comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scriptoꝵ p̾sciendum ẽ quod apud epõ
lippi quondam regis francoꝵ excuuis serie ĩt
ceta deprehenditur euident quod si comes¬
nu̾inensis monetam nouam fac̾e̾ cudi uelit eam
debite legalitatis et pondis in iamd̃ca litera com¬
prehensi cudi faciet et persone comitatus niuer
probari. Contigit eantem quod nobił uir odo
filius ducis burgundie qui rone uxoris sue in
comittatum successerat monetam nouam au¬
tissiod̃ faci̾t cudi cepit quam minist̾iales eius
ip̃o in remotis agente nundum tamen proba¬
tam a personis ecc̃astiuis sicut fieri debuit quim
potius inscus exposuerunt publice cursualem
facientes generalit proclamari sb̃ multa gͣuissĩa
ne quis monetam aliam mittẽt uł reciperet pre¬
t̾illam licet adhuc eiusdem monete raritas tanta
esset quod pro decima ꝑte non suffice̾t usib rei pu¬
blice et popularib alimentis. Ep̃c autem capitu¬
lo et personis eccasticis ciuitatis sue conuocatis ĩ
unum ad eorum instantiam monuit ministe¬

Expanded text:
scriptorum praesciendum est quod apud episcdationis Philippi quondam regis Francorum, ex cujus serie inter caetera deprehenditur evidenter, quod si comesnensis monetam novam cudi facere velit, eam debitae legalitatis et ponderis in jam dicta littera comprehensi cudi faciet et personae comitatus Nivernprobari. Contigit autem quod nobilis vir Odo filius ducis Burgundiae, qui ratione uxoris suae in comitatum successerat, monetam novam Antissiodori facere cudi coepit, quam ministeriales ejus ipso in remotis agente, nondum tamen probatam a personis ecclesiasticis, sicut fieri debuit, quin potius insciis, exposuerunt publice cursualem, facientes generaliter proclamari sub multa gravissima ne quis monetam aliam mitteret vel reciperet praeter illam, licet adhuc ejusdem monetae raritas tanta esset quod pro decima parte non sufficeret usibus reip. et popularibus alimentis. Episcopus autem, capitulo et personis ecclesiasticis civitatis suae convocatis in unum, ad eorum instantiam monuit ministe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ duo minora p̃ciosa tam̃ contulit adornatum altaris. Antiphonariũ qͦ opti¬
mũ in duob uoluminib fieri fecit. capitulo itidem alterũ par ei in om̃ib fricren¬
te. Nou ẽ insuꝑ marras auri ad crucem ⁊ calicem aureum faciend̃. ⁊ anulos suds
aureos p̃ciosos ad mod̾ ⁊ tredecim lib̾ꝵ. parisieñ. s ħ moriens in sumptiᷤ contulit
faciendi.
De Emendatione palatii ep̃alis

Expanded text:
 duo minora, pretiosa tamen, contulit ad ornatum altaris, antiphonarium quoque optimum in duobus voluminibus fieri fecit: Capitulo itidem alterum par ei in omnibus faciente, novem insuper marcas auri ad crucem et calicem aureum facienda, et annulos suos aureos pretiosos admodum et tredecim libras Parisienses; sed haec moriens in sumptibus contulit faciendis. De emendatione palatii epis
Abbreviated transcription (Latin):
aet partem nemoꝵ de Courũ que emit a sinsło grosso milite: hospitali de apog pongato
niaco imꝑetuam elemosinam assignauit. saluo eo qd ibi ꝑciprunt ut dixinus oꝯo¬
meuo: sub annuo canone teneret. qͦ adunieret: soluendo aniuatim duob canonicis
hospitat̃ p̃diti.: qui in eccłia de brenchis parrochiali uigiter deseruent quib etiam
preter canonem illum ⁊ iinutas decimas ⁊ oblationes. ⁊ uniũsos ꝓuentꝰ eccłie assit¬
nauit. post decessum archidiaconi totum insolidum possessuris. ⁊ ppterhos beneficia
ampliaturis pauꝑum suscipiendoꝵ in hospitali de apoguiato supradc̃o.

Expanded text:
et partem nemorum de Courum, quae emit a Guillelmo Grosso milite, hospitali de Appogniaco in perpetuam eleemosynam assignavit, salvo eo quod ibi percipiunt, ut diximus, motrierat a primaevo sub annuo canone teneret, quoad viveret, solvendo annuatim duobus canonicis hospitalis praedicti, qui in ecclesia de Brenchis parochiali jugiter deservirent, quibus etiam praeter canonem illum et minutas decimas, et oblationes, et universos proventus ecclesiae assignavit post decessum archidiaconi totum in solidum possessuris, et propter hoc beneficia ampliaturis pauperum suscipiendorum in hospitali de Appogniaco supradicto.
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥsiuit. Remisit eis manũ mortuã talliam marcii ex qua ꝑ annũ dabant᷑ ĩ mar¬
tio de singulis domib capitaneis. Uͦ. sol. remsit etiam furcam ⁊ rastrum ⁊ ꝯsuetu¬
dines huiꝰmodi que eiserant multi honeris. ⁊ Ep̃is modicum utilitatis p̃stabant.
Ip̃i uero sub hoc tenore decimas Epĩs pr̃are tenent᷑ ꝓ huiꝰmodi remissione. unam
iudelicet de decem sarcinis qmͣ seruiens ep̃i unus aut plures qui ad hoc fuerint
deputati duxerint eligendam. Magna ꝓfecto eccl̃ie utilitas. Remisio enim
ꝓpter hoc facta uix ad summã centum libraꝵ annuatim poterat ꝑuenire. ⁊
sreqnter excedat. Multa in ep̃atu gessit utiliter ⁊ peudenter q̃ uel audita
memorie non occurrunt uel prorsus ad nrãm noticiam ñ uenerunt

Expanded text:
sivit; remisit eis manum mortuam, talliam Martii, ex qua dabantur per annum in Martio de singulis domibus capitaneis quinque solidi: remisit etiam furcam, et rastrum, et consuetudines ejusmodi, quae eis erant multi oneris, et episcopis modicum utilitatis praestabant. Ipsi vero sub hoc tenore decimas episcopis praestare tenentur pro hujusmodi remissione, unam videlicet de decem sarcinis, quam serviens episcopi unus aut plures, qui ad hoc fuerint deputati, duxerint eligendam: magna profecto Ecclesiae utilitas. Remissio enim propter hoc facta vix ad summam centum librarum annuatim poterat pervenire, sis monetae summam frequenter excedat. Multa in episcopatu gessit utiliter et prudenter, quae vel audita memoriae non occurrunt, vel prius ad nostram notitiam non venerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
S adhuc agens indecanatu beate marie officia horis canonicis in ꝓfestis in eccłia.¬
dicenda dieb adiecit. ⁊ ad horas canonicas antiphas suꝑ psalmos. Namantea
suꝑ illas exceptis matutinis ⁊ uesꝑis non nisi simplex alła. si cut moris est in
paschali ebdomada ꝓantipha dicebat᷑. multa ꝙ alia ad honestatẽ diumoꝵ con-¬
sensu capituli uel adiecit. uł ext̃minauit penitus. uel mutauit.
De mꝯanasse

Expanded text:
s adhuc agens in decanatu beatae Mariae officia horis canonicis in profestis dicenda diebus adjecit, et ad horas canonicas antiphonas super psalmos: nam antea super illas, exceptis matutinis et vesperis, non nisi simplex alleluia, sicut moris est in paschali hebdomada, pro antiphona dicebatur, multaque alia ad honestatem divinorum consensu capituli vel adjecit, vel exterminavit penitus, vel mutavit. De Manasse
Abbreviated transcription (Latin):
Tetricus. seuerus. acer. difficilis accessus. ac morosus uulgo ferebatun
ciusmodi tamen ab iis qui aliquandiu. ipsius consuetudme es consor¬
tio usi fuerant. non habebatur: uerum condatus. quadratus. candidus
agnoscebatur: quippe cum Romano more. ore libero loqueretur.
non simulatẽ. cum dissimulare nesciret. ne apud Proceres quidem
ac Principes. quorum auribus nibil dabat. nec palpum obtrudere.
nouerat. tantum abest ut in eorum gratiam quicquam faceret quod
honestati es aequitati minus consentaneum uidicaret: quin apertẽ
se nunquam id commissurum profitebatur. Quamobrem familiares
ac domestici prudentiores cauebant imprimis ne quid ipsi propone¬
rent. uel ab eo poscerent. quod dubium. anceps. controuersum. uel leuiter
suspectum esset: sin secus. repulsam cum grauisona increpatione inter

Expanded text:
tetricus, severus, acer, difficilis accessus ac morosus vulgo ferebatur; tetricus, severus, acer, difficilis accessus ac morosus vulgo ferebatur; ejusmodi tamen ab iis qui aliquandiu ipsius consuetudinis consortio usi fuerant non habebatur. Verum cordatus, quadratus, candidus agnoscebatur: quippe cum Romano more, ore libero loqueretur, non simulate, cum dissimulare nesciret, ne apud proceres quidem ac principes quorum auribus nihil dabat nec palpum obtrudere noverat, tantum abest ut in eorum gratiam quidquam faceret quod honestati et aequitati minus consentaneum judicaret, quin aperte se nunquam id commissurum profitebatur. Quamobrem familiares ac domestici prudentiores cavebant imprimis ne quid ipsi proponerent, vel ab eo poscerent, quod dubium, anceps, controversum vel leviter suspectum esset; sin secus, repulsam cum gravissima increpatione inter
Abbreviated transcription (Latin):
ma conuersatio. aliaq merita patebant. Hoc ergo incredibili solatio
fuit Epis copo. cum haberet quod auebat maxime. esliberum iam
ei esset muniis officiisꝙ ecelesiasticis defungi. quae ab integro aggręssus
est primo quoque tempore a concione sacra. ut pote primo praecipuoqe
officio: quam habuit die Emerum primo Quadragesimae. codem
affectu. pari modestia. eodemꝗ fere gestu quo consueuerat. nulla
plane perturbatione commotus. ab onini uindictae cupiditate liber..
nullis usus quaerimoniis er iuectuus in iniurias sibi illatas. e offen¬
sas ac proteruias suorum: quod mirum plerisque uisum est qui Prie¬
sulem intus es probe non nouerant. Atenim minime ulciscendi cu-¬
pidus fuit. erad miuriarum memoriam obliuione delendam para¬
tissmus: paulo tamen adiram produior erat. quam fncile citoq
coercebat. nec inquam alicui delicta praeterita probrose obrectabat.

Expanded text:
ma conversatio aliaque merita patebant. Hoc ergo incredibili solatio ma conversatio aliaque merita patebant. Hoc ergo incredibili solatio fuit episcopo, cum haberet, quod avebat maxime, et liberum jam et esset muniis officiisque ecclesiasticis defungi, quae ab integro aggressus est primo quoque tempore a concione sacra, utpote primo praecipuoque officio quam habuit die cinerum, primo Quadragesimae, eodem affectu, pari modestia eodemque fere gestu quo consueverat, nulla plane perturbatione commotus ab omni vindictae cupiditate liber, nullis usus querimoniis et invectivis in injurias sibi illatas et offensas, ac protervias suorum: quod mirum plerisque visum est, qui praesulem intus et probe non noverant: at enim ulciscendi minime cupidus fuit, et ad injuriarum memoriam oblivione delendam paratissimus; paulo tamen ad iram proclivior erat quam facile citoque coercebat, nec unquam alicui delicta praeterita probrose objectabat;
Abbreviated transcription (Latin):
ita male. per difficillima tempora. acceptus est a quibusdam. quos
factiones ac suspitiones. calumniaeꝗ transuersos agebant. ut pio pro¬
posito. consilioq frustratus. tempori es ui maiori cedere coactus fuerit.
Cum malo exemplo. non ab aditis tantum. sed ab aditu Ecclesie sine
causa arceretur. e Cpiscopalis domus septo constringeretur: adeo
ui nullis Episcopi officiis fungi posset. Tandem ne quid omitteret.
quod simplicioribus et scrupulosioribus animis satis facere crederet
tametss minime. quod ad ipsum spectabat. indigeret. eo se demisit
abiccito. ut primum absolutionem ad Cautelam. ut uocant. pete¬
ret. demumꝗ plenam er absolutam a Summo Dontifice obtineret per
Illustrissium Legatum. cii peculiariter in mandatis erat: ut
usquequaque dieti Epis copi desiderio faceretsatis. cuius ipsi legato
ut et Pontifici Maximo. uitae integritas. honestiosima et religiosisst¬

Expanded text:
ita male per difficillima tempora acceptus est a quibusdam quos ita male per difficillima tempora acceptus est a quibusdam quos factiones ac suspiciones calumniaeque transversos agebant ut pio proposito consilioque frustratus tempori et vi majori cedere coactus fuerit, cum malo exemplo, non ab adytis tantum, sed ab aditu ecclesiae sine causa arceretur et episcopalis domus septo constringeretur, adeo ut nullis episcopi officiis fungi posset. Tandem ne quid omitteret quod simplicioribus et scrupulosioribus animis satisfacere crederet, tametsi minime, quod ad ipsum spectabat indigeret, eo se dimisit abjecitque ut primum absolutionem ad cautelam, ut vocant, peteret; demumque plenam et absolutam a summo pontifice obtineret per illustrissimum legatum cui peculiariter in mandatis erat ut usquequaque dicti episcopi desiderio faceret, satis, cujus ipsi legato, ut et pontifici maximo vitae integritas honestissima et religiosissi
Abbreviated transcription (Latin):
Inde ad prandim cum conuiuis accedebat. inter ques aderat semper.
aliquis ex Dignitatate ornatis uel Canoncis. praeter hebdomadariũ
a quo Sacrum celebratum fuerat. Inter pocula etiam sermones de
literis errebus honestis habebantur. ut eius mensa iure dici potuerit
schola uirtutis omnis. doctrmae ac pietatis. unde uel pereruditus quiuis
se doctiorem er meliorem recedere. ingenue fateretur. Aprandio cum
coetu codem per horae spatium colloquebatur. tum amicis recedentibus
ac uale dicentibus. ad bibliothecam e caepta Studia redibat. S epe sibi ĩ
uotis esse significabat Secretario. Martino quo familiariter utebatur.
esquem Canonicatu et praebenda. nec multo post Arebidiaconatu.
pietatis et meritorum ergo. in Ecclesia sua exornandum curauitꝰ
ab aula magnam anni partem recedere uelle. quo freguentius e
liberius Episcopali muneri incumberet. Capropter statum post
Conuentus turidicos Blesis habitos. Antissiodorum repetit. Sed

Expanded text:
inde ad prandium cum convivis accedebat, inter quos aderat semper aliquis ex dignitate ornatis vel canonicis praeter hebdomadarium a quo sacrum celebratum fuerat. Inter pocula etiam sermones de litteris et rebus honestis habebantur, ut ejus mensa jure dici potuerit schola virtutis omnis, doctrinae ac pietatis, unde vel pereruditus quivis se doctiorem et meliorem recedere ingenue fateretur; a prandio cum coetu eodem per horae spatium colloquebatur; tum amicis recedentibus ac vale dicentibus, ad bibliothecam et coepta studia redibat, saepe sibi in votis esse significabat secretario Martino quo familiariter utebatur et quem canonicatu et praebenda nec multo post archidiaconatu pietatis et meritorum ergo in Ecclesia sua exornandum curavit ab aula magnam anni partem recedere velle quo frequentius et liberius episcopali muneri incumberet. Eapropter statim post conventus juridicos Blaesis habitos, Antissiodorum repetiit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
miniã: fortericiam erigebat. contra quẽ ep̃s tanto fortus se accinxit quanto fcã
sibi ab ep̃o noui oꝑis nuntiatione ille insolentiꝰ qd̾ ꝓposuerat ad ꝑfectum ꝑducere
contra ꝓhibitionẽ ep̃i conabatur. tandem ꝓpugnacula. ⁊ quicqͥd faciebat ad forteri¬
ciam inuitum compulit demoliri. post multas suas ⁊ suoꝵ ꝑpessas iniurias. ⁊ qͣnͣdo¬
q: insidias quas quadam die dum iter puthueris faceret: sibi positas ab eodem: ñ
ex ꝓposito s miraculose euasit. ꝓcurante dño ut ad cuidam infirmantis iusitationẽ
diuerteret extra uiam qui si tunc ut credebatur in eusdem ioh̃is insidias incidisset
nequa qmͣ ꝓculdubio mortis periculum euasisset. Pithueris quoꝙ nobile castrum
aurelianeñ eccl̃ie qd̾ sub eadem tempestate ui armata ip̃e iohes intrauerat ꝓditiose
et ceꝑat multo labore et instantia apud regen qui id dissimulare uidebatur abinitio

Expanded text:
erminam forteritiam erigebat, contra quem episcopus tanto fortius se accinxit, quanto facta erminam forteritiam erigebat, contra quem episcopus tanto fortius se accinxit, quanto facta sibi ab episcopo novi operis nuntiatione ille insolentius quod proposuerat ad perfectum perducere contra prohibitionem episcopi conabatur; tandem propugnacula et quidquid faciebat ad forteritiam invitum compulit demoliri post multas suas et suorum perpessas injurias, et quandoque insidias quas quadam die dum iter Pithueris faceret sibi positas ab eodem non ex proposito, sed miraculose evasit, procurante Domino, ut ad cujusdam infirmantis visitationem diverteret extra viam, qui si tunc, ut credebatur, in ejusdem Joannis insidias incidisset, nequaquam procul dubio mortis periculum evasisset. Pithueris quoque nobile castrum Aurelianensis ecclesiae, quod sub eadem tempestate vi armata ipse Joannes intraverat proditiose et ceperat multo labore et instantia apud regem, qui id dissimulare videbatur, ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
Narchidiaconatu Sigalonie adũsus conspirationem indigenaꝵ tontra se factam con¬
stanter. ⁊ in suꝑabilit desudauit qui scilicet incdigene contra eum exciti: ꝓpter lanaꝵ
decimas ad quas suis soluendas pb̃ris preter morem t̃re illuis eos eccłiastica compel¬
lebat censura: in manu armata quasi uir unus conuenerant ⁊ ipm̃ ep̃m incastro qͦ¬
dam in quo se receꝑat ppter illos: obsederant nocte una. nichil p̃ter eiꝰ sangumẽ sitien¬
tes. quorum rebellione feliciter suꝑata: tandem cum grata sibi satiffatione de inuiria:
plene de decinus obtinuit pro pbris qd̾ uolebat. De demolitione fortericie de Peri ⁊ in¬
sidiis iohannis de aurelianis. ⁊ qualiter pithueris ab eo captum recuꝑaiũt ꝑ regem.
ohannes de aurelianis miles apud Ecri uillam suam Estrepero tudelicet uille ep̃ali cont¬

Expanded text:
In archidiaconatu Sigaloniae adversus conspirationem indigenarum contra se factam conIn archidiaconatu Sigaloniae adversus conspirationem indigenarum contra se factam constanter et insuperabiliter desudavit; qui scilicet indigenae contra eum exciti propter lanarum decimas ad quas suis solvendas presbyteris praeter morem terrae illius eos ecclesiastica censura compellebat, in manu armata quasi vir unus convenerant, et ipsum episcopum in castro quodam in quo se reciperat propter illos obsederant nocte una, nihil praeter ejus sanguinem sitientes, quorum rebellione feliciter superata, tandem cum grata sibi satisfactione de injuria plene de decimis obtinuit pro presbyteris quod volebat. De demolitione forteritiae de Ecri, et insidiis Joannis de Aurelianis, et qualiter Pithueris ab eo captum recuperavit per regem. Joannes de Aurelianis miles apud Egri villam suam Estrepaeio videlicet villae episcopali cont
Abbreviated transcription (Latin):
ei uassalli sui qui se ei militaturos ne compellant᷑ a rege certatim ⁊ magna ambi¬
tione offerant: qui magnis pͥus stipendtiis ⁊ sine difficultate solebat conducere
alienos. Qualit̃ recuꝑauit pruulegium eccl̃te suꝑ ꝓcurationib regis in ẽra ep̃ali:¬
dem post multos labores longuamq erumpnã exilii qd̃ occasione ex̃cituum
regalium in quib ip̃e ⁊ frater eiꝰ Guilłs nullum susi presentẽ regem sequi uoluerãt
amibo sustinuerunt constanter rume eccł̃ie in hoc humeros uiriliter supponentes:
pͥuilegium in graue eccł̃ie sue preiudicium ꝑ predecessoris sui. hug̃. ⁊ aurelianeñ
Capłi renũtiationẽ amissum sub anuua prestatione sexaginta libraꝵ pro pc̃a
tionib regͥis in terra ep̃ali sub quodam pacis obtentu iterum obtinuit reformari. Quanto ꝑi¬
Nculo decunas lanarum in archidiaconatu sigalonie acquisierit pbris ꝑrochialib.

Expanded text:
ei vassalli sui qui se ei militaturos ne compellantur a rege certatim et magna ambiei vassalli sui qui se ei militaturos ne compellantur a rege certatim et magna ambitione offerant, qui magnis prius stipendiis et non sine facultate solebat conducere alienos. Qualiter recuperavit privilegium Ecclesiae super procuratoribus regiis in terra episcopali. Idem post multos labores longamque aerumnam exsilii quod occasione exercituum regalium in quibus ipse et frater ejus Guillelmus nullum nisi praesentem regem sequi voluerant, ambo sustinuerunt constanter ruinam Ecclesiae, in hoc humeros viriliter supponentes: privilegium in grave Ecclesiae suae praejudicium per praedecessoris sui Hugonis et Aurelianens. capituli renuntiationem amissum sin terra episcopali sub quodam pacis obtentu iterum obtinuit reformari. Quanto periculo decimas lanarum in archidiaconatu Sigaloniae acquisierit presbyteris parochialibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ulta constantia contra eundẽ regẽ
Lobtinuit sibi gemmas de anulis predecessoris sui hugonis sibi ab ip̃o rege aurum
sͥ retinente restitu ob conũsationẽ priuilegioꝵ eccl̃ie. qui utiꝙ rex qͥcqͥd in bonis
eiusdem hug̃ ep̃i ip̃o decedente auri argenti inuenerat sibi iuire regio uendicabat.
Qualiter uasallos aurelianeñ eccł̃ie de seruitute ex̃cituum regalium ꝓ parte lib̾aueri
asallos eccłie aurelianeñ quos rex in expeditionib suis ꝓpriis eorum sumptib qͣs⁊
iam ꝓconsuetudine diuobtenta militare cogebat: non ueritus ꝓpt̃ illos cum
dño rege de eorum inuiria disceptare: in hanc libertatẽ eduxit ut ep̃s in huiꝰ modi ex¬
peditionib sius habeat stipenliis. ⁊ ñ sine difficultate qͦtquot uoluerit de disdem
unde ⁊ eorum ugum alleuatum est in ĩmensum. ⁊ ep̃õrum conditio longe melior
qmͣ prius existeret est effecta. Nam uocato ad expeditionẽ ad nõ rege ep̃o non desũt

Expanded text:
ulta constantia contra eumdem regem obtinuit sibi gemmas de annulis praedecessoris sui Hugonis sibi ab ipso rege aurum sibi retinente restitui, ob conservationem privilegiorum Ecclesiae; qui utique rex quidquid in bonis ejusdem Hugonis episcopi ipso decedente auri et argenti invenerat, sibi jure regio vindicabat. Qualiter vassallos Aurelianensis Ecclesiae de servitute exercituum regalium pro parte liberaverit. Vassallos Ecclesiae Aurelianensis quos rex in expeditionibus suis propriis eorum sumptibus quasi jam pro consuetudine diu obtenta militare cogebat, non veritus propter illos cum domino rege de eorum injuria disceptare, in hanc libertatem eduxit, ut episcopus in ejusmodi expeditionibus suis habeat stipendiis quotquot voluerit de eisdem, unde et eorum jugum allevatum est in immensum et episcoporum conditio longe melior quam prius existeret est effecta: nam vocato ad expeditionem a domino rege episcopo, non defuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
auctorib nuncupatur. que ꝑpredicatio¬
nẽ beatissimi amatoris ita cepit pullulare
& xp̃ianos palmites ꝓpagare: ut p̃multi¬
tudine eos intra angustias breuitatis nul¬
lo modo caꝑet ȩccłia. Igit᷑ nobilissimus
quidam tunc temporis ruptilius ciuis
autissiodorensis. habebat infra claustrũ
ipsius ciuitatis amplũ atq excelsum do¬
miciliũ pat̾no sibi testam̃to dimissum.
Qd̃ cernens beatus amator eccłie dĩ con-¬
ueniens fore: sic ruptiliũ ad locutus ẽ. No¬
uimus te dõ auctore sacri lauacri laticib
regeneratũ: & debesei qui te de errorib
ydoloꝵ eripuit & sue ueritati adsciuit
in om̃ib obedire. Nosti clarissime uir
qd̃ domus dĩ parua sit: & non sufficiat
te famulũ melius quã dominũ habita¬
culũ possidere: consenti nobis. ut hec tua
domus xp̃o dño in eccłiam consecretur.
Ille uͦ asꝑe ammonitionẽ scĩ uiri suscipi

Expanded text:
auctoribus nuncupatur. Quae per praedicatioauctoribus nuncupatur. Quae per praedicationem beatissimi Amatoris ita coepit pullulare, et Christianos palmites propagare, ut prae multitudine, eos intra angustias brevitatis nullo modo caperet ecclesia. Igitur nobilissimus quidam tunc temporis Ruptilius civis Autissiodorensis habebat infra claustrum ipsius civitatis amplum atque excelsum domicilium paterno sibi testamento demissum. Quod cernens beatus Amator ecclesiae Dei conveniens fore, sic Ruptilium allocutus est: Novimus te Deo auctore sacri lavacri laticibus regeneratum, et debes ei, qui te de erroribus idolorum eripuit, et suae veritati adscivit, in omnibus obedire. Nosti, clarissime vir, quod domus Dei parva sit, et non sufficiat te famulum melius quam Dominum habitaculum possidere, consenti nobis, ut haec tua domus Christo Domino in ecclesiam consecretur. Ille vero admonitionem sancti viri asp
Abbreviated transcription (Latin):
concessum: & ur̃m in om̃ib incontame¬
nate m̃tis custodite ꝓpositũ. Has uoces ex
ore angłi ꝓlatas ꝑ uigiles iuuenes audien¬
tes: uotoꝵ effecti compotes. in sua uirgi¬
nitate ꝑmanserunt. Nichilhominus & pu¬
elle que p̃sentes in obsequio dñoꝵ aderant
talia cernentes: & ipse uirginitatis ticulũ
ꝓfesse sunt. Qui post modũ ab elodio ep̃o
tonsus. ac post eius excessum ab om̃i popło
pontifex electus: talem tantũq se indiui¬
nis prebuit rebus. ut & cecoꝵ ocłos in lumi¬
naret. paraliticos curaret. demones deob¬
sessis corporib pelleret. & mortuos suscita¬
ret: ut liber de uita illius editus manifes¬
te declarat. Hic etiam scissimus p̃sul p̃li¬
cationib insistens: multos abydoloꝵ cultu¬
ra ad fidei ueritatẽ conuertit. Et qͥa ad¬
huc nouitas erat. xp̃ianoꝵ ab y dolis ad dm̃
conuertentiũ: parua adhuc ibidem erat
basilica ad portam que balnearis a priscis

Expanded text:
concessum, et vestrum in omnibus incontamiconcessum, et vestrum in omnibus incontaminatae mentis custodite propositum. Has voces ex ore angeli prolatas pervigiles juvenes audientes, votorum effecti compotes in sua virginitate permanserunt. Nihilominus et puellae, quae praesentes in obsequio dominorum aderant, talia cernentes et ipsae virginitatis titulum professae sunt, qui postmodum ab Eladio episcopo tonsus, ac post ejus excessum ab omni populo pontifex electus, talem ac tantum se in divinis praebuit rebus, ut et caecorum oculos illumiret, paralyticos curaret, daemones de obsessis corporibus pelleret, et mortuos suscitaret, ut liber de vita illius editus manifeste declarat. Hic etiam sanctissimus praesul praedicationibus insistens, multos ab idolorum cultura ad fidei veritatem convertit, ut quia adhuc novitas erat Christianorum ab idolis ad Dominum convertentium, parva adhuc ibidem erat basilica, ad portam, quae Balnearis nunc templi a priscis
Abbreviated transcription (Latin):
anastasio. Hic beatissimus pontifex in iu¬
uenilietate positus. cum eẽt genere nobilis¬
simus. coactus est aparentib desponsare
puellam simili nobilitate pollentẽ: nomi¬
ne martham. S cũ iam tempus copula¬
tionis urgeret. & ut suꝑius mentionẽ feci¬
mus. Beatus ualerianus ad eoꝵ nuptias
inuitatus. diuino instinctu. ꝓ benedictione¬
coniugali leuitico eos mancipasset offitio. da¬
libus ad gredit᷑ ad sociatam sibi iurginẽ uer¬
bis. Dic queso inmortali sponso dedica iur¬
go. ꝓutas ne intellexisti benedictionẽ in
nobiseffusam ep̃i: eui iurgo. Intellexi li¬
lectissime iuuenis: & nimio sum prostra¬
ta terrore formidinis. Cui rursus. adoles¬
cens. Nequeso paueas. nec hoc impitie de¬
puices: s potius dĩ potentie ad seribe. Inuis
g alternatim se p̃ceptis dñicis fouentibus.
aspicit beatus amator angłm dĩ duas coro¬
nas habentẽ inmanib. qui dixit eis. Sus¬
cipite iuuenes munus uobis dñi pietate

Expanded text:
Anastasio. Hic beatissimus pontifex in juAnastasio. Hic beatissimus pontifex in juvenili aetate positus cum esset genere nobilissimus, coactus est a parentibus desponsare puellam simili nobilitate pollentem nomine Martham, sed cum jam tempus copulationis urgeret, et ut superius mentionem fecimus beatus Valerianus ad eorum nuptias invitatus divino instinctu pro benedictione, levitico eos mancipasset officio, talibus aggreditur associatam sibi virginem verbis: Dic, quaeso, immortali sponso dedita virgo, putasne intellexisse benedictionem in nobis effusam episcopi? Cui virgo: Intellexi, dilectissime juvenis, et nimio sum prostrata terrore formidinis. Cui rursus adolescens: Ne, quaeso, paveas, nec hoc imperitiae deputes, sed potius Dei potentiae ascribe. Illis ergo alternatim se praeceptis Dominicis foventibus, aspicit beatus Amator angelum Dei duas coronas habentem in manibus, qui dixit eis: Suscipite, juvenes, munus vobis Domini pietate
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum sc̃s amator simul & martha iã eiꝰ
sponsa spiritalis effecta concurit: ac ꝓciden¬
tes coram eo uotoꝵ suoꝵ desideria pandt̃.
Sicq ille se elericũ fieri deposcebat: illa uͦ¬
postulabat. Tunc antistes considans atq¬
contemplans. dĩ eos amore frui. & ꝓpter eius¬
se dilectionẽ uelle scłarem habitum cõmuta¬
re: utrisq impiger paruit.illum crinib ex one¬
rans: illam castimonialiũ cetui deuotissime
iungens ac socians. Et hic plenus scĩtate &
uirtutib ut ingestis eiusdem sc̃i amatoris
legimus. corpus terre. animã cęlo transmi¬
sit. sub die .uiii. iduũ maiarũ: & sepultus
ẽ secus predecessores suos in monte autrico:
mator natione autissiodorensis.ui.
ex patre ꝓclidio. matre isiciola sedit
anñ.xxx. mensem unũ. dies .u. Fuit
enim temporib constantii. & uiliani apoᷤᷤ¬
tate. atq iouiniani imꝑatoꝵ: sub pontifi¬
cib romanis. felice. Damaso. Siritio. atq

Expanded text:
ad eum sanctus Amator simul et Martha jam ejus ad eum sanctus Amator simul et Martha jam ejus sponsa spiritalis effecta concurrunt, ac procedentes coram eo votorum suorum desideria pandunt, sicque ille se clericum fieri deposcbat. Tunc antistes considerans atqcontemplans Dei eos amore frui, et propter ejusce dilectionem velle saecularem habitum commutare, utrisque impiger paruit, illum crinibus exonerans, illam castimonialium coetui devotissime jungens ac socians, et hic plenus sanctitate, et virtutibus, ut in gestis ejusdem sancti Amatoris legimus, corpus terrae, animum coelo transmisit, sub die VIII Iduum Maiarum, et sepultus est secus praedecessores suos in monte Autrico. mator, natione Autissiodorensis, ex patre Proclidio, matre Isiciala, sedit annos 30, mensem unum, dies 5; fuit enim temporibus Constantii et Juliani Apostatae atque Joviniani imperatorum, sub pontificibus Romanis, Felice, Damaso, Syricio atque
Abbreviated transcription (Latin):
X.xx. fuit aut̃ uir maxime scĩtatis
atq simplicitatis. S hic beatus uir¬
cum aꝓgenitorib sc̃i amatoris ad eius¬
fuisset nuptias uenire rogatꝰ uidelicorut
utrosq sua benedictione sc̃ĩficaret: dei nu¬
tu arrepto sacram̃toꝵ libello. ꝓbenedie¬
tione coniugali. leuiticam eisimposuit. hic
etiam cum cet̾is coep̃is. Seuerino scilicet seno¬
nensi.Sollemni carnotensi. Camiliano tricas¬
sinensi. Pronicio meldensi. Marcello. parisia¬
censi: sc̃m euurtiũ aurelianoꝵ ordinauit
ep̃m. Fuit enĩ temporib melciadis pape.
scĩq Siluestri sub constantino imꝑatore:
constantio & uolusiano consulib. Qui
plenus sc̃itate obiit pͥdie not̃ mai: &e sepul¬
tus ẽ iuxta p̾decessores suos in monte autri
ladius sedit anñ.xxiii.
fuit autẽ temporib constantii. & cõ¬
stantini. filioꝵ constantini sub mar¬
cho. iulio atq liberio romanis pontifici¬
bus. Hic beatissimus pontifex dum uerbo
& exemplo multos ad xp̃m conuerteret:

Expanded text:
s 30. Fuit autem vir maximae sanctitatis, atque simplicitatis; sed hic beatus cum a progenitoribus sancti Amatoris ad ejus nuptias veniret rogatus, videlicet ut utrosque sua benedictione sanctificaret, Dei nutu arrepto sacramentorum libello pro benedictione conjugali leviticam eis imposuit. Hic eris coepiscopis, Severino scilicet Senonensi, Solemni Carnotensi, Camilliano Tricassinensi, Pronicio Meldensi, Marcello Parisiacensi, sanctum Evuertium Aurelianorum ordinavit episcopum: fuit enim temporibus Melciadis papae, sanctique Silvestri sub Constantino imperatore, Constantio et Volusiano consulibus; qui plenus sanctitatis obiit pridie Non. Maii, et sepultus est juxta praedecessores suos in monte Autriladius sedit annos 23; fuit autem temporibus Constantii et Constantini filiorum Constantini sub Marco, Julio atque Liberio Romanis pontificibus. Hic beatissimus pontifex dum verbo et exemplo multos ad Christum converteret,
Abbreviated transcription (Latin):
poeset. in qua mediocriter tantum uersatus erat. quia non tantũ
studis er operae in Sacris literis. quam in aliis disciplinis es scien¬
tiis. insumpserat. Tune coepit serio. summaꝗ contentione Theoso¬
phiae incumbere. statimꝙ. aggressus est. praeter sacrorum Biblio

Expanded text:
posset, in qua mediocriter tantum versatus erat, quia non tantum posset, in qua mediocriter tantum versatus erat, quia non tantum studii et operae in sacris litteris quam in aliis disciplinis et scientiis insumpserat, tunc coepit serio summaque contentione theosophiae incumbere, statimque aggressus est, praeter sacrorum Biblio
Abbreviated transcription (Latin):
equestris Moderatorem prefecit. quinetiam in eiusdem gratiam er
fauorem. Ordinis constitutiombus ac typicis literis inseri uoluit hũc
capitis articulum: Quis quis Magnus Cleemos ynarius fuerit. idem
etiam dicti ordinis. Moderator seu Comendator erit. eaq lege ut no¬
bilitatis generis sui indicia ac testimonia dare non adigatur. ut caeteri
omnes adiguntur.
Sed qua pietate Episcopatum auspicatus fuerit ex eo constat quod
simulatꝗ Pontificias bullas accepisset. per procuratorem bosgessio.¬
nem adiit. dum Lutetiae consecrationis munus consequeretur.
ut commodius postra. uenza a Rege ipetrata. ipsemet regpsa ad
possessionem adipiscendam accederet. e munere Epis copali fungere.¬
tur. Cum religioni haberet sacerdotii opimi reditu frus. in quo nul-¬
lum adhuc officium praestitisset. Porro. cum primum ac praecipuũ
Antistitis munus in praedicatione uerbi Dei esse perspectũ haberet
quae rite ac pro dignitate exerceri absq Theologiae scientia minime

Expanded text:
Equestris moderatorem praefecit; quin etiam in ejusdem gratiam et favorem ordinis constitutionibus ac typicis litteris inseri voluit hunc capitis articulum: Quisquis magnus eleemosynarius fuerit, idem etiam dicti ordinis moderator seu commendator erit eaque lege, ut nobilitatis generis sui indicia ac testimonia dare non adigatur, ut caeteri omnes adiguntur. Sed qua pietate episcopatum auspicatus fuerit ex eo constat quod simul atque pontificias bullas accepisset, per procuratorem possesionem adiit, dum Lutetiae consecrationis munus consequeretur ut commodius postea, venia a rege impetrata, ipsemet reipsa ad possessionem adipiscendam accederet et munere episcopali fungeretur; cum religioni haberet sacerdotii opimi reditu frui, in que nullum adhuc officium praestitisset. Porro cum primum ac praecipuum antistitis munus in praedicatione verbi Dei esse perspectum haberet, quae rite ac pro dignitate exerceri absque theologiae scientia minime
Abbreviated transcription (Latin):
Patre buchardo fratre. Deimb̃ti dño eiꝰdem castri. uiro quidem aust̾itatis minẽ¬
se. s fidelitatis precipue. Matre aanor filia nobilis uiri Andree dñ de monte barri:
claram ab utroꝙ parente duxt̃ originẽ. ex parte : patͥs insuꝑabił ꝯstantie ex parte
matͥs uite sanctioris existens. fuit enim de genere illiꝰ scĩssimi bernard. Clareual¬
leñ albis qui primꝰ illud fundauit monastĩum. ibidem abbas estectꝰ. ⁊ ob uite meritũ:
multis ⁊ inuita eꝰ ⁊ post mortem miraculis declaratum. approbante Romana ece.
in scõꝵ cathalago uelut genima clarissima est receptus in uniũsa dei eccl̃ia ubi
eiꝰ habetur memoria annua celebritate insignis.
De scĩmonia matris sue.

Expanded text:
patre Buchardo, fratre Deimberti domino ejusdem castri, viro quidem austeritatis immensae, sed fidelitatis praecipuae, matre Aanor filia nobilis viri Andreae domini de monte Barri, claram ab utroque duxit originem: ex parte patris insuperabilis constantiae; ex parte matris vitae sanctioris existens. Fuit enim de genere illius sanctissimi Bernardi Claraevallensis abbatis, qui primus illud fundavit monasterium; ibidem abbas effectus et, ob vitae meritum multis et in vita ejus, et post mortem miraculis declaratum, approbante Romana Ecclesia in sanctorum catalogo, velut gemma clarissima est receptus in universa Dei Ecclesia, ubi hujus habetur memoria annua celebritate insignis. De sanctimonia matris suae.
Abbreviated transcription (Latin):
uintilianus ep̃s fuit nobilis gen̾e.
cuiꝰ pat̾ quintilianus monasteriũ
meleretense construxit. Ac rebꝰpro¬
priis ditauit: x enodochiũq brittonum
romã ꝑgentium ibidem eẽ constituit. Hic be¬
atus ep̃s ante episcopatũ abbas fuit monas¬
terii sc̃i cermani: s obuite meritũ ac gene¬
ris nobilitatẽ. amonasterio popłi electione
uocatus: pastor ẽ eccłie subrogatus. Sepul
Obiit aut̃ prid̃ Nou augustas. & se¬
pultus ẽ. in basilica sc̃i germani: xxx i

Expanded text:
uintilianus episcopus fuit nobilis genere, cujus pater Quintilianus monasterium Miteretense construxit, ac rebus propriis ditavit, xenodochiumque Brittonum rgentium ibidem esse constituit. Hic beatus episcopus ante episcopatum abbas fuit monasterii sancti Germani; sed, ob vitae meritum ac generis nobilitatem, a monasterio populi electione vocatus, pastor est Ecclesiae subrogatus; sepultobiit autem pridie Nonas Augustas, et sepultus est in basilica sancti G
Abbreviated transcription (Latin):
reparando antiquos ⁊ fossas: turrib ingentib circumsep̾it. domos ep̃ales
uixta eccł̃iam beate Eugenie. muro solido magnificis edificiis turrib
ac ꝓpugnaculis a pͥmis conlidit fundamentis. presidium qͦ ep̃ale ultĩ¬
us muro solidiori turrib munitiorib ⁊ ante muralib intutam ⁊ ad ex¬
pugnandum difficile munitionẽ ꝓuexit. ⁊ fossis mire amplitudrius ual¬
lauit ingirum. in quib grata aquaꝵ exuberantia ex fontib circum¬
fluentib eas replens ñ modicum facit ad munitionis agmentũ ⁊ tũ ex
piscium multitudine qui ibi nutͥunt᷑ optimi. tñ ex molenduus q̃ edifi¬
cauit ibidẽ tũ ex aliis utilitatib sius ep̃o totiq municipio multe cõmodi¬
tatis existunt.
De his que gessit apud Noe ria.

Expanded text:
 incursibus, muros reparando antiquos et fossas turribus ingentibus circumsepsit, domos episcopales juxta ecclesiam beatae Eugeniae muro solido magnificis aedificiis, turribus ac propugnaculis a primis condidit fundamentis, praesidium quoque episcopale ulterius muro solidiori, turribus munitioribus et antemuralibus in tutam ad expugnandum difficilem munitionem provexit, et fossis mirae amplitudinis vallavit in gyrum, in quibus grata aquarum exuberantia ex fontibus circumflaventibus eas replevit; non modicum facit ad munitionis augmentum, et tum ex piscium multitudine qui ibi nutriuntur optimi, tum ex molendinis quae aedificavit ibidem, tum ex aliis utilitatibus suis, episcopo totique municipio multae commoditates existunt. De his quae gessit apud Noeri
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ meriti. tuora: & confido qd̃ dñs dabit tibi.
Econtͣ abbas. & tu pat̾ ora: & ego tecũ. His dictis
orauit uterq: & statim aures dñi in p̾ces eoꝵ. Re¬
cessit caligo nubiũ. sub secuta ẽ serenitas aeris: & cũ
siccitate colligunt messem suã sc̃i messores. Quo¬
dam quoq temꝑe. ex quadã in solita nimietate
uentoꝵ. quedã turris lignea eccłiȩ sc̃i stepħi fun¬
ditus corruit suꝑ domũ ep̃alem subsilentio noc¬
tis deiecta: ep̃o dormiente. Trabes & ligna trans¬
tegum̃ta domus penetrando. circa lectũ ep̃i ceci¬
derunt hinc inde: etiã extransuerso om̃i lesione
remota. a sc̃õ ur̃o. Quid adhec dicemus : Latet qd̃

Expanded text:
hujus meriti; tu, ora, et confido quod Dominus dabit tibi. hujus meriti; tu, ora, et confido quod Dominus dabit tibi. Econtra abbas, et, tu Pater, ora et ego tecum. His dictis, oravit uterque, et statim aures Domini in preces eorum, recessit caligo nubium: subsecuta est serenitas aeris; et cum siccitate colligunt messem suam sancti messores. Quodam quoque tempore ex quadam insolita nimietate ventorum quaedam turris lignea ecclesiae sancti Stephani funditus corruit super domum episcopalem sub silentio noctis dejecta, episcopo dormiente, trabes et ligna transtegumenta domus penetrando circa lectum episcopi cecidere hinc inde, etiam ex transverso, omni laesione submota a sancto viro. Quid ad haec dicemus? patet quod
Abbreviated transcription (Latin):
trina. in uniu̾sali ȩccłia celebrit̾ diuulgata. multoᷤᷤ
secum traxit ad. xp̃m. Ibiq die quadam. cũ abbas
& conuentus monachoꝵ. quoꝵ consuetudo ẽ ꝓpriis
manib met̾e unde uiuant ipsi & necessitatem pa¬
tienti tribuant. in campũ quendã ad metendum
irent: ep̃s cum falce conuentui se int̾posuit. magñ
fructũ expectans. quotiens inter eos conting̾et ipsũ
sociũ ẽẽ laboris.uentũ ẽ ad campũ ubi seges erat:¬
secant om̃s.: colligitur seges in manipłos. & ecce nubeᷤ
tenebrosa & multis ymbrib plena. obnubilans ce¬
lum. & circũuoluens campũ ubi erant. Qd cum
uideret domnus bernardus uenerabilis abbas. in¬
ꝑterricus & fidem xp̃i semꝑ fixam habens in pec¬
tore suo. de qua scͥptum ẽ. om̃ia possibilia sunt¬
credenti: conu̾sus ad ep̃m. ait. Pat̾ dic. ut in minẽs
pluuiarũ inundatio transeat. At ille. ad humili¬
tatem semꝑ respiciens: sic respondit. Non sum

Expanded text:
trina in universali Ecclesia celebriter divulgata multos trina in universali Ecclesia celebriter divulgata multos secum traxit ad Christum, ibique die quadam cum abbas et conventus monachorum, quorum consuetudo est proprie manibus metere unde vivant ipsi et necessitatem patienti tribuant, in campum quemdam ad metendum irent, episcopus cum falce conventui se interposuit, magnum fructum exspectans, quoties inter eos contingeret ipsum socium esse laboris, ventum est ad campum ubi seges eratsecant omnes; colligitur seges in manipulos; et ecce nubes tenebrosa et multis imbribus plena obnubilans coelum et circumvolvens campum ubi erant. Quod cum videret dominus Bernardus venerabilis abbas imperterritus, et fidem Christi semper habens in pectore suo, de qua scriptum est: Omnia sunt possibilia credenti , conversus ad episcopum ait: Pater, dic ut imminens pluviarum inundatio transeat. Ille, ad humilitatem semper respiciens, sic respondit: Non sum
Abbreviated transcription (Latin):
ab alieno. Quo facto: ep̃s ad monachũ. Modo p̃ci¬
um uini habes. Ecce hoc unũ sicut pͥus iterũ spon¬
sis xp̃i dono: utq illud habeant & bibant. p̃cipio. Cre¬
ditur quoq de ipso qđ semel. et scdo. et tertio. corꝑi
infirmitatẽ sentiens. ita uniu̾sa que habebat. ꝓ
amore dĩ distribuit: ut nichil mobile pret̾ uesti.¬
mentũ. qd̵ uix posset sibi suffice̾ retineret. In qͣdã
autẽ infirmitate. cum omĩa dari p̾cepisset: alla¬
ta ẽ ei quedam pixis cum electuario. & paruo co¬
cleari argenteo. Ipse aut̃ coclear statim p̃cepit
dari: ut nichil sibi retineret. qd̃ conscientie sue pu¬
ritatẽ offende posset. Accidit quoq ut quodam
temꝑe. apud claram uallem eẽt. ubi sepe ex mag¬
na animi uoluntate morabat᷑ ꝓ consilio animȩ
sue.Quia tunc temꝑis domnus bernardus uene¬
rabilis. magni nõis & meriti albas. cuiꝰ uita & doc¬

Expanded text:
ab alieno. Quo facto, episcopus ad monachum: Modo pretiab alieno. Quo facto, episcopus ad monachum: Modo pretium vini habes; ecce hoc vinum sicut prius iterum sponi dono, utque illud habeant et bibant praecipio. Creditur quoque de ipso, quod semel, et secundo, et tertio corporis infirmitatem sentiens, ita universa quae habebat pro amore Dei destribuit, ut nihil mobile praeter vestimentum, quod vix posset sibi sufficere, retineret. In quadam autem infirmitate, cum omnia dari praecepisset, allata est ei quaedam pyxis cum electuario et parvo cochleari argenteo. Ipse autem cochlear statim praecepit dari, ut nihil sibi retineret, quod conscientiae suae puritatem offendere posset. Accidit quoque, ut quodam tempore apud Claramvallem esset, ubi saepe en magna animi voluntate morabatur pro consilio animae suae, quia tunc temporis dominus Bernardus venerabilis, magni nominis et meriti abbas, cujus vita et doc
Abbreviated transcription (Latin):
manib qd̃ ex magna animi accipient hylaritate.
Cui ep̃s. Non sapis ea que dĩsunt. Qd̃ dixi dixi. Nes¬
cis qd̾ uerbũ ep̃i. nũ quã debet ẽẽ ociosum: Quid
multa: dixit. & facta st̃. S adhuc audiamus. qͥd
dñs ad iecerit huic uiro: ad augm̃tũ huiꝰ caritatis.
Uocatus est dispensator monialiũ: inũctũ est ei
ut deferat uinũ datũ usui uirginũ. S ille cũ intel¬
ligeret uinũ tam bonũ & tanti p̃cii ẽẽ. obtulit ue
nale: ut de p̃cio uini. uilius emeret. & residuum
p̃cii. necessitatib aliis reseruaret. Ep̃s hoc audiens.
monachũ dispensatorem iubet uocari: quare uelit
uend̾e uinũ inqͥrit. Monachus causam exponit.
Qd̃ ep̃s intelligens: inquit. Ego uinũ qd̃ dedi. sub
eodem p̃cio quo alii daret᷑: uolo qͦd in meã redeat
potestatẽ. Obsequit᷑ monachus uoluntati ep̃i. Datũ
est p̃cium monacho: non minꝰ quã hab̾e pocuit

Expanded text:
manibus, quod ex magna animi accipient charitate. manibus, quod ex magna animi accipient charitate. Cui episcopus: Non sapis ea quae Dei sunt; quod dixi, dixi; nescis quod verbum Dei nunquam debet esse otiosum. Quid multa? dixit et facta sunt. Sed adhuc audiamus quid dominus adjecerit huic viro ad augmentum hujus charitatis. Vocatus est dispensator monialium, injunctum est ei, ut deferat vinum datum usui virginum. Sed ille cum intelligeret vinum tam bonum nale, ut de pretio vini vilius emeret, et residuum pretii necessitatibus aliis reservaret. Episcopus hoc audiens monachum dispensatorem jubet vocari, quare velit vendere vinum inquirit. Monachus causam exponit; quod episcopus intelligens, inquit: Ego vinum, quod dedi sub eodem pretio quod alii daretur, volo quod in meam redeat potestatem. Obsequitur monachus voluntati episcopi; datum est pretium monacho non minus quam potuit habere
Abbreviated transcription (Latin):
consticuit monachis de rupib. & illis de bono ra-¬
dio. & illis de caritate. a uarziaco & cona uinum
ministrari. iuxta qͣntitatẽ uini quã habebat ibi:
& ꝓut cuiq eccłiȩ congruũ erat. Conuentui aut̃
pontiniacensi. regniacensi. & uirginib xp̃i decri¬
sinon: in hunc modũ uinũ distribuit. Quadam
die accito cellerario altissiodi. cellariũ ꝓpͥum in¬
trauit: & cognito quȩ dolia eẽnt plena uino. fertꝰ
ita dixisse suo cellerario. Hoc uassit conuentꝰ ponti¬
Porro cellerarius sciens uinũ eẽ de migrana. qͦd
destinau̾at uirginib xp̃i: doliũ quoq xl. modioꝵ.
magni p̃cii fore: quasi exconsilio animũ ep̃i au̾tere
uoluit atanto dono. dicens. Dñe istud uinũ ẽ de mi¬
grana. & uas.xl modioꝵ magni p̾cii: putationi ui¬
nearũ et aliis necessitatib reseruatũ. Placeat uobiᷤᷤ
uinũ minoris p̾cii dare: qm̃ aliud habetis pre

Expanded text:
constituit monachis de Rupibus, et illis de Bonoraconstituit monachis de Rupibus, et illis de Bonoradio, et illis de Charitate a Varziaco et Cona vinum ministrari, juxta quantitatem vini quam habebat ibi, et prout cuique ecclesiae congruum erat. Conventui autem Pontiniacensi, Regniacensi, et virginibus Christi de Crisinon in hunc modum distribuit. Quadam die accito cellerario Antissiodorensi, cellarium proprium intravit, et cognito quod dolia essent plena vino, fertur ita dixisse suo cellerario: Hoc vas sit conventus PontiPorro cellerarius sciens vinum esse de megrana, quod destinaverat virginibus Christi, dolium quoque 40 modiorum magni pretii fore, quasi ex consilio animum episcopi avertere voluit a tanto dono, dicens: Domine, istud vinum est de megrana, et vas 40 modiorum magni pretii putationi vinearum, et aliis necessitatibus reservatum, placeat vobis vinum minoris pretii dare, quia aliud habetis prae
Abbreviated transcription (Latin):
tem ñ ignorabat. sicut ꝓuidus & sapiens dispen¬
sator. quale munꝰ a qͣli uiro sibi datũ fuiss. ep̃o
reuelauit. Quo audito. cũ ep̃s cogitaret unde do¬
nũ ꝓcessisset tale & tantũ. statim uenit ei in m̃tẽ
qͦd in eccłiastico bñficio beneficerit illi. iratꝰ sic
dispensatori suo fertur dixisse: fr̃. ñ est nri ꝓpo¬
siti hoc ten̾e: qͦd agentili dictũ ẽ. Non cures unde
habeas. s oportet hab̾e. Ita ex integro sicut munꝰ
tibi dedit datori remitte: ne conscientia mea pollu¬
atur in eccłiastici beneficii collatione. Monachus sta¬
tim obedit: & sicut ei in uinctũ fuerat. munus dado¬
ri remisit. Accidit etiã ut ex defectu uinearũ sub
quodã anno: uinũ aliqͣntulũ magis solito uend̾e¬
tur. Ipse uͦ consid̾ans loca regularit̾ uiuentiũ in
epatu suo. precipue int̾ alias necessitates ad usum
potus. nichil omĩno uini. aut nimis parũ hab̾e:

Expanded text:
tem non ignorabat, sicut providus et sapiens dispentem non ignorabat, sicut providus et sapiens dispensator, quale munus a quali viro sibi datum fuisset, episcopo revelavit. Quo audito, cum episcopus cogitaret, unde donum processisset tale et tantum, statim venit ei in mentem, quod in ecclesiastico beneficio benefecerit illi, iratus sic dispensatori suo fertur dixisse: Frater, non est nostri propositi hoc tenere, quod a gentili dictum est: « Non cures unde habeas, sed oportet habere. » Ita ex integro, sicut munus ri remitte, ne conscientia mea polluatur in ecclesiastici beneficii collatione. Monachus statim obedit, et sicut et injunctum fuerat, munus datori remisit. Accidit etiam ut ex defectu vinearum sub quoddam anno vinum aliquantulum magis solito venderetur; ipse vero considerans loca regulariter viventium in episcopatu suo, praecipue inter alias necessitates, ad usum potus nihil omnino vini aut nimis parum habere,