comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Alii fides: alii donatio sanitatum: alii
genera lingnarum: alii in terprocatio lin¬
guarum : alii prophaatio: Multȩ uirtu¬
tes : sed hic necessarię : & ab his uirtutib
imus in uirtutem.: Quam uirtutem
Xpm̃ dĩ uirtutem. & dĩ sapientiam
Ipse dat diuersas uirtutes mhoc loco:
qui pro omĩbus uirtutib necessariis in con¬
ualle plorationis & utilibus. dabit unam
uirtutem se ipsum: Nam & uirtutes a¬
gendȩ uitȩ nrãe. quattuor de seribunt᷑
amultis. & inscriptura mueni untur.⁊
Prudentia dicitur. qua dinoscimus inter
bonum & malum: Iustitia dicitur. qua
cuiq tribuus. nemini quicquã deben
sed omnes diligentes : Tem perantia dici
qua libidies refrenamus : Fortitudo
qua omĩa molesta toleramus Iste u
onis dĩHecessaria ibi non erit ista
dentia: ubi nulla mala occursura sit
quȩ uitemus: Sed quid putamusf
quam indigentia : cui sub uenire diu¬
mus : Nonista tẽperantia. ubi nullas
libido frenanda : ⁊on ista foraitudo
ubi nulla erunt mala toleranda. l

Expanded text:
onatio sanitatum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum, alii prophetatio» . Multae virtutes, sed hic necessariae; et ab his virtutibus imus in virtutem. Quam virtutem? Christum, Dei Virtutem, et Dei Sapientiam . Ipse dat diversas virtutes in loco hoc, qui pro omnibus virtutibus necessariis in convalle plorationis et utilibus dabit unam virtutem, seipsum. Nam et virtutes agendae vitae nostrae quatuor describuntur a multis, et in Scriptura inveniuntur. Prudentia dicitur, qua dignoscimus inter bonum et malum. Justitia dicitur, qua sua cuique tribuimus; nemini quidquam debentes, sed omnes diligentes . Temperantia dicitur, qua libidines refrenamus. Fortitudo dicitur, qua omnia molesta toleramus. Istae vtionis Dei? Necessaria ibi non erit ista prudentia, ubi nulla mala occursura sunt quae vitemus. Sed quid putamus, usquam indigentia cui subvenire debeamus. Non ista temperantia, ubi nulla erit libido refrenanda. Non ista fortitudo, ubi nulla erunt mala toleranda. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tionis: iuenit iste humilitatẽ unde ascendat:
Scit quia si se extollere uoluerit cad& : sise
humilia uerit. erig&ur: Eligit abici: ut
subleu&ur: Quam multi pr&er tabernacu¬
lum hoc torcularis dominici. id est pr&rer
aecclesiam. catholicam uolentes sublimari
& amantes honores suos. nolunt cognoscere
ueritatem Si ess& illis incorde uersus iste.
elegi abici indomo dĩ. magis quam habitare
in tabernaculis peccatorum : nonne abice¬
rent honores. & currerent ad conuallem
plorationis: & hinc muenirent ascensus
in corde: & hinc irent auirtatibus muirtu¬
tem: ponentes spem suam in xp̃o. Nson.
nescio quo homme bona uox. gau denda
uox: eligenda uox : elrgi abici in domo
dnĩ magis. quam habitare intabernacu¬
lis peccatorum Ipse eligit abici indomo
dñi. sulle qui inuitauit ad conuiuium eli¬
gentem inferiorem lo cum uocat ad supe¬
riorem & dicit illi ascende: ipse tamen

Expanded text:
tionis, invenit iste humilitatem unde ascendat: tionis, invenit iste humilitatem unde ascendat: scit quia si se extollere voluerit, cadet, si se humiliaverit, erigetur; elegit abjici, ut sublevetur. Quam multi praeter tabernaculum hoc torcularis dominici, id est, praeter Ecclesiam catholicam volentes sublimari, et amantes honores suos, nolunt cognoscere veritatem? Si esset illis in corde versus iste, «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum;» nonne abjicerent honores, et currerent ad convallem plorationis, et hinc invenirent ascensus in corde, et hinc irent a virtutibus in virtutem, ponentes spem suam in Christo, non in nescio quo homine? Bona vox, gaudenda vox, eligenda vox: «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum.» Ipse elegit abjici in domo Domini; sed ille qui invitavit ad convivium, eligentem inferiorem locum vocat ad superiorem, et dicit illi, «Ascende» . Ipse tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Subumbra alarum tuarum sperabunt.
lio moteetor noster aspice ds: ET RESpICE
intacitai xpĩ tui: Quando enĩ non respi¬
et ad faciem xpĩ sui ds̃. Quid est respice m
faciem xpĩ tui : Perfaciem in noteseinus.
Quid est ergo respice infaciem xpĩ tui
ꝥach note sc̾ere omibus xpm̃ tuum: Respice
ut possimus ire auirtutibus inuirtutẽ: ut pos¬
inqua suspirabat: in qua & deficiebat Desi¬
derat & deficit anima mea. matria dnĩ.
Mdior est ibi imus dies. super milia dierum. ⁊¬
Allia dierum desiderant homines: & multũ¬
hie uolunt uiuere: Contẽpnant milia die¬
nim: desiderent unũ diem. qui non hab&
ortum & occa sum: Unum diem: diem sem¬
puerum : cui non cedit hesternus. quem non
irg& crastmus: Ipse unus dies. de sider&ur
anobis. Quid nobis est cum milibus dierum:
inus amilibus dierum. ad unum diem: Ad¬
murtutem : EIESI ABiCI IN DOMIO DÑ
alabis auam hasitart in ta Bernaculis
ptccatonuai: Inuenit iste conuallem plora¬

Expanded text:
Sub umbra alarum tuarum sperabunt ; ideo, «Protector noster aspice, Deus. Et respice in faciem Christi tui.» Quando enim non respicit in faciem Christi sui Deus? quid est, «Respice in faciem Christi tui?» Per faciem innotescimus: quid est ergo, «Respice in faciem Christi tui?» Fac innotescere omnibus Christum tuum. «Respice ut possimus ire a virtutibus in virtutem, ut posin quae suspirabat, in quae deficiebat. Desiderat et deficit anima mea in atria Domini: melior est ibi unus dies super millia dierum. Millia dierum desiderant homines, et multum volunt hic vivere: contemnant millia dierum, desiderent unum diem, qui non habet ortum et occasum; unum diem, diem sempiternum, cui non cedit hesternus, quem non urget crastinus. Ipse unus dies desideretur a nobis. Quid nobis est cum millibus dierum? Imus a millibus dierum ad unum diem, m. 15. «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum.» Invenit enim iste convallem plora
Abbreviated transcription (Latin):
eis potestatẽ filios dĩ fieri. ille inqua
credi dimus: Pulcher sponsus qui h
proter deformitatẽ nram̃ de formnis
paruit : quia uidimus eum inquit es
gaudiorum. redit ad suspiria sua
pis est orandi: tempus deprecandi: & si ali-¬
uantum gaudendi: sed adhuc in spe: In pere¬
immatione sumus. in conualle plorationis su¬
nus. Adhuius ergo loci gemitum rediens
EI MEAM: Aurisus penciet os̃ iacos
Audiergo me ds̃ iacob: & fac me israhel
Quando fiam isrł:  Cum apparebit ds̃ dȩorũ¬

Expanded text:
eis potestatem filios Dei fieri , ille in quem credidimus, pulcher sponsus, qui hic propter deformitatem nostram deformis apparuit: quia «vidimus eum,» inquit, gaudiorum redit ad suspiria sua.pus est orandi, tempus deprecandi; et si aliquantum gaudendi, sed adhuc in spe: in peregrinatione sumus, in convalle plorationis sumus. Ad hujus ergo loci gemitum rediens em meam; auribus percipe, Deus Jacob:»  Deum. Audi ergo me, Deus Jacob, et fac me Israel. Quando fiam Israel? Cum apparebit Deus deoru
Abbreviated transcription (Latin):
nignate. quid sit ille locus: tunc uidebi
Noliergo querere. : Quo disposuit:
n locu quẽ disposuit. ipse nouit. :¬
Ino ipse nouit qui disposuit : Quote
ducat. cuius ascensus in corde disposuit.:
Quid times ascendere. ne err& qui te
ducit : Ecce in conualle plorationis.
disposuit ascensus. in locum quẽ disposuit:
Ploramus modo : Vnde : Ubi dispositi
sunt ascensus nĩ: Unde ploramus. nisi
inde unde se miserum exclamabat apłs.
qua uidebat aliam legem in mebris suis.
repugnantẽ legi mentis suȩ: Et unde
hoc nobis: Expoena peccati : Et puta¬
bans nos facile uistos esse posse. quasi
urius nris. antequã acciperemus man¬
datim: Ad ueniente autẽ mandato
paicatum reuixit : Ego autẽ mortuus sũ.

Expanded text:
aenigmate quid sit ille locus, tunc videbimaenigmate quid sit ille locus, tunc videbim quis explicet? Noli ergo quaerere quo disposuit, «in locum quem disposuit.» Ipse novit quo, ipse novit qui disposuit quo te ducat cujus ascensus in corde disposuit. Quid? times ascendere, ne erret qui te ducit? Ecce in convalle plorationis disposuit ascensus, «In locum quem disposuit.» Ploramus modo. Unde? Ubi dispositi sunt nostri ascensus. Unde ploramus, nisi inde unde se miserum exclamabat Apostolus, quia videbat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae? Et unde hoc nobis? Ex poena peccati. Et putabamus nos facile justos esse posse quasi viribus nostris, antequam acciperemus mandatum; adveniente autem mandato, peccatum revixit: ego au
Abbreviated transcription (Latin):
ubi seminatur : Euntes enim ibants
flebant. mittentes semina sua: Es
ascensus incorde tuo sint dispostaldo
per gratiam ipsius Amando asccidb
inde cantatur canticũ graduum
tibidisposuit hos ascensus incorde: In
ualle plorationis : Dixit ubi disposis
quo disposuit: Quid disposuit: Ast¬
sus : Vbi: Intus in corde: In qua rs¬
one. & qua si habitationis loco
n conualle plorationis.: Vt quo ascenda¬
ur In locum quem disposuit : Quid . ẽ.
hoc fratres: in locum quẽ disposuit :
Quem locum dicere. quem disposuit:
Sidici poss&. dictum tibi est: ascensus
disposuit incorde. in conualle ploratio¬
nis. Quȩrisquo: quid tibi dicturus est:
Quod oculus non uidit. nec auris audi¬
ut nec incorhominis ascendit: Collis
s: mons est : terra est : pratum est.
brope omĩa ista. dictus est locus ille
ed quid sit ꝑ propri&atem. non persimi¬
utudmẽ. uidemus enĩ per speculum me

Expanded text:
ubi seminatur: «Euntes,» inquit, «ibant et ubi seminatur: «Euntes,» inquit, «ibant et flebant, mittentes semina sua» . Ergo ascensus in corde tuo sint dispositi a Deo per gratiam ipsius. Amando ascende: inde cantatur Canticum graduum. Et ubi tibi disposuit hos ascensus? «In corde, in convalle plorationis.» Dixit ubi disposuit, quod disposuit. Quid disposuit? «Ascensus.» Ubi? Intus, «in corde.» In qua regione, et quasi habitationis loco? «In convalle plorationis.» Ut quo ascendatur? «In locum quem disposuit.» Quid est hoc, fratres, «In locum quem disposuit?» Quem locum diceret quem disposuit, si dici posset. Dictum tibi est, «Ascensus disposuit in corde, in convalle plorationis.» Quaeris quo? Quid tibi dicturus est? «Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» . Collis est, mons est, terra est, pratum est, prope omnia ista dictus est locus ille. Sed quid sit per proprietatem, non per similitudinem videmus enim nunc per speculum in
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ dnm nrm̃: Sicut ergo inuerbiss
illi difficultati. & quasi in extricabili bi
flammanti desiderio indomum di. &n
las laudes dĩ. considerata grauedinc o¬
poris sui & mole carnis suȩ. & desperat
quadam sub orta: rursus in spem ugilau
& dicit: ASCENSUS IN CORDEEIUS
Facit illi gradus. quibus ascendat. Vn
illi facit gradus In corde : Quanton
plus amaueris. tanto plus ascendes:
sus inquit incorde eius. disposuit: qus
suscepit cum Beatus enim cuius est se¬
tio eius abs te dẽ. Quia ꝑse non pon
opus est ut gratia tua suscipiat Et qu
facit gratia tua: Disponit a scensus
corde: Ubi disponit ascensus: Inoon
in conualle plorationis: Ecce haba
torcular. conuallem plorationis: Ipse lo¬
mę pię contribulatorum. mustum sit
amantium. ascensus incorde eius dsfi¬
suit.Ubi ergo disposuit. In conuale
plorationis : Hic disposuit ascensus m
conualle plorationis. hic enim ploran

Expanded text:
m nostrum.» Sicut ergo in verbis Apostoli illi difficultati et quasi inextricabili luctae flammante desiderio in domum Dei et in illas laudes Dei, considerata gravedine corporis sui et mole carnis suae, et desperatione quadam suborta, rursus in spem evigilaet dicit: «Ascensus in corde ejus.» Facit illi gradus quibus ascendat. Ubi illi facit gradus? In corde. Quanto ergo plus amaveris, tanto plus ascendes. «Ascensus,» inquit, «in corde ejus disposuit.» Quis? Qui suscepit eum: «Beatus» enim «cujus est susceptio ejus abs te, Domine.» Quia per se non potest, opus est ut gratia tua suscipiat. Et quid facit gratia tua? Disponit ascensus in corde. Ubi disponit ascensus? «In corde, in convalle plorationis.» Ecce habetis torcular convallem plorationis: ipsae lacrymae piae contribulatorum, mustum sunt amantium. «Ascensus in corde ejus disposuit.» Ubi ergo disposuit? «In convalle plorationis.» Hic enim disposuit ascensus, «in convalle plorationis;» hic enim ploratur
Abbreviated transcription (Latin):
dauit & gratia: Id est auctus est mor¬
bus. cõmendata est medicma: Propterea
fratres qumnq ille porticus salomonis.
numquid curabant ae grotos ubi erat
piscmna in medio earum : Etiacebant
In euangelio lectum habemus Quinq.
illȩ poracus lex est : inquinq libris morsi.
Ad hoc producebantur aegroti dedomib
suis. ut iacerent inporticibus. Ergo lex
prodebat egrotos. non sanabat. Sed be¬
nedictione dĩ turbatur aqua tamquam
angelo descendente. uisa aqua turbata.
qui poterat imus descendebat. & sanaba¬
tur: Aqua illa cincta quinq porticibus.
populus iudȩorum erat lege conclusus
Hunc ꝑ turbauit dns prȩsentia sua ut
occider&ur: Nisi enim descensu suo
dns turbar&e populum iudȩorũ. nũ quid
crucifiger&ur : Itaq turbata aqua. passio¬
nem dnĩ significabat : quę facta est ꝑturba¬
ta gente iuideorum: In hanc passionem cre¬
dit languidus. tamquã iaquam turbatã
descendens & sanatur : Qui non sanabatur

Expanded text:
davit gratia» ; id est, auctus est mordavit gratia» ; id est, auctus est morbus, commendata est medicina. Propterea, fratres, quinque illae porticus Salomonis, numquid curabant aegrotos, ubi erat piscina in medio earum? «Et jacebant,» in Evangelio lectum habemus. Quinque illae porticus, Lex est in quinque libris Moysi. Ad hoc producebantur aegroti de domibus suis, ut jacerent in porticibus. Ergo lex prodebat aegrotos, non sanabat; sed benedictione Dei turbabatur aqua, tanquam angelo descendente: visa aqua turbata, qui poterat unus descendebat et sanabatur. Aqua illa cincta quinque porticibus, populus Judaeorum erat Lege conclusus: hunc perturbavit Donimus praesentia sua, ut occideretur. Nisi enim descensu suo Dominus perturbaret populum Judaeorum, numquid crucifigeretur? Itaque turbata aqua passionem Domini significabat, quae facta est perturbata gente Judaeorum. In hanc passionem credit languidus, tanquam in aquam turbatam descendens, et sanatur. Qui non sanabatur
Abbreviated transcription (Latin):
senptura. omiã sub peccato ut pro¬
usso ex side ihũ xp̃ĩ darceur credentib:
Uenit ex gratia post legem. inuenit hominem
Nonsolum iacentem. sed iam &iam consitentem
& dicentem : miserego homo: quis me liberabit
de corpore mortis huiusłut oportune uenira
medicus ad conuallem plorationis & dicerae.
certe cogno usti quia cecidisti audime ut
surgas. qui me contempsisti ut caderes:
Data est ergo lex. ut ęgrum de morbo con¬
uincer& qui sibi sanus uidebatur. ut pecca¬
ta de monstrarentur. non ut auferentur. :¬
De monstrato peccato ꝑdatam legẽ. auctũ
est peccatum quia peccatum est: & contra
legem : Occasione inquit accepta. pecca¬
tum ꝑ mandatum. operatũ est inme om¬
nem concupiscentiam Quid est oceasio¬
ne accepta ꝑ mandatum: Acceptum
mandatum qua si uiribus suis conati sunt
facere hommes uicti concupiscentia. &iã¬
ipsius mandati trans gressione rei facti
sunt : Sed quid ait apostolus: Ubi au¬
tem habundauit peccatum. suꝑ habun¬

Expanded text:
ptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» : veniret gratia post Legem, inveniret hominem non solum jacentem, sed jam etiam confitentem et dicentem, «Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» et opportune veniret medicus ad convallem plorationis, et diceret, Certe cognovisti quia cecidisti; audi me ut surgas, qui me contempsisti ut caderes. Data est ergo Lex ut aegrum de morbo convinceret, qui sibi sanus videbatur; ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Demonstrato peccato per datam Legem, auctum est peccatum, quia peccatum est et contra Legem: «Occasione,» inquit, «accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam» . Quid est, «occasione accepta per mandatum?» Acceptum mandatum quasi viribus suis conati sunt facere homines; victi concupiscentia, mandati etiam ipsius transgressione rei facti sunt. Sed quid ait Apostolus? «Ubi autem abundavit peccatum, super abun
Abbreviated transcription (Latin):
co: Quare autẽ inconualle plorationis.
Q ex qua conualle plorationis. ad illum
Affuxit nos lege: pressit nos lege: osten¬
dit nobis torcular : uidimus pressuram : car¬
nis nrae tribulationẽ cognouimus: ingemu¬
imus rebellante peccato aduersum mentem
nr̃am: clamauimus. miser ego homo.⁊
Sublege gemuimus: quid restat. nisi ut
benedictionem d& qui legem dedit:  Adue-¬
ni& grã post legem: ipsa est benedictio.
Et quid nobis prestitit ista grã. & benedictio:
AMBULABUNT or iatutiBus Itiin tutẽ:
Hic enim per grãm. multȩ uirtutes dantur.
Alii quidem datur ꝑ spm̃. sermo sapientię:

Expanded text:
 Quare autem, «in convalle plorationis?» Et ex qua convalle plorationis ad illum edit.» Afflixit nos Lege, pressit nos Lege, ostendit nobis torcular; vidimus pressuram, carnis nostrae tribulationem cognovimus, ingemuimus rebellante peccato adversus mentem nostram, clamavimus, «Miser ego homo:» sub Lege gemuimus; quid restat, nisi ut benedictionem det qui Legem dedit? Adveniet gratia post Legem; ipsa est benedictio. Et quid nobis praestitit ista gratia et benedictio? «Ambulabunt a virtutibus in virtutem.» Hic enim per gratiam multae virtutes dantur: «Alii quidem datur
Abbreviated transcription (Latin):
uinea ante cuius conspectum facta est uia. facta¬
est utimpler& terram: Primo ubi fuit ope¬
ruit montes umbracius. Qui sunt montes :
Prophete Quareo peruit illos umbra eius :
Quia obscurȩ locuti sunt. Quare futura ame
sunt : Audis a prophetis. obserua sabban
uo die circum cide infantem. Offersa crha
operiens montesdĩ. Veni& & postumbrn
nifestatio. & arbustaeius cedrosdĩ. Idesta
ruit cedros dĩ altissima. seddĩ. Sunt enm
significantes suꝑbos euertendos. Cedrosl
altitudines mundi : operuit crescendo un

Expanded text:
vinea ante cujus conspectum facta est via, vinea ante cujus conspectum facta est via, ut impleret terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra ejus. Qui sunt montes? Prophetae. Quare operuit illos umbra ejus? Quia obscure locuti sunt quae futura annuntiata sunt. Audis a Prophetis, Observa sabbatum, Octavo die circumcide infantem, Offer sacrificium us est cooperiens montes Dei, veniet post umbram manifestatio. Et arbusta ejus cedros Dei: id est, cooperuit cedros Dei, altissimas, sed Dei. Sunt enim cedri significantes superbos evertendos. Cedros Libani, altitudines mundi operuit crescendo vin
Abbreviated transcription (Latin):
dequahic p̃dixit : uiam fecisti in conspectueius.
& plantasti radicẽs eius & impleuit terram. Cũ
tibi ergo prȩdixiss& ꝑ fectionem. redimus adini¬
tium. de quo initio sit facta ꝑ fectio. Initium
uis audire : usq ad mare & usq ad flumen.
inem uis audire : Dominabit᷑ amariusq ad ma¬
re & a flumine usq ad terminos orbis terrȩ
Hocest impleuit terram. Uideamꝰ ergo testimoni¬
um asaph: quid factum est primȩ̃ uineȩ. quid
est ex pectandum scđȩ uineȩ. immo eidẽ uineȩ.
ipsa est enim nonenim altera est. Indexp̃isalus
ex iudȩis. inde apłł. inde primi credentes. & p̃tia
rerum suarum ante pedes apłorum ponentes.
Inde omnia hȩc : & si aliqui exramis fracti sunt.
propter incredulitatem fracti sunt: Tuautem
populus gentium fidesta. Noli altum sapere
sedtime Namsids̃ naturalibus ramis non pe¬
ꝑcit. Neq. tibi parc&. Siautem altum sapis.
nonturadicem portas. sed radixtẽ : Quidergo

Expanded text:
de qua hic praedixit, Viam fecisti in conspectu ejus, de qua hic praedixit, Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Cum tibi ergo praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae : hoc est, implevit terram. Videamus ergo testimonium Asaph; quid factum est primae vineae, quid est exspectandum secundae vineae, imo eidem vineae: ipsa est enim; non enim altera est. Inde Christus salus ex Judaeis , inde Apostoli, inde primi credentes, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponentes ; inde omnia haec. Et si aliqui ex ramis fracti sunt, propter incredulitatem fracti sunt: tu autem, populus Gentium, fide sta; noli altum sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Si autem altum sapis, non tu radicem portas, sed radix te . Quid ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
dros dĩ. extendisti palmites eius usq ad mare
&usq ad flumen ꝓpagines eius. Hoc desiderat¬
officium expositoris. non sufficit lectoris & laudato¬
ris: Adiuuateme intendendo. Sol& enim uineȩ
huius cõmemoratio in hoc psalmo: caliginem face¬
reminus intentis. Et enim magnitudo uineģhiuꝰ
iam a nob explicata est. & unde facta est. & unde
facta sit magna p̃dictum Uiam fecisti in conspeo¬
tueiꝰ. & plantasti radices eius. & impleuit terrã.
Hoc deꝑfectione ipsius dictum est. sed tamen pri¬
magens uidȩa fuit uinea ista. Cens autemiudȩa
usq ad mare. & usq ad flum̃ regnauit. Vsq ad
mare appar&. inscriptura. quod mare ibi uicinũ
sit. & usq ad flumen iordanis. Transiordanẽ
enĩ aliquid iudȩorũ collͦ ͤtum est. infraiorda¬
nem autem totagens. Ergo usq ad mare& usq
ad flumen regnum uidȩorum regnum isrł. non
autem amariusq ad mare. & a flumine usq ad
terminos orbis terre. Illa iam ꝑfectio uineȩ est.

Expanded text:
almites ejus usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Hoc desiderofficium expositoris, non sufficit lectoris et laudatoris: adjuvate me intendendo; solet enim vineae hujus commemoratio in hoc psalmo caliginem facere minus intentis. Etenim magnitudo vineae hujus jam a nobis explicata est; et unde facta est, et unde facta sit magna, praedictum tu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram: hoc de perfectione ipsius dictum est. Sed tamen prima gens Judaea fuit ista vinea. Gens autem Judaea usque ad mare, et usque ad flumen regnavit. Usque ad mare: apparet in Scriptura quod mare ibi vicinum sit . Et usque ad flumen Jordanem. Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; intra Jordanem autem tota gens. Ergo usque ad mare, et usque ad flumen regnum Judaeorum, regnum Israel: non autem a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae, illa jam perfectio vineae est
Abbreviated transcription (Latin):
tati ur̃ę exeuangelio. quare caluus gi
personam xpĩ : Recordamini. quod mos
rię loco crucifixus est: Siue ergo hocit¬
pr& atur filiis chore : sicut secuti prionsa
mus. siue aliud aliquid quod nos forsto
lat&. in terim quod occurrit uid&e. qu
plenum est sacramento Filu chore. fili ꝯi
Nam & filios suos dicit sponsus cum ait
go. ista torcularia ⁊ In pressuris aut insi¬
tuti adhoc conterimur. ut a morẽ ninq
ferebamur mista mundana sȩcularia t¬
ralia fluxa atq peritura. passi in eis i
uita tormenta & tribulationes pressinas
& habundantiam tẽptationum. mcipas
quęrere illam qui&em quȩ non est deli
uita. nec de hac terra. & sit dns ut seas¬

Expanded text:
tati vestrae ex Evangelio, quare calvus, gerebat personam Christi; recordamini quod in Calvariae loco crucifixus est . Sive ergo hoc interpretatur «filiis Core,» sicut secuti priores diximus; sive aliud aliquid, quod nos forsitan latet; interim quod occurrit, videte quia plenum est sacramento. Filii Core, filii Christi: nam et filios suos dicit sponsus, cum ait,orum sunt ergo ista torcularia. 3. In pressuris autem constituti, ad hoc conterimur, ut amore nostro, quo ferebamur in ista mundana, saecularia, temporalia, fluxa atque peritura, passi in eis, in hac vita, tormenta et tribulationes pressurarum et abundantiam tentationum, incipiamus quaerere illam quietem quae non est de hac vita, nec de hac terra: et fit Dominus, ut s
Abbreviated transcription (Latin):
tu hereditabis momibus gentibus. quia & hoc
Non in conuenienter accipitur. neq ut simul
utrumq sit : quicquã repugnat: Pit ergo here¬
ditas eius per caritatem. quã suis preceptis &
gratia miseri corditer ex colendo terrenam dis

Expanded text:
tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc non inconvenienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quidquam repugnat. Fit ergo haereditas ejus per charitatem, quam suis praeceptis et gratia
Abbreviated transcription (Latin):
lus cuius dies i hoc scło multi sunt.
quia carne non moritur. ex tollimini ut cada¬
tis: Per diabolicam quippe superbiam factũ est:
ut xp̃i gloriȩ peruersi. & cę̧ci principes indeoꝵ
inuidissent. perhoc uitium factum est & fit.
ut xp̃i usq ad mortem crucifixi humilitas ui¬
lescat eis. qui huius sȩculi diligunt excellentiã:
Proinde ut hoc uitium san&ur. ex ipsius pro¬
ph&ȩ persona dicitur: Surot os̃. utroica
TTRRAU: Iumuit enim terra. cum te cruci¬
figerent. surge amortuis. & uidica terram.
QUONIAM TU DISPERDES IN OMNIBUGENTIBUS:
Quid nisi terram: Hoc est eos qui terrena
sapint: Siue ipsum affectum in credentib
terrenȩ cupiditatis & elationẽ ab sumens. siue
non credentes terram conterendam. perdendã¬
que discernens: Sic per membra sua quorũ
conuersatio incęlis est iudicat terram. & dis¬
perd& in omuĩbus gentibus: Nec pretereim¬
dum quod nonnulli codices habent. qm̃

Expanded text:
lus, cujus dies in hoc saeculo multi sunt, lus, cujus dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per diabolicam quippe superbiam factum est, ut Christi gloriae perversi et caeci principes Judaeorum invidissent: per hoc vitium factum est et fit, ut Christi usque ad mortem crucifixi humilitas vilescat eis qui hujus saeculi diligunt excellentiam. 7. «vers.» 8. Proinde ut hoc vitium sanetur, ex ipsius prophetae persona dicitur: «Surge, Deus, judica terram.» Tumuit enim terra, cum te crucifigeret; surge a mortuis, et judica terram. «Quoniam tu disperdes in omnibus gentibus:» quid, nisi terram? hoc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque discernens. Sic per membra sua, quorum conversatio in coelis est, judicat terram, et disperdit in omnibus gentibus. Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent, «Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Contra quamuenit humilitas xp̃i. ex probrans cis
quos uult ex humilitate filios altissimi facere. atq
increpans. EGo dixi du tsns. E tilu altis¬
siau om̃s. uos autta sicut homints Mo¬
Ritmini. Ei sicut unus ExPRINCIEIBUS CAEΗS:
Siue ad illos dixerit ego dixi du estis & filu al¬
assimi om̃s : ad eos utiq qui prędestinati sunt᷑
inuitam ęternam. ad alios uero. uos autẽ sicut
homines moriemini : & sicut unus ex principib
cad&is. hoc modo &iam discernens. siue om̃s
simul merepat. ut oboedientes. correptosque
discernat: Ego inquit dixi di estis. & filu
altissimi om̃s. Id .ẽ. omnibus uobis promisi
cȩlestem felicitatem. uos autem per infirmitatẽ
carnis. sicut homines moriemini. & per elatio¬
nem animi. sicut unus ex principibus: id est
diabolus. non extollemmi. sed cad&is Velut
si dicer&. cum tam pauci sint dies uestrae uitę.
ut cito sicut homines moriammi. non uobis
prodest ad correctionẽ. sed tamquam diabo¬

Expanded text:
contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Sive ad illos dixerit, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes,» ad eos utique qui praedestinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit, «dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes;» id est, omnibus vobis promisi coelestem felicitatem; «vos autem,» per infirmitatem carnis, «sicut homines moriemini, et,» per elationem animi, «sicut, unus ex principibus,» id est diabolus, non extollemini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad correctionem; sed tanquam diabo
Abbreviated transcription (Latin):
ua quod ꝑtineat uelut ad quandam hu¬
militatẽ indignam dõ dubitemus eam
lli tribuere. qui non dubitauit se nobis
ilimngere: Ei quippe seruit umiuersa
qratura. quia ꝑ isum facta est imiuersa
mtatura: Ꝙ ꝓpterea tunc eius sub limi

Expanded text:
tia, quod pertineat velut ad quamdam humilitatem indignam Deo, dubitemus eam illi tribuere, qui non dubitavit se nobis adjungere. Ei quippe servit universa creatura, quia per ipsum facta est universa creatura. Et propterea, cum ejus sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cantauimus. & iam hinc diximus.
Ostende nobis dnẽ misericordiam tudn
& salutare tuum da nobis.: Salutart u
xpm̃ tuum : Felix est. cui oste ndit di m
sericordiam suam Ipse est qui suꝑbireu
potest. cui ds̃ ostendit misericordiam subi
Ostendendo ergo illi misericordiã sua
persuad& illi quia quicquid boni hai
ipse homo. non haba nisi ab illo qua
bonum nrm̃ est. Et cum uiderit ha
quicquid boni hab&. non se habere ase
sed adõ suo. uid& quia totũ quo d mils
laudatur de miscđa dĩ est: non de men¬
tis ipsius : Et uidendo ista non superbĩ
non suꝑbiendo non extollitur. non ses¬

Expanded text:
est quod cantavimus, et jam hinc diximus. est quod cantavimus, et jam hinc diximus. «Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam; et salutare tuum da nobis; salutare tuum,» Christum tuum. Felix est cui ostendit Deus misericordiam suam. Ipse est qui superbire non potest, cui Deus ostendit misericordiam suam. Ostendendo enim illi misericordiam suam, persuadet illi quia quidquid boni habet ipse homo, non habet nisi ab illo qui omne bonum nostrum est. Et cum viderit homo quidquid boni habet non se habere a se, sed a Deo suo; videt quia totum quod in illo laudatur, de misericordia Dei est, non de meritis ipsius: et videndo ista non superbit, non superbiendo non extollitur, non se
Abbreviated transcription (Latin):
uificabis nos : sed tu conuertens uiuificabis
nos : ut non solum uiuificatio nrã ate sit:
Quando enim uoluit habere gaudia des
inuenit planctum in se: Nunc uero qui
totum gaudium nrm̃ ds̃ est. qui uult se
gaudere millo gaudeat. qui non potest
rire.: Quid enĩ frs mei gaudere uultis
argento : Aut argentum perit. aut
Et nemo scit quid prius. : Verumtano
il lud constat. quia utrumq peritinĩ et
Quid prius. incertum est : Nam nec hon
potest manere semꝑ. nec argentũ hic pot
manere semꝑ: Sic aurũ. sic uestis. sua
sic pecimia. sic lata prȩdia. sic postreno
ista: Noli ergo uelle gaudere inistis sa
gaude in illa luce. quȩ non hab& occast
Gaude millaluce. quã non prȩcedit hebi¬
nus dies. nec sequitur crastinus : Quia er
tibi dicit ego sum lux mundi. uocat ta
Cum uocat te. conuert& te.: Cum un¬
uert& te. sanatte : Cum sanauent us
uid ebis conuersorẽ tuum cuidicitur. &
diiẽ austricordiam tuami. Hoc

Expanded text:
vificabis nos: sed, «tu convertens vivificabis vificabis nos: sed, «tu convertens vivificabis nos;» ut non solum vivificatio nostra a te sit, Quando enim voluit habere gaudia de se, invenit planctum in se: nunc vero quia totum gaudium nostrum Deus est, qui vult securus gaudere, in illo gaudeat, qui non potest perire. Quid enim, fratres mei, gaudere vultis in argento? Aut argentum perit, aut tu; et nemo scit quid prius: verumtamen illud constat, quia utrumque periturum est; quid prius, incertum est. Nam nec homo hic potest manere semper, nec argentum hic potest manere semper; sic aurum, sic vestis, sic domus, sic pecunia, sic lata praedia, sic postremo lux ista. Noli ergo velle gaudere in istis: sed gaude illa luce quam non praecedit hesternus dies, nec sequitur crastinus. Quae sit Ecce, dicendo, ego sum lux mundi, vocat te ad se: cum vocat te, convertit te; cum convertit te, sanat te, cum sanaverit te, videbis conversorem tuum, cui dicitur: et Domine, misericordiam tuam.» Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
generaremur. & credendo noui efficeremur
atq in resurrectione om̃is ipsa mortalitas ab¬
sumer&e ur& nouitas totius hommis repara
CARIS NOBIS. UELEXIENDAS IAM TUAM
AGENERATIONE IN GENERATIONE MI Fuit
prima generatio mortalis de iratua. erit
altera generatio in mortalis. de misericor¬
dia tua : Quid ergo hoc tibi. Iu presti¬
tisti o homo. ut qui a conuersus es ad dm̃.
mereris miseri cordiam ipsius: Qui autem
conuersi sunt : non sunt ad epti misericordi¬
am. sed inuenerunt iram. Quid autẽ ut
conuertereris posses. nisi uocareris: Non¬
ne ille qui te uocauit. auersum. ipse presti¬
tit ut conuertereris : Holi tibi ergo arro¬
gare. nec ipsam conuersionẽ. quia nisi te
ille uocar& fugientem. non posses conuesti :
Propterea & ipsius conuersionis. beneficiũ
dõ tribuens ꝓph&a. hoc orat & dicit.
Ds tir conueriNs tuticasis nos.
Et non quasi nos ipsi nrã sponte. sine mi¬
senrcordia tua conueramur ad te. & tu ui¬

Expanded text:
generaremur, et credendo novi efficeremur, generaremur, et credendo novi efficeremur, atque in resurrectione omnis illa mortalitas absumeretur, et novitas totius hominis reparacaris nobis, vel extendas iram tuam a generatione» «in generationem.» Fuit prima generatio mortalis de ira tua; erit altera generatio immortalis de misericordia tua. tisti, o homo, ut quia conversus es ad Deum, merereris misericordiam ipsius; qui autem conversi non sunt, non sunt adepti misericordiam, sed invenerunt iram? Quid autem, ut convertereris, posses, nisi vocareris? Nonne ille qui te vocavit aversum, ipse praestitit ut convertereris? Noli tibi ergo arrogare nec ipsam conversionem; quia nisi te ille vocaret fugientem, non posses converti. Propterea et ipsius conversionis beneficium Deo tribuens Propheta, hoc orat, et dicit: «Deus, tu convertens vivificabis nos.» Et non quasi nos ipsi nostra sponte sine misericordia tua convertimur ad te, et tu vi
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid euenit ipsi adam. secutum est¬
& nos ut more remur: O mnes quippe
millo funnus: Ea enĩ peccata parentum
non pertinent ad filios. quȩ faciunt paren¬
tes. iam natis filuis.: Iam enim filii nati ad
se pertinent. & parentes ad se peranent. ⁊¬
Itaq illi qui nati sunt : si tenuerint uias
parentum suorum malas. necesse est por¬
tent & merita ipsorum: Si autem muta¬
uerint se. & non fuerint imitati parentes
malos. incipiunt habere meritũ suum. non me¬
ritum parentũ suorum: Usq adeo autẽ. non
tibi obest peccatum patris tui. si tẽ muta ueris.
ut nec ipsi patrituo obsit. si se mutauerit.
Sed iam quod accepit ad mortalitatem istam
radix nrã duxit deadam: Quid duxit:
Istam fragilitatem carnif Hoc tormentũ do¬
lorum. hanc domum paupertatis: Hoc uincu¬
lum mortis. & laqueos tẽptationum: Portamꝰ
omia ista in carne hac. & iradĩ est ista. quia
uindicta est.: Sed quia futurum erat ut re¬

Expanded text:
quidquid evenit ipsi Adam, secutum est etquidquid evenit ipsi Adam, secutum est et nos, ut moreremur; omnes quippe in illo fuimus. Ea enim peccata parentum non pertinent ad filios, quae faciunt parentes jam natis filiis: jam enim natifilii ad se pertinent, et parentes ad se pertinent. Itaque illi qui nati sunt, si tenuerint vias parentum suorum malas, necesse est portent et merita ipsorum: si autem mutaverint se, et non fuerint imitati parentes malos, incipiunt habere meritum suum, non meritum parentum suorum. Usque adeo autem non tibi obest peccatum patris tui, si te mutaveris, ut nec ipsi patri tuo obsit, si se mutaverit. Sed jam quod accepit ad mortalitatem istam radix nostra, duxit de Adam. Quid duxit? Istam fragilitatem carnis, hoc tormentum dolorum, hanc domum paupertatis, hoc vinculum mortis, et laqueos tentationum: portamus omnia ista in carne hac; et ira Dei est ista, quia vindicta Dei est. Sed quia futurum erat ut re
Abbreviated transcription (Latin):
tauuaa Nos traruaa: Quomodo narra¬
bat quasi factum ess&: Quomodo orat ut
fiat. Nisi quia uoluit ostendere pra&crita
uerba se mproph&ia dixisse. non dum autẽ
factum. eẽ. quod dicebat. ĩam factum hinc
ostendit. quia orat ut fiat. CONUERIT NOS
os sanrtanuaa NRaruai. Et auente
macundiaaa ⁊uaMANoBis. Noniam¬
dudum dicebat auertisti captiuitatẽ iacob:
operiusti omĩa peccata coram. sed asti omnẽ
iramtuam. auersus es abira indignationis
tuȩ. quomodo hic & auerte iracundiam
tuam anobis: Respond& tibi proph&a.
Illa dico quasi facta. quia uideo futura.
Quia uero non dum facta sunt. oro ut
ueniant. quȩ iam uidi.: Auerte iraci
tales sumus. & de ira dĩ mista tersic in ae¬
gestate & labore uultus nrĩ. manducamꝰ
panem: Hoc enim audiuit quando pecca¬
uit.: Q adam ille oms nos eramus. quia
madam oms moriuntur. quod ille audi¬
uit. secutum . ẽ. & nos Non enim era¬
mus iam nos. sed eramus inadam: Idco

Expanded text:
itatum nostrarum.» Quod modo narraitatum nostrarum.» Quod modo narrabat quasi factum esset, quomodo orat ut fiat; nisi quia voluit ostendere praeterita verba se in prophetia dixisse? Nondum autem factum esse quod dicebat jam factum, hinc ostendit, quia orat ut fiat: «Converte nos, Domine sanitatum nostrarum; et averte iracundiam tuam a nobis.» Non jamdudum dicebas, «Avertisti captivitatem Jacob; operuisti omnia peccata eorum: sedasti omnem iram tuam; aversus es ab ira indignationis tuae?» Quomodo hic, «Et averte iracundiam tuam a nobis?» Respondet tibi Propheta: Illa dico quasi facta, quia video futura; quia vero nondum facta sunt, oro ut veniant, quae jam vidi. «Averte iracuntales sumus, et de ira Dei in ista terra in egestate et labore vultus nostri manducamus panem. Hoc enim audivit Adam, quando peccavit ; et Adam ille omnes nos eramus, quia in Adam omnes moriuntur: quod ille audivit, secutum est et nos. Non enim eramus jam nos, sed eramus in Adam: ideo
Abbreviated transcription (Latin):
auertisti captiuitatẽ ia cob.⁊ Attendite
iaptiuitatẽ iacob: attendite quia hoc est
auertisti captiuitatem nostram. non libe¬
rando nos ab arbaris in quos noꝵ incurrimꝰ
sedliberando nos ab operib malis: apecca
Siquis enĩ liberatus fuerit apeccatis suis.
non hab& unde illi domin&ur princeps
spitalis est: uid&e quia in tus agitur:
oruins ni oauria ꝑfccata toruaa.:
Cut unde auertit captiuitatẽ. quia re¬
misit miquitatem Iniquitas tenebat cap¬
duum. remissa miquitate liberaris. con¬
sitre ergo te. eẽ. incaptiuitate. ut dignus
sisliberari.: Nam qui hostem suũ non in¬
tellexit. quomodo inuocat liberatorem:
Operiusti omia peccata corum Quid est
operuisti: Ut non illa uideres:: Quid . ẽ.
am illa iuderes Ut non in illos umdi¬
ares: Nolusti uidere peccata nrã.
& ideo nos uidisti quia ipsa uidere noluisti:
optnuisn oauã ẜeccata tortrai. Stdast
dicintur. quãuis uerba pra&erita sonent
sequitur & dicit: CONUER TE NOS DÑE. SAN¬

Expanded text:
Avertisti captivitatem Jacob.» Attendite captivitatem Jacob, attendite quia hoc est, Avertisti captivitatem nostram: non liberando nos a Barbaris, in quos non incurrimus; sed liberando nos ab operibus malis, a peccaSi quis enim liberatus fuerit a peccatis suis, non habet unde illi dominetur princepsspiritualis est, videte quia intus agitur:operuisti omnia peccata eorum.» Ecce unde avertit captivitatem, quia remisit iniquitatem: iniquitas tenebat captivum, remissa iniquitate liberaris. Confitere ergo te esse in captivitate, ut dignus sis liberari: nam qui hostem suum non intellexit, quomodo invocat liberatorem? «Operuisti omnia peccata eorum.» Quid est, «operuisti?» Ut non illa videres. Quid est, ut non illa videres? Ut non in illa vindicares. Noluisti videre peccata nostra; et ideo non vidisti, quia ipsa videre noluisti: «Opista dicuntur, quamvis verba praeterita sonent; sequitur, et dicit: «Converte nos, Domine» «san
Abbreviated transcription (Latin):
suos: Iustitia illa est. quę est mconsi¬
one peccatorum ueritas enim ipsa qͥ
Iustus enim debes esse intẽ. ut pimas
Ipsa est prima hommis iustitia. u
as te malum & faciat te ds̃ bonuim
Quia ergo ipsa est prima hominis uł
ipsa sit uia dõ ut ueniat ad te ds
Thi illi fac uiã. inconfessione peco
tentes de suis pnoribus factis hoca
bat: Parate inã dnõ. rectas facit
as cius: Placebas tibi impeccatis tiusohomo.
plice tibi quod eras ut possis esse quod
oneras: Parate iuam dnõ. prȩcedat ista
stitia ut confitearis peccata: Ueni&
le & uisitabit te. quia pon& inuia gres¬
ssuos Est enĩ iam ut ibi ponat gres¬
ssuos est ubi ad te ueniat: Ante aut̃
uam confitereris peccata intercluseras
dte iam dĩ. non erat qua ad te ueniss&.
Confitere uitam & aperis uiam & ueni&¬

Expanded text:
suos.» Justitia illa est quae est in confessione peccatorum: veritas enim ipsa est. Justus enim debes esse in te, ut punias te: ipsa est prima hominis justitia, ut punias te malum, et faciat te Deus bonum. Quia ergo ipsa est prima hominis justitia, ipsa fit via Deo, ut veniat ad te Deus: ibi illi fac viam, in confessione peccatorum. e venire poenitentes de suis prioribus factis, hoc dicebat: «Parate viam Domino, rectas facite semitas ejus» . Placebas tibi in peccatis tuis, o homo; displiceat tibi quod eras, ut possis esse quod non eras. «Parate viam Domino:» praecedat ista justitia, ut confitearis peccata: veniet ille et visitabit te, quia «ponet in via gressus suos;» est enim jam ubi ponat gressus suos, est ubi ad te veniat. Ante autem quam confitereris peccata, intercluseras ad te viam Dei; non erat qua ad te veniret. Confitere vitam, et aperis viam; et veni
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur sor: Quod siue angustia. siue tri¬
bulatio interpr&etur. secundum illud acci¬
piendum est : m his mimicis populi dĩ quod
ait apłs. tribulatio & angustia. in ominẽ
animam operantis malumꝰ.: Oms ergo hi:
sic enumerantur i hoc psalmo TABERIIA¬
cula rouaitorum e⁊ isahelire. Moas
quare sint mimici populi dĩ. ad iungit & dicit
& enim assur uenit cum cis Assur autẽ pro
ipso diabolo figurate intellegi sol&. qui opera¬
tur in filus diffidentię tamquam in uasis siis.
ut oppugnent populum dĩ FacrI SUIT IN¬
auit in ad iutoniuaa tilus loth Quiom¬
nes iniici. operante in se principe suo di abo¬
lo facti sunt in aduitorium filuis loth. qui in¬
terpr&atur declinans. Angeli autẽ aposta¬
tci. bene intelleguntur tamquã filii decli¬
nationis: Aueritate quippe declinando. in
satellitrum diaboli discesserunt Hi sunt
de quib dicit apostolus Non est nobis
con luctatio aduersus carnem & sanguinẽ

Expanded text:
dicitur Sor; quod sive Angustia sive Tridicitur Sor; quod sive Angustia sive Tribulatio interpretetur, secundum illud accipiendum est in his inimicis populi Dei, quod ait Apostolus: «Tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum» . Omnes ergo hi sic enumerantur in hoc psalmo: «Tabernacula Idumaeorum et Ismaelitae, Moab quare sint inimici populo Dei, adjungit et dicit: «Etenim Assur venit cum illis.» Assur autem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum Dei. «Facti sunt,» inquit, «in adjutorium filiis Lot:» quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem;
Abbreviated transcription (Latin):
patre quod imalo non intellegitur melius.
nisi cum ipsa historia cogitatur. quod pater
loth filię suę illicite se utenti per mixtus eũ
genuit. qui ex ipsa re tale nomen accepit:
Bonus autẽ pater. sed sicut lex : siquis ea legi¬
time utatur. non inceste & illicite. AAggare¬
ni. proselit. id est aduenę : Quo nonmne
significantur inter mimicos populi dĩ. non
illi qui ciues fiunt. sed qui manimo alieno
atq ad uentitio perseuerant: Ꝙ nocendi
occasione. inuenta se ostendunt Gebal.
uallis uana. Id est fallaciter humilis:
Ammon: populus turbidus. uel populus
meroris A malech: populus lingens.
Unde alibi dictum est: & mimici eius ter¬
ram lingent Alienigenę. quamuis & ip¬
so nomine latino se indicent alienos. & ob
hoc consequenter mimicos. tamen mhebrȩo
dicuntur philistum : quod interpr&atur
cadentes potione. uelut quos fecit ebrios.
luxuria sęcularis Tyrus. lingua hebrea

Expanded text:
patre: quod in malo non intelligitur melius, patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde alibi dictum est, «Et inimici ejus terram linguent» . Alienigenae, quamvis et ipso nomine latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in hebraeo dicuntur Philistiim; quod interpretatur Cadentes potione, velut quos fecit ebrios luxuria saecularis. Tyrus lingua hebraea
Abbreviated transcription (Latin):
cutio est Potiis enim dici sol&. memoret᷑
nomen sed eadem ipsa sententia est Nam
qui dixit memor& ur nominis. grecam trars¬
tulit locutionem Israhel autem hic deb&
intellegi. utiq semen abrahę. cui dicit apłs.:
Eigo abrahȩ semen estis. secundum ꝓmis¬
sionem heredes. non isrł secundum carnem.
de quo dicit. uid& e isrł secun dum carnem:¬
Quoniaai cocrtauitrunt uaniauter si¬
AUL ADUERSUAITE TESTAMENTUAEDIS¬
sosutaunt : Quasi possent. eẽ. fortiores.
estamentum sant m scripturis. non illud
solum dieitur quod non ual& nisi testatori¬
ns mortius. sed pactum & placitum. testa¬
entum uocabant: Nam laban & iacob
quorum uocabulorum interpraatio. satis in di¬
cat quid uelit intelligi Talibus enim nomini¬
bus. conuenientissime figurantur ueritatis
mimici: Idum ei quippe interpr&antur uel
sanguinei. uel terreni : Is mahelitę. ob oedien¬
tes sibi: Utiq non dõ. sed sibi Mo ab ex

Expanded text:
cutio est; potius enim dici solet, memoretur cutio est; potius enim dici solet, memoretur nomen: sed eadem ipsa sententia est; nam qui dixit, «memoretur nominis,» graecam transtulit locutionem. «Israel» autem hic debet intelligi utique semen Abrahae, cui dicit Apostolus, «Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» : non Israel secundum carnem, de quo dicit, «Videte Israel secundum carnemsimul adversus te testamentum disposuerunt:» quasi possent esse fortiores. Testamentum sane in Scripturis non illud solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinei, vel Terreni: Ismaelitae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex
Abbreviated transcription (Latin):
omne quod dicitur ds̃. & quod colitur
in ipso maxime implcatur. qui se exalas
himilia bitur : & cum eum ille cui did
Qc tacas neq mitescas ds̃: in terfici& spũ
onssui. & euacuabit illustratione prȩsentiȩ¬
Ie Surta populuaa tuuai malionaut
aqi consiliuaa. Uel sicut alii codices
Iabent. ASTUTE COGITAUERUNT CONSILI¬
IA ET COGITAUERUNT AD UERSUS SCÕS
uos: Irridenter ista dicuntur: Quando
tim ualerent Nocere populo uel plebi dĩ
Singularem numerum posuit pro plurali.
sicutꝰ dicitur. Cuius est hoc pecus. Ꝙiam¬
side grege iterrog& ur. & intelleguntur
pecora Deniq alii codices degentibus
habent ubi magis interpr&es m tellectum
quam uerbum secuti sunt: Uenite. disꝑ¬
lamus eos exgente: Ipse est ille sonus quo
sonuerunt magis quam locuti sunt : qm̃
MEMORETUR NOMIENISISNAHELULTNA
hoc alii planius dixerunt. & non sit me¬
mora nominis ifrł adhuc. quia memore¬
tur nommis. in latina lingua. inusitata lo¬

Expanded text:
omne quod dicitur Deus et quod colitur: omne quod dicitur Deus et quod colitur: ut in illo maxime impleatur, «qui se exaltat, humiliabitur» ; et cum eum ille cui dicitur, «Ne taceas, neque mitescas Deus,» interficiet spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione praesentiae srunt consilium;» vel, sicut alii codices habent, «astute cogitaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos.» Irridenter ista dicuntur: quando enim valerent nocere populo vel plebi Dei,Singularem numerum posuit pro plurali; sicut dicitur, Cujus est hoc pecus, etiamsi de grege interrogetur, et intelliguntur pecora: denique alii codices, «de gentibus,» habent; ubi magis interpretes intellectum quam verbum secuti sunt. «Venite, et disperdamus eos de gente.» Ipse est ille sonus quo sonuerunt magis quam locuti sunt, quonimemoretur nominis Israel ultra.» Hoc alii planius dixerunt, «Et non sit memoria nominis Israel adhuc.» Quia «memoretur nominis,» in latina lingua inusitata lo