comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quianonait : Uinus fons ascendebat sedait : F.ons autem
ascendebat. pronumero plurali posuit singularem. ut sic in
tellegamus fontes multos ꝑ umuersam terram loca uel regi¬
ones proprias iñrigantes. sicut diciturmi les & multi intel¬
leguntur. Sicut dicta est locusta &rana in plagis quibus
uegyptii percus s̃ sunt cum ess& innumerabilis locustarum
numerus &ranarum : iam non diucius laboremus : sed illud
&iam at que &iam consideremus : utrum possit nobis ꝑ omnia
constare sententia qua dicebamus aliteroperatum dm̃ om̃s
creaturas. prima conditione a quibus operibus in die septi
mo requi euit : Aliteristam eorum aministrationem qua
omnem faciem terrae rigari : quia si montes nonrigbat non
omnem faciem terrae rigabat: Si autem &iam mones riga¬
bat non erat iam in rigatio. Saginae sed diluuii inundatio:
quod si terra inundata erat : Totum mare erat & nondisdrẽ¬
tacrat arida: cuirespondetur: quia hoc uicibus temporum
poss& sicut certotempore ꝑplẽna uegypti. nilus restagnat:

Expanded text:
quia non ait: Unus fons ascendebat de terra, sed ait: Fons autem ascendebat, pro numero plurali posuit sintellegamus fontes multos per uniuersam terram loca uel regiones proprias inrigantes, sicut dicitur miles et multi intelleguntur, sicut dicta est lucusta et rana in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt, cum esset innumerabilis lucustarum numerus et ranarum: iam non diutius laboremus. Sed illud etiam atque etiam consideremus, utrum possit nobis per omnia constare sententia, qua dicebamus aliter operatum deum omnes creaturas prima como requievit; aliter istam earum administrationem, quarrae faciem irrigari; quia si montes non irrigabat, non omnem terrae faciem irrigabat: si autem etiam montes rigabat, non erat jam impertitio saginae, sed diluvii inundatio; quod si terra tunc sic erat, totum mare erat, et nondum discreta erat arida. Cui respondetur, quia hoc uicibus temporum posset, sicut certo tempore per plana Aegypti Nilus restagnat
Abbreviated transcription (Latin):
iaut̃ qđ scriptũ ẽ & sic ẽ factũ apatre intellexerimꝰ factũ. ñ iã pat̃ di¬
cit & filius facit. & potest aliquid pat̃ facere sine filio ut deinde fili¬
us ñ hoc sed aliud similit̃ faciat qđ ẽ contra catholicã fidẽ. Si autem
illud de quo dr̃ & sic ẽ factũ hoc idem sit cũ itidẽ dr̃ & fecit ds̃. quid
ꝓhib& eunde intelligere facere qđ dixit qui dix̃ ut fier&: Anetiã¬

Expanded text:
ic est factum, a patre intellexerimus factum, non iam pater dicit et filius facit, et potest aliquid pater facere sine filio, ut deinde filius non hoc, sed aliud similiter faciat: quod est contra catholicam fidem. si autem illud, de quo dicitur: et sic est factum, hoc idem fit, cum itidem dicitur: et fecit deus, quid prohibet eundem intellegere fac
Abbreviated transcription (Latin):
ticulã in spaciis illis sublimib cȩli possit dimittere pondere suo cȩder&.
donec ad aeria subt̾ spacia ꝑuenir&. Qua ꝓpt̾ colligunt multominꝰ
ẽe posse aquis supra illud igneũ cȩlũ aliquid loci . tũ illuc aer multo
aquis leuior manere ñ possit. Talib ete disputationib cedens laudabili¬
matꝰ ẽ quidã demonstrare aquas suꝑ cȩlos. ut exx ipsis insibilib co¬
spicuisq naturis asserer& scripturae fidẽ. & prius quidẽ qđ facilli¬
mũ fuit ostendit & hunc aerẽ cȩlũ appellari. ñ solũ sermone cõmu¬
ni scđm quẽ dicimꝰ serenũ ł nubilũ cȩlũ. sed etiã nr̃arũ ipsarũ consue¬
tudine scripturarũ cũ dicunt᷑ uolatilia cȩli cũ aues in hoc aere uola¬
re manifestũ sit. Et dñs cũ de nubib loqueret᷑. faciem inquit cȩli po¬
stis ꝓbare. Nubes aut̃ etiã ꝑ ꝓximũ t̾ris aerẽ conglobari sȩpe ce¬

Expanded text:
ticulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, ticulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perueniret. quapropter conligunt multo minus esse posse aquis supra illud igneum caelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis leuior manere non possit. Talibus eorum disputationibter conatus est demonstrare aquas super coelos, ut ex ipsis visibilibus conspicuisque naturis assereret Scripturae fidem: et prius quidem quod facillimum fuit, ostendit, et hunc aerem coelum appellari, ilum coelum, sed etiam nostrarum ipsarum consuetudine Scripturarum, cum dicuntur volatilia coeli , cum aves in hoc aere volare manifestum sit: et Dominus cum de nubibus loqueretur, Faciem, inquit, coeli potestis probare . Nubes autem etiam per proximum terris aerem conglobari saepe ce
Abbreviated transcription (Latin):
quia regit & c̃tin& ea. alit̾ in ipso st̃ ea quȩ ipse ẽ. Ipse enĩ uita ẽ. quȩ
ita in illo ẽ. ut ipse sit qm̃ ipse uita ẽ sux hominũ. Q uia gͦ nihil crea¬
ri posses anͣte tẽpora qđ qͥdẽ nonẽ. creatori co&ernũ siue ab exordio

Expanded text:
 ea : aliter autem in illo sunt ea, quae ipse est. ipse enim uita est, quae ita in illo est. ut ipse sit, quoniam ipse uita est lux hominum. quia ergo nihil creari posset siue ante tempora, quod quidem non est creatori coaeternum, siue ab exordio
Abbreviated transcription (Latin):
& dix̃ ds̃ fiat & pꝰea dr̃ & fecit ds̃ patris & filii ꝑsomã uolunt intelli¬
gi: Sed quȩri adhuc potest utrũ quasi iussisse filiũ patrẽ debeamꝰ
accipere in eo qđ scriptũ est. & dix̃ ds̃ fiat. Sedquur non seriptura
it cds̃ &euidit ds̃ quia bonũ. ẽ Sed non concionit anitati
trimitas ut filius quasi iussus fecisse intelligit. sp̃s aut̃ sc̃s nullo sibi
iubente libere uidissebonũ eẽ qđ factũ ẽ. Quib enĩ u̾bis iuber& flio pat̾
ut facer& cũ ipse sit principale ubũ patris ꝑ qđ facta st̃ om̃ia. An eo ip¬
so qđ scriptũ ẽ. fiat firmam̃tũ. hec ipsa dietio uerbũ ẽ patris unigenitꝰ
filius in quo st̃ om̃ia quȩ creant᷑ &iã antequã creent᷑: & quicqͥd in

Expanded text:
 dicitur: et fecit deus, patris et filii personam uolunt intellegi? Sed quaeri adhuc potest, utrum quasi iussisse filio patrem debeamus accipere in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat. sed cur non scripturaet uidit deus, quia bonum est? sed non conuenit unitati trinitatis, ut filius quasi iussus fecisse intellegatur, spiritus autem sanctus nullo sibi iubente libere uidisse bonum esse, quod factum est. quibus enim uerbis iuberet filio pater, ut faceret, cum ipse sit principale uerbum patris, per quod facta sunt omnia? an eo ipso, quod scriptum est: fiat firmamentum, haec ipsa dictio uerbum est patris, unigenitus filius, in quo sunt o
Abbreviated transcription (Latin):
in scipsa cognuta quã in illo at que indemane: & aliud prae cognosceridũ quod
sueratuerbodi faciendũ prius in cognitione mentis angelica& Deinde¬
E in naturaipsius firmamenti: Et ideo dixitds fiat firmamentũ & sicest
factũ incognitione creaturae spĩtalis hoc priusquã in eo
fier& praenoscentis : De inde fecit dis firmentũ iãutique ipsã firma¬
mentinaturã cuius minores s&tã quã uesꝑtina cognitio : Ac sic usque
ad omniũ operum finem &usque a drequiemndi qua e non hab&ue spera
qui anonest sacta sic ut creatura ut possit &iã ipsius geminare cognitio
tã quã ipsasit prior inuerbodi sicut indie & posterior acmagnificancd

Expanded text:
in seipsa cognita quam in illo; atque inde mane ad aliud praecognoscendum, quod in seipsa cognita quam in illo; atque inde mane ad aliud praecognoscendum, quod fuerat Verbo Dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, deinde in natura ipsius firmamenti. Et ideo dixit Deus, Fiat firmamentum; et sic est factum, in cognitione creaturae spiritualis, hoc priusquam fieret ipso praenoscentis. Deinde fecit Deus firmamentum; iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac min
Abbreviated transcription (Latin):
Nisienum priussit quod cognoscatur cognosci non potest: posthoc si
eomodo sibiplacer& : ut ampliusseipsa quã creatoresuo del&tar&ur
non fier&mane id est nondesua cognitione in laudemcreatoris
assurger& cũuero factũ est mane faciendũerat aliud cognoscen¬
dũdõ dicente fiatut prius itidemfiere. in cognitione mentisan¬
gelicae : & poss&lrur sushci & sicest factũ: acde inde innaturo ꝓ¬
aturae inuerbodi cũ dixiss& fiat lux & facta est ipsal ux: quo
angelicamens formata est atque in sua natura facta esti nonautem
alibi sequebatur ut fier&: &ideo non prius dictũ est. & sic est factum.
& postea dictũ est et fecitdslucẽ: sed continuo post uerbũ di facta
estlux adbesitque creanteluce luxcreata uidensillã & semilla
idest ratione qua facta est uidit &iã se in seidest destante qđ factũestabeo
ces sariaerat &uistacognitio qua distinguer&ur acreatore creatura aliter

Expanded text:
Nisi enim prius sit quod cognoscatur, cognosci non potest. Post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius seipsa quam Creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem Creatoris assurgeret. Cum vero factum est mane, faciendum erat aliud et cognoscendum Deo dicente, Fiat; ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae, et posset rursus dici, Et sic est factum; ac deinde in natura paturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, cessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a Creatore creatura, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
occultothesauro seminis illius extractum atqued epr ãptum est.
ad illud semen ex arbore lic& non illa sed altera. atque illa rursus
ex altero semine : aliquando autem & arbor ex arbore: semen autẽ
ex semine nullomodo nisi arbor inter ueniat: er .. Nigitur suc
Prior igitur eorũ parensterra: sic& animalia potest incertum
esse utrum exipsis semina: an ipsa ex seminibus: quoel lib&¬
tamen horum: prius exter racertissi mumest: sicut autem in ipso
grano inuisibilitererant omnia simulquȩ pertemipora in arborẽ
surgent : Ita ipsemundus cogitandus est cumds omnia simulcreauit¬
habuisse omnia simul quȩ in illo & cumillo facta sunt quando
factus est dies: non solum caelum cumsole & luna sideribus que.
quorum species man& motu rotal i& terra & abrssus quaeuel ut
inconstantis motus patiuntur atque in ferius adiuncta partẽ al¬
teram mundo conferunt : sed &iamilla quȩ aqua & terra produ¬
xit potentialiter atquecausaliter prius quã ꝑtem porum morasito

Expanded text:
occulto thesauro seminis illius extractum atque depromptum est? At illud semen ex arbore, licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine. Aliquando autem et arboex semine nullo modo, nisi arbor interveniat prius. prior igitur eorum parens terra. Sic et animalia, potest incertum esse utrum ex ipsis semina, an ipsa ex seminibus: quodlibetamen horum prius, ex terra certissimum est. Sicut autem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per tempora in arborem surgerent, ita ipse mundus cogitandus est, cum habuisse simul omnia quae in illo, cfactus est dies: non solum coelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae velut inconstantes motus patiuntur, atque inferius adjuncta partem alteram mundo conferunt; sed etiam illa quae aqua et terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum moras ita
Abbreviated transcription (Latin):
illas credimus h abuisse ut hoc ex eis futur ũ quod facturam placuiss&. Non
usitatucursum fiunt: Si autem istã modo. multoerit absurdius istas
ipsas cotidianas naturȩ formas & speties contra illas primarias omnium
nascentium causales rationes suorum temporum per agerespatia. Pestat
ergo ut adutrumque modumhabiles.  crecctȩ sint: siue adistum quo usi¬
tatissime temporalia transcurrunt : si ueadillum quorara & mirabilia

Expanded text:
illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
noras. Cum a quam miro cõmpendio conuertit in uing̃. & taleunum
quodebrius &iam conuiualaudart&. Numquid ad iutoriotemporis eguit con¬
ditor temporis nonnedierum certis numeris quo cuique generi ad conmoda¬
is omnisnatura serpen ttum coalescit. formatur nascitur. roboratur : Nũ¬
quid expectatisunt hi dies ut indraconem uirga conuerter&ur demanumor
& a aronꝰ nec ista cõnfiunt contranaturam fiunt nisinobis. quibus aliter natu¬
ȩ cursus in notuit: Non dutemdõ: cui hoc est natura quod fecerit: quaeri
autẽ merito potestcaus alesillȩ rationes quas mundo indidit cum primamom̃ia
simulcreauit quo modo sintinstitut& utrum utquem admodum uidemus cuncta
nascentia uel fru ticum uel cinimalium in suis confirmationibus atque
ncrementis suorum prodiuersitategenerum diuersaspatiaper agerenttem po¬
porum: Anutquem ad modum creditur factus adicm sineullo progressu in cre¬
mentorum uirili a &ate continuoformar&ur : Sedcur nonutrumque

Expanded text:
oras, cum aquam miro compendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod ebrius etiam conuiua laudaret ? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis ? nonne certis dierum numeris suo cuique generi accommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num exspectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit; non autem deo, cui hoc est natura quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit, quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam, sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur? sed cur non utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nec innatura ess& nisi in dĩ uoluntate prius fuiss&: qui condi
dit omnia: & utique occultaratio est senectutis in corpore iuue¬
nili: uel iuuentutis in corporepuerili: neque enim oculis cernitur:
sicut ipsa in puero pueritia sicut iuuentus iniuuene: sed alia qua¬
dam notitia colligitur in esseinnaturaratio quaedam latens
quaeducuntur in promtu numeri occulti ueliuuentutis apuericia

Expanded text:
sed nec in natura esset, nisi in Dei volsed nec in natura esset, nisi in Dei voldit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentutis in corpore puerili; neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentutis a pueritia
Abbreviated transcription (Latin):
nili proculdubio sicfecit ut illic praefixerat : Neque enim contradis¬
positionem suam facer&: si autem uim tantum ibiposuit possibilitatis
& homofierit quo quo modo fierst ut & sic & sic possit id est utidi
quo dibi ess& quia & sic & sic poss&: Vnum autem modum ipsum
quo erat facturus insua uoluntate seruduit non mundi constitucioni
contexuit : manifestumest &iam sic non factum esse hominem contri
quamerat in illa prima conditione causarum qui dibierat &iam
sic fieri posse quam uis non ibierat ita fierinecesse esse: Hoc enim
non erat in conditione creaturȩ: sed in placito creatoris cuius uoluntas
rerum est neces sitas : nam & nos haec captu infirmitatis humanȩ.
Iamin ipsis rebus tempore exortis possumus nosse : quid incuiusque
natureisit quod experimento perceperemus sedutrum & iam fu¬
msit ignoramus: est quippe innatura huius uerbi gratia iuui¬
nis ut senes cat sedutrum hoc fiat &iam indĩ uoluntate nescimus:

Expanded text:
nali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam faceret. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est, ut id quoque ibi esset. quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit, manifestum est etiam sic non factum esse hominem contra quam erat in illa prima conditione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse . hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperturum sit ignoramus. Est quippe in natura hujus, verbi gratia, juvenis ut senescat: sed utrum hoc sit etiam in Dei voluntate nescimus;
Abbreviated transcription (Latin):
ae ternitate uiuens creauit omnia simul &x quibos currerent tempora &
implerentur loca temporalibusq & localibus rerum motibi s ecila uolue¬
rentur: Inquib rebus. quaedã sp̃italia quedã corporalia condidit: formans
materiã quam naalius n&cullus sedom ni no ipse liformem acfor mablẽ
histituit ut f̃ormationẽ suã nontempore sedorigine prae ueniro i re¬
lem autem creaturã corporalȩ praposut qđ spitalis canto modo per
tempora ind̾tare possit corporalis autẽ pertempora & locos ꝓempl
enim gratia pertempus mouetur animas uel re quni scendo quo et. per¬
li tuserat  uel discendo qđł nesciebat: uel cogitando qdđ nolebat, per

Expanded text:
aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo quod oblitus erat uel discendo quod nesciebat uel uolendo quod nolebat; per
Abbreviated transcription (Latin):
autem sbi partos iniquitatis li erurt laudabil ẽq naturã culpabiliũ¬
la. tatid prauerunt : ponqna prescrui suit ideocrearimia imodo¬
buertt : & tat enim sapsilo cũ suũ quẽ iareb: inͣpleant prouili¬
tat: scõrũ: omd̃ necuisttia uius quã reculicimits egȩ equanta
minus iniquitateꝑuersi quis autẽ sabria consideratione dicatmelius noncit¬
ar& quem prȩsciebat ex alterius iniquitate posse corrigi. quãcr eauit
&iã quam prȩsciebat prosua iniquitate deberedamnare: Hoc est
enim dicere melius non ess& qui alterius malobene utendo misericor
coronar&ur : quã ess& &iãmales qui prosuomerito iustepune¬
retur : Cumenĩ ratio crta de monstrat duoquȩdã non ȩqualia bona.
sed superius alterum inferius non intellegunt tardicorde cumdi¬
cunt utrũq taleesse nihils ealiud dicere quã solũ illuꝰesse ac siccum

Expanded text:
autem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uoautem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt, ideo creari minime debuerunt. habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus inpleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget. quanto minus iniquitate peruersi! Quis autem sobria consideratione dicat: melius non creet, quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam, quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? hoc est enim dicere: melius non esset, qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardicordes, cum dicunt: utrumque tale esset", nihil se aliud dicere quam: „solum illud esset". ac sic cum
Abbreviated transcription (Latin):
subditus alter emuiluido. altertranquilus alter turbolentus Alter
padisicus Alter sediciosus: alter ueritatẽ errantiũ laudib. preferens
alte quomodol audisauidus alter amicalis Alter inuidus Aterloe

Expanded text:
subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulentus, alter subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alte
Abbreviated transcription (Latin):
non amauit pecuniã sed propriã potestatẽ : Proinde ꝑuersus suidnor
priuat scã soci&ate turgidũs pm̃eũque coortat miseria iamꝑiniqui¬
tatem satiare cupientẽ hincalio loco cũdixis&. eruntenim ho¬
miner scips osamantis continuo suibiecit amatorss pecune ab illa ge¬
nerals auarstia cuiussipbia capudest alhane specialẽ decendens
quepr curiatiominuest:  Neque enĩessent &xia hominsiamatords
pecune nisiseputarent excellentiori quoditior  seuimorbo conta¬
pia caritas nonquerit que suasunt id est non priuata excellentiale¬
tatur merito ergo & non inflatur: Duohi ama rls quorũ alter
ses alter in mundus alter sotialis alter priuatus alter cõnmunurtli¬
tati consolens propter supnã soci&eatẽ Alter &i a conmunẽ inpo¬
testate proprã redigens propter arrogantẽ dominatione. At

Expanded text:
non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter
Abbreviated transcription (Latin):
mitiũ omnes peccati suꝑbiã scriptura definiuit dicens : Initiũ om¬
nes peccati suꝑbia cuitestimonio non in conuentter aptatur &iam
llud quod a postolus ait: Radix omniũ malorũ est auaritia: Si
auaritiã generalẽ intellegamusqua quisq ad p&it aliquidam pli¬
us quã o port& propter excellentiã suã & quẽo ã propriȩrei
amorẽ cuis apienter nomen latina lingua indidit cũ appellauit
priuatũ quod potius adecrimento quã ab incremento dictum elu
omnes enĩ priuatiominuit : Tinde itaq: uultem inere suꝑb
inde in angustias egestatẽ que contrud &urcũ a cõnmune ad
propriũ dã noso suiamore redigitur. Specialis est autem a uari¬
tia quȩ usitatius appellatur amorpecuniȩ cuius nomine aposto¬
Ios ꝑspacie gencis signisicans uniuer salẽ a uaritiã uolebat intellegidicen¬
doradiromniũ malorũ est auaritia: hȩceni abulus ceciditꝰqui utiq

Expanded text:
initium omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium ominitium omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud, quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque adpetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem . cuipriuatam, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias et in egestatem contruditur, cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae, cuius nomine apostom genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cecidit, qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
tadumno. lunt aliquid quod ds̃ fecerit propria uoluntate peccare ipsius
dĩ substantiã dicunt primonecessitate & post in expiabiliter uoluntate
corruptam atq ꝑuersam: Sedistorũ dementissi moerore aliasiam
multadiximus : In hocautẽ opere quȩrendũ est. secundũ scam scriptu¬
ram quid dediabolo dicendũ sit: primo utrũ ab initio ipsui mundi suȩ
potestatis delectatus abseite rit abilla soci&ate & caritate quabeati
sunt angeli qui fruuntur dõ analiquo tempore inscõcȩtu fuerit
Angelorũ &iã ipse pariter iustus & pariterbeatus : Nonnullienĩ
dicunt ipsũ ei fuis se casum asuꝑnis sedibus quod inuider & homini fac¬
to adimaginẽ dĩ. Porro autẽ inuidia sequitur suꝑbiã non prae¬
cedit: non enĩ causa suꝑ biendiest inuidia sed causa inuid endisuꝑ¬
quisq: excellentiã suã uel parib quodei co ȩquentur:

Expanded text:
ta dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius ta dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi supquisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
bens inseanimã uiuã inratiohalẽ uniuerserationali creaturȩ sue
bonȩ suemalȩ uoluntatis legediumni ordinis subditaest: Quiderg
mirũ siperserpentẽ aliquid agere ꝑmissus est diabalus cumdemonia
in porcas intrar exp̃sipse ꝑmiserit: Magis deipsanatura diabali¬
scrupolosius quȩre sol& quã totã quidam heret ici offensi molestia
maleuoluntatiseius alienare conatura creatura sumidi & ueri : Et
alterueidare principiũ quod it contradm̃ nonenĩ ualent in tellege re
omnequo dest in quantũ aliqua substantia est & honũesse. & nisi abillo
dõuero a quo omncbonũ est es se non posse: malã uero uolantatem
in ordinate moueribona inferiora superioribus prȩponendo atque
ma sactũesse utrationalis creature spr̃ suẽpotestate propter ex cel¬
lentiã delec̃tatus cumqcer& suꝑbia ꝑ quãcader& ab catirullui eio pñ¬
talis fara dis &inudentia contabescer& : Intamen bonũ est hoc iosa

Expanded text:
bens in se animam uiuam inrationalem uniuersae rationali creaturae siue bens in se animam uiuam inrationalem uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Chrisscrupulosius quaeri solet, quam totam quidem haeretici, offensi molestia malae voluntatis ejus, alienare conantur a creatura summi et veri Dei, et alterum ei dare principium, quod sit contra Deum; non enim valent intelligere omne qudeo uero, a quo omne bonum est, esse non posse, malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
deterrer & quibus ea conscribenda & ad nuntianda parabantur:
Si autẽque r&ur curpotissimũ ꝑserpentẽ diabalus tempta re
permissusesr& iamhoc significandi gratia factũ esse quem non admoneat
scriptura tantȩ auctoritatis tantis diuinitatis documentis agens in pro¬
ph&ando quantis effectis iam mundurimpl&us est : Non quodi abalus
aliquid ad inst ructionẽ nostrã signisicare uoluerit : Sed cũ accedere
adtẽptandũ nom poss & nisi ꝑmissus n on aliud posset nisi ꝑquod ꝑmit te¬
batur accedere  Quic quidigitur serpens ille signisi cauit ille proui¬
dentiȩ tribuenduest subqua & ipse diabalus suam quidẽ hab& cupidita¬
tem nocendi: P acultatẽ autẽ non nisi quȩdatur. uelad subuertenda atq¬
ꝑdendauasa irȩ: ueladhumilienda siue probandauasa misericordiȩ:
Naturaitaq serpentes unde sit nouimus: Produxitenĩ terra inuer¬

Expanded text:
deterreret, quibus ea conscribenda et annuntianda parabantur ? deterreret, quibus ea conscribenda et annuntianda parabantur ? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus impletus est? non quo diabolus aliquid ad instrustionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit, dei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irnatura itaque serpentis unde sit, nouimus; produxit enim terra in uer
Abbreviated transcription (Latin):
homine qui renouatur inagnitionedĩ secundum imagineme us qui
cseauit eum : Item cum dixiss&. Igitur ips e egimente i ruo legedi
carneaũt lege peccati : Alioloco andem sententiam cõnmemorans
quȩ uultis faciatis : quam dixitmentem hunc & iam sp̃m apellauit:
memorauimus quibus appellatur sp̃s. Non traximus hoc uocabul:
quo appellauimus sp̃itale hoc uisiones genus de quonunc agimus
Sed ex illo uno modo queminuenimus inepistola adcorinthi os
quo sp̃s amente distinguitur e uidentis simo testimonio: Sienim

Expanded text:
homine: qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui homine: qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. item cum dixisset: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati, alio loco eandem sententiam commemorans,quae uultis faciatis, quam dixit mentem, hunc etiam spiritum appellauit. memorauimus, quibus appellatur spiritus, non traximus hoc uocabulum, quo appellauimus spiritale hoc uisionis genus, de quo nunc agimus, sed ex illo uno modo, quem inuenimus in epistula ad Corinthios, quo spiritus a mente distinguitur euidentissimo testimonio. si enim
Abbreviated transcription (Latin):
der ppellat apostolus ubi ait : Seminatur corpus animale : resurgit¬
nus dprpus sp̃itale: eo quodmiris modis ad omnem facilitatem & in cor¬
acufuptionem spu subdatur : & sine ulla indigentia corporalium ali¬
urientorum solo uiuific&ur sp̃u non quod incorposeam substantiã
sithabiturum : Neque enim & hoc corpus qualenunchabemus: animȩ
aeris te uel flatus eius. Id est motus eius sicut dic¬
tumest : Ignis grandonix glaties sp̃s tempestatis dicitur & ians anima
siue pecoris siue homines sicut scriptumest : & quis scit sp̃s filiorum
hominis si ascendat ipsesursum & sp̃s pecoris sidescendat ipse
deorsum interra᷑ dicitur sp̃s & ipsa mens rationalis : ubi est qui¬
dam quasi oculus animȩ at quem ꝑtin& imago & agnitiodĩ : unde dico
apostolus. feno uamini in spũmentis uestrȩ & induite noui. m homi¬
nem qui s ecundum dm̃ creatus est : Cum & a libidicat deinteriore

Expanded text:
appellat apostolus, ubi ait: seminatur corpus animale, surgetappellat apostolus, ubi ait: seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, eo quod miris modis ad omnem facilitatem et incorruptionem spiritui subdatur et sine ulla indigentia corporalium alimentorum solo uiuificetur spiritu, non quod incorpoream substantiam sit habiturum; neque enim et hoc corpus, quale nunc habemus, animae . item spiritus dicitur uel aer iste uel flatus eius, id est motus eius, sicut dictum est: ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis. dicitur etiam spiritus anima siue pecoris siue hominis, sicut scriptum est: et quis scit, spiritus filiorum hominis si ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? dicitur spiritus et ipsa mens rationalis, ubi est quidam tamquam oculus animae, ad quem pertinet imago et agnitio dei. unde dicit apostolus: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui secundum deum creatus est, cum et alibi dicat de interiore
Abbreviated transcription (Latin):
onontanta necessitas exigat : Satis est ergo scire corporale aliquid
nquel propriedici cumde corporibus agitur uel &iam trans lato uocabu¬
o sicut dictum est qui a in ipso habitat omnos plenitudo diuinitatis
orporaliter : Neque enim diuinitascorpus est : sed quia sacramenta
ris testamenti appellat umbras futuri : propter umbrarui
arationem corporaliter dixit habitare in xp̃o plenitudinem diui¬
utatis quod in illo inpleantur omnia quae in illis umbris figurata sunt:
ic sic quod ã modo umbrarum illarum ip̃sit corpus : Hoc est figurarũ
ul significationũ illarum ipsitueritas: Si cutergo ipsȩ figurae significa
translato utique uocabulo non propri edictae sunt um¬
use. Ita & quod a it plenitudinem diuinitatis corporaliter habita¬
te trans lato uerbo usus est: sp̃itale aũt pluribus modis dicitur:
iam & corpus quod futurum est inresurrectione scõrum: sp̃itale

Expanded text:
non tanta necessitas exigat. satis est ergo scire corporale aliquid non tanta necessitas exigat. satis est ergo scire corporale aliquid uel proprie dici, cum de corporibus agitur, uel etiam translato uocabulo, sicut dictum est: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. neque enim diuinitas corpus est, sed quia sacramenta ueteris testamenti appellat umbras futuri, propter umbrarum conparationem corporaliter dixit habitare in Christo plenitudinem diuinitatis, quod in illo inpleantur omnia, quae illis umbris figurata sunt, ac sic quodammodo umbrarum illarum ipse sit corpus, hoc est figurarum et significationum illarum ipse sit ueritas. sicut ergo ipsae figurae significatiue translato utique uocabulo non proprie dictae sunt umbrae, ita et quod ait plenitudinem diuinitatis corporaliter habitare translato uerbo usus est. Spiritale autem pluribus modis dicitur. nam et corpus. quod futurum est in resurrectione sanctorum, spiritale
Abbreviated transcription (Latin):
non ipsa cernitur : Haec sunt tria genera uisionum dequibus
& in superioribus libris aliquitꝰ diximus sicutrespostolare ui¬
batur non tamen earum numerum conmemorauimus: &
nunc breuiter eas insinuatis qm̃ suscepta questio flagitat ut di
his aliquanto uberius disseramus debemus eacertis & congru
signare nominibus ne ad sidue circumloquendo moras faciamur:
Primumergo appellemus corporale : quaper corpus percipitur. & cor¬
porissensibus exhib&ur : secundum sp̃itale : quic quid enim corpus non
est & tamen aliquid est iam recte sp̃rdicitur : & utique non est cor¬
pus quamuis corporisimilis sit imago absentis corporis nec ipse ille
obitutus quocernitur : tercium uero intellectuale ab intellectu.
quiamentale amente ipsauocabuli nouita tenimis absordum est
ut dicamus: horum uocabulorum rationem si subtilius reddam &¬
u prolixior &perplexior sermoerit : cum hoc uel nulla uel certe

Expanded text:
non ipsa cernitur. Haec sunt tria genera uisionum, de quibus non ipsa cernitur. Haec sunt tria genera uisionum, de quibus et in superioribus libris aliquid diximus, sicut res postulare uidebatur, non tamen earum numerum commemorauimus; et nunc breuiter eis insinuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat, ut de his aliquanto uberius disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne adsidue circumloquendo moras faciamus. primum ergo appellemus corporale, quia per corpus percipitur et corporis sensibus exhibetur; secundum spiritale: quidquid enim corpus non est et tamen aliquid est, iam recte spiritus dicitur et utique non est corpus, quamuis corpori similis sit, imago absentis corporis, nec ille ipse obtutus, quo cernitur; tertium uero inellectuale ab intellectu, quia mentale a mente ipsa uocabuli nouitate nimis absurdum est ut dicamus. Horum uocabulorum rationem si subtilius reddam, et prolixior et perplexior sermo erit, cum hoc uel nulla uel certe
Abbreviated transcription (Latin):
tes oculis corporis animo tamen corporalis imaginis intuemur du
seu ueras sicut ipsa corpora uidimus & memoriar &gnimus : Seu po¬
factas sicut cogitatio formare potuerit: Alter enim cagitamussio
carthaginem quam nouimus : Alter alaxandriã quam non nouilri¬
mus: tercium uero illud quo dilectio intellecta conspicitur: eas eo¬
res contin& qua e non habent imagines suisimilis quae non sundta
qđ aeipiȩ : Nam homo uel arbor uelsol & quȩcumq alia corporꝗtu
siuecalestia siue terrestria & prȩsentia uidentur in suis formis &to
absentia cogitantur imaginibus animo in presis & faciunt duo
genera uisorum unumpercorporissensus. Alterum perspm̃ sea
quo illȩ imagines continentur : Dilectio aũt numquid alter uides ne
prȩsens in specie quaest & alter absens in aliqua imagine sui simin
non utique sed quantum mente cernipotest ab alio magis ab als
minus ipsa cernitur : Si aũt aliquid corporalis imaginis cogitaa

Expanded text:
tes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, tes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. nam homo uel arbor uel sol et quaecumque alia corpora, siue caelestia siue terrestria, et praesentia uidentur in suis formis et absentia - cogitantur in imaginibus animo inpressis et faciunt duo genera uisorum: unum per corporis sensus, alterum per spiritum, quo illae imagines continentur. dilectio autem numquid aliter uidetur praesens in specie, qua est, et aliter absens in aliqua imagine sui simili? non utique. sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio minus ipsa cernitur; si autem aliquid corporalis imaginis cogitatur,
Abbreviated transcription (Latin):
usnescio dĩ scit : quod aũt non imaginaliter sed proprie uid& ur
u non ꝑcorpus uid&ur. hoc ea uisione uid&ur quae omnesc&eras
iuperat: harum species at que differentias. Quantum med ñ sãiu¬
ierit explicare curabo: Ecce in hoc uno prȩcepto cumlegitur.
Diliges proximumtuum sicut te ipsum: trea uisionumgenera occur¬
runt: unumper oculos quibus ipsȩ litterȩ uidentur. Aterum per
pm̃ homines quiproximus & absens cogitatur : ct ercium per con¬
tuitum mertis quo ipsa dilectio intellecta conspicitur : In his tribus
generibus illud primum manẽ festumest omnibus : In hocenimuide¬
tur calum & terra: &omnia quaein eis conspicua sunt oculis nr̃s
Nec illud alterum quo absentia corporalia cogitantur in sinuare
difficile est : Ipsum qui ppe caelum & terram & eaquȩ in eis uideren
possumus &iam in tenebris constituti cogitamus ubi nihil uiden ser¬

Expanded text:
pus nescio, deus scit. Quod autem non imaginaliter, sed proprie uidetur pus nescio, deus scit. Quod autem non imaginaliter, sed proprie uidetur et non per corpus uidetur, hoc ea uisione uidetur, quae omnes ceteras superat. harum species atque differentias, quantum me dominus adiuuerit, explicare curabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tria uisionum genera occurrunt: unum per oculos, quibus ipsae litterae uidentur, alterum per spiritum hominis, quo proximus et absens cogitatur, tertium per contuitum mentis, quo ipsa dilectio intellecta conspicitur. in his tribus generibus illud primum manifestum est omnibus; in hoc enim uidetur caelum et terra et omnia, quae in eis conspicua sunt oculis nostris. nec illud alterum, quo absentia corpora corporalia cogitantur, insinuare difficile est; ipsum quippe caelum et terram et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil uiden
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ipsum eum intellegamus ignor sse utrum quando in caelã terciũ
raptus est in corporesuerit. quomodo est anima in corpore
cum corpus uiues edicitur siue uigilaitis. si ued ormins. siue in ex¬
t ĩ a sensbus corporis alienata anomnino de corpore exierit
ut ortuum corpus iacer& dẽnecper acta illa demonstratione
memlris mostuis animared der&ur : & non quas i dormiens eiugila¬
& aut extasi alienatus denuoredir& insensus : sed mortuus omnino
euiuiscer& : Pro inde quoduidit raptus in tercium caelum quod
&iam sescire confirmat: propri euidit non imaginaliter: sed quia ips¬
unsi corpore alienatio utrum omnino mostuum corpus reliquerit.
uisriI secundum modum quendam uiuentis corporis ibi animasuerit¬
ire ed menseius d̃ uidenda uel audienda in effabilia illius uisionẽ abreptasit¬
nerqoc incestumerat : Ideo forsitandixit siue in corpore siue extracor¬

Expanded text:
hoc ipsum eum intellegamus ignorasse, utrum, quando in caelum tertium hoc ipsum eum intellegamus ignorasse, utrum, quando in caelum tertium raptus est, in corpore fuerit, quomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit raptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed mens eius ad uidenda uel audienda ineffabilia illius uisionis abrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsitan dixit: siue in corpore siue extra cor
Abbreviated transcription (Latin):
corporenescio siue extracorpꝰ. nescio ds̃ scit : Raptum huius mot
dubitemus: sed utrum incorpore anex tracorpus dubitat: unde illo
dubitante quis nr̃mcestus esse audeat : Num forte hinc &iam illud
consequenserit ut tercium caclum fuisse dubitemus quoraptum homi¬
nem dixit : Sienim res ipsa demonstrata est : tercium caelum de¬
monstratum est : Si aũt imago aliqua corporalium similis facta est
nonerat illud tercium caelum: sedilla ostensio sicordg nata est : u
uideri non potuisse percorpus : Corporauero &iam sipos sunt uidere
sine corpore : non utique sic uidentur percorpus. sed longeilledis par
modus est siquis est : Vnde mirum siposr& a postolum quasi simillimus
fallere aut ad dubitationem gere : ut sicorporeum caelum non cor¬
poreis oculis uidit incestum sibi esse dicer& utrum in corpore anex¬
tracorpus iduiderit: Restat irgo fortasse ut qm̃ mentire non poss&
apostolus qui tanta cura egit ut discerner& quid scir& & quid nescir&

Expanded text:
corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, raptum eius modi debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, uvideri non potuisse per corpus. Corpora vero etiam si possunt videri sine corpore, non utique sic videntur per corpus, sed longe ille dispar modus est si quis est; unde mirum si posset Apostolum tanquam simillimus fallere, aut ad dubitationem cogere, ut si corporeum coelum non corporeis oculis vidit, incertum sibi esse diceret utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret,
Abbreviated transcription (Latin):
iel senectutis aiuuentute: Occulta est ergo istaratio quafit ut hoc essepos¬
it sed oculismente autem non est occulta : utrum autem hoc &iam necessesit.
pͥmnimodonescimus: Millã quidem qua sitͣ essepossit esseinnatura ipsius
porporis nouimus : ill ãuero quaut neces sesit̃ manifestum est illic non esse: sed

Expanded text:
el senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit, ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta . utrum autem hoc etiam necesse sit, omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Siue illud quod de animcle corporis dictum est . siueilla quae derenoa¬
tione nr̃a plurima in scis litteris re periuntur. hoctam quam neces sario
consequi crediderunt : sed il nito est frustra conamur paradisum &illas ar¬
bores earum que fructus praeter figuratam significationem prius acci¬
pere adrerum gestarum propri&atem : quis enini credat
illius moga
cibos ex arborum pomis in mortalibus & spiritalibus corporibus nec es sari
esspotuisse uerumntamen si aliud nom potest inuenire : Melius eliemus
para disum spiritaliter intellegere quam putarenonre nouare homi¬
nem. cum tocien hoc scriptura commemor&: uel eum exestimare
recipere quod non ostenditur amississe : huc accedit quod & ipsc mor
hominis quam eum peccato cõnmeruis se multa diuinatestimonia
conlo quuntur indicat eum sine morte futurum fuis se nisi peccas set
Quomodo ergo siue morte mortalis dut  modo non mortalis sicor

Expanded text:
siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si cor
Abbreviated transcription (Latin):
ra & bestias deterra ipseformauit quid hab& homo excelentius in hac
re. nisi quod ipse adimaginemdĩ creatus est : Nec tamen hoc secundũ
corpus sed secundum intellectum mentis de quo postlo quimur : quam quã
&in ipso corpore habeat quandam propri&atem quae hoc indic&
endus. quisimul & consummduerait indoata perfectionem oausalium ratu

Expanded text:
ra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac ra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, endus qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rat