comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nae pacis studuit c̃cordiȩ: ut unitatis merito om̃ia quȩ adõp̃canda
sint impetranda ẽẽ c̃firmet. et ubi duo atq tres pari sp̃u acuolun¬
tate collecti sint: ibi se mediũ eorũ polliceat᷑ futurũ. Ipse enĩpax
atq caritas: sedẽ atq habitationẽ inbonis et pacificis uoluntati¬
bus collocabit. Quaerenti deinde petro anpeccanti inse fr̃i sep
ties remitteret. respondit. Nonusq septies: sedusq septuagies sep¬
ties. Om̃imodo ad similitudinẽ nos humilitatis acbonitatis suȩ
instruit: & molliendis acfrangendis turbidorũ motuũ nr̃orum
aculeis placabilitatissuae c̃firmat excẽplo. qͥppe peccatorũ om̃iũ
ueniã ꝑfidẽ tribuens. Neq enĩ naturȩ nr̃ae uitia: indulgen¬
tiã merebant᷑. Ergo uenia om̃is eoc eo est: cũ etiã ea quae inse sint
peccata post reditũ confessionis indulgeat. Soluenda qͥdem ꝑ

Expanded text:
nae pacis studuit concordiae, ut unitatis merito omnia, quae a Deo precanda nae pacis studuit concordiae, ut unitatis merito omnia, quae a Deo precanda sint, impetranda esse confirmet ; et ubi duo atque tres pari spiritu ac voluntate collecti sint, ibi se medium eorum polliccatur futurum. Ipse enim pax atque charitas, sedem atque 760 habitationem in bonis et pacificis voluntatibus collocabit. ties remitteret, respondit: Non usque septies, sed usque septuagiessepties . Omni modo ad similitudinem nos humilitatis ac bonitatis suae instruit, et molliendis ac frangendis turbidorum motuum notrorum aculeis, placabilitatis suae confirmat exemplo: quippe peccatorum omnium veniam per fidem tribuens. Neque enim naturae nostrae vitia indulgentiam merebantur. Ergo venia omnis ex eo est: cum etiam ea quae in se sint peccata, post reditum confessionis indulgeat. Solvenda quidem per
Abbreviated transcription (Latin):
eosolo inquẽ peccauerit corripi: atq obiurgari. Ipse enĩsacri¬
ficantẽ diis alienis popłm iud aicũ. maiestatis suae aduentu et
toto p̃sentis potestatis terrore corripuit. Et tũ cũ idem popłs
dĩ ꝓpinquantis ad montẽ eaetra montẽ licet positis ferre ñ potuit:
in audientia unũ atq duos iussit adhiberi: ut in ore duorum
testiũ fides uerbi ac ueritas mancat: qͥa insolenti isrł lex et ꝓpħȩ
et ioħes: missus testibq istis ut pereare desineret c̃uentus est.
Tertio ipso dñi aduentu tanquã coetu aeccłae inspectantis admo¬
nitus: Frustraq habitis his obuirgationib: publicani aut hetrei
c̃tinerent᷑ immobile seueritatis apłicae iuditiũ p̃misit: ut qͦs int̾ris
ligauerint id est peccatorũ nodis inneocos reliquerint. et qͦssoluerint
c̃fessione uidelicet ueniȩ receperint insalutẽ: hii apłicȩ c̃dicione

Expanded text:
eo solo, in quem peccaverit, corripi atque objurgari. Ipse enim sacrieo solo, in quem peccaverit, corripi atque objurgari. Ipse enim sacrificantem diis alienis populum Judaicum, majestatis suae adventu, et toto praesentis potestatis terrore corripuit. Et tum, cum idem populus Dei propinquantis adventum, extra montem licet positus, ferre non potuit, inobedienti etiam unum atque duos jussit adhiberi, ut in ore duum testium fides verbi ac veritas maneat: quia insolenti Israel lex et prophetae et Joannes est missus, testibusque istis ut peccare desineret conventus est, tertio ipso Domini adventu, tamquam coetu Ecclesiae inspectantis, admonitus est: frustraque habitis his objurgationibus, publicani aut ethnici continerentur, immobile severitatis apostolicae judicium praemisit: ut quos in terris ligaverint id est, peccatorum nodis innexos reliquerint, et quos solverint, confessione videlicet veniae receperint in salutem ; hi apostolicae conditione
Abbreviated transcription (Latin):
Duis una. homo incelligendus est: & sub homine uno. unuersitas
sencienda est. Sed inunius adȩ errore: om̃e hominu genus
abetrauit. Ergonon aginta nouẽ ñ errantes multitudo angłoꝵ
cȩlestiũ opinanda ÷ : quib: incęlo: lȩcitia & cura salutis humanę
corpore ÷ relatus. Merito igit᷑ hic numerus ꝑlitterã et abrahac
acdditur: &e c̃sũmat᷑ insara. Eoc abrã enĩ abrahã nuncupatur :
ex sarai sara accepit nomen. Immo enĩ abrahã om̃s sumꝰ: ec ꝑ nos
qui om̃s unũ sumꝰ caelestis głae numerus explendus est. Acq
ideo et creatura om̃is reuelationẽ filiorũ dĩ expectat. Ideo con¬
gemiscit & dolet: ut numerus qͥ ꝑalfa abrahȩ additus: et qͥ in
ra consũmatus: insara ad cȩlestẽ constitutionẽ increm̃to creden¬
eũ. & rłqͣ. Eũ ordinẽ c̃tinendȩ caritatis nob̾ dñs imposuit:
quẽ ipse in c̃seruando isrł tenuerat. Iubet enĩ peccantẽ frẽm ab

Expanded text:
Ovis una, homo intelligendus est, et sub homine uno, universitas Ovis una, homo intelligendus est, et sub homine uno, universitas sentienda est. Sed in unius Adae errore omne hominum genus aberravit; ergo nonaginta novem non errantes, multitudo angelorum coelestium opinanda est, quibus in coelo est laetitia et cura salutis humanae. corpore est relatus. Merito igitur hic numerus per litteram et Abrahae additur et consummatur in Sara: ex Abram enim Abraham nuncupatur, et ex Sarai Sara accipit nomen. In uno enim Abraham omnes sumus: et per nos, qui unum omnes sumus, coelestis gloriae numerus explendus est. Atque ideo et creatura omnis 759 revelationem filiorum Dei exspectat: et ideo congemiscit et dolet, ut numerus, qui per alpha Abrahae additus est, et qui in alpha consummatus in Sara est, ad coelestem constitutionem incremento credentinendae charitatis nobis Dominus imposuit, quem ipse in conservando Israel tenuerat : jubet enim peccantem fratrem ab
Abbreviated transcription (Latin):
tas eẽt explenda. Superius aut̃ in abscidendis manu uel pede
ꝓpinqͥtatũ contineri nomina exposuimꝰ: atq ideo cognationẽ
generis israhelitȩ relinquendã. ueluti quadã mẽbrorũ recisione
mutui amoris imposuit: ad eos p̃cipue qͥuere in dño credidis¬
sent. Pusillorũ enĩ angłi cotidie dm̃ uident: qͥa fili hominis
uenit saluare quae ꝑdita sunt. Ergo et filiꝰ hominissaluat. & dm̃
angłi uident: & angłi pusillorũ p̃sunt fideliũ orationib. Prȩ ec̃
angłos: absoluta auctoritas est. Saluatorũ igit̾ ꝑ xp̃m oratio
cuiꝰ desideria acpostulationes ad aetnũ ceinuisibilẽ dm̃ ambi¬
cioso angłorũ famulatii ac ininisterio ꝑuehuntur. atq ut¬
cõparationis posuit excemplũ eiꝰ qͥ oues non aginta et nouẽ in
montib reliquisset: et errantẽ unã reqͥsisset. Qua inuenta. plus
gaudii sit: quã habebat᷑ innonaginta nouẽ ẽuersatione lȩtitiȩ:

Expanded text:
tas esset explenda. 4. Superius autem in abscindendis manu vel pede tas esset explenda. 4. Superius autem in abscindendis manu vel pede propinquitatum contineri nomina exposuimus : atque ideo cognationem generis Israelitae 758 relinquendam veluti quadam membrorum recisione mutui amoris imposuit, ad eos praecipue qui vere in Domino credidissent. Pusillorum enim angeli quotidie Deum vident : quia filius hominis venit salvare quae perdita sunt. Ergo et filius hominis salvat, et Deum angeli vident, et angeli pusillorum sunt. Fidelium orationibus praeesse angelos, absoluta auctoritas est. Salvatorum igitur per Christum cujus desideria ac postulationes ad aeternum et invisibilem Deum ambitioso angelorum famulatu ac ministerio pervehuntur. 6. Ovcomparationis posuit exemplum, ejus qui oves nonaginta novem in montibus reliquisset, et errantem unam requisisset: qua inventa plus gaudii sit, quam habebatur in nonaginta et novem conservatione laetitiae .
Abbreviated transcription (Latin):
tũ :. Qui si xp̃i apłos scandalizauerint: rectius illigata collo mola
asinaria demersi inmare fuissent. id est gentiũ labore depressi it igno¬
rantia scłi demorarent᷑: qͥa illis colerabiliꝰ fuerit nescisse xp̃m quam
enĩ: uenire scandala. Uerũ tamen: uac homini illi: ꝑquẽ scanda-¬
lũ uenit. Humilitas passionis: scandalu mundo: In hoc enim
maxime ignorantia humana: qd sub deformitate crucis aeternȩ
głae dñm noluit acciꝑe. Et qͥd mundo tã periculosũ. quã ñ rece-¬¬
pisse xxp̃m: Uerũtam̃ sub hominis nuncupationẽ. auctorẽ scanda¬
li huiꝰ iudaicũ popłm designat: ꝑquẽ om̃e hoc mundo pericu¬
lũ cõparatur. ut xep̃m inpassione abnegent: quẽ leac et ꝓphȩ pas¬
sibilẽ p̃dicauer. Ideo uͦ necesse ee̾ ait uenire scandala: quia ad
sacram̃tũ reddendȩ nobis aec̾nitatis om̃is in eo passionis humili¬

Expanded text:
tum est. Qui si Christi apostolos scandalizarent, rectius illigata collo mola tum est. Qui si Christi apostolos scandalizarent, rectius illigata collo mola asinaria demersi in mare fuissent, id est, gentium labore depressi in ignorantia saeculi demorarentur: quia illis tolerabilius fuerit nescisse Christum, quamenim venire scandala; verumtamem vae homini illi, per quem scandalum venit . Humilitas passionis scandalum mundo est. In hoc enim maxime ignorantia detinetur humana, quod sub deformitate crucis aeternae gloriae Dominum nolit accipere. Et quid mundo tam periculosum, quam non recepisse Christum? Verumtamen sub hominis nuncupatione, auctorem scandali hujus Judaicum populum designat, per quem omne hoc mundo periculum comparatur, ut Christum in passione abnegent, quem lex et prophetae passibilem praedicaverunt. Ideo vero necesse esse ait venire scandala: quia ad sacramentum reddendae nobis aeternitatis, omnis in eo passionis humili
Abbreviated transcription (Latin):
mine cales receꝑint: aep̃i recepti p̃miũ c̃sequent̾. Qui aut scan¬
Calizauerit unũ depusilis istis. id: qͥ offendiculũ cẽptationis
intulerit: eoepedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo eiꝰ
& demerꝗacur in ꝓfundũ maris: Tot tantęq res ñociose cõpara¬
tȩ sunt: & mola &asinaria. et cũ ea in mari mergendus.: ethocei
epediens. Cõmuni omiũ sensũ s̃ꝑ qd̾ expedit utile est Quid
gͦ utilitatis est mola asinaria collo suspensa demergi: Mors
enĩ tãgrauis ꝓficiet ad poena: et nescio qͦmͦ eric utile id coe¬
petere qd̃ ultimũ sit malorũ. Quid gͦ sentiri oporteat: quaerendũ est.
Mole opus: labor÷ cȩcitatis. Nã clausis ium̃torũ oculis: agunt᷑ ingrrũ
Et subasini qͥdem nomine: frequent̾ gentes cognominatas reperimꝰ.
Igitur gentes qͦd agunt nesciunt: & inuitae suae oꝑe detentȩ: cȩcila¬
boris ignorantia cõntinentur. Iudȩis aut̃ scientię iter inlege pręsta¬

Expanded text:
mine tales receperint, Christi recepti praemium consequentur: Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, id est, qui offendiculum tentationis intulerit, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris . Tot tantaeque res non otiose comparatae sunt: et mola, et asinaria, et cum ea in mari mergendus, et hoc ei expediens. Communi omnium sensu, semper quod expedit utile est. Quid ergo utilitatis est, mola asinaria collo suspensa demergi? Mors enim tam gravis proficiet ad poenam: et nescio quomodo erit utile, id expetere quod ultimum sit malorum. Quid ergo sentiri oporteat, quaerendum est. Molae opus, labor est caecitatis: nam clausis jumentorum oculis aguntur in gyrum. Et sub asini quidem nomine, frequenter gentes cognominatas reperimus. Igitur gentes quod agunt, nesciunt: et in vitae suae opere detentae, caeci laboris ignorantia continentur. Judaeis autem scientiae iter in lege praesta
Abbreviated transcription (Latin):
gesserunt. p̃tergerendi instinctũ quẽ unusquisq exnatura
sua sumpsit exxtrinsecus. om̃ia gesserint in exemplũ: hoc ma-
iore ita opinandi reuerentia. sitam diuersarũ causarũ effici-¬
encia una aqq eadẽ incelligentia consequitur. Sermo igitur¬
radoriginẽ ꝓpositionis referendus ÷. Iohes ut frequent̾ admonu¬

Expanded text:
gesserunt, praeter gerendi munus instinctumque, quem unusquisque ex natura gesserunt, praeter gerendi munus instinctumque, quem unusquisque ex natura sua sumpsit, extrinsecus omnia gesserint in exemplum: hoc 739 majore ita opinandi reverentia, si tam diversarum causarum efficientiam una atque eadem intelligentia consequatur. Sermo igitur ad originem propositionis referendus est. 7. Jo
Abbreviated transcription (Latin):
rũq numerũ quinq milia uirorũ expleta. ẽẽnt Et discipłos naui¬
culã conscendere: et cranffretũ p̃cedere iubet. Dimissaq ipse turba
inmontẽ orare solus ascendit: factoq uesꝑe solusfuit. Et nauis
mari medio uento aduersante fluctib iactabatur: et quarta uigilia
dñs uenit supra mare ambulans. Uidentesq turbati sunt: et in a¬
nis uisus fantasma credentes clamauer̃ p̃timore. Quib: mox dñs
locutus est: & constantes eẽ iussit. Et explurimis petrus refpondeas.:
postulauit uti ad dñm suꝑaquas uenirer. Qui de nauicula des-¬
cendens. & ꝓgressus aliquantulũ: uento inualescente timere coepit
et mergi. Quẽ apprehendens dñs obiurgat: cur fidei modice sit:
ingressusq nauẽ tranquillitatẽ uento et mari quiescente reuo¬
cauit. Igitur haec ut cõmemorauimus: gesta sunt. Sed his
om̃ib ꝑsonis. effectib. causis. numeris. modis. adiacet ut quae

Expanded text:
rumque numerum, quinque millia virorum expleta essent . 5. Et discipulos navirumque numerum, quinque millia virorum expleta essent . 5. Et discipulos naviculam conscendere, et trans fretum praecedere jubet, dimissaque ipse turba in montem orare solus ascendit: factoque vespere solus fuit: et navis mari medio, vento adversante, fluctibus jactabatur. Et quarta vigilia Dominus venit super mare ambulans: videntesque turbati sunt, et inanis visus phantasma credentes, clamaverunt prae timore. Quibus mox Dominus locutus est, et constantes esse jussit. Et ex plurimis Petrus respondens, postulavit uti ad Dominum super aquas veniret. Qui de navicula descendens, et progressus aliquantulum, vento invalescente et timere coepit et mergi. Quem apprehendens Dominus, objurgavit cur fidei modicae sit: ingressusque navem, tranquillitatem vento et mari quiescente revocavit . 6. Igitur haec ut commemoravimus gesta sunt: sed his omnibus personis, effectibus, causis, numeris modus adjacet, ut quae
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ cuiꝰ uellet p̃mii sacram̃to iurantis accepit. Et iohannis caput
qui incarcere diu habitauit puella: matre admonente disco sibi inferri
p̃cata est. Et herodes tristis licet sacram̃to fidẽ reddidit: et matripu¬
ella munꝰ eochibuit. Et sepulto eo: discipłi eiꝰ addñm transeunt.
Auditisq his dñs innauicula in loca deserta secessit: et sequentiũ se
turbarũ uexationis misertus ÷ & dimitti eas in castella ad coem̃dos
crbos apłi admonent. Et dñs respondet. necessitatẽ eo reuerti ipsas
ñ habere: dareq his crbũ p̃cipit. Et solossẽ quinq panes et duospi¬
sces habere causantur. & offerri sibi eos iussit: turbãq substrato foe¬
no accumbere. Et oblata benedixit. & turbae manducanda cõmi¬
nuit: & dedit discipłis ut offerrent. Et saturatis om̃ib supplementa
cophinorũ duodecim suꝑfuerunt: cũ tamen extra mulierũ puero¬

Expanded text:
potestatem cujus vellet praemii, sacramento jurantis accepit: et Joannis caput potestatem cujus vellet praemii, sacramento jurantis accepit: et Joannis caput in carcere diu habiti, puella matre admonente disco sibi inferri precata est. Et Herodes, tristis licet, sacramento fidem reddidit, et matri puella munus exhibuit: et sepulto eo discipuli ejus ad Dominum transierunt . 4. Auditisque his Dominus in naviculam in loca deserta secessit, et sequentium se turbarum vexationem misertus est, et dimitti eas in castella ad coemendos cibos Apostoli admonent. Et Dominus respondet, necessitatem eo revertendi ipsas non habere, darique his cibum praecipit. Et solos se quinque panes et duos pisces habere causantur. Et offerri sibi eos jussit, turbamque sub strato foeno accumbere. Et oblata benedixit, et turbae manducanda comminuit, et dedit discipulis ut offerrent: et saturatis omnibus supplementa cophinorum duodecim superfuerunt, cum tamen extra mulierum puero
Abbreviated transcription (Latin):
magnifica ꝗtĩ ae grrebat. corporis eius contemplatione cõmoue¬
bantur. Quib dñs inhonorabilẽ inpatria sua ꝓpħam eẽ respon¬
dit: quia in iudaea ẽẽt usq adcrucissententiã contempnendus.
Et quia penes solos fideles di uirtus est: ꝓpt̃ ȩorũ incredulitatem
om̃ib diunae oꝑib uirtutis abstinuit xͣi. INillotempr. Au¬
om̃em diligentiã euangłiorũ lectioni adhibere oportere: qui a
inhis quae gesta narrantur subeẽ interioris intelligentiae ratio
reperiatur. habet enĩ om̃iũ operũ narratio suũ ordinẽ. sed gestorũ
effectib causae subiacentis speties p̃form at᷑: ut inhero de ac iohanne
intelligitur. Nã et herodes princeps erat popłi: et herodiadem
uxorẽ phylippi st̃is suis in matrimoniũ suũ iure potestatis assũpse¬
rat. Ot huie hero diadi erat filia. Et nacali die cũ saltans placeret

Expanded text:
magnifica quae gerebat, corporis ejus contemplatione commovemagnifica quae gerebat, corporis ejus contemplatione commovebantur. Quibus Dominus inhonorabilem in patria sua prophetam esse respondit , quia in Judaea esset usque ad crucis sententiam contemnendus. Et quia penes solos 738 fideles Dei virtus est, propter eorum incredulitatem omnibus divinae operibus virtutis abstinuit. 3. omnem diligentiam Evangeliorum lectioni adhiberi oportere: quia in his, quae gesta narrantur, subesse interioris intelligentiae ratio reperiatur. Habet enim omnium operum narratio suum ordinem: sed gestorum effectibus causae subjacentis species praeformatur, ut in Herode ac Joanne intelligitur. Nam et Herodes princeps erat populi, et Herodiadem uxorem Philippi fratris sui in matrimonium suum jure potestatis assumpserat. Et huic Herodiadi erat filia: quae natali die, cum saltans placeret,
Abbreviated transcription (Latin):
et uetera id est in euangłiis et in lege ꝓtulerit. et eiusdẽ patris familias
ec uniꝰ utraq thesauri. Et factũ: cũ consumasset iħc parabolas
istas: transut inde et uenit in patriã suã. It rłqͣ̃. Inhonoratur dñs asuis.
Etquanquã et docendi prudentia et oꝑandi uirtus ad mirationẽ
cõmoueret: infidelitas tamen eorũ ueritatem iuditii non recipit.
Noneni credunt haec inhomine dm̃ agere: quin etiam patrem
ipsius matrẽ fr̃sq nuncupant. & paternae artis quodã opprobrio
lacessunt. Sed plane hic fabri erat filiꝰ ferrũ igne uincentis om̃em
scłi uirtuoc̃ iuditio dequoquentis: massaq formantis inom̃e opus
utilitatis humanae. formã scilicet corporũ nr̃orũ et materiem in
diuersa menbrorũ mynisteria et adomĩa aeternae uitae oꝑa fin¬
gentis. Ithis igitur scandalizabantur om̃s: et inter tot tamq

Expanded text:
et vetera, id est, in Evangeliis et in lege protulerit, et ejusdem patrisfamilias, et vetera, id est, in Evangeliis et in lege protulerit, et ejusdem patrisfamilias, et unius utraque thesauri. 2. Et factum est, cum consummasset Jesus parabolas istas, transiit inde, et venit in patriam suam, et reliqua . Inhonoratur Dominus a suis. Quamquam et docendi prudentia, et operandi virtus admirationem commoveret; infidelitas tamen eorum veritatem judicii non recipit. Non enim credunt haec in homine Deum agere: quin etiam patrem ipsius, matrem, fratresque nuncupant, et paternae artis quodam opprobrio lacessunt . Sed plane hic fabri erat filius, ferrum igne vincentis, omnem saeculi virtutem judicio decoquentis, massamque formantis in omne opus utilitatis humanae: informem scilicet corporum nostrorum materiem in diversa membrorum ministeria, et ad omnia aeternae vitae opera fingentis. In his igitur scandalizabantur omnes: et inter tot tamque
Abbreviated transcription (Latin):
eptus sic derelinquat. Diu enĩ: negotiatus: cemargaritã aliq̃n¬
do qualẽ optabat inuenit. Cui et uniꝰ huiꝰ desiderati lapidis
reti cõparauit: quae insłm ueniens sine scłi damno habitantes
intra scłm congregauit. modoretis qͦd mare penitrans ita agicur
deꝓfundo. ut ꝑ om̃e elem̃ti illiꝰ corpꝰ euadens clausos intrahabitum
suũ extrahat: nosq ex scło inlum ueri solis educat. Inbonorum
electione et malorũ abiectione: futuri iuditi exam̃ ostendens.
Intellexistis hȩc om̃ia : Dicunt ei. Utiq Et ait illis. XTIrI.¬
deo om̃is seriba doctus inregno caelorũ Fi rłqͣ. Non turbis
segi discipłis: locutus: & intelligentib parabolas dignũ testimonium
reddidit ipsos scilicet subpatris familiac nomine sibi cõparans. qđ
doctrinã de thesauro suo nouorũ sp̃s sc̃ĩ acueterũ sint adepti. Quosq
scribas ꝓpt̾ scientia nuncupat: qd incellexcerint ea quae ille noua

Expanded text:
eptus sit, derelinquat. Diu enim est negotiatus, et margaritam aliquaneptus sit, derelinquat. Diu enim est negotiatus, et margaritam aliquando qualem optabat invenit: cui et unius hujus desiderati lapidis reti comparavit, quae in saeculum veniens, sine saeculi damno habitantes intra saeculum congregavit, modo retis, quod mare penetrans ita agitur de profundo, ut per omne elementi illius corpus evadens, clausos intra ambitum suum extrahat, nosque ex saeculo in lumen veri solis educat: in bonorum electione, et malorum abjectione, futuri judicii examen ostendens.Intellexistis haec omnia? Dicunt ei, utique. Et ait illis: Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, etc. . Non turbis, sed discipulis est locutus; et intelligentibus parabolas dignum testimonium reddit, ipsos scilicet sub patris familiae nomine sibi comparans, quod doctrinam de thesauro suo novorum ac veterum sint adepti: quosque scribas propter scientiam nuncupat, quod intellexerint ea, quae ille nova
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ut uestitu cỹbopotuq indigentiũ aeternas caelestis thesauri
diuitias cõparemus. Sed contuendũ est inuentũ thesaurũ et abs¬
consũ fuisse: cũ utiq qui inuenit et secreto et cẽpore quo abscor¬
dit auferre potuisset. & auferens emendi necessitate caruisset.
Sedut rei: ita et dictifuerat ratio explicanda. Ideo enĩ abscon¬
sus est thes aurus: quia et agrum emi oporcebat. Thesaurus enim
in agto ut diocimus xp̃c intelligitur incarne: quẽ inuenisse est
gratũ. Euangłiorũ enim predicatio: in absoluco est. Sed
utendi et possidendi huius thesauri cum agro potestas. non pocest
cͥẽ sine p̃tio: quia cȩlestes diuitiae nonsine damno scłi possidentur.
Et de margarita: par ratio est. Sed ad negotiatorẽ iã diu in
lege uersantẽ ꝓficiens hic sermo est: qui longo aeduitino labore
ad margaritae scientiam ꝑuenerit. et ea quac subonere legis ad¬

Expanded text:
tes, ut vestitu, cibo, potuque indigentium, aeternas coelestis thesauri tes, ut vestitu, cibo, potuque indigentium, aeternas coelestis thesauri divitias comparemus. Sed contuendum est, inventum thesaurum et absconsum fuisse; cum utique qui invenit, et secreto et tempore quo abscondit auferre potuisset, et auferens emendi necessitate caruisset. Sed ut rei, ita et dicti fuerit ratio explicanda. Ideo enim absconsus est thesaurus, quia et agrum emi oportebat. Thesaurus enim in agro, ut diximus, Christus intelligitur in carne, quem invenisse est gratuitum. Evangeliorum enim praedicatio in absoluto est, sed utendi et possidendi hujus thesauri cum agro potestas non potest esse sine pretio; quia coelestes divitiae non nisi damno saeculi possidentur. Et de margarita par ratio est . Sed ad negotiatorem jamdiu in lege versantem proficiens hic sermo est, qui longo ac diutino labore ad margaritae scientiam pervenerit, et ea quae sub onere legis ad
Abbreviated transcription (Latin):
orũ ȩqualitate cooꝑtũ. om̃ia unũ facit: uc qđ lex constituĩt.
ꝓpħȩ nunciauer̃. id ipsũ euangłiorum ꝓfectib expleatur:
ab alio mensuris aequalib ferm̃tatũ dissentiens reperietur.
Quãquã ad fidei sacramentũ id÷ ad patris & filii et sp̃s sc̃i uni-¬
tatem. sed et ad triũ gentiũ uocationẽ: id ÷ sem. cham. et iapheth.
tres mensuras farinae ẽẽ referendas: sensisse multos memini.
Sednescio arhoc ita opinari ratio ꝑmittat: cũ tam et si om̃iũ
gentium uocatio sit aeque tamen in his aep̃c non absconsus sit
sed ostensus. et in tanta in fidelium mulcitudine non fermentatũ
fermenti nccessitate: in xp̃o om̃ia unũ sintterũ simile est¬
regnum caelorũ.: thesauro abscondico: & rłqͣ. Per si militu dinem
thesauri in agro. spei nr̃ae opes intra se positas. ostendic quia ds̃ in
homine sic reꝑtus: in cuiꝰ precium om̃s słi uendendae sunt faculta-¬

Expanded text:
oruoruprophetae nuntiaverunt, id ipsum evangeliorum profectibus expleatur. ab alio mensuris aequalibus fermentatum dissentiens reperietur.--Quamquam ad fidei sacramentum, id est, ad Patris et Filii et Spiritus sancti unitatem, sed et ad trium gentium vocationem, ex Sem, Cham et Japhet, tres mensuras farinae esse referendas, sensisse multos meminerim. Sed nescio an hoc ita opinari ratio permittat: cum tametsi omnium gentium vocatio sit aeque, tamen in his Christus non absconsus sit, sed ostensus; et in tanta infidelium multitudine non fermentatum fermenti necessitate in Christo, omnia unum sint. 7. Thesregnum coelorum thesauro abscondito, et reliqua . Per similitudinem thesauri in agro, spei nostrae opes intra se positas ostendit: quia Deus in homine sit repertus, in cujus pretium omnes saeculi vendendae sunt faculta
Abbreviated transcription (Latin):
traditus morti. tanquã in agro satione quadã fuit corporis con-¬
sepultus: ultra mensurã om̃iũ olerũ exccrescit. et uniuersã ꝓpħa¬
rũ głam eoccelit. Oleris enĩ uice tanquã ȩgroto isrł data : p̃di¬
catio ꝓpħarũ: sediã ex ramis arboris. ex solo insullime platae.
it mundũ inumbrantes. in ramis intelligimꝰ: inqͦs gentes inspem
uitae aduolabunt: et aurarũ turbine id est diabolisp̃u flatuq
uexatae: tanquã inramis arboris ad quiescent. Simile est
regnũ caelorũ ferm̃to : qͦd acceptũ mulier abscondit infarinȩ
mensuris trib: donec fermentatũ ÷ totũ. Ferm̃tũ defarina est:
qd̾ uirtutẽ acceptã aceruo generissui reddit. Hiuic se dñs cõpa¬
rauit. Quod acceptũ mulier. synagoga scilicet: ꝑ iuditiũ mor-¬
tis abscondit. arguens legem et p̃pħas euangłiis dissolutos.
Hoc aut̃ infarinac mensuris trib: id est legis. ꝓpħarũ. euangeli¬

Expanded text:
traditus morti, tamquam in agro, satione quadam fuit corporis contraditus morti, tamquam in agro, satione quadam fuit corporis consepultus; ultra mensuram omnium olerum excrescit, et universam prophetarum gloriam excedit. Oleris enim vice, tamquam aegroto, Israeli data est praedicatio prophetarum. Sed jam ex ramis arboris ex solo in sublime prolatae, e protensos, et mundum inumbrantes, in ramis intelligemus: in quos gentes in spem vitae advolabunt, et aurarum turbine, id est, diaboli spiritu flatuque vexatae, tamquam in ramis arboris acquiescent. 5. Christrmento, quod acceptum mulier abscondit in farinae mensuris tribus, donec fermentatum est totum . Fermentum de farina est, quod virtutem acceptam acervo generis sui reddit. Huic se Dominus comparavit, quod acceptum mulier, synagoga scilicet, per judicium mortis abscondit, arguens legem et prophetas evangeliis dissolvi. Hoc autem farinae mensuris tribus, id est, legis, prophetarum, evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
abhis. Damnum scilicet legis exfidei inopia declarat: quia fi-¬
dem iudaci non habentes. legem quoq quam habuerant ꝑdider̃.
Ot ideo ꝑfectum fides euangłica habet donum: quia suscepta
noius fructib ditat. repudiata uͦ etiã ueteris substantiȩ opes
detrahit. Urĩ aut̃ beati oculi qͥuident: et aures quae au¬
diunt. Apłici temporis beatitudinem docet: quorũ oculis
atq. aurib contigit dei salutare uisere et audire: ꝓpħis atq
iustis cupientib uidere et audire in plenitudinẽ temporũ¬
astinatum: et excpectationis istius gaudium apłis reseruatum
Aile est regnũ cȩlorũ grano sinap̃is. Etrłqͣ. Grano sinapis seip¬
nsũ dñs cõparauic acri seminii. et om̃iũ seminũ minimo: cuiꝰ uircus
ac potestas tribulationib et pręssuris accenditur. Granũ hocigi¬
tur postquã in agro satũ fuerat. id est ubi apopło eõphensus et̃

Expanded text:
ab eis. Damnum scilicet legis ex fidei inopia declarat: quam fiab eis. Damnum scilicet legis ex fidei inopia declarat: quam fidem Judaei non habentes, legem quoque quam 735 habuerant perdiderunt. Et ideo perfectum fides evangelica habet donum; quia suscepta novis fructibus ditat, repudiata vero etiam veteris substantiae opes detrahit. 3. Vestri autem beati oculi qui vident, et aures quae audiunt . Apostoloci temporis beatitudinem docet, quorum oculis atque auribus contigit Dei Salutare visere et audire: prophetis atque justis cupientibus videre et audire in plenitudinem temporuestinatorum, et exspectationis istius gaudium Apostolis reservatumile est regnum coelorum grano sinapis, et reliqua . Grano sinapis se ipsum Dominus comparavit, acri maxime, et omnium seminum minimo, cujus virtus ac potestas tribulationibus et pressuris accenditur. Granum hoc igitur postquam in agro satum fuerit, id est, ubi a populo comprehensus et
Abbreviated transcription (Latin):
non receper: inmatre eiꝰ ac fr̃ib: synagoga et istahelitȩ p̃figuran¬
tur. ingressu eiꝰ atq aditu abstinentẽs. XTTT¬
NILLA dit: eocut iħc & sedebat secus mare. & congregatȩ suns
ad eum turbae: ĩta ut innauiculam ascenderet. Sedisse dñm
innaui. et turbas foris stetisse: ex subiectis rebus est ratio. Inpa¬
rabolis enim erat locuturus: & facti istius genere significat eos
qui eoctra aeccłam positi sunt. nullam diuini sermonis capere
posse intelligentiam. Nauis enim: aeccłae trpum tenet p̃fert
Intraquam: uerbum uitae positum & p̃dicatum. Hu qui exc¬
tra sunt et arenae modo steriles atq inutiles adiacent: intelli¬
gere non possunt. De parabolis aut̃ iam adño absolutis: loqui
aut̃ non habet: et quod habet auferetur abeo. Regni mysteria :¬
fides ꝑcipit. Haec inquib fuerit ꝓficiet. et incrementis ꝓfectus
sui abundabit: in quib uͦ non fuerit: etiam qͦd habent auferet᷑

Expanded text:
non receperunt; in matre ejus ac fratribus Synagoga et Israelitae praefigurannon receperunt; in matre ejus ac fratribus Synagoga et Israelitae praefigurantur, ingressu ejus atque aditu abstinentes. illa die exiit Jesus, et sedebat secus mare: et congregatae sunt ad eum turbae, ita ut in naviculam ascenderet : Sedisse Dominum in navi, et turbas foris stetisse, ex subjectis rebus est ratio. In parabolis enim erat locuturus: et facti istius genere significat eos, qui extra Ecclesiam positi sunt, nullam divini sermonis capere posse intelligentiam. Navis enim Ecclesiae typum praefert: intra quam verbum vitae positum et praedicatum hi, qui extra sunt, et arenae modo steriles atque inutiles adjacent, intelligere non possunt. De parabolis autem jam a Domino absolutis loqui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo . Regni mysteria fides percipit. Haec in quibus fuerit proficiet, et incrementis profectus sui abundabit: in quibus vero non fuerit, etiam quod habent auferetur
Abbreviated transcription (Latin):
prioribus: quia ex eis immundus sp̃s metulegis eoccesserat
nunc aut in eos cũ ultione repudiatae ab eis gr̃ae reuercetur.
Et quia totum istud inpaternae maiestatis uirtute loquere¬
tur. nuntianti sibi qd̃ foris amatre atq afr̃ib expectaretur.
manum in discipłos extendens: eossibi fr̃s ẽẽ matremq respon¬
dit: & quicunq uoluntati paternae obsecutus. ẽẽt. eum e̾e
& frem & sororem et matrem : formam seipsũ uniuersis agen¬
di senciendiq constituens: ꝓpinquita tum om̃iu ius atq̃.
nomen iam nonde conditione nascendi : sed de aeccłae cõmuni¬
one retinendum. Gaeterum non fastidiose de matre sua sen¬¬
sisse existimandus est: cui in passione positus maxime sollicitudi¬
nis tribuerit affectum. Est aut̃ etiam in eo tẏpica ratio seruata.
ut mater eius & fr̃s foris starent. cũ utiq ingrediendi ad eum
haberent ut cȩteri potestatem. Sedquia insua uenit. & sui cũ

Expanded text:
prioribus: quia ex Judaeis immundus spiritus metu 734 legis excesserat, prioribus: quia ex Judaeis immundus spiritus metu 734 legis excesserat, nunc autem in eos cum ultione repudiatae ab eis gratiae revertetur.Et quia totum istud in paternae majestatis virtute loqueretur; nuntianti sibi quod foris a matre atque a fratribus exspectaretur, manum in discipulos extendens, eos sibi fratres esse matremque respondit; et quicumque voluntati paternae obsecutus esset, eum esse et fratrem et sororem et matrem: formam se ipsum universis agendi sentiendique constituens, propinquitatum omnium jus atque nomen, jam non de conditione nascendi, sed de Ecclesiae communione retinendum. Caeterum non fastidiose de matre sua sensisse existimandus est, cui in passione positus maximae sollicitudinis tribuerit affectum . Est autem etiam in eo typica ratio servata, ut mater ejus et fratres foris starent, cum utuiqe ingrediendi ad eum haberent ut caeteri potestatem. Sed quia in sua venit, et sui eum
Abbreviated transcription (Latin):
linquens: ut in his usq indiem iuditii non inquietata habitati
in aquae lauacro fons uiuus effluxit: habitandi cum his locus
nullus est. Et cum iam inhis requiem nonhabebit: intra se re¬
putans optimum credit regredi in eam excqua ꝓfectus est domũ.
Haec emundata ꝑlegem et ꝓpħarum ornata preconus et xp̃i
aduentui p̃parata uacua inuenitur: aqua et custodia legis
abscesserit. quia om̃is lex usq ad ioħem est: & adhabitandum
non receptus sit rep̃c. Atq ita et habitatore uacua est et deserta cu¬
stodibus: cũ tamen uenienti habitatori p̃euntium sollicitudi¬
ne. & mundata sit et ornata. Septem igitur sp̃s nequiores assu¬
muntur: quia tot erant gr̃arum inuneta destinata cum xp̃o. quac
meo multiformis illa dĩ sapientia septiformi gr̃a collocauit.
ut tanta iniquitatis fieret possessio. quanta futura fuerat
gr̃arum. Atq: ita nouissim a hominis illius peiora crunt

Expanded text:
linquens: ut in his usque in diem judicii non inquietata habitatiolinquens: ut in his usque in diem judicii non inquietata habitatioin aquae lavacro fons vivus effluxit, habitandi cum his locus nullus est: et cum jam in his requiem non haberet, intra se reputans, optimum credit regredi in eam ex qua profectus est domum. Haec emundata per legem, et prophetarum ornata praeconiis, et Christi adventu praeparata, vacua invenitur: a qua et custodia legis abscesserit quia omnis lex usque ad Joannem est , et ad habitandum non receptus sit Christus. Atque ita et habitatore vacua est, et deserta custodibus: cum tamen veniente habitatore, praeeuntium sollicitudine, et mundata sit et ornata. Septem igitur spiritus nequiores assumuntur; quia tot erant gratiarum munera destinata cum Christo, quae in eo multiformis illa Dei sapientia septiformi gloria collocavit: ut tanta iniquitatis fieret possessio, quanta futura fuerat gratiarum. Atque ita novissima hominis illius pejora erunt
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ referendum. Sed contuendum est:quatinus ꝓposita singula
singulis temporib: rebusq reddantur. Superius nempe in ni-¬
niuitarum et reginae austri nomine: iustificata fides gentium
rum post tot diuinae uirtutis documenta. id est decemplagis
ꝑcussam aegyptum: & columnam nubis ac luminis nocte
dieq famulan tem. et in arithreo mari iter prebitum: et fontes
ruptis saxis effluentes. & ministratum esurientib manna. et
ad postremum in quadraginca annorum tempore uita atq¬
habitu angłorum popłm uiuentem: adoratum postea pecudib
&sadcis. hisq cum choris canticisq saltatum. & metalla deos nuncu¬
pata. Ergo insidentem plebis istius pectorib sp̃m immundum.
le quae postea data est interuentu suo eiecit: et qͣuadam cu-¬
stodia circumiectae potestatis exclusit. Qui illinc exciens cir¬
cum gentes desertas atq: aridas oberrauit: domum ueterem dere¬

Expanded text:
esse referendum: sed contuendum est quatenus proposita singula esse referendum: sed contuendum est quatenus proposita singula singulis temporibus rebusque reddantur. Superius, nempe in Ninivitarum et reginae Austri nomine, justificata fides gentium rum post tot divinae virtutis documenta, id est, decem plagis percussam Aegyptum, et columnam nubis ac luminis nocte dieque famulantem, et in Erythreo mari iter praebitum, et fontes ruptis saxis effluentes, et ministratam esurientibus mannam, et ad postremum in quadraginta annorum tempore vita atqhabitu angelorum populum viventem; adoratum supplicatumque postea pecudibus et saxis, hisque cum choris canticisque saltatum, et metalla deos nuncupata. Ergo insidentem plebis istius pectoribus spiritum immundum lex, quae postea data est, interventu suo ejecit, et veluti quadam custodia circumjectae potestatis exclusit. Qui illinc exiens, circum gentes desertas atque aridas oberravit, domum veterem dere
Abbreviated transcription (Latin):
infidelos . quo plus fidei in eos quilegẽm ignorauerint sic reꝑtũ.
um aut̃ immundus sp̃s excierit abhomine: ambulat ꝑloca ari:¬
da quaerens requiem et non inuenit. Etrłqͣ. Continens lectio
est: & cx ipso initi sermonis exordio eocsensu suꝑiore ꝓficisci indi¬
catur. Ex uerbienim coniunctione coepit. Sed totius ꝓpositȩ
comparationis ratio: tractanda est. Eiciens abhomine immun-¬
dus sp̃s. arida et in aquosa loca circuit: inquib nullus fons uitae
effluebat. Et cum requiem non inueniet: tum intrase loqͥt᷑
congruum sibi ee addomum suam unde exiuit reuerti. Quã
inueniet uacantem. scopis mund atam et ornatam: assumetq
secum septem se sp̃s nequiores. introeuntesq habitabunt: &
nouissima hominis illius primis peiora fient. Et quidem dñs
absoluit dicens. Sic erit generationi huic pessimae. Non¬
igitur ambigere possumus: totum hoc adꝑsonam popłi huius

Expanded text:
infideles, quo plus fidei in eis qui legem ignoraverunt sit repertum. 21. infideles, quo plus fidei in eis qui legem ignoraverunt sit repertum. 21. Cum autem immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida, quaerens requiem, et non inveniet, et reliqua . Continens lectio est, et, ex ipso initi sermonis exordio, ex sensu superiore proficisci indicatur: ex verbi enim conjunctione coepit. Sed totius propositae comparationis ratio tractanda est. Exiens ab homine immundus spiritus, arida et inaquosa loca circuit, in quibus nullus fons vitae effluebat. Et cum requiem non inveniet, tum intra se loquetur, congruum sibi esse, ad domum suam unde exivit reverti; quam inveniet vacantem, scopis mundatam et ornatam; assumetque secum 733 septem spiritus se nequiores, introeuntesque habitabunt ibi, et novissima hominis illius primis pejora erunt. Et quidem Dominus absolvit, dicens: Sic erit generationi huic pessimae igitur ambigere possumus, totum hoc ad personam populi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
rimus. Signum deinde rogatur ut pręstet. Quod st exxionȩ
signo daturum ẽẽ respondit: ut sicut triduo et totidem nocti¬
bus onas in coetiuentte detentus sit ita se intra interiora terrae
pari temporis spatio demoraturum. Sed maiorem futuramgen¬
tium fidem: monstrat. Niniuitae enim iona predicante p̃oȩ¬
nitentiam egerunt: & adõ ueniam poenitendi confessione me¬
ruerunt. Sed et austri regina nunc in exemplum aeccłae p̃sũpta
sapicntiam admirata salomonis: eoc ultimis terrae partib uenit
audire quam erat admirata sapientiam. Cumulat igitur in¬
uidiam comparatio. & iudaeossine excusatione facit fides gen¬
tium: ut cum illi ꝓpħis idest ionac salomoniq crediderint: xp̃o
isti non credant: iona salomoneq potiori. Et iccirco in resurre¬
ctione eos iudicabunt: quia in his reꝑtus timor dĩ fuerit. quib:
lex non erat p̃dicata: hoc magis indigni uenia qui exlege sunt

Expanded text:
rimus. rimus. signo daturum esse respondit : et sicut triduo et totidem noctibus Jonas in ceti ventre detentus sit, ita se intra interiora terrae pari temporis spatio demoraturum. Sed majorem futuram gentium fidem monstrat. Ninivitae enim Jona praedicante poenitentiam egerunt, et a Deo veniam poenitendi confessione meruerunt. Sed et Austri regina nunc in exemplum Ecclesiae praesumpta, sapientiam admirata Salomonis, ex ultimis terrae partibus venit audire quam erat admirata sapientiam . Cumulat igitur invidiam comparatio, et Judaeos sine excusatione facit fides gentium: ut cum illi prophetis, id est, Jonae Salomonique crediderint, Christo isti non credant Jona Salomoneque potiori. Et idcirco in resurrectione eos judicabunt, quia in his repertus timor Dei fuerit, quibus lex non erat praedicata: hoc magis indigni venia qui ex lege sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem eiꝰ quam conficeri es coactus in homine: ab negata pat̾nȩ
substantiae communione decerpas. Atq ideo etiam̃ in co dñs bo¬
nitatis suae munus exxtendit. dicens aut malam arborem cum a¬
lissructib aut bonam cumbonis fructib eẽ faciendam: quia ir
male arboris opinione: fructus aeternus sit: ne incidentes mediã
inter utrumq sententiam. cum constituere malum non audeamais.
conficeri bonum nolimtis: indissolubili corruptae dese opimonis
uiditio relinquamur. Om̃em aut̃ ita sentiendi corruptelam ex
naturȩ uitio ꝓficisci docuit. dicens de malo thes auro nonnisi quac
mala sunt posse ꝑferri. et om̃is ociosi idest inepti et inutilis dicti
rationem dõ ẽẽ reddendam: quia de confessionis nr̃ac uerbis. aut
condemn andisimus auc iudicandi. talem futuri iuditu beniuo¬
lentiam recepturi: qualem de caelestis głae dño sententiã tenue¬

Expanded text:
sitatem ejus, quam confiteri es coactus in nomine, abnegata paternae sitatem ejus, quam confiteri es coactus in nomine, abnegata paternae substantiae communione decerpas. Atque ideo etiam in eo Dominus bonitatis suae munus extendit, dicens aut malam arborem cum malis fructibus, aut bonam cum 732 bonis fructibus esse faciendam: quia in malae arboris opinioninter utrumque sententiam, cum constituere malum non audeamus; confiteri bonum nolimus, indissolubili corruptae de se opinionis judicio relinquamur. 19. Omnem autem ita sentiendi corruptelam, ex naturae vitio proficisci docuit, dicens: De malo thesauro non nisi quae mala sunt posse proferri, et omnis otiosi, id est, inepti et inutilis dicti rationem Deo esse reddendam : quia de confessionis nostrae verbis aut condemnandi simus, aut justificandi; talem futuri judicii benevolentiam recepturi, qualem de coelestis gloriae Domino sententiam tenue
Abbreviated transcription (Latin):
santes. Arborem se in corpore positum significat: quia ꝑ interio¬
rem uirtutis suac foecunditatem exeat᷑ ubertas om̃is infructus.
Igitur aut arbor bona facienda cumbonis fructib est aut mala
constituenda cummalis fructibus: quia ex fructib: suis desc arbor
ipsa testabitur. Non quod scđm arborum naturam arbor mala
possit consticui qu ae bona sit aut eadem ipsa cum ramis sius bona
atsicnt᷑ sit stdur ꝑhanc significantiam incelligeremus xp̃m aut
tanquam bonium inutilem relinquendum. aut tanquam bonum
honorum fructuum utilitate retinendum: quia aduersã filium
hominis dicta subuenia sint: blasphemia aut̃ sp̃s careat uenia. Gȩ¬
terum medium se agere. & ep̃o aliqua deferre. negare quae madei¬
ma sunt: uenerari tanquam dm̃. di communione spoliare. haec
blasphemia sp̃s est: ut cum ꝑ admirationem oꝑum tantorum di nom̃
detrahere non audeas. ꝑ maliuolentiam mentis et sensus. gencro¬

Expanded text:
santes. Arborem se in corpore positum significat: quia per interiosantes. Arborem se in corpore positum significat: quia per interiorem virtutis suae fecunditatem exeat ubertas omnis in fructus. Igitur aut arbor bona facienda cum bonis fructibus est, aut mala constituenda cum malis fructibus; quia ex fructibus suis de se arbor ipsa testabitur: non quod secundum arborum naturam arbor mala possit constitui quae bona sit, aut eadem ipsa cum ramis suis bona ala sit; sed ut per hanc significantiam intelligeremus, Christum aut tamquam inutilem relinquendum, aut tamquam bonum bonorum fructuum utilitate retinendum: quia adversum filium hominis dicta sub venia sint, blasphemia autem Spiritus careat venia. Caeterum medium se agere, et Christo aliqua deferre, negare quae maxima sunt; venerari tamquam Deum, Dei communione spoliare, haec blasphemia Spiritus est: ut cum per admirationem operum tantorum Dei nomen detrahere non audeas; per malevolentiam mentis et sensus, genero
Abbreviated transcription (Latin):
enimtam extra ueniam est quam in xp̃o negare qͦd dĩ sit. et consisten¬
tem in eo paterni sp̃s substantiam adimere. cum in sp̃u dĩ opus om̃e con¬
summet. & ipse sit regnum caelorum. & in eo ds̃sit: mundum recon¬
cilians sibi: Ergo quicquid contumeliae extiterit in xp̃o. id om̃e sta¬
et fructus eiꝰ bonos: aut facite arborem malam. & fructus eiꝰ malos.
itrłqͣ. Sermo: se & inp̃sens ecerit: & effert infuturum. Nam in
p̃sens iudacos refellit: quicum intelligerent xp̃i oꝑa ultra huma¬¬
nam et̃ uirtutem. nolunt tamen quod dĩ s nt conficeri. Futuram
uͦ om̃em fidei ꝑuersitatem coarguit: eorum scilicet quidiuinitatẽ
& communionem paternae substantiae dño detrahentes indiuer¬
sa hȩreseos studia efferbuerunt. neutrum facientes: nec inter gentes
subuenia ignorationis habitates. nec inueritatis cognitione uer¬

Expanded text:
enim tam extra veniam est, quam in Christo negare quod Deus sit, et consistenenim tam extra veniam est, quam in Christo negare quod Deus sit, et consistentem in eo paterni Spiritus substantiam adimere: cum in Spiritu Dei opus omne consummet, et ipse sit regnum coelorum, et in eo Deus sit mundum reconcilians sibi ? Ergo quidquid contumeliae exstiterit in Christo, id omne exstaet fructus ejus bonos: aut facite arborem malam, et fructus ejus malos, et reliqua . Sermo se et in praesens exserit, et effert in futurum. Nam in praesens Judaeos refellit, qui cum intelligerent Christi opera ultra humanam esse virtutem, nollent tamen quod Dei sint confiteri. In futurum vero omnem fidei perversitatem coarguit, eorum scilicet, qui divinitatem et communionem paternae substantiae Domino detrahentes, in diversa haereseos studia efferbuerunt: neutrum facientes, nec inter gentes sub venia ignorationis habitantes, nec in veritatis cognitione ver
Abbreviated transcription (Latin):
& utilem comparauit. Longe aut̃ ase ẽẽ ut aliquid ab eo mutu¬
atus sit pocestatis ostendit: quando qui secũ non est aduersũ
se est: et qui secum non congreget. disꝑgat. Soequo ingentis
periculi res intelligitur male de eo opinari: cũ quo ñ eẽ idipsũ est
qͦd contra ẽc̃ & non congregare disꝑgere sit. O m̃e peccatumte¬
blasphemia remittetũr hominib sp̃s aut̃ blasphemia nonremit
tetur. Etrłqͣ. Pharisaeorũ sententiam et eorum qui ita cum his
sentiunt ꝑuersitatem seuerissima definitione condempnat: pecca¬
torum omium ueniam ꝓmittens. & blasphemiae sp̃s indulgentiam
abnegans. Nam cum cȩtera dicta gestaq liberali uenia reladcentur:
caret miscłia sids̃ negetur in xp̃o. et in quo sine uenia peccator be¬
niuolentiam iteratae admonitionis impendit om̃ino peccata cuiꝰq
generis remictenda: blasphemiam in sp̃m sc̃m nonremittendam. Quid

Expanded text:
et utilem comparavit. Longe autem a se esse, ut aliquid ab eo mutuet utilem comparavit. Longe autem a se esse, ut aliquid ab eo mutuatus sit potestatis ostendit: quando qui secum non est, adversum se sit; et qui secum non congregat, dispergat . Ex quo ingentis periculi res intelligitur, male de eo opinari, cum quo non esse, idipsum est quod contra esse: et non congregare, dispergere sit. 17. Blasphemtetur . Pharisaeorum sententiam, et eorum qui ita cum his sentiunt perversitatem severissima definitione condemnat; peccatorum omnium veniam promittens, et blasphemiae Spiritus indulgentiam abnegans . Nam cum caetera dicta gestaque liberali venia relaxentur, caret misericordia, si Deus negetur in Christo. Et in quo sine venia peccator, benevolentiam iteratae admonitionis impendit: omnino peccata cujusque generis remittenda, blasphemiam in Spiritum 731 sanctum non remittendam. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
gatus habuisse. Ergos discipłi oꝑantur inap̃o et exespũ dĩ xp̃c oꝑa¬
tur: adest regnum di iam in apłos mediatoris offitio transfusum.
Sedcum ꝑbeelzebub posse ap̃c arguitur: ds̃ blasphematur in xp̃o.
atq ita indm̃ in expiabilis conuicii contumelia ꝑpharisacos in beel¬
tebub nomine cõparatur. Quomodo pocest intrare quis in do¬
mum fortis. &uasa eiꝰ diripere: it rłq̃ Contusam ase incemptati¬
one pͥma om̃em zabuli indicat pocestatem: qͥa nemo domũ fortis
introeat ensq uasa diripiat. nisi fortẽ alligauerit: & tunc domũ
eiꝰ diripiat. Ot necesse esthaec agens. illo forte sit fortior. Ligatus:
gͦ tunc: cũ sathanas adño nuncupatus. ipsa nequitiae suae nuncu¬
patione constrictus est. Qui ita uincto spolia detraoxit: et domũ
abstulit. Nos scilicet quondam arma eiꝰ regniq militiam in ius
suum redegit: uictoq atq uincto domũ sibi ex nobis uacuam

Expanded text:
gatus habuisse. Ergo si discipuli operantur in Christo, et ex Spiritu gatus habuisse. Ergo si discipuli operantur in Christo, et ex Spiritu tur; adest Dei regnum, jam in Apostolos mediatoris officio transfusum. Sed cum per Beelzebub posse Christus arguitur, Deus blasphematur in Christo: atque ita in Deum inexpiabilis convicii contumelia per Pharisaeos in Beelzebub nomine comparatur. 16. Quomodo potest intrare quis in domum fortis, et vasa ejus diripere? et reliqua . Contusam a se in tentatione prima omnem diaboli indicat potestatem, quia nemo domum fortis introeat ejusque vasa diripiat, nisi fortem alligaverit, et tunc domum ejus diripiet: et necesse est haec agens illo forte sit fortior. Ligatus est ergo tum, cum satanas a Domino nuncupatus, ipsa nequitiae suae nuncupatione constrictus est : cui ita vincto spolia detraxit, et domum abstulit, nos scilicet quondam arma ejus, regnique militiam in jus suum redegit, victoque atque vincto domum sibi ex nobis vacuam