comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gensi cũ appenditus suis sc̃o
remigio ac remensi ȩccłȩ tra¬
didit. & uillam riuiliacum
inpago biturico sc̃o dionisio
delegauit. Uillam uero no¬
uientũ inpago parisiaco cum
om̃ib ad se ꝑtinentib matri
ȩccłȩ parisius ciuitatis ubi prbt
extitit ordinatus donauit.
Inqua uilla plenus uirtutib
migrans ad dñm. in ȩccła quã
ipse ȩdificauerat corpore fuit
fidei ad sy nodum conuenerunt.
beatum remigiũ undecunq
doctissimũ & inscripturis scĩs
eruditissimũ ac in eccłasticis
dogiatib exercitatum adidem
conciliũ uenire petierunt
Cui sy nodo arrianus quidam
hereticus acerrimꝰ disputator. &
dialecticis ꝓpositionib ac conclu¬
sionib confisus & inde nimis
elatus intererat. Ingrediente
autẽ sc̃o remigio ep̃oꝵ. conciliũ:
a multitudine fratrũ expectan¬
tium assurgentib om̃ib. reue¬
rent̃ sicut angłs dĩ suscipitur
Suꝑbus autẽ hereticus & male
de uero dĩ filio sentiens: aedig¬

Expanded text:
gensi cum appendiciis suis sancto gensi cum appendiciis suis sancto Remigio, et Rhemensi ecclesiae tradidit, et villam Riviliacum in pago Biturico sancto Dionysio delegavit. Villam quoque Noviantum in pago Parisiaco, cum omnibus ad se pertinentibus, matri ecclesiae Parisiensis civitatis, ubi presbyter exstitit ordinatus, donavit. In qua villa, plenus virtutibus, migrans ad Dominum, in ecclesia, quam ipse aedificaverat, corpore fuit fidei ad synodum convenerunt, beatum Remigium undecunque doctissimum et in scripturis sanctis eruditissimum ac in aecclesiasticis dogmatibus exercitatum ad idem concilium venire petierunt. Cui synodo Arrianus quidam hereticus, acerrimus disputator et dialecticis propositionibus ac conclusionibus confisus et inde nimis elatus, intererat. Ingrediente autem sancto Remigio episcoporum concilium, a multitudine fratrum exspectantium, assurgentibus omnibus, reverenter, sicut angelus Dei, suscipitur; superbus autem hereticus et male de vero Dei filio sentiens dedig
Abbreviated transcription (Latin):
scõ remigio suggerente direxit
Nic beatus papa ormisda misit con¬
stantinopolim ad iustinũ impe¬
ratorem in legatione germanũ
capuanum ep̃m. cuiꝰ animã uidit
ab angłis incęlum deferri sẽs
benedictus: qui ꝓcuratione pu¬
ellȩ dęmoniacę adbeatũ remi¬
gium litteras suas direxit.
Iost hȩc om̃a mortuus ẽ. hlu¬
douuicus in pace. & sepultus
ẽ. inbasilica sc̃i petri apłi. quã
ipse ac regina sua ȩdificauerunt
Mortuus ẽ. anno quinto post¬
quã cum alarico rege gothoꝵ.
pugnauit. Regnauit quoq
simul annis triginta. & eodem
fuisse cognouit: & sibi assisten¬
tibus indicauit. his ita gestis. filius
chlodomiri filii hludoriuci
regis nomine chlodobaldus
int̃fectis frib suis quos una
cũ eo post patris obitum hrothildis
regina nutriebat inclerieum
se totundit: & ꝓcessu temporis
uitȩ ac religionis suȩ merito.
partem hereditatis a patruis
regib obtinuit: de qua duzia¬
cum uillam inpago mosoma¬

Expanded text:
sancto Remigio suggerente, direxit. sancto Remigio suggerente, direxit. Hic beatus papa Ormisda misit Constantinopolim ad Iustinum imperatorem in legatione Germanum Capuanum episcopum, cuius animam vidit ab angelis in caelum deferri sanctus Benedictus, qui pro curatione puellae demoniacae ad beatum Remigium litteras suas direxit. Post haec omnia mortuus est Hludowicus rex in pace et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse ac regina sua aedificaverunt. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis triginta. Et eodemfuisse cognovit et sibi assistentibus indicavit. His ita gestis, filius Chlodomiri, filii Hludowici regis, nomine Chlodoaldus, interfectis fratribus suis, quos una cum eo post patris obitum Hrothildis regina nutriebat, in clericum se totondit et processu temporis vitae ac religionis suae merito partem hereregibus obtinuit: de qua Duziacum villam in pago Mosoma
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ostendimus. His ea quanta
dignum ẽ. reuerentia custoditis
nullum relinquit culpȩ locũ sc̃ẽ
obseruationis obstaculum: Ibi fas
nefasq prȩscriptumẽ: ibi ꝓhibitũ
ad quod nullus audeat aspirare.
ibi concessum quid debeat mens
dõ placitura p̃sumere. Quotiens
umuersale poscit religionis causa
concilium: te cuncti fr̃s euocan¬
te conueniant. Et si quos eorũ
specialis negotii pulsat intentio.
iurgia int̾ eos oborta compesce:
discussa saera lege det̾minando
certamina. Quicquid autẽ illic
pro fide & ueritate constitutũ uel
ꝓuida dispensatione p̃ceptum. uel
ꝑsonȩ nr̃ȩ auctoritate fuerit con¬
firmatũ: totum adscientiam nr̃am
instructa relationis attestatione
ꝑueniat. Pofit: ut & nr̃ animus
officii baritate dati. & tuussecuri¬
tate ꝑfruatur accepti. Ds̃ te in co-
scĩ ormisdȩ pontificatus tempore
sepe fatus hludouincus rex głosus
coronam aureã cum gẽmis quȩ
regnũ apellarisol&: beato petro

Expanded text:
tionis ostendimus. His ea quanta tionis ostendimus. His ea quanta dignum est reverentia custoditis, nullum relinquit culpae locum sanctae observationis obstaculum. Ibi fas nefasque prescriptum est, ibi prohibitum, ad quod nullus audeat adspirare, ibi concessum, quid debeat mens Deo placitura presumere. Quotiens universale poscit religionis causa concilium, te cuncti fratres evocante conveniant; et si quos eorum spetialis negocii pulsat intentio, iurgia inter eos oborta compesce discussa sacra lege determinando certamina. Quicquid autem illic pro fide et veritate constitutum, vel provida dispensatione preceptum, vel personae nostrae auctoritate fuerit confirmatum, totum ad scientiam nostram instructa relationis attestatione perveniat. Eo fit, ut et noster animus officii caritate dati et tuus securitate perfruatur accepti. Deus te incoluuius sancti Ormisde pontificatus tempore sepe fatus Hludowicus rex gloriosus coronam auream cum gemmis, que Regnum appellari solet, beato Petro,
Abbreviated transcription (Latin):
uigorẽ & patrũ regulis studeas
adhibere custodiam. Uices itaq
nr̃as ꝑ omne regnũ dilecti & spi¬
ritalis filii nr̃i hludouinci quẽ
nuꝑ adminiculante suꝑna gr̃a
plurimis & apłoꝵ temporib ȩqui¬
perandis signoꝵ miraculis pre¬
dicationem salutiferã comitan¬
tibus adfidem cum gente integra
conuertisti. & sacri dono baptisma¬
tis consecrasti: saluis priuilegiis quȩ
metropolitanis decreuit antiqui¬
tas presenti auctoritate cõmittimꝰ
augentes studn huiꝰ participationẽ
mysterii dignitatẽ: releuantes
nr̃as eiusdem remedio dispensa¬
tionis excubias. Et lic& de singu¬
lis non indigeas ed oceri. aquo iam
ꝓbauimꝰ acutius uniuersa seruari:
grauius tam̃ eẽ. sol& si ituris trames
ostenditur. & laboraturis iniuncti
operis forma monstratur. Paternas
igit᷑ regulas & decreta sc̃issimis diffi¬
nita conciliis. ab om̃ib seruanda
mandamꝰ. In his ugilantiã tuam.
inhis curã frat̾nę monita exhorta¬

Expanded text:
vigorem et patrum regulis studeas vigorem et patrum regulis studeas adhibere custodiam. Vices itaque nostras per omne regnum dilecti et spiritalis filii nostri Hludowici, quem nuper, adminiculante superna gratia, plurimis et apostolorum temporibus aequiperandis signorum miraculis predicationem salutiferam comitantibus, ad fidem cum gente integra convertisti et sacri dono baptismatis consecrasti, salvis privilegiis, quae metropolitanis decrevit antiquitas, presenti auctoritate committimus, augentes studii huius participatione ministerii dignitatem, relevantes nostras eiusdem remedio dispensationis excubias. Et licet de singulis non indigeas edoceri, a quo iam probavimus acutius universa servari, gratius tamen esse solet, si ituris trames ostenditur et laboraturis iniuncti operis forma monstratur. Paternas igitur regulas et decreta sanctissimis diffinita conciliis ab omnibus servanda mandamus. In his vigilantiam tuam, in his curam, fraternae, monita exorta
Abbreviated transcription (Latin):
scõ remigio antiquȩ metropolis
ep̃o quȩ tunc temporis habebat sub
se duodecim ciuitates & totidem ep̃os
eisdem presidentes uices suas in regno
hludouinci nuꝑ cũ integra gente
adfidem conuersi. ꝑ scãm eius pre¬
dicationẽ dño cooperante & sermo¬
nem confirmante sequentib signis
cõmisit hoc modo. Dilectissimo
fratri remigio ormisda. Suscipi¬
entes plena frat̃nitatis tuȩ congra¬
tulatione colloquia. quib nos
germanȩ salutis tuę lȩtificauit
indicio corporali cũ spiritalibus
officiis incolumitate subnixa: con¬
gruum ẽẽ. ꝑpeximus hanc ipsam
quã mente gerimꝰ uerbis aperi¬
re lȩtitiam. Agis enĩ sũmi docu¬
menta pontificis: dum & predi¬
canda facis. & ea insinuare non
differs Prerogatiuã igitur de nr̃i
sumpsimꝰ electione iudicii: quan¬
do id operatũ te ẽẽ. didicimꝰ. qđ
ceteris agendum obni xius impe¬
ramꝰ. ut in ꝓuintus tanta longin¬
quitate disiunctis. & apłicȩssedis

Expanded text:
sancto Remigio antique metropolis sancto Remigio antique metropolis scopo, quae tunc temporis habebat sub se duodecim civitates et totidem episcopos eisdem presidentes, vices suas in regno Hludowici, nuper cum Integra gente ad fidem conversi per sanctam eius predicationem, Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis, commisit hoc modo. Dilectissimo fratri Remigio Ormisda. Susdpientes plena fraternitatis tuae congratulalatione colloquia, quibus nos germanae salutis tuae letificavit indicio, corporali cum spiritalibus officiis incolomitate subnixa, congruum esse perspeximus, hanc ipsam quam mente gerimus verbis aperire laetitiam. Agis enim summi documenta pontificis, dum et predicanda facis et ea insinuare non differs. Praerogativam igitur de nostri sumpsimus electione iudicii, quando id operatum te esse didicimus, quod ceteris agendum obnixius imperamus, ut in provinciis tanta longinquitate disiunctis et apostolicae sedis
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatib suȩ dicioni subiugatis. usq
tolosam ꝑrexit: & thesauros alarici
accipiens. ꝑ engolisiam ciuitatẽ
cuiꝰ muri ante conspectum eius
corruerunt. int̾fectis gothis arri¬
anis qui ibi erant cũ głosa uicto¬
ria de multis ciuitatib ad propria
rediit. Conferamꝰ fr̃s his quȩ in
historia huius patroni nr̃i reuoluimꝰ.
Illic nanq scriptumẽ. Hydria farinȩ
non defecit. & lechitus olei nonẽ.¬
pluuiam suꝑ terrã iuxta uerbũ
dñi quod locutus ẽ. in manu heliȩ.
& flascones uini non defecerunt
usquequo dõ cooperante patratis
uictorus rex reuersus fuit ad ꝓpria
uxta uerbum dñi quod locutus ẽ.
in manu remigii
Per idem tempus ab anastasio
imperatore codicellos hludoriuicꝰ
rex ꝓconsulatu accepit: Cumquib
codicellis etiam illi anastasius co¬
ronam auream cum gemmis&
tumcã blatteam misit: & ab ea
die consul & augustus ẽ. apellatꝰ
Sed & ormisda romane sedis pontifex

Expanded text:
civitatibus suae ditioni subiugatis, usque civitatibus suae ditioni subiugatis, usque Tolosam perrexit, et thesauros Alarici accipiens, per Equolisinam civitatem, cuius muri ante conspectum eius corruerunt, interfectis Gothis Arrianis, qui ibi erant, cum gloriosa victoria de multis civitatibus ad propria rediit. Conferamus, fratres, his quae in historia huius patroni nostri revolvimus. Illic namque scriptum est: Idria farine non defecit, et lechitus olei nonpluviam super terram, iuxta verbum Domini, quod locutus est in manu Heliae; et flascones vini non defecerunt, usque quo, Deo cooperante, patratis victoriis, rex reversus fuit ad propria, iuxta verbum Domini quod locutus est in manu Remigii. 20. Per idem tempus ab Anastasio imperatore codicellos Hludowicus rex pro consulatu accepit; cum quibus codicellis etiam illi Anastasius coronam auream cum gemmis et tunicam blatteam misit, et ab ea die consul et augustus est appellatus. Sed et Ormisda Romanae sedis pontifex
Abbreviated transcription (Latin):
uas uini detrimentũ non patitur:
sed benedictione dĩ ꝑsc̃m remigiũ
indita more fontis inundatione
repletur. Mouit autẽ rex cunctũ
exercitũ suũ de popło francorum
uersus pictauis ciuitatẽ. ibi enĩ tunc
alaricus rex gothorum cõmorabat᷑.
& sic ꝑ pagum turonicũ ꝑgens & re¬
uerentiam beato martino atq sc̃o
hilario exhibens. sicut locis suis lector
inueni&. cum alarico rege gothoꝵ
in campo moglotim se suꝑ fluuiũ
glinno miliario decimo ab urbe
pictauis bellum conseruit. Illisq
int̃ se compugnantib gothi cum
rege suo nimis collisi terga uerte¬
runt. Hludouuicus sicut solebat.
uictor extitit. Cunq alaricum in¬
terficer&: duo gothi cũ contis eũ
exaduerso in latera feriunt: sed
ꝓpt̃ loricam qua indutus erat ledere
nequiuerunt. Magis autẽ dñs lorica
fidei inditum ꝑ orationem sc̃i remi¬
gii patris & patroni sui adiuuit eum.
Patrata siquidem uictoria & multis

Expanded text:
vas vini detrimentum non patitur, vas vini detrimentum non patitur, sed benedictione Dei per sanctum Remigium indita more fontis inundatione repletur. Movit autem rex cunctum exercitum suum de populo Francorum versus Pictavis civitatem, – ibi enim tunc Alaricus rex Gothorum commorabatur, – et sic per pagum Turonicum pergens et reverentiam beato Martin o atque sancto Hilario exibens, sicut locis suis lector inveniet, cum Alarico rege Gothorum in campo Moglotinse super fluvium Glinno miliario decimo ab urbe Pictavis bellum conseruit. Illisque inter se compugnantibus , Gothi cum rege suo nimis collisi, terga verterunt. Hludowicus, sicut solebat, victor extitit. Cumque Alaricum interficeret, duo Gothi cum contis eum ex adverso in latera feriunt, sed propter loricam qua indutus erat ledere nequiverunt; magis autem Dominus lorica fidei indutum per orationem sancti Remigii patris et patronis sui adiuvit eum. Patrata siquidem victoria et multis
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝓamicitiȩ conditione legatũ
direximus ꝑ quem nos decipere
uoluit. Placiit hoc consilium
ꝑcerib francorũ. Tunc ꝑ consiliũ
reginȩ suȩ fecit ęccłam inhono¬
re apłoꝵ petri & pauli inparisius
ciuitate: & ꝑ consilium beati re¬
migii m aurelianis ciuntate ep̃o
sẏnodum conuocauit In quo
conuentu multa utilia consti¬
tuta fuere. Rex quoq deuo¬
tissimus contra alarieum ꝑgens¬
arrianũ. benedictionẽ petiit
a scõ remigio. Cui & benedicti¬
onem dedit: & uictoriã in uerbo
xp̃i spopondit. Deditq illi plenumuas
quod uulgaris consuetudo flasconẽ
appellat de uino quod benedixit
sicut & iam fecerat quando post
baptismũ contra gundebaudum
ꝑrexerat : p̃cipiens illi ut tamdiu
ad bellum ꝓceder&: quandiu illi &
suis quib inde dare uell& illud ui¬
num de predicto flascone non defi¬
cer&. Bibit ergo rex inde ac regalis
familia. & numerosa turba populi:
& exinde uberrime satiantur. Et

Expanded text:
quem pro amicitiae conditione legatum quem pro amicitiae conditione legatum direximus, per quem nos decipere voluit'. Placuit hoc consilium proceribus Francorum. Tunc per consilium reginae suae fecit aecclesiam in honore apostolorum Petri et Pauli in Parisius civitate et per consilium beati Remigii in Aurelianis civitate episcoporum synodum convocavit, in quo conventu multa utilia constituta fuere. Rex quoque devotissimus pergens contra Alaricum Arrianum benedictionem petiit a sancto Remigio, cui et benedictionem dedit et victoriam in verbo Christi spopondit. Deditque illi plenum vas, quod vulgaris consuetudo flasconem appellat, de vino quod benedixit, – sicut etiam fecerat, quando post baptismum contra Gundebaudum perrexerat, – precipiens illi, ut tam longe ad bellum procederet, quandiu illi et suis, quibus inde dare vellet, illud vinum de predicto flascone non deficeret. Bibit ergo inde rex ac regalis familia et numerosa turba populi, et exinde uberrime satiantur; et
Abbreviated transcription (Latin):
nib t̃ga uerterunt & uix fuga
lapsi euaserunt. Hludouui cõ
ut solebat existente uictore:
gunde baudus se in auione re¬
clusit. & ꝑ aredium consiliariũ
suũ pacem a hludouinco ex¬
petiit. hludonuieus uero abla¬
tis thesauris cum preda maxi¬
ma & francorũ exercitu: ad pro¬
pria ẽ. reuersus Et mittens
legatum nomine paternũ uirum
industrium adalaricum regẽ go¬
tliorum: de amicitiȩ inter eos con¬
ditione mandauit. Alaricus uero
cum ꝑ paternum uell& hludouin¬
cum decipere: apat̃no expłoratis
quȩ circa eum er̃ant & thesauris
eius ingemo sub arratis illususet.
ndieb illis rex hludonuicus cum
ueniss& parisius ciuitatẽ ubi sedem
suam constituit: ait ad reginam
& ad popłm suum. Satus mihi mo¬
lestum ẽ: qđ gothi arriani partẽ
optimam galliarũ tenent Feamꝰ
cum dĩ auxilio & eiciamꝰ eos de
ipsa t̃ra. nr̃isq ditionib quia ual¬
de bona ẽ. eam subiciamꝰ: habentes
iustitiam aduersus alaricũ. ad

Expanded text:
nibus terga verterunt et vix fuga nibus terga verterunt et vix fuga lapsi evaserunt. Hludowico, ut solebat, existente victore, Gundebaudus se in Avione reclusit et per Aredium consiliarium suum pacem a Hludowico expetiit. Hludowicus vero, ablatis thesauris, cum preda maxima et Francorum exercitu ad propria est reversus. Et mittens legatum nomine Paternum virum industrium ad Alaricum regem Gothorum, de amicitiae inter eos conditione mandavit. Alaricus vero cum per Paternum vellet Hludowicum decipere, a Paterno, exploratis quae circa eum erant et thesauris eius ingenio subarratis, illusus est. 19. In diebus illis rex Hludowicus cum venisset Parisius civitatem, ubi sedem suam constituit, ait ad reginam et ad populum suum: 'Satis mihi molestum est, quod Gothi Arriani partem obtimam Galliarum tenent. Eamus cum Dei auxilio et eiciamus eos de ipsa terra nostrisque ditionibus, quia valde bona est, eam subiciamus, habentes iustitiam adversus Alaricum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
nullo ingenio ualent extrahere
Post quȩdam uero tempora qui¬
dam inuidens quod multi ad
laudem sc̃i remigii hoc ꝓ religio¬
ne tenebant manuipsam petrã
de cauerna extrahere uoluit
Quod non ualens. securi ipsum
ꝑrusum ampliare temptauit:
& eleuans securim ut fustem
ꝑcuter& dextera manus illius
exaruit. & oculoꝵ lumen amisit:
&. qui famam scĩ remigi extin¬
guere uoluit laudis ueneratio¬
nem adauxit¬
ludouuicus rex cũ dĩbene¬
dictione ꝑ scm̃ remigiũ ac¬
cepta de uictoria sibi ab eo pre¬
dicta securus & in mandatis
accipiens ut tandiu addimi¬
candum ꝑger&. quandiu illi
benedictum uinum sibi ab eo
datum in cotidiano usu potatũ
sufficer& iter arripuit contra
gundebaudum. & godegislũ
fratrem eius cõmoto exercitu
maximo & hurgundiones cũ
ingenti multitudie uenerunt
contra eum suꝑ hoscharam flu¬
uium secus castrũ qui diuion
dicitur: ibiq inter se atrociter
confligentes. gundebaudus
ac godegislus cumburgundio¬

Expanded text:
nullo ingenio valent extrahere. nullo ingenio valent extrahere. Post quaedam vero tempora quidam invidens, quod multi ad laudem sancti Remigii hoc pro religione tenebant, manu ipsam petram de caverna extrahere voluit. Quod non valens, securi ipsum pertusum ampliare tentavit; et elevante eo securim, ut fustem percuteret, dextera manus illius exaruit, et oculorum lumen amisit: et qui formam sancti Remigii exstinguere voluit, laudis venerationem adauxitludowicus rex cum Dei benedictione per sanctum Remigium accepta, de victoria sibi ab eo predicta securus et in mandatis accipiens, ut tandiu ad dimicandum pergeret, quandiu – illi benedictum vinum, sibi ab eo datum, in cotidiano usu potatum sufficeret, iter arripuit contra Gundebaudum et Godegislum, fratrem eius, commoto exercitu maximo. Et Burgundiones cum ingenti multitudine venerunt contra eum super Oscharam fluvium, secus castrum quod Divion dicitur, ibique inter se atrociter confligentes, Gundebaudus et Godegislus cum Burgundio
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ gr̃a idest gratis data acce¬
perunt. Partem etiã maximã
siluȩ in uosago pretio compa¬
rauit: & mansioniles ibidem
constituit. qui ab aquis super
quib constituti sunt cosla&
gleni uocant᷑: hominesq in eis¬¬
dem mansionilib de uicina ep̃u
uilla quȩ berna dicitur. a francis
sibi data manere disposuit: ut
picem annuatim religiosis locis
ȩccłȩ remensis administrarent.
quib & pensam dedit quȩ usq
hodie ab incolis ipsoꝵ locoꝵ habet᷑
cum qua debitum suum exsol¬
uunt. Ipsiusq comparationis
suȩ fines ꝑ girum adeo ext̃mi¬
nauit. ut & om̃ib uidentib
pateat ipsa ext̃minatio & a pro¬
genie in ꝑgenies hactenus ipsȩ
ex t̃minationes ab eo facte no¬
minetenus uocitentur acde¬
signentur. In quib ext̃mina¬
tionib quodam loco in fuste
cauo manu sua petram misit.
quã om̃s qui uolunt manum
in cauerna in qua petra posita
ẽ. ponere possunt. & ipsam pe¬
tram uoluere. & eam acauerna

Expanded text:
Dei gratia, id est, gratis data acceDei gratia, id est, gratis data accerit. Partem etiam maximam silvae in Vosago pretio comparavit et mansioniles ibidem constituit, qui ab aquis super quibus constituti sunt Cosla et Gleni vocantur; hominesque in eisdem mansionilibus de vicina episcopii villa que Berna dicitur a Francis sibi data manere dispicem annuatim religiosis locis ecclesiae Rhemensis administrarent: quibus et pensam dedit, quae usque hodie ab incolis ipsorum locorum habetur, cum qua debitum suum exsolvunt. Ipsius quoque comparationis suae fines per gyrum adeo exterminavit, ut et omnibus videntibus pateat ipsa exterminatio, et a progenie in progenies hactenus ipsae exterminationes, ab eo factae, nomine tenus vocitentur ac designentur. In quibus exterminationibus quodam loco in fuste cavo manu sua petram misit, quam omnes qui volunt manum in caverna, in qua petra posita est, ponere, possunt et ipsam petram volvere, et eam a caverna
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ remigius retributionem
temporalem ꝓ int̾cessionis suȩ
beneficio recipere noluit. Sed qm̃
idem eulogius uerecundię confusi¬
one addictus. quia contra natales
suos uita donari ꝑ alterius indulgen¬
tiam meruit. insȩculari habitusta¬
re non uoluit: Sc̃s aut̃ remigiusei
dixit. ut sꝑfectus ẽẽ. uell&. uende¬
r& om̃a sua & dar& pauperib &
sequeretur xp̃m. Et sic de thesau¬
ro ȩccłastico taxatũ pretiũ quinq
scilic& milia libras argenti eulo¬
gio dedit: & eandem uillam in
possessionẽ eccłȩ comparauit:
bonũ exemplũ om̃ib epĩs tam
suo tempore incarue uiuentib
quam post eum in ordine suece¬
dentib derelinquens: ut paupe
qui peccantes m exilio uel inmn¬
sulis dampnantur: aut certe
quancunq sententiã suscipiunt
uxta sacros canones subuemen¬
tes uel quecunq agentes bona
ꝓtemporali retributione nonfa¬
ciant: sed iuxta uocem dm̃eã
gratis accepistis gratis date: qđ

Expanded text:
autem Remigius retributionem autem Remigius retributionem temporalem pro intercessionis suae beneficio recipere noluit. Sed quoniam idem Eulogius verecundiae confessione addictus, quia contra natales suos vita donari per alterius indulgentiam meruit, in saeculari habitu stare non voluit, sanctus Remigius ei dixit, ut si perfectus esse vellet, venderet omnia sua, et daret pauperibus et sequeretur Christum. Et sic de thesauro ecclesiastico taxatum pretium, quinque scilicet millia argenti libras, Eulogio dedit, et eamdem villam in possessionem ecclesiae comparavit: bonum exemplum omnibus episcopis tam suo tempore in carne viventibus, quam post eum in ordine succedentibus derelinquens; ut pauperqui peccantes, in exsilio aut in insulis damnantur, aut certe quamcunque sententiam suscipiunt, juxta sacros canones subvenientes, vel quaecunque agentes bona, pro temporali retributione non faciant; sed juxta Dominicam vocem: Gratis accepistis, gratis date; quod
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ quȩ apꝓpinquans ꝑrexit.
Tandem repulsus dixit illis Sem¬
per laborate & egestatẽ sustinete:
sicut hodieq manentis sententiȩ
uerboꝵ illius uirtus ostendit.
Surgente interea rege a somno
meridiano. reuersus ẽ. ad eum
sẽs remigius: & om̃a quȩ ambitꝰ
circuitionis illius continuit. ei
precepto suȩ auctoritatis rexdo
historia sc̃m̃ dauid montes gelboe
malednsse ut nec ros nec pluuia
uenir& suꝑ eos: neq ee̾nt agri
primitiarum. Habemꝰ sc̃m remi¬
gium ore ꝓphetico maledixisse
insensibilib creaturis: ut posses¬
sores earũ sterilitatis damno in
uindicta retributionis ferirent᷑:
ulogius quidam uir p̃potens.
conuictus apud regem hludo¬
uincũ de crimine regię maiesta¬
tis: cum se purgare non poss&.
ad eccłam sẽę mariȩ̨ & ad inter¬
cessionẽ beati remigii confugiũ
fecit. Cui sc̃s remigius & uitam
apud regem obtinuit. Isdem
gio sparnacum uillam suam
inꝓprietatem dare uoluit: Sẽs

Expanded text:
et per quae reappropinquans perrexit. et per quae reappropinquans perrexit. Tandem repulsus, dixit illis: 'Semper laborate et egestatem sustinete'; sicut hodieque manentis sententiae verborum illius virtus ostendit. Surgente interea rege a somno meridiano, reversus est ad eum sanctus Remigius, et omnia que ambitus circuitionis illius continuit ei precepto suae auctohistoria, sanctum David montes Gelboe maledixisse, ut ne ros nec pluvia veniret super eos, neque essent agri primitiarum . Habemus sanctum Remigium ore prophetico maledixisse insensibilibus creaturis, ut possessores earum, sterilitatis damno in vindicta retributionis ferirentur. XLVIII. Eulogius quidam vir praepotens, convictus apud regem Ludovicum de crimine regiae majestatis, cum se purgare non posset, ad ecclesiam Sanctae Mariae, et ad intercessionem beati Remigii confugium fecit. Cui sanctus Remigius, et vitam apud regem obtinuit possessgio, Sparnacum villam suam in proprietatem dare voluit. Sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
simul habeamꝰ hunc molendinũ
Ille autẽ reiecit eum. Et statim
rota molendini uerti in inuersũ
cępit. Isdem autẽ homo clama¬
uit post beatũ remigiũ dicens
Serue dĩ: ueni & habeamꝰ insimul
hunc molendinum: Cui sc̃s re¬
migius. Nec mihi nec tibi. Et sic
talis fossa in eodem loco deuenit
ut extunc & nunc & usq inꝑpe¬
tuum molendinus ibi ẽẽ non
possit. Et quia repullus ẽ. aqui¬
bus dam hominib ne siluulam
quandam inter t̃minos suos
concluder&. dixit ut nec folia
unquã de ipsa silua intra t̃mi¬
nos suos cũ ess& contigua euo¬
larent. nec fustis inde uersus
illos t̃minos caderet. Quod &
obseruatum ẽ: quandini illa
mansit. Abinde quoq ꝓcedens:
uenit ad uillam nomine cauini¬
acum. Quã concludere intra
illos fines uolens: ab hominibus
ensdem uillȩ reiectus fuit.
Tunc ille uultu hilari modo re¬
iectus. modo reppinquans
signa ꝑsuũ iter m̾isit. sicut loca
demonstrant. ꝑ quę reiectus

Expanded text:
simul habeamus hunc molendinum'. simul habeamus hunc molendinum'. Ille autem reiecit eum, et statim rota molendini verti in inversum cepit. Isdem autem homo clamavit post beatum Remigium, dicens: 'Serve Dei, veni, et habeamus insimul hunc molendinum'; cui sanctus Remigius: 'Nec mihi nec tibi. Et sic talis fossa in eodem loco devenit, ut ex tunc et nunc et usque in perpetuum molendinus ibi esse non possit. Et quia repulsus est a quibusdam hominibus, ne silvulam quandam intra terminos' suos concluderet, dixit, ut nec folia umquam de ipsa silva intra terminos suos, cum esset contigua, evolarent, nec fustis inde versus illos terminos caderet; quod et observatum est, quandiu illa silva mansit. Abinde quoque procedens, venit ad villam nomine Caviniacum; quam concludere intra illos fines volens, ab hominibus eiusdem villae reiectus fuit. Tunc ille vultu hilari, modo reiectus, modo repropinquans, signa per suum iter misit, sicut loca demonstrant, per que reiectus
Abbreviated transcription (Latin):
Sludouuicus autẽ rex sedem
suam insuessionis ciuitate un¬
de siagrium expulerat constituens.
delectabatur presentia & collo¬
quio beati remigii. Sed quia uillas
quas sibi rex & franci. inpagis sues¬
sonico in delic& ac laudunensi
dederunt. ut supra dictum est
episcopio laudunensi & aliis casis
dĩ donauerat: non habebat in
incinitate iplius ciuitatis suessoꝵ
nisi unã uillulam quȩ sco nicasio
data fuerat. Unde suadente
religiosissima regina. & pȩtentib
locoꝵ incolis qui multiplicibus
exeniis erant grauati. ut quod
regi debebant. ȩccłȩ remensi.
ꝑsoluerent: rex sco remigio con¬
cessit ut quantũ circuir& dum
ipse meridie quiescer& totum
illi donaret: Sc̃s autẽ remigius
ꝑsinesquȩ manifestissime parent
ꝑgens: signa sui itineris misit.
In quo fine quidam homo habens
molendinũ. reppulit scm̃ remi¬
giũ. ne intra illos fines molen¬
dinum concluder&. Quembe¬
atus remigius blande alloquens
dixit. Amice non sit tibi durũ. ut

Expanded text:
ludowicus rex sedem suam in Suessionis civitate, unde Siagrium expulerat, constituens, delectabatur presentia et colloquio beati Remigii. Sed quia villas, quas sibi rex et Franci in pagis Suessonico videlicet ac Laudunense dederunt, ut supra dictum est, episcopio Laudunensi Dei donaverat, non habebat in vicinitate ipsius civitatis Suessionum, nisi unam villulam, quae sancto Nicasio data fuerat. Unde suadente religiosissima regina, et petentibus locorum incolis, qui multiplicibus xeniis erant gravati, ut quod regi debebant ecclesiae Rhemensis persolverent, rex sancto Remigio concessit, ut quantum circumiret, dum ipse meridie quiesceret, totum illi donaret. Sanctus autem Remigius per fines, quae manifestissime patent, pergens, signa sui itineris misit. In quo fine quidam homo habens molendinum repulit sanctum Remigium, ne intra illos fines ipsum molendinum concluderet. Quem beatus Remigius blande alloquens, dixit: Amice, non sit tibi molestum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Faui melli sermones bom Illud
enim examen apũ scriptorũ ipsu
nobis generauit fauos. qui
celestia dona annuntiarent:
& mentes hominũ de t̾ris ad
celum erigerent. Post ea ue¬
ro cum adoleuiss&. & ess& in
urbe roma constitutus cum
matre uidua & sorore. quȩ̨
uirginitatẽ fuerat iam ꝓfessa
comite alia uirgine cunus uir¬
ginis soror candida. & ipsa eius¬
dem ꝓfessionis quȩ nunc car¬
taginem deg& iam anus cum
uider& sacerdotib adomesti¬
Casororis uel matris manꝰ
osculari: ipse ludens offerebat
dexteram dicens. Et sibi aiebat fieri
oportere: siquidem se ep̃m futurũ
ee. memorar& Loquebat enim
in illo sp̃s dñi. qui illum ad sacer¬
dotiũ nutriebat: illa uero ut ad¬
olescentem & crescentem quid
dicera respuebat. Sed post quã
edoctus liberalibus disciplinis ex

Expanded text:
Favi mellis sermones boni ; illud Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexteram, dicens et sibi id ab ea fieri oportere, siquidem episcopum se futurum esse memorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
tis eius narrandi initrũ sumã:
ut gr̃ã uiri ab incunabulis. quę
fuerit agnoscatur.
gitur posito inadministrati¬
one prefecturę galliarũ patre
eius ambrosio. natꝰ ambrosius¬
ẽ: qui infans in area pretorii
incuna positus cũ dormir&
aꝑto ore subito examen apũ
adueniens faciem enis atq ora
compleuit: ita ut ingredien¬
di in os egrediendiq frequenta¬
rent uices. Quȩ pat̾ qui ꝓpt̃¬
ea cũ matre uel filia deambu¬
labat ne abigerent᷑ ab ancillã quȩ
curã nutriendi infantis susce¬
perat ꝓhibens. Sollicita enĩ
erat ne infanti nocerent:
expectabat enĩ patrio affec¬
tu. quo fine illud miraculũ
clauderetur: At ille post ali¬
quandiu euolantes intantã
aeris altitudinẽ subleuatę
sunt: ut humanis oculis mi¬
nime cernerent᷑. Quofacto.
t̃ritus pater ait. Siuixerit pu¬
er iste: aliquid magni erit
Operabat᷑ enim iam tunc dñs
inseruuli sui infantia: ut im¬
pleretur quod scriptum est

Expanded text:
tis ejus narrandi initium sumam, tis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur. 3. Igitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingrediendi in os, egrediendique vices frequentarent. Quae pater, qui propter cum matre vel filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ obducam. ne dum seri¬
ptor eligantiȩ pompã requirit.
lector tantarum uirtutũ amit¬
tat scientiam. quẽ non magis
sp̃s seĩ spectare conueniat. Siqui¬
dem nouerimꝰ uiatores gratiorẽ
habere aquã breui uenȩ stil¬
lantem fonte cum sitiunt. quã
ꝓfluentes fontis ruos quorum
copiam sitis tempore reperire
non possunt: & hordeacius
panis dulcis soleat ẽẽ. etiam
his qui centenis uicib ferculoꝵ¬
pias ructare consuerunt.: Sed&
hortor amoena mirantib herbe
agrestes placere consuerunt
Quã obrem obsecro uos om̃s in
quoꝵ manib liber iste uersabit᷑.
ut credatis uera eẽ. quę scripsi¬
mus: nec me quisquã put& stu¬
dio amoris. aliquid quod fide
careat posuisse: quando quidẽ
melius sit pęnitus mhil dicere.
quam aliquid falsi ꝓferre: cum
& si non ab om̃ib om̃a. tamen
a diuersis diuersa sciri: & ea cog¬
nita non nullis ẽẽ. quȩ etiã ipse
minus aut audire. aut uidere
potui. Unde adie natiuita¬

Expanded text:
ritatem obducam, ne dum scriritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non magis mque Spiritus sancti spectare conveniat. Siquidem noverimus viatores gratiorem habere aquam brevi vena stillantem, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculopias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativita
Abbreviated transcription (Latin):
BIL PAT̃ AUGUSTIN.
ut sicuti beati uiri athanasius
ep̃s & hieronimꝰ prb̾t stilo pro¬
secutisunt uitam scõ pauli &
antoni inheremo positorũ. sic̃
etiam martini uenerabilis ep̃i
beati a msrosii ep̃i mediolanen¬
sis ȩccłȩ meo ꝓsequar stilo. Sed
ego ut meritis tantoꝵ uirorum
qui muri ȩccłarum sunt & elo¬
quentię fontes. ita etiã sermone
me imparem noui: tamen quia
absurdum e̾ẽ. ut opinor quod
precipis declinare:ea quȩ apro¬
batissimis uiris qui illi ante me
astiterunt. & maxime asorore
ipsius uenerabili marcellina
didici: uel quȩ ip̃se uidi eũ
illi astarem. uel quȩ̨ abhis cog¬
noui qui illum diuersis ꝓuinti¬
is post obitũ ipsius se uidisse
narrarunt. uel quȩ ad ipsum
scripta sunt cum ad hue obisse
nesciretur: ad iutus orationib
tuis & meritis tanti uiri. lic &
inculto sermone breuit̃ strie¬
timq describam: ut lectoris
animũ. & si sermo offendit.¬
tamen breuitas ad legendum
prouoc&: nec uerbo fucis ue¬

Expanded text:
lis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter stylo prosecuti sunt vitas sanctorum Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut etiam Martini venerabilis episcbeatissimi Ambrosii episcopi Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis ve
Abbreviated transcription (Latin):
cum scĩs apłis eius precib consta¬
re uidet᷑. Et quod anglorum
& quod illius doctrinis ꝑ orbẽ
umuersum multi de peccato
elongati ad xp̃i clementiã reuer¬
tuntur: & quod boni quiq eiꝰ
suasionib inflammati cȩlestem
patriã desiderant̃ inquirunt
Qui beatissimꝰ pontifex post quã
sedẽ huiꝰ romanȩ & apostolicȩ
hac luce subtractus. atq ad
eternam ẽ regin celestis sedem
translatus Sepultus uero est
in eccła beati petri apłi ante se¬
cretarium: die quarto iduũ

Expanded text:
cum sanctis apostolis ejus precibus constacum sanctis apostolis ejus precibus constaribitur vel quod Anglorum ur, vel quod illius doctrinis per orbem universum multi per peccatum elongati ad Christi clementiam revertuntur, vel quod boni quique ipsius suasionibus ipatriam desideranter inquirunt. Qui beatissimus pontifex postquam sedem Romanae et apostolicae hac luce subtractus, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus est. Sepultus vero est in ecclesia beati Petri apostoli ante secretarium, quarto iduum
Abbreviated transcription (Latin):
tens: partem illam dñici corpo¬
ris suꝑ altare deposuit. Expletis
uero missarũ sollemnus: matro¬
nam coram popło in qui¬
siuit: quã obrem corpus dñi
sũptura ridere presumpserit.
At illa diu musitans. tandem pro¬
rupit: quia panẽ inquiens quẽ
ꝓprus manib me fecisse cogno¬
ueram: tu corpus dñicum ꝑhibebas.
Tunc gres orius ꝓ incredulitate muli¬
eris cum tota plebe se inoratione
ꝓstrauit. & post paululum surgens.
particulam panis quã suꝑ altare po¬
suerat: carnẽ factam repperit. Quã
coram cunctis incredule matronȩ
demonstrans: adcredulitatis grãm
tam illam reuocare potuit: quã
totũ popłm confirmare curauit
R ursus itaq inorationẽ cum eisdem
ꝓstratus: carnis frustũ in panis primo¬
cȩterũ quandiu huiꝰ mundi or¬
bita uoluitur: eius laudabile me¬
ritũ semꝑ accipit incrementum:
Quia ipsius sine dubio głȩ ascribit᷑.
quod hȩc romana ciuitas una

Expanded text:
tens, partem illam dominici corpotens, partem illam dominici corporis super altare deposuit. Expletis vero missarum solemniis, matronam coram populo inquisivit quam ob rem corpus dominicum susceptura ridere praesumpserit. At illa diu mussitans, tandem prorupit, quia panem, inquiens, quem propriis manibus me fecisse cognoveram, tu corpus dominicum perhibebas. Tunc Gregorius, pro incredulitate mulieris, cum tota plebe se in orationem prostravit; et post paululum surgens, particulam panis quam super altare posuerat, carnem factam reperit: quam coram cunctis incredulae matronae demonstrans, ad credulitatis gratiam tam illam revocare potuit, quam totum populum confirmare curavit. Rursus itaque in orationem cum eisdem prostratus, carnis frustum in panis primorCaeterum quandiu mundi hujus orbita volvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio gloriae ascribitur, quod haec Romana civitas una
Abbreviated transcription (Latin):
inquirendum ꝓpositũ desti¬
natus Tunc gresorius quia
nondũ manifeste uiderat angłm
ꝓrsus expauit: sibiq hunc talit̃
dicentẽ audiuit: Ne timeas.
neq formides Eece enĩ remi¬
sit me ans ut sim tibi custos
quandiu fueris inisto mortali
scło. quatinꝰ quamcunq rem
petieris: ꝑ me apud eũ fidutia¬
liter ualeas impetrare. llico
Gresornus infaciem suam corruit
dicens Si ꝓpt̃ pusillum meȩ par¬
uitatis munusculum tanta mihi
retribuit omnipotentissimꝰ dñs.
ut & pontificem me scȩ suȩ ȩccłȩ
facer&. custodem mihi suũ angłm
deputar&: quanta putem resti¬
tu& si inp̃ceptis eius totis uirib
ꝑmanens plura studuero de plu¬
ȩccłas uulgo legunt᷑ omittenda
non arbitror.: ne studiosi lecto¬
ris animus. aut defraudasse ꝑui
na quedam beato gregorio per
stationes publicas missarũ solem¬
nia celebranti. solitas oblati¬
ones obtulerat. Cui post miste¬
tinuo dexteram ab eiꝰ ore conuer¬

Expanded text:
inquirendum propositum destiinquirendum propositum destinatus. » Tunc Gregorius, quia nondum manifeste viderat angelum, prorsus expavit, sibique hunc taliter dicentem audivit: « Ne timeas, neque formides, ecce enim misit me Dominus, ut sim tibi custos, quandiu fueris in isto mortali saeculo, quatenus quamcunque rem petieris, per me apud eum fiducialiter valeas impetrare. » Illico Gregorius in faciem suam corruit, dicens: « Si propter pusillum meae parvitatis munusculum tanta mihi retribuit omnipotentissimus Dominus, ut et pontificem me sanctae suae Ecclesiae faceret, et custodem mihi suum angelum deputaret, quanta putem mihi restitui, si in praeceptis ejus totis viribus permanens, 53 plura studuero de pluEcclesias vulgo leguntur. omittenda non arbitror, ne studiosi lectoris animus, aut defraudasse pertna quaedam beato Gregorio, per stationes publicas missarum solemnia celebranti, solitas oblationes obtulerat. Cui post mystetinuo dexteram ab ejus ore conver
Abbreviated transcription (Latin):
lum ueneranda quadam cani¬
tie si mulare: funto conuiuio.
duodecim quidem abire ꝑmisit.
t̃tium decimũ uero manu susci¬
piens. incubiculum suum indu¬
xit. uehement̃ adiurans. ut ei
se nomenq suũ simplicit̃ ꝓdere
dignaretur. Qui respondens di¬
xit. Cur int̾rogas de nomine
meo. quod ẽ. mirabile: Ue¬
runtamen scito memoria recog¬
noscens: quia ego sum naufra¬
gus ille. qui quodam ueni ad
te: quando scribebas incella
monasteri tui ad eliuũ scau¬
ri eui dedisti duodecim num¬
mis & argenteam scutellam.
quia ab illo die quo mihi hec hilari
animo tribuisti. destinauit te
dñs fieri presulem sc̃ȩ suę eccłȩ
pro qua & proprium sanguinẽ
fudit: & eẽ. te successorem atq
uicarium apłoꝵ principis petri
cuiꝰ & uirtutem imitatus escũ
substantias offerentiũ diuider&
pro ut cuiq opus erat. hȩc au¬
diens gregorius. dixit & tu quo¬
At ille inquit. Qm̃ ego angłs
eius sum: & sum abeo ad tuũ

Expanded text:
lum veneranda quadam canilum veneranda quadam canitie simulare. Finito convivio, duodecim quidem abire permisit; tertium decimum vero manu suscipiens, in cubiculum suum induxit, vehementer adjurans ut ei se nomenque suum simpliciter prodere dignaretur. Qui respondens, dixit: « Et cur interrogas de nomine meo, quod est mirabile? Verumtamen scito, memoria recognoscens, quia ego sum naufragus ille qui quondam veni ad te, quando scribebas in cella monasterii tui ad clivum Scauri, cui dedisti duodecim numismata, et argenteam scutellam, quia ab illo die quo mihi haec hilari animo tribuisti, destinavit te Dominus fieri praesulem sanctae suae Ecclesiae, pro qua et proprium sanguinem fudit, et esse te successorem atque vicarium apostolorum principis Petri, cujus et virtutem imitatus es cum substantiam offerentium divideret, prout cuique opus erat. » Haec audiens Gregorius dixit: « Et tu quo» At ille inquit: « Quoniam ego angelus ejus sum, et tunc ab eo ad tuum
Abbreviated transcription (Latin):
tis ualuit aluis quoq xp̃o largi¬
ente adquirere: si exigiss& opon¬
tunitas. facilius poterat hęc etũ¬
Il ipse promereri. Quodam¬
dinẽ suam precepit sacellario:
ut duo decim peregrinos ad pran¬
dium inuitar&. Qui ꝑgens ituli
compleuit: eosq ad mensam
pariter ordinauit. Dum autẽ
simul discumberent: intuens
papa tredecim numerauit. Et
accersito sacellario: cur contra
iussionem suam t̃tium decimũ
inuitare presumpserit. inquisi¬
uit Ille obstupefactus. conui¬
uantes peregrinos curiosius nu¬
merauit: & duodecim solos in¬
ueniens. ueluti serurus respon¬
dit. Crede mihi honorabilis
pater: non sunt nisi duodecim
sicut ipse iussisti Ergo dũ con¬
uctus sepius duodecim idemti¬
dem numerar&. ac tertiũ deci¬
mum quẽ solus papa uidere po¬
terat non uider&: anmaduer¬
tit spiritalis pater Gresorius ui¬
rum ꝓpius discumbentẽ uultꝰ
crebro conuertere. & nunc ad¬
olescentẽ. nunc uero sibi uetu¬

Expanded text:
tis valuit, aliis quoque Christo largitis valuit, aliis quoque Christo largiente acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec etiam ipse promereri. Seddinem suam, praecepit sacellario ut duodecim peregrinos ad prandium invitaret. Qui pergens jussa complevit, eosque ad mensam pariter ordinavit. Dum autem simul discumberent, intuens papa, tredecim numeravit; et accersito sacellario, cur contra jussionem suam tertium decimum invitare praesumpserit inquisivit. Ille obstupefactus, convivantes peregrinos curiosius numeravit, et duodecim solos inveniens, veluti securus respondit: « Crede mihi, honorabilis Pater, non sunt nisi duodecim, sicut ipse jussisti. » Ergo dum convictus saepius duodecim identidem numeraret, ac tertium decimum quem solus papa videre poterat, non videret, animadvertit spiritualis Pater Gregorius virum propius discumbentem vultus crebro convertere, et nunc adolescentem, nunc vero vetu
Abbreviated transcription (Latin):
nare. Ecce quondam tumi¬
dus iam substratus scoꝵ pedib
seruit occeanꝰ: eiusq barbaros
motus quos t̾rem principes ferro don
nequiuerant. hos ꝓdiuina formidine
sacerdotum ora simplicib uerbis
ligant. Et qui cat̾uas pignantiũ
infidelis nequaquã metuerat.
iam nunc fidelis humiliũ linguas
tim&. Quia enĩ ꝑceptis cȩlestibus
uerbis clarescentib quoq mira¬
culis. uirtus ei diuinȩ cognitionis
infunditur: eiusdem diuinitatis
trore refrenat᷑. ut praue agere
metuat: ac totis desideriis ad ȩt̃ni¬
tatis gr̃ãm uenire concupiscat.
Quod totũ ut fier& ita eidem beato
gregorio gr̃ã diuina concessit:
ut merito ab angloꝵ popłis debeat
apłs appellari: quia & si aliis non
ẽ. apłs. sed tamenillis ẽ Ilam
signaculum apostolatꝰ eius ipsi
sunt in dño. lam uero utrũ qui¬
busdam uir iste tanti merra mi¬
raculis claruerit. suꝑfluo querit᷑.
quod luce clarius constat. quod
is qui uirtutũ signa suis meri¬

Expanded text:
nare. Ecce quondam tuminare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam signaculum apostolatus ejus ipsi sunt in Domino . 22. Jam vero utrum aliquibus vir iste tanti meriti miraculis claruerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meri
Abbreviated transcription (Latin):
petierat uell&. non tamen
ciues romani ut tam longe
sideratum ꝑfecit: Alios quidem¬
p̃dicatores mitens: sed  predica¬
tionem ut fructificar& suis ex¬
hortationibus ac precibus ful¬
ciens: Denq direxit ad eandẽ
insulam seruos dĩ mellitum
augustinũ & iohannem. cum
multis aliis dm̃ timentib mona¬
chis: qui intra breue tempo¬
ris spatiũ. regem illum qui in
capite insulȩ morabatur cum
suo popło conuerterunt. Iuib
ds̃ tantã faciendoꝵ miraculoꝵ
gr̃am contulit: ut uerbum
fidei quod ore predicabant.
signorũ efficatia confirmarenti
Unde factumẽ: ut paueis ela¬
bentib annis. etiã cęteri insulȩ
ipsius reges cum his quieis erant
subiecti. ad xp̃i dñi fidem acce¬
derent. Decuius gentis conuer¬
sione. simul & miraculoꝵ ꝓdi¬
gus que ibidem fiebant: ita
beatus gregorius in libris mo
gua brittanmȩ quȩnihilaliud
nouerat quã barbarũ frende¬
re iam dudum indiuinis lau¬
dib hebrea cepit uerba reso¬

Expanded text:
petierat voluit, non tamen petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe sideratumpraedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus seu muneribus fulciens. Denique direxit ad eamdem insulam servos Dei Mellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo populo converterunt. Quibus Dominus tantam faciendorum miraculorum gratiam contulit, ut verbum fidei quod ore praedicabant, signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subjecti, ad Christi Domini fidem accederent. De cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius in libris Morgua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraea coepit verba so