comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
umu̾sitatis iđ ꝑseu̾ans. Et adicit ip
aut obliuisci. sic̾ hõ dilectionis anti¬
que. ut ĩmemoriã : ñueniat : q pͥus
cognitũ fuerat. aut errare bonũ esti¬
mans: q̃ malũ ÷ ut diligat illud q̃
ñ oportet ⁊⁊ pꝰ ea qͣsi penitẽs ⁊ mutas
cor. ⁊ affectũ uariãs cum ceꝑit ag.¬
noscẽ errorẽ suũ. qͥa ħ digna deo ñ
st̃. nec ꝓbat rõ ut ita sentiamꝰ de illo
qui sapiẽs ÷ i bonꝰ ⁊ ꝑfectus. Et non
inuenit᷑ mutabilitas ĩ eo ulla cum
omĩa gn̾a mutabilitatis fuerint
ĩꝯsidatione adducta. siue q̃ ĩ corpo¬
ribus ĩueniunt᷑. siue quȩ sp̃uum na¬
turã ꝯtingunt.
qbꝰ mͦis corꝑa mutãt᷑
m̃e enĩ corpꝰ aut locomutatur.
aut forma. aut tp̃e. Et quȩ
forma mutãt᷑. aut augm̃tũ suscipiut̃
aut diminutionẽ. aut alt̾ationem.
Et quȩ alt̾ationẽ qͥd̾ suscipuit. ñ ilł
in toto ppt̃ partes q̃ locũ muta uert̃.¬

Expanded text:
universitatis idem perseverans. Et adjicit ipsaut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitum fuerat; aut errare bonum existimans quod malum est, ut diligat illud quod non oportet; et postea, quasi poenitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus de illo qui sapiens est et bonus et perfectus; et non invenitur mutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sive quae spirituum naturam contingunt. modis corpora mutantur. Omne enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiin toto propter partes quae locum mutaver
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ẽ. Semꝑ sine tp̃e. ubiq sine
Et nos qͥdẽ horũ ꝯsid̾atiõẽ sublim̃.
nequa ꝗͣ falsitatis arguimꝰ. u̾ba tñ
supͣ capacitatẽ ⁊ possibilitatẽ mi¬
norũ ⁊ simpliciũ ĩtelligentiȩ fortia
nimis iudicamus

Expanded text:
ine Et nos quidem horum considerationem sublimem nequaquam falsitatis arguimus; verba tamen supra capacitatem et possibilitatem minorum, et simplicium intelligentiae fortia nimis judicamus
Abbreviated transcription (Latin):
nifeste ostẽdit. qr boñ unũ. ⁊ boñ
ipsũ aliis ÷ odor uite in uitã. aliis
odor mortis ĩ mortẽ. qm̃ ex bono
malũ. ⁊ ex malo bonũ. ⁊ boñ mał
ad malũ. ⁊ malũ bonis ad boñ. et

Expanded text:
este ostendit quod bonum unum et bonum ipsum aliis est odor vitae in vitam; aliis odor mortis in mortem ; quoniam ex bono malum et ex malo bonum, et bonum malis ad malum, et malum bonis ad bonum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ex et̾̃nitate. Pot̾ adhuc alit̃ intelligi qͥ
dictum ÷ ne assumas nom̃ dĩ tui ĩ ua¬
num. In uanũ namq nom̃ dĩ assu¬
mt qui filium dĩ ad se missũ. & p
sila salute incarnatum ꝯtempnunt.
in uanũ. nͥ sic̃ uen̾aris & adoras eum.
ñ minus tͥ ꝯtulit cum redemit. ꝗͣ cum
cãuit. ad eund̾ spectat sensũ q̃ ipse fi¬
luis in eugłio discipłis. ⁊ ꝑ discipłos
õĩbꝰ in se c̃dentibꝰ dic̃. Creditis in dm̃:
⁊ inme credi te. Modesta quid̾ ut de¬
cuit pium insinuatione nos ammo¬
nẽs. ut intelligamus eũ ñ solum
adorandum a nb̾ in sua di¬
uinitate qͣ ꝯdidit. s ĩ huma¬
nitate ⁊i qͣ redemit.
Terciũ

Expanded text:
ntelligi, quod dictum est: Ne assumas nomen Dei tui in vanum. In vanum namque nomen Dei assumunt, qui Filium Dei ad se missum, et pro sua salute incarnatum contemnunt.in vanum, nisi, Sicut veneraris, et adoras eum non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum, et in me credite : modesta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua condidit, sed in humanitate etiam qua redemit. Tertiu
Abbreviated transcription (Latin):
exhibebant. S latina lingua utr̃ãq
sub eod̾ noĩe seruitutẽ ꝯp̾hendit.⁊ ꝓp
seruies. q̃ in g̾co ambiguũ ñ. S cum
ħ p̃ceptũ ad patr̃ẽ ꝑtineat q̃r dictum ÷
ei soli seruies. quasi ⁊̃ filio ⁊i spu scõ ser¬

Expanded text:
exhibebant. Sed Latina lingua utramque exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et proptservies, quod in Graeco ambiguum non est. Sed cum praeceptum ad Patrem pertineat, quare dictum est: ei soli servies
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ apłs qͥd̾ fideles ad seruiendũ su¬
ꝑiorib ⁊ p̾latis sumoꝑe exhortat᷑.
Sciendũ gͦ ÷ qr alio mͦ homines. alio
mͦ ds̃ adorari p̃cipit᷑. Usu namq uet̾i
suꝑiores qͥq ab inferioribꝰ ad orari di¬
cebant᷑. qn eis siue incuruatione ge¬
nuum. siue capitis ĩclinatione ab
his reu̾entia exhibebatur. Dm̃ aũ
adorare ẽ: ei totã m̃te̾ ꝑ humilicatẽ
ac deuotionẽ subst̾nere:⁊ ipsũ pͥnci¬
pium ac finem oĩs boni c̾dere. Qͦdei
soli nos debere nemo ÷ sane m̃tis¬
De seruitute uͦ id ipsũ ꝯpetent̾ ĩcelli¬
gi pͭ. qr nimirũ oĩs ille rectissime so
p̾mio añ ponat. S ĩg̾co manifestior
sent̾ecia exp̃ssa÷. Greca namq locutio
diuinã seruitutẽ abhumana pͥo uo
cabulo distinguit. q̃ latinitas ñ ht̃.
Ibi enĩ dĩ seruitꝰ latͥa. ⁊ humana dulia
uocat᷑. & ob ħ idolatre appellati sunt.
qui eã sertutut̾e̾ ꝗͣ dõ debuer̾: idoł

Expanded text:
etiam Apostolus fideles ad serviendum suetiam Apostolus fideles ad serviendum superioribus et praelatis summopere exhortatur. Sciendum ergo est quod alio modo homines, alio modo Deus adorari praecipitur. Usu namque veteri superiores quique ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive incurvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exadorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mDe servitute vero ad ipsum competenter intelligi potest, quia nimirum omnis ille rectissime solpraemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit, quod latinitas non habet. Ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae vocati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt idolis
Abbreviated transcription (Latin):
uiendũ ÷ ea uidelicet seruitute: q̃ ei
soli debita ẽ. Nã ⁊ ĩ eugłio cũ dr̃. ne
mo nouit patr̾e nͥ filius. ñ utiq spͥs
sc̃s a patris cognitiõe exduditur. cum
ipse ⁊ ꝓfu̾da dei ceste apło scrucetur.

Expanded text:
viendum est, ea videlicet servitute quae ei soli debita est. Nam et in Evangelio, cum dicitur: Nemo novit Patrem nisi Filius , non utique Spiritus sanctus a Patris cognitione excluditur, cum ipse etiam profunda Dei, teste Apostolo, scrutetur .
Abbreviated transcription (Latin):
ad seq̃ns mandatum discutiendum
transeamus q tale ÷. Scdm. Nõ assu¬
mas nom̃ dĩtui ĩ uanũ. ħ ad simplicẽ
litt̾e sensum talit̾ ĩtelligi debet. ut no¬
m̃ dĩ hõ in uanum ñ assumat .i. uel
ad m̃da cium affirmãdũ. uł ad idolum
uen̾ãdum . s. ut neq idola nomine di¬
uino honoret. neq falsitati nomen
diuinum associet. Mistice aut̃ nom̃

Expanded text:
sequens mandatum discutiendum transeamus quod tale est: non assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est vel ad mendacium affirmandum vel ad idolum venerandum; scilicet ut neque idola nomine divino honoret, neque falsitati nomen divinum associet. Mystice autem nomen
Abbreviated transcription (Latin):
dissimilit̃. Ad utrũq tñ tota redũ¬
dat . Iillam qͥd̃ qr peccauit. ĩ istum
uͦ qr peccãti ꝯsensit. ⁊ peccatũ illius
pecc̃m qd naturã bonã uiciat ⁊ tollit
pulcͥcudinẽ in tegritatis illiꝰ. quedã
de ĩtioris hominis qͣlitate q̃ ad hane

Expanded text:
n tota redundat; in illam quidem quia peccavit in istum, quia peccanti consensit et peccatum illius peccatum quod naturam bonam vitiat, et tollit pulchritudinem et integritatem illius, quaedam de interioris hominis qualitate quae ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
peccau̾it adã an eua. sed
sicut dicit apłs. Mulier seducꝰta ẽ:
ñ uir. Eua quippe seducta ÷. quia
uerũ ẽẽ ẽdidit qd diabolꝰ dix̃. & ie¬
circo ñ solum ĩ ordinate similitudi¬
nem dĩ cũ scientia boni ⁊ mali appe¬
similit᷑ putatur. ut dm̃ ex ĩuidia
lignũ scientiȩ boni ⁊ mali hõi uetu¬
isse c̾deret. ne ipse homo ex eo gustan¬
do ad equalitatẽ ipsius ꝓfic̾e potu¬
issa&. H ÷ enĩ illa ꝑuersa similitudo
quȩ c̾ature ñ ꝯuenit. quȩ eximitati¬
one ñ q̃ritur. s ex ꝯꝑatione. Hanc
gͦ mulier ĩ suꝑbiã elata appetiit.
& ne hanc hr̃e potuiss&: ipsũ cãtorẽ¬
inuidia tͣctũ. lignũ ħ uecuisse pu¬
cauit. Uoluntaria gͦ malicia se ꝯtͣ
lendo: ⁊ impie de ipso sentiendo. Adã
falsũ eẽ sciebat. neq iccuto pomũ ue¬
titũ comed̾. quasi ꝑ illã comestiõẽ
deo parificari se posse c̾đ&. uł ⁊̃
aĩũ q̃ sibi ꝑ affectum dilectionis soci¬
ata fuerat. eiꝰ peticioni ⁊ uoluntati

Expanded text:
peccaverit Adam an Eva. Sed sicut dicit Apostolus: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appesimiliter putatur, ut Deum ex invidia lignum scientiae boni et mali homini vetuisse crederet, ne ipse homo ex eo gustando ad aequalitatem ipsius proficere potuisset. Haec est enim illa perversa similitudo quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuiss vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra lendo, et impie de ipso sentiendo. Adam falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, veanimum quae sibi per affectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
boni ⁊ mali. ⁊ fluuius eg̾diebat᷑ de lo¬
co uoluptatis ad irrigandũ paradisum
qͥ iñ diuidit᷑ ĩ. iͦii capita. latet ergo
quante amenitatis locꝰ ille fuit. in qͦ
nat᷑a hoĩs adhuc a corruptioẽ aliena.
foueri. ac nutͥri debuit. qui fontibꝰ
ac fluminibꝰ irriguus. arboribꝰ om̃ige¬
nis frondosꝰ ⁊ nemorosus. fructu tam
pulchro ad uidendũ. ꝗͣ suaui adues¬
cendũ refertꝰ p̃dicat᷑.¬
bi int̾ cet̾a dei dona ad iocũdita
hibetur. ut certis tẽporib sumptũ ui¬
tã corꝑalem in hoĩe. quãdui ipse homo
illo utẽtur. n solũ a morte. s ab om̃i
r̃ĩ defectu: illesam cꝰcodire potuisset.

Expanded text:
 fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum refertus praedicatbi inter caetera Dei dona ad jucunditathibetur, ut in certis temporibus sumptum vitam corporalem in homine quandiu ipse homo illo uteretur non solum a morte, sed ab omni etiam defectu illaesam custodire potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ed inspirari a patre ⁊ filio ħ
ẽ illi uenientẽ ẽẽ a patre ⁊
filio. Qđ et̃nũ illi ÷ ne nom̃ sit per¬
functionis qui dat᷑ ex tp̃e. ⁊ accipi¬
tur quia tp̃ale ñ ÷ illi ẽẽ a patre ec
filio s et̃nũ. ꝓ qͦ dati dr̃ cũ uenit
a patre ⁊ filio. quia ÷ a patre ⁊ filio
quod et̾nũ ÷ ⁊ ñ tp̃ale illi. Sic̃ sp̃s
⁊ cũ dat᷑ ex tp̃e datur. & dat᷑ a patre
& filio & dari a patre & filio. non
aliud illi ẽ. ꝗͣ cũ dat᷑ ẽẽ a patre et
sp̃s sc̃s apatre ⁊ filio. Et quia una
cum mens una q̃ disc̾ta st̃ :⁊ ꝓpͥa in
tͥnitate ꝯsiderat. tͥa ĩuenit . ⁊ tres

Expanded text:
ed inspirari a Patre et Filio: hoc est illi venientem esse a Patre et Filio. Quod aeternum illi est ne nomen sit perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, sed aeternum. Pro quo dari dicitur: cum venit a Patre et Filio; quia s Et cum datur ex tempore datur et datur a Patre et Filio; et dari a Patre et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Spiritus sanctus a Patre et Filio. Et quia una cum mens una quae discreta sunt et propria in trinitate considerat, tria invenit, et tres
Abbreviated transcription (Latin):
soli ht ⁊̃ id qͦ solus ht̃. Soli em̃ oculi
uident. ⁊ tñ sibi solũmͦ ñ uident. s to¬
ti corꝑi. Sole aures audiunt. nec t̾n
ambulant. s toti corpori. Et ad hc̃
optimi largitoris. ⁊ distͥbutoris sapi¬

Expanded text:
 etiam id quod solus habet. Soli enim oculi vident, et tamen sibi solummodo non vident, sed toti corpori. Solae aures audiunt, nec tameambulant, sed toti corpori, et ad huncoptimi largitoris et distributoris sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ uite honestate. & officiũ cantandi. et¬
ꝑ agendi sollicite lcõnes. bũdictiones.
psm laudes. offertorium.⁊ responsoria.
qͥs clicoꝵ dicẽ debeat. ordo qͦ ⁊ modꝰ
psallendi in choro ꝓ sollempnitate et
tp̃e. ordinatio qͦ ꝓ luminarib depor
rum parrochianis ꝑ hostiarios dirigat.
dicos quos delinquere cognoscit. ipse
distͥngit. qͦs uͦ emendare nͨ ualet: coꝵ
excessum ad agnitionẽ ep̃i defert. Ba¬
silicarios iste ꝯtituit. ⁊ matͥculas ip¬
se disponit. Qñ aut̃ pͥmicerius absẽs
÷. ea q̃ p̾dicta s̃ iste exqͥrit. qͥ ei aut
longe ÷ ꝓximꝰ. aut eruditione his
explendis certꝰ.¬

Expanded text:
 vitae honestate, et officium cantandi peragendi sollicite: lectiones, benedictiones, psalmos, laudes, offertorium et responsoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et tempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportrum parochianis per ostiarios dirigit. Clericos quos delinquere cognoscit, ipse distringit; quos vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi defert. Basilicarios ipse constituit, et matriculas ipse disponit. Quando autem primicerius absens est, ea quae praedicta sunt ille exquirit, qui ei aut lege est proximus, aut eruditione his explendis cert
Abbreviated transcription (Latin):
negat᷑. quia ipsum relatiuũ ñ.ẜ sub̃am
in opia humanum eloquiũ. Dictum
⁊ tres ꝑsone. ñ ut illud dic̾et᷑. s ne tace¬
retur. Itẽ. Irinitas filius nullomͦ¬
dici pͥ. Pltẽ. Fatendũ ÷ patr̃e ⁊ filium
ut sit filiꝰ qd relatiue dr̃. s oĩo ut sit ip¬
sa sub̾a nascendo ht̃. Item. Cum
conaret᷑ humana in opia log̃ndo pro¬
ferre qd tenet de dño deo: timuit dice̾
cres essentias. ne intellig̾et᷑ in illa
suma equalitate. illa diũsitas essen¬
tiȩ. s ut ut uno uocabulo respondi
possit. cũ dr̃. quid tres. uł qͥd tͥa. Nero¬
nimus. Unũ in tͥb ꝑsonis fatemur
dm̃. Tres ꝑsonas exp̃ssas subpͥetate
distinguimus. non nomina tm̃mͦ. s

Expanded text:
negatur, quia ipsum relativum non secunduminopia humanum eloquium. Dictum est tres personae: non ut illud diceretur, sed ne taceretur. Idem: Trinitas nullodum est Patrem et Filium um ut Filius, quod relative dicitur: sed omnino ut sit ipsa substantia nascendo habet. Idem: Cum conaretur humana inopia loquendo proferre quod tenet de Domino Deo, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla ditiae, sed ut vel uno vocabulo responderi possit cum dicitur, quid tres, vel quid tria. HIERONYMUS. Unum in tribus personis fatemur Deum, tres personas expressas sub proprietate dist
Abbreviated transcription (Latin):
uisibile. nicħ cat᷑is uisibile. nichil
moribꝰ uł uoluntate diuersum. ni¬
chil de ec̾nitatis essentia ad c̾aturar̾
deductum. nicħ officio singulare.
nec alt̾i ꝯmunicabile. nicħ ꝯfusũ
s totum ꝑfectum. quia totũ ex uno.
⁊ unũ. ñ tñ solitarium. Omoysion¬

Expanded text:
isibile, nihil creaturis visibile; nihil moribus vel voluntate diversum; nihil de Trinitatis essentia ad creaturarum naturam deductum; nihil officio singulare nec alteri communicabile; nihil confusum sed totum perfectum, quia totum ex uno, et unum, non tamen solitarium. I
Abbreviated transcription (Latin):
s existens iꝰticia: ⁊ iõ ñ ĩ eo qd qͣle. sed
siue dicat᷑ iꝰta. siue iꝰticia. Qd uͦ in ex¬
emplũ iticiȩ ratũ esse ꝯspicit᷑. ħ de oĩbꝰ
q̃ similit̃ de sũma nat᷑a dñr intellec
tus sẽtire ꝑ rõnẽ ꝯstringit᷑. Quicqͥd
qͥd ÷. ñ simplex. s ꝯpositum ÷. Nlam cũ
aliquis homo dicat᷑ corpꝰ. ⁊ rationalis
⁊ homo. ñ uno mͦ. uł una ꝯsid̾atione.
ħ cͥa dñr scd̾ aliud enĩ corpꝰ.⁊ scd̃ aliud
rationał ÷ ⁊ singulum horũ ñ ÷ totũ.
q̃ hõ: Illa uͦ sũma essentia. summa
uita. su̾ma iusticia. sũma sap̃ia. sũma
magnitudo. sũma et̃nitas. & alia simi-¬
liter q̃cumq sit̾ inuocabuł multiplicia.

Expanded text:
 existens justitia. Et ideo non in eo quod quale, sed sive dicatur justa sive justitia, quod vero in exemplum justitiae ratum esse conspicitur: hoc de omnibus quae simil sentire constringitur. Quidquid est, unde non simplex, sed compositum est. Nam cum aliquis homo dicatur corpus et rationalis et homo, non ucundum aliud enim corpus, et secundum aliud rationalis est, et singulum horum non est totum quod homo. Illa summa essentia, summa vita, summa justitia, summa sapientia, summa magnitudo, summa aeternitas; et alia similiter quaecunque sint in vocabulis multiplicia;
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ÷ in quo oportet om̃s saluos fieri
Item. Ego ⁊ pat̾ unũ sumus. Uñ dix̃.
ne fiat disc̾tio potestatis. sumus ad di¬
dit. ut ꝑsonas cognoscamus. Nõ enĩ
pat̾ ipse qui filius ÷. s ex patre genitꝰ
filius. ex deo d̾s. ex pleno plenus. Non
sunt gͥ ħ nuda nomina: s uͥtutis in di¬
cia. Plenicudo diumitatis in patre.
plenitudo in filio. s ñ di screpans. nec
ꝯfusum ꝗd unũ ÷. nec mulciplex quod
in differens. Quomͦ filiꝰ a patre genitus
inpossibile ÷ scire. mens deficit. lin¬
gua silet. ñ hominum tm. s angłoꝵ.

Expanded text:
nomen est in quo oportet omnes salvos fieri . Item: « Ego et Pater unum sumus . » Unum dixit, ne fiat discretio potestatis. Sumus addidit, ut personas cognoscamus. Non enim Pater ipse qui Filius, sed ex Patre genitus Filius, ex Deo Deus, ex pleno plenus. Non sunt ergo haec nuda nomina, sed virtutis indicia, plenitudo divinitatis in Patre, plenitudo in Filio, sed non discrepans, nec confusum quod unum est, nec multiplex quod indifferens. Quomodo Filius a Patre genitus sit, impossibile est scire: mens deficit, lingua silet, non hominum tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
capit : Intelligamus aũ dm̃ si possumꝰ :
& qͣtum possumus sine qualitate boñ.¬
sine qͣntitate magnũ. sine indigẽ¬
tia cãtorem. sine situ p̃sentẽ. sine
habitu omnia ꝯtinentẽ. sine loco
ubiq totum. sine tp̃e sempit̾nũ. sine
sui ꝯmut̃one mutabilia facientem.
nicħq patientẽ. Qsqͥs dm̃ ita cogitat.
⁊ ñdũ pͣ oĩo inuenire qͥd sit : pie tñ
caueat qͣntũ pͭ aliqͥd de illo sentire
Nulla sit partium diuisio ĩunitate
Hoc ⁊ ipsa tͥnitas unus ẽ ds̃. Tres enĩ ꝑso¬
unius sube sunt. unum sunt. & sum¬
me unũ. uͥ nulla naturarũ. nulla ẽ.
du̾sitas uolu̾tatũ. Si aut̃ natura
unũ essent. & ꝯsentione ñ: ñ sũme
unũ essent. Si uͦ nat᷑a dispares essẽt.

Expanded text:
m, si possumus, quantum possumus, sine qualitate bonusine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla mutatione sui mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat, omnino invenire quid sit; pie tantum cavet quantum potest aliquid de illo sentire, nulla sit partium divisio in unitate hoc est ipsa Trinitas unus esunius substantiae sunt, unum sunt et summe unum, ubi nulla naturarum; nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent et consensione non: non summe unum essent.
Abbreviated transcription (Latin):
te patͥs dĩ filius. ipse fieret in homine
hõĩs filius. neq filii nom̃ ad alterum
tnsiret. qui ñ ess natiuitate filius. Dĩ
gͦ natiuitate filius hominis factus ÷
filius. ⁊ scđ̾m u̾itatem nature. ex hõie
hominis filius. ut u̾itas geniti ñ ad op¬
tione. nec apellatione. s. in utͣq nati¬
uitate filii nom̃ nascendo hr̃et. ⁊ es¬
set uerus: ⁊ uerus homo unus filius.
Item ñ ergo duos xp̃os. neq duos
filios. s dm̃ & hominẽ unũ filium
quem ꝓpterea uiigenitũ dm̃s manẽ¬
tẽ in duabus subiis sic̃ ei u̾itas nat᷑e
ꝯtulit. ñ ꝯfusis naturis. neq innx¬
tis. ita enim filiꝰ assumpsit hominẽ.
ut qui suscepit. & qd suscep̾ una esset
intͥnitate ꝑsona. Neq eni homine
assumpto qͣt̾intas facta ÷. s tͥnitas ma¬
sit assumptione illa in effabiliter
faciente ꝑsone unuis in deo ⁊ hõre

Expanded text:
te Patris Dei Filius, ipse fieret in homine hominis filius, neque Filii nomen ad alterum transiret, qui non esset nativitate Filius. Dei ergo nativitate filius hominis factus est Filius; et secundum veritatem naturae ex homine hominis Filius, ut veritas geniti non adoptione nec appellatione, sed in utraque nativitate Filii nomen nascendo haberet; et esset verus Deus et verus homo unus Filius. Idem: Non ergo duos Christos, neque duos filios, sed Deum et hominem unum Filium. Quem propterea Unigenitum dicimus, manentem in duabus substantiis, sicut ei veritas naturae contulit, non confusis naturis, neque immistis. Ita enim Filius assumpsit hominem, ut qui suscepit, et quod suscepit, una esset in trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est. Sed trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine
Abbreviated transcription (Latin):
s tres. Uerũ cũ dm̃s tres ꝑsonas unã
essentiam. neq ut genus de sp̃ebꝰ. ne¬
pat̃. aut solꝰ silius ⁊ tres ille ꝑsone.
Si ita dicende sunt eqͣles s̃ singulis.
q̃ ammał homo ñ ꝑcipit. Cur gͦ
latinitas ħ ita inusitate posuit. nisi
quia uoluit ħ unũ nom̃ seruire hu¬
ic si g̃coni quo intelligit᷑ tͥnitas. nec

Expanded text:
ter. Item: Cum dicimus tres personas, unam essentiam, neque ut genus de speciebus, nePater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑabili equalitate diuinã insinuet̾
imitatẽ: iõq ñ st̃ tres dii. s unus d̾s
quamuis pat̾ filiũ genuerit. ⁊ ĩo
scs. nec pat̾ sit. nec filius. s tm̃ patͥs
& filii sp̃s. ⁊ patͥ ⁊ filio ętͣnus ipse coe¬

Expanded text:
 insinuent unitatem, ideoque non sint tres dii, sed unus Deus, quamvis Pater Filium genuerit, et ideo sanctus nec Pater sit nec Filius, sed tantum Patris et Filii Spiritus, Patri et Filio et
Abbreviated transcription (Latin):
a scĩs patribꝰ de disc̃tiõe tum ꝑsonarũ
in dĩtate una scđm chatholice u̾itatis
firmam̃tũ iam dicta st̃. in medium
ferre libet: nichil de nr̃o addicienteᷤ.
ut pote qui nec sufficientes inuenim᷑
ad ea quȩ dicta sunt ab illis.Augͦ.
aduersus inpietatem arrii. Patres
nouũ nom̃ homoysion ꝯdiđ̾unt. S
ñ nouam rẽ tali noĩe signauerunt.

Expanded text:
discretione trium personarum, in deitate una, secundum catholicae veritatis firmitatem jam dicta sunt, in medium proferre libet, nihil de nostra adjicientes, utpote, qui nec sufficientes invenimur ad ea, quae dicta sunt ab illis. Augustinus adversus impietatem Arii. Patres novum nomen Homousion condiderunt, sed non novam rem tali nomine sig
Abbreviated transcription (Latin):
extͣ bona ħ q̃ propt̃ nat᷑a᷑ ꝯdita sunt :¬
nicħ m̾eãt que ex sola s̃ nat᷑a. Uirtuteᷤ
aũ qͣs grã reparatrix nate suꝑ addita
format. quia ĩm̃ito aliqͥd supͣ nat᷑am
accipiunt. ĩ p̃mio ⁊̃ supͣ nat᷑ã remune¬
rari digne sunt. uͥ qͥbꝰ amor dĩ causa ẽ

Expanded text:
extra bona haec quae propter naturam condita sunt nihil mereantur, quae ex sola sunt natura. Virtutes autem quas gratia reparatrix naturae superaddita format quia in merito aliquid supra naturam accipiunt, in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, ut quibus amor
Abbreviated transcription (Latin):
sius ligni bñsicio ħ habiturꝰ si semꝑ u
ueraȩ. Sic itaq pͥmus hõ añ peccatum
natã mortał ⁊ passibił fuit. qͥ tñ ex
beneficio cãtoris p̃cedente. ⁊ ꝓpͥo stu¬
dio subsequente facẽ potuisset ut nec
moreretur nec ĩuita corruptionem pa¬
tẽtur. Quia gͦ nat᷑am homo passibilẽ
hũit ꝯtra passionẽ custodia ei necã

Expanded text:
cio hoc habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem habuit contra passionem custodi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditioĩs sue statu uͥtutes aliqͣs hũerit.
nullatenus ambigendo putamꝰ. affec¬
tus bonos:⁊ scd̃m iusticiã ordinatos na¬
ture illiꝰ a pͥma sua origine ĩsertos. ꝑqͦs
ad bonitatẽ ⁊ i̾ticiã ex seq̃ndã. nat᷑ali
appetitu tͣhebat᷑. Et ĩ his qͥdẽ affectibꝰ
bonis nat᷑ales uͥtutes ꝯstitisse. qͥbꝰ a pͥn¬
cipio natura hominis formata ẽ ⁊ ĩs¬
tructa. De illis aũ uͥtutibꝰ quȩ uolunta¬
te bona ex amore diuino mota ꝑficiun¬
tur nicħ tem̃e cͥca ipsũ qͣntũ ad pͥmũ
illum statum ꝑtinet: diffinire uoliuꝰ.
P recipue cũ de oꝑe caritatis illius nul¬
lum siue ex auctoritate. siue ex rone
argum̃tũ certum habeamus. Et siqͥd em
amare catorẽ suũ cepit. ħ cñ oĩo lau¬
incipientis uͥtutis exanctꝰ ÷. ⁊ ab olitꝰ ꝑ

Expanded text:
ditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi quidem amare creatorem suum coepit, hoc tamen omnino lauincipie
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊̃ siue admolestiã uoluntatis ĩ m̃tẽ.
siue ad corruptionẽ integritatis ĩ corꝑe
paissꝰ oio aliqͥd ñ fuisset. Nam qͥ pͥmus
ille homo ñ scd̾m qͣlitatẽ corporis t̾reni.
s ex beneficio uitał edulii ñ mori potu¬
it. manifeste scͥptura ostendit. ubi eum
abeod̾ ligno eiectitm ne uitã ipsã ꝑpe¬
tuã ꝯseruare posset: testat᷑ dicens. Ecce
adam qͣsi unus ex nb̃ factus ÷ sciens
bonũ ⁊ malũ. Nunc gͦ ne forte mittat
manũ suã ⁊ sumat ⁊̃ de ligno uitȩ et¬

Expanded text:
untatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, manifeste Scriptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat e
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ĩ ħ statu ÷ ⁊ moriendi ⁊ peccãdi neces¬
sitas. Moriendi necessitas quãdiu ad÷
uita peccãdi. necessitas ꝗͣ du ab ÷ gr̃a.
In t̃cio stacu habebit posse non mori.
⁊ ñ posse mou. sic̃ ⁊̃ posse ñ peccare.
⁊ ñ posse peccare. qm̃ ad hc̃ statũ ꝑti¬
net. ⁊ morẽdi ⁊ peccãdi ĩpossibilitas.
esset. ĩ alt̾o moriendi. ĩ alt̾o peccãdi nat᷑e
possibilitas ñ de ẽẽt. Si gͦ ultima ĩ morta¬
litas ex gr̃a erit. uͭ moriendi possibilitas
ñ erit. qͣntomag̃ pͥma ĩ mortalitas ex na¬
tura ñ fuit. uͥ moriendi possibilitas fuit:
Ergo pͥmus hõ añ peccatũ ĩ mortalis fuit
qm̃ ĩ corpore eiꝰ corruptio ⁊ ĩfirmitas nul¬
la fuit. ⁊ extͥnsecꝰ p̾t̾ cet̾a fom̃ta ciboꝵ qͥbꝰ
corꝑalẽ uitã ntͥre ⁊ sustentare debuit.
specialẽ in ligno uite medicinã acceꝑat.
qͣ eãdẽ uitã ꝯtͣ mortis defectũ sanã atq
incorruptã potuit ꝯseruare. donec ad

Expanded text:
m in hoc statu est et moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinetesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immortalis fuit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirmitas nulla fuit, et extrinsecus praeter caetera fomenta ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam po
Abbreviated transcription (Latin):
turã corꝑis tr̃eni. ⁊ ĩmortał factus est
scd̾m aliqͥd qr potuit ñ mori ⁊ scd ali¬
quid mortał qr pocuit mori. Sicut enĩ
m illo pͥmo statu hũit posse peccare. et
posse ñ peccare. qm̃ħ fuit pͥma arbi¬
trii lib̃tas. ita ⁊̃ ĩ eod statu hũit posse¬

Expanded text:
rporis terreni, et immortalis factus est secundum aliquid, quia potuit non mori; et secundum aliquid mortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, quia haec fuit prima arbitrii libertas, ita etiam in eodem statu habuit posse
Abbreviated transcription (Latin):
que ĩ ipso pͥmo hoĩe añ pecc̃m fue¬
rit. ⁊ si ipso uͥtutes fuerunt. utrũ ĩ eis
aliqͥd m̾uerit cũ certe uideant᷑ uͥtutes
sine m̾̃ito eẽ ñ posse. Nos quid̾ uirtutes
dupplicit̾ hr̃i respondemus sođ̾m na¬

Expanded text:
ine ante peccatum fuerint, et si in ipso virtutes fuerint. Utrum in eis aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtutes dupliciter haberi respondemus, secun
Abbreviated transcription (Latin):
ca disciplina erudiri. quatinus ad
sacros ordines ministerii diuini cũ
rõ poposc̾it digne possit accede. Nemo
ad clerũ assum̃dus ÷. nͥ subtitulo c̾to.
exoitꝰ eẽ putat᷑. qͥ pͥꝰ cͥne seruato. deni¬
q ob uite ꝯtiuenciam cap̾ radebant.
⁊ capillos in igne sacͥficii ponebant.
Hĩc us ap̾latis introductus ÷. ut qui
diuinis cultibꝰ mancipati deo ꝯsecͣnt᷑.
sic̾ ad exechiel dr̃. tic fili hominis
sume tͥ gladium acutũ ⁊ duc suꝑ cap̾
tuum ⁊ barbam. Hoc ⁊̃ ĩ nouo testa
m̃to narareos illos pͥscillam ⁊ aqͥlamꝰ
in actib apłorum pͥmum fecisse legi¬
doceantur.
pro signo acçipiendã peniten¬
tiȩ. quem admodum in ordine mo

Expanded text:
ca disciplina erudiri, quatenus ad ca disciplina erudiri, quatenus ad sacros ordines ministerii divini cum ratio poposcerit digne possit accedere. Nemo ad clerum assumendus est, nisi sub titulo certo. exortus esse putatur, qui prius crine servato, denique ob vitae continentiam caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc usus ab apostolis introductus est, ut qui divinis cultibus mancipati Deo consecrantsicut ad Ezechielem dicitur: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duc super caput tuum et barbam Nazareos illos Priscillam et Aquilam in Actibus apostolorum primos fecisse legidoceantur. pro signo accipiendam poenitentiae, quemadmodum in ordine mo
Abbreviated transcription (Latin):
ne sẽsus ÷. ⁊ ꝑfectus. Uide tͥa ħ: in scͥpta
dĩ similia. Dix̃ scͥptura. Carnẽ cũ san¬
guine ñ comedatis. Hoc ÷ elem̃tum.
Subiunx̃ pꝰea. Nõ occides. ħ ÷ exor¬
dium. Postea ꝯpleuit:ĩ irã ꝓhibens.
H sermo. Itẽ dix̾. Carnẽ porcin̾a ñ
edendam. In ħ fuit elem̃tũ. Ad didit
p̾ħ. Nõ mechab̾is. In ħ fuit exordiũ.
cepta de calogi exordia. Precepta no¬
ui testam̃ti. Sermo. Prima exĩstitu¬
tione discipline. Scda exũitate na¬
ture. ⁊cia ex ꝑfectione grȩ. P recepta
in mobilia nat᷑alit᷑ pͥora s̃. s p̃cepta
ꝯ sũmat᷑. De p̃ceptis suꝑ additis. et
mobilibꝰ quedam ⁊̃ nẽ in tp̃e gre ꝓ¬

Expanded text:
ne sensus est, et perfectus. Vide tria haec in Scriptura Dei similia. Dixit Scriptura: Carnem cum sanguine non comedetis ; hoc est elementum. Subjunxit postea: Non occides , hoc est exordium. Postea complevit etiam iram prohibens, hoc est sermo . Item dixit carnem porcinam non edendam , in hoc fuit elementum. Addidit post hoc: Non moechaberis , in hoc fuit exordium. cepta decalogi, exordia. Praecepta Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae; tertia ex perfectione gratiae. Praecepta immobilia naturaliter priora sunt. Praecepta consummatur. De praeceptis superadditis et mobilibus quaedam etiam nunc in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum ꝯcedit᷑. ut facilius ꝑuiriũ
uitaret᷑. Simul ⁊̃ ut nom̃ dñi uen̾a¬
ri disc̾ent cũ illud freq̃ntius ĩ asserti¬
onem ⁊ testimonium dictoꝵ suoꝵ
acciꝑent. ⁊ ñ cog̾ent᷑ noĩa falsoꝵ
dõꝵ ad ꝯfirmanda iuram̃ta sua as¬
sumere. quibꝰ ñ solũ ꝑmissum. sed
p̃ceptum fuerat. ita dũ taxat si cau¬
sa ꝯfirmande u̾itatis expostularet
nom̃ dñi ad testimonum inuocare.
Sumile erat ⁊ ħ qd ꝑmissi st̃ ꝓ illata
ĩuria talionẽ reddere. ne forte ue¬
hem̃tiori furore exardescentes maiora
illatis conarent᷑ mala referre. M ulta
sunt alia gn̾a p̾ceptoꝵ q̃ in lege scͥpta
ꝯtinentur. decentia qͥdẽ adext̾iorẽ
ꝯũsationẽ.⁊ simul apta ad spualem
sermonis dĩ sig̃catã notamus. Sunt eni
tͥa ħ. Elem̃ta. Exordia. Sermo. In elem̃tis
sonꝰ ÷. s sensus ñ ÷. Unde nec exordium
dñr. qr sensus in eis ñ ĩcipit. Dictiones
exordia sensuum s. uñ ⁊ dictiones uo¬

Expanded text:
rium vitaretur. Simul ut etiam nomen Dei venerari discerent, cum illud frequentius in assertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa confirmandae veritatis expostularet, nomen Domini ad testimonium invocare. Simile erat et hoc quod permissi sunt pro illata injuria, talionem reddere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum quae in lege scripta continentur, decentia quidem ad exteriorem conversationem, et simul apta ad spiritualem sermonis Dei significatam notamus. Sunt enim tria haec: elementa, exordia, sermo. In elementis sonus est, sed sensus non est, unde nec exordium dicuntur, quia sensus in eis non incipit. Dictiones exordia sensuum sunt, unde et dictiones vo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se mala fuissent. si ꝯcessa ñ fuissent.
U̾bi gͣ. Dic̃ lex ut siqͥs t᷑pitudine̾
aliꝗͣ in uxore sua inuenisset. & obil¬
lam o dio hr̃et. scͥb̾et ei libellũ repu¬
dii.⁊ sic eã dimittẽt. quia uidelicet
meliꝰ erat ut odio habita scđm uolũ¬
tatẽ dimitt̾et᷑. ꝗͣ ꝯtra uoluntatẽ recen¬
ta occidet᷑. Dictum ÷ it̾m ĩ lege. ura¬
ñ qr uidelicet urare. aut ꝑdñm¬

Expanded text:
t, si concessa non fuissent. Verbi gratia: Dicit lex ut si quis turpitudinem aliquam in sua uxore invenisset, et ob id illam odio haberet, scriberet ei libellum repudii, et sic eam dimitteret ; quia videlicet melius erat ut odio habita secundum voluntatem dimitteretur, quam contra voluntatem retenta occideretur. Dictum est etiam in lege: Juranon quia videlicet jurare
Abbreviated transcription (Latin):
ad cuendam falsitatem cestimonium
pec̾ci efficit᷑ si ꝯsentit. ⁊ si nõ qͣtum
cendo ⁊ amonendo obsistit. Hic aut̃
ꝯsid̾andũ ÷ qd peccatũ fr̃is cũ ꝓbare ñ
monitio pecc̃ãtibꝰ adhibenda ÷. ubi
negantibꝰ cestimoniũ ꝯuincẽs ad duci
otum ÷ uoluntaria sponsio aĩ.
qͥsqͥs deo uotũ uouet. redde deb&
te dn̾o. Dic̃ aut̃ scͥptura. Uota stultoꝵ

Expanded text:
ad tuendam falsitatem testimonium peccati efficitur si consentit: et si non quantum cendo et admonendo obsistit. Hic autem considerandum est quod peccatum fratris cum probare non monitio peccantibus adhibenda est ubi negantibus testimonium convincens adduci Votum est voluntaria sponsio animi. Quisquis Deo votum vovet, reddere debet te Domino . Dicit au
Abbreviated transcription (Latin):
mechiã phibe̾s. pꝰea dix̃ ñ ꝯcupisces:ĩ
spualẽ mechiã oĩmis cauendũ esse
ostendẽs. Qͥd gͦ noua lex suppleuit. qͦ
lem mechiam. ꝓhibuit ꝯcupiscentiã.¬
centiam hominis are aliena cohibuit
erem ⁊ rem oĩo ꝯcupiscendã ñ metuit.
sed abaliena tm̃ appetitũ cohibendum
demonstrauit. Noua aũ lex ⁊ ĩ ppͥis tẽ¬
ꝑatum esse debe edocuit. ut õe illicitã
ꝯcupiscentiã exclud̾et. Pot̾ aũ ⁊ alio
intellectu ꝯuenient̃ dici uet̾ẽ legẽ per¬

Expanded text:
echiam prohibens; postea dixit: Non concupisces, spiritualem moechiam omnino cavendam esse ostendens. Quid ergo nova lex supplevit, quod lem moechiam prohibuit, concupiscentiacentiam hominis a re aliena cohibuit, erem et rem omnino concupiscendam non vetuit, sed ab aliena tantum appetitum cohibendum demonstravit. Nova autem lex et in propriis temperatum esse debere edocuit, ut omnem illicitam concupiscentiam excluderet. Potest autem et alio intellectu convenienter dici veterem legem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinentiã. aut subiectꝰ sine ꝯsilio ⁊ licen¬
tia p̾lati in ordinatã ꝓpon̾et abstinen¬
tiam. eiusmͦi uota quia manifeste stul¬
ta essent tenenda oĩo ñ essent. qͥ bonũ
ꝗͣ cumq uouet si pꝰea illud aut implere
ñ potuerit. aut ꝑ maiori bono ꝑficiẽdo
implere ñ uoluerit. pot̾it scđm licentiã
illorũ qͥbꝰ dispensatio ĩ eũ c̾dita ÷. uotũ
eiꝰ aut laxari. aut mutari. ita ut ĩ eius
arbitͥo ñ ꝯstet. uł ħ dimitt̾e qͥ faciendũ

Expanded text:
tinentiam, aut subjectus sine consilio et licentia praelati sui inordinatam proponeret abstinentiam, hujusmodi vota quia manifeste stulta essent; tenenda omnino non essent. Qui bonum quodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere noluerit; poterit secundum licentiam eorum quibus dispensatio in eum credita est, votum ejus aut laxari aut mutari, ita ut in ejus arbitrio non constet vel hoc dimittere quod faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
sine culpa ñ possint fieri. neq r᷑sũ
ea que p̾cepta s possint oĩo sine
culpa dimitti. Q tñ ñ nat᷑a rei fac̾.
s uis & obedientia mãdati. Prohi¬
buit lex necaro cũ sanguine come¬
d̃etur. ñ quia ħ ꝗͣtum ad naturam
rei malũ erat. s quia malum erat.
q in isto sig̾cari debuerat. Qͣsi enĩ caro
cũ sanguine edit᷑. qñ qͥs ĩoꝑe furo¬
ris & crudelitatis delectatur. Man¬
dauit ⁊̃ ead̃ lex acarne porcina absti¬
sig̾cans. Ad hc̃ mũ aliorum qͦ aĩaliũ
tam uolucrũ ꝗͣ piscium.⁊ eoꝵ que
ĩ t̾ra u̾sant᷑. quedã ab esu humano exce¬
pit. & multa alia q̃ pͥma ꝯditio no¬
xia ñ fecãt : scd̾a ĩstitutio ꝑ dispensa¬
tionem qͣsi noxia uitare mandauit.
Erant aũ quedam alia de his medus
q̃ lex scͥpta mag̾ ꝑ ꝯcessionẽ pposuit.¬

Expanded text:
sine culpa non possint fieri, neque rursum sine culpa non possint fieri, neque rursum ea quae praecepta sunt, possint omnino sine culpa dimitti. Quod tamen non natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine comederetur; non quia hoc quantum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto significari debuerat. Quasi enim caro cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex a carne porcina abstisignificans. Ad hunc modum aliorum quoque animalium tam volucrum quam piscium et corum quae in terra versantur quaedam ab esu humano excepit. Et multa alia quae prima conditio noxia non fecerat secunda institutio per dispensationem quasi noxia vitare mandavit. Erant autem quaedam alia de his mediis, quae lex scripta magis per concessionem proposuit
Abbreviated transcription (Latin):
bilia uocãt᷑ qm̃ nat᷑alibꝰ mãdatis
ẜ dispensationẽ ad tp̃s suꝑ addita s siue
ꝓ ex̾citatioẽ. siue ꝓ sig̾̃catione. Pro exci¬
tatione qͥd̾ ut płima essent in quibus
erudiendoꝵ obedientia pharetur:
& deuotio excoleret᷑. Pro significõne
aut̃ utͥeis fut᷑e u̾itatis signa p̾ꝑarent᷑.¬
⁊ ꝑ ipsan que corꝑalit̃ agẽda p̃cipie¬
bant᷑. q̃ sp̾alit̃ agẽda uł c̾̃denda erãt
demonstrarent᷑: ħ aut̃ omĩa de me¬
di is sumpta s̃. ħ ÷ de his quȩ in sua
nat᷑a. nec ita bona erãt ut in euita¬
bilit̾ debuissent fieri. nec ita mala
ut oĩo debuissent ex necessitate ui.¬
tari. Omĩa enim ħ quȩ in euismͦi
mandatis ꝓposita s̃. qͣntum ad suã
nat᷑am talia fuerunt. q̃ ꝓ arbitͥo
agentis sine culpa possent fieri. et
rͣsum sine culpa int̾mitti. Accedẽs
& ad utrũlibet se habebat. siue p̾cipi¬
endo. siue ꝓhibento in alt̾am partẽ
deflex̾. ita ut ĩa ea q̃ prohibita suil

Expanded text:
m naturalibus mandatis secundum dispensationem ad tempus superaddita sunt, sive pro exercitatione, sive significatione. Pro exercitatione quidem ut plurima essent in quibus erudiendorum obedientia probaretur, et devotio excoleretur. Pro significatione autem ut in eis futurae veritatis signa prae quae corporaliter agenda praecipiebantur, quae spiritualiter agenda vel credenda erant demonstrarentur. Haec autem omnia de mediis sumpta sunt; haec est de iis quae in sua natura, nec ita bona erant ut inevitabiliter debuissent fieri; nec ita mala ut omnino debuissent ex necessitate vitari. Omnia enim haec quae in hujusmodi mandatis proposita sunt quantum ad suam naturam talia fuerunt, quae pro arbitrio agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa intermitti. Accedens et ad utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ tui in uanũ ñ assumas. qͣtinus
u̾bũ u̾itatis in ore tuo sit ꝓpt᷑ u̾ita¬
tem. ut pꝰ fidem cordis seqͣt᷑ ꝯfessio
oris. Primũ deuotio ad bonã ꝯscien¬
tiam. pꝰea exemplũ oꝑis adbonam
m̃tis qui etem custodias. ut ñ per¬
t᷑beris exaduersis foris occrentibꝰ
ꝓ u̾icate. s discas eẽ ñ pacificus in
ter illos. qui pacem oðunt. Predices
u̾itatem. & non omittas caritatem.
ħ s̃ cͥa p̾cepta pͥme tabulȩ de his que
ꝑtinent ad dm̃. pꝰ ꝗͣ sequit᷑ scd̾a tabu¬
la de his quȩ spectant ad pximum.
honorat eũ aqͦ ÷ : dignus ÷ ut retin̾e

Expanded text:
Dei tui in vanum non assumas , quatenus verbum veritatis in ore tuo sit, propter veritatem, ut post fidem cordis, sequatur confessio oris. Primum devotio ad bonam conscientiam; postea exemplum operis, ad bonam mentis quietem custodias, ut non perturberis ex adversis foris occurrentibus pro veritate, sed discas esse pacificus, etiam inter eos qui pacem oderunt. Praedices veritatem, et non omittas charitatem. praecepta primae tabulae, de iis quae pertinent ad Deum. Postquam sequitur secunda tabula de iis quae spectant ad proximum. honorat eum a quo est, dignus est ut retinere
Abbreviated transcription (Latin):
tͥũ dierũ oꝑa añꝗͣ sol uł cet̾a lu
minaria facta fuissent. In his cͥbus
pͥmis diebꝰ disposita ẽ uniuersitatis
huiꝰ machina:⁊ partibꝰ siuis distͥbuta:
firmam̃to de suꝑ expanso. Dem̾ t̾rare¬
uelata. atq imo residente ⁊ suo pon¬
dere librata: collectisq aqͣrũ molibꝰ
int̾ receptacła sua aĩs serenato . iiͦiͬ.
mũdi elem̃ta suis locis distincta ⁊ or

Expanded text:
tem religit, ne forte cum aliis praedicaverit, cta fuissent. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta
Abbreviated transcription (Latin):
a quȩ q̃ sub celo st̃ c̃g̃gent᷑ ĩ unũ locũ.
qͦd appareat arida. ⁊ germina ꝓduc̃.
sinłq ipsa aeris spacia contͣcta tan¬
dẽ caligine serenãt᷑. ⁊ aquarũ tͣctus
adirrigãdã atq ĩ fundenda t̾rã ꝑ cor¬
pus illiꝰ qͣcũq spargunt᷑ ⁊ nichil si¬
ne causa factum ẽ. ħ mirũ uidr̃ qđ¬

Expanded text:
aquae quae sub coelo sunt congregantur in unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundendam terram per corpus illius quacunque sparguntur; et nihil sine causa factum est. Hoc mirum vid
Abbreviated transcription (Latin):
indigentiam simul ⁊ appetitum
carnalẽ certa m̃sura temꝑauit. qͣti¬
nus ei ad fom̃tum ⁊ pauca sufficere
potuissent. & ad sacietatẽ m̾ica. Itaq
ꝓuidentia carnis ñ tã labor quam
oblectam̃tũ & excitõ futura foret.
si homo iꝰticiã tenuisset. S quia
sp̃s supͣ se elatus. appetitũ suum
intͣ mensurã cohib̾e noluit. iccirco
ad laborem ⁊ miseriã illiꝰ factum ẽ.
ut sã in appetitu carnis sue mensurã
tenere ñ posset. Propt̃ pecc̃m enĩ sp̃s
puniendum: freg̃ ds̃ in orcalitate uni¬
tegͥtatẽ corꝑis humani. ⁊ ob ħ płibus
iã fom̃tis indiget quam pͫꝰ tã ad repa¬
randam in columitatẽ quantum
Hinc illa dira necessitas gignit᷑. ut
⁊ corruptionẽ expleat. Sp̃s enĩ sic̃¬
ei nacuralit̃ datũ ẽ ꝯmodum carnis
suȩ diligẽ. sic naturalit̃ ⁊̃ ht̃. ut eiꝰ
in cõmodũ ñ possit amare

Expanded text:
indigentiam simul et appetitum indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritus supra se elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco ad laborem et miseriam illius factum est ut jam in appetitu carnis suae mensuram tenere non posset. Propter pepuniendum fregit Deus mortalitate integritatem corporis humani; et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius tam ad reparandam incolumitatem quantum Hinc illa dira necessitas gignitur, utet corruptionem expellat. Spiritus enim sicut naturaliter datum est ei commodum carnis suae diligere, sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare
Abbreviated transcription (Latin):
ium̃tum sp̃s erat. Piopterea ad sessorẽ
ꝑtinebat. ut ium̃to suo pabulũ ꝓui¬
deret nedeficeret. Et ħ solũ fortassis
tunc sufficere potuisset. Nã mͦ p̃t̾ pa¬
bulum ⁊̃ freno ⁊ calcaribꝰ necẽe ht.
freno qͥd̾ ut feruentẽ qͥd̾ ⁊ p̃cipitem
a malo cohibeat. calcaribus aut̃ ut
adbonũ faciendum excitet pigram
Tunc̾ solũ pabulũ ministrans sine
freno. ⁊ calcaribꝰ suauit̃ portaretur.
⁊ si forte frenũ ibi eẽt qͦ ꝑsenescia
incede regetur. nec pungi tñ opus
hab̾et qr ñ eẽt pigͣ nec ꝓhib̾i quia
sessor erat. ĩ iuĩc tum ẽ ei officiũ ut ui¬
m̃to suo pabulũ ꝓuidet. Ne uͦ ĩ illo
exsequendo si sõla ħ p̃ceptione ñ ⁊̃¬
ex amore impleret seruili ꝯditione
p̃m̾et᷑. dedit ei ds̃ affectũ qͦ corpus
suum amaret. ut sic̃ eiꝰ integͥtatẽ
⁊ sanitatẽ dilig̾et: sic ⁊̃ omĩa quȩ
ad illam ꝯseruandã ualerẽt libenter
ꝓuidet. Rursum ne uł in ilł q̃rendis
labor eẽt. uel insum̃dis ꝑiculum

Expanded text:
jumentum spiritus erat. Propterea ad sessorem pertinebat ut jumento suo pabulum provideret ne deficeret: et hoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, et freno et calcaribus opus habet. Freno quidem ut ferventem, et praecipitem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, neque pungi tamen opus haberet quia non esset pigra; nec cohiberi, quia sessor erat, injunctum est ei officium ut jumento suo pabulum provideret. Ne ergo in illo exsequendo si sola praeceptione non etiam amore impleret servili conditione premeretur; dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam servandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset vel in sumendis periculum;
Abbreviated transcription (Latin):
bonum qͣ nec dũ hũit adipisci. Nleq
enĩ ad uitã suꝑiorẽ obtinendã m̃itũ
illi foret. si aduitaret huic urtȩ noxia
quȩ aũ salubria st̃ appet̾et. siue ad
utrũlibet mediis ut̾et᷑. qm̃ in his
om̃ibꝰ ñ tam p̃cipientis affectũ. quã
ꝯmodum obedientis attend&. Itaq
ut hõ suꝑ hãc uitã aliqͥd m̾eretur
nec̃m fuit. ut p̃cepto naturȩ p̃ceptũ
discipline adderet᷑. & ut ĩ ipsius¬

Expanded text:
quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praecepto naturae praeceptum disciplin
Abbreviated transcription (Latin):
potius ꝓhibuit quã p̾cep̃. ut obedien¬
tia ipsa eẽt pura. De oĩ inqͥt ligno pa
radisi comede. de ligno uͦ .s. boni.⁊.
hõ in hac obedientia ꝑstitisset pꝰ tp̃s
diffinitũ a dõ ad illud bonũ qd ei in
celis p̾paratũ fuerat. sine mortis dolore
tͣns ferri debuisset: cum om̃i ꝓle sua
pꝰ ipsũ subsequente ĩ ꝯsortio beatorũ
Angłoꝵ uita cęlesti sine fine uicturus.

Expanded text:
potius prohibuit quam praecepit, ut obedienpotius prohibuit quam praecepit, ut obedientia ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi comede; de ligno vero scientiae homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio beatorum angelorum vita coelesti sine fine victurus.