comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utilem Nonnetantoẽ indiģnus. quanto aueritate remotius es auita: ullius alienius quȩ
igitur supplicia sufficiunt. Cũ deofit ista tã nefaria tã in signis iniuria sed malignuspintꝰ
quosistideos putant : &ia flagitia quȩ ñ ad mier̃ desediciuolunt . Dumta m̃ humanabirtes
hscpimonib uelitoretib induant & adpredesti natũ suppliciũ secũ trahant suit homnes
ista cõmiserint quos deos haberegaudent. qui humanis errorib gaudent yquibiseetiam
secolendos mille nocendi fallendiq artib interponunt siue e iã nullorũ homirũ ula
crimina uera sint quȩ tam̃ de nominib: fingilibent̃ accipiunt fallacis simi spiritus ut
adscelesta acturpia ꝑpetranda uelut ab ipso caelo traduci. interras satis idonea uideat᷑
auctoritas . Cumigitur greci talium nimium seruos seẽe sentirent . intertot & tanta eorũ

Expanded text:
utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum
Abbreviated transcription (Latin):
lulũ cõmutatis multũ eñ adremꝑtin& quã molior explicare si potero. Dicit
de inde alia & sic concludit hunclocũ ut ostendat ueterib: displicuis sero manis uel
lauda re quẽquã : inscena uiuũ hominẽ ueluituperari sedut dixi hocgreciquan¬
quã inuerecondius tom̃ conuenientius licere uoluer: Cũ uiderent diissuis accepto
egrata et̃ obprobria nontantũ hominũ uerũ & ipsorũdeorum in segnics fabulis siue a pp̃etis
essent illa conficta siue flagitiacorũ uera commemorantur & agnerentur In heaero
atq ab eorũ cultorib utrũ soborisu aenone iam initationedignao uiderentur e ous
enunsuꝑbũ fuit fams parcere principũ cuitatis e ciuiũ ubisuae famae parti nunoa
idipsũ c̃ scelestius sipiae tatẽ consulas religionis Siaute malitiã demonu cogtis qutdasa¬
tius ad decipendũ atq callidius : Cume nim probrũ iacitur in principem patr sebenulati

Expanded text:
lulum commutatis. Multum enim ad rem pertinent, quam molior explicare, si potero. Dicit lulum commutatis. Multum enim ad rem pertinent, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia, et sic concludit hunc locum, ut ostendat veteribus displicuisse Romanis, vel laudari quemquam in scena vivum hominem, vel vituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quanquam inverecundius, tamen convenientius licere voluerunt, cum viderent diis suis accepta et grata esse opprobria, non tantum hominum, verum et ipsorum deorum in scenicis fabulis; sive a poetis essent illa conficta, sive flagitia eorum vera commemorarentur et agerentur in theatris, atque ab eorum cultoribus utinam senim superbum fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, ubi suae famae parci numina id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque
Abbreviated transcription (Latin):
dpoeta notari sed periden cũ iã suȩ ciuitati maxima a uotoritate purimos annosdo¬
mi & bellis profuiss& uiolari uersib: & eosagi: inscene nonplus docuit quã sibiplautꝰ
inquit noster uoluiss& autneuius publio & gineo : scipioni autcecilius marco catoni
maledicere. De linde paulo post nrãe inquit contraduodecĩ tabulȩ Cũꝑpaucares
capite : sanxissent In his hancquoq: sanciendã putauer̃ Siquis occentauis s& siue
carmen condidis saec qđ in famiã facer& flagitiũ uealteri p̃clare: Iudiciis enĩ
magistratuũ disceptationib: legitimis propositã uitã ñ poetarũ ingeniis habere
debemus Nec probrũ audire nisi ealege ut respondere liceat & iudicio defen¬
dere Haec exciceronis quarto derepublica libro ad uerbĩ excerpenda arbi
tratus sum Non nullis propt̃ faciliorẽ intellectũ uel p̃ter missis uel pau¬

Expanded text:
a poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ciuitati maxima auctoritate plurimos annos doa poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ciuitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, uiolari uersibus et eos agi in scaena non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster uoluisset aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere.\' Dein paulo post: \'Nostrae, inquit, contra duodecim tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset siue carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis, propter faciliorem intellectum, vel praetermissis, vel pau
Abbreviated transcription (Latin):
ebulae petasuu agendȩ in spectaculis: multarerũ turpitudine sednulla salam sic̃
faba mu hos uerborũ obscenitatecon positȩ quas &iã inter studia quae ho nesta acli¬
beranua uocantur puerilegere & discere coguntus asenib: Quid autẽ hincsenserint¬
ro maniueteres cicero testatur : In libris quos derepublica scripsit ubiscipio disputans
ait Nũ qũa comoediȩ nisi consuetudo uitae pateretur probare suathetris flagitia
potiussent. Et greciquide antiquiores uitiosae suȩ opinionis quandã conuemen¬
tiã seruauer : Apud quos fuit & ialege concessũ ut qđ uelles omoedia nominatim dequo
uelles dicere. Itaq sicut in eisdẽ libris loquitur asticanus quẽ illa nonattigit uel potius que
non uexauit scuipeꝑcit estopulares homines in probos in republica sediciosos deonem. cdeo¬
fontem hi ꝓbolũ lesio paciamur inquid &sihuius modiciues acensore melius ẽ quam

Expanded text:
fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAPUT VIRomani ueteres, Cicero testatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoedia, de quo uellet, nominatim diceret. Itaque, sicut in eisdem libris loquitur Africanus, quem illa non adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues a censore melius est quam
Abbreviated transcription (Latin):
historia eosdem illos ẽẽ ludos in quib: regnant figmenta poetarũ : non ꝑ impe¬
ritũ obsequiũ sacris deo rũ suerũ intulis seromanos: sed ipsosdeos ut sibi sollẽpnit̃
ederentur & honorisuo consecra rentur : A cerbe imperando & quodã modo extor¬
quendo fecisse qđ in primo libro breui comemoratione ꝑstrinxi Nã ingraues¬
cente pestilentialudi scȩnici : auctoritate pontificum romae primitus institutis:
Quisigitur inagendauita non ea sibi potius sectanda arbitretur quae actitant᷑ ludis
auctoritate diuina institutis quã ea quae scrip̃tant᷑ legib: huma nocorisi lio
promulgatis adulterum iouem si poete fallacit ꝓdider. Duiutiq casti quiatantum
meraus perhumanos ludos confictũe. Non quia neglectũ i rasciac uindicare debuer
odfuas ꝓscenicorum tolerabiliora ludorum. Como e diesciliu & trago aediȩ : hoce

Expanded text:
historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inpehistoria, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
endã iustitiam iuuentutẽ publice recitare leges deorũ quã laudariinani t̃ leges atq
instituta maiorũ : om̃s enĩcultores taliũ deorum. mox uteos libido ꝑpulerit feruenti
ut ait ꝑ siustincta utneno magis intuentur quip iuppit fecerit quãquid docuerit
plato uel cens uerat cato: hinc apud terentiũ flagiciosus adolescens spectat tabulã
quandã pictã in pariete. Vbi in eratpictura haecio uẽ quo pacto danae mississa e
aiunt ingremium quondã imbrem aureũ atq: ab hactanta auctoritate ad hib&
patrociniũ turpitudinis suae. Cumin ea sei actat : immita redm̃ quẽ dm̃ in quit qui
tẽplacaeli summo sonitu concutit. Ego homuntio id non facerem ego uero illud
feciiam libens : a tenim non tradunt᷑ ista sacris deorum sed fabulis poetarũ. Nolo
dicere illa mystica qua istatheatrica eẽ turpiora: hoc dico qđ negantes conuincit

Expanded text:
endam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque endam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto Danaae misisse aiunt quondam in gremium imbrem aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud feci ac libens. dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit
Abbreviated transcription (Latin):
&iã repugnare. Et quidã eoꝵ quȩdã magna quantũ diuinitus adiutis inuener quan¬
tũ autẽ humanitus inpeditis errauer̃ maximecũ eorũ suꝑbiae iuste prouidentia
diuina resistert ut uiam piaetatis ab humilitate insuꝑna surgentẽ &iã istorũ cõpa¬
ratione monstrar& : unde postea nobiserit indĩ uere dñ uoluntate dis quirendi acdisserendi
locus Verum tam siphilo sophi ali quid inuener : quod agendȩ bonȩ uitae bȩa tequt ad ipiscin¬
dȩ satiseẽ possit. Quanto iustius talib: diuini honores decernerentur quanto melius
& honestius inplatoms tẽplo librieiꝰ legerentur quã in tẽ plis demonum galli absciderent᷑
molles consecrarentur insani secarentur : quic quidaliud uelcrudele uelturpe uelturpit̃
crudele uel crudelit̃ turpe insacris talium deorũ celebrarisol& quanto satius erat aderudi¬

Expanded text:
etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quanetiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudi
Abbreviated transcription (Latin):
aut metae qua mollis flexus & unde : quis modus argenti quid fas optare quidasperũ
utile nũ mus hab& patriae carnisq propinquis: quantũ largiri deceat que tedi ẽe : Ius sit
& humana qua parte locatus & inre : dicatur in quib: locis. hȩc docentiũ deorũ solebant
p̃cepta recitare e acultorib: eoꝵ populis frequent audiri. Sicut nosostendimꝰ ad hoc eccle¬
sias insatutas quaqua uersum religio christiana diffunditur. An fortenobis phr
losophorũ scholas disputationesq memorabunt : primo hsac non romana sedgretas: aut
si propterea iamromana quia & grȩcia facta ẽ : romana prouidentia nondeorũ p̃ceptas
sed hominũ inuenta . quiut cũq conatis ingeniis acutissimis praeditiratiõnando uesti¬
gare quidin reru natura latitare : qui d in morib appetendũ ẽet atq fugiendũ
quid inipsis ratio cinandiregulis certa conexione traheretur. aut quid none ẽt i sequens uel

Expanded text:
aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditur. losophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso corpore qđ menti subdicur sed in ipsam̃te in ipsorectore carnis animo eos. Impleri
acpessimos fieri sineulla suat̃ ribili ꝓhibicionepmitterent : autsiꝓinbebant hostendat᷑¬
potius hoc probetur. nec nobis nescio quos sus surros paucissimorũ aurib: anhelatos & ar¬
chana uelut religione traditos idctent quib: uitae probitas castitasq: discatur. sed de¬
mons trentur uel cõmemorentur loca : talib: aliquando conuenticulis consecrata . Non
ubi ludi agerentur obscenis uocib & motib: bis torionui nec ubi fugalia celebrarentur
effus a omni licentia turpitudinũ & uere fugalia sed pudoris e honestatis : Sedubi populi
audirent quiddii p̃ciperint. de cohibenda auaritia ambitione frangenda luxdria
refrenanda . Vbi discerent miseri qđ discendũ ꝑsius increpat dicens Discite omiseri
÷ causas cognoscite rerũ quiꝰ sumꝰ et quidnã uicturi gignimur ordo: quis medtis cdatus

Expanded text:
in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos impleri in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos impleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatpotius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus
Abbreviated transcription (Latin):
materdiñ qualẽ haberematrẽ puder& quẽ lib& &iã pessimũ uirũ romanas occupatura
mentes quesiuuit optimũ uirũ non quẽ monendo & adiuuando facer&. sed que fallendo de¬
ciper& eisimiles dequas criptũ ẽ. mulierautẽ uirorũ prȩcco sas animas captat. ut ille mag¬
nȩ indolis aminus hocuelut diuino testimonio sublimatus & ueres eoptimũ existimans ue¬
rã piaetatẽ religionẽq: non querer& sinequa omne quãuis laudabile ingenium superbiaua¬
nescit & decidit. Quomodorgitur nsiinsidiose querere dea illa optimũ uirũ cũ talia
quȩrat insuis sacris qualiaui rioptimi ab horrent. suis ad inbereconuiuns. Hince qđ de
uita & morib: ciuitatũ atq populorũ aquib: colebant᷑ illa numina noncurar̃ : uttã hor¬
rendis eos & detestabilib: malis. Non inagro & uitib: ñ indomo atq peccuma. Nondeniq:

Expanded text:
mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis? CAPUT VI. Devita et moribus civitatum atque populorum, a quibus colebantur illa numina, non curarunt, ut tam horrendis et detestabilibus malis, non in agro et vitibus, non in domo atque pecunia, non denique
Abbreviated transcription (Latin):
in mortales factos atq: indeorũ numerũ recepto seẽ crediderant. profecto ille tanta fe¬
licitatẽ suȩ matris si fieri posse optar&. Porro siabilla deinde quereremus ut rum
intereius diuinos honores. Vell& illa turpia caelebrari non ne semalle clamar& ut
sua mater sineullo sensu mortua iacer& quã ad hoc dea ui uer& utilla libent̃ audiret :
absit ut sanator populi romani eamente p̃ditus quathetrũ aedificare inurbefortium
uirorũ prohibuit . Sic uell& coli matrẽsuã ut talibus deas acrificiis propiciaret᷑ qua¬
lib: matrona uerbis offenderetur. Nec ullomodo creder& uerecundiã laudabilis fe¬
minȩita in contrarium diuinitate mutari : ut honorib: eã talib: aduocarent cultores
sui qualib: conuitus inqũepiã iaculatis cũ inter homines uiuer& nisiaures clauder
seseque subtraher& erubescerent proilla & propinqui a maritus & liberi Pro indetalis

Expanded text:
inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam feinmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis
Abbreviated transcription (Latin):
lis in munda dȩmonia pascerentur . Quis enĩ non sentiat cuius modi spiritus talib: obsce¬
nitatib: delectentur Nisi ue inesciens utrũ omnino sintilli in mundi spiritꝰ deorum
nomine decipientes suel talem a gens uitã inqua istos potius quãdm̃ uerũ & obst&
propitios & formid& iratos Ne quaqũa istos quiflagitio sissimȩ consuetudinis uitus ob
lectare magisquã obluctaristudent sed illũ ipsum nasicam scipionẽ quiuir optimus
a senatuelectus ẽ . Cuius manib: eiusdẽ demonis simulacrũ susceptũ ẽ inurbẽ queꝑuectũ
habere dehacre iudicẽ uellem dicer& nobis utrũ matrẽ suã tã obtimede republica uell&
mereri ut eidiuini honores decernerentur . Sicut & grecos & romanos alias quegentes
constat. quibusdã decreuisse mortalib: quorũ erga saleneficia magnipenderant eo s

Expanded text:
lis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscelis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios et formidet iratos? CAPUT lectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque
Abbreviated transcription (Latin):
perpublicũ cantitabantur anequis simis scȩnicis qualia nondico matre deorum¬
sed matrẽ qualiũ cũq senatorũ. uel quorũ lib& honestorũ uiuorũ immouero qualia
nec matrẽ ipsorum scenicorũ decere audire. Hab& enĩ quiddã erga parentes humana ue¬
recundia quod nec ipsa nequitia possit auferre : ilã pro inde turpitudinẽ obscenicorũdie¬
torũ attfactorũ scȩnicos ipsos domis uȩ proluendi causa corã matrib: suis agere puder&:
quã ꝑ publicũ agebant corã deorũ matre spectante & audiente utriusq sexus frequen¬
tissima multitudine : quȩ in laecta curiositate ad eẽpotuit circũ fusa saltm offensacas¬
titate debuit ab ire confusa ques sacrilegia siillaerant sacra saut quȩ inquinatio sullala¬
uatio & haecfertula appellabantur : Quasicelebraretur conuiuiũ quouelut suisepu¬

Expanded text:
per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matreper publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matresed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epu
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi conquerunt᷑ cultores suos ad bene uiuendũ quarenullis legib: adiuuer̃ Vtiq
dignũerat : ut quomodo istuillorũ sacraita illi istorũ facta curarene ssed respondetur
quoduo luntate ꝓpria quisq: malus ẽ quis hoc nega uerit suerum tam̃ ꝑtinebat ad c̃¬
sultores deos uit aebonae p̃cepta noccultare populis cultorib: suis sed clara p̃dicatione
p̃bereꝑ uates & iã conuenire atq arguere peccantes palã minari poenas maleagen¬
tib: p̃mia recte uiuentib polliceri. Quidum quatale indeorũ illorũ tẽplis prõpta
& eminenti uoce concrepuit. Veniebamꝰ nos &iã aliquando ad olescentes ad spec¬
tacula ludibria quȩ sacrilegiorũ : spectabamꝰ arepticios : audiebamꝰ symphoniacos
iudis turpissimis quidiis deabus que ex hibebantur oblectabant᷑ caelesti uirgini
& berecinciae matriomnium antecuius lectica diesolemne lauationes eiꝰ Talia

Expanded text:
tissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique tissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemia recte uiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝑcerta interualla locorũ & tẽporũgenus humanũ oport& affligi uelcuncta cau¬
sa accedere nominis cristiam qđ contra deossuos ingentifama & p̃darissima celebri¬
tate ꝑuicta diffunditur : Recolant ergo nobiscũ antequã xp̃s uenis se in carnẽ ance¬
quã eius nom̃ eacui frustra inuident gloria populis innotiscer& quib: calamitatib
res romanȩ multiplicit̃ uarieq: contrites : & in his defendant siposs̃ deos suos si prop¬
terea coluntur neistamala paciantur cultores eorũ quorum siquidnunc passi fuerint
nobis inputandace contendunt. Curenĩea quedicturussum permisser ac cedere culto¬
rib: suis ante qua eos decla ratũ xp̃i nom offender& eorũq sacrificia prohiber& primo¬
ipsos mores nepessimos haberent quaredueorũ curarenoluer. Dsenĩ uerus eos aquib:
non colebatur meritoneglexit . Di iautẽ illi a quorũ cultu seprohiberi homines ingra¬

Expanded text:
quibus per certa interualla locorum et temporum genus humanum oportet adfligi, cauquibus per certa interualla locorum et temporum genus humanum oportet adfligi, causa accidere nominis Christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus uenisset in carne, antequam eius nomen ea, cui frustra inuident, gloria populis innotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter uarieque contritae sint, et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum; quorum si quid nunc passi fuerint, nobis inputanda esse contendunt. Quur enim ea, quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi nomen offenderet eorumque sacrificia prohiberipsos mores ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingra
Abbreviated transcription (Latin):
nimenta atq orna m̃ta cecider. Dum funestiorib: eorũ corda cupidita tib: qua sugnis
tecta illius urbis arderent quib: dictis primũ termina ui librum. Delncepsitaq dice¬
rebris titui quae malaciuitas illa ꝑpessasit ab originesua siue apud seipsa siue in pro¬
uincus sibiiuã subditis quaeoña chrisaanȩ teligioni tribuerint snã tunt eu ingelia
doc trina aduersus falsos efallaces eorũ deos testificatione liberrima ꝑsonar&s memento¬
aute meista cõmemorantẽ aedhuc itontra imperitos agereex quorũ in peritia illud quoq or¬
tũ ẽ uulgare pro uerbium Eluia defecit causa xp̃iani sunt nãq quieorũ studus liberalib:
instituti amant historiã quifacillime ista nouer Sedut nobis ineruditorũ turb as infes¬
tissimas reddant se nosse dissimulant. Atq hoc apuduulgus confirmare nituntur dades

Expanded text:
nimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus nimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personarautem me ista commemorantem adhuc contra inperitos agere, ex quorum inperitia illud quoque ortum est uulgare prouerbium: Pluuia defit, causa Christiani sunt. Nam qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, facillime ista nouerunt; sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant adque hoc aput uulgus confirmare nituntur, clades,
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Maxime ad consolandas scasfeminas & piecastas in quib: abi hoste aliquid perpetra¬
tũ ẽ. Quod intulit uerecundiae dolorem & sinon abstulit pudicitiae firmitatem ne
peniteateas uitae quas non e u depossit paeniter: nequitiae. De inde paucadix ineos
qui xp̃ianos aduersis illis reb: affectos ap̃ apuepudorẽ humilatarũ feminarum
qũauis castarũ atq scãrũ prot̃ uitate in pudentissima exagitant. Cũ sint nequissimi
& inreuerentissimi longe abcis ipsis romanis degeneres. Quorũ p̃lara multa laudantur
literarũ memoria caelebrantur. Immo illo rugloriae uehe m̃t̃ aduersi roma quippe
partam ueterũ auctã quaela borib foediort m stantẽ fecerant qua ruentem quando qui¬
dẽ inruinaeius lapides & ligna Inistorũ autẽ uita omnia non murorum sed morũ ma¬

Expanded text:
tum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum mu
Abbreviated transcription (Latin):
ris uastationẽ christianȩ religioni tribuunt quapro hibent᷑ nefandis sacrificus ser¬
uire demonib: cũpotius hoc deberent tribuere xp̃o qđ propt̃ eius nomen contra in sacutũ
morẽq bellorũ eis quo con fugerent Religiosa & amplissimaloca barbari libera p̃buer
atq: in multis famulatũ deditũxpo non solum uerũ seiamtimore confictũ sic ho norauert̃ :
ut qđ in eorbolli iurefieri licuis sent Inlicitũ sibic̃e iudicarent Inde incidit questio curhaec
diun a beneficia Eimpioi ingratos que ꝑuenerint :ecurilla itidem duraquȩ hostilit factas
pios cũ impus parit̃ ad flixerint : qua questionẽ ꝑ multa diffusam in omnib: enim cotidianis
ueldi munerib: uel hominũ dadib: quoꝵ utraq bene ac male uiuentib: ꝓmixte atq in discre¬
te sepeaccidunt solent multos mouere . Vt pro suscepti operis necessitate dis soluerem aliquan

Expanded text:
ris vastationem christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis serris vastationem christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis servire daemonibus: cum potius hoc deberent tribuere Christo, quod propter ejus nomen, contra institutum moremque bellorum, eis, quo confugerent, religiosa et amplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis famulatum deditum Christo non solum verum, sed etiam timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos belli jure fieri licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim quotidianis vel Dei muneribus vel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male viventibus permixte atque indiscrete saepe accidunt, solet multos movere ut pro susce
Abbreviated transcription (Latin):
tellexerint non oboediant. Respondent ut scriptũẽ & loquuntur iniquitatem atq
infatigabi lit̃ uanis quorũ dicta contraria sitotiens uelimꝰ refellere quociens obnixa
fronte statuerint ñ cogitare quiddicant. Dum quocũq modonr̃is disputationib: con¬
tradicant qua sit hfinitũ & erũ nosũ & infructuosum uides qũ dobrem necte ipirm ifili
mertcelline nec alios quib: inclabor nr̃ in xp̃i caritate utilit̃ acliberalit̃ seruit. Tales mec
scriptorum uelim uidices quiresponsionem sẽꝑdesiderent cumhis quelegunt᷑ audierint aliquidc̃¬
tradici Nefiant similes earũ muliertula rum quas cõmemorat apłs. Semꝑ discentes & aduerta
hoc uniuersũ opus illo adiuuante in manus suptũe . Occurrit mihi resistendũ ẽe priitus eis
quiha ecbella quib: mundus iste conteritur maximeque romanȩ urbis recente ab arba¬

Expanded text:
tellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque tellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discentes et hoc universum opus, illo adjuvante, in manus sumptum est; occurrit mihi respondendum esse primitus eis qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a Barba
Abbreviated transcription (Latin):
sermone opus eẽt ad conuincendũ quẽ lib& uanȩ opinationis errorem hisquire ctesentiunt¬
& sensa uerbis sufficientib: explicant. Nunc uero qm̃ illeẽ maior & tetrior insipientiũ
morbus animorũ quo in rationabiles motus suos &iã postrationẽ plenere dditã quanta
homini ab homine debetur. si uenimia cecitate qua nec apertacernuntur. siue obstina¬
tissima ꝑuicatia quae ea quaecernuntur nonferuntur eãque tãquã ipsã racionẽ ueri¬
tatẽq: defendunt. Fit necessitas copiosius dicendiplerũq resclaras uelugeas n expectantib:
intuendas sed quodã modo tangendas palpantib: & cohibentib: offeramus &c tam̃ quis clis¬
ceptandifinis erit & loquen dimodus sires pondendũ eẽ respondentib: semper existi memus :
Iam quiuel ñposs̃ intellegere qđ dicitur ueltã duris aduersitate mentis. Vt &iã siln¬

Expanded text:
sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt etsermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi in
Abbreviated transcription (Latin):
Ion propter uitae praesentis utilitatẽ sed ypteream quȩ post mortẽ futura ẽ colendos deci quae
nis i fallor quaestio multo erit opertosior & subtiliori disputatione dignior ut & contraphi¬
losophos inea disseratur non quos lib& sed qui apud illos excellẽ mentissimagloria clarist᷑
& nobiscũ multa sentiunt &de animȩ in mortalitate & qđ ds̃ uerus mundũ condiderit
et depro uidentia eius qua uniuersum qđ condidit regit : sed qm̃ & ipsi in illis quaecon¬
tra nos senciunt refellendas : deẽe huic officio non debemus ut refutatis impiis contra dic¬
una ueracit̃ sẽ piterna beatitudo promittitur. H ic itaq modussit huius uoluminis ut
de inceps disposita ab alio sumamus exortho EXBEI CIT LIBs Rminsit
humanȩ consuetudinis sensus non auder& obsistere sid octrine salubri langorẽ suum ta quã
medicinae subder & donec diuino adiutorio fide piaetatis Impetrante sanaretur non multo

Expanded text:
on propter vitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior, et sublimiore disputatione dignior; ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui apud illos excellentissima gloria clari sunt, et nobiscum multa sentiunt, scilicet de animae immortalitate, et quod verus Deus mundum condiderit, et de providentia ejus, qua universum, quod condidit, regit. Sed quoniam et ipsi in illis quae contra nos sentiunt, refellendi sunt; deesse huic officio non debemus: ut refutatis impiis contradicuno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposita ab alio sumamus exordio. LIBER II. CAPUT I. De humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo
Abbreviated transcription (Latin):
a principio neque amplius quã regib: ex actis : Dũ metus a tarquinio & bellu gra¬
uȩ cũ metruria positũ e aequo & modesto iure agitatũ. Vides que ad modũ &iã
illo breui tẽpore ut regib: ex actis idẽ eiectis ali quantũ ae quo & modesto iurea geret᷑
moctũ dicit fuisse causã qm̃ metuebat᷑ bellũ. quod rextarquinius regno atq urbe
pulsus & ruscis sociatus contra romanos gerebat. adtende itaq: quidelinde contexat:
Dehis inquid seruili imperio patres plebem exerceredeuita : atq tergo regio more con¬
sulere a gropellere: & ceteris exꝑtib: soli in imperio agere quib: saeuitiis & maxi

Expanded text:
a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum graa principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum grave cum Etruria positum est, aequo et modesto jure agitatum. » Vides quemadmodum illo etiam brevi tempore, ut regibus exactis, id est ejectis, aliquantum aequo et modesto jure ageretur, metum dixit fuisse causam; quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno atque Urbe pulsus, Etruscis sociatus, contra Romanos gerebat. Attende itaque quid deinde contexat: « Dein, » inquit, « servili imperio patres plebem exercere, de vita atque tergo regio more consulere, agro
Abbreviated transcription (Latin):
tuno cũ ad consules a regib: eẽt translata. respublica postparuũ int̃ uallum
iniurias ualidiorũ & obeas discessionẽ plebis a patrib: aliasq: inurbe dissension esfuisse
Nacũ optinis morib & maxima concordia populũ romanũ inter seađm & post trenubellũ
cartiginiense cõ memora se egis se causa q huiꝰ boni ñ amorẽ iustitiae sed tante carta¬
ame qitẽpacis insfide fiuis sed ixiss&. Vndee nasicaille ad reprimendã ne quitiã ser¬
uandosq: iustos moresoptimos ut metuuitia cohiberent᷑ cartaginẽ nolebat euerti Con¬
tinio subuecit idẽ salustius & ait  as ꝑdiscordia & auaritia atq ambitio &cetera sec̃dis
reb otiri sueta mala. Postcartaginis excidiũ maxime actas sut intel legeremꝰ & iã
antea & oririsolere & augere unde sub nectens curhoc dixerit. Nã iniuriȩ inquit
ualidiorũ & obeas discessio plebis a patrib: alieque dissensiones domifuere iã inde

Expanded text:
tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque in Urbe dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde vandosque istos mores optimos, ut metu vitia cohiberentur, Carthaginem nolebat everti: continuo subjecit idem Sallustius, et ait: « At discordia, et avaritia, atque ambitio, et caetera secundis rebus oriri sueta mala, post Carthaginis excidium maxime aucta sunt. » Ut intelligeremus etiam antea et oriri solere, et augeri. Unde subnectens cur hoc dixerit, « Nam injuriae, » inquit, « validiorum, et ob eas discessio plebis a patribus, aliaeque dissensiones domi fuere jam inde
Abbreviated transcription (Latin):
tia tribunorum plebis reus factuse tã quã in gratã sensit quã liberauerat ciuitatẽ
ut desuadãpnatione certissimꝰ in exiliũ sponte disceder& et decẽmilib: aeris absens
&iã dãpnaretur moxiterũ agallis uindex patriae futurus ingrates multa
cõmemorare iãpige foeda & iniusta quib: agitabatur illaciuitas cõpotentes plebem
sibi subdere conarentur. plebsq illis subdirecusar& & utriusq: partes defensores ma¬
gis studus agerent amore uincendi quã aequũ & bonũ quic quã cogitarent. Itaq¬
habebo modum & ipsũ salustiũ tempotius adhibebo Quicũ in laude rom anarũ dixisse
Vnde nobis istesermo hortus ẽ ius bonũq apudeos ñ legib: magis quã natura ualebat
Predicans illud tẽpus quo expulsis regib: incredibilit̃ ciuitas breui aetatisspatioplu¬
rimũ creuit. Idẽ tam̃ in primo historiȩ suȩ libro atq: ipsoei exordio fateturesiam

Expanded text:
tia tribunorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, tia tribunorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam cogitarent. CAhabebo modum et ipsum Sallustium testem potius adhibebo, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est: \'lus bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit, idem tamen in primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
moro ꝑ mitterent. Ex hoc iure acbono post expulsũ cũ liberis suis regem tarquiniũ
cuius filius iucretiã stupro uiolent̃ oppres serat. Iunius brutus consullitiũ tarqu¬
niũ conlatinũ maritũ eiusdem iucretia ecollegã suum bonũ ato innocente uirum
ꝓpt̃ nom̃ e ꝓpinquitatẽ tarquiniorũ coegit magistratu seabdicare. nec uiuero
inciuitate ꝑ misit. quod scelus fauente uel paciente populo fecit. A quopopulo c̃¬
sulatũ idẽ cũ latinus sicut &iã ipse brutus acceperat: Ex hoc iure atbo nomar¬
cus camillus illiustẽporis uinegregius quiuegentes grauissimos hostes populiros¬
mani post decennale bellum quoromanus exercitus tociens malae pugnan do
grauit̃ afflitusẽ . Iã ipsa roma desalute dubitante atq trepidante facillime supe¬
rauit eorũq urbem opulentis sima coepit in uidia obtrectatorũ uirtutissuae & in solen¬

Expanded text:
more permitterent. Ex hoc jure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, more permitterent. Ex hoc jure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cujus filius Lucretiam stupro violenter oppresserat, Junius Brutus consul Lucium Tarquinium Collatinum, maritum ejusdem Lucretiae, collegam suum, bonum atque innocentem virum, propter nomen et propinquitatem Tarquiniorum coegit magistratu se abdicare, nec vivere in civitate permisit. Quod scelus favente vel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Collatinus, sicut etiam ipse Brutus, acceperat. Ex hoc jure ac bono Marcus Camillus, illius temporis vir egregius, qui veientes, gravissimos hostes populi romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus toties male pugnando graviter afflictus est, jam ipsa Roma de salute dubitante atque trepidante, facillime superavit, eorumque urbem opulentissimam cepit, invidia obtrectatorum virtutis suae et in
Abbreviated transcription (Latin):
sabini negare postulatas quanto fuit iniquius rapere nondatas  iustius autem
bellũ cũ a gentegeri potuitq̃ filias suas admatrimoniũ cũ regionalib: & confina¬
lib: suis negassent petitas quãcũeaquerepetebat ablatas. Illud ergo potius
fier& ibimars filiũ suũ pugnantẽ iuuar& ut coniugiorũ negatorũ armis
ulcisceret᷑ In iuriã & quomodo adfeminas quos uoluerat perueniret
Aliquo em̃ fortasse urebelluiniuste negatas iusteuictor auferr&. Nullca ute iurepacis
ñdatos rapuit & iniustũbellĩ cũ earũ parentib iustesucensentib gesst̃ quodienad¬
memoriã friudis illius urcensiũ spectaculũ mansit facino ris tam hmilla scaaulesta a
imperio ñ placuit exeplũ facilius quie romani in hoce rrauer ut postilla inigtate dcũ
sibi romulũ c̃secrarent Quã ut infeminis rapiendis factũ ei imitandũ legeulla uel

Expanded text:
Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc samemoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa civitate et imperio non placuit exemplum: faciliusque Romani in hoc erraverunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum ejus imitandum lege ulla vel
Abbreviated transcription (Latin):
einscituis se confincerit qđ prudent̃ romani credere noluer ꝓptere a ñ indeaccepes
Num a pompilia hsquiro mulo successit inregnũ quasdã leges quae quidẽ regendȩ
ciuitati: Nequaqua sufficerent condidis sefertur quieis multa &iã sacracons¬
tituit ñ tam ꝑhibetur easdem leges anuminib: accepisse :malaigitur animalia ui¬
tȩ mala morũ. Quaeita magnas ut his doctis simieorũ uiri & iamstantib: urbib:
respublicas perire confirment. Du eorũ nesuis cultorib: acciderint minimecurar̃:
immo uero ut augerent᷑ sicut supra disputatũ ẽ omnimo do cura uer̃ anforte¬
populo romano propterea leges ñ s̃ a numinib: constitutȩ quiasicut salustius
ait . Iusbonũq apud eos non legib: magis quã natura ualebat sex hoc iure achono
credo raptas sabinas quidenĩ iustius & melius quã filias alienas fraudes pecta¬

Expanded text:
se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni modo curarpopulo Romano propterea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude specta