comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo oꝑa iungitt oꝑib & paulatĩ
extruat templũ dĩ Fundamentum
autẽ huius templi ponitur iħs. suꝑ
quem unus quisq uideat quid xedifi¬
c&: Alius aedificat aurũ. argentũ.
lapides p̃ciosos: alius ligna. fenum
stipulam : Et tribus boñ is nobis. tria
econtrario obponuntur mala: Isti
chitrsthallo & murum tuum
de lapidib: electis: Neque enimꝰ
putandum est scđm iudaicas fabu¬
las. & ineptoi figmenta. domum
auro & geninis aedificaturum
uoluuntur suꝑ terram: & iuxiti
naturas lapdum uel igniti fide st̃
ut carbunculus : uel toti calestes
& inthronum dĩ redacta ut sap¬
phrrus : uel in nocentia bonorũ
oꝑum. simplicitate lugentes ut
chrrscallus: Dicitur ergo nobis.
ut consideremus quat retro passi fuerin'
antequã in nob̾ aedificaremꝰ templum
di: Cum accederetis inquit ad accriũ
uiginti modiorũ: & fierent decem
siue iuxta .lxx. cũ mitteretis incrp¬
selen uiginti modios hordei: & fierea

Expanded text:
quomodo opera jungat operibus, et paulatim quomodo opera jungat operibus, et paulatim exstruat templum Dei. Fundamentum autem hujus templi ponitur Jesus, super quem unusquisque videat quid aedificet: Alius aedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; alius, ligna, fenum, stipulam. Et tribus bonis tria econtrario opponuntur mala. Isti crystallo, et murum tuum de lapidibus electis . Neque enim putandum est secundum Judaicas fabulas et inepta figmenta, Deum auro et gemmis aedificaturum volvuntur super terram, et juxta naturas lapidum, vel igniti fide sunt, ut carbunculus; vel toti coelestes, et in thronum Dei redacti, ut sapphirus; vel innocentia et bonorum operum simplicitate lucentes, ut crystallus. Dicitur ergo nobis ut consideremus quae retro passi fuerimus antequam in nobis aedificaremus templum Dei. Cum accederetis, inquit, ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: sive juxta LXX: Cum mitteretis in cypselem viginti modios hordei, et fierent
Abbreviated transcription (Latin):
adificare coepistis. nec insolo al¬
tari habentes fiduciam: aedificati¬
onem mete domus contẽpnitis:
Luxta quem sensum breuiter possu¬
mus dicere: frustra aliquos munera
offerre dõ: & clemosinis atq oblatio¬
nib putare dm̃ placari : cum ipsi
& munera quae offeruntur in alta¬
ri: cũ se ipsum quis xdificaiuerie
cemplum dĩ: & post xedificationẽ
tẽpli dona obtulerit in altari
Porro scđm tropologiam. & ad nos
dicitur: qui nunc ĩn iłm xp̃m
credimꝰ sitamen credimus: & oꝑe
fidei ostendimus ueritatem:
Ut reuertamur mente adillud tẽpꝰ
quando gentiles erimus: quotidie
uitus seruientes: nec excruxeramꝰ
m nobis templum dõ: Quomodo
autem architectus. & scientissi mꝰ
caementtirius lapidem iungit laproi.
& inferiorem suꝑiori calcãgy psoq¬
conglutinat: ita architectus quem &
apłs̃ eẽ. se dicit: quasi sapiens architectꝰ
fundamentũ posui: & quem de hirł
ablaturũ se dñs cõminatur: nouit

Expanded text:
aedificare coepistis: nec in solo alaedificare coepistis: nec in solo altari habentes fiduciam, aedificationem meae domus contemnitis. Juxta quem sensum breviter possumus dicere, frustra aliquos munera offerre Deo, et eleemosynis atque oblationibus putare Deum posse placari, cum ipsi emosynae, et munera quae offeruntur in altari, cum seipsum quis aedificaverit templum Dei, et post aedificationem templi dona obtulerit in altari. Porro secundum tropologiam, et ad nos dicitur qui nunc in Jesum Christum credimus, si tamen credimus et opere fidei ostendimus veritatem, ut revertamur mente ad illud tempus quando gentiles eramus, quotidie vitiis servientes, nec exstruxeramus in nobis templum Deo. Quomodo autem architectus et scientissimus caementarius lapidem jungit lapidi, et inferiorem superiori calce gypsoquconglutinat: ita et architectus quem se et apostolus esse dicit: Quasi sapiens architectus fundamentum posui : et quem de Jerusalem ablaturum se Dominus comminatur novit
Abbreviated transcription (Latin):
uideretis uuas & quinquaginta am¬
pheras uobis oculi pollicerentur:
non dico partem mediam: seduiginti
imphoras exprimere poteratis:
Ethoc feci ꝑcuciens uos uento urente.
&corruptione aeris: &norientibus
frugib: uacuisq spicarũ folliculis
& uinearum botris: ut malorũ pon¬
dere uos ad mei notitiam prouocarẽ:
& nec sic fuit qui reuerteretur ad me:
Habiaeus totam loci huius continen¬
titm. ab eo qđ scriptũ est: & nunc
ponite corda urã adie hac & supra.
usq ad eum locũ ubi ait: uinea & fi¬
cus & malo granatũ. & lignũ oliuae
non floruit᷑ ex die ista benedicam:
fundamenta sunt iacta: Ex hac
igitur die qua fundamenta iecistis.
cũ in prettritũ uos sterilitate stme &
grandine esiccitate punicrim. nec
fuerit qui adme ꝑhas plagas conuer¬
teretur euobis: ponite corda ur̃a in
futurum: & deinceps: & uidete. quia
oma uobis prosꝑo cursu fluant:
Hoc autẽ eueni&: quia templũ meũ

Expanded text:
videretis uvas, et quinquaginta amvideretis uvas, et quinquaginta amphoras vobis oculi pollicerentur: non dico partem mediam, sed vix viginti amphoras exprimere poteratis. Et haec feci percutiens vos vento urente, et corruptione aeris, et emorientibus frugibus, vacuisque spicarum folliculis, et vinearum botris, ut malorum pondere vos ad meam notitiam provocarem: 766 et nec sic fuit qui reverteretur ad me. Hebraeus totam loci hujus continentiam ab eo quod scriptum est: Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra, usque ad eum locum ubi ait: vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae non floruit, ex die ista benedicam, fundamenta sunt jacta; ex hac igitur die qua fundamenta jecistis cum in praeteritum vos sterilitate, et fame, et grandine, siccitate punierim, et non fuerit qui ad me per has plagas reverteretur e vobis, ponite corda vestra in futurum et deinceps, et videte quia omnia vobis prospero cursu fluant. Hoc autem eveniet quia templum meum
Abbreviated transcription (Latin):
omã oꝑa manuum ur̃arũ: & non
reuersi estis ad me dicit diis Licet
omã quae obtulistis mͥ in altari:
quia tempłũ non xedificaueratis con¬
caminato fuerint. sine extructione
quippe templi. donũ onie pollutũ
est: camen nunc te bortor o pople
ut sensu ad preͣrita reuertaris: Con¬
sideres quequae facta sint boc ẽ
gestum est mente complectere.
& ꝓpt̃ quae & quanta sustinueris:
Et cum de inceps tibi ꝓsꝑa uenerint
scias qua causa euenerint: Ergo
antequam inciperes adificare
aemplum. & lapidem suꝑ lapidem
ponere : cum accederes ad aceruum.
aputares uiginti habere te modios.
non ne uix mediam partem collige¬
re poceras: siue iuxta lxx cum̃
mitteres uiginti modios hordei inuas
qđ uocat᷑ cỹpseles. & aestimares quã¬
quam hordeum nutteres iumentorũ
cibum. uel deipsis uiginti modiis eẽ.
securum. Nonne postea reuersus ad
uas uix decem modios reperisti:
adͥtorcular quoq cũ accederetis. &

Expanded text:
omnia opera manuum vestrarum: et non omnia opera manuum vestrarum: et non reversi estis ad me, dicit Dominus. Licet omnia quae obtulistis mihi in altari, quia templum, non aedificaveratis, contaminata fuerint sine exstructione quippe templi, donum omne pollutum est; tamen nunc te hortor, o popule, ut sensu ad praeterita revertaris, consideresque quae facta sint, hoc esgestum est mente complectere, et propter quae, quanta sustinueris, ut cum deinceps prospera tibi evenerint, scias qua causa evenerint. Ergo antequam inciperes aedificare templum, et lapidem super lapidem ponere, cum accederes ad acervum, et putares viginti te habere modios, nonne vix mediam partem colligere poteras? Sive juxta LXX: Cum mitteres viginti modios hordei in vas quod vocatur cypseles, et existimares te quamquam hordeum mitteres, jumentorum cibum, vel de ipsis viginti modiis esse securum, nonne postea reversus ad vas vix decem modios reperisti? Ad torcular quoque cum accederetis, et
Abbreviated transcription (Latin):
siue elemosinas. siue ieiunia. siue¬
atcitem: contaminata erunt in
conspectu meo Quam uis enim
scã uideantur specie sui. quȩ offe¬
runtur atalib: tamen quia cac¬
ta sunt ab eo qui pollutus in anima
est: omã polluentur: N Et nunc
ponite corda uri adie hac & supͣ
antequam poneretur lapis suꝑ
lapidem in templo dñi: Cum
accederitis ad aceruum uiginti
modiorũ. & fierent decem̃. & in¬
traretis ad torcular. ut exprime¬
retis quinquaginta lagoenas.
& fiebant uinginti: ꝑcufsi uos
uenco urento & aurugine
& grandine. omnia ope¬
ra manuum ur̃arum. Q
non fuit in uobis quire uer¬
ponite suꝑ corda ur̃a adie hac &¬
supra. antequam poneretur lapis
suꝑ lapidem intemplo dnĩ. qui
cratis quando mittebatis in intyp¬
seleꝵ hordei uiginti sata: & fiebaN¬
hodei decem sata Et ingredieba¬
mini torcular ut haurietis quin¬
quaginta amphoras: & fiebant
uiginti Percussi uos steridate &
corruptione aeris & grandine.

Expanded text:
sive eleemosynas, sive jejunia vesive eleemosynas, sive jejunia vetitatem, contamiconspectu meo. Quamvis enim sancta videantur specie sui quae offeruntur a talibus: tamen quia tacta sunt ab eo qui pollutus in anima est, omnia polluentur. 765 Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra: antequam poneretur lalapidem in templo Domini. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, et fiebant viginti. Percussi vos vento urente, et aurigine, et grandine omnia opera manuum vestrarum: et non fuit in vobis, qui reverPonite supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini, qui eratis quando mittebatis in cypselem hordei viginti sata, et fiebant decem sata hordei: et ingrediebamini torcular, ut hauriretis quinquaginta amphoras, et fiebant viginti. Percussi vos sterilitate, et corruptione aeris, et grandine
Abbreviated transcription (Latin):
coctio illa ꝑdictio est: Habent
&umu. sed non deuinea sorech
& quam plantauit dñs in hieremia
electam & totam ueram: sed de
uinea sodomorũ: Habent & oleu:
qđ deueteris & noui scripturae testi¬
moniis uiolenter exprimunt : &¬
quasi in refectionẽ decaeptis & lassis
mentib pollicent᷑: Sed de testtit᷑
illud sc̃s̃ & dicit: Oleum autem
peccatoris: non inpingu& caput
meum: Habent & diuersos cibos
multiplices uidelic& uariarũ ỹriõe¬
ec eioR diuersosq tractatus: quos quia
in mundi sunt qui scripserunt: & de
in mundo ore probati sunt : omis qui
tetigerit inmundus fi& : & incorũ
trahctur errorem: Unde respondit
aggeus: quiscit differentias sollemp¬
nĩtatũ: & obid festis sortitus est
nomen: Sic popłs iste. & sic gens
ista. iudarorum uidelic& atq̃. genti¬
lium. & herethicorũ omnium:
inconspectu meo dicit diis Omẽ
uel uota. uel ꝑ salute. uel pacifica.
uel ꝓpeccato: uel holocaustum.

Expanded text:
coctio illa perditio est. Habent et coctio illa perditio est. Habent et vinum, sed non de vinea Sorec, et quam plantavit Dominus in Jeremia, electam et totam veram ; sed de vinea Sodomorum. Habent et oleum quod de veteris et novae Scripturae testimoniis violenter exprimunt, et quasi in refectionem deceptis et lassis mentibus pollicentur; sed detestatur illud sanctus, et dicit: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Habent et diversos cibos, multiplices videlicet variarum ὑποθέσεων diversosque tractatus, quos quia immundi sunt qui scripserunt, et immundo ore prolati sunt, omnis qui tetigerit, immundus fiet, et in eorum trahetur errorem. Unde respondit Aggaeus, qui scit differentias solemnitatum, et ob id festi sortitus est nomen: Sic populus iste et sic gens ista, Judaeorum videlicet, atque gentilium, et haereticorum omnium in conspvel vota, vel pro salute, vel pacifica, vel pro peccato, vel holocaustum,
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa qua dixi. ex tactu uesti¬
menti ad uescentes nequaquã scĩfi¬
cata afferri: quod summitate tan¬
cum pallii contingitur: & scificatȩ
carnis intrinsecus. humorẽ sangui¬
dem uenas neruosq ñ norunt:
dominici. & leuis taictus n scĩficat
nisi eum qui comederit carnes agni.
& sanguinem eius bibert: sic econtra¬
rio inmudus in anima : ꝑuersae quaq
doctrinae qđ cũq tetigerint : in mun¬
di fticiant necesse est: HabereN
eni insacramentis panẽ & uinum
& oleum. &omnẽ cibũ: sed sacrain¬
ta eorũ quasi panis luctus Om̃s
qui ea tetigerint: contaminabun:
Legunt & ipsi scripturas. & quasi de
scripturarũ testimoniis conspergua
pane. & cota nocte inclibanum
coquunt illũ: Sed cum aduescen¬
dum datus fuerit. comedentes ad
insaniam ꝓuocat: Habent & pul¬
mentũ. & coctionem: canantes iuxta
ꝑuersitatis suae sensum mystica quaeq
descripturͥs texere : & quasi coque¬
re : & comedere carnes agni: Sed

Expanded text:
universa quae dixi, ex tactu vestiuniversa quae dixi, ex tactu vestimenti ad vescentes nequaquam sanctificata deferri, quod summitate tantum pallii continguntur; et sanctificatae carnes intrinsecus, humorem, sanguinem, venas 764, nervosque non norunt. dominici, et levis tactus non sanctificat, nisi eum qui comederit carnes agni, et sanguinem ejus biberit: sic econtrario immundus in anima, perversae quaeque doctrinae, quodcumque tetigerint, immundum faciant necesse est. Habent enim in sacramentis panem, et vinum, et oleum, et omnem cibum; sed sacramenta eorum quasi panis luctus, omnes qui ea contigerint, contaminabuntur. Legunt et ipsi Scripturas, et quasi de Scripturarum testimoniis conspergunt panem, et tota nocte in clibano coquunt illum; sed cum ad vescendum datus fuerit, comedentes ad insaniam provocat. Habent pulmentum et coctionem, conantes juxta perversitatis suae sensum mystica quaeque de Scripturis texere, et quasi coquere, et condire carnes agni, sed
Abbreviated transcription (Latin):
in conuallib: habitts: & inter
mortis operib pollueris: Haec
iuxta historiam: quam quam
&spiritalis in ea intelligentia lincas
duxerimus : Ceterum scđm cinono¬
rãd xcclesiasticus uir qui immolauit
agnũ in maculatũ : & agniculũ in
ductus est xp̃o: situlerit decarnib
cius. & ligauerit insummitate uesti¬
menti sui : & ipsa sum mitas tetige¬
rit scripturarũ panẽ qui confirmat
corda credentium : aut coctionem
apłicas xepłas: qua quasi ueteris
legis carnes concidunt & dequoquiꝗ:
& conditas prebent esui: aut uinum
qđ letificat cor hominis: aut oleũ
inquo ex hilatur facies audientis
aut omnẽ cibũ quo aluntur corinthii
xolera quibus uescuntur infirmi :
&cctera his similia. Non statim
quasi scĩficatti ea comedent: quibus¬
cũq data fuerint Non enĩ exco
quod dicuntur : sed exeo qđ suscipi¬
untur scĩficant audienees: Quia
multi auditores legis sunt: & non
factores: Sed & ob id puto haet

Expanded text:
in convallibus habitas, et interes in convallibus habitas, et interes mortuis operibus, pollueris. Haec juxta historiam: quamquam spiritualis in ea intelligentiae lineas duxerimus. Caeterum secundum ἀναγωγὴν Ecclesiasticus vir qui immolavit agnum immaculatum et anniculum, et indutus est Christo, si tulerit de carnibus ejus, et ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas tetigerit Scripturarum panem, qui confirmat corda credentium; aut coctionem, apostolicas Epistolas, quae quasi veteris Legis carnes concidunt et decoquunt, et conditas praebent esui; aut vinum quod laetificat cor hominis; aut oleum, in quo exhilaratur facies audientis; aut omnem cibum: lac, quo aluntur Corinthii , et olera quibus vescuntur infirmi , et caetera his similia: non statim quasi sanctificata ea comedent quibuscumque data fuerint. Non enim ex eo quod dicuntur; sed ex eo quod suscipiuntur, sanctificant audientes: quia multi auditores legis sunt, et non factores. Sed et ob id puto haec
Abbreviated transcription (Latin):
tactu eius qui in mundus est: omĩa
quae ab eo contacta sint pollui Et
respondit aggeus : & drx̃ : De supi¬
orib tacens: qđ sc̃ificata caro cete¬
ros cibos scĩficare non possit: Et de
scda tantum modo quaestione:
sermonis sui texens occasionem
Sic popłs iste & sic gens ista: ante
faciem meã dicit dñs Qui inmin¬
dus est inanima & morticinum
tetigit : om̃e qđ tetigerit & quod ob¬
tulerit mihi. in mundum crit
Quod autẽ dicit scđm littteram: huus¬
cemodi sensus est: Opopule qui al¬
tari tantũ extructo & diruta domo
mea hostias mihi offers in altari.
& uictimis eius & carnibus te sc̃ificari
puttis: scito non tam scĩficarite ex
hostiis quae tẽplo meo diruto tibi
ꝓdesse non poterunt : quã contami¬
nari omã oꝑa tua : & cuncta quae
agis ex eo qđ neglegis : & tuam
magis domũ quam meam ex truere
conatus es Scm̃ quidem est quod
offertur mnaltari: sed nontam
scĩficaris ex hostiis : quam ex eo qđ

Expanded text:
tactu ejus, qui immundus est, omnia tactu ejus, qui immundus est, omnia quae ab eo contacta sunt pollui. Et respondit Aggaeus et dixit, de superioribus tacens, quod sanctificata caro caeteros cibos sanctificare non possit; et de secunda tantummodo quaestione sermonis sui texens occasionem: Sic populus iste, et sic gens ista ante faciem meam, dicit Dominus: Qui immundus est in anima, et morticinum tetigerit, omne quod tetigerit, et quod obtulerit mihi, immundum erit. Quod autem dicit secundum litteram, hujuscemodi est: O popule, qui altari tantum exstructo, et diruta domo mea, hostias mihi offers in altari, et victimis ejus et carnibus te sanctificari putas: scito non tam sanctificari te ex hostiis quae, templo diruto, tibi prodesse non poterunt: quam contaminari omnia opera tua, et cuncta quae agis, ex eo quod negligis et tuam magis domum quam meam exstruere conatus es. Sanctum quidem est quod offertur in altari; sed non tam sanctificaris ex hostiis, quam ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes. dixerunt: Non potest:
Hoc est nihil eorum scĩ ficabitur
dequibus quenis: sed ita unũ qđq.
ꝑmanebit ut fuerat: Rursũ alia
questio ꝓponitur sacerdotibus: quod
sulic& bene responderint ad suꝑio¬
rem: qua si. similitudo ꝓblematis
coaptatur : inqua imperitus facile
labi potuit: Da enĩ aliquem nescire
legem : & sicut respondit descificata
carne non scificari panẽ. aut pulm̃¬
tũ. aut uinũ. aut oleum. aut omnẽ
cibum. & in hoc xq respondebit &
dic& : pollutũ in anima non contami¬
nare ea quae scã caro scĩ ficare non
potuit: Interrogat igitur & dicit:
Sitetigent his qui pollũtus in ani ma
est. hoc ẽ. qui contagione mortui
est in mundus effectus ex omnib¬
his panem uidelic&. aut pulm̃tũ.
aut uinũ. aut oleum. aut reliquos
cibos : Nũquid ex contactu eorum
hac quaetetigerit polluentur :
Et responderunt sacerdotes: quorũ
princeps erat iħs filius iosedec: unde
& legem nouerat : & dixerunt : Con¬

Expanded text:
sacerdotes dixerunt: Non potest, sacerdotes dixerunt: Non potest, hoc est, nihil eorum sanctificabitur de quibus quaeris; sed ita unumquodque permanebit ut fuerat. Rursum alia quaestio proponitur sacerdotibus: quod scilicet bene responderint ad superiorem, et quasi similitudo problematis coaptatur, in qua imperitus facile labi potuit. Da enim aliquem nescire legem, et sicut respondit de sanctificata carne non sanctificari panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, et in hoc aeque respondebit, et dicet: Pollutum in anima non contaminare ea quae sancta caro sanctificare non potuit. Interrogat igitur, et dicit: Si tetigerit is qui pollutus in anima est, hoc est, qui contagione mortui est immundus effectus, ex his omnibus, panem videlicet aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut reliquos cibos; numquid ex contactu eorum haec quae tetigerit polluentur? Et responderunt sacerdotes, quorum princeps erat Jesus filius Josedec, unde et legem noverant 763, et dixerunt con
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est: Sacerdos autẽ magnus
idest pontifex: plus aliquit bãbe¬
bat ceteris sacerdotib & net pietas
illum nec affectus flectere poterat.
ut in mundus fier& insupradictis
nominib: Ait enĩ scriptura : Et
suꝑ omni anima quae mortua est.
non ingredictur: suꝑ patre suo neq
suꝑ mat̾re suci: & non contamina¬
bitur: Scientes ergo quid sit caro
scificatoi. & inmundus inanima:
uideamus ꝓpheta qͥd quaerat
Si homo quicumq non hic deponci¬
fice dicitur aut desacerdote. aut
deleuita: sed qui lib& homo: Ubi
ꝑsona non ponitur: passim omnib
lic & carnem tangere Silulerit in¬
quit carnem scificattum. & ligauerit
in summitate uestimenti sũĩ:
ipsa summitas uestimenti panem
tetigent: aut quam lib& aliam coctio¬
nem : aut uinũ aut oleum. aut ome
extra haec. quo homo uesci potest: Num¬
aut oleum. aut om̃is cibus tactu ue¬
stimenti in quo caro scã ligata est
scĩficare potest. Et respondentes

Expanded text:
dictum est. Sacerdos autem magnus, dictum est. Sacerdos autem magnus, id est pontifex, plus aliquid habebat a caeteris sacerdotibus: et nec pietas illum, nec affectus flectere poterat, ut immundus fieret in supradictis nominibus. Ait enim Scriptura: Et super omnem animam quae mortua est non ingredietur: super patre suo, neque super matre sua, et non contaminabitur. Scientes ergo quid sit caro sanctificata, et immundus in anima, videamus propheta quid quaerat. Si homo quicumque, non hic de Pontifice dicitur, aut de sacerdote, aut de Levita; sed quilibet homo: ubi persona non ponitur, passim omnibus licet. carnem tangere. Si tulerit, inquit, carnem sanctificatam, et ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas vestimenti panem tetigerit, aut quamlibet aliam coctionem, aut vinum, aut oleum, aut omne extra haec quo homo vesci potest, numaut oleum, aut omnis cibus, tactu vestimenti in quo caro sancta ligata est, sanctificari potest? Et respondentes
Abbreviated transcription (Latin):
debant: alias ꝓpinqui eorũ domi.
alias bii quide sacerdotibus uidebant᷑
et maculati & alias israhelitae qui nul¬
lam habebant immunditiam: Huius
diuersittitis plena racio: in leuitico
discitur: In mindus autem in anima
dicebatur: qui corpus mortui hominis
attigerat: Inquo anim aduertendum.
quam diu anima incorpore sit: iN¬
mundũ non eẽ. corpus humanum:
inmundum fieriꝰ qđ cerrenũ est: Sicut
nleuitico eodem scribitur: Ecait
dñs ad morsen: dicens de sacerdotibus
flus aaron: Et dices ad eos: In anima
non contaminabuntur ingente sua:
sed incognatis qui ad ꝓpinquant eis:
Super matre & suꝑ patre. & super filus
& filiabus: super fratre & sorore sua.
uirgine : quae ad propinquat ei & non ẽ.
tradita uiro : suꝑ his contaminabitur :¬
& non polluetur repente inpopulo
suo in contaminationẽ sui Considera¬
in his precepi sacerdotib non ingredi
adquem lib& mortuum: Nisi adc̃og
natos & ꝓpinquos. dequib supra

Expanded text:
debant: alias propinqui eorum domi: debant: alias propinqui eorum domi: alias hi qui de sacerdotibus videbantur esse maculati: alias Israelitae qui nullam habebant immunditiam. Hujus diversitatis plena ratio in Levitico dicitur. Immundus autem in anima dicebatur, qui corpus hominis mortui attigerat. In quo animadvertendum, quamdiu anima in corpore sit, immundum non esse corpus humanum: immundum fieri quod terrenum est, sicut in eodem Levitico scribitur: Et ait Dominus ad Moysen, dicens: Dic sacerdotibus filiis Aaron, et dices ad eos: In animabus non contaminabuntur in gente sua; sed in cognatis qui appropinquant eis, super matre, et super patre, et super filiis et filiabus, et super fratre et sorore sua virgine quae 762 appropinquat ei, et non est tradita viro: super his non contaminabitur, et non polluetur repente in populo suo in contaminationem sui . Considera his praecipi sacerdotibus non ingredi ad quemlibet mortuum, nisi ad eos cognatos et propinquos, de quibus supra
Abbreviated transcription (Latin):
insacerdotium simplices elegi: sil¬
tem istud habeant : ut post quam
sacerdotes fuerint ordinati: discan
legem dñi & possint docere quod
didicerint: & augeant scientiam
magis quam opes : Et non erib&¬
cant aldicis discere : qui nouerut
ea quae ad officium ꝑtinent saces¬
dotum: Magisq noctes a&dies
inscripcurarũ tractatu: quam in ratioci¬
nis & subputatione consumant :
Qud est autem quod exꝑsona dñi ag¬
gis interrogat sacerdotes. situlerĩt
homo carnem scificatam In ora. siue
in summitate uestimenti sui. & tetͥgerat
de summitate eius panẽ. Aut pulmentũ.
aut uinum. aut oleum: aut omnẽ cibũ.
Numquid scĩficabit᷑: Ante quam deque-¬
stione tractemus: debemus interim
uxta litterã nosse: quid sit caro scĩfi¬
catti. &quid sit inmundus in anima:
hotia quar immolatur in altari: carnes
llius scxẽ erant: Et inter ipsas scĩfica¬
tas carnes: erat inulta diuersitas: Alias
eiĩ scicerdotes intẽpli adytis come¬

Expanded text:
in sacerdotium simplices eligi: salin sacerdotium simplices eligi: saltem illud habeant, ut postquam sacerdotes fuerint ordinati, discant legem Dei, ut possint docere quod didicerint, et augeant scientiam magis quam opes, et non erubescant a laicis discere, qui noverint ea quae ad officium pertinent sacerdotum: magisque noctes et dies in Scripturarum tractatu, quam in ratiociniis et supputatione consumant. Quid est autem quod ex persona Domini Aggaeus interrogat sacerdotes? Si tulerit homo carnem sanctificatam in ora, sive in summitate vestimenti sui, et tetigerit de summitate ejus panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, numquid sanctificabitur? Antequam de quaestione tractemus, debemus interim juxta litteram nosse, quid sit caro sanctificata, et quid sit immundus in anima. Hostia quae immolabatur in altari carnes illius sanctae erant, et inter ipsas sanctificatas carnes erat multa diversitas. Alias enim sacerdotes in templi adytis come
Abbreviated transcription (Latin):
dis: eadem cautela seruatur:
Propt̃ hoc dereliqui te creth&:
ut qua residua erant corrigeres:
& ordinares ꝑciuitates pres biteros:
sicut ego precepi tibi: Siquis est
Non iracundum: non uinolentũ.
non ꝑcussorem. Nonturpis lucri cupi¬
dum. sed hospitalem. benig num
habentem indoctrina fidelem ser
monẽ : ut possit & consolari indoc¬
trina sana : & eos qui contradicuN
arguere: Sunt enĩ multi & non
subiecti: uani loqui & seductores:
& maximae quide circũcisione sunt :
quib oport& inponere silentium.
Haec ꝓlixius exposui: ut tum ex ue¬
teri quã ex nouo testamento scicer¬
dotũ eẽ. officium nouerimus: scire
legemdĩ : & respondere ad ea qua
fuerint in terrogati Nec simplicra¬
tem & ciborũ continentiam iN
magistrum sufficere : nisi qđ ipse
facĩt possit & alios erudire: Certe
quia responsuros puto hoc eorum
eẽ. quise abadolescentia preparas
ad docendum. frequenter autem
iudicio dnĩ & popłorũ suffragio.

Expanded text:
dis, eadem cautela servatur . dis, eadem cautela servatur . Propter hoc reliqui te Cretae, ut quae residua erant corrigeres, et ordinares per civitates presbyteros, sicut ego praecepi tibi: Si quis estnon iracundum, non violentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum; sed hospitalem, pudicum, habentem in doctrina sermonem fidelem; ut possit consolari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Sunt enim multi et non subjecti, vaniloqui, et seductores, et maxime qui de circumcisione sunt, 761 quibus oportet imponere silentium. Haec prolixius posui, ut tam ex veteri, quam ex novo Testamento, sacerdotum esse officium noverimus, scire legem Dei, et respondere ad quae fuerint interrogati. Nec simplicitatem et ciborum continentiam in magistro sufficere: nisi quod ipse facit, possit et alios erudire. Certe quia responsuros puto: hoc eorum esse qui se ab adolescentia praeparant ad docendum, frequenter autem judicio Domini, et populorum suffragio
Abbreviated transcription (Latin):
dere: Si sacerdos est: sciat legem
dñi Si ignorat legem: ipse arguit
non eẽ dñi sacerdotem: Sacerdotis
eni est scire legen: & ad interroga¬
tionem respondere delege: Quod
quidem & inde utero nom̃io legimꝰ
ut sicubi inurbib isrł quaestiõ
fuerit exorta: inter sanguinem
& sanguinẽ : incer iudicium & iu¬
dicium: lepram & lepram: con¬
tradictionẽ & contradictionem :
eant ad sacerdotes atq leuitas : &
ad pontificem qui indiebus illis
fuerit constitutus : & quarant ab eo
legem dñi: Quibus respondentib :
facient quod iubent᷑: Quod si non
feceriÑ: exterminentur depopło
suo Et ne forsitan inueteri solum
instrumento haec precepta uideant᷑.
loquitur & apłs adthimotheum:
Ep̃m non solũ in reprehensibilem
eẽ debere. & unius uxoris uirũ.
& sapientem. & pudicũ. & hornatũ.
& hospitalem: sed & iam doctorẽ:
Et necasu boc difsise uideretur:
adtytum quoq suꝑ presbiteris
quos & epõs intelli uult ordinam¬

Expanded text:
dere. Si sacerdos est, sciat legem dere. Si sacerdos est, sciat legem Domini: si ignorat legem, ipse se arguit non esse Domini sacerdotem. Sacerdotis enim est scire legem, et ad interrogationem respondere de lege. Quod quidem et in Deuteronomio legimus, ut sicubi in urbibus Israel quaestio fuerit exorta inter sanguinem et sanguinem, inter judicium et judicium, lepram et lepram, contradictionem et contradictionem, eant ad sacerdotes atque Levitas, et ad pontificem qui in diebus illis fuerit constitutus, et quaerant ab eo legem Domini; quibus respondentibus, faciant quod jubentur. Quod si non fecerint, exterminentur de populo suo. Et ne forsitan in veteri solum Instrumento haec praecepta videantur; loquitur et Apostolus ad Timotheum, episcopum non solum irreprehensibilem esse debere, et unius uxoris virum, et sapientem, et pudicum, et ornatum, et hospitalem, sed etiam doctorem . Et ne casu hoc dixisse videretur, ad Titum quoque super presbyteris quos et episcopos intelligi vult ordinan
Abbreviated transcription (Latin):
aplenus est uaticinio : ꝓpterea
sima & quarta die: & descđo anno:
um diximus: Noni mensis numerꝰ
qui hic additur: numquã inbonam
partem legitur: Pascha immolat
popłs &alias caelebrat festates: Om̃is
eius sollempnitas: die finitur octauo
nec adnonũ ꝑuenit: Qui agnum
ptischae prȩparant. transacta die
nodia incipiunt preparare: Dies
quoq propitiationis & expiationis
mensis septimi : post diem nonum
caelaebratur: Et in hicremia. sicut
legentib poterit ẽẽ manifestum:
hierł nono anno ababy loniis oppug¬
natur: Quia igitur ꝓphetia de in¬
munditia populi futura erat: id circo
scđo anno darii nonus mensis iungit᷑
Rursus quia datur locus poenitentiae:
post inmunditiae correptionem:
uicesima quarta die fit sermodĩ
ad aggeum ꝓpheta: utquasi ex ꝑ¬
sona dñi quaestio a sacerdotib scisci¬
tetur ex lege ueniens: & dicitur ei:
Interroga sacerdotes legem. dicens:
Simulq considera: sacerdotum eẽ.
officu: delege interrogatos respon¬

Expanded text:
us est vaticinio; propterea sima quarta die et secundo anno jam diximus: Noni mensis numerus qui hic additur, numquam in bonam partem legitur. Pascha immolat populus, et alias celebrat festivitates; omnis ejus solemnitas die finitur octavo, nec ad nonum pervenit. Qui agnum paschae praeparant, transacta die nona, incipiunt praeparare. Dies quoque propitiationis et expiationis mensis septimi, post diem nonam celebratur. Et in Jeremia , sicut legentibus poterit esse manifestum, Jerusalem nono anno a Babyloniis oppugnatur. Quia igitur prophetia de immunditia populi futura 760 erat; idcirco secundo anno Darii nonus mensis jungitur. Rursum quia datur locus poenitentiae post immunditiae correptionem, vicesima quarta die sermo Dei fit ad Aggaeum prophetam, ut quasi ex persona Domini quaestionem a sacerdotibus sciscitetur ex lege venientem, et dicitur ei: Interroga sacerdotes legem, dicens. Simulque considera sacerdotum esse officii, de lege interroganti respon
Abbreviated transcription (Latin):
arguatur uir: Populus enim
tuus: sicut hi qui contradicunt
sacer doti: & corrues hodiei et
corruet &iam ꝓpheta tecum:
lxx Ut nullus neq iudicetur.
neq arguat quisquã: populus
autẽ meus quasi sacerdos cui con¬
tra dicitur : & infirmabitur per
diem & infirmabitur etiam
ꝓpheta tecum: Secundũ lxx
nullus neq diuidicetur neq ar¬
guat quisqaĩa. superiori capitulo
co aptandum ẽ: sed nos hebreos se
quamur : ꝓuocati adiudiciũ dĩ fi¬
lii israhel qui habitant interra. ut
causas dominicae indignationis
audirent. a precerita peccata cog¬
noscerent. ꝓpter qua hostibus tra

Expanded text:
arguatur vir: populus enim arguatur vir: populus enim tuus sicut hi qui contradicunt sacerdoti, et corrues hodie, et corruet etiam propheta tecum. LXX: Ut nullus neque judicetur, neque arguatur quisquam: populus autem meus quasi sacerdos, cui contradicetur, et infirmabitur per diem, et infirmabitur etiam propheta tecum. Secundum Septnullus neque judicetur, neque arguatur quisquam, superiori capitulo coaptandum est: sed nos Hebraeos 36 sequimur. Provocati ad judicium Dei, filii Israel, qui habitabant in terra ut causas Dominicae indignationis audirent, et praeterita peccata cognoscerent, propter quae hostibus tra
Abbreviated transcription (Latin):
toribus suis : et infirmabitur.
ut non habeat bestias agri & uo¬
lucres caeli & pisces maris defiaent
Cũ enĩ captuntas decem tribuum
uenerit habitatore sublato: bestiae
quoq & uolucres cali & psces maris
deficient: Iramq dñ. etiam muta
elementa sentient: hoc qui non
credit accidisse populo israhel.
cernat hilliricum cernat abra¬
cias macae doniam atq pannanias
Omnẽ tertã quae aꝓportide &
bos phoro usq ad alpes iulias ten¬
ditur: & ꝓbabit cũ hominib &
animantia cuncta de ficere :
quae inusus hominũ acreatore
prius alebantur: sin autẽ uolue¬
rimus ut quidã putant feros ho¬
mines bostias int̃ptari & uoluctes
cali eos quieleuentur insuꝑbiam:
& om̃a humana contẽpnat &
pisces qui inrationabiles sunt.
& ttabrut ut nibil omnino sapiant.
& acrem liberum caelũq non uideant:
hoc non tam irati quã demen¬
tis ẽ dni : ut quae mala sunt aufe¬
rantur de cerra s Uerumtam̃
unus quisq non ludic&. & non

Expanded text:
toribus suis, et infirmabitur, toribus suis, et infirmabitur, ut non habeat bestias agri, et volucres coeli, et pisces maris deficient. Cum enim captivitas decem tribuum venerit, habitatore sublato, bestiae quoque et volucres coeli et pisces maris deficient; iramque Domini etiam muta elementa sentient. Hoc qui non credit accidisse populo Israel, cernat Illyricum, cernat Thracias, Macedoniam atque Pannonias, omnemque terram, quae a Propontide et Bosphoro usque ad Alpes Julias tenditur, et probabit cum hominibus et animantia cuncta deficere, quae in usus hominum a Creatore prius alebantur. Sin autem voluerimus, ut quidam putant, feros homines bestias interpretari, et volucres coeli eos, qui elevantur in superbiam, et omnia humana contemnunt, et pisces maris, qui irrationabiles sunt, et ita bruti, ut nihil omnino sapiant, et aerem liberum coelumque non videant: hoc non tam irati quam clementis est Domini, ut quae mala sunt, auferantur de terra. Verumtamen unusquisque non judicet, et non
Abbreviated transcription (Latin):
luerutt Ut ꝓscientia di quae non
i perta sangius sanguane te gi.
ue soiguinẽ singiuni missuerunt
u ugerent peccatis peccata: et no¬
is eera cumularent: Recte auti
sip habitatores terrae : Et in apoca¬
losi iohannis: Va uaeuaedicitur suꝑ
labtatores terrae: Qus autem potest
cu ꝓphaa dicere. aduena sum a¬
puate & pegͣrinus sicut om̃s patres
mer & ꝑtransit mundũ istum quasi
tudĩ ne inundatione male dicti
atq mendacii. homicidii & furai
& adulterii . & sanguinis apprimat᷑:
ꝓpter hoc lugebit terra: & infir¬
mabitur omnis quihabitat inea.
nbestia agri & inuolucrȩ cali.
seda pisces maris congregabunt᷑:
lxi. Id eo lugebit terra et minuet᷑
cũ omnib qui inhabitant in ea: cũ
a psces maris de ficient: Quia non
est ueritas & none misa ric&¬
dia et non ẽ scientia dĩ suꝑterrã
sed eregione maledictum & men¬
dacium & homicidiũ et furtum.
& ad ulterium inundauerunt.
& sanguuis sanguinem tetigit
id cirto lugebit terra cũ balita¬

Expanded text:
et pro scientia Dei, quae non est in terra, sanguis sanguinem tetigit, sive sanguinem sanguini miscuerunt, ut augerent peccata peccatis, et novis vetera cumularent. Recte autemsuper habitatores terrae . Et in Apocalypsi Joannis: Vae, vae, vae dicitur super habitatores terrae . Qui autem potest cum propheta dicere: Advena sum apud te, et peregrinus, sicut omnes patres mei , et pertransit mundum istum quasi entiam Dei, ne inundatione maledicti atque mendacii, homicidii, et furti, et adulterii et sanguinis opprimatur. Propter hoc lugebit terra, et infirmabitur omnis qui habitat in ea: in bestia agri et in volucre coeli, sed et pisces maris congregabuntur. LXX: Ideo lugebit terra, et minuetur cum omnibus qui habitant eam, cum maris deficient. Quia non est veritas, et non est misericordia, et non est scientia Dei super terram, sed e regione maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum, et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit: idcirco lugebit terra cum habita
Abbreviated transcription (Latin):
tio detem tribuum uel duarũ.
& in cõmune omniuma petcata
numerantur: Nunc rur sum
adisrahel: id est ad decem truo
sermo conueraitur : ex ponens in
frustra iratum dñi: tã graua
com minari et inferre supplicu
Noforsitan non ex iudicu uenitate
sed ex potentia dĩ Iniuste uidatt
in eos qui non pecca uerunt. in lata
Vnde & alterũ miscetur altero
quae qui non habuerit: consequenet
& dĩ notitiam non habebit : sel
econtrario ꝓueritate menda aus¬

Expanded text:
tio, decem tribuum, vel duarum, tio, decem tribuum, vel duarum, et in commune omnium peccata numerantur. Nunc rursum ad Israel, id est, decem tribus sermo convertitur, exponens non frustra iratum Deum tam gravia comminari et inferre supplicia: ne forsitan non ex judicii veritate, sed ex potentia Dei injuste videatur in eos qui non peccaverunt, lata unde alterum miscetur alteri, quae qui non habuerit, consequenter et Dei notitiam non habebit. Sed e contrario pro veritate mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt reuersi: Alii ut nos infu¬
& quae sit causa tam grandis
offensae : ut tanto tempore
derelictisint: maximae cum
idola non calant praeter iter¬
fectionẽ saluatoris: aliam non
ualent inuenire s Audite uer¬
bum dñi filii isrł: quia iudiciũ
dño cum halutatoribus terrae:
Non est enim ueritas et non est
misae ricordia: & nonẽ scientia
dĩ in terra: Meledictum &
mendacium & homicidium &
furtum & adulte rium inunda¬
uerunt: & sanguis sanguinẽ
tetigit . lxx Audite uerbum
dñi filiusrł: quia uidicium dño
ad habitatores terrae : quia
non est ueritas: neq musericor¬
dia: neꝗ scientia dĩ suꝑ terrani:
naledictio & mendaciũ. & homi¬
cidum a furtum. & adusterun
effusum est suꝑ terram a su¬
nẽ sanguini miscuerunt: aprou¬
pio ꝓphaetae usq adhuncdocums
sub meretricis de scriptione ꝗ
ad ulterte. quarũ post graiussi
poenas & relictionem longist¬
mam postea fit in pristinum
uel in meliorem statum restita¬

Expanded text:
sunt reversi. Alii, ut nos, in fusunt reversi. Alii, ut nos, in fu quae sit causa tam grandis offensae, ut tanto tempore relicti sint, maxime cum idola non colant, praeter interfectionem Salvatoris, aliam non valent invenire. Audite verbum Domini, filii Israel; quia judicium Domino cum habitatoribus terrae: non est enim veritas, et non est misericDei in terra. 2. Maledictum, & mendacium, & homicidium, & furtum,& adulterium inundaverunt: et sanguis sanguinem tetigit. LXX: Audite verbum Domini, filii Israel; quia judicium Domino ad habitatores terrae, quia non est veritas, neque misericordia, neque scientia Dei super terram. Maledictio, et mendacium, et homicidium, et furtum, et adulterium effusum est super terram, et sanguinem sanguini miscuerunt. A principio prophetae usque ad hunc locum sub meretricis descriptione et adulterae, quarum post gravissimas poenas et relictionem longissimam, postea fit in pristinum, vel in meliorem statum restitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓselitus suscepit imperium:
intelligimus uenisse ciu regnũ
repositum e: et ipse erat ex¬
poctatio gentiun: Haec est
caetitas quae ex parte cecidit
inisrahel ut subintraret pleni¬
tudo gentium: & tunc om̃is urł
saluus fieret: Et multo post
tempore reuerterentur a
quaereͣnt dnm & dm̃ suum:
a dauid regeni suum quide
dauid stirpe geueratus est:
& interprecatur forais manu:
Ipse enum soluit captiuitate m
populi sui. & dedit uincdis re¬
mis sionem Cumq eum uideront
filii isrł: quia suis frib denega¬
tus est inpatris & sua maiesta¬
te regnanteni. pauebunt a
stupebunt ad anm̃ et adbonum
euis : quibonus filius debono na¬
tus est patre : siue adbonadnĩ
de quib sc̃s loquitur : Credo ui¬
dere bona dñi intra uluentium:
Haet enim quam incolimus
peccatores terra est mortuorũ:
Presens capitulum: alii iud aõ
annis desolatum est templũ.
& altare : & uctimae ac sacer¬
dotium non fuerunt: & postea
subtoro babel in sedes pristinas

Expanded text:
s suscepit imperium, intelligimus venisse cui regnum repositum est, et ipse erat exspectatio gentium. Haec est caecitas quae ex parte accidit Israeli, ut subintraret plenitudo gentium, et tunc omnis Israel salvus fieret : et multo post tempore revertentur, et quaerent Dominum Deum suum, et David regem suum, qui de David stirpe generatus est, et interpretatur fortis manu. Ipse enim solvit captivitatem populi sui, et dedit vinctis remissionem. Cumque eum viderint filii Israel, qui a suis fratribus denegatus est, in Patris et sua majestate regnantem, pavebunt, et stupebunt ad Dominum et ad bonum ejus. Qui bonus filius, de bono natus est patre, sive ad bona Domini, de quibus sanctus loquitur: Credo videre bona Domini in terra viventium : haec enim quam incolimus peccatores, terra est mortuorum. Praesens capitulum, alii Judaeoruseptuaginta annis desolatum est Templum, et altare et victimae ac sacerdotium non fuerunt, et postea sub Zorobabel in sedes pristinas
Abbreviated transcription (Latin):
su pstea sexcentts de tribu dan
p oatis ꝓfectus est: Post pasio
undn saluatoris usq in presentẽ
dmi paulonunus quad ringente¬
dos annus expletur : & quantum
tpris resideat usq ad diem iu¬
las fiec angeli nouerunt: nec filius
nula dies quib: felix si nagoga &
nulier adultera hordeo pascitur.
a sedet contracta: quia cũ xp̃o
sut non potest sine rege : de quo
batus ẽ pater : Suscitaui regem
ã iustitia & ipse dicit in psalmo:
ĩ guitẽ constitutus sum rex ab eosuꝑ
sin montẽ scm̃ eius: & sine pron¬
cie. uel ipso dño saluatore: uelcer¬
te pontificae de quo scriptum est:
ƿrincipem populi tui. non maledices:
et sine sacrificio: & sine altari: Sub¬
uerso eium templo. & in censa hie¬
rusalem: nec sacrificium nec sacer¬
dtumi iudaica gens exortere potest :
Etsine ephod & sine therapbim.
instrumentis sacerdotalis habitus:
De hoc rege: & ia cob inbenedictio¬
ne iudie patri archae loquitur:
Non de fici& princeps ex iuda

Expanded text:
qui postea cum sexcentis de tribu Dan armatis profectus est. Post passionem Domini Salvatoris usque in praesentem diem, paulominus quadringentesimus annus expletur, et quantum temporis resideat usque ad diem judicii, nec angeli noverunt, nec Filius. multi dies, quibus infelix Synagoga et mulier adultera hordeo pascitur, et sedet contracta, quia cum Christo stare non potest. Sine rege, de quo locutus est Pater: Suscitavi regem cum justitia . Et ipse dicit in Psalmo: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus . Sine principe, vel ipso Domino Salvatore, vel certe pontifice, de quo scriptum est: 33 Principi populi tui non maledices . Et sine sacrificio, et sine altari. Subverso enim templo, et incensa Jerusalem, nec sacrificium, nec sacerdotium Judaica gens exercere potest. Et sine ephod et sine theraphim, id est, instrumentis sacerdotalis habitus. De hoc rege et Jacob in benedictione Judae Patriarchae loquitur: Non deficiet princeps ex Juda,
Abbreviated transcription (Latin):
theraphim. lxx sacer dotium:
et ANAOrC̃ hoc est manifesta¬
tiones int̃ precati sunt : Sciendum
autẽ a  crebro diximus epho
significare indumentũ sacrl
quod in exhodo & in leuitico ud
sũꝑ indumentum: theraphin ae
id est figurae & si mulacra. que
nos posumus in presentidũt arat
loco cherubun & seraphim: sue
aliquintempli ornamenta fien
in rationali. hoc intelligimus qc u
pectore & corde pontificis aa
beat atque doctrinaꝰ Ut nonsl
pensatorem. rion superbũ. non in¬
cundũ. non uinolentum. non ꝑcus¬
rem. non turpis lucri cupidum Ri

Expanded text:
 sacerdotium, et δήλους, id est, manifestationes interpretati sunt. Sciendum autem, ut crebro diximus, ephod significare indumentum sacerdotale, quod in Exodo et Levitico a superindumentum. Theraphim autem id est, figurae et simulacra, quae nos possumus in praesenti dumtaxat loco Cherubim et Seraphim sive alia quae in templi ornamenta fieri in Rationali, hoc intelligimus, quia in pectore et corde pontificis ἀλή debeat atque doctrina: ut non solum dispensatorem: non superbum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cup
Abbreviated transcription (Latin):
ob hoc crimen bestus tradita piss¬
quam reueratur adiurum: ne¬
quaquam re canciliari ei diaur
sed despondi. & uide quid sit ut
dĩ con iunctionem & hominum
homo cum uxorem acceperit
de uirgine mulietera facit ids
non uirginem: Ds̃ etiam metet¬
cibus copulatus.: eas mutat in
uirgines : tuxta illud quod ad¬
ulterae dicitur ꝑ iere miam:
Non ut dnm̃ me uocasti aut
aedentibus chorinthis loquit̃:
n pndi enim uos uniuiro urgine
sam erhibere xp̃o: Quaerimus

Expanded text:
ob crimen bestiis tradita, postob crimen bestiis tradita, postquam revertitur ad virum, nequaquam reconciliari ei dicitur, sed despondi. Et vide quid sit inter Dei conjunctionem et hominum: homo cum uxorem acceperit, de virgine mulierem facit, id est, non virginem; Deus etiam meretricibus copulatus, eas mutat in virgines, juxta illud quod adulterae dicitur per Jeremiam: Non ut dominum me invocasti, aut credentibus Corinthiis loquitur: Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Quaerimus
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia : misericordiam conse¬
cutani: & eum quidicebatur
non papulus meus: populum suum:
Pacatisq: omnibus artus & gla¬
dus conteretur acbellum:
Nonetum erunt nestessaria in¬
strumenta pugnancium: cum
qui pugnent defuerint : Iunge¬
tur isrł gentibus. a implebit̾
illud de utoro nomu: letami¬
nigentes cum populo eius:
Notus einim in iudaea ds̃ in itł
magnum nomen eius Et fac¬
tus ẽ in pace locus eius. &e habita¬
tio euis insion: Hoc est in ecclesia
inqua confregit potentias aras
scutum: & gladium et bolluꝰ.
Quibus fractis atq: contritis do¬
mient credentes fiducialite
& sub uno pastore requiescent.
siue sperabunt in his que occibs
non udit & auris non audiuit.
et in cor hominis non ascendit.
quae p̃parauit ds̃ diligentibus a
Et sponsabo te mihi insempiter
miserationibus: et spansa bote
infide : et scies quia ego dñs
lxx. similiter: Oquanta le ma¬
tia dĩ: Aderecrix quae cuni mul¬
tis amatoribus fornicata est et

Expanded text:
ricordia, misericordiam consericordia, misericordiam consecutam: et eum qui dicebatur non populus meus, populum suum: pacatisque omnibus, arcus et gladius conteretur ac bellum. Non enim erunt 26 necessaria instrumenta pugnantium, cum qui pugnent, defuerint. Jungetur Israel gentibus, et implebitur illud Deuteronomii: Laetamini gentes cum populo ejus . Notus enim in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Et: Factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion , hoc est, in Ecclesia, in qua confregit potentias arcuum, scutum, gladium et bellum: quibus fractis atque contritis, dormient credentes fiducialiter, et sub uno pastore requiescent, sive sperabunt, in his quae oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quae praeparavit Deus diligeonsabo te mihi in justitia, miserationibus: et sponsabo te mihi in fide: et scies quia ego Dominus. LXX similiter. O quanta clementia Dei! meretrix quae cum multis amatoribus fornicata est, et
Abbreviated transcription (Latin):
idest idolum meum : tunc ꝑcu¬
tian eis foedus atq con cordiam
cum bestus agri & uolatilib caeli
& reptilibus terrae: De hoc
tempore: & isaias loquitur:
Habitabit lupus cum agno. arpar¬
dus cum aedo ac cubabit : Cutu
lus &e leo et ouis simul mora¬
buntur : et puer par uulus mi.
nabit eos: Vitulus & ursus pas¬
centur & simul requiescent
catuli eorum: & leo quasi bos
comedet paleas : Nequaquam
carnem sanguinem ꝗ deside¬
rans ie dmundis ac scnplicibus
uescens cibis: sicut quando petro
ut corneliũ susciperet exnatio¬
nibus reue latur iussumq est.
ut comederet om̃s bestias:
et nihil inmundum esse cog¬
nosceret: quod cum gratiarũ
actione percipitur : Super
quibus audit postea : Quod dr̃
mundauit : tu ne cõmune
dixeris: Prgo in adue ntu
dnĩ saluatoris post re surrec¬
tionis eius triumphos. & ascensũ
ad patrem : duo parietes angula¬
ri lapide copulati sunt: ab eo qui
eam quae dicebatur absq mise¬

Expanded text:
id est, idolum meum, tunc percuid est, idolum meum, tunc percutiam eis foedus atque concordiam cum bestiis agri, et volucribus coeli, et reptilibus terrae. De hoc tempore et Isaias loquitur: Habitabit lupus cum agno; et pardus cum lus, et leo, et ovis, simul morabuntur, et puer parvulus mnabit eos. Vitulus et ursus pascentur, et simul requiescent catuli eorum: et leo quasi bos comedet paleas ; nequaquam carnem sanguinemque desiderans, sed mundis atque simplicibus vescens cibis. Quando Petro, ut Cornelium susciperet ex nationibus , revelatum, jussumque est ut comederet omnes bestias, et nihil immundum esse cognosceret, quod cum gratiarum actione perciperetur: super quibus audit postea: Quod Deus mundavit, tu ne commune dixeris . Ergo in adventu Domini Salvatoris, post resurrectionis ejus triumphos, et ascensum ad Patrem, duo parietes angulari lapide copulati sunt ab eo, qui eam quae dicebatur, absque mise