comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ego exaudiuigemitum filioꝵ isrł.
quomodo egiptii inseruitutẽ depri¬
munt eos. & memor factus sum tes¬
tamentimeĩ. Uade et dic filiis isrł.
tiorum. et eruam uos de seruitute
eoꝵ et liberabo uosin brachio excel¬
so et iuditio magno et sumam uos
michiinplebem et ero ur̃ deus &
manum meam. Ecce quomodo po-¬
pulus hebreorum fructu mutauit
laborẽ. ut quunluto oꝑabatur.
tiliũ miseratus laborem qui lateres
construerent lutulente suꝑstitioni
et uoluptateͥ corꝑis dediti. solidu
fidei murũ edificare non possent.
uelut ad quosdã asine fetus locutꝰ
ait. Uenite ad meomnes qui labo¬
ratis & ego uosreficiam. Collite u¬
gum meum suꝑ uos et discite ame
quia mitis sum et humiliscorde et
inuenietis requiem animabus uris.
Qua uocatione plenius micbi uide¬
or uerba legis et misteria recognos¬
cere. quia asinam aut commutan-¬
dam oue docuit aut redimendam
pecunia. ut ñ solum asine partũ
oue hoc ẽ mundis in munda mute¬

Expanded text:
ego exaudiui gemitum filiorum Istrahel, ego exaudiui gemitum filiorum Istrahel, quomodo Aegyptii in seruitutem deprimunt eos, et memor factus sum testamenti mei. uade et dic filiis Istrahtiorum et eruam uos de seruitute eorum et liberabo uos in brachio excelso et iudicio magno et sumam uos mihi in plebem et ero uester deusmanum meam. ecce quomodo populus Hebraeorum fructu mutauit laborem, ut qui in luto operabatur tilium miseratus laborem, qui lateres construerent lutulentae superstitioni et uoluptati corporis dediti. solidum fidei murum aedificare non possent, uelut ad quosdam asinae fetus locutus ait: uenite ad me omnes qui laboratis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a me quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animis uestris. qua uocatione plenius mihi uideor uerba legis et mysteria recognoscere, quia asinam aut commutandam oue docuit aut redimendam pecunia, ut non solum asinae partum oue, hoc est mundis inmunda mute
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ aspiret fauor. athleta ipse qui suꝰ
non alienis decernit uiribus. qud¬
tiens congreditur dubios casus.
subire se credit. Et cum adcoronã
ꝑuenerit intelligit citius hanc
mundi głam tamquam corone ip¬
sius filiam marcescere. Gub̃nator
enim inportus nauem subduxerit
uix finem impositũ labori putat:
& statim querit laboris exordium.
Soluit᷑ corpore aĩa et postfinẽ uite
huius adhuc tamen futuri iudicii
ambiguo suspenditur. Ita finis
nullus ubifinisputatur. Unde
uotis & pura conscientia. & spũ
caritatis ad hereamus deo nr̃o. &
diuinũ nobis conciliemus fauorẽ
p̃cantes ut scłaribuscuris tamꝗͣ
ab immitib dnĩs & agrestibus
possimus absolui. atq exui mun¬
danoq exire seruitio in libertatẽ su-¬
ꝑne cognitionis que uera et sola ẽ.
libertas uocati. et nt p̃ceptum legis
exemplo astruamus. Cum depͥme¬
rent egiptii iudeorum populũ in
oꝑibusuariis luto et lapide ingemue

Expanded text:
tibi adspiret fauor. athleta ipse, qui suis, tibi adspiret fauor. athleta ipse, qui suis, non alienis decernit uiribus, quotiens congreditur, dubios casus subire se credit et, cum ad coronam peruenerit, intellegit citius hanc mundi gloriam tamquam coronae ipsius folia marcescere. gubernator cum in portus nauem subduxerit, uix finem inpositum labori putat et statim quaerit laboris exordium. soluitur corpore anima et post finem uitae huius adhuc tamen futuri iudicii ambiguo suspenditur. ita finis nullus ubi finis putatur. unde uotis et pura conscientia et spiritu caritatis adhaereamus deo nostro et diuinum nobis conciliemus fauorem precantes ut saecularibus curis tamquam ab inmitibus et agrestibus dominis possimus absolui atque exui mundanoque exire seruitio, in libertatem supernae cognitionis, quae uera et sola est libertas, uocati. et ut praeceptum legis exemplo adstruamus, cum deprimerent Aegyptii Iudaeorum populum in operibus uariis et luto ac lapide, ingemuer
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem ñ mutabis inquit redimes.
Iubetur gͦ scd̾mlitteram ut animal
aliud ꝓ inmundo animali offerat᷑
aut p̾cium ne inter decimas fruc¬
tuum uelminus aliquid uel in¬
mundum uideatur offerri. Intel¬
lectus autem profundior liberan¬
dam animam tuã docet ut desistat
abhisque fructum non habent.
Qui enim redimit se liberat. & quo¬
damexuit debito. Relinquenda
sunt oꝑa que uerum fructum. bo¬
nosq ꝓcessus habere non posst̃. qua¬
lia sunt ista mundana. quorum
usus non potest eẽ diuturnus. In
quibus ipse nudus & ueri uacuus
effectus ẽ et quamuis summo fuerit
quesitus labore animam nichil ui¬
uat. Ea enim que seruitutem ani-¬
me inferunt inutilia sunt omnia:
& siñ desiteffectus. Magna uideturN
p̃liantium uictoria. triumphantiũ
qui uicerint rursus belloꝵ subiac̾e
incertis. & transferri ad hostem euen¬
tiĩ p̃liĩ. & eo ipso quo uictores ante
fuerint miseriores fieri. Opusẽ gͦ
ut oꝑa tua addeum dirigas et eiꝰ

Expanded text:
si autem non mutabis, inquit redimes. si autem non mutabis, inquit redimes. iubetur ergo secundum litteram, ut animal aliud pro inmundo animali offeratur aut pretium, ne inter decimas fructuum uel minus aliquid uel inmundum uideatur offerri. intellectus autem profundior liberandam animam tuam docet, ut desistat ab iis quae fructum non habent; qui enim redimit se liberat et quodam exuit debito. relinquenda sunt opera, quae uerum fructum bonosque processus habere non possunt, qualia sunt mundana ista, quorum usus non potest esse diuturnus. in quibus ipse nudus et ueri uacuus effectus est et, quamuis summo fuerit quaesitus labore, nihil animam iuuat. ea enim quae seruitutem animae inferunt inutilia sunt omnia, etsi non desit effectus. magna uidetur proeliantium uictoria, triumphantium qui uicerint rursus bellorum subiacere incertis et transferri ad hostem euentu proelii et eo ipso quo uictores ante fuerint fieri miseriores. opus est ergo ut opera tua ad deum dirigas et eius
Abbreviated transcription (Latin):
labori. Solus itaq sapiens hanccele-¬
brat sollempnitatem. nullus alius.
Immunẽ enim michi huiusmodi pas¬
sionũm rep̾perire animam difficile
ẽ. Diuide gͦ scđ̃m rationem anime
pͥncipalia & obedientia & tunc qđ
masculinum quidue femininũ sit
deprehendes. Nulla enim sine la¬
bore uirtus. quia labor processus
urtutis ẽ. Quod etiam legis ipsiꝰ
uerba significant que dicit. Om̃e
quod aꝑit uuluam asine mutab
oue. Inmunda enim animalia lex
a sacrificio separauit. & ꝓhis ad ui¬
cem munda iussit offerri. Asine gͦ
partum hoc ẽ inmundum iubet
mutare oueque munda & apta sac¬
ficio ẽ. hocẽ scd̾m litteram. Cet̾um
siquissensum sp̃italem altius pio¬
sequatur. considerabit quod asina
laboriosum sit animal. ouis fructuo¬
sum. fructuergo dic̃ mutandũ la¬
borem ut finisoꝑis sui fructus sit.
uel certe hoc modo omnem laborẽ
tuum. omnem industriam. puro
et simplicicominendabis affectu.

Expanded text:
labori. solus itaque sapiens hanc celelabori. solus itaque sapiens hanc celebrat sollemnitatem, nullus alius; inmunem enim huiusmodi passionum animam repperire difficile est. diuide ergo secundum rationem animae principalia et oboedientia, et tunc quid masculinum quidue femininum sit deprehendes; nulla enim sine labore uirtus, quia labor processus uirtutis est. quod etiam legis ipsius uerba significant, quae dicit: omne quod aperit uuluam asinae mutabis oue; inmunda enim animalia lex a sacrificio separauit et pro his ad uicem munda iussit offerri. asinae ergo partum, hoc est inmundum iubet mutare oue, quae munda et apta sacrificio est. hoc est secundum litteram. ceterum si quis sensum spiritalis legis altius persequatur, considerabit quod asina laboriosum animal sit, ouis fructuosum. fructu ergo dicit mutandum laborem, ut finis operis sui fructus sit. uel certe hoc modo: omnem laborem tuum, omnem industriam puro et simplici commendabis affectu.
Abbreviated transcription (Latin):
sortiũ. nec inmedio populi compu¬
tantur. quia uerbum di in medio
sui possideret. Sicut scͥptũ est in
eugłio. Ubi sunt duo uel tres con¬
gregati in nomine meo ibi ego sũ
in medio eorum. Et alibi. Medius
ur̃m stat quemuos nescitis. Hinc gͦ
cognoscimus quodante omnia fides
nos commendare deo debeat. Cum
fidem habuerimus elaboremus ut
oꝑa nr̃a perfecta sint. Siquidem
hoc plenum ẽ et ꝑfectum sacrificiũ
sicut ipse d̾ns docens dicit. dedonis
et datissuis. Obseruabitis offerre mͥ
in diebus festismeis nichil detrahen¬
tes neq disꝑtientes s plena & integra.
et ꝑfecta offerentes. festus autem dies
dñi ẽ ubi ꝑfectarum uirtutũ grã est.
Que tunc ꝑfecte sunt si sollicitudinũ
scłarium et corporalis illecebre uictor
animus deliniamenta uoluptatis
excludat libera seculo dõ deditus.
nichil detramite directe intentionis
imminuens nec affectus sui queq¬
tempora. nunc luxurie diuidens. nẽ

Expanded text:
sortium nec in medio populi conpusortium nec in medio populi conputantur, quia uerbum dei in medio sui possident, sicut scriptum est in euangelio: ubi sunt duo uel tres congregati in nomine meo, ibi ego sum in medio eorum et alibi: medius uestrum stat quem uos nescitis. Hinc ergo cognoscimus quod ante omnia fides nos commendare deo debeat. cum fidem habuerimus, elaboremus ut opera nostra perfecta sint, siquidem hoc plenum est et perfectum sacrificium, sicut ipse dominus docet dicens de donis et datis suis: obseruabitis offerre mihi in diebus festis meis nihil detrahentes neque dispertientes, sed plena et integra et perfecta offerentes. festus autem dies domini est, ubi perfectarum uirtutum gratia est. quae tunc perfectae sunt, si sollicitudinum saecularium et corporalis inlecebrae uictor animus delenimenta uoluptatis excludat, liber a saeculo, deo deditus, nihil de tramite directae intentionis inminuens nec affectus sui tempora nunc luxuriae diuidens nunc
Abbreviated transcription (Latin):
& erunt michi leuite. Michi enĩ
omne pͥmogenitum in qua die per¬
cussi omne primogenitum egypti
scĩficaui omne primogenitum isrł
Ergo leuite pͥmogeniti nuncupati.
qui scĩficatione utiq cet̾is isrł filiis
ante latisunt. Quaratione pͥmoge¬
niti audi apłm dicentem. Si appro¬
quinquastis syonmonti et ciuita¬
ti dłi uiuii iherłm que incelo ẽ. & de¬
cemmilibus lecantium angelorũ.
et eccłiarum primitiuarum que
scͥpta sunt incelo. Quatuor ordina
tiones. Montis syonciuitatis ihe¬
rusalẽ celebritatis angelorum et
eccłiarũ primitiuarum. Tulit gͦ
dns ds de medio populi israhel
leuitas. quia non humanarũ con
sortes eos uoluit ẽẽ curarum s di¬
uine religionis ministros. et pri¬
mogenitos sibi fec̃ qui uuluam aꝑi¬
unt spiritalem et ideo nonerrant
ab utero nature sic̃ diuersorũ cri¬
minum peccatores s destructis se¬
cularib eliguntur. Unde non ha-¬
bent cum plebeia possessione con¬

Expanded text:
et erunt mihi Leuitae; mihi enim et erunt mihi Leuitae; mihi enim omne primitiuum. in qua die percussi omne primogenitum Aegypti, sanctificaui omne primogenitum Istrahel. ergo Leuitae primogeniti nuncupati, qui sanctificatione utique ceteris Istrahel filiis antelati sunt. qua ratione primogeniti audi apostolum dicentem: sed adpropinquastis Sion monti et ciuitati dei uiui Hierusalem, quae in caelo est, et decem milibus laetantium angelorum et ecclesiarum primitiuorum, quae scripta sunt in caelo. quattuor ordines fecit, montis Sion, ciuitatis Hierusalem, celebritatis angelorum, ecclesiarum primitiuarum. tulit ergo dominus deus de medio populi Istrahel Leuitas, quia non humanarum eos consortes uoluit esse curarum, sed diuinae religionis ministros, et primogenitos sibi fecit qui uuluam aperiunt spiritalem et ideo non erant ab utero naturae sicut diuersorum criminum peccatores, sed destrictis saecularibus eliguntur. unde non habent cum plebeia possessione con
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa pietas patris deuotioni cederet
immolantis. Nunc consideremus
iipueas que sit iuspͥmitiarum et utrum tẽ¬
pore estimentur primitie anscĩtate
hoc ẽ utrum omnia primogenita
scĩficationem habeant pͥmitiarum.
Primitie et enim fructuum sc̃ẽ scđm
legem quia in his optimum festine
fidei sacrificium ẽ s fuint scẽ deuo¬
tione non tempore non ꝓuentus
scĩficat s deuotio. Deniq ubi celer
ꝓuentus ẽ si deuotio moretur offen¬
sa contrahitur. Non ergo omnia pͥ¬
mogenita scã. s omnia que scã st̃
etiam primogenita. Deinde cain
primogenitus. s non sc̃s. Sc̃s quo¬
sicut scptum est in ꝓpħis. Primoge¬
nitus meus israel. et leui sc̃s s non
primogenitus. Nam tercius lie filiꝰ
legitur ettamenleuite primogeni-¬
ti nuncupati quibus ab eo nom̃
ẽ diriuatũ Scriptum ẽ enim in
numeris. Ecce tuli leuitas de me¬
dio filiorum isrł ꝓ omni pͥmoge¬
nito qui aꝑit uuluam afiliisiseł.

Expanded text:
ipsa pietas patris deuotioni cederet ipsa pietas patris deuotioni cederet immolantis. Nunc consideremus quae sit uis primitiarum et utrum tempore aestimentur primitiae an sanctitate, hoc est utrum omnia primogenita sanctificationem habeant primitiarum. primitiae etenim fructuum sanctae secundum legem, quia in his optimum festinae fidei sacrificium est, sed fiunt sanctae deuotione, non tempore. non prouentus sanctificat, sed deuotio. denique ubi celer prouentus est, si deuotio moretur, offensa contrahitur. non ergo omnia primogenita sancta, sed omnia quae sancta sunt etiam primogenita. denique Cain primogenitus, sed non sanctus. sanctus quosicut scriptum est in prophetis: primogenitus meus Istrahel. et Leui sanctus, sed non primogenitus: nam tertius Liae filius legitur. et tamen Leuitae primogeniti nuncupati, quibus ab eo nomen est deriuatum. scriptum est enim in Numeris: ecce tuli Leuitas de medio filiorum Istrahel pro omni primogenito, qui aperit uuluam a filiis Istrahel,
Abbreviated transcription (Latin):
rore tenebro se disceptationis ab¬
sconditur. S hoc nisi diuino dona¬
tus munere efficere non potes. &
optimas. placida consilia. tran¬
quilla sinuentiones. Cum dedĩt
hee tolles omne quod aꝑit uuluã
ma̾culinum et scĩficabis dno. Non
enim a te exigit ds. qui totum do¬
nauit. Multa enim adi sum sub¬
stantie largitur humane et hoc
non pot̃ eẽ diuinum sacrificium
ubi ẽ usus nature. edere. bibere.
dormire. aliaq etiam mistĩa corpo¬
ris donotibi sunt collata: ñ a te
relata dõ munera. Quicquid autẽ
scm̃ cogitau̾is hoc dĩmunus ẽ.
dei inspiratio. dei gr̃a sicut econtra¬
rio illa que in usu nature huma¬
ne sunt non quodinquinant ho¬
minẽ s quod exit deore furta.
falsatestimonia. sacrilegia. hec
sunt quecoinquinant hominẽ
Int̾iora gͦ nr̃a mundemus. ut
pater nullius motu passionis inflexꝰ
humane mundam offerens deo
hostiam uacuamq formidinis &
corporȩȩ cupiditatisimmunẽ. cum

Expanded text:
rore tenebrosae disceptationis abrore tenebrosae disceptationis absconditur. Sed hoc nisi diuino donatus munere efficere non potes. et optimas, placida consilia, tranquillas inuentiones. cum dederit haec, tolles omne quod aperit uuluam masculinum et sanctificabis domino. non totum exigit a te deus, qui totum donauit. multa enim ad usum substantiae largitur humanae, et hoc non potest esse diuinum sacrificium, ubi est usus naturae. edere bibere dormire aliaque ministeria corporis dono sunt tibi conlata, non a te relata deo munera. quicquid autem sanctum cogitaueris, hoc dei munus est, dei inspiratio, dei gratia, sicut e contrario illa quae cum in usu naturae humanae sunt non coinquinant hominem, sed quod exit de ore, furta, falsa testimonia, sacrilegia, haec sunt quae coinquinant hominem. iotenora ergo nostra mundemus, utpater nullius motu passionis inflexus humanae, mundam offerens deo hostiam uacuamque formidinis et corporeae cupiditatis inmunem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nos nisuntra quedam humane con¬
suetudinis latibula terrena uerse¬
mur. Unde quia illud solemus ue¬
rius credere quodiureiurando fir¬
matur. ne nr̃a claudicet fides iura¬
re scribitur ds̃. Qui ipse non uirat.
s ipse uirantium fides et ultor est
peierantium. Deniq scͥptum ẽ. Iu¬
rauit d̾ns et non penitebit eum.
tu es sacerdos ineternum. Seruauit
itaq quod uirauit. dedit nobis
et̾num pͥncipem sacerdotum ut &
tu quod uiraueris ita noueris eẽ.
seruandum ut quia ꝑ eum iuras
qui non mentitur. scias futurũ
si mentiaris ultorem. Expulsis gͥ in¬
quietis et mobilibus cogitationib.
dabit tibi deusuacuam possessio¬
nẽ cordis et mentis ut eam cultu
quodam tranquillitatis exerceas
et fructum ex ea capias nec susti-¬
neas in eam chananeos hoc est tur¬
bidos sensus. recurrere eradices
gentilium uitiorum omne consep¬
tum. lucos eorum diruas quibus
obumbratur ueritas et quidam
liber celestis uisus cogitationis. hor¬

Expanded text:
nos <non> nisi intra quaedam humanae connos <non> nisi intra quaedam humanae consuetudinis latibula terrena uersamur. unde quia illud uerius solemus credere quod iure iurando firmatur, ne nostra claudicet fides, iurare scribitur deus, qui ipse non iurat, sed iurantium iudex et ultor est perierantium. denique scriptum est: iurauit dominus, et non paenitebit eum: tu es sacerdos in aeternum. seruauit utique quod iurauit, dedit nobis aeternum principem sacerdotum, ut et tu quod iuraueris ita noueris esse seruandum, ut quia per eum iuras qui non mentitur scias futurum si mentiaris ultorem. expulsis igitur inquietis et mobilibus cogitationibus dabit tibi deus uacuam possessionem cordis et mentis, ut eam cultu quodam tranquillitatis exerceas et fructum ex ea capias nec sustineas in eam Chananaeos, hoc est turbidos sensus recurrere, eradices gentilicium uitiorum omne consaeptum, lucos eorum diruas, quibus obumbratur ueritas et quidam liber caelestis uisus cognitionis hor
Abbreviated transcription (Latin):
mi serenitatẽ placidusseruato: ut
tamquã in salo maristutam nauib
stationem portu quodã tue mentis
ex hibeas. Hanc possessionẽ tibi
dñs pollicetur. et quodam sacram̃¬
ti ꝓmittit uinculo ut constantiã
tuam firmet. Neq enim ds̃ ideo
iurat quia fide credentis indigeat.
aut testimoniorũ adstipulatioĩb
destitutus suffragium sacram̃ti re¬
quirat sicut homines qui fidem
nob̾ adsciscimus sacramento. Et
idõ iuramus. ut credamur uera
dixisse. Ds̃ autem et cũ loquitur¬
uera fideł ẽ. cuius sermo sacram̃tũ
est. Non enim ꝓpt̾ sacramentũ
fidelis omnipc ds. s ꝓpter deum
etiam sacͣmentum fidele ẽ. Qua ra¬
tione igitur moy ses uirantem dm
inducit quia nos usu quodam mor¬
talium claudimur et uelut echini
uertice quodam nosuulgaris opi¬
mionis inuoluimus. aut uelut co¬
clee que nisi intra teste oꝑimentũ
sint spirare non possint. nec aerẽ
liberum carpere aut sustinere. sie

Expanded text:
mi serenitatem placidus seruato, ut mi serenitatem placidus seruato, ut tamquam in salo maris tutam nauibus stationem portu quodam tuae mentis exhibeas. hanc possessionem tibi dominus pollicetur et quodam sacramenti promittit uinculo, ut constantiam tuam firmet. neque enim deus ideo iurat, quod fide credentis indigeat aut testimoniorum adstipulationibus destitutus suffragium sacramenti requirat sicut homines, qui fidem nobis adsciscimus sacramento et ideo iuramus, ut credamur uera dixisse. deus autem et cum loquitur fidelis est, cuius sermo sacramentum est; non enim propter sacramentum fidelis deus, sed propter deum etiam sacramentum fidele est. qua ratione igitur Moyses iurantem deum inducit? quia nos usu quodam mortalium claudimur et uelut echini cortice quodam nos uulgaris opinionis inuoluimus aut uelut cocleae, quae nisi intra testae operimentum sint spirare non possunt nec aerem liberum carpere aut sustinere, sic
Abbreviated transcription (Latin):
scdã s pͥma non exigua s pinguia.
Qualia enim lex ꝓbauit. et uissit
offerri. Sicut scriptum ẽ. Et erit
inquit cuminducet te dns in ter¬
ram chananeorũ sicut uirauit pa¬
tribus tuis et dabit tibi tolles oẽ
quod aꝑit uuluam masculinũ
dnõ. omne quod aꝑit uuluã de
armentis & pecoribus tuis. quec̃q
nata tibi fuerint masculina scĩfi¬
ca dño. omne quod aꝑit uuluã
asine mutabisoue. si autem non
mutaueris redimes illud. Quid tã
borum simpliciũ: Deprehendas licꝰ
atq haurias ubertatem grẽ sꝑitał.
Chananei et enim mobiles et inquie¬
tisunt. Cum gͥ in eorum terram fue¬
ris ingressus quod auertis ꝓpt̾ leui¬
tatem et inquietudinẽ instabilita¬
temq morum possessione deiectos
tutene constantiam. Nonte uilis
ratio leuis sermo ꝑturbet. Hoc ẽ enĩ
chananeus mobił sermo. affectus.
instabilis et inquieta contentio. S
magis tranquillitatem cordis et ani¬

Expanded text:
secunda, sed prima; non exigua, sed pinguia: secunda, sed prima; non exigua, sed pinguia: talia enim lex probavit, et jussit offerri, sicut scriptum est: Et erit, inquit, cum inducet te Deus in terram Chananaeorum, sicut juravit patribus tuis, et dabit tibi; tolles omne quod aperit vulvam masculinum Domino. Omne quod aperit vulvam de armentis et pecoribus tuis, quaecumque nata fuerint tibi masculina sanctifica domino. omne quod aperit uuluam asinae mutabis illud oue; si autem non mutabis, redimes illud. quid tam borum simplicium deprehendas licet atque haurias ubertatem gratiae spiritalis? Chananaei etenim mobiles, inquieti sunt. cum gitur in eorum terram fueris ingressus, quos aduertis propter euitatem et inquietudinem instabilitatemque morum possessione deiectos, tu teneto constantiam. non te uilis ratio, leuis sermo perturbet — hoc est enim Chananaeus. mobilis sermo, affectus instabilis et inquieta contentio —, sed magis tranquillitatem cordis et ani
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ecce ñ erat. Sed qui maxime ea fa¬
cit adorare uidetur diabolũ. cuiꝰ
d̃s uenter ẽ. ⁊ in pudendis gła. Tx
poralia. Tamen si quem etiã ista
delectant. ab eo moderatiꝰ petunt᷑.
qui uerus omniũ fons ẽ. Nam ⁊ si¬
sunt pecuniaria. quȩ possidere
uisus. auditus. et tactus orlor. uox.
Mens autem et sensus pars anime
pars corꝑis ẽ tamen priores sunt
disciplinis. Quarum pͥmitua est
puro corde et simplici sermone obla¬
ta deo grãrum actio. hec munera
optulit abel. et ideo respex̃ d̃s ad
munera eius qm̃ aprimituus ob¬
tulit. accedit gͦ quia de pͥmitiuis
ouiũ et de adipibus earum. Consi
dera quia non de insensibilibus. s
de animantibus obtulit. Plus est
enim animalis quam terrenus.
Siquidem animalis ꝓximus spiri¬
tał ẽ. Non enimprius quod spũa¬
le ẽ s quod animale deinde quod
sp̃ale. Quodanimale ẽ spirat hab
uitalem sp̃m. ñ ita quod de terraꝵ
ẽ fructibus. Deinde obtulit non

Expanded text:
et ecce non erat. sed qui maximi ea faet ecce non erat. sed qui maximi ea facit adorare uidetur diabolum, cuius deus uenter est et in pudendis gloria. poralia. Tamen si quem etiam ista delectant, ab eo moderatius petantur qui uerus omnium fons est. nam et ipsa peculiaria quae possidere uisus, auditus et tactus, odor, uox — mens autem et sensus pars animae, pars corporis est —, tamen priores sunt disciplinis. quarum primitiua est puro corde et simplici sermone oblata deo gratiarum actio. haec munera optulit Abel, et ideo respexit deus in munera eius, quoniam a primitiuis optulit. accedit ergo quia de primitiuis ouium et de adipibus earum. consdera quia non de insensibilibus, sed de animantibus obtulit. Plus est enim animalis, quam terrenus; siquidem animalis proximus spiritali est. Non enim prius quod spiritale est, sed quod animale, deinde quod spiritale. Quod animale spirat, habet vitalem spiritum: non ita quod de terrarum est fructibus. Deinde obtulit non
Abbreviated transcription (Latin):
nacłm templi. ⁊ dixit illi. Si filius
dei es: mitte te hinc. Scriptum ẽ enĩ.
Quia angłis suis mandauit de te.
ut conseruent de. qr in manib tol¬
lent te: neforte offendas ad lapid̾e
pedem tuum. Itaq cũ posset sine
ullo ꝑiculo mittere sed̾ns ihe cui
suppeterent spirttales uolatus: tñ
ne iactantie genus eẽt. respondit
dñs. Non temptabis dnm dm tuũ.
Simul nos docuit cauere. nefacia¬
mus uoluntatem diaboli. Si gͦ ue¬
re iactantia declinanda ẽ. quanto
magis nemo debet falsa iactareꝓ
ueris: Tercius suꝑ est laqueuᷤ
auariciȩ atq ambitionis. Ostendit
in monte posito omnia regna orbiᷤᷤ
terrȩ in momento demporis. Bene
in momento. quia duturna ẽẽ ñ
possunt. Paululum exspecta. ⁊ cito
transeurt. Itaq qui secuit᷑
ea in monte sibi uidentur.
s ñ sunt ꝑpetui sicut habes scriptũ.
Uidi impium suꝑexaltatũ ⁊ eleua-¬
tum sicut cedros lybani. & tnͣsiui

Expanded text:
nam templi, et dixit illi: Si Filius nam templi, et dixit illi: Si Filius Dei osis . Non te celabo quae summa ejus ngelis suis mandauit de te ut conseruent te, quia inmanibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. itaque cum posset sine ullo periculo mittere se dominus Iesus, cui suppeterent spiritales uolatus, tamen ne iactantiae genus esset, respondit diabolo: non temptabis dominum deum tuum. simul docuit nos cauere ne faciamus uoluntatem diaboli. si ergo ueri iactantia declinanda est, quanto magis nemo debet falsa iactare pro ueris? tertius superest laqueus auaritiae atque ambitionis. ostendit in monte posito omnia regna orbis terrae in momento temporis. bene in momento, quia diuturna esse non possunt. paululum expecta, et cito transeunt. itaque qui secuntur ea in monte sibi uidentur, sed non sunt perpetui, sicut habes scriptum: uidi impium superexaltatum et eleuatum super caedros Libani: et transiui,
Abbreviated transcription (Latin):
fert. Tu autẽ accipe potius disciplinã
quã pecuniam.⁊ scientiam suꝑ aurũ
ꝓbatum: melior ẽ enim lapidib p̾ci¬
osis. Non te celabo quȩ summa eius
ferunt᷑. ne uidear oꝑire quȩ displice¬
ant in uoluptate. ⁊ obumbrare quȩ
plac eant. Eleuat enim z extollit m̃¬
tem suasoriis uerbis. ostendit omĩa
regna terrȩ dicens. Hec omnia tͥ dabo.
si ꝓcidens adoraueris me. Ibi tu caue
ne capiaris preterlabentib ⁊ ñ ma¬
nentib. in quib magna tempta¬
tio ẽ. Docuit te certe dñs iħo. quẽad¬
modum aduersus huiusmodi resi¬
bolus pͥmum laqueũ gulȩ dicens.
Si filius di es. dic lapidi huic ut pa-¬
nis fiat. Respondit dns. Non inso¬
dei. Laqueum soluit hoc dicto. Po¬
suit tterum diabolus scđm iactan¬
tiȩ laqueum. qui etiã bonã mentẽ
ꝓsperis currentem semitis solet stran-¬
gulare. Et duxit inquit illũ in ihe¬
rusalem.⁊ statuit eum supra pin-¬

Expanded text:
tu autem accipe potius disciplinam tu autem accipe potius disciplinam quam pecuniam et scientiam super aurum probatum; melior est enim lapidibus posis . Non te celabo quae summa ejus feruntur, ne videar deoperire quae displiceant in voluptate, et obumbrare quae placeant. Elevat enim et extollit mentem suasoriis verbis, ostendit omnia regna terrae, dicens: haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me. Ibi tu cave ne rapiaris a praeterlabentibus et non manentibus, in quibus magna tentatio est. 16. Docuit te certe Dominus Jesus quemadmodum adversus hujusmodi tebolus primum laqueum gulae dicens: Si filius Dei es, dic huic lapidi, ut panis fiat . Respondit Dominus: Non in pDei. Laqueum solvit hoc dicto. Posuit iterum diabolus secundum jactantiae laqueum, qui etiam bonam mentem prosperis currentem semitis solet strangulare: Et duxit illum, inquit, in Hierusalem, et statuit eum super pin
Abbreviated transcription (Latin):
feroꝵ domus eius. deducetites in se¬
cessum mortis. Aufergͥ tͥ prauum
os: ⁊ iniusta labia longe ate repel¬
le. Oculi tui recta uideant: nolun¬
tendere fallaci mulieri. Mella enĩ
diftillant alabiis mulieris forni¬
cariȩ quȩ ad tempus impinguas
fauces tuas: postea uͦ amariorem
felle inuenies. Dies mͥ citius defece¬
rit: quam uitia eius exponã. quȩ
tamen in ꝓuerbiis ore sapientiȩ de¬
scripta. atq expressa sunt. Non te¬
uineat formȩ concupiscentia. Ad¬
ulterina ẽ fucis illita. nequaquã
uͦ ac sincero fulgens decore.Neq
capiaris ocłis circum fusa enĩ retia
sunt. Esto magis similis illius ⁊
sequere eum qui salit s aꝑ monteᷤ
⁊ transilit suꝑ colles. ꝓspiciens ꝑ
fenestras. eminens suꝑ retia. Mala
sunt uoluptatis uincula. Oculos
delectat. demulcet aures. s mentẽ
inquinat. multa menttt. falsa
adiungit. uera subducit. spondet pecu-¬
niam. aurum offert. s disciplinã au

Expanded text:
ferorum domus eius deducentes in seferorum domus eius deducentes in secessum mortis. aufer igitur tibi prauum os et iniusta labia a te longe propelle. oculi tui recta uideant; noli intendere fallaci mulieri. mella enim destillant a labiis mulieris fornicariae, quae ad tempus inpinguat fauces tuas, postea uero amariorem felle inuenies. dies me citius defecerit quam uitia eius exponam, quae tamen in Prouerbiis ore sapientiae descripta atque expressa sunt. non uincat formae concupiscentia. adulterina est, fucis inlita. 15 nequaquam uero ac sincero fulgens decore. neque capiaris oculis; circumfusa enim retia sunt. esto magis similis illius et sequere eum qui salit super montes et transilit super colles, prospiciens per fenestras, eminens super retia. mala sunt uoluptatis uincula. oculos delectat, demulcet aures, sed mentem inquinat. multa mentitur, falsa adiungit, uera subducit, spondit pecuniam, aurum offert, sed aufert disciplinam.
Abbreviated transcription (Latin):
tequam marrescant. Nullũ pratũ
sit qd̾ ñ ꝑtranseat liixuria nr̃a. uͥꝙ
relinquamus signa leticiȩ. hic oĩa
relinquunt᷑. nicħ secum quis feret
Aꝰ ꝑceꝑit Deniq ipsã ego in¬
stitui phylosophiam. nec ẽ alia ue¬
rior nisi ea quȩ bonum asserit. qd̾
suaue atq iocundum sit. frgophy
losophiȩ uel sap̃iȩ salomonis cre¬
dite. his auditis. uelut ceruus sa¬
gntatus in iecore heret saucius.
Quem miserans. ⁊urtus. ⁊ casurũ
cito uidens imꝑuisa occurrit ue¬
ritate. ne inter moras illeçebris
demulcentib mens capiat᷑ huma¬
na. Palam inquit apparuit ñ
querenti me. Ne fallat imprudẽ¬
tem ⁊ circumueniat te mulier
effrenata. luxuriosa. quȩ ñ nouit
pudorẽ Sedet inforib in sella pa¬
lam in plateis aduocans pretere¬
untes. Nune gͦ fili audi me: & intẽ¬
de uerbis oris mei. Don deelinet in
uias eius cortuum. Multos enim
uulnerando deicit: & sunt innume¬
rabiles quos trucidauit. Uiȩ in¬

Expanded text:
tum sit quod non pertranseat luxuria nostra; ubique relinquamus signa laetitiae. hic omnia relincuntur, nihil secum quis feret perceperit. denique ipsam ego institui philosophiam. nec est alia uerior nisi ea quae bonum adserit nisi quod suaue atque iocundum sit. ergo uel philosophiae uel sapientiae Solomonis credite\'. His auditis uelut ceruus sagittatus in iecore haeret saucius. quem miserans uirtus et casurum cito uidens inprouiso occurrit uerita ne inter moras inlecebris demulcentibus mens capiatur humana. \'palam\' inquit adparui tibi non quaerenti me, ne fallat inprudentem et circumueniat te mulier effrenata et luxuriosa, quae non nouit pudorem. sedet in foribus domus in sella palam in plateis aduocans praetereuntes. nunc igitur, fili, audi me et intende uerbis oris mei. non declinet in uias eius cor tuum; multos enim uulnerando dei.ecit, et sunt innumerabiles quos trucidauit. uiae in
Abbreviated transcription (Latin):
turale. sed om̃s naturas bonas esse. et
ipsum deum summam esse natura m:
ceteras ex ipso esse naturas. et omẽs bo¬
nas in quantum sunit. qm̃ fecit d̃s om¬
nia bona ualde. sed distinctionis gradi¬
b ordiuata. ut sit aliud alio meluis at¬
q ita omni genere bonorum unuier¬
sitas ista conpleatur. que quibdam ꝑ¬
fectis. quibdam inꝑfectis. tota ꝑfecta
est: quam deus effector conditorq euis
iusto moderamine administrare ñ
cessat. qui omnia bona facit uolun¬
tatem nichil mali patitur nec essitate
Cuius enim uoluntas superat om̃ia.
nulla ex parte quic quam sentit inui¬
tus. Cum gͦ illa illi. et nos ista dicimꝰ.
unus quisq eligat quid sequatur:
Ego enim quod bona fide dixerim co-
ram deo: sine ullo studio contentio¬
nis sine aliqua dubitati est uerita¬
tis. et sine aliquo pre iudicio diligen¬
tioris tractacionis. que michi uideban¬
tur exposui

Expanded text:
turale , sed omnes naturas bonas esse, et turale , sed omnes naturas bonas esse, et ipsum Deum summam esse naturam, caeteras ex ipso esse naturas: et omnes bonas in quantum sunt, quoniam fecit Deus omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, quae quibusdam perfectis, quibusdam imperfectis, tota perfecta est, quam Deus effector conditorque ejus justo moderamine administrare non cessat; qui omnia bona facit voluntate, nihil mali patitur necessitate. Cujus enim voluntas superat omnia, nulla ex parte quidquam sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sequatur. Ego enim, quod bona fide coram Deo dixerim, sine ullo studio contentionis, sine aliqua dubitatione veritatis, et sine aliquo praejudicio diligentioris tractationis, quae mihi videbantur exposui
Abbreviated transcription (Latin):
seria quam de nichillo fecit deus et
ad hoc uienisse non coactam sed uolun¬
tate peccandi. Isli dicunt naturam dei
cogi ab ipso deo ad penitentiam pecca¬
torum. nos negamus: s dicimus eam
naturam quam ds fecit de nichilo.
Postea quam peccauit cogi ad peniten¬
tiam peccatorum. Illidicunt natu-¬
ram dei ab ipso deo accipere ueniam:
cipere ueniam peccatorum. Illi dicuil
naturam dei necessitate esse mutabi¬
lem. nos negamus. sed dicimus esse na¬
turam quam fecit de nichilo ds̃ uolun¬
tate esse mutatam. Illi dicuite dei na-
ture nocere aliena peccata nos nega¬
mus. sed dicimus nulli nature noc̾e
pecata uisi sua. et dicimus tante
bonitatis esse tante iusticie. tante in¬
corruptionis. ut neq peccet. neq ipse
alicui noceat qui peccare noluerit. nec
ip̃i aliquis qui peccare noluerit. Ili
dicunt esse naturam mali. cui cd̃s cactꝰ
est nature sue partem dare cruciandã.
nos dicimus nullum Malum esse na¬

Expanded text:
seria, quam de nihilo fecit Deus, et seria, quam de nihilo fecit Deus, et ad hoc venisse non coactam, sed voluntate peccandi. Illi dicunt naturam Dei cogi ab ipso Deo ad poenitentiam peccatorum: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, posteaquam peccavit cogi ad poenitentiam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei ab ipso Deo accipere veniam: cipere veniam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei necessitate esse mutabilem: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, voluntate esse mutatam. Illi dicunt naturae Dei nocere aliena peccata: nos negamus, sed dicimus nulli naturae nocere peccata, nisi sua; et Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat, qui peccare noluerit, nec ipsi aliquis qui peccare voluerit. Illi dicunt esse naturam mali cui Deus coactus est naturae suae partem dare cruciandam: nos dicimus nullum malum esse na
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum non faceret deus si eum pec¬
caturum esse sciebat. Imino quare
non faceret cum per suam iusticiam
et procidentiam multos de malicia
diaboli corrigat:. An forte non audistiᷤ
apłm paulum dicentem quos tradi¬
di sathane ut discant non blasphema¬
re: et de se ipse dicit. Et ne magnitu¬
dine reuelationum extollar datus eft
michi stimulus carnis mee angelus
sathane qui me colaphixet. Ergo inqͥt
bontis est diabolus quia utilis est. Im¬
mo malus. in quantum diabolus est.
Sed bonus et ommpotens cd̃s qui etiam
De malicia enis multa iusta et bona ope¬
ratur. Non enim diabolo imputatur
nisi uoluntas sua qua conatur facere
mal&. non dei prouidentia: que de il¬
cheis nobis de religione questio est. que¬
stio autem autem religionis est quid
de deo pie sentiatur. qm̃ negare non
possiit in miseria peccatorum esse
genus humanum. Illi dicunt natu¬
tam dei esse in miseria nos negamus:
sed eam naturam esse dicimus in mi¬

Expanded text:
ipsum, aiunt, non faceret Deus, si eum pecipsum, aiunt, non faceret Deus, si eum peccaturum esse sciebat. Imo, quare non faceret, cum per suam justitiam et providentiam multos de malitia diaboli corrigat? An forte non audistis apostolum Paulum dicentem, Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare ? et de seipso dicit, Et ne magnitudine revelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis, angelus Satanae qui me colaphizet . Ergo, inquiunt, bonus est diabolus, quia utilis est? Imo malus in quantum diabolus est; sed bonus et omnipotens Deus est, qui etiam de malitia ejus multa justa et bona operatur. Non enim diabolo imputatur, nisi voluntas sua, qua conatur facere male, non Dei providentia, quae de ilchaeis nobis de religione quaestio est, quaestio autem religionis est, quid de Deo pie sentiatur, quoniam negare non possunt in miseria peccatorum esse genus humanum; illi dicunt naturam Dei esse in miseria: nos negamus, sed dicimus eam naturam esse in mi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid habent ergo isti quod in his lit¬
teris ueteris testamenti reprehendãt:
Interrogent scđm morem suum. et
respondeamus sicut dominus dona¬
re dignatur. Quare fecit deus homi
et de peccante multa bona facere
poterat. ordinans eum secundum
moderamen iusticie sue. Et quia
nichil oberat deo peccatum eius. et
suie non peccaret mors nulla esset.
siue quia peccauerit. alii mortales
de peccato eius corriguntur. Sic eũ¬
faceret inquit ut non peccaret. Im¬
mo ipse hoc faceret. Sic enim factus
est ut si noluisset non peccaret. Non
ail iniiteretur inquit diabolus ad
eius mulierem. Immo ipsa ad se diabo¬
lum non ad muteret. Sic enim facta
est. ut si noluisset: non admitteretur.
Non fieret inquit mulier. Hoc est di¬
cere non fieret bonum. quia et ipsa
utiq aliquod bonum est. et tantum
bonum ut apostolus eam głam uiri
esse dicat et omnia ex deo. Quis fecte
diabolum: Se ipse. Non enim natura
sed peccando diabolus factus est. Uel

Expanded text:
Quid habent ergo isti, quod in his litQuid habent ergo isti, quod in his litteris Veteris Testamenti reprehendant? Interrogent secundum morem suum, et respondeamus sicut Dominus donare dignatur. Quare fecit Deus hominet de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Nifaceret, inquiunt, ut non peccaret. Imo ipse hoc faceret; sic enim factus est, ut si noluisset, non peccaret. Non admitteretur, inquiunt, diabolus ad ejus mulierem. Imo ipsa ad se diabolum non admitteret; sic enim facta est, ut si noluisset, non admitteret. Non fieret, inquiunt, mulier. Hoc est dicere, non fieret bonum: quia et ipsa utique aliquod bonum est, et tantum bonum, ut Apostolus eam gloriam viri esse dicat; et omnia ex Deo. Iterum dicunt: Quis fecit diabolum? Se ipse; non enim natura, sed peccando diabolus factus est. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
m̃titum credit. accipiat etiam tu¬
nicam pelliciam dnuno udicio. q̃
nomine michi uidetur in prophetia
significari non corporis mortalitas que
significatur in hystoria de qua iam
tractatum est: sed de carnalib sensib
attracta phantasmata. que carnalit̾
mentientem diuina lege consecũtur
et contegunt. atq ita depara clyso io
est de catholica fide et ueritate diuiit¬
titur. habitaturus contra paradysum.
id est eidem fidei contradicturus. Et¬
quasi si aliquando se ad dm̃ conuer¬
terit. ꝑ flammeam frameam. io est ꝑ
temporales tribulationes sua peccata
cognoscendo et gemendo. et non iam
extraneam naturam que nulla est. s
se ipsum accusando ut ipse ueniam
merettur. et plenitisdinem scientie
quod est caritas diligendo deum qui
supra omnia est intominutabilis et
diligendo ex toto corde et ex tota ami¬
ma et ex tota mente diligendo ꝓxi¬
mum tamquam seipsum ꝑueniet
ad arborem uite et uniet ineternũ¬

Expanded text:
mentitum esse credit, accipiat etiam tumentitum esse credit, accipiat etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non corporis mortalitas, quae significatur in historia, de qua jam tractatum est; sed de carnalibus sensibus attracta phantasmata, quae carnaliter mentientem divina lege consequuntur et contegunt: atque ita de paradiso, id est de catholica fide et veritate, dimittitur, habitaturus contra paradisum, id est eidem fidei contradicturus. Qui si aliquando se ad Deum converterit per flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, sua peccata cognoscendo et gemendo, et non jam extraneam naturam, quae nulla est, sed seipsum accusando, ut ipse veniam mereatur; et per plenitudinem scientiae, quae est charitas, diligendo Deum, qui supra omnia est incommutabilis, et diligendo ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligendo proximum tanquam seipsum, perveniet ad arborem vitae, et vivet in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
neq mulier sine uiro neq uir sine mu¬
liere in domino. Sicut enim mulies
ex iuiro. ita et uir ꝑmulierem. Omnia
gro suo et quod spinas et tribulos ei
parit terra intelligat non nature ẽẽ
sed pene. et hoc non nescio cui genti
tenebrarum sed diuino iudicio tri¬
buat. quia moderamen iusticie est
sua cuiq tribuere. Ipse det mulieri
escam celestem qmͣ accepit a capite
suo qui est xp̃c. non ab illa accipiat ue¬
titum cybum id est hereticorum fal¬
latiam. cum magna pollititatione
scientie. quasi secretorum ad aꝑtio¬
nem quo fiat ad decipiendum error
ipse conditior. hereticorum quippe
superba et curiosa cupiditas. in
libro ꝓuerbiorum clamat sub mu¬
lieris ymmnagine et dicit. Qui stu¬
ltus est diuertat a me. Et mopes
sensu exortatur dicens. Panes liben¬
ter occultos edite: et aquam dulcem
fur tiuam bibite. Et necesse est tam̃
cum illa quisq crediderit: preceden¬
te libidine mentiendi qua xpistum

Expanded text:
neque mulier sine viro, neque vir sine muneque mulier sine viro, neque vir sine muliere in Domino: sicut enim mulier ex viro, ita et vir per mulierem; omnia gro suo, et quod spinas et tribulos ei parit terra, intelligat non naturae esse, sed poenae; et hoc non nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. Ipse det mulieri escam coelestem, quam accepit a capite suo, qui est Christus: non ab illa accipiat vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad decipiendum error ipse conditior. Haereticorum quippe superba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos edite libenter, et aquam dulcem furtivam bibite . Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine mentiendi, qua Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ne una eademq natura sit. aut carna¬
lib desideriis implicatos qui libenter
non ipsi faciut. sed gens tenebrarum.
aut curiosos qui terrena sapiunt. et
sp̃ualia terreno oculo inquirunt.
Erunt autem immicitie int̾ istũ et
muliertrn et inter semen euis et se¬
men mulieris: si pariat ista filios
quamuis cum dolorib et se ad uir̃
suum conuertat ut eius ipse domi¬
netur. Tunc enim potest cognosci. ñ
aliam partem pertinere ad actorem
deum et aliam ad gentem tenebrarũ.
sicut isti dicunt. sed potius et illudo qd̃
regendi potestatem habet in homi¬
ne. et illud inferius quod regendum
est ex deo esse sicitt dicit apostolus:
uir quidam non debet uelare capud
cum sit imago dei et gła. Mulier aitt̃ẽ
gła est uiri. Non enim uir ex mulie¬
re sed mulier ex uiro. Etenim non¬
est creatus uir propter mulierem. sed
mulier propter uirum. Propterea de¬
bet habere potestatem mulier super
capitt. propter angłos. ueruita men

Expanded text:
nae una eademque natura sit; aut desidnae una eademque natura sit; aut desideriis carnalibus implicatos, qui libenter non ipsi faciunt, sed gens tenebrarum; aut curiosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt. Erunt autem inimicitiae inter istum et mulierem, et inter semen ejus, et semen mulieris, si pariat ista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse, sicut dicit Apostolus: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei; mulier autem gloria viri est. Non enim vir ex muliere, sed mulier ex viro: etenim non creatus est vir propter mulierem, sed mulier propter virum; propterea debet habere velamen mulier super caput, propter Angelos. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
ueret. donec sooneus fieret intelligentie
ueritatis. id est si operaret᷑. in paradyso
et custodiret quod accepit. non ueniret
in illam deformitatem ut cum sibi dis¬
plicet caro. quasi nuditas sua carnalia
magis tegumenta mendatiorum tanqmͣ
folia fici colligerent. quib sibi faceret.
succinctorium. hoc enim isti faciunt cũ
de xp̃o mentiuntur et ipsum mentitũ
esse predicant. et tamqmͣ abscondunt
se a facie dei. ad sua mendatia ab illius
ueritate conuersi sicut apostolus dicit.
Et a ueritate quidem auditum suum
auertent ad fabulas autem coni̾itentur.
illt auttem quidem serpens. id est ille er¬
ror hertticorum qui temptat ecclesiã
contra quem in cantat a płs cum dicit.
Metuo ne sicut serpens euam seduxit
astucia sua. sic et sensus ur̃i corrum¬
pantur. Iue gͦ error: pectore et uen¬
tre serpit. et terram manducat. Nõ
enim decipit nisi aut superbos qui
sibi arrogantes quod non sunt cito cre¬
diuit quod summi dei⁊ anime huma¬

Expanded text:
veret, donec idoneus fieret intelligentiae veret, donec idoneus fieret intelligentiae veritatis, id est, si operaretur in paradiso, et custodiret quod accepit; non veniret in illam deformitatem, ut cum sibi displicet caro quasi nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt, cum de Christo mentiuntur, et ipsum mentitum esse praedicant; et tanquam abscondunt se a facie Dei, ad sua mendacia ab illius veritate conversi, sicut Apostolus dicit: Et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur . 40. Et ille quidem serpens, id est ille error haereticorum, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, cum dicit, Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non sunt, cito credunt quod summi Dei et animae huma
Abbreviated transcription (Latin):
lorum apertionem conantur ad duc̾e.
am corpora sua displicent. non propter
penalem mortalitatem quam peccando
meruimus: sed ita itt negent deum esse
corꝑũ ꝯditorẽ tanꝙͣ apertis oculis car¬
neis nũdis ista clispliceat. Sed nich̾ uehem̃¬
tus istos designat et notat: quam quod
dicit serpens non morte moriemi scie¬
bat enim deus qm̃ quo die ederis aperien¬
tur oculi uestri. Sic enim isti credunt
quod serpens ille xp̃c fuerit. et deum ne¬
scio qͤm gentis tenebrarum sicuti affir¬
mant illud preceptum dedisse confing̃t.
tanquam inuideret hominib scientiã
boni et mali. Ex ista oppinione etiam ne¬
scio quos serpentinos natos esse arbitror
qui serpentem pro xp̃o colere dicuntur.
per istam propħiam presiguratos ẽẽ
estimo. Seducitur autem uerbis huiꝰ
serpentis carnalis nr̃a concupiscentia
et per illam decipitur adam non xp̃c
sed xpistianus. Qui si preceptum dei
seruare uellet et ex fide ꝑseueranter in¬

Expanded text:
lorum apertionem conantur adducere, lorum apertionem conantur adducere, am corpora sua displicent, non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut negent Deum esse corporum conditorem, tanquam apertis oculis carneis nuditas ista displiceat. 39. Sed nihil vehementius istos designat et notat, quam quod dicit serpens: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die ederitis, aperientur oculi vestri. Sic enim isti credunt, quod serpens ille Christus fuerit, et deum nescio quem gentis tenebrarum, sicuti affirmant, illud praeceptum dedisse confingunt, tanquam invideret hominibus scientiam boni et mali. Ex ista opinione etiam nescio quos serpentinos natos esse arbitror, qui serpentem pro Christo colere dicuntur, per istam prophetiam praefiguratos esse existimo. Seducitur autem verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illam decipitur Adam, non Christus, sed Christianus: qui si praeceptum Dei servare vellet, et ex fide perseveranter vi