comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misit &. ipse filiũ suũ. misit seruos
filii. & in ipsis seruis filium suum.
ꝑtotum orbẽ terrarũ predicat᷑ ubiq
uerbũ dei. Ubi non dr hominibus
relinquite iniquitates urãs priores.
conuertite uos ad itinera recta:
Ideo parcit. ut uos corrigatis. Ide o
heri non uindicauit. ut hodie bene
uiuatis. Erudit gentes non ergo ar¬
gu&: Non auditurus ẽ quos eru¬
dit: N on iudicaturus ẽ quib ser-¬
monem p̾misit . & p̃seminauit: In
scola si esses acciperes & non redderes:
Utiq quando accipis a magistro. eru¬
diris Committit tibi magist̃ quod
p̃b& . &. uon exigit quando reddis:
Nut cum ceperis reddere sine metu
eris plagarum: Modo gͦ accipimus
postea statiumur ante magistrum
ut reddamus om̃s p̃teritas nras: id
ẽ ut rationem reddamus de his õib
quȩ nobis mͦ erogantur. Audi apł̃m
dicentem. Om̃s adstabimus ante tri¬
bunal xp̃i. ut illic recipiat unus¬
quisq scđm ea quȩ ꝑ corpus gessit
siue bonũ siue malum. Qui erudit

Expanded text:
um; misit servos Filii sui, et in ipsis servis Filium suum. Per totum orbem terrarum praedicatur ubique verbum Dei. Ubi non dicitur hominibus: Relinquite iniquitates vestras priores, convertite vos ad itinera recta? Ideo parcit, ut vos corrigatis; ideo heri non vindicavit, ut hodie bene vivatis. Erudit gentes; non ergo arguet? non auditurus est quos erudit? non judicaturus est quibus sermonem praemisit et praeseminavit? In schola si esses, acciperes, et non redderes? Utique quando accipis a magistro, erudiris: committit tibi magister quod praebet; et non exiget quando reddis? aut cum coeperis reddere, sine metu eris plagarum? Modo ergo accipimus; postea statuimur ante magistrum, ut reddamus omnes praeteritas nostras, id est, ut rationem reddamus de his omnibus quae nobis modo erogantur. Audi Apostolum dicentem: «Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Qui erudit
Abbreviated transcription (Latin):
monia. Non ẽ magnũ esse super
aȩmonia. Potes & tu. si uolueris eris.
sed si in illum credideris. Itane ipsa
ẽ illa magnitudo laudis. magnus
añs &. laudabilis nimis: Uoluit
enim explicare ut poterat humiana

Expanded text:
monia.» Non est magnum, esse super daemonia: et tu; si volueris, eris; sed si in illum credideris. Itane ipsa est illa magnitudo laudis, «Magnus Dominus et laudabilis nimis?» Volens enim explicare, ut poterat humana
Abbreviated transcription (Latin):
manus eius finxer̃t. Ergo & hinc
iubilemus ei. Nam qm̃ hec ita st̃.¬
qm̃ tanta explicauimꝰ ad laudem dĩ
ꝑtinentia. redite ad illud unde cȩ
Ideo enim exultemꝰ. quia fecit illud
tit exhortationem. Uenite adore¬
mus & ꝓcidamus ei: & ploremꝰ ante
dñm qui fecit nos. Iam cõmemora¬
tis a me laudib dei: nolite pigri ẽẽ
& longe uita & morib stare. Uem¬
te. adoremus. & ꝓcidamus ei. Sed
cerunt a deo solliciti estis. faciamꝰ
sequentia. Et ploremus corã dño
qui fecit nos. Ardes forte conscien¬
tia delicti. lacrimis extingue flã¬
mam peccati. Plora ante dñm. plo¬
ra securus ante eum qui te fecit.
Non enĩ opus manuũ suarũ con¬
tempnit inte. Noli putare. quia
potes ate refici. Ate deficere po¬
tes. tu te ipsum reficere ñ potes.
Ille reficit. qui te fecit. Ploremus
ante dñm qui nos fecit. Lacri¬
mare ante illũ. confitere illi. prȩ¬
ueni faciem eius in confessione.
Quis enim es tu qui illi ploras &

Expanded text:
manus ejus finxerunt.» Ergo et hinc manus ejus finxerunt.» Ergo et hinc jubilemus im tanta explicavimus ad laudem Dei pertinentia, redite ad illud unde coepIdeo enim exsultemus, quia fecit illud tit exhortationem: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Jam commemoratis a me laudibus Dei, nolite pigri esse, et longe vita et moribus stare: «Venite, adoremus, et procidamus ei.» Sed onge fecerant a Deo, solliciti estis; faciamus sequentia: «Et ploremus coram Domino, qui fecit nos.» Ardes forte conscientia delicti; lacrymis exstingue flammam peccati, plora ante Dominum: securus plora ante Deum, qui te fecit; non enim opus manuum suarum contemnit in te. Noli putare quia potes a te refici. A te deficere potes, tu teipsum reficere non potes: ille reficit qui te fecit. «Ploremus ante Dominum qui nos fecit:» lacrymare ante illum, confitere illi, praeveni faciem ejus in confessione. Quis enim es tu qui illi ploras, et
Abbreviated transcription (Latin):
scandala huius scł̃i. Cu tamen de
manu artificis noli cadere. Nichil
tẽptationis acced& ultra uires tuas.
Hoc ꝑmittit ds ad utilitatem tuã.
unde tu possis ꝓficere. Beniq ipsũ
audi apłm hoc conungentẽ. Sed
faci& cum temptatione etiã exitũ.
ut possitis sustinere. Ergo forte ma¬
re metuendum tibi erat. Noli ti¬
mere. qm ipsuis ẽ mare. & ipse fecit
illud. A gentibi times scandala. &
ipsas gentes ipse fecit. Non ꝑmit¬
tet illas ultra sȩiure. quia nouit ille
mensurã unde ꝓficias. Nonne di¬
cit alius psalmus. om̃s gentes qͦtqͦt
fecisti uenient. & adorabunt corã
te dnẽ: Si om̃s gentes quotqͦt fe-¬
cisti. manifestum ẽ quia &. gentes
ipse fecit. Ideo ipsus ẽ mare. & ip¬
se fecit illud. & aridam tͣrã manꝰ
eius finxerunt. Esto tu arida tͣra.
siti grãm dei: ut ueniat suꝑ te
ymber dulcis. inueniat in te fruc¬
tum. Non ꝑmittit fluctꝰ oꝑire
quos seruat. Et aridam terram¬

Expanded text:
scandala hujus saeculi: tu tantum de scandala hujus saeculi: tu tantum de manu artificis noli cadere. Nihil tentationis accedet ultra vires tuas. Hoc permittit Deus ad utilitatem tuam, unde tu possis proficere. Denique ipsum Apostolum audi hoc conjungentem: «Sed faciet cum tentatione etiam exitum ut possitis sustinere.» Ergo mare forte metuendum tibi erat? Noli timere: «Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud.» A gentibus times scandala? Et ipsas gentes ipse fecit; non permittet illas ultra eam saevire quam novit ille mensuram, ex qua proficias. Nonne dicit alius psalmus, «Omnes gentes quotquot fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine» ? Si omnes gentes quotquot fecisti, manifestum est quia et gentes ipse fecit: ideo, «Ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt.» Esto tu arida terra, siti gratiam Dei, ut veniat super te imber dulcis, inveniat in te fructum. Non permittit fluctus operire quod sevit: «Et aridam terram
Abbreviated transcription (Latin):
impletum ẽ quod ꝓphetatũ ẽ. ad¬
orabunt eũ om̃s reges terrȩ: factũ
de temptationib satagis. ut consti¬
tutus in tanta grã ꝓmissionum d̃i
ꝓpter scandala mundi turberis.
Nec ipsa scandala tibi aliquid fa
mundus iste. Sed & mare d̾̃s fecit.
Nec sęuire fluctus possunt. nisi
usq ad litus: ubi ipse terminũ po¬
suit. Nulla gͦ temptatio quȩ ñ
acceperit mensurã adnõ. Sint gͦ
temptationes. sint tribulationes.
Consũmaris. eis non consumerie⁊
Uide utrum ipsȩ tẽptationes non
ꝓsint. Attende apłm. fidelis ds qͥ
non uos sinat temptari supra quã
potestis ferre. s faci& cũ tempta¬
tione etiam exitũ. ut possitis sustine¬
re. Non ait. non uos sinat temptari
omnino. Si enim recusares tẽptatio¬
nem. recusares refectionẽ. Ergo refi¬
ceris. Et si reficeris. in manu es artifi¬
cis. Aliquid tibi tollit. aliquid corri
git complanat aliquid mundat qͥ
b dam ferramentis suis. Ipsa sunt

Expanded text:
impletum est quod prophetatum est, «Adimpletum est quod prophetatum est, «Adorabunt eum omnes reges terrae» ; factum de tentationibus satagis, ut constitutus in tanta gratia promissionum Dei, propter scandala mundi turberis? Nec ipsa scandala aliquid tibi facmundus iste, sed et mare Deus fecit: nec saevire fluctus possunt, nisi usque ad littus, ubi ipse terminum posuit. Nulla ergo tentatio, nisi acceperit mensuram a Domino. Sint ergo tentationes, sint tribulationes; consummaris eis, non consumeris. Vide utrum ipsae tentationes non prosint. Attende Apostolum: «Fidelis Deus, qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere» . Non ait, Non vos sinet tentari omnino. Si enim recusares tentationem, recusares refectionem. Ergo reficeris; et si reficeris, in manibus artificis es. Aliquid tibi tollit, aliquid corrigit, aliquid complanat, aliquid mundat: agit quibusdam ferramentis suis; ipsa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
reppulit dñs plebem suã. Inde apłi
inde israhelitȩ om̃s qui credidert̃.
ac uenditarum rerũ suarũ p̃cia ante
peres de deo diuites. Agnouimꝰ unũ
parietem. Impletum ẽ ibi qđ dixi.¬
mus. quia ñ repell& dñs plebẽ suã.
Uideamus & alium parietẽ: qm̃ in
manu eiꝰ fines terre. Ecce alius paries
in omnib gentib. in manu eius fi¬
nes terrȩ. Uenerunt etiã om̃s gen¬
tes ad lapidem angularẽ. Ubi os-¬
culum pacis agnouer̃t: In illũ unũ
qui de duob fecit unũ. ñ quẽ admo¬
dum heretici qui de uno fecerunt
duo. Hoc enim idem apłs de dño xp̃o
unum. Ergo iubilemus illi. Quare:
Quia non repell& dĩis plebem suam.
Iterum quare: Qm̃ in manu eiꝰ fines
terrȩ. Et altitudines montiũ ipsius st̃
Altitudines montiũ. sublimitates t̃¬
rarum. Aliquando istȩ sublimitates
id est istȩ terrenȩ potestates aduersa¬
tȩ sunt ȩccłȩ leges contra eccłam ꝓ¬
mulgauert. nomen xp̃ianũ de t̾ra
delere conati sunt. Sed postea quã

Expanded text:
lit Dominus plebem suam.» Inde Apostoli, inde Israelitae omnes qui crediderunt, ac venditarum rerum suarum pretia ante peres, de Deo divites. Agnovimus unum parietem; impletum esse ibi quod diximus, «Quia non repellet Dominus plebem suam:» videamus et alium parietem. «Quoniam in manu ejus fines terrae.» Ecce alius paries in omnibus gentibus: «In manu ejus fines terrae.» Venerunt etiam omnes gentes ad lapidem angularem, ubi osculum pacis agnoverunt; in illum unum qui de duobus fecit unum: non quemadmodum haeretici, qui de uno fecerunt duo. Hoc enim idem ait apounum» . Ergo jubilemus illi. Quare? «Quia non repellet Dominus plebem suam.» Iterum quare? «Quoniam in manu ejus fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt.» Altitudines montium, sublimitates terrarum. Aliquando istae sublimitates, id est, ipsae terrenae potestates, adversatae sunt Ecclesiae; leges contra Ecclesiam promulgarunt, nomen christianum de terra delere conati sunt: sed posteaquam
Abbreviated transcription (Latin):
conuerterit oculos bene oꝑat᷑. Ds̃ aut̃
qui te conduxit non auercit oculos. ñ
tibi lic& dolose oꝑari. Suꝑte semꝑ
sunt oculi patrisfamilias: quere ubi
illum fallas. & cessa si potes. Ergo si
quid forte cogitabatis aliquid quando
nes ur̃e faciebant nutare pedes ur̃os
in uia dei: uob̃ loquitur psalmꝰ iste.
Si autẽ nullus ur̃m talis ẽ: ꝑ uos
aliis loquitur dicens. Intelligite nẽ
quia dixerunt illi. Non uidebit
dñs. neq intellig&. ds iacob. Intelligi

Expanded text:
converterit oculos, bene operetur. Deus autem converterit oculos, bene operetur. Deus autem qui te conduxit, non avertit oculos; non tibi licet dolose operari: super te semper sunt oculi patrisfamilias; quaere ubi illum fallas, et cessa si potes. Ergo si qui forte aliquid cogitabatis, quando nes vestrae faciebant nutare pedes vestros in via Dei; vobis loquitur psalmus iste: si autem nullus vestrum talis est, per vos aliis loquitur, dicens, «Intelligite nunc;» quia dixerunt illi, «Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
& faciunt iniquitatẽ & emulat᷑ eos.
& adducitur ut imitetur facta ipsoꝵ
quia uid& quasi nichil sibi ꝓdesse
quod bene uiuit humilis. hic sꝑans
mercedẽ. Nam si illam sꝑ& futurã
non illam ꝑdit: quia nondũ uenit
tempus ut accipiat eam. In uinea oꝑa¬
ris. fac opus tuũ. & accipies mercedẽ
tuam. A patrefamilias non exigis
antequã opereris: & adeo exiges an¬
teꝗͣ opereris: Et ista tolerantia ad
opus tuũ ꝑtin&. & hoc ad mercedem
ꝑtin&. Minus uis facere in uinea qͥ
non uis tolerare. quia & ipsa toleran¬
tia ad ipsam oꝑationẽ ꝑtin&. ut in¬
uenias mercedẽ. Quod si dolosus es:
uide ne non solũ non accipias merce¬
dem s & penam inuenias. quia uo¬
liusti esse oꝑarius dolosus. Equidẽ
oꝑarius dolosus. ut incipiat ñ bene
facere. oculos patrisfamilias atrendit.
Ad illum aspicit qui conduxit ad
uineam. ut cũ ille auerterit oculoᷤ
cess&. non bene opetur. Cum ille

Expanded text:
et faciunt iniquitatem, et aemulatur eos, et faciunt iniquitatem, et aemulatur eos, et adducitur ut imitetur facta ipsorum; quia videt quasi nihil sibi prodesse quod bene vivat humilis, hic sperans mercedem. Nam si illam speret futuram, non illam perdit; quia nondum venit tempus ut accipiat eam. In vinea operaris, fac opus tuum, et accipies mercedem tuam. A patrefamilias non exigeres antequam operareris, et a Deo exigis antequam opereris? Et ista tolerantia ad opus tuum pertinet, et hoc ad mercedem pertinet: minus vis facere in vinea, qui non vis tolerare; quia et ipsa tolerantia ad ipsam operationem pertinet, ut invenias mercedem. Quod si dolosus es, vide ne non solum non accipias mercedem, sed et poenam invenias; quia voluisti esse operarius dolosus. Et quidem operarius dolosus ut incipiat non bene facere, oculos patrisfamilias attendit, ad illum aspicit qui conduxit ad vineam, ut cum ille averterit oculos, cesset, et non bene operetur; cum autem ille
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. ꝓselitũ occiderunt. Id ẽ peregri¬
nũ aduenam. Aduenticiũ ipsũ di¬
cit ꝓselitũ. Manifesta sunt ista sin¬
gula nec opus ẽ in his immorari.
res curat. non intelligit. Hȩ enim
dixi hȩc fecisti & tacui. suspicatus
es iniquitatem quod ero tibi similiᷤ.
quid ẽ quod ero tibi similis. putas
quia uideo facta tua . &. placent mͥ
quia non uindico: alia ẽ uox iniquo¬
rũ quia non attendit ista ds nec
aduertit. ut sciat que mad modum
uiuã. non me curat ds. Ergo inter
aliqua me cõputat ds: Aut uͦ nu
merat me d̾s: FAut ipsos homines
numerat: Infelix homo. ut esses
curauit. ut bene uiuas non curat:
Istoꝵ gͦ ista uox ẽ: & dixerunt. N
uidebit dñs. neq intellig& ds iacob.
Intelligite nunc qui insipientes estiᷤ
in populo. & stulti aliquando sapite.
Populum suũ erudit. eui possunt
cõmoueri pedes. Quando felicitates
iniquoꝵ uid& homo iam bene uiuenᷤ
in numero scõr dei. id est in numero
filioꝵ eccłȩ uid& quia florent mali

Expanded text:
et proselytum occiderunt:» id est, peregrinum, advenam, adventitium; ipsum dicit proselytum. Manifesta sunt ista singula, nec opus est in his immorari. res curat, non intelligit. Hae enim dixi, «Haec fecisti, et tacui: suspicatus es iniquitatem, quod ero tibi similis.» Quid est, «quod ero tibi similis?» Putas quia video facta tua, et placent mihi, quia non vindico. Alia est vox iniquorum: Quia nec attendit ista Deus, nec advertit ut sciat quemadmodum vivam, non me curat Deus. Ergo inter aliqua me computat Deus? aut vere me numerat Deus? aut ipsos homines numerat? Infelix homo! ut esses curavit; ut bene vivas non curat? Istorum ergo ista vox est. «Et dixerunt, Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob.Intelligite nunc qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite.» Populum suum erudit, cui possunt commoveri pedes, quando felicitates iniquorum videt homo, jam bene vivens in numero sanctorum Dei, id est in numero filiorum Ecclesiae: videt quia florent mali,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ stellas in potestatẽ noctis. Hoc
quarto die fecit. Quio sibi gͦ uult
qd̃ de quarto die accepit psalmus ti¬
tulum: In quo psalmo docet᷑ pati¬
entia. aduersus felicitatis maloꝵ &
labores bonoꝵ. Habes paulũ apłm
dicentẽ scĩs fidelib roboratis in xp̃o.
Omnia facite sine murmuratione¬
& sine disceptatione ut sitis in rep̃¬
hensibiles & sinceres. immaculati fi

Expanded text:
et stellas in potestatem noctis : hoc et stellas in potestatem noctis : hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto die accepit Psalmus titulum; in quo psalmo docetur patientia adversus felicitates malorum, et labores bonorum? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis fidelibus roboratis in Christo: «Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; ut sitis irreprehensibiles, et sinceres, immaculati fi
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ erroris diabolus confirmaiit.
mur. quarta sabbatoꝵ quartꝰ dies
intelligitur a die anĩca. Attendat
gͦ caritas urã quio sibi uelit iste
titulus. Hic grande mysteriũ. &. re-¬
uera occultum. Nam pleraq ipsius
psalmi manifeste sonant & manifeste
mouent. & cito intelliguntur. Hic
autẽ titulus quod fatendũ ẽ. habet
non parum obscuritatis. S aderit
dñs. serenabit nubilũ: & uidebiti.
psalmũ. & ex fronte psalmi cognosce¬
tis eum. In fronte enĩ hab& psalmꝰ
iste. Psalmus ipsi dauid quarta sab¬
batoꝵ. In limine ẽ titulus. in postib
fixus ẽ. Uolunt homines titulum
cognoscere. & sic domũ intrare. Re¬
colamus gͦ scripturã scãm in genesi.
primo die quid sit factũ inuenimus
lucem. Sodo die quid sit factũ. inue¬
nimus firmamentũ. quod ẽ cȩlũ. Cer
ut omnis aquarũ congregatio uoca¬
retur mare. & arida uocaret᷑ terra.
Quarto die luminaria fecit ds in cȩ¬
lo. solem in potestatem diei: lunam

Expanded text:
nionem erroris diabolus confirmavit, nionem erroris diabolus confirmavit, mur, «quarta sabbatorum» quartus dies intelligitur a die dominico. Attendat itaque Charitas vestra quid sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed aderit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, primo die quid sit factum; invenimus lucem: secundo die quid sit factum; invenimus firmamentum, quod appellavit Deusut omnis congregatio aquarum vocaretur mare, te arida vocaretur terra. Quarto die, luminaria fecit Deus in coelo ; solem in potestatem diei, lunam
Abbreviated transcription (Latin):
dicant sic. Habent enim linguã suã
qua utantur. Non enĩ & in om̃ib
de ore xp̃iano ritus loquendi ȩcclesiasti¬
cus ꝓcedit. Camen si quẽ forte consuetu¬
do traxerit. ut illud exeat ex ore qd̃
imꝓbat corde: intelligat illos om̃s de
quor nominib appellata sunt sydera
homines fuisse. nec ex eo esse cȩpisse ista
sydera in cęło. ex quo illi cepert̃. Nam
ꝙ ante ibi fuerunt. S ꝑ beneficia ꝗͣ¬
dam mortaliũ mortalia illi homines
ꝓ tempore suo quia plurimũ pocuert̃
& eminert̾ in hoc scło cũ cari essent ho-¬
cõmodũ temporale deferebant᷑ eis dr¬
iuni honores. Ueteres enim a scło de-¬
cepti. & decipere uolentes. in eoꝵ adu-
lationen qui sibi aliquid scđm amo
in celo: dicentes quod illius ess illuo
sydus. &. illud illius. Homines autẽ
qui antea ñ aspexerant. ut uider int
quia ibi erant & illa sydera antequã
nascerent᷑. decepti credidert̃: & con¬
cepta ẽ opinio uanitatis. Hanc opi¬

Expanded text:
dicant sic. Habent enim linguam suam dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. Non enim et in omnibude ore christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod improbat corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellata sunt sidera, homines fuisse, nec ex eo esse coepisse ista sidera in coelo, ex quo illi coeperunt: et ante ibi fuerunt; sed per beneficia quaedam mortalium mortalia, illi homines pro tempore suo, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, cum chari essent hocommodum temporale, deferebantur eis divini honores. Veteres enim saeculi decepti, et decipere volentes, in eorum adulationem qui sibi aliquid secundum in coelo, dicentes quod illius esset illud sidus, et illud illius: homines autem qui antea non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est opinio vanitatis. Hanc opi
Abbreviated transcription (Latin):
rat donec finiatur hoc scłm. Aonec
transeat iniquitas. Iam talis ẽ beatꝰ:
& erudiuit eum ds̃ de lege sua.ꝙ. mi¬
tigauit eũ a dieb malignis. donec
fodiatur peccatori fouea. Qui uero
nondũ ẽ talis: audiat ꝑ nos qd̵ dño
plac&. Plura autẽ ipse dicat in cor-¬
de. qui melius uid& uulnꝰ qd̵ curet.
Psalmus hc̃ hab& titulũ. id ẽ hanc
inscriptionẽ. Psalmus ipsi dauio
quarta sabbatoꝵ. Docturus ẽ psalmꝰ
iste patientiam in laborib iustoꝵ
Contra iniquoꝵ felicitates patien¬
tiam doc&. patientiam ȩdificat.
Hoc hab& totus a capite usq in
finem. Quare ergo talem habet
titulũ. in quarta sabbati : Una sab¬
bati dies dnĩcus ẽ. Scd̃a sabbati.
scd̃a feria: quem diem. seculares di-¬
em lunȩ uocant. Cercia sabbati. ter¬
cia feria: quẽ diem martis uocant.
Quarta ergo sabbatoꝵ. quarca feria:
qui mercurii dies dicitur a paganis
ꝙ a multis xp̃ianis. S nolumꝰ ut¬

Expanded text:
rat, donec finiatur hoc saeculum, donec rat, donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. Jam talis beatus est, et erudivit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Qui vero nondum est talis, audiat per nos quod Domino placet. Plura autem ipse dicat in corde, qui melius videt vulnus quod curet. 3. Psalmus hunc titulum habet, id est hanc inscriptionem: «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum». Docturus est psalmus iste patientiam in laboribus justorum: contra iniquorum felicitates patientiam docet, patientiam aedificat. Hoc habet totus a capite usque in finem. Quare ergo talem habet titulum, «in quarta sabbati?» Una sabbati, dies dominicus est; secunda sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta ergo sabbatorum, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a Paganis, et a multis Christianis: sed nollemu
Abbreviated transcription (Latin):
in hac multitudine tota quȩ nc̃ ẽ
int̾ istos parietes ꝙ audit ꝑ nos uer¬
bũ dñi. nulla sint talia uulnera q̃
curentur: utinã nulla sint. Non
tamen rem suꝑfluã facimꝰ dicere.
si nulla ibi sunt uulnera. Istruant᷑
corda ad sanandos alios. cũ audire
talia ceꝑint. Credo enĩ quia unusqͥs
q xp̃ianus cũ audierit aliquẽ talia
dicentẽ. si bonus fidelis ẽ & bene cre¬
dit deo: & spes eius ẽ in futuro scło
non in hac terra. non in hac uita ẽ.
& ñ frustra audit ut sursũ cor habe-¬
at: irrid& & dol&ꝵ talia murmuran-¬
tes.&. dicit sibi. Ds nouit quid agat.
Nos non possumus nosse consiliũ ip¬
sius: quare parcit malis ad tempus. uł
quare laborent boni ad tempus. Suf¬
ficit mͥ tamen hoc scire quia ꝙ ad tẽ¬
pus laborat bonus. & ad tempꝰ floret
malus. Quia gͦ talis ẽ: securus ẽ: &.
patienter fert om̃s felicitates maloꝵ.
&. labores bonoꝵ pacient̾ fert. Cole¬

Expanded text:
in hac multitudine tota quae nunc est in hac multitudine tota quae nunc est inter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur corda ad sanandos alios, cum audire talia coeperint. Credo enim quia unusquisque christianus, cum audierit aliquem talia dicentem, si bonus fidelis est, et bene credit Deo, et spes ejus est in futuro saeculo, non in hac terra, non in hac vita est, et non frustra audit ut sursum cor habeat; irridet et dolet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius, quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et patienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tole
Abbreviated transcription (Latin):
quid mali: quid sibi dicunt illi. cũ
eis ceperis dicere. ecce quanta fecit
mala. quomꝰ illi ẽ redditũ. qualem
exitũ habuit: Incipiunt illi cogi¬
tare iustos quib mala euenerunt:
& obponunt nobis ꝙ dicunt. Si illi
ꝓpterea mali aliquid accidit quia ini¬
quus fuit: illi quare accidit qui tam
iuste uixit. qui elemosinas tantas fe¬
cit. qui tã multa bona oꝑatus ẽ in
ȩccła: Quare talem sortẽ inuenit:
Quare talẽ exitũ habuit. qualẽ ille
homo qui multa miqua cõmisit:
Ad hoc autẽ ista dicunt: ut ostendãt
se ꝓpterea non facere mala quia ñ
possunt. aut quia ñ audent. Nam
quid uelit cor: lingua testat᷑. Et̃ qͥ¬
dem etiam si lingua obinutesceret
ꝙ ipsa timore comp̃ssa: ds uideret
intus quid cogitar& homo. etiam si
aliũ hominẽ later&. Cacitas gͦ ho¬
minũ cogitationes tales. aut etiam
erũpentes in uerba uel facta. curat
iste psalmus. Si curari uelint. in¬
tendant gͦ & curentur. Atq utinã

Expanded text:
quid mali; quid tibi dicunt illi, cum quid mali; quid tibi dicunt illi, cum eis coeperis dicere: Ecce quanta fecit mala, quomodo illi redditum est? qualem exitum habui? Incipiunt illi cogitare justos quibus mala evenerunt, et opponunt nobis, et dicunt: Si illi propterea mali aliquid accidit, quia iniquus fuit; illi quare accidit, qui tam juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam multa bona operatus est in Ecclesia, quare talem sortem invenit? quare talem exitum habuit, qualem ille homo qui multa iniqua commisit? Ad hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret intus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut etiam erumpentes in verba vel facta, curat iste psalmus, si curari velint. Intendant ergo, et curentur. Atque utinam
Abbreviated transcription (Latin):
& sibi non nocere. Ad alios ꝓcedit
imiquitas cuius lib& ut corpori no¬
ceat. ut rem familiarem ledat: ut
uillam inuadat. ut mancipiũ ab¬
ducat. ut aurũ auferat. ut argentũ
uel si quid aliud possido. Ad hoc ꝓ¬
fertur ad alterum illa iniquita.
Ergo iniquitas tua alieno corpori
noc&.. tuo animo ñ noc&: Contra is¬
tam simplicẽ uerãq doctrinã. qua
insinuatur hominib bonis ut ipsã
iusticiã diligant. ex ea placere dõ ue¬
lint. ab illo intelligant luce quadam
intelligibili ꝑfundi animã suã ut
faciant iusta oꝑa: & illam lucẽ sapi¬
entiȩ omnib quȩ in scło diliguntur
p̃ponant: contra illã doctrinã talia
murmura sunt hominũ. & si ñ ꝓce-¬
dunt in uoce. rodunt᷑ in corde. Quid
gͦ dicunt: Uere placiturus sũ deo
ꝑ iusticiam: Aut iusti. illi placent
sub cuns imꝑio mali fiorent: Can¬
ta mala cõmittunt. & nichil illis
euenit mali. Aut si force euenit ali¬

Expanded text:
et sibi non nocere. Ad alios procedit et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut ipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapientiae omnibus quae in saeculo diliguntur praeponant: contra istam doctrinam talia murmura sunt hominum; et si non procedunt in voce, roduntur in corde. Quid ergo dicunt? Vere placiturus sum Deo per justitiam? aut justi illi placent, sub cujus imperio mali florent? Tanta mala committunt, et nihil illis evenit mali. Aut si forte evenit ali
Abbreviated transcription (Latin):
rabilia in uita sua. Loquebatur
scriptura de potentib innocentib
Et lupus enim tantũ uult nocere.
quantũ leo. Dissimilit̾ nocent. s
non dissimiliter cupiunt. Leo enĩ
ñ solum contempnit canem latran¬
tem. sed etiam fugat: & uenit ad
ouile. & obmutescentib canib ra¬
pit quod potest. Lupus ñ aud&
inter latrantes canes. Nũquid ꝓp¬
terea quia non potuit auferre a
canib territus. in nocentior reme a¬
uit: Docoe gͦ ds̃ uinocentiã. ut qͥsq¬
sit innocens non tunore penȩ. s
amore iusticiȩ. Tunc enĩ liber ẽ
innocens. & uerus ẽ innocens. Qui
autẽ timore innocens fit: non est
innocens quãuis ñ noceat cui uult
nocere. Non enĩ noc& alteri per
factũ malũ. s sibi plurimũ ꝑ cupi¬
ditatẽ malã. Nam quomͦ sibi no¬
ceat. audi scripturã. Qui autem¬
amat iniquitatẽ odit animã suã.
Et reuera multũerrant homines qͥ
putant iniusticiã suã aliis nocere:

Expanded text:
rabilia in vita sua» . Loquebatur rabilia in vita sua» . Loquebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lupus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissimiliter nocent, sed non dissimiliter cupiunt. Leo enim non solum contemnit canem latrantem; sed etiam fugat, et venit ad ovile, et obmutescentibus canibus rapit quod potest: lupus non audet inter latratus canum. Numquid propterea quia non potuit auferre a canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore poenae, sed amore justitiae. Tunc enim liber est innocens et verus est innocens. Qui autem timore innocens, fit, non est innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim nocet alteri per factum malum, sed sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scripturam: «Qui autemamat» «iniquitatem, odit animam suam» . Et revera multum errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere,
Abbreviated transcription (Latin):
s manifestantur: ñ ut sentias quod
natũ sit manifestũ. s ut intelligas
quid latebat inclusũ. Paucis his an¬
nis & ꝓpe hesterno die uidert̃ hȩc
homines: & ꝓbauerunt etiam qui
tarde intelligunt. Erat enim hic
una potentissima domus ad tempꝰ.
de qua flagellũ fecerat ds generi
humano. Et castigatum ẽ inde ge¬
nus humanũ si cognoscat flagellũ
patris: & timeat sententiam uidicis.
na: multi sub illa gemebant. murmu¬
rabant. rep̃ hendebant. de testabant᷑
blasphemabant. Quomͦ se artant
homines. & dantur diuino uidicio:
Multi in concupiscentia cordis sui
subito fiebant ipsius domus illi qͥ
murmurabant de ipsa domo: & ab
eis talia homines paciebantur. qͣlia
se pati ipsi a talib pauloante quȩ¬
rebantur. Bonus ergo ille ẽ: qui &
quando mala facere potest. ñ facit.
De quo scriptum ẽ. Qui potuit
transgredi & non ẽ transgressus: &.
facere mala & ñ fecit. Quis ẽ hic
& laudabimus eum: fecit enĩ mi¬

Expanded text:
sed manifestantur: non ut sentias quod sed manifestantur: non ut sentias quod natum sit manifestum, sed ut intelligas quod latebat inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die viderunt haec homines, et probaverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deus generi humano, et castigatum est inde genus humanum; si cognoscat flagellum patris, et timeat sententiam judicis. na, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potest male facere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potuit transgredi, et non est transgressus; et facere mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mi
Abbreviated transcription (Latin):
mali accidat: non quia iusticiã di-¬
ligunt. s ut dicam aꝑtius. tim̃tes
dampnari inter homines uel ab ho¬
minib. abstinent quidem se a factis
malis. s non se abstinent a cogitatio¬
nib malis. & inter cogitationes eoꝵ
inquas p̾cipue caput unquitatis
illa ten& iniquitas. qua uidetur eis
ds negligere & non curare res huma¬
nas. & aut ȩqualiter habere bonos &
malos. aut etiam quod ẽ ꝑnitiosius
cogitare insectari bonos. malis fauere.
Qui cogitat talia: &. si nichil mali ali¬
cui faciat. facit plurimũ sibi. Et in
se ipso impus ẽ: & iniquitate sua ñ
ledit dm̃. s interficit se. Neq no¬
cent hominib quia timidi sunt qͥ
talia cogitant: s tamen homicidia
eoꝵ. adulteria eoꝵ. fraudes & rapinas
eoꝵ uid&. ds̃. & punit in cogitationi¬
b eoꝵ. Quid enim ueliit ille atten¬
dit: cuius oculus ñ repellit᷑ carne.
ut ñ uideat uoluntatẽ. Cales. si oc¬
casiones inueniant. non mali fuint.

Expanded text:
mali accidat; non quia justitiam dimali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab hominibus, abstinent se quidem a factis malis, sed non se abstinent a cogitationibus malis. Et inter cogitationes eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis illa tenet impietas, qua videtur eis Deus negligere et non curare res humanas; et aut aequaliter habere bonos et malos; aut etiam, quod est perniciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in seipsum impius est; et iniquitate sua non laedit Deum, sed interficit se. Neque nocent hominibus, quia timidi sunt qui talia cogitant; sed tamen homicidia eorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint, ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ut non videat voluntatem. Tales si occasiones inveniant, non mali fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
denegentur. s ut pulsanti aꝑiant᷑.
Si ergo affectu pio & sincera cordis
caritate pulsetis: ille aꝑi&e qͥ uidet
unde pulsatis. Notum ẽ omnibus
nobis. atq utinã de numero eoꝵ ñ
simus. multos murmurare aduers
dei pacientiam. & dolere iniquos ho¬
mines &. impios uel uiuere in hac t̾ra
uel etiam plurimũ posse: & quod ẽ
amplius plerumq plurimũ posse
malos aduersus bonos. & sepe maloᷤ
p̃mere bonos. malos exultare. bonos
laborare. malos suꝑbire. bonos humi¬
liari. Accendentes talia in genere
humano abundant enim: ꝑuertunt᷑
impacientes & infirmi animi. quasi
frustra sint boni. quia ds̃ auertit
uel auertere uidetur oculos suos a
bonis oꝑib pioꝵ & fideliũ & augere
malos in his quȩ diligunt. Putantes
ergo infirmi frustra se bene uiuere:
aut inuitantur ad imitandã mali¬
ciam eꝵ. quos quasi falsi florere con¬
spiciunt: aut si ꝑ infirmitatẽ uel ꝑ¬
sonȩ sue uel animi. timent male fa¬
cere. ne aliquio illis scdm leges scłi

Expanded text:
denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille aperiet qui videt unde pulsetis. Notum est omnibus nobis atque utinam de numero eorum non simus, multos murmurare adversus Dei patientiam, et dolere iniquos homines et impios vel vivere in hac terra, vel etiam plurimum posse; et quod est amplius, plerumque plurimum posse malos adversus bonos, et saepe malos premere bonos; malos exsultare, bonos laborare; malos superbire, bonos humiliari. Attendentes talia in genere humano abundant enim, pervertuntur impatientes et infirmi animi, quasi frustra sint boni; quia Deus avertit vel avertere videtur oculos suos a bonis operibus piorum et fidelium, et augere malos in his quae diligunt. Putantes ergo infirmi frustra se bene vivere, aut invitantur ad imitandam malitiam eorum quos quasi florere conspiciunt: aut si per infirmitatem vel personae suae vel animi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui plantauit aurẽ ñ audi&: N
hab& unde audiat. qui tibi fecit
unde audias: Qui plantauit aurem
ñ audi&: Fut qui finxit oculũ ñ
considerat: Qui erudit gentes non
argu&: Actendite hoc magnopere
fr̃s mei. Qui erudit gentes non ar¬
gu&: Hoc mͦ facit ds. erudit gen¬
tes. Ideo misit uerbum suũ ꝑ or¬
bem terrarũ hominib . misit ꝑ an¬
gelos. ꝑ patriarchas. ꝑ ꝓpłs. per

Expanded text:
Qui plantavit aurem, non audiet?» Non habet unde audiat, qui tibi fecit unde audias? «Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Qui erudit gentes, non arguet?» Attendite hoc magnopere, fratres mei, «Qui erudit gentes, non arguet?» Hoc modo facit Deus, erudit gentes: ideo misit verbum suum per orbem terrarum hominibus, misit per Angelos, per Patriarchas, per Pr
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitas gͦ ipsius quando male ẽ: Si
laudo miscđiam quando bene ẽ. rep̃¬
hendã gͦ crudelitatẽ quando male ẽ:
Non. S quando bene ẽ lauda mise¬
ricordiam. quando male lauda ueritatẽ.
quia qui peccata flagellat non ẽ mi¬
quus. In nocte erat danihel quando
orabat. erat enim in captiuitate ierłm
erat in potestate hostiũ. Tunc mala
multa paciebantur scĩ. tunc ipse in
lacũ leonũ missus ẽ. tẽ tres pueri in
ignem p̾cipicati sunt. Hec paciebat᷑
in captiuitate płs isrł. Nox erat. ꝑ
noctem confitebatur damhel ueritatẽ
dei. dicebat in oratione. Peccauimꝰ im¬
pie egimus iniquitatẽ fecimꝰ: tibi dñe
gła: nobis confusio. Ueritatẽ dei anñ¬
tiabat ꝑ noctem. Quid ẽ ueritatẽ dei
annuntiare ꝑ noctem: Non accusa¬
tribuere illud peccatis tuis. emenda¬
tionem ipsius. Ad annuntiandũ ma¬
noctem. Cũ miscđiam annuntia
mane. & ueritatẽ ꝑ noctẽ: semꝑ lau¬

Expanded text:
crudelitas ergo ipsius, quando male est? Si laudo misericordiam, quando bene est; reprehendam ergo crudelitatem, quando male est? Non. Sed quando bene est, lauda misericordiam; quando male, lauda veritatem: quia peccata flagellat, non est iniquus. In nocte erat Daniel, quando orabat: erat enim in captivitate Jerusalem, erat in potestate hostium. Tunc multa mala sancti patiebantur: tunc ipse in lacum leonum missus est, tunc tres pueri in ignem praecipitati sunt . Haec patiebatur in captivitate populus Israel: nox erat. Per noctem confitebatur Daniel veritatem Dei; dicebat in oratione, «Peccavimus, impie egimus, iniquitatem fecimus: tibi, Domine, gloria, nobis confusio» . Veritatem Dei annuntiabat per noctem. Quid est, veritatem Dei annuntiare per noctem? Non accusatribuere illud peccatis tuis, emendationi ipsius: «Ad annuntiandum manoctem.» Cum misericordiam annuntias mane, et veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
uide. quia hoc dicit. Queris ab illo qͥd
sit fatum &. dicit. Stellȩ malȩ. Quȩ¬
ris ab illo quis fecit stellas: quis ordina¬
uit stellas: non hab& quid tͥ responde¬
at nisi ds. Restat gͦ ut siue ut suae ꝑ
transentiã siue ꝑ cannã longã suie ꝑ¬
ꝓximã dĩ accus&: & cum ds puniat
peccata. am̃ faciat auctorẽ peccatorũ
suoꝵ. Non potest enim fieri ut pu¬
niat quod fecit. Punit quod facis. ut
liber& qđ fecit. Aliquando autẽ di¬
missis omnib omnino directe eunt
in dm̃. & quando peccant dicunt. Ds̃
hoc uoluit. Si noll& d̃s. ñ peccarem.
Na hoc mon&. ut non solũ ñ audiat᷑.
ut ñ pecces. s accusetur quia peccas.
Quid ergo nos doc& psalmus iste: Bo¬
num ẽ conficeri anõ. Quid ẽ c̃fiteri
ano: In utraq re. & in peccato tuo qͥa
tu fecisti. & in bono facto confitere dño
quia ipse fecit. Tunc psalles nomini
dnĩ altissimi. quęrens dei głam ñ
tuã. nom̃ ipsius non tuũ. Si enĩ tu

Expanded text:
vide quia hoc dicit. Quaeris ab illo quid vide quia hoc dicit. Quaeris ab illo quid sit fatum; et dicit, Stellae malae. Quaeris ab illo quis fecit stellas, quis ordinavit stellas; non habet quid tibi respondeat, nisi Deus, Restat ergo ut sive per transennam, sive per cannam longam, sive ximum, Deum accuset; et cum Deus puniat peccata, Deum faciat auctorem peccatorum suorum. Non potest enim fieri ut puniat quod fecit: punit quod facis, ut liberet quod fecit. Aliquando autem, dimissis omnibus, omnino directe eunt in Deum; et quando peccant, dicunt: Deus hoc voluit; si nollet Deus, non peccarem. Ad hoc monet ut non solum non audiatur ut non pecces, sed accusetur quia peccas? Quid ergo nos docet psalmus iste? «Bonum est confiteri Domino.» Quid est, «confiteri Domino?» In utraque re, et in peccato tuo, quia tu fecisti, et in bono facto, confitere Domino, quia ipse fecit. Tunc psalles nomini Dei altissimi: quaerens gloriam Dei, non tuam; nomen ipsius, non tuum. Si enim tu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ipse mͥ ꝑsuasit: quasi satanas ha¬
beat potestatem cogendi. Astutiã sua-¬
dendi hab&. S si satanas loqueretur
& tacer&. ds̃. haberes unde te excusares.
Maures tuȩ positȩ sunt int̾ monentẽ
dm̃.& suggerentẽ serpentẽ. Quare huc
flectuntur. hinc auertuntur: Non
cessat satanas suadere malũ. sed nec
as cessat monere bonũ. Satanas aut̃
non cogit inuitũ. In tua potestate ẽ
consentire. aut non consentire. Si ali¬
quid ꝑsuadente satana mali feceris. di-¬
mitte satanam: te accusa. ut ex accu¬
satione tua dei miscđiam merearis.
Expectas illum accusare qui ñ hab&
ueniã. te accusa: & accipis indulgen¬
tiam. Deinde multi ñ accusant sata¬
nan: s accusant fatum. Fatũ meũ me
duipat dicit. Cum dixeris illi quare
fecisti quare peccasti: & ille. Fato meo.
Ne dicat ego feci: iã manus ad deũ
tendit. lingua blasphemat. nondum
quod ẽ aꝑte dicit. S tam̃ attende &

Expanded text:
dicit, ipse mihi persuasit: quasi satanas hadicit, ipse mihi persuasit: quasi satanas habeat potestatem cogendi. Astutiam suadendi habet. Sed si satanas loqueretur, et taceret Deus, haberes unde te excusares: modo aures tuae positae sunt inter monentem Deum, et suggerentem serpentem. Quare huc flectuntur, hinc avertuntur? Non cessat satanas suadere malum; sed nec Deus cessat admonere bonum. Satanas autem non cogit invitum: in tua potestate est consentire, aut non consentire. Si aliquid persuadente satana mali feceris; dimitte satanam, accusa te, ut accusatione tua Dei misericordiam merearis. Expetis illum accusare qui non habet veniam? Te accusa, et accipis indulgentiam. Deinde multi non accusant satanam, sed accusant fatum. Fatum meum me duxit, dicit. Cum dixeris illi, Quare fecisti? quare peccasti? Et ille: Fato meo malo. Ne dicat, Ego feci, jam manus ad Deum tendit; lingua blasphemat. Nondum quidem hoc aperte dicit, sed tamen attende, et
Abbreviated transcription (Latin):
tristiciȩ. sic̃ dicit apłs. Spe gauden-¬
tes. Ipsum autẽ gaudiũ in tranquil¬
litate spei nr̃e sabbatũ nrm ẽ. Hoc
cõmendatur. hoc cantatur in isto psal
cordis sui. id est in uacatione in tran¬
quillitate & serenitate conscientiȩ
suȩ non ꝑturbatur. Inde dicit hic un¬
de solent ꝑturbari homines. & doc&
te agere sabbatũ in corde tuo. Primũ¬
e ut cu ipse si aliquio ꝓfecisti deo c̃¬
fitearis ex eo quod ꝓfecisti: quia ipstꝰ
sunt munera ñ merita tua. Hine in¬
cipe sabbatũ. non tibi tribuendo qͦsi
non acceꝑis. quod accepisti. Neq enĩ
excusando te ab eis quȩ facis malis¬
ꝑuersi enim homines & ꝑturbati qͥ
non agunt sabbatũ. mala sua deo tri¬
buunt bona sua sibi. Si quid boni fe¬
cerit. ego feci dicit. Si quid mali fe-¬
cerit. quęrit quẽ accus& ne confiteat᷑
deo. Et quid ẽ quęrit quẽ accus&:
Si non ẽ ualde impius. hab& ad manũ
satanan quem accus&. Satanas fecit

Expanded text:
tristitiae; sicut dicit Apostolus, «Spe gaudentristitiae; sicut dicit Apostolus, «Spe gaudentes» . Ipsum autem gaudium in tranquillitate spei nostrae, sabbatum nostrum est. Hoc commendatur, hoc cantatur in isto psalmcordis sui, id est, in vacatione et tranquillitate et serenitate conscientiae suae non perturbatus. Inde dicit hic, unde solent perturbari homines, et docet te agere sabbatum in corde tuo.  ut tu ipse, si aliquid profecisti, Deo confitearis ex eo quod profecisti, quia munera ipsius sunt, non merita tua. Hinc incipe sabbatum, non tibi tribuendo quasi non acceperis quod accepisti ; neque excusando te ab eo quod facis mali,Perversi enim homines et perturbati, qui non agunt sabbatum, mala sua Deo tribuunt, bona sua sibi. Si quid boni fecerit, Ego feci, dicit: si quid mali fecerit, quaerit quem accuset, ne confiteatur Deo. Et quid est, Quaerit quem accuset? Si non est valde impius, ad manum habet satanam quem accuset: Satanas fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
Titulus psalmi ha¬
bo. Psalmus canti¬
ci in diem sabbati.
Ecce hodiernus die¬
sabbati ẽ. Hunc in p̃senti tempore
otio quodam corꝑalit̾ languido ꝙ flu¬
xo & luxurioso cęlebrant iudei ua¬
cant enim ad nugas. Et cũ obseruari¬
p̃ceꝑit ds sabbatũ: illi in his quȩ d̃s
ꝓhib&. exercent sabbatũ. Uacatio
nra a malis oꝑib. uacatio illoꝵ a bonis
oꝑib ẽ. Melius ẽ enim arare quã sal¬
tare. Illi ab oꝑe bono uacant. ab oꝑe
nugatorio non uacant. Nobis sab¬
batum indicit ds̃. Quale: Primo
ubi sit uidete. Intus ẽ. in corde ẽ sab¬
batum nr̃m. Aulti enĩ uacant mẽ¬
bris. & cumultuant᷑ conscientia. Omĩs
homo malus sabbatũ non potest ha¬
bere. Nusquã enĩ illi conquiescit
conscientia: necesse ẽ in ꝑturbationib
uiuat. Cui autẽ bona ẽ conscientia.
tranquillus ẽ. Ipsa tranquillitas. sab¬
batũ ẽ cordis. Attendit eium ꝓmissorẽ
adm. & si laborat in p̃senti. extenditur
spe futuri: & serenatur omne nubilũ

Expanded text:
Titulus Psalmi habet, «Psalmus cantici in diem» «sabbati.» Ecce et hodiernus disabbati est: hunc in praesenti tempore otio quodam corporaliter languido et fluxo et luxurioso celebrant Judaei. Vacant enim ad nugas; et cum Deus praeceperit sabbatum , illi in his quae Deus prohibet exercent sabbatum. Vacatio nostra a malis operibus, vacatio illorum a bonis operibus est. Melius est enim arare, quam saltare. Illi ab opere bono vacant; ab opere nugatorio non vacant. Nobis sabbatum indicit Deus. Quale? Primo ubi sit videte. Intus est, in corde est sabbatum nostrum. Multi enim vacant membris, et tumultuantur conscientia. Omnis homo malus, sabbatum habere non potest: nusquam enim illi conquiescit conscientia; necesse est in perturbationibus vivat. Cui autem bona est conscientia, tranquillus est; et ipsa tranquillitas sabbatum est cordis. Attendit enim promissorem Dominum; et si laborat in praesenti, extenditur spe futuri, et serenatur omne nubilum
Abbreviated transcription (Latin):
sius uenientib postea quã misit eos
ȩuuangelitare. cũ fecissent multa
miracula. & in nomine xp̃i dȩmonia
eicissent. redeuntes dixerunt. Dñe.
ecce nobis dȩmonia subiecta sunt.
Dixerunt quidem in nomine tuo: s
ille uidit ineis quia ipsa glorificatio¬
ne gaudebãt. ꝙ. se extollebant. & ibarl
in omnẽ suꝑbiam. quia licuit illis ex¬
pellere aemonia. Uidit illos quȩrere
głam suam. & ait illis querens ipse¬
unio conseruans nomina eoꝵ apud se
Nolite gaudere in hoc: gaudete au¬
tem qm̃ nomina ura scripta st̃ in celo
Ecce ubi habes nomen. si tu nomen di
non negligas. Psalle gͦ nomini dei.
ut fixum sit apud dm̃ nomen tuum.
Psallere autẽ deo quio ẽ fr̃s: Psalte¬
rium organi genus ẽ. cordas habet.
Opus nr̃m. psalteriũ nr̃m ẽ. Quic̃q
Fd annuntiandũ mane miscđiam
cuã. & ueritatẽ tuam ꝑ noctẽ. Quid
sibi uult quia mane anñtianda est
Mane dr̃ quando nobis bene ẽ. nox
dicitur quando tristicia tribulatio¬

Expanded text:
 posteaquam misit eos evangelizare. Cum fecissent multa miracula, et in nomine Christi daemonia ejecissent, redeuntes dixerunt: «Domine, ecce daemonia nobis subjecta sunt.» Dixerunt quidem, «in nomine tuo;» sed ille vidit in eis quia ipsa glorificatione gaudebant, et extollebant se, et ibant inde in superbiam, quia licuit illis expellere daemonia. Vidit illos quaerere gloriam suam, et ait illis, quaerens ipse, imo conservans nomina eorum apud se: «Nolite gaudere in hoc; gaudete autem quod nomina vestra scripta sunt in coelo» . Ecce ubi habes nomen, si tu nomen Dei non negligas. Psalle ergo nomini Dei, ut fixum sit apud Deum nomen tuum. Psallere autem quid est, fratres? Psalterium organi genus est; chordas habet. Opus nostrum, psalterium nostrum est: quicumque d annuntiandum mane misericordiam tuam, et veritatem tuam per noctem.» Quid sibi vult quia mane annuntianda est Mane dicitur, quando nobis bene est: nox dicitur, quando tristitia tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
ut dñs aperire myste¬
ria quȩ hic c̃tinent᷑¬
dignetur. cũ ꝓpter
fastidiũ animoꝵ
eadem diuerse ua¬
riȩq tractabuntur. Nam nullũ
aliud canticũ doc& nos ds̃. nisi fidei.
spei & caritatis: ut fides nr̃a firma
sit in illo. quandu ñ illũ uidemus.
credentes in eũ quẽ ñ uidemꝰ ut gau¬
deamus cũ uiderimus. & fidei nr̃e
succedat species lucis eius. ubi iam
ñ nobis dicetur crede qd ñ uides.
s gaude quia uides: spes etiã nr̃a sit
in cõmutabilis. & figatur in illo .
ñ nut& &. ñ fluctuo. ñ agitet᷑. sicut
ipse ds in quo figitur ñ potest agita¬
ri. Spes enim quȩ mͦ uocatur. tunc ñ
spes s res erit. Candiui enim uocatur
spes: quandui non uidetur qd̵ sꝑatur.
dicente apło. Spes autẽ quȩ uidetur.

Expanded text:
us aperire mysteria quae hic continentur; cum propter fastidium animorum eadem diverse varieque tractantur. Nam nullum aliud canticum nos docet Deus, nisi fidei, spei, et charitatis: ut fides nostra firma sit in ipso, quamdiu non illum videmus, credentes in eum quem non videmus, ut gaudeamus cum viderimus, et fidei nostrae succedat species lucis ejus, ubi jam non nobis dicetur, Crede quod non vides; sed, gaude quia vides. Spes etiam nostra incommutabilis sit, et figatur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sicut ipse Deus in quo figitur, non potest agitari. Spes enim modo vocatur; tunc non spes, sed res erit. Tamdiu enim vocatur spes, quamdiu non videtur quod speratur, dicente Apos