comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uare ergo data est miseris lux ⁊ uita hiis ꝗ
senciẽtes ꝙͣ uitam scientes. Quidan u̾o tam
sum si nuĩquam ꝓ diissent aduisum quauint
mõstra monstrantur ⁊ ostendantur ostentin
pł̃iq u̾o dinmuti menibris ⁊ sensib corrup¬
tinascuntur anricorum tristitia. parentum
in famia ueretũdia ꝓpuiquorum. Quod ħ ꝑ
titubarit̾ dix̾im dequibdam. cum gu̾aliter om̃s
siue scĩa. siune u̾bo siue uirtute nascantur flebile
debiles ⁊ in becilles. parum abrutis distantet.
uo in multis minus hñtes. Nam illa statim ut
orta sũt gradiũtur. Nos aut̾ nõ solum erectis pe

Expanded text:
 Quare ergo data est misero lux, et vita iis qui sentientes, quam vitam scientes. Quidam enim tam ovisum, si nunquam prodiissent ad visum, quoniam ut monstra monstrantur, et ostenduntur ostentui. Plerique vero diminuti membris, et sensibus corrupti nascuntur, amicorum tristitia, parentum infamia, verecundia propinquorum. Quid hoc particulariter dixerim de quibusdam, cum generaliter omnes sine scientia, sine verbo, sine virtute nascamur? Flebiles, debiles, imbecilles, parum a brutis distantes, imo minus in multis habentes? Nam illa statim ut orta sunt, gradiuntur: nos autem non solum erecti pedi
Abbreviated transcription (Latin):
nemo iustus eẽ põt qui mortem qui dolorem qui
exilium. qui egestatem. timet. aut qui ea q̃ hiĩs
ducũt locant contrahendis q negcociĩs implican¬
tur. Insticia ad rem gerendam nocĩa est. cuius tan¬
tauis est. ut nec illi qui maleficio aut scelere po¬
ciũtur possunt sine aliqua ꝑticula iusticie uiuere
disꝑciat aut int̾ficitur a sociĩs aut relinquitur ex

Expanded text:
Nemo justus esse potest qui mortem, qui dolorem qui exsilium, qui egestatem timet, aut qui ea quae suntducunt, locant, contrahendisque negotiis implicantur, iustitia ad rem gerenda necessaria est, cuius tanta vis est, ut nec illi quidem, qui maleficio et scelere pascuntur, possint sine ulla particula iustitiae vivere. dispertiat, aut occidetur a sociis, aut relinquetur,
Abbreviated transcription (Latin):
quit diliginit inimiera secutur retri¬
ducõnem pupillo non indicant siusa indue
non ingreditur ad eos. nõ ip̃i precedunt trib¬
ncõnes amanon indicant amore iusticie seder¬
tribucõnes p̃cedunt ip̃os ama iudicant omore
petume. seurper enĩ sequũti largionẽ ue ꝓ¬
mistionem uł spẽ ⁊ ideopupillo nõ in ducat a
quo mehͣ largitur aut ꝓmittitur ant spatur
oprin ciper infideles. socii fur. quitũq dili¬
gitis uniria sequimim. retribucõnes nũquã
excucietis manũ aminie insi prius excludat
cipes eius qiͣ iupi rapientes p̾dam auaricie sec¬
cando lucra principes enis inuu̾b iudicabãt
⁊ sat dotes eius inu̾cedem docebant ⁊ ppħe eĩ
in petuma dĩnabant. E ore ꝑ moysen p̾cepit¬

Expanded text:
quit, diligunt munera, sequuntur retributiones, pupillo non iudicant, causa vidue non ingreditur ad eos». Non ipsi precedunt retributiones, quia non iudicant amore iustitie, sed retributiones precedunt ipsos, quia iudicant amore pecuniae. Semper enim sequuntur largitionem, vel promissionem, vel spem, et ideo pupillo non judicant, a quo nihil largitur, aut promittitur, aut speratur. O principes infideles, socii furum, quicunque diligitis munera, sequimini retributiones, nunquam excutietis ma: «Principes eius quasi lupi rapientes predam, et avare sectantes lucra». «Principes eius in muneribus iudicabant et sacerdotes eius in mercede docebant et prophete eius in pecunia divinabant».
Abbreviated transcription (Latin):
fabilitas despeccõ ⁊ saloniõ dixit. Noli argue¬
re irrisorem ne deoderit argue sapiẽtẽ ⁊ dili¬
get te. Et seneca dixit. Qui. corripit irrisorẽ
ipẽ sibi ĩiuriã fucit qui arguit ĩpium ip̃e sibi
maculã querit. ¶ Item requiras. ne cũ lingoso
uł loquaci colloquiũ h̾as. ait enĩ ꝓpheta. uir
lingosus. nõ diliget᷑ in t̾ra. Et h ih̾uc sirac tes¬

Expanded text:
fabilitas despectio ». Et Salomon dixit: « Noli arguefabilitas despectio ». Et Salomon dixit: « Noli arguere irrisorem, ne te oderit. Argue sapientem et diliget te ». Et Seneca dixit: « Qui corripit irrisorem ipse sibi iniuriam facit. Qui arguit impium ipse sibi maculam querit ». Item requiras ne cum linguoso vel loquaci colloquium habeas. Ait enim propheta: « Vir linguosus non dirigetur in terra ». Et Jesus Sirac
Abbreviated transcription (Latin):
suspicandos. ait enĩ ne agredieris uiam cũ ali¬
tibi ignotus se associau̾it it̾q tuũ in uestiga¬
u̾it dic te uelle lõgius ire. ꝙͣ disposm̾s ⁊ si detu¬
leris lanceam: uade ad dextris. si ensem uadead
sumistris. ¶ Item requiras utrũ uispiciẽti ĩsipi¬
euti ansapienti loquaris. ait em̃ salomon in
anrib incipiẽtiũ ne loquaris quia despiciũt d¬
octrinã eloquii tui. Et it̾m uir sapiens sicum
stulto ꝯtenderit siueuascat᷑. siue rideat nõ in¬
ueniet requiem. Et it̾m nõ recipit stultus uer¬
ba prudencie. nisi ea dix̾is. que uersantur. moor¬
desuo. Et. ihu̾s syrc dixit. Cum dormiẽte. lo¬
quitur qui narrat stulto sapĩam ⁊ infine nar¬
racõuis. dicet ꝗs est hic  Item requiras ne cũ ir¬
tisore loquaris. scriptum est em̃ cumirrisore
ꝯsorciũ nõ hãs. loquele enis assiduitatẽ. qiͣ tox¬
ica fugia societas eius tm laq̃us est alt̾naq af¬

Expanded text:
suspicandos ». Ait enim: « Non aggrediaris viam cum alisuspicandos ». Ait enim: « Non aggrediaris viam cum alitibi ignotus se associaverit iterque tuum investigaverit, dic te velle longius ire quam disposueris. Et si detulerit lanceam, vade a dextris, si ensem vade a sinistris ». Item requiras utrum insipienti an sapienti loquaris. Ait enim Salomon: « In auribus insipientum ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui ». Et iterum: « Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem ». Et iterum: « Non recipit stultus verba prudentie, nisi ea dixeris que versantur in corde suo ». Et Jesus Sirac dixit: « Cum dormiente loquitur qui narrat stulto sapientiam et in fine narrationis dicet « Quis est hic? » ». Item requiras ne cum irrisore loquaris. Scriptum est enim: « Cum irrisore consortium non habeas, loquele eius assiduitatem quasi toxica fugias. Societas eius tui laqueus est, alternaque af
Abbreviated transcription (Latin):
redieris scriptum ẽ enimi. Cum inimico ueno tu¬
te ingr̃am. redit. uapor em̃ odii sꝑ latet in pocõre
inimici. Nam ut alt seneca nũquã ubi diu. fuit
ignis deficit uapor. Quareidem ait ꝓ amico po¬
cuis occidi expedit ꝙͣ cũ inimico uiu̾e. Inde ⁊̃ sa¬
lomon dixit inimico amiquo ne credas in et̾nũ ⁊
sihm̃iliatus nadat curimꝰ aũ te nõ credas illi cap¬
tus. enĩ utilitate. nõ amicicia ren̾titur uolũtate.
ut capiat fugiendo: quem nõ potuit ꝓ sequen¬
do. Et alibi idem ait motulis tins illacrimabi¬
tur ĩimitus ⁊ si uiderit tp̃c. nõ saciabitur sangͥ¬
ne tuo ⁊ petius alfunsus dixit. Ne associer ĩini¬
cis tuis cum alios possis reꝑire socios que enĩ ma¬
le eg̾is notabũt. que uero bona fu̾int deuia¬
bũt. Cuinomĩb demq caute loquendũ ⁊ fuci¬
ẽdũ ẽ. quia młti creduntur amici qui reuera st̃
ĩnnici. Quare id̾ dixit. om̃s ignotos. qiͣ ĩuico¬

Expanded text:
redieris; scriptum est enim: « Cum inimico nemo turedieris; scriptum est enim: « Cum inimico nemo tute in gratiam redit ». Vapor enim odii semper latet in pectore inimici. Nam ut ait Seneca: « Numquam ubi diu fuit ignis deficit vapor ». Quare idem ait: « Pro amico potius occidi expedit quam cum inimico vivere ». Inde etiam Salomon dixit: « Inimico antiquo ne credas in eternum; et si humiliatus vadat curvus », « non credas illi. Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voluntate, ut capiat fugiendo que non potuit persequendo ». Et alibi idem ait: « In oculis tuis illacrimabitur inimicus et si viderit tempus non satiabitur sanguine » tuo. Et Petrus Alfonsus dixit: « Ne associeris inimicis tuis cum alios possis reperire socios: que enim male egeris notabunt, que vero bona fuerint deviabunt ». Cum omnibus denique caute loquendum et faciendum est, quia multi creduntur amici qui re vera sunt inimici. Quare idem dixit: « Omnes ignotos qu
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatum u̾o. te incarcere suotenet ligatum.
Qrͣ dixit qui consilium siumi retinz incorde s ui uir̾
est melius ẽ gͥ nõ loqui elige̾ nam tucius est taicẽ
quamut taceat aliũ rogare. at em̃ seneca. di tibi
ip̃i nõ imꝑasti ut tace̾s quoniõ. ab alio silenci
queris. Si aut̃ desecreto consiliũ hr̃e uolu̾is amitis¬
simo fideli ⁊ ꝓbato atq secreto illud ꝯmittas.i
dixit enĩ salonion. Multi patifici sint tͥ ⁊ꝯsiliari¬
us uus demille. Et cato dixit. Consiliũ archanũ
tacito ꝯiite sodali. Corporis auxiliũ medico. ꝯim¬
te fideli. Inimico aut̃ nõ multũ. loquaris nec sec ͤ¬
ta tua illi detegas. ait. em̃ysopus. Ne ꝯfidatis secre¬
ta nec hiis detegatis. Cum quib egistic pugne dis¬
crimina trictis. ⁊ alibi idem dixit. nulla fides hos¬
ti tibisit qui talia nosti. prorsus ⁊ hostilis tibi sit
ꝑ suasio ulic. Et ħ dico ⁊ cr̃ si cũ inimuico in gr̃am

Expanded text:
revelatum vero te in carcere suo tenet ligatum ». revelatum vero te in carcere suo tenet ligatum ». Quare dixit: « Qui consilium suum retinet in corde sui iuris est melius eligere ». Nam tutius est tacere quam ut taceat alium rogare. Ait enim Seneca: « Si tibi ipsi non imperasti ut taceres, quomodo ab alio silentium queris? ». Si autem de secreto consilium habere volueris, amicissimo fideli et probato atque secreto illud committas. Dixit enim Salomon: « Multi pacifici sint tibi et consiliarius unus de mille ». Et Cato dixit: « Consilium archanum tacito committe sodali. Corporis auxilium medico committe fideli ». Inimico autem non multum loquaris nec secreta tua illi detegas. Ait enim Ysopus: « Ne confidatis secreta nec hiis detegatis cum quibus egistis pugne discrimina tristis ». Et alibi idem dixit: « Nulla fides hosti tibi sit qui talia nostri. Prorsus et hostilis tibi sit persuasio vilis ». Et hoc dico tibi etiam si cum inimico in gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ amico an alii. amico loqui bñ ⁊ recte pote
quia ncħ̾ ẽ dulciut ꝙͣ habere amitũ cũ quo tan¬
quã cũ te ip̃o loquaris. Nõ tũ amico talia dicas
dequib ꝓpalam dis tuueas. si inimitꝰ postea fi¬
et. ait eĩ seneca inepłis sic loquaris cum ami
hãs auitũ nõ ut timeas ip̃m fi nimicũ. Et pe¬
trus alfinisus dyxit. pp̃ anncos nõ ꝓ batos ꝓide
tibi semł demiuritis ⁊ milies de amicis quia for¬
san ⁊ amitus qũ fiet inimicus ⁊ sic leuiuc pot̾it
ꝑ quire̾ dampnũ tuũ secretũ gͦ tuũ dequo nõ
uis uł nõ potes hr̃e ꝯsiliũ tibi has uulliq nraĩ¬
fesces. ait. emĩ ihc sirac auico ⁊ iuimico uoli en¬
arrare sensũ tuũ ⁊ si est delictũ noli demidare au¬
diet em̃te. ⁊ respiciet te ⁊q. defẽdẽs poc̃m tuũ si¬
dicas. Et alius dix̾. uix existimes ab uno celan pͥ¬
se secretum. Et alius dixit ꝯsiliũ uł secretũ tuu
absconditum. quasi in carcẽ tuo est retru sim

Expanded text:
 recte potes, quia nichil est « dulcius quam habere amicum cum quo tamquam cum te ipso loquaris ». Non tamen amico talia dicas de quibus propalandis timeas, si inimucus postea fieret. Ait enim Seneca in epistolis: « Sic loquaris cum amicas amicum ut non timeas ipsum fieri inimicum». 7 Et Petrus Alfonsus dixit «propter amicos non probatos: “Provide tibi, semel de inimicis et milies de amicis; quia forsan amicus quandoque fieret inimicus et sic levius poterit perquirere damnum tuum”». 8 Secretum ergo tuum, de quo non vis vel non potes habere consilium, tibi habeas nullique manifestes. 9 Ait enim Jesus Sirac: «Amico et inimico noli enarrare sensum tuum. Et si est tuum delictum noli denudare: audiet enim te et respiciet te et quasi defendens peccatum tuum» su vis, nemini dicas ». Et alius dixit: « Vix existimes ab uno celari posse secretum ». Et alius dixit: « Consilium vel secretum tuum absconditum quasi in carcere tuo est retrusum;
Abbreviated transcription (Latin):
Nicio ⁊ medio ac fim mei tinc¬
dicendo multi errant. nec Est a¬
liquis qui linguam suam ad
plenũ ualeat domare. beato
Iadobo hoc testante qui dix̾. Na¬
tura bestiarũ ⁊ ẜpencium ac
uolucrum ⁊ ceterorũ dogmatur. ⁊ a natura hu¬
mana dogunta sunt. linguam autem suam i¬
nemo dogmare põt. Id̾o ego alb̾tanus. breuem
doctrinam sr̃ dicendo atq tacendo uno u̾siculo
tibi ꝯp̾hensam. filio meo steph ano. trad̾e curam.
uersiculus autem hic est. Quis. quid. cui. dicas. cur:
lo ꝯp̾hensa pondo̾sa sunt ⁊ g̾ualia. ⁊ gn̾alitus pa¬
rit obscuritatẽ iõ illa exponere ac ꝓmodulo mee
cipere debes ad exemplũ. galli. qui añquam tan¬
tet cũ alis ter se ꝑcutit. In pͥnͦ. Itaq dcĩ tui. añ¬
quam sp̃c ad ostuum. ⁊ u̾ba ꝓducat. te ip̃m ⁊ oĩa¬
u̾ba in ħ u̾siculo poĩta requiras .i. inquiras te
reit̾acõnem denotat. ut dicas requiras .i. iteru
queras. Sicut .n. repet̾e dicitur quis. ħ est iterũ

Expanded text:
nitio, medio ac fine mei trac Amen. Quoniam in dicendo multi errant nec est aliquis qui linguam suam ad plenum valeat domare, beato Jacobo hoc testante, qui dixit: « Natura bestiarum et serpentum ac volucrum et ceterorum domatur et a natura humana domita sunt, linguam autem suam nemo domare potest », ideo ego, Albertanus, brevem doctrinam super dicendo atque tacendo uno versiculo comprehensam tibi, filio meo Stephano, tradere curavi. Versiculus autem hic est: « Quis, quid, cui dicas, cur, lo comprehensa ponderosa sunt et generalia, et generalitas parit obscuritatem, 7 ideo illa exponere ac pro modulo mee cipere debes, ad exemplum galli, qui antequam cantet cum alis ter se percutit. 9 In principio itaque dicti tui, antequam spiritus ad os tuum verba verba in hoc versiculo posita requiras, id est inquiras te reiterationem denotat, ut dicas « requiras » id est « iterum queras »; sicut enim « repetere » dicitur quis, id est « iterum
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ in u̾bo ꝙ dice̾ uelis dubiũ appareat. utrũ bo¬
nũ effcm̃ sit hitinũ an nõ. silere debes pocius ꝙͣ
diceie. Nam dixit petrus alfinisus qui fuit opti¬
nuis philosophus. Si dioe̾ metuas. un de peniteaᷤ
do multos loquẽdo cͥcũm̃tos uidimus. u̾ba em̃
sagittic. sũt. qĩ siłĩa fucile emittũtur difficile exͣ¬
hũt᷑ quare dici ꝯsueuit. Euolat eiuissũ semel ĩ¬
reuocabile u̾bũ. uũ indubiis meliꝰ est tade̾ ꝙͣ di¬
cere sicut ⁊ infactis dubiis melius est nõ facere ꝙͣ
face̾. ut ait tullius dicẽs: bene p̾cipiũt qui uetãt
quicꝙ̃ ag̾e ꝙ dubites equũ an ĩiquũ sitequitas
iudicõ ꝙ negatum fu̾it fugito. Quia ut sene¬
ca dixit. solet eẽ nidubio. ꝓ ꝯsilio tem̾itas ⁊ c̾
te ad intlłigenciã. ⁊ expoĩcõnem huiꝰ sillabe qui
multa notari possẽt s ista quinq exẽpla sr̃ius
poĩta breuitatis cã tibi sufficiant
Super hac silla

Expanded text:
autem in verbo quod dicere velis dubium appareat utrum bonum effectum sit habiturum an non, silere debes potius quam dicere. Nam dixit Petrus Alfonsus, qui fuit optimus philosophus: « Si dicere metuas unde peniteas,do, multos loquendo circumventos » vidimus. « Verba enim sagittis sunt quasi similia: facile emittuntur, difficile extrahuntur ». Quare dici consuevit: « Evolat emissum semel irrevocabile verbum ». Unde in dubiis melius est tacere quam dicere, sicut et in factis dubiis melius est non facere quam facere. Ut ait Tullius dicens: « Bene precipiunt qui vetant quicquam agere quod dubites equum an iniquum sit. Equitaiudicio quod negatum fuerit fugito ». Quia ut Seneca dixit: « Solet esse in dubio pro consilio temeritas ». Et certe ad intelligentiam et expositionem huius sillabe « quis » multa notari possent, sed ista quinque exempla superius posita, brevitatis causa, tibi sufficiant. II Super hac silla
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt uendit stultus tace̾ nõ põt. Et alib salo¬
mon dix. aurũ tuũ ⁊ argentũ tuũ. ꝯfla. ⁊ u̾bis
tius facito stat̾aur ⁊ impone ori tuo frenos rec¬
tos ⁊ attẽde ne forte labaris inlinꝙͣ. ⁊ sit cãus
tuus insanabił in mõte. Et it̾um idem ait qui
custodit os suũ custodit aĩam suã. qui aut̾ in e¬
sideratus est ad loꝙ̃ d̾ sũciet mala. Et ⁊̃ cato dix̃.

Expanded text:
 » ». Et alibi Salo » ». Et alibi Salomo dixit: « Aurum tuum et argentum tuum confla et verbis tuis facito stateram et impone ori tuo frenos rectos et attende ne forte labaris in lingua et sit casus tuus insanabilis in morte ». Et iterum idem ait: « Qui custodit os suum, custodit animam suam; qui autem inconsideratus est ad loquendum sentiet mala ». Et etiam Cato
Abbreviated transcription (Latin):
uoli. Ira impedit animũ ne possit c̾uere uerũ
⁊ alius dixit. lex indet iratum iratus non
uidet illam. Inde ⁊̃ ouidius dixit uince aui¬
mum iram q tuam qui cetera uincis. Inde
quoquo pacto ꝯturbato in u̾o fłoq disc̾nen¬
do discrecõnis careat oculo ⁊ claudiamis dix̾
Et si de ira ⁊ irato atq inicũdo plenius sci¬
re uoliu̾s lege .I.luiii. iulibro qrem ꝯposui
de amore ⁊ dilectõne dei ⁊ aliarum rerum
⁊ deforma uite intitulo de amicicia watũdi ho¬
minis uitanda. Et c̾te cau̾e debes ne uolũtaᷤ
dicendi. infactum te moueat atq ad dicend̾
te inducat qd̃ appetitus tuus rõni non con¬
senciat. ait em̃ salomon sicut urbs patens
⁊ fine murorũ ambitu ita uir qui non põt
cohibere sp̃m siumm in loquendo. Inde ⁊ dici¬
ꝯsueuit tacere qui nescit. nescit loqui. nescit
ergo stultus loqui. quiq taoe̾ nõ põt. Nã quidã
sapiens int̾rogatus cur tm̃ tuce̾t an qr stultꝰ¬

Expanded text:
noli. Ira impedit animum, ne possit cernere verum ». noli. Ira impedit animum, ne possit cernere verum ». Et alius dixit: « Lex videt iratum, iratus non videt illam ». Inde etiam Ovidius dixit: « Vince animos iramque tuam qui cetera vincis ». Inde quoquo pacto conturbato in vero falsoque discernendo discretionis careat oculo ». Et si de Et si de ira et irato atque iracundo plenius scire volueris, lege in libro quem composui De amore et dilectione Dei et aliarum rerum et de forma vite, in titulo « De amicitia iracundi hominis vitanda ». Et certe cavere debes ne voluntas dicendi in tantum te moveat atque ad dicendum te inducat quod appetitus tuus rationi non consentiat. Ait enim Salomon: « Sicut urbs patens et sine murorum ambitu, ita vir qui non potest cohibere spiritum suum in loquendo ». Inde etinsuevit: « Tacere qui nescit, nescit loqui ». Nescit ergo stultus loqui, quia tacere non potest. « Nam quidam sapiens, interrogatus cur tantum taceret an quia stult
Abbreviated transcription (Latin):
Equiras ergo in aninio tuo ate ꝓp̃o quis
es qui dr̃e uisutrũ dictum illud. ate ꝑtine¬
at an pocins ad alium. nan si ad alrũ potuis ꝙ̃
ad te dictum illd̾ ꝑ tineat. illi dcõ te ĩmisce̾ nou
debes. sicut enĩ ꝑ leges dicitur culpa em̃ est ĩmis¬
cere rei ad se non ꝑtinẽti ut dic̾ regła iur̾ Ita
culpa est dicere ꝙ ase non ꝑtineat. Uñ salomon.
in ꝓu̾bus dixit sicut qui app̃hendit canẽ au
rib ita qui timisit ⁊ inpaciens ꝯmisdetur alt̾ius¬
ius rixe. Et ih̾us sirue dixit. de eare que te nõ
molestut ne c̾tau̾is. ¶ Scd̾̃o requiras te ip̃m ⁊ a
te ip̃o utrum inplano ⁊ quieto sũsu ꝑ manea ᷤᷤ
an n̾o na uł aliqua ꝑturbacõne aniuri motꝰ
existas. nã si turbatus est. ãĩmus tuus. a locucõe
cessare debes. ⁊ motus tui aunui turbatos cohi¬
bere ira durante. ait.enĩ tullius. uirtus est co¬
hib̾e motus animi turbatos. ⁊ ad peticões obe
ut ait seneca. Initus ncħ insi cͥinis loquit᷑¬

Expanded text:
equiras ergo in animo tuo a te ipso quis es, qui dicere vis, utrum dictum illud ad te pertineat an potius ad alium. 2 Nam si ad alium potius quam ad te dictum illud pertineat, illi dicto te immiscere non debes. 3 Sicut enim per leges culpa est immiscere se rei ad se non pertinenti, ut dicit regula iuris, ita culpa est dicere quod ad se non pertineat. 4 Unde Salomon in Proverbiis dixit: «Sicut qui apprehendit auribus canem, ita qui transit et impatiens commiscetur alterius rixe». 5 Et Jesus Sirac dixit: «De ea re que te non molestat ne certaveris». 6 Secundo requiras te ipsum et a te ipso utrum in plano et quieto sensu permaneas an vero ira vel aliqua perturbatione animi motus existas. 7 Nam si turbatus est animus tuus, a locutione cessare debes et motus tui animi turbatos cohibere ira durante. 8 Ait enim Tullius: «Virtus est cohibere motus animi turbatos et appetitiones effiut ait Seneca: «Iratus nichil nisi criminis loquit
Abbreviated transcription (Latin):
rand̾ furaris. qui dicis nõ mechand̾ metharis
qui ab honmnaris y dola sacrilegiũ facis deũ in¬
honoras ⁊ cato dixit. Que culpare soles ea netu
feceris ip̃e. Turpe est doctori cũ culpa redarguit i¬
ip̃m. Nam bñdic̾e̾ ⁊ male operari. nicħ aliud esc
ꝙͣ se ꝓpria uoce dampnare ut augustinꝰ ait. Et
alibi idẽcato ait. alt̾ius dictum uł fcm̃ ne car¬
pẜis iquam. Exemplo siłi ne te derideat lt̾
int̾rogatꝰ quomodo optĩe quis poss dice̾. qui ren¬
dit si tãtã modo dix̾is ꝙ bñ scieris. Et ihus sirc
dixit si est intellectꝰ ixndẽ ꝓximo sm aut̾ sit ma
uus tua sr̃ os tuũ. ne capiaris. in u̾bo indiscipli¬
nato ⁊ ꝯfundaris. ¶ Qninto requiras quis erit
effectus tue locu cõnis nam quedam ab inicio u¬
dentur bona q̃ malũ effcm̃ sũt hĩtura. dixit .n.
ih̾us sirac. In omĩib bonis duplicia mala inue¬
nies. quare nõ solum pn̾cipiũ s ⁊̃ finẽ ⁊ effcm̃.

Expanded text:
uraris; qui dicis non mecandum mecaris; qui abhominaris sacrilegium facis, deum inhonoras ». Et Cato dixit: « Que culpare soles, ea tu ne feceris ipse. Turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum ». Nam « bene dicere et male operari nichil aliud est quam se propria voce damnare », ut Augustinus ait. Et alibi idem Cato ait: « Alterius dictum vel factum ne carpseris umquam, exemplo simili ne te derideat alter interrogavit quomodo optime posset dicere, qui respondit: « Si tantummodo dixeris quod bene scieris » ». Et Jesus Sirac dixit: « Si est ttuum, ne capiaris in verbo indisciplinato et confundaris ». Quinto requiras quis erit effectus tue locutionis. Nam quedam ab initio videntur bona que malum effectum sunt habitura. Dixit enim Jesus Sirac: « In omnibus bonis dupplicia mala invenies »; quare non solum principium sed etiam finem et effectum
Abbreviated transcription (Latin):
seriam expͥmamꝰ. Masculus enĩ recent̾ na¬
dictum audiuit. in dolore ꝑ ies. non est dolor si¬
cut dolor ꝑ turientis. uñ rachiel p̾ minio dolo¬
re ꝑtus int̾iit ⁊ moriens uocanit nomen filiĩ
sui bennoni .i. filius doloris. uxi finees so̾itis
dolorib irruentib peperit sunul ac ꝑiit. ⁊ ip
somortis articulo uocauit filium hicha both.

Expanded text:
seriam exprimamus. Masculus enim recenter nadictum audivit: «In dolore paries». 2 Non est enim dolor sicut parturientis: unde Rachel pre nimio dolore partus interiit et moriens vocavit nomen filii sui Benoni, id est filius doloris. Uxor Phinees subitis doloribus inruentibus peperit simul ac periit et in ipso articulo mortis vocavit filium
Abbreviated transcription (Latin):
mũdi ꝯtẽptu. Mũdi quid sit honor tur nũc tibiscͥ¬
bere conor aiosci quippe satis qui a nil ht̃ utilitatis
p̾dia t̾rarum possessio diuiciarum fabrica nũmo¬
rũ grandis scructura domorum grã niens aris
cũ deliciis ep ularũ. In signies q thori cupe ciffiq
de tori. resplendens uestis q̃ morib obstat hon¬
estis. G̾rex arm̃toru spaciosus cultus agrorũ.
Fertile uiuetũ diu̾sa uite repletuni. Głia nato¬
rum dilecrõ dulcis eorũ. Cuncta relinquẽtur n ͤ
post ħ inuemẽtur. Quod bremt̾ durat quis pru¬
dens querẽ curat nõ metuent hominem faciet
inors aspera finem. Reb nuindauis imdutibns

Expanded text:
ur honori. Audi quid sit honor: sed non tibi scribere conor; Nosti quippe satis, quia nil habet utilitatis. Praedia terrarum, possessio divitiarum, Fabrica murorum, grandis structura domorum, Gratia mensarum cum deliciis epularum, Insignesque thori, cuppae scyphique decori, Resplendens vestis quae moribus obstat honestis Grex armentorum, spatiosus cultus agrorum, Fertile vinetum diversa vite repletum, Gloria natorum, dilectio dulcis et horum, Cuncta relinquentur, nec post haec invenientur. Quod breviter durat quis prudens quaerere curat? Non metuens hominem faciet mors aspera finem Rebus mundanis mendacibus
Abbreviated transcription (Latin):
allitur insipiens inte p̾sentis amore. Set
sapiens nouit ꝙ̃ to sit plena dolore. Qincquid
formosum mnũdus gerit aut p̾cõsum. foris ht̃
florem cui dat nlatura odorem mox ut siccatur
totus color anichilatur. post ea nec florem mõ¬
scrut nec spirat odorem. kegia in aiestas om̃ist̾¬
rena potestas. prosꝑitas rerũ seriet longi qua
dierũ titisient abs̃q mora tum mortis ue

Expanded text:
allitur insipiens vitae praesentis amore: Sed sapiens noscit quanto sit plena dolore, Quidquid formosum mundus gerit et pretiosum, Floris habet morem cui dat natura colorem, Mox ut siccatur totus color annihilatur: Postea nec florem monstrat, nec spirat odorem. Regia majestas, omnis terrena potestas, Prosperitas rerum, series longaeva dierum, Transiet absque mora, mortis dum
Abbreviated transcription (Latin):
Mnis cupidus contra naturam n¬
titur ⁊⁊ molitur. nã nãꝙ pauꝑem ad¬
ducit in mũdonatura pouperem reducit eft
cipiet. Cupidus autem cupit ⁊ curat fieri di¬
ues in mũdo destruã inquit orrea mea ⁊ maio
rafaciam ⁊ illic congregabo dnña que natase
michi ⁊omĩa bona mea. s ostute hacnoctere¬
petent auiniam tuaui que autem parasti cuuis
erunt. thesaurizas ⁊ ignoras ti ꝯgregas. dormi

Expanded text:
mnis cupidus contra naturam nititur et molitur. Natura namque pauperem adducit in mundum, natura pauperem reducit a cipiet. Cupidus autem cupit et curat fieri dives in mundo. «Destruam, inquit, horrea mea, et maiora horum faciam et illuc congregabo omnia que nata sunt michi et omnia bona mea». Sed: «O stulte, hac nocte repetent animam tuam a te, que autem parasti cuius erunt?». «Thesaurizas, et ignoras cui congregabi
Abbreviated transcription (Latin):
qui eam quamdico trans quilitatẽ expectantes
a negociis public̾ seremonerunt ad ociũq per¬
fugierunt. In hiis ⁊ no bilissimi ꝑhilosophi lõ¬
giq principes ⁊ quidam homines seueri ⁊ gra¬
nes nec ppli nec principũ mores ferre potue¬
rũt uxerũt q ⁊ nõ milli inagris delectati re fa

Expanded text:
atem expetentes a negotiis publicis se removerint ad otiumque perfugerint; in his et nobilissimi philosophi longeque principes et quidam homines severi et graves nec populi nec principum mores ferre potuerunt, vixeruntque non nulli in agris delectati re sua
Abbreviated transcription (Latin):
e sb̾ screscunt sollicitudines cumulantur extend¬
untur ĩ enima ingilie ꝓduciuitur ex quib na¬
tura corrũpitur spc̃ infirmatur corrũpiturs¬
dimidiat dies suos s miserabileu intã iisera¬
biliori fine concludit. uerum est illud poetitũ
inisemagna ruũt sñmis q negatum estut
stare dii possint tollũtur maltũ ut lapsug¬
uore ruant uerius autem ꝓphetitũ. uidi nu¬

Expanded text:
e succrescunt, sollicitudines cumulantur, exstenduntur ieiunia, vigilie producuntur. Ex quibus natura corrumpitur, spiritus infirmatur, corrumpitur s non dimidiat dies suos, sed miserabilem vitam miserabiliori fine concludit. 2 Verum est illud poeticum: In se magna ruunt, summisque negatum est stare diu tolluntur in altum ut lapsu graviore ruant». Verius est
Abbreviated transcription (Latin):
ei captus em̃ utilitate. nõ amcicia reu̾titur uo¬
ꝓseꝙͣdo. ⁊ alibi idemait. In occulis tins illacri¬
mabitur inuntus ⁊ si uiderit tempus non saci¬
abitur sangnine tuo ⁊ petrus alfunsus dixit ne
associes inmicis tius. cum alios possit reꝑire so¬
cios que enĩ male eg̾is. nocabunt q̃ u̾o bona fu¬

Expanded text:
 Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voo». 28 Et alibi idem ait: «In oculis tuis illacrimabitur inimicus et si viderit tempus non satiabitur sanguine» tuo. 29 Et Petrus Alfonsus dixit: «Ne associeris inimicis tuis cum alios possis reperire socios: que enim male egeris notabunt, que vero bona fu
Abbreviated transcription (Latin):
ysopus dixit. ne confidatis. secreta nec est hiis de¬
tegatis cum quib egistis. pugne discrimina tcis
tic ⁊ alibridem dixit. Nuilla fides hosti .t̾. sit qui
talia nosti.prorsus. ⁊ hostilis. tibi sit ꝓsuasio.
ut ait seneta nũquam nbi dui fuit ignis defi¬
cit napor. quare idemdixit pro annco pocins.
octidi expedit quam cũ inimico uin̾e. Inde ⁊̃ sa¬
lomon. dixit. inmico antiq̃ nõ credas ĩ et̾nĩ ⁊

Expanded text:
Ysopus: «Ne confidatis secreta nec hiis detegatis cum quibus egistis pugne discrimina tristis». 21 Et alibi idem dixit: «Nulla fides hosti tibi sit qui talia nosti. Prorsus et hostilis tibi sit persuasio ut ait Seneca: « Numquam ubi diu fuit ignis deficit vapor ». Quare idem ait: « Pro amico potius occidi expedit quam cum inimico vivere ». Inde etiam Salomon dixit: « Inimico an
Abbreviated transcription (Latin):
uanto dolore turbamur tanto tremoreꝯ
cutimur cum amicorum dampna sustine¬
nuit cum parentum ẜo ꝑicula formidamus pb̾
intͣduma sanus formidine ꝙͣ infirmus egritudi¬
ti. umi illud poetitim. Res est solliciti ple¬
natimoris amor cuius pectut tam ferreum s
cor tam lapidenm ut gemitus nõ exprimat
latrimas nõ effundat cum ꝓxiit uł amitio
morbum uł int̾itum iutuetur ut paciẽtinõ
ꝯpaciatur ⁊ dolentib nõ ꝯdodleat  per¬

Expanded text:
uanto dolore turbamur, quanto tremore concutimur, cum amicorum dampna sentimus, cum parentum pericula formidamus! Plus interdum sanus formidine quam infirmus egritudiest enim illud poeticum: Res est solliciti plena timoris amor. 2 Cuius pectus tam ferreum, cuius cor tam lapideum ut gemitus non exprimat, lacrimas non effundat, cum proximi vel amici morbum vel interitum intuetur, ut patienti non compatiatur et dolenti non condoleat?
Abbreviated transcription (Latin):
Ilii zebedei qui perint̾uentum mr̃is ho¬
norem postulauetũt a xp̃o dic inquit ut
sedeant hii duo filii mei. unus ad dexterã ⁊ aliꝰ
ad sunstrã in regno tuo. Meruerũt audiren
escitis quid pietatis nõ enĩ honore s hon̾e per¬
nemtur ad regnũ uñ dꝰ sõdit nõ est meũ da¬
re uob̾ meum est inquit dare s nõ nob̾ .r. ani¬

Expanded text:
ilii Zebedei, qui per interventum matris honorem postulaverunt a Christo: «Dic, inquit, ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram et alius ad sinistram tuam in regno tuo», meruerunt audire: «Nescitis quid petatis». Non enim honore, sed onere pervenitur ad regnum. Unde Dominus subdit: «Non est meum dare vob
Abbreviated transcription (Latin):
in nia ignotus. se associauit. ⁊t̾ q tuũ mnuesti¬
gau̾it dic te uelle longius. ire quam disposu̾is ⁊
si detulerit.l auseam. uade ad dexteram si ensam
nadat curuus aĩt te ne credas ei. captus enĩ uti¬
litate nõ amiciciarũ reu̾titur uolũtate. ut capiat
pus dixit. ne ꝯfidatis sẽtreta. nec hiis decegatis
cũ quib egistis. pugne discrimina tristis ⁊ ali¬
bi idem dixit nulla fides hosti tibisit. qui taliane¬
ti ꝓrsus ⁊ hostilis tibi sit ꝓsuasio nilis. fraudene

Expanded text:
i ignotus se associaverit iterque tuum investigaverit, dic te velle longius ire quam disposueris. Et si detulerit lanceam, vade a dextris, si ensem vadat curvus », « non credas illi. Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voluntate, ut capiat pus: «Ne confidatis secreta nec hiis detegatis cum quibus egistis pugne discrimina tristis». 21 Et alibi idem dixit: «Nulla fides hosti tibi sit qui talia nosti. Prorsus et hostilis tibi sit persuasio vilis». 22 Et
Abbreviated transcription (Latin):
os antem nec grãm gratis datis. nec usti¬
tiam tuste redditis. quia insi uenit. nõ ꝑ¬
uenit nec datur. insi uendatur. sepe in sticiam
tĩ differtis. ꝙ litigantibꝰ plusquam totũ an¬
ftis qr maior est sũptus expẽse. ꝙ̃ fructꝰ siñe.
Quod ant̾ illi poteritis indistricto iudioõ Ren¬
dere qui p̾cipit. gratis accepistis. gratis date luci
marcha. dãpuũ in ꝯscĩa peciũam captatis s aĩ¬
mam captinatis. u̾m quid ꝓficit homini simũ¬
dum unin̾sũ lucretur aĩe u̾o sue detrimẽtim
paciatur. aut ꝙͣ dabit homo ꝯmutacõnẽ pro

Expanded text:
os autem nec gratiam gratis datis, nec iustitiam iuste redditis, quia nisi venit, non provenit, nec datur nisi vendatur. Sepe iustitiam tantum differtis, quod litigantibus plus quam totum aufertis, quia maior est sumptus expense quam fructus sententie. Quid autem illi poteritis in districto iudicio respondere, qui precipit: «Gratis accepistis, gratis date?». Lucrum in archa, dampnum in conscientia: pecuniam captatis, sed animam captivatis. Verum «quid proficit homini si mundum universum lucretur, anime vero sue detrimentum patiatur? Aut quam dabit homo commutationem pro
Abbreviated transcription (Latin):
ri qui honores magnatus inrꝑia põtates am¬
natura hominis adobilatam sibi potentiam ꝯtẽ¬
puendam s inuentus est ionathas inetor na¬
ture ⁊ contra naturam ꝯtemptor potatis ⁊ g
tata. sic arietib ⁊ machinis pulsata nõ iuitat
nõ suspicõne mouetur nõ ĩidia uł maraibicõ¬
ne non inuiriis nõ ꝯminacõnib uł imꝑpiis la¬
cessita nacillat sic amicicia equalitate fouet᷑¬
uñ becitus anibrosius. defer anuco nt equali
nec te pudeat amicum p̾ueuire offõ.¬

Expanded text:
ri, qui honores, magistratus, imperia, potestates amri, qui honores, magistratus, imperia, potestates amnatura hominis ad oblatam sibi potentiam contemnendam. Sed inventus est Jonathas victor naturae, et contra naturam contemptor potestatis euae sic tentata, sic arietibus et machinis pulsata non nutat, non suspicione monetur, non invidia vel ambitione, non injuriis, non comminationibus vel improperiis lacessita vacillat. Sic amicitia aequalitate fovetur. Unde B. Ambrosius: « Defer amico ut aequali, nec te pudeat amicum praevenire off
Abbreviated transcription (Latin):
reguo p̃fereus. tueris in quid rex ⁊ ego ero ẜs
post te. urgebat saul ionathamꝰ nrgebat frib
amiuam suami inmaun tna ⁊ pertussit philis¬
teum ⁊ letatus es quare ergo morietur saulu̾o¬
⁊ inuesaniani u̾sus nisus est cum laucea lat̾i cũ¬
fodeie ⁊ in ꝓperia ionathe sr̃ ad dens uocauit e¬
um filium mulieris rurum ultro rapientis adi¬
cietit ⁊̃ ꝙ diligeret dd̾ in confusione ionathe.
⁊ ignominiose mirĩs eius. totumq uirus inui¬
die eudnĩs atq ambicõnis ⁊odii suscitare cupi¬
ens intentinum quam diumquid ux̾it filius y¬
se ⁊ gͤu̾acõnem suam alii nõ p̾ferret. Quis fi¬
dei ꝯꝓuussũ i hac ꝑte nõ rũperet porro fortis
uerus amicus ad cõnicia paciens ⁊ ad minas
auncum filiis ⁊ honorẽ eius honori ꝓprio auteponẽ
quit rex ⁊ ego ero ẜus post teleste tullio Qui¬
dam erant qui p̾ferre peccumam auncicie sordi¬
dun estimant illos autemerat impossibile reꝑi¬

Expanded text:
regno praeferens: Tu eris, inquit, rex, et ego ero secundus regno praeferens: Tu eris, inquit, rex, et ego ero secundus post te. Urgebat Saul Jonatham convitiis, urganimam suam pro anima tua, et percussit Philisthaeum, et laetatus es; quare ergo morietur? Saul vero in vesaniam versus, nisus est eum lancea per latus confodere, et improperia Jonathae superaddens vocavit eum filium mulieris virum ultro rapientis. Adjecit etiam, quod diligeret David in confusione Jonathae, et ignominiosae matris ejus, totumque virus invidiae evomens atque ambitionis et odii suscitare cupiens incentivum: Quandiu, inquit, vixerit filius Ise, et generationem suam alii non praeferret? Quis fidei compromissum in hac parte non rumperet? Porro fortis et verus amicus, ad convitia patiens et ad minas, amicum filiis, et honorem ejus honori proprio anteponens quit, rex, et ego ero secundus post te. Teste Tullio, quidam errant, qui praeferre pecuniam amicitiae sordidum aestimant. Illos autem erat impossibile reperi
Abbreviated transcription (Latin):
suitt ormatur aut ẜicis nõ deliciis inpuigatꝰ
nõtuescit honorib. non amplis possõmbꝰ
dilatatur In amico gͥ nature consi deretur eq̃¬
litas nõ fortine circũpendantia uł accidentiare¬
quirantur. s sic auntiorimi ꝑitas int̾ amicos
uinn̾sa disponat. ut descendat sũliuis hunuł¬
q ascendat discedat ditescat pauperadiues in
direst tanto reuerentius amicũ suscipere ꝙ̾to
natori noc̃ctate intlligitur laborate. ionathas
ainicut dd̾ nõ successionem in regno nõ patris
miciciam susceperat apatre fugatum morti at¬
dictum inhenio absconditũ sibi adregm głiã
pͥferebat bneris inquid rex aero ẜuc ꝓoniter
audiant homines uenerandum amicicie u̾ bum
⁊ imitacõne diguissimũ saul dd̾ querebat ad
mortem. ⁊ ꝓdicõnis arguens sac̾dotes eos solo
suspicoins intutu trutidabat. ruppes acmon
nathas quidd̾ .q. emulo ⁊ exheredatori suo n¬
uidere potenit aut offendi resiscebat pñ. defere¬
bat amico p̾bebat afflicto solatium. ⁊ anucitiã

Expanded text:
mmis ornatur, aut sericis, non deliciis impinguatur, non tumescit honoribus, non amplis possessionibus dilatatur. In amico ergo naturae consideretur aequalitas, non fortunae circumpendentia vel accidentia requirantur. Sed sic animorum paritas inter amicos universa disponat, ut descendat sublimis humilisque ascendat, ditescat pauper et dives indtiae est, tanto reverentius amicum suscipere, quanto majori necessitate intelligitur laborare. Jonathas amicus David non successionem in regno, non patris amicitiam susceperat a patre fugatum, morti addictum, in eremo absconditum sibi ad regni gloriam praeferebat. Tu eris, inquit, rex, et ego erAudiant homines venerandum amicitiae verbum, et imitatione dignissimum. Saul David quaerebat ad mortem, et proditionis arguens sacerdotes, eos solo suspicionis intuitu trucidabat. Rupes ac monnathas, qui David quasi aemulo et exhaeredatori suo invidere poterat, aut offendi, resistebat patri, deferebat amico, praebebat afflicto solatium, et amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ret pessimis nsa ꝯsiliis oc̃ ip̃ama iam ariũ antur
nira nature erat enĩ ei so̾ ub̾ib ꝑmilus filius
ꝙͣ ante oculos ferens infelicis nitriit inriroĩ
nate esto mr̃i cib p̃donb furor seculis faibula
tum torret. ⁊ medium quidem ꝯsumit. Medium
ẜuat ob tectum. ⁊ eoce ꝯfestim pꝰ dones irruũt¬
cõbuste caruis nidore concepto urortẽ minant
tis̾at illos ex repente nigens horror ni uasit
⁊⁊ inmanis ꝙͣuis aĩ durignere / nox est fancib
ꝑtus ⁊ ieũ ħ fatimis edite nam egco prior oo¬
medi quẽ genui nolite uos effici a uirẽ religi¬
osores anͨ femina molliores ꝙ si uos pietas nnu¬
cit c meos ex ecramini cibos ego q̃ iam talib u¬
asta sũ ego his it̾m pascar post ħ illi t̾riti trem̃¬
tes ꝙ dic cediurt ⁊ hunc solum. Ex om̃bo facul¬

Expanded text:
ret, pessimis usa consiliis, contra ipsa iam armatur ret, pessimis usa consiliis, contra ipsa iam armatur iura nature. Erat enim ei sub uberibus parvulus filius, quem ante oculos ferens: «Infelicis, inquit, matris, o nate, esto matri cibus, predonibus furor, seculis fabula, tum torret, medium quidem consumit, medium servat obtectum. 3 Et ecce confestim predones irruunt, aduste carnis odore concepto mortem minantur, tis. At illos repente ingens horror invasit, et immanes quamvis animi diriguere, vox faucibus filius, meum est facinus. Edite, nam ego prior comedi, que genui, nolite vos effici aut matre religiosiores aut femina molliores. Quod si vos pietas vincit et meos exsecramini cibos, ego, que iam talibus pasta sum, ego hiis iterum pascar». Post hec illi territi trementesque discedunt, qui hunc solum ex omnibus facul
Abbreviated transcription (Latin):
rum g̾ua ꝑimũtur ceduntur fustib ⁊ g¬
ladiis ingulantur. cremãtur flãnus crłapidib̾
obruũtur discerpuntur inigulis.⁊ patibuł suspẽ¬
duntur torꝙ̃ tur uugib ⁊ scorpionib flagellau¬
tur. artantin uintulis. caqueis suggillãtur: detru¬
diitur carc̾ib ⁊ ienruiis mat̾antur. p̾cipitantur
⁊ sb̃ stringuntur. excoriantur ⁊ distrahiuitur. se¬
cantur ⁊ suffo dunitur. Qui admoxtem ad mortem
qui ad gladinm ad gladiũ uł qui ad fam̃. ad fam̃.
⁊ qui ad captun tatem ad captiuitatẽ crudele iu¬
dicium in mane suppliciũ. triste spectaculumr. dan¬
tur in escam uolatilib celi bestiis t̾re. pistib ma¬
ris. hen heu unserere nir̃es que taninfelices fi¬
los genuistis
facultatib diues ⁊ gu̾e nobił. cum cetera uul¬
met cesiquid forte cibi finss ab illa q situmi id
ab aliis quereretur nec iau usaã fieret ooꝑia re¬
quirẽdi. fames autem dira insc̾ib mastet ac
medił. ⁊ ad furorẽ iam finus media purexe¬

Expanded text:
rum genera puniuntur? Ceduntur fustibus et gladiis iugulantur, cremantur flammis et lapidibus obruuntur, discerpuntur ungulis et patibulis suspenduntur, torquentur tigribus et scorpionibus flagellantur, arctantur vinculis et laqueis sugillantur, detentuntur carceribus et ieiuniis macerantur, precipitantur et submerguntur, excoriantur et distrahuntur, secantur et suffodiuntur. «Qui ad mortem ad mortem, qui ad gladium ad gladium, qui ad famem ad famem, et qui ad captivitatem ad captivitatem». Crudele iudicium, immane supplicium, triste spectaculum; dantur in escam volatilibus celi, bestiis terre et piscibus maris. Heu, heu, heu, misere matres, que tam infelices fis genuistis facultatibus et genere nobilis cum caetera mullam perimeret, et si quid forte cibi fuisset ab illa quesitum, id ab aliis quereretur, nec iam usquam fieret copia requirendi, fames autem dira visceribus insisteret ac medullis, et ad furorem iam famis inedia perurge
Abbreviated transcription (Latin):
cior ue fu̾is socius. qui ꝯmunicau̾it catabum
cid ołͥam qñ enĩ se coliserint. ꝯfringẽtur diues
in uste egit. ⁊ frenͥebit. panper autem lesus ta¬
cebit. Silargitus fu̾is assumet te. ⁊ si nõ hũeris
yelinquet te si hũeris ꝯuinet tecũ ⁊ euacuabit
te e ip̃e. nõ dolebit. super te. Si noc̃ñis illi fu̾is su¬
pplantabit te ⁊ s̾ridens. spẽ dabit narrans tibibo¬
na ⁊ dicens quid ẽ opus tibi ⁊ ꝯfundet te nicibis suis
donet ce ex in auiat. bis ⁊ ter. ⁊ in nouissimo deridet¬

Expanded text:
tiori te ne fueris socius. Quid communicabit cacabus ad ollam? Quando se colliserint, confringetur. Dives injuste aget et fremet, pauper autem laesus tacebit. Si largitus fueris, assumet te; et si non habueris, derelinquet te. Si habes, convivet tecum et evacuabit te: et ipse non dolebit super te. Si necessarius illi fueris, supplantabit te, et subridens spem dabit tibi, narrans tibi bona, dicit: Quid opus est tibi? Et confundet te in cibis suis, donec te exinaniat bis et ter; et in no
Abbreviated transcription (Latin):
iit ate ⁊cum bestiis feris q erit h̾itacio tua fe¬
nũ qĩ bos come des. ⁊ uii. tempora mutabũtur
superte douec scias ꝙ excelsus dũetur mreg¬
no hominũ ⁊ cucũq uolu̾it det illud Eade
pendit aman interfecit ii chauorem ⁊ ꝑemit
antiotũ pharaonem sõm̾sit ⁊ senecherub int̾¬
euit sedes ducũ sr̾borũ destruxit deus ⁊ radices
genciũ suꝑbaꝵ arefecit.

Expanded text:
t et cum bestiis et feris erit habitatio tua, fenum quasi bos comedes et septem tempora mutabuntur super te, donec scias quod excelsus dominetur in regno hominum et cuicumque voluerit det illud’. Eadem pendit Aman, interfecit Nicanorem et peremit Antiochum, Pharaonem submersit et Sennacherib interemit. Sedes ducum superborum Deus destruit et radices gentium superbarum arefacit.
Abbreviated transcription (Latin):
su ꝑba pͥsumpcs p̃sumptuosa sr̃bia que
non solum augelos deo uoluisti adequa
re s homines p̾sũp sisti defitare. porro erexit dep̃s¬
sit ⁊ quos ex altauit humiliauit. hñic ait dom¬
nius ad ꝓph̾am fili hominis dic pn̾cipi tyri ħ
nui qĩ cor dei ⁊ dixisti dens ego sum. cũ sis hõ ⁊
nõ deus. ⁊d circo adducã superte robustiores
gencium ⁊ int̾ficient te ⁊ morieris in int̾itu oc¬

Expanded text:
e non tantum angelos Deo voluisti adaequare, sed etiam homines praesumpsisti deificare. Porro, quos erexit, depressit, et quos exaltavit, humiliavit. Hinc ait Dominus ad prophetam: « Fili hominis, dic principi Tyri, haec quasi cor Dei, et dixisti: Deus ego sum, cum sis homo, et non Deus, idcirco ego adducam super te robustissimos gentium, et interficiam te, et morieris in interitu oc
Abbreviated transcription (Latin):
tumum accidit. calamitas irruit. morb
muadit. mor sint̾cipit ꝙͣ nullus euadit. ergo ue
głi eris incrastinũ Ignoras tm̃ quid superuẽ¬
tura ꝑiat dies. Nescit homo finem suũ. s sic̾
pisces capm̃tur hamo ⁊ sicut aues ꝯp̾ hendunt
laqueo sit capimitur homines tp̃re malo. cũ eis

Expanded text:
tunium accidit, calamitas irruit, morbus invadit, mors intercipit, quam nullus evadit. Ergo, «ne glorieris in crastinum: ignoras enim quid superventura pariat dies». «Nescit homo finem suum, sed sicut pisces capiuntur hamo, et sicut aves comprehenduntur laqueo, sic capiuntur homines
Abbreviated transcription (Latin):
s licet ꝑuicõs a sit assentacõ tũ uod̾e nemini pł
nsi ei qui eã recipit atq eadelectatur ¶Ita fit ut
hiis assentatorib patefateat aures suas. maxi¬
me qui ip̃e sibi assentetur ⁊ se maxime ip̃e delec¬
tet Inde ⁊⁊̃cato dixit. cum te aliquis laudat iudex
tuus eẽ memẽto plus aliis de te ꝙ̃ tn tibi crederẽ¬

Expanded text:
 nemini potest nisi ei, qui eam recipit atque ea delectatur. ita fit ut is assentatoribus patefaciat auris suas maxime, qui ipse sibi assentetur et se maxime ipse delecdicta Catonis Cum te aliquis laudat, iudex tuus esse memento: Plus aliis de te, quam tu tibi credere
Abbreviated transcription (Latin):
buenda est aũctas. hiisdem temporib cauendum
est ne assentatorib pate faciamus aures ne adu¬
lari nos signamꝰ in quofalli facile ẽ. tales enĩ uos¬
eẽ putamus. ut iure. laudemur. ex quo nascũtur
mun̾abilia pocã cum homines in flati opiui om¬
b turpit̾ uident ⁊ inmaximis u̾sautur errorib¬

Expanded text:
buenda est auctoritas. Iisdemque temporibus cavendum est, ne assentatoribus patefaciamus aures, nec adulaii nos sinamus; in quo falli facile est. tales enim nos putamus, ut iure laudemur: ex quo nascuntur innumerabilia peccata; cum homines, inflati opinionibus, turpiterirridentur, et in maximis versantur errorib
Abbreviated transcription (Latin):
limo Ere formatus tu autͥ ex humano se¬
ine ꝓcreatus at ille fuit formatus det̾m s u
ergo põt facere mũdum dein mũdo conceptum
senmie. Quid est homine homo ut miacula¬
tus sit eruistus ⁊ appareat natus demuliere. ec¬
ce enĩ in iniquitatib conceptus sum ⁊ in poc̃is
concepit mne mat̾ mea. Non in una tant̾ iui qui¬
tate nõ muno tr̃ delicto s inmultis iniquita¬
tib ⁊⁊ in multis delictis. Indilectis ⁊ iniquitati bꝰ¬
alieins. est eñis duplex ꝯcepcio. una semiñ ⁊ alte¬
hit inscd̾a. Qius enĩ nesciat ⁊ ꝯcubitum ⁊̃ ꝯiuga¬
lem nũ quam oĩo ꝯmitti sine pruritu carins sine
feruore libidiuis sñ fetore luxurie. uñ semina o
rũpitur ⁊ pollutum contingens ex ip̃o ꝯtactu
pollintur. ¶ ht̃ emĩ aĩa tres naturales potenci¬
as siue trec naturales nires rõnalem. ut disc̾nat
int̾ bonũ ⁊ malu. Irascibilem: ut respuat
malum. Concupiscibilem ut appetat᷑ tres ui¬

Expanded text:
limo terre formatus, tu autem ex humano semine procreatus. At ille fuit formatus de terra, senim potest facere mundum de immundo conceptum semine?». «Quis est homo ut immaculatus sit et iustus appareat natus de muliere?». «Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum et in delictis peperit me mater mea». Non in una tantum iniquitate, non in uno tantum delicto, sed in multis iniquitatibus et in multis delictis: in delictis videlicet 1 Est autem duplex conceptio, una seminum et altehit in secunda. Quis enim nesciat concubitum etiam coniugalem nunquam omnino committi sine pruritu carnis, sine fervore libidinis, sine fetore luxurie? Unde semina crumpitur et pollutum contingens ex ipso contactu polluitur. 2 Habet enim anima tres naturales potentias sive tres naturales vires. Rationalem ut discernat inter bonum et malum, irascibilem ut respuat malum, concupiscibilem ut appetat bonu
Abbreviated transcription (Latin):
tur.ans racionabilis ꝑ ignoranciam ut nõ disẽ¬
nat int̾ bonũ ⁊ mał. uis irascibir. per ira cũdiam
ut appetat malũ prinia gingnit delictum ulti¬
peccatum agere uõ agendum. ¶ hec troa mo¬
a contrahũtur excarne corrupta per trec na¬
ms sopitur intintus ut igguo̾ seminetur. libi¬
diis uritatiur pruritus ait iiracũdia ppagetꝰ
uolnptatis sacietur affectus ut ꝯcupisorucian¬
trahatur. hic est s tyramiꝰ carins. lex mem brorũ.
fomes peccati. laugor nature pabuluni mortis
semper tamen renianet actu si em̃ diximus ꝙ¬

Expanded text:
tur. Vis rationalis per ignorantiam, ut non disnat inter bonum et malum, vis irascibilis per iracundiam, iscentiam, ut appetat malum. Prima gignit delictum, ultim, peccatum agere non agendum. 3 Hec tria vitia contrahuntur ex carne corrupta per tres caio rationis sopitur intuitus, ut ignorantia seminetur; libidinis irritatur pruritus, ut iracundia propagetur; voluptatis satiatur affectus, ut concupiscentia contrahatur. Hic est tirannus carnis, lex membrorum, fomes peccati, languor nature, pabulum mortis,semper tamen remanet actu. «Si enim dixerimus
Abbreviated transcription (Latin):
terito cogitat ꝑdit uitam qui nich̾ defuturo pre¬
mne ditatur in omia incantus iucidit ꝓponas a̾¬
in aĩo tuo ⁊ mala futura ⁊ bona ut illa sustineie
possis ita moderari cuiusq facti cansam requi
rere ⁊ cum micias in uer̾as exitus cogitabis.¬

Expanded text:
terito cogitat, perdit vitam, qui nil de futuro praemeditatur, in omnia incautus incidit. Proponas in animo tuo futura mala et bona ut illa sustinere possis et ista moderari. Non semper inre et cum initia inveneris exitus cogitabis