comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esurientem. sicientem. ꝑ secutiones ecodia
sustinentem ꝓpt̃ iustitiam. et dubitas utrũ
accipiam euangelium: Si hoc eẽt iustũ
c̃ẽ. iustificare seipsum uerbis suis uolas¬
set incaelum homo iste. cum hȩc loqueretur.
Sed ego indelicias fausti. non inuehor notas
omĩb auditorib manicheorum. et eis
m axise qui sunt rome. talem propono
manicheum: qualem constantius require¬
bat. cum illa precepta exigebat impleri.
Non qualem iunderg̃ nolelut Ut illum
tam̃ quomodo uideo pauperẽ sp̃iquitam
superb ẽ. ut anim ĩ suã diñcredat. Nec
captiuus erubescat: Huomodo mitẽ. qui
tantę auctoritati euangelicę mauult
insultare quã credere: Huomodo pacisicũ
qui naturã ipsam diuinam qua ds̃ est
quicquid est. qui solus uere. ẽ. ꝑ petuam
pacem habert pocusse non putat: Iuo¬
modo puro corde. in quo tumultuantur
tã sacrilega & tã multa figm̃ta: Quomo¬
do lugentẽ. Nisidm̃ captũ & ligatum. do¬
nec soluatur et euadat. ex quadam tam̃

Expanded text:
esurientem, sitientem, persecutiones et odia sustinentem propter iustitiam et dubitas, utrum accipiam euangelium? si hoc esset iustum esse, iustificare se ipsum, uerbis suis uolasset in caelum homo iste, cum haec loqueretur. sed ego in delicias Fausti non inuehor notas omnibus auditoribus Manichaeorum et eis maxime, qui sunt Romae: talem propono Manichaeum, qualem Constantius requirebat, cum illa praecepta exigebat inpleri, non qualem uideri nolebat. et illum tamen quomodo uideo pauperem spiritu, qui tam superbus est, ut animam suam deum credat nec captiuus erubescat? quomodo mitem, qui tantae auctoritati euangelicae mauult insultare quam credere ? quomodo pacificum, qui naturam ipsam diuinam, qua deus est quicquid est, qui solus uere est, perpetuam pacem habere potuisse non putat? quomodo puro corde, in quo tumultuantur tam sacrilega et tam multa figmenta ? quomodo lugentem, nisi deum captum et ligatum, donec soluatur et euadat ex quadam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ineo tamen infidelitatis rei sunt. quia
x põueniente iam tempus noui testa¬
menti a tempore ueteris cestamenti
non distin xer̃ : Dixit eni ds̃ ad cam:
Si recte offeras. recte aut̃ nondiuidas:
peccasti: Qui si obtem perasse ͭ dõ dicen¬
a quiesce. ad te enĩ conuersio eius. & tu
dominaberis illius: ad se conuertissec
peccatum suũ sibi hoc tribuens et confi¬
tens dõ ac sic adiutus indulgentiae gr̃ã.
ipse peccato suo dominaretur: non illo
sibi dominante seruus peccati frẽm oc¬
cideret innocentem: Sic & udei inquoꝵ
hacc figura gerebantur. si quiescerene
a sua ꝑcurbatione. & tempus salucis
ꝑ gr̃am inpeccatorum remissionem
cognoscentes audirent xp̃m dicentem.¬

Expanded text:
in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent
Abbreviated transcription (Latin):
rit sanguinẽ meum. non habebit uitã¬
inse : & omĩa quae illic intelliguntur
dixit apłs.: adam qui est forma fucuri:
e illud: Relinquet homo patrẽ ce
matrem : & ad herebit uxori suae. & er̃
duo incarne una: Sacranientũ hoc
quo cum informa dĩ eẽt. non rapinam
arbitratus est . ẽẽ. ȩqualis dõ. sed semet
ipsum ex manuut formã Rr i
accipiens: Reliquisse etiam matrẽ sinago¬
gam iudeorum ueteri testamento car̃¬
nalit̾ inhęrentem. & adhesisse uxori
suae scaẽ aeccłae. ut pace noui testam̃ti
eẽnt. duo in carne una: quia cum sit
ds̃ apud patirm perquem facti su mꝰ.
factus .e. ꝑ carnem particeps nr̃: ut illius
capitis corpus. eẽ. possãnus Hicut cain
sacrisicium ext̾rae fructibus reꝓbacur.
abel autẽ sacrificium ex ouibus & earũ
adipe suscipitur.: ita noui testamenti fides
ex innocentia grãe dm̃ laudans. ueteris
cestamenti terrenis oꝑibus anteponitur
quia & si ante udei recte illa fecerunt.

Expanded text:
rit sanguinem meum, non habebit irit sanguinem meum, non habebit ivitam, et omnia quae illic intelliguntur, dixit Apostolus: Adam qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ suc. es siones temporun. di opera
ii signiunt: Quarum prima ẽsi ibadã
uiq ad noc : Ecđa. anoe usq ad ibrahã:
Tertia ab abrabam usq ad dauid
Quarta: id iuid usq adtrat.smnigratio¬
nem babilonis ¶Quinta inde.usq.
donet excelsus ueniat adiudicium:. Sep¬
tima uero intelligitur in requie scõrum.
non in hac uita sedinalia: ubi udit reqͥ¬
escentem pauperem diues ille. cumapud
inferos torqueretur: Ubi non fit uesꝑa:
quia nullus ibi rerum defectus est:
Sexto die ingenesi formatur homo
adimaginẽ dĩ Sexta aetate scłi. mani¬
festatur reformatio nr̃a in nouitate m̃tis
scđm imtiginẽ cius qui creauit nos: sic̃
dicit apostolus: Eit uero dormienti con¬
uix delatere: fit xp̃omorienti ȩccła
desacramento sanguinis. qui delatere
mortui profluxit. Uocatur eua uita¬
& mat̾ uiuorum. quae deuiri sui latere
facta est: Et dicit dñs in euangelio: Siqͥs
non manducauerit carnẽ meã & bibe¬

Expanded text:
per successiones temporum, Dei opera per successiones temporum, Dei opera insigniunt: quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda, a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usquedonec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et bibe
Abbreviated transcription (Latin):
omsgs. quis tã ꝑtinaciter insĩni at.
ut uł alium xp̃m qui non sit exsemi¬
ne abrahȩ conetur inducere. uel de
isto uero xp̃o prophetias hebreas cuiꝰ
nondico. Una breui responsione qua¬
les in hoc oꝑe habere coartamur. sed
quolibet ingenti uolumine omĩa
commemorare preconia prophetarum
continentur libris. uel deipso dicta sunt
uel ꝓpter ipsum.  sedexercitationẽ
quęrentis. et delectationem inuenientis
multo plura ibi per allegorias et enig¬
mata. partim uerbis solis insinuantur.
partim etiam facta narrantur. Uerum¬
tamen ni si aliqua ibi manifesta. et̃nt.
non comprehenderet᷑ sensus quo eciam
obscura cdarescerent: quamquam &
ex illis quac figuris inuoluta sunt si
quedã uilut sub uno aspectu quasi
contexta ponantur. ita coniungunt
in contestatione xp̃i uoces suas. ut
ex diebus ingenesi consũmauit ds̃¬
me omĩa oꝑa sua et septimo requicuit:
sex . tatibus humanum genꝰ hoc scło

Expanded text:
omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut vel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere; vel de isto vero Christo Prophetias Hebraeas cujunon dico una brevi responsione, quales in hoc opere habere coarctamur, sed quolibet ingenti volumine omnia commemorare praeconia Prophetarum continentur Libris, vel de ipso dicta sunt, vel propter ipsum. Sed propter exercitationem quaerentis, et delectationem invenientis, multo plura ibi per allegorias et aenigmata, partim verbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. Verumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non comprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. Quanquam et ex illis quae figuris involuta sunt, si quaedam velut sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita conjungunt in contestatione Christi voces suas, ut CAPUT VIII. Sex diebus in Genesi consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit . Sex aetatibus humanum genus hoc saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
oms qui ex isrł hi sunt isralitȩ neq
qui sunt semen abrahȩ om̃s filii.
sed inisaac uocabitur tibi semen. hoc
est non hi qui filii carnis hi fili
dĩ. sed filii ꝓmissionis deputantur
in semen: Quid ad haec responsuri sunc
cum aperte alio loco de hoc semine ad
abraham dicatur. in semine cuo benehi¬
centur oms gentes terrae : nam si cotem¬
pore hinc disputaremus. quo tempore
hoc exponebat apłs diceni. ab rahȩ
dicte sunt ꝓmissiones & semini eius.
nondicit & seminibus tanquã in mul
tis sed tanquã inuno. et semini tuo
quod est xp̃s Fortasse aliquis non tã
impudenter nollet hoc credere. ante¬
quam uideret oms gentes credere in xp̃m
qui p̃dicatur ex semine abraham.
Nunc uero cum hoc impleri uideamus
quod tanto ante prenuntiatum legimꝰ.
cum oms gentes iam benedicantur in
semine abrabe cui dictum.e annorũ
milia in semine tuo benedicentur

Expanded text:
omnes, qui ex Israhel hi sunt Israhelitae, neque omnes, qui ex Israhel hi sunt Israhelitae, neque qui sunt semen Abrahae, omnes filii, sed in Isaac uocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae? nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat apostolus dicens: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius — non dicit: et seminibus tamquam in mutis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus ; fortasse aliquis non tam impudenter nollet hoc credere, antequam videret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. Nunc vero cum hoc impleri videamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes jam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum millia, In semine tuo benedicentur
Abbreviated transcription (Latin):
nes dĩ in illo etiam: Dicit mihi paulus
israhelitarum. eẽ. legis consticucionem.
dicit etiam. finis enĩ legis xp̃s adius¬
ticiam omĩ credenti. dicit etiam dexp̃o
loquens. quot quot enim sunt promis¬
siones dĩ in illo etiam. & tu dicis israhe¬
litas de xp̃o nihil p̃dixisse prophetas.
Quid igitur restat: ut eligam nisi utrũ
manicheocre dam fabulam uanam
& longam contra paulum narranti.
anpaulo preͫ onenti siquis uobis euan¬
geli zauerint pret̃ quam quod euange¬
liz auimus uobis. anathemasit hic
forte dicant: Ostende nobis ubi sit xp̃s
abisrahelitis prophetis prenuntiatus:
quas parua sit ista auctoritas. qua dicunt
apłi ea quae in hebreorum ꝓphetarum
licteris legimus in xp̃oee completa.
uel quod dicit ipse dñs de sẽ ille ẽẽ. con¬
scripta: Proinde quisquis hoc ostendere
non potuerit: ipse non intelligit: non
unum commemorẽ. quod codem loco
apostolus consequenter dicit. non potest

Expanded text:
nes dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus nes dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutionem; dicit etiam: finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti; dicit etiam de Christo loquens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostende nobis, ubi sit Christus ab Israhelitis prophetis praenuntiatus." quasi parua sit ista auctoritas, qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dicit ipse dominus de se illa esse conscripta. proinde quisquis hoc ostendere non potuerit, ipse non intellegit; non unum commemorem, quod eodem loco apostolus consequenter dicit: non potest
Abbreviated transcription (Latin):
ci xp̃o: sed omnino xp̃m amortuis
resurrexisse non credunt: Quomodo
enim resur rexisse credunt: quẽ mor¬
tuum fuisse noncredunt: Nam quo¬
modo mortuum fuisse credunt. quẽ
morcale corpus habuis se non credunt.
nos autem non illis tanquam eius
xp̃i qui fallax fuit sed eius qui omĩ¬
no non fuit fallacibiis predicatorib
non credimꝰ: habenius enĩ xp̃i uerũ
atq ueracem p̃dictum a prophetis.
p̃dicatum abapłis. p̃dicationis suae
testimonia ex lege & prophetis adhi¬
bencibus.: sicu t̃ in numerabilibus
locis ostendunt: Qquod paulus breuis sime
ueris simeq complexus . ẽ. dicens: Nunc
aute sine lege iusticia di manifestata
est: testificata ꝑ legem & prophetas:
Quos ꝓphetas nisi israhelitas. quorum
.c̃e. apertissime dixit & testam̃ta & legis
constitutionem. & ꝓmissiones. De quo
promissiones. nisi dexp̃o: quod breuit̃
alio loco determinat: cũ de xp̃o loquit᷑
dicens: quot quor enim sunt promissio¬

Expanded text:
Christo, sed omnino Christum a mortuis Christo, sed omnino Christum a mortuis resurrexisse non credunt. quomodo enim resurrexisse credunt, quem mortuum fuisse non credunt? nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praedicatoribus non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab apostolis praedicationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. quos prophetas nisi Israhelitas, quorum esse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissio
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis dicit apłs: Cum legitur moyses.
uelamen est super cor eorum: Neq
enim aufertur hoc uelamen ꝑ quod
non intellegunt moisen nisi transi¬
erint ad xp̃m: non qualem ipsi finxe¬
runt. sed qualcm pacres hebrei ꝓphe¬
cauer̃: Sic enim idem apostolus ait:
Cum autem transieris adcdim. aufere¬
tur uelamen: Neq enim nrum est
quod resur genti. xp̃o & dicenti. oporte¬
beit implerĩ omiã quae scripta sunt
in lege moysi & prophetis & psalmis de
me. nolunt isti credere: quandoquidem
xp̃s ipse narrauit quid abraham dioce¬
rit inmiscđi cuidam diuiti. cum apud
inferos torqueretur. & peteret in de
mitti aliquem adfratres suos aquo
docerentur. ne & ipsi uenuint in illum
locum tormentorum: hoc enim ei dicꝰ
nisi aliquis resurrexisset amortuis.
uerissime responsum est: Si moy sen
& prophetas non audiunt: nec siquis
amortuis resurrexerit credent: Qua¬
ꝓpt̾ isti non audientes moysen & pro¬
phetas. non solum amortuis resurgen

Expanded text:
Iudaeis dicit apostolus: cum legitur Moyses, Iudaeis dicit apostolus: cum legitur Moyses, uelamen est super cor eorum; neque enim auferetur hoc uelamen, per quod non intellegunt Moerint ad Christum: non qualem ipsi finxerunt, sed qualem Patres Hebraei prophetaverunt. Sic enim idem apostolus ait: Cum autem transieris ad Dominum, auferetur velamen . Neque enim mirum est quod resurgenti Christo, et dicenti, Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me, nolunt isti credere: quandoquidem Christus ipse narravit, quid Abraham dixerit immisericordi cuidam diviti, cum apud inferos torqueretur, et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi venirent in illum locum tormentorum. Hoc enim ei dictunisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientes Moysen et prophetas non solum a mortuis resurgenti
Abbreviated transcription (Latin):
est non incelligentes eius dis pnfatione.
quia iam non uult nos ds̃ ẽẽ. sublege
sed sub gra: reprehendere isti solent
impericia furiosa: Cedant ergo auctori¬
tati apostolicȩ: quae laudans atq com¬
mendans ifrahelitarum excellentiam.
etiam hoc enumerauit quod eorum
sit legis constitutio: quae simala. eẽt.
non utiq ineorum laude poneretur.
Si autem xp̃m non predicaret: non
ipse dñs diceret: Si crederetis moysi.
crederetis et mihi: Deme enĩ. ille scripsit:
Nec post re surrectionẽ sic ei at testare¬
tur dicens. o portebat impleri omĩa
quae scripta sunt in lege moyst et ꝓ¬
phetis & psalmis deme: Sed quia ma¬
nichei alium xp̃m predicant. non.
cum quem predicauerunt apłi. sed
suum proprium fallacem: fallaciter
huiꝰ falsitatis sectatores congruenter
& ipsimentiuntur. ñisi quod impu¬
denter sibi credi uolunt cum se men¬
cientes discipulos. ẽẽ ꝓfiteantur.
contigit eis qđ deipsis in fidelibus

Expanded text:
est, non intellegentes eius dispensationem, est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israhelitarum excellentiam etiam hoc enumerauit, quod eorum sit legis constitutio. quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur; si autem Christum non praedicaret, non ipse dominus diceret: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, nec post resurrectionem sic ei adtestaretur dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. Sed quia Manichaei alium Christum praedicant, non eum, quem praedicauerunt apostoli, sed suum proprium fallacem fallaciter, cuius falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur, nisi quod inpudenter sibi credi uolunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur: contigit eis, quod de ipsis infidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
carnem. qui sunt israhelite : quorum . ẽ.
adoptio &e gła. & testamenta. & legis
consticutio. & obsequium. & promissio¬
nes: quorum patres. & ex quibus xp̃s
us dici. quid ex pressius declarari. qͥd
sanccius commendari: quae est enĩ
adoptio israhelitarum. nisi ꝑfiliũ di:
unde ad galathas dicit: Cum autẽ uenit
plenitudo cemporis: misic ds̃ filium
suum factum exmuliere. factũ sub
lege. ut eos qui sub lege erant redimeret.
ut adoptionem filiorum reciperemus:
It quae gła corum. nisi precipue illa
dequa idem paulus ad cosde romanos
dicit  quid ergo amplius . ẽ. iudȩo.
atq utilitas circumcisionis: multum
per omnẽ modum: Primũ quidẽ quia
credita sunt illis cloquia . Qua erant
isti quae sint eloquia di credita iude¬
is. & ostendant nobis alia p̃ter
hebreorum ꝓphetarum: lam
uero testamenta curdixit ad
israhelitas p̃cipue ꝑtinere. nisi quia
uetus testamentum illis ẽdatum. et
nouum in uetere figuratum. legis
aut̃ consticutionẽ quȩ israhelitis datte

Expanded text:
ahelitae, quorum est adoptio et gloria et testamenta et legis constitutio et obsequium et promissiones; quorum patres et ex quibus Chrisus dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum prophetarum. iam uero testamenta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data
Abbreviated transcription (Latin):
gente tenebrarum mendacibus non
elementi s: sed uerbis pugnare uidecitur
S ed ne in homines potius nonunplentes
ca quac sibi fcipiuntur. quam in ipsã
scctã u anissume erroris me ista dicere
quisquam reprehendatꝰ hoc dico. ta¬
lia sunt ipsa procepta manichȩi: ut si ete
non faciatis deceptores: si aut̃ faciatis.
decepti sitis. Neq enim xp̃f uobis pre¬
cepit ut herbam non euellacis. ne homi¬
cidium ꝑ petratis. qui discipulos suos
per segetẽ transeuntes ec esurientes.
uellere spicas sabbato non pibuit. unde
conuinceret et presentes iudeos. et futuros
manichȩos Illos quiꝰ sabbato fiebat. illos
quia fiebat: sed plane manicheus p̾cepit
ut ociosis manibus uris. dehomicidus
uiuatis alienis. Et illa quidem falsa
sunt homicidut: sed ur̃a sunt ueia. cũ
tali demoniorum doctrina miseras ani¬
mas trucidatis lñ est tamen ille hereticꝰ
tyfus. in tolerabilisq superbia. Uides inme s. fis
inquit xp̃ĩ beatitudines. illas quae euan¬

Expanded text:
gente tenebrarum mendacibus non gente tenebrarum mendacibus non elementis, sed uerbis pugnare uideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis, deceptores, si autem faciatis, decepti sitis. neque enim Christus uobis praecepit, ut herbam non euellatis, ne homicidium perpetretis, qui discipulos suos per segetem transeuntes et esurientes uellere spicas sabbato non prohibuit, unde conuinceret et praesentes ludaeos et futuros Manichaeos: illos, quia sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem falsa sunt homicidia, sed uestra sunt uera, cum tali daemoniorum doctrina miseras animas trucidatis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in me, inquit, Christi beatitudines illas, quae euan
Abbreviated transcription (Latin):
aurum in arcellis & insacculis habeatis
Nec reprehenderentur ista inuobis. pisi
quia profitemini aliud. et alit̃ uiuitis
Adhuc in reb humanis. ẽ. ille constantius.
modo iam frat nr̃ catholicus xp̃ianus.
qui multos ur̃m rome indomũ suam
congregauerat ꝓpt̃ implenda precepite
manichei. satis quidem uanai & ineptai:
sed tam̃ quar magnae existimastis. quib
cum ur̃a infii mitas cederet ddispersi estis
quisq inuiam sucm. unde illi qui meis
ꝑ durare uoluer̃ a ura societrete scisma
fecer̃: et quia inmatus dormiunt: mattarii
appellantur. A quorum stratis longe
dissimiles fuer̃ plumȩ fausti : et caprinȩ
lodices. qua deliciarum affluentia. non
solum mactarios fastidibret: sed etiam
domum patris sui. hominis pauperis mili¬
uonũ hitani: Auferte ergo ꝑditam simulac¬
tionẽ : sidemoribus non uultis. saltem
delicteris ur̃is. Nelingua nr̃a cumuita
ura tanquam ille primus homo cum

Expanded text:
aurum in arcellis et in sacculis habeatis — aurum in arcellis et in sacculis habeatis — nec reprehenderentur ista in uobis, nisi quia profitemini aliud et aliter uiuitis. adhuc in rebus humanis est ille Constantius, modo iam frater noster catholicus christianus, qui multos uestrum Romae in domum suam congregauerat propter inplenda praecepta Manichaei, satis quidem uana et inepta, sed tamen quae magna existimatis: quibus cum uestra infirmitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. auferte ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum
Abbreviated transcription (Latin):
sibi debentes facinorosam flagiciosãq
conscientiam. sed caritatẽ quam com¬
mendãt apostolus ut ea accteris in ꝑ¬
bandis repudiandisq secerneret. ai alio
loco. Finis autem p̃cepti. ẽ. carities decorde
puro et conscientia honit. etfide Nonficta
Unde ergo habere potestis uerã caritatem.
ex fide ficta surgentem: Aut quando
quando & primũ hominem ur̃m. cũ suis
hostibus in suae naturae uerictite manen¬
tibus. muttbili fallacia dimitasse p̾dica¬
tis: ec ipsum xp̃m qui dicit egosũ ueritits.
spetiem carnis. mortr̃ crucis. uulnera
passionis. q catrices resurrectionis. men¬
titum eẽ. suadetis: proinde uos. xp̃o ur̃o
ante poni uultis: si illo mentiente uos
annuntiatis uericatẽ. Si autẽ xp̃m ur̃m
sertari uultis: quis non inuobis caueat
falsicatem. ut in his quoq mandatis quae
uos implere dicitis. non sit nisi sola fallae¬
tia: quippe cum ausus sit faustus dicere
qđ es in tonis non portetis: Nisi forte ideo
uerum dixit. quia non es in ronis.: sedo

Expanded text:
norosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commendat apostolus. et ut eam a ceteris inpbandis repudiandisque secerneret, ait alio loco: finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde ergo habere potestis ueram caritatem ex fide ficta surgentem ? aut quando quando et primum hominem uestrum cum suis hostibus in suae naturae ueritate manentibus mutabili fallacia dimicasse praedicatis et istum Christum, qui dicit:. ego sum ueritas, speciem carnis, mortem crucis, uulnera passionis, cicatrices resurrectionis mentitum esse suadetis P proinde uos Christo uestro anteponi uultis, si illo mentiente uos adnuntiatis ueritatem. si autem Christum uestrum sectari uultis, quis non in uobis caueat falsitatem, ut in his quoque mandatis, quae uos inplere dicitis, non sit nisi sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus dicere, quod aes in zonis non portetis — nisi forte ideo uerum dixit, quia non aes in zonis, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
pcribus. et tradam corpus meũ ut ardeã.
caritatem autem non habeam nihil mͥ
prodest quid ergo uos tanquam de
cristiana paupertate iactatis. cum xp̃i.¬
ancc caritate carratis. Habena enim
inter sẽ quam caritatem uocant etiã latrones:
sibi debentes facinorosam flagiciosãq
conscientiam. sed caritatẽ quam com¬
mendat apostolus ut eã accteris in ꝓ

Expanded text:
us. meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest? quid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christiana caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commendat apo
Abbreviated transcription (Latin):
ccipis euangłm: tu me interrogas
utrum accipiam: in quo idipsum
accipere apparet. quia quȩ iub& obseruo:
A nego detẽ quaerere debeo utrum accipi¬
as. in quo nulla accipientis euangelium
uidentur indicia: igo patrem dimisi
& matrẽ. uxorem. filios. et cetera quae
euangelium iubet. & interragas utrum
accipiam euangelium: nisi ad huc
nescis. quid sit quod euangł̃m nuncupatur:
I stenim nihil aliud: quam predicatio et
mandatum xp̃i: lgo aurum argentumq
reieti: & es in ionis habere destiti cotidia¬
no contentus cibo. nec decrastino curans.
nec unde uenter impleatur. aut corpus
operiatur sollicitudinẽ gerens. & quȩris
amẽ utrum accipiã euangelium : Uides
in me xp̃ibeatitudines illas quae euange¬
lium faciunt. & interrogas utrum illud̃
accipiam.: Qides pauperem: uides mitem.

Expanded text:
ccipis euangelium? tu me interrogas. utrum accipiam, in quo id ipsum accipere adparet, quia quae iubet obseruo. an ego de te quaerere debeo. utrum accipias. in quo nulla accipientis euangelium uidentur indicia? ego patrem dimisi et matrem, uxorem. filios et cetera, quae euangelium iubet, et interrogas, utrum accipiam euangelium? nisi adhuc nescis, quid sit quod euangelium nuncupatur. est enim nihil aliud quam praedicatio et mandatum Christi. ego aurum argentumque reieci et aes in zonis habere destiti cotidiano contentus cibo nec de crastino curans nec unde uenter inpleatur aut corpus operiatur sollicitudinem gerens. et quaeris a me, utrum accipiam euangelium? uides in me Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides pa
Abbreviated transcription (Latin):
predicatus est. inquem uenientem qui
non crediderunt fracci sunt: inde & qui
credider inserti sunt ibi: Quibus nesuꝑ¬
biant dicitur: noli altum sapere sed tune:
nẽ si dĩ naturalibus ramis non peꝑcit.
neq tibi part et. Sed nedeipsis fractis de¬
speretur: paulopost dicit. Et ipsiꝰ non ꝑ¬
manserint in infidelitate. inserentur:

Expanded text:
praedicatus est: in quem uenientem qui praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur;
Abbreviated transcription (Latin):
tra naturam insertus es in bonam
oliuam. quantomagis illi qui scđ̾m
naturã sunt inserentur suȩ oliuȩ.
nolo enim uos ignorare fratres sacra¬
mentum hoc ut nonsicis uobis sapientes.
quia cecitas exparte isrł facta est: donec
plenitudo intiarae: ec sic omĩs isrł saluus
fieret. Videtis ergo uos qui in ista inseri
radice non uultis. non quidem fractis
ramis. ee. similes sicut est cirnalis ce
impius populus iudȩorum. sed in
oleastri a maritudine remas sisse
N am quid nisi oleastrum gentium
sapit adorare solem & lunam nisi forte
propterea uos iã non putatis
in oleastrigatiaea spuiasn
noui
generis addidistis: et falsum
quẽ cum sole & luna: coleretis.
non manu fabrili.sed ꝑ uerso
corde finxistis h n serimini ergo
u radicen oleae. quo sei reddit um
gaudet apostolus qui inter frac tos
ramos ꝑ incredulitatem fuit: Inde se
quippei liberatũ dicit: cumse auiduismo
adx p̃m transisse letaturit  quia ap̃s
semper in illa radiee atq in illa arbore

Expanded text:
ra naturam insertus es in bonam oliuam, quanto magis illi, qui secundum naturam sunt, inserentur suae oliuae? nolo enim uos ignorare. fratres, sacramentum hoc. ut non sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis et inpius populus Iudaeorum, sed in oleastri amaritudine remansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaismo ad Christum transisse laetatur, quia Christus semper in illa radice atque in illa arbore
Abbreviated transcription (Latin):
cipio uobis: Nondixit. si natũ me credi¬
deritis: Rursum: Si feceritis mandata
mea : manebitis in mea caritate. et alia
multa: Nec non & inmonte cum doceret.
beati pauperes dicens. beati mites. beati
pacifici. beati puro corde. beati qui lugent.
beatiꝰ esuriunt. beati qui perserutionẽ
paciuntur propter iustitiam: nusquã
dixit. beati qui me confessi fuerint
natum: Et indiscretione agnorum
abhedis. in iudicio dicturũ sedicit his
qui ad deateram sunt: ł suriui et cibastis
me: sitiui & potastis me. a cetera: Prop¬
terea percipite regnum. nondixit. quia
natum me credidistis regnum ꝑ cipite

Expanded text:
cipio uobis, non dixit: si natum me credicipio uobis, non dixit: si natum me credideritis. rursum: si feceritis mandata mea, manebitis in mea caritate et alia multa. necnon et in monte cum doceret: beati pauperes, dicens, beati mites, beati pacifici, beati puro corde, beati qui lugent, beati qui esuriunt, beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, nusquam dixit: beati, qui me confessi fuerint natum. et in discretione agnorum ab haedis in iudicio dicturum se dicit iis, qui ad dexteram sunt: esuriui, et cibastis me; sitiui, et potastis me et cetera; propterea recipite regnum. non dixit: quia natum me credidistis, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatio preceptorum: Vide ergo quã
arduã & difficiliorem ego mihi partem
elegerim: tu uide quam leuissimam
et ficiliorem: Nec in merito pleps ad te
confiuit ame refugit nesciens utiq quia
regnumdi non sit in uerbo sed inuirtute:
Quid ergo est quod me lacessis sidifficiliorẽ
fidei aggressus partem tibi ut infirmo
reliqui faciliorem: sed ego ad tribuendã
inquit salutẽ animis hanc partem fidei
efficatiorem puto: ac magis idoneam quã
tu reliquisti. id ẽ. xp̃m fãteri natum:
A ge ergo. ipsum eundem interrogemꝰ xp̃m:
Exeodem potissimum nobis salutis oriatur
occasio: ex eius ore discamus: quis homi¬
nũ intrabit in regnũ tuũ xp̃e : qui fece¬
rit inquit uoluntatem patris mei qui
incaelis. ẽ. : Nondixit qui me professus
fuerit natum: It alibi addiscipulos:
Non dixit docentes eos quia sim natus
sed ut mandata conseruent: Itemalibi:
A mici mei eritis: si feceritis quae pre¬

Expanded text:
obseruatio praeceptorum. uides ergo quam obseruatio praeceptorum. uides ergo quam arduam ego et difficiliorem mihi partem elegerim; tu uide quam leuissimam et faciliorem. nec inmerito plebs ad te confugit. a me refugit, nesciens utique, quia regnum dei non sit in uerbo, sed in uirtute. quid ergo est, quod me lacessis, si difficiliorem fidei adgressus partem tibi ut infirmo reliqui faciliorem ? sed ego ad tribuendam, inquit, salutem animis hanc partem fidei efficaciorem puto ac magis idoneam, quam tu reliquisti, id est Christum fateri natum. Age ergo, ipsum eundem interrogemus Christum et, unde potissimum nobis salutis oriatur occasio, ex eius ore discamus. quis hominum intrabit in regnum tuum, Christe? qui fecerit, inquit, uoluntatem patris mei, qui in caelis est. non dixit: qui me professus fuerit natum. et alibi ad discipulos: non dixit: docentes eos, quia sim natus, sed ut mandata conseruent. item alibi: amici mei eritis, si feceritis, quae prae
Abbreviated transcription (Latin):
ut credas quia natus est iħc: sed ut facias
etiam quod precepit: Acsi me iccirco
euangł̃m non accipere putas. quia gene¬
rationem pretermitto: nec tu ergõ acci¬
pis. et multomagis non accipis. quia pre¬
cepta contempnis: Ae ꝑ hoc interim pares
sumus: donec discutiamus et partes:
Aut si tibi non pre iudicat preceptorum
istit contẽptio adproficelum quin accipi¬
as euangłm. mihi quare adhoc preuidi¬
cet genealogia dãna ta: quod si accipere
euangelium induob his constat ut dicis.
genealogias credere & seruare mandata.
quid ergo inperfectus inperfectũ udicas.:
uterq nr̃m eget alterutro: sin quod
cercius. ẽ. accip ere euangelium insola
obseruatione constat caelestium mandi¬
torum: duplici modo improbus es. qui
ut dici solet desertor arguas militem:
Et tam̃ age. ponamus quia itauis duo haec
parces. ẽe. fidei perfectȩ: quarum una
quidem constet inuerbo. id est fateri xpm̃
natum: altera uero in opere quod est

Expanded text:
ut credas, quia natus est Iesus, sed ut facias ut credas, quia natus est Iesus, sed ut facias etiam, quod praecepit. ac si me idcirco euangelium non accipere putas, quia generationem praetermitto. nec tu ergo accipis et multo magis non accipis, quia praecepta contemnis. ac per hoc interim pares sumus, donec discutiamus et partes; aut si tibi non praeiudicat praeceptorum ista contemptio ad profitendum, quia accipias euangelium, mihi quare ad hoc praeiudicet genealogia damnata? quodsi accipere euangelium in duobus his constat, ut dicis, genealogias credere et seruare mandata, quid ergo inperfectus inperfectum iudicas ? uterque nostrum eget alterutro. sin, quod certius est, accipere euangelium in sola obseruatione constat caelestium mandatorum. duplici modo inprobus es, qui, ut dici solet, desertor arguas militem. et tamen age, ponamus, quia ita uis, duo haec partes esse fidei perfectae, quarum una quidem constet in uerbo, id est fateri Christum natum, altera uero in opere, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
esurientẽ. sicientem. persecutiones & odia
sustinentem propter iustitiam. & dubitas
utrum accipiam euangłm: non ergo iã
mirum. ẽ. iohannem baptistam uiso iħu
& eius item auditis operib. quȩrere adhuc
utrum ipse eẽt. xp̃s. cui digne etmenito iħs
nec dignatus quidem .ẽ. renuntiare quod
eẽt. ipse: sed oꝑa rursus eadem illi quae
im dudum audierat remandiuit: ceci
uident. surdi audiunt. mortui resurgunt.
& cetera: quod ego quoq circa tẽ non
inmerito fecerim: si perroganti utrum
accipiam euangelium dixero: omnia¬
enim mea dimisi. patrem. matrẽ uxorẽ
filios. aurum. argentum. manducare.
bibere. delicias. uoluptates: hoc tibi
adinterrogata satis responsum puta:
etbeatum te futurum. si ime non fue¬
ris scandalira tus: Sed non inquit
accipere euangelium hoc solum. ẽ si quod
precepit facias : sed ut etiam credas omĩb
quae in eo scripta sunt: quorum primũ
.ẽ. illud. quia sit natus iħs: sed nec item
illud solum. ẽẽ euangelium accipere.

Expanded text:
ntem, sitientem. persecutiones et odia sustinentem propter iustitiam, et dubitas, utrum accipiam euangelium? non ergo iam mirum est Iohannem Baptistam uiso Iesu et eius item auditis operibus quaerere adhuc, utrum ipse esset Christus, cui digne et merito Iesus nec dignatus quidem est renuntiare, quod esset ipse, sed opera rursus eadem illi, quae iamdudum audierat, remandauit: caeci ui dent, surdi audiunt, mortui resurgunt et cetera. quod ego quoque circa te non inmerito fecerim, si perroganti, utrum accipiam euangelium, dixero: omnia mea dimisi, patrem, matrem, uxorem, filios, aurum, argentum, manducare, bibere, delicias, uoluptates. hoc tibi ad interrogata satis responsum puta et beatum te futurum, si in me non fueris scandalizatus. Sed non, inquit, accipere euangelium hoc solum est, si quod praecepit, facias, sed ut etiam credas omnibus, quae in eodem scripta sunt, quorum primum est illud, quia sit natus Iesus. sed nec item illud solum est euangelium accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
quinq generibus innumerabiles
corporum formas. uerum etiam
mentẽ constituitis horum corporũ
formatricem. & quod est imperitius¬
uel potius dementius. ipsam magis
mentẽ dicitis hylen: quã non forma¬
ri. sed formare ꝑhibetis: Nam si
eẽt. ibi qllaedam formans. & elem̃ta¬
corpore corporea quae formarentur.
illa elementa dicenda. eẽt. hylen.
id est materies: quam for maret eadẽ
mens. quam mentem principium
mali . ẽe. uultis: Hoc sidiceretis. ñ
quidem multum erraretis in eo qđẽ.
hylẽ : nisi qđ ipsa quoq elementa
quamuis in alias formas forman¬
da. tamen quia iam elementa. eẽnt.
hyle nonessent: quia .ẽ. illa prorsus
informis: Uerumtam̃ tolerabilis

Expanded text:
quinque generibus innumerabiles quinque generibus innumerabiles corporum formas, uerum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem, vel potius dementius, ipsam magis mentem dicitis Hylen, quam non formari, sed formare perhibetis. Nam si esset ibi mens quaedam formans, et elementa corporea quae formarentur, illa elementa dicenda essent Hyle, id est, materies quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse vultis. Hoc si diceretis, quidem multum erraretis in eo, quod est hyle, nisi quod ipsa quoque elementa quamuis in alias formas formanda, tamen quia iam elementa essent, hyle non essent, quia illa est prorsus informis . uerumtamen tolerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
namq greci cum de natura disser̃.
materiẽm quan dam rerum de¬
finiunt. nullo prorsus modo for¬
mcctam: sed omniũ corporalium
formarũ capacen: Quae quidem
incorporum mutabilitate ut tũq
cognoscitur: Namper ipsam: nec
sentiri nec intelligi potest: Uerum
in hoc errant quidam gentilium.
qđ eam tanquã coaeternam dõ
con iungunt. ut haec abillo non
sit quamuis abillo formetur:
Quod alienum aueritate : ipsa ueritas
docet: Icce tamen quibus paganis
dehac ipsa hyle inuenimini. eẽ. con¬
similes. qđ eam uos quoq suum ha¬
bere principium. nec exdõ. eẽ. ꝑhibe¬
tis. & in hoc uos dispares. eẽ. dicebatis.
nescientes quid dicatis : In illo uero
qđ nulla est huic hyle forma ꝓpria.
nec nisi adõ formari potest: nrãe
illi ucritati consentiunt auestra autẽ
falsitate dissentiunt: qui nescientes
quid sit hyle. idẽ. quid sit rerum
materies. gentem tenebrarum eam
dicitis Vbi non solum distinctas

Expanded text:
namque Graeci cum de natura disserunt, namque Graeci cum de natura disserunt, materiem quandam rerum definiunt nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur; nam per se ipsam nec sentiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas
Abbreviated transcription (Latin):
colere existim ent.: quod ideo com¬
memorandum putaui : ut aduer¬
tatis ex qua uanitate ueniat etiam
illud ur̃m. quod propter sabbatũ
saturno dicatos fuisse patres nr̃os
putatis : Sicut enim acerere et
libero paganorum diis longe absumꝰ
quamius panis & calicis sacram̃tũ
quod ita laudastis. ut in eo nobis
pares. ẽẽ uolueritis. nr̃o ricu amplec¬
tamur: ita patres nr̃i longe fuerunt
a saturniacis catenis. quam uis
protẽpore prophetiae. sabbati ua-¬
cationem obseruauerint: Sed cur
non etiam propt̾ hylen quae in ñ¬
nullis libris paganorum frequenta¬
tur. parem uos cumpaganis habe¬
re religionem dixistis: : quin in¬
mo propter imparem longesdissi¬
milem uoliustis intelligi. quͥa
hoc nomine mali principium ac
naturam theologus ur̃ appellat:
nquo quidem ĩmperitia ur̃a mag¬
na deprehenditur : quia nec quid
sit hylen scitis. et hoc rei uocabulo
quam penitus ignoratis. etiam in¬
flari uelut doctĩ affectatis : Hylen

Expanded text:
colere existimant? quod ideo comcolere existimant? quod ideo commemorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uanitate ueniat etiam illud uestrum, quod propter sabbatum Saturno dicatos fuisse patres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu amplectamur: ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamuis pro tempore prophetiae sabbati uacationem obseruauerint. Sed cur non etiam propter hylen, quae in nonnullis libris paganorum frequentatur, parem uos cum paganis religionem habere dixistis? quin immo propter hoc inparem longe-, que dissimilem uoluistis intellegi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theologus uester appellat. in quo quidem inperitia uestra magna deprehenditur, quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen
Abbreviated transcription (Latin):
sicut illi desipiunt. sed certa con¬
secratione misticus fit nobis non
nascitur: Proinde quod non ita fit.
quam uissit panis et calix. alim̃¬
tum . ẽ. refectionis non sacram̃tum
religionis : nisi quod benedicimus
grãsq arimus dño in omni eius
munere. non solum spĩtali : uerũ
etiam corporali Uobis autem ꝑ
fabulam ur̃ãm in ȩscis omnibus
xp̃s ligatus apponitur . ad huc
ligandus ur̃is uisceribus. soluen¬
dusq ructatibus : Nam et cum man¬
ducatis dĩ urĩ defectione uos
reficitis et cum digeritis illius
refectione deficitis: Cum enim
uos plenos reddit resumptio ur̃a.
ipsum prȩmit: Quod quidem
miscłiae deputaretur. quando
aliquid prouobis patitur inuobis:
nisi uos rursus in anes relinqueret
ut auobis liberatus effugeret:
quomodo ergo comparas panem
et calicem nr̃m. et parẽ religionẽ
dicis errorem longe aueritate
discretum. peius desipiens quam
non nulli qui nos propt̃ panem
et calicem. cererem ac liberum

Expanded text:
sicut illi desipiunt —, sed certa consicut illi desipiunt —, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus domino in omni eius munere non solum spiritali, uerum etiam corporali. uobis autem per fabulam uestram in escis omnibus Christus ligatus adponitur adhuc ligandus uestris uisceribus soluendusque ructatibus. nam et cum manducatis, dei uestri defectione uos reficitis, et cum digeritis, illius refectione deficitis. cum enim uos plenos reddit, resumptio uestra ipsum premit. quod quidem misericordiae deputaretur. quando aliquid pro uobis patitur in uobis, nisi uos rursus inanes relinqueret, ut a uobis liberatus effugeret. quomodo ergo conparas panem et calicem nostrum et parem religionem dicis errorem longe a ueritate discretum peius desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum
Abbreviated transcription (Latin):
appellatione. ensis. mucro. gladius.
sicut unam rem dicitis. & lunam.
& nauem minorem & luminatorẽ
nocturnum. & siquid aliud uoca¬
buli eidem rei tribuitis. ita potes¬
tis dicere eundem primum hominẽ.
quẽ sp̃m potentem. & quẽ splendi¬
tenentem. & quem athlantẽ maxi¬
mum: sed alius est ille alius atq
alius ille et ille : & neminẽ istorũ
xp̃m̃ dicere soletis : Aut quomodo
unum numen. si diuersa opera.
Aut cur non totum semel unus xp̃s.
si propter unam substantiam & in
Nempe uias om̃s: ur̃a phantasmata
ꝑdiderunt: Nempe nihil aliud sunt.
quam uisa furentium: Cur autem
arbitretur faustus parem nobis
.ẽẽ. religionem circa panem et cali¬
cem nescio. cum manicheis uinum
gustare. non religio sed sacrilegium
sit: Inuua enim agnoscunt dm̃
suum. incupa nolunt : quasi ali¬
quid eos calcatus et inclusus of¬
fenderit: Noster panis et calix.
nonquilibet quasi propter xpm̃
inspicis et insa r mentis ligatus

Expanded text:
appellatione ensis. mucro. gladius, appellatione ensis. mucro. gladius, sicut unam rem dicitis et lunam et nauem minorem et luminatorem nocturnum et si quid aliud uocabuli eidem rei tribuitis. ita potestis dicere eundem primum hominem, quem spiritum potentem et quem splenditenentem et quem Atlantem maximum, sed alius est ille, alius atque alius ille et ille, et neminem istorum Christum dicere soletis. aut quomodo unum numen, si diuersa opera? aut cur non totum simul unus Christus, si propter unam substantiam et in? nempe uias omnes uestra phantasmata perdiderunt. nempe nihil aliud sunt quam uisa furentium. Cur autem arbitretur Faustus parem nobis esse religionem circa panem et calicem, nescio, cum Manichaeis uinum gustare non religio, sed sacrilegium sit. in uua enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, quasi aliquid eos calcatus . et inclusus offenderit. noster autem panis et calix, non quilibet — quasi propter Christum in spicis et in sarmentis ligatum,