comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionem priorib: s utiq minor qͣm eorum
qui ñ ꝓpter fornicationem dimittunt ce al¬
teras ducunt. Potest quippe sicut dictum ẽ
scienti bonum facere &e ñ facienti peccatũ
est illi. eo modo ce illud dici: dimittenti u¬
xorem sine causa fornicationis &e aliam
ducenti mechatio ẽ illi. Quemadmodungͥ
si dixerimus quicumq mulierem a mari¬
to preter causam fornicationis dimissam
duxerit mechatur. proculdubio uerum di¬
cimus. nec tñ ideo illum qui ꝓpter causã
fornicationis dimissam duxerit ab hoc
crimine absoluimus: s utrosq mechos eẽ
minime dubitamus: ita eum qui preter
causam formeationis uxorem dimiserit et
aliam duxerit mechum ꝓnuntiamus.
Nec ideo tamen eum qui propter causam
fornicationis dimiserit &e alteram duxe¬
rit: ab huius peccati labe defendimus.
Ambos enim licet alterum altero grauius:
mechos tamen ẽẽ cognoscimus. Neq enĩ
quisqͣm ita ẽ absurdus ut mechum ne¬

Expanded text:
tionem prioribus, sed utique minor quam eorum, tionem prioribus, sed utique minor quam eorum, qui non propter fornicationem dimittunt et alteras ducunt. potest quippe, sicut dictum est: scienti bonum facere et non facienti peccatum est illi, eodem modo et illud dici: dimittenti uxorem sine causa fornicationis et aliam ducenti moechatio est illi. quemadmodum igitur si dixerimus: quicumque mulierem a marito praeter causam fornicationis dimissam duxerit, moechatur, procul dubio uerum dicimus nec tamen ideo illum, qui propter causam fornicationis dimissam duxerit, ab hoc crimine absoluimus, sed utrosque moechos esse minime dubitamus: ita eum. qui praeter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, moechum pronuntiamus nec ideo tamen eum, qui propter causam fornicationis dimiserit et alteram duxerit, ab huius peccati labe defendimus. ambos enim, licet alterum altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum ne
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserit &e tunc alteram duxerit: Nõ qͥa
illud adulterium ñ est: s quia minus est
ubi fornicante dimissa altera ducit᷑. Nã
simili locutione usus etiam ia cobus apls
ait. scienti gͥ bonum facere & ñ facienti:
peccatum ẽ illi. Numqd ideo ñ peccatum ẽ
etiam illi qui nescit bonum facere: &e ideo¬
ñ facit: utiq peccatum ẽ. s hoc grauius si
etiam sciat ce ñ faciat. Nec illuo ideo nul¬
lum: quia minus.Ut gͦ eodem modo u¬
trumq dicamus. sicut quicumq dimese¬
rit uxorem excepta causa formcationis &
aliam duxerit mechatur: ita quicum ꝙ
scit bonum facere & ñ facit peccat. S quẽ¬
admodum hic recte dici ñ potest. gͦsi nes¬
cit ñ peccat: sunt enim etiam peccata ig¬
norantium qmius minora qͣm scientium:
ita nec illic recte dici potest. gͦ si causa for¬
nicationis dimiserit & aliam duxerit ñ me¬
chatur. Est enim mechatio etiam eorum
qui alias ducunt relictis propter fornica¬

Expanded text:
dimiserit et tunc alteram duxerit? non quia dimiserit et tunc alteram duxerit? non quia illud adulterium non est, sed quia minus est, ubi fornicante dimissa altera ducitur. nam simili locutione usus etiam apostolus Iacobus ait: scienti igitur bonum facere et non facienti peccatum est illi. numquid ideo non peccatum est etiam illi, qui nescit bonum facere et ideo non facit? utique peccatum est; sed hoc grauius, si etiam sciat et non faciat, nec illud ideo nullum, quia minus. ut ergo eodem modo utrumque dicamus: sicut quicumque dimiserit uxorem excepta causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, ita quicumque scit bonum facere et non facit, peccat. sed quemadmodum hic recte dici non potest: ergo si nescit, non peccat ■— sunt enim etiam peccata ignorantium, quamuis minora quam scientium — ita nec illic recte dici potest: ergo si causa fornicationis dimiserit et aliam duxerit, non moechatur; est enim moechatio etiam eorum, qui alias ducunt relictis propter fornica
Abbreviated transcription (Latin):
si causa fornicationis discesserit a uiro. & alii
nupserit mechatur:uir autem si eadẽ cau¬
sa uxorem dimiserit & aliam duxerit nõ me¬
chatur. At si par forma ẽ in utroq: uterq
mechatur si se alteri iunxerit. etiam cum
se a fornicante disiunxerit. Parem uero esse
formam in hac causa uiri atq mulieris ibi
ostendit apłs: quod sepe commemorandũ
ẽ. Ubi cum dixisset uxor ñ habet potesta¬
tem corꝑis sui suir. adiecit atꝙ ait: simili¬
ter ce uir ñ habet potestatem corporis sui
s mulier. Cur gͦ inquis interposuit dñs ce
causam fornicationis. & ñ potius generalit̃
ait. quicumꝙ dimiserit uxorem suam ce ali¬
am duxerit mechatur. si ce ille mechatus est
qui dimissa fornicante muliere. alteram du¬
cit: Credo quia illud maius ẽ hoc dñs com¬
mendare uoluit. Maius enim adulteriũ
ẽẽ quis negat uxore ñ fornicante dimissa
alteram ducere: qm si fornicantem quisq

Expanded text:
si causa fornicationis discesserit a uiro et alii si causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uiri atque mulieris, ibi ostendit apostolus — quod saepe commemorandum est — ubi, cum dixisset: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ait: similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. \'Cur ergo, inquis, interposuit dominus causam fornicationis et non potius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram ducit?\' credo, quia illud quod maius est, hoc dominus commendare uoluit. maius enim adulterium esse quis negat uxore non fornicante dimissa. alteram ducere, quam si fornicantem quisque
Abbreviated transcription (Latin):
ĩs edam pudicis. ut si discedere uolueritis
nnupte maneatis: omnes quib placuerit
bosanentia etiam ñ ꝯsentientib uiris estima.¬
bunt sͣ licere discedere. Quod ꝓculdubio qͥa
ꝑmittere ñ debemus. restat ut quod dictũ
ẽ si discesserit manere innuptam: de illa di¬
obtentu continentie ꝑturbemus xp̃iana cõ¬
iugia. &e contra miscdissimum dñi p̃ceptum.
dimissos a continentib mulierib incontinẽ¬
des uiros. uel a continentib uiris incontinen¬
tes mulieres. in adulteria impellamus. Illd̾
gͦ quod dñs non quidem in sermone ipso
qui exponebatur a nobis. s tamen alibi ait.
quicumq dimiserit uxorem suam nisi obcau¬
sam fornicationis. & aliam duxerit. mecha¬
tur: si hoc modo intelligendum ẽ ut quicũq
causa fornicationis dimiserit &e aliam duxerit.
ñ mechetur: ñ uidet᷑ in hac causa par forma eẽ
mariti & uxoris. qͣndoquidem mulier etiam¬

Expanded text:
vestris etiam pudicis, ut si discedere volueritis, vestris etiam pudicis, ut si discedere volueritis, innuptae maneatis; omnes quibus placuerit continentia, etiam non consentientibus viris, existimabunt sibi licere discedere. Quod procul dubio quia permittere non debemus, restat ut quod dictum est: si discesserit, manere innuptam, de illa diobtentu continentiae perturbemus christiana coniugia et contra misericordissimum domini praeceptum dimissos a continentibus mulieribus incontinentes uiros uel a continentibus uiris incontinentes mulieres in adulteria conpellamus. Illud ergo, quod dominus non quidem in sermone ipso, qui exponebatur a nobis, sed tamen alibi ait: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ex causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, si hoc modo incausa fornicationis . dimiserit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur in hac causa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
untit a uiro ñ fornicande discedere: restat
ut eam ꝓhibeat si discesserit nubere. quam ꝑ¬
mitat a fornicante discedere. De qua enim dr
sia uiro discesserit ñ nubat: ea ꝯditione disce-¬
dere ꝑmitcitur ut ñ nubat. Si gͦ elegerit nõ
nubere ñ est cur ꝓhibeatur discedere: sicut
lla de qua dr̃ si se ñ continet nubat. Hacitaq
conditione ñ continere ꝑmittitur ut tamen
nibat. Si gͦ nubere eligerit: cogi ñ potest cõ¬
anere. Sicut gͦista incontinens compellitur
nuiberait possit quod c̃ontinet ñ nõ eẽ dam¬
nabile: sic a uiro illa discedens innupta com¬
pelliur ꝑmanere. ut possit quod discedit nõ
E culpabile. Culpabiliter autem a uiro ñ for¬
ncante discedit etiamsi innupta ꝑmanserit.
llagͥ mnupta manere p̃cipitur si discesserit:
que a fornicante discedit. Que cum ita se ha-¬
urant. si eo modo intellexerimus apłm ut mu¬
lerib dicamus. ita nolite discedere a uiris

Expanded text:
mittit a uiro non fornicante discedere restat, mittit a uiro non fornicante discedere restat, ut eam prohibeat, si discesserit, nubere. quam permittit a fornicante discedere. de qua enim dicitur: si a uiro discesserit, non nubat, ea condicione discedere permittitur, ut non nubat. si ergo elegerit non nubere, non eilla de qua dicitur, Si se non continet, nubat ; hac utique conditione non continere permittitur, ut tamen nubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. Illa ergo innupta manere praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. Quae cum ita se habeant, si eo modo intellexerimus Apostolum, ut mulieribus dicamus, Ita nolite discedere a viris
Abbreviated transcription (Latin):
as es quod difficile sit ut ñ talem inueniat mu¬
les eui nubat qualis fuerit quem dimisit. qm̃
ualde in hunc morbum sunt ꝓcliues uiri. Cũ
T nos ditimus etiam illi mulieri que uirum
sorncantem dimiserit. alteri nubere ñ licere:
ti autem dicis licere quidem s ñ expedire: u¬
inꝙ proculdubio dicimus etiam que forni¬
eantem uirum dimittit. nubere ñ deberẽ. Ue¬
am hoc interest quod nos qͣndo coniuges
ambo xp̃iani sunt mulieri si a uiro fornican¬
ti discesserit dicimus. ñ licere alteri nubere: a
uneo autem ñ fornicante ñ licere omnino di¬
sadere. T̃u uero dicis si mulier a uiro ñ forni¬
ante discesserit. ñ ei licere alteri nubere ꝓpter
p̃ceptum: si autem a fornicante discesserio ñ
a expedire nubere ꝓpter obprobrium. Mulie¬
rem itaq ñ nupturam discedere a uiro siue for¬
ncante siue ñ fornicante ꝑmittis. Porro beatꝰ¬
apss immo ꝑ apłm dñs quia mulierem ñ per¬

Expanded text:
ceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat muceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non expedire, utrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem uirum dimittit, nubere non debere. uerum hoc interest, quod nos, quando coniuges ambo christiani sunt, mulieri, si a uiro fornicante discesserit, dicimus non licere alteri nubere, a uiro autem non fornicante non licere omnino discedere; tu uero dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupturam discedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permitti.\' Porro beatapostolum dominus quia mulierem non per
Abbreviated transcription (Latin):
sis uerecundatus istam mulierib dare litn¬
am. Dixisti enim si uir uxorem adulterans
miserit ce aliam duxerit: mulier tantumi
probrium habebit. Si autem mulier sui
dicta causa uirum dimiserit. & alio nupl
ñ uirtantum s ce mulier obprobrium hu¬
bit. Cuiꝰ sententie tu rationem reddens a¬
cent enim inquis eam ideo discessise. ta¬
lium uirum sͥ coniungeret. Et si talis fui
suerit qͣlis a qͦ discessit. facile enim uirisc̃i
hoc morbi uitium irruere: si autem a ĩ
dimiserit e alii nupserit. magis magis ꝙ
se. Hac reddita ratione. concludis ce dics
his gͦ ꝑtractatis uel etiam discussis: opiis
mulierem uirum tolerare. aut innuptans
nere. Bonum plane dedisti ꝯsilium muils¬
rib ut cum sciant sͥ eẽ ꝑmissum si adultu
unos dimiserint aliis conuigari. ñ tams
tolerent etiam adulteros uꝰ
ne uideantur occasione hac multis uelle mis¬

Expanded text:
sis uerecundatus istam mulieribus dare licensis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem mulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisqueetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle mis
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit manere innuptam donec uiro suo
reconcilietur: s manere inquit innuptã
aut uiro suo reconciliari. Hoc inquit fa¬
ciat: aut illud. Unum e duob eligendũ
ꝑmisit: ñ autem in horum alterutrũ cõ¬
pulit. Manere innupta eligo: ac sic p̃cep¬
tum impleo. Corripe. argue. increpa: ute¬
re qua uolueris seueritate si nupsero. Ed
serit innuptam manere mulierem: nn
cui discedere licuisset illa una uidelic
sa que ibi ꝓpterea tacita ẽ quia notisin
est: hoc ẽ fornicationis. Hanc enim solos
deus magister excepit: cum de dimitan
loqueretur uxorẽ. Deditq intelligy
lem formam etiam in uiro eẽ seruanda
putas quod ab eo discedis ñ nubendo qr¬
re:a quo tibi ñ licet omnino disceder: s
hec a nobis mulier audierit: puto quod ii¬
lis eam sic respondere ut dicat ꝓpterean
re se innuptam. quia sine ulla uiri fo¬
tione discessit. Nam si ille fornicatus et
isset. Nequaqͣm hoc illa diceret: cum ai

Expanded text:
cesserit, manere innuptam, donec uiro suo cesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Qscesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione discessit; nam si ille fornicatus esscuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nentia mulieri: uiro ñ complacuit. Disces¬
sit ab eo mulier ce cepit uiuere continenter.
ipsa scilicet casta mansura. s factura qͦd
dñs ñ uult adulterum uirum: qui cum se
ñ continuerit alteram queret. Quid sumus
dicturi mulieri nisi quod dicit eccłe sana
doctrina: Redde debitum uiro. ne dum tu
queris unde amplius honoreris: ille unde
dampnetur inueniat. hoc enim &e illi di¬
ceremus: si te nolente continere uoluisset.
Non enim habes potestatem corporis tui. s
ille: sicut nec ille habet potestatem sui cor¬
poris. s tu. Nolite inuicem fraudare: nisiex
consensu. Cum hec atq huiusmodi plura
que ad hoc ꝑtineant dixerimus: placetne
tibi ut nobis mulier ex ista tua ratione re¬
spondeat: ego apłm audio dicentem. Pre¬
cipio mulierem a uiro ñ discedere: quod si
discesserit manere innuptam. aut uiro suo
reconciliari. Ecce discessi: nolo reconciliari ui¬
ro. s innupta ꝑmaneo.Non enim ait.si dis¬

Expanded text:
nentia mulieri, uiro non placet. discesnentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu. cum haec atque huius modi plura, quae ad hoc pertineant, dixerimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si dis
Abbreviated transcription (Latin):
liceat. Hec autem in quisita ñ inueniuntur.
nisi quam solam saluator excepit. id est cau¬
sa fornieationis. Ac ꝑhoc ñ p̃cepit apłs mu¬
lierem si discesserit manere innuptam:. nisi
que illa causa discedit a uiro qua sola ei lici¬
cipio ñ discedere. quod si discesserit manere
mnuptam: absit ut contra hoc preceptũ
faciat que sic discedit ut innupta ꝑmaneat.
Nisi gͦ illa intelligatur cui licet discedere. ñ
autem licet nisi uiro fornicante: quomo¬
do iubetur innupta si discesserit ꝑmanere:
Quis ẽ qui dicat si disceserit mulier a uiro ñ
fornicante innupta ꝑmaneat: cum ei nisi
a uiro fornicante discedere omnino ñ lice¬
at: Sensus itaq iste tuus qͣntum aduer¬
setur uinculo coniugali. ubi deus nec conti¬
nentiam uoluit suscipi. nisi pari concordiq
consensu: puto qͦdiã intelligas. S rem ip¬
sam paulo aꝑtius ꝓloquamur: ce quasi s¬
stituamus ante oculos. Ecce placuit conti¬

Expanded text:
liceat. haec autem inquisita non inuenitur, liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornicationis. ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi quae illa causa discedit a uiro, qua sola ei disccipio non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam. absit, ut contra hoc praeceptum faciat, quae sic discedit, ut innupta permaneat. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? sensus itaque iste tuus quantum aduersetur uinculo coniugali. ubi dominus nec continentiam uoluit suscipi nisi pari concordia atque consensu, puto quod iam intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit conti
Abbreviated transcription (Latin):
gnum malum ñ licet homini dimitdere uxo¬
rem suam: nisi ex causa fornicationis. Tunc
enim ñ ipse dimittendo facit adulteram:
s dimittit adulteram. Quid si gͦ dicat. dimit¬
to quidem uxorem meam sine ulla causa
fornicationis. s continens ꝑmanebo. ideone
dicemus eum impune fecisse quod fecit: qͥs
hoc dicere audebit qui uoluntatem dñi hec
dicentis intelligit. quoniam nec continen¬
tie causa dimitti coniugem uoluit qui solã
causam fornicationis excepit: Redeamus
gͥ ad ipsa apłi uerba dicentis. His autẽ qui
sunt in coniugio precipio ñ ego s dñs. uxo¬
rem a uiro ñ discedere. quod si discesserit ma¬
nere innuptam: &e eum uelut interrogemꝰ.
ce tamqͣm p̃sentem quodamm ꝯsulamus.
Cur dixisti apłe quod si discesserit manere in¬
nuptam: licetne discedere an ñ licet: si ñ li¬
cet: cur p̃cipis discedenti ut maneat innup¬
ta : si autem licet: ꝓfecto ẽ aliqua causa qua

Expanded text:
gnum malum non licet homini dimittere uxognum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerba dicentis: his autem, qui sunt in coniugio, praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam, et eum uelut interrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dem apł̃s nec ad tempus ut uacetur oratiõi.
nsi ex osensu uoluit coniuges carnali frau¬
die muicem debito: quomodo saluum erit
um suum habeat. uxori uir debitum red¬
et similiter autem ce ugxor uiro. Exor ñ ha¬
et potestatem corꝑis sui sed
nr. similiter ce uir ñ habet po testatẽ
corporis sui. s mulier. hoc quomodo uerum
erit: nisi quia nolente coniuge ñ licet con¬
iugi continere: Nam si licet mulieri sic di¬
mittere uirum ut maneat innupta. ñ uir
habet sed ipsa sui corporis potestatem: qd
etiam de uiro intelligitur. Deinde cũ dictũ
est. quicumꝙ dimiserit uxorem excepta cau¬
sa fornicationis facit eam mechari:quomo¬
do dictum intellecturi sumus. nisi ꝓhibitũ
ẽẽ homini dimittere uxorem si nulla causa
fornicationis extiterit: Et dictum ẽ quare.
ne scilicet faciat eam mechari: utiq ideo qͥa
etiamsi ñ ipsa dimiserit s dimissa fuerit.
erit mecha si nupserit. Propter hoc gͦ tã ma¬

Expanded text:
idem apostolus nec ad tempus, ut uacetur orationi, idem apostolus nec ad tempus, ut uacetur orationi, nisi ex consensu uoluit coniuges carnali fraudare inuicem debito? quomodo saluum erit que suum uirum habeat. uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier? hoc quomodo uerum erit, nisi quia nolente coniuge non licet coniugi continere? nam si licet mulieri sic dimittere uirum, ut maneat innupta, non uir habet, sed ipsa sui corporis potestatem: quod etiam de uiro intellegitur. deinde cum dictum est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari, quomodo dictum intellecturi sumus, nisi prohibitum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam ma
Abbreviated transcription (Latin):
nas conuenire. Promde que dilexerint nullũ
desiderare concubitum. nullum ferre conubi¬
um: licebit eis uiros suos etiam sine ulla cau¬
a fornicationis relinquere. & innuptas secũ¬
dum apłm ꝑmanere. Et uiri similiter quo¬
mam par forma ẽ in utrisꝙ si continentes
ũuoluerint etiam uxorib ñ consentientibus
deserent eas: & sine ullis nuptiis ꝑmanebunt.
ũunc enim eis ut putas alia coniugia liceret
inquirere: si fornicationis causa diuortium
nasceretur. Cum uero ista causa ñ est. suꝑest
sit̾m id quod existimas ut aut coniurx nõ
discedat a coniuge. aut si discesserit sine con¬
iigio maneat: aut ad pristinum reuertatur
comugium. Nulla gͦ existente causa fornicati¬
dnis cuilibet coniugi licebit unum de tribus
liga: aut ñ discedere a coniuge. aut si dis¬
iessent sic manere. aut si sic manserit ñ alte¬
rum querere. s priori se reddere. Et ubi ẽ qͦd

Expanded text:
tias convenire. Proinde quae dilexerint nullum tias convenire. Proinde quae dilexerint nullum desiderare concubitum, nullum ferre conubium, licebit eis uiros suos etiam sine ulla fornicationis causa relinquere et innuptas secundum apostolum permanere. et uiri similiter — quoniam par forma est in utrisque — si conti- Dentes esse uoluerint, etiam uxoribus non consentientibus deserent eas et sine ullis nuptiis permanebunt. tunc enim eis, ut putas, alia coniugia liceret inquirere, si fornicationis causa diuortium nasceretur. cum uero ista causa non est, superest secundum id, quod existimas, ut aut coniux non discedat a coniuge aut, si discesserit, sine coniugio maneat aut ad pristinum coniugium reuertatur. nulla ergo existente causa fornicationis cuilibet coniugi licebit unum de tribus eligere: aut non discedere a coniuge aut, si discesserit, sic manere aut, si non sic manserit, non alterum quaerere, sed priori se reddere. Et ubi est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit intelligendũ ut eã ꝓhibuiss
bere intelligatur. que sine causa si¬
cationis discessit a uiro. so enim sens
an sicut ego sensi in eis libris quos il¬
te plurimos annos de sermone euglis
in monte. illas innuptas manere p̃es
que a uiris suis ea causa recesserint ql
la pmissa ẽ.id est forncationis. Uidd
um tibi tunc a uiro discedentem feminã
nibere ñ debere. si nulla urri fornicatione
iompulsa discesserit: nec attendis si nullam
uir eius causam fornicationis habuerit. ñ
eam discedentem manere innuptam: s om¬
nino discedere ñ debere. Nam utiq cui p̃cipi¬
uur ut si a uiro discesserit innupta ꝑmaneat:
discedendi aufertur licentia. s nubendi eld
suta ẽ: datur gͦ licentia feminis que conti¬
sentes eẽ uoluerint. nullum maritorum ex¬
petare ꝯsensum: ut quod dictum est a uiro
milierem ñ discedere. eis preceptum ẽẽ uide¬
atir que possent eligere ñ continentiam. s
tale diuortium quo liceret eis in aliorum nup¬

Expanded text:
ita sit accipiendum, ut eam prohibuisse nubere intellegatur, quae sine causa fornicationis discessit a uiro — id enim sentis an, sicut ego sensi in eis libris, quos ante plurimos annos de sermone euangelin monte, illas innuptas manere praeceperit, quae a uiris suis ea causa recesserint, quae sola permissa est, id est fornicationis. uidetur enim tibi tunc a uiro dinubere non debere, si nulla viri fornicatione compulsa discesserit. Nec attendis, si nullam vir ejus causam fornicationis habuerit, non eam discedentem manere innuptam, sed omnino discedere non debere. Nam utique cui praecipitur, ut si a viro discesserit innupta permaneat, non discedendi aufertur licentia, sed nubendi. Quod si ita est, datur ergo licentia feminis quae continentes esse voluerint, nullum maritorum exspectare consensum, ut quod dictum est, mulierem a viro non discedere, eis praeceptum esse videatur; quae possent eligere, non continentiam, sed tale divortium quo liceret eis in aliorum nup
Abbreviated transcription (Latin):
nem qͣ̃m primã fidem irritam fecerunt.
N ichil gͦ expedit qͦd illicitum ẽ: & melis :ͥ
ꝓhibet dñs licitum ẽ. Que autẽ nullo n
constringente precepto in potestate dinin
sunt: in his audiatur apłs in sp̃u scõ mos
que ñ expediunt caueantur. Ib̃i auiliams
dicens: preceptũ dñi ñ habeõ. consiliũ as
do: & ego dico ñ dñs. Ibi si meliora elegta
qui audit. solutus es ab uxore. ñ querat
rem: quia ce si acceꝑit   Ixxorem ñ pec
Ibi uirgo si uult nͨ nubat: qui enĩ ñ dai
beatior sit mulier sic ꝑmanendo que u¬
tuo uiro suo in potestate habet cui uult
bere tantũ in dño. Quod duob modis
ano nubens. Non enĩ temꝑe reuelati m¬
menti noui in eugłio uel ullis apłicest
ris sine ambiguitate declaratum ẽt e
cyprianus. nec in leuib peccatis consta¬
at iungere cum infidelib uinculumr
trimonii: atq id eẽ dicat ꝓstituere grti¬

Expanded text:
nem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. nem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inlicitum est, hibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in potestate dimissa sunt, in his audiatur apostolus in spiritu squae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non datbeatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in domino. quod duobus modis aut christiano nubens. non enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis litteris sine ambiguitate declaratum esse re non dubitet nec in leuibus peccatis constituat, iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, atque id esse dicat prostituere genti
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem s ẽẽ ducendam. quia ꝓmisit quȩ
nuptias eius appetit futuram se eẽ xp̃ia¬
nam. Quod enĩ cuiq ante qm uouisset lice¬
bat: cum id se nũquã facturũ uouerit ñ
licebit. Si tamen id uouerit qͦd uouendũ
fuit: sicuti ẽ ꝑpetua uirginitas. uel conti¬
nentia post exꝑta conubia solutis a uincu¬
lo coniugali: uel ex consensu uouentibus.
ce carnalia debita sͥ inuicem relaxantib.
fidelib castisꝙ coniugib. Quod alterũ si¬
ne altera uel alterã sine altero uouere fas
ñ est. Hec gͦ & si qua alia sunt que rectissime
uouentur cum homines uouerint nulla
conditione rumpenda s̃. que sine ulla cõ¬
ditione uouerunt: quia &e hoc dñm p̃ce¬
pisse intelligendũ est. ubi legitur. uoue¬
te & reddite dño deo ur̃o. Tinde apłs de
quibus dã qui contientiã uouent oe pꝰ¬
ea nubere uolunt. qͦd in eis añqͣm uouisset
utiq licebat: habentes in qͥt dampnatio¬

Expanded text:
uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi legitur: uouete et reddite domino deo uestro. unde apostolus de quibusdam, quae continentiam uouent et postea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
si hec ille xp̃ianus responderit temptatori. in¬
telligens licuisse quidẽ sͥ dimittere adulterã
s aliam ducere ñ licere: quod si dicat ille tẽp¬
tator oportet cõmittere omne peccatũ. ut
adquiras animã xp̃o in morte infidelitatis
posite femine que parata ẽ si tibi nupserit
fieri xp̃iana: quid alud xp̃ianus ad ista
respondere debet. & dicere. nisi se ñ posse si
hoc fecerit euadere udicium qͦd cõmemo¬
rauit apłs ubi ait. & sicut dicunt nos qui¬
dam dicere. faciamus mala ut ueniant
bona: quorum udicium iustũ ẽ: Quomͦ
autẽ poterit eẽ salubriter xp̃iana: que cũ
illo a quo ducit᷑ erit adultera: Non solum
autem mechandũ ñ est. quod facit ñ qͥd am
s omnis qui dimittit uxorem suã ce ducit
alteram. cesi ꝓpterea duxerit ut faciat xp̃i-¬
anam: s etiam quisqͥs ñ alligatus uxori
continentiã deo uouerit. nullomodo debet.
ista compensatione peccare. ut ideo c̃redat

Expanded text:
si haec ille christianus responderit temptatori, insi haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae parata est, si tibi nupserit, fieri christiana? quid aliud christianus ad ista respondere debet et dicere, nisi se non posse, Si hoc fecerit, euadere iudicium, quod commemorauit apostolus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iudicium iustum est? quomodo autem poterit esse salubriter christiana, quae cum illo a quo ducitur erit adultera? Non solum autem moechandum non est, quod facit non quidam, sed omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, ut faciat christianam, sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat
Abbreviated transcription (Latin):
chaberis. Huic talia suggerenti: erudito
corde respondeat. Mechari quidem illũ gra¬
uius qui preter causam fornicationis uco¬
re dimissa alterã duxerit: s etiam illũ qui
uxore forncante dimissa sͥ aliam copulauit.
ñ ideo ñ mechari quia mechantem relinqͥt:
sicut mecbatur qui eam que propter form¬
cationis causam dimittit᷑ duxerit. nec ideo
ñ mechatur qui eam ducit. quã dimissam
preter causam fornicationis inuenerit. Q
propter hoc subobscure apud matheũ po¬
situm ẽ. quoniã totum a parte significatũ
ẽ: expositum ẽẽ apud alios qui totũ gene¬
raliter expresserunt: sicut legitur apud
pud lucam. Omnis qui dimitat uxorem
suã. & ducit alteram: mechatur. Non enim
alios dixerunt mechari. alios ñ mechari qͥ
dimissis uxorib suis duxerunt alteras: s
quicumq dimiserit. Omnẽ prorsus qui di¬
miserit ioxorem suã & aliam dixxerit: me¬
chari illum sine ulla exceptione dixerunt. &̃

Expanded text:
chaberis. huic talia suggerenti erudito chaberis. huic talia suggerenti erudito corde respondeat moechari quidem illum grauius, qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, sed etiam illum, qui uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut moechatur qui eam, quae praeter causam fornicationis dimittitur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dimissam praeter causam fornicationis inuenerit. et propterea quod subobscure apud Matthaeum positum est, quoniam totum a parte significatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur apud pud Lucam: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
hał̃. hec constitita dñi sn uilla retddatior ser¬
uanda s̃. Habet enĩ hec iusticia que corã
illo ẽ: siue approbent homines siue impro¬
bent homines. & ideo dici ñ oportet ꝓpt̃
offensiones hominũ. aut ne impediantur
homines ab ea salute que in xp̃o ẽ: ñ eẽ
seruanda. Quis enĩ xp̃ianus audeat di¬
cere. ne homines offendam. aut ut homi¬
nes xp̃o acquiram. faciam mechari uxorẽ
meã: aut ego ipse mechus fiam: Potest enĩ
fieri ut cũ adulterã uxorem quisq dimise¬
rit xp̃ianus ita demptetur: ut aliqua femi¬
na que nõdum credidit cupiens in eius nup¬
tias conuenire promittat se futuram esse
xp̃ianam. ñ fallaciter s si ei nupserit hoc om¬
nino facturam. Huic itaq iam conubiũ re¬
cusanti poterit suggerere ille temptator:
dñs dixit. quicũq dimiserit uxorem suã pre¬
ter causam fornicationis ce aliam duxcerit:
mechatur. eu autẽ qui dimisisti ꝓpter causã
fornicationis uxorẽ. si aliam duxeris: ñ me¬

Expanded text:
ec constituta Domini sine ulla retractatione servanda sunt. Habet enim haec justitia quae coram illo est, sive approbent, sive improbent homines: et ideo dici non oportet, propter offensiones hominum, aut ne impediantur homines ab ea salute, quae in Christo est, non esse servanda. Quis enim christianus audeat dicere: Ne homines offendam, aut ut homines Christo acquiram, faciam moechari uxorem meam, aut ego ipse moechus fiam? 28. Potest enim fieri ut cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita tentetur, ut aliqua femina quae nondum credidit, cupiens in ejus nuptias convenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. Huic itaque hoc connubium recusanti poterit suggerere ille tentator: Dominus dixit, Quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur; tu autem, qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moe
Abbreviated transcription (Latin):
rinis qͣntum potui scd̃m scptur
cupiens soluere difficillimam question
Quod utrum enodatissime fecerim nais
immo uero ñ me ꝑuenisse ad huius n
fectionem sentio. qͣmuis multos sim
sic incipit Prima q̃stio ẽ. Expliti
que ad me scͥbens tans
ꝯsulendo tractastiqus
ait apls. his autem quie¬

Expanded text:
terinis, quantum potui secundum Scripturas, cupiens solvere difficillimam quaestionem. Quod utrum enodatissime fecerim, nescio; imo vero non me pervenisse ad hujus rei perfectionem sentio, quamvis multos sinusic incipit: Prima quaestio est, quas ad me scribens tamquam consulendo tractasti, quod ait apostolus: his autem qui
Abbreviated transcription (Latin):
a uro ñ discedere: quod si discesserit ea uti¬
ꝙ causa qua discedere licitum ẽ. manere in¬
nuptã aut uiro suo reconciliari. Muliere
um si uiuo marito iuncta ẽ legi. & uiuen¬
tt uro uocabitur adultera si fuerit cum
alio uro: qm̃ mulier alligata ẽ qmdiu uir
eius uiuit. Unde si uxor dimiserit uirũ
sui ce alii nupserit: mechatur. Et qui di¬
nissam a uiro duxerit: mechatur. Ideoq
et eodem precepto dñi ce uir uxorem nõ
dinittat: qm̃ qui dimiserit uxorem suã
preter causã fornicationis facit eã me¬
chari. Et si ꝓpter hanc causã dimiserit:

Expanded text:
a uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utia uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utique causa, qua discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eodem praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit
Abbreviated transcription (Latin):
poitta causa. De iam iunctis loquimur:
nde iungendis. Si gͦ tu causam ñ inueni¬
aieir ñ uetet dñs qͦd uetat apłs. cernis
aũ iam ut existimo ñ eẽ ipsam quam eẽ¬
eistaueras: uꝑde ne forte illa sit que mͥ
usa ẽ & tunc proferenda & nunc de¬
sendenda: ut scilicet intelligamus illd̃¬
dicers dñm quod habet coram illo nullo
nodo trans gredienda iusticia: idest qͦd
rauibet aut uetat. ut aliud facere omĩ
noñ liceat. Qd autẽ uolentis potestati ita
ymitat ut nec cogatur nec ꝑmittatur
ilicite: ibi seruorum suoꝵ consiliis locum
dare. ut id potius suadeant quod uiderĩt
expedire. ẽeneatur hic gͦ primitus ac ma¬
xinc: ne cõmittantur illicita. Ubi autẽ
aliquid ita licitum ẽ. ut aliud facere ñ sit
illicitum: fiat quod expedit uel quod ma
minus. idest ñ monentis consilio s domi¬
nantis imꝑio: ñ facere ñ licet. & ideo nec
repedit. Dominus itaq p̃cipit mulierem

Expanded text:
est ista causa; de iam iunctis loquimur, est ista causa; de iam iunctis loquimur, non de iungendis. si ergo tu causam non inuenisti, cur non uetet dominus quod uetat apostolus — cernis enim iam, ut existimo, non esse ipsam quam esse putaueras — uide, ne forte illa sit, quae mihi uisa est, et tunc proferenda et nunc defendenda, ut scilicet illud intellegamus dicere dominum, quod habet coram illo nullo modo transgredienda iustitia, id est quod ita iubet aut uetat, ut aliud facere omnino non liceat; quod autem uolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur inlicite, ipsi seruorum suorum consilio locum dare, ut id potius suadeant quod uiderint expedire. Teneatur hic ergo primitus ac maxime, ne committantur inlicita. ubi autem aliquid ita licitum est, ut aliud facere non sit inlicitum, fiat quod expedit uel quod magminus, id est non monentis consilio, sed dominantis imperio, non facere non licet et ideo nec expedit. dominus itaque praecepit mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
gitur ñ de coniungendis s de ꝯiuncts
ambo quippe unius eius dẽq infidelt
fuerunt quando coniuncti s̃: s eugłn
uenisset alter sine altera uel altera sin
tero credidit. Si gͦ aliud ẽ hoc quod sinti
pulo ullius dubitationis apparet: ciri¬
lem cum infideli in coniugio ꝑmanciti
uacat qͦd tam fidenter ipse ait. An uti
exꝑimentum acciꝑe eius qui in mel¬
ne quid dicam: An in hoc explanandoc
do diligentius immorabor. Attende ita
ipsam tamqͣm in conspectu consideras
planiore sermone ponamus. Ecce coni¬
ges duo unius infidelitatis ita fuerint
li copulare coiugium. Iam s̃ coniugo
adhuc ambo s̃ infideles: adhuc taldꝰ
quales suerunt anteqͣm iungerenti
fidelis cum fideli habitare ꝯsentiat.
eo N̾eꝙ illam michi responsurus quam
tuis litceris indidisti: quia dñs prohibet
qdoles infidelib iungi. Hic enĩ nullomo

Expanded text:
agitur non de coniungendis, sed de coniunctis? agitur non de coniungendis, sed de coniunctis? ambo quippe unius eiusdemque infidelitatis fuerunt, quando coniuncti sunt; sed euangelium cum uenisset, alter sine altera uel altera sine altero credidit. si ergo aliud est hoc, quod sine scrupulo ullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in coniugio permanereuacat, quod tam fidenter ipse ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in mene quid dicam? an in hoc explanando aliquanto diligentius immorabor? Adtende, ut rem ipsam tamquam in conspectu considerandam planiore sermone ponamus. ecce coniuges duo unius infidelitatis; ita fuerunt deli copulare coniugium. iam sunt coniuges et adhuc ambo sunt infideles; adhuc tales sunt, quales fuerunt, antequam iungerenturut infidelis cum fideli habitare consentiatro. neque illam mihi responsurus es, quam tuis litteris indidisti: \'quia dominus prohibet fideles infidelibus iungi\'. hic enim nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
xisti quia dñs iussit ne ꝯiugia sibimet di¬
uerse religionis copularentur. Et ipsum
habuisti testimonium dñi dicentis. nõ ac¬
cipies uxorem filio tuo a filiabus alienige¬
narũ: ne traducat eum post deos suos. & pe
reat anima eius. Ad didisti etiam uerba a¬
postoli ubi dixit: mulier alligata ẽ qͣmdiu
uir eius uiuit. Quod si mortuus fuerit uir
eius: liberata ẽ. cui uult nubat tantum in
dño. Qid ita exposiusti ut adiungeres: idẽ
fidei conigia sͥ maneant copulata. Si
docet apłs. ut ñ nisi unius religionis & fi¬
dei maneant coniugia copulata: quare
si unus aut una e coniuigib credidisset
teram uel alterũ ñ credentem secum tes
habitare ꝯsentientem ñ dimitteret.
uerbis tuis: aliud hoc aliud eẽ illd̾ sate
denter ostendis. Illud enĩ de his coniuse
agitur que sͥ primitus copulantur
bat femina ñ sue religionis uiro aieli
talem ducat uxorem. Id enĩ ut dicis ns

Expanded text:
xisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet dixisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet diuersae religionis copularentur' et ipsum adhibuisti testimonium domini dicentis: non accipies uxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traducat eum post deos suos reat anima ejus. Addidisti etiam verba Apostoli, ubi ait: Mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit; quod si mortuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat: tantum in Domino. Quod ita exposuisti, ut adjungeres: id est fidei conjugia sibi maneant copulata. Si docet Apostolus, ut non nisi unius religionis et fidei maneant copulata conjugia: quare si unus aut una e conjugibus credidisset, alterum vel alteram non credentem, secum tamen habitare consentientem, non dimitteret. His verbis tuis aliud hoc esse, aliud illud, satis evidenter ostendis. Illud enim agitur, quae sibi primitus copulantur, ne nubat femina non suae religionis uiro uel uir talem ducat uxorem. id enim, ut dicis, i
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut confundam uos hec scͥbo. s ut filios
meos carissimos moneo: quid habet que¬
stionis ubi ait ego dico ñ dñs: Item ubi a¬
it. Ecce ego paulus dico uobis: quia si cir¬
cumcidamini xp̃c uobis nichil proderit.
Numqͥd etiã hic dixit ego dicoñ dñs: Nõ
sunt itaq ista similia: quia etiã illa que
iubet dñs ñ est indignum neq ꝯtrariũ:
si eadẽ monet apłs. Monemꝰ enĩ qͦs caros habemꝰ ut
faciant dñi p̃cepta uel iussa. Cum uero ait.
ego dico ñ dñs. satis ostendit dñm ñ ꝓhi¬
bere quod ipse ꝓhibebat: ꝓhibuisset autẽ
dñs si eẽt illicitum. Ergo scdm ea que su¬
pra diu diximus. multumq uersauimus.
licitum erat ꝑ iusticiam: s etiam licitum
ñ erat faciendũ propter liberam beniuo¬
lentiam. Tu autem cui placet ita ñ licere.
licet quod uetat dñs: cum exponere uolu¬
tur fideles quib eẽnt coniuges infideles: di¬

Expanded text:
non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, numquid etiam hic dixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. cum uero ait: ego dico, non dominus, satis ostendit dominum non prohibere, quod ipse prohibebat; prohibuisset autem dominus, si esset inlicitum. ergo secundum ea, quae supra diu diximus multumque uersauimus, licitum erat per iustitiam, sed etiam licitum non erat faciendum propter liberam beneuolentiam. Tu autem, cui placet ita non licere dmodum non licet quod uetat dominus, cum exponere uolutur fideles, quibus essent coniuges infideles, di
Abbreviated transcription (Latin):
expedit. sic gͦ possumus dicere. melius ẽẽ
infidelem coniugem ñ dimiitere qͣmuis
liceat ce dimittere: quẽ admodũ recte di¬
cimus melius ẽẽ quod ce licet &e expedit:
qͣm id quod licet nec expedit. his de causis
factum ẽ ut exponens dñi sermonẽ quẽ
prolixum in monte habuit: ubi uentũ
est ad questionẽ de coniugib dimittendis
uel ñ dimittendis. adhibitis apłicis etiã
testimoniis dicerem consilium ẽẽ apłi. ñ
preceptum dñi. ubi ait ceteris autem ego
dico ñ dñs: monens eos qui haberent cõ¬
iuges infideles ut ꝯsentientes habitare
secum ñ dimitterent. Quod utiq ideo mo¬
nendum ñ iubendum fuit: quia ñ tan¬
to pondere prohibendi sunt homines fa¬
cere licita qmuis ñ expediant: qͣnto pon¬
dere ꝓhibentur illicita. Si autem alicubi
apłs etiam illa que iubenda sunt mone¬
re dignatus ẽ: hoc fecit parcendo infir¬
mitati. ñ p̃iudicando iussioni. Unde si dix̃

Expanded text:
expedit. sic ergo possumus dicere melius esse expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem prolixum in monte habuit, ubi uentum est ad quaestionem de coniugibus dimittendis uel non dimittendis, adhibitis apostolicis etiam testimoniis dicerem consilium esse apostoli, non praeceptum domini, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, monens eos, qui haberent coniuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. quod utique ideo monendum, non iubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur inlicita. si autem alicubi apostolus etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: