comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicendumerit equas fieri. Set
siadiectum sit. pensionibrineq¬
uis: inequales debebuntur qu
cergodeteantur uideamus.⁊
pio eas deberinisĩ specialter
testator electõne decerit hrdi
hrdis fiat. quid suta pensio¬
nibrquas putauerit logata¬
riꝯantotum petere xossit ui¬
deamns ⁊ putototum no pe¬
titates dum taxat pensiomrin
diedato.utrum pensionib
an nero posttriennũ deabeã¬
cur.⁊ puto sic accipiendum.
quas pater.f de annuabima
tiusuras iusserit testator pr̃ã
iinsingulos annos aliquio¬
alicui legacum sit. sabinus
cuius sentencia uera est plu¬
raq eẽ legata ait etprimian¬
ni purum seqntium ꝯdicio¬
nale uideriemmhanc inee
condicionez siuiuat.⁊ ideo mor¬
tuo eo adbrdem legatum nõ
transire. Motester.¬

Expanded text:
dicendum erit aequas fieri. Sed si adiectum 'pensionibus inaequis', inaequales debebuntur: quae ergo debeantur, uideamus. et puto eas deberi nisi specialiter testator electionem heredi ded‹i›t, heredis fiat. Quid si ita 'pensionibus, quas putauerit legatarius'? an totum petere possit, uideamus. et puto totum non petitates dumtaxat pensionum idie dato', utrum pensionibus an uero post triennium debeatur? et puto sic accipiendum, quasi pater t usuras iusserit testator praestin singulos annos alicui legatum sit, Sabinus, cuius sententia uera est, plura legata esse ait et primi anni purum, sequentium condicionale: uideri enim hanc inesse condicionem 'si uiuat' et ideo mortuo eo ad heredem legatum non transire. 5 Modest
Abbreviated transcription (Latin):
citudine suam renocane¬
rit. Quero cum inciꝰ ticiꝰ
asiquo cp̃r meuii negocia
gesserit ⁊ peum nonsterit
quominus gerat publius
au̾t meniꝯ nollet eumad¬
ministrare. an fideiconris¬
sum praridebeat Rꝵ. si non

Expanded text:
itudinem suam reuocauerit'. quaero, cum Lucius Titius aliquo tempore Maeuii negotia gesserit et per eum non stet, quo minus gerat, Publius autem Maeuius nollet eum administrare, an fideicommissum praestari debeat. respon
Abbreviated transcription (Latin):
temenciã fingunt. quo ma¬
gis curatore accepto hone
debet. nõ solum patrimoni¬
ui. set ⁊ corpus ac salus fu¬
riosi. ¶ Curatordem̃tidatus
decreto imerposito uti satis¬
darenon cauit. ⁊ tñquasda
res debonis eiꝯ legitimo m̃o
alienanit.sihrdes tementis
eastem res uendicent quas
aut sisatisdacione int̾posita
toro furiosi dimisit. tripli¬
caciotoli tutos posressoł pr̃ã¬
bit. ¶ Cumdemtis curatorẽ
ꝗ satis ñceterat.⁊ res male ad¬
miristraret. ꝓrsul remoue¬
rit abons aliumq loco eiꝰ
substituerit curatorẽ. et hic
posteriorcum nec ip̃e satisde¬
disset egerit cũ remotone
mentis eotẽ cũ negociorũ
gestoꝵagant. et isexcepci¬
one rei iudicate int̾ se et cu¬
ratorẽ utatur. hrdib repli¬
caciodanda erit. ant sisqui
pnacione ꝯsequtꝰ fuerat. in
remfuriosi uͥtisset. doli trip¬
licacio obstabit. ¶Quesitũ
ẽ analt̾iexcuracorib furio¬
furiosi alienare possit. N.rec

Expanded text:
dementiam fingunt, quo magis curatore accepto oneradebet non solum patrimonium, sed et corpus ac salus furiosi. Curator dementi datus decreto interposito, uti satisdaret, non cauit et tamen quasdam res de bonis eius legitimo modo alienauit. si heredes dementis easdem res uindicent, quas 'aut si satisdatione interposita tores furiosi dimisit, triplicatio doli tutos possessores praestabit. Cum dementis curatorem, quia satis non dederat et res male administraret, proconsul removerit a bonis aliumque loco eius substituerit curatorem, et hic posterior, cum nec ipse satisdedisset, egerit cum remoto nementis cum eodem negotiorum gestorum agant et is exceptione rei iudicatae inter se et curatorem utatur: heredibus replicatiomnatione consecutus fuerat, in rem furiosi vertisset, doli triplicatio obstabit. Quaesitum est, an alteri ex curatoribus furiofuriosi alien
Abbreviated transcription (Latin):
uł.scribit. eos qb ꝑ p̾tores
tonis int̾dictũ ẽ nicħ tran¬
fferre posse ad aliquẽ qrin
bonis ñ hñt. cũ eis dui¬
rucio est int̾dicta. ¶d̾.¬
urator furiosi rẽqdẽ suam
qi furiosi cradere põt.⁊ de

Expanded text:
us scribit eos, quibus per praetorem bonis interdictum est, nihil transferre posse ad aliquem, quia in bonis non habeant, cum eis deminutio sit interdicta. Curator furiosi rem quidem suam quasi furiosi tradere pote
Abbreviated transcription (Latin):
maxime si filios hãt iste ꝓ¬
digus. Potuit eĩ pater ⁊ ali¬
as ꝓuidere nepotib suis. si
eos iussisset ẽẽ hrdes. ⁊ exħr¬
dasset filiũ. eiq ꝙ sufficeret

Expanded text:
maxime si filios habeat iste prodigus? Potuit tamen pater et alias prouidere nepotibus suis, si eos iussisset heredes esse et exheredasset filium eique quod sufficeret
Abbreviated transcription (Latin):
furiosi si qͣi suã cradat. dicẽ¬
dũ ẽ ut ñ transferat domin¬
iu. qr ñ furiosi negociũ gerẽs
tradidit. P auł.
ualet. siutilitate furiosi exi¬
gente id fecit. ¶d̾.

Expanded text:
furiosi si quasi suam tradat, dicendum, ut non transferat dominium, quia non furiosi negotium gerens tradidit. 11 Paulus valet, si utilitate furiosi exigente id fecit. Marce
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝑmittere. Idem ẜnari op¬
ortet.⁊ si furiosi uł ꝓdigi uł
cuiꝯq alt̾iꝯ predia. curatore̾
uelĩt distrahe̾re. Marco.¬
dicori patris pupilli ex solu
sus uł pestilẽs. iudendumẽ
uerba rescripserunt. q uod
alieꝙ atis infructuosu ẽẽ fũ¬
tuum modo preciũ ĩuenturꝯ
sit. ¶ Quamꝙͣ aũt n distrah̾e
n obligare tutor pupillare p̃
creto p̃toris non iuredistrah̾e¬

Expanded text:
id permittere. idem seruari oportet et si furiosi uel prodigi uel cuiuscumque alterius praedia curatores uelint distrahere. 12 Marcditori patris pupilli exsoluisus uel pestilens, uidendum est, uerba rescripserunt: 'Quod allegastis infructuosum esse futuum modo pretium inuenturus sit'. Quamquam autem neque distrahere neque obligare tutor pupillare pracreto praetoris non iure distrahe
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si afisco ęmerit nec
dubitacio ẽ. Quauis pigno¬
ris saluñsit. ¶ Oaigitur tał
st̃es in prinatqͥ  e inciderit. im¬
pialibnficio opus ẽ. ut ex re¬
rescripto pignus ⁊firmetur.
pupilli alt̾iꝰ alteri pupillo:
fundus sit ꝯꝑatꝰ. isq pupillo¬
ri traditus sit. anpignoris
obligacione possit n̾re iscuiꝰ
pecunia fundus sic emptꝰ.⁊
magis ẽ ut saluũ sit ius pi¬
magistratꝯ uł p̃sidis uł al¬
teriꝯͦ potestatis. ⁊ distrahif¬
undus pupillaris põt. ¶S
⁊ inpossone mittirerũ pͥnꝑ¬
illarũ ap̃tore quis põt.⁊ ins
pignoris zͣhitur. sine legato¬
rum ẜnandoꝵ causa sinedã¬
pni infectirit. ꝓcedat inber
⁊ possideri poterithec eĩ obli¬
gaciones siue alienaciones
iocũ hñt. quia non extutorĩ
uł curatoris nolutate id fit.
s exmagistratuñ auctori¬
tate. ¶ Item q̃ri pot. si fundꝰ
atutore petitus sit pupilla¬
ris. nec restituatur anlitis.
estimacio oblata alienatioẽz

Expanded text:
quod si a fisco emerit, nec dubitatio est, quin ius pignoris salvum sit. si igitur talis species in privato venditore inciderit, imperiali beneficio opus est, ut ex rescripto pignus confirmetur.pupilli alteri pupillo fundus sit comparatus isque pupillori traditus, an pignoris obligationem possit habere is, cuius pecunia fundus sit emptus? et magis est, ut saluum sit ius pimagistratus uel praesidis uel alterius potestatis et distrahi fundus pupillaris potest. sed et in possessionem mitti rerum pupillarium a praetore quis potest et ius pignoris contrahitur, siue legatorum seruandorum causa siue damni infecti, ut procedat, iuberi etiam possideri poterit: hae enim obligationes siue alienationes locum habent, quia non ex tutoris uel curatoris uoluntate id fit, sed ex magistratuum auctoritate. Item quaeri potest, si fundus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem
Abbreviated transcription (Latin):
posit. ⁊ dicendũ ẽsieandẽ sor¬
tem. acceꝑit. nec grauiorib
nsuris: ualere obligacionẽ.
ut ins prioris creditoris ⁊¬
a seseqntem transeat. Id̾.¬
ui n cutores sint ip̃o iure
n curatores. s ꝓtucore ne¬
gocia gerunt.ułꝓcuratore
eos non posse distrahere res
pupiloꝵ uł adolescenciu.
misla dubitacio est. ¶ Gi
oracione ad mitemꝰ.⁊ puto
qr depupillis princeps loq¬
tur. Numcti cutorib cu¬
tores accipiuntur. ꝑtine.⁊
deceteris puto ex sna oroĩs¬

Expanded text:
possit: et dicendum est, si eandem sortem acceperit nec gravioribus usuris, valere obligationem, ut ius prioris creditoris ad sequentem transeat. Idue tutores sunt ipso iure neque curatores, sed pro tutore negotia gerunt vel pro curatore, eos non posse distrahere res pupillorum vel adulescentium nulla dubitatio est. Sed orationem admittemus. et puto, quia de pupillis princeps loquitur et coniuncti tutoribus curatores accipiunt, pertinere: et de ceteris puto ex sententi
Abbreviated transcription (Latin):
itur. cumclara ꝑsona ueluti
senatoris uł uxoris eiꝰ ĩ ea cã
sit. ut eiꝯ tonauenire teb̾eãt.
Namut honestiꝯ eubonis es
qͣntum põt creditorib solu¬
eretur. curator ꝯstituitur. di¬
strahencoꝵ bonoꝵ gr̃a uel
apretore murbe. uł inꝓuin

Expanded text:
itur, cum clara persona, ueluti senatoris uel uxoris eius, in ea causa sit, ut eius bona uenire debe‹a›nt: nam ut honestius ex bonis eius quantum potest creditoribus solueretur, curator constituitur distrahendorum bonorum gratia uel a praetore uel in prouin
Abbreviated transcription (Latin):
uicite post senatꝰ ꝯsulturm
pupilli uł adolescentis pre¬
dio uenundato. si eo nõĩe
apud iudicẽ tutele. uł utił
distrahi desiterentur.causa
cognita preses ꝓnincie deb¬

Expanded text:
icite post senatus consultum pupilli uel adulescentis praedio uenumdato, si eo nomine apud iudicem tutelae uel utilnque annis distrahi desiderentur, causa cognita praeses prouinciae deb
Abbreviated transcription (Latin):
utrũin magistratum qui
ñ curasset. ut caueretur. an
ẽẽ ei qui administracione
quoꝵdam negõꝵ pupilli
non accessisser. Nam ⁊si ali¬
quam partẽ negõꝵ pupilli
ad ministrauerit cenetur
⁊ obremquã non gessit cum
gerere deberet.¶ip̃.¬
uod ad hrdem magistratus
ꝑtinet. extat diuiꝰ pii rescrip¬
cum cã cgnita debere dariac¬
cionez. nam magistratꝰ si tan¬
ta fuit negligencia ut omnẽ
c acͣcione obmittere equum
ẽ haberi eum loco fide inssori¬
des ut et ħrs eiꝯ ceneantur siu̾o
cauit.⁊tunc ydonei fuerunt
⁊ postea desierunt.sicut ⁊ ip̃e
magistratꝰ ꝓbe recusaret. hãc¬
des accione. ita ⁊ ħis multo iusti¬
ns. ¶Nouissime ñalias ait
in hrdem accionẽ hanc dan¬
daur quã sienident̾ magis¬
tratus cũ mimus ydoneis fi¬
tenissoribꝰ ꝯtrahunt. Clelsꝰ.
nmagistratꝯ qnicutorem
dederunt. rog.arescribas utrũ u
puirili porcione acciodanda
sit. anopcio eiꝯ sit qui pupi

Expanded text:
t, in magistratum, qui non curasset ut caueretur, an esse ei, qui ad administrationem quorundam negotiorum pupilli non accessisset: nam etsi aliquam partem negotiorum pupilli administrauerit, tenetur etiam ob rem, quam non gessit, cum gerere deberet.uod ad heredem magistratus pertinet, exstat diui Pii rescriptum causa cognita debere dari actionem: nam magistratus si tanta fuit neglegentia, ut omnem cautionem omitteret, aequum est haberi eum loco fideiussoris, ut et heres eius teneatur: si uero cauit et tunc idonei fuerunt et postea desierunt, sicut et ipse magistratus probe recusaret hanc actionem, ita et heres multo iustius. nouissime non alias ait in heredem actionem dandam, quam si euidenter magistratus cum minus idoneis fideiussoribus contrahunmagistratus qui tutorem dederunt rogo rescribas utrum pro uirili portione actio danda sit, an optio sit eius qui pupi
Abbreviated transcription (Latin):
abinitio introductum ẽ.¬
¶ S solẽt hodie pretores ul ẜ¬
sipanto ꝓfunoit. curator̾em
eis dare. exempło furiosiẽt
tam diuerunt ambo incura¬
cione: quam diur furiosussa
nitatem. uł ille sanos mores re¬
ceꝑit. Q uod sieuenerit. ip̃o iu¬
re desimint eẽ inpotestate̾ cu¬
ratoꝵ. ¶Curatõ aũt eiꝯ cui
conis int̾dicitur finio nega
sius suꝑ ẽẽ ñ possunt. uł dari

Expanded text:
ab initio introductum est. sed solent hodie praetores uel praesipando profudit, curatorem e‹i› dare exemplo furiosi: et tamdiu erunt ambo in curatione, quamdiu unitatem uel ille sanos mores receperit: quod si euenerit, ipso iure desinunt esse in potestate curatorum.Curatio autem eius, cui bonis interdicitur, filio negabsuis superesse non possunt, uel dari
Abbreviated transcription (Latin):
tucores eam quoq ad mi¬
nistracionẽ subierant. ¶nec
tñ titulo tenus tutores e¬
re alieno allegato pecunia
abutantur quam mutu¬
am acceꝑunt. oportebit
p̾torem curare ut pecuni¬
a accepta credicorib solu¬
atur. ⁊ de ħ decernere dareq
uiatorem.quiei ⁊ renunci¬
et pecuma istam ad ħ ꝯuer¬

Expanded text:
tutores eam quoque administrationem subierant. Ne tamen titulo tenus tutores aere alieno allegato pecunia abutantur quam mutuam acceperunt, oportebit praetorem curare, ut pecunia accepta creditoribus soluatur et de hoc decernere dareque uiatorem, qui ei renuntiet pecuniam istam ad
Abbreviated transcription (Latin):
pillare. Ĩdemqr ⁊ si fuerit exc
hũc fundum possunt sine
pupillꝰ scipulanti spopon¬
derit. ansoluere possit sine
p̾toris auctoritate. ⁊ magis
ẽ nepossit alioquin ĩ uenta
erit alienandi racio S si pa¬
ter scipulanti fidũ spõpõ¬
terit successitq pupillꝰ in
scipulatũ. forciꝯ dicetur. si¬
ne pretoris auctoritate pos¬
se eumredtere. ¶Idẽq et si
iure Broitario alii successe¬
rit. qui erat obligatꝯs eatẽq
racione. et si parens fimdñ
uendidit. uł ꝗs aliꝯ cui pn¬
pillus successerit. põt dici
pupillũ cetera uendicioĩs
mꝯsulto p̃tore posse ꝑfice.
fundũ añt legatum repu¬
diare pupillꝰsme tutoris
anctoritate ñ pot ẽẽ eĩ ⁊ hãc
alienacionẽ cũ ressit pupi¬
lli. nemo dubitat. ¶non
passim tutorib sub obten¬
tu eris aliem ꝑmitti debeba
uendicio. Namq ñ ẽeuiam
eis distractõnis tributã.⁊
⁊ iteo p̾tori arbitriũ huiꝯ
rei senatꝯ dedit. Cuniꝯ offici¬
o ĩprimis s ꝯuenit excut̾e.

Expanded text:
pillare. idemque et si fuerit ex chunc fundum possint sine pupillus stipulanti spoponderit, an solvere possit sine praetoris auctoritate? et magis est, ne possit: alioquin inventa erit alienandi ratio. Sed si pater stipulanti fundum spoponderit successeritque pupillus in stipulatum, fortius dicetur sine praetoris auctoritate posse eum reddere. idemque et si iure hereditario alii successerit, qui erat obligatus. Eadem ratione et si parens fundum uendidit uel quis alius, cui pupillus successerit, potest dici pupillum cetera uenditionis inconsulto praetore ‹po›sse perficere. Fundum autem legatum repudiare pupillus sine praetoris auctoritate non potest: esse enim et hanc alienationem, cum res sit pupilli, nemo dubitat. Non passim tutoribus sub optentu aeris alieni permitti debuit uenditio: namque non esse uiam eis distractionis tributam. et ideo praetori arbitrium huius rei senatus dedit, cuius officio in primis hoc conuenit excutere,
Abbreviated transcription (Latin):
diuersos tutores hñt. uide¬
amꝯ an alienacio iocum hre
possit. ⁊ cum ꝓuocacioneces¬
saria sit.putoalienacionez
impediriinent̾ eĩ. poterit.
ꝓuocare. s ambo ꝓuocacio¬
ne expectare / Item sieostẽ
trtores hant. multo magis
quis inpeditam alienacio¬
ne dicet. ¶ Sipupillꝰ ded
pignori ex ꝑmissu p̃toris.¬
non milla eẽt dubitacio. an
alienacio possit ĩpediri: Set
dicendũ ẽ posse creditorẽ ius
alicui exlibis anpretor sit¬

Expanded text:
diuersos tutores habent, uideamus, an alienatio locum habere possit. et cum prouocatio necessaria sit, puto alienationem impediri: neuter enim poterit prouocare, sed ambo prouocationem exspectare. item si eosdem tutores habeant, multo magis quis impeditam alienationem dicet. Si pupillus dedit pignori ex permissu pranonnulla erit dubitatio, an alienatio possit impediri. sed dicendum est posse creditorem ius alicui ex liberis, an praetor
Abbreviated transcription (Latin):
fit. ¶Idemq erit dicendu.
et si fundus peticꝰ sit qui pu
ciatum tutoresq restituert.
nam ⁊ hic ualebit alienꝗcio.
hoc atutorib possit.⁊ magis
ẽ non posse. quãuis ius pre¬
dii potius sit. ¶ Nec usus .f.
alienaripot. nec pupillosi

Expanded text:
fit. Idemque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupm pronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic ualebit alienatio phoc a tutoribus possit. et magis est non posse, quamuis ius praedii potius sit. Nec usus fructus alienari potest, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯseq̃nter dicemꝰ nulia ẽẽ
uendicionẽ. nullũq decre¬
tum. non eĩ passmdistrahi
ibere pretori tributũ est.
s itatem̃si urgeat es alieñ.
Manet accio pupillo si pr¬
ea poterit ꝓbari obreptu
eẽ pretorii S uitendumẽ
utru inrem. an inꝑsona
dabimꝯ ei accione.⁊ mag¬

Expanded text:
quenter dicemus nullam esse uenditionem nullumque decretum: non enim passim distrahi iubere praetori tributum est, sed ita demum, si urgueat aes alienum. Manet actio pupillo, si postea poterit probari obreptum esse praetori. sed uidendum est, utrum in rem an in personam dabimus ei actione
Abbreviated transcription (Latin):
ñec ñ ⁊ illud uigilant᷑ obs¬
nare. ne plus accipiatur.
subobligacione predioꝵ
fenoris. quãꝙ opus sit ad so¬
luẽduz es alienuz ant si dis
ntilior pnpillo magis eam
inbere distrahi. quam ma¬
iorẽ ⁊utiliorẽ. ¶ Inprimis
igitur quociens desiteratur
ab eo ut ꝑmitat distrahi. ꝑ

Expanded text:
non illud uigilanter obseruare, ne plus accipiatur sub obligatione praediorum faenoris, quam quod opus sit ad soluendum aes alienum: aut disutilior pupillo, magis eam iubere distrahi quam maiorem et utiliorem. In primis igitur quotiens desideratur ab eo, ut remittat distrahi, re
Abbreviated transcription (Latin):
suburbana distrahere q̃ or̃o i
senatu recitata ẽ theo philo
⁊ chem̃te ⁊sulib idib iuniis
⁊ sunt uerba eius huiꝯmodi.
preterea patres ꝯscripti in ter¬
dicam tutorib ⁊ curatoribus
ne p̾dia rustica uł sub urbanͣ
distrahant. insiu̾ id fieret. pa¬
rentes testõ uł codicile cauerĩt.¬
¶ Quod fi forte es alienũ tiñ e
erit. ut exteb ceteris ñ possit
ex solui: tunc pretor urbanꝯ
uirclarissimꝯ adeatur. quiꝓ
sua religione estimet que po¬
ssunt auenari oougariue de¬
beant. manente pupillo acci¬
one. Si postea ioterit ꝓbareob¬
reptũ ẽe pretori. ¶ Sicõis res
o̾erit.⁊ sociꝯ ad diuisionẽ ꝓuo
ri agrũ aparente pupilli ac
herentur ab stinendũ erit nẽ¬
dicione. non eĩ utiq ꝙ ip̃e uo

Expanded text:
suburbana distrahere. Quae oratio in senatu recitata est Tertullo et Clemente consulibus idibus Iuniis et sunt uerba eius huiusmodi: 'Praeterea, patres conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica uel suburbana distrahant, nisi ut id fieret, parentes testamento uel codicillis cauerint. quod si forte aes alienum tantum erit, ut ex rebus ceteris non possit exsolui, tunc praetor urbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad diuisiori agrum a parente pupilli accherentur, abstinendum erit uendition‹e›: non enim utique qui ipse uo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ alters̃ in opemtecessisse al¬
cerum insolid ũ ꝯuentũ satis
pupillo fecisse. ⁊ que rebatur.
antutor iste ad u̾sꝯ magistra¬
tum munitipalem hre pos¬
sit aliquã accionem cumsci¬
re acontutore suo satis non
ẽẽ exactuudicebamcũ a fli¬
tore satis pupillo fcm̃ sit. n
pupulũ admagistratꝰ redire
possen tũtore. Cum nmꝙͣ
tutor aduersꝰ magistratiis

Expanded text:
 alterum inopem decessisse, alterum in solidum conuentum satis pupillo fecisse, et quaerebatur, an tutor iste aduersus magistratum municipalem habere possit aliquam actionem, cum sciret a contutore suo satis non esse exactum. dicebam, cum a tutore satis pupillo factum sit, neque pupillum ad magistratus redire posse neque tutorem, cum numquam tutor aduersus magistratus
Abbreviated transcription (Latin):
tamẽto datꝰ eẽt. et idip̃m
ignoraret. ꝓcutore negoci¬
a pupilugesserit. q̃i cutor
anq̃i ꝓtutore negociage¬
sserit. teneitur. sͦ. nõ pu¬
to teneriq̃itutorẽ qr scire
quoq setutorem ẽẽ debet.
ut eo affectu negociageat.
quo tutorgerere debeat.

Expanded text:
ento datus esset et id ipsum ignoraret, pro tutore negotia pupilli gesserit, quasi tutor an quasi pro tutore negotia gesserit, teneatur. respondit: non puto teneri quasi tutorem, quia scire quoque se tutorem esse debet, ut eo affectu negotia gerat, quo tutor gerere debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
instranerit. quãnis ceno¬
luatur hic gestꝯ. intute
tutore ꝗs gerat. eam ẽe
psona oportet cuius eta
recipiat tutorẽ .i. impu¬
uerẽ ẽẽ oportet. Merit ne

Expanded text:
inistrauit, quamuis deuoluatur hic gestus in tutetutore quis gerat, eam esse personam oportet, cuius aetas recipiat tutorem, id est impuberem esse oportet. sed erit ne
Abbreviated transcription (Latin):
tenꝯ tenebr. si alius gestu¬
rus fuit. ¶ Sec et sicogni
coꝙ cutor non fuit absti¬
nuit se administracione.
udeamꝰ ãteneatur. sine¬
cessarios pupilli ncertio¬
rauit. ut ei rutorem pete¬
rent. ꝙ ueriꝯ ẽ ¶elsꝰ.
ihis qui ꝓtucore negocia
gerebat cũtutor ñeetrem
pupilli uendidic. necea
nsu capta ẽ. petet eam pu¬

Expanded text:
tenebitur, si alius gesturus fuit. sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstinuit se administratione, uideamus, an teneatur, si necessarios pupilli non certiorauit, ut ei tutorem peterent: quod uerius est.i is, qui pro tutore negotia gerebat, cum tutor non esset, rem pupilli uendidit nec ea usucapta est, petet eam pu
Abbreviated transcription (Latin):
amplius eum ꝑtesua ero¬
gare compelni certe nec
onsoliconmittatur stip¬
ulatio set om̃ib h̾rdibus
interponenda ẽ. set cã co¬
gnita falcidiamiocum ha¬
fere et legatorum modus
facit. et heris alieni honꝰ.
et siqͥdem euidens es aue¬
mimest. uel certum faci¬
lis est conputatio. Si autẽ
adhuc intertumest. quia
forte uł conditõ eius pẽdet.
nec dum lis finira est. dubi¬
tatur quantum iegatari¬
is debeatur ꝑꝑ incertumẽ
hodietũ subsimile aliquid
fit infidi con missis. ¶Cum
dicitur lex falcidie locumh
hre. arbiterdarisolet ad in¬
eundam quantitatem ro¬
rum. tamet simus aliqui¬
d modicum fitei conmniss¬
um ꝑsequatur. queconpu¬
tatio preiudicare non deb
ceteris qui. adarbritrum
dimissi non sunt solet tñ
abh̾rce etiam cet̾is cemĩcia¬
rificei conmissariis ut ue¬
miant adarbitrimi ibiq
cãm suamagant. plerũq
et creditoribs ut de ere alie
sariis ut si offereat integri¬
in quod relctum est.ħrs.¬

Expanded text:
amplius eum parte sua erogare compelli, certe nec on soli committatur stipulatio, sed omnibus heredibus interponenda est, sed causa cognita. Falcidiam locum habere et legatorum modus facit et aeris alieni onus. et si quidem euidens aes alienum est uel certum, facilis est computatio: si autem adhuc incertum est, quia forte uel condicio eius pendet necdum lis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis. Cum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam quantitatem bonorum, tametsi unus aliquid modicum fideicommissum persequatur: quae computatio praeiudicare non debet ceteris, qui ad arbitrum missi non sunt. solet tamen ab herede etiam ceteris denuntiari fideicommissariis, ut ueniant ad arbitrum ibique causam suam agant, plerumque et creditoribus, ut de aere aliensariis, ut, si offerat integrum quod relictum est
Abbreviated transcription (Latin):
ms possideat. hoc siante
sit cauendum ei. qui hrdita¬
riam rem tradat. ꝯuiaom¬
minoco inius nb̾atur. que¬
madmodum sies alienũ
hroitarium soluatur. ser
si peritor suam pecumam
soluat. aut remsuam tra
necessaria est ei cautio.
faitidiam cepiucuit dari.
ad uersus eum non suf¬
ficiat qui legatum ani res¬
tituere ex fidei comissica¬
usa debet. Suffiriet autez
sublato hrdicam. Set et
legatario preterea cauen¬
du̾m est sint plerumq ea¬
uum est. ꝓ rata

Expanded text:
s possideat. hoc si antesit cavendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus liberatur: quemadmodum si aes alienum hereditarium solvatur? sed si petitor suam pecuniam solvet aut rem suam tradt ideo necessaria est ei cautio. Falcidiam ceperis licuerit dari" adversus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. sufficiet autem sublato heredi caveri. sed et legatario praeterea cavendum est, si ut plerumque aequum est pro rata
Abbreviated transcription (Latin):
et replicatione repelli po¬
fit. ¶hec cautio que ꝓplegẽ
faicidiam ĩ terponitur. rid̾¬
ussorum ht pr̃atõnem.
¶ Simplures dies pecum¬
alegata est. cum certusit
legem falcidiam locum h̾re
non stipłois set conputa¬
tioni locum ẽẽ pediꝰait. ut
estimetur quanti sit ꝙ in
diem legatum est. et trñ
credatur iegatum eẽ. quan¬
tumefficit estimatio ut ꝓ
modo enis exomnib lega¬
tis statim legisfalcidie ratõ
hare atur. Q uotiens fu¬
turum est ut palam sit.
et ante diem uenientem
iamfaicidiã locum ħre.
totiens conputatio enis
fit. nam si conditio inmo¬
ra est. expectabimus con¬
ditionem quo ad existat.
Si aũt dies suꝑ est. iam
mc intercapedinis tempo¬
ris habita rõne atq exsti¬
marione. sic defaicidiadis¬
putabimus. ⁊ commirtisti¬
plonemdicemus. ¶Qua¬
mius aũt om̃s legatarii
et fidi commissarii neces¬
se hnat hacstipulatione ca¬
uere. tñ qmbdam remit¬
tidiui fr̃s rescripẜunt. ut
putahis quib mimita st̃¬

Expanded text:
et replicatione repelli poterit. Haec cautio, quae propter legem Falcidiam interponitur, fideiussorum habet praestationem. Si in plures dies pecunia legata est, cum certum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diem legatum est et tantum credatur esse legatum, quan‹tum› efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futurum est, ut palam sit et ante diem uenientem iam Falcidiam locum habere, totiens computatio eius fit. nam si condicio in mora est, exspectabimus condicionem, quoad exsistat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Quamuis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cauere, tamen quibusdam remitti diui fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta
Abbreviated transcription (Latin):
iuersa rona deiata ad fis¬
cum diceret. constaret. au¬
tem deficei comisso. decre¬
tum est ut petitori caue¬
ui solueretur. Id̾.¬
oprietas titio legata est. u¬
sus fructꝰ alii iegari. tunc
de eo restituendo non here¬
oi. set titio caueri debeat.
Interdum et si ab h̾rdeie¬
getur usus f. tiriocauen¬
dumest. ueniti si detracto
nebit hoc casuh̾rdi caueri
ad ꝙ̃emolum̃tum inter¬
sidentis usꝯ fructus non
sit spectandum. uerum si
nsu fructu seio legato pro¬
prietas titio ita legetur.
cum ad seium ꝑtin̾e desi¬
erit. habeat ꝓprietatem. tc̃
hrdi caueri oprotebit afr¬
uctuario. ab h̾rde autẽ
titio. quia non sit certum

Expanded text:
niuersa bona delata ad fiscum diceret, constaret autem de fideicommisso, decretum est, ut petitori caueiri' solueretur. oprietas Titio legata est, usus fructus alii legari, tunc de eo restituendo non heredi, sed Titio caveri debeat. interdum et si ab herede legetur usus fructus, Titio cavendum est: veluti si detracto nebit hoc casu heredi caveri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? verum si usu fructu Seio legato proprietas Titio ita legetur, ut, cum ad Seium pertinere desierit, habeat proprietatem, tunc heredi caueri oportebit a fructuario, ab herede autem Titio, quia non sit certum
Abbreviated transcription (Latin):
clumꝑtem eius quod da¬
tum est. int̾dum totum
reuocare. cum enimhita:
rõnemeris aliem. falcidiat᷑¬
meatur. et plerumq euen¬
it utemergente debitd uer
conditione heris alieniexi¬
stente. totun quod iegatu
est ex hauriatur. S et lib̾ta¬
tumconocõ interdumex¬
istens. efficiet iegatum om
nino non ceberi. Qmppe cũ
h̾ita rõne lib̃tatumet dedu¬
ctis preciis eorum tunc de¬
mũ legatorum meatur rõ.
¶Inquibdoam autem te¬
stamentis falcidia locum
itaobs uatur ut licet q̃dran¬
tenhrs non retineat. tñ ac¬
tenus legata debeantur qua¬
tenus patrimonii uires fuf¬
ficiunt utique deducto ere
alieno. Item ceductis preci¬
is eorum qui lib̾tatem in
testouel directam uel fider¬
missariam accepunt. S et
legatario cauendum est a
quo fidei commnissum relin¬
quitur. ¶Int̾ctum non leg̃
falcidie. set ⁊̃ alt̾ius legis in
hac stipulatione rõ facienda
est. ut puta si patronus exa¬
sse hrs institutus sit. et pn
nocat. non legis falcidie. ¶¬

Expanded text:
artem eius quod datum est, interdum totum reuocare. cum enim habita ratione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistenino non deberi, quippe cum habita ratione libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio. In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissariam acceperunt. Sed et legatario cauendum est, a quo fideicommissum relinquitur. Interdum non legis Falcidiae, sed etiam alterius legis in hac stipulatione ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pureuocat, non legis Falcidiae.
Abbreviated transcription (Latin):
illi cucele acc̾o h̾rd aduer¬
sus tutoremconpetit. Set
ut po̾pait et ip̃i pupillo ⁊
h̾rdieius por̾ir conmnictit
stipło ip̃i quo casu uiuo ca
falcidia incipit locumhre
de tutele quoq accõne i¬
demscribit. ¶Marcellus
ait. quinquadringenta
intonis habebat. impube¬
remfilium ħrcem institu¬
it. eiq substituit titium

Expanded text:
 aduersus tutorem competit. sed ut Pomponius ait, et ipsi pupillo et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi quo casu uiuo eo Falcidia incipit locum habere. de tutelae quoque actione idem scribit. Marcellus ait: qui quadringenta in bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique sub
Abbreviated transcription (Latin):
uari rescripto diui como¬
di inhec uerba. Iscinꝰ te
care notio est aditus.si cõ¬
pererit cautionem iteo
ate exigi u̾ afider. petiti¬

Expanded text:
uari rescripto diui Commodi in haec uerba: 'is, cuius de ea re notio est, aditus si compererit ideo cautionem a te exigi, ut a fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ ea cantioĩs homis rem¬
utend̃ existimabimus.
¶Item sciendumest fiscũ
hanccantionem non pa¬
ti set pĩde conuẽiri pos¬
se ac si cauisset. ceteros au¬
tem cuiuscumq dignira¬
tis sint. licet etiam legata
ꝑcepint. compellidetere
lationem interpom. ¶Sile¬
gatarius hrdiqui contro¬
uersiam hroitatis patit᷑
iam uelsperat. de restituen¬
co legato sibi prestito cau¬
erit. ⁊ euicta h̾rditas sit.
set negligentia. uel dolo
eius quilegatum presti¬
tit. dicemus non conmi¬
tristipulationem ꝑpbom
uiri arbitrium quo inẽ
huic stipłom. Item supe
qui prestitit iegatum ex
alia causa sibienicerit. ut
putaquia inuenitur sea¬
uenti testõ h̾is scriptus in
quo legatum iste legatariꝰ¬

Expanded text:
ea cautionis onus remittendum existimauimus'. Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata perceperint, compelli debere lationem interponi. Si legatarius heredi, qui controuersiam hereditatis patitur iam uel sperat, de restituendo legato sibi praestito cauerit et euicta hereditas sit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter uiri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. Item si ipse, qui praestitit legatum, ex alia causa sibi euicerit, ut puta quia inuenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatari
Abbreviated transcription (Latin):
biturcedere. nam et pater
ergo sicurator accipere no
proximo cuiq possessioez¬
ad misso supstitutus canti¬
medem furore decesserit.
hereditatem agnosceret.

Expanded text:
bitur cedere: nam et pater ergo, si curator accipere nolproximo cuique possessioadmisso substitutus cautiin eodem furore decesserit ahereditatem agnosceret.
Abbreviated transcription (Latin):
tutorẽ fuit. Hro quoq eiꝰ
reddere debet et ꝙ apuo.
purpillu is relinq̃ret. si
hrs capit. non ꝯde crimi¬
ne caret. s ex tra tutelam
qui palium postulat itez
nõĩare ⁊ q maliũ hoc idem

Expanded text:
rem fuit, heres quoque eius reddere debet: quod apud pupillum is reliquerit si heres capit, non quidem crimine caret, sed extra tutelam qui per alium postulat: item nominare et qui per alium hoc idem
Abbreviated transcription (Latin):
i cũ fide iussorib tucoris e¬
exstipulacione rem saluã
foreagentur. easdẽ repu¬
caciones habebunt quas
fitenissores uidice acce pͭ¬

Expanded text:
i cum fideiussoribus tutoris ex stipulatione rem salvam fore agetur, easdem reputationes habebunt, quasfideiussores iudicem accep
Abbreviated transcription (Latin):
um hostendimꝰ hr̃dem
quoq tutele iudicio pos¬
ministracio uenĩat in in¬
dicium. ⁊ exstat ẜuii sña
existimantis si p mortẽ
tutoris hrs eiꝯ negocia ꝑ¬
upilligerere ꝑsenerau̾ rit.
aut marchacutoris pnpi¬
in pecuma inuenerit. ⁊ cõ¬
rit tutele indicio eu teneri
suo nõie. Namcũ ꝑ mit¬
tatur adu̾sus u̾rdem ex ꝓ¬
prio tolo mrari mlitem.
apparet eum iudicio tute¬
ie teneri exdoio ꝓͥo legli¬
gencia plane ꝓpria ħr̃di
non imputabitur. nsuraᷤᷤ
quoq eiꝯ pecunie q̃ pup¬
illare agitanit.prire de¬
ret h̾rs tntoris Quantas
aũt et cuiꝯ cp̃is usurasi

Expanded text:
um ostendimus heredem quoque tutelae iudicio posministratio ueniat in iudicium. et exstat Seruii sententia existimantis, si post mortem tutoris heres eius negotia pupilli gerere perseuerauerit aut in arca tutoris pupilli pecuniam inuenerit et conrit, tutelae iudicio eum teneri suo nomine: nam cum permittatur adversus heredem ex proprio dolo iurari in litem, apparet eum iudicio tutelae teneri ex dolo proprio. Neglegentia plane propria heredi non imputabitur. Vsuras quoque eius pecuniae, quam pupillarem agitavit, praestare debet heres tutoris: quantas aute
Abbreviated transcription (Latin):
cõtinebuntꝰ. n cetere ad scai¬
bendũ materie. set nec cep¬
ritur. si libri legati sint. anñ
cõtineantur nondũ ꝑscrip
lacione ndum deterat cõti¬
nentur. S ꝑscripti libri nõ¬
dum maleatiuł ornaticõti¬
nebuntur pinde ⁊ nondi
ꝯglutinati ł emendati con¬
tinebuntur. s ⁊menbrane
nondui ꝯsute. ꝯtinebuntur
¶Cartis legatis n papiru
adcartas ꝑatum. n carte

Expanded text:
continebuntur neque ceterae ad scribendum materiae, sed nec coepritur, si libri legati sint, an contineantur nondum perscrilatione nondum detexta continetur. sed perscripti libri nondum malleati uel ornati continebuntur: proinde et nondum conglutinati uel emendati continebuntur: sed et membranae nondum consutae continebuntur. Chartis legatis neque papyrum ad chartas paratum neque chart
Abbreviated transcription (Latin):
ita scripsit. cuiligna legata
sunt. ad eum omiua ligna ꝑti¬
nere. que alieno nõre non ap¬
pellantur ueluti uirge carbo¬
nes nuc lei oliuarum quib
ao nullam aliam rez nisiad cõ¬
burendum possit uti. s ⁊ ba¬
lani. ł siqui alii nuchȩi oliua¬

Expanded text:
ita scripsit, cui ligna legata sunt, ad eum omnia ligna pertinere, quae alio nomine non appellantur, ueluti uirgae carbones nuclei oliuarum, quibus ad nullam aliam rem nisi ad comburendum possit uti: sed et balani uel si qui alii nuclei. I
Abbreviated transcription (Latin):
rinceratis codicilł. an debe¬
antur uideamus ⁊ gauis¬
⁊ cassius scripserunt tebe¬
ri.⁊ menbranas. libris leg¬
atis conseqnter igitur cete¬
ra quoq detebuntur. si nõ
aduexsetur uoluntas testato¬
trc. uolumina eidabimus .ni.
c. quequis ingenio suometi¬
tus ẽ. quiad liberi scriptura
sufficerent. ut putacumbrẽt
omerũ totum ĩunoluolum¬

Expanded text:
in ceratis codicillis, an debeantur, videamus. et Gaius Cassius scribit deberi et membranas libris legatis: consequenter igitur cetera quoque debebuntur, si non adversetur voluntas testatocentum volumina ei dabimus, non centum, quae quis ingenio suo metitus est, qui ad libri scripturam sufficerent: ut puta cum haberet Homerum totum in uno volum
Abbreviated transcription (Latin):
deberi. ¶ Qd tñ cassiusdem̾¬
branis puris scripsit. uerũ
ẽ.nam nec carte puredebẽ¬
tur. libris legatis. nec cartis
untas. ut putasiquis for¬
te cartas sic relinquerit.car¬
tas meas uniusas ꝗnichil
aliud quãlibos habebas stu¬
diosus studis nemoeĩdubi¬
tab̾libros deberi. nam ⁊ ĩusu
pliq lib̾os cartas appellant.

Expanded text:
deberi. Quod tamen Cassius de membranis puris scripsit, uerum est: nam nec chartae purae debentur libris legatis nec chartis untas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas uniuersas', qui nihil aliud quam libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam et in usu plerique libros chartas appellant.
Abbreviated transcription (Latin):
Sidies legaticesẜit din lega¬
tarius in ius alienum pue¬
nerit. ip̃i potius debetur le¬
gatum incuiꝰ ip̃ius ꝑuenit.
s expectamus condicionem

Expanded text:
Si dies legati cesserit, deinde legatarius in ius alienum pervenit, ipsi potius debetur legatum, in cuius ipse ius pervenit: sed exspectabit condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
ec refert singuli aurei inan¬
nos singuios iegentur. an
in annuz primuz mille au
s ꝑsingulos annos S utr¬
um inuitio cuiꝯcũq inni
an uero finito anno cedat.
questionis fuit et iarxo. et¬
sab. et cassius. et celsus ⁊ in
nos singulos retiqumitur
hoc ꝓbauerunt. nͣt initio cu
ret ¶Inde iulianus ait hoc ie¬
gatimi si ẜuo relinquatur.
em exdie mortis cedere nõ
ex quo adita est. quo h̾rditaᷤᷤ
et si forte post multos adea
tur annos hrditas omniu
annoꝵ iegatario deberio
et si quot an̾is sit legatu mi¬
chi indetur et in hoc initi¬
um cuniscumq anni spec¬
tandum insi for̾te euidens
sit uolu̾tas testatoris. in
annuas pensiones io dim¬
dentis &noniam non lega¬
tario consuitum s hroipro¬
spectum uoluit. neurgere¬
tur ad solutõnem ¶Si ma
bitatione aliquid uł indisci¬
plina legetur sic ãmia nel¬
quot annis quibus dieb
pensio debetur hitationis
uł m̾cedis disciplinatum.
hisdem intelłr iegatum reric¬

Expanded text:
ec refert, singuli aurei in annos singulos legentur an in annum primum mille aursed per singulos annos.Sed utrum initio cuiusque anni an uero finito anno cedat, quaestionis fuit. et Labeo s et cassius et Iulianus in nos singulos relinquuntur, hoc probauerunt, ut initio cuiret. Inde Iulianus ait, hoc legatum si seruo relinquatur, em ex die mortis cedere, non ex quo adita est hereditas, et si forte post multos annos adeatur hereditas, omnium annorum legatario deberi. Sed et si quotannis sit legatum, mihi uidetur etiam in hoc initium cuiusque anni spectandum, nisi forte euidens sit uoluntas testatoris in annuas pensiones ideo diuidentis, quoniam non legatario consultum, sed heredi prospectum uoluit, ne urgueretur ad solutionem. Si in habitatione‹m› aliquid uel in disciplina"quotannis", quibus diebus pensio debetur habitationis vel merces disciplinarum, isdem intellegitur legatum relic
Abbreviated transcription (Latin):
an nisigulos menses uel q¬
tentie accedo. ꝑm̃ et si ãnui
iegentur. tot aureridez erit
dicendum. ¶Sicinho gn̾a¬
uter iegatus sit.S añqua
uendicett. decesserit. adhr¬
dem suum legatum transft.¬
¶ Sititio sit iegatuz quem sei
elegerit. et se̾ius post electõ¬
nem cecesẜit. iocus est uend¬
icatõr semel acquisite Pmł.
fuerit. illd̾do lego. adhr dez
non transit nu alt̾uterca¬
sus uno legatario extit̾it.
Qm̃ causa exqua debeatur.
p̾cedere semꝑ debet. nec ꝗa
c̾tum ẽ. ait̾utrum futurum
om̃imodo debebitur. nã tale

Expanded text:
n singulos menses' uel 'qtentiae accedo: proinde et si 'annui' legentur tot aurei, idem erit dicendum.Si cui homo gt legatus et antequam vindicet decesserit, ad heredem suum legatum transfert. Si Titio sit sic legatum "quem Seius elegerit" et Seius post electionem decesserit, locus est vindicationi semel adquisitae. fuerit, illi do lego", ad heredem non transit, nisi alter casus vivo legatario exstiterit, quoniam causa, ex qua debeatur, praecedere semper debet. nec, quia certum est alterutrum futurum, omnimodo debebitur: nam tale
Abbreviated transcription (Latin):
uit. nam ad hroem suum
transtunit petionen tant¬
undem est si ad inpuberis
substituto legetur. nam ad
hrde m sinm iegatum tra¬
nffert tractari tñ põt si mmi¬
pureri substitumꝰ dapam sit si
ĩtra pubtatem filius decesse¬
rit.seidcentum dare ãmino
pupillo defunctus seins ad
.hrdem tranferat quasiea cõ¬
ditio sit expressaque mera
et magis est ad yrdem lega¬
tarii transsire ¶Int̾dumꝰ a¬
ditio ħrdis legatis moram fa¬
cit. utputa si forte ẜuo manu¬
missonl ei cui ẜmis legatus
est et ẜuo aliquid iegatum
conpectat quam ad ita hrdi¬
tate eqssimu uisumẽ nec
legati diem añ cedereanoq¬
um mnutile fit legatum. si
dies eiꝯ cessissz antequam
ubtas conpet̾et. Quod eu¬
ub̾ eẽ sub condictione iube¬
atur. et pendens conditio
ta sit.puto non adquirido¬
mino uł patri iegatum. si
ante aditam ħrditate. filiꝰ
uł ẜuus decessit.namcu ꝑ¬
sone coh̾rat. recte dicitur añ

Expanded text:
it: nam ad heredem suum transtulit petitionem. Tantundem et si ab impuberis substituto legetur: nam ad heredem suum legatum transfert. Tractari tamen potest, si impuberi substitutus damnatus sit, si intra pubertatem filius decesserit, Seio centum dare, an vivo pupillo defunctus Seius ad heredem transferat, quasi ea condicio sit expressa, quae inerat. et magis est ad heredem legatarii transire. Interdum aditio heredis legatis moram facit, ut puta si forte servo manumisso vel ei cui servus legatus est et ideo servo aliquid legatum competat quam adita hereditate, aequissimum visum est nec legati diem ante cedere: alioquin inutile fieret legatum, si dies eius cessisset antequam libertas competeret. quod eliber esse sub condicione iubeatur et pendens condicio ta sit, puto non adquiri domino uel patri legatum, si ante aditam hereditatem filius uel seruus decesserit: nam cum personae cohaereat, recte dic
Abbreviated transcription (Latin):
nisus fructus ant ¶ip̃.¬
x. utrum iegatariꝯ uolueriͥ
sint legata. utrumq spect¬
andum ⁊ morte testatoris
sit legatarii.tñ non dum e¬
iectioni locus eẽ põt. cum ꝓ¬
ponatur aũ non dum testa¬
torem decessisse. aut mor̾tu
ohrditas nondum adita.
in querit iuł si pꝰ mortem
testatoris legatariꝯ decedat.
an adhrdem transferatur .x.¬

Expanded text:
sus fructus aut decem, utrum legatarius voluerit, sint legata, utrumque spectandum et mortem testatoris sit legatarii, tamen nondum electioni locus esse potest, cum proponatur aut nondum testatorem decessisse aut eo mortuo hereditas nondum adita. Inde quaerit Iulianus, si post mortem testatoris legatarius decedat, an ad heredem transferat
Abbreviated transcription (Latin):
effecti. nec mortalitate pr̃is
rit. diemq eis emancipati¬
uł ꝙ expanphila natum er¬
it. ħrs meꝯ dato. non añ dies
legati eius cedet. quam ali¬
quod expanfilia natum fu

Expanded text:
i, nec mortalitate patrisrit diemque eius emancipatiquod ex Pamphila natum erit heres meus dato', non ante dies legati eius cedet, quam aliquid ex Pamphila natum fu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. at si ex trinsecus suspen¬
datur iegatum non exi
ip̃o testam̾toncet ante dece¬
dat legatariꝰ ad hrdem tran¬
smisuse legatum diamꝰ.
ueniti si tem dotalem ma¬
quam pro dotali repecuni
ami. delibante uxore de elec¬
tione dotis decessit iegatari¬
us atq iegatum elegerit
muner. ad hrdem transire
iegatum dictum est. Idq
ti quidem peticiom fecit.
cessioni dieion facit. ꝓm̃
siue pueres institutus tar¬
diꝯ adeat. sine sub condic¬
tione nec ꝑcondictione
impediatur. iegatariꝰ secu
tusͥsit hrs institutus. aut
ap̾. hostes sit. si miłr legata¬
rio non nocebit. eoꝙ dies
iegaticessit ñdiciniꝰ et
si asubstituto legatumm sit
renctum quam diu insti¬
tutꝯ denberat. defuncto le¬
gario non nocebit si post¬
eahrs institutus repudia

Expanded text:
tur.At si exstrinsecus suspendatur legatum, non ex ipso testamento: licet ante decedat legatarius, ad heredem transmississe legatum dicimus: ueluti si rem dotalem maquam pro dotali re pecuniam, deinde deliberante uxore de el‹e›ctione dotis decesserit legatarius atque legatum elegerit mulier, ad heredem transire legatum dictum est. idqueti quidem petitioni facit, cessioni diei non facit. Proinde sive pure institutus tardius adeat sive sub condicione per condicionem impediatur, legatarius secutus sit heres institutus aut apud hostes sit, similiter legatario non nocebit, eo quod dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus deliberat defuncto legatario non nocebit, si postinstitutus repudia
Abbreviated transcription (Latin):
quam condcõ fu̾it impieta
nequidem sica sit condicit¬
o que in postestate sit iegata¬
rii s si ea condco fuit quam
pretor remittit. statimdies
cedit. idemq et impossibii
condictione. qr ꝓ puro hocle¬
gatum habetur Item siqu¬
a conditio sit que plegata¬
rium non stat quo nmꝰ
impleatur. setnnt per br¬
demaut peius ꝑsonam
incuius ꝑsona iussus est
parere conditiomems di¬
es legaticedit qm̃ pro im¬
pietanabeatur. ut puta
elit mibere dicendum e¬
rit diem legaticedere. ꝙ¬
numistat quo minus mi¬
pleatur conditio. hisdẽ
bus hrdi prabitur legatũ
quidus iegatario prabatur¬
¶ Sicumdies iegaticedere
inciꝑet aliem quis uiris
est. deberi his legarum q¬
norimm uiri fuerit subi¬
ectus. et ĩo si puerum ie

Expanded text:
m condicio fuerit impleta, ne quidem si ea sit condicio, quae in potestate sit legatarii. Sed si ea condicio fuit, quam praetor remittit, statim dies cedit: Idemque et in impossibili condicione, quia pro puro hoc legatum habetur. Item si qua condicio sit, quae per legatarium non stat quo minus impleatur, sed aut per heredem aut per eius personam, in cuius persona iussus est parere condicioni, dies legati cedit, quoniam pro impleta habetur: ut puta elit nubere, dicendum erit diem legati cederum stat, quo minus impleatur condicio. Isdem bus heredi praestabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur. Si, cum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus. et ideo si purum le
Abbreviated transcription (Latin):
sus fructus fuerit legatus.
licet post mortem testato¬
ris ante ad itam tñ h̾rditatẽ
sui uiris efficiatur. sibile¬
gatum ad quirit. Pauł.¬

Expanded text:
sus fructus fuerit legatus, licet post mortem testatoris, ante aditam tamen hereditatem sui iuris efficiatur, sibi legatum adquirit. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
dataantec optar
condicio stature li¬
tertatis defecisset.
anstichuz optarep¬
ossit: puto mucia
qua placet ip̃aliber
tate legatum pimi.
morte eiusde. et
ante aditam hrdita¬
tem condicio statu¬
telib̾tatis defecerit: s¬
legatumerit utile.
nam sicut puralib
tas. itastatuta liber

Expanded text:
data, antequam optarem, condicio statutae libertatis defecisset, an Stichum optare possim. puto Mucianae qua placet ipsa libertate legatum peremimortem eius et ante aditam hereditatem condicio statutae libertatis defecerit, legatum erit utile: nam sicut pura tas, ita statuta liber
Abbreviated transcription (Latin):
nocier ẜuielectõ
uł ꝑcio datur. leg¬
i ter legato arbitri¬
uueligendiquem
accipiet ad legata¬
rium ꝑtinet. Bata

Expanded text:
ns serui electio uel optio datur, legliter legato arbitrium eligendi quem acciperet ad legatarium pertinet. Data
Abbreviated transcription (Latin):
in data michi fuerit
⁊ sticho aliquid cesta¬
torsine lib̾tate lega¬
sset. tunc sequens
legatum ꝯsistit. cũ
tota familia adumĩ
.i. stichum reciderit
ut qiͣ pure legato uti¬
riter sit legatum. Noc
aduersatur catonia¬
na. si uoluntariꝰ he¬
res inscitutꝰ sit. qm̃
põt ante aditam bor¬
ditatem. ⁊̃ sistatii
docesserit fanuilia mi¬
nui. ꝙ si necessarius
hrs institutꝰ sit. se¬
quens legatum pp
catomane inutile
ẜui opciolegata sit.
torconsequi. ⁊qua¬
re non ꝑosset non
uideo. Nabeo
legataeet. hrs aliꝙ̃
priusqua optare¬
tur. manumisit.
adlibtatem euint
interim non ꝑdu¬
cit. ẜuum tñque
ita manumiserit
amittit qr is aũt e¬
lectus legato cedᷤ

Expanded text:
i data mihi fuerit et Sticho aliquid testator sine libertate legasset, tunc sequens legatum consistit, cum tota familia ad unum, id est Stichum recciderit, ut quasi pure legato utiliter sit legatum. nec aduersatur Catoniana, si uoluntarius heres institutus sit, quia potest ante aditam hereditatem, etiamsi statim decesserit, familia minui: quod si necessarius heres institutus sit, sequens legatum propter Catonianam inutile serui optio legata sit, tor› consequi: et quare non possit, non uideo. 14 legata esset, heres aliquem priusquam optaretur manumisit, ad libertatem eum interim non perducit, seruum tamen quem ita manumiserit amittit, quia is aut electus legato c