comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne que mundus : nullomodo alius ÷ ds̃ p̃ter me qui formaui istum Plas tes
idoli iđ formatores idolorũ nichil sunt : sicut psalmista dicit. Similes illis
cultorib: suis indie ex aminis unius cuiusq: Plastes grecũ ÷ : dicitur for¬
mator siue compositor Ipsi plastes sunt testes coꝵ id ÷ id olorũ : quia non
uident neq intellegunt ut confundant᷑ suꝑ errore suo sub̵ ideo sunt testes:
Sicut enĩ psalmista dicit. aures habent & non audiunt : oculos habent &
non uident quia non ÷ spr̃ in eis. Quis formauit dm̃ & sculptile conflauit
adnichilũ : utile  ecce om̃s partiapesci: confundent᷑ : uidelic& & qui forma¬
uit & qui ad osauit Fabri enĩ sunt & omnib: ad sabricanda idola. Conueni¬
ent om̃s sub̵ fabricatores cultoresq: idolorũ indie iudicii : stabunt adiudici

Expanded text:
neque mundus, nullo modo alius est Deus praeter me qui formavi istum. « Plastes neque mundus, nullo modo alius est Deus praeter me qui formavi istum. « Plastes idoli, » id est formatores idolorum « nihil sunt, » sicut Psalmista dicit: « Similes illis cultoribus suis in die examinis uniuscujusque. Plastes Graecum est, et dicitur formator sive compositor. « Ipsi » plastes « sunt testes eorum, » id est idolorum, « quia non vident, neque intelligunt, ut confundantur » super errore suo, subaudis ideo sunt testes. Sic enim Psalmista dicit: Aures habent et non audient, oculos habent et non vident, quia non est spiritus in eis. « Quis formavit Deum, et sculptile conflavit ad nihil utile? « Ecce omnes participes ejus confundentur: » videlicet et qui formavit, et qui adoravit; « fabri enim sunt ex hominibus » ad fabricanda idola; « convenient omnes, » subaudis fabricatores cultoresque idolorum in die judicii « stabunt » ad judicium
Abbreviated transcription (Latin):
cultor sit Loquit᷑ contra idolorũ cultores : qui noluer̃ conuerti Quis similis mnai ÷
inidolis : uoc& ea quae non sunt tãquã ea quae sun & ordinẽ creaturarũ mearũ
& ponat mihi Ego creaui & nihilo omã cũ non essent : &ponat ille quo modo ordi¬
nata sunt Ex quo constitui populũ antiquũ : uentura & quȩ futura sunt annunti¬
ent eis Populũ antiquũ appellat uł omnegenus humanũ ab adã : uł populũ
is rabditicũ quẽ degit in abraham. Et ÷ sensus Ex quo constitiu populũ anti¬
quum a primo homine ut mihi seruir& uł is raheliticũ populũ ut mihi ess& po¬
pulus peculiaris : uentura & futura ad nuntiaui cis
futura : si sunt ueri dii adnuntient & illi similit̃ que futura sunt Moli te time¬
tiaui qđ idolũ nihil ÷ scd opus manuũ hominũ Vos estis tes tes me õ apłi mei :
quia egosũ dĩ uniuerse terrae. Nũ qiđ ÷ d̃ absq: me & formator ÷ neces se¬
est ut ostendat᷑ & alius mundus eẽ Sed quia non inuenietur neq: formator

Expanded text:
similis mei est » in idolis? « vocet » ea quae non sunt tanquam ea quae sunt « et ordinem » creaturarum mearum « exponat mihi; » ego creavi omnia cum non essent, « exponat » ille quomodo ordinata sunt: « ex quo constitui populum antiquum: ventura et quae futura sunt annuntient eis. » Populum antiquum appellat vel omne genus humanum ab Adam, vel populum Israeliticum, quem elegit in Abraham. Et est sensus: Ex quo constitui populum antiquum a primo homine, ut mihi serviret, vel Israeliticum populum, ut mihi esset populus peculiaris, ventura et futura annunfutura, si sunt veri dii, annuntient et ipsi similiter quae futura sunt. « Nolite timetiavi » quod idolum nihil est: sed opus manuum hominum: « vos estis testes mei, » o populi mei, quia ego sum Deus universae terrae, « nunquid est Deus absque me, est ut ostendatur et alius mundus esse. Sed quia non invenietur neque formator,
Abbreviated transcription (Latin):
in me Sed qđ dicit ab sq me nop ÷ saluator : tale ÷ acsi diceret in me est salua¬
tor filius uidelic& meus : ꝑ quẽ decreui saluare genus humanũ Et sicut unus
xp̃s dñs non aufert patri nedñs sit : sic unus ds̃ pat̃ saluator non aufert filio
nesit & ipse saluator Sic enĩ dicit filius in cuuãglio Sicut pat̾ quos uult uiuifi¬
cat : sic & filius quos uult uiuificat Quia sicut pat̃ hab& uitã insem& ipso : sic de¬

Expanded text:
e est salvator, Filius videlicet meus, per quem decrevi salvare genus humanum. Et sicut unus Christus Dominus non aufert Patri ne Dominus sit: sic unus Deus Pater salvator non aufert Filio ne sit et ipse salvator. Sic enim dicit Filius in Evangelio: « Sicut Pater quos vult vivificat, sic et Filius quos vult vivificat
Abbreviated transcription (Latin):
uator & ꝓtector coꝵ est Lic& enĩ corpore necarentur traditi diuersis & in¬
x quisitis tormentis : anima tamen in lesi ꝑuenerunt ad gaudia caelestis pa¬
na infinibus ciusdem regionis : dequa fuit regina saba quaeuenit afinib:
terre audire sapientiã salomonis. Quid ergo ꝑ athyopiã & saba nisi fines
uniuersi orbis intellegendi sunt ad quos p̃dicatio apłoꝵ ꝑuenit : In omnẽ inqiđ¬
terrã psalmista & iit sonus & in fines orbis terre uerba eoꝵ Propitiatio
ergo & iustitia apłoꝵ : salus istarũ & aliarũ regionũ fuit. Ex quo honorabi¬
Euntes in mundũ uniuersũ predicate euũ geliũ ꝓfecti predica uerunt ubiq
Quantos cũq poteritis conuertere ad fidẽ meã p̃dicatio ne urã & omnib gentib :

Expanded text:
ator et protector eorum est. Licet enim corpore necarentur traditi diversis et inexquisitis tormentis, anima tamen illaesi pervenerunt ad gaudia coelestis paest in finibus ejusdem regionis, de qua fuit regina Saba, quae venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Quid ergo per Aethiopiam et Saba, nisi fines universi orbis intelligendi sunt, ad quos praedicatio apostolorum pervenita exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . » Propitiatio ergo et justitia apostolorum salus istarum et aliarum regionum fuit. « Ex quo honorabi« Euntes in universum mundum praedicate Evangelium : » profecti praedicaverunt ubique Quantoscunque poteritis convertere ad fidem meam per praedicationem vestram ex
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid fecerunt illi nolentes agere paenitentiã : conuersis retror¬
sũ id ÷ in infidelitatẽ Post quã dñs ascendit ad caelos dimisit a pos¬
tolos in iudea ut p̃dicarent iudeos & baptitarent in nomine scẽ
trinitatis : deditq: eis spatiũ penitendi tempus xlannorum
Illi aut̃ non solũ in eũ credere nolucr̃ : sed &iã ipsos apłos suis defi¬
nib: & pulerunt Obquã causã uidelic& ꝓpt̃ quod dnm̃ in iuste cru¬
cifexerunt & eius apłos per secuti st̃ & paenitentiã agere noluer̃¬

Expanded text:
lentes agere poenitentiam? « Conversi sunt retrorsum, » id est, in infidelitatem. Postquam Dominus ascendit ad coelos, dimisit apostolos in Judaea ut praedicarent Judaeis, et baptizarent in nomine sanctae Trinitatis, deditque eis spatium poenitendi tempus quadraginta annorum. Illi autem non solum in eum credere noluerunt, sed etiam ipsos apostolos suis de finibus expulerunt. Ob quam causam, videlicet propter quod Dominum injuste crucifixerunt, et ejus apostolos persecuti sunt, et poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
rũ meorũ ut sciatis quia ego ipsesumds̃ De hoc seruo dixi superuis. Ecce ser¬
uus meus suscipiameum & illud Magnũ tibi est uocarite puerũ meum
dam codices habent ante me non ÷ for matus as̃. sed melius & rectius: for¬
cuius rei. Ego sũ formator primus quieum non es sent. om̃a feci
ex nihilo Quomodo enim pot erat aliquis deorũ falsorũ formator
muta & in sensibila manib hominũ sunt formata Quodsire fertꝰ
cddiabolum qui sepe ꝑidola responsa dabat. quo modo pocerat forma¬
tores se omniũ rerum quiex tempore adõ ÷ sactus : Si dixerimus
ante me non est formatus ds̃ erit sensus Ante meno ÷ fabricatũ
aliquod idolum: quia ego formaui hominem iustum. a quo postea in¬
iuste fabricata sunt idola Sed non congruit plenit̃ iste sensus. Quod aut̃
sermonis : conformatior ei ÷ Cũ dicit ds̃ pat̾ absq me none saluator.:
non o cludit filiũ a se neq spm̃ scm̃ quia neq filius ÷ absq: patre neq sps̃¬

Expanded text:
ego sum Deus. » De hoc servo dixit superius: « Ecce servus meus, suscipiam eum . Et illud: Magnum tibi est, vocari te puerum meumdam codices habent: Ante me non est formatus Deus. Sed melius et rectius cujus rei. Ego sum formator primus, quia quum non essent, omnia feci ex nihilo. Quomodo enim poterat aliquis deorum falsorum formator muta et insensibilia manibus hominum formata. Quod si refertur ad diabolum, qui saepe per idola responsa dabat, quomodo poterat formator esse omnium rerum, qui ex tempore a Deo est factus? Si dixerimus, ante me non est formatus Deus, erit sensus: Ante me non est fabricatum aliquod idolum, quia ego formavi hominem justum, a quo postea injuste fabricata sunt idola. Sed non congruit pleniter iste sensus. Quod autem sermonis, confirmatio rei est. Cum dicit Deus Pater, absque me non est salvator, non excludit Filium a se, neq
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i anũ : uł apłm quẽ lib& uł gentilẽ Educ populũ foras: de infidelitate
adfidem demorte ad uitã de tenebris erroris ad uerã lucẽ Nox dĩ patris
ad filium deiudeis quioculos abeb ant cor poris: sed cae cierant mente
S imiliter ausefcorporis sed surdierant: quia obturatas habebant
leg&is : & oculos ab ebitis & non ꝑspiti&is. Et notandum: primum fac¬
tã ẽẽ uocationẽ iudeium deinde gentiũ: sicuti dñs dixit. Non sum
paulus legitur dixisse in actib: a postolorũ Vobis quidem oportebat primum
loqui uerbũ dĩ: sed quia repulistis illud ecce conuertimur adgenter. Om̃s¬

Expanded text:
 apostolum quemlibet, vel gentilem. « Educ populum foras, » de infidelitate ad fidem, de morte ad vitam, de tenebris erroris ad veram lucem. Vox Dei Patris ad Filium de Judaeis qui oculos habebant corporis, sed caeci erant mente. Similiter aures corporis, sed surdi erant: quia obturatas habebant ligetis, et oculos habebitis, et non perspicietis . Et notandum primum factam esse vocationem Judaeorum, deinde gentium, sicut Dominus dixit: « Non sus Paulus apostolus legitur dixisse in Actibus apostolorum: « Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei, sed quia repulisti illud, ecce con
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ gentiũ reꝓbationẽ iudeoꝵ & sub uersionẽ hierusalem
Antequã oriantur audita uob faciã Ideo ad nuntio uob noua:
ut quẽ ad modũ priora cernitis rebus & pleta. sic & ea qua nunc
p̃dico credatis cẽ uentura Cantate dño canticũ nouũ : laus ei :¬

Expanded text:
tionem gentium, reprobationem Judaeorum, et subversionem Hierusalem. tionem gentium, reprobationem Judaeorum, et subversionem Hierusalem. « Antequam oriantur, audita vobis faciam. » Ideo annuntio vobis nova, ut quemadmodum priora cernitis rebus expleta: sic et ea quae nunc praedico, credatis esse ventura. « Cantate Domino canticum novum. » Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ dix̃ gloriã meã nulli dabo quia sidixissa &clusis set utiq
filiũ : sed gloriã meã alteri non dabo sub̵ preter te cui dedi & cui da¬
turus sũ Sic enĩ respondit filio ad caquȩ filius dexerat : & glorisi¬
caui & iterũ glorisicabo Vt sciamus plenius ꝑ hanc sententiam
non & cludi filiũ agloria patris sed idola : sequentia uerba tes¬
tantur. Et laudem meã inquit sculptilib: sub̵ non dabo Quȩ
prima fuerunt ecce uenerunt : noua quoq: ego ad nuntio
que fuerunt illa prima : quaȩ locutus ÷ ꝑ patri archas per
morsen ceterosq: ꝓphctas deaduentu uidelic& suo Noua aut̃
uocat : predicationem eu uangelii uocationẽ gentiũ. nouitatẽ
fidei Et ÷ sensus quae locutus sũ ꝑ pro phetas de natiuitate mea.
de p̃dicatione demiraculis meis dopassione deresur rectione :
uniuersa completa sunt Hunc aut ad nuntio uobis noua uoca¬

Expanded text:
. » Non enim dixit, gloriam meam nulli dabo; quia si dixisset, exclusisset utique . » Non enim dixit, gloriam meam nulli dabo; quia si dixisset, exclusisset utique Filium: sed gloriam meam alteri non dabo, subaudis praeter te cui dedi, et cui daturus sum. Sic enim respondit Filio, ad ea quae dixerat Filius: Et glorificavi, et iterum glorificabo. Ut sciamus plenius per hanc sententiam non excludi Filium a gloria Dei Patris, sed idola, sequentia verba testantur. « Et laudem meam » inquit « sculptilibus » subaudis, non dabo. « Quae prima fuerunt ecce venerunt, nova quoque ego annuntio. » Quae fuerunt illa prima quae locutus est? Per patriarchas, per Mosen, caeterosque prophetas, de adventu videlicet suo. Novam autem vocat praedicationem Evangelii, vocationem gentium, novitatem fidei. Et est sensus: Quae locutus sum per prophetas de nativitate mea, de praedicatione, de miraculis meis, de passione, de resurrectione, universa completa sunt. Nunc autem annuntio vobis nova, voca
Abbreviated transcription (Latin):
dimanum tuam : iđ suscepi operationẽ Omã quȩ operatus ÷ filius
pater ꝑ ipsũ operatus ÷ sicut ipse dexit Pater in me manens ĩpse facit
societatem amicitiae iudaicipopuli in eis uidelic& quu nte credere uo¬
luer̃ quib: teuenturũ ante ꝓmiserã In lucẽ gentium : sub auditur quȩ
intenebris infidelitatis & umbra mortis sed ebant Nllt a perires oculos
cecorum qui antea non uidebant : & educeres de conclusione sub pec¬
catorũ u inctum populum gentilem: Funib: enĩ peccatorum suorum
lierem quã satanas uinxerat. dñs soluit Dedomo carceris sub̵ edu¬
ceres sedentes in tenebris qui in nocte erroris & in fidditatis & caligi¬
dñs uocer ab omnib: quia dominor omni craature Gloriã meã
alteri non dabo Non & dudit filiũ agła sua : quia ipse filius dicit
in cuuagło Clarifica me pater. iđ glorifica me honorifica me pater
apud temet ipsũ. claritate quã habui prius quã mundus eet

Expanded text:
 Omnia quae operatus est Filius, Pater per ipsum operatus est, sicut ipse dicit: « Pater in me manens, ipse facit societatem amicitiae Judaici populi, in eis scilicet qui in te credere voluerunt, quibus te venturum ante promiseram. « In lucem gentium, » subaudis, qui in tenebris infidelitatis, et in umbra mortis sedebant. « Ut aperires oculos caecorum, » qui antea Dominum non videbant, « et educeres de conclusione, » subaudis, peccatorum, « vinctum » populum gentilem. Funibus enim peccatorum suorum lierem quam Satanas vinxerat, Dominus solvit . « De domo carceris » subaudis, educeres « in tenebris sedentes » qui in nocte erroris et infidelitatis, et caligi » subaudis, ut Dominus vocer ab omnibus, quia dominor omni creaturae. « Gloriam meam alteri non dabo. » Non excludit Filium a gloria sua, quia ipse Filius dicit in Evangelio: « Clarifica me, Pater, id est, honorifica me, Pater apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ mentis gentiũ corã eis id ÷ coram gentilib: in lucẽ uerã & cog¬
nitionẽ dĩ omnipotentis : & praua sub̵ corda eoꝵ ponã in recta
Praua & tortuosa corda gentiliũ conuersas̃ in recta : ut legentes
dicta ꝓphactarũ intellegtnt quȩ ibi continentur & oculis cor¬
dis clare xp̃i lumen aspiciant S. Ec uerba feci cis ꝓ eo quod ÷ faci

Expanded text:
est, coram gentibus in lucem veram, et cognitionem Dei omnipotentis. Et prava, subaudis corda eorum, ponam in recta. Prava et tortuosa corda gentilium conversa sunt in recta: ut legentes dicta prophetarum intelligant quae ibi continentur, et oculis cordis clare Christi lumen aspiciant
Abbreviated transcription (Latin):
& collectes trib: hoc ÷ iudei & factũ est tã &gentib quã & uideis unũ o iue
dñi in quo cotidie congregant᷑ in unitate fidei in baptis mate & in una ꝑ ceptione
corporis & sanguinis xp̃i Quis in uobis õgentiles ad nunti& istud . sub̵ quod locu¬
tus ÷ ds̃ deaduentu filii sui & quȩ primas̃ audire nos faciat si sunt dĩ ur̃i ueri¬
ad nuncient uobis p̃terita siue futura sicut dr̃ nrt̃ Allo quitur  ꝓphaeta genti¬
qui cos ignorant cẽ ueros deos & dicant quia ueri dusunt Isto in loco ÷ iste uer¬
siculus distinguenđ & ad sequentia iungendũ uere uos tes tes mei dicit dñs
Vereuos testes mei ꝓpħae & apłi diat dñs pat̃ : quia ꝑuos locutus sunt & seruus

Expanded text:
 collectae sunt tribus, hoc est Judaei. Et factum est tam ex gentibus quam ex Judaeis unum ovile Domini , in quo quotidie congregantur unitate fidei, in baptismate, et in una perceptione corporis et sanguinis Christi. « Quis in vobis, » o gentiles, « annuntiet istud, » subaudis, quod locutus est Deus de adventu Filii sui, « et quae prima sunt audire nos faciannuntient vobis praeterita sive futura, sicut Dominus noster. Alloquitur Propheta gentiqui eos ignorant esse veros deos, « et dicant » quia veri dii sunt. Isto in loco est iste versiculus distinguendus, et ad sequentia jungendus. « Vos vere testes mei, dicit Dominus. » Vere vos testes mei prophetae et
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quinons secundũ carnẽ & ꝓsapia abrabam assimilant᷑ is rabeli in nomi¬
ne quiint̃ p̃tat᷑ uiruidens dm̃ : quia ipsi ꝑfidẽ & operationẽ merent̃ in p̃senti scło
positi contẽplari dm̃ & in futuro contẽplabuntur facie ad faciõ Non ta m̃ om̃s
gentiles assimilant᷑ is raheli : sed tantũ modo crodentes qui possident modo legẽ

Expanded text:
ergo, qui non sunt secundum carnem ex prosapia Abraham, assimilantur Israeli in nomiergo, qui non sunt secundum carnem ex prosapia Abraham, assimilantur Israeli in nomine qui interpretatur vir videns Deum, quia ipsi per fidem et operationem merentur in praesenti saeculo positi contemplari Deum, et in futuro contemplabuntur facie ad faciem. Non tamen omnes gentiles assimilantur Israeli, sed tantummodo credentes qui possident modo legem
Abbreviated transcription (Latin):
dit a quo sumit̃: significat̃ gentilitas que sterelis ante aduentũ dñi &tiat a fructu bo¬
norũ operũ sed postea aquas doctrinae euu ingdiae ucxta sehabens que ante in fruc¬
tuosa erat quasi contra natirã ꝓtulit fruct uirtutũ. Possum &iã ꝑherbas & salices
multio dinẽ gentiũ uenientũ ad fidẽ Fsalices uero primitiuã aȩcđam & uideis¬
quae p̃dicantib: apłi cuto ercuit. Iste sub auditur unus credens & fidelis dic&
Oñ ego sũ seruus ꝑfidem & operationẽ non idolorũ : quia ab illo sum redep̃tus
litem cẽ xp̃i Quidã cadices habent scribet manusua dño : sedbeatus hieronimꝰ
a płs & ego paulus seruus iħuxpĩ scripsi haec meamanu Et in nomine isrł as¬
similabitur qui lib& illoꝵ ut qđ non habet & carne habeat ꝑfidem Gentiles

Expanded text:
dit a quo sumitur significatur gentilitas, quae sterilis ante adventum Domini exstitit a fructibus bodit a quo sumitur significatur gentilitas, quae sterilis ante adventum Domini exstitit a fructibus bonorum operum: sed postea aquas doctrinae evangelicae juxta se habens, quae antea infructuosa erat, quasi contra naturam protulit fructum virtutum. Possumus etiam per herbas et salices multitudinem gentium venientium ad fidem, per salices vero primitivam ecclesiam ex Judaeisquae praedicantibus apostolis cito crevit. « Iste, » subaudis unus credens et fidelis, « dicet: Domini ego sum » servus per fidem et operationem, non idolorum, quia ab illo sum redemptus. litem esse Christi. Quidam codices habent: Scribet in manu sua Domino; sed beatus Hieronymus catus apostolus. Et ego Paulus servus Jesu Christi scripsi haec mea manu. « Et in nomine Israel assimilabitur » quilibet illorum, ut quod non habet ex carne, habeat per fidem. Gentiles
Abbreviated transcription (Latin):
oc sem̃ dñs spm suũ fundit : quando in baptis mate & ꝑ in positionẽ manuũ episcopo¬
rũ gratiã sp̃is sui ei tribuit. Benedictionẽ &i ã fudit suꝑ stirpẽ corũ : quia nisi ipse
in lustrass& corda gentiũ in cassũ & penderent p̃dicationẽ suã Nisi enĩ dñs corm
ius trauerit auditoris : inuanũ laborat lingua doctoris. Et germinabunt inter herbas :
quasi salices iuxta p̃ter fluentes aquas herba u riditate gaud& Illi ergo quire¬
nouant᷑ in baptis mate & benedictionẽ dñi merent᷑ accipere : Herbis uirentib: compa¬
rant᷑ : quiab abentes uiriditatẽ fideibonorũq: operũ germinabunt frut bone operacu¬
nis inter credentes quiiã firmati radicib: uriditatẽ & ipsi plenã possident ꝑsalicẽ
q̃ in fructuosa ÷ & cito ad crescit maxime siuexta p̃t̃ fluentes aquas sita sit . hoo ÷ si hinc
inde aquis uallat᷑ & quae &iã si sũpta fuerit in cibo uł potu si c̃ phisici dicunt sttrilẽ red¬

Expanded text:
 sanctum suum fudit, quando in baptismate et per impositionem manuum episcoporum gratiam Spiritus sui ei tribuit. Benedictionem etiam fudit super stirpem eorum, quia nisi ipse illustrasset corda gentium, incassum expenderent praedicationem suam. Nisi enim Dominus cor illustraverit auditoris, in vanum laborat lingua doctoris. « Et germinabunt inter herbas, quasi salices juxta praeterfluentes aquas. » Herba viriditate gaudet; illi ergo qui renovantur in baptismate, et benedictionem Domini merentur accipere, herbis virentibus comparantur: quia habentes viriditatem fidei bonorumque operum, germinabunt fructus bonae operationis inter credentes, qui jam firmati radicibus viriditatem et ipsi plenam possident. Per salicem quae infructuosa est et cito accrescit, maxime si juxta praeterfluentes aquas sita sit, hoc est si hinc inde aquis vallatur, et quae etiam si sumpta fuerit in cibo vel potu, sicut physici dicunt, sterilem red
Abbreviated transcription (Latin):
oqui est suꝑ eã de hoc flatudicitur in genesi : quia insufflauit ds̃ infa¬
spm̃ scm̃ accipere q̃ui terrena desideria calcant & sapientiã carnis
sue subiciunt potestati Ambiguũ erat quis superiora dixerat dead¬
uentu filii dĩ qđ ÷ ecceseruus m̃s suscipiã eum & cetera que ibi dicunt:
ideoq: uniuersitatis creatorem & dnm̃ manifestius ostendit ista dixis¬
se cum sub iungit haec dicit dñs ds̃ creator omnium rerum hoc atiã
suendum & dicendum illo in loco ubi dicit dans flatum populo : qui a
sicut in principio creaturarum animã creauit & nihilo quã dedit
primo homini ita cotidie creat nouas animas quas tribuit nas cen¬
tib: hominib: Ego dñs uo cauite in iustitia : & ad prehendi manũ tuã
Ille qui omã quaȩ superius deximus fecit : Alloquitur filium suũ dicens

Expanded text:
qui est super eam. » De hoc flatu dicitur in Genesi, quia « insufflavit Deus in faqui est super eam. » De hoc flatu dicitur in Genesi, quia « insufflavit Deus in faSpiritum sanctum accipere, qui terrena desideria calcant, et sapientiam carnis suae subjiciunt potestati. Ambiguum erat, quis superiora dixerat de adventu Filii Dei, quod est: Ecce servus meus, suscipiam, eum, et caetera quae ibi dicuntur: ideoque universitatis creatorem et Dominum manifestius ostendit ita dixisse, cum subjunxit: Haec dicit Dominus Deus creator omnium rerum. Hoc etiam sciendum est, et dicendum illo in loco ubi dicit, dans flatum populo: quia sicut in principio creaturarum animam creavit ex nihilo, quam dedit primo homini : ita quotidie creat novas animas, quas tribuit nascentibus hominibus. « Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam. » Ille qui omnia quae super
Abbreviated transcription (Latin):
dicens penitentiã agite ad ꝓpimquabit enĩ regnũ celoruni S inueri¬
tate educ& udicium sub auditur in die iudicii : quando redd& uni cui¬
q: secundum opera sua indie enĩ iudicii sola filii ꝑsona apparebit
& qui dam pnatus ÷ in uifte red d& unicuiq iusto & amine secundum
quod gessit siue bonũ siue malums Monerit tristis neq turbolentꝰ
extitit. Donec pon& interra iudicium hoc est indie udicii superter renos ho¬
mines: et legem eius insulae expectabunt Manifestius hab&ur inlxx
pere. legẽ moysi: sed legẽ euuangelii quare in sulȩ gentes uocent᷑: supe¬
rius dictum est Haecdicit dñs ds̃ creans coelos cum non eent. & exten¬
dens ad habitationẽ angelorũ : firmans terrã suꝑ tenuis simũ elim̃tũ
& quae germinant ex ea sub̵ creans. dans flatũ hoc est animã populo

Expanded text:
dicens: « Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . » « In veridicens: « Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . » « In veritate educet judicium, » subaudis in die judicii, quando reddet unicuique secundum opera sua. In die enim judicii sola Filii persona apparebit. Et qui damnatus est injuste, reddet unicuique justo examine secundum quod gessit, sive bonum sive malum. « Non erit tristis, neque turbulentus. » exstitit. « Donec ponat in terra judicium, » hoc est, in die judicii super terrenos homines. « Et legem ejus insulae exspectabunt. » Manifestius habetur in Sepere legem Moysi, sed legem Evangelicam. Quare insulae gentes vocentur, superius dictum est. « Haec dicit Dominus Deus creans coelos » cum non essent, « et extendens » habitationem angelorum. « Firmans terram » super tenuissimum elementum, « et quae germinantur ex ea, » subaudis creans, « dans flatum » hoc est, animam, « populo
Abbreviated transcription (Latin):
Lic& enim predicas se eũ legamus & ad ꝓpinquas se terminos trri
& sidonis & caesareae philippi quȩ ciuita tes erant gentiũ nus quã
inuenimus scriptũ in gressũ eẽ in ciuitates uł regiones. sed iniudea.
& galilea & maxime crca hierłm Calamũ quas satũ non contera
& linũ fumigans non &tingu&. Percalamum qui & trinsecus ÷
nitidus & intrinsecus uacuus possumus intellere regñ udeoꝵ. quod
inscribis & phariseis & trinsecus ꝑsimulationẽ nitidum erat. intrin¬
secus aut̃ uacuum ab ono opere. Uel &iã nitidum quia idola non quo¬
lebat illo intempore : sed uacuũ quia fidem non labebat ꝑlinũ fumi¬
gans & quosacer dotalia uestimenta fiebant : si gnificatur sacerdo¬
cium iudeoꝵ qđ iã deficiebat & quasi fumigabat Veniens ergo
dns & inueniens regnũ iudeorũ comquas satumo iam enĩ regem & se
non habebant sed alienigenã & sacerdotium eoꝵiã etinctioni ꝑxi¬
mum : non contriuit neq: &tincxit. sed uocauit oms ad penitentia

Expanded text:
im legimus praedicasse eum et appropinquasse terminis Tyri et Sidonis et Caesaraeae Philippi, quae civitates erant gentium, nusquam invenimus scriptum ingressum esse in civitates vel regiones: sed in Judaea et Galilaea, et maxime circa Hierusalem. « Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet. » Per calamum, qui extrinsecus est nitidus et intrinsecus vacuus, possumus intelligere regnum Judaeorum: quod in scribis et pharisaeis extrinsecus per simulationem nitidum erat, intrinsecus autem vacuum a bono opere. Vel etiam nitidum, quia idola non colebat illo in tempore: sed vacuum quia fidem non habebat. Per linum fumigans ex quo sacerdotalia vestimenta fiebant, significatur sacerdotium Judaeorum, quod jam deficiebat, et quasi fumigabat. Veniens ergo Dominus, et inveniens regnum Judaeorum conquassatum jam enim ex se regem non habebant, sed alienigenam et sacerdotium eorum jam exstinctioni proximum non contrivit, neque exstinxit, sed vocavit omnes ad poenitentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
tur illud qđ dñs eis doxit Venite post me & faciã uos piscatores ho¬
minum uł &iã ꝑ mare possumus intellegere hunc mundũ : inquẽ
illi descenderunt audientes ad nõ lte in mundũ uniuersũ p̃dicate
e uuangoliũ llli aut̃ euntes descender̃ in mare. hoc ÷ in mundũ gentiũ
ubi sustinuerunt tempes tates ꝑ secutionũ & procellas tribulationis
Plenitu dinẽ ipsius maris appellat homines : insulas uero diuersitates
gentiũ ec clesiarum Opopuli qui des cenditis in mare istus sđi & pleni¬
tudo ei : id ÷ homines habitantes in eo insule hoc ÷ diuersegentes diuer

Expanded text:
tur illud quod Dominus eis dixit: « Venite post me, et faciam vos piscatores hotur illud quod Dominus eis dixit: « Venite post me, et faciam vos piscatores hominum. » Vel etiam per mare possumus intelligere hunc mundum, in quem illi descenderunt, audientes a Domino: « Ite in mundum universum, praedicate Evangelium . » Illi autem euntes descenderunt in mare, hoc est, in mundum gentium, ubi sustinuerunt tempestates persecutionum, et procellas tribulationis. Plenitudinem istius maris appellat homines, insulas vero diversitates gentium ecclesiarum. O populi qui descenditis in mare istius saeculi, et plenitudo ejus, id est, homines habitantes in eo. Insulae, hoc est, diversae gen
Abbreviated transcription (Latin):
manifestat cũ dicit Cantate dñõ canticũ nouũ qui sunt isti quib
p̃cipitur cantare dño canticũ nouũ a płi & a postoliciuiri Canticũ
dicatorib: sc̃is ut canant canticũ nouũ : doctrinã sclic& cuuangelii
predicent nequa quã in uetus tate littere sed in nouitate sp̃s. nec so¬
natiuitatis ei : passionis resurrectionis. ascensionisq: ad caelos
Quides cenditis in mare & plenitudo ei: insule & habitatores
carũ. sub̵ cantate dnõ canticũ nouũ & laudem ei: narrate
qui sint illi qui canere debeant cuu angeliũ : sequentia manifer¬
tant qui descenditis in qiđ in mare & nauigatis illud Apłi in
littore iuxta mare genesar reficiebant retia sua quando ad nõ
uocatisunt : & post ascensionẽ dni ꝑ diuersa maria transier̃ ad
gentes quidã de hierłm usq: ad illiricũ p̃dicauer̃ euuangeliũ
&usq in his paniã : capientes in breui tempore sua p̃dicatione mul¬
ta genera hominũ ipsc̃ quoq: romane urbis potentiã ut implere¬

Expanded text:
ntura. « Cantate Domino canticum novum. » Qui sunt isti quibus praecipitur cantare Domino canticum novum? Apostoli, et apostolici viri. Canticum dicatoribus sanctis, ut cantent canticum novum, doctrinam scilicet Evangelii praedicent nequaquam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus. Nec sonativitatis ejus, passionis, resurrectionis, ascensionisque ad coelos. « Qui descenditis in mare, et plenitudo ejus, insulae et habitatores earum, » subaudis cantate canticum novum, laudesque ejus narrate. Qui sint illi qui canere debeant, Evangelii sequentia manifestant. Qui descenditis, inquit, in mare, et navigatis illud . Apostoli in littore juxta mare Genesar retia sua reficiebant, quando a Domino vocati sunt. Et post ascensionem Domini per adversa maria transierunt ad gentes . Et quidam de Hierusalem usque Illyricum praedicaverunt Evangelium, et usque Hispaniam, capientes in brevi tempore sua praedicatione multa genera hominum ipsam quoque Romanae urbis potentiam, ut implere
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis in ꝓuincia palestinae sita Significatur aut̃ ꝑ hoc : quod gentiũ
populus desertus prius a notitia dĩ & ido latrie errorib: obligatus ad lau¬
des dñi conuertatur S De uertice montiũ clamabunt sub̵ apłi & p̃dica
clamat p̃dicator quisq: cũ inculmine uirtutũ positus terrena post¬
ponens tota mentis intentione caelestia contemplatur & hoc qđ uerbis
p̃dicat operib: & ornat his & talib: dicitur Suꝑ montẽ & celsum
id ÷ suꝑ culm̃ uirtutũ ascende : quȩ euuangelizas sion PPonent dño

Expanded text:
civitatis in provincia Palaestinae sita. Significatur autem per hoc, quod gentium civitatis in provincia Palaestinae sita. Significatur autem per hoc, quod gentium populus desertus prius a notitia Dei, et idololatriae erroribus obligatus, ad laudes Domini convertatur. « De vertice montium clamabunt, » subaudis, apostoclamat praedicator quisque, quum in culmine virtutum positus, terrena postponens, tota mentis intentione coelestia contemplatur: et hoc quod verbis praedicat, operibus exornat. His et talibus dicitur : Super montem excelsum, id est, super culmen virtutum ascende, qui evangel
Abbreviated transcription (Latin):
filio his mahelis ꝓcesserunt sed om̃s posteri eoꝵ qui ab omnib filiis hisma¬
helis originẽ duxer̃ quia xii. duces generauit Et quantũ ad litterã attin&
caedar id ÷ saraceni non in domib: habitant sed intentorus & taber naculis
quantũ ad altiorẽ in tellegentiã in domib: hoc ÷ in acclesiis habitabit cedar
ueniens adfidem ꝑpedicationẽ apostoloꝵ agens contra consuetudinẽ suã
ut qui in solitus erat habitare in domib: habete in aec clesiis iãfidelis & is¬
tens Pocost & alit̃ in tellegis Percedar qui inter p̃tatur tenebre signi¬
ficantur gentiles : qui intenebris erroris & in fidelitatis positi erant
Sed post quã uener̃ ad fidem audientes audientes apostolos cantare can¬
ticum nouũ euuangelice p̃dicationis : Coeper̃ indomibus habitare hoc ÷
in acclesus s laudate habitatores petrae dnm̃ Petra isto in loco nomen ÷

Expanded text:
filio Ismaelis originem duxerunt, sed omnes posteri eorum qui ex omnibus filiis Ismafilio Ismaelis originem duxerunt, sed omnes posteri eorum qui ex omnibus filiis Ismaelis processerunt, quia XII duces generavit. Et quantum ad litteram attinet, Cedar, id est Saraceni, non in domibus habitant, sed in tentoriis et in tabernaculis. Quantum ad altiorem intelligentiam, in domibus, hoc est, in ecclesiis habitabit Cedar, veniens ad fidem per praedicationem apostolorum, agens contra consuetudinem suam, ut qui insolitus erat habitare in domibus, habitet in ecclesiis, jam fidelis exsistens. Potest et aliter intelligi. Per Cedar qui interpretatur tenebrae significantur gentiles, qui in tenebris erroris et infidelitatis positi erant. Sed postquam venerunt ad fidem, audientes apostolos cantare canticum novum evangelicae praedicationis, coeperunt in domibus habitare, hoc est, in ecclesiis. « Laudate habitatores Petrae Dominum. » Petra in isto loco, nomen est
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ nouũ euuangelice p̃dicationis Reuet desertũ hoc ÷ populu sgentiũ
& ciuitates ei : uocẽ suã : qui desertus & derelictus erat adõ ꝓpt̃ ido latriã
Quidc̃ codices habent letetur desertũ quidã laudet desertum quidã &i ã
subleuet᷑ sed istud unũ non conuenit Sidgerimus letetur : erit sensus
erit sensus Laudet desertũ creatorẽ suũ : qui eũ redemit deuinculis pec¬
catorũ & ad optauit infiliũ Sed & his om̃nib: melius ÷ ut dicamꝰ leu&
Leuet ergo desertũ hoc ÷ gentilitas uocẽ suã & insule ei: ad laudandũ dm̃
gudens se ereptã de in fĩdelitate ad fidem detenebris ad uerã lucẽ & de
sed abagar ab agereni debuiss&e nuncupari : quiahis mahel aquo originẽ diger̃
filius fuit agar ancilla sare Sed quia ꝓcerto cognos cunt se filios eẽ an cille
non libere : in ꝓpriae nom̃ libertatis sibi asciuer̃ non solũ illi quia cedar

Expanded text:
novum evangelicae praedicationis. « Levet desertum, » hoc est, populus gentium « et civitates ejus » vocem suam, qui desertus et derelictus erat a Deo propter idololatriam. Quidam codices habent laetetur desertum, quidam laudet desertum, quidam etiam sublevetur. Sed istud unum non convenit. Si dixerimus laetetur, erit sensus: mus laudet, erit sensus: Laudet desertum creatorem suum, qui eum redemit de vinculis peccatorum, et adoptavit in filium. Sed ex his omnibus melius est ut dicamus, levet. Levet ergo desertum, hoc est gentilitas, vocem suam, et insulae ejus ad laudandum Dominum, gaudens se ereptam de infidelitate ad fidem, de tenebris ad veram lucem, et de sed ab Agar Agareni debuissent nuncupari: quia Ismael a quo originem duxerunt, filius fuit Agar ancillae Sarae. Sed quia pro certo cognoscunt se filios esse ancillae, et non liberae, improprie nomen libertatis sibi asciverunt: non solum illi qui a Cedar
Abbreviated transcription (Latin):
tolos multa tormenta & pericula ꝓ nomine xp̃i passuros uultq significare ꝑa
quas & flumina & ignẽ & flammas ꝑ secutoꝵ impetũ seuitiã furorẽq quisa

Expanded text:
tolos multa tormenta et pericula pro nomine Christi passuros: vultque significare per tolos multa tormenta et pericula pro nomine Christi passuros: vultque significare per aquas et flumina et ignem et flammas, pe
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit igne tribulationis & non cognouit sub auditur qđ ꝓ pt̃ filu d̃ necẽ
isca paterent᷑ : & suc cendit cũ uł ipsũ populũ igne tribulationis ut tẽplum
& non intellexit ob quã caus c̃ pateretur: Tradunt historie : quia nec roma
formans te urł Siciti superius iã dximꝰ : populus isrł induo diuidit in cre¬
dentib  non credentibus Similit̃ a gentiles P aulo insuperio rti dotuauore
de captiuitate ultima udecaũ & de in fidelitate illoꝵ qui in malitia ꝑseue¬
rauere : nunc uero alloquit᷑ primitiuã ecłam quȩ constitit in apłi & cis
is uerbis Quia illi in ꝑfidia sua manser̃ nolentes recipere predicationẽ
meã neq tuã o hchorus a postolorũ : Haccdicit dñs qui ercaut ie incoer¬
pore & formauit in anima la cob qui interpretat᷑ sub plantator & isrł qui
inter pretat᷑ uiruidens dm̃ : a postolos significant & apostolicos uiros quisub¬
tecũ ero : & flumina non operiente ꝑhaec uerba hostendit sermo diuinus apos¬

Expanded text:
 Dei necem ista paterentur. « Et succendit eum, » vel ipsum populum igne tribulationis, vel templum. « Et non intellexit » ob quam causam pateretur. Tradunt historiae, quod nec Romanformans te Israel, » Sicut superius jam diximus, populus Israel in duo dividitur, in credentes et non credentes. Similiter et gentiles. Paulo in superioribus loquutus est de captivitate ultima Judaeorum, et de infidelitate illorum qui in malitia perseveravere: nunc vero alloquitur primitivam Ecclesiam, quae constitit in apostolis, is verbis: Quia illi in perfidia sua manserunt, nolentes recipere praedicationem meam, neque tuam, o chorus apostolorum: haec dicit Dominus qui creavit te in corpore, et formavit in anima . Jacob qui interpretatur supplantator et Israel qui interpretatur vir videns Deum apostolos significat et apostolicos viros, qui suptecum ero, et flumina non operient te. » Per haec verba ostendit sermo divinus, apos
Abbreviated transcription (Latin):
sel item ł pauci futura cognos cant & intellegant a quo ista ꝑpessisant causas¬
q: uastationis suȩ considerent. Quis dedit in direptionẽ ia cob & isrł uastantib
filiũ eus unigentũ ipse tradidit cos in direptionẽ hoc÷ in comcul cationem
romanoꝵ : quia noluer̃ agere penitentiã desus facnorib Holuerunt inui¬
iscus ambulare hoc st un mandatis cius & non audirunt legẽ &: quã por
flũ seũ as dabat Et effudit suꝑcũ indignationẽ furoris sui ꝑ romanos

Expanded text:
saltem vel pauci futura cognoscant, et intelligant a quo ista perpessi sunt, causassaltem vel pauci futura cognoscant, et intelligant a quo ista perpessi sunt, causasque vastationis suae considerent. « Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Filium ejus unigenitum, ipse tradidit eos in direptionem, hoc est, in conculcationem Romanorum, quia noluerunt agere poenitentiam de suis facinoribus. « Noluerunt in viis ejus ambulare, » hoc est, in mandatis ejus. « Et non audierunt legem ejus, » quam per Filium suum eis dabat. « Et effudit super eos indignationem furoris sui » per Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
insidias dño p̃parantes & indomibus carcerum absconditi sunt
Non in congrue pectera scribarum & phariseorum. carceri comparant᷑
Numquid nonerant absconditi in carcere quando dicebant dño tẽptanseũ
Magister scimus quia uerax est & uiamdĩ inueritatedo ces ceteraque
hissimilia: Facti sunt in rapinam sub̵ ostium: necẽ quieruat. Non fuit
ꝓph&a neque sacer dos quiinter pellar& ꝓeis: sicut mor ses inheremo
conuertensirã dñi ad misericordiam. Indireptionẽ inimicorum
hocest in captiuitatẽ & predam & non est quidicat redde. subaudit̾
libere tatem eis dñe Quis est inuabis quiaudiat hoc adtendat & auscult&
fut ura. sub̵ auditur que ego adnuntio uelbona uel mala: Hortatur
eos ꝓpha&ci : ut si om̃s audire non possunt queille adnuntaturus est

Expanded text:
insidias Domino praeparantes, et in domibus carcerum absconditi sunt, insidias Domino praeparantes, et in domibus carcerum absconditi sunt, Non incongrue pectora scribarum et pharisaeorum carceri comparantur. Nunquid non erant absconditi in carcere, quando dicebant Domino tentantes eum: « Magister, seimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces : » caeteraque his similia? « Facti sunt in rapinam, » subaudis hostium, « nec est qui eruat. » Non fuit propheta, neque sacerdos, qui interpellaret pro eis sicut Moses in eremo, convertens iram Domini ad misericordiam . « In direptionem » inimicorum, hoc est, in captivitatem et praedam, « et non est qui dicat, redde, » subaudis, libertatem eis, Domine. « Quis est in vobis qui audiat hoc? Attendat et auscultet futura, » subaudis, quae ego annuntio, vel bona vel mala. Hortatur eos Propheta, ut si omnes audire non possunt quae ille annuntiaturus est:
Abbreviated transcription (Latin):
luit ut scĩ ficaret eũ sub̵ populũ & magnificarae cũ lege : iđ magnã
tes : Sed quia noluit implere uoluntatẽ eius direptus & uastatus est
uel amalignis spiritibus uel ab abhostibus caldeis scilic& adq romanis
Laque us iuuenum om̃s simul: & indomibus carcerũ absconditi sunt
Nunc r euertitur ad tempus p̃dicationis dñi loquens de scribis & fa¬
riseis Scribe& fariseilaqueo coparantur: quia sua ꝑ uersa doctrina
inlaqueabant animos simplitium. Subiecauero illorũ uiuenes appel¬
lantur ꝓpter simplicitatem : facile enim decipiebantur. ne trxp̃mcre¬
derent Sed quia subiectos deceperunt & dño laqueos tetenderunt : con¬
tigitillis. quod salo mondicit Qui parat foueam ꝓximo suo: ipseincid&
ineam. Illiparauerunt dñ olaqueum : sed ipsi in laqueati sunt insuis
peccatis Beneergodicitur. laqueus iuiuenũ om̃s simul scribe & pharisei

Expanded text:
luit ut sanctificaret eum » subaudis populum « et magnificaret legeluit ut sanctificaret eum » subaudis populum « et magnificaret legetes. Sed quia noluit implere voluntatem ejus, « Direptus est et vastatus » vel a malignis spiritibus, vel ab hostibus, Chaldaeis scilicet atque Romanis. « Laqueus juvenum omnes simul, et in domibus carcerum absconditi sunt. « Nunc revertitur ad tempus praedicationis Domini, loquens de scribis et pharisaeis. Scribae et pharisaei laqueo comparantur, quia per suam perversam doctrinam illaqueabant animos simplicium. Subjecti vero illorum juvenes appellantur, propter simplieitatem. Facile enim decipiebantur, ne in Christum crederent. Sed quia subjectos deceperunt, et Domino laqueos tetenderunt, contigit illis quod Salomon dicit: Qui parat foveam proximo suo, ipse prior incidet in eam ; Illi paraverunt Domino laqueum, sed ipsi illaqueati sunt in suis peccatis. Bene ergo dicitur. Laqueus juvenum omnes scribae et pharisaei,
Abbreviated transcription (Latin):
fidunt insculptili : quidicunt conflatili uos diinrĩ Degentilib:
loquitur : qui p̃dicantib: apłis credere noluer̃ ꝑ manentes in suis
errorib: Surdi audite : & caeci intuemini aduidendum dequibus
ista ꝓphaticus sermodicat : in subsequentib: ostendit dicens Quis ce¬
sed illis quas dñs requirit in euuangelio dicens Quib ab& aures au¬
diendi audiat Id ÷ q̃uib ab& intellegentiã intellegat qua dico illis
enĩ dexerat ꝓphataiã superuis. Auditu audictis aurib: corporis.
& non intellegetis aurib: m̃tis. Ceci intuemini aduidendum : id ÷
qui in tenebris infidelitatis estis a perite oculos mentis aduidendum
saluatorẽ frm Quis ca̧cus nisi seruus ms̃ isrł & surdus quis ÷
qui seruus dñi fuit prius cuidicit᷑ qui uides multa õ isrł id ÷ qui intel¬
legis legem & ꝓphaetas non necustodi a&s qua ibi dicunt᷑ : qui habes
apertas aures corporis nonne audies. hoc ÷ nonne oboedies Et dñs uo¬

Expanded text:
ui dicunt conflatili: Vos dii nostri. » De gentibus loquitur qui praedicantibus apostolis credere noluerunt, permanentes in suis erroribus. « Surdi audite, et caeci intuemini ad videndum. » De quibus ista propheticus sermo dicat, in subsequentibus ostendit, dicens: Quis est caesed illis quas Dominus requirit in Evangelio, dicens: « Qui habet aures audiendi audiat , » id est, qui habet intelligentiam, intelligat quae dico. Illis enim dixerat Propheta superius : Auditu audietis auribus corporis, et non intelligetis auribus mentis. Caeci, intuemini ad videndum, id est, qui in tenebris infidelitatis estis, aperite oculos mentis ad videndum Salvatorem vestrum. « Quis caecus, nisi servus meus Israel, et surdus quis esqui « servus Domini » fuit prius? Cui dicitur: « Qui vides multa, » o Israel, id est qui intelligis legem et prophetas « nonne custodies » quae ibi dicuntur? « Qui habes apertas aures » corporis, « nonne audies » hoc est, nonne obedies? « Et Dominus vo
Abbreviated transcription (Latin):
Hebrei tam̃ ꝑaquas uolunt intellogere aegiptios : ꝓpt̃ magnũ nili flumor Fflum̃¬
caldeos qui habent multa flumina. ꝑignẽ macedones ꝓpt̃ asperita¬
tem eoꝵ: ꝑflammã romanos : qui ia conatis delere p̃dicatores sicuti
flãma consumit om̃a Per ista enĩ om̃a regna : scĩ apłi & predicatores
transitũ fecerunt ad nunciantes uerbũ cuuangelii .ł łortaturq: eos ser

Expanded text:
Hebraei tamen per aquas volunt intelligere Aegyptios, propter magnum Nili flumen. Per flumhaldaeos, qui habent multa flumina. Per ignem Macedones, propter asperitatem eorum. Per flammam Romanos, qui ita conati sunt delere praedicatores, sicuti flamma consumit omnia. Per ista enim omnia regna sancti apostoli et praedicatores transitum fecerunt, annuntiantes verbum Evangelii. Hort
Abbreviated transcription (Latin):
siã in cã . & ab occidente congregabote Perhas duas partes mundi quattuor
climata debemus intellegere : & quib: colliguntur electi ad fidem & congre¬
gantur ad unitatẽ scaẽ accłae & si non corpore tam̃ mente. Vnde & dicit in euũ
quit̃ : pat& desemine sprritali esse dictũ Omnes enĩ qui ꝑ predicationẽ illoꝵ
credi derunt : semen eoꝵ sunt sicut dicit egrogius p̃dicator. Filioli mei
quos iterũ parturio : & ꝑ euuangeliũ ego uos genui. Dicã aquiloni hoc ÷ di¬
abolo da sub̵ filios meos quos tenes captiuos a postolis meis : & austro dicã
afferfilios meos gentiles delonginquo ꝑtin& qđ beatus apłs loquit̃ dicens
uos qui eratis longe : factiestis ꝓpe in sanguine xp̃i Et omnẽ hominẽ qui¬

Expanded text:
siam meam, « et ab Occidente congregabo te. » Per has duas partes mundi, quatuor climata debemus intelligere, ex quibus colliguntur ad fidem, et congregantur ad unitatem Ecclesiae, et si nonquitur: patet de semine spirituali esse dictum. Omnes enim qui per praedicationem illorum crediderunt, semen eorum sunt: sicut dicit egregius praedicator: « Filioli mei quos iterum parturio . » Et: « Per Evangelium ego vos genui. » « Dicam aquiloni, » id est, diabolo « da, » subaudis, filios meos, quos tenes captivos apostolis meis. « Et austro dicam, affer filios meos gentiles de longinquo, pertinet quod beatus Apostolus loquitur, dicens: « Vos qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christ
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓphetarum intellegere nequeatis S ducã caecos inuiã quã nesciunt
Caeci erant gentiles : non cacitate corporis sed mentis quia intene¬
bris peccatorũ iacebant Uuia per quã gentiles modo ambulant xp̃s¬

Expanded text:
et prophetarum intelligere nequeatis. « Ducam caecos in viam quam nesciunt. et prophetarum intelligere nequeatis. « Ducam caecos in viam quam nesciunt. » Caeci erant gentiles, non caecitate corporis sed mentis, quia in tenebris peccatorum jacebant. Via per quam gentiles modo ambulant, C
Abbreviated transcription (Latin):
res essetis : sed quia non uultis a gere poenitentiã & conuerti ad
me nequaquã ultra tacebo sed sicut pariens dũ inlucem ꝓfundit
in fantẽ & apertum facit quad prius clausum uis cerib: tenebat᷑
lt a ego qđ diu tacui sustinens uras miserias modo ꝓferam &
demon strabo dolorẽ & simulationẽ quã semꝑ habui suꝑ scelerib
ur̃is  dissipabo urã consilia & absorbebo simul: id ÷ delebo ini¬
scos acsacerdotes Percolles mediocres iudices ui delic& tribunos
centuriones ꝑgramen uero : populũ illũ sub iectum Vno enĩ tempore
principes & iudices uiuenes & senes omnisq pleps ei : populus ab sortis
Ponã flumina in insulas hoc ÷ habundantiã suentiae ingentes : &
iorib: usq adminores deleuero : Tunc flumina doctrine mee in in¬
sulas gentiũ currere faciã & stagna hoc ÷ uos qui ꝓfunditatem sci¬
entiae quondã habuistis redigã in ariditatẽ ut legentes dicta legis

Expanded text:
res essetis. Sed quia non vultis agere poenitentiam et converti ad res essetis. Sed quia non vultis agere poenitentiam et converti ad me, nequaquam ultra tacebo: sed sicut pariens dum in lucem profundit infantem, et apertum facit quod prius clausum visceribus tenebatur: ita ego quod diu tacui sustinens miserias vestras modo proferam, et demonstrabo dolorem, et simulationem quam semper habui super sceleribus vestris. « Dissipabo » vestra consilia « et absorbebo simul, » id est, delebo inisaeos, ac sacerdotes. Per colles, mediocres judices, scilicet, tribunos et centuriones. Per gramen vero populum illis subjectum. Uno enim tempore principes, et juvenes, et senes, omnisque ejus populus absorpti s« Ponam flumina in insulas, » id est, abundantiam scientiae in gentes. « joribus usque ad minores delevero, tunc flumina doctrinae meae ad insulas gentium currere faciam: et stagna, hoc est, vos qui profunditatem scientiae quondam habuistis, redigam in ariditatem, ut legentes dicta legis