comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sensu & genere locutionis com¬
ꝓbatur illius esse: quam quam
subtiliori atq oꝑtiori stilo com¬
prehensa sit om̃ibus eius epłis
Namfertur apłs hanc hȩbreis missã.
hebreo sermone conscripsisse.
inqua ipse peritissimus extitit
cũ reliquas greco sermone scripserit:
Post discessum uero apł̃i. lucas euange¬
listt greco sermone eam cõp̃hen᷑¬
dit: ex quo postmodũ translata ÷
in latinam linguã sicut & reliqua.¬

Expanded text:
sensu et genere locutionis comsensu et genere locutionis comprobatur illius esse, quanquam subtiliori atque apertiori stylo comprehensa sit omnibus ejus Epistolis. Nam fertur Apostolus hanc Hebraeis missam Hebraeo sermone eam conscripsisse, in quo ipse peritissimus exstitit, cum reliquas Graeco sermone scripserit. Post discessum vero Apostoli, Lucas evangelista Graeco sermone eam comprehendit, ex quo postmodum translata est in Latinam linguam sicut et reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
doctor gentium prefert se apłis
seribat suis gentib: ut scribat
abunde possunt docere: Quo
sacto. ostendit se non ignorare
ilorũ suꝑbiã: parit̃q suã exhibuit
numilitatẽ : Simili modo etiam
&iohannes apłs. causci humilita¬
cis eiusdẽq rationis: nom̃ suum
mepla sua preter misit: uel certe
dicunt quidã. quod ꝓpterea quia
apii erat in hac epła nominaturus
anlidicens. habemus pontificem
saluerit nomen apostolatus su
senem̃ congruũ dixit ut ubi
aip̃m dicturus erat apłm. ibi etiã¬
se apłm nominaret. maximeq in¬
titulo. necuilib& uideretur sep̃ferre
xp̃o sedmaluit tacito nomine
defiguris legis eos instruere. &
clementis: dicentes qm̃ sipauli
esset. ipse utiq more solito
pauli nonerit quia eius nomine
non ÷ titulata: Ergo nec barnabȩ.
nec lucȩ. neq clementis. aut ali¬
cuius erit: eo quod nullius no¬
mine titulatur : Cui ergo horũ
ad scribenda ÷ : utiq egregio
p̃dicatori. quippe qui exlucido

Expanded text:
doctor gentium, praefert se apostolis doctor gentium, praefert se apostolis Scribat suis gentibus, abunde possunt docere. Quo facto ostendit se non ignorare illorum superbiam pariterque suam exhibuit humilitatem. Simili modo etiam et Joannes apostolus causa humilitatis ejusque rationis nomen suum in epistola sua praetermisit. Vel certe dicunt quidam, quod propterea, quia Christum erat in epistola nominaturus Apostolus, dicens: Habemus Pontificem noluerit nomen apostolatus sui enim congruum duxit, ut ubi Christum dicturus erat Apostolum, inibi etiase apostolum nominaret, maximeqtitulo, ne cuilibet videretur se praeferre Christo, sed maluit tacito nomine de figuris legis eos instruere, etClementis, dicentes quoniam si Pauli esset, ipse utique more solito Pauli non erit, quia ejus nomine non est titulata, ergo nec Barnabae, nec Lucae, neque Clementis, aut alicujus erit, eo quod nullius nomine titulatur. Cui ergo illorum ascribenda est? Utique egregio praedicatori: quippe quae ex lucido
Abbreviated transcription (Latin):
NI PRIMOROUS huius
terit. cur apłs paulus morẽ suum
in hac epła non seruatuerit. uidila
ut uel uocabulũ nominis sur̃ uel
ordinis describer& dignitatim
Haec igitur causi exticit qued no¬
mine suo nontitulauit : quia ua
scribebat suis fr̃ibus quib odiosis
erat. eo quod circũ cisionẽ & sibita
& sacrificia ceteraq quȩ lex fut
obseruanda ipse doceret nondts
carnaliter obseruari: post diups¬
sionẽ ÷ ulam illi quicredidert us
contendebant utrũq teneruo
uli nomen illius in prima fronte
antes dedignarentur eam recipe.
qe utilitas lectionis clfferretur ÷¬
Ren aut apostolatus id cireo non
sut: qm̃ apłs gentium constitutus
uomine apostosatus sui pretitulat&
qim adeos directt̃ uocans se apłm
regius p̾dicator alio in loco dicit.
quoperatus ÷ inquiens petro
mapostolatũ circũsionẽs: oꝑcitus :
smihi intergentes: fortassis etiã
dicerent: quid ÷ quod paulus

Expanded text:
n primordiis hujus terit, cur apostolus Paulus morem suam in hac Epistola non servaverit, videlicet ut vel vocabulum nominis sui, vel ordinis describeret dignitatem. Haec igitur causa exstitit quod nomine suo non titulavit eam, quia Judaeis scribebat suis fratribus, quibus odiosus erat, eo quod circumcisionem et sabbatum et sacrificia, caeteraque quae lex praecipit observanda, ipse doceret non debere carnaliter observari post Domini passionem. Nam illi qui crediderant Judaei, contendebant utrumque teneri,enire ut ejus aemuli nomen illius in prima fronte legentes, dedignarentur eam recipere, sicque utilitas lectionis differretur. Nomen autem apostolatus idcirco non stolus gentium constitutus, si nomine apostolatus sui praetitularet epistolam ad eos directam, vocans se apostolum, egregius praedicator alio in loco dicit: Qui operatus est inquiens Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Fortassis etiam dicerent: Quid est qu
Abbreviated transcription (Latin):
ld÷ uiuere. & cursum huius uitȩ
inbonis operibus ꝑducere. & pla¬
cere dõ. fidemquã habetis bonis ꝯperib
exornando : sicut & ambulatis. uiuitis.
& conuersamini modo. ut abundetis
magis. scilic& ut magis ac magis cres¬
catis infide : & bonis operibus: Ille
enim plac& dõ. qui fidem rectam quã
hab&: ex secutione uirtutum decorat.
Et ille bene abundat. qui crescente
aetate fidei inse: stud& &iam habun¬
dare inscĩs operibus. & instudio uirtutũ
Scitis aut̃ quȩ p̃cepta dederim uob̾.

Expanded text:
cursum hujus vitae in bonis operibus perducere, et placere Deo, fidem quam habetis bonis operis exornando, sicut et ambulatis, vivitis et conversamini modo, ut abundetis magis, scilicet magis ac magis crescatis in fide et bonis operibus. Ille enim placet Deo, qui fidem rectam quam habet exsecutione virtutum decorat. Et ille bene abundat qui crescente aetate fidei in se, studet etiam abundare in sanctis operibus, et in studio virtutum. Scitis enim quae praecepta dederim vob
Abbreviated transcription (Latin):
obsecramus in dno ihu i¬
Postquam laudauit a postolus thes¬
salonicenses deperse uerantia fidei
quamtenuerunt non recipientes falsos
apostolos: cȩpit eos exorturi
ut semꝑ in melius ꝓficerent. bo¬
nisq operibus exor̾ narent : ita¬
inquiens: Rogamus uos & obsecramꝰ
Hanchab& apostolus consuetudinẽ.
ut uerba sua duplic& aut triplic&
unum sensum habentia: sicut
in hoc loco : Quod enim rogare
nitur in epistola adhebreos
Locutus ẽ nobis infilio suo: id ÷ ꝑ
Vt quem ad modũ
accepistis a nobis audiendo &
intelligendo ame & siluano. quo¬
modo o porteat uos ambulare

Expanded text:
obsecramus in Domino JPostquam laudavit Apostolus Thessalonicenses de perseverantia fidei, quam tenuerunt, non recipientes falsos apostolos, coepit eos exhortari, ut semper in melius proficerent, bonisque operibus fidem exornarent, inquiens: Rogamus et obsecramus. Hanc habet Apostolus consuetudinem, ut verba sua duplicet ac triplicet unum sensum habentia, sicut in hoc loco. Quod enim est rogare nitur in epistola ad Hebraeos: Locutus est nobis in Filio , id est per Ut quemadmodum accepistis a nobis, audiendo et intelligendo a me et Silvano quomodo oporteat vos ambulare
Abbreviated transcription (Latin):
non aidiuhilet᷑ pcissio crucifixi xp̃i
lito sermone : ut placerent suis au¬
ditorib: et ipsi apparerent docti ÷¬
n etic iscipientia uerbi p̃dicabat̃:
qui etiquȩ munidus id÷ amatores
huis munidi. etphilosophi qui hu

Expanded text:
non annihiletur passio crucifixi Chrislito sermone, ut placerent suis auditoribus, et ipsi apparerent docti: vel etiam in sapientia verbi praedicabant, quia ea quae mundus, id est amatores hujus mundi et philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionẽq quae omĩci illi de¬
iegaibant : dicentes non posse gig
aliqͥd nisi ex cõmittione altius
potuisse. sed quomodo uoluit appci¬
ruit: Etqucudado uoluit recessit
neq resurrexit:. qui mori nonpo
tut i lsta omĩa philosophi ethere¬
tei quia ꝑhumanã sipientiam

Expanded text:
rectionem, quae omnia illi denegabant, dicentes non posse aliquid gigni, nisi ex commistione alterius sepotuisse, sed quando voluit apparuit, et quando noluit recessit, neque resurrexit, quia non mortuus est. Ista omnia philosophi et haeretici, quia per humanam sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dm̃ deuirgue mortuũ et resur¬
rexisse : ut ciuditores eiꝰ intelligere pos¬
serat quaelo quebant᷑ Quicũq enim
fidem xp̃i uerbis uult exornare : ñ
dĩ głlam. sed ꝓpriã quaerit
enĩ crucis : pereuntib quidẽ stulti¬
cii ⁊ꝯ his aut̃ qui scilui fiunit.
id÷ nobis: Uirtus dĩ est.
Quid ÷ quod dicit uerbũ crucis: Crux
qm̃ in anuimatti et insenisibilis res. ẽ.
Quomodo potest loqui uerbũ: Uerbũ
crucis dixit . id÷ ceuangeliũ et p̃di¬
catio crucifixi xpĩi  tinfidelitate
manentib: et nion intelligentibus
uirtutẽ et scipientic̃ di. stulticia :

Expanded text:
m de Virgine, mortuum et resurrexisse, ut auditores ejus intelligere possent quae loquebatur. Quicunque enim fidem Christi verbis vult exornare, non Dei gloriam, sed propriam quaerit. Verbum enim crucis pereuntibus quidem stultitia est; his autem qui salvi fiunt, t nobis, virtus Dei est. Quid est quod dicit verbum crucis? Crux quae inanimata et insensibilis res est, quomodo potest loqui verbum Dei? Verbum crucis dixit, id est Evangelium et praedicationem crucifixi Christi: in infidelitate namque manentibus et non intelligentibus vir
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex ercit oñs gradus accde¬
siasticos in sehabebatt : ideoq et
baptizare et aeuangelizare
poterct : Dedicixime p̃dicttios
in sistebat : sicut aliiapłi. Discip
uero eius. baptizabanit Nic legi
quod potro ueniente addomum
trus asuis discipulis predicari:¬
ꝑmorabuat: Et non solũ uiri sed
rcaã e mulieres si quando necesestes
u uilesceret. Aut non recee asimi¬
piaoib impleret. crescente nu¬
uiro fideliũ ꝑunuersas ciuitttes

Expanded text:
pontifex erat, omnes gradus ecclesiasticos habebat. Ideoque et baptizare et evangelizare poterat, sed maxime praedicationi insistebat, sicut alii apostoli. Discipuli vero ejus baptizabant, sicut legimus , quod Petro veniente ad domum trus a suis discipulis baptizariptizabant, et non solum viri, sed etiam feminae, si quando necessitas rium vilesceret, aut non recte a simplicioribus impleretur, crescente numero fidelium per universas civitates
Abbreviated transcription (Latin):
quã ut baptizaret. quia plis:
euaingelizare: quã bciptizar
Om̃ĩs enĩ qui ȩucrngelizett. potet
etbaptiꝗ are : sed non om̃is quiba¬
tizcit. idoneus : aeuaaigelizare
In ep̃o omĩum ordinũ ÷ ciput.¬

Expanded text:
quam baptizaret: quia plus est evangelizare quam baptizare. Omnis enim qui evangelizat potest et baptizare; sed non omnis qui baptizat idoneus est et evangelizare. In episcopo omnium ordinum di
Abbreviated transcription (Latin):
ł diccuto ipse gratulabatur qui
plurimos illorũ ubũbapti⁊ ciues
utquia orror subhaic rexepera
oriri. si ipse plurimos baptizcs
multo magis ex eius nomine a

Expanded text:
idcirco ipse gratulabatur quod plurimos illorum non baptizaverat ut, quia error sub hac re coeperat oriri, si ipse plurimos baptizasset, multo magis ex ejus nomine au
Abbreviated transcription (Latin):
retinuit sibi xp̾c potestatẽ baptizcu¬
di : ut sicut dimittunt᷑ ei omia pec¬
cata quͥcie a scõ et in nocente uiro
tingiit᷑ inaquer: ita et illi qui a pec¬
catore & a scelercito tolnitũ ut in no¬
mine sccẽ trinitatis illud fiat ⁊
Meritũ enĩ uittie baptizantis siue
agenitis. nec ꝓd÷ nec ob÷ in hac
parte illi qui baiptizat᷑
introgatiue hoc ÷ legendũ: sed
dicit᷑ diuisus eẽ : quanido hono¬
rem etgłam eiusquã sibi ꝓprie
ipse retinuit. Heretici interse
parciunt᷑ : diuidentes eius baptis¬
mũ ÷ Similit heretici diuidebanT
xpm̃. quando aliqui dicebanit
illũ uerũ corpus nor habuisse.

Expanded text:
retinuit sibi Christus potestatem baptizandi, ut sicut dimittuntur ei omnia peccata, qui a sancto et innocente viro tingitur in aqua, ita et illi qui a peccatore et scelerato, tantum in nomine sanctae Trinitatis illud fiat. Meritum enim vitae baptizantis sive agentis, nec prodest nec obest in hac parte illi qui baptizatur.interrogative hoc legendum est, sed dicitur divisus esse, quando honorem et gloriam ejus, quam sibi proprie ipse retinuit, haeretici inter se patiuntur dividentes ejus baptismum. Similiter haeretici dividebant Christum, quando aliqui dicebant i
Abbreviated transcription (Latin):
Se ponit ipse ꝓ om̃ib illis. incuius
nominȩ se dicebarit eẽ. bapti¬
⁊citos. Ideoq Ase cepit. ne forte
dicerenit illi heretici ilccirco pau¬
lus ttilid ꝓhibet. ne ciliquis dicat
se nrõ baptismate baptiratũ.
omẽm honorẽ i Grc̃is ago don¬

Expanded text:
se Apostolus pro omnibus illis, in cujus nomine se dicebant esse baptizatos, ideoque a se coepit, ne forte dicerent illi haeretici: Idcirco Paulus talia prohibet ne aliquis dicat se nostro baptismate baptizatum, omnem honorem. Gratias ago D
Abbreviated transcription (Latin):
illos ꝓdere : neteriores efficere tat᷑
Sienĩ ita e& ut illiuolebcuait. ut
om̃s a quo baptizabant᷑ illius es¬
sent fi lu. quaisi eius baptismate
baptizciti : quot. ẽẽnt baptiz ato¬
res tot eẽnit baptismaitai. cũ uxiũ
sit baptisma cẽpi: sicut unus ds. una
quidem tingetidi corporto de¬
dit suis fidełib
Grc̃i aut̃ bcipti¬
iđ÷ peccctta dimit¬
tendi Nulli tribuit. sed sibi ꝓpriȩ

Expanded text:
illos prodere, ne deteriores efficerentur. illos prodere, ne deteriores efficerentur. Si enim ita esset ut illi volebant, ut omnes a quo baptizabantur illius essent filii, quasi ejus baptismate baptizati, quot essent baptizatores, tot essent baptismata, cum unum sit baptisma Christi, sicut unus Deus et una quidem tingendi corpora dedit suis fidelibus, gratiam autem baptiest peccatam dimittendi nulli tribuit, sed sibi proprie
Abbreviated transcription (Latin):
Abhis qui sunt cintiohiȩ. Aut aliqd
il go quidem sum paiuli
subcudis filius : uł baptismate bap¬
tiratus i A pud coritthios emerse¬
rauit herȩtici post discessũ apłi
naxime hiqui excircũ cisionie eran
uidaen credenates qui quosqͣ bcipti¬
⁊abapit suos eẽ dicebcnt filios:
bcptizaates eos innomine suo:łt
uli qui abeis baptizcibant᷑ gau¬
debant se cippellari filios illoꝵ:
aquib baptizati fuercinait qcreden¬
tes uero quiertiit fidẽ etdoctri¬
nã apłi tenentes : dicebaut i ł gosũ
cep̃i. qđ utiq benedicebcuit: quia sic
÷ dicendũ ⁊ Similit̃ factũ ÷ quodã
tẽpore. quanido quando ex surrex̃
doncitus et nouatus heretici. qui
quoscũq poterant : ab aeccł expel¬
lebcnt ⁊ Iterũq rebaiptizabant :
cipłs talia geri apud corinthios
scripsit ris ista quae hic dicuritur
Errorẽ quidẽ illorũ ostendens: sedd
nomina auctorũ non ꝓdets i alci¬
luit enĩ insuct̃ et cliũ fideliũ doc¬
torũ ꝑsonas ista tratisferre. quã

Expanded text:
tiochiae, aut aliquid tale. Ego quidem sum Pauli, subaudis filius, vel baptismate baptizatus. Apud Corinthios emerserant haeretici post discessum Apostoli; maxime hi qui ex circumcisione erant Judaei credentes, qui quoscunque baptizabant suos esse dicebant filios, baptizantes eos in nomine suo, et illi qui ab eis baptizabantur gaudebant suos appellari filios esse illorum a quibus baptizati fuerant; credentes vero, qui erant fidem et doctrinam Apostoli tenentes, dicebant: Ego sum Christi, quod utique bene dicebant, quia sic est dicendum. Similiter factum est quodam tempore, quando exsurrexerunt Donatus et Novatianus, haeretici, qui quoscunque poterant ab Ecclesia expellebant, iterumque rebaptizabant, e talia geri apud Corinthios, scripsit eis ista quae dicuntur hic, errorem illorum ostendens, sed nomina auctorum non prodens. Maluit enim in suam et in aliorum fidelium doctorum personam ista transferre, quam
Abbreviated transcription (Latin):
isse animã. ut a pollinariste
quidã minorẽ patre: ut arrius ⁊
Numquid pciulis ꝓuob erucifixus :
subcuidis nota : Et÷ sensus in illi¬
us nomine debetis baptizari.
et illius baptismaite debetis
credere uos posse saluari: quiꝓ
uobis crucifixus ÷.¬

Expanded text:
pollinaristae, quidam minorem Patre, ut Arius. Nunquid Paulus pro vobis crucifixus est? subaudis non, et est sensus: in illius nomine debetis baptizari, et in illius baptismate debetis credere vos posse salvari, qui pro vobis crucifixus
Abbreviated transcription (Latin):
postea suu ascensione ministrauis
nobis aditũ patriue caelestisiecee
quomodo & quid ministrauit eles¬
tis suis: apparens inmundo: dicat
& aliter scõrũ minister erit infu¬
cumtradiderit regnũ suũ deoa
patri : Unde ineuangło dese
sub ꝑsona patris familias loquens:
illis ÷ͥ Transire enĩ dr̃. quia electos
suos deiudicio ad regnũ transire
fuciet: uel a contemplatione hu¬
manitatis in cognitionẽ diuini
tatis suȩzminis trabit illis: cũ se
& putre cum spũ sc̃o eis muni¬
festabit : Nam cib: & uitu illorũ.
uisio sc̃ȩ trinitatis erit. sicut
ipse dicit ad putrẽ: hȩc ÷ uita
aet̃nu. ut cognos cunt tẽ cũ spũ

Expanded text:
stea sua ascensione ministravit nobis aditum patriae coelestis. Ecce quod et quid ministravit electis suis apparens mundo. Dicatur et aliter: Sanctorum minister erit in fucum tradiderit regnum suum Deo et Patri. Unde in Evangelio de se sub persona patrisfamilias loquens dillis. Transire enim dicitur, quia electos suos de judicio ad regnum transire faciet, vel a contemplatione hunitatis suae cognitionem nos elevabit. Ministrabit illis, cum se et Patrem cum Spiritu sancto eis manifestabit: nam cibus et vita illorum visio sanctae Trinitatis erit, sicut ipse dicit ad Patrem: Haec est vita aeterna, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is eñi pontifex ad offerenda
inunera constituitur : Vnde neces¬
seest & hunc habere aliquid
quod offerat
Non potest esse sacerdos: nisi habeut
qđ offerat q łontifices eñi ueteris
sacerdotii. Scđm p̃ceptũ legis
munera & hostias ꝓsuis uel ꝓpopłi
offerebant delictis : Xp̃s uero
cum insempit̾na diuinitatis
suȩ natura non haberet quod
offeret. sumpsit ex nob̾ qđ ꝓnobis
offerret: id ÷ carnẽ humanum.
seipsũ uidelic& quẽ obtulit in
ara crucis : Quid ergo tã aptum
im molationi quã caro ratio
nudis ꝓrationili. & quid ta
mundũ ꝓ mundandis. quam
curnẽ sine ulla contagione
uidelic& cui offeratur. a quo
offeratur. quid offeratur:
ꝓquib offeratur  Hȩc etiã
pos sumus hic repperire sutis
eleganter : quiu enĩ nullq sucri¬
ficium debetur nisi soli uero¬
dõ pontifex nr̃ mundã hos¬
tic̃ ꝓ nobis dõ patri obtulit :
offert etiã sucrificiũ ded
patri: acceptũ ꝑ aeccłam suc̃.
dũ eñĩ nos offerimus sucra¬

Expanded text:
Omnis enim pontifex ad offerenda munera constituitur, unde necesse est et huic habere aliquid quod offerat. Non enim potest esse sacerdos nisi habeat quod offerat. Pontifices vero veteres sacerdotii secundum praeceptum legis munera et hostias pro suis et pro populi offerebant delictis. Christus vero, cum in sempiterna divinitatis suae natura non haberet quod offerret, sumpsit ex nobis quod pro nobis offerret, id est carnem humanam, seipsum videlicet quem obtulit in ara crucis. Quid ergo tam aptum immolationi quam nalis pro irrationali? et quid tam mundum pro mundandis, quam carnem sine ulla contagione videlicet, cui offeratur, a quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur, haec etiam possumus hic reperire satis eleganter: quia enim nulli sacrificium debetur, nisi soli Deo, Pontifex noster mundam hostiam pro nobis Deo Patri obtulit. Ioffert etiam sacrificium Deo Patri acceptum per Ecclesiam suam. Dum ergo nos offerimus sacra
Abbreviated transcription (Latin):
& uerũ dm̃ : tbernuculi quoq
ueri minister ⁊ qđ consticuit siue
composuit ds̃ & non homo id ÷
celi: qđ nobis ipse ad ministrat.
ut cduritate siderũ illius illus¬
tremur ÷ cabernaculũ & eñi qđ
beselehel cõposuit indeserto.
rȩꝓmissionis. non fuit uerum :¬
cum ÷: nec sẽꝑ durare poterit. ⁊¬
idõq tabernaculũ uerũ cuelum
uetustate consumetur : Potest
& altero sensu intelligi. ut taber¬
nciculũ uerũ accipiantur animȩ
scõrum. quib ipse filius dĩ guui¬
dia patriȩ cȩlestis administ̾rat.
& in quib ipse habitare digna¬

Expanded text:
um Deum. Tabernaculi quoque veri minister est, quod constituit sive composuit Deus, et non homo: id est, coeli, quod nobis ipse administrat, ut claritate siderum illius illustremur. Tabernaculum enim quod Beselehel composuit in deserto,repromissionis, non fuit verumtum est, nec semper durare potuit: ideoque tabernaculuvetustate consumetur. Potest et altiori sensu intelligi, ut tabernaculum verum accipiantur animae justorum, quibus ipse Filius Dei gaudia patriae coelestis administrat, et in quibus ipse habitare digna
Abbreviated transcription (Latin):
consedit in dextera sedis mag¬
nitudiNis in caelis. scõrũ mi¬
nister & tabernaculi ueri. qđ fix̃
ds̃ & ñ homisedem magnitu¬
dinis incuelisꝰ debẽmus ao̾er¬
pertͥ plenitudinem p at̃nȩ
maiestatis. inqua filius sedet n
quod etium designatur per
dexterã. nec ÷ pueriliter acci¬
piendum qđ s̃ pater dexterã
filius indextera illius: sicut sol&
sedere filius iuxtu patrẽ suũ regẽ.
sedsicut diximus plenitudinemꝰ
muiestatis sum mãq głam becti¬
tudinis & prosperitatis debenus
ꝑdexterã intelligere: in quafilius
sedet: Sedere autẽ filii: ꝓhubitore
ponitur: Pontifex ergo nr̃ qui con¬
tatis incuelis. sc̃orũ minister est:
niens quippe dñs in mundũ ꝑ in¬
carnationis exhi bitionẽ. minis¬
trauit scĩs apłis. alusq fidelib
etiam qui ad huc futuri sunt:

Expanded text:
s magnitudinis in coelis, sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fixit n homo. Sedem magnitudinis in coelis debemus accipere plenitudinem paternae majestatis, in qua Filius Dei sedet: quae etiam designatur per dexteram: nec est pueriliter accipiendum, quod Deus Pater dexteram Filius in dextera illius, sicut solet sedere filius juxta patrem suum regem. Sed, sicut diximus, plenitudinem majestatis summamque gloriam beatitudinis et prosperitatis, debemus per dexteram intelligere, in qua Filius sedet. Sedere autem pro habitare ponitur. Pontifex ergo noster, qui contatis in coelis, sanctorum minister est: niens quippe Dominus in mundum per incarnationis exhibitionem, ministravit sanctis apostolis aliisque fidelibus, etiam qu
Abbreviated transcription (Latin):
quiem. dequa dix̃ dauid hodie¬
& cetera: Non illam significans
ad quã iħs filius naue populũ
intro dux̃. sedalitim quandã
multo excellentiorẽ. adquã
nontipycus iħs seduerus in¬
troducit cotidie eos qui sunt
eius : Sieñi iħs filius naue uerã
prestitis s& requiem popblo quus
ductor extitit: nequaquã dealici
requie loqueretur dauid Postea
certũ est ergo qđ futurũ÷ quosdã.
acciꝑe requiem. quȩ ꝑ illã signi¬
cata ÷ quȩ fuit in palestina: Itiq

Expanded text:
quiem de qua David dixit, Hodiequiem de qua David dixit, Hodie, etc., non illam significans, ad quam Jesus filius Nave populum introduxit, sed aliam quamdam multo excellentiorem, ad quam non typicus Jesus, sed verus introducit quotidie eos qui sunt ejus. Si enim Jesus filius Nave veram praestitisset requiem populo, cujus ductor exstitit, nequaquam de alia requie loqueretur David postea. Certum est enim quia futurum est quosdam accipere, quae per illam significata est, quae fuit in Palaestina
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis: Oiuidȩi conciues mei. nolite
puittre qđ istud qđ dauid dixit
hodie siuocẽ eius audieritis nolite
ob durare corda ur̃a: Adillud tẽpus
ꝑtineat qͦ illi murmurauerunt
indeserto uel quod causa salutis
llorũ dixerit qui iam mortui erua
qm̃ ad aliud tẽpus ꝑtin&: ad tẽpus uide¬
lic& nou testamenti : Adi  enĩ mur¬
murationis eorum indeserto. multũ
tempus ÷ usq ad dcuid &usq ad nos:
quib dauid istt prȩlo quebatur
Simulq considerandũ: diem ꝓtẽpore
dominici aduentus: nouiq teste¬
menti accipiendũ. & qđ dicit in
eñi p̃positionẽ : more solito: Potest
&ita intelligi qđ dicit. terminat
tionis illorũ. &dat initiũ alteri
tẽpori. dicendo ꝑdauid hodie ÷
Sequitur  Namsi eis iħsfilius
nauȩ ductor popłi israhelitici
estitisset requiem. sub¬
subaudis
uerã: numquam dealia requie
loquereturdauid
hac die id ÷ deinceps.: Post¬
quam illi adepti essent : hic
ostendit tertiam quandã re¬

Expanded text:
verbis: O Judaei, concives verbis: O Judaei, concives putare quod istud quod David dixit: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, ad illud tempus pertineat quo illi murmuraverunt in deserto, vel quod causa salutis illorum dixerit, qui jam mortui erant: quoniam ad aliud tempus pertinet, ad tempus videlicet Novi Testamenti. A die enim murmurationis eorum in deserto multum tempus est usque ad David et usque ad nos, quibus David ista loquebatur, simulque considerandum diem pro tempore dominici adventus, novique Testamenti accipiendum. Et quod dixit: In praepositionem more solito. Potest et ita intelligi, quod dixit: Terminat tionis eorum, et dat initium alteri tempori, dicendo per David, Hodie, sequNave, ductor populi Israelitici, praestitisset requiem, subaudis veram, nunquam de alia requie loqueretur hac die, id est deinceps, postquam illam adepti essent. Hic ostendit tertiam quamdam re
Abbreviated transcription (Latin):
sita ÷. ubiꝰ ait iuras se dm̃ ꝓpter
infidelitatẽ illorũ. si intrbibunt
inrequiẽ meã. id ÷ non introibunt
hic uero ꝓaffirmatione potesi
a hoc derequie quȩ fuit in palestina:
ñ introier̃ ꝓpter incredulitatem:
Qua pauci intrauer̃ in eam requiem
quefuit in palestina .i. duotantum.
caleph a iosuȩ ex om̃ib illis quide agyp
ud restat quosdã intrasse inrequiem
trrȩ reꝓmissionis. & hu id ÷ sexcenta
milia quib priorib adnunciatũ est
non intrauerunt in eam. sed cad auera
corum ꝓstrata sunt in deserto : Iterũ
terminat diẽ quendã hodie indauid
dicendo. Posttantũ tẽporis. sicut
supra dictũ est: hodie siuocem
eius audieritisNolite
obdurare cor dci
uestra  Ordo uerborũ¬
et: post tantũ tẽporis quo illi mur¬
murauerunt & mortui sunt inde¬
serto. terminat hoc ÷ statuit & de¬
finit sp̃s sc̃s iterum quendã diem.
tẽpus uidelic& noui testamenti:
loquitur. hodie siuocẽ eius audie¬
ritis & cetera: quasi dicer& aliis

Expanded text:
sita est; ubi ait jurasse Deum propter incredulitatem illorum, si introibunt in requiem meam, id est non introibunt: hic vero pro affirmatione potest , et hoc de requie quae fuit in Palaestina anon introierunt, propter incredulitatem. Quia pauci intraverunt in eam requiem, quae fuit in Palaestina, id est, duo tantum, Caleph et Josue, ex omnibus illis qui de Aegysuperest, vel restat quosdam introire in requiem terrae repromissionis, et hi, id est sexcenta millia, quibus prioribus annuntiatum est, non intraverunt in eam, sed cadavera eorum prostrata sunt in deserto. Iterum terminat diem quemdam hodie in David dicendo: post tantum temporis, sicut supra dictum est: hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. Ordo verborut, post tantum temporis, quod illi murmuraverunt, et mortui sunt in deserto, terminat, hoc est, statuit et definit Spiritus sanctus iterum quemdam diem, tempus videlicet Novi Testamenti doquitur: Hodie si vocem ejus audieritis: quasi diceret aliis
Abbreviated transcription (Latin):
operor : Non eñ plus fuit dõ mindũ
ex nbilo creare : quã factũ guber¬
nare q Premissa ergo prima reque
septimi diei in quci requieiuit eds.
sub iungit scdam: que ꝓmissaest
popło di dicens : Deilla quidẽ
quodã loco itacdix̃ ds̃ ꝑmoysen:
& in isto subaudis loco rursũ dieio
untroibunt in requiẽ meã : Si ueri
coniunctio sicut iã supra dictu:¬

Expanded text:
operor, non enim plus fuit Deum mundum operor, non enim plus fuit Deum mundum ex nihilo creare, quam factum gubernare. Praesmissa ergo prima requie septimae diei, in qua requievit Deus, subjunxit secundam, quae promissa est populo Dei dicens: De illa quidem quodam loco ita dixit Deus per Moysen. Et in isto. Subauditur loco. Rursum dicit: Si introibunt in requiem meam. Si vero conjunctio, sicut jam supra dictu
Abbreviated transcription (Latin):
infidelitatẽ qđ illis dictum ÷
Namsicut certum ÷ qđ increduli
non introibunt: sic certũ fixũq
habetur qđ creduli introibunt i
Etquidẽ operib abinstitutione
mundi perfectis. id ÷ orno¬
loco dedie septimasic & requieuit
deus septima: abom Nbi
operib suis Ingenesidixit
ds̃ ꝑ moy sen istudiꝰ his uerbis
festinat apłs ostendere aliam esse
requiẽ adquã uocati sumus. quã
fuerit illa in palestina: ad quam
iudȩi uocatisunt ñ Nec dicit nos
intraturos in illã quȩ fuit in pa¬
lestina: sed ostendit illos non in
trasse ꝓpter duriciã cordis sui
nec inpalestint̃ nec in requiem
caelestẽ : dicit ergo deprima reque
sici Requieuit ds die septima:
ab om̃ib oꝑib sius i Requieuit qͥde
a conditione noucirũ creaturarũ:
sed non requieiit agubernatione
eorũ quȩ fecerat: & ut cotidie ex
ipsis etiam non ꝑducat Nnde
ueritas in euangło iudȩis dicit
Pater m̃s usq modo oꝑatur: & ego

Expanded text:
infidelitatem quod illis dictum est. infidelitatem quod illis dictum est. Nam sicut certum est quod increduli non introibunt, sic certum fixumque habetur quod creduli introibunt. Et quidem operibus ab institutionmundi perfectis. Dixit enloco de die septima sic: Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis. In Genesi dixit Deus per Moysen istud. His verbis lt Apostolus ostendere aliam esse requiem ad quam voca i sumus quam fuerat illa in Palaestina, ad quam Judaei vocati sunt. Non dicit nos intraturos in illam quae fuit in Palaestina, sed ostetrasse propter duritiam cordis sui, nec in Palaestinam, nec in requiem coelestem. Dicit ergo de prima requie sic: Requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis. Requievit quidem a conditione novarum creaturarum, sed non requievit a gubernatione eorum quae fecerat, et ut quotidie ex ipsis etiam nunc producat, unde Veritas in Evangelio Judaeis dicit: Pater meus usque modo operatur, et ego
Abbreviated transcription (Latin):
illa sexcenta milici ꝑ moysen
derequie terrae palestinę. non
ꝓfuit illis quici non fuut & mixtus &
coniunctus fider siue contẽperatus
fide exhis ꝓmissionib quae audie¬
runt  lunc eñi ꝓdesset eis sermo
auditus: sicredidissent qm̃tunc
esset contẽperatus fide : Quici
uero non crediderunt : non fuit
coniunctus fidĩ idõq nihileis
ꝓfuit qđ audierunt: qm̃ in ecm
inrare non meruerunt q Posthȩc
uerba exortationis. sub iungit apłs
dicens: Ingrediemur enim in re¬
quiem qui credidimus. quẽ ad modũ
dix̃: sicut uiraui inira mea sun¬
troibunt in requiem meam
Isto in loco ad conpletionẽ sensus.
neces scest aliquid adiciendum
Ingrediemur inquit in requiem
patriae caelestis adõ nobis ꝓmis¬
sam. sub audis neforte dicatur
nobis sungreduli fuerimus quem¬
admodũ dix̃ illis qui ñ eͤdid̾unt
si introibunt. id÷ non introibunt
in requiem meã : quib uerbis
ortatur om̃s intrare in requiem
dm̃i: neforte nobis dicatur ob

Expanded text:
illa sexcenta millia per de requie terrae Palestinae, non profuit illis, quia non fuit admistus et conjunctus fidei, et contemperatus fide ex his promissionibus quas audierunt. Tunc enim prodesset eis sermo auditus si credidissent, quoniam tunc esset contemperatus fide. Quoniam vero non crediderunt, non fuit conjunctus fidei, ideoque nihil eis profuit quod audierunt, quoniam in eam intrare non meruerunt. Post haec verba exhortationis subjunxit Apostolus, dicens: Ingrediemur enim in requiem ejus qui credidimus; quemadmodum dixit: Sicut juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam. Isto in loco ad completionem sensus, necesse est aliquid adjicere. Ingrediemur inquit in requiem patriae coelestis, a Deo nobis promissam subaudis, ne forte dicatur nobis si increduli fuerimus, quemadmodum dixit illis qui non introierunt, si introibunt, id est, non introibunt in requiem meam. Quibus verbis hortatur omnes intrare in requiem Domini, ne forte nobis dicatur ob
Abbreviated transcription (Latin):
ausesur̃i s l ab.aurib ad cor: sicq. uertat᷑
inopitioñe. ut liberem ab inportunis
qui nonstint in portuquietis : Dñs aut̃
dirigat cordei & irã.
Id ÷̃ siquid tortitudinis in uobis habet
auferat. & faciatuos ꝑ rectitudinẽ
uitae ambulare : & rectos gressus
figere in bono opere : Incarita
crucem: Vel sicut quidam codices ha¬
bent in expectitione xp̃i : ut expecte
tis aduentum xp̃i ad iuditium:¬

Expanded text:
aures vestras, et ab auribus ad cor, sicque vertatur in operationem. Ut liberemur ab importunis, qui non stant in portu quietis. Dominus autem dirigat corda vestra, id est: si quid fortitudinis in vobis habetur, augeat, et faciat vos per rectitudinem vitae ambulare, et rectos gressus figere in bono opere. In charitacrucem: vel sicut quidam codices habent in exspectatione Christi, ut exspectetis Christi adventum ad judicium
Abbreviated transcription (Latin):
ulnntib nobis & adtendentibus ho¬
noeis diuicias & luera temporali ab
qufudentur & nobis ꝓmittuntur ab
amatoribus huiusscłi. sed gaudici pa¬
mecaelestis quae non uidentur in¬
penti oculis corporeis illa considera¬
musi ł oterat aliquis dicere : Quarȩ
non consideratis. ista temporalia:
Adhae apostolus subdit : Quȩ uidentur:
tẽ poralia & transitoria sunt . Quȩ aut̃
non indentur nisi ꝑ fidem. aeternus.
doq illa post ponimus: & ista amplec¬
timur quae mansura sunt q¬

Expanded text:
ntibus nobis et attendentibus honores, divitias, et lucra temporalia quae videntur et nobis promittuntur ab amatoribus hujus saeculi, sed gaudia patriae coelestis, quae non videntur oculis corporeis, illa consideramus. Poterat aliquis dicere: Quare non consideratis ista temporalia? Ad haec Apostolus subdit: Quae enim videntur temporalia sunt, et transitoria: quae autem non videntur, nisi per fidem, aeterna sunt, ideoque illa postponimus, et ita amplectimur quae mansura sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dictum a celerrimo siderũ motu Sensis
& ordo uerboꝵ: iste ẽ: Om̃e torinil
tribulationis nrãe quod in p̃serius
momentaneum siue breuissimus
& leue ad tolerandum: Operatur

Expanded text:
mo siderum motu. Sensus et ordo verborum iste est: Omne tormentum tribulationis nostrae quae in praesenti est, momentaneum, sive brevissimum et leve ad tolerandum, operatur
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m terrenumorttile & corruptibile
in quo anima nr̃a habitat dissoluat᷑
ꝑaegritudinem ꝑ tribulationes maxi¬
masꝰ & ꝑ mortem redigatur inpulue¬
rem: qđ aedificationem habeamus
exdõ. siue adõ. domum non manu fac¬
tam aet̾nam ineccelis: Quod dicit
dedificationem: hoc appellat domũ
non manu factam. Corpus uidelic&¬
in mortale quod non fiet manu. id ÷
complexione maris & feminȩ sicuti
istud : sed uir tute omnipotentis dei
reparabitur. ut sit in mortale &
aet̾nũ. & sit in caelo semꝑ Et est
ordo atq sensus : Si mortele hoccorpus
ubi modo habitat anima. dissolutũ fue¬
rit ꝑ mortem : scimus & certi sumus
qđ a dõ habeamus incęlis aedificationẽ¬

Expanded text:
rum terrenum, mortale et corruptibile in quo anima nostra habitat, dissolvatur per aegritudinem, per tribulationes maximas, et per mortem redigatur in pulverem; quod aedificationem habeamus ex Deo: sive a Deo, domum non manufactam, sed aeternam in coelis. Quod dicit aedificationem, hoc appellat domum non manufactam, corpus videlicet mortale, quod non fiet manu, id est complexione maris et feminae, sicuti istud, sed in virtute omnipotentis Dei reparabitur, ut sit immortale et aeternum, et sit in coelo semper; et ordo atque sensus: Si mortale hoc corpus, ubi modo habitat anima, dissolutum fuerit per mortem, scimus et certi sumus quod a Deo habeamus in coelis aete
Abbreviated transcription (Latin):
&iam datur fidelibus facultas ineui
Neq uel am̃ alicuius obscuritatis & iu¬
tatis opponitur ei: sed magis ipse reud
quae ibi latent. sicut sequentiu mnoi¬
ille hab& libertatem animȩ. & fia¬
tatem discutere obscuritates lepla
grãm euuangłii penetrare
Nos uero omnes
sub audis apłi
& iudei credentes. om̃sq. quilibe¬
tatem animȩ & facultatem dure
legis consecuti sumus Reuelati aus
cordis. id ÷ manifesticto in tellectu
mentis ꝑfidem xp̃i. & intelligem
scripturarum: głam dñi qu̾a hosta¬
dit tribus discipulis. & quã ꝑcepti
& spemcernentes: Int̾specula a se¬
culum hoc int̃ est: quia specula ẽ
turris inciuittitibus. & locus und
speculatur alonge: exquaparu
suꝑueniant hostes. ⁊ Speculumues
est: ubi contẽplari solent homines
imagines uultusq suos & aliou
dequo hic dicit᷑ ⁊ Speculum au

Expanded text:
iam datur fidelibus facultas intellneque velamen alicujus obscuritatis et dubietatis opponitur ei, sed magis ipse revelat quae ibi latent, sicut sequentia maniille habet libertatem animae et facultatem discutere obscuritates legis, et gratiam Evangelii penetrare. Nos vero omnes, subaudis apostoli et Judaei credentes, omnesque qui libertatem animae et facultatem divinae legis consecuti sumus, revelata facie cordis, id est, manifesto intellectu mentis per fidem Christi et intelligentiam Scripturarum, gloriam Domini quam ostendit tribus discipulis, et quam percepturi et spem cernentes. Inter speculam et speculum hoc interest, quia specula est turris in civitatibus, et locus unde speculatur a longe ex qua parte superveniant hostes: speculum vero est, ubi contemplari solent homines imagines vultusque suos et aliorum, de quo hic dicitur: Speculum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
gła xp̃i est. quic ibi narratir
tuuttis eius diuina & humanau
tus miraculorũ. passio. resurnto
ascensio ad cȩlos: aduentus adus
nitatẽ : Non enĩ nosin& ipsos pͥllia¬
Id ÷ non querimus nram laudem nn
lucra temporalia: sed głam & loniis
p̃dicat : quiculto sermone loqutͥ
& ueritatem euuangłii quȩrit sib¬
care. ut prediceturꝰ ipse sapieas
eẽ & laudetur. & qui pocius ꝓluiars
temporalibus predicetioniinssit.
quam ꝓuita aeterNa : Qm̃ds qui
dixit sub audis in principio creatisi¬
rum de tenebris lumeni splendis¬
cere. dicens cum adhuc tenebiu
essent super faciem abissi. fiat lux
& facta ẽ lux: Ipse inluxit inaor¬
dibus nr̃is lu menfidei& doco¬
nȩ . qui tenebiae antet eramus
ad in luminationem scientiae
claritatis dei in nobis in facie
fiat lux cum adhuc tenebi
essent & factei ẽ lux: infude¬

Expanded text:
i est, quia ibi narrantur nativitas ejus divina et humana, virtus miraculorum, passio, resurrectio, ascensio ad coelos, adventus ad judivinitatem. Non enim nosmetipsos diest, non quaerimus nostram laudem, non lucra temporalia, sed gloriam et honpraedicat, qui a culto sermone loquitur, et veritatem Evangelii quaerit fucare, ut pre et laudetur, et qui potius pro lucris temporalibus praedicationi insistit, quam pro vita aeterna. Quoniam Deus qui dixit, subaudis in principio creaturarum, de tenebris lucem splendescere, dicens cum adhuc tenebrae essent super faciem abyssi, Fiat lux, et facta est lux , ipse illuxit in cordibus nostris, lumen fidei et doctrinae, qui tenebrae antea eramus, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in nobis in facie Fiat lux, cum adhuc tenebrae essent, et facta est lux, illu
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus in presentit illius quẽ cognos¬
cimus nobis ad ẽẽ presentẽ  Poterat ali¬
quis dicere : Quomodo p̃dicatis in
manifestatione. cum om̃s non intel¬
ligant quid dicitis. neq credant:
Ad baec subiunxit a postolus¬
oꝑtũ ẽ euuangeliũ nrm̃. Id ÷ si
clausum & obscurum ẽ ut non intel¬
ritur eis a spũscõ. neq uolunt
crederei Uolentibus aut̃ crede¬
re: manifestum ẽ ꝙ Audiebant
siquidem om̃s p̃dicationem a posto¬
lorum: sed illis qui uolebant crede¬
re manifestabatur. Illis uero qui
in infidelitate ꝑmanebant: occul¬
tabatur i
Inquibus ds̃ huuis scłi
ex cecctuit mentes inficdelium .
Quidam hereticorum ut marcion
aliiq pseudo a postoli hunc uersũ
male distinguentes: dicebant dm̃
locodiabolum. de quo dicit᷑
Om̃s dugentium. de monia. Lic&
enim dii appellantur : non sunt
dii : Ita ẽ ergo distinguendus: ut
primum diccctur inquibus. id ÷¬
inillis qui pereunt : ds̃ uerus & de¬
inferatur excecauit mentes i

Expanded text:
 praedicamus in praesentia illius quem cognoscimus nobis adesse praesentem: poterat aliquis dicere, quomodo praedicatis in manifestatione, cum omnes non intelligant quae dicitis neque credant? Ali haec subjunxit Apostolustum est Evangelium nostrum, id est, si clausum est et obscurum ut non intelratur eis a Spiritu sancto, neque volunt credere: volentibus autem credere, manifestum est. Audiebant siquidem omnes praedicationem apostolorum, sed illis qui volebant credere, manifestabatur: illis vero qui in infidelitate permanebant occultabatur. In quibus Deus hujus saeculi excaecavit mentes infidelium. Quidam haereticorum, et Marcion, aliique pseudoapostoli hunc versum male distinguentes, Deum hujus saloco diabolum, de quo dicitur: Omnes dii gentium daemonia ; licet enim dii appellantur, non sunt dii. Ita ergo est distinguendus, ut primum dicatur. In quibus, iillis qui pereunt, Deus verus: et deinde infra, excaecavit mentes i
Abbreviated transcription (Latin):
ditate huius sđi: A stucia dicitur
ab hasta id ÷ acumine. eo qđ nimiũ
sit acuta: ad decipiendos homines:
Neq adulterantes uerbũ dĩ sic̃ pseudo¬
a płi multis modis: sed in manifestta¬
tionem ueritatis
sub audis p̃dica mus uerbũdeih Non
fuicato sermone. neq philoso phice¬

Expanded text:
ditate hujus saeculi. Astutia dicitur ditate hujus saeculi. Astutia dicitur ab hasta, id est acumine, eo quod nimium sit acuta ad decipiendos homines. Neque adulterantes verbum Dei, sicut pseudoapostoli multis modis, sed in manifestatione veritatis, subaudis praedicamus verbum Dei, non fucato sermone, neque philosophic
Abbreviated transcription (Latin):
hostender& taleingłam clari. quȩ
sublimitatibus congruat tantis Mo¬
ysi enim gła & claritas. nec tanta
fuit : quanta xp̃i in monte. nec
ꝑ hennis  lantum enim ds̃ comces¬
eis. pignus illius głae quã ꝓmisit it
Sicut enim qui pignus uł arram ac¬
cipit securus ẽ de precio quod re¬
man& & ꝓmisso. ita fideles quitẽ¬
missionibus patriue caelestis: quici
ab illo trans formantur in spe. ad
spei. id ÷ habentes filuciam & spem
transformandi. quae spes & fidu¬
cia: ab scõ spũ nobis ministratur.
iuxtti quod misericordiã consecuti
sumus : non scđm meritum nr̃m.
non deficimus int̾ aduersa huius scłi:
sed multe fiducia utimur inp̃dica¬
tione. fortit̃ tolerantes om̃a in cõ¬
moda: sccuri dep̃mio & gła :Seo
abdicamus occultt dedecoris.
Id ÷ Respuimus & abicimus om̃a tur¬
pia acorde . ore. & opere nr̃o : quae
maxime in occulto solent fieri. non
ambulantes in astucia. id ÷ incalli¬

Expanded text:
ostenderet talem gloriam dari, quae ostenderet talem gloriam dari, quae sublimitati congruat dantis. Moysi enim gloria et claritas, nec tanta fuit quanta Christi in monte, nec perennis. Tantum enim Deus concesnctum det eis pignus illius gloriae quam promisit. Sicut enim qui pignus vel arrham accipit, securus est de pretio quod remanet ex promisso, ita fideles qui temromissionibus patriae coelestis, quia ab illo transformantur in spe ad ispei, id est, habentes fiduciam et spem transformandi, quae spes et fiducia a Spiritu sancto nobis ministratur juxta quod misericordiam consecuti sumus, non secundum meritum nostrum non deficimus, inter adversa hujus saeculi, sed multa fiducia utimur, in praedicatione, fortiter tolerantes omnia incommoda, securi de praemio et gloria: sed abdicamus occulta dedecoris, id est, respuimus et abjicimus omnia turpia a corde, ore, et opere nostro, quae maxime in occulto solent fieri, non ambulantes in astutia, id est in calli
Abbreviated transcription (Latin):
onen di factus ẽ sẽs iustus im mor¬
sils & incorruptibilis quiim aginẽ
a pormam peccando a misit &cecidit
inform̃amortalitatis. corruptionis.
ainiusticiae: Ab istti ergo imagine
amur iam infide & spe. in eandẽ ipsã
imaginem & formã. quã ꝑdidimus n
form̃a uidelic& crecitionis: ad formã
iusfificcitionis : A forma mortalita¬
os & corruptionis: ad formam in mor¬
tlitatis. ad formã filiationis. quia
filii dĩ modo sumus in spe: ad formã
contemplationis & uisionis. A forma
obscura ad formam lucidã: dequa
iohannes dit : Filii dĩ sumus inspe:
& nondũ apparuit quiderimus: Ab
istt obscura forma: transducemur
ad forma lucidam. quando similes
dõ erimus : qm̃ uid ebimus eumsicuti
ẽ: A claritate quoq spei transforma¬
mur ad claritatem speciei: & acla¬
ritte fidei ad claritatem rei. ut
quod modo denemus in spe. & credi¬
mus nos ad epturos: quandoq. possi¬
deamus inrẽ. Etbenecum dixiss&
transmor famamur aclaritate
spei in claritatem speciei & rei.

Expanded text:
inem Dei factus est, sanctus, justus, immortalis, et incorruptibilis: quam imaginem et formam peccando amisit, et cecidit in formam mortalitatis, corruptionis, et injustitiae. Ab ista ergo imagine cimur jam in spe et fide in eamdem ipsam imaginem et formam quam perdidimus, a forma videlicet creationis ad formam justificationis: a forma mortalitatis et corruptionis, ad formam immortalitatis: a forma filiationis, qua filii Dei modo sumus in spe, ad formam contemplationis et visionis: a forma obscura ad forman lucidam, de qua Joannes ait : Filii Dei sumus in spe, et nondum apparuit quid erimus in re. Ab ista obscura forma transducemur ad lucidam, quando similes Deo erimus: quoniam videbimus eum sicuti est. A claritate quoque spei transformamur ad claritatem speciei, et a claritate fidei ad claritatem rei, ut quod modo tenemus in spe, et credimus nos adepturos, quandoque possideamus in re. Et bene cum dixisset, transformamur a claritate spei in claritatem speciei et
Abbreviated transcription (Latin):
Nm̃ est positum suꝑ cor eoꝵ: Id ÷ igno¬
rantia & cecitas intelligentiȩ ẽ incor¬
dibus uidȩoꝵ. neualeant penetrare
spiritalem intelligentiam legis: quȩ
obscura illis & occulti erit. quousq
in xp̃m credendo. denudetur eis axp̃o
Cũ aut̃ conuersus fuerit ad dñm
sub audis ille populus. ut credant in
xp̃m. auferetur uelam̃. id ÷ obscuri¬

Expanded text:
n est positum super cor eorum, id est, ignorantia et caecitas intelligentiae est in cordibus Judaeorum, ne valeant penetrare spiritalem intelligentiam legis, quae obscura illis et occulta erat, quousque in Christum credendo denudetur eis a Christo. Cum autem conversus fuerit ad Deum, subaudis ille populus ut credat in Christum, auferetur velamen, id est obscuri
Abbreviated transcription (Latin):
idipsũ uela mena Id÷ ipsa obscuritas
& ignorantict. in lectione ueteristesta¬
menti man&: sub audis apud iud eos
incredulos: Non reuelatum sub audis
ab illis: quia infidelittis & peccutti
reuerberant sensum eorũ. neualeant
ꝑ se penetrare illam:
eorum scientiã : Non enĩ reuelabit᷑
illis: nisi credant u¬

Expanded text:
idipsum velamen, id est ipsa obscuritas et ignorantia, in lectione Veteris Testamenti manet, subaudis apud Judaeos incredulos, non revelatum, subaudis ab illis, quia infidelitas et peccata reverberant sensum eorum, nec valent per se penetrare illam: eorum scientiam, nec revelabitur illis nisi credant
Abbreviated transcription (Latin):
quia iacob ꝑmiscđiã suã dilexit. & es
iusto suo iudicio reprobauit. Etqui
unum diligit. alterumodit: Ab sit
subaudis ut iniquus dicat᷑: Morsi enĩ dic̃ꝙ
Miserebor cuiꝰ mnisereor: ⁊ nu scđam prestilo
cuius miserebor. Oro¬
r. Ordo est ÷ Cuius misere¬
or uocando eũ ad fidemineã. misere¬
bor fidemmeã illi dando: ut credat
in me: ł tcuius fuero misertus ut credid
& misericors sit: ꝑ seueretq in bonisoꝑ¬
bus. ꝓ quibus premium accipiut ⁊ le¬
miscđiꝗ. ut dethominibonum
uellefucere ꝑseuerare: Non sufficits¬
labona uoluntts hominis. nisi etium
iuxta quod psalmista dicit: chise ds
eius preueniet me: miscđia eiuis sub sequat᷑
me: Sedhic fortas se querit aliquis utqud
remunerantur electi uł quid p̃muneren¬
tur: siet uoluntas bona. et ꝑfeccio o ꝑis
adõ eisdatur : Cui respondendũ est : iccuirco
dectos dignoseẽ remuneratione. quia
stacim utsentiunt se addĩ grãm ꝑuenire:
totis isib luborant uoluntati illius obse¬

Expanded text:
uam dilexit, et Esau justo suo judicio reprobavit, et qui unum diligit, alterum odit. Absit ut ipse iniquus dicatur. Moysi enim dicit: Miserebor cui misereor, et misericordiam praestabo, cui miserebor. Ordo iste est: Cujus misereor, vocando eum ad fidem meam miserebor, fidem meam illi dando ut credat in me, et cujus fuero misertus, ut credatet misericors sit, perseveretque in bonis operibus pro quibus praemium accipiat. cordia ut det homini bonum velle, facere, perseverare. Non sufficit sola bona voluntas hominis, nisi etiam juxta quod Psalmista dicit: Misericordia ejus praevenier me, et misericordia ejus subsequetur me . Sed hic fortasse quaerit aliquis: Ut quid remunerantur electi, vel quid praemii merentur, si et voluntas bona, et perfectio operis a Deo eis datur? Cui respondendum est idcirco electos dignos esse remuneratione, quia statim ut sentiunt se a Dei gratia praeveniri, totis nisibus laborant voluntati illius obse
Abbreviated transcription (Latin):
nihil odistieorum quaefecisti. quiaui¬
dit ds cuncta quȩ fecerat. erantq ual¬
debona: uestio oritur quaredicat
odio habere esau: Iuue itti soluitur u
Quia non odit naturam quam fecit: sed
petcatum & uitiũ quod ñ fecit : Lacob
autem dilexit. miscdic gratuita: esai
odio habuit iusto iudicio : Etcumum¬
bo cum originali peccatoma culati
essent: quod unũ dilexit miscđia fut¬

Expanded text:
eorum quae fecisti: et quia vidit Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona, quaestio oritur quare dicitur odio habere Esau. Quae ita solvitur, quia non odit naturam quam fecit: sed peccatum et vitium quod non fecit, Jacob autem dilexit sua misericordia gratuita. Esau odio habuit justo judicio: et cum ambo originali peccato maculati essent, quod unum dilexit: