comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de sanctis apostolis euuangelia sacra tes¬
tantur. qđ dum suam illis p̾diceret dñs
passionẽ: erat uerbũ absconditũ ab eis. &
capere non ualebant. Nimirum qđ tam ue¬
hement᷑ horrebat animus. minus facile per¬
suadebatur ut crederet: presertim cum &
ipse compatiens filus eiusmodi uerba subp̃¬
meret. Pȩterum factis quodammꝰ clamans. oꝑa
consummaui quȩ dedit michi pat̾ ut facerẽ.
magis ac magis actus omitt̾e. affectus retra¬
here: &e sacrorũ funib desideriorũ intenciõe
sedula ꝑreiactis. uicino iam littori herere fir¬
mus. ac cõmodius applicare. Deniq cum ue¬
nerabilis antistes sedis lingonice godefridꝰ
de quibusdã eum sollicitaret agendis. &
minus apponere animũ mniraretur: ne mire¬
ris inquit. ego enim iam non sũ de hoc mũ
idens autẽ ꝑater sanctus compassioniᷤᷤ
& misericordiȩ uiscerib affluens. Ka¬
rissimos sibifilios miserabiliter ad modũ

Expanded text:
de sanctis Apostolis Evangelia sacra tesde sanctis Apostolis Evangelia sacra testantur, 1154 quod dum suam illis praediceret Dominus passionem, erat verbum absconditum ab eis, et capere non valebant. Nimirum quod tam vehementer horrebat animus, minus facile persuadebatur ut crederet, praesertim cum et ipse compatiens filiis ejusmodi verba supmeret. Caeterum factis quodammodo clamans, « Opera consummavi, quae dedit mihi Pater ut facerem, » magis ac magis actus omittere, affectus retrahere, et sacrorum funibus desideriorum sedula intentione praejactis, vicino jam littori haerere firmius, et commodius applicare. Denique cum venerabilis antistes sedis Lingonicae Godefridus de quibusdam eum sollicitaret agendis, et minus apponere animum miraretur: « Ne mireris, inquit, ego enim jam non sum de hoc mundo. Videns autem Pater sanctus, compassionis et misericordiae visceribus affluens, charissimos sibi fratres, et filios miserabiliter admodum
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝓsequi signa: & narrandis uirtutũ ope¬
rib oꝑam dare. Hic enim uiarũ tuarũ pater
dulcissime finis beatus: & hic labor ultimꝰ
fuit. In hoc opere non minus utili qͣm diffi¬
cili. nec minus desꝑatȩ qͣm necessariȩ pacis
labores tuos gloriose compleuit. qui magnifi¬
ce semꝑ honestauit te in laborib tuis. te in suo
nomine & nomen suum in te glorificans: rex
ꝓuintie illi pace reddita. abbas sc̃s
ad monasteriũ rediit. graui admodũ iã iãꝙ
deficientis incommodo corꝑis occupatus. in
tanta animi suauitate & dulcedine spiritus
cotidie propinquabat ad exitum: ac si in
portu nauigans paulatim uela deponeret.
Euident᷑ quoq fratrib aiebat. Hȩc sunt u̾¬
ba que loquebar ad uos cum preterita hi¬
eme egrotarẽ non uobis esse qđ adhuc ti¬
meretis. estate ꝓxima imminere me mͥ cre¬
dere huiꝰ corꝑis dissolutionẽ. At quam eui¬
denter proprio didicimꝰ exꝑimento. qđ

Expanded text:
modo prosequi signa, et narrandis virtutum opemodo prosequi signa, et narrandis virtutum operibus operam dare. Hic enim viarum tuarum, Pater dulcissime, finis beatus, et hic labor ultimus fuit. In hoc opere non minus utili quam difficili, nec minus desperatae, quam necessariae pacis, labores tuos gloriose complevit, qui magnifice semper honestavit te in laboribus tuis, te in suo nomine, et nomen suum in te glorificans, Rex provinciae illi pace reddita, Abbas sanctus ad monasterium rediit, gravi admodum jam jamque deficientis incommodo corporis occupatus, in tanta animi suavitate, et dulcedine spiritus quotidie propinquabat ad exitum, ac si in portu navigans paulatim vela deponeret. Evidenter quoque fratribus aiebat: « Haec sunt verba quae loquebar ad vos, cum praeterita hieme aegrotarem, non vobis esse quod adhuc timeretis: aestate proxima imminere me mihi credere hujus corporis dissolutionem. » At quam evidenter proprio didicimus experimento, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓunciam cȩlebris fama uulgaret. impositum
plaustro ȩundẽ puerũ fratres predicti ceno¬
bii ad duxerunt ad eu: rogantes ut solita pi¬
etate misero subueniret. Ad quieuit. imposuit
manus. orauit: & eadem hora sanum reddidit.
firmiter stantẽ. firmit᷑ ambulantẽ. Demq si¬
cut ab eiusdẽ loci abbate nuꝑ accepinus.
usq hodie fratrũ pecora idẽ ꝑuer incolumis
sequitur & custodit: & siqͥs desid̾at scire. io¬
hanues est nomen eius. Alter ȩtiam claudꝰ
in eiusdem monasterii uicinia degens. eodem
temꝑore ad predicti patris sc̃ĩ benedictionem
sanatus est. & gressum recepit. S & prope lẽ¬
coꝵ urbem. loco cui nomen est gunderulla.
idem uir dei feminã cecã illuminauit: sub o¬
culis plurimoꝵ. qui de tota confluxerant regi¬
one. Cȩterũ nimis difficile. aut omnimodis
impossibile foret. itineris illiꝰ magnalia uniũ¬
sa complecti. S neq propositi nri est eiusmodi

Expanded text:
provinciam celebris fama vulgaret; impositum provinciam celebris fama vulgaret; impositum plaustro eumdem puerum fratres praedicti coenobii adduxerunt ad eum, rogantes ut solita pietate misero subveniret. Acquievit, imposuit manus, oravit, et eadem hora sanum reddidit, firmiter stantem, firmiter ambulantem. Denique, sicut ab ejusdem loci abbate nuper accepimus, usque hodie fratrum pecora idem puer incolumis sequitui et custodit; et si quis desiderat scire, Joannes est nomen ejus. Alter etiam claudus, in ejusdem monasterii vicinia degens, eodem tempore ad praedicti Patris sancti benedictionem sanatus est, et gressum recepit. Sed et prope Leucorum urbem, loco cui nomen est Gundervilla, idem vir Dei feminam caecam illuminavit sub oculis plurimorum, qui de tota confluxerant regione. Caeterum nimis difficile, aut omnimodis impossibile foret, itineris illius magnalia universa complecti. Sed neque propositi nostri est ejusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
tore obsecrans ut duceret᷑ ad eum. Cumq
ille iam ꝑtransiret audiens homo naui¬
gantẽ post eum in nauicula altera piscato.¬
rem: diffibulatã protinꝰ clamidẽ qua erat
oꝑtus porrigens dabat illi ut in nauicula
reciperet᷑. Factum est. & ut ꝑuenit ad sc̃m
iuxt̾a suȩ fidei magnitudinẽ magna uelo¬
citate sub manii eius uisu recepto. mirat᷑
clamabat uidere se colles. uidere homines.
uidere arbores & cȩt̾ã uniuersa.
aucis ab eodem loco miliariis distat
cenobiũ qđ sancti benedicti nomine
uocant. Ubi puerꝰ claudus & a renibus
infra omni ꝓrsus menbrorũ destitutus
officio: solis ad mouendũ manib utebat᷑.
& renib. pedes ȩmortuos post se trahens.
Quem ex burgundiȩ partib pater aduecꝰ¬
tum ante annos quatuor ibi reliquerat:¬
&& ex tunc fratrum elemosinis alebatur.
Itaq cum beati patris aduentũ & uirtutes
quas dñs oꝑabatur in ipso ꝑ omnẽ curea

Expanded text:
tore, obsecrans ut duceretur ad eum. Cumque tore, obsecrans ut duceretur ad eum. Cumque ille jam pertransiret, audiens homo navigantem post eum in navicula altera piscatorem, diffibulatam protinus chlamydem, qua erat opertus, porrigens dabat illi, ut in navicula reciperetur. Factum est: et ut pervenit ad Sanctum, juxta suae fidei magnitudinem magna velocitate sub manu ejus visu recepto, miratus clamabat videre se colles, videre homines, videre arbores, et caetera universa. 7. Paucis ab eodem loco milliariis distat coenobium, quod Sancti-Benedicti nomine vocant; ubi puer claudus, et a renibus infra omni prorsus membrorum destitutus officio, solis ad movendum manibus utebatur et renibus, pedes emortuos post se trahens: quem ex Burgundiae partibus pater advectum ante annos quatuor ibi reliquerat, et extunc fratrum eleemosynis alebatur. Itaque cum beati Patris adventum, et virtutes Dominus operabatur in ipso, per omnem circa
Abbreviated transcription (Latin):
imili quoq: miraculo & in simili opor¬
tunitate ipsa etiã die metensiũ ani¬
mos dñs inclinauit ad pacẽ. Ingressus enĩ¬
uir sanctus metensiũ ciuitatẽ. eꝑ̃m simul
& populũ ad ea quȩ pacis erant uehem̃¬
ter urgebat. Grauiter autẽ urebat illos
uulnus acceptũ : quib enim ualide satis
reponere cogitauerat. secus qͣm uellent re¬
mittere cogebant᷑. In ipsa hora oblata est
ei mulierꝰ paralitica de ciuitate. cui manꝰ
imꝑonens & orans dignatus est palliolũ
propriũ quoq quo utebat᷑ ipse fr̾ exc̾en¬
dere ei tenendumq episcopo tradere ꝓp¬
ter astanti: & sub eodẽ uelamine debilia
tang̾ẽ menbra. Expleta autẽ oratione.
& benedictione data erexit illã: omnib ꝙ
mirantib ꝑ mediũ illoꝵ incolumis ibat
quam attulerant in grabato.
N flumine quoq mosella dum ob intol¬
lerabilẽ concurrentiũ multitudinẽ uir be¬
atus nauicula ueheret᷑: umis ex his qui
citram desiderabant cecus clamabat in lit¬

Expanded text:
imili quoque miraculo et in simili opportunitate, ipsa etiam die Metensium animos Dominus inclinavit 1153 ad pacem. Ingressus enim Sanctus Metensium civitatem, episcopum simul et populum ad ea quae pacis erant, vehementer urgebat. Graviter autem urebat illos vulnus acceptum: quibus enim valide satis reponere cogitaverant, secus quam vellent, remittere cogebantur. In ipsa hora oblata est ei mulier paralytica, de civitate eadem: cui manus imponens, et orans, dignatus est palliolum quoque proprium, quo utebatur ipse, superextendere ei, tenendumque episcopo tradere prope astanti, et sub eodem velamine debilia tangere membra. Expleta autem oratione et benedictione data, erexit illam: omnibusque mirantibus, per medium illorum incolumis ibat, quam attulerant in grabato. In flumine quoque Mosella, dum ob intolerabilem concurrentium multitudinem Vir beatus navicula veheretur, unus ex his qui curari desiderabant, caecus clamabat in lit
Abbreviated transcription (Latin):
se desiderat: exct̾at epła quã ad unic̃¬
q t dam amicum paucissimis dieb ante
sacia  a nobis ꝓfectionẽ suam ipse dictauit.
Quã nimirũ huic nr̃e narrationi duximꝰ
inserendã: qđ iudelicet & si aliena de ipso.
ampluis tamen nos ipsus de se uerba deleç¬
tent.

Expanded text:
siderat, exstat epistola, quam ad amicum quemdam paucissimis diebus ante sacram a nobis profectionem suam ipse dictavit: quam nimirum huic nostrae narrationi duximus inserendam, quod videlicet etsi aliena quoque de ipso, amplius tamen nos ipsius de se verba delectent.
Abbreviated transcription (Latin):
tum me dñs adiuuare dignatꝰ est elaboratũ
int̾ ȩccłiasticas curas meas. ñ tibi ingererẽ int̾
publicas tuas. nisi ab homine dei qui te familia¬
rius nouit audissem. quod tã libent̾ legas ut etĩã
nocturnas aliquas horas lectioni uigilant̃ impen

Expanded text:
tum me dominus adiuuare dignatus est, elaboratum tum me dominus adiuuare dignatus est, elaboratum inter ecclesiasticas curas meas non tibi ingererem inter publicas tuas, nisi ab homine dei, qui te familiarius nouit, audissem, quod tam libenter legas, ut etiam nocturnas aliquas horas lectioni uigilanter inpen
Abbreviated transcription (Latin):
delicti: exꝑs est etiã huiusmodi conceptionis. Nun¬
quid nam & sc̃s ambrosiꝰ nuptiarũ bonitatẽ ac nͣ
potiꝰ istoꝵ hereticoꝵ quam uis tunc nondũ apparen¬
tium uanitatẽ huiꝰ suȩ sententię ueritate damna¬
uit: Quod ideo cõmemorandũ putaui: quia pe¬
lagiꝰ sic laudat ambrosiũ. ut dicat. Beatꝰ ambro¬
sius ep̃c. in cuiꝰ p̃cipue libris romanȩ lucet fides¬
ȩcclẽ. qui scͥptoꝵ inter latinos flos quidã spetiosus
enituit. Cuiꝰ fidem & purissimũ in scͥpturis sen¬
sum. ne inimicꝰ quidẽ ausus ẽ reprehendere. Peni¬
teat gͦ eũ quod sensit aduersus ambrosiũ. ne pe¬
niteat eũ quod sic laudauit ambrosiũ. Habes li¬
brũ & molestia longitudinis & difficultate questi¬
onis. quã mͥ fuit ad dictandũ tã tibi ad legendũ
negotiosum. quibus particulis tẽpoꝵ te inuenire
potuit aut potuerit otiosum. Quẽ ꝓfecto quan¬

Expanded text:
delicti, expers etiam huius modi conceptionisdelicti, expers etiam huius modi conceptionisquidnam et sanctus Ambrosius nuptiarum bonitatem ac non potius istorum haereticorum quamuis tunc nondum adparentium uanitatem huius suae sententiae ueritate damnauit? quod ideo commemorandum putaui, quia Pelagius sic laudat Ambrosium, ut dicat: \'beatus Ambrosius episcopus, in cuius praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere\'. paeniteat ergo eum quod sensit aduersus Ambrosium, ne paeniteat eum quod sic laudauit Ambrosium. habes librum et molestia longitudinis et difficultate quaestionis quam mihi fuit ad dictandum, tam tibi ad legendum negotiosum, quibus particulis temporum te inuenire potuit aut potuerit otiosum. quem profecto, quan
Abbreviated transcription (Latin):
anuptialibꝰ bonis tã ꝓlixa disputatione distingue¬
re. ꝓpt̾ nouos hereticos. qͥ cum hec reprehenditur
calum niant᷑. quasi nuptiȩ reprehendant᷑. ut scili¬
cet eam tanquã bonũ naturale laudando suũ
pestiferũ dogna confirment. qͦ asserunt ꝓlem
quȩ ꝑ ilłã nascit᷑ nullũ trahere originale peccatũ.
de hac gͦ carnis concupiscentia beatꝰ ambrosius
mediolanensis ep̃c cuiꝰ sacerdotali ministerio
lauacrũ regenerationis accepi. sic breuit̾ est locu¬
tus. cum exponens ysaiam ꝓpħam. carnalẽ. xp̃ina¬
tiuitatẽ insinuaret. Idõ inquit quasi homo per¬
uniuersa temptatꝰ est. & insimilitudinẽ hominũ
cuncta sustinuit. s quasi de spũ natꝰ abstinuit a
peccato. Omnis homo enĩ mendax. & nemo sine
peccato nisi solus ds. Seruatũ est gͥ ut ex uiro &
muliere idest ꝑ illã corpoꝵ commixtionẽ. nemo
uideatur expers ẽẽ delicti. Qui autẽ exꝑs est

Expanded text:
a nuptialibus bonis prolixa disputatione distinguea nuptialibus bonis prolixa disputatione distinguere propter nouos haereticos, qui cum haec reprehenditur calumniantur, quasi nuptiae reprehendantur, ut scilicet eam tamquam bonum naturale laudando suum pestiferum dogma confirment, quo adserunt prolem, quae per illam nascitur, nullum trahere originale peccatum: de hac ergo carnis concupiscentia beatus Ambrosius Mediolanensis episcopus, cuius sacerdotali ministerio lauacrum regenerationis accepi, sic breuiter est locutus, cum exponens Esaiam prophetam carnalem Christi natiuitatem insinuaret: <ideo>, inquituniuersa temptatus est et in similitudine hominum cuncta sustinuit, sed quasi de spiritu natus abstinuit a peccato; omnis enim homo mendax et nemo sine peccato nisi unus deus. seruatum est igitur, ut ex uiro et muliere, id est per illam corporum commixtionem nemo uideatur expers esse delicti. qui autem expers
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ñ habebit eccłia maculam aut rugam aut a-¬
liquid huimodi. ubi nichil rep̃hensionis nichil si¬
mulationis erit. ubi ñ solum reatꝰ s nec concupis¬
centia erit ulla peccati : quorum erit nisi bapti¬
ratorum: Ac ꝑ hoc non solum omnia peccata. sed
omnia ꝓrsus omnium hominũ mala. xp̃iani laua¬
chri scĩtate tolluntur. qͦ mundat eccl̃iam suam
x p̃c. ut exhibeat eã sibi non in isto scło s in fut᷑o.
non habentẽ macłam aut rugam. aut aliqͥd enis
modi. Nam qͥ modo eam talem ẽẽ dicunt. et tamen
in illa sunt. qm̃ & ipsi fatent᷑ se habere peccata.
siuerũ dicunt. profecto qm̃ mundi non sunt a
peccatis. habet in eis eccłia macłam. Si autẽ falsũ
dicunt. qͥa corde duplici locunt᷑. habet in eis ȩc-¬
clesia rugã. Si autẽ se dicunt ista ñ ipsam ha
tinere fateant᷑. ut etiã sua confessione damnent᷑.
De hac autẽ concupiscentia carnis. quã curauimꝰ

Expanded text:
ubi non habebit ecclesia maculam aut rugam aut aubi non habebit ecclesia maculam aut rugam aut aliquid eius modi, ubi nihil reprehensionis, nihil simulationis erit, ubi non solum reatus, sed nec concupiscentia erit ulla peccati, quorum erit nisi baptizatorum? Ac per hoc non solum omnia peccata, sed omnia prorsus hominum mala christiani lauacri sanctitate tolluntur, quo mundat ecclesiam suam Christus, ut exhibeat eam sibi non in isto saeculo, sed in futuro non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi. nam qui modo eam talem esse dicunt et tamen in illa sunt, quoniam et ipsi fatentur se habere peccata, si uerum dicunt, profecto, quoniam mundi non sunt a peccatis, habet in eis ecclesia maculam; si autem falsum dicunt, quia corde duplici loquuntur, habet in eis ecclesia rugam. si autem se dicunt habere ista, non tinere fateantur, ut etiam sua confessione damnentur. De hac autem concupiscentia carnis, quam curauimus
Abbreviated transcription (Latin):
nerationis. & uerbo scĩficationis. omnia ꝓrsꝰ mala
hominum regeneratorũ mundent᷑ atq sanent᷑: ñ so¬
lum peccata quȩ omnia nc̃ remittunt᷑ inbaptismo.
s etiam quȩ posteriꝰ humana ignorantia uel infir¬
mitate contͣhunt᷑. Non ut baptisma qͦtiens peccat᷑
totiens repetat᷑. s quia ipso qͦd semel dat᷑ fit. ut non
solum antea uerum etiam postea quorumlibet pec¬
catorum uenia fidelibꝰ impetret᷑. Quid enĩ ꝓdesset
uel ante baptismũ penitentia. nisi baptismũ seqͤret᷑:
uel postea nisi p̃cederet: In ipsa quoq oratione do-¬
miniea quȩ cotidiana ẽ nr̃a mundatio. qͦ fructu
quo affectu diceretur. dimitte nobis debita nr̃a.
nisi abeis qui baptizati sunt. diceret᷑: Itẽq elemo¬
sinarum largitas & beneficientia qͣntalibet. cui
tandẽ ad dimittenda sua peccata ꝓdesset. si bapti¬
zatus ñ esset: Postremo regni cęlorũ ipsa felicitas

Expanded text:
nerationis et uerbo sanctificationis omnia prorsus mala nerationis et uerbo sanctificationis omnia prorsus mala hominum regeneratorum mundentur atque sanentur, non solum peccata quae omnia nunc remittuntur in baptismo, sed etiam quae posterius humana ignorantia uel infirmitate contrahuntur, non ut baptisma quotiens peccatur, totiens repetatur, sed quia ipso quod semel datur fit, ut non solum antea, uerum etiam postea quorumlibet peccatorum uenia fidelibus impetretur. quid enim prodesset uel ante baptismum paenitentia, nisi baptismus sequeretur, uel postea, nisi praecederet? in ipsa quoque oratione dominica, quae cotidiana est nostra mundatio, quo fructu, quo effectu diceretur: dimitte nobis debita nostra, nisi ab eis, qui baptizati sunt, diceretur? itemque elemosynarum largitas et beneficientia quantalibet cui tandem ad dimittenda sua peccata prodesset, si baptizatus non esset? postremo regni caelorum ipsa felicitas,
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ remisse sunt iniquitates. & cuiꝰ tecta sunt pec
cata. Beata cui ñ imputat dñs peccatũ. S illud
qͦd remissum ẽ. & tectum est & ñ imputat᷑. donec
fiat ineternã immortalitatẽ plena mutatio. habet
um qͣndã occultã unde seminet᷑ amarꝰ oleaster. ni-¬
si & illic eadẽ dĩ agricultura remiitat᷑. tegat᷑. ñ im¬
putetur. Non erit autẽ omino aliqͥd uł incarnali
semine uitiosũ. cum eadẽ regeneratione quȩ nc̃ fit
ꝑ sacrum lauachrum usq infinẽ cuncta mala ho-¬
minis purgante atq sanante. eadẽ caro ꝑ quã fac¬
ta ẽ anima carnalis. fiet etiã ipsa spiritalis. nullã
legi mentis resistentẽ concupiscentiã carnis habit᷑a
nichil carnalis seminis emissura. Sic enĩ accipien-
aquȩ inuerbo. ut exhiberet sibi ipse glosã eccłiã.
ñ habentẽ maculã aut rugam. aut aliqͥd huiꝰmodi.
sic inquã hoc accipiendum ẽ. ut eodẽ lauacro rege¬

Expanded text:
cuius remissae sunt iniquitates et cuicuius remissae sunt iniquitates et cuipeccatum. sed illud quod remissum est et tectum est et non inputatur, donec fiat in aeternam inmortalitatem plena mutatio, habet uim quandam occultam, unde seminetur amarus oleaster, nisi et illic eadem dei agricultura remittatur, tegatur, non inputetur. non erit autem omnino aliquid uel in carnali semine uitiosum, cum eadem regeneratione, quae nunc fit per sacrum lauacrum, usque in finem cuncta mala hominis purgante atque sanante eadem caro, per quam facta est anima carnalis, fiet etiam spiritalis ipsa, nullam legi mentis resistentem concupiscentiam carnis habitura, nihil carnalis seminis emissura. sic enim accipienduaquae in uerbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam ecclesiam, non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, sic, inquam, hoc accipiendum est, ut eodem lanacro rege
Abbreviated transcription (Latin):
est appellatꝰ ab oleo id est acrismate. iustus ex fide
uiuit. hoc aut qͦd inparente regenerato tanqͣm ino¬
leȩ semine sine ullo reatu qͥa remissũ ẽ tegit᷑ ꝓfecto
inꝓle ñdũ regen̾ata uelut moleastro cũ reatu habet᷑:
donec etiã illic eadẽ grã remutat᷑. Ex quo enĩ adã
exolea tali inqua nec semen erat erꝰmodi. unde ama¬
ritudo nasceretur oleastri. inoleastrũ peccando
conuersus est. quia tam magnum peccatũ fuit. ubi
magna fieret indeteriꝰ mutatio nat᷑ȩ. totũ genus
humanum fecit oleastrũ: ita ut quenadmodũ nẽ
inipsis uidemus arboribꝰ. siqͥd inde mnoleam gũa
diuina conuertit. ibi uitium primȩ natiuitatis
qͣd erat originale peccatum. de concũpiscentia car¬
nali traductum & attractum remittat᷑. tegatur.
ñ imputetur: unde tam̃ oleaster nascat᷑. nisi & ip¬
se moleam eadẽ grã renascat᷑. Beata itaq olea.

Expanded text:
est appellatus ab oleo, id est a chrismate, iustus ex fide est appellatus ab oleo, id est a chrismate, iustus ex fide uiuit. hoc autem quod in parente regenerato tamquam in oleae semine sine ullo reatu, quia remissum est, tegitur, profecto in prole nondum regenerata uelut in oleastro cum reatu habetur, donec etiam illic eadem gratia remittatur. ex quo enim Adam ex olea tali, in qua nec semen erat eius modi, unde amaritudo nasceretur oleastri, in oleastrum peccando conuersus est, quia tam magnum peccatum fuit, ubi magna fieret in deterius mutatio naturae, totum genus humanum fecit oleastrum, ita ut — quemadmodum nunc in ipsis uidemus arboribus — si quid inde in oleam gratia diuina conuertit, ibi uitium primae natiuitatis, quod erat originale peccatum de carnali concupiscentia traductum et adtractum, remittatur, tegatur, non inputetur, unde tamen oleaster nascatur, nisi et ipse in oleam eadem gratia renascatur. Beata itaque olea,
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Nulla gͦ inquit condemnatio ẽ nunc his qͥ st̃
in xp̃o iħu. etiam nunc in quit qͣndo lex inmẽbris
repugnat legi mentis. & captiuũ aliqͥd tenet in
corpore mortis huius. nulla condemnatio ẽ his qͥ
nisi quia eius reatum peccatorũ omniũ remissio¬
ne dissoluit. ut quanuis adhuc maneat. & de die
indiem magis magisq minuatur:÷ inpeccatum
tam̃ ñ imputet᷑:: Hec itaq remissio peccatorũ qͣn¬
diu ñ fit inꝓle. sic ibi ẽ lex ista peccati. ut etiã in
peccatum imputet᷑. id est ut etiã reatꝰ eiꝰ cum illa
sit: quȩ teneat ȩterni supplicii debitorẽ. Hoe enĩ
traicit parens inꝓlem carnalem qͦd ẽ ipse carna-¬
liter natus: non qͦd spiritalit̾ ẽ recreatꝰ. Quia id
ipsum qͦd carnaliter natus est. quanuis reatu solu¬
to ñ impediat fructum eiꝰ. tam̃ tanqͣm insemine
oliuȩ latet. etiam si ꝓpter remissionẽ peccatorum

Expanded text:
mus. nulla ergo, inquit, condemnatio est nunc his qui sunt mus. nulla ergo, inquit, condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Iesu. etiam nunc, inquit, quando lex in membris repugnat legi mentis et captiuum aliquid tenet in corpore mortis huius, nulla condemnatio est his qui liberauit, quomodo? nisi quia eius reatum peccatorum omnium remissione dissoluit, ut quamuis adhuc maneat et de die in diem magis magisque minuatur, in peccatum tamen non inputetur. Haec itaque remissio peccatorum quamdiu non fit in prole, sic ibi est lex ista peccati, ut etiam in peccatum inputetur, id est, ut etiam reatus eius cum illa sit, quae teneat aeterni supplicii debitorem. hoc enim traicit parens in prolem carnalem, quod et ipse carnaliter natus, non quod spiritaliter est renatus, quia id ipsum, quod carnaliter natus est, quamuis reatu soluto non inpediat fructum eius, tamen tamquam in semine oliuae latet, etiamsi propter remissionem peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s concupiscit ad uersus carnẽ. Atq ita qͣnuis lex
ista captiuum teneat aliqͥd earnis. unde refistat
legimentis. ñ tam̃ regnat innr̃o licet mortali cor¬
pore. si ñ obedit᷑ desidiis eiꝰ. Solent enĩ & hostes
aduersum qͦs dimicat᷑. & inferioriores eẽ incerta-¬
mine: & uicti aliqͥd tenere captiuum. Quod in
carne nr̃a qͣnuis sublege peccati teneat᷑. tam̃ inspe
redemptionis ẽ: quia & ipsa uiciosa concupiscen¬
tia nulla omnino remanebit. Caro aut̃ nr̃a ab ea
peste morboq sanata. & tota immortalitate ues¬
tita inȩterna beatitudine ꝑmanebit. Subiungit
aut̃ apłs & dicit. Igitur ipse ego mente seruio legi
dei: carne aut̃ legi peccati. Quod sic intelligendũ
est. Mente seruio legi dei. ñ consentiendo legi pec¬
cati: carne autẽ seruio legi peccati: habendo de¬
sideria peccati. Quibꝰ & si ñ consentio: ñdũ tam̃ ꝑe¬
nitus careo. Deniq quid post hȩc intułit attenda¬

Expanded text:
spiritus concupiscit aduersus carnem. atque ita quamuis lex spiritus concupiscit aduersus carnem. atque ita quamuis lex ipsa peccati captiuum teneat aliquid carnis, unde resistat legi mentis, non tamen regnat in nostro licet mortali corpore, si non oboeditur desideriis eius. solent enim et hostes, aduersus quos dimicatur, et inferiores esse in certamine et uicti aliquid tenere captiuum. quod in carne nostra quamuis sub peccati lege teneatur, tamen in spe redemptionis est, quia ipsa uitiosa concupiscentia nulla omnino remanebit, caro autem nostra ab ea peste morboque sanata et tota inmortalitate uestita in aeterna beatitudine permanebit. Subiungit autem apostolus et dicit: igitur ego ipse mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quod sic intellegendum est: mente seruio legi dei non consentiendo legi peccati; carne autem seruio legi peccati habendo desideria peccati, quibus etsi non consentio, nondum tamen penitus careo. denique quid post haec intulerit adtenda
Abbreviated transcription (Latin):
tetur. qͦd ꝓprie lex peccati uocatur: tam̃ sub ipsa le¬
ge peccati hoc est sub concupiscentia sua nisi aliqͣn¬
tum teneret᷑ caro nr̃a captiua. qͦmͦ esset uerum qͦd
ait idem apls adoptionẽ expectantes redẽp̃tionẽ
corporis nr̃i: In tantum gͥ adhue expectatur re¬
demptio corporis nr̃i: in qͣntum adhuc ex parte¬
aliqua captiuũ ẽ sublege peccati. Unde & hic ex¬
clamans ait. Infelix ego homo. quis me lib̾abit
de corpore mortis huius: Gr̃ã dei ꝑ iħm. xp̃m do¬
pus qͦd corrumꝑit᷑ aggrauat animã: Cum gͦ id
ipsũ corpꝰ iã incorruptibile recipiet᷑. plena erit
lib̾atio a corpore mortis huius: aqͦ non liberantur
qui sunt ad penã resurrecturi. Ad corpꝰ ergo mor¬
tis huius intelligit᷑ ꝑtinere. ut alia lex in m̃bris
repugnet quidem legi mentis dũ caro concupis¬
cit aduersus spiritũ & si mentẽ ñ subigit. quia &

Expanded text:
tetur, quod proprie lex peccati uocatur, tamen sub ipsa letetur, quod proprie lex peccati uocatur, tamen sub ipsa lege peccati, hoc est sub concupiscentia sua, nisi aliquantum teneretur caro nostra captiua, quomodo esset uerum, quod ait idem apostolus: adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri? in tantum igitur adhuc expectatur redemptio corporis nostri, in quantum adhuc ex aliqua parte captiuum est sub lege peccati. unde et hic exclamans ait: infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei per Iesum Chpus quod corrumpitur, adgrauat animam? cum ergo id ipsum corpus iam incorruptibile recipietur, plena erit liberatio a corpore mortis huius, a quo non liberantur, qui sunt ad poenam resurrecturi. ad corpus ergo mortis huius intellegitur pertinere, ut alia lex in membris repugnet quidem legi mentis, dum caro concupiscit aduersus spiritum, etsi mentem non subiuget, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
set caro eius inuenta. tulerunt dominũ meum
& nescio ubi posuerunt eum: Num ideo ñ recte
dictum ẽ. quia ñ dictum est carnẽ uel corpꝰ dm̃i
& ipse apłs qͦmodo recte potuerit de carne sua
dic̾e̾ captiuantẽ me. satis euidenter apparuit.
Cum enim dixisset scio quia ñ habitat in me: id
bonum. Hȩc gͦ captiuatur sub lege peccati: inqua
ñ habitat bonũ. hoc ẽ caro. Carnẽ aũt nunc ap¬
pellauit. ubi ẽ morbidꝰ quidã carnis affectꝰ. ñ ipsã
corporis conformationẽ. euiꝰ membra ñ adhiben-¬
da sunt arma peccato. id est eidẽ ipsi concupiscen-¬
tiȩ. quȩ hoc carnale nr̃m captiuum tenet. Nam
quantum attinet ad ipsam corporalẽ substantiã
atq naturã inuiris fidelibꝰ. siue coniugatis siue
continentibꝰ iam templum dei est. At tam̃ si oĩno
nichil carnis nr̃e captiuũ teneret᷑. ñ qͥdẽ sub diabolo
qͥa & ibi facta ẽ peccati remissio. ut peccatũ ñ impu¬

Expanded text:
set caro eius inuenta: tulerunt dominum meum set caro eius inuenta: tulerunt dominum meum et nescio ubi posuerunt eum? num ideo non recte dictum est, quia non dictum est 'carnem\' uel \'corpus domini ius et ipse apostolus quomodo recte potuerit de carne sua dicere: captiuantem me, satis euidenter aperuit. cum enim dixisset: scio enim quia non habitat in me, id bonum. haec ergo captiuatur sub lege peccati, in qua non habitat bonum, hoc est caro. carnem autem nunc appellauit, ubi est morbidus quidam carnis adfectus, non ipsam corporis conformationem, cuius membra non adhibenda sunt arma peccato, id est eidem ipsi concupiscentiae, quae hoc carnale nostrum captiuum tenet. nam quantum adtinet ad ipsam corporalem substantiam atque naturam, in uiris fidelibus, siue coniugatis siue continentibus, iam templum dei est. attamen, si omnino nihil carnis nostrae captiuum teneretur non quidem sub diabolo, quia et ibi facta est peccati remissio, ut peccatum non inpu
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum illud qͦd ait uideo aliam legẽ mmẽbris meis
repugnantẽ legi mentis meȩ. ipsa est ista de qua lo-¬
quimur concupiscentia. lex peccati in carne peccati
Quod autẽ dixit. & captiuantẽ me sublege peccati.
hoc ẽ sub se ipsa quȩ est inmembris meis. aut capti-¬
uantẽ dixit captiuare conantẽ. id est ad consentien-¬
dum implendũq cogentẽ. aut potiꝰ qͦd ñ habet
controuersiam. captiuantẽ scđm carnẽ. quã nisi
teneret carnalis concupiscentia quã legem pec¬
cati uocat. non utiq inea ullum illicitum de¬
siderium cui mens obedire non debeat cõmoue.¬
ret. Quod autẽ non ait captiuantẽ carnẽ meã.
s captiuantẽ mȩ. hinc factum est ut sensus hic
alius quęreret᷑. & acciꝑemus captiuantẽ. uelut
dixisset captiuare conantẽ. S cur ñ diceret cap¬
tiuantẽ me. ubi uellet intelligi carnem suam:
An ñ dictum ẽ de iħu cum inmonum̃to ñ fuis¬

Expanded text:
Vemm illud quod ait: uideo autem aliam legem in membris meis Vemm illud quod ait: uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ipsa est ista de qua loquimur concupiscentia, lex peccati in carne peccati. quod autem dixit: et captiuantem me sub lege peccati, hoc est: sub se ipsa, quae est in membris meis, aut captiuantem dixit captiuare conantem, id est ad consentiendum inplendumque cogentem, aut potius — quod non habet controuersiam — captiuantem secundum carnem, quam nisi teneret carnalis concupiscentia, quam legem peccati uocat,. non utique in ea ullum inlicitum desiderium, cui mens oboedire non debeat, commoueret. quod autem non ait: captiuantem carnem meam, sed: captiuantem me, hinc factum est, ut sensus hic alius quaereretur et acciperemus captiuantem, uelut dixisset: captiuare conantem. sed cur non diceret: captiuantem me, ubi uellet intellegi carnem suam? an non dictum est de Iesu, cum in monumento non fuis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Demnde repetens apłs. ut ampliꝰ cõm̃det senten¬
tiam suꝑiorẽ. non enim qͦd uolo inquit facio bo¬
num. s qͦd nolo malum hoc ago. Si aut̃ qͦd nolo
hoc ego facio: iam ñ ego oꝑor illud. s qͦd habitat
mme peccatum. Et sequitur. Inuenio gͦ legẽ mͥ
uult. qͦmam ñ ipsi legi quȩ dicit ñ concupisces. s
michi adiacet malum qͦd nolo. quia & nolens cor-¬
cupisco. Condelector enim legi dei inquit. scdm̃¬
int̾iorẽ hominẽ. Uideo aut̃ aliam legẽ inmembris
meis. repugnantẽ legi mentis meȩ. & captiuantẽ
me sublege peccati quȩ est inmembris meis. Ista
condelectatio legis dei scd̃m int̾iorẽ hominẽ. de
magna nobis uenit grã dei. Inea quippe int̾ior ho-
mo nr̃ renouat᷑ de die indiem. cum in ea ꝓficit ꝑse¬
ueranter. Non enim timor est torquens: s amor libers.
Ibi sumus ueracit̾ liberi: ubi ñ delectamur inuiti.

Expanded text:
esset. Deinde repetens apostolus, ut amplius commendet sentenesset. Deinde repetens apostolus, ut amplius commendet sententiam superiorem, non enim quod uolo, inquit, facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, et sequitur: inuenio ergo legem mm non ipsi legi, quae dicit: non concupisces, sed mihi adiacet malum quod nolo, quia et nolens concupisco. condelector enim, inquit, legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem me sub lege peccati quae est in membris meis. ista condelectatio legi dei secundum interiorem hominem de magna nobis uenit gratia dei. in ea quippe interior homo noster renouatur de die in diem, cum in ea proficit perseueranter. non enim timor est torquens, sed amor libens. ibi sumus ueraciter liberi, ubi non delectamur inuiti.
Abbreviated transcription (Latin):
nulla sunt: sicut tunc ꝑficitur malũ. qͣndo desi
deriis malis obeditur. Quando aut̃ sunt qͥdẽ. sed
ñ eis obeditur. nec malũ ꝑficit᷑. quia ñ eis obeditur.
nec bonum qr sunt. s fit ex aliqua parte bonũ. q
concupiscentiȩ malȩ ñ consentit᷑. & exaliqͣ parte
remanet malum. quia uel concupiscit᷑. Ideo gͦ a¬
postolus ñ ait. facere bonum sibi ñ adiacere.s ꝑfi¬
cere. Multum enim bonum facit. qui facit qͦd scͥp¬
tum est. post concupiscentias tuas ñ eas. S ñ ꝑfi-¬
cit. qͥa ñ implet quod scriptum ẽ. ñ concupiscas.
Ad hoc gͦ dicit lex ñ concupiscas. ut nos in hoc mor¬
bo inuenientes iacere. medicinã gr̃ȩ quȩreremꝰ.
& eo precepto sciremus ad quid debeamꝰ in hac
mortalitate ꝓficiendo conari: & quo possit anobiͤ
in illa immortalitate beatissima ꝑueniri. Nisi e¬
nim qͣndoq ꝑficiendum esset: nunquã iubendũ

Expanded text:
nulla sunt, sicut tunc perficitur malum, quando malis nulla sunt, sicut tunc perficitur malum, quando malis desideriis oboeditur. quando autem sunt quidem, sed non eis oboeditur, nec malum perficitur, quia non eis oboeditur, nec bonum, quia sunt, sed fit ex aliqua parte bonum, quia concupiscentiae malae non consentitur, et ex aliqua parte remanet malum, quia uel concupiscitur. ideo ergo apostolus non ait facere bonum sibi non adiacere, sed perficere. multum enim boni facit, qui facit quod scriptum est: post concupiscentias tuas non eas, sed non perficit, quia non inplet quod scriptum est: non concupiscas. ad hoc ergo dixit lex: non concupisces, ut nos in hoc morbo inuenientes iacere medicinam gratiae quaereremus et in eo praecepto sciremus, et quo debeamus in hac mortalitate proficiendo conari et quo possit a nobis in illa inmortalitate beatissima perueniri; nisi enim quandoque perficiendum esset, nunquam iubendum
Abbreviated transcription (Latin):
est utrunq. & ipse odit quia malum eẽ nouit: & ip¬
se facit. quia fac̾e statuit. Iam uͦ si & illud addat qͦd
script᷑a ꝓhibet dicens. neq exhibueritis membra
ur̃a arma iniquitatis peccato. ut qͦd facere statuit
incordet etiam corpore compleat. & ideo dicat ñ
ego oꝑorullud s quod habitat in me peccatum. qͥa
cum id decernit & facit. displicet sibi. tantum er-¬
rat ut nec se ipsum agnoscat: qͣndo cum extoto
ipse sit. & corde statuente & corpore implente. ad¬
huc se ipsum eẽ ñ putat. Qui gͦ dicit iam ñ ego o¬
ꝑor illud s qͦd habitat inme peccatum. si tantũmꝰ
concupiscit. uerum dicit: ñ si cordis consensione
decernit. aut etiã minist̾io corporis ꝑficit. Deinde
adiungit apłi. Scio enim qr ñ habitat inme hoc
est incarne mea. bonum. Uelle enĩ adiacet michi:
ꝑficere autẽ bonum ñ inuenio. hoc ideo dictum ẽ.
quia tunc ꝑficitur bonum qͣndo desidĩa mala

Expanded text:
est utrumque: et ipse odit, quia malum esse nouit, et ipest utrumque: et ipse odit, quia malum esse nouit, et ipse facit, quia facere statuit. iam uero si et illud addat, quod scriptura prohibet dicens: neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ut quod facere statuit in corde, etiam corpore conpleat, et ideo dicat: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, quia cum id decernit et facit displicet sibi, tantum errat, ut nec se ipsum agnoscat, quando, cum ex toto ipse sit et corde statuente et corpore inplente, adhuc se ipsum esse non putat. Qui ergo dicit: iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, si tantummodo concupiscit, uerum dicit, non si cordis consensione decernit aut etiam ministerio corporis perficit. Deinde adiungit apostolus: scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. hoc ideo dictum est, quia tunc perficitur bonum, quando desideria mala
Abbreviated transcription (Latin):
hinc enim & alio loco idem apłs loquens: uelut.
exsuȩ ꝑsonȩ introductione instruit dicens. Nora
enim qđ uolo hoc ago. s quod odi illud facio: id ẽ
concupisco. Quia & hoc nollet facere. ut esset exom
n parte ꝑfectus. Si autẽ quod nolo inquit. hoc facio
consentio legi qͦmam bona: quia & hoc & illa non
uult. qͦd & ego nolo. Non enim uult ut concupiscã
quȩ dicit ñ concupisc̾e: & ego nolo concupiscere.
In hoc itaq consentiunt uoluntas legis & mea. Ue¬
rum quia concupiscere nolebat & tam̃ concupisce-¬
bat. s eidẽ concupiscentiȩ nequaqͣm consentiendo
seruiebat. adiunxit atq ait. Nunc autẽ iam non
ego oꝑor illud: s id qͦd inme habitat peccatũ. Mul-¬
tum aũt fallit᷑ homo qui consentiens concupiscen¬
tie carnis suȩ. & qͦd illa desiderat decernens facere
& statuens: putat sibi adhuc eẽ dicendũ. non ego
oꝑor illud. etiam si oderit qͥa consentit. Simul enĩ

Expanded text:
hinc enim et alio loco idem apostolus loquens uelut hinc enim et alio loco idem apostolus loquens uelut ex suae personae introductione nos instruit dicens: non enim quod nolo, hoc ago, sed quod odi, illud facio, id est concupisco, quia et hoc nollet facere, ut esset omni ex parte perfectus. si autem quod nolo, inquit, hoc facio, consentio legi quoniam bona, quia hoc et illa non uocatur, quod et ego nolo. non uult enim ut concupiscam, quae dicit: non concupisces, et ego nolo concupiscere. in hoc itaque consentiunt uoluntas legis et mea. uerum quia concupiscere nolebat et tamen concupiscebat, sed eidem concupiscentiae nequaquam consentiendo seruiebat, adiunxit atque ait: nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Multum autem fallitur homo: qui consentiens concupiscentiae carnis suae et quod illa desiderat decernens facere et statuens putat sibi adhuc esse dicendum: non ego operor illud, etiamsi oderit, quia consentit. simul enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut tibi remittantur. Manent gͦ. isi remittant᷑.
ẜ qͦmodo manent si p̃terita sunt. nisi qͥa p̃t̾iert̃
actu. manent reatu: Sic itaq fieri econtͣrio po¬
test. ut etiam illud maneat actu. p̃tereat reatũ.
Agit enim aliqͥd concupiscentia carnis. & qͣndo ñ
exhibet᷑ ei uel cordis assensus ubi regnet. uel m̃bra
uelut arma quibꝰ impleat᷑ quod iubet. Agit aũt
quid. nisi ipsa desidia mala & turpia: Non enĩ
si bona & licita essent. eis obedire ꝓhiberet apłs
cdicens. Non regnet peccatum inur̃o mortali cor¬
pore ad obediendum desid̾iis eiꝰ. Non enim aitad
habenda desidia eius. s ad obediendũ desidiis eius.
Ut qͦnã sunt inali is maiora. inaliis minora. ꝓut qͥsq
inhominis int̾ioris nouitate ꝓfec̾it. in hoc agoneos
iustitiȩ pudicicieq seruemus. ne illis obediamus.
Ut tamen nec ipsa desideria sint. uelle debemus.
etiam si incorpore mortis huiꝰ id optinere. ñ possumꝰ

Expanded text:
ut tibi remittantur. manent ergo, nisi remittantur. ut tibi remittantur. manent ergo, nisi remittantur. sed quomodo manent, si praeterita sunt, nisi quia praeterierunt actu, manent reatu? sic itaque fieri e contrario potest, ut etiam illud maneat actu, praetereat reatu. Agit enim aliquid concupiscentia carnis et quando ei non exhibetur uel cordis adsensus, ubi regnet, uel membra uelut arma quibus inpleatur quod iubet. agit autem quid nisi ipsa desideria mala et turpia? non enim si bona et licita essent, eis oboedire prohiberet apostolus dicens: non regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius; non enim ait: ad habenda desideria eius, sed: ad oboediendum desideriis eius, ut, quoniam sunt in aliis maiora, in aliis minora, prout quisque in hominis interioris nouitate profecerit, in hoc agonem iustitiae pudicitiaeque seruemus, ne illis oboediamus. ut tamen nec ipsa sint desideria, uelle debemus, etiamsi in corpore mortis huius id obtinere non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
rantur inxp̃o cum remissionẽ accipiunt ꝓrsus
omnium peccatorũ. utiq necesse ẽ ut reatꝰ etiã huiꝰ
licet adhuc manentis concupiscentiȩ remittat᷑: ut
inpeccatum sicut dixi ñ imputetur. Nam sicut
eorum peccatorum quȩ manere ñ possunt. qͦniã cũ
fiunt p̃tereunt. reatus tam̃ manet. & nisi remiitat᷑
ineternum manebit: sic illiꝰ qͣndo remittit᷑ reatꝰ
aufert᷑. Hoc est enim ñ hab̾e peccatum: reum ñ eẽ
peccati. Nam siquisquã uerbi grã fecerit adult̾ium:
etiam si nunquã deinceps faciat. reus ẽ ad ult̾ii. do-¬
nec reatus ipsius indulgentia remittatur. habet.
gͦ peccatum. qͣnuis illud qͦd admisit ñ sit: qͥa cum
tẽpore quo factum est p̃teriit. Nam si apeccando
desist̾e hoc esset ñ habere peccata. suffic̾et ut hoc
nos moneret script᷑a. fili peccasti: ñ adicias iterũ
Non aut̃ suffecit. s addidit. & de pristinis penit̾e.

Expanded text:
rantur in Christo cum remissionem accipiunt prorsus rantur in Christo cum remissionem accipiunt prorsus omnium peccatorum, utique necesse est ut reatus etiam huius licet adhuc manentis concupiscentiae remittatur, ut in peccatum, sicut dixi, non inputetur. nam sicut eorum peccatorum, quae manere non possunt, quoniam cum fiunt praetereunt, reatus tamen manet et, nisi remittatur, in aeternum manebit, sic illius, quando remittitur, reatus aufertur. hoc est enim non habere peccatum, , reum non esse peccati. nam si quisquam uerbi gratia fecerit adulterium, etiamsi numquam deinceps faciat, reus est adulterii, donec reatus ipsius indulgentia remittatur. habet ergo peccatum, quamuis illud quod admisit iam non sit, quia cum tempore quo factum est praeteriit. nam si a peccando desistere hoc esset non habere peccata, sufficeret, ut hoc nos moneret scriptura: fili, peccasti, non adicias iterum; non autem sufficit, sed addidit: et de pristinis deprecare,
Abbreviated transcription (Latin):
stantialiter manet sicut aliqͦd corpꝰ aut sp̃s: s af¬
fectione quadam malȩ qualitatis sicut languor.
Non gͦ aliquid remanet quod remiitat᷑ cum fit
sicut scriptum est. ꝓpicius dñs om̃ibꝰ iniqͥtatibꝰ
nr̃is. s donec fiat quod sequit᷑ qui sanat om̃s lan¬
guores tuos. qui redimit de corruptione uitã tuã.
manet incorpore mortis huius carnalis concupis¬
centia. cuiꝰ uitiosis desidĩis ad illicita ꝑpetranda ñ
obedire p̃cipimur ne regnet peccatũ in nr̃o morta.¬
li corpore. Quȩ tam̃ concupiscentia cotidie minuit᷑.
inꝑficientibꝰ & continentibꝰ. accedente etiã senec¬
tute multo maxime. Qui uͦ ei nequit̾ seruiunt
tantas in eis uires accipit. ut plerunq iam etate
deficientibꝰ membris. ei̾dẽq partibꝰ corporis adiliz¬
lud opꝰ iam moueri minime ualentibꝰ turpius
& ꝓcacius insanire ñ desinant. In eis gͦ qͥ regene¬

Expanded text:
stantialiter manet, sicut aliquod corpus aut spiritus, sed afstantialiter manet, sicut aliquod corpus aut spiritus, sed affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. non ergo aliquid remanet, quod non remittatur, cum fit, sicut scriptum est: propitius dominus omnibus iniquitatibus nostris, sed, donec fiat et quod sequitur: qui sanat omnes languores tuos, qui redimit de corruptione uitam tuam, manet in corpore mortis huius carnalis concupiscentia, cuius uitiosis desideriis ad inlicita perpetranda non oboedire praecipimur, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore. quae tamen concupiscentia cotidie minuitur in proficientibus . et continentibus accedente etiam senectute multo maxime. qui uero ei nequiter seruiunt, tantas in eis uires accipit, ut plerumque iam aetate deficientibus membris eisdemque partibus corporis ad illud opus admoueri minus ualentibus turpius et procacius insanire non desinat. In eis ergo, qui regene
Abbreviated transcription (Latin):
exhac inquam concupiscentia carnis tanqͣm filia
peccati. & qͣndo illi ad turpia consentitur. etiam
peccatorum matre multorum. quȩcunq nascitur
ꝓles. originali est obligata peccato. nisi in illo re¬
nascatur quẽ sine ista concupiscentia qͦniã uirgo
sine peccato solus est natus. Si aut̃ quȩxit᷑ qͦmodo
ista concupiscentia carnis maneat in regen̾ato
inqͦ unuersorũ facta est remissio peccatorum:
qͣndo qͥdẽ ꝑ ipsam seminat᷑. & cum ipsa carnalis
gignit᷑ ꝓles parentis etiã baptizati. aut certe si in
parente baptitato potest & eẽ & peccatum ñ esse.
cur eadem ipsa inꝓle peccatum sit: adhoc respor¬
detur dimitti concupiscentiam carnis inpaptis¬
mo. ñ ut ñ sit. s ut inpeccatum ñ imputet᷑. Qn¬
uis autẽ reatu suo iam soluto manet tam̃. donec
sanetur omnis infirmitas nr̃a. ꝓficiente renoua¬
tione interioris hominis de die indiem. & cum
exterior induerit incorruptionẽ. Non enim sub-¬

Expanded text:
ex hac, inquam, concupiscentia carnis tamquam filia ex hac, inquam, concupiscentia carnis tamquam filia peccati et, quando illi ad turpia consentitur, etiam peccatorum matre multorum quaecumque nascitur proles originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscentia uirgo concepisine peccato solus est natus. Si autem quaeritur, quomodo ista concupiscentia carnis maneat in regenerato, in quo uniuersorum facta est remissio peccatorum, quandoquidem per ipsam seminatur et cum ipsa carnalis gignitur proles parentis etiam baptizati aut certe, si in parente baptizato potest esse et peccatum non esse, cur eadem ipsa in prole peccatum sit: ad haec respondetur dimitti concupiscentiam carnis in baptismo, non ut non sit, sed ut in peccatum non inputetur. quamuis autem reatu suo iam soluto manet tamen, donec sanetur omnis infirmitas nostra proficiente renouatione interioris hominis de die in diem cum exterior induerit incorruptionem; non enim sub
Abbreviated transcription (Latin):
afornicationibꝰ & adult̾iis quȩ sunt flagitia dãna¬
bilia. uerũ etiam ab illis excessibꝰ concumbendi.
qui ñ fiunt causa ꝓlis uoluntate dominante. sed
causa uoluptatis uincente libidine. quȩ sunt in
coniugibꝰ peccata uenialia: tam̃ cum uentũ fu̾it
ad opus generandi. ipse ille licitus honestꝰq con-¬
cubitus ñ potest eẽ sine ardore libidinis. ut ꝑagi
possit qͦd rationis ẽ ñ libidinis. Qui certe ardor si-¬
ue sequatur siue p̃ueniat uoluntatẽ. ñ tam̃ nisi ip-¬
se quodã quasi suo imꝑio mouet mẽbra. quȩ uo
luntate moueri ñ possunt. Atq ita se indicat non
imꝑantis famulum. s in obedientis supplicium uo-¬
luntatis: nec libero arbitrio. s illecebroso aliquo
stimulo commouendũ. Et ideo exhac carnis con-¬
cupiscentia quȩ licet in regeneratis iam ñ deputet᷑
inpeccatum. tam̃ nat᷑ȩ non accidit nisi de ꝑeccato.

Expanded text:
a fornicationibus et adulteriis, quae sunt flagitia daa fornicationibus et adulteriis, quae sunt flagitia dabilia, uerum etiam ab illis excessibus concumbendi, qui non fiunt causa prolis uoluntate dominante, sed causa uoluptatis uincente libidine, quae sunt in coniugibus peccata uenialia, tamen, cum uentum fuerit ad opus generandi, ipse ille licitus honestusque concubitus non potest esse sine ardore libidinis, ut peragi possit quod rationis est, non libidinis. qui certe ardor, siue sequatur siue praeueniat uoluntatem, non tamen nisi ipse quodam quasi suo imperio mouet membra, quae moueri uoluntate non possunt, atque ita se indicat non imperantis famulum, sed inoboedientis supplicium uoluntatis nec libero arbitrio, sed inlecebroso aliquo stimulo commouendum et ideo pudendum. ex hac carnis concupiscentia, quae licet in regeneratis iam non deputetur in peccatum, tamen naturae non accidit nisi de peccato,