comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simplices sic̃ columbe. Seribe ⁊
pharisei. qͥ sunt clerici uideoꝵ: lu¬
pi sunt. ꝑ prudentiã serpentis ui¬
tate insidias. ꝑ columbam sitis in
posito. occultat caput in qͦ uita est.
&e uos toto corporis ꝑicło. caput ue¬
strum. id est me custodite. Serpẽs
etiã per angustias se coartans. ueti
tunica exutꝰ in nouatur. sic intͣntes
ꝑ angustã portã. quȩ ducit ad uitã
ueterẽ exuunt hominẽ. M. lxxxuii.¬

Expanded text:
Scribae et Pharisaei, qui sunt clerici Judaeorum, lupi sunt. Per prudentiam serpentis, vitate insidias per columbam, sitis inn occultat caput, in quo vita est; et vos toto corporis periculo caput vestrum, id est, me custodite. Serpens etiam per augustias se coarctans, veteri tunica exutus, innovatus: sic intrantes per angustam portam quae ducit ad vitam, veterem exuunt hominem. M.
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ dictũ est excutite pul¬
uerẽ. qr p̃dicatio. usq ad illã ciui¬
tatẽ ꝑuenit. Siue puluis excutitur
in signũ. ut nec etiã necessaria ac¬
cipiant a contẽptoribꝰ eu̾glii. Tolera¬
bilius dicit. qr sodoma ⁊ gomorra
ñ habuerunt p̃dicationem. Eti¬
am puluerẽ pedũ ur̃oꝵ excutite
in testimoniũ supͣ illos. idẽ. etiam
minima itineris ⁊ laboris que ꝓ illis
sustiniustis exponite.⁊ annimcia¬
te qr occasio erunt eis maioris dãp¬
nationis. Hoc est excut̾e puluerem
supͣ illos. ⁊ est int̾ cet̾a testimoniũ
ꝑ qd̾ in excusabiles erunt. Tale ẽ illd̾
peccatũ ñ haberent. M. lxxxui.

Expanded text:
testimonium dictum est, excutite pulverem; quia praedicatio ad illam civitatem pervenit. Sive pulvis excutitur in signum, ut nec etiam necessaria accipiant a contemptoribus Evangelii. Tolerabilius, dicit, quia Sodoma et Gomorrha non habuerunt praedicationem. Lucas: Etiam pulverem pedum vestrorum excutite in testimonium supra illos , id est, etiam minima itineris et laboris, quem pro illis sustinuistis, exponite et annuntiate, quia occasio erit eis majoris damnationis. Hoc est excutere pulverem supra illos, et est inter caetera testimonium, per quod inexcusabiles erunt. Tale est illud: peccatum non haberent . M.
Abbreviated transcription (Latin):
quat his: qͥ per xp̃i cõsortium ima¬
ginẽ dĩ in se reformant. simundꝰ ca¬
dit ad similitudinẽ domꝰ ruentis.
⁊ nos eũ amando amplectim᷑ oppri¬
mi uolumꝰ. potius quã habitare.
qr nulla nos ratio a riuna illiꝰ se¬
parat. quos eiꝰ passionibꝰ amor li¬
gat. Infirmos curate. mortuos suᷤ
absq eloquii uenustate. nemo cre¬
deret pollicentibꝰ regnũ cęloꝵ dat
potestatẽ miracula fatiendi. ut
magnitudinẽ ꝓmissoꝵ probet
magnitudo signoꝵ. Eratis accepi¬

Expanded text:
quat his, qui per Christi consortium imDei in se reformant. Si mundus cadit ad similitudinem domus ruentis, et nos eum amando amplectimur, opprimi volumus potius quam habitare, quia nulla nos ratio a ruina illius separat, quos ejus passionibus amor ligat. Infirmos curate, mortuos suscabsque eloquii venustate nemo crederet possidentibus regnum coelorum, dat potestatem miracula faciendi, ut magnitudinem promissorum probet magnitudo signorum. Gratis accepi
Abbreviated transcription (Latin):
pax urã super eã. Si aut̃ ñ fuerit
digna: pax ur̃a ad uos reuertetur.
Occulte salutationẽ hebrei ac syri
sermonis exp̃ssit. Qd̃ enĩ grece dr̃
chere ⁊ latine aue. hoc hebraico sy¬
roq sermone. salon. lach. siue sa¬
malach. id est pax tecũ. Pax quȩ
ab ore p̃dicantis offert᷑. aut reqͥescit
in domo. si in ea fuerit filius pacis
aut ad eundẽ p̃dicatorẽ reu̾titur
qr aut erit qͥsq p̃destinatꝰ ad ui¬
tã: siuerbũ seqͥtur qd̾ audit. aut si
nuliꝰ audire uoluerit. ipse p̃dicator
sine fructu ñ erit.M.lxxx.m.Lu.¬

Expanded text:
pax vestra super eam. Si autem non fuerit pax vestra super eam. Si autem non fuerit digna, pax vestra ad vos revertetur.Occulte salutationem Hebraei ac Syri sermonis expressit. Quod enim Graece dicitur chaere, et Latine ave, hoc Hebraico Syroque sermone salomlach, sive samalach, id est, pax tecum. BEDA. Pax quae ab ore praedicantis offertur, aut requiescit in domo, si in ea fuerit filius pacis, aut ad eumdem praedicatorem revertitur; quia aut erit quisquam praedestinatus ad vitam, si verbum sequitur quod audit; aut si nullus audire voluerit, ipse praedicator sine fructu non erit. M.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Multũ distat int̃ habere ⁊ ac¬
ciꝑe. Ds̃ potestatiue. langores fu
Concessa primũ potestate signo¬
rũ misit p̃dicare regnũ dĩ. ut ꝓ¬
missorum magnitudini attestaretur
magnitudo factorum. cũ noua fa¬
cerent qͥ noua p̃dicarent. Et ait ad
illos. Nichil tuleritis inuia. Tanta
p̃dicator debet ẽẽ fidutia in dõ. ut
p̃sentis uite sumptꝰ ñ ferat. Cui etiã
scd̾m lucã ꝑuuã neminẽ salutare ꝯce¬
ditur: ut sub qͣnta festinatione ad p̃¬
dicationẽ ꝑgere debeat ostendatur.
Sciendũ qr salutans in uia. ex occa¬
sione salutat ñ ex studio obstinende
salutis. Qui gͥ ñ amore et̃ne patriȩ
s p̃mioꝵ ambitione salutẽ p̃dicat.
qͣsi in itinere salutat.M.Lxxx.
N uiam gentiũ ne abieritis:i in
ciuitates samaritanoꝵ ñ intͣueritiᷤᷤ
s potius ite ad oues quȩ ꝑierunt
domus isrł. Erant de uidea tunc:
qui uocandi erant. deigentibꝰ. ñdũ.
s post resurrectionẽ dr̃. euntes do¬

Expanded text:
 Multum distat inter habere et accipere. Deus potestative languores fug. BEDA. Concessa primum potestate signorum, misit praedicare regnum Dei, ut promissorum magnitudini attestatur magnitudo factorum, cum nova facerent, qui nova praedicarent. Et ait ad illos: Nihil tuleritis in via. Tanta praedicatori debet esse fiducia in Deo, ut praesentis vitae sumptus non ferat. Cui etiam secundum Lucam per viam neminem salutare conceditur, ut sub quanta festinatione ad praedicationem pergere debeat, ostendatur. Sciendum est quia salutans in via, ex occasione salutat, non ex studio obtinendae salutis. Qui igitur non amore aeternae patriae, sed praemiorum ambitione salutem praedicat, quasi in itinere salutat. M. 84X In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel. Erant de Judea tunc qui vocandi erant, de gentibus nondum, sed post resurrectionem dicitur: Euntes, do
Abbreviated transcription (Latin):
pastoꝵ culpa ẽ. ⁊ uiciũ magistran¬
tũĩ. Uidens intuitu clementie do¬
minꝰ inmund sp̃s iuolentia plebẽ
uexatã ⁊ sub legis honere egrotam
ac ꝑ uarios errores uana securitate
torpentẽ. misertꝰ ẽ. eiꝰ uiã uerita¬

Expanded text:
pastorum culpa est, et vitium magistratuum. Videns intuitu clementiae Dominus immundi spiritus violentia plebem vexatam, et sub legis onere gravatam, ac per varios errores vana securitate torpentem, misertus est e
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepit duas corporis sũmitates ñ eẽ
uelandas. nec assuefieri debere mol¬
licie caput ⁊ pedes. Cum enĩ hȩc
habuerint firmitatẽ cet̾a robustiora
sunt. Neq uirgã. Qui diũ ht̃ au¬
xilium. cur baculi p̃sidiũ querat :
Dignꝰ est operarius cibo. Tantũ acci
nẽ huiꝰ uitȩ qd eis egerent cum
opꝰ eẽt s ut monstraret hoc eis de¬
beri ab iłł quib p̃dicarent. hec his¬
toricȩ. Cet̾um scd̾m anagogem. idẽ¬
gentũ pro sermone. esꝑ uoce se¬
pe inuenit᷑. Que a dño data possi¬
dere debemꝰ. ⁊ ñ susciꝑe disciplinã
hereticoꝵ. Peccunia in zonis clau¬
sa ẽ sapientia ñ erogata. & scrip¬
tũ est. Sapientia abscondita ⁊ the¬
sautꝰ absconditꝰ quȩ utilitas in ittͥs¬
q: ꝑ peram honera seculi designan¬
bet opprimi secłariũ negotioꝵ ho¬
nerib. neq resolui desidiis carna¬
lib neq sibi cõmissũ talentũ uer¬
bi. sub otiolenti tẽporis absconde¬

Expanded text:
praecepit duas corporis summitates non esse praecepit duas corporis summitates non esse velandas, nec assuefieri debere mollitiae caput et pedes. Cum enim haec habuerint firmitatem, caetera robustiora sunt. Neque virgam. Qui Domini habet auxilium, cur baculi praesidium quaerat? Dignus est operarius cibo. Tantum accipnem hujus vitae, quod eis egerent cum opus esset; sed ut monstraret haec eis deberi ab illis, quibus praedicarent. Haec historice, caeterum secundum anagogen, gentum pro sermone, aes pro voce saepe invenitur. Quae a Domino data possidere debemus, et non suscipere disciplinam haereticorum. Pecunia in zonis clausa, est sapientia non erogata. Et scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus absconditus, quae utilitas in utrisque? Per peram onera saeculi designanbet opprimi saecularium negotiorum oneribus, neque resolvi desideriis carnalibus, neque sibi commissum talentum verbi
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. Unde ꝓpħa bene describit
uistũ eẽ. qͥ excutit manꝰ suas ab
oĩ mimere. & bene adiunxit ab
omĩ qr aliud mimꝰ est ab obseqͥo
id ẽ. a subiectione in debite expen¬
se. aliud a manu qd̾ est peccunia
aluid a lingua. qd̾ est fauor. No¬
lite possidere aurũ neq argentũ
neq pecuniã in zonis urĩs ñ pe¬
rã in uia. neq panẽ. neq duas
tuncas. neq calciam̃ta. neq uir¬
gam.dignꝰ est enĩ mercennarius
cibo suo. Si possiderent aurũ
apłi. credentur ñ causa salutis
hominũ. s causa lucri p̃dicare.
Non peram in uia. Hinc arguit
philosophos. qͥuulgo appellantur
bactroperite qd̾ contemptores se¬
culi ⁊ omiã ꝓ nichilo ducentes.
cellarium secum uehant. Neq
duas tunicas. Non hoc dicit ut in
sithie frigore quis una tunica con¬
dentus eẽ debeat. s quo in tunica
uestimentũ indelligamꝰ. ne alio ue¬
stiti aliud nob̾ futuroꝵ timore re¬
seruemꝰ. Neq calciam̃ta. & plato

Expanded text:
ene describit justum esse, qui excutit manus suas ab omni munere . Et bene adjunxit, ab omni; quia aliud munus est ab obsequio, id est, a subjectione indebite expensa; aliud a manu, quod est pecunia; aliud a lingua, quod est favor. Nolite possidere aurum, neque argentum neque pecuniam in zonis vestris, non peram in via, neque panem, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam. Dignus est enim mercenarius cibo suo. Si possiderent aurum apostoli, crederentur non causa salutis hominum, sed causa lucri praedicare. Non peram in via. HIERON. Hinc arguit philosophos, qui vulgo appellantur bactroperitae, quod contemptores saeculi et omnia pro nihilo ducentes, cellarium secum vehant. Neque duas tunicas. Non hoc dicit, ut in Scythiae frigore quis una tunica contentus esse debeat; sed quo in tunica vestimentum intelligamus, ne alio vestiti, aliud nobis futurorum timore reservemus. Neque calceamenta. Et Plato
Abbreviated transcription (Latin):
Ostendit itaq quid post p̃dicationẽ
seqͣt᷑. Ad fidẽ xp̃i totꝰ orbis contͣ se
diuisus ẽ. qr unaqueq domꝰ ⁊ infide¬
les habuit ⁊ credentes. Unde bellũ
tibus edificare turrẽ. qr ds̃ linguaᷤᷤ
eoꝵ diuiserit. Unde dd̾. Dissipa gẽ¬
tes que bella uolunt. hinc ysaias
Eece dñs ascendet super nubẽ le
uẽ ⁊ ingrediet᷑ egyptũ.⁊ mouebũ¬

Expanded text:
quid post praedicationem sequatur. Ad fidem Christi totus orbis contra se divisus est, quia unaquaeque domus et infideles habuit et credentes. Unde bellum tibus aedificare turrim, quia Deus linguas eorum diviserit . Unde David: Dissipa gentes quae bella volunt . Hinc Isaias: Ecce Dominus ascendet super nubem, et ingredietur Aegyptu
Abbreviated transcription (Latin):
mam suã ꝓpt̃ me: inueniet eã. Qi
inuenit animã tẽporalit̃ saluare¬
uolens. negando me: et̃nalit̃ ꝑdet
eam. Et qui omiã post ponens amo¬
ri meo paratꝰ ẽ. animã hic perde
ut ꝓ me mortẽ subeat tẽporalem
in futuro inueniet eã saluã esse.¬
recipit. ⁊ qui me recipit. recipit¬

Expanded text:
uam propter me, inveniet eam. Qui invenit animam suam, temporaliter salvare negando me, aeternaliter perdet eam. Et qui omnia postponens amori meo, paratus est animam hic perdere, ut pro me mortem subeat temporalem, in futuro inveniet eam salvam esse.recipit
Abbreviated transcription (Latin):
gauerit me corã hoĩb .R. ⁊
confessus me fuerit in generatiõe
ista adultera.⁊ peccatrice.M. ne
rit in głapatͥs sui. cũ angłis scĩs.
Qͥ coram hominibꝰ ubi ꝓdesse debet
mei noĩs c̃fessio negauerit me dm̃
uł hoĩem ẽẽ. ⁊ ego corã patre meo
⁊ angelis negabo eũ. id est ñ mani¬
festabo ei patrẽ neq me. in mai es¬
tate patͥs. Qͥ fuerit cõfusus. id est
habens me confusũ. uł confusus. id
ẽ. confundens scilicet erubeseens fi¬
lius hoĩs confundet᷑. idẽ. habebit᷑
confundens eũ. Uł passiuũ accipit᷑
pro actuo. confundet᷑. id ẽ c̃fundet
eũ. ⁊ qiͣ erubescens de illiꝰ p̃sentia ex¬
cludet eũ a gła. Pat̃ in celis ẽ. hoc ẽ
in consortio scõꝵ. Sunt qͥ dicunt
nos ñ erubescimꝰ dm̃ cõfiteri. s ad
ꝓbationẽ fidi. ñ sufficit uox ꝓfessi¬
onis xpĩane. dũ dedignant᷑ inuri

Expanded text:
gaverit me coram hominibus, R. et gaverit me coram hominibus, R. et confusus me fuerit in generatione ista adultera et peccatrice, M. nerit in gloria Patris sui cum angelis sanctis. Qui coram hominibus, ubi prodesse debet mei nominis confessio, negaverit me Deum vel hominem esse, et ego coram Patre meo et angelis negabo eum, id est, non manifestabo ei Patrem, neque me in majestate Patris. Qui fuerit confhabens me confusum; vel confusus, id est, confundens scilicet erubescens, Filius hominis, confundetur, id est habebitur confundens eum. Vel passivum accipitur pro adjectivo. Confundetur, id est, confundet eum et quasi erubescens de illius praesentia, excludet eum a gloria. Pater in coelis est, hoc est, in consortio sanctorum. Sunt qui dicunt, nos non erubescimus Deum confiteri, sed ad probationem fidei non sufficit vox professionis Christianae, dum dedigna
Abbreviated transcription (Latin):
puluerẽ.⁊ artifex eã uellet reparare
ñ quereret quȩ particła. cui m̃bro
statue redderetur. dũ tam̃ totã re¬
ficeret ex eo unde constiterat. ita
ds̃ mirabilit̾ de mat̾ia carnis nr̃e
nos restituet. Nec attinebit ad re¬
dintegritatẽ. utrũ capilli ad capil¬
los.⁊ ungues ad ungues redeant.
dum solũmodo dĩ ꝓuidentia decen¬
ter restituam᷑. Nolite gͦ timere.
multis passeribus meliores estis
uos. Lucas. Multis passeribꝰ plu¬
ris estis. hoc est maioris apud dm̃
dignitatis. Oĩs gͦ qui confitebitur
me corã hõibꝰ. confitebor ⁊ ego eũ
corã patre meo qͥ in cęlis est: ⁊ corã
angelis eius. Qͥa ñ sunt timendi
tortores carnis. ergo confitemini
me. Oĩs enĩ qͥ me cõfitet᷑ corã hoĩbꝰ
idẽ. ñ solũ cordis fide. ⁊ ore ⁊ oꝑe
ñ recusans scilicet mori ꝓ me: eti¬
am ego confitebor eũ in conspectu
suꝑne ciuitatis. ȩt̃niq regis ac ui¬

Expanded text:
pulverem, et artifex eam vellet reparare, pulverem, et artifex eam vellet reparare, non quaereret quae particula cui membro statuae redderetur, dum tamen totam reficeret ex eo unde constiterat; ita Deus mirabiliter de materia carnis nostrae nos restituet. Nec attinebit ad integritatem, utrum capilli ad capillos, et ungues ad ungues redeant, dum solummodo Dei providentia decenter restituamur. Nolite ergo timere, multis passeribus meliores estis vos. Lucas: Multis passeribus pluris estis , hoc est, majoris apud Deum dignitatis. Omnis ergo qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est, L. et coram angelis ejus. Quia non sunt timendi tortores carnis, ergo confitemini me. Omnis enim qui me confitetur coram hominibus, id est, non solum cordis fide, sed ore et opere, non recusans scilicet mori pro me; et ego confitebor eum in conspectu supernae civitatis, aeternique regis ac ju
Abbreviated transcription (Latin):
ucas.⁊ unꝰ ñ est in obliuione co¬
ram dõ. Si ñ morit᷑ passer sine dĩ
dunt᷑. Dipondiꝰ genus ẽ. pondis le¬
uissimi. ex duobꝰ assibꝰ cõpositi. Qd̾
aut̃ in numeris ẽ unꝰ. hoc in ponde¬
ribꝰ as. & qd̾ duo. hoc dipondiꝰ. Ur̃i
aut̃ ⁊ capilli capitis. om̃s numera¬
ti st̃. Ut de massa corporis taceam
minime etiã particule. dĩ ꝓuiden¬
tia cõseruantur. Non actu cõputa¬
tionis. s facilitate agnitionis sunt
omiã dõ numerata. id est cognita
⁊ bene numerata dicunt᷑. que ser¬
uat. qr que uolumꝰ seruare: nume¬
ramus. hic derident nos negantes
resurrectionẽ qͣsi nos materiã quȩ
fit cadauer aĩa discedente ita diçamꝰ
reparandã. ut ea quȩ dilabunt᷑. ⁊¬
in alias spẽs uertunt᷑ ad easdẽ corpo¬
ris partes ubi fuerunt redire neces
se sit. Alioqͥn si capillus reddit. qd̾
crebra tonsura detͣxit ⁊ unguibꝰ: in¬
decens occurrit resurrectio. S quẽ¬
admodũ si statua metalli cont̾etur in

Expanded text:
us non est in oblivione coram Deo . Si non moritur passer sine Dei duntur. Dipondius, genus est ponderis levissimi, ex duobus assibus compositi. Quod autem in numeris est unus, hoc in ponderibus as; et quod duo, hoc dipondius. Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt. Ut de massa corporis taceam, minimae etiam particulae Dei providentia conservantur. Non actu computationis, sed facilitate cognitionis sunt omnia Deo numerata, id est, cognita: et bene numerata dicuntur quae servat, quia quae volumus servare, numeramus. Hic derident nos negantes resurrectionem, quasi nos materiam, quae fit cadaver anima discedente, ita dicamus reparandam, ut ea quae dilabuntur, et in alias species vertuntur, ad easdem corporis partse sit. Alioquin si capillus redit, qcrebra tonsura detraxit, et unguibus, indecens occurrit resurrectio. Sed quemadmodum si statua metalli contereretur in
Abbreviated transcription (Latin):
te ferre religioni. In cantico legit᷑
ordinate in me caritatẽ. Rectus or¬
do ẽ. post dm̃ amare patrẽ. ⁊ ami¬
cos. Si aut̃ necessitas uenerit. ut
utrumq seruari ñ possit. odiũ in
suos. pietas est in dm̃. Erucẽ dicit
arborem fide. Crux a cruciatu đr.¬

Expanded text:
teferre religioni. In cantico legitur: Ordinavit in me charitatem . Rectus ordo est, post Deum amare patrem et amicos. Si autem necessitas exigit ut utrumque servari non possit, odium in suos, pietas est in Deum. Crucem dicit ardorem fidei. Crux a cruciatu
Abbreviated transcription (Latin):
ne funderetur ibi sanguis innoxiꝰ
labente aliquo. in p̃ceps ruente.
ico autẽ uobis amcis meis. L.
Nolite timere eos qui oc¬
cidunt corpꝰ. aĩam aut̃ ñ possunt
occidere. s potiꝰ timete eũ qͥ potest.
⁊ ammã ⁊ corpꝰ ꝑdere in gehennã.
Amici di uocant᷑. qͥ nil terrenum
cupiunt. Duo sunt gen̾a ꝑsecutoꝵ.
unũ palã sementiũ. alterũ ficte
blandientiũ. qd̾ ꝑtinet ad ypocͥsi
phariseoꝵ. Utrũq p̃cipit dñs ñ ti¬
meri. qr ñ hnt potestatẽ in aĩas
iustoꝵ. Tunore mundi expulso.
seruite d̾no tuuore gehenne. donec
illũ caritas foras mittat. ꝑmanen¬
te casto timore. idẽ. reuerentia si¬
ne fine do exhibenda. Dupplicẽ aut̃
ẽẽ gehennã ignis ⁊ frigoris. in iob
plenissime legimꝰ. Nonne duo pas¬
seres asse ueneunt.⁊ unꝰ ex illis nõ

Expanded text:
ne funderetur ibi sanguis innoxius, ne funderetur ibi sanguis innoxius, labente aliquo et in praeceps ruente. L. Dico autem vobis amicis meis: M. Nolite timere eos qui occoccidere; sed potius timete eum qui potest et animam et corpus perdere in gehennam. Amici Dei vocantur, qui nil terrenum cupiunt. Duo sunt genera persecutorum, unum palam saevientium, alterum ficte blandientium, quod pertinet ad hypocrisin Pharisaeorum. Utrumque praecepit Dominus non timeri, quia non habent potestatem in animas justorum. Timore mundi expulso, servite Domino timore gehennae, donec illum charitas foras mittat, permanente casto timore, id est, reverentia sine fine Deo exhibenda. Duplicem autem esse gehennam ignis et frigoris, in Job plenissime legimus . Nonne duo passeres asse ven
Abbreviated transcription (Latin):
Sensus est. Nolite timere ꝑsecuto¬
rũ seuitiã. neq emulemini simu¬
latores. qr ueniet dies uidieii. in
strabit᷑. F ixa igit᷑ mente retinete
illũ retributionis diẽ. qͦ illumina¬
bit ds̃ abscondita tenebraꝵ ⁊ ma¬
nifestabit cogitationes cordium.
Tunc enĩ ⁊ uobis a dõ laus: ⁊ aduer¬
sariis ueritatis. pena manet ȩt̾na.
Oꝑtũ ꝑtinet ad cogitationes. oc¬
uod dico uob̃ in tenebris. dici¬
de in lumine.⁊ qd̾ in aure au¬
ditis: p̃dicate suꝑ tecta. In tene¬
bris. idẽ. in misterio. uł dũ adhuc
in timore estis. Predicate in lumi¬
ne. idẽ aꝑte cũ fiducia ueritatis
accepto spũ scõ. Qd̃ auditis in au¬
re. id est in secreto suꝑ tecta. hoc ẽ.
constant̃ ⁊ publice predicate. cal¬
cato carnis domicilio. Iuxta mo
solent in tectis residere. Non enĩ
tecta nr̃o more culminibꝰ. sublima¬
ta faciunt. s plano scemate eqͣlia
Unde lex p̃cepit. ut qͥ domũ edifi¬
caret: murũ tecti poneret in giro

Expanded text:
Sensus est. Nolite timere persecutorum saevitiam, neque aemulemini simulatores, quia veniet dies judicii, in strabitur. BEDA. Fixa igitur mente retinete illum retributionis diem, quo illuminabit Deus abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordium. Tunc enim et vos a Deo laus, et adversarios veritatis poena manet aeterna. Apertum pertinet ad cogitationes, ocuod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. In tenebris, id est, in mysterio, vel dum adhuc in timore estis. Praedicate in lumine, id est, aperte cum fiducia veritatis accepto Spiritu sancto. Quod auditis in aure, id est, in secreto, super tecta, hoc est, constanter et publice praedicate, calcato carnis domicilio. Juxta morsolent in textis residere. BEDA. Non enim tecta nostro more culminibus sublimata faciunt, sed plano schemate aequalia. Unde lex praecepit ut qui domum aedificaret murum tecti poneret in gyro,
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ aduersus patrẽ suũ. ⁊ filiã
aduersus matrẽ suã. ⁊ nurũ adu̾s
socrũ suã. ⁊ inimici hoĩs domesti¬
ci eiꝰ. In duo ⁊ in tres. significat cõ¬
tra duo. ⁊ contͣ tres. Quȩ mat̾ est
filii socrus ẽ uxoris eiꝰ ⁊ sic eadẽ cõ¬
tra filiã suã.⁊ contͣ nurũ est diui¬
sa. Allegorice tria ad eos qͥ fidem
tͥnitatis seruant. ꝑtinent. duo il
congrunt. qͥ ad fidei integͥtatẽ ñ
ꝑueniunt. Bomi gͦ contͣria malis
⁊ mali contͣria bonis sentiendo.
atq agendo. ad inuicẽ diuidunt᷑
Pat̃ nr̃ erat diabolꝰ. qr eũ mmuita¬
bam. s uenit gladiꝰ uerbi dĩ. qui
nos ab illo separauit.⁊ ostendit al¬
terũ patrẽ qui in celis ẽ. Mat̃ si¬
nagoga ẽ. cuiꝰ filia pͥmitiua eccła

Expanded text:
filiam adversus matrem suam, et nurum adversus socrum suam, inimici hominis domestici ejus. In duo et in tres, significat, contra duos et contra tres. Quae mater est filii, socrus est uxoris ejus, et sic eadem contra filiam suam nurum est divisa. Allegorice tria ad eos qui fidem Trinitatis servant, pertinent: duo illis congruunt, qui ad fidei integritatem non perveniunt. Boni ergo contraria malis, et mali contraria bonis sentiendo atque agendo, ab invicem dividuntur. Pater noster erat diabolus, quia eum imitabamur; sed venit gladius verbi Dei, qui nos ab illo separavit, et ostendit alterum patrem, qui in coelis est. Mater Synagoga est, cujus filia primitiva Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
tis eos. Beelebub ydolũ est
acharon. quod uocat᷑ in regum uo¬
lumine idolũ musce. Tebub enĩ dr̃
musca que inmundiciã significat
tas muscaꝵ polluebat sacrificium.
Seipsũ dicit patrẽ familias. id est

Expanded text:
IERON. Beelzebub idolum est Accaron, quod vocatur in Regum volumine idolum muscae. Zebub enim dicitur musca, quae immunditiam significat.itas muscarum polluebat sacrificium. Seipsum dicit patrem familias, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
cipit. recipit dm̃. hoc dicit. ne
apłoꝵ susceptio uił habeat᷑: his a
quibꝰ supͣ dixit debere: stipendia¬
suscipere.

Expanded text:
cipit, recipit Deum. Hoc dicit, ne apostolorum susceptio vilis habeatur his, a quibus supra dixit debere stipendiasuscipere.
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit aũt ei philippꝰ. Ducentorũ
denarioꝵ panes n sufficiunt eis. ut unꝰ¬
quisq modicũ quid accipiat. Ret
dicit eis. Quot panes habetis: A Dicit
ei unus ex discipłis eius andreas fr̃ sy
monis petri. Est puer unus hic qui ht̃
qͥnq panes hordeacios iduos pisces.

Expanded text:
Respondit ei Philippus: Ducentorum Respondit ei Philippus: Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat. R. Et dicit eis: Quot panes habetis? A. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri: Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos
Abbreviated transcription (Latin):
illi. dimitte turbas. ut euntes inca¬
stella uillasq que circa st̃ diu̾tant ⁊ in¬
ueniant escas. quia hic indesertolocosu¬
tib se ñ hr̃e magnitudo signi notior fiat.
simul insinuians quia cotidie ꝑeossu¬
mꝰ pascendi. Quidem̃ agunt petrus et
paulus ꝑ epłas. uisiut m̃tes nr̃as alim̃¬
tis celestib pascant: In uesꝑe turbasre¬
ficit: quia uł fine scłi ꝓpinqͣnte. ułcũ
incipit. s pͥꝰ ꝑremissionẽ pecc̃oꝵ uuln̾i¬
bus medicina tribuit᷑. ⁊ pꝰea m̃sȩ celestis
alimonia expendit᷑. Non ẽ igͥ necesse
ut queramꝰ escas inuillis ⁊ castellis. hoc
ẽ. ut deseramꝰ panẽ uite. ptiostudiri la¬
borisem̃tes philosophoꝵ doctnas suis ra¬
tionib munitas. quarũ pastu delecte¬
mur. Quod aũt discipłi desertũ dicunt¬
ẽe locum. figurat uideos murmuranteᷤᷤ
de conu̾sione gentiũ. Hinc ysaias in eoꝵ
uoce. Eccegentes quasi stilla situlȩ. Item
Om̃s gc̃s quasiñ sint sic st̃ coram eo. A

Expanded text:
illi: Dimitte turbas, ut euntes in castella, villas que quae circa sunt, divertant, et inveniant escas, quia hic in deserto loco sutibus se non habere, magnitudo signi notior fiat, simul insinuans quia quotidie per eos sumus pascendi. Quid enim agunt Petrus et Paulus per Epistolas, nisi ut mentes nostras alimentis coelestibus pascant? In vespere turbas reficit, quia vel fine saeculi propinquante, vel cum incipit; sed prius per remissionem peccatorum vulneribus medicina tribuitur, et postea mensae coelestis alimonia expenditur. Non est igitur necesse ut quaeramus escas in villis et castellis, hoc est, ne deseramus panem vitae, pretio studii et laboris ementes philosophorum doctrinas suis rationibus munitas, quarum pastu delectemur. Quod autem discipuli desertum esse dicunt locum, figurat Judaeos murmurantes de conversione gentium. Hinc Isaias in eorum voce: Ecce gentes quasi stilla situlae . Item: Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo . A.
Abbreviated transcription (Latin):
raheł regebat᷑. ut ꝑeas consilioꝵ modam̃
acciꝑet. Quib intͣ turbas fluctuantis scłi
more pisciũ quassatis nec deficientibus.
tans ẽ ppłs ille puerił in sensu. nec man¬
ducans que quasi onus clausa portabat
nec alios pascens. Un sequit᷑. S hec quid
st̃ int̃ tantos: Ac si dicat᷑. ꝑ multis alim̃¬
ta sp̃ualia petituris supͣ om̃em sensum
corꝑis. om̃emq lictam. quid ꝑdest litt̃a
uetus: Quia carnalit sapiebant ⁊ in spe
carnali quiescebant. quib lex tp̃ralia
ꝓmiserat. p̃cipit᷑ eissupra uiride fenũ ia¬
cere. Om̃is eni caro fenũ. ⁊ claritas homi
nis sicut flos feni. Discumbit gͦ suꝑ fenũ
qui carne suã calcat. ⁊ flores illius quasi
arens fenũ cont̾it: scłi uoluptates sibi su¬
biciens. Diu̾si discubitꝰ conuiuantiũ. di¬
u̾sos signant conuentꝰ eccłarũ. Quinqͣge¬
i aũt discumbt qui adhuc inpeniten¬
tia positi. auditũ ũbi ꝑcipiunt. Nã qͥn¬

Expanded text:
rael regebatur, ut per eas consiliorum moderamen rael regebatur, ut per eas consiliorum moderamen accipiat. Quibus inter turbas fluctuantis saeculi more piscium quassatis nec deficientibus, tans est populus ille puerilis in sensu, nec manducans, quae quasi onus clausa portabat, nec alios pascens. Unde sequitur: Sed haec quid  inter tantos? » Ac si dicatur: Permultis alimenta petituris supra omnem sensum corporis, omnemque litteram, quid prodest littera vetus? Quia carnaliter sapiebant et in spe carnali quiescebant, quibus lex temporalia promiserat, praecipitur super viride fenum jacere: « Omnis enim caro fenum, et cnis sicut flos feni . Discumbit ergo super fenum qui carnem suam calcat, et flores illius quasi arens fenum conterit, saeculi voluptates sibi subjiciens. Diversi discubitus convivantium, diversos signant conventus Ecclesiarum. Quinquageni autem discumbunt, qui adhuc in poenitentia positi, auditum verbum percipiunt. Nam qu
Abbreviated transcription (Latin):
e. quod dñs pꝰ resurrõne ait. Oportebat
impleriomna que seriptasunt in le
ge moysr⁊ ꝓpħis ⁊ psalmis de me. Hic
quoq p̃cipiens sibi afferri panes ⁊pis¬
ces mistice p̾cipit intellectum testam̃ti
uet̾is ad sȩ referri. Bene aut ꝑaquatilia
figurant᷑ ꝓpħantes de nr̃o euo. inquo
ppłs fidelũ sine aquis baptismiuiu̾e
rudibus auditorib quasi grossiora cõ¬
mittenda st̃ p̃cepta. Animalis eñi hõ
ꝓuirib dona tribuens. ⁊ semꝑad ꝑfec¬
tiora ꝓuocans: pͥmo quinq panib qͥnq
milia reficit scdo.Uii. panib qͣtuor ho¬
minum milia: tc̃io discipulis suȩcarnis
⁊ sanguinis mist̾ium credit. adultimũ
quia aduetus testam̃tũ ꝑtinebant. ⁊ sic̃
uix ꝑuenit᷑ ad medullam ordei. ita uetꝰ
testam̃tũ uestitur tegmine carnalium
s satiat cũ intus ꝑuenit᷑. Duo aut pisces
qui saporem pamdabant suauem. st̃
due ꝑsone sac̾dotis ⁊ regis quib ppłs is¬

Expanded text:
est quod Dominus post resurrectionem ait: « Oportebat est quod Dominus post resurrectionem ait: « Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in  prophetis et psalmis de me . » Hic quoque praecipiens sibi afferri panes et pisces, mystice praecepit intellectum Testamenti Veteris ad se referri. Bene autem per aquatilia figurantur prophetantes de nostro aevo, in quo populus fidelium sine aquis baptismi viverrudibus auditoribus quasi grosciora committenda sunt praecepta. Animalis enim homo uis dona tribuens, et semper ad perfectiora provocans primo quinque panibus quinque millia reficit; secundo, septem panibus quatuor hominum millia; tertio discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit; ad ultimum quia ad Vetus Testamentum pertinebant; et sicut vix pervenitur ad medullam hordei, ita Vetus Testamentum vestitur tegmine carnalium; sed satiat, cum intus pervenitur. Duo autem pisces qui saporem pani dabant suavem, sunt duae personae sacerdotis et regis, quibus populus Is
Abbreviated transcription (Latin):
largiri escas eadem benigna potestate
quagratis redim̃do sanat. Puer ferenꝰ
panescum piscib unus de discipłis fu¬
it. uł forte aliquis de turba. Quod autẽ
philippꝰuł andreas singłarit dicit apt̾
ioħm. hoc alii euangłiste discipłos plu¬
ralit dixisse refer̃t. intelligentes unii pro
ceterisloqui. uł ponentes pluralẽ nũm
ꝓsingłari. Contub̾ma intellige diu̾sas
hominũ societates qui de diũsisuillis
uenerant: iuxta quod milites in eodẽ
tab̾nacło societate habentes. dici solent
contub̾nales. Quinq panesst̃ qͥnq libri
moysi. quia moꝑib legis tanquã ex pa¬
ne erat uita. ꝑlegem eñĩ diuine et̾nita¬
tis cognitio. mundi creatio. cursus la¬
bentis scłi ⁊ uera dõ seruiendi religio
humano gñi innotuit. In duob autẽ
pantes aust̾um saporem legis: quia eru¬
ditum in lege dĩppłm de ꝓmissione
dnice incarnationis. ⁊ noue gr̃e dulce¬
dine pascebant. quasi in uirtute aque
spemconfouentes humanȩ uite. Hinc

Expanded text:
largiri escas eadem benigna potestate, qua gratis redimendo sanat. Puer ferens panes cum piscibus, unus de discipulis suis, vel forte aliquis de turba. Quod autem Philippus vel Andreas singulariter dicit apud Joannem, hoc alii evangelistae discipulos pluraliter dixisse referunt, intelligentes unum prae caeteris loqui vel ponentes pluralem numerum pro singulari. Contubernia intellige diversas hominum societates, qui de diversis villis venerant, juxta quod milites in eodem tabernaculo societatem habentes dici solent contubernales. Quinque panes sunt quinque libri Moysi, quia in opibus legis tanquam ex pane erat vita. Per legem enim divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio, cursus labentis saeculi, et vera Deo serviendi religio humano generi innotuit. In duobus pisciemperantes austerum saporem legis, quia eruditum in lege Dei populum de promissione Dominicae incarnationis novae gratiae dulcedine pascebant, quasi in virtute aquae spem confoventes humanae vitae. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
rat dñsa philippotemptans eũ quod
ioħs cõmemorat. undeescas dariposset
turbis. Et eniquia ignorantia ppłi erat
in lege. quã dui eni legitur moyses ue
strabat. Eadẽ qͥꝓpe simplicitate qua
philippus loquitur ⁊ andreas. s dñs
ostendit gratuitas credenti ppło se

Expanded text:
rat Dominus a Philippo, tentans eum, quod Joannes commemorat, unde esca dari posset turbis. Etenim quia ignorantia populi erat in lege, quandiu enim legitur Moyses, vestrabat. Eadem quippe simplicitate qua Philippus, loquitur et Andreas, sed Dominus ostendit gratuitas credenti populo se
Abbreviated transcription (Latin):
tur. obmutescit dũ loquitur. mancus
fit dũ manũ erigit. incuruatur dũ
erigit᷑. ydropicusfit dũ concupiscit.
claudus dũ ꝓgreditur. Lepra suffun¬
ditur dum nudatur. demone imple¬
tur dum diuinitatẽ appetit. morit᷑
morte dum audacter excusat. Patri
imponi. Semꝑ aturbulentis cogitati¬
onib. ⁊ actis inordinatis. sermonibꝰq
incompositis qͣi de turba educit᷑. qui
sanarimetur. Digiti qui in auresmit¬
ex patre que soluit labia humanige¬
neris ut dicat. Credo indm̃ patrẽ & ce¬
tera. Suspiciens in celũ ingemuit .i.
gem̾e nos docuit.⁊ incȩlĩ thesaurum
nri cordiserig̾e. quod pꝰ cõpunctionẽ
a friuola leticia carnis purgat᷑ ut dr̃:
Rugiebã agemitu cordismei. Aꝑiunt᷑
aures ad ymnos. ⁊ cantica ⁊ ꝑsalmos. Sol¬
uitur lingua ut eructet u̾bũbonum
oon posst mine nec u̾b̾a cohib̾e. Unde

Expanded text:
tur; obmutescit, dum loquitur; mancus tur; obmutescit, dum loquitur; mancus fit, dum manum erigit; incurvatur, dum erigitur; hydropicus fit, dum concupiscit; claudus, dum progreditur; lepra suffunditur, dum nudatur; daemone impletur, dum divinitatem appetit; moritur morte, dum audacter excusat. Patriaimponi. Semper a turbulentis cogitationibus et actis inordinatis sermonibusque incompositis quasi de turba deducitur qui sanari meretur. Digiti qui in aures mitex Patre, quae solvit labia humani generis, ut dicat: Credo in Deum Patrem, etc. « Suspiciens in coelum ingemuit » , id est gemere nos docuit, et in coelum thesaurum nostri cordis erigere, quod post compunctionem a frivola laetitia carnis purgatur, ut dicitur: « Rugiebam a gemitu cordis mei . » Aperiuntur aures ad hymnos et cantica, et psalmos. Solvitur lingua, ut eructet verbum bonum, quod non possunt minae nec verba cohibere. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tinus seleuciale famule dĩ in ea epła
Lectis litt̾is tuis: de salute nr̃a. Utrũ¬
q de dño scriptũ est :i qr baptira¬
bat s discipuli eius ut intelligeremꝰ
⁊ ipsum quidẽ baptizasse p̃sentia
sius enĩ erat baptismi sac̃mentum¬
Reliquit dominus uideã. in qua
pharisei increduli quoꝵ consilio io¬
hannes tͣditus ẽ. qͥ etiam cogitabat
eũ ꝑseqͥ ꝓpt̾ baptisma ipsiꝰ qd̾ crescebat. ⁊
qr ꝑdoctrinã eiꝰ legẽ in telligebant eua¬
euari. Paucis itaq de uidaico ppło
electis reliquit incredulos legis lit
teram sequentes. quȩ neminẽ ad ꝑ¬
fectum duxit: ⁊ abiit in galileam
idest in spũalẽ ipsius littere intel¬

Expanded text:
tinus Seleucianae famulae Dei in ea epistola: Lectis litteris tuis de salute vestra, utrumque de Domino scriptum est, et quia baptizabat sed discipuli eius, ut intellegeremus et ipsum quidem baptizasse praesentisius enim erat baptismi sacramentumReliquit Dominus Judaeam, in qua Pharisaei increduli, quorum consilio Joannes captus est, qui etiam cogitabant eum persequi propter baptisma ipsius quod crescebat, et quia per doctrinam ejus, legem intelligebant evacuari. Paucis itaque de Judaico populo electis, reteram sequentes, quae neminem ad perfectum ducit. Et abiit in Galilaeam, id est in spiritualem ipsius litterae intel
Abbreviated transcription (Latin):
monium. in decẽ numeros ordinauit
sic̃ in greco habentur exp̃ssimus. Qs
cum legeris similitudines eũ głistarũ
⁊ singularitates scire ualebis.
N canone primo concordant omne.
In quinto duo. matheus. Luca.
In sexto duo. matheus. marchue.
In septimo duo.matħs. iohanne
In octauo duo marchus lucae
Innono duo. lucas. iohanne.
In decimo propria sunt uniusciuusq
ingulis uerolibris
euangelii ab uno mncipinens us¬
q ad finẽ libroꝵ dispar numerus in¬
crescit. Hic ngro colore scriptus. sub
prior numerus. in qͦ sit canone reqͥ¬
rendꝰ. Cum gͥ aꝑto codice capitulum
scire uolueris cuiꝰ canonis sit: ex sub¬
iecto numero doceberis.⁊ recurrens
ad uolumina singuloꝵ. repperies in
quib uł eadẽ uł uicina dixerunt.
huc usq ieronimus.

Expanded text:
monium, in decem numeros ordinavit, monium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur expressimus. Quos cum legeris, similitudines evangelistarum et singularitates scire valebis. In canone primo concordant omnes.In quinto, duo: Matthaeus, Lucas. In sexto, duo: Matthaeus, Marcus. In septimo, duo: Matthaeus, Joannes. In octavo, duo: Marcus, Lucas. In nono, duo: Lucas, Joannes. In decimo propria sunt uniuscujusque. Singulis vero libris Evangelii, ab uno incipiens usque ad finem librorum, dispar numerus increscit. Hic cifris expressus, sub prior numerus in quo sit canone requirendus. Cum igitur aperto codice capitulum scire volueris, cujus canonis sit, ex subjecto numero doceberis; et recurrens ad volumina singulorum, reperies in quibus vel eadem, vel vicina dixerunt. Hucusque Hieronymus.
Abbreviated transcription (Latin):
sitionib particulatĩ colligit᷑. uel einus¬
libet magistri sententiã. Cum enĩ scͥp¬
tũ sit spm̃ nolite extinguere. prophe¬
tias nolite sꝑnere. bene a quolib dic¬
ta. tamꝗͣ. ipsius scĩ sp̃s uerba studui
appon̾e. Claraitaq sentenciarũ po¬
sitio. in compositione uerboꝵ meri¬
to excusabit. Qͥd enĩ prodest ut be¬
atus ait augustinus clauẽ ẽẽ aureã
si aperire ñ ualeat. ⁊ quid eẽ eã ob ẽ.
ligneã. si bene aꝑiat: int̾pretationeᷤᷤ
quidẽ paucas int̃sermmꝰ. qr in fine oꝑiᷤᷤ
ordine alphabeti locabimꝰ om̃s ad
euangelium ꝑtinentes. ut in de lector
pro ut oportunitas dabit argum̃ta eli¬
ciat. Ait enĩ arator. Anomine sepe ui¬
demus argum̃ta tͣhi. dociuntaq ma¬
xima gigni. hic quoq notandũ censu¬
unus. qd̾ ait ieronimꝰ in p̃fatione ad
papã. damasium. Canones qͦs eusebiꝰ
cesariensis ep̃s alexandrinũ secutꝰ am¬

Expanded text:
sitionibus particulatim colligitur, vel cujussitionibus particulatim colligitur, vel cujuslibet magistri sententiam. Cum enim scriptum sit: Spiritum nolite exstinguere, prophetias nolite spernere : bene a quolibet dicta, tanquam ipsius Spiritus sancti verba, studui apponere. Clara itaque sententiarum positio, incompositionem verborum merito excusabit. Quid enim prodest, ut beatus ait Augustinus, clavem esse auream, si aperire non valeat? et quid obest eam esse ligneam, si bene aperiat? Interpretationes quidem paucas interserimus, quia in fine operis ordine alphabeti locabimus omnes ad Evangelium pertinentes, ut inde lector, prout opportunitas dabit, argumenta eliciat. Ait enim Arator: A nomine saepe videmus Argumenta trahi documentaque maxima gigni. Hic quoque notandum censuimus quod ait Hieronymus in praefatione ad papam Damasum: « Canones quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Am
Abbreviated transcription (Latin):
ot um facimus lectori qd̾ ex¬
positionis lucẽ sumpsimꝰa ie¬
ronimo. hilario. rabano. super ma¬
theum. Aieronimo & beda super
marchũ. In lucam uͦ: ab ambrosio ⁊
beda. In ioħem ab augustino.⁊ eiꝰ
abreuiatore albino. Insuꝑ etiã opus
illuminant. Augustinus de concor¬
dia euangłistarum. augustinus de
uerbis dñi. augustinus de questioni¬
b euangelii. omelie origenis. Grego
rii.crisostomi. ⁊ aliorum płimorum.
Ubi gͦ sentenciarũ incisiones. aliqͣn¬
tulum ꝓlixe st̃ expositoꝵ nomina
uł primas sillabas siue luteras affi¬
ximus in margine aut suꝑ sentenci¬
arum principia. ut uel sic disc̾nat᷑
que cuiꝰ auctoris sit sentencia. hoc
quidẽ rabanus. hoc ⁊ beda fecere po
potiora scõꝵ dicta suaui eloqͥo colli¬
gentes. uelut apes ad melhificandũ
duleissimos flores. Igitur .i. litt̾a lec¬
dam suꝑ lucã. in qͦ ambrosii expositio
claro sermone explicatur. Hos siqui¬
dem maxime sequti sumꝰ .m. uͦlitt̃a

Expanded text:
otum facimus lectori quod expositionis lucem sumpsimus ab Hieronymo, Hilario, Rabano, super Matthaeum; ab Hieronymo et Beda, super Marcum; in Lucam vero, ab Ambrosio et Beda; in Joannem, ab Augustino et ejus abbreviatore Albino. Insuper etiam opus illuminant Augustinus De concordia evangelistarum, Augustinus De verbis Domini, Augustinus De quaestionibus Evangelii, Homiliae Origenis, Grego. Ubi ergo sententiarum incisiones aliquantulum prolixae sunt, expositorum nomina vel primas syllabas sive litteras affiximus in margine, aut super sententiarum principia, ut vel sic discernatur quae cujus auctoris sit sententia. Hoc equidem Rabanus, hoc et Beda fecere, potiora sanctorum dicta suavi eloquio colligentes, velut apes ad mellificandum dulcissimos flores. Igitur H littera, lecdam super Lucam, in quo Ambrosii expositio claro sermone explicatur. Hos siquidem maxime secuti sumus. M vero litt
Abbreviated transcription (Latin):
De o dico nob. ne solel¬
liciti sitis aĩȩ ur̃e qͥd manducetis.
neq corpori ur̃o qͥd induaminii.
De carnali cibo ⁊ uestim̃to hoc ac¬
cipiendũ ẽ: qr de spũalibꝰ semꝑ de¬
bemꝰ eẽ solliciti. Labor exercendꝰ ẽ:
s sollicitudo est tollenda de carna¬
libus. Qͥdã addunt. neq quid biba¬
tis. Nonne anima plꝰ est ꝙͣ esca. &e
corpus plusꝗͣ uestimentũ: Sensꝰ est.
Qͥ prestitit maiora: prestabit. ⁊
minora. cẜ hac uita posuit aiãm ut

Expanded text:
eo dico vobis, nec solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. » De carnali cibo et vestimento hoc accipiendum est, quia de spiritualibus semper debemus esse solliciti. Labor exercendus, sed sollicitudo est tollenda, de carnalibus quidam addunt, neque quid bibatis. « Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? » Sensus est: Qui praestitit majora, praestabit et min
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Gentibꝰ nulla eura ẽ. de fu¬
turis. s p̃sentia querunt. Fi̾lioꝵ aut̃
est querere regnũ: ⁊ hȩc oĩa paterna
grã adicient᷑ etiam ñ querentibꝰ. ut
nec in p̃senti nec in futuro desit eis
subtrahunt᷑ ad ꝓbationẽ ẽ. si dantur
ad actionẽ gͣtiarũ. qr omĩa cooꝑant᷑
in bonũ. Scit enĩ cęlestis medicꝰ qͥd
nobis daturꝰ ẽ. ad cõsolationẽ. qͥd uͦ
subtͣcturus ad exercitationẽ. Non
enĩ hõ uim̃to suo cibaria sine cau¬
sa detͣhit. Cũ dixit pͥmũ querite reg
nũ significauit tẽporale posterius
querendũ: non tempore s dignita¬
te. Illd̾ tamꝗͣ bonũ. hoc tanquam
benefacere debeamꝰ. licet sint neces
aliud aliqͥd queritur. uilius est quã
id ꝓpt̾̃ qd̾ querit᷑. Non õs ꝓpt̃ salutẽ
eccłȩ ministͣnt. s ꝓpt̃ temporalia

Expanded text:
. Gentibus nulla cura est de futuris, sed praesentia quaerunt; filiorum autem est quaerere regnum, et haec omnia paterna gratia adjicientur etiam non quaerentibus, ut nec in praesenti, nec in futuro desit eis subtrahantur, ad probationem est; si addantur, ad actionem gratiarum, quia omnia cooperantur in bonum. Scit enim coelestis medicus, quid nobis daturus est ad consolationem, quid vero subtracturus ad exercitationem. Non enim homo jumento suo cibaria sine causa detrahit. Cum dixit, primum quaerite regnum Dei, significavit temporale posterius quaerendum, non tempore, sed dignitate. Illud tanquam bonum, hoc tanquam benefacere debeamus, licet sint necessaliud aliquid quaeritur, vilius est quam id propter quod quaeritur. Non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
liũ cogitare. Quoꝵ omĩum tep̃o¬
ralium noiẽ crastinũ : posuit dicenᷤ
Nolite solliciti ẽẽ de cͣstino: Non enĩ
dr̃ oͣstinus dies nisi in tẽpore. Noli¬
te gͦ solliciti eẽ in eͣstinum. Crastinꝰ
enim dies sollicitꝰ erit sibi ipse. Suf¬
ficit diei malicia sua. De psentibuᷤᷤ
concedit eẽ sollicitos ñ de futuris. Un
ris futurũ tempꝰ intelligit᷑ dicente
iacob. ⁊ exaudiet mecͣs ĩticia mea. ꝑ
diẽ intelligunt᷑ hoiẽs qͦrum dies ẽ. ut
mali st̃. Sensus gͦ est dies eͣstinꝰ. id ẽ
futuri tẽporis hoiẽs eẽ sollieiti sib.
Tu uͦ sis sollicitꝰ de te in p̃sentiarũ.
Sollicitus in supͣdictis. significat
anxietatẽ. Hic uͦ ꝓuidentiã. ꝗͣ futu¬
rũ tempꝰ afferet secũ ut cũ necesse
erit simi̾e aliquid tẽporale assit. qr
nouit dñs qͦ indigeamꝰ. Curã autẽ

Expanded text:
lium cogitare. Quorum omnium temporalium nomine Christianum posuit, dicens: « Nolite solliciti esse de crastino. » Non enim dicitur crastinus dies, nisi in tempore. Nolite ergo solliciti esse in crastinum. Crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse. « Sufficit diei malitia sua. » De praesentibus concedit esse sollicitos, non de futuris. Undris futurum tempus intelligitur, dicente Jacob: « Exaudiet me cras justitia mea . » Per diem intelliguntur homines quorum dies est, ut inus, id est futuri temporis, homines erunt solliciti sibi. Tu vero sis sollicitus de te in praesentiarum. Sollicitus in supradictis significat anxietatem; hic vero providentiam, quam futurum tempus afferet secum, ut cum necesse erit sumere aliquid temporale adsit, quia novit Deus quid indigemus. Curam autem
Abbreviated transcription (Latin):
unum odio habebit. ⁊ alterũ dili¬
get: aut unũ sustinebit. ⁊ alterũ
contẽpnet. Non potestis dõ serui¬
re ⁊ mammone. Idem opus diuer¬
se uoluntati dñoꝵ ñ conuenit. Mã¬
dit ut seruus. ⁊ ñ distribuit ut dñs
Mãmona apud hebreos: duutie di¬
cunt᷑. Punice aut̃ mãmon lucrũ dr̃¬

Expanded text:
t alterum diliget; aut unum sustinebit, et alterum contemnet. Non potestis Deo servire et mammonae. Idem opus diversae voluntati dominorum non convenit. Mamdit ut servus, et non distribuit ut Dominus. Mammona apud Hebraeos divitiae dicuntur. Punice autem mammon lucrum d
Abbreviated transcription (Latin):
Et alterũ diligit. idest dm. Qs enĩ
diligit diabolum: Patit᷑ tam̃ aliqͥs
eum. sicut qͥ in magna domo aliqͣ
alienȩ ancillȩ coniũctꝰ ꝓpt̃ cupidita¬
tẽ suam durã patit᷑ seruitutẽ etiã¬
si dñm ancille: ñ diligat. & alterũ
contempnet. Qͥs dm̃ potest odisse:
Contempnit aliqͥs tam̃ eũ. id est nõ
timet. cũ nimis securꝰ de eiꝰ miscd̾ia
p̃sumit. Unde uld̾. Fili. neadicias
peccatum suꝑ peccatũ.:⁊ dicas mise¬
ratio dĩ magna ẽ. Lucas ht̃ adhere¬
bit. ⁊ ubi matħs dic̃ sustinebit. Et
utrũq respic̃ ad diabolũ. cui male
acqͥrentes diuitias adherendo susti¬
nent illum.

Expanded text:
Et alterum diligit, id est, Deum. Quis enim diligit diabolum? Patitur tamen aliquis eum, sicut qui in magna domo aliqua alienae ancillae conjunctus, propter cupiditatem suam duram patitur servitutem, etiamsi Dominum ancillae non diligat. Et alterum contemnet. Quis Deum potest odisse? Contemnit tamen aliquis eum, id est, non timet, cum nimis securus de ejus misericordia praesumit. Unde illud: Fili, ne adjicias peccatum super peccatum: et dicas, miseratio Dei magna est . Lucas habet, adhaerebit, ubi Matthaeus dicit, sustinebit. Et utrumque respicit ad diabolum, cui male aquirentes divitias adhaerendo, sustinent illum.
Abbreviated transcription (Latin):
siccatũ fuerit. mittet᷑ in clibanũ. id
est maceruũ: habentẽ speciẽ cliba¬
ni. Modica fides est: quȩ nec de mi¬
nimis certa est. nedum ȩt̾na sꝑat.
Nolite gͦ sollicite eẽ dicentes quid mã¬
ducabimꝰ aut qͥd bibemꝰ. aut coope¬
riem᷑. Hȩc enĩ omĩa gentes inqͥrũt¬

Expanded text:
siccatum fuerit, mittetur in clibanum, id siccatum fuerit, mittetur in clibanum, id est, in acervum habentem speciem clibani. Modica fides est, quae nec de minimis certa est, nedum aeterna speret. Nolite ergo solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus? aut quid bibemus? aut quo operiem
Abbreviated transcription (Latin):
neq metunt. neq congregant in hor¬
rea. ⁊ pat̃ ur̃ cȩlestis pascit illa. Non¬
ne uos magis pluris estis illis: Hoc ad
litt̾am intelligendũ ẽ. Et dñs manifestȩ
omnẽ curã rerũ p̾sentium ad mouet
⁊ attonitos tantũ ẽẽ in speciȩ futiͦ do¬
cet. Rationale animal cui et̃nitas ꝑ¬
mittit᷑. plꝰ est ꝙͣ irrationale. Magis
pluris: hoc est multo pluris p̃cii estiᷤ
uos: quã uolatilia cęli aerii. Qͥ s aut̃
ur̃m cogitans potest adicere ad sta¬
turã suam cubitũ unũ: Si gͦ neq qd̾
muimũ ẽ. potestis. qͥd de cet̾is solli¬
citi estis: Et de uestimento qͥd solli¬
citi estis: Illi relinqͥte tegendi cor¬
minoribꝰ persuasio fit ad maiora. Di
tura textricũ potest floribꝰ cõpara¬
nũ agri qd̾ hodie ẽ. ⁊ cͣs in clibanũ
mittet᷑. ds̃ sic uestit: qͣntomagis
uos minime fidĩ: Uestit. idest
adornat ds̃ fenũ. hoc ẽ. herbas. &e
pulero colore ⁊ bono odore. qd̾ cũ de¬

Expanded text:
neque metunt, neque congregant in horrea, et Pater vester coelestis pascit ea: Nonne vos magis pluris estis illis? Hoc ad litteram intelligendum est, quia Dominus manifeste omnem curam rerum praesentium admonet, et attentos tantum esse in spe futuri docet. Rationale animal cui aeternitas promittitur plus est quam irrationale. « Magis pluris, » hoc est multo pluris pretii estis vos quam volatilia coeli aerii. « Quis autem vestrum cogitans potest adjicere ad staturam suminimum est potestis, quid de caeteris solliciti estis? et de vestimento quid solliciti estis? BEDA. Illi relinquite tegendi corminoribus persuasio fit ad majora. Dic regum, quae pictura textricum potest floribus comparanum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit: quanto magis vos minimae fidei? Vestit, id est, adornat Deus fenum, hoc est, herbas et pulchro colore et bono odore: quod cum de
Abbreviated transcription (Latin):
trena subleuatũ. Quare aũt spetialit
se ingalileã pcessurũ ⁊ ibi uidendũ p̃¬
dix̃. cũ neq ibi solũ. neq ibi pͥmũ uisꝰ
morte tͣnsmigͣnt aduitã. ⁊ in sp̃e suȩ
diuinitatis eũ contẽplantes sine fine
collaudant. Cui congruit reuelatio.

Expanded text:
 specialiter se in Galilaeam praecessurum, et ibi videndum praedixit, cum neque ibi solum, neque ibi primum visus morte transmigrant ad vitam. Et in specie suae divinitatis eum contemplantes, sine fine collaudant. Cui congruit revelatio;