comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est ignoraritib ueritas et qͣ facilis scientib. Si motus inꝗt asttoꝵ
fortuin nõ sunt nihil aliud restat: nisi ut uoluntarii sint.lmo
uero ut nõ esse fortuitos manifestũ est: ita nec uoluntatios. Q uõ
uõ incoficiendis itineribrs constantiã suam seruãt. Nimitũ deus
imiuersi artifex sic illa disposuit: sic machinatus est ut ꝑspacia dei di¬
uina et ad mirobili rõne decurrerẽt adefficiendas succedentiũ sibi tẽ¬
porum uarietates. An archimodes siculus concauo ere similitudine
mũdi. ac figuram potuit machinari. inquo ita solem lunãq com¬
posuit: ut In equales motus. et celestib similes conuersionib singulis.
quasi diebus efficerent: et nõ modo accessus solis. ac recessus. uel incre¬
menta diminutionesq lune. uerũ etiam stellarum. uelinerrantius
uel uagarum dispes cursus orbis ille dum uertitur exhiberet: deuserg

Expanded text:
est ignorantibus veritas, et quam facilis scientibus! Si motus, inquit, astrorum est ignorantibus veritas, et quam facilis scientibus! Si motus, inquit, astrorum fortuiti non sunt, nihil aliud restat, nisi ut voluntarii sint; immo vero, ut non esse fortuitos manifestum est, ita nec voluntarios. Quomodo igitur in conficiendis itineribus constantiam suam servant? Nimirum Deus, universi artifex, sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia coeli divina et admirabili ratione decurrerent, ad efficiendas succedentium sibi temporum varietates. An Archimedes Siculus concavo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem ac lunam composuit, ut inaequales motus, et coelestibus similes conversionibus, singulis quasi diebus efficerent, et non modo accessus solis et recessus, vel incrementa diminutionesque lunae, verum etiam stellarum, vel inerrantium, vel vagarum, dispares cursus orbis ille, dum vertitur, exhiberet? Deus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sa celestia deos esse incontrariũ ualet.Nam si deos id cirto esse opi¬
nantur.qr certos et rationabiles cursus hẽnt errant. Ex hoc
enim apparet deos nõ esse.q exorbitare illis aprestitutis iine¬
ribus nõ licet. Ceterum sidii essent. huc atq illuc passim sine
illa tiecessitate ferrẽtur.sicut animantes intetra quarũ quia
libere sutit uoluntates huc atq illuc uagattur: ut libuit. et quo
quãq mienis duxerit eo fertur. Non est igitur asttorũ motus uo¬
lunitarius sed necessarius. quia prestititis legibus officiisq deser¬
uiunt. Sed cum disputaret de cursibus sidetũ. quos ex ip̃a rerũ
ac temporũ congruentia intelligebat nõ esse fortuitos. existiã¬
uit uoluntarios esse tanq̃ nõ possent tam disposite tam orthi¬
nate moueri nisi sensus illis itiesset officii sui scieris: oq̃ difficilis

Expanded text:
sa coelestia deos esse, in contrarium valet. Nam si deos esse idcirco opisa coelestia deos esse, in contrarium valet. Nam si deos esse idcirco opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. Ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. Caeterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necessitate ferrentur, sicut animantes in terra, quarum quia liberae sunt voluntates, huc atque illuc vagantur, ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. Non est igitur astrorum motus voluntarius, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deserviunt. Sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intelligebat non esse fortuitos, existimavit voluntarios esse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moveri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. O quam difficilis
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i eternitate conuenentiã remporib nõ possum intelligẽ
sine mente rõtie consilio. Que cum insiderib esse uideatnus
nõ possum ea ip̃a nõ indeorum nũo ponere. Itet paulo supius
restat inquit ut motus astrorum sit uolutarius. que qui uideat
nõ indocte solum uerũetiam impie faciat si deos esse negȩt. Nos
uero et quidem cõstanter negamus: ac uoso pħi nõ solũ ĩdoctos
et impios. uerũ etiam cecos ineptos deliros probamus. qui ignorã¬
na itipitorũ uanitate uicistis. Ili enim solem et lutiã uos etiam
sidera deos putatis: Tradite igitur nobis stellarũ mtisteria ut aras
ac templa singulis erigamus. ut sciamus quo quãq ritu quo die
colamus quib tominib. quib precibus ad uocerus. nisi forte
nullo discrimiẽ tam ĩtiumerabiles tam minutos deos aceruãti
colere debernus. Quid ꝙ argurientũ illud quo colligũt uniuer¬

Expanded text:
in omni aeternitate conuenientiam temporum non possum intellegere in omni aeternitate conuenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio.non possumus ea ipsa non in deorum numero reponere. » Item paulo superius: « Restat, inquit, ut motus astrorum sit voluntarius; quae qui videat, non indocte solum, verum etiam impie faciat, si deos esse neget. » Nos vero et quidem constanter negamus, ac vos, o philosophi, non solum indoctos et impios, verum etiam caecos, ineptos delirosque probamus, qui ignorantiam imperitorum vanitate vicistis. Illi enim solem et lunam, vos etiam sidera deos putatis. Tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras et templa singulis erigamus; ut sciamus quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus advocemus; nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos acervatim colere debemus. Quid quod argumentum illud, quo colligunt univer
Abbreviated transcription (Latin):
minibus terrã cum campis et tontib. maria cum flum̃ibus
e stagtiis et fontibus earum Rerum ad miratiõe obstupe facti
et ip̃ius artificis oblin quẽ uidere nõ poterant oꝑa eius uenera¬
ri et colere cepunt nec unqͣ intelligere quiuerunt.qͣto maior.
qͣrto mirabilior sit qui illa fecit extiibilo. Que cum uideãt diui¬
nis legibus obsequẽtia cõmodis atq usibus hominis perpetua Ø¬
necessitate famulari tam̃ illa deos existimãt esse ingrati aduer¬
sus beneficia diuina: qui deo et patri indulgentissĩmo sua sibi
opa pretulerunt. Sed quid mitũ si aut barbari out impiti hoĩes
erant cum etiam pħi et storae discipline ineadem sunt opinione
ur omnia celestia que mouẽtur indeorum numero hñda esse
censeatitut: Siquidẽ lucilius stoicus apud Ciceronẽ sic loquit
hanic igitur instellis constatitiã hanc tantã in tam uariis crrsib

Expanded text:
minibus, terram cum campis et montibus, maria cum fluminibus minibus, terram cum campis et montibus, maria cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione obstupefacti, et ipsius artificis obliti, quem videre non poterant, ejus opera venerari et colere coeperunt; nec umquam intelligere quiverunt, quanto major quantoque mirabilior sit, qui illa fecit ex nihilo. Quae cum videant divinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse; ingrati adversus beneficia divina, qui Deo et patri indulgenopera praetulerunt. sed quid mirum si aut barhari aut inperiti homines rant, cum etiam philosophi Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia caelestia quae mouentur in deorum numero habenda esse censeant? siquidem Lucilius Stoicus aput Ciceronem sic loquitur: bane igitur in stellis constantiam, hanc tantam in tam uariis cursibus
Abbreviated transcription (Latin):
stabili firmitate susperidit: qui celum distinxit astris fulgẽtib
qui solem rebus bumanis clarissimũ ac singulare lumen inar 3¬
gumtientũ sue unice maiestatis accendit. terris autẽ maria cir¬
cũ fudit. flumino sempiterno lapsu fluere precepit.Iussit et ex¬
rendi campos subsidere ualles fronde tegi siluas lapidosos surgere
montes. Que utiq omnia nõ iupiter fecit qui anto annosMille
septingenios natus est. Sed ille opifex rerum mũdi melioris ori¬
m. quĩ uocatur deus cuius principiũ quonĩa nõ põt compre¬
hendine queri quidẽ debet.Satis est homim ad pletiã ꝑfectãq
prudentiã. sideum esse intelligat. cuius intolligentie uis sũma
hec est ut suspitiat: et honorificet cõem parentẽ generis humani
et rerum mirabiliũ fabricatorẽ. Unde quidã habetis obtusiq
cordis elementa que et facta sunt et carent sensu tanq deos
adorant. Qui cum dei oꝑa mirarẽtur .i. celum cum uariis lu¬¬

Expanded text:
stabili firmitate suspendit; qui coelum distinxit astris fulgentibus; qui solem rebus humanis clarissimum, ac singulare lumen, in argumentum suae unicae majestatis accendit: terris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit. Jussit et extendi campos, subsidere valles, Fronde tegi silvas, lapidosos surgere montes. Quae utique omnia non Jupiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus; sed idem: Ille opifex rerum, mundi melioris origo, qui vocatur Deus, cujus principium, quoniam non potest comprehendi, ne quaeri quidem debet. Satis est homini ad plenam perfectamque prudentiam, si Deum esse intelligat: cujus intelligentiae vis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani, et rerum mirabilium fabricatorem. Unde quidam hebetis obtusique cordis, elementa, quae et facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. Qui cum Dei opera mirarentur, id est coelum cum variis lu
Abbreviated transcription (Latin):
quod sequeremur:Hunc autẽ cum ab his sequendis nos retraxo¬
rit ne uelimus plus scire q̃ possumus nõ minus ase quoq ipło
retraxit. Quis enim uelit laborare ne quieq sciat. aut eius mõi
suscipe doctrinã: ut etiam comunẽ ꝑdat scientiã: Que si doctriã
est scĩa constet necesse est.Si nõ est quisiam stultus id ut discen¬
dum putet: in quo aut nihil discitur aut dediscitur: Quare si n
omnia sciri possunt: quod phisici putauerũt aut nihil quod &¬
chademici pħia om̃is extincta est.

Expanded text:
quod sequeremur. nunc autem cum ab aliis sequendis nos retraxequod sequeremur. nunc autem cum ab aliis sequendis nos retraxerit, ne uelimus plus scire quam possumus, non minus a se quoque ipso retraxit. quis enim uelit laborare, ne quicquam sciat, aut eiusmodi suscipere doctrinam, ut etiam communem scientiam perdat? quae si doctrina est, scientia constet necesse est, si non est, quis tam stultus, ut discendum id putet in quo aut nihil discitur aut etiam dediscitur? quare si neque omnia sciri possunt, quod physici putauerunt, neque nihil, quod Academici, philosophia omnis extincta est.
Abbreviated transcription (Latin):
diderit: tum sequetur ut credenidũ sit.Ita si nihil sciri põt necesse
id ip̃m sciri quod nihil sciatur.Si autẽ scitur nõ posse nihilsciri
falsum est ergo quod dicitur nibil posse sciri sic inducitur dognia¬
sibi ip̃i repugriãs seq dissoluens. Sed homo uersutus ceteris phis¬
uoluit scientiã eripe ut eam domi absconderet.Nam sibi illã pro¬
fecto nõ adimit: qui aliquid affirmat ut ceteris adimat. Sed ni¬
hil agit.apparet enim ac furem suum prodit. Quanto faceret sa¬
pientius ac uerius. si exceptione facta diceretcausas rõnesq dum¬
taxat rerum celestiũ seu naturaliũ quia sunt abdite nesciri posse
qr nullus doceat: nec queri oportere quia inueniri querẽdo nõ
possunt: Qua exceptio interposita. et phisicos ad monuisser te
quererẽt ea que modũ excederent cogitationis humane. et se
ip̃m calumnie inuidia liberasset et nobis cerre didisset aliquid

Expanded text:
diderit, tum sequetur ut credendum diderit, tum sequetur ut credendum id ipsum sciri, quod nihil sciatur. Si autem scitur, posse nihilfalsum est ergo quod dicitur nihil sciri posse. sic inducitur dogmasibi ipsi repugnans seque dissoluens. sed homo uersutus ceteris philosophis scientiam uoluit eripere, ut eam domi absconderet — nam sibi illam profecto non adimit qui aliquid adfirmat, ut ceteris adimat —: sed nihil agit; apparet enim ac furem suum prodit. quanto faceret sapientius ac uerius, si exceptione facta diceret causas rationesque dumtaxat rerum caelestium seu naturalium quia sunt abditae nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri oportere, quia inueniri quaerendo non possint. qua exceptione interposita et physicos admonuisset, ne quaererent ea quae modum excederent cogitationis humanae, et se ipsum calumniae inuidia liberasset et nobis certe dedisset aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
instituta ad sũmum iam incrementũ ꝑuenerat: ut iam tiecessa¬
ctus ꝓhie que illam conficeret iam deflorescentẽ. Recteq uidit Ar¬
chesilas arrogantes uel pocius stultos esse qui putent scĩam uerita¬
tis coniectura posse comprehendi. sed tam̃ falsa dicentẽ redari iẽ
nõ põt nisi quiscierit ante quid uerũ sit. Quod Archesilas uerita¬
ie nõ cognita facere conatus introduxit genus pħie asystatum
quod latine instabile uel ĩ constans possumus dicere. Uteni nihil
sciendum sit abquid sciri necesse est.Ham si nibilomnĩo scias idd
ip̃m scire nihil posse tolletur. Ita qui hec uelut sñte loco pronun¬
tiat nihil sciri tanq preceptum profitetur et cognitũ. Ergo ali¬
quid sciri põt. huic simile est illud quod inscolis pr̃oponi solet in
asystati gñis exemplũ sorniasse quendã ne somniis crederet. Si
enim credideret. tum sequetur ut nõ sit credendũ si autẽ nõ cre¬

Expanded text:
instituta, ad summum jam incrementum pervenerat, ut jam necessainstituta, ad summum jam incrementum pervenerat, ut jam necessanectus philosophiae, quae illam conficeret jam deflorescentem. Recteque vidit Arcesilas, arrogantes, vel potius stultos esse, qui putent, scientiam veritatis conjectura posse comprehendi. Sed tamen falsa dicentem redarguere non potest, nisi qui scierit ante, quid sit verum: quod Arcesilas veritate non cognita facere conatus, iquod latine instabile uel inconstans possumus dicere. ut enim nihil sciendum sit, aliquid sciri necesse est: nam si nihil omnino scias, id ipsum, sciri nihil posse, tolletur. ita qui uelut sententiae loco pronuntiat nihil sciri, tamquam perceptum profitetur et cognitum: ergo aliquid sciri potest. huic simile est illut quod in scholis proponi solet in asystati generis exemplum, somniasse quendam ne somniis crederet. si enim crediderit, tum sequetur ut non sit credendum, si autem non cre
Abbreviated transcription (Latin):
nullam esse scientiã et exemplis paucorũ rerũ in comprehensibilii
contenti amplexi sunt ignorantiã tanq scientiã totã substulissẽt̃
quia inpre substulerant phisici contra ex his que apta sunt aigu¬
mentũ trahebant sciri posse conteniiq ꝑspicius retinebãt scĩa
tanq totam defendisset quia exꝑte defenderant.Ita neq: hi cla¬
ra neq illi obscura uiderunt sed utriq dum solam sc̃ĩam cotiser¬
tis manib. uel retinent. uel eripiunt nõ uderunt ĩ medio consti¬
tutam fore que illos ad sapientiã trans mitteret. Uerum arche¬
silas ignorantie magister cum ģenoni obtrectaret principi stoicoꝵ
ut affirmaret sciri nihil posse. Itaq cosiguit existimanõe płorum
qui putassent ingeniis sus erutam essẽ atq inuentã ueritatẽ ui¬
delicet quis mortalis fuerat illa sapientis paucisq ante rẽporib

Expanded text:
nullam esse scientiam, et exemplis paucarum rerum incomprehensibilium nullam esse scientiam, et exemplis paucarum rerum incomprehensibilium contenti, amplexi sunt ignorantiam; tanquam scientiam totam sustulissent, quia in parte sustulerant. Physici contra ex iis, quae aperta sunt, argumentum trahebant, omnia sciri posse, contentique perspicuis, retinebant scientiam; tanquam totam defendissent, quia ex parte defenderant. Itaque neque hi clara, neque illi obscura viderunt: sed utrique, dum solam scientiam consertis manibus vel retinent, vel eripiunt, non viderunt, in medio constitutam fore, quae illos ad sapientiam transmitteret. Verum Arcesilas ignorantiae magister, cum Zenoni obtrectaret principi Stoicoruut affirmaret nihil sciri posse. Itaque coarguit existimationem philosophorum, qui putassent ingeniis suis erutam esse, atque inventam veritatem: videlicet, quia mortalis fuerat illa sapientia, paucisque ante temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
Usq ne igitur sapientia est.imo uõ inter ip̃os fiut sed e¬
nemo uidit Alii putauerunt sciri posse onĩa sapienteed
Huttq nõ fuerunt: alii nihil ne hi quidẽ sapientes fuerũt. Illi ꝗa
plus homini dederunt: hi qr minus utrisq inutranq: parteni
mous defuit ubi ergo sapĩa est: ut neq te omnia scire pures. qđ
est dei neq omĩa nescire quod est pecudis. Est enim aliꝗd mediũ
quod sit hominis idest scĩa cum ignoratioẽ conurieta et tempe¬
r̾ata. Scientia in nobis ab animo est qui oritur ecelo ignoreno
acorpore quod ẽ terra.Unde nobis et cum deo et animalib est
aliqua cõitas. Ita qm̃ exhis duob constamus elemẽtis. quorũ
alterum luce preditum est alterum tenebris: pors nobis data
licet. Nam sic illi om̃ẽs qui in alterã pterti inclinauerunt. Aut dextro
aut sinistro uersus ceciderunt. Utraq auiẽ pars. quõ errauerit di¬
cam achademici contra phisicos ex rebus obscuris argumẽtati sunt

Expanded text:
uam ne igitur sapientia est? Immo vero inter ipsos fuit: sed nemo vidit. Alii putaverunt, sciri posse omnia; hi sapientes utique non fuerunt; alii nihil, ne hi quidem sapientes fuerunt; illi, quia plus homini dederunt; hi, quia minus: utrisque in utramque partem modus defuit. Ubi ergo sapientia est? Ut neque te omnia scire putes, quod Dei est, neque omnia nescire, quod pecudis. Est enim aliquod medium, quod sit hominis, id est scientia cum ignoratione conjuncta et temperata. Scientia in nobis ab animo est, qui oritur e coelo; ignoratio a corpore, quod est e terra: unde nobis et cum Deo, et cum animalibus est aliqua communitas. Ita quoniam ex his duobos constamus elementis, quorum alterum luce praeditum est, alterum tenebris; pars nobis data licet; nam illi omnes, qui se in alteram partem inclinaverunt, aut dextro, aut sinistro versus ceciderunt. Utraque autem pars quomodo erraverit, dicam. Academici contra Physicos ex rebus obscuris argumentati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rias fuit quẽ constat sub dario rege secundo anno regni euis oxta¬
uo mense cecinisse. Adeo antiquiores etiã grecis scriptorib pro¬
phete repiuntur que omĩa eo profecto ut errorẽ suũ sentiãt qui
scripturã sacram coaruere nituntur tanqͣ nouã et recens fictã
ignorantes ex quo fonte religionis sancte ergo manauerit quod si
quis collecris ꝑspectisq temporib fundamentũ doctrine salubriter
iecerit et uerit atem penitus comprehendit et errorem cognita ue¬

Expanded text:
rias fuit, quem constat sub Dario rege, secundo anno regni ejus, octarias fuit, quem constat sub Dario rege, secundo anno regni ejus, octavo mense cecinisse. Adeo antiquiores etiam Graecis scriptoribus prophetae reperiuntur. quae omnia eo profero, ut errorem suum sentiant qui scripturam sacram coarguere nituntur tamquam nouam et recens fictam, ignorantes ex quo fonte religionis sanctae origo manauerit. quodsi quis collectis perspectisque temporibus fundamentum doctrinae salubriter iecerit, et ueritatem penitus conprehendet et errorem cognita ue
Abbreviated transcription (Latin):
q scripios librosde temporib ediderunt initium fatiẽtes apro¬
pheta moyse qui troianũ bellum nõgentos fere annos antecessit.
Is autem cum ꝑ annos quad raginta populũ rexisset successorẽ
huĩt iesum qui septẽ et uiginũ ãnis reriuit pricipatũ. Exinde
sub iudicib fuerunt ꝑ annos trecentos septuaginta.tũ mutato
statu reges hr̃e cepunt quib impiũ tenentib ꝑ annos quadrĩ¬
gentos quinquaginta usq ad sedechie regnũ oppugnati arege
babilonio captiq iudei diuturnũ seruitiũ ꝑtulerunt. donec
septua gesimo postantio. Cyrus maior captiuos iudeoscerris
ac sedibus suis redderet. qui ꝑ idem tempus inpsas suscepit impium qͥ
rome. tarquinius suꝑbus. Quare cum oninis temporũ series: et ex
iudaicis. et exgrecis romanisq historiis colligatur: etiã singulorũ
prophetarũ tempora colligi possunt: quorum sane ultimus ģ acha¬

Expanded text:
que scriptores libros de temporibus ediderunt initium facientes a proque scriptores libros de temporibus ediderunt initium facientes a propheta Moyse, qui Troianum bellum nongentis fere annis antecessit. is autem cum per annos quadraginta populum rexisset, successorem habuit Iesum, qui septem ac uiginti annis tenuit principatum. exmde sub iudicibus fuerunt per annos trecentos septuaginta. tum mutato statu reges habere coeperunt. quibus imperium tenentibus per annos quadringentos quinquaginta usque ad Sedeciae regnum obpugnati a rege Babylonio captique Iudaei diuturnum seruitium pertulerunt, donec septuagesimo post anno Cyrus maior terris acac sedibus suis redderet, qui per idem tempus in Persas suscepit imperium, quo Romae Tarquinius Superbus. Quare cum omnis temporum series, et ex Judaicis, et ex Graecis Romanisque historiis colligatur, etiam singulorum prophetarum tempora colligi possunt; quorum sane ultimus Zacha
Abbreviated transcription (Latin):
Unc quoniã docui sapientiã et religionẽ nõ posse diduci
supest ut de ip̃a religione ac sap̃ia disseramus.Sentio qui¬
dem q sit difficilis de rebus celestib disputatio: sed tam̃ audiẽ¬
dum est.ut illustrata ueriras pateat multq aberrore atq in¬
teritu liberẽtur: qui eam sub uelamĩe iustine stulticie latentem
asꝑnãtur ac respuunt. Sed priusq incipiã de deo et oꝑib eius
dicere pauca mihi de prophetis antedicenda sunt quorum testi¬
moniis nũc uti necesse est. ꝙ inprioribus libris ne facerẽ tẽpaui
Ante omnia qui ueriratẽ studet cõprehendere. nõ mõ intelligẽ¬
dis prophetarum uocibus aĩum debet intẽdere sed etiã tẽpora
ꝑque quisq illorum fuerit diligetitissime requirere ut sciat. et
que futura predixerũt: et post quot annos p̾dicta completa sit̃
nec difficultas mhis colligẽdis in est ulla: Testati sunt eni sub
quo quisq rege diuini spiritus fuerit passus instinctũ. multi¬

Expanded text:
unc, quoniam docui sapientiam et religionem non posse diduci, superest ut de ipsa religione ac sapientia disseramus. Sentio quidem, quam sit difficilis de rebus coelestibus disputatio: sed tamen audendum est, ut illustrata veritas pateat, multteritu liberentur, qui eam sub uelamine stultitiae latentem aspernantur ac respuunt. sed priusquam incipiam de deo et operibus eius dicere, pauca mihi de prophetis ante dicenda sunt, quorum testimoniis nunc uti necesse est: quod in prioribus libris ne facerem temperaui. ante omnia qui ueritatem studet conprehendere, non modo intellegendis prophetarum uocibus animum debet intendere, sed etiam tempora per quae quisque illorum fuerit diligentissime requirere, ut sciat et quae futura praedixerint et post quot annos praedicta conpleta sint. nec difficultas in his colligendis inest ulla. testati sunt enim sub quo quisque rege diuini spiritus fuerit passus instinctum, multi
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe sed astuuie: Q uoriõ libidines coertebunt qui luem het¬
culeri liberum ꝰ polanẽ ceterosq uenerãtur quorũ adultetie
et stupta ĩmares or fominas nõ tantũ doctis notasin sede¬
primũtut etiã intheatris atq cantãtut ursint hornũb no¬
tiore possunt ne miet hec iusti esse homies qui etiã si naruo
sint borii ab ip̃is tamen diis erudiantut acͥ iusticio: Nđ olacã¬
dum enum deumquẽ colas his rebus opus est ꝗbus illũ gaudẽ
ac deletari scias. Sic sit ut uitã colennum deuspro qualitate
Inumitis sui formet. quonis̃ religiosissimus ẽcult̾ imitan.¬

Expanded text:
cipere, sed astutiae? quomodo libidines coercebunt, qui Jovem, Hercipere, sed astutiae? quomodo libidines coercebunt, qui Jovem, Herculem, Liberum, Apollinem, caeterosque venerantur quorum adulteria, et stupra in mares et foeminas, non tantum doctis nota sunt, sed exprimuntur etiam in theatris, atque cantantur, ut sint omnibus notiora? Possuntne inter haec justi esse homines, qui, etiamsi natura sint boni, ab ipsis tamen diis erudiantur ad injustitiam? Ad placandum enim Deum quem colas, iis rebus opus est, quibus illum gaudere ac delectari scias. Sic fit ut vitam colentium Deus pro qualitate nominis sui formet, quoniam religiosissimus est cultus, imita
Abbreviated transcription (Latin):
untur. Consolantur se tamet accusatiote fortune tiec sẽ¬
niunt. Ꝙ si esset ulla cultoribus suis nunq noceret Aerito
igitur huius modi pietait̃ petia consequitur et offensa diui¬
nitas scelere hominũ praue religiosorum graui eosinfor¬
tunio mactar. Qui licet sanctis moribus uiuant insũtia
fide aiq innocentia tam̃ quia deos colunt quorum ritus
impios ec prophanios deus uerus odio ht̃ aiusticia et atiortũe
uere pretatis alieni sunt. nec est difficile docere cut deorum
culiores boni et iusti esse nõ possunit. Quõ enim sanguitie
abstinebunt. qui colunt cruentos deos martẽ a:q bellon ã.
Quõ autem parentib ꝑcent qui expulsorẽ pattis siu :ouẽ
aut natis exse infantibus qui Saturtiũ: o uotnõ puditicia
tuebiinni qui colunt de am nudam et adulterã et quasi
aput deos prostitutã: Q uõ se ropitus et fraudib obstinc¬
birtit qui mercuri: furta nouerunt. docentis nõ fraudis esse dde¬

Expanded text:
untur. Consolantur se tamen accusatione fortunae; nec senuntur. Consolantur se tamen accusatione fortunae; nec sentiunt quod si esset ulla, cultoribus suis nunquam noceret. Merito igitur hujusmodi pietatem poena consequitur, et offensa divinitas scelere hominum prave religiosorum gravi eos infortunio mactat; qui licet sanctis moribus vivant, in summa fide atque innocentia, tamen quia deos colunt, quorum ritus impios ac profanos Deus verus odio habet, a justitia, et a nomine verae pietatis alieni sunt. Nec est difficile docere, cur deorum cultores boni et justi esse non possint. Quomodo enim sanguine abstinebunt qui colunt cruentos deos, Martem atque Bellonam? quomodo aut parentibus parcent, qui expulsorem patris sui Jovem; aut natis ex se infantibus, qui Saturnum? quomodo pudicitiam tuebuntur, qui colunt deam nudam et adulteram, et quasi apud deos prostitutam? Quomodo se a rapinis et fraudibus abstinebunt, qui Mercurii furta noverunt, docentis non fraudis esse de
Abbreviated transcription (Latin):
precantes interemit dicet hic aliquis que ergo aut ubi aut qua¬
lis est pietas: Nimirum apud eos qui bella nesciunt: qui concor¬
diam cum om̃ibus seruant amici sunt etiã inimicis. qui omẽs
homines profratribus diligũt: qui cohibere iram sciunt omẽq
animi furorẽ tranquilla moderatiõe lenire.Quanta igitut cal¬
ligo quanta tenebrarũ. et errorum nubes hominũ pectora ob¬¬
duxit qui cum se maxime pios purant: tum maxime fiũt impii.
Quanto enim religiosius terrenis istis simulacris inseruiũt. tãto
magis scelerati aduersus nomen uere diuinitatis existũt: Itaq
quia nesciunt fortune culpa omnis ascribitur et locum inuenit
epicuri phia nihil addeos ꝑtinere censentis nec gracia eos tangi
nec ira moueri qui et contemptores eorũ sepe uideant beatos et
cultores sepe miseros. Quod nõ fit qui cum religiosi uideãtut
et natura honi tuihiltale creduntur mereri quale sepe pati¬

Expanded text:
precantes interemit. dicet hic aliquis: quae ergo aut ubi aut quaprecantes interemit. dicet hic aliquis: quae ergo aut ubi aut qualis est pietas? nimirum aput eos qui bella nesciunt, qui concordiam cum omnibus seruant, qui amici sunt etiam inimicis, qui omnes homines pro fratribus diligunt, qui cohibere iram sciunt omnemque animi furorem tranquilla moderatione lenire. quanta igitur caligo, quanta tenebrarum et errorum nubes hominum pectora obduxit, qui cum se maxime pios putant, tum maxime fiunt inpii? quanto enim religiosius terrenis istis simulacris inseruiunt, tanto magis scelerati aduersus nomen uerae diuinitatis exsistunt. itaque quia nesciunt, fortunae culpa omnis adscribitur: et locum invenit Epicuri philosophia, nihil ad deos pertinere censentis; nec gratia eos tangi, nec ira moveri, quia et contemptores eorum saepe videant beatos, et cultores saepe miseros. Quod eo fit; quia cum religiosi videantur, et natura boni, nihil tale creduntur mereri, quale saepe pati
Abbreviated transcription (Latin):
guirie flammas. Cur ergo dicebat eodem ip̃o tempore quo iuĩctos
homines ad ĩmolationẽ mittebat. equidem et uiuiis concedere uel¬
lem cum uiuos quos habebat inpotestate uice pecudum iuberet.
occidi. Sed hec ut dixi culpa nõ illius fuit qui litteras fortasse nõ
didicerat: sed tua qui cum esses eruditus ignorasti tam̃ quid est
pietas. et illud ip̃m quod nefarie quod de testabilitet fecit pie¬
tatis esse officium credidisit̃. Uidelicet obhoc unum pius uocatur
ꝙ patrem dilexit. Quidꝙ bonus Eneas haud asꝑnenda precãtes
trucidauit adiuratus erum ꝑ eundẽ pr̃em. et ꝑspes surgentis iuli:
nequaqͣ peꝑcit furiis accensus: et ira. Quisqͣ ne igitur hũc putet
aliquid inse uirtutis hũisse. qui et furore tanqͣ stipula ex arse¬
rit: et manũ patris ꝑ quẽ rogabatur oblitus iram frenare nequerit.
nullo igitur modo pius qui nõ tantum nõ repugnantes sed etiã

Expanded text:
guine flammas. Cur ergo dicebat eodem ipso tempore quo vinctos guine flammas. Cur ergo dicebat eodem ipso tempore quo vinctos homines ad immolationem mittebat, Equidem et vivis concedere vellem; cum quos vivos habebat in potestate, vice pecudum juberet occidi? Sed haec, ut dixi, culpa non ididicerat, sed tua: qui cum esses eruditus, ignorasti tamen quid esset pietas, et illut ipsum quod nefarie, quod detestabiliter fecit, pietatis esse officium credidisti; uidelicet ob hoc unum pius uocatur, quod patrem dilexit. quid quod bonus Aeneas haut aspernanda precantis trucidauit? adiuratus enim per eundem patrem et spes surgentis Iuli, nequaquam pepercit furiis accensus et ira. quisquamne igitur hunc putet aliquid in se uirtutis habuisse, qui et furore tamquam stipula exarserit et manium patris per quem rogabatur oblitus iram frenare non quiuerit? nullo igitur modo pius, qui non tantum non repugnantes, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Pere precium est cognoscere pietatẽ ut exhis que clemẽ¬
ter ac pie faciunt possit intelligi qualia sint que ab his
cont̾ra iura pietatis geruntut. ac ne quẽ uideatur ĩclementer
incessere aliquã mihi ꝑsonam poeticã sũma que sit uel maxiu
pietatis exemplum apud maronẽ ille rex quo iustiot alter nec
pietate fuit nec bello maior et armis: que nobis documẽta iusti¬
cie protulit. Uinxerat et post terga manus quos mitteret ũbris.¬
Inferias ceso sparsurus sanguine flãmas. Quid põt esse hac pietate demẽ¬
tius ꝙ̃ mortuis humanas uictimas ĩmolare et ignẽ cruore hominu
tanqͣ oleo pascere: Sed fortasse hoc nõ ip̃ius uicium fuerit sed poete
qui insignẽ pietate uirum insigni scelere fedauerit.Ubi est igitur
pocta illa pietas. quam sepissimẽ laudas Ecce pius Eneas sulmone
creatos quatuor hic iuuenes tondem quos educat ufeus iuuẽtus
rapiat inferias quos ĩmolet umbris. Captiuoq rogi ꝑfundat sã¬¬

Expanded text:
perae pretium est cognoscere illorum pietatem, ut ex iis, quae clementer ac pie faciunt, possit intelligi qualia sint quae ab his contra jura pietatis geruntur. Ac ne quem videar inclementer incessere, aliquam mihi personam poeticam sumam, quae sit vel maximum pietatis exemplum. Apud Maronem rex ille, Quo justior alter Nec pietate fuit, nec bello major et armis, quae nobis documenta justitiae protulit? Vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbrisInferias, caeso sparsurus sanguine flammas. Quid potest esse hac pietate clementius, quam mortuis humanas victimas immolare, et ignem cruore hominum tanquam oleo pascere? sed fortasse hoc non ipsius vitium fuerit, sed poetae, qui Insignem pietate virum insigni scelere foedaverit. Ubi est igitur, o poeta, pietas illa quam saepissime laudas? Ecce pius Aeneas Sulmone creatos Quattuor hic juvenes, totidem quos educat Ufens, Viventes rapit, inferias quos immolet umbris, Captivoque rogi perfundat san
Abbreviated transcription (Latin):
et ut loquitur plautus suam uõ prudentiã prudentes. Re¬
stultissirnus. Mi autẽ nõ sunt adeo stulti. ut stultis ĩ uideãt
sed exeo ꝙ accurateꝙ sollicite ꝑsequuntur stultos non esse
concedunt. Cur enim tam crudeliter sceuiant nisi qr me¬
nunt ne indies inualescente iusticia cumdiis suis narinosos
Si ergo cultores deorum sapientes surit. et nos stulti. quid me¬
tuatit te sapientes illiciantur astulti

Expanded text:
ut loquitur Plautus, suam vero prudentium prudentes: reut loquitur Plautus, suam vero prudentium prudentes: restultissimus? Illi autem non sunt adeo stulti, ut stultis invideant: sed ex eo, quod accurate, quod sollicite persequuntur, stultos non esse concedunt. Cur enim tam crudeliter saeviant, nisi quia metuunt, ne in dies invalescente justitia, cum diis suis cariosis Si ergo cultores deorum sapientes sunt, et nos stulti, quid metuant, ne sapientes illiciantur a stulti
Abbreviated transcription (Latin):
nium estimatione et dignissimus omni fortuna iudicetur. ꝗs
tandem erit tam demetis qui dubitet utrũ se esse malit: pro¬
fecto qͣi diuinaret que nobis mala. et quõ euentura essert ꝑꝑ
iusticiam. hoc posuit exemplum. hec enim populus nr̃ patitur
omnia errantium prauitate. Ecce in eo est errore ciuitas uel
pocius orbis ipse totus. Ut bonos et iustos uiros. tatq malos et im¬
pios ꝑsequatur excruciet damnet occidat.Nam quod ait nẽiem
esse tam dementẽ qui dubitet utrũ se esse malit. Ille quidẽ ut is
qui contra iustitiã discerebat. hoc sensit malle sapientẽ malum
esse cum bona estimatione q bonũ cum mala Anobis autẽ absit
hec amenitia ut falsum uõ anteponamus an boni nr̃i qualitas
ex populi pendebit errorihus. q ex conscientia nr̃a et iuditio x¬
honitatẽ cum omni malo q falsam cum om̃i prosperitate
malimus: Sua sibi habeant regna reges suas diuitias diuites

Expanded text:
nium existimatione et dignissimus omni fortuna iudicetur: quis nium existimatione et dignissimus omni fortuna iudicetur: quis tandem erit tam demens qui dubitet utrum se esse malit? profecto quasi diuinaret quae nobis mala et quo modo euentura essent propter iustitiam, hoc posuit exemplum. haec enim populus noster patitur omnia errantium prauitate. ecce in eo est errore ciuitas uel potius orbis ipse totus, ut bonos et iustos uiros tamquam malos et impios persequatur excruciet damnet occidat. nam quod ait nemiesse tam dementem, qui dubitet utrum se esse malit; ille quidem, ut is qui contra justitiam disserebat, hoc sensit, malle sapientem malum esse cum bona existimatione, quam bonum cum mala. A nobis autem absit haec amentia, ut falsum vero anteponamus. An boni nostri qualitas ex populi potius pendebit erroribus, quam ex conscientia nostra, et judicio ram bonitatem cum omni malo, quam falsam cum omni prosperitate malimus? Sua sibi habeant regna reges, suas divitias divites
Abbreviated transcription (Latin):
amplectimur: hoc nobis credimus expedite ut uos diligamus et in
uos ip̃os. qui odistis omĩa conferamus. Est apud Ciceronẽ nõ ab¬
horens auero locus inea disputatiõe que hẽtur afurio contra iu¬
sticiam. Quero inquit si duo sint quorum alter optimus uir Ø¬
equissimus sũma iusticia singulari fide. Mter insigni scelete et au¬¬
datia. et si ineo sit errore ciuitas ut bonũ illum uirum sceleratum
facinorosum nefarium putet. Contra autem qui sit ĩprobissimus
existimet esse summa probitate ac fide pro quo hac opinione
omniũ ciuium bonus ille uir uexetur rapiatur. Manus ei dẽiq
auferatur: effodiantur oculi damnetur uinciatur: uratur exter¬
minetur. Egȩat postremo iure etiam optimo omnib miserri¬
mus esse uideatur. Contra autẽ ille improbus laudetur colat᷑
ab om̃ibus diligatur honores adeũ omnes omnia impia omẽs
opes: omnes deniq copie conferantur. Uir deniq optimus om¬

Expanded text:
amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non abhorrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, alter insigni scelere et audacia, et si in eo sit errore ciuitas, ut bonum illum uirum sceleratum facinerosum nefarium putet, contra autem eum qui sit inprobis simus, elxistimet esse summa probitate ac fide, proque hac opinione omnium ciuium bonus ille uir uexetur rapiatur, manus ei denique auferantur, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur exterminetur egeat, postremo iure etiam optimo omnibus miserrimus esse uideatur, contra autem ille inprobus laudetur colatur, ab omnibus diligatur, omnes ad eum honores, omnia imperia, omnes opes, omnes undique copiae conferantur, uir denique optimus om
Abbreviated transcription (Latin):
id his faciant qui ius uocant. cartificinas ueterum ty¬
ramtiorum aduersus ĩnocentes rabide seuientiis et cum
sint iusticie crudelitatisq doctores iustos se esse tamen ac prudẽ¬
tes uideri uolunt: ceci et hebetes et rerum et teritatis ignari adeo¬
ne uobis.o ꝑdite mentes inuisa iustina est: et eam sũmis scelerib
adequetis. Adeo ne apud uos ꝑit innocentia. ut ne morte ꝗdem
simplici dignã iudicetis. sed supra omnia facinora hẽatur tiullũ¬
facinus ad mittere: pectusq purum ab omni sceleris contagione pre¬
stare: et qm̃ comuniter cum deorũ cultoribus loquimur. liceat ꝑ
nos bñfacere nobiscum. hec est enim lex nr̃a. et hoc opus hec religio
uobis sapientes uidemur imitamini. si stulti contemnite aut etiã
redite si libet. Nobis enim stulticia nr̃a prodest. Quid laceratis: ꝗd
affligitis: nõ inuidemus sapĩe ur̃e hanc stulticiã maluimus. hanc

Expanded text:
id iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuientium? et cum sint iniustitiae crudelitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeone. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullufacinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestare? et quoniam communiter cum deorum cultoribus loquimur, liceat per uos bene facere uobiscum: haec est enim lex nostra, hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: nobis enim stultitia nostra prodest. quid laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
cant. et exquisiros dolores corporibus ĩmittunt et nihil deuitãt
ꝙ̃ ut ne toti moriantur: Quasi uero mors tantũ modo beatos
faciat ac nõ etiam tormenta quanto fuerint grauiora tantox
maiorem uirtutis gloriam pariant. Illi autẽ ꝑtinaci stulticia
iubent curam tortis diligenter adhiberi: ut ad alios crucatus
membra renouentur et reꝑetur nouus sanguis ad penã. Quid
tam pium tam beneficium: tam humanũ fieri põt nõ curassẽt
tam sollicite quos amarent. hec est deorum disciplina ad hec
oꝑa cultores suos erudiunt. hec sacra desiderãt: quin etiã scele¬
ratissimi omicide contro piosiura impia condiderũt. Namer
constitutiones sacrilege et disputationes iurispitorum legũtur
in iuste. domicius de officio pro consulis libro.uii. rescripta prĩ¬
cipum nefaria collegit ut doceret quibus penis affici oportẽt
eos qui se cultores dei confiterentut.

Expanded text:
cant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nihil aliut deuitant cant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nihil aliut deuitant quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors tantummodo beatos faciat ac non etiam tormenta quanto fuerint grauiora, tanto maiorem uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinaci stultitia iubent curam tortis diligenter adhiberi, ut ad alios cruciatus membra renouentur et reparetur nouus sanguis ad poenam. quid tam pium, tam beneficum, tam humanum fieri potest? non curassent tam sollicite quos amarent. haec est deorum disciplina, ad haec opera cultores suos erudiunt, haec sacra desiderant. quin etiam sceleratissimi homicidae contra pios iura inpia condiderunt: nam et constitutiones sacrilegae et disputationes iuris peritorum leguntur iniustae. Domitius de officio proconsulis libro septimo rescripta principum nefaria collegit, ut doceret quibus poenis adfici oporteret eos qui se cultores dei confiterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
nus est. cui elementie spes falsa blanditur. Ile grauior
ille seuior est carnifex. qui neminẽ statuit occidere. Itaq
dici nõ potest huiusmodi iudices. quanta et ꝙ̃ grauia tormentorũ
genera excogitauerint ut ad effectum propositi sui puenrent. hec
autẽ non tanitum ideo faciunt. ut gloriari possint nullũ se inno¬
centium pemisse. Ham et ip̃e audiui aliquos gloriantes ꝙ admi¬
nistratio sua inhac parte fuerit incruentã. sed er in uidie cauã
ne aut ipsi uincantur aut illi uirtutis sue gloriam cõsequãtir
Ituq excogitandis penarũ generibus nihil aliudq̃ uicroriam
cogitant. sciunt enim certamen esse illud et pugnã. Uidi eo ĩ
bithinia presidem gaudio mirabiliter elatum. tanq barbarorũ
gentem aliquã subegissetq unus qui ꝑbienniũ magna uirtute
restiterat postremo cedere uisus est. Contendunt igitur ut uin¬

Expanded text:
nus est cui clementiae species falsa blanditur, ille grauior, nus est cui clementiae species falsa blanditur, ille grauior, ille saeuior est carnifex qui neminem statuit occidere. itaque dici non potest huiusmodi iudices quanta et quam grauia tormentorum genera excogitauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse — nam et ipse audiui aliquos gloriantes quod administratio sua in hac parte fuerit incruenta —, sed et inuidiae causa, ne aut ipsi uincantur aut illi uirtutis suae gloriam consequantur. itaque in elcogitandis poenarum generibus nihil aliut quam uictoriam cogitant: sciunt enim certamen esse illud et pugnam. uidi ego in Bithynia praesidem gaudio mirabiliter elatum tamquam barbarorum gentem aliquam subegisset, quod unus qui per biennium magna uirtute restiterat, postremo cedere uisus esset. contendunt igitur ut uin
Abbreviated transcription (Latin):
ram mortuis denegasse: dico igitur nihil esse his omnib
miserius. quos ministros furoris alieni quos satellites ĩpie¬
iussionis tiecessitos aut inuenit aut fecit. Noti .N. honor
ille aut prouectio dignitatis fuit. sed hominis damnano
ad carnificinã dei uo̾ ad penã sempiternã. Que autẽ per
totum orbem singuli gesserint enarrare possibile:Quis eĩ
uoluminũ niumerus capiet tam infinita tam uatia gn̾a
crudelirans. Aecepta etum potestare pro suis morib ꝗsq
seuiunt. alii prenimia timiditate plus ausi sũt quam
uidebatur alii suo proprio aduersum iustos odio quidã
naturali metitis feritate. nõ nulli ut plac̾e̾tent. et hoc offi¬
tio uiam sibi ad oltiora miirẽt: alii qui ad occidendũ
precipites extiterunt sicut unus inphrigia qui uniuersum
populũ cum ip̃o paritet cõuentculo cõcremauit.sed hic qͣto
seuion tanto lementior ĩuenitur. Illud uero pessimũ ge¬

Expanded text:
ram mortuis denegasse? dico igitur nihil esse miserius iis ram mortuis denegasse? dico igitur nihil esse miserius iis hominibus quos ministros furoris alieni, quos satellites inpiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. non enim honor ille aut prouectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare inpossibile est. quis enim uoluminum numerus capiet tam infinita, tam uaria genera crudelitatis V accepta enim potestate pro suis moribus quisque saeuiuit. alii prae nimia timiditate plus ausi sunt quam iubebantur, alii suo proprio aduersus iustos odio, quidam naturali mentis feritate, nonnulli, ut placerent et hoc officio uiam sibi ad altiora munirent; aliqui ad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phrygia, qui uniuersum populum cum ipso pariter conuenticulo concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut uero pessimum ge
Abbreviated transcription (Latin):
hĩiurus. Mihi quidẽ tato uidetur qͣto prestabilior est animus
corpore. Aspnantur itaq corpora belluarum quibus sunt ipsi
seuiores: sibiq adeo placent: ꝙ homines nan sint quorũ nihil
nisi lineamenta et sũmam figurã gerunt. Nam quis cauca¬¬
sus que india que hyrcania tam ĩmanes tam sanguinarias
unq bestias aluit: Quoniã ferarum omniũ rabies usq
aduentus sacierate furit fameq sedata protinus cõquiescit
crudelis ubiq luctus ubiq pauor et plurima mortis ymago
Nemo huius tante bellue ĩmanitarẽ potest pro merito descri¬
bere qui uno loco recubans tamen ꝑ totum orbem ferreis
dentibus seuit et nõ tantũ artus hominũ dissipat. sed et
ossa ip̃a cõminuit: et incineres furit: nequis extet sepulture
locus qi uero id affectent qui deum cõfitentur ut ad: eorũ
sepulera ueniatur ac nõ ut ip̃i ad deum ꝑueniãt. Que¬
nam illa feritas que rabies. que insania est. lucẽ uiuis ter¬

Expanded text:
 mihi quidem tanto uidetur, quanto praestabilior est animus corpore. aspernantur itaque corpora beluarum, quibus sunt ipsi saeuiores, sibique adeo placent, quod homines nati sint, quorum nihil nisi lineamenta et summam figuram gerunt. nam quis Caucasus, quae India, quae Hyrcania tam inmanes, tam sanguinarias umquam bestias aluit? quoniam ferarum omnium rabies usque ad uentris satietatem furit fameque sedata protinus conquiescit.crudelis ubique luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. nemo huius tantae beluae inmanitatem potest pro merito describere, quae uno loco recubans tamen per totum orbem ferreis dentibus saeuit et non tantum artus hominum dissipat, sed et ossa ipsa comminuit et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus: quasi uero id adfectent qui deum confitentur; ut ad eorum sepulchra ueniatur, ac non ut ipsi ad deum ueniant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est lucem uiuis, ter
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ut de rolictis omĩb adtutolã uite necessariis nõ mõ infuturũ
sed ne ĩdiem ꝗde en laborarẽt. contõt: tp̃rali cibo quẽ deus sbrni
rũstrasset. hi nõ mõ queslus nullũ habuierũt sed ẽt̃ cruciatus atqp
mortẽ. Amara sũt enii uitiosis ac male uiuẽtib precepta iusticie.
Itaqꝗ hii quorũ peccata et argnebãtur. et prohibebãtut excruciatos
eos accerhissime necauerũt. Aquib ab fuit studiũ lucri ab fuit
et uolũtas et causa fallendi. Quidq aliqui eorũ principes aut
ẽt reges fuerũt in quos cadere nõ põt suspitio cupiditatis et frau¬

Expanded text:
sunt, ut derelictis omnibus ad tutelam uitae necessariis non modo in futurum, sunt, ut derelictis omnibus ad tutelam uitae necessariis non modo in futurum, sed ne in dinistrasset: et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem. Amara sunt enim vitiosis ac male viventibus praecepta justitiae. Itaque ii, quorum peccata et arguebantur et prohibebantur, excruciatos eos acerbissime necaverunt. Ergo a quibus abfuit studium lucri, abfuit etiam voluntas et causa fallendi. Quid, quod aliqui eorum principes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non posset suspicio cupiditatis ac frau
Abbreviated transcription (Latin):
dixeririt. At eru ueritatis exꝑtes nõ putant his ẽẽ credendũ. Ilag
etu nõ diuinas. sed hũanas fuisse uores auĩt uidelicet ꝗa de utio
deo precoriũ faciũt aut ĩsani aut fallaces fuerũt.Arqui ĩpleta
esse ĩplerisq quottidie illorũ uaticinia uidemus et inunã sñta
cõgruens diuinatio docet nõ fuisse furiosos. Quis en mẽtis erno¬
te nõ mõfutura precinere. sed et eberẽtia loqui possit: Hũ crgo
fallaces erant ꝗ talia lequebãtut: Quid abhis tamlonge alienũ
q̃ rõ refellendi cũ ceteros ab onĩ sraude cohibarẽt. Id cũto enim
adeo initohãtur. ut et piocones eẽnt maiestatis eius ac correctores¬
eius prauitans hũane giprera proterea uolutas fingẽdi ae mẽ¬
tendi eorũ est qui opes aꝑpetunt. qui lucra deliderãt que res
procul ab illis sanctis unts tuit. lta oni delegato sib officio fũit

Expanded text:
dixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas dixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas enim non diuinas, sed humanas fuisse uoces aiunt: uidelicet quia de uno deo praeconium faciunt, aut insani aut fallaces fuerunt. atquin inpleta esse inplerique cottidie illorum uaticinia uidemus et in unam sententiam congruens diuinatio docet non fuisse furiosos. quis enim mentis emotae non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? num ergo fallaces erant qui talia loquebantur? quid ab his tam longe alienum quam ratio fallendi, cum ceteros ab omni fraude cohiberent? idcirco enim a deo mittebantur, ut et praecones essent maiestatis eius et correctores prauitatis humanae. praeterea uoluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes adpetunt, qui lucra desiderant: quae res procul ab illis sanctis uiris afuit. ita enim delegato sibi officio functi