comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simulacra urã graui pondere sunt : hoc ÷ magna pondera metallorũ inschabent
Vd &iã alio modo Simula craurã nihil sunt aliud: nisi onerã sacerdotũ & portan¬
tium de primentia usq ad lassitudinem Contabuerunt ipsa simula chra :
id ÷ defecerunt ad nihilati sunt post dñi as censionẽ Ita loquitur ꝓpheta.
defuturo quasi de precerito. Non potuerunt illa simulachra saluare
portantẽ se de tribulatione : & anima coꝵ iđ fabricantiũ portantiũ co¬
lentiũ in captiuitatẽ damonũ ibit Non ÷ enim putandũ qđ simula cra
muta & insensibilia animã habenͣt: sed deanima colentiũ dictũ constat
te me serui mei. & decti mei cũ ad iectione honoris : sed audite me
domus iacob i. duae tribus iuda & beniamin acleuitica carnalit̃ ui¬
uentes & longe a me recedentes & omne residuum domus isrł. hoc ÷
reliquiae decem tribuum. qua similit̃ per idolatriae culturã ame re¬
cessistis Quando ꝓphata ista loquebatur : trestrib ad hue mora¬

Expanded text:
simulacra vestra gravi pondere sunt, hoc est magna pondera metallorum in se habent. Vel etiam alio modo: Simulacra vestra nihil sunt aliud nisi onera sacerdotum et portantium: deprimentia usque ad lassitudinem. Contabuerunt ipsa simulacra, id est defecerunt, annihilata sunt post ascensionem. Ita loquitur Propheta de futuro qu portantium, colentium « in captivitatem » daemonum « ibit. » Non est putandum, quod simulacra muta et insensibilia animam habeant; sed de anima colentium dictum constat.te me, servi mei, et electi mei, cum adjectione honoris, sed Audite me, domus Jacob, id est duae tribus Juda, Benjamin ac Levi carnaliter viventes, et longe a me recedentes: et omne residuum domus Israel, hoc est reliquiae decem tribuum, quae similiter per idololatriae culturam a me recessistis. Quando Propheta ista loquebatur, tres tribus adhuc mora
Abbreviated transcription (Latin):
laudabunt om̃s recticorde Confractus ÷ bed : idt in pecunie pretiũ redactus ÷
Contritus ÷ nabo Post uocationẽ gentiũ : statim sub uingitur sub uersio idolorũ
Bdsiue saturnus : idolũ fuit babrloniorũ primũ. Postraq ab illis sup̃ serunt & alie gen¬
tes Dictus ÷ aut̃ bel ab elo pͥatre nini Tantiq honoris & religionis fuit apud
ucteres ut ei non solũ humanas hostias captiuorũ ignobiliũq: sed insu ꝑ suos filios
mmolarent Nabo & ipsũ idolũ ÷ sed non ÷ isto in loco positũ ꝓdolo : sed pro int̃¬
pretatione sui nominis Inter pretatur enim ꝓphetia: siue diuinatio Et notandũ
quia cumdxit conflatus ÷ b & protinus sub iunxit contritus ÷ nabo : aspitie tran¬
siuit ad genus significins quia post ascensionc̃ dñi apostolorũq predicationẽ: pene um¬
uersa idola conflata sunt & redacta ad nibilum & cultus acreligio eoꝵ insuꝑ omnis ꝓ¬
phatia daemonũ & diuinatio magorũ hominũ cessauit Facta sunt simulacra coꝵ

Expanded text:
t in pecuniae pretium redactus est. « Contritus est Naboth. » Post vocationem gentium, statim subjungitur subversio idolorum. Bel sive Saturnus idolum fuit Babyloniorum primum. Posteaque ab illis sumpserunt et aliae gentes. Dictus est autem Bel, a Belo patre vini. Tantique honoris et religionis fuit apud veteres, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque, sed insuper suos filios immolarent. Naboth et ipsum idolum est, sed non est in isto loco positum pro idolo, sed pro interpretatione sui nominis. Interpretatur enim prophetia sive divinatio. Et notandum quia cum dixit conflatus est Bel, protinus subjunxit, contritus est Naboth: a specie transivit ad genus, significans quia post ascensionem Domini apostolorumque praedicationem, pene universa idola conflata sunt et redacta ad nihilum, et cultus ac religio eorum insuper omnis prophetia daemonum et divinatio magorum hominum cessavit. « Facta sunt simulacra eorum, »
Abbreviated transcription (Latin):
t quare hoc : qm̃ redemit dñs p̃tioso sanguine filu sui ia cob & isrł glorificabitur
iđ magnꝰ fiet. Oisrahel sireuersus fueris ad me in coto corde & a egeris paenitentiã
om̃sq: decti scientes qm̃ redẽptus es sangune filii eius Haec dicit dñs redep̃tortuus
õ isrł quite redẽptorus ÷ : & formatortuus &itero id÷ cũ non esses Egosũ dñs
faciens om̃a. Superius locutus ÷ desub uersione idolorũ & redẽptione isrł sipae¬
nitentiã egerit : nc̃ aut̃ de magnitudine potentie sue loquit᷑ qđ ipse fecerit omã

Expanded text:
Dominus » pretioso sanguine Filii sui, « Jacob; et Israel glorificabitur, » id est magnus fiet. O Israel, si reversus fueris ad me in toto corde, et egeris poenitentiam: oli ac prophetae omnesque electi, scientes quoniam redemptus es sanguine Filii ejus. « Haec dicit Dominus redemptor tuus, » o Israel, qui te redempturus est, « et formator tuus ab utero, » id est cum non esses: « Ego sum Dominus faciens omnia. » Superius locutus est de subversione idolorum et redemptione Israel: si poenitentiam ageret. Nunc autem de magnitud
Abbreviated transcription (Latin):
Naet cũ audir& : aꝑtũ est corcius ad credendum & ait. Ecce ancilla dñi : fiat mihi
secundum uerbũ tuũ Et germinet saluatorem Ihs̃ int̃pretatur saluator
Et quare saluator: quia ipse saluũ faci& populũ suũ apec catis eoꝵ Et tale ÷
qđ dicit germin& saluatorẽ : quasi dicer& ihũm Sic enĩ doxit angelus. Uoca¬
biturq: nomen cius. Ih̃s Et iustitia oriatur simul ipse ÷ ustus quia peccatũ

Expanded text:
 Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum. » Et germinet Salvatorem. Jesus interpretatur Salvator. Et quare Salvator? quia ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Et tale est quod dicit, germinet Salvatorem, quasi diceret Jesum. Sic enim dixit angelus: « Vocabitur nomen ejus Jesus . » Et justitia
Abbreviated transcription (Latin):
Ita delebo in aduentu filuitari iniquitates tuas ac peccata. sicutidis soluit̃ nubes
tenebrosa uł nebula caloresolis : uł uento raptante a tenuat᷑. Reuertere ad me
Laudate caeli qm̃ fecit dñs misericordiã cũ ia cob: iubilate & trema t̃rae Ecelos debemꝰ
intellegere summas angelicas potestates in celo residentes : & ꝑ & trema t̃rae simi
sis tunt homines habitantes in t̾ra. quia in ipsi sunt fundati sicut apłs dicit Aedi¬

Expanded text:
ita delebo in adventu Filii mei iniquitates tuas et peccata tua, sicuti dissolvitur nubes tenebrosa, vel nebula a calore solis, vel vento raptante attenuatur. « Revertere ad me,Laudate, coeli, quoniam fecit Dominus misericordiam cum Jacob, jubilate extrema terrae. » Per coelos debemus intelligeresistunt homines habitantes in terra, quia in ipsis sunt fundati. Sicut Apostolus dicit: « Aedi
Abbreviated transcription (Latin):
tione rȩꝓborum I Nonerit ibi amplius inftns dierum & senex quin imple¬
at dies suos: qm̃ puercentũ annorũ morietur. & peccator centũ annorũ maledict᷑
erit hec ad generalem resurrectionẽ ꝑtinent. Post quã nullus eritinfan
neq senex in conꝰgregitione fideliũ. neq in congregatione iniquorũ. sed om̃s
in ꝑfecta etitte resurgent. alii aduitã. alii adꝑditionẽ. In easilic& ȩtate qua
xp̃s resurrexit hoc ÷ in eutte trice simi certi ac dimidii annĩ om̃isq: im¬
plebunt diessuos quic postmodũ nemo morietur : iam morscorporis ultrañerit
in p̃senti scło iuxerit centũ anins. & om̃e illud tempus puerilit̃ duxerit ser¬
uiendo libini aliisq concupiscentiis: fttã ut transierit ab hac uita mouetur
inpeccatosuo Ethoc ÷ qđ subiungit quia peccator centũ annoꝵ maledit̾erit:
hoc÷ quiçentũ annis uiuens semꝑ puerilit̃ egitpeccando plenit̃ &ia maledict
erit Et e dificabunt domos & habutibunt: & plait abunt uineas. & come¬

Expanded text:
n impleat dies suos: quoniam puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit. » Haec ad generalem resurrectionem pertinent, postquam nullus erit infans neque senex in congregatione fidelium, neque in congregatione iniquorum, sed omnes in perfecta aetate « resurgent, alii ad vitam, alii ad perditionem. » In ea scilicet aetate qua Christus resurrexit, hoc est in aetate tricesimi tertii ac dimidii anni; omnesque implebunt dies suos, quia postmodum nemo morietur, jam mors corporis ultra non erin praesenti saeculo vixerit centum annis, et omne illud tempus pueriliter duxerit, serviendo libidini aliisque concupiscentiis, statim ut transierit ab hac vita, morietur in peccato suo. Et hoc quod subjungit, quia peccator centum annorum maledictus erit, hoc est, quia centum annis vivens semper pueriliter egit peccando, pleniter etiam maledictus erit. « Et aedificabunt domos, et habitabunt, et plantabunt vineas, et come
Abbreviated transcription (Latin):
uacuus & ÷ sensis Sicut inqiđ solebant fili isr ł dũ eorũ ad hucstar& religio
& tẽ plũ om̃ib: sanetius. uenire cũ guudio & psalmis in herusalẽ offerente si nunera sa¬
culatta. nulla c̃itigione uiolata  Et assumã exeis in sacer dotes& leuitas dicitdnis
Hocduplicit᷑ potest inteligi utreferat tã adiudeos qua ad gentiles. Assumt in qud ex cis ul a¬
uideis eredentib: &er̃ m insacer dotes ȩleuitas Dequib: un sic loquebat᷑ Sie nosecistim&
homo ut ministrosx p̃r Sacer dotes em̃ erant: quia sacra responsadabant populis. & se¬
m& ip soso fferebant dõ. & alios quosei sua p̃dicatione ad quir ebant ut paulus timocheum
Leutte erant id: assampt quia ad ño fuerant electi & assũ ptia doffitiũ p̃dicationis Alter
Assumma in quđ ex eis sub̵ gentib: que crediderunt : & er̃ mihi in sacer dotes & leutas. rep¬
batosacerdotio iudeciũ Vnde dicit apłs. Trans lato inquid sacerdocio necesse: utle¬

Expanded text:
vacuus . » Et est sensus: Sicut inquit solebant filii Israel, dum eorum adhuc staret religio et templum, omnibus sanctius venire cum gaudio et psalmis in Hierusalem, offerentes munera saculata, et nulla contagione violata. « Et assumam ex eis in sacerdotes et Levitas, dicit Dominus. » Hoc dupliciter potest intelligi, ut referatur tam ad Judaeos querdotes et Levitas. De quibus unus sic loquebatur: « Sic nos existimet homo ut ministros Christi . » Sacerdotes enim erant, quia sacra responsa dabant populis, et semetipsos offerebant Deo, et altos quos ei sua praedicatione acquirebant: ut Paulus Timotheum. Levitae erant, id est assumpti, quia a Domino fuerunt electi, et assumpti ad officium praedicationis. Aliter: Assumam, inquit, ex eis, subaudis gentibus qui crediderint, et erunt mihi in sacerdotes et Levitas, reprobato sacerdotio Judaeorum. Unde dicit Apostolus: « Translato inquit sacerdotio, necesse est ut le
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓpheta significate s̃ om̃s gentes. & am̃ a loca adq: rumor p̃dicationis apłict̃ decucur¬
rit : ita ꝑ hec animalia signi ficant᷑ diuersitatesgentiũ. & hominũ ad fidẽ uenientiũ
nequis deporttt uer ad eccłam: quicitissimi crediderunt. Inqua drigis uener̃ :
quido ctr ina pliilo sophica & onefuatte morũ fulgebant int̃ alios. ut august inꝰ. & ꝑ illã
sapientiã liudanã ꝑuener̃ ad doctrinã uera quat tuor euuangeliarũ. fulgen
tes parit̃ quat tuor uirtutib: principalib: ad caelestiamente subleuati In lecticis
nã aut in malã partẽ In malã partẽ : quia pnis ad coitũ. deqͥb dicit᷑. Nolite
fieri sicut aqus & mulus. In bonã: quia ut phisicidicunt ster iles sunt aphetib
quauis luxurie sint dediti. que lib: sedit dđ & salomon. quorũ alt̃ int̾̃ p̃tat᷑ fortis
& nos ꝑsangiunẽ passionis sue dõ pattripacificauit. In carrucis uener̃ : quialiorũ aux¬

Expanded text:
 decucurrit: ita per haec animalia significantur diversitates gentium et hominum ad fidem venientium. In equis deportati venerunt ad Ecclesiam, qui citissime crediderunt. In quadrigis venerunt, qui in doctrina philosophica et honestate morum fulgebant. inter alios, ut Augustinus; et per illam sapientiam mundanam pervenerunt ad doctrinam veram, quatuor virtutibus prin veram, quatuor virtutibus principalibus, ad coelestia mente sublevati. In lecticis, nam, aut in malam partem. In malam partem, quia proni sunt ad scortum, de quibus dicitur: « Nolite fieri sicut equus et mulus . » In bonam, ut physici dicunt, steriles sunt a fetibus quamvis luxuriae sint dediti: quilibet sedit David et Salomon, quorum alter interpretatur fortis et nos per sanguinem passionis suae Deo Patri pacificavit . In carrucis venerunt, qui aliorum aux
Abbreviated transcription (Latin):
peribunt om̃s genitt Quic quidergo punit. quic quid affligit. quiqquid ꝑcutit. quicqiđ
cruciat gladius potest appellari Ingludio quippesuo diuidicat᷑ ad om̃s homines quia dũ
dederit singulis qđ merent᷑. om̃s cognoscent illũ iustũ uidicẽ ẽẽ. & laudabunt iuditiũ eius
SEt multiplicabuntur int̃ fecti adño: iudei heretici. paguni & reꝓbi uniuersidã pnati
errores quosadimplebant: habebant insius crtis fontes & baptifteria inquib sepius se ab¬
luentes: putabant se amundari&iũ apeccatis. Et colebant ibuidola & luxuriabant᷑ ante
idola & aras decꝵ cũ masculis & feminis more canũ qđ ÷ turpius dicere. Ethoe: qđ dicit
postunã intrinsecꝰ : id÷ retro in ipso carũ corpare *Qui come debant carne sullã¬

Expanded text:
peribunt omnes peccatores . Quidquid ergo punit, quidquid affligit, quidquid percutit, quidquid cruciat, gladius potest appellari. In gladio quippe suo dijudicabitur ad omnes homines: quia dum dederit singulis quod merentur, omnes cognoscent illum justum judicem esse, et laudabunt judicium ejus. « Et multiplicabuntur interfecti a Domino. » Judaei, haeretici, pagani, et reprobi universi damnati, errores quos adimplebant, habebant in suis hortis fontes et baptisteria, in quibus saepius se abluentes, putabant se mundari etiam a peccatis. Et colebant ibi idola, et luxuriabantur ante idola et aras deorum, cum masculis et feminis, more canum, quod est turpius dicere. Et hoc est quod dicit post unam intrinsecus, id est retro in ipso earum corpore. « Qui comedebant carnem suilla
Abbreviated transcription (Latin):
adinsulas longe ad cos quiñ audier̃ deme & ñ aud er̃ glam meam Permare debemꝰ
intelligere hunc mundũ generalit̃ : quia sicut mare sẽ ꝑ in motu ÷ tiunc ascenden¬
tb: ꝓcellis nunc descendentib: it amunđ nunc in pace. nc̃ in bellis nc̃ in fame nc̃
in habundantia c̃sistit. nc̃ nascunt᷑ homines nunc moriunt᷑ Pera fricã omnẽ
plagã meridianã: inqua africa posita : Qđ uero ait mittã inliddã tenentes
sagittas : tale: acsidicer& Mittã adlidios qͥ speritis simi sagitaru Intaliã
id ÷ ÷ i n occidentẽ Ad insula som̃s & ad eos qui ñ audier̃ deme neq ꝑ angłm. neq¬
ꝑ ꝓ pheta Dcistis dicit ꝓpheta Quib ñ ÷ adnuntuttũ deceo uidȩ bunt ⁊e tad¬
nuntiabunt głam meã gentib:. sub illi quisaluati suerint ex iudeis: & adducent a płi
& in lecticis & inmulis. & in carrucis ad montẽ scmmneũ hierusalẽ dicitibñs. Hoc ad ecłam

Expanded text:
are debemus intelligere hunc mundum generaliter, quia sicut mare semper in motu est, nunc ascendentibus procellis, nunc descendentibus: ita mundus nunc in pace, nunc in bellis, nunc in fame, nunc in abundantia consistit; nunc nascuntur homines, nunc moriuntur. Per Africam, omnem plagam meridianam in qua Africa posita est. Quod vero ait, mittam in Lydiam tendentes sagittas, tale est ac si diceret: Mittam ad Lydios, qui sunt peritissimi sagittarii. In Italiam, id est in occidentem, ad insulaprophetam. De istis dicit propheta: Quibus non est annuntiatum de eo, videbunt. Et anuntiabunt gloriam meam gentibus subauditur, illi qui salvati fuerint ex Judaeis. « Et adducent » aposet in lecticis et in mulis et in carrucis ad montem san
Abbreviated transcription (Latin):
Y Et uenient & iuidebunt głam meam: In libris ꝓpheticis subito mutant᷑ tẽpora : sicut & ꝑ¬
sone Vnde in p̃sentiloco eaquȩ p̃missa sunt addiẽ uiditu ꝑtinent : istauero que modo
sub secunt᷑. ad primũ dñi aduentũ ꝑtinent & ad gentiũ fidẽ Uenient in quđ ex omnib:
gentib: fideles in eccłam : & uidebunt hoc ÷ intellegent mente glam diuinitaos meȩ
Ponã inquid ineis quicre didert̃ signũ crucis : signũ xp̃ianitatis & sclutis. Et mitta

Expanded text:
t videbunt gloriam meam. » In libris propheticis subito mutantur tempora, sicut et personae. Unde in praesenti loco ea quae praemissa sunt, ad diem judicii pertinent: ista vero quae modo subsequuntur, ad primum Domini adventum pertinent, et ad gentium fidem. Venient inquit, ex omnibus gentibus fideles in Ecclesiam, et videbunt, hoc est intelligent mente gloriam divinitatis meae, Ponam inquit in eis qui crediderint signum crucis, signum Christianitatis et salutis. Emittam
Abbreviated transcription (Latin):
cibis post ieiunium Om̃s inquit debitores uros rep&itis : id ÷ exigi¬
tis contentiose ab illis quibus aliquid commodastis: Ideo enim aliquan¬
do ieiunabant : ut liberius possent suos debitores repetere. quod non
potest sine contentione a gere
Ecce adlites & contentiones ie uina¬
tis : & percutitis pugno impie
Et ÷ sensus ldeo ieiunarsut
lites & contentiones agatis
& quod peuis ÷ pauperes & in nocenter
pugno ꝑcutitis sine piaetate
xigentes abillis qua non comodastis.
& uultis ut & audiam uos
Sequitur. Molite ieuinare¬
sicut usq adanc diem: ut audiatur in& celso clamor urt̃¬

Expanded text:
cibis post jejunium. Omnes, inquit, debitores vestros repetitis, id est, exigicibis post jejunium. Omnes, inquit, debitores vestros repetitis, id est, exigitis contentiose ab illis quibus aliquid commodastis. Ideo enim aliquando jejunabant, ut liberius possent suos debitores repetere, quod non potest sine contentione agi. « Ecce ad lites et contentiones jejunatis, et percutitis pugno impie. » Et est sensus: Ideo jejunatis ut lites et contentiones agatis, et, quod pejus est, pauperes et innocentes pugno percutitis, sine pietate exigentes ab illis quae non commodastis, et vultis ut exaudiam vos? Sequitur, « Nolite jejunarsicut usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
non suscipiam oeorum oꝑera. Ad propinquare dõ uolunt: sub au¬
ditur uoce non opere ¶ Quare ieiunauimus & non aspexisti. sub audi¬
tur exaudiendo : humiliauimus animam nr̃am id ÷ uitam nr̃am
sub auditur carnalis. & omnes debitores uestros repetitis
Proposuerant iuda ei dño quare non ex audiebat eos. cum humiliarent
seieiuniis: sed dñs non reprobat ieiunia sed opera quae inieiunio fa¬
carnalis Ac sidicer& Ideo non exaudio : quia ur̃m ieiunium
car& misericordia & in super prolaude & adulatione hominum illud
agitis Vacant iudaei ieiuniis. sed fraistra : quia non generalibus
Generale & enimieiumum ÷ abstinere ab omnibus inlicitis : & hoc non
pro laude temporaliagere Quod autem dicit indie ieiunii ur̃i in ueni¬
tur uoluntas ur̃a carnalis: quidam codices habent inuenitur uolup¬
ta sur̃a id ÷ delectatio in sumendis uidelic& pluribus & lautioribus

Expanded text:
non suscipiam eorum opera. « Appropinquare Deo volunt, » subaunon suscipiam eorum opera. « Appropinquare Deo volunt, » subaudis voce, non opere. « Quare jejunavimus, et non aspexisti, » subaudis exaudiendo. « Humiliavimus animam nostram, » id est, vitamsubaudis carnalis, « et omnes debitores vestros repetitis. » Proposuerunt Judaei Domino, quare non exaudiebat eos cum humiliarent se jejuniis: sed Dominus non reprobat jejunia, sed opera quae in jejunio fara, subaudis carnalis. Ac si diceret: Ideo non exaudio, quia jejunium vestrum caret misericordia, et insuper pro laude et adulatione hominum illud agitis. Vacant Judaei jejuniis, sed frustra, quia non generalibus. Generale etenim jejunium est abstinere ab omnibus illicitis, et hoc non pro laude temporali agere. Quod autem dicit, in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra carnalis, quidam codices habent: invenietur voluntas vestra, id est, delectatio, in sumendis videlicet pluribus et lautioribus
Abbreviated transcription (Latin):
os pertinen  : quicotidie ad templum & insinagogas confluen¬
tes: leges dĩ meditabantur: Et tamen iustitiã & iudicium rectũ
non adimplebant: quia idola prodõ colebant
Meinquid de
die indiem querunt. tantum modo uoce. & ueniendo adtem plum. atq.¬
in sina gogas. & scire uias. id ÷ actiones & uoluntates meas uolunt
Quare non ex audiam eos : quasi gens quae iustitiam fecerit. id ÷ ut
confitentes Velquȩ iustitiam fecerit. hoc ÷ ido lapro dõ non co¬
luerit sed mandata mea reote semper adimpleuerit. & quae iudi¬
cium id ÷ legem dĩ sui nondere liquerit. uel ueram fidem tenuerit
ex qua iustus uiuit Spirita liter autẽ iustitiam & iudicium xp̃m
debemus intellegere : qui est iustitia quia ipse iustificat electos suos.
& qui est iudicium quia pater non iudicat quem quam sed omne
iudicium dedit filio Rogant me iudicia iustitiae : id ÷ rogant
ut recte iudicem eos. & iustum iudicium faciam Ostendo. quare

Expanded text:
os pertinent, qui quotidie ad templum et in synagogas confluentes leges Dei meditabantur, et tamen justitiam et judicium rectum non adimplebant: quia idola pro Deo colebant. Me, inquit, de die in diem, quaerunt, tantummodo voce et veniendo ad templum atque synagogas: et scire vias, id est, actiones et voluntates meas volunt, quare non exaudiam eos. Quasi gens quae justitiam fecerit, id est, ut  hominem confitentes. Vel quae justitiam fecerit, hoc est, idola pro Deo non coluerit, sed mandata mea recte semper adimpleverit, et quae judicium, id est, legem Dei sui non dereliquerit, vel veram fidem tenuerit ex qua justus vivit. Spiritualiter autem justitiam et judicium Christum debemus intelligere, qui est justitia, quia ipse justificat electos suos: et qui est judicium, quia « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . » « Rogant me judicia justitiae, » id est, rogant ut recte judicem eos, et justum judicium faciam: ostendendo quare
Abbreviated transcription (Latin):
er hec uero duo quae dicit generationis udelic& & generationis:
utrumq: populum uult intellegi. iudeorum & gentium
Dicitur ego ad aeccłam. AEdificabuntur inquit inte oꝰ acdesia
ꝑfidem conuenticula quae desertasun inuidais ꝑ infidditatẽ :¬
& suscitabis fundamenta utriusq populi. a postolos uidelic&
predicatores q: : qui eccłam sua doctrina. & suis &emplis fun¬
runt Etuocaberis õ popule xp̃iane aedificator sepium iđ doc
ubi non ÷ qui esneq pax xp̃s Aedificatores aeccłe sunt predica¬
tores & quidefendum uineã. sepes uero eorũ doctrinaequȩ
puatgunt suos auditores. & quae defendunt uineã & messẽ do¬
minicã furibus iđ aecđam adiabolo quia in predicatione doc¬
torũ considerant. quamodo scandala & insidias demonũ uitare
debeant: Ipsi &iã auertunt semitas inquietũ : iđ erroris &im

Expanded text:
ationis, utrumque populum vult intelligi Judaeorum et gentium. Dicitur ergo ad Ecclesiam: aedificabunt inquit in te, o Ecclesia, per fidem conventicula, quae deserta sunt in Judaeis per infidelitatem, et suscitabis fundamenta utriusque populi, apostolos videlicet praedicatoresque, qui Ecclesiam sua doctrina et suis exemplis fundaverunt. « Et vocaberis, o » popule Christiane, « aedificator sepium, » id eubi non est quies neque pax Christi. Aedificatores Ecclesiae praedicatores sunt. Sepes vero eorum doctrinae quae pungunt suos auditores, et quae defendunt vineam et messem Dominicam a furibus, id est Ecclesiam a diabolo, quia in praedicatione doctorum considerant, quomodo scandala et insidias daemonum vitare debeant. Ipsi etiam avertunt semitas iniquitatum, id est erroris
Abbreviated transcription (Latin):
Uel ossa tua liberabit.
id ÷ corpus tuum indiae iuditu suscitabit. Dicamus
& tertio modo : per ossa intellegentes uir tutes. Ossa
tua liberabit : id est uirtutes tuas ipse custodi& lixx¬
ta illud psal miste
Dñs custodi& om̃a ossa corum
I deo autem os sibus uirtutes com parantur
quia sicut
corpus sustentatur ossibus:lta anima uirtutibu s¬
Et eris quasi ortus irriguus : & sicut fons aquarum¬
Legimus in libro geneseos:
quod plantauerit dñs paradisum. in cuius medio erat fons
qui irrigabat totum paradisum ill
uersa genera pomorum. & uaria genera herbarum¬
Significat scam aeccłom que hab& diuersas ordmes & ad ornatꝰ
uarus uirtutibus floribus bonsuero ille irrigans para dr̃sũ:

Expanded text:
Vel ossa tua liberabit, Vel ossa tua liberabit, id est, corpus tuum in die judicii suscitabit. Dicamus et tertio modo, per ossa intelligentes virtutes. Ossa tua liberabit, id est virtutes tuas ipse custodiet. Juxta illud Psalmistae. « Dominus custodiet omnia ossa eorum . » Ideo autem ossibus virtutes comparantur, quia sicut corpus sustentatur ossibus, ita anima virtut« Et eris quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarumLegimus in libro Geneseos, quod plantaverit Dominus paradisum, in cujus medio erat fons qui irrigabat totum paradisum . Ille hortus habens diversa genera pomorum et varia genera herbarumsignificat sanctam Ecclesiam, quae habet diversos ordines et adornatur variis virtutum flori
Abbreviated transcription (Latin):
lauit cmligationes impietatis & fasciculas deprimentes :
modo appellauit ca tenam d est obligationom peccutorẽ
& desieris mala preximorum meditari n redtor
hunc & illion digito. & desieris loqui quod non prodest quia detrae¬
tio bonorum operum non prodest neque &iam malorum. quia
tua tibi magis & pedir& ad memoriam reducere
Cum effude¬
ris esurienti animam tuam id ÷ cum uoluntatem tuam hilarem.
ostenderis esurienti compatiendo illius infirmitati & nudati.
sicut tuce.
& animam afflictam ieuniis aluisque miserus¬
repleueris. Honsolum frangendo panem sed satiando omnni¬
bus bonis Orictur in tenebris peccatorum lux tua xp̃s.
Et tenebrae tuae id est peccata tua erunt sicut meridies. id ÷¬
itatem iustitiae conuertentur. quia auferetur ini¬
quitas tua. ut dicas cum sponsa Cbi
requiescere te faci& in caelesti beatitudine requiesces ab om
animam tuam. ud claritate aeterna de uisione diuinita¬
tis suae & ossa tua liberabit sub auditur de inferno
netradantur in inferno incendio

Expanded text:
it colligationes impietatis et fasciculos deprimentes, appellat catenam, id est, obligationem peccatorum. Et desieris mala proximorum meditari, notando hunc et illum digito. Et desieris loqui quod non prodest, quia detratio bonorum operum non prodest, neque etiam malorum: quia tua tibi magis expediret ad memoriam reducere. Cum effuderis esurienti animam tuam, id est, cum voluntatem tuam hilarem ostenderis esurienti, compatiendo illius infirmitati et nuditati sicut tuae, et animam afflictam jejuniis aliisque miserepleveris, non solum frangendo panem, sed satiando omnibus bonis: orietur in tenebris peccatorum lux tua Christus, Et tenebrae tuae, id est, peccata tua, erunt sicut meridies, id eitatem justitiae convertentur. Quia auferetur iniquitas tua, ut dicas cum sponsa: « Urequiescere te faciet in coelesti beatitudine ab hostibus « animam tuam » vel claritate aeterna de visione divinitatis suae, « et ossa tua liberabit, » subaudis, de inferno ne tradantur incendio.
Abbreviated transcription (Latin):
& gloria dñi collig& te
Hoc du pliciter intellegen¬
dum est Ante ibit faciem tuam id est preced& te uel
presentiam tuam
madbeatitudiem aeternam iustitia tua.
& recta operatio ante udicem xp̃m. & gloria dm̃i ipse
uidelic& filius dĩ cui dicitur a patre Exsurge glo¬
ria mea
te : operimento misericordiae suae
tiam hic debemus accipere xp̃m. A quo iustificantur
omnes decti¬
Ipse uidelic& filius dĩ collig& te : id est suscipi& te ad se.
uexta illud.
Ubi sum ego. illic & minister meus

Expanded text:
et gloria Domini colliget te. » Hoc dupliciter intelligenum est. Anteibit faciem tuam, id est, praecedet te vel praesentiam tuam ad beatitudinem aeternam justitia tua, et recta operatio ante judicem Christum, et gloria Domini ipse videlicet Filius Dei, cui dicitur a Patre, « Exsurge, gloria mea te operimento misericordiae suae. Aliter, justitiam hic debemus accipere Christum, a quo justificantur omnes electipse videlicet Filius Dei colliget te, id est, suscipiet te ad se, juxta illud: « Ubi sum ego, illic et minister meus
Abbreviated transcription (Latin):
post Lex annos de captiuitate eos dimitterẽ uelocit̾ opere adimpleui.
& craeaui pacẽ ei qui longe erat aterra ꝓpria inhierłm. & sanaui cũ.
a peccatis qui paenitentiã egit in captiuitate
fructũ labiorũ meoꝵ. pacẽ ei quilonge : & pacẽ qui ꝓpe: hoc est
qđ promisi ꝑ prophaetas defilio mco qđ redẽpturus c&̃ genus humanũ
opere adimpleui. Statuens pacẽ iudaeis credentibus qui propeerant.
& gentibus quilonge Et sanaui cũ iđ utrũq populũ incredentib
sanaui apeccato: iudaeos uidelic& ab infidelitate. gentes aut̃ abido

Expanded text:
os eos de captivitate dimitterem, velociter opere adimplevi. Et creavi « pacem ei, qui longe erat » a terra propria in Hierusalem, « et sanavi eum » a peccatis, qui poenitentiam egit in captivitatefructum labiorum meorum pacem ei qui longe est, et pacem qui prope est: hoc est quod promisi per prophetas de Filio meo, quod redempturus esset genus humanum: opere adimplevi, statuens pacem Judaeis credentibus qui prope erant, et gentibus qui longe. Et sanavi eum, id est, utrumque populum in illo credentem sanavi a peccato, Judaeos videlicet ab infidelitate, gentes a
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificat om̃a & gubernat. &dat sensum & intellectũ. nec non &
animã ego erto in omnibus : non ÷ dignũ ut at̾naliter pereant.
sedhic ꝑcuciã cos & flagellabo ut sentiant iram meã & corrigantur.
& in futuro miserebor eorũ: Haec quae diximus generaliter pertinen
alom̃s fiddes quia dño flagealant᷑: spetialit̃ uero ad iudaeos. dequi¬
deis ad postremũ romanis Auarus dicitur : quasi auidus auri Etiudei
auarierant R in misericordes : id eoq: traditi sunt hostibus suis Abs condi
ut icamplius desider& : & indignatus sub̵ contrate uł ꝓpt̃ idolatriam¬
inuia cordissui. hoc ÷ in actione sua praua. Uias cius uidi : & dimisi
cum & redixi eũ. & reddidi consolationes ipsi & lugentib: eius. iđ lugen

Expanded text:
vivificat omnia et gubernat, et sensum dat et intellectum, necnon et vivificat omnia et gubernat, et sensum dat et intellectum, necnon et animam ego creo in omnibus : non est dignum ut aeternaliter pereant, sed hic percutiam eos et flagellabo ut sentiant iram meam, et corrigantur, et in futuro miserebor eorum. Haec quae diximus generaliter pertinent ad omnes fideles qui a Domino flagellantur, specialiter vero ad Judaeos de quiaeis, ac postremum Romanis. Avarus dicitur, quasi avidus auri. Et Judaei avari erant et immisericordes, ideoque traditi sunt hostibus suis. « Abscondi ut me amplius desiderares, « et indignatus sum, » subauin via cordis sui » hoc est in actione sua prava. « Vias ejus vidi, et dimisi eum, et reduxi eum. Et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus, »
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum contrito & humilispũ
sub̵ habitat : ut uiuficet̃ spm̃ humilium & cor contritorũ. dequibus¬
pse dicit Suꝑ quẽ requiesc& sp̃s m̃s nisi super humilem: & cetera
Et dequibus psalmista: Corcontritũ & humiliatũ. as̃ nonspernit Ad
& uiuunt uirtutib. & uiuific& cor contritorũ. iđ consolatione diuina
reform&. ut transeant a tristitia huius scłi quae mortẽ operatur ad
latitiã sempiternã. & demerore presentis uitae ad gaudiũ sine fine
mansurũ Non enĩ in sempiternũ litigabo. neq usq ad finẽ trascar.
quia sp̃s a faciae mta egredictur. & flatus ego faciã. Uox dĩ patris
on enĩ in sempiternũ litigabo iđ non inaet̃nũ seruabo trã meam.
neq causabor creaturae meae: sed ꝑcutiã in presenti. ut saluem in fu¬
tur ingenesi in sofflauit dñs in adam : & factus ÷ homo in animã
uiuentẽ. Et t sensus Igitur quia sp̃s a faciaemea egreditur qui

Expanded text:
trito et humili, » subaudis habitat, « ut vivificet spiritum humilium, et cor contritorum, » de quibupse dicit: Super quem requiescet Spiritus meus, nisi super humilem ? et caetera. Et de quibus Psalmista: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit . et vivunt virtutibus. Et vivificet cor contritorum, id est, consolatione divina reformet, ut transeant a tristitia hujus saeculi, quae mortem operatur, ad laetitiam sempiternam, et de moerore praesentis vitae, ad gaudium sine fine mansurum. « Non enim in sempiternum litigabo, neque usque ad finem irascar, quia Spiritus a facie mea egredietur et flatus ego faciam. » Vox Dei Patris est. Non enim in sempiternum litigabo, id est, in aeternum servabo iram meam, neque causabor creaturae meae, sed percutiam in praesenti, ut salvem in futur in Genesi: « Insufflavit Dominus in Adam, et factus est homo in animam viventem . » Et est sensus: Igitur quia Spiritus a facie mea egredietur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ. & dñs & audiette cuius uoluntatem ad in¬
Ecce adsum. Sub auditur adre¬
munerationem. qui tibi in auxilio ut posses bona opera agere
Si abstulcris demedio tui catenã. & desieris digitum & cendere
id est proximum de trahere. & loqui quon non prodest
quia de tractio bonorum operum non prodesto Cu
fuderis esurienti animam tuam id est uoluntatem tuan.

Expanded text:
inus exaudiet te: » cujus voluntatem adimEcce adsum, » subaudis ad remunerationem, qui tibi fui in auxilio ut posses bona opera agere. « Si abstuleris de medio tui catenam, et desieris digitum extendere, » id est proximo detrahere, et loqui quod non prodest, quia detractio bonorum operum non prodest. « Cum effuderis
Abbreviated transcription (Latin):
ad iniquitatem & regrediebantur ad interitum. & fluctuabat eorũ ma¬
litia sicut fluctuant undae maris. Ideoq conculcati siue ad nichi
escit filius dĩ quidedit ꝑacẽ mundo in impiis iudaeis. neq in omnib:
apłorũ clama sine timore ne metuas illorũ insaniam. necesses
a predicatione. quasi tuba & alta uocem tuã. iđ magnã uocẽ emit¬
te ut ab omnibus possis audiri. ad nuncians eis inminentem captiui¬
tatẽ a romanis & multã interfectionẽ. & adnuncia populo meo
scdera corũ iđ in mania peccata ido latriã uidelic&. homicidium
& & ecrabilia facinora quae ultra humanũ modum ipsi operantur.
& domui iacob adnuncia peccata corum in quibus delinquunt¬
contra dm̃ & ꝓximum. Adhuc populum suum illũ uocat:
ut adpaenitenti ã eũ ꝓuoc&: Me & enĩ dedie indiem querunt

Expanded text:
ad iniquitatem, et regrediebantur ad interitum, et fluctuabat eorum maad iniquitatem, et regrediebantur ad interitum, et fluctuabat eorum malitia sicut fluctuant undae maris: ideoque conculcati sive ad nihiluescit Filius Dei qui dedit pacem mundo in impiis Judaeis, neque in omnibus apostolorum, clama sine timore, ne metuas illorum insaniam, ne cesses a praedicatione. Quasi tuba exalta vocem tuam, id est, magnam vocem emitte, ut ab omnibus possis audiri: annuntians eis imminentem captivitatem a Romanis, et multam interfectionem. Et annuntia populo meo scelera eorum, id est, immania peccata, idololatriam videlicet, homicidium, et exsecrabilia facinora, quae ultra humanum modum ipsi operantur. Et domui Jacob annuntia peccata eorum, in quibus delinquuntproximum. Adhuc populum suum illum vocat, poenitentiam eum provocet. « Me etenim de die in diem qu
Abbreviated transcription (Latin):
feruens quod quiescere non potest: & redundant fluctus eius in
tiutate positi panitentiã egerun. quos sanauit apeccatis reducendo
illos in hierłm. & deillis &iã qui post dñi passionem crediderunt : nunc
de illis spetialiter loquitur qui in infidelitate su post dni ascensionẽ
ꝑmanserun. quib dicbat beatus paulus Uobis quidem oportebat pri
mũ loqui uerbũ dĩ: sedquia repulistis illud & indignos uos iudicastis.
eterne uite. Ecce conuertimur ad gentes impu inquid. siue iniquȩ
uidei qui in dñi passione. clamauer̃ reus ÷ mortis. crucifige talem.
feruentes in irã ad malũ quasi mare feruens qđ quiescere non potest.
sed sẽꝑ in motu ÷. & quorũ malitia siue ꝑsecutio redundauit sicut re¬
dundant fluctus maris: Cũ uenerint romani in conculcationẽ &
lutũ sub̵ erunt. & conculcabuntur habhostibus siue demonib sicuti
lutum. quod recedente a transeuntib conculcatur. Sicu
& inredditu suo facit lutum quod conculcatur : sic illi egrediebantur

Expanded text:
feruens quod quiescere non potest, et redundant fluctus eius in tivitate positi poenitentiam egerunt, quos sanavit a peccatis reducendo illos in Hierusalem, et de illis etiam qui post Domini passionem crediderunt: nunc de illis specialiter loquitur qui in infidelitate sua post Domini ascensionem permanserunt, quibus dicebat beatus Paululoqui verbum Dei, sed quia repellitis illud et indignos vos judicatis aeternae vitae: ecce convertimur ad gentes . Impii, inquit, sive iniqui Judaei qui in Domini passione clamaverunt: « Reus est mortis, crucifige talem : « ferventes in iram ad malum, quasi mare fervens quod quiescere non potest, sed semper in motu est: et quorum malitia sive persecutio redundavit, sicut redundant fluctus maris: cum venerint Romani in conculcationem et lutum, subaudis erunt: et conculcabuntur ab hostibus sive a daemonibus: sicuti lutum quo recedente a transeuntibus conculcatur. Sicutet in reditu suo facit lutum quod conculcatur: sic illi egrediebantur
Abbreviated transcription (Latin):
tã quã in solio sed& & requiescit in&celso itaq siue incaelo seu in ange¬
lis : & in scõ sub filiosuo uł inuno quoque electorũ ꝑfidem & dilectionẽ
ds̃ habitat Sicut ipse dicit¬

Expanded text:
tanquam in solio sedet et requiescit. In excelso itaque sive in coelo seu in angetanquam in solio sedet et requiescit. In excelso itaque sive in coelo seu in angelis, et in sancto subaudis Filio suo, vel in unoquoque electorum per fidem et dilectionem Deus habitat. Sicut ipse dicit
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ premiorũ obseruatores suos inuitat. Dequa dñs uidaeis lo¬
quitur. Auferetur a uolus regnũ dĩ : iđ sacra scriptura. Uł certe
rectã & operationẽ mundã predicando : & prebete iter id ÷ &emplum
bonũ. quod agere debeat. Auferte quoq offendicula iđ peccata corũ
perbaptismũ purgate . uł idolorũ culturã urã predicatione abillis
amouete in qua maxime offenditur ac̃. & illi inpediuntus. ne possint
uenire credendo adxp̃m. haec dicit &x celsus habitans et̃nitattm.
& caetera Iste ÷ & celsus & sublimis: dequo psalmista ait Ex celsus
suꝑ om̃s gentes dñs lpse habitat at̃nitatem : quia in commutabilis
man& insua diuinitate. nec initiũ nec finẽ habens Et sem̃ ÷ nom̃
sedes dĩ uexta illud Caelũ mihi sedes ÷ Et nolite uirare ꝑcaelũ. quia
tronus ÷ dĩ Siue ꝑ &celsum̃ ubid̃ habitat: angdicos sp̃s in quibus om̃ps¬

Expanded text:
altitudinem praemiorum observatores suos invitat, de qua Dominus Judaeis loaltitudinem praemiorum observatores suos invitat, de qua Dominus Judaeis loquitur: « Auferetur a vobis regnum Dei , » id est, sacra Scriptura. Vel certe rectam, et operationem mundam praedicando, et praebete iter, » id est exemplum num quid agere debeat. Auferte quoque offendicula, id est peccata eorum per baptismum purgate, vel ab idolorum cultura vestra praedicatione illos amovete, in qua maxime offenditur Deus, et illi impediuntur ne possint venire credendo ad Christum. « Haec dicit Excelsus habitans aeternitatem, » etc. Iste est excelsus et sublimis, de quo Psalmista ait: « Excelsus super omnes gentes Dominus . » Ipse habitat aeternitatem, quia incommutabilis manet in sua divinitate, nec initium nec finem habens. « Et sanctum esedes Dei, juxta illud: « Coelum mihi sedes est. » Et nolite jurare peabitat, angelicos spiritus, in quibus omnipo
Abbreviated transcription (Latin):
iđ non poterunt teliberare. quia om̃s deos tuos aufer& ꝑsecutio captiuitatis
& aduentus scilic& hostiũ. & toll& aura quod ipsũ significat Quiaũt fiduci¬
am hab& mei : haereditabitterrã & caetera Dallis dicit qui idola non ad¬
orauerunt : siue deillis qui incaptiuitatẽ ducti paenitentiã egerunt & reuer¬
sisunt sub torobabel & iłu decaptiuitate ut adorarent dm̃ suũ in loco suo
& seruirent ei in toto corde suo. Et dicã sub ciro. & principibus cius
iã facite populo meo : iđ prebetelicentiã reuertendi interrã suã Dedina¬
te desemita corũ : ut non inpediatis iter egrediendi Auferte offendicula.
iđ omnia in pedimenta quae aditer llorum noccre possunt. udibere re¬
deant ad terrã meã Sp̃italiter uero dcomnibus dectis dicit. quiue¬
racit̃ inillũ credunt. & fidem quã habent operib &ornant : qđ ipsi
haereditabunt terrã uiuentiũ. dequa psalmista dicit Credo uidore bona

Expanded text:
 auferet ventus, » id est non poterunt te liberare, quia omnes deos tuos auferet persecutio captivitatis, et adventus scilicet hostium, « et tollet aura, » quod idem significat. « Qui autem fiduciam habet mei, haereditabit terram, » et caetera. De illis dicit qui idola non adoraverunt, sive de illis qui in captivitatem ducti poenitentiam egerunt, et reversi sunt sub Zorobabel et Jesu de captivitate, ut adorarent Deum suum in loco suo, et servirent ei in toto corde suo. « Et dicam, » subaudis Cyro « Viam facite populo meo, » id est praebete licentiam revertendi in terram suam. « Declinate de semita eorum, » ut non impediatis iter egrediendi. « Auferte offendicula, » id est, omnia impedimenta quae ad iter illorum nocere possunt, ut libere redeant ad terram suam. Spiritualiter vero de omnibus electis dicit, qui veraciter in illum credunt, et fidem quam habent operibus exornant, quod ipsi haereditabunt terram viventium, de qua Psalmista dicit: « Credo videre bo
Abbreviated transcription (Latin):
domum tuam prebens eistectum qui non habent. ut reci¬
pias mansionem caelestem
Spiritaliter uagos inducimꝰ
indomum: quando dis cordantes & dissidentes. adunita¬
tem caritatis colligimus. Cum uideris nudum operi
cum.i ub au aiturtuis uestimentis. ad implens illud qui
hab& duas tunicas d& non habonti : Eto
Et carnem tuam
id est proximum tuum nedes p&eris cum uideris cum in¬
firmitate tabes centem. aut nudum uel in aliqua miseria
conscttum. recognoscens te esse similem illi. carnalem
& mortalem
Moraliter. cum uideris nudum id est
alienum a fide & uirtutibus aliquem tua ammonitu¬
one & tuo &emplo cooperi eum
Et carnem tuam
a est tui similem peccatorem: medes pexer is inc larie
erump&. id ÷ cumtalia feceris quae superius com memera¬
ea sunꝑ&: i Veni& quasi mane lumen tuum hoc estũ
citius norretugio  ꝑdit sensus  Siat sole mane fu¬
gantur tenebiae & illuminatur mundus: Itatu illuminabe¬

Expanded text:
domum tuam, praebens eis tectum qui non habent, ut recidomum tuam, praebens eis tectum qui non habent, ut recipias mansionem coelestem. Spiritualiter vagos inducimus in domum, quando discordantes et dissidentes ad unitaharitatis colligimus. « Cum videris nudum, operi eum, » subaudis tuis vestimentis, adimplens illud: Qui habet duas tunicas, det non habenti. « Et carnem tuam, » id est proximum tuum, « ne despexeris » cum videris eum infirmitate tabescentem, aut nudum, vel in aliqua miseria constitutum: recognoscens te esse similem illi, carnalem et mortalem. Moraliter: Cum videris nudum, id est alienum a fide et virtutibus aliquem, tua admonitione et tuo exemplo cooperi eum: et carnem tuam, id est, tui similem peccatorem, ne despexeris. Tunc erumpet, » id est, eum talia feceris quae superius commemorata sunt: veniet « quasi mane lumen tuum, » hoc estcitius orietur. » Et est sensus: Sicut sole mane fugantur tenebrae, et illuminatur mundus, ita tu illuminabe
Abbreviated transcription (Latin):
in quid eos liberos qui confracti sunt . iđ quitem pore famis & ne¬
cessitatis instante. alibertate tradiderunt se aibi inseruitutem : &
omne onus seruitutis uł peccati disrumpe.
łrange esurienti pa¬
nem tuum & egenos uagos que oduc indomum tuam
Notandũ : quia panem tuum dixit. non alienum. neconetur aliquis
& rapina hele mosinam facere: Quienim derapina offert¬
dõ sacrificium & misericordiam: quasi qui immolat filium
ante patrem. Spiritaliter : perpanem possumus intellege¬
re fidem xp̃i qui dixie
Egosum panis uiuus qui decelo descendi
Panem enim frangimus esurienti. quando fidem xp̃i quam ha¬
bemus simplitioribus fratribus manifestamus Similit
panem possumus intellegere sacram scripturam. qua reficit᷑
anima sicut corpus diuersis epulis. Quem pane
frangimus quando inscios docemus doctinam & sapientiam uit
illis insinu antes
Aegenos in quid & uagos induc in

Expanded text:
inquit eos liberos qui confracti sunt, id est qui tempore famis et neinquit eos liberos qui confracti sunt, id est qui tempore famis et necessitatis instante, a libertate tradiderunt se tibi in servitutem, et omne onus servitutis vel peccati dirumpe. « Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam. » Notandum, quia panem tuum dixit non alienum: ne conetur aliquis ex rapina eleemosynam facere. Qui enim de rapina offertrificium et misericordiam, quasi qui immolat filium ante patrem . Spiritualiter per panem possumus intelligere fidem Christi, qui dixit: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . » Panem enim frangimus esurienti, quando fidem Christi quam habemus simplicioribus fratribus manifestamus. Similiter per panem possumus intelligere sacram Scripturam, qua reficitur anima: sicut corpus diversis epulis. Quem panem tunc frangimus quando inscios docemus, doctrinam et sapientiam vitae illis insinuantes. Egenos inquit et vagos induc in
Abbreviated transcription (Latin):
ut beatus hieronimus dicit. ab eis debitum accomodatum & ige¬
re qui non possunt reddere. quia non habent unde. Quantoma¬
gis illud impietas ÷ quod falso requiritur Spiritaliter aũt
& moraliter conligationes & fasciculos debemus intellegere pecca¬
ta : que precipimur dimittere proximo indie ieiunu. dicens.
Dimitte proximo inte peccanti quae contra te egit : ut tibi dimit¬
tatur quod contra dm̃ deliquisti. & possis dicere libera mente
Dimitte nobis: sicut & nos dimittimus fratri. Dimitt
qui confracti sunt liberos & omne onus dirumpe. Sepe¬
tempore famis tradebant sequidam iudaorum pauperes prin¬
cipibus & diuitibus inseruitutem aliqui: ut per spatium septẽ
annorum eis seruirent. aliqui plus aliquiminus. alii &iam
usque ad annum iubeleum. Vnde precipitur illis. ut tales
dimittant a seruitute in libertatem : quia aliquando plus quam
ille statuiss&. decinebant eum cui contradiderat: : Dimitte

Expanded text:
tas est ab eis debitum accommodatum exigetas est ab eis debitum accommodatum exigere qui non possunt reddere, quia non habent unde: quantae illud impietatis est quod falso requiritur? Spiritualiter autem et moraliter colligationes et fasciculos debemus intelligere peccata, quae praecipimur dimittere proximo in die jejunii, Domino etc. Ac si diceret: Dimitte proximo in te peccanti quae contra te egit, ut tibi dimittatur quod contra Deum deliquisti, et possis dicere libera mente: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus fratri . « Dimitte eos qui confracti sunt liberos, et omne onus dirumpe. tempore famis tradebant se quidam Judaeorum pauperes principibus et divitibus in servitutem, aliqui ut per spatium septem annorum eis servirent, aliqui plus, aliqui minus: alii etiam usque ad annum Jubilaeum. Unde praecipitur illis, ut tales dimittant a servitute in libertatem: quia aliquando plusquam ille statuisset detinebant eum, qui se concrediderat. Dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
flaris in trinsecus. laudem humanam & inde requirens
Amat ds̃ om̃ps ea quae superius commemorauit. caput
uid elic& inclinare. saccum & ernerem sternere si puro
decorde agantur. & maxime tempore necessitatis & tri¬
bulationis ut in niniuitis & dauid atque achat
Si autem duplici ansmo fiunt : non elegit neque approbat ea
Non ge hoc ÷ magis ieiunium quod legi. sub̵ quod ego prscipio
dicentes omnem scripturam iniquam conscinde. Mors
orat illius populi . ut si alicui aliqiđ commodar&. erro¬
gra phum inde scriber& iđ cartam & scripturam. perquam
quibus aliquid prestabant: & aliquando falsa crrographa
scribebant cantra pauperes. & ab illis quinichil habebant cum
uiolentia & igebant quod illis non commiserant. huius cemao¬
di cartas & scripturas appellat conligationes. & fasciculos depri¬
mentes. quia ligabant iđ constringelunt per ea pauperes &
ob primebant. precepitq ut ea dissoluat Sienim impietas

Expanded text:
flaris intrinsecus: laudem humanam exinde requirens. flaris intrinsecus: laudem humanam exinde requirens. Amat Deus omnipotens ea quae superius commemoravit, caput videlicet inclinare, saccum et cinerem sternere: si puro de corde agantur, et maxime tempore necessitatis et tribulationis: ut in Ninivitis, et David atque Achaz . Si autem duplici animo fiant, non eligit neque approbat ea. « Nonne hoc est magis jejunium quod elegi, » subaudis, quod ego praecipio ulerunt dicentes: Omnem scripturam iniquam conscinde. Mos erat illius populi, ut si alicui aliquid commodaret chirographum inde scriberet, id est, chartam et scripturam per quam quibus aliquid praestabant, et aliquando falsa chirographa scribebant contra pauperes, et ab illis qui nihil habebant cum violentia exigebant quod illis non commiserant. Hujuscemodi chartas et scripturas appellat colligationes et fasciculos deprimentes: quia ligabant, id est constringebant per ea pauperes et opprimebant: praecepit ut ea dissolverent. Si