comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lib ui Suscipiende ꝓlis causa erat uxoꝵ pluriũ simul uni uiro haben¬
aarũ incul pabił consuetudo. ⁊ iõ unã feminã maritos plurimos habeꝵ e
honestũ ñerat. Non enĩmulier eo ẽ fecundior. In huiꝰcemo᷑ reb qͥeqͥd illoꝵ
tempoꝵ scĩ ñ libidinose. faciebant: qͣniis ea fac̾ent que ħ tẽpore nͥ ꝑ libi¬
lidorꝰ de sũmo bono lib̃.i. cap̃.xxii. In lege ĩꝑat.
nuptias in eu̾ngłio uirginitatẽ. Id̃ lib̾ .ii. cap̃.lx.Coniugiũ ꝯcessũ ẽ.
uirginitas ãmonita ñ iussa. qi nimis excelia. OR in epła pauli ad rom̃.¬
sumus qa debuimꝰ facẽ fecunꝰ. Ea uͭ que supra debitũ facimꝰ. ñ facimꝰ ex
p̾ceptis. Hirginitas enĩ ñ ex debito soluit᷑. neq enĩ ꝑ p̃ceptum expetitut .s
supra debitũ offert̃. Ambi adhortationẽ unginitatis lib.i. Sola ẽ. enĩ uir¬

Expanded text:
lib. III: Suscipiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habenlib. III: Suscipiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo, et ideo unam feminam maritos plurimos habere honestum non erat; non enim mulier eo est fecundior. In hujuscemodi rebus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent, quae hoc tempore nisi per libiidorus De summo bono, lib. I, cap. XXI: In lege imperat nuptias, in Evangelio virginitatem. Idem lib. II, cap. LX: Conjugium concessum est, virginitas admonita, non jussa, quia nimis excelsa. Origenes in Ee supra debitum fecimus, non facimus ex praeceptis. Virginitas enim non ex debito solvitur, neque enim per praeceptum expetitur, sed supra debitum offertur. Ambrosius in hortatione virginitatis, lib. I: Sola est enim vir
Abbreviated transcription (Latin):
iatione. ꝓpħicã ꝑtinebat. ĩoq ñsic uni uiro ⁊̃ plures habere licebat uxores :
ita uni femine plures uiros. nec ꝓlis ipsus causa si forte illa parere possec.
il legmerare ñ posset: occulta enĩ lege nat̾e amant singłaritatẽ que prin¬
cipant᷑ subietta uͭ plura uni sine dedecore subdunt᷑ Neq en ĩ sic habet
seruus płes clños. quom᷑ seruiunũ dnm. sic̃ multe anime uni dõ reco sub¬
dunt᷑ una uͭ anima post multos dõs fornicari pot᷑ ñ fecundari. It de naui¬
tis ⁊ concupiscentia. ẜousq ꝑueñ libidinosa crudelitas. ut ⁊̃ sterilitatis
uenena ꝓcuret. ꝓrsus si ambo tales et̃ coniuges ñ tc̃. ⁊ si abinitio tales fuert̃.
ñ sibi ꝑ comubiũ s ꝑ stuprũ conueͣrt̃. Si aut̃ ñ ambo tales st̃: audeo dic̾e aut
illa: quodam᷑ mariti me̾trix. aut ille adult̃ uxoris. Id̃ de doctͥna xp̃iana

Expanded text:
sationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni viro etiam plures habere licebat uxores, sationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni viro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures viros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. Occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subjecta vero plura uni non sine dedecore subduntur. Neque enim sic habets, quomodo plures servi unum dominum sicut multae animae uni Deo recte subduntur, una vero anima post multos deos fornicari potest, non fecundari. Idem De nuptiis et concupiscentia: Eo usque pervenit libidinosa crudelitas, ut etiam sterilitatis venena procuret. Prorsus si ambo tales sunt, conjuges non sunt; etsi ab initio tales fuerint, non sibi per connubium, sed per stuprum convenerunt. Si autem non ambo sunt tales, audeo dicere aut illa est quodammodo mariti meretrix, aut ille adulter uxoris. Idem De doctrina Christiana
Abbreviated transcription (Latin):
filios habit᷑os. separare se tam̃ uł ipsa causa filioꝵ atq aliis copulare
ñ liceat. Qđ si fecint. cũ eis qͥb se cõpultau̾int. adult̾iũ cõmittunt. Id̾ de nuptiis
⁊ concupiscentia. Hoc custodit᷑ in xp̃o ⁊ in eccłia. ut uiuens a uiuente in et̾nũ
nullo diuortio separet᷑. Cuĩ sacram̃ti tanta obseruatio ÷ qͥbq fidelib contu¬
gatis : ut cũ filioꝵ ꝓcreandoꝵ causa uł nubant femine. uł iuri ducant uro¬
res. nec sterilem uxorẽ fas fit dimitt̾e. ut feeunda clucat᷑. Qd̾ si fecit. ñ leg e
hiuꝰ scłi. ubi int̾ueniente repudio sine crimint concedit᷑. cũ aliis alia copula
pietate ꝑfettus filios hab̾e nͥ spiritalit᷑ querit. tc̃ uͦ ipsius pietatis erat ratio.
Ncarnalit filios ꝓpagare qi illiꝰ popłi generatio ñtia fut᷑ oꝵ erat. ⁊ ad dispen

Expanded text:
filios habituros, separare se tamen vel ipsa causa filiorum atque aliis copulare filios habituros, separare se tamen vel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. Quod si fecerint, cum eis quibus se copulaverint adulterium committunt. Idem De nuptiis et concupiscentia: Hoc custoditur in Christo et Ecclesia, ut vivens cum vivente in aeternum nullo divortio separetur. Cujus sacramenti tanta observatio est quibus fidelibus conjugatis, ut, cum filiorum procreandorum causa vel nubant feminae, vel viri ducant uxores, nec sterilem conjugem fas sit dimittere, ut fecunda ducatur. Quod si fecerit,  ubi interveniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copularpietate perfectus filios habere nisi spiritaliter quaerit; tunc uero ipsius pietatis erat operatio etiam carnaliter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispen
Abbreviated transcription (Latin):
net in illis ordinatis sacram̃itum ordinationis. I si aliqͣ culpa quisqmͣ ab offõ remoueał
sacraĩto dm̃ semel ĩposito ñ carebit qmͣus ad uidicium ꝑmanente. Generationis ita
causa fieri nuptias apłs ita cestis est. uolo inquit unioies nub̾e. ⁊ qͣiͣ ei dicerctur
ut quid ẽ continio subiecit. filios ꝓcreare. matres familias cẽ: adfidem aũ castitatis
illud ꝑtinet. Uxor ñ potestatem ꝓprii corpors ht̃ s uir. Sinuliter ⁊ inr. non ht̃¬

Expanded text:
tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio remoueatur, tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio remoueatur, sacramento domini semel inposito non carebit, quamuis ad iudicium permanente. generationis itaque causa fieri nuptias apostolus ita testis est. uolo, inquit, iuniores nubere. et quasi ei diceretur: ut quid? continuo subiecit: filios procreare, matres familias esse. ad fidem autem castitatis illud pertinet: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non h
Abbreviated transcription (Latin):
bono male utitur qui bestralit᷑. ut sit ciꝰ intencio in uoluptate libidins ñ
in uoliuntate ꝓpagnus ħtam eiudens bonum c̃ infideles hñt qr infidelit̾
utuntur in malum peccatumq mu̾tunt. Qua ꝓpter qui ñ in hac intencione
ñ l fine generant filios ut eos ex m̃bris hoĩs pͥmi in m̃bra traufferant
ñ est ex side peccatum est. et sinc fide impossibile est placere deo. Idem de bono
ꝯtugali. Bonum gͥ nuptiaꝵ ꝑ õs gentes atq õs hoĩbs in causa generandi
.⁊ in fide castitatis. Quod aũ ad popłm dei ꝑtinet. ⁊̃ in scĩtate sacram̃ti. ꝑ qͣm
nefas est repudio discedentem alt̾i nub̾e dum uir eiꝰ iiuit. uec saltim ip̃a
causa parientłi. que tum sola sit qua nuptie fiunt nec eare ñ subsequente.
si fiat oadinacio clerici ad plebem ꝯgregandam: ⁊ si plebis ꝯgregacio ñ subsequat᷑ ina

Expanded text:
bono male utitur, qui bestialiter, ut sit ejus intentio in voluptate libidinis, non bono male utitur, qui bestialiter, ut sit ejus intentio in voluptate libidinis, non in voluntate propaginis. Hoc tam evidens bonum cum infideles habent, quia infideliter utuntur in malum peccatumque convertunt. Qui non in hac intentione, non hoc fine generant filios, ut eos ex membris hominis primi in membra transferant non est ex fide, peccatum est; et: Sine fide impossibile est Deo placere . Idem De bono tiarum per omnes gentes atque omnes homines in causa generandi, et in fide castitatis; quod autem ad populum Dei pertinet, etiam in sanctitate sacramenti, per quam nefas est repudio discedentem alteri nubere, dum vir ejus vivit, nec saltem ipsa causa pariendi, quae cum sola sit, qua nuptiae fiunt, nec ea re subsequente, si fiat ordinatio cleri ad plebem congregandam, etiamsi plebis congregatio non subsequatur, manet
Abbreviated transcription (Latin):
cium papam pectata dimiitit: non diugia soluit. Angustinus de nuptiis et
cd̃cupiscentia ad nalertum comitem. Domum dei t̃ẽ ⁊̃ puclitiam duugalem be¬
atus paulus ostendit. nͥ de hac reloquens ait. uolo aũ õs hoĩes cẽ sicut me
ip̃m. Sed unꝰquisq ꝓprium donum ht̃ a deo alius quidcm sit alius nͦ sit. Itcm
Quid gͦ dicimꝰ qñ ⁊ in quibdam ĩpiis inuenitur pulicitia inigalis: Uttũ co
petcare dicendi sunt ꝙ. donodei male utant᷑ ñ id referentes adcultum eiꝰ a quo accepe¬
riuit. an forte nec dona dei putanda sunt ista qũ ħ infideles agunt scd̃m apłi sen¬
catum.. De his q̃ faciunt dc̃m est. Om̃t ꝙ ñ est ex fide pecc̃m ẽ. absit aũ puctic̃ũ
ueratit̾ dici. Qui ñ ꝓpter d̾m uerũ. fidem tomibii scruat uxori. Copislatio ita¬
q mans ⁊ femine grnerandi causa bonum est naturale nuptiaꝵ. Sed isto

Expanded text:
tium papam peccata dimittit, non conjugia solvit. Augustinus De nuptiis et tium papam peccata dimittit, non conjugia solvit. Augustinus De nuptiis et concupiscentia ad Valerium comitem: Donum Dei esse et pudicitiam conjugalem beatus Paulus ostendit, ubi de hac re loquens ait : Volo autem omnes homines esse sicut me ipsum, sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius quidem sic, alius vero sic. Item: Quid ergo dicimus, quando et in quibusdam impiis inuenitur pudicitia coniugalis? utrum eo peccare dicendi sunt, quod dono dei male utantur non id referentes ad cultum eius a quo acceperunt? an forte nec dona dei putanda sunt ista, qucatum? De his quae faciunt dictum est: Omne quod non ex fide peccatum est. Absit autem pudicum veraciter dici qui non propter Deum fidem connubii servat uxori! Copulatio itaque maris et feminae generandi causa bonum est naturale nuptiarum; sed isto
Abbreviated transcription (Latin):
muterentur in ꝑacliso cum ip̃e cos ungeret benedixit. Si uero ñ est crimen quomͦ
creditur iit̾ crimina ẽẽ climissum: Quid de calium filiis ꝑcenset᷑. Nunquid ñ erunt
adinittendi in helitatis ꝯsorcio. eruntq appellaudi naturales. Item ip̃e dñs
dum uit̾rogaretur auidcis. si liceret dimittere uxorem. atq exponerer. fieri non
debere addidit. qd̾ deus ꝯumxit hõ ĩ separet. Ac ne de his locutus ẽẽ credatur qui
post baptismum uxores sorciuntur meminerit. ħ ⁊ a uidcis int̾rogatum.⁊ a ra¬
dcis ẽẽ responsum. Item. nuptialis copula q̃ dei mandato ꝑficitur ñ potest dicipeccatum
ꝓ petcato qi ex dei uoluntate sit cõplctum. Iuo carnothersis isde̾to cenomauensiũ
utrũ ꝯsanguinea fuerit pͥoris mauti an non. Quod si reꝑtum fuerit: credo scd̾
alioquin uir cui nupsent adultererit. ⁊ ixã adult̾a. Baptisinus it scd̃m ĩnocen¬

Expanded text:
mmitterentur, in paradiso, cum ipse eos jungeret, benedixit. Si vero non est crimen, quomodo mmitterentur, in paradiso, cum ipse eos jungeret, benedixit. Si vero non est crimen, quomodo creditur inter crimina esse dimissum? Quid de talium filiis percensetur? Nunquid non erunt admittendi in haereditatis consortio, eruntque appellandi naturales? Item: Ipse Dominus dum interrogaretur a Judaeis, si liceret dimittere uxorem, atque exponeret fieri non debere, addidit : Quod Deus conjunxit, homo non separet. Ac ne de his locutus esse credatur, qui post baptismum uxores sortiuntur, meminerint hoc et a Judaeis interrogatum et Judaeis esse responsum. Item: Nuptialis copula, quia Dei mandato perficitur, non potest dici peccatumpro peccato, quia ex Dei voluntate sit completum. Ivo Carnotensis Hildeberto Cenomanensium utrum consanguinea fuerit prioris mariti, an non. Quod si repertum fuerit, credo secunAlioquin vir cui nupserit adulter erit et ipsa adultera. Baptismus enim secundum Innocen
Abbreviated transcription (Latin):
ablatam ab eo. dedit ħodi eo ꝙ maioris cẽt potestatis. fcm̃ q est. adult̾ium publicum Item
herodes enim metuebat ioħem sciens cum uirum nistum ⁊ sc̃m. ⁊ custodiebat eum. ⁊ auili¬
to co multo faciebat. ⁊ libenter eum audiebat. Sinc̃ eum amor mulicris. Item Qui qm̃¬
Eristicram p̃tendebat in uulti unde letabatur occulte. ꝙ ea petebantur que ⁊ antea facere
si extusabiliter posset disponebat. Sermo ioh̃is ep̃l de eadem die. Et hic tantus traditur
adultere. addicitur saltatrici. It herodes. tu adult̾ium facis ⁊⁊ in cart̾em uadit ioh̃is est.
Ex concilio meldensi cap̃ .i. Si quis haducut uxorem uͥgniem ante baptisma: att̾am hr̃e nonpͭ.
Crimina inbaptismo soluuntur ñ oingia. Iumccencius rufo. ⁊ euscbio ep̃is macedonibus.
Deinde pouitur ñ clici oportere eũ iliganũ qui cathecuminꝰ habucrit atq amiserit uxorem
si post baptisium fuert aliam sortitus. camq pͥmam uid̾i. q̃ nouo hõi copulata sit. qr

Expanded text:
ablatam ab eo dedit Herodi, quod majoris esset potestatis, factumque adulterium publicum. Item: Herodes enim metuebat Joannem, sciens eum virum sanctum, et custodiebat eum et audito eo multa faciebattristitiam praetendebat in vultu, unde laetabatur occulte, quod ea petebantur, quae et antea facere, si excusabiliter posset, disponebat. Sermo Joannis episcopi de eadem die: Et hic tantus traditur adulterae, addicitur saltatrici. Item: Herodes, tu adulterium facis, et in carcerem vadit Joannes. Ex concilio Meldensi cap. I: Si quis habuerit uxorem virginem ante baptisma, alteram habere non potest. Crimina in baptismo solvuntur, non conjugia. Innocentius Rufo et Eusebio, episcopis Macedoniae: Deinde ponitur non dici oportere eum bigamum, qui catechumenus habuerit atque amiserit uxorem, si post baptismum fuerit aliam sortitus, eamque primam videri, quae novo homini copulata sit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
readit᷑a ẽ. in significatione: posita ẽ. uite informis. ⁊ inerudite. aqua in¬
formitate qr oportet hom inẽ doctͥna ⁊ forma ⁊ eruditio mundari. in huiꝰ
rei sigillũ illa purificatio p̃cepta ẽ. post seminis emissionẽ. Neq enĩ ⁊ in
nũqͥd ⁊ solita menstruũ pecc̃a st̃ feminarũ. a quib tam̃ eas eadẽ legis uetu¬
stas precep̃ expiari. ñ nisi ꝓpt̃ illã ipsã mat̾ialẽ informitatẽ. que facto con¬
ceptu tanꝙͣ in edificationem corꝑis addit᷑. ac ꝑħ cũ informit̃ fluit. signifi¬
cari lex ꝑ illã uoluit aĩã sine discipline forma indecent᷑ fluidũ ac desolutũ
Quẽ formari oport̾e significat. cũ talẽ fluxũ corꝑis iubet purificari. Postre¬

Expanded text:
redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae. a qua inredditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae. a qua informitate quoniam oportet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in numquid et solita mensuum peccata sunt feminarum ? a quibus tamen eadem legis uetustas praecipit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc, cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postre
Abbreviated transcription (Latin):
iccłm ueniã concelit qui sit ꝑ incontinenciã ñ sola causa. ꝓcreandi ⁊ aliqñ nul¬
la causa ꝓcreancdi q̃m nuptie ñ fieri cogt̃. s ignosci ĩpetͣnt. si tam̃ ñ ita sit
Concubteꝰ enim necessartus causa gen̾andi inculpabilis ẽ. ⁊ solus ipse nuptiał.
Ille aũ qui ult᷑ istã necesse̾tatẽ ꝓgredit᷑. iã ñ rationi: s libidin⁊ obseqͥt᷑. ⁊ hunc¬
tam̃ ñ exig̾e s reddere conuigi. ne fornicando dãpnabilit̃ pectent: ad ꝑso¬
nam ꝑtinet conuigalẽ. It̃. Bonũ gͦ st̃ nuptie. maxime si filios qͦs carnalit᷑
desicłant: sp̃ualit᷑. nutͥant. ne qͦd purificari lex hominẽ ⁊ post conuigalem
concubitũ iubet: percatũ eẽ declarat. si ñ ÷ ille qͥ sccłm ueniã concectit᷑. qͥ etiam
nimius impedit orationes.s sic̃ lex multa ponit in sacramentis ⁊ in ũbris
fut᷑oꝵ: quedã in semine quasi mat̾ialis informitas. que formata corpꝰ hoĩs

Expanded text:
creandi, et aliquando nulla causa procreandi; quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci impetrant: si tamen non ita sit Concubitus is necessarius causa generationis inculpabilis, et solus ipse nuptialis est. Ille vero qui ultra necessitatem progreditur, non rationi, sed libidini obsequtamen non exigere, sed reddere conjugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet conjugalem. Item: : Bonum ergo sunt nuptiae, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, spiritualiter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post conjugalem concubitum jubet, peccatum esse declarat; si non est ille, qui secundum veniam conceditur, qui etiam nimius impedit orationes. Sed sicut lex multa pfuturorum. quaedam ergo in semine materialis informitas, quae formata corpus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
mulierũ que ñ sunt aparentib tradite. ⁊ legib dotate. ⁊ a sacerdotib sollẽpnit
benedicte. habet᷑ ⁊ in concilio aqͥs gͣm habito. Q mulierẽ rapũit. uł furatus fu̾it.
aut secdux̾it. ñ ꝙͣ eã uxorẽ habeat. E diu̾so uͦ legimus in decretis eusebii pape. cap̃.u.
Uirgines que uirginitatẽ ñ custodierint. si eoscdẽ qͥ eas iuolauerint maritos
acceꝑint. eo qͦd solas nuptias uolauerint: post penitentiã uniꝰ anni reconcili¬
qđ qͥdã patris concubinas uxores fieri uetuert̃. honestatẽ coniugii cõmencdan

Expanded text:
mulierum quae non sunt a parentibus traditae et legibus dotatae et a sacerdotibus solemniter mulierum quae non sunt a parentibus traditae et legibus dotatae et a sacerdotibus solemniter benedictae. Habetur in concilio Aquisgrani habito: Qui mulierem rapuerit, vel furatus fuerit, aut seduxerit, nunquam eam uxorem habeat. E diverso vero legimus in decretis Eusebii papae cap. V: Virgines, quae virginitatem non servaverint, si eosdem, qui eas violaverunt, maritos acceperint, eo quod solas nuptias violaverint, post poenitentiam unius anni reconciliquod quidam Patres con
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥs aliqͣ illicita pollutione maculũ. in coniugiũ duce nulli xp̃ia noꝵ
licet. qi incestuosus: talis coitus. Ab. debono conuigali. Posse sane fieri le¬
gitimas nuptias ex male conuinctis. Honesto postea placito conseqñte mami¬
testũ e. Iõ denuptiis ⁊ concupiscentia: Demq mortuo uiro cũ quoum conuibiũ
fuit. fieriuerĩ conubiũ pot̃: cũ quo pͥius adult̾iũ fuit. Iuo carnotensis gͣlterio
ep̃o melcensi ep̃o. sonsuluit fr̃nitas ur̃a utrũ qͥs habe possit in uxorẽ quã
prius habuit pelicẽ. Suꝑħ diu̾sas habemus sententias. alias ꝓhibentes alias
ꝑpmittentes. Dic̃ en ĩ gregoriꝰ. Eã quã aliqͥs ⁊c̃. Legit᷑ quoq in concilio cabilonẽsi
cap̃.xxiiii. Iuxta canonicã auctoritatẽ raptores ad coniugia legitima raptaᷤᷤ
sibi uire uenicare ñ posse. habemus ⁊ indecreto hormis depape nuptia oc¬
culte factas ñ esse legitimas. ⁊ papa euaristus contub̾nia ñ coniugia dic̃ ẽẽ illaꝵ

Expanded text:
aliquis aliqua illicita pollutione maculavit, in conjugium ducere nulli Christianorum licet, quia incestuosus est talis coitus. Augustinus De bono conjugali: Posse sane fieri legitimas nuptias ex male convinctis, honesto postea placito consequente, manifestum est. Idem De nuptiis et concupiscentia: Denique mortuo viro, cum quo verum connubium fuit, fieo Meldensi episcopo: Consulit fraternitas vestra utrum quis habere possit in uxorem quam prius habuerit pellicem. Super hoc diversas habemus sententias, alias prohibentes, alias permittentes. Dicit enim Gregorius. Eam quam aliquis, etc. Legitur quoque in concilio Cabilonensi cap. XXVI: Juxta canonicam auctoritatem raptores ad conjugia legitima raptas sibi jure vindicare non posse. Habemus et in decreto Hormisdae papae nuptias occulte factas non esse legitimas. Et papa Evaristus contubernia, non conjugia dicit esse illarum
Abbreviated transcription (Latin):
iuxuria uentͥs ⁊ gutturis illicitus cibꝰ ħ in libidine
nullã ꝑlẽ. que: ente illicitus concubitus: ⁊ qđ÷ in cibo licito ñnullus ĩ mo
datior appetitus: ħ÷ in coniugib uenialis ille. concubitus. It̃. Aluid÷ ñ
concũbere nisi sola uoluntate. gen̾andi. qđ ñ habet culpã. Idẽ menchiri¬
dion. cap̃.xuui. Non ÷ instituta regen̾atio. nisi qi uitiosa ẽ. grneratio usq
ades ut de legitimo matͥmonio ꝓcreatus dicat. In iniqͥtatib conceptus sũ¬

Expanded text:
uxuria uentris et gutturis inlicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente inlicitus concubitus; et deratior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Item: Aliud est non concumbere nisi sola voluntate generandi, quod non habet culpam. Idem in Enchiridio, cap. XLVI: Non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut de legitimo matrimonio procreatus dicat : In iniquitatibus conceptus su
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpt᷑arũ auctoritate dãpnat᷑. In obedientia uͦ nusꝗͣ absoluit᷑. Si gͦ ꝓponat᷑ uͥgo
ꝑmansura s tam̃ inobediens. ⁊ maritata que. uͥgo ꝑmanere ñ posset.s tam̃
obediens. quã meliorẽ dicamꝰ: Minus laudabilẽ quã si uirgo eẽt. andãp¬
nabilẽ si uirgo ẽ: Ita si conferas ebriosam uͥgmẽ sobrie conrugate: quis¬
dubitet eandẽ ferre. sententiã: Nuptie. qͥppe ⁊ uirginitas duobona ft̃:
quoꝵ alt̾ũ maiꝰ. Sobrietas aut̃ ⁊ ebriositas sic̃ obeilientia ⁊ ꝯtumatia.
illa bona sunt. hec mala. Melius est aut̃ hab̾e bona om̃iauel
minora. quã magnũ bonũ cũ magno malo. qr in corporib bonis meliꝰ
est habere zachei staturam cũ sanitate. ꝗͣ golie. cũ febre. It̃. Qd en ĩ cibus
ad salute hoĩs. ħ ⁊ concubitus ad saluts̃ genis. ⁊ utrumq ñ ⁊ sine delecta¬
tione carnali. Que
tam̃ modificata temꝑantia. refrenant inusũ natu

Expanded text:
itate damnatur; inobedientia vero nusquam absolvitur. Si ergo proponatur virgo permansura, sed tamen inobediens et maritata, quae virgo permanere non posset, sed tamen obediens, quam meliorem dicamus? Minus laudabilem quam si virgo esset, an damnabilem sicut virgo est? Ita si conferas ebriosam virginem sobriae conjugatae, quis eamdem ferret sententiam? Nuptiae quippe et virginitas duo bona sunt, quorum alterum majus; sobrietas autem et ebriositas, sicut obedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. Melius est autem habere omnia bona vel minora quam magnum bonum cum magno malo; quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate, quam Goliae cum febre. Item: Quod enim cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis; et utrumque non fit sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenata in
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. s peccatũ significat aĩe deserte a iusticia. Bonũ in ꝙͣ st̃ nuptie. ⁊ contͣ
om̃s calũpnias possunt sana ratione defendi. It̃. Continentia ñ corꝑis s
aĩe uirtus ẽ. Hirtutes aũ aĩ aliqñ in corpore manifestant᷑. aliqñ in ha¬
bitu latent. sic̃ martyrũ uirtus aꝑuit intolerando passiones. It̃. Iã enĩ
erat in iob pacientia. quã dñs nou̾at. ⁊ cui testimoniũ ꝑhibebat. s hõĩbꝰ
innotuit tẽp̾tationis examine. It̃. Uerũ ut aꝑtiris intelligat᷑ qͦmͦ sit. uir
tus in habitii. ⁊̃ siñsit in oꝑe. loquor de exemplo de qͦ nullus dubitat
uerit. ⁊ biberit. nullus ambigit eoꝵ qͥ eũnglio fideles st. Non igit ñ erat
in illo continencie uirtus acibo ⁊ potu qͣnta erat in ioh̃e baptista: Hemit
enĩ ioħes ñ manctucans neq bibens. ⁊ dixer̃t. demoniũ habes. Heñ filiꝰ hõis

Expanded text:
nificat animae desertae a justitia. Bonum, inquit, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. Item: Continentia non corporis, sed animi virtus est. Virtutes autem animi aliquando in corpore manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrum virtus apparuit tolerando passiones. Item: Jam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationitus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquar de exemplo, de quo nullus dubitat uerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius ho
Abbreviated transcription (Latin):
Conugalis enĩ concubitus genancdi gr̃a ñ habet culpã concupiscentie uero satiand̾:
s tam̃ coniuge ꝓpt̃ thori fidẽ: uenialẽ habet eulpã. Adult̾iũ uͦ siue fornicatio
uocem ÷ apłi dicentis. qđ uult faciat. ñ peccat. si nubat. ⁊ si accepisti uxorem
noNI: peccasti. ⁊ sinupserit uirgo ñ peccat. Hinc qͦq iã dubitare fas ñ ÷:
niptias ñ ẽẽ pecẽm. Non itaq nuptias sccłm ueniã concectit apłs. Nã qͥs¬

Expanded text:
Conjugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam. AdulteriConjugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam. Adulterised tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio vocem Apostoli dicentis: Quid vult faciat; non peccat, si nubat, et si accepisti uxorem non peccasti, et si nupserit virgo, non peccat . Hinc quoque jam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. Non itaque nuptias secundum veniam concedit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
a quo nunc sepeliris ñ ÷ trius. Id̾ ad saluiã. Primus lamech maledictus et
sangͥnarus. ⁊ decaim stirpe descendens. unã costã duisit induas: ⁊ plantariũ
digamie ꝓtinus diluuii pena subu̾tit. Unde illud apłi. qd formcatiõis
mitu indulge̾ cõpellit᷑. uolo adolescentulas nubere. nullã occasionem
clare. aduersario maledicti causa: cur indux̾it statim subietit. Iam enĩ
quecdã declinauer̃t post sathan. Ex quo intelligimꝰ illũ ñ stantib coronã.
s iacentib manũ porrig̾e. Uide qualia sint scda matͥmonia. que lupana¬
rib preferunt᷑. Qa declinauert̃ quedã post sathan. Idõ adolescentula nidua
que se ñ potest contine. uł ñ uult: maritũ potiꝰ accipiat ꝗͣ diabolũ. Pul¬
chra nimiñ ⁊ appetenda res: que sathane cõparatione suscipitur:¬
qr bona uoluntas animi sequentt̃ aucit. ñ ducentẽ se qr̃r. Id de bono contugali.

Expanded text:
a quo nunc sepeliris, non est tuus vir. Idem ad Salvinam: Primus Lamech maledictus et a quo nunc sepeliris, non est tuus vir. Idem ad Salvinam: Primus Lamech maledictus et sanguinarius, et de Cain stirpe descendens unam costam divisit in duas et plantarium digamiae protinus diluvii poena subvertit. Unde illud Apostoli, quod fornicationis metu indulgere compellitur: Volo adolescentulas nubere, nullam occasionem dare aduersario detractionis causa. cur indulserit, statim subiecit: iam enim quaedam declinauerunt post satanan. ex quo intellegimus illum non stantibus coronam, sed iacentibus manum porrigere. uide, qualia sint secunda matrimonia, quae lupanaribus praeferuntur, quia declinauerunt quaedam post satanan. ideo adulescentula uidua, quae se non potest continere uel non uult, maritum potius accipiat quam diabolum. Pulchra nimirum et adpetenda res, quae satanae conparatione suscipiturquia bona voluntas animi sequentem ducit, non ducentem sequitur. Idem De bono conjugali:
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ habere. se dicens: arguit᷑ a dño qd̾ ñ sit uir eiꝰ. Ubi nĩis maritoꝵ: ibi uir
qͥ ꝓpͥe maritus ẽ. eẽ desistit. It̃. Ubi uba unus excedit᷑. nichil refert sccan t̾ciꝰ
sit: qr desinit eẽ monogamus. Non dãpno digamos. ĩmo nec trigamos. ⁊ si
cli pot̃ octogamos. Plus ⁊̃ inferã. Etiã scortatorẽ recipio penitentẽ. Id̃. Ad ago¬
rochiam demonogamia. Uili duo int̃ se paria uilissimoꝵ eplebe hõium
cõparata. Unũ qͥ uginti sepelisset uxores: alt̾am que uigesimũ scđm ha¬
buisset maritũ. extremo sibi ut ipsi putabant matͥmon io copulatos. Sũma
omĩum expectatio qͥs quẽ primꝰ efferret. Uic̃ maritꝰ ⁊ tociꝰ urbis popło con¬
fluente coronatus uxoris multi nube feretrũ p̃cedebat. Qd dicimus talimu¬
lieri:. Nẽpe illud qd dñs samaritane. Nigniti ⁊ duos habinsti maritos. ⁊ iste.

Expanded text:
ritum se habere dicens arguitur a Domino quod non sit vir ejus. Ubi numerus maritorum, ibi virritum se habere dicens arguitur a Domino quod non sit vir ejus. Ubi numerus maritorum, ibi vir maritus esse desistit. Item: Ubi unus exceditur, nihil refert secundus an tertius sit, quia desinit esse monogamus. Non damno digamos, imo nec trigamos, et, si dici potest, octogamos. Plus etiam inferam, etiam scortatorem recipio poenitentem. Idem ad Agorochiam: Vidi duo inter se paria vilissimorum e plebe hominum comparata: unum, qui viginti sepelisset uxores; alteram, quae vicesimum secundum habuisset maritum, extremo sibi, ut ipsi putabant, matrimonio copulatos. Summa omnium exspectatio quis quem primus efferret. Vicit maritus, et totius urbis populo confluente coronatus uxoris multinubae feretrum praecedebat. Quid dicimus tali mulieri? Nempe illud, quod Dominus Samaritanae: Viginti et duos habuisti maritos, et iste,
Abbreviated transcription (Latin):
fessione sc̃ẽ uiduitatis ad inlianã. Det̾ciis ⁊ de qͣrtis ⁊ de uit᷑ plurib nuptiis. solet
hoĩes mou̾e questionẽ. uide ⁊ breuit̃ respondeo. nec ullas nuptias audeo dãpna¬
re. nec eis uererundiã num̾ositatis auferre. It̃.Ne cont᷑ humane u̾ecundie sen¬
sũ audeo dicere. ut quotiens uolu̾it mortuis iuris nubat femina. nec ex meo
corde pret᷑ auctoritatẽ scrip̾t̾t quotassibet nuptias audeo condĩpnare. Ieꝵ.
ad pãmachiũ. Obtrectatores mei uideant me sccłas ac t̾cias nuptias concessis¬
se. It. Ego ⁊̃ nunc libera uoce pñtio ñ cãpnari in eccłiã digamiã ĩmo nec triga¬
miã. ⁊ ita lic̾t qͥnto ⁊ sexto ⁊ ultͣ. qͦmͦ ⁊ sccło marito nub̾e. habeat quelibet otta¬
uũ maritũ ⁊ ẽẽ desinat ꝓstituta.Id̾ cont᷑ iouinianũ lib̾.i. Tolerabilius: uni
homini eẽ ꝓstitutã ꝗͣ multis. Siquidem illa in eungłio samaritana sextũ ma¬

Expanded text:
 tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis solent homines movere quaestionem: unde et breviter respondeo, nec ulli nuptias audeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre. Item: Nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere, ut quoties voluerit mortuis viris nubat femina, nec ex meo corde praeter auctoritatem Scripturae quotaslibet nuptias audeo condemnare. Hieronymus ad Pammachium. Obtrectatores mei videant me secundas ac tertias nuptias concessisse. Item: Ego nunc libera voce pronuntio non damnari in Ecclesia digamiam, imo nec trigamiam, et ita licere quinto et sexto et ultra quomodo et secundo marito nubere. Habeat quaelibet octavum maritum et esse desinat prostituta. Idem contra Jovinianum, lib. I: Tolerabilius est uni homini esse prostitutam quam multis, si quidem illa in Evangelio Samaritana sextum ma
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ. facit extoto an ex parte: Respondit: ex toto. Nichil gͦ uet̾is hominis
in baptismate reseruat᷑. nichilq pot̾ nouo imputari. qdđ in ueteri
quonlam fuit. It̃.Baptizatos in qͣm apłs elegit in ep̃atũ. an cathecum inos

Expanded text:
 facit ex toto, an ex parte? Respondit: ex toto. Nihil ergo veteris hominis  facit ex toto, an ex parte? Respondit: ex toto. Nihil ergo veteris hominis in baptismate reservatur, nihil quod potest novo imputari, quod in veteri quondam fuit. Item: Baptizatos, inquam, Apostolus elegit in episcopatum an catechumenos
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ pͥcipit ordinandũ : Miror aut̃ teunũ ꝓtͣrisse in medĩ. cũ omoris
mun qus ui don imationib plenus sit ñ dico at presbiteris. ñ deinferior
gradu ad ep̃osuenit quos si sigillatim uoluero nominare : tantus nui cou¬
gregabit᷑ ut arimmensis. sy nodi multitudo suꝑet᷑. S ⁊ indecens: suc unũ
tueri ut plures accusare uicdearis. ⁊ quẽ ratione ñ possis: peccantiũ socie¬
tate detendas. Sustinui rome auiro eloquentis iimo cornutũ ut dicitur
syliogilmũ ut quoẽq me uert̾em. strietus tenerer. Uxorẽ inqͥt ducere
peccatũ : uł non : Ego simplex ⁊ qui insidias uitare nescirẽ : ixi ñ eẽ. pec¬
inquit uxorẽ cduc̾e. ñ ex̃ pecẽm baptismus aut̃ pec̃ca dimittit. qͥe qͥd non
dlimittit᷑ reseruat᷑. It̃. In memetipsũ reu̾sus com̾si in adu̾sariũ ꝓpositi
onis strophã. Queso inquãte ut respondeas. Baptismus nouũ hoĩem¬

Expanded text:
virum praeceperit ordinandum. Miror autem te unum protraxisse in medium, cum omnis virum praeceperit ordinandum. Miror autem te unum protraxisse in medium, cum omnis mgradu: ad episcopos uenio, quos si singillatim uoluero nominare, tantus numerus congregabitur, ut Ariminensis synodi multitudo superetur. sed indecens est sic unum tueri, ut plures accusare uidearis et, quem ratione non possis, peccantium societate defendas. sustinui Romae a uiro eloquentissimo cornuatum, ut dicitur, syllogismum, ut, quocumque me uerterem, strictus tenerer. \'uxorem\', inquit, \'ducere peccatum est an non?\' ego, simplex et qui insidias uitare nescirem, dedi non esse pecinquit, \'uxorem ducere non est peccatum, baptismum autem peccata dimittit, quidquid non dimittitur, reseruatur.\' ionis stropham. Quaeso, inquam, te, ut respondeas. Baptismus novum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
tuere: Unius uxoris uirũ ⁊ noua ⁊ uetus p̃ceptio saẽdotẽ censuit eligen¬
cdũ. It̃. Bigamos administ̾iũ pleriq ep̃i applicuert̃. Secl asserunt. concu¬
bina fuit illa ñ uxor. quasi ñ eadem sint cõm̃ti feditatis in illa que ⁊
in hac que uxor asseritur exercent᷑. An qi coniugii tabulas ñ fecit. cõ¬
cupiscentia alt̾a fuit: Nullo pacto bigamus uł concubinarũ insector de
clericus monogamus fũit. ⁊ uxor eius bigama: noli eũ ministerio appli¬
care. Bigamã ciux enĩ uxorẽ. Id̾ adeundẽ. de eo qͦd scͥptũ ÷ unius uxoris ui
quia aliuci agit nisi ut xp̃c mortuͣisit frustra. Absit hoc de om̃ĩpotenti cre¬
simplex grc mancupatio. gca inquit ⁊ pax multiplicet᷑. Eultiplicatio pro¬
tis ⁊ cacerdotio unã antequã baptitaret᷑. alt̾am post lauachrũ priore mor¬
tua cluxit uxoiẽ. ⁊ arbitraris eũ cont᷑ apłi fecisse sententiã. qͥ unius uxoris

Expanded text:
uere: Unius uxoris virum et nova et vetus praeceptio sacerdotem censuit eligendum. Item: Bigamos ad ministerium plerique episcopi applicuerunt sicque asserunt: concubina fuit illa, non uxor, quasi non eadem sint commercia feditatis in illa, quae et in hac exercetur, quae uxor asseritur. An quia conjugii tabulas non fecit, concupiscentia aliena non fuit? Nullo pacto bigamus vel concubinarum insertor debclericus monogamus fuerit, et uxor ejus bigama, noli eum ministerio applicare. Bigamam enim duxit uxorem. Idem ad eumdem de eo quod scriptum est: unius uxoris virQuid aliud agit, nisi ut Christus mortuus sit frustra? Absit hoc de Omnipotente cresimplex gratiae nuncupatio: gratia, inquit, et pax multiplicetur . Multiplicatio pro aetate vetus et sacerdotio, unam, antequam baptizaretur, alteram post lavacrum, priore mortua, duxit uxorem; et arbitraris eum contra Apostoli fecisse sententiam, qui unius uxoris
Abbreviated transcription (Latin):
ultinis conuigiis lib .i. Uedes tͥ tunc auiro discedentẽ feminã nub̾e ñ deb̾e.
si nulla uiri forneatione cõpulsa tuscesserit. Tc̃ en ĩ eis ut putas alia coniugia¬
liceret inqͥrere: si fornicationis causa diuortiũ nasceret᷑. It̃. Dictũ ẽ. Qcumq
tendio fac̃ adult̾am: s dimitait adult̾ã. It̃. Cũ igit᷑ nos dicimus. ⁊̃ illi mulieri q̃
uirium fornicantẽ dimiserit. alti nub̾e ñ licere. tu aut̃ dicis lic̾e qͥdem s ñ expe¬
dire: utͥq peuldubio dicimꝰ. eam que fornicantem uirũ dimittit: nube ñ deb̾e
Herũ h inter ẽ qti nos qͣn comuges ambo xp̃iani sunt. mulier auiro fornicantł
discesserit. dicinuuis ñ licet alt̾i nub̾e. auiro aut̃ ñ fornicante aũcecłe ñ lice̾. Iẽ. apłs¬

Expanded text:
tionis. uidetur enim tibi tunc a uiro discedentem feminam nubere non debere, si nulla uiri fornicatione conpulsa discesserit; nec liceret inquirere, si fornicationis causa diuortium nasceretur. cum tendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. Item: Cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae virum fornicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non expedire, utrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem virum dimittit, nubere non debere. Verum hoc interest, quod nos, quando conjuges ambo Christiani sunt, mulieri, si a viro fornicante discesserit, dicimus non licere alteri nubere, a viro autem non fornicante non licere
Abbreviated transcription (Latin):
Qcł si absurdũ uidet᷑. ut aliqͥa fiat qͦd ñ expetit: ⁊ dicat᷑ peccasse qͥ fecerit.
intelligendũ est ħ ex consuetudine sermonis absurdũ. Que ita late patet
ut ⁊̃ uim̃ta qͣniuis sint rationis exꝑcia: tam̃ plerũq dicamus debere ua¬
arbitͥo. Qđ in om̃ibꝰ mortalibꝰ animantib ñ nisi hõi ẽ diuinit᷑ attͥbu¬
tum. Saliud ẽ cũ ꝓpͥe loquim᷑. alud ẽ. cũ u̾ba ex aliis reb tͣnsferendo

Expanded text:
quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uaarbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cu
Abbreviated transcription (Latin):
Que licita sunt .i. nullo p̃cepto dnĩ ꝓhibent᷑. It st̃ que dicunt᷑ ñ adño pretipi
rint continentiã: nec licet nec expedit. Porro disceđe ab infideli conuige l¬
cet s ñ expedit. Manere aut̃ cũ illo si cohabitare consentit: ⁊ licet ⁊ expedit.
Qͥa si ñ lice̾t: expedire ñ posset. Ac ꝑ ħ non omĩa que licita sunt expeduuni
⁊ĩõ ñ expedit. atq id qͦd licitũ ÷ nec tam̃ expedit: quid int̾ sit aliqͣ uni¬
u̾sali regula defintre difficile ẽ. Citius enĩ quisq dix̾it om̃e qͦd fieri ñ expedit
peccatũ ẽ. Om̃e aut̃ peccatũ: illicitũ ẽ. Om̃e gͦ qͦd ñ expedit: illicitũ est. Et
ubi er̃t illa que licita ex̾ .s ñ expedire. apłs dixit: Quaꝓpt̃ qr ⁊ aliqua pec¬
cata eẽ. licita. dicere ñ audemus: restat ut dicamꝰ tieri aliqͥd qͦd ñ expe¬
cdiat. ⁊ tñ si licitũ ÷ ñ ẽẽ peccatũ. qͣmuis q̃m ñ expedit. ñ sit utiq faciencdũ.

Expanded text:
id est nullo praecepto Domini prohibentur. Item: Sunt quae dicuntur non a Domino praecipi, rint continentiam, nec licet nec expedit. porro discedere ab infideli coniuge licet, sed non expedit; manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit, quia, si non liceret, expedire non posset. potest ergo aliquid let ideo non expedit, atque id quod licitum est nec tamen expedit, quid intersit, aliqua universali regula definire difficile est. Citius enim quisque dixerit, omne, quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum illicitum est; omne ergo, quod non expedit, illicitum est. Et ubi erunt illa quae licita esse, sed non expedire, Apostolus dixit? Quapropter quia et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat ut dicamus aliquid fieri quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamvis, quoniam non expe
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾m alt̾o grauiꝰ mechos tam̃ ẽẽ cognoscimꝰ. It̃. ꝓpt̃ qͦdlibet tam̃ fornicationis
genus siue carnis siue spo. ubi ⁊ infidelitas intelligit᷑. ⁊ dimisso uiro ñ licet
rum. ut potiꝰ sint int̾ se conuges qͥ ab alt̾utro separati sunt: quã eũ hiis quibꝰ
aliis adhesert̃. Cũ aliis qͥppe adult̾i ñ ẽẽnt: nisi ad alt̾utrũ coniuges ꝑma¬
nerent᷑. Deniq mortuo uiro cũ qͦuerũ conubiũ fuit: fieriuerũ conubiũ ñ pot̾.
separatio nec cũ adult̾o copulatio possit auferre. Manet aut̃ ad noxã criminis.¬

Expanded text:
alterum altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam italterum altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam itgenus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet rum, ut potius sint inter se conjuges, qui ab alterutro separati sunt, quam cum his, quibus aliis adhaeserunt. Cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum conjuges permanerent. Denique mortuo viro, cum quo verum connubium fuit, fieri verum connubium potest separatio, nec cum adultero copulatio possit auferre. » Item idem de Sermon
Abbreviated transcription (Latin):
quã in animo eiꝰ qͥ ꝓpt̾ea tenuit conugii castitatẽ. qr ñ potint ãpliorem.
Sic ⁊ femina innupta cogitat ea que sunt dnĩ. ut sit sc̃a ⁊ corpore. ⁊ spũ. cũ¬

Expanded text:
quam in animo ejus qui propterea tenuit conjugii castitatem, quia non potuit ampliorem. quam in animo ejus qui propterea tenuit conjugii castitatem, quia non potuit ampliorem. Sic et femina innupta, quae cogitat ea quae sunt Domini, ut sit s
Abbreviated transcription (Latin):
conubiũ ꝓ tẽpoꝵ distributione. xp̃o militauert̃. S continentiã ioħes ⁊ in
oꝑe. abralam uͦ in solo habitu habebat. Illo itaq tempore cũlex cdies pat̾¬
archarum subsequens maledictũ dix̃ qui ñ excitaret semen in isrł: ⁊ qui
pot̾at. ñ ꝓmebat s tam̃ habebat. Ex quo aut̃ uenit plenitudo temporis
ut diceret᷑ qui pot̾ caꝑe capiat: qui habet oꝑatur. qui oꝑari nolũĩt. ñ se
hab̾e mentiat᷑. Ac ꝑħ ab eis qui corrũnpunt mores bonos colloquiis malis:
inani uersutia dicit᷑. hõi xp̃iano continenti. ⁊ nuptias recusanti. tugͦ me
qͣm abrahã: s melior ÷ castitas celibũ. quã castitas nuptiarũ. Qrũ abrahã
unã habebat in usu: ambas in habitu. Caste qͥppe coniugalit̃ uixit. Esse
aut̃ caste sine coniugio potuit. s tc̃ ñ oportuit. It. Pot̃ aut̃ fieri ut minor sit
continentie uitus i aĩo eiꝰ qͥ ñ utit᷑ nuptiis. qͥbꝰ: usus abrahã s tam̃ maioꝵ.

Expanded text:
connubium pro temporum distributione Christo militaverunt. Sed continentiam Joannes et in opere, Abraham vero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore cum et lex, dies patriarcharum subsequens, maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat. Ex quo autem venit plenitudo temporis, ut diceretur: Qui potest capere, capiat , qui habet operatur, qui operari voluerit, non se habere mentiatur. Ac per hoc ab eis qui corrumpunt mores bonos colloquiis malis, inani versutia dicitur homini Christiano continenti et nuptias recusanti: Tu equam Abraham? Sed melior est castitas caelibum, quam castitas nuptiarum, quarum Abraham unum habebat in usu, ambas in habitu. Caste quippe conjugaliter vixit; esse autem castus sine conjugio potuit, sed tunc non oportuit. Item: Potest autem fieri ut minor sit continentiae virtus in animo ejus qui non utitur nuptiis, quibus est usus Abraham; sed tamen major est
Abbreviated transcription (Latin):
ciratoris solum ius matrimonii circa cum qui relinquit᷑. ne accusctur abi copulatus
Infidelis aũ cliscedens. ⁊ ind̾m ⁊ in matrimoniũ pecare dinoscitur ꝙ noluit sub dei
deuocione hre̾ ꝯigium. Itaq ñ est ei fides serunida dingii qui ideo recessit ne audiret aue
ꝓpiciꝰ fieret d̾e. nec iratus si alias ex genere suo acciꝑent. Non eiim ita p̃ceptũ has est
ut remissis istis alias miime duc̾ent. Quanto gͦ magis si infidelis discessent lib̾um
ꝙ. extra decretum dei fc̃m est. s c̃ post cognoscit. ⁊ dolet deliquisle se: em̃dat se ait ue¬
uam mereatir. Si cũl aunibs ciredid̃int: ꝑ cognicicioñẽ dei simant ꝯiigum. Ilibat¬

Expanded text:
s solvit jus matrimonii circa eum qui relinquitur, ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem discedens, et in Deum et matrimonium peccare dignoscitur, quia noluit sub Dei devotione habere conjugium. Itaque non est ei fides 668 servanda conjugii, qui ideo recessit ne audiret rectpropitius fieret Deus , nec iratus, si alias ex genere suo acciperent non enim ita praeceptum his est, ut remissis istis alias minime ducerent, quanto magis si infidelis discesserit, liberum quod extra decretum Dei factum est, sed cum post cognoscit, et dolet deliquisse, emendat se ut veniam mereatur. Si autem ambo crediderint, per cognitionem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cio p̃cipue tpr̃ib xͥanis ꝯcubinas hr̃e nunqͣm licet. ⁊ minqmͣ licebit. Ex ꝯcilio arela¬
tensi cap̃ .xu. Nulli liceat hr̃e unquan concubinam. Q nõ sit qͥuigiũ int̾ in

Expanded text:
is temporibus concubinas habere nunquam licet et nunquam licebit. Ex concilio Arelais temporibus concubinas habere nunquam licet et nunquam licebit. Ex concilio Arelatensi, cap. XV: Nulli liceat habere nunquam concubinam. CXXV. Quod sit conjugium inter in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtubiiam ht̃ t̃i potest alias eo tp̃r hr̃e. Pandectaꝵ libͣ xxiii. titulo . nͦ. In lib̾e mulieris ⁊
suetudine. nõ ꝯcubinatus s nuptie intelligende sunt si ñ corpore q̃stũ fecerit. Coleranũ
ꝯtilium .i. cap̃.xuii. Quñ ht̃ uxorem ⁊ ꝓ uxore ꝯcubinam ht̃ a omunione ñ repella¬
tur. tm̃ ut umiꝰ mulieris aut uxoris aut ꝯcubine ut ci placuent sit ainnctione ꝯtemptꝰ
ysidorns de ꝯsonancia noui ⁊ uet̾is testam̃ti. cap̃.iii. xp̃iano ñ dicam plurinas
s nec duas hr̃e simul licitum ẽ. nͥ unani tm̃ aut uxorem. aut c̾te loco uxoris si ꝯtunx¬
audiant angeli si uos ꝯtempnicis: ꝯcubinas ñ licet uobis hr̃e ꝯcubinas. qͣs postea
climittatis ⁊ ducatis uxores. Ilon licet uobis illam feminam hr̃e q̃ ꝑ repudium
dicessit a marito. Soluis fornicatioriis causa licet uxorem adult̾am clmmnttere. scd

Expanded text:
concubinam habet, non potest alias eo tempore hconcubinam habet, non potest alias eo tempore honsuetudine non concubinatus, sed nuptiae intelligendae sunt, si non corpore quae stum fecerit. Toletanum concilium I, cap. XVII: Qui non habet uxorem et pro uxore concubinam habet, a communione non repellatur, tantum aut unius mulieris auTestamenti cap. III: Christiano non dico plurimas, sed nec duas simul habere licitum est, nisi unam tantum aut uxorem aut certe, locutio uxoris si audiant angeli, si vos contemnitis. Concubinas non licet vobis habere, quas postea dimittatis, et ducatis uxores. Non licet vobis illam feminam habere, quae per repudium di
Abbreviated transcription (Latin):
qd addesolate solatiũ caritatem filii in discipulo relinquebat. sr̾ lucam capł. u.
Ex illa hora suscepit eam discipłs in suam. utiq si ꝯuenissent: nunꝙͣ nr̃r ꝓprrũ re¬
liquisset. nec uir iustus eam ase dilcedere passus eẽt. Quomodo aũ dñs diuorcium p̃cepis¬
sec c̃ ip̃sus sententia sit tꝑ nemo dinutrere debet poxorem excepta causa fornicationis. Pulcͤ¬
aũ docuit sc̃s matħs quid facere debeat iustus qui obꝓbriũ ꝯiugis dep̾hendit ut in cru¬
entum ab homicidio. castum adult̾io p̾stare se debeat. Qui emin diungitur meretrici:
unum corpus est. leo ñ õs nuptie copłam facuuit. qͣs ñ sequitur omixtio sexuũ. nec ꝑtiñe
pot̾it illa mulier ad matrimonium. c̾ qua ñ fuit ininxtio sexuũ. Ex antiphona qͣdam de
ꝯcubmam hr̃e: qui c̃ multis mulierib ꝯcubere:aliquã solet. Nam ꝙ̃ ad¬
mod̾ qui legittimã uxoreni ht̃ aliam hr̃e durante eodem matrimonio ñ pͭ: ita ⁊ qui uña

Expanded text:
s tuus, etc. , quod ad desolatae solatium charitatem filii in discipulo relinquebat. Ambrosius super Lucam, cap. V: Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua . Utique, si convenissent, nunquam virum proprium reliquisset, nec vir eum justus a se discedere passus esset. Quomodo autem Dominus divortium praecepisset, cum ipsius sententia sit, quia nemo debet autem docuit sanctus Matthaeus quid facere debeat iustus, qui probrum coniugis deprehenderit, ut incruentum ab homicidio, castum ab adulterio praestarunum corpus est. Leo: Non omnes nuptiae copulam faciunt, quas non sequitur commistio sexuum; nec pertinere potuerit illa mulier ad matrimonium, cum qua non fuit commistio sexuum. Ex antiphonia quadam de concubinam habere, qui cum multis mulieribus connubere aliquando solet. Nam quemadmodum qui legitimam uxorem habet, aliam habere durante eodem matrimonio non potest, ita et qui unam
Abbreviated transcription (Latin):
qu ⁊ si tueam post illa tuban ensia ũba tua ducere ñ acbebas. illa łͥ tũ nichil eoꝵ sciers.
ĩncenter ⁊ simpliciter nupsit. atq utinam posses ci ꝑsuadere ꝯtinenciam ut sine impedi¬
nito rrederos deo ꝙ te debere cognoscis s si id ẽ illa agere ñ potes: serua tñ pudiciciam cõru¬
galem. ⁊ rega d̾m ut quod ñ potes mͦ: possis aliqũ. Idem in libro de ꝯuinentia uicdiali ad uli
anam. Iam st ꝯu̾se sunt quedan retro sathanam .i. ab illo excellenti ligmalis ł uiduał casti¬
tatis ꝓposito in post̾iora respicicndo cadere ⁊ intire ꝓuide que se ñ itinent nubant. antetqm̃
otinenciam ꝓfiteant᷑. anteqm deo uourant. qd̾ nͥ reddant. nire dampnabuntur. Alio quippe
loco de talib dicit. Cum i indeliciis egeriut. ini xp̃o nub̾e uolunt. hñtes dampuationẽ.
qr pͥmam fidem irritam feceruut .i. uoluntatem ad nuptias. i ꝓposito otinencie deflexert̾.

Expanded text:
quia etsi tu eam post illa Tubunensia verba tua ducere non debebas, illa tibi tamen nihil horum sciens innocenter et simpliciter nupsit. Atque utinam posses ei persuadere continentiam, ut sine impedimento redderes Deo quod te debere cognoscis. Sed si id cum illa agere non potes, serva tamen pudicitiam conjugalem, et roga Deum ut quod non potes modo, possis aliquando. Idem De continentia viduali: Jam enim conversae sunt quaedam retro Satanam , id est ab illo excellenti virginalis vel vidualis castitatis proposito in posteriora respiciendo cadere et interire. Proinde quod se non continent, nubant, antequam continentiam profiteantur, antequam Deo voveant; quod nisi reddant, jure damnabuntur. Alio quippe loco de talibus dicit : Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irri