comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectũ: p̃signatũ attendimꝰ. Ipse demonia eicit.
sanitates ꝑficit. t̾cia die consũmat᷑. Et nos pͥmo
quidẽ uicia expellimus. uirtutes deinde nutͥmus.
t̾cio ꝑficimur. Et quid amplius referã. cũ tota eiꝰ
in hoc mundo carnalis consũmatio. omĩsq sedin
num᷑ Si enĩ dicimꝰ nos inxp̃o manere: debemꝰ
surgens .&. ad patris dexterã demũ ascendensñne
uixta apłm hoc nob̾ designat. ut cotidie sicut
ipse p̃cepit crucẽ nrãm bauilemꝰ cotidie mun¬
do huic moriamur: consepulti qͦq ei iã ñ adtẽ¬
damus p̃sentiaᷤ. sicut filii resurrectionis ambu

Expanded text:
Ipse daemonia ejicit, sanitates perficit, tertia die consummatur. Et nos primo quidem vitia expellimus, virtutes deinde nutrimus, tertio perficimur. Et quid amplius referam, cum tota ejus in hoc mundo carnalis conversatio, omnisque secunnum? Si enim dicimus nos in Christo manere, debemusus et resurgens, ad Patris dexteram demum ascendens, nonne juxta Apostolum hoc nobis designat, ut quotidie, sicut ipse praecipit, crucem nostram bajulemus , quotidie huic mundo moriamur, consepulti quoque etiam non attendamus praesentia, sed sicut filii resurrectionis ambu
Abbreviated transcription (Latin):
nec me respondere hoc cogis. Ad instructionẽ ta¬
men fideliũ de hac resic̃ dñs dederit aliqͣ dicã.
nobis signũ redep qͦmͦ tionis. Om̃e eñi p̃ciũ trãs¬
lationis. eiꝰ rei cuius ẽ p̃ciũ signũ ẽ. xp̃c gͥ qm̃ qͥ¬

Expanded text:
nec me respondere hoc cogis. Ad instructionem tanec me respondere hoc cogis. Ad instructionem tamen fidelium, de hac re sicut Dominus dederit aliqua dicam:nobis signum redemptionis. Omne enim pretium translationis, ejus rei cujus est pretium, signu
Abbreviated transcription (Latin):
si ipsam eucharistiã contentiose assert̃ ab ȩccła
uocari signũ & figurã. uocat᷑ eñĩ sac̾mentũ id ẽ
sacrũ signũ. quid sibi queso in hoc conferent:
Quid nobis obert̃: & Ios quippe illã ñueremur
dicere figurã ꝙ. sac̾mentũ: hlic fortasse respondebit
umbraticꝰ quos &. dicere solitus ẽ. Si figura ẽ qͦ¬
modo ueritas: Sis ac̾mentũ qͦmͦ ueritas: Omale
cordati homuie̾s insultissima ratio. Non legisti
in euangłio ipsũ xp̃m signũ appellari. dicente
simeone. ecce positus hic ẽ uiruinã &. in ręsurrecti¬
oñe multoꝵ in isrł.ꝙ. insignum cui contͣdicetur :
Et in canticis canticoꝵ ipie ad sponsã suã dicit. Po¬
ne me ut signaculũ suꝑ cortuũ. In isaia quoq le
impedit. si hoc qd̾ de altari dñi suminiꝰ. cũ sit ue¬
rũ xp̃i corpꝰ. dicat᷑ & signũ. S cuiꝰ rei forsitan i¬
quies nͥ dñci corꝑis ẽ signũ: Et ego uicissim abste
ipse quod int̾rogas solius. Si illud non repondes:

Expanded text:
si ipsam eucharistiam contentiose asserunt ab Ecclesia vocari signum et figuram vocatur enim sacramentum, id est, sacrum signum, quid sibi, quaeso, in hoc conferent, quid nobis oberunt? Nos quippe illam non veremur dicere figuram et sacramentum. Hic fortasse respondebit umbraticus, quod et dicere solitus est: Si figura est, quomodo veritas? Si sacramentum, quomodo veritas? O male cordati hominis insulsissima ratio. Non legisti in Evangelio ipsum Christum signum appellari? dicente Simeone: Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur . Et in Canticis canticorum ipse ad sponsam suam dicit: Pone me ut signaculum super cor tuum . In Isaia quoque leimpedit, si hoc quod de altari Domini sumimus, cum sit verum Christi corpus, dicatur et signum. Sed cujus rei, forsitan inquies, nisi Dominici corporis est signum? Et ego vicissim abs te ipse quod interrogas solvis. Si illud mihi non respondes,
Abbreviated transcription (Latin):
suscepistis. ut uos cognoscatis fideiussores extitisse a-¬
pud dm̃. ꝓ illis quos de saero fonte suscepistis: ideo
semꝑ eos ammonete ut castitatem custodiant: iustici.¬
am diligant: caritatẽ teneant: hoc om̃ibꝰ faciant qͦd sibi
fieri uolunt: auguria ñ seruent: ad arbores & fontes uo.
ta ñ reddant: precantatores. aut caragyos. & sacrilegia.
aut phylacteria uelut diaboli uenena fugiant: nec
furtum faciant: nec falsum testimonium dicant: an.¬
te om̃ia symbolum & orationem dñicam & uosipsi tene.¬
te: & illis qͦs excepistis ostendite. Preterea docendꝰ est
riis carnis. sed in necessariis tantũ exercendã agnoscant.
Si gͦ ad ambulandũ in uia dĩ sicut pretaratũ ẽ affecti
clericalis officia ꝓmoueri. Hec officia septem gradibꝰ
sunt distincta: quia scã ȩcclĩa septiformis gr̃ȩ ẽ mu¬
nere decorata. Hec officia in ꝓpria ꝑsona dñs ñr os¬

Expanded text:
suscepistis, ut vos cognoscatis fidejussores exstitisse asuscepistis, ut vos cognoscatis fidejussores exstitisse apud Deum pro illis, quos de sacro fonte suscepistis. Ideo semper eos admonete, ut castitatem custodiant, justitiam diligant, charitatem teneant: hoc omnibus faciant, quod sibi fieri volunt: auguria non servent: ad arbores et frondes fontes vota non reddant: praecantatores aut caragios et sacrilegia aut phylacteria, veluti diaboli venena, fugiant: nec furtum faciant, nec falsum testimonium dicant. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam et vos ipsi tenete, et illis quos excepistis, ostendite. Praeterea docendus est riis carnis, sed necessariis tantum exercendam agnoscant. Si ergo ad ambulandum in via Dei, sicut praetaxatum est, affecti e clericalis officia promoveri. Haec officia septem gradibus sunt distincta, quia sancta Ecclesia septiformis gratiae est munere decorata. Haec officia in propria persona Dominus noster os
Abbreviated transcription (Latin):
tionis glose preferat indumentum. Tegitur etiam post
sacram unctionem eio caput sacro uelamine: ut intelligat se
drademate regni & sacerdotali sicut dictũ ẽ dignitate potiri.
Ad ultimũ datur cereus accensus in manu baptizati: qͣtinꝰ
extincta lampade. a ianua sponsi repellet᷑: sed cũ pruden-¬
tibꝰ glificando colligetur. Nis om̃ibo supra memoratis sa.¬
eram̃tis. nouus honio in utero eccłiȩ inchoatur: ꝓuehit᷑:
consummat᷑: & unitati eccliȩ aggregatur: unde etiam
si eis ẽ ualitudinis. sacram̃tis unitatis. idestxp̃i corpore
& sanguine confirmat᷑. Cum uero ad intelligibiles annos
ꝑuenerit: monendꝰ ẽ a presbiteris. & ab his per quorum
uocem abrenuntiauit. & fidei symbolum accepit. qͣtinꝰ
qͦd ꝑ alior: ora ꝓmisit. iam studeat corde credere. & ꝓprio
ore ꝑfiteri: & opere imitari. Unde augustino insermo.¬
ne habito dominica pͥma post pascha. Uos ante om̃ia
tã uiros quam feminas moneo. qui filios inbaptismo

Expanded text:
tionis gloriae praeferat indumentum. Tegitur etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni, et sacerdotali, sicut dictum est, dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manus baptizati, « quatenus exstincta lampade, a janua sponsi repelletur, sed cum prudentibus glorificandus colligetur . His omnibus supra memoratis sacramentis novus homo in utero Ecclesiae inchoatur, provehitur, consummatur, et unitati Ecclesiae aggregatur: unde etiam, si ejus est valetudinis, sacramentis unitatis, id est Christi corpore et sanguine confirmatur. Cum vero ad intelligibiles annos pervenerit, monendus est a presbyteris, et ab his per quorum vocem abrenuntiavit et fidei symbolum accepit, quatenus quae per aliorum ora promisit, jam studeat corde credere, et proprio ore confiteri, et opere imitari. Unde Augustinus in sermone habito Dominica prima post Pascha: Vos ante omnia tam viros quam feminas moneo, qui filios in baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
puerilit̃ etiam in aliis desipiat exhis patere. R. Constat
oqdis ẽ satisq ꝓbatũ ẽ nunc abste. quia sui ipsius
xp̃e ẽ signũ. Ueruntam̃ id quomꝰ e̾e̾ possit. desidero
eni ita sollemnis ẽ: ut neminẽ deceat dubitare.
Quis eni om̃iũ ẽ ũbi causa qui oꝑans quia libet
uł etiã solo suo motu spontaneo ñ significet seui¬
uentẽ: lta sit ut unus homo qͥ insub̾a sua semꝑedẽ¬

Expanded text:
pueriliter etiam in aliis desiniat, ex his patere. ROGERIUS. Constat equidem satisque probatum est nunc abs te quia sui ipsius Christus est signum; verumtamen id quomodo esse possit, desidero enim ita solemnis est ut neminem deceat dubitare. Quis enim hominum est verbi causa qui operans quidlibet, vel etiam solo suo motu spontaneo non significet se viventem? Itaque fit ut unus homo in substantia sempe
Abbreviated transcription (Latin):
uod si uspiã inueniret᷑. etiã ipsuis corꝑis quo
ubun dĩ indutũ ẽ. qđ tamen nusꝙͣ aut uix clare
occurrit. sac̃mentũ dici:. quid nobis officeret.
inquo fidẽ nrãm labe factaret: Nũquid enĩ nul¬
lum sac̃mentũ ẽ. id cuius ẽ sac̾mentũ:. Aut nulla
figura ẽ. id euiꝰ ẽ figura: quid gͦ de filio dĩ in
epłã ad hebreos paulꝰ dicit. qui cũ sit splendor

Expanded text:
uod si uspiam inveniretur etiam ipsius corporis quo Verbum Dei indutum est quod tamen nusquam aut vix clare occurrit sacramentum dici; quid nobis officeret, in quo fidem nostram labefactaret? Nunquid enim nullum sacramentum est, id cujus est sacramentum? Aut nulla figura est id cujus est figura? Quid ergo de Filio Dei in epistola ad Hebraeos Paulus dicit: Qui cum sit splend
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c subalit̃ semꝑidẽ. tam̃ uisibilia oꝑans. seipsum
significat. iniusibilia oꝑantẽ. S ꝙ. ũbo .ꝙ. habitudi¬
ne seu specie corꝑis. his quib aliquando anparuit.
significauit se ꝓpitiũ ꝙ iratũ. Adhc̃ quoq modum
scd̾m uisibilẽ sp̾em. ꝙ. uisibilia misteria uelde
ipso dño. uel de eius eccła. absq fidei nr̃e pieło.
de his insanissimũ ẽ ampluis disputare

Expanded text:
aliter semper idem, tamen visibilia operans, seipsum significat invisibilia operantem. Sed et verbo et habitudine, seu specie corporis his quibus aliquando apparuit, significavit se propitium vel iratum. Ad hunc quoque modum dum visibilem speciem et visibilia mysteria, vel de ipso Domino, vel de ejus Ecclesia, absque fidei nostrae periculo ade his insanissimum est amplius dubitare
Abbreviated transcription (Latin):
sacm̃tũ xp̃c: id circo eius ueritas ullatenꝰ euacu¬
etur. Ab sit gͦ parit̃ ab om̃ib cordibus ut eucha¬
ristia nr̃a qm̃ nobis eadẽ bona significat. Idcirco
arbitror ab undeq monstratũ ẽ. quicquidꝰ ꝙ. p̃dic¬
adũsarius obicit. nr̃ȩ fidei nichil obẽe̾. uerũ ꝗͣ¬

Expanded text:
stus, idcirco ejus veritas ullatenus evacuetur. Absit ergo pariter ab omnium cordibus ut eucharistia nostra, quoniam nobis eadem bona significat, idcirco r satis, ut arbitror, abundeque monstratum est, quidquid ex praedicadversarius objicit, nostrae fidei nihil obesse, verum
Abbreviated transcription (Latin):
filius io quod pat᷑: Absit. filius.N. id omino qd̾ pat
ẽ .ꝙ. nichil aliud quã io qđ pat̃ ẽ. falsum ẽ gͥ dice.
quod nulla figura figura sit io cuiꝰ ẽ figura. Deni
ꝙ ꝙ xp̃c olim docens. mniracła faciens iustissimȩ
inter homines uiuens. manducans. bibens. dormi-¬
ens. cȩterasq nr̃e infirmitatis ꝓpͥetates in se ostendẽs:
quid nobis aliud quã se ipsũ dm̃ hominẽq de sign¬
bat. S &. nc̃ quoq ꝓ nobis int̃pellant. hodieq
corpꝰ suũ cũ cicatͥcib uultui patris ostendens. se ꝓ-
nobis natũ. passũ. acresurręxisse. adq ad celos as-¬
cendisse designat. Idẽ gͥ. xp̃c sui ipsius ẽ sacrũ sig¬
nũ. id ẽ sacͣmentũ. Nlȩc eadẽ quoq diuiua nobis ob¬
latio sine fidei nr̃ȩ ꝑicło signare pꝰt̾. Cũ hȩc gͥita

Expanded text:
Pater? Absit. Filius enim id omnino, quod Pater, est; et nihil aliud quam id quod Pater est. Falsum est igitur dicere quod nulla figura sit id cujus est figura. Denique et Christus olim docens, miracula faciens, justissime inter homines vivens, manducans, bibens, dormiens, caeterasque nostrae humanitatis proprietates in se ostendens; quid nobis aliud quam seipsum Deum hominemque designabat? Sed et nunc quoque pro nobis interpellans, hodieque corpus suum cum cicatricibus vultui Patris ostendens, se pro nobis natum, passum ac resurrexisse, atque ad coelos ascendisse designat. Idem igitur Christus sui ipsius est sacrum signum, id est sacramentum. Haec eadem quoque divina nobis oblatio, sine fidei nostrae periculo signare potest. Cum haec igitur ita
Abbreviated transcription (Latin):
ut nẽ ostendimus significatiuũ ẽ. umbraticũ.&̃.
non uerũ corpꝰ existere. Nemo gͥ dicat eucharis¬
tiam nram̃. ꝓpt̾ p̃dictas significantias: umbrã
illius dñici corꝑis. qđ duuu̾tas saluatoris sibi
ꝓprie induit.q. non ipsũ uerũ & ꝓpͥũ saluatoris
corpus existere. Nã si obp̃dictas significantias.

Expanded text:
ut nunc ostendimus, significativum est, umbraticum et non verum corpus existere. Nemo igitur dicat eucharistiam nostram propter praedictas significantias umbram illius Dominici corporis, quod divinitas Salvatoris sibi proprie induit, et non ipsum verum et proprium Salvatoris corpus existere; nam si ob praedictas significantias
Abbreviated transcription (Latin):
lentiã. s ꝑ suã mnr̃o ministerio uoluntatem.
corpꝰ suũ sine morte. uel lesione. uel aliquo
sui incõmodo. inistis sacram̃tis. diuidatur &
ꝑpartes distribuatur : si & nos ita credimus.
nemo suꝑ hoc inconueniens aliquod ualeat
annotare. Fiuis quippe hic ut sc̃s gregoruis ait.
caro inppłi salutẽ partitur. Si aũt ei non
ꝑlacet. sine ut aliquo sit icõmodo caro eius
possit ꝑparces diuisa distribui . tc nos ista
neq dentibus minui. neq ꝑpartes aliquomͦ
credimus dissipari. Et t̾c nobis intelligendũ
ẽ. hoc qd̃ dr̃. eius caro inppłi salutẽ partit᷑.¬

Expanded text:
lentiam, sed per suam in nostro ministerio voluntatem, lentiam, sed per suam in nostro ministerio voluntatem, corpus suum sine morte vel laesione, vel aliquo sui incommodo in istis sacramentis dividatur, et per partes distribuatur: si et nos ita credimus, nemo super hoc inconveniens aliquod valeat adnotare. Ejus quippe hic ut sanctus Gregorius ait caro in populi salutem partitur. Si autem ei non placet, ut sine aliquo sui incommodo, caro ejus possit per partes divisa distribui; tunc nos ista neque dentibus minui, neque per partes aliquo modo credimus dissipari. Et tunc nobis intelligendum est hoc quod dicitur: Ejus caro in populi salutem partit
Abbreviated transcription (Latin):
dissipari quã dentibus atteri. & ita intelli¬
gendũ ẽ tanquã si dicerent. non ẽ fas xp̃m
ꝑpartes disipari. uel dentib atterendo id ẽ
cominuendo: uel ullo alio mͦ. Hoc equidẽ
& nos confitemur. scilicet quia ñ ẽ fas. xp̃m
ulla quidẽ iolentia siue dentibus siue alio
mͦ ꝑpartes dissipari. Si uero illi cui omia
possibilia sunt altissima & inscrutabili con¬
silii sui ratione placet. ut corpꝰ suũ ꝑ partes
ipse diuidere possit. ita dũ taxat ut ĩa ultra
ñ moriat᷑. neq ledatur. neq ullã corruptio¬
ñe patiatur. nullã eñi miseriã amplius susti¬
nebit : quis impossibile hoc audeat estimare.
Quod gͥ infert̃ quia ista sacͣm̃ta dentib at¬
teruntur. &. inpartes dissipant᷑ : si atterunt᷑.
ponant quidẽ quasi diminuunt᷑ : responde¬
mus. qm̃ si ei cui nichilĩpossibile ẽ.&. qui de
om̃ibꝰ reb quicqͥd uult facere potest. sicut
dictũ ẽ placet. ut non quidẽ pre nr̾am uio¬

Expanded text:
atteri; et ita intelligendum est tanquam si dicerent: Non est fas Christum in partes dissipari, vel dentibus atterendo, id est comminuendo, vel ullo alio modo. Hoc equidem et nos confitemur: scilicet, quia non est fas Chistum ulla quidem violentia, sive dentibus, sive alio modo per partes dissipari. Si vero illi cui omnia possibilia sunt , altissima et inscrutabili consilii sui ratione placet, ut corpus suum per partes ipse dividere possit, ita duntaxat, ut jam ultra non moriatur, neque laedatur, neque ullam corruptionem patiatur nullam enim miseriam amplius sustinebit quis impossibile hoc audeat aestimare? Quod igitur inferunt quia ista sacramenta dentibus atteruntur, et in partes dissipantur; si atteruntur, ponant quidem quasi diminuuntur; respondemus: Quoniam si ei, cui nihil impossibile est , et qui de omnibus rebus quidquid vult facere potest, sicut dictum est, placet ut non quidem per nostram vio
Abbreviated transcription (Latin):
cio. & p̃figurare non destitit. Unde tanꝗ̃ de oꝑe spe-¬
ciali scriptũ ẽ. Sapientia edificauit sibi domũ. Qͥb
om̃ib aluisq ꝑ multis digne consideratis. satis hec
credibilior cariorq quã pͥmȩ duȩ debuit iudicari.
S quid attineant hȩc adrẽ de qua loquim᷑ dignũ
ẽ intueri.

Expanded text:
tio et praefigurare non destitit. Unde tanquam de opere spetio et praefigurare non destitit. Unde tanquam de opere speciali scriptum est: Sapientia aedificavit sibi domum . Quibus omnibus aliisque permultis digne consideratis, satis haec credibilior chariorque quam primae duae debuit judicari. Sed quid attineant haec ad rem de qua loquimur dignum est intueri.
Abbreviated transcription (Latin):
tassis euȩ generationẽ: p̃artũ quispiã dixerit atq
id̾o etiã acõmuni usu longinqͥor ẽ. S qͥd &. illud.
quod de uiri lat̾e dormientis. illa inimo costa
deqͣ facta ẽ illa contͣ consuetũ nat᷑ȩ cursũ repen.¬
te ꝓrupit . Hic uͦ sic̃ cȩti homines inmatͥs aluo nouẽ
mensib paulatĩ creuit. cõmuniq nascendi lege
exiuit hoc excepto qd̃ mat̾ inpartu ñ doluit. ꝙ.
quod matͥs ipse ut talẽ decebat filiũ uirginalia
integerrima seruans. singulari p̃rogatiua decora¬
uit. N eq enĩ fas erat ut qui corrupta restauraturꝰ.
atq in honesta honoraturꝰ ueniebat: utegra uio¬
laret. honesta de honestaret. Multoq decentiꝰ erat
si de uiro uirgine uolatura mundũ eua ꝓdiit̃. ut de
Addo etiã qd̃ om̃s alie seruorũ st. hec dñi.Ex aliis ho¬
mines. ex hac ds̃. dlias om̃s ds̃ fec̃ exsolo ut ita dixerĩ
p̃cepto. hanc quasi ex magno studio faciens: q. ũbis
ꝙ. rebus gestisimiraculorũ nouitate ꝓmittere ab ini-¬

Expanded text:
tassis Evae generationem, partum quispiam dixerit; atque ideo etiam a communi usu longinquior est. Sed quid et illud, quod de viri latere dormientis, illa, imo costa de qua facta est illa, contra consuetum naturae cursum repente prorupit ; hic vero sicut caeteri homines in matris alvo novem mensibus paulatim crevit, communique nascendi lege exivit, hoc excepto quod Mater in partu non doluit, et quod Matris ipse, ut talem decebat Filium, virginalia integerrima servans, singulari praerogativa decoravit! Neque enim fas erat ut, quia corrupta restauraturus atque inhonesta honoraturus veniebat, integra violaret, honesta dehonestaret, multoque decentius erat, si de viro virgine violatura mundum Eva processit, ut de Addo etiam quod omnes aliae servorum sunt, haec Domini. Ex aliis homines, ex hac Deus. Alias omnes Deus fecit ex solo, ut ita dixerim, praecepto, hanc quasi ex magno studio faciens, et verbis et rebus gestis, et miraculorum novitate promittere ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
otidiano enĩ exꝑim̃to cognoscimꝰ. qͥa intellec tꝰ
ut qui incorde nr̃o latens. nobis solis cognitus
erat. ꝑ uocẽ aliis etiã manifestari possit : eode tẽꝑe
ꝙ. tocus in corde nr̃o remanet. q totꝰ eque mille
hominib cũ assũpta uoce sua qͣntũ inse ẽ ita ap¬
parere pot̃. ut non solũ ipse simul om̃iũ corda
conlustret : s aures etiã cunctorũ. ipsa qua uestit̃
ẽ uox eodẽ teꝑe tota &. in diuisa ꝑstringat. Si gͥ
humano u̾bo as tantũ p̃stitit. ut non solũ ipsũ
s etiã uox qͣ qͦdãmͦ uestit᷑ ad nulle homines eade
simul totaq ꝑtingere ualeat: nemo hoc ipsũ de
om̃ipotentis dĩ unicoꝰ coomipotente q eo ęt̃no
uerbo & de carne eius. quã similit̃. ut nobis ipsũ
l̾ibum. appareret uestiuit. q si caꝑe non possit.
l bere incredibile debet. qͦd & de fragilissimo
& transitorio uerbo honunis &. mom̃taneis uocib

Expanded text:
erimento cognoscimus quia intellectus ut qui in corde nostro latens nobis solus cognitus erat, per vocem aliis etiam manifestari possit eodem tempore et totus in corde nostro remanet, et totus aeque mille hominibus cum assumpta voce sua quantum in se est, ita apparere potest, ut non solum ipse simul omnium corda collustret, sed aures etiam cunctorum ipsa qua vestitus est voce, eodem tempore tota et indivisa perstringat. Si igitur humano verbo Deus tantum praestitit ut non solum ipsum, sed etiam vox, qua quodammodo vestitur, ad mille homines eadem simul totaque pertingere valeat: nemo hoc ipsum de omnipotentis Dei unico et omnipotente et coaeterno Verbo, et de carne ejus, quam similiter ut nobis ipsum Verbum appareret, vestivit, et si capere non possit, habere incredibile debet, quod de fragilissimo et transitorio verbo hominis et momentaneis vocibus
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ita oportuit celebrari. Similit̾ &. si dentib
uel quo alio m hec frungi uident᷑. intelligimꝰ
non heo frangi. quia nichil aliud intoto ꝙͣ in
quanta libet uelud particła separata credimꝰ
contineri. Ne aũt me qͥs estimet hanc senten¬
tiã ex me sensu cõmentatũ. p̃fationẽ istã que
ꝑ totũ pene ꝯrbẽ latinũ int̾ epiphaniã q. lxͥiͣ.

Expanded text:
quod ita oportuit celebrari. Similiter et si dentibus, quod ita oportuit celebrari. Similiter et si dentibus, vel aliquo alio modo haec frangi videntur, intelligimus non haec frangi; quia nihil aliud in toto, quam in qualibet velut particula separata credimus contineri. Ne autem me quis existimet hanc sententiam ex meo sensu commentatum: praefationem istam, quae per totum pene orbem Latinum, inter Epiphaniam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ magni causa misterii sacerdõ quasi diui¬
dere uideat᷑. nos tam̃ dñm & saluatorem
ur̃m. quando corpus eius uenerabile fideli¬
bus distribuitur: ñ se ꝑsingulos duudentẽ.
s participatione sui diu̾sos credere debemꝰ
unientẽ: Possumꝰ quoq dicere tantũdẽ e̾e̾ inu¬
na quasi portuncula. quantũ erat uihostia
tota. sicut demanna legit᷑. quia nec qui plũ
collegerat habuit amplius. nec qui minꝰ col¬
legerathabuit munꝰ. Ita gͦ tota hostia est corpꝰ
xꝑi: ut nichilominꝰ una queq particula seꝑa¬
ta. sit totũ corpꝰ xp̃i: Nec tam̃ tres particulȩ
separatȩ st̃ tͥa corꝑa. s unũ corpꝰ. Nec ipse
etiã particulȩ ase t̾aquã plures differt̃: quia
qd̾ corꝑis totuis una ẽ. hoc q cęt̾ȩ sunt. Itaq
iã nec plures particłȩ dicendę st̃. s una potiꝰ
hostia int̾g̃ &. diuisa. licet offitio sacerdotis ui¬
deat᷑ quasi diuidi ꝓpt̃ magnũ ut dixi inistiũ.

Expanded text:
sa mysterii sacerdos quasi dividere videatur, nos tamen Dominum et Salvatorem nostrum, quando corpus ejus venerabile fidelibus distribuitur, non se per singulos dividentem, sed participatione sui in diversos credere debemus venientem. Possumus quoque dicere tantumdem esse in una quasi portiuncula, quantum erat in hostia tota. Sicut de manna legitur, quia nec qui plus collegerat, habuit amplius, nec qui minus collegerat habuit minus . Ita ergo tota hostia est corpus Christi, ut nihilominus unaquaeque particula separata sit totum corpus Christi. Nec tamen tres particulae separatae, sunt tria corpora, sed unum corpus. Nec ipsae etiam particulae a se tanquam plures differunt, quia quod corporis totius una est, hoc et caeterae sunt. Itaque jam nec plures particulae dicendae sunt, sed una potius hostia integra et indivisa, licet officio sacerdotis videatur quasi dividi, propter magnum, ut dixi, mysterium,
Abbreviated transcription (Latin):
celebrent᷑ missȩ.q. sicut ipsi consentiunt. in om̃i
missa ẽ totũ corpus xp̃i. diuidi eiũ posse corpꝰ
dñi.ꝙ. ipsi negant. aut millȩ tẽ ert̃ xp̃i corꝑa.¬
aut fatebunt̾ nobiscũ uno eodẽq temꝑe nuille
in locis unũ idẽq corpꝰ xp̃i totũ & indiuisũ posse
haberi. S mille xp̃i corꝑa: nec ipsi dicunt. Res¬
tat gͦ ut inmille missis eodẽ tẽꝑe unũ idẽ corpꝰ
xp̃i.&. indiuisũ eẽ credere debeant. Similit̃ gͥ ꝙ. in
una hostia. & si uideat᷑ quasi inplures partes duu¬
di: nullã tam̃ in eis diuisionẽ attendimꝰ. qͥa qͦd
om̃s simul uinctȩ. id ipsũ singulȩ seꝑatȩ st̃ totũ

Expanded text:
celebrentur missae, et sicut ipsi consentiunt, in omni celebrentur missae, et sicut ipsi consentiunt, in omni missa est totum corpus Christi dividi enim posse corpus Domini et ipsi negant aut mille tunc erunt Chraut fatebuntur nobiscum, uno eodemque tempore, mille in locis unum idemque Christi corpus totum et indivisum posse haberi. Sed mille Christi corpora nec ipsi dicunt. Restat ergo ut in mille missis eodem tempore, unum idemque corpus Christi et indivisum esse credere debeant. Similiter igitur et in una hostia, et si videatur quasi in plures partes dividi: nullam tamen in eis dividi carnem attendimus, quia quod omnes simul junctae, idipsum singul
Abbreviated transcription (Latin):
Nec qui plꝰ colligeraͭ habuit ampliꝰ: nec qͥ minꝰ
parauerat repꝑit minꝰ. eo qͦd eucharistię sacra¬
guo quantũ ẽẽ in toto. Quod dũ ȩccła fideliũ
uuniũsis. Dequo sensu apłica sententia deriua¬
ta ẽ dicens. Qͥ multũ habet. habiuidauit. q. qͥ
modicũ non minorauit. Si forte esũ panis esuri¬
entib apponeremꝰ: non extoto ꝑueniret ad singulos.
quia particłatĩ q. minutatĩ ꝓportione sua unꝰqͥsq
p̃sumeret. De hoc uͦ pane cũ assumit᷑: nichil inuꝰ
habent singuli qua uniu̾si. Totũ unꝰ. totũ duo.
totũ plures sine diminutione ꝑcipiunt. qͥa bñ¬
dictio sacram̃ti scit distribui. uescit distributio̾e
ꝯsumi. dẽ quoq dicimꝰ.q. si mille misss̨ eode
temꝑe celebrent᷑. Nã ita insirgulis totũ credimꝰ
faciat aut sacerdotũ diũsitas. aut locoꝵ. In quo
quidẽ illi contͣ. e̾e̾ ñ possunt. qͥ corpꝰ dñi in om̃i
missa ad ẽẽ inuisibilit̾ diciit. Nã cũ simul mille

Expanded text:
Nec qui plus collegerat habuit amplius: nec qui minus paraverat, reperit minus: eo quod Eucharistiae peruo, quantum esse constat in toto: quod dum Ecclesia fidelium batur in singulis. De quo sensu apostolica sententia derivata est, dicens: Qui multum habuit, non abundavit, et qui modicum non minoravit . Si forte esum panis esurientibus apponeremus, non ex toto perveniret ad singulos, quia particulatim et minutatim proportione sua unusquisque praesumeret. De hoc vero pane cum assumitur nihil minus habent singuli, quam universi. Totum unus, totum duo, totum plures, sine diminutione percipiunt; quia benedictio hujus sacramenti scit distribui, nescit distributione consumi. Idem quoque dicimus, et si mille missae eodem tempore celebrentur. Nam ita in singulis totum credimus faciat aut sacerdotum diversitas aut locorum. In quo quidem illi contra nos esse non possunt, qui corpus Domini in omni missa adesse invisibiliter credunt. Nam cum simul mille
Abbreviated transcription (Latin):
am uitȩ expellat de corde suo: ne medicina quam alii
facit. sibi non prosit. & dicatur ei. medice cura te ipsum.
si ꝑ immunditiam conscientiȩ. sp̃m retinet immundũ.
Hi cum ordinantur accipiunt de manu ep̃i librum excor-¬
cysmorr : & dr̃ eis. Accipite & habetote potestatẽ ponen.¬
di manũ suꝑ energuminum: siue cathecuminũ. Hoc
officio usus ẽ dñs: quando saliua sua tetigit aures
plo. docuit nos tali sacram̃to aꝑiri debere aures precor¬
dior. ad intelligendũ. & os ad confitendũ. Quod fit.
cum expulso demone. uerus possessor recipit uas suum.

Expanded text:
am vitae expellat de corde suo, ne medicina quam alii am vitae expellat de corde suo, ne medicina quam alii facit, sibi non prosit, et ne dicatur et: « Medice, cura teipsum , » si per immunditiam conscientiae spiritum retinet immundum. » Hi cum ordinantur, accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et habetote potestatem ponendi manum super energumenum sive catechumenum. Hoc officio usus est Dominus, quando saliva sua tetigit aures emplo hoc exemplo docuit nos, tali sacramento aperire debere aures praecordiorum ad intelligendum, et os ad confitendum: quod fit quid fit, cum expulso daemone, verus possessor recipit vas suum.
Abbreviated transcription (Latin):
scientia deb& e̾ẽ instruct ꝯ: ut & sensum uerbor intelligat.
uim accentium sciat: distincte legat: ne confusione ꝓnunti¬
ationis intellectũ auditoribꝰ auferat. Attendat qͥd sit indi¬
catiue legendum: quid sub interrogatione: ubi sit in orati¬
one subdistinctio: media distinctio: quia & hȩc male serua¬
ta intellectũ ꝑturbant. & grammaticoꝵ tẏpum ad risum
ꝓuocant. Auribꝰ enĩ & cordi. consulere debet lector. Hoc
officium dñs nr̃ in ꝓpria persona ostendit: qͣndo in medio
senior librum ysaiȩ ꝓphẽ aꝑiens. distincte ad intelligen¬
ex emplo cognoscat lector. quia sp̃uali gr̃a deb& clarere.
& sic auditoribꝰ uerbum dĩ predicare. De exorcisti.¬
ertio loco sequit᷑ ordo exorcistarum : qui suꝑ cathecumi.¬
Debet autẽ habere sp̃m mundũ qui fpiritibꝰ imꝑat im.¬
mundis: ut concordet uita cũ officio. & malignũ quem
ꝑ acceptũ officium expellit de corꝑe alieno. ꝑ munditi-¬

Expanded text:
scientia debet esse instructus, ut et sensum verborum intelligat, vim accentuum sciat, distincte legat, ne confusione pronuntiationis, intellectum auditoribus auferat. Attendat quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione, ubi sit in oratione subdistinctio, media distinctio: quia et haec male servata, intellectum perturbant, et grammaticorum typum ad risum provocant. Auribus enim et cordi consulere debet lector. Hoc officium Dominus noster in propria persona ostendit, quando in medio seniorum, librum Isaiae prophetae aperiens, distincte ad intelligenexemplo cognoscat lector quia spirituali gratia debet clarere, et sic auditoribus verbum Dei praedicare. Tertio loco sequitur ordo exorcistarum, qui super catechumeDebet autem habere spiritum mundum, qui spiritibus imperat immundis, ut concordet vita cum officio, et malignum, quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ quidẽ suꝑuis postulasti ut
tius in quisitionibus siqua mͥ uiderent᷑ adden-¬
da suꝑ adderẽ : congnosce pͥmũ. quia ñ om̃s qui
de istis sac̃mentis er̾ant. una incedt̃ ui a erroris.
Nã berengaria om̃s quidẽ in hoc conueniunt.
quia panis & uinũ essentialit̾ non mutant᷑. s ut
extorquere aquib dã potui multũ differt̃ in hoc

Expanded text:
m quidem superius postulasti ut tuis inquisitionibus, si qua mihi viderentur addenda, superadderem, cognosce primum quia non omnes qui de istis sacramentis errant, una incedunt via erroris. Nam Berengariani omnes quidem in hoc conveniunt quia panis et vinum essentialiter non mutantur, sed ut extorquere a quibusdam potui, multum in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tis ine̾e̾. s tantũmͦ umbras hȩc &. figuras e̾e̾
dicunt. Alii uͦ rectis ȩccłȩ rationib cedentes.
nec tamen astultitia recedentes. ut quasi aliqͦmͦ
nobiscũ e̾e̾ uideant᷑. dicunt ibi corpus & sangui¬
nẽ dñi reuera. s latentent̃ contineri: & ut sumi
possint. quod ãmͦ ut ita dixerini impanari.
F tͥ upͣsuis berengarii subtiliorẽ e̾e̾ sẽtentiã
aiunt. Alii uͦ ñ qͥdẽ iã berengariani. s acerri-¬
me berengario repugnantes. argumñtis eius
suo loco dicemus uberuis. solebant olim pu-¬
tare. qđ panis & uinũ ex parte mutent᷑.&. ex
parte remaneant. Aliis uͦ irration abilẽ istoꝵ
sensum longe horrentib. s eadẽ ũba dm̃i quib
isti mouent ͤ ñ satis aꝑte intelligentibus. iudeba¬
tur panẽ & uinũ extoto quidẽ mutari. s cũ in¬
digne accedunt ad cõmunicandũ. caruẽ dñi et
sanguinẽ ĩtum inpane & uinũ reuerti. Q.uoꝵ
om̃iũ errori sicut dñs dederit. obuare tẽptabinꝰ¬

Expanded text:
tis inesse, sed tantummodo umbras haec et figuras esse dicunt. Alii vero, rectis Ecclesiae rationibus cedentes, nec tamen a stultitia recedentes, ut quasi aliquo modo nobiscum esse videantur, dicunt ibi corpus et sanguinem Domini revera, sed latenter contineri, et ut sumi possint quodammodo, ut ita dixerim, impanari. Et hanc ipsius Berengarii subtiliorem esse sententiam aiunt. Alii vero non quidem jam Berengariani, sed acerrime Berengario repugnantes, argumentis tamen suo loco dicemus uberius solebant olim putare quod panis et vinum ex parte mutentur et ex parte remaneant. Aliis vero irrationabilem istorum sensum longe horrentibus, eadem verba Domini, quibus isti moventur, non satis apte intelligentibus, videbatur panem et vinum ex toto quidem mutari, sed cum indigni accedunt ad communicandum carnem Domini et sanguinem, iterum in panem et vinum reverti. Quorum omnium erroribus, sicut D
Abbreviated transcription (Latin):
seu exipsius berengarii libris. seu exmultoꝵ
int̾rogationibus. quib de hac re multotiens
exertitatꝰ es. seu exte ipso uire tͥ opponi posse
ꝑpenderis: non reticescas. GUIOUNOUS. Que
mͥ suꝑ his sacram̃tis & quẽ ad modũ corã oõ
conscient̾a loqͥt᷑. quantũ satis ẽẽ iuoebitur ui¬
uante dño ꝓpalabo. S ut totius erroris cau¬
sam exortũq plenius noueris: pͥmũ deiuri moi¬
bus & doctrina ꝑ pauca dicamus. RoGERTUS
Rem ꝓfecto congruã. dicis. &iã qd̾ dã ueluti pon¬
dꝰ nescio cuiꝰ modi grauitatis eius. & antiq
doctrine factũ:. non nulli atcendentes: eũ
imitari maluert̃¬

Expanded text:
seu ex ipsius Berengarii libri seu ex multorum seu ex ipsius Berengarii libri seu ex multorum interrogationibus, quibus de hac re multoties interrogatus es, seu ex teipso, jure tibi opponi posse perpenderis, non reticescas. GUITMUNDUS. Quae mihi super his sacramentis, et quemadmodum coram Deo conscientia loquitur, quantum satis esse videbitur, juvante Domino propalabo; sed ut totius erroris causam exortumque plenius noveris, primum de viri moribus et doctrina perpauca dicamus. ROGERIUS. Rem profecto congruam dicis: nam quoddam veluti pondus, nescio cujusmodi gravitatis ejus et antiquae doctrinae fastum, nonnulli attendentes, eum imitari maluer
Abbreviated transcription (Latin):
drem his temꝑibus necessariam
⁊quidẽ. sed meliori quã ego sum
inungendam dilectissime fr̾ ro¬
geri me uocas. scilicet ut deue¬
ritate dñici corꝑis contra questio¬
nes huiuis tẽꝑis disseram. ac berengarii turo¬
nensis nugas ꝓmeocaptu seͥbendo refelłã. S ed
quauis ad alias animȩ utilitates me uolun¬
tas inmo necessitas meꝰducat: tuis tam̃
desideriis & p̃cibus queni mͥ ualde carũ
intueor de eẽ non possum: cum etiam noue¬
rim cõmuni cõmodo religiosã deseriure pęti¬
tionẽ tuã. Tu uͦ hoc unum exsolueris queso.
qd̾ uihac re obedienti certe debes. ut or̃ado
ꝓpensius dnm mͥ subueͬre non cesses. In manu
quippe eiꝰ simus. & nos & sermones nr̃i. Ro¬
GERUS. Om̃ino qd̃ postulas ȩquissimũ ẽ. nec
detantis sacram̃tis nisi comitantibus sẽꝑ p̃cib
disputari licet. Proinde adiuuante dño ita
fiet. Tu uͦ hunc michi obesecro morem gere.
ut meis obiectionib auditis. quecumq insuꝑ

Expanded text:
rem his temporibus necessariam quidem, sed meliori quam ego sum injungendam, dilectissime frater Rogeri, me vocas, scilicet ut de veritate Dominici corporis contra quaestiones hujus temporis disseram, ac Berengarii Turonensis nugas pro meo captu scribendo refellam. Sed quamvis ad alias animae utilitates me voluntas, imo necessitas mea ducat, tuis tamen desideriis et precibus, quem mihi valde charum intueor, deesse non possum, cum etiam noverim communi commodo religiosam deservire petitionem tuam. Tu vero, hoc unum exsolveris quaeso, quod in hac re obedienti certe debes, ut orando propensius Dominum mihi subvenire non cesses. In manu quippe ejus sumus et nos et sermones nostri . ROGERIUS. Omnino quod postulas aequissimum est, nec de tantis sacramentis nisi comitantibus semper precibus disputari decet. Proinde adjuvante Domino ita fiet. Tu vero hunc mihi, obsecro, morem gere, ut, meis objectionibus auditis, quaecunque insuper,
Abbreviated transcription (Latin):
uinto loco ordinantur subdiaconi. qui iam ministerio al¬
taris appocimant : quia uasa corꝑis & sanguinis ocp̃i portant.
Unde lex continentiȩ eis imponitur: quatinꝰ impleant il¬
lud ꝓphẽ. Mundamini qui fertis uasa dñi : id est ut & seip¬
sos eochibeant uasa inhonorem. ñ in contumeliam: & uasa
ista quibꝰ ministratur corpori dr̃a deferant ad altare. &
referant ab altari ad dñi glãm: scilicet ut fugiant omẽm
carnis immunditram. Isti ministrant officiis leuitarum:
& intemplo dñi oblationes suscipiunt apoplis. Ad istoꝵ
ꝓusionem ꝑtinet. tantũ de oblationibꝰ ponere in altari.
uacuam: & calicem uacuum demanu ep̃i:De manu uero
archydiaconi accipiunt urceolum cũ aqua: manile &
manutergium. quibꝰ mundare debent manꝯ sacerdos
& leuita. tractaturi dñica sacram̃ta. Hoc officio usus ẽ
dñs. qͣndo facta cena cũ disciplĩs linteo se p̃cinoe it: & mit.¬

Expanded text:
uinto loco ordinantur subdiaconi, qui jam ministerio altaris approximant, quia vasa corporis et sanguinis Christi portant. Unde lex continentiae eis imponitur, quatenus impleant illud Prophetae: « Mundamini, qui fertis vasa Domini: ; » id est ut et seipsos exhibeant vasa in honorem, non in contumeliam, et vasa ista quibus ministratur corpus corpori Domini, deferant ad altare, et referant ab altari ad Dei gloriam, scilicet ut fugiant omnem carnis immunditiam. Isti ministrant officiis Levitarum, et in templo Domini oblationes susprovisionem pertinet tantum de oblationibus ponere in altari, vacuam, et calicem vacuum de manu episcopi. De manu vero archidiaconi, accipiunt urceolum cum aqua, mantile et aquam amanili et manutergium, quibus mundare debent manus sacerdos et levita, tractaturi Dominica sacramenta. Hoc officio usus est Dominus, quando facta coena cum discipulis, linteo se praecinxit: et mit
Abbreviated transcription (Latin):
tens aquã in pelium pedes discipłori lauit. & linteo extersit.
Una significatio ẽ lintei & manutergii. quȩ delino fiuint. et
multis castigationibꝰ & ablutionibꝰ ad candorẽ ꝑueniunt.
Linteo sͦ pedes puluere fedati pͥus aqua lauant᷑: dem linteo
ext̃gunt᷑. Sic cum psalmista dicimo. lauabo ꝑ singulas noctes.
id est ꝑsingulas offensiones lectũ meum. id est conscientiam me-¬
am. in qua sano quiesco: eger laboro: & cũ apło castigo corpꝰ
meũ. & in seruitutem redigo. Codem modo ministri manꝰ
lauant. & tergunt: cũ omẽm terrenam concupiscentia m

Expanded text:
tens aquam in pelvim, pedes discipulorum lavit, et linteo extersit. Una significatio est lintei et manutergii, quae de lino fiunt: et multis castigationibus et ablutionibus ad candorem perveniunt. Linteo ergo pedes pulvere foedati prius aqua lavantur, deinde linteo exterguntur. Sic cum Psalmista dicimus: « Lavabo per singulas noctes id est per singulas offensiones, « lectum meum , » id est conscientiam meam, in qua sanus quiesco, aeger laboro, et cum Apostolo: « Castigo corpus meum, et in servitutem redigo » Eodem modo ministri manus lavant et tergunt ter, cum omnem terrenam concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
istud ꝓbatũ ẽ. Si em̃ antiqͥs tẽꝑib id ꝓbatũ ẽẽ di¬
cat. c̃ ũ nulłꝰ hoc auc toꝵ ꝓbabiliũ referat. nullomͦ
panẽ. xp̃i corpꝰ uere ẽẽ crederet.q de exꝑiendo tã
ne fandissimo scelere cogitaret. Quoo si ipse uel
sue partis quispiã. paues multos. aut ꝑ grandẽ inũ.
tale qͥd ꝓbaturus sac̃uit: nos demissa infidelium.

Expanded text:
istud probatum est. Si enim antiquis temporibus id probatum esse diistud probatum est. Si enim antiquis temporibus id probatum esse dicat, cum nullus hoc auctorum probabilium referat, nullo mopanem Christi corpus vere esse credens, de experiendo tam nefandissimo scelere cogitaret? Quod si ipse vel suae partis quispiam panes multos, aut pergrandem unum, tale quid probaturus sacravit, nos de missa infidelium
Abbreviated transcription (Latin):
cessũ aut̃ ei posse fieri exinde om̃ino deneganus.
Siquid sane interĩ secessus habet: aut exreliqͥis p̃¬
teritorũ ciborũ. aut ex defectu sui corꝑis id ẽẽ
necesse ẽ.
ed hoc inquit
berengarius iã manifeste. ꝓbatũ ẽ. ita em̃ ñ nulli
ꝓco nob̾ respondert̃. neque ex reliqͥis p̃ceritoꝵ
ciborum. qͥppe ꝓpt̾ diutͣnitatẽ longi tẽꝑis ĩa cõ¬
sũptis: neq ex defectu ꝓpͥe carnis. quippe consueta
corꝑis pinguedine ꝑmanente. eucharistia pastoᷤ. ha¬
buisse secessũ. Oheretica malicia. occiue exꝑuñto
ausa es ꝓbare: Noc te ꝓbasse ausa es dicere: Hoc
manifeste ausa es ꝓpalare: Q.ua inmanissima
audatia. nec p̃sentis dĩ tremendã maiestatẽ in exꝑi¬
endo ꝑ timuisti. nec xp̃iani ppłi ꝓtanto scelere
digne seuiturã indignationẽ. inreferendo
formidasti: Hic ego tam̃. quero quando. uł aqͦ

Expanded text:
cessum autem ei posse fieri exinde omnino denegamus. cessum autem ei posse fieri exinde omnino denegamus. Si quid sane interim habet secessus, aut ex reliquiis praeteritorum ciborum, aut ex defectu sui corporis id esse necesse est. Sed hoc, inquit Berengarius, jam manifeste probatum est ita enim nonnuliis praeteritorum ciborum, quippe propter diuturnitatem longi temporis jam consumptis, neque ex defectu propriae carnis, quippe consueta corporis pinguedine permanente, Eucharistia pastos habuisse secessum. O haeretica malitia, hoccine experimento ausa es probare? hoc te probasse ausa es dicere? hoc manifeste ausa es propalare? Quam immanissima audacia, nec praesentis Dei tremendam majestatem in experiendo pertimuisti, nec Christiani populi pro tanto scelere digne saevituram indignationem in referendo formidasti? Hic ego tamen quaero quando vel a quo
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ longo tẽꝑe iuuere.ñichil aliud comedens aut
bibens. Unde gͥ secessum habebit tẽꝑe illo. si uon
ista secessũ petant: Illud equidẽ ego confiteor: qm̃
exuirtute sacro scĩ corꝑis. si placet ita dõ. ꝓpter
aliꝗͣ. quã ipse nouerit causã. non dico exmultitu¬
dine panũ. s uel ex modica portiuncula pt̃ quis
longo tẽꝑe nelus quã exom̃ibus huiꝰcemodi epuli
sustentari. Nã si helias exuirtute refectionis
illius quã exduob subcinericiis panib ꝙ modico
noctib uix̃. quanto magis ex uirtute cȩlestis huuniꝰ
diuiniq conuuiii inqͦ non iam subcinericios panes
&. aquã demanu angłi.s ipsius uerbi di ꝓpͥã car¬
nẽ ꝙ. sanguinẽ de manu eiusdem sumimꝰ xp̃i. pt̃
quispiã nullo alio cibo utens. si qͣndo ita uoluntas
dĩ ẽ optime sustentari: Deniq ꝙ hoc de quib dã
prsus sola comunione dm̃ca. diebus tantũ dnĩcis
saginati: multis annis iuxert̃. Noc gͥ concedere

Expanded text:
 longo tempore vivere nihil aliud comedens aut bibens; unde igitur secessum habebit tempore illo, si non ista secessum petant? » Illud equidem ego confiteor quoniam ex virtute sacrosancti corporis, si placet ita Deo, propter aliquam quam ipse noverit causam non dico ex multitudine panum, sed vel ex modica portiuncula potest quis longo tempore melius quam ex omnibus hujus mundi epulis sustentari. Nam si Elias, ex virtute refectionis illius quam ex duobus subcinericiis panibus et modico noctibus vixit , quanto magis ex virtute hujus coelestis divinique convivii, in quo non jam subcinericios panes et aquam de manu angeli, sed ipsius Verbi Dei propriam carnem et sanguinem de manu ejusdem sumimus Christi, potest quispiam nullo alio cibo utens, si quando ita voluntas Dei est, optime sustentari! Denique et hoc de quibusdam edulium, sola communione ncedere
Abbreviated transcription (Latin):
quib conficit᷑. Quod si ita ẽ. falsũ gͦq. illud ẽ. qd̾ ait
benengariꝰ. ista fuert̃ seminata &. collecta inagris.
Rideatur gͥ ꝙ. in his. nec tineat᷑ uanꝰ irrisor. cum
omĩa firmam̃ta oppositionũ eius. uelut aranearũ
dignissime .&. toto corde amplectenda uident᷑ mͥ.

Expanded text:
conficitur. Quod si ita est, falsum ergo et illud est quod ait Berengarius: « Ista fuerunt seminata et collecta in agris. » Rideatur igitur et in his, nec timeatur vanus irrisor, cum omnia ornamenta oppositionum ejus, velut aranearum dignissime et toto corde amplectenda videntur mihi
Abbreviated transcription (Latin):
cata non mutent᷑ ea quȩ fuerunt seminata.&.
collecta inagͥs: quo fit ut om̃s homines qui ues¬
cunt᷑ his quę in agͥsseminata ꝙ collecta st̃. semi¬
uati &. collecti inagris possint dici. Et sic falsũ ẽ qd

Expanded text:
cata non mutentur ea quae fuerunt seminata et cata non mutentur ea quae fuerunt seminata et collecta in agris? Quo fit ut omnes homines, qui vescuntur his quae in agris seminata et collecta sunt, seminati et collecti in agris possint dici. Et sic falsum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
diuina uirtute uł anglico ministerio iniusibilit̃
ablato. pt̃ herecicis secessiu congruus panis aut
ab angłis aut ademonib subici. iã detali exꝑiñito
berengarius ꝙ. sequaces eius cont᷑ eccłam di desiãt
ob lat᷑are. cũ salua usq qͣque insacro scĩ mistuis
añici corꝑis ueritate: magis ipsi altius insua stul¬
tissima curiositate coniuncant᷑ errare. R. Re¬
uera dĩ gladio armatꝰ multicipitẽ serpentẽ quel¬
tionis huiꝰ mira uiuacitate concidisti. Et ego gras
ago dõ. quia deqͦ uehem̃t̃ angebar. sufficient̃ mͥ
satis factũ ẽẽ conspicio.G.
onneꝰ illud audisti. in quo uł maxime deriden¬
xp̃c inquit nũꝗͣ fuit seminatꝰ. neq collectꝰ inagͥs.
S ista fuert̃ seminata inagͥs s collecta. quomͦ gͦ
deri congrue debebat: abste consequent̃ exponi
desidero. G Irridenda plane heretici insana
derisio. quid ẽ enĩ hominũ ancuiꝰ carnẽ mandu-¬

Expanded text:
divina virtute, vel angelico ministerio invisibiliter divina virtute, vel angelico ministerio invisibiliter ablato, potest haereticis secessui congruus panis, aut ab angelis, aut daemonibus subjici, jam de tali experimento Berengarius et sequaces ejus contra Ecclesiam Dei desinant oblatrare, cum, salva usquequaque in sacrosanctis mysteriis Dominici corporis veritate, magis ipsi altius in sua stultissima curiositate convincantur errare. ROGERIUS. Revera Dei gladio armatus multiplicem serpentem quaestionis hujus mira vivacitate concidisti. Et ego gratias ago Deo, quia de quo vehementer angebar, sufficienter mihi satisfactum esse conspicio. GUITMUNDUS. Nonne et illud audisti in quo vel maxime deriden inquit, nunquam fuit seminatus, neque collectus in agris; sed ista fuerunt seminata in agris et collecta: quomodo ederi congrue debeat, abs te consequenter exponi desidero. GUITMUNDUS. Irridenda plane haeretici insana derisio. Quis est enim hominum, in cujus carnem mandu
Abbreviated transcription (Latin):
id semꝑ udignis cõmunicaturis faciat. sicut de
hac re uolente dõ pꝰteriꝰ ostendemꝰ. S ꝙ. beatus
augustinꝰ quẽ saltẽ nũꝙͣ berengariꝰ respuit inli¬
bro de ciuitate dei. similẽ subtractionẽ ꝑ apꝰtatas
sp̃c factã. de effigenia uirgine regis ãgam̃nonis
filia dic̃. asserens qͦd cũ patre dii immolanda e̾e̾t.
ut miracła nonitate miseros homines altius falle¬
ret. diabolꝰ eã subtraxerit. ꝓ qua int̃m alicubi
sopita. ceruã subposuerit. De qͦdã etiã suis tẽꝑibus
magna contigisse mirabilia refert. qui int̾ uim̃ta
iudebatur inspecie caballi frum̃ta subuehere.
cum ipse interim guissimo sterteret uelud somno
opp̃ssus. ꝙ eius specie assũpta diabolus. ac deide
corã hominib incaballũ transformatꝰ. frum̃ta por¬
taret. Quo circa qm̃ uł inmissa ñ credentiũ uirtu.¬
te uerbi dñici. corpꝰ dñi non fit. uel certe corꝑe dñi

Expanded text:
id semper indignis communicaturis faciat, sicut de id semper indignis communicaturis faciat, sicut de hac re, volente Deo, posterius ostendemus. Sed et beatus Augustinus, quem saltem Berengarius nunquam respuit, in libro De civitate Dei , similem subtractionem per apostatas spiritus factam de Iphigenia virgine, regis Agamemnonis filia, dicit, asserens quod cum a patre diis immolanda esset, ut miraculi novitate miseros altius falleret, diabolus eam subtraxerit, pro qua interim alicubi sumptam cervam supposuerit. De quodam etiam suis temporibus magna contigisse mirabilia refert, qui inter jumenta videbatur in specie caballi frumenta subvehere, cum ipse interim gravissimo sterteret velut somno oppressus, et ejus specie assumpta diabolus, ac deinde coram hominibus in caballum transformatus frumenta portaret. Quocirca, quoniam vel in missa non credentium virtutem verbi Dominici, corpus Domini non fit, vel certe corpore Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ũba xp̃i ꝑuirtutẽ diuinã tante rei oꝑatoria e̾e̾ cre¬
dunt. p̃anẽ q. uinũ incarnẽ &. sangunẽ dñi transire
libet simplicẽ catholicũ prb̾it̾ũ. ignorantẽ ad qͥti
hoc fieret. ut plures sibi panes. aut uinũ maximũ
sacraret. ob id ipsũ exꝑuñtũ decepit. aut siue partis
quispiã cũ catholicis missã celebrans itidẽ feciͥt.
corpꝰ equidẽ xp̃i qd̾ sacͣtũ ẽ credimꝰ. s aut nũꝙͣ inse¬
dignũ fallendis refellendisq hereticis qͥ secessũ
faceret panẽ. ab angłis siue amalignis spiritib
repositũ respondemꝰ &ã inuitis patrũ qͣs si beren¬
garius reciꝑe non uult ad instructionẽ tam̃ alioꝵ
hoc ꝓferã. legitur. qđ aspiciente qͦd̾a scĩssimo pat᷑.
cuius adid cernendũ ds̃ ocłos apuerat: qͥb dã in¬
dignis cõmunicaturis corpꝰ dm̃i iniuisibilit̃ angłs
subtͣhens: carbonẽ porrigehat. contͣ hanc de seres¬
su questionẽ postos fortasse p̃muniens: Non qd̾

Expanded text:
 per virtutem divinam tantae rei operatoria esse credunt, panem et vinum in carnem et sanguinem Domini transire libet simplicem catholicum presbyterum ignorantem ad quid hoc fieret, ut plures sibi panes, aut unum maximum sacraret, ob ipsum experimentum decepit, aut suae partis quispiam forte cum catholicis missam celebrans itidem fecit, corpus equidem Christi quod sacratum est credimus, sed aut nunquam in seter assumpto, dignum fallendis refellendisque haereticis qui secessum faceret panem ab angelis, sive a malignis spiritibus repositum respondemus. Nam in Vitis Patrum quas et si Berengarius recipere non vult, ad instructionem tamen aliorum hoc proferam legitur, quod aspiciente quodam sanctissimo Patre, cujus ad id cernendum Deus oculos aperuerat, quibusdam indignis communicaturis corpus Domini invisibiliter angelus subtrahens, carbonem porrigebat, contra hanc de secessu quaestionem posteros fortasse praemuniens. Non quod