comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comedetis qͥcqͥd uͦ pennulas & squamas ñ habet
abhominabile uob̃ erit. Qa gͦ ĩ piscibꝰ & squanus
asꝑa. ꝓ mundis habent᷑. hispidi. & hirti. & firmi &
animał uitã dapnat ĩformẽ & cͥminibꝰ torcuosam:
Cũ aũ ĩ cib̃u suem ꝓhibet rep̃hendit utiq cenosã
& luteã & gaudentem uitioꝵ sordibꝰ uitã. Et cum
leporẽ accusat reformatos utiq ĩfeminis urros dãpnat
Qs aũ mustele corpꝰ cib̾u faciat. Sed futͥum rep̃hen¬
dit. Qs lacertã. Sed ostendit uite ĩceitã ueͦrit᷑atem.
Qͥ̾s postremo stellionẽ uesci poscit. ut hoo lex mas¬
nopere ꝓhib̾et. Sed macdãs m̃tiũ execrat᷑ Qs accipitĩt
aut miluũ aut aquiła: Sed ostendit raptores uiolento
scelere uiuentes. Quis uulturẽ Sed execrat᷑ p̃dã de
aliena morte q̃rentes. Sic & cũ coruũ ꝓhibet uolun¬
drion: nimiã lingue intẽꝑantiã. Qñ cignũ ꝓhibet
ceruicis alte supbiã denotat. Qñ uesꝑtilionẽ. q̃renteb

Expanded text:
is, et habent pinnulas. et squamas non habent, abominabile vobis erit . Quod ergo in piscium squamis aspera pro mundis habentur, hispidi hirti, et firmi et animalis vitam damnat informem et criminibus tortuosam? Cum autem lex in cibum suem prohibet, reprehendit utique coenosam et luteam, et gaudentem vitiorum sordibus, vitam; et cum leporem accusat, reformatos utique in feminis viros damnat. Quis autem mustelae corpus cibum faciat, sed furtum reprehendit. Quis lacertam, sed odit vitae incertam varietatem. Quis postremo stellione vesci possit, ut haec lex magnopere prohiberet, sed maculas mentium exsecratur. Quis accipitrem, aut milvum, aut aquilam, sed odit raptores violento scelere viventes. Quis vulturem, sed exsecratur praedam de aliena morte quaerentes, sic et cum corvum prohibet, volundrium, nimiae linguae intemperantiam. Quando cignum prohibet, cervicis altae superbiam d
Abbreviated transcription (Latin):
dinumant᷑ bella suscipiet. Siinqͥt exieris ad bellũ ꝯͣ inimicos tu¬
osirtu dĩs mulieris decora specie. ⁊ ꝯcupieris eã: rades om̃em pilũ

Expanded text:
in bello. 1. Si, inquit, exieris ad bellum contra inimicos tuos, et videris mulierem decora specie, et concupieris eam, rades omnes pil
Abbreviated transcription (Latin):
significat qͥa ide ds ħo erat futurꝰ qͥ cũ iacob pło luc
qͥ post ꝯcubitũ eiꝰ familie isrł uoluerat sociari. Quẽ sunem
& leui fr̃s uͥginitatis sororie uindices: dolo cũ oĩ popło eiꝰ
ĩtfeceit̃. Sed qͥd sibi uult ađ scͥptũ ẽ. eg̃ssa ẽ dina ut uide¬
ret mulieres regionis illiꝰ quõ cũ idisset sichem filius

Expanded text:
us qui post concubitum ejus familiae Israel voluerat sociari, quem Simeon et Levi fratres, virginitatis sororis vindices, dolo cum omni populo ejus interfecerunt. » Sed quid sibi velit quod scriptum est: Egressa est Dina ut videret mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
iustificauit illos glorificauit. S łi ut dixi adhuc ĩ occulto:
uͥ fic & c̃ceptio sc̃e ub̃tatis. Mutit᷑ aũ ꝓmissꝰ hedus: tanqu̾ã
meretri. hedus. exꝓbratio peccati ꝑ eundẽ odollamitẽ. tãqͣ
iiepantẽ & dicentẽ. Generatio uꝑarũ. S ñ eã ĩuenit pecca¬
a expbratio: quã mutaũ ꝯfessioĩs amaritudo. Post uͦ iam
publicis signis. anuli. monilis. & uirge. uicit temere ui¬
dicantes iudeos. quoꝵ iam ꝑsonã uidas ipse gestabat. qͥ
abrahe: s ꝓlatis certissimis docum̃tis nr̃e uocationis &
iustificatioĩs. & glorificatioĩs. erubescunt sñ dubio
qͥsi adulteratͥx legis. S ostendit uͥgã signũ passionis. &¬
& obstetrix ligauit coccinũ: & de hinc illo manũ retra¬
num. & nascendo p̃cessit: figuralit̃ ꝯgruit. qđ ostendẽ.
isrł ĩ legis ope manũ suã & eã ꝓpłiarũ & ipsiꝰ saluato¬
ris pollutã cruore ꝯtraxerit: postea uͦ ꝓruꝑit płs gen

Expanded text:
justificavit, illos et glorificavit . Sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi sit et conceptio sanctae ubertatis. Mittitur autem promissus haedus tanquam meretrici. Haedus exprobratio peccati per eumdem Odolamitem tanquam increpantem et dicentem: generatio uiperarum. sed non eam inuenit peccati exprobratio, quam mutauit confessionis amaritudo. post uero iam publicis signis anuli, monilis et uirgae uicit temere iudicantes Iudaeos, quorum iam personam ludas ipse gestabat, quiAbrahae; sed prolatis certissimis documentis nostrae uocationis, iustificationis, glorificationis sine dubio gis adulteratrix, sed ostendit virgam signum passionis; t obstetrix ligavit coccino, num, et nascendo praecessit. Figuraliter congruit, quod extenderit Israel in legis opera manum suam, et eam prophetarum et ipsius Salvatoris pollutam cruore contraxerit. Postea vero prorupit popu
Abbreviated transcription (Latin):
eum sol & luna & om̃s stelle. Ipsũ enĩ excellentia sc̃oꝵ in
soł noĩe. & eccłie daritas sub imagine lune: & oĩũ płorum
numerositas. ĩ figura stellarum adorat. Uñ & pat̃ suus
ĩciepauit eum dicens. Nlumqͥd ego & mat̃ tua & fr̃s tui:
nunt. Iacob mitit ioseph filium suum: ut de fr̃ibꝰ sollici¬
cudinẽ gereret. Et ds̃ pat̃ misit unigenicũ filium suum
ut genꝰ humanũ peccatis languidũ uisitaret mittitur
ab illo utiq patie de quo scriptum ẽ. Misit ds filiũ sirũ.
ĩ similicudinẽ carnis peccati. Uc uiteret: si recte essent oues
domꝰ istł. Inuenit gͥ iosepl fr̃s suos ĩ dochaim. Docham
itp̃tat᷑ defectio. Uere ĩgrandi defectiõe erãt: qͥa de fratrici¬
dio cogitab̾at. Quia cũ uidissẽt ioseph frĩs suii ꝓcul occidẽ
eum cogitauert̃. Et udĩ uidentes uerũ iosepl d̃nm iħm¬
xꝑm: ut eũ crucifigerẽt uirũ om̃s ꝯsilium statuerunt
sic̃ oues ĩ medio lupoꝵ. Nudauert̃ ioseph tr̃s sui tunica

Expanded text:
eum sol, et luna, et stellae omnes. Ipsum enim excellentia sanctorum in solis nomine, Ecclesiae claritas sub imagine lunae et omnium populorum: numerositas in figura stellarum adorat. Unde pater suus increpavit illam dicens: Numquid ego et mater tua et fratres tui nunt. Jacob misit Joseph filium suum, ut de fratribus sollicitudinem ut genus humanum peccatis languidum visitaret. Mittitur ab illo utique Patre de quo scriptum est: Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati . Ut videret si recte essent oves, domus Israel . Invenit ergo Joseph fratres suos in Dothain, quod interpretatur defectio. Vere in grandi defectione erant, qui de fratricidio cogitabant. Cum vidissent ergo Joseph fratres sui procul, occidere eum cogitaverunt, et videntes Judaei verum Joseph Domim, ut eum crucifigerent, unum omnes consilium statuerunt,vos in medio luporum. Nudaverunt Joseph fratris sui tunica
Abbreviated transcription (Latin):
enam. qd ĩcp̃tant̾ fontes. Currit enĩ uelud ceruus ad fontes
aquarũ: uolens ꝑuenire ad sem̃ abrahe. Illo enĩ ñ cognoscen¬
te fetat᷑: qͥa de illo p̃dictũ ẽ płs que ñ cognoui seruiut mͥ.
Accepit ĩ occulto anułi: monile. & uirgã. Uocatiõe signat᷑

Expanded text:
quod interpretatur fontes, currit enim velut cervus ad fontes quod interpretatur fontes, currit enim velut cervus ad fontes aquarum pervenire ad semen Abrahae: illic enim a non cognoscente fetatur, quia de illa praedictum est: Populus quem non cognovi, servivit mihi. Accipit in occulto annulum, monile, et virg
Abbreviated transcription (Latin):
ex plenitudine eiꝰ accep̃. Uidit oĩno: & ião ĩ natis mulierum
tauit ex utero agnouit ꝑfectiꝰ ex columba & ido canꝙͣ
odollamites uere testimoniũ ꝑhibuit ĩ aqͣ ueinit autem
dns ad oues tondendas. idẽ exonerandas sarcinis ꝑecoatoꝵ
ex quibꝰ ĩ eccłie laude ĩ canticis canticoꝵ. tondentes essẽt
uelud giex detonsarũ. Iam deinde chamar habitũ mu
tat. nã & cõmutãs itp̃tat᷑. Thamar inutat habitũ. uiutat
a nom̃. & sit de sinagoga eccłia: s ĩ ea prorsꝰ nom̃ amaritu¬
dinis manet: ñ illiꝰ amaritudims ĩ qͦ d̃no fel ministraũ
s illiꝰ ĩ aqͦ petrus amare fleuit. Nlam & uda: latine ꝯfes¬
sio ẽ. Confessiõi gͦ amaritudo misceat᷑: ut uera peniteritia
p̃signet᷑. Hac penitentia fecundat᷑ eccłia ĩ oĩbꝰ gentibꝰ ꝯsti¬
meretriciꝰ: ꝯfessio peccatoꝵ ẽ. Typũ qͥppe eccłie gerit chamar
ex gentibꝰ euocate: sedes cũ habitu hoc ad portã enan. uł

Expanded text:
ex plenitudine eius accepit. uidit omnino; et ideo in natis mulierum tauit ex utero, agnouit perfectius ex columba, et ideo tamquam Odollamites uere testimonium perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues tondendas — hoc est exonerandas sarcinis laboriosis — ex quibus ecclesiae laudatae in canticis canticorum dentes esse uelut grex detonsarum. Iatatur Thamar: mutat habitum, mutat et nomen, et fit de Synagoga Ecclesia. Sed in ea prorsus nomen amaritudinis manet, non illius amaritudinis in qua Domino fel ministravit, sed illius in qua Petrus amare flevit. Nam et Juda Latine confessio est: confessioni ergo amaritudo misceatur, ut vera poenitentia praesignetur. Hac poenitentia fecundatur Ecclesia in omnibus gentibus constimeretricis, confessio peccatorum est; typum quippe Ecclesiae gerit Thamar ex gentibus evocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Enahim,
Abbreviated transcription (Latin):
regos. tãqu̾ã mariti adhibebant᷑: merito nom̃ eiꝰ amaricu¬
do icp̃tat᷑. Ip̃a em̃ ãno fellis połm dedit. Duo aũ genera
pͥncipũ qͥ ñ recte oꝑant᷑ ĩ plebe unũ eoꝵ qͥ oberant alte¬
rum eoꝵ qͥ nichil ꝓderãt significant᷑ ĩ duobꝰ filiis uide
quoꝵ unꝰ erat malignꝰ uł seuus añ anm: alt̃ ĩtra tũde
bat sem̃. ne sem̃ daret ad fecundandã thamar. Nec sunt
ãpliꝰ quã auo genera hominũ ĩutilia generi humano unũ
nocentiũ alterũ p̃stare nolentiũ: o siquid habent bomi in
hac t̃rena uita ꝑdeutiũ tãquã ĩ t̾ra fundentiũ. Et̃ qͥa ĩ malo
p̾or ẽ ille qͥ noceo quã ille qͥ ñ ꝓdest: ido maior di malignꝰ

Expanded text:
reges tamquam mariti adhibebantur. merito nomen eius "amaritudo" interpretatur; ipsa enim domino fellis poculum dedit. duo autem genera principum, qui non recte operabantur in plebe, unum eorum qui oberant, alterum eorum qui nihil proderant, significantur in duobus filiis Iudae, quorum unus erat malignus uel saeuus ante domfundebat ne semen daret ad fecundandam Thamar. Nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium, et si quid boni habent in hac terrena vita perdentium, tanquam in terra fundentium, et quoniam in malo prior est qui nocet quam ille qui non prodest, ideo major dicitur malignus
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ o nom̃ eiꝰ. idẽ sela ĩtp̃tat᷑ dimissio eiꝰ. Non ꝑtinẽt sane
ad ħac significationẽ uiri scĩ & iusti: qͥ licet illo temꝑe fueit̃
suert qͥlis dauid suit. Eo sane temꝑe. quo iam iudea ceꝑat
reges ex cͥbu uida ñ hab̾e: ñ ẽ c̃putandꝰ herodes maior ĩ regibꝰ
ciꝰ tãꝙͣ maritꝰ thamar. Erat eñĩ alienigena: nec ei sacm̃to illo
mistice unctionis. tãꝙͣ ꝯ iugali federe coherebat s. tãqũa extra¬
neus ãnabat᷑: qũa potestatẽ a romanis a a cesare acceꝑat. Sic &
silii eiꝰ tethrarche. quoꝵ unꝰ erat herodes. patͥs noĩe appellatus.
qͥ cũ pilato ĩ passiõe ãni ꝯcordauit. Isti gͦ alienigene usq adeo¬
ñ deputabant᷑ ĩ regno illo mistico uideoꝵ: ut ip̃i iudei publi¬
&e damarẽt freudentes adũs xꝑni. nos ñ habemꝰ regẽ nͥ cesarẽ.
neq hoc uerũ. nͥ illa uinũsali ãnatiõe Romanoꝵ quippeetiõ

Expanded text:
id est Selo, interpretatur "dimissio eius". non pertinent sane ad hanc signincationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerifuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere, non est computandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum; quippe etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ nͥ quibꝰ nichil ꝓsunt. cũ habeant uñ ꝓdesse posst̃. atꝙ
id pad̾at ĩtra. Maiꝰ porro małui ẽ uł ablate uite qđ significat
pellis qua ñ aduite qđ siguificat meror eoꝵ. U̾s aũ ambos
occidisse dictꝰ ẽ. nͥ sigurat᷑ regnũ talibꝰ hominibꝰ abstulisse
Terciꝰ uͦ filiꝰ uide. qđ illi mulieri ñ iungit᷑ significat tẽpꝰ¬

Expanded text:
st, cum habeat unde prodesse possit, atque id perdat in terra. Majus porro malum est ablatae vitae, quod significat pellis, quam non ad vitae, quod significat memor eorum. Deus tamen ambos occidisse dictus est, ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. Tertius vero filius Judae, qui illi mulieri n
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris testam̃ti ponat᷑: paulꝰ apł̃s edocuit
dicens.
Nbraħa duos filios habuit: unũ de ancilla eo unum
de lib̃a. hec aũ it̃ auo cestam̃ta: porro agar q̃ ꝯcubina fu¬
it: ĩ ueceris testam̃ti ponit᷑ cypo. Una ẽ enĩ ꝑfecta colum¬
ba genitͥcis sue: q̃ uͥgo casta regina sponsa regi xͦ per¬

Expanded text:
Veteris Testamenti ponatur, Paulus apostolus edocuit Veteris Testamenti ponatur, Paulus apostolus edocuit dicens: Abraham duos fde libera. Haec autem sunt duo Testamenta. In quo Agar, quae concubina fuit, in Veteris Testamenti ponitur typo. Una est enim perfecta columba genitrici suae, quae virgo casta, regina, sponsa regi Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
De hinc ãs loqͥt᷑ ad iacob ut habitaret ĩ bethel: uͥ rachel cũ
pareret beniamin mortua ẽ. S qͥd sibi uult qđ cũ eundemi
beniamin rachel pareret uocauro nom̃ eiꝰ filiꝰ doloris inei.
nͥ futurũ ꝓꝓhetans ex ea tͥbii paułũ qͥ affligeret filios ec¬
desie. ꝑsecutioĩs sue tẽpe. Alit̃. ꝑbenianin t̃restris figurat̾¬
dolore affec̃. effundendo sanguinẽ ꝓpħarũ: ĩsuꝑ etiã ĩ necẽ
xͥ ĩpiis ac clamantibꝰ uocibꝰ. sangͥs eiꝰ suꝑ nos. & suꝑ filios
nr̃os. Int̾ea ruben c̃cupiscentia motꝰ libidinis ĩ ꝯcubinã
pat̾s sui p̃ceps efferebat᷑: qđ ĩcesti cͥm̃ ñ scͥberet᷑. nͥ ꝑũsitas¬
ꝯsideret᷑ eẽ flagitiũ ĩ sͥpturis aũ ꝓpħia ẽ futuroꝵ. Nlãq per
ruben pͥmogenicũ płs pͥmogenitꝰ isrł̃ ex c̾cucisioẽ sigiuis¬
catur: qͥ thoꝵ ꝯcubie polluit idẽ legẽ ueteris testañti
sepe p̃uaricando cõmacłauit. Qđ añ ĩ ꝯcubnia
lex

Expanded text:
Dehinc loquitur Deus ad Jacob, ut habitaret in Bethel. Ibi Rachel cum pareret Benjamin, mortua est. Sed quid sibi vult quod cum eumdem Benjamin Rachel pareret, vocavit nomen ejus, filius doloris mei, nisi futurum prophetans ex ejus tribu Paulum, qui affligeret filios Ecclesiae persecutionis suae tempore? 6. Aliter per Benjamin terrestris figuradolore affecit, effundendo sanguinem prophetarum. Insuper etiam in necem Christi impiis acclamando vocibus: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Interea Ruben concupiscentia motus libidinis, in concubina patris sui praeceps efferbuit; quod incestus crimen non scriberetur, nisturorum. Namque per Ruben primogenitum populus primogenitus Israel ex circumcisione significatur, qui thorum concubinae polluit, id est legem Veteris Testamenti saepe praevaricando commaculavit. Quod autem in concubina lex
Abbreviated transcription (Latin):
p̃miũ scoꝵ. Tecigit porro ille ide angłs latitudinẽ femo¬
ris: & claudũ reddidit. Sicq erat unꝰ atq idẽ iacob. b̃n¬
dictꝰ & claudꝰ. Benedictꝰ ĩ his qͥ ĩ xꝑm ex eodẽ pło credi¬
der̃t: atq ĩ ĩfidelibꝰ claudꝰ. slam femoris ueruus uł lati¬
tudo: generis multitudo ẽ. Pures qͥppe st̃ ĩ stirye qͥ degene¬
rantes a fide patrũ. & a p̃ceptis auctoris sui deuiantes in
erroris sui semitis daudicãt: de qͥbꝰ ꝓphetice ỹdictũ ẽ dau¬
dicauert̃ a semitis suis. Qui tñ płs post cactis sibi uirib¬

Expanded text:
m. « Tetigit porro illi idem angelus latitudinem femoris, et claudum reddidit » ; sicque erat unus atque idem Jacob benedictus et claudus. Benedictus in his qui in Christum ex eodem populo crediderunt, atque in infidelibus claudus. Nam femoris ejus nervus, vel latitudo, generis multitudo est. Plures quippe sunt in stirpe, 333 qui degenerantes a fide patrum, et a praeceptis auctoris sui deviantes, in erroris sui semitis claudicant. 5. De quibus prophetice dictum est: Et claudicaverunt a semitis suis. Qui tamen populus post, sub
Abbreviated transcription (Latin):
Uir enĩ ille tipũ xͥ euidentissime gesserat: cui tñ ido p̃ua¬
luit iacob utiq uolenti. ut misteriũ figuraret passionis
d̃ni. uͥ uisꝰ ẽ iacob ĩ udeoꝵ tipo. hoc ẽ ĩ corꝑis sui sobole
p̃ualusse do: a qͣsi cũ ĩfirmo. ita cũ carne eiꝰ luctamen
ure & ĩualescere ĩ passiõe eiꝰ. sic̃ scͥptũ ẽ: cũ diceret᷑ crucisi¬
gei crucifige. Et cñ iacob b̃ndictionẽ ab eodẽ angło que¬

Expanded text:
ir enim ille typum Christi evidentissime gesserat, cui tamen ideo praevaluit Jacob utique volenti, et ut mysterium figuraret passionis Domini, ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est in corporis sui sobole praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est, cum diceret: Crucifige
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsistentẽ. Nliĩ illud candelab̃tu xp̃m ĩcelligt. gestantẽ
septẽ eccł̃ias: ĩ qͥbꝰ septiformis sp̃c sc̃i splenddor enucat
Huic candelabro fiunt enunctoria: q̃ ĩ isaia forcipes
nuncupant᷑. Et hec qͥdã duo testam̃ta ĩcptati sunt.
qͥbꝰ peccata purgant᷑ q̃q ĩt se sc̃i sp̃c unione sotiãt
Ext̾ uełu aũ cestimonii qd̃ oppansũ ẽ. candelabru
adere p̃cipit᷑: qͥa sũ ullo ueteris testam̃ti uelamine

Expanded text:
 candelabrum Christum intelligunt, gestantem septem Ecclesias, in quibus septiformis Spiritus sancti splendor emicat. Huic candelabro fiunt emunctoria, quae in Isaia forcipes nuncupantur . 2. Et haec quidam duo Testamenta interpretati sunt, quibus peccata purgantur, quaeque inter se Spiritus sd oppansum est, candelabrum ardere praecipitur, quia sine ullo Veteris Testamenti velamine
Abbreviated transcription (Latin):
dum indigentibꝰ Producẽs a lignũ forci robore & fruc¬
ciferũ idẽ beneficiũ ad eripiendũ eũ qͥ ĩuiriã patitur
de manu potentis. & p̃bendo ꝓtectionis umbraculum
ualido robore iusti iudicii. Deĩde quarto die emicucĩt
luminaria firmam̃to legis ĩfixa idẽ euangłiste docto¬
res & scͥpture sc̃e disputando coherentes. a oĩbꝰ ĩferioribꝰ
lum̃ sapientie demonstrantes. Prodiit etiã simmula acã
micantiũ syderũ cba id ẽ diũsarũ u̾tutũ ĩ eccłia numero¬
sitas. que ĩ huiꝰ uite obscuritate tãquã ĩ nocde reful¬

Expanded text:
 producens et lignum forti robore et fructiferum, id est, beneficium ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae, doctores et Scripturae sanctae disputando cohaerentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in ecclesia numerositas: quae in huju
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiã om̃e tẽpꝰ huiꝰ uite significat᷑ ĩ qͦ cełu & t̾ra facta st̃
idẽ ĩ qͥ creature uisibiles disponunt᷑ ammninistiant᷑ atq
existunt. Sed qͥd sibi uult qd nc̃ nominato celo atq
t̾ra adiec̃ uͥgultũ agri & herb̃a regioĩs. & tacuit cetã que
tũ ꝓpt̃ uirorẽ uite herba ꝓpt̃ eanciẽ uitã nũquam
marcescentẽ. Deĩde qd addidit antequã eẽc suꝑ terran
ĩcelligit᷑ anteqũa aĩa peccaret. Terrenis enĩ cupiditatibꝰ
sordidata tãquã suꝑ trã nata. Uel suꝑ trã ẽẽ recte dr̃. un¬

Expanded text:
 omne tempus hujus vitae significatur, in quo coelum et terra factum est, id est, in quo creaturae visibiles dispenuntur, administrantur atque existunt. Sed quid sibi vult quod nunc, nominato coelo et terra, adjecit virgultum agri et herbam regionis, et tacuit caetera quae tum, propter vigorem vitae; herba, propter eamdem vitam nunquam marcescentem. Deinde quod addidit, antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, tanquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
cẽpestate. &. cẽptationũ carnaliũ fluctibꝰ qͣtiunt᷑ & ĩ se ipsis
qͣli amaritudo ĩdudunt᷑. Segregaũꝙ ab eis aridã płm
scilicet foncẽ fidei sitientẽ. Obfrx̃ꝙ de hinc suꝑboꝵ luites
& coercuit eos. ne turbulentis iniqͥtatũ suarũ fluctibus
arida. id ẽ animã sicientẽ dm conturb̾et. liceacq ei ger

Expanded text:
te et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in se ipsis, quasi amaritudo, includuntur. Segregavitque ab eis aridam, populum scilicet fontem fidei sitientem, fixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos, ne turbulentis iniquitatum suarum fluctibus aridam, id est, animam sitientem Deum, conturbent; liceatque ei germ
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ xꝑc de maria uͥgine natꝰ ẽ. ille ĩ aĩa uiuẽte. hic ĩ
sp̃u uiuificante. Et sic̃ ĩ illo die fit aĩa unua. sic ĩ isto
scło uita desiderantes et̃nã. Et sic̃ ĩ illa sexta die ser
quẽadmođu ĩ illa die creat᷑ mascłs & femina sic in
ab eo regant᷑ uł carnali c̃cupiscentie dediti sicuti
yecora. uł trena curiositate obscurati qͣsi serpentes.
uł elati suꝑbia. qͦsi aues. Et sic̃ ĩ illa die pascit᷑ homo

Expanded text:
istus, de Maria virgine natus est. Ille in anima vivente, hic in spiritu vivificante; et sicut in illo die fit anima viva, sic et in isto saeculo vitam desiderantes aeternam; et sicut in illa sexta die serpquemadmodum in illa die creatur masculus et femina, sic in ab eo regantur, vel carnali concupiscentiae dediti, sicuti pecora, vel terrena curiositate obscurati, quasi serpentes, vel elati superbia, quasi aves. 11. Et sicut in illa die pascitur homo,
Abbreviated transcription (Latin):
uiros qͣli ꝓximos iitam᷑. Deĩde ꝓdux̃ t̾rabestias homi¬
nes ĩpotentia rerũ sue ferocitate supne similit̃ a pͥecora
fideles ĩ simplicitate uite uiuentes Serpentes q̃: ĩnoxios
scõs scilicet uiros astutie uiuatitate bonũ a malo dis¬
cernentes. s ĩ adncũ fasẽ. reptando scrutantes t̾rena ꝑ que
ĩcelligãt sempitna ñ illos uenenosos qͥ se ĩ huiusmõdi
tienis cupiditatibꝰ collocãt. Postħ as fec̃ hominẽ ad ima¬

Expanded text:
roximos, imitamur. Deinde produxit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferocitate superbiae. Similiter et pecora; fideles in simplicitate vitae viventes; serpentes quoque innoxios, sanctos videlicet viros, astutiae vivacitate bonum a malo discernentes, et, in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos qui se in hujus mundi cupiditatib
Abbreviated transcription (Latin):
ĩsensibiliũ animarũ. Omnẽ aũ herb̃a seminale a om̃e lignũ
fructuosũ qd ħoibꝰ datũ ẽ ĩ escã fideles st̃. de oblatioibꝰ suis
sc̃oꝵ necessitatibꝰ cõmunicantes. Uñ & apłs ait. Nã si ĩ spiritali¬
bus paiticipes facti st̃ gentiles. deb̃et & ĩ carnalibꝰ ministra¬
re cis. Hec sc̃ fructifera ligna. In istis gͦ gradibꝰ tãquã in
quibusdã diebꝰ uesꝑa ẽ ipsa ꝑfectio singłoꝵ oꝑũ & mane
ĩchoatio sequentiũ.Post istoꝵ itaq qͦsi sex dierũ oꝑabona
ualde. sꝑat ħo qͥet̃r m̃tis c̃stitutꝰ ĩ spiritaliꝑadiso qͦ signi¬
ficat᷑ uita beata uͥ fons ẽ sapientie diuisꝰ ĩ qͦtuor partes
ututũ. uͥ edat ligni uite grãm uͥ utiles disciplinas mo¬
rum qͣsi fructꝰ lignoꝵ carpat. Est nãq paradisꝰ uita
beatoꝵ Quatuor flumina qͣtuor ututes. Ligna eiꝰ. omnes
uciles discipline. Lignoꝵ fructꝰ. mores pioꝵ. Lignũ uice
ipsa bonoꝵ om̃iũ mat̾ sapientia ẽ de qͦ scriptũ ẽ salo

Expanded text:
gnum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt, et de oblationibus suis sanctorum communicantes. Unde Apostolus ait: Nam si in spiritalibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo gradibus tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. 17. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo quietem mentis, constitutus in spirituali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatuor virtutes, ligna ejus omnes utiles disciplinae, lignorum fructus mores piorum, lignum vitae ipsa bonorum omnium mater est sapien
Abbreviated transcription (Latin):
formet̾ eccłia. hanc dormitionẽ cantat ꝑ ꝓpħam dic̃s
Ego dormiui & qͥeui. & resurrexi qͥa dns suscitauit
me. Seqͥt᷑. Et posuit carnẽ ꝓ ea.Sic o xꝑc cartiẽ suã
moriendo posuit ĩ patibulo crucis ꝓ eccłia. Dixitq
ada. Hoc nc̃ os de ossibꝰ meis. & caro de carne mea.
Quia siue sc̃ĩ sp̃uales & fortissimi ĩcẽptationibus

Expanded text:
ormitionem cantat Propheta, dicens: Ego dormivi, et quievi, et resurrexi, quoniam Dominus suscitavit me . 9. Sequitur: Et posuit carnem pro ea. Sic Christus carnem suam moriendo posuit in patibulo crucis pro Ecclesia. Dixit quoque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quia sive sancti spirituales et fortissimi in tentationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ta nat᷑e. mittat paxillũ ĩ balteo. ⁊ fossa humo abscondat q̃ eges¬
cogitatonũ suꝑflua. qͣi m̃tis gͣuamina erũpũt. S portare sub
balteo paxillũ debemꝰ. ut uidelico ad rep̃hendñdos nosmetip̃os
sẽꝑ accincti. acutũ circa nos stimulũ ꝯpugͣ ͭ ᷤ ͥ ᷤᷤ habeamꝰ: qͥ inces¬
sant̾ t̾rã m̃tis nr̃e p euitentie dolore ꝯfodiat. ⁊ ħ q a nob̾ fetidũ¬

Expanded text:
ta naturae, mittat paxillum in balteum et fossa humo abscondat quae egescogitationum superflua quasi ventris gravamina erumpunt. Sed portare sub balteo paxillum debemus, ut videlicet apprehendendos nosmetipsos semper accincti, acutum circa nos stimulum compunctionis habeamus, qui incessanter terram mentis nostrae, poenitentiae dolore confodiat, et hoc a nob
Abbreviated transcription (Latin):
nullos etiã extra eccłiam baptiratos. si eis pingnedo
ñ defuerit caritatis. posteriore tempore quasi uespere
ĩ ore columbe tãqũa ĩ oscło pacis ad unitatis societatẽ
posse ꝑduci. Qã post alios septem dies dimissa ñ est
reũsa. significat finẽ scłi. qñ erit sc̃oꝵ reqͥes ñ ad¬
huc ĩ sacram̃to spei qͦ ĩ hoc cẽꝑe c̃sociat᷑. quãdiu bi¬
bit᷑ qđ de xͥ latere manauit. s iã ĩ spei ꝑfectione
salutis et̃ne cũ tͣdet᷑ regnũ deo ã patͥ. ut in illa
ꝑspicua contẽplatioe ĩcõmutabilis ueritatis. nulli
misteriis corꝑalibꝰ egeamꝰ. Cur sescentesimo & un
die sodi m̃sis dr̃ sicca ẽẽ t̾ra tãꝙͣ finita esset iam
baptitandi necessitas ĩnumero dierũ qͥnqͥgesimi
& septimo : Ipse ẽ enĩ scdi m̃sis dies uicesimꝰ septi¬
mus qͥ numerꝰ ex illa ꝯiunctiõe sp̃c & corꝑis sꝙ¬
ties ħt octonos uno addito ꝓpt̃ unitatis uindn

Expanded text:
nullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo nullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit charitatis, posteriori tempore, quasi vespere, in ore columbae, tanquam in osculo pacis, ad unitatis societatem posse perduci. Quod post alios septem dies dimissa non est reversa, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc i latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi mensis uicesimus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͥa septuaginta a septẽ. & octoginta ab octo dim¬
merant᷑ c̃nuncto utroq numero centũ qͥnqͣginta
dichꝰ exaltata ẽ aqͣ eandẽ cõm̃das nob̾ atq ꝯ firmanis
altitudiẽ baptismi ĩ ꝯsecrando nono homine ad
cenẽda quietis a resurrectioĩs fide. Qã post dies qua¬
araginta einissꝰ coruus ñ ẽ reũsꝰ aut aqͥs utiq ĩcrept̃
aut aliqͦ suꝑnatante cadauere illectꝰ significat ħoines
ĩmũditia cupiditatis tet̾rimos & ob hoc adea q̃ foris sc̃
ĩ hoc mũdo ĩtentos aut rebaptitari. aut ab his quos
ri. Qđ columba emissa ñ ĩuenta requie reũsa ẽ osten¬
dic ꝑ nouũ testam̃tũ reqͥem scĩs ĩ hoc mundo non
eẽ ꝓmissã. Post qͣdraginta enĩ dies emissa ẽ. qͥ numer
uitã q̃ ĩ hoc mũdo agit᷑ significat. Deniq post septẽ
dies aiissa ꝓpt̃ ilła septenariã oꝑationẽ spiritalem
oliue fructuosũ surcułu recculit qͦ significaret non¬

Expanded text:
Et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denEt quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, conjuncto utroque numero, centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eamdem commendans nobis atque con firmans altitudinem bas fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quosri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta eniin hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret non
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sis cõm̃datũ ẽ hoc sacram̃tũ & rursꝰ uicesima & sep¬
tima die septimi m̃sis. eade cõm̃datio ꝯfirmata est
cũ archa reqͥeuit. Qđ̃ enĩ ꝓmictit᷑ ĩ spe. hoc exhibet᷑ ĩ re.
Porro qͥa ipsa septima reqͥes cũ octaua resurrectione
c̃iungit᷑ neq enĩ reddito corꝑe finit᷑ requies. q̃ post
ħac uitã excipiet ñ sołu scos s potiꝰ totũ hominem
ñ adhuc spe. s ia re ipsa oĩ ex parce & sꝑc & corporis
ꝑfecta . & ĩmortali salute renouatũ ĩ et̃ne uite munꝰ
assumit. Quia ergo septima requies cũ octaua resur¬
rectione ꝯiungit᷑ & hoc ĩ sacram̃to regeneratiõis nr̃e¬
cubitis suꝑcreuit aqua excedes altitudinẽ montiũ octo
itaq a septẽ qͥndecĩ fiunt. s octo significãt resurretionẽ
septẽ qͥete. hoc gͥ sacͣmtũ resurrectionis & quietis tnscen¬
dit omne sapientiã suꝑboꝵ. ita ut nullatenꝰ possit
idagare scientie sue altituditie resurretioĩs quietem.

Expanded text:
sis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta inmortali salute renouatum in aeternae uitae munus adsumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur. et hoc in sacramento regenerationis nostcubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiindagare scientiae suae altitudine resurrectionis quietem.
Abbreviated transcription (Latin):
manifestatioe euãgłica eccł̃iam ꝯstrui. Et ideo qͥ
m̃sis anni sescentesimi quo ĩtrat noe ĩ arcħa eandem
senariã etatẽ significat. Duo enĩ m̃ses sexagenario
numero ꝯdudunt᷑. Asenario aũ numero & sexaginta
cognominãt᷑. & sescenti. & sex milia. & sexaginta milu
& sescenta milia. & sescenties. & qͥcqͥd deinceps ĩ maio

Expanded text:
manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui  et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexaginta milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid deince
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmꝰ ẽ. Qđ post sept̃e dies ex qͦ ĩgressꝰ ẽ noe ĩ archam
factũ ẽ diluuiũ significat. qͥa ĩ sp̃e future quietis q̃
septimo die significata ẽ baptitam᷑. Qđ p̃c̃ arcam oĩs
caro qũa t̃ra sustentabat diluuio ꝯsũpta ẽ. significat
qͥa p̃t eccł̃ie societatẽ aqua baptisimi quauis eadt̃ sit
ñ sołu ñ ualet ad salutẽ: s ualet potiꝰ ad ꝑnitiem.
Qã qͦdraginta diebꝰ a qͣdragnita noctibꝰ pluit sig
mutit᷑ ꝑ unũsũ orbe c̃rarũ. qͥ quatuor partibꝰ con¬
tinet᷑. decẽ qͥppe qͣt ducta qͣdiaginta siunt. Siue il¬
le reatꝰ qđ ad dieo ꝑtinet ex rerũ ꝓsperitate. siue qđ̃
ad noctes ex rerũ adũsitate c̃cractꝰ sit sacm̃to baptis¬
mi celestis abluit᷑. Qã noe qͥngentoꝵ erat annoꝵ cũ
ei locutꝰ ẽ dñs. ut arcã sibi faceret & sescentos agebat
signisicari nͥ etates singlẽ secdi. Uñ ista sexta etas
q̃ cõpletis qͥngentis usq ad sescentos significat᷑ in

Expanded text:
 ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: mittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat significare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
tur & perficit᷑. Uñ dr̃ ĩ euãgłio. Qui mecũ ñ colligit spar¬
git. Qađ aũ aditꝰ ei fit a latere: nemo qͥppe ĩtrat ĩ eccłiã¬
manauit. Qđ̃ ĩferiora arce bicamerata & tͥcamerata con¬
struunt᷑ sic ex oĩbꝰ gentibꝰ ꝑ biptitã multitudinem
tres filios noe quoꝵ. ꝓgenie repletꝰ ẽ orb̃. Et ideo aro
iferiora ista dicta st̃ quia ĩ hac t̾rena uita ẽ diũsitas
gentiũ. In sũmo aũ õs ĩunũ ꝯsũmant᷑ & ñ erit ibi¬
desuꝑ celesti unitate c̃sũmãs. Qđ cuncta animalium
genera ĩcludunt᷑ ĩ archa. significat qͥa ex oĩbꝰ gentibus
stratꝰ discꝰ ille significat. Qđ mũda & ininunda ibi
sũt animalia sic ĩ eccłie sacm̃tis & boni & mali u̾sant᷑.
Qã septena sint mũda. & bina & ĩmũda ñ qͥa pautio¬
res st̃ mali. qũa boni s qͥa boni seruãt unitatẽ sꝑc

Expanded text:
tur et perficitur. Unde dicit in Evangelio: Qui mecum non colligit, spargit . Quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in Eccmanauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et desuper coelesti unitate consummans. Quod cuncta animalium genera includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentibus stratus ille discus significat quod munda et immunda ibi sint animalia, sic in Ecclesia et sacramentis boni et mali versantur. Quod septena sunt munda, et bina immunda, non quia pauciore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtestans legẽ ñ se uenisse soluere. sed admplere
Legis aũ cor ĩ decẽ p̃ceptis agnoscit̾ uñ decies bͥoenis
arce longitudo ꝑficit᷑. un & ipse noe ab adã deci¬
mus cõputat᷑. Qđ̃ sexie longa ad latitudinẽ suã¬
ostendit. ĩ qͦ xꝑc apparuit. Corꝑis enĩ longitudo
a ũtice usq ad uestigia sexies tantũ ħt qͥntum
latitudo cuiꝰ latitudinis m̃sura ẽ ĩ latere a dorso ad
uentr̃e. uelud si iacentẽ hominẽ metiaris supinum
seu ꝓnũ. sexies cantũ longitudinis ẽ a capite usq ad
pedes qͣntũ latꝰ a dectͣ ĩ sinistr̃a. uł a sinistra ĩ dexceũ

Expanded text:
 contestans legem non se venisse solvere, sed implere. Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur. Unde decies tricenis arcae longitudo perficitur, unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur. 8. Quod sexies longa ad latitudinem suamostendit, in quo Christus apparuit: corporis enim longitudo a vertice usque ad vestigium, sexies tantum habet, ltitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem; uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexiens tantum longus est a capite ad pedes, quam latus a dextra in sinistram uel a
Abbreviated transcription (Latin):
uatis celo ac t̾ra tͣnferent᷑ ĩ uitã ppetue immortalitatis
Qui numero si aditiunt᷑ tres filii noe medio reꝓbato¬
ꝓgenies ex ada ꝑ cam undenario numero finit᷑ trans¬
gressio mandatoꝵ. siue peccatũ ostendit᷑. Nã du lamech
septimꝰ ab adã reꝑiat᷑ scͥptꝰ addunt᷑ ei filii tres & una fi¬
lia. ut undeuariꝰ numerꝰ cõpleat᷑ ꝑ qđ demonstratur
peccatũ. Nlã & ip̃e numerꝰ a femina claudit᷑ a qͦ sexu
lamech noenima idẽ uoluptas ĩcp̃tat᷑. Nã qđ post
matusale scđm sepcuaginta ultͣ diluuiũ quindecĩ¬

Expanded text:
ansferentur sancti in vitam perpetuae immortalitatis. 285 figuratur, cui numero si adjiciantur tres filii Noe, medio reod vero progenies ex Adam per Cain undenario numero finitur, transgressio mandatorum sive peccatum ostenditur. Nam dum Lamech septimus ab Adam reperiatur scriptus, adduntur ei tres filii, et una filia, ut undenarius numerus compleatur, per quod demonstretur peccatum. Nam et ipse numerus a femina clauditur, a quo sexu Lamech Noema, id est, voluptas interpretatur. Nam quod de Mathusalem secundum Septuaginta ultra diluvium
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ bitumine glutinãt̾ arche ligna intrinsecus &
extruisecꝰ ut ĩ cõpage unitatis significet᷑ tolerantia
uinłm pacis. Est enĩ bitum̃ feruentissimum &
uiolentissimũ gluten significãs dilectionis ardorẽ &
magne fortitudinis attendendã societatẽ spiritalem
oĩa tolerantẽ. Qã archa trecentis cubitis longa ẽ. ut

Expanded text:
 bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus: ut in conpage unitatis significetur tolerantia uinculum pacis. est enim bitumen feruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem. Q
Abbreviated transcription (Latin):
malia. sic̃ ĩ illo disco. petro ar. macta & manduca
Qđ eiecto sangͥne iubent᷑ manducare ne uita
pstina qͥa suffocata ĩ ꝯscientia ceneat᷑ s. habeant ca ꝙͣ
effusionẽ ꝑ ꝯfessionẽ. Qa uͦ testam̃tũ posuit ds ĩt se

Expanded text:
imalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testam
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ memoria qͣ d̃m recolimꝰ. ĩ ĩtelligentia qͦ cognoscim
ĩ uoluntate qua diligimꝰ. Tria enĩ t̃ o hoc t̃ fiunt
uiginti sept̃ẽ qͥ ẽ numeri tenarii qͦdratꝰ. Qđ̃ septim
m̃se archa sedit hoc ẽ reqͥeuit ad ilła septimã requiem
significatio recurrit. & qͥa ꝑfecti reqͥescũt. ibi qͦ illiꝰ qua¬

Expanded text:
ria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illi
Abbreviated transcription (Latin):
Rachel aũ iunior & pulcra priꝰ sterił. & postiodu fecũda.
similitudo ẽ eccłie. Iunior qͥa tẽpe posterior. pulcra qͥa
ruert̃. Que etiã tam diu sterił fuit: qͦusq sinagoga płm
generauit. Cur aũ iacob pro rachel seruiuit. & supponit᷑
ei lia maior: nͥ qͥa dns ut eccłiã assumeret. priꝰ sinago¬
gam sibi ꝯiuyx̃. Seruitꝰ itaq ipsiꝰ iacob septẽ annoꝵ ꝓ
duabꝰ uxoribꝰ huiꝰ uite p̃sentis tempꝰ signi ficat qđ

Expanded text:
Rachel autem junior et pulchra, prius sterilis et postmodum fecunda, Rachel autem junior et pulchra, prius sterilis et postmodum fecunda, similitudo est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior; pulchra, quruerunt. Quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synagoga populum generabat. Cur autem Jacob pro Rachel servivit, et supponitur ei Lia major, nisi quia Dominus, ut Ecclesiam assumeret, prius Synagogam sibi conjunxit. Servitus itaque ipsius Jacob septem annorum pro duabus uxoribus, hujus vitae praesentis tempus signific
Abbreviated transcription (Latin):
so excipiende atq eccl̃iasticã necessitatẽ ordinandi in
labore: taꝙͣ lia dicente ad me itrab̾. Quibꝰ aĩ misterium
dispensantibꝰ ẽ ut ĩ nocte huiꝰ scłi. filios generent fidei
Llaudat᷑ a płis etiã illa uita. cuiꝰ amore scłm reliq̃it̃ c̃ũsi¬
q̃ tales rectores płis dedit. latiꝰ a clariꝰ glorificet᷑: tãꝙͣ iacob
ñ recusante uoctẽ lis. ut rachel pomis sus olentibꝰ &
clare intentibꝰ potiat᷑: q̃ aliqñ o ip̃a p̃stante miscdĩa dĩ
ꝑ se ipsã parit. uix tandẽ quidẽ. Quia ꝑrarũ ẽ. ut in¬
cogitatioĩs a salubrit̃ uł ex parte capiat᷑. Alio qͦ sensu liã
& rachel uictormꝰ marcir & ceteri: ĩ similitudine eccłie uł
sinagoge ĩcp̃tati st̃. Lia enĩ maior natu sinagoge teniusse
existimat᷑ typũ: qͥa pͥor aĩ genuit płm. Et qͥde & oculis
legit᷑ grauida: qͥa lex ꝑ moysen data cooꝑta ẽ atq signata

Expanded text:
et excipi de trauerso ecclesiastica necessitate atque ordinari in et excipi de trauerso ecclesiastica necessitate atque ordinari in laborem tamquam Lia dicente: ad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi squia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tanquam Jacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaveolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa, praestante misericordia Dei, per se ipsam parit, vicogitationis, et salubriter, vel ex parte capiatur. Alio quoque sensu Liam et Rachel Victorinus martyr et caeteati sunt. Liam enim major natu Synagogae tenuisse existimabant typum, quia prior Dei genuit populum, et quidem oculis legitur gravida, quia lex per Moysen data, quod operta est atque signata.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ curarũq sarcinã pro utilitate cõmum: ne ipsa doo¬
trina sapientie cui uacare statuer̃t. blasphemet᷑ neq adi-¬
ꝑiscatur ab imꝑitioribꝰ plĩs existimationẽ bonã qđ illa po¬
ma significãt. & qđ necessariũ ẽ ad exhortationẽ discentiũ
s plane ut hanc curã suscipiãt. ui cogunt᷑. Et hoc satis¬
significatũ ẽs qđ cũ uenerit de agro iacob occurrit ei lia
eumq detinẽs ait. Na me ĩtiab̾ ꝯduxi em̃ te ꝓ mãdragoris
filii mei : tãqũa diceret. Dotrine qũa diligis uis ꝯferre
bonã opinionẽ: noli fugere officiosũ laborẽ. hec ĩ eccłia
geri qͥsqͥs adũterit: cernit: & exꝑtiꝰ ĩ exemplis qũa ĩtelli¬
gamꝰ ĩ libris. Quis ñ uideat hoc geri toto orbe t̾rarũ
uenire homines ab oꝑibꝰ scłi. & ire ĩ ociũ cognoscende &
ꝯtemplande ueritatis : tanqua ĩ amplexi rachel transũ

Expanded text:
num curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa docnum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamqua
Abbreviated transcription (Latin):
płarem głam mereat᷑: ĩuistũ aũ ẽ ut eã c̃seqͥtur si ama¬
torem suum amministrandis eccłiis curisq aptũ & ido¬
neum ĩ ocio aetinet nec gub̃nationẽ cõmuinbꝰ utilitatibꝰ
accepisti: ĩsuꝑ & mandragoras filii mei uis accipere:
ꝑ unũ uirũ significãs eos qͥ cũ sint agendi uͥtute amabiles
& digni qͥbꝰ reguñ eccłie cõmutat᷑. ad dispensandũ fidĩ
sacͣm̃tũ illi accensi. studio doctͥne atq ĩdagande & con¬
tempłade sapientie. se ab oĩbꝰ actionũ molestiis remo¬
uere: atq ĩ ocio discendi aut docendi uolt̾ c̃sedere. Ita gͦ
ras filiĩ mei uis acciꝑe᷑. Ac si dicẽt łarũ tͥ ẽ qđ ħoies ad
cõparet ĩꝑtit rachel uirũ sorori sue illa nocte ut scilicet
qui uͥtute labonosa regimini płoꝵ accõmodati st̃ etiam¬
si scientie ulacare delegerãt. suscipiãt expientiã tẽptatio¬

Expanded text:
popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amapopularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? r unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otiras filii mei vis accipere? Ac si diceret: Parvum est quod homines ad conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptatio
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qͥ st̃ ĩ eccłia: nͥ qͥcũq ĩ actionũ ꝑ icłis & labore ũsantur
Proptẽa lie filiꝰ mala mandragorica ĩuenit exiens ĩ agrũ
idẽ cũ honestate abułas ad eos qui foris it̃. Doctͥna uͦ illa
sapientie q̃ a uulgi strepitu remotissima ĩꝯtẽplatiõe ueri¬
nis ãministrat᷑ utilitas. & quoꝵ auctoritas płĩs cara ẽ. testi¬
moniũ ꝑhib̾et iã uite. ꝓpt̃ studiũ ꝯquirende & ꝯtẽplande
ueritatis ociosi: quodamͦ mala mandragorica ꝑ liã ꝑueni¬
unt ad rachel. Aa ipsã uͦ liã ꝑ filiũ pͥmogenitũ. idẽ ꝑ hono¬
ien fecunditatis ei. i qͦ ẽ onũs fruct laboriose atq inter
incerta tẽptionũ ꝑiclitantis actionis qũa pleriq bono in¬
genio ỹditi studioq flagrantes quãuis idonei regendis
płis eẽ possint. tñ eiuitãt ꝓpt̾ turbulentas occupationes:
ĩdoctrine ociũ toto pectore tanqũa ĩ speciose rachel ferunt
amplexum. S dͥa bonũ ẽ ut etiã hec uita latiꝰ ĩnotescẽs

Expanded text:
eorum, qui sunt in ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione uerinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibeueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gaudeo. s & gaudebo: tanqũa & ancilła parientem
rachel editꝰ cũ uirũ suũ secũ debita nocte cubiturum
acceptis a filio lie mandragoricis malis. cũ sorore cubare
ꝑmitit. Quid enĩ de mandragora aicendu ẽ: Romde iẽ
cõꝑi pulcĩa & suaue olentem sapore aũ ĩsipido. & ido ĩ illo
iandragorico pomo figurati itelligã. famã honam
płare uñ dic̃ apłs. Oporcet eciã testimoniũ hab̾e bonũ ab eis

Expanded text:
hoc gaudeo, sed et gaudebo ; tanquam et ancilla pariente, Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permisit. Quid enim de mandragora dicendum est? Proinde rem comperi pulchram, et suave olentem, sapore autem insipido. Et ideo in illo mandragorico pomo figurari intelligam famam bonam pularem. Unde dicit Apostolus: Oportet etiam testimonium habere bonum ab