comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc sermone apłico satis apparet bonitas dei. scł̃m quam
dixit ẏsaias. ego sum d̃s qui facio patẽ. & seueritas. scd̃m ꝙͣ
dixit constituo mala. Simul etiam ostendit in nr̃a potestate
ẽẽ. ut uł inseri bonitati ipsuis. uł excidi seuerite meream᷑. Nͥ
ergo est ẏsaie contrariũ euangłm sit̃ putat. uł potiꝰ putari
cupit adimantus. ubi dñs ait. Seati pacifici quia filii dei uo¬
cabunt᷑. uł ex ipsa eiĩ parte debuit agnoscere etiam ỹsaiam
seire filios dei ẽẽ. patificos. quia ꝑ eum dixit d̾s. ego sũ qui
facio pacẽ. S cum alia parte ad male intelligendũ ocłm fix̃.
in altera se ipse cecauit. Qđ siuellet alius similit̾ cetus dic̾e
bonũ ẽẽ. uetus testamentũ. ubi dicit d̾s. nolo mortẽ peccato¬
ris. qͣntum ut reuertat᷑ & iuiuat. malũ ẽẽ. nouũ testam̃tum
ubi dicit xp̃s. ite inignem et̾num qui p̃paratus ẽ. diabolo &

Expanded text:
in hoc sermone apostolico satis adparet bonitas dei, secundum quam in hoc sermone apostolico satis adparet bonitas dei, secundum quam dixit Esaias: ego sum deus, qui facio pacem, et seueritas, secundum quam dixit: constituo mala. simul etiam ostendit in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate ipsius uel excidi seueritate mereamur. non est ergo Esaiae contrarium euangelium, sicut putat uel potius putari cupit Adimantus, ubi dominus ait: beati pacifici, quia filii dei uocabuntur. uel ex ipsa enim parte debuit agnoscere etiam Esaiam scire filios dei esse pacificos. quia per eum dixit deus: ego sum. qui facio pacem. sed cum in alia parte ad male intellegendum oculum figit, in altera se ipse caecauit. quodsi uellet alius similiter caecus dicere bonum esse uetus testamentum, ubi dominus dicit: nolo mortem peccatoris. quantum ut ubi dicit Christus, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et
Abbreviated transcription (Latin):
Dumis arbor que ñ facit fructus bonos. excidet᷑ & inignẽ mitte¬
tur. Hec sunt mala que dc fecit. id ÷ peccatorib penas quod
in ignem mittet arbores que in malicia ꝑseuerantes. fieri bone
noluerint. cũ hoc ipsis arborib malũ sit. Deus autẽ ut sepe
dixi ñ dat fructus malos quia iusticie fructus ẽ. iundicta pec¬
Icati.
e eo qd̃ in ysaia propħa Icati.
scriptũ est. Ego sũ deus qui facio pacẽ & constituo ma¬
ia. Etiam hoc eadem regula soluit᷑. Non enĩ reprehendit adi¬
mantus qd̃ dixit ds facio pacem. s qd̾ dixit constituo mala.
cũ paulus apłs hec duo similiter uno in loco etiam latus trac¬
tauerit dicens. Uides ergo bonitatẽ & seueritatẽ dei. in eos
quidẽ qui ceciderunt seneritatẽ. inte aittẽ honitatẽ. si ꝑman¬
seris in bonitate. alioquin & tu excideris. Et illi si ñ ꝑmanserĩt
in incredulitate in serent᷑. Potens est enĩ ds iterũ inserere illos.

Expanded text:
omnis arbor, quae non facit fructus bonos, excidetur et in ignem mitteomnis arbor, quae non facit fructus bonos, excidetur et in ignem mittetur. haec sunt mala, quae deus facit, id est peccatoribus poenas, quod in ignem mittet arbores, quae in malitia perseuerantes fieri bonae noluerint, cum hoc ipsis arboribus malum sit. deus autem, ut saepe dixi, non dat fructus malos, quia iustitiae fructus est uindicta peccati. De eo, quod in Esaia propheta sum deus, qui facio pacem et constituo mala. etiam hoc eadem regula soluitur. non enim reprehendit Adimantus, quod dixit deus : facio pacem. sed quod dixit: constituo mala. cum Paulus apostolus haec duo similiter uno in loco etiam latius tractauerit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate; alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. potens est enim deus iterum inserere illos.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥqͣtabant se bona loqui posse cũ essent mali. hoc est bonos
fructus frus is facere cũ essent arbores male. Sic enĩ ⁊ sub¬
uingit. Hẏpocrite. quomͦ potestis bona loqui cũ mali sitis :
Mala gͦ arbor fructus bonos facere ñ potest: s ex mala fieri
bona potest. ut bonos fructus ferat. Fuistis enĩ aliquando te¬
uebre inquit. nc̃ autẽ lux indño. tanqͣm si dic̾et. fuistis ali¬
quando arbores male. & ideo ñ pot̾atis tẽ nisi malos fructus
facere. nc̃ autẽ lux in dño. id est etiam facti arbores bone: da¬
te fructus honos. qd̾ sequit᷑ dicens. sic̃ filũ lucis ambulate. frue¬
tus enĩ luminis ẽ. in omni iusticia & ueritate ꝓbantes quid sit
beneplacitum dño. Nam inipso euangłii capitulo. si ñ studio
inaliuolentie fugeret adimantus. posset aduertere qͣm dicat᷑
dłs malũ facere. Ibi enĩ ait dñs. quod etiam iste cõmemorauit.

Expanded text:
putabant se bona loqui posse. cum essent mali, hoc est bonos putabant se bona loqui posse. cum essent mali, hoc est bonos fructus facere, cum essent arbores malae. sic enim et subiungit: hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? mala ergo arbor fructus bonos facere non potest: sed ex mala fieri bona potest, ut bonos fructus ferat. fuistis enim aliquando tenebrae, inquit, nunc autem lux in domino. tamquam si diceret: fuistis aliquando arbores malae et ideo tunc non poteratis nisi malos fructus facere; nunc autum lux in domino, id est iam facti arbores bonae date fructus bonos; quod sequitur dicens: sicut filii lucis ambulate — fructus enim luminis est in omni iustitia et ueritate — probantes quid sit beneplacitum domino. nam in ipso euangelii capitulo, si non studio maliuolentiae fureret Adimantus, potuit aduertere, quomodo dicatur deus malum facere. ibi enim ait dominus, quod etiam iste commemorauit:
Abbreviated transcription (Latin):
se qͣntum ad se ꝑtinet bonum facit. quia omne iustũ bonũ
ẽ. & iusta est illa uindicta. & ideo non ẽ. contrariũ qd̾ adi¬
mantus obicit dixisse dñm. arbor bona. frustus bonos fa¬
cit. mala autẽ arbor malos fructꝰ facit. qͣmuis emi̾ malũ
sit gehenna. dampnato. iusticia tam̃ dei bona ẽ. & ipse fruc¬
tus est exarbore bona. Ille autẽ malis peccatoꝵ suoꝵ thes¬
aurizat. sibi iram indie irȩ & reuelationis iusti uidicũ dei.
qui reddet uincuiq scd̃m õꝑa sua. Quanqͣ̃m due iste arbores
manifestissime in similitudine. duoꝵ hominũ posite sint. id ÷ us¬
ti & inuisti. quia nisi quisq uoluntatẽ mutauerit. bonũ ope¬
rari non potest. qd̃ in nr̃a potestate esse positum alio loco docet
ubi ait. Aut facite arborem bonã & fructũ eius bonũ. aut
facite arborem malã & fructũ eus malũ. Illis enĩ hoc dicit qͥ

Expanded text:
se, quantum ad se pertinet, bonum facit. quia omne iustum bonum se, quantum ad se pertinet, bonum facit. quia omne iustum bonum est, et iusta est illa uindicta. et ideo non est contrarium, quod Adimantus obicit dixisse dominum: arbor bona fructus bonos facit; mala autem arbor malos fructus facit. quamuis enim malum sit gehenna damnato; justitia tamen Dei bona est, et ipse fructus est ex arbore bona. Ille autem malis peccatorum suorum thesaurizat sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Quanquam istae duae arbores manifestissime in similitudine duorum hominum positae sint, id est, justi et injusti: quia nisi quisque voluntatem mutaverit, bonum operari non potest. Quod in nostra potestate esse positum, alio loco docet, ubi ait: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam et fructum eius malum. illis enim hoc dicit. qui
Abbreviated transcription (Latin):
bera arida. & mortificatum semen. in qua sententias ͤisti tan¬
quam inspeculo dignent᷑ inspic̾e.
ambulantes duo inuua minime se aguoscant. & leo
sine preda ad catulũ suũ reuertat᷑. si decidet auis sine aucu¬
pe int̾ram. si tendunt muscipulã sine causa ut nicħ capi¬
ant. si dabit sonũ tuba inciuitate ut plebs ũ terreat᷑: tra
etiam malũ aliquod in cͥeuitate ñ ꝑpetrat᷑: qd̃ dñs non faci¬
titur pena. De penis ergo loquebat᷑ propħa cum hoc dic̃et.
Diuina enim ꝓuidentia cuncta modante & gub̃nante. ita
homo male ferit qd̵ uult. ut male patiat᷑ quod ñ uult. dic
autẽ isti accusant propħam ista dicentẽ quasi in euangelio
ñ leg̃̾int. Nonne duo passeres asse ueneunt. & uns ex his ñ
cadit int̾ram sine patris u̾ri uoluntate. Ita ergo ds malũfa¬
cit qđ non ipsi deo malũ est s eis in quos iundicat. Itaq ip¬

Expanded text:
bera arida, et mortificatum semen. In qua sententia se isti tanbera arida, et mortificatum semen. In qua sententia se isti tanquam in speculo dignentur inspicereambulantes duo in via minime se agnoscant, et leo sine praeda ad catulum suum revertatur; si decidet avis sine aucupe in terram, si tendunt muscipulam sine causa, ut nihil capiant; si dabit sonum tuba in civitate, ut plebs non terreatur: ita etiam malum aliquod in civitate non perpetratur, quod Dominus non facititur, poena. De poenis ergo loquebatur Propheta, cum hoc diceret. Divina enim providentia cuncta moderante et gubernante, ita homo male facit quod vult, ut male patiatur quod non vult. Sic autem isti accusant Prophetam ista dicentem, quasi in Evangelio non legerint: Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex his non cadit in terram sine Patris vestri voluntate ? Ita ergo Deus malum facit, quod non ipsi deo malum est, sed eis. in quos uindicat. itaque ip
Abbreviated transcription (Latin):
ui eis formet᷑. Q ideo huic propħice sententie: ũbt dñf ait.
qd̃ adimantꝰ posuit ex euangłio. qd̃ in resurrectione a mor¬
tuis neq nubent. neq uxores ducent. neq moriunt᷑. s sc̃
ut angli dei. Nam hoc ÷ utiq qd̵ accipiunt etiã spadones
de quib ysaias loquit᷑. locũ nominatũ multo meliorẽ fili¬
oꝵ ⁊ filiarũ nom̃ et̾num dabo eis inquid. Ne eͦ isti arbitren¬
tur in solo euangłio tale pͣmiũ ꝓmitti scĩs: uentrẽ łiacuũ.
& ubera arida. ⁊ mortificatũ sem̃ ne pariant: intelligant
de his esse dictum de quib dicit apłs. Sicut enĩ iauines ⁊ mam¬
bres restit ert̃ moysi. sic & isti resistunt ueritati. Homines
mente corrupti. reprobi circa fidem. s ultra ñ ꝓficient ÷ de¬
mentia enĩ eoꝵ manifesta erit omnib sic̃ & ilłoꝵ fuit. Cũ
ergo ultra non ꝓficient. tunc habebunt uentrẽ uacuũ & u¬

Expanded text:
in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, quod Adimantus posuit ex euangelio, quod in resurrectione a mortuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt ut angeli dei. nam hoc est utique quod accipiunt etiam spadones, de quibus Esaias loquitur: locum nominatum meliorem multo filiorum et filiarum, nomen aeternum dabo eis. inquit. non ergo isti arbitrentur in solo euangelio tale praemium promitti sanctis uentremque uacuum et ubera arida et mortificatum semen ne pariant, intes, Sicut enim Iamnes et Iambres restiterunt Moysi, sic et isti resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem: sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit . Cum ergo ultra non proficient, tunc habebunt ventrem vacuum, et u
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus in rerũ tranquillitate qͣm significat estas colligat
uerbũ dei. ut in aduersitate & tribulationib que hiemis no¬
mine significant᷑. habeat unde sp̃ualiter ruuat. Non enĩ
in pane solo uiuit homo. s in omni uerbo dei. Di autẽ hoc
tos mouet qd iit̾ra condidit formica qd̃ colligit: irascant᷑
eciam illi thesauro quẽ dominus in agro dicit inuentum.
e eo qd̃ scriptũ est in osee. da illis uentrẽ uacuũ
& ubera arida: mortifica sem̃ uentris ipsoꝵ ne pari¬
ant. Ethec ꝓpħica locutio est utiq figurata. Nlam ⁊ uentrẽ
ñ carneũ. intelligunt in euangłio cũ legunt. flumina aque
uiue fluent deuentre eiꝰ. & ubera quedam habebat apłs cũ
diceret. lac uob̾ potũ dedi. ñ escam. Eiterũ. Factus sũ par¬
uulus in medio ur̃m. tanqͣm si nutrix fouens filios suos. Et
galathas ad carnalia declinantes iterũ parturit. donec xp̃c

Expanded text:
christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat uerbum dei, ut in aduersitate et tribulationibus, quae hiemis nomine significantur, habeat unde spiritaliter uiuat. non enim in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. si autem hoc eos mouet, quod in terra condit formica quod colligit, irascantur etiam illi thesauro, quem dominus in agro dicit inuentum. De eo, quod scriptum est in Osee: da illis uentrem uacuum et ubera arida; mortifica semen uentris ipsorum, ne pariant. et haec prophetica locutio est utique figurata. nam et uentrem non carneum intellegunt in euangelio, cum legunt: flumina aquae uiuae fluent de uentre eius. et ubera quaedam habebat apostolus, cum diceret: lac uobis potum dedi, non escam et iterum: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix fouens filios suos. et Galatas ad earn alia declinantes iterum parturit, donec Christus
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝑtinere. ut temporalia ñ amemꝰ. neq timeainꝰ ne nobis
desint necessaria. & ꝓpter ipsa conquirenda uł deo uł homi¬
nib seruiamꝰ. Nam si hoc ideo dictum ẽ. ut non seruet᷑ pa¬
nis incrastinũ: magis hoc implent uagi romanoꝵ qͦs passi¬
uos appellant. qͥ aimona cotidiana satiato uentre aut
donant statim qd̵ restat. aut ꝓiciunt: qͣm uł dñi discipłi qͥ
eciam cũ ipso dño celi & terre int̾ram ambulantes loculos ha¬
bebant: uł paulus apłs qͥ omniũ terrenoꝵ contemptor sic
tamen gub̃nauit ea que p̾senti uite erant necessaria. ut eti¬
am de uidiuis preceꝑit dicens. Si quis fidelis bt̃ uiduas. suf¬
ficienter tribuat illis ut ñ grauet᷑ eccłia. quo ueris iudius suffi¬
cere possit. S tamen illud de formica. ita positũ est ut quẽ¬
admnodũ illa estate colligit unde hiene pascat᷑ : sic unꝰcisq

Expanded text:
id pertinere, ut temporalia non amemus, neque timeamus ne nobis id pertinere, ut temporalia non amemus, neque timeamus ne nobis desint necessaria, et propter ipsa conquirenda vel Deo vel hominibus serviamus. Nam si hoc ideo dictum est, ut non servetur panis in crastinum, magis hoc implent vagi Romanorum, quos Passivos appellant, qui annona quotidiana satiato ventre, aut donant statim quod restat, aut projiciunt, quam vel Domini discipuli, qui etiam cum ipso Domino coeli et terrae in terra ambulantes loculos habebant; vel Paulus apostolus, qui omnium terrenorum contemptor, sic tamen gubernavit ea quae praesenti vitae erant necessaria, ut etiam de viduis praeceperit dicens, Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat illis, ut non grauetur ecclesia, quo ueris uiduis sufficere possit. sed tamen illud de formica ita positum est, ut, quemadmodum illa aestate colligit unde hieme pascatur, sic unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
De eo qd scriptũ est mulier tua sit̃ uinea frondestens.
& filii tui ut nouella oliuarũ in circuitu mense tue.
& uidebis filios filioꝵ tuoꝵ. & scies quia hoc mͦ benedicit᷑
nificationẽ eccłie ꝑtinere inanichei ñ intelligunt: & pu¬
tant contrariũ ẽẽ. qd̃ in euangłio dns de spadonib ait qͥ
se ipsos castrant. ꝓpter regnũ celoꝵ. S nos iam ⁊ de ui¬
ro & de uxore & de spadonib quantũ satis fuit intercio
& intuere diligentiam eiꝰ. quia ab estatis tp̃r usq ad
hiemẽ colligit sibi alimonias. Neq hoc incelligunt mani¬
chei sp̃ualiter ẽẽ. accipiendũ. & putant preceptũ eẽ. ut ches¬
auriremꝰ interra. ut etiã curemꝰ hec horrea: que sine ullo
precepto multũ homines implere festinant. & ideo illud adi¬
mantꝰ ex euangłio dicit aduersũ eẽ. huic sententie ubi dñs
ait. nolite cogitare de crastino. S neq hoc intelligunt ad

Expanded text:
De eo, quod scriptum est: mulier tua sit ut uinea frondescens De eo, quod scriptum est: mulier tua sit ut uinea frondescens et filii tui ut nouellae oliuarum in circuitu mensae tuae et uidebis filios filiorum tuorum; et scies, quia hoc modo benedicitur nificationem Ecclesiae pertinere Manichaei non intelligunt, et putant contrarium esse quod in Evangelio Dominus de spadonibus ait, qui se ipsos castrant propter regnum coelorum . Sed nos jam et de viro, et de uxore, et de spadonibus, quantum satis fuit, in tertiet intuere diligentiam ejus, quia ab aestatis tempore usque ad hiemem colligit sibi alimonias . Neque hoc intelligunt Manichaei spiritualiter esse accipiendum, et putant praeceptum esse ut thesaurizemus in terra aut etiam curemus haec horrea, quae sine ullo praecepto multum homines inplere festinant. et ideo illud Adimantus ex euangelio dicit aduersum esse huic sententiae, ubi dominus ait: nolite cogitare de crastino. sed neque hoc inte
Abbreviated transcription (Latin):
aus xp̃iana libtas sic̃ udaica seruitꝰ formidaret.
e homine quẽ lapidari ds iussit. qui sabb̾o uiuentꝰ
est ligna colligere. Dñs in euangłio ubi hominis ma¬
nim aridam sanauit. die sabb̃i diunũ opus fecit ñ huma¬
nũ. nec ab otio recesit. qui iussit & factum ẽ. & ideo non ẽ.
simle hoc factũ ligna colligenti. qd̃ facere cũ uiuentus es¬
set homo die salbi. iussu dei lapidatus est. De seruili
autẽ obseruatione sabbi. & de iundicta temporalis mor¬
tis iam multa dicta sunt. Sic̃ enĩ tempore carttatis boni¬
tas. sic temꝑe timoris seueritas dei maxime cõmendatur.
t cum ad huc ñ oporteret ante aduentũ dñi nudare popło
legitimarũ sacram̃ta figurarũ. non inuitabant᷑ significata
isti plangunt hominẽ. lapidatũ dei precepto. quia contra
que contra nullũ preceptũ fecerat. cũ talem animã arboris
ẽẽ. credant qͣlem hominis.

Expanded text:
nus christiana libertas sicut Iudaica seruitus formidaret. nus christiana libertas sicut Iudaica seruitus formidaret. De homine, quem lapidari deus iussit, quia sabbato inuentus est ligna colligere. dominus in euangelio, ubi hominis manum aridam sanauit die sabbati, diuinum opus fecit, non humanum; nec ab otio recessit qui iussit et factum est. et ideo non est simile hoc factum ligna colligenti, quod facere cum inuentus esset homo die sabbati, iussu dei lapidatus est. de seruili autem obseruatione sabbati et de uindicta temporalis mortis iam multa dicta sunt. sicut enim tempore caritatis bonitas, sic tempore timoris seueritas dei maxime commendatur. et cum adhuc non oporteret ante aduentum domini nudare populo legitimarum sacramenta figurarum, non inuitabantur illi homineisti plangunt hominem lapidatum dei praecepto, quia contra rbo Christi, quae contra nullum praeceptum fecerat, cum talem animam arboris esse credant, qualem hominis.
Abbreviated transcription (Latin):
cuauit. Mors itaq illa pependit in ligno. que ꝑ mulierem
ad hominẽ serpentina ꝑsuasione ꝑuenit. Unde eciã ser¬
pentẽ ad significationẽ ipsiꝰ mortis. moyses in heremo ex al¬
tlinit insigno. Et qͣm amortiferis cupiditatib ꝑ fidẽ sandiuͣ
crucis dm̃. qua cruce mors ligno suspensa ẽ : propt̾ea qͥ ser¬
pentiũ morsib uenenabant᷑. conspecto serpente qͥ firꝰ erat
aic exaltatus inligno. continio sanabant᷑. Hiuic sacram̃to
ipse dñs atrestatus est dicens. Sic̃ enĩ moyses exaltauit ser¬
pente in heremo. ita exaltari oportet filiũ homius. Dusci
piendo autẽ ignommiosissimũ apud homines moras genꝰ
dilestionẽ suam. ut merito ^ ps diceret. actendens nos in
etꝰ caritatẽ: R p̃t nos redemit de maledicto legis. Factus ꝙ
nob maledietum. Scriptũ est eñ. Maledictus oĩs qui per¬
det in ligno. ut ñ solũ nullã mortẽ. s etiã uullũ mortis ge¬

Expanded text:
cuauit. mors itaque illa pependit in ligno, quae per mulierem cuauit. mors itaque illa pependit in ligno, quae per mulierem ad hominem serpentina persuasione peruenit. unde etiam serpentem ad significationem ipsius mortis Moyses in heremo exaltauit in ligno. et quoniam a mortiferis cupiditatibus per fidem sanamur crucis domini qua cruce mors ligno suspensa est, propterea qui serpentum morsibus uenenabantur, conspecto serpente, qui fixus erat atque exaltatus in ligno, continuo sanabantur. huic sacramento ipse dominus adtestatus est dicens: sicut enim Moyses exaltauit serpentpiendo autem ignominiosissimum apud homines mortis genudilectionem suam, ut merito Apostolus diceret, accendens nos in ejus charitatem: Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis male dictum. scriptum est enim: maledictus omnis, qui pendet in ligno, ut non solum nullam mortem, sed etiam nullum mortis ge
Abbreviated transcription (Latin):
Hic preter qd crucẽ nominat nicħ attendit ẽẽ. contrariũ
ei qd dictũ est. maledictꝰ omnis qui in ligno pependit. Qua¬
si uero talem crucẽ potest quisq tollere & sequi dñm. Sed
illa tollitur cũ sequim᷑ dñm. de qua dicit apłs. Qui autẽ
ihu. xp̃i sunt. çarnẽ suam crucifixerunt cũ passionib ⁊ con¬
cupiscentiis. Lali enĩ cruce uecus homo id ÷ uetus uita ꝑi¬
init᷑. qͣm de adam traximꝰ : ut qd in illo fuit uoluntariũ.
in nob̾ fieret naturale. Qd ostendit apłs dicens. fuimꝰs⁊ nos
aliquando natura filii ire. sic̃ & ceteri. Si gͦ uetus uita de
adam unde & nomine uet̃is hominis uetus uita signat᷑.
qͥd absurdũ habet qd̵ inuet̾em hominẽ maledictũ ꝓlatũ¬
mortalitatem gestauit: de uirgine maRia mortaliter natus.
habens carnẽ non peccatcem. ẜ tam̃ similitudinẽ gerentent
pertati. quia mori pocerat. & mors de peccato.ẽ. Unde est
etiam ulud. Scientes quia uecus homo nr̃ꝰ suscipiendo eua¬

Expanded text:
cem nominat, nihil adtendit esse contrarium ei, quod dictum est: maledictus omnis, qui in ligno pependerit. quasi uero talem crucem potest quisque tollere et sequi dominum; sed illa tollitur, cum sequimur dominum, de qua dicit apostolus: qui autem Tesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus concupiscentiis. tali enim cruce uetus homo, id est uetus uita perimitur, quam de Adam traximus, ut quod in illo fuit uoluntarium, in nobis fieret naturale. quod ostendit apostolus dicens: fuimus et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. si ergo uetus uita de Adam, unde et nomine ueteris hominis uetus uita signatur, quid absurdum habet, quod in ueterem hominem maledictum prolatumortalitatem gestavit, de virgine Maria mortaliter natus, habens carnem non peccatricem, sed tamen similitudinem gerentem peccati ; quia mori poterat, et mors de peccato est. Unde etiam est illud: Scientes quia vetus homo nos
Abbreviated transcription (Latin):
gendum ẽ. quod sequenter opponit dicens ẽẽ. scruel̃i Ite
uob legiaimũ etnim in ꝓgenies ur̾̃as dimde in medio sc̃oꝵ
n rrefigiosorũ. & inmedio mundoꝵ & inmundoꝵ. Lanto
enĩ quisq meliꝰ hoc facit. quantomagis in eccłia ꝓficit. Cũ
etũ cruiss herba & fructũ feciss tunc apparuert ⁊ rania.
E q̃mius inter utrumq iam serui patristamilias cognitio¬
ne durdent atq distinguerent. iubent᷑ ea tam̃ sinere cres¬
cere. & hoc usq admessem. d hec hactenꝰ. Eaciũ que tel¬
tant aliquantũ diligentiꝰ ab alio exordio considanda atq
trastanda sunt.

Expanded text:
od consequenter opponit, dicens esse scriptum: Sit od consequenter opponit, dicens esse scriptum: Sit vobis legitimum aeternum in progenies vestras, dividere in medio sanctorum et irreligiosorum, et in medio mundorum et immundorum . Tanto enim quisque melius hoc facit, quanto magis in Ecclesia proficit. Cum enim creuisset herba et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania. et quamuis inter utrumque iam serui patris familias cognitione diuiderent atque distinguerent, iubentur ea tamen sinere crescere et hoc usque ad messem. sed haec hactenus. ea enim quae restant aliquanto diligentius ab alio exordio consideranda atque tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
are. Et tichoniꝰ quidẽ multa dixit. que illis temꝑib & sĩc̃
int̾ior nouerat quã ñ modico s multo ferm̃to totam suam
massam nollent fateri corruptam. qui totũ orbem terrarũ
peccatis affroꝵ ferm̃tatũ ẽẽ. criminarent᷑. S ego istos mror
tum gildonianũ uelle defendẽ. ut net modicũ ferñtti eum
fuͥsse concedant. Qđ si uł hoc concedunt. quã magnam pu¬
tant ẽẽ. massam suã ut ñ potuerit tota corrumpi. Aut si in
eis solis tota corrupta ẽ. quib placet optatus. exꝑti discant
intellig̾e. qd̾ legunt. quia in ẽ. tota massa ad quos ꝑtinet qđ
net. Et ideo disciplina eccłiastica corrigendũ ẽ. ne ad mul¬
tos ꝑsuadendo ꝑueniat. quod uͥ fieri ꝑmittit ratio pacis ⁊
ñ ficͥ. ipsa negligentia culpam trahit. & in ꝑicło consenti¬
endi ẽ. ꝑ desidiam corrigendi. Ex qua regula ⁊ illd̾ intelli¬

Expanded text:
are? Et Tichonius quidem multa dixit, quae illis temporibus, et sicut are? Et Tichonius quidem multa dixit, quae illis temporibus, et sicut interior noverat, quam non modico, sed multo fermento, totam suam massam nollent fateri corruptam, qui totum orbem terrarum peccatis Afrorum fermentatum esse criminarentur. Sed ego istos miror,tum Gildonianum velle defendere, ut nec modicum fermenti eum fuisse concedant. Quod si vel hoc concedunt, quam magnam putant esse massam suam, ut non potuerit tota corrumpi? aut si in eis solis tota corrupta est, quibus placet Optatus; experti discant intelligere quod legunt, quia inest tota massa ad quos pertinet qnet: et ideo disciplina ecclesiastica corrigendum est, ne ad multos persuadendo perveniat; quod ubi fieri permittit ratio pacis, et non fit, ipsa negligentia culpam trahit, et in periculo consentiendi est per desidiam corrigendi. CAPUT XXIII.--43. Ex qua regula et illud intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ne corrigendi. ñ cum odio ꝑ sequendi: plenissimũ officiũ non
solum castissuȩ innocentiȩ s diligentissimȩ seueritatis imple¬
uit. Ubi autẽ cetera impediunt᷑. illa duo semꝑ retenta. in tor¬
ruptum castũq custodiunt. ut nec faciat malũ : nec appro¬
bet factum. S tam̃ uideamꝰ unde ist ⁊ doceat qd̃ affirmat.
Cum scriptũ sit inquit modicũ ferm̃tum tantã massã cor¬
rumpit. dixit hoc parmenianꝰ atq abiit. Nec ei nc̃ ostendi
potest in parte donati ñ solum modicũ fermenti. s multũ
ueneni ex illis ouis aspidũ ruptis. & preualidis iam serpen¬
tib ꝓ pͥmiano dampnatis. & ad pͥmianũ tertiũ reuocatis.
D correcti sunt inquit. Deo gr̾as. Siuerũ est: ñ inuideo. atq
ti ũ nullus correctionis ẽ. gradus. quanto uerior ꝑfectiorq
correctio ẽ. ab ipsa parte donati adunitatẽ catholicã reme¬

Expanded text:
ne corrigendi, non cum odio persequendi faciat, plenissimum officium non ne corrigendi, non cum odio persequendi faciat, plenissimum officium non solum castissimae innocentiae, sed etiam diligentissimae seueritatis impleuit. ubi autem cetera impediuntur, illa duo semper retenta incorruptum castumque custodiunt, ut nec faciat malum nec approbet factum. Sed tamen uideamus unde iste doceat quod affirmat. cum scriptum sit, inquit: modicum fermenti totam massam corrumpit. dixit hoc Parmenianus atque abiit nec ei nunc ostendi potest in parte Donati non solum modicum fermenti, sed multum ueneni ex illis ouis aspidum ruptis et praeualidis iam serpentibus pro Primiano damnatis et ad Primianum iterum reuocatis. sed correcti sunti, nonnullus correctionis est gradus; quanto verior perfectiorque correctio est, ab ipsa parte Donati ad unitatem catholicam reme
Abbreviated transcription (Latin):
centiam custodisse. si tũ reis ulxtus ẽ. & obnoxiis : Dane si ita
ẽ. uinocentiam custodisse ñ prodest. S innocentia custodita
ũ est. Mixtus enĩ reis & obnoxiis. nisi ꝑ constientie maculãtã
consersionem: nullus recte dici potẽ. Qui uero implet qd̾ scrip¬
tũ est. iusto nichil placet iniquũ: ubilibet conuersari queli¬
bet necessitas cogat. misteri iniquitatib ñ potest. Uł quomͦ
inquit in corruptus pot̾is ꝑman̾e. si corruptis sotiaris: Ita pla¬
ne si sotiat᷑. id ẽ. si mali aliquid cũ eis cõmittit. Aut comittenti¬
b fauet. Si autẽ nͣtrum facit: nullo mͦ sociat᷑. Porro si ad¬
dat terciũ. ut ñ fit inuindicando piger. s uł corripiat iustus
in misct̃ia & arguar. uł etiam si eam ꝑsonã gerit. & ratio con¬
seruande patis admitat. coram ournib petcantes arguat aut
teteri timeant. remoueat etiã uł ab aliquo giadu hõnoris uł
ab ipsa cominunione sacramentoꝵ. & hec omnia cum dilectio¬

Expanded text:
xtus es et obnoxius? sane, si ita est, non innocentiam custodisse non prodest, sed innocentia custodita non est. mixtus enim reis et obnoxius nisi per conscientiae maculatam consensionem nullus recte dici potest. qui uero implet quod scriptum est: iusto nihil placet iniquum, ubilibet eum uersari quaelibet necessitas cogat, misceri iniquitatibus non potest. uel quomodo, inquit, incorruptus poteris permanere qui corruptis sociaris? ita plane, si sociatur, id est si mali aliquid cum eis committit aut committentibus fauet; si autem neutrum facit, nullo modo sociatur. porro si addat tertium, ut non sit in uindicando piger, sed uel corripiat iustus in misericordia et arguat uel etiam, si eam personam gerit et ratio conseruandae pacis admittit, et coram omnibus peccantes arguat, ut ceteri timeant, remoueat etiam uel ab aliquo gradu honoris uel ab ipsa communione sacramentorum, et haec omnia cum dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
arguit. firmnus atq integer inter iniquos tanqͣm frum̃tum
uiter paleam conuersatur. Ille autẽ tantũ modo ait. eoꝵ facta
modũ refellat uideamꝰ. Quod contra legẽ eẽ. diuinam inquit.
muillus qui legẽ uenerat᷑ ignorat. Ad huc ista uerba cõmunit̾
diui possunt. Potẽ enĩ c aiis ditere. qd̃ scd̾m legem ẽẽ. diumã
nullus qͥ legẽ uenemat᷑ ignorat. s opus ẽ. ꝓbare ñ ditẽ. Accen

Expanded text:
arguit, firmus atque integer inter iniquos tamquam frumentum arguit, firmus atque integer inter iniquos tamquam frumentum inter paleam conuersatur; ille autem tantummodo ait: eorum factmodum refellat uideamus. Quod contra legem esse diuinam, inquit, nullus qui legem ueneratur ignorat. adhuc ista uerba communiter dici possunt. potest enim et alius dicere: quod secundum legem esse diuinam nullus qui legem uenera
Abbreviated transcription (Latin):
alienis. te ipsũ castũ custodi. Docuit & sequenti. quẽ admodũ
qd̾ pͥus dixit intelligendũ sit. Qui enĩ se ipsũ castũ seruat.
ũ cõmunicat peccatis alienis. Si enĩ cõmunicat: consentit. si
consentit corrumpit᷑. si corrumpit᷑: castũ se ñ seuat. S sane
tandẽ aliquando eugilauit parmenianꝰ. & attendit qͥd dic̃et
tithoniꝰ. S frustra statim quippe amore sententie sue contia
unt alios aliena peccata e Et hoc est facinorosis ũ cõmunica¬
re. licet cum ipsis conuenias. eoꝵ facta ñ facere: E tam̃ non
totum dixit. Parum ẽ. enĩ eorum facta ñ facere. nͥ displiceant.
Parĩ ẽ. ut displiceant. nͥ redarguant᷑. Aliuid ẽ. enĩ non facere.
aluid ñ cõmiiicare. id ẽ. consentire facientib. aliud euiam re¬
darguere. Cuir ergo uͥ uidere ceꝑat statim se auerait. & usq in
fiie noluit ꝓuenire. & uix trientẽ d toto posuit : An sieut de
dicimꝰ qd̃ qui ñ facit malũ. nec facienti consentit. & facientem

Expanded text:
sequenti, quemadmodum quod prius dixit, intelligendum sit. Qui enim se ipsum castum servat, non communicat peccatis alienis. Si enim communicat, consentit: si consentit, corrumpitur: si corrumpitur, castum se non servat. Sed sane tandem aliquando euigilauit Parmenianus et attendit quid diceret Tychonius, sed frustra; statim quippe amore sententiae suae contra unt alios aliena peccata? et hoc est facinerosis non communicare, licet cum ipsis conuenias, eorum facta non facere. et tamen non totum dixit. parum est enim eorum facta non facere, nisi displiceant; parum est ut displiceant, nisi redarguantur. aliud est enim non facere, aliud non communicare id est consentire facientibus, aliud etiam redarguere. cur ergo ubi uidere coeperat statim se auertit et usque in finem noluit peruenire et uix trientem de toto posuit? an, sicut de dicimus, quod, qui non facit malum nec facienti consentit et facientem
Abbreviated transcription (Latin):
sensione sui cordis exore uulnerat᷑. alieno. Cum autẽ predica¬
tio peccatoris ore ꝓcedit. querendũ ẽ. cuiꝰ modi hoc loco scrip¬
tura significare uoluit. Nam & publicanꝰ qui iustificatꝰ ẽ.
magis qͣm ille phariseus utiq peccator erat. SSi enĩ uera.
pectata eius ñ erant. falsa erat confessio perca rore. Ni aictem
erat uera confessio ꝑꝑter qͣm iustificari etiam meruit. ꝓculdu
marie mendacis & ficti. quẽ sp̃s sc̃s discipline fugiet: Qui
tam̃. qͣr loquit᷑ ueritatẽ ñ euis ore spetiosa ẽ. quia ñ ei tribul¬
tur euiꝰ particeps ũ ẽ. Sicut speciosa ñ erat ꝓph̾ia more caiphe
pontificis sacerdotũ. qui nesciuit qͥd dixit. s cum ess poncifex
surpata ielut in sultare audet parmenianꝰ eis quos negat
hr̃t bapusiũ. & ꝓꝑterea ditit dare ñ posse. Quid eñ habes¬

Expanded text:
sensione sui cordis ex ore vulneratur alieno. Cum autem praedicasensione sui cordis ex ore vulneratur alieno. Cum autem praedicatio peccatoris ore procedit, quaerendum est cujusmodi peccatortura significare voluit. Nam et Publicanus qui justificatus est magis quam ille Pharisaeus, utique peccator erat . Si enim vera ejus peccata non erant, falsa erat confessio peccatorum: si autem vera erat confessio, propter quam justificari etiam meruit, procul maxime mendacis et ficti, quem Spiritus sanctus disciplinae fugiet? Qui tamen cum loquitur ueritatem, non in eius ore speciosa est, quia non ei tribuitur cuius particeps non est; sicut speciosa non erat prophetia in ore Caiphae pontificis sacerdotum qui nesciuit quid dixit, sed cum esset pontifex surpata velut insultare audet Parmenianus eis quos negat habere Baptismum, et propterea dicit eos dare non posse. Quid en
Abbreviated transcription (Latin):
grauiꝰ sacrilegio scismatis. quia precidende unitatis nulla
est iusta necessitas. cum sibi nequaqͣm sp̃ualit̾. nocituros
malos ideo tolerent boni. ne spũalicer se iungant᷑ abonis.
cũ discipline. seueritatẽ consideratio custodiende. pacis refre¬
nat aut differt. qͣm tam̃ securitas exierit. tũ apparet sine
uulnere scismatis ad salubrẽ correctionẽ posse. aliquid o⁊ ec¬
cdesiastico uidicio uindicari. Dicimꝰ enĩ magis nom̃ dei eorũ eẽ.
qͥ eũ metiunt. qͣmius ꝑ mixti suit turbis eoꝵ qͥ eũ ñ inetuunt.
iusticia omins qui inuocat nom̃ dñi. Si enĩ bono pacis. ne
ante tempꝰ cũ ⁊uanta colligunt᷑ eradicet᷑ simul & triticum.
necesfitate cogit᷑ quisqͣm eẽ. inter iniustos. recedat ab inusti¬
cia: & securꝰ iuuocat nom̃ dñi. Simul enĩ & abiniustis rece¬
dit. & ab eis exit atq separat᷑ uit̾un corde. ut a corpore talib
tiosa ẽ. Sic autẽ unituiq ẽ. os propriũ. Nec quisqͣm sine con¬

Expanded text:
gravius sacrilegio schismatis: quia praecidendae unitatis nulla est justa necessitas, cum sibi nequaquam spiritualiter nocituros malos ideo tolerent boni, ne spiritualiter sejungantur a bonis, cum disciplinae severitatem consideratio custodiendae pacis refrenat aut differt; quam tamen securitas exserit, cum apparet sine vulnere schismatis ad salubrem correctionem posse aliquid ecclesiastico judicio vindicari. Dicimus enim magis nomen Domini eorum esse qui eum metuunt, quamvis permixti sint turbis eorum qui eum non metuunt; justitia omnis qui invocat nomen Domini . Si enim pro bono pacis, ne ante tempus cum zizania colliguntur, eradicetur simul et triticum, necessitate cogitur quisquam esse inter injustos; recedat ab injustitia, et securus invocat nomen Domini. Simul enim et ab injustis recedit, et ab eis exit, atque separatur interim corde, ut etiam corpore a ciosa est. Sic autem unicuique est os proprium, nec quisquam sine con
Abbreviated transcription (Latin):
nis tractata fuerint. illis sua ꝑuersitate dampnatis. illa in¬
scriptũ ẽ. Nolite cõmunicare oꝑib in fructuosis tenebrarũ.
magis autẽ redarguite. Que enĩ fiunt abipsis latenter rur¬
pe ẽ. & dicere. Iam ipsa uerba uerba. quẽ adinodũ intelligen¬
da sint diximꝰ. quia ñ comiminicare ẽ. non consentire. qd̵ ꝓꝓt̾
ȩccłiȩ disciplinã parũ ẽ. nisi etiã redarguant᷑. ut corrigi pos¬
sint. S hec salua pate facienda sunt. & quantũ admitcit offi¬
ciũ conseruande unitatis ne simul eradicet᷑ & triticũ. Iterum¬

Expanded text:
nis tractata fuerint; illis sua perversitate damnatis, illa innis tractata fuerint; illis sua perversitate damnatis, illa inscriptum est: Nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum, magis autem redarguite. Quae enim fiunt ab ipsis latenter, turpe est et dicere » . Jam ipsa verba quemadmodum intelligenda sint diximus, quia non communicare est non consentire: quod propter Ecclesiae disciplinam parum est, nisi etiam redarguantur, ut corrigi possint. Sed haec salva pace facienda sunt, et quantum admittit officium conservandae unitatis, ne simul eradicetur et triticum. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
in toto terrarũ orbe defecerint. quomͦ ista sentientes glorificant
dñm. cũ scriptum sit in latitudine gentis gła regis. in diminu¬
tione autẽ populi contricio pͥncipis: Aut quando ñ sꝑnunt
dñm qui baptismũ eius in eis quoꝵ causã non audiert̃. ⁊ de
quib nullo mͦ udicare potuert̃. incredibili tem̾itate impie¬
tatis exusflant. & sibi audent arrogare qd̵ dei ẽ: Ase dãp¬
natos: in honorib integris ꝓ donati pace recipiunt. & ase in¬
auditos: contra patẽ dñi decestant᷑. Baptisma in illis t̾rarũ
partib ꝑ apłos traditum ꝑisse contendunt. & ꝑ felicianum
atq maximianistas traditũ non ꝑisse contedt̃. Iam uͦ quomͦ
catholiti ñ clarificant dñm. qui ꝓmissa eiꝰ nullis hominũ sce¬
lerib qͦ minꝰ implerent᷑ impediri posse considunt. qui sacram̃¬
ta eiꝰ ita debita ueneratione ꝑsequunt᷑. ut ea si eciã ab indig¬

Expanded text:
in toto terrarum orbe defecerint? quomodo ista sentientes glorificant in toto terrarum orbe defecerint? quomodo ista sentientes glorificant Deum, cum scriptum sit, In latitudine gentis gloria regis; in diminutione autem populi contritio principis ? Aut quomodo non spernunt Deum, qui Baptismum ejus in eis quorum causam non audierunt, et de quibus nullo modo judicare potuerunt, incredibili temeritate impietatis exsufflant, et sibi audent arrogare quod Dei est; a se damnatos in honoribus integris pro Donati pace recipiunt, et a se inauditos contra pacem Domini detestantur; Baptisma in illis terrarum partibus per Apostolos traditum periisse contendunt, et per Felicianum apud Maximianistas traditum non periisse concedunt? Jamvero quomodo Catholici non clarificant Deum, qui promissa ejus nullis hominum sceleribus, quominus implerentur, impediri posse confidunt; qui sacraemnta ejus ita debita veneratione prosequuntur, ut ea si etiam al indig
Abbreviated transcription (Latin):
bitat & de ambulat ds. & exeunt de medio maloꝵ. atq sepa¬
rant᷑ int̾im corde. ne forte cũ id facere ꝑ seditionẽ scismatis uo¬
lunt. pͥus a bonis sp̃ualiter. qͣm amalis corꝑalit̾ separent᷑. d̾
ergo scriptum ẽ. dm̃ clixisse. eos qui me clarificant clarifica
bo qui me spernit sꝑnetur. ipsi maxime nolunt intueri.
Quom enĩ clarificant dm qui dicunt ꝑ orbẽ terrarũ imple¬
ri ñ potuisse eiꝰ ꝓmissa que ꝓmisit patrib nr̃is. Abrabe. isa¬
ac. & iacos. que ꝑ ꝓpħas tanto antea prenuntians ex hibuit
ꝑ unitũ suũ qui factus ẽ. ei ex semine dauid scd̃m carnẽ ut
in illo id ẽ. in semine abrahe benedicerentur om̃s gentes. qͥ
dicunt ipsũ dei filiũ frustra dixisse. sinite iteraq crescere ulq
ad messem. quasi falsus fuerit aut ipse fefellerit. tũ sola tra¬
nia ꝑmundũ ereuerint. frum̃ta uero precer partẽ donati

Expanded text:
bitat et deambulat deus et exeunt de medio malorum atque sepabitat et deambulat deus et exeunt de medio malorum atque separantur interim corde, ne forte, cum id facere per seditionem schismatis uolunt, prius a bonis spiritaliter quam a malis corporaliter separentur. Quod ergo scriptum est deum dixisse: eos qui me clarificant clarificabo et qui me spernit spernetur, ipsi maxime nolunt intueri. quomodo enim clarificant deum, qui dicunt per orbem terrarum impleri non potuisse eius promissa quae ac, et Jacob; quae per Prophetas tanto ante praenuntians, exhibuit per Unicum suum, qui factus est ei ex semine David secundum carnem , ut in illo, id est, in semine Abrahae benedicerentur omnes gentes: qui dicunt ipsum Dei Filium frustra dixisse, Sinite utraque crescere usque ad messem : quasi falsus fuerit, aut ipse fefellerit, cum sola zizania per mundum creverint; frumenta vero praeter partem Donati,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs. & iniundũ ne tetigeritis. & ego recipiã uos. & ero
uob̾ in patrem. & uos eritis mͥ infilios & filias. dicit dũs omu¬
potens. Que uerba isti carnalit̾ sentientes. ꝑ tot diusiones se
ipsos minutatim in ipsa una affrica concidunt. Non enĩ in¬
telligunt neminẽ coniungi cũ infidelib nisi qui facit pecca¬
tumi paganoꝵ. uł talia facientib fauet. nec quemꝗͣ fieri
pdrcicipem iniquitatis. nisi qui iniqua uł agit uł approbat.
Quis autẽ cõmunicat tenebris. nisi ꝑtenebras consensionis sue.
dimisso xp̃o sequit᷑ belial: Quis ponit cũ infidelib parcẽ su¬
am. nͥ qui eiꝰ insidelitatis fit particeps: Ita enĩ templũ dei
esse desinit÷ nec se aliter simulacris adiuñgit. Qui autẽ sunt
templa dei uiui. & inmedio nationis tortuose ac ꝑuerse appa¬
rent. si ł uminaria inmundo. uerbũ uitȩ huiꝰ nichil eos quã
ꝓunitate tolerant inficit. nec angustiant᷑. quia in illis ha¬

Expanded text:
recipiam vos, et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et filias, dicit Dominus omnipotens . Quae verba isti carnaliter sentientes, per tot divisiones se ipsos minutatim in ipsa una Africa concidunt. Non enim intelligunt neminem conjungi cum infidelibus, nisi qui facit peccata Paganorum, vel talia facientibus favet; nec quemquam fieri participem iniquitatis, nisi qui iniqua vel agit vel approbat. Quis autem communicat tenebris, nisi qui per tenebras consensionis suae dimisso Christo sequitur Belial? Quis ponit cum infidelibus partem suam, nisi qui ejus infidelitatis fit particeps? Ita enim templum Dei esse desinit, nec se aliter simulacris adjungit. Qui autem sunt templum Dei vivi, et in medio nationis tortuosae ac perversae apparent sicut luminaria in mundo uerbum uitae habentes, nihil eos quod pro unitate tolerant inficit nec angustantur, quia in illis ha
Abbreviated transcription (Latin):
Aquas qͣs uidisti. suꝑ quas sedit meretx illa: popłi ⁊ tur¬
be sunt & gentes & lingue. Et qd̃ scriptũ ẽ. qui baptuatur
a mortuo. quid ei ꝓdest lanatio eiꝰ. ut int̾im differam dili¬
gentiorẽ istorũ uerborũ inquisitionem. tutissime accipio pa
& abista uita mortuos colunt. in quoꝵ nomine baptirant.
Qmius eiũ & ipsi sacerdotes ꝑ impietatem mortui dicant᷑. ñ
tam̃ ꝓꝑter eos sit intelligit᷑. s ꝓꝓter mortuos deos eorũ in

Expanded text:
aquas quas uidisti, super quas sedet meretrix illa, populi et turaquas quas uidisti, super quas sedet meretrix illa, populi et turbae sunt et gentes et linguae. et quod scriptum est: qui baptizatur a mortuo quid ei prodest lauatio eius, ut interim differam diligentiorem istorum uerborum inquisitionem, tutissime accipio paget ab ista uita mortuos colunt, in quorum nomine baptizant. quamuis enim et ipsi sacerdotes per impietatem mortui dicantur, non tamen propter eos sic intellegitur, sed propter mortuos deos eorum, in
Abbreviated transcription (Latin):
soluunt. simul cernant solutam eẽ. ꝓnobis. Qd̃ autẽ intelligi¬
tur in hac sententia sc̃e scripture qͣm certesuon intelligentes.
& quasi ꝓ suis partib preponentes ad se ipsos conuntendos in¬
gerunt nob̾. hoc pene in omnib talib q̃stionib intelligendũ
admonemꝰ. quia scilicet omnia sacram̃ta cũ obsine. indigne
tractantib. ꝓsunt tam̃ ꝑ eos digne sum̃tib. sic & uerbũ dei
unde dictum ẽ. Que dicunt facite. que autẽ faciunt facẽ
nolite. Nam esfocde lacus decritos qui contiñe ñ ualent aqͣs.
qͥs me ꝓhibet sic intelligere. id ẽẽ. conuerti ad uoluntatẽ ter
mendar ñ hñs fidem potest utelligi ñ falsum baptismũ. sed
popłs mendax & infidelis. ñ annumeratis ueratib ac fididi
b. s his solis qui iũdaces & infideles sunt. Naui popłm
lumpnient᷑ sibi priꝰ potius qͣm nob̃̾. Sic eiũ dicit᷑ iob̾i.

Expanded text:
soluunt, simul cernant solutam esse pro nobis. Quod autem intellegisoluunt, simul cernant solutam esse pro nobis. Quod autem intellegitur in hac sententia sanctae scripturae, quam certe ipsi non intellegentes et quasi pro suis partibus proponentes ad se ipsos conuincendos ingerunt nobis, hoc paene in omnibus talibus quaestionibus intellegendum ammonemus, quia scilicet omnia sacramenta, cum obsunt indigne tractantibus, prosunt tamen per eos digne sumentibus, sicut et uerbum dei, unde dictum est: quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. nam fodere lacus detritos, qui continere non ualent aquas, quid me prohibet sic intellegere, id esse conuerti ad uoluptatem terrmendax non habens fidem potest intellegi non falsum baptisma, sed populus mendax et infidelis non adnumeratis ueracibus et fidelibus, sed. in his solis qui mendaces et infideles sunt. nam populoscalumnientur sibi prius potiusque quam nobis. sic enim dicitur Iohanni:
Abbreviated transcription (Latin):
ad necessariũ arcicłm cause. qd̵ fictos bonos. id ẽ. occultos ma¬
los apud se negare ñ possunt. ꝑ multos enĩ redargͥiuit. qui
cum ibi ꝑdditis & sceleratis morib uiuerent. & ꝑ ipsam figtio¬
nem diui latussent: aliqͣñdo ꝓ diti sunt expusi. Eredamꝰ s s¬
nolunt ad huc ibi eẽ. aliquos tales. illi certe. qui eietti st̃ mea¬
dem fictione cũ laterent. & eos fug̃et sp̃s sc̃s de quo scriptum¬
ẽ Sp̃s eñ sc̃s discipline effugiet fictũ. quomͦ baptirare potue.¬
rund: Cur ñ recensent᷑ saltẽ qui ut accipiant baptismum
qd utiq a fittis quos deserebat sp̃s sc̃s accipe nequiuerõ: Si au¬
tem dicunt sp̃s quidem sc̃s daturis fingentib deerat iustifican¬
dis. s accepturis credentib aderat abluendis. ꝑ in effabilem
efficatiam potentiȩ suȩ utrumq facile ualens eos fugere. is¬
tos fouere. illos culpare. istos mundare. quã ꝓ se questionem

Expanded text:
ad necessarium articulum causae, quod fictos bonos, id est occultos maad necessarium articulum causae, quod fictos bonos, id est occultos malos, apud se esse negare non possunt. Per multos enim redarguuntur, qui cum ibi perditis et sceleratis moribus viverent, et per ipsam fictionem diu latuissent, aliquando proditi, expulsi sunt. Credamus nolunt ibi adhuc esse aliquos: tales illi certe qui ejecti sunt, cum in eadem fictione laterent, et eos fugeret Spiritus sanctuenim sanctus disciplinae effugiet fictum , quomodo baptizare potuerunt? Cur non recensentur saltem qui vivunt, ut accipiant Baptismum, quem utique a fictis quos deserebat Spiritus sanctus, accipere nequiverunt? Si autem dicunt: spiritus quidem sanctus daturis fingentibus deerat iustifieandis, sed accepturis credentibus aderat abluendis per ineffabilem efficaciam potentiae suae, utrumque facile ualens, illos fugere istos fouere, illos culpare istos mundare, quam pro se quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
noti sint. ñ fuerint lacus decriti qui contin̾e ñ ualent aqͣs:
Et si in hoc loco sacram̃tum baptismi intelligendũ ẽ. cur m̃da¬
credunt᷑ e Cur ab illorũ mortuis qui baptirant᷑ ꝓficit aliquid
lauatio eoꝵ: Cur peccatores in pinguant capita aliena: Qd
ibi musce moriture uł mortue meruert̃. ut ñ ext̾unent ole¬
um suauitatis: Quo pͥuilegio muniunt᷑ quitũq ibi ficti sunt.
id ẽ. iusticie pelle obtegunt lupũ. ut ñ eos fugi at sc̃s sp̃s dis
baptitari quemqͣm: si lateat malitia baptrrantis. Sui enin
situs ẽ. tanto magis sictus ẽ. quo magis latet. Abhoc ergo
cũ se Auferat sp̃s ices. que sꝑes erit baptizati. si baptrantũ ho¬
minis merituĩ in illa. dei gra cogitandũ ẽ; Hic oumino qd̾ res¬
pondeant ñ iueniunt. qui malos aꝑtos se hr̃e negant. inqͦ
quidẽ aꝑtissime comuncunt᷑. D quid ad nos; Datis ẽ. nob̾

Expanded text:
noti sint, noti sint, Et si in hoc loco sacramentum Baptismi intelligendum est, cur mendare uel habere creduntur? cur ab illorum mortuis qui baptizantur proficit aliquid lauatio eorum? cur peccatores eorum inpinguant tibi muscae moriturae vel mortuae meruerunt, ut non exterminent oleum suavitatis? Quo privilegio muniuntur quicumque ibi ficti sunt, id est, justitiae pelle obtegunt lupum, ut non eos fugiat Spiritus sanctubaptizari quemquam, si lateat malitia baptizantis. » Qui enim fictus est, tanto magis fictus est, quanto magis latet. Ab hoc ergo cum se auferat Spiritus sanctus, quae spes erit baptizati, si baptizantis hominis meritum in illa Dei gratia cogitandum est? Hic omnino quid respondeant non inveniunt, qui malos apertos habere se negant: in quo quidem apertissime convincuntur. Sed quid ad nos? Satis est nobis