comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑. sed in aliã uitã migrare
parati sint. hoc illi duo dixeritł
ñ descendat tollere aliqͥd de
domo. idẽ. nullo affectu in cli¬
net᷑ in carnẽ. tãquã aliqͥd in de
cõ modi ꝑ cepturꝰ. & qđ isteait.
qui in regionib ñ intrent in
eam. id est qui iã bono cordis
proposito extra illa facti sunł.
non eã rursus carnali cupidi¬
tate desiderent. hoc illi dixereT
& qui in agro ẽ ñ reuertat᷑ tol
quã iterũ in uolui curis quib
erat exutus. Qđ uero ait mat¬
heus. orate aute ut ñ fiat fuga
ura hieme uel sabbato. hinc̃
marcus partẽ dixit. partem
tacuit. Orate uero inquit. ut
hieme ñ fiat. Lucas hoc ñ dix̃.
sed tamen dix̃ aliqͥd solus qđ mͥ
uideat᷑ hanc ipsam quȩ ab istis
obscure posita ẽ illustrasse sen¬
tentiã Ait enim. At tendite autẽ uo¬
bis. neforte grauent᷑ corda ura in cra¬
pula & ebrietate. &curis huiꝰ uitȩ.

Expanded text:
antur, sed in aliam uitam migrare antur, sed in aliam uitam migrare parati sint, hoc illi duo dixerint: non descendat tollere aliquid de domo, id est nullo affectu inclinetur in carnem tamquam aliquid inde commodi percepturus, et quod iste ait: qui in s regionibus, non intrent in eam, id est qui iam bono cordis proposito extra illam facti sunt non eam rursus carnali cupiditate desiderent, hoc illi dixerint: et qui in agro est non reuertatur quam iterum inuolui curis, quibus erat exutus? Quod uero ait Mattheus: IOorate autem, ut non fiat fuga uestra hieme uel sabbato, hinc Marcus partem dixit, partem tacuit: orate uero, inquit, ut hieme non fiant. Lucas hoc non dixit, sed tamen dixit aliquid solus, quo mihi uideatur hanc ipsam, quae ab istis obscure posita est, inlustrasse sententiam. ait enim: attendite autem uobis, ne forte grauentur corda uestra in crapula et ebrietate et curis huius uitae,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte qͥa ꝑ turbatio mag¬
na erit tã magno instante pe¬
riculo. illis quos inclusis s& ob¬
sidio. Qđ significat dicendo.
qͥ in medio eiꝰ in tecto erunt.
attoniti & uolentes uidere qͥd
impendat. uł quȩ euadendum
sit. Sed quomodo ait discedant.
quando supra dix̃ cũ autẽ uideritis
circũdari abexitu hierusalẽ. Nã
illud qđ seqͥt᷑ qui in regionibus:
non intr& in eã. uidet᷑ ad congru¬
am ꝑ tinere ad monitionẽ. &
potest obseruari. ut qui extra
sunt ñ in eã in trent. Qui autẽ
in medio . quomodo discedant
ab exercitu iã ciuitate cirgũda¬
ta. An hoc esse in medio eiꝰ dicetđ.
quando iã ita periculũ urgebit.
ut tẽporalit̾ ad prȩsentẽ uitã
tuendã ñ possit euadi. & qm̃
tunc parata deb& esse anima
ac lib̾a. nec carnalib desideri¬
is occupata & op pressa. hoc
significat qđ abillis duob dic¬
tum ẽ in tec touel suꝑ tectũ.
Ut qđ iste ait discedant. id ẽ
ñ iam uitȩ huiꝰ desiderio capi¬

Expanded text:
nisi forte quia perturbatio magna erit tam magno instante periculo, illi quos inclusisset obsidio, quod significat dicendo, qui in medio ejus, in tecto erunt attoniti et volentes videre quid impendeat, vel qua evadendum sit. Sed quomodo ait, discedant, quando supra dixit, cum autem videritis circumdari ab exercitu Jerusalem? Nam illud quod sequitur, Qui in regionibus, non intrent in eam, videtur ad congruam pertinere admonitionem; et potest observari, ut qui extra sunt non in eam intrent: qui autem in medio sunt, quomodo discedant, ab exercitu jam civitate circumdata? An hoc est esse in medio ejus, quando jam ita periculum urgebit, ut temporaliter ad praesentem vitam tuendam non possit evadi; et quoniam tunc parata debet esse anima ac libis occupata et oppressa, hoc significat quod ab aliis duobus dictum est in tecto uel super tectum, ut quod iste ait discedant, id est non iam huius uitae desiderio capi
Abbreviated transcription (Latin):
geliũ. Non dix̃ & tunc ueni& consũ¬
matio. sed hoc significat qđ ait pri¬
mũ. idẽ. & in om̃s gentes primũ
oport& predicarĩ euangelium.
qͥa illi define in t̃rogauerant.
Cũ ergo dicit primũ oport&.
liũ significat utiq primũ. ante¬
quã ueniat consũmatio. Itẽ qđ
matheus ait. cũ ergo uideritis
abominationẽ desolationis quȩ

Expanded text:
gelium. non dixit: et tunc ueniet consumgelium. non dixit: et tunc ueniet consummatio, sed hoc significat quod ait primum, id est et in omnes gentes primum oportet praedicari euangelium, quia illi de fine interrogauerant. cum ergo dicit primum in omneslium, significat utique primum \'antequam ueniat consummatio.\' Item quod Mattheus ait: cum ergo uideritis abominationem desol
Abbreviated transcription (Latin):
hi in suppliciũ aet̾nũ. iusti autẽ in
uitã agt̃nã. N unc iã istũ ꝓlixũ sermo¬
nẽ dnĩ secundũ tres euan gelistas. mat¬
heũ. marcũ. & lucã consideremꝰ. eun¬
dẽ quippe tenentes ordinẽ pariter
ista con texunt. Dicunt quidẽ hic ali¬
qua etiã singuli ꝓpria. in qͥb. nulla
e repugnantiȩ metuenda suspicio.
De his autẽ que parit̃ dicunt. nec¬
ubi sibim& aduersari putent᷑. uiden¬
dũ ẽ. Neq enĩ dici potest si aliquid
tale occurrerit aliud esse atq ali
sententiarũ ad nõ dictarũ. ñ eun¬
dẽ om̃s ordinẽ seruant nihil ad ren
ꝑtin& uł in tellegendã uł insinuan¬
dã. dũ ea quȩ ab illo dicta referun¬
tur ñ sibumn& aduersent᷑. Qđ ergo
matheus ait. & prȩdicabit᷑ hoc euan¬
geliũ regni in uniuerso orbe in tes¬
timoniũ om̃ib gentibus. & tunc ue¬
ni& consũmatio. etiã marcus eodẽ
ordine ita cõmemorat. in om̃s gen¬
tes primũ oport& prędicari euan¬

Expanded text:
icium aeternum, justi autem in vitam aeternam. Nunc jam istum prolixum sermonem Domini secundum tres Evangelistas, Matthaeum, Marcum et Lucam consideremus. Eumdem quippe tenentes ordinem pariter ista contexunt . Dicunt quidem hic etiam aliqua singuli propria, in quibus nulla est repugnantiae metuenda suspicio: de his autem quae pariter dicunt, necubi sibimet adversari putentur, videndum est. Neque enim dici potest, si aliquid tale occurrerit, aliud esse atque alibsententiarum a Domino dictarum, non eumdem omnes ordinem servant, nihil ad rem pertinet vel intelligendam vel insinuandam, dum ea quae ab illo dicta referuntur, non sibimet adversentur. 148. Quod ergo Matthaeus ait, Et praedicabitur hoc Evangelium regni in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus, et tunc ueniet consummatio, etiam Marcus eodem ordine ita commemorat: in omnes gentes primum oportet praedicari euan
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in agro non reuertat᷑ tollere
tunicã suã. totidẽ pęne uerbis
etiã marcus cõmemorat.
Hucas autẽ. tunc qͥ in iudea st̃
inquit fugiant in montes. hoc
sicut illi duo. cetera uero alit̃.
Sequit᷑ enĩ &dicit. qui in me¬
dio eiꝰ discedant. at qui in re¬
gionib ñ in trent in eã. quia

Expanded text:
tollere tunicam suam, totidem paene uerbis hoc etiam Marcus commemorat. Lucas autem: tunc qui in Iudaea sunt, inquit, fugiant in montes. hoc sicut illi duo, cetera uero aliter. sequitur enim et dicit: qui in medio eius, discedant, et qui in regionibus, non intrent in eam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ante biduũ futarae paschȩ & postea & pea¬
dicunt qđ in bethania fuit. qͦ mͦ ñ repugnet
iohanni qui cum ipsis narrat hoc idem
qđ factum ẽ in bethania & dicit ante
sex dies paschȩ¬

Expanded text:
ante biduum futurae paschae et postea dicunt quod in Bethania fuit, quomodo non repugnet Iohanni, qui cum ipsis narrat hoc idem quod factum est in Bethania et dicit: ante sex dies pasch
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ fecert̃: ut ihm̃dolo &tene¬
rent & occiderent. Dicebat autẽ.
Non indie festo. ne forte tumul¬
tus fier& inpopulo. Tunc ab iit
unus deduodecĩ qͥ dicit᷑ iudas sca¬
riothad principes sacerdotũ.
& cetera. Inter illud enĩ qđ dic¬
tũ ẽ netumultus fier& in popło.
& illud qđ dictũ ẽ tunc abi it unꝰ
deduo decĩ qui dicit᷑ uidas. in ter¬
positũ ẽ illud debethania. qđ
recapitulando dixert̃. Quo nos
pret̾misso conteximꝰ narratio¬
nẽ. ut in sinuaremꝰ ñ repugnare
ordinẽ tẽporũ. Secundũ marcũ
autẽ. eodẽ bethanie conuiuio
qđ recapitulando & ipse in t̃posu¬
it. similit̃ prȩt̃misso ita se ordo
narratione ten&. Erat autem
pascha & azima post biduũ. & quȩ¬
rebant sũmi sacerdotes & scribe.
quo modo eũ dolo tenerent & oc

Expanded text:
t, ut Iesum dolo tenerent et occiderent. dicebant autem: non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. tunc abiit unus de duodecim, qui dicitur ludas Scarioth, ad principes sacerdotum, et cetera. inter illud enim quod dictum est: ne tumultus fieret in populo, et illud quod dictum est: tunc abiit unus de duodecim, qui dicitur ludas, interpositum est illud de Bethania quod recapitulando dixerunt, quo nos praetermisso contexuimus narrationem, ut insinuaremus non repugnare ordinem temporum. secundum Marcum autem eodem Bethaniae conuiuio, quod recapitulando et ipse interposuit, similiter praetermisso ita se ordo narrationis tenet: erat autem pascha et azyma post biduum, et quaerebant summi sacerdotes et scribae, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
dientes abordine. recolendo & reca¬
pitulando narrarunt. & ipsũ ordinẽ
contexamꝰ. ita sermo dirigit᷑ secun¬
dũ matheũ dicente dñõ. Scitis qͥa
post biduũ pascha fi& & filius homi¬
nis tradet᷑ ut crucifigat᷑. Tunc

Expanded text:
dientes ab ordine recolendo et recadientes ab ordine recolendo et recapitulando narrarunt, et ipsum ordinem contexamus, ita sermo dirigitur secundum Matthaeum dicente Domino: Scitis quia post biduum Pascha fiet, et Filius hominis tradet
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dictũ cõmemorass&. tunc iã
uolens ostendere quã ꝓximũ fiuis¬
se pascha dixiss&. Ihs̃ ergo ante
sex dies inquit pasche. uenit inbet¬
haniã. ubi fuerat latarus mortu¬
us. quẽ suscitauit iħs. Fecerunt au¬
tẽ ei cenã ibi. Hoc illud ẽ qđ cõme
morant recapitulantes matheus
& marcus. cũ iã dixissent postbiduũ
futurũ pascha. Recapitulando ergo
ad illũ diẽ redeunt in bethaniã. qͥ
erat ante sex dies paschȩ. & narratł
qđ iohannes decena : &unguento
unde uenturus erat hierusolimã
& ꝑ actis illic quȩ narrata st̃. ꝑ uentu¬
rus addiẽ qͥ erat ante biduũ paschȩ.
unde isti digressi st̃. ut recapitulan¬
do cõmemorarent qđ ante inbet¬
hania deunguento gestũ ẽ. Cuius
rei ꝑ acta narratione. illuc iterũ
redeunt. unde digres si fuerant. id
ẽ ut iã sermo dñi narret᷑. quẽ habu¬
it ante biduũ paschȩ. Nã si tollamus
demedio qđ gestũ inbethania degre¬

Expanded text:
hoc dictum commemorasset, tunc iam hoc dictum commemorasset, tunc iam uolens ostendere quam proximum fuisse pascha dixisset: Iesus ergo ante sex dies, inquit, paschae uenit in Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus, quem suscitauit Iesus. fecerunt autem ei cenam morant recapitulantes Matthaeus et Marcus, cum jam dixissent post biduum futurum Pascha. Recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethaniam, qui erat ante sex dies Paschae, et narrant quod Joannes de coena et unguento: unde venturus erat Jerosolymam, et peractis illic quae narrata sunt, perventurus ad diem qui erat ante biduum Paschae, unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent quod ante in Bethania de unguento gestum est; cujus rei peracta narratione, illuc iterum redeunt, unde digressi fuerant, id est, ut jam sermo Domini narretur, quem habuit ante biduum Paschae. Nam si tollamus de medio quod gestum in Bethania digre
Abbreviated transcription (Latin):
cus autẽ cũ es s&bethaniȩ. Qđ utiq
in tellegit᷑. & antequã illa diceren¬
t᷑. que ante biduũ paschȩ dicta sunt
Sicut ergo exiohannis narratione
colligit᷑ ante sex dies paschȩ uenit
in bethaniã. ibi factũ ẽ illud conuiuiũ
ubi de unguento prȩtioso fit cõ me¬
moratio. inde uenit hierusolimam
sedens suꝑasellu. Deinde postea ge¬
runt᷑ ta quȩ narrant post hunc aduen¬
tum euis hierusolimis gesta. Exilla
õmĩ a gesta atq dicta suntꝰ in¬
tellegemꝰ &iã eunngelistis non
commemorantib consumptũ fuisse
quat triduum ut occurreret dies
que ante biduum paschȩ duo de¬
fimerunt. Lucas autem cũ ad ꝓpin¬
quabat dies festa az imorum.
non ex pressit biduũ sed hanc
ꝓ pinqͥtatẽ quã cõmemorauit.
in ipso int̃ uallo bidui debemꝰ ac¬
ciꝑe. Ioħes uerocũ dicit ꝓximũ
erat pascha iudeorũ ñ hoc biduũ
uult in tellegi. sed sea dies ante
pascha. Proinde cũ quȩdã post

Expanded text:
cus autem: cum esset Bethaniae. quod utique cus autem: cum esset Bethaniae. quod utique intellegitur et antequam illa dicerentur quae ante biduum paschae dicta sunt. sicut ergo ex Iohannis narratione colligitur, ante sex dies paschae uenit in Bethaniam, ibi factum est illud conuiuium, ubi de unguento pretioso fit commemoratio, inde uenit Hierosolymam sedens super asellum. deinde postea geruntur ea quae narrant post hunc aduentum eius Hierosolymis gesta. ex illoomnia gesta adque dicta sunt, intellegimus etiam euangelistis non commemorantibus consumtum fuisse quadriduum, ut occurreret dies, quem ante biduum paschae duo definierunt. Lucas autem cum ait: adpropinquabat dies festus azymorum, non expressit biduum, sed hanc propinquitatem, quam commemorauit, in ipso interuallo bidui debemus accipere. Iohannesuero cum dicit: proximum erat pascha Iudaeorum, non hoc biduum uult intellegi, sed sex dies ante pascha. proinde, cum quaedam post
Abbreviated transcription (Latin):
post biduũ futurũ. deinde cõmemo¬
rauert̃ qđ erat iħs in bethania ubi
deungento illo p̃tioso dicitur. I.hes
autẽ. ante sex dies paschȩ. dicit iħm
uenisse in bethaniam deungento ẽa¬
dem narraturꝰ. Quomodo gͦ scdm̃ illos
duos post biduũ futurũ erat pascha.
Cumpostea quam id dixerunt inueni¬
antur cumiohanne inbethania illud
de unguento qđ ipse narrantes. Tc̃
autẽ ĩpse dicat post sex dies futurũ
pascha. Sed qͥ ita mouent᷑ ñ in telle¬
gunt matheũ & marcũ illud qđ inbet¬
hania deunguento factũ erat reca¬
pitulando posus se: ñ post illã de
biduo prȩdicationẽ suã. sed ante iã
factũ cũ ad huc sex dies essent ad
pascha. Non enĩ quisquã eorũ cũ dix¬
iss& post bi duũ futurũ pascha. sic
adiunxit de illo facto in bethania.
ut dicer&. post hęx cũ es s& betha¬
niȩ. Sed matheus quidẽ. cũ autẽ
es set inquit ihs inbethania. mar¬

Expanded text:
post biduum futurum, deinde commemopost biduum futurum, deinde commemorauerunt, quod erat Iesus in Bethania, ubi de unguento illo pretioso dicitur, Iohannes autem ante sex dies paschae dicit Iesum uenisse in Bethaniam de unguento eadem narraturus. quomodo ergo secundum illos duos post biduum futurum erat pascha, cum posteaquam id dixerunt inueniantur cum Iohanne in Bethania illud de unguento quod ipse narrantes, tunc autem ipse dicat post sex dies futurum pascha? sed qui ita mouentur non intellegunt Mattheum et Marcum illud quod in Bethania de unguento factum erat recapitulando posuisse non post illam de biduo praedicationem suam, sed ante iam factum, cum adhuc sex dies essent ad pascha. non enim quisquam eorum, cum dixisset post biduum futurum pascha. sic adiunxit de illo facto in Bethania, ut diceret \'post haec cum esset Bethaniae\', sed Mattheus quidem: cum autem esset, inquit, Iesus in Bethania, Mar
Abbreviated transcription (Latin):
sũmass& iħs sermones hosom̃s. dix̃
discipulis suis. Scitis qͥa post biduaum
pascha fi& & filius hominis tradetur
ut crucificat᷑. Huic ad testant᷑ alii
duo marcus & lucas. ab eodẽ ordine
ñ recedentes. Neq hoc tãquã ad ño
dictũ insinuant. hoc enĩ in timare prȩ¬
t̃misert̃. Ex sua tamen ꝑ sona & marcus
dicit. erat autẽ pascha & azima post
biduũ. & lucas. ad ꝑ pinquabat autẽ
dies festus azimorũ qͥ dr̃ pascha. Sic
ergo ad ꝓpinquabat. ut es s& post bi¬
duũ sicut alii dũo aꝑtius consonatł.
Iohannes uero tribus quidẽ locis cõ¬
imemorauit eiꝰdẽ dicifesti ꝓ pinquitatẽ.
cũ alia quedã duob superiorib locis
narrar&. Tertio autẽ loco appar&
eiꝰ narratio. circa ipsa uersari tẽpora
ubi hoc etiã illi tres in timant. id ẽ
im pendentis iã dominicȩ passionis.
Sed hoc uideri potest parũ diligenter
in tuentib es se contrariũ. qđ matheus
& marcus postea quã dixerłnt pascha

Expanded text:
dixit discipulis suis: scitis quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. huic adtestantur alii duo Marcus et Lucas ab eodem ordine non recedentes. neque hoc tamquam a domino dictum insinuant; hoc enim intimare praetermiserunt. ex sua tamen persona et Marcus dicit: erat autem pascha et azyma post biduum, et Lucas: adpropinquabat autem dies festus azymorum qui dicitur pascha. sic ergo adpropinquabat, ut esset post biduum, sicut alii duo apertius consonant. Iohannes uero tribus quidem locis commemorauit eiusdem diei festi propinquitatem, cum alia quaedam duobus superioribus locis narraret, tertio autem loco apparet eius narratio circa ipsa uersari tempora, ubi hoc etiam illi tres intimant, id est inpendentis iam dominicae passionis. Sed hoc uideri potest parum diligenter intuentibus esse contrarium, quod Mattheus et Marcus posteaquam dixerunt pascha
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ ergo matheus ab eo loco ubi finẽ
feceram conside . narrationis & dicit.
Tunc congregati st̃ principes sacer¬
dotũ & seniores popłi. in atriũ prin¬
cipis sacerdotũ. qͥ dicit᷑ caiphas. &

Expanded text:
equitur Mattheus ab eo loco, ubi finem feceramus considerandae narrationis, et dicit: tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Cai
Abbreviated transcription (Latin):
fractũ ess&. ut in in tegro remaner&.
unde etiã caput ꝑ funderet᷑. ubi frac¬
tura illa totũ effunda&. A capite quip¬
pe nob̵. ordinate consuli agnoscimꝰ
sedor dinate etiã nos apedib ad caput
ascendimꝰ. Cȩtera factihuꝰ. nullã mi¬
hi uident᷑ habere questionẽ. Qđ enĩ
alii dicunt discipulos murmuras se.
deunguenti effusio ne prȩtiosi. iołis
autẽ iudã cõmemorat. ideo qͥa fuerat
manifestũ puto esse discipulorũ no¬
mine eundẽ iudã significatũ locuti¬
one illa. quã dephilippo in quitiq pa¬
nib in sinuauimꝰ. plurali numero usur
gi quod alii discipuli aut senserint hoc
dut dixerint. aut eqͥs iuda dicente ꝑ¬
suasũ sit. atq om̃iũ uoluntatẽ mathe¬
us & marcus etiã uerbis ex presseritł.
Sed uidas ꝓpterta dixerit qͥ a fur
erat. ceteri uero ꝓpt̃ pauperũ curã.
Iohannẽ autẽ desolo illo id cõmemo¬
rare uoluisse. cuiꝰ ex hac occasione

Expanded text:
fractum esset, ut in integro remaneret, fractum esset, ut in integro remaneret, unde etiam caput perfunderetur, ubi fractura illa totum effunderet. a capite quippe nobis ordinate consuli agnoscimus, sed ordinate etiam nos a pedibus ad caput ascendimus. Cetera facti huius nullam mihi uidentur habere quaestionem. quod enim alii dicunt discipulos murmurasse de ungenti effusione pretiosi, Iohannes autem ludam commemorat, et ideo quia fur erat, manifestum puto esse discipulorum nomine eundem ludam significatum locutione illa, quam de Philippo in quinque panibus insinuauimus, plurali numgi quod et alii discipuli, aut senserint hoc, aut dixerint, aut eis Juda dicente persuasum sit, atque omnium voluntatem Matthaeus, Marcus etiam verbis expresserint, sed ludas propterea dixerit, quia fur erat, ceteri uero propter pauperum curam, Iohannem autem de solo illo id commemorare uoluisse, cuius ex hac occasione
Abbreviated transcription (Latin):
trariũ. Potuisset autẽ. si alius cente¬
nos tantũ pofuis s&. sicut alius quin¬
quagenos. & tamen debuit in ueniri.
utrũq factũ esse. Quo exemplo infor¬
mari nos oportuit. sicut illic ad mo¬
nui etiã ubi singuli euangelistȩ cõme¬
morant. utrũq factũ in tellegere.
Nisi forte qm̃ marcus fracto alabas¬
tro ꝑ fusũ caput cõmemorat. tã quis¬
q ab surdus & calũniosus ẽ. ut aliqͥd
in uase fracto neg& remanere potu¬
isse unde etiã pedes ꝑfunder&. Sed
cũ iste contender& sic esse fractũm
ut nihil ibi residui fier& niteris aduer¬
sus ueritatẽ euangelii. quanto melius
& religiosius contendit alius ñ es se
ita fractũ. ut totũ effunder& nitens
ꝓueritate euangelii. ille autẽ autẽ¬
calũniator sitã ꝑtinacit̾ caecus ẽ.
ut euangelistarũ concordiã de ala¬
bastro fracto frangere conet᷑. pri¬
us accipiat ꝑ fusos pedes an tequã illud

Expanded text:
trarium; potuisset autem, si alius centetrarium; potuisset autem, si alius centenos tantum posuisset, sicut alius quinquagenos. et tamen debuit inueniri utrumque factum esse. quo exemplo informari nos oportuit, sicut illic admonui, etiam ubi singuli euangelistae commemorant, utrumque factum intellegere. nisi forte, quoniam Marcus fracto alabastro perfusum caput commemorat, tam quisque absurdus et calumniosus est, ut aliquid in uase fracto neget remanere potuisse, unde etiam pedes perfunderet. sed cum iste contenderit sic fuisse fractum, ut nihil ibi residui fieret, nitens aduersus ueritatem euangelii, quanto melius et religiosius contendet alius non esse ita fractum, ut totum effunderet, nitens pro ueritate euangelii? ille autem calumniator si tam pertinaciter caecus est, ut euangelistarum concordiam de alabastro fracto frangere conetur, prius accipiat perfusos pedes, antequam illud
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ hoc in domo pharisei cuiꝰdã simonis
factũ esse narrauit. Iã itaq hoc maria
fecerat. Qđ autẽ in bethania rursus fecit.
aliudẽ qđ ad lucȩ narrationẽ ñ ꝑ tin&.
sed parit̃ narrat᷑ t̾rib Iohannes scilic&.
matheo & marco. Inter istos igtt᷑ tres. mat
heũ. marcũ & iohannt̃ quẽ ad modũ
hoc conueniat at tendamꝰ. Dequib ñ
ẽ dubiũ. qđ eandẽ rẽ narrent gestam.
in bethania. ubi etiã discipuli qđ om̃s
tres cõmemorant murmurauert̃ ad uer¬
sus mulierẽ. tamquã deꝑ ditione prę¬
tiosis simi unguenti. Qđ ergo matheus
& marcus caput dni unguento illo ꝑfu¬
sũ dicunt. iohannes autẽ pedes. regu¬
la illa ostendit᷑ ñ es se contrariũ. quã
demonstrauimꝰ cũ dequinq panibus
pascer& turbas. Ibi enĩ qͥa ñ defuit.
qui& quinquagenos & centenos discu¬
buis se cõmemorar&. cũ alius quinqua¬
genos dixerit. ñ potuit uideri con¬

Expanded text:
qui hoc in domo Pharisaei cuiusdam Simonis qui hoc in domo Pharisaei cuiusdam Simonis factum esse narrauit — iam itaque hoc Maria fecerat —, quod autem in Bethania rursus fecit, aliud est, quod ad Lucae narrationem non pertinet, sed pariter narratur a tribus, Iohanne scilicet, Mattheo thaeum, Marcum et Iohannem, quemadmodum hoc conueniat attendamus; de quibus non est dubium, quod eandem rem narrant gestam in Bethania, ubi etiam discipuli, quod omnes tres commemorant, murmurauerunt aduersus mulierem tamquam de perditione pretiosissimi ungenti. quod ergo Matthaeus et Marcus caput domini ungento perfusum dicunt, Iohannes autem pedes, regula illa ostenditur non esse contrarium, quam demonstrauimus, cum de quinque panibus pasceret turbas. ibi enim, quia non defuit qui et quinquagenos et centenos discubuisse commemoraret, cum alius quinquagenos dixerit, non potuit uideri con
Abbreviated transcription (Latin):
dũ arbitror. nisi cnonqͥdẽ aliã fuisse
mulierẽ que peccatrix tunc ad cessis¬
s&e ad pedes ihũ & osculata ẽ. & lauit lacri¬
mis &e tersit capillis. & unxit unguento.
cui dñs ad hibita similitudine deduobus
debitoribus. ait dimissa esse peccata
multa. qm̃ dilex̃ multũ. sed eandẽ mari¬
ãbis hoc fuisse. Semel scilic& qđ lucas
narrauit qm̃ primo accedens cũ illa hu¬
militate & lacrimis meruit peccatorũ
remissionẽ. Nam hoc &iohannes. quã¬
uis ñ sicut lucas quẽ ad modũ factũ ess&
narrauerit. tamen ipsã mariã cõmen¬
dans cõmemorauit. Qm̃ iã dela taro
resuscitando coepiss& loqͥ. an tequam
uenir& in bethaniã. qđ ita ibi narrat
Erat autẽ quidã in quit languens lata¬
rus abethania de castello marie & mar¬
the sororis eiꝰ. Maria autẽ erat quȩ
un⁊ dnm̃ ungento & ex tersit pedes
es capillis sius cuiꝰ frat̃ lazarus infirma¬
bat᷑ Hoc dicens iohannes. ad testat᷑ lucȩ

Expanded text:
dum arbitror, nisi non quidem aliam fuisse dum arbitror, nisi non quidem aliam fuisse mulierem, quae peccatrix tunc accessit ad pedes Jesu, et osculata est, et lavit lacrymis, et tersit capillis, et unxit unguento; cui Dominus adhibita similitdebitoribus ait dimissa esse peccata multa, quoniam dilexit multum — sed eandem Mariam bis hoc fecisse, semel scilicet, quod Lucas narrauit, cum primo accedens cum illa humilitate et lacrimis meruit peccatorum remissionem. nam hoc et Iohannes, quamuis non sicut Lucas quemadmodum factum esset narrauerit, tamen ipsam Mariam commendans commemorauit, cum iam de Lazaro resuscitando coepisset loqui, antequam ueniret in Bethaniam. quod ita ibi narrat: erat autem quidam, inquit, languens Lazarus a Bethania de castello Mariae et Marthae, sororis eius; Maria autem erat, quae unxit dominum unguento et extersit pedes eius capillis suis, cuius frater Lazarus infirmabatur. hoc dicens Iohannes adtestatur Lucae,
Abbreviated transcription (Latin):
popło. Cũ autẽ ess& iħs in bethania
in domosimonis leprosi. accessit ad
eũ mulier habens alab astrũ unguenti
prȩtiosi & effudit suꝑ caput ipsius re¬
cũ bentis. & ce tera usq ad illud ubi ait.
dicet᷑ & qđ hec fecit in memoriã eius.
Nunc iã demuliere atq unguento prȩ¬
tioso. qđ in bethania gestũ ẽ conside¬
remꝰ. Lucas enĩ quã uis similt factũ
cõmemor&. nomenq conueniat eiꝰ
apudquẽ conuiuabatur dñs. nã & ip¬
sũ simonẽ dicit. tamen qͥa ñ ẽ contra
naturã uel contra morẽ hominũ. ut
si potest unus homo habere nomina
duo. multo magis possint & unũ no¬
men habere homines duo. potius
credibile ẽ & aliũ fuis se simonẽ. ñ
leprosũ in cuiꝰ domo hoc inbethania
gerebat᷑. Nam nec lucas inbethania rẽ
gestã dicit quã narrat. Et quãuis ñ cõ¬
memor& ciuitatẽ aut castellũ ubi factũ
sit. tamen ñ uidet᷑ in eodẽ loco uersari
ciꝰ narratio. Nihil itaq aliud in tellegen¬

Expanded text:
cum autem esset Iesus in Bethania in domo Simonis leprosi, accessit ad eum mulier habens alabastrum unguenti pretiosi et effudit super caput ipsius recumbentis, et cetera usque ad illud ubi ait: dicetur et quod haec fecit in memoriam eius. nunc iam de muliere adque unguento pretioso quod in Bethania gestum est consideremus. Lucas enim quamuis simile factum commemoret nomenque conueniat eius, aput quem conuiuabatur dominus — nam et ipsum Simonem dicit —, tamen, quia non est contra naturam uel contra morem hominum, ut, si potest unus homo habere nomina duo, multo magis possint et unum nomen habere homines duo, potius credibile est alium fuisse illum Simonem, non leprosum, in cuius domo hoc in Bethania gerebatur. nam nec Lucas in Bethania rem gestam dicit, quam narrat, et quamuis non commemoret ciuitatem aut castellum, ubi factum sit, ejus narratio. Nihil itaque aliud intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ tolletur de t̾ra uita eius. ab iniquitatibus po¬
euis. ob hoc quod imquitatẽ ñfecerit. nec do¬
lũ ore suo. Oñs uult purgare eũ deplaga.
Si dederitis uos ob dilecta urã animã ur̃am.
& figurare ꝑsensum. iustificare iustũ. be¬
ne seruientẽ plurib & peccata illoꝵ ipse sus¬
tinebit ꝓpt̾ea ipse hereditabit. Camplu¬
ribus & fortiũ partietur spola: Propt̃ qđ
tradita ẽ ad mortẽ anima eiꝰ. & int̾ imquos
aestimata ẽ: & ipse peccata multoꝵ sustinuit.

Expanded text:
quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus poquoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus popropter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum in ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimata est, et ipse peccata multorum sust
Abbreviated transcription (Latin):
sitienti. nonẽ species illineq honor: &uidimꝰ
illũ & non habuit speciẽ neq decorem. seduultꝰ
eius abiectus. & deformis positio eus ab om̃ib
hominibus. Homo inplaga. & quisciat ferre
infirmitates. Propt̃ quod & auertit se. facies
eius iniuriata est. nec magni aestimata est.
Hic infirmitates nr̃as portat. & ꝓ nobis indolo¬
rib: ẽ & non existimauimus illũ indolorib
esse. & in plaga & inpoena. Ipse autẽ uulne¬
ratusẽ ꝓpt̾ peccata nr̃a. & infirmatus ẽ ꝓpt̃
miquitates nrãs. Fruditio pacis nr̃ȩ in eum.
liuore eiꝰ sanati sumus. Om̃s ut oues errauimꝰ.
& dñs tradidit illũ ꝓpeccatis nr̃is. Et ipse
qm̃ male tractatus ẽ non aperuit os. ut ouis
adimmolandum ductus est. & ut agnus ante
eũ quise tonder& fuit sine uoce. sic non ape¬
ruit ossuum. In humilitate sublatũ est uidi¬
cium eius. generationẽ eius quis enarrabit:

Expanded text:
sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus illum, et non habuit speciem neque decorem; \'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in doloribus esse et in plaga et in poena. ipse autem uulneratus est propter peccata nostra et infirmatus est propter iniquitates nostras. eruditio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis nostris. et ipse quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est, et ut agnus ante eum qui se tonderet fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit?
Abbreviated transcription (Latin):
quã eius hab& uirum. cum urri nomine signifi¬
cataẽ lex uł rex quem accepit primus populus
isrł: Nec acceperant gentes eotẽpore legẽ
quo ꝓph&a loquebatur. neq rex xp̃ianorum
apparuerat adhuc ꝰ ex quib tam̃ gentib longe
fertilior & numerosior scõꝵ multitudo ꝓuenit.
Ita ergo dicit isnas: incipiens abhumilitate xpĩ.
& sẽ postea conũtens ad alloquendã aeccłãm.
usq ad eum uersũ quẽ cõmemorauimus ubiait.
& qui eruitte. ipse ds̃ isrł uniuersȩ t̾rae uoca¬
multi mirabunt᷑ suꝑte. sictam̃ & in honestum
in debitur ab hominibus species tua. & honor
tuus ab hominib Ita enĩ mirabunt᷑ gentes
multȩ suꝑ eum. & continebunt reges ossuum.
qm̃ quibus nonẽ nuntiatũ deeo. uidebunt. & qui
non adier̃ intelligent. Dñe. quis credidit au¬
ditui nr̃o. &brachium dñi cui reuelatum est:
Nuntiauimus corã illo. utpuer. ut radix int̾ra

Expanded text:
quam eius, quae habet uirum, cum uiri nomine signifiquam eius, quae habet uirum, cum uiri nomine significata est lex uel rex, quem. accepit primus populus Israhel, nec acceperant gentes legem eo tempore, quo propheta loquebatur, neque rex Christianorum apparuerat adhuc, ei quibus tamen gentibus longe fertilior et numerosior sanctorum multitudo prouenit. ita ergo dicit Esaias incipiens ab humilitate Christi et se postea conuertens ad adloquendam ecclesiam usque ad eum uersum, quem commemorauimus, ubi ait: et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocamulti mirabuntur super te, sic tamen et inhonesta uidebitur ab hominibus species tua et honor tuus ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatnon audierunt intellegent. \'Domine, quis credidit auditui nostro? et bracchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra
Abbreviated transcription (Latin):
trata sint. & illius incerti dĩ ꝓmissa certafacta
sint: Desinant ergo dicere mali laudatores
cuerit deos eoꝵ deseri. & simulachra confrm¬
gi. Dĩ enim isrł dequo p̃dictum est quod
dĩ uniũ sȩ trȩ uocabitur. & ds̃ uniũsȩ t̾rȩ iam
uocatur. Hoc ꝑ proph&as futurum p̾dixit.
hoc ꝑ xp̃m congruo tempore impleuit. Cer¬
te enim siam ds̃ isrł ds̃ uniũsȩ t̾rȩ uocatur.
necesse est ut fiat quod iussit. quando qui iussit
pud eundẽ ꝓph&ã legant quiuolunt. iimo &
a me cõmemorꝙͥ. Neq enim ita longũ est.
ut oporteat praet̾ mitti. Dicuntur enm
multa dep̃sentia & humilitate. & passione xp̃i
& corpore euis. cun capudest idẽm deͤclesa eiꝰ.
cũ appellatur tamquã sterilis quae non parie¬
bat. Permultos enim annos ȩcda quae futura
erat in om̃ib gentibus. infiliis suis hoc est inscĩs
ꝑ proph&as & dicitur plures filios desertȩ futuros

Expanded text:
trata sint et illius incerti dei ueracia promissa certa iam facta trata sint et illius incerti dei ueracia promissa certa iam facta sint! Desinant ergo dicere mali laudatores cuerit deos eorum deseri et simulacra confringi. deus enim Israhel, de quo praedictum est quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniuersae terrae iam uocatur, hoc per prophetas futurum praedixit, hoc per Christum congruo tempore impleuit. certe enim si iam deus Israhel deus uniuersae terrae uocatur, necesse est, ut fiat, quod iussit, quando qui iussit put eundem prophetam legant qui uolunt, immo et a me commemoretur. neque enim ita longum est, ut oporteat praetermitti. dicuntur enim multa de praesentia et humilitate et passione Christi et corpore eius. cui caput est, id est ecclesia eius, cum appellatur tamquam sterilis, quae non pariebat. per multos enim annos ecclesia. quae futura erat in omnibus gentibus in filiis suis, hoc est in sanctis per prophetas, et dicitur plures filios desertae futuros
Abbreviated transcription (Latin):
ad nuntiant firmam̃tũ. ies diei eructat
ũbum : & nox nocti ad nuntiauit scientiam.
Iam non sunt loquelȩ neq sermones. qugom
audiant᷑ uoces eoꝵ. Iam momne t̾ram exut
sonus eoꝵ & in fines orbis trae uerba eo :
Iam insole hocest in manifestatione posuit
tab naculum suũ. hocẽ aeccłr ipsius quia
ut hoc facer& ipse sicut ibi sequitur. tamquã
sponsus ꝓcessit dethalamo suo ⁊dest coniu¬
gatũ uerbũ carni humanȩ. ꝓcessit deutero
uirginali. Iam exultauit ut gigans & cucur¬
rit̾uiam. iam a summo caeli facta est egres
sio. & recursus euis usq ad summũ cacłi . Et idõ
rectissime sequitur uersus. quẽ paulo ante
cõmemoraui. & none quise abscondat a ca¬
lore eius. Et ad huc istifragiles contradictiuncu¬
las garrientes. eligunt isto igne sicut stipula in
anerẽ uerti. quã sicut aurũ a sorde purgari:
quo & idẽm falsoꝵ tamfallacia monum̃ta frus¬

Expanded text:
adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam non sunt loquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum, quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, sicut ibi sequitur, tamquam sponsus processit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam a summo caeli facta est egressio eius et recursus eius usque ad summum caeli. et ideo rectissime sequitur uersus, quem paulo ante commemoraui: et non est qui se abscondat a calore eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia monumenta frus
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ non solũ eos colere uolunt. sed ꝓpt̃ istos
illũ nolunt: Ad huc ñ inuenunt quidde
isto dõ isrł constant᷑ liquidoq. ꝓnuntient.
necumquã inuenient: donec eũ inueman
dm̃ solũ uerũ. aquo creatasunt omña. Pro¬
inde quidã lucanus magnꝰ eoꝵ in carmine
declarator. credo & ipse diu quaerens siue ꝑ
suas cogitationes siue ꝑsuoꝙ libros. quisna
ess& iudaeo ds̃ & quia nompie quȩ rebat ñ
mueniens: maluit tam̃ incertũ dm̃ quẽ ñ
inuemebat. quã nonellũ dm̃ dicere. cuius
tam magna docum̃ta sentiebat: Ait enim.
in hodiernũ diem. post lucani tempora con¬
secuta sunt. Nunc uͦ quis tam durus ñ flec¬
tatur. quistã torpidus ñ ignescat. cumim¬
pla qđ scriptum ẽ. quia nonẽ quise abscondis
acalore eius : Quando clarissima luce ma¬
nifestant᷑ quȩ in eodem psalmo unde uer¬
siculum istũ cõmemoraui tanto ante prę¬
enarrauerunt głam dĩ. & oꝑa manuum eius

Expanded text:
lorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos lorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel constanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueniant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius tam magna documenta sentiebat. ait enim: in hodiernum diem post Lucani tempora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praeenarrauerunt gloriam dei, et opera manuum eius
Abbreviated transcription (Latin):
turis scĩs ꝓphetarum eiꝰ aꝑte ostendat᷑
illũ dm̃ colendũ prȩceptũ eẽ popło isrł.
qui fecit celũ & temãe. & a quo ẽ omis uera
sapientia. Sed quid opus est hinc duti
disputare cum adid qđ ago sufficiat
Quoilli qualib& p̃sũptione opinantur
deillo dõ. quẽ dm̃ negare ẽẽ non possunło
Sienĩ prepositus ẽ. elem̃torũ quib mun¬
dusiste consistit: curnonipsepotius colit̃
quã neptunus qui solius maris p̃positus
est: Quamdeniq siluanus qui solorũ
agrorũ atq siluarũ. Quam sol. qui so¬
lus diei uł &im umuersi caclestis ciloris.
Luna. quae solius noctis uł &iam humoris
potestate prȩfulg& Quã uno. quae
solũ aerem tenere ꝑhib&ur ÷ Certe
enim isti partium p̃positi quicũq sunt.¬
necesse est ut sub illo sint. qui om̃iũ ele¬
m̃torum & umũsȩ huius molis p̃positu¬
rã gerit. At istȩ illos om̃s coli ꝓhib&.
Cur̃ ergo isti. contra p̃ceptum maiorisil¬

Expanded text:
turis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur turis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur illum deum colendum praeceptum esse populo Israhel, qui fecisapientia. Sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago sufficiat, quod illi qualibet praesumptione opinantur de illo Deo, quem Deum esse negare non possunt? Si enim praepositus est elementorum quibus mundus iste consistit, cur non ipse potius colitur, quam Neptunus, qui solius maris praepositus est? quam denique Silvanus, qui solorum agrorum atque silvarum? quam Sol, qui solius diei, vel etiam universi coelestis caloris? quam Luna, quae solius noctis, vel etiam humoris potestate praefulget? quam Juno, quae solum aerem tenere perhibetur? Certe enim isti partium pnecesse est, ut sub illo sint qui omnium elementorum et uniuersae huius molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris il
Abbreviated transcription (Latin):
dhe ꝓici& homo ab ominationes aureas & ar¬
genteas quȩ fecȩr̃ ut ad orarent suꝑ uacua¬
manid᷑ noxia ut intrent inforamma solidȩ
p&rȩ. & inscissuras p&rarũ. a faciȩ timoris
dnĩ & amaiestate uirtutis eiꝰ. cum surrexe¬
nit cõminuere t̾ram. Quid dicunt deisto
dõ sab aoth. qđ int̾prȩtatur ds̃ uirtutũ uł
exercituum. quia illi seruumt uirtutes &
exercitus angelorum. Quiddicunt de isto
dõ isrł. quia ds̃ est illius populi. de quoue¬
nit semen in quobenedicentur oñs gentes:
Cursolum non colunt: quiom̃s deos colen¬
dos. eẽ contendunt noncredunt qͥ
alios deos falsos & ostendit & euertit. o¬
Audiuiquendã eorũ dicere selegisse apud
nescio quem philosophũ qd exeisquȩ iu¬
dȩi in suis sac ram̃tis agerent. intellexis¬
s& quẽ dm̃ colerent: Praepositiu in qͥt
istorũ elem̃torũ quib isteui sibilis mun¬
dus & corporeus extructus est : Cum scrip¬

Expanded text:
die projiciet homo abominationes aureas et ardie projiciet homo abominationes aureas et argenteas, quae fecerunt ut adorarent supervacanea et noxia; ut intrent in foramina solidae petrae, et in scissuras petrarum, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. Quid dicunt de isto deo sabaoth, quod interpretatur \'deus uirtutum uel \'exercituum\', quia illi seruiunt uirtutes et exercitus angelorum? quid dicunt de isto deo Israhel, quia deus est illius populi, de quo uenit semen, in quo benedicerentur omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt? cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus iste uisibilis et corporeus mundus extructus est, cum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
auit seuir : & non remittã illis. Et nunc in¬
trate in p&ris. & abscondite uos int̾ra a facie
timoris dnĩ. & amaiestate uirtutis eius. cum
surrexerit confringere t̾ram. Oculi emin
dnĩ excelsi. homo enim humilis. Et humi¬
liabitur altitudo homimĩ. & exaltabit᷑ dñs
solus in illa die. Dies enĩ dnĩ sabaoth. in
omnẽ inuriosũ. & suꝑbum. & supͣ omnem
altũ & humiliatũ qui humiliabunt᷑. & supͣom¬
nẽ caedrũ libani. excelsoꝵ &elatoꝵ. & suꝑͣ
omnẽ arborem libani basan. & suꝑ omnẽ mon¬
tẽ & suꝑ omnẽ collẽ altum. & suꝑ omnẽ
nauem maris. & suꝑ omne spectaculũ naui¬
um decoris & humiliabit᷑. & cad& contume¬
lia homimũ. & exaltabit᷑ dñs solus in illa die.
& manib fabricata omiã abscondent inspe¬
luncis & in scissuris p&rarũ. & in caunis t̃rȩ.
a faciȩ timoris dnĩ & a maiestate uirtutis:
cũ surrexerit confringere t̃ram. Illa enim

Expanded text:
avit se vir, et non remittam illis. Et nunc inavit se vir, et non remittam illis. Et nunc intrate in petras, et abscondite vos in terra a facie timoris Domini, et a majestate Virtutis ejus, cum surrexerit confringere terram. Oculi enim Domini excelsi, homo autem humilis; et humiliabitur altitudo hominum, et exaltabitur Dominus solus in illa die. Dies enim Domini sabaoth supra omnem injuriosum et superbum, et supra omnem altum et humiliatum, qui humiliabuntur; et supra omnem cedrum Libani excelsorum et elatorum, et supra omnem arborem Libani Basan, et super omnem montem, et super omnem collem altum, et super omnem navem maris, et super omne spectaculum navium decoris. Et humiliabitur, et cadet contumelia hominum et exaltabitur Dominus solus in illa die. Et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis, et in scissuris petrarum, et in cavernis terrae a facie timoris Domini, et a majestate Virtutis ejus, cum exsurrexerit confringere terram. Illa enim
Abbreviated transcription (Latin):
Nam idemerant & apostoli eius. & humiliaturꝰ
omnẽ suꝑbum atq in iriosum. ut ipse solus
exaltaretur. idest solus altus & potens homi¬
nib manifestar&ur . donec ꝓicerent᷑ acre¬
dentibus idola & a non credentib abscmde¬
rentur . cum eius timore terra confrigit᷑.
idest t̾rem homines timore frangunt᷑. ti¬
mendo legem uł ipsius uł eorum qui creden¬
tes in eum gentibusq regnantes. talia sacri¬
legia ꝓhiberent. Haecenim quae & facilius
intelligerentur. breuit̃ prȩlotutus sum
Proph&a sic dicit. Et nanc tudomꝰ iacob ueni¬
abinitio regio eoꝵ auguriis. sicut aliemgena¬
rũ. & filii multi alienĩgenȩ natisunt illis. Re¬
pl&a est enim regio eoꝵ argento & auro.
nec erat numerus thesaurorũ illorũ. E tre¬
pl&aẽ tra aequis. nec erat numerus curruũ
illoꝵ. Etrepl& aẽ tra ab ominationib oꝑũ
manuũ ipsoꝵ: & ad orauerunt ea quȩ fecer
digiti eoꝵ. Et inclinauit se homo. & humili¬

Expanded text:
nam inde erant et apostoli eius —, et humilaturus nam inde erant et apostoli eius —, et humilaturus omnem superbum adque iniuriosum, ut ipse solus exaltaretur, id est solus altus et potens hominibus manifestaretur, donec proicerentur a credentibus idola et a non credentibus absconderentur, cum eius timore terra confringitur, id est terreni homines timore franguntur, timendo legem uel ipsius uel eorum qui credentes in eum gentibusque regnantes talia sacrilegia prohiberent. Haec enim, quae ut facilius intellegerentur breuiter praelocutus sum, propheta sic dicit: Et nunc tu, -domus Iacob, ueniab initio regio eorum auguriis sicut alienigenarum, et filii multi alienigenae nati sunt illis. \'repleta est enim regio eorum argento et auro, nec erat numerus thensaurorum illorum. et repleta est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est terra abominationibus operum manuum ipsorum, et adorauerunt ea quae fecerunt digiti eorum. \'et inclinauit se homo et humil
Abbreviated transcription (Latin):
tenda esse. &alios deos colendos ñ esse: Sinec
iouis nec saturnus est . quia siunus eorum ess&.
contra sacra iouis & saturni etꝵ tanta non
dicer&. Quis ergo est quiꝓpt̾ deos alios fo¬
lus abistis non colit᷑. & euersisdis aliistam e¬
uident᷑ efficit ut solus colatur. humiliata om̃i
suꝑba altitudine. quaese aduersis xpm erexe¬
rat ꝓidolis ꝑsequens interficiensq xp̃ianos:
Nunc certe quaerunt ubi se abscondant cũ sacri¬
ficare uolunt: uł ubi deos ipsos suos retrudant.
ne axpĩanis inueniantur atq frangant᷑. Vn¬
de hoc. nisi atimore legum atq regũ ꝑ quos ds̃
isrł suã erexit potestãtem iam sub ditos xpĩ
nomani. sicut longe ante ꝓmisit dicens ꝑꝓpbe¬
tam. & ad orabunt eũ om̃s reges t̾rae. om̃s
gentes serient Qͥ: Nempẽ iam cõpl&ur
qđ ꝑꝓph&ã identidem canitur. quod remis¬
surus ess& impiam plebem suam. Non quidẽ
tota quia multi & exisrłitis credider̃ in xp̃m

Expanded text:
rtenda esse et alios deos colendos non esse? si nec rtenda esse et alios deos colendos non esse? si nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, contra sacra Iouis et Saturni eorum tanta non diceret —, quis ergo est, qui propter deos alios solus ab istis non colitur et euersis dis aliis tam euidenter efficit, ut solus colatur, humilata omni superba altitudine, quae se aduersus Christum erexerat pro idolis persequens interficiensque Christianos? nunc certe quaerunt, ubi se abscondant, cum sacrificare uolunt, uel ubi deos ipsos suos recludant, ne a Christianis inueniantur adque frangantur. unde hoc nisi a timore legum adque regum, per quos deus Israhel suam exserit potestatem iam subditos Christi nomini, sicut longe ante promisit dicens per prophetam: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi? Nempe iam phetam identidem canitur, quod remissurus esset impiam plebem suam — non quidem totam, quia multi ex Israhelitis crediderunt in Christum;
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uera sit i necrefelli nisi cõꝑta qđ falsa
sit. Quid Autẽ hoc ad homi nẽ etiã si
tes abextramo t̃rae dicturas uere mendacia coluer̃
patres nr̃i. si mulachra inquibus ñ est utilitas. Ipse
euersioẽ. iussit. ꝓmisit. exhibuit. Frustra ergo mi¬
uolunt abeo doctrinam istã facere alienam. qua
xpĩani contra idola disputant. easq om̃s falsare¬
legiones ubi potuerint erahcant. De dõ isrł
respondeant quẽ docere ista & iubere. non tan
consulant deossuos. qui xpm̃ blasphemari ꝓibu¬
erunt. De dõ isrł. si audent aliqua contumeli
bros suꝵ legant si dm̃ isrł iouem putant. sic̃¬
primus uarro scripsit. Interim ut scđ̾m eoꝵ o
pinionẽ loquar. curergo ioui non credu̾nt
idola ẽẽ delenda: Si saturnam putant. cur
eũ non colunt.ut cur ñ sic colunt. quẽ ad mo¬
dũ se coli ꝑeos uates p̃cepit. ꝑ quosea quȩ p̃dix̃
impleuit ÷ Cur ei ñ credunt simulachra eũ¬

Expanded text:
quod uera sit, nec refelli nisi conperta, quod falsa quod uera sit, nec refelli nisi conperta, quod falsa sit. quid autem hoc ad hominem, etiamsi tes ab extremo terrae dicturas: uere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, in quibus non est utilitas, ipse euersionem iussit, promisit, exhibuit. frustra ergo miuolunt ab eo doctrinam istam facere alienam, qua Christiani contra idola disputant easque omnes falsas religiones, ubi potuerint, eradicant. De deo Israhel respondeant, quem docere ista et iubere non tantuconsulant deos suos, qui Christum blasphemari prohibuerunt, de deo Israhel, si audiant aliqua contumeliobros suorum legant. si deum Israhel Iouem putant, sicut Varro scripsit, interim ut secundum eorum opinionem loquar, cur ergo Ioui non credunt idola esse delenda? si Saturnum putant, cur eum non colunt? aut cur non sic colunt, quemadmodum se coli per eos uates praecepit, per quos ea quae praedixit impleuit? cur ei non credunt simulacra eue