comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gens p̃ditorũ testamentoꝵ consonantiã
declarauit E st̾ enĩ rota in medio rote: sic̃
uidit ezechiel. Ex predei̾s itaq paget mis¬
terii euidentissima ratio. qua epłas .xiiii.
scripsit. ⁊ distincte .x. ad ecełias: uuͬ. ad per¬
sonas dixerit. Uñ quorũdam uisauia ꝑcu¬
titur.dicentium epłam que ad ebreos scribitur.
non fuisse panli. sed barnabe. uł clementis ułt̾
tullrani. uł luce. quos in hunc errorem occasio
no enis noĩe in titulata p̃scribitur: ⁊ longe
facundiore ⁊ splendidiore stilo qm cetere ẽ
edtita. quib sufficient̃ respondet᷑ hx mͦ. quia
si ideo ñ est dicenda panli. qd̾ nom̃ eiꝰ intitulo nõ
ħt. gͦ nec harnabe. nec alicuiꝰ p̃dictoꝵ cum nul¬
liuis eoꝵ noĩe pͣtitulata sit. nec ob idqͦ pauliñ
eẽ putanda est. qi cliligentius est scripta cumna¬
hebrenis ocdiosus erat eum legis destructorẽ arbi¬
trantib. Quo cirea delegis atꝙ cerimonia¬
rum ab olitio̾e tͣetaturus. recte nom suum sub¬

Expanded text:
gens, praedictorum Testamentorum consonantiam declaravit. Est enim rota in medio rotae, sicut vidit Ezechiel. Ex praedictis itaque patet mysterii evidentissima ratio, qua Epistolas XIV scripserit et distincte X ad Ecclesias, IV ad personas direxerit. Unde quorumdam insania reptitur, dicentium Epistolam, quae ad Hebraeos scribitur, non fuisse Pauli, sed Barnabae, vel Clementis, vel Tertulliani, vel Lucae. Quos in hunc errorem occasio tio ejus nomine intitulata praescribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: Quia si ideo non est dicenda Pauli, quia nomen ejus in titulo non habet: ergo nec Barnabae, nec alicujus praedictorum, cum nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta, cum naHebraeis odiosus erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum
Abbreviated transcription (Latin):
niat ⁊ seipmn. qui in eo ueram naturam eredit
ur qui suscepit:⁊ quod suscepit. una esset intri¬
nitate ꝑsona. Meq enĩ inhmni ine allũpto ã¬
ternitas seã est. s trinitas mansit. acsumptio¬
ne illa in effabilit faciente ꝑsone uniꝰ indeo ⁊
homine ueritatem hor de ipi p̃destinatione suifi¬
ciat. Seũide uideamus utr de re que smñꝑ fu̾it.¬

Expanded text:
is inquam, qui in eo ueram naturam credit ut qui suscepit et quod suscepit, una esset in Trinitate persona. Neque enim in homine assumpto Trinitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabili faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Hoc de ipsa praedestinatione sufficiat. Dei
Abbreviated transcription (Latin):
utł deꝑ sona : ande natura. Eund̾ sane ipm̃ quĩ
sid̾ carnem sc̃c est de semine. a ł. predestinadumd¬
eit filium dei in iutute. d Recte quippe de filiꝰ
apͥctmn. ut quid .it p̾destinarenur cum iam esseti
qui lam erat siue iniciosine termino sempiterd.¬

Expanded text:
 sane ipsum, qui secundum carnem factus est ex semine David, praedestinatum dicit Filium Dei in virtute. Item, recte quippe dicitur Fapud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset qui jam erat sine initio, sine termino sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
mortalinatura clarificaretur in immortalem.
sed ⁊̾ ut esset filius dei inuntute .i. in eadempoc̾e¬
cia cum patre. etͣ quod ip̃e sit filius dei pot̾ uideri ex
hec qr conceptus est ⁊ natus. scđm sp̃m sanccificõis
idest qi ex spũ scõ cõceptꝰ est. Considera uero qd̾¬

Expanded text:
mortali natura clarificaretur in immortalem, sed etiam ut esset Filius Dei in virtute, id est in eadem potentia cum Patre. Et quod ipse sit Filius Dei, potest videri ex hoc quod conceptus est et natus, secundum Spiritum sanctificationis, id est q
Abbreviated transcription (Latin):
filio ⁊ spũ scõ. qr inquantum homo non
est genitus apatre. uł filius patris. filiatio
ã ꝓprietas est: qua ꝑsona filii ab aliis distin¬
na .iiͦiͦ. intrinitate. Quomͦ gͦ supͣ dixit augͦ.
qui suscepit.⁊ qd̾̃ suscepit. una est intrinita¬
te persona. hec .i. auctoritas i̾miere uidetur
quod natura humana cum uerbo est una ꝑ¬
sona incrinitate. quod si est. gͦ natura huma¬
na c̾nerbo est dens. gͦ aliqua natum cum uerbode

Expanded text:
Spiritu sancto, quia in quantum homo non est genitus a Patre, vel Filius Patris. Filiatio autem proprietas est, quia persona Filii distinna tertia in Trinitate, quomodo ergo supra dixit Augustinus: Qui suscepit et quod suscepit una est in Trinitate persona. Haec enim auctoritas innuere videtur quod natura humana cum Verbo sit una persona in Trinitate. Quod si est, ergo natura humana cum Verbo est Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
ripot᷑ c̾ nos saluatorẽnat̃ ꝓfiteariuir. cũr apłe fac
cessit sem̃ hõis in conceptionenirginis.: tñ q
ex ea carne xp̃c formatus est. que constat ex se-¬
mine: recte dicit᷑ fu̾s ex semine. Lu̾erens aũ
utrum xp̃c debeat dici creatura. uł res creata
cipio erat uerbum ꝗ uerbum caro fcm̾ est. pp
natiuitatem incarnationis eiꝰ q̃ feã est in tprex

Expanded text:
st, cum nos Salvatorem natum profiteamur, cur Apostolus rcessit semen hominis in conceptione Virginis, tamen, quia ex ea carne Christus formatus est, quae constat ex semine, recte dicitur factus ex semine. Quaerens autem utrum debeat dici creatura, vel res creata cipio erat Verbum , et: Verbum caro factum est , propter nativitatem incarnationis ejus quae facta est in te
Abbreviated transcription (Latin):
ra m̾ita nostras opera sua futura p̾scunt.
recte iniłntium eloquia u̾itatis. humana gͥ m̾ita
cõtideseant hic. que perierunt peradam. ⁊ grã reg¬
net perihm xp̃m. Quisqͥs in capite nro preceden¬
tia mĩta singłaris islius gn̾ationis inuenent. ip̃e in
nobis menbris eiꝰ. p̾cedentia m̃itafidei ⁊ regn̾a¬
tionis inquirat. neq ir xpõ cegeibutum est nec nob̾.
pro aliquo m̾cto ner s gratis cributum Ille quiꝑpe nos
ferit cred̾e in xpm̃ꝰ. qui nobis fecit in quem credidi
mut xpm̃. Nle facit in nobis principium fidei a
fecit hominenem principẽ ficdi ⁊ ꝑfecoerem ihm.

Expanded text:
ra merita nostra, sed opera futura sua praescivit. ra merita nostra, sed opera futura sua praescivit. recte intelligentium eloquia veritatis. Humana igitur merita conticescant hic, quae 3 perierunt per Adam, et gratia regnet per Jesum Christum. Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita fidei et regenerationis requirat. Neque enim Christo tributum est, nec nobis pro aliquo merito, sed gratis tributum est. Ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum. Ille facit in nobis principium fidei, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum.
Abbreviated transcription (Latin):
sit predestinatio ⁊¬
de quo sit p̾destina¬
tio. utrum de req̃¬
semper fuit: andere
que extempore fuit.¬
⁊ utrũ de ꝑsona. an
de natura. ⁊ si deꝑ¬
sona est.postea atten¬
dend̾ ẽ scd̾ quã natu¬
ram sit p̃destinata.
predestinatio ẽ gr̃e¬
preparatio. qͣ ab et̃¬
cunctis quos p̾sciuit¬
inis filii sui. bõa sine meritis p̾parauit. p̾cla¬
rissimũ .ir. lum̾ p̃destinationis ⁊ gre. est ip̃e
sone assumptus filius dei unigenitus esset.
Uñ hoc m̃uit: quod eiꝰ bonũ qualecũq p̾cessit ut ad
hanc ineffalem excellenciam ꝑueniretur. fa¬
illa grã plena concepit de spũ scõ ex uirgine
maria: deus unicus natus est. non carnie eupi¬
in nr̃o capite ipe fons gratie. a quo. in cunc
fit in nobis remissio peccatoꝵ spũ fcm est in
illo ut ulłu̾ ħ̾ret pecertum: Qui fecit illũ
hominen sine ullis eiꝰ p̾cedentib meritis.
nlłĩ quod ei dimitteretur. uł origini᷑e trah̾e
p̾cedentibus m̾tis facit credentes in eum qͥb

Expanded text:
sit praedestinatio,de quo sit praedestinatio, utrum de esemper fuit, an de eo quod ex tempore fuitt utrum de persona, an de natura: et, si dsona est, postea attendendum est, secundum quam natram sit praedestinata. Praedestinatio est gratraeparatio, qua ab aetecunctis quos praescivini Filii sui, bona sine meritis praeparavit. Praeclarissimum enim lumen praedestinationis et gratiae est, ipse ersonae assumptus Filius Dei unigenitus esset; unde hoc meruit? quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Failla gratia concepit. De Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est; non carnis cupiin nostro capite ipfit in nobis remissio peccatorum; spiritu factum est in illo ut nullum haberet peccatum. Qui fecit illum hominem sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, praecedentibus meritis facit
Abbreviated transcription (Latin):
d. d̾s ⁊ .o .i. hoc nom̃ aliis olim fuit ad iectiuũ.
sed ih̾u factũẽ ꝓpͥum. Et est hoc sacramenti
humili factus est altus. ac si illis sr̃bis quib
scribebat. dic̾et ex seruo ⁊ humili fecit me deus
apłm ⁊ sublunem. Ita ⁊ uos humilet sitis ut ex¬
altemini. Qui enim se humiliat exaltabitur
sibun⁊ houorem sum̾et. sed a deo uocitus apłe

Expanded text:
 . Hoc nomen aliis olim fuit adjectum, sed Jesu factum est proprium. Et est hoc sacramenti humili factus est altus. Ac si illis superbis quibus scribebat diceret: Ex servo et humili fecit me Deus apostolum et sublimem, ita et vos humiles sitis ut exaltemini: Qui enim se humiliat exaltabitur sibimet honorem sumeret, sed a Deo vocatus e
Abbreviated transcription (Latin):
silie⁊ ad honorem patris. scd̾ carnem ĩnfectꝰ
gr̃am comm̃dare. maluit dr̾e de deł. qui ⁊
criminosus fuit: non de semine habrahe
qui iustus fuit. ut non ꝓ m̾ito s grã natꝰ
de eo putetur. ⁊ ⁊̃ d̾o ut ex homine rege.
ẜ carnem rex natus ostendatur. sicut de d̾o
rege: rex̾ añ scła natus est. dem̃ auirtute ꝯ¬

Expanded text:
ad honorem Patris, secundum carnem, infectus am commendare maluit David dicere, qui et criminosus fuit, non de semine Abrahae, qui justus fuit, ut non pro merito sed gratia natus de David putetur: et etiam ideo ut ex homine rege secundum carnem rex natus ostendatur, sicut de Deo rege rex ante saecula natus est. Deinde a virtute
Abbreviated transcription (Latin):
cum patre fuit. ⁊ naꝙ eum ꝑatr̃e u eet uolunas
paterua p̾cessit. ⁊ ille qͥd nat᷑a filius est: nos uero
tendunt heretici adim̃e ꝑatͥ. qd̾ paiter ẽ: dumuo¬
lunt filio auferre qd tilius est. adimunt ã eñ
qnͣ non ead̾ in se ħt natus ⁊ generans. neq it filiꝰ¬
genu̾it infilioĩd̾. Oeus dic̃ens clarifica filiũ
tuum. nonsoso nõie contestatus est se esse filiũ
hic filius hic .it. uerus ⁊ ꝓpͥns est filius origi¬
ne: nõ adoptione u̾itate non nuncupatione.
natuistate: ñ catõne. Id̾ uata᷑ filius est. qe
andem naturam quã il

Expanded text:
cum Patre fuit, et nunquam cum, ut esset, voluntas paterna praecessit; et ille quidem natura Filius est, nos vero tendunt haeretici adimere Patri quod Pater est, dum volunt Filio auferre quod Filius est. Adimunt autem, quando non eadem in se habet natus et generans. Neque enim Filigenuerit in Filio? Dominus dicens: Clarifica Filium tuum , non solo nomine contestatus est se esse Filium hic Filius. Hic enim verus et proprius est Filius, origine, non adoptione; veritate, non nuncupatione; nativitate, non creatione. Idem natura Filius est, quia eamdem naturam quam il
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ corpoie resurg̾e fecit. Und̾e uidetur morte¬
mortem destruxisse. ut nos reduneret. quare
apꝑaret añs. qd mortuus mortem uicit. H ec
enim maior nirtus ⁊ niccoria uid̾r in xp̃o. ꝙͣ¬
ꝙ ea potestate oꝑatur mortuus qua operatꝰ
fuerit unuis. Pex quem accepimus. Hicꝯ
mendat eum a libe¬
ualitate. hic .it. ostend̾.
quid auccor ei contulit
quem talem nos a płic̃.
aliis si delib accepͣimuꝰ.
.i. quidał dedit gram.¬
tiliq remissionempͤ.¬
catoꝵ ⁊⁊ pac̾iam õium
laboꝵ perquam remu¬
nerabimur infuturo.
⁊alia dona que om¬
nia nobis datast̾ gra¬
tis. Et accepimuł nos
soliapostoli. apłatũ¬

Expanded text:
et corpore resurgere fecit. Unde videtur mortem destruxisse ut nos redimereapparet Dominus quod mortuus mortem vicit. Haec enim major virtus et victoria videtur in Christo quod ea potestate operatur mortuus qua operatus fuerat vivus. Per quem accepimus. Hic commendat eum a liberalitate. Hic enim ostenditur quid auctor ei contulit;quem talem nos apostoli aliis fidelibus accepimus, id est qui talis dedit gralicet remissionem peccaius per quam remunerabimur in futuro, alia dona quae omnia nobis data tis et accipimus nos soli apostoli apost
Abbreviated transcription (Latin):
ser ex ignorantia deliquisse. Si .it. ꝓph̾as aut
apłos ante hu̾issemus ydola nõ coluissemus
Q ã degen̾is nobilitate uos iactatis. si qͣtaliũ
gła est t̃c ismael ⁊ esau possunt parit̾ głarr
cum de eisdem parentib sint nati. his alt̾canti
nator uocesonora illos alloquens. ad unam
om̃s concordiam adducit ostende̾s nullos illoꝵ
suis m̾itis esse saluatos. qi om̃s ⁊ uidei ⁊ gen¬
tiles sub pocõ tenebant᷑. sed ꝑ grãm dei liberati¬
lunt. ꝓ alt̾ratione itaq p̾ddicra scribit romani.
miliari: ut oia attribuãt gre̾ dei. ⁊ ostendens
om̃ib gratis uenisse gr̃am fidei. ⁊ enangłii .xͥ.¬
quam ꝓꝑt̾ea ⁊ grãm uorari ostendit. qi ñ qͣi de¬
bitum iusticie reddita est. s gratuito data.
Srir tibi debebatur an̾ꝙͣ gra̾m h̾ees: m̃cet ubi
redlita est ñ grã grãdonata. Merito itaq hec
epła pͥma ponitur. qr om̃ium maloꝵ ut p̃dic¬

Expanded text:
sed ex ignorantia deliquisse. Si enim prophetas aut sed ex ignorantia deliquisse. Si enim prophetas aut apostolos ante habuissemus, idola non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum de eisdem parentibus sint nati. His itaque altnator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantur, sed per gratiam Dei. Pro altercatione itaque praedicta scribit Romanis, s eos humiliari, ut omnia attribuant gratiae Dei, et ostendens omnibus gratis venisse gratiam fidei Evangelii quam propterea et gratiam vocari ostendit, quia non quasi debitum justitiae reddita est, sed gratuito data. Si enim tibi debebatur, antequam gratiam haberes, merces tibi reddita est, non gratia donata. Merito itaque haec Epistola prima ponitur, quia omnium malorum, ut praedic
Abbreviated transcription (Latin):
in deserto manna pauit. aqmͣ de petra produxit. atq
aliis sub silentio relicus. nos soli digni fuimus le¬
gem dei accipere. ⁊ eius uoluntatem cognoscere.
Adnos quoꝵ sp̾ałr dĩ filuis uenit. ut ip̃e ine¬
uangło ait. Hon sum missus nisi ad oues q̃ perie¬
runt domus istł. Gentiles autem econtͣ dicebant
qͣnto plura benificta uobis exhibita memoratis:
tanto uos det̾iores ẽe ostenditis. Eisd̾̃ siquid̾e pedi¬
bus quib mare transiftis: aute ydola postea
saltastis. que ⁊ ꝓpͥis manib fecistis. ⁊ illo ore qͦ
paulo añdesubmersione pharaonis ⁊ egyptioꝵ
laudes d̾o ꝑsolu̾atis. ydola adorastis. Pret̾ea mã¬
nacelitus datum in deserto fastidistis. cupien¬
tes redire inegẏptum adollas carnium. Sepe
etiam dm̃ in iram irritastis. ad ultinum xpm̃
uobis dignores sumꝰ qͥ mox ut de xp̃o audiui¬
mus in eum crediduus. Unde per ꝓph̾am do¬
minus ait. ppłs quem non cognoui serui . mͥ.¬

Expanded text:
in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio relictis, nos soli sumus digni legem Dei accipere et ejus voluntatem cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei Filius venit, ut ipse in Evangelio ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domui Israel . Gentiles autem contra dicebant: Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad ollas carnium. Saepe etiam Dominum in iram irritastis. Ad ultimum Chrisvobis digniores sumus, qui ut de Christo audivimus, in eum credidimus? Unde per Prophetam Dominus ait: Populus quem non congregavi, serviet mih
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritat᷑ ꝯflictum qui uid̾r dirim̃tes
dicunus petrũ primũ p̾dicasse romanus ꝙͣ¬
cum ad alios apłos. sed nõ pͥmũ ꝙtũ ad ou̾s
romanis eam destinasse. uł po tiꝰ io̾ prima
ponitur. qr primũ grad̾ erroris destruit .s.
suꝑbiam omnuĩ inaloꝵ tndicemsic̾ script̃
est᷑. Insciũ oĩs peceati suꝑbia es. q̃ natione
celestis sublimium mentes inħitat. sub cũt¬
⁊ cilicio lattitans q̃ romanos adeo occupaue¬
nitut int̾ se alteiantes. ⁊ se sibi inlucem p̃¬
ferentes dicsensiones ⁊ scimata facerent᷑.
erant . n. romani de indeis ⁊ gentib ad
obseruantiam legis eui seruierant me¬
gentibus se p̃ferebant. dicentes. Hos de.
genere abrahe sumus eui pͥmũ facta
fuit ꝓmissio nos ppłs peculiaris dei sumꝰ
nos de egypto fortimanu ⁊ mirabilib
solinter cet̾as gentes acceperant. gerrci¬
les credentes despiciebant.¬
nos sicco uestigio mare rribrum transire fecit.

Expanded text:
auctoritatum conflictum qui videtur dirimentes, auctoritatum conflictum qui videtur dirimentes, dicimus Petrum primum praedicasse Romanis, quantum ad alios apostolos, sed non primum quantum ad omnes Romanis destinasse. Vel potius igitur prima ponitur, quia primum gradbiam, omnium malorum radicem, sicut scriptum est: Initium omnis peccati superbia est . Quae natione coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim Romani de Judaeis et gentibus ad observantiam legis cui servierant megentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus soli inter caeteras gentes acceperant, gentiles credentes despiciebantnos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
ceritant᷑ romanis blimes: sine tonantes q
tis gentib dnabantur. ideo ꝙ sublimiores
erant oĩb ppłis. ⁊ intonabant p̃cepta pubłi¬
ca ⁊ pͥuata. eoꝵꝙ fama oinniũ hominũ te¬
sonabar ĩ ore dimo a̾ ab atͣcnis apłm scͥp¬
sisse romanis dicit. his ubis. ab atenis ciuut¬
tate grecoꝵ. scripsit apłc romanis hanc epłã
romanis euangłiz auerunt. Attende dili
genter qd̾ asmo dicit apłm ab atheni scͥꝑ¬
sisse: origenes u̾o de corintho. It̃ ⁊ inspicẽ
qd id̾ anno ait petrum romanis ꝑetrum ñ¬
predicassei ẽ eccłiastica historia sic contineat
petrũ adutbem romam deducit. Iste ad¬
ueniens pͥmus in urbe roma euangłi su¬
i clauib ianuam regni cȩlesis aperuit.
Ieronimus quoq sr̃ epła̾m ad romanos
ne fidem tenẽtes. confirmare se uelle.
paulus cdicit. ñ qd̾ minꝰ accepissent a petro
s ut duob apłis attestantib at ꝙ docto¬
rib eoꝵ corroboraret ᷑ fides. harum itaꝙ

Expanded text:
r autem Romani sublimes sive tonantes, quctis gentibus dominabantur: ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata: eorumque fama omnium hominum resonabat in 2 ore. Haimo autem ab Athenis Apostolum scripsisse Romanis dicit his verbis: « Ab Athenis civitate Graecorum scripsit Apostolus Romanis hanc EpistoRomanis euangelizauerunt. Notandum genter, quod Haimo dicit Apostolum ab Athenis scripsisse, Origenes vero, de Corintho. Item inspice quod idem Haimo ait Petrum Romanis primum praedicasse, cum ecclesiastica historia sic contineatPetrum ad urbem Romam misit. Ille adveniens primus in urbe Roma Evangelii sui clavibus januam regni coelestis aperuit. » Hieronymus quoque super Epistolam ad Romanos,ne fidem tenentes confirmare se velle Paulus dicit: non quod minus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fides. » Harum itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾. mon̾e ad obedienduni euangłice doctrine
p̃der hec a̾ insingłis propͥas int̾eciones ⁊ mat̾las
requirimus. Prima itaq epła mat̾iam ħt ro¬
manoꝵ uicia atq gr̃e dei bona: ad que eosor¬
catur. Int̾. uicia eoꝵdem increpare. ⁊ ad ueram
pacem ⁊ fr̃nam concordiam sub manuigr̾e hu¬
miliare. Modus cractandi talis est. more scri-¬
bentium epłas. saluatione̾ p̃mitiit. in quatria
facit. ꝯm̃dat .it. ꝑsonam suam ⁊ negociũ ⁊ auc¬
torem negocii. in qub congrue oaꝑtat beniuo¬
lentiam. Post salutationem u̾o:utͥusq ꝑtis
uicia arguit. ostendens gentiles a naturali ra¬
tione: ⁊ indeos a lege exhorbitasse. Dem̾i płib
modis ostendit iusticiam ⁊ salutem: ẽq̃ utriq
et̃ non per legem s per fidem ihu .xͥ. ut ale¬
ge eos tollat. ⁊ in sola fide xͥ cos constituat.
Circa fine̾ uero moralis subditur instructio.
atq in accione gr̾arum. finem tenet epła.
premitait autem salutationem dicens

Expanded text:
monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias intentiones et materias requiremus. Prima itaque Epistola materiam habet Romanorum vitia, atque gratiae Dei bona, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae humiliare. Modus tractandi talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. Deinde pluribus modis ostendit justitiam et salutem aeque utrisque esse, non per legem, sed per fidem Christi Jesu, ut a lege eos tollat, et in sola fide Christi eos constituat. Circa finem vero moralis subditur instructio, atque in actione gratiarum finem tenet Epistola. Praemittit autem salutationem, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
si .i. scd̾ operationem spẽ sc̃r qui sanctos facit ho¬
mines. qui ⁊̃ formauit ⁊ sc̾ificauit ipm̃ hoti¬
nem in ut̾o uirginali ex semine mulieris. Eñ¬
iuri semine. sequit᷑ ex resurrectione mortuoꝵ
hor reftrtur ad aliud qd dix̃ filims der q.d. ⁊ qd̃¬

Expanded text:
st secundum operationem Spiritus sancti, qui sanctos facit homines, qui etiam formavit et sanctificavit ipsum hominem in utero virginali ex semine mulieris, sine semine viri. Ex resurrectione mortuorum. Hoc refertur ad illud quod dixit, Filius De
Abbreviated transcription (Latin):
nas. sub huiꝰ modi misterii in sinuatione. ut
silic in hoc opere. utriusq testamenti sum¬
ma cõtineri monstraretur. per denarium
tuor scripsit. ut utriꝙ legi se consentire in¬
sinuaret. atꝙ: emuloꝵ calumpniam di¬
lueret. ipm̾ legis dei per moysem date des¬
tructorem fore calũpniantium. eumꝙ iu
oclium iud̾oꝵ tͣħentium. quos placatos ħre
uolens: decem ad eccłias secripsit. Utͣ sieut
moyles isrłitico ppło. a pharduis ⁊ egypti
boli potestate ⁊ ydolatrie seruitute redẽp¬
tas. decẽ epłarũ doctͥna informaret. Ido ⁊̾ ⁊¬
quatuordecĩ scriplit: ut duoꝵ testamẽtorũ
concordiam atq cõuenientiam signaret
qͣm moyses in duab tabulis lapideis siml
iũctis quib legis decalogus inscriptus erat:
lapis reꝓbus qu̾e gessit angulus mira p̾¬
stans in oculis nr̃is pon̾e suꝑ celestem cum
cipico agno coniunxit. finiens uenus.¬

Expanded text:
as, sub hujusmodi mysterii insinuatione, ut scilicet in hoc opere utriusque Testamenti summa contineri monstraretur. Per denarium XIV scripsit, ut utrique legi se consentire insinuaret, atque aemulorum calumniam dirueret, ut ipsum legis Dei per Moysen datae destructorem esse calumniantium, eumque in odium Judaeorum trahentium; quos placatos habere volens, X ad Ecclesias scripsit. Ut sicut Moyses Israelitico populo a Pharaonis et Aegyptioboli potestate, et idololatriae servitute redemptas, X epistolarum doctrina informaret. Ideo et XIV scripsit, ut duorum Testamentorum concordiam atque convenientiam significaret, quam et Moyses in duabus tabulis lapideis simul junctis, quibus legis Decalogus inscriptus erat, lapis reprobatus, quem gessit angulus, mira praestans in oculis nostris, panem supercoelestem cum typico agno conjunxit, finiens Tes
Abbreviated transcription (Latin):
bit .i. ex iuitute diuinitatis. hee distinctões
suis locis diligenter animaduert̾e dest Puẽ
ad quod dicimus si scd̾. qd̾ cãm uł conditionẽ
uature uotat: ẜ quod homo non est p᷑ q ex eo
quod homo. persona non est. uł inquantum¬

Expanded text:
bit, id est ex virtute divinitatis. Hae distinctiones suis locis diligenter animadvertendae sunt. QAd quod dicimus: Si secundum causam vel conditionem naturae notat, secundum quod homo non est persona, quia ex eo quod homo
Abbreviated transcription (Latin):
lus a saule ꝑlecutore. qi sicut ille dauid ita lͥ
chi uidetur paulus sibi elegit: nͥ ut se ostende¬
ret piruum tanqmͣ minimum apłoꝵ.Ip̃e
primo saulus postea paulus dictus est. nonq̃¬
si iactantia aliqͣ nom̃ sibi mutauit apłc sed
ex saulõ fe̾s ẽ paulus .i. ex superbo modicus .i.
tudo. uł temptatio paulum sedicit .i. quietũ.
Qenun pͥus temptationes aliis inferebat. post
fecisse perhibi qui inuirtutib ꝑficientes.
mutato noĩe sunt uocati. ut esfent ⁊̃ ip̃o no¬
mine. noui. ut cephas ꝗ filii tonitrui. ⁊ hu¬
iusmodi. Uñ ⁊ soã eccłia. iaminconsiretudi¬
nẽ cduxit. ut quos in cathedra bĩ petri subli¬
mat. noĩa eis mutat. Uł sicut ieRx. ait. pau¬
paulo sergio pro consale quem apud ciprum
conuertit. lxc nom̾ sibi impoluit. itt sicut par¬
tieus quiꝑthos suꝑauit. ⁊ g̾manieus qui ger¬
maniam uicit. ẽ dietus: sic ab eo principe qmͦ pͥus

Expanded text:
lus a Saule persecutore, quia sicut ille David, ita hic lus a Saule persecutore, quia sicut ille David, ita hic mihi videtur, Paulus sibi elegit, nisi ut ostenderet se parvum tanquam minimum apostolorum: ipse primo Saulus, postea Paulus dictus est: nec quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus, sed ex Saulo factus est Paulus, id est ex superbo modicus, id est tudo vel tentatio, Paulum se dicit, id est quietum. Qui enim prius tentationes aliis inferebat, post fecisse perhibetur, qui in virtutibus proficientes mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, ut Cephas, et filii tonitrui, et hujusmodi. Unde et sancta Ecclesia jam in consuetudinem duxit, ut quos in cathedra beati Petri apostoli sublimat, nomina eis mutet. Vel, sicut Hieronymus ait: PauPaulo Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit, hoc nomen sibi imposuit, ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, est dictus, sic ab eo principe quem priu
Abbreviated transcription (Latin):
enun pendet littera:
ut perficiatur si̾a⁊¬
subintelligitur. ma¬
dat. uł scribit. In hac
a̾ salutatione prius
personam suam cõmendat .iiiͦiͬ. modis .s. a no-¬
mine. a conditione. adignitate. ab officio. a no¬
mine: dicens. paulus a conditione. seruus a di¬
gnitate: apleͣ ab offo̾. segregatus in euangłm
dei ex noĩe autem laudem sortitur. siuis ip̾uiᷤ
enum ebraice: quietus grece. modicus lati¬
ne sonat .i. hoc nom̾ paulus quod est ebraieũ
origine ⁊ inuentione. non terminatione. ĩ
ram notat hec nomen gn̾ali appellatione ap̾¬
grecos .i. quietem. alteram apud latinos .i. mo
dicitatem. hoc .ii. nomen paulus c̾ sit appellat̾m
apd̃ gͣcos. hebreos ⁊latinos. ⁊ impositum apło pro¬
prium fuit. quiut ait beda super actus apłicos.
anͣno passionis. ⁊ resurrectionis .xͥ. ad fidem uenis¬
se probatur. tercio uero decimo anno. post.xͥ. pas¬
sionem. apłatũ gentium cum barnaba ⁊ pauili
uocabulum accepisse. Prius .it. uocabatur sau¬

Expanded text:
e pendet littera ut perficiatur sentsubintelligitur, mandat, vel scribit. In hac autem salutatione primum personam commendat quatuor modis, scilicet a nomine, a conditione, a dignitate, ab officio. A nomine, dicens, Paulus; a conditione, servus; a dignitate, apostolus; ab officio, segregatus in Evangelium Dei. Ex nomine autem laudem sortitur; si vis ipsiustur. Paulus enim Hebraice, quietus Graece, modicus Latine sonat, id est hoc nomen Paulus, quod est Hebraicum origine et inventione, non terminatione, impram notat hoc nomen generali appellatione aest quietem; alteram, apud Latinos, id est modicitatem. Hoc enim nomen Paulus, cum sit appellativum apud Graecos, Hebraeos et Latinos, impositum Apostolo proprium fuit, qui, ut ait Beda super Actus apostolorum, anno passionis et resurrectionis Christi ad fidem venisse perhibetur; tertio vero decimo anno post Christi passionem apostolatum gentium cum Barnaba, et Pauli vocabulum accepisse. Prius enim vocabatur Sau
Abbreviated transcription (Latin):
Reui ditꝰ est ⁊ alia plum in hunematum. Sẽ¬
cundum gͦ hane consuetutinem uid̾t nobisꝗ
panlus duplici uoeitatus uocabulo. sicut seriptũ
est in actib apłoꝵ. saulus qui ⁊ paulus. ubie¬
uident᷑ ostenclit scriptura ñ ei tẽ primũ poulino¬
men impositũ. s uet̾ie apellatiorus id fuisse: assa¬
gnat. Heronimo ã in libro hebraicoꝵ nõium
paulus mirabilis. suie electus intẽptari dr᷑.
quem ⁊ dominus ip̃e. uas electionis uocauit.⁊
tamuita qͣm doctrina mirabilem fecit. Seq̃.

Expanded text:
alia plura in hunc modum. Secundum ergo hanc consuetudinem videtur nobis et Paulus duplici vocitatus vocabulo, sicut scriptum est in Actibus apostolorum: Saulus qui et Paulus . Ubi evidenter ostendit Scriptura non ei tunc primum Pauli nomen impositum, sed veteris appellationis id fuisse assignat. A Hieronymo autem in libro Hebraicorum nominum irabilis sive electus interpretari dicitur, quem et Dominus ipse vas electionis vocavit , et tam vita quod doctrina mirabilem fecit. Servus
Abbreviated transcription (Latin):
supplicio: pro maledictione consecutus ẽ
gr̃am.⁊ pro dampuatione suscepit mis¬
cđiam in quo ip̃o spes nr̃a płimũ subleuat᷑
Sicut .i. ẽ audiuimus de homicidam ⁊
om̃is uenie diffidentia pccĩs tolłr: ita eũ
saulum pͥus eccłie ꝑsecutorem. post ea fac

Expanded text:
supplicio, pro maledictione consecutus est gratiam, et pro damnatione suscepit misericordiam. In quo ipso spes nostra plurimum sublevatur. Sicut enim cum audimus David homicidam et omnis veniae diffidentia peccatori tollitur, ita, cum Paulum prius Ecclesiae persecutorem, postea fact
Abbreviated transcription (Latin):
infigura nr̃i. contingebant ilł omĩa. ⁊ om̃s tͣn¬
sierunt. m̾sis hostibus ĩ mare rubrum ⁊ õs in
ea ⁊ amorte ĩminente liberati sũt. ⁊ ab ignorã¬
cra dei q̃ p̾mebat tunc õs gentes. mũdatq̃pa¬
rati st̃ ad accipiendã ibeg̃e t osĩs eand.e.s.¬

Expanded text:
ri contingebant illis omnia. Et omnes transierunt, mersis hostibus, mare Rubrum; et omnes in ea, et a morte imminente liberati sunt; et ab ignorantia Dei quae premebat tunc omnes gentes mundarati sunt ad accipiendam legem: et omnes eamde
Abbreviated transcription (Latin):
abstinere alicitis ĩ duc¬
tione similium. ⁊ exẽ¬
ꝑlo suo. docuit. hoc ex¬
gligencia sua offende¬
runt. uos sollicitos fa¬
cit ostendens antiqͦs¬
ꝑ sacram̃toꝵ uet̾um
cõmunitatõem. penã¬
non euasisse. q uolẽ

Expanded text:
abstinere a licitis inductione similium, et exemplo sui docuit. Hic, exgligentia sua offendrunt, nos sollicitos facit, ostendens antiqr sacramentorum veterum communicationem, poenanon evasisse. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
lit quia ñ ẽ alius qͥ poss aꝑire libꝵ nͥ leo deo de tͥbu
uida semet ip̃m. qr ñ erat alia digua hostia offer¬
ri. ꝓ peccatil ur̃is delendis ꝙ ẽ iniciũ saluatioĩs ꝙ̃
g locum ht̃ lex  nullum penitus dedit ⁊̃ adhoc ut
nos enꝑet .q. in quadam peccatis irretitos: qͥ rei

Expanded text:
 quia non est alius qui posset aperire librum, nisi Leo de tribu Juda , semetipsum, quia non erat digna hostia offerri pro peccatis nostris delendis, qui est initium salvationis. Quem ergo locum habet lex? nullum penitus. Dedit etiam ad hoc, ut eriperet, quasi vi quadam nos peccatis irretitos, qui rei
Abbreviated transcription (Latin):
haicus correcti uos de
hec agite. un gaudu¬
sit. ⁊ ut gaudeatis esto¬
te ꝑfecti. in side. ⁊ uos¬
maiores exhortamini
ad idẽ mĩnores ⁊ uosmmi
nores idem sapite ẽ ma¬
ioribus. ⁊ unuuersis ma¬
lor ⁊ minor simul pacẽ
habente. ne sit pͥor dis¬
cordia int̾ uos. ⁊ si hoc fe¬

Expanded text:
orrexi vos, de hoc agite unde gaudsit, et ut gaudeatis, estote perfecti in fide, majores exhortamini, ad idem minores; et nores idem sapite, cum majoribus, et universi, sjor et minor simul, pacem habete, ne sit prior discordia inter vos. Et si haec fe
Abbreviated transcription (Latin):
lus sit. sz quia ĩ eo fuint mala. ex hoc sensu df̃
dies mali funt. dies iacob pessimi. mundꝰ ĩ malig¬
no poĩtus. temꝑa ꝑiculosa. saltꝰ quoq qͥ st̾ pleui
latranib. ⁊ gładus qͦ cruor effunditur. ⁊ calix
s eciam loca. ⁊ ĩ strum̃ta maloꝵ traxerunt ĩ fami¬
am q̃ ĩ eis fuuit. Ita ⁊ scłm dicitur nequam a qͦ
xͥ nos erip̃. ⁊ ut sit firimꝰ ꝙ de ip̃o dicit subdit ẜ¬

Expanded text:
lus sit; sed, quia in eo fiunt mala Ex hoc sensu dicitur: Dies mali sunt, dies Jacob pessimi, mundus in maligno positus, tempora periculosa, saltus quoque qui sunt pleni latronibus, et gladius quo cruor effunditur, et calix sed etiam loca et instrumenta malorum traxerunt infamiam quae in eis fiunt. Ita et saeculum dicitur nequam, a quo Christus nos eripit. Et ut sit firmus quod de Christo dicit, subdit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uidebatur ẽẽ ii¬
debantur eẽ maioreᷤ
qr pͥores. isteminimꝰ¬
q tiouissimꝰ. s iñ
apparet dignior qr
pͥores ꝯstituti sunt

Expanded text:
 videbatur esse midebantur esse majores, quia priores; iste minimovissimus. Sed inde apparet dignior, constituti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lium electus ẽ ⁊ mis¬
sus ut dr̃ ĩ destructi¬
dẽ legis. Imponebãt
rent eo ꝙ legẽ a d̾o
datam destrueret

Expanded text:
lium electus est et missus, ut dicitur in destructinem legis. Imponebatur ret, eo quod legem a Deo datam desereret
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mente leuatur ad utlligenda celestia. Etͣ¬
tasis u̾bum ẽ grecum. latinum uͦ untĩ u̾bt̃ ex¬
poni potest sidicatur excessus. In excessu uͦ m̃
na. ita ut quodam mͦ a memoria labantur
ĩfenora. In hoc m̃tis extessu fuer̃t om̃s sc̃ qͥb
archana dei mund̃ istum excedencia reuelata
sunt. de hoc m̃tis extessu locur̃ hic paulus. se

Expanded text:
 mente levatur ad intelligenda coelestia. Exstasis verbum est Graecum, Latine autem uno verbo exponi potest, si dicatur excessus. In excessu vero mio ad superna, ita ut quodammodo a memoria labantur inferiora. In hoc mentis excessu fuerunt omnes sancti, quibus arcana Dei mundum istum excedentia revelata sunt. De hoc mentis excessu loquitur hic Paulus, sei
Abbreviated transcription (Latin):
quinos sit exaltauit. u ł deo ẽ. dimittend̾. ̃ ab
qͣi in sania dum se laudat uer̃ dicens. dimit¬
tend̾ do̾ ẽ. omuis .n. suꝑbia uelut in sania
ht. siue sobrũ sumꝰ. ut ñ atta dicamꝰ denobis.
uobis ẽ .i. ad utilitatẽ ur̃am. qr si ñ tactant᷑

Expanded text:
nos sic exaltavit. Vel, Deo est dimittendum, non ab quasi insania, dum se laudat verum dicens, dimittendum est Deo. Omnis enim superbia velut insania habetur. Sive sobrii sumus, ut non alta dicamus de nobis, vobis est, id est ad utilitatem vestram, quia si non jactan
Abbreviated transcription (Latin):
srbiam qͥ ditebat ñ de ẽ quui impleat s de ẽ a
iubeat. ⁊ iõ maledc̃i erant omĩt qui sub legee¬
rant. qr ĩ om̃ib erat reatus trausgressionis
desiderand̾ eẽ saluatorẽ qui finem ponat hiiꝰ
⁊liberet ñ solum ab aliis peccatis s etiã ama¬
leocõ legis. Cur gͦ galathe transeunt a gr̃a

Expanded text:
 deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Et ideo maledicti erant omnes qui sub lege erant, quia in omnibus erat reatus transgressionis, desiderandum esse Salvatorem, qui finem ponat his, et liberet non solum ab aliis peccatis, sed etiam a maledicto legis. Cur ergo Galatae transeunt a gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad corpus congre¬
gantur a quile. u ł
titatem ut m̃te ⁊ cor¬
pore uniamur qͥ mͦ¬
in diu̾sum tendimꝰ
ꝯmo rogamꝰ ut ñci¬

Expanded text:
ut ad corpus congregentur aquilae. Vel, titatem, ut mente et corpore uniamur qn diversum tendimus. Quid rogamus? ut n
Abbreviated transcription (Latin):
recedt̃. culpat gͦ ħ illos scĩdẽtes unitatẽ cari¬
tatis qͣi ĩt̾ alios ñ posset᷑. habitare sã scĩtatis
sue qͥ pociꝰ suo exemplo debuert̃ ꝯsolari alioꝰ
uñ subd̾ s potiꝰ ꝯsolantes eos con solat᷑ laborã¬
tẽ qͥ parit̾ ĩ labore ꝑsistit. qr subleuatto labo¬
ris ẽ uisio collaborantis ut ĩ rut̾e fit ⁊ tãto
magis ꝯsolem᷑: qͣnto mag̃ uiderites diẽ tͥ¬
bulatiõis ꝑ passioẽm pappinqntẽ. qiͣ qͦ ꝓpi¬

Expanded text:
scindentes unitatem charitatis, quasi inter alios non possent habitare causa sanctitatis suae, qui potius suo exemplo debuerunt consolari alios. Unde subdit: Sed potius consolantes eos. Consolatur laborantem qui pariter in labore consistit, quia sublevatio laboris est visio collaborantis, ut in itinere fit. Et tanto magis consolemur, quanto magis videritis diem retributionis per passionem appropinquante
Abbreviated transcription (Latin):
seipm̃. diligebat
apłi ⁊̃ quoscorri¬
piebat ad hoe .ar. cor¬
ripiebat ut osten¬
deret qͦ amore eos¬
dilig̾et. de qͦr pecca¬
tis plus ilł dolebat.
qͥ aũ ñ hoc affectu¬
ꝙͣ in aliis ostensã
iuire cessi. Siqͥs a¬
hic p̃cip̃ fornicato¬
ne tradend̾ iudica¬
me. sic̃ utiq fec̃ ille

Expanded text:
seipsum diligebat  et quos corripiebat. Ad hoc enim corripiebat ut osteret quo amore eodiligeret, quorum peccatis plus illis dolebat. Qui autem non hoc affecquam in aliis ostensam, e meo cessi. Si quis aHic praecipit fornicatonae tradendum judicame, sicut utique fecit ille
Abbreviated transcription (Latin):
oa̾. ħic aꝑit qͣre ad eos ñ iuiti sic̃ dix̾¬
at. ne putent se ꝯtep̃¬
tos ad quos ire distulit.
os̃ enĩdatos inuemi¬
ret. hiis .ii. loqũr nc̃¬

Expanded text:
. Hic aperit quare ad eos non ivit sicut dixerat, ne putent se contemptos ad quos ire distulit, s emendatos inveniret. His enim loquitur n
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ne ꝯtristarem multos asꝑe corripiendo.
ĩ qͦ peꝑcit eis ne eo asꝑiore: u̾terentur ĩ sedicio¬
nem uisit gͦ prius mitigari eos ⁊ emĩdari. ⁊ iõ
ñ ex leuitate uł carnali cogitatõe ñ impleuit.
ĩdignentur qi de dño. eo ꝙ dix̾at parcens uob̾
q̃ uoluntatis ẽ ñ ncc̾itatis sec iõ dico. qr ad uito¬
res sumꝰ. si uultis coo ꝑari. gaudii uñ et̾ni. uł

Expanded text:
 ne contristarem multos aspere corripiendo, in quo pepercit eis, ne eo asperiore verterentur in seditionem. Vult ergo prius mitigari eos et emendari, et ideo non ex levitate vel ex carnali cogitatione non implevit indignentur quasi de Domino, eo quod dixerat, parcens vobis quia voluntatis est non necessitatis; sed ideo dico, quia adjutores sumus, si vultis co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturas dist̾nentib.
luminatores. dico
ut locutio litgne
⁊ hoc idem fiat. ꝑ
qui exponat pp̃. gi
c̾eat. siguis loquens.
loqur: qui cõpun¬
gr̃ ex hiis q̃ dicit.
.i. ad honorem dei.
quem laudat. uł
sigillatim. ñ plures
linguis loq̃t᷑. illeo¬
tõ dicit duo uł tres.
qr sufficit sermo tot

Expanded text:
turas disserentibus, luminatores. Dico ut locutio linguae et hoc idem fiat 108 per qui exponat populo. Si ceat linguis, loquens, loquitur, qui compungitur ex his quae dicit. est ad honorem Dei, quem laudat vel sigillatim, non plures linguis loquuntur. Ideo dicit duo vel tres, quia sufficit sermo tot
Abbreviated transcription (Latin):
aut tres dicãt
⁊ cet̾i diiudicẽt.
Quod si alii re¬
uelatũ fu̾it se¬
denti: pͥor tace¬
at Potestis
.i. omnes per
ut om̃s discãt.
tentur. ⁊ sp̃c̃¬

Expanded text:
aut tres dicant, et caeteri dijudicent. Quod si alii revelatum fuerit sedenti, prior taceat. Potestis enim omnes per ut omnes discant, tentur. Et sp
Abbreviated transcription (Latin):
.i. illi qui audiebat.
⁊ oet illi locum ut
dicat. qͥr datur aliqñ ꝙ
ĩ feriori ꝙ ñ suꝑiori.
tõ dicout det locuti.

Expanded text:
est illi qui audiebat, et det illi locum ut dicat. Quia datur aliquando inferiori quod non superiori. Ideo dico ut det locum:
Abbreviated transcription (Latin):
timorẽ ostendit de quo statu ad quam dignitatẽ
uocati st̃ dicens oĩa bñsicia eis uł apłis ip̃is uł nob
roti huãno gn̾i data ꝑsolam dei gr̃ani fore colla
ta. Est gͥ intenicio apłi ĩ hac epła ephesios ĩ homᷤ
tractandi taliĩ ẽ. Demore suo salutatõem p̃mittit.
scribit prius gͦ salutans ⁊ senoto noĩe sigc̃ans ait

Expanded text:
ad quem dignum vocati sunt, dicens, omnia beneficia eis vel apostolis ipsis, vel toti humano generi per solam Dei gratiam collata fore. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Ephesios in bonistractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. scribit. Prius ergo salutans, et se noto nomine significans, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ coeua. ex qͥb ĩtlłigamꝰ cort̾na. qr coeua ĩcrea¬
t̾is ĩ ueni potuert̃ utens noĩb rer̃ temꝑaliũ dix̃
tandor ẽ lucis et̾ne. ⁊ hic ait splendor głie. coetͥnꝰ ẽ .qi
patͥ filius: ut coeuus ẽ spleudor igni ex quo ⁊ ẽ. Igniᷤ
ponamꝰ eͦ ignẽ uelut patrem splendorẽ tãꝙͣ fili¬
q̃ coet̾na ĩ creatore astruamꝰ si lucernã ascẽd̾e cu¬
pio. ñ dũ ẽ ibi ignis nec splendor. Mox añ ut ac¬
cendero simul ẽ igne ⁊ splendor existit. damͥ ig¬
nẽ sñ splẽdore ⁊ credo tͥ patrẽ fuifse sñ filio. Sca ẽ
aũ nob̾ ut potuit tanta res dici illa tñ ĩ effabilia
st̃. pot̃ gͦ semper eẽ gn̾aus ⁊ semꝑ c̃ illo ꝙ de illo
natuni ẽ gͦ filiꝰ dei ẜ hoc dr̃ splendor głie ꝙ ei sꝑ

Expanded text:
 coaeva in creaturis inveniri poterunt. Utens nominibus rerum temporalium, dixit, candor est lucis aeternae. Et hoc ait, splendor gloriae. Coaeternus est enim Patri Filius, ut coaevus est splendor igni, ex quo et est. Ignis Ponamus ergo ignem velut Patrem, splendorem tanquam Filiquae coaeterna in Creatore astruamus. Si lucernam accendere cupio, nondum est ibi ignis nec splendor; mox autem ut accendero, simul cum igne et splendor existit. Da mihi ignem sine splendore, et credo tibi Patrem fuisse sine Filio; dicta est a vobis ut potuit tanta res dici, illa tamen ineffabilia sint. Potest ergo semper esse generans, et semper cum illo quod de illo est natum: ergo Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
.i.solo imꝑio uirtutis sut q̃ ñ mĩmor apparet gub̾nã¬
do quam treando oĩa.ii. ꝯtinet bonitate ⁊ maies¬
cendo facilitatẽ ꝯtinendi noluit designare ꝑ me¬
taphoram illoꝵ qui sũt sũ ullo labore u̾bo ł digi¬
to mouent aliquid uł efficiũt ita xͦ molem cre¬
ature magnitudinemq sñ labore continet ⁊ gu¬
b̾nat. Item attende ꝙ c̃ hic dicat apłc xp̃m cũa¬

Expanded text:
iae et bonitatis suae quae non minor apparet gubernando quam creando; omnia enim continet bonitate et majescendo facilitatem continendi voluit designare, per metaphoram illorum qui sine ullo labore verbo vel digito movent aliquid vel efficiunt, ita Christus molem creaturae magnitudinemque sine labore continet et gubernat. Item, attende quod cum hic dicat Apostolus C
Abbreviated transcription (Latin):
sis ꝑdurat. s ueluti quibdam gͣdib nc̃ ad alca
fastigia subleuatur. nc̃ ad inferiora decliat᷑ sic̃
.i. qui infantulum ꝙ̃ piam ad excellenciora uult
paulatim sensunq subrig̾e gradatim hoc fac̃
ab inferiorib ad suꝑiora ꝯscendens deĩ ẽ sur¬
sum ꝑuen̾it: obicuriorib ac defectiõib eũ fati¬
gari uidens: post alta deponit eñ ad ĩferiora qͦ res¬
pirare atq aĩm ret̾reare ualeat. post itẽ t̃ resec¬
tus fu̾it ad alia alta subtollit ita cura hebreos
beatꝰ fac̃ a płt qͦs paulatim ad notitiã dei erigit ĩ¬
t̾ alta meinorãs hũilia uͥq magr̃isui uestigia con¬
sequens nam ⁊ ipẽ sic faciebat aliqͣn quidẽ ł alci¬
ora discipłos suos subleuabat. aliqnͣ eos ad ĩferi¬
ora ĩ rescillitatis eoꝵ gr̃a reuocabat ne quaꝙͣ eos

Expanded text:
sis perdurat, sed veluti quibusdam gradibus nunc ad altiora fastigia sublevatur, nunc ad inferiora declinatur. Sicut enim qui infantulum quempiam ad excellentiora vult paulatim sensimque subrigere, gradatim hoc facit ab inferioribus ad superiora conscendens, deinde cum sursum pervenerit, obscuritatibus ac defectionibus eum fatigari videns, post alta deponit eum ad inferiora quo respirare atque recreare animum valeat; post item cum refectus fuerit, ad alia alta sustollit: ita circa Hebraeos beatus facit Paulus, quos paulatim ad notitiam Dei erigit, inter alta memorans humilia, ubique magistri sui vestigia sequens: nam et ipse sic faciebat. Aliquando quidem in altiora discipulos suos sublevabat, aliquando eos ad inferiora, imbecillitatis eorum gratia revocabat, nequaquam eo
Abbreviated transcription (Latin):
mea. głia mea. licet hec sĩ a deo. In quib differẽ¬
tia ẽ. In hiis .ii. auꝰ alio dectͥior ẽ. ⁊ auꝰ alio itelnis
alius aũ alio magis minꝰ ue baptizatꝰ. siue ab t̃fe¬
riore siue a maiore baptizetur: dici ñ potestdd
se dedisse: opponitur sica quildam. Potestã fiuie
potencia dei.eẽncia diuuna ẽ. qr ñ ẽaliũd deo eẽ a¬
luid posse. si gͦ ñ potuit eis dare ut eeũt ꝙ ip̃e¬
q̃ ip̃e ẽ. Alioquin si potentiam suam potuit eis da¬
re. q̃ ip̃e ẽ : potuit eis dare ut ip̃i eẽnt ꝙ ip̃e est.

Expanded text:
mea, gloria mea, licet haec sint a Deo. In quibus differentia est; in his enim alius alio doctior est, et alius alio melius alius autem alio magis minusve baptizatus, sive ab inferiore sive a majore baptizetur, dici non potest. m baptismi servis posse dedisse, opponitur sic a quibusdam. Potestas sive potentia Dei essentia divina est, quia non est aliud Deo esse, aliud posse. Si ergo non potuit eis dare, ut essent quod ips scilicet quae ipse est: alioquin, si potentiam suam potuit eis dare, quae ipse est, potuit eis dare ut ipsi essent quod ipse est.
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ xͥami. ne eẽt spes ĩ hoĩe. ma ledẽs .ii. qui speni su¬
am ponit ĩ hoĩe. ⁊ ne eent tot bap̃ti qͦt serui.
Mmist̾ium quidem baptirandi deditxͤ seruis su¬
is. potestatẽ uͦsibi retinuit. quam si uellet pot̾iat¬
serus dare: ut serinis daret bap̃m suũ tanqͣn
uicesua. ⁊ potestatem suam pot̾at constitu̾e ĩ

Expanded text:
ani, ne esset spes in homine. Maledictus enim qui spem suam ponit in homine . Et ne essent tot baptismi quot servi, mysterium quidem baptizandi dedit Christus servis suis, potestatem vero sibi retinuit. Quam si vellet poterat dare, ut servus daret baptismum suum tanquam vice sua; et potestatem suam poterat
Abbreviated transcription (Latin):
endo u̾itas apparet
arguentis dum̃ qiiar¬
guuntur: se em̃dant.
dum .as. correcti ĩ mutã¬
tur. testimoniũ ꝑhibẽt
arguenti. u̾am gͦ ostẽ¬
dens aplꝰ p̃dicatõem
suam. ꝑ efficatiã illoꝵ

Expanded text:
endo veritas apparet arguentis, dum qui arguuntur se emendant; dum enim correcti immutantur, testimonium perhibent arguenti. Veram ergo ostendens Apostolus praedicationem suam per efficaciam il
Abbreviated transcription (Latin):
runt. alic̾ ñ erat accipi¬
end̾ ab eis quia mun̾a
excecant occłos. ⁊ uĩ aue¬
toritatis uelinant. Qͥ
uͦdant ut ũ arquantur.
fructũ dandi ñ hñt. Isti
uᵈ ñ eo aĩõ dederunt. ut.
redim̃tes uicia ñ argue¬

Expanded text:
runt. Aliter non erat accipiendum ab eis, quia munera excaecant oculos, et vim auctoritatis inclinant. Qui vero dant ut non arguantur, fructum dandi non habent. Isti vero non eo animo dederunt, ut redimentes vitia non argue
Abbreviated transcription (Latin):
laudat inicident̾ de
elemosinis faciendiᷤᷤ
ĩscõs qui erãt ieroso¬
limis: admonet ꝑ ex¬
emptm macedonũ.
⁊ congrue hic uͥt de cor¬
restis agr̃: m̃cto fit decol¬
lectis. ꝙ ab aliis ñ q̃nit.

Expanded text:
incidenter de eleemosynis faciendis in sanctos qui erant in Hierosolymis antemonet per exemplum Macedonum. Et congrue hic ubi de correctis agitur, mentio fit de collectis, quia ab aliis non quaerit,
Abbreviated transcription (Latin):
q dẽ correctiõe ur̃a ⁊
gaude̾o titi habũdantiꝰ
remur de tͥbulatõe. s
magis habundancius
de gaud̾eo titi. qr gaude¬
bat ñ solum de correttiᷤ.
s ⁊̃ de aliis quos sꝑabat
sent correcti. s quia q

Expanded text:
 de correctione vestra et gaudio Titi abundantius remur de tribulatione: sed magis abundantius de gaudio Titi, quia gaudebat non solum de correctis, sed etiam de aliis quos sperat sent correcti, sperat
Abbreviated transcription (Latin):
abun. quã ĩ aliis ełꝰ
titum laudasse eos
qui solliciti erant
obedire ei. ĩtyto aũ
apłm reueriti sunt
dico reminuscentis o¬
.i. quam accurate ex¬
cepistis eum . c̾.ti. cor¬
dis. ⁊ tre. corporis. ⁊ q
sic ĩ illo egists. gau¬
hoc ĩ omib reb. Nõ¬

Expanded text:
us quam in aliis. Ejus, Titum laudasse eos, quia solliciti erant obedire ei. In Tito autem Apostolum reveriti sunt. Dico autem reminiscentis o, quam accurate recepistis eum cum timore cordis, et tremore corporis. Et, quia sic in illo egistis, gauhoc in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtentio nl potest nisi
subutere audientes.
ior uidetur catholico
ꝯtencio muius stabili¬
tis sepe gen̾at scrupu¬
lum. solent .n. ĩ ꝯtenci¬
one talia oppou eli¬
nato maliuolencie arg¬
um̃to ut moueant a¬
mĩos insipientium
fratrum. nec potest eẽ
quin contencio extor
titur se uinci licet set¬
at uera eẽ q̃ audit. col

Expanded text:
tentio nil potest nisi subvertere audientes, erior videtur Catholico. Contentio minus stabilitis saepe generat scrupulum. Solent enim in contentione talia opponi elimato malevolentiae argumento, ut moveant animos insipientium fratrum. Nec potest esse quin contentio extorqtitur se vinci, licet sciat vera esse quae audit. Coll