comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliã ẽẽ abũdantiã fluminis: aliã
riuuloꝵ. Helie sp̃s: heliseo duplex
datꝰ ẽ. U ñ ⁊ duplexe gr̃a: fec̃ signa
maiora. Ille uiuus mortuũ: iste
mortuꝰ mortuũ suscitaũ. Ille fa¬
mem imp̃catꝰ ẽ ppło isrł. iste ob¬
sesse ciuitati sub uno die hostilez
copias p̃buit. Licet ħ q̃ ait nesci¬
tis qͥa corp̃ra ur̃a tpłm ẽ sp̃s scĩ.¬

Expanded text:
aliam esse abundantiam fluminis, aliam rivulorum. Eliae spiritus Elisaeo duplex datur: unde et duplex gratia fecit signa majora. Ille vivus mortuum, iste mortuus mortuum suscitavit. Ille famem imprecatus est populo, iste obsessae civitati sub una die hostiles copias praebuit. Licet hoc quod ait, Nescitis quia corpora vestra templum est Spi
Abbreviated transcription (Latin):
la in pͥncipio uoluminis sui scri-¬
bitur: postea et dĩ sermone.⁊ cõ¬
rissimum triticũ habuit mixtas
paleas: qͥd de nob̾ dici pot̃: de quibꝰ
illud scͥptũ ẽ qͥd paleis ad frum̃tũ
Dic̃ dñs: Et tñ paleȩ: ob fut̾um reser¬
uantur incendiũ. R zizania hoc

Expanded text:
lla in principio uoluminis sui scrilla in principio uoluminis sui scribitur, postea et dei sermone et conrissimum triticum habuit mixtas paleas, quid de nobis dici potest, de quibus illud scriptum est: quid paleis ad frumentum, dicit dominus? et tamen paleae futuro reseruantur incendio et zizania hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rit uita eiꝰ A stra qͦ ipsa non ⁊̃
mũda in ꝯspectu eiꝰ Et adu̾sus
angłos suos ꝑu̾sum qͥd excogitaũ.
Si in celo peccatũ: qͣntomagis in
t̾ra: Si delictũ in his qͥ carent
tẽptatione corporea: qͣnto magis
in nob̾ qͥ fragili carne curum¬
dam̃. et cũ apło dicimꝰ miser
ego qͥs me lib̾abit de corp̃re mor-¬
tis huiꝰ Nõ enĩ habitat ĩ carne
nr̃a bonũ. nec agimꝰ q̃d uolumꝰ.
sed q̃d nolumꝰ ut aliud am̃a desi¬
deret. aliud facẽ cogat᷑. Ed si qͥdã
iusti appellant᷑ ĩ script̾is ⁊ non
solũ iusti sed iusti in ospectu di.
iuxta illã iusticiã appellantur
iusti uixta quã supͣdictũ ẽ: sep¬
ties cadit uistus et resurgit ⁊ uix¬
ta q̃d iniqͥtas iniqui nõ nocebit¬
ei. in qͣcũq die ꝯu̾sus fuerit. De¬
niq et zacharias pat̾ ioħis qͥ scri¬
bitur iustus: peccauit in eo qd nõ
credidit. et statĩ silentio ꝯdẽpnat᷑
& iob iustus ⁊ immacłatꝰ. ac sine q̃re¬

Expanded text:
 astra quoque ipsa non sunt munda in conspectu eius et aduersum angelos suos peruersum quid excogitauit. si in caelo peccatum, quanto magis in terra! si delictum in his, qui carent temptatione corporea, quanto magis in nobis, qui fragili carne circumdamur et cum apostolo dicimus: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? non enim habitat in carne nostra bonum nec agimus, quod uolumus, sed quod nolumus, ut aliud anima desideret, aliud caro facere cogatur. quodsi quidam iusti appêllantur in scripturis et non solum iusti sed iusti in conspectu dei, iuxta illam iustitiam appellantur iusti, iuxta quam supra dictum est: septies cadet iustus et resurget et iuxta quod iniquitas iniqui non nocebitei, in quacumque die conuersus fuerit. denique et Zacharias, pater Iohannis, qui scribitur iustus, peccauit in eo, quod non credidit, et statim silentio condemnatur et Iob, qui iustus et inmaculatus ac sine quere
Abbreviated transcription (Latin):
ad.i. ñ. a u ide qͣnta magnitudo
sit fletuũ ut aqͣrũ diluino cõꝑat᷑.
Quos qͥ habuerit et dix̃it cũ iere¬
mia ne fileat pupilla ocłi mei:
et Nathan ꝓpħante correptꝰ respõ¬
dit dicẽs: peccaui. statĩq m̾uit
audire ⁊ dñs abstulit pecc̃m tuũ.
A dult̾io enĩ iunx̾at homicidiũ.

Expanded text:
abunt. Uide, quanta magnitudo sit fletuum, ut aquarum diluuio conparetur. quos qui habuerit et dixerit cum Hieremia: non sileat pupilla oculi mei,et Nathan prophetante correptus respondit dicens: peccaui statimque meretur audire: et dominus abstulit a te pecc a t u m. adulterio enim iunxerat homicidium
Abbreviated transcription (Latin):
quis dabit capiti mõ aquã ⁊ oculis
mĩs fontẽ lacrimarũ ⁊ plorabo ppłm
istũ ꝑ diẽ ⁊ noctẽ. Cur aut̃ plãgat
et defleat: seq̃nti sermone demõstrat.
nolite flere mortuũ neq plangatis
plangendꝰ ẽ atq uideus qͥ ĩ ecłia nõ
fuer̃ et semel mortui s̃. De quibꝰ
saluator dic̃: dimittite mortuo ᷤᷤ ut
sepeliant mortuos suos: s eos qͥ ꝑ¬

Expanded text:
capiti meo aquam et oculis meis fontem lacrimarum et plorabo populum istum per diem et noctem? cur autem plangat et defleat, sequenti sermone demonstrat: nolite flere mortuum neque plangatis plangendus est atque Iudaeus, qui in ecclesia non fuerunt et semel mortui sunt, de quibus saluator dicit: dimitte mortuos, ut sepeliant mortuos suos, sed eos,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuocari. Ad qđ petrus respondit.
absit. quia nunqͣm manducaui
cõmune. et inmundũ. Et uox se¬
cundo ad eũ facta ẽ. Que ds̃ puri¬
ficauit tu ne cõmune dix̃is. Luit
itaq cesareã et ingressus ad cor-¬
nelium aꝑiens os suũ dixit. In

Expanded text:
uocari. ad quod Petrus respondit: absit, quia numquam manducaui commune et inmundum. et uox secundo ad eum facta est: quae deus purificauit, tu nc commune dixeris. iuit itaque Caesaream et ingressus ad Cornelium aperiens os suum dixit: in
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum qd̾ disposi patribꝰ eoꝵ.
die qͣndo apphendi manũ eor.
ut deducerem eos de tra egipti.
Obserua quid dicat qđ ñ ppło gẽ.¬
tilium cũ quo ante nõ fecerat
testam̃tũ. s ppło uideoꝵ cui legẽ
ded̾at ꝑ moy sen: testam̃tum
nouũ euangłii reꝓmittat. ut
nequaqͣm uiuant in uetustate
littere s in nontate sỹs. Paulꝰ
uentilat᷑. crebras huiꝰcemodi
ponit sententias. e quibꝰ breui¬
tatis studio: pauca subnectam.
Ecce ego paulꝰ dico uob̃. qm̃ si curũ.¬
Et itm̃. Eu̾acuati estis a xp̃o qui
in lege iustificamim: a gr̃a exci¬
distis. Et infra. Si sp̃u ducini¬
ni: iã nõ estis sub lege. Ex quo
apparet qui sub lege ẽ. non dispẽ¬
satiue ut nr̃i uoluere maiores.
s uere ut tu intelligis eũ sp̃m
scm̃ nõ habere. Qualia sint aut
p̃cepta legalia: dõ docente dica¬

Expanded text:
mentum, quod disposui patribus eorum in die, quando adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. obserua, quid dicat, quod non populo gentilium, cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. Paulus uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumet iterum: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis, et infra: si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores, sed uere, ut tu intellegis, eum spiritum sanctum non habere. qualia autem sint praecepta legalia, deo docente disca
Abbreviated transcription (Latin):
seruẽt. ut paulꝰ in timotheo. et
om̃s obseruare iudĩ. Si hoc uerũ
ẽ: in cherinti. et hebionis here¬
mas xỹi eugłio miscuer̃. et sic
noua confessi sũt: ut uetera nõ
ammitterẽt. Quid dicã de hebio
int̾ uideos heresis ẽ. q̃ dr̃ mani-¬
cheor et a phariseis huc usq dã¬
nat᷑ quos uulgo nazareos nũcu¬
pant. qͥ credũt in xp̃m filiũ dĩ
natũ de maria uirgine. et eum
dicunt eẽ qui sub poncio pilato.
et passus ẽ et resuirexit in quẽ et
nos credimꝰ. S dum uolunt et ui¬
xͥam. Oro gͦ te ut qui nr̃o uulnꝰcłõ
neri. qđ lancea. et ut ita dicam:
phalarica mole ꝑcussũ ẽ. Neq
enĩ enisdẽ ẽ cͥminis in explanatio¬
ne scripturaꝵ diu̾sas maioꝵ sen¬
tentias. ponere. et heresim scele¬
leratissimã rursus in eccłiam
introducere. Sin aut̃ hec nobis
incũbet necessitas ut udeos cũ
legitimis suis suscipiamꝰ. et lice¬
bit eis obseruare in eccłiis xͥ
fient: s nos uideos facient.

Expanded text:
servent, ut Paulus in Timotheo, et omnes observavere Judaei. Si hoc verum est, in Cerinthi et Ebionis haeresti euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebioninter Iudaeos heresis est, quae dieis huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, qui credunt in Christum filium dei natum de Maria uirgine et eum dicunt esse, qui sub Pontio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos credimus. sed dum uolunt et Iui. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo neri, quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et heresim sceleratissimam rursum in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis obseruare in ecclesiis Cfient, sed nos Iudaeos facient.
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpnat que in explanationẽ pͥoꝵ
edita sunt. ut sicubi illa nõ intelli¬
gunt᷑. ex nr̃is manifestiora fiant.
Qđ aut̃ genꝰ int̾pretationis in scͥptu.¬
ris scĩs sequendũ sit. liber quem
scripsi de optinio genere int̾p̃tadi.
et om̃s p̃facuncłe diunoꝵ uolu¬
minũ. quas editioni nr̃e p̃posuimꝰ
explicant. ad illasq prudentẽ lec¬
torem remittendũ puto. Et si me
ut dicis in noui testam̃ti em̃datio¬
ne suscipis. exponisq causã cur sus¬
cipias. quia plurimi lngue grece
hñtes scientiam. de meo possint
oꝑe iudicare: eandẽ integritatem
debueras &̃ in uetĩ cred̾e testam̃to.
qd̾ ñ nr̃a confinaximꝰ. s ut apud he¬
breos inuenimus. diuina trãstulimꝰ.
Sic ubi dubitas. hebreos int̾roga di¬
ces. Quid si hebrei aut respondere
noluerĩt. aut m̃tiri uoluerint: ĩo¬
ta frequentia uideoꝵ. in mea int̾¬
p̃tatione reticebit. Nullus inueni.¬
ri potĩt qui hebree lingue noticiã

Expanded text:
contemnat, quae in explanatione priorum contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias. quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, quod non nostra confinximus. sed, ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: Quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint? tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit, nullus si inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰdam secutꝰ ẽ. Respondeat mͥ
prudentia tua. quare post tantoᷤᷤ
et tales int̾pretes in explanatio¬
ne psalmoꝵ diu̾sa senseris. Si
enĩ obscuri sũt psalmi: te quoq
in eis falli potuisse credendũ ẽ
Si manifesti: illos in eis falli mi¬
nue potuisse creditur. ac ꝑ hoc
utroq mͦ suꝑfͦlua erit int̾p̃tacio
tua. et hac lege post pͥores. nullꝰ
loqui audebit & qđ cumq alius
occupauerit alius de eo scribendi
licentiã nõ habebit. Qum potiꝰ
humanitatis due est. in quo ue¬
niam tͥ tribuis. indulgere et
cet̾is. E go enim nõ tã uetera ab¬
olere conatꝰ sũ que lingue mee
hom̃ibꝰ em̃data de greco in la-¬
tinũ tͣnstulisti quam ea testimo-¬
nia que a uideis p̃t̾missa sunt.
uł ea corrupta: ꝓferre in mediũ
ut scirent nr̃i quid hebrea ueritas
contineret. Sicui legere nõ placet:
nemo compellit inuitũ. B ibat ui¬
nũ uetꝰ cũ suauitate et nr̃a musta

Expanded text:
quibusdam secutus est. respondeat mihi quibusdam secutus est. respondeat mihi prudentia tua, quare post tantos et tales interpretes in explanatione psalmorum diuersa senseris. si enim obscuri sunt psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur. ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua et hac lege post priores nullus loqui audebit et. quodcumque alius occupauerit, alius de eo scribendi licentiam non habebit. quin potius humanitatis tuae est, in quo ueniam tibi tribuis, indulgere et ceteris. ego enim non tantum uetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quae a ludaeis praetermissa sunt uel corrupta. proferre in medium, ut scirent nostri, quid Hebraea ueritas contineret. si cui legere non placet, nemo compellit inuitum. bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta
Abbreviated transcription (Latin):
Uix enĩ unus aut alter inueniet᷑
liber: qui ista nõ habeat. P orro
qđ dicis ñ debuisse me int̾ptari
post uet̾es. et nouo uteris sillogis¬
mo. aut obscura fuer̃ que int̃pre¬
tati sunt septuaginta. aut ma-¬
nifesta: si obscura: te quoq po
tibi sermone respondeo. Om̃s
ueteres tractatores qui nos in
dño p̃cesserũt et qui scripturas
scãs int̾pretati sunt: aut obscura
int̾p̃tati sunt aut manifesta. Si
ausuᷤ es disserere qͥ illi explanare ñ
tione psalmoꝵ quos apud grecoᷤᷤ
int̾p̃tati sut multis uoluminibꝰ
pͥmus origenes. scd̃s eusebius ce¬
sariensis. Tercius theodorus era¬
cleotes. quartꝰ asteriꝰ cithopolita.
Quintꝰ apollinaris. laodecenus. sex¬
tus didimus. alexandrinus. Fe-
et diu̾soꝵ S nũc de integro psal¬
moꝵ corpore dicimus. ap̃d lati¬
nos aut̃ hylariꝰ pictauiensis. et
eusebiuis uercellensis ep̃s: et ori¬
genem.⁊ eusebiũ qͣistulerunt.
quoꝵ priorẽ et nr̃ ambrosiꝰ in

Expanded text:
uix enim unus aut alter inuenietur uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt septuaginta, aut manifesta; si obscura, te quoque intibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatoDomino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si ausus es disserere, quod illi explanare nontione Psalmorum quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feru; sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis et Eusebius Vercellensis episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt: quorum priorem et noster Ambrosius in
Abbreviated transcription (Latin):
ginta int̾ptũ ẽ. et ubicũq uirgule.
id ẽ obeli sũt. significat᷑ qd̾ septuagĩ.¬
ta plus dixerĩt: quã habet᷑ in hebreo.
Ubi aut̃ asterisci id ẽ stelle plucentes
ex theo docionis edicione ab origene
additũ ẽ. et ibi greca tͣnstulimꝰ. hic
de ipso hebraico qđ intelligebamus
expssimꝰ. sensuii potiꝰ ueritatẽ. qͣni
u̾boꝵ int̾dum ordmnem cõseruan.¬
tes. Et miror qͦmͦ septuaginta int̾¬
pretũ libros legas ñ puros ut ab
eis editi sũt. s ab origene em̃datoᷤᷤ
siue corruptos. ꝑ obelos et asteris¬
cos et xͥam hominis int̾p̃tatiuncłã
nõ sequaris. p̃sertĩ cũ ea que add̃i¬
ta sunt ex hom̃is uidei atq blasphe¬
mi post passionẽ xͥ editione trans¬
tulerit. Uis amator eẽ septuagin.¬
ta int̾pretum: ñ legas ea que sub
asteriscis sunt. immo rade de
uoluminibꝰ ut te ueterũ fautorẽ
ꝓbef. Qd̃ si feceris: om̃s eccłiaꝵ
bibliotecas condẽpnare cogeris.

Expanded text:
ginta interpretum est et, ubicumque uirgulae, ginta interpretum est et, ubicumque uirgulae, id est obeli sunt, significatur, quod septuaginta plus dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quo modo septuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et asteriscos et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus septuaginta interpretum, non legas ea, quae sub asteriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris.
Abbreviated transcription (Latin):
putes. qͥ coegisti ut rescriberem et mͥ
cũ terficoro occłos abstulisti. nec me
putes magistrum eẽ m̃dacii. qui seqͦr
xp̃m dicentẽ. ꝓ go sũ uia et ueritas.
et inta. Nec pot̾ fieri ut ueritatis cul¬
tor: m̃dacio colla submutã. Neq mͥ
imꝑitoꝵ plebiculam concites. qͥ te
uenerantur ut ep̃m. et in eccł̃ia de-¬
unt. me aut̃ etatis ultime et pene de¬
crepitũ. et monasteri ac ruris secreta
sectantẽ parupendũt. et queras tibi
qd̾ doceas siue rephendas. Ad nos
enĩ tantis maris atq traꝵ a te diuisos
spaciis. uix uocis tue sonꝰ ꝑuenit. Et
si forsitan litteras scripseris. ante eas
italia ac roma suscipiet. quã ad me cui
mittend̃e sũt deferant᷑. Qđ̃ aut̃ que
canonicis int̾pretatio hasteriscos hãt.
et uirgulas p̃notatas. et postea aliam
tͣnslationẽ absq his signis edidim. pa¬
ce tua dixxrim uid̃is mͥ nõ intellige̾
qd̾ quesistis. Illa enĩ intp̃tacio septua.¬

Expanded text:
 inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi  inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia deunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim — pace tua dixerim —. uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim interpretatio septua
Abbreviated transcription (Latin):
udeoꝵ. s uere fuerit ĩ eirore. neq
imitari uoluerit petrũ m̃tientẽ ut
qdđ erat metu uideoꝵ dissimularet.
sed tota lib̾tate uidmn eẽ se diceret. Norrã
tiret. Uere enĩ miselli et miscd̾it̾ deplo.¬
randi. qͥ contentione sua: iamore le
re fideliũ iudeoꝵ. legis exercuisse im-¬
mo simulasse mandata. Tu aut̃ hoc
tu. s compatientis affectu. dũ mͦ illid
cõstet uł metu uł miscd̾ia eos simulas
se eẽ qd̾ nõ erant. Illud aut̃ argum̃tũ
quo adũsum nos uteris quod et gen¬
tilibꝰ debuit gentilis fieri. si uideus
factus ẽ: magis ꝓ nob̃ facis. Siẽ enĩ ñ
fuit uere iudeus: sic nec uere gentił
erat. Et sic̃ nõ fuit uere gentił: sic nec
uere uideus erat. In eo aut̃ imitator
gentiliũ ẽ. qr p̃puciũ recipit ĩ fide
xp̃i ⁊ indifferent̃ ꝑmittit uesci cibis.
quos damnãt uidĩ. ñ cultũ ut tu putaᷤᷤ
idoloꝵ. In xp̃o enĩ iħu : nec circũcisio

Expanded text:
Judaeorum, sed vere fuerit in errore; neque Judaeorum, sed vere fuerit in errore; neque imitari voluerit Petrum mentientem, ut quod erat, metu Judaeorum dissimularet; sed tota libertate Judaeum se esse diceret. Novam tiret. uere enim miselli et misericorditei deplorandi, qui contentione sua et amore legre fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem tu sed compatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
qui credũt ex uideis. obseruandã
legẽ ẽẽ decernens. Et quia ꝑiculo¬
sũ intelligis eẽ qđ dicis rursum
illud suꝑt᷑lus u̾bis temꝑare cona¬
ris. sine ulla salutis necessitate sic̃
udei celebrandas putabant aut
fallaci simulatione qđ in petro re¬
p̃henderat. Petrus gͥ simulauit
legis custodiam. iste aut̃ rephen.¬
sor petri: audacter obseruauit le¬
gitima. Sequit᷑ enĩ in epła tua. Nã
si ꝓpt̾ea illa sacram̃ta celebrauit. qr̃
simulauit se uideũ ut illos lucri.¬
faceret. cur nõ &ẽ sacrificauit cum
gentibꝰ quia et his qui sine lege erãt
tãqͣm sine factus ẽ. ut eos qͦq lucͥ¬
faceret. nisi quia et illud fecit ut
natura uideus et hoc totũ dixit ñ¬
ut paulus se finget ẽẽ qđ nõ erat:
s ut miscd̾it̃ ita subueniendũ eẽ
sentiret: ac si ipse in eo enore labo¬
raret. ñ scilicet m̃tientis astu s cõ¬
patientis affectu: ħ ene defendis
paulũ nõ qđ simulauerit enrorẽ

Expanded text:
qui credunt ex Iudaeis, obseruandam qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, quia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixitut Paulus se fingeret esse quod non erat, sed ut misericorditer ita subveniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret; non scilicet mentientis astu, sed compatientis affectu. » Bene defendis Paulum, quod non simulaverit errorem
Abbreviated transcription (Latin):
patrio celebrabãt. sic̃ ab ipso pau
seruantur: Si aut̃ obseruanda
st̃ utiq salutẽ afferunt. maxime
que seruata mres faciit. Non
enĩ obseruarẽt᷑ nisi afferrẽt salu¬
tem. Neq enĩ indifferentia sũt
int̾ bonũ et malũ sic̃ philoso¬
phi disputãt. Bonũ ẽ continẽtia:
malũ est luxcuria. Int̾ utrũq in¬
differens. ambulare. digerere
alu stercora. capitis naribꝰ pur¬
gam̃ta ꝓicere. sputa reumatis ia¬
cere. hoc nec bonum nec malũ ẽ.
S iue enĩ feceris. siue nõ feceris.
nec iusticiã habebis nec iniusti¬
ciam. Obseruare aut̃ legis ceri¬
monias: non potest eẽ indiffe-¬
rens. s aut malũ ẽ aut bonũ. Tu
dicis bonũ. ego assero malũ. et ma.¬
lum nõ solum his qui ex gentibꝰ
s et his qui ex iudaico ppło credi.¬
der̃. In hoc nisi fallor loco dũ aliud
uitas: ad aliud deuolueris. Dũ enĩ
metins porphiriũ blasphemãtẽ:
in hebionis incuiris laqueos. his

Expanded text:
patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulpatrio celebrabant, sicut ab ipso Paulseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt. non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim indifferentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputa rheumatis iacere; hoc nec bonum nec malum est; siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam. obseruare autem legis caermonias non potest esse indifferens, sed aut bonum aut malum; tu vero bonum, ego assero malum; dumlum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his,
Abbreviated transcription (Latin):
longũ sermo ꝓtractus caret intelli-¬
gentia. et dũ nõ sentit᷑: ab imꝑitiᷤᷤ
minꝰ rep̃hendit᷑. inculcas et repli-¬
cas. Hoc gͦ uideoꝵ paulꝰ dimiserat:
qd malũ habebant. Qd ẽ malam
uideoꝵ qd̾ paulus dimiserat : Utiq
illud qd̾ sequit᷑. qd̾ ignorantes ĩqͥt
tuere: iusticie dei nõ sunt subiecti.
Deinde qd̃ post passionẽ et resurec-¬
tionem xp̃i dato ac manifestato
sacram̃to gre scd̃m ordinẽ melchi¬
sedech. adhuc putabãt uetera sacra¬
m̃ta. nõ ex consuetudine sollenni.¬
tatis. s ex necessitate salutis ẽẽ
celebranda. Que tam̃ si nunqͣm
fuissent necessaria. infructuose
atq inanit̾ ꝓ eis machabei mr̃es
fierent. P ostremo illud qđ p̃dica.
dãpnare. et sterͦora arbitrat᷑ ut
xp̃m lucrifaceret. Dididicimꝰ ꝑ
te que apłs paulus mala relique¬
rit iudeoꝵ. rursum discamꝰ te
docente que bona eoꝵ tenuerit.
Obseruationes inqͥs legis quas more

Expanded text:
longum sermo protractus caret intellelongum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehenditur —, inculcas et replicas: hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorum, quod Paulus dimiserat ? utique ituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen sifuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praeddamna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret. Didicimus per tolus Paulus mala reliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. \'obseruationes\', inquis, \'legis, quas more
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qui sub lege erat redim̃et.
ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑeremꝰ
ut nequaqͣm sub pedagogo. s
sub adulto ⁊ dño et herede uiua¬
mus. Sequit᷑ in epła tua: nõ
ideo petrum emendauit qđ pat̾nas
tradiciones obseruaret. Qđ̾ si facere
uellem: nec m̃dacit̾ nec in cõgrue
faceret. Itm̃ dico. Episcopꝰ es et eccł̃ia¬
rum dei magister. Ut ꝓbes uerũ
eẽ qd asseris. suscipe aliquẽ iudeoꝵ.
qui factus xͥanus natũ sibi filium
encũcidat. qui obseruet sabbata.
qui abtineat se a cibis quos ds̃ crea¬
uit ad utendũ cũ gr̃aꝵ ac̾tione. qui
quarta decima die pͥmi m̃sis agnũ
mactet ad uesꝑum. Et cũ hoc feceris.
imino nõ feceris. scio enĩ te xͥanũ:
et rẽ sacrilegã nõ ẽẽ facturũ. uelis
nolis tuã sententiã reꝓbabis. et tc̃
dices oꝑe difficiliꝰ eẽ confirmare sua.
qͣm aliena rephende. Ac ne forsitã
tibi nõ crederemꝰ. inmo ñ intelli¬
geremꝰ qd̾ diceres. frequent̃ enĩ ĩ

Expanded text:
sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus et nequaquam sub paedagogo, sed sub adulto et domino et herede uiuamus. Sequitur in epistula tua: non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret, quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret. iterum dico: episcopus es, ecclesiarum Christi magister; ut probes uerum esse, quod adseris, suscipe aliquem Iudaeorum, qui factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata, qui abstineat a cibis, quos deus creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et, cum hoc feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum -, uelis nolis tuam sententiam reprobabis et tunc disces opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ et astiliũ adminicłis quibꝰ
et cueurbite et hedere indigent.
suo trunco se sustinens. Hoc gͦ
u̾bũ de u̾bo edisserens. si ciccio tͣns.¬
fene uoluissem. nullꝰ intelligẽt.
si cucurbitã. id dicerẽ qd̾ in hebra.¬
ico nõ habet᷑. Hederã posu: ut
cetĩs int̃pretibꝰ consentirẽ. Sin aut̃
uidei ur̃i ut ipse asseris malicia.
uł imꝑicia hoc dixerint ẽẽ in uo¬
lumiinibꝰ hebreoꝵ qd̾ in grecis et
latinis codicibꝰ continet᷑. manifestũ
se m̃tiri. Peto in fine epłe ut quies¬
centẽ senẽ olimq ueteranũ milita.¬
re nõ cogas. et rursũ deuita peri.¬
clitari. Tu qui uiuenis es et in põ.¬
tificali culmine constitutꝰ doceto
ppłos. et nouis affrice frugibꝰ ro.¬
mana tecta locupleta. Michi suf.¬
ficit cũ auditore ac lectore pauꝑcu¬

Expanded text:
morum et hastilium adminiculis, quibus morum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; \'hederam\' posui, ut ceteris intJudaei vestri, ut ipse asseris, malitia, vel imperitia hoc dixerunt esse in voluminibus Hebraeorum, quod in graecis et latinis codicibus continetur; manifestum se mentiri. Peto in fine epistolae, ut quiescentem senem, olimque veteranum, militare non cogas, et rursum de vita periclitari. Tu qui juvenis es, et in pontificali culmine constitutus, doceto populos; et novis Africae frugibus Romana tecta locupleta. Mihi sufficit, cum auditore et lectore pau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłm: nõ remanere sine plebe. Uñ
etiã nobis uidet᷑ aliqͣndo de quoq in
nõ nullis falli potuisse. Dicis me in
ionam ꝓpħam male quidẽ int̾p̃tatũ.
et seditione ppłi conclamante ꝓpter
uniꝰ u̾bi dissonantiã ep̃m pene sa-¬
cerdotiũ ꝑdidisse. et quid sit illud
qd̾ male int̾pretatꝰ sim subtrahis au-¬
ferens mͥ occasionẽ defensionis mee.
ne quicquid dixeris : me respondente
soluatur. Nisi forte ut ante annos
plurimos cucurbita uenit in mediũ.
asserente illius temporis cornelio.⁊
asino pollione me hederam ꝓ cucur.¬
bita tͣnstulisse. Suꝑ qua re in cõmẽ¬
tario ione ꝓpħe : pleniꝰ respondimꝰ.
Hoc tm̃ nẽ dixisse contenti qd̾ in eo
loco ubi septuaginta int̃pretes eu¬
curbitam et aquila cũ reliquis
hebreo uolumine. ciccioꝵ. scͥptũ
hñt. quam uulgo syri sicciã uo-¬
cant. ẜst aut̃ genus uirgulti lata
hñtis folia in modũ pampini.
Cumq plantatũ fuerit: cito consur.¬
git in arbusculã absq ullis cala¬

Expanded text:
m non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ubi septua- ginta interpretes \'cucurbitam\' et Aquila cum reliquis Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis cala
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa que illis sacram̃tis significa¬
bat᷑ aduenerat. Tocius sermonis
tin quẽ disputacione longissima
ꝓtraxisti. hic sensus ẽ: ut petrꝰ
ñ eirauerit. in eo qd his qui exui¬
dĩs crediderant putauit legẽ eẽ
seruandam. s in eo a recti linea
deuiarit. qd̾ gentes coegerit iudai
zare. coegerit aut̃ nõ docentis
imꝑio. s conu̾sationis exẽplo. u
paulus nõ contraria sit locutꝰ
his: que ipse gesserat. s quare
petrus eos qui ex gentibꝰ erant
uidaizare compelleret. Hec gͦ¬

Expanded text:
ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, qzare. Coegerit autem, non docentis imperio, sed conversationis exemplo. Et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat; sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, judaizare compelleret. 13.
Abbreviated transcription (Latin):
ret nõ eẽ ꝑnitiosa his qui ea uel¬
lent sic̃ a parentibꝰ ꝑ legẽ acce¬
ꝑant custodire. Rursũ obsecro
te ut pace tua dolorẽ meũ audias.
Iudeor paulus cerimonias obser
eas ñ eẽ ꝑnitiosas his qui eas ue-¬
lint sic̃ a parentibꝰ acceꝑint custo¬
dire: Ego e contͣrio loquar. et re¬
clamante mundo libera uoce

Expanded text:
ret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire. rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Iudaeorum Paulus caeremonias obserueas non esse perniciosas his, qui eas uelint, sicut a parentibus acceperint, custodire. ego e contrario loquar et reclamante mundo libera uoce
Abbreviated transcription (Latin):
mulatorẽ acc destructorẽ legis oc¬
cident. Atq in romã ꝑueniens
in hospicio qd̾ tibi conduxeras.
et sententia tua neronis gladio
confirmata ẽ. Didicimus qd̾ ꝓpt̃
metũ iudeoꝵ et petrus et paulus
equalit̾ fĩrerint legis se p̃cepta ser¬
uare. Iua gͥ fronte. qua audacia.
pot̃ id paulꝰ in altero rep̃hendere
qd̾ ipse cõmisit. Ego mimo alii añ
me exposuer̃ causã qͣm putauerãt¬

Expanded text:
mulatorem ac destructorem legis ocmulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, et sententia tua Neronis gladio confirmata est. Didicimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia potest id Paulus in altero reprehendere, quod ipse commisit? ego, immo alii ante me exposuerunt causa
Abbreviated transcription (Latin):
Audier̃ enĩ te suꝑuenisse. Hoc gͦ fac
qđ tibi dicimꝰ. Sut nob̾ uiri qua¬
tuor uotũ hñtes suꝑ se. His assũp¬
tis scifica te cũ ipsis. et impende
in eos ut radãt capita. et scient
om̃s qr que de te audier̃ falsa sũt.
s ambulas. et ipse custodiẽs legẽ.
Tũc paulꝰ assuptis uiris postera die
purificatꝰ cũ illis. intrauit in tẽplũ.
annuncians expletionẽ dierũ pu¬
rificationis donec offeiret᷑ ꝓ uno¬
quoq eoꝵ oblatio. O paule et in hoc
te rursũ interogo cur eur caput ra-¬
seris. cur nudipedalia exercueris.
rint immolate. Utiq respõdebis.
Ne scandalizarent᷑ qui ex uidĩs cre¬
diderant. Sinulasti gͦ uidm̃. ut
iudeos lucrifaceres. et hãc ipsã
simulationẽ iacobus te et cet̾ido¬
cuere p̃sbitĩ. s tñ euade ñ potuis¬
ti. Orta enĩ sedicione cũ occidẽ¬
dus eẽs. raptꝰ es a tribuno. et ab-
eo missus cesareã sub custodia mi¬
litũ diligenti ne te iudei quasi si¬

Expanded text:
oc ergo fac, quod tibi dicimus: Sunt nobis viri quattuor votum habentes super se. His assumptis, sanctifica te cum ipsis et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem'. Tunc Paulus, assumptis viris, posteriori die purificatus cum illis intravit in templum, adnuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursum interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris drint immolatae. utique respondebis: \'Ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen euadere non potuisti: orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi si
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationẽ: ut et apłoꝵ prudẽ¬
tiam demõstrarẽt. et blasphenãtiᷤ
porphiri imprudẽtiã coercerent:
qui paulũ et petrũ puerili dicit
int̾ se pugnasse certamine. imo
exarsisse paulũ in inuidiã uirtu¬
tũ petri et ea de se scͥpsisse iactant̃.
uł que nõ fecerit. uł si fecit ꝓcacit
fecit: in alio rep̃hendens qđ ipse
eõmisit. Int̾p̃tati sũt illi ut potuer̃.
tu qͦmodo locũ istũ disseris. utiq
meliora dicturꝰ qui ueterum sẽ¬
tentiã reꝓbasti: Stribis ad me
es. qͦmͦ intelligat᷑ qd̾ idẽ dic̃: fac¬
tus sũ uideis. tanqͣm iudeus: ut
iudeos lucrifacerẽ. et cet̃a que
ibi dicunt᷑ compassione miscãi:
nõ simulatione fallaci. Eit enĩ
tanqͣm egrotus qui ministrat
egroto. nõ cũ se febres habere
mentitur: sed cum animo
condolentis cogitat queadmodũ
sibi seruiri uellet: si ipse egrotarꝵ.
Nã utiq iudeus erat. xͥanus aũ
factꝰ nõ iudeoꝵ sacram̃ta reliq̃¬
rat que conuenient᷑ ille ppłs. et

Expanded text:
dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum in inuidiam uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit in alio reprehendens, quod ipse commisp-rit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quo modo istum locum edisseres? utique meliora dicturtentiam reprobasti. Scribis ad me es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: \'factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerem\', et cetera, quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique ludaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenien
Abbreviated transcription (Latin):
li ad galathas int̾ptat᷑. et ceteri
deinceps int̾p̃tes sũt secuti : illa
uł maxime causa sub introducũt
ut porfirio respondeãt blasphe¬
manti qui pauli arguit ꝓcacitatẽ
qd̾̃ pͥncipẽ apłoꝵ petrũ ausus sit
rep̃hende : et arguere ĩ faciẽ. ac
ratione constring̾e qđ male fecĩt.
id̃ est in ͤe irore fuerit in quo fuit
ipse: qui aliũ argint delinquen¬
tem. Qͥ ad dicã de ioh̃e qui dudũ
in pontificali gradu constanti-¬
nopolitanã rexit eccłiam. ei ayͥe¬
suꝑ hoc capitulo latissimũ exara¬
uit librũ in quo origenis et ue
eirare cũ talibꝰ et cũ me enroris m̃i
multos socios hab̾e ꝑspexeris: tu
ueritatis tue saltem unũ astipula¬
torem ꝓfenre debebis. Hec de expla¬
natioẽ uniꝰ capituli epłe ad galathaᷤ.
S ne uidear adũsus rationẽ tuã niti
testiũ num̃o et occasione curoꝵ il¬
lustriũ subt̃ fug̾ẽ ueritatẽ. nec ma¬
nũ audere conserere: breuit̃ de sc̃p¬

Expanded text:
li ad Galatas interpretatur, et ceteri li ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterrare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersus rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonam et paulus recte rep̃hen-¬
deret eos qui legẽ seruarẽt quasi
doctor gentiũ. et petrus uire re-¬
p̃hendet᷑. qui pͥnceps circũcisio¬
nis id imꝑauĩt gentibꝰ qđ soli qͥ
ex iuidĩs erant debuerĩt obserua-¬
re. Hoc si placet. immo quia pla¬
cet: ut quicumq credũt ex iudĩs.
debitores sit legis facende. tu
ut ep̃s in toto orbe notissimꝰ. debeᷤᷤ
hãc ꝓmulgare sententiam. et in as¬
censũ tuũ om̃s coepos traere. ẜgo
in paruo tuguriuncło cũ monach¬
is id ẽ cũ pecc̃oribꝰ meis de mag¬
nis statuere nõ audeo. nisi hoc
ingenue confiteri me maioꝵ scy¬
ta legere. et in om̃tariis scãm
om̃iũ consuetudinẽ uarias po-¬
nere explanationes ut emultis
sequat᷑ unus qͥsq qđ uelit. Qđ qͥ¬
dẽ puto te et in scłari litt̾atura.
et in diuinis libris legisse: et
ꝓbasse. Hanc aut̃ expositionem
quã pͥmꝰ origenes in decimo
stromatũ libro ubi epłam pau¬

Expanded text:
personam et Paulus recte reprehenpersonam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis, debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pau
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑeant. et nõ placeant int̾ extra¬
neos que placeant int̾ suos. Di
quid gͥ rep̃hensione dignũ puta¬
ueras in explanatione nr̃a erudi¬
tionis fuerat querere. utrũ ea q̃
scripsimus haberent᷑ in grecis. ut
si illi ñ dixissent. tẽ etiã meam
ꝓpͥe sententiam cõdẽpnares. p̃ser¬
tim cũ hb̾e in p̃fatione confessus
sim origenis com̃tarios me secu¬
tũ. et uł m̃a uł aliena dictasse. et
in fine eiꝰdẽ capituli qđ rep̃hend̃
scͥpserim. Si cui iste nõ placet
sensꝰ. quo nec petrꝰ peccasse. nec
paulꝰ ꝓcacit ostendit᷑ arguisse ma¬
iorẽ: debet expoñe qua cõseq̃ntia
paulꝰ maltero rephendat qdđ ipse
cõmisit. Ex quo ostendi me nõ ex
defmito id defendere qđ in gre-¬
cis legeram. s ea expressisse que
legeram. ut lectoris arbitrio de
reꝑisti. ut assereres gentiles qui
in xp̃m credidissẽt legis onere li¬
beros. eos aut̃ qui ex uidĩs crede¬
rent legi ẽẽ subiectos : ut ꝑ utroꝵq

Expanded text:
eant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos. » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut lectoris arbitrio derrepperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe illis ut obseruẽt legẽ moysi.
et magna suꝑ hoc u̾bo oriret᷑ qͣdã¬
questio: petrus solita lib̾tate. uiri
inquit fis̃ uos scitis qm̃ ab antiqͥs
diebꝰ in nob̃ elegit ds̃ ꝑos meum
audire gentes u̾bum euangłis et
credere. et qui nouit corda ds̃ testi¬
moniũ ꝑibuit. dans illis spm scm̃

Expanded text:
aecipere illis, ut seruent legem Moysi, aecipere illis, ut seruent legem Moysi, et magna super hoc uerbo oriretur quaestio, Petrus solita libertate: uiri, inquit, fratres, uos scitis, quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit deus per os meum audire gentes uerbum euangelii et credere et, qui nouit corda, deus testimonium perhibuit dans illis spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
petrꝰ ierosolimã disceptabant adu̾¬
sus illũ qui erant ex circumcisioẽ
dicentes. Quare introisti ad uros
p̃puciũ hñtes. et manducasti cũ illiᷤ:
Quibꝰ om̃i ratione exposita: nouis¬
sime orationẽ suã hoc sermone cõ¬
clusit. Si gͦ eandẽ gr̃ã dedit illis ds̃
sic̃ et nob̃ qui credimꝰ in dnm iħm.¬
ego quis eram qui possẽ ꝓhib̾e dm̃:᷑
His auditis tacuer et głificauer̃ dm̃
dicentes. E rgo et gentibꝰ ds̃ peni¬
tentiã ad uitã dedit. Rursũ cum
multo post tpr̃e paulus ⁊ barnabas
uenissent antiochiam. et cõgrega-¬
ta eccłia retulissẽt: qͣnta fecisset ds̃
cũ illis. ⁊ qr aꝑuiss gentibꝰ ostium
fidĩ: quidã descendentes de uidea.
docebant fr̃s. atq dicebant: nisi
euxũcidamim scd̃m morẽ moysi:
ñ potestis salui fieri. Cõmota gͥ se-¬
dicione ñ minima adũsus paulũ
et barnaban : statuer̃ ascend̾e. et
heresi phariseoꝵ qui credidant ĩ xͦ
dicentes. oportet cicũcidi eos et p̃¬

Expanded text:
isceptabant aduersus illum, qui erant ex circumcisione, dicentes: quare introisti ad uiros praeputium habentes et manducasti cum illis? quibus omni ratione exposita nouissime orationem suam hoc sermone conclusit: si ergo eandem gratiam dedit illis deus sicut et nobis, qui credidiego quis eram, qui possem prohibere deum? his auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus cum illis et quia aperuisset gentibus ostium fidei, quidam descendentes de Iudaea docebant fratres atque dicebant: nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salui fieri. commota igitur seditione non minima aduersus Paulum et Barnaban statuerunt ascendere et heresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christo, dicentes: oportet circumcidi eos et pr
Abbreviated transcription (Latin):
in baratrũ diaboli deuolutũ. Fi¬
nis enĩ legis xỹs ad iusticiam
om̃i credenti. udeo scilicet atq
gentili. Neq enĩ om̃i credenti ad¬
pit᷑. X in eugłio legimus. Lex

Expanded text:
n barathrum diaboli deuolutum. finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti, Iudaeo scilicet atque gentili. neque enim omni credenti erpitur, et in euangelio legimus: lex
Abbreviated transcription (Latin):
tarior meoꝵ meminisse dicentis
nõ potuit. Mimme. Quin potiꝰ
in eo mͥ uideor cautior atq timi-¬
dior. qđ inbecillitatẽ uiriũ m̃aꝵ
sentiens: origenis com̃tarios sũ
secutus. Scripsit enĩ ille uir in
epła pauli ad galathas quinq
ꝓpͥe uolumina. et decimũ stro¬
matũ suoꝵ librũ comatico suꝑ ex¬
planatione eiꝰ sermone comple¬
uit. T ractatꝰ qͦq uarios. et excerp¬
ta: que uł sola possent sufficere
composuit. P ret̾muto didimum
uidentẽ meũ. et lau dicenũ de
eccł̃ia nuꝑ egressũ. ⁊ alexandrum
uetẽm ep̃m hereticũ. eusebiũ quoq
emisenũ. et theodoꝵ eracleotẽ. qui
et ipsi nõ nullos suꝑ hac re com̃ta¬
rios reliquer̃. e quibꝰ si uł pauea
decerperẽ. fieret aliquid qđ nõ pe¬
nitꝰ contẽpneret᷑. Et ut simplicit᷑
fatear legi hec om̃ia et in m̃te mea
plurmia coaceruans. accito nota¬
rio uł ma uł aliena dictaui. nec
ordinis nec u̾boꝵ. int̾dũ nec sensu¬

Expanded text:
tariorum meorum meminisse dicentis tariorum meorum meminisse dicentis non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simplicitfatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensu