comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
collocemꝰ q̃m stuptum meminimꝰ. maledictꝰ qui spem suã po¬
nit in hoĩe : ñ intelligimꝰ hoc loco pͥncipem popłi & rectorẽ ciui¬
tatis ep̃m significari. Non ideo quia ñ possimꝰ in numerabiles
scõs incatholita fide ep̃os intueri. s ne cuiꝰqͣm ut dixi spes hoĩs
uͥ non sit bonus ep̃s. arbitret᷑ impune se malũ fieri. usurpais
abistis intelligit᷑. & dicens ideo se bonũ eẽ. ñ posse. quia scb̾m
principẽ popłi sic & ministri eiꝰ & qualis rectorẽ. ciuitatis.
tales ⁊ in habitantes. Contͣ dicit᷑ enĩ hiuic errori ueritatis ore
enin & non faciunt. Habentes itaq plebes tales ep̃os qͥbona
diciuit ex cathedra moỹsi & ea que dicunt ñ faciunt ex pesti¬
lentia sua. si illi faciunt ea bona que dicunt. & faciunt ea
mala q̃ faciunt. sic̃ precepit dñs. ñne satis indicant ñ intelli¬
gendũ ita pͥncipem popłi & rectorem ciuitatis. quomͦ isti intel¬

Expanded text:
collocemus, quoniam scriptum meminimus: maledictus qui spem suam pocollocemus, quoniam scriptum meminimus: maledictus qui spem suam ponit in homine, non intellegimus hoc loco principem populi et rectorem ciuitatis episcopum significari; non ideo, quia non possumus innumerabiles sanctos in catholica episcopos intueri, sed ne cuiusquam ut dixi spes hominiubi non sit bonus episcopus, arbitretur impune se malum fieri, usurpans ab istis intellegitur, et dicens ideo se bonum esse non posse, quia secundum principem populi sic et ministri eius, et qualis rector est ciuitatis talest enim, et non faciunt . Habentes itaque plebes tales episcopos, qui bona dicunt ex cathedra Moysi, et ea quae dicunt non faciunt ex pestilentia sua, si illi faciant ea bona quae dicunt, et non faciant ea mala quae faciunt, sicut praecipit Dominus; nonne satis indicant non ita intelligendum esse principem populi et rectorem civitatis quomodo isti intel
Abbreviated transcription (Latin):
loces pedes eoꝵ ad effundidũ sangͥnem. cũ ab eis constet cor¬
ꝑalit̾ neminẽ: occisũ. neminẽ uulneratũ. s insuꝑ eos abistis
multa perpessos. cũ debasilicis ꝑ iudiciarias potestates exclude¬
rent᷑. qualia ante seꝑationẽ maximianstarũ cũ in uno pari¬
ter eẽnt. multa fecert̃ eis. qui pͥora. exparce donati scismata
fecerant: Cui enĩ unqͣm scismatico suo peꝑtert̃. qui sibi ab
orbe t̾rarum cuiꝰ ipsi scismatici sunt. nimis impudenter
parci uolunt. cũ a sola ipsa uera unitate ustissime scisma¬
ta puniant᷑. si eo mͦ ista punienda sc̃: Q illud qd̃ scriptũ est.
scdm pͥncipem popłi sic & ministri ipsiꝰ. & qualis rector ẽ. ciu¬
tatis. telles in habitantes. si intellig̾ent quo ꝑtinent. nec nob̃
obicerent. nec ipsa uana. iactantia suꝑbirent. Nos enĩ ut
hominũ spem que insolo deo tuta recteq secura ẽ. ñ in hõib

Expanded text:
loces pedes eorum ad effundendum sanguinem, cum ab eis constet corloces pedes eorum ad effundendum sanguinem, cum ab eis constet corporaliter neminem occisum, neminem uulneratum, sed insuper eos ab istis multa perpessos, cum de basilicis per iudiciarias potestates excluderentur? qualia multis ante separationem Maximianistarum, cum in uno pariter essent, multa fecerunt, eis qui priora ex parte Donati schismata fecerant. cui enim umquam schismatico suo pepercerunt, qui sibi ab orbe terrarum, cuius ipsi schismatici sunt, nimis impudenter parci uolunt, cum a sola ipsa uera unitate iustissime schismata puniantur, si eo modo ista punienda sunt? Et illud quod scriptum est: secundum principem populi sic et ministri ipsius, et qualis rector est ciuitatis tales et inhabitantes, si intellegerent quo pertinet, nec nobis obicerent nec ipsi uana iactantia superbirent. nos enim, ut hominum spem, quae in solo deo tuta recteque secura est, non in hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
uenenosis fetib erant ab eoꝵ cõmunione ꝓiecta. d erat intꝰ
optatꝰ basilicus qͥ nuti quodã regali quo inter serpentes ex¬
cellere dr̃etiã ꝓiectos aspides reuocaret. Aut si hec ꝓpace non
obsunt. qͥd catholicis obitiunt. qͦs coniunc̾e nequiuert̃. cũ ip¬
si receꝑuit quos ore ꝓprio dampnauert̃: Si hec ꝓ pace ñ obst̃.
obsunt tam̃ ꝓ pace donati. cui multũ fauet᷑ unuriã pacis xp̃i
ẽ. eauende dampnationis et̾ne. Nlam ipsi uere sanguinẽ non
sulum corporaliter ꝑ furias circũtellionũ s etiam sp̃ualit̾ fun¬
dunt. qui orbem t̾rarum si possunt rebaptirare conant᷑. Aut
si solus ille sanguinẽ fundit. qui carnẽ mortalẽ uł uuluerat.
uł uulu̾atam ꝑunit. ille. autẽ ñ fundit. qui seductas anmas
sacrilegio stismatis occidit. qͣre inscismaticos suos marimianis¬
tas ꝑ eandem plenarii concilii sui sententiã talia dixert̃. ue¬

Expanded text:
uenenosis fetibus erant ab eorum communione proiecta, sed erat intus uenenosis fetibus erant ab eorum communione proiecta, sed erat intus Optatus basiliscus, qui nutu quodam regali, quo inter serpentes excellere dicitur, etiam proiectos aspides reuocaret. aut si haec pro pace non obsunt, quid catholicis obiciunt quos conuincere nequiuerunt, cum ipsi receperint quos ore proprio damnauerunt? si haec pro pace non obsunt, obsunt tamen pro pace Donati, cui multum fauetur in iniuriam pacis est cauendae damnationis aeternae. nam ipsi uere sanguinem non solum corporaliter per furias Circumcellionum, sed etiam spiritualiter fundunt, qui orbem terrarum, si possunt, rebaptizare conantur. Aut si solus ille sanguinem fundit, qui carnem mortalem vel vulnerat vel vulneratam perimit; ille autem non fundit qui seductas animas sacrilegio schismatis occidit; quare in schismaticos suos Maximianistas per eandem plenarii concilii sui sententiam talia dixerunt: ue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħito capło ponunt. qd̾ inipsos retorqueri ñ possit. nͥ for¬
te de ouis aspidũ quoꝵ ante multũ meminerat dictator il¬
le sententie plenarii concilii. ceẽ .x. qui cũ uniu̾sis ꝓunci
is affrice conuenert̃ e Hot certe si uiueret parmemanꝰ ñ dice¬
ret. nec ex ꝓpħa ysaia poneret adu̾sum nos. Oua aspidum
erupert̃. Respiceret enĩ adiunctũ collegit suo felicianũ mus¬
litanũ. & pretartanũ assuritanũ. quos ex numero dampnato¬
rũ quasi bono pacis ñ tamen xp̃i s donati uelut integros de¬
nuo recepert̃. qui & erant. oua aspidũ & eruꝑant. Dic enĩ¬
eon etiã ꝓ consularib gestis allegata testant᷑. Hec enĩ eoꝵ cer¬
nenati ^ aluus dui texerit. & concepti scełis coagula in aspidũ
licũ facinꝰ & parricidiũ suũ uota feta. scelerũ. peꝑerunt. Hec
oua aspidũ eruꝑant. iamq horribilia & male olentia cum

Expanded text:
prophetico capitulo ponunt quod in ipsos retorqueri non possit nisi forprophetico capitulo ponunt quod in ipsos retorqueri non possit nisi forte de ouis aspidum, quorum multum meminerat dictator ille sententiae plenarii concilii trecentorum decem, cum ex uniis Africae convenerunt? Hoc certe si viveret Parmenianus, non diceret, nec ex Isaia propheta poneret adversum nos, Ova aspidum eruperunt. Respiceret enim adjunctum collegio suo Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum; quos ex numero damnatorum quasi bono pacis, non tamen Christi, sed Donati, velut integros denuo receperunt, qui et erant ova aspidum, et eruperant. Sic eorum etiam proconsularibus Gestis allegata testantur. Haec cernenati uteri alueus diu texerit et concepti sceleris uda coagula in aspidum licum facinus et parricidium suum feta scelerum uota pepererunt. haec oua aspidum iam eruperant iamque horribilia et male olentia cum
Abbreviated transcription (Latin):
marũ dieb ac noctib euagant᷑. tanta feruet ebrietas: ut
inde in saniam coridianam. ñ solũ alios insectandi: s eciã
se ipsos p̾cipitandi concipiant⁊ Hoꝵ pedes ad maliciã nec
diciũ. qui sibi etiã in iustissimas licentias in ordinate po-¬
restatis usurpant: Istis ñ fiunt tenebre. dũ ñ ualent sus¬
tinere lum̃ in falso martỹrios Nonne in media nocte am¬
bulant etiã ꝑdiem. qͣndõquidẽ dic̃ apłs. qui inebriant᷑¬
nocte sunt ebrĩ. Nonne isti cadunt im meridie. qͣsi in media
nocte: Qd̾ quidẽ omniũ heredeoꝵ ẽ. qui rem manifestissi¬
mã in luce omniũ gentiũ constitutã uidere ñ posst̃. extͣ cuiꝰ
unitatẽ quicqͥd oꝑant᷑ qͣmius magna sollertia & diligentia
fieri uideat᷑. tam illis nicħ ꝓ dest aduersus iram dei. qͣm nec
aranearũ tele possunt defende afrigore. Quid ergo de hoc

Expanded text:
manarum diebus ac noctibus evagantur, tanta fervet ebrietas, ut manarum diebus ac noctibus evagantur, tanta fervet ebrietas, ut inde insaniam quotidianam non solum alios insectandi, sed etiam se ipsos praecipitandi concipiant? Horum pedes ad malum non curn recedit judicium, qui sibi etiam injustissimas licentias inordinatae potestatis usurpant? Istis non fiunt tenebrae, dum non valent sustinere lumbulant et per diem, quandoquidem dicit apostolus: qui inebriantnocte sunt ebrii? nonne isti cadunt in meridie quasi media nocte? quod quidem omnium haereticorum est, qui rem manifestissimam in luce omnium gentium constitutam uidere non possunt, extra cuius unitatem quidquid operantur, quamuis magna sollertia et diligentia fieri uideatur, tam illis nihil prodest aduersus iram dei, quam nec aranearum telae possunt defendere a frigore. Quid ergo de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tiones eoꝵ insipientiũ. Contricio & miseria inuiis eoꝵ. & iã
pacis ñ tognouert̃. Quos isto loco scriptura describio. ubic̃q
mundet aream suã. frum̃ta recondat in horreũ. Paleã uͦ
comburet igni inextinguibili Sic̃ ñ obfuit bonis tanta mul¬
titudo sceleratoꝵ qui ꝑ erechielem ꝓpħam dicti st̃. illi uidł.
qui gemebant & merebant facinora popłi. que fiebant
ĩmedio eoꝵ. Unde quia eos corrig̾e non pot̾ant. nec abuni¬
tate popłi dei se ullo mͦ seꝑare debebant. ꝓ merito innocen¬
tissime tolerantie sue signari meruert̃. & in illoꝵ ꝑditoꝵ
uastatione atq int̾itu liberari. Uerumptam̃ isti qui hec cat¬
holicis obitunt. cur ñ se respitunt. quoꝵ cat̾ue gregũ fu¬
riosoꝵ huc atq illuc armate ferro ac fustib uolitant. & tã¬
cribris ubi potuerint stragib. nequaꝗͣ tam̃ tanta mina¬
nitate satiant᷑: Ubi ꝑ busta cadauerũ eoꝵ cũ feminis qͦ
cũ illis passim cõmixre. contra ordinẽ rerũ diuinarũ & hu¬

Expanded text:
tiones insipientium. contritio et miseria in uiis eorum, et uiam pacis non cognouerunt? quos isto loco scriptura describit, ubicumqumundet aream suam, frumenta recondat in horreum, paleam uero comburat igni inextinguibili; sicut non obfuit bonis tanta multitudo sceleratorum, quod per Ezechielem prophetam didicimus, illis uidelicet qui gemebant et maerebant facinora populi quae fiebant in medio eorum. unde, quia eos corrigere non poterant nec ab unitate populi dei se ullo modo separare debebant, pro merito innocentissimae tolerantiae suae signari meruerunt et in illorum perditorum uastatione atque interitu liberari. uerumtamen isti qui haec catholicis obiciunt cur non se respiciunt, quorum et cateruae gregum furiosorum huc atqcrebris ubi potuerint stragibus, nequaquam tamen tanta immanitate satiantur, ubi per busta cadaverum eorum cum feminis, quae cum illis passim commixtae contra ordinem rerum divinarum et hu
Abbreviated transcription (Latin):
gloria liberoꝵ. Iuillo cognoscat᷑ prefiguratio possessionis nr̃e.
in isto teneat᷑ ipsa possessio. Int̾pretat᷑ apłs sabb̃m ad ebreos
cũ dic̃. remanet gͥ sabatismũ popło dei. Interpretat᷑ etiã cir¬
cumcisionẽ cum dicit de abraham. & signũ accepit circũcisi¬
onis signacłm iusticie fidei. Apłitam itaq int̾pretationem
spiritualit᷑ teneo. carnalẽ seruitutis obseruationẽ lib̾tate con
tempno. Utriuisc testamenti aucetorẽ d̃m uenerans. qui & uet̾i¬
homini fugienti. tanquam dñs apposuit qd timeret. & nouo
redeunti tanquã pater aꝑuit qd amaret.

Expanded text:
gloria liberorum ; in illo cognoscatur praefiguratio possessionis nostrae, gloria liberorum ; in illo cognoscatur praefiguratio possessionis nostrae, in isto teneatur ipsa possessio. Interpretatur Apostolus sabbatum ad Hebraeos, cum dicit: remanet igitur sabbatismus populo dei. interpretatur etiam circumcisionem, cum dicit de Abraham: et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. apostolicam itaque interpretationem spiritemno, utriusque Testamenti auctorem Deum venerans, qui et vetehomini fugienti tanquam dominus apposuit quod timeret, et novo redeunti tanquam pater aperuit quod amaret.
Abbreviated transcription (Latin):
rum festiuitates. S quia intelligimꝰ quo ꝑtineant. ñ temꝑa
obseruamꝰ: s que illis significant᷑ temꝑib. Manichei autem
sic ea reprehendunt: quasi nullos dies & cemꝑa obseruent.
S cum de bis int̾rogant᷑. sccłm opinionẽ sectȩ suȩ omnia co¬
naut᷑ exponere. ut non ipsa temꝑa. s res quarũ illa signa sc̃
obseruare uidednt᷑. Quas quidẽ res fabulosas ẽẽ. atq falsis¬
simas: aliis locis ostendit᷑. Nlunc ad hoc dictũ est ⁊it ore suo
cogant᷑ fateri posse talia rationabilit̾ celebrari. Et ideo cir¬
apło. & approbamꝰ eam sp̃ualem cũ apło. E sabbati quiecem
ñ obseruamꝰ intempore: s signũ temporale intelligimꝰ. & ad
Repudiamꝰ itaq tempoꝵ obseruatiõnẽ cũ apło & temporaliũ
signoꝵ intelligentiã tenemus cũ apło. Duoꝵq testamentoꝵ
differentiam sic ꝓbamꝰ: ut in illo sit onera seruoꝵ in isto

Expanded text:
rum festiuitates. sed quia intellegimus, quo pertineant, non tempora rum festiuitates. sed quia intellegimus, quo pertineant, non tempora obseruamus, sed quae illis significantur temporibus. Msic ea reprehendunt, quasi nullos dies et tempora observent. Sed cum de his interrogantur secundum opinionem sectae suae, omnia conantur exponere, ut non ipsa tempora, sed res, quarum illa signa sunt, observare videantur. Quas quidem res fabulosas esse atque falsissimas, aliis locis ostenditur. Nunc ad hoc dictum est, ut ore suo cogantur fateri, posse talia rationabiliter celebrari: et ideo cirApostolo, et approbamus eam spiritualem cum Apostolo: et sabbati quietem non observamus in tempore; sed signum temporale intelligimus, et ad  temporalium signorum intelligentiam tenemus cum Apostolo: duorumque Testamentorum differentiam sic probamus, ut in illo sint onera servorum, in isto
Abbreviated transcription (Latin):
gũ circũcisionis imponebant quasi ad salutẽ necessariũ. cũ
iam ñ ẽẽt umbra in corꝑe figuranda. s res ipsa in corde
gestanda. Et qd̃ dicit dies obseruatis & sabbata. & solemp¬
nitates. timeo uos ne frustra laborauerĩ in uob. nonne sic
scͥptum ẽ. ut adimantus ponit. Non enĩ nominat ibi salb̾m
apłr. Dicit enĩ. Dies obseruatis. & annos & temꝑa: timeo
uos ne frustra laborauerim inuob̃. S putat eẽ. de salbo dic¬
tum. Ntumqͥd ⁊ nos ñ dicinꝰ ista non ẽẽ. obseruanda. s illa
potiꝰ qͥue in his signifitant᷑ ÷ Illi enĩ ea seruilit̾ obseruabant ũ
intelligentes ad quarũ rerũ significationẽ & p̃nuntiationẽ ꝑti¬
nerent. Hoc meis culpat apłs. & in omnib qui seruiunt cre¬
ature potiꝰ quam creatori. Nam nos quoq & dm̃cũ diem. &
pascha solempnit̾ celebramꝰ. & quãlibet alias xp̃ianas die¬

Expanded text:
gum circumcisionis imponebagum circumcisionis imponebaiam non esset umbra in corpore figuranda, sed res ipsa in corde gestanda. Et quod dicit: dies obseruatis et sabbata et sollemnitates; timeo uos, ne frustra laborauerim in uobis non quidem sic scriptum est, ut Adimantus ponit. non enim nominat ibi sabbatum apostolus. dicit enim: dies obseruatis et annos et tempora; timeo uos, ne frustra laborauerim in uobis. sed puta esse de sabbato dictum. numquid et nos non dicimus ista non esse obseruanda, sed illa potius, quae his significantur ? illi enim ea seruiliter obseruabant non intellegentes, ad quarum rerum significationem et praenuntiationem pertinerent. et hoc in eis culpat apostolus et in omnibus, qui seruiunt creaturae potius quam creatori. nam nos quoque et dominicum diem et pascha sollemniter obseruamus et quaslibet alias Christianas die
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. ut ostenderet᷑ in ipsis umbris ũ esse spem ponendam.
s in ipsis reb quas ille umbre. significabant ẽẽ. uenturas. id ÷
nec tam̃ ea tanquã noxia remouenda. s tanqͣm suꝑflua cõ¬
tempnenda apłs precipit. Ut siquis uideus xp̃o credidiss.
ꝓꝓter offensionẽ suoꝵ non ꝓhiberet᷑ iau̾e in ipsis suꝑflius.
nec tam̃ in eis salutẽ suam constitutã putaret. ñ enĩ signa
illa s ea que his significant᷑ in salutẽ introducunt. Ideoq
preputiũ nicħ est. ⁊ circũcisio nicħ ẽ: s obseruatio manda¬
toꝵ. dei. Et qd̃ alio loco ait. utinã & abscidant᷑ qui uos contͣ¬
bant. ñ quia circũcisio contraria ẽ. euangłio dicit apłs. si¬
cut manichei putant: s illud ẽ. euangłio contrariũ. ut qͥsq
rem deserens que illam umbrã figurat᷑. ipsuis umbre seqͣt᷑
in.anitatẽ: qd̵ uolebant qui gentib in xp̃m credentib iui¬

Expanded text:
tum est. ut ostenderetur in ipsis umbris non esse spem ponendam, tum est. ut ostenderetur in ipsis umbris non esse spem ponendam, sed in ipsis rebus, quas illae umbrae significabant esse uenturas. id esnec tamen ea tamquam noxia remouenda, sed tamquam superflua contemnenda apostolus praecipit, ut si quis Iudaeus Christo credidisset, propter offensionem suorum non prohiberetur manere in ipsis superfluis, nec tamen in eis salutem suam constitutam putaret; non enim signa illa, sed ea, quae his significantur, in salutem introducunt. ideoque praeputium nihil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceptorum dei. et quod alio loco ait: utinam et abscidantur, qui uos conturbant, non quia circumcisio contraria est euangelio, dicit hoc sicut Manichaei putant: sed illud est Evangelio contrarium, ut quisque rem deserens, quae per illam umbram figuratur, ipsius umbrae sequatur inanitatem. Quod volebant qui Gentibus in Christum credentibus ju
Abbreviated transcription (Latin):
id est factus ẽẽt ꝓselitus. ħaberet mores eoꝵ: & fieret fliꝰ
gehennie mnulto pͣlus quã ipsi essent. Dabant enĩ magnã
opam ut uideus fieret aliquis exgentib. & udeũ factum
cogebant suos mores pessimos imitari. Neq illud illud qd̵̃ de
apło tanquam contrariũ cõmemorat potuit auertere adi¬
mantꝰ manicheus omnino ñ ẽẽ. contrariũ: quia totus eiꝰ ocłs
ñ ad inquisitionẽ s ad reprehensionẽ scripture intentus erat.
Cõmemorat enĩ dicentẽ apłm. Circumcisus aliquis uocatꝰ ẽ.
ñ ad ducat preputiũ. In preputio quis uocatus ẽ. ñ circtunci¬
datur. qr preputiũ nichil ẽ. & circuicisio nicħ est: s obser¬
uatio preceptoꝵ dei. Quid enĩ manifestiꝰ quã hoc apłm p̾ci¬
pere. ut unusquisq sicut uotatus erat sic maneret : Adueni¬
entib enĩ reb quarũ erant uibre ille obseruationes. id ac¬

Expanded text:
id est factus esset proselytus, haberet mores eorum et fieret filius id est factus esset proselytus, haberet mores eorum et fieret filius gehennae multo plus quam ipsi essent. dabant enim magnam operam, ut Iudaeus fieret aliquis ex gentibus et Iudaeum factum cogebant suos mores pessimos imitari. Neque illud. quod de apostolo tamquam contrarium commemorat, potuit animaduertere Adimantus omnino non esse contrarium, quia totus eius oculus non ad inquisitionem, sed ad reprehensionem scripturae intentus erat. commemorat enim dicentem apostolum: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur, quia praeputium nihil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceptorum dei. quid enim manifestius quam hoc apostolum praecipere, ut unusquisque, sicut uocatus erat, sic maneret? aduenientibus enim rebus, quarum erant umbrae illae obseruationes, id ac
Abbreviated transcription (Latin):
& non potiꝰ quia iudeoꝵ prauã conu̾sationem cogitur¬
imttari. uͨ qua obseruant p̃cepta legis. s qua faciunt
contra legẽm. Qd̃ alio loco de his aꝑtissime dicie ubi. ait.
Qđ reiciunt mandatũ dei ut suã constitutionẽ confir¬
ment: quia cũ lex p̃ceꝑit honora patrẽ & matrẽ. iustitu¬
ert̃ ipsi quomͦ exhonorent᷑ parentes. Et itẽ cũ eis dicie.
Ue uob̾ scribe & pharisei qui habetis clauẽ regna celoꝵ
nec ipsi intratis. nec alios ꝑmittitis intrare. Uł cũ alio lo
dram mop̃si sedent que cdicunt facite: s que faciunt fac̃e
nolite. Dicunt enĩ & ñ faciunt. Quo loco & auctoritatẽ¬
legis que ꝑ moysen data ẽ. confirmat dñs: & tam̃ cauen¬
dos & fugiendos eẽ. mores eoꝵ qui legi quã acceꝑant non
obtemꝑ abant. aꝑtissime ostendit. Istis pͣuersitatib suis
faciebant. ut cũ aliquis gentilis ad legem eoꝵ transisset.

Expanded text:
et non potiet non potiimitari. non qua obseruant praecepta legis, sed qua faciunt contra legem. quod alio loco de his apertissime dicit. ubi ait, quod reiciunt mandatum dei, ut suam constitutionem confirment. quia, cum lex praeceperit honorari patrem et matrem, instituerunt ipsi, quomodo exhonorentur parentes. et item cum eis dicit: uae uobis, scribae et pharisaei, qui habetis claues regni caelorum nec ipsi intratis nec alios permittitis intrare. uel cum alio lodram Moysi sedent; quae dicunt, facite; sed quae faciunt, facere nolite: dicunt enilegis. quae per Moysen data est, confirmat dominus et tamen cauendos et fugiendos esse mores eorum, qui legi, quam acceperant, non obtemperabant, apertissime ostendit. istis autem peruersitatibus suis faciebant, ut cum aliquis gentilis ad legem eorum transisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ. testamentũ meũ qd̾ seruabis int̃ me & te. & semen
tuũ. Onine mascłm circiuntides in carne. p̃putii ipsorum.
& sit hoc signũ testamenti int̾ me & uos. Octaua autẽ die
cutuincides om̃s mascłõs ingente nr̃a. ut etiam dũatũ
corparatũ cirtumeidatis. pret̃ alieigenam. & hoc erie testa¬
mentũ ingente ut̃a. Et omnis mãsculus qui ñ curcũcidet
preputiũ suĩ ꝑdet auimã suã de media plebe: quia cel¬
laiñtum meũ dissoluit. Hec omna uerba uet̾is testam̾ti
ut eis de nouo testam̃to aduerset᷑ ꝓponit adimantꝰ. ⁊ cou¬
traria eẽ. affirmat ea que dit̃s dicit in euangelio de ꝓseli¬
to. Ue uob̾ scribe ⁊ pharisei hẏpocrite. qͥ circũtts mare
& t̾ram ut faciatis unũ ꝓselitũ. & cũ feteritis: exit filiꝰ ge¬
henne multo plus qͣm estis uos. Quasi uͦ propt̾ea dñs ꝓse¬
litũ dicie filiũ gehenne quia circũcidit̾᷑ & sabb̾m obseruat.

Expanded text:
hoc est testamentum meum. quod seruabis inter me et te et semen hoc est testamentum meum. quod seruabis inter me et te et semen tuum; omne masculinum circumcides in carne praeputii ipsorum: et sit hoc signum testamenti inter me et uos. octaua autem die circumcidetis omnes masculos in gente uestra, ut etiam dominatum et comparatum circumcidatis praeter alienigenam: et hoc erit testamentum in gente uestra. et omnis masc.ulus, qui non circumcidet praeputium suum, perdet animam suam de media plebe, quia testamentum meum dissoluit. haec omnia uerba ueteris testamenti. ut eis de nouo testamento aduersetur. proponit Adimantus et contraria esse adfirmat ea quae dominus in euangelio dicit de proselyto: uae uobis, scribae et pharisaei hypocritae, qui circumitis mare et terram. ut faciatis unum proselytum; et cum feceritis, erit filius gehennae multo plus quam estis uos. quasi uero propterea dominus proselytum dicit filium gehennae. quia circumciditur et sabbatum obseruat,
Abbreviated transcription (Latin):
pħia ẽ. Habes autẽ euudẽ apłm dicentẽ. Sp̃m noliteꝰ
sunt tenete. Legenda ẽ. gͦ scriptura diuina. & sp̃s sc̃i
dispensatio cognoscenda. & intuenda ꝓpħia. & reicienda
carnalis seruitus : & liberalis intelligentia retinenda.
Obserua & sanctifica diẽ quẽ precepie tibi dñs. Sex
dieb laborabis. & facies omne opus tuũ: septima uͦ die
sabb̃i epulare dño deo tuo nullũ faciens opus. ipse tu. aut
filus tiuis. aut filia tua. aut puer tuus. aut puella tria.
bos tuus. ⁊ asimus tuuis. & oĩa umenta tua. & colonꝰ tuis.
Sic autẽ quiescat seruus tuus & ancilla tua. quemadmo¬
dũ & tu. Mem̃to q̃m seruus fuisti in egipto & eruit re dñs
d̾s tiuis in manu potenti & brachio excelso: iccirco p̾cepit
tibi dñs custodire diem septimũ. Et iterũ ingenesi scriptũ
est quẽadmodũ abrahe decircumtisione loquit᷑. Lestaĩ¬
tum meũ custodi inquit. tu & semen tuũ. qd̾ erit post te.

Expanded text:
rophetia est. habes autem eundem apostolum dicentem: spiritum nolite rophetia est. habes autem eundem apostolum dicentem: spiritum nolite sunt tenete . Legenda est ergo Scriptura divina, et Spiritus sancti dispensatio cognoscenda, et intuenda prophetia; et rejicienda carnalis servitus, et liberalis intelligentia retinenda. Observa et sanctifica diem quem praecepit tibi Dominus. Sex diebus laborabis, et facies omne opus tuum; septima vero die sabbati epulare Domino Deo tuo, nullum filius tuus aut filia tua aut puer tuus aut puella tua, bos tuus et asinus tuus et omnia iumenta tua et colonus tuus. sic autem quiescat seruus tuus et ancilla tua quemadmodum et tu. memento. quoniam seruus fuisti in Aegypto et eruit te dominus deus tuus in manu potenti et brachio excelso. idcirco praecepit tibi dominus custodire diem septimum. et iterum in genesi scriptum est, quemadmodum Abrahae de circumcisione loquitur: testamentum meum custodi. inquit, tu et semen tuum, quod erit post te.
Abbreviated transcription (Latin):
de fautib hominũ. & eas laqueo suꝑsticionis astringant.
fortassis aliquis eoꝵ dicat. Edissere gͦ quid significet caro
porti: ⁊ cameli.⁊ leporis. ⁊ miłui. ⁊ corui. ⁊ ceteroꝵ. A quib ab¬
tinendũ in lege precipit᷑. Nlolo. quia longũ est. S fat me
non posse. Ilumqͥd ꝓpterea nullus poteste Et st̃ iam uolu¬
mina innumerabilia in quib ista exposita sunt. Nobis ca¬
men ad hos refellendos satis ẽ. quod eas obseruationes um¬
bram ẽẽ. futuroꝵ non ego s apłs dicit. cũ etiã uerat ser¬
uiliter obseruari. s tamen aliquid significare declarat di¬
cens. Nemo gͦ uos udicet intibo. aut in potu. Aut in par¬
te diei festi: aut neomenie. aut sabbatorũ qd̾ est umbra
futturoꝵ. Illa itaq futura que illis obseruationib signi¬
sunt seruiles obseruationes. s earum interpretationes te¬
uent᷑ aliberis. Quicqͥd enĩ futurã eccłiam significauit: ꝓ¬

Expanded text:
de faucibus hominum et eas laqueo superstitionis astringant. de faucibus hominum et eas laqueo superstitionis astringant. Fortassis aliquis eorum dicat: edissere ergo, quid significet caro porci et cameli et leporis et milui et corui et ceterorum. a quibus abstinendum in lege praecipitur. nolo. quia longum est. sed fac me non posse, numquid propterea nullus potest ? et sunt iam uolumina innumerabilia, in quibus ista exposita sunt. nobis tamen ad hos refellendos satis est, quod eas obseruationes umbram esse futurorum non ego, sed apostolus dicit. cum etiam uetat seruiliter obseruari, sed tamen aliquid significare declarat dicens: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabfuturorum . Illa itaque futura quae illis observationibus signisunt seruiles obseruationes, sed earum interpretationes tenentur a liberis. quicquid enim futuram ecclesiam significauit. p
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ: cuiꝰ occasione du̾s gn̾aliter de his que in os intrant.
⁊ inuentrẽ uadunt. & in secessum einitunt᷑. hoc ẽ. de alim̃tis
nr̃is dixit sententiam. Quãquam gͦ conuocatis ad se turbis
eũ dixisse scriptũ sit. ñ qd̾ intrat in os comquinat. hominẽ.
s qd ꝓcedit exore: tam̃ iste quo timore hoc addiderit ũbis
suis. quib huiꝰ modi testimoniũ cõmemorauit. satis apparet
sicut paulo ante dictũ est : ut haberet qd̃ responderet eis.
qͥ sibi questionẽ mouisent. Cur pͥmates manitheoꝵ uefas si¬
bi cẽ. gristiment carnib uesci. uidelicet ut illud qd̾ dñs art.
turbis tm̃ non electis concesfisse uideret᷑. S cũ ex consequenti¬
b declaratũ sit: eciam pecro seorsum int̾roganti. Audientib
q discipłis quos utiq ad culm̃ eccłie ꝓducebat. ita respondisse
dũm ut neq ꝑ parabolam se illa dirisse testatus sit.⁊ ad
om̃s ꝑtinere monstrauerit: ñ hñt isti unde auferant tibos.

Expanded text:
tionem, cuius occasione dominus generaliter de iis, quae in os intrant et in uentrem uadunt et in secessum emittuntur, hoc est de alimentis nostris dixit sententiam. quamquam ergo conuocatis ad se turbis eum dixisse scriptum sit non quod intrat in os coinquinat hominem. sed quod procedit ex ore' tamen iste quo timoro hoc addiderit uerbis suis, quibus huiusmodi testimonium commemorauit, satis adparet. sicut paulo ante dictum est. ut haberet quod responderet eis. qui sibi quaestionem mouissent. cur primates Manichaeorum nefas sibi esse existiment carnibus uesci. uidelicet ut illud. quod dominus ait, turbis tantum. non electis concessisse uideretur. sed cum ex consequentibus declaratum sit etiam Petro seorsum interroganti audientibusque eum discipulis, quos utique ad culmen ecclesiae producebat. ita respondisse dominum. ut neque per parabolam se illa dixisse testatus sit et ad omnes pertinere monstrauerit: non habent isti. unde auferant cibos
Abbreviated transcription (Latin):
qui suꝑsticiones gentiũ euertendas ẽẽ. preceptas inueteri
testam̃to cõmemorare uoluit. cũ in nouo qđ scriptũ ẽ. de
uimicis diligendis tanquã contrariũ uellet opponere. Nos
autẽ neq illud qd̵ dehostib hominib occidendis. inuen̾b
sibris illi populo dictũ est contrariũ eẽ. dicimꝰ huic ꝓrecep¬
to euangñto. quo nob̾ ut inimieos nr̃os diligamꝰ dñs iubet.
quandoquidẽ illa immicoꝵ int̾fetio carnali adhuc popło
congruebat. tui lex tanqͣm pelaͤgus data erat sicut apłs di¬
cit. His uero qui tt̃ in illo popło sc̃i & sp̃uales homines eiant
pautissimi sic̃ moyses. sic̃ ꝓpħe. quo animo facerent illam
imimicoꝵ interfectionẽ. & utrũ eos quos int̾ficiebant dilige¬
rent. multũ latec indoctos & impios. qui diligunt ectitatẽ
suam. qui q̃m ñ sunt idonei uidere ista mole potiꝰ aucto¬
ritatis arguendi fc̃. Quid enĩ est qd̵ ditit apłs. ego quidem

Expanded text:
qui superstitiones gentium euertendas esse praeceptas in uetere qui superstitiones gentium euertendas esse praeceptas in uetere testamento commemorare uoluit, cum in nouo quod scriptum est de inimicis diligendis tamquam contrarium uellet obponere. Nos autem neque illud, quod de hostibus hominibus occidendis in ueteribus libris illi populo dictum est contrarium esse dicimus huic praecepto euangelico, quo nobis ut inimicos nostros diligamus dominus iubet, quandoquidem illa inimicorum interfectio carnali adhuc populo congruebat, cui lex tamquam paedagogus data erat. sicut apostolus dicit. hi uero. qui tunc in illo populo sancti et spiritales homines erant paucissimi, sicut Moyses, sicut prophetae, quo animo facerent illam inimicorum interfectionem, utrum eos, quos interficiebant, diligerent, multum latet indoctos et inpios, qui diligunt caecitatem suam; qui quoniam non sunt idonei uidere ista, mole potius auctoritatis urgendi sunt. quid enim est quod dicit apostolus: ego quidem
Abbreviated transcription (Latin):
te qui uob̃ maledicunt. & benedicite his qui uos oderunt:
& orate ꝓ his qui uos ꝑsecunt᷑. Quo loco pͥmo uidendũ illd̾
ẽ. qd̃ satis debuerit ẽẽ. homini uolenti quasi contraria mon¬
trare qd de occidendis unmitis inuẽt̾i lege scriptũ esse cõ¬
monit. dñs enĩ de iiicis diligendis utiq de hominib
precepit: quos ꝑ nr̃am patientiam & caritatẽ. Ad salutem
posse conuerti. & qͥ uis intelligit & exemplis sepissime demon¬
stratũ ẽ. Qd ergo uult qd̵ ad iungenda conseguentia puta¬
uit ubi scriptũ est deos eoꝵ ne ad oraueritis. neq feceritis
oꝑa ipsorũ: s euersione euertite illos. & delece eoꝵ memo¬
riam. isi quia & deos gentiũ manichei cogunt diligere:
& qd̵̃ in euangłio dñs ait. diligite iminicos ur̃os non solũ
ad homines: s ad demonia quoq uł etiã ad simuchra ꝑti¬
nere arbitrant᷑. Qd̃ si est ita quis ñ istam decestat᷑ amen¬
tiam. SSi autẽ non hoc arbitrant᷑. Iste plurimũ errauit:

Expanded text:
oderunt. et orate pro iis, qui uos persequuntur. quo loco primo illud uidendum est, quod satis esse debuerit homini uolenti quasi contraria monstrare, quod de occidendis inimicis in uetere lege scriptum esse commonuit. dominus enim de inimicis diligendis utique de hominibus praecepit; quos per nostram patientiam et caritatem ad salutem posse conuerti et quiuis intellegit et exemplis saepissime demonstratum est. quid ergo sibi uult, quod adiungenda consequentia putauit, ubi scriptum est: deos eorum ne adoraueritis neque feceritis opera ipsorum, sed euersione euertite eos et delete eorum memoriam, nisi quia et deos gentium Manichaei cogunt diligere? et quod in euangelio dominus ait: diligite inimicos uestros, non solum ad homines, sed ad daemonia quoque uel etiam ad simulacra pertinere arbitrantur. quod si ita est. quis non istam detestetur amentiam ? si autem non hoc arbitrantur, iste plurimum errauit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis quomͦ nodũ soluit istuis questionis. Numqͥd enĩ se mͦ¬
de in aiorib ista locutũ esse dicturus ẽ ÷ De pariiulis agit᷑. de
nascentib agit᷑. de his nobis quia rei ab̃exordio definiunt᷑. a
posus inde obtinebimꝰ causam. unde excitandã putauit unu¬
diam. Ipse dicit quomͦ st̃ rei pariuli ꝓ quib xp̃s mortuus ẽ.
slos respondemꝰ imo paruuli qͦmͦ reiñ sunt ꝓquib xp̃siore.¬

Expanded text:
d enim se modo de maioribus ista locutum esse dicturus est? de paruulis agitur, de nascentibus agitur, de his nobis, quia rei ab exordio definiuntur a prorsus, inde obtinebimus causam, unde excitandam putauit inuidiam. ipse dicit: \'quomodo sunt rei paruuli pro quibus Christus mortuus est?\' nos respondemus: immo paruuli quomodo rei non sunt, pro quibus Christ
Abbreviated transcription (Latin):
si natura opus dei ẽ. ꝑ opus dei opus diaboli transire ñ sini¬
tur: Nonne opus diaboli qͣndo pͥmum in angło qui diabolꝰ
fĩs est ortum ẽ. in oꝑe dei ortum ẽe Qua ꝓꝓter si malũ qd̾ oĩ¬
no nusqͣm erat in dei oꝑe oriri potuit. Presercim cũ ipso u̾ba¬
utatur apłs dicens. & ita in om̃s homines ꝑtransiit: Num¬
qͥd homines ñ sunt opꝰ dei: ꝑ transit gͦ pec̾cm ꝑ homines.
hoc ÷ opus diaboli per oꝑus dei. Atq ut alio mͦ id ipsũ dicam.
quia diaboli opus id ÷ pecẽm ꝑ ipsũ diabolum exortũ. qͥa factu¬
sune bouitatis. & anteqͣm esset ullũ malũ bona oꝑa fecit oĩa.
& de malis que in bonis ab eo factis orta sunt. hene oꝑatur
ꝑ omnia. Inuno inquit homine iuire uituꝑat᷑ intentio. & ori¬
go laudat᷑. qͥa duo st̃ que contrariis applicent᷑. In paruulo
autẽ unũ est natura tm. quia uoluntas ñ est. Illud gͦ unũ
inquid. aut deo asscribet᷑ aut demoni. Si natura inquit ꝑ

Expanded text:
Si natura opus est Dei, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. Nonne opus diaboli, quando primum in angelo, qui diabolus factus est ortum est, in opere Dei ortum est? Quapropter si malum, quod omnino nusquam erat, in Dei opere oriri potuit, cur malum, quoSi natura opus est Dei, per opus Dei opus diaboli transire non siniutatur apostolus dicens: et ita in omnes homines pertransiit? numquid homines non sunt opus dei? pertransiit ergo peccatum per homines, hoc est opus diaboli per opus dei, atque ut alio modo id ipsum dicam, quia diaboli opus, id est peccatum per ipsum diabolum exortum, qui factusimae bonitatis, quia et antequam esset ullum malum, bona opera fecit omnia et de malis, quae in bonis ab eo factis orta sunt, bene operatur per omnia. \'In uno\', inquit, \'homine iure uituperatur intentio et origo laudatur, quia duo sunt, quae contrariis adplicentur; in paruulo autem unum est, natura tantum, quia uoluntas non est. illud ergo unum\', inquit, \'aut deo adscribetur aut d
Abbreviated transcription (Latin):
deãt. Sicut mauifestũ ÷ ex uoluntate mala. tanqͣ exarbore
mala fructus eiꝰ fieri omnia mala oꝑa. sic ipsã uoluntatẽ
malã. id⁊ ipsam fructuũ maloꝵ arborẽ malã. unde dicat
exortam. Si ex angło. quid erat ipse angłs nisi bonĩ opus dĩ :¬
Si ex homine. qͥd erat ipse homo nisi bonũ opꝰ deie a bona¬
atq laudanda natura: Ecce gͦ ex bono orit᷑ malũ. nec fuit
omumo unde oriri possit nisi exbono: Ipsam dico uolunta¬
bono potuit orim uolunitas mala. quia bonũ factũ ẽ. Abo¬
M smino quia uoluntas mala ang̃ ex angl̃o er homine homui erorta ẽ. Iuid erant
ħ duo anteqm̃ in eis ista mala orirent᷑. iusi bonum opus dei.¬

Expanded text:
deat, sicut manifestum est ex uoluntate mala tamquam ex arbore deat, sicut manifestum est ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala fructus eius fieri omnia opera mala, sic ipsam uoluntatem malam, id est ipsam fructuum malorum arborem malam unde dicat exortam. si ex angelo, quid erat ipse angelus nisi bonum opus dei? si ex homine, quid erat ipse homo nisi bonum opus dei? immoatque laudanda natura? ecce ergo ex bono oritur malum nec fuit omnino unde oriri posset, nisi ex bono, ipsam dico uoluntabono potuit oriri voluntas mala quia bonum factum est a bo? Imo quia voluntas mala angelo ex angelo, ex homine homini orta est; quid erant haec duo antequam in eis ista mala orirentur, nisi bonum opus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
regnauitꝰ ꝑunũ. ꝑ umꝰ delictũ ĩn om̃s homines ad condẽpna¬
tionẽ. E unꝰ mobedientiã. pecc̃ores constituti st̃ multi. Ecte
ꝑ quid delictũ inuenit᷑ in paruulo. Iam tredat origiale peccm.
qui condidio: ꝑꝰ quas rinas int̾ tot p̾sidia innocentie. pecta¬
tũ fingis ingressũ : Quid querit latentẽ rimã. cũ habeat
aꝑtisimã ianuiã e Eunũ hominẽ ait apłs. ꝑ uniꝰ delictũ¬
ait apłs. ꝑ uniꝰ iobedientiã hominis ait apłs. qͥd querit
ampliꝰ. quid q̃rit aꝑtus. qͥd querit incultatꝰ: Si peccatũ
inquit exuoluntate ẽ: mala uoluntas que peccatũ facto. Diex
natura. mala natura. Ctto respondeo. ex uoluntate pecẽm est.
Querit forte utrũ & originale peccm. Respondeo ꝓrsus & or¬
ginale pect̾m. quia & hoc exuoluntate pͥmi hominis senina¬
tũ est. &ut in illo esset & in om̃s tͣnsiret. D qd̾ secutus aduux̃.
si e natura mala natura. quero abillo ut si potest respon¬

Expanded text:
condemnationem. per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi. ecce per quid delictum inuenitur in paruulo! iam credat originale peccatum, qui condidit: per quas rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? » Quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertissimam januam? Per unum hominem, ait Apostolus; pe per inoboedientiam unius hominis, ait apostolus. quid quaerit amplius? quid quaerit apertius? quid quaerit inculcatius? Si peccatum\', inquit, 'ex uoluntate est, mala uoluntas, quae peccatum facit; si ex natura, mala natura\'. cito respondeo: ex uoluntate peccatum est. quaerit forte, utrum et originale peccatum. respondeo: prorsus et originale peccatum, quia et hoc ex uoluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset et in omnes transiret. sed quod secutus adiunxit: \'si ex natura, mala natura\', quaero ab illo, ut, si potest, respon
Abbreviated transcription (Latin):
ut diceret uere credito. qͥa ꝑ tħm facta st̾ omnia. & sine ip̃o
eũ facta eẽ. omnia fatet᷑ ꝑ id quod ⁊ uerbũ d̾s. ita eciã par¬
uulos ab eo saluos fieri fateat᷑. ꝑ id qd̃ ÷ iħ̾s si uult catholicꝰ
esse. xp̃ianus. Sic enĩ scriptũ ⁊ in euangłio. Et uocabt̃ nom̃
euis tħas. ipse enĩ saluũ faciet popłm suũ a peccatis eoꝵ. Id̃o
ergo tħm. qm̃ iħc latine saluator est. Ipse enĩ saluũ faciet
popłm suũ. Inquo popło ft̃ utiq & parituli. Saluũ faciet
autẽ apectatis eorum. Sunt gͦ & inpariuilis peccata origi¬
nalia. ꝓpter que iħs id est saluator possit esse & ipsorua.

Expanded text:
ut diceret: \'uere credito quia per Iesum facta sunt omnia, et sine ipso ut diceret: \'uere credito quia per Iesum facta sunt omnia, et sine ipso eum facta omnia fatetur per id quod est uerbum deus, ita etiam paruulos ab eo saluos fieri fateatur per id quod est Iesus, si uult catholicus esse christianus. sic enim scriptum est in euangelio: et uocabunt nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccationiam Iesus latine saluator est; ipse enim saluum faciet populum suum, in quo populo sunt utique et paruuli, saluum faciet autem a peccatis eorum. sunt ergo et in paruulis peccata originalia, propter quae Iesus, id est saluator possit esse et ipsorum.
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria moueat᷑. & quando necessaria ẽ. aliquando cicius.
aliqͣndo tardiꝰ eoꝵ sequat᷑ nutus. s suos exelit motus. Hanc
gͦ euis inobedientiam in obedientes illi tc̃ homines recepert̃.
& in nos ꝓ pagine transfudert̃. Neq enĩ adeorũ nutũ. sed
pudenda texerunt. S ut dixi seutiat de istã libidine iste qd̃¬
libet. predicet ut libet. laudet qͣntum libet. Sic̃ enĩ multis
locis significat. muiltũ libet ut eiꝰ si non usib saltem laudi¬
b pelagiani oblectent᷑. quicũq eoꝵ ꝓposito continentie
carnali coniugio ñ fruuñt᷑. tantũ paruulis parcat. ut non
eos laudat inutilit̾. defendatq crudeliter. saluos ẽẽ. ñ di¬
cat. ñ ad laudatorem pelagiũ. s ad saluatorẽ xp̃m uenire
puitat. Ilam it iam̃ liber ste claudat᷑. qui ta furna alẽ¬
sermo illuis t̾minatus ẽ. qui in cartula qͣm misisti scrptꝰ est

Expanded text:
necessaria moueatur et, quando necessaria est, aliquando citius, necessaria moueatur et, quando necessaria est, aliquando citius, aliquando tardius, eorum sequatur nutus, sed suos exerat motus. hanc ergo eius inoboedientiam inoboedientes illi tunc homines receperunt et in nos propagine transfuderunt. neque enim ad eorum nutum, sed pudenda texerunt. Sed, ut dixi, sentiat de ista libidine iste quodlibet, praedicet utlibet, laudet quantumlibet — sicut enim multis locis significat, multum libet — ut eius si non usibus, saltem laudibus Pelagiani oblectentur, quicumque eorum proposito continentiae carne coniugum non fruuntur, tantum paruulis parcat, ut non eos laudet inutiliter defendatque crudeliter, saluos esse non dicat, non ad laudatorem Pelagium, sed ad saluatorem Christum uenire permittat. nam ut iam liber iste claudatur, quoniam ita sermo illius terminatus est, qui in chartula quam misisti scriptus est,
Abbreviated transcription (Latin):
narent. ubi. ÷ pax tante felicitatis: Hint si forte erubuerit &¬
dixerit tantã pacẽ felicitatis illiꝰ. tantũq ordinẽ in his reb eẽ.
potiusse. ut nuiqͣm oarnis concupiscentia uoluntatẽ illorũ
hominũ p̃ueniret. s cũ ipsi uellent tc̃ illa consurgeret. tc̃ au¬
tẽ uellent qͣndo ad seminandos filios opus esset. tta ut nullus
seminis esset irritus iactus. nullus fieret concubitꝰ. quẽ ñ seq̃¬
retur conceptus & partꝰ ad nutũ seruiente carne. admitũ ser¬
uente libidine. Hoc si dicit. saltẽ considet uc̃ in hominib.
ñ esse qd dicit. & si ñ uult conced̾e uitiũ. dͤ at ẽẽ. libidinem.
saltẽ ꝑ illoꝵ hominũ inobedientiã. eniã ipsam uitiatã eẽ.
carnis concupiscentiã. ut illa que obedienter & ordinate mo¬
ueret᷑. nc̃ inobedient̃ in ordinateq moueat᷑. ita ut ipsis quoq
pudicis ad nutũ non optemꝑet coniungatis. s & quando ñ ẽ.

Expanded text:
narent, ubi est pax tantae felicitatis? hinc si forte erubuerit et narent, ubi est pax tantae felicitatis? hinc si forte erubuerit et dixerit tantam pacem felicitatis illius tantumque ordinem in his rebus esse potuisse, ut numquam carnis concupiscentia uoluntatem illorum hominum praeueniret, sed, cum ipsi uellent, tunc illa consurgeret, tunc autem uellent, quando ad seminandos filios opus esset, ita ut nullus seminis esset inritus iactus, nullus fieret concubitus, quem non sequeretur conceptus et partus ad nutum seruiente carne, ad nutum seruiente libidine: hoc si dicit, saltem consideret nunc in hominibus non esse quod dicit. et si non uult concedere uitium esse libidinem, dicat saltem per illorum hominum inoboedientiam etiam ipsam uitiatam esse carnis concupiscentiam, ut illa, quae oboedienter et ordinate moueretur, nunc inoboedienter inordinateque moueatur, ita ut ipsis quoque pudicis ad nutum non obtemperet coniugatis, sed et quando non est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hr̃e qd̾ uellet. aut in suo corꝑe uł animo sentire qd̾ nol¬
lec. ac ꝑ hoc si motꝰ libidinis uoluntatẽ hominũ p̃ueniret
uoluntas continuo sequeret᷑. uxorq ꝓꝓter hoc numqͣm ab¬
sens ẽẽ. debebat siue conteptura siue iam gͣuida ilico admo¬
ueret᷑. & aut ꝓles seminaret᷑ aut uoluptas naturalis. ⁊ lau¬
dabilis expleret᷑. & piret sem̃ hominis. ne appetitꝰ tã hone
concupiscentie fraudaret᷑. Iantũ ñ se conuerterent conui¬
ges in eũ usum qui ẽ. contra naturã. s quotieus delestaret
membris & ad hoc creatis & genitalib uterent᷑. Uerũptam̃¬
quid si & ille usus contra naturã forsitan delectaret. qͥd si & in
hanc uoluptatẽ laudabilis illa libido ad hinniret. utrũ seque¬
rent᷑ eam qm suauis esset ac repungnarent qm̃ turpis esset: Si
sequerent᷑. ubi esset cogitatio qualiscũq honestatis: Di repug¬

Expanded text:
non habere quod uellet aut in suo corpore uel animo sentire quod nolnon habere quod uellet aut in suo corpore uel animo sentire quod nollet ac per hoc si motus libidinis uoluntatem hominum praeueniret, uoluntas continuo sequeretur, uxor, quae propter hoc numquam absens esse debebat, siue conceptura siue iam grauida, ilico admoueretur et aut proles seminaretur aut uoluptas naturalis et laudabilis expleretur et periret semen hominis, ne adpetitus tam bonae concupiscentiae fraudaretur: tantum non se conuerterent coniuges in eum usum, qui est contra naturam, sed quotiens delectaret, membris ad hoc creatis et genitalibus uterentur. uerumtamquid si et ille usus contra naturam forsitan delectaret, quid si et in hanc uoluptatem laudabilis illa libido adhinniret? utrum sequerentur eam, quoniam suauis esset, an repugnarent, quoniam turpis esset? si sequerentur, ubi est cogitatio qualiscumque honestatis? si repug
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ carnalem concupiscentiã seminat᷑ uelud ex illa oliua qͥdã
nr̃i gm̃is oleaster. sic inde renatũ nascendo trabit. ut nͥ renas¬
cendo liberari abilla peste ñ possit. Quomͦ gͦ affirmat iste
nos ascribere sc̃itatem nascentib & culpam gn̾antib origina¬
dicis & impudicis sentiat iste qdͣlibet quia ei sicut uideo mul¬
tũ placet. ñ eam laudare cunctet᷑ quam nominare confun¬
ditur. Appellet eam sic̃ appellauit membroꝵ ugorẽ. nec cas¬
tarũ auriũ reuereat᷑ horrorem. Appellet membroꝵ poten-¬
tiam. nec caueat impudentiã. Dicat si non erubescit in pa¬
radyso si nemo peccasset. hunc ibi uigorẽ uelut florẽ uire¬
re potuisse. nec opus fuisse ut tegeret᷑. qd̵ ita moueret᷑ ut
inde nemo confunderet᷑. s parata conuige semꝑ exerceret᷑
numqͣm repͥmeret᷑. ne aliquando uoluntas tante felicitati
negaret᷑. Absit enĩ ut illa beatitudo posset aut in loto illo

Expanded text:
 carnalem concupiscentiam seminatur, uelut ex illa oliua quidam nostri generis oleaster sic inde reatum nascendo trahit, ut nisi renascendo liberari ab illa peste non possit. quomodo ergo adfirmat iste nos adscribere sanctitatem nascentibus et culpam generantibdicis et inpudicis, sentiat iste quodlibet, quia ei, sicut uideo, multum placet; non eam laudare cunctetur, quam nominare confunditur; appellet eam, sicut appellauit, membrorum uigorem nec castarum aurium reuereatur horrorem; appellet membrorum potentiam nec caueat inpudentiam; dicat, si non erubescit, in paradiso si nemo peccasset, hunc ibi uigorem uelut florem uirere potuisse nec opus fuisse, ut tegeretur, quod ita moueretur, ut inde nemo confunderetur, sed parata coniuge semper exerceretur, numquam reprimeretur, ne aliquando uoluntas tantae felicitati negaretur. absit enim, ut illa beatitudo posset aut in loco illo
Abbreviated transcription (Latin):
tura s uitiũ. & licet ñ semꝑ: tam̃ plerumq male ualitu¬
dines parentũ ingenerant᷑ quodãmͦ. & apparent in corꝑi¬
b filiorum. Hoc autẽ peccm qd ipsum hominẽ in parady¬
so mutauit in peuis. qr multo ÷ grandiꝰ quã iudicare nos
possumꝰ ab omni nascente trabit᷑. nec nisi ui renastente re¬
mittit᷑. ita ut etiam de parentib iam reuatis. in quib re-¬
missũ atq tectũ ẽ. trahat᷑ in renatũ nascenttũ filioꝵ. nisi
& ipsos quos pͥma carnalis natiuitas obligauit. scd̃a sp̃ũa¬
lis absoluat. Cui rei mirabilis mirabile creator iuoluia &¬
in oleastro ꝓdurit exemplũ. ubi ñ solũ exoleastri uerũ etiã
ex oliue semine ñ insi oleaster exorit᷑. Qua ꝑꝑter qͣmius ⁊ in
cupiscentia repugnans. legi m̃tis. tamen qͥa remissa ÷ in remis¬

Expanded text:
tura, sed uitium, et licet non semper, tamen plerumque malae ualitutura, sed uitium, et licet non semper, tamen plerumque malae ualitudines parentum ingenerantur quodam modo et adparent in corporibus filiorum. Hoc autem peccatum, quod ipsum hominem in paradiso mutauit in peius, quia multo est grandius quam iudicare nos possumus, ab omni nascente trahitur nec nisi in renascente remittitur, ita ut etiam de parentibus iam renatis, in quibus remissum atque tectum est, trahatur in reatum nascentium filiorum, nisi et ipsos, quos prima carnalis natiuitas obligauit, secunda spiritalis absoluat, cuius rei mirabilis mirabile creator in oliua et oleastro produxit exemplum, ubi non solum ex oleastri, uerum etiam ex oliuae semine nonnisi oleaster exoritur. quapropter quamuis et in cupiscentia repugnans legi mentis: tamen quia remissa est in remis