comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ponite corda ur̃a suꝑ uias uras. Quia inquit
dicitis nondum est tempus edificande domꝰ
dm̃: considerate que fecistis et que passi
estis. Omnis enim labor ur̃. nullum potuit
tum minus quam seueratis collegistis: non
potestis tamen dicere ideo famem secutam:
quod in excercendam terram agricola cessa¬
uerit. Comedistis et non estis saciati: non¬
tamen potestis dicere uoluntarium fuisse
ieiunium: sed quia panios fructus congrega¬
ueratis in horrea. Uinum bibistis: sed non
tantum quod susficeret ad exhilaranda cor¬
pora potantium. Ipsum quoq uestimentũ:
non potuit frigus pellere aut calefacere. Si
quis etiam mercedes congregauerat. siue
negotiatione. siue mercennaria manu. fru¬
stra laborauit: quia omnes peccunie de¬
fluxerunt ueluti in ꝑtusum sacculum
misse. Spiritalit̾ illi corda suꝑ uias ponunt:
qui absq iudicio discretionis nichil faciunt
quiante mentis oculos lucernam u̾bi dei
semꝑ habent. Multum autem seminat sed

Expanded text:
ponite corda vestra super vias vestras. » Quia inquit dicitis: Nondum est tempus aedificandae domus Domini; considerate quae fecistis, et quae passi estis. Omnis enim labor vester nullum potuit tum minus quam severatis, collegistis. Non tamen potestis dicere: Ideo famem secutam, quod in exercenda terra agricola cessaverit. « Comedistis, et non estis satiati; tamen potestis dicere voluntarium fuisse jejunium, sed quia parvos fructus congregaveratis in horrea. Vinum bibistis, sed non tantum quod sufficeret ad exhilaranda corda potantium. Ipsum quoque vestimentum non potuit frigus pellere aut calefacere. Si quis autem mercedes congregaverat, sive in negotiatione, seu mercenaria manu, frustra laboravit, quia omnes pecuniae defluxerunt, veluti in pertusum sacculum missae. Spiritualiter illi corda super vias suas ponunt, qui absque judicio discretionis nihil faciunt, qui ante mentis oculos lucernam verbi Dei semper habent. Multum autem seminat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
moyses legem accep̃. digito dĩ scͥptam in
tabulis lapideis. Cum in quit sciatis ꝓ
certo uenturum diem uidicii quando
suꝑboꝵ radicem et germen flamma
comburet: timentib autem dm̃ orietur
sonusticie oportet ut recordemini logis
quam ꝑ moysen uobis dedi et ea que
ibi p̃cipiunt᷑ oꝑe impleatis. Sed et nobis
precipit᷑ ut recordem᷑ sp̃alis et diuine le¬
gis: eamq non carnaliter sed spalit̾ im¬
mons int̾pretatur siccitas quia lex sp̃alit̃
intellecta omnem uitioꝵ excoquit humorẽ
Lociutus est autem ad isrł p̃cepta et iuditia:
quia illis cõmittenda sunt mysteria scͥpturaꝵ¬
qui mundi cordis oculis dm̃ uidere m̃entur.
Ecce ego mittam uob̃ heliam ꝓpħam aute¬
qͣm ueniat dies dñi magnus et horribił.

Expanded text:
Moyses accepit legem digito Dei scriptam in tabulis lapideis. Cum inquit sciatis pro certo venturum diem judicii, quando superborum radicem et germen flamma comburet, timentibus autem orietur sol justitiae, oportet ut recordemini legis, quam per Moysen vobis dedi, et ea quae ibi percipiuntur opere impleatis. Sed et nobis praecipitur ut recordemur spiritualis et divinae legis, eaque non carnaliter, sed spiritualiter immons interpretatur siccitas, quia lex spiritualiter intellecta omnem vitiorum excoquit humorem. Locutus est autem ad Israel praecepta et judicia, quia illis committenda sunt mysteria Scripturaqui mundi cordis oculis Deum videre merentur. « Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus et horribi
Abbreviated transcription (Latin):
a domino: hoc est uiri eccłiastici deuorabt̃.
sub audis adt̾sarios qui intelligunt᷑ ꝑfiliõs
grecie et subicient lapidib funde: commni¬
nationib scͥpturarum illos sibi subicientes:
et rotatu funde ÷ id est testimoniis et exemplis
diuinorum eloquiorum.
tia: ad quam ebrietatem inuitat nos sapien

Expanded text:
a Domino, hoc est viri Ecclesiastici, devorabunt, subaudis adversarios, qui intelliguntur per filios Graeciae, « et subjicient lapidibus fundae, » comminationibus Scripturarum illos sibi subjicientes, et rotatu fundae, id est testimoniis et exemplis divinorum eloquiorum, tia, ad quam ebrietatem invitat nos Sapien
Abbreviated transcription (Latin):
inmalam ponitur significationem. Diuidit
enim pͥmum unitatem: & iccirco copulam
coniugalem. siue discordiam designãt. Rec
te ergo et in anno scdõ darii et insexto m̃se
fit dei sermo ad aggeum ꝓpt̾ supra dictas
causas: quia templum non habebant. et
in concaus habitabant: & quia subdario
carnis oꝑib senuebant. Quia uiero altare
edificatum erat. et fundam̃ta templi lacta:
iccirro inuna die mensis factum est uerbũ
habuisse oꝑa: atq in eius factis requieuisse
uerbum dñi. Aggeus int̾pretatur festiuus:
ex quo innuitur quia qui sollempnitates
dnĩ non inferm̃to malitie et nequitie. sed
inazimis sinceritatis et uenitatis studet ce¬
lebrare: hic talis potest sermonem dei reci
Ad zorobabel filium salathiel ducẽ

Expanded text:
in malam ponitur significationem. Dividit enim primam unitatem, et idcirco copulam conjugalem sive discordiam deste ergo et in anno secundo Darii, et in sexto mense fit sermo Dei ad Aggaeum, propter supra dictas causas, quoniam templum non habebant, et in concavis habitabant, et quia sub Dario carnis operibus serviebant. Quia vero jam altare aedificatum erat, et fundamenta templi jactata, idcirco in una die mensis, factum est verbum habuisse opera, atque in eis factis requievisse verbum Dei. Aggaeus interpretatur festivus. Ex quo innuitur quia qui solemnitates Domini non in fermento malitiae et nequitiae sed in azymis sinceritatis et veritatis studet celebrare, hic talis potest sermonem Dei recipere. « Ad Zorobabel filium Salathiel duce
Abbreviated transcription (Latin):
sior: id est turbidus et cenosus  uocatur.
Dicitur gͦ illis. quod ipsi quoq. A ꝓ gloria
replendi sunt ignominia: cum eoꝵ ꝑuersa doc¬
trina fuerit reuelata: et eccłiastica censura
dampnata. Oꝑiet autem eos uastitas libani
Libanus quippe: grece thus dicitur. Ihure uero
munditia orationis expͥmit᷑ uastitas gͦ libani
eos oꝑiet: quia eoꝵ oratio quod est spintale.
dĩ sacrificium. uercetur illis indampnationẽ.
iuxta quod psalmista de iuda dicit. Oratio
eius fiat inpeccatum
Quid prodest sculpti

Expanded text:
Sior, id est turbidus et coenosus vocatur. Sior, id est turbidus et coenosus vocatur. Dicitur ergo illis, quod ipsi quoque pro gloria replendi sint ignominia, cum eorum perversa doctrina fuerit revelata, et Ecclesiastica censura damnata. Operiet autem eos vastitas Libani. Libanus quippe graece thus dicitur. Thure vero munditia orationis exprimitur. Vastitas ergo Libani eos operiet, quia eorum oratio, quod est speciale Dei sacrificium, vertetur illis in damnationem, juxta quod Psalmista de Juda dixit: « Oratio ejus fiat in peccatum. » « Quid prodest sculptil
Abbreviated transcription (Latin):
Qua inquit plurimos in ebriasti: bibe tu qͦq
de calice dñi id est in ebriaberis calice. id est
suppliciis dextere dñi: et omnia que absor¬
buens egeres. et de sublumi gloria ad extrema
uenies mala. Quia iniquitas libani oꝑiet te.
Libanus ꝓ templo ponitur: quod de lignis
libani edificatum est. Hinc alius ꝓpħa dicit
quitas libani id est euersio templi et uasta¬
tio sanctuarii. eum depopulabitur: & uasta¬
bit. Seruat autem methaphoram: quia liba¬
num protemplo dixerat. Ponit animalia
ꝓsacrificiis et hostiis: dicens. Uastitas amma-¬
lium id est de uastatio sacrificiorum que in
templo offerebantur de terrebit eos id est
babilomos: quia iniuna templi et sacrificioꝵ.
tropologiam increpantur heretici. quod om̃s
inebrient amaris & ꝑuersis dogmatib: dantes
amico. idest socio infide potum. Non de fonte
siloa: id est missi xp̃i udelicet quem ds pater
inmundum misit᷑: sed deriuo egypti tenebra-¬
rum et meroris. Unde et ipse riuus recte¬
recte

Expanded text:
Quia inquit plurimos inebriasti, bibe tu quoque de calice Domini. Inebriaberis calice, id est suppliciis dexterae Domini, et omnia quae absorbueras egeres, et de sublimi gloria ad extrema venies mala. « Quia iniquitas Libani operiet te. Libanus pro templo ponitur, quod de lignis Libani aedificatum est. Hinc alius propheta diiquitas Libani, id est eversio templi et vastatio sanctuarii, eum depopulabitur et vastabit. Servat autem metaphoram, quia Libanum pro templo dixerat, ponit animalia pro sacrificiis et hostiis, dicens: « Et vastitas animalium, » id est devastatio sacrificiorum quae in templo offerebantur, « deterrebit eos, » id est Babylonios, quia injuria templi et sacrificioruma. » Juxta tropologiam increpabantur haeretici, quod omnes inebrient amaris et perversis dogmatibus, dantes amico, id est socio in fide, potum non de fonte Siloa, id est missi, Christi videlicet, quem Deus Pater in mundum misit, sed de rivo Aegypti tenebrarum et moeroris. Unde et ipse rivus recte
Abbreviated transcription (Latin):
tur: librabo. Unde liberabo est legen¬
dum. Quasi enim sub sub sua seruitute¬
non habebat lanam et linum: cum ipsi
ẽent serui diaboli. Ictuco dicit detis libe-¬
iabo lanam meam et linum meum: ne
ab eniquis possideantur dñi. Porro igno¬
minia quam hec oꝑiebant idola eoꝵ in¬
telliguntur : quoꝵ altana uario uesti¬
mentoꝵ decorabant ornamento. Spin-¬
taliter uestim̃ta ista significant dei au¬
xilium. et angłoꝵ custodiam: que omĩa
aufert d̾̃s abeis: ut qui ex his non sense¬
rant datorem: relicti in sua inquitate
tradantur diabolo et̾naliter eniciandi.
Et reuelabo stulticiam enus in oculis ama

Expanded text:
tur, librabo, unde liberabo est legendum. Quasi enim sub sua servitute habebant linum et lanam, cum ipsi essent servi diaboli, idcirco dicit Deus: Liberabo linum meum et lanam meam, ne ab iniquis possideantur dominis. Porro ignominia quam haec operiebant, idola eorum intelliguntur, quorum altaria vario vestimentorum decorabant ornamento. Spiritualiter vestimenta ista significant Dei auxilium et angelorum custodiam, quae omnia aufert ab eis Deus, ut qui ex his non senserant datorem, relicti in sua iniquitate tradantur diabolo aeternaliter cruciandi. « Et tunc revelabo stultitiam ejus in oculis ama
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hoc loco quidã
sumpserunt errorem. putantes aggeũ angłm
nat᷑a fuisse : et quadam diuina dispositione
humanum corpus assumpsisse ꝓpt̾hoc qͦd dr̃
malachia: et de iohe baptista opmantur.
Sed sciendum natura eos homines fuisse:
officio uͦ angłos id est nuntios: qui populis
dei uoluntatem annuntiabant. Hic gͦ ꝓpħa
nuntius dicitur. id est angelus quia tipum
gestabat dñi saluatoris: qui et ipse magni
consilii angelus dicitur. Quod autem dicit
nuntius om̃ denuntiis dñ tale est: ac si
diceret ꝓpħa de propħ̃is. Ego uobiscum sũ
dicit dominus. Non hoc ad ⁊orobabel nec
ad iħm dicit: sed ad populum qui timue¬
rat afacie dñi. Illi enim in ꝑsona xp̃i accipi¬
unt᷑ ut dictum est: & cum eis atq in eis
semꝑ erat dñs. Confortat populum dñs.¬
ero ur̃ adiutor. Et suscitauit dñs sp̃m zo

Expanded text:
Ex hoc loco quidam sumpserunt errorem, putantes Aggaeum angelum natura fuisse, et quadam divina dispensatione humanum corpus assumpsisse, propter hoc quoMalachia, et de Joanne Baptista opinantur. Sed sciendum, natura eos homines fuisse, officio vero angelos, id est nuntios, qui populis Dei voluntatem annuntiabant. Hic ergo propheta nuntius dicitur, id est angelus, quoniam typum gestabat Domini Salvatoris, qui et ipse magni consilii angelus dicitur. Quod autem dicit: « Nuntius Domini de nuntiis Domini, » tale est ac si diceret, propheta de prophetis. « Ego vobiscum, dicit Dominus. » Non hoc ad Zorobabel nec ad Jesum dicit, sed ad populum qui timuerat a facie Domini. Illi enim in persona Christi accipiuntur, ut dictum est, et cum eis atque in eis semper erat Dominus. Confortat ergo DoEgo
Abbreviated transcription (Latin):
Suscitat᷑ sp̃c zorobabel: & sp̃c iħu: ut reg¬
num et sacerdotium edificarent. & templũ.
Suscitatur sp̃c reliqui populi id est deuotio
anim et uoluntas: ut faceret quod p̃ceꝑat¬
Ingressi sunt quia foris exierant: id est sui-¬
met obliti erant sicut prodigus filius de quo
dicitur quod in se reuersus est: quando de¬
creuit ad patrem redire
quarta mensis inmense sexto. in anno scđo

Expanded text:
Suscitatur spiritus Zorobabel et spiritus Jesu, ut regnum et sacerdotium aedificarent templum. Suscitatur spiritus reliqui populi, id est devotio animi et voluntas, ut faceret quae praIngressi sunt, quoniam foras exierant, id est suimet obliti erant, sicut prodigus filius, de quo dicitur quod in se reversus est, quando decrevit ad patrem redire.quarta mensis in sexto mense in anno s
Abbreviated transcription (Latin):
Id est inopia. ommũ
bonoꝵ: uł ea siti de qua ꝑꝓpħam amos dicit
Mittam ineis famem et sitim: non famem
panis. nec sitim aque÷ sed famem audien¬
di uerbum dei: siue aquam que abeis
ablata est possumus gr̃am intelligere sp̃c
scĩ: de qua ipse in euangłio loquitur: in¬
uitans om̃s ad se. ut hanc aqͣm accipiant

Expanded text:
id est inopia omnium bonorum, vel ea siti de qua propheta Joel dicit: Mittam in eos famem et sitim, non famem panis vel sitim aquae, sed famem audiendi verbum Dei. Sive aquam quae eis ablata est, possumus gratiam intelligere Spiritus sancti de qua ipse in Evangelio loquitur, invitans omnes ad se, ut aquam accipiant
Abbreviated transcription (Latin):
popłm. Nam ꝑasinam sinagoga intelligit.
que grauissimũ iugum legis sustinuerat.
Dullus autem lasciuus et liber: gentium
designat popłm. non habenten rectorem
dm̃: nec frenum legis. Suꝑ utrumꝙ popłm
sedens dñs ingreditur ierłm: et de p̾senti
eccłia. gub̃nat illos aduere pacis uisionẽ
Et disꝑdam quadrigam ex effraim. Uox dĩ¬
patris qui exultare iusserat filiam syon. et
exultare filiam ierłm. ad huc loquitur.
dicens quid facturus sit. Disꝑdam inquit

Expanded text:
pulum. Nam per asinam synagoga intelligitur, quae gravissimum jugum legis sustinuerat. Pullus autem lascivus et liber gentium designat populum, non habentem rectorem dominum, nec frenum legis. Super utrumque populum sedens Dominus ingreditur Hierusalem, et de praesenti Ecclesia gubernat illos ad verae pacis visionem. « Et disperdam quadrigam ex Ephraim, et Patris, qui exsultare jusserat filiam Sion, et jubilare filiam Hierusalem, adhuc loquitur dicens quid facturus sit. « Disperdam inquit
Abbreviated transcription (Latin):
uertar amea scilicet clementia ad cru-¬
delitatem ÷ & sumam frumentum meu̾
intempore suo: & uinum meum in¬
tempore suo. Tempus hoꝵ fructuum est

Expanded text:
ertar » a mea scilicet clementia ad crudelitatem, « et sumam frumentum meum in tempore suo, et vinum meum intempore suo. » Tempus harum frugum est
Abbreviated transcription (Latin):
iniudam ds̃: in ifrł magnum nomen eius:
Putabat se dm̃ posse fugere: qui tantum in
tudam notus erat. Post qͣm uͦ ꝑtempestatẽ.
dm̃ illum etiam manis agnouit: confitetur
et dicit. Hebreus ego sum: & dnm cȩli timeo.
est celum dimisit ÷ & assumpta came uenit
in mare huius scł̃i: & intantum dilexit ppłm
de quo carnem assumpserat : ut recusaret
passionem: ne saluata niniue id est gentili
popło sinagoga ꝑiret. Unde ad patrem di¬
cebat. Pater si possibile est: transeat ame ca¬
lix iste. Et incnice positus: ꝓhis qui damaue.

Expanded text:
in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus, » in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus, » putabat se posse Deum fugere, qui tantum in Judaea notus erat. Pos quam vero per tempestatem Deum illic etiam maris agnovit, confitetur et dicit: « Hebraeus ego sum, et Deum coeli ego timeo, est coelum, dimisit; et, assumpta carne, venit in mare hujus saeculi, et intantum dilexit populum de quo carnem assumpsit, ut non recusaret passionem, ne salvata Ninive, id est gentili populo, Synagoga periret. Unde et ad Patrem dicebat: « Pater, si possibile est, transeat a me calix iste; »
Abbreviated transcription (Latin):
mundus studiosissime seruiebat
Non inuidens saluti ninuitarum fugit:
sed nolens ꝑire iudeos gentem suam. Scie¬
bat enim: quia penitentia gentium rui¬
na eẽt iudeorum. Preterea uidebat alios
ꝓpb̃as missos adoues ꝑditas domus isrł̃
ut ad penitentiam popłm ꝓuocarent: &¬
ideo dolet se electum qui mitteret᷑ ad assi-¬
rios immicos israhelis. Nouerat etiam pro¬
pħico spu quod cum gentes cognitionẽ dei
reciꝑent: reprobaretur isrł. Quod gͦ sciebat
aliquando fut᷑um. uerebat᷑ ne suo tempore
fieret: atq ideo fugere uoluit intharsis. sic̃
et cham fugit a facie domini. Iosephus tharsis
putat eẽ tharsum cilicie ciuitatem de qua
fuit paulus apłs: unde & tharsensis dictus ẽ.
Hebrei autem tharsis mare dicunt genera¬
liter. Hon gͦ ad certum aliquem locum fu¬
gere uolebat ꝓpħa: sed ascensa naui quo
posset festinare: non curans quo eum sors
duceret. stgitiuus enim: non eligit locum
quo fugiat. Et quia legitur in psalmo. notus

Expanded text:
mundus studiosissime serviebat.Non invidens saluti Ninivitarum fugit, sed nolens perire Judaeos gentem suam. Sciebat enim quia poenitentia gentium ruina esset Judaeorum. Praetera videbat alios prophetas missos ad oves perditas domus Israel, ut ad poenitentiam populum provocarent, et ideo dolet se electum, ut mitteretur ad Assyrios inimicos Israelis. Noverat etiam prophetico spiritu, quod, cum gentes cognitionem Dei reciperent, reprobaretur Israel. Quod ergo sciebat aliquando futurum, verebatur ne suo tempore fieret, atque ideo fugere voluit in Tharsis, sicut et Cain fugit a facie Domini. Josephus Tharsis putat esse Tharsum Ciliciae civitatem, de qua fuit Paulus apostolus, unde et Tharsensis dictus est. Hebraei autem Tharsis mare dicunt generaliter. Non ergo ad certum aliquem locum fugere volebat propheta, sed ascensa navi quocunque posset festinare, non curans quo eum sors duceret. Fugitivus enim non eligit locum quo fugiat, et quia legitur in psalmo: « Notus
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur ꝓpħa plenus dolore. et causatur
contra dñm cur templum sibi consecratum
et ciuitatẽ ierłm que quondã specialit̾ ci¬
uitas di appellabatur. a chaldeis ꝑmiserit
destrui. Cur etiam populum ad se claman¬
michi iniquitatem ⁊ dolorem: uidere p̃dam.
ce inusticiam contra mec Cur inquit uixi

Expanded text:
Loquitur propheta plenus dolore, et causatur contra Dominum, cur templum sibi consecratum et civitatem Hierusalem, quae quondam specialiter civitas Dei appellabatur, a Chaldaeis permiserit destrui, cur etiam populum ad se clamanmihi iniquitatem et laborem, videre praedam et injustitiam contra me? » Cur inquit vixi
Abbreviated transcription (Latin):
illis. et oppͥmunt ꝑegrinũ : cum dñs spe¬
cialit̾ p̾cipiat: ꝑ egrinum et aduenam non
contͥstabis. Altiore quoq sensu ꝑ egrinum
gͦ putet leuia peccata ẽẽ ꝑiurium. uel
fraudem aut calumpnari uiduam & pu-¬
pillum. et oppͥmere ꝑegrinum: cum hoc
dñs maleficiis. et adulterio coniungat:
et similiter se iudicatũ dicat.
Ego dominus
et non mutor

Expanded text:
 et opprimunt peregrinum, cum Dominus specialiter praecipiat: « Peregrinum et advenam non contristabis. » Altiore quoque sensu, peregrinum ergo putet levia peccata perjurium vel fraudem, aut calumniari viduam et pupillum, et opprimere peregrinum, cum hoc Dominus maleficiis et adulterio conjungat, et similes se judicaturum. « Ego enim Dominus, et non mutor
Abbreviated transcription (Latin):
et sicut anni antiqui. Cum inquit filii leui¬
pugati fuerint tunc placebit dño sacrifi¬
cium quod offerent ꝓuida et ierłm id ẽ.¬
ꝓhis qui dñm confitenͣt factis et uerbis: qͥq
pacem eius mente contemplant᷑. Quod au¬
tem sequit᷑ sicut dies scł̃i et sicut anni
antiqͥ. hoc significat quod sicut inpͥncipio
placuernt deo : sic post peccatum ꝑpeni-¬
tentiam purgati placere incipient. Etacce
cio: et ero testis uelox. Ipse qui udex¬
est: erit testis. Qui enim iudicabit facta
oꝑum ext̾ius: ipse testis erit latentis consci-¬
entie. Maleficis adult̾is ⁊ ꝑuiris. hec crimi¬
na occulte patrata: proferent᷑ in medium.
Secuntur et illa que manifesta sunt. Qui
Uiduas ⁊ pupillos. sub̃ calumpnant᷑. Cũ
dicat ꝓpħa. non despiciet dñs clamorem
pupilli et uidue: cum effudĩt loquelam

Expanded text:
et sicut anni antiqui. » Cum inquit filii Levirgati fuerint, tunc placebit Domino sacrificium quod offertur pro Juda et Hierusalehis qui Dominum confitentur factis et verbis, quique pacem ejus mente contemplantur. Quod autem sequitur: « Sicut dies saeculi et sicut anni antiqui, » hoc significat quod sicut in principio placuerunt Domino, sic post peccatum per poenitentiam purgati placere incipiant. « cio, et ero testis est, erit et testis, quia judicabit facta operum exterius; ipse testis erit latentis conscientiae maleficis, adulteris et perjuris. Haec crimina occulte patrata proferentur in medium. Sequuntur et illa quae manifesta sunt: qui » sed viduas et pupillos calumniantur, cum dicat propheta: « Non despiciet Dominus clamorem pupilli et viduam, cum effuderit loquelam
Abbreviated transcription (Latin):
& reduceret in syon popłm suum. Leuat coti¬
die potentiam. ut popłum suũ: hoc ẽ. xp̃ia¬
num reuocet ꝑpenitentiam in eccłiam per¬
cussis adu̾sariis id est sp̃alib hostib: qui il¬
lum impugnare non cessant
Lauda et leta¬
re filia syon: quia etce ego uenio. et habita¬
bo inmedio tui dicit dominus. a

Expanded text:
et reduceret in Sion populum suum. Levat quotidie potentiam, ut populum suum hoc est Christianum revocet per poenitentiam in Ecclesiam, percussis adversariis, id est spiritualibus hostibus, qui illum impugnare non cessant. « Lauda et laetare, filia Sion, quia ecce ego venio et habitabo in medio tui, dicit Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃sentium necessitate. Hoc
iuxta litteram. Allegorice. uir qui ascendit
suꝑ equum rufum: dñs et saluator est. Equus
rufus mortalitatem nr̃e carnis de signat: qͣm
ꝓ nobis assumpsit. Cui ꝑisaiam dicitur. Quare
iubrum est indumentum tuum : Notandũ
uͦ quod hic inequo rufo sedere describitur:
in apocalipsi autẽ iohannis. inueste candida suꝑ
equum candidum sedens apparuit. Qui enim
rufus extitit inpassione: candidus fuit in resur¬
rectione. Hinc eccl̃ia in canticis canticoꝵ dicit
Dilectus m̃s candidus et rubicundus. Muteta
que erant in profundo inter que uirstare de¬
scribitur. angelice sunt potestates: que ei etã
in carne posito assistebant: eiq ministrabãt
debemus acciꝑe: qui totum orbem p̃dicando
ꝑ agrauerunt. Quoꝵ alii rufi: quia marti¬
rio coronati: alii uero uarii: quia doctna et
oꝑe ac diu̾sa signoꝵ uarietate distincti. alii
albi: quia uirgmitatis candore. et integrita¬
te fidei. ac mundi cordis puritate p̃clari. hi

Expanded text:
esentium necessitate. Hoc juxta litteram. Allegorice, vir qui ascendit super equum rufum, Dominus et Salvator est. Equus rufus mortalitatem nostrae carnis designat, quam pro nobis assumpsit, cui per Isaiam dicitur: « Quare rubrum est indumentum tuum? » Notandum vero quod qui hic in equo rufo sedere describitur, in Apocalypsi Joannis in veste candida super equum candidum sedens apparuit. Qui enim rufus exstitit in passione, candidus fuit in resurrectione. Hinc Ecclesia in Canticis canticorum dicit, « Dilectus meus candidus et rubicundus. » Myrteta quae erant in profundo, inter quae vir stare describitur, angelicae potestates, quae ei etiam in carne posito assistebant eique ministrabant.debemus accipere, qui totum orbem praedicando peragraverunt. Quorum alii rufi, quia martyrio coronati: alii varii, quoniam doctrina et opere ac diversa signorum varietate distincti: alii albi, quia virginitatis candore et integritate fidei, ac mundi cordis puritate praeclari. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
boni est. Unde et ad iob dñs dicit. Numquid
mites fulgura et ibunt: et reuertentia dicent
ad sumus : stabat uir int̾ mirceta: uel ut alia
translatio dicit inter montes: id est xp̃c dis¬
cernebat int̾ utriusq uocationis populos
in his qui salui fuint. Quod uͦ angłs rigat
ut misereatur deus popło quia iam sep¬
tuagesimus annus erat: significat quia ie¬
rusalem id est eccłia nequa quam ꝑfectam
consequetur libertatem pͥusquam uerum
sabbatum. id est requies impleatur: qͣm
lxx ᷤ. annus designat: qui numenas denario
ꝑ septenarium multiplicato ꝑficitur. Que
pax inp̃senti inchoat cum abellis uitioꝵ
qui escimus: ꝑficietur autem infuturo: cũ
ma dicens. Hec dicit dñs exercituum.
Telatus sum ierłm et syon zelo magno

Expanded text:
nt. Unde et ad Job Dominus dicit, « Nunquid mittes fulgura, et ibunt, et revertentia dicent tibi, Adsumus? » Stabat vir inter myrteta, vel ut alia translatio dicit, inter montes, id est Christus discernebat inter utriusque vocationis populos,in his qui salvi fiunt. » Quod vero angelus rogat ut misereatur Deus populo, quia jam septuagesimus annus erat, significat quia Jerusalem, id est Ecclesia nequaquam perfectam consequetur libertatem, priusquam verum sabbatum, id est requies impleatur, quod septuagesimus annus designat, qui numerus denario per septenarium multiplicato perficitur; quae pax in praesenti inchoat, cum a bellis vitiorum quiescimus: perficietur autem in futuro, cumma dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus sum Hierusalem et Sion zelo magno
Abbreviated transcription (Latin):
manentes racemos iam uindemiate uinee col¬
ligere: & cum racemos non inuenirem : uolui
saltem immaturas ficus. id ẽ grossos ficorum
maturas non inueniebam. Quod tale est: uelu¬
ti siquis dicat. Quia panes non inueni: uolui
quisquilias et furfu res comedẽ: p̃famis mag¬
nitudine. Quam similitudinẽ ipse ꝓpħa exponit¬
dicens. Periit sanctus de t̾ra: & rectus in homi¬
nib non est. Omnes in sanguine insidiantur:

Expanded text:
manentes racemos jam vindemiatae vineae colmanentes racemos jam vindemiatae vineae colligere. Et cum racemos non invenirem, volui saltem immaturas ficus, id est grossos ficorum, maturas non inveniebam. Quod tale est, veluti si quis dicat, quia panes non inveni, volui quisquilias et furfures manducare prae famis magnitudine. Quam similitudinem ipse propheta exponitdicens: « Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est. Omnes in sanguine insidiantur:
Abbreviated transcription (Latin):
Ad diuitias adiungitur mendatium: quia
manus assueta congregare diuitias. fraudu¬
lentam possidet linguam. Cum hec et alia
facerent principes ur̃i : uolui uos statim de¬
lere: sed expectaui ad huc et paulatim cepi
ꝑ cutere plagis: quasi monerem ut uos cor-¬
rigeretis. Misi in uos famem : sitim: morbos:
uastitatem hostilem: segetum et uinearum
sterilitatem: uos autem semꝑ seruistis idola¬
trie: et custodistis cerimonias quas constitu¬
it amri. rex impius et omne opus domus
achab & iezabel: & iccirco compulsus sum¬
ut delerem uos in sibilum: et portaretis ob¬
ꝓbrium populi mei: dum hostes insulta¬
rent quod dei populus captus et suꝑatus eẽt
abhostib. Nomen enim meum: ꝑuos blasphe¬
colligit in autumno racemos uindemie. Hunc
decem tribuum et duarum: & plangit quod
nullus sit iustus in populo illo: qui possit
resistere ire dei. frustra inquit locutus sum. p̃¬
dicens mala inminentia: frustra uolui ex ꝑ¬
dita ciuitate aliquos conu̾tere. & quasi re¬

Expanded text:
A divitiis subjungitur mendacium, quia manus assueta congregare divitias, fraudulentam possidet linguam. Cum haec et alia facerent principes vestri, nolui vos statim delere, sed exspectavi adhuc, et paulatim coepi percutere plagis, quasi monens ut vos corrigeretis. Misi in vos famem, sitim, morbos, vastitatem hostilem segetum, et vinearum sterilitatem. Vos autem semper servitis idololatriae, et custodistis caeremonias quas constituit Amri rex impiissimus, et omne opus domus Achab et Jezabel, et idcirco compulsus ut darem vos in sibilum, et portaretis opprobrium populi mei, dum hostes insultarent, quod Dei populus captus et superatus esset ab hostibus: nomen enim meum per vos blasphecolligit in autumno racemos vindemiae. Non decem tribuum et duarum, et plangit quod nullus sit justus in populo isto, qui possit resistere irae Dei. Frustra inquit locutus sum, praedicens mala imminentia, frustra volui ex perdita civitate aliquos convertere, et quasi re
Abbreviated transcription (Latin):
ab assur. qui dirigens int̾pretatur id est adia¬
bolo : qui omnes sequaces suos dirigit ad
rem uitioꝵ. quo omnes gentes exureban-¬
tur et extinguens ignita iacula diaboli:
nam et incamino ardenti inquo tres
puen missi fuerant: dicitur descendisse
angłs: & fecisse medium fornacis qua¬
si uentum roris flantem. Hoc gͦ dicit: qͥa
doctrina apłorum erit in medio omnium
gentium quasi ros adño. et quasi stille suꝑ
herbam. Stillis enim que de tectis cadunt:
comparatur p̃dicatio celestis. Quod autem
dicit que non expectat uirum nec p̃stolat᷑
filios hominumꝰ. significat quod gentes nul

Expanded text:
ab Assur, qui dirigens interpretatur, id est, a diabolo, qui omnes sequaces suos dirigit ad rem vitiorum, quo omnes gentes exurebantur, et exstinguens ignita jacula diaboli. Nam et camino ardenti, in quo tres pueri missi fuerant, dicitur descendisse angelus, et fecisse medium fornacis quasi ventum roris flantem. Hoc ergo dicit, quia doctrina apostolorum erit in medio omnium gentium, quasi ros a Domino, et quasi stillae super herbam. Stillis enim quae de tectis cadunt, comparatur praedicatio coelestis. Quod autem dicitur, « quae non exspectat virum, et non praestolatur filios hominum, » significat quod gentes nul
Abbreviated transcription (Latin):
Quia inquit pastores non parcebant gregi:
sed ipsi p̾mi deuorauerunt popłm meu̾m:
iccuro et ego non parcam ultra suꝑ habitai
dde terra iudeorum: et non de omni orbe dicit᷑
Non inquit parcam ultra: sed continuo
ulciscar et tradam illos hostib. Quod impletũ
Ecce ego tradam homines unumquemq in
manu ꝓximi sui. & in manum regis sui et
concident terram

Expanded text:
Quia inquit pastores non parcebant gregi, sed ipsi primi devoraverunt populum meum, idcirco et ego non parcam ultra super habitade terra Judaeorum, et non de omni orbe dicitur. Non inquit parcam ultra, sed continuo ulciscar, et tradam illos hostibus. Quod impletum« Ecce ego tradam homines, unumquemque in manu proximi sui, et in manu regis sui, et concident terram
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos: id est ad pauꝑes gregis israhelitici.
Post quam cognouerunt uerbum ẽẽ dñi
quod uidelicet uoluntas eẽt dei ut omnib
gentib abiectis et suis ꝑmissis errorib eli¬
enim habent arbitrium eligendi quod
uoluerint: ꝓ hac assumpsione qua abieti
onmes gentes : et uos inpeculiarem michi
elegi popłm: reddite michi m̃cedem meam
id est mea p̃cepta senate. Sin autem non
uultis meo censeri nomine. neq facere que
p̃cepi: facite manifeste quod uultis. At illi
tunc quidem cum ista eis d icerentur: res¬
ponderunt moysi. Omnia que p̃cepit
nobis dñs deus nr̃. faciemus. Infine autẽ
tempoꝵ ꝓomnib que feti eis liberans eos
de seruitute gypti: et michi eos in pecu¬
liarem assumens popłm. appenderunt
mercedem meam: dantes ude ꝓditori pro

Expanded text:
ad eos, id est ad pauperes gregis Israelitici, postquam cognoverunt verbum esse Domini, quod videlicet voluntas esset Domini, ut omnibus gentibus abjectis, et suis promissis erroribus, elienim habet arbitrium eligendi quod voluerit, pro hac assumptione qua abjectae omnes gentes, et vos in peculiarem mihi elegi populum, reddite mihi mercedem meam, id est mea praecepta servate. Sin autem non vultis meo censeri nomine, neque facere quae praecepi, facite manifeste quae vultis. At illi tunc quidem cum eis ista dicerentur, responderunt Moysi: « Omnia quae praecepit nobis Dominus Deus noster, faciemus. » In fine autem temporum pro omnibus quae eis feci, liberans eos de servitute Aegyptiaca, et mihi eos in peculiarem assumens populum. « Et appenderunt mercedem meam, » dantes pro
Abbreviated transcription (Latin):
orum traditio talis est. Candelabram totũ
solidum exauro: legem dicunt. Lampa¬
dam uͦ id est flammam inu̾tice candelabri
lucentem. xp̃m qui est caput legis: quiq
omnem mundum illuminat. un. lucerne
enumerata. He lucerne suꝑ candelabram funt
quia lex spũ scõ dictante conscrpta est. Septẽ
autem infusoria. id est uascula in quib oleum
est quod infunditur in lu ceras que lu¬
cent suꝑ candelabrum. hoc significare
dicunt: quod iste septem gratie ad homines
de celo ꝑlegem descendant. Duas uͦ oliuas
que erant suꝑ candelabrum adextris et asi¬
nistris : int̾ quas lucebat media lampas: legẽ
et propħiam intelligunt. Cum gͦ ꝓpħa que¬
Rursus angelus int̾rogat eum. Numquid
nescis quid sunt hec
quo respondente non

Expanded text:
orum traditio talis est: Candelabrum totum solidum ex auro, legem dicunt; lampadem vero, id est flammam in vertice candelabri lucentem, Christum, qui est caput legis, quique omnem mundum illuminat; septem lucernae enumerata. Hae lucernae super candelabrum sunt, quia lex Spiritu sancto dictante conscripta est; septem autem infusoria, id est vascula in quibus oleum est quod infunditur in lucernas, quae lucent super candelabrum, hoc significare dicunt, quod istae septem gratiae ad homines de coelo per legem descendant, duas vero olivas quae erant super candelabrum a dextris et a sinistris, inter quas lucebat media lampas, legem et prophetiam intelligunt. Cum ergo propheta quaeRursus angelus interrogat eum: Nunquid ignoras quid sunt haec? quo respondente, N
Abbreviated transcription (Latin):
Cum in qͥt
arcu et gladio dñi heretici et gentium sapi-¬
entes afiliis syon int̾fecti fuerint: apparebit
suꝑ eos gloria dñi. Hoc est enim quod ditit.
Dñs ds̃ suꝑ eos uidebitur : et egredietur ut
fulgur iaculum predicationis eius: corus¬
cans splendore miraculorum. Hinc alius
ꝓpħa dicit. In luce sagittarum tuarum
ibunt: insplendore fulguris armoꝵ tuoꝵ.
Qui splendor et fulgur: appellat᷑ et tuba
siue clangor: ut quos: splendor in lustra¬
uent. clangor tube excitet adaudiendum:
co minatur supplicia: ut misereatur. Seqͥt᷑.
minatione terruerat

Expanded text:
Cum inquit arcu et gladio Domini haeretici et gentium sapientes a filiis Sion interfecti fuerint, apparebit super eos gloria Domini; hoc est enim quod dicit: Dominus Deus super eos videbitur, et egredietur ut fulgur jaculum praedicationis ejus, coruscans splendore miraculorum. Hinc alius propheta dicit: « In luce sagittarum tuarum ibunt, in splendore fulgurantis hastae. » Qui splendor et fulgura appellantur, et tuba sive clangor, ut quos splendor illustraverit, clangor tubae excitet ad audiendum, co nominatur supplicia, ut misereatur. Unde seqminatione terruerat
Abbreviated transcription (Latin):
sicut caminum ignis in lignis: et sicut fa¬
cem ignis in feno: & deuorabunt ad dexte¬
ram et sinistram om̃s populos in circuitu.

Expanded text:
sicut caminum ignis in lignis, et sicut facem ignis in feno: et devorabunt ad dexteram et ad sinistram omnes populos in circuitu
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Iuxta hoc quod uicinus passiomi dm̃ pa¬
trem orauit. Pater sc̃e: serua eos innomine
tuo. Et conuertentur ab amore quo xp̃m
carnaliter diligebant: & incipient e um
sicut dm̃ diligere. Siue conuertent᷑. id est
sp̃alia & et̾na incipient petere: qui antea
terrena et temporalia querebant

Expanded text:
ni, juxta hoc quod vicinus passioni Deum Patrem oravit: Pater sancte, serva eos in nomine tuo. » Et convertentur ab amore quo Christum carnaliter diligebant, et incipient eum sicut Deum diligere. Sive convertentur, id est, spiritualia et aeterna incipient petere, qui antea terrena et temporalia quaerebant
Abbreviated transcription (Latin):
scẽ eccł̃ie ẽ: que tam exiudeis quam ex gen-¬
tib constat. Est autem ordo u̾borum. Onus.
id est pondus u̾bi dñi: acuti & mollis. Acuti
uidelicet contra peccatores: mollis erga
iustos. Adenim ebraice acutum: rach molle
dicitur. Ergo pondus u̾bi dñi peccatorib
grauissimum: molle iustis. Int̾ra adrach et¬
damasci: ut ꝑt̾ram ad rach iudeos intelliga¬
mus: ꝑ damascum gentes. fit gͦ onus u̾bi
dñi int̾ra adrach. id est in popło iudeoꝵ:
suꝑ quem et se ueritatem dñs exercuit et
clementiam. Seueritatem in illos qui credẽ
noluerunt: clementiam uero in eos qui ab
infidelitate ad fidem conti̾si sunt. Damascus
autẽ requies dñi dicitur: quia in gentilita¬
tis fide et deuotione dñs requieuit: Iuxta
Ante quam sciat puer patrem uocare aut
matrem suam: accipiet uirtutem damasci
et spolia samarie. Recte autem damascus
sanguinem bibens. uel sanguis cilicii inter¬
p̃tatur: quia gentilitas pͥmo ꝑidolatrram
cruentata. sanguine peccatoꝵ saciabatur.:

Expanded text:
e Ecclesiae est, quae tam ex Judaeis quam ex gentibus constat. Est autem ordo verborum: Onus enim pondus verbi Domini, acuti et mollis, acuti videlicet contra peccatores, mollis erga justos. Had enim Hebraice acutum, rach molle dicitur, ergo pondus verbi Domini peccatoribus gravissimum, molle justis. In terra Hadrachs. In terra Hadrach, Judaeos intelligamus: per Damascum, gentes. Fit ergo onus verbi Domini in terra Hadrach, id est populo Judaeorum, super quem et severitatem Dominus exercuit et clementiam, severitatem in illos qui credere noluerunt, clementiam vero in eos qui ab infidelitate ad fidem conversi sunt. Damascus autem requies Domini dicitur, quia in gentilitatis fide et devotione Dominus requievit, juxta Antequam sciat puer vocare patrem aut matrem suam, accipiet virtutem Damasci et spolia Samariae. Recte autem Damascus sanguinem bibens, vel sanguis cilicii interpretatur, quia gentilitas primo per idololatriam cruentata, sanguine peccatorum sauciabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ad sacerdotes comminatio ista
dirigitur: qui male utebant᷑ cerimoniis lega¬
sanctiora dicit que ꝓmunere scđm legem
accipiebant: armũm scilicet dextrũ: et pec¬
tusculũ. linguã: et uentriculũ: ceteraq que
in leuitico iubentur acciꝑe sacerdotes exho¬
stiis popłi: que nunc se abic̾e et inuultus
eoꝵ se mitt̾e contestat᷑: ut ostendat eos tales
eẽ qualia sunt et illa que offerunt et assumẽt
uos secum. sub audis stercus ur̃aꝵ sollempnita¬
tum: ut facies ur̃e putide stercoris commixtiõe
turpent᷑. Et scietisqi misi ad uos mandatum
istud: ut eẽt mandatum meũ cum leui dicit¬

Expanded text:
Ad sacerdotes comminatio ista dirigitur, qui male utebantur ceremoniis legasanctiora dicit, quae pro munere secundum legem accipiebant, armum scilicet dextrum, et pectusculum, linguam et ventriculum, caeteraque quae in Levitico jubentur accipere sacerdotes ex hostiis populi, quae nunc se abjicere, et in vultus eorum se mittere contestatur, ut ostendat eos tales esse qualia sunt et illa quae offerunt. Et assumet vos secum, subaudis stercus vestrarum solemnitatum, ut facies vestrae putida stercoris commistione turpentur. « Et scietis quia misi ad vos mandatum istud, ut esset pa
Abbreviated transcription (Latin):
et in leui aaron ut eẽt pactum meũ cum
leui. et posteris eius: et et̾no mͥ sacerdotio
nullam habere maculam. Precepit eos habe¬
re brachium siue armum dextrum: id est
ornatum bonoꝵ oꝑum : Peccusculũ bone et
in nocentis conscientie: linguam sc̃e confessi¬
onis. uentricłm quoq iubent᷑ acciꝑe: ut
nichil intra se mortiferum. nichil uenena¬
tũ contineant. Nam stomacho coquunt᷑ cibi
et eorum suco corpus irrigatur. Iccirco autẽ
ꝑuentriculum signatur coagulum caritatis.
qua se in uicem menbra omnia fouent: ñ
querendo que sua sunt sed que sua sunt sed¬
que alioꝵ. Sigͦ contra fecerint sacerdotes: mi¬
natur d̾s quod hec omnia u̾tantur in stercꝰ
et assumat eos stercus illud. et deturpet uultũ
amme: ut non possit uultum suũ attollere
et dicere. Uultum tuũ dñe reqͥrã: n .a. f.t. ame¬
no laudati describit᷑ officium sacerdotis:
et qualis eẽt debeat. Pactum enĩ dĩ fuit cũ
leui patriarcha: et deleui ꝑuenit adaaron

Expanded text:
et in Levi Aaron, ut esset pactum meum cum Levi et posteris ejus, ut aeterno sacerdotio nullam habere maculam; praecepit eos habere brachium, sive armum dextrum, id est ornatum bonorum operum. Pectusculum bonae et innocentis conscientiae, linguam sanctae confessionis, ventriculum quoque jubentur accipere, ut nihil intra se mortiferum, nihil venenatum contineant. Nam stomacho coquuntur cibi, et eorum succo corpus irrigatur. Idcirco per ventriculum signatur coagulum charitatis, qua se invicem membra omnia fovent, non quaerendo quae sua sunt, sed quae aliorum. Si ergo contra fecerint sacerdotes, minatur Deus quod haec omnia vertantur in stercus, et assumat eos stercus illud, et deturpet vultum animae, ut non possit se vultus extollere et dicere: « Vultum tuum, Domine, requiram, » etc. no laudati, describitur officium sacerdotis, et qualis esse debeat. Pactum enim fuit Dei cum Levi patriarcha, ex Levi pervenit ad Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
Tactum ꝓuexatione &
iniuria debemus acciꝑe: iuxta illud. Noli¬
te tangere xp̃os meos. Sc̃ enim quasi oculi
sunt dei quib dicitur. uos estis lux mundi.
Quos qui ledit sic est quasi qui pupillam dĩ
tangat: Et clara luce uelit illum priuare
Quia ecce ego leuo manum meam suꝑ uos.

Expanded text:
Tactum pro vexatione et injuria debemus accipere, juxta illud. « Nolite tangere christos meos. » Sancti enim quasi oculi sunt Dei, quibus dicitur. « Vos lux estis mundi. » Quos qui laedit, sic est quasi pupillam Dei tangat, et clara luce velit illum privare. « Quia ecce ego levo manum meam super eos
Abbreviated transcription (Latin):
audens eis repugnare. Et redditur causa
quare hoc sit factum ei: scilicet eo quod
non habuerit scientiam legis dei : nec p̃¬
cepta dei seruauerit: ut illi seruiret et¬
idola contempneret. Qura enim pͥtis adĩ
laudib os clauserat: iuste: ad hanc de¬
ut nec malum suum int̾ hostes deflere
auderet
Quia tu scientiam reppulisti:
repellam de ne sacerdotio fungaris michi.
Repulit ipsa plebs scientiam hoc est dm̃:
quando stultissima mente opis manuũ
suarum cepit adorare: factoremq celi
& terre deserens. uitulos aureos uene-¬
rata est indan & inbethel: Ideo que reptil¬
sa est ne ẽẽnt ex ea sacerdotes indomo dm̃:
sed potius in delubris ydolorum. Et obli-¬
Et obli-¬
ta es legis dei tui:
que prohibet alienos

Expanded text:
audens eis repugnare. Et redditur causa cur sanctum sit ei, scilicet eo quod non habuerit scientiam legis Dei, et praecepta Dei non servaverit, ut illi serviret etidola contemneret. Quia enim prius a laudibus Dei os clauserat, juste ad hanc dealum suum inter hostes deflere auderet. « Quia tu scientiam repulisti, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi. » Repulit ipsa plebs scientiam, hoc est Deum, quando stultissima mente opus manuum suarum coepit adorare, Factoremque coeli et terrae deserens, vitulos aureos venerata est in Dan et in Bethel, ideoque repulsa est, ne essent ex ea sacerdotes in domo Domini, sed potius in delubris idolorum. « Et oblita es legis Dei tui, » quae prohibet deos
Abbreviated transcription (Latin):
Id est romanoꝵ exercitꝰ.
Be hac bestia psalmista dicit. Ext̾mina¬
uit eam aper de silua. Uel certe hanc
bestiam possumus intelligere diabolũ:
qui eos comedit quando adsuam traxit
culturam: ꝓ qua ext̾minium postea passi
sunt. possunt. Que de iudeis dicta sunt
possunt & deheretitis accipi: qui dum
de eccł̃ia egrediuntur a deo derelicti. eoꝵ
terant reuelat᷑: & traditi bestie id est dia¬
bolo cuius morsib lacerati. ꝑpetua morte
pumuntur
Et uisitabo suꝑ eam dies ba a¬
lim quib accendebat incensum. & or¬
nabatur in aure sua. & monili suo: et
ibat post amatores suos: et mei obliuisce¬
batur dicit dominꝰ. Seruat ad huc ꝑsonã

Expanded text:
 est, Romanorum exercitus. De hac bestia Psalmista dicit: Exterminavit eam aper de sylva. Vel certe hanc bestiam possumus intelligere diabolum, qui eos comedit, quando ad suam traxit culturam, pro qua exterminium postea passi sunt. Quae de Judaeis dicta sunt, possunt et de haeriticis accipi, qui dum de Ecclesia egrediuntur a Deo derelicti, eoruterant, et traditi bestiae, id est diabolo, ejus morsibus lacerati, perpetua morte puniuntur. « Et visitabo super eam dies Baalim, quibus accendebat incensum, et ornabatur in aure sua et monili suo, et ibat post amatores suos, et mei obliviscebatur, dicit Dominus. » Servat adhuc persona
Abbreviated transcription (Latin):
Quos uocauit: hos ⁊ iustificauit. Qua etiã se
sicut parcit homo filio suo seruenti sibi.
In quo duplex est asfectus: pietatis in filium.
serututis in famulũ. Tuncuos qui nc̃ blas¬
phematis et dicitis. quod emoluntũ qͥa custo¬
auumus ꝓ̃cepta eiꝰ : et illoꝵ electione. et
ur̃a repulsione cognoscetis.
quid sit inter
iustum ⁊ impium: ⁊ int̾ sertuentẽ deo ⁊ ñ
senientẽ ei. Ecce enim dies ueniet suctensa
quasi caminus. ⁊ erunt om̃s suꝑbi ⁊ om̃s
facientes impietatem stipula: ⁊ inflãmabit
eos dies ueniens dicit dominus exercituum:

Expanded text:
 vocavit, hos et justificavit. » Qua etiam se sicut pater homo filio servienti sibi, in quo duplex est affectus, pietatis in filium, servitutis in famulum. Tunc vos qui nunc blasphemantes, dicitis: « Quod emolumentum quia custodimus praecepta ejus? » et illorum electione, et vestra repulsione cognoscetis quid inter justum et impium, et inter servientem Deo, et non servientem ei. Ecce enim dies veniet, succensa quasi caminus, et erunt omnes superbi, et omnes facientes impietatem, stipula: et inflammabit eos dies veniens, dicit Dominus exercituum
Abbreviated transcription (Latin):
anima mea: dñi recordatus sum. Ci
Cum
inquit nullum aliud sꝑarem auxilum:
recordatio dñi mͥ saluti fuit. Sic et psalmista:
memor fui dei et delectatus sum. Ex quo
discimus cum deficit anima nr̃a constituta
inaliqua tribulatione. uł acorporis compa-¬
ge diuellitur: debere nos dm̃ in memoria
habere: et adeum omnẽ cogitationem
uertere: qui corporis & anime est dñs. Ut
ueniat oratio mea ad templũ scm̃ tuum.

Expanded text:
anima mea, Domini recordatus sum. » Cum, inquit, nullum aliud sperarem auxilium, recordatio Domini mihi saluti fuit. Sic et Psalmista: « Memor fui Dei, et delectatus sum. » Ex quo discimus, cum deficit anima nostra constituta in aliqua tribulatione, vel cum a corporis compage divellitur, debere nos Deum in memoria habere, et ad eum omnem cogitationem vertere, qui corporis et animae est Deus. « Ut te oratio mea ad templum sanctum tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
cidentale: hoc est ad gentium nationes.
ꝑhas autem plagas orientis et occidentis
om̃s mundi partes debemus acciꝑe: inqͥb
mum utrumq testamentũ legis et euan¬
gelii acciꝑe : que necesse ẽ. ut saluatoris
flumine. id est sp̃ali sensu dulcescant ⁊
et amartudinẽ deponant occidentis lit¬
dere. Hȩ aque inestate et inhieme erunt
quia nec inprosꝑitate que ꝑestatem neq:
in adu̾sitate ꝑsecutionis que ꝑhiemem
designat᷑: doctrina celestis manare desistit.
Notandum quod in .lxxͣ. non habetur in¬
hieme: sed inuere et inestate erunt. Et iccir¬
co aquas iuuas quidã ad baptismũ referunt
qui inuere et inestate. id est in pascha et pen¬
tecosten generaliter abomni eccłia celebrat᷑
Indie illa ent dñs unus: & nom̃ eius unu̾¬

Expanded text:
cidentale, hoc est ad gentium nationes. cidentale, hoc est ad gentium nationes. Per has autem plagas orientis et occidentis, omnes mundi partes debemus accipere, in qumum, utrumque Testamentum legis et Evangelii accipere, quod necesse est ut Salvatoris flumine, id est spirituali sensu, dulcescant, et amaritudinem deponant occidentis litterae. Hae aquae in aestate et hyeme erunt, quia nec in prosperitate, quae per aestatem, neque in adversitate persecutionis, quae per hyemem designatur, doctrina coelestis manare desistit. Notandum quod in Septuaginta non habetur inhyeme, « sed in vere et in aestate erunt, » et idcirco aquas vivas quidam ad baptismum referunt, quod in vere et in aestate, id est in Pascha et in Pentecoste generaliter ab omni Ecclesia celebratur. « In die illa erit Dominus unus, et erit n
Abbreviated transcription (Latin):
id est lacus bituminis dicit᷑ ⁊ anobis mare
mortuũ uocatur: quod nichil in eo possit
uiuere. Mare autẽ nouissimũ mare dicit
tirrenũ qͦd duc̃ adegyptum: et facit littora
palestine. Hoc ẽ gͦ quod dicit. Aque qͦ egredi¬
entur uiue deierłm. media pars eaꝵ ibit
contra orientem. et cadet in mare mortuũ:
in quod et iordanis influit. Media alia
pars decurret in mare occidentale qͦd uo¬
cat nouissimum : quia ibi finis ẽ. udee.
Inestate ⁊ inhieme enunt: ut nec gelu
hiemis constringant᷑ : nec estatis nimio
feniore siccent᷑: sed semꝑ pleno alueo flu¬
ant. Cumq hoc faccum fuerit: erit dñs
rex suꝑ omnẽ terram. Iuxta sensum mistic̃
aque que egrediunt᷑ de ierłm hoc ẽ. de eccl̃ia:
doctͥna ẽ. saluatoris. Dic̃ enĩ ꝓpħa. De syon
dia pars ibit ad mare orientale id ẽ. ad
popłm iudeoꝵ qui pͥmꝰ lum̃ diuine cog¬
nitionis quasi ortum accepit in apłis: et
ꝑ eos adductus est ad fidem. Medium aut̃
earum ibit admare nouissimũ id est oc¬

Expanded text:
id est lacus bituminis dicitur, a nobis Mortuum mare vocatur, quod nihil in eo possit vivere. Mare autem novissimum, mare dicitur Tyrrhenum, quod ducit ad Aegyptum, et facit littora Palaestinae. Hoc est quod dicit: Aquae quae egredientur vivae de Hierusalem, media pars earum ibit contra orientem, et cadet in mare Mortuum, in quod Jordanis influit; media alia pars decurret in mare occidentale, quod vocat novissimum, quia ibi finis est Judaeae. In aestate et hyeme erunt, ut nec gelu hyemis constringantur, nec aestatis nimio fervore siccentur, sed semper pleno alveo fluant. Cumque hoc factum fuerit, erit Dominus rex super omnem terram. Juxta sensum mysticum aquae quae egrediuntur de Hierusalem, hoc est de Ecclesia, doctrina est Salvatoris; dicit enim Propheta: « De Sion dia pars ibit ad mare orientale, id est ad populum Judaeorum, qui primus lumen divinae cognitionis, quasi ortum accepit in apostolis, et per eos ductus est ad fidem; medium autem earum ibit ad mare novissimum, id est oc