comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prumis salomon. iechomas ultimꝰ.
In t̃cia iechonias filius iechonie primꝰ.
& iħe ułtimus. qui uento in mundũ
ꝑ electos patres ⁊ ꝑ circumcisos. Nam
electio in dauid. ꝯ circiuncisio in a¬
brabam demonstratur.

Expanded text:
n, Jechonias ultimus. In tertia Jechonias filius Jechoniae primus, et Jesus ultimus, qui venit in mundum per electos patres et circumcisos. Nam electio in David, et circumcisio in Abraham demonstratur.
Abbreviated transcription (Latin):
eos foras in bethaniam: & eleuatis ma¬
nib suis benedieit eis. Benedictu¬
rus discipulos eduxit in bethaniam.
quȩ domꝰ obȩdientiȩ dicitur: quia qͥ
ꝓpt̾ in obedientiam descendit. ꝓpt̾ obe¬
dientiam uixta apłm ascendit. Mortu¬
us ẽ inquit ꝓpt̾ delicta nr̃a. & resur¬
rexit ꝓpt̃ iustificationẽ nrãm. Deinde
situs eiusdem uillȩ in latere montis
oliuarũ ẽẽ narratur: & domꝰ obedientis
eccł̃iȩ. non alibi quam in ipsiꝰ summni
montis idest. xp̃i latere locauit funda¬
menta suȩ fidei & spei & dilectionis.
De cuius uertice uberrimo. idẽ apice
diuinitatis munera sp̃ualis unctioĩs
desiderat: & ꝓmissa lucis ac ꝑpetuȩ
pacis expectat. Tertio sicut ioħes scri¬
bit erat bethania iuxta ierosolimam.
quasi stadiis quindecim. Qui ꝓfecto nu¬
merus ꝓp̃t septem & octo quib constat.¬

Expanded text:
eos foras in Bethaniam, et elevatis maeos foras in Bethaniam, et elevatis manibus suis, benedixit eis. Benedicturus discipulos eduxit in Bethaniam, quae domus obedientiae dicitur; quia qui propter inobedientiam descendit, propter obedientiam juxta Apostolum ascendit. Mortuus est, inquit, propter delicta nostra et resurrexit propter justificationem nostram. Deinde situs ejusdem villae in latere montis Olivarum esse narrantur, et domus obedientis Ecclesiae non alibi quam in ipsius summi montis, id est, Christi latere locavit fundamenta suae fidei, et spei, et dilectionis. De cujus vertice uberrimo, id est, apice divinitatis, munera spiritualis unctionis desiderat, et promissa lucis ac perpetuae pacis exspectat. Tertio, sicut Joannes scribit, erat Bethania juxta Hierosolymam quasi stadiis quindecim. Qui profecto numerus propter septem et octo quibus constat
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ in fide. exemplo suȩ oꝑationis
roborant: suꝑ egros manus impo¬
nunt. Ergo tanto maiora sunt mira¬
cula: quanto ꝑ hȩc non corꝑa s ani¬
os autem sedete in ciuitate: quo¬
adusq induamini uirtute ex al-
to. De qua uirtute: lucas aꝑtius
paulopost᷑. Accipietis uirtute suꝑ¬
uenientis sp̃c sc̃i in uos: & eritis m̃n
testes. Notandum quia sunt quos a
p̃dicationis officio uł etas ꝓbibet ł
imꝑfectio: & tamen eos imp̃ellit p̾ci¬
pitatio. Qui monendi suno itt con¬
siderent facta saluatoris: qui repente
quos uellet roborare possec. S ne un-¬
ꝑfecti p̾dicare p̾sumerent: postqua
discipulos instruxit. aduinxit. sede-¬
te in ciuitate quo adusq induami-¬
ni uirtute ex alto. In ciuitate sedemꝰ.
si iutra mentium nr̃arum claustra
nos constringimus: ne loquendo eua-¬
gemur: ut eum diuina uirtute in¬
duemur a nobisipsis foras exeamꝰ.
ꝯ alios instruamus. E duxit autem

Expanded text:
morum in fide exemplo suae operationis morum in fide exemplo suae operationis roborant, super aegros manus imponunt. Ergo tanto majora sunt miracula, quanto per haec non corpora, sed anios autem sedete in civitate quoadusque induamini virtute ex alto. BEDA. De qua virtute Lucas apertius paulo post: Accipietis virtutem supervenientis Spiritus sancti in vos, et eritis mihi testes . Notandum quia sunt quos a praedicationis officio vel aetas prohibet vel imperfectio, et tamen eos impellit praecipitatio. Qui monendi sunt ut considerent facta Salvatoris, qui repente quos vellet, roborare posset. Sed ne imperfecti praedicare praesumerent, postquam discipulos instruxit, adjunxit: Sedete in civitate quoadusque induamini virtute ex alto. In civitate sedemus, si intra mentium nostrarum claustra nos constringimus, ne loquendo evagemur, ut cum divina virtute induemur, a nobisipsis foras exeamus, et alios instruamus. Eduxit autem
Abbreviated transcription (Latin):
lent. Et. si mortiferum quid biberint:
non eos nocebit. Suꝑ egros manꝰ impo¬
nent. & bene abebunt.Aũqͥd qr
hȩc signa non faennus non crectimꝰ:
ec in exorctio eccłiȩ fuerunt necessaria:
ut fides credentiũ miraculis nutriret᷑.
Nos enim cum arbusta plantamus.
tandiu eis aquã fundimꝰ. qͦ usq in t̾¬
ra conualeant. Hine paislus. Lingue
in signo funt: non fidelib s infide
lib Sc̃a tamen ȩccłia cotidiȩ spũalit̃
facit. quod tuñc ꝑ apłos corꝑaltter
faciebat. S acerlot̾es enim ꝑ ex or¬
cismi grãm manum credentib im¬
ponentes demonia eiciunt: & fideles
scłaria uerba relinquentes. condito¬
ris sui laudes insonant. qͦd ẽ linguis
nouis loqui. Qui etiam dum bonis
exhortatiomib malitiam de alienis
cordib auferunt: serpentes tollunt.
Et dum pestiferas suasiones audiunt.
s tamen ad oꝑationem praũa mini¬
me ꝑtrahuntur: mortiferum bibunt.
s ñ eis nocet. Dum autẽ uit̾a infir¬

Expanded text:
 si mortiferum quid biberint,  si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. Super aegros manus imponent, et bene habebunt. » Nunquid quia haec signa non facimus, non credimus? Haec in exordio Ecclesiae fuerunt necessaria, ut fides credentium miraculis nutriretur. Nos enim cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam fundimus, quousque in terra convalescant. Hinc Paulus: « Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . Sancta tamen Ecclesia quotidie spiritualiter facit, quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Sacerdotes enim per exorcismi gratiam manum credentibus imponentes daemonia ejiciunt, et fideles saecularia verba deponentes, Conditoris sui laudes insonant, quod est, linguis novis loqui. Qui etiam, dum bonis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum bibunt, sed non eis nocet. Dum autem vitam infir
Abbreviated transcription (Latin):
filii & sp̃c sc̃ĩ baptizate: ut quoꝵ ẽ una
diuinitas. una sit largitio. Ordo p̃cipu¬
us: ut pͥmum doceant. postea credentes
baptizent: deinde obseruanda p̃cipiant.
on enim fieri potest ut baptismi iur¬
tutem recipiat. qui fidem ñ habuerit:
& sicut corpꝰ sine spũ mortuum ẽ. ita
etiam fides sine oꝑib mortua ẽ. Quan¬
ta autem merces piȩ conu̾sationis. qua¬
le pignꝰ futurȩ beatitudinis etiã in p̾sen¬
dicens. Et ecce ego uobiscum sũ
eam diem in qua se seir futurũ udi¬
I cem cum apłis.¬
ui crediderit & baptrratus fuerit:
saluus erit. Qui uͦ non crediderit:
e condemnabitur. Quid hic dicimus
de paruulis: qui ꝑ etatẽ adhuc credere
I ñ ualent.: De maiorib nulla questio ẽ.
Palios gͦ paruuli credunt in eccłia:
sicut ex aliis trahunt peccata quȩ illis
in baptismo remittuntur. Signa an¬
tem eos qui crediderint: hec sequent᷑.
In nomine meo demonia eicient. lin¬
guis loquentur nouis: serpentes tol¬

Expanded text:
iritus sancti baptizare, ut quorum est una divinitas, sit una largitio. Ordo praecipuus, ut primum doceant, postea credentes baptizent, deinde observanda praecipiant. BEDA. Non enim fieri potest, ut baptismi virtutem recipiat, qui fidem non habuerit, et sicut corpus sine spiritu mortuum est, ita etiam fides sine operibus mortua est . Quanta autem merces piae conversationis, quale pignus futurae beatitudinis, etiam in praesendicens: Et ecce ego vobiscum sum eam diem, in qua se scit futurum judicem cum apostQui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. s de parvulis, qui per aetatem adhuc credere non valent? De majoribus nulla quaestio est. Per alios igitur parvuli credunt in Ecclesia, sicut ex aliis trahunt peccata quae illis in baptismo remittuntur. « Signa autem eos qui crediderint, haec sequentur: In nomine meo daemonia ejicient, linguis loquentur novis
Abbreviated transcription (Latin):
testes habuit: unum ante lege̾. &
alterũ sub lege. Ordo in utroꝵq
subleuatione: ꝑ quaedam in crementa
distinguitur. Nam enoch translatus.
helẏas subuectus memorantur. ut pꝰ¬
modum ueniret qui nec translatus
nec subuectus. celum ethereum sua
uirtute penetraret. Pensate fr̾s qͦmͦ
creuit mundicia sc̃ĩtatis: qͦd aperte
ostenditur in famulis & dño. Translatꝰ
ẽ enoch. & ꝑ coitum genitꝰ. & ꝑ coitũ
generans: uxorem enim habuit &fi¬
lios. Raptus est helyas ꝑ coitũ gem¬
tus. s ñ ꝑ coitum generans: nec em̃
uxorem habuit. nec filios. Assumptꝰ
Beda in omelia
illa. si diligias me mandata mea seruata

Expanded text:
testes habuit, unum ante legem, et testes habuit, unum ante legem, et alterum sub lege. Ordo in utrorumque sublevatione per quaedam incrementa distinguitur. Nam Enoch translatus, Elias subvectus memorantur, ut postmodum veniret, qui nec translatus, nec subvectus coelum aetherium sua virtute penetraret. Pensate, fratres, quomodo crevit munditia sanctitatis, quod aperte ostenditur in famulis et domino. Translatus est Enoch, et per coitum genitus, et per coitum generans: uxorem enim habuit, et filios. Raptus est Elias per coitum genitus, sed non per coitum generans: nec enim uxorem habuit, nec filios. AssumptusBeda in illa homilia: Si diligitis me, mandata mea servat
Abbreviated transcription (Latin):
lis ascensionis: laudantes & benedi
expectantib dũm suum quando reu̾¬
tatur a nuptiis. R. cc xxxu.
t ꝓfecti p̃dicauerut ubiq: dño co¬
oꝑante & sermonẽ confirmante se¬
quentib signis. Preceptũ. obecdien¬
tia: obędientiam signa comitantur.
egimꝰ qͦd helyas sit raptꝰ in oȩlum:
s aliud ẽ celum aerium. aliud ethere¬
um. Illud enim ẽ t̾rȩ ꝓximũ: quia
ꝑ illud aues uolitant. Ergo raptus ẽ
helyas in aerium elum: ut repente
duceretur in quadam secreta regione
terre ubi usq ad finem mundi uiuat.¬
& tunc inde redeat & moriatur. Non
enim euasit mordem. s distulit. Redẽp
ut homo purus indigens adutorio:
ꝑ angłos enu facta sunt illa adin¬
menta & ostensa. Redemptor autem
nr̃ nec currui nec argłis legit᷑ suble¬
uatꝰ s ꝓpͥa uirtute. Enoch quoq
tram latuis ad aerium cęlum. dñic̃a
ascensionẽ designauit. sicut ioseph
uenditionẽ. Ascensionis gͦ sue dñs

Expanded text:
lis ascensionis, laudantes et benedilis ascensionis, laudantes et benediexspectantibus dominum suum, quando revertatur a nuptiis. R. 235X Et profecti praedicaverunt ubique Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis. » Praeceptum obedientia, obedientiam signa comitantur. Legimus quod Elias sit raptus in coelum , sed aliud est coelum aereum, aliud aethereum. Illud enim est terrae proximum, quia per illud aves volitant. Ergo raptus est Elias in aereum, ut repente duceretur in quamdam secretam regionem terrae, ubi usque ad finem vitae vivat, et tunc inde redeat, et moriatur. Non enim evasit mortem, sed distulit. Redemptut homo purus indigens adjutorio, per angelos enim facta sunt illa adjumenta et ostensa. Redemptor autem noster nec curru nec angelis legitur sublevatus, sed propria virtute. Enoch quoque translatus ad aerium coelum , Dominicam ascensionem designavit, sicut Joseph venditionem . Ascensionis ergo suae Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
dit a dextris dei. Quia redẽptor
ñr nunc omĩa iudicat. & tandem ui-¬
dex om̃ium uenturus est: marcus
eum selere describit. S tephanus uͦ stan¬
tem uidit: quem aduitorẽ habuit.
Sedere namq uidicantis ẽ. stare uͦ
pugnantis. uł adiuuantis. Et ipsi
adorantes regressi sunt in ierłm: cũ
gaudio magno. d̾o redeunt in
ierłm: quia ibi uissi sunt expectare
ꝓmissionẽ patris. Inde gaudebant.
quia dũm suum cęlos penetrassẽt
cognouerant. Et erant semꝑ in
N loco orationis aduentum sci sp̃e
expectabant: laudantes eum de bene-¬
ficiis suis. & benedicentes. id est magnifi¬
cantes de ꝓmissis diuimis. Nos autem
discipuloꝵ exemplo post celebrata sol¬
lemꝑnia dominicȩ passionis & resur¬
rectionis domꝰ obedientiȩ curemꝰ existe¬
re: ilhꝰ uestigia sequentes. qͥ ut formã
uiuendi nobis tribueret. factꝰ ẽ obȩdi¬
ens usq ad mortem. Sic enim cotidia¬
nam illꝰ benediction̾e merebimur: sic
cotidiȩ memores illꝰ erimꝰ triumpha¬

Expanded text:
 sedit a dextris Dei. » Quia Redemptor noster nunc omnia judicat, et tandem judex olim venturus est, Marcus eum sedere describit; Stephanus vero stantem vidit, quem adjutorem habuit . Sedere namque judicantis est, stare vero pugnantis est vel adjuvantiadorantes regressi sunt in Hierusalem cum gaudio magno . » DominJerusalem, quia ibi jussi sunt exspectare promissionem Patris. Inde gaudebant, quia Dominum suum coelos penetrasse cognoverant. Et erant semper i. BEDA. In loco orationis adventum sancti Spiritus exspectabant, laudantes eum de beneficiis suis, et benedicentes, id est, magnificantes de promissis divinis. Nos autem discipulorum exemplo post celebrata solemnia Dominicae passionis et resurrectionis, domus obedientiae curemus existere, illius vestigia sequentes, qui ut formam vivendi nobis tribueret, factus est obediens usque ad mortem . Sic enim quotidianam illius benedictionem merebimur, si quotidie memores erimus illius triumpha
Abbreviated transcription (Latin):
creature ñ dicitur ꝑ insensatis uel
brutis animalib: s om̃is creaturȩ no¬
mine signatur homo. habens ẽẽ cũ
lapidib. uiuere cum arborib. senti¬
re cum animalib. intelligere cum
angłis. constare ex calido & frigido.
humido & arido: qr minor mundꝰ
homo dicit᷑. Cum gͦ om̃is creature
aliquid habeat homo: om̃i creature
p̃dicatur eugłm cũ homini pͣdicat᷑.
ꝓpt̃ quẽ cuncta creata sunt ꝙ cui
cuncta sunt aliqͦ mͦ similia. Uel ꝑ
omẽm creaturã potest designari om¬
nis natio gentium: antea enĩ dictũ
erat in uiam gentiũ ne abieritis.
Cũ discipulos ad p̃dicandũ ueritas
mittit: grana seminis in mundo spar-¬
git. Et pauea mittit in semine: utt
multarũ meffiũ fruges recipiat ex nr̃a
fide. M. ece.lx.
ocete om̃s gentes. baptizantes eos in

Expanded text:
creaturae non dicitur pro insensatis vel brutis animalibus, sed omnis creaturae nomine significatur homo habens esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angelo, constare ex calido et frigido, humido et arido, quia minor mundus homo est. Cum ergo omnis creaturae aliquid habeat homo, omni creaturae praedicatur Evangelium, cum homini praedicatur, propter quem cuncta creata sunt, et cucuncta sunt aliquo modo similia. Vel per omnem creaturam potest designari omnis natio gentium: antea enim dictum erat: In viam gentium ne abieritis . Dum discipulos ad praedicandum Veritas mittit, grana seminis in mundo spargit. Et pauca mittit in semine, ut multarum messium fruges recipiat ex nostra fide. M. 315X Docete omnes gentes, baptiz
Abbreviated transcription (Latin):
sublatus est in egyptum. signifi¬
cat electos sepius maloꝵ improbitate
suis effugandos secłib. uel exilio dam¬
nandos. Ubi simul exemplũ datur
sidelib. ne dubitent rabiem ꝑsequenti¬
um quando oportunum fuerit declina¬
re fugiendo. U̾nde illuo. Cum uos ꝑse¬
cuti fuerint in ciuitate una. fugite
in aliam.¬

Expanded text:
sublatus est in Aegyptum, significat electos saepius malorum improbitate suis effugandos sedibus, vel exsilio damnandos. Ubi simul exemplum datur fidelibus, ne dubitent rabiem persequentium, quando opportunum fuerit declinare fugiendo. Unde illud: Cum vos persecuti fuerint in civitate una, fugite in aliam
Abbreviated transcription (Latin):
plarib ñ haberi nouissimꝰ s primꝰ.
ut proprio iudicio condeminent᷑. Si
autẽ nouissimꝰ uoluerimꝰ legere. ma¬
iifesta ẽ int̾pretatio. ut dicamꝰ ueri¬
tatem intelligere iudeos. s t̃giu̾sari &
nolle dicere quod sentiunt: sicut &
baptismũ ioħis scientes eẽ de celo. di¬
cere noluerunt.

Expanded text:
plaribus non haberi, novissimus, sed primus, plaribus non haberi, novissimus, sed primus, ut proprio judicio condemnentur. Si autem novissimus voluerimus legere manifesta est interpretatio, ut dicamus veritatem intelligere Judaeos, sed tergiversari et nolle dicere quod sentiunt, sicut et baptismum Joannis scientes esse de coelo, dicere noluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Uos autem uidentes nec peniten¬
tiam habiustis postea: ut crederetis
ei. Hii duo filii sunt qui & in lu¬
& parabola describuntur frugi &
luxuriosus: & de quibus zacharias
ꝓpħa loquitur. Assumpsi mͥ duas
uirgas: unã uocaui decorẽ. & alterã¬
uocaui funiculũ. & ꝑaui gregẽ. Pri
mũ dã gentiliũ ppło ꝑ naturalis le¬
gis noticiã. uade oꝑare in uineã meã:
hoc ẽ qͦd tͥ non uis fieri. alt̃i ne feceris
Qͥ suꝑbe respondit. nolo. Postea uͭ in
aduentu saluatoris acta penitentia
oꝑatꝰ ẽ in uineã dei: & sermonis contu¬
maciam labore correxit. Alt̃ autẽ filiꝰ ẽ
populus iudeoꝵ: qui respondit moysi:
lam referunt ad peccatores & iustos.
ipso dño disserente. Am̃ dico uobis.
qr publicani & meretrices. idest pecca¬
tores. ꝑ penitentiã p̃cedunt uos in
regnũ dĩ. Pharisei qui iactabant se
legẽ dĩ facere: contempsert̃ baptisma
iohannis. Porro qͦd scͥptũ ẽ. dicunt ei.
nouissimꝰ: sciendum ẽ in ueris exem¬

Expanded text:
tem videntes, nec poenitentiam habuistis postea ut crederetis ei. HIERON. Hi duo filii sunt, qui et in Lucae parabola describuntur, frugi et luxuriosus, et de quibus Zacharias propheta loquitur: Assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi decorem, et alteravocavi funiculum, et pavi gregem . Primo dicitur Gentilium populo per naturalis legis notitiam: Vade, et operare in vinea mea: hoc est, quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris . Qui superbe respondit: Nolo. Postea vero in adventu Salvatoris, acta poenitentia, operatus est in vinea Dei, et sermonis contumaciam labore correxit. Secundus autem filius, populus Judaeorum est, qui respondit Moysi: lam referunt ad peccatores et justos, ipso Domino disserente: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices id est, peccatores per poenitentiam praecedunt vos in regnum Dei. Pharisaei qui jactabant se legem Dei facere, contempserunt baptisma Joannis. Porro quod scriptum est, dicunt ei: novissimus, sciendum est, in veris exem
Abbreviated transcription (Latin):
rat dñs aꝑta responsione eos confu¬
tare: s prudent᷑ int̾rogat: ut ipsi
uł suo silentio uł sua sententia con¬
demnent᷑. Ait illis & ipse. Nec ego
dico uobis: in qua potestate hȩc faci¬
am. on dixit nec ego scio. qͦd con¬
sequens erat responsioni coꝵ: quia
mentiri ueritas ñ potest. sicut illi
mentiti sunt dicentes se nescire. Beda.
Ion uobis inquit dico qͦd scio: qr ñ
uultis fateri qͦd scitis. iudelicet io¬
hannẽ de cęlo habuisse ꝓpħiã. unde
mͥ testimoniũ ꝑhibuit: ꝙ in qua po¬
testate hȩc facio demonstrauit. No¬
tandum autẽ quia duas obcausas
scientia ueritatis ẽ occultanda que¬
rentib: cum aut is qui querit minꝰ
capax ẽ ad intelligendũ. aut odio
uł contemptu ueritatis indignꝰ ẽ
cui aꝑiatur. De uno ait dñs adhuc
multa habeo uobis dicere. s ñ po¬
testis portare modo: de altero. noli¬
te sc̃m dare canib. neq mittatis
margaritas ante porcos. Uccxyiii.
mo quidam habebat duos filios.

Expanded text:
rat Dominus aperta responsione eos confutare: sed prudenter interrogat, ut ipsi vel suo silentio vel sua sententia condemnentur. Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis, in qua potestate haec faciam. Non dixit, nec ego scio, quod consequens erat responsioni eorum, quia mentiri veritas non potest, sicut illi mentiti sunt, dicentes se nescire. BEDA. Non vobis, inquit, dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis, videlicet Joannem de coelo habuisse prophetiam, unde mihi testimonium perhibuit, et in qua potestate haec facio, demonstravit. Notandum autem quia duas ob causas scientia veritatis est occultanda quaerentibus, cum aut is qui quaerit, minus capax est ad intelligendum, aut odio vel contemptu veritatis, indignus est cui aperiatur. De uno ait Dominus: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo ; de altero. Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis margaritas ante porcos . M. 218X mo quidam habuit duos filios,
Abbreviated transcription (Latin):
Diuersis uerbis eandem quã supͦ ca¬
lumniã struunt. quando dixerunt in
beelzebub principe demonioꝵ eicit
nem existimat castum: castus ñ facile
de formcario suspicatur. Suꝑb nemi¬
nem putat humilem: humilis. ne¬
minem suꝑbum. Sic qui non ẽ ex
dõ sacerdos: nulliꝰ sacerdotiũ putat
ẽ ex dõ. Inde est: ut contemnat al¬
teros. Pespondens ihe: dixit illis.
Interrogo uos & ego unum sermonẽ:
quem si dixeriris mͥ. & ego uobis di

Expanded text:
Diversis verbis eamdem quam supra calumniam struunt, quando dixerunt, in Beelzebub principe daemoniorum ejicit nem existimat castum; castus non facile de fornicario suspicatur. Superbus neminem putat humilem; humilis neminem superbum. Sic qui non est ex Deo sacerdos, nullius sacerdotium putat esse ex Deo. Inde est ut contemnat alteros. Respondens autem Jesus, dixit illis: Interrogo et ego vos unum sermonem, quem si dixeritis mihi et ego vobi
Abbreviated transcription (Latin):
uidex iniquitatis dicit. D̃s autem ñ
faciet uindictam electoꝵ suoꝵ claman
tium ad se die ac nocte. & patientiã
habebit in illis: Dico uobis: quia
cito faciet uindictam illoꝵ. Si quẽ
mouet cur electi se uindicari dep̃cen¬
tur cum aꝑtissime moneamur pro
ꝑsequentib orare: intelligendũ ẽ eã
iundictam ẽẽ iustoꝵ. ut mali ꝑeant.
Pereunt autẽ duob modis: aut ẽ¬
uersione ad iustitiam. aut amissa
potestate qua temꝑaltẽ ualent ad¬
uersus bonos. Uerĩttam̃ filiꝰ ho-¬
minis ueniens: putas inuenier fide
in tͣra: Qyãuis omp̃s conditor
semꝑ sit paratꝰ ad uindictã: in die
tamen iudicii seuersꝰ apparebit rui¬
na maloꝵ. Putas non ẽ hic dictum
dubitando s arguendo: nã & nos
aliquando de reb certis ponimꝰ in¬
creꝑando u̾bũ dubitationis: ut si
indignant̃ seruo tuo dicas. Contem¬
nis me. considera: forsitan dñs tuus

Expanded text:
judex iniquitatis dicit. Deus autem non judex iniquitatis dicit. Deus autem non faciet vindice ac nocte, et patientiam habebit in illis? Dico vobis, quia cito faciet vindictam illorum. Si quem movet cur electi se vindicari deprecentur, cum apertissime moneamur pro persequentibus orare : intelligendum est, eam vindictam esse justorum, ut mali pereant. Pereunt autem duobus modis, aut conversione ad justitiam, aut amissa potestate, qua temporaliter valent adversus bonos. Verumtamen Filius hominis veniens putas inveniet fidem in terra? Quamvis omnipotens Conditor semper sit paratus ad vindictam, in die tamen judicii severius apparebit ruina malorum. Putas non est hic dictum dubitando, sed arguendo, nam et nos aliquando de rebus certis ponimus increpando verbum dubitationis, ut si indignanter servo tuo dicas: Contemnis me? considera; forsitan Dominus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
se dixit. Et si dm̃ non timeo. nec homi¬
nẽ reuereor:: tam̃ qr molesta ẽ mͥ hȩc
uidua uindicabo illã. ne in nouissimo
ueniens suggillet me. Hoc ẽ ne
iterũ & trerum ueniens: strangulet
me cediosis clamorib Suggillare a
sugo & lamiis tractum: strangulare
ẽ. Parabolas dñs aut scłm similitu¬
dinem ponit. ut de homine qͥ habe¬
bat duos filios. maiorem in agro. mi¬
norẽ in longinqͦ: aut ex dissimilitu¬
dine aliquid ꝓbat. ut ibi. si fenum
agri qͦd hodieꝰ ẽ & cras in clibanum
mittitur. d̾s sic uestit: quantomagis
uos modice fidei: Et superiꝰ genꝰ ita
coniungitur: sicut illud tta illud uł
istud. inferiꝰ ita. si illud ẽ quantoma¬
gis uł quantominꝰ hoc uł illud. Iu¬
dex ẽ hic ex dissimilitudine: qr ĩm¬
quus nũꝗͣ assimilat᷑ dõ. Ipsa udua
potest habere similitudinẽ ȩccłiȩ qͣ
desolata uidetur donec ueniat dñs:
qͥ tam̃ in secreto etiam nc̃ curã eiꝰ
gerit. Att autem dñs. Audite qͥd

Expanded text:
ec hominem revereor, tamen quia molesta est mihi haec vidua, vindicabo illam, ne in novissimo veniens sugillet me. Hoc est, ne iterum et iterum veniens strangulet me taediosis clamoribus. Sugillare a sugo et lamiis tractum, strangulare est. Parabolas Dominus aut secundum similitudinem ponit, ut de homine qui habebat duos filios, majorem in agro, minorem in longinquo : aut ex dissimilitudine aliquid probat, ut ibi: Si fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittetur, Deus sic vestit, quanto magis vos modicae fidei? Et superius genus ita conjungitur, sicut illud, ita illud vel istud; inferius ita, si illud est, quanto magis vel quanto minus hoc vel illud? Judex est hic ex dissimilitudine, quia iniquus nunquam assimilatur Deo. Ipsa vidua potest habere similitudinem Ecclesiae, quae desolata videtur, donec veniat Dominus, qui tamen in secreto etiam nunc curam ejus gerit. Ait autem Dominus: Audite quid
Abbreviated transcription (Latin):
enerales inquit disciplinȩ tres sc̃:
moralis. naturalis. inspectiua.l. ogi¬
cam idest rationalem. alii quartã dpx̃e¬
runt. alii non: s ꝑ totum corpꝰ trium
supradictarũ eẽ insertam. nec ab ipsis se¬
parari posse. Hȩc ut mͥ uidet᷑ greci sũp¬
serunt a salomone: & ipse salomon a
spũ sc̃o. Salomon gͦ uolens has tres
disciplinas distinguere. trib eas libellis
edidit. in ꝓu̾biis moralem. in eocłaste
natubalem. in hoc libello inspectiuam.
Et in hoc uidetur mͥ logice meminisse
ꝑ quam ꝓpͥetas uniꝰcusꝰq sermonis cdi¬
stinguitur. & in qua p̃cipue erudiri con¬
uenit pueros. quia qui in his eruditur
necessario rationabilit̾ ꝑ ea quȩ didicto
se ipsum gub̃nat & uarias dicendi speci¬
es indiuinis eloquiis cognosett. tropos
uidelicet & figuratas locutiones. Hec tri¬
plex phylosophiȩ forma p̃figurata fuic
in trib patriarchis: in abraham mora¬
lis ꝑ obędientiam quam habuit. in ysa¬
ac naturalis. fodiendo puteos & riman¬

Expanded text:
enerales, inquit, disciplinae tres sunt: Moralis, naturalis, inspectiva. Logicam, id est, rationalem, alii quartam dixerunt, alii non: sed per totum corpus trium supradictarum esse insertam, nec ab eis separari posse. Haec, ut mihi videtur, Graeci sumpserunt a Salomone, et ipse Salomon a Spiritu sancto. Salomon ergo volens has tres disciplinas distinguere, tribus eas libellis edidit: In Proverbiis moralem, in Ecclesiaste naturalem, in hoc libello inspectivam. Et in hoc videtur mihi logiciae meminisse, per quam proprietas uniuscujusque sermonis distinguitur, et in qua principue erudiri convenit pueros, quia, qui in his eruditur, necessario rationabiliter per ea quae didicit, seipsum gubernat, et varias dicendi species in divinis eloquiis cognoscit, tropos videlicet et figuratas locutiones. Haec triplex philosophiae forma, praesignata fuit in tribus patriarchis: In Abraham moralis, per obedientiam quam habuit ; in Isaac naturalis, fodiendo puteos et riman
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine̾ accipiuntur. qͦd fieri ne¬
quit nͥ & ea intelligamꝰ. quȩ ex ui
uerboꝵ consueto usu significantur
Et hec etiam ad communem practicã
ꝓprie attinent. ueluti discretio semi¬
nandi ne semen cadat secꝰ uiam. & uo¬
lueres cȩli comedant illud: ne cadat
in petrosa & estu solis arescat. ne int̾
spinas. & suffocet᷑ ab illis. s in trã bo¬
nam si ceciderit. dabit fructũ. Sic &
in ceteris. Iuxta p̃dicta. dicunt᷑ aliȩ
uirtutes politicȩ: aliȩ purgatoris. aliȩ
purgati animi. Ad theoricam saue spe¬
ctat enghum ꝑ intellectibilẽ speciẽ quȩ
theologia dicitur. ubicũq diuinitatẽ si¬
ue ꝑ uerba seu ꝑ miracula indicat. id:
ubi trinitatẽ reserat. & uͥ xp̃m uerum
dm̃ eẽ ꝓbat. ꝑ intelligibilẽ uͦ speciem
facto nos enangłica lectio theoricos. uͥ
centur se ipsas attendere. & suam in
corꝑib aimationẽ. & in et̃nis conside¬
rationem. Ad physiologiam quidem

Expanded text:
similitudinem accipiuntur: quod fieri nesimilitudinem accipiuntur: quod fieri nequit, nisi et ea intelligamus: quae ex vi verborum consueto usu significantur. Et haec quidem ad communem practicam proprie attinent, veluti discretio seminandi, ne semen cadat secus viam, et volucres coeli comedant illud ne cadat in petrosa, et aestu solis arescat, ne inter spinas, et suffocetur ab illis; sed in terram bonam si ceciderit, dabit fructum . Sic et in caeteris. virtutes politicae, aliae purgatoriae, aliae purgati animi. Ad theoricam sane spectat Evangelium, per intellectibilem speciem quae theologia dicitur, ubicunque divinitatem sine per verba, seu per miracula indicat, id est, ubi Trinitatem reserat, et ubi Christum verum Deum esse probat. Per intelligibilem vero speciem facit nos evangelica lectio theoricos, ubicentur seipsas attendere, et suam in corporibus animationem et in aeternis considerationem. Ad physiologiam quidam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnoctans in oratione. qͦd etiam cum
uellent eum rapere & facere regem. fu¬
git & dimissa turba ascendit in montẽ
solus orare. Et cet̾a. in quib singula¬
ris ꝑfectio. sc̃itatis eiꝰ declarat᷑. Ad fa¬
miliarem uͦ practicam ꝑtinet ut illud.
fili quid fecisti nobis sic. ecce pat̾ tu¬
us & ego dolentes querebamꝰ te & de¬
scendit cum eis nazarech: & erat sub¬
ditus illis. & qͦd dimissis curbis disse¬
rit discipulis parabolas. atq eos mͦ
increpat. modo laudat. & de cruce¬
matrem cdiscipulo commendat. Sic &
similia. Publica uͦ practiea notatur
in parabolis. ut ibi. Homo erat pat̾¬
familias qui plantauit uineã. & se¬
pem circumdedit ei. Sic & ibi. Qui ñ
intrat ꝑ ostium in ouile ouium. sed
ascendit᷑ aliunde. ille fur ẽ & latro. Si¬
milit᷑ in aliis. In parabolis autẽ. biꝑ¬
tita ẽ intelligentia. In eis namq inꝰ¬
telligi oportet principalit̃ illa quȩ ꝑ

Expanded text:
pernoctans in oratione , quod etiam, cum pernoctans in oratione , quod etiam, cum vellent eum rapere et facere regem, fugit : et dimissa turba, ascendit in montem solus orare, et caetera in quibus singularis perfectio sanctitatis ejus declaratur. Ad familiarem vero practica pertinet, ut illud: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce, pater tuus et ego dolentes quaerebamus te, et descendit cum eis Nazareth, et erat subditus illis . Et quod, dimissis turbis, dixerit discipulis parabolas, atque eos modo increpat, modo laudat, et de cruce discipulo matrem commendat. Sic et similia. Publica vero practica notatur in parabolis, ut ibi: Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei . Sic et ibi: Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro . Similiter in aliis. In parabolis enim bipartita est intelligentia. In eis namque intelligi oportet principaliter illa, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
dia collocatur. qͦd habeat & corporum
animationẽ & intellectibilium conside¬
rationem. Practice qͦq idest actiuȩ sunt
tres species. Prima ẽ quȩ sui curã ge¬
rens cunctis sese erigit. exornat. angeq
urtutib nichil in uita admittens. qͦ
ñ gaudeat. nichil faciens penitenduo
Scd̾a ẽ quȩ rei publicȩ curam suscipi¬
ens cunctoꝵ saluti suȩ ꝓuidentiȩ sol¬
lertia. & iusticiȩ libra. & fortitudinis
stabilitate. & temperantiȩ patientia
medet᷑. Tercia ẽ quȩ familiaris rei of¬
ficium mediocri componens dispositio¬
ne clistribuit. Sunt harum & aliȩ subdi¬
uisiones. quas nunc ꝑsequi suꝑseden¬
dum ẽ. Huc usq boetius.
Ios uͦ pͥmam speciem practices.
possumꝰ appellare solitariã.: sed̾am
publicam. t̾ciam familiarẽ. Ad solitari¬
am practicam respicic. qͦd ih̾c solitariã
uitam duxit in deserto quadraginta
dieb. qͦd exiit in montem orare. & erat

Expanded text:
dia collocatur, quod habeat et corporum dia collocatur, quod habeat et corporum animationem, et intellectibilium considerationem. Practicae quoque, id est activae, sunt tres species. Prima est, quae, sui curam gerens, cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus, nibil in vita admittens quo non gaudeat, nihil faciens poenitendum. Secunda est, quae, reipublicae curam suscipiens, cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur. Tertia est, quae familiaris rei officium mediocri componens dispositione distribuit. Sunt harum et aliae subdivisiones, quas nunc persequi supersedendum est. Hucusque Boetius. Nos vero primam speciem practices possumus appellare solitariam, secundam publicam tertiam familiarem. Ad solitariam practicam respicit, quod Jesus solitariam vitam duxit in deserto quadraginta diebus, quod exiit in montem orare , et erat
Abbreviated transcription (Latin):
autem intelligentis animi illamina¬
tio. & ad se ipsam retractatio. ꝑhyloso¬
pliyȩ duȩ sunt species theorica & practi¬
ca: idest speculatiua & actiua. Theorices
id÷ contemplatiuȩ uł speculatiuȩ tres
species sunt. una de intellectibilib. alia
de intelligibilib. alia de naturalib In¬
tellectibile ẽ. qͦd unum atq idem ꝑ se
in propria semꝑ duunitate consistens.
nullis unquam sensib. s sola tantum
mente intellectuq capit᷑. Quȩ res ad
speculationem dei atq ad animi incor¬
poralitatẽ ꝑtinet. Hanc partem greci
theologiam nominant. Sccla pars est
intelligibilis quȩ intellectibilem intel¬
ligentia comp̾hendit. Hȩc ꝑtinet ad
om̃s animas rationales. quȩ tactu cor¬
porum cȩlestium & t̾restrium ab intel¬
lectibilib ad intelligibilia degenerauert᷑
& beatiores sunt quotiens se intellectibi¬
lib applicant. Tercia species est quȩ cur¬
ca corpoꝵ cognitionem uersatur. phisi¬
ologia dicta. Merito intelligibilis me¬

Expanded text:
autem intelligentis animi illuminatio, et ad seipsam retractio. Philsophiae duae sunt species, theorica et practica, id est, speculativa et activa. Theorices id est, contemplativa vel speculativae tres species sunt: una de intellectibilibus, alia de intelligibilibus, alia de naturalibus. Intellectibile est, quod unum atque idem per se in propria semper divinitate consistens, nullis unquam sensibus, sed sola tantum mente intellectuque capitur. Quae res ad speculationem Dei atque ad animi incorporalitatem pertinet. Hanc partem Graeci theologiam nominant. Secunda pars est intelligibilis, quae intellectibilem intelligentiam comprehendit. Haec pertinet ad omnes animas rationales, quae tactu corporum coelestium et terrestrium ab intellectibilibus ad intelligibilia degeneraverunt, ut beatiores sunt, quoties se intellectibilibus applicant. Tertia species est, quae circa corporum cognitionem versatur, physiologia dicta. Merito intelligibiles me
Abbreviated transcription (Latin):
es ueritatẽ.
ulti non tam numerositate quã
heresum diu̾sitate ut basilides &
apelles temeraria p̃sumptione conati

Expanded text:
es, veritatem. Multi non tam numerositate quam haeresum diversitate, ut Basilides et Apelles, temeraria praesumptione conati
Abbreviated transcription (Latin):
habens sp̃m scm̃. qui ñ eũ illo
congregat. quomodo cumq sub euis
nomine congreget. Hic omnino nos
compulit intelligere. non alibi posse
fieri remissionem peccatoꝵ nͥ in xp̃i
deo dico nobis. O m̃e peccatum &
blasphemia remittetur hominibus.
sp̃c autem blasphennie ñ remittet᷑.

Expanded text:
habens Spiritum sanctum, qui non cum illo congregat, quomodocunque sub ejus nomine congreget. Hic omnino nos compulit intelligere, non alibi posse fieri remissionem peccatorum, nisi in deo dico vobis: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, sp
Abbreviated transcription (Latin):
eri simile est cum magĩ nichil
herodi renuntiassent. quod credi¬
derit illos uisione stellȩ deceptos. & id̃o
erubuisse recdire ad se: & ita quieuit a
pueri in quisirione. S iterum cũ audi¬
ret quȩ gesta eẽnt in templo. quid
symeon dixerit. quid anna propha¬
uerit. sensit se illufum a magis. & in¬
ꝑ reges gentium & principes iudeoꝵ
p̃dicationis eus tempora designantur
Quia autem gentilitas colligenda erat.
& udea disꝑgenda: descriptio terreni
principatus ostendit: qm̃ & in roma¬
na re publica unus prefuisse describit᷑.
& in udeȩ regno ꝑ quartam partem
plurimi principabantur. Apte quoq
sacert̾otes memorantur: quia ioħes
illum p̾dicabat qui rex & sac̾dos erat.
actum est uerbum dñi suꝑ ioħem Ma
Raptus fuit paulus supra se usq¬
ad tertium cȩlum. audiens archana
uerba. Iohannes qͦq mente ascendit
ad contemplandam suꝑ se grãm. quã
p̾dicabat. Audiuit iohannes auditu
mentis. uerbum dñi sola gr̃a desuper
ei loquentis.

Expanded text:
erisimile est, cum magi nihil Herodi renuntiassent, quod crediderit illos visione stellae deceptos, et ideo erubuisse redire ad se; et ita quievit a pueri inquisitione. Sed iterum, cum audiret quae gesta sunt in templo, quid Simeon dixerit, et quid Anna prophetaverit, sensit se illusum a magis; et inper regem gentium et principes Judaeorum, praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et Judaea dispergenda, descriptio terreni principatus ostendit; quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Apte quoque sacerdotes memorantur, quia Joannes illum praedicabat qui rex et sacerdos erat. Factum est verbum Domini super Joannem. Raptus fuit Paulus supra se, usque tertium coelum, audiens arcana verba . Joannes quoque mente ascendit ad contemplandam super se gratiam quam praedicabat. Audivit Joannes auditu mentis Verbum Domini, sola gratia desuper ei loquentis.
Abbreviated transcription (Latin):
II duob autẽ piscib intelligunt᷑
psalmi & prophetiȩ. temꝑantes au¬
sterum saporem legis. quia eruditũ
in lege di populum de promissione
dominice incarnationis nouȩ gr̃e
dulcetine ꝑascebant. quasi in uirtu¬
te aquȩ. spem confouentes humanş
uitȩ. Hinc ẽ qͦd dñs post resurre¬
ctione ait. Oportebat impleri om̃a
quȩ scripta sunt in lege moysi & pro¬
phetis & psalmis de me. Hic quoq
precipiens sibi afferri panes & pis¬
ces. mystice p̃cipie intellectũ testa¬
menti ueteris ad se referri.

Expanded text:
In duobus piscibus intelliguntur psalmi et prophetiae temperantes austerum saporem legis, quia eruditum in lege Dei populum de promissione Dominicae incarnationis novae gratiae dulcedine pascebant, quasi in virtute aquae spem confoventes humanae vitae. Hinc est quod Dominus post resurrectionem ait: « Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis et psalmis de me . » Hic quoque praecipiens sibi afferri panes et pisces, mystice praecepit intellectum Testamenti Veteris ad se referri.
Abbreviated transcription (Latin):
prophetia & lucerna uerbi d̃ presentis
in iohanne. ꝑ quem clamat. p̾sentis in
carne assumpta cui iohannes testimo¬
mum ꝑhibet iuxta illud. Paraui lu¬
cernam. xp̃o meo. Uiam dñi dirigit.
qui ad p̾cepta eius uitam preparat.
unde illud. Siquis diligit me. sermo¬
nem meum seruabit. A.ͥ
t qui missi fuerano erant ex pha
runt. Quid gͦ baptizas si tu non es
ydierant pharisei in prophetis ster
um in figura baptismi siccis pedibus
transisse. putabant nunc eos surrexisse
ad baptirandum. Quia gͦ iobannes
nullum de his dicit se ẽẽ: interrogant
qua aucdacia baptizet.AXIT. NI XI.B.
dicens. Ego quidem uos baptiro

Expanded text:
prophetia et lucerna Verbi Dei praesentis in Joanne, per quem clamat: praesentis in carne assumpta, cui Joannes testimonium perhibet, juxta illud: Paravi lucernam Christo meo . Viam Domini dirigit, qui ad praecepta ejus vitam praeparat. Unde illud: Si quis diligit me, sermonem meum servabit . A. 9Z Et qui missi fuerant erant ex Phago baptizas, si tu non es dierant Pharisaei in prophetis Chrisum in figura baptismi siccis pedibus transiisse, putabant nunc eos surrexisse ad baptizandum. Quia ergo Joannes nullum de his dicit se esse, interrogant qua audacia baptizet. A. 12I M. dicens: Ego quidem b
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc sacramentum sicut & sacramentũ
altaris. alii ad uttam. alii ad mortem
accipiunt. Qͥ eñi uere accedunt. ꝙ rẽ
& sacramentũ accipiunt. Qui ficte.
sacram̃tũ tantum. Unde si postmodũ
resipuerint. ñ rebaptirabuntur. Forma
autem baptismi. sunt ista uerba. In
sua equipollentia. Dñs enim generali¬
ter instituens baptismum. precepit
dicens. Ite docete om̃s gentes. bapti-¬
zantes eos in nomine patris & filii
fusione habet baptismus iurtutem &
efficatiam: sicut alia sacramenta. siue
ante legem. siue in lege. P hunc enun
xp̃e quȩ facta sunt dimittit. adiuuat
ne amplius fiant. Pertueit ubi om̃i¬
no fieri non possint. Facit ut lex imple¬
atur. ut natura liberetur. ne peccatum
domineturA B¬

Expanded text:
Hoc sacramentum sicut sacramentum Hoc sacramentum sicut sacramentum altaris, alii ad vitam, alii ad mortem accipiunt. Qui enim vere accedunt, et rem et sacramentum accipiunt; qui ficte, sacramentum tantum. Unde si postmodum resipuerint, non rebaptizabuntur. Forma autem baptismi sunt ista verba: In cti, vel aequipollentia. Dominus enim generaliter instituens baptismum praecepit, dicens: Ite, docete gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii fusione habet baptismus virtutem et efficaciam sicut alia sacramenta, sive ante legem, sive in lege. Per hunc enim Christus, quae facta sunt, dimittit; adjuvat, ne amplius fiant; perducit, ubi omnino fieri non possint; facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur.
Abbreviated transcription (Latin):
brosuis in pͥmo libro de sacramentis.
idõ prior descendit in baptismũ ꝗͣ
dnĩs non indigebat mundari. Nobis
autem uirtus & presentia trinitatis.
quȩ in baptismate xp̃i manifestata ẽ.
inuisibilit̃ oꝑatur inbaptismatis ui¬
sibili sacramento. Sacramentum uͦ ẽ
uisibile signum. inuisibilis gr̃ȩ uelu-¬
ti cum quis baptizatur. ipsa exterior
corporis ablutio quam uidemus signũ
ẽ interioris ablitionis animȩ quȩ ẽ¬
sistit in peccatoꝵ remissione. Aqua eti¬
am purgans exterius a sordib corpo¬
ralib. signum est fidei mundantis inte¬
rius a peccatis. Sacerdos qͦq lauans in
aqua. ddesignat sp̃m in fide remitrent̾e
peccata. Uidendiun est tam̃ de hoc sa-¬
cramento sicut de aliis. quia nichil re-¬
fert a qͦcũq det᷑ ministro. Minister enĩ
ministrat. xͦ baptizat. uñ illd̾ ħẽ qͥ babtrzat
Quapropt̾ siue a clericis siue a laicis.
seu etiam a mulierib necessitate immi¬
nente detur. non tamen retteratur.

Expanded text:
brosius in primo libro De sacramentis, ideo prior descendit in baptismum quaDominus non indigebat mundari. Nobis autem virtus et praesentia Trinitatis, quae in baptismate Christi manifestata est, invisibiliter operatur in baptismatis visibili sacramento. Sacramentum vero est visibile signum invisibilis gratiae. Veluti cum quis baptizatur, ipsa exterior corporis ablutio quam videmus, signum est interioris ablutionis animae, quae constitit in peccatorum remissione. Aqua etiam purgans exterius a sordibus corporalibus, signum est fidei mundantis interius a peccatis. Sacerdos quoque lavans in aqua, designat Spiritum in fide remittentem peccata. Videndum tamen est de hoc sacramento sicut de aliis, quia nihil refert a quocunque detur ministro. Minister enim ministrat, Christus baptizat. Unde illud: Hic est qui baptizat. Quapropter sive a clericis, sive a laicis, seu etiam a mulieribus necessitate imminente detur; non tamen reiteratur.
Abbreviated transcription (Latin):
non locus est. ubi aquȩ habun¬
dant. Sali uͦ oppidum est ultra
iordanem situm. ubi olim melchise¬
dech regnauit. Si ioħes nullũ bapti¬
zasset pret̃ dnm: diceretur qͦd meli¬
or fuisset eius baptismus baptismo
dñi. qui multos baptizauit.

Expanded text:
non, locus est ubi aquae abundant. Salim vero oppidum est juxta Jordanem situm, ubi olim Melchisedech regnavit . Si Joannes nullum baptizasset praeter Dominum, diceretur quod melior fuisset ejus baptismus baptismo Domini, qui multos baptizavit.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt causa ẽ. Eͦd autẽ om̃iũ
rerum causa ẽ: etiam sapientiȩ suȩ cau¬
sa est. Nec unquã d̾s sine sapientia sua
ẽ. Igitur sempit̾ne sapientiȩ suȩ. causa
ẽ sempiterna. Deinde si patrem esse
semptt̃num in dõ ẽ: nec fuit aliquan¬
do non pat̾: nunꝗͣ sine filio fuit. filiꝰ
gͥ semꝑ natus ẽ: quia semꝑ filius est.
Et non solum umago patris ẽ quia de
illo ẽ. & similitudo. quia unago ẽ: sed
etiam ȩqualitas tanta. ut nec temꝑis
int̾uallum impedimento sit. ꝑeũ enim

Expanded text:
quae sunt causa est. Quod autem omnium rerum causa est, etiam sapientiae suae causa est. Nec unquam Deus sine sapientia sua est. Igitur sempiternae sapientiae suae causa est sempiterna. Deinde si Patrem esse sempiternum in Deo est, nec fuit aliquando non Pater, nunquam sine Filio fuit. Filius ergo semper natus est, quia semper Filius est: et non solum imago Patris est, quia de illo est: et similitudo, quia imago est: sed etiam aequalitas tanta, ut nec temporis intervallum impedimento sit. Per eum enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ notã faciã. ut dilectio qua dilexi¬
sti me in ipsis sit. & ego in ipsis.
omen tuũ notum feci ꝑfidẽ: notũ
faciã ꝑ speciẽ. Notum feci cũ fine
ꝑegrinantib: nottum faciam ꝑ speci-¬
em. regnantibus. Et ita ẽ gr̃a qͦd te
nouerumt: ꝑ hoc quia tu me misisti.

Expanded text:
ua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis. Nomen tuum notum feci per fidem, notum faciam per spem. Notum feci cum fine peregrinantibus, notum faciam sine fine regnantibus. Et ita est gratia quod te noverunt, per hoc quod tu me misisti.
Abbreviated transcription (Latin):
semani locus ẽ ad radices montis
oliueti: & int̾pretatur uallis pingui¬
um. Ibi tauri ꝑingues obsederunt
dñm: & uituli multi circumdedert
eum. Appropians morti uenit pin
uallem ꝑinguedinis: qui ꝑ uallem
to capi disposutc: ut ddeleret peccatũ
cõmissum in horto deliciarũ. Trans
torrent̾ẽ cedron comp̾hendi uoluit:
& iuxta psalmistã de torrente in uia
bibet. In uia huius uitȩ bibit de tor¬
rente p̃ assionis: ꝓpt̃ea exaltauit caput.
Cetron genitiuus pluralis ẽ in greco:
qui latine potest dici cedroꝵ.¬

Expanded text:
semani locus est ad radices montis Oliveti, et interpretatur vallis pinguium. Ibi tauri pingues obsederunt Dominum, et vituli multi circumdederunt eum . Appropians morti, venit in vallem pinguedinis, qui per vallem to capi disposuit, ut deleret peccatum commissum in horto deliciarum. Trans torrentem Cedron comprehendi voluit, et juxta Psalmistam: De torrente in via bibet . In via hujus vitae bibit de torrente passionis, propterea exaltavit caput. Cedron genitivus pluralis est in Graeco, qui Latine potest dici cedro
Abbreviated transcription (Latin):
cias qui tradebat eum cum ipsis.
Ut gͦ dixit eis ego sum: abierunt
retrorsum. & ceciderunt in terram.
bi nune munimen armatoꝵ: Una
uox dicentis. ego sum: turbam sine
telo aliqͦ strauit. Quid iudicaturuis
facieo: qui iudicandus hoc fecio: Ed
regnaturus poterio: qui moriturus
rena quȩ amant cadunt. Itterũ gͦ
eos int̾rogauit. Quem queritis: Illi
autẽ dixerunt. Ih̃m nazarenum.
Si gͦ me queritis: sinite hos abire.
Ut impleretur sermo qu̾e dixto: qr
qͥͦs dedisti mͥ ñ ꝑdidi ex ipsis quenꝗͣ
aciunt qͦd iubet: sinunt eos abire
qͣs ñ uult ꝑire : & impletur qͦd dixe¬
rat. non ꝑdidi ex eis queꝗͣ. Non qͥn
post morituri sint: s qr ñdũ sic
credebant qͦm credunt qͥ ñ ꝑeunt.¬
unc accesserunt. & manꝰ umnecert

Expanded text:
radebat eum, cum ipsis. Ut ergo dixit eis: Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. Ubi nunc munimen armatorum? Una vox dicentis: Ego sum, turbam sine telo aliquo stravit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? ALBINUS. Quid regnaturus poterit, qui moriturus terrena quae amant cadunt. Iterum ergo eos interrogavit: Quem quaeritis? Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Si ergo me quaeritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit, quia quos dedisti mihi, non perdidi ex ipsis quemquam. Faciunt quod jubet, sinunt eos abire, quos non vult perire; et impletur quod dixerat, non perdidi ex eis quemquam. Non quin post morituri sunt, sed quia nondum sic credebant, quomodo credunt qui non pereunt.Tunc accesserunt, et manus injecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
mo erat. qui dixte. donec me ter ne¬
ges. Nonuulli pio affectu erga pe¬
trum: putant petrum ñ dm̃ negas¬
se. s hominem. Hoc quã friuolum
sit: prudens lector intelligat. Sic enĩ
ante atrium principis: & ut marcus
solus cominemorat. tunc pͥmo gallꝰ
cantauit. Petro reu̾so in atrium: scd̾a
fit negatio. Exeunte gͦ illo ianuam
ito aic matħs. animadu̾tit eũ ancilla:
& dixit his qui ad ign̾e stabant. qr
hic erat cum ih̃u nazareno. Quib
rediens petrꝰ urat: ñ noui homin̾e.
t post pusillum quasi horȩ uniꝰ:
dicit unus ex seriuis pontificis. cogna¬
tus eiꝰ cuiꝰ abscidit petiꝰ auriculã.
Uere & hic cum illo erao: nam & ga¬
lileus est. Nonne ego te uidi in hor¬
to cum illo: Cepit detestari & ana-¬
thematizareꝰ iurare. neq noui eum.
nescio quid dicis. ñ noui hominem
istum quem dicitis. Et statim gallꝰ
cantauit. Eece completa ẽ p̃dictio
xp̃i: & conuicta p̾sumptio petri.
Primo ait. nescio quid ddicis: scd̾o

Expanded text:
mo erat, qui dixit donec me ter neges. Nonnulli pio affectu erga Petrum, putant Petrum non Deum negasse, sed hominem. Hoc quam frivolum sit, prudens lector intelligat. Sic enim ante atrium principis; et ut Marcus solus commemorat, tunc primo gallus cantavit. Petro reverso in atrium, secunda fit negatio. Exeunte autem illo januam, ut ait Matthaeus, animadvertit eum ancilla, et dixit his qui ad ignem stabant, quia hic erat cum Jesu Nazareno. Quibus rediens Petrus jurat, non novi hominem, Et post pusillum quasi horae unius, dicit unus ex servis pontificis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Vere et hic cum illo erat. Nam et Galilaeus est. Nonne ego vidi te in horto cum illo? Caepit detestari et anathematizare et jurare, neque novi eum, neque scio quid dicis, non novi hominem istum quem dicitis; et statim gallus cantavit. Ecce completa est praedictio Christi, et convicta praesumptio Petri. Primo ait, nescio quid dicis; secundo