comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat: eundẽ ordinẽ seruans. Nec moueat
qđ matheus dic̃ tẽptantẽ fuisse illum.
a quo dñs interrogatus est: Lucas aut̃
hoc tacet. & in finẽ marcus ita conclu-
dit: quod ei dñs sapienter respondenti
dixerit. non longe es a regno dĩ. Fieri
enim potest ut quamuis temptans acces¬
serit. dĩi tam̃ responsione correctus sit:
aut certȩ ipsam temptationẽ ñ accipia.¬
mus malam. tanquam deciꝑe uolentis
inimicum: sed cautam potius. tanquã
experiri amplius uolentis ignotum.
N eq enim frustra seriptũ est qͥ facile
credit leuis corde: minorabitur.

Expanded text:
rat eundem ordinem seruans. nec moueat, quod Mattheus dicit temtantem fuisse illum, a quo dominus interrhoc tacet, et in fine Marcus ita concdit, quod ei dominus sapienter respondenti dixerit: non longe es a regno dei. fieri enim potest, ut, quamuis temtans accesserit, domini tamen responsione correctus sit. aut certe ipsam temtationem non accipiamus malam tamquam decipere uolentis inimicum, sed cautam potius tamquam experiri amplius uolentis ignotum. neque enim frustra scriptum est: qui facile credit leuis corde minorabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Per cathedrã: doccrinã legis ostendit. E rgo
& illud qđ dr̃ in psalmo. In cathedra
pestilentiae non sedit. Et cathedras
uendentiũ colũbas euertit: doctrinam
ũtit sermonem: ut confusio scribarũ &
pharisaeorũ. eorũ fi& disciplina. Infruc¬
tuosum namq ẽ. uerbunt in quo sic alt̃
confunditur. ut alter non erudiatur.
Nam & ds̃ non ꝓpter malos castigationẽ
suꝑ terrã transmittit: sed ꝓpter bonos.
Scit enim. qͥa malos flagella ñ corrigunt:
sed malos castigat. ut corrigat bonõs. Q uͥi
bonus nisi ammonitꝰ fuerit: ꝑ neglegen¬
tiam euanescit. Sic & xp̃c. Numquid non
potuit eorũ interrogationes contempnere:
Sed uoluit indignos indigne docere: ut¬
N dignos digne aedifficar&. Alligant aut̃¬
N onera grauia & inportabilia. &e̾ imponunt¬
N in humeros hominum digito autẽ suo.

Expanded text:
per cathedram doctrinam Legis ostendit. Ergo et illud quod dicitur in Psalmo: In cathedra pestilentiae non sedit . Et: Cathedras vendentium columbas evertit doctrinam ertit sermonem, ut confusio scribarum et Pharisaeorum illorum fieret disciplina. Infructuosum namque est verbum, in quo sic alter confunditur, ut alter non erudiatur. Nam et Deus non propter malos castigationem super terram transmittit, sed propter bonos: scit enim quia malos flagella non corrigunt. Sed malos castigat, ut corrigat bonos, quia bonus nisi admonitus fuerit, per negligentiam evanescit. Sic et Christus nunquid non potuit eorum interrogationes contemnere? Sed voluit indignos indigne docere, ut dignos digne aedificaret. Alligant autem onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum; digito
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ & minimum mandatũ dicimꝰ. quãntũ
utilitatẽ. Alioquin. utilitas omĩum man-¬
mum omium. maximũ om̃ium mandatũ
dic̃: hoc. ẽ. qđ ante om̃a debeamꝰ intimo
corde singuli. quasi unicũ pietatis funda-¬
m̃tum lõcare. Secundũ aut̃: simile. ẽ. huic.¬
ħ Diliges ꝓximum tuunr̃ sic̃ te ipsum. Uide¬

Expanded text:
et minimum mandatum dicimus quantum . Alioquin utilitas omnium manmum omnium et maximum mandatum, dicit hoc est, quod ante omnia debeamus intimo in corde singuli quasi unicum pietatis fundamentum locare. Secundum autem simile est huic: Diliges proximum tuum sicut teipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
filius eiꝰ est: Interrogatio ihu nob̃ ꝓfi¬
cit usq hodie contra iuidaeos. Et hi
enim qui confitentur xpm̃. eẽ. uenturũ:
hominẽ simplieẽ. et scm̃ uirum adse-¬
runt de genere dauid. In terrogemus
ergo eos docti adño. sisimplex homo
ꝓpria uoluntace: sed in spũ scõ. Non¬
autẽ rep̃henduntur qđ dauid filiũ dicunt:
sed quia dĩ filiũ eũ. eẽ. non credunt. Siqͥdẽ
ipse & domꝰ dauid. ẽ: ds̃ ante tempora
manendo. & filiꝰ dauio apparuit homo
incẽporis fine nascendo. Quod aut̃ apr̃e
subitiuntur ei immici. ñ infirmitatem
filii: sed unitatẽ naturae quae in altero
alter oꝑatur significat. Nam & filiꝰ su¬
bicit inimicos patri: qͥa patr̃ẽ clarificat

Expanded text:
filius sit. Interrogatio Jesu nobis proficit usque hodie contra Judaeos. Et hi enim qui confitentur Christum esse venturum, hominem simplicem et sanctum virum asserunt de genere David. Interrogemus ergo eos docti a Domino: si simplex homo propria voluntate: sed in  Al. autem reprehenduntur, quia David filium dicunt, sed quia Dei filium non credunt. Siquidem ipse et Dominus David est, Deus ante tempora manendo, et filius David apparuit, homo in temporum fine nascendo. Quod autem a patre subjiciuntur inimici, non infirmitatem filii, sed unitatem naturae, quia in altero alter operatur, significat. Nam et filius subjicit inimicos patri, quia patrem clarificat
Abbreviated transcription (Latin):
atq saducȩis. qͥ intrase contrarii erant: sed
adtẽptandũ dnm̃ pari m̃te consenserant.
Qui gͦ iam supra inostensione denarii fuerant
confutati. & aduersac partis factionẽ iuderant
subrutan: de buerant exemplo moneri. ne
ultra molirent᷑ insidias. sed mali uolentia
& liuor: nutrit inprudentiã. Alagister

Expanded text:
et Sadducaeis, qui inter se contrarii sunt, sed ad tentandum Jesum pari mente consentiunt. Qui ergo jam supra in ostensione denarii fuerant confutati, et adversae partis factionem viderant subruptam, debuerant exemplo moneri, ne ultra molirentur insidias. Sed malevolentia et livor nutrit impudentiam. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
tumebat ꝑdidit. Om̃is enim uallis im¬
plebitur: qͥa corda humilicĩ saerae doc¬
trinae eloquio uirtutum grã replebunt᷑.
uixta hoc qđ scriptunẽ: Qui emittit
fontes in conuallibus. Et rursum dr̃.
Et conualles: abundabt̃ frum̃to. Amontib
namq aqua dilabitur: qͥa suꝑbas m̃tes.
ueritatis doctrina deserit. S ed fontes
in conuallib surgunt: quia m̃tes humi¬
lum. u̾bum p̃clicationis accipiunt. Iam
uidemus iam conualles frum̃to abunda-¬
re conspicimꝰ. qͥa illorum ora pabulo
ueritatis impleta st̃: Qui mites ac su¬
plices huic mundo despicabiles. eẽ.
uidebantur. Ipsum quoq ioħem bap.¬
tistam quia mira scĩtate p̃ditum popłs
uderat illum hunc. eẽ. singulariter cel-¬
sum ac solidum montẽ credebat: de quo
scriptum est: In nouissimis diebus erit
mons domus dñi p̃paratus in uertice¬
eius montium. Nam hunc. eẽ xp̃m puta¬
bant: sic̃ ꝑ euangłium dr̃. A estimante

Expanded text:
tumebat, perdidit. Omnis enim vallis imtumebat, perdidit. Omnis enim vallis implebitur, quia corda humilium sacrae doctrinae eloquio virtutum gratia replebuntur, juxta hoc quod scriptum est: Qui emittis fontes in convallibus . Et rursum dicitur: Et valles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur, quia superbas mentes veritatis doctrina deserit. Sed fontes in convallibus surgunt, quia mentes humilium verbum praedicationis accipiunt. Jam videmus, jam convalles frumento abundare conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque Joannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium . Nam hunc esse Christum putabat, sicut per Evangelium dicitur: Aestimante
Abbreviated transcription (Latin):
Ego uox clamantis indeserto: Q uia sic̃
antea nobis dietum. ẽ. ideo uox appħa
uocatus ẽ. qͥa uerbum p̃ibat. Quid aut̃
clamaret: aꝑitur cum subditur. P arate
uiam dño: rectas facite senitas eiꝰ. Om̃is
qui fidem rectam & bona oꝑa p̃dicat.
quid aliuo uenienti dño ad corda audienti.¬
um uiam parat. ut haec uis grãe pene:¬
tret. lum̃ ueritatis illustret. ut rectas dño
semitas fatiat: dum mundas in animo
cogitationes ꝑ sermonem bonae p̃dica-¬
tionis format. sOm̃is uallis implebitur.
& omis mons & collis humiliabitur.
Quid hoc loco ualliunt nomine nisi humr¬
les Quid montiũ & collum. nisi suꝑbi
homines designantur e In aduentu igit᷑
redemptoris ualles impletae. montes uͦ &
colles humiliati sunt: qͥ uixta eiꝰ uocẽ ⁊
ta crescit. mons aut̃ & collis humiliatꝰ
decrescit: Quia nimirum in fide media¬
toris dĩ & hominum. hominis xp̃i iħu
& gentilitas plenitudinẽ grãe accepit.
& iudȩa ꝑerrorem ꝑfidiae hoc unde

Expanded text:
ox clamantis in deserto . Qui, sicut ante per nos dictum est, ideo vox a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Quid autem clamaret aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat? ut haec vis gratiae penetret, ut lumen veritatis illustret, ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. Quid hoc loco vallium nomine nisi humles? quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles impletae, montes vero et colles humiliati sunt, quia juxta ejus vocem « ta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit. Quia nimirum in fide mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi, et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae, hoc unde
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ haptismum quod peccata solueret.
quia dare non poterat p̃dicabat. ut sic̃
incarnatum uerbum paĩs p̃currebat ũbo
p̃dicationis. ita baptismũ penitentiae
quo peccata soluuntur p̃curreret suo
baptismate quo peocata solui ñ possunt.
ut quia eiꝰ sermo p̃currebat p̾sentiã redẽp¬
toris. ipsum quoq eiꝰ baptisma p̃cedendo
fier& uerba ueritatis. Sequitur. Sicut
scriptum .ẽ. in libro sermonũ isaiae ꝓpħae.
Uox clamantis indeserto. parate uiã dñi.

Expanded text:
quoniam baptismum quod peccata solveret, quoniam baptismum quod peccata solveret, quia dare non poterat, praedicabat: ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possunt; ut quia ejus sermo praecurrebat praesentiam Redemptoris, ipsum quoque ejus baptisma praecedendo fieret umbra veritatis. Sequitur: 3. Sicut scriptum est in libro sermonum Isaiae prophetae: Vox clamantis in de
Abbreviated transcription (Latin):
descriptio terreni principatus ostendit.
qm̃ & in romana rẽ publica unus p̃fuisse
describitur: & in uidee regno ꝑ quartam
partem plurimi pͥncipabantur. Noce a em̃
nr̃i redemptoris. dr̃. O mẽ regnũ in
se ipso diuisum: desolabitur. Liquet gͦ
qđ ad finem regni uidaea ꝑuenerat:
quac tot regibus diuisa subiacebat.
Apte quoq non solum quibus regibus sed
quibus etiã sac̃docibus actum sit demons.¬
tratur: ut quia illũ ioħes baptista p̃dicaret
qui simul rex & sac̃dos exsistera: lucas
euangłista p̃dicationis eiꝰ tempora ꝑ reg-¬
num & sac̃dotium designauit. sEcue¬
nit in om̃em regionẽ iordauis. p̃dicans bap¬¬
tismũ penitentũe: in remissionem pecca
torũ. Cunctis legentib liquet. qͥ ioħes
baptismũ penitentiae ñ solũ p̃dicauit.
uerum etiam quibusoam dedit: sed tam̃
baptismũ suum in remissionem peccatoꝵ
dare non potuit. Remissio etenim pecca¬
coꝵ: in solo nob̃ baptismate. xp̃i tribuit᷑.
penitentiae in remissionẽ peccatorũ:

Expanded text:
incipatus ostendit. Quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce enim nostri Redemptoris dicitur: « Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . » Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit, demonstratur: ut quia illum Joannes Baptista praedicaret, qui simul rex et sacerdos exsisteret. Lucas Evangelista praedicationis ejus tempora, per regnum et sacerdotium designavit. « Et venit in omnem regionem Jordanis, praedicans baptismum poenitentiae, in remissionem pecca. Cunctis legentibus liquet quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum, in solo nobis baptismo Christi tribuitur. paenitentiae in remissionem peccatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ etiam quibusoã ex uidaeis dr̃. auferã
cor lapideum de carne ur̃a. Nec in merito
lapidum nomine gentes significatae
sunt: quae lapides coluer̃. Unde scriptũ
.ẽ. Similes ilis fiant qui fatiunt ea.
& om̃s qui confidunt in eis. De quib
nimirum lapidibus filii abrahae susci¬
tati st̃: quia dum dura corda gentiliũ
in abrahae semine id est in xp̃o credi-¬
derunt. eiꝰ filii facti sunt: cuiꝰ semini
sunt uniti. Vnde & isdem gentibus.¬
nos ꝑfidem xp̃i abrahȩ iam sem̃ existi¬
mus: uidaei ꝓpt̾ ꝑfidiam abrahae filii
.ẽẽ. desierunt. Quia uͦ in illo die trem̃di
examinis boni parentes malis filiis pro-¬
desse non possunt: Testatur ꝓpħa qui
dicit. Noe. daniel & iob si fuerint in
medio eiꝰ. uiuo ego dic̃ dñs ds̃ qͥa filiũ
& filiam non liberabunt: sed ipsi iustitia
sua liberabt̃ animas suas. Et rursum
auia boni filii nichil parentib malis
psint. sed ad reatum potius inalorum

Expanded text:
Sicut enim quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam Sicut enim quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor laplapidum nomine gentes significatae sunt, quae lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant, qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. De quibus nimirum lapidibus, filii Abrahae suscitati sunt. Quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est, in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibusnos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorum, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis oꝑa faciat. ut tam̃ si noluerit ea
quae mundi st̃ non relinquat. At si qͥs
infornicationis culpa. uł fortasse qđ ẽ.
grauius in adulterio lapsus. ẽ: tanto a se
licita deb& abscidere quanto sẽ menui-
nit illicita ꝑ parasse. Neq enĩ par
fructus boni oꝑis. eẽ. deb& eius qui minꝰ.
& eius qui amplius deliquit: aut eiꝰ qui¬
dignos penitentĩae: unius cuiusq conser¬
entia conuenit᷑. ut tanto maiora querat
bonorum oꝑum lucra ꝑpenitentiã: quan-¬
to grauiora sibi intulit dãpna ꝑ culpã.
Sed uidaei degenere nobilitatis glorian¬
tes. id circo se agnoscere peccatores nole¬
bant. qͥa de abrahae styrpe descende¬
rant: quib recte dr̃. Et ne cȩperitis
dicere patrẽ habemꝰ abraham. Dico enĩ
uobis: quia potens. ẽ. ds̃ de lapidibus is
tis suscitare filios abrahae. Quid enim
lapides nisi corda gentilium fuerunt
ad intellectum dĩ om̃pĩs. ad insensibilia᷑

Expanded text:
pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim par fructus boni operis esse debet ejus qui minus et ejus qui amplius deliquit, aut edignos poenitentiae, uniuscujusque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham; dico enim vobitis suscitare filios Abrahae. Quid enim lapides, nisi corda gentilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia?
Abbreviated transcription (Latin):
cunc fugere peccator non ualet. qui
nunc adlam̃ta penitentiae ñ recurrit.
Et notandum quod male soboles malorũ
parentum actiones imitantes. genimina
uꝑarum uocantur: qͥashoc q̃uod bonis
inuident. eosq ꝑsecuntur. quod quibusdã
mala retribuunt. qđ lesiones ꝓximis
exquirunt. qm̃ in his om̃ibus pͥorum suoꝵ
carnalium uias secuntur. quasi uenenati
filii deuenenatis parentib nati st̃.
Sed quia iam peccauimꝰ quia usu male
consuetudinis fece peccati in uoluti sumꝰ.
Dicat quio nob̃ fatiendũ sit: ut fugere
auentura ira ualeamꝰ. Sequitur. F acite
gͦ. fructus dignos penitentiae. In quibus
uerbis notandum .ẽ. qđ amicus sponsi ñ
solum fructus penitentiae. sed dignos peni¬
tentiae ammoneret. eẽ. fatiendos. Aliud
nitentiae facere. Ut enim scđm dignos
penitentiae fructus loquam᷑ : sciendum
.ẽ. quia quisqͥs illicita nulla cõmisit. hiuc
iure conceditur. ut licitis utatur: sicq

Expanded text:
tunc fugere peccator non valet, qui tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse faciendos. Aliud nitentiae fructum facere. Ut enim secundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque
Abbreviated transcription (Latin):
uiã p̃dicator inuenit. ubi pͥus ꝑ asꝑitatem
itineris pgere: idẽ. p̃dicationis gressum
ponere non ualebat. S equitur. Et uidebit
om̃is caro: salutare dĩ. Quia om̃is card ac.¬
cipitur om̃is homo: udelicet salutare di.
xp̃m inhac uita om̃is homo uidere non
potuit. Ubi gͦ in hac sententia ꝓpħa ꝓphe¬
tiae oculum. nisi ad extremum iudicũ
diem tetendit: Ubi cum aꝑtis caelis
ministrantibus angł̃is. consedentib apłis
in sede maiestatis suae. xp̃c apparuerit.
om̃s hunc & electi & reꝓbi pariter uide¬
bt̃ i ut & iusti de munere retributionis
sine fine gaudeant: & inuisti in ultione
supplicũ imꝑpauũ gemant. Nam qͥa
hoc ista sententia intendit. qđ in extremo
examine abom̃i carne uidebitur : Recte
subiungitur. Dicebat aut̃ ioħes ad turbas:
quae exiebant ut baptitarentur ab eo.
Genimina uiꝑarum. quis ostendit uob̃
fugere auentura ira: Uentura enr̃ iraẽ.
añimaduersio ultionis extremae quã

Expanded text:
viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. 7. Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro accipitur omnitum, in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac sententia Isaias Prophetiae oculum, nisi ad extremum judicii diem tetendit? Cum enim apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et electi et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia ad hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur: Dicebat autem ad turbas quae exibant ut baptizarentur ab eo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ne quippe popłi. & xp̃s creuit. qͥaͥ agnitus. ẽ.
qđ erat: & iohes decreuit. qͥa cessauit dici
qđ non erat. Igitur qm̃ & isdem iohes ideo
in scĩtate ꝑstitit. qͥa in cordis humilitate ꝑdu¬
rauit. & multi id circo cecider̃. qͥa apud sem&¬
ipso elata cogitatione tumuer̃: dicatur rec¬
te. O m̃is uallis implebitur. & omĩs mons &
collis humiliabitur. Quia humiles donum¬
accipiunt: qđ ase corda suꝑbientiũ repellunt.
Sequitur. Ec erunt pͤua in directa: & aspa
inuias planas. Praua directa fiunt: cum
malorum coreda ꝑ iniustitiam detorta ad
iustitiae regulam diriguntur: & asꝑa
inuias planas inmutantur. cum inmites
atq iracundae mentes ꝑ infusionem suꝑnȩ
grãe ad lenitatem manfuetudinis redeunt.
Quando enim uerbum ueritatis abiracunda
mente ñ recipitur: quasi asꝑitas itineris gres.¬
sum ꝑgentis repellit. Sed cum mens ira¬
cunda ꝑ acceptã mansuetudinis grãm correp.¬
tionis uł exortationis ũba recipit. ibi planã

Expanded text:
ne quippe populi et Christus crevit, quia agnitus est quod erat; et Joannes decrevit, quia cessavit dici quod non erat. Igitur quoniam et idem Joannes ideo in sanctitate perstitit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam
Abbreviated transcription (Latin):
maria abuit in montana confestina:¬
tione. in ciuitatem uidae. Et intrauit
indomũ rachariae. et salutauit elisa-¬
beth. Et factum.ẽ. ut audiuit saluta.¬
tionem mariae elisabeth. exultauit in¬
fans in utero eus. Et rł.¬

Expanded text:
 abiit in montana cum festinatione in civitatem Juda: et intravit in domum Zachariae, et salutavit Elisabeth. Et factum est, ut audivit salutationem Mariae Elisabeth, exsultavit infans in utero ejus; et r
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃: qͥa magnũ. Factũ .ẽ. & utilit̾: qͥa sp̃itale.
F actũ ẽ : qͥ tt̃ uider̃ ammirati st̃. Nos enĩ
ñ miramur : cum audimꝰ Factum. ẽ. aut̃
ut illi uiderent: scriptũ ẽ. aut̃ ut nos
audiremꝰ. Quod in illis oculi ualuer̃: hoc
in nobis fides. Cernimꝰ quippe animo
qđ oculis ñ potuimus: & prȩlati illis sumꝰ.
qm̃ denobis dictũ ẽ: beati qͥ non uident¬
& credunt. Addo aut̃. qͥa forte intellexi.¬
mꝰ: qđ illa tͦba ñ intellexit. Et uere nos
pasti sumus. qͥ ad medullã ordei ꝑuenire
potiumꝰ. Deniq homines illi qui uide¬
runt. qͥd putauerunt : Illi inquit homi¬
nes cum uidissent qđ fecerat signum:
dicebant. qͥa hicẽtuere ꝓpħa. F orte adhuc
sed & ꝓpħa. Nam & moysi dictũ. ẽ : sus¬
citabo eis ꝓpħam similem tui. simile
scđm carnẽ: non scđm maiestatem.
Et de ipso xp̃o illam dm̃ promissionem
habere intellectum: in actib apłorum¬

Expanded text:
liter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter liter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta. Forte adhuc sed et propheta. Nam et Moysi dictum est: Suscitabo eis prophetam similem tui . Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus apo
Abbreviated transcription (Latin):
rantiã discipłi demonstrabat. Nic hil
igitur uacat. om̃a innuunt: sed intellec¬
torem requirunt. Nam ipse numerꝰ pas¬
ti popłi: popłm significabat sub lege
constitutum. Cur enĩ quinq milia
erant. nisi qdͥ sublege erant: Quae lex :¬
quinq libris moysi explicatur. Vnde
& quinq illis porticibus languidi ꝓde¬
bantur. ñ sanabantur. Ille autẽ ibi¬
curauit languidum. qui & has turbas
dequinq panib pauit: nam & suꝑ fe.¬
num discumbebant. Carnaliter gͦ sapi.¬
ebant: & in carnalibus quiescebant.
Om̃is enĩ caro fenum. Quae sunt autẽ
illa fragiñta. nisi quae popłs ñ potuit man.¬
ducare : Intelliguntur gͦ quaedã secretio¬
ri intelligentia: qua multitudo ñ pocest
caꝑe. Quio gͦ restat. nisi ut secretiora
intelligentiae quae ñ potest capere mul-¬
titudo. illis credantur qͥ idonei sunt: &
alios docere sic̃ erant apłi. unde xͦiͦi. copbi¬
ni impleti sunt: Factũ ẽ. hoc & mirabi¬

Expanded text:
rantiam discipuli demonstrabat. Nihil rantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
rio aliquando: qui ꝑ illas significabatus.
U enit aliquando qͥ ꝑmedullam ordei osten¬
debatur puer: ꝑ paleam uͦ ordei occultr¬
latur. Uenit ipse unus utramq ꝑsonã
inse portans: sac̾dotis & regis. Sac̾dotis
ꝑuictimam. qua se ipsum obtulit ꝓnobis
dõ patri: regis qaͥ regim᷑ ab eo. & aꝑiunt᷑
quae clausa portabantur. Grãs illi ur¬
pleuit ꝑse: quod ꝑuetus testam̃tũ ꝓmitte¬
batur. Et frangi uissit panes: frangen.¬
do multiplicati sunt. Nichil uerus.
Quinq enĩ illi libri moysi quã multos li¬
bros cũ exponuntur tanquã frangendo.
idẽ. disserendo fecer̃. Sed qa in illo
ordeo ignorantia pͥmi popłi tegebatur.
de quo pͥmo popło dictum .ẽ: quamdiu
legitur moyses uelamen supͣ corda eorũ
qͥa nondũ uenerat xp̃c. nondũ uelam̃
tẽpli fuerat illo incruce pendente con¬
scissum. Quia gͦ ignorantia popłi erat
in lege. ꝓptereã temptatio illa dñi: igno¬

Expanded text:
venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum eid est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum quia nondum venerat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini igno
Abbreviated transcription (Latin):
perirent. Et impleuer̃ duodetim cophr¬
nos fragm̃torum. B reuit̃ ut curramus:
quinq panes intelliguntur quinq libri
moysi. Merito non triticei sed ordeacei :
quia aduetus testam̃tum ꝑtinent. Nostis
aut̃ ordeum ita creatum: ut ad medullã
eiꝰ uix ꝑueniatur. U estit᷑ aut̃ eadẽ medul.¬
la tegmine paleae. & ipsa palea tenax &
inherens : ut cũ labore exuatur. Talis ẽ.
littera ueteris testam̃ti. uestita tegminib
carnaliũ sacram̃torum :̃ si ad eiꝰ medullã
ꝑueniatur. pascit & satiat. Ferebat gͦ
quidam puer quinq panes: & duos pis¬
ces. Si queramꝰ qͥ fuerit puer iste. forte
popłs isrł erat: sensu puerili portabat
nec manducabat. Illa enĩ quae porcabat.
clausa honerabant. aꝑta pascebant. Duo aut̃
pisces. uidentur nobis significare duas illas
in ueteri testam̃to sublimes ꝑsonas. quae
ungebant᷑ ad popłm scĩficandũ & regendũ:
sac̃dotis & regis. Et ipse uenit in miste

Expanded text:
perirent. Et impleverunt duodecim cophiperirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis signin Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
quid. eẽt. facturus. Ipse nouerat: & hoc
nescire philippum sciebat similiter.
Quare itaq in terrogabat. nisi qͥa illius
ignorantiã demonstrabat : Et hoc quare
fecit ut dixi: postea intelligemus. Andreas
ait. E st puer unus hic qui hab&
quinq panes ordeaceos: & duos pisces.
Sed haec quid sunt inter tantos: Cum
dixiss& philippus int̾rogatus. ducentoꝵ
denarioꝵ panes ñ sufficere quib tanta
illa turba reficeretur  erat ibi quidã puer
portans quinq panes ordeaceos. & duos
pisces. Et ait iħc. Facite homines dis¬
I cumbere. E rat aut̃ ibi multum fenum¬
 Et discubuerunt: fere quinq milia ho
minum. Accepit aut̃ dñs iħe panes.
grãs̃ egit. iussit. fracti sunt panes. positi
ante discũbentes. Non iam quinq panes:
sed qđ adiecerat qͥ creauerat qđ actũ erat.
Et depiscib: quantũ sufficiebat. P arum ẽ.
turbam illam fuisse satiatam. etiã fragm̃ta
resederunt: & ipsa colligi iussa sunt. ne

Expanded text:
quid esset facturus ipse noverat, et hoc quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et disminum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne
Abbreviated transcription (Latin):
turba esuriens pasceretur : Nisi bonitati
adeẽt. potestas: ieuina illa turba & esuri-¬
cũ dño infame. & ipsi turbas uolebant
pascere ut ñ remanerent manes: sed unde
pascerent non habebant. In terrogauit dns
unde einerentur panes ad turlus pascendas:
& ait scriptura. Hoc aut̃ dicebat tẽptans
eum: discipłm udelic& philippum quẽ in-¬
terrogauerat. Ipse enim sciebat quid eẽt.
facturꝰ. Cui gͦ bono tẽptabat. nisi qͥa igno¬
rantiã discipłi demonstrabat: Et forte
in demonstratione ignorantiae discipłi:
aliquid significauit. Apparebit gͦ cũ ip.¬
sum sacrãmentum de quinq panibus
coepit nob̃ loqui. & quid signific& indi¬
care. Ibi enĩ udebimꝰ quarẽ dñs in hoc
facto ignorantiã discipłi uoluit interro.¬
gare: iitrogando qđ sciebat ostendere.
Nam int̾rogamꝰ aliquando qđ nescimꝰ: air¬
dire uolentes ut discamꝰ. Aliquando int̾ro.¬
gamꝰ qđ scimꝰ: scire uolentes utrũ & ille

Expanded text:
turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba remanercum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cur ergo de bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de quinque panibus nobis coeperit loqui, et quid significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille
Abbreviated transcription (Latin):
miretur artificem. Qui aut̃ intelle¬
git: quasi legit. Alter enim uidet᷑
pictura : aliter uidentur litterae.
ueris & legere. Etem̃ dicis cũ uide¬
ris litteras: si forte ñ eas nosti legere.
Quid putamꝰ. eẽ. qđ hic scriptum est:
Int̾rogas quid sit: cum iam uicleas ali-¬
quio. Aliud tibi demonstra¬
turus.ẽ : a quo queris agnoscere qđ ui-¬
disti. Alios oculos ille hab&: alios tu.
Nonne similit̾ apices uidetis: Sed ñ
similit̾ signa cognoscitis. Tu gͦ uitde
uides & liudas. ille uid& laudat: & legit
& intelligit. Quia gͦ uidimꝰ. qͥa laudauimus:
legamꝰ & intelligamus. Dñs in monte multo
magis intelligamꝰ qͥa dñs inmonte: ũbum ẽ.
in alto. P roinde non quasi humilit̃ iacet qđ
in monte factũ: nec transeuntẽ pretereundũ¬
.ẽ. sed suscipiendum. Turbas uidit esurientes
agnouit. miscdit̾ pauit. Non solum ꝓboni-¬
tite: uerum etiã ꝓpotestate. Q uid enim so-
li ꝓdess& bonitas. ubi ñerat panis unde

Expanded text:
miretur artificem. Qui autem intellimiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. neris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde
Abbreviated transcription (Latin):
tum oculis: ubi exerceretur intellectꝰ.
ut in uisibilẽ dm̃ ꝑuisibilia oꝑa mirare¬
mͦ. Et erecti ad fidem & purgati ꝑfidẽ.
etiam ipsum inuisibilit̃ uidere cuperemꝰ
quẽ derebus uisibilib inuisibilem nos-¬
ceremus. Nec tam̃ sufficit haec intueri:
in mirabilib xp̃i. In t̾rogemꝰ ipsa mira¬
cula: quio nob̵ loquantur de xp̃o. Ha-¬
bent enim suntelligant᷑ linguã suam.
Nam qͥa ipse xp̃e uerbum dĩ est. etiam
factum uerbi uerbũ nobis est. Hoc gͦ mr¬
raculum sic̃ audiuimꝰ quam magnum
tudinem ꝑscrutemur. Hab& enĩ aliquid
intus. hoc qđ miretur foris. Uidimꝰ ex
spectauimꝰ magnũ quiddã. p̃clarũ quiddã :¬
& om̃ino diuĩnum. qđ fieri nisi adõ pos¬
modũ si litceras pulchras alicubi inspi¬
ceremus. non nobis sufficer& laudare
scriptoris articulum. qm̃ eas pariles
quid nobis ꝑ illas indicauerit ita fac¬
tum hoo qui quantũ inspicit delee¬
tatur plilchritudine facti: ut tam¬

Expanded text:
tum oculis ubi exerceretur intellectus, tum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum itudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, qmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles,quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
regit. uniũsamq creaturam ãministrat
assiduitate uiluer̃. ita ut pene nemo
dignet᷑ ad tendere oꝑa di: mira & stu¬
pẽnda in quolib& seminis grano. scđm
ipsã suam miscđiam seruauit sibi
quaedam quae faceret oportuno tẽpore
ut non maiora sed insolita uidendo stu¬
perent : quibus cotidi ana uiluerant.
Aa aius enĩ miraculum. ẽ. gub̾natio totius
mundi: quã saturatio quinq milia ho.¬
minum dequinq panib & tam̃ haec ne-¬
mo miratur. Illud mirantur homines.
ñ quia maius. ẽ : sed qͥa rarui est. Quis
enĩ & nẽ pascit uniũsum mundum. nisi
ille qͥ de paucis granis segetes creat :
Fecit gͦ quomodõ ds̃. Vnõe enim multr¬
plicat de paucis granis segetes: inde
in manibus suis multiplicauit quinq
panes. P otestas enim erat: in manib
xp̃i. Panes aut̃ illi quinq quasi semina
erant. ñ quidẽ terrae mandata. sed ab
eo qͥ terrã fecit multiplicata. Noc gͦ admo.¬
tũ .ẽ. sensibus qͦerigetur mens. & exhibi¬

Expanded text:
mque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opportuno temporeurae, non ut majora, sed insolita videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum uerbum dĩ. Sic aut̃ ꝓpħa xp̃c dñs
& ipse dictus. ẽ. magni consilu angl̃s. Ue¬
rumtam̃ alibi quĩd dic̃ ꝓpħ̃a: Quia ñ
legatus neq angłs. sed ipse ueniens sal-¬
uos fatiet eos. Id est ad saluos faciendos
eos mittet legatum. ñ mitt& angłm. sed ue¬
m& ipse. Quis ueni&: E t ips̃e angls. Cer¬
sic angłs. ut etiam dñs angłorum. E cenĩ
angłi: latine nuntii sunt. Si xp̃c nichil
annunturet: angl̃s ñ diceretur. Exortatꝰ¬
.ẽ. nos ad fidem. & ad capessendã uitã aet̃nã.
Aliquid p̃sens annuntiauit: aliquid fut᷑um
p̃dixit. E xeo qđ p̃sens annuntiauit. an¬
gelus erat. Ex eo quod futurum p̃dixit.
ꝓpħa erat. E x eo quod ubum dĩ caro
erat

Expanded text:
s et ipse dictus est magni consilii Angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos : id est, ad salvos eos faciendos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Cersic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. Si Christus nihil annuntiaret, angelus non diceretur: est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro erat
Abbreviated transcription (Latin):
abitur. et qͥse humiliauerit exaltabitur.
Et de utroq popło p̾fato. et de omi suꝑbo
uel humili recte potest intelligi. sic̃ et illuo
qd̃ alibi legimꝰ. ante ruinã ex altatur cor:
et ante głam humiliatur. Qua ꝓpter et
de uerbĩs elati pharisei quib humiliari
meruit. possumꝰ ediuerso formã humili:¬
tatis qua subli memur ad sumere: ũt siẽ
ille consideratis et peiorũ uitus. et suis
iitutib .ẽ. elatus ad ruinam. ita nos
ñ nrã solum pigritia. s et meliorũ uirtu¬
tib inspectis humiliemur ad głam:
ac submissꝰ obsecret. Ds̃ omp̃s miserere
supplici tuo qͥa non sum sic̃ in muneri
serui tui: contẽpti scłi sublimes. iustitiȩ
merito glouosi. castitatis laude anglici:
nelut etiam mutt illorum qui post flagi¬
tia publica. penitendo tibi meruer̃. eẽ.
deuoti Qui etiam si quid boni tua grã
largiente fȩcero: quo fine hoc fatiam qua¬
ue ate districtione penset᷑: ignoro

Expanded text:
abitur, et qui se humiliat exaltabitur. abitur, et qui se humiliat exaltabitur. Et de utroque populo praefato et de omni superbo, vel humili recte potest intelligi, sicut et illud, quod alibi legimus: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur , quapropter et de verbis elati Pharisaei, quibus humiliari meruit, possumus ex diverso formam humilitatis, qua sublimemur, assumere, ut sicut ille consideratis, et pejorum vitiis, et suis virtutibus est elevatus ad ruinam, ita nos non nostra solum pigritia, sed et meliorum virtutibus inspectis, humiliemur ad gloriaac submissus obsecret: Deus omnipotens, miserere supplici tuo, quia non sum sicut innumeri servi tui contemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum qui post flagitia publica poenitendo tibi meruerunt esse devoti, qui etiam si quid boni tua gratia largiente fecero, quo fine haec faciam, quave a te districtione pensetur ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
dam abstenentiã. adimpendendam mise.¬
ricordiã ad referendas dõ grãs oculum
habuerat: s ad humilitatis custodiã ñ
habebat. Et quio ꝓdest qđ cont᷑ hosti¬
um insidias pene tota ciuitas caute cus:¬
toditur. si unum foram̃ aꝑtum relinqͥtur
unde ab hostib intretur Et publicanꝰ¬
Sa longe stans: nolebat nec oculos ao cęlũ¬
Sleuare. sed ꝑcũtiebat pectus suũ dicens.
SDs ꝓpicius esto mͥ peccatori. Dico nob. des¬
cendit hic iustificatꝰ in domũ suã ab illo.
Quantã ueniae fidutiã digne penitentib
p̃bet: quod publicanꝰ qui reatum suae nę
quitiae ꝑfecte cognouit. fleuit. confessẽ
Et si in ustus ad templũ uenit: iustificatꝰ
merita sua. Publicanꝰ uͦ gentilis est. qͥ dͥ
longe adõ positus confitetur peccata sua
Quo uus suꝑbiendo recessit humiliatus.
alt̃ lam̃tanoo. appropinquare meruit exal¬
tatꝰ. Quia om̃is quise exaltauerit humili¬

Expanded text:
dam abstinentiam, ad impendendam misedam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, et referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat, et quid prodest, quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur unde ab hostibus intretur. Et publicanus a longe stans, nolebat nec oculos ad, etus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peccatori. Dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet, quod publicanuquitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, et si injustus ad templum venit, justificatus merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus, confitetur peccata sua, quorum unus superbiendo recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis qui se exaltat humili
Abbreviated transcription (Latin):
Q uatuor sunt species quib omĩs cumor ar-¬
rogantium demonstratur. Cũ bonũ aut̃
a semet ipsis habere se aestimant: aut sibi
datum desuꝑ credunt. ac prosuis se hoc
accepisse meritis putant: aut certe cum
iactant se habere qđ non habent. aut
despectis cȩteris. singulariter uideri appe¬
tunt habere qđ non habent. Qua pharis-¬
ȩus iste iactantiae peste laborasse dep̃hen¬
ditur. qui idcirco detemplo abq iustifi-¬
catione descendit. quia bonoꝵ oꝑum me-¬
rita sibi quasi singulariter tribuens
oranti publicano se p̃tulit. Ie uino bis
in sabbato: decimas do om̃ium que pos¬
sid eo. E zechiel ꝓpħa de ostensis sibi cęli
aminalib scribit. Et cocum corpꝰ plenũ
oculis: in circuitu ipsorum quatuor.
buntur. idcirco plena oculis qͥaͥ sc̃oꝵ
na desiderabilit̾ ꝓuidens. mala sollert̃
cauens. S nos sepe dum aliis rebus
intendimꝰ: fit ut alia neglegamꝰ. Et ibi
negloginꝰ: ubi ꝓcul dubio oculũ non
habemꝰ. Nam ecce pharisȩus ad exhiben:¬

Expanded text:
Quatuor sunt species, quibus omnis tumor arrogantium demonstratur. Cum bonum aut a semetipsis habere aestimant, aut si sibi datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant, aut certe cum jactant se habere, quod non habent, aut despectis caeteris singulariter videri appetunt habere quod habent, qua Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit: Et totum corpus plenum oculis in circuitu ipsarum , quatuor quatuor, idcirco plena oculis describuntuna desiderabiliter providens, mala solerter cavens. Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus, et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhiben
Abbreviated transcription (Latin):
crescit. Quia uidelicet om̃s qͥ ꝓpter
regnũ dĩ temporalia spernunt. et in hac
uita ꝑsecutionib plenissima eiꝰdẽ regni
gaudiũ fide certa degustant. atq in
exspectatione patriae celestisquȩ iure
in dextĩ significat᷑ om̃ium parit̃ elatoꝵ
sincerissima dilectione fruuntur. Ue¬
rum qͥa multi uirtutũ studia non eadẽ
qui inc̾ipiunt intentione pietatis con-¬
sumant. sed uł accepto uirtutũ amore
tepescunt. uł exintegro ad scȩlerum
uolutabra relabuntur. terribilis mox sen-¬
tentia subinfertur. Multi aut̃ er̃ pͥmi
nouissimi. et nouissimi primi. Uide enĩ
uidã de apło in apostatam uersũ et di¬
cito. qa multi er primi nouissimi.
U ide latronem in cruce factũ confessorẽ.
eodemq die quo ꝓsuis crucifixus. ẽ.
peccatis grã fidei cũ ꝓp̃o in paradiso
gaudentẽ: et dicite. quia et nouissi.¬
mi erunt pͥmi. S et cotidie indemꝰ
multos in laico habitu constitutos.

Expanded text:
ercrescit. Quia videlicet omnes qui propter ercrescit. Quia videlicet omnes qui propter regnum Dei temporalia spernunt, etiam in hac vita persecutionibus plenissima, ejusdem regni gaudium fide certa degustant, atque in exspectatione patriae coelestis quae jure in dextera significatur omnium pariter electorum sincerissima dilectione fruuntur. Verum quia multi virtutum studia non eadem qua incipiunt intentione pietatis consummant, sed vel accepto virtutum amore tepescunt, vel ex integro ad scelerum volutabra relabuntur, terribilis mox sententia subinfertur. Multi autem erunt primi novissimi, et novissimi primi. Vide enim Judam de apostolo in apostatam versum, et dicito, quod multi erunt primi novissimi; vide latronem in cruce factum confessorem, eodemque die quo pro suis crucifixus est peccatis, gratia fidei cum Christo in paradiso gaudentem, et dicito quod et novissimi erunt primi. Sed et quotidie videmus multos in laico habitu constitutos