comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ponitincibis. sed continentia eratio suadet etiam alicitis abs tinere. Nonenim uti pse in aliis dic̃
quia omnia licent: id circoetiam omnia expediunt uel omnia ȩdificant. Ipsa tamen abstinent
ratio diuersa .ẽ. ꝑuoto et ꝓpositououentis. Alius namq hociudicat etita apud animos suos
cernit ut omnem diem: hoc ẽ. continuum uite saae tempus exigat in abstinentia. Alius uero
tempus aliquoduelutuotiua ꝓ fes sione decernit. in quosiue utiugem siueut temporalem sus citiat
continentiamVnius cuiusq: sensib dat liberam facultatẽ. Utrumq: tam̃ in acceptum ferr
apud dnm pollicet᷑. et ꝓpter ea sub iungit. Quis apit diem dño saptoetquimanducat dño man¬
ducat Gratias enim agigdõ: et quinon manducat dñõ non manducat. & gratias agitdõ

Expanded text:
 aut immundum ponit in cibis, sed continentiae ratio suadet etiam a licitis abstinere, Non enim, ut et ipse in aliis dicit  aut immundum ponit in cibis, sed continentiae ratio suadet etiam a licitis abstinere, Non enim, ut et ipse in aliis dicit , quia omnia licent, idcirco etiam omnia expediunt, vel omnia aedificant; ipsa tamen abstinentiae ratio diversa est pro voto et proposito voventis. Alius namque hoc judicat, et ita apud animos suos decernit, ut omnem diem, hoc est, continuum vitae suae tempus exigat in abstinentia; alius vero tempus aliquod velut votiva professione decernit, in quo sive ut jugem, sive ut temporalem suscipiat continentiam. Uniuscujusque sensibus dat liberam facultatem. Utrumque tamen acceptum fieri apud Dominum pollicetur. Qui sapit diem, Domino sapit; et qui manducat, Domino manducat: gratias enim agit Deo; et qui non manducat, Domino non manducat, et gratias agit Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
a postolicȩ auctoritatis pauli utriusq partis insolentiam reprimens: dicit. Tuquis es quiuidicas
alienum seruum : suo dnõstat auicadit. Quod dicitstat autcadit . secundum sensum cius quemine¬
patdic̃: Dam e timperitior siuideat quempiam ꝓfundius aliquid etutipsẽ capere non potest senti¬
entem : cecidis se eum iudicet afideistatu: & rursum quunflantur exscientia & non cum ca
sicut paulus commonet agunt : si militer deimperitiorib quibq: opinantur. Etideo potestatẽ
fratriiudicandi fratris:: Beneautem alienum seruum ait: quia dñs dicit. Uos autem
cidis seuidetur etiam siuerececiderit quia potest ds̃ statuereillum. Dñsenim erigit elisos.¬
Alteriudicat alter nos dies: Alter autem iudicatomnemdiem. Unusquisq: in suosensu

Expanded text:
Apostolicae auctoritatis Paulus utriusque partis insolentiam reprimens dicit: Tu quis es, qui judicas Apostolicae auctoritatis Paulus utriusque partis insolentiam reprimens dicit: Tu quis es, qui judicas alienum servum? suo Domino stat aut cadit. Quod dicit, stat aut cadit, secundum sensum ejus quem increpat dicit. Nam et imperitior, si videat quempiam profundius aliquid, et ut ipse capere non potest, sentientem, cecidisse eum judicat a fidei statu, et rursum qui inflantur ex scientia, et non cum charitate, sicut Paulus commonet, agunt, similiter de imperitioribus quibusque opinantur, et ideo potestatem fratri judicandi fratris exemit. Bene autem alienum servum ait, quia Dominus dicit: Vos autem cecidisse videtur, etiamsi vere ceciderit, quia potens est Deus statuere illum; Dominus enim erigit elisosquidem judicat alternos dies, alius autem judicat omnem diem. Unusquisque in suo sensu
Abbreviated transcription (Latin):
in eelesia concordiam et inper feccorum tam quã in honeitorũ in corporeis e e elat ꝑffectori¬
nescorumq conponatechabeatur ineis ulla des sensio dic̃ : Quim anducat ñmanducantẽ
nonsperenat & qui nor manducat nor manducantem non iudicet. Hocẽ quod & alibidicit Quia
nom potesteculus diceremanui Nones mihinecessaria & caput pedib: nondes idero operamura m̃
sed multo magis quȩ uidenturmembra corporis in honesciora eẽ neces saria sunt: & his ergo quorum
fidestanta ÷ ut omnia pos sint manducare etomnem uerbi s peciem capere : Des uperbiant etspern
eos quiin feriores sunt p̃cipit. Etrursumhis qui incapaces sunt ꝑfectioris doetrinȩ : Mandatreiudi¬
centeos quorumsensus capacior ẽ. & in tellectus eminentior. Solentenim ꝑuerso or dine imperit
peritos iudicare &desides studiosos. Interdumtamen & hiquiscientice aliquainitia ca eperint
in flantur : & extolluntur aduersumeos quiuidentur minus capaces. c̃ẽ. Idcircoigitur increpatio

Expanded text:
in Ecclesia concordiam et imperfectorum, tanquam inhonestorum in corpore membrorum honestorumque componat, nec habeatur in eis ulla dissensio, dicit: Qui manducat non manducantem non spernat, et qui non manducat manducantem non judicet. Hoc est, quod et alibi dicitur: « Quia non potest oculus dicere manui, Non es mihi necessaria, et caput pedibus, Non desidero operam vestram; sed multo magis, quae videntur membra corporis inhonestiora esse, necessariora sunt. » Et his ergo, quorum fides tanta est, ut omnia possint manducare et omnem verbi speciem capere, ne superbiant et spernant eos qui infirmiores sunt praecipit, et rursum his qui incapaces sunt perfectioris doctrinae mandat, ne judicent eos quorum sensus capacior est, et intellectus eminentior: solent enim perverso ordine imperiti peritos judicare, at desides studiosos. Interdum tamen et hi qui scientiae aliqua initia coeperint inflantur et extolluntur adversum eos qui videntur minus capaces esse; idcirco igitur interpretatione
Abbreviated transcription (Latin):
mo qui a regalib sedib ueñ. dũ mediũ silentium.
teu̾ent osa. pm̃ silentiũ fuit añ legẽ. s̾: ĩub lege. tci¬
ũ: erit ĩ gła. pͥm̃. fuit ignorãtia languoris. s̾: desꝑa¬
dio cͤatõnis. t̾ciũ ad eptio sanitatis. ¶Añ legẽ. nãq
ħo: morbũ ñ agͦscẽbat suũ. iõq silebat nec q̃ rebat
remediũ. nͥ ã lex sub ĩtͣut: ⁊ ostñd lãgͥdis uulnera
sua mox ruptsi ẽ ipm silentiũ. et ceꝑunt egͥ posc̾e
reraediñ. s ꝑ oꝑa leg̃: uͥ ñ ẽ salꝰ. sanari uolẽtes: ꝙ q̃re

Expanded text:
medium silentium tenerent omnia. Primum silentium fuit ante legem, secundum sub lege, tertium erit in gloria. Primum fuit ignorantia languoris, secundum desperatio curationis, tertium adeptio sanitatis. Ante legem namque homo morbum non agnoscebat suum, ideoque silebat, nec quaerebat remedium. Ut autem lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, mox ruptum est silentium, et coeperunt aegri poscere remedium; sed opera legis, ubi non est salus sanari volentes
Abbreviated transcription (Latin):
cohibendã .i. ut salt᷑ẽ timore: cessarent hoies tͣnsg̃di
it qñq id̾ fat̾ent uoluntate. Dãta ẽ gͦ lex. ut połm
eilidiret sub timore di. ut dignꝰ fieret: exciꝑe pro¬
us uirib fidens acciꝑot p̃cepta: in qͥb deficiens. ⁊ fc̾s
iuaritator. lib̾atorẽ. saluatorẽq requireret. Bata ẽ gͦ.
ex: ut sũꝑboꝵ ceruix quos facet tͣn sgredi humi¬
iaretur. ut medicꝰ optaret᷑. qui s tm̃ tribuebant.
uoluntati sue tm̃ arrogabant: ut libũ arbitͥũ:
putarẽt suffic̾e ad cͥticiã. dicentes. Hon de ẽ qͥ ĩpleat.
deẽ qui ubeat. Data ẽ gͦ lex. ad domandã illoꝵ

Expanded text:
cohibendam, id est ut saltem timore cessarent homines transgredi, et quandoque idem facerent voluntate. Data est ergo ut populum Dei erudiret sub timore Dei, ut dignus fieret excipere pro deficiens et factus praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret. Data ergo est lex, ut superborum cervix quos faceret transgredi humiliaretur, ut medicus optaretur, qui sibi tantum tribuebant, et voluntati suae tantum arrogabant, ut liberum arbitrium sibi putarent sufficere ad justitiam, dicentes; Nec deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Data
Abbreviated transcription (Latin):
sensu a rarnis resug̃ ⁊ recusat. ħht̃ ht̃anꝰ affectus.
hoc ip̃a amima. Nescio quom᷑ hãt innoluntate. q̃m̃ dili.¬
Nñdo uitam: odit mortẽ. ⁊ qm carnẽ suã ñ odit : neo nõi
uult actide ꝗ odit. ⁊ si fĩ possit. ñ uult expoliari. S super¬
nica gemo. ad celestẽ festino. Illã uolo accipe. istam nolo

Expanded text:
sensu autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanus affectus, hoc ipsa anima nescio quomodo habet in voluntate, quoniam diligendo vitam, odit mortem, et quoniam carnem suam non odit, nec ipsi vult accidere quod odit; et si fieri possit non vult exspoliari, snica gemo, ad coelestem festino: illam volo accipere, istam nolo
Abbreviated transcription (Latin):
A ed̾naq. ẽ.n. Quis. unon nideat pͥ ẽẽ cogitare quã tred̾ec Null̃s
quipe credit aliquid: nͥ pꝰ cogitau̾it ẽẽ cred̾ndũ. qͣmqͣmꝰ ip̃m c̃dere:
nit h̃aliud qͣm cum assensione cogitare. Sigͦ cogitare bonum non
p̃sert dm̃ apłite dignitati . E. ⁊ido. hic itẽ cometidatio ẽ. Cõm̃dat
enim se ꝑ dignitatem officii .s. euuangelii. p̃ferens se. ñ solum
pseudo apłic qui carnales obsuantias p̃dicabant: S ⁊ ip̃i moysi:
sunt minisri uetis. Mmnistros dico: ido. ꝑfc̃a scĩa. ⁊ uita: qualesͥ ft̃.
psendo. Noni testamenti dico. non existr̃itis: in. lit. tm̃ docente:

Expanded text:
 etc. Quis enim non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid nisi prius cogitaverit esse credendum, quanquam et ipsum credere nihil est aliud quam cum assensione cogitare. Si ergo cogitare bonum non . Hic item commendatio est. Commendat enim se per dignitatem officii, scilicet Evangelii, praeferens se non solum pseudoapostolis qui carnales observantias praedicabant, sed et ipsi Moysi sunt ministri Veteris, ministros dico perfectos scientia et vita, quales non sunt pseudo. Novi Testamenti dico non existentis in littera, tantum docente,
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationem pani.
foris pugne.intus ti¬
mores. Sed qui con
inconsolatione qua
conso latris est inucb̾

Expanded text:
tribulationem passi sumus: foris pugnae; intus timores. Sed qui consin consolatione, qua consolatus est in
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant ad salua torem Ago nobis fidẽ hocestut habentes ean
fidẽ quȩ nonẽ secundũ scientiã habeamus & eã quȩ ẽ secundũ
suentia in tantũ iudeis testimoniũ ꝑhibet paulus quo demula¬
tionem dĩhabeant licet non secundũ stientiã : ta menet quia
ut cũque habent ȩmulationẽ dĩ Causã dederunt a postolo qua
obsecrationẽ ꝓillis offeretdõ Melius ẽ enim habere zelũdĩli¬
cetñ secundũ stientiã : quã poenitus ñ habere: quienim habet
sicut striptũ ẽ dabiturei uelin nouissimis cũ om̃nis srł soluuossi
qui autẽ non habet &iã quodb abet auferetur ab eo: finis enim legis

Expanded text:
dicebant ad Salvatorem, Auge nobis fidem, hoc est, ut habentes eam dicebant ad Salvatorem, Auge nobis fidem, hoc est, ut habentes eam fidem, quae non est secundum scientiam, habeamus et eam quae est secundum scientiam. Itaque Judaeis testimonium perhibet Paulus, quod aemulationem Dei habeant, licet non secundum scientiam. Tamen quia utcunque habebant aemulationem Dei, causam dederunt Apostolo, qua obsecrationem pro illis offerat Deo. Melius est enim habere zelum Dei, licet non secundum scientiam, quam penitus non habere. Qui enim habet, sicut scriptum est , dabitur ei, vel in novissimis, cum omnis Israel salvus fiet. Qui autem non habet, etia
Abbreviated transcription (Latin):
dũ scientiam qut ippe si ab hominibus laudariuult. & alius abstinen
potest dici sed non secundũ stientiã si propterea ieiunat ut homini¬
bus pareat: & sic ꝑsingula quaeqr quȩ gerimus nisi secun dũ stien¬
dã &intellectũ geramus potest adnosdici quia habemus telũ operis
boni sed ñ secundũ scientiã : &ideo danda precipuȩ ẽ operastientie:
neres nobis infelicitor accidat utinside positi frustremuro fide
zelũ habentes bonorũ deci damus abonis Vis aute sere qui apobsis
quissi stentia non mabeat eua nes cere infide. Audipsũ paub quidis sõ¬
da dicente nisi sine causa credidistis acciditergo sine causa credidis se
uss quistientiȩ opera nondant ut in eo quocrediderunt aia intellec¬
tũ ueritatis accipiant : Denique eapostoli hanc ẽẽ differeen des
fidci smm pliciter traditȩ & fidei quȩ ẽ secundũ stientiã ꝑuidentes

Expanded text:
dum scientiam, quippe si ab hominibus laudari vult; et alius abstinens dum scientiam, quippe si ab hominibus laudari vult; et alius abstinens potest dici, sed non secundum scientiam, si propterea jejunat, ut hominibus placeat; et sic per singula quae gerimus, si non secundum scientiam et intellectum geramus, potest ad nos dici quia habemus zelum operis boni, sed non secundum scientiam; et ideo danda praecipue sunt opera scientiae, ne res nobis infeliciter accidat, ut in fide positi frustremur a fide, et zelum habentes bonorum decidamus a bonis. Vis autem scire quia potest quis, si scientiam non habeat, evanescere in fide? audi ipsum Paulum quibusdam dicentem: Nisi sine causa credidistis . Accidit ergo sine causa, credidisse his qui scientiae operam non dant, ut in eo quo crediderunt etiam intellectum veritatis accipiant. Denique et Apostoli hanc esse differentiam fidei simpliciter traditae, et fidei quae est secundum scientiam pervidentes,
Abbreviated transcription (Latin):
&dealis qua cais tepidihabent sagnoo secandũstientian
oͦ enim habeat quis iffectũ crgadinignorsestadt̃ sudtantias
Patiensest debet es seb engna non in u asens non peroetam
agens non in flata ñ ambitiosa nonquerens que sua sunt heç & his simila si in
caritate ñ habeat sed in solo affectu diligat dm̃ conp&enter & adipsum
dicebatur quia caritatẽ dĩ habot: sed ñ secundũ stientiam:
Similiter uutẽ dicipotest & de alio qui a fidẽ dĩ h ab et sed non se¬
cundũ scientiam signoret quia fi dessineo peribus mortuaẽ :
& quia fides dĩ nonin solis uerbis est: quȩ in terdũ ab alio conposito
uel stripta distuntur : sed in affec tumentis taliquodã qualem
habut illa quȩ dixit intrase si tetigero frimbriã uestimonta
eius salua ero Si quis ergonitab abea sidẽ ut ex actibus suis bonis
Sednon secundũ stientiã & alius curam pauperũ habet sed non secun¬

Expanded text:
de aliis, quia charitatem Dei habeant, sed non secundum scientiam: si enim habeat quis affectum erga Deum, ignoret autem quia charitas patiens esse debet, esse benigna, non invidens, non perperam agens, non inflata, non ambitiosa, non quaerens quae sua sunt , haec et his similia si in charitate non habeat, sed in solo affectu diligat Deum, competenter et ad ipsum dicetur, quia charitatem Dei habet, sed non secundum scientiam; similiter autem dici potest et de alio, quia fidem Dei habet, sed non secundum scientiam, si ignoret, quia « fides sine operibus mortua est 0, » et quia fides Dei non in solis verbis est, quae interdum ab alio composita vel scripta discuntur, sed in affectu mentis tali quodammodo, qualem habuit illa quae dixit intra se: Si tetigero fimbriam vestimenti ejus, salva ero . Si quis ergo non ita habeat fidem, ut ex actibus suis bonis sed non secundum scientiam; et alius curam pauperum habet, sed non secun
Abbreviated transcription (Latin):
euangelistarum: ꝓp̃ceret ñ uult eos dñriħs calciamentis operiri ec occultare:
speciem pulchram : sed p̃cepit cis neq calciam̃tũ habereinuia: quȩ autẽ bonar̃
quȩ euangeli tant hoc ẽ quiadnuntiant : Vid eamꝰ quãuis hoc ipsũ qđ dic̃ eua¬
gelitarẽ. Interp̃iet᷑ bona annuntiare. quȩ sunt tamenbona que bonis addidit
requiramus unũ et uerũ bonũ ẽ dĩcuui imago bonitatisẽ silius. et sp̃s eius qu
minauit. Hocẽ enim quod arnuntidit euangeliste secundũ p̃ciptũ dñi &
saluatoris nridicentis. Ite do c& com̃rgentes bapti ⁊ ar̃ e eos bi nomine patris
& filii ec spũ scĩ Haec sunt ergo euangeli tantium bona. Sed qñ & ipseboni
nuntius dicitur et nuntiare debonis illa sitratio qđ non solũ bona nuntiant: sed&
Aut enĩ malese parant filiũ a patre ut alterius naturȩ patrẽ alterius filiũdicant
vut male consundant ut uel exitib compositum dm̃. uel trinȩ tam̃tantũ modo a¬

Expanded text:
a, et propterea non vult eos Dominus Jesus calceamentis operire, et occultare speciem pulchram, sed praecipit eis neque calceamentum habere in via . Quae autem bona sint quae evangelizant, hoc est, quae annuntiant, videamus. Quamvis hoc ipsum quod dicit evangelizare, interpretetur bona annuntiare, quae sint tamen bona quae bonis addidit, requiramus. Unum et verum bonum est Deus, cujus imago bonitatis est Filius, et Spiritus ejus, qui minavit; hoc est enim quod annuntiant Evangelistae secundum praeceptum Domini et Salvatoris nostri dicentis: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Haec sunt ergo evangelizantium bona. Sed quoniam et ipse bonus nuntius dicitur, et nuntiare de bonis, illa sit ratio quod non solum bona nuntiant, sed et Aut enim male separant Filium a Patre, ut alterius naturae Patrem, alterius Filium dicant: aut male confundunt, ut vel ex tribus compositum Deum, vel trinae tantummodo a
Abbreviated transcription (Latin):
et posthȩc quasi alterius gradus & alterius ordinis sint: Ita subiungit quosdã dequib:¬
fortassis haberealiquit differentiȩ quod illos quidẽ ȩcclesiã dĩ nominat & scĩ fica¬
te istadiuersitas tale aliquid ostendat. quale& prosens uidetur habere capitulũ . In quo
c& non posse inuocare nom̃ dnĩ nisi prius credatur in x pm̃. Cũ autẽ crediderit quis
&iam siñdum scĩficatus sit & ecclesiȩ corpori sociatus : Tamen necesse ẽ utiam in uoc& eũ cui
didit . Xp̃senĩ uenit mundum reconciliaredõ. & credentessibi offerre patri: quo s autẽ of fe
patri sp̃rscs suscipit ut seĩ fic& eos : & tamquã caelestis ecclesiȩ primitiuorũ membra uiui sic& atq¬

Expanded text:
et post haec, quasi alterius gradus et alterius ordinis sint, ita subjungit quosdam de quibfortassis habere aliquid differentiae, quod illos quidem Ecclesiam Dei nominat, et sanctificati. » Et vide ne forte ista adversitas tale aliquid ostendat, quale et praesens videtur habere capitulum, in quo docet non posse invocari nomen Domini, nisi prius credatur in Christum. Cum autem crediderit quisiamsi nondum sanctificatus sit, et Ecclesiae corpori sociatus, tamen necesse est ut jam invocet eum cui credidit. Christus enim venit mundum reconciliare Deo, et credentes sibi offerre Patri. Quos autem offert Patri, Spiritus sanctus suscipit, ut sanctificet eos, et tanquam coelestis Ecclesiae primitivorum membra vivificet, atq
Abbreviated transcription (Latin):
quiabigoinlis quȩ nuper exposita sunt nultis testi nonus ⁊ quersimisrł usus est
propheacum itut pro ferret de sau nisi dĩs raba othreliquiset nobis iemenst
sĩcut sodoma factiessenus & sicut gomorra similes fuisemus: &iteruim s fuerit numenas
filionu łtãquã ire namaris reliquȩ saluȩfient & his addit quians ł sectans
legonustitiȩ iulexomiustitiȩ non ꝑuenit propterea nuncconsolanrrsus
populũ illũ uolens & ꝑ hocinuitare adfidẽ dicit fratres uoluntas quidde

Expanded text:
Quia ergo in his quae nuper exposita sunt, multis testimoniis adversum Israel usus est prophetarum, ita ut proferret de Isaia: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similesmaris, reliquiae salvae fient; et his addidit, quia Israel sectans legem justitiae, in legem non pervenit; propterea nunc consolari rursus populum illum volens, et per hoc invitare ad fidem, dicit: « Fratres, voluntas quidem
Abbreviated transcription (Latin):
appellari mereantur. Prius ergo ad gradũ stius ꝑfectionis accedant : tã quã meliatorusdĩ & bominuã
am suma bos conedusione constringut. Salus inquid nonẽ nis inuocanti emo ue roli uoo
qui non radit. Ergoqui a toncreditis non inuocatis : et quia nuo catis non saluamini. Sel quo modo¬
ue cerdent ei quẽ non audierunt : quod non audierunt possumus sic in telligere : quauol ipsi
bncuine positum uel apostolos eĩ p̃dicantos deco audir noluet Int Sic enĩ & ipsedũs dicit

Expanded text:
appellari mereatur . Prius ergo quam ad gradum istius perfectionis accedant, tanquam mediatoris Dei et hominum iarctissima eos conclusione constringit. Salus, inquit, non est nisi invocanti. Nemo vero invocat qui non credit. Ergo quia non creditis, non invocatis; et quia non invocatis, non salvamini. Sed quomodo credent ei, quem non audierunt? Quod non audierunt possumus sic intelligere, quia vel ipsum in carne positum, vel Apostolos ejus praedicantes de eo audire noluerint. Sic eni
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. quippequi cũ e& interris dicebat quia o&ẽ &incaelo¬
Siceñ ioqueb aturada postolos suos ne moascendit incaelũ nisi qui decaelo
dest endit filius hominis quiestincelaꝰ nondix̃ qui fuit sed quiẽ in celo & rursus
neo utemus eũ incaelo eẽ tantũ modouacare autẽ eius p̃sentia abꝑs sarde si
iustitia quȩ exfideẽ dic̃ nedixeris incordetuo quis asten ditincaelũ a
quasi simile sit hoc dicenti xp̃m decaelo deducere Ita addidit apost
abyssũ putans ibi tantũ contineri xpm quasi simile sit xp̃m reuocare amo¬
tuis. Ita subiũgit hocest xpm̃ reducere a mortus seditain quiđ debessen¬
tire dexpotã quã de uerbo &ueritatis & sapientia Riustitia dĩ ha̧com¬
nia non in loco quȩruntur sedubique as sunt neque abin fernis locis cuocan¬
tur sedmente sola intellectuque capiuntur ta quã uerbũ ergo & sapienta

Expanded text:
ndatur. Quippe qui cum esset in terris, dicebat quia esset et in coelondatur. Quippe qui cum esset in terris, dicebat quia esset et in coeloSic enim loquebatur ad apostolos suos : Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo; non dixit, qui fuit, sed qui est in coelo. Et rursus, ne putemus eum in coelo esse tantummodo, vacare autem ejus praesentia abyssum, ideo justitia quae ex fide est, dicit: Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendit in coelum? et quasi simile sit hoc dicenti, Christum de coelo deducere, ita addidit Apostoabyssum, putans ibi tantum contineri Christum, quasi simile sit Christum revocare a mortuis, ita subjungit, hoc est Christum reducere a mortuis. Sed ita, inquit, debes sentire de Christo, tanquam de verbo et veritate, et sapientia, et justitia Dei; haec autem omnia non in loco quaeruntur, sed ubique adsunt, neque ab infernis locis evocantur, sed mente sola intellectuque capiuntur. Tanquam verbum ergo et sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓ ph&e ẽuerbũ in or&uo & incordetuo. Deutero nomi ouidetur assũ¬
tũ ubi hocmodo striptũ ẽ: mandatũ hoc quodego mandotibi hodie
ñ ẽ suꝑ exaltatũ ateneque longe ate . Non estincaelo. ut dicas. ouisaster¬
det nobis in caelũ & accipiotillũ nobis. ut audientos faciamus illud. ne¬
quaȩ transmaroe ut dicame Quis transibit nobis transmare. & accipiet
illudutaudientes faciamus illudĩuxtate e uerbũ ualde inore tuo& inco¬
detuo & in manibus tuis ut facias illud cũ ergo hec e de utero nomino a sũp¬
ta sint & ꝓ postolus stribã quia iustitia quȩ ex fideẽ ipsa haedicit que e
cp̃s sinepio quȩ indeu tero nomio dicuntur a postoli axp̃o dictaeẽ pro¬
nuntiat Ipseẽ ergo quidixit madatũ hoc quodego doues hodieñ ẽ
suꝑ ex alta tũ ateneque longe & c&er quȩ secuntur. Quidergo est¬
quod ꝑ hoc aposto lus docet nessstilicet dicam: in cordenr̃o. &putemus
quo chep̃s in loco alico continetur & ñ ubi que ẽ acꝑ omnia ipsediffu¬

Expanded text:
 « prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo. » De Deuteronomio videtur assumptum, ubi hoc modo scriptum est: Mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est superexaltatum a te, neque longe a te; non est in coelo, ut dicas, Quis ascendit nobis in coelum, et accipiet illud nobis, ut audientes faciamus illud? neque trans mare est, ut dicas, quis transibit nobis trans mare, et accipiet illud, ut audientes faciamus illud? juxta te est verbum valde in ore tuo, et in corde suo, et in manibus tuis, ut facias illud . Cum ergo haec de Deuteronomio assumpta sint, et Apostolus scribat quia justitia, quae ex fide est, ipsa sine dubio quae in Deuteronomio dicuntur, Apostolus a Christo dicta esse pronuntiat. Ipse est ergo qui dixit: Mandatum hoc, quod ego do tibi hodie, non est superexaltatum a te, neque longe a te, et caetera quae sne scilicet dicamus in corde nostro, et putemus quod Christus in loco aliquo contineatur, et non ubique sit, ac per omnia ipse diffu
Abbreviated transcription (Latin):
quã uiuã & siquis accipiat bibere abihũ: etaqua illa fiat in eee fonsaquȩ salientis
inuitã & ernã : Istede hac aqua doctrinȩ spĩtalis potest lauare pedes discipuloꝵ
tom̃sexanima ipsorũ in munditias sordesq diluere & hoc faciens datũamo¬
gistro implebuit exemplum. Specioscergo sunt pedes euangeli ⁊antium bona.¬

Expanded text:
aquam vivam, et si quis accipiat de baptismo, et aqua illa fiat in eo fons aquae salientis aquam vivam, et si quis accipiat de baptismo, et aqua illa fiat in eo fons aquae salientis in vitam aeternam, iste de hac aqua doctrinae spiritualis potest lavare pedes discipulorum, et omnes ex animo ipsorum immunditias sordesque diluere; et hoc faciens, datum a magistro implevit exemplum. Quae autem bona sint quae evangelizant qua
Abbreviated transcription (Latin):
puta abeo decuros dici& specicsos: sadilisunt decort et speuiosi peder quiam bulont
ꝑ uia uato secundum illũenim quidix̃ egosuua intellegodecoros et speciosos euanoel¬
Pianiium pcdust quiꝑ talimuia merentur incedere : istisunt pedes ꝗ dubi & paulas diceba¬
sccursumcucurris se ꝑSed esio currere ut tomp̃hendat idẽ iugoranimȩ quo teneit t
ai properatur adcaelum. Gratifice autẽ pedeststos eẽ firmabis quos iisediscipulis lauuat
etdintio quop̃cinctusẽ terga. Et quãuis corporalit̃ spetiȩ fuerit ipletum taoñ
p&ro hoc solũ qđ si eriuidebat intellegenti & quasi honoris: nusibisercopedes laua
x dñs excusanti : Audi quã ꝓfundi misterii ꝓdit᷑ sermo. Site inquit non la uero
& addidit quia sic̃ egodñs et magist luuipedesror. &uos inuicẽ lauatepe¬
es alterutrum. Exemplum enĩ dediuobis. Videam usergo quod sit ĩstud exẽplã quo
magis irdiscipulorum lauaredebeant peder: aut dequa aqua lauare. Siquis inueniat

Expanded text:
li sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant per viam vitae. Secundum illum enim qui dixit: Ego sum via , intellige decoros et speciosos evangelizantium pedes, qui per talem viam merentur incedere. Isti sunt pedes quibus et Paulus cursum cucurrisse se dixit, et sic currere, ut comprehendat , id est vigor animae quo tenditur et properatur ad coelum. Gratifice autem pedes istos esse firmabis, quos Jesus discipulis lavat, et linteo quo praecinctus est tergit ; et quamvis corporali tunc specie fuerit impletum, tamen Petro hoc solum quod fieri videbat intelligenti, et quasi honoris causa, ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii proditur sermo: Si te, inquit, non lavero,  ait: Sicut ego Dominus et magister lavi pedes vestros, et invicem lavate pedes alterutrum: exemplum enim dedi vobis . Videamus quod sit istud exemplum, quo magistri discipulorum lavare debeant pedes, aut de qua aqua lavare. Si quis inveniat
Abbreviated transcription (Latin):
bitur eñ quibidãꝑ hoc quia &iũ sidesint aliauibom operis priuilegia . & &đ suurtuti biepera
non dederit hoc ipsotamen quod credidit nom pereit sed salueltur. & habeat salutẽ &iã siberti tu¬
dinis gloriã habere non poterit. Seduide ne magis illud intellagidebeat quod quiuer
et nõs falso confit&᷑ ore dnmibm̃ &cordecredit parit̃ c̃onfiteatur sedominatui subec tũ eẽ
idene auaritiam sibiultra . ner:iustitiã neq: inpudititiã. Neqmendasũ dominari.
qͣuodeũ scscitauit amortuis. Certũ ẽquia suscitauit eũ adiustificationẽ suicredit Alio quin
go sinon innouitate uitȩ ambulo & uetustatis peccandi consu&udinẽ fugio: nondũ mihi xp̃s
t ec absconditse: quiad huc ruborẽ peccati incurrit . cradere non uidetur : Nonẽ enĩdis

Expanded text:
bitur enim quibusdam per hoc, quia etiamsi desint alicui boni operis privilegia, etiamsi virtutibus operam non dederit, hoc ipso tamen quod credidit, non pereat, sed salvetur et habeat salutem, etiamsi beatitudinis gloriam habere non poterit. Sed vide ne magis illud intelligi debeat, quod qui vero, et non falso confitetur ore Dominum Jesum, et corde credit, pariter confiteatur se dominatui subjectum esseid est, neque avaritiam sibi ultra, neque injustiam, neque impudicitiam, neque mendacium dominari; quod Deus eum suscitavit a mortuis, certum est, quia suscitatum eum ad justificationem sui credit: alioquin  suscitatum? Ergo si non in novitate vitae ambulo, et vetustam peccandi consuetudinem non fugio, nondum mihi Christus t, et abscondit se, qui adhuc ruborem peccati incurrit, credere non videtur. Non enim es
Abbreviated transcription (Latin):
inter illos medius ẽ quibus dicebat : ubicumque fuerint ii ueliis congregati
nnomine meous quem medio eorũ. Istirnim confitebantur inoro suo dñm
ihm̃ & credebantin corde suo quod dĩ illũ sustitauit amortuis Alio quun
obsurdũ uidetur suͦntereos qui in nomine eius congregantur medius
cõ dicitur : & intereos quieum nestiunt nisi huius nodi differentia
tineatur. quod int̃ ignorantes & nondũ credentos pos sibilitate medius dicitur. Iutercrde¬
tesurro es ficatia de reupsius etoperis effictu. Aderc ãlte illcd obseramor aadaitalii Serasicaus

Expanded text:
inter illos medius est quibus dicebat: Ubicunque fuerint duo vel tres, congregati inter illos medius est quibus dicebat: Ubicunque fuerint duo vel tres, congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum . Isti enim confitebantur in ore suo Dominum Jesum, et credebant in corde suo, quod Deus illum suscitavit a mortuis, alioquin absurdum videtur, si et inter eos, qui in nomine ejus congregantur, medius esse dicitur, et inter eos qui eum nesciunt, nisi hujusmodi differentia inter ignorantes, et nondum credentes possibilitate medius dicitur, inter credentes vero efficacia, id est, rei ipsius et operis effectu. Hoc est verbum fidei quod praedicamus
Abbreviated transcription (Latin):
& emergia uocant: uerbi causa paruulus nuꝑnatus: possibilitateratio¬
nabilis homo ẽ potostenĩ eẽrationabilis si adoleuerit & possibilitate
&iã faber: & gubernator & grã maticus dicitur : pos sibilꝑ enimẽ
uthorũ aliquid sit: efficatia uelefsitientia hocestreipsa. Adque effectu
nihilhorumẽ dũẽ paruulus: sed sicȩperit uelrationis iã capax ẽe
uel aliquid fr̃abrilis arti saut cuis libet alterius efficere tunciã
osficabia rationabilis dititur uel faber uela siquid illudẽ quod
effeciuoperis agit: hoc ergomodo etiam xp̃s qis uerbũ dĩ possibilita¬
te quide uugtanos : hocẽ uxta omnẽ hominem eẽ credendus ẽ tam¬
lohannos baptista deeo hec ipsa testatir modius inqdi duomoc
stat quẽ uos nescius qui post meuenit : gergo medius &iaint sos
qui eũ nestiunt : sed pos sibi litate eis medius ẽ non efficacia possunt¬
enim eũ capere sed nondum capiunt : efficaua uero uelefficientia

Expanded text:
 vocant, verbi causa, parvulus nuper natus possibilitate rationabilis homo est, potest enim esse rationabilis si adoleverit, et possibilitate etiam faber et gubernator et grammaticus dicitur: possibile est enim, ut horum aliquid sit. Efficacia vero vel efficientia, hoc est reipsa atque effectu nihil horum est, dum est parvulus, sed cum coeperit vel rationis jam capax esse, vel aliquid fabrilis artis, aut cujuslibet alterius efficere, tunc jam efficacia rationabilis dicitur, vel faber, vel si quid aliud est, quod effectu operis agit. Hoc ergo modo etiam Christus, qui estte quidem juxta nos, hoc est, juxta omnem hominem, esse credendus est, tanJoannes Baptista de eo haec ipsa testatur: Medius, inquit, vestrum stat, quem vos nescitis, qui post me venit . Est ergo medius etiam inter eos qui eum nesciunt, sed possibilitate eis medius eenim eum capere, sed nondum capiunt. Efficacia vero vel efficientia
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi dñs custo dicrit & reliq̃ usque ram : in quo ostendit ñ quia isqui
mniũ edificant nihilagut & otios ussit. & itatam ȩdisic& dñs : Std
ipse quidem quantum est in homine sollicitudinis & laboris &pen¬
it uĩs itautemꝰ ut abstaculis omnibus amotisopus perueniat ad
effectum : cũ prgo ꝑ hocdoceatur quod homo quidem laborem
inpondat & sollititudinẽ : ds̃ autem successum operitribuat & efi¬
tiopium utique & religio sum est Ideo & homini quod inse est
oporos suminli dõmagir quam hamini putare sic& pũ paulus plantabat
iuppollo rigibeti dsdare dicitur ieromontũ: &adatu lsquo naque
st aliquid neque quiuult sed cuiesfoctum dat dñ Quienĩ uult & qui cur¬
onquo nibil agant seđ quo ad cõparationẽ dĩ qui in crementũ dat operi uel essectũ illi

Expanded text:
nt qui custodiunt eam . In quo ostendit, non quia is, qui domum aedificat nihil agat, et otiosus sit, et ita eam aedificet Dominus, sed ipse quidem, quantum est in homine, sollicitudinis et laboris expendat, Dei sit autem, ut obstaculis omnibus amotis, opus perveniat ad effectum. Cum ergo per hoc doceatur, quod homo quidem laborem impendat et sollicitudinem, Deus autem successum operi tribuat et effectum, pium utique et religiosum est ideo homini quod in se est operis, summam Deo magis quam homini deputare. Sic et cum Paulus plantabat, et Apollo rigabat, Deus dare dicitur incrementum, et additur, itaque neque est aliquid, neque qui vult, sed qui effectum dat Deus. Qui enim vult et qui curnon quod nihil agant, sed quod ad comparationem Dei, qui incrementum dat operi vel effectum, illi
Abbreviated transcription (Latin):
la& in superioribus a potolus duarum iustitiarũ fecerat mentionẽ ubi dic̃
quia ignorans dĩ iustitiã suã iustiuã stataure quȩ rebatis rł : & hic nũc du-¬
as iterũ iustitias dicit unã quȩ exlege & aliã quȩ exfideẽ Sedmihiui¬
detur illã quã superius dix̃ ignorariabisrł dĩ iusaitiã iꝑsasitiustiti
hȩc quȩ ex side est Illauero dequadicit suã iustitiã querentes sta¬
tuere ipsa sit dequa & hic moysi uerbis insinuat. quia iustitia quȩ¬

Expanded text:
 in superioribus Apostolus duarum justitiarum fecerat mentionem, ubi dicit, quia ignorans Dei justitiam, suam justitiam statuere quaerebat Israel. Et hic nunc duas iterum justitias dicit, unam quae ex lege, et aliam quae ex fide est. Sed mihi videtur quod illa quam superius dixit ignorari ab Israel. Dei justitiam, ipsa sit justitia haec quae ex fide est; illa vero, de qua dicit, « suam justitiam quaerentes statuere, » ipsa sit, de qua et hic Moysi verbis insinuat, quia justitiam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓph&ȩ : In quo cuident̃ ꝓph&us & legẽ duob his sermonib brxuiauit. Potest
t uerbũ breuiatũ dici fidẽs srmbuli : quȩcredentib: tradit᷑ in qua totius mysterii su
eliquiss& nobis sem̃: sicut sodo ma factiessemur & sicut gomorra similis fui semi
quod semen esaicis dno dic̃ derelictum : illud sine dubio qđidem a postolus exponit in
ilus cũ dic̃ ad ubrahã dic tũ eẽ: tebidabo terrã hano & seminituo. Non dix̃ &i
sicut sod omasuis semus quantũ ed impi&atis magnitudinẽ spectat nisi quia & gra¬
simũs aliquid apud istahelitur gestũ ẽ: nã sodo mitȩ inospites incesti reseruntu
& inpudici: populus uero isrł in eũ sacrlegus extitit quicũ dñs maiestatis sit fiatereorũ
ind uoluit & eẽ Misiergo sem̃ istud dñs reliquiss& ꝑ qđ reliquiȩ salue fierent exui¬

Expanded text:
prophetae , in quo evidenter prophetas et legem duobus his sermonibus breviavit. Potest et « verbum breviatum » dici fides symboli quae credentibus traditur, in qua totius mysterii summa bis semen, sicut Sodoma fuissemus et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quod semen Isaias a Domino dicit derelictum? illud sine dubio quod idem Apostolus exponit in aliis, cum dicit ad Abraham dictum esse: Tibi dabo terram hanc, et semini tuo; non dixit, esicut Sodoma fuissemus, quantum ad impietatis magnitudinem spectat, nisi quia et gravius aliquid apud Israelitas gestum est. Nam Sodomitae inhospites incesti referuntur et impudici; populus vero Israel in eum sacrilegus exstitit, qui cum Dominus majestatis sit, frater eorum et dici voluit, et esse. Nisi ergo semen istud Dominus reliquisset, per qu
Abbreviated transcription (Latin):
decpͥscriptũ ẽ. Ecce ponoinsion lapidem offensionis & p&ra scandali: & quicred&
neũ non erubesc&. Sciendũ autẽ ẽ qđ inisait ꝓph&a hoctestimonium itascrip¬
tũ sit: ec ceego imnitto infundamenta sion lapidem p̃tiosũ.electũ angulare p̃ela¬
um infundamentu eius: & qui credident in cũ non erubesc&: Apostolus autõ la¬
pidem offensionis & p&rã scandali dealio loco ipsiur isaiȩ ꝓph&e huic testimo mo iser¬
us se : in quoitu scriptũ ẽ & ñ tãquã litpidi offensionis occurr&is ei neq: ut lapidi
ru inȩ. & ex utroq loco excerpens quȩ assertionib: suis cõmota uidebantur aptauit.

Expanded text:
fensionis, et petram scandali, et qui credet in eum, non erubescet. Sciendum autem est quod in Isaia propheta hoc testimonium ita scriptum est : Ecce ego immitto in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, praeclarum in fundamenta ejus; et qui crediderit in eum non confundetur. Apostolus autem, « lapidem offensionis et petram scandali, » de alio loco ipsius Isaiae prophetae huic testimonio inseruisse videtur, in quo ita scriptum est: Et non tanquam lapidi offensionis occurretis ei, neque ut lapidi ruinae , et ex utroque loco excerpens quae assertionibus suis commoda videbantur aptavit.
Abbreviated transcription (Latin):
haeo  & erit in loco incodictum ẽ non mea plebs uosuocabuntur & ipsi filiidĩ uiui
Italnquiđ & nos quosuocauit ñ solũ exiudeis. sed &iã exigentib: qui antoñ oramus
plebs eꝰ nec plebẽ nossuam uocauic : & nondilet tam dilectam. et inloco ubidictũ
hnii qui ex circũ cisione sunt & dicant Vbi enĩ ad uosdictũ ẽ quia non sitis plebidi
uos ut ibiuo comini filuidĩuiui  aserent enĩ quod dr̃ haec iniudet locutus ẽ In psa
etũ tantũ modo nocus ȩ dr̃ & nihilhaet ad nor spec tent q̃uialex ad eos. qui inlege sant
loquntur Iinmo egoos tendã locũ multo digniorẽ ubidm̃ loqui & decuit & possibi le fuit

Expanded text:
 ipsi filii Dei vivi;  ipsi filii Dei vivi; ita, inquit, et « nos, quos vocavit non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus, » qui ante non eramus plebs ejus, nunc plebem nos suam vocavit, « et non dilectam, dilectam, et in loco ubi dictuhi qui ex circumcisione sunt, et dicant, ubi enim ad vos dictum est, quod non sitis plebs Dei vos, ut ibi vocemini filii Dei vivi? Asserent enim quod Deus haec in Judaea locutus est in ipsa enim tantummodo notus est Deus, et nihil haec ad nos spectent, quia « lex ad eos, qui in lege sunt loquitur. » Imo ego ostendam locum multo digniorem, ubi Deum loqui et decuit et possibile fuit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmonitio isrł. Dimisiuam & dedie libellũ repudu in manus suas. Et itẽ alibi. Facti
estismihi insati& atẽ lam ñ dimittã piccataura. Et ꝑhieremiã dñsdicit: Sicuto speli
canetefactaẽ mihihereditas mea. ne forte &iam nosqui non suimꝰ plebsdĩ. sed ꝑdiui¬
tias gloriȩ suȩ uocauit nos plebẽ suã Et qui non fuimꝰ dilecti sed facti sumusdileo
& filii dĩuiui : sin ut filulucis & filidĩ ambulemus sinor ut plebidĩ itaccgamus ut uiden¬
tes hominesopera nrã bona manisicent patrẽ nrm̃ qui ẽ incaelis : Vetendũ ẽ neilli
sermonẽ incurnmus apłi quocit. Sienĩ dr̃ naturalib ramis ñ peꝑcit noc tib paruit:
fostimoniũ sane hoc qđ deosee assumit apostolus quantũ ad locum ipsum ꝓphae
& dosporati dictũ ẽ primo: Vos non populus meus & ego non sumur̃: & addit post

Expanded text:
commoratio Israel, dimisi eam, et dedi ei libellum repudii in manus suas . Et item alibi: Facti commoratio Israel, dimisi eam, et dedi ei libellum repudii in manus suas . Et item alibi: Facti estis mihi in satietatem, jam non dimittam peccata vestra . Et per eumdem Jeremiam Dominus diacta est haereditas mea. Ne forte etiam nos qui non fuimus plebs Dei, sed per divitias gloriae suae vocavit nos plebem suam, et qui non fuimus dilecti, sed facti sumus dilecti, et filii Dei vivi, si non ut filii lucis, et filii Dei ambulemus, si non ut plebs Dei ita agamus, « ut videntes » homines « opera » nostra « bona, magnificent patrem nostrum, qui in coelis est , » verendum est, ne illum sermonem incurramus Apoststimonium quod de Osee assumit Apostolus, quantum ad locum ipsum prophetae et desperati, dictum est primo: Vos non populus meus, et ego non sum Deus vest
Abbreviated transcription (Latin):
ut secundũ scripturaȩ sententiam dũ flagellatur pestilens. Innocens astutior fiat
Notas autẽ facit &iã diuitias gloriȩsuȩ inuasis misericordiȩ que p̃parauit ingloriã:
in notoscunt diuitiedĩ cũergaeos qui int̃ homines spernuntur & humiles sunt mis¬
ricordieius ostenditur : quiñ indiuitur suis nec in potentia sed indnõ sperant. Sicut
tunc ȩbreorũ gens disperata int̃homines et abiecta : ea dõ miseri cordiã consautaẽ
lta ergo & nunc populus gentiũ quispnabatur & desperabatꝰ abhisqui incircum¬
cisio nẽgloriantur misericordiã consocutusẽ. Sed illud ẽ quod acrius debemꝰ bitenđ¬
te : quia & illi consecuti sunt miseri cordiam & plebsdĩ cippellati sunt & dlectidĩ
fuer : sed qm̃ seruare acceptã gratiã nescierunt : dicitur ad eos in quib mechabat᷑

Expanded text:
ut secundum Scripturae sententiam, dum flagellatur pestilens, innocens astutior fiat ut secundum Scripturae sententiam, dum flagellatur pestilens, innocens astutior fiat . Notas autem facit etiam « divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praeparavit in gloriam. » Innotescunt divitiae Dei, cum erga eos, qui inter homines spernuntur et humiles sunt, misericordia ejus ostenditur, qui non in divitiis suis nec in potentia sua, sed in Domino sperant: sicut tunc Hebraeorum gens desperata inter homines et abjecta a Deo misericordiam consecuta est; ita ergo et nunc populus gentium, qui spernebatur ab his qui in circumcisione gloriantur, misericordiam consecutus est. Sed illud est quod acrius debemus intendere, quod et illi consecuti sunt misericordiam, et plebes Dei appellati sunt, et dilecti Dei fuerunt. Sed quoniam servare acceptam gratiam nescierunt, dicitur ad eos, in quibus moechabatur
Abbreviated transcription (Latin):
intoriorer toquramus: quomodo ergodr̃ notã facit irã sua : ꝓuasa inquunir colium¬
tat ado ł tionem Dbstupes co ego apud mem&ipsum : scĩ sp̃s consilium indiunis uolum¬
taba cõmduun Nm irã quidudĩquȩ c̃ anceturaeius extranec notam fieri heminibus
dibi eosicuu prins hncapestl indicat locus. Bomitatȩ ueroeniis & dulcadinẽ qd natureeie
propriũ ab scondi inemorat & occultari : sicut daund dic̃: quã magna mulcitudo dulb¬
inam festat hominib: &dul cadinẽ colac : scit sinedubo fragile eẽ hominũ genus. & ad
lcepsum ꝓcliue ꝑneglegentiam : quib: expediat magis eẽ sub m&u ire quã spebe¬
nigni tatirdẽ. & dulcedinis relaxari sicut & sapientia dĩ dic̃. Quiparc& baculo
ođit filium suum Si enĩ ꝑcus serit eũ uirga non mori&ur: ammã utẽ eiꝰ saluã
faci& conorte Notam facit ergo potstiã suã dr̃ dũ impios castigat & corripit :

Expanded text:
nteriore requiramus; quomodo ergo Deus notam facit iram suam? per vasa, inquit, irae aptata ad perditionem. Obstupesco ego apud memetipsum sancti Spiritus consilium in divinis voluminibus contuens, nam iram quidem Dei, quae est a natura ejus extranea, notam fieri hominibus dicit, sicut praesens hic Apostoli indicat locus; bonitatem vero ejus et dulcedinem, quod naturae ejus proprium est, abscondi memorat et occultari, sicut David dicit: quam magna multitudo duleus iram manifestat hominibus, et dulcedinem celat? Scit sine dubio fragile esse hominum genus, et ad lapsum proclive per negligentiam, quibus expediat magis esse sub metu irae, quam spe benignitatis Dei et dulcedinis relaxari. Sicut et Sapientia Dei dicit: Qui parcit baculo, odit filium suum: si enim percusseris eum virga, non morietur: animam autem ejus salvam facies a morte . Notam facit ergo potentiam suam Deus, dum impios castigat, et corripit,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃firmet &iã in proph& isdoc& haec eẽ p̃scripta. Esaiis in quit clamat pis rahe
Sifuerit numerus filiorũ isrł tũquã urena maris: reliquiȩ saluȩfient. prouidens & eñĩ
futuris proph&a uidebat quod plurimi ex irrł & humaxime qui harenȩ maris
parantur ꝑduritiã suam et cor inpoenitens futurierant uasairȩ aptata ad ꝑditionẽ
oncredentes uitȩ suȩ : sed dnm magestatis cruci figentes siergoinquit fuerintt
eliquiȩ uero quȩ saluȩ fient : tũ quã stellȩcaeli sunt. Vtrũq & enĩ ꝓmissionas quȩ ad

Expanded text:
confirmet, etiam in Prophetis docet esse praescripta. Isaias, inquit, clamat pro Israel: confirmet, etiam in Prophetis docet esse praescripta. Isaias, inquit, clamat pro Israel: Si fuerit numerus filiorum Israel tanquam arena maris, reliquiae salvae fient. Providens etenim de futuris Propheta, videbat quod plurimi ex Israel, et hi maxime qui arenae maris comparantur, per duritiam suam et cor impoenitens futuri erant « vasa irae, aptata ad perditionem, » non credentes vitae suae, sed Dominum majestatis crucifigentes; si ergo, inquit, fuerint reliquiae vero, quae salvae fient tanquam stellae coeli sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Neque enĩ consequent̃ ds̃loquitur in montib: & rupib: & quibcũq terrenis locisdic&̃
dinmente hominir loquitur dr̃ insensurationabili et in principalicordis. & ubicũ indig¬
niet alieni cidõ actur conscienti& redargunte culpantur : ibi inquã ꝓnuntiatur ibidicit᷑
dsingulos quosque quia non plebsmea uos. Siuero emund& sequirabbis & purific&
& pax dĩque superat omnẽ mentẽ. coreiꝰ incipiatcusto dire ibi hoc ẽ in cordis s&reto paci¬
ficus effectus. filius dĩ conscientia adstipulante uocabitur.x
postea quã ꝑdĩ sapientiami ã quã loqrͣ paulus int̃ꝑfectos secr&a & abscondita diuinȩ dispensati¬
us exposuit ec ostenditqua ratione quo ueordine ułirã dr̃ ostendat inuasis ire uł diuitia
gloriȩsuȩ inuasismisericordiȩ : & docuit qđ uasirȩ fiat uñquisq: exeoqđ duritiã suũ
uerint abhis et adomneopus bonũ p̃parauer̃: Nunc ut haec ipsamaiore auctoritu

Expanded text:
Neque enim consequenter Deus loqui in montibus et rupibus et quibuscunque terronis locis dicetur, sed in mente hominis loquitur Deus, in sensu rationabili, et in principali cordis, et ibi cum indigni et alieni a Deo actus conscientia redarguente culpantur, ibi, inquam, pronuntiatur, ibi dicitur ad singulos quosque, quia « non plebs mea vos; » si vero emundet se quis ab his, et purificet, « et pax Dei, quae superat omnem mentem » cor ejus incipiat custodire, ibi, hoc est in cordis secreto pacificus effectus, Filius Dei conscientia adstipulante vocabitur. Posteaquam per Dei sapientiam quam loquitur Paulus inter perfectos, secreta et abscondita divinae dispensationis exposuit, et ostendit qua ratione quove ordine, vel iram Deus ostendat in vasis irae, vel divitias gloriae suae in vasis misericordiae, et doverint ab his, et ad omne opus bonum praeparaverint, nunc, ut haec ipsa majore auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
soslisitiũ : Vide ergo sihoc modo possumus respondere. E liudẽ secturi : aliud
in scctur habene : Sectari dicit̾ille quiper doc trinã & lictidnẽ multũ as sequi ali¬
quit cupit : unde &a sec tando sectȩ appellatȩ sunt huius modi doctrine que hominũ
traditione discunt᷑. Centos ergo quialegẽ tubulis uł libris scriptã non habuer̃ non
dicuntur sectatu eẽ iustitiã: habuer tam̃ insitam quã lex eos naturalis edocuit:
Idcirco ergo ꝓximi suerunt iustitiaȩ eiquȩ ex fideẽ idẽ xp̃o. Israhel uero sec tans legẽ
lustitiȩ in lege non ꝑuenit. & hiclocus sicut supra obseruandũ diximus inuna eodẽ:¬

Expanded text:
stitiam? Vide ergo si hoc modo possimus respondere: aliud est sectari, aliud est insitam habere. Sectari dicitur, qui doctrina et lectione multa assequi aliquid cupit: unde et a sectando sectae appellatae sunt hujusmodi doctrinae quae hominum traditione discuntur. Gentes ergo quae legem tabulis vel litteris scriptam non habuerunt, non dicuntur secutae esse justitiam, habuerunt tamen insitam, quam lex eos naturalis edocuit: idcirco ergo proximi fuerunt justitiae ei quae ex fide est, id est, Christo. Israel vero sectans legem justitiae, in legem non pervenit. Et hic locus, sicut supra diximus, o
Abbreviated transcription (Latin):
niam conserant Ponamus ergo uol patromi familias istum uel
riorem quipsederibus suis iamn sit dignus omendationemseo
morte: uołons uero intoritũ oius ademendationẽ ꝓficore: cab¬
rorum inptens eum ad illor quos morteeius corrigr.cupit & dicit
ei. quia ad hoc ipfumto suscitaui ut ostendam inteuirtutem in eã
&ur sedait: ad hucipsum tosus citaui. hoc est ut peranimitu
malicia quã tili infrenis & smnedi timore uitendo quȩsisti & in
alios in rog&ur uitilis ac frut tuora corrontio & intripgi
adpose coritatis e emplũ famos issimus conferatur hi teritui. Qd

Expanded text:
 voluit. Ponamus ergo patremfamilias istum, id riorem, qui pro sceleribus suis jam non sit dignus emendatione, sed morte. Volens vero interitum ejus ad emendationem terorum, mittit eum ad illos quos morte ejus corrigi cupit, et dicit ei, quia ad hoc ipsum te suscitavi, ut ostendam in te virtutem meam, retur, sed ait, ad hoc ipsum te suscitavi, hoc est ut per animi tui malitiam, quam tibi infrenis, et sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac fructuosa correctio, et in teipsum ad posteritatis exemplum famosissimus conferatur interitus. Ad