comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
elatione ꝓteruus. quiseita cũ subiectis
agrbat. ut ñ cognosceret᷑ aliꝗđ huma¬
nitatis in se haberi. sed ultra humanũ¬
modũ malitiȩ atq stultitix in suos de
scuiens. nefanda mala gerebat . Nãsi
ante eũ ut assol& conuiꝰuio utenti puer
cereũ tenuiss&. nudari eiꝰ tibias faci¬
ebiat atq tã diuin his cereũ comprui
donec lumine priuaret᷑. Iterũ caim
illumin attis fuisso sinuliter faciebat.
usq dũ tote tiluȩ famuli tenentis exu¬
rerentur. Qui si uocẽ emittere. aut
se de loco illo aliamn parte uercere
conatus fuissis. nudus gla diusilico
imininebat. Fiebatq ãt hoc flente
iste magna letitia exultar&. Dicebant
enũ quidã qđ eo tẽpure duo de famulis
rentia debratimpendi eccłus dĩ: Nan
enĩ eos poteris accipere. nisi fidẽ facias
deꝑmanenda eorũ coniunctione. Simi¬
liter & ut de pęna corporali liberi inaneant
reꝑmittas. At ille cũ diu ambiguus

Expanded text:
elatione protervus, qui se ita cum subiectis elatione protervus, qui se ita cum subiectis agebat, ut non cognusceret in se aliquid humanitatis habere, sed ultra modum humanae malitiae atque stusaeviens, nefanda mala gerebat. Nam si ante eum, ut assolet, convivio urentem puer cereum tenuisset, nudari ejus tibias faciebat, atque tandiu in his cereum comprimi, donec lumine privaretur; iterum cum illuminatus fuisset, similiter faciebat, usque dum totae tibiae famuli tenentis exurerentur. Quod si vocem emittere, aut se de loco illo alia in parte movere conatus fuisset, nudus illico gladius imminebat; fiebatque ut hoc flente, iste magna laetitia exsultaret. Aiebant enim quidam, eo tempore duos de famulis veneratio debeat impendi ecclesiis Dei. Non enim poteris eos accipere, nisi ut fidem facias de permanente eorum conjunctione; similiter et ut de omni poena corporali liberi maneant, repromittas. At ille, cum diu ambiguus
Abbreviated transcription (Latin):
ne sibi iniuriã facerint. & exeidium
de utroq. cuenir& exercitu. Illi aut̃
neglegentes. p̃parantur adbellum.
Cominissoq p̃liq inualuit pars chil¬
perici. atq. fugauit partẽ sibi aduer¬
sã multos ex eastrenuos atq utiles
prosternens uiros. fugatisq reliquis.
suessionis ingreditur. Quȩ post quam
acta st̃. rex p̾ropt᷑ coniugatianẽ bru¬
nichildis suspectũ habere coepitme¬
roueolũ filiũ suũ dicens. Hoc pliui
eius nequitta surrexisse. Spoliatũq ab
armis datis custodib libere custo diri
pͥcepit. tractans quid de eo in posterũ
ordinar&. Godinus aut̃ qui a parte sige¬
berti se ad chilpericũ transtulerat. &¬
multis ab eo muneribi locupletatas. ẽ.
caput istius belli fuiit : sed in campo uidtꝰ
primꝰ fuga dilabittr. Uillas uͦ quasei rex
a fisco interritorio suessonico indulse¬
Cuiꝰ ooniugẽ rauchincus accepit. uir
omni uanitate repletꝰ. suꝑbia tumidus

Expanded text:
ne sibi iniuriam facerent et excidium ne sibi iniuriam facerent et excidium de utroque eveniret exercitu. Illi autem haec neglegentes, praeparantur ad bellum; commissoque proelio, invaluit pars Chilperici atque fugavit partem sibi adversam, multus ex ea strenuos atque utilis viros prosternens; fugatusque reliquos, Sessionas ingreditur. Quae postquam acta sunt, rex propter coniugatione Brunichildis suspectum habere coepit Merovechum, filium suum, dicens, hoc proelium eius nequitia surrexisse; spoliatumque ab armis, datis custodibus, libere custodire praecipit, tractans, quid de eo in posterum ordinaret. Godinus autem, qui a sorte Sigyberthi se ad Chilpericum transtulerat et multis ab eo muneribus locopletatus est, caput belli istius fuit; sed in campo victus, primus fuga dilabitur. Villas vero, quas ei rex a fisco in territurio Sessionico indulseCuius coniugem Rauchingus accepit, vir omni vanitate repletus, superbia tumidus,
Abbreviated transcription (Latin):
rothomagũ perit & ibi brunichil de
reginȩ coniungitur. eãq sibi in matri¬
qđ scilic& contra fas legemq canonicam
uxorem patrui accepiss& ualde amarus.
dicto citius ad supra memoratũ oppidũ
dirigit. At illi cũ hȩc cognouissent qđ
scilic& eosdẽ separare deterner&. adba¬
silioa̾ sc̃i Martini quȩ suꝑ muras ciuitatis
ligneistabulis fabricata est. confugium
faciunt. Rex uͦ aduenuns cã multis inge
parare conaret᷑. Hȩc illi sacramenta
accipirntes de basilica egressi st̃. Ex oscu¬
latisq & dignanter susceptis rex ypla¬
uit cumris. Post dies uͦ paucos assumpto
secũ rex merouecho filio. suessionis redi
it. Cũ aũt̃ ibi cõmorarent᷑. collecti ali¬
qui de campania. suessonicã urbem
aggrediunt᷑. Fugataq. ex ca frede¬
gundȩ regina. atqͦ. ch lodoueo filio
chilporici sibi uolebant subdere
ciuitate᷑ Qđ ut chilperieus rex cõpe¬
rit cũ exercitu illuc dirigit. mittens

Expanded text:
Rothomagum petiit, et ibi Brunichildi Rothomagum petiit, et ibi Brunichildi reginae conjungitur, eamque sibi in matriod scilicet contra fas legemque canonicam uxorem patrui accepisset, valde amarus, dicto citius ad supra memoratum oppidum dirigit. At illi cum haec cognovissent, quod eosdem separare decerneret, ad basilicam sancti Martini, quae super muros civitatis ligneis tabulis fabricata est, confugium faciunt. Rex vero adveniens, cum in multis ingeniis parare non conaretur. Haec illi sacramenta audientes, de basilica egressi sunt, exosculatisque et dignanter acceptis, epulavit cum eis. Post dies vero paucos, adsumpto secum rex Merovecho, Suessionas rediit. III. Cum autem ibidem commorarentur, collecti aliqui de Campania, Suessionas urbem aggrediuntur, fugataque ex ea Fredegunde regina, atque Chlodovecho filio Chilperici, volebant sibi subdere civitatem. Quod ut Chilpericus rex conperit, cum exercitu illuc dirigit, mittens nuntius,
Abbreviated transcription (Latin):
bata dolore ac luctu ꝗd agera ignorara.
gundebaudus dux appͣhensũ childebit̃
filiũ eiꝰ paruulũ furtĩ abstulit. ereptũq
ab imminente morce. collectis gentibi
suꝑ quas patereiꝰ regnũ tenuerat. regẽ
nistituit. Uix lustio ȩtatis uno ĩaꝑacto
hic dir dñici natalis regnare coepit.
Anno igiar primo regnieiꝰ rexchilpe¬
ricꝰ parisius uenut. appͣ hensamq. bru¬
nichildẽ apud rothoinagense ciuitatẽ
inexiliũ trusit: thescurosq eiꝰ quos
meldis urbe teneri p̃cepit Tc̃ rucolenꝰ
cũ cinnomannicis turonis uenit. pra¬
dasq egn& multa scelera sccit. Qui
sequrutib: qualiter a
uirtute beati Martinipro
tantis maus quȩ gessit. ꝑcussusinterut¬
hilpericus uꝰ filiũ suũ merduehui
&i exercitu pictauis dirigit. Atille
relicta ordinationo patris turonisuenit.
ibiq &dies scĩ pasoliȩ tenuit. Multũ
enĩ regionẽs illã exercitus eiꝰ uastauit
Ip̾seuero simulans ad inatrẽ suã ire uelle

Expanded text:
bata dolore aclucto, quid ageret ignoraret, bata dolore aclucto, quid ageret ignoraret, Gundovaldusduxadpraehensum Childeberthum, filium eius parvolum, furtim abstulit ereptumque ab immenente morte, collectisque gentibus super quas pater eius regnum tenuerat, regem instituit, vix lustro aetatis uno iam peracto. Qui die dominici natalis regnare coepit. Anno igitur primo regni eius Chilpericus rex Parisius venit adpraehensamque Brunicin exsilio retrusit, thesaurosque vero ejus Meldis urbe teneri praecepit. Tunc Roccolenus cum Cenomannicis Turonis venit, et praedas egit, et multa scelera fecit: quod in sequenti qualiter a virtute beati Martini pro tantis malis quae gessit, percussus interhilpericus vero filium suum Merovechum cum exercitu Pictavis dirigit. At ille relicta ordinatione patris, Turonis venit, ibique et dies sanctos Paschae tenuit. Multum enim regionem illam exercitus ejus vastavit. Ipse vero simulans ad matrem suam ire velle,
Abbreviated transcription (Latin):
habentes. dĩ grã indigens. Cur unus
tollit alteri suũ .cuiͦ alter concupis¬
dictũ. Siinuicẽ mnordetis & comeidi
tis. ne ab inuicẽ consu̾mamini Scru
debitis quid ciuilia bella parturiant.
Requirite quid de carcagiensibus
scribat orosius. qui cũ post seꝑtingen¬
tos annos sub uersã dicat eiuitattni
& regionẽ eorũ. addidit. Quer es
tãdiu cã seruauit : Concordia.
Queres eã post tanta tempora de
ur̃m expugnant. Quid aliud spe¬
randũ erit nisi cũ ex orcinsiũr excide¬
rit. uas sine solatio relicti atq. a
gentib aduersis oppressi protinul
corruatis: Si tebi rex bellũ ciuile delet¬
tat. illud qđ apłs in homine agi meminit
exerce ut spiritꝰ concupiscat aduersus
carnẽ & uitia uirtutib cedant . & tu
liber capitituo id est apͣo seruias qͥ qͥndã
radici malorũ seruieras compeditus
gitur intereinpto
Sigeberto rigrapud uictoriacãuillam.
brunihildis regina cũ filiis residebat

Expanded text:
habentes, Dei gratia indigetis. Cur unus habentes, Dei gratia indigetis. Cur unus tollit alteri suum? cur alter concupisi: Si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini . Scr videbitis quid civilia bella parturiant. Requirite quid de Carthaginensibus scribat Orosius: qui cum post septingentos annos subversam dicat civitatem et regionem eorum, addidit: « Quae res eam tandiu servavit? concordia. Quae res eam post tanta destruxit umque 201 vestrum expugnant. Quid aliud sperandum erit, nisi cum exercitus vester ceciderit, vos sine solatio relicti, atque a gentibus adversis oppressi protinus corruatis? Si te, o rex, bellum civile delectat, illud quod Apostolus in hominem agi meminit, exerce, ut spiritus concupiscat adversus carnem, et vitia virtutibus cedant, et tu liber capiti tuo, id est Christo, servias, qui quondam radici malorum servieras compeditus. I. Igitur interempto Sigybertho rege apud Victuriacum villam, Brunichildis regina cum filiis Parisius r
Abbreviated transcription (Latin):
git pater i filiũ. filius inpatrẽ. frater
infratrẽ ꝓximus in ꝓpinquũ. De be¬
bant nũ eos exenpła duteriorũ regũ
terrere. qui ut diuisi st̃. statĩ ab inunicis
sunt intereinti. Iu otiens& ipsa urlis
urbiũ & totius mundi capat miens
bella ciuilia diruit. quȩ cessantib rue¬
sũ quasi ab humo surrexit. Utinã & o
reges in ins prelus in quib parentes nr̃i
desudauert̃ exercitaremini. ut gentes
p̃ inerentur. Recordamini quid caput
uictoriarũ uestrarũ chlodoueus effere¬
rit. qui aduersus reges interfecit noxi¬
as gentes elisit. pat̾riȩ gentes subiuga¬
uitꝰ. quarũ regnũ uolis integrũ ille¬
sumq relinquit. Et cũ hec fecerit. neq
aurũ. neq. argentũ. sicut nunc est inthes¬
auris ur̃is labebat. Quid agitis : Quid
quȩritis: Iuidñ habundatis: In domib
delitie suꝑ crescunt in promptuarus
uinũ. triticũq. atq olcũ redundat in
tliesauris aurũ atq. argintũ coacer¬
uatur. Unũ uobis de est᷑. qđ pace̾ non

Expanded text:
git pater in filium, filius in patrem, frater in fratrem, proximus in propinquum . Debebant enim eos exempla anteriorum regum terrere, qui ut divisi, statim ab inimicis sunt interempti. Quoties et ipsa Urbs urbium, et totius mundi caput, iniens bella civilia, ruit! quo cessante, rursum quasi ex humo surrexit. Utinam et vos, o reges, in his praeliis, in quibus parentes vestri desudaverunt, exerceremini, ut gentes premerentur. Recordamini quid caput victoriarum vestrarum Chlodovechus fecerit, qui adversos reges interfecit, noxias gentes elisit, patrias gentes subjugavit: quarum regnum vobis 200 integrum illaesumque reliquit. Et cum hoc faceret, neque aurum, neque argentum, sicut nunc est in thesauris vestris, habebat. Quid agitis? quid quaeritis? quid non abundatis? In domibus deliciae supercrescunt; in promptuariis vinum, triticum, oleumque redundat; in thesauris aurum atque argentum coacervatur. Unum vobis deest, quod pacem non
Abbreviated transcription (Latin):
l.xxx. Ab ȩdificatione tẽpli usq ad
desolationẽ eiꝰ & transmigtationẽ in ba¬
byloniã. annieco xl. A transmigratio
ni. anni cece xii. Atransitu sci Martini
usq ad transitũ chlodonei regis. anni
transitu theo deberi usq ad exitũ sige¬
berci anni xx uiiii. qui sunt simul anni
quinque milia septaigenti septuaguita
quattuor¬

Expanded text:
dificatione ergo templi usque ad dissolutionem ejus et transmigrationem in Babyloniam, anni 390. A transmigrationni anni 412. A transitu sancti Martini usque ad transitum Chlodovaei regis anni transitu Theudeberti usque ad exitum Sigiberti, anni viginti novem. Qui sunt simul anni quinquies mille septingenti septuaginta quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i fateor. & uera eẽ quȩ dixit scio. Quid
faciã ut reginȩ de eo uoluntas ad imple¬
atur. Et dit lte & decedentes dd eũ
dicite. quasi consiliũ ex tobis inetipsis
dantes. Nosti qđ rex chilpericus piussit.
atq. compunctus. & eito flectitur ad
misecdiam. Humiliare subeo. & dicito
abeo obiecta a te ꝑpetrata fuisse. Tẽ

Expanded text:
uod dicit scio; quid nunc faciam, ut reginae de eo voluntas adimpleatur?' Et ait: 'Ite, et accedentes ad eum, dicite, quasi consilium ex vobismet ipsis dantes: „Nosti, quod sit rex Chilpericus pius atque conpunctus et cito flectatur ad misericordiam; humiliare sub eo et dicito, ab eo obiecta a te perpetrata fuisse. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
xosuocant infectis uino malesicato
a fredegundy regina missi. cũ aliam
causã suggerero simularent. utraq
ei latera feriunt. At ille uociferans atq
corruens. ñ post multũ spattũ emisit spi¬
ritum. lbiq. & caregisilus culcularits
rius corruit. ibi & sigila qui quoͣndã de
gochia uenerat multũ laceratus .ẽ. &
nostea a chilperico rege cõprehensus.
incensis cũ cauterus candentib omnib
iuncturis ac membratĩ separatꝰ. crude¬
liter uitã finut. Fuit aut̃ aaregisilus
tã leuis opere quã grauis cupidita te.
deminiis consurgens. inagnꝰ ꝑ adula¬
tiones cũ rege offectus . ẽ. cõmpetitor
ouitalis fuit uite exitus ut ñ merereo᷑
uoluntatẽ ꝓpriã in orte imnente
casu defixus indubiũ habebat an euade
cũ uxore & filiis. rũ uestitũ apud labrũ
uicũ sepeliuit: unde postea suessionis
in basilica scĩ med ardi quã ipse edifica¬
uerat trans latus. sacus chlothariũ pattẽ
suũ sepultus. ẽ. Obiit dut̃ quarto decuno

Expanded text:
ocant, infectis veneno, maleficati a Fredegunde regina cum aliam causam se gerere simularent, utraque ei latera feriunt. At ille vociferans, atque corruens, non post multo spatio emisit spiritum: ibique et Charegisilus cubicularius ejus corruit; ibi et Sigila, qui quondam ex Gotthia venerat, multum laceratus est, et postea ab Chilperico rege comprehensus, incensis cum cauteriis candentibus omnibus juncturis, ac membratim separatus, crudeliter vitam finivit. Fuit autem Charegisilus ille tam levis opere, quam gravis cupiditate; de minimis consurgens, magnus per adulationes cum rege effectus est; competitor ; cui talis fuit vitae exitus, ut non mereretur voluntatem propriam morte imminente casu defixus, in dubium habebat, an evadecum uxore et filiis, cum vestitum apud Lambros vicum sepelivit. Unde postea Suessionas in basilica sancti Medardi, quam ipse aedificaverat, translatus, secus Chlothacharium patrem suum sepultus est. Obiit autem quarto decimo
Abbreviated transcription (Latin):
na. huc illuoq ferunt᷑. Cũq amisso so¬
latio remorũ hastilib lancearũ in fun¬
do aluei defixis remigare conarentur.
nauis sub pedili. eoꝵ deluscit & unius¬
cuiusq ferrũ qđ contra se tenebat pectori
de figit᷑. Iransuerbetatiq cuncti ꝓprus
iaculis interimuntur. unus tantũ ex ipsis
qui eos increpabat ne ista comuterent.
rimansi fillesus. Iđ siꝗs hoc fortuita
ruetusse iudicat. cernat unũ in sontem¬
de plurib euasisse noxus. Quib int̾fectis.
monachi ipsos & ressuas ex aluco detrahen¬
tes. illos sepeliunt. resq domirestituur
um hȩt agerent᷑. sigibertꝰ rex grutes
illas quȩ ultra renũ habent᷑ cõinouet.
& bellũ ciuile ordinans contrafratrẽ
suũ chilpericum ire destinat. Quod
audiens chilperioꝰ. ad fr̃msuũ guntram¬
nũ legatos mittit : Qui coniuncti parit᷑
foedus iniunt. qđ nullus fr̃m suũ perire
siner&. Sed cũ sigibertꝰ gentes illas ad du¬

Expanded text:
na, huc illucque feruntur. Cumque amisso sona, huc illucque feruntur. Cumque amisso solatio remorum, hastilia lancearum in fundum alvei defixa, remeare conarentur, navis sub pedibus eorum dehiscit, et uniuscuiusque ferrum, quod contra se tenebat, pectori defigitur, transverberatique cuncti a propriis iaculis interimuntur. Unus tantum ex ipsis, qui eos increpabat ne ista committerent, remansit inlaesus. Quodsi hoc quis fortuitu evenisse iudicat, cernat, unum insontem plurimis evasisse de noxiis. Quibus interfectis, monachi ipsos et res suas ex alveo detrahentes, illos sepelientes, res domi restituunt. Dum haec ageretur, Sigyberthus rex gentes illas quae ultra Renum habentur commovit, et bellum civili ordiens, contra fratrem suum Chilpericum ire distinat. Quod audiens Chilpericus ad fratrem suum Gunthchramnum legatus mittit. Qui coniuncti pariter foedus iniunt, ut nullus fratrem suum perire sinerit. Sed cum Sigyberthus gentes illas addu
Abbreviated transcription (Latin):
Sed reuertamur ad illud qđ parentes
eorũ egert̃. & isti ꝑpetrant. Isti post
pͣ dicationẽ sacerdotũ de fanis ad ec
detrahunt. Illi sacerdotis dñi ex toto cor¬
de ueneratist̃ & audiert̃. isti s̃i solũ ñ
audiunt. sed etiã ꝑ sequunt᷑. Illi mona¬
steria & eccłas dilataurrt̃ istieas diruims
ac subuertunt.
iud̃ de lata monasterio refrrã. in quo¬
ad illud unus cuncus hostiũ aduentar&.
& fluuiũ qui ꝓpinquus .ẽ. transirent
disponerent ut monasteriũ expoliare.
clamauert̾ in onachi dicentes. Nolite
a barbari nolite huc transire. beati tnĩ
Martini istud est inonasteritĩ. Hȩc audi¬
entes multi. compuneti dĩ timoreregres¬
si st̃. Uiginti tam̃ exipsis qͥ ñinrtueliant
dm̃ neqͣ. beatũ confessorẽ honorabant.
ascendentes nauẽ illuc trans grediuntur
& mimico stimulante inonachas cędunt.
monasteriũ ruercunt. resq ditiptunt.
De quib facientes sarrinas naui imponun.
ingrossiq fluuiũ protinꝰ uibrante cari¬

Expanded text:
d recurramus ad illud quod parentes eorum egerunt, et isti perpetrant. Illi post pradicationem sacerdotum, de fanis ad eccdetrahunt. Illi sacerdotes Domini ex toto corde venerati sunt, et audierunt; isti non solum non audiunt, sed etiam persequuntur. Illi monasteria et ecclesias ditaverunt; isti eas diruunt ac subvertunt. Quid de Latta monasterio referam, in quoentaret et fluvium, qui propinquus est, transire disponeret, ut monastirium spoliaret, clamaverunt monachi dicentes: 'Nolite, o barbari, nolite huc transire; beati enim Martini istud est monasterium'. Haec audientes multi, conpuncti a Dei timore, regressi sunt. Viginti tamen ex ipsis, qui non metuebant Deum neque beatum confessorem honorabant, ascendentes navem, illuc transgrediuntur et, inimico stimulante, monachos caedunt, monasterium evertunt resque diripiunt; de quibus facientes sarcinas, navi inponunt. Ingressique fluvium, protinus vibrante cari
Abbreviated transcription (Latin):
& ad ecolinens ẽ ciuitatẽ sepultus.
hilperieus uͦ cagnoscens q iterũ segun¬
Itrannus cũ sigeberto pacificassã in¬
fra tornacenses muros cũ uxorei filiis
ante mortẽ chlocharii factũ uidimus
Sigrb tus uͦ obtentis ciuitatib illis quę
oirra parisius st̃ posite usq rothonia¬
grasẽ urbẽ accessit uolens easdẽ urbes
est. Regressus inde parisius est ingressus.
alnq. ad cũ brumolildis cũ filus uetit.
Ic̃ franci qui quondã ad childebertun
aspexerant senuorẽ. ad sigebertũ lega¬
qui fr̃im suũ in supra dicta ciuitate ob¬
siderent. ipse illuc ꝓperare delibirans.
Eui sc̃s Germanus dixit Si abieris &
fratrẽ tuũ deicere nolueris. uiuus &
uictor renirabis: Sin aut̃ aliud cogita¬
Audire noluit. Uenicnte dũt illo ađ
uillã cui nomea. ei uctoriacũ allest¬

Expanded text:
 lismensem civitatem sepultus. Chilpericus vero cognoscens quod iterum se Guntchramnus cum Sigiberto pacificasset, se infra Tornacenses muros cum uxore et filiiante mortem Chlothacharii factum vidimus. Sigyberthus vero, obtentis civitatibus illis, quae circa Parisius sunt positae, usque Rhotomaginsem urbem accessit, volens easdem urbes est. Regressus inde, Parisius est ingressus, ibique ad eum Brunichildis cum filiis venit. Tunc Franci, qui quondam ad Childeberthum aspexerant seniorem, ad Sigyberthum legaquequi fratrem suum in supra memoratam civitatem obsederent, ipsi illuc properare deliberans . episcopus dixit: 'Si abieris et fratrem tuum interficere nolueris, vivis et victor redis; sin autem aliud cogitadire neglexit. Venientem autem illum apud villam cui nomen e
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ datũ parit᷑ cunctis in predã. ad elire¬
duncusc̃ urhẽ regressi st̃. ibiq eiscũ
innumero exercitti muininolus in faciẽ
uenit mmissoq pͣlio. langobardotũ
phalange usq dd internetionẽ cȩsa
ñ paudis duces in ntaliã st̃ regressi.
uormi: usq singusiã ur br̃ ꝑlati fuisseñ.
& cos incole loci dure susciperent. p̃ser¬
tim cũ sisinnius magister militũ a parte
imperatoris in hac urbe resideret : simu¬
latus mummolus puer in conspectu raba¬
nis si sinnii litteras ꝓtulit. salutẽq ex
nonune mnuminoli dedit dicens. En ipsũ
i proximo. Qđ audiens zaban. cursuue¬
loci ipsa digressus p̃teriit. His auditis
amo. collecta om̃i p̃da. in itinere ꝓstiscit᷑
eratit. uircute inummoli. Multa aut

Expanded text:
Tunc datis pariter cunctis in praedam, ad Ebredunensem urbem regressi sunt: ibique eis cum innumero exercitu Mummolus in faciem venit, commissoque praelio, Langobardorum phalangae usque ad internecionem caesae, cum paucis duces in Italiam sunt regressi. Cumque usque Sigusium urbem perlati fuissent, t eos incolae loci dure susciperent, praesertim cum Sisinnius magister militum a parte imperatoris in hac urbe resideret: simulatus Mummoli puer in conspectu Zabanis, Sisinnio litteras protulit, salutemque ex nomine Mummoli dedit, dicens: En ipsum in proximo. Quod audiens Zaban, cursu veloci ab urbe ipsa digressus praeteriit. His auditis Amo, collecta omni praeda in itinere, proficiscitur: e
Abbreviated transcription (Latin):
De logatis c allicionsilie ac prodigiis
De maurilione aidurarũ ep̃o
De alteruitione cum betrrioo
De lis que chilpericus soripat
De obitu a gruchole epĩ.
De obitu dal matuepĩ
De comatatu runami
Do insidus quas nolns finxitas qualietr

Expanded text:
Calliciensibus ac prodigiis. De Maurilione Cadurcorum episcopo. De altercatione cum heretico. De his quae Chilpericus scripsit. De obitu Agroeculae episcopi. De obitu Dalmatii episcopi. De comitatu Eunomii. De insidiis, quas nobis fecit, et qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parari. Illeuͦ timens ne colliso u̾troq
exercitir etiã regnũ eoꝵ corruera
pacẽ peciit ciuitateseiꝰ quas theo dob̵tꝰ
male ꝑtiaserat reddidit. dep̾cansut nul¬
io casu culparent᷑ eoꝵ habitatores ques
ille iniuste igne ferroq. opprimens ad¬
quisierat. Uicos qͦq. qui cirta parisius
erant maxime tt̃ flãma consumpsit.
& tã domiꝰ quã res reliquȩ abi hoste
direptȩ st̃. adeo ut etiã & capttui du¬
cerentur Obtestabatur emĩrex ne hȩc
firrent sed furorẽ gentiũ quȩ de ulterio
reremi amius parte uenerant superare
ñ poterat Sed patienter omĩa ferebat.
donec redire poss&s ad patriã. Ic̃ ex
se a certamine subtraxiss& Sed illeut
equo. eosq uerbis lenib demulsit.
Multos uͦ ex eis postea lapidib obrui
fecit. Sed nec hoc sine beati Martini
uircute fuisse ambigitur. ut hisine
bello pacisicarentur Nã psa die qͥhi
pacẽ fecerunt. tresparalitici adbeatibasi¬
licã st̃ directi qđ in sequentib libris dño u

Expanded text:
petiit. Illi vero timens, ne, conliso utroque exercitu, etiam regnum eorum conruerit, pacem petiit civitatesque eius, quas Theodoberthus male pervaserat, reddidit, depraecans, ut nullo caso culparentur earum habitatores, quos ille iniuste igne ferroque obpremens adquisierat. Vicos quoque qui circa Parisius erant maxime tunc flamma consumpsit; et tam domus quam res reliquae ab hoste direpti sunt, ut etiam et captivi ducerentur. Obtestabat enim rex, ne haec fierent; sed furorem gentium, qure Rheni amnis parte venerant, superare non poterat; sed omnia patienter ferebat, donec redire posset ad patriam. Tunc exse a certamine subtraxisset. Sed ille, ut sque verbis lenibus demulsit, multos ex eis postea a lapidibus obrui praecipiens. Sed nec hoc sine beati Martini fuisse vertutemambigitur, ut hi sine bello pacificarentur; nam in ipsa die, qua hi pacem fecerunt, tres paralitici ad beati basilicam sunt directi. Quod in sequentibus libris, Domino
Abbreviated transcription (Latin):
factũ fuisset seq uidissent ac mune¬
rib honorassent. cõmoto chilpericus
exercituusq remis uenit. cuncta incen
url turonicis ut comtra theodobertum
ire deberent. Qđ ulis dissimulantib
rex godegisilũ & guntramnũ duces in
capite musit. Quiꝰ cõmouentes exercitũ.
contra cũ ꝑ gunt. Atille derelictusa
suis cũ pauois remansit. sed tamen ad
bellũ ixire ũ dubitauit incuntes autẽ
pͣliũ theod aberus cuitꝰ in cãpo ꝓsterintar.
& ab hostio exanime corpꝰ qđ dici dolor

Expanded text:
factum, seque vidissent, ac muneribus honorassent, commoto Chilpericus exercitu usque Rhemis accessit, cuncta incendet Turonicis, ut contra Theodobertum ire deberent. Quod illi dissimulantes, rex Godegiselum et Guntchramnum 194 duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, adversus eum pergunt. At ille derelictus a suis, cum paucis remansit: sed tamen ad bellum exire non dubitat. Ineuntes autem praelium, Theodobertus evictus in campo prosternitur, et ab hostibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
steriolustt̃ & sccundinꝰ magni cũ rege
habebantur. Erat aut̃ uterq. sapiens.
& rethoricis imbuti literis. Sed secundi¬
nus plerũq legationẽ imperatoria
rege missus intulit. & ob hoc iactantiã
sum ipserat. ac ñnullos contra rationem
exercitabat. Iua de causa factũ. ẽ. ut int̃
illũ atq asteriolũ lis seua consurger&.
quȩ cisq ad hocros ꝑduxit. ut obłitis
uerborũ obiectianib. ꝓprus manib¬
cata fuissent. & scrundinus ad huc de
sua cede tumer&. nata estrursũ inter
ro scontentio. Et rex suscipiens secun¬
dini causã. asterialũ ineiꝰ potestatem
dedit. Qui ualde humiliatus est.
& ab honore depositus. sed ꝑ uuise¬
gardẽ reginã iterũ restitutus est.
Mortua aũt̃ illa. consurgens secun¬
dinꝰ eũ interfecit. Nãhic moriens fili¬
um dereliquit. Qui cũ creuiss& & ess&
uindicare. Tẽ secundinꝰ timore ꝑter¬
ritꝰ. dũ deuilla inuilla ante eũ fuge¬

Expanded text:
steriolus tunc et Secundinus magni cum rege habeabantur. Erat autem uterque sapiens, et rhetoricis imbutus litteris. Sed Secundinus plerumque legationem imperatori a rege missus intulit, et ob hoc jactantiam sumpserat, ac nonnulla contra rationem exercebat. Qua de causa factum est, ut inter illum atque Asteriolum lis saeva consurgeret: quae usque ad hoc proficit, ut, oblitis verborum obiectionibus, propriis se manibucata fuissent et Secundinus adhuc de sua caede tumeret, nata est inter eos rursum intentio; et rex suscipiens Secundini causam, Asteriolum in eius potestatem dedidit. Qui valde humiliatus est et ab honore depositus; sed per Wisigardem reginam iterum est restitutus. Mortua autem illa, consurgens iterum Secundinus, eum interfecit. Nam hic moriens filium dereliquid. Qui cum crevisset et esset vindecare. Tunc Secundinus timore perterritus, dum de villa in villam ante eum fug
Abbreviated transcription (Latin):
fugere nititur achlodomere captus cũ
uxore & filiis captiuus abducit᷑. atq infra
terminũ aurelianensis urbis in custodia
positus detinet᷑ Discedentib aut̃ his regib
go domarꝰ resumptis uirib: burgunꝰdio¬
nes collegit. regnũq. recepit. Contra quẽ
chlodomerẽ itrrũ ire disponit. sigis inun¬
dũ interficere destinat. Cui a beato auito
dictũ .ẽ. Si inquit respiciens dm̃ em̃da¬
ueris consiliũ tuũ ut hos homines intͣfici
ñ patiaris. erit ds̃ tecũ. & abienis uictoriã
optinebis. Si uͦ eos occideris. tu ipse in
manꝰ iniicorũ traditꝰ simili morte
peribis. Fietq tibi & uxori ac filiis tuis.
qđ feceris sigismundo & coniugi ac
liberis eiꝰ. Qđ ille auscultare despi¬
tũ esse consiliũ putt. ut inimicis domi
relictis contra alios eã. eisq. a tergo.
his a fronte surgentib inter duos
hostium cuneos ruã. Satis enĩ & faci¬
lius pattabitur uictoria. si unꝰ ab alio

Expanded text:
fugere nititur, a Chlodomere captus cum fugere nititur, a Chlodomere captus cum uxore et filiis captivus abducitur, atque infra terminum Aurelianensis urbis in custodia positus, detinetur. Discedentibusque his regibus, Godomarus resumptis viribus, Burgundiones colligit, regnumque recipit. Contra quem Chlodomeris iterum ire disponens, Sigimundum interficere destinadictum est: Si, inquit, respiciens Deum, emendaveris consilium tuum, ut hos homines interfici non patiaris, erit Deus tecum, et abiens victoriam obtinebis; si vero eos occideris, tu ipse in manus inimicorum traditus, simili sorte peribis: fietque tibi uxorique et filiis tuis, quod feceris Sigimundo et conjugi ac liberis ejus. Sed ille auscultare despitum enim consilium esse puto, ut inimicis domi relictis, contra reliquos eam; eisque a tergo, hoc a fronte surgente, inter duos hostium cuneos ruam. Satius enim et facilius victoria patrabitur, si unus ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
pueris suggillatus.ẽ. Quo facto. pater
ruuns flere coepit amarissune. dd quẽ
senex quidã sic dixisse fertur: Te inquit
plange amodo. qui ꝑ consiliũ nequam
factus es parricida seuissimꝰ Nam hunc
qui in nocens iugulatꝰ . ẽ. nec es sarium
non .e. plangr Nihil aminꝰ ille ad sc̃os
agaunenses ab iens. ꝑ multos dies inflecu
& ieiuniis durans. ueniã pͣcabat᷑ Psal¬
lentiũ ibi assiduũ instituens. lugduno re¬
gressus .ẽ. ultione diuina de uestigio
subsequente. huius filiã. rex theo derioꝰ
hro tegildis aut̃ regina chaodo merum
I& reliquos filios suos alloquit᷑ dicens:
Non me penit& hcarissimi uos dulcissime
enutrisse. Indignamni quȩ so in iuriam
meã & patris matrisq meȩ mnortẽ sagaci
studio uindicate. hȩc iłłi dudientẽs.
burgundiones potunt. & contrasigis¬
mundũ uł frẽm eiꝰ godomarũ dirigunt
Deuictoq exercitũ eoꝵ godomarus terga
uertit Sigimundus uͦdũ ad siõs agticineñ ses

Expanded text:
pueris, suggillatus est. Quo facto pater pueris, suggillatus est. Quo facto pater ruens, flere coepit amarissimae. Ad quem senex quidam sic dixisse fertur: 'Te', inquid, 'plangeamodo, qui per consilium nequam factus es parricida saevissimus; nam hunc, qui innocens iugulatus est, necessarium non est plangi'. Nihilominus ille ad sanctus Acaunenses abiens, per multus dies in fletu et ieiuniis durans, veniam praecabatur. Psallentium ibi assiduum instituens , Lugduno regressus est, ultione divina de vestigio prosequente. Huius filiam rex Theudoricus hildis vero regina Chlodomerem vel reliquosNon me poeniteat, charissimi, vos dulciter enutrisse: indignamini, quaeso, injuriam meam, et patris matrisque meae mortem sagaci studio vindicate. Haec illi audientes, Burgundias petunt, et contra 109 Sigimundum et fratrem ejus Godomarum dirigunt: devictoque exercitu eorum, Godomarus terga vertit. Sigimundus vero dum ad sanctos Agaunos
Abbreviated transcription (Latin):
gitur mortuo gundeb audo. regnũ
qosius sigimundus filius eiꝰ optinrat
monasteriũq agauriense sollerti cu¬
ra cũ domibus basilicisq. ȩdificauits
delioos theo dorici regis itałici de qua
filium habebat nomine sigiricũ. aliã
duxit uxorem quȩ ualde contrafiliũ eiꝰ
sicut mos est nouertarũ malignari ac
scandalitate cotpit. Vnde factũ est.
ut una sollemntatatum direumt
uuer stiper eam uestinienta matris
agnos cer& cominot us
ut hȩc in dum̃ta tua terga contingtrin
tur. At illa furore suecensa instigut
uerbis dolosis uirũ suũ dicenis. Hic iniquus
regnũ tuũ possidere desiderat. trq uitir¬
fecto illudusq italiã dilatare disponit.
scilic& ut regnũ qđ auus eiꝰ theo dericus
huiuscemodi ille in citatꝰ uerbisuxoris
iniquȩ consilio utens. iniquus exricit
parricida. Nã sonitũ uino dormire
pose meridiẽ siliũ iuli&. Cui doriienti
orariũ sub collo eiꝰ positũ ac sub mento
ligatũ trahentib ad se inuicẽ duobus

Expanded text:
gitur mortuo Gundobado, regnum ejus Sigimundus filius ejus obtinuit, monasteriumque Agaunense solerti cura cum domibus basilicisque aedificavit: lia Theodorici regis Italici, de qua filium habebat nomine Sigiricum, aliam duxit uxorem; quae valide contra filium ejus, sicut novercarum mos est, malignari ac scandalizare coepit. Unde factum est, ut una solemnitatum die, cum puer super eam vestimenta matris agnosceret, commotus ut haec indumenta tua terga contingerenttur. At illa furore succensa, instigat verbis dolosis virum suum, dicens: Hic iniquus regnum tuum possidere desiderat, teque interfecto, id usque Italiam dilatare disponit, scilicet ut regnum quod avus ejus Theodoricus huiuscemodi ille incitatus verbis, uxoris iniquae consilium utens, iniquus extitit parricida. Nam sopitum vino dormire post meridiem filium iubet; cui dormiente orarium sub collo positum ac sub mento legatum, trahentibus ad se invicem duobus
Abbreviated transcription (Latin):
soceri sui uindĩcare uolens. ire ꝓinisit
Cumq pariter aꝑud uis oronitiã locũ
urbis uiennensis coniuncti fuisfent.
cũ godomaro confligunt Cumq:
meris insequeret᷑. ac a suis ñ modico
spatio elongatꝰ fuiss&. assimilantes
huc cõnuertere. tin enĩ sumꝰ. At ele
credens ab ut. irruitq. in medio inimicoꝵs.
Cuius amputatũ caput & conto defixum.
eleuant in sublime. Qđ franci cernentes
dtq. cognoscentes chlodomerẽ interfcctũ.
reparatis uirib gođomarũ fugant. bur¬
gundiones opprimunt. patriãq in suam
redigunt potestatẽ. Nec inoratus chlotha¬
rius uxorem germani sui guntheucã no¬
mine. sibi in matrimonio sociauit. Fllios
qͦq tiꝰ chrothigildis regina exactis dicb
ualdus. Godomarus iterũ regnu̾recepit¬

Expanded text:
soceri sui vindecare nolens, ire promisit. Cumque pariter apud Visorontiam locum urbis Viennensis coniuncti fuissent, cum Godomaro confligunt. Cumqumeris insequeretur ac de suis non modico spatio elongatus esset, adsimilantes huc convertere! Tui enim sumus'. At ille credens, abiit inruitque in medio inimicorum. Cuius amputatum caput et conto defixum elevant in sublimi. Quod Franci cernentes atque cognuscentes Chlodomerem interfectum, reparatis viribus, Godomarum fugant, Burgundionis oppraemunt patriamque in suam redigunt potestatem. Nec moratus Chlothacharius uxorem germani sui Guntheucam nomine sibi in matrimonio scciavit. Filios quoque eius Chrodichildis regina, exactis diebus aldus,
Abbreviated transcription (Latin):
ultiiamtc̾ ex galliis habere francos
dominos summo desiderio cupieb abl
Unde factũ est. ut quintia nꝰ rutinoꝵ
Dicebant enĩ ei. Quia desiderium
tuũ est. ut francorũ dominatio pos¬
sideat terrã hanc. Post dies aũt pau¬
cos orto inter eũ & ciues scandalo.
gotsios qui inhac urbe morabantur
suspicio attigit. ex ꝓbrantib ciui¬
bus. qđ uelitꝰ se francorũ ditionib
subiugare. Consilioq. accepto. oo¬
gitauer tͣcũ ꝑfodere glaco. Quod
cum uiro dĩ runttatum fuss&. de
nocte consurgens cũ fidelissimir
ministrisdns ab urbe rutina egre¬
dicris. arcetinis adurnit. ibiq. a sco

Expanded text:
ulti jam tunc ex Galliis habere Francos dominos summo desiderio cupiebant. Unde factum est, ut Quintianus RuthenorDicebant enim ei: Quia desiderium tuum est, ut Francorum dominatio possideat terram hanc. Post dies autem paucos, orto inter eum et cives scandalo, Gotthos qui in hac urbe morabantur, suspicio attigit, exprobrantibus civibus, quod velit se Francorum ditionibus subjugare; consilioque accepto, cogitaverunt eum perfodere gladio. Quod cum viro Dei nuntiatum fuisset, de nocte consurgens cum fidelissimis ministris suis, ab urbe Ruthena egrediens, Arvernos advenit. Ibique a sancto
Abbreviated transcription (Latin):
euacrius uͦ cũ saxonib andegauo u̾c̾nit
Magna tcͣ lues popłm deuastauit. Mor¬
tuus ist aut̃ egidius. & reliquit filiũ si agri¬
um nomine. Quo defuncto eua crius de
andegauo uł aliis locis obsides ac cepit.
Brattanni debatiricas agoansipulsi sunt.
niultis apud dolense uicũ ꝑ eniptis. Paulus
uͦ oo mes cũ romanis ac francis. gothis bełiũ
intulit. a p̃das egit. Uetnte uͦruacrio
andegauis childericus rex sequenti die
adte̾tuit. lii teremptoq. paulo comitr.
cluitatẽ optinuit. Magno eo die domꝰ

Expanded text:
 Andegavos venit. Magna tunc lues populum devastavit. Mortuus est autem Aegidius, et reliquit filium, Syagrium nomine. Quo defuncto, Adouacrius de Andegavo et aliis locis obsides accepit. Britanni de Biturica a Gotthis expulsi sunt, multis apud Dolensem vicum peremptis: Paulus vero comes cum Romanis ac Francis, Gotthis bella intulit et praedas egit. Veniente vero Adouacrio Andegavis, Childericus rex sequenti die advenit, interemptoque Paulo comite, civitatem obtinuit. Magno ea die incen
Abbreviated transcription (Latin):
quieuit Incuiꝰ loco uolusianꝰ ex sinato¬
rib subrogatus .ẽ. seđ a gothis suspectꝰ
habitus. episcopatꝰ sui anno septimo in
hỹs panus .ẽ. quasi captiuus adductus.
sed ꝓtinꝰ uitã finiuit. In euiꝰ loco uerus
succedetis. septiiꝰ post beatũ Mlartinĩ
ordinatur episcopus.

Expanded text:
quievit. In cuius loco Volusianus, unus ex senatoribus, subrogatus est. Sed a Gothis suspectus habitus, episcopatus sui anno septimo in Hispaniis est quasi captivus adductus, sed protinus vitam finivit. In cuius loco Virus succedens, septimus post beatum Martinum ordinatur episcopus.
Abbreviated transcription (Latin):
efuncto aut̃ apud urbiẽ supta dictã memo¬
rato antistite. agiricꝰ qͥdã unꝰ ex ciuibus
ieiꝰ cathedrã subrogatur. Siagrius aut̃
filius eiꝰ reminiscens in iuriarũ patris qͣlit̾
ñ solũ spoliatꝰ. nerũ etiã supplicus affc
fuiss&. oppres sũ cũ ariata manusiriuał¬
dũ talitet interfecit. Tẽ manefacto eum
nebula essoe condensa. &tux ad hue disrũ¬
pentib tenebris aliꝗd quis poss& discer¬
nore. uenit aduillã esꝰ m diuioneusittrri¬
torio cui nom̃ .ẽ. floriacus. Ingressoq
domũ uno amicorũ putantes ipsũ firiual¬
dũ esse. int̾fecere eũ. Et reuertentib qͣsi
uictoriã optinuissent denumico. indicat
eis unus ex familia ñ eos dominũ interfexisse
sed subditum. At illi regressi inquirentis cũ
cellã inqua dormire solitus erat repertã
aggrediunt᷑. Ad cuiꝰ ostiũ diutissime pugn¬
gnantes. nihil ei poterant pͣualere. De hinc
erutũ ab uno latere parietẽ in gredientes.
gladio cum interfecerunt Post mortrm

Expanded text:
efuncto autem apud urbem supradictam memorato antistite, Agiricus quidam e civibus in cathedram ejus subrogatur. Siagrius autem filius ejus reminiscens injurias patris, qualiter non solum spoliatus, verum etiam suppliciis affectus fuisset, oppressum cum armata manu Sirivaldum taliter interfecit. Tunc mane facto, cum nebula esset condensa, 136 et vix adhuc disrumpentibus tenebris aliquid quis posset discernere, venit ad villam ejus in Divionensi territorio, cui nomen est Floriacum: egressoque domum uno amicorum, putantes ipsum Sirivaldum esse, interfecerunt eum; et revertentibus, quasi victoriam obtinuissent de inimico, indicat eis unus ex familia, non eos dominum interfecisse, sed subditum. At illi regressi, requirentes eum, cellulam, in qua dormire solitus erat, repertam aggrediuntur. Ad cujus ostium diutissime pugnantes, nihil ei poterant praevalere. Dehinc eruto ab uno latere pariete ingredientes, gladio eum interfecerunt. Post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
In prunis & malleis form auit illud.
& operatus est in brachio fortitudinis
sue. Similiter. &ͣ artifex lignarius
in circino tornauit illud & fecit una¬
ginẽ uiri quasi speciosi hominis ha¬
uetantẽ in domo. Succidit lignum.
operatus est & fecit scusptise & ado¬
racut ut dm̃ Clauis & malleis cõpa¬
ginauit ut ñ dissoluat᷑. portitatol¬

Expanded text:
in prunis et malleis formavit illud, et operatus est in brachio fortitudinis suae. Similiter et artifex lignarius in circino tornavit illud, et fecit imaginem viri, quasi speciosi hominis habitantis in domo. Succidit lignum, operatus est, fecit sculptile, et adoravit ut deum: clavis et malleis compaginavit, ut non dissolvatur. Portata tol
Abbreviated transcription (Latin):
quia ds̃ m̃sestu. Medietatẽ eiꝰ igne cõbussi.
& coxi suꝑ carbones eiꝰ panes. coxicarnes
& comedi. & de reliquo eiꝰ idolũ faciam.
Ante truncũ ligni adorabo. pars eiꝰ cinis
sicut sequenis hnstorianarrat

Expanded text:
em eius igni conbussi et coxi super carbones eius panes; coxi carnes et comedi, et de reliquum eius idolum faciam. Ante truncum ligni adorabo; pars eius cinis sicut sequens historia narrat
Abbreviated transcription (Latin):
manũũ hominũ Similes dt fiant ꝗͥ faciuss
ea & oñis ꝗc̃ fidt̃ ineis . uel illud. Confun¬
adorant sculptilia. & qͥ gł aut in simu¬
lacrissuis. Et iterũ qđ ab acucꝓphita
testatur dicens. Ieud pro dest sculptile
qđ scalpseris illud finxerẽ illud confla¬
sp̃s non est in eis. dñs aut̃ intemplo
scõ suo.timeat a facit eius om̃is terra
sub cȩlo st̃. Itẽ illic. Hec dicit dñs ere¬
ans cȩlos. ipse ds̃ formans t̾rã. & quȩ
in east᷑. Ipse plasteseiꝰ. ñ inuanũ funi¬
dauit eã. ut habitaret᷑ creauit eam
Ego dñs. Hoc mihi nom̃ . ẽ. Głam meã
al teri ñ dabo. neq uirtutẽ meã sculp¬
tilibus. qui ab initio transiert̃. Et alibi
formator quẽ ego nñ ouerĩ. Paste
idoli om̃s nihil st̃. & dmantis sima eoꝵ¬

Expanded text:
manuum hominum. Similis illis fiant qui faciunt manuum hominum. Similis illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. Vel illud: Confunadorant sculptile, qui gloriantur in simulacris suis. Et iterum quod Abbacuc profeta testatur, dicens: Quid prodest sculptile quod sculpserunt illud? Finxerunt illud cumflaspiritus non est in eis. Dominus autem in templo sancto suo: timeat a faciae eius universa terra. sub caelis sunt. Item illic: Haec dicit Dominus, creans caelus, ipse Deus formans terram et quae in ea sunt; ipse plastis eius, non in vanum fundavit eam, ut habitaretur creavit eam. Ego Dominus, hoc mihi nomen est, gloriam meam alteri non dabo neque virtutem meam sculptilibus, qui ab initio transierunt. Et alibi:formatur, quem ego non noverim. Plastae idoli omnes nihil s
Abbreviated transcription (Latin):
sieoꝵ fybras cordiũ uox illa terribilis
cuta est dicens. Nousint tibi du alieni
pͣter mne. Non facies sculꝑtile tibi. neq
ad orabis omnẽ similitudinẽ eoꝵ qua
in celost̃. & quȩ in terra. & quȩ uersantur
in aquis. Nonfacies ea. & ne colucris ea
& ilud. Dñm dm̃ tuũ adorabis. & ellisoli
seruies. ac ꝑ nomeneiꝰ iurabis Idisi in¬
tellegere potuissent quȩ ꝓuituli c̃ on¬
flatilis ueneratione israheliticũ popu¬
lũ ultio subseruta cõpresserit. cũ post
epulũ & cantica. post luxurias atq salta¬
tiones cũore ininundo ꝓferrent de eo
beel phegor & cũ moabitidib scortis
comixti a proximisq cȩsi prostrati st̃.
inqua plaga finees sacerdos interem¬
ptis adulteris sedauit furorem dñi.
& reputatũ est ei ad icistiriã. Quid
si illa eoꝵ durib illata fuiss& quã dñs
ꝑ dauid intonat dicens: ꝗa om̃s dugeni¬
tiũ dȩmonia. dñs aũt celos fexit. & simu¬
lacragentiũ augentũ & aurũ. o pera

Expanded text:
si eorum fibras cordium vox illa terribilis cuta est, dicens: Non sint tibi dii alii praeter me. Non facies tibi sculptile, neque adorabis omnem similitudinem quae in coelo est, et quae in terra, et quae versantur in aquis: non facies ea, et non coles ea . Et illud: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies, ac per nomen ejus jurabis . Quid si intelligere potuissent quae pro vituli conflatilis veneratione Israeliticum populum ultio subsecuta compresserit, cum post epulum et cantica, post luxurias atque saltationes, cum ore immundo proferrent de eodBeelphegor cum Moabitidibus scortis commixti, a proximis caesi, prostrati sunt? In qua plaga Phinees sacerdos, interemptis adulteris, sedavit furorem Dei , et reputatum est illi ad justitiam . Quid si et illa eorum auribus illata fuissent, quae Dominus per David intonat, dicens: Quia omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit . Et, Simulacra gentium argentum et aurum, o
Abbreviated transcription (Latin):
Quia deoꝵ nr̃oꝵ tussione tuncta
nihil posse manifestatur. & qđ
maius . ẽ. nec de deoꝵ genere ẽẽ ꝓbat᷑.
Interea regina filium ddbaptis inum
exhiba. adornari eccłam uelis p̃cipit
atq cortinis quõ facilius lit hocmi
nisterio ꝓuocaritirrex dd creden¬
detiũũ : qui flecti p̃dicatiane non
poterat

Expanded text:
: Deorum nostrorum jussione cuncta : Deorum nostrorum jussione cuncta nihil posse manifestatur, et quod magis est, nec de deorum genere esse probatur. Interea regina fidelis filium ad baptismum exhibet: adornari ecclesiam velis praecipit atque cortinis, quo facilius vel hoc mysterio provocaretur ad credendum, qui flecti praedicatione non poterat
Abbreviated transcription (Latin):
gitur ix chrodilidla regina haliuit filiũ
primogenuitũ. Quẽ cum mulier baꝵ¬
tisnio consecrare uell&. p̃dicabat uiro¬
metalo aliquo sculpti. Nomina uͦ quȩ
eis in didistis hominã fuere ñ deorum.
ut saturnꝰ. qͥ filio nea regno pellerrtur
ꝑ fugã olapsus asseritur. ut ipse iuppater
omitũ stuprorũ spurcissimus ꝑpettator
incestator uirorũ. ꝓpinquatũ occisor.
conux. Quid mars mercurisq potuere .
qui potius st̃ magicis artib p̃diti. quã¬
Sed illemigis cosideb& qͥ cdũ & terrã.
stantib ꝓcreauit qͥ solem iucere fecis
& celũ stellis ornauit. qui a quas repti¬
ułus. terras animantib dera uol atilib
adimpleuit. cuiꝰ nutu terrȩ frugibus
pomis arbores. uuis uince decorantur.
cuius manu genꝰ hum anit oreatũ est. cuiꝰ
largitione ipsa illa creatura omnis
homini suo quẽ creauit & obsequio &
beneficio famulatur. Sed cũ hec rogina
dicer&. nulla tenus ad credendũ regͥis
auimus mouebattir. sed dicebat¬

Expanded text:
gitur rex ex Chrotechilde regina habuit filium primogenitum: quem cum mulier baptismo consecrare vellet, praedicabat assimetallo aliquo sculpti. Nomina vero quae eis indidistis, hominum fuere, non deorum, ut Saturnus, qui filio, ne a regno depelleretur, per fugam elapsus asseritur; ut ipse Jupiter omnium stuprorum spurcissimus perpetrator, incestator virorum, propinquarum derisor, conjux . Quid Mars Mercuriusque 81 potuere? Qui potius sunt magicis artibus praediti, quaSed ille magis coli destantibus procreavit; qui solem lucere fecit, et coelum stellis ornavit; qui aquas reptilibus, terras animantibus, aera volatilibus adimplevit; cujus nutu terrae frugibus, pomis arbores, uvis vineae decorantur; cujus manu genus humanum creatum est; cujus largitione ipsa illa creatura omnis homini suo, quem creavit, et obsequio et beneficio famulatur. Sed cum haec regina diceret, nullatenus ad credendum regis animus movebatur, sed dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
deducit᷑ Cũq in illu dcenosũ lauacrũ
ui cogeret᷑ in mergi. ac ꝓclamar &
patrẽm cũ filio ac sp̃m sc̃m unius credo
esse substantix essentięq digne aquas
inguine cunctas infecit. id est fluxu
uentris asꝑsit. Ochnc ad legitimã
deducta quęstionẽ. post equuleos.
Post flãmas & ungulas. xp̃o dño ca¬
pitis decisione dicat᷑. Post hȩc ꝓse¬
quentib ala mannisusq traductam.
transito mariuuandali ꝑ totã africã
ex his que circa dĩ excłam in tulert᷑. uel
quẽad modũ de reigno expulsi sunt
inemorare. De functo igit᷑ trasimundo
post scelera quȩ in scõs dĩ exercuit. hono¬
ricus m̃te crudelior africanũ occupat
regnũ atq exelectione uuandalorum
issis p̃ponit᷑ Cuiꝰ suli timmpore quanti
sderatissimo cesi sint ab hominili ñ po¬
lib coronauit. Legunꝰ tam̃ quorundã
exipsis martrrib passiones. ex qͥb quedã
explicandast̃. ut adea quȩ spopondimꝰ

Expanded text:
deducitur. Cumque in illud coenosum lavacrum deducitur. Cumque in illud coenosum lavacrum vi cogeretur immergi, ac proclamaret: 'Patrem cum Filio ac Spiritum sanctum unius credo esse substantiae essentiaeque', digno aquas unguine cunctas infecit, id est fluxu ventris aspersit. Exhinc ad legitimam deductam quaestionem, post aeculeos, post flammas et ungulas, Christo domino capitis decisione decatur. Post haec prosequentibus Alamannis usque Traductam, transito mare, Wandali per totam Africam ex his quae circa Dei eclesias intulerunt vel quemadmodum de regno expulsi sint, memorare. Defuncto igitur Trasamundo post scelera, quae in sanctis Dei exercuit, Honericus mente crudilior Africanum occupat regnum atque ex electione Wandalorum ipsis praeponitur. Cuius sub tempore quanti sacratissimum nomine caesi sint, ab hominibus non polibus coronavit. Legimus tamen quorumdam ex ipsis martyrum passiones, ex quibus quaedam replicanda sunt, ut ad ea quae spopondimus