comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentũ. Si autem fundam̃tũ nr̃m in
caelo.ẽ. : ad caelum aedicemur. Corpora
aedificauer̃ istam structuram: quã uidetis
amplã surrexisse huiꝰ basilicȩ. Et quia cor¬
pora aedificauer̃: fundamentũ inimo po¬
suer̃. Qui a uero sp̃italit̃ aedificamur.
fundam̃tum nr̃m in summo positum est:
Illuc ergo curramus ubi aedificeniur : quia
Parum dixit. ut ostender& hierłm. quia dix̃
ut ciuitas aedificatur: adhuc potest illa cor¬
poralis intelligi. Quid si enim existat aliquis
&e dicat. ianiquidem cum ista dicerentur tẽpo¬
rib dauid & ista canerentur. erat ciuitas illa
ꝑfecta : sed uidebat in sp̃u ruiturã. & iterum
aedificandam: Expugnata .ẽ enim illaciuitas.
& factus.ẽ. transitus in babyloniã: populi cap̃¬
tiuati. & dicta. ẽ ista inscripturis transin igra¬
tio in babyloniã. & ꝓphetauit hieremias
post septuaginta annos captiuitatis ȩdificari
posse illã ciuitatẽ quae destructa erat adebel¬

Expanded text:
fundamentum. Si autem fundamentum nostrum in fundamentum. Si autem fundamentum nostrum in coelo est, ad coelum aedificemur. Corpora aedificaverunt istam structuram, quam videtis amplam surrexisse, hujus basilicae; et quia corpora aedificaverunt, fundamentum in imo posuerunt: quia vero spiritualiter aedificamur, fundamentum nostrum in summo positum est. Illuc ergo curramus, ubi aedificemur; quia dParum dixit, ut ostenderet Jerusalem, quia dixit, «ut civitas aedificatur;» adhuc potest illa corporalis intelligi. Quid si enim existat aliquis et dicat: Jam quidem et cum ista dicerentur temporibus David, et ista cancrentur, erat civitas illa perfecta; sed videbat in spiritu ruituram, et iterum aedificandam. Expugnata est enim illa civitas, et factus est transitus in Babyloniam populi captivati, et dicta est ista in Scripturis, transmigratio in Babyloniam. Et prophetavit Jeremias, post septuaginta annos captivitatis aedificari posse illam civitatem quae destructa erat a debel
Abbreviated transcription (Latin):
Fãs. quando dicebat ista dauid ꝑfecta erat illa
ciuitas: non aedificabatur. Nescio quã ergo
ciuitatem dicit. quae modo aedificatur. adquã¬
iã currimꝰ in fide lapides uiui: dequib dicit
petrus Et uos tanquã lapides uiui. coȩdifica¬
mini indomũ sp̃italem. id ẽ. templũ sc̃m dĩ
Quid est lapides uiui coȩdificamini : uiuis: si
credis. Si autẽ credis efficeris tẽplundĩ.
quia dicit apłs paulus. Templum enĩ dĩ scm̃
.ẽ : qđ estis uos Ipsa ergo modo ciuitas ȩdifi¬
catur: Preciduntur demontib lapides
ꝑ manꝰ p̃dicantium ueritatẽ: conquadrant᷑.
ut intrent instructurã sempit̾nam: Ad huc
multi lapides in manus artificis sunt. non ca-¬
diͥnt demanib artificis. ut possint ꝑfecti co-¬
aedificari. instructuram tẽpli: Est ergo ista
hierusalem quae aedificatur ut ciuitas: fun¬
dam̃tum eius xp̃s. ẽ ⁊ dicit apostolus pau
suꝑ aedificantur parie tes. & pondus parie¬
tum adima tendit. quia in imo positum. ẽ.

Expanded text:
s, quando dicebat ista David, perfecta erat illa civitas, non aedificabatur. Nescio quam ergo civitatem dicit, quae modo aedificatur, ad quam currunt in fide lapides vivi, de quibus dicit Petrus: «Et vos tanquam lapides vivi coaedificamini in domum spiritualem» , id est, templum sanctum Dei. Quid est, «lapides vivi coaedificamini?» Vivis, si credis: si autem credis, efficeris templum Dei; quia dicit apostolus Paulus, «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos.» Ipsa ergo modo civitas aedificatur; praeciduntur de montibus lapides per manus praedicantium veritatem, conquadrantur ut intrent in structuram sempiternam. Adhuc multi lapides in manibus artificis sunt; non cadant de manibus artificis, ut possint perfecti coaedificari in structuram templi. Est ergo ista «Jerusalem quae aedificatur ut civitas:» fundamentum ipsius Christus est. Dicit apostolus Paulsuper aedificantur parietes, et pondus parietum ad ima tendit, quia in imo positum est
Abbreviated transcription (Latin):
habitent: ñ debent sequi altitudinẽ cordissui. De
aliqͥl dicit᷑: possuer̃ incaelũ ossuũ. Neuentis tollant᷑:
inmentib requiescant. Habent auctoritatẽ sc̃oꝵ:
inhabitent talesaues: qͥa inmontib petras inueniuNs.
firmam̃ta quędã p̃ceptoꝵ. Sic̃ enĩ una illa petra rep̾c.
uerbũ di: sic multa uerbadi. multȩ petrae. Et istȩ petrȩ
in montibus: uide aues ibi habitantes. Suꝑ illos:
uolatilia caeli in habitabunt. Sed noliputare : quia
ista uolatilia caeli auctoritate suã sequuntur.
Uide qͥd dicat psalmus
Demedio petrarũ dabunt
uocẽ suam. M

Expanded text:
habitent; non debent sequi altitudinem cordis sui, de habitent; non debent sequi altitudinem cordis sui, de qualibus dicitur: «Posuerunt in coelum os suum» . Ne a ventis tollantur, in montibus requiescant. Habent auctoritatem sanctorum, inhabitent tales aves, quia in montibus petras inveniunt, firmamenta quaedam praeceptorum. Sicut enim una illa petra, Christus Verbum Dei; sic multa verba Dei, multae petrae, et istae petrae in montibus. Vide aves ibi habitantes: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» 6. Sed noli putare quia ista volatilia coeli auctoritatem suam sequuntur; vide quid dicat Psalmus: «De medio petrarum dabunt vocem suam.» M
Abbreviated transcription (Latin):
egosum pauli. ego autẽ apollo. ego uero caephȩ. ñ ne
carnalesestis. & scđm hominẽ ambulatis: Rogouos fr̃s.
audite & ꝓficite : excutite uos deloco carnali. ꝑgite
int̃ ture & coluba: Auesenĩ ñ diuisit. Sed quict̃q talis
ꝑmanserit: & scđ̾m quenda modũ uitȩ aptũ carnalib.
& degremio eccłae ñ recesserit. & ñ fuerit se ductus
abhereticis. ut ex c̃traria parte diuidat᷑: ueni& caminꝰ.
& addexterã ponetur. Sine camino. ñ poterit. Sedsi
caminũ pati ñ uult: ꝑgat intͣturem & columb̾a
Qui potest capere: capiat. Si autẽ ñ sicerit. & ȩdifica
ut ei nihil omino ante ponat᷑ portant᷑ & tales:
tolerant᷑ & tales. Ucni& caminus: incend& ligna.
foenũ stioulã. Ipse autẽ inqͥt saluus erit: sictamꝰ tã qu̾a
ꝑignem. Hoc ag& caminꝰ. Alios insinistra separabit:
alios indexterã qͦdamͦ eleuabit: Aues aute ñ diuisit
Sedaues uideant. si aues taless: quȩ suꝑ montes illos in¬

Expanded text:
Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur; veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedifet ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit, «salvus erit, sic tamen quasi per ignem» . Hoc aget caminus; alios in sinistram separabit, alios in dextram quodammodo eliquabit. «Aves autem non divisit.» Sed aves videant, si aves tales sunt quae super montes illos in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ diuisit. Spiritales ñ habent diuisione: ñ cogitant
scismata. Pax est ineis: custodiunt eã inceteris qͣntei
possuñ. Ubi inalis deficiunt: inse tenent. Si erit ibi
inqͥt filius pacis: reqͥesc& suꝑ eũ pax ura. Siquo
minꝰ: aduos reuertet᷑. Non est filius pacis diuidi
uoluit: reuertet᷑ adte paxtua. Quia aues ñ diuisit :
ueni& & caminꝰ. Na consedit ibi abraha usq aduesꝑam:
& uenit magnꝰ t̾ror diei iuditii. Uesꝑaenĩ illa
finis scłi: & caminꝰ ille ueniens diesiuditu. Diuisit
int̾ media illa quȩ diuisa erant. etiã caminꝰ: sunter
media trañsũ. Caminꝰ: alia indextera. aliaͫ si nistrã
separauit. Suns gͦ quidã carnales. & tam̃ eccłe gremio
c̃tinent᷑ : uiuentes scđ̾m quendã modu suũ. Quibus
timemꝰ: neseducant᷑ abhereticis. Quandiu enim

Expanded text:
non divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant non divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant schismata: pax est in eis, custodiunt eam in caeteris quantum possunt; ubi in aliis deficiunt, in se tenent. «Si erit ibi,» inquit, «filius pacis, requiescet super eum pax vestra; si quo minus, ad vos revertetur» . Non est filius pacis, dividi voluit, revertetur ad te pax tua; quia aves non divisit. Veniet et caminus: nam consedit ibi Abraham usque ad vesperam, et venit magnus terror diei judicii. Vespera enim illa finis est saeculi; et caminus ille, veniens dies judicii. Divisit inter media illa quae divisa erant, etiam caminus . Si inter media transiit caminus, alia in dextram, alia in sinistram separavit. Sunt ergo quidam carnales, et tamen Ecclesiae gremio continentur, viventes secundum quemdam modum suum, quibus timemus ne seducantur ab haereticis: quamdiu enim
Abbreviated transcription (Latin):
soli: ñ diuidunt᷑ in hereses & scismata. Inariete: in¬
telligunt᷑ p̃positi. Dĩcunt enĩ greges : Inuacca: ix
telligit᷑ plebs iudȩoꝵ. Habuit eni iugumlegis: sub qͦ
laborabat. In capra: intelligit᷑ eccła degentibus:
Quib da eñ liberis saltib insultabat: & amaro pasce¬
bat᷑ oleastro. Trimasunt dicta hat animalia: quia
c̃cio tẽpore gra reuelataest. Na primũ: fuit ante legẽ.
Scd̃m: ex quolex dataest. Terciũ qđ nunc:: ex quo reg¬
nũ cȩloꝵ p̃dicat᷑. Quid gͦ dicimꝰ. qđaries ñ diuidatur:
Ñ ne epĩ fuer̾ actores scismatũ & heresum: Porro autẽ¬
siplebs ipsa ñ diuideret᷑. idest siuacca ñ diuideretura
Si capra ñ diuideret᷑. erubusse fortasse illi indiuisio¬
nibus suis: & adcõpagẽ remeassent. Diuidunt᷑ duces.
diuidunt᷑ & plebes: ut cȩcus cȩcũ sequat᷑. & si mul
in foueã cadant. Ponunt᷑ aduersũs inuicẽ: Aues autẽ

Expanded text:
soli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete insoli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete intelliguntur praepositi; ducunt enim greges: in vacca plebs intelligitur Judaeorum; habuit enim jugum Legis, sub quo laborabat: in capra inteligitur Ecclesia de Gentibus; quibusdam enim liberis saltibus insultabat, et amaro pascebatur oleastro. Trima sunt dicta haec animalia, quia tertio tempore gratia revelata est. Nam primum fuit ante Legem; secundum, ex quo Lex data est; tertium, quod nunc est, ex quo regnum coelorum praedicatur. Quid ergo dicimus, quod aries non dividatur? Nonne episcopi fuerunt auctores schismatum esi plebes ipsae non dividerentur, id est, si vacca non divideretur, si capra non divideretur; erubuissent fortasse illi in divisionibus suis, et ad compagem remeassent. Dividuntur duces, dividuntur et plebes, ut caecus caecum sequatur, et simul in foveam cadant : ponuntur adversus invicem. «Aves autem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores ueritatis. Quicũq uult. ẽẽ spiritalis: ibi
in habit& ñ incordesuõ. undẽ aberret. Habit&: ꝑferat
uolando. Habemꝰ aues: significantes aliqͥd spiritale
N frustra dictũ÷ renouabit᷑ sic̃ aqͥlȩ iuuentus tua. Non¬
ñ diuisit abraha. In illo sacrifitio satis mistico. accepit
tria animalia: arietẽ trimum. uaccã trima. capra
trima & turturẽ & columba. Diuisusest aries: & aduersꝰ
Finuicẽ partes estitutę. Diuisa capra: nichil hominus
aduersus se partes constitutȩ. Diuisa uacca: sicetiã de
ipsius carne factuest. Et subiecit scriptura: auesautẽ
ñ diuisit. Deinde dr̃. trimꝰ aries: trimauacca. trima
significant᷑ in auib qͥda spiritales. quoꝵ ętas teporalis
ꝓpt̾ea tacct᷑: qͥa at̃na meditant᷑. & trans grediuntur
desiderio & intellectu omĩa tẽ poralia. spiritalesuiri.
qͥ de om̃ib iudicant & anemine iudicant᷑: Itaq ipsi

Expanded text:
praedicatores veritatis. Quicumque vult esse spiritualis, ibi praedicatores veritatis. Quicumque vult esse spiritualis, ibi inhabitet: non in corde suo aberret; habitet, perferat votando. Habemus aves significantes aliquid spirituale. Non frustra dictum est: «Renovabitur non divisit.» Abraham in illo sacrificio satis mystico accepit tria animalia; arietem trimum, vaccam trimam, capram trimam, et turturem, et columbam. Divisus est aries, et adversus invicem partes constitutae; divisa capra, nihilominus adversus se partes constitutae; divisa vacca, sic etiam de ipsius carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves autem non divisit.» Deinde dicitur trimus aries, trima vacca, trima significantur in avibus quidam spirituales, quorum aetas temporalis propterea tacetur, quia aeterna meditantur, et transgrediuntur desiderio et intellectu omnia temporalia? Spirituales viri qui de omnibus judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ onagros. anpotius suꝑ montes: Illic eni sensus iste
dirigic̃: int̃ mediũ montiũ ꝑtransibunt aquae. Potabunt
om̃s bestia silu&: Suscipiunt onagri insiti suã. Suꝑ
illos uolatilia caeli in habitabunt. Congruentius intelli¬
gimꝰ suꝑ montes: qͥa hoc÷ etiã huie simile creatura.
Suꝑ montes possunt habitare uolatilia: ñ suꝑonagros.
N hoc intelligeremꝰ: si necessitas coger& suꝑ montes.
Ergo uolatilia cȩli in habitabunt. Uidemꝰ auesistas ĩp̃¬
habitare suꝑ montes: sed multȩ earũ habitant in campis
multȩ inc̃uallibus. multȩ ine morib. multȩ inhortis.
ñ om̃s suꝑ montes. Sunt quȩdã uolatilia: quȩ ñ habita&
nisi suꝑ montes. Spiritales quasdã animas: significat
hoc nomen. Uolatilia. spiritalia cordasud. Iaerelibero
ꝑfruuntur. Gaudent serenitate celi aues iste: sed tam
pastus earũ inmontib illic inhabitabunt: Nos tismontes:
iã tractatis. Montes ꝓpħȩ. montes apł̃i: montes om̃s

Expanded text:
 onagros, an potius super montes? Illinc enim sensus iste dirigitur: «Inter medium montium pertransibunt aquae; potabunt omnes bestiae silvae; suscipient onagri in sitim suam: super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Congruentius intelligimus super montes, quia hoc est etiam huic simile creaturae. Super montes possunt habitare volatilia, super onagros non: hoc intelligeremus, si necessitas cogeret. Super montes ergo volatilia coeli inhabitabunt. Videmus aves istas habitare super montes: sed multae earum habitant in campis, multae in convallibus, multae in nemoribus, multae in hortis, non omnes super montes. Sunt quaedam volatilia quae non habitant nisi super montes. Spirituales quasdam animas significat hoc nomen: volatilia, spiritualia corda sunt, quae aere libero perfruuntur. Gaudent serenitate coeli aves istae: sed tamen pastus earum in montibus; illic inhabitabunt. Nostis montes; jam tractati sunt. Montes Prophetae, montes Apostoli, montes omnes
Abbreviated transcription (Latin):
do sidica uobis credite. hoc enĩ
dixit cicero. hoc dix̃p lato. hocdix̃ prtagoras. qͥ sur̾m
ñ irridebit me: E roenĩ auis: que non depetra emitto
dicis deplatone. & de cicerone. & de uirgilio: Habes
antete petras montiũ: De medio petrarũ mihi da
uocẽ tuam : Demedio petrarũ dabunt uocẽ suam.
Audiant᷑. quia petrȩ audiunt᷑. Audiant᷑. qͥa & in illis
multis petris: petra audit̾. Petra eni: erat xp̃s. Audi¬
ant᷑ gͦ libent̾: demedio petrarũ dantes uocẽ suam
Nichil suauius.: Iali uoce alitũ illȩ sonant: & petrȩ
resonant. Sonant illi: disputant spiritales. resonañ
petrȩ testimonia. respondent scripturȩ. Ecce inde
uolatilia: demedio petrarũ dant uocẽ suã. Habitant
paulum: Ille unde hab&: Confugimꝰ adisa iam:
ł saias unde. Audiunde.
Rigans montes de supe¬
rioribus suis. O

Expanded text:
do si dicam vobis, Credite, hoc enim dixit Cicero, hoc dixit Plato, hoc dixit Pythagoras; quis vestrum non irridebit me? Ero enim avis, quae non de petra emitto dicis de Platone, et de Cicerone, et de Virgilio? Habes ante te petras montium, de medio petrarum mihi da vocem tuam. «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Audiantur qui a petra audiunt: audiantur, quia et in illis multis petris petra auditur: «Petra enim erat Christus» . Audiantur ergo libenter, de medio petrarum dantes vocem suam, Nihil suavius tali voce alitum. Illae sonant, et petrae resonant: sonant illae, disputant spirituales; resonant petrae, testimonia respondent Scripturae. Ecce inde volatilia de medio petrarum dant vocem suam; habitant Paulum. Ille unde habet? Confugimus ad Isaiam. Isaias unde? Audi unde: «Rigans montes de superioribus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
adam: unde genꝰ humanũ. Unde eni nisi abillo
ꝓpagata miseriaest: unde nisi abillo hereditaria
ista pauꝑtas: Dicatgͦ cũ spͥe iã incorpore xp̃i
positꝰ : ille aliqͣndo insuo corpore desperatus.
Percussuest ut foenũ & aruit cormeũ. Merito:
qͥa om̃is carofoenũ. Sed tam̃ unde tibi hoc c̃tigit:
Q m̃ oblitussũ manducare panẽ meũ. Dederat

Expanded text:
Adam, unde genus humanum. Unde enim nisi ab illo propagata miseria est? Unde enim nisi ab illo haereditaria ista paupertas? Dicat ergo cum spe jam in corpore Christi positus, ille aliquando in suo corpore desperatus, «Percussum est sicut fenum, et aruit cor meum.» Merito, quia omnis caro fenum . Sed tamen unde tibi hoc contigit? «Quoniam oblitus sum manducare panem meum.» Dederat
Abbreviated transcription (Latin):
uit terrã. qui fecit luminariã. qm̃ in ȩternũ
miscđia eius. ideo dictum: quasi ꝓptea ista
berat. Non autẽ ut eiꝰ miscđiae fuisse intelli¬
gamts facere caelum et terrã et luminaria.:
cum illud sit bonitatis eiꝰ. qui creauit omnia
bona ualde Creauit autẽ: ut ẽẽnt. omnia
Hoc uero miscđiae ut apeccatis nr̃is mundet
nos. & amiseria liber& in aeternum. Ita ergo
nos alloquitur psalmꝰ. Confitemini dõ deoꝵ.
ũ: Confidemini ei
qui facit mirabilia magna solus. Confi¬
temini ei qui fecit caelos in intellectu: Con¬
fitemini ei qui firmituit terrã suꝑ aquas:

Expanded text:
vit terram, Qui fecit luminaria, quoniam in aeternum vit terram, Qui fecit luminaria, quoniam in aeternum misericordia ejus,» ideo dictum, quasi propterea ista berat; non autem ut ejus misericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum illud sit bonitatis ejus qui creavit omnia bona valde . Creavit autem, ut essent omnia ; hoc vero misericordiae, ut a peccatis nostris mundet nos, et a miseria liberet in aeternum. Ita ergo nos alloquitur Psalmus: «Confitemini Deo deorum, m;» confitemini ei «qui facit mirabilia magna solus;» confitemini ei «qui fecit coelos in intellectu;» confitemini ei «qui firmavit terram super aquas
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝑ ipsum. Conficeantur ergo dõ deorum. &
dño dominorum : qm̃ in aeternum miscđia eiꝰ
Qui facit mirabilia magna solus. Sicut in
omĩum uersuum nouissimis partib positũ
.ẽ. qm̃ in aeternum miscđia eiꝰ: sic in omnium
capitib quãuis nonsit positum. sub audiendũ
est confitemini Quod ingreco euidentius ap¬
paret. Apparet autẽ et inlatino : si eandem
locutionẽ transferre potuissent interp̃tes nr̃i
Quod quidem inisto uersu possent: sidiceret
facienti mirabilia. Quod enim nos habemus
qui facit mirabilia : grecus habet facienti
mirabilia: Ubi necessario confitemini subau¬
ditur. Atq utinam uel pronomen adderent:
ut dicerent ei qui facit. uel ei qui fecit. uel ei
qͥ firmauit. Quietiam sic. facile intelligere¬
tur. confitem ini. eẽ. subaudiendum. Nunc
uero ita obscurum factũ est. ut qui codicem
grecum siue nescierit inspicere. siue negle¬
xerit: possit putare qui fecit caelos. qui firma¬

Expanded text:
Confiteamur ergo «Deo deorum, et Domino dominorum; quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui fecit mirabilia magna solus.» Sicut in omnium versuum novissimis partibus positum est, «Quoniam in aeternum misericordia ejus;» sic in omnium capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «facienti mirabilia»; ubi necessario «Confitemini» subauditur. Atque utinam vel pronomen adderent, ut dicerent, Ei «qui facit;» vel, ei «qui fecit;» vel, ei «qui firmavit:» quia etiam sic facile intelligeretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putare, «Qui fecit coelos, Qui firma
Abbreviated transcription (Latin):
deleccetur : ad iunxit. Sed quae immolant
gentes. demonus immolant: & nondõ Nolo
uos socios fieri demonioꝵ. Si ergo nusquam
indiuinis eloquiis repperitur s̃cõs angelos
appellatos deos. eamihi causa potissimum
occurrit. ne isto nomine homines adhoc
aedificarentur : ut ministeriũ uel seruitium
religionis quaẽ grece liturgiã uel latria dr̃.
scĩs angelis ex hiberent. Quod nec ipsi ex-¬
hiberi abhominib uolunt: nisi illidõ. qui
et ipsoꝵ & hominũ ds̃ . ẽ. Unde multo utiliꝰ
angeli uocantur. qui latine nuncii nuncu-¬
pantur : ut ꝑ nomen non substantiȩ sed offi¬
cii. satis intelligamꝰ illum dm̃ anobis eos coli
uelle quẽ nunciant. Totam igitur istã quȩsti¬
onem breuit̃ apostolus soluit: ubi ait. Nam
si sunt qͥ dĩcuntur dii siue in caelo siue int̾ra.
quẽ ad modum sunt dui multi et domini multi:
sed nobis unꝰ ds̃ pater ex quo omĩa & nos in¬

Expanded text:
delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi suquemadmodum sunt dii multi, et domini multi; sed nobis unus Deus Pater ex quo omnia, et nos
Abbreviated transcription (Latin):
illa dicta sunt: quae inhebreis litteris sunt¬
ł odem nãq operante spu etiam dici oportuit hoc¬
quod dictum ẽ. dii gentium dęmonia. ut intelli¬
geremꝰ sic etiam in hebreo positum du gentium
simulachra: ut dȩmonia potius quae sunt insi¬
mulachris significarentur. Nam quod attin&
adipsa simulachra quȩ grece appellantur idola.
quo nomine iam utimur ꝓlatino: oculos habeq
& non uident: & cȩtera quae dehis ideodicunt᷑
quia omĩ sensu carent. quo circa nec terreri
possunt: quia nisi ea quae sentiunt t̾reri utiq
nonpossunt: Quomodo ergo dictum.ẽ. dedño
terribilis. ẽ suꝑ om̃s deos. qm̃ dii gentiũ simula¬
chra. nisi ꝑsimulachra intelligantur dȩmonia
quae terreri possunt. unde ait apostolus
Scimus quia nihil. ẽ idolum: hoc enĩ retulit
admateriã t̾renã sensu carentem in ẽa Item ne
quisquam putaret non esse aliquã uiuentẽ
sentientẽq naturam. quae gentium sacrificus

Expanded text:
illa dicta sunt quae in hebraeis litteris suntilla dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo dictum est de Domino, «Terribilis est super omnes deos, quoniam dii Gentium simulacra,» nisi per simulacra intelligantur daemonia, quae terreri possunt? Unde ait et Apostolus, «Scimus quia nihil est idolum:» hoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis
Abbreviated transcription (Latin):
dii : cum hominib iustis & scĩs maximum
p̃mium ꝓmittatur aequalitas angelorum:
Et inscripturis quidem. nescio utrum uł possit
uel facile possit repperiri: aꝑte dictos angłos
deos Sed cum dedñodõ dictum esset. terribilis
super om̃s deos: cur hoc dixerit continuo
uelut exponendo coniunxit: qm̃ dii gentiũ
demonia Super tales deos. dixit dñm ter¬
ribilem inscĩs suis. quos cęlos fecit aquib
demonia t̾renͣtur. Sic enim sequitur Dñs
autem caelos fecit. Non ergo dii sine addita¬
mento : sed dii gentium dęmonia: Superuis
tamen. terribilis inquit super om̃i deos
Non ait super om̃s deos gentium: quamuis hoc¬
intelligi uoluerit. Attende quod sequitur: qm̃
diigentium dęmonia: quod quidem in hebreo
dr̃ non ita. eẽ. scriptum : sed diigentiũ simula¬
chra. Quod siuerum .ẽ. multo magis credendisuas
septuaginta diuino sp̃u int̾pretati: quo spu &

Expanded text:
dii; cum hominibus justis et sanctis maximum dii; cum hominibus justis et sanctis maximum praemium promittatur aequalitas Angelorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos Gentium, quamvis intelligi hoc voluerit, addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.» Quod quidem in hebraeo dicitur non ita esse scriptum; sed, «Dii Gentium simulacra.» Quod si verum est, multo magis credendi sunt Septuaginta divino Spiritu intepretati, quo Spiritu et
Abbreviated transcription (Latin):
łgodixi dii estis. & filii excelsi om̃s. Uos autẽ
sicut homines moriemini: et sicut unus ex
principib cadetis. Quod testimonium etiam
dñs in euangłio commemorat dicens. Non ne
scriptum.ẽ. in lege urã. quia ego dixi du estis.¬
sermodĩ factus . ẽ. & non potest solui scriptura.
quempater scĩficauit & misit inmundũ. uos
dicitis quia blasphemas. quia dixi filius dĩ
sum. Non ergo quia boni sunt om̃s : sed
quia sermodĩ ad illos factus . ẽ. appellatis ud
dii Nam si ꝓpt̾ea quia boni essent om̃s: non
sic eos di iudicaret. Cum enim dixisset ds̃ ste¬
tit insynagoga deorum: non ait inmedio deos
& homines discernit. tanquam ostendens qͥd
int̾sit inter deos et homines : sed inmedio inqͥt
deos discernit: Deinde sequitur. Usquequo
iudicatis iniquitatẽ: & cȩtera Quae utiq ñ
omĩb dicit sed quib dam. quia discernens
dicit: & tamen in medio deos discernit: Sed
quęritur si homines ad quos sermo dĩ frtꝰ
est dir uocantur. utrum & angeli uocati st̃

Expanded text:
ixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Quod testimonium etiam Dominus in Evangelio commemorat dicens: «Nonne scriptum est in Lege vestra, quia, Ego dixi, Dii estisi Scriptura; quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia, Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum» ? Non ergo quia boni sunt omnes, sed quia sermo Dei ad illos factus est, appellati sunt dii. Nam si propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnibus sed quibusdam dicit, quia discernens dicit; et tamen «in medio deos discernit.» 3. Sed quaeritur, si homines ad quos sermo Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Et nunc pugna contra concupiscentiã: dõ desis-¬
tente abadiutorio. laborare potes. uincere non¬
potes. Et cum fueris p̃ssꝰ consuetudine tua pra¬
ua. humiliabitur cortuũ in laborib. ut iã corde
humiliato discas clamare: infelix ego homo qͥs
me liberabit decorpore mortis huius.: humilia¬
tũ ẽ. gͦ in laborib coreorum: in firmati sunt
nec fuit qͥ ad uiuar& eos. Quid ergorestat. nisi
quare factum est. si enĩ data ess&e lex quae
poss& uiuificare: omnino exlege esset iustitia:
Sed conclusit scriptura omĩa subpeccato: ut pro¬
missio exfide iħu xp̃i daretur credentibus
Lex autẽ subintrauit: ut abundar&e delictum.
Accepisti uerbum. accepisti p̃ceptum: nec desinis
facere quod male faciebas Et accepto p̃cepto:
auges peccata ꝑp̃uaricationem suꝑbiȩ. Site ig¬
norabas. uel discete: humiliatus clamabis. ane¬
cessitatib liberaberis : liberatus miserationes
dñi confiteberis

Expanded text:
Et nunc pugna contra concupiscentiam. Deo desistente ab adjutorio, laborare potes, vincere nonpotes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Humiliatum est» ergo «in laboribus cor eorum; infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret eos.» Quid ergo restat, nisi quare factum est? «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia: sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . «Lex autem subintravit, ut abundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti praeceptum, nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis
Abbreviated transcription (Latin):
homo sedixisse in superiorib psalmis. qm̃ in
clinauit aurem suam mihi : & indiebus meis
inuocaui. Dies suos commemorans ueteres
unde modo dicit. Hic. ẽ. dies quem fecit dñs: id
est quo mihi salutem dedit hic ẽ. dies dequo
dixit dñs: tempore acceptabili exaudiui te
& indie salutis adiuuite: Idẽ dies it quõ

Expanded text:
rioribus psalmis, «Quoniam inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocavi» ; dies suos commemorans veteres: unde modo dicit, «Hic est dies quem fecit Dominus;» id est, quo mihi salutem dedit. Hic est dies de quo dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, n die» «salutis adjuvi te» ; id. est, dies quo
Abbreviated transcription (Latin):
anima & corpus diuinitꝰ conditũ non negatur.
non in eleganter distribuuntur singulis singu¬
la. ut anima facta. corpus autẽ fictum intelli¬
gatur. siue formatũ: siue plasmatũ. Nãquidã
int̃ pretes noluer̃ dicere finxer̃. sed plasiauer̃
me : magis diligentes minus latine declinare

Expanded text:
anima et corpus divinitus conditum non negatur; anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt dicere, «finxerunt me;» sed, «plasmaverunt me:» magis diligentes minus latine declinare
Abbreviated transcription (Latin):
sine patre & filio sp̃s opetur. Liberum ẽ. igit᷑
quomodo intelligantur manus di. dum tamen
nec eaquae facit manib uerbo facere negetur
nec ea quae facit uerbo manib ficere non putetur.
nec ꝓpt̃ manus formã corporis. aut alia manꝰ
sinistra alia dextera Nec ꝓpter uerbum sonus
oris. aut motus animi transitorius operanti
dõ in esse credatur Nec defuer᷑ qui duo ista
uerba fecerunt me & finxer̃me sic distingue¬
rent: ut anim ã dm̃ fecisse. corpus aut̃ finxisse
dicerent: quiadeanima dixit ds̃. omnẽflatũ
ego feci Decorpore autem legitur. & finxit
d̾s hominẽ depuluere t̾rae: Tanquã fit quidẽ
omẽ quod fingitur. nontam̃ fingatur omne
quodfit & ideo animã factam potius dicunt
ẽẽ. quam fictã. quia non est corpus sed sp̃s: quasi
nonscriptum sit. qui finxit sp̃m hominis in ipso
Uerũ tamen quando utrũq hoc uerbum dehomine
in loco uno ponitur. & utrũq hominis id est &

Expanded text:
sine Patre et Filio Spiritus operetur. Liberum est igitur quomodo intelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et
Abbreviated transcription (Latin):
VANDODS̃ HOMINEMFECIT EX PULUE¬
re. & animauit flatu: non ibi com¬
memoratũ est qđ manibus
fecerit: Curitaq quib dam uisum fuerit uerbo
dm̃ fecisse cȩtera. hominẽ uero uel ut aliquid
precipuum fecisse manib suis non uideo: ni forte
quia expuluere formatum legitur hominis
corpus. non potuis se fieri nisi manib arbitran¬
tur. Nec attendunt qđ in euangłio deuerbo dĩ
scriptum est. omĩa ꝑ ipsum facta sunt: Nonposse
constare si non ꝑuerbum factum ẽ etiã corpus
hominũ: sed adhibent testimoniũ dehoc psal¬
mo & dicunt Ecceubi apertissime clamat homo.
Manus tuae fecer̃ me & finxerunt me: quasi non
potestas dĩ Aut sipluralis numerus eos mou&.
quia nondictum .ẽ. manus tua sed manus tuae.
accipiant manus uirtutem & sapientiã dĩ. qđ
utrũq unus dictus. ẽ. xp̃c. Qui etiã intelligitur
brachium dñi ubi legitur. & brachium dñi cui
reuelatum est: Aut accipiant manus dĩ filiũ¬

Expanded text:
ando Deus hominem fecit ex pulvere, et animavit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus suis, non video: nisi forte quia ex pulvere formatum legitur hominis corpus ; non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur; nec attendunt quod in Evangelio de Verbo Dei scriptum est, «Omnia per ipsum facta sunt» , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium de hoc psalmo, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat homo, «Manus tuae fecerunt me, et finxerunt me.» Quasi nonpotestas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est, manus tua, sed, «manus tuae;» accipiant manus Dei, virtutem et sapientiam Dei, quod utrumque unus dictus est Christus : qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur, «Et brachium Domini cui revelatum est» ? Aut accipiant manus Dei, Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
Significat᷑ ista. Quando obscura erat eccła. qͣndo ñdũ
apparebat. ñdũ eminebat. seducebant᷑ homines
in obscura luna rectos corde. Modo quã cȩcus est
qͥ luna plenaerrat: Fecit lunã intẽpora. Hic eniꝰ
tẽporalit̾ transit ȩccła. Ñ enim hicerit semꝑ ista
mortalitas. Augeri & minui potest: aliquando ꝑ¬
transibit. Intẽpora facta est
Sol agnouit occasũ

Expanded text:
significatur. Ista quando obscura erat Ecclesia, quando nondum significatur. Ista quando obscura erat Ecclesia, quando nondum apparebat, nondum eminebat, seducebantur hominesin obscura luna rectos cord.» . Modo quam caecus est qui plena luna errat? «Fecit lunam in tempora.» Hic enim temporaliter transit Ecclesia; non enim hic erit semper ista mortalitas: augeri et minui aliquando transibit; in tempora facta est. «Sol agnovit occasu
Abbreviated transcription (Latin):
Quia factꝰ est dns refugiũ pauꝑi. Ponas petra illam
in t̾ra : refugiumest eritus & leporib Ponas illam
in mari: domꝰ ÷ fulicȩ. Ubiq utilis petra: & in montib
ipsa utilis. Montes sine petrȩ fundam̃to: ruerent
in ꝓfundũ. Nne iãdudũ demontib dicebat᷑. illic
uolatilia cȩli in habitabunt. demedio petrarũ dabt̃
uocessuas: Ubiq gͦ petra refugiu̾ nr̃m. Siue in more¬
tib excelsa sit. siue in mari tundat᷑ fluctib ñ frangit᷑.
siue int̾ra solidet᷑. adilla cerui. adilła fulica. adillã
lepꝰ &ericius tundant pectora: Lepores & eritii:
confiteant᷑ peccatasua. Lic& cooꝑtisiÑ minutis
qͥdẽ qͦtidianisq peccatis: ñ eis tam̃ de ÷ petra quae
illos docuit dicere. dimitte nobis debita nr̃a: sicut
spiritalit̾ ȩccłam crescentẽ deminimo: & ista morta¬
litatẽ uitȩ. qͦdãmͦ senescentẽ. Sedut ꝓpinquet ad
solẽ. ñ istã lunã dico uisibilẽ oculis: sedq hoc nomine

Expanded text:
Quia factus est Dominus refugium pauperi . Ponas petram illam in terra, refugium est ericiis et leporibus: ponas illam in mari, domus est fulicae. Ubique utilis petra. Et in montibus ipsa utilis: montes sine petrae fundamento ruerent in profundum. Nonne jamdudum de montibus dicebatur: «Illic volatilia coeli inhabitabunt; de medio petrarum dabunt voces suas?» Ubique ergo petra refugium nostrum: sive in montibus excelsa sit, sive in mari tundatur fluctibus, non frangatur, sive in terra solidetur; ad illam cervi, ad illam fulica, ad illam lepus et ericius. Tundant pectora lepores, et ericii confiteantur peccata sua: licet cooperti sint minutis quidem quotidianisque peccatis; non eis tamen deest petra, quae illos docuit dicere, «Dimitte nobis debita nostra, sicut spiritualiter Ecclesiam crescentem de minimo, et ista mortalitate vitae quodammodo senescentem; sed ut propinquet ad solem. Non istam lunam dico visibilem oculis, sed quae hoc nomine
Abbreviated transcription (Latin):
dolus non est. Si ergo uerus isrłita in quodolꝰ
non est: tribus illae ascendunt adhierłm in
quib dolus non .ẽ: & ipsae sunt testimonium
isrł idẽ. perillas agnoscitur quiꝰ erant grana
int̃ illam paleã quando area cum uideretur tota
palea putabatur. ł rgo erant ibi grana: Sed cũ
ascenderint insublimitate illa splendoris. cũ
fuerit area uentilata : tunc erit testimonium
isrł: tuncdicent om̃s mali: Uere quia erant ibi
iustinter malos. quando nobis om̃s mali uide¬
bantur. & quales nos eramus. tales om̃s puta¬
bamus Testimonium isrł. Quo ascendunt :
Quare ascendunt.
Ad confitendum nomini

Expanded text:
dolus non est» . Si ergo verus Israelita, in quo dolus dolus non est» . Si ergo verus Israelita, in quo dolus non est, tribus illae ascendunt ad Jerusalem, in quibus dolus non est. Et ipsae sunt «testimonium Israel;» id est, per illas agnoscitur quia erant grana inter illam paleam, quando area cum videretur, tota palea putabatur. Erant ergo ibi grana: sed cum ascenderint in sublimitatem illam splendoris, cum fuerit area ventilata , tunc erit «testimonium Israel;» tunc dicent omnes mali, Vere quia erant ibi justi inter malos, quando nobis omnes mali videbantur, et quales nos eramus, tales omnes putabamus. «Testimonium Israel.» Quo ascendunt? quare ascendunt? «Ad confitendum nomini
Abbreviated transcription (Latin):
est isrł O mĩs ergo fictus non estisrł: quia
enim ꝓbaretur. si diceretur ei canta. Uideamꝰ.
utrum coraula sis. Cũ non poss&e : inuenire¬
tur falso se uideri uoluisse quod non erat.
Dixit se eloquentem : diceretur ei loquere &
ꝓba. Si locutus fuerit: inuenitur non hoc ẽẽ.
quod ꝓfessus. ẽ: Suꝑb quod peius. ẽ: iustum
se uult uideri cũ nonsit: &quia iustitiã intel¬
ligere difficile. ẽ : difficile. ẽ. suꝑbos agnoscere
Uolunt ergo suꝑbi uideri quod non sunt: ideo
non ẽ. participatio eoꝵ inidipsum. Non per¬
tinent adisrł : qui est uidens dm̃. Quis ergo
ꝑtin& ad isrł: qui ẽ. particeps in idipsum
Qui ẽ qui participat inidipsum: qui confitet᷑
se non esse quod ds̃ẽ. & ab illo habere quod
bonum potest habere Ase autem non esse
nisi peccatum: ab illo sibi habere iustitiam
Talis ẽ. in quo dolus non est. & dñs uidens nata¬
nahelem. quid ait: ecce uere israhelita: in quo

Expanded text:
est Israel. Omnis ergo fictus non est Israel, quia est Israel. Omnis ergo fictus non est Israel, quia enim probaretur; diceretur ei: Canta; videamus utrum choraula sis. Non posset; inveniretur falso se videri voluisse quod non erat. Si diceret se eloquentem, diceretur ei: Loquere, et proba. Si locutus fuerit, invenitur non hoc esse quod professus est. Superbus, quod pejus est, justum se vult videri, cum non sit; et quia justitiam intelligere difficile est, difficile est superbos agnoscere. Volunt ergo superbi videri quod non sunt: ideo non est participatio eorum in idipsum; non pertinent ad Israel, qui est videns Deum. Quis ergo pertinet ad Israel? Qui est particeps in idipsum. Quis est qui participat in idipsum? Qui confitetur se non esse quod Deus est, et ab illo habere quod bonum potest habere; a se autem non esse nisi peccatum, ab illo sibi esse justitiam. Talis est in quo dolus non est. Et Dominus videns Nathanaelem, quid ait? «Ecce vere Israelita, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa erant grana interillas trib. quae
inter paleas cõmiata sunt. Ascendunt autẽ
noncumpaleis : sed ẽ trib purgatȩ. electae.
sit fr̃s audite. Testimonium isrł: idẽ inquib
cognoscatur quia uere .ẽ. isrł Quidẽ enim
usrł . Interp̃tatio nominis eius dicta ẽ. iam:
& sȩpe dicatur. Forte enim & si recens dicta ẽ.
Excidit: dicendo nos faciamꝰ ut nonexcidat
etiã eis qͥlegere non nouer̃. aut noluer̃: nos
simus codex ipsoꝵ. Isrł: uidens dm̃ int̾pretat᷑
Immo diligentius discusso uerbo sic int̃p̃tatur
mo inse nonest Mutatur enĩ & uertitur :
sinon particip& eiꝰ qui ẽ idipsum Tunc est:
quando uidet dm̃ Tunc enim .ẽ. quando uid&
eum qui est: & uidendo eum qui. ẽ: fit & ipse
ꝓmodo suo ut sit. Ergo ipse ẽ isrł. Isrł : ẽ. uidens
dm̃. Superb ergo non est isrł: quia non est par¬
ticipatio eiꝰ inidipsum. quia ipse sibi uult. ẽẽ.
idipsum. Qui sibi uult. eẽ. principiũ: non

Expanded text:
et ipsa erant grana inter illas tribus, quae et ipsa erant grana inter illas tribus, quae inter paleas commixta sunt. Ascenderunt autem, non cum paleis, sed tribus purgatae, electae, sit, fratres, audite: «Testimonium Israel,» id est, in quibus cognoscatur quia est vere Israel. Quid est enim Israel? Interpretatio nominis ejus dicta est jam, et saepe dicatur: forte enim etsi recens dicta est, excidit. Dicendo, nos faciamus ut non excidat etiam eis qui legere non noverunt aut noluerunt: nos simus codex ipsorum. Israel, Videns Deum interpretatur; imo diligentius discusso verbo, sic interpretatmo in se non est: mutatur enim et vertitur, si non participet ejus qui est idipsum. Tunc est, quando videt Deum. Tunc enim est, quando videt eum qui est; et videndo eum qui est, fit et ipse pro modo suo ut sit. Ergo ipse est Israel, Israel est videns Deum. Superbus ergo non est Israel: quia non est participatio ejus in idipsum; quia ipse sibi vult esse in idipsum. Qui sibi vult esse principium non
Abbreviated transcription (Latin):
lis singulae: Unde curiales & decuriones: id
.ẽ. qđ sint incuria uel decuria. Et nostis quia
tales curias singulas. habent singulae ciuita¬
tes Sunt autẽ uel erunt aliquando in istis quo¬
q ciuitatib curiae etiam popłoꝵ & una ciui¬
tas multas curias habet: sicut roma xxxͣ. ꝓͦ.
curias habet popłi hae dicuntur trib has
populus isrł : duodecim habebat. Scd̾m filios
iacob duodecĩ trib erant populi isrł. Sed
erant ibi mali. erant ibi boni. Quam enĩmalȩ
trib quaecrucifixer̃ dñm : quã bonȩ tribus.
quae cognouer̃ dñm. Illae ergotrib quae
crucifixer̃ dñm: trib sunt diaboli. Cumergo
hic dicer&. illuc ascender̃ trib : neom̃s trib
intelligeres: addidit tribus dñi Quid est
trib dñi : quȩ cognouer̃ dñm Exipsis enim
duodecim trib malis. erant ibi boni. Debonis
tribub quae cognouer̃ fabricatorem ciuitatis.

Expanded text:
lis singulae; unde curiales et decuriones, id lis singulae; unde curiales et decuriones, id est, quod sint in curia vel decuria: et nostis quia tales curias singulas habent singulae civitates. Sunt autem vel erant aliquando in istis quoque civitatibus curiae etiam populorum; et una civitas multas curias habet, sicut Roma triginta quinque curias habet populi. Hae dicuntur tribus. Has populus Israel duodecim habebat, secundum filios Jacob. 8. Duodecim tribus erant populi Israel: sed erant ibi mali, et erant ibi boni. Quam enim malae tribus quae crucifixerunt Dominum? Quam bonae tribus quae cognoverunt Dominum? Illae ergo tribus quae crucifixerunt Dominum, tribus sunt diaboli. Cum ergo hic diceret, «Illuc enim ascenderunt tribus;» ne omnes tribus intelligeres, addidit, «tribus Domini.» Quid est, «tribus Domini?» Quae cognoverunt Dominum. Ex ipsis enim duodecim tribubus malis, erant ibi boni de bonis tribubus quae cognoverunt fabricatorem civitatis;
Abbreviated transcription (Latin):
Q uaerebamus enim quo ascendat qui cecidit.
qui adiximus ascendentis hominis uoxẽ.¬
& a scendentis aeccłae. Aeccła putamus ne
quo ascendit. quo it. quo erigitur. quo ascen¬
dit: Illuc enim ascender̃ inquit tribus. Quo
ascender̃ tribus : Inciuitatem. cuius participa¬
tio eiꝰ inidipsum: Ergo illuc ascenditur in herłm
homo autem qui descendebat dehierusalem in
hiericho : incidit in latrones. Si non descende¬
ret: non incider& in latrones: Quia uero des¬
cendendo ĩncidit in latrones : ascendendo ueniat
adangłos Ascendat ergo: quia ascenderunt
tribus: Sedquid sunt tribus : multi nouer̃¬
& multi nonnouerunt. Sed& nos qui nouimꝰ
descendam us ad illos qui non nouerunt trib.
ut nobiscum ascendant. quo ascender̃ tribus
Trib alio nomine dici possent curiae: sed non
ꝓprie Itaq trib uno nomine. alio ꝓpriedici
non possunt. sed uicino dicuntur curiae.
Namꝓprie si dixerimus curias: non intelligun¬
tur nisi curiae. quae sunt inciuitatib singu¬

Expanded text:
Quaerebamus enim quo ascendat qui cecidit; quia diximus, ascendentis hominis vox est, ascendentis Ecclesiae. Putamusne quo ascendit? quo it? quo erigitur? «Illuc ascenderunt,» inquit, «tribus.» Quo ascenderunt tribus? In civitatem «cujus participatio ejus in idipsum.» Ergo illuc ascenditur, in Jerusalem. Homo autem qui descendebat de Jerusalem in Jericho, incidit in latrones . Non descenderet, et non incideret in latrones. Quia vero descendendo incidit in latrones, ascendendo veniat ad Angelos. Ascendat ergo, quia ascenderunt tribus. Sed quae sunt tribus? Multi noverunt, multi non noverunt. Sed et nos qui novimus, descendamus ad illos qui non noverunt tribus, ut nobiscum ascendant quo ascenderunt tribus. Tribus alio nomine dici possunt curiae, sed non proprie. Itaque tribus uno nomine alio proprie dici non possunt; sed vicino dicuntur curiae. Nam proprie si dixerimus curias, non intelliguntur nisi curiae quae sunt in civitatibus singu
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit anima mea ualde: qm̃ suscepistime
ex utero matris meae. Antea uero miri ficata
.ẽ scientia tua ex me. in ualuerat nec poterã
ad illam Ergo exme in ualuerat: nec pote¬
ram adillam: Unde modo anima mea cognos¬
cit ualde. nisi quia nox illuminatio in delici¬
is meis est: nisi quia uenit mihi gr̃ãtua. &
illuminatut tenebras meas. nisi quia tupos¬
sedisti renes meos: ntsi quia tu me suscepisti:
exutero matris meae.¬

Expanded text:
cognoscit anima mea valde; quoniam suscepisti me ex utero matris meae: antea vero mirificata est scientia tua ex me; invaluerat, nec poteram ad illam. Ergo ex me invaluerat, nec poteram ad illam. Unde modo anima mea cognoscit valde, nisi quia nox illuminatio in deliciis meis est? nisi quia venit mihi gratia tua, et illuminavit tenebras meas? nisi quia tu possedisti renes meos? nisi quia tu suscepisti me ex utero matris meae
Abbreviated transcription (Latin):
los dñs. quos grandes quaerit heredes.: quis
enim est filius. cui nondet disciplinam pat̃ esꝰ:
Humiliatus sum.: & saluum me fecit. Saluum
me fecit: quia humiliatus sum. Non enim penalis.
sed salutaris dolor est: quẽ sec ando medicus fecit

Expanded text:
los Dominus,» quos grandes quaerit haeredes? quis enim est filius cui non det disciplinam pater ejus ? «Humiliatus sum, et salvum me fecit.» Salvum me fecit, quia humiliatus sum: non enim poenalis, sed salutaris dolor est quem secando medicus facit
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. Neq hoc tamen legimus in illa sub¬
limitate ioseph: sicut nec cõpedes in eiꝰ humili¬
tate: Sed unde fieri possit. ut uirtantꝰ. unius
ueridĩcultor. in aegypto alendis tantũ modo cor¬
porib & reb tantũ modo corporalib gubernan¬
dis ess& intentus : & quo eos meliores redder&.
curam nongerer& animorum: sed ea conscrip¬
ta sunt in illa historia. quae scđm intentionem
narratione significandis: sufficere iudicata st̃¬

Expanded text:
appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem narratione significandis sufficere judicata s