comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
selegitur : Vnde & ex orcizatur idem
malignus sp̃s ut ex eat & recedat ab illo
plasmate : quod dudum perpeccatum
primihominis possidebat. Et quia ñ
est iuxta apostolum conuentioxp̃i &
belial: nec soci&as luci ad tenebiis. e¬
grediantur tenebrae. & lux uenx xp̃c
ingrediatur. Ex orcisius pre&er¬
ea est : sermo increpationis siue coniunt¬
tionis. Vnde & in actibus a postolorũ
ex orcistae fuisse leguntur : & sca eccle¬
sia intergiirdus ecclesiasticos exorcista¬
rum &iam ministerium hab&. Sci¬
endlum namq est. quia cum exorcitati¬
ofit: ille proculdubio exorcitatur. qui
& baptismati & saluti fideliũ. & omnnib
uistutib conturrius est. Illo enim ex¬
ortizatosiue expulso. diuini uerbico¬
dimentum credentibus datur. & idcir¬
cohiqui bapti tandisunt. sal insaciox¬
mento accipiunt. ut eius gustu condim̃¬
tum sapientiae percipiant. neq asapo
rexp̃i desipiant. & sint insulsi & fatui
Post exorcitationem & exsufflatio¬

Expanded text:
se legitur. Unde et exorcizatur idem se legitur. Unde et exorcizatur idem malignus spiritus, ut exeat et recedat ab illo plasmate, quod jamdudum per peccatum primi hominis possidebat. Et quia non est, juxta Apostolum, conventio Christi et Belial, nec societas luci ad tenebras, egrediantur tenebrae et lux vera Christus ingrediatur. Exorcismus praeterea est sermo increpationis sive conjurationis. Unde et in Actibus apostolorum exorcistae fuisse leguntur , et sancta Ecclesia inter gradus ecclesiasticos exorcistarum etiam ministerium habet. Sciendum namque est, quia cum exorcizatio sit, ille procul dubio exorcizatur, qui et baptismati et saluti fidelium, et omnibus virtutibus contrarius est. Illo enim exorcizato, sive expulso, divini verbi condimentum credentibus datur. Et idcirco, hi qui baptizandi sunt, salem in sacramento accipiunt, ut ejus gustu condimentum sapientiae percipiant, neque a sapore Christi desipiant, et sint insulsi et fatui. Post exorcizationem et exsufflatio
Abbreviated transcription (Latin):
tur & docebantur abeis. Et instructi
& docti desacurx mento baptismatis & de
c&eris regulis fidei. accipiebant sacro¬
scm̃ mysterium baptismatis : Catecu¬
minus autẽ. audiens siue instructus in¬
terpre&atur. Cenus enimhumanum
audit & instruitur. antequam adbap¬
tisinum ueniat: Et quod perm o̾sen
quondamaudienrt. Audiifrahel dñs
ds̃ tuus ds̃ unus est. & ꝑlegem & prophe¬
tas instruebatur ad unius ueridĩ cultũ.
modo ꝑsacerdotũ ministerium & audiens
efficiatur & instrui ualeat ut relictori¬
tu quocreatunr edeseruiebat. solicreato¬
ridõ deseruiat. Inquorum &iam faci¬
e a sacerdote ꝑ ex sufflationem signum
crucis fit ut & diabolus fug&ur. Exp̃o
suasione sua generis humani quod in
primordiosui spiraculum uitae accepe¬
iet habitatorerat. eius uistute & saciar¬
ussimo signo permesterium sacerdotũ
exire cogatur: Qui & indiscipulos su¬
os insufflasse : & sp̃s inmundos increpas¬

Expanded text:
tur et docebantur ab eis, et instructi tur et docebantur ab eis, et instructi et docti de sacramento baptismatis, et de caeteris regulis fidei accipiebant sacrosanctum mysterium baptismatis. Catechumenus autem, audiens sive instructus interpretatur. Genus enim humanum audit, et instruitur, antequam ad baptismum veniat. Et quod per Mosen quondam audierat: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est , et per legem et prophetas instruebatur, ad unius veri Dei cultum, modo per sacerdotum ministerium, ut audiens efficiatur, et instrui valeat, ut relicto ritu, quo creaturae deserviebat, soli creatori Deo deserviat. In quorum etiam facie a sacerdote per exsufflationem signum crucis fit, ut et diabolus fugaretur, et ebrosa persuasione sua, generis humani, qui in primordio sui spiraculum vitae acceperat, habitator erat, ejus virtute et sacratissimo signo per ministerium sacerdotum exire cogatur. Qui et in discipulos suos insufflasse, et spiritus immundos increpas
Abbreviated transcription (Latin):
DÑI IHũ Cum eclesiae regula
sit fideles in romine scĩẽ trinitatis bap¬
tizari. quaeriur quomodo lucas per
totum libellihiius textum non aliter
quam in nomine ihuxp̃i baptis mũ dari
test&ur. Quod itabeatus ambrosius
soluit. quia ꝑunitatẽ nominis impl&ũ
de signasti Scriptũ est eni. i hm̃ anaza¬
reh. quo modo unxit eum ds̃ spũ scõ
Siue patrem dicas & filium eius &e spm̃
oris pariter in dicisti. si tamen id&iam
corde comprehendas: siue spm̃dicas &e
dm̃ patrem a quo procedit sp̃s. & filium
quia filii quoq: est sp̃s nuncupasti Vn¬
de ut iationi copul&xur auctoritas. in spũ
quoq recte baptitari nos posse scriptune
Omnes enim in ipso corport in uno spũ
baptitatisumus. Aliter. Precipue
congruit nos in nominedñi nr̃i ihũ xpĩ
baptizari. quia sicut apostolusait qui¬
cumq baptizati sumus inxp̃oihũ. in
moste ipsius baptizati sumus &c&ent
Quicumq enim ad a postolos credentes
bapti zandi adueniebant. instrueban¬

Expanded text:
s, etc. Cum Ecclesiae regula sit fideles in nomine sanctae Trinitatis baptizari, quaeritur quomodo Lucas per totum libelli hujus textum non aliter quam in nomine Jesu Christi baptismum dari testetur? Quod ita beatus Ambrosius solvit, quod per unitatem nominis impletum designasti; scriptum est enim: Jesum a Nazareth, quomodo unxit eum Deus Spiritu sancto; sive Patrem dicas, et Filium ejus, et Spiritum oris pariter indicasti, si tamen id etiam corde comprehendas; sive Spiritum dicas, et Deum Patrem, a quo procedit Spiritus, et Filium, quia Filii quoque est Spiritus, nuncupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse, ScripturaOmnes enim in ipso corpore, in uno Spiritu baptizati sumus . Aliter: Praecipue congruit nos in nomine Domini Jesu Christi baptizari, quoniam sicut Apostolus ait: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, etQuicunque enim ad apostolos credentes baptizandi adveniebant, instrueban
Abbreviated transcription (Latin):
RECΝΟdI Quaestio creburuenti¬
latur. si illiqui per ignonentiam foste a
non baptizatis sed tamenrecta fidei ali¬
quibus baptizati sunt iterum baptiza¬
ridebeant. quam hoc capitulo expositã
reor. Quidenim diffest utrum tunc
ante in itium baptismi xp̃i. annunc.
sine successione eiusdem quis: bapti¬
t&ur. cum &iam ipse iohannes eos
quos infide & in nomine xp̃i lic& uen¬
turi baptizauenrt. iterum baptitan¬
doseos prcedicauenrt dicat. Egobap¬
tizouos aqua. illeuos baptizait in
spũscõ. Si enim nunc talibus adre¬
medium sola communicatio corporis
& sanguinis xp̃i ut quidam dogmati¬
ri quos iohannes a quabaptiz auenrt.
sed tantum sanguinis eius pasticipatio¬
ne confirmari. Eurnt autem om¬
nes uiri fere .xii. &c&̃. Uerum iudi¬
ciadi abyssus multa. Ecceasia nuꝑ
apostolorum nec uisitatione digna.
nunc & a postolico saciito numero. &
proph&cali est munere sublimata.
qui est duodenarius numerus decies du¬
ctus. aduentus sui signa mons turuenet¬

Expanded text:
esu. Quaestio crebro ventilatur, utrum illi qui per ignorantiam forte a non baptizatis, sed tamen rectae fidei aliquibus baptizati sunt, iterum baptizari debeant; quam hoc capitulo expositam reor. Quid enim differt utrum tunc ante initium baptismi Christi, an nunc sine successione ejusdem quisque baptizetur, cum etiam ipse Joannes eos quos in fide et in nomine Christi licet venturi baptizaverat, iterum baptizandos esse praedicaverit, dicens: Ego baptizo vos aqua, ille vos baptizabit in Spiritu sancto ? Si enim nunc talibus ad remedium sola communicatio corporis et sanguinis Christi, ut quidam dogmatiri quos Joannes aqua baptizaverat, sed tantum sanguinis participatione confirmari. Erant autem omnes viri fere duodecim, etc. Verum judicia Dei abyssus multa. Ecce Asia nuper apostolorum nec visitatione digna, nunc et Apostolico sacrata numero, et prophetali est munere sublimata. qui est duodenarius numerus decies ductus, adventus sui signa monstraverit
Abbreviated transcription (Latin):
ETUS MALOS PACERE. NE¬
QARBOR MALA PRUCTUS
BONOS PACERE Arbor est
ipsa anima. idest ipsehomo. fruc¬
tus uero openx hominis. Non
ergo potest malus homo bona ope¬
neri. nec bonus mala. Ergo &¬
si uult bona operaribonus primo
fiat. Prius enĩ mutandus homo.
ut openx mutentur. Si eni man&
in eo homo quod malus . ẽ. bona ope¬
ra habere non potest. Si man&
in eo quod bonus . ẽ. mala openx ha¬
bere non potest. Sit ergo unus¬
quisq: arbor bona. nonse arbitre¬
tur habere fructus bonos. siman&
arbor mala. Nonerit fructus
bonus nisi arboris bonae. Mu¬
ta cor. & mutabitur opus. Ex¬
tirpa cupiditatem. planta carita¬
tem. Sicut enĩ est redix omniũ
malorũ cupiditas. sic & urdix om¬
nium bonorũ caritas. OMNIS
ARBOR QuAEÑ FACIT FRU¬
CTUM BONŨI. EXCIDETUR
ET INIQNẼ MITTETURQC&̃

Expanded text:
ctus malos facere, nectus malos facere, neque arbor mala fructus bonos facere. Arbor est ipsa anima, id est, ipse homo, fructus vero, opera hominis. Non ergo potest malus homo bona operari, nec bonus mala. Ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Prius enim mutandus homo, ut opera mutentur; si enim manet homo in eo quod malus est, et bona opera habere non potest, si manet in eo quod bonus est, mala opera habere non potest. Sit ergo unusquisque arbor bona; non se arbitretur habere fructus bonos; si manet arbor mala, non erit fructus bonus, nisi arboris bonae; mutet cor, et mutabitur opus. Extirpa cupiditatem, planta charitatem. Sicut enim est radix omnium malorum cupiditas, sic et radix omnium bonorum charitas. Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. irae. rixae. dissensiones.
hereses. inuidiae. homicidia. ebri¬
&ates. comȩsationes. & hissimilia
Fructus enim sp̃s ẽ. caritas. gau¬
dium. longanimitas. bonitas. be¬
nignitas. mansu&udo. fides. mo¬
destia. continentia. castitas & his
similia. In his &enim fructibus.
qualis sit unusquisq cognoscitur
homo. Num quid colliquN
DESPINIS UUAS AUT DE
TRIBULIS FICUS: Spinas
reor & tribulos sȩculi cuits & punc¬
tiones esse uitiorũ. De quibus pec¬
canti homini dictum. ẽ. terra tua
spinas & tribulos germinabit tibi
Ficus uero & uua dulcedine con¬
uersationis nouae. quam dñs in no¬
bis esurit. & feruorem dilectionis
qui l&ificat cor hominis: Non
autem despinis uuas. neq d&ribu¬
lis ficus colligitur. quia mens ad¬
huc u&eris hominis consu&udine
depressa simulare potest. sed fru¬
ctus noui hominis ferre non pet e.
SICOMNIS ARBOR BONA
FRUCTUS BONOS FACII
MALA AUTEM ARBOR. Prui¬
CTUS MALOS PACIT NON
POT EST ARBOR BONAFRU¬

Expanded text:
tiones irae rixae dissensiones tiones irae rixae dissensiones sectae invidiae homicidia ebrietates comesationes et hiFructus enim Spiritus est charitas, gaudium, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas, et his similia. In his etenim fructibus qualis sit unusquisque cognoscitur homo. Nunquid colligunt de spinis uvas aut de tribulis ficus? Spinas reor et tribulos saeculi curas, et punctiones esse vitiorum, de quibus peccanti homini dictum est: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi. Ficus vero et uva dulcedinem conversationis novae, quam Dominus in nobis esurit, et fervorem dilectionis, qui laetificat cor hominis. Non autem de spinis uvas neque de tribulis ficus colligitur, quia mensa adhuc veteris hominis consuetudine depressa simulare potest, sed fructus novi hominis ferre non potest. Sic omnis arbor bona fructus bonos facit, mala autem arbor fructus malos facit. Non potest arbor bona fru
Abbreviated transcription (Latin):
nibus quidem intelligi potest. qui
aliud abitu acsermone prom¬
unt. aliud opere demonstaent.
Sed specialiter deher&icis intelle¬
gendum. quia uidentur continen¬
tia castitate ieiunio quasi quadã
pi&atis se ueste circumdari. In¬
trinsecus uero habentes animum
uenenatum. simpliciora fiextrum
corda decipiunt. Ex fructibus
ergo animae quibus in nocentiam
adruinam tiechunt. lupis ix paci¬
bus companentur. Afructibus
eorum cognosc&is eos. Dixit enĩ
dñs ad quosdam qui ouium uestitu
se induunt intus sunt lupi ipaces.
& ne foste furgilitas humana di¬
noscere non possit lupum sub oui¬
na pelle. ait exfructibus eorum
cognosc&is eos. Quaerimus fru¬
ctus caritatis. inuenimus spinas
dissensionis. Ex fructibus eorũ
cognoscoris eos. Qui sunt fructus
quibus boni maliue dinoscuntur.
a postolus ostendit dicens. Mani¬
festa autem sunt opera carnis. quae
sunt fornicatio. inmunditia. luxu
ria. idolorum seruitus. ueneficia.
inimicitiae. contentiones. aemula¬

Expanded text:
nibus quidem intelligi potest, qui aliud habitu ac sermone promittunt, aliud opere demonstrant, sed specialiter de haereticis intelligendum, quia videntur continentia, castitate, jejunio, quasi quadam pietatis se veste circumdari, intrinsecus vero, habentes animum venenatum, simpliciora fratrum corda decipiunt. Ex fructibus ergo animae, quibus innocentiam ad ruinam trahunt, lupis rapacibus comparantur. A fructibus eorum cognoscetis. Dixit enim Dominus ad quosdam, qui ovium vestitu se induunt, intus sunt lupi rapaces, et ne forte fragilitas humana dignoscere non posset lupum sub ovina pelle, ait: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Quaerimus fructus charitatis, invenimus spinas dissensionis: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Qui sunt fructus, quibus boni malive dignoscuntur? Apostolus ostendit, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, luxria idolorum servitus veneficia inimicitiae contentiones aemula
Abbreviated transcription (Latin):
pot est dicere dñs ih sxp̃s. nisi inspũ
scõ Sed moris .ẽ. scripturarum.
dicta profactis accipere ut statim in
consequentibus ad probatur refuta¬
ri eos qui iactant si neoperibus scien¬
tiam dñĩ. & audiunt a saluatore
recedite ame openrrii iniquitatis
nescio uos. Et apłs in hunc sensũ
loquitur. confitentur sed m̃scire :
factis autem negant

Expanded text:
potest dicere Dominus Jesus nisi in Spiritu potest dicere Dominus Jesus nisi in Spiritu sancto. Sed moris est Scripturarum dicta pro factis accipere, ut statim in consequentibus approbatur, refutari eos qui jactant sive operibus scientiam Domini, et audiant a Salvatore: Recedite a me, operarii iniquitatis, nescio vos. Et Apostolus hunc sensum loquitur: Confitentur se Dominum scire, factis autem negant
Abbreviated transcription (Latin):
quin modo prcerogat miseri cordiã:
dit ergo credentibus remissionem
peccatorum. noluit cumeis & dep̃¬
teritis actis habere nrtionem. Re
missio peccatorum. facit arbores
bonas. Distulit securem. & dedit
arbor quae non facit fructũ bonũ.
excid&ur & inignem mitt&ur.
Quia unus quisq peruersus paurtã
citius gehennae concremationem
inuenit. qui hic boni operis fructũ
facere contempnit. N ONOM¬
NIS Qui dicit Mihi DÑE
DNE INTRABIT INREG¬
NUM CAELORU. SEDQuI
FACIT UOLUNTATẼ PATROS
MEIQUI INCACLIS . G̃. IP̃SE¬
Sicut supii dixerat eos quihaberent
uestemuitae bonae non recipiendos
propter dogmatum nequitiam. ita.
nunc econtuxrio ad serit nehis quidẽ
accõmodandam fidem. qui cũ polle¬
ant integritate fidei turpiter ui¬
uant. & doctrinae integritatem
malis operibus destruant. Vtrũq
enim dĩ seruis necessarium. ẽ. & o
pus sermone . & sermo o peribus cõ¬
prob&ur. Huic sententiae pot. ẽ.
illud uideri contrarium. nemo

Expanded text:
it praerogare misericordiam, dit ergo credentibus remissionem peccatorum, noluit cum eis et de praeteritis chartis habere rationem. Dedit remissionem peccatorum, fecit arbores bonas. Distulit securim, dedit arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit. Non omnis qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem patris mei qui insicut supra dixerat, eos qui haberent vestem bonae vitae non recipiendos propter dogmatum nequitiam, ita nunc e contrario asserit, ne his quidem accommodandam fidem, qui cum polleant integritate fidei turpiter vivant, et doctrinae integritatem malis operibus destruant. Utrumque enim Dei servis necessarium est, ut et opus sermone, et sermo operibus comprobetur, huic sententiae potest illud videri contrarium: Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
Resedit quippe qui eraat mostuis.
cum interna compunctione. re¬
uiue scit peccator Incipit loqui.
cum reducis indicia uitae. cunc¬
tis qui peccatum luxenrnt osten¬
dit. Redditur matri. cumper
sacerdotalis decr&a iudicii. com¬
munioni sociatur ecclesiae
ACCEPITAUTẼ OCNEST¬
OR. ET MAGNI FICABAN
DM DICENTES. QUIA PRO¬
PHETA MAGNUS SURRER
IN NOBIS. Quanto despenrtior
animae mors aduitã reuocatur.
tanto plures eodem corriguntur
exemplo. VUide dauid prophe&ã.
uide apłm p&rum. quorũ quo
giacdus altior. eo casus gitruior
Quo autem gitruior casus. eo pie¬
ta serigentis gnctior. Quo uero
gurtior in eis dnĩpi&as apnaruit
eocertior cunctis paenitentibus
spes salutis apparuit. ut iure om¬
nes qui audiunt dicanT. QUIA
ds̃ uisitaunt plebemo suã
Non tantum modo uerbum suum
semel incorpoiendo. sed &iam
nux hoc ut suscitari debeamus.
semꝑ incorda mittendo

Expanded text:
Resedit quippe qui erat mortuus, Resedit quippe qui erat mortuus, cum interna compunctione reviviscit peccator, incipit loqui cum reducis indicia vitae cunctis qui peccatum luxerant ostendit. Redditur matri, cum per sacerdotalis decreta judicii communAccepit autem omnes timor, et magnificabant Deum, dicentes: Quia propheta magnus surrexit in nobis. Quanto desperatior animae mors ad vitam revocatur, tanto plures eodem corriguntur exemplo. Vide David prophetam, vide apostolum Petrum. Quorum quo gradus altior, eo casus gravior. Quo autem gravior casus, eo pietas erigentis gratior. Quo vero gratior in eis Domini pietas apparuit, eo certior cunctis poenitentibus spes salutis apparuit, ut jure omnes qui audiunt dicant: Quia Deus visitavit plebem suam. Non tantummodo verbum suum semel incorporando, sed etiam nostra hoc, ut suscitari debeamus, semper in corda mittendo
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia . ẽ.: Qui uero sepelien¬
dum postant. uel in munda deside¬
ria quae hominem ixpiunt in iN¬
dientium sunt uenenata sociorum
Quaepeccata nimirum dum fauo¬
ribus tollunt. accumulant pec¬
cantes. quae contemptu quasi ag¬
gere tenire obruunt. Dequibus
alibi dicitur. Dimitte mostuos.
sepelire mostuos suos. Mostuos
quippe mostui sepeliunt. cumpec¬
catores quiq sui similes alios no¬
ciuo fauore demulcent. cum gesta
pessimae adolationis mole nequa
aliquando spe resurgendi potian¬
tur opprimunt. Qno ergolo¬
culum tangente funeris baiuli fte¬
terunt. quia suꝑni formidine iu¬
dicii ad tacta conscientia. & car¬
nalium saepe affluentiam uolup¬
tatum. & iniustelaudantium tur¬
bam cohercens. ad se ipsum reuer¬
titur. uocantiq ad uitam festina
respondit saluatori. Vnde rec¬
te sequitur. ET DIXITADO¬
LESCENTI TIBIDICO. SUR¬
GeE ET ReSEDIT QuiERAT
MORTUUS. ET COEPIILOQ
ET DEDIT IL LŨMAT RISUE

Expanded text:
conscientia est. Qui vero sepelienconscientia est. Qui vero sepeliendum portant, vel immunda desideria sunt, quae hominem rapiunt in indientium sunt venenata sociorum. Quae peccata nimirum, dum favoribus tollunt, accumulant, peccantesque contemptu, quasi aggere terrae obruunt. De quibus alibi dicitur: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Mortuos quippe mortui sepeliunt, cum peccatores quique sui similes alios nocivo favore demulcent, congesta pessimae adulationis mole, ne qua aliquando spe resurgendi potiantur opprimunt. Domino ergo loculum tangente, funeris bajuli steterunt, quia superni formidine judicii attacta conscientia, et carnalium saepe affluentiam voluptatum, et injuste laudantium turbam coercens, ad seipsam revertitur, vocantique ad vitam festina respondet Salvatori, unde recte sequitur: Et dixit adolescenti, tibi dico surge, et resedit qui erat mortuus, et coepit loqui, et dedit illum matri suae.
Abbreviated transcription (Latin):
Quibenefilius unicus matri suae
fatentur:. Nam & electus quili¬
b& quando ad fidem inbuitur fi¬
lius e. quando alios inbuit. mat̃
Annon materno erga paruulos
agebat affectuquiait. filiolimei
quos iterum pasturio. donec for
ERAT ET TURBACIUITATSE
coulta cuco illa. Uiduam
esse ecclesiam omnis anima quae¬
sponsidnĩq sui semoste redemp¬
tam meminit agnoscit. Diuini
autem nutu multa dñm turba.
multauiduam comitabatur.
ut uiso tanto minxculo. multi
testes. multidĩ fierenT laudatores
SERICORDIA MOTUS SUPER
EAM DIXIT ILLI NOLIFLE¬
RE. Desiste inquit quasi mor¬
tuum flere. quem mox uiuum
resurgere uidebis : Etpulchre
euangelista dnm prius misericor¬
dia motum. eẽ. suꝑ matrem ac sic
filium suscitare testatur. ut iN
uno nobis exemplum imitandae pi¬
& atis ostender&. in altero fidem
minrndae potestatis asstruer&
GIACCESSIT. EITETIGII
loculum. hiauĩ quipor¬
TABANT STETERUNT
Loculus in quo mostuus effestur.
male secunx despenrti peccatoris

Expanded text:
Qui bene filius unicus matris suae Qui bene filius unicus matris suae fatentur. Nam et electus quilibet, quando ad fidem imbuitur, filius est, quando alios imbuit, mater. An non materno erga parvulos agebat affectu, qui ait: Filioli mei, quos iterum parturio, donec forerat, et turba civitatis multa cum illa. Viduam esse ecclesiam omnis anima sponsi Dominique sui se morte redemptam meminit, agnoscit. Divino autem nutu multa Dominum turba, multa viduam comitabatur, ut viso tanto miraculo, multi testes, multi Dei fierent laudatores. misericordia motus super eam, dixit: Noli flere. Desiste, inquit, quasi mortuum flere, quem mox vivum resurgere videbis, et pulchre Evangelista Deum prius misericordia motum esse super matrem, ac sic filium suuno nobis exemplum imitandae pietatis ostenderet, in altero fidem mirandae potestatis astrueret. Et accessit et tetigit loculum; hi autem qui portabant, steterunt. Loculus in quo mortuus efferebatur male secura desperati peccatoris
Abbreviated transcription (Latin):
tium. & cũ iustis nonscribantur
Et quis est qui uobis noceat : sub¬
auditur nullus. Iuxtahuius sen¬
tentia ẽ locum passiones ł ꝑsecutio¬
nes non faciunt. ẽẽ. miseros: sed pres¬
tant esse beatos. Siboni aemula¬
tum est. Nemobonus nisisolus ds̃.
Siue genenrliter omniiũ bonorum
aemulatores. id est imitatores fue¬
ritis uistutum. Sed & siquid pati¬
mini propt̃ iustitiam beati. Subau¬
ditur eritis. Hanc sententiam dñm
dicentẽ. p&rus audierat ubi ait.
timueritis. ut infide conturbemi¬
ni. Et hoc dñs ammonuit ubiait.
Nolite timere eos qui occidun corpͥ.¬
qui cuncta creando sc̃ĩficat iisi cor¬
depio nisi pectore casto : sic dñs ils
sc̃ĩficandus est incordibus nr̃is. ut
ut nihil sanctius ẽi nomine aestime¬
mus. Sc̃ĩficamus enĩeũ inspe &fi¬
de& caritate. credendo colendo &
ad ourndo. ut ab illo scĩficari parit̃
mereamur & iustificari

Expanded text:
tium, et cum justis non scribantur . tium, et cum justis non scribantur . Et quis est qui vobis noceat? Subauditur nullus, juxta hujus sententiae locum, passiones vel persecutiones, non faciunt esse miseros, sed praestant esse beatos. Si boni aemula quo scriptum est: Nemo bonus nisi solus Deus , sive generaliter, sive omnium bonorum aemulatores, id est, imitatores fueritis virtutum. Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Subauditur, eritis: hanc sententiam Dominum dicentem Petrus audierat, ubi ait: um ne timueritis, ut in fide non conturbemini; et hoc Dominus admonuit, ubi ait: Nolite timere eos, qui occidunt corpinus, qui cuncta creando sanctificat, nisi corde pio, nisi pectore casto. Sic Dominus Jesus sanctificandus est in cordibus nostris, ut iani, et ut nihil sanctius ejus nomine aestimemus. Sanctificemur enim eum in spe, fide, et charitate, credendo, colendo et adorando, ut ab illo sanctificari pariter mereamur et justificari
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & qui custodit linguã suam
inquit scripturo. custodit animã
suam. Et labia eius neloquantur
dolum. Dolus nondolor. sed
frus intellegitur. quando aliud
corde ten&ur. & aliud exore pro
atbonum: Idest destruat uitia.
& uistutes aedific&. Relinquat
quae instigat diabolus: & oper&ur
quae prirecipit xp̃c. In quirat pa¬
cem & sequatur eam. Id est diligen¬
in terrogando ꝑquirat xp̃m. qui
factus est pax nr̃a. & imit&ur eũ.
Cequi & enim: imitari est. Siue
secundum apłm. pacem sequatur
& sc̃imoniam. sinequa nemouide¬
bit dm̃. Quia oculi dñi suꝑ iustos.
idest aspectus diuinitatis. Et aures
eiꝰ inpreces eorũ. Id est auditio diui¬
na. qua dignatur audire preces
iustorum: Vultus autẽ dñi super
facientes mala. Vt quid uultus
dñi super facientes mala. sequentia
audi. Vt perdat de tenix memoriã
eorum: Id est de terra uiuentium.
Vt illud. Deleantur delibro uiuen¬

Expanded text:
. » Nam et « Qui custodit linguam suam, . » Nam et « Qui custodit linguam suam, » inquit Scriptura, « custodit animam suam . » -- « Et labia ejus ne loquantur dolum. » Dolus, non dolor, sed fraus intelligitur: quando aliud corde tenetur, et aliud ex ore proat bonum. » Id est destruat vitia, et virtutes aedificet: relinquat quae instigat diabolus, ut operetur quae praecipit Christus. « Inquirat pacem et sequatur eam. » Id est, diligeninterrogando perquirat Christum, qui factus est pax nostra, et imitetur eum; sequi etenim imitari est. Sive secundum Apostolum: « Pacem sequatur et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum . » « Quia oculi Domini super justos. » Id est aspectus Divinitatis. « Et aures ejus in preces eorum. » Id est auditio divina, qua dignatur preces ustorum. Vultus autem Domini super facientes mala. Utquid vultus Domini super facientes mala, sequentia audi: Ut perdat de terra memoriam eorum, id est, de terra viventium, ut illud: Deleantur de libro viven
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ exemplum dnĩ tenendũ. ẽ: qui
cũ maledi cer&ur. non maledicebat
Cedeconturrio benedicentes. Vt
illud. Benedicite maledicentib
uobis. benedicite & nolite maledi¬
cere: Quia in hoc uocatiestis. ut
benedictionem hereditate posside¬
atis Benedictio est hereditatis.
omnis uistutum copia caelestis. in
qua scĩ heredes qui demdĩ. cohere¬
des autẽ efficiuntur xp̃i. cũ audi
erint uenite benedicti patris mei
ꝑcipiteregnũ. quod uobis panctũ
.ẽ. ab origine mundi. Quienim
uult uitam diligere. idest adernã
in quibus scĩ cũ sc̃is iucundentur
in caelis. qui dies non propt̃ inter¬
ruptionẽ noctis. sed propter per¬
p&uitatẽ dicuntur luminis
Coerceat linguã suã amalo: id ẽ
amalod& iactionis. maledictionis¬
ac murmunrtionis. siue genenrlit̃
omnino lingua refrenanda est a
malo. Ait enim iacobus. Siquis
dicit sereligiosum esse non refre¬
nans linguam suam sed seducens
cor suum. huius uana est religio

Expanded text:
xemplum Domini tenendum est, qui xemplum Domini tenendum est, qui cum malediceretur, non maledicebat. Sed e contrario benedicentes. Ut illud: Benedicite maledicentibus vobis, benedicite, et nolite maledicere . Quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditatis possideatis. Benedictio est haereditatis omnis virtutum copia coelestis, in qua sancti haeredes quidem Dei, cohaeredes erint: Venite, benedicti patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Qui enim vult vitam diligere, Id est, vitam In quibus sancti cum sanctis jocundentur in coelis, qui dies non propter interruptionem noctis, sed propter perpetuitatem d« coerceat linguam suam a malo, » id est a malo detractionis, maledictionisac murmurationis, sive generaliter omnino lingua refrenanda est a malo. Ait enim Jacobus: « Si quis putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑtulit. sed quia fundata erat
suprx p&urm. Necrursus ea
quã stultus stulte fabricauit ideo
cecidit quia pulsata tempestatibus
est: sed quia suꝑ arenã posita erat.
Utrxmq & enim aequaliter aduer¬
sitas feriens temptauit: Seduni
firmitas fundamenti coronam ꝑ¬
seuerantiae tribuit: alteirem fux¬
gilis structunte stultitia strauit
SED ETSIQUID PATIM¬
NI PROPAERIUSTITIÃ
BEATI Non solum inquit
nihil uobis noc& qui bonũ facien¬
tibus male in rogat. sed &iã cum
uos propter bona quae ex secratur
hostis insequitur. causam uobis
maioris beatitudinis prestat. cũ
patientiae unre uires exerc&.
Iuxta illud euangelicum. Bea

Expanded text:
non pertulit, sed quia fundata erat non pertulit, sed quia fundata erat supra petram ; nec rursus ea, quam stultus stulte fabricavit, ideo cecidit, quia pulsata tempestatibus est, sed quia super arenam posita erat. Utramque etenim aequaliter adversitas feriens tentavit, sed uni firmitas fundamenti coronam perseverantiae tribuit, alteram flagellis structurae stultitia stravit. Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Non solum, inquit, nihil vobis nocet, qui bonum facientibus male irrogat, sed etiam cum vos propter bona quae exsecratur, hostis insequitur, causam vobis majoris beatitudinis praestat, cum patientiae vestrae vires exercet, juxta illud Evan
Abbreviated transcription (Latin):
quatenus meminerimus & nir̃m
patientiam quatoleramus malos:
nnrm beniuolentiam quapersequen¬
tibus bona optamus a&erno pre¬
mio remunentendam. & persecu¬
tores nrõs si paenitere noluerint.
dignoplectendos. eẽ. supplicio.
Siuero paenituerint. nos quoq
proipsorum salute quã dep̃cabamur
ad nõ coronam iustae congitula¬
tionis accepturos. ET QUIS
EST QUIUOBIS NOCEAT
SIBONIAEMULATORES
FUERITIS: Dehisdicit
quae nobis ab aduersariis peruerba
contumeliosa. ꝑ dampna rerum
tempororlium. per tormenta corpo¬
ris accidunt. Haec enĩ & huius¬
modi omnia cum fidelibus in rogan¬
mam magis patientiae aequani¬
miter toleurntibus adferunt :
Econtrir illis qui in rogant. panã
accumulando a&ernã. plurimũ¬
nocent. Siquis autem huius modi
aduersis uictus deuicit. non huic
ille qui malum intulit. sed ipse sibi
qui hoc patienter ferre recusauit
nocuit. Neq enim domus quam
uir sapiens aedificauit ideo nonce¬
cidit quia uiolentias tempestatum

Expanded text:
quatenus meminerimus, et nostram quatenus meminerimus, et nostram patientiam qua toleramus malos, et nostram benevolentiam qua persequentibus bona optamus aeterno praemio remunerandam, et persecutores nostros si poeniteri noluerint digno plectendos esse supplicio. Si vero poenituerint, nos quoque pro ipsorum salute, quam deprecabamur a Domino coronam justae congratulationis accepturos. Et quis est qui vobis noceat, si boni aemulatores fueritis. De his dicit quae nobis ab adversariis per verba contumeliosa, per damna rerum temporalium, per tormenta corporis accidunt. Haec enim et hujusmodi omnia cum fidelibus irroganmam magis patientiae aequanimiter tolerantibus afferunt, et e contra illis qui irrogant poenam accumulando anocent. Si quis autem hujusmodi adversis victus devicit, non huic ille qui malum intulit, sed ipse sibi qui haec patienter ferre recusavit, nocuit; neque eorum domus, quam vir sapiens aedificavit, ideo non cecidit, quia violentias tempestatum
Abbreviated transcription (Latin):
DICTO. Qñm̃ superius diuer¬
sas personas condiciones & sexus. con¬
grua sibi diser&ione docebat. iam
nunc omnes communiter ammon&
infidei dominicae causa unum cor.
& unam habere animam. Quia
IN HOC UOCATI ESTIS: UT
BENEDICTIONE HERE¬
DITATEPOSSIDEATIS¬
ET CETERA Potest benedic¬
tio hereditatis & illa intellegi. qua
ecclesia infutiur uita dnm̃ꝑ p&uo
benedicit. Vnde & nunc spe futu¬
rorum gurtulabunda canit Ex
altaboteds̃ meus rex. & benedicam
nomen tuum in a&ernum & insae¬
culum saeculi: Quodergo quisq
infuturo inuenire desiderat. hoc iN
prcesenti meditari &agere satagat
Et conditorem uidelic& & proxi¬
mum sincera uoce benedicere. & se¬
terna benedictione dignũ reddere.
Quia oculidnĩ suꝑ iustos & aures ẽi
in preces eorum: Vultus autẽ dñi.
suꝑ facientes mala. Quia beatus pe¬
trus malum nos promalo reddere:
u&uerat. immomaledicentibus be¬
nedicere iusserat. recte proph&ico
testimonio astruit superna in spec¬
tione & bonos semꝑ uideri & malos.

Expanded text:
c. Quoniam superius diversas personas, conditiones et sexus, congrua sibi discretione docebat, jam nunc omnes communiter admonet in fidei Dominicae causa, unum cor et unam habere animam. Quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditatis possideatis, etc. Potest benedictio haereditatis et illa intelligi, qua Ecclesia in futura vita Domino perpetuo benedicit, unde et nunc spe futurorum graltabo te, Deus rex meus, et benedicam nomen tuum in aeternum, et in saeculum saeculi. Quod ergo quisque in futuro invenire desiderat, hoc in praesenti meditari et agere satagat, et conditorem videlicet, et proximum sincera voce benedicere et seterna benedictione dignum reddere, quia Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum: vultus autem Domini super facientes mala. Quia beatus Petrus malum nos pro malo reddere vetuerat, imo maledicentibus benedicere jusserat, recte prophetico testimonio astruit, superna inspectione, et bonos semper videri, et malos,
Abbreviated transcription (Latin):
IN CORDIBUS URIS Quid ẽ.
dnm scĩ ficare in cordibus uris. nisi
scĩtatẽ eius quamsit in comp̃hensibi¬
lis gloriae intimo cordis affectu con¬
tueri. ut prodest maximũ nobis p̃¬
sidium contuix insidias ac uiolentiã
terrentis inimici. semꝑuidelic&
intueri quantam inse spenrntibus
uincendi fostitudinẽ dare ual&.
cuius inestimabilis scĩtas fulg&.
IIE ALIAE PMS NII¬

Expanded text:
in cordibus vestris. Quid est Dominum sanctificare in cordibus vestris, nisi sanctitatem ejus, quam sit incomprehensibilis gloriae, intimo cordis affectu contueri, quod est maximum nobis praesidium contra insidias ac violentiam terrentis inimici, semper videlicet intueri, quantum in se sperantibus vincendi fortitudinem dare valet, cujus inaestimabilis sanctitas fulget. ITEM ALIA
Abbreviated transcription (Latin):
denaui culis piscatores primo p&rũ
& andream. de indefilios rebedei.
ad nõ nariarnt. ẽẽ. uocatos. Non
enim eos lucas nunc ad nõ uocatos.
sed tantum p&ro fuisse prcedictũ.
quod homines. e&̃. capturus insinu¬
at. Quod nonita dictũ est. quasi
iam pisces num quã ess& capturus.
Nam & post resurrectionẽ dñi. legi¬
mus eos esse piscatos. Vndedatur
intelligi eos ad captunrm piscium
exmore remeasse. ut postea fier&
quod matheus & marcus narrant.
quando eos binos uocauit. Tunc
enim non subductis ad terrã nauib
tamquam cunx redeundi. sedita eũ
secuti sunt. tamquam uocantem ac iu¬
bentem ut sequerentur. INUIUL¬

Expanded text:
de naviculis piscatores, primo Petrum de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
moti quoquasi securius trrenquilli¬
usq uiuant. munus ecclesiasticũ
deserant. ETAIT AD SIMO¬
NE IHS NOLIIIMERE
Confostat dñs timorem carnaliũ
animosq furgilium consolando e¬
rigit. nequis uel desua conscientia¬
& culpa tremens. uel de aliorum iN¬
nocentia stupens. sc̃ĩtatis iter for¬
mid& ad gredi. Quod autẽ sequi¬
tur. EXHOC IaM hoM¬
NES ERIS CAPIENS: Ad ip¬
sum p&rũ specialiter ꝑtin&. Expo¬
nit enĩ ei dñs quid haec captura pisciũ
signific&. quod uidelie& ipse sicut
nunc perr&ia pisces. sic aliquando
peruerba sit capturus homines
Totusq factihuius ordo. quid in ec¬
clesia cuius ipse trpum ten& cotidi¬
e geritur ostendat. Quod uero sub¬
iungitur. ET SUBDUCTIS AD
TERRAM NAUIBUS. RE¬
LICTIS OMNIBUS SECU¬
TISUNT EUM: pot est signi¬
ficare finem temporis. quo abhuius
modi saeculo quixp̃o in haeserunt
penitus recessurisunt. Sciendum ÷
autem hanc eandem non esse lectio¬
nem qua matheus & marcus binos

Expanded text:
moti, quo quasi securius trmoti, quo quasi securius trusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus, Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi, quod autem sequitur. Ex hoc jam homines eris capiens, ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines, totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus relictis omnibus secuti sunt eum, potest significare finem temmodi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos
Abbreviated transcription (Latin):
erunt homines seipsos amantes &cõ
NNam mergi nauis ẽ. homines in
seculum ex quo elatiꝑfidem fueruni.
morũ puruitate relabi. Qualis &
ipsep&rus adhuc in infirmitate po¬
situs hoc loco de monstiort. unde
sequitur. QUOD EŨUIDERGT
SIMON PETRUS. PROCI¬
DITADGENUA IHUDICENS
ExI amedne. Quia ho¬
Quia carnales quiq in ecclesia:
egimens pĩtaliũ inquibus maxi¬
me xp̃i ꝑsona emin&. a sequod am¬
modo repellunt. Non enĩ hoc uo¬
ce linguae dicuns bonis ministrisdi.¬
ut eos a serepellant. sed uoce morũ
& actuum suorum suadent a serece¬
di. neꝑ bonos regantur. Et eouehe¬
mentius quod deferunt eis honorẽ.
& tamen factis suis a se recedere am¬
monent. ut honorificentiameorũ
significauerit p&rus cadens ad pe¬
desdnĩ. Mores autẽ in eo quod
fecit dñs. non enĩ recessit ab eis.
sed eos subductis nauibus adlitusꝑ
duxit. significat inbonis & spitali¬
bus uiris nonesse opostere hanc uo¬
luntatẽ. ut peccatis turbarum com¬

Expanded text:
erunt homines seipsos amantes, etc. erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a meQuia carnales quique in ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hac voce linguae dicunt bonis ministris Dut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur. Et eo vehementius quod deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini. Mores autem in eo quod fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritualibus viris, non esse oportere hanc voluntatem, ut peccatis turbarum com
Abbreviated transcription (Latin):
EOS. Alia nauis ut praediximus.
est ecclesia degentibus. quae & ipsa
non sufficente una nauicula piscibus
impl&ur electis. quia nouit dñs qui
sunt eius. & apud ipsum cestus ẽ. su¬
orum numerus electorum. Dumq
tot in iudaea credituros noninuenit.
quot ad fidem uitamq prxedestina¬
tos nouit &erniam. quasi alia naus
receptacula piscibus quaerens suis
corda quoq gentium fidei grrtia re¬
pl&. Et beneruptor&e socia na¬
uis aduocatur. qnm anteiudas pro¬
ditor. ante simon magus pisces ne¬
quis simi capti sunt. ante a nanias.
x saphinx fideir&e subdole tempta¬
bant ingredi. ante ut ichannes tes¬
tatur. multi discipulorum eius abier̃
r&ro. &iam noncum illo ambula¬
bant. ac deinde barnabas & paulus
TUR. Harum impl&io nauium.
usq in finẽ saeculi crescit. Sed quod
impl&ae merguntur. hoc est in sub¬
mersione premuntur. Non enĩ sub¬
mersa. sed tamen sunt periclitata.
apłs ex ponitdicens: Innouissimis
diebus erunt tempoir periculosa. &

Expanded text:
eos. Alia navis ut praediximus eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulustur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat. ETRESPONDENS
SIMON DIX̃ ILLI. PRECEP¬
TOR PERTOTANOCTẼ LA¬
BORANTES NILCEPIMUS
INUERBOAUT ẼTUO LAXA¬
BORETIA. Nisidñs aedificaue
rit domũ. inuanũ labonent qui ae¬
dificant eã. Nisidñscor inlustiex¬
uerit auditorũ. doctor in nocte la¬
bonrt. Nisi in uerbo girtiae suꝑnae
laxata fuerint instrumenta disputa¬
tionũ. frustrar uocis suae prredicator
iaculũ mittit. Quia fides populorũ.
non sapientia uerbi cõpositi. sed diui¬
naeuocationis munere praeuenit:
ET CŨHOC FECISSENT. CON¬
clus erun pisciũ coulii¬
TUDINẼ COPIOSAM. Ruco¬
PEBATUR AUTẼREIEEO¬
IRII. Praemultitudine piscium
r&erumpebatur. quia nunc ad con¬
fessionem fidei &iam cumelectis re¬
probi tanti intrrnt. qui ipsam quoq
ecclesiam herssibus scindant. Rum¬
pitur autem r&e sed non labitur piscis:
quia suos dñs &iam interpersequenti¬
um scandala seruat. ETANNII¬
ERUNT SOCIIS QUIERANT
INALTERA NAUI. UTUE¬
NIRENT ET AD IUUARENT

Expanded text:
pertineat. Et respondens pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus. In verbo autem tuo, laxabo retrit domum, in vanum laborant qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit, quia fides populorum, non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere praevenit. Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent
Abbreviated transcription (Latin):
renda. ASCENDENS AUTE
IN UNA NAUE QUAE ERAI
SIMONIS: ROGAUIT EUM
ATERRA REDUCERE
Pus ILLũ. ET SEDENSDO¬
CEBAT DENAUICULATUI¬
BAS. Nauissimonis ẽ ecclesia
primitiua. dequa paulus ait. Qui
enimopeirtus. ẽ. p&ro in a postolatũ
circum cisionis: openatus. ẽ. & mihi
intergentes. Bene una dicta. quia
multitudinis credentium eurt cor
& anima una. Dequa docebat tur¬
bas. quia de auctoritate ecclesiae
doc&usq hodie gentes. UT CES¬
SAUII AUIẼ LOqui. Drxi
ADSIMONẼ DUC MALIŨ
ETLAXATERETIA URA IN
CAPTURAM Quod primo ro¬
gauit simonem nauem a terra redu¬
cere pusillum. significat uel temperx¬
te utendum uerbo ad turbas. ut nec
terrena eis purecipiantur. nec sic a ter¬
renis inprofunda sacromentorũ re¬
cedatur. ut ea penitus non intelle¬
gant. uel prius in proximis regionib
gentibusq prredicandum. ut quod
dicit item p&ro duc inaltũ & laxate
r&ia uñt incaptunxm. ad remotio¬
resgentes. quibus postea praedicatũ. ẽ.

Expanded text:
renda. Ascendens autem renda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est
Abbreviated transcription (Latin):
omnes gentes: & ibunt populi mul
ti&dicent Uenite. ascendamus
DUAS NAUES SECUS STAC¬
Num. Duaenaues secus stagnũ
positae. circumcisimẽ & praeputiũ
significant. Quas beneihs uidisse
perhib&ur. quia inutroq populo
nouit dñs qui sunt eius. eorumq cor
a fluctibus saeculi huius ad futurae
uitae trnquillitatem. quasi ad soli¬
ditatem litoris uidendo. hoc est mise¬
ricorditer uisitando prouehit
PISCATORES AUTẼ DESCEN¬
DERANI . ET LAUABANI
RETIA Piscatores sunt ecde¬
siae doctores. qui nos r&e fidei compre¬
hensos. & deprofundo ad lumen ele¬
tos quasi pisces litori. sic tenire uiuen¬
tium aduehunt. Quasi enĩ quaedã
r&ia piscantium sunt. complexae
prredicantium dictiones. quae eos
quos coeperint infide. nonãmit taN:
Vnde &r&ia quasi r&inentia sunt
uocata: sed haecr&ia modo laxan¬
tur incaptunrm. modo plicantur¬
lota. quia non omne tempus. ẽ. ha¬
bile doctrinae. sed nuncex erenda
lingua doctoris. nunc suim& cuit ge¬

Expanded text:
omnes gentes, exibunt populi multi omnes gentes, exibunt populi multi et dicent: Venite, ascendamus antes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Eccsiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint in fide non amittant: unde et retia quasi retinentia sunt vocata. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctori, nunc suimet cura ge
Abbreviated transcription (Latin):
I DIRENT UERBŨDĨ.
ET IPSESIABAT SECUS
SIAGNUM GENE SAR¬
Scunt esse quod mare galileae:
abadiacente prouincia dictum.
Mare trberiadis. a proxima ciuita¬
te quae olim cener& uocata. sed ab
herode thetuercha instauicta in
honorem trberiicesaris. tyberias. ẽ.
appellata. Porro genesar. a laci
ipsius natuue qua crispantibus aquis.
deseipso sibi excitare auirm ꝑhibet᷑.
grecouocabulo quasi genenrns sibi
auramdicitur. Neq enĩ instagni
morem sternitur aqua. sed frequen¬
tibus auris spirantibus agitatur
Haustu dulcis. & ad potandũ habilis
Sed haebreae linguae consu&udine.
omnis aquarũ congregatio siuedul¬
cis siue salsa mare nuncupatur
ergo stagnũ siue mare pucesens s&¬
culum designat. dñs secus mare
stat post quã uitae labentis mosta¬
litatem deuincens. in ea qua pas¬
sus ẽ carne stabilitatem ꝑ p&uae
qui&is adit. Turbarũ conuentis
ad eum. gentium infide concur¬
rentium tipus ẽ. Dequibus isai¬
as Et fluent inquit ad eum.

Expanded text:
audirent verbum Dei, et ipse stabat, etc. Stagnum Genezarcunt esse, quod mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum. Mare Tyberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata in honorem Tyberii Caesaris, Tyberias est appellata. Porro Genezar a laci ipsius natura, qua crispantibus aquis, de seipsa sibi excitare aqua auram perhibetur, Graeco vocabulo quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus ac crispantibus ventis, agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio, sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat. Postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne, stabilitatem perpetuae quietis adiit, turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum