comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
senescire dixerunt: Et respondit eis
nec ego dico uobis. in qua potasstate hȩc
facio Nullius hic ergo repugnanti᷑ quȩstio
nascitur. nisiqđ matheus cũ dixiss& quod
dñs in terro gauerit iudaeos cũ uenerit dñs
uinea quid faci& agricolis: illos respon¬
disse sub iungit atq dixisse: Malos ma
leꝑ d& & uineã locabit aliis agrico¬
lis qui rłdant ei fructũ tẽporib suis
uod marcus non ab ipsis dictũ esse cõme¬
morat. sed dñm hoc consequenter locu¬
tũ. post interrogationẽ suã ipsũ sibi
quodã modo respondisse Ita enĩ dicit:
Quidergo faci& dñs uinene Veni& et ꝑd&
colonos. & dabit uineã alus. Sed facile
potest intellegi. uel illorõ uocẽ ita sub iuc¬
tam. ut non inter poneretur illi dixerunt
At illi responderunt : sed tamen intellige¬
retur aut ideo responsionẽ istam dño po¬
tius ad tributã. quia cũ uerũ dixerunt &iã
de illis hoc ipse respondit qui ueritas est

Expanded text:
se nescire dixerunt et respondit eis: se nescire dixerunt et respondit eis: nec ego dico uobis, in qua potestate haec facio. Nullius hic ergo repugnantiae quaestio nascitur, nisi quod Mattheus, cum dixisset quod dominus interrogauerit Iudaeos: cum uenerit dominus uineae, quid faciet agricolis illis? illos respondisse subiungit adque dixisse: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis, qui reddent ei fructum temporibus suis. quod Marcus non ab ipsis responsum esse commemorat, sed dominum hoc consequenter locutum post interrogationem suam ipsum sibi quodammodo respondisse. ita enim dicit: quid ergo faciet dominus uineae? ueniet et perdet colonos et dabit uineam aliis. sed facile potest intellegi uel illorum uocem ita subiunctam, ut non interponeretur \'illi dixerunt\' aut \'illi responderunt\', sed tamen intellegeretur aut ideo responsionem istam domino potius adtributam, quia, cum uerum dixerunt, etiam de illis hoc ipse respondit qui ueritas est.
Abbreviated transcription (Latin):
propheta anaza rech galilae ae: Et intras
iħs intẽpłũ dĩ. & ei ciebat om̃s uendentes &
ementes intemplo. & c&er̃ usq ad eũ loci
ubi ait. Uos autẽ fecistis illã speluncã latron
Hoc deturbis uendentiũ ei ectis etem plo on
cõmemorant. sed iohannes longe diuerso
ordine: Nam post testimoniũ baptiste
lo hannis de iħu cũ eã commemoras s& isse
ingalileã auando aqu̾a conuerait in uin
inde post com memorationẽ paucorum
in cafarnaum dierũ. dicit eũ ascendisse is
hieru solimã cũ ess& pasca iudaeorũ: Et fado
flagello deresticulis expulisse de tẽplo uen¬
dentes. On de manifestũ est non semel.
sed iterũ hoc esse ad dño factũ: Sed illuad
a: Sed quod post hoȩ narrat matheus
deuine a qu&e lotata ẽ agricolis. qui ꝑ¬
secuti sunt seruos missos ad se : & poste a
dilectũ filiũ occiderunt : & eieterunt
extra uineã. etiã illi ambo non tacaent
eo dem ordine cuftodito. idẽ postea qua
debaptis mo io hannis interrogati iu dȩi

Expanded text:
t intrauit Iesus in templum dei et eiciebat omnes uendentes et ementes in templo, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: uos autem fecistis illam speluncam latronum. hoc de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit in uinde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum, dicit eum ascendisse in Jerosolymam, cum esset Pascha Judaeorum, et facto flagello de resticulis expulisse de templo vendentes. Unde manifestum est, non semel, sed iterum hoc esse a Domino factum: sed illud a: sed quod post hoc narrat Made uinea, quae locata est agricolis, qui persecuti sunt seruos missos ad se et postea dilectum filium occiderunt et eiecerunt extra uineam, etiam illi ambo non tacent eodem ordine custodito, id est posteaquam de baptismo Iohannis interrogati Iudaei
Abbreviated transcription (Latin):
i nomine dñi. Ac ꝑ hoc erant qui dice¬
rent ꝑ d& illos. & uineã suã dabit aliis
membrorũ eius cũ suo capite unitatem:
Orant etiam quitalia respondentib dice¬
rent absit quia intelligebant in seipsos
regis ad quas turbae inuitatae sunt quẽ

Expanded text:
in nomine Domini: ac per hoc erant qui dicein nomine Domini: ac per hoc erant qui dicerent, Perdet illos, et vineam suam dabit aliis. membrorum ejus cum suo capite unitatem. Erant etiam qui talia respondentibus dicerent, Absit, quia intelligebant in seipsos Regis ad quas turbae invitatae sunt, que
Abbreviated transcription (Latin):
indomo in aecernũ. filius autẽ manet inl
ternũ Si ergo filius uos liberauerit. uere lis¬
ri ertus. Scio quia filii ab rahae estis. sedque¬
ritis me interficere quia fermo m̃s non eo¬
pit in uobis: Non utiq illis dicer& quȩ ritisios
interficere. qui in eum iã crediderant quibi
dixerat. si uos manserius insermone meo ul¬
re discipuli mei eritis: sed quia hoc adeos
dixerat qui iã in eũ credi derant: Fauero
multitudo praesenserat. quȩ plures habebat
immicos Etiã non exprimente euange¬
lista quiessent qui responderunt. ex hoc
ipso qđ responderunt. & quod deinde ab
illo audire meruerunt satis apparet. quȩ
uerba quibus sint tribuenda ꝑsonis: Sicut
ergo in hac multitu dine scđm iohannem
erant qui iã credebant in iħm: erant &iã
qui eũ occidere quȩ rebant : sic in illa de
qua nunc loquimur. erant quido lo se
dñm interrogauerant in potestate illa face¬
ret erant etiã qui non dolo se. sed fidoli¬
ter ad clamauerant. benedictus quiuenit

Expanded text:
num; filius autem manet in aeternum: si ergo vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Scio quia filii Abrahae estis, sed quaeritis me inter ficere, quia sermo meus non capit in vobis . Non utique illis diceret, quaeritis me interficere, qui in eum jam crediderant, quibus dixerat, Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis: sed quia hoc ad eos dixerat, qui jam in eum crediderant, ea vero multitudo praesens erat quae plures habebat inimicos, etiam non exprimente Evangelista qui essent qui responderunt, ex hoc ipso quod responderunt, et quod deinde ab illo audire meruerunt, satis apparet quae verba quibus sint tribuenda personis. Sicut ergo in hac multitudine secundum Joannem erant qui jam crediderant in Jesum, erant etiam qui eum occidere quaerebant: sic in illa de qua nunc loquimur, erant qui dolose Dominum interrogaverant, in qua potestate illa faceret; erant etiam qui non dolose, sed fideliter acclamaverant, Benedictus qui venit
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ plulippiꝑtinere . nisi qđ dedu¬
certas denariis tacuit. quã quam et
in ipsius andrrae sententia potest
intellrgi. Cũ enĩ dixiss&. Eepuor uñ
hic quihab& quinqur hodeacios rtduos
pistes. adiunt etiã ipso. Sed hec quid

Expanded text:
sionem Philippi pertinere; nisi quod de dusionem Philippi pertinere; nisi quod de ducentis denariis tacuit: quanquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intelligi. Cum enim dixisset, Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos, et duos p
Abbreviated transcription (Latin):
marcus adiscipulis responsũ esse com¬
momorat. Uolens intelligi hoc exore
ceterorũ pholipũ respondisse. quã quã
etpluralem nu merũ prosingulari
usi tatissime ponere poturrit. Quid
ergo ait philippus : ducentorũ dena¬
riorũ panes nonsufficiunt eis. ut uñ¬
quis que modicũ quid accipiat. Hoc
est dicere quod ait marcus. runtes
emanus ducentis denariis panes
& dabimus eis mandicare. Quod¬
aut conmemorat idem marcus qđ
Quod aut̃ andrras apud io hannẽ. Po
quinq panib etluob piscib suggrs¬
sit. hoc aeteripluralem numerũ ꝓsin¬
gulari ponentes. exdiscipulorũ ꝑso¬
nare tulerunt. Et lucas quidẽ res¬
ponsionẽ plulippi & responsionẽ
andrrae. in unã sententiã constriraat.
Quod enĩ ait non sunt nobis pͥus quã
quinq: panes et duo pisces. andrtar re¬
tulit responsionẽ. Q uod urro adiunait
nisi forte nos eamus etemamus in omem̃.
hanc turbã escas. uidetur ad respon¬

Expanded text:
Marcus a discipulis responsum esse comMarcus a discipulis responsum esse commemorat, volens intelligi hoc ex ore caeterorum Philippum respondisse: quanquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. Quod ergo ait Philippus, Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hoc est dicere, quod ait Marcus, Euntes ememus ducentis denariis panes, et dabimus eis mandautem commemorat idem Marcus, diQuod autem Andreas apud Joannem de quinque panibus 110 et duobus piscibus suggessit, hoc caeteri pluralem numerum, pro singulari ponentes, ex discipulorum na retulerunt. Et Lucas quidem responsionem Philippi et responsionem Andreae in unam sententiam constrinxit: quod enim ait, Non sunt nobis plus quam que panes et duo pisces, Andreae retulit responsionem: quod vero adjunxit, Nisi forte nos eamus, et emamus in omnem hanc turbam escas, videtur ad respon
Abbreviated transcription (Latin):
etrũ in carcerem miserit: non aut̃ hoco¬
dine ista narrata quo gestasunt. Etalibi
iam probauimus. et hoc ipso loco nonqui¬
libegiliuus sediden lucas hoc probat
Sienĩ postuerba illa continuo iohramn
in cararem missus est. quo modo postir
conmrmorationẽ iohannis in cardrẽ
missi baptitatus est ilis̃ scđm ipsius lucȩ
Harrationẽ : proinde manisestũ est ee
occasiont recordatũ preoccupasse. et ans
multa quȩ pruis quã ioliantu hoc fiers
gesta narraturus erat. hoc preoccupatĩ
in sua narratione premississe. Sed noc
illiduo matheus & marcus eo rerũ or¬
dinr. de iohanur in caroerẽ misso in sua
narratione posuerunt. qđ factũ appare
lucasq consentiunt. tantũ hoc pretor¬
mitentes qđ ait. non habent nrcesse
irr. Intelligitur ergo post hec uerba
anm̃ inspexisse multitudinr̃. etdnasse
philippo. qđiohannes connrmorat i fa
aut̃ preter miserut. Deinde qđ p̃h¬
lippus apud io hannẽ respondit. hoc

Expanded text:
et eum in carcerem miserit? non autem hoc oret eum in carcerem miserit? non autem hoc ordine ista narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo post ipsam commemorationem Iohannis in carcerem missi baptizatus est Iesus secundum ipsius Lucae narrationem? proinde manifestum est ex occasione recordatum praeoccupasse et ante multa, quae, priusquam Iohanni hoc fieret, gesta narraturus erat, hoc praeoccupatum in sua narratione praemisisse. sed nec illi duo Mattheus et Marcus eo rerum ordine de Iohanne in carcerem misso in sua narratione posuerunt, quo factum appareLucasque consentiunt, tantum hoc praetermittentes quod ait, Non habent necesse ire. Intelligitur ergo post haec verba Dominum inspexisse multitudinem, et dixisse Philippo quod Joannes commemorat, isti autem praetermiserunt. Deinde quod Philippus apud Joannem respondit, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
des enĩ tenuit iohannẽ et alligauit eũ
et posuit in carterem. ꝓpt̃ hero diadens
uxorẽ fratrissui. & cet̾usq ad eũ locũ iu
ait. et accedentes discipuli eiꝰ tulerunt o
Lucas aut̃ non rodẽ ordine id recordatur:
exoccasione. utibi narrar& qđ m̃nulto post
factũ est. Cũ enĩ cõmemiorisset iohanm
urerba dednõ. qđ urntilabrũ in manuei
nundabit arrã suã frumenta recõrdet¬
orreũ suũ. palras aut conburst igni ineio¬
gubili. continuo subircit. ꝗd non contini
factũ esse iohanrirs euangelista apestiss
exponit. Enmemorat postra quã bap¬
tita tis esset ilis̃ isse illũ ingalleam. qui
fecit draqua uinũ. etinde post paucori
dierũ incapharnaũ habitationr̃. redisse
adudeam terrã. etibi baptisasse multos
circa iordauẽ. antequã missus esset iolias¬
nes in carcerẽ Quis aut̃ non putx quim
his lit teris eruditus est. tan quã postilis
uerba de uentilabro et drarra mundat
continuosit aiohanne offensus hero des

Expanded text:
lligauit eum et posuit in carcere propter Herodiadem, uxorem fratris sui, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: et accedentes discipuli eius tulerunt cLucas autem non eodem ordine id recordatur, ex occasione, ut ibi narraret quod multo post factum est. cum enim commemorasset Iohannis uerba de domino, quod uentilabrum in manu eius et mundabit aream suahorreum suum, paleas autem comburet igni inexstinguibili: continuo subjecit, quod non continuo factum esse Joannes evangelista apertissime exponit, cum commemorat, posteaquam baptizatus est Iesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua uinum, et inde post paucorum dierum in Capharnaum habitationem redisse ad Iudaeam terram et ibi baptizasse multos circa Iordanen, antequam missus esset Iohannes in carcerem. quis autem non putet qui minus in his litteris eruditus est, tamquam post illa uerba de uentilabro et de area mundata continuo sit a Iohanne offensus Herodes
Abbreviated transcription (Latin):
ã in tactas atq in tegras mulieres appella¬
ri. sicut de ipsa eua scriptũ ẽ formauit eã
in mulierẽ. & illud in libro numeroꝵ ubi
iubent᷑ custo diri mulieres quȩ nescierunt
cubile masculi id÷ uirgines ne int̾fician¬
t᷑. Qualocutione etiã paulus ipsũ xpm̃
ait. factũ exmuliere. Hoc enĩ melius
intelligimꝰ. quã ut illã xiͥi annoꝵ iã nup¬

Expanded text:
am intactas adque integras mulieres appellaam intactas adque integras mulieres appellari, sicut de ipsa Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, et illud in libro Numerorum ubi iubentur custodiri mulieres, quae nescierunt cubile masculi, id est uirgines, ne interficiantur, qua locutione etiam Paulus ipsum Christum ait factum ex muliere. hoc enim melius intellegimus, quam ut illam duodecim annorum iam nup
Abbreviated transcription (Latin):
dnẽ ad iuua incredulitatẽ meã: Quȩ cũ
ita sint: ꝑ huiꝰ modi euan gelistarũ locutio¬
nes uarias sed ñ contrarias rẽ plane utilissi¬
mã discimꝰ & ꝑnecessariã nihil in cuiꝰq uer¬
bis nos debere inspieere nisi uoluntatẽ
cui debent uerba seruire. nec mentiri
quẽ quã si aliis uerbis dixerit quid ille
uoluerit cuiꝰ uerba ñ dicit i ne miseri aucu¬
pes uocũ apicib quodã modo litterarũ pu¬
tent ligandã e̾e ueritatẽ. cũ utiq ñ in
uerbis tantũ sed etiã in cȩteris om̃ib sig¬
nis animoꝵ ñ sit nisi ipse animꝰ in quiren¬
dus. Qđ aut̃ ñ nulli codices habent scđm
matheũ ñ eñi mortua ẽ mulier sed dor¬
mit cũ eã martꝰ & lucas .xii annoꝵ puellã
fuisse testant᷑. intelligas hebreo more
locutũ e̾e matheũ. Nã & aliis scriptura¬
rũ locis hoc inuenit᷑. ñ eas tantũ quȩ ui¬
rũ passae fuerant. sed om̃ino fȩminas eti¬

Expanded text:
domine; adiuua incredulitatem meam. Quae cum domine; adiuua incredulitatem meam. Quae cum ita sint, per huiusmodi euangelistarum locutiones uanas, sed non contrarias rem plane utilissimam discimus et pernecessariam, nihil in cuiusque uerbis nos debere inspicere nisi uoluntatem, cui debent uerba seruire, nec mentiri quemquam, si aliis uerbis dixerit quid ille uoluerit cuius uerba non dicit, ne miseri aucupes uocum apicibus quodammodo litterarum putent ligandam esse ueritatem, cum utique non in uerbis tantum, sed etiam in ceteris omnibus signis animorum non sit nisi ipse animus inquirendus. Quod autem nonnulli codices habent secundum Mattheum: non enim mortua est mulier, sed dormit, cum eam Marcus et Lucas duodecim annorum puellam fuisse testentur. intellegas Hebraeo more locutum esse Mattheum. nam et aliis scripturarum locis hoc inuenitur non eas tantum quae uirum passae fuerant, sed omnino feminas eti
Abbreviated transcription (Latin):
ut potius uell& eã reuiuiscere non
credens uiuã posse inuenire. quã
morientẽ reliquerat. Duo ista que
posuert̃ quid dixerit iairus. matħ
autẽ quid uoluerit atq cogitauerit.
Utrũq ergo petitũ ẽ ad nõ. ut ł
morientẽ saluã facer&. uł mortuã
suscitar&. Sed cũ instituis s& matħ
totũ breuiter dicere. hoc insinua¬
uit patrẽ rogantẽ dixisse. qđ &
ipsum certũ ẽ uoluisse. & xpm̃
fecisse. Sane si illi duo uł quisquã
eorũ patrẽ ipsũ cõmemoras s& dix¬
isse qđ sui domo uenientes dixeratł
uti ĩa non conuexaret᷑ iħs qđ pu¬
ella mortua fuiss&. repugnarent
eiꝰ cogitationi. uerbaquȩ posuit
matheus. Nunc uero & illud suis¬
sub nuntiantib & phibentib ne iã
magister uenir&. non legit᷑ qđ ille
consenserit. Ac ꝑ hoc & illud qđ
ei dñs ait nolitimere crede tantũ
& salua erił. ñ diffidentẽ repręhen¬
dit. sed credentẽ robustius con fir¬
mauit. Talis quippe in illo fides
erat. qualis & in illo qui ait credo

Expanded text:
ut potius eam uellet reuiuescere, non credens uiuam posse inueniri quam morientem reliquerat. duo itaque posuerunt, quid dixerit Iahirus, Mattheus autem, quid uoluerit adque cogitauerit. utrumque ergo petitum est a domino, ut uel morientem saluam faceret uel mortuam suscitaret; sed cum instituisset Mattheus totum breuiter dicere, hoc insinuauit patrem rogantem dixisse quod et ipsum certum est uoluisse et Christum fecisse. sane si illi duo uel quisquam eorum patrem ipsum commemorasset dixisse quod sui de domo uenientes dixerant, ut iam non conuexaretur Iesus, quod puella mortua fuisset, repugnarent eius cogitationi uerba. quae posuit Mattheus. nunc uero et illud suis nuntiantibus et prohibentibus. ne iam magister ueniret, non legitur, quod ille consenserit. ac per hoc et illud quod ei dominus ait: noli timere, crede tantum et salua erit, non diffidentem reprehendit. sed credentem robustius confirmauit. talis quippe in illo fides erat, qualis et in illo qui ait: credo,
Abbreviated transcription (Latin):
conniuio ubi obiectũ ẽ ei qđ
cũ peccatorib manducar &
qđ nonieiinarent discipuli enas
qđ uid&ur alius alios dicere a
quib: obiectũ sit ei de uerbis
eoꝵ responsis qui dñi utrum
matheiis marcus & lucas congruant

Expanded text:
conuiuio, ubi obiectum est ei, quod cum peccatoribus manducaret et quod non ieiunarent discipuli eius, quod uidetur alius alios dicere, a quibus obiectum sit, et de uerbis eorum responsisque domini, utrum Mattheus, Marcus et Lucas congruant
Abbreviated transcription (Latin):
inde iħu. secuti s̃ eũ duocaeti & clamantes
& dicentes. Miserere nr̃i filidauid & cȩtera
usq ad illud ubi ait pharis ei aut̃ dicebant.
in principe demonioꝵ eicit demones.
Hoc de duob cecis & de muto demonio solus
matheus ponit. Illi enĩ duo ceci de quib &
alii narrant ñ s̃ isti. sed tam̃ simile factũ ẽ
ita ut si ipse matheus ñ etiã illius factime¬
miniss&. poss& putari hoc qđ nunc nar¬
rat dictũ fuisse etiã ab aliis duob. Qđ cõ¬
m̃ dare memoriae diligent̃ debemꝰ. esse
qu edã facta similia qđ ꝓbat᷑ cũ idẽ ipse
euangelista utrũq cõmemorat. ut si
quando talia singula apud singulos in ue¬
nerimꝰ atq in eis contrariũ qđ solui non
possit occurrat. ñ hoc ẽẽ factũ sed aliud

Expanded text:
nde Jesu, secuti sunt eum duo caeci clamantes, et dicentes: Miserere nostri, fili David, et caetera, usque ad illud ubi ait, Pharisaei autem dicebant: In principe daemoniorum ejicit daemones . Hoc de duobus caecis et de muto daemonio, solus Matthaeus ponit. Illi enim duo caeci, de quibus et alii narrant , non sunt isti, sed tamen simile factum est: ita ut si ipse Matthaeus non etiam illius facti meminisset , posset putari hoc quod nunc narrat, dictum fuisse etiam ab aliis duobus. Quod commendare memoriae diligenter debemus, esse quaedam facta similia; quod probatur, cum idem ipse evangelista utrumque commemorat: ut si quando talia singula apud singulos invenerimus, atque in eis contrarium, quod solvi non possit, occurrat nobis non hoc esse factum, sed aliud
Abbreviated transcription (Latin):
quod peccatoressunt diligi arbitrent᷑
axp̃o. cum & illa similitudo deae grotis
bene intim& quid uelit ds̃ uocando pe¬
catores tamꝗ medicus aegros. utiq ut
ab iniqͥtate tamꝗ ab aegritudine salui
fiant. qđ fit ꝑpoenitentiã. Itẽ quodd¬
cit matheus tunc accesser̾ ad eum disci¬
puli iohannis dicentes. quare nos & pha

Expanded text:
quod peccatores sunt diligi arbitretur quod peccatores sunt diligi arbitretur a Christo, cum et illa similitudo de aegrotis bene intimet, quid uelit deus uocando peccatores tamquam medicus aegros, utique ut ab iniquitate tamquam ab aegritudine salui fiant, quod fit per paenitentiam. Item quod dicit Mattheus: tunc accesserunt ad eum discipuli Iohannis dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
& deseipso & de illis acciper&ur. Nam
utiq & ipse lucas ita dicit dnm respon¬
disse. nonueni uocare iustos sed peccato¬
res inpenitentiã. Quod non eis respo¬
diss&. nisi qđ dixerant manducatis &bi¬
bitis. ad ipsũ maxime ꝑtiner&. Propt̾¬
ea &iam matheus & marcus de illo disci¬
pulis eius hoc obiectum eẽ narrarunt
quia cũ & de discipulis dicebat᷑. magisti
magis obitiebat᷑. quẽ sectando imitta¬
bant᷑. Vna gͦ sententia ẽ. & tanto me¬
lius insinuata. quanto quibdam uerbi
manente ueritate uariata. Itẽ quod
matheus refert dnm̃ respondisse. non
ẽ opus ualentib medicus sed male haba¬
quoq: & lucas eisdem poene uerbis. ean¬
dem sententiã tenuer. nisi quod ambi
non int̾ ponunt illud exꝓph&a testim¬
nium. miscdđiã uolo quã sacrificium.
Lucas aut̃ cũ dixiss& nonueni uocare us¬
tossed peccatores addidit inpoeniten¬
tiã. quod adeaplanandã sententiã ua¬
l& nequisquã peccatores obhoc ipsũ

Expanded text:
et de ipso et de illis acciperetur. nam et de ipso et de illis acciperetur. nam utique et ipse Lucas ita dicit dominum respondisse: non ueni uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam. quod non eis respondisset, nisi quod dixerant manducatis et bibitis ad ipsum maxime pertineret. propterea etiam Mattheus et Marcus de illo discipulis eius hoc obiectum esse narrarunt, quia, cum et de discipulis dicebatur, magistro magis obiciebatur, quem sectando imitabantur. una ergo sententia est, et tanto melius insinuata, quanto quibusdam uerbis manente ueritate uariata. item quod Mattheus refert dominum respondisse: non est opus ualentibus medicus, sed male habequoque et Lucas eisdem paene uerbis eandem sententiam tenuerunt, nisi quod ambo non interponunt illud ex propheta testimonium: misericordiam uolo quam sacrificium. Lucas autem cum dixisset: non ueni uocare iustos, sed peccatores, addidit in paenitentiam, quod ad explanandam sententiam ualet, ne quisquam peccatores ob hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ qui cũ illis erant discumbentes.
Manifestũ ẽ itaq in cuius domo ista
gerebant᷑. Iam ipsa uerba uideamus.
uł quȩ dño dicta uł quȩ ab illo respon¬
sa. om̃s isti tres euangeliste posuer
Matheus. Et uidentes inquit phari¬
sei chicebant discipulis eius. Quare
cum publicanis & peccatorib man¬
ducat magister urͣ: Totidẽ pene
uerbis hoc ait & martus. Quare cũ
publicanis & peccatorib manducat
& bibit magister ur̃ : Pret̾missum
ẽ gͦ amatheo qđ iste ad didit bibit
Sedquid adrẽ cumplena sit sententia.
isinuans parit᷑ conuiuantes: Lucas
aut̃ aliquanto differentius hoc ui¬
d&ur cũmemorasse. Et murmu¬
rabant inquit pharisȩi & scribe eoꝵ
dicentes ad discipulos eius. Quare
cum publicanis & peccatorib mandu¬
catis & bibitis Nonutiq magistrũ
eoꝵ nolens illic intelligi. sedsimul
om̃ib &ipsi & discipulis eiꝰ hoc obiectum
insinuans. non tam᷑ ei dictũ. sed illis quod

Expanded text:
aliorum qui cum illis erant dialiorum qui cum illis erant diManifestum est itaque in cujus domo ista gerebantur. 61. Jam ipsa verba videamus, vel quae Domino dicta, vel quae ab illo responsa omnes isti tres Evangelistae posuerunt. Matthaeus: Et videntes, inquit, Pharisaei, dicebant discipulis ejus: Quare cum publicanis et peccatoribus manducat magister vester? Totid quare cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit magister uester? praetermissum est ergo a Mattheo quod iste addidit bibit. sed quid ad rem, cum plena sit sententia insinuans pariter conuiuantes? Lucas autem aliquanto differentius hoc uidetur commemorasse. et murmurabant, inquit, Pharisaei et scribae eorum dicentes ad discipulos eius: quare cum publicanis et peccatoribus manducatis et bibitis? non utique magistrum eorum nolens illic intellegi, sed simul omnibus, et ipsi et discipulis eius, hoc obiectum insinuans, non tamen ei dictum, sed illis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ecce multi publicami & peccato¬
res uementes discumbebant cum
iħu & discipulis eius. & c&era usq
adillud ubiait. sed uinũ nouũ in
utres nouos mittunt. & ambo con¬
seruantur. Hic matheus non exp̃ssit in
cuius domo discumbebat iħs cũ publicanis
& peccatorib: unde possit uideri non hoc
exordine subiunxisse . sed quod alio tẽpo¬
re factumẽ recordatum int̾ posuisse.
nisi marcus & lucas quihoc om̃ino simi¬
lit̃ narrant. manifestarent indomoleui
hoc ẽ mathei discubuisse iħm. & dicta illa
omĩa quȩ sequunt᷑. Ita enim marcus
hoc idem dicit eundẽ ordinẽ seruans.
Et factumẽ cum accumber& indomo
illius. publicam & peccatores simul
discubebant cum ihu. Cum gͦ dicit
indomo illius. exprimit utiq illum
de quo suꝑius loquebat᷑ id est leui. Sic
& lucas cum dixiss&. ait illi sequereme.
& relictis om̃ib surgens secutus ẽ eũ.
continuo subiecit. Et fecit ei con¬
uiuium magnũ leui indomo sua.
& erat turba multa publicanoꝵ &

Expanded text:
ce multi publicani et peccatores uenientes discumbebant cum Iesu et discipulis eius, et cetera usque ad illud ubi ait: sed uinum nouum in utres nouos mittunt et ambo conseruantur. hic Mattheus non expressit, in cuius domo discumbebat Iesus cum publicanis et peccatoribus. unde posset uideri non hoc ex ordine subiunxisse, sed quod alio tempore factum est recordatus interposuisse, nisi Marcus et Lucas, qui hoc omnino similiter narrant, manifestarent in domo Leui, hoc est Matthei, discubuisse Iesum et dicta illa omnia quae sequuntur. ita enim Marcus hoc idem dicit eundem ordinem seruans: et factum est, cum accumberet in domo illius, multi publicani et peccatores simul discumbebant cum Iesu. cum ergo dicit in domo illius, exprimit utique illum, de quo superius loquebatur, id est Leui. sic et Lucas cum dixisset: ait illi: sequere me, et relictis omnibus surgens secutus est eum, continuo subiecit: et fecit ei Leui conuiuium magnum in domo sua, et erat turba multa publicanorum et
Abbreviated transcription (Latin):
modus : dũ ab eadem ueritate neuter absce¬
derae: Potest etam hoc intellegi quod sicut
dicit marcus. prius eos deuxore dimiten¬
da interro gantes. dñs uicissim interrogarit
quid eis praeceperit moyses Quicũ respon¬
dissent moysen ꝑmisse libellũ repudu scri¬
bere & dimitere. respondit eis de ipsa lege
ꝑ moysen data. quo modo ds̃ instituerit con¬
iugiũ masculi & feminae dicens ea quȩ ponit
matheus item : Non legistis quia qui fecit
abinitio masculũ & feminã feat eos. et ceter̃
uib auditis illi id qd ei primo interro gari ti
responderant repetiuerunt dicentes Quid
ergo moyses mandauit dare libellũ repudii
& dimitere: Tunc iħm causam ostendisse
duriae cordis ipsorũ quã marcus breuitatis
causa prius ponit. tam qua illi priori qũa
matheus intermisiteorũ responsioni reddi¬
tam. nihil deperire iudicans ueritati quocũq
loco eisdẽ ipsis uerbis quȩbis dixerant red

Expanded text:
modus, dum ab eadem ueritate neuter abscemodus, dum ab eadem ueritate neuter abscederet. Potest etiam hoc intellegi, quod, sicut dicit Marcus, prius eos de uxore dimittenda interrogantes dominus uicissim interrogarit, quid eis praeceperit Moyses, qui cum respondissent Moysen permisisse libellum repudii scribere et dimittere. respondit eis de ipsa lege per Moysen data, quomodo deus instituerit coniugium masculi et feminae, dicens ea quae ponit Mattheus, id est: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et cetera, quibus auditis illi id quod ei primo interroganti responderant repetiuerunt dicentes: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae cordis ipsorum, quam Marcus breuitatis causa prius ponit. tamquam illi priori, quam Mattheus intermisit, eorum responsioni redditam, nihil deperire iudicans ueritati, quocumque loco eisdem ipsis uerbis qu
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝑmisso ꝑquẽ & illud scribtũ est quod ds̃
coniunxerit masculũ & femina. Anhoc idẽ
illi de praecepto moysi eos interro ganti res¬
ponderint Nã & uoluntas eius ita se habe¬
bat. ut non eas redder& rationẽ : cũ illud
moyses ꝑ miserit nisi prius ipsihoc com¬
memorassent quȩ uoluntas eius. ea qua
marcus posuit interrogatione signi ficatae̾
Et illorũ uoluntas ipsaerat. ut de auto ritate
moysi quo mandauit dare libellũ repu¬
dii tamquã concluderent eũ separationẽ
sine dubio uetaturũ: Hoc enĩ dicturi etiam
eemptantes accesserunt: Quȩ uoluntas eorũ
sic expressa ẽ ꝑ matheũ. ut non eos ẽẽ com¬
memorar& interrogatos. sed ultro intulis se
demandatõ moysi quo uelut conuincerent dnm.
separationẽ coniugum ꝑ inbentem Cum ergo
uoluntas loquenti ũ cuidebent uerba seruirẽ
eu angelistarũ demon ftãta sit : nihil inter est
quã diuersus inter ambos fuerit narrandi

Expanded text:
sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus coniunxerit masculum et feminam, an hoc idem illi de praecepto Moysi eos interroganti responderint. nam et uoluntas eius ita se habebat, ut non eis redderet rationem, cur illud Moyses permiserit, nisi prius ipsi hoc commemorassent, quae uoluntas eius ea quam Marcus posuit interrogatione significata est, et illorum uoluntas ipsa erat, ut de auctoritate Moysi, quoniam mandauit dari libellum repudii, tamquam concluderent eum separationem sine dubio uetaturum: hoc enim dicturi etiam temtantes accesserant. quae uoluntas eorum sic expressa est per Mattheum, ut non eos esse commemoraret interrogatos. sed ultro intulisse de mandato Moysi, quo uelut conuincerent dominum separationem coniugum prohibentem. cum ergo uoluntas loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque monstrata sit, nihil interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi
Abbreviated transcription (Latin):
capiat Hoc & marcus cõ memorat eundẽ
ordiñe tenens Sane uidendã ẽ nerepug¬
nare uideat᷑. quod idẽ marcus adño dicit
in terrogatos pharisȩos quid eis moyses prȩ¬
ceperit. atq: ita illos in terroganti respondis¬
se de ꝑmisso sibi libello repudii. matheus
dixerit uerbis dñi. quib estenderat exlege
đdm coniunxis se masculũ & feminã : & ꝓpte¬
rea non eos debere ab homine separari. re¬
tulis se responsionẽ. Quid ergo moyses man¬
dauit dari libellũ repudii & dimitere.
uib: iterũ ait: Qm̃ moyses adduritiã cordis
uri ꝑmisit uobis dimittere uxores ur̃as:
bnntio autẽ non sic fuit: Nam & marcus
hanc dñi responsionẽ nonta & cet Sed post¬
ea quã &ͣ responderunt interroganti deli¬
bello repudii in quo ordine uel modo uer¬
borũ hoc intelliger debeamus adrei ueritatẽ
nihil inter eẽ utrũ dño separationẽ ꝓhibenti
& sententiã suã delege firmanti ipsi intulerint
questionẽ delibello repudii. ꝑ eundẽ moysen

Expanded text:
orat eundem ordinem tenens. sane uidendum est, ne repugnare uideatur quod idem Marcus a domino dicit interrogatos Pharisaeos, quid eis Moyses praeceperit, adque ita illos interroganti respondisse de permisso sibi libello repudii, cum Mattheus dixerit uerbis domini, quibus ostenderat ex lege deum coniunxisse masculum et feminam et propterea non eos debere ab homine separari, rettulisse responsionem: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? quibus iterum ait: quoniam Moyses ad duritiam cordis uestri permisit uobis dimittere uxores uestras: ab initio autem non sic fuit. nam et Marcus hanc domini responsionem non tacet, sed posteaquam ei responderunt interroganti de libello repudii. In quo ordine uel modo uerborum hoc intellegere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum domino separationem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de libello repudii per eundem Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matheus ita narrans: Et factũ est
cõ consũ mass& iħs sermones istos migrauit
agalilea . & uenit infines iudȩ ae trans iorda¬
nen: & secu tȩ sunt eũ turbae multȩ. & curauit
eosibi: Et accesserunt ad eũ pharisaei. temp

Expanded text:
equitur Mattheus ita narrans: et factum est. cum consummasset Iesus sermones istos, migrauit a Galilaea et uenit in fines Iudaeae trans Iordanen. et secutae sunt eum turbae multae, et curauit eos ibi. et accesserunt ad eum Pharisaei t
Abbreviated transcription (Latin):
liceat dimittere uxorẽ. quem ad modũ
inter se consentiant matheus & marcͦ
maxime de ipsis interrogationibus uel
dñi uel uideorum atq responsis.
in quibus uidentur aliquantulum

Expanded text:
liceat dimittere uxorem, quemadmodum inter se consentiant Mattheus et Marcus, maxime de ipsis interrogationibus uel domini uel Iudaeorum atque responsis, in quibus uidentur aliquantulum
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. curtanta autoritas interpraetatio¬
nis septu aginta. multis in locis distet
abeꝰ ueritate quȩ in hebraeis codicib inuenit᷑.
nihil occurrere ꝓbablius existime. quam
illos septuaginta eospũ inter praetatos : quo
& illa quae inter praetabantur dicta fuerant
uariando. & ab eadem uoluntate dĩ cuius ill
dicta erant. & cui uerba seruire debebant¬
non recedendo. non recedendo nihil alitid de¬
monstrare uoluerunt. quã hoc ipsũ qđ nunc
euange listarũ quattuor concordi quadã diuer¬
sitate miramur qua nobis ostenditur non esso
mendaciũ siquis quã ita diuerso modo Aliquid
narr&. ut ab eius uoluntate cui consonandũ
& consentiendũ est non recedat Quod nosse
morib utile est: propt̃ cauenda & iudicanda¬
mendacia: Et ipsius fidei neputem quasi con¬
secratis sonis itamuneri ueritatẽ tam quãds̃ nob.
quẽ ad modũ ipsam rẽ sic uerba qua ꝓpt̃ illã
sunt dicenda cõmend& . cũ potius ita res quao

Expanded text:
ratur, cur tanta auctoritas interpretatioratur, cur tanta auctoritas interpretationis Septuaginta multis in locis distet ab ea ueritate quae in Hebraeis codicibus inuenitur, nihil occurrere probabilius existimo quam illos Septuaginta eo spiritu interpretatos, quo et illa quae interpretabantur dicta fuerant, uariando et ab eadem uoluntate dei, cuius illa dicta erant et cui uerba seruire debebant, non recedendo nihil aliud demonstrare uoluerunt quam hoc ipsum quod nunc in euangelistarum quattuor concordi quadam diuersitate miramur, qua nobis ostenditur non esse mendacium, si quisquam ita diuerso modo aliquid narret, ut ab eius uoluntate, cui consonandum et consentiendum est, non recedat. quod nosse et moribmendacia; et ipsi fidei, ne putemus quasi consecratis sonis, ita muniri veritatem, tanquam Deus nobis quemadmodum ipsam rem, sic verba quae propter illam sunt dicenda, commendet; cum potius ita res quae
Abbreviated transcription (Latin):
morar&. quanto minus cũ alius unũ.
Alius utrũq Iohannes quoq: cũ taceat.
que ad modũ dñs discipulos suos adhaec
animalia sibi ad ducenda miserit. inter¬
ponit tamen breuiter hoc depullo cũ
testimonio etiã ꝓphetȩ. quod matħ
adib&: In quo etiã testimonio ꝓphetico.
aliquantũ diuersa euangelistarũ locutio.
ab eaquidẽ sententia non recedit: Sed
potest mouere qđ hoc matheus sic ad¬
hibet. ut a sinã dicat cõmemoras se ꝓphe¬
tã. sed non ita se hab&. uel qđ iohannes
inter ponit. uel codices ecclesastici in¬
ter praetationis usitatae. Cuuis rei causa
illa mihi uidetur. quod matheus hebrea
lingua ꝑ hibetur euangeliũ conscripsis¬
se. Manifestũ est autẽ inter praetationẽ
illã quae dicitur septuaginta. in non nul¬
lisse aliter abere quã inueniuat in he¬
breo qui eã lingũa nouerunt & qui in¬
ter pratati sunt singuli eosdẽ libros he¬
breos: Huius item distantia causa sique¬

Expanded text:
moret: quanto minus ubi alius unum, moret: quanto minus ubi alius unum, alius utrumque! Iohannes quoque, cum taceat, quemadmodum dominus discipulos suos ad haec animalia sibi adducenda miserit, interponit tamen breuiter hoc de pullo cum testimonio etiam prophetae, quod Mattheus adhibet. in quo etiam testimonio prophetico aliquantum diuersa euangelistarum locutio ab ea quidem sententia non recedit; sed potest mouere, quod hoc Mattheus sic adhibet, ut asinam dicat commemorasse prophetam. non autem ita se habet uel quod Iohannes interponit uel codices ecclesiastici interpretationis usitatae. cuius rei causa illa mihi uidetur, quod Mattheus Hebraea lingua perhibetur euangelium conscripsisse. manifestum est autem interpretationem illam, quae dicitur Septuaginta, in nonnullis se aliter habere, quam inueniunt in Hebraeo qui eam linguam nouerunt et qui interpretati sunt singuli eosdem libros Hebraeos. huius item distantiae causa si quae
Abbreviated transcription (Latin):
Ite intas tellũ quod contra uos ẽ. &
statim inuenietis a sinã aligatã & pul¬
lũ cũ ea. & c& er̃ usq ad eũ locũ ubi ait.
benedictus qui uenit in nomine dñi.
Osanna inaltissimis: Hoc etiã marcꝰ
narrat eodẽ ordine custodito: Lucas
autẽ in iericho immoratur quȩ lam
commemorans quȩ isti prȩter mise¬
runt de ⁊ acheo principe plublica¬
norum
& quedã in parabolis dicta: Post haec
& ipse occurrit eis ad huius pulli cõme¬
moratione in quo sedit iħs Nec moue¬
at qd̃ matheus & asinã dicit & pullum
ceteri autẽ de asina tacent. Immo etiã
recor dandaẽ illa regula. quã dequin¬
quagenis & centenis discũ bentibi cũ
quinq panib turbae pascenrentur supra
insinu auimus: Qua insinuata non debe
modũ illi de asina tacuerunt : ut maxi
Alii pullũ asina Quanto minus mo¬
ueri oport&. quia unus ita cõmemo¬
rauit asinã dequa ceterita cuerunt.¬
potest intellegi nulla repugnantiaẽ
nec si alius aliud & Aliud alius cõ me¬

Expanded text:
od contra vos est, et statim invenietis asinam alligatam et pullum cum ea, etc., usque ad eum locum ubi ait, Benedictus qui venit in nomine Domini, Hosanna in altissimis . Hoc etiam Marcus narrat eodem ordine custodito . Lucas autem in Hiericho inmoratur quaedam commemorans quae isti praetermiserunt de Zaccheo principe publicanorum et quaedam in parabolis dicta. post haec et ipse occurrit eis ad huius pulli commemorationem, in quo sedit Iesus. nec moueat quod Mattheus et asinam dicit et pullum, ceteri autem de asina tacent. immo etiam recordanda est illa regula, quam de quinquagenis et centenis discumbentibus, cum quinque panibus turbae pascerentur, supra insinuauimus. qua insinuata non debermodum illi de asina tacuerunt, ut maximealii pullum asinae; quanto minus moueri oportet, quia unus ita commemorauit asinam, de qua ceteri tacuerunt,potest intelligi, nulla repugnantia est, nec si alius aliud, et aliud alius comme
Abbreviated transcription (Latin):
uisse mysterio tã ipsam iohannis euuage¬
cã dispensationẽ. quã in luceli quidissi. ii
uerbi sublimit̃ fert᷑. ubi trinitat saequalitas.
& ncõmutabilitas uideri potest. & quã maxi
n.ꝓprietate dist& acȩteris. Homocuiꝰ suscep¬
tione uerbũ caro factũ est. ꝑ spicͥ carne
cognosciq non posse. nisicũ ipsed ñs uenerit.
idõ sic manebit donec ueniat Manebit aut̃
inc infidecredentiũ. tuncaut̃ fatiẽ d fatiẽ
cintẽ planduerit. cũ apparuerirã¬
bitrat᷑ hominiuitã ifiartale adnuc
igenti posse contingere. ut demoto acq: dis¬
cuso om̃i nubilo phantasiarũ corporaliũ.
atq: carnaliũ serenissima in cõmutabilis
ueritatis. luce potiat᷑. & mente pȩnitꝰ a con¬
suetudine uitehuiꝰ alienata. illi constant̃
us in declinabilit̾ hereat Necquidquerat
u quisquerat in tellegit : Credatgͦ potius
sublimȩ auctoritati minimeq fallaci
iu ĩ diusumꝰ incorpore. peregrinarenos
ina: Ac sic ꝑseuerimt ret nens ađq: cus¬

Expanded text:
cuisse mysterio, istam ipsam Joannis evangelicam dispensationem, qua in lucem liquidissimam Verbi sublimiter fertur, ubi Trinitatis aequalitas et incommutabilitas videri potest, et qua maxime proprietate distet a caeteris homo cujus susceptione Verbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse, nisi cum ipse Dominus venerit: ideo sic manebit donec veniat; manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad faciem contemplandum erit , cum apparueriarbitratur homini vitam istam mortalem adhuc agenti posse contingere, ut demoto atque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium atque carnalium, serenissima incommutabilis veritatis luce potiatur, et mente penitus a consuetudine vitae hujus alienata illi constanter et indeclinabiliter haereat; nec quid quaerat, nec quis quaerat intelligit: credat ergo potius sublimi auctoritati minimeque fallaci, quamdiu sumus in corpore peregrinari nos ciem ; ac sic
Abbreviated transcription (Latin):
Hax uͦ depenuria sua om̃aq habuit. mist
totum uictum suũ. In hac tota contextione
om̃a superiora considerata sunt: nequid
uiderentur habere contrariũ. quando
cum mathei ordineceteros conferebamus.
Hoc aut̃ deuidua pauꝑcula quae duo minita
misit ingato filatiũ. duo soli dicunt mar¬
cus & lucas : sed sine ulla questione concor¬
dant. hinc iã usq ad cenã dñĩ unde om̃i um
omã considerata tractauimꝰ. nondicit &
marcus quod cogatcum aliquo conparan
ad inqui rendũ. nequid repugnare uideuꝰ
Nuncgͦ deinceps lucas euuangeliũ ex ordin
ꝑtractemꝰ &ceptis eius quȩ hab& cũ matha
marcoq cõmunia : qm̃ illaiã omã ꝑtrac

Expanded text:
nuria sua omnia quae habuit misit, totum uictum suum. in hac tota contextione omnia superiora considerata sunt, ne quid uiderentur habere contrarium, quando cum Matthei ordine ceteros conferebamus; hoc autem de uidua paupercula, quae duo minuta misit in gazophylacium, duo soli dicunt, Marcus et Lucas, sed sine ulla quaestione concordant. hinc iam usque ad cenam domini, unde omnium omnia considerata tractauimus, non dicit et Marcus quod cogat cum aliquo conparari ad inquirendum, ne quid repugnare uideatur., Nunc ergo deinceps Lucae euangelium ex ordine per- tractemus exceptis eis quae habet cum Mattheo Marcoque communia, quoniam illa iam om
Abbreviated transcription (Latin):
xpiet᷑ atq: ita in aitione hunȩ conuersationis
tãꝗd i. alisi alidis euectus aterris. ab eo¬
mipsox: õuer io inlumine᷑ Verbo quod
in pruicino erat & uerbũ apud dm̃ erat.
& uerbũ derat: Etsiꝑspeculũ &i enigma¬
te. longetame suium s abom̃i similitu¬
dinecorporali : Qua propt̃ quã uis in illis
trib: actiuȩ in iohannis aut̃ euuangelio
dona: cõtemplatiuȩ uirtutib eluceant eis
qui hac dinosceresunt ei sidonei : tamen&
hoc iohannesqm̃ exparte est sic manebit
donec ueniat qđ pfe.tm est St alii quidẽ

Expanded text:
etur adque ita in actione bonae conuersationis tamquam duabus alis ualidis euectus a terris ab eodem ipso Christo uerbo inluminetur, uerbo, quod in principio erat et uerbum aput deum erat et uerbum deus erat, etsi per speculum et in enigmate, longe tamen sublimius ab omni similitudine corporali. quapropter, quamuis in illis tribus actiuae, in Iohannis autem euangelio dona contemplatiuae uirtutis eluceant eis qui haec dinoscere sunt idonei, tamen et hoc Iohannis, quoniam ex parte est, sic manebit, donec ueniat quod perfectum est. et alii quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nobis cõpletesunt rerũ. Sicut tradide
nobis qui ab in itio ipsi uider̃ & ministi
fuer sermonis : uisum est & mihi ad secu¬
to. a principio om̃ib: diligent̃ exordine
tibi scribere optime theo file ut cognosus
eꝵ uerb& dequib: eruditꝰ es ueritatem
Hoc principium ad euuangelii narrations
nondum ꝑtin&: Ad mon& aut̃ ut noue¬
rimus eundem lucã etiã illũ librũ scribs¬
se qui actus a postol& uocat᷑. Non solũ
qui at̾ro fili nomen etiã illic in est Nam
possos fieri ut &. alius aliquiftheofilus
ess& Et si idem ipse essac ab alio: ad illun
aliquid scriberet᷑ Sicut aluca eiuan

Expanded text:
onpletae sunt, rerum, 2 sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi uiderunt et ministri fuerunt sermonis, uisum est et mihi adsecuto a principio omnibus diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theofile, ut cognoscas eorum uerborum, de quibus eruditus es, ueritatem. hoc principium ad euangelii narrationem nondum pertinet. admonet autem, ut nouerimus eundem Lucam etiam illum librum scripsisse, qui actus apostolorum uocatur. non solum, quia Theofili nomen etiam posset fieri, ut et alius aliquis Theophilus esset, et si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur, sicut a Luca Evan
Abbreviated transcription (Latin):
multo amili is erigit ad intẽ platio e
ueritatis tam inulio mplius precipere
dedulcedine cariatis. Et quia illua pre¬
ceptum uerissimum ac saluberrimum
est: quanto magnius es. tanto humiltrate
in omibus. quicuuangelistaxpm̃ longe
ceteris: altius cõmendat apud eum disci¬
pulis pedes lauat.. Exꝑlicit Liber

Expanded text:
multo amplius erigit ad contemplationem ueritatis, tam multo amplius praecipere de dulcedine caritatis. et quia illud praeceptum uerissimum ac saluberrimum est: quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus, qui euangelista Christum longe ceteris altius commendat, apud eum discipulis pedes lauat. CLXVII. EX LIBR
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentorum participatione sepa¬
rantur. Si aut̃ quib: dã ita noti sunt
plurib aut̃ ista eorum est ignstaper¬
uersitas. ita tolerandi sunt sicut ante
uentilationẽ palea tolerat᷑ in area: ut
neq illis ad iniquitatis cõmunionem con¬
sentiatur. nec ppͣt illos bon sotietas
deserat᷑ Hoc fatiunt. qui habent in se
ipsis salẽ & pacẽ habent interse.
UII Hinc usq ad cenam dñi unde om̃a om̃iũ
considerari cȩperant. nullam de mareo
questionem esse tractatam
equitur marcus. Et inde exurgens: uenit
infines iudeȩ ultra iordanen. Et conueniunt
iterũ turbeadeũ. & sicut consueuerat iteñ

Expanded text:
sacramentorum participatione sepasacramentorum participatione separantur; si autem quibusdam ita noti sunt, pluribus autem ista eorum est ignota peruersitas, ita tolerandi sunt, sicut ante uentilationem palea toleratur in area, ut neque illis ad iniquitatis communionem consentiatur nec propter illos bonorum societas deseratur. hoc faciunt qui hipsis salem, et pacem habent inter se. CAPUT VII. Hinc usque ad coenam Domini unde omnia omnium considerari coeperunt, nullam de Marco quaestionem esse tractatam. 8. Sequitur Marcus: Et inde exsurgens venit in fines Judaeae ultra Jordanem, et conveniunt iterum t
Abbreviated transcription (Latin):
ri sibi debent uideri. &x hac beni uolen¬
tia. quã erga xpĩ anos habent. etiã si xp̃ĩ
baptis monon abluant᷑. nec unitati eius in¬
corporentur : Sed quia ita iam dĩ miscđã
ita securi de hoc scło abscedant. qui ꝑfecto
& prius quã xp̃iano numero sotiaentur
utiliores sunt. quã hi quicum iam xp̃iani
appellentur. Etxpĩanis sacramentis im¬
butisint. talia suadent . ut quib: ea per¬
suaserint secũ in at̃nã poenã ꝑtrahant.
quos membrꝙ corporaliũ nomine tãꝗ
manũ uel oculum scandali⁊ antẽ iub&
erui acorpore. Hoc est abipsa unitatis
sotietate ut sine hispotiusueniat᷑ ad uitã.
quam cũ eiseat᷑ in gehennã. Hoc ipso aut̃
reparant᷑ a quib: separantur. quod eis
mala suadentib hoc est scandali tantib
non consentitur: Et siquidem om̃ibus
bonis cum quib eis notitia est. Etiam
dehac peruersitate in notescunt. ab om̃i¬
um penitꝰ sotietate a Tq ab ipsa diuin&

Expanded text:
ri sibi debent uideri ex hac beniuolenri sibi debent uideri ex hac beniuolentia, quam erga Christianos habent, etiamsi Christi baptismo non abluantur nec unitati eius incorporentur, sed quia ita iam dei misericoita securi de hoc saeculo abscedant. qui profecto, et priusquam Christianorum numero socientur, utiliores sunt quam hi qui, cum iam Christiani appellentur et christianis sacramentis inbuti sint, talia suadent, ut quibus ea persuaserint secum in aeternam poenam pertrahant. quos membrorum corporalium nomine tamquam manum uel oculum scandalizantem iubet erui a corpore, hoc est ab ipsa unitatis societate. ut sine his potius ueniatur ad uitam, quam cum eis eatur in gehennam. hoc ipso autem separantur, a quibus separantur, quod eis mala suadentibus, hoc est scandalizantibus, non consentitur. et si quidem omnibus bonis, cum quibus eis notitia est, etiam de hac peruersitate innotescunt, ab omnium penitus societate adque ab ipsa diuinorum