comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
confirmauit: ut rex ipse intelligeret tam sibi
ẽẽ. necessarium cordis lumen: quã cȩco oculo¬
rum illustrationem. Et qd̾ diuina oꝑata ẽ. ga
ꝑ preces famuli sui in oculis cȩca nocte casti¬
gatis: hoc ꝑsermones eiusdem famuli eadẽ oꝑ¬
ante potentia ꝑ sp̃ualis intelligentiã lucis
in suo pectore ꝑficeretur. Nam regia excellen¬
tia cundigno comitatu cum multitudine
maxima popłi iter agentib illis uenerunt in
quendam pagum quod in colarum terrȩ illꝰ
consuetudine uoginse dicitur: ꝓpe rigulicũ
uillã: que sita ẽ. suꝑ florigeras axone flumi¬
nis ripas. Et ecce eiusdem fluminis pontẽ regt
transeunte cum multitudine popłi: obuiaul
illi cȩcus quidam huiꝰ diutissime solaris exper
luminis: forte nec sui cȩcatus culpa sed ut man¬
festarentur oꝑa dei in illo: &e ꝑ illius illumina¬
cionem presentẽ. plurimorum illuminaren.¬
tur corda spũaliter. Qui cum intellexisset

Expanded text:
confirmauit, ut rex ipse intellegeret tam sibi confirmauit, ut rex ipse intellegeret tam sibi esse necessarium cordis lumen quam caeco oculorum inlustrationem et quod diuina operata est gratia per preces famuli sui in oculis caeca nocte castigatis, hoc per sermones eiusdem famuli, eadem operante potentia, per spiritalis intellegentiam lucis in suo pectore perficeretur. Nam regia excellentia condigno comitatu cum multitudine maxima populi, iter agentibus illis, uenerunt in quoddam pagum quod incolarum terrae illius consuetudine Vungise pagus dicitur, prope Reguliacam uillam, quae sita est super florigeras Axnae fluminis ripas. Et ecce eiusdem fluminis pontem rege transeunte cum multitudine populi obuiauit illis caecus quidam huius diutissime solaris expers luminis, forte nec sui caecatus culpa, sed ut manifestarentur opera Dei in illo et per illius inluminationem praesentem plurimorum inluminarentur corda spiritaliter. Qui cum intellexisset
Abbreviated transcription (Latin):
tate patres. Hic doctrina fidei: ille baptismatis
unda. Utriq eterno regi regẽ temporalem
munus optulerunt acceptabile. Hii sunt duo
diuina candelabra lucentia: aquib rex prȩ¬
fatus in uia dei eruditus. & a diabolica cęcita
te miserante deo portam ꝑpetuȩ lucis in gres¬
sus: cum fortissima gente francoꝵ credi ao
dit xp̃o: & facta ẽ. gens scã. popłs ac quisitio¬
nis: ut ad nuncientur in eo iurtutes illius qui
eos de tenebris uocauit in admirabile lumen
acra igitur euuangłicȩ auctorisuuo¬
tatis narrat historia dnm iħm ierico ꝑgen¬
tem ad confirmanda in fide suȩ maiestatis cor¬
da popłi presentis cuidam cȩco ad se clamanti
lumen reddidisse ocłorũ: ut ꝑ corporalẽ uniꝰ
illiꝰ cȩci lumen spiritualiter multoꝵ illumi¬
narent᷑ pectora. Ita &e sc̃s uedastus dõ xp̃o do¬
nante ꝑ cuiusdam illuminationẽ cȩci. fidem
quam u̾bo prȩdicauit in corde regis miraculo

Expanded text:
tate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis tate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis unda, utrique aeterno regi regem temporalem munus obtulerunt acceptabile. Hi sunt duo oliuae, candelabra lucentia a quibus rex praefatus in uia Dei eruditus et a diaboli catenis erutus, miserante Deo, portam perpetuae lucis ingressus, cum fortissima gente Francorum credidit Christo. Et facta est gens sancta, populus adquisitionis ut adnuntientur in eo uirtutes illius qui eos de tenebris uocauit in admirabile lumen acra igitur euangelicae auctoritatis narrat historia Dominum Iesum Hiericho pergentem ad confirmanda in fidem suae maiestatis corda populi praesentis cuidam caeco ad se clamanti lumen reddidisse oculorum ut per corporale unius illius caeci lumen spiritaliter multorum inluminarentur pectora. Ita et sanctus Vedastus, Deo Christo donante, per cuiusdam inluminationem caeci fidem quam uerbo praedicauit in corde regis miraculo
Abbreviated transcription (Latin):
patriam rediit. Et ut fidelis tantȩ sibi głȩ lar¬
gitori sponsor appareret: festinauit seruorũ
xp̃i sacra imbui predicatione: & scĩ baptima¬
tis ablui sacramentis. Uenit ad tullũ oppidũ
ubi sc̃m agnouit uedastum laudabili religio¬
ne soli seruire deo: &e dulcissimos contempla¬
tiuȩ uitȩ carpere fructus. hunc uero a scõ re-¬
migio xp̃i carissimo sacerdote remoꝵ ꝓperans
ciuitatẽ sibi socium assumpsit: quatinus ꝑ sin-¬
gulos itineris sui gressus saluberrumis ab eo
imbueretur doctrinis. &e catholicȩ fidei firmis
iniciaretur fundamentis: ut paratus fide &
untutum scientia atanto pontifice sp̃uali
ablueretur lauacro. & abillo donis cȩlestib
confirmaretur: quod ab isto prius diuina p̃¬
ueniente grã euangelicis ceptũ fuerat prȩdi¬
cationibus. Hic ad fontem uitȩ festinantẽ de¬
ducebat regem: ille in fonte salutis ȩternȩ ue¬
nientem abluebat. ambo ꝓpe modũ pari pie¬

Expanded text:
patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae larpatriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, fesChristi sacra inbui praedicatione et sancti baptismatis ablui sacramentis. Venit ad Tullum oppidum ubi sanctum agnouit Vedastum laudabili religione soli seruire Deo et dulcissimos contemplatiuae uitae carpere fructus. Hunc uero ad sanctum Remedium Christi clarissimum sacerdotem Remanam properans ciuitatem sibi socium adsumpsit, quatenus per singulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo nbueretur doctrinis et catholicae fidei firmis initiaretur fundamentis, ut paratus fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur quod ab isto prius diuina praeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae uenientem abluebat. Ambo propemodum pari pie
Abbreviated transcription (Latin):
paganus rex adunius prȩcis affectũ tantã
ꝓmeruit uictoriam: Cui ex antiquis huius
qui obunius mom̃ti lacrimas tam celebrem
uenturo suo seruo contulit triumphũ. nisi
e⁊ echie regi qui in angustia tribulationis
una tantummͦ petitione ꝓmeruit non solũ
a prȩsenti uastatione ciuitatẽ. suꝑna ꝓtectio¬
ne defendendi sed etiam in eadem nocte qua p̃¬
ces in diuinas effuderat aures. centum octogin¬
ta quinq milia hostium letus &e liberatus oc¬
cidi uiderat: hȩc uero uictoria de qua ante dix¬
imus regi popłoq suo causa fuit salutis ȩter-¬
ne: & ne lucerna sc̃s scilicet uedastus sub mo¬
dio lateret absconditus: sed supra candela¬
brum positus exemplis uel prȩdicationibus
in domo dei lucens ab errore idolatriȩ & caligi¬
ne ignorantiȩ in uiam plurimos educeret ue-
in pace compositis & a lamannis suȩ subiec¬
tis ditiom: rex ouans cum laude triumphi

Expanded text:
, dum paganus rex ad unius precis effectum tantam , dum paganus rex ad unius precis effectum tantam promeruit victoriam. Cui ex antiquis hujus qui ob unius momenti lacrymas tam celebrem venturo suo servo contulit triumphum; nisi Ezechiae regi, qui in angustia tribulationis una tantummodo petitione promeruit, non solum a praesenti vastatione civitatem superna protectione defendi, sed etiam in eadem nocte, qua preces in divinas effuderat aures, centum octoginta quinque millia hostium laetus et liberatus occidi viderat ? VII. Haec vero victoria, de qua ante diximus, regi populoque suo causa fuit salutis aeternae, et ne lucerna, sanctus videlicet Vedastus, sub modio lateret absconditus, sed supra candelabrum positus, exemplis vel praedicationibus in domo Dei lucens, ab errore idololatriae et caligine ignorantiae in viam plurimos educeret veriin pace compositis, et Alemannis suae subjectis ditioni, rex ovans cum laude triumphi ad
Abbreviated transcription (Latin):
entes cedem. Igitur rex nimio turbatus terro¬
re dum inimicos uidit fortiter pugnare. &e su¬
os penȩ ad internitionẽ uinci: magis cȩpit de
salute desꝑare quam de uictoria sꝑare. Et sic
necdum uoluntate renatus eẽt. in xp̃o: tam̃
necessitate cogente ad xp̃i confugit auxilium:
Et quia reginam habuit religiõsam. baptis¬
miq sacramentis iniciatam nomine lothild:
oculos cum hac uoce ad cȩlum leuauit. Q
ds̃ unicȩ potestatis & summȩ maiestatis quẽ
regina lothild confitetur & ad orat: concede
michi hodie de inimicis meis uictoriam. Nã
ex hac die tu solus michi eris ds̃: & ueneran¬
da potestas. Tu michi triumphum presta:
& ego tibi seruitium ꝓmitto sempit̾num. Mox
diuina oꝑante pietate: terga uerterunt ala¬
manni: uictoria cessit regi & francis
mira omnipotentis dei clementia o in ef¬
fabilis bonitas: qui sic exaudiat ce nun¬
quam derelinquat sꝑantes in se. Quanta fidẽ

Expanded text:
entes caedem. Igitur rex nimio turbatus terroentes caedem. Igitur rex nimio turbatus terrore dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uictoria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus unicae potestatis et summae maiestatis quem regina Hlothild colit, mihi hodie de inimicis meis victoriam. Nam ex hac die tu solus mihi eris Deus, et veneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta, et ego tibi servitium promitto sempiternum. Mox divina operante pietate, terga verterunt Alemanni, victoria cessit regi et Francis. O mira omnipotentis Dei clementia! O ineffabilis bonitas, qui sic exaudit et nunquam derelinquit sperantes in se! Quanta fide
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus suꝑnȩ pietatis suffultus auxilio
popłm diabolica fraude deceptum &e errorum
laqueis captiuum inuiam dirigereret salutis
eternȩ: &e uerȩ quȩ in xp̃o ẽ. libertati restitueret:
Sed ut hoc acceptabili scd̾m apłm fieret tempo¬
re qui ait. ecce nunc tempus acceptabile ecce
nunc dies salutis: dñs iħc qui uult omnes ho¬
mines saluos fieri: competentẽ suo famulo p̃¬
uidebat causam: quomodo oportune ad mi¬
nisterium uerbi dei ꝑuenire ualuisset.
ontigit uero prȩfatum francoꝵ regem hlo¬
doueum alamannis bella inferre: qui tunc
temporis regno suo ꝑ se potiti sunt. Sed non
eos ita offendit imparatos: ut uoluit. Nam
fortissima collecta manu: regi circa ripas reni
fluminis obuiauerunt unanimes: bellica
uirtute patriam parati defendere: uel libera
manu ꝓ patria mori. Et fortissime utrumq
decertatum est. hii ne triumphi głam illi ne
patriȩ ꝑderent libertatem: in mutuam corru¬

Expanded text:
quatenus supernae pietatis suffultus auxilio quatenus supernae pietatis suffultus auxilio populum diabolica fraude deceptum et errorum laqueis captiuum in uiam dirigeret salutis aeternae et uerae quae in Christo est libertati restitueret. Sed ut hoc acceptabili secundum apostolum fieret tempore qui ait: «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis». Dominus Iesus qui uult omnes homines saluos fieri conpetentem suo famulo praeuidebat causam quomodo oportune ad ministerium uerbi Dei peruenire ualuisset. Contigit uero praefatum Francorum regem Hlodouium Alamannis bella inferre qui tunc temporis regno suo per se potiti sunt. Sed non eos ita offendit inparatos ut uoluit. Nam fortissima collecta manu regi circa ripas Reni fluminis obuiauerunt unanimes bellica uirtute patriam defendere uel libera manu pro patria mori. Et fortissime utrimque decertatum est, hi ne triumphi gloriam, illi ne patriae perderent libertatem in mutuam corru
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃c ouem querere ꝑditam de celis
in hunc mundũ ꝑ uirginalẽ uenerat
uterũ. &e tota suȩ dispensationis &e nr̃e salutis
ꝑacta plenitudine cum triumpho glȩ esset
ad sedem paternȩ maiestatis reuersus: ut te¬
tricas ignorantiȩ tenebras toto depelleret or¬
be: multa scõꝵ lumina deuotorum euuan¬
głicȩ prȩdicationis luce fulgentia e toto di¬
uiserat mundo: ut sicut cęlum fulgentib
ornatur stellis quȩ tamen om̃s ab uno illu¬
strãtur sole: sic & lata terrarum spacia
scĩs splendescerent doctorib Qui tam̃ ab et̃¬
no sole illuminati: dum prȩueniente grã
cȩcas ignorantiȩ tenebras uerȩ fidei fulgo¬
re & głoso xp̃i nomine illustrarent: ut eis
ministrantib longa abinitio scłi esuries
ȩternȩ uitȩ epulis satiaretur. De quorũ nu¬
mero sc̃s dei sacerdos ued astus & prȩdica¬
tor egregius temporib fortissimi regis tunc
francorum hlodouei in has diuina dirigen¬
te grã obmultoꝵ salutes ꝑuenit regiones:

Expanded text:
istus ouem quaerere perditam de caelis in hunc mundum per uirginalem uenerat uterum et, tota suae dispensationis et nostrae salutis peracta plenitudine, cum triumpho gloriae ad sedem paternae maiestatis reuersus, ut tetricas ignorantiae tenebras toto depelleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fidei fulgore et glorioso Christi nomine inlustrarent, ut, eis ministrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae uitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus et praedicator egregius temporibus fortissimi regis tunc temporis Francorum Hloduuii in has, diuina dirigente gratia, ob multorum salutem peruenit regiones,
Abbreviated transcription (Latin):
pellem manus sue tenebat. coram om̃ib dicens.
Confiteor: quia om̃s u hac carne resurgemus.
Post quam catholicȩ ficdei confessionẽ. defunctꝰ
est. Quo mortuo. quia pene nullus erat qui eiꝰ
dicta sequeretur. gregoruis dissimulauit cepta
ꝑsequi: ne in fauillas uideretur uerba iacula
uanta autem auctoritate .xxxi. r¬
miusteriũ sui apocrisariatus impleue¬
rit. quante reuerentiȩ apud augustos extite¬
rit. quantaq sollicitudine afflicte italiȩ succur¬
ti sepuis fecerit: siquis plenius nosse desicdãt
epłas antecessoris sui pelagii papȩ. ad eum suꝑ
multimodis eccłiȩ dĩ necessitatib destinatas. qͦ
haccenus in scrinio scẽ sedis apłice studiosissi¬
me conseruant᷑ ꝑcurrat. Ex quaꝵ multitudine
hic unam intersero: quatinus & illius mini¬
sterii qualitas. & reliquaꝵ quoq consequentia
cognoscat᷑. Quȩ ita se habet.¬

Expanded text:
pellem manus suae tenebat coram omnibus, dicens: pellem manus suae tenebat coram omnibus, dicens: Confiteor quia omnes in hac carne resurgemus. Post quam catholicae fidei confessionem defunctus est; quo mortuo, quia pene nullus erat qui ejus dicta sequeretur, Gregorius dissimulavit coepta persequi, ne in favillas videretur verba jaculari. 31. Quanta autem auctoritate ministerium sui apocrisiariatus impleverit, quantae reverentiae apud Augustos exstiterit, quantaque sollicitudine afflictae Italiae succurri saepius fecerit, si quis plenius nosse desiderat, epistolas antecessoris sui papae Pelagii ad cum super multimodis Ecclesiae Dei necessitatibus destinatas, quae hactenus in scrinio sanctae sedis apostolicae studiosissime conservantur, percurrat, ex quarum multitudine hic unam intersero, quatenus et illius ministerii qualitas, et reliquarum quoque consequentia cognoscatur. Quae ita se habet
Abbreviated transcription (Latin):
deesse qd̾ erat: sed adeẽ quod non erat. Tu autẽ
dum uerum corpus resurgere denegas: nequa¬
quam dicis ad eẽ quod deerat. sed deesse qd̾ erat:.
unc itaq gregorius romanus.x
diaconus. & eutichius constantinopolita¬
nus episcopꝰ. hac de re in longa contentione ꝑ¬
ducti. grauissima ceperunt ab inuicẽ simulta¬
tione resilire: cum piȩ memoriȩ tyberuis con¬
stantinus imperator. secreto utrunq suscipieis.
quod inter eos discordiȩ uersaret᷑ agnouit. Et
utruisq partis allegationẽ pensans. subtiliter
eundem librum que eutic uis de resurrectiõe
conscripserat. suis quoq allegationib destruenᷤ.
deliberauit. ut flaminis crenari debuisset. aqͦ
uidelicet piissimo imꝑatore ut simul egressi st̃:
post longissimȩ disputationis conflictum. pari¬
ter egrotantes. in lectulo deciderunt:
um ergo gregorius ualidissimis febribus
estuaret: eutichius cum morte confligens.

Expanded text:
deesse qdeesse qdum verum corpus resurgere denegas, nequaquam dicis adesse quod deerat, sed deesse quod erat. » 29. Tunc itaque Gregorius Romanus diaconus et Eutychius Constantinopolitanus episcopus, hac de re in longam contentionem perducti, gravissima coeperunt ab invicem simultatione resilire. Tum piae memoriae Tiberius Constantinus imperator, secreto utrumque suscipiens, quid inter eos discordiae versaretur agnovit, et utriusque partis allegationem subtiliter pensans, eumdem librum quem Eutychius de resurrectione conscripserat suis quoque allegationibus destruens, deliberavit ut flammis cremari debuisset. A quo videlicet piissimo imperatore ut simul egressi sunt, post longissimae disputationis conflictum pariter aegrotantes in lectulum deciderunt. 30. Cum ergo Gregorius validissimis febribus aestuaret, Eutychius, cum morte confligens,
Abbreviated transcription (Latin):
corruptio incorruptelã possidebit. In illa gͦce
onis desicłia nonerit: quia deuicto mortis acu¬
leo. in ȩt̾na in corruptione regnabit. Quib au
ditis eutichius. consentire se ꝓtinus responde¬
bat: secdtamen adhuc corpꝰ palpabile resurs
posse denegabat. Qui etiam in libello quem scͥp
cis. Tu quod seminas non uiuificat᷑: nisi priꝰ
moriatur. Et qͥd non corpus quod futurum ẽ.
seminas: sed nudum granum. Hoc nimirum
ostendere festinans quia caro uel palpabilis uł
ipsa non erit: dum sc̃s apłs de resurrectionis
aiens gła. non corpus quod futurũ est semi¬
nari dixerit. s nudum granum. S ad hec citiꝰ
gregorius respondit. Paulus apłs dicens. non¬
corpus qdđ futurum ẽ seminas sed nudũ granũ.
hoc insinuat quod uidemꝰ: quia uidelicet gra¬
num cum culmo & foliis nascitur. quod sine
culmo & foliis seminatur. Ille itaq in augm̃to
głe resurrectionis. non dixit grano seminis.

Expanded text:
corruptio incorruptelam possidebit . » In illa ercorruptio incorruptelam possidebit . » In illa eronis desideria non erit; quia, devicto mortis aculeo, in aeterna incorruptione regnabit. Quibus dictis, idem Eutychius consentire se protinus respondit, sed tamen adhuc corpus palpabile resurgere posse denegabat. Qui etiam in libello, quem de rtis: « Tu quod seminas, non vivificatur, nisi prius moriatur: et quod non corpus, quod futurum est seminas, sed nudum granum . » Hoc nimirum ostendere fesipsa non erit, dum sanctus Apostolus de resurrectionis agens gloria, non corpus quod futurum est seminari dixerit, sed nudum granum. Sed ad haec Gregorius respondit: « Paulus aposcorpus quod futurum est seminas, sed nudum granum, granum hoc insinuat quod videmus, quia granum cum culmo et foliis nascitur, quod sine culmo et foliis seminatur. Ille itaque in augmento gloriae resurrectionis non dixit grano seminis
Abbreviated transcription (Latin):
aliter caro dicit᷑. iuxta naturam: atq aliter ui¬
xta culpam uł corruptionẽ. Caro quippe uixta
naturam: sicut scriptũ ẽ. Hoc nunc os ex ossi¬
bus meis: & caro de carne mea. Ꝙ uerbum
caro factum ẽ: & habitauit in nob̃. Caro uero
uixta culpam: sicut scͥptum ẽ. Non ꝑmanebit
sp̃c m̃s in hominib istis: eo quod sunt caro.
Et sicut psalmista ait. Memoratus ẽ quia caro
sunt: sp̃c uadens ⁊ non rediens. Unde apłs dis¬
cipłis dicebat. Uos autem in carne ñ estis: sed
in spũ. Neq enim in carne non erant÷ quibus
epłas transmittebat: Sed quia passiones carna¬
lium desidĩoꝵ uicerant: iam liberi ꝑ uircittẽ
sp̃c incarne ñ erant. Quod gͦ paulus apłs dicit.
quia caro & sanguis regnum dei possidere non
possunt: carnem uult scłm culꝑam intelligi
non scdm naturã. Unde &e mox quia carnem
scd̾m culpam diceret: oftendit subdens. Neq

Expanded text:
aliter caro dicitur juxta naturam, atque aliter jualiter caro dicitur juxta naturam, atque aliter juxta culpam, vel corruptionem. Caro quippe dicitur juxta naturam, sicut scriptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Et: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Caro vero juxta culpam, sicut scriptum est: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, eo quod sunt caro . Et sicut Psalmista ait: Memoratus est quia caro sunt: spiritus vadens, et non rediens . Unde et discipulus Paulus dicebat: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu ; neque enim in carne non erant quibus epistolas transmittebat; sed quia passiones carnalium desideriorum vicerant, jam liberi per virtutem spiritus in carne non erant. Quod ergo Paulus aQuia « caro et sanguis regnum Dei non possidebunt ; » carnem vult secundum culpam intelligi, non secundum naturam. Unde et mox, quia carnem secundum culpam diceret, ostendit subdens: « Neque
Abbreviated transcription (Latin):
enim deteruis dici potest. quam ut hoc nobis
de eius resurrectione dubiũ fiat: ꝑ quod disei¬
puli eius ad fidem. ab om̃i sunt dubietate repi¬
rati: Si enim hoc non habuisse a struitur qdꝰ
ostendit: unde fides discipłoꝵ eius confirinaa¬
est. inde nr̃a destruit᷑. Euthicuis ait. Corpus
palpabile habuit quod ostendit: s postquam¬
quia illud in dño quod palpari potuit. in
subtilitatẽ ẽ aliquam redactũ. Ad hec gregoriꝰ
respondit. Scriptũ est. Xp̃s resurgens a mor¬
tius iam ñ moritur: mors illi ultra ñ dñabr᷑
Si quid gͦ in eius corpore post resurrectionẽ
potuit mutari: contra ueridicã pauli sententi¬
am. dñs rediit in mortẽ post resurrectionem.
Qd̃ quis dicere uł stultus p̃sumat: nisi qui ue¬
ram carnis eiꝰ resurrection negat: Tunc eu¬
thicius obiecit dicens. Cum scriptum sit. caro
qua ratione credendum ẽ ueraciter resurgere
carnem: Cui gregoriꝰ respondit. In sacro eloqͥo

Expanded text:
m deterius dici potest quam ut hoc nobis m deterius dici potest quam ut hoc nobis de ejus vera carne dubium fiat, per quod discipuli ejus ad fidem ab omni dubietate sunt reparati? Si enim hoc non habuisse astruitur quod ostendit, unde fides discipulorum ejus est confirmata, inde nostra destruitur. » Eutychius ait: « Corpus palpabile habuit, quod ostendit; sed postomne illud in Domino quod palpari potuit in subtilitatem est aliquam redactum. » Ad haec Gregorius respondit: « Scriptum est: Christus resurgens a mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur . Si quid ergo in ejus corpore post resurrectionem potuit mutari contra veridicam Pauli sententiam, Dominus rediit in mortem post resurrectionem. Quod quis dicere vel stultus praesumat, nisi qui veram carnis ejus resurrectionem denegat? » Tunc Eutychius objecit, dicens: « Cum scriptum sit: Caro qua ratione credendum est resurgere veraciter carnem? » Cui Gregorius respondit: « In sacro eloquio
Abbreviated transcription (Latin):
reterea uenerabilis leuita gregoriꝰ. tandem¬
in urbe regia constitutus: nascentẽ nouã
heresim de statu nr̃ȩ resurrectionis. cum ipso qͦ
libro de resurrectione mortuoꝵ confecto: dogna¬
tizabat corpꝰ nr̃m in illa resurrectionis gła ĩpal¬
pabile. uentis. aereq subtilius ẽẽ futurũ. Quod
gregorius audiens. & ratione ueritatis. & exẽplo
dominicȩ resurrectionis ꝓbauit hoc dognia. or¬
todoxe fidei om̃imodis ẽẽ contrariũ. Catholica &¬
enim fides habet: quod corpus nr̃m in illa im¬
mortalitatis gła sublimatũ. subtile quidẽ sit ꝑ
effectum sp̃alis potentiȩ: sed palpabile ꝑ uerita¬
tem naturȩ: uixta exemplũ dnĩci corporis. de qͦ
a mortuis resuscitato. dicit ipse discipłis. Palpate
& uidete quia sp̃c carnẽ &s ossa ñ habet: sicut
rectionis suȩ de discipłoꝵ cordib amoueret.
Cui gregorius dixit. Mira ẽ res ualde quam
astruis: ut inde nob̃ dubietas surgat. unde dis¬
ciploꝵ corda fuerunt a dubietate sanata. Quid¬

Expanded text:
eterea venerabilis levita Gregorius in eadem urbe regia constitutus, nascentem novam haeresim de statu nostrae resurrectionis cum ipso quo libro de Resurrectione mortuorum confecto, dogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum. Quod Gregorius audiens, et ratione veritatis, et exemplo dominicae resurrectionis probavit hoc dogma orthodoxae fidei omnimodo esse contrarium. Catholica etenim fides habet quod corpus nostrum in illa immortalitatis gloria sublimatum, subtile quidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae, juxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis resuscitato dicit ipse discipulis: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut rectionis suae de discipulorum cordibus amoveret. » Cui Gregorius dixit: « Mira res est valde quam astruis, ut inde nobis dubietas surgat unde discipulorum corda fuerunt a dubietate sanata. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
isset. incolumitati mox pristinȩ reddebatur.
Uir nanq uenerandus bergaudus monachus
bito membroꝵ dissolutione ꝑcussus fuerat ut¬
& pariter loquelam et om̃e dimitteret officiũ
corporis. At quem cum beatus xp̃i pontifex
uultfrannus uisendum uenisset & oleo eũ pon¬
est ilico om̃is molestia morbi & pristine sanita¬
ti redditus ẽ. His & huiꝰmodi miraculoꝵ sig¬
nis qualis fuerit eius uita internus arbiter
edocuit. Cuius etiam doctrina id maxime cõ¬
mendabat omnib. quia non aliter uiuebat

Expanded text:
isset, incolomitati mox pristinae reddebatur. 12. Vir namque venerandus Bertgaudus monachus,bito membrorum dissolutione percussus fuerat, ut et loquelam pariter et omne amitteret officium corporis. Ad quem cum beatus Christi pontifex Vulframnus visendum venisset et eum oest ilico omnis molestia morbi, et pristinae sanitati redditus est. His et huiusmodi miraculorum signis, qualis fuerit eius vita, internus arbiter edocuit. Cuius etiam doctrinam id maxime commendabat omnibus, quia non aliter vivebat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabiliter dixisse fertur. Abite.: uoluntas
dei ẽ. & potestas: ut ille fluuius transeat de
loco in quo est ubi uos dura oppͥmunt oꝑa.
in illam quã ipsi elegerant partẽ. Et cũ de
mane alteriꝰ ipsius diei om̃s surrexissent ad
oꝑa popłi fluuius ille quẽ quȩrebantur
mutasse de parte ubi sc̃ȩ brigidȩ natio cõ¬
pulsa oꝑabatur in illoꝵ uiroꝵ fortium &
suꝑborum partẽ: qui alios pauciores &x in¬
firmiores sic inuste &e durissime oꝑari com¬
pellebant. Et sic in testimoniũ beatȩ uirgi

Expanded text:
probabiliter dixisse fertur: Abite, voluntatis Dei est et potestatis ut ille fluvius transeat de loco in quo est, et ubi vos dura opprimunt opera, in illam quam ipsi elegerunt partem. Et cum de mane ipsius diei omnes surrexissent ad opera populi, fluvius ille, quem querebantur, mutasse de parte, ubi sanctae Brigidae natio compulsa operabatur, in illorum fortium et superborum partem, qui alios pauciores et infirmiores se injuste operari compellebant; et in testi
Abbreviated transcription (Latin):
fusa oratione sine ulla difficultate ad locũ
quẽ uolebant destinatum detulerunt. Ac
excellentia diuulgata est¬
sed dolosus morib exardescens in alicuius
feminȩ concupiscentiam. & quomodo eius
concubitu frui posset callide cogitans: suã
sentẽ argenteam p̃ciosamq unde posset eã
se retraxit illa ignorante. & iecit in mare:
ut cũ illa non posset reddere. sibi esset ancil¬
la. & eius postea uteretur ut uellet am¬

Expanded text:
antes sine ulla difficultate ad locum, quem voluit sancta Brigida, detulerunt, ac excellentia divulgata estnobilis, et dolosus moribus exardescens in cujusdam feminae concupiscentiam, et quo modo ejus concubitu frui posset callide cogitans, ac sentem argenteam pretiosam in depositum se retraxit illa ignorante, et jecit in mare, et cum ipsa non posset reddere, sibi esset ancilla, et ejus postea uteretur, ut vellet, am
Abbreviated transcription (Latin):
re sarcinã deiecit carnis. & agnũ dei in cęle¬
stib mansionibꝰ secuta est. Ueniam peto a
dantib: qui causa obȩdientiȩ coactus. nulla
p̃ro gatiua scientiȩ suffultus. pelagũ immen¬
sũ uixtutũ beatȩ brigidȩ. & uiris ꝑitissimis
formidandum. his paucis rustico sermone
dictis uirtutib de maximis & innumerabili¬
mendetis exoro: & ds̃ uos pacem ȩ̨uuan głi¬
cam sectantes exaudiat. am̃. Exelicit ui

Expanded text:
re sarcinam dejecit carnis, et Agnum Dei in coelere sarcinam dejecit carnis, et Agnum Dei in coelestibus mansionibus secuta est? Veniam peto a  qui causa obedientiae coactus, nulla praerogativa scientiae sufflatus, pelagus immensum virtutum sanctae Brigidae et viris fortissimis formidandum, his paucis rustico sermone dictis virtutibus de maximis et innumerabilimendetis exoro, et Deus vobis pacem evangelicam sectantes exaudiat. Explicit Vita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta est. Et sic illa brigida illud extendit
in altitudinẽ ostiũ. ut tota porta illa sit
ab eo conclusa: nec in ea ullus locus pa-¬
tefacꝰtus uidetur. nisicũ ostiũ retrudit᷑¬
ut in ȩccłam intretur. Et hoc uirtutis dñi-
sermone explicare potest maximũ deco¬
rem huius eccłȩ. & innumera illius mona¬
sterii ciuitatis quã dicimꝰ miracła. si fas est
datur: Maxia hȩc ciuitas de metropolitana
ẽ. In cuius suburbanis quȩ sca certo limite
designauit brigida. nullus carnalis aduer¬
sarius. nec concursus timetur ostiũ: sed ciui¬
tas ẽ refugii tutissima cũ suis om̃ib deforis
culminis excellentissima ẽẽ uidetur gła
Et quis dinumerare potest diuersas turbas.
& innumerabiles populos de om̃ib ꝓuinci¬
is confluentes: Alii nan q ꝓpter epularum
gorib. alii adspectacłm turbarum. alii cum
sollemnitatẽ natalis sc̃ȩ brigidȩ: quȩ in die
kalendarũ februarii mensis dormiens secu¬

Expanded text:
perta est. Et sic sancta Brigida illud ostium extendit perta est. Et sic sancta Brigida illud ostium extendit in altitudinem, ut tota porta illa ab eo sit conclusa, nec in ea ullus locus patefactus videatur, nisi cum ostium retruditur, ut ecclesia intretur. Et hoc virtutis dominisermone explicare potest, maximum decorem hujus ecclesiae, et innumera illius civitatis qui dicemus miracula? si fas est Maxima haec civitas et metropolitana est, in cujus suburbanis, quae sancta certo limite designavit Brigida, nullus carnalis adversarius, nec cursus timetur hostium. Sed civitas est refugii tutissima de foris um, et decorati culminis excellentissima esse videntur. Et quis enumerare potest diversas turbas et innumerabiles populos de omnibus provinciis confluentes: alii ob epularum itates, alii ad spectaculum turbarum; alii cum solemnitatem nativitatis sanctae Brigidae, quae in die Kalendarum Februarii mensis dormiens secu
Abbreviated transcription (Latin):
re. ab artificib in suis eẽt cardinib situm:
totam concludere portam instauratam &
pars oꝑta sine conclusione & patefacta
apparebat. Et si addita & iuncta adaltitu¬
dinem ostii quarta pars fuisset: tunc totã
concludere portam posset. altã & instaura-¬
tam. Et cum artifices alterum maus nouũ
facere ostium deliberarent. quod totam
concluderet portam. aut tabulam facere
iunctam in uetus ostium. ut postea suffice-¬
re posset: p̃dictus doctor & om̃ium p̃uius
artificum hybernensium prudenti locutꝰ
ẽ consilio. In hac suꝑuentura nocte orare
dñm uixta scãm brigidam fideliter debe-¬
mus: ut ipsa nobis de mane quid in hoc
oꝑe accuri sumus ꝓuideat. Et sic orans
noctem transegit. Et de mane post ipsam¬
sa. ostium antiquum trudens acponens
in suo cardine: ianuã conclusit totã. Nec
aliquid defuit de eius plenitudine: nec
ulla in eius magnitudine suꝑflua pars re¬

Expanded text:
re, ab artificibus in suis esset cardinibus situm, re, ab artificibus in suis esset cardinibus situm, totam concludere portam instauratam etpars aperta sine conclusione et patefacta apparebat. Et si addita et juncta ad altitudinem ostii quarta pars fuisset, tunc totam concludere portam posset altam et instauratam. Et cum artifices alterum majus novum facere ostium deliberarent, quod totam concludere portam, aut tabulam facere junctam in vetus ostium, ut postea sufficere posset, praedictus doctor et omnium praevius artifex Hibernensium prudenti locutus est consilio: In hac superventura nocte orare Dominum juxta sanctam Brigidam fideliter debemus, ut ipsa nobis de mane, quid in opere hoc acturi sumus, provideat. Et sic orans noctem transegit. Et mane sa, ostium antiquum trudens ac ponens in suo cardine, januam conclusit totam: nec aliquid defuit de ipsius plenitudine, nec ulla in ejus magnitudine superflua pars re
Abbreviated transcription (Latin):
lat sacrificia. Et ꝑ alterũ ostium in sini¬
stra parte parietis supradicti &e transuer¬
si positum abbatissa cum suis puellis ce
corporis & sanguinis fruant᷑ iħu xp̃i. At¬
q alius paries pauimentũ domus in duas
ȩquales diuidens partes: a parce orienta¬
li usq ad transuersum in latitudinẽ pa¬
rietum extensus ẽ. Et hȩc tenet ȩccła in se
multas fenestras: & unam in latere dextro
ornatã portã. ꝑ quam sacerdo tes & popłs
fidelis masculini generis sexus intrat in¬
ȩccłam : Et alteram portam insinistro la¬
tere. ꝑ quam uirgines &e femmarum fide¬
lium congregatio intrare solet. Et sic. in
una basilica maxima. populus grandis
in ordine & gradib & sexu & locis diuersis
interiectis inter se partib. diuerso ordine
& uno animo omnipotentẽ orat dñatorẽ:
Et cum ostium antiquum portȩ sinistralis
ꝑ quod solebat scã brigida in ȩccłam intra-¬

Expanded text:
lare sacrificia. Et per alterum ostium in sinilare sacrificia. Et per alterum ostium in sinistra parte parietis supra dicti et transversi positum, abbatissa cum suis puellis et corporis et sanguinis fruantur Jesu Christi. Atque alius paries pavimentum domus in duas aequales dividens partes, a parte orientali usque ad transversum in latitudine parietem extensus est. Et haec tenet Ecclesia in se multas fenestras, et unam in latere dextro ornatam portam, per quam sacerdotes et populus fidelis masculini generis sexus intrat Ecclesiam; et alteram portam in sinistro latere, per quam virgines et fidelium feminarum congregatio intrare solet. Et sic in una basilica maxima, populus grandis in ordine, et gradibus, et sexu, et locis diversis interjectis et inter se partibus, diverso ordine et uno animo Dominum omnipotentem orat. Et cum ostium antiquum portae sinistralis, per quod solebat sancta Brigida Ecclesiam intra
Abbreviated transcription (Latin):
in qu̾a gloriosa amboꝵ hoc ẽ. archiep̃i uel¬
machillȩ conleath & huius uirginis floren¬
tissimȩ brigidȩ corpora. ad extris & a simstris
altaris decorati inmonumentis posita orna¬
tis uario cultu auri & argenti & gemmarũ
& p̃ciosi lapidis. atq coronis aureis & argen¬
de utroq sexu. solo spatiosa. & in altum
minaci ꝓceritate porrecta ac decorata pi¬
ctis tabulis. tria intrinsecus habens orato¬
ria ampla. & diuisa parietis tabulatis sub
uno culmine maioris domus. In qua unꝰ
paries decoratus &e imaginib depictus ac
linteaminib tectus. ꝑ latitudinẽ morien¬
tali ȩccłȩ parte apariete ad alterum parie¬
tẽ eccłȩ se tecendit: qui in suis extremitati¬
b duo habet inse ostia. Et ꝑunum ostium
in dexterã partẽ positum intratur in scũa¬
rium ad altare: ubi sũmus pontifex cum
sua regulari scola. & his qui sacris deputa¬
ti sunt mysteriis. sacra ac dominica immo¬

Expanded text:
in qua gloriosa amborum, hoc est epiin qua gloriosa amborum, hoc est episcopi Conleath et hujus virginis sanctae Brigidae corpora a dextris et a sinistris altaris decorati, in monumentis posita ornatis, vario cultu auri et argenti et gemmarum, et pretiosi lapidis, atque coronis aureis et argenet utroque sexu, solo spatiosa, et in altum minaci proceritate porrecta, ac decorata pictis tabulatis, tria intrinsecus habens oratoria, ampla et divisa parietibus tabulatis, sub uno culmine majoris domus, in quo unus paries decoratus, et imaginibus depictus, ac linteaminibus tectus, per latitudinem in orientali ecclesiae parte, a pariete ad alterum parietem ecclesiae se tetendit; qui in suis extremitatibus duo habet in sua ostia; et per unum ostium in extera parte positum intratur ad sanctuarium ad altare summus pontifex cum sua regulari scola et his sacris sunt deputati ministeriis, sacra ad dominica et immo
Abbreviated transcription (Latin):
tabant quod ille lapis molaris in quo scã
brigida uirtutẽ oꝑata ẽ diuinam. granũ
gentilis hominis in farinã comprimere
respuisset. Et in illa hora tollentes foras
granum ipsius pagani. & suũ granũ monã¬
teriale subter molarẽ illũ lapidem ponen¬
tes: cursus solitus & quotidians sine uius
impedim̃tis repente reparatus ẽ. molȩ.
t post inter uallum temporis acciditut
hoc paruum fuit miraculũ: cũ ignis domũ
totã conbureret & alterũ lapidem qui iun¬
ctus supradicto lapidi fuit. hunc tantum
spetialẽ sc̃ȩ brigidȩ lapidẽ nullomodo tan¬
lestia ignis in magno molimi incendio ꝑ¬
mansit solus incolumis. Et postea hoc uiso
miraculo uectus ad monasteriũ ꝑductꝰ
ẽ. & iuxta portam interioris ornati castel¬
li quo eccła ambitur. ubi multi conueni¬
ce positus est: & de fidelibus hunc brigidȩ¬
dictas uirtutes fecit. morbos expellit ds̃¬
reparatione ȩccłȩ facto tacendum est:

Expanded text:
tabant, quod ille molaris lapis in quo sancta tabant, quod ille molaris lapis in quo sancta Brigida virtutem operata est divinam, granum gentilis hominis in farinam comprimere respuisset. Et statim tollentes foras granum ipsius pagani, et suum granum monasteriale subter molarem illum lapidem ponentes, cursus solitus, et quotidianus sine ullis impedimentis reparatus est molae. Et post intervallum temporis accidit ut hoc parvum fuit miraculum, cum ignis totam domum combureret, et alterum lapidem, qui junctus supra dicto lapidi fuit, hunc tantum specialem sanctae Brigidae lapidem nullo modo tanlestia ignis in magno molendini incendio permansit incolumis. Postea hoc viso miraculo ad monasterium perlatus est, et juxta portam interioris castelli, quo ecclesia ambitur, ubi multi convenice positus est, et de fidelibus hunc morbum expellit. Nreparatione ecclesiae tacendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
& paulatim de monte descendens. aliꝗͣdo
pecras deuitans. aliquando trahens. ac sa¬
uens. & in locis currens humidis in radice
montis positis. in quib nec homines nec
illoꝵ erant boues cum eis ꝓgressus est. Et
sic inde exbubus usq ad molinum uectus.
artificiose cum altero iunctus est lapide:
Et ut plus iste molaris lapis qui in nomine
beatȩ directus ẽ brigidȩ omĩb in notesce¬
ret: addidit & hoc mauditum antea & p̃-¬
clarum miracłm:
erat. dolose ꝑalium simplicẽ uirum. igno¬
rante molinario qui opus moliturȩ exer¬
cebat. suũ granum adhũc transmisisset mo¬
lnum. & quod cum inter huiꝰ molares trans¬
iectũ & fusum fuisset lapides illum supͣ¬
dictum lapidẽ molarem nullus impetus
fortis fluminis & directus & nulla aquarũ¬
uis uiolenta. & nulla artificũ conamina
illi qui hoc uiderunt de hacre cogitarent.
nimio ꝑculsi stupore: tunc granum illũ
magi comꝑientes esse. nullo modo dubi¬

Expanded text:
t paulatim de monte ascendens, aliquando t paulatim de monte ascendens, aliquando petras devitans, aliquando super eas saliens, et in locis currens humidis in radice montis positis, in quibus nec homines nec illorum erant boves, cum eis progressus est. Et exinde cum bubus, usque ad molendinum vectus est, artificiose cum altero junctus est lapide. Et ut plus iste molaris lapis, qui in nomine beatae directus est Brigidae, omnibus adhuc innotesceret, addit et hoc inauditum antea et praeclarum miraculum. aculo dolose per alium simplicem virum, ignorante molendinario, qui opus moliturae exercebat, suum granum ad hoc transmisit molendinum. Et cum inter hos molares transjectum et fusum fuisset lapides, illum supradictum lapidem molarem nullus impetus fortis fluminis et nulla aquarum violentia, nulla artificum conamina illi qui hoc viderunt de hac re cogitarent, nimio perculsi stupore, granum illud magi esse cognoscentes, nullo modo dubi
Abbreviated transcription (Latin):
sequentib uix ascendere potuit. Exinde
quomodo illum molarẽ deportarent lapi¬
dem de iugo altissimi montis. cũ boues in
illo p̃rupti montis cacumine sub oneribus
& iugis eẽ nullo modo potuerint: & tunc
facta desꝑatione aliis ex eis descendentib¬
atq dicentibus illum deserere lapidẽ & eos
in uanũ laborasse qui illũ formauerunt: il¬
le p̃positus prudenti dispensatione & consi¬
lio suis oꝑariis fideliter dixit. Ne quaquã
hoc ita fiat: sed hunc leuate lapidem mo¬
larem uirilit̃ & submitcite in p̃cipitium de
altissimo isto montis cacumine in nomine
& uirtute reuerentissimȩ sc̃ȩ brigidȩ: quia
nos nullis artificiis & uirib ꝑista loca petro¬
larem possumus portare: nisi ipsa brigida
cui nichil impossibile ẽ. scđm illud quod
om̃ia possibilia sunt credenti. illũ portaue¬
rit usq ad locum ex quo uires boum trahe¬
re ipsum possint. Et sic fide firma precipi¬

Expanded text:
sequentibus vix ascendere potuit Ille sequentibus vix ascendere potuit Ille quomodo illum molarem deportaret lapidem de jugo altissimi montis, cum boves in illo praerupto montis sub oneribus et jugum esse nullo modo potuerint. Tunc facta desperatione, aliis ex eis descendentibus, illum deserere lapidem, et eos in vanum laborasse, qui illum formaverunt. Ille praepositus prudenti dispensatione, et consilio suis operariis fideliter dixit: Nequaquam hoc ita fiat; sed hunc levate viriliter molarem, et submittite in praecipitium de altissimo isto montis cacumine, in nomine et virtute reverentissimae sanctae Brigidae. Quia nos nullis artificiis et viribus per ista loca petroem possumus portare, nisi Brigida, cui nihil impossibile est, secundum illud quod omnia possibilia sunt credenti, illum portaverit ad locum, ex quo vires boum trahere ipsum possint. Et sic fide firma praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
on solum autẽ in sua uita carnali ante¬
quã sarcinam deponeret carnis uirtu¬
tes oꝑata ẽ plurimas: sed largitas diuini
muneris in suo monasterio ubi eius uenera¬
bile requiescit corpus alias semꝑ operari
uirtutes non cessat. Quas nos uirtutes non
solũ audiuimus: sed & ocłis nr̃is uidimus:
tsam p̃positus maximi &e clarissimi mona¬
sterii sc̃e brigidȩ de quo in huius opusculi
principio breuem fecimus mentionẽ. oꝑa¬
rios & lapidum cę̧sores quȩrere & incidere
lapidẽ molarem ꝑ loca quȩ cunq ubi pos¬
sent illi inuenire transmisit. Et illi sine
ascendentes uiam. ad cacum̃ petrosi montis
ꝑrexerunt: & elegerunt lapidem grandem
in ipso montis altissimi cacumine. Et cę̧den¬
tus de monasterio inuitatꝰ ab eis uenisset cũ¬
uiris & bubus ad illũ montẽ in quo lapis for¬
matus fuit molaris: atq cum boues secũ ꝓpt̃
arduam montis ascensionẽ trahere & cogere
non posset: durissimum iter cũ paucis illũ

Expanded text:
on solum autem in sua vita carnali, antequam sarcinam deponeret carnis, virtuperata est plurimas, sed largitas divini muneris in suo monasterio ubi ejus venerabile requiescit corpus, semper operari virtutes non cessat, quas nos virtutes non solum audivimus, sed etiam oculis nostris vidimus. Nam praepositus maximi et clarissimi monasterii sanctae Brigidae, de quo in ejus opusculi principio brevem fecimus mentionem, operarios et lapidum caesores quaerere lapidem et incidere molarem, per loca quaecumque ibi possent invenire, transmisit. Et illi sine ascendentes viam, ad cacumen petrosi montis perrexerunt, et elegerunt lapidem grandem in ipso montis altissimi cacumine. Et caedentus de monasterio invitatus ab eis venisset cum bubus ad illum montem, in quo lapis formatus fuit molaris, atque cum boves secum propter arduam montis ascensionem trahere et cogere non posset, durissimum iter cum paucis illum
Abbreviated transcription (Latin):
exoraret: ut eius ingluiuẽ qua suꝑflua deuo¬
rabat temperaret: nec antiquã uirtutem
sui corporis ꝓhac amitteret causa. Sic scã
brigida illũ benedicens. & ꝓ illo dnm orais.
ipse postea uictu unius uiri satis contentꝰ.
acut antea solebat laborans sicut duodecĩ
oꝑerarii oꝑabantur.: in eadẽ antiqua ꝑmansit¬
dis & maxima. ad aliquẽ parata usum ab his
qui artificia exercere solebant: in silua ligna¬
ri securib excisa est. Ad quã conuentio uiro¬
rũ fortium ꝓpter molestiam &ingentẽ lo
coꝵ difficultatẽ. in quib ramorũ cũ frago¬
re suoꝵ ruerat. ut exponerent ac traherent
cum multis bubus & artificũ machinis ad
locum destinatum. ut necessitas rei posce¬
bat. congregata est. Et cũ nec multitudo
uiroꝵ. & uires boũ. & uariȩ artificum ar¬
tes mouere uel trahere eam ullo modo po

Expanded text:
em, ut ejus ingluviem, qua superflua devorabat, temperaret; nec antequam virtutem sui corporis pro hac amisisset causa. Et sic illa Brigida illum benedicens, et pro illo Dominum orans; ipse postea victu unius viri satis contentus, ac, ut antea solebat, laborans, sicut duodecim operarii operabatur, in eadem antiqua permansidis et maxima, ad aliquem paranda usum, cum his qui artificia exercere solebant in ligna lignorum securibus excisa est. Ad quam conventio virorum fortium propter ejus molestiam et ingentem molem, loca difficillima in quibus ramorum cum fragore suorum, ut deponerent, attraherent cum multis bubus, et artificum machinis ad locum destinatum, ut necessitas rei poscebat, congregata est. Et cum nec multitudo virorum, vires boum, et variae artificum artes, movere vel trahere ullo modo po
Abbreviated transcription (Latin):
nib quib dam firmissimis in ualle ꝓfun¬
da ce pene intransmeabili in locis humen¬
tib atq in paludibus in quo loco grandis
currebat fluuius: quȩ construeta quadri¬
gas &e equites &e currus. & plaustroꝵ rotas &e
impetum popłoꝵ. atq concursum undiq
hostium sustentare posset: Conuenientib¬
multis popłis ꝑcognationes & familias di¬
uiserunt uiam illã quã construere debe¬
bant in partes ꝓprias: ut una quęq cogna¬
tio &e familia. suã sibi creditã construxisset
partẽ. Et cum illa pars fluminis difficilli¬
ma &e laboriosa in sortẽ alicuiꝰ ex ipsis natio¬
nib cederet euentu: ipsa natio durissimũ
deuitans laborẽ. ꝑ suam fortitudinẽ scȩ̃ bri¬
gidȩ infirmiorẽ coegit nationẽ. ut hanc oꝑ¬
raretur difficilem partẽ instructura uiȩ:
& suã quã faciliorem euentu habebat par-¬
tẽ eligens ipsa crudelis & iniusta natio ę¬
dificaret sine ulla fluminis turbatione:

Expanded text:
nibus quibusdam firmissimis in gronna profunda et bene intransmeabili, et in locis humentibus, atque in paludibus, in quibus grandis currebat fluvius, quae constructa quadrigas, et equites, et currus, et plaustrorum rotas, et impetum populorum atque incursum undique hostium sustentare posset. Convenientibulis per cognationes et familias diviserunt viam illam, quam aedificare debuerant, in partes proprias, ut unaquaeque cognatio et familia suam sibi creditam construxisset partem. Et cum illa pars fluminis difficillima, et laboriosa in sorte alicujus ex ipsis nationibus evenisset, ipsa natio durissimum devitans laborem, per suam fortitudinem sanctae Brigidae infirmiorem coegit nationem, ut hanc operaretur difficilem pariter in structura viae; ut suam quam faciliorem habebat partem eligens, ipsa crudelis natio aedificaret sine ulla fluminis perturbatione.
Abbreviated transcription (Latin):
se pauꝑes sinebat recedere sinu uacuo:
na ep̃i machillȩ decorati culminis quib
in solemnitatib dñi & inuigiliis apłoꝵ
sacra in altarib & in sanctuario offerens
misteria utebatur: pauꝑib largita est
Et cũ tempꝰ solemnitatis aduenit scđm
consuetudinẽ. ut ipse summus popłoꝵ
pontifex suis indutus eẽt mutatoriis ue¬
stib: scã brigida quȩ priora uestimenta
bat. alia similia ꝑ om̃ĩa uestimenta pͥori¬
sibi in curru duarũ acceꝑat rotarũ. tra-¬
didit ꝓ aliis. Uoluntarie enim alia pauꝑi¬
b uestim̃ta optulit: & hȩc ꝓ eis oportune
sũmi capitis menbrum: potenter omĩa quȩ
desiderabat operabatur:

Expanded text:
inopes a se recedere sinu vacuo pna episcopi Conleath decorati luminis, quibus in solemnitatibus Domini et vigiliis apostolorum sacra in altaribus offerens mysteria utebatur, pauperibus largita est. Et cum tempus solemnitatis advenit, secundum consuetudinem, ut ipse summus populorum pontifex suis indutus esset mutatoriis vestibus, sancta Brigida, quae priora vestimenta bat, alia similia per omnia vestimenta priori in curru duarum acceperat rotarum, tradidit pro aliis. Voluntarie enim alia pauperibus vestimenta obtulit, et haec pro eis opportune summi capitis membrum, potenter omnia, quae desiderabat, operabatur.