comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cienda potiꝰ ꝙͣ nũciãda putaret᷑. De¬
niq tanta ntilitũ ĩopia secuta ẽ: ut
romani reos facinorum ꝓposita ĩpu¬
nitate colligerent ẜuicia libertate
donarẽt: atq ex illis pudendꝰ nõ tã
suppleret᷑ ꝙͣ institueret᷑ excercitus.
Seruis itaq imo ne faciamꝰ ĩiuriam
iam libertis: ꝓ romana repu ͤ pu¬
gnaturis arma defuerũt. De tractast̾
templis: tanꝙͣ romani diis suis di¬
cerent. Pouite q̃ tamdiu maniter
habiustis: ne forte aliquid utile fac̾e
possint iude nra mãcipia: unde nrã
numiua nichil facere potustis. Tũc
etiam stipendiis sufficiẽdis cũ defeciss
erariũ in usus publicos opes uenere
priuate. adeo uno qͦ id quod habuit
conferente: ut p̾ter singulos anulos
aureos singulasqz bullas miserabi¬
lia dignitatis insignia nichil sibi
auri senatus ip̃e: quãto magis cet̾i
ordiues tribusqz reliuquerẽt. Qͥe
feruet istos si nrĩs tpib ad hãc ĩopiã

Expanded text:
cienda potius quam nuntianda putaretur. Decienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita impunitate colligerent, servitia libertate donarent, atque ex illis pudendus non tam suppleretur quam institueretur exercitus. Servis itaque, imo ne faciamus injuriam, jam libertis pro Romana republica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tanquam Romani diis suis dicerent, Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra mancipia, unde vos, nostra numina, nihil facere potuistis. Tunc etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes venere privatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos annulos aureos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis caeteri ordines tribusque relinquerent! Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam
Abbreviated transcription (Latin):
Etĩdo autem punico bello niis
Slongũ est cõmemorare clades duoꝵ
ppłoꝵ. tam longe serũ sateq ꝓugnãtiũ
ita ut hiis qͦ fatẽtib qui non tam
naruare bella romana ꝙͣ romanũ
imperiũ laudare instituerũt. simi¬
lior uictu fuerit ille qui uicit. ha¬
nibale quippe ab hispania surgẽte
et pireneis montibz suꝑatis gal¬
lia transtursa. alpibusq diruptis
tã longo circuitu anctis uiribus. cũcta
uastando. aut subigendo toruẽtis modo
italie faucib iruuente ꝙͣ auẽta p̾lia
gesta sũt: quotiẽs romam suꝑati. ꝙͣ
multa ad hostem opida defecerũt: ꝙͣ
riose. De cãnensi autem mirabiliter
horrendo malo quid dicam: ubi hãm¬
bal cũ ẽẽt crudelissimꝰ. tñ tãta ĩiuicoꝵ
atrocissimoꝵ cede sariatus. parti iussisse
ꝑhibetur. Unde tres modios anulorũ
romanã. ut faciliꝰ eã caperet mẽsura
tere. tanto utiq numerosioris quãto
infirmioris q̃ sine amilis iacebat coni-¬

Expanded text:
ecundo autem Punico bello nimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quariosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum Romanam, ut facilius eam caperet mensura terae, tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine annulis jacebat, conji
Abbreviated transcription (Latin):
ne saltem captiua ĩmanus hãnibalis
ꝑueniret in gentem rogũ publite stru¬
uit: in quẽ ardentem ferro eciã truci¬
datos omĩs se suosq miserũt. Hic ali¬
quid agerẽt dii belluones atq nebulo¬
nes sacrificioꝵ adipib inhiãtes: et fal¬
laciũ diuinacionũ caligine decipiẽtes
.Hic aliquid agerent ut cuitati ppłi
omani amirissime subuenirent: et¬
fidei tõsernatione ꝑeritẽ ꝑire nõ sinerẽt.

Expanded text:
ne saltem captiva in manus Annibalis ne saltem captiva in manus Annibalis perveniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent dii helluones atque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine decipientes: hic aliquid agerent, civitati populi Romani amicissimae subvenirent, fidei conservatione pereuntem perire non
Abbreviated transcription (Latin):
Ed in hiis oĩb belli ꝑunici sedĩ
malis nichil mirabiliꝰ ac mi¬
serabili quere la digniꝰ: ꝙͣ exicium
sagũtinoꝵ fuit. Hec quippe hispauie
ciuitas amitissima ppłi romani dũ eidẽ
ppło fidem seruat euersa est. Hinc enĩ
hãnibal facto fede̾ romanoꝵ iansamn
quesiuit: quib eos irritaret ad bellũ
Sagũtũ ergo ferociter ebsidebat: qd̾ ubi
rome audilũ est: missi legati ad hãni¬
balem ut ab eiꝰ obsidione discederet.
ꝯtempti cartaginẽ ꝑgñt: querimoniã¬
q deponũt federis rupti: infectoq ne¬
gotio romã redeũt. Dũ hee more agũ¬
tur: misera illa ciuitas epulentissima
sue rei puͬ ͤ. romaneq iarissima. octano
uel nono a peuis mense deleta est. Cu
interitũ leg̾e̾: quãto magis stribere
horroris est. Breuiter tñ eũ ꝯmemo¬
rabo ad ren quippe que agit᷑ multũ
ꝑtinet. Primo faine ꝯtabuit. Ilam
etiam suoꝵ cadauerib. a nõmillis pa¬
sta ꝑhibetur. Deinde oĩm fessa rerũ.

Expanded text:
ed in his omnibus belli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae civitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere Romanorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa civitas opulentissima, suae reipublicae Romanaeque charissima, octavo vel nono a Poenis mense deleta est. Cujus interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemorabo: ad rem quippe quae agitur, multum pertinet. Primo fame contabuit: nam etiam suorum cadaveribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
finiti sic. Romanoꝵ miseria nullis cessat iu¬
diciis. Consiuuit᷑ enĩ morboꝵ malis int̾ca¬
pedo belloꝵ. et cũ foris cessatur a p̃lio agitur
introrsus ira de celo. Nã fabio gurgite iterũ¬
necatis enĩ in utero fetib futura ꝓle uacuauit
et ĩmaturi partus cũ peritulũ matrũ ex¬

Expanded text:
it. Sed Romanorum miseria nullis cessat induciis. Consumitur morborum malis intercapedo bellorum: et cum foris cessatur a praelio, agitur introrsus ira de coelo. Nam Fabio Gurgite iterunecatis in utero fetibus futura prole uacuabat, et immaturis partubus cum periculo matrum ex
Abbreviated transcription (Latin):
est affigens titulũ in templo iouis apud
olimpe hos ego uiti pugna uictusq sum
ab eisdeni. Et tũ increparetur a suis ꝙ se
uictũ diceret qͥ uitiss respondit. Si ego
iterũ eodem mͦ uiucor siue ullo milite epi¬

Expanded text:
est, affigens titulum in templo Tarentini JOlimpi, Hos ego in pugna vici, victusque sum ab eis. Dumque increparetur a suis, cur se victum diceret, qui vicisset, respondit: 'Ne ego, si iterum hoc modo vicero, sine ullo milite
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ soter eiꝰ generi sui facinore nec
ignorãte filia. situt ꝑhibet᷑ extuctꝰ
Nec tñ istũ tarquimũ romani crude¬
lem aut steleratũ. s suꝑbũ appellaue¬
rũt: fortasse regios eiꝰ fastus alia su¬
perbia non ferentes. Nam stelus occisi
ab eo soteri optimi regis su. usq adeo
ꝯtempserũt. ut eũ regem suũ facerẽt
Uhi miror; si non scelere gr auiore
mercedem tantã tanto sceleri reddide¬
rũt: nec discessere aditis arisq relictis
dii insi forte quispiã sic defendat istos
deos. ut dicat eos ideo mansisse zome qͦ
possent romanos magis pugnire sup¬
pliciis ꝙͣ bene ficiis adiunare: seducẽtes
eos uanis uictoriis. et bellis grauissimis
conterentes Hec fuit romanoꝵ uita fs
regib laudabili tꝑe illiꝰ reipu ͭ ͤ usq ad
expulsionẽ tarquinii suꝑbi ꝑ ducentos
ferme et quadraginta et tres annos:
cũ ille om̃s uictorie tam multo sangnĩe
et tantis empte calamitatib. uix illud

Expanded text:
quam socer eius, generi sui facinore nec quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellauerunt. fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt, ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Tarquinii Superbi per ducentos ferme et quadraginta et tres annos, cum illae omnes uictoriae tam multo sanguine et tantis emtae calamitatibus uix illud
Abbreviated transcription (Latin):
ad ip̃m regnũ in qͦ capitoliũ fabrica¬
ret. nimanissum sceleris ꝑpetratõe
puenit. Qd u̾o eũ regno romani
postea depulerũt ac se clauserũt me¬
nib ciuitatis non ip̃iꝰ de lucrecie stupro.
s filii pitĩmn fuit. illo non solũ nestiẽte
sz eciam absente ꝯmissum. dirdeam ci¬
uitatẽ tũc oppugnabat. ꝓ ppło roma¬
no bellũ gerebat: nescimiꝰ quid fac̾e̾t.
si ad eiꝰ notitiã flagitũ filii deferuet᷑
Et tnĩ ĩexplorato iudicio et ĩ exꝑto
ei ppłs ademit imperiũ: et recẽpto
exercitu a qͦ deseri iussus est clansis de-¬
inde portis nõ sunt ĩtrare redeũten
dit ille post bella grauissima quib
eosden romanos ꝯcitatis fiuitimis
actriiit. postea ꝙͣ desertus ab eis qͦꝵ
fidebat aupilio regnũ recipere. non
eualuit. in opido tustulo rome uicino
quatuordecimi ut fertur annos pͥua¬
tam uitã quietus habuit et tũ uxore
cõsenuit: optabiliore fortassis exitu

Expanded text:
ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, inmanissimi sceleris perpetratione peruenit. Quod uero eum regno Romani postea depulerunt ac secluserunt moenibus ciuitatis, non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam ciuitatem tunc obpugnabat, pro populo Romano bellum gerebat: nescimus quid faceret, si ad eius notitiam flagitium filii deferretur; et tamen inexplorato iudicio eius et inexperto ei populus ademit imperium et recepto exercitu, a quo deseri iussus est, clausis deinde portis non siuit intrare redeuntem. At ille post bella grauissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis adtriuit, postea quam desertus ab eis quorum fidebat auxilio regnum recipere non eualuit, in oppido Tusculo Romae uicino quattuordecim, ut fertur, annos priuatam uitam quietus habuit et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis exitu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuiꝰ ꝑ sui decessoris filios interemptꝰ
est. Sermꝰ tullus generi sui tarqͥni
superbi qui ei successit in regnũ nepha¬
rio scelere occisus ẽ. Nec discessere adi¬
tis arisq relictis dii. tanto ĩ optimũ
illiꝰ ppłi regẽ parricidio ꝑpetrato quos
dicũt ut hͦ misere troie facerẽt eãq
grenis diruendam exurendãq relin¬
querẽt: adulterio paridis fuisse cõ¬
motos. S iusuꝑ interfecto a se sotero
tarquiniꝰ ip̃e successit. Hunt illi dii
nephariũ paruitidam soteri ĩtfectione
regnantem. insuꝑ multis bellis uicto¬
⁊iisq gloriantẽ. et de manubiis capi¬
toliũ fabricãtem. non abscedentes. s
p̾sentes manẽtesq uiderũt: et regem
suũ iouẽ in illo altissimo templo hoc
est in opere parritide sibi p̾sidere atq
regnare ꝑpessi sunt. Neq enĩ ad huc
ĩnotens capitoliũ instruxit. et postea
malis meritis urbe ex pulsus ẽ. s et

Expanded text:
quinius per sui decessoris filios interemptus quinius per sui decessoris filios interemptus est. Servius Tullius generi sui Tarquinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec « discessere adytis arisque relictis dii, » tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Trojae facerent, eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos. Sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc illi dii nefarium parricidam soceri interfectione regnantem, insuper multis bellis victoriisque gloriantem, et de manubiis Capitolium fabricantem, non abscedentes, sed praesentes manentesque viderunt, et regem suum Jovem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere atque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit, et postea malis meritis Urbe pulsus est: sed
Abbreviated transcription (Latin):
deos receptũ tali morte: qr fortasse qd̾
erat in romulo probatũ id est ꝑsuasũ.
romani uulgã noluerũt id est uile face̾:
si hͦ et alteri facile tribueret᷑. Dicit enã
aꝑte ĩ inuectiuus . illũ qui hanc urbem
condidit romulũ ad deos ĩmortales be¬
niuolencia famaq sustulimꝰ. ut nõ
uere factũ: s ꝓpter merita uirtutis eiꝰ
beniuolentia iactatũ diffamatũqz mõ¬
straret. In hortensio uero dialogo tũ de
solis canonicis defectionibz loqueretur:
ut easdem inquit tenebras efficiat qͣs
efferit interitu romuli. qui obsturacõe
solis est factus. Certe hic minime ti¬
muit hoĩs interitũ dicere: qr dispu¬
tator magis quã laudator fuit. Cel̾i
autẽ reges ppłi romani excepto nu¬
ma pompilio et anto martio. qͥ mor¬
bo interierũt: ꝙͣ horbendos exitꝰ ha¬
buerũt. Tullus ut dixi hostiliꝰ. uictor
et euersor albe tũ tota domo sua flu¬
mine cõtrematus est. Priscus tar¬

Expanded text:
deos receptum tali morte, quia fortasse quod deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, teeffecit in interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus. » Certe hic minime timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. 2. Caeteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Martio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus habuerunt? Tullus, ut dixi, Hostilius, victor et eversor Albae, cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tar
Abbreviated transcription (Latin):
lẽniter agitur. Regularis autẽ solis de fec¬
tio non nisi fine contingit. Satis et
citero illam inter deos romuli ⁊ eceptõe
putatã magis significat ẽẽ ꝙͣ factã:
qñ et landans eũ in libris de re publita
scipionis que sermone tm̃̃ ẽ inquit ꝯse-¬
cutus: ut cũ sũbito sole obsturato non
cõparuiss deoꝵ ĩnumero collotatꝰ puta¬
retur quã opinionem nemo unquam
mortaliũ assequi potuit. sine eximia
uirtutis głia. Qd̾ autem dicit eũ subi¬
to non ꝯparuisse ꝓfecto ibi intelligit᷑.
aut uiolencia tẽpestatis. aut cedis fa-¬
ciuorisq secretũ. Nam et alii scriptores
eoꝵ. defectioni solis aedũt eciã subitam
tempestatem que ꝓfecto aut occasionem
sceleri p̾buit: aut romulũ ip̃a ꝯsũpsit
De tullo quippe eria hostilio. qui tertius
a romulo rex fuit qui et ip̃e flumine
ab sumptus est. dint ĩ eisdem libris idẽ
ntero. ꝓpterea et istum non cieditũ in

Expanded text:
llemniter agitur, regularis autem solis defecllemniter agitur, regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et laudans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, deorum in numero conlocatus putaretur, quam opinionem nemo umquam mortalis assequi potuit sine eximia uirtutis gloria\'. Quod autem dicit eum subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis aut caedis facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit. De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in
Abbreviated transcription (Latin):
Psorũ autem regũ qui exitus fuerũt:
De romulo uiderit adulatio fabulosa.
qua ꝑhibetur receptus in celũ: uiderint
quidam scriptores eoꝵ qui eũ ꝓpter fero¬
citatem a senatu discerptũ ẽẽ dixerũt:
subordiniatũ q nestio quem iułiũ ꝓculũ
qui eñ sibi apparusse diceret eũq ꝑ se
ppło mandasse romano ut inter numi-¬
na coleretur: eoq mͦ ppłm qui contra
senatũ intumescere ceperat repressum
atq sedatũ. Dicciderat eñĩ et solis defet¬
tio. quã certa ⁊acione sui cursũs effectã
imperita nesciens młtitudo meritis
romuli tribuebant: ꝯĩ uero si luctus
ille solis fuisset. non magis ideo credi
deberet occisus: ip̃mqz scelus auersione
etiã diurui lunimis iudicatũ: sicut re
uera fctm̃ est tũ dñs crucifixus ẽ trũde-¬
litate atq ĩpietate iudeõꝵ: quã solis
obsturationem non ex canonico syderũ
cursu accidisse. satis ostendit ꝙ tũt
erat pascha iudeoꝵ. Nam plena luia so¬

Expanded text:
psorum autem regum qui exitus fuerunt? De Romulo viderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in coelum: viderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem a senatu discerptum esse dixerunt, subornatumque nescio quem Julium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret, eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur; eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum atque sedatum. Acciderat enim et solis defectio, quam certa ratione sui cursus effectam inperita nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum; sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod erat pascha Iudaeorum; nam plena luna so
Abbreviated transcription (Latin):
mulus ferre ꝯpulsus ẽ: germani
cõsortis npaciẽs. S qñ et istũ diu
toleraret: qui fratrẽ geminũq non
ꝑtulit. Unde. et ip̃o interfecto: ut
maior deus eẽt regnũ solus obtinuit
Que sunt ista iura nupciaꝵ q̃ iraita¬
mẽta belloꝵ. que federa germanitatis.
nitatis: Uides quãta hiuc dici et
ꝙͣ multa possent : nisi que suꝑsunt
nr̃a curaret intencio: et sermo in alia
festinaret

Expanded text:
mulus ferre conpulsus est, germani mulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera germanitatis auitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio et sermo in alia festinaret
Abbreviated transcription (Latin):
sunt alterna belloꝵ alique pareutum
ferro amiserũt uiros: aliq̃ utrorũq
ferro. et parentes et uiros. Ileqz enĩ
et apud romanos parua fuerũt illa
distrimina. Si quidem ad obsidionẽ
qͦ ꝑuentũ ẽ ciuitatis: clausisq portis
se tuebantur: quib dolo aꝑtis. admis¬
sisqz hostib. intra menia in ip̃o foro
stelerata et nimis atrox inter generos
socerosq pugna ꝯmissa est. Et rapto¬
res illi etiam suꝑabant᷑: et crebro fugi¬
entes inter domos suas grauiꝰ feda¬
bant pristiuas. ꝙͣuis et ipas pudẽdas
lugendasq uictorias. Hic tñ roniulꝰ¬
de suoꝵ iam uirtute desperãs. puẽ roga¬
uit ut starent: atq ille hac occasione
nomen statoris ĩuenit. Nec fiuis esset
tanti mali nisi rapte ille laceratis crinib
emicarent: et ꝓuolute parentibz iram
eoꝵ iustissimã non armis uictritib : s
suppliti pietate sedarẽt. Deinde titũ
tatiũ regem sabruoꝵ. sociũ regni ro¬

Expanded text:
sunt alterna bellorum, aliquae parentum sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserunt uiros, aliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulde suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc illis pugnãtib. pro quib face¬
rent uota nestiebant. Talib nuptiis
ppłmi romanũ nõ uenus s bellona do¬
tauit. Aut fortassis allecto illa inferna
furia iam eis fauente iunone plus in
illos habuit licẽtie. ꝙͣ cũ eiꝰ p̾cib coritra
eneam fuerat excitata. Andromache
felicius captiuata est ꝙͣ illa coniugia
romaria nupserũt: licet seruiles: tñ
post eis amplexus. nullũ troianorũ
piruhus occidit. Romam autẽ soteros
interficiebant in p̾liis: qͦꝵ iam filias
amplexabant᷑ in thalamis. Illa uic¬
tori subdita: dolere tñ suoꝵ mortem
potuit non tinere. Ille sociate bellan-¬
tib parentũ suoꝵ mortes procedentib
uiris timebant. redeũtib dolebant:
nec tiniorem habentes liberũ nec dolo¬
rem. Nam ꝓpter iuteritũ ciuiũ. ꝓpin¬
quoꝵ. fratrũ. parentũ. aut pie crucia¬
bantur: aut crudeliter letabãt᷑ uicto-¬
riis maritoꝵ. Huc accedebat: ꝙ ut

Expanded text:
adhuc illis pugnantibus pro quibus faceadhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa inferna furia iam eis fauente Iunone plus in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captiuata est, quam illa conubia Romana nupserunt. Licet seruiles, tamen post eius amplexus nullum Troianorum Pyrrhus occidit; Romani autem soceros interficiebant in proeliis, quorum iam filias amplexabantur in thalamis. Illa uictori subdita dolere tantum suorum mortem potuit, non timere; illae sociatae bellantibus parentum suorum mortes procedentibus uiris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes liberum nec dolorem. Nam propter interitum ciuium propinquorum, fratrum parentum aut pie cruciabantur. aut crudeliter laetabantur uictoriis maritorum. Huc accedebat, quod, ut
Abbreviated transcription (Latin):
iam fouebat romanos rerũ dños
gertem q togatam. nec uenus ip̃a
eneadas suos potuit adiuuare. Ut
bono et equo more ꝯiuigia mererẽt᷑: cla¬
desqz tanta irruit huiꝰ ĩopie. ut ea dolo
raperent moxq ꝯpellerẽtur pugnare
cũ soceris: et misere femine nondum
ex ĩiuria maritis cõciliate iã parentũ
sangnĩe dotarent᷑. dit enĩ uicerũt ĩ hac
ꝯflictacione romani uitinos suos: quã¬
tis et ꝙͣ multis utrinq uuluerib ac
funetib. tam ꝓpinquoꝵ ꝙͣ et consiniũ
iste uictorie ꝯstiterũt. Propter un¬
cesarem socerũ et unũ generũ eiꝰ põpe¬
iũ iam mortua cesaris filia uxore põpei:
quanto et ꝙͣ iusto do loris instiuctu lu¬
canus exclarat. Bella per emathi¬
os plusꝙͣ ciuilia campos iusq datum
steleri canimꝰ. Uicerũt gͦ romani ut
strage soceroꝵ manib cruẽtis ab eorũ
filiabz amplexus miserabiles extorque¬
rent. net ille auderent flere pr̃es occisos
ne offenderent uittores maritos: que

Expanded text:
iam fouebat Romanos rerum dominos gentemque togatam, nec Venus ipsa Aeneidas suos potuit adiuuare, ut bono et aequo more coniugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis utrimque uulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae uictoriae constiterunt! Propter unCaesarem socerum et unum generum eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent, nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae
Abbreviated transcription (Latin):
res in ciue non nomen actendit. Quã
impie brutꝰ collegam p̾me ac noue
illiꝰ potestatis quẽ posset si h ͦ offende¬
batur nomen tiñ p̾uare. et prĩã pͥua¬
uit et honore. hec mala facta sut.
hec aduersa acciderũt: qñ ini illa repu.
equo et modesto iure agitatũ est. lucre¬
cius qͦ qui in locũ bruti fuerat subro¬
gatus: morbo anteꝙͣ idem ãnus termi¬
naretur absũptꝰ est. Ita publiꝰ ualeriꝰ
qui successerat collatiuo. et martꝰ ora¬
ciꝰ qui pro defuncto lucretio suffectus
fuerat. ãnũ illũ fimereũ atq tarta¬
reũ qui consules quĩq habuit cõ¬
pleuerũt: quo anno ꝯsulatꝰ ip̃iꝰ nouũ
honorem ac ptãteni auspitata ẽ roma-¬
lulũ metu. nõ qr bella cõquieuerãt s
qr non tain graui pondere urgebant.

Expanded text:
res in cive, non nomen attendit! quam res in cive, non nomen attendit! quam injuste Brutus collegam primae ac novae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum privare, et patria privavit et honore? Haec mala facta sunt, haec adversa acciderunt, quando in illa republica aequo et modesto jure agitatum est. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumptus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum atque tartareum, qui consules quinque habuit, compleverunt: quo anno consulatus ipsius novum honorem ac potestatem auspicata est Romalulum metu, non quia bella conquieuerant, sed quia non tam graui pondere urgebant,
Abbreviated transcription (Latin):
cpido. Nonne in hͦ bruto qui et fi¬
lios occidit. et a se percusso hasti filio
tarqͥnii mutuo ꝑcussus suꝑuiuere
non potuit. eiq potiꝰ ip̃e tarquimꝰ
suꝑiuxit. collatini college uidetur
inuocentia uindicata quiboriꝰ ciuis¬
ob hoc tarqͥuio pulso passus est. qd ti¬
rãnus ip̃e tarqͥnius. Ilam et idem brutꝰ
consanguineꝰ tarquinii fuisse phibe¬
tur. Sed collatinũ uidelic similitu¬
do nõĩs pressit: qr eciã tarquimiꝰ uo¬
cabat᷑. Mutare gͦ nomen nõ prĩam
cogeretur. Postremo in eiꝰ noĩe hoc
tniimͦ uocaret᷑. S i deo non anisit ꝙ
bonus ciuis carere iuberet᷑. Etiã ne
ista ẽ głia iunii bruti detestanda ñ qͥ
tas: et nichilo utilis rei pu ͬͤ. Enãne
ad hant ꝑpetrandã. uicit amor prĩe:
laudũqz ĩmensa cupido. Iam ex pul¬
so utiq tarqͥuio tiranno ꝯsul cã bruto
creatus est maritus lucecie: luciꝰ tar¬
quimꝰ collatinꝰ. Quã iuste ppłs mo¬

Expanded text:
cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et ficupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloriitas et nihilo utilis reipublicae? Etiamne ad hanc perpetrandam, Vincit amor patriae, laudumque immensa cupido? Jam expulso utique Tarquinio tyranno, consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam juste populus mo
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ dũ ietꝰ a tarqͥnio et bellũ grane
cũ etruria positũ est. Quãdiu enĩ
etiusti tarqͥmio redire ĩ reguũ conãti
opitulati sũt: graui bello roma ꝯcus¬
sa est. Ideo dicit equo et modesto iure
gestain rempu ͭͣ metu p̾mente. non
ꝓsuadente iusticia. In quo breuissiõ
tempore ꝙͣ funestus ille ãnus fuit.
quo p̾mi ꝯsules creati sunt expulsa
regia ptate. Anniũ quippe suũ nõ ꝯ¬
pleuerunt. Nam iumius brutꝰ exho¬
noratũ eiecit urbe collegã luciũ tarqͥ¬
mũ. collatinũ. Deinde mox ip̃e in
bello cecidit. mutuis cũ hoste uulne¬
rib: occisis a se ip̃o pͥmitus filiis
Quod factũ uirgilius postea ꝙͣ lau
pulcra ꝓ libertate uocauit: mox de¬
inde exrlamauit et ait. In felix:
ut cũq ferant ea facta minores.
Quomodolibet inquit ea fcã posteri
ferant. id ẽ p̾ferant et extollant:
qui filios occidit infelix est. Et tãꝗͣ
ad ꝯsolandũ infelicen : subiũxit.
Unncit amor prĩe: laudũq ĩmẽsa

Expanded text:
rquinio et bellum graue cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio in regnum redire conanti opitulati sunt, graui bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum eiecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis Quod factum Vergilius postea quam lapulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa
Abbreviated transcription (Latin):
qz clades pene absũpserũt urbem. Tiberis¬
em insolitis auctus ynbrib et ultra opi-¬
monem uel diuturnitate uel magnitudine
redũdans rome edificia in plano posita
deiecit. aquarũ granissimã cladẽ. grauior¬
ignis. uastatio secuta ẽ. cũ ignis incertũ un
surrexerit plurimas ciuitatis partes ꝑ¬
nagatus. hõm domorũq miserabilem
stragem fecit. deinde dũ oĩa ĩcirtuitu fori
depopularẽtur edẽ ueste coruipuit. et nͨ¬
quidem diis subuemietib igne illũ qui
et̾nus putabat᷑ tẽporaneus iguis opp̾ssit.
unde eciã metellus dum arsuros deos eripit
uix brachio semiusto ablatus aufugit. hͨ¬

Expanded text:
rumque clades pene consumpserunt Urbem. Nam Tyberis, insolitis auctus imbribus, et ultra opinionem vel diuturnitate vel magnitudine redundans, omnia Romae aedificia in plano posita deignis vastatio secuta est. Qui ignis, incertum unde surrexerit, plurimas civitatis partes pervagatus, hominum domorumque miserabilem stragem fecit. Dehinc cum omnia in circuitu fori depopularetur, aedem Vestae corripuit: ignsibi quidem diis subvenientibus, ignem illum, qui aeternus putabatur, temporarius ignis oppressi: unde etiam Metellus, dum arsuros deos eripit, vix brachio semiustulatus aufugit.
Abbreviated transcription (Latin):
uaruo dicit certos atq incertos. ĩ oĩb¬
q generib deoꝵ. sicut in aĩalib mares
et feĩas: Sub hͦ ergo tot deoꝵ p̾sidio
ꝯstituta roma. non tan magnis et
horuendis cladibus. quales ex multis
pautas cõmuemorabo. agitari affligi¬
qz debuit. Aiuus enĩ młtos deos grãdi
fumo suo tãꝙͣ signo dato ad tuitionẽ
ꝯgregauerat: quib tẽpla. altaria
sacrificia. sacerdotes iustituendo atq
p̾bendo sũmũ uerũ deũ cui uni hec
rite gesta debent᷑ offenderet: et feli¬
cior quidem cũ pantioribz uixit. S
quãto maior fctã ẽ. sicut nauis nau¬
tas tanto plures adhibendos putauit.
credo desperãs panciores illos sub qͥb
in ꝯꝑacione peioris uite meliꝰ uixe¬
rat: non sufficere ad opitulandum
granditati sue. Primo enĩ sub ip̃is
regib exepto ninua pompilio deqͦ
ian supra locutꝰ sũ. ꝙͣtũ malum
distordio si certamunis fuit: qd̾ fratrẽ
ronuisi coegit occidi.¬

Expanded text:
Varro dicit, certos adque incertos, in omnibuVarro dicit, certos adque incertos, in omnibusque generibus deorum, sicut in animalibus, mares et feminas? — sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari adfligi debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit occidi
Abbreviated transcription (Latin):
Et hiis sacris tñ roma dignata est
ẽẽ contenta: que tam multa illic
pomupilius ꝯstituerat. Nlam ip̃iꝰ sumũ
templũ nondũ habebat iouis. Rex qͥppe
tarquius ibi capitoliũ fabricauit. Estu¬
lapius autẽ ab epidauro abiuit romiã
ut ꝑitissiraus medicus in urbe nobilis¬
sima. artem gloriosius exerceret. Mater
cũ eiꝰ filiꝰ iam colli capitoliuo p̾sideret.
ad huc ip̃a in loto ignobili latitaret
Que tñ si õmi deoꝵ mater est: nõ solũ
secuta est romã quosdam filios suos:
uerũ et alios p̾cessit eciã secuturos.
Miror sane si ip̃a peperit tuoce falũ
qui louge postea ueuit ex egipto: utrũ
eciai dea febris ex illa nata sit. Uide¬
rit estulapius ꝓ nepos eiꝰ. s undecũq
nata sit non opinor. Audebũt eã dic̾e
ignobilem dii ꝑegriui deaii: ciuen
romanã. Sb̾ hoc tot deoꝵ p̾sidio. qͦs
numerare quis p̃t indigenas. et alie¬
nigenas. celestes. teruestres. infernos.
marinos. fontanos. fluuiales. et ut

Expanded text:
ec his sacris tamen Roma dignata est esse contenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam ipsius summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut
Abbreviated transcription (Latin):
etaꝵ. Nani canullã diana doluit apd̾
uirgiliũ: et pallantẽ moriturũ heri¬
les fleuit. Hinc fortassis et nima
pompiliꝰ. pace abũdans. s qͦ donãte
nestieus. nec reqͥrẽs: cũ cogitaret ocio¬
sus quib nã diis tueudã romanã sa¬
lutem. r egnũq cõmicteret. nec uerũ
illũ atq oĩpotentem sũmũ deũ curare
opinaretur ista trena: atq recoleret
troianos deos qͦs eneas aduexerat
neq troianũ. neq lauiniense ab ip̃o
enea ꝯditũ regnũ diu conseruare po¬
tuisse alios ꝓuidendos existimauit:
qͦs illis pͥorib siue qui cũ romulo iã
romã transierant. siue qñq alba
enersa fuerant trãsituri: uel tauꝙͣ
fugitiuis custodes adhiberet : uel tãꝙͣ
ĩualidis adiutores.

Expanded text:
etarum. Nam Camillam Diana doluit aput etarum. Nam Camillam Diana doluit aput Vergilium et Pallantem moriturum Hercules fleuit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed quo donante nesciens nec requirens, cum cogitaret otiosus, quibusnam dis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec uerum illum adque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, adque recoleret Troianos deos, quos Aeneas aduexerat, neque Troianum neque Lauiniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conseruare potuisse: alios prouidendos existimauit, quos illis prioribus, qui siue cum Romulo iam Romam transierant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam inualidis adiutores.
Abbreviated transcription (Latin):
tumanus cũ aduersus acheos regemq
aristoicũ bellaret᷑. quadri duo fleuisse
nũniatus ẽ. qͦ ꝓdigio aruspices teruiti
cũ id simulatrũ in mare putauissent
esse ꝓitiendũ rumani: seues ĩtresserũt
atq retulerũt tale ꝓdigiũ et anthiochi
et persis bello in eodẽ apparuisse figniẽto:
et qr romanis felititer ꝑuenissz ex se¬
natus ꝯsulto eidem apolliui suo dõna
ẽẽ missa testati sunt. Tũc uelut peri¬
ciores acciti aruspites responderũt si¬
mulatri apollinis fletũ ideo ꝓsperum
ẽẽ romanis. qm̃ cumana tolonia gre-¬
ca esset: suisqz terris unde accitꝰ ẽẽt id
est ip̃i grecie luctũ et cladem. apolliuẽ
significasse plorãtem. Denide mox regẽ
aristoycũ. uictũ. et captũ ẽẽ nũciatum̃
est: quẽ uinci utiq apollo nolebat. et
dolebat: et hͦ sui lapidis eciã lacrimis
indicabat. Unde nõ usq qͣq incõgeue
ꝙͣuis fabulosis tñ ueritati similibus:
mores demonũ describũt᷑ carminib po¬

Expanded text:
Cumanus, cum aduersus Achiuos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo fleuisse nuntiatus est; quo prodigio haruspices territi cum id simulacrum in mare putauissent esse proiciendum, Cumani senes intercesserunt adque rettulerunt tale prodigium et Antiochi et Persis bello in eodem apparuisse figmento, et quia Romanis feliciter prouenisset, ex senatus consulto eidem Apollini suo dona missa esse testati sunt. Tunc uelut peritiores acciti haruspices responderunt simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum uictum et captum esse nuntiatum est, quem uinci utique Apollo nolebat et dolebat et hoc sui lapidis etiam lacrimis indicabat. Unde non usquequaque incongrue quamuis fabulosis, tamen ueritati similibus mores daemonum describuntur carminibus po
Abbreviated transcription (Latin):
talib dignas eẽ cruciatib. Si ꝟo uite me¬
lioris ꝓposito reconditũ aurũ argẽtũq nõ
habebant. nestio quidem utrũ cuiquã ta¬
liũ acciderit: ut dũ habere credit᷑ torq̃r et᷑
Uerũtamen etiã si accidit: ꝓfecdo qͥ inter
ruit abhostib credi: nõ potuit tñ sancte
pauꝑtatis confessor siue celesti mercede
torqueri

Expanded text:
talibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae metalibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae melioris proposito reconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum tamen etiamsi accidit, profecto, qui inter ruit ab hostibus credi, non potuit tamen sanctae paupertatis confessor sine caelesti mercede torqueri
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓdere net ꝑdere potuerũt bonũ: quo
ip̃i boni erant. Si autẽ torqueri quã
mãmona iniquitalis ꝓdere maluerunt:
boni non erant. Admonendi autẽ fuerant
qui tanta paciebãt᷑ ꝓ auro. ꝙͣta eẽnt su¬
stiuenda ꝓ xp̃o: ut eũ potiꝰ diligere di¬
sterent qui pro se passos et̾ua felititate
ditaret: nõ auro et argento ꝓ ꝯͦ pati n¬
seruiuiũ fuit. sine mẽtiendo occultaretur.
siue uera dicendo ꝓderetur. Nauiq inter
tormẽta nenio xp̃m ꝯfitendo anusit: neno
aurũ insi negando seruauit. Quocirta
utiliora erãt fortasse tormẽta que bonũ
ĩ torruptibile amandũ docebant: quã illa
bona que sine ullo utili frictu dños sui
amore torquebant. Sz quidã etiã nõ ha¬
bentes qd̾ ꝓderent dũ non credũt᷑ torti sũt
Et hii forte habere cupiebãt nec saucta
uolũtate pauperes erãt. quib demonstrã¬
dũ fuit: non facultates s ip̃as cupiditates

Expanded text:
nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret, non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum contitendo amisit, nemo anrum nisi negando seruauit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit non facultates, sed ipsas cupiditates
Abbreviated transcription (Latin):
suas qͦ contigit ut hostis non accederet:
ꝙͣto tertiꝰ et seruriꝰ gindere potuerũt: qui
monitu dei sui illut migrauerãt quo accede
om̃o non possent. Unde panlinꝰ nr̃ nolen¬
sis ep̃s ex opulentissimo diuite. uolũtate
panꝑrimꝰ. et copiosissime sanctꝰ: qñ et ip̃am
nolã barbari uastauerũt. cũ ab eis teneretur
sic in torde suo. ut ab eo postea ꝯgnouiniꝰ p̾¬
cabatur. Dñe: non excruciet ꝓpter aurũ et
argentũ. Ubi enĩ sunt oĩa mea lu stis. Ibi
enĩ habebat oĩa sua ubi eñ condere. et thesau
rizare ille monuerat qui hec mala mũdo
uentura p̾dixerat. At per hͦ qui dño suo
monẽti obedierant ubi et quomiͦ thesau-¬
rizare deberent; nec ip̃ãs teruenas diuicias
barbaris intursantib amiserũt. Quos
autẽ non obedisse penituit: quid de talib¬
⁊ eb faciendũ eciã si non p̾cedente sapĩa:
certe ꝯsequẽte experientia didicerũt. At em̃

Expanded text:
suas, quo contigit ut hostis non accederet: suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in ecabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis. Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesrizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim
Abbreviated transcription (Latin):
nefaciãt: diuites sint in oꝑib bonis: facile
tribuãt. ꝯmunicẽt. thesaurizent sibi boriũ¬
fundamẽtũ in futuro: nt app̾hendãt uerã
Uitã. Hec qui de suis diuiciis fatiebant
magns sunt lucris leuia dampna solati:
plusq letali ex hiis que facile tribuendo
tutiꝰ seruauerũt quã ꝯtristati ex hiis que
liunde relinendo faciliꝰ amiserũt. Lꝯoc em̃
potuit in terua ꝑire: quod piguit inde tñs¬
ferre. Nam qui receperũt ꝯsiliũ dm̃ sui di¬
centis uolite abstondere uobis thesauros
in terua. ubi tinea et rubigo ex terruinant
et ubi fures effodiũt et furãtur. s thesauri¬
zate uobis thesauros in telo. qͦ fur nõ accedit
neq linea corrũpit. ubi enĩ est thesaurus
tuus illit erit et tor tuũ. Tribulationis
tꝑe ꝓbauerũt quã recte sapuerũt nõ ꝯtemp¬
nemdo ueratissimũ p̾ceptorẽ: et thesauri
sui fidelissimũ ĩuicissimũq instodẽ. Nã
si multi gauisi sũt ibi se habuisse diuitias

Expanded text:
e tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ saciꝰ sit unã ꝑpeti moriẽdo: an ouines
timere uiuendo. Nec ignoro quin ciciꝰ eliga¬
tur diu uiuere sub timore tot mortiũ: quã
semel moriendo nullã deinceps formdare
S aliid est ꝙ carnis sensus infiriniter pa¬
uidus refugit: aliud qd̾ mẽtis racio diligẽt᷑
enucleata cõuincit. Mors mala putãda
nõ est : quã bona uita p̾cesserit. Neq eñ
facit malã mortem: nisi ꝙ sequił᷑ mortẽ¬
Non itaq multũ curandũ est eis qͥ nmͣo
moritira sunt quid acudat ut moriantur:
s moriendo q ire tugant᷑. Cum igit᷑ xp̃an
nouerint longe ⁊em meliorem fuisse religi¬
osi pauperis mortem inter lingentiũ canũ
singnas. quã iipii diuitis in purpura et
bisso horuenda illa gn̾a mortiũ: qͥd mortuis
obfuerũt qui bene uixerũt

Expanded text:
utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam cititur diu vivere sub timore tot mortium, quam semel moriendo, nullam deinceps formidare. Sed aliud est quod carnis sensus infirmiter pavidus refugit, aliud quod mentis ratio diligenter enucleata convincit. Mala mors putanda non est, quam bona vita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat ut moriantur, sed moriendo quo ire cogantur. Cum igitur Christiani nouerint longe meliorem fuisse religiosi pauperis mortem inter lingentium canum linguas quam inpii diuitis in purpura et bysso, horrenda illa genera mortium quid mortuis obfuerunt, qui bene uixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ultos inquiũt etiã xp̃ianos fames
diuturna uastauit hͦ qͦ in usus suos
boni fideles pie tolerando uerterũt. Quos
enĩ fames necaiit malis uite huiꝰ sicut
corporis moribz eripuit. Quos autẽ non
necanit docuit parciꝰ uiuere: docuit ꝓdut¬
interfecti sunt multi młtaꝵ mortiu feda
uarietate consũpti. hͨ si egreferendũ ẽ oĩb
qui in hãc uitã ꝓcreati sunt uliq ꝯmune ẽ
Hoc socio: neminẽ fuisse mortuũ qͥ non
fuerat aliqñ moriturꝰ. Sinis antẽ uite.
tam longuã ꝙͣ breuẽ uitam hͦ idem facit.
Neq enĩ aliud meliꝰ et ałid deteriꝰ: aut aliud
maius et aliud bremꝰ est. ꝙ iã pariber nõ
est. Quid autẽ interest qͦ mortis genere
uita ista finiat᷑: qñ ille cui fiuit᷑. iterũ mori
non cogitur. Cum autem unicuiq morta¬
liũ sub toctidianis uite huiꝰ tasib ĩnume¬
rabiles mortes quodãm ͦ ꝯminent᷑. quã diu
incertũ est quenã eaꝵ uentura sit. Quero

Expanded text:
ultos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, docuit producinterfecti sunt, multi multarum mortium foeda uarietate consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit. Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud maius et aliud breuius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innumerabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero