comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nongentos annos quemq uixisse. debet
intelligere . rcdx. quippe illi anni unus
teralia. Ut autem alitter annu tunc su¬
isse computatum non sit incredibile:
adiciunt quod apud plerosq scripto¬
res historie repperitur. egyptios ha.¬
buisse annum quatuor mensium.
acarnanas .ui. mensium. lauinios:
.xiii. mensium. plinius sed̾s cum com¬
memorasset relatum fuisse inlittis
alios. ece. quos damad quingentos. ali¬
os ad sexcentos. non nullos ad octuigen¬
tos etiam ꝑuenisse: hec omnia inser¬
tia tempoꝵ accidisse arbitratus est.
bant annum: et alterum hieme.
Alii quadriꝑtitis temporib sicut
archades inqͣuit. quoꝵ anni trimen¬
stres fuerunt. Adiecit etiam aliqndo
egyptios. quoꝵ paruos annos quat̾.¬
noꝵ mensium fuisse supradiximꝰ.
lunȩ fine limit᷑asse anͣnum. Itaq a¬
pud eos inquit. et singła milia an¬
norumuixisse produntur. De rone¬
bissexti non noua nunc eudẽ.
s que in epistola rogantiamico qͦn¬
dam dixi. etiam his inserere opꝰ.¬

Expanded text:
nongentos annos quemque vixisse, debet intelligere nonaginta, decem quippe illi anni unus ter alia. isse computatum non sit incredibile, adjiciunt quod apud plerosque scriptores historiae reperitur, Aegyptios habuisse annum quatuor mensium, Acarnanas sex mensium, Lavinios tredecim mensium. Plinius Secundus cum commemorasset relatum fuisse in litteras alios trecentorum, quosdam ad quingentos, alios ad sescentos, nonnullos ad octingentos etiam peruenisse, haec omnia inscitia temporum accidisse arbitratus est. bant annum et alterum hieme, alii quadripertitis temporibus. sicut Arcades, inquit, quorum anni trimenstres fuerunt.\' Adiecit etiam aliquando Aegyptios, quorum paruos annos quaternorum mensum fuisse supra diximus, lunae fine limitasse annum. \'Itaque aput eos, inquit, et singula milia annorum De ratione bissexti non nova nunc cudere, sed quae in epistola roganti amico quondam dixi, etiam iis inserere opus
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc de annis sunt dict.
naturalib. Cetͣerum antiquos
diuersarum gentium pplos: diuerse
in obseruatione annali a uero deui.¬
asse beatus augustinus docet. Qtͭ
cum in .xxͦ. de ciuitate di libro con¬
tra eos ageret. qui etiam scãm scrip¬
turam putabant aliter primis scłi
temporib annos computasse. id ẽ.
tante breuitatis. ut unus annus nr̃
decem illos habuisse credat᷑ dicen.¬
tes. cum audierit quisq uel leg̾it

Expanded text:
ec de annis sint dicta naturalibus, caeterum antiquos diversarum gentium populos diverse in observatione annali a vero deviasse etiam beatus Augustinus edocet, qui cum, duodecimo de civitate Dei libro, contra eos ageret qui etiam sanctam Scripturam putabant aliter primis saeculi temporibus annos computasse, id est, tantae brevitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur, dicentes: Cum audierit quisque vel legerit
Abbreviated transcription (Latin):
to uel loquela digitorum:
e temporum Ra¬
tione domino iu-¬
uante dicturi: ne-¬
cessarium duaius
utilissimam primo
ꝓmptissimamq flexus digitoriim
paucis premonstrare sollertiam ut
cum maximam computandi facul¬
tatem dedimus: tum paratiore legen-¬
tium ingenio. ad inuestigandam di¬
lucidandamq computando seriem
tempoꝵ ueniamus. Neq enim con¬
tempnenda parimpendendaq ẽ regła:¬
cuius omnes pene sacre expositores
scripte non minus quam littetaꝵ fi

Expanded text:
to vel loquela digitorum. De Temporum ratione Domino juvante dicturi nessarium duximus, utilissimam primo, promptissimamque flexus digitorum, paucis demonstrare solertiam, ut cum maximam computandi facilitatem dederimus, tum paratiore legentium ingenio ad investigandam dilucidandamque computando seriem temporum veniamus. Neque enim contemnenda, parvive pendenda escujus omnes pene sacrae expositores Scripturae, non minus quam litterarum fi
Abbreviated transcription (Latin):
facies tibi sculptile neq omẽm sum¬
litudinem quȩ ẽ in celo desuꝑ et q̃
ẽ in t̾ra deorsum: neq eoꝵ quȩ sunt
in aquis sub t̾ra: atq ita conclusit.
non adorabis ea neq coles. Quib
uerbis aꝑte declaratur. quod ille si¬
militudines fieri ꝓhibentur ab om¬
nib que inueneratione deoꝵ alienoꝵ
face̾ solent impii: quẽq ad colendũ
atii ad orandum gentilitas errabun¬
da reꝑit. Ceterum similit̾ hȩc fieri:
nulla ut reor legis diuine litt̃a uetu¬
it. Alioquin & dñs temptantib sepha¬
riseis de tributo cesari reddendo. in qͦ
nomen et unaginem cesaris exp̾ssam
esse dicebant. neqͣqͣm ita responderet.
reddite que sunt cesaris cesari. et quȩ
auri ur̃i. imaginẽ face̾ cesaris: quia
talem sculpt᷑am lex diuina ꝓhibet:
esse. Hunqmͣ locutus ut ostenso sibi
nummismate census hoc dic̾et.
si ineo cesaris i mago causa
idolatriȩ et non ad indicium magis regie

Expanded text:
facies tibi sculptile, neque omnem simfacies tibi sculptile, neque omnem similitudiae in terra deorsum, nec eorum quae sunt in aquis sub terra; atque conclusit: Non adorabis ea, neque coles. Quibus verbis aperte declaratur, quod illae similitudines fieri prohibentur ab omnibus, quas in veneratione deorum alienorum facere solent impii, quasque ad colendum atque adorandum gentilitas errabunda reperit. Caeterum simpliciter haec fieri, nulla, ut reor, legis divinae littera vetuit; alioquin et Dominus tentantibus se Pharisaeis de tributo Caesaris reddendo, in quo nomen et imaginem Caesaris expressam esse dicebant, nequaquam ita responderet: Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari, et quae auri vestri imaginem facere Caesari, quia talem sculpturam lex divina prohibet esse; neque locutus ostenso sibi numismate census hoc diceret, si in eo Caesaris imago causa idololatriae, et non ad judicium magis regiae
Abbreviated transcription (Latin):
sepe compunctionis soleat prestare
contuentib et eis quoq qui litteras
ignorant. quasi uiam dnĩcȩ hystorie
pandẽ lectionẽ. Nam et pict᷑a grece
Silicuit duodecim boues eneos face̾.
qͥ mare suꝑpositum ferentes. quatuor
mundi plagas ter ni respic̾ent: quid
docerent om̃s gentes. baptizantes
eos in nomine patͥs et filii et sp̃c sc̃i et
Uiuam ut ita dixerim p̾ ocłis omni¬
um designarescript᷑am: si eiꝰ legi non
obfuit in eodem mari sculpt᷑as hystͥ¬
atas in gyro decem cubitoꝵ fierr: qͦ¬
ac martyrum xp̃i sculpamꝰ.
siue pĩgamus in tabulis: qͥ
ꝑ custodiam diuinȩ legis ad głam me¬
ruerunt ȩterne retͥbutionis atting̾e:
Uerum si diligentius uerba legis atten¬
damus: forte apparebit non interdic̃¬
tum imagines rerum aut animaliũ
monte scõ dñs. non facias tibi sculp¬
tile. neq omnem similitudinem:
p̾misit. non habebis deos alienos co¬
ram me. Ac deinde subiungit. non

Expanded text:
saepe compunctionis soleat praestare saepe compunctionis soleat praestare contuentibus, et eis quoque qui litteras ignorant, quasi vivam Dominicae historiae pandere lectionem? Nam pictura Graece Si licuit duodecim boves aeneos facere, qui mare superpositum ferentes quatuor mundi plagas terni respicerent, quid docerent omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; viva, ut ita dixerim, prae oculis omnium designare scriptura? Si contra legem non fuit in eodem mari sculpturas histriatas in gyro decem cubitorum fieri, quac martyrum Christi sculpamus sive pingamus in tabulis, qui per custodiam divinae legis ad gloriam meruerunt aeternae retributionis attingere? Verum si diligentius verba legis attendamus, forte patebit non interdictum imagines rerum aut animalium monte sancto Dominus: Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem, praemisit: Non habebis deos alienos coram me. Deinde subjunxit: Non
Abbreviated transcription (Latin):
aquis sub t̾ra. Qui nequaqmͣ hoc pu-¬
ent. si uel salomonis opusad
memoriã reuocassent: qđ
et in templo intꝰ palmas fecit et ehe¬
malogͣnata & retes. In mari quoq hoc rea¬
eneo duodecim bouesce sculpturas
hystriatas: s et in uasis luterum ut
in sequentib legit᷑. leones cum boby.
palmas. axes. et rotas. cũ cherubin. ce
uario pict᷑aꝵ gn̾e fecit. Uel certe ipsiꝰ
moysi oꝑa consid̾assent: qui iubente
dnõ et cherubin priꝰmꝓpitiatorio: et
postea serpentẽ fecit eneũ in heremo:
cuiꝰ intuitu omĩs ppłs a feroꝵ serpenti¬
um ueneno saluaretur. Si enĩ licebat
serpentẽ exaltari ȩneum in ligno quẽ
aspiciebant filii isrł ut uiu̾ent.⁊ cur
non licet exaltationem dñici saluato¬
ris in cruce qua mortẽ uicit. ad memo¬
riam fidelib depingendo reduci: uł
alia eiꝰ miracła et sanationes quibꝰ de
eodem mortis actore mirabiliter tri¬
umphauit: cum hoꝵ aspectꝰ multũ

Expanded text:
aquis sub terra. Qui nequaquam hoc puaquis sub terra. Qui nequaquam hoc puent, si vel Salomonis opus ad memoriam revocassent, quo et in templo intus palmas fecit et chemala granata et retes, in mari quoque aeneo duodecim boves, et sculpturas histriatas, sed et in vasibus laterum, ut in sequentibus legitur, leones cum bobus, palmas, axes et rotas, cum cherubim et vario picturarum genere fecit; vel certe ipsius Moysi opera considerassent, qui, jubente Domino, et cherubim prius in propitiatorio, et postea serpentem fecit aeneum in eremo, cujus intuitu populus a ferarum serpentium veneno salvaretur. Si enim licebat serpentem exaltari aeneum in ligno, quem aspicientes filii Israel viverent; cur non licet exaltationem Domini Salvatoris in cruce, qua mortem vicit, ad memoriam fidelibus depingendo reduci; vel ad alia ejus miracula et sanationes, quibus de eodem mortis auctore mirabiliter triumphavit; cum horum aspectus multum
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ illi ephã nuncupant. S et ephi ad
mensurã ꝑtinet uaric& figaꝵ. tritici.
ordei. leguminũ: batus uͦ ẽ in specieb
liquidis. uino. oleo. aqua. Itaq batus
que certe norma mensure ẽ. oꝑa desig¬
nat equitatis et iusticiȩ: quib hi qui
in remissione peccõꝵ baptizantur. ne-¬
cesse habent institui. Batosq mille ca¬
piebat mare: cum aqͣ baptismatis ple¬
bem iudeoꝵ abluens ad regnũ cȩleste
transmisit. Recipiebat et alios mille:
cũ etiam turbas nationũ eodem fonte
renatas et oꝑib iusticiȩ confirmatas
eiusdẽ regni ꝑhennis fecit ẽẽ partici¬
pes. Notandum sane hoc in loco. qͥa
sunt qui suntant lege di ꝓhibitum ne
uel hominũ uel quorumlibet animali¬
um siue rerũ similitudines sculpamꝰ
libet loco: ẽo quod in decalogo legis dix̾it
non facies tibi sculptile. neq omnẽ si¬
militudinẽ quȩ ẽ incelo desuꝑ et quȩ¬
in t̾ra deorsum: nec eoꝵ que sunt in

Expanded text:
et illi epha nuncupant. Sed et ephi ad et illi epha nuncupant. Sed et ephi ad mensuram pertinet aridarum frugum, tritici, hordei, leguminum; batus vero est in speciebus liquidis, vino, oleo, aqua. Itaque batos, qui certae normae mensura est, opera designat aequitatis et justitiae, quibus hi qui in remissionem peccatorum baptizantur, necesse habent institui. Batosque mille capiebat mare, cum aqua baptismatis plebem Judaeorum abluens, ad regnum coeleste transmisit. Recipiebat et alios mille, cum etiam turbas nationum eodem fonte renatas, et operibus justitiae confirmatas, ejusdem regni perennis fecit esse participes. Notandum sane hoc in loco, quia sunt qui putant lege Dei prohibitum, ne vel hominum, vel quorumlibet animalium, sive rerum similitudines sculpamus, , aut alio quolibet loco, eo quod in decalogo legis dixerit: Non facias tibi sculptile, neque omnem similitudinem, quae est in coelo desuin terra deorsum, nec eorum quae sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
in dño efficitur: ipso attestante. qui
alia. Et alias oues habeo que non sunt
ex hoc ouili: & illas oportet me adduc̾e
ce uocẽ meam audient: et fiet unum
ouile et unus pastor. Quodin
hoc qͦq mari typice sigurabatur.
cum sub ditur. Duomiliabatos
capiebat. Millenariꝰ nanq
inscript᷑is: quia nimirũ animum
nr̃m quadratũ solidum facit.
Decem quippe decies ducta centum
faciunt. Que uidelicet fig᷑a iam qua¬
dratam. s adhuc plẽna ẽ. Uerum ut
in altitudinem furgat ⁊ solidum effi¬
ciatur: multiplica centum ꝑ decem¬
&e fiunt mille. Quo ꝓfecto numero
stabili s & insuꝑabilis ce uelut cum¬
quadrata iustoꝵ conscientia designat᷑.
Quocũq enim uerteris qͣdratũ stabit.¬
Sic&e animus electoꝵ nullo temptatio¬
num occur su nouit a statu sue recti¬
tudinis inclinari. Batus autẽ hebre¬
oꝵ mensura ẽ. qmͣ ipsi bat nominant:
capiens modios tres. Ipsa ẽ &e ephi: qmͣ

Expanded text:
in Domino efficitur, ipso attestante, qui in Domino efficitur, ipso attestante, qui alia: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili; et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor : quod in hoc quoque mari typice figurabatur: nam subditur: Duo millia batos capiebat. Millenarius namquin Scripturis, quia nimirum denarii numerus quadratum solidum facit. Decem quippe decies ducta, centum faciunt, quae videlicet figura jam quadrata, sed adhuc plana est. Verum ut in altitudine surgat, et solida efficiatur, multiplicata centum per decem fiunt mille; quo profecto numero stabilis et insuperabilis, et velut conquadrata justorum conscientia designatur: quocumque enim verteris quadratuSic et animus electorum nullo tentationum occursu novit a suae rectitudinis statu inclinari. Batus autem Hebraeorum mensura est, quam ipsi bath nominant, habens modios tres. Ipsa est et ephi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
non inconuenienter accipr: qui ante
passionem quidem suam quasi clau¬
sum adhuc lilium fuit: cum signis
miraculorum que fecit clarus homo
refulsit. Post resurreccionẽ uͦ & ascen¬
sionem suam repandum ẽ lilium suꝑ¬
ne patriȩ ciuib exhibuit: quib in
assumpta humunate potentiam di¬
uinȩ claritatis quam habuit apud
patrem prius quam mundus ess ostñ¬
dit. Undece in amoris cantico lilii se uo¬
cabło̾ designari uoluit: dicens. Ego floᷤ
campi: & lilium coliuallium. Labiũ
gͦ maris in quo sacerdotes laualiant᷑
quasi labium fuit calicis &e folium re¬
pandi lilii: quia lauacrum salutare
quo menbra sumini sacerdotis efficim᷑
in fide nos sacroscẽ passionis eiꝰ a peccõꝵ
omnium labe purificat: ac purificatoᷤ
ad uisionem głȩ ipsiꝰ ꝑhennis intromit¬
tit. In quo nimirum lauacͦ. uterq po¬
pulus ⁊ circumcisionis uidelicet ⁊ p̾pu¬
tii. ꝑ fidem i spem ⁊ dilectionem unꝰ

Expanded text:
non inconvenienter accipi; qui ante non inconvenienter accipi; qui ante passionem quidem suam, quasi clausum adhuc lilium fuit, cum signis miraculorum quae fecit clarus homo refulsit; post resurrectionem vero et ascensionem suam repandum se lilium supernae patriae civibus exhibuit, quod in assumpta humanitate potentiam divinae claritatis, quam habuit apud Patrem priusquam mundus esset, ostendit. Unde et in amoris Cantico lilii se vocabulo designare voluit, dicens: Ego flos campi, et lilium convallium . Labium ergo maris, in quo sacerdotes lavabantur, quasi labium fuit calicis, et folium repandi lilii, quia lavacrum salutare, quo membra summi sacerdotis efficimur, in fide nos sacrosanctae passionis ejus a peccatorum omnium labe purificat, ac purificatos ad visionem gloriae ipsius perennis intromittit: in quo nimirum lavacro uterque populus, circumcisionis videlicet et praeputii, per fidem, spem, et dilectionem unum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgłam patris: itace nos in nouitate
uite ambulemus. Si enĩ complantati
factisumus in similitudinẽ mortis eiꝰ
simulet resurrectionis erimus. Quod
in fact᷑a quoq maris enei typice signa¬
tum ẽ. cum consequenter adiungit᷑:
labiumq eiꝰ quasi labium calicis et fo¬
lium repandi lilii. ꝑ labium nanq
calicis. gustus dnice passionis: ꝑ foliũ
lilii repandi. patefacta claritas resur¬
rectionis ipsiꝰ expͥmitur. Nam quod
in calice pocłm passionis designetur.:
testatur ipse dñs qui ueniens ad pas¬
sionem patrem orat dicens. Pater si
ius. tranfer calicem istumame. Lili¬
um uero quod comitante iocundissi¬
mi odoris gr̃a. candidum foris colorẽ
intus ostendit aurosum. apte gau¬
dium resurrectionis eiꝰ insinuat: quȩ
corporis immortalitatem foris osten¬
dit discipłis. & animam diuina luce
choruscam simul sibi messe ꝑdocuit.
Pot̾ etiam in lilio repando ipse me¬
diator dĩ & hominum ꝓpter passio¬
nem mortis gła &e honore coronatus

Expanded text:
itate vitae ambulemus. Si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus . Quod in figura quoque maris aenei typice signatum est, cum consequenter adjungitur: Labiumque ejus sicut labium calicis, et folium repandi lilii. Per labium namque calicis, gustus dominicae Passionis; per folium lilii repandi, patefacta claritas Resurrectionis ipsius exprimitur. Nam quod in calice poculum passionis designetur, ait ipse Dominus, qui veniens ad passionem Patrem orat dicens: Pater, si vis, transfer calicem istum a me . Lilium vero quod comitante odoris jucundissimi gratia candidum foris colorem, intus ostendit aurosum, apte gloriam Resurrectionis ejus insinuat, qui et corporis immortalitatem foris ostendit discipulis, et animam divina luce coruscam, simul sibi inesse perdocuit. Potest etiam in lilio repando ipse Mediator Dei et hominum, post passionem mortis gloria et honore coronatus,
Abbreviated transcription (Latin):
dispositum ẽ: s nobis qui adhuc foris po¬
siti sumus. manet omnimodis occultũ.
Quod tunc hoc esse occultum nullatenꝰ
uirtutib quisq aliquid boni iam oꝑari¬
ualet: aut intrare ad uitam pot̃. Unde
recte subiungitur. Grossitudo autem
luteris: trium unciarum erat. Grossi¬
tudo etenim lut̾is in mari. firmitas
ẽ uirtutis in baptismo: & triũ unciaꝵ ⁊
hec grossitudo: dum robore fidĩs cpri et
dilectionis ꝑceptio baptismi cõmuni¬
tur. Neq aliter ꝓficuum ẽẽ accipienti¬
b ostenditur: nisi harum firma cer¬
titudo uirtutum mentem accipienti¬
um simul ce oꝑa confirmet. Accipit᷑
autẽ & celebratur baptismi lauachrũ
in exemplum dñice passionis & resur-¬
rectionis a mortuis. Iuxtaquȩ exponenᷤ
apłsait. Quia quicumq baptitatisu¬
mus in xp̃o iħu: in morte ipsiꝰ bapti¬
tati sumus. Consepulti enĩ sumꝰ cum
illo ꝑbaptismum in mortẽ: ut quẽ

Expanded text:
dispositum est; sed nobis, qui adhuc forisdispositum est; sed nobis, qui adhuc foris sumus, manet omnimodis occultum. Quibus tamen hoc esse occultum nullatenus virtutibus quisque aliquid jam operari, neque intrare ad vitam valet. Unde recte subjungitur: Grossitudo autem luteris trium unciarum erat. Grossitudo etenim luteris in mari firmitas est virtutis in baptismo. Et trium unciarum est haec grossitudo, dum fidei, spei, et dilectionis robore perceptio baptismi communitur. Neque aliter proficuum esse accipientibus ostenditur, nisi harum firma certitudo virtutum mentem accipientium, simul et opera confirmet. Accipitur autem, et celebratur baptismi lavacrum in exemplo dominicae Passionis et Resurrectionis a mortuis; juxta quod Apostolus exponens ait: Quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Consepulti enim sumus cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
listas. immo om̃s u̾bi ministros debere
intelligi a pło docente cognoscimus: qui
exponens mandatum legis quo dictũ
ẽ. non alligabis os boui triturantr: nũ¬
Duodecim gͦ boues. duodecim sunt apłi:
Qui nimirum boues. mare sibi
suꝑ impositum portant: cum apłi apłoꝵ
zandi officium ꝓmpta impłe deuotione
satagunt. Tresq ad aquilonẽ & tres ad
occidentem &e tres ad meridiemae tres ad
orientem respiciunt: cum in uniuersis
cim hoc ẽ quat̾ t̾ni sunt electi: ut fidẽ
& confessionẽ sc̃ẽ tͥnitatis ꝑ quatuor
mundi plagas euangłizantes baptiza¬
rent om̃s gentes in nomine patͥs & filii
sorumq eoꝵ u̾ba. actꝰ &e passiones ꝑ facile
in p̾senti uidere uel legendo cognoscere
subditur: quorum post̾iora uniuer sa
intrinsecus latitabant. Intrinsecꝰ nãq
latitant uniuersa boum post̾iora: quaa
qua mercede sc̃i p̾dicatores in ꝑpetuum
donent᷑. in int̾ni arbitris examine iam

Expanded text:
listas, immo omnes verbi ministros debere listas, immo omnes verbi ministros debere intelligi, Apostolo docente, cognoscimus, qui exponens mandatum legis, quo dictum est, Non alligabis os bovi trituranti ; NumDuodecim ergo boves, duodecim sunt apostorunt. Qui nimirum boves mare sibi superimpzandi officium prompta implere devotione satagunt. Et tres ad aquilonem, et tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et tres ad orientem respiciunt, cum in universis cim, hoc est, quater terni sunt electi, ut fidem et confessionem sanctae Trinitatis per quatuor mundi plagas evangelizantes baptizarent in nomine Patris, et Filiisorumque eorum verba, actus et passiones perfacile in praesenti videre, vel legendo cognoscere subditur: Quorum posteriora universa intrinsecus latitabant. Intrinsecus namque latitant universa boum posteriora; quia qua mercede sancti praedicatores in perpetuum donentur, in interni arbitri examine jam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis effectꝰ.⁊ cet̃a gentiũ multitu¬
do maudita sit infidelitate relicta: qͣlit̾
adueniente in carne dño uidea ob ꝑfidie
noxam repulsa: &e gentilitas sit ꝑ gr̃am
fidĩ ad fidi salutem reducta. & cet̃a huiꝰmͦi:
quȩ in utͦq testamento sollert̾ ac pie ꝯ¬
sid̾ata. multum studiosis quibq ꝓst̃:
Et idõ forsitan duo ordines sunt sculp¬
t᷑arum hystriataꝵ in mari ȩneo facti:
ut hi qui in fonte baptisinatis imbuti st̃
utriꝰq testamenti diligenter auscultent
hystorias. Ideo decem cubitoꝵ erant ingy¬
ro: ut quoscumq in eisdem hystoriis de¬
ditos uissis cęlestib ac tota intentione ad
suꝑna p̾mia suspensos ẽẽ ꝑspex̾int: hos
imitari contendant. Bene autẽ sequit᷑.
Et stabat suꝑ duodecim boues: equib
tres respiciebant ad aquilonẽ. tres ad occi¬
dentẽ. &e tres ad meridiem & tres ad orien¬
tem. Per boues quippe apłosce euange¬

Expanded text:
promissionis effectus, caetera gentium multitupromissionis effectus, caetera gentium multitudo in avita sit infidelitate relicta; qualiter, adveniente in carne Domino, Judaea ob perfidiae noxam repulsa, et gentilitas sit per gratiam fidei ad salutem reducta; et caetera hujusmodi quae in utroque Testamento solerter ac pie considerata multum studiosis quibusque prosunt. Et ideo forsitan duo sunt ordines sculpturarum histriatarum in mari aeneo facti, ut hi qui fonte baptismatis imbuti sunt utriusque Testamenti diligenter auscultent historias. Ideo decem cubitorum erant in gyro, ut quoscunque in iisdem historiis deditos, jussis coelestibus, ac tota intentione ad superna praemia suspensos esse perspexerint, hos imitari contendant. Bene autem sequitur: Et stabat super duodecim boves, e quibus tres respiciebant ad aquilonem, et tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et tres ad orientem. Per boves quippe apostolos et evange
Abbreviated transcription (Latin):
mare. &e nunc addatur. quia sculpt᷑a hoc sub¬
ter labium posita decem cubitis ambierit:
patet ex utͣq relatione quia uas erat in mo¬
dum fialȩ repandum acdiffusum. qđ a .xxx.
cubitis circuitus quos habebat in labio
usq ad decem ẽ cubitos coaptat ũi Sculpt᷑a
autem histriata ẽ: qm̃ rerũ historias aliqͣs
imitatur. Unde ⁊ recte ꝑsculpt᷑as hystri-¬
atas. quib mare circundabatur exempla
sunt prioꝵ tempoꝵ designata: quȩ neceẽ
est nobis sollerter intueri. ut uideamus
quib oꝑib scĩ deo placuerunt ab initio:
inuidiȩ damnatur: abel sit ob iusticiȩ
meritũ coronatus: lamech ob adult̾ium
& homicidiũ maledictus: enoch ob gr̃am
pietatis ad paradisum reductꝰ⁊ qͦmͦ ptꝰ
diluuiũ cham ob impietatẽ a patre dete¬
statꝰ. sem &e iaphet ꝓ pie obsequio reue¬
rentię ꝓpetua sint benedictione donati
abraham ob merita fidĩ heres sit diuine

Expanded text:
, et nunc addatur, quod sculptura hoc sub, et nunc addatur, quod sculptura hoc subter labium posita decem cubitis ambierit; patet ex utraque relatione, quod vas erat in modum lilii repandum ac diffusum, quod a triginta cubitis circuitus, quos habebat in labio, usque ad decem est cubitos coaptatum. Sculptura autem histriata est, quae historias rerum aliquas imitatur. Unde recte per sculpturas histriatas, quibus mare circumdabatur, exempla sunt priorum temporum designata, quae necesse est nos solerter intueri, ut videamus quibus operibus sancti Deo placuerunt ab initio, invidiae damnatus, Abel sit ob justitiae meritum coronatus, Lamech ob adulterium et homicidium maledictus, Enoch ob gratiam pietatis ad paradisum reductus; quomodo post diluvium Cham ob impietatem a patre detestatus, Sem et Japhet populi ob obsequium reverentiae perpetua sint benedictione donati, Abraham ob meritum fidei haeres sit divinae
Abbreviated transcription (Latin):
cham posteri affricam: iafhet sobo¬
les europam & insulas maris obti¬
nuit. Et quia mist̾ium baptismi cũ
executione bonoꝵ oꝑm. & spe celesti¬
um p̾mioꝵ cunctis erat nationib mi¬
nistrandum: apte resticła tͥginta cubi¬
toꝵ mare illud in quo baptismatis
unda figurabatur cingebat. S hoc
dicendum: quod dñs .axx. habens an¬
nos ȩtatis uenit ad iordanem baptiza¬
ri a iohanne. Qui qm̃ suo baptisma
te quod tricenarius accepit. undam
nobis lauachri salutaris consecrauit
recte mare quod nr̃m baptisma figͦa¬
bat. aaa. cubitorum restis circuibat:
ut significaretur adono illiꝰ qui bap¬
tisma sine peccõ subiit. baptisma
nobis omnib credentib in remissi¬
Ionem peccõrum dedicari. Et sculp-¬
tura subter labrum circuibat illud:
d ecem cubitis mare ambiens. Duo
ordines sculpturarum histriataꝵ erans̃
fusiles. Cum p̃dictum sit supͣ. quod
resticula triginta eubitoꝵ circuierit¬

Expanded text:
Cham posteri Africam, Japhet soboCham posteri Africam, Japhet soboles Europam et insulas maris obtinuit. Et quia mysterium baptismi cum exsecutione bonorum operum, et spe coelestium praemiorum, cunctis erat nationibus ministrandum, apte resticula triginta cubitorum mare illud, in quo baptismatis unda figurabatur, cingebat. Sed et hoc dicendum, quod Dominus triginta habens annos aetatis venit ad Jordanem baptizari a Joanne. Qui quoniam baptismate suo, quod tricenarius accepit, undam nobis lavacri salutaris consecravit, recte mare, quod nostrum baptisma figurabat, triginta cubitorum restis circuibat; ut significaretur a dono illius qui baptisma sine peccato subiit, baptisma nobis omnibus in eum credentibus in remissionem peccatorum dedicari. Et sculptura subter labium circuibat illud decem cubitis ambiens mare. Duo ordines sculpturarum histriatarum erant fusiles. Cum praedictum sit supra, quod resticula triginta cubitorum mare circumierit
Abbreviated transcription (Latin):
plina p̾ceptorum cȩlestium qua a nr̃is
uoluptatib religamur. pot̾ apte sig¬
nari. script᷑a dicente. qr funicłs tͥplex
difficile rumpitur: quia nimirum
um rerum pot̾entie obstacło dissoluit᷑.
Et resticłm mare ambit: cum sacra¬
mentum baptisii quod accepimus
piis commnunire oꝑib studemꝰ. Quȩ
nimirũ resticła apte tͥginta dicitur
esse cubitoꝵ. quinquies & enĩ seni
triginta faciunt. Senario autẽ num̾o
in quo dñs hominẽ &e fecit cum non es-¬
set. & cum ꝑiss refecit: recte bona oꝑa¬
tio etiam nr̃a figͣatur. Et sex ꝑ quinq
multiplicantur ut ad triginta ꝑueni¬
as: cum om̃s nr̃i corporis sensus diui¬
nis bumiliter subiugamus imꝑiis.
Possumus autem &e aliter hunc trice¬
narium mistice maris numerum
non inconuenienter acciꝑe. Ter enĩ
deni: faciunt .xxx. Et genus huma¬
nũ post diluiium exꝓgenie trium
filioꝵ noe latitudinem totiꝰ orbis im¬
pleuit. Sem quippe ꝓsapia. asiam:

Expanded text:
plina praeceptorum coelestium, qua a nostris plina praeceptorum coelestium, qua a nostris voluptatibus religamur, potest apte signari, Scriptura teste, quia funiculus triplex difficile rumpitur, quia nimirum um rerum potest obstaculo dissolvi. Et resticula mare ambit, cum sacramentum baptismi quod accepimus, piis communire operibus studemus, quae nimirum resticula apte triginta dicitur esse cubitorum. Quinquies etenim seni triginta faciunt. Senario autem numero, in quo Deus hominem fecit cum non esset, et cum perisset, refecit, recte bona operatio etiam nostra figuratur. Et sex per quinque multiplicantur, ut ad triginta pervenias, cum omnes nostri corporis sensus divinis humiliter subjugamus imperiis. Possumus autem et aliter hunc tricenarium mystice maris numerum non inconvenienter accipere; ter etenim deni triginta faciunt. Et genus humanum post diluvium ex progenie trium filiorum Noe, latitudinem totius orbis implevit. Sem quippe prosapia Asiam,
Abbreviated transcription (Latin):
debeamus expressit. Denario eque
mercedem benefactoꝵ signauit: cum
a labio usq ad labium. quia a primo
baptizato in nomine iħu.xp̃i. usq
adultimum qui infine scłi crediturus
& baptizandus ẽ. omnis fidelium choxꝰ
unam eandemq uitam ueritatis ingͥ¬
di: & cõmunẽ debet a dño coronã sꝑa¬
re iusticiȩ. Rotundum erat in circui
tu: ut orbis uniuersus in gyro lauacͦ
uitȩ a sorde peccatorũ de signaretur ẽẽ
mundandus. De quo bene subdit᷑
quinq cubitoꝵ altitudo eiꝰ quia nmi¬
rum quicquid uisu. quicquid audi-¬
tu. quicquid olfactu. quicquid tactu
delinquimus: totum hoc nobis gr̃a
di ꝑ ablutionẽ iuuificantis relaxat.
S non sufficit p̾teritoꝵ remissio pecc̃oꝵ
si non quisq bonis deinceps insistere
facitq nouissima hominis illiꝰ peiora
priorib. Unde apte subditur. & resti-¬
cła tͥginta cubitoꝵ cingebant illud ꝑ
circuitum. ꝑ resticłam namq disci¬

Expanded text:
debeamus expressit; denario debeamus expressit; denario mercedem bene factorum significavit, cum a labio usque ad labium. » Quia a primo baptizato in nomine Jesu Christi usque ad ultimum, qui in fine saeculi crediturus et baptizandus est, omnis fidelium chorus unam eamdemque viam veritatis ingredi, et communem debet a Domino coronam sperare justitiae. Rotundum erat in ctu, ut orbis universus in gyro, lavacro vitae a sorde peccatorum designaretur esse mundandus. De quo bene subditur, Quinque cubitorum altitudo ejus, quia nimirum quidquid visu, quidquid auditu, quidquid olfactu, quidquid gustu, quidquid tactu delinquimus, totum hoc nobis gratia Dei per ablutionem vivifici fontis relaxat. Sed non sufficit praeteritorum remissio peccatorum, si non quisque bonis deinceps insistere facitque novissima hominis illius pejora prioribus. Unde apte subditur: Et resticula triginta cubitorum cingebcircuitum. Per resticulam namque disci
Abbreviated transcription (Latin):
ecit quoq mare fusile decem eu¬
bitoꝵ: a labio usq ad labium rotuns¬
dum ꝑcircuitum. Mare hoc fusile
in figuram lauachri salutaris. quo
in remissione peccatoꝵ emundamur
factum ẽ: nanq & sacerdotes in eo la¬
uabantur. ut uerbadierum aperte
narrant. Sacerdotes autem constat
omnes electos typice inscripturis uo¬
cari: eo quod sint menbra summi sac̾
script᷑a maris nomen indidit. in me¬
moriã uidelicet maris rubri: in quo
priꝰ ꝑ extinctionem egyptioꝵ & ppłidi
liberationem baptisii forma p̾cessit.
exponente a pło ac dicente: qm̃ patres
nr̃i om̃s sub nube fuerunt: & omnes
mare transierunt: & om̃s in moyse
baptitati sunt in mibe & in mari:
Sacramentum autẽ baptismi & ui¬
te a nobis mundiciam querit in hoc
scło: & uite nobis eterne głam ꝓmit¬
tit in fut᷑o: quod utrumq in mari
hoc eneo una sententia de signatur.
cum esse decem cubitoꝵ a. labio usq
ad labium ꝑhibetur. Decem nanq
p̾ceptis in lege dñs omnia que face̾

Expanded text:
ecit quoque mare fusile decem cubitorum, a labio usque ad labium, rotundum in circuitu, etc. » Mare hoc fusile in figuram lavacri Salvatoris, quo in remissionem peccatorum emundamur, factum est. Namque sacerdotes in eo lavabantur, ut Verba Dierum aperte testantur . Sacerdotes autem constat omnes electos typice in Scripturis vocari, eo quod sint membra summi SacerScriptura maris nomen indidit, in memoriam videlicet maris Rubri, in quo prius per exstinctionem Aegyptiorum et populi Dei liberationem baptismi forma praecessit, exponente Apostolo ac dicente: « Quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari . Sacramentum autem baptismi et vitae a nobis munditiam quaerit in hoc saeculo, et vitae nobis aeternae gloriam promittit in futuro. Quod utrumque in mari hoc aeneo una sententia designatur, cum esse decem cubitorum a labio usque ad labium perhibetur. Decem namque praeceptis in lege Dominus omnia quae facere
Abbreviated transcription (Latin):
piare. Etem diuidere  nullo demipto
uel addito iubet. quia nimirum scd̃o¬
decennouenat cicli anno incipientes
epacte adinueniendum suum statũ
addi quid uł demi de annis dominiqͥ
secum inchoauerant. minime pos ce¬
bant. Item si uelimus scire abiectiões
solis. idẽ ꝯeurrentes septimane dies.
sum̃e annos domini iuibet. ⁊ addita

Expanded text:
are. Item dividere, sed nullo dempto vel addito, jubet, quia nimirum sdecennovenalis cycli anno, incipientes epactae, ad inveniendum suum statum, addi quid vel demi de annis Domini qui secum inchoaverant, minime poscebant. Item si velimus scire adjectiones solis, id est, concurrentes septimanae dies, sumere annos Domini jubet, et addita
Abbreviated transcription (Latin):
uenał annum iam fuisse complecũ
ltem ad sciendum qͦtꝰ sit annus cicli
lunaris sumere monet annos dom

Expanded text:
venalis annum jam fuisse completum. Item ad sciendum quotus sit annus cycli lunaris, sumere monet annos Dom
Abbreviated transcription (Latin):
pn completus
est annus: ip̃e est¬
in quo incarnari dĩgnatus ẽ quia hic se.¬
cundo annus decennouenalis est.xuiii.
faceret ip̃animirum dies. qͦmͦ hic anno¬

Expanded text:
mini completus est annus, ipse estin quo incarnari dignatus est, quia hic secundus annus decennovenalis octavus decfaceret, ipsa nimirum dies, quo modo hic adno
Abbreviated transcription (Latin):
tunc. x.xuiii. sunt ordo manifeste
testatur. Qͥ gs opus erat ad com¬
pletionem lunaris ogdoadis du¬
os solaris cursus suꝑadicẽ dies. id ẽ.
decimũ & nonum błaꝵ apͥlium.
si hoc duo bissextiles poterant ꝑfi¬
cere dies: Non gͦ duodies qui in
ogdoade solis a lunar i ogdoade mi¬
nus funt duorũ intkalatione bissex¬
torum s duoꝵ magis dierũ qͥ in og¬
doade eius. alunari. plus sunt ad¬
iectione supplentur. Nec nocet qͦd
saltum lunȩ quem quidam in og¬
doadis initio ponunt inendecade¬

Expanded text:
tunc XXVIII sunt, ordo manifeste testatur. Quid ergo opus erit ad completionem lunaris ogdoadis duos solaris cursus superadjicere dies, id est decimum et nonum Calendarum Aprilium, si hoc duo bissextiles poterant perficere dies? Non ergo duos dies qui in ogdoade solis a lunari ogdoade minus sunt, duorum intercalatione bissextorum, sed duorum magis qui in hendecade ejus a lunari plus sunt adjectione supplentur. Nec nocet quod saltum lunae, quem quidam in ogdoadis initio ponunt, in hendecade
Abbreviated transcription (Latin):
conuersio. Nam i greci quõdam
quos & antiquissimi romanoruos
ꝑhibentur imitati. cum ad lunȩ
cursum adhuc annos compitta:¬
rent .uiii. annis communibꝰ pari
ratione confectis: embolismos
trium mensium par it̾ int̾lialabal
uolueris supputare. xc. dies. hoee
uiᷤᷤ. menses efficies. Eer uiela
n᷑unc sunt qui solis octo annos
totidem annis lunarib. itemq
solis. aͣ i ͣ totidem putant annis
lunarib dierum equalitate cõ¬
poͣni. Uͥ primo dicendum qͦd
absq ulla ꝯtͣdictione si octoni anni
utriusq siłis aliqñ longitudine ꝯcor¬
dant seꝑ idẽ face̾ habebt̃: neq ullũ¬
amouoroꝵ eqnias itaslocũ uuenet.
Si aut̃ uł semel.xi anni amborum
simul incipuint simul q t̃minant᷑.
sẽꝑ idipsũ facturi st̃ nec erit qñ octo¬
noꝵ anno concordia redire possit.
Deinde numerꝰ ip̃e pulsandꝰ ẽ uiden¬
dũq qr.uiii. anni solares habent
dies exceptis bissextis .ũ. dcccc .xx.

Expanded text:
conversio. Nam et Graeci quondam, quos et antiquissimi Romanorum perhibentur imitati, cum ad lunae cursum adhuc annos computarent, VIII annis communibus pari ratione confectis, embolismos trium mensium pariter intercalabant.  partem, volueris supputare, XC dies, hoc est, tres menses efficies. Verum etiam nunc sunt qui solis octo annos totidem annis lunaribus, itemque solis XI totidem putant annis lunaribus dierum aequalitate componi. Ubi primo dicendum, quod absque ulla contradictione est: Si octoni anni utriusque sideris aliquando longitudine concordant, semper idem facere habebunt, neque ulluannorum aequalitas locum inveniet. Si autem vel semel XI anni amborum simul incipiunt, simulque terminantur, semper ipsum facturi sunt, nec erit quando octonorum concordia redire possit annorum. Deinde numerus ipse pulsandus, videndumque quia octo anni solares habent dies, exceptis bissextis, MMDCCCCXX,
Abbreviated transcription (Latin):
st ẽt aua
p̃fati circuli diuisio xlui.
que in ogdoadem & endecadem
anno luna paschalis supremas
sue natiuitatis metas subeat. &
utrumq eoꝵ in solito embolumi
mura iucus eommunis p̃cedat
annus. uel certe quia antiquis
uisum ẽ .uiii. annos solares. toti-¬
dem lunarib annis dierum nu¬
rib euo sequenti doctorib exͣper¬
tum ẽ. nisi annis .xi. adiectis neqͣ¬
quam fier i posse: ad indicium

Expanded text:
st et alia praefati circuli divisio, qua in ogdoadem et hendecadem,cimo anno luna paschalis supremas suae nativitatis metas subeat, et utrumque eorum solito embolismis more unus communis praecedat annus; vel certe quia antiquis visum est VIII annos solares totidem lunaribus annis dierum nuaevo sequente doctoribus expertum est, nisi annis XI adjectis, nequaquam fieri posse, ad indicium
Abbreviated transcription (Latin):
geni et quaterni .ui. dcc.xxui. Ad¬
de embolismos .uii. mensium dies¬
cex. fiunt. uĩ. dcccc xxxui. Subtͣhe
unum saltus lunaris diem & uno
eodemq dierum nuo solis et lunȩ
cursum decennouenalem ciclum. in¬
cludere ꝓbabis. Iteni QͥⁱGDoas solis
h̾t mens es.xcui. lune altem ecuiiii.¬
Endecas uero solis menͣses ht xxxxii.
lune autem cxxi. De nimtro dieru
supradictum ẽ¬
decennouenał cuełi uersu.
tempor uido prefigit᷑ quem greci
calculatores a diocletian pͥncipis
annis obseruauere. s dionisuis ue¬
nerabił abbas romane urb̃. it utͥ-¬
usq lingue grece uidelicet et latine
ñ ignobili precditꝰ scientia pascha¬
les scribens circulos. noluit eis siẽ
ipse testatur memoriam impͣ⁊ ꝑse¬
cutores in nectere s magis elegit
ab incarnatiõe domini nr̃i ih̃uxͥ.
et causa reparationis humane idest
passio redemptoris nr̃i euidentius
eluceret. Q in pͥmo suo cͥculo qͥngẽ¬

Expanded text:
geni et quaterni VIMDCCXXVI; adde embolismorum VII mensium diCCX, fiunt VIMDCCCCXXXVI; subtrahe unum saltus lunaris diem, et uno eodemque dierum numero solis et lunae cursum decennovenalem cyclum includere probabis. Item ogdoas solis habet menses XCVI, lunae autem XCIX, hendecas vero solis menses habet CXXXII, lunae autem CXXXVI. De numero dierum supra dictum edecennovenalis circuli versu temporum ordo praefigitur, quem Greci calculatores a Diocletiani principis annis observavere. Sed Dionysius venerabilis abbas Romanae urbis, et utriusque linguae Graecae videlicet ac Latinae non ignobili praeditus scientia, paschales scribens circulos, noluit eis, sicut ipse testatur, memoriam impii et persecutoris innectere, sed magis elegit ab Incarnatione Domini nostri Jesu Cet causa reparationis humanae, id est, passio Redemptoris nostri evidentius eluceret. Qui in primo suo circulo quingen
Abbreviated transcription (Latin):
xx annos conficito N multiplicatis ꝑse in¬
uiorm ambob suma
qͣ tauelem replicata totꝰ solaris lunariˢ¬
q cursus ordo in se sua ꝑ uestigia reuol¬
uit᷑. eundem decennouenał lunarisq
cicli annum easdem epactas lunȩ. so¬
lis qͦ dies concurrentes eandem xiiͣii.¬
lunam. euindem dominici pasche di¬
em ac lunam ip̃ius exordine retita¬
ens. Quod etiam uctoriꝰ quamuis
alterius institutionis paschalem cõ¬
dens descͥpto tot annoꝵ cͥculo ma¬

Expanded text:
 octo conficitur annis. Multiplicatis per se invicem ambobus summa Qua tandem replicata totque recursus ordo in se sua per vestigia revolvitur, eandemque decennovenalis lunarisque cycli annum, easdem epactas lunae, solis quoque dies concurrentes, eandem lunam, eundem dominicae Paschae diem ac lunam ipsius ex ordine restituens. Quod etiam Victorius, quamvis alterius institutionis, paschalem condens, descripto tot annorum circulo, ma
Abbreviated transcription (Latin):
gustata resurrexit: atq in celos ascñ-¬
dens eam interim a se ꝑegrinantem
reliquit in t̾ris. Non autem laboran¬
dum in explanando quod uniꝰ udue
filii scĩ sint predicatores. cumomnes
electi uiritim se filios eẽ fateantur
eccłe: cum etiam de eisdem p̾dicatorib
noui testamenti specialit̾ ꝓmittatur
antur: qm̃ illis loquendo foris uiã
do. ipse aduitam p̾ordinauit ȩter¬
nam. Egoinquit plantaui. apollo
rigauit: deus autem incrementũ
dedit. Fecit autem̃ ex ere: quia illis
committere uerbum querit doctor
strenuus. qui hoc pie susciꝑe. ac ꝑ¬
seueranter custodire desiderant:
quiq etiam aliis p̾dicando latius
diffamare queq ipsididicerint re¬
cta satagunt. Eris nanq metallũ
ualde ẽsse durabile constat: atq om¬
nimodo sonorum

Expanded text:
gustata resurrexit, atque in coelos ascengustata resurrexit, atque in coelos ascendens, eam interim a se peregrinantem reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, quomodo hujus viduae filii sint sancti praedicatores, cum omnes electi viritim se filios esse fateantur Ecclesiae, cum etiam de eisdem praedicatoribus novi testamenti specialiter promittatur, antur, quoniam illis loquendo foris viam tus ipse ad vitam praeordinavit aeternam. Ego inquit plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit . Fecit autem opus ex aere, quia illis committere verbum quaerit doctor strenuus, qui pie suscipere ac perseveranter custodire desiderant, quique etiam aliis praedicando latius diffamare quaecunque ipsi didicerunt recte satagunt. Aeris namque metallum valde esse durabile constat, atque omnimodo sonorum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid allhuc utensilium in ministe¬
riã eiꝰ additum fuisse. usq in ingressũ
octaui mensis. accelerante rege ut om¬
nino mense.uii. quierat totus sollem¬
nis templum dedicaret᷑: atq ita uerũ
repperiatur utrumq & templum uide¬
licet octauo mense iomnioꝑe suo atis
utensilib ꝑfectum: et ipsum septimo
mense dedicatum fuisse. Misit quoq
rex salomon. & tulit hyram de tyro. fili¬
um mulieris uiduȩ de tribu nepta¬
lim. patre tyrio. artificem erarium et
plenum sapientia ce intelligentia et
doctrina. ad faciendum omne opꝰ exere.
Qui cum ueniss ad regem salomonẽ.
fecit omne opuseiꝰ. Et hoc mist̾ii gr̃ã fac¬
tum ẽ. Artifex quippe tyriꝰquem ad u¬
torem sui salomon adiunxit oꝑis. ele¬
ctos de gentib uerbi ministros signi¬
ficat. Qui uidelicet artifex. pulchre
dr̃. quia filiuserat mulieris uiduȩ
de isrł: inqua ꝑsona solet nonnũqͣm
qua uir suus uidelicet. xp̃c. morte

Expanded text:
aliquid adhuc utensiliorum in ministealiquid adhuc utensiliorum in ministeria ejus additum fuisse, usque ad ingressum octavi mensis, accelerante rege, ut omnino mense septimo, qui totus erat solemnis, templum dedicaretur; atque ita verum reperiatur utrumque, et templum videlicet octavo mense in omni opere suo atque utensilibus perfectum, et ipsum septimo mense dedicatum fuisse. Misit quoque rex Salomon, et tulit Hiram de Tyro filium mulieris viduae, de tribu Nephthalim patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia et doctrina, ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omne opus ejus . Et hoc mysterii gratia factum est. Artifex quippe Tyrius, quem adjutorem Salomon assumpsit, operis electos de gentibus verbi ministros significat; qui videlicet artifex pulchre dicitur, quia filius erat mulieris viduae de Israel. In qua persona solet nonnunquam qua vir suus, videlicet Christus, morte
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Constat enim quia dies iudicii
sepe in scripturis octonario numeroty¬
pice exprimitur: eo quod scłm quod sep¬
Etem dieb dĩe sequatur. Undece ꝓpħa¬
in psalmi tituloͣ ꝓ octaua imposuit. quẽ
ob metum eiusdem distritti iudicii can¬
tauit. ita incipiens. Dñe ne in ira tua ar-¬
guas me: neq in furore tuo. & cet̾a. S non
contempnenda nascitur questio. qͦmͦ di¬
catur domus dñi in mense octauo in oĩ p
tem credibile ẽ. quod septẽ quidem
annis templum edi¬
ficans sa
tidistulerit. Uñ potiꝰ ueri simile
uidetur. domũ septem annis ac
septẽ mensib edificatam: ita ut
codem m̃se septimo dedicatio¬
nis sit cele brata sollemnitas: ac
die uicesimo t̾cio ipsiꝰ mensis ut u̾ba
dierum narrant. ppłm salomon ad
tab̾nacła sua dimiserit. sicq post
unam septimanã adueniente mense
oc ⁊ auo. ꝑfecta inuenta sit domꝰ dñi:
sa dedicatione priꝰ completa. Nisi
putandum ẽ. forte post dedicatũ templũ

Expanded text:
nobis . Constat enim quia dies judicii nobis . Constat enim quia dies judicii saepe in Scripturis octonario numero typice exprimitur, eo quod hoc saeculum, quod septem diebus currit, sequatur. Unde et propheta psalmo titulum pro octava imposuiantavit, ita incipiens: Domine, ne in ira tua arguas me, neque in furore tuo, et reliqua . Sed non contemnenda nascitur quaestio, quomodo dicatur domus Domini in mense octavo perfecta tem incredibile est quod septem quidem annis templum aedificans Salte distulerit. Unde potius verisimile videtur domum septem annis ac septem mensibus aedificatam, ita ut eodem mense septimo dedicationis sit celebrata solemnitas, ac die vicesimo tertio ipsius mensis, ut verba dierum narrant , populum Salomon ad tabernacula sua dimiserit, sicque post unam septimanam, adveniente mense octavo, perfecta inventa sit domus Dominsa dedicatione prius completa. Nisi forte putandum est post dedicatum templum
Abbreviated transcription (Latin):
in omnioꝑe suo. et in uniuersis utensi
lib edificauitq eam annis septem. Pa¬
tet allegorie sensus. quare septemannis
edificata sit domus dñi: quia nimirũ
septem dierum circuitu ꝑagitur exelec¬
ctis construitur animab ce cum fine
scłi suum quoq incrementum ad finẽ
ipsa ꝑducit. Uel certe septem annis
edificatur. ob significationem gr̃ẽ sp̃a¬
lis: quam ȩccła sola ut sit eccła ꝑcipit.
Septem quippe dona scĩ sp̃s enumerat
ysaias: sine quib nemo fidelis. uel
fidem seruare. uel merito fidi ad coro¬
nam potest ꝑuenire iusticie. Quod
autem in octauo anno & in octauo eiꝰ¬
eiꝰ mense ꝑfecta ẽ domus in omnioꝑe
suo & in uniuersis utensilib suis. ad
futurum scłm diemq uidicii ꝑtinet:¬
ad tantamiam ꝑfectionem quando scã ȩccl̃a
ꝑueniet. ut quid ei iamamplius addi possit
inueniri non possit. Habebit enimque piꝰ
ille desiderator supplex adnõ querebat. di¬
cens. Dñe ostende nobis patrem: &e suffic̃

Expanded text:
in omni opere suo, et in universis utensilibus; aedificavit autem eam annis septem. Patet allegoriae sensus, quare septem annis aedificata sit domus Domini: quia nimirum septem dierum circuitu peragitur, ex electis construitur animabus, et in fine saeculi suum quoque incrementum ad finem ipsum perducit. Vel certe septem annis aedificatur, ob significationem gratiae spiritalis, quam Ecclesia sola, ut sit Ecclesia, percipit. Septem quippe dona sancti Spiritus enumerat Isaias, sine quibus nemo fidelis, vel fidem servare, vel merito fidei ad coronam potest venire justitiae. Quod autem in septimo anno et in octavo ejus mense perfecta est domus in omni opere suo, et in universis utensilibus, ad futurum saeculum diemque judicii pertinetad tantam jam perfectionem sancta Ecclesia perveniet, ut quid ei amplius addi possit inveniri non possit. Habebit enim tunc, quod pius ille desiderator supplex a Domino quaerebat, dicens: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmiꝰ msis sicut ⁊ epactas lune annuaᷤᷤ
retiñe memorit. S i siguis has quoq
argum̃to inuenire desid̾at uideat qͦt
sint epacte lunares anni cuius cumq
computare uolu̾it ⁊ siquid em xiiii. aut
ẽ ꝓpͥꝰ est omnium locus epactaꝵ. Sint
autem pauciores sunt epacte. dimittat
nondubitet. Porro plures .xi. num̃o¬

Expanded text:
primi mensis, sicut et epactas lunae annuas retinere memoriter. Sed et si quis has quoque argumento invenire desiderat, videat quot sint epactae lunares anni cujuscunque computare voluerit, et siquidem XIIII aut est omnium locus epactarum. Sin autem pauciores sunt epactae, dimittat  habere non dubitet. Porro plures quin
Abbreviated transcription (Latin):
Quaitem duodecies ducta .i. de singłis
inunum redacta .uͭi. integras ꝑficere.
nulli constat ambiguum. & hec ẽ
euidentissime constitit. Que qm̃ sin¬
głis annis computari nequeunt:
cautum ẽ ut tͥb semꝑannis absque
ulla computatione p̃t̾eant᷑: donec
quarto anno insummam collecte:
possint. Hic ẽ dies quem bissextum¬

Expanded text:
qua item duodecies ducta, id est, de singulis qua item duodecies ducta, id est, de singulis in unum redacta, VI integras perficere nulli constat ambiguum; et hic est evidentissime constitit. Quae quoniam singulis annis computari nequeunt, cautum est ut tribus semper annis absque ulla computatione praetercantur, donec quarto anno in summam collectae possint