comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ed responderet in fortasse si uiuerẽt
Oquoni᷑ nos ista npimita ẽẽ uollemꝰ
que ip̃i dii sacia ẽẽ uoluerũt: cũ ludos scenitos
ubi talia celebrantur. dictant᷑. actitantur.
et romanis morib ĩuexerũt. et suis houo¬
zib dicari exhiberiq iusserũt: Cur non gͦ
hint magis ip̃i intellecti sunt non ẽe dnĩ
ueri. nec om̃o digni. quib diuinos honores
deferxet illa respublica. Quos enĩ tolĩ
minime deceret hoĩes. neq oporteret si lu¬
dos expeterent agendos cõuitiis Romanoꝵ.
quoui queso dii colendi putati. quoniꝰ non
detestaudi spiritus intellecti: qui tupiditate
fallendi inter suos honores sua celebrari
crinina poposcerũt. Itẽq romani ꝙͣuis
ian supstitione noxia p̾merẽtur ut illos
deos colerent. qͦs uidebant sibi uoluisse ste¬
uicas turpitudines consecrari. sue tñ digni¬
tatis meniores ac pudoris. auctores taliũ
fabulaꝵ ne quaꝙͣ honorauerũt more gre¬
corũ: s sicut apud ticeronẽ idem scipio lo¬

Expanded text:
ed responderet mihi fortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res publica? Quos enim coli minime deceret minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conuiciis Romanorum, quo modo quaeso colendi putati sunt, quo modo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamuis iam superstitione noxia premerentur, ut illos deos colerent, quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio lo
Abbreviated transcription (Latin):
iotũdis qualia suit ut ip̃e ait. ludi. ꝯui¬
uia lectisternia. Qd̾ totũ quale sit. postea
si deus iuuerit diligentiꝰ disseremus. Nũt
tanꝙͣ bonis ꝑmixte tabuãtur. neq enĩ eẽ
decet deos malos cũ potiꝰ isti qr ĩmũdi sũt
sp̃s om̃s sint mali: siue certa distretione
sicut labeoni uisum est illis illa. istis ista
distribuant᷑ obsequia: cõpetentissue greci
utrosq honore ducurit. et sacerdotes ꝑ qͦs
uictuue ministrãt᷑. et stenicos ꝑ qͦs ludi ex
oĩb grati sunt. uel quod est indigniꝰ hiis
qui bonos putãt si ludi ab eis solis aniãt᷑.¬

Expanded text:
iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiiucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus. Nunc tamquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amant
Abbreviated transcription (Latin):
Et greci turpiter aupiter quideni: sed
sane diis suis omnino congruenter. qui
nec uitani nuiũ lacerandam linguis poetaꝵ
et histrionũ subtrahere ausi sunt a quibz cerrie¬
diis ip̃is uolentib et libentib carpi. et ipos
hoĩes ꝑ quos ista in theatris agebat᷑ q̃ nu¬
nirib quib subditi erant grata ẽẽ tognone¬
rant: non solũ minime spernendos ĩciuitate
uerũ eciã maxĩe honorãdos putarũt. Qͥd
enĩ cause reperire possent. tur sacerdotes
honorarent qr ꝑ eos uictumas diis accepta¬
biles offerebant et stenicos ꝓbrosos haberẽt.
per q̃s illaui uoluptatẽ siue honorẽ diis ex¬
hiberi petentib et uisi fieret nastertib
eoꝵ admonitõe didiceruit. cũ p̾sertim la¬
beo quẽ huiꝰ temodi rerũ ꝑitissutũ p̾dicãt
numina bona a numinib malis ista eriã
iultus diuersitate distinguat. ut malos
deos ꝓpiciari cedib et tristib supplicacõib
asserat. bonos autem obsequiis letis atq

Expanded text:
ec Graeci turpiter quidem, sed sane diis suis omnino congruenter, qui nec vitam civium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cerneipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque
Abbreviated transcription (Latin):
non paruo ciuitatis honore dignos existi¬
manerũt. Siquidem qd̾ in eo qͣ de re puᶜ
liͦ cõmemorat᷑. et eschines atheniensis
uir eloquẽtissimꝰ cũ adolestens tragedias
actitauiss rem publicam capessunt: et
aristodemũ tragitũ itẽ auctorem maxinis
de reb paris ac belli legatũ ad philippũ
athemeuses sepe miserũt. Non enĩ ꝯseu¬
taueũ putabat᷑ cũ easdem artes eosdenq
stenicos ludos etiã diis suis acceptos ui¬
derent: illos ꝑ qͦs agerentur infamiũ
loco ac numers deputare

Expanded text:
non paruo ciuitatis honore dignos existinon paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitauisset, rem publicam capessiuit et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare
Abbreviated transcription (Latin):
Ed maligni sp̃s qͥs isti deos putant
etiam flagitia que non admiserũt
de se dici uollunt. dũ tñ hũanas mentes hiis
opinionib uelut retib induãt et ad p̾desti¬
natũ suppliciũ secũ trahant. siue hoĩes ista
cõmiserint qͦs deos habere gaudent. qui
hũanis eruoribz gaudent pro quib etiã¬
se collendos nulle nocẽdi fallendiq artib
interponũt: Niue eciã nulloꝵ hõm illa
crimima uera suit. q̃ tñ de numiuib fingi
libenter accipiũt fallatissimi sp̃s: ut ad
stelesta ac turpia ꝑpetranda uelut ab ip̃o
celo traduci in teruas. satis ydonea uideat᷑
auctoritas. Cum igitur greci taliũ nunimũ
sernos se ẽẽ sentirent. inter tot et tanta
eoꝵ theatrita opprobria ꝑcendũ sibi a poetis
nullo mͦ putanerũt uel diis suis eciam
sit ꝯsimulari appetẽtes: uel metuentes
ne honestiorem farã ip̃i reqͥrendo. et eis
se hoc mͦ pͥferendo. illos ad iracũdiã ꝓuo
etiam scenicos auctores earũdem fabulaꝵ

Expanded text:
ed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam proetiam scaenicos actores earundem fabularum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. faine parcere pͥncipũ ciuitatis et tiuiũ:
ubi sue et fame parti numina noluerũt
uera in deos dici sed falsa atq ꝯficta: id ipm
ẽ stelestiꝰ si pietatem consulas religionis.
Si autem maliciã demonũ cogites: quid
astuciꝰ ad derip udũ atq callidiꝰ. Cum
enĩ ꝓbrũ iacit᷑ iniͣ principẽ patrie bonũ at
utileni: nõne tãto est ĩdigniꝰ ꝙͣto a ueri

Expanded text:
fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, ubi suae famae parci numina noluerunt.uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, n
Abbreviated transcription (Latin):
legitinus ꝓposita uitã non poetaꝵ ĩgeniis
habere debeniꝰ nec ꝓbrũ audire uisi ea lege
ut respoudẽ liceat. et iuditio defendere.
Het ex ticeronis quarto de re pu ͨͣ libro ad
uerbũ excerpenda arbitratꝰ suii: nõuullis
ꝓpler faciliorem intellectũ uel p̾t̾ruissis.
uel paululũ cõnuitatis. Multũ enĩ ad rẽ
ꝑ tiuet: ꝙͣ molior explicare si potero. Di¬
cit deiide alia: et sic conclusit hũc locũ
ut ostendat ueterib displicuisse roruanis.
uel laudari quẽꝙͣ in stena uiuũ hoĩem
uel uituperari: s ut dixi. hoc greti quãꝙͣ
ĩerecũdius. tnĩ ꝯuenientiꝰ litere uoluerũt:
cũ uideret diis suis accepta et grata esse
opprobria. nõ tñi hõim uerũ et ip̃oꝵ deoꝵ
in stenicis fabulis siue apoetis ẽẽut illa
ꝯficta. siue flagicia eoꝵ uera cõmemora¬
rent᷑ et agerent᷑ in theatris. atq ab eoꝵ
tultorib uliuã solo risu ac non etiã ii¬
tacõe digna uiderent᷑. Aius enĩ suꝑ bũ

Expanded text:
legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur in cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna uiderentur. Nimis enim superbum
Abbreviated transcription (Latin):
adeptãq seruauerint. colant᷑ ut uoluerĩt.
ludos expostant qͣles uoluerint: qͦs cũ
suis uel de suis pessint habere cultoribz
tñi efficiant. ut tali felicitati. nichil
ab hoste. nichil apeste; nichil ab ulla
clade timeatur. Quis hãc rẽpublicam
sanus nõ dicã romano imperio: s donuui
sardana palli cõparauerit: Qui quõdã
rex ita fuit uoluptatib deditus: ut ii
sepulcro suo scribi fecerit ea sola se habe̾
mortuũ. que libido eiꝰ eciã cũ uiueret
hauriendo cõsũpserat. Quẽ regẽ isti se
haberẽt sibi in talibz indulgẽtem. nec in
eis cuiquã ulla seueritate aduersanten
Huit libẽtiꝰ ꝙͣ romani ueteres romulo
templũ et flammĩẽz cousecrarent.

Expanded text:
adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit ea sola se habere mortuum, quae libido eius, etiam cum uiueret, hauriendo consumserat. Quem regem si isti haberent sibi in talibus indulgentem nec in eis cuiquam ulla seueritate aduersantem, huic libentius quam Romani ueteres Romulo templum et flaminem consecrarent.
Abbreviated transcription (Latin):
seruiliter timeant: quid aliene uite pociꝰ
tatur: nullus ducat᷑ ad iudices. nisi qui
aliene rei domui. saluti uel cuiq inuito
fuerit ĩportunꝰ. aut noxiꝰ: ceterũ de suis
uel cũ suis. uel cũ quibustũq uolentib fa¬
ciat quisq quod lib: habũdent publica
storta. uel ꝓpter ois quibz frui placuerit
uel ꝓpter eos maxime qui habere prinata
natissime domꝰ. opipara ꝯuiuia freꝙ̃tẽt᷑.
ubi cuiq placuerit libuerit et potuerit
die noctuq ludat᷑ bibat᷑. uoniat᷑. difflu¬
atur: saltationes undiq tõtrepent. the-¬
atra ĩhoneste letitie. uocib atq oĩ genere
siue crudelissime siue turpissime uolup¬
tatis exestuent: ille sit publitus inimnitꝰ
cui hec felicitas displiret. Quisquis eã
mutare uel au ferre temptauerit. eñ liba
mltitudo auertat ab aurib euertat e sedi¬
b auferat a uiuẽtib. illi habeãt᷑ dii ueri
qui hant adipistendã ppłis ꝓturauerint

Expanded text:
seruiliter timeant. Quid alienae uineae potseruiliter timeant. Quid alienae uineae potgibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuatanatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint
Abbreviated transcription (Latin):
et flagiciis se ẽẽ letant᷑: nullo mͦ curãt
pessuuã ac flagicio sissimã non ẽẽ rẽpuͭͣ
Tautũ stet inquiũt: tñi floreat copiis
referta. uictoriis gloriosa: uel qd̾ ẽ feliciꝰ
pate secura sit. Et quid ad nos: Inio
id ad nos magis ꝑtinet si diuicias qͥsq¬
semꝑ augeat. que totidiauis effusiouib
suppetant. ꝑ quas sibi eciã infirnciores
subdat quisq potẽtior: obsequãtur diui ͤ
panperes causa saturitatis: atq ut eoꝵ
patrociniis quieta ĩertia ꝑfruãtur. diuites
pauperib ad clientelas et ad ministeriũ
sui fastus abutãtur: ppłi plandant non
ꝯsultorib utilitatũ suaꝵ s largitoribus
uoluptatum. Non dura iubeñt᷑ nõ ꝓhi¬
beant᷑ impura: reges non curẽt ꝙͣ bonis
s ꝙͣ subditis regnẽt: ꝓuincie regib non
tanꝙͣ rectorib morũ s tãꝙͣ rerũ dñatorib
et deliciaꝵ suaꝵ ꝓuisorib seruiãt: eosq
non sinceriter honorent: sz nequiter ac

Expanded text:
et flagitiis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac
Abbreviated transcription (Latin):
expectauit finẽ decrepiti senis. cupiditate
regnandi. et tũ paternũ soliũ ꝑ uini et ar¬
ma cepiss bello et a litanib lacessitus. qͥb¬
uictis reliquã uitã suã in stupris adulteriis¬
q ꝯsumpsit. Ouicto uirgines qͣs ĩminuit
illud enĩ tolerabile iuditari solet. ãphitri¬
onẽ ar tundarũ p̾terire non possũ qͦꝵ domos
dedecore ac infanua plenissimos reddit.
Illud uo sũme ĩpietatis ac steleris ꝙ regiũ
puerũ rapuit ad stuprũ. parũ eĩ ei uidebat᷑
sit in expugnanda feĩaꝵ pudicicia. macu¬
losus eẽt et turpis nisi etiã sexui suo ĩuiriã¬

Expanded text:
expectavit mortem decrepiti senis, cupiditate regnandi: et cum paternum solium per vim, per arma cepisset, bello est a Titanibus lacessitus; qta reliquam suam uitam in stupris adulteriisque consumsit. omitto uirgines quas imminuit: id enim tolerabile iudicari solet. Amphitryonem ac Tyndarum praeterire non possum, quorum domos dedecore atque infamia plenissimas reddidit. illut uero summae inpietatis ac sceleris, quod regium puerum rapuit ad stuprum. parum enim uidebatur, si in expugnanda feminarum pudicitia maculosus esset ac turpis, nisi etiam sexui suo
Abbreviated transcription (Latin):
uid autẽ hinc senserint romani ueteres.
citero testatur in libris qͦs de republica
scripsit ubi scinio disputas ait. Nluꝙͣ co¬
medie. nisi ꝯsuetudo uite pateret᷑: probare
sua theatris flagicia potuissent. Et greci
quidem antiquiores uitiose sue opinionis
eisdem libris loquit africanus. quẽ illa nõ
actigit. uel potiꝰ quẽ non uexeuit: cui pe¬
percit. Esto. populares hoĩes improbos. ĩ
re publita sediciosos: cleonem tleofontẽ hiꝑ¬
bolũ lesit. Patianiuir inquit: et si huiõi
tiues a censore meliꝰ est ꝙͣ a poeta notari.
sz periclen cũ ian sue tiuitati maxĩa aucto¬
ritate pluriuos anuos domi et belli p̾fuis¬
set uiolari uersib. et eos agi ĩ scena non
plus decuit: ꝙͣ si plantꝰ inquit noster uo¬
luisset. aut neuius publio et gneo scipioni
hiis hanc qͦ sanctieudã putauerũt: si qͥs
occẽtaniss sine crimẽ cõdidisset qd̾ in fa-¬

Expanded text:
 autem senserint Romani ueteres, Cicero testatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionieisdem libris loquitur Africanus, quem illa non adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues a censore melius est quam a poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ciuitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, uiolari uersibus et eos agi in scaena non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster uoluisset aut Naeuiuhis hanc quoque sanciendam putaverunt, si quis occentavisset sive carmen condidisset, q
Abbreviated transcription (Latin):
hũana uerem̃dia: ꝙ nec ip̃a nequicia
possit aufferre. Illan ꝓuide turpitudi-¬
nem obstenoꝵ dictoꝵ atq factoꝵ. stenitos¬
ip̃os doni sue ꝓludendi causa corã mat̾b
suis agere puderet. ꝙͣ ꝑ publicũ agebat
torã deoꝵ matre spectante et audiẽte utri¬
usq sexus frequẽtissima młtitudĩe. Que
si illecta niriositate aidesse potuit cr ꝯfusa:
saltẽ offensa castitate debuit abire ꝯfusa.
Que sunt sacrilegia. si illa erãt sacra.
aut que ĩqͥuatio. si illa lauacio: Et hec
fercula appellabant᷑. qiͣ telebraret᷑ ꝯuiuiũ:
quo uelut suis epulis ĩmũda demonia
pasterentur. Quis enĩ non seutiat cuiꝰ
modi spñs talib obstentatib delectent᷑.
ꝓpicios et forudet iratos.¬

Expanded text:
humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenoipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant, coram deûm matre, spectante et audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si illecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lavatio? Et haec Fercula appellabantur, quasi celebraretur convivium, quo velut suis epulis immunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, propitios et formidet iratos
Abbreviated transcription (Latin):
eñ ueros eos a quibz non colitur merite
legib adiuuerũt. Utiq dignũ erat.
ut qui ͦ isti illoꝵ sacra: ita illi istorũ fc
curarent. Sed respondet᷑. ꝙ uolũtate ꝓ¬
pria quisq malus ẽ. Quis hͦ negaue¬
rit: Uerũtiĩ ꝑtinebat ad ꝯsultores de
uite bone p̾cepta non occultare ppłis
cultorib suis: s clara p̾dicatõe p̾bere
Per uates etã cõuenire atqz arguere pet¬
tantes: palam minari penas male a gẽti
b: p̾mia recte uiuẽtib polliceri. Quid
uinꝙͣ tale deoꝵ illoꝵ templis: ꝓmpta et
eminenti uoce ꝯcrepint: Uemebamus
nos eciã aliqñ adolestentes adspectatula
ludibriaq sacrilegorũ: spectabaniꝰ arrep¬
titios audiebamꝰ simphoĩatos ludis tur¬
pissiis. qui diis deabusq exhibebant᷑.¬
deorũ matri õium. dinte tuꝰ lectitã die
solẽni lauationis eiꝰ talia ꝑ publitũ cã¬
titabãtur a nequissintis stenicis: qͥlia
non dico matrẽ deoꝵ s matrẽ qualiũtũq

Expanded text:
enim verus eos, a quibus non colebatur, merito legibus adjuverunt? Utique dignum erat ut quomodo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod voluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari pbus, praemia recte viventibus polliceri. Quid unquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti voce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adolescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum ; spectabamus arreptitios, audiebamus symphoniacos; ludis turpissimis, qui diis deabusque exhibebante matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque
Abbreviated transcription (Latin):
Ut liugnã maledicã in ciues tuos excerte
poete enã lege ꝓhiberent᷑: et in deos tuos
hibente iacularent. Indignũ uidelicet
fint ut plautus. aut neuius publio. et
nueo stipioni. aut cecilius marto cathoni
malediteret et dignũ fuit ut therericiꝰ
uester flagicio iouis optiiuui maximi.
adolestentiũ nequitiam concitare̾t

Expanded text:
ut linguam maledicam in ciues tuos exercere ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos hibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Cmalediceret; et dignum fuit, ut Terentius vester flagitio Jovis optimi maximi adolescentium nequitiam concitaret
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ s uimi nocẽdi h. nan deos quosdan¬
romani ut ꝓdessent celebrabant quosdam uo
ut non obessent placabant. hec a gelliꝰ. de
Iromaui siit in illa de re publica
Ndisputatõe scipio gloriatur probris et
ĩurriis poetaꝵ subiectami uitam famãq ha¬
bere noluerũt: capite eciã sancientes tale
tarmen condere si quis auderet: quod erga
se quidem satis honeste constituerũt. s erga
deos suos suꝑbe et ireligiose: qͦs cũ stirent
non solũ pacienter sed eciani libẽter poetaꝵ
ꝓbris maledictisq lacerari. se pociꝰ ꝙͣ illos
huiustͥnodi indigrios ĩiuriis ẽẽ duxerunt
seq ab eis eciã lege mumerũt: illoꝵ autẽ
ista eciã sacris solenitatib mistuerũt. Itam
tandem scipio laudes haut in poetis roma
briũ infligerent romanoꝵ: tũ uideas eos
nulli deoꝵ peꝑcisse ur̃oꝵ: Itane pluris
tibi habenda uisa est existimacio curie ur̃e
ꝙͣ capitolii. ỹmo rome umiꝰ. quã celi tociꝰ

Expanded text:
testatem, sed vim nocendi haberet—nam deos quosdam, ut prodessent, celebrabant, quosdam, ut ne obessent, placabant—VedioveRomani, sicut in illa de re publica disputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanrobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius,
Abbreviated transcription (Latin):
e autern illic eligendoꝵ deoꝵ enam
ip̃oꝵ falsorũ racio at non potiꝰ adulacõ
est. qñ istũ platonẽ quẽ semideũ uolunt
tantis disputatoibz laborantem ne animi
malisq p̾cipue tauenda sũt mores corrũ¬
perentur hũani nulla sacra edicula dignũ
putarũt: et romulũ suũ diis nuiltis p̾tule¬
rũt. ꝙͣuis et ip̃m semdeũ pociꝰ quã deũ.
uelut secretior eoꝵ doctrina cõmendet: Ilã
eciã flaminẽ illi instituerũt: quod sacer¬
docii genus adeo in romanis sacris testã¬
te apite excelluit. ut tres solos flamines
haberent trib miminib institutos: dya¬
leu ioui marcialer marti: quir malem
romulo. Ilam beniuolentia aiuiũ uelut
receptus in celũ quirinꝰ est postea noĩatꝰ.
ac ꝑhͦ. et neptunaet plutoni frĩb iouis.
et ip̃i saturno pr̃i eoꝵ iste romulus honore
p̾latus est: ut ꝓ magno sacerdociũ qd̾ ioui
tribuerũt. hͦ etiam huit tribuerent: et
marti tãꝙͣ pr̃i eiꝰ. forsitan propter ipm̃.¬

Expanded text:
igendorum deorum etiam ipsorum falsorum ratio, ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum volunt, tantis disputationibus laborantem ne animi malis, quae praecipue cavenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt; et Romulum suum diis multis praetulerunt, quamvis et ipsum semideum potius quam deum velut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos. Dialem Jovi, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam benevolentia civium velut receptus in coelum, Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Jovis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ip
Abbreviated transcription (Latin):
ista cõmemorãtem ad huc contra
imperitos agere: ex quoꝵ ĩperitia illud
qͦq ortũ est uulgare ꝓuerbiũ: plunia de¬
fit causa xpĩaui. Sunt nãq qui eoꝵ
studiis liberalib instituti amãt historiã
qui facilime ista nouerũt. s ut nobis ĩ¬
eruditoꝵ turbas ĩfestissimas reddant se
nosse dissinuilant atq h ͦ apud uulgus
consirmare nituntur. clades quib per
certa interualla locoꝵ et tꝑoꝵ genꝰ hu-¬
manũ oportet affligi causa acudere no¬
minis xpĩaui: quod cõtra deos suos ĩgẽti¬
fama et p̾clarissima celebritate ꝑ tũcta
ean tui faistra i̾uident głĩam ppłis ĩno¬
testeret quib calamitatib res romane
mltipliciter uarieq contrite fũt: et in
hiis deffeudant si possunt deos suos. si
ꝓpłea iolũtur ne ista mala patiãt᷑ cul¬
tores eoꝵ: qͦꝵ si quid nũt passi fuerint

Expanded text:
ista commemorantem, adhuc contra imperitos agere, ex quorum imperitia illud quoque ortum est vulgare proverbium: Pluvia defit, causa Christiani. Sunt namque qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, qua facillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum et temporum genus humanum oportet affligi, causa accidere nominis christiani, quod cofama, et praeclarissima celebritate longe, laea, cui frustra inuident, gloria populis innotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter uarieque contritae sint, et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum; quorum si quid nunc passi fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
lebraritur: ymo illoꝵ głie uehementer
aduersi. Romã quippe partã ueterũ
auctãq laborib fediorem stantẽ fecerãt
ꝙͣ ruenteni. quouden in ruinã eiꝰ lapi¬
cupiditatib qͣ ignib. tecta illiꝰ urbis
arderent. Quib dictis: pͥmũ lerminau
librũ. Deinteps itaqz dicere institui que
mala ciuitas illa ppessa sit ab orignne
sua: siue apud seip̃am siue ĩpunnciis sibi
etiã subditis. que oia xpĩane religioni
tribuerent. si iam tũc euãgelira doctrina
aduersus falsos et fallaces eoꝵ deos tes¬
tificatione liberrima ꝑsonaret.

Expanded text:
lebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapicupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personaret.
Abbreviated transcription (Latin):
raciomi perspitue ueritatis
infirmꝰ hũane ꝯsuetudinis
seusus non auderet obsistere
s doctrine salubri langorẽ
suũ tãꝙͣ medicine subderet
donet diuino adiutorio fide pietatis ĩper¬
rante sauaret᷑: non multo sermone opus
ẽẽt ad cõuincendũ quẽlibet uane opina¬
cionis eruorẽ. hiis qui recte senciũt. et sen-¬
sa uerbis sufficientib explicant. Nurit
uero quãtũ ille est maĩor et deterior ĩ sipi¬
enciũ morb aĩoꝵ. qͦ irxacionabiles motꝰ
suos eciã post ⁊acõem plene redditã ꝙͣta
hoĩ ab hoĩe debetur. siue nimia cecitate qͣ
nec aꝑta cernũt᷑. siue obsimatissumua ꝑ¬
nicatia qua et ea que ternũt᷑ nõ ferũtur.
eamq tanꝙͣ ip̃am racionẽ ueritatẽq de¬
fendũt: sic necessitas copiosius dicendi
plerũq res claras. uelut eas nõ expectã¬
tib intuẽdas sed quodãmͦ tangendas. pal¬
paritib et cõniuẽtib afferamꝰ. Et tñ qͥs
disceptandi fiuis erit et loquẽdi modus:

Expanded text:
rationi perspicuae ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetratũ est qd̾ intulit uerecũdie. doloren
et si non abstulit pudicitie firmitateni
ne peuitrat eas uite. quas non est unde
possit penitere nequicie. Deinde panca
dixi in eos qui xp̃ianos aduersis illis
rebus affectos. et p̾cipue pudorẽ humili¬

Expanded text:
perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humili
Abbreviated transcription (Latin):
Uperiori itaq libro cũ de ciuitate dei di¬
Srere instituissem. unĩ hͦ uniuersũ opus
illo adiuuante in manus sumptũ est: oc¬
curoit mͥ respondendũ ẽẽ pͥmitus eis qͥ hec
bella quib mũdus iste conterit᷑ maximeq
romaue urbis recentem a barbaris uastacio¬
nemqz xp̃iane religioni tribuũt. qua pro¬
hibentur nephandis sacrificiis seruire de¬
monib: cũ pociꝰ hoc deberent tribuere xp̃o
belloꝵ eis qͦ confugerent religiosa et ãplis¬
sima loca barbari libera p̾buerũt atq ĩmłtis
sibi ẽẽ iudicarent. Inde incidit questio tur
stiliter frã sunt. pios cũ impiis pariter af¬
flixerũt. Quã questionem ꝑ multa dif¬
uel hõmi tladib. qͦꝵ utraq beue et male
uiẽtib ꝑmixte alq indistrete dũ sepe
accidũt. solent multos mouere ut sustep¬
ti oꝑis necessitate dissoluerẽ aliquãtũ in¬
moratus sũ. maxĩe ad consolandas stãs
feĩas et pie castas: in quib ab hoste aliqͥd

Expanded text:
uperiore itaque libro, cum de civitate Dei dicere instituissem, unde hoc universum opus, illo adjuvante, in manus sumptum est; occurrit mihi respondendum esse primitus eis qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a Barbaris vastationem christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis servire daemonibus: cum potius hoc deberent tribuere Chrisbellorum, eis, quo confugerent, religiosa et amplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis sibi esse judicarent. Inde incidit quaestio, custiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa difuel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Equaqͣz istos qui flagitiosissume ꝯ¬
suetudinis uiciis oblectari magis ꝙͣ
obluctari student. s illũ ipm̃ nasicã scipi¬
onem qui uir optimiꝰ a senatu electus ẽ
cuiꝰ manib eiusdem demonis simuilatrũ
susceptũ est in urbem q ꝑuectũ. habere
de hat re iuditẽ uelleni. diceret nobis
utrũ matre suã tam oꝑtĩe de re publica
uellet mereri. ut ei diuini houores decer¬
uerent᷑ sic̃ et grecos et romanos aliasq
gentes constat quibusdam decreuisse mor¬
talib: qͦꝵ erga se beneficia magmipẽderãt.
eos ĩmortales factos atq in deoꝵ numerũ
receptos ẽẽ crediderãt. Profecto ille tatã
selicitateni sue matris si fieri possit opta¬
ret. Porxo si ab illo deuide queremꝰ utrũ
inter eiꝰ diuinos honores uellet illa tur-
ꝙͣ ad ħͦ dea uiueret ut illa libenter au
fortiũ uirorũ ꝓhibuit. sic uellet colli ma¬
trem suã ut talib dea sacris ꝓpiciaretur
qualib matrona urbis offenderet᷑ nec

Expanded text:
equaquam istos, qui flagitiosissimae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpiquam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audfortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
aduersitate mẽtis. ut ena si intellperin
non obediarit. respondent ut scrptũ est.
aut loquũt᷑ iniquitatẽ atq infatigabi¬
liter uaui sunt. qͦꝵ dicta contraria si totiẽs
uellimus refellere qͦuens obuxa fronte
statuerĩt non cogitare quid dicam dũ qͦ
sum uides. Quãobrem nec teipĩn mi
fili martelline nec alios quibz hic labor
nr̃ in xp̃i caritate utiliter ac liberaliter
seruit. tales meoꝵ striptoꝵ uelim iudices
que responsionẽ semꝑ desiderẽt cũ hiis
qui legũt audierint aliquid contradici.

Expanded text:
aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum qsum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid c
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes mediꝰ: ideo hermes grece qd̾ ser¬
mo uel int̾pretatio que ad sermonem
meraib p̾esse. qr inter uendentes et
ementes sermo fit mediꝰ alas eiꝰ in
capite et pedib significare uoluren
ferri ꝑ aera sermonẽ nũciũ dictũ. qñ
ꝑ sermonẽ oĩa cogitata enũciant᷑: si
gͦ mercuriꝰ ip̃e sermo est. enã ip̃is
ꝯfitentibz deus non est: s cũ sibi deos
faciũt eos qui demones sũt: ĩniũdis
supplicando spiritib possident᷑ ab eis qͥ
non dii s deniones sũt. Item qr netꝰ
marti aliqd̾ elementũ uel partẽ mũdi
luenire potuerũt ubi ageret opera qͣlia.¬
tũq nature. deũ belli ẽẽ dixerũt: qd̾
opus est hoĩm et optabiliꝰ non ẽ. Si
gͦ pacem ꝑpetuam felicitas daret :
mars quid ageret nõ haberet. Si autẽ
ip̃m bellũ est mars sicut sermo merturiꝰ.
utinã ꝙͣ manifestũ ẽ ꝙ non sit deus̃
tam non sit et bellũ qd̾ uel fałsi uocẽt᷑ deꝰ.¬

Expanded text:
homines medius; ideo ‛Ερμη̃ς Graece, quod serhomines medius; ideo ‛Ερμη̃ς Graece, quod sermo uel interpretatio, quae ad sermonem mercibus praeesse, quia inter uendentes et ementes sermo fit medius; alas eius in capite et pedibus significare uolucrem ferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel falso uocetur de
Abbreviated transcription (Latin):
Erturiũ uero et martẽ. quomodo
referrent ad aliquas partes mũ¬
di et oꝑa dei que sunt in elementis nõ
ĩuenerũt: et ideo eos saltem oꝑib ho¬
minũ pposuerũt. sermotionandi et
belli geraudi ad ministros. Quorun
mercuriꝰ. si sermonis eniã deoꝵ ptatẽ
gerit ip̃e qͦq regi deoꝵ dñat᷑: si scdm̃¬
eiꝰ arbitriũ inpiter. loquit᷑ aut loquẽd
ab illo accipit facultatẽ: qd̾ utiq ab¬
surdũ est. Si autẽ illi hũani tĩ ser¬
monis potestas tributa ꝑ hibet᷑ : nõ
est tredibile ad lactandos mãma non
solum pueros s eciã pecora unde rium¬
nus tognominatus ẽ iouẽ destendere
uoluisse. et turam nr̃i sermonis qua
petorib antecellimus ad se ꝑtinere no¬
luisse: ac ꝑ hoc idem ip̃e est iouis atq
mercurius. Qd̾ si sermo ip̃e dicitur ẽẽ
merturiꝰ situt ea q̃ de illo ĩ terp̾tãt᷑ osten¬
dũt: nã ideo merturiꝰ quasi mediꝰ turrẽs
dicitur appellatus. ꝙ sermo currat ĩter

Expanded text:
ercurium uero et Martem quo modo referrent ad aliquas partes mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deoloquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter
Abbreviated transcription (Latin):
si cupidi. Item dicũt᷑ pauperes petuma
carentes. s interiꝰ diuites: si sapientes
Qualis gͦ ista theo logia debet ẽẽ sapi¬
enti: ubirex deoꝵ eiꝰ ⁊ei nomẽ accepit
quã nemo sapiens ꝯmpunt. ¶ ⁊nãto
em̃ facilius si aliquid hat doctrma qd
ad uitã ꝑtineret eteruã salubriter diste¬
retur deus mũdi rector. non ab eis pe¬
tuma s sapĩa uotaret᷑: cuiꝰ amior pur¬
gat a sordib auaricie hͦ ẽ ab amore penñe.¬

Expanded text:
si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab amore pe
Abbreviated transcription (Latin):
uero ille cuiꝰ sũt oĩa uilissime et rontu¬
meliosissime pecunia micupatur. did
oĩa enĩ q̃ telo et terra ꝯtinẽtur quid est
pecunia in oĩb oĩno reb: que ab hõib
noĩe pecume possidentur: S niirũ
h ͦ anaricia ioui nom imposuit: ut
quisquis amat petuniã. non quẽlitet
deũ s ip̃m regem omniũ sibi iare ui¬
deatur. Longe autem aliud eẽt: si diui¬
cie uotarẽt᷑ aliud nãq sũt diuitie: aliud
pecunia. Nam dicimus duuites. sapiẽtes
iustos. bonos: quib pecunia uel nulla.
uel parua est. Magis em̃ sũt urtutis
diuites: per quas eis etiã in ip̃is corpõ¬
raliũ rerũ necessitatib satis ẽ quod ad est:
pauperes uero auaros semꝑ ihiantes
et egentes. Quã libet eñ magnar
pecunias habere possunt: s in earum
ꝙͣtatũq habũdancia non egere nõ possũt.
Et deũ ip̃m uerũ recte dicimꝰ diuitẽ: no
tñ pecuna : s onmipotẽtia. Dinitur
itaq et diuites penimiosi: s interiꝰ egeni.

Expanded text:
uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni,
Abbreviated transcription (Latin):
mũdus sit. et iupiter mũdus sit.
unusq sit mũdus: quare duo dii sũt
ianus et inpiter: Quare seorsũ hñt
templa seorsũ aras : dui̾sa satra. dissi¬
milia similatra: Si ꝓpterea ꝙ alia
uis est pͥmordioꝵ. alia causaꝵ et illa
iani. illa iois nomẽ accepit: nũqͥt
si unus home in diuersis reb duas
habeat ptãtes. aut duas artes quia
singulaꝵ. diu̾sa uis est adeo duo iudi¬
ces aut duo dicũt᷑ artifites : Si gͦ. et
unus deus cũ ip̃e habeat pt̃atem pri¬
mordiorũ. ip̃e causaꝵ: num ꝓpter h ͦ¬
illum duos deos eẽ netesse est putari
quia p̾mordia causeqz ⁊ es due sunt :
Qd̾ si hoc iustũ putãt: eciã ip̃m
iouem tot deos ẽẽ dicãt. qͦcqͦt ei togno¬
mina ꝓpter multas potestates dede¬
rũt: qnĩ res om̃s ex quib illa cogno¬
mina sunt adhibita multe atq di¬
uerse sũt: ex quib panca ꝯmemoro.

Expanded text:
mundus sit et Iuppiter mundus sit unusque sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus pauca commemoro.
Abbreviated transcription (Latin):
suerũt nec ĩuenerũt uel stellã ubi eã
ponerent eandem uel sumũ ethera uel
eciam lunã ẽẽ dixerũt. Uestam quoq
ip̃am ꝓpterea dearũ maximã putane¬
rũt ꝙ ip̃a sit terra: ꝙͣuis ignẽ mũdi
leuiorem qui ꝑtinet ad usus hom̃i fa¬
tiles. non uiolentior ẽ qualis uulcani
est. ei deputãdũ eẽ crediderũt. At per
hoc oñs istos selectos deos hũc ẽẽ mũ¬
geniũ. ut matrẽ magnã. ut solem. ut
limã. uel potius apollinẽ. et dianam:
et aliqñ unũ deũ res plures. aliqñ unã
rem deos plures facĩt. Ilam unꝰ deus
res plures : sicut ip̃e iupit̾. Et mũdus
enĩ totus inpiter. et solũ celũ iupiter:
nino stella. Similiter minerua sũmꝰ
ether: et minerua cadẽ luna: quã ẽẽ
in etheris in fimo limite existuant.
Unam uero ⁊ em deos plures ita facĩt.
et ianus ẽ mũdus et iupiter: sicut et
umo est terra. et mater magna et ceres.

Expanded text:
suerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam suerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putauerunt, quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse munGenium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus IupJuno stella. Similiter Minerva summus aether, et Minerva itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant. Unam vero rem deos plures ita faciunt. Et Janus est mundus, et Jupiter: sic et Juno est terra, et Mater magna, et Ceres.
Abbreviated transcription (Latin):
Pollinem quãnis diuinatorẽ et
medicũ uelunt. tñ ut ĩ aliꝯͣ parte
mũdi statuerent. ip̃m etiã solem esse
dixerũt: dianãq germanã eiꝰ similiter
lunã. et uiaꝵ p̾sidem. unde et uirrginẽ
uolũt ꝙ uia nichil pariat: et idcoũbos
sagittas habere. ꝙ ip̃a duo sidera de telo
radios teryas usq pertendant. Uulcanũ
uolũt ignẽ mũdi. neptunũ aquas mũ¬
di: ditẽpatrem hoc est ortũ. terrenã et
infimã partem mũdi. Liberũ et cererem
p̃ponũt seminib uel illũ mastulinis illã
feĩs: uel illũ liquori illã uero ariditati
seminũ. Et h ͦ utiq totũ refert᷑ ad
etiam matrẽ magnã eãden cererẽ uo¬
lunt. quã nichil aliud dicũt esse. ꝙͣ trã
eamq phibent et inonẽ. et ideo ei se¬
cũdas causas rerũ tribuũt. cũ tñ ioui
sit dictũ ꝓgenitor genitrxqz deũ. quia
scdm̃ eos totus ip̃e mũdus ẽ iouis. Mi¬
neruã etiã qui eã hũanis artib ꝓpo¬

Expanded text:
pollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad etiam Matrem Magnam eandem Cererem uolunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et lunonem, et ideo ei secundas causas rerum tribuunt, cum tamen Ioui sit dictum \'progenitor genetrixque deum\', quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praepo