conentur subtilitate disterneᷤ¬
.Intelliginiꝰ quid agant. qui illã theatri¬

Expanded text:
deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. deus. Nam si masculus crederetur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intellegimus quid agant; illam theatri
Abbreviated transcription (Latin):
carnis et sanguinis. ꝓcurato secreto pu¬
doris̾. Quid impletur cubitulũ turba
nunmũ: qñ et paranimphi inde diste¬
dũt: Et ad hͦ impletur non ut eoꝵ p̾sen¬
na cogitata maior sit cura pudicitie. s
ut feĩe sexu infirme nonitate pauide̾.
illis cooperantib sine ulla difficultate
uirginitas auferat᷑. Adest enĩ dea uir¬
ginuiensis et deus p̃r̃ subigus: et dea ma¬
ter preua. et dea partunda et uenus
et priapus. Quid est hͦ. si õmo laborã¬
teni in illo oꝑe uirũ ab diis adiuuare
oportebat: non fufficeret aliqͥs unus
aut aliqua una. Nũquid uenus solo
parũ eẽt. q̃ ad hoc etiã dicitur nũcupata.
ꝙ sine eiꝰ ui feĩa uirgo ẽẽ nõ desinat:
Si est ulla frous in hoĩbz q̃ non est in
deos utriusq sexus ẽẽ pñtes. et huic
oꝑi instantes ita pudore afficiũt᷑: ut
et ille minus moueat᷑ et illa plus re¬
luctetur. Et terte si adest uerginiensis
dea ut uirgini zona soluatur. si adest

Expanded text:
carnis et sanguinis procurato secreto pucarnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯficitur siue pilo: neq fruges coater¬
uantur siune stopis. Ab hiis autẽ tab
reb tres nũcupatos deos. intercidonã
a securis intertisione. pilimũ a pilo.
diuertam ab stopis: quib diis custodi¬
bz contra uini dei siluani fete ꝯsornarẽt᷑
ita contra dei nocentis seuiciam nõ ua¬
leret custodia bonoꝵ nisi plures essent
aduersus unũ: eiq asperso horrendo in¬
cultu ut pote siluestri. signis culture tãꝙͣ
tõtrariis repugnarent Itane ista est ĩno¬
tencia deoꝵ ista ꝯcordia. Hecciue sunt
numina salubria urbiĩ: magis ludẽda
ꝙͣ ludibria theatroꝵ: Cũ mas et feĩa
tõnĩgũtur adhibetur deꝰ iugitariꝰ sit
hͦ ferendũ. S domũ ẽ ducẽda q̃ nubit:
adhibetur et deus : domiducus. Ut in
dono sit: ad hibetur deꝰ domitiꝰ. ut
maneat cũ uiro: additur dea maturna.
Quid ultra queritur: Partat᷑ huima¬
ne uerenudie. ꝑagat tetera ꝯcupistẽtia

Expanded text:
conficitur sine pilo, neque fruges coacerconficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
rũt quid ĩmũdi sp̃s dũ ꝓ diis habẽt
in hõmi mẽtib possint. Hec certe
non fierent ĩ theatris. ludũt quippe
ibi non furiĩt: ꝙͣuis deos habere
qui etiã ludis talib delectent᷑ sumi le
sit furoris. Quale autẽ illud ẽ ꝙ
cũ religio sum a suꝑsticioso ea distin-¬
cione disternat ut a suꝑstitioso dicat
timeri deos. a religioso autẽ tnñ uereri
ut parentes. non ut hostes timeri:
atq om̃s ita bonos dicat. ut faciliꝰ sic
eos nocentib ꝑtere ꝙͣ ledere quẽꝙͣ ĩno¬
cẽtem. Tñ mulieri fete post partũ
tres deos custodes cõmemorat adhiberi
ne siluanus deus ꝑuocteni ingrediat᷑
et uexet: eoꝵq custodũ significandoꝵ
causa tres hoĩes nocte cirtũire liminã
domus. et pͦ limẽ securi ferire. postea
pilo. tertio deu̾tere scopis. ut hiis datis
culture signis deus siluanus
ꝓhibeatur intrare: ꝙ neqz arbores
cedũtur ac putant᷑ sine ferro neq far

Expanded text:
runt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, runt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far
Abbreviated transcription (Latin):
minere supplicari apportere: Unde nõ
quidẽ oĩa s multa iã diximꝰ. Nonne
scurilitati miice. ꝙͣ diuine cõsonat
digguitati:Si duas quisꝙͣ mtrites
adhiberet infanti. quaꝵ una nchil
nisi estami. altera nichil nisi potum
daret sicut isti ad hoc dicas ad hibue¬
rũt deas educã et potiuã: nempe
desipere: et aliquid nimo simuile in
sua domo age uideret᷑. Liberũ a libe¬
ramẽto appellatũ uolunt ꝙ mares ĩ
coeũdo per eius beneficiũ emissis se¬
minib liberentur: hoc idem ĩ feĩs
agere liberam quã etiã uenere pu-¬
tant. ꝙ et ip̃am phibeant semina
emictere: et ob hec libero eãdẽ uiri¬
len corporis partem in templo poui.
feminea libere. Ad hec addũt mulie¬
res attributas libero et uinũ: propter
libidinem concitandam. Sic bacha¬
nalia sũma celebrantur in sania.
Ubi uaruo ip̃e cõfitetur a bachantib
talia fieri non potusse: insi mente
cuerũt samori: et ea iussit auferri.
Saltem hic taudem forsitain sense¬

Expanded text:
munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente t senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan sense
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere posse et ad mũdũ: ꝙͣuis urbem
ẽẽ uideaniꝰ in mũdo. Fieri enĩ p̃t ut in
urbe scdĩn falsas opiniones ea colantur
et ea credantur: quoꝵ in mũdo uel extra
mũdũ natura sit nusꝙͣ. Theatrũ uero
ubi est: nisi in urbe. Quis theatrum
instituit: nisi ciuitas: Propter qͥd ĩsti¬
tuit: nisi ꝓpter ludos scenicos: Ubi sũt
ludi scenici: nisi in reb diuinis de quib
hii libri tanta solercia ꝯstribuntur:¬

Expanded text:
pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes esse uideamus in mundo; fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur, quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? Quis theatrum instituit nisi ciuitas? Propter quid instituit nisi propter ludos scaenicos? Ubi sunt ludi scaenici nisi in rebus diuinis, de quibus hi libri tanta sollertia conscribuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ hͦ qd̾ cile dicitur naturale nõ
est: quid habet meriti ut admictatur:
Hec nempe illa causa est. quare priꝰ stap¬
serit de rebus hũanis: posteriꝰ de diuinis:
qm̃ in diuinis reb non naturã deoꝵ sed
hõim instituta secutus ẽ. Intueam᷑ sane
et ciuilem theologiã. Terciũ genus ẽ ĩquit.
qd̾ in urbib ciues maxime sacerdotes
nosse atq miuistrarẽ debent: in qͦ ẽ. ꝙ
deos publice satra ac sacrifici colere ac
facere quẽq par sit. Ad huc qd̾ sequitur¬
attendamꝰ. Prima inquit theologia
maxime accomodata est ad theatra
secituda ad mũdũ: tertia ad urbẽ. Quis
non uideat: cui paliuã dederit: Utiq
secunde quã supra dixit ẽẽ philosophoꝵ
Hant enĩ ꝑtinere testatur ad mũdum
qͦ isti nichil ẽẽ excellentiꝰ opiuãtur ĩ reb:¬
ami theatri scil atq urbis. distiuxit ac
iũxit. Uidemꝰ enĩ nõ ꝯtiuuo qd̾ ẽ urbis

Expanded text:
Si autem hoc quod ciuile dicitur naturale non Si autem hoc quod ciuile dicitur naturale non est, quid habet meriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instituta secutus est. Intueamur sane et ciuilem theologian. \'Tertium genus est, inquit, quod in urbibus ciues, maxime sacerdotes, nosse adque administrare debent. In quo est, quos deos publice, <quae> sacra ac sacrificia colere et facere quemqattendamus. Prima, inquit, theologia maxime accommodata est ad theatrum, secunda ad mundum, tertia ad urbem. Quis non videat, cui palmam dederit? Utique secundae, quam supra dixit esse philosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad mundum, quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebam, theatri scilicet adque urbis, distinxit an iunxit? Videmus enim non continuo, quod est urbis,
Abbreviated transcription (Latin):
uit. O religiosas aures ppłares. atq
in hiis eciã romanas. Qd̾ de diis ĩ¬
mortalib philosophi disputãt ferre
non possũt: qd uero poete canũt et hi-¬
striones agũt qr contra dignitatẽ ac
naturã ĩmortaliũ ficta sunt.qr nõ m ͦ
in hoĩem s eciã in ꝯtemptissimũ hoĩem
cadere possunt. non solũ ferũt s eciã
libenter audiũt: neq id tñi. s diis qͦ
ipĩs hec placere. et ꝑ hec eos placandos
ẽẽ decernũt. Dixerit aliquis. Hec duo
gn̾a mithicon et phisicon. id est fabulosũ
atq naturale decernaniꝰ ab hͦ auili de
qͦ nũt agitur. Unde illa et ip̃e deceruit
Iauiqz ipm̃ ciuile uideamus qͣliter ex pli¬
cet. Uideo quidem cur debeat disterm fa¬
bulosum: qr falsum. qr turpe. qr indignũ
ẽ. Naturale autem a ciuili uelle disterneᷤ.
quid ẽ aliud ꝙͣ eciã ip̃m cuule fateri esse
mendo sum: Ui eñ illud naturale est:
quod ht̃ rep̾hensionis ut excludatur.

Expanded text:
uit.s o religiosas aures populares uit.s o religiosas aures populares etiam Romanas! Quod de dis inmortalibus philosophi disputant, ferre non possunt; quod uero poetae canunt et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam inmortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, sed etiam in contemtissimum hominem cadere possunt, non solum ferunt, sed etiam libenter audiunt. Neque id tantum, sed dis quoque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa et ipse discreuit, iamque ipsum ciuile uideamus qualiter explicet. Video quidem, quur debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehensionis, ut excludatur?
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. ubi ausus ẽ. ubi ĩpimitũ putauit:
ꝙ̃ta mẽdatissinis fabulis nature deoꝵ
fieret ĩiuria. sine caligine ulliꝰ ambi¬
gnitatis expressit. loquebat᷑ enĩ nõ
de naͣli theologia. non de tinili. s de
fabulosa: quã libere a se putanit ẽẽ
tulpandã. Dideamꝰ quid de altera
dicat. Sidm̃n genus ẽ inquit qd̾ de¬
monstraui. de qͦ multos libros phi re-¬
liquerũt : in quib ẽ dii qui sunt. ubi.
qd̾ genus. quale ex quo nã tꝑe. an
sempiterno fuerint dii: ex igne sut.
ut credit eraclitus: an ex nnimeris ut
pithagoras: an ex athonus ut ait
epicuirus: sic alia q̃ faciliꝰ intra parie¬
tes in stola. ꝙͣ extra in foro ferre possũt
aures. Nichil in hͦ genere culpanit
qd̾ phisicon uotant et ad philosopho
młtitudo sectarũ. remouit tñ h genus
a foro id est a pplis stolis uero et parie¬
tib clausit. illud autẽ pͥmũ mẽdatissirũ
atq turpissimũ a nuitatib nõ remo¬

Expanded text:
tuit, ubi ausus est, ubi inpunitum putauit, tuit, ubi ausus est, ubi inpunitum putauit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret iniuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim non de naturali theologia, non de ciuili, sed de fabulosa, quam libere a se putauit esse culpandam. Videamus quid de altera dicat. \'Secundum genus est, inquit, quod demonstraui, de quo multos libros philosophi reliquerunt; in quibus est, di qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam tempore an a sempiterno fuerint di; ex igni sint, ut credit Heraclitus, an ex numeris, ut Pythagoras, an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpauit, quod physicon uocant et ad philosophosmultitudo sectarum. Remouit tamen hoc genus a foro, id est a populis; scholis uero et parietibus clausit. Illud autem primum mendacissimum adque turpissimum a ciuitatibus non remo
Abbreviated transcription (Latin):
Einde illud quale est: ꝙ tria gn̾a
theologie dicit ẽẽ. id est racionis q̃
de diis explitatur: eorũq unũ mithicõ
appellari. alterũ phisicon. terciũ ciuile:
Latine si usus admicteret genus qd̾
pͥmũ posuit fabulare appellaremꝰ: s
fabulosum ditamus. Afabulis eni mi¬
thicon dictũ est: qm̃ mithos grece fabula
dr̃. Scdm̃ autẽ ut naturale dicat᷑ iã et
ꝯsuetudo lotucionis admictit: ternũ et
ip̃e latĩe enũciauit: qd̾ ciuile appellat᷑
Deinde ait. Mithiton appellant quo
maxime ulñtur poete: phisicon quo
philosophi: ciuile qͦ ppłi. Primiũ ĩqͥt
qd̵ dixi : in eo sunt multa contra digni¬
tatem et natirrã ĩmortaliũ ficta. In
hoc enĩ est: ut deus alius ex capite. aliꝰ
ex femore sit. alius ex guctis sangĩs
natus: in hͦ ut dii furati sunt. ut adul¬
terarint: ut seruierint homini. Deniq
in h ͦ oĩa diis actribuũt᷑ que non m ͦ
in hoĩem. s eciã in cõtemptissimũ ho¬
minẽ cadere possunt. Hic certe ubipo¬

Expanded text:
Deinde illud quale est, quod tria genera theologiae dicit esse, id est rationis quae de diis explicatur, eorumque unum mythicon appellari, alterum physicon, tertium civile? Latine si usus admitteret, genus quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dithicon dictum est, quoniam μυ̃θος Graece fabula dicitur. Secundum autem ut naturale dicatur, iam et consuetudo locutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile, quo populi. Primum, inquit, quod dixi, in eo sunt multa contra dignitatem et naturam inmortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ei capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut di furati sint, ut adulterarint, ut seruierint homini; denique in hoc omnia dis adtribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemtissimum hominem cadere possunt\'. Hic certe ubi po
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ igitur uite et̾ne dande potestas
ciuꝙͣ deoꝵ istoꝵ tribuitur: qͦs sua sui¬
lacra et sacra ꝯuintũt diis fabulosis a¬
ꝑtissime reprobatis ẽẽ similiuios formis
ritib. In quibz oĩb aut hoĩes fuisse
ĩtelligũtur. et pro uniustuiꝰ q uita uel
morte sacra eis et solẽma ꝯstituta. hũc
eruorẽ insinuãtib firmãtibq demoĩb:
aut certe ex qualibet ocasione ĩmiũdis¬
sini sp̃s falẽdis hũanis mẽtib irrepsisse.¬

Expanded text:
Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis mentibus inrepsisse
Abbreviated transcription (Latin):
qua agimiꝰ q̃ ad urbes ppłosq asserit᷑
ꝑtinere. eo ꝙ de diis iudigna ꝯfinxerit.
merito repudianda disternit᷑: eo ni¬
mirũ ꝯ silio. ut qm̃ atutissuni hoĩes
atq doctissimi a quib ista ꝯstripta sũt
ambas ĩprobandas intelligebant. et
illã st fabulosã et istã tiuilẽ. illã uero
audebant ĩprobare hanc nõ audebant:¬
comparandã exposuerũt. non ut hec
p̾ illa tenenda eligeret᷑. s ut cũ illa res¬
puenda intelligeret᷑ atq ita sine peri¬
culo eoꝵ qui ciuilem theo logiã rep̾hende̾
metuebant. utraq ꝯtempta ea quã
naturalem uocant apud meliores aĩos
ĩueniret locũ. Nam et cuulis et fabulo¬
sa aiube fabulose sunt ambeqz ciuiles:
ambas ĩueniet fabulosas. qui uanitates
et obscenitates ambaꝵ prudenter ĩspexerit:
anibas ciuiles. qui scenicos ludos ꝑtiuẽtes
ad fabulosam. in deoꝵ ciuiliũ festinitati¬
bus et in urbiũ diuinis reb aduerterit.

Expanded text:
qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur pertinere, eo quod de dis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur, eo nimirum consilio, ut, quoniam acutissimi homines adque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas inprobandas intellegebant, et illam scilicet fabulosam et istam ciuilem, illam uero audebant inprobare, hanc non audebantconparandam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit.
Abbreviated transcription (Latin):
hõm morib. uix habet inter tormẽ¬
ta ꝯfessionẽ. Deinde si ista satra que
scenicis turpitudinib ꝯuiricũt᷑ esse
fediora. hinc excusantur atq purgãt᷑
dantur rerũ significare naturã: cur
non eciã poetica similiter extusentur
atq purgentur. Multa eñ et ip̃i ad
eũdem modũ interpretati sũt: usq
adeo ut qd̾ ab eis ĩmanissimũ et in¬
fandissimũ dicitur. saturnũ suos filios
deuorasse. ita nõ nulli interp̾tent᷑ ꝙ
longinquitas tꝑis q̃ saturn noĩe signi¬
ficatur quicquid gignnt ip̃a ꝯsinuat:
uel sicut idẽ opinatur uarro. ꝙ ꝑtineat
saturnus ad semina q̃ in t̾ram de qua
oriũt᷑ iterũ recidũt: itẽq alii alio mod
et similiter cetera. Et tñ theologia fa¬
bulosa dicitur. et cũ oĩb huiustemodi
interp̾tatoib suis repͥhendit᷑. abicit᷑
ĩprobat᷑. nec solũ a naturali q̃ philo¬
sophorũ est. uerũ eciã ab ista cuułi de

Expanded text:
hominum moribus vix habet inter tormenhominum moribus vix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scenicis turpitudinibus convincuntur esse foediora, hinc excusantur atque purgantuibus ostendantur rerum significare naturam; cur non etiam poetica similiter excusentur atque purgentur? Multi enim et ipsa ad eumdem modum interpretati sunt: usque adeo ut quod ab eis immanissimum et infandissimum dicitur, Saturnum suos filios devorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat: vel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo, et similiter caetera. 2. Et tamen theologia fabulosa dicitur, et cum omnibus hujuscemodi interpretationibus suis reprehenditur, abjicitur, inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de
Abbreviated transcription (Latin):
phisiologicas quasdam sicut aũt
id est naturaliũ ⁊ acionũ int̾pretatões:
qiͣ uero nos in hac disputacõe phisiolo¬
giã queramus et nõ theologiã id est
racionen : non nature s dei. Quãuis
enĩ qui uerus deus ẽ nõ opinione sed
natura deus sit. non tñ oĩs natura deꝰ
est: qr et hoĩs et pecoris: et arboris.
et lapidis utiq natura ẽ quoꝵ nichil
est deus. Si autem interp̾tacionis
huiꝰ qñ agitur de sacris matris deũ.
caput est certe. ꝙ mater deũ terra ẽ.
quid ultra querimꝰ. quid tetera ꝑstrta¬
muir: Quid euidenciꝰ suffragat᷑ eis.
qui dicũt oñs istos deos hoĩes fuisse:
Sic enĩ sũt terrigene: sic eis mater ẽ
terra. In uera autẽ theo logia: opus
dei ẽ terra non mater. Uerũtñ qͦquo ͦ
sacra eiꝰ int̾pretent᷑ et referãt ad rerũ
naturã: uiros muliebria pati non est
stdm̃ naturã: s contra naturã. Hic
morb. hoc trimẽ. hoc dedicus inter
illa sacra ꝓfessionẽ: quod in uitiosis

Expanded text:
physiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem tDei est terra, non mater. Verumtamen quoquo modo sacra ejus interpretentur, et referant ad rerum naturam; viros muliebria pati, non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in vitiosis