comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plicantes in exitib suis : boues eoꝵ crasse:
N on.ẽ. ruina sȩpis nec exitus : neq clamor
in plateis eorum:. Magnã felicitatem quoꝵ
dam descripsit. Poss& tamen istam felicitatẽ.
& aliquis iustus habere : sicut habuit iob
Sed iob ꝓsinistra illam habebat: non ꝓdextera
Nã dexteram non habebat: nisi apud dm̃ꝑpe¬
tuam & sempit̾nã felicitatem: Ideo concessa
.ẽ. ꝑcutienda sinistra: & suffecit ei dextera
Quomodo ꝑcussa. ẽ. sinistra: tẽptationib diabo¬
li. Abstulit subito diabolus. ꝑ missus quidem
adõ ut iustus ꝓbaretur: impius puniretur:
abstulit omĩa. Sed iob qui nouerat sinistrã
sinistrã. eẽ.. & dexterã nonnisi dexterã. quo¬
modo setenuit ad dexteram. & exultauit in
dño: consolatus. ẽ. damna : quia non est pass
damnũ. De interiorib diuicus. dõ plenũ
cor habebat. Dñs inquit dedit. dñs abstulit.
sicut dño placuit ita factum. ẽ.: sit nomendñi

Expanded text:
plicantes in exitibus suis; boues eorum crassi. plicantes in exitibus suis; boues eorum crassi. non est ruina maceriae necexitus neque clamor in plaumdam descripsit. Posset tamen istam felicitatem et aliquis justus habere, sicut habuit Job: sed Job pro sinistra illam habebat, non pro dextera; nam dexteram non habebat nisi apud Deum perpetuam et sempiternam felicitatem. Ideo concessa est percutienda sinistra, et suffecit ei dextera. Quomodo percussa est sinistra? Tentationibus diaboli. Abstulit subito diabolus; permissus quidem a Deo, ut justus probaretur, impius puniretur; abstulit omnia: sed Job qui noverat sinistram sinistram esse, et dexteram nonnisi dexteram, quomodo se tenuit ad dexteram? Exsultavit in Domino, consolatus est damna, quia non est passus damnum de interioribus divitiis; Deo plenum cor habebat. «Dominus,» inquit, «dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit ita factum est: sit nomen Domini
Abbreviated transcription (Latin):
tera iniquitatis Inuenit gͦ quosdam. ar eͦ pre¬
hendit. quia dexterã ueram ꝓsinistra habe¬
bant: Etuerã sinistram. dexterã sibi fecer̃
Qui sunt isti exponit consequenter. Omnis
homo qui felicitatẽ nonputat ẽẽ. hominis solã.¬
nisi in istis tẽporalib facultatib & delicus. &
affluentia. & copia mundi huius : isteẽ. stul¬
tus atq ꝑuersꝰ qui sin istram fec̾it sibi dexterã
Tales erant illi : dequib dicit psalmus Non
quia adõ non acceperant etiam quae tẽpora¬
liter possidebant : sed quia ipsã solam pu¬¬
tabant. ẽẽ. beatã uitam. & nih il aliud requi¬
rebant. Audite enin quid deillis consequen¬
ter dicit. Quoꝵ os locutum ẽ uanitatẽ: &
dextera eorum dextera iniquitatis: & sequi¬
tur. Quorum filii ẽorũ uelut nouellae con¬
stabilitae : filiȩ eorum ornatae sicut similitu¬
do templi: Cellaria eorum plena : eructan¬
tia ex hoc in hoc: Oues eoꝵ fecundae. multi¬

Expanded text:
tera iniquitatis.» Invenit ergo quosdam quos repretera iniquitatis.» Invenit ergo quosdam quos reprehendit, qui dexteram veram pro sinistra habebant, et veram sinistram dexteram sibi fecerant: qui sint isti exponit consequenter. Omnis homo qui felicitatem non putat esse hominis, nisi solum in istis temporalibus facultatibus et deliciis, et affluentiatus atque perversus, qui sinistram sibi facit dexteram: tales illi erant de quibus dicit psalmus; non quia a Deo non acceperant etiam quae temporaliter possidebant, sed quia ipsam solam putabant esse beatam vitam, et nihil aliud requirebant. Audite enim quid de illis consequenorum, quorumos locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniquitatis, quorum filii eorum uelut nouellae constabilitae. filiae eorum ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructuantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multi
Abbreviated transcription (Latin):
Habitare xp̃m ꝑfidem incordib uris Inquo
nondormit fides: uigilat xp̃c & si forte
dormiebꝰt fides tua: & ideo in ista questione
fluctuabas. quasi nauis illa quae tẽpestatẽ
paciebatur. ubi xp̃c dormiebat: excita xp̃m.
ꝓficitis : in t̾rogo uos quid soletis intelligere
quoddictũ . ẽ. in euangelio. Nesciat sinistra
tua : quid faciat dextera tua. hoc enĩ intellecs¬
to : inuenietis quae sit dextera. & quae sit
sinistra: Simul intelligetis : & utramq par-¬
tem dm̃ fecisse. & dexteram et sinistram: &
tamen nondeb& scire sinistra: quid faciat
dextera:. Sinistra nr̃a dicitur: quicquid tẽpo¬
raliter habemus. Dextera nr̃a dr̃ : quicqͥd
nobis aeternum et in commutabile dñs pol¬
licetur. Si autem ille quidabit aet̃nam uitã.
ipse &e deipsis temporalib consolatur. p̃sen¬
tem uitã ĩpse fecit. Dextram & sinistrã dicit
dequib dam psalmꝰ apud dicuid: Quorum
os locutum . ẽ. uanitatẽ: & dextera eoꝵ dex-¬

Expanded text:
hristum per fidem in cordibus vestris» . In quo non dormit fides, vigilat Christus. Et si forte dormiebat fides tua, et ideo in ista quaestione fluctuabas, quasi navis illa quae tempestatem patiebatur, ubi Christus dormiebat; excita Christum, profecistis , interrogo vos quid soletis intelligere quod dictum est in Evangelio, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua» . Hoc enim intellecto invenietis quae sit dextera, et quae sit sinistra: simul intelligetis et utramque partem Deum fecisse, et dexteram et sinistram; et tamen non debet scire sinistra quid faciat dextera. Sinistra nostra dicitur, quidquid temporaliter habemus: dextera nostra dicitur, quidquid nobis aeternum et incommutabile Dominus pollicetur. Si autem ille qui dabit aeternam vitam, ipse et de istis temporalibus consolatur praesentem vitam, ipse fecit dexteram et sinistram. Dicit de quibusdam psalmus apud David: «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dex
Abbreviated transcription (Latin):
Audi apłm dicentẽ. quis infirmatur & egoñ
uror. Per diem ergosol nonur& te : neq
luna ꝑ noctẽ Quarẽ : Quia dñs custodit
te ab omni malo: Abscandalis insole. et
abscandalis in luna: ab omĩ malo tecustodiat.¬

Expanded text:
Audi Apostolum dicentem, «Quis infirmatur, et ego non Audi Apostolum dicentem, «Quis infirmatur, et ego non uritur. Per diem ergo sol non uret te, neque luna per noctem. Quare? Quia Dominus custodiet te ab omni malo, ab scandalis in sole et ab scandalis in luna. Ab omni malo te custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
his quae ꝓnobis temporaliter gesta sunt non
errat: non uritur aluna. Omĩs autẽ homo.
quamuis iam crediderit in xp̃m. aut ibi errat
aut ibi non errat. sinon illo fit quod dictũ . ẽ..
dñs tegum̃tũ tuum suꝑ manũ dexterae tuae.
Ideo enĩ cumdi xisset. dñs tegum̃tũ tuũ super
manũ dexterae tuae : quasi quaesisset ille
& dixiss&. iã ecce ẽ. manus dexterae ineae.
iã elegi credere in xp̃m. accepi potestatẽ int̃
filios dĩ esse. quid ẽ. quod ds̃ tegumentum
meum est: Ad huc supra id ẽ. sũꝑ manum
dexterae meae : sequitur. Perdiem sol
non ur& te: neq luna ꝑ noctem: Adhoc
igitur tegum̃tum tuũ. ẽ. suꝑ manũ dexterȩ
tuae: ut non te urat sol ꝑdiem neq luna ꝑ
noctem: Nam hinc intelligite fr̃s: quia fi¬
gurate dictum .ẽ: & enĩ reuera sisolẽ uisibi¬
lem cogitemus: urit perdiem: Nũqͥd luna
urit ꝑ noctem: sed quid. ẽ ustio scandalum:

Expanded text:
his quae pro nobis temporaliter gesta sunt, non his quae pro nobis temporaliter gesta sunt, non errat, non uritur a luna. Omnis autem homo quamvis jam crediderit in Christum, aut ibi errat, aut ibi, si non in illo fit quod dictum est, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae». Ideo enim cum dixisset, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae;» quasi quaesisset ille et dixisset, Jam ecce est manus dexterae meae, jam elegi credere in Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid est quod Deus tegumentum meum est adhuc supra, id est, «super manum dexterae» meae? sequitur, «Per diem sol non uret te, neque luna per noctem.» Ad hoc igitur tegumentum tuum est super manum dexterae tuae, ut non te urat sol per diem, neque luna per noctem. Nam hinc intelligite, fratres, quia figurate dictum est. Etenim revera, solem visibilem si cogitemus, urit per diem: numquid luna urit per noctem? Sed quid est ustio? Scandalum.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. & crucifixio xp̃i quia ipsum est lac.
qđ sufficit paruulis. & ideo non relinquunt᷑
ipsa caro xp̃i: caput aeccłae.ẽ. Quis quis ibi
aluna non u̾ritur. Quis quis scandalizatus
non fuerit inueritate illa in cõmutabili te
dicunt impii infine. quid nobis ꝓfuit suꝑbia.
& diuitiarum iactatio qͥd contulit nobis: tran¬
sier̃ omĩa tanquã umbra. & cum ista dixissent.
ergo inquiunt errauimꝰ auia ueritatis. & iustitiȩ
lum̃ non luxit nobis: & sol non ortus. ẽ. nobis
Nũꝗͥd noniste sol om̃ĩb impis non oritur. illo
instituente dequodictum ẽ. qͥ facit solem suum
oriri suꝑbonos & malos: Ergo alium solem
fecit ds̃: qui oritur suꝑ bonos & malos. Pĩstum
quẽ uident & boni & mali. Alius. ẽ. autẽ ille
sol non factꝰ sed genitus. ꝑ quem facta sunt omĩa:
ubiẽ. intelligentia in cõmutabilis ueritatis
Deipsodicunt᷑ impii: & sol non ortus ẽ nobis
Quisquis in ipsa sapientia ñ errat: nonuritur
asole Quisquis in aeccła & in carne dñi. & in

Expanded text:
i, et crucifixio Christi; quia ipsum est lac quod sufficit parvulis. Et ideo non relinquuntur ipsa caro Christi caput Ecclesiae est. Quisquis ibi a luna non uritur. Quisquis scandalizatus non fuerit in veritate illa incommutabili et idicunt impii in fine, «Quid nobis profuit superbia? et divitiarum jactatio quid contulit nobis? Transierunt omnia tanquam umbra.» Et cuminquiunt, «erravimus a via veritatis et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Numquid non iste sol omnibus impiis oritur, illo instituente de quo dictum est: «Qui facit solem suum oriri super bonos et malos» ? Ergo alium solem fecit Deus, qui oritur super bonos et malos, istum quem vident et boni et mali; alius est autem ille sol, non factus, sed genitus, per quem facta sunt omnia, ubi est intelligentia incommutabilis veritatis: de ipso dicunt impii, «Et sol non ortus est nobis». Quisquis in ipsa sapientia non errat, non uritur a sole. Quisquis in Ecclesia, et in carne Domini, et in
Abbreviated transcription (Latin):
pedem nr̃m: & quib dicitur. neq dormit&
qui custoditte. Oport& enim ut xp̃c nondor¬
miat in uobis : & modo intelligetur uerũ
.ẽẽ. quod dicimus. Quomodo inquiens: qͥa
si dormi& fides ur̃a : dormit xp̃c inuobis¬

Expanded text:
pedem meum;» et quibus dicitur, «Neque dormitet pedem meum;» et quibus dicitur, «Neque dormitet qui custodit te?» Oportet enim ut Christus non dormiat in vobis, et modo intelligetis verum esse quod dicimus. Quomodo inquies? Quia si dormiat fides
Abbreviated transcription (Latin):
dexteraetuae: Quid enĩ: dexterãnrãm ds̃
custodit. & sinistrã nr̃am non custodit.
Nonne ipse nos totos fecit: Nonne qui fecit
nobis dexterã. ipse fecit & sinistrã : postremo
si placuit dici dedextera sola. quare dixit
super manũ dexterae tuȩ. & non iam super
dexteram tuã cur hoc dicer&: nisi aliqͥd
hic occultũ. quo pulsando ꝑueniremus abs¬
te. & nihil adder&. aut si dexterã addere
uoluit. dñs custoditte supermanum dexte¬
rã tuam: Aut certe quia addidit manũ hoc
dicer&. dñs cũstodiẽtte supermanũ dexterã
tuã : non suꝑmanũ dexterae tuae Qđ dñs
ipse suggerere dignatur: ꝓmam uobis Qui
& inuobis habitãt: sine dubio facit uos ap¬
ꝓbare uerum eẽ. quoddico Namqͥd dicturi
sũmꝰ ignoratis : sed cumdixerimus ñ ab ipsis
nobis uobis ostendemus uerum esse qđ dicimꝰ
qui in uobis habitat: quantum deillo nume¬
ro estis quorum uox.ẽ. nedes admouendũ

Expanded text:
dexterae tuae.» Quid enim? dexteram nostram Deus dexterae tuae.» Quid enim? dexteram nostram Deus custodit, et sinistram non custodit? Nonne ipse nos totos fecit? nonne qui fecit nobis dexteram, ipse fecit et sinistram? Postremo si placuit dici de dextera sola, quare dixit, «super manum dexterae tuae,» et non jam, super dexteram tuam? Cur hoc diceret, nisi aliquid hic occultum, quo pulsando perveniremus, abst nihil adderet; aut, si dexteram addere voluit, Dominus custodiet te super dexteram tuam; aut certe, quia addidit «manum,» hoc diceret, Dominus custodiet te super manum dexteram tuam, non, «super manum dexterae tuae.» Quod Dominus ipse suggerere dignatur, promam vobis; qui et in vobis habitat, sine dubio facit vos approbare verum esse quod dico. Nam quid dicturi sumus ignoratis; sed cum dixerimus, non ab ipsis nobis vobis ostendemus verum esse quod dicimqui in vobis habitat, in quantum de illo numero estis, quorum vox est, «Ne des ad movendum
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate : seduiuit inuirtute dĩ: & iterum
ait. Xp̃s resurgens amortuis iã non moritur.
& mors ei ultrã nondominabitur. Recte tibi
cantat: Ecce nondormita uit neq dormi&. qui
custodit isrł Ad huc forte quaeris carnali
sensu: quis. ẽ. qui non dormitauit neq obdor¬
mi&& Et cũ quaeris int̾homines: falleris
Nunquã inuenturꝰ es Noli ergo p̾sumere: de
quoquam homine. O mis homo dormit: et
dormitabit: Quando dormitat: cũ portat
carnem infirmitatis. Quando dormi&e: cum
fuerit mortuus. Noliergo p̃sumere dehomine:
potest dormitare mortalis Dormit moriens.
custodit me: qui non dormitat neq dormi &:
Audi quid sequitur. Dñs custodit te. Non gͦ
homo dormitans & dormiens: sed dñs custo¬
ditte. Quomodo te custodit: Dñs tegumen¬
tum tuum: super manũ dexterae tuae:
tuae: Videtur enim mihi habere sensũ occul¬
tum: quare nondixerit dñs custoditte abso¬
lute & simpliciter: sed addidit suꝑ manũ

Expanded text:
ivit in virtute Dei» ; et iterum ait, «Christus surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur» : recte tibi cantat, «Ecce non dormitabit, neque obdormiet, qui custodit Israel.» Adhuc forte quaeris carnali sensu, Quis est, qui «non dormitabit, neque obdormiet?» Et cum quaeris inter homines, falleris; nunquam inventurus es. Noli ergo praesumere de quoquam homine: omnis homo dormit, et dormitabit. Quando dormitat? Cum portat carnem infirmitatis. Quando dormiet? Cum fuerit mortuus. Noli ergo praesumere de homine. Potest dormitare mortalis: dormit moriens. custodiet me, qui non dormitat, neque dormiet? Audi quid sequitur: «Dominus custodiet» «te.» Non ergo homo dormitans et dormiens, sed Dominus custodit te. Quomodo te custodit? «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» tuae.» Videtur enim mihi habere sensum occultum, quare non dixerit, «Dominus custodiet te,» absolute et simpliciter; sed addidit, «super manum
Abbreviated transcription (Latin):
transir& : hoc. ẽ cum resurrexisset. Tunc inse
uoluit credi cumtransir& : quia traditus est
ꝓpt̃ delicta nr̃a. & resurrexit ꝓpt̃ iustificationẽ
nram: & ipsã fidem: in resurrectionẽ xp̃i maxi
me cõmendauit apłs: Ait enĩ Si credideris
incordetuo. quia eum ds̃ suscitauit amortuis:
saluus eris Nondixit si credideris quia mortuus
ds̃ eum suscitauit a mortuis: saluus eris. hoc
icredere. hoc ẽ. esse isrł : hoc ẽ uidere dm̃. Quam¬
uis adhuc posteriora eiꝰ. tamen cũ credideris
inpostertora: peruenies aduisionem faciei
bum erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbum. Poste¬
riora eius quae st̃ : & uerbum caro factum
est: & habitauit in nobis. Cum ergo credis
in hoc qđ ꝓte factum ẽ. uerbum. & resurrex it
incarne nedetua carne desperares: efficieris
isrł. Factus autẽ isrł cũ fueris: nondormita¬
bit neq dormi& qui eustodit te: quia iam
Xp̃c enimipse dormiuit: sed resurrexit: quid

Expanded text:
transiret, hoc est, cum resurrexisset. Tunc in se transiret, hoc est, cum resurrexisset. Tunc in se voluit credi, cum transiret; quia traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Et ipsam fidem ime commendavit Apostolus: ait enim, «Si credideris in corde tuo quia Deus eum suscitavit a mortuis, salvus eris» . Non dixit, Si credideris quia mortuus Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris.» Hoc credere, hoc est esse Israel, hoc est videre Deum: quamvis adhuc posteriora ejus, tamen cum credideris in posteriora, pervenies ad visionem faciei.bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Posteriora ejus quae sunt? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Cum ergo credis in hoc quod pro te factum est Verbum, et resurrexit in carne, ne tu de tua carne desperares, efficeris Israel. Factus autem Israel cum fueris, non dormitabit, neque dormiet, qui custodit te; quia jam Israel.» Christus enim ipse dormivit, sed resurrexit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Vis habere ergo custodem non dor¬
mentem. neq dormitantem: eece nondor
speciem: Si ꝑspeciem nondũ potes: ꝑ fidem
uide Si eius faciem uidere non potes qm̃
ibi species: posteriora eius uide: hoc dictũ
est morsi adño. Nonpotes uidere faciẽ meã:
posteriora mea uidebis cum transierõ Expec¬
tas forte ut transeat. iam transiit: Tu uide
posteriora ipsius : ubi transiit: Audi iohan
fecit pascha. Pascha autẽ: transitus int̃p̃tat᷑
Nam uerbum. ẽ. hebreum. & putant homines
grecum. ẽẽ. quasi passionẽ: sed nonẽ. Adili¬
gentiorib & doctiorib inuentum est: quia
pascha hebreum uerbũ est: & non int̾pretat᷑
passionem. sed transitũ. Perpassionẽ enĩ transi¬
it dñs amorte aduitam : & fecit nobis uiam
credentib in resurrectionẽ eiꝰ. ut transeamus
& nos demorte aduitam. Non magnum .ẽ cre¬
dere : quia mortuus . ẽ. xp̃c hoc & pagani c
iudei : & om̃s iniqui credunt. hoc om̃s credunt.
resurrexisse: Ergotunc̃ se uoluit uidericum

Expanded text:
Israel.» Vis habere ergo custodem non dormientem neque dormitantem? «Ecce non dospeciem. Si per speciem nondum potes, per fidem vide. Si faciem ejus videre non potes, quoniam ibi species; posteriora ejus vide. Hoc dictum est Moysi a Domino: «Non potes videre faciem meam, posteriora mea videbis, cum transiero» . Exspectas forte ut transeat: jam transiit; tu vide posteriora ipsius. Ubi transiit? Audi Joannefecit Pascha. Pascha autem Transitus interpretatur. Nam verbum est hebraeum: et putant homines graecum esse, quasi Passionem, sed non est. A diligentioribus et a doctioribus inventum est quia Pascha hebraeum verbum est; et non interpretantur passionem, sed transitum. Per passionem enim transiit Dominus a morte ad vitam; et fecit nobis viam credentibus in resurrectionem ejus, ut transeamus et nos de morte ad vitam. Non magnum est credere quia mortuus est Christus: hoc et Pagani, et Judaei, et omnes iniqui credunt. Hoc omnes credunt, eum resurrexisse. Ergo tunc se voluit videri, cum
Abbreviated transcription (Latin):
reddet mihi dñs in illa die iustus iudex. Nonso:¬
lum autẽ mihi: sed & omĩb qͥ diligunt mani¬
festationem eiꝰ. hoc itaq desideriõ dequonunc
agimus : dedilectione consurgit manifesta¬
eiꝰ aduentum : ista uero tẽpora ex quo ascendit
incaelũ scõs habent qui desiderent eiꝰ manifesta¬
tionẽ. ad uiuos & mortuos iudicandos Neq
hoc aeccłae desiderium abinitio usq infinem
scłi requieuit aliquantũ. nisi quandiu hic
cũ discipulis incarnẽ uersatus ẽ: ut totius con¬
poris xp̃i in hac uital gementis conuenienter
intelligatur. Defecit in salutare tuũ anima
mea. & inuerbum tuũ sꝑaui. hoc ẽ. in ꝓmissũ
quẽ spes facit. ut ꝑpacientiã expecte tur.
quod acredentib nonuidetur Etiamhic grecꝰ
illud uerbum hab& : quod quidã nr̃i interp̃¬
tes suꝑsperaui transferre maluer̃. quia ꝓcul
dubio plus futurum. ẽ. quã dici potest. Defe¬

Expanded text:
udex; non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus» . Hoc itaque desiderium de quo nunc agimus, de dilectione consurgit manifestaejus adventum: ista vero tempora ex quo ascendit in coelum, sanctos habent qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum discipulis in carne versatus est, ut totius corporis Christi in hac vita gementis vox convenienter intelligatur, «Defecit in salutare tuum anima mea, et in verbum tuum speravi:» hoc est in promissum; quae spes facit ut per patientiam exspectetur quod a credentibus non videtur . Etiam hic graecus illud verbum habet, quod quidam nostri interpretes «supersperavi» transferre maluerunt; quia procul dubio plus futurum est, quam dici potest.
Abbreviated transcription (Latin):
genus electum. regale sacerdotium. gens scã.
popłs ad quintionis. ab origine generis hu¬
mani usq ad huiꝰ scłi finẽ. in eis qui suo qͥsq
tempore hic uixer̃. uiuunt. uicturi sunt.
desiderant᷑: xp̃m. teste scĩssimo sene symeo¬
ne: qui cumeum infantẽ accipisset in manus.
dixit. Nunc dimittis dñe seruum tuũ. scđm
uerbumtuũ in pace: qm̃ uiderunt oculimei
salutare tuum: Acceperat enĩ responsum
uider& xp̃m dñi. Quale autem desiderium
fuit in isto sene : tale fuisse credendum . ẽ. in
omĩb superioꝵ temporum scĩs: Vnde & ipse
dñs discipulis ait. Multi ꝓphetae & reges
uoluer̃ uidere quae uos uidetis & non uide¬
runt: & audire quae auditis. & non audier̃
Vt ipsorum etiã uox hoc loco agnoscatur. de¬
fecit insalutare tuum animamea: Nec tunc
ergo quieuit hoc desiderium sc̃oꝵ. nec nunc
quiescit in xp̃icorpore quod ȩccła: e. usq ad ter¬

Expanded text:
genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene Simeone, qui cum eum infantem accepisset in manus, dixit, «Nunc dimittis, Domine, servum tuum, secundum verbum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum.» Acceperat enim responsum et Christum Domini . Quale autem desiderium fuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait, «Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad ter
Abbreviated transcription (Latin):
DIUANTE DÕ IS TAMM AGNI HUIꝰ ESALMI
partem considerandã exponendãq susce¬
pimus: ubidicit Dificit ins alu¬
T UUMSPERAUI Non omĩs defectus uel culpȩ
putandus. ẽ. eẽ. uel pęnae. Est etiã defectus :¬
laudabilis uel optabilis. Nãcum sint interse
duo ista contraria. ꝓficere & deficere : usitatius
ꝓfectus in bono accipitur. defectus in malo.
quando non additur uel sub intelligitur. inqͥd
ꝓficiatur uel deficiatur: Cũ uero additur.
potest & malum esse ꝓ ficere. bonumq defi¬
cere A ꝑte quippe dixit apostolus: ꝓfanas
autẽ uocum nouitates euita: Multum enim
ꝓficient adimpietatẽ. Ait & dequibdam:
ꝓficient impeius Ita & defectus abono in ma¬
lum. malus. ẽ : amalo inbonum. bonus est.
Debono quippe defectu dictum . ẽ.: desiderat
& deficit animamea in atria dñi Sic & hic
non ait. defecit a salutarituo: sed defecit
dum quidem adepti: sed auidissime ac uehe¬
mentissime concupiti:. Sed quis hoc dicit. nisi

Expanded text:
djuvante Domino, istam magni hujus psalmi partem considerandam exponendamque suscepimus, ubi dicit, «Defecit in salutuum speravi.» Non omnis defectus vel culpae putandus est esse, vel poenae: est etiam defectus laudabilis vel optabilis. Nam cum sint inter se duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum esse proficere, bonumque deficere. Aperte quippe dixit Apostolus, «Profanas autem verborum novitates evita: multum enim proficient ad impietatem» : ait et de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutari tuo; sed, «Defecidum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed quis hoc dicit nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nondõ. quia suã iustitiã constitubant ignoran¬
tes dĩiustitiã. humiliati sunt: inuener̾ se non
posse sine eius adiutorio. qui desiuis solis uirib
Omnẽ

Expanded text:
non Deo: quia suam justitiam constituebant, ignorantes Dei justitiam, humiliati sunt. Invenerunt se non posse sine ejus adjutorio, qui de suis solis viribus«Omne
Abbreviated transcription (Latin):
unc uersum ꝑ circuitũ
quidam interp̃tati sunt: uerba minꝰ latina
uitantes It salu os fecit eos demanu eoꝵ qui ode¬
rant eos. Et redemit eos demanu inimici
Quid p̃cii datum ẽ in hac redemptione : Anpro¬
phetia. ẽ quod infigura baptismi hoc factum ẽ.
ubi redimimur demanu diaboli magno p̃cio.
quod sanguis ẽ. xp̃i. unde non quocũq mari.
sed mari rubro id conuenientius siguratum est
Sanguis enim: rubrum colorem̃ facit

Expanded text:
unc versum per circuitum quidam interpretati sunt, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: sanguis enim rubrum colorem habet
Abbreviated transcription (Latin):
Vonita debemꝰ acciꝑe uerba signo¬
rum &e ꝓdigioꝵ: quasi uerba quib uerbis fierent
signa & ꝓdigia. id ẽ. quaedicerent ut fierent
signa & ꝓdigia: Multa enim sine uerbis facta st̃.
uel uirga uł manu extenta. uel fauilla in caelũ
missa : sed quia illa ipsa quae facta sunt ñ erant
alicuius significationis in ania. sicũt uerba
quae loquimur: Ideo & ipsadicta sunt uerba.
non uocum & sonorũ. sed signorũ & ꝓdigiorum
Posuit in eis: id ẽ fecit ꝑ eos

Expanded text:
on ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. «Posuit in eis,» id est, fecit per eos
Abbreviated transcription (Latin):
tigal uectigal. cui timorem timorẽ. cui ho¬
norem honorem: nemini quicquã debeatis
nisi ut inuicem diligatis: Nonne precepit
ut ꝓipsis etiam regib orar&e aeccła: quid gͦ
eos xp̃iant offender̃ : quod debitum non red¬
diderunt: In quo xp̃ĩani non sunt terrenis
regib obsecuti: Ergot̾reni reges. xp̃ianos
grãtis sunt ꝑ secuti: Sed quod subiecit: atten¬
de. Ꝙ auerbis tuis formidauit cormeum:
habuer̃ quidem & illi uerba minantia ł xpel¬
lo ꝓscribo. occido. unguib torqueo Ignib
torreo. bestiis subrigo. membra dilanio.
sed tua pocus me uerba terruer̃. Nolite
timere eos qui corpus occidunt: postea non
habent quid faciant: sed eum timete: qui
hab&e potestatem & corpus & animã ꝑdere
ingehennam. Ab his uerbis tuis formidauit
cor meum. & contẽpsi hominẽ ꝑsecutorẽ
meũ. & uici diabolum seductorem meum:
tua : sicut qui inuenit spolia multa

Expanded text:
tigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui hotigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis» . Nonne praecepit ut pro ipsis etiam regibus oraret Ecclesia ? Quid ergo eos Christiani offenderunt? quod debitum non reddiderunt? in quo Christiani non sunt terrenis regibus obsecuti? Ergo terreni reges Christianos gratis persecuti sunt. Sed quod subjecit, attende: «Et a verbis tuis formidavit cor meum.» Habuerunt quidem et illi verba minacia, Expello, proscribo, occido, ungulis torqueo, ignibus torreo, bestiis subrigo, membra dilanio: sed tua me potius verba terruerunt, «Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant; sed eum timete qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam» . «Ab» his «verbis tuis formidavit cor meum;» et contempsi hominem persecutorem meum, et vici diabolum seductorem meum. tua, sicut qui invenit spolia multa
Abbreviated transcription (Latin):
TUM Quid enim xpĩani leserant regna
t̾rena. quãuis eis regna caeloꝵ promiserit
rex eorum: quid inquam leserant reg¬
na t̾rena: Numquid eorum rex militẽs
suos ꝓhibuit impendere & exhibere. quae
debentur regib terrae: Nonne dehoc sibi
calumniã molientib udȩis ait. reddite cęsa¬
ri quae cȩsaris sunt. & dõ quae dĩ sunt :
N onne tributum de ore piscis etiã ipse ꝑsoluit:
N onne p̃cursor eiꝰ militib regni huius quid
facere deberent ꝓ aeterna salute quȩrentib ñ
ait. cingulum soluite. arma ꝓicite. regẽ ur̃m
deseritẽ. ut possitis dñ omilitare. sed ait. ne¬
minẽ concusseritis. nulli calumniã feceritis.
sufficiat uobis stipendium ur̃m. Nonne unꝰ
militum eiꝰ. & dilectissimus comes eiꝰ. cõmilito¬
nib suis & quodã modo xp̃iprouincialibus
dixit. omĩs anima potestatib sul limiorib
subdita sit & paulopost ait Reddite homi¬
nib debita. cui tributum tributum. cui uec¬

Expanded text:
 Quid enim Christiani laeserant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite, regem vestrum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus et dilectissimus comes ejus, commilitonibus suis, et quodammodo Christi provincialibus dixit: «Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit?» Et paulo post ait: «Reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vec
Abbreviated transcription (Latin):
Illi superuis inuia:
illi adciuitatem directi. Deniq illi deducti.
non seducti: isti autem in inuio seducti: Quid
est seduxit eos  tradidit illos ds̃ inconcupiscen¬
tias cordiseorũ. Hoc est enim seduxit : donauit
illos sibi Nam si ꝓprie quaeras : ipsi se seducunt
Qui enĩ putat seeẽ: aliquid cumsit nihil: seipsũ
seducit. Quid ẽ ergo seduxit eos: dimisit
eos ininuio & non inuia Quomodo enĩ in uia
homines qui partẽ tenent. & totũ relinqͣunt:
quomodo u inuia quae ẽ. enim inuia.
A ut ubi agnos citur uia ds inquit misereatur

Expanded text:
Illi superius in via, illi ad civitatem directi, denique deducti, non seducti: isti autem in invio seducti. Quid est, «seduxit eos? Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum» . Hoc est enim, «seduxit,» donavit illos sibi. Nam si proprie quaeras, ipsi se seducunt. «Qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, seipsum seducit» . Quid est ergo, «seduxit eos?» Dimisit eos. «In invio, et non in via:» quomodo enim in via homines qui partem tenent, et totum relinquunt? quomodo in via? Quae est ergo via, aut ubi agnoscitur via? «Deus,» inquit, «misereatur
Abbreviated transcription (Latin):
Illa enim ꝓstra¬
ta & extincta: exore infantium & lactentium
perficitur laus Illa oppressa atq deleta: qͥ głatur
in dño gloriẽtur. Noncantant ista. qui se mag¬
nos putant. Noncantant ista. qui cognoscentes
dm̃. non sicut dm̃ glorificauerunt. aut grãs
egerunt. Se laudant illi nondm̃. non enĩ pueri
sunt. Nomen suum potius predicari uolunt:
& non laudant nom̃ dñi. Itaq euanuer̃ in cogi¬
tationib suis: & obscuratum . ẽ. insipiens cor
eorum: dicentes se. eẽ. sapientes stulti facti sunt:
Uoluerunt nom̃ suum altissime & latissime diffa¬
mari: cito ipsi in angustias transituri Dm̃ dec&.
dñm nr̃m decet. sem̃ꝑ & ubiq p̃dicari. Semꝑgͦ
p̃dicetur
Sit nomen dñi benedictũ: ex hoc
nunc & usq inscłm. Vbiq predicetur. Asolis
ortu usq ad occasum. laudate nomendñi

Expanded text:
Illa enim prostrata et exstincta, ex ore infantium et lactentium perficitur laus ; illa oppressa atque deleta, qui gloriatur, in Domino glorietur . Non cantant ista qui se magnos putant; non cantant ista qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: se laudant illi, non Deum; non enim pueri sunt. Nomen suum potius praedicari volunt, et non laudant nomen Domini. Itaque evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratueorum; et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt : voluerunt nomen suum diutissime et latissime diffamari, cito ipsi in angustias transituri. Deum decet, Dominum decet et semper et ubique praedicari. Semper ergo praedicetur: «Sit nomen Domini benedictum, ex hoc et usque in saeculum.» Ubique praedicetur: «A solis ortu usque ad occasum, laudate nomen Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Vide quid
mali habeat fastidium : uide unde liberat ille.
adquẽ clamant fastidientes : Misit uerbum
suũ & sanauit eos : & eripuit eos. Unde: non
deerrore. non defame. nondedifficultate uincen¬¬
di peccata: sed¬
dipeccata : sed decorruptela eorum. Quȩdã
corruptela mentis est: fastidire quod dulce. ẽ.
Ergo & dehoc beneficio. sicut decȩteris superiori¬
bus : Confiteantur dño miserationes eius.
& mirabilia eius filiis hominũ. Et sacrificent

Expanded text:
Vide quid mali habeat fastidium; vide unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens. «Misit verbum suum, et sanavit eos: et eripuit eos.» Unde? Non de errore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, sed «de corruptela eorum.» Quaedam corruptela mentis est, fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc beneficio, sicut de caeteris superioribus, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
dicio quo puniatur : tanquã undẽ miscđiae pecca¬
ti ignis extinguitur. Suꝑ exultat enim miscđia
ĩudiciti. quid autem cumtalib subuenit. & cũ tales
liberat. & cũ talib ignoscit. in iustus . ẽ. ds̃ absit
Et ibi iustus. ẽ. Non ei collit miscđia iustitiã: nec
iustitia miscđiam: Uide enim sinon iustus. ẽ : dimit¬
te. & dimuto: da: & do. Uide sinon iustus est. Inqua
mensura mensi fueritis: in ea remetietur uobis
Adhocenĩ inqua mensura. Nonenĩ inmensuram
eiusdẽ generis . ẽ. : sed adhoc eadem mensura ig¬
nosce. & ignosco Est apudte mensura ueniȩdandȩ:
inuenies apud me mensurã ueniae accipiendae.
Est apud te mensura tribuendi quod habes: inue¬
nies apud me mensurã accipiendi quod non habes

Expanded text:
dicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae peccadicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae peccati ignis exstinguitur. «Superexaltat» enim «misericordia judicio.» Quid autem? et cum talibus subvenit, et cum tales liberat, et cum talibus ignoscit, injustus est Deus? Absit. Et ibi justus est: non ei tollit misericordia justitiam, nec justitia misericordiam. Vide enim si non justus est: Dimitte, et dimitto; da, et do. Vide si non justus est: «In qua mensura mensi fueritis, in ea» «remetietur vobis» . Ad hoc enim, «In qua mensura:» non enim mensura ejusdem generis est; sed ad hoc eadem mensura, Ignosce, et ignosco. Est apud te mensura veniae dandae; invenies apud me mensuram veniae accipiendae: est apud te mensura tribuendi quod habes; invenies apud me mensuram accipiendi quod non habes
Abbreviated transcription (Latin):
positum in euangelio. dimittite. & dimittetur
uobis. Date. etdabitur uobis. Aliquid inquit¬
& contrate teneo: aliquid et tu contra alterum
tenes: Dimitte : & dimitto Aliquid petis ame:
aliquid alter petit ate. Dã : & do: Et quaedimit¬
re non possemus nisi caritatem haberemꝰ. caritas
adbellum. Illi recte dicimus miscđia mea: aquo
habemus etiam ut misericordes simus. Iudiciũ
enim sine miscłia : illi qui non fecit miscđiam: Par
ua putatis oꝑa miscđiae: libet dehis aliquid dice¬
re. Attendite primo sententiã istã. descã scriptu-¬
ra depromptam. quã modo cõmemoraui: Iudiciũ
enimsine miscđia: illi qui nonfecit miscđiam:
Si ne miscđia iudicabitur: qui miscđiam non
fecit antequam iudicaretur. Quid deinde : qͥd
sequitur : super exaltat autem miscđia iudicium
ponitur miscđia iudicio : in quo inuentum fuerit
opus miscđiae. Et si habuerit aliquid forte in iu¬

Expanded text:
positum est in Evangelio, «Dimittite, et dimittetur positum est in Evangelio, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . Aliquid, inquit, contra te teneo, aliquid et tu contra alterum tenes; dimitte, et dimitto. Aliquid petis a me, aliquid petit alter a te; da, et do. Et quae dimitre non possemus, nisi charitatem haberemus; charitas ad bellum; illi recte dicimus, «Misericordia mea,» a quo habemus etiam ut misericordes simus. «Judicium enim sine misericordia illi, qui non fecit misericora misericordiae? Libet et de his aliquid dicere. Attendite primo istam sententiam de sancta Scriptura depromptam, quam modo commemoravi: «Judicium enim sine misericordia illi qui non fecit misericordiam.» Sine misericordia judicabitur qui misericordiam non fecit antequam judicaretur. Quid deinde? quid sequitur? «Superexaltat autem misericordia judiponitur misericordia judicio: in quo inventum fuerit opus misericordiae, etsi habuerit aliquid forte in ju
Abbreviated transcription (Latin):
exis ĩstmisericors. andonasti mihi ut ipse sim mise¬
ricors.  Denulla enim re sic uincitur inimicus:
quam cũ misericordes simus. Omĩno parat calũp¬
nias adiudicium: & non pocest falsa obicere.
quia non ẽ apudquẽ. Si enĩ apud hominẽ iudicẽ
apud talem iudicẽ causa nr̃ã cum illo . ẽ. qui falli
non potest: ideo ambit ut adpeccatum sedũcat.
ut habeat uera quae obiciat. Et ubi forte aliqui¬
b eius fraudibus. succumbit humana fragilitas:
Sequatur in confessione opus humilitatis. exercea
ex uero corde etplena fiducia dic imus illi qͥ uid&.
dimitte nobis. sicut & nos dimittimꝰ. Dic toto cor¬
de. dic tota fiducia. dic securus. dimitte nobis sic̃
& nos dimittimꝰ : aut noli dimittere. si ñ dimitti¬
mus. Quod & si non dixeris. noli dimittere si non
dimittimꝰ : ꝓrsus nondimitat. si non dimictimus
N eq enĩ ut tu sis impunitus peccator: erit ille men¬
dax ꝓmissor. Uis inquit ut dimittã: dimitte
Etaliud opus miscdiae. Uis ut dem. Da. Vno loco

Expanded text:
existis misericors? an, Donasti mihi ut et ipse sim misericors? De nulla enim re sic vincitur inimicus, quam cum misericordes sumus. Omnino parat calumnias ad judicium, et non potest falsa objicere, quia non est apud quem. Si enim apud hominem judicem apud talem judicem causa nostra cum illo est, qui falli non potest; ideo ambit ut ad peccatum seducat, ut habeat vera quae objiciat. Et ubi forte aliquibus ejus fraudibus succumbit humana fragilitas, sequatur in confessione opus humilitatis, exerceatex vero corde et plena fiducia dicimus illi qui videt: «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Dic toto corde, dic tota fiducia, dic securus, «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus;» aut noli dimittere, si non dimittimus. Quod etsi non dixeris, Noli dimittere, si non dimittimus; prorsus non dimittit, si non dimittimus. Neque enim ut tu sis impunitus peccator, erit ille mendax promissor. Vis, inquit, ut dimittam? Dimitte. Est aliud opus misericordiae: Vis ut dem? Da. Uno loco
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ipsum ds̃ ꝓpt̃ similitudinẽ carnis pec¬
cati. peccatum ꝓ nobis fecit : ut nos simus iusti¬
tiadĩ in ipso In huius igitur eloquium iusti¬
tiae dĩ defecisse dixit oculos suos.: ardenter
& sitient̾ intuendo : dum memor infirmitatis
Fac cum seruotuo scđm

Expanded text:
quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis «Fac cum servo tuo s
Abbreviated transcription (Latin):
eos: & corripuit ꝓ eis reges. Nolite tangere xp̃os
meos. & in ꝓphetis meis nolite malignari. Potest
autẽ merito mouere quomodo fuerint xp̃iap pel¬
lati antequã esset unctio. ex qua hoc nomen im-¬
positum . ẽ. regib. quod a saule coepit. cui dauid
successit in regnũ. atq inde cȩteri. & reges iudae.
& reges isrł. continuatione sacratȩ consuetudinis
ungebantur : inqua unctione figurabatur unꝰ
tunc xp̃i appellabantur. Nam ꝓphetas eos fuisse
legimus. De abraham & utiq qđ deillo manifes¬
te dictũ est: hoc & in illis intelligendum est.
A nideo xp̃i. quia etiã si latent̾. iam tam̃ xp̃iani.
Quãuis enim caro exillis: tamen xp̃s ante illos.
quod & uidȩis respondit dicens. antequã abrahã
fier& ego sum: Quomodo autem hunc illi igno¬
rarent. aut in eũ noncrederent. cum ꝓpt̃ea ꝓpħȩ
dicerentur. quia licet occultius. tamen dñm
p̃nuntiabant. unde aꝑte ipse dicit. Abraham
concupiuit uidere diem meum: & uidit & gaui¬

Expanded text:
eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» 10. Potest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unustunc christi appellabantur? Nam prophetas eos fuisse, legimus de Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen christiani? quamvis enim caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham concupivit videre diem meum, et vidit, et gavi
Abbreviated transcription (Latin):
mi atq in colȩ in terra chanaan. Quae uerba
licet in libris eius historiȩ non legantur: tam̃
intelligenda sunt uel latent̃ dicta. sicut ds̃ in
hominũ cordibus loquitur occultis & uera¬
cibus uisis. uel etiam ꝑ angłm exp̃ssa. Nam& rex
gerarum. & rex aegiptiorum. diuinitꝰ ammoniti
sunt: nenocerent abraha. Et rex alius : nenoce¬
re tisaac: Et alii nenocerent iacob: cũ essent
paucissimi & incolae. Antequã ad incolendam
aegiptum cum filiis suis transiret iacob: quod
intelligitur in eo cõmemoratũ quod ait. transier̃
degente ingentẽ. de regno adpopłm alterum:⁊
Sed quia occurrebat quȩrere antequã transirent.
& in aegipto multiplicarentur: quomodo numero
breues. paucissimi & in colae int̾ra aliena ꝑdurare¬

Expanded text:
mi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissimi et incolae in aliena terr
Abbreviated transcription (Latin):
Serutare
in quit semitas meas. idẽ consilia & cogitatio¬
nes meas Et uide si uia iniquitatis sit inme:
siue faciendo. siue consentiendo. & deduc me
inuia aeternit. Quid aliud dixit. quã deduc
me inxp̃o: quis est enim uia aet̾na. nisi qui
.ẽ. uita aeterna:: Aet̾nus. ẽ. enim qui dixit.
ego sum uia. ueritas & uita. Si ergo aliquid
inueneris inuia mea quod displiceat oculis tuis.
qm̃ uia mea mortalis. ẽ. tu deduc me inuia ȩter¬
na. ubi nulla est iniquitas. Quia & siquis pec¬
cauerit: aduocatum babemꝰ apud patrẽ iħm
ipse est uia aeterna sine petcato. ipse est uita
aeterna sine supplicio. Magna sacram̃ta fr̃s
q uomodo nobiscum loquitur sp̃s dĩ.: quomͦ
nobis facit in hac nocte delicias: quid ẽ hoc
rogamus uos fr̃s.: uñde dulciora. quo obscu

Expanded text:
Scrutare,» inquit, «semitas meas,» id est consilia et cogitationes meas: «et vide si via iniquitatis sit in me,» sive faciendo, sive consentiendo; «et deduc me in via aeterna.» Quid aliud dicit, quam, deduc me in Christo? Quis est enim via aeterna, nisi qui est vita aeterna? Aeternus enim est qui dixit: «Ego sum via, veritas et vita» . Si ergo aliquid inveneris in via mea quod displiceat oculis tuis, quoniam via mea mortalis est; tu «deduc me in via aeterna,» ubi nulla est iniquitas: quia «etsi quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Jesum ipse est via aeterna sine peccato; ipse est vita aeterna sine supplicio. 31. Magna sacramenta, fratres. Quomodo nobiscum loquitur Spiritus Dei? quomodo nobis facit in hac nocte delicias? Quid est hoc, rogamus vos, fratres? unde dulciora, quo obscu
Abbreviated transcription (Latin):
nomine efferre. & xp̃m falsitatis arguere :
Fatere ergo omenbrum: quod dete pnuntia¬
uit capũttuum: Quod ut fateamur. qđ ut fa¬
ciamꝰ. nec nos iustificemus ante conspectũ soliꝰ
iusti qui iustificat impium: subiecit iã sui
corporis uocem
Pone dñe custodiam orimeo:

Expanded text:
nomine efferre, et Christum falsitatis arguere? nomine efferre, et Christum falsitatis arguere? Fatere ergo, o membrum, quod pro te pronuntiavit caput tuum. Quod ut fateamur, quod ut faciamus, nec nos justificemus ante conspectum solius justi, qui justificat impium ; subjecit jam sui corporis vocem: «Pone, Domine, custodiam or
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ut ultra nonseruiamꝰ peccato Inde & inipso
tum ẽ. uerba delictoꝵ meorũ: Quorum delictoꝵ
si caput attendas: Et tam̃ eius fuisse uocem
inpsalmo ipse testatus est. In cruce ipsa uerba
dixit: ipsum uersum ꝓnuntiatit. Non ẽ. relictꝰ
humtnae coniecturȩ locus. nullus negandi
aditus. qualicũq xpĩano Quod lego inpsalmo:
hoc audio adño In ipso etiã psalmõ agnosco:
quod in euangłio lego Foder̃ manus meas et
pedes. Uinumerauer̃ omĩa ossa mea Ipsi uero
considerauer̃ & conspexer̃ me: diuiser̃ sibi ues-¬
tim̃ta mea. & suꝑuestem meã miser̃ sortẽ. Hȩc
omĩa sicut prȩdicta : ita facta: Sicut audiuimꝰ.
rans incaritate corporis sui. quam uis. eẽt ip̃se
sine peccato dixit uerba delictoꝵ meorum
Dixit autẽ hoc exꝑsona corporis sui Quis
auder& dicere inmenbris eiꝰ non se habere pec¬
catum. nisi qui fuerit ausus se falsae iustitiae

Expanded text:
ti, ut ultra non serviamus peccato» . Inde et in ipso ti, ut ultra non serviamus peccato» . Inde et in ipso tum est, «Verba delictorum meorum.» Quorum delictorum, si caput attendas? Et tamen ejus fuisse vocem in psalmo, ipse testatus est in cruce, ipsa verba dixit, ipsum versum pronuntiavit. Non est relictus humanae conjecturae locus, nullus negandi aditus qualicumque christiano. Quod lego in psalmo, hoc audio a Domino. In ipso etiam psalmo agnosco quod in Evangelio lego: «Foderunt manus meas, et pedes; dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt, et conspexerunt me; diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem» . Haec omnia sicut praedicta, ita facta; sicut audivimus, rans in charitate corporis sui, quamvis esset ipse sine peccato, dixit, «Verba delictorum meorum;» dixit autem hoc ex persona corporis sui: quis audet in membris ejus dicere non se habere peccatum, nisi qui fuerit ausus se falsae justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. omĩs xp̃ianus agnoscit. Declinante
enim iã die inuesperum. dñs incruce animã
deposuit recepturus. non amisit in uitus. sed
tamen & ibi nos figurati sumꝰ. Quid enĩ illius
pependit in ligno. nisi quod denobis accipit:
Et unde fieri põtest ut aliquando ds̃ pat̾ dimittat¬
& dẽserat unicum filiũ . qui utiq cũ illo unꝰ ds̃. ẽ:
Ettam̃ nr̃am infirmitatẽ figens intruce ubi uetꝰ
homo nr̃ sicut dicit apłs. confixus. ẽ. cruci cũ
illo : ex uoce ipsius hominis nr̃i clamauit
Ds̃ m̃s. ds meus. ut quid me dereliquisti: Illud
ergo .ẽ. sacrificium uesꝑtinũ. passio dñi. crux
dñi oblatio uictimae salutaris. holo caustum
acceptum dõ Illud sacrificiũ uesꝑtinum: fecit
in resurrectione munus matutinũ. Oratio gͦ
pure directa decorde fideli: tanquã de ara sca
surgit incensum. Nihil ẽ delectabilius odori
dñi. sic oleant om̃s qui credunt. Vetus ergo
cum illo : ut euacuaretur inquit corpus pecca¬

Expanded text:
intelligi, omnis christianus agnoscit. Declinante enim jam die in vesperum, Dominus in cruce animam deposuit recepturus, non amisit invitus. Sed tamen et ibi nos figurati sumus. Quid enim illius pependit in ligno, nisi quod de nobis accepit? Et unde fieri potest ut aliquando Deus Pater dimittat et deserat unicum Filium, qui utique cum illo unus Deus est? Et tamen nostram infirmitatem figens in cruce, ubi «vetus homo noster,» sicut dicit Apostolus, «confixus est cruci cum illo,» ex voce ipsius hominis nostri clamavit: «Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti» ? Illud ergo est sacrificium vespertinum, passio Domini, crux Domini, oblatio victimae salutaris, holocaustum acceptum Deo. Illud sacrificium vespertinum fecit in resurrectione munus matutinum. Oratio ergo pure directa de corde fideli, tanquam de ara sancta surgit incensum. Nihil est delectabilius odore Domini: sic oleant omnes qui credunt. 6. «Vetus» ergocum illo; ut evacuaretur,» inquit, «corpus pecca