comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp futura merita que p̃uideret. ueri¬
tate tamen rectissima. et a nr̃is sensi¬
b remota. Questio
ed queritur. utrum sicut dicit᷑
elegisse quosdam ut boni fierent:
et fideles. ita etiam concedi debeat. re¬
ꝓbasse quosdam ut mali ẽẽnt. ⁊ infide¬
les. et obdurare ut peccent: quod nulla¬
tenus concedi oportet. Non enim reꝑ¬
batio ita ẽ. causa mali: sic̃ predestina¬
tio causa boni. neque obduratio ita
lacit hominem malum: quemadmo¬
dum misericordia facit bonum. An
ea qͦ semel scit ds̃ ł p̃scit semꝑ sciat n semꝑ

Expanded text:
propter futura merita quae praevideret, veripropter futura merita quae praevideret, veritate tamen rectissima, et a nostris sensibus remota. 5. Quaestio. Sed quaeritur utrum sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque obduratio ita facit hominem malum, quemadmodum misericordia facit bonum. 6. An ea quae semel scit Deus vel praescit, semper sciat e
Abbreviated transcription (Latin):
querentes redde rationem: atq secłum
comecturas cordis sui. inscrutabilem al¬
titudinem iudiciorum dei cogitare co¬
nantes: in fabulas uanitatis abierunt.
dicentes: quia anime suisum in celo
pectant. ⁊ secundum peccata sua: ad cor¬
ꝑa ꝓ meritis diriguntur⁊ dignis sibi
qͣiͣ carcerib includunt᷑. Lerunͭ hi tales
pꝰ cogitationes suas. et uolentes disputa¬
te de dei ꝑfundo uersi sunt in ꝓfun
et ibi aliquid boni uel mali egisse. ⁊ ꝓ
mentis ad corꝑa terrena detrusas esse.
Hoc autem respuit catholica fides. ꝓpt̾
Seuidentẽ apłi sententiam qua ait Cum
nundum nati ẽẽnt aut aliquid boni
uel mali egissent et .c̃. Melior est ergo
fidelis ignorantia: quam te meraria sci
miscd̃ia. non quia fideles futuri erañ
sed ut fideles eẽnt. eisq gr̃am dedit
non quia fideles erant. s u̾fiererent.
delis eram. datur etiam quidam fide-¬
li s data ẽ. etiam prius ut ẽẽt fidelis.
Ita etiam repbauit quos uoluit non

Expanded text:
erentes reddere rationem, atque secundum conjecturas cordis sui inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes, in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quod animae sursum in coelo peccant, et secundum peccata sua ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, versi sunt in profundtas, et ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait, Rom. 9: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent, etc. Melior est ergo fidelis ignorantia, quam temeraria sciemisericordia, non quia fideles futuri erant, sed ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles erant, sed ut fierent, delis eram. Datur quidem et fideli, sed data est etiam prius ut esset fidelis. Ita etiam reprobavit quos voluit, non
Abbreviated transcription (Latin):
enim ad ip̃os attinet quod deus noluit fe¬
terunt. Quantum uͦ ad omnipotentiam
dei: milo mͦ id facere udiuerunt. Hoc qͥppe
ip̃o: quod contra eius uoluntatem fecerĩi
de ip̃is facda ẽ uoluntas ciꝰ. Proꝑterea nãq
magna opera domini sunt exquisita ĩ. u .e.¬
Dt miro ⁊ ineffabili mͦ non fiat p̃t̾ eius uo¬
luntatem quod etiam tit contͣ eiꝰ uolunta¬
tem. quia non fieret si non sineret. nͨ utiq
nolens sint s uolens. Non sineret bonus
fĩ male. nͥ omnipotens ⁊ de malo: poss. fa¬
uoluntatem. s attendendum.ẽ. diligent̾
quomodo in superiorib dicitur facit alt¬
quid contra dei uoluntatem. quod tamen
non fiat preter eam.⁊ qualit̾ intelligendũ
sit illud quantum ad se fecerin quodds̃
noluit. quantum uͦ ad omnipotentiam
der nullo mͦ id facere ualuerunt. Tidnͣr
enim ista suꝑiorib obuiare. uͥ dictum ẽ.
uoiuntati enis nichil resistere. Hic aperit
dicens diuersis mis suꝑta accipi uolunta¬

Expanded text:
enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit feenim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra ejus voluntatem fecerunt, de ipsis facta est voluntas ejus. Praeterea namque magna opera Domini sunt exquisita in omnemiro et ineffabili modo non fiat praeter voluntatem ejus, quod etiam contra ejus voluntatem fit, quod non fieret si non sineret, nec utique nolens sinit, sed volens: nec sineret bonum fieri male, nisi omnipotens et de malo posset favoluntatem. Sed attendendum est diligenter quomodo in superioribus dicitur fieri aliquid contra Dei voluntatem, quod tamen non fit praeter eam, et qualiter intelligendum sit illud. Quantum ad se, fecerunt quod Deus noluit; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt. Videntur enim ista superioribus obviare, ubi dictum est voluntati ejus nihil resistere. 2. Hic aperit, dicens diversis modis su
Abbreviated transcription (Latin):
tandum ẽ. ita fĩ tamquam uelit fi̾. ⁊ non
fiat. uel nout fi et fiat. Iuã enim uolun¬
tas ut ait agustinus in encheridion sp̃et
impletur aut de nob. aut a nob̾. De nob̃ imꝑlet᷑
ẜ tamen non implemus eam qñ peccanꝰ. Ano¬
bis impletur quando bonumtacimus. Ideo
enim tacimus. quia scimus placẽ dõlta et
de homine semꝑ deus imꝑlet suã uolun¬
tatem quia nicħ facit homo: de quo non op
ctur deus quod uuit. Non enun uult deus
ut peccet homo quilibet. Si autem pecrau̾nt
penicenti uuit parc̾e ut uiuat. In peccatisuͦ
ꝑseuerantem punire. uͭ iusticie potentiam
contumar non euadat. Sicut alios ab tt̾no
⁊ humana creatura peccass .i. non quod illa
s quod uoluit ip̃a feciss etiam ꝑ eandem
creature uoluntatem qua factum ẽ q̃ eteator
non uoluit. impleret ip̃e quod uoluit bene
utens ⁊ mar tamquam summe bonus adeo¬
rum cdampnationem. quos iuste p̃destina¬
uit ad penam ⁊ ad eorum salutem quos be¬
nigne predestinauit ad głam. Quant um

Expanded text:
tandum est ita fieri tanquam velit fieri et non fiat, vel nolit fieri et fiat. Illa enim voluntas, ut ait Augustinus, in Ench., semper impletur, aut de nobis aut a nobis. De nobis impletur; sed tamen non implemus eam quando peccamus. A nobis impletur, quando bonum facimus; ideo enim facimus, quia scimus placere Deo. Ita et de homine semper Deus implet suam voluntatem, quia nihil facit homo de quo Deus non operetur quod vult. Non enim vult Deus ut peccet homo quilibet. Si autem peccaverit, poenitenti vult parcere ut vivat, in peccatis vero perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat. Sicut alios ab aeternet humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem qua factum est quod Creator non voluit, implerot ipse quod voluit; bene utens etiam malis tanquam summe bonus ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas quippe dei semꝑ efficar ẽ ut fiat
omne quod uelit ⁊ nicħ fiat quod nolit
que de homine semꝑ implet᷑: quocumq se
uetat. Nicħ enim ut ait augustinꝰ in lib̃o
arbitrio constiturũ: suꝑat uoluntatem

Expanded text:
oluntas quippe Dei semper efficax est, ut fiat omne quod velit, et nihil fiat quod nolit; quae de homine semper impletur, quocumque se vertat. Nihil enim, ut ait Aug., in libero arbitrio constitu
Abbreviated transcription (Latin):
N illius quoq peccati penam eittus ẽ de pa¬
radiso in istum miseriarũ locum. sicut ĩ
genesi legitur. Nunc gͦ ne forte mittat ma¬
num suam. ⁊ sumat de ligno uite ⁊ comedat.
⁊ uiuat in et̾num. Emisit eum deus de
paracliso uoluptatis. his uerb̃ insinuari uidrͣ
quod numquam moreretur. si p̾ea de illo
Quomͦ intelligendum sit
illua. nt sumat de ligno uitẽ ⁊ comedat et

Expanded text:
n illius quoque peccati poenam ejectus est de paradiso in istum miseriarum locum, sicut in Genes., c. 3, legitur: Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum, emisit eum Deus de paradiso voluptatis Illis verbis insinuari videtur quod nunquam moreretur, si postea de illo Quomodo intelligendum sit illud: Ne sumat de ligno vitae, et comedat, et
Abbreviated transcription (Latin):
tan tuncta subiacent. s ñre miserie sanande c̃ue¬
mentiorem mͦum alium ñ fuisse. nͨ eẽ oportuisse.
Quid enim mentes nr̃as tantum erigit⁊ ab inmor¬
talitͣis desꝑatione lib̾at quam quod tanti nos
feci dens. ut di filnis inminabilit̾ bonus in se

Expanded text:
tati cuncta subjacent; sed nostrae miseriae sanandae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim mentes nostras tantum erigit et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se
Abbreviated transcription (Latin):
sum est quod deo auctore non fiunt mala
quidam ramen sophistice mcedentes ĩo deo
odibiles probare ionantur. et deo auctore ẽt. q
mala fiunt. hoc mͦ. Quod mala fiunt u̾m:
omne autem uerum quod ẽ. a ueritate est q̃
est deus. adeo gͥ ẽ. quod mala fiunt. Quod
autem omne uerum adeo sit: confirmant
qõnum ita dicentis. omne uerum a ueritate
uerum est ẽ autem ueritas deus. dm̃ gͥ habet
autorem: omne uerum est autem uerum qd̃
mala fiunt uel sunt deo gͥ auctore quod ma¬

Expanded text:
sum est quod Deo auctore non fiunt mala. Quidam tamen sophistice incedentes, et ideo Deo odibiles, probare conantur ex Deo auctore esse quod mala fiunt, hoc modo: Quod mala fiunt, verum est: omne autem verum quod est, a veritate est, quae Deus est; a Deo ergo est quod mala fiunt. Quod autem omne verum a Deo sit, confirmant q. 1, ita dicentis: Omne verum a veritate verum est: est autem veritas Deus; Deum ergo habet auctorem omne verum. Est autem verum quod mala fiunt vel sunt, Deo ergo auctore est
Abbreviated transcription (Latin):
quod etiam adam ambierit esse
atus. Non tamen credidit id fiꝰ posse. ⁊ ideo
faisum eẽ: quod diabolus ꝓmittebat. cog¬
nouit. Et licet diuinitatis equalitatem ꝯ¬
cupierit: nõ tamen adeo exarsit. nͥ tanta ẽ
affectus ambitione sicut mulier. que il
biendo suꝑbunt. Uitum autem aliqua
forte ambitionis subreptio mouit. s ñ ita
Quiis autem uidetur iõ dictum et̃ ꝗ adam
ulud uoluerit. quia mulier de eo sump¬
ta ulud uoluit. Sicut inquiunt pecem
dicitur ꝑ unum hominem intͣese ĩ mun¬
dum i. in humanam naturam cumitũ
mulier añ uirum peccau̾it. quia ꝑ mulie¬
rem intiauit de uiro factam uei potiꝰ iõ.
ꝑ hominem dicitur intrasse. quia etiam
peccante muliere si uir non peccass hu¬
manum genꝰ minime peccatis corrup¬
tum ꝑaret. Minus  peccauit uir qͣ mu¬
uer. obiectio contra quod dictum. ẽ urũ¬

Expanded text:
quod etiam Adam ambierit esse sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae ilbiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, iis autem videtur ideo dictum esse quod Adam illud voluerit, quia mulier de eo sumpta illud voluit: sicut si, inquiunt, peccatum dicitur per unum hominem intrasse in mundum, id est, humanam naturam, cum tamen mulier ante virum peccaverit, quia per mulierem intraverit de viro factam. Vel potius ideo per hominem dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam mulier. 8. Objectio contra id quod dictum est, v
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum cͣthitur s ignorantia infirmita¬
te. industria ⁊ grauiuis ẽ infirmitare pec¬
care quam ignorantia. grauiusq industa
quam infirmitate. Eua autem uidetur
et ignorantia peccasse. quia seducta fuit:
adam uͭ industria quia ñ fuit seductus
ut apłs ait. Ad quod dicimus. quia licet
eua in hoc: ꝑ ignorantiam deliquerit
sari a peccato ꝑ ignorantiam non potuit. Quod¬
tollitur. uͥ mandatum non ignoratur De tri¬

Expanded text:
peccatum geritur, scilicet ignorantia, infirmitate, industria. Et gravius infirmitate peccare quam ignorantia, graviusque industria quam infirmitate. Eva autem videtur ex ignorantia peccasse, quia seducta fuit. Adam vero ex industria, quia non fuit seductus, ut Apostolus ait. §. Ad quod dicimus quia, licet Eva in hoc per ignorantiam deliquerit,sari a peccato per ignorantiam non potuit. tollitur, ubi mandatum non ignoratur. Est
Abbreviated transcription (Latin):
geli illo fruentes:. iam beati sunt. quo ⁊ nos frui
desidamus. ⁊ qͣntum in hac uita iam frumur:
ł ꝑ speculum uel in enigiate. tanto nr̃am ꝑegͥ¬
nationem et tolerabilius sustinemus ⁊ ardẽtiꝰ
finire upimus.

Expanded text:
enim fruentes, etiam ipsi beati sunt, quo et nos frui desideramus: et quanto in hac vita fruimur vel per speculum vel in aenigmate , tanto nostram peregrinationem et tolerabilius sustinemus, et ardentius finire cupimus.
Abbreviated transcription (Latin):
trinitate aliter quam supra: acipiens uti et
frui sic ditit. Utiẽ assumeit aliquid in facł¬
tatem uoluntatis. Frui autem ẽ uti tum gau¬
dio non adhui spei .s iamrei. Ideo q omnisqͥ
fruitur utitur assumit enim in facultatem
uoluntatis aliquid. cum fine delectationis nõ
autem omnis qui utit᷑ et fruit᷑. si id quod in fa¬
iultatem uoluntatis assumit. non ꝓpt̾ ip̃m. s
ꝑꝑ aluid appetit Et attende. quia uidetur
aug̾tinꝰ dicere illos frui tantum: qͥ in re gau¬
dent. nõ iam. in spe. ⁊ ita inꝰ ac uita: nõ uidem
frui s tantum uti. uͥ gaudemꝰ inspe: cum supͣ
dictum sit. lrui. ẽẽ: amore inherere alicui rei:
ꝓpt̾ se qualitet ⁊̃ hic multi adh̾ent deo. Bec¬

Expanded text:
Trin. c. 11, aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis cum fine delectationis. Non autem omnis qui utitur, et fruitur, si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter ipsum sed propter aliud appetit. Et attende quia videtur Aug. dicere illos frui tantum qui in re gaudent, non jam in spe: et ita in hac vita non videmur frui, sed tantum uti, ubi gaudemus in spe; cum supra dictum sit, frui esse amore inhaerere alicui rei propter se: qualiter etiam hic multi adhaerent Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
ex actib eorum ꝓuenit & opus di quia eo
auctore .i. uolente fuit. Uñ augustimis. nemo
ponet animam. Ecce hs̃ opꝰ auctoritatis ⁊ ut
gen̾alit̾ concludam quotiens in carne xͦ aliꝙͥ.
patitur: opꝰ auctoris ẽ quia enim uoluntate¬
sua. ñ alio cogente. patitur. ip̃e auctor ẽ oꝑiꝰ.¬
um autem passio xͥ opus dei sit: et ideo
bonum eamq oꝑati sint iudas ⁊ iudei.
quentur an contedendum sit eos oꝑatos iͥ cẽ
bonum. hu distinguendum ẽ pͥ enim ctici
q̃ oꝑati sunt bonum. quia ex actib eorum bo¬

Expanded text:
ex actibus eorum provenit, et opus Dei, quia eo auctore, id est, volente fuit. Unde August.: Nemo ponet animam: ecce habes opus auctoris. Et ut generaliter concludam, quoties in carne Christus aliquid patitur, opus auctoris est; quia enim sua voluntate, non alio cogente perpatitur, ipse auctor eCum autem passio Christi opus Dei sit, et ideo bonum, eamque operati sint Judas et Judaei, quaeritur an concedendum sit eos operatos ibi esse bonum. Hic distinguendum est. Potest enim dici quod operati sunt bonum, quia ex actibus eorum bo
Abbreviated transcription (Latin):
deus caritas. ꝑ quam nos tota inha¬
biet tͥnitas. Qͥ circa rectissime sp̃s
sc̃s: cum sit deus: uocat᷑ etiam donũ
ari. Quod donum dri pͥe quid nͥ cati¬
tas intelligendum .ẽ. que ꝑducit ad
deum et sine qua: quodlibet aliud
dei donum non ꝑducit ad deum. Et¬
ce hic apitur. quod supͣ dictum erat .s.
quod caritas sit sp̃s sanctus⁊ donum
excellentius. ⁊ quomͦ ħ donum i. sp̃s sĩs¬

Expanded text:
dei caritas, per quam nos tota inhadei caritas, per quam nos tota inhabitat trinitas. quocirca rectissime spiritus sanctus, cum sit deus, uocatur etiam dei num. quod donum proprie quid nisi caritas intellegenda est, quae perduciDeum, et sine qua quodlibet aliud Dei donum non perducit ad Deum. Ecce hic aperitur quod supra dictum erat, scilicet quod charitas sit Spiritus sanctus, et donum excellentius; et quomodo hoc donum, id est S
Abbreviated transcription (Latin):
unc enim mitti uel dari
dr̃: cum ita in nob. ẽ. ut faciat nos di¬
lig̾e deum et ꝓximum. ꝑ quod mane¬
mus in deo. et deus in nobis. Uñ. augꝰ
Hun missionis modum insinuans: in xu.
ex deo: cum datꝰ fu̾it homini: accend
eum ad diligendũ dm̃ ⁊ ꝓximum ⁊ ip̃e
diło. ẽ. Non enim ht̃ homo un diligat
deum: nͥ ex deo. Ecce quomͦ dat᷑ ł mitti¬
commendat. explanans aꝑtius qͦmͦ
det᷑ in eodem libro. dilectio inquit
dei dono: excellentius. solum .ẽ. quod
diuidit int̾ filios regni ⁊ filios ꝑditio¬
dei et ꝓximi faciat amatorem. a siniᷤ¬
tra non tͣnsfertur ad dext̾am. nec sp̃s
sanctus: ꝓͥe dicit᷑ donum: nͥ ꝓpt̾ diło
nem. quam qui non hu̾it: et si loqͣt᷑
⁊ omnem scientiam ⁊ omnem fidem.
tum gͦ bonum.ẽ. sine qͦ: ad et̾nam ui-¬
tam neminem tanta dona ꝑducunt:
Ip̃a uͦ dilectio ł caritas: nam unius rei
nomen ẽ utrumq ꝑduct ⁊ ad reg-¬
sc̃s. c̃: ꝑ quam diffundr in cordib nr̃iᷤ

Expanded text:
unc enim mitti vel dari dicitur, cum ita in nobis est, ut faciat nos diligere Deum et proximum, quod manemus in Deo, et Deus in nobis. Unde Aug., hunc missionis modum insinuans, in lib.ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum ad diligendum Deum et proximum, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde diligat Deum, nisi ex Deo. Ecce quomodo datur vel mitticommendat Aug., explanans apertius quomodo detur, in eodDei dono excedividit inter filios regni et filios perditioDei et proximi faciat amatorem, a sinistra non transfertur ad dexteram. Neque Spiritus sanctus proprie dicitur donum, nisi pronem; quam qui non habuerit, etsi loquatur et omnem scientiam, et omnem fidem, tum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem tanta bona perducunt! Ipsa vero dilectio vel charitas nam unius rei nomen est et utrumque perducit ad regst, per quem diffunditur in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ se in aliquo: ut eum faciat dei ama
dr̃ siue mitti alicui⁊ tunc ille dr̃ ꝓͥe:
hr̃e sp̃m sanctum. Utrum c̃cedendum

Expanded text:
se in aliquo, ut eum faciat Dei et pdicitur sive mitti alicui; et tunc ille dicitur Spiritum sanctum. 7. Utrum concedendum
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ eis qui passi sunt: uerum etiam aliis fi¬
delib ip̃orum passiones. Uerum tam̃: nr̃a
potuit. qui deus ẽ. ⁊ homo. Illius gͦ passiõem
credentium pie mentes uoluerunt ⁊ opta¬
uerunt fieri: sicut futurum credebant. Paᷤᷤ¬
siones uͦ sanctorum possumus uelle ⁊ nolle
⁊ utrumq bona uoluntate si rectoᷤᷤ nob̃ pro¬
ponamus fines. Cui enim placuit pauli pa̾¬
sio: eo fine: quia p̃mium cius ꝑ ħ auctum
⁊ ꝑatum cernebat. bonam uidet᷑ hũisse uo¬
luntatem. q̃ uoluntati eius congrurbat. qͣ

Expanded text:
dem non modo eis qui passi sunt, verum etiam aliis fidelibus ipsorum passiones, verumtamen nostra tuit qui Deus est et homo. Illius ergo passionem credentium piae mentes voluerunt et optaverunt fieri sicut futurum credebant; passionem vero sanctorum possumus velle et nolle, et utrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praemium ejus per hoc auctum et paratum cernebat, bonam videtur habuisse voluntatem, quae voluntati ejus cong
Abbreviated transcription (Latin):
omnes in isto aere caliginoso sint.
t̃ qui animas illuc cruciandas deducunt ⁊ q̃
illic aliqui semꝑ sint: att̾natis forte uitib
non ꝓcui ẽ. a uero. qui illi c ammasdetuĩt
atq cruciant. Ꝙ ã anime malorum illuc
descendant: atq ibi puniant᷑. ex eo constat
tenebant᷑. educ̾et. Si enim iusti
uluc descendebant. multo mag̃ iniusti ⁊
sicut tͣdit auctoritas cum iustõs edux̃ ini¬
quos ibi reliquit. Momordit enim: infer¬
num non absorbuit.
tant uiciferum in inferno religatum.

Expanded text:
omnes in isto aere caliginoso sint, est, qui animas illuc cruciandas deducunt: et quod illic aliqui semper sint, alternatis forte vicibus, non procul est a vero, qui illic animas detinent atque cruciant. Quod autem animae malorum illuc descendant, atque illic puniantur, ex eo constat,tenebantur educeret Si enim justi illuc descendebant, multo magis injusti; et sicut tradidit auctoritas, cum justos eduxit, iniquos ibi reliquit. Momordit enim infernum, non absorbuit. 6. tant Luciferum esse in inferno relegatum
Abbreviated transcription (Latin):
ad d. f.i. ad xanos Omnib enim pari dilecti¬
one uita et̾na optanda ẽ. ⁊ si ñ omnib ead
possunt exibi dilectionis officia que trib
marime sunt eribenda quia st̃ inuicem m̃bͣ
parit̾ diligendos eẽ caritatis affedu s. ioꝑis
exibitione differentiam. & his repugnare uident᷑
ub obuiat illud p̃ceptum legis de dili¬
petur de parentib ñ maiori dilectione forent
diligñdi S ħ illi referendum dicunt. ad ext̾io¬
rem cribitionem in qua p̃ponendi sunt parẽtes.
Uñ honora dix ñ dilige Obuiat etiam illud qd̃
canticorum. Ordinauit in me caritatem ait.
Multorum cͥriras mordinata ẽ. quod in pͥmo:
ponunt i̾tium ł quartum. Primo deus diligẽdꝰ¬
c̃. secundo parentes. Iñ filii pꝰ domestici qui si
boni sunt mał filii ᷤ ĩponendi sunt Scdm ħ
in euangłio ad cuiusq dilectionem ꝓͥum ponit
ficit enim quod diligimus ⁊ ñ odio hñis. Ecce

Expanded text:
ad christianos. Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est, etsi non omnibus eadem possunt exhiberi dilectionis officia; quae fratribus maxime sunt exhibenda, quia sunt sibi invicem membra, pariter diligendos esse charitatis affectu, sed in operis exhibitione differentiam. 3. Quae his repugnare videntur. Quibus obviat illud praeceptum legis de diliperetur de parentibus, nisi majori dilectione forent diligendi? Sed hoc illi referendum dicunt ad exteriorem exhibitionem, in qua praeponendi sunt parentes. Unde, honora, dixit, non dilige. Obviat etiam illud quodCanticorum: Ordinavit in me charitatem, ait: Multorum charitas inordinata est; quod in primo est, ponunt tertium vel quartum, Primo Deus diligendest; secundo, parentes; inde filii, post domestici, qui etiam, si boni sunt, malis filiis praeponendi sunt. Secundum hoc in Evangelio ad cujuscunque dilectionem, proprium ponit.ficit enim quod diligimus, et non odio habemus. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
nos ip̃os. t̾cio parentes. iñ filios ⁊ frẽs pꝰ domesti¬
cos demum inimicos diligamus. S inquiunt
illi qui de ordine dilectionis supradicunt ur
ee̾ referenda ad oꝑum exibitionem: q̃ diffent
ꝓrimis exhibenda sunt. pͥmo parentib in filiiᷤᷤ
pꝰ domestitis denium inimicis. dm̃ pͥmo tam
affectu quam obsequii exibitione. añ omĩa
diligndum.

Expanded text:
nosipsos, tertio parentes, inde filios et fratres, post domesticos, demum inimicos diligamus. Sed inquiunt illi, quae de ordine dilectionis supra dicuntur, esse referenda ad operum exhibitionem, quae differenter proximis exhibenda sunt. Primo parentibus, inde filiis, post domesticis, demum inimicis. Deum vero tam affectu quam obsequii exhibitione ante omnia diligendum.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ⁊ suꝑ ħ sepe mouetur questio
quani ꝑplexam faciunt sc̃orum u̾ba ua¬
rie plata. Quidam enim tradẽ uidentur ꝗ pari
affectu omnes diligendi surit. s in ełfectu .i. ĩ ex¬
hibitione obsequũ distinctio obseruanda sit.

Expanded text:
 saepe movetur quaestio, quam perplexam faciunt sanctorum verba varie prolata. Quidam enim tradere videntur quod pari affectu omnes diligendi sint; sed in effectu, id est, in exhibitione obsequii, distin
Abbreviated transcription (Latin):
rem alienam iniuste abstuuit. quam red-
d̾e p: de illo peccõ penit̾e. ac ueniam con-¬
sequi nͥ restituat ablatum. Quam diu
enim res pp̃. quam peccm̃ ẽ non redditur
si recddi p̾: ñ agitur penitentia. s fingit᷑.¬

Expanded text:
rem alienam injuste abstulerit quam reddere rem alienam injuste abstulerit quam reddere potest, de illo peccato poenitere ac veniam consequi, nisi restituat ablatum. Quamdiu enim res propter quam peccatum est, non redditur si reddi potest, non agitur poenitentia, sed fingit
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃missis. ꝑspicua fit
noticia u̾e penitentie ⁊ satiffactionis.
Iua enim u̾a ẽ penitentia que peccã abolet
quod illa sola facit que scelus corrigit. Illa uͦ¬
⁊ commitendi tum desicłio satisfaciendi
affert. Iudas enim penituisse legitur. sñ as¬
secutione uenie: quia tali penitentia ñ cor¬
se penitentiam. ꝑ quam scelus corrig̾e ñ po
ualeat ꝗ peccauit: pͭ ei dimitti. Sin autẽ
ꝑmanent oꝑa: frustra uoce assumitur pe¬
nitentia. Hoc ẽ. quod de eo dicitur. ⁊ oratio
eius fiat in peccatum: ut ñ solum emĩdare
nequiu̾it. ꝓdicionis nefas. s ꝓͥi omicidii sce¬
lus addid̾it. Caue qualit̾ intelligas illud
ut emendare non ualeat ꝙ peccauit ⁊c̾. Nõ
enim emendatio ħ intelligenda ÷ rei dempte
reconpenatio: s delicti exꝓbratio ⁊ abomina¬
tio cum satisfactionis desidio. Demit
inuste quis alicui quod restituere ñ ua¬
nitu̾it pecc̃i cum amore condigne satisfacti¬
onis ueniam ht̃. nͨ iõ quisquam putet. qͥ

Expanded text:
x praemissis perspicua fit notitia verae poenitentiae vel satisfactionis. Illa enim vera est poenitentia, quae peccatum abolet; quod illa sola facit, quae scelus corrigit, quet committendi cum desiderio satisfaciendi affert. Judas enim poenituisse legitur, sine assecutione veniae, quia tali poenitentia non corse poenitentiam, per quam scelus corrigere non pvaleat quod peccavit, potest ei dimitti. Sin autem permanent opera, frustra voce assumitur poenitentia. Hoc est quod de eo dicitur: Et oratio ejus fiat in peccatum : ut non solum emendare nequiverit proditionis nefas, sed lus addiderit. Cave qualiter intelligas illud: Ut emendare valeat quod peccavit, etc. Non enim emendatio hic intelligenda est, rei demptae recompensatio, sed delicti exprobratio et abominatio, cum satisfactionis desiderio. Demit enim injuste quis alicui quod restituere non vanituerit peccati, cum amore condignae satisfactionis, veniam habet. Nec ideo quisquam putet, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Cum gͦ ñ sit auctor nͥ bonorum. m̾ito
sola bona. meo eẽ. dicuntur. sicut ex ip̃o
uel ꝑ ipsum. cum gͥ in eius cognitione
uel p̃sentia sint omnia .s. bona et mala:
in eo tamen non dicuntur esse: nͥ bona

Expanded text:
Cum ergo non sit auctor nisi bonorum, merito sola bona in eo esse dicuntur, sicut ex ipso, et per ipsum. Cum ergo in ejus cognitione vel praescientia sint omnia, scilicet bona et mala, in eo tamen non dicuntur esse, nisi bona
Abbreviated transcription (Latin):
cep̃tamen esse dominus temꝑis. qr ñ
semꝑ fuit tempus ⁊ ip̃ius homi¬
nis. ex temꝑe cep̃ ẽẽ dominus. de hoc-
augꝰ. in eodem.li continue ita dicit.
Quisquis extit̾it qui et̾num de um
solum dicat: temꝑa uͦ ñ. ẽẽ. eterna.
ꝓp uaritatem ⁊ mutabilitatem s. tñ
tempora: ñ intempore ẽẽ cepisse. qͥa
ut dominus. eẽt quia ip̃orum tm̃ꝑũ¬

Expanded text:
tamen esse Dominus temporis, quia non semper fuit tempus; et ipsius hominis ex tempore coepit esse Dominus. De hoc Aug., in eodem lib., continue ita ait: Quisquis exstiterit qui aeternum Deum solum dicat, tempora vero non esse aeterna propter uarietatem et mutabilitatem, sed tamen tempora non in tempore esse coepisse — non ut dominus esset, quia ipsorum t
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in nominib ut unitas eẽntie ostendatut
ꝑ nomina tͥa que supposuit tres eẽ ꝑsonas
declarauit. Ip̃e etiam ait. Ego ⁊ pat̾ unum
sumus. Unum dix̃. ut ait ambrosiꝰ in eod̃.
ne fiat discretio potestatis. nature. ⁊ addi
ꝑfectus pater filium ꝑfc̃m genuisse creda-¬
in inicio euangelii sur: ait. In pͥncipio e¬
uerbum. Ubi aꝑte ostendit: filium semꝑ
⁊ et̾nalit̾ fuisse ap̃ prẽm: ut alium ap̃ de

Expanded text:
non in nominibus, ut unitas essentiae ostendatur. Per nomina tria quae supposuit, tres esse personas declaravit. Ipse etiam ait: Ego et Pater unum sumus; unum dixit, ut ait Ambr. in eodem, ne fiat discretio potestatis naturae; et addidlicet ut perfectus Pater Filium perfectum genuisse credain initio Evangelii sui ait: In principio eVerbum . Ubi aperte ostendit Filium semper et aeternaliter fuisse apud Patrem, ut alium apud
Abbreviated transcription (Latin):
cit: ꝑꝑ̃ ptem: ꝑ ip̃m dicit: ꝓpt̾ filium in ip̃o:
ꝑꝑ sp̃m sanctum. Per ħ uͦ quod non ait ex
ip̃is ꝑ ip̃os ⁊ in ip̃is. nec ait ip̃is gła: s ip̃i. in¬
sinuauit hanc tͥnitatem: unum deum ẽẽ.
S quia singule pene sillabe noui testam̃ti:
hanc in effabilis unitatis. atq tͥnitatis u̾ita¬
tem concordit̾ insinuant: inductioni testi¬
moniorum suꝑ hacre: suꝑsedeamus ⁊ rõni¬
b congruisq similitudinib ita ẽẽ. ꝓut ĩ fir¬
mitas nr̃a ualet ostendamus.

Expanded text:
trem; per ipsum dicit propter Filium; in ipso ter Spiritum sanctum. Per hoc vero quod non ait: Ex ipsis, per ipsos, et in ipsis; nec ait: Ipsis gloria, sed ipsi, insinuavit hanc Trinitatem unum Deum esse. Sed quia singulae pene Scripturae Novi Testamenti hanc ineffabilis Trinitatis atque unitatis veritatem concorditer insinuant, inductioni testimoniorum super hac re supersedeamus, et rationibus congruisque similitudinibus ita esse, prout infirmitas n
Abbreviated transcription (Latin):
monia uet̾is testamenti: de fide tͥnita
sumatur: calculus. quo tangant᷑ ora fide¬
lium. dominus itaq xͦ unitatem diuine
cẽntie. ac ꝑsonarum tͥnitatem aꝑte insi¬
nuat dicens apłis. Ite baptizate omneᷤ gẽ-

Expanded text:
monia veteris Testamenti, de fide sanctaesumatur calculus quo tangantur ora fidelium. Dominus itaque Christus unitatem divinae essentiae ac personarum trinitatem aperte insinuat, dicens apostolis: Ite, bapt
Abbreviated transcription (Latin):
na scientia. ⁊ tñ c̃cedit᷑ possescire q nescit:
n posse ñ scire qͦd scit. quia poss aliquid
et̃ sub̃tm eius. scientie: quod non est¬
et etiam poss noon ec̃ subiectum aliq
quod est sine ꝑmutatione ip̃ius scientie.

Expanded text:
na scientia; et tamen conceditur posse scire quod non scit, na scientia; et tamen conceditur posse scire quod non scit, et posse non scire quod scit; quia posset aliquid esse subjectum ejus scientiae, quod non est, et posset non esse subjectum aliquid quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. pat̾ genuit uerbum sͥ equale ꝑ
omnia. non enim se ipsum integre ꝑ¬
fecteq dixiss si aliquid minꝰ aut̃ am¬
plius eẽt in uerbo euis: quam in se ip¬
So. hoc ẽ gͦ omnino uerbum quod pat̾
non tamen pater est. quia iste filus:
ille pater. Sciunt gͦ inuicem: pater et
filius. s ille gignendo: ille nascendo.
Et omnia que sunt meorum scientia me
orum sapientia. meorum eẽntia. unus¬
quisq eorum simul uidet. non parti
culatim. aut singulatim. uelud alter¬
nante conspectu. hui illue. ⁊ inde huc ⁊
rursus: inde uel iñ in aliud atq alid.
ut alitͣ uidere non possit. nͥ ñ uidenᷤ
de patre scientiã. Ex hac auccoritate
clare ostenditur scientiam dei: omni¬
no inuariabilem eẽ. sic̃ ip̃a eẽntia di
omnino inuariabilis est: et quod pat̾
et filiꝰ. cum sp̃u sancto: simł omnia sci¬
unt ⁊ uident. Sicut gͦ non pͭ augeri
uel minui diuina eẽntia: ita nec diui¬

Expanded text:
dicens Pater genuit Verbum sibi coaequale per dicens Pater genuit Verbum sibi coaequale per omnia. Non enim seipsum integre perfecteque dixisset, si aliud minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in seipso. Hoc est ergo omnino Verbum quod Pater, non tamen est Pater, quia iste Filius, ille Pater. Sciunt ergo invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt, non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns de Patre scientia. Ex hac auctoritate clare ostenditur scientiam Dei omnino invariabilem esse, sicut ipsa essentia Dei omnino invariabilis est; et quod Pater et Filius cum Spiritu sancto simul omnia sciunt et vident. Sicut ergo non potest augeri vel minui divina essentia, ita nec divi
Abbreviated transcription (Latin):
scit ÷ enim aliquis: qui non ẽ. lecturuᷤ
hodic et tamen pͭ esse ut legat hodie.
Potest enim hodie leg̾e. nicħ autem pͥ
fieri: quod non possit adeo sciri. pot̾
g deus scire hunc lecturum hodie
p̾ gͥ aliquid scire quod non sit. gͦ pͥ
q uidetur posse minui. ẽ enim aliqͥs
hodie lecturus. quem ds̃ lecturum scit.
At potest ẽẽ ut non legat. gͦ non potest
deus ͤ scire. hunc lecturum. pͭ gͥ nõ scire
aliquid: quod scit. gͦ pͭ miͥniui eiꝰ scĩa.
uel mutari: Ad quod dicimus quia
dei scientia: omnino immutabił est
nec augeri p᷑ uel minui. Nam ut ait au
dei: est ip̃a sapientia. ⁊ sapientia ẽ ip̃ a
cẽntia. siue substantia dĩ. quia in illiꝰ
nature simplicicitate mirabili: non ẽ.¬
aliud sapere aliud ẽẽ. sed quod ẽ. saꝑe
hoc ẽ ⁊ eẽ. Iõ q nouit omnia u̾bum
que nouitꝰ pater. s. ei nosse de patre est
sicut cẽ. nosse enim et ẽẽ. ibi unum ẽ
et ideo: patri sicut c̾ẽ non est a filio.
ita nec posse ꝓuide tamquam se ipsum

Expanded text:
scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat hodie: potest enim hodie legere. Nihil autem potest fieri, quod non possit a Deo sciri. Potest ergo Deus scire hunc lecturum hodie; potest ergo aliquid scire quod non scit, ergo que videtur posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non legat; ergo potest Deus non scire hunc lecturum; potest ergo non scire aliquid quod scit; ergo potest minui ejus scientia vel mutari. Ad quod dicimus quia Dei scientia omnino immutabilis est, nec augeri potest vel minui. Nam, ut ait AuDei est ipsa Sapientia, et Sapientia est ipsa essentia sive substantia Dei, quia in illius naturae simpliciud sapere, et aliud esse, sed quod est sapere, hoc est et esse. Ideoque novit omnia Verbum, quae novit Pater; sed ei nosse de Patre est, sicut esse; nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
otest etiam diti: quod qͥ fruitur: etiam ĩ hac
uita: non tantum habet gaudium spei s
ctiam rei. quia iam delectat᷑ in eo: quod diligit.
⁊ ita: iam rem aliquatenꝰ tenet. Constat gͦ quia
frueris: quo effiu̾s beatꝰ. ⁊ in quo spem ponis: ut

Expanded text:
otest etiam dici quod qui fruitur etiam in hac vita, non tantum habet gaudium spei, sed etiam rei, quia jam delectatur in eo quod diligit, et ita jam rem aliquatenus tenet. Constat igitur frueris, quo efficeris beatus, et in quo spem ponis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
monis. qͦ nomine uocant᷑ diuitie. secund sy¬
ram linguam. ħ autem ñ iõ ÷ quod diabolꝰ
in potestate ħat dare uel auferre diuicias
cui uelit. s quia eis utitur ad hominum
temptationem ac decepcionem
an omnes
dinones sint in ħ aere caliguoso an aliqͥ¬

Expanded text:
monis, quo nomine vocantur divitiae secundum Syram linguam. Hoc autem non ideo est quod diabolus in potestate habeat dare vel auferre divitias cui velit, sed quia eis utitur ad hominum tentationem et deceptionem. 5. An omnes daemones sint in hoc aere caliginoso, an aliq
Abbreviated transcription (Latin):
eruntamen ħ distinctio licet reꝓbabił
penitus non uideatur. quia de medio
montium .i. auctoritatib sanctorum ñ ma¬
nat congruentuis in ip̃o homine inago &
similituto dei querenda ⁊ consideranda ⁊¬
actus ẽ gͦ homo ad imaginem d̃i & simili

Expanded text:
erumtamen haec distinctio, licet reprobabilis penitus non videatur, quia de medio montium, id est, auctoritatibus sanctorum non manat, congruentius in ipso homine imago et similitudo Dei quaerenda est et consideranda. Factus est ergo homo ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
bilib anteceuit. s ad iaginem ꝓp. memoriã
intelligentiam ⁊ dilectionẽ Ad similitudĩem
secundum innocentiam & iusticiam que in
mente tationali naturalit̾ sunt.⁊ inago ꝯ¬
sidatur. in cognitione ueritatis similitudo
in amore uirtutis uel imago. in liis omnib
similitudo. iñ eẽntia. quia immortał ⁊ indiui¬
anume. Anima facta ẽ. simił deo. quia inmor¬
talem. indi ssolubilem fecit eam deus.Ima¬
go gͦ ꝑtinet ad formam. similitudo ad na
in eo est. sicut imago dicitur & tabula. et
pictura s ꝓpt̾ picturam que in ea ẽ. simul ⁊
tabula imago appeliatur. Ita ꝓꝑ imnaginem
tͥnitatis etiam illud in quo ẽ. ħ imago no¬
imago & ad imaginem filius uͦ unago

Expanded text:
moriam, intelligentiam et dilectionem: ad similitudinem, secundum innocentiam et justitiam, quae in mente rationali naturaliter sunt. Vel imago consideratur in cognitione veritatis, similitudo in amore virtutis; vel imago in aliis omnibus, similitudo in einus: « Anima facta est similis Deo, quia immortalem et indissolubilem fecit eam Deus. Imago pertinet ad formam, similitudo ad natin eo est. Sicut imago dicitur tabula et pictura, sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula imago appellatur. Ita propter imaginem Trinitatis, etiam illud, in quo est haec imagoimago, et ad imaginem; filius imago
Abbreviated transcription (Latin):
.s. a necessitate. a peccõ a miseria: a necessitate
et ante peccatum et pꝰ eque lib̾um ẽ arbitum.
Sicut᷑ tunc cogi non poterat ita nec mͦ. lõq uo¬
luntas merito apud deum uidicatur. q̃ semꝑ
a necessitate libera est ⁊ numquam cogi pot̃
Ubi necessitas ibi non ẽ libeitas. uͥ non ẽ. liber¬
tas nec uoluntas⁊ iõ nec meritum. hȩc libertas
in omnib ẽ tam in mał quam in bonis. ess
alia libertas a pectato .s. de qua dicit apłs Ubi¬
Si filius uos lib̾auerit uere liberi eritis ħ libertas.
a seruitute peccati liberat.⁊ seruos iusticie facit
sicut econuerso siruitus peccati. liberos facit uis¬
ticie. Unpe apłs. lib̾ati a peccato serui facti estiˢ

Expanded text:
 a necessitate, a peccato, a miseria. A necessitate, et ante peccatum et post aeque liberum est arbitrium. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita nec modo. Ideoque voluntas merito apud Deum judicatur, quae semper a necessitate libera est, et nunquam cogi potest. Ubi necessitas, ibi non est libertas; ubi non est libertas, nec voluntas, et ideo nec meritum. Haec libertas in omnibus est, tam in malis quam in bonis. Est et alia libertas, a peccato, scilicet, de qua dicit ApostoluSi Filius vos liberaverit, vere liberi eritis . Haec libertas a servitute peccati liberat, et servos justitiae facit; sicut e converso servitus peccati liberos facit justitiae. Unde Apostolus: Liberati a peccato facti estis
Abbreviated transcription (Latin):
monachis hr̃e seu matrimonium
contrahe penitus interdicimus ꝯrista
quoq matrimonia ab huuism̾i ꝑsõĩs
se incturum ꝓmittunt. quia nullus
debet ad minist̾ium altaris accede nͥ
ciuus castitas añ susceptum ministi¬
Dicnimus ut hii quim ordie subdia¬
conatꝰ ⁊ supͣ urorom dux̾int aut con¬
cubinas hñerint officio atq eccłiastico
bñficio careant. Cum enim ip̃i templũ
uasa domini sacrarium sp̃e debeant eĩ.
⁊ p̃sbis. qui cum essent laici ł lectores li¬
cite uxores duce potũnt. S cum ad pre¬
dictos ꝑutn̾unt gradus cep̃ cisñ lice nid¬

Expanded text:
 habere, seu matrimonium contrahere penitus interdicimus; contracta quoque matrimonia ab hujusmodi personiste victurum promiserit, quia nullus debet ad ministerium altaris accedere, nisi cujus castitas ante susceptum ministeriDecernimus ut hi qui in ordine diaconatus vel supra uxores duxerint aut concubinas habuerint officio et ecclesiastico beneficio careant. Cum enim ipsi templum Dei, vasa Domini, sacrarium Spiritus ; qui cum essent laici vel lectores, licite uxores ducere potuerunt; sed cum ad praedictos pervenerunt gradus, coepit eis non lice
Abbreviated transcription (Latin):
lii enim dicunt in ip̃a u̾bi utarnatione homĩem¬
quenidam ex anima rõnali ⁊ humana carue consti-¬
tutum. ex quib duob omnis uerus homo constitui
lum assumptum a uerbo ⁊ unitum u̾bo ⁊ tamen
tẽ u̾bum⁊ cadem ratione tradunt dictum eẽ dm̃
factum hominem ł ẽẽ hominem quia deus factꝰ est.

Expanded text:
lii enim dicunt in ipsa Verbi Incarnatione homiquemdam ex anima rationali et humana carne constitutum; ex quibus omnis verus homo constituitur, llum assumptum a Verbo et unitum Verbo, et tamen esse Vere bum: et ea ratione tradunt dictum esse Deum factum hominem, vel esse hominem, quia Deus factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
anima: quamuis non fiat in toto corꝑe
ula tamen tota sentit. quiꝰ totam non
latet.S tamen nec in ip̃a anima uera
simplicitas c̃. cum enim aliud sit artifi¬
ciosum. ẽẽ. auud mertem. Auud acu¬
tum. auud memorem. alud cupiditas.
auud timor auud leticia. aliud tsticia.
Possinꝰꝙ ħ ⁊ alia huiusm̾i innum̃abilia
in anime natura inueniri: ⁊ alia sine a
liis: alia magis aua minus: manifestũ
O mnis autem creatura mutabił ẽ. Nul¬
la gͥ creatura uͭe simplex ẽ deus uͦ ⁊ simł¬
tiplicit᷑ dicatur: u̾e tamen sumine ⁊ sim¬
plex ÷. dr̃ enim magnus bonus sapiers
beatus uerus. ⁊ quicquid auud non indig¬
ne diciudetur. s eadem magnitudo eł ÷
que sapientia. Non enim mole magnꝰ ẽ.
s u̾ͥtute ⁊ eadem bonitas: que sapientia
⁊ magnitudo ⁊ u̾itas. ⁊ non ẽ ibi aliud ip¬
sum beatum. ẽẽ ⁊ aliud magnum aut sa¬
pientem aut uerum aut bonum ẽẽ. au
omnino. ec̃.

Expanded text:
anima, quamvis non fiat in toto corpore, anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia latet. Sed tamen nec in ipsa tota anima vera simplicitas est. Cum enim aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possitque haec et alia hujusmodi innumerabilia inliis, et alia magis et alia minus; manifestum omnis vero creatura mutabilis est. Nulla igitur creatura vere simplex est. Deus vero, etsi multipliciter dicatur, vere tamen et summe simplex est. Dicitur enim magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus est, sed virtute; et eadem bonitas, quae sapientia, et magnitudo, et veritas et non est ibi aliud ipsum beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, verum, aut bonum esse, aut omnino esse.
Abbreviated transcription (Latin):
rumlibet formarum: ulla ẽ diuersitas.
seu uariatio uel multitudo. Ut autem
scias. quomͦ simplex sit illa suba. ut te do¬
corporau. pꝰca de sp̃uali creatura Corpo¬
ralis itaq creatura. partib constat. ita:
color auud figura. Pot est eium ⁊ mi nu¬
ta magnitudine manere idem color. et e¬
addem tigura. ⁊ colore mutato man̾e eadẽ figa
⁊ eadem magnitudo. ⁊ ꝑ ħ multiplex ẽẽ con¬
uncitur. natura corporis. simplex autem
nullo mͦ. hic de sp̃uali creatura ostend
quomodo sit multipler ⁊ ñ simpler.
reatura quoq sp̃ualis. ut ẽ. anima: in
Icomꝑatione qͣ corꝑis ẽ. simplex. sine
comparatione uͦ corporis multiplex ẽ. nõ
simplex. Que ideo simplex dicitur respec¬
tu corporis. quia mole non diffunditur.
per spacium loci. sed in uno quoq corꝑe.
⁊ in toto tota ẽ. ⁊ in qualibet eius parte
tota ẽ. Et ideo: cum sit aliquid in quauiꝰ
exigua particula corporis. quod sentiat

Expanded text:
rumlibet formarum ulla est diversitas rumlibet formarum ulla est diversitas sive variatio vel multitudo. Ut autem scias quomodo simplex sit illa substantia, te docorporali, postea de spirituali creatura. Corporalis utique creatura partibus constat, ita color atque aliud figura. Potest enim et inta magnitudine manere idem color et eadem figura; et colore mutato manere eadem figura et eadem magnitudo, ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis; simplex autem, nullo modo. 5. Hic de spirituali creatura ostendit quomodo sit multiplex, et non simplex. Creatura quoque spiritualis, ut est anima, in comparatione quidem corporis est simplex; sine comparatione vero corporis, est multiplex et non simplex, quae ideo simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunper spatium loci, sed in unoquoque corpore et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est. Et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis, quod sentiat
Abbreviated transcription (Latin):
dam mortem suam. quia si iuste uiuebat
⁊ peccat. moritur iusticie. si peccatͥx ⁊ iusti¬
ficatur: moritur pecco. ut alias eius muta¬
tiones taceam. de quib mͦ longum ẽ. dis¬
putare. Et creaturarum natura celesti¬
um mori pot uit. quia peccare potuit. Nã
et ange lipeccauerunt ⁊ demones facti st̃
quorum ẽ. diabolus pͥnceps. ⁊ qͥ ñ peccauer
peccare potuerunt. Et cuicumq racionali
ẽ. nature ꝓͥe. s dei gr̃e ⁊ ideo solus deus. ut
quam gr̃a: s natura sua. nec potuit nee pͣ.
auqua conuersione mutari. nec potuit
nec pot̾it. aliqua mutatione peccare. ꝓ¬
substantiam sine ulla sui commutõne:
mutabilia facientem :⁊ sine ullo suo te m
ꝑali motu temꝑalia c̃antem. intueri et
nosse. licet sit difficile: opoitet. Uere ergo
ac pͥe: inconmutabił ẽ sola diuinitatis es¬
sentia. qus sine sui mutatione cunctas
condidit naturas. ħ de simplicitate.
ademq sola ꝓͥe acuere simplex ẽ. uͥ nec
parcium nec accidentium seu qua-¬

Expanded text:
dam mortem suam: quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae; si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato: ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque e propriae, sed Dei gratiae. Et ideo solus Deus, ut squam gratia, sed natura sua nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari; nec potuit, nec poterit aliqua mutatione peccare. Psubstantimutabilia facientem, et sine ullo suo temali motu temporalia creantem, intueri et nosse, licet sit difficile, oportet. Vere ergo ac proprie incommutabilis est sola divinitatis essentia; quae sine sui mutatione cunctas condidit naturas. 4. Hic de simplicitate. Eademque sola proprie ac vere simplex est, ubi nec partium, nec accidentium, nec qua
Abbreviated transcription (Latin):
rei sit ł in q̃ re fiat. Cum q ñ sit iͥ alia sub̃a
quam xͥ corp̾. si ĩ aliq̃ sub̾a ẽ illa fractio. ĩ corꝑe¬
xͥ ẽẽ iudet᷑. s eꝯ̃ cum ip̃m corpꝰ incorruptibile
cipłorum. qͥ putabant xͥ carnem sic̃ aliam in
magorum p̃stigũs uͥ delusiõe qͣdã fallunt᷑ ocłi.
ut indeant. eẽ ꝗͥ ñ ÷. Ad ꝗ illi dñt. Nõ fallit nos
uisꝰ. nͥ fallit᷑. q̃ ee̾̃t si creder᷑ ita frangi uͭ uidr. N
illusio ⁊ ꝗ ad utilitatem fidi nͥ ad deceptõnem

Expanded text:
rei sit, vel in qua re fiat. Cumque non sit ibi alia substantia quam Christi, si in aliqua substantia est illa fractio, in cor e contra, cum ipsum corpus incorruptibile cipulorum, qui putabant carnem Christi sicut aliam in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad hoc illi dicunt: Non fallit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, non ad deceptionem.
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ semꝑ fuit. quod ⁊ illi concedunt orige¬
nis testimonio innitentes qui ai. Factus sine
dubio id quod prius non erat s. addicł secuncł
carnem. secundum deum uͦ erat prius⁊ ñ erat
quando ñ erat. Aliis quoꝙ plurib mͦis. iui sentñ¬
tentie p̃ opponi. quib suꝑsedemus ęx̾citationis stu¬
dium lectori relinquentes ⁊ ad alia ꝓpantes. h
explanat secundam¬
sententiam⁊

Expanded text:
quod non semper fuit. Quod et illi concedunt, Origenis testimonio innitentes, qui ait: Factus est sine dubio id quod prius non erat: sed addidit, secundum carnem. Secundum Deum vero erat prius, et non erat quando non erat. Aliis quoque pluribus modis illi sententiae potest opponi: quibus supersedemus, exercitationis studium lectori relinquentes, et ad alia properantes. 2. Hic explanat secundamsententiam
Abbreviated transcription (Latin):
tionis incerti erant. Uñ augustimis in
odem: dr̃e inquit de angeł. ꝙ in suo gen̾e
beati eẽ possent. dampnationis ł saluitis ĩ¬
ceiti: quib nec spes eẽt quod mutandi eẽtͣm
melius: nunia presumptio ẽ. Quomͦ enim
beati eẽ possint quib ÷ inc̾ta sua beatitudo:
non fuisse beatos. nͥ quis beatitutinem

Expanded text:
tionis incerti erant. Unde Aug. in tionis incerti erant. Unde Aug. in eodem: Dicere, inquit, de angelis quod in suo genere beati esse possent, damnationis vel salutis incerti, quibus nec spes esset quod mutandi essent in melius, nimia praesumptio est. Quomodo enim beati esse possunt quibus est incerta sua beatitudo? non fuisse beatos, nisi per beatitudinem