comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sic placitũ. ueniet lustris labentib ȩtas Cũ domꝰ
assaraci phitiam clarasq micenas Scruitio p̃met.
ac uictis dominabitur argis. Quȩ quidẽ uirgi.¬
lius iouem inducens tanquã futura p̃dicentẽ.:
ipse iam facta recolebat: cernebatq p̃sentia.
Uerum ꝓpterea cõmemorare illa uolui: ut ostende.¬
rem dominationẽ post lib̾tatẽ sic habuisse ro.¬
manos. ut in eoꝵ magnis laudib poneretũr.
Hinc est & illud eiusdẽ poetȩ : qđ cũ artib aliarũ
gentium eas ipsas ꝓprias rõmanoꝵ artes regnan.¬
di atq imperandi & subigendi ac debellandi
popłos. anteponeret: ait: Excudent alii spiran.¬
tia mollius era. credo equidẽ uiuos ducent de
marmore uultus. Orabunt causas melius celiq
meatus. Describent radio & surgentia sydera
dicent. Turegere imperio popłos romane mem̃to.
hȩ tibi erunt artes paciq imponere mores.
Parcere subiectis & debellare superbos. Has artes.

Expanded text:
Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis laudibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandi populos anteponeret, ait: Excudent alii spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent do marmore uultus, Orabunt causas melius caelique meatus Describent radio et surgentia sidera dicent: Tu regere imperio populos, Romane, memento Hae tibi erunt artes pacique inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos.
Abbreviated transcription (Latin):
posset. Ita fiebat inuotis uiroꝵ uirtute magnoꝵ.
ut excitaret in bellũ miseras gentes: & flagello
agitaret bellona sanguineo. ut eẽt ubi uirtus
eorum enitesceret. Hoc illa ꝓfecto laudis auidi¬
tas: & glȩ cupido faciebat. Amore itaq pri¬
mitus libertatis. post etiam dominationis et
cupiditate laudis & głȩ: multa magna fecer̃.
Reddit eis utriusq rei testimoniũ: etiã poeta
insignis illoꝵ: Inde quippe ait. Nec non tar¬
quiniũ eiectum persenna iubebat accipere.
ingentiq urbem obsidione p̃mebat: eneadȩ
inferrum ꝓlibertate ruebant. Tunc itaque
magnum illis fuit aut fortiter emori: aut li¬
beros uiuere. Sed cum cẽt adepta lib̾tas. tanta
cupido glȩ incesscrat: ut parum eẽt sola lib̃tas.
nisi & dominatio quereret᷑: dum ꝓ magnohabe.¬
retur qđ uelut loquentẽ ioue idem poeta dicit.
Quin aspera iuno. quȩ mare nunc terrasq metu
cȩlumq fatigat. Consilia in melius referet mecũq
fouebit Romanos rerum dominos gentẽq togatã:

Expanded text:
posset. Ita fiebat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excitaret in bellum miseras gentes et flagello agitaret Bellona sanguineo, ut esset ubi uirtus eorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat Accipere ingentique urbem obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta libertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, Quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, Consilia in melius referet mecumque fouebit Romanos rerum dominos gentemque togatam.
Abbreviated transcription (Latin):
gaium cęsarẽ: dicens qđ diu illa respublica
non habuit quenquã uirtute magnũ. sed sua
memoria fuisse illos duos ingenti uirtute:
diuersis moribus. In laudib autẽ cęsaris posuit.
quod sibi magnũ impcriũ. exercitũ. bellũ
nouum exoptabat: ubi uirtus enitescere
solis angłis dedit: aquo est
Sus est: a quo sunt semina forma

Expanded text:
Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere solis Angelis dedit, a quo estibet aestimationis est, a quo sunt semina formar
Abbreviated transcription (Latin):
deinde dominã eẽ concupierunt. Hine est qđ
regalem dominationẽ nonferentes. annua impe¬
ria binosq imperatores sibi fecerunt: qui consu¬
les appellati sunt a consulendo non reges aut
domini a regnando atq dominando: cũ & reges
utiq aregendo dicti melius uideant᷑ ut regnũ
aregibus: reges autẽ ut dictum. ẽ. a regendo.
Sed fastus regius non disciplina putata est regen¬
tis uel beniuolentia consulentis: sed suꝑbia
dominantis. Expulso itaq rege tarquinio
& consulib institutis: secutum . ẽ. qđ idem auc¬
tor inromanoꝵ laudib posuit. qđ ciuitas
incredibili memoratu est adepta libertate:
quantum breui creuerint: Tanta cupido głȩ
incesserat: Ista ergo laudis auiditas & cupido
głȩ. multa illa miranda fecit: laudabilia
scilicet atq gloriosa. scđm hominũ eocistima.¬
tionẽ. Laudat idem salustius tẽporib suis
magnos & preclaros uiros. marcũ catonẽ. et

Expanded text:
deinde dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod deinde dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod regalem dominationem non ferentes annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini a regnando adque dominando\'; cum et reges utique a regendo dicti melius uideantur, ut regnum a regibus, reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis uel beneuolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio et consulibus institutis secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laudabilia scilicet adque gloriosa secundum hominum existimationem. Laudat idem Sallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et
Abbreviated transcription (Latin):
deorum quos etiã rebus nugatoriis colendos puta¬
runt. & prȩsentis uoluminis partes superiores
quas hucusq ꝑduximꝰ de fati questione tollenda.
ne quisquã cui iam ꝑsuasum eẽt non illoꝵ deoꝵ
cultu romanũ imperiũ ꝓpagatũ atq seruatũ.
nescio cui fato pocius id tribueret. quam dĩ sũmi
potentissimȩ uoluntati. Ueteres igitur primiq
romani quantũ eoꝵ docet & cõmendat historia.
quamius ut aliȩ gentes excepta una popłi he¬
brȩoꝵ deos falsos colerent. & non dõ uictimas
sed docmonus immolarent: tamen laudis auidi.
pecuniȩ liberales erant: głam ingentẽ. diuicias
honestas uolebant: Hanc ardentissime dilexer̃:
ꝓpter hanc uiuere uoluerunt. ꝓpter hanc uin-¬
cere uoluerunt: ꝓhac eͥmori non dubitauerunt:
cȩteras cupiditates huius unius ingenti cupidita¬
te presserunt. Ipsam deniq patriam suã qm̃
seruire uidebatur ingloriũ. dominariuero atq
imperare gloriosum: prius omĩ studio liberam.

Expanded text:
deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt, et praesentis uoluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda, ne quisquam, cui iam persuasam esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum adque seruatum, nescio cui fato potius id tribueret quam Dei summi potentissimae uoluntati. Ueteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamuis ut aliae gentes excepta una populi Hebraeorum deos falsos colerent et non Deo uictimas, sed daemoniis immolarent, tamen \'laudis auidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, diuitias honestas uolebant; hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc uiuere uoluerunt, pro hac emori non dubitauerunt; ceteras cupiditates huius unius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam seruire uidebatur inglorium, dominari uero adque imperare gloriosum, prius omni studio liberam,
Abbreviated transcription (Latin):
ualitudine aliquid dicere: quando eis inspici¬
enda conceptionalis hora non datur. Si autẽ
ideo prenuncient ȩgritudines non inspecto
conceptionis horoscopo: qͥa indicant eas mom̃ta
nascentium: quomodo dicerent cuilibet eorũ
geminorũ ex natiuitatis hora quando ȩgrotatu.
sec̃t cum & alter qͥ non habebat eandẽ horam
nauuitatis necesse haberet parit᷑ egrotare

Expanded text:
ualetudine aliquid dicere, quando eis inspiciualetudine aliquid dicere, quando eis inspicienda conceptionalis hora non datur. Si autem ideo praenuntiant aegritudines non inspecto conceptionis horoscopo, quia indicant eas momenta nascentium: quo modo dicerent cuilibet eorum geminorum ex natiuitatis hora, quando aegrotaturus esset, cum et alter, qui non habebat eandem horam natiuitatis, necesse haberet pariter aegrotare
Abbreviated transcription (Latin):
li tenperatione ueniebat : Cur enim similit̃ eodẽq
tempore non alter prior alter posterior egrotaba&.
sicut natifuerant: quia utiq simul nasci ambo
non poterant: Aut si nichil mom̃ti attulit ut di¬
uersis temporib egrotarent. qđ diuersis tẽporib
nati sunt: quare tempus innascendo diuersũ.
ad aliarũ rerum diuersitates ualere contendu:
cur potuerunt diuersis temporib pcregrinari.
diuersis tẽporib ducere uxores. diuersis tẽporib
filios ꝓcreare. & multa alia. Propterca qͥa diuer¬
sis temporib natisunt: & non potuer̃ eadẽ causa
diuersis etiã temporib ȩgrotare: Si enim dispar
nascendi mora mutauit horoscopũ. & dispari-¬
litatem intulit cęteris rebus. cur illud inegritu¬
dinib mansit qđ habebat intẽporis ȩqualitate
conceptus : Aut si fata ualitudinis in conceptu
sunt. aliarũ uero rerũ in ortu eẽ dicuntur. non
deberent inspectis nataliũ constellationib de

Expanded text:
li temperatione ueniebat? Quur enim similiter eodemque li temperatione ueniebat? Quur enim similiter eodemque tempore, non alter prior, alter posterior aegrotabant, sicut nati fuerant, quia utique simul nasci ambo non poterant? Aut si nihil momenti adtulit, ut diuersis temporibus aegrotarent, quod diuersis temporibus nati sunt: quare tempus in nascendo diuersum ad aliarum rerum diuersitates ualere contendunt? Quur potuerunt diuersis temporibus peregrinari, diuersis temporibus ducere uxores, diuersis temporibus filios procreare et multa alia, propterea quia diuersis temporibus nati sunt, et non potuerunt eadem causa diuersis etiam temporibus aegrotare? Si enim dispar nascendi mora mutauit horoscopum et disparilitatem intulit ceteris rebus: quur illud in aegritudinibus mansit, quod habebat in temporis aequalitate conceptus? Aut si fata ualetudinis in conceptu sunt, aliarum uero rerum in ortu esse dicuntur, non deberent inspectis natalium constellationibus de
Abbreviated transcription (Latin):
matici consulantur: Unus duxit mercenna.¬
rum seruitutẽ: alius non seruiuit Unus a matre
diligebatur: alius non diligebat᷑ Unus honorẽ
qui magnus apud eos habebatur amisit: alter indep¬
tus est. Quid de uxoribus: Quid de filuis : Quid de
rebus: Quanta diuersitas. Siergo hȩc ad illas ꝑtinca c̃ alu¬
minucias tempoꝵ quȩ inter se habent gemini et
constellationib non adscribunt᷑. quare alioꝵ constel¬
lationib: inspectis ista dicuntur : Si autẽ ideo dicunt᷑
quia non ad minuta incõprehensibilia. sed ad tẽpoꝵ
spacia ꝑtinent quȩ obseruari notariq possunt.
quid hic agit nta illa figuli. nisi ut homines luteũ
cor habentes ngirũ mittant᷑ ne mathematicoꝵ
uaniloquio conuincantur : quid idemipsi quorũ
morbũ qđ odẽ tempore grauior leuiorq appa¬
rebat amboꝵ medicinalit̾ inspiciens ippocrates.
geminos suspicatus est: Nonne satis istos redargu¬
unt qu uolunt siderib dare qđ de corpoꝵ simi-¬

Expanded text:
matici consulantur? Unus duxit mercennariam seruitutem, alius non seruiuit; unus a matre diligebatur, alius non diligebatur; unus honorem, qui magnus aput eos habebatur, amisit, indeptus est alter. Quid de uxoribus, quid de filiis, quid de rebus, quanta diuersitas! Si ergo haec ad illas pertinent minutias temporum, quae inter se habent gemini, et constellationibus non adscribuntur: quare aliorum constellationibus inspectis ista dicuntur? Si autem ideo dicuntur, quia non ad minuta inconprehensibilia, sed ad temporum spatia pertinent, quae obseruari notarique possunt: quid hic agit rota illa figuli, nisi ut homines luteum cor habentes in gyrum mittantur, ne mathematicorum uaniloquia conuincantur? morbum, quod eodem tempore grauior leuiorque apparebat amborum, medicinaliter inspiciens Hippocrates geminos suspicatus est, nonne satis istos redarguunt, qui uolunt sideribus dare, quod de corporum simi
Abbreviated transcription (Latin):
cos appellare fatũ sic ꝓbatur: Annei sẽnecȩ suã
nusl fallor hii uersus. Duc ne sũmt pater altiq
dominator poli. Quocũq placuit nulla pa.¬
rendi mora est. Assum impiger. fac nolle comi¬
tabor gc̾mens. Malusq patiar faccre. qđ licuit

Expanded text:
eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: Duc, summe pater altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum inpiger: fac nolle, comitabor gomens Malusque patiar, facere quod licuit
Abbreviated transcription (Latin):
cum astrologi mirabiliter multa uera respon¬
dent. occulto instinctu fieri spirituũ non bonoꝵ:
quorum cura est has falsas & noxias opiniones
de astralib fatis inserere humanis mentib atq
firmare. non horoscopi notati & inspecti aliqͣ
Ui ucro non astroꝵ constitutionẽ sicuti est. Cđ¬
g cum quidq concipitur uel nascitur uł inchoat᷑.
sed omniũ cõnexionẽ seriemq causarũ qua fit
omne qđ fit fati nomine appellant. non mul¬
tum cum eis de uerbi controuersia laborandũ
atq certandum est: quando quidẽ ipsũ causarũ
ordinem & quandã coneaionẽ dĩ summi tribu.¬
unt uoluntati & potestati. qui optime & ueracis:¬
sime creditur & cuncta scire ante quã fiant. et
nichil inordinatũ relinquere. a quo sunt om̃s
potestates: quãuis ab illo non sint omniũ uolun¬
tates. Ipsam itaq p̃cipue dĩ sũmi uoluntatt̃
cuius potestas insuptrabiliter ꝑcuncta porrigit᷑.

Expanded text:
cum astrologi mirabiliter multa uera responcum astrologi mirabiliter multa uera respondent, occulto iquorum cura est has falsas et noxias opiniones de astralibus fatis inserere humanis mentibus / atque firmare, non horoscopi notati et inspecti aliqua Qui uero non astrorum constitutionem, sicuti est cum quidque concipitur uel nascitur uel inchoatur, sed omnium conexionem seriemque causarum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant: non multum cum eis de uerbi controuersia laborandum adque certandum est, quando quidem ipsum causarum ordinem et quandam conexionem Dei summi tribuunt uoluntati et potestati, qui optime et ueracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur,
Abbreviated transcription (Latin):
clamorib ista respondent. Sic desipiunt homi.¬
nes: ut existiment cum homo nascitur ceteros rerũ
ortus ita inhiberi. ut cum illo sub eadẽ cęli plaga
nec musca nascatur. Namsi hanc an miserint:
ꝓcedit ratiocinatio quȩ gradatim accessibus
modicis eos amuscis ad camelos. elephantosq
ꝑducat. Nec illud uolunt aduertere qđ electo
ad seminandũ agrum die tã multa grana
in terrã simul ueniunt. simul germinant. et
exorta segete simul herbescunt. pubescunt.
flauescunt: & tamen inde spicas ceteris coeuas
atq ut ita dixerim congerminales. alias rubigo
interimit. alias aues depopulant᷑: alias homi¬
nes auellunt. Quomodo istis alias constellationes
fuisse dicturi sunt. quastam diuersos excitus
habere conspiciunt: An eos poenitebit his reb
dies eligere. eosq ad cęleste negabunt ꝑtinere
decretũ. & solos siderib subdent homines.
quib solis interra ds̃ dedit liberas uoluntates:
his omnib consideratis. non immerito creditur

Expanded text:
clamoribus ista respondent. Sic desipiunt homines, ut existiment, cum homo nascitur, ceteros rerum ortus ita inhiberi, ut cum illo sub eadem caeli plaga nec musca nascatur. Nam si hanc admiserint, procedit ratiocinatio, quae gradatim accessibus modicis eos a muscis ad camelos elephantosque perducat. Nec illud uolunt aduertere, quod electo ad seminandum agrum die tam multa grana in terram simul ueniunt, simul germinant, exorta segete simul herbescunt pubescunt flauescunt, et tamen inde spicas ceteris coaeuas adque, ut ita dixerim, congerminales alias robigo interimit, alias aues depopulantur, alias homines auellunt. Quo modo istis alias constellationes fuisse dicturi sunt, quas tam diuersos exitus habere conspiciunt? An eos paenitebit his rebus dies eligere easque ad caeleste negabunt pertinere decretum, et solos sideribus subdent homines, quibus solis in terra Deus dedit liberas uoluntates? His omnibus consideratis non inmerito creditur,
Abbreviated transcription (Latin):
locutio quȩdam sit illa positio predicens futura
non agens: Non enĩ mediocriter doctoꝵ hominũ
fuit ista sententia: non quidẽ ita solent loqui
mathematici ut uerbigrã dicant mars ita positꝰ
homicidã significat. sed homicidã facit. Uerũta¬
men ut concedamꝰ non eos ut debent loqui & aphi¬
losophis accipere oportere sermonis regulã. ad
ea prenuncianda quȩ insiderũ positione reppe.¬
rire se putant: quid sit qđ nichil un quam
dicere potuerunt. cur inuita geminoꝵ. in acti¬
onibus. in euentis. in ꝓfessionibus. artibus. hono¬
ribus. ceterisq reb ad humanã uitam ꝑtinentib
atq in ipsa morte sit plerũq tanta diuersitas.
ut similiores eis sint quantũ ad hȩc attinet multi
extranei quã ipsi inter se gemini ꝑ exiguo tẽpo.¬
ris int̾uallo innascendo separati. in conceptu autẽ
per unũ concubitũ uno etiã momento seminati:
coepissent. & eoꝵ morb eodem tẽpore ingrauesce¬

Expanded text:
locutio quaedam sit illa positio praedicens futura, locutio quaedam sit illa positio praedicens futura, non agens non enim mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia: non quidem ita solent loqui mathematici, ut uerbi gratia dicant: \'Mara ita positus homicidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus, in euentis, in professionibus, artibus, honoribus ceterisque rebus ad humanam uitam pertinentibus adque in ipsa morte sit plerumque tanta diuersitas, ut similiores eis sint, quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in conceptu autem per unum concubitum uno etiam momento seminati? coepissent et eorum morbus eodem tempore ingrauesce
Abbreviated transcription (Latin):
dãmodo deternentiũ qualis quisq sit & quid ei
ꝓueniat boni quidue mali accidat ex dĩ uoluntate
suspendunt: si easdem stellas putant habere hanc
potestatem traditã sibi asũma illius potestate ut
uolentes ista decernant: magnã cęlo faciunt in iu-¬
riam. incuius uelut clarissimo senatu ac splen¬
didissima curia opinant᷑ scelra facienda decer.¬
ni: qualia si aliqua terrena ciutas decreuisset
genere humano decernente fuent euertenda.
Quale deinde iudiciũ de hominim factis dõ re.¬
linquitur quib cęlestis necessitas adhibetur. cũ
dñs ille sit & siderũ & hominũ: Aitsi non dicu&
stellas accepta quidem potestate asũm. dõ arbitrio
suo ista decernere. sed intalib necessitaib inge.¬
rendis illius omnino iussa cõplere. itanede ipso
dõ sentiendum est qđ indignissimũ uisun est
de stellarũ uoluntate sentire : Quodsi dicuntur
stelle significare pocius ista quam facere. ut qͣsi

Expanded text:
dam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei dam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hanc potestatem traditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus caelestis necessitas adhibetur, cum dominus ille sit et siderum et hominum? Aut si non dicunt stellas, accepta quidem potestate a. summo Deo, arbitrio suo ista decernere, sed in talibus necessitatibus ingerendis illius omnino iussa conplere: itane de ipso Deo sentiendum est, quod indignissimum uisum est de stellarum uoluntate sentire? Quod si dicuntur stellae significare potius ista quam facere, ut quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã teneat. linguã corrigat. Cur enĩ non
hoc primum dicit qđ postea dicturus est cum ab
illo quisquã quęsierit quid dixerit fatum : Namid
homines quando audiunt usitata loquendi consue¬
tudine non intelligunt nisi uim positionis siderũ
qualis est quando quis nascit᷑ siue concipitur. qđ
aliqui alienant adĩ uoluntate. aliqui exilla etiã
hoc pendere confirmant: sed illi quisine dĩ uolun¬
tate decernere opinantur sidera quid agamus.
uel quid bonoꝵ habeamꝰ malorũue patiamur.
ab aurib omĩum repellendi sunt. non solũ eoꝵ
qui uerã religionẽ tenent. sed qui deoꝵ qͣliũcũq
licet salsoꝵ uolunt eẽ cultores. Hȩc enim opinio
quid agit aliud. nisi ut nullus omnino colatur
aut rogetur ds: Contra quos modo nob disputa.
tio non est instituta: sed contra hos qui ꝓdasio:̃¬
ne eorum quos deos putant xp̃iane religioni
aduersant᷑. Illi uero qui positionẽ stellarũ quo¬

Expanded text:
sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repelqui veram religionem tenent, sed qui deorum qualiumcumque – licet falsorum – volunt esse cultores. Hec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur deus? Cotio non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quo
Abbreviated transcription (Latin):
DDONUDĨ . ET IDEO NULLUM
deũ colendum eẽ
ab hominib nisi qui potest eos facere felices.
unde si illa dea eẽt fola colenda merito diceret᷑:
iam consequent̃ uideamus qua causa ds̃ qui
potest & illa bona dare quȩ habere possunt
etiam nonboni. ac ꝑ hoc etiã non felices: romanũ
imperium tã magnũ tamq diuturnum eẽ uo¬
luerit. Quia enim hoc deoꝵ falsoꝵ illa quã
colebant multitudo nonfecit: & multa iam
diximus. & ubi uisũ fuerit oportunũ eẽ dicemꝰ.
AUSA ergo magnitudinis imperu
romani. nec fortuita est nec fatalis. scđm coꝵ
sententiam siue opinionẽ qui ea dicunt eẽ for¬
tuita. quȩ uel nullas causas habent. uł non
ex aliquo rationabili ordine uenientes. & ea fata¬
lia quȩ preter dĩ & hominũ uoluntatẽ cuiꝰdã
ordinis necessitate contingunt: ꝓrsus diuina
ꝓuidentia regna constituuntur humana: Que
si ꝓptrrea quisquã fato tribuit. quia ipsã dĩ
uoluntatem uel potestatẽ fati nomine appellat:

Expanded text:
donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit opportunum esse dicemus. ausa ergo magnitudinis imperii Romani nec fortuita est nec fatalis secundum eorum sententiam siue opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae uel nullas causas habent uel non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus diuina prouidentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel potestatem fati nomine appellat,
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ causȩ & faciunt & fiunt: sicut sunt om̃s creati
sp̃s. maxime rationales. Corporales autẽ causȩ
quȩ magis fiunt quã faciunt: ñ sunt int̾ causas
efficientes annumerandȩ qm̃ hoc posst̃ qđ exipsis

Expanded text:
vero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati vero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, maxime rationales; corporales autem causae, quae magis fiunt quam faciunt, non sunt inter causas efficientes annumerandae; quoniam hoc possunt quod ex ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
etiam doemones appellamꝰ. Sic & hominum : et
bonorũ scilicet & maloꝵ: Ac ꝑhoc colligitur non
esse causas efficientes omniũ quȩ fiunt: nisi uolun-¬
tarias illius naturȩ scilicet quȩ sp̃s uitȩ est. Nã
est ds̃. sp̃s utiq noncreatus. In eius uoluntate sũma
potestas est: qua creator spirituũ bonas uoluntates
adiuuat. malas udicat. om̃s ordinat: & quib dã
tribuit potestates. quibusdã nontribuit. Sicut
enim omniũ naturarũ creator est: ita om̃ium
potestatũ dator non uoluntatum. Malȩ quippe
uoluntates ab illo ñ sunt: qm̃ contra naturã sunt
quȩ abillo est. E orpora igitur magis subiacent
uoluntatib quȩdã nr̃is id est om̃iũ animantiũ
mortaliũ & magis hominũ quã bestiarũ: quȩdã
subdita sunt: cui etiã uoluntates om̃s subiciunt᷑.
qͥa ñhabent potestatẽ: nisi quã ille concedit.
Causa iaq rerũ quȩ facit necfit: ds̃ est. Aliȩ

Expanded text:
etiam daemones appellamus: sic et hominum, et etiam daemones appellamus: sic et hominum, et bonorum scilicet et malorum. Ac per hoc colligitur non esse causas efficientes omnium quae fiunt nisi uoluntarias, illius naturae scilicet, quae spiritus uitae est. Nam est Deus, spiritus utique non creatus. In eius uoluntate summa potestas est, quae creatorum spirituum bonas uoluntates adiuuat, malas iudicat, omnes ordinat et quibusdam tribuit potestates, quibus dam non tribuit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non uoluntatum. Malae quippe uoluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Corpora igitur magis subiacent uoluntatibus, quaedam nostris, id est omnium animantium mortalium et magis hominum quam bestiarum; quaedam subdita sunt: cui etiam voluntates omnes subjiciuntur, quia non habent potestatem, nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est, aliae
Abbreviated transcription (Latin):
icausa efficiens non p̾cedat: satis est ad eũ
in hac quęstione redarguendũ. Quid enĩ eum
aduiuat qđ dicit nichil quidẽ ficri sine causa
sed non omnẽ causam eẽ fatalem: quia ẽ. causa
fortuita est naturalis: est uoluntaria: Sufficit:
quia omne qđ fit. non nisi causa p̾cedente fieri
conficetur. Nos enim eas causas quȩ dicunt᷑ fortiutȩ
unde etiam fortuna nom̃ accepit. non ẽẽ dicimus
nullas sed latentes: easq tribuimꝰ ut dĩ ueri uel
quorumlibet spirituũ uoluntati. ipsasq natu.¬
rales nequãquã ab illius uoluntate sciungimus.
qui est auctor om̃is conditorq naturȩ Iam uero
causȩ uoluntarie aut di sunt aut angłoꝵ. aut
hominũ. aut quoꝵq animaliũ: sitam̃ uolun.¬
tates appellandȩ sunt animaliũ rationis exꝑ¬
tiummotus illi quib aliqua faciunt scđm na¬
turam suam. cum quid uel appetunt uł euitaa
Angłoꝵ uero uoluntates dicoseubonoꝵ qͦs angłos
dĩ dicimus.: seu maloꝵ quos angłos diaboli uel

Expanded text:
causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adiuuat, quod dicit nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem causam esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est uoluntaria? Sufficit, quia omne, quod fit, non nisi causa praecedente fieri con- fitetur. Nos enim eas causas, quae dicuntur fortuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non esse dicimus nullas, sed latentes, easque tribuimus uel Dei ueri uel quorumlibet spirituum uoluntati, ipsasque naturales nequaquam ab illius uoluntate seiungimus, qui est auctor omnis conditorque naturae. Iam uero causae uoluntariae aut Dei sunt aut angelorum ant hominum aut quorumque animalium, si tamen uoluntates appellandae sunt animarum rationis expertium motus illi, quibus aliqua faciunt secundum naturam suam, cum quid uel adpetunt uel euitant. Angelorum autem uoluntates dico seu bonorum, quos angelos Dei dicimus, seu malorum, quos angelos diaboli uel
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. ne diceret᷑ ei non ad liquidũ eodẽ tẽprẽ
potuisse nasci. quos constabat omĩno eodem
tempore fuisse conceptos: ut hoc qđ similiter
simulq egrotabant non daret de ꝓximo pari
corporis temperam̃to. sed eandẽ quoq ualitu¬
dinis parilitatẽ. sidereis nexib alligaret:. Qu
igitur in conceptu tanta uis ẽ. ad equalitate
facorum: non debuer nascendo cadẽ fata muta

Expanded text:
tionem, ne diceretur ei non ad liquidum eodem tempore tionem, ne diceretur ei non ad liquidum eodem tempore potuisse nasci, quos constabat omnino eodem tempore fuisse conceptos, ut hoc, quod similiter simulque aegrotabant, non daret de proximo pari corporis temperamento, sed eandem quoque ualetudinis parilitatem sidereis nexibus adligaret. Si igitur in conceptu tanta uis est ad aequalitatem fatorum, non debuerunt nascendo eadem fata muta
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est hoc : Cur uno tempore. mom̃to uno. sub
una cademq cęli positione concepti diuersa ha-¬
bent fata quȩ illos ꝑducant ad diuersarũ horarũ
natiuitatẽ. & uno mom̃to temporis subuna eadẽq
celi positione de duab matrib duo parit̃ nati
diuersa fata habere non possint. quȩ illos ꝑducan
ad diuersã uiuendi uel moriendi necessitatem :
An concepti nondum habent fata. quȩ nisi nascan᷑¬
tur habere non poterunt: quidẽ. ergo qđ dicuł.
si hora conceptionalis inueniat᷑. multa abistis
dici posse diuinius : Unde etiam illud añ nullis
predicat᷑. qđ quidã sapiens horam elegit qua
cum uxore concumberet: unde filiũ mirabilẽ
gigneret: Unde postremo hoc ẽ. qđ de illis pa¬
riter ȩgrotantib geminis possidonius magnus
astrologus idemq philosophus respondebat ideo
fieri quod eodem tẽpore fuissent nati: eodemq
concepti: Nam utiq ꝓpter hoc addebat concep.¬

Expanded text:
Quid est hoc quod uno tempore, uno momento, sub Quid est hoc quod uno tempore, uno momento, sub una eademque coeli positione concepti diversa habent fata, quae illos perducant ad diversarum horarum nativitatem, et uno momento temporis sub una eademque coeli positione de duabus matribus duo pariter nati, diversa fata habere non possunt, quae illos perducant ad diversam vivendi vel moriendi necessitatem? An concepti nondum habent fata, quae, nisi nascantur, habere non poterunt? Quid est ergo quod dicunt, si hora concedici posse diuinius? Unde etiam illud a nonnullis praedicatur, quod quidam sapiens horam elegit, qua cum uxore concumberet, unde filium mirabilem gigneret. Unde postremo et hoc est, quod de illis pariter aegrotantibus geminis Posidonius, magnus astrologus idemque philosophus, respondebat, ideo fieri, quod eodem tempore fuissent nati eodemque concepti. Nam utique propter hoc addebat concep
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde quęro si tanta distantia est tẽporis in natiu¬
tate geminoꝵ. ut ꝑ hanc oporteat eis constellatio¬
nes fieri diuersas ꝓpter diuersum horoscopũ. & ob
hoc diuersos om̃s cardines ubi tanta uis ponit᷑ ut
hinc etiã diuersa sint fata. unde hoc accidere potu
it cum eoꝵ conceptꝰ diuersũ tempꝰ habere ñ possit :
Aut si duoꝵ uno mom̃to tẽporis conceptoꝵ potuer̃
esse ad nascendũ fata disparia. cur non & duorũ
uno mom̃to tẽporis natoꝵ possint eẽ aduiuendũ
atq moriendũ fata disparia : Namsi unũ mom̃tũ
quo ambo concepti sunt ñ impediuit ut alt̃ prior.
alter posterior nasceret᷑: cur uno mom̃to siduo
nascant᷑ impedit aliqͥd ut alter prior. alt̃ posteri¬
or moriatur: Si conceptio mom̃ti unius diuersos
casus inutero geminos habere ꝑmittit. cur nati¬
uitas mom̃ti unius non etiam quoslibet duos in
terra diuersos casus habere ꝑmittat. ac sic omĩa
huius artis uł pocius uanitatis cõmenta tollantur:

Expanded text:
Deinde quaero: si tanta distantia est temporis in natiuitate geminorum, ut per hanc oporteat eis constellationes fieri diuersas propter diuersum horoscopum et ob hoc diuersos omnes cardines, ubi tanta uis ponitur, ut hinc etiam diuersa sint fata: unde hoc accidere pit, cum eorum conceptus diversum tempus habere non possit? Aut si duorum uno momento temporis conceptorum potuerunt esse ad nascendum fata disparia, cur non et duorum uno momento temporis natorum possint esse ad vivendum atque moriendum fata disparia? Nam si unum momentum, quo ambo concepti sunt, non impedivit, ut alter prior, alter posterior nasceretur; cur, uno momento si duo nascuntur, impediat aliquid, ut alter prior, alter posterior moriatur? Si conceptio momenti unius diversos casus in utero geminos habere permittit; cur nativitas momenti unius non etiam quoslibet duos in terra diversos casus habere permittat, ac sic omnia hujus artis vel potius vanitatis commenta tollantur?
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum est uoluntates nr̃as quib recte uel p̃pe¬
ram iuuitur subtali necessitate non eẽ. Multa
enim facimꝰ. quȩ si nollemꝰ non utiq faceremus:
quo primitus ꝑtinet ipsum uelle. Nam si
uolumus est: si nolumꝰ non est. Non enĩ uellemꝰ :
si nollemus. Si autem illa definitur eẽ necessitas:
scđm quam dicimꝰ necesse eẽ ut ita sit aliqͥd uel
ita fiat: nescio cur eam timeamus. ne nob liber¬
tatem auferat uoluntatis. Neq enim & uitã¬

Expanded text:
nifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perpenifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim facimus, quae si nollemus, non utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelle; nam si uolumus, est, si nolumus, non est; non enim uellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis. Neque enim et uita
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluit atq pręsciuit: & ideo quicqͥd ualent
certissime ualent. & qđ facturȩ sunt ipsȩ omnino
facturȩ sunt: quia ualituras atq facturas ille
presciuit cuiꝰ p̃scientia falli non potest. Quappt
simͥ fati nom̃ alicui rei adhibendũ placeret:
magis dicerem fatũ ẽẽ infirmioris. potentioris
uoluntatẽ qui eũ habet inpotestate quam illo
causarũ ordine quẽ nonusitato sed suo morestõici
fatũ appellant. arbitriũ nr̃ȩ uoluntatis auferri.
quam formidando stoici laborauerunt causas
rerum ita distinguere. ut quasdã subtraherent
necessitati. quasdam subderent: atq in ł is quas
cẽ sub necessitate noluerunt: posuerunt etiã nr̃as
uoluntates: ne uidelicet non eent liberȩ. si subde-¬
rentur necessitati:. Si cnĩ necessitas nr̃a illa dicen-¬
da est quȩ non est in nr̃a potestate. sed etiã si nolumꝰ
efficit qđ potest. sicut est necessitas mortis: ma.¬

Expanded text:
re uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, re uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mihi fati nomen alicui rei adhibendum placeret, magis dicerem fatum esse infirmioris potentioris uoluntatem, qui eum usitato in potestate, quam illo causarum ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae uoluntatis auferri. quam formidando Stoici laborauerunt causas rerum distinguere ita, ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent, adque in his, quas esse sub necessitate uoluerunt, posuerunt etiam nostras uoluntates, ne uidelicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est, quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: ma
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt ipium uoluntates. Quomodo igitut
ordo causarũ qui p̾scienti certus est dõ id ẽfficit
ut nichil sit innr̃a uoluntate cũ in ipso causarum
ordine magnũ habeant locũ nr̃ȩ uoluntates:
Contendãt eroo cicero cũ eis quihunc causarũ
ordinẽ dicunt ẽẽ fatalẽ. uel potius ipsum fati
nomine appellant: quod nos abhorremꝰ. p̃cipue
ꝓp̃t uocabulũ: qđ non inre uera c̃sueuit intelligi
Quoduero negat ordinẽ om̃iũ causarũ ẽẽ certissimũ.
& dĩ prȩscientiȩ notissimũ: plus eũ quã stoici detes¬
tamur. Aut enĩ ẽẽ dm̃ negat. qđ quidẽ inducta al¬
terius ꝑsona inlibris dedeorũ natura facere molitꝰ
est: aut si ẽẽ confitetur dm̃ qm̃ negat p̃scium fut᷑oꝵ.
etiam sic nichil dicit aliud. quã quod ille dixit
insipiens incorde suo. non est ds̃. Qui enĩ ñ est
p̾scius omĩum futurorũ: non ẽ utiq ds. Qua ꝓp̃t
& uoluntates nr̃ȩ tantũ ualent quantũ ds̃ eas uale¬

Expanded text:
faciunt spirituum uoluntates. Quo modo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit, ut nihil sit in nostra uoluntate, cum in ipso causarum ordine magnum habeant locum nostrae uoluntates? Contendat ergo Cicero cum eis, qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem uel potius ipsum fati nomine appellant, quod nos abhorremus praecipue propter uocabulum, quod non in re uera consueuit intellegi. Quod uero negat ordinem omnium causarum esse certissimum et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur. Aut enim esse Deum negat, quod quidem inducta alterius persona in libris de deorum natura facere molitus est; aut si esse confitetur Deum, quem negat praescium futurorum, etiam sic nihil dicit aliud, quam quod ille dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Quapropter et uoluntates nostrae tantum ualent, quantum Deus eas uale
Abbreviated transcription (Latin):
ibunt gentes multȩ & dicent. Uenite ascendamus
in montẽ dñi. & indomũ dĩ iacob: & ostendet nobis
uiã suã. & ibimꝰ insemitis ciꝰ: quia ex sion ꝓcedet
lex & uerbũ dñi de hierłm: & iudicabit int̾ plebes
multas. & redarguet gentes potentes usq in longin
minima es ut sis inmilib iudȩ. exte michi ꝓdict ut
sit in principẽ isrł: & egressus eiꝰ abinicio. & ex dicb
ȩc̃nitatis oł pterea dabit cos usq ad tempus quo par.¬
turiens parict: & residui fr̃s cius conuertent᷑ ad fili¬
os isrł: & stabit & udebit. & pascet gregẽ suum in
uirtute dñi. & inhonore nominis dñi dĩ suierunt:
qm̃ nunc magnificabit᷑ usq ad sũmũ terrȩ:
oNas autt̃ ꝓpħa nontã sermone xp̃m quã sua qͣdã
passione ꝓpħauit: ꝓfecto aꝑtius quã si eiꝰ mortẽ
& resurrectionẽ uoce clamaret. Ut quid enĩ exceptus
est uentre beluino & die t̃cio redditꝰ. nisi ut significaret

Expanded text:
ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et ostendet nobis uiam suam, et ibimus in semitis eius; quia ex Sion procedet lex et uerbum Domini ex Hierusalem. Et iudicabit inter plebes multas, et redarguet gentes potentes usque in longinqminima es, ut sis in milibus Iuda; ex te mihi prodiet, ut sit in principem Israel; et egressus eius ab initio et ex diebus aeternitatis. Propterea dabit eos usque ad tempus parturientis, pariet, et residui fratres eius conuertentur ad filios Israel. Et stabit et uidebit et pascet gregem suum in uirtute Domini, et in honore nominis Domini Dei sui erunt; quoniam nunc magnificabitur usque ad summum terrae. Ionas autem propheta non tam sermone Christum, quam sua quadam passione prophetauit, profecto apertius, quam si eius mortem et resurrectionem uoce clamaret. Ut quid enim exceptus est uentre beluino et die tertio redditus, nisi ut significaret
Abbreviated transcription (Latin):
sterilis quȩ ñ paris. crũpe & clama quȩ ñ parturis: qm̃
multi filii desertȩ. magis quã eius quȩ habet uirum.
Dilata locũ tab̾naculi tui. & aularũ tuarũ fige: noli
parcere ; Plonga funiculos tuos: & palostuos conforta
Adhuc inclexterã & sinistrã partẽ extende: & semen
tuũ hereditabit gentes. & ciuitates desertas in habi¬
tabis: Ne timeas qm̃ confusa es. neq reuertaris quia
exꝓbrata es: qm̃ confusionẽ ȩternã obliuisceris. et
oꝓbru uiduitatis cuȩ ñ eris memor: qm̃ dñs facieis
te. dñs sabaoth nom̃ eiꝰ Et qui eruit te: ipse dĩ isrł
uniuersȩ terrȩ uocabit᷑. Et cetera Uerũ ista sint satis et
in cis s̃ exponenda ñ nulla : sed sufficere arbitror quȩ ita
sunt aꝑta: ut etiã inimici intelligere cogant᷑ inuiti
montis: hȩc loquit᷑. Erit in nouissimis dieb mani-¬
festus mons dñi paratus suꝑ uerticẽ montiũ: & ex al¬
tabitur suꝑ colles. & festinabunt ad cũ plebes: et

Expanded text:
e non paris; erumpe et clama, quae non parturis: quoniam multi filii desertae magis, quam ejus quae habet virum. Dilata locum tabernaculi tui, et aulaearum tuarum: fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos, et palos tuos conforta; adhuc in dexteram et sinistram partem extende. Et semen tuum haereditabit gentes; et civitates desertas inhabitabis. Ne timeas, quoniam confusa es; neque reverearis, quia exprobrata es: quoniam confusionem aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae non eris memor. Quoniam Dominus faciens te, Dominus Sabaoth nomen ejus: et qui eruit te, ipse Deus Israel universae terrae vocabitur , et caetera. Verum ista sint satis: et in eis sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur inuiti. montis haec loquitur: Erit in nouissimis diebus manifestus mons Domini paratus super uertices montium et exaltabitur super colles. Et festinabunt ad eum plebes, et
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe quis credidit auditui nr̃o. & brachiũ dñi ciũ
reuelatũ est: Annunciauimꝰ corã illo ut infans. ut¬
radix interra sicienti. non est species illi neq gloria:
& uidimꝰ cũ & non habebat specit̃ neq decort̃. sed speci¬
es ciꝰ sine honore deficiens p̃ om̃ib hominib homo
in plaga positus. & sciens ferre infirmitatẽ: qm̃¬
auersa est facies eiꝰ. In honoratus est: nec magni esti.¬
nr̃as: & infirmatus. ẽ ꝓpt̃ peccata nr̃a. Erudicio
pacis nr̃ȩ ineo: liuore ciꝰ nos sanati sumꝰ Om̃s ut oues
errauimꝰ: homo uia sua errauit. & dñs tradidit illũ

Expanded text:
Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui reuelatum estradix in terra sitienti: non est species illi, neque gloria. Et vidimus eum, et non habebat speciem, neque decorem: sed species ejus sine honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga positus, et sciens ferre infirmitatem: qaversa est facies eius ab eo, spretus est et aestinostras et infirmatus est propter peccata nostra. Eruditio pacis nostrae in eo; liuore eius nos sanati sumus. Omnes ut oues errauimus, homo a uia sua errauit; et Dominus tradidit illum
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ꝓpterea dicunt᷑ minores: qͥa sermones eoꝵ sunt
breues in coꝵ cõparatione qͥ maiores ideo uocantur.
quia ꝓlixa uolumina condider̃: ex quib est hic
esaias. quẽ ꝓpter eadẽ ꝓphetiȩ tempora subiungo
supradictis duob. Esaias ergo inter illa quȩ arguit
iniqua & iusta p̃cepit. & peccatori popło mala futura
prȩdixit: etiã de xp̃o & eccła. hoc est de rege & ea quã
condidit ciuitate multo plura quã cȩteri ꝓpħauit:
ita ut aquibusdã euangłista quã ꝓpħa potius dicere.¬
tur. Sed ꝓpter rationẽ operis t̃minandi: unũ de mul¬
tis hoc loco ponã. Ex ꝑsona quippe dĩ patris loqueas:
rificabitur ualde. Quẽadmodũ stupescent supte
multi: ita gła priuabit᷑ ab hominib species tua. et
gloria tua ab hominib Ita mirabunt̃ gentes multȩ
suꝑ cũ. & continebunt reges os suũ: qm̃ quib non est
nunciatũ de illo uidebunt. & qͥ non audier̃ intelligeał

Expanded text:
qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum sunt qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta praecepit et peccatori populo mala futura praedixit, etiam de Christo et ecclesia, hoc est de rege et ea quam condidit ciuitate, multo plura quam ceteri prophetauit, ita ut a quibusdam euangelista quam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum de multis hoc loco ponam. Ex persona quippe Dei Patris loquens: Eorificabitur ualde. Quem ad modum stupescent super te multi, ita gloria priuabitur ab hominibus species tua et gloria tua ab hominibus; ita mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum; quoniam quibus non est nuntiatum de illo, uidebunt, et qui non audierunt, intellegent.
Abbreviated transcription (Latin):
uissimis dieb Nichil. ẽ. ista ꝓphecia manifestius:
qua dauid regis nomine significatꝰ intelligit᷑ xp̃s. qui
factus. ẽ. sicut dicit apłs ex semine dauid scđm carnẽ:
Prenunciauit iste ꝓpħa etiã tercia die xp̃i resurrectio¬
nem futurã. sicut eã ꝓphetica altitudine p̃nunciari
oportebat: ubi ait. Sanabit nos post biduũ: indie
tercia resurgemꝰ. Scđdm hoc enĩ: nob̃ dicit apłs. Si re.¬
surrecistis cũ xp̃o: quȩ sursum sunt quȩxite.
uios quoq: de reb talib sic ꝓphetat. Prȩpara inqͥt
te ut inuoces dnm dm̃ tuũ isrł: quia ecce ego firmaas
tonitruũ & creans sp̃m. & annuncians in hominib xp̃m
suũ. Et alio loco. In illa die inqͥt resuscitabo tab̾naculũ
cdauid qđ cecidit. & reȩdificabo ea sicut dies scłi: ita
ut exquirant me residui hominũ. & om̃s gentes inqͥb
inuocatũ est nom̃ icũ suꝑ eos. dicit dñs faciens hȩc

Expanded text:
uissimis diebus. Nihil est ista prophetia manifestius, uissimis diebus. Nihil est ista prophetia manifestius, cum Dauid regis nomine significatus intellegitur Christus, quia factus est, sicut dicit apostolus, ex semine Dauid secundum carnem. Prnem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus . Secundum hoc enim nobis dicit Apostolus, Si resurrexistis cAmos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedut exquirant me residui hominum, et omnes gentes in quibus invocatum est nomen meum super eos, dicit Dominus faciens haec