comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauit serpentem in desertonita in¬
quit oportet exaltari filium homi¬
nis: quia sicut illi qui exaltatũ
pro signo serpentem eneum as¬
piciebant. sanabantur ad tempꝰ
a temporali morte. et plaga. quã
serpentium morsus intulerat: ita
ciunt: saluantur in ꝑpetuum ab
omni morte quã peccando in ani¬
ma. pariter et carne con traxerũt.
Unde recte subiungitur: ut omĩs
credit in xp̃m. non solum ꝑditio¬
nem euadit penarum: sed et uitã
ꝑcipit et̾nam. Et hoc int̾ figuram
distat et ueritatem: quia ꝑ illã uita
ta donatur sine fine mansura. S
curandum sollerter est: ut quod
intellectus benesentit. oꝑatio con¬
digna ꝓficiat: quatenus confessi¬
o nostre recte fidei. pie et sobrie ꝯ
Uerum quia hec. et de filio ho¬
minis dicuntur. qui exaltari in
cruce. et mortem potuit pati: ne
putaret nichodemus. filium tã
tum hominis esse eum. a quo
uita esset expectanda ꝑpetua: cu¬
rauit ei dominus etiam diuinita¬

Expanded text:
tavit serpentem in deserto, ita, intavit serpentem in deserto, ita, inquit, oportet exaltari Filium hominis, quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant sana temporali morte et plaga quam serpentium morsus intulerat, ita ciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte, quam peccando in anima pariter et carne contraxerant. Unde recte subjungitur: Ut omnis credit in Christum, non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem, quia per illam vitta donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est, ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna perficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei, pie et sobrie coVerum quia haec de Filio hominis dicuntur, qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinita
Abbreviated transcription (Latin):
pentis enei. dum ꝑcussi aspice¬
rent sanabantur. passionem
nostri redemptoris in cruce. in
cuius solum fide regnum mor¬
tis et peccati suꝑatur. Recte et¬
enim ꝑ serpentes peccata. que
animam simul et corpus ad
interrtum trahunt exprimunt᷑:
non solum quia igniti. quia ui¬
rulenti. quia ad perimendum
sunt astuti: uerum etiam quia
ꝑ serpentem primi parentes no¬
stri. ad peccandum ꝑsuasi. ac
de immortalib sunt peccando
mortales effecti. Recte ꝑ serpentẽ
eneum dominus ostenditur: qui
uenit in similitudinem carnis pec
em quidem ignitis serpentib si¬
milem ostendit. sed nullũ ꝓrsus
in suis membris habuit ardorẽ
ueneni nocentis: quin potius ꝑ¬
cussos a serpentib. sua exaltatõe
sanabat: sic nimirum redemptor
humani generis. non carnẽ pec¬
cati. seo similitudinem induit car¬
nis peccati: in qua mortem crucis
paciendo.credentes in se ab omni
peccato. et ab ip̃a etiam morte li¬
beraret. Si cut etiam moyses exal¬

Expanded text:
pentis aenei, quem dum percussi aspicepentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Dominus ostenditur, qui venit in similitudinem  Beda, simem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis; quin potius percussos a serpentibus, sua exaltatione sanabat: sic nimirum, sic Redemptor humani generis, non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Sicut ergo Moyses exal
Abbreviated transcription (Latin):
pereat: sed habeat uitam eter¬
nam. Mira magisterii celestis
arte. dñs magistrum legis mo¬
sayce. ad spiritalem legis eundẽ
sensum inducit: recordans hys¬
torie ueteris: et hanc in figurã
sue passionis. atq humane sal¬
uationis factam edisserens. Nar¬
rat quippe liber numeroꝵ. quia
percusus in heremo populus isił
taneris longi ac laboris. mur¬
murauit contra dominum et moy¬
sen: ideoq dom inus immiserit ĩ
illum ignitos serpentes: ad quoꝵ
plagam ⁊ mortes plurimoꝵ. cũ
clamarent ad moysen. ⁊ille oraret
ꝓ eis: iussit eum dominus facere
serpentem ereum. et ponere pro
signo: qui percussus inquit as¬
pexerit eum uiuet: et ita factum
nitoꝵ. uenena sunt. ⁊ incentiua
uinioꝵ: que animam quã tan¬
gunt. sp̃ali morte ꝑimunt. Et
bene murmurans contͣ dñm
populus. serpentium morsibus
sternebatur: ut ex ordine fla gel¬
li exterioris agnosceret: quãtã
intus ꝑniciem murmurando
pateretur. Exaltatio autẽ ser¬

Expanded text:
pereat, sed habeat vitam aeterpereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamarent ad Moysen, et ille oraret pro eis, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexerit eum, vivet. Et ita factum nitorum, venena sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem ser
Abbreviated transcription (Latin):
est enim qd̃ ipssum corpus eius
int̾ aduersa presentis seculi de¬
prehensum. gloriatur et dicit.
Nunc autẽ exaltauit caput me¬
um suꝑ inimicos meos. Ac si pa¬
tenter dicat. qui occisum a uide¬
is xp̃m. caput uidelicet meũ sus¬
citauit a mortius: ac frustratis
omnib inimicoꝵ insidiis suble¬
uauit in celum: spero me ettam
de presentib spericulis eruens
meo capiti iungat in regno. Qͥa
lo alio ordine nisi ꝑ eum qui desc̃e¬
dit de celo. potest ascendere in celũ
Unde alias ip̃e dicit. Nemo uenit
ad patrem: nisi ꝑ me. Lc.iiiͣ.¬
ec ideo nichodemo. ideo cũc¬
tis dicuntur catecuminis:
ut discant eius membris renas¬
cendo in corporari: ꝑ quẽ possĩt
ascendere in regnum dei. Et qͥa
ascensio. uel ingressus regni. fie¬
ri non potest absq fide. et sacra¬
mentis dñice passionis: recte
subinfertur. Et si cut moyses
exaltauit serpentem in deserto:
ita exaltari oportet filium hoĩs:
ut omnis qui credit in eum nõ

Expanded text:
est enim quod ipsum corpus ejus est enim quod ipsum corpus ejus inter adversa hujus saeculi deprehensum gloriatur, et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos . Ac si aperte dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in cde praesentibus periculis eruens meo capiti jungat in regno. Quialo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum; unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Haec ideo Nicodemo et cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari per quem possint ascendere in reascensio vel ingressus regni fieri non potest absque fide et sacramentis dominicae passionis, recte subinfertur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit
Abbreviated transcription (Latin):
sue natura maiestatis semꝑ ubi¬
q presens a dest : Sed et hoc q̃¬
rendum. quomodo dictum sit:
et nemo ascendit in celum. ni¬
si qui descendit de celo: cũ om̃s
electi se ueraciter confidant as¬
censuro in celum: ꝓmittente
sibi dño: quia ubi sum ego. illic
et minister meus erit. Cuius ta¬
men nodum questionis. aꝑtissima
ratio soluit: quia uidelicet media¬
tor dei et hominum homo xp̃s
iħs. electoꝵ omnium caput est:
itemq omnes electi euisdem ca¬
pitis membra sunt. dicente apło:
et ip̃m dedit caput suꝑ omnem
eccłiam. Et rursum. Uos enim
estis corpus xp̃i. et membra de
membro. Nemo ergo ascendit ĩ
celum: nisi qui descendit decelo.
filius hominis qui est in celo.
Nemo ascendit in celo. ni si xp̃c
in corpore suo. qd̵ est eccłia: qui
in seip̃o quidem primũ cernen¬
tib apłis. eminentiorib ni¬
mirum membris sius ascen¬
dit: et ex membris sius cotidie
ascendens se colligit in celo. Hinc

Expanded text:
suae naturae majestate semper ubisuae naturae majestate semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum, quomodo dictum sit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi se veraciter confidant ascensuros in coelum, promittente sibi Domino: Quia ubi sum ego, illic et minister meus erit . Cujus tamen nondum quaestionis apertissima ratio solvit, quia videlicet mediator Dei et hominum homo Christus Jesus electorum omnium caput est; itemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam ; et rursum, Vos enim estis corpus Christi, et membra de membro . Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo. Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia. Qui in seipso quidem, primum cernentibus apostolis, eminentioribus nimirum membris suis ascendit, et exinde in membris suis quotidie ascendens, se colligit in coelum. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quomodo dicatur filius hoĩs.
uel descendisse de celo: uel eo temꝑe
quo hec in t̾ra loquebat᷑. iam fuisse
in celo. Nota est naniq confessio
fidei catholice: quia descendens de
celo filius dei. filium hominis in
utero uirginali suscepit: eumq cõ¬
pleta dispensatione passionis sue
resuscitauit a mortuis: et assump¬
sit in celum. Non ergo caro xp̃i des¬
cendit de celo: neq ante tempus as¬
censionis erat in celo. Ex qua rati¬
one dicitur. nisi qui descendit de ce¬
lo. filius hominis qui est in celo:
nisi quia una xp̃i ꝑsona est in
duab existens naturis: Atq ideo
filius hominis recte dicitur et des
cendisse de celo. et ante passionem
fuisse in celo: quia qd̾ in sua nat᷑a
habere non potuit: hoc in filio dei
guine suo. Neq enim ds̃ in sua
substantia. seo in homine assũp¬
to sanguinem quẽ pro celesia
funderet habuit. Hinc etiam psal¬
mista dicit. Ascendit deus in iu¬
bilatione. Quomodo enim deus
nisi in homine ascenderet: qui ĩ

Expanded text:
catur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? Nota est namque confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, nisi quia Christi persona una est, in duabus existens naturis? atque ideo Filius homcendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo, quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, guine suo . Neque enim Deus in sua sententia, sed in homine assumpto sanguinem, quem pro Ecclesia funderet, habuit. Hinc etenim Psalmista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus, nisi in homine, ascenderet, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
erant secute. cum a romatib ad
monumentum uenerunt: et ei
quẽ uiuentem dilexerant eti am
mortuo. studio humanitatis ob¬
secuntur. Sed res gesta: aliquid
in scã eccl̃ia signat gerendum.
Sic quippe necesse est ut audiam̾s
que facta sunt: quatenus cogite¬¬
mus etiam que nobis sunt ex
eoꝵ imitatione ta cienda. Et nos
ergo in eo qui est mortuus creden¬¬
tes. si odore uirtutum recti. cum
lius cum aromatib uenimus.
Ille autem mulieres angelos ui¬
dent. que cum aromatibz uene¬
runt:quia uidelicet ille mentes

Expanded text:
erant secutae cum aromatibus ad erant secutae cum aromatibus ad monumentum venerunt, et ei, quem viventem dilexerant, etiam mortuo, studio humanitatis obsequuntur. Sed res gesta aliquid in sancta Ecclesia signat gerendum. Sic quippe necesse est ut audiamus quae facta sunt, quatenus cogitemus etiam quae nobis sint ex eorum imitatione facienda. Et nos ergo in eum qui est mortuus credentes, si, odore virtutum referti, cum lius cum aromatibus venimus. Illae autem mulieres angelos vident, quae cum aromatibus venerunt, quia videlicet ill
Abbreviated transcription (Latin):
iloqui consueui. Sed quia
La cescente stomacho. ea que
dictauero legere nõ possum:
quosdaru ur̃m minus liben-¬
ter audientes intueor. Uisde
nunc a memet ip̃o exigere
contra morem uolo: ut intͣ
sacra missarum sollempni¬¬
a lectiones sci euangeliĩ ñ
dictando. sed colloquendo
edisseram. Sĩcq excipiatur
ut loquimur. quia collocuti¬
onis uox corda torpentia. plus¬
qͣm sermo lectionis excitat: et
quasi quedam. manus sollicitu:¬
dimis. ut euigilet pulsat. Et quidẽ
ad opus me sufficere posse nõ ui¬¬
deo: sed tamen uires quas imꝑi¬
tia denegat. caritas ministrat. Sci¬¬
o namq qui dixit. Aꝑi os tuũ
et ego adimplebo illud. Bonũ ergo
opus nobis in uoluntate sit: nam
ex diumo adiutorio erit inꝑfectio¬
ne. Dat loquendi ausum etiam re-¬
surrectionis dñice tanta sollemp¬
nitas: quia indignum ualde est.
ut ea die laudes debitas taceat lin¬
gua carnis: qua uidelicet die ca¬
ro resurrext auctoris. Audiitis fr̃e¬
km̃i qd sc̃e mulieres que dñm fu¬

Expanded text:
loqui consuevi; sed quia, lassescente stomacho, ea quae dictavero legere ipse non possum, quosdam vestrum minus libenter audientes intueor. Unde nunc a memetipso exigere contra morem volo ut inter sacra missarum solemnia lectionem sancti Evangelii non dictando, sed colloquendo edisseram. Sicque excipiatur ut loquimur, quia collocutionis vox corda torpentia plus quam sermo lectionis excitat, et quasi quadam manu sollicitudinis ut evigilent pulsat. Et quidem ad hoc opus me sufficere posse non video; sed tamen vires quas imperitia denegat charitas ministrat. Scio namque qui dixit: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud . Bonum ergo opus nobis in voluntate sit, nam ex divino adjutorio erit in perfectione. Dat loquendi ausum ipsa etiam resurrectionis Dominicae tanta solemnitas, quia et indignum valde est ut eo die laudes debitas taceat lingua carnis, quo videlicet die caro resurrexit auctoris. 2. Audistis, frmi, quod sanctae mulieres quae Dominum fu
Abbreviated transcription (Latin):
queso qd̃ sicut lumen feceris me-
et nõ intres ĩ iudiciũ cũ ẜuo tuo.
quia nõ iustificabitur ĩ cõspectu
tuo omĩs uiuens. Et quibusdam
ĩterpositis adiecit dicens axmẽto
mei qui solus sine ꝓctõ es xp̃e redẽp¬
tor mũdi ⁊ educens me de corpore
mentis huius saluũ fac ĩ reginum
tuũ celeste utrũq tuũ est ⁊ quãdo
uoluistt me in hunc mundũ inatrate
et qũ ex eo iubes exire tu sẽper fuisui
protector meus: in manus tuas tõ¬
mendo spiritum meum

Expanded text:
quod sicut lutum feceris me ; et non intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Et quibusdam interpositis adjecit, dicens: Memento mei qui solus sine peccato es, Christe Redemptor mundi, et educens me de corpore mortis hujus, salvum fac in regnum tuum coeleste, quia utrumque tuum est, et quando voluisti me in hunc mundum intrare, et quando jubes ex eo exire. Tu semper fuisti protector meus, in manus tuas commendo s
Abbreviated transcription (Latin):
qui tertius post petrũ aplz
anthiochenã rexit eccliam
Qui ꝑsecutionẽ traiam damnatus
ad bestias uunctus mittitur. ubi
presente traiano circũsedete seuaitu
pilis plũbeis scapule eius st̾ ꝯtuse
Deniq ungulis latera eiꝰ dilammata
⁊ lapidibus asperis ꝯfricata. Pdost
expanse manus eiꝰ et igni replete
paprioleo infuso ⁊ incenso latera a¬
illius steterũt Tu. Lc̃o. n¬
Ost lectu flãmantẽ post dor¬
et sale plagas eius ꝑtusas. Post uin¬
culis ferreis beata mẽbra illius as¬
tricta. et pedes eius ĩ mia carcerie
ligno cõclusa ibi tribus diebus ac
natib pane nõ comedẽs ⁊ aquam
non bibens mãsit Sedente traiano ꝓ
tribunali in amphiteatro cõcurrẽte
ligatus duob obicitur leonib. Ic̃ in.¬
uii iam ꝓiectus bestias ru¬
gientes audiret: ardore paciẽ¬
di ait Tũi romam qui boc certa¬
men spectatis: nõ sus causa la bo¬
raui. Non ꝓpter prauitatẽ hec pacior¬
ĩ sed ꝓpter pietatem frumẽtũ xp̃i sũ

Expanded text:
qui tertius post Petrum apostolum Antiochenam rexit Ecclesiam: qui persecutione Trajani damnatus ad bestias Romam vinctus mittitur; ubi praesente Trajano cicumsedente senatu, pilis plombeis scapulae ejus primum contusae, deinde ungulis latera ejus dilaniata, et lapidibus asperis confricata. Post expansae manus ejus et igni repletae papyro oleo infuso et insenso latera ejus aillius steterunt. Post lectum flammantem, post doret sale plagas ejus perfusas, post vinculis ferreis beata membra illius astricta, et pedes ejus in ima carceris ligno conclusos, ubi tribus diebus ac noctibus panem non comedens et aquam non bibens mansit, sedente Trajano pro tribunali in amphitheatro, concurrente ligatus duobus objicitur leonibus. Cumque jam projectus bestias rugientes audiret, ardore patiendi ait: Viri Romani, qui hoc certamen spectatis, non sine causa laboravi, non propter pravitatem haec patior, sed propter pietatem; frumentum Christi sum,
Abbreviated transcription (Latin):
sensit. Illa nature ordine audiuit.
iste exultauit ratione misterii. Illa
marie. iste dm̃i sensit aduentum.
femina mulieri. et pignus pignori
Iste graciam loquũtur. illi intus ope¬
rantur pietatis misteriũ. maternus
adoriuntur profectib. Duppliciq
miraculo prophetizant matres spũ
pariuilorum. Exultauit infans in
utero. repleta mater est: non prius
esset repletus spũ sancto: repleuit et
matrem. Exultanit iohannes. Exiũ¬
tauit et marie spũs. Exultante iohẽ
repletur elizabech: mariam tamen
non impleri spiritu sancto. s sp̃m̃ eiꝰ
exultare cognouimus Incomprehen¬
sibilis enim incomprehensibiliter ope¬
rabatur in matre: et illa post concep¬
tum repletur. ista ante conceptu.

Expanded text:
sensit: illa naturae ordine audiuit, sensit: illa naturae ordine audiuit, iste exsultauit ratione mysterii, illa Mariae iste domini sensit aduentum, femina mulieris et pignus pignoris, istae gratiam loquurantur, pietatisque mysterium maternis adoriuntur profectibus duplicique miraculo prophetant matres spiritu parvulorum. Exsultavit infans, et repleta mater est, non priuesset repletus spiritu sancto, repleuit et matrem. exsultauit Iohannes, exsultauit et Mariae spiritus. exsultante Iohanne repletur Elisabet, Mariam tamen non repleri spiritu, sed spiritum eius exsultare cognouimus — inconprehensibilis enim inconprehensibiliter operabatur in matre — et illa post conceptum repletur, ista ante conceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
re sermones. Maria in domo sera.
festina in publico. mansit apud co-¬
gnatam suam tribus mensibus.
Et enum que propter officium ueĩt
niherebat officio: mansit tribz men
aliena: sed quia frequencius in pu¬
blico uideri displicebat. Didicistis
uirgines pudorem marie. discite et¬
humilitatem. Uenit ꝓpinqua ad
proxunam: iunior ad senorem. nec
solum uenit. sed cam prior salutauit.
Decet enĩ ut quanto castior uirgo sit
oribus: sit magistra hũilitatis: in qͣ
est professio castitatis. Est et causa
pietatis: est etiam norma doctrine.
ontuendum est eñt. quint.
quia suꝑioꝵuenit ad. inferio
rem: ut inferior aduuietur. Maria
ad elizabech. xp̃s ad iohannẽ. Deni¬
q etiam postea. ut sanctificaret bap¬
tismũ iohanns: dominus uenit
exultauit infans in utero eius. et
repleta est spũ sancto. Uide distinc¬
tionem singulorũq uerborum pro¬
prietates: Uocem prior eliz abeth au¬
diuit. sed iohannes prior graciam

Expanded text:
re sermones. Maria in domo seria, re sermones. Maria in domo seria, festina in publico, mansit apud cognatam 1289 suam tribus mensibus. Etenim quae propter officium venerat, inhaerebat officio. Mansit ergo mensialiena, sed quia frequentius videri in publico displicebat. 22. Didicistis, virgines, pudorem Mariae: discite humilitatem. Venit propinqua ad proximam, junior ad seniorem: nec solum venit, sed etiam prior salutavit; decet enim ut quanto castior virgo, tanre senioribus. Sit magistra humilitatis, in qua est professio castitatis. Est et causa pietatis, est etiam norma doctrinae. ontuendum est enim quia superior venit ad infrem, ut inferior adiuuetur, Maria ad Elisabet, Christus ad Iohannem, denique etiam postea, ut sanctificaret baptismum Iohannis, dominus uenit exsultauit infans in utero eius, et repleta est spiritu sancto. uide distinctionem singulorumque uerborum proprietates. uocem prior Elisabet audiuit, sed Iohannes prior gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
orale est ommbus. ut qui fi¬
dem exigunt fidem astruant
et ideo cum angelus abscondita
nunciaret. ut fides astruetur exẽm¬
plo senioris femine et sterilis: con¬
Ubi hoc audunt maria. non q̃si
incredula de oraculo. nec quasi in¬
certa de nuncio. nec quasi dubitãs
de exemplo. S quasi leta ꝓ uoto.
religiosa pro officio. festina pre
gaudio. in montana perrexit. Qͦ
cm̃ iam deo plena. nsi ad supiora¬
uirgo cum festinatione couscenderet:
nescit tarda mol amia sp̃s scĩ gr̃a¬
sancte. sedulitatem quam
pregnantib debcatis exhibere cog¬
nauis: Mariam que ante sola m
intinus penetralib uersabatur. nõ
a publico uirginitatis pudor. non
a studio asperitas moncium. non
ab officio prolixitas itineris retar¬
dauit. In montana cum festinaci¬
one uirgo officii memor. ĩurie ĩ¬
memor. affectu iugente. nõ sexu.
relicta prexit domi Discite et uos¬
uirgines sacre non circuncursare ꝑ
alienas edes. non cõmorari in pla¬
teis. non aliquos in publico misce¬

Expanded text:
orale est omnibus, ut qui fidem exigunt, fidem adstruant. Et ideo angelus cum abscondita nuntiaret, ut fides astrueretur exemplo, senioris feminae sterilisque con hoc Maria, non quasi incredula de oraculo nec quasi incerta de nuntio nec quasi dubitans de exemplo, sed quasi laeta pro uoto, religiosa pro officio, festina pro gaudio in montana perrexit. quo enim iam deo plena nisi ad superiora cum festinatione contenderet? nescit tarda molimina sancti speres, sedulitatem quam praegnantibus debeatis exhibere cognatis. Mariam, quae ante sola in intimis penetralibus versabatur, non a publico virginitatis pudor, non ab studio asperitas montium, non ab officio prolixitas itineris retardavit. In montana virgo cum festinatione, virgo officii memor, injuriae immemor, affectu vigente, non sexu, relicta perrexit domo. 21. Discite, virgines, non circumcursare per alienas aedes, non demorari in plateis, non aliquos in publico misce
Abbreviated transcription (Latin):
mutauit horrorem. atq orbis clima¬
ta tenebrarum obtexit caligine. earũ¬
dem tenebrarum signo antea ĩuiso
et ĩ audito attonitus. ut omniũ lrtte¬
rarũ disciplinis edoctus dixit.
Hec nox quam nostris oculis no¬
uam descendisse miramur: toci
mundi ueram lucem aduenturam si¬
gnauit. Atq deum humano gesieri
effulsurum serena dignitate dictauit
Onde expletis pro quibus perrexerat
feliciter rediit: ariq tocius urbis athe¬
ne p̃erat. curie anopagi presidens. oĩ¬
um negociorum ciuilium publice ⁊
priuatim. ut nobilior nobilissmis
moderamina disponebat. atq inter
primos primus sophistica et sillogi¬
stica uniuersalium doctrinarum a¬
cumina. et strophas infulatus toga
philosophica. ciuib ac undiq ad id
studium confluentibus ꝓfundebat.
unc siquidem uatem

Expanded text:
noctis horrorem, atque orbis climanoctis horrorem, atque orbis climata tenebrarum obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito attonitus, ut omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione dictavit. CAPUT VI. Unde expletis, pro quibus perrexerat, feliciter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluentibus profundebat. Hunc si quidem vatem
Abbreviated transcription (Latin):
professus est fore discipulum.
iis ita gestis cum uocis noui¬
tate athenienses ꝑmoti. quadã
die paulum ad ariopagum duxis¬
sent. ut ibi examen sua doctrina ac¬
ciperet: adorsus est dyonisium. qui
ob plenitudinem diue suꝑnorum
mininũ sciencie. theosophus idest
deum sapiens. et a regione urbis
qua sedulo cõmorabatur. et in na¬
tis principabatur ariopagita gene¬
rali quasi uocabulo utebatur. altis¬
simo sanguine primi et magni dy¬
onisii illius. non illius semen uel
deucalionis. sed eius qui huius inuẽ¬
tor apud athenas insignis est hĩtus
longissima et clara progenie propa¬
ti quinqz agens. et cunctis pene artibꝰ
copiose mibutus: crementi studio excitꝰ
una cum apollophanio cõphilosopho
suo astrologice discipline uoco egipti
eliopolim transinigrauit. Ubi sumul
cum eo degens. quando deus homo doꝰ
inuidia iudeorum cruci pependit affi¬
xus: et sol sui domini mortem paue¬
scens. lucis sue radios in tetre noctis

Expanded text:
professus est fore discipulum. CAPUT V. professus est fore discipulum. CAPUT V. His ita gestis, cum vocis novitate Athenienses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acciperet, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus principabatur, areopagita genuino quasi vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui vitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima et clara propagine propaque et viginti agens, et cunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigravit. Ubi simul cum eo degens, quando Deus homo, Dominvidia Judaeorum cruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis suae radios in tetrae mutavit
Abbreviated transcription (Latin):
quenti et condempso imperii opp̾ssa:
et intercapta dirmitur.
cbisim aduentum pauli quidã
uir nobilis erat qui sumirtes
idest consecretalis a pollochronospa¬
gita qm̃ in eadem urbis regione. cete¬
ros precellebat. nominabatur ciuidã
prosapia deriuatus. Ciuius pater in¬
nicholans uir magni ingemi littera¬
rum studio pollens cius. et argolice
artis magister fuit. Hiuus igitur fi¬
luis apollo dum inter philosophorũ
scolas clarus haberetur. et autenticas
bibliotecas reuolueret. deditusqz eẽt
philosophie. et uains suꝑsticionibus
ritu paganorum. audiuit paulum
aplm̃ noua et in audita antea dog¬
mata predicantem. et cum ei resistere
non ualeret: iuenit ueram doctrin ã
quam paulus apud athenas docuit.
sielinquens ergo demonicas ludifica¬
tiones. et gentilicas adinuentiones:
prouolutus apłi pedib. dep̃catus ẽ eũ.
ut illi ueram doctrinam et uiam sa lu¬
tis ostenderet. seq xp̃i et nõ saturm

Expanded text:
quenti et condenso impetu oppressa quenti et condenso impetu oppressa et intercepta dirimitur. Ubi in adventu Pauli quidam vir nobilis erat qui Symmistes, id est, consecretalis Apollo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdaprosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificationes et gentilitias adinventiones, provolutus apostoli pedibus, deprecatus est eum, ut illi veram doctrinam et viam salutis ostenderet, seque Christi, et non Saturni,
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Ubi etiam ex̾cebantur iudici¬
a. et docebantur fora. ingeni q oĩs
sollercie. Qui locus. ariopagos appel¬
latur a marte. Mars enĩ ares grece
uocatur. Quinta regio ciuitatis eiꝰ¬
dem uersa est ad portam scheam her¬
mispagos ex nomine mercurii: qui
hermes grece dicitur appellata. In
qua staticulum ip̃ius merturii: ue¬
neratione sui ceperat urbem.
niis: mare florido. mellitis
ut sic dictum sit riuulis et flum̃ĩb
satis pinguissimis. nemoribus con¬
sitis. et aromatibus odoratis. uineis
nectareis. et ubertatis copia affluen¬
tibus. oliuetis habundantissimis.
iure. tis florentibz. pascius peccorib
sufficientissimis.: auri argenti. cete¬
rorũq metallorum omniũ copiis.
nauiũ quoq aouectigalium cõmea¬
tibus. et uoluptatum cunctarum af¬
fluenciis ultra urbes alias exornata
quondam nobissime floruit. S que
suo priori seculo cunctis mundi feli¬
citatibus superat: modo gencium fre¬

Expanded text:
bant. Ubi etiam exercebantur judicibant. Ubi etiam exercebantur judicia et docebantur fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte: Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portam Schaeam, Hermis pagus ex nomine Mercurii, qui Hermes Graece dicitur, appellata, in qua staticulum ipsius Mercurii veneratione sui, mente ceperat urbem. nibus, mari florido, mellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis nemoribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubertatis copia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metallorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalium commeatibus et voluptatum cunctarum affluentiis, ultra urbes alias exornata, quondam nobilissime floruit. Sed quae suo priori saeculo cunctis mundi felicitatibus supererat, modo gentium fre
Abbreviated transcription (Latin):
ullusionũ colebantur demenciis. Lxc
em̃ regio cronospagos appellatur:
ex saturm nomine qui grece cronos
uocatur. Secunda regio athene est.
que respicit thraciam: ubi therebin¬
tus mire magnitudinis inerat. sub
qua siluani ⁊ fauni agrestium ho-¬
numũ symulachra statutis diebus
a pastoribus uenerabantur. Que re¬
gio panospagos appellatur: ex noĩe
siluam et fanni. Greci em̃ siluam̃
Opan: et faimos ficarios panitas no¬
eruia regio possedonospagos
appellatur: que intendit por¬
tum neptimi. Possedon namq
grece: neptimus diciur. Cuius sy¬
mulachrum et diane effigiem eger
ibidem colebant. et concursus tocius
populi luna renascente: et multis.
functionibus confluebant. Quar¬
ta regio in eadem urbe est: ubi ydo¬
lum martis et symulachiũ hermu¬
lis. in colle tritonii montis in me¬
dio urbis positi steterat. ad colendũ
multis ĩmolationibus et delusiom¬
bus martem et herculem. quos illi
deos maximos et fortissimos adora¬

Expanded text:
illusionum colebantur dementiis: haec illusionum colebantur dementiis: haec enim regio Kronos pagos appellatur ex Saturni nomine, qui Graece Kronos vocatur. Secunda regio Athenae est, quae respicit Thraciam, ubi terebynthus mirae magnitudinis inerat, sub qua Sylvani et Fauni agrestium hominum simulacra statutis diebus a pastoribus venerabantur; quae regio Pagos appellatur ex nomine Sylvani et Fauni: Graeci enim Sylvanum Pan, et Faunos ficarios Panitas voertia regio Possedonos pagos appellatur, quae intendit portum Neptuni: Possedon namque Graece, Neptunus dicitur, cujus simulacrum et Dianae effigiem Aegii ibidem colebant: et quo recursus totius populi, luna renascente, in multis functionibus confluebat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adora
Abbreviated transcription (Latin):
sed que illis sedes eadem esset origo
Terrarum fertilitate opulenta: fan¬
di et eloquencie nutrix. philozophoꝵ
et sapiencium genitrix: arcium li¬
beralium et diuiciarũ ommũ copia
pre urbib cunctis enicuit
ec sita est in attica helladis
prouincia. qua cixrops ⁊ me¬
nander reges gloriosi splenduerũt.
TIbi apollo et ypocrates ac aristote¬
les. ceteriqz inuentores et ꝓpagatores
tocius pericie sunt crorti: et in toto
ozbe sui presencia. et temporibz nrĩs
memoria fulget. In hac sũmopere
urbe temporibus gxropis et menã¬
dri. regumq succedencium cultus
symulachrorum et statuarum ado
reperta: et sanctionibus propalata
Hec quoq in prouectu sui est miner¬
ue sa crata: et ip̃i eisdem nomine
nomen aptatum. Lxc prima cũcta
rum leges condidit: et aliis iura uel
tur. Prima regio est: que egeum
mare respicit. in qua situs mons
extat suꝑeminens urbi. ubi satͣui
et priapi auree statue uariarum

Expanded text:
sed quae illis sedes, eadem est et origo: sed quae illis sedes, eadem est et origo: terrarum fertilitate opulenta, fandi et eloquentiae nutrix, philosophorum et sapientium genitrix, artium liberalium et divitiarum omnium copia prae urbibus cunctis emicuit. Haec sita est in Attica Helladis provincia, qua Cecrops et Menander, reges generosi, splenduerunt: ubi Apollo et Hippocras ac Aristoteles, caeterique inventores et propagatores totius peritiae sunt exorti, et in toto orbe suis praesentia, et temporibus nostris memoria fulgent. In hac summopere urbe temporibus Cecropis et Menandri, regumque succedentium cultus simulacrorum et statuarum adorreperta, et sanctionibus propalata. Haec quoque in provectu sui est Minervae sacrata, et ipsi ejus de nomine nomen aptatum. Haec prima cunctarum urbium leges condidit, et aliis jura vel tur: Prima regio est, quae Aegeum mare respicit, in qua situs mons exstat supereminens urbi, ubi Saturni et Priapi aureae statuae variarum
Abbreviated transcription (Latin):
tas et penignitas saluatoris nr̃i dei
compellens. saulum strauit. et pau¬
lum statuit corũq merito ac mi¬
mero sociauit replens christi
euuangelio non solum ab iherosõ¬
linis uisq m illiricum: uetum et
usq ad terminos. quomodo consti¬
tutus a deo magister ommum gẽ-¬
cium ꝑagrans suꝑiores et uicinas
ciuitates. Cempore quo princeps
claudius agebat in sceptris deuenit
athenas. que una urbium magna¬
rum metropolis. in confinio thra¬
cie prospiciens lacedemonie termĩos
posita media inter achaiam et ma¬
cedoniam iacet: qua nil habuit gre¬
cia clarius. Situ terrarum emmen¬
tibus et frequentibus collibus mon¬
tuosa: antiqua scriptorum facundia
paterna uscera et materna ubera ap¬
pellata. Ioniti maris faucibus bita¬
lassi more interclusa: egeũ pelagus
aleua contingit. Urbs indita. et an¬
tiqua sola preter externũ in cremen¬
tum gloriosa. Cuius cuubus non
dedit inicium conlectata natiuitas.

Expanded text:
tas et benignitas Salvatoris nostri Dei, tas et benignitas Salvatoris nostri Dei, compellans Saulum stravit, ac Paulum statuit, eorumque merito ac numero sociavit, replens Christi Evangelio, non solum ab Hierosolymis usque in Illyricum, verum et usque ad terminos, quomodo a Deo constitutus magister omnium gentium, peragrans superiores et vicinas civitates, tempore quo princeps Claudius agebat in sceptris devenit Athenas. CAPUT II. Quae una urbium magnarum metropolis in confinio Thraciae prospiciens Lacedaemoniae terminos, posita media inter Achaiam et Macedoniam jacet, qua nihil habuit Graecia clarius situ terrarum, eminentibus et frequentibus collibus montuosa, antiqua scriptorum facundia, paterna viscera et materna ubera appellata: Ionici maris faucibus, bithalassi more, interclusa, Aegeum pelagus a laeva contingit. Urbs inclyta et antiqua, sola praeter externum incrementum gloriosa: cujus civibus non dedit initium collecta nativitas:
Abbreviated transcription (Latin):
ost bratam ac salutiferam dm̃
nostri ihũ xp̃i passionem: et ado¬
randam eius ab inferis resurrectionem.
seu in celos gloriosam ascensionem. qͣ
se maiifestaint diuinitate nunquam
defuisse quo reduit. In uinuersis genti-¬
bus apostolorum predicatio profuturra
successit. ita ut fide crescente multi me¬
rerentur fieri xp̃i nommis confessores.
quos catholica postinodum gaudet¬
mater ecclesia promeruisse martyres.
et fidei bellatores: que letabatur in
apostolis. tantos se habere duces atqz
rectores. Qui siquidem cum ĩminere
suas cernerent passiones. que dño
confessionis gloriam. et premium
iacula probationem fideliũ tuorũ
prestitisti esse. et non uuluera: s int̾
cetera carismatum munera. talem
tius testibus tribiuis pro labore mer-¬
cedem. ut nullum tuorum fuisse
gaudeat hostis imbellem. Quinĩmo
ppetuum illis es largitus triũphum:
ut ecclesie tue semper sint in exemplũ
De quorum collegio beatus paulus
apłs. quem celo presidens humani¬

Expanded text:
ost beatam ac salutiferam Domini nostri Jesu Christi passionem, et adorandam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit divinitate nunquam defuisse, quo rediit, in universis gentibus apostolorum praedicatio profutura successit, ita ut fide crescente, multi mererentur fieri Christi nominis confessores, quos catholica postmodum mater Ecclesia, promeruisse martyres et fidei bellatores, quae laetabatur in apostolis tantos se habere duces et rectores. Qui si quidem cum imminere suas cernerent passiones, quae, Domconfessionis gloriam et praemium acula probationem fidelium tuorum praestitisti esse, et non vulnera: sed inter caetera charismatum munera, talem tuis testibus tribuisti pro labore mercedem, ut nullum tuorum fuisse gaudeat hostis imbellem: quinimo perpetuum illis es largitus triumphum, ut Ecclesiae tuae semper sint in exemplum. De quorum collegio beatus Paulus apostolus, quem coelo praesidens humani
Abbreviated transcription (Latin):
ni parua cellula tunc sepultus. semꝑ
tamen se uirtutibus publicauit. Ita
ut gentilibus stupentibus miracula.
et doua saitatum. in honore maxi¬
mo. etiam illis temporib haberetur.
plenitudine felix aꝑiatur ingressus.

Expanded text:
in par| ua cellola “tunc” sepultus semper in par| ua cellola “tunc” sepultus semper tamen se uirtutibus| publicavit ut a gentilibus. Stupentibus miracula .| et dona sanitatum. In onore maximo etiam illis tempo| ribus haberetur .plenitudinem filex aperitur ingressus.
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Symphorianus publici crum¬
nis reus. qui diis nostris sacrificare
et ut dixi cͥmina funesta resecentur.
deorum pariter et legum. iundicetur
inuiria. Sic data sentencia. dum bea¬
tus uir duceretur ad uictimam. uene¬
rabilis mater sua. de muro sedula:
illum uoce cõmonuit. Nate. nate.
tuum. Resulne constanciam fili.¬
timere non possumus mortem. que
sine dubio ꝑducit ad uitam. Sursũ
cor suspende fili. aspice illum qui reg¬
nat in celis. Hodie t̾ibi uita non tol¬
litur: sed nutatur in melus. Et quã
libet angustus callis: et iter durum
et crupulosum et erumpnosum tri-¬
bulationibus. Hec uia est fili. in qua
pcussorem tuum prostratus interfici¬
es si perduraueris. hodie nate. ad su¬
pernam nobilitatem. felici cõmuta¬
tione migrabis. Sic sanctus sym¬
phorianus extra murum ductus: et¬
a percussore prostratus. a religiosis¬
uiris latenter inde sublatus est: et¬
inde martyr delatus ad fontem. qui
extra publicum campumi est. Et ibi

Expanded text:
Dixit synforianus . pu| blici . criminis . reus qui diis nostris . sacrificare r. Vt dum crimina funesta resecan| tur deorum pariter et legum uindecitur iniuria sic| data sentencia dum beatus uir duceretur ad uictima| uenerabelis mater sua de muro sidola illum uoce com| monuit dicens. Nati nati otiuo resume constanciam timere non possumus mortem| que sine dubio perducit ad uitam. Sursum corda| suspende aspice illum qui regnat in caelis . hodiae| tibi nati uita non tolleretur sed mutatur . et quam| libet angustus gallis iter durum et scrupolosum| erumnosae tribulationis indicat. Haec uia est in qua| percussorem tuum prostratus interrecis Si perdura| ueris hodie nati ad supernam nubelitatem felice| commutacione migrauis. Sic sanctus synforianus extra| murum ductus a percussorem prostratus. A relegiosis| latenter inde sublatus sic iam martyr delatus ad| fontem qui extra puplicum . campum est et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nis xp̃i: sed magis tante rei sa cra¬
mentum ad iudicium sibi man¬
ducat et bibit. qui immundus
presumit ad xp̃i accedere sacramen¬
ta: que alius non digne sumit.
nisi qui mundus est. De quibus

Expanded text:
isti, sed magis tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducat et bibit, quia immundus praesumit ad Christi accedere sacramenta, quae alius non digne sumit, nisi qui mundus est, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nis sacramentum est. Ip̃e clamat
um. Ante benedictionem uerborũ
celestium alia species nommatur
post consecrationem corpus signifi¬
satur. ip̃e dedit sanguinem suum.
ante consecrationem abad dicitur:
post consecrationem sangius xp̃¬
nũcupatur. Eu dicis amen: hoc est.
uerum est. Quod sermo souat: af¬
fectus senciat. eu autẽ. Sec¬

Expanded text:
 sacramentum est. Ipse clamat um. Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur. Ipse dicit sanguinem suum. Ante consecrationem aliud dicitur; post consecrationem sanguis nuncupatur. Tu dicis: Amen, hoc est, verum est. Quod sermo sonat, affectus sentiat. Item.
Abbreviated transcription (Latin):
e tocius mundi operib legi¬
stis. quia ip̃e dixit et facta st̃.¬
ip̃e mandauit et creata sunt. Ser¬
mo igitur qui potuit ex nichilo fa¬
cere quod non erat. non potuit ea
que sunt in id mutare quod non e
sius utamur exemplis. incarnato
Numquid nature usus persensit:
cum dominus ihus ex maria nasce
retur: Si ordinem querimus: uiro
mixta femina generare consueu̾at.
Liquet igitur quod preter nature or¬
dinem uirgo generauit: et hoc quos
conticimus corpus xp̃i ex iurgnie ẽ.
Quid hic queris nature ordinem in

Expanded text:
e totius mundi operibus legisti: quia ipse dixit et facta sunt: mandavit ipse et creata sunt. Sermo igitur Christi, qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea, quae sunt, in id mutare, quod non erSuis utamur exemplis, incarnatioNumquid naturae usus praecessit, cum Jesus Dominus ex Maria nasretur? Si ordinem querimus, uiro mixta femina generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in
Abbreviated transcription (Latin):
Idem romanꝰ ĩ monastĩo sb̃ deodati
oclis furabatur horas ⁊ quẽ sibi ad
manducadũ surtiꝑe pot̾at diebus
certis bũdicto panẽ ferebat. et cum¬
ad cundẽ specũ a romani cella iter
cum lapide tĩtinabulũ fregit. Rõnus
deus ⁊ romanũ uellet a labore qͥescẽ:
et bñdicti. uitã in exemplũ hom̃ib
demõstrare ut posita suꝑ cãdelabrũ
lucerna claresceret: qͣtis omĩb
qui ĩ domo dei sũt lucet. cuidã ꝓbr̃o
lõgius manẽti qui refectionẽ sibi ĩ
paschali festiuitate pauerat: ꝑ uisũ
dñs apparere dignatꝰ est dicẽs. Tu
tibi delicias pparas ⁊ ẜuus m̃s illo ĩ
loco fame cruciatur. Qui ꝓtinus sur¬
rexit atq ĩ ip̃a festinatiõe paschali cũ

Expanded text:
 longe in monasterio sub Adeodati  Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter  lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus ens et Romanum vellet a labore quiescere, et Benedicti vitam in exemplum hominibus demonstrare, ut posita supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manenti, qui refectionem sibi in Paschali festivitate paraverat, per visum Dominus apparere dignatus est, dicens: Tu tibi delicias praeparas, et servus meus illo in loco fame cruciatur. Qui protinus surrexit, atque in ipsa sole
Abbreviated transcription (Latin):
commendauit nobis in isto sa¬
cramento sanguinem suum et corpꝰ.
quod etiam fecit nosinetip̃os. Nam
et nos corpus ip̃ius facti sumus: et
per miãm ip̃ius quod accepimus nõ
sumus. Recordamini et uos non fu¬
istis. et creati estis. et ad aream dñicã
comportati estis laboribus bouur id
est annunciancium euuangelium
triturati estis. Quando cathecunui
deferebamini in horreo. seruabamn
uenistis: et consꝑsi estis. et panis do¬
minicus facti estis. Ecce quod accepi¬
stis. Quomodo ergo unum udetis
esse quod factum est: sic unũ estote
unam fidem. unã spem. indiuiduã
caritatem. Heretici quando accipiũt
sacramentum: testimonium contra
se accipiunt: quia illi querunt diui¬
sionem: cum panis iste indicet uni¬
tatem. Sic et uinũ in multis race¬
ms fuit: et modo uinũ ẽ. Uinmi
est nu sua natiuitate: salix est post
pressuram toz cularis. et uos post
illa reuima. post labores. post hiũi¬
litatem et contritionem. iam in no¬
mine dm̃i tanquam ad calicem xp̃i

Expanded text:
commendavit nobis in isto sacramento sanguinem suum et corpus, quod etiam fecit nosmetipsos. Nam et nos corpus ipsius facti sumus, et per misericordiam ipsius, quod accepimus nos sumus. Recordamini, et vos non fuistis, et creati estis, ad aream Dominicam comportati estis, laboribus boum, id est annuntiantium Evangelium triturati estis. Quando catechumeni deferebamini, in horreo servabamini, venistis, et conspersi estis, et panis Dominicus facti estis. Ecce quod accepistis. Quoesse quod factum est, sic unum estote unam fidem, unam spem, individuam charitatem. Haeretici quando hoc accipiunt, testimonium contra se accipiunt: quia illi quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis racemis fuit, et modo in unum est. Unum est in suavitate calicis, post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem et contritionem, jam in nomine Christi tanquam ad calicem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
xerat uisu. in quo uirginum ac con¬
tinencium feminarum inducerat
agnen. ubi structuram lapidum
grandeuis extulit edibus. Casu cuiꝰ¬
dam de incautis cum nocti silencia
fierent. ab igne pariete p̃repto paula¬
tim crescens extenditur. Mox domo
p̃rupta uicinas attingere properat.
Iamq molles flãmarum in magnũ
excreuerat motem. Tandem dei sacer
ouium suarum accitus occurrit ad
caulas. mimense altitudinis cum
crucis signo flammis refistere parat.
ilico medio rogo auxilium apparat
sanctum columbe in specie in qua
super dominũ spiritus sanctus descẽ¬
derat haptiz atum. Subito flamme
restinte ceteras non audent contin¬

Expanded text:
xerat nisu, in quo Virginum ac conxerat nisu, in quo Virginum ac continentium feminarum incluserat agmen: ubi structuram lapidum grandaevis extulit aedibus. Casu cujusdam de incautis, cum noctis silentia fierent, ab igne parieti praerepto paulatim crescens extenditur: mox domo praerupta vicinas attingere praeparat. Jamque moles flammarum in magnum excreverat montem. Tandem Dei sacerdos ovium suarum accitu occurrit ad caulas; immensae altitudinis cum crucis signo flammis resistere parat Illico medio rogo auxilium apparet sanctum columbae in specie, in qua super Dominum Spiritus sanctus descenderat baptizatum. Subito flammae restrictae caeteras non audent contin