comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cunq de granis minucissimis prius
conflatione fornacis. dein callida
artificis manu fuerit monile com¬
pactum. non ille beatus uocatur.
qui deluco ex creauit aurũ: sed qui
auri utitur pulcritudine. Noli
igiur ad mirari. si inter titillatio¬
onem carnis. & incentiua uitiorũ
angelorum uitam non exigimur.
sed docemur. Iuia ubi consilium
datur: offerentis arbitrium est.
Ubi pracceptum: necessitas seruitutis
Praeceptum inquit dñi non habeo.
consilium autem do: tanquam
miscdiam consecutus adño. Si Non
habes preceptum dñi. quare audes
dare consiliũ dequo non habes ius¬
sionem: Respondebit michi
apostolus. & uis ut ego iubeam
quod dnis obtulit. potius quam
praecepit.: Ille creator & figulus
sciens fragilitatem uasculi qđ opera¬
tus. ẽ: uirginitatẽ in audientis dimi¬
sit potestate. & ego doctor gentium
qui omnibus omnia factus sum.
ut omneꝰ lucrifacerem onus perpe¬
diȩ castitatis statim inprincipio

Expanded text:
Cumque de granis minutissimis prius Cumque de granis minutissimis prius conflatione fornacis, deinde callida artificis manu fuerit monile compactum; non ille beatus vocatur, qui de luto excrevit aurum, sed qui auri utitur pulchritudine. Noli igitur admirari, si inter titillationes carnis, et incentiva vitiorum, Angelorum vitam non exigimur, sed docemur. Quia ubi consilium datur, offerentis arbitrium est: ubi praeceptum, necessitas est servientis. Praeceptum, inquit, Domini non habeo; consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a Domino . Si non habes praeceptum Domini, quare audes dare consilium, de quo non habes jussionem? Respondebit mihi Apostolus: Et vis ut ego jubeam, quod Dominus obtulit potius, quam praecepit? Ille creator et figulus sciens fragilitatem vasculi, quod operatus est, virginitatem in audientis potestate dimisit, et ego Doctor Gentium, qui omnibus omnia factus sum , ut omnes lucrifacerem, onus perpetuae castitatis statim in principio,
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum dñi non habeo. consilium
autem dõ. taniquam miscdiam
consecutus adño. ut sim fidelis.
Existimo engo hoc bonum
baccatur. hic uelut fortissimo
ariete uirginitatis murum quati¬
ens: ecce inquit apostolus proficetur.
deuirginibus dñ sẽ non habere
praeceptum. & qui cum auctorita¬
te demaritis & uxoribus iusserat.
non aud& imperare quod dr̃is
non prȩcepit: & recte. Iuod enim
praccipitur: imperatur. Quod im¬
peratur : necesse est fieri. Quod ne¬
cesse. ẽ. fieri: nisi fiat pęnam habet.
Frustra enim iubetur: quod marbicrio
eius ponitur. cui iussum . ẽ. Si uir¬
ginitatem diis imperass&. uidebat᷑
nuptias condempnare: & hominũ
auferre seminarium. unde & ipsa
uirginitas nascitur. Si precidisset
radicem. quomodo fruges
quaereret: Nisi ante fundamenta
ieciss&. qua ratione acdificium ex¬
trueret. & operturum cuncta desuy
culmen imponeret: Multo labore
fossorum. subuertuntur montes
Terrarum pene inferna penetrantur
ut inueruatur aurum

Expanded text:
ni non habeo; consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis. Existimo ergo hoc bonum bacchatur: hoc velut fortissimo ariete, virginitatis murum quatiens: « Ecce, inquit, Apostolus profitetur de virginibus, Domini se non habere praeceptum: et qui cum auctoritate de maritis et uxoribus jusserat, non audet imperare quod Dominus non praecepit. Et recte. Quod enim praecipitur, imperatur: quod imperatur, necesse est fieri: quod necesse est fieri, nisi fiat, poenam habet. Frustra enim jubetur, quod in arbitrio ejus ponitur, cui jussum est. » 256 Si virginitatem Dominus imperasset, videbatur nuptias condemnare, et hominum auferre seminarium, unde et ipsa virginitas nascitur. Si praecidisset radicem, quomodo fruges quaereret? Nisi ante fundamenta jecisset, qua ratione aedificium exstrueret, et operturum cuncta desuper culmen imponeret? Multo labore fossorum subvertuntur montes: terrarum pene inferna penetrantur, ut inveniatur aurum.
Abbreviated transcription (Latin):
coniugu uocatus.ẽ. adño: iste uere
seruus.ẽ. xp̃i. Quanta felicitas non
uxoris seruum. eẽ. sed xp̃i. non
carni seruire seds̃pũi: Qui enim
adheret dño: unus sp̃s. ẽ. Ac ne
forsitan meo quod supta dixerat serius
uocatus es nonsit tibi curae. sed& si
potes liber fieri magis utere.
sugillas se continentiam uideretur.
& infamulatum tradidisse nos cori¬
iugum: infert sententiam. quae om
tio empti estis: nolite fieri serui
hominum. Redempti sumus: prȩ
simo rore hysopi: omnem pitutã
noxiȩ uoluptatis excoximus.
Quibus in baptismate mortuus. ẽ.
pharao. & uniuersus eius suffocatꝰ
ẽ. exercitus: Cur rursum egiptũ
quaerimus. & post manna angelo¬
rum ebos. allia. & cepe. & peponei¬

Expanded text:
conjugii vocatus est a Domino, ille vere conjugii vocatus est a Domino, ille vere servus est Christi. Quanta felicitas, non uxoris servum esse, sed Christi; non carni servire, sed spiritui! Qui enim adhaeret Domino, unus spiritus est . Ac ne forsitan in eo, quod supra dixerat, Servus vocatus es, non sit tibi curae: sed et si potes liber fieri, magis utere, suggillasse continentiam videretur, et in famulatum nos tradidisse conjugum, infert sententiam, quae omnem tio empti estis, nolite fieri servi hominum. Redempti sumus pretiosimo rore hyssopi, omnem pituitam noxiae voluptatis excoximus. Quibus in baptismate mortuus est, Pharao, et universus ejus suffocatus est exercitus, cur rursum Aegyptum quaerimus, et post manna, Angelorum cibum, allia et cepe et pepones
Abbreviated transcription (Latin):
es & soluis debitum. & non habes cui
corporis potestatem. atq ut manifes¬
tius loquar. seruus uxoris es:
noli ꝓpter hoc hab̾e tristiciam. nec de
anssa ueginit ate sulpires.
sed & iam si potes causas aliquas inuenire
discidu. ut libertate pudicitiae per¬
fruaris. noli salutem tuam cum alte¬
rius interitu querere. habeto paulisꝑ
uxorem. nec praecurras morante.
exspecta dum sequitur.
Si egeris pacienter: coniux mutabit᷑
in sororem. Iui enim uocatus¬
ẽ. indño seruus: libertus est dẽii.
Similit̃ qui liber uocatus .ẽ. seruus
est xp̃i. R edelic causas: cur nolit
uxores deseri. Idurco ait precipio.
inita ante fidem matrimonia non
relinquant. quia qui uxorẽ habens
credidit. non tanto dĩ seruicio deti¬
netur: quanto uirgines & innuptae.
Sed quodammodo. ẽ. liberior. & ser¬
uitutis illi frena laxantur. & dũ
uxoris. ẽ serius: ut ita dicam liber¬
tus .ẽ. dñi. Porro qui uxorem
non habens credidit. & liber aseruitute

Expanded text:
es, et solvis debitum, et non habes tui es, et solvis debitum, et non habes tui corporis potestatem; atque ut manifestius loquar servus uxoris es, noli propter hoc habere tristitiam, nec de amissa virginitate suspires. Sed etiam si potes causas adiscidii, ut libertatem pudicitiae perfruaris, noli salutem tuam cum alterius interitu quaerere. habeto paulisper uxorem nec praecurras morantem: expecta, dum sequitur. si egeris patienter, coniux mutabitur in sororem. In eo quoquest servus, libertus est Domini: similiter qui liber vovatus est, servus est Christi. Reddit causas cur nolit uxores deseri. Idcirco ait: Praecipio, inita ante fidem matrimonia non relinquant: quia qui 255 uxorem habens credidit, non tanto Dei servitio detinetur, quanto virgines et innuptae; sed quodammodo est liberior, et servitutis illi frena laxantur: et dum uxoris est servus, ut ita dicam, libertus est Domini. Porro qui uxorem non habens, credidit, et liber a servitute
Abbreviated transcription (Latin):
dicitiae libertatem oneres sarcina
nuptiarum. Rursum si inp̃putio
quis uocatus. ẽ: non circũ cidatur
Habebas inquit uxorem cũ credidisti.
noli fidem xp̃i putare caula discidis.
quia inpace uocauit nos ds̃. Circum¬
asio nichil. ẽ. & pracputium nichil. ẽ:
sed obseruatio mandatorum dĩ.
Nichil enim prodest absque operibus
celibatus & nuptiae. cum & iam
fides quae ꝓprie xpĩanorum est
si opera non habuerit mortua esse
dicatur: & hac lege uirgines quoque
quisq inqua uocatione uocatus . ẽ.
m ea permaneat: quando credidit.
siue habebat. siue non habebat uxo¬
rem: in eo ꝑmaneat quo uocatus. ẽ.:
ac ꝑ hoc non tã uirgines cogit ut nu¬
bant. quam repudia ꝓhib& & sicut
habentib uxores tollit licentiã dimit¬
tendi eas: sic uirginibus nubendi
amputat facul catem. Seriuus uocatꝰ
es. nonsit tibi curae. sed& si potes
liber fieri magis utere: & iam si habes
inquit uxorem. & illi alligatus

Expanded text:
dicitiae libertatem oneres sarcina dicitiae libertatem oneres sarcina nuptiarum. Rursum si in praeputio quis vocatus est, non circumcidatur. Habebas, inquit, uxorem, cum credidisti: noli fidem Christi putare causam dissidii, quia in pace vocavit nos Deus. Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est; sed observatio mandatorum Dei . Nihil enim prodest absque operibus coelibatus, et nuptiae, cum etiam fides, quae proprie Christianorum est, si opera non habuerit, mortua esse dicatur; et hac lege virgines quoque quisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat . Quando credidit, sive habebat, sive non habebat uxorem, in eo permaneat, in quo vocatus est. Ac per hoc non tam virgines cogit, ut nubant, quam repudia prohibet. Et sicut habentibus uxores tollit licentiam dimittendi eas, sic virginibus nubendi amputat facultatem. Servus vocatus es, non sit tibi curae; sed et si potes liber fieri, magis utere. Etiam si habes, inquit, uxorem, et illi alligatus
Abbreviated transcription (Latin):
Ad extremum quid pertineat adser¬
uitutem uel circumcilionem. unꝰ quisq
in quo uocatus. ẽ. fratres iN
eo permaneat apud dm: nam & con¬
trarium .ẽ. superiori sententiae
Si enim audimus illum. nolite fieri
serui hominum. qua ratione possumꝰ
in ea permanere uocatione qua uocat
sumus. cum multi credider int
habentes carnales dominos. quibus
nunc seruire ꝓhibentur: Porro
ad circumcisionem quid facit ꝑmanere
in ea uocatione qua uocati sumus.
cum malio loco idem apostolus clami¬
tet. ecce ego paulul dico uobis.
qm̃ si circumcidamini. xp̃e uobis ni¬
chil proderitꝰ. Restat igitur ut cirũ¬
cisio & preputium. seruus & liber.
superiori sensui coapteritur.
& deantecedentibus pendeant. Cir¬
cumcisus aliquis uocatus. ẽ: non
adducat preputium. Eo inquit tem¬
pore quo uocatus es. & credidist
inxp̃m. si circumcisus uocatus es
abuxore & celebs eras. noli ducere
uxorem: hoc. ẽ. noli adducere
praeputium. nec circũ cisionis & pu¬

Expanded text:
Ad extremum, quid pertineat ad serAd extremum, quid pertineat ad servitutem, vel circumcisionem, Unusquisque in quo vocatus est frater, in eo permaneat apud Deum? Nam et contrarium est superiori sententiae. Si enim illud audivimus: Nolite fieri servi hominum, qua ratione possumus in ea permanere vocatione qua vocati sumus, cum multi crediderint habentes carnales dominos, quibus nunc servire prohibentur? Porro ad circumcisionem quid facit permanere in ea vocatione, in quo vocati sumus, cum in alio loco idem Apostolus clamitet: Ecce ego Paulus dico vobis, quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit ? Restat igitur, ut circumcisio 254 et praeputium, servus et liber, superiori sensui coaptentur, et de antecedentibus pendeant. Circumcisus aliquis vocatus est, non adducat praeputium. Eo, inquit, tempore quo vocatus es, et credidisti in Christum, si circumcisus vocatus es ab uxore, et coelebs eras: noli ducere uxorem, hoc est, noli adducere praeputium, ne circumcisionis et pu
Abbreviated transcription (Latin):
empti estis: nolite fieri serui homiriũ
Unusquisq inquo uocatus . ẽ. fratres.
in eo permaneat apuddm̃. Ac pri¬
mum quia nonnullos hanc intelli¬
gentiam reprchensuros arbitror.¬
interrogare lib&. quae sit consequen¬
tia. ut demaritis & uxoribus dispu¬
tans repente transiret ad compara¬
tionẽ uidei & echnici. serui & liberi.
& rursum hac dispucationie finita:
rediret aduirgines dicens. De uirgini¬
bus autem preceptum dñi non habeo.
Quid sibi uult inter coniugia & uir¬
ginitatem. iudei & echnici. ser ui
liberiq collatio: Scdo quomodo
possit intelligi. circum cisus aliquis
uocatus. ẽ: non adducat preputium.
Nunquid qui semel amputatum hab&
preputium. potest si uelit rurs ũs
illud adducere Deinde quo sensu
exponendum sit. qui enim indrio
uocatus.ẽ. seruus. liber est dnĩ:
similiter qui liber uocatus est.
seruus est xp̃i. uarto quomo do
ille qui praecepit. serui. seruit e
dominus carnalibus: nunc dicat.
nolite fieri serui hominium

Expanded text:
pti estis: nolite fieri servi hominum. Unusquisque ergo in quo vocatus est frater, in eo permaneat apud Deum . Ac primum, quia nonnullos hanc intelligentiam reprehensuros arbitror,interrogare libet quae sit consequentia, ut de maritis et uxoribus disputans, repente transiret ad comparationem Judaei et Ethnici, servi et liberi: et rursum, hac disputatione finita, rediret ad virgines dicens: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo . Quid sibi vult inter conjugia et virginitatem, Judaei et Ethnici, servi liberique collatio? Secundo quomodo possit intelligi, Circumcisus aliquis vocatus est, non adducat praeputium ? Numquid qui semel amputatum habet praeputium, potest si velit rursus illud adducere? Deinde quo sensu exponendum sit, Qui enim in Domino vocatus est servus, libertus est Domini? Similiter qui liber vocatus est, servus est Christi ? Quarto, quomodo ille qui praecepit servis obedire dominis carnalibus, nunc dicat: Nolite fieri servi hominum ?
Abbreviated transcription (Latin):
desiuistis: imitamini incorruptio¬
nem sp̃s. saltem per seram abstinen¬
tiam. & quod corpore non potestis.
mente prestate. Has enim xp̃c diuiti¬
as. & hos urãe coniunctionis quȩxit
ornatus. Uerum ne quis put& ex
eo quod sequitur ut uacetis oratio¬
ni apostolum hoc uelle. & non prop¬
ter maiorem runam concedere.
statim infert. Ne tempt& uos saca¬
nas ꝓpter inconcinentiã uram.
Tulera nimirum indulgentia. & iterũ
adidipsum. quod erubescit suo uocare
nomine. quod temptacioni prefere
satane. quod causam hab& inconti¬
nentiam. Laboramus quasi obscurũ
disserere. cum ex posuerit se ipse qui
scripsit. Hoc autem inquicdico. iux
ta indulgentiam: non iuxta im¬
perium. & musitamus adhuc nup¬
tias non uocare indulgentiã sed
preceptum. quasi non eodem modo.
& scđa & tertia matrimonia con¬
cedantur. quasi ñ & fornicatorib
per penitentiam fores aperiantur ec
Nã ill ũ uiolatorẽ nouercȩ. quem in

Expanded text:
desiistis, imitamini incorruptiodesiistis, imitamini incorruptionem spiritus saltem per seram abstinentiam, et quod corpore non potestis, mente praestate. Has enim Christus divitias, et hos vestrae conjunctionis quaerit ornatus. 8. Verum ne quis putet ex eo, quod sequitur: \'ut uacetis oratio', apostolum hoc uelle et non propter maiorem ruinam concedere, statim infert: \'ne temptet uos satanas propter incontinentiam uestram\'. pulchra nimirum indulgentia: \'et iterum ad id ipsum\'! quod erubescit suo uocare nomine, quod temptationi praefert satanae, quod causam habet incontinentiam, laboramus quasi obscurum disserere, cum exposuerit se ipse, qui scta indulgentiam, non juxta imperium. Et mussitamus adhuc nuptias non vocare indulgentiam, sed praeceptum, quasi non eodem modo et secunda et tertia matrimonia concedantur, quasi non et fornicatoribus per poenitentiam fores aperiantur EccNam illum violatorem novercae, quem in
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. ut uideant uiri intimor e
castam conuersationẽ uram. quarũ
sit ñexterius compositio erinium
& distinctio auri: & incultu uestis
ornatus. sed absconditus cordis homo
in incorruptione mitis & silentis
sp̃s: hoc est coram dõ placens. Cerrus
quale coniugiũ int̾ uiros uxoresq
precipiat. cobabitantes iuxta scientiã
ut nouerint quid uelit. quid desi¬
deret ds̃. ut tribuant honorem uas¬
culo muliebri. Si abstinemus Nos
a coitu. honorem tribuimus
uxor ibus. Si non abstinemꝰ: perspicuũ
&t honori contrariam. eẽ. concumeliã
A duxores quoq ut uideant inquit uiri
castam conuersationẽ ur̃am. & ornatũ
in abscondito cordis hominem in in
maritis uxoribusq dat legem. &
dampnato carnis ornatu castitatemo
predicat. & ornatu interioris homi¬
nis mnincorruptione mitis & silentis
sp̃s quod ammodo hoc dicens. Q̾ m̃
exterior uester homo corruptus
ast & beatitudinẽ incorruptionus
quae proprie uirginum. ẽ. habere

Expanded text:
dicens: Ut videant viri in timore dicens: Ut videant viri in timore castam vestram conversationem, quarum sit non exterius compositio crinium, et distinctio auri, et in cultu vestis ornatus; sed absconditus cordis homo, in incorruptione mitis et silentis spiritus. Hoc est coram Deo placens . Cernis, quale conjugium inter viros uxoresque praecipiat? Cohabitantes juxta scientiam, ut noverint quid velit, quid desideret Deus, ut tribuant honorem vasculo muliebri. Si abstinemus nos a coitu, honorem tribuimus uxoribus: si non abstinemus, perspicuum est honori contrariam esse contumeliam. Ad uxores quoque, Ut videant, inquit, viri castam conversationem vestram, et ornatum in abscondito cordis hominem, in inMaritis uxoribusque dat legem, et damnato carnis ornatu, castitatem praedicat, et ornatum interioris hominis, in incorruptione mitis et silentis spiritus, quodammodo hoc dicens: Quoniam exterior vester homo corruptus est, et beatitudinem incorruptionis, quae proprie virginum est, habere
Abbreviated transcription (Latin):
iugi debitum. quia sponte sẽ alliga¬
uit ut reddere cogeretur. Nolite
fraudare inuicem nisi forte excori¬
sensu ad tempus: ut uacetis oratio¬
ni. Oro tẽ. quale illud bonũ.ẽ. qđ
orare ꝓhib&. quod corpus xp̃i acci¬
pere non permittit: quamdiu in¬
pleo mariti officium. non impleo
continentis. lub& idem apostolus
in alio loco: ut semper oremus.
Si semper orandum: numquam ergo
conugio Eeruiendũ. Im̃ quotieris¬
cumq uxori debitum reddo: orare non
possum. Petrus apłs experimentum
habens coniugaliũ uinculorũ uide
quomodo inform& eccłiam quid
doceat xpĩanos. Similiter uiri coha¬
bitantes iuxta sci entiam. quasi in¬
firmiori uasculo muliebri tribuentes
honorẽ. & sic̃ coheredes multiplicis
grẽ. ut ñ impediantur orationes ur̃e
Ecce codem sensu. quia eodem & spũ
impediri dicit orationes officio con¬
iugali. Quod autem ait similiter
ideuro ad imitacionẽ ꝓuocauit ui¬
roi. quia iã supra uxorib p̃ceperat

Expanded text:
iugi debitum\', quia sponte se alligaiugi debitum\', quia sponte se alligauit, ut reddere cfraudare invicem; nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi. Oro te quale illud bonum est, quod orare prohibet? quod corpus Christi accipere non permittit? Quamdiu impleo mariti officium, non impleo continentis Jubet idem Apostolus in alio loco , ut semper oremus. Si semper orandum est, numquam ergo conjugio serviendum, quoniam quotiescumque uxori debitum reddo, orare non possum. Petrus Apostolus experimentum habens conjugalium vinculorum, vide quomodo informet Ecclesiam, quid doceat Christianos: Similiter viri cohabitantes juxta scientiam, quasi infirmiori vasculo muliebri tribuentes 248 honorem, et sicut cohaeredes multiplicis gratiae, ut non impediantur orationes vestrae . Ecce eodem sensu, quia eodem et spiritu, impediri dicit orationes officio conjugali. Quod autem ait, similiter, idcirco ad imitationem provocat viros, quia jam supra uxoribus praeceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
illũ uolebat egiptia. fugit emanib
eiꝰ: & quasi admorsum rapidissimi
canis. ne paulisper uirꝰ serperet: pal¬
liũ qđ tetigerat abiecit. Propter forni¬
cationes autẽ unusquisq uxorem
suã habeat. & una quęq uirũ suum
habeat. Nondixit ꝓpter fornicationes
unusquisq ducat uxorẽ. alioquin
hac excusatione libidini frena laxas.¬
set. ut quotiescumq uxoꝵ moritur.
toties ducenda sit alia ne fornicemꝰ.
sed unusquisq uxorẽ suã habeat.
Suã inquit habeat. sua utatur.
quã habehat antequã crederet. quã
bonũ erat non tangere & post
fidem xp̃i sororem tantum nosse
non coniugem: nisi fornicatio tac¬
tum eiꝰ excusabilem facer et
Uxor proprii corporis non habet
dehis. ẽ. qui inmatrimonio surit:
an cis liceat uxores dimittere quod
& dñs meuangelio prohibuit. Uti
qui semel duxit uxorem. nisi excori¬
sensu sẽ non ual& abstinere. nec da¬
re repudiũ nonpeccanti: reddat con¬

Expanded text:
eum volebat Aegyptia, fugit ex manibus eum volebat Aegyptia, fugit ex manibus ejus, et quasi ad morsum rabidissimae canis, ne paulatim virus serperet, pallium quod tetigerat, abjecit. Propter fornicationem autem unusquisque uxorem suam habeat, et unaquaeque virum suum habeat. Non dixit, propter fornicationem unusquisque ducat uxorem; alioquin hac excusatione libidini frena laxasset, ut quotiescumque uxor moritur, toties ducenda sit alia, ne fornicemur; sed unusquisque uxorem suam habeat. Suam, inquit, habeat, sua utatur, quam habebat antequam crederet, quam bonum erat non tangere, et post fidem Christi sororem tantum nosse, non conjugem, nisi fornicatio tactum ejus excusabilem faceretuxor proprii corporis non habet de his est, qui in matrimonio sunt, an eis liceat uxores dimittere, quod et dominus in euangelio prohibuit. undequi semel duxit uxorem, nisi ex consensu se non ualet abstinere nec dare repudium non peccanti, \'reddat con
Abbreviated transcription (Latin):
num. ẽ. triticeo uesci pane. & edere
purissimam similam: tamen ne quiꝰ
conpulsus fame comedat stercus
bubulum. concedo ei ut uescatur & hor¬
deo. Num idento frumentũ ñ habebit
puritatẽ suam. si fimo hordeum
prefertatur: Bonum illud. ẽ. natu¬
raliter: qđ comparationem non hab&
mali. qđ prelatione alterius non
obumbratur. Simulq animaduer¬
tenda: apostoli prudentia. Non
dixit bonum .ẽ. uxorẽ ñ hab̾e. fed
bonũ . ẽ. mulierẽ non tangere. quali
& in tactu periculum sit: quasi quullã
terigerit non euadat. quȩ uirorum
preciosas animas capit. quȩ facit adoles¬
centiũ euolare corda. Alligabit quis
& non ardebit: Quomodo qui ignem
tetigerit statim aduritur. ita uiri
tactꝰ & feminȩ sentit naturã suã & di¬
uersitatẽ sexus intelligit. Marrant
& gentilium fabulae. mithram. &
ericthoniũ. uel inlapides. uel in terra
de solo aestu libidinis. eẽ. generatos
Unde & noster ioseph quia tangere

Expanded text:
num est triticeo pane vesci, et edere num est triticeo pane vesci, et edere purissimam similam. Tamen ne quis compulsus fame comedat stercus bubulum, concedo ei, ut vescatur et hordeo. Num idcirco frumentum non habebit puritatem suam, si fimo hordeum praeferatur? Bonum est illud naturaliter, quod comparationem non habet mali, quod praelatione alterius non obumbratur. Simulque animadvertenda est Apostoli prudentia. Non dixit, bonum est uxorem non habere: sed, bonum est mulierem non tangere: quasi et in tactu periculum sit: quasi qui illam tetigerit, non evadat, quae virorum pretiosas animas rapit, quae facit adolescentium evolare corda: Alligabit quis  non ardebit ? Quomodo igitur qui ignem tetigerit, statim aduritur: ita viri tactus et feminae sentit naturam suam, et diversitatem sexus intelligit. Narrant et gentilium fabulae 247 Mithram et Erichthonium, vel in lapide, vel in terra, de solo aestu libidinis esse generatos. Unde et noster Joseph, quia tangere
Abbreviated transcription (Latin):
sui non hab& potestatem sed uxor
Nolite fraudare inuicẽ nisi forte
orationi. & iterũ ad id ipsũ reuerti¬
mini. netempt& uos satanas ꝓpter in¬
continentiam urãm. Hoc autem dico
perium. Uolo enĩ omnes homines
esse ut meiplum. sed unusquisque
quidem sic: alius autem sic. Dico
autẽ innuptis & uiduis. bonum. ẽ.
eis sisic permanserint ut ego. Si aut̃
non se continent: nubarit. Mlelius
est enim nubere: quam uri.
Reuertamur ad caput testimonii.
Bonũ.ẽ. inquit homini: mulierem
non tangere. Sibonum.ẽ. mulierẽ
non tangere: malum ergo .ẽ. tangere
Uihil enum bono conctarium est.
nsi malum. Si autem malum est
& ignoscitur: ideo conceditur. Ne
mualo quo ci deterius fiat. uale aut̃
llud bonum . ẽ. quod conditione de¬
teruis conceditur : Numquã enuim
subicciss&̃. unusquisq uxorẽ suam
habeat. nisi premisiss& ꝓpter forni¬
cationes autem. Tolle fornicationel.
& nondic&. unusquisq uxorẽ suam
habeat. Uelut siquis definiat. Bo¬

Expanded text:
sui non habet potestatem, sed uxor. Nolite fraudare invicem, nisi forte orationi. Et iterum ad idipsum revertimini, ne tecontinentiam uestram. hoc autem dico perium. uolo autem omnes hoesse ut meipsum; sed unusquisque quidem sic, alius autem sic. Dico autem innuptis et viduis, bonum est eis, si sic permanserint ut ego. Si autem se non continent, nubant. Melius est enim nubere, quam uri . Revertamur ad caput testimonii: Bonum est, inquit, homini mulierem non tangere. Si bonum est mulierem non tangere, malum est ergo tangere: nihil enim bono contrarium est, nisi malum. Si autem malum est, et ignoscitur, ideo conceditur, ne malo quid deterius fiat. Quale autem illud bonum est, quod conditione deterioris conceditur? Numquam enim subjecisset, unusquisque uxorem suam habeat, nisi praemisisset, propter fornicationem autem. Tolle fornicationem, et non dicet, unusquisque uxorem suam habeat. Velut si quis definiat: Bo
Abbreviated transcription (Latin):
ut & substantia illa ita palpabilis
sit ac frugalis. ut & acida fieri possit
& corrupta. An adhoc solum exemplũ
istud uidetur ad sumptum. ut osten¬
deretur ex parua p̃dicatione uerbidĩ.
humanas mences fidei fermento
pose coalescere: Similiter & cumdicit᷑.
simile .e. regnum caelorum. reciȩ missȩ
iimare. quae exomnium genere pisci
dum . ẽ. quod naturae lini quo rete
aptatur. ac nodis quibus maculae
neccuntur. regni caelorum substantia
per omnia conferatur. An adhoc so¬
lum uidetur adsumpta conparatio.
ut ostender& quia sicut rete depro¬
fundo maris pisces adducit acllitus.
ta deprofundo huius sȩculi errore.
humanȩ animȩ regni celorum p̃dica¬
tione liberantur.  Exquib constat.
exempla non inom̃ib his quorum
exempla sunt. eẽ. similia: alioquiN
si eadem essent omnia iam non exem¬
pla dicerentur: sed ipsae potius res
dequib agitur uiderentur. Deinde
&iam illud dicendum. ẽ. quod nulla

Expanded text:
ut substantia illa ita palpabilis ut substantia illa ita palpabilis sit ac fragilis, ut et acida fieri possit et corrupta? Sed ad hoc solum exemplum istud videtur assumi, ut ostenderetur ex parva praedicatione verbi Dei humanas mentes fidei fermento posse coalescere. Similiter et cum dicitur: Simile est regnum coelorum reti misso in mare, quod ex omni genere pisciudum est, quod naturae lini, quo rete operamur, ac nodis quibus maculae nectuntur, regni caelorum substantia per omnia conferatur? Sed ad hoc solum videtur assumta comparatio, ut ostenderetur, quia sicut rete de profundo maris pisces adducit ad littus: ita de profundo saeculi hujus errore humanae animae regni caelorum praedicatione liberantur. Ex quibus constat, exempla non in omnibus his, quorum exempla sunt, esse similia: alioqui si eadem essent omnia, jam non exempla dicerentur, sed ipsae potius res, de quibus agitur, viderentur. Deinde etiam illud dicendum est, quod nulla
Abbreviated transcription (Latin):
stantia. & natura simplici. Sienim
ue supra iam diximꝰ. uel ineo quod
cor generat uerbũ. uel mens sensũ
uel lux exse parit splendorẽ. nichil
horũ requiritur. nec ulla intali
generitione frtigilitas cogitatar. qune d
purius & sacratius de horum omnun
creatore censendum. ẽ : Sed fortae
dicas. quia ista quam memoras. in sib¬
stantiua. ẽ. generatio. Neq enĩ lup
substantiuum profert splendorem
aut cor substantiuum generat uerbum.
Filius autem dĩ: substancialiter adet
generatus: Adhaec primo omnium
illud dicemus quod & iam inceteris¬
reb cum proferuntur exempla. non
per omnia similitudinem seruari
possunt rei illius cui prebere putantur
exemplum. sed unis alicuius parais.
ꝓqua uidentur ad sumpta similitu¬
dinem tenent: Uerbi gratia. Ut eũ
meuangelio dicitur. simile. ẽ rognum
caelorum fermento quod abscondic
mulier infarine mensuris trib. num¬
quidnam putabimus regnũ celor um¬
sic per omnia simile. eẽ. fermento.

Expanded text:
stantia et naturae simplicis. Si enim stantia et naturae simplicis. Si enim ut supra jam diximus, vel in eo quod cor generat verbum, vel mens sensum, vel lux ex se parit splendorem, nihil horum requiritur, nec ulla in tali generatione fragilitas cogitatur: quanto purius et sacratius de horum omnium creatore censendum est? Sed fortasse dicas, ista quam memoras insubstantiva est generatio: neque enim lux substantivum facit splendorem, aut cor substantivum generat verbum: Filius autem Dei substantialiter asseritur generatus. Ad hoc Al. haec primo omnium illud dicimus, cum etiam in caeteris proferantur exempla, non per omnia tamen 64 similitudinem servare possunt rei illius, cui praebere putantur exemplum: sed unius alicujus partis, pro qua videntur assumta, similitudinem tenent. Verbi gratia, ut cum in Evangelio dicitur: Simile est regnum coelorum fermento, quod abscondit mulier in farinae mensuris tribus . Numquidnam putabimus regnum caelorum per omnia simile esse fermento,
Abbreviated transcription (Latin):
& xp̃c dequo exposuimus. unicus
filius sic̃ dĩ. & noster dñs. Neforte
putes quod humana ista uocabula
terrenum tẽ aliquid doceant. ideo
subumgit unicum hunc. eẽ. filium
di dñm nrm. Unus enĩ de uno nalctur
quia & splendor lucis unius est.
& unum.ẽ. uerbum cordis. nec in
numerum pluralem defluit incor¬
porea generatio. nec indiuisionem
cadit ubi qui nascitur nequaquam
agenerante separatur. Unicus est
ut menti sensus. ut cordi uerbum.
ut forti uirtus. ut sapientia sapienti.
Nam sicue solus sapiens pater
ab apostolo dicitur. ita & solus
filius sapientia nom inatur Uni¬
cus ergo filius est. & cum sit głia
sempiternȩ uirtute. regno. potesta¬
te. hoc quod pater.ẽ: omnia tam̃
haec non sine auctore sicut pater.
tamen caput. ẽ. pater. sic enim scrip¬
tum est : quia caput xp̃i ds̃ est.
Filiũ sane cum audis. nolo cogitacionẽ
carnalis natiuitatis adsumas. sed
memento hȩc deincorporea dici sub¬

Expanded text:
et Christus de quo exposuimus, unicus et Christus de quo exposuimus, unicus Filius Dei, et noster Dominus sit. Ne forte putes, quod humana ista vocabula terrenum te aliquid doceant, ideo subjungit, unicum hunc esse Filium Dei Dominum nostrum. Unus enim de uno nascitur, quia et splendor 63 unus est lucis, et unum est verbum cordis: nec in numerum pluralem defluit incorporea generatio, nec in divisionem cadit, ubi qui nascitur, nequaquam a generante separatur. Unicus est, ut menti sensus, ut cordi verbum, ut forti virtus, ut sapientia sapienti. Nam sicut solus sapiens Pater ab Apostolo dicitur: ita et solus Filius sapientia nominatur. Unicus ergo Filius est: et cum sit gloria, sempiternitate, virtute, regno, potestate hoc quod Pater est: omnia tamen haec non sine auctore, sicut Pater, tamen caput Pater est. Sic enim scriptum est: Quia caput Christi Deus est. 7. Filium sane cum audis, nolo cogitationem carnalis nativitatis assumas, sed memento hoc de incorporea dici sub
Abbreviated transcription (Latin):
& ille hisis appellatus. ẽ. qui eductũ
detena aegipti populum. & de erro¬
rib heremi liberatum interiam re¬
promissionis induxit. & hic hiesus
qui populum deignorantiae tenebris
eductum & demundi erroribus euocatũ
introducit ad regna caelorum. Xp̃s
quoq uel pontificale. uel regium nom̃
est. Nam prius & pontifices ungento
chrismatis consecrabantur & reges.
sed illi uelut mortales & corruptibiles.
ungento materie corruptibilis unge¬
bantur. hic uero scõ spũ perunctus.
xp̃s efficitur. sicut scriptura de eo dicit
Quem unxit pater spũscõ misso decelis.
& esaias presignauerat dicens expersona
filii. Sp̃s dñi super me propter quod
unxit me. euangelizare pauperibus¬
misit meꝰ. Quia ergo ostendimus
quid sit ihẽ qui populum salu&. &
quid sit xp̃c qui poncifex factus sit.
mnȩt̾num. nunc exconsequentibus
dequo dicantur ista uidea mus
hoc doc& nos quia ihc̃ iste dequo diximꝰ.

Expanded text:
et ille Jesus appellatus est, qui eductum et ille Jesus appellatus est, qui eductum de terra Aegypti populum, et de erroribus eremi liberatum in terram Repromissionis induxit. Et hic Jesus, qui populum de ignorantiae tenebris eductum, et de mundi erroribus revocatum, introduxit ad regna caelorum. Christus quoque, vel pontificale, vel regium nomen est. Nam prius et pontifices unguento chrismatis consecrabantur et reges. Sed illi veluti mortales et corruptibiles, unguento materiae corruptibilis ungebantur: hic vero Sancto Spiritu perunctus Christus efficitur, sicut Scriptura de eo dicit: Quem unxit Pater Spiritu Sancto misso de coelis . Et Esaias praefiguraverat, dicens ex persona Filii: Spiritus Domini super me: propter quod unxit me, evangelizare misit me pauperibus . Quia ergo ostendimus, quid sit Jesus, qui populum salvet, et quid sit Christus, qui pontifex factus sit in aeternum, nunc ex consequentibus, de quo dicantur ista, videamus. hoc docet nos, quia Jesus iste, de quo diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
& inuisibilẽ patrẽ atq in passibilem
dixisse. Constat enim filium non fa¬
trem incarne natum. & ex natiuitate
carnis filium uisibilem & passibilẽ
factum. Iuantum autem spectat
adillam dĩtatis inmortalẽ sibstmtã
usibilis aut passibilis credicur. Scdmi
dignationem uerd carnis adsumptae.
filius & uisus & passus incarne est. qđ¬
& propheta predixerat ubi ait. Hic
Qs nr̃. non reputabitur alter ad eum
Inuenit omnem uiam disciplinȩ. & de
dit eam iacob puero suo. & israhel
dilccco suo. Post haet interris uisus. ẽ.¬
& inter homines conuersatus. ẽ. sequi
nomen.ẽ. quod apud nos saluator di¬
citur Xp̃s. achrismate idest ab unc¬
cione appellatur. Legimus in libris
moysi quod auses naue filius cumelec¬
tus. ec̃c̃. dux populi. commutato no.¬
mine de ause hiesus cognominatus
ẽ. quo scilic& ostenderetur hoc esse
nomen quod principibus & ducibus
conuenir&. his dum taxat. qui salutẽ
sequentib se populis darent. Itaque

Expanded text:
et invisibilem Patrem atque impassibilem et invisibilem Patrem atque impassibilem dixisse. Constat enim Filium, non Patrem incarnatum, et ex carne natum: et ex nativitate carnis, Filium visibilem et passibilem factum. Quantum autem spectat ad illam deitatis immortalem substantiam, tus Sanctus visibilis, aut passibilis creditur. Secundum dignationem vero carnis assumtae, Filius et visus et passus est in carne. Quod et propheta praedixerat, ubi ait: Hic Deus noster, non reputabitur alter ad eum. Invenit dit illam Iacob, puero suo, et Israhel, dilecto suo. Post hęc in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est. , quod apud nos Salvator dicitur. Christus a chrismate, id est ab unctione appellatur. Legimus enim in libris Moysi, quod Auses Navae Filius, cum electus esset dux populi, commutato nomine, de Ause Jesus cognominatus sit, quo scilicet ostenderetur hoc esse nomen, quod principibus et ducibus conveniret, his dumtaxat qui salutem sequentibus se populis darent. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
uniueriorum. Quod si per ipsum
secula instituit pater. & per ipsum
creata sunc omnia. & ipse.ẽ. heres
omnium. per ipsum ergo & poten¬
tatum omniũ ten&. quia sicut
lux deluce. & ueritas deueritate. ra de
omni potente omni potens natus dt
ut & in apocalypsin iohannis de sera¬
phon scriptum est. & requiem non
habebant die ac nocte dicenta sel scẽ¬
sc̃s. dñs ds̃ qui erat & qui est & quiua¬
turus .ẽ. ominipotens. Omiupotens
engo dicitur: qui uenturus ẽ & quis
est alius qui uenturus. ẽ. nisi iħs ips
filius dĩ : his additur iniusibile p̃
inpassibile. Sciendum quod duoist
sermones: in ecclesiae romanae som¬
bolo non habentur. Constat autẽ
apud nos additos hereseos causa sabel.¬
lu. illius profecto. quae anr̃is patri.¬
passiana apellatur. id est quae pa
trem ipsum uel ex uirgine natum
dicit & uisibilem factum uel passum¬
esse ad firmat incarne. ut eno ex¬
cluderetur calis impietas depacre
uidentur haec addidisse maiores.

Expanded text:
intelligitur. Quod si per ipsum saecula instituit Pater, et per ipsum creata sunt omnia, et ipse 61 est haeres omnium, per ipsum ergo et potentatum omnium tenet. Quia sicut lux de luce, et veritas de veritate, ita de omnipotente omnipotens natus est, ut in Apocalypsi Joannis de Seraphim scriptum est: Et requiem non habebant die ac nocte, dicentes, S qui erat, et qui est, et qui venturus est omnipotens . Omnipotens ergo dicitur, qui venturus est: et quis est alius qui venturus est, nisi Christus Filius Dei? His additur invisibili et impassibili. Sciendum quod duo isti sermones in Ecclesiae Romanae Symbolo non habentur. Constat autem apud nos additos, haereseos caussa Sabellii, illius profecto, quae a nostris Patripassiana appellatur, id est quae et Patrem ipsum, vel ex Virgine natum dicit, et visibilem factum esse, vel passum affirmat in carne. Ut ergo excluderetur talis impietas de Patre, videntur haec addidisse majores,
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilis inuisibilem. qua lux splen¬
dorem. qua mens uerbum. Q uod
autem diximus. orientis ecclesias
tradere. unũ dm̃ patrem omnipotentẽ.
& unũ dñm hoc modo intelligendum
.ẽ. Unum non numero dici. seduni¬
uersitate. Uerbi gratia. Si qui dicat
unũ hominẽ. aut unum equum.
Hic unum ꝓnumero posuit. potest
equus: Ubi autẽ sccłs uel tertius ñ
potest iungi. unus si dicatur: non nu¬
meri sed uniuersitatis est nomen.
Ut si exempla causa dicamus. unũ solem.
hic unus ita dicitur. ut alius uel tertiꝰ
addi nompossit. unus est enim sol
Multomagis ergo ds̃ cum unus dicit᷑
unus non numeri sed uniuersitatis
uoc abulo nuncupatur. idest qui prop¬
terea unus dicatur. quod alius non
sit. Similiter & dedño accipiendũ
ten&. unde & sequens sermo omni¬
potentem pronuntiat dm̃. Om¬
nipotens autem abeo dicitur. quod
omnium teneat potentatum. Ten&
autem omnia pater per filium.
sicut & apostolus dicit. quia per

Expanded text:
invisibilis 60 invisibilem, quia lux spleninvisibilis 60 invisibilem, quia lux splendorem, quia mens verbum. 5. Quod autem diximus, Orientis Ecclesias tradere unum Deum Patrem omnipotentem, et unum Dominum: hoc non intelligendum est unum numero dici, sed universitate. Verbi gratia: Si quis dicat unum hominem, aut unum equum, hic unum pro numero posuit Al. hunequus. Ubi autem alius vel tertius non potest jungi, unus si dicatur, non numeri, sed universitatis est nomen. Ut si, exempli caussa, dicamus unum solem: hic unus ita dicitur, ut vel alius, vel tertius addi non possit: unus est enim sol. Multo magis ergo Deus cum unus dicitur, unus non numeri, sed universitatis vocabulo nuncupatur, id est qui propterea unus dicitur Al. dicatur, quod alius non sit. Similiter et de Domino accipiendum tenet. Unde et sequens sermo omnipotentem pronuntiat Deum. Omnipotens autem ab eo dicitur, quod omnium teneat potentatum. Tenet autem omnia Pater per Filium, sicut et Apostolus dicit: Quia per
Abbreviated transcription (Latin):
to cẽ. differentius & eminentius. quan¬
co creatoꝵ ereaturis potentior. quan¬
tum artifex opere suo prestantior.
quanto ille qui semper.ẽ. eo qui ex
nichilo coepit. eẽ. nobilior. Creden¬
dus . ẽ. ergo ds esse pater unici filu
sui dñ nr̃i. non discutiendus. Neque
enim fas. ẽ. seruo denatalib domini
disputare. Contestatus. ẽ. pater decȩ¬
lis dicens. hic est filius meus dilectus
inquo bene complacui ipsum audite.
Pater psum. eẽ. dic̃ filium suum. &
in hunc mundum. Quis. ẽ. qui inter
has patris & filii uoces. medius sẽ dis¬
cussor interserat. & dĩtatẽ diuidat.
affectum separ&. substantiam rumpat.
sp̃m̃ secet. neg& esse uerum quod
ueritas dicit: E st ergo ds̃ pater uerꝰ
tamquam ueritatis pater. non ex¬
trinsecus creans. sed eo quo ipse est
filium generans. id est qua sapiens
sapientiam. qua uistus iusticiam.
qua sempiternus sempiternum.
qua inmortalis in mortalem. qua

Expanded text:
to esse differentius et eminentius, quanto esse differentius et eminentius, quanto creator creaturis potentior, quanto artifex opere suo praestantior, quanto ille qui semper est, eo qui ex nihilo coepit esse nobilior est. Credendus est ergo Deus esse Pater unici Filii sui Domini nostri, non discutiendus. Neque enim fas est servo de natalibus domini disputare. Contestatus est Pater de caelis, dicens, Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . Pater ipsum dicit esse Filium suum, et in hunc mundum . Quis est, qui inter has Patris et Filii voces medius se discussor interserat, et deitatem dividat, affectum separet, substantiam rumpat, spiritum secet, neget esse verum, quod veritas dicit? Est ergo Deus Pater verus, tanquam veritatis Pater, non extrinsecus creans, sed ex eo quod ipse est, Filium generans, id est quasi sapiens sapientiam, quasi justus justitiam, quasi sempiternus sempiternum, quasi immortalis immortalem, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uel natura. & cum exmente procedant:
numquam tamen exmente separant᷑
Sed si haec quamuis in nobis & inanme
nrãe substantia habeantur. tamen
tanto nobis occulta uidentur. quanto¬
& aspectui corporeo inuisibilia: de
apertioribus requiramus: Fons quoni
ex se generat fluuium. quo autem
spiritu rapidum fertur fluentum.
quid. ẽ. quod cũ unum & inseparabile
aut apellari pocest. & tamen qui uide¬
ric fluuiũ. uidit & fontem. Exare
te prius inhorum explanatione &
ascute si potes quae habentur inmanib
& cunc adhorum sublimiora ueniemus.
Na putes quod statim deterra ascendere
suadeamus super caelos. sed prius tẽ
si plac& ad istud firmamentum quod
ꝯculis uidetur educam. & ibi si potes
natuam huius uisibilis luminNs
discute. quomodo ignis iste caelestis
generat ex sem& ipso splendorẽ lucis.
sunt insubstantia: Iuod & si haec sin¬
gla inuestigare potueris. scito adhuc
diunae generationis mysterium. tan¬

Expanded text:
vel natura, et cum e mente procedant, vel natura, et cum e mente procedant, nunquam tamen ab ipsa separentur. Et si haec, quamvis in nobis, et animae nostrae substantia habeantur, tamen tanto nobis occulta videntur, quanto aspectui corporeo invisibilia: de apertioribus requiramus. Fons quomodo ex se generat fluvium, quo autem spiritu rapidus fertur in fluentum? Quid est, quod dum unum et inseparabile aut appellari potest: et tamen qui viderit fluvium, videt et fontem? Exerce te prius in horum explanatione, et discute si potes, quae habentur in manibus: et tunc ad horum sublimiora venies. Nec putes, quod te statim 59 de terra ascendere suadeam super caelos, sed prius te si placet ad istud firmamentum, quod oculis videtur, educam et ibi si potes, naturam hujus visibilis luminis discute, quomodo ignis iste caelestis generet ex semetipso splendorem lucis, sunt in substantia. Quod et si haec singula investigare potueris, scito adhuc divinae generationis mysterium tan
Abbreviated transcription (Latin):
sit sine auctore enim. ẽ. ille qui
filii intellige patrem. Iui filius
supradictae sit imago substantiae.
Sicut enim nemo dicitur dominus.
nisi habeat uel possessionem uel
seruum cui dominetur. & sicut
nemo magister dicitur nisi disci¬
pulum habeat. ita & pater nullo pac¬
to quis dici potest. nisi filium habens.
Hoc ergo ipso nomine quod ds̃ pater
appellatur. cum patre pariter subsiste¬
re & iam filius demonstratur. Quomͦ
discutias. nec tẽ curiosius inseras
dũ inaccessȩ lucis fulgorẽ ꝑtinaeius
ꝑserutaris. exiguum ipsum qui
mortalibus diuno munere conces¬
sus ẽ. perdas aspectum. Aut si putas
tibi propone quae nr̃a sunt. Quae si
consequentir̃ ualueris expedire. tune
aterrestribus ad caelestia. & auisibilib.
adinuisibilia preparato. Expedi pri¬
mo si potes & explana. quomodo mens
quae intra tẽ. ẽ. gener& uerbum . &
qui sit inea memoriae sp̃s. Quomodo
haec cum diuersa sunt rebus & at¬
bus: unum tamen sunt substanta

Expanded text:
sit. Sine auctore est enim ille, qui sit. Sine auctore est enim ille, qui Filii intellige Patrem, qui Filius supra dictae sit imago substantiae. Sicut enim nemo dicitur dominus, nisi habeat, vel possessionem, vel servum cui dominatur: et sicut nemo magister dicitur, nisi discipulum habeat; ita et pater nullo pacto quis dici potest, nisi filium habens. Hoc igitur ipso nomine quo Deus Pater appellatur, cum Patre 58 pariter subsistere etiam Filius demonstratur. Quomoddiscutias, nec te curiosius ingeras dum inaccessae lucis fulgorem pertinacius perscrutaris, exiguum ipsum, qui mortalibus divino munere concessus est, perdas aspectum. Aut si putas tibi propone, quae nostra sunt: quae si consequenter valueris expedire, tunc a terrestribus ad caelestia, et a visibilibus ad invisibilia properato. Expedi primo si potes, quomodo mens, quae intra te est, generet verbum, et qui sit in ea memoriae spiritus: quomodo haec cum diversa sint rebus et actibus, unum tamen sint vel substantia,
Abbreviated transcription (Latin):
monia contrahuntur. quia creditur
successura posteritas. & pueri discen¬
dis artibus traduntur. quia magistro¬
rum indiscipulos transfundenda cre¬
ditur disciplina & imperii insignia
unus suscipit. dum credit sibi urbes
nisi prius crediderit futura nullus
ad greditur. quomodo non multo ma¬
gis adagnitionẽ dĩ credendo ueniꝰtur.
Sed uideamus iam quid breuialis hic sym¬
boli sermo proponat. Credo inquit in
dõ patre omnipotente. Orientales
eccłiae omnes pene ita tradunc. Credo
inuno dõ patre omnipotente. & rur¬
sum insequenti sermone ubi nos dici¬
mus & in ihũ xp̃o unico filio eius dño
ait. indõ patre omnipotente: uideamꝰ
mens nacurae ipsius uel substantiae
quae est super omnia nomen est.
Pater. arcani & meffabilis sacramenti
uocabulum est. Dm̃ cum audis:
substantiam intellige. sine mitio. sine
fine. simplicem. sine ulla ad mixti¬
one. in uisibilem. incorpoream. in¬
effabilem. in aestimabilem. inqua

Expanded text:
monia contrahuntur, quia creditur monia contrahuntur, quia creditur successura posteritas: et pueri discendis artibus traduntur, quia magistrorum in discipulos transfundenda creditur disciplina: et imperii insignia unus suscipit, dum credit sibi populonisi prius crediderit futura, nullus aggreditur: quomodo non multo magis ad agnitionem Dei credendo veniatur? Sed videamus quid jam brevialis hic sermo Symboli proponat. 57 4. CREDO, inquit, IN DEO PATRE OMNIPOTENTE. Orientales Ecclesiae omnes pene ita tradunt: Credo in uno Deo Patre omnipotente. Et rursum in sequenti sermone, ubi nos dicimus: et in Christo Jesu unico Filio ejus Domino ait, in Deo Patre omnipotente, videamus. mens, naturae ipsius, vel substantiae, quae est super omnia, appellatio est. Pater arcani et ineffabilis sacramenti vocabulum est. Deum cum audis, substantiam intellige sine initio, sine fine, simplicem, sine ulla admistione, invisibilem, incorpoream, ineffabilem, inaestimabilem, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
Uisi eredideritis: neque intelliget is
Ut eito intelligentiae tibi aditus pates.¬
cat. recte primo omnium dõ te crede¬
re proficeris. quia nauem quis ingre¬
ditur & liquido ac profundo uitam
cominictit elemento. nisi se prius cre¬
dat posse saluari. nec agricola semi.¬
na suleis obruit & fruges spargit in
derram: nisi crediderit uenturos im¬
bies. ad futurum quoq solis teporẽ.
quib terra confota segetem multipli¬
iata fruge producat. ac uentis spiran¬
tibus nutriat. Nichil deniq est
quod iuita geri possit. si non credu¬
litas ante prȩcesserit. Quid ergo
mirum si accedentes addm̃ credere
nos primo omnium profitemur.
cũ sine hoc nec ipsa exigi possit uita
in principus prȩmisimus. quia pagani
nobis obicere solent. quod religio nr̃a
quia rationib defecit. in sola credenti
ꝑsuasione consistat. & ideo ostendimꝰ.
nec agi. nec stare. aliquid posse. nisi pre¬
cesserit uis credendi. Deniq & matri¬

Expanded text:
Nisi credideritis, non intelligetis . Nisi credideritis, non intelligetis . Ut ergo intelligentiae tibi aditus patescat, recte primo omnium te credere profiteris: quia nec mare quis ingreditur, et liquido ac profundo sese committit elemento, nisi se prius credat posse salvari: nec agricola semina sulcis obruit, et fruges spargit in terram, nisi crediderit venturos imbres, affuturum quoque solis teporem, quibus terra confota, segetes multiplicata fruge producat, ac ventis spirantibus nutriat. Nihil denique est, quod in vita geri possit, si non credulitas ante praecesserit. Quid igitur mirum, si accedentes ad Deum, credere nos primo omnium profitemur, cum sine hoc nec  Al. ne ipsa exigi possit vita in principiis praemisimus, quia Pagani nobis objicere solent, quod religio nostra, quia rationibus deficit, in sola credendi persuasione consistat: et ideo ostendimus, nec agi, nec stare aliquid posse, nisi praecesserit vis credendi. Denique et matri