comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad femur abrahae nisiutcognoscatur sacramentũ. Perfomurenim
tenus intellegitur. Ergo quae fuit illa coniuratio nisi quia signifi
cabatur degenere abrahaeuenturũ xp̃m in carne. Seruus autem
iste senior. imaginem legis hab& ꝑquem ecclesio sponsaxp̃o disponde¬
batur. Quae tam̃ propter antiquitatẽ senior nuncupatur. ab uit
itaq in meso potamiam st&itq iuxta fontem quaerens sponsam do¬
minisuifilio. sic& lex quae post fidemuenit ad fontem baptismatis
& armillas quasi intellestum &op̾. sicq secuta puerum uenit a disa
ac : secuta ecclesia uerbum proph&icum uenit axp̃m. quaeca¬
meloducitur qui a agentilitate ueniens intortuosis uitiosisq con¬
uersationib: inuenitur. Quaeisa acuisi descendit qui a cognito dño
gentilitatis uitia deseruit. Quae recordata. pallio uelatur qr
caromea deerrore prioris uitae confunditur. Inclinato autẽ
die ingressus .ẽ. isaa inagrum quia in extremo huiusmun ditemp̃

Expanded text:
ad femur Abrahae, nisi ut cognoscatur sacramentum. Per femur enim genus intelligitur. Ergo quae fuit illa conjuratio, nisi quia significabatur de genere venturum Christum in carne. Servus autem iste senior, imaginem legis habet, per quam Ecclesia sponsa Christo despondebatur: quae tamen propter antiquitatem senior nuncupatur. Abiit itaque in Mesopotamiam, stetitque juxta fontem, quaerens sponsam Domini sui filio. Sic et lex, quae post fidem venit ad fontem baptismatis, et armillas, quasi intellectum et opus. Sicque secuta puerum venit ad Isaac, id est, secuta Ecclesia verbum propheticum, venit ad Christum, quae camelo ducitur: quia a gentilitate in tortuosis vitiosisque conversationibus invenitur. Quae Isaac visa descendit, quia cognito Domino, gentilitatis vitia deseruit; quae recordata pallio velatur, quia caro nostra de errore prioris vitae confunditur. Inclinato autem die, ingressus est Isaac in agrum, quia in extremo hujus mundi tempore
Abbreviated transcription (Latin):
tem a quacuiuae reseratas oculis id ẽ . xp̃m : Angelus iste similitu¬
do .ẽ. heliae ꝑquẽ iste crediturus ẽ. Qđ aut̃ dicitur. faciam illũ
ngentẽ magnã qđ copiosius populus iudeorũ es s& regnaturus iN
mundo. Siueqđ caelestis regnigloriã consecuturi essent qui ex
illis credider̃. Qđ aut dicit angelũ & postea illũ dñmuocat filiũ
Quiesiã est angelus magni consilii:. Bersabeae puteus septimus intꝓ¬
tatur siue putens iuramenti siue qđ in agnas accepit  ab imeleo
abraha n siue qđiura uer ibi pastũ Sabeatenim siue uramno¬

Expanded text:
tem aquae vivae reseratis oculis, id est, Christum. Angelus iste similitutem aquae vivae reseratis oculis, id est, Christum. Angelus iste similitudo est Eliae, per quem iste crediturus est. Quod autem dicitur, Faciam illum in gentem magnam; quod copiosus populus Judaeorum esset regnaturus in mundo, sive quod coelestis regni gloriam consecuturi essent, qui ex illis crediderunt. Quod autem dicit angelum, et postea illum dominum vocat: filium qui etiam est angelus magni consilii. Bersabee puteus septimus interpretatur, sive puteus Juramenti: sive quod septem agnas acceperit Abimelech ab Abraham, sive quod juraverunt ibi pactum. Sabee enim, sive juram
Abbreviated transcription (Latin):
Cumuidis s& sarra isa acludentem cumismahelait. Eice ancillam
& filium illius. quaerendũ ẽ. curantea sarra uoluit maritũ susci¬
pere filiũ de ancilla. et nunc cummatre iub& expellidomoNon
gelo fec̃ accensa sed mysterio compulsaAgroraũt id .ẽ. sy nago¬
go in seruitutẽ genuit priorẽ populũ. Sarra id . ẽ. ecclesia in li¬
ertatẽ genuit populũ xp̃ianũ. Panes aũt hoc indicauerunt
qđ u&us sacerdotium panes propositionis portaor& sccũ. uter uͦ
aquae defecit. iudicipurificatio signatur. defectura siuedoc¬
in a eorũ carnalis inpellemortua id .ẽ. in carne u&eris homini
Qda eratagar in solitudine cũ filio suo. sig̃ s: nagogã cumpopulo
suo. Expulsam d&errasua sinesacerdotio. Et sacerdotio errare
nulla habere spiritalem purificationem. Qđ uero filiũ sub arbore
proiecit & sic demonstrante angelo fontẽ aspicit : sigñ quosdã ex
lo populo adumbrã ligni crucis refugium p&ituros uisurosq fon¬

Expanded text:
Cum vidisset Sarra Isaac ludentem cum Ismael, ait: Ejice ancillam et filium illius. Quaerendum est cur antea Sarra voluit maritum suscipere filium de ancilla, et nunc cum matre jubet expelli domo? Non zelo fecit accensa, sed mysterio compulsa. Agar autem, id est, Synagoga, in servitutem genuit priorem populum: Sarra, id est, Ecclesia, in libertatem genuit populum Christianum. Panes autem hoc indicaverunt, quod vetus sacerdotium panes propositionis portaret secum. Uter vero aquae defecit; judicii purificatio signatur. Defectura sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua, id est, in carne veteris hominis. Quod vero erat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua sine sacerdotio, et sacerdotium errarenullam habere spiritualem purificationem. Quod vero filium sub arbore projecit, et sic demonstrante angelo fontem aspicit, significat quosdam ex illo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros, visurosque fon
Abbreviated transcription (Latin):
lũ abrahȩ ipsahicrusalem ubi protempore apostoli fuer̃. ubi
primũ dñr a credentib: acceptus .ẽ. In trib: uiris qui uener̃ illi
pronuntiatur aduentus. Cũ quo duo angeli commitabantur q
pleriq moysen & heliam putant unũ prolegem aduentum dñ
p̃dicantẽ. Aliũ infinemmundi antequã xp̃s ueniat uenturur
Deniq & in monte cũ illouisis. Qd aũt tres uiros uidens unũ a
uit dñm saluatore. sig̃ cuius aduentũ prestolatuserat. unde
de dñs dicit. Abraham exultauit uider& diemmeum &u
dit& gauisus.ẽ. Tuncenim mysteriũ futurum a spexit unde & ped
illorũ lauit ut in extremo tempore lauaripurificatione monstra
Pedesenim extrema significant & in conuiuium uitulũ p̃parauit s¬
ginatũ. Iste aut̃ uitulus siginatus dñiihũ corpus .e. ipseuitulus pr¬

Expanded text:
i i primum Dominus a credentibus acceptus est. In tribus viris qui venerunt, illius pronuntiatur adventus. Cum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysen et Eliam putant: unum per legem adventum Domini praedicantem, alium in fine mundi, antequam Christus veniat, venturum. Denique et in monte cum illo visi sunt. Quod autem tres viros videns, unum ainum Salvatorem significat, cujus adventu praestolatus erat. Unde Dominus dicit: Abraham exsultavit videre diem meum, et vidit, et gavisus est. Tunc enim mysterium futurum aspexit, unde et pedes illorum lavit, ut in extremo tempore lavari purificatione monstraret. Pedes enim extrema significant. Et in convivium vitulum praeparavit saginatum. Iste autem vitulus saginatus, Domini Jesu corpus e
Abbreviated transcription (Latin):
sit utinnob similit̃ circũ cidat᷑. Circũcisio uͦ inima pasto corpo¬
ris datur eo ꝗđ corpus & infernũ sigñ. Inquib stercora &quisqui¬
lia fiunt ñ insuperiore quae caelũ & animam sigñ. in quib: ñ .ẽ ma
sedomnebonũ. Haec aut̃ lex abrahae ñ donar&ursi adam custo dn
legem sibidatã : Tres aut̃ differentiac interiu dȩos & gentes
cuntur. Id .ẽ. lex &oblationes &uestimenta Inssa ac aut abran
ꝑcentenarium & sarram non agenariam ostus . Xp̃m significat
nasciturũ Intercentesimam ꝑfectionem & nouem ordines an¬
gelorũ. & sicutisa ac ꝑ proph&iam nascitur: sic& xp̃s ꝑpatriar¬
rialiter potest intellegi quam spiritaliter xii apostolos tepor
plicem figura habeat. Primam saluatoris quando exiuitu
terra sua: Secundam patris. cũim molauit filiũ Testiamis
hoc loco scõrũ quiaduentũ dñi cũ gaudio susceper̃: Taberna

Expanded text:
sit, ut in nobis similiter circumcidatur. Circumcisio vero in una parte corposit, ut in nobis similiter circumcidatur. Circumcisio vero in una parte corporis datur, eo quod corpus et infernum significat, in quibus stercora et quisquiliae fiunt; non in superiore, quem coelum et ased omne bonum. Haec autem lex Abrahae non donaretur, si Adam custodisset legem sibi datam. Tres autem differentiae inter ipsos Judaeos et gentes dicuntur, id est, lex, et oblationes, et vestimenta. Isaac autem per Abraham centenarium et Sarram nonagenariam ortus, Christum significat nasciturum inter centesimam perfectionem, et novem ordines angelorum. Et sicut Isaac per prophetiam nascitur, sic et Chririaliter potest intelligi, quam spiritualiter, duodecim apostolos tempore d Abraham triplicem figuram habeat: primam Salvatoris, quando exivit de terra sua; secundam Patris, cum immolavit filium; tertiam in hoc loco sanctorum qui adventum Domini cum gaudio susceperunt. Tab
Abbreviated transcription (Latin):
& aurib: debemuscẽ circucisi. ut inominib: stulta & suꝑfluade¬
linemus. Dicunt aut̃ hebrei ex nomine suods̃ apudeos tetragra¬
matonest. Elictera addiderit abrahȩ & sarrȩ nominib Diceban¬
tur enim primũ abram qui interp̃tatur pater excelsus & postea
Sicute contrario a lictera ꝓ .e. sepe pnuntiant. Errantenim qͥ
putane sarra primũ ꝑ unum .r. scriptũ fuisse. & postea ill alter̃
additũ. sarri primũigitur uocata .ẽ. sublatoergo ÷ addita
e. quac ꝑa legitur &uocatur sarra. sarri interp̃tatur princeps
meadomus. sarra princeps. Idcirco aut ad abraha circũcisio
cõmendatũ ut sublegees s& sicut & adam Medelignomanduc¬
r&l ut probar&ur si compler& hoc annon. Idciroo uͦ oetauadie cir¬
cũciduntur qr a&as ñ potuit ante sustinere. Circũ cisione octo
itiorũ circũcisionẽ significans. in nouo inteneritate causa au¬
tẽ pudicitiae hoc membrũ circumciditur . ł qr in illo uoluptas

Expanded text:
 auribus debemus circumcidi, ut in omnibus stulta et superflua declinemus. Dicunt autem Hebraei quod ex nomine suo Deus apud eos tetragrammaton e litteram addiderit Abrahae et Sarrae nominibus. Dicebantur enim primum Abram, qui interpretasicut econtrario a litteram pro e saepe pronuntiant: errant enim qui putant Saram primum per unum r scriptum fuisse, et postea illi alterum r additum. Sarri igitur primum vocata est. Sublato ergo, id est, addita e, quae per a legitur, et vocatur Sarra. Sarrai interpretatur princeps mea domus, Sarra princeps. Idcirco autem ad Abraham circumcisio commendata est, ut sub lege esset, sicut et Adam, ne de ligno manducaret; ut probaretur, si compleret hoc an non. Idcirco vero octava die circumciduntur, quia aetas non potuit ante sustinere. Circumcisione octo vitiorum circumcisionem, significans in nova teneritate. Causa autem pudicitiae hoc membrum circumciditur, vel quia in illo voluptas
Abbreviated transcription (Latin):
de sibi ecdesiã sicuiscriptũ ẽ. uocaui plebemm eam ñ plebẽmea
ꝑgentẽ aut̃ iacob inmesopotamiã inuenit locũ quocat᷑ b& hel &pi¬
suit sub capite illius lapidem magnũ & dormiens uiditscalã sul¬
nixã innitentẽ cȩlo & angelos dĩ ascendentes & descendentes.
nequie quã as pereloquaris contra iacob: Significat dm̃patrẽ non permi¬
entemꝰ diabo lum xp̃o nocere & populo xp̃iano: Ut abiges filias meas
hor expersona diaboli si potuis s& ad xp̃m loqui. quod a ũt laban&
acob ambouener̃ per eufraten. significat duos populos uenientes per
baptis mumꝰ : Labantamen reuersus & om̃s quierant cũ illo signi ficat
llos quibaptis mi dignitatem non conplent & reuertent᷑ asensu adlitteram
Non aut ec desia nouites tamenti intellegitur : conuiuiũ carnem xp̃i&
anuinem & dx̃ ia cobfratrib suis colligamus lapides congregatis que la¬
pidib fecer ecceruum: Etuocauit illũ laban acełuis testis : &ia cobaceruustes¬

Expanded text:
de sibi Ecclesiam, sicut scriptum est: Vocavi plebem meam, non plebem meam. Pergente autem Jacob in Mesopotamiam, invenit locum qui vocatur Bethel et posuit sub capite illius lapidem magnum. Et dormiens vidit scalam subnixam innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. ne quicquam aspere loquaris contra Jacob, significat Deum Patrem non permittentem diabolum Christo nocere, et populo Christiano. Et abiges filias meas: hoc est, persona diaboli, si potuisset ad Christum loqui. Quod autem Laban et Jacob ambo venerunt per Euphratem, significat duos populos venientes per baptismum. Laban tamen reversus, et omnes qui erant cum illo, significat illos qui baptismi dignitatem non complent, et revertuntur ad litteram. Mons autem, Ecclesia Novi Testamenti intelligitur: coanguis. Et dixit Jacob fratribus suis: Colligamus lapides: congregatisque lapidibus, fecerunt acervum, et vocavit illum Laban acervus testis, et Jacob acervus tes
Abbreviated transcription (Latin):
gitur as nagoga afflictadi consensu. Angelus aũt illaminus¬
ens iuxta fonte : Xp̃sinuenit iuxta baptismũ. in solitudine. id
inmundo. qđ dicitreuertere addominãtuã pacem axp̃o cõns¬
datã intellegimus. ut .ẽ. qui faccit utraq unũ. & humiliares

Expanded text:
ligitur a Synagoga afflicta Dei consensu. Angelus autem illam inveligitur a Synagoga afflicta Dei consensu. Angelus autem illam inveniens juxta fontem. Christus invenit juxta baptismum. In solitudine, id est, in mundo. Quod dicit, Revertere ad dominam tuam, pacem a Christo commendatam intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
uitia designant᷑ ꝑ sarrai uxorem abraha ec clesiasynagogo &t
tunc abraham id ẽ. xp̃i nos genuit liberos quiatuncpauci fide¬
les fuer̃ : Ancilla aut̃ aegiptia : edesi amundalẽ exgentib
ostendit : Ingredero ad ancillã meã si forte saltim exilla suscipia
filios: hoc ex paste defilioxpodicit᷑ qui filios &ia exgentib uolut
maxime impleur interp̃tatio nominis qđ ẽ sa ra. qđ .ẽ. prin¬
cepsmea : Post x annos id .ẽ. postuerbalegis qđ ancilla post¬
quẽ conceperot dispexerat dominã sua significat dispeta sina¬
gogoc̃ abecdesia gentiũ postquam erediderit: &enini comla¬
catio synagoge iudeorũ &ecclesiae gentiunerat donecancill
peperit : Id .ẽ. don eofidem habuerit ecdesi agentiũ. Qđ ai
dicit ancilla in manutua ecdesia gentiũ ad seribit sub pouus¬
te fideliũ iudeorũ . id .ẽ. apostolorũ. Qđ aut̃ dicit utereudi
saluuserit. Qđ aut̃ agar suga iniuit primitiua ecclesi aintel¬

Expanded text:
UT XVI. Per Sarai uxorem Abraham, Ecclesia synagogae. Et tunc Abraham, id est, Christus, non genuit liberos, quia tunc pauci fideles fuerunt. Ancilla autem Aegyptia Ecclesiam mundialem ex gentibus ostendit. Ingredere ad ancillam meam, si forte saltem ex illa suscipiam filios. Hoc a Patre Filio Christo dicitur, qui filios etiam ex gentibus voluit maxime impletur interpretatio nominis, quod est Sara, quod est princeps mea. Post decem annos, id est, post verba legis, quod ancilla postquam conceperat, despexerit dominam suam, significat despectam Synagogam ab Ecclesia gentium, postquam crediderat. Etenim colcatio Synagogae Judaeorum et Ecclesiae gentium non erat, donec ancilla peperit, id est, donec fidem haberet Ecclesia gentium. Quod autem dicit, Ancilla tua in manu tua, Ecclesiam gentium ascribit sub potestate fidelium Judaeorum, id est, apostolorum. Quod autem dicit, Utere easalvus erit. Quod autem Agar fugam iniit, primitiva Ecclesia intel
Abbreviated transcription (Latin):
pectus illius quasi fornax aestuans fumus ignorantiae euaporat
&postea lam padã diuinilum inis mer&ur habere: pepigitdñs
cum abraham foedus in holexcircũ cisionis de signaredicitur
qđq a fluuio aegipti usq ad fluuiũ magnũ alege u&eris testam̃

Expanded text:
pectus illius quasi fornax aestuans fumos ignorantiae evaporat, et pectus illius quasi fornax aestuans fumos ignorantiae evaporat, et postea lampadem divini luminis meretur habere. Pepigit Dominus cum Abraham foedus. In hoc lex circumcisionis designari dicitur. Quodque a fluvio Aegypti usque ad fluvium magnum, a lege Veteris Tes
Abbreviated transcription (Latin):
tate in nocentiatrina omnia dicuntur quasi cansessione trina
munita quia animalia induas partes diuidit: Et noscerna¬
mur quid propositi. quid subiecti a geredebeant utomnia nr̃a
cũ ordinefiant: aues aut̃ ñ diuidit Nonenim debemus ullo
modo diuidete ut aliud inpublico aliud corãdõ eadem ratio
&in nocentia ñ diuidamus. Descenderunt suꝑcadauera uolu¬
cres & abiebat illos abrahã. Uolucres refugas dicit qui semꝑ
uolunt contam in areuictimas trinitati abteꝰ oblatasqr propcer
principales sensus ñ ꝑmittit: ut consundatur talis diuisio cũoc¬
cubuis s&sol facta .e. caligo: Occũbente enim rationem̃tis: to¬
tũ pectus nr̃m tenebris occupatur ut ñ diuidr amus quȩ nob desun&
Clibanus fumigans & lampas ignis transiens int̃diuisiones illas .
Cumenim intellexerit sehomo peccatorũ tenebras in uolutũ. tun

Expanded text:
, id est, castitate et innocentia. Trina omnia dicuntur, quasi confessione terna , id est, castitate et innocentia. Trina omnia dicuntur, quasi confessione terna munita, quia animalia in duas partes dividit. Et nos cernamus quid praepositi, quid subjecti agere debeant, ut omnia nostra cum ordine fiant. Aves autem non dividit. Non enim debemus illo modo dividere, ut aliud in publico, aliud coram Deo, eadem ratione et innocentia nos dividamus. Descenderunt super cadavera volucres, et abigebat eos Abraham. Volucres refugos dicit, qui semper volunt contaminare victimas Trinitati a te oblatas, quia propter principales sensus non permittit ut confundatur talis divisio. Dum occubuisset sol, facta est caligo. Decumbente enim ratione mentis, totum pectus nostrum tenebris occupatur, ut non videamus quae nobis desunt. Clibanus fumigans, et lampas ignis transiens inter divisiones illas. Cum enim intellexerit se homo peccatorum tenebris involutum, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ auis simplex &innocens. uolucres descendentes suꝑca
ne quaerentes: Abigebat illos abraham sigĩ isrħ spe propt̃ mo¬
ta iustorũ liberandos. Circa solis occasũ pauor inruit in abrahan
siꝗñ circa scłi finẽ magnã ꝑ turbationem in antichristo scĩs suturan
Cumsol occubuiss& facta .ẽ. calliga & apparuit clibanus & lan¬
pas transiens interdiuis a illa qui a postillũ mundifinẽ segrer
camtriennem et aridem & capram & turturẽ etcolumbã ul¬
uersas intellegere animas quae crediturȩer̃ :: Triũ annos
eẽ dicuntur qui a intrinitatis er̃ mysteriũ crediturae. &qu
in sđa ecdesia ñ solũ carnales sed &ua spiritales inueniuntus
deo ꝑ animalia & auesecclesia significatur: Colerausq ad finem
parabolae insupradictũ sensũ conueniunt: Moraltier quoq uac¬
ca proposuimus intellegere prouistute : capram prosubstan

Expanded text:
tamen avis simplex et innocens. Volucres descendentes super tamen avis simplex et innocens. Volucres descendentes super nalium divisione quaerentes. Abigebat illos Abraham: significat Israel spe, propter merita justorum liberandos. Circa solis occasum pavor irruit in Abraham: significat circa saeculi finem magnam perturbationem in Antichristo sanctis futuram. Cum sol occubuisset, facta est caligo, et apparuit clibanus et lampas transiens inter divisa illa: quia post illum mundi finem segregat vaccam triennem, et arietem, et capram, et turturem, et columbam, universas intelligere animas quae crediturae erunt. Trium annorum esse dicuntur, quia in Trinitatis erunt mysterium crediturae. Et quia in sancta Ecclesia non solum carnales, sed etiam spiritales inveniuntur, ideo per animalia et aves Ecclesia significatur. Caetera usque in finem parabolae in supradictum sensum conveniunt. Moraliter quoque vaccam proposuimus intelligere pro virtute, capram pro substan
Abbreviated transcription (Latin):
missi seminis dũ ess& depotestate sollicitur: ostenditenim illi dr̃
quaere surrectionis luminis coruscat. Monstauit &aren a dicen
sicerit in multitudine sem̃tuũ hoc .e. eratquidem copiosagens
iudeorum sedsterilis &infecunda uelut arona qđ p&iuit signũ
ñ quasi dubitans anfier& sed quomodo futurũ eẽ exquitens qdauta¬
abra hamñ suũ tempus exquirit. sed samiliȩ suȩ postsexp̃m osteni
principes desuis ecclesiis p̃uident. Qđq. dicitur. illico sermodñi
adillũ factus : Genusmisericordiae ostenditur: Cui dñs : sumem
quitmͥuaccã triennã & caprã trinã &ari&em trium annorum
erari &em trium annorum eadem plebs regnatura quaeanima
gerens illepopulus adoleuit: percusturẽ & columbam spirita¬
ritales indiuiduis scisma ñ cogitant siue a turbis serem ouen¬
utuntur siue interillas conuersacitatur ut columba: Utcro

Expanded text:
missi seminis, dum esset de potestate sollicitus. Ostendit enim illi Deus missi seminis, dum esset de potestate sollicitus. Ostendit enim illi Deus quae resurrectionis lumine coruscat. Monstravit et arenam, dicens: Sic erit in multitudine semen tuum. Hoc est, erit quidem copiosa gens Judaeorum, sed sterilis et infecunda, velut arena. Quod petivit signum, non quasi dubitans an fieret, sed quomodo futurum esset exquirens. Quod autAbraham non suum tempus exquirit, sed familiae suae post se, Christum principes de suis ecclesiis praevident. Quodque dicitur, Illico sermo Domini ad illum factus, genus misericordiae ostenditur. Cui Dominus: Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram triennem, et arietem trium annorum,Per arietem trium annorum, eadem plebs regnatura: quae anigerens, ille populus adolevit. Per turturem et columbam spiritapirituales individui sunt, schisma non cogitant: sive a turbis se removent, sive intra illas conversantur, utuntur ut columba, utraque
Abbreviated transcription (Latin):
in potestate xpiam: Perdecimas uͦ quae abraham donantur : bo¬
nas operationes quas supra dictus populus ꝑ x. sensus & decem
uerba legis xp̃o offer̃ ostondit: : Rexso domorũ diabolũ signifi¬
cat inuidentem xp̃o multis animab: qđq dicit. Teuomanus me¬
as grnus iurandi .ẽ : & qđ sequit᷑ asilo sub tegminis usq q. tuas xp̃m
indicat ñ accipere quicquam ex parte diaboli insuaecclesiã quȩ
comeder̃ iuuenes id .ẽ. a postoli & doctores & successoreseorũ & par¬
tib: uirorũ usq mambrae: In hacdictione trespopuli legu ł uniuersi
quicredunt intrinitate ostenduntur: Nolite timere abraham
hoc doctori &iusti & principi dicitur: Ideo aut̃ qđ dicit quid dabitm
lex moysi ostendit quia debonis cerrae tantu fuit. p&itioũ filii .ẽ. ubi
dicitur. egouado absq. liberis: posthoc fuit illiduplex figura pro¬

Expanded text:
in potestate Christiani. Per decimas vero quae Abraham donat, boin potestate Christiani. Per decimas vero quae Abraham donat, bonas operationes quas supradictus populus per decem sensus et decem verba legis Christo offert, ostendit. Rex Sodomorum diabolum significat invidentem Christo multis animabus. Quodque dicit, Levo manus meas, genus jurandi est. Et quod sequitur: A silo sub tegminis usque quae tua sunt, Christum indicat non accipere quidquam ex parte diaboli in suam Ecclesiam. Quae comederunt juvenes, id est apostoli, et doctores, et successores eorum. Et partibus virorum, usque Mambre. In hac dictione tres populi leges, vel universi qui credunt in Trinitate ostenduntur. CAPUT XV. Noli timere, Abraham. Hoc doctori, et justo, et principi dicitur. Ideo autem quod dicit, Quid dabit mihi lex Moysi? ostendit, quia de bonis terrae tantum fuit. Petitio vero filii est, ubi dicitur: Ego vado absque liberis. Post hoc fuit illi duplex figura pro
Abbreviated transcription (Latin):
uictimas sedoblationem panis &uimi. Id .e. corporis & sanguinis
in sacrificio offeramus. deditul abraham decimas melchisedech
postbenedictionem: spiritaliter sciens sacerdotium melius futu¬
rũ in populogentium qua leuiticum qui doipso eratinistħnasci¬
turũ Nom̃ aut̃ melchisedech rex pacis ł rexiustitiae interp̃ta¬
tur qđ bene resestur adxpm̃: Ori&ur enim inquit indieb: eius
iustitia & abundantia pacis: Molchisedech de quo hebreiestimans
qđ ipsesit semfiliusnoe & suppantes annos illius usq: adisa ac illũ
uixisse ostenditur:. Om̃s primogenitus donec sacerdotio funge¬
tur a aron suis pontifex: Porrosalem id .ẽ. hierusalem quae pri¬
ẽ. ꝓferens corpus & sanguine suũ sacerdos dĩ patris omnipoten¬
ꝗs a quo sacerdoti abraham benedictus .ẽ. id ẽ populus xp̃i a¬
nus. Qđ dicit hostes inmanib: tuis. demones & her&licos ostondit

Expanded text:
victimas, sed oblationem panis et vini, id est corporis et sanguinis victimas, sed oblationem panis et vini, id est corporis et sanguinis in sacrificio offeramus. Dedit vero Abraham decimas Melchisedech post benedictionem. Spiritualiter sciens sacerdotium melius futurum in populo gentium, quam Leviticum, quod de ipso erat in Israel nasciturum. Nomen autem Melchisedech, rex pacis vel rex justitiae interpretatur, qui bene refertur ad Christum. Orietur enim inquit, in diebus ejus justitia et abundantia pacis. Melchisedech, de quo Hebraei aestimant quod ipse sit Sem filius Noe; et supputantes annos illius, usque ad Isaac illum vixisse ostendunt. Omnis primogenitus donec sacerdotio fungitur Aaron, fuit pontifex. Porro Salem, id est Jerusalem, quae prius rex est, proferens corpus et sanguinem suum, sacerdos Dei Patris omnipotentis, a quo sacerdote Abraham benedictus est, id est, populus Christianus. Quod dicit, Hostes in manibus ejus, daemones et haereticos ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
excelsus. uictis quattuor regib: supra dictis spolia. reuoc&. etdod
propinquum suũ delinantẽ utiq amalo exeorũ potestate en¬
piat: Qđ aut̃ recedere quinq reges aquat uior dicuntur sig̃
tutẽ r&inuit: Qđ aut̃ intrecentis decem & occo pat̃ ille ex colsus u
inoratione dominica dicimus pat̃nr sigñ qđ pelectos qui in ꝑsequo
tione uistutũ constituti s̃. fundauifide trinitaus & habentespleniti¬
nem decalogi ootauadie quaes abbato sequitur cũ xp̃o resurgen¬
tes .: Reuestenti igitur abraham occumt molhis edechproferens
panem & uinũ sacerdo sđi summi : bonedix abraham huno melch¬
sedech. paulus sinepatre sinematre commemorans. figuralites
refest adxp̃m quisine patre interra. sinematre in caclo erat. b
sacerdosin a&ernũ qui& melchisedech id .ẽ. rexiustus ut alibi
Iustus dñs in omnib uussuis. Utq ꝑmystenium quon pecodum

Expanded text:
excelsus, victis quatuor regibus supradictis, spolia revocet, et Lot excelsus, victis quatuor regibus supradictis, spolia revocet, et Lot propinquum suum, declinantem utique a malo, ex eorum potestate eripiat. Quod autem recedere quinque reges a quatuor dicuntur, signvitutem retinuit. Quod autem in trecentis decem et octo Pater ille excelsus, cui in Oratione Dominica dicimus. Pater nostetione virtutum constituti sunt, fundati fide Trinitatis, et habentes plenitudinem Decalogi, octava die, quae sabbatum sequitur, cum Christo resurgentes. Revertenti igitur Abraham occurrit Melchisedech, proferens panem et vinum: sacerdos Dei summi benedixit Abraham. Hunc Melchisedech Paulus sine patre, sine matre commemorans, figuraliter refert ad Christum, qui sine patre in terra, sine matre in coelo erat, et sacerdos in aeternum, qui et Melchisedech, id est, rex justus, ut alibi, Justus Dominus in omnibus viis suis. Utique per mysterium, ut non pecudum
Abbreviated transcription (Latin):
num id .ẽ. prolongitudine tẽporis quae hic secuntur xp̃o conue¬
naim & susim cũ illis. & enim susim terribiles & horrendi in terptad
Rafaim hoc e. gigantes inciuita tesua quaehodiesicuocatur. si qn
aut̃ qđ quattuor reges quiuener̃ deab:si so interfecer̃ gigantes a
robustos quoq: arabiae astarothcarnam terrãgigantũ quan¬
dam in suꝑcilio sodomorũ & ꝑcusser̃ omnẽ regionẽ amalechitan
& amorreũ sedentem in assa sonthamar: hoc oppidũ .ẽ. qđ nuncuo¬
catur engaddibalsami & falmarũ fertile: assa sonaut̃ thamor
interp̃tatur urbs palmarũ . thamar quippe palma dicit᷑ : quatu¬
orreges quinq reges superauer̃: possunt nimirũ contrarias uirto¬
tes significare : : Heresim scilic& gentilitatem in pochrisin auaritia
quae .ẽ. idolorũ seruitus quae reges nuncupantur. qui a in mul
homonr̃ excerior regitur: Terga uest&ur donec abraham pa

Expanded text:
ernum, id est, pro longitudine temporum. Quae hic sequuntur Christo conveernum, id est, pro longitudine temporum. Quae hic sequuntur Christo convernaim, et Susim cum illis. Etenim Susim terribiles et horrendi interpretatur. Raphaim, hoc est, gigantes, in civitate sua, quae hodie sic vocatur. Signuod quatuor reges qui venerunt de Babylonia, interfecerunt gigantes, et robustos quoque Arabiae, Astaroth, Carnaim, terram gigantum quamdam in supercilio Sodomorum. Et percusserunt omnem regionem Amalecitarum, et Amorrheum sedentem in Asalonthamar. Hoc oppidum est quod nunc vocatur Engaddi, balsami et palmarum fertile. Asalonthamar autem interpretatur urbs Palmarum: Thamar quippe palma dicitur. Quatuor reges quinque superavertibus significare: haeresim scilicet, gentilitatem, hypocrisin, avaritiam, quae est idolorum servitus. Quae reges nuncupantur, quia in multohomo noster exterior regitur, terga vertuntur, donec Abram, pater
Abbreviated transcription (Latin):
designare quem cum populoxp̃i ano id .e. ecclesi añ capit
ananeus aut & fere⁊ eus de mones ł peccata łuitia designan
nillaterra Id .e. in populo her&icorum & scõrũ ꝑsonadicitur
ecede ame obseoro utriusq. populi doctorib: interserixantibus .:
Ethoo significat qđ peccatorib: dt̃. Ite maledisti inignem a&erni
qđq dicit si adsinistram infidelitatem ł infernum significat:
Dexteramuͦ prosperita tõmund alem: & quando duohaec abra¬
ostendit: Quae inuniuersa inrigabantur. Id .ẽ. fluminib: fontib:
quaesi cut paradysus dñi quia sicsua ecclesia hereacis ui dosur
uenientib: id .ẽ. terminis in his quae sequuntur sensusmanifestus .ẽ.
populus quidem her&icorũ insodomis id .ẽ. in peccatis habitat :¬
uiq omnis terradatur. ut alibi postula a me& dabo tibi gentes hi¬
reditatẽ tuã & possessionem tuã termin os terrae: usq insempis¬

Expanded text:
designare, quem cum populo Christiano Ecclesia non capit. designare, quem cum populo Christiano Ecclesia non capit. Chananaeus autem et Pherezaeus, daemones vel peccata, vel vitia designant. In illa terra in illo populo haereticorum. Ex sanctorum persona dicitur, Recede a me, obsecro, utriusque populi doctoribus inter se rixantibus. Et hoc significat quod peccatoribus dicitur, Ite maledicti in ignem aeternum. Quodque dicit, Si ad sinistram, infidelitatem vel in infernum significat. Dexteram vero, prosperitatem mundialem. Et quando duo haec Abraostendit, quia universa terra irrigabatur, id est fluminibus, fontibus, quemadmodum paradisus Domini, quia sic sua Ecclesia haereticis videtur. Venientibus, id est, terminis. In his quae sequuntur, sensus manifestus est. Populus quidem haereticorum in Sodomis, id est, in peccatis habitatCuique omnis terra datur, ut alibi: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae, usque in sempit
Abbreviated transcription (Latin):
annos chare dechaldea profectur uenerit in carra. quamorte
obierat ł certe postꝑsecutionem in carrã uenerit. Gibi diutius
sit moratus : Reuers o igitur abraham exaegypto undeuenerat
Tunclothfrater illius interram sod omorũ salua caritatediscessit.
utans discordiam qui adiuiter fo stierant ualde & pastores illo¬
rũ rixabant: Qđ aut dicitur. et introduxer indomumpharao¬
nis potest excusari sarra qđ iuxta librum hester quaecum que
mulierum placuis se regi apud u&eres sex mensib: unguebat᷑
oleo myrteo myrrato &sex mensib: uariispigmentis & tuncde¬
mum in gredieb aturadregem. Et potest fieri utdũ ꝑ annum
illum ad regem p̃parabatur introitur pharaonis ꝑcussus ad ño
illa in tacta ꝑmanente adño. Alud dicunt ꝑ greges loth ua¬
riȩ uistutos designari populiscĩ: Etquando dicerat ñpotuitillos
capere terra : Lodi mutore ꝑsonam &populum her&icorũ

Expanded text:
annos Thare de Chaldaea profectus venerit in Carra, qua morte annos Thare de Chaldaea profectus venerit in Carra, qua morte obierit, vel certe post persecutionem in Carram venerit, et ibi diutius sit moratus. CAPUT XIII. Reverso igitur Abraham ex Aegypto, unde venerat, tunc Loth frater illius in terram Sodomorum, salva charitate discessit, vitans discordiam; quia divites facti erant valde, et pastores eorum rixabantur. Quod autem dicitur, Et introduxerunt in domum Pharaonis, potest excusari Sara, quo juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur oleo myrteo myrrhato et sex mensibus variis pigmentis ornata, tunc demum ingrediebatur ad regem. Et fieri potest ut dum per annum illum ad regem praeparabatur introitus, Pharao sit percussus a Domino, illa intacta permanserit. Alii vero dicunt per greges Loth varias virtutes designari populi sancti, et quando diceret, Non potuit illos capere terra, Loth videtur personam et populum haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
gero : quae similiter in ablatione mulieris in domumpharaonis ost¬
sus manifestus .ẽ. flagellauitaut dñspharaonem in sirmitate
sterelitate uxorũ illorũ : & hoc .e. significat td xp̃s flagella che¬
tcos relinentes animam sapientiamq siue ecclesiam ut flagel¬
ti dimittuntur uthicdicitur Ecce conuxtua accipeilla. Pa
aut̃ intellex̃ id ẽ. ł natura aut ꝑuisionem abrah& &uxor illius
de aegipto id .e. demundo : Insequentib aut sensus manifestus
Erat aũt abraham septua ginta & quinq annorũ cume grede¬
tur decarran: Inde in solubilis questionascitur sienim diara
simo quinto anno a&atis suae mortuus .ẽ. Quomo do nunc post
mortẽ chare abraham exiens de carran. Lev annorũ fuisse
to quam supra diximus qđ egressus hare cumfiliis suis deui
chaldeorũ & qđ abra ham babillonio uallatus incendio quia ido¬
Pocost aut̃ ficri ut quia scriptura reliquit in cercũ ante paucor

Expanded text:
ngere. Quae similiter in oblatione mulieris in domo Pharaonis ostngere. Quae similiter in oblatione mulieris in domo Pharaonis ostaraonem infirmitate, vel sterilitate uxorem illius. Et hoc significat quod Christus flagellat haereticos retinentes animam sapientiamque sive Ecclesiam, et flagellati dimittuntur, ut hic dicitur. Ecce conjux tua, accipe illam. Pharao autem intellexit, id est vel natura, aut per visionem. Abraham et uxor illius de Aegypto, id est de mundo. In sequentibus autem sensus manifestus est. Erat autem Abraham septuaginta et quinque annorum, cum egrederetur de Carran. Inde insolubilis quaestio nascitur. Si enim Thare simo quinto anno aetatis suae mortuus est, quomodo nunc post mortem Tharae Abraham exiens de Carran, septuaginta quinquetio, quam supra diximus quod egressus sit Thare cum filiis suis de Ur Chaldaeorum, et quod Abraham Babylonio vallatus incendio, quia idoPotest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos
Abbreviated transcription (Latin):
inlustris .ẽ. uta libi dicit᷑: In omnẽ terram exitsonus eora: Q in
fines orbisterrae uerbaeoru. Cananeus aut̃ tunc mundiales
gentiles que significantur: Apparuitq dñs abra ham & di¬
xitilli.: Seminituo dabo terram hano: Hoc uerbũ ñ froquen¬
Qđq dicit apparuit dñs abraham significat dm̃ patrem
xp̃o apparere ł unicuiq iusto in ecła: qđq dicit semini tuo¬
litate aedificat : sed in omnib: his abraham ꝑsona xp̃i luniusci
siam interduas leger huiusq secundũ altare ecdesiam noui signs¬
ticos significant desapientia doctoris male aestimantes: consiliua
aũt abrahae & sarrai significat : qđ unusquisq sc̃r in uocat animo
suam ł doctor sapientiam cuius causa sanatur. sicuhic dicitur
Vt benesitmihi gsq ogratiatunt : Principesaut pharaoni nuntio¬
tes demones ł her&i cos demonstrant. Uolentes sapientiam alo¬
tore ł animã scãm uel ecdesiam axp̃o separare & sathieli conu¬

Expanded text:
 ut alibi dicitur, In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Chananaeus autem, tunc mundiales gentilesque significantur. Apparuitque Dominus Abraham, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Hoc verbum non frequen dicit, Apparuit Dominus Abraham, significat Deum Patrem Christo apparere, vel unicuique justo in Ecclesia. Quodque dicit, Semini tuolitate aedificat. Sed in omnibus his Abraham personam Christi vels civitates, Ecclesiam inter duas leges; hujusque secundum altare Ecclesiam novam signieticos significant, de sapientia doctoris male aestimantes. Consilium autem Abrahae et Sarai significat quod unusquisque sanctus invocat animam suam, vel doctor sapientiam, cujus causa sanatur. Sicut hic dicitur: Ut bene sit mihi, usque ob gratiam tui. Principes autem Pharaoni nuntiantes, daemones vel haereticos demonstrant, volentes sapientiam a doctore, vel animam sanctam, vel Ecclesiam a Christo separare, et Sathieli conju
Abbreviated transcription (Latin):
decarnali habitatione &resurreccione maiora p̃mia habebic
& ab raham caput sidei infiguram xp̃i siue peri supra diccũ costi¬
egedi depeccatissuis: doctrinamilitis egredi de memoria mun
ahuuis : Nam aut hic primitus dictus e. id .e. excelsus. deinde
abran id .e. pat̃ excelsur. Abra ham uͦ patermultarũ Id e.
gentiũ: Primo cu non haber& filiũ. secundo cuhaber& filiũ.
Testio cũis a achaber&. et quando mutantur nomina mutantur
&opera : Gidcirco habraham histrib: nominib: uocatus .e.
qui acria supra dicta doctrina sustinuit: Benedictus id .e.
abundantia isrħ historialit. Ecclesia aut̃ uirtutib caeli:
benedicamtibi id .e. abundantia benedicentib utioseph &
pharaoni in aegypto euenit qđq. dicit. maledicã maledicentib

Expanded text:
de carnali habitatione et resurrectione majora praemia habebit. de carnali habitatione et resurrectione majora praemia habebit. Et Abraham caput fidei in figuram Christi sive Petri, supradictum testiegredi de peccatis suis. Doctrina militis, egredi memoria mundi hujus. Abram autem hic primitus dictus est, id est excelsus. Deinde Abraham, id est pater excelsus. Abraham vero pater multarum, id est gentium. Primo, cum non haberet filium; secundo, cum haberet filium; tertio, cum Isaac haberet. Et quando mutantur nomina, mutantur et opera. Et idcirco Abraham his tribus nominibus vocatus est, quia tria supradicta doctrina sustinuit. Benedictus, id est abundantia, Israel historialiter. Ecclesia autem virtutibus coeli. Et benedicam tibi, id est abundantia benedicentibus, ut Joseph et Pharaoni Aegypto evenit. Quodque dicit, Maledicam maledicent
Abbreviated transcription (Latin):
patris. Xp̃srelicta t̃rasua & cognationesua & dedomopatr
sui populo scilic& iudeorũ apud extoros locupl&atur in popi
gentiũ p̃pollens: Ad illius quoq exemplũ nob exeundũ .e
terranra id .ẽ. defacultatib: huiusmundi: et decognationens
deconuersatione & morib uituisq priorib: quaen ob anatiui¬
possumus dilatari in populodĩ & intra caclestis repromissions
cũ aduenerit tẽpus introduci: duaereꝓmissiones abrahȩdan
Vnad&erra reꝓmissionis qđ illa possider& sem̃ illius : Benedico¬
tur omnes gentes: qđ aut̃ dicit faciamte in gentẽmagnã uis¬
tutes ostondit utdicitur magnagens .ẽ. numerus uistutũ qd
dicit̃. egredered&erratua delegenaturae possem tellegi dicas
Decognationeuꝰ delegelittere. dedomopatris delege nouit¬
tamenti Interra id.ẽ caclũ. Instabilitas abrahȩ instabilitate
tatissua quã quando habitauit interrasua. Ita & ecclesia iune

Expanded text:
tus, relicta terra sua, et cognatione sua, et domo patris sui, populo scilicet Judaeorum, apud exteros locupletatur, in populo gentium praepollens. Ad illius quoque exemplum nobis exeundum est de terra nostra, id est de facultatibus hujus mundi. Et de cognatione nostra, de conversatione et moribus, vitiisque prioribus, quae nobis a nativipossimus dilatari in populum Dei, et terram coelestis repromissionis cum advenerit tempus, introduci. Duae repromissiones Abrahae danterra repromissionis, quod illam possideret semen illius: Benedicentur omnes gentes. Quod autem dicit, Faciam te in gentem magnam, virtutes ostendit, ut dicitur: Magna gens est numerus virtutum. Quodque dicitur, Egredere de terra tua, de lege naturae posse intelligi dicunt. De cognatione vero, de lege litterae. De domo patris, de lege Novi Testamenti. In terram, id est in coelum. Instabilitas Abrahae instabilitatemitate sua, quam quando habitavit in terra sua. Ita et Ecclesia itinere
Abbreviated transcription (Latin):
titmentũ in quo ꝑresurrectionẽ saluatons octauadie & post sabbatũ
fastũ renouamur & circũ cisiuniuersis uitiis noui homines efficiamur.
p̃sq. eb dom ade conpl&o postsabbatũ resurrexit. Qđ ueron solu filios
sed seruos uernaculo sempticios circũcidi p̃cipit ad omnẽ gratiã re¬
demptiunis ꝑtinere testat᷑ . Ibi parentũ mutantur & nomina ut
omnia resonent nouitatẽ. Nam abrahã incerp̃tatur pat̃ excel¬
sus. Abraham patmultarũ id ẽ gentiũ. Quonamine nuntiaba¬
tur qđ multegentes fidei illius sequerentur uestigia. Qđ aut̃
sequitur. Quin circũcid&ur octauadie peribit anima illa:
cidimus itaq cornr̃m cũ cogitationes abdicamus: &ita labiis

Expanded text:
esurrectionem Salvatoris octava die, et post sabbatum factum renovamur, et circumcisi universis vitiis novi homines efficiamur, Christusque hebdomada completa post sabbatum resurrexerit? Quod vero non solum filios, sed servos et vernaculos emptitios circumcidi praecepit, ad omnem gratiam redemptionis pertinere testatur. Ibi parentum mutantur nomina, ut omnia resonent novitatem. Nam Abram interpretatur pater excelsus. Abraham pater multarum, id est, gentium; quo nomine nuntiabatur quod multae gentes fidei illius sequerentur vestigia. Quod autem sequitur: Qui non circumcidetur octava die, peribit anima illa, cidimus itaque cor nostrum cum cogitationes abdicamus; et ita labiis
Abbreviated transcription (Latin):
re quia diluuiũ timuer̃ ut alii. but momoria haberent anus
diuiderentur interras qđ scriptura confirmat : Descenditauo
Perciuitatem & turrem ecclesi amheroii corũ designat : In eoq
dicit filii adam peccatũ adam commemorauit atq ita diuisit
illos. id ẽ. quia ñ facere qđ fecer̃ sed tam̃ ꝑdeten oluiteos . Loqo¬

Expanded text:
re, quia diluvium timuerunt, ut alii: vel ut memoriam haberent, antequam dividerentur in terras, quod Scriptura confirmat. Descendit autePer civitatem et turrem, Ecclesiam haereticorum designat. In eo quod dicit, filii Adam, peccatum Adam commemoravit. Atque ita divisit illos, id est, quia non facere fecerunt, sed tamen perdere noluit eos.
Abbreviated transcription (Latin):
fendunt dũdicit. ueniteꝰ & confundamus linguas illorum.:
nsolo aut donto hebor quaeantea fuit linguare mansit: Nunc
quoq: in sola ecclosi a unitas ẽ confessionis. Babelaũt quac
&ibabylon interp̃tatur confusio eo qđibi omfusae sunt linguae
Grataut ciuitas regninebro quemprincipem turris ȩdisi can¬
de iosephus adsirmat .: hebrei aut̃ confusionẽ babeluocant.
Mortuus .e. aut aram ante tharepatrem suũ interranatiuita¬
tis suae in urchaldeorũ: Tradunt hebre qđ aram in ignẽmis¬
sus sit qr ignem adorarenolucrit que chaldei coluer̃ &di au¬
xilioliberatus deido latriae igne ꝓfugerit: edoc.cẽ. qd nunc
dicit᷑ mortuũ ante conspectuthare patrissui in urchaldeorũ
nem adorare nolens igne consumptus sic. Qđ aut̃ dicitur d&erꝰ¬
ra illa egressus ẽ. assurxp̃m figurat egredientẽ amuando qui
fortis &uincens .ẽ. utdicitur. Nomo pocest intrare indomum

Expanded text:
fendunt, dum dicit: Venite, et confundamus linguas illorum. fendunt, dum dicit: Venite, et confundamus linguas illorum. In sola autem domo Heber, quae antea fuit lingua, remansit. Nunc quoque in sola Ecclesia unitas est confessionis. Babel autem, quae et Babylon, interpretatur confusio, eo quod ibi confusae sunt linguae. Erat autem civitas regni Nemroth, quem principem turris aedificandae Josephus affirmat. Hebraei autem confusionem Babel vocant. Mortuus est autem Aram ante Thare patrem suum, in terra nativitatis suae, in Ur Chaldaeorum. Tradunt Hebraei quod Aram in ignem missus sit, quia ignem adorare noluerit, quem Chaldaei coluerunt, et Dei auxilio liberatus, de idololatriae igne profugerit: et hoc esse quod nunc dicitur, mortuum ante conspectum Thare patris sui in Ur Chaldaeorum, et ignem adorare nolens, igne consumptus sit. Quod autem dicitur, De terra illa egressus est Assur, Christum figurat egredientem a mundo, qui fortis et vincens est, ut dicitur: Nemo potest intrare domum
Abbreviated transcription (Latin):
iio qđ ñin u urbom condidit: ars axataut̃ aquo chialder luidi a qͥ
lidia ata aquosgri quoru m &ro polis demascus .e. heber a quohe¬
bros daueiniũ quodammodo nom̃ filiosuo falech posuit quunt¬
ptatur diuisio coqd indieb illius linguae diuisȩsunt. Primus post
diluuiã nebrochtyrannidem arripuit &aedisicande turris aue¬
toreruttt qui proillo ꝗdultranaturam suam caelialta pen&ra¬
re contondit : Noninam grue di abolo comparatur excuius ꝑsona
dicitꝰ ascendam suꝑ alutudinem nubium &erosimilis altissimo.
daut dicit᷑ uenetor animarũ terrigenara deceptor &icapiens
dogmata her&i corũ qui post quam mousunt ab oriente id .ẽ. aue
ulum ine recesser uener interra scnar qd interpiatur excussio
dentiũ ł sosor illoru: Statimq aduersus dm̃ ꝑ uersora suꝑbi ae
quacturre aedificant segregati in terse diuersitatib: errorũ.
quasi ꝑdissonantiam linguaeꝰ quos trinitas dampnat : inqua of¬

Expanded text:
m condidit. Arfaxat autem, a quo Chaldaei. Lydi, a quo Lydia. Aram, a quo Syri, quorum metropolis Damascus est. Heber, a quo Hebraei. Vaticinium quodammodo nomen filio suo Falech posuit, qui interpretatur divisio, eo quod in diebus illius linguae divisae sunt. Primus post diluvium Nemroth tyrannidem arripuit, et aedificandae turris auctor exstitit, qui pro illo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, ex cujus persona dicitur: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo. Quod autem dicitur, Venator animarum terrigenarum: deceptor, et capiens dogmata haereticorum qui postquam moti sunt ab oriente, id est a vero lumine recesserunt, venerunt in terram Senar, quod interpretatur excussio dentium, vel fetor illorum. Statimque adversus Deum perversorum superbiae, quae turrem aedificant: segregati inter se diversitatibus errorum, quasi per dissonantiam linguae, quos Trinitas damnat, in qua of
Abbreviated transcription (Latin):
copadoces unde apudillos urbsma ⁊ ech tyrastracos quorũ uocab¬
lũ ñ satismutatũ .ẽ. Decham chus & mesram & futh & canan
Chus hodie quae abhebreis aechiopia nuncupat᷑ mesraim ae¬
tus. futh libies a quo &mauritaniȩ fluuius futh dicit᷑ omnisqui
circaillũ regio futhensis. Porro canan obtinuit terrã quamiuil
de incepspossiderunt. De terra illa egressus .ẽ. a sur &a edificaui
niniuen & plate as ciuitatis qr dehacterra assyriorũ pullu lauit
imperiũ quia ex nomine nini filu belininũ condider̃ urbem magn
quem hebrei appellantniniuen. Desem elam &asur & arfax at¬

Expanded text:
Cappadoces. Unde apud illos urbs Mazech tyrastrates, quorum vocabCappadoces. Unde apud illos urbs Mazech tyrastrates, quorum vocabulum non satis mutatum est. De Cham, Chus et Mesraim, et Futh, et Chanan. Chus hodie, quae ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur. Mesraim, Aegyptus; Futh, Libyes, a quo et Mauritaniae fluvius Futh dicitur, omnisque circa illam regio, Futhensis. Porro Chanan obtinuit terram quam Judaei deinceps possederunt. De terra illa egressus est Assur, et aedificavit Niniven, et platimperium, qui ex nomine Nini, Belis filii, Ninum condiderunt, urbem magnam, quam Hebraei appellant Niniven. Quod autem ait, a
Abbreviated transcription (Latin):
qđ illinuntiant ꝑ litceram. Sem autẽmaiornatui. et interpcatir
ipse .ẽ. exquoproph&e & a postoli generatisunc. Ia sohaũt Id .ẽ. la¬
tudo gentiũ ẽpat̃: &uidimus iuxta proph&iam noe in taberna¬
lo semia f&h habitare hoc .ẽ. indomo legis & proph& aru ecclesio
potius aedificare: Cham quippe interpꝰtatur callidus ñ solũ iud¬
os sed &iam her&licos significat passionem quippexp̃i quacilliur
minis nuditate significata .ẽ. annuntiant bene proph&ando &m
le agendo exhonorant . peccante auto cham postericas illius di¬
natur qr reprobi hicquidem delinquunt sed in futuro dampnas¬
nem excipiunt: Sed &iudei in posteros dampnationem transn¬
ser dicentes. Sanguiseius suꝑnos & suꝑfiliosnros. Dei a f&hnad¬
gentes l xVii. inter quasmisitdñs discipulos laxii. Deiafechq
mer id .e. galahe: magog id .ẽ. scithȩ mathan medi iaban
nes qui& greci tubal hiberi qui& hispani. & a quib: celtiferi moso

Expanded text:
 illi nuntiant per litteram? Sem autem major natu, et interpretatur, ipse est ex quo prophetae et apostoli generati sunt. Japhet autem, id est, latitudo, gentium est pater: et videmus juxta prophetiam Noe, in tabernaculo Sem Japhet habitare, hoc est, in domo Legis et prophetarum Ecclesiam potius aedificare. Cham quippe interpretatur calidus, non solum Judaeos, sed etiam haereticos significat; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, annuntiant bene prophetando, et male agendo exhonorant. Peccante autem Cham, posteritas illius damnatur, quia reprobi hic quidem delinquunt, sed in futuro damnationem excipiunt. Sed et Judaei in posteros damnationem transmiserunt, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros. CAgentes LXXII: inter quas misit Dominus discipulos LXXII. De Japhet, Gomer, id est Galatae; Magog, id est Scythae; Matham, Medi; Jaban, Iones, qui et Graeci; Tubal, Iberi, qui et Hispani, et a quibus Celtiberi; Mosoch,