comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Est causa ĩqͥunt: qr felicitas illa est quã
boni habent p̾cedentib meritis. Fortuna
uero q̃ dicitur bona sine ullo examine me¬
ritorũ fortuitu arcidit hũib et Ronis et
malis. Unde etã fortima noĩat᷑. Quo ͦ
gͦ bena ẽ: que sine ullo indicio uenit et
adbonos et ad malos: Ut quid autem
tolitur que ita reca est. passim ĩ quoslibet
incurxẽs: ut suos cultores plerũq pre¬
tereat et suis ꝯtẽptorib hereat: Et si
aliquid ꝓficiũt cultores eiꝰ ut ab illa ui¬
deant et amẽtur: iã merita seqͥt᷑. non
time: Ubi ẽ ꝙ afortuitis etiã nomẽ acce¬
pit. Nichil em̃ ꝓdest eã colere. si fortu¬
na ẽ. Si autẽ suos cultores deseruit ut
ꝓsit. fortima non est. din et ipãm qͦ bo¬
luerit iuꝑiter micit: Colat᷑ gͦ ip̃e solus
Non eni p̃t ei inbenti. et eã qͦ uoluerit
mictenti. fortuna resistere. Aut certe istã

Expanded text:
Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non tunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam
Abbreviated transcription (Latin):
Uid quod et felicitas dea est: Edẽ
accepit: arã meruit: sacra ei ꝯgrua
ꝑsoluta sunt. Ip̃a uo sola coleret. Ubi
emi ip̃a eẽt: quid boui uon ẽẽt: S qͥd
sibi uult ꝙ et fortuna dea putatur et
colitur: An aliud est felicitas. aliud
fortuna: qr fortima pt ẽẽ et mala : feli¬
citas autem si mala fuerit. felicitas nõ
erit. Certe om̃s deos utruisq sexus. si et
sexũ habent: non insi bonos existimare
debemius. Hoc plato dicit. hoc alii pħi. hͦ
mala. An forte qñ mala ẽ. dea non est.
s in malignũ demonẽ repẽte ꝯuertit᷑:
Quet sunt ꝯͦ dee iste: Profecto qͦtqͣt
hoĩes fortunati hͦ ẽ bone fortune. Nã cũ
sut et alii plurum siul. hoc ẽ uno tꝑe
male fortune: nũquid si ip̃a ẽẽt simul et
bona esset et mala. hiis aliud. illis aliud.
An illa que dea est semper bona ẽ: Ipã
est gͦ felictas. Cur adhibent᷑ diuersa no¬
mina: S et hͦ ferendũ ẽ. Solet eñĩ et
una res duob nõib appellari. Quid

Expanded text:
uid, quod et Felicitas dea est? Aedem accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc st, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profect est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, illis aliud? An illa, quae dea est, semper est bona? Ipsa est ergo Felicitas: quur adhibentur diuersa nomina? Sed hoc ferendum est; solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
torquato in bello tontra latiuos ꝑ uisionem
nocte apparuit decio quidam augusti ha¬
excercitꝰ ĩperator se tũ exertitu aduerso morti
et diis infernalibz deuouer et. illiꝰ exercitꝰ
uinceret. Cũ igitur in p̃lio postmnodũ com¬
pater quirine id ẽ romule. bellona id est dea
belli lares id ẽ dii patrii. diui iouensiles
id ẽ saltatores iouis. dii indigẽtes idẽ de

Expanded text:
Torquato in bello contra Latinos, nocte per visionem apparuit Decio quidam augusti haexercitus imperator se cum exercitu adverso victori et diis infernalibus devoveret, illius exercitus vinceret. Cum igitur in prelio postmodum compater Quirine», scilicet Romule, «Bellona», id est domina belli, «Lares», id est dii patrii, «divi Iovemsiles», id est saltatores Iovis, «dii Indigentes», scilicet de
Abbreviated transcription (Latin):
mari imperiũ tam magnũ tã magnũ
atquirere potuerũt: nũquid tãꝙͣ aliqͣ
dea colenda est eis eciã imquitas aliena:
multũ eũ̃ ad istam latitudinẽ imperii
eam tooꝑatã uidemꝰ. q̃ faciebat nurio¬
sos: ut essent cũ quib iusta bella ge¬
rereritur: et augeret imperĩ. Cur
autem et iniquitas dea nõ sit uel exte¬
raꝵ genciũ: si pauor. et pallor. et febe
dii romani ẽe meruerũt : Huis igr duab
id est aliena niquitate. et dea untoria
dũ bellorũ causas ĩqͥtas excitat. uictoria
eadem bella feliciter terminat: etiam
feriato ioue creuit ĩperiũ. Quas eñ hit
partes iupiter haberet cũ ea que possent
bñficia eiꝰ putari. dii habẽtur. dii uocãt
dii colũtur. ip̃i ꝓ sus ꝑtib ĩuocãtur:
Haberet autem hic etiam ille aliquam
partem si regnũ eciam ip̃e appellaretur:
sicut appellatur illa uictoria. Aut si re¬
gnũ nnunus est iouis : cur non et uictoͣ

Expanded text:
mani imperium tam magnum mani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. autem et iniquitas dea non sit, vel externarum gentium, si Pavor et Pallor et Febris dii Romani esse meruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Jove crevit imperium. Quas enim hic partes Jupiter haberet; cum ea quae possent beneficia ejus putari, dii habentur, dii vocantur, dii coluntur, ipsi pro suis partibus invocantur? Haberet autem hic etiam ille aliquam partem, si regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Jovis, cur non et victoria
Abbreviated transcription (Latin):
deant igitur: ne forte nõ ꝑtineas
ad uiros bonos. gaudere de regni
latitudine. Iniquitas em̃ eoꝵ cũ quib
iusta bella gesta sunt regnũ aduiuut
ut cresteret qd̾ utiq parũ eẽt si quies et
iusticia finitimorũ cõtra se bellũ geri
nulla ꝓuocaret ĩuiria : ac si feliciorib
rebus hũanis oĩa regna parua essent
cõcordi uiciuitate letancia: et ita essent
in mũdo regna plurima gẽciũ. ut sunt
ĩ urbe domus pluue ciuiũ. Proinde
bel ligerare et ꝓdomitis gentib dila¬
tare regnũ. malis uidet᷑ felicitas: boĩs
necessitas. S qr peiꝰ esset. ut ĩiuriosi
iustiorib dñarentur. ideo nõ incõgrue
dicitur etiam ista felicitas. S ꝓculdu¬
bio felicitas maior est uitinũ bonũ ha¬
bere ꝯtordem: ꝙͣ uiciuũ malũ subiu¬
gare bellantem. Mala uota sũt. oꝑta¬
re habere quẽ oderis. uel quẽ timeas:
ut possit ẽẽ quẽ uinitas. Si gͦ iusta
gerendo bella nõ impia. nõ iniqua. ⁊o¬

Expanded text:
deant ergo ne forte non pertineat ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Iror autem plurimũ: ꝙ cũ deos sin¬
gulos singulis rebus. et pene singłis
motib attribuerent. uotauerũt deã age¬
noriã que ad agendũ excitaret: deã stiniu¬
lam que ad agendũ ultra modũ stimularet.
deam murteami. que p̃ter modũ nõ moueret.
ac faceret hoĩem. ut ait pompeiꝰ mur¬
ndũ id ẽ niiis desidiosum et ĩactuosũ:
deam strenuã q̃ faceret streruũ. Hiis diis
oĩb et deabus publica sacra fatere su¬
steperũt. Quietem uero appellantes
que faceret quietũ. cũ edem haberet exͣ
portam colliuam publice illam sustipere
noluerũt. utrũ iudinũ fuit aĩ inqͥeti.
an pociꝰ ita significatũ est. qui illam
turbam colere ꝑseueraret. nõ plane deoꝵ
s demonioꝵ. eum quietẽ habere nõ posse
ad quã uocat uerus meditus dicẽs. Di¬
stite a me qr mitis sũ et hũilis corde: et
iuenietis requiem aĩab uestris.

Expanded text:
iror autem plurimum, quod, cum deos singulos singulis rebus et paene singulis motibus adtribuerent, uocauerunt deam Agenoriam, quae ad agendum excitaret, deam Stimulam, quae ad agendum ultra modum stimularet, deam Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris.
Abbreviated transcription (Latin):
N forte dicũt ꝙ deam uictoriã iuꝑitꝭ
mictat. atq illa tanꝙͣ regi deorũ
obtemperãs ad quos iusserit ueniat.
et in eoꝵ parte ꝯsidat: Hoc uere dicit᷑
non de illo ioue quen deoꝵ regẽ ꝓ sua
opinione confingũt. s de illo uero re¬
ge seculorũ. ꝙ mittat non uictoriam
que nlla substantia est s angelu
suũ. et faciat uintere quẽ noluerit:
cuiꝰ ꝯsiliũ occultũ ẽẽ p̃t: iniquũ non
potest. Nari si uictoria dea est. tur non
deus est et trm̃phus et uictorie ĩgit᷑.
uel maritus. uel frater. uel filius: talia
quippe isti de diis opinati sunt: qualia
si poete fingerent. atqz a nobis exagge¬
rarentur responderent isti. ridenda esse
fignẽta poetaꝵ non ueris attribuenda
numinib: et tnĩ se ip̃i non ridebant cũ
talia deliramenta non apd poctas lege¬
bant. s in templis colebant. Iouẽ igit̃
de oĩb rogarẽt: ei uni tñ mͦ supplitarent
Non enĩ qͦ misiss uictoriã si dea ẽ et sub

Expanded text:
n forte dicunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungitur uel maritus uel frater uel filius? Talia quippe isti de dis opinati sunt, qualia si poetae fingerent adque a nobis exagitarentur, responderent isti ridenda esse figmenta poetarum, non ueris adtribuenda numinibus; et tamen se ipsi non ridebant, cum talia deliramenta non aput poetas legebant, sed in templis colebant. Iouem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et s
Abbreviated transcription (Latin):
tritũ : cui etiã fenices donũ dabant de
ꝓstitutõe filiaꝵ añꝙͣ eas iũgerẽt uiris.:
Que illaꝵ ẽ matrona uultani non
auten ut meretrix: ne filio iunonis
et cooperario minerue facere uideam᷑.
ĩiuriam. Ergo hec ad ꝯiugatas ĩtel¬
ligitur ꝑtinere: s eam nolumꝰ mi-¬
tent᷑ in eo qd̾ fecit illa cũ marte. Rur¬
sũ inquiũt ad fabulas redis. Que
ista iusticia est. nobis succensere ꝙ
talia dicimꝰ de diis eoꝵ: et sibi non
succensere. qui hec in theatris liben¬
tissime expectant trimina deoꝵ suoꝵ:
Et qd̾ ẽẽt incredibile nisi ꝯtestatisste
probaret᷑ hec ip̃a theatrica rrmua
deoꝵ. in honorẽ iustituta eorũdẽ deoꝵ.¬

Expanded text:
tricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de tricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? Nonm. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis et cooperario Mineruae facere uideamur iniuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista iustitia est, nobis suscensere, quod talia dicimus de dis eorum, et sibi non suscensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaretur haec ipsa theatrica crimina deorum in honorem instituta sunt eorundem deo
Abbreviated transcription (Latin):
etiam matrẽ deũ uocant: ut iã poete
tolerabiliora confingant. si scdm̃ istor
non poetitos s sacrorũ libros. non solũ
iuno soror et ꝯĩx: s etiã mater ẽ iouis
Eandem terram cererẽ eandem etiam
uestam uolũt: cũ tñ sepiꝰ uestã nõ insi
ignẽ ẽẽ ꝑhibeant ꝑtinẽtem ad focos
sine quib ciuitas esse non p̃t: et ideo
illi uirgines solere seruire: ꝙ sicut ex uir¬
gine. ita nichil ex igni nastat᷑. Quã
totã uanitatem aboleri et ex tingui
utiq ab illo oportuit: qui ẽ uatus ex
uirgine. Qiuis enĩ ferat. ꝙ cũ tn
honoris et qiͣ castitatis igim tribuerĩt.
aliqñ uestam non erubestũt et uenerẽ
ditere: ut uanestat ĩ ancillis eiꝰ hono¬
rata uirginitas: Si enĩ uesta uenus
est: quoniͦ ei rite uirgines a ueneris
operib abstiuendo seruierũt. An uene¬
res due sunt una uirgo. altera mulier:
An potius tres una uirginũ q̃ etiam
uesta est. Alia cõiugataꝵ. alia mere¬

Expanded text:
etiam matrem deum uocant, ut iam poetae etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia mere
Abbreviated transcription (Latin):
sentiãtur. Cur gͦ nõ data ẽ prĩ iouis
et si non subliurior. equalis certe sedes
honoris: Quia saturnꝰ inquiũt. tꝑis
longitudo est. Tempus igitur colunt.
qui saturnũ colũt: et rex deoꝵ iupiter
insinuat᷑ natus ex tꝑe. Quid eñ ĩ¬
dignũ dicitur. cũ iupiter et iuno nati
dicũt᷑ ex tꝑe si celũ est ille et illa terra :
cũ facta sint utiq celũ et terra: Iam
hͦ quoq in libris suis habent eoꝵ docti
at sapientes: neq de figniẽtis poeticis.
s de pħorum libris. di uirgilio dictũ¬
est Tum pr̃ ommipotẽs. fecũdis ꝑm¬
brib ether. cõiugis in grennũ lete
destendit: id est in gremiũ telluris. at
terre: qr et hic aliquas differencias
uolũt ẽẽ: atq ĩ ip̃a terra aliud terram.
aliud tellurem. aliud tellunonẽ putãt
Et hos omns deos habent suis noĩb
appellatos: suis officiis distinctos: suis
aris sacrisq ueneratos. Eandẽ terrã

Expanded text:
sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictuest: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram
Abbreviated transcription (Latin):
oĩmodo affirmauerũt. aliud ẽẽ etherẽ.
aliud aerem. Aqua uo siue superior
siue inferior. utiq aqua ẽ. Pnta qr
dissimilis. Nũquid intm: ut a qua nõ
sit: Et inferior terra. quid aliud p̃t
eẽ ꝙͣ terra quãtalibet diuersitate distĩc¬
ta : Deuide ecce totus in hiis quatuor
uel trib elementis corporeis ꝯpletus
est mũdus. Minerua ubi erit: Quid
tenebit: Quid ĩplebit. Dimul em̃
cũ hiis in capitolio ꝯstituta est : cũ ista
filia nõ sit amborũ. Aut si etheris
partem suꝑiorem minernã tenere di¬
cunt. et hac occasione fingere poetas.
ꝙ de iouis capite nata sit. cur nõ gͦ
ip̃a potiꝰ deoꝵ regina deputatur. ꝙ
sit ione superior: An qr indignũ
erat p̃ponere pri filiã: Cur non de
ioue ip̃o erga saturnũ iusticia ista
seruata est : din qr uictus est: Ergo
pugnarũt: Absit inquiuĩt. Fabu¬
larũ est ista garrulitas. Etce fabu¬
lis non creditur: et de diis meliora

Expanded text:
omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora
Abbreviated transcription (Latin):
Mr illi eciam iuuo uxor adiũgitur.
que dicatur soror et ꝯuĩx. Quia iouẽ
inquiũt in ethere accipimꝰ. in aere
iunonẽ: et hec duo elemẽta coniũcta
sunt: alterũ suꝑiꝰ alterũ inferiꝰ. Non
est gͦ ille deqͦ dictũ est. iouis oĩa plena.
si aliquã partem implet et umo. An
uterq utrũq implet: et ambo isti iuges.
et in duob istis elemẽtis. et in singłis
sinuil sũt: Cur gͦ ether datur ioui: aer
iinomi: Postremo ip̃i duo satis essent.
Quid est ꝙ mare neptieno tribuit᷑. t̾ra
plutoni: et ne ip̃i qͦ sine ꝯugib re-¬
manerent additur neptuo salacia.
plutoni ꝓserpina: Nam sicut ĩferiorẽ
celi partem id est aerem inquiunt
uino tenet. ita inferiorem maris sala¬
tia: et terxe inferiorẽ ꝓsorpina. Que¬
rũt quẽ admodũ sartiant fabulas : n ͨ
ĩuemiũt. Si enĩ ita hec eẽnt. tria poci
elementa mũdi ẽẽ non qͣtuor eoꝵ uet̾es
ꝓderent: ut singlã deoꝵ ꝯuigia diui¬
derentur. singulis elementis. Nũt u̾o

Expanded text:
r illi etiam Juno uxor adjungitur, quae dicitur soror et conjux ? Quia Jovem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Junonem; et haec duo elementa conjuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est ergo ille de quo dictum est, Jovis omnia plena; si aliquam partem implet et Juno. An uterque utrumque implet, et ambo isti conjuges et in duobus istis elementis, et in singulis simul sunt? Cur ergo aether datur Jovi, aer Junoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine conjugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem coeli partem, id est aerem, inquiunt, Juno tenet; ita inferiorem maris Salacia, et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quemadmodum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero
Abbreviated transcription (Latin):
stulte dicitur. Nulla quippe illaꝵ p̾term̃t¬
teret᷑. tũ ip̃e unus qui haberet oĩa cole¬
retur. Nani ut alia omictã q̃ sũt ĩnume¬
rabilia cũ dicũt oĩa sidera partes iouis
ẽẽ. et oĩa uiuere atq racionales aĩas
habere. et ideo siue ꝯtrouersia deos esse
non uident ꝙͣ multos non ⁊ecolant
ꝙͣ multis edes non ꝯstruãt. aras nõ sta¬
tuant: quas tiĩ paucissimis siderum
statuendas ẽẽ ꝓutauerũt et singulatĩ
sacrfitandũ. Si igitur irastũtur. qͥ non
singulatĩ colũt᷑: non metuñt pancis
placatis. toto celo irato uniere. Si
autem om̃s stellas ideo colũt. qr ĩ ioue
sunt que colunt: isto ꝯpendio possent
in illo uno oĩb supplicare. Sic enĩ ne¬
mo irasteretur cũ in illo uno nemo ꝯtẽ¬
neretur: potiꝰ ꝙͣ cultis quibusdam iusti
irastendi causa illis qui p̾termissi eẽnt
inlto numero siorib pͥberet᷑: p̾sertim

Expanded text:
stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitstulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim nemo irasceretur, cum in illo uno nemo contemneretur potius quam cultis quibusdam iusta irascendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosioribus praeberetur, praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
sũ: hni om̃s dii deeq sit unus iupiter
siue suit ut quidam uolũt oĩa ista ꝑtes
eiꝰ. siue uirtutes eiꝰ sicut eis uidetur
quib eũ platet ẽẽ mũdi animũ: que
sentẽcia uelut magnoꝵ młtoꝵq doc¬
torũ est. Hec slita sunt. qd̾ quale sit
nondũ interim quero: quid ꝑderẽt si
unũ deũ colerent prudentiore ꝯpẽdio.
Quid eñ eius ꝯtẽneret᷑: tũ ip̃e colere¬
tur: Si autem metuendũ fuĩt ne p̃ter¬
misse siue neglecte partes eiꝰ nasterẽ¬
tuir. non gͦ ut uolunt uelut uniꝰ aĩam
her tota uita ẽ. que om̃s simul ꝯlinet¬
deos qiͣ suas uirtutes. uel mẽbra. uel ꝑtes:
sz suã queq pars habet uitã a ceteris
separatam. si p̾ter alteram irasti potest
altera. et alia placari. alia cõcitari. Si
autẽ dicit᷑ om̃s simul id ẽ totũ ip̃m io¬
uem potuisse offendi. si partes eiꝰ non
eciã singulatĩ minutatĩq colerentur:

Expanded text:
sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes contdeos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
pauencia nũcupetur. despe q̃ uenit
ueuilia de uoluptate uolupia: de actu
agenoria. de stimulie quib ad nmiũ
actus honio ĩpellit᷑ dea stimula nomi¬
net᷑. strenia dea sit strenuũ faciendo:
numerea q̃ numerare doceat. camena
que canere: ip̃e sit et deꝰ ꝯsul p̾bendo
ꝯsilia. et dea sentia sentençias ĩspirãdo:
ip̃e dea iuẽta q̃ post p̾textã excipiat
iuuenilis etatis exordĩa: ip̃e sit et for¬
tuna barbata q̃ adultis barbas ĩduat.
qͦs honorare noluerũt ut hͦ qͣlecũq
numen saltem mastulũ deũ. uel a bar¬
ba barbatũ. sicut a nobis nodotũ uel
certe non fortunã. s qr barbas habet
fortumũ noĩarent: ip̃e ĩiugatino deo
ꝯiuges iũgat. et cũ uirgini uxori
zona soluitur. ip̃e ĩuocetur et dea uer¬
giensis uocet᷑ ip̃e sit mutuꝰ uel
tutunꝰ qui est apud grecos priapus
si non pudet. Hec oĩa que dixi et q̃cũq
non dixi nõ enĩ oĩa dicenda arbitatꝰ

Expanded text:
Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia quae dixi et quaecumque non dixi non enim omnia dicenda arbitratus
Abbreviated transcription (Latin):
saturnus in tp̃e. mars et bellonia in
bellis: liber in uineis. ceres in frumẽtis
diana in silius. minerua ĩ ingemis
ip̃e sit postremo etiã in illa turba quasi
plebeiorũ deoꝵ: ip̃e p̾sit noĩe. liberi ui¬
rorũ semmib. et noĩe libere feĩaꝵ:
ip̃e sit dispater qui partũ ꝑducat ad
diẽ: ip̃e slt dea mena quã p̾fecerũt
mẽstruis feĩaꝵ: ip̃e lucina que a par¬
turientibz ĩuocetur: ip̃e opemi ferat
nastentib excipiendo eos simi. tre. et
uotetur opis. ip̃e in uagitu os aꝑiat
et uocetur deus uagitanus: ip̃e leuet
de terra et uocetur dea leuana: ip̃e
cunas tueat᷑ et uocet᷑ aminas nõ sit
alius s ip̃e ini illis deab q̃ fata nastẽ¬
tib camũt et uocãt᷑ carmẽtes: p̾sit
fortuitis uocet᷑q fortima. in diua ru-¬
mina mãmiam paruulo ĩmulgeat:
qr rumã dixerũt ueteres mãmiã: in diua
potiua pocionẽ ministret: in diua edu¬
luta estam p̾beat. de pauore infantũ

Expanded text:
Saturnus in tempore, Mars et Bellona in Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit menstruis feminarum: ipse Lucina, que a parturientibus invocetur: ipse opem ferat nascentibus, excipiens eos sinu et vocetur Opis: ipse in vagitu os aperiat et vocetur deus Vagitanus: ipse levet de terra et vocetur dea Levana: ipse cunas tueatur et vocetur dea Cunina. Non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum
Abbreviated transcription (Latin):
uodlibet igitur phisicis racio¬
nib et disputationibz asserant.
uiodo sit iupiter corporei huiꝰ mũdi¬
animus. qui uniu̾sam istar molen
ex qualuor uel ut eis placet tribus
elementis ꝯstructã atq cõpactã ĩplet
et mouet. modo inde suas partes
sorori et frĩb cedat: modo sit ether :¬
ut aerẽ unonẽ subtersusam de suꝑ
amplectatur: modo totũ simul cum
aere sit ip̃e celũ. terrã uero tanꝙͣ cõiu¬
gem eandẽq matrẽ qr hoc in diuinis
turpe non est. fecũdis ymbrib et
senmib fetet: mͦ autẽ ne sit necesse
ꝑtũcta discurrere deꝰ unus de qͦ młti
a poeta nobilissimo dictũ putãt. deũ
namq ire ꝑ om̃s terxas tractusq
maris. celumq ꝓfũdũ: ip̃e ĩ ethere
sit iupiter. ip̃e in aere iuuo: ip̃e in
mari neptiuus. in inferiorib eciã
domesticis uesta. in fabrorũ fornace
uultanus: in siderib sol luna et stelle.
in diuinãtib appollo. in merte mer¬
curiꝰ. in ianio miciator. in t̾iumor trinator.

Expanded text:
uotlibet igitur physicis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius muanimus, qui universam istam molem ex quatuor vel, ut eis placet, tribus elementis constructam atque compactam implet et movet, modo inde suas partes sorori et frut aerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris caelumque profundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiamdomesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator,
Abbreviated transcription (Latin):
id illud: Nonne debet mouere acu¬
tos hoĩes: uel qualestũq homines:
Non enĩ ad hͦ ingenii opus ẽ excellentia.
ut deposito studio ꝯtentionis actendant :
si mũdi animus deus ẽ: eiq aĩo mũdꝰ
ut corpus est. ut sit unũ aĩal cõstans
ex aĩo et corpore atq iste deꝰ eius est.
sinu quodam nature in seip̃o cõtinens
oĩa: ut ex ip̃iꝰ aĩa qua uiuisitat᷑ tota
ista moles uite atq aĩe tũctoꝵ uiuẽtiũ
ꝓ tuiꝰq nastendi sorte sũmãtur: nichil
oĩno remanere. qd̾ non sit pars dei qd̾
si ita est: quis non uideat quãta ĩpie¬
tas et irueligiositas ꝯsequat᷑: ut qd̾
calcauerit quisqz. partẽ dei calcet. et
in oĩ animate occidendo pars dei tru¬
cidetur. Nolo oĩa dicere: que possunt
occurrere cogitãtib. Dici autẽ sine ue¬
recondia non possunt

Expanded text:
id: illud nonne debet mouere acutos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur tota ista moles, uitae adque animae cunctorum uiuentium pro cuiusque nascendi sorte sumantur, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine uerecundia non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
libri que deiiceps dicenda essent
breuiter posuimꝰ. et ex hiis quedã ĩ duo¬
bus ꝯsequetib dixinꝰ: ex spectacioni
legenciũ que restant reddenda cogno.
nos ẽẽ dicturos aduersus eos qͥ romane
rei pu ͨ ͤ clades in religionẽ nr̃am refe¬
rũt: et ꝯmemioraturos quetũq et
ꝙͣ tũtũq octuruere potuissent uel satis
ee uiderent᷑ mala. que illa ciuitas ꝑtu¬
lit. uel ad eiꝰ ĩperiũ punicie ꝑtinentes

Expanded text:
libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscnos esse dicturos aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes,
Abbreviated transcription (Latin):
Nrationalia sicut sũt hoĩes partes
dei ẽẽ contendũt: non uideo quidẽ si totꝰ
mũdus ẽ deꝰ. quomiꝰ bestias ab eiꝰ par¬
tibus separent. S obluctari quid opus
est. de ip̃o rationali animãte id est hoĩe.
Quid infeliciꝰ credi pt̃: ꝙͣ dei partem
uapulare cũ puer uapulat: Iam uero
partes dei fieri lastiuas iniquas ĩpias
atqz oĩo dãnabiles: quis ferne possit nͥ
qui ꝓrsus insanit: Postremo quid irasti¬
tur eis a quibus nõ colitur cũ a suis ꝑti¬
bus non colatur: Restat gͦ. ut dicant
oñs deos suas habere uitas: sibi quẽq
uiuere nullũ eoꝵ ẽẽ partem cuiusꝙrͣ: l
omis colendos qui cognosti et coli possũt¬
qr tam multi sunt ut om̃s non possuit
qͦꝵ iuꝑiter qr rex p̾sidet. ip̃m credo ab eis
putari regnũ ꝯstituisse uel auxisse ro¬
manũ. Nlam si hͦ ip̃e nõ fecit : quẽ aliũ
deũ opus tam magnũ potuisse aggredi
credent. cũ oñs occupati sint officiis et
operibus ꝓpriis nec alter irruat in al¬

Expanded text:
rationalia, sicut sunt homines, partes Dei esse contendunt: non uideo quidem, si totus mundus Deus est, quo modo bestias ab eius partibus separent; sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omquia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Jupiter, quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse, vel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse aggredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter irruat in al
Abbreviated transcription (Latin):
Ibet autem eoꝵ ꝯsiderare racionẽ
usq adeone inquiũt maioreiur̃os
insipientes fuisse credendũ est. ut hec
nestirent munera diuina ẽẽ nõ deos:
S qm̃ sciebant nenum talia niil aliqͦ
deo largiente ꝯcedi. qͦꝵ deoꝵ noĩa nõ
ĩueniebant. earũ rerũ noĩb appella¬
bant deos qͣs ab eis senciebant dari-
aliqua uotabula inde flectẽtes: sicut
a bello bellonã mĩcupauerũt nõ bellũ
sicut a cimis cirninã nõtunã. sicut
a segitib segetiã nõ segetẽ. sicut a po-¬
nis pomonã nõ poniũ. sicut a bubꝰ
bubonã nõ bouẽ. aut certe nulla uota¬
buli declinacõe sicut res ip̃e noĩantur
ut pecimia dicta ẽ dea que dat peniniã.
non oĩno pecunia dea ip̃a putata est
Ita uirtus que dat uirtutẽ. houor qui
honoreni: concordia q̃ coucordiã. uic¬
toria que dat uictoriã. ita in qͥũt cũ
felicitas dea dicit᷑. non ip̃a que datuꝵ:
s numen illud actendit᷑ a qͦ felicitas
datur. Ista nobis reddita racione:

Expanded text:
ibet autem eorum considerare rationes. Usque adeone. inquiunt, maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas da
Abbreviated transcription (Latin):
qui sub romulo deos coluerũt et olim st̃
mortui. ꝙ post eoꝵ mortẽ romanũ tm̃i
crenit imperiũ: cũ illi apud inferos cau¬
sas suas agarit. Utrũ bonas an malas
rd rem pñtem non pertiuet. Hoc autẽ
de oĩb intelligendũ est. qͥ ꝑ ip̃m ĩperiũ
ꝙͣuis decedentib succedentibq morta¬
lib in longua spacia ꝓtendatur paucis
dieb uite sue cursim raptimq trãsierũt :¬
et actuũ suoꝵ sarcinas bauilãtes. Sin
uero etiam ip̃iꝰ breuissimi tꝑis bñficia
deoꝵ adiutorio tabuenda sunt: nõ parũ
adiuti sunt illi gladiatores. qui ẜuilis
tondicionis uincula ruperũt. fugerũt.
euaserũt: exerritũ magnũ et fortissi-¬
mũ collegerũt: obedientes regũ suorũ
consiliis et iussis multũ romane cel¬
situdini metuendi. et aliqͦt romanis
ĩperatorib insuꝑabiles młta ceperũt:
potiti sunt uictoriis plurimis. usi uo-¬
luptatib quib uoluerũt. qd̾ suggessit

Expanded text:
qui sub Romulo deos coluerunt, et olim sunt qui sub Romulo deos coluerunt, et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum crevit imperium? cum illi apud inferos causas suas agant: utrum bonas, an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intelligendum est, qui per ipsum imperium quamvis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus vitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas bajulantes. Sin vero etiam ipsa brevissimi temporis beneficia deorum adjutorio tribuenda sunt, non parum adjuti sunt illi gladiatores, qui servilis conditionis vincula ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit
Abbreviated transcription (Latin):
Roinde obucto querere quales romu¬
lus ꝯgregauerit qm̃ multũ eis ꝯ-¬
ltũ est ut ex illa uita dato sibi ꝯsortio
tiuitatis. penas debitas cogitare desiste¬
rent: quaꝵ metus eos in maiora facino¬
za propellesat: ut deinceps pacatiores
essent rebus hũanis. Hoc dito: ꝙ ip̃m
romanũ imperiũ iã magnũ multis
gentib subiugatis ceterisq terribile.
acerbe sensit. grauiter timuit. nõ paruo
negotio deuitande ingentis cladis opp̾s¬
sum: qñ pantissimi gladiatores ĩcãpa¬
nia de ludo fugientes. magnũ exercitũ
ꝯpararũt: tres duces habuerũt: italiam
latissime et crudelissime uastauerũt. Di¬
cant quis istos deus adiuuerit: ut ex
paruo et contemptibili latrocimio ueni
rũt: ideo diuinitꝰ negabũtur adiuti:
uant ad regnandũ. qñ singuli quiq
cito morm̃tur. Nlet beneficiũ deputandũ
est: qd̾ exiguo tempore in unoqͦ hoĩe. ac
per hoc sigillatim utiq in oĩb uite ua¬
poris euanestit. Quid enĩ inter est eorũ

Expanded text:
roinde omitto quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? vant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur; nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine, ac per hoc singillatim utique in omnibus vice vaporis evanescit. Quid enim interest eorum
Abbreviated transcription (Latin):
diuiis ꝓsua cuiꝰq ⁊ei dignitate disti¬
buẽs. nõ saltẽ ĩ reb hũanis. s ĩreb
diuinis ludos stenicos poneret: cũ utiq
si tñimͦ boni et honesti hoĩes in tiuitate
eẽnt: nec ĩ reb hũanis ludi stenici ẽẽ
debuissent. Qd̾ ꝓfecto non anctorita

Expanded text:
diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
rũcinã. Nec oĩa ꝯmemioro: qr me piget
qd̾ illos non pudet. Hec autẽ pancissiã
ideo dixi ut intelligeret᷑ nullomͦ eos
dicere audere. ista uoĩa imperiũ ꝯstituis¬
se. auxisse. ꝯseruasse romanũ.: que ista
suis queq adhibebantur officiis: ut ni¬
chil uniuersum uni alicui credez et᷑. Qñ
gͦ segetia curaret imperiũ : tui curam
gerere siuuil et segetib et arborib non
licebat. Qñ de arnus cunina cogitaret.
cuiꝰ p̾positura pariiloꝵ cunas nõ ꝑmic¬
tebatur excedere. Qñ nodocus adiuna¬
ret in bello: qui nec ad folliculũ spice. s
tñi ad nodũ genicule ꝑtinebat. Unusqͥsq
domui sue pouit hostiariũ. et qr homo
est oĩuo sufficit. Tres deos isti posuerũt.
forculũ forib: cardeã cardini: limentinũ
liuimi. Ita. Non poterat fortulus sinul¬
fores et cardinem limenq seruare:¬

Expanded text:
Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intellegeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse auxisse conseruasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil uniuersum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius praepositura paruulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adiuuaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare
Abbreviated transcription (Latin):
habere deã seian: cũ uero iam essent sr̃
terram et segetem facerent. dea segetiam.
frumentis uero collectis atq retonditis
ut tuto seruarẽtur. deã tuteliuã p̃posuertꝰ.
cui non sufficere uideret᷑ illa segecia. ꝙͣ¬
diu seges ab iniciis herbidis usq aristas
aridas ꝑueniret. Non tñ satis fuit hoĩb
deoꝵ multitudinẽ amãtib ut aĩa misera
demonioꝵ turbe ꝓstitueret᷑: uniꝰ dei ueri
castũ dedignata ꝯplexũ. Prefecerũt gͦ
ꝓserpiuã frumẽtis germinãtib: geni¬
culis nodisq tulmoꝵ deũ nodotũ: iuolu¬
mentis folliculorũ deam uolutiuã : cũ
folliculi patestũt ut spita exeat dean
pateleuam. cũ segetes nonis aristis
equantur. qr ueteres equare ostire di¬
uerũt deam ostiliam: florentib fru¬
mentis deã florã. lactestẽtib deũ lactur¬
nũ: maturescentib deam maturam :
cũ rucãtur id est a terra auferũt᷑. deã

Expanded text:
habere deam Seiam; cum uero iam essent super habere deam Seiam; cum uero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam; frumentis uero collectis adque reconditis, ut tuto seruarentur, deam Tutilinam praeposuerunt. Cui non sufficere uideretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perueniret? Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera daemoniorum turbae prostitueretur, unius Dei ueri castum dedignata conplexum. Praefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus, geniculis nodisque culmorum deum Nodutum, imentis folliculorum, deam Volutinam cum folliculi patescunt ut spica exeat, deam Patelenam: cum segetes novis aristis equantur, quia veteres equare ostire dixerunt, deam Ostilimentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus deam Matutam; cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam
Abbreviated transcription (Latin):
Eide queramꝰ¬
si placet. ex tauta deoꝵ turba quã
romani colebant: quẽ potissunũ uel qͦs
deos credant illud imperiũ dilatasse atq
seruasse. Neq euĩ in hͦ tam p̾claro oꝑe
et tante plenissime diguritatis audent
aliquas partes dee cloaime tribuere
aut uolupie q̃ a uoluptate appellata ẽ
aut libentine. cui nomen est a libidine:
aut uagitano qui infantũ uagitibus
p̾sidet. aut cumane q̃ cunas eoꝵ admni¬
nistrat. Quãdo autẽ possũt uno loco
libri huiꝰ ꝯmemorari oĩa noĩa deorũ
et deaꝵ q̃ illi grandib uoluminib uix
ꝯphendere potuerũt. suigulis ⁊ eb ꝓpͥa
disꝑtiẽtes offitia niminũ. Nec agroꝵ
munꝰ uni alicui deo ꝯmictendũ arbi¬
trati sunt: s rura dee rusme. inga ñ¬
tiũ deo iugatino. tollib deã collinã ual¬
lib ualloniã p̾fecerũt. Nec saltẽ potue¬
rũt unã segetiã talem ĩuenire. cui seut
segetes ꝯmendarẽt: s sata frumẽta
ꝙͣ diu sub terra essent. ppositam uoluer̃t

Expanded text:
ei Queramui placet, ex tanta deorum turba quam Romani colebant, quem potissimum, vel quos deos credant illud imperium dilatasse atque servasse, neque enim in hoc tam preclaro opere et tante plenissime dignitatis, audent aliquas patres dee Cloacine tribueres; aut Volupie, que a voluptate appellata est; aut Lubentine, cui nomen est a libidine; aut Vagitano, qui infantum vagitibus presidet; aut Cuniane, que cunas eorum administrat. Quomodo autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomina deorum aut dearum, que illi grandibus voluminibus vix conprehendere potuerunt singulis rebus propria dispertientes officia numinum? Nec agrorum munus uni alicui deo committendum arbitrati sunt, sed rura deae Rusinae, iuga montium deo Iugatino; collibus deam Collatinam, uallibus Valloniam praefecerunt. Nec saltem potuerunt unam Segetiam talem inuenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumenta, quamdiu sub terra essent, praepositam uoluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ubi felicitas. Quaꝓpter si deꝰ uerus co¬
latur. eiqz sacris ueratib et bonis morib
seruiatur: utile est ut boni longe lateq
diu regnent. Ileq hoc tam ip̃is: ꝙͣ illis
utile est quib regnãt Nlam ꝙͣtũ ad ip̃os
ꝑtiuet pietas et ꝓbitas eoꝵ que magͣ
dei dona sunt sufficit eis ad uerã feli
citatem: qua et ista uita bene agatur.
et pastea percipiatur et̾na. In hac
mos uastant stelerũ maiore litencia
hiis autem qui eis seruiendo subdũtuꝵ :
nõ nocet nisi iniqͥtas ꝓpria. Nã iust̾is
quitquid malorũ ab iniqͥs dñis iruo¬
gatur: non est pena crimmis. s uir¬
tutis examnen. Proinde bonus etiam¬
si seruiat liber est: malus autẽ etiã¬
si regnet. seruus est. Net uniꝰ hoĩs:
s qd̾ est grauiꝰ tot dñoꝵ qͦt uitiorũ.
De quib uiciis cũ ageret striptura
diuina: a quo em̃ quis inquit uictus
est: huic et seruus addictus est.

Expanded text:
ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus coubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufcitatem, qua et in ista vita bene agatur, et postea percipiatur aeterna. In hac mos vastant scelerum majore licentia; his autem, qui eis serviendo subduntur, non nocet nisi iniquitas propria. Nam justis quidquid malorum ab iniquis dominis irrogatur, non est poena criminis, sed virtutis examsi seruiat, liber est; malus autem etiamsi regnet, seruus est, nec unius hominis, sed, quod est grauius, tot dominorum quot uitiorum. De quibus uitiis cum ageret scriptura diuina: A quo enim quis, inquit, deuictus est, huic et seruus addictus est.