comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et dicebat illis. quia dñr est filius hominis &iam sabbati Si quit dauid rex
duo decim sunt electi : & ut uidelic& mundis alutẽ quam uerbo p̃dicarent. suo
quoq numero mrstice commendarent: ter enim quaterni decus dipondius
hinc est enim quod & superius dixi. quiacum intypo ecclesiae salomon dño
templum conder&: fecit & mare aeneum in quo sacerdotes lauarentur
duodecimq illud boum clunibus iposuit: quorum tres aquilonem : tres
occidentem : tres meridiem : & tres aspicerent orientem : figuraliter
insinuans qm̃ apostoli apostolorumq successores cunctas orbis quadrati
plagas fide & confessione scaẽ trinitatis ersent apeccatoꝵ labepurgaturi.
Simonem quem cognouit p&rum & andream fratrem eius : Non nunc

Expanded text:
Et dicebat illis, quia Dominus est Filius hominis etiam Sabbati. Si, inquit, David rexEt dicebat illis, quia Dominus est Filius hominis etiam Sabbati. Si, inquit, David rexduodecim sunt electi, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero mystice commendarent. Ter enim quaterni, decus dipondium  sic . Hinc est enim quod et superius dixi, qua cum in typo Ecclesiae Salomon Domino templum conderet, fecit et mare aeneum, in quo sacerdotes lavarentur, duodecimque illud boum clunis imposuit, quorum tres aquilonem, tres occidentem, tres meridiem, et tres aspicerent orientem, figuraliter insinuans quoniam apostoli apostolorumque successores, cunctas orbis quadrati plagas fide et confessione sanctae Trinitatis essent a peccatorum labe purgaturi. Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem ejus. Non nunc
Abbreviated transcription (Latin):
isti spiccas insabbato manu confricant : illi panes comedere leuiticos &
ad sabbati sollemni tatẽ accedebant : Coquebantur enim panes propositi
onis antes abbatum : & sabbato mane oblati supra sacram mensam ponebant᷑
bisseni ad alter utros conuersi : duab pateris aureis superpositis turae
plenis : quȩ permanebant ad aliud sabbatum : & tunc pro illis alii depor¬
tabantur : illi uero sacer dotib: exhibebantur : &ture incenso inignis acro
in quo omnia holochausta fieri solebant : aliudtus. super alios xii. panes adi¬
ciebatur : quahora superueniens dauid panesq: consecratos accipiens: ostendit
figurate sacerdotalem cibum adusum transiturum es sepopulorum : siue
quod omnes uitam sacer dotalem debemus imitari . siue quia omnes filii eccle
siae sacerdotes sunt : unguimurenim insacerdotium scm̃ offerentes
nos m& ipsos dõ. hostias spiritades.

Expanded text:
isti spicas in Sabbato manu confricant, illi panes comedere Leviticos, et isti spicas in Sabbato manu confricant, illi panes comedere Leviticos, et ad Sabbati solemnitatem accedebant. Coquebaonis ante sabbatum, et sabbato mane oblati super sacram mensam ponebantur, bisseni ad alterutros conversi, duabus patinis aureis superpositis, thure plenis, quae permanebant usque ad aliud sabbatum, et tunc pro illis alii deportabantur: illi vero sacerdotibus exhibebantur, et thure incenso in igne sacro in quo omnia holocciebatur. Qua hora superveniens David, panesque consecratos accipiens, ostendit figurate sacequod omnes uitam sacerdotalem debemus imitari siue qsiae sacerdotes sunt. Ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spiritales.
Abbreviated transcription (Latin):
s& ipse & quicum eo erant quomodo intrauit indomum di & panes
propositionis sumpsit & manducauit & dedithis quicumipsoerant quos non
lic& manducare nisi tantum sacer dotib:. Regum narrat historiabeatum
dauid insidias saulis uitantem ad abimelec sacerdotem uenisse in nobe:
sibi suisq cibos p&isse a sacerdote paner communes non habente : cum solum
primo discer& mundos amulieribus ab heri & nudius tertius fuis sepueros
panes consecratos ei dare non dubitasse : melius arbitratum proph&a
dicente : misericordiã uolo & nonsacrificium defamis periculo liberare :
quã dõ offerresacrificiumꝰ hostia enim placabilir dõ. hominum salus ẽ.
Opponit ergo dñs phariseis calumniantib: &dicit. si & dauid sc̃r ẽ & abimelech
pontisex a uobis nonreprehendit᷑. sed legis uterq. mandatum probabili excu¬
satione trans gressi sunt & fames in causa est : cureadem famem non probatis
ina postolis quam probatis inc&eris : quanquam & in hoc multa distantia sit

Expanded text:
m eo erant, quomodo intravit in domum Dei et panes propositionis sumpsit, et manducavit, et dedit his qui cum ipso erant, quos non licet manducare nisi tantum sacerdotibus? Regum narrat historia, beatum David insidias Saulis vitantem ad Abimelech sacerdotem venisse in Nobe, sibi suisque cibos petisse. At sacerdotem panes communes non habentem, cum solum primo disceret mundos a mulieribus ab heri et nudiustertius fuisse pueros, panes consecratos ei dare non dubitasse, melius arbitratum propheta dicente: Misericordiam volo et non sacrificium de famis periculo homines liberare, quam Deo offerre sacrificium. Hostia enim Deo placabilis, hominum salus est. Opponit ergo Dominus Pharisaeis calumniatoribus, et dicit: Si et David sanctus est, et Abimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in apostolis, quam probatis in caeteris? Quamquam et in hoc multa distantia sit,
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli apud marcum dñm praegredientes egisse referuntur : quia
lic& in sabbatis. : Haec alii euangelistae narrant ipsi dño fuis semagis
obiecta : sed siue illi. siued iscipulis eius : siue perplures passim criminantes.
utrisq sint dicta neq enim ullus euangelista falsum scribere potuit
tamen quia quicquid a discipulis agitur ad cum respicit cuius a gendo
magisterium sequuntur : confestim ille iuxta quod esaias ait: & argu&
inaequitate promansu&ir terrȩ : falsos legis defensores ueris scõrũ¬

Expanded text:
discipuli apud Marcum, Dominum praegredientes egisse referuntur, quia discipuli apud Marcum, Dominum praegredientes egisse referuntur, quia  quod non licet in Sabbatis? Haec alii Evangelistae narrant ipsi Domino fuisse magis objecta. Sed sive illi, sive discipulis ejus, sive per plures passim criminantes utrisque sint dicta neque enim ullus evangelista falsum scribere potuit tamen quia quidquid a discipulis agitur, ad eum respicit, cujus in agendo magisterium sequuntur, confestim ille juxta quod Esaias ait: Et arguet in aequitate pro mansuetis terrae , falsos legis defensores veris sanctoru
Abbreviated transcription (Latin):
quondaminter preces esuriens mox ostensis quas cupiebat dapib audit:
gurge p&e occide & manduca : & mira sacramenti concordia quid ibi
mactari & manducari iubentur animalia & hic confricari & nilnlominus
manducari syscȩ referuntur: hoc est enim mortificate membra uestra
quie sunt superterrã : & exuite uos u& erem hominem cum actib eius
quia non aliter quisq transit in corpus xp̃i. non aliter doctorem profec¬
tur sui fructibus pascit: Vellere itaq spicas est homines a terrena
intentione qua solum mentis quasi radicem fixerant eruere: fricare
autem manibus : exemplis uirtutum ab ipsa &iam carnis concupiscentia
quasi folliculis atq tegumentis aristarum puritatem mentis exuere.:
cranauero manducare ẽ : emendatum quemq. ab omni in qui namento carnis
& sp̃s per ora p̃dicantium ecclesiae membris incorporari. & bene haet

Expanded text:
quondam inter preces esuriens, mox ostensis quas cupiebat dapibus, audit: quondam inter preces esuriens, mox ostensis quas cupiebat dapibus, audit: Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia, quia et ibi mactari et manducari jubentur animalia, et hic confricari et nihilominus manducari spicae referuntur. Hoc est enim: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem, cum actibus ejus . Quia non aliter quisque transit in corpus Christi, non aliter doctorem profectus sui fructibus pascit. Vellere itaque spicas esse homines a terrena intentione, qua solum mentis quasi radicem fixerant, eruere. Fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi folliculis atque integumentis aristarum, puritatem mentis exuere. Grana vero manducari est, emundatum quemque ab omni inquinamento carnis et Spiritus, per ora praedicantium, Ecclesiae membris incorporari. Et bene haec
Abbreviated transcription (Latin):
munere significans ut nihil aliud secundo primum quam inferiori superius
intellegas esse sabbatum : Nam & primus homo doterraterrenus. secundus
adam uelit appellare : qui merito scilic& & gratia non humanae natiuitatis
or dine primum prȩces serit adimn : iuxta quod deillo precursorsuus unsab
oui postmeuenit ante mefactus est. quu prior meerat: Potest &ita hnsab¬
bato secundo primo dictum intellegi ut unum idemq nouitestamenta salb¬
batum & seccundum & primum sitsecundum quia postlegale abbatum anobis
obseruatur primum quia & ante decr& alegis aiustis obseruabotur
antiquir : Mystice autem discipuli persata transeunt illc uidelic&
de quibur dnrait Leuate oculos uestros & uid&e regiones quia
albaerunt iamad messem : & quim&t mercedem accepit. &ideo nihil melius
esurire quam salutem intelleguntur hominum : quam ipse mer sorũ pramus

Expanded text:
munere significans ut nil aliud secundo-primum, quam inferiori superius munere significans ut nil aliud secundo-primum, quam inferiori superius intelligas esse Sabbatum. Nam et primus homo de terra terrenus, secundus Adam velit appellare, qui merito scilicet et gratia non humanae nativitatis ordine primum praecesserit Adam, juxta quod de illo praecursor suus ait: Qui post me venit, ante me factus est, quia prior me erat . Potest et ita in Sabbato secundo primo dictum intelligi, ut unum idemque Novi Testamenti Sabbatum, et secundum et primum sit. Secundum, quia post legale Sabbatum a nobis observatur. Primum, quia et ante decreta legis a justis observabatur antiquis. Mystice autem discipuli per sata transeunt, illa videlicet de quibus Dominus ait, Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem, et qui metit, mercedem accipit . Et ideo nihil melius esurire, quam salutem intelliguntur, hominum quam ipse messorum primus
Abbreviated transcription (Latin):
tum cessare ultra debere : & naturalis sabbati libertatem quae ad moysi usque
tempora c& erarum dierum similis erat oportere restitui : ut sicut ecdesiam
non circumcisio uel cȩrimoniae legis: sed fides abrahae qua in prȩputio iusti¬
ficatus est perdilationem operata saluat : ita hanc &iam non aliud quam
spiritale sabbatum : quo & ipse a braham semper a seruili. id est noxia uacabat
actione : persepti formem sp̃r sq̃ gratiam dõ commend&. huius itaq tẽpo¬
ris sabbatum quo sicut inc&eris diebus utilia quaeq lic& operari: addis¬
tinctionem iudaici sabbati quo non iter facere. non ligna colligere. non alia
quae lib& necessaria facere licebat secundo primum appellat : primum
uidelic& hoc ẽ secundo prȩlitum siue temporis ordino: quia perinnumera
antelegem saecula quomodo nunc agitur a patribus agebatur : seu certograriȩ

Expanded text:
tiam cessare ultra debere, et naturalis Sabbati libertatem quae ad Moysi usque tiam cessare ultra debere, et naturalis Sabbati libertatem quae ad Moysi usque tempora caeterorum dierum similis erat, oportere restitui. Ut sicut Ecclesiam non circumcisio vel caeremoniae legis, sed fides Abrahae qua in praeputio justificatus est, per dilectionem operata salvat, ita hanc etiam non aliud quam spiritale Sabbatum, quo et ipse Abraham semper a servili, id est, noxia vacabat actione, per septiformem Spiritus sancti gratiam Deo commendet. Hujus itaque temporis Sabbatum, quo sicut in caeteris diebus utilia quaeque licet operari, ad distinctionem Judaici Sabbati quo non iter facere, non ligna colligere, non alia quaelibet necessaria facere licebat, secundo-primum appellat. Primum videlicet hoc a secundo praelatum sive temporis ordine, quia per innumera ante legem saecula, quomodo nunc agitur a patribus agebatur, seu certe gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
Iudeos significat quibus intȩ u&eris saliua imbutis nouae gratiae p̃cepta
duerant : quia profecto maiorum traditionibus comma
Factum ẽ autem insabbato secundo primo cum transirent persata :
uellebant discipuli eius spicas &manducabant confricantes manibus.
hocest quod marcus ait . quia discipuli propternimiam eorum quiueneran
ut curarentur in portunitatem : nec manducandi quidem spatium habebant
&ideo quasi homines esuriebant: Quod autem spicas seg&um manibus
confricant & in ediam consolantur : uirȩ austerioris indicium est : non
p̃paratas epulas sed cibos simplices quaerentium: & nota quod primi
a postoli saluatoris litteram sabbati destruunt. aduersum hebionitas.
Vnde benelucas diem quos abbati littera solui coeperat. deutero proton: hocest¬
secundo primum sabbatum nuncupat : uolens intimare sabbatilegalis obseruan¬

Expanded text:
Judaeos significat, quibus vitae veteris saliva imbutis, novae gratiae praecepta Judaeos significat, quibus vitae veteris saliva imbutis, novae gratiae praecepta sorduerant. Quia profecto majorum traditionibus commacFactum est autem in Sabbato secundo primo cum transiret per sata, vellebant discipuli ejus spicas, et manducabant confricantes manibus. Hoc est quod Marcus ait, quia discipuli propter nimiam eorum qui veniebant ut curarentur importunitatem, ne manducandi quidem spatium habebant, et ideo quasi homines esuriebant. Quod autem spicas segetum manibus confricant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas, sed cibos simplices quaerentium. Et nota quod primi apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt, adversum Ebionitas, qUnde bene Lucas diem quo Sabbati littera solvi coeperat, δευτερόπρωτον hoc est-secundo-primum Sabbatum nuncupat, volens intimare Sabbati legalis observan
Abbreviated transcription (Latin):
uinum nouum utres & ipsum effunditur &utres peribunt: seduinum nouũ
inutres nouos mittendum est & utraq conseruantur . Eo sdem quoq
u& eribus comparat utribus : quos uino nouo idest spiritalibus praeceptis
facilius disrumpi quam id pos se continere dicit : erant autem im utres
nouicum post ascensum dñi desiderio consolationis eius orando &speran¬
do in nouantur. Tunc enim acceperunt spm̃ scm quo impl&i cum linguis
omnibus loquerentur aiudeis nescientibus seduere : tamen. at testantibi:
dictum est quia musto plenisunt isti : Nouum enim uinum iam nouis utrib
u& erat hoc est sp̃s scĩ feruor spiritalium corda repleuerat. Aliter cauen¬
dum doctrinae : animae nondum renouatȩ sed mu&ustate malitiae
perduranti nouorum mysteriorum secr&a committat .
Et nemobibens u&us statim uult nouum. dicit enim u&us melius est.:

Expanded text:
vinum novum utres, et ipsum effunditur, et utres peribunt. Sed vinum novum vinum novum utres, et ipsum effunditur, et utres peribunt. Sed vinum novum in utres novos mittendum est, et utraque conservantur. Eosdem quoque veteribus comparat utribus, quos vino novo, id est, spiritalibus praeceptis facilius disrumpi, quam id posse continere dicit. Erunt autem jam utres novi, cum post ascensum Domini desiderio consolationis ejus orando et sperando innovantur. Tunc enim acceperunt Spiritum sanctum, quo impleti cum linguis omnibus loquerentur, a Judaeis nescientibus, sed tamen vere attestantibus dictum est, quia musto pleni sunt isti. Novum enim vinum jam novis utribus noverat, hoc est Spiritus sancti fervor spiritalium corda repleverat. Aliter. Cavendum doctori, ne animae nondum renovatae, sed in vetustate malitiae perduranti, novorum mysteriorum secreta committat. Et nemo bibens vetus, statim vult novum, Dicit enim, Vetus melius est.
Abbreviated transcription (Latin):
dũs cur discipuli eius non ieiun arent : respondit carnales quosq & nec¬
dum passionis resurrectionis suae fide solidatos non possesguiora ieiu¬
nia & continentiae sustinere p̃cepta : neper austeritatem nimiam &iam
credulitatem quam habore uidebantur amittantꝰ. ipsdergo calhuc
discipulor tamquam u& era uestimenta dicit : quibus in conuenienue
nouus pannus as suitur idest aliqua particula doctrinae quae ad noue
uotetemperantiam pertim& quic csihocfiat &ipsa doctrina quodam
modo scinditur cuius particula quae a dieiunium ciborum uale
moportune traditur: cum illa doceat generale ieiunium nonacoie¬
cupis centuciborumtintum sedd abomni la&itia temporalium dibet¬
tationum cuius quasi pannum id est partem aliquam qua o adcibos
pertiner dicit nonoportere hominib ad huc u&eri consutud ini
deditis impertire quia & illinc quasi conscirno uid&ur fieri &ipsi ueustati non

Expanded text:
Dominus cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque, et necDominus cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque, et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos, non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam, etiam credulitatem quam habere videbantur amittant. Ipsos ergo adhuc discipulos tanquam vetera vestimenta dicit, quibus inconvenienter novus pannus assuitur, id est, aliqua particula doctrinae, quae ad novae vitae temperantiam pertinet. Quia si hoc fiat, et ipsa docmodo scinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non
Abbreviated transcription (Latin):
illius pertotum huius sacculi tempus es secelebratum: prima quippe
tempora eclesiae ante uirginis partum scõs habere quidesiderarent
incarnationis xp̃i aduentum istauero tempora ex quo ascendit incelũ
scõs habent quides iderent eius manifestationem aduiuos & mortuos
iudicandos : neq hic desiderabi lis ecclesiae luctus requieuit aliquantũ
nisi quandiu hic cum discipulis in carneuersatus est. iuxtileges autem
tropologiae sciendum quod quandiu sponsus nobiscum est & in l&itia sumus
nec ieiunare possumus neclugere : cum autem ille propter peccata a nobis
recesserit & auolauerit: tunc indicendum ieiunium tunc recipiendus ẽluctꝰ
Dicebat autem & similitudinem ad illos. quianemo commissuram auesti¬
mento nouo inmittit inuestimentum u&ur : Alioquin & nouum rumpit
&u&eri non conuenit commissura a nouo. Cum interrogatus es s&

Expanded text:
illius per totum hujus saeculi tempus esse celebratum. Prima quippe illius per totum hujus saeculi tempus esse celebratum. Prima quippe tempora Ecclesiae ante Virginis partum sanctos habuere, qui desiderarent incarnationis Christi adventum. Ista vero tempora ex quo ascendit in coelum sanctos habent, qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hic desiderabilis Ecclesiae luctus requievit aliquantum, nisi quandiu hic cum discipulis in carne versatus est. Juxta leges autem tropologiae sciendum, quod quandiu sponsus nobiscum est, et in laetitia sumus, nec jejunare possumus, nec lugere. Cum autem ille propter peccata a nobis recesserit et avolaverit, tunc indicendum jejunium, tunc recipiendus est luctus. Dicebat autem et similitudinem ad illos: Quia nemo commissuram a vestimento novo, immittit in vestimentum vetus. Alioquin et novum rumpit, et veteri non convenit commissura a novo. Cum interrogatus esset
Abbreviated transcription (Latin):
spiritaliq conubio apostoli sunt creati: Vndebene marcus euangelista filios
eos appellat nuptiarum : Non tantum sponsi sed &iam spons ae uolens intellegi.
quia perlauacri regenerationem in huius uitegenerationes ad sumpti sunt :
ieiunare aclugere nom pos sunt quandiu sponsum inthalamouident: &¬
ipsum sciunt es secumsponsa: quando uero transierint nuptiae & passio
acresurrectionis tempus aduenerit : tunc sponsi filii ieiunabunt: quod
autem lucas non ait ut c&eri : Num quid possunt filii sponsi aut nuptiarũ
ieiunare uellugere : sed numquid potestis filios sponsi facerei eiunare :
eliganter intimauit eosdem ipsos quiloquebantur fuisse facturos: ut
lugentes ieiunarent filii sponsi qm̃ ipsi es sent sponsum occisuri
Notandum uero hunc luctum absentiae sponsi: non nunc tantum id est
post mortem resurrectionemq: eius dem sponsi sed & ante in cairnationem

Expanded text:
spiritalique connubio, apostoli sunt creati. Unde bene Marcus evangelista filios spiritalique connubio, apostoli sunt creati. Unde bene Marcus evangelista filios eos appellat nuptiarum, non tantum sponsi, sed etiam sponsae, volens intelligi quia per lavacri regenerationem, in jus divinae generationis assumpti sunt. Qui jejunare ac lugere non possunt quandiu sponsum in thalamo vident, et ipsum sciunt esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae, et passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii jejunabunt. Quod autem Lucas non ait ut caeteri: Nunquid possunt filii sponsi aut nuptiarum jejunare vel lugere, sed nunquid potestis filios sponsi facere jejunare ? eleganter intimavit eosdem ipsos qui loquebantur fuisse facturos, ut lugentes jejunarent filii sponsi, quoniam ipsi essent sponsum occisuri. Notandum vero hunc luctum absentiae sponsi, non nunc tantum, id est, post mortem resurrectionemque ejusdem sponsi, sed et ante incarnationem
Abbreviated transcription (Latin):
condemnatos spiritaliter autem discipuli iohannis & pharisacorum iciunant
xp̃iautem edunt &bibunt : quia siue opera quis legis seu traditiones sequatus
hominum siue ipsum &am xp̃i prȩconium aure tantum percipiat corporis.
spiritalibus abstinens bonis ieiuno corde tabescit : Qquiuero xp̃i membris
fideli incorporatur amore non potest ieiunare quia carne ipsius epulatur
& sanguine : Aliter iohannes uinum & sicerã nombibit : dñs cumpublicanis
& peccatoribus manducat &bibit : quia ille abstinentia meritum auge
donare cur eos declinar& quos abstinentibus poterat reddero puriores.
sedieiunauit & xp̃s ne praeceptum declinares: manducauit cum peccatorib
ut gratiam cerneres agnosceris potestatem
Quibus ipse ait: Numquid potestis filios sponsi dum cum illis est sponsur
facereiciunare : uenient autem dies &cum ablatus fuerit ab illis sponsus
tunc ieuinabunt in illis diebus.: Sponsus xp̃s sponsa ecclesia ẽ : dehoc scõ

Expanded text:
condemnatos. Spiritaliter autem discipuli Joannis et Pharisaeorum jejunant, Christi autem edunt et bibunt, quia sive opera quis legis seu traditiones sequatur hominum, sive ipsum etiam Christi praeconium aure tantum percipiat corporis, spiritalibus abstinens bonis, jejuno corde tabescit: qui vero Christi membris fideli incorporatur amore non potest jejunare, quia carne ipsius epulatur et sanguine. Aliter Joannes vinum et siceram non bibit, Dominus cum publicanis et peccatoribus manducat, et bibit; quia ille abstinentia meritum augetdonare, cur eos declinaret quos abstinentibus poterat reddere puriores? Sed jejunavit et Christus, ne praeceptum declinares. Manducavit cum peccatoribus, ut gratiam cerneres, agnosceres potestatem. Quibfacere jejunare? Venient autem dies, cum ablatus fuerit ab illis sponsus, tunc jejunabunt in ill
Abbreviated transcription (Latin):
cium ecranti demuntiat cũ uerba scȩ ad nuntiationis impendit profecto¬
angelus exsistit . Di c oenim uobis maior inter natos mulierum proph&a:
iobanne baptista nemo ẽ : In termulicrum inquit natos his ergo p̃fertur
hominib: quide mulierib natisunt & deconcubitu uiri: & ñ eiquiest natus
exuirgine & spu scõ : quanquam in hacsententia ñ coleris proph&is & patri¬
archis cunctisq homimib: iohannemp̃tulit : sed iohanti c&eros exȩquauti
Nenimstatim scquit᷑ ut sialii maiores eoñ sunt illemaior aliorũ sit : uerũ
ut aequalitatem habeat cum c&eris sc̃ĩs: Qui aut̃ minor est in regno
dĩ maior est illo: hacsententia duob modis potest intellogi Autenĩ
regnũdĩ appollauit qd ñdum accepimus &in quo ñdũ sumus undem

Expanded text:
cium erranti denuntiat, cum verba sanctae annuntiationis impendit, profectocium erranti denuntiat, cum verba sanctae annuntiationis impendit, profectoangelus existit. Dico enim vobis: Major inter natos mulierum propheta Joanne Baptista nemo est. Inter mulierum, inquit, natos. His ergo praefertur hominibus qui de mulieribus nati sunt et de concubitu viri, et non ei qui est natus ex Virgine et Spiritu sancto. Quanquam in sententia non caeteris prophetis et patriarchis, cunctisque hominibus Joannem praetulit, sed Joanni caeteros exaequavit. Non enim statim sequitur ut si alii majores eo non sunt, ille major aliorum sit, verum ut aequalitatem habeat cum caeteris sanctis. Qui autem minor est in regno Dei, major est illo. Haec sententia duobus modis potest intelligi. Aut enim regnum Dei appellavit, quod nondum accepimus, et in quo nondum sumus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
ministerium ẽ uentura dicere ñ &iam demonstrare : Iohannes ergoplus quã
proph&aẽ quia eũ quẽ p̃currendo proph& auerat &iã ostendendo nuntiabat.
hicẽ dequo scriptum ẽ eccemito angelũ meũ ante faciemtuã quip̃ parabit
uiam tuam antete : Quod grece angelus hoclatine nuntius dicit᷑ : Recte
ergo qui nuntiare suꝑnũ iudicem mittit᷑ angelus uocatur : ut dignitatem ser¬
u& in nomine quã expl& operatione : Altũ quidem nomen est : seduita nomine
inferior ñ est : sed om̃s quisacerdotis nomin ecensent᷑ ingeliuocant᷑ proph&i
at testante quiait : labia sacerdotis custodient scientũ & legem requirent exore
eius quia angelus dñi exercituũ est : uec ñ &iã unus quisq fidelium in quantũ
sus ficit in quantũ gratiã supernȩ aspiratiomis accepit si a prauitate proximũ
re uocat : si exhortari a dbeneoperandum curat : si a &ernũ regnũ uel suppli¬

Expanded text:
ministerium est ventura dicere, non etiam demonstrare. Joannes ergo plus quam ministerium est ventura dicere, non etiam demonstrare. Joannes ergo plus quam propheta est, quia eum quem praecurrendo prophetaverat, etiam ostendendo nuntiabat. Hic est de quo scriptum est, Ecce, mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam ante te. Quod Graece angelus, hoc Latine nuntius dicitur. Recte ergo, qui nuntiare supernum judicem mittitur, angelus vocatur, ut dignitatem servet in nomine quam explet operatione. Altum quidem nomen est, sed vita nomine inferior non est. Sed et omnes qui sacerdotii nomine censentur, angeli vocantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . Nesufficit. in quantum gratiam supernae aspirationis accipit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum, vel suppli
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & dilitiis indomib: regum sunt : camelorũ & enĩ pilis uestitus iohannes fuisse
describit᷑ : Nergo caelesti inquit sed terreno regno militant hi qui prodõ ꝑp&i
aspera fugiunt : sed solis exteriorib: dediti p̃sentis uitȩ mollitiem & delectionẽ
quȩrunt : Nemoergo existim & inflexuatq studio uestiũ peccatũ deesse : quia
si hocculpa non es r& nullo modo iohannẽ dñs deuestim̃ti sui asperitate laudas¬
s& : quamuis hoc qd̃ io hannes ñ esseuestitus mollib: dicit᷑ ꝑsignificationem
intellegi alit̃ potest: mollib: enĩ uestitus ñ fuit quia uitã peccantiũ non blandi¬
mentis fouit : seduigore asperȩ inuectionis icrepauit dicens : genimina
uiperarũ quis uobis demonstrauit fugere auenturaira : Sed quid existis
uidere proph&am : utiq dico uobis &plus quã proph&am : Proph&ȩ quippe

Expanded text:
sunt et deliciis, in domibus regum sunt. Camelorum etenim pilis vestitus Joannes ille fuisse sunt et deliciis, in domibus regum sunt. Camelorum etenim pilis vestitus Joannes ille fuisse describitur. Non ergo coelesti, inquit, sed terreno regno militant hi qui pro Deo perpeti aspera fugiunt, sed, solis exterioribus dediti, praesentis vitae mollitiem et delectationem quaerunt. Nemo ergo existimet in luxu atque studio vestium peccatum deesse, quia si hoc culpa non esset, nullo modo Joannem Dominus de vestimenti sui asperitate laudasset. Quamvis hoc, quod Joannes non esse vestitus mollibus dicitur, per significationem intelligi aliter potest. Mollibus enim vestitus non fuit, quia vitam peccantium non blandimentis fovit, sed vigore asperae invectionis increpavit dicens: Genimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a ventura ira ? Sed quid existis videre? prophetam? utique dico vobis, et plus quam prophetam. Prophetae quippe
Abbreviated transcription (Latin):
uerat : ut intellegerent io hannẽ interrogasse: non sibi. sed discipulis suis
dignis eũ laudib accumulit : Quid existis in desertum uidere harundinẽ
uento moueri : quod uidelic& non asserend o sed negando intulit.
harundinẽ quippe si mox aura contegerit in partẽ flectit: & quid ꝑ
harundinem nisi carnalis animais designat᷑ : quimox fauore uel detrac¬
tione cum tangit᷑ in partẽ quãlib& inclinat᷑ : si enĩ ab humano ore aura
sed si indeuentus detraectionis erumperit unde laudis aura ueniebat
mox hunc quasi impartẽ alteram aduim furoris inclinat : sed harundo
uento agitata iohannes nonerat : quia huncblandum nec gratia neccuius lib& ira
asperũ faciebat n ec prospera hunc erigere : necaduersanouerant inclinare :
Sed quid existis uidere hominem mollib: uestim̃tis indutũ : eccequi in ueste p̃tiosa

Expanded text:
verat, ut intelligerent, Joannem non sibi interrogasse, sed discipulis suis, verat, ut intelligerent, Joannem non sibi interrogasse, sed discipulis suis, dignis eum laudibus accumulat. Quid existis in desertum? videre arundinem vento moveri? Quod videlicet non Arundinem quippe, mox ut aura contigerit, in partem flectit. Et quid per arundinem nisi carnalis animus designatur? qui mox favore vel detractione tangitur, in partem quamlibet inclinatur. Si enim ab humano ore aura sed si inde ventus detractionis eruperit, unde laudis aura veniebat, mox hunc quasi in partem alteram ad vim furoris inclinat. Sed arundo vento agitata Joannes non erat: quia hunc nec blandum gratia, nec cujuslibet ira asperum faciebat, nec prospera hunc erigere, nec adversa noverunt inclinare. Sed quid existis videre? Hominem mollibus vestimentis indutum? Ecce qui in veste pretiosa
Abbreviated transcription (Latin):
probant ueritatẽ : quando omnis apud eũ quis aluari potest aequalis õ : qd aut̃
ait: Et beitus ẽ quicumq ñ fuerit scandalitatur in me : & nuntiorichan
qd qua erebat exponit : quia dr̃ saluos faciendi & dñĩ mortis exitur : uisis
infideliũ mens graue millo scandalũ ꝑtulit : cũ eũ & posttot miracula
morientẽ uidit : quid est ergo dicere beatus ẽ qui ñ fuerit scandalizatus
inme : nisi a pertauoce abiectionẽ mortis suȩ: humilitatisq signare : acsi
patent̃ dicat : miraquidem facio. sed abiecta ꝑ p&i ñ dedignor : Quia ergo
tẽmoriendo subsequor : cauendum ualde ẽ hominib: ne in me mortem
dispiciant qui signa uenerant᷑ . Et cũ discendissent nuntii io hannis. coe¬
pit dicere deiohanne ad turbas : Quia turba circumstans int̃ rogationis
mysteriũ nesciebat & putabat iohannẽ dubitare: dexp̃o quemipse monstra¬

Expanded text:
probant veritatem, quando omnis apud eum qui salvari potest, aequalis est. Quod autem probant veritatem, quando omnis apud eum qui salvari potest, aequalis est. Quod autem ait: Et beatus est, quicunque non fuerit scandalizatus in me. Et nuntios Joannquod quaerebat, exponit: quia Deus salvos faciendi, et Domini exitus mortis . Visis infidelium mens grave in illo scandalum pertulit, cum eum et post tot miracula morientem vidit. Quid est ergo dicere, Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat, Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant qui signa venerantur. Et cum discessissent nuntii Joannis, coepit dicere de Joanne ad turbas. Quia turba circumstans interromysterium nesciebat, et putabat Joannem dubitare de Christo, quem ipse monstra
Abbreviated transcription (Latin):
adinferna discensurus sum : utrumte & in inferis debeam nuntiare qui nuntiaui
superis : an ñ conueniat filio dĩ ut gust& mortem : & aliũ ad hȩc sacramenta missu¬
rus es : In ipsa aut̃ hora curauit multos a languorib &plagis & spiritib malis & cȩcis
multis donauit uisum : Iohannes interrogauerat ꝑ discipulos tues quiuenturus es
an alium expectamus : xp̃s signa demonstrat non ad earespondens quȩ int̃ rogatus
fuerat : sed ad scandalum nuntiorũ : Euntes inquit renuntiate iohanni quȩ uidistis
& audistis : quia cȩciuident claudiambulant. leprosi mundant᷑ surdi audiunt
mortui resurgunt . & q̃d his ñminus ẽ. pauperes euangelitant᷑ ued pauperer
spũ. uel certe opib pauperes : ut nullaint̃ nobiles &ignobiles int̃diuites ce
egenos in p̃dicatione distantia sit. haec magistririgorẽ haec p̃ceptoris com¬

Expanded text:
ad inferna descensurus sum, utrum te et in inferis debeam nuntiare, qui nuntiavi ad inferna descensurus sum, utrum te et in inferis debeam nuntiare, qui nuntiavi superis, an non conveniat Filio Dei, ut gustet mortem, et alium ad haec sacramenta missurus es. In ipsa autem hora curavit multos a languoribus, et plagis, et spiritibus malis, et caecis multis donavit visum. Joannes interrogaverat per discipulos: Tu es, qui venturus es, an alium exspectamus? Christus signa demonstrat, non ad ea respondens quae interrogatus fuerat, sed ad scandalum nuntiorum. Euntes inquit renuntiate Joanni quae vidistis et audistis, quia caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audmortui resurgunt, et, quod his non minus est, pauperes evangelizantur. Vel pauperes spiritu, vel certe opibus pauperes, ut nulla inter nobiles et ignobiles, inter divites et egenos, in praedicatione distantia sit. Haec magistri rigorem, haec praeceptoris com
Abbreviated transcription (Latin):
qui audiuint dicatt : Quridr̃ uisitauit plebem suã ꝰ Nontantũ modo uenbũ
qui serndincorporando sede&iã nr̃a hoc ut sus citari debeam̃ semꝑ in conde mmtien¬
dõ. sstncinuntiauerunt iohanni discipuli eius deomnib his : Non simplicicorde
at opinor sedinuidu stimulato discipuli iohannis eixp̃i uirtuts & miraculonoroit
Nan orulibi itaa pudcũ questi es se produnt᷑ : rabbi quierat tecũ tsceins ior dinen
cuitutestimoniũ ꝑhibuisti : eccelicbaptitat & om̃r ueniunt adeũ: quibi tunc
ueriquia mansit inuiduliuorq nequibat expelli quid proeis corrigendis¬
÷ optimus magister adhucegerit attende : Et conuocauit duos dediscipulis
suis iohannes &misit eos ad dnm dicenr: Tues quiuenturus es analiũ expatamus:
uidelic& ut ꝑhanc saltim occasionem uidendo signaquȩ faciebat crederent
ineũ. & magistro int̃rogante sibi discerent: ergo nonait. tues qui uenisti
sed tues quiuenturus es : & est sensus : manda mihi quia interficiendus abherode: &

Expanded text:
qui audiunt dicant: Quia Deus visitavit plebem suam. Non tantummodo verbum suum semel incorporando, sed etiam nostra hoc, ut suscitari debeamus, semper in corda mittendo. Et nuntiaverunt Joanni discipuli ejus de omnibus his. Non simplici corde, ut opinor, sed invidia stimulato, discipuli Joannis ei Christi virtutes et miracula narrant. Nam et alibi ita apud eum questi esse produntur: Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, et ecce hic baptizat, et omnes venVerum quia mansit invidia, livorque, nequibat expelli, quid pro eis corrigendis optimus magister adhuc egerit, attende. Et convocavit duos de discipulis suis Joannes, et misit eos ad Dominum, dicens: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Videlicet, ut per hanc saltem occasionem, videndo signa quae faciebat, crederent in eum, et, magistro interrogante, sibi discerent. Ergo non ait, Tu es, qui venisti, sed tu es, qui venturus es? Et est sensus: Manda mihi, quia interficiendus ab Herode, et
Abbreviated transcription (Latin):
añ namificaust s nascendi tempore minor erat iohanne mnaioraut e diuintatis
ans er qntitieoldominica potestate : pro inde secundũ xepositionẽ ta distin

Expanded text:
nificavit, quia nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem ita distin
Abbreviated transcription (Latin):
nimirum dum fauorib tollunt accumulãt peccantes qra tontempte quasi
autgenemtie cbruunt :ͥ de quib alibi dicit᷑ : dmit te mor tuor sepelire
mortuossuos mortuos quippe mortui sepeliunt: cũ peccitores quiq sui
similes alios nociuo fauore demulcent : congestiq pessimae adulitionis
mole nequa iliquando sp̃e resurgende potiant᷑ oꝑprimunt dnoe nodo

Expanded text:
nimirum dum favoribus tollunt, accumulant, peccantesque contemptu, quasi nimirum dum favoribus tollunt, accumulant, peccantesque contemptu, quasi aggere terrae obruunt. De quibus alibi dicitur: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Mortuos quippe mortui sepeliunt, cum peccatores quique sui similes alios nocivo favore demulcent, congestaque pessimae adulationis mole, ne qua aliquando spe resurgendi potiantur, opprimunt. Domino ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tanto miraculo multi testes mulidĩfierent lauditores: Quã cum uidirs ou¬
dñs miseri cordia motus super eam dixit illi: noli flere. desiste inquit quasi mor¬
tuũ flere : quẽ moxuiuũ resurgere uidebis: tibi mystice Nocatidogma comfun¬
ditꝰ qui desua munditia superbe gloriatus humilem poenitentiũ mundationem
euacuare conat᷑ ueramq matrẽ ecclesiam dẽnatorũ suorũ spiritali extinctione
plorantẽ spemuitȩ redonante. negat consolari debere: & pulchre euangelista
dñmprius miseri cordia motũeẽ suꝑ matrem acsefiliũ suscitare testat᷑: ut in uno
nobis exemplum imitandȩ pi&atis ostender& : in altero fidem mirandȩ potesta¬
ts ad struer& : Et accessit &t&igit loculũ hiaut̃ qui portibant st&erunt
Loculus in quo mortiuis effertur male secura de sperati peccatoris consei¬
entia ẽ qui uero sepeliendum portant uel in munda desidertaquȩ hominẽ
rapiunt᷑ interitũ uellenociniablandientiũ sunt uenenata sociorũ quae perata

Expanded text:
tanto miraculo, multi testes, multi Dei fierent laudatores. Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus super eam, dixit illi: Noli flere. Desiste, inquit, quasi mortuum flere quem mox vivum resurgere videbis. Ubi mystice Novati dogma confunditur, qui de sua munditia superbe gloriatus, humilem poenitentium mundationem evacuare conatur, veramque matrem Ecclesiam, renatorum suorum spiritali exstinctione plorantem, spe vitae redonandae negat consolari debere. Et pulchre evangelista, Dominum prius misericordia motum esse super matrem, ac sic filium suscitare testatur, ut in uno nobis exemplum imitandae pietatis ostenderet; in altero, fidem mirandae potestatis astrueret. Et accessit, et tetigit loculum. Hi autem qui portabant steterunt. Loculus, in quo mortuus effertur, male secura desperati peccatoris conscientia est. Qui vero sepeliendum portant, vel immunda desideria, quae hominem rapiunt in interitum, vel lenocinia blandientium sunt venenata sociorum, quae peccata
Abbreviated transcription (Latin):
male intellegentes nolut sre. quid faciant & quasiminus seuapulaturos
existimant sinesciant quidoperari debuerant Seclaliud est nescis se
aliud est scire noluisse nescit namq: quia dp̃hendee aol& & nonuen¬
l& : Quiautem nesciat aurem auoce ueritatis auertit. iste. non nesuens
sed contemptior aedicitur. Quiautem non cognouiti & fecit diga
plagis uapulabit paucis: omñi autem eui multum datum est. multum
quaer&ur abeo : &cui commendiuerunt multum plus p&unt abeo : Qua repostquã
dixit cuimultum datum est adiecit : &cui commenda uerunt multum sub audisdi¬
uma iudicia : nisi forte ꝑ hocutrumq fidelium ordinen : & rectorum uidelic&
& subditorum uoluit intimare : quia saepe datur &iam quibusq priuatis. quib:

Expanded text:
male intelligentes, nolunt scire quid faciant, et quasi minus se vapulaturos existimant si nesciant quid operari debuerant. Sed aliud est nescisse, aliud est scire noluisse. Nescit namque qui apprehendere volet et non valet; qui autem ut nesciat aurem a voce veritatis avertit, iste non nesciens, sed contemptor addicitur. Qui autem non cognovit et fecit digna plagis, vapulabit paucis. Omni autem cui multum datum est, multum quaeretur ab eo: et cui commendaverunt multum, plus petent ab eo. Quare postquam dixit, Cui multum datum est, adjecit, Et cui commendaverunt multum, subaudis, divina judicia. Nisi forte per hoc utrumque fidelium ordinem, et rectorum videlicet et subditorum voluit intimare, quia multum saepe datur etiam quibusque privatis, quib
Abbreviated transcription (Latin):
incorde : &si illa ante praecepta a postolica tac& : cur tupost apostolica
praecepta magis cupis praedicare quamdiscere.
Et ihs̃ proficiebat sapientia & a &ate & gratia apud dm̃ & homines.
hic locus manicheos pariter & appolinaristas expugnat: ostendens
dñm ueram carnem ueram habere animam : Nam sicut carnis est
a&ate sic animae sapientia & griuia proficere : quae tamen insapientia
nulla tenus proficer&. sinaturalem intelligentiam quaehominibus
rationis causa concessa est non haber& : Non quia hoc susceptor dr̃ eguit

Expanded text:
in corde. Et si illa ante praecepta apostolica tacet, cur tu post apostolica in corde. Et si illa ante praecepta apostolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis cupis docere quam discere? Et Jesus proficiebat sapientia, et aetate, et gratia apud Deum et homines. Hic locus Manichaeos pariter et Apollinaristas expugnat, ostendens Dominum veram carnem, veram habere et animam. Nam sicut carnis est aetate, sic est animae sapientia proficere et gratia. Quae tamen in sapientia nullatenus proficeret, si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. Non quia hoc susceptor Deus eguit
Abbreviated transcription (Latin):
homini: deferebat ancillae : Ipsa enim dicit : ecce ancilla dñi
deferebat simulato patri: Deferebat dõ uero patri : & utiq matrẽ
natus uirginem conseruarat & castam utiq apatre nonuoluntate : non
opere: non tempore distabat : ut eius uidelic& exemplis ammoniti quid
parentibus debeamus quitanta pronobis patiebantur agnoscamus.
Solent autem dicere arriani imperfectum esse filium: quia dixerat
pater maior meest : sed quid mirum si exhumana susceptione minorem
se patre asserit incaelo: exqua subditus erat &iam parentibus interra
Et mater eius conseruabat omnia uerba haec incorde suo : Siuequae
intellexit seuquae necdum intelli gere uerba euangelii potuit.
omnia suo pariter incordequasi ruminanda & diligentius scrutanda
recondebat : Discamus ergo scãẽ uirginis in omnibus castitatem. quae
nonminus orepudica quam corpore : argumenta fidei comseruabat

Expanded text:
homini, deferebat ancillae. Ipsa enim dicit: Ecce ancilla Domini . homini, deferebat ancillae. Ipsa enim dicit: Ecce ancilla Domini . Deferebat simulato patri, deferebat Deo vero patri. Et utique matrem natus virginem conservarat et castam, utique a patre non voluntate, non opere, non tempore distabat. Ut ejus videlicet exemplis admoniti, quid parentibus debeamus, qui tanta pro nobis patiantur, agnoscamus. Solent autem dicere Ariani imperfectum esse filium, quia dixerit, Pater major me est . Sed quid mirum si ex humana susceptione minorem se Patre asserit in coelo, ex qua subditus erat etiam parentibus in terra Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Sive quae intellexit, seu quae necdum intelligere verba Evangelii potuit, omnia suo pariter in corde quasi ruminanda, et diligentius scrutanda recondebat. Discamus ergo sanctae virginis in omnibus castitatem, quae non minus ore pudica quam corpore, argumenta fidei conservabat
Abbreviated transcription (Latin):
filium quaerunt uituperat. sed quid ei potius cui a&ernus est filius debeat
cogit oculos mentis attollere: quia enim dĩ & homo est nunc excelsa
dĩtatis. nunc infima p̃fert humanae fragilitatis : quasi homo seniores
interrogat. quasi dr̃ quae seniores & docti mirentur respondel: quasi
dĩ filius intemploꝰ commoratur. & quasi filius hominis cum parentibus
quoiubent regreditur.
Et ipsi non intellexerunt uerbum quod locutus est adillos. & descen¬
dit cumillis &uenit natar&h& erat subditus illis: Quantum pi&latis
simul in dño & humilitatis exemplum: parentes eius non intellegunt
uerbum quod desua diuinitate loquitur ad illos : & tamen ipse humanȩ
illorum erga eum sedulitatis non ingratus : quo prȩcipiunt discendit
& subditur illis : quidenim magister uirtutis. nisi officium pi&atis impler&
quid internos aliud quam quod a nobis agi uell& ager& deferebat

Expanded text:
filium quaerunt, vituperat, sed quid ei potius cui aeternus est filius debeat, filium quaerunt, vituperat, sed quid ei potius cui aeternus est filius debeat, cogit oculos mentis attollere. Quia enim Deus et homo est, nunc excelsa deitatis, nunc infima praefert humanae fragilitatis. Quasi homo seniores interrogat, quasi Deus quae seniores et docti mirentur, respondet. Quasi Dei Filius in templo Dei commoratur, et quasi filius hominis cum parentibus quo jubent regreditur. Et ipsi non intellexerunt verbum, quod locutus est ad illos. Et descendit cum illis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Quantum pietatis simul in Domino et humilitatis exemplum? Parentes ejus non intelligunt verbum quod de sua divinitate loquitur ad illos, et tamen ipse humanae illorum erga eum sedulitatis non ingratus, quo praecipiunt descendit, et subditur illis. Quid enim magister virtutis, nisi officium pietatis impleret? Quid inter nos aliud, quam quod a nobis agi vellet, ageret? Deferebat
Abbreviated transcription (Latin):
modo diuinitatis suae modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia
de disse sed digna fide spe & caritate agamus illi gratias : quia quimagnt
erat &laudabilis nimis: sed nos non cognoscebamus : paruulus natus est
nobis : ut crescendo & proficiendo inter paruulos. paulatim eos ad capes¬
cenda suae uirtutis ac magnitudinis archana proueher&
Et dixit mater eius adillum: fili. quid fecisti nobir sic. ecce pater tuus
& ego dolentes quacrebamuste : & ait adillos : quid est quod mequerebatis
nesciebatis quia in his quae patris mei sunt oport& meesse : Non ioseph
quianil in eius generatione pra&er ministerium praestitit & affectum
unde & profideliministerio & abeuangelista & abipsa maria pater appel¬
latur uel ipsexp̃s suum negat esse parentem : sed simpliciter & aperte
quisit uerus sibi pater nobis pariter & illis insinuat: Non quod eum quasi

Expanded text:
modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias, quia qui magnus erat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuusmus te. Et ait ad illos: Quid est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Non Joseph qui nihil in ejus generatione praeter ministerium praestitit et affectum, unde et pro fideli ministerio et ab evangelista et ab ipsa Maria pater appellatur; vel ipse Christus suum negat esse parentem, sed simpliciter et aperte qui sit verus sibi pater, nobis pariter et illis insinuat. Non quod eum quasi