comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatẽ inuiis eiꝰ ambulauer̃. Audi conti¬
nuo respondentẽ. ꝑ sententiam consequentẽ
Si quod nolo inquit ego hoc facio: iam ego non
operor illud. sed quod habitat in me peccatũ:
Eccequẽ admodum qui ambulant in uiis dñi non
operantur peccatum. & tamen non sunt sine pec¬
cato : quia iam non ipsi operantur illud iniqͥtatẽ
sed qđ habitat in eis peccatum. Hic dicit aliquis
Quomodo agebat quod nolebat malũ. & quomodo
ipse non id agebat. sed qđ habitabat in illo pecca¬
tum. Interim iã illa questio soluta. ẽ: Satisq
apparuit scripturae auctoritate canonicȩ fieri
posse : ut ambulantes inuus dñi. quamuis ñ
sint sine peccato. nontaim̃ enĩ id operantur ipsi
Non enim qui oꝑantur iniqͥtatem hoc ẽ. peccatũ.
quia peccatum iniquitas. ẽ : inuiis esꝰ ambulaue¬
runt Iam uero qua ratione possit intelligi. &
agens illud ꝓpt̃ corpus mortis huiꝰ inquo lex

Expanded text:
iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi contiiniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continuo respondentem per sententiam consequentem: «Si quod nolo,» inquit, «ego hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» Ecce quemadmodum qui ambulant in viis Domini, non operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccato, non tamen id operentur ipsi. «Non enim qui operantur iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas est, in viis ejus ambulaverunt.» Jam vero qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex
Abbreviated transcription (Latin):
itinere adsuperna tendebam quando dicebam.
unum autẽ quae retro oblitus. in ea quae ante
sunt extentus. scđm intentionem sequor ad pal¬
mã supernae uocationis dĩ inxp̃o iħu: postre¬
mo inqua aliauia cucurreram quando dicebã.
bonum certam̃ certaui. cursum consummaui.:
Satis sint ista responsa. quib apłmpaulũ in ui is
dñi ambulasse dicimus. sed ab illo & aliud
inquiramus Dic obsecro o apostole. quando
adhuc incarne uiuens inuus dñi ambulabas.
habebas peccatum. ansine peccato eras : Audia¬
mꝰ utrũ seipse seducat: an uero quodbeatꝰ ioħs
eꝰ coapostolus sapiat. qm̃ ueritas erat ineis. Hic
uero respond&. Nonne legistis ubi confiteor
dicens. non enim quod uolo facio bonum. sed
quod nolo malum hoc ago: Et hoc audiuimꝰ
Iamitaq illud int̾rogamus quomodo inuus dñi
ambulabas. simalum quod nolebas hoc agebas.
cumpsalmꝰ sc̃s insonet dicens: Nonenĩ qͥ oꝑantur

Expanded text:
itinere ad superna tendebam, quando dicebam, itinere ad superna tendebam, quando dicebam, «Unum autem sunt extentus secundum i intentionem sequor ad palmam supernae uocationis dei in Christo mo in qua alia via cucurreram, quando dicebam, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi» ? Satis sint ista responsa, quibus apostolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obsecro, o Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod beatus Joannes ejus coapostolus sapiat: quoniam veritas erat in eis. Et hic ergo respondet: Nonne legistis ubi confiteor, dicens, «Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur
Abbreviated transcription (Latin):
Et unde inquis scriptum ẽ. nonenim qui oꝑan¬
tur iniquitatem inuiis eiꝰ ambulauer̃. An
uero scĩ dñi. non ambulant inuiis dni: qđ
si ambulant inquit: non oꝑantur iniquitatẽ:
Si non oꝑantur iniquitatẽ: non habent pecca¬
tum. qm̃ peccatũ iniquitas est Exurge in ad¬
hereticũ. opitulare mihi per apostolum confi¬
tentem: Ecce ubrẽ homo tuus exinaniens se.
ut impleatur teipso Audiamus fr̃s Rm̃i ipsũ
dehacquestione siplacet: immo quia plac&
interrogemꝰ Dic nobis paule beatissime utrũ
ambulaueris inuiis dnĩ. cum in carne ad huc
uiueres. Responde dic: & unde dicebam: ue¬
rumtamen in quod peruenimꝰ in eo ambulemus.
unde dicebã Numquid circũuenit uos titus.
Nonne eodem spũ ambulamꝰ nonne isdem uesti¬
gus.  unde dicebam. quandiu sumꝰ incorpore.
peregrinamur adño: ꝑfidem enĩ ambulamus
non per speciem: Quae certior uadñi. quam
fides ex qua iustus uiuit: Incuiꝰ alterius uiȩ

Expanded text:
Et unde, inquis, scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» An vero sancti Domini non ambulant in viis Domini? Quod si ambulant, inquit, non operantur iniquitatem: si non operantur iniquitatem, non habent peccatum; quoniam «peccatum iniquitas est.» Exsurge in adicum superbientem opitulare mihi per Apostolum confitentem. Ecce, ubi est homo tuus exinaniens se, ut impleatur te? Ipsum audiamus, fratres mei; ipsum de hac quaestione, si placet, imo quia placet, interrogemus. Dic nobis, Paule beatissime, utrum ambulaveris in viis Domini, cum in carne adhuc viveres? Respondet: Et unde dicebam, «Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus» ? Unde dicebam, «Numquid circumvenit vos Titus? nonne eodem spiritu ambulavimus? nonne iisdem vestigiis» ? Unde dicebam, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem» ? Quae certior via Domini, quam fides ex qua justus vivit ? In cujus alterius viae
Abbreviated transcription (Latin):
petram elidite. Petra uincitt: In petra edifica¬
mini. si non uultis tolli aut afluuio. aut a-
auentis. aut apluuia: Si uultis armati. eẽ.
contratemptationes in scło: crescat et robo¬
retur desiderium hierłm aeternae incordi¬
b ur̃is. Transiet captiuitas. ueniet felicitas
Dampnabitur hostis extremꝰ : et cũ rege sine
morte trium phabimus.

Expanded text:
petram elidite. Petra vincat. In petra aedificapetram elidite. Petra vincat. In petra aedificamini, si non vultis tolli aut a fluvio, aut a ventis, aut a pluvia. Si vultis armati esse contra tentationes in saeculo, crescat et roboretur desiderium Jerusalem aeternae in cordibus vestris. Transiet captivitas, veniet felicitas, damnabitur hostis extremus, et cum rege sine morte triumphabimus.
Abbreviated transcription (Latin):
dinis robur accipiat: cum paruula . ẽ. elide
illam. Sedtimes ne elisa nonmoriatur. ad
na in operando noncessent: uobis inuicem can¬
tate cantica syon. Quam libenter audistis.
tam libentius agite quod audistis Si non uul¬
tis eẽ. salices babyloniae. pasti defluminib
eiꝰ. & fructum nullum afferentes: sed suspira¬
te in aeternã hierłm: quo p̾cedit spes urã se¬
quatur uita urã. Ibi erimus cum xp̃o. Xp̃c
nobis modo caput. ẽ: Gubernat nos modo de¬
suꝑ: amplectetur secum. In illa ciuitatẽ: ȩq̃ua¬
les erimus angłis dĩ Non auderemꝰ hoc suspi¬
cari denobis : nisi ꝓmitteret ueritas. Hoc gͦ
concupiscite fr̃s. hoc die noctuq cogitate:
Quicquid feliciter demundo arriserit: nolite
p̃sumere. nolite libenter colloqui cũ cupidi¬
tatib urĩs: hostis maior.ẽ: occidatur ad pe¬
tram. Breuis hostis ẽ : elidatur ad petram:
Et maiores inpetrã occidite. et minores ad

Expanded text:
dinis robur accipiat; cum parvula est, elide dinis robur accipiat; cum parvula est, elide illam. Sed times ne elisa non moriatur; «ad na in operando non cessent; vobis invicem cantate cantica Sion. Quam libenter audistis, tam libentius agite quod audistis; si non vultis esse salices Babyloniae, pasti de fluminibus ejus, et fructum nullum afferentes. Sed suspirate in aeternam Jerusalem; quo praecedit spes vestra, sequatur vita vestra: ibi erimus cum Christo. Christus nobis modo caput est; gubernat nos modo desuper: amplectetur secum in illa civitate; aequales erimus Angelis Dei. Non auderemus hoc suspicari de nobis, nisi promitteret Veritas. Hoc ergo concupiscite, fratres, hoc die noctuque cogitate. Quidquid de mundo feliciter arriserit, nolite praesumere: nolite libenter colloqui cum cupiditatibus vestris. Hostis major est, occidatur ad petram: brevis hostis est, elidatur ad petram. Et majores ad petram occidite, et minores ad
Abbreviated transcription (Latin):
remedia illicita p̃cantationũ et ligaturarum:
Quid facturus. ẽ. adhuc infans anima tenera
attendens admaiores quid agant. ut quod eos
uiderit facere hoc sequatur : babylonia
ꝑsecuta ẽ paruulos nos : sed ds̃ dedit nobis
agnitionem sui iã grandib ut non sequȩre¬
mur errores parentum nrõrum Quod et
tunc cõmemoraui p̃dictum aꝓpheta Ad te
gentes uenient ab extremo terrae: & dicent.
Uere mencdatium coluer̃ patres nr̃i. uanitatẽ
quae illis non ꝓfuit. Iam̃ iuuenes dicunt: qͥ
occisi erant paruuli sequendo ipsas uanitates
Proiciendo autem uanitates & reuiuscendo
indm̃ ꝓficiant: & retribuant babẜ loniae.
Qualẽ retributionem illistͤribuent. quam
et moriantur. Qui sunt paruuli babyloniȩ:
nascentes malae cupiditates. Sunt enimqͥ
cũ uetere cupiditate rixantur: quando nasci¬
tur cupiditas. antequam robur faciat aduer¬
sumte mala consuetudo. Eum paruula. ẽ.¬
Ne enimcupiditas ne q̃uam. prauae consuetu¬

Expanded text:
remedia illicita praecantationum et ligaturarum. remedia illicita praecantationum et ligaturarum. Quid facturus est adhuc infans, anima tenera, attendens ad majores quid agant, nisi ut quod eos viderit agere hoc sequatur? Babylonia ergo persecuta est parvulos nos; sed Deus dedit nobis agnitionem sui jam grandibus, ut non sequeremur errores parentum nostrorum. Quod et tunc commemoravi praedictum a propheta: «Ad te gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Vere mendacium coluerunt» «patres nostri, vanitatem quae illis non profuit» . Jam juvenes dicunt, qui occisi erant parvuli sequendo ipsas vanitates: projiciendo autem vanitates, et reviviscendo in Deum proficiant, et retribuant Babyloniae. Qualem retributionem ei retribuent? Quam et moriantur. Qui sunt parvuli Babyloniae? Nascentes malae cupiditates. Sunt enim qui cum vetere cupiditate rixantur. Quando nascitur cupiditas, antequam robur faciat adversum te mala consuetudo, cum parvula est cupiditas, nequaquam pravae consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim fecisti. & quid tibi retribuetur. Audi:
Beatus qͥ retribuet : retributionem tuã : quam
retribuisti nobis. Quã retributionem dicit.
adhoc claudit psalmus. Beatus qui tenebit.
&̃ allidet infantes tuos ad petram: Illã dicit
infelicem: beatus autem qui retribuet ei
retributionem quã retribuit nobis Quęri¬
mus quam retributionem: Beatus inquit qui
tenebit. & allidet paruulos tuos ad petram:
Ipsa ẽ. retributio. Quid enĩ nobis fecit babrlo¬
nia ista. Iam cantatumꝰ in illo psalmo: ser¬
mones iniquorum p̃ualuer̃ aduersum nos
Quando enĩ nati sumus. paruos nos inuenit
ista confusio scłi huiꝰ. & suffocauit nos erroꝵ
diuersorum uanis opinionib adhuc infantes
Natus in fans. futurꝰ ciiis hierłm. & in p̃destina¬
tione dĩ iam ciues. sed interim captiuus ad
tempus. Quando discit amare. nisi quod susur¬
rauerint parentes. instruent et docent illũ
auaritiã. rapinas. mendatia cotidiana. di¬
uersas culturas idolorum et dȩmoniorum.

Expanded text:
Quid enim tu fecisti, et quid retribuetur tibi? Audi: «Beatus qui retribuet tibi retributionem tuam quam retribuisti nobis.» Quam retributionem dicit? Ad hoc claudit Psalmus: «Beatus qui tenebit et elidet infantes tuos ad petram.» Illam dicit infelicem, beatum autem qui retribuet ei retributionem quam retribuit nobis. Quaerimus, quam retributionem: «Beatus,» inquit, «qui tenebit et elidet infantes tuos ad petram.» Ipsa est retributio. Quid enim fecit nobis Babylonia ista? Jam cantavimus in illo psalmo: «Sermones iniquorum praevaluerunt adversus nos» . Quando enim nati sumus, parvulos nos invenit ista confusio saeculi hujus; et offocavit nos errorum diversorum vanis opinionibus adhuc infantes. Natus infans futurus civis Jerusalem, et in praedestinatione Dei jam civis, sed interim captivatus ad tempus, quando discit amare, nisi quod insusurraverint parentes? Instruunt et docent illum avaritiam, rapinas, mendacia quotidiana, diversas culturas idolorum et daemoniorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nubib qui contegit scripturã figuris &
sacram̃tis. Ille qui humiliat peccatores usq
terrã. ille qui suscipiẽt mansuetos. cooꝑit
caelum nubib Et quis uideat caelum. qđ
co opertum ẽ nubib: nolitimere: audi quid

Expanded text:
nubibus?» Qui contegit Scripturam figuris et sacramentis. Ille qui humiliat peccatores usque ad terram, ille qui suscipit mansuetos, «cooperit coelum nubibus.» Et quis videat coelum quod coopertum est nubibus? Noli timere; audi quod
Abbreviated transcription (Latin):
iã doctus es. nisi inte sit ille qui prior tͥ uicit:
uinceris. Nisi quia dñs erat in nobis. dum
insurgerent homines suꝑ nos. forsitan uiuos
absorbuissent nos : dum irasceretur furor
ipsorum suꝑ nos. lam irascuntur. iam aꝑte
sȩuiunt. Forsitan aqua demersiss& nos
Aquam dicit populos peccatores. Et uidebimꝰ
qualem aquã in consequentib Quicũq autẽ
consensiss& illis : aqua illum operuiss&
Moreretur enim mortẽ aegyptiorum: non tran¬
sir& exemplo isrłitarum. Nostis enim fr̃s.

Expanded text:
jam doctus, nisi in te sit ille qui prior tibi vicit, jam doctus, nisi in te sit ille qui prior tibi vicit, vinceris. «Nisi quia Dominus erat in nobis, dum insurgerent homines super nos, forsitan vivos absorbuissent nos. Dum irasceretur furor ipsorum super nos:» jam irascuntur, jam aperte saeviunt: «forsitan aqua demersisset nos.» Aquam dicit populos peccatores; et videbimus qualem aquam in consequentibus. Quicumque autem consensisset illis, aqua illum operuisset. Moreretur enim morte Aegyptiorum, non transiret exemplo Israelitarum. Nostis enim, fr
Abbreviated transcription (Latin):
decorde tuo xp̃m: quomodo ꝑsagittas acu¬
tas & carbones desolatorios uicisti linguas
dolosas. idẽ ꝑuerba dĩ quib transfixum
erat cor tuum. & ꝑ exempla iustoꝵ qui
demortuis uiuificati sunt. depeccatoribus
facti sunt iusti: quomodo carbones demor¬
te reuiuiscunt. quomodo ergo illos uicisti
sagittis & carbonib desolatoriis. dolose blandi¬
entes & blandiendo seducentes : sic istos uinces
iam irascendo cõminantes: quia blandiendo
seducere nequi uer̃ : Uicti sunt cumblandiren¬
tur: uincantur & cum minantur. Sed uincun¬
tur. Quomodo nisi quia dñs erat innobis.
Manifestum .ẽ. quia non uicisti tu : sed uicit ille
qui ẽ inte. Imperatorem talem portas. & uince¬
ris : Nonne ille est quẽ portas qui dixit. ego
uici scłm Nonne prioͣr moriens uicit diabolũ.
cũ semper. eẽt. suꝑ omnẽ creaturam. quia uer¬
bum deus. ẽ. apud dm̃ quare uicit. nisi ut te
doceret & cum diabolo dimicare.: & tamen

Expanded text:
de corde tuo Christum; quomodo per sagittas acude corde tuo Christum; quomodo per sagittas acutas et carbones desolatorios vicisti linguas dolosas , id est, per verba Dei quibus transfixum erat cor tuum, et per exempla justorum qui de mortuis vivificati sunt, de peccatoribus facti sunt justi, quomodo carbones de morte revivescunt: quomodo ergo illos vicisti sagittis et carbonibus desolatoriis, dolose blandientes et blandiendo seducentes; sic istos vinces jam irascendo comminantes, quia blandiendo seducere nequiverunt. Victi sunt cum blandirentur, vincantur et cum minantur. Sed vincuntur, quomodo, «nisi quia Dominus erat in nobis?» Manifestum est quia non vicisti tu, sed vicit ille qui est in te. Imperatorem talem portas, et vinceris? Nonne ille est quem portas, qui dixit, «Ego vici saeculum» ? nonne prior moriens vicit diabolum, cum semper esset super omnem creaturam, quia Verbum Deus est apud Deum? Quare vicit, nisi ut te doceret cum diabolo dimicare? Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
N ostis fr̃s in aliquo desuperiorib psalmis.
in ipso initio canticoꝵ graduum. contrã lin¬
guam subdolam petisse auxilium quendã
quicȩpit ascendere. & dixisse. Dñe erue ani¬
mã meam alabiis iniustis: & alingua dolo¬
sa Primo enim cumcoeperit homo ascende¬
re & ꝓficere : in ipso exordio ascensionis.
linguas dolosas patitur. blandas ad ꝑniciem:
blandas ad malam suasionem. Quid facis:
Quareꝰ facis aliter enim uiuere non potes:
seruire dõ alit̃ non potes: Tu solus es. qui
uis hoc ẽẽ quod alii non sunt: Et si in uene¬
ris alios qui tecum sunt. illa blanda & dolo¬
sa lingua quid dicit: ecce illi potuer̃. for¬
te tu non poteris. Aggrederis: deficies lt
meluis erat non incipere : quam cȩpisse &e
defecisse. Lingua dolosa. ad huc blandi¬
tur. Si ꝑ seueraris: uincitur lingua dolosa.
& blandiens incipit. eẽ aꝑte sȩuiens łtquȩ
blandiebatur ut seduceret: minatur ut
t̾reat: Sed sidñs. ẽ. inte & non relinqueris

Expanded text:
Nostis, fratres, in aliquo de superioribus psalmis, in ipso initio canticorum graduum contra linguam subdolam petisse auxilium quemdam, qui coepit ascendere; et dixisse, «Domine, erue animam meam a labiis injustis, et a lingua dolosa.» Primo enim cum coeperit homo ascendere et proficere, in ipso exordio ascensionis, linguas dolosas patitur, blandas ad perniciem, blandas ad malam suasionem: Quid facis? quare hoc facis? Aliter enim vivi non potest? serviri aliter Deo non potest? Tu solus es qui vis hoc esse quod alii non sunt! Et si inveneris alios qui tecum sunt, illa blanda et dolosa lingua quid dicit? Ecce illi potuerunt; forte tu non poteris. Aggrederis; deficies: et melius erat non incipere, quam coepisse et defecisse. Lingua dolosa adhuc blanditur. Si perseveraveris, vincitur lingua dolosa et blandiens, incipit esse aperte saeviens; et quae blandiebatur ut seduceret, minatur ut terreat. Sed si Dominus est in te, et non reliqueris
Abbreviated transcription (Latin):
pariens filios plures: qua illa que hab& uirum.
Respondit inuia fortitudinis suae. Credidit eñi xp̃m
resurrexisse. credider̃ in eũ om̃sgs: Sedilla ȩccła
quȩ fuit om̃iũ gentium iañ est: peruit. Hocdicunt.
qͥ in illa ñsunt. Oinpudentẽ uoce: Illa nonest:
qͥatu in illa ñ es̃. Uide : netuido ñsis. Nã illaerit:
& situ ñsis. Hancuocẽ abhominabile. detestabilẽ.
p̃sũptionis & falsitatis plenã: nullaueritate suffulta.
nulla sapientia illuminata. nullo sale conditam.
conueniendo popłos in unũ: & regna ut seruant dp̃o.
cũ multis filiis. magisquã ea quȩ habebat uirũ:
qm̃ qͥdã dicturierant contra. furt & non est.
Exiguitatem inquit dierũ incoꝵ nuntia mihi.

Expanded text:
pariens filios plures quam illa quae habebat virum, pariens filios plures quam illa quae habebat virum, «respondit in via fortitudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexisse, crediderunt in eum omnes gentes: sed illa Ecclesia quae fuit omnium gentium, jam non est; periit. Hoc dicunt qui in illa non sunt. O impudentem vocem! Illa non est, quia tu in illa non est? Vide ne tu ideo non sis; nam illa erit, etsi tu non sis. Hanc vocem abominabilem, detestabilem, praesumptionis et falsitatis plenam, nulla veritate suffultam, nulla sapientia illuminatam, nullo sale conditam, conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» cum multis filiis, magis quam ea quae habebat virum; quoniam quidam dicturi erant contra, Fuit, et non est: «Exiguitatem,» inquit, «dieru
Abbreviated transcription (Latin):
fueris oretuo. qͥa eũ dõ suseitauit amortuis:
saluus eris. Nait si confessus fueris qͥa eũ ds̃ tradidit
occidendũ. sedqͥa eũ ds̃ suscitauit amortuis. si confessꝰ
fueris: tuncsaluus eris. Corde enĩ credit᷑ adiusticiã:
ore aute confessio fit adsalutẽ. Quare autẽ credimꝰ
& mortuũ: Quia credere eũ resurrexisse ñ possumꝰ:
nisi pͥus mortuũ fuisse credamꝰ. Quiseni resur git.
nisi mortuus fuerit: Quis exꝑgiscit᷑. nisi prius dor¬
mierit: Sed nũqͥd qͥ dormit ñ aditi& utresurgat:
eccła : multi illi filii desertȩ magis qua eiꝰ quȩhab&
popłos inunum: & regna ut seruiant drio In hoc
g ei respondit: in unitate. Qui autẽ ñ est inunitate:
nei respondit. Ille enĩ unꝰ÷: ȩccła unitas. Non
respondit uni: nisiunitas. Sedexistunt qͥdicant:
iã hoc factũ est. Respondit ei in om̃ib gentib ȩccła

Expanded text:
fueris ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, fueris ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem» . Quare autem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat» Ecclesia, «multi» illi «filii desertae, magis quam ejus quae habet populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» In hoc ei ergo respondit, in unitate: qui autem non est in unitate, non ei respondet. Ille enim unus est, Ecclesia unitas: non respondet uni, nisi unitas. Sed existunt qui dicant. Jam hoc factum est; respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
dese. nisisola uocẽ peccati. uoce iniqͥtatis: Excute
uocẽ ipsius. qͥ dinuenis nisitumultũ: Egodixidñe
miserere mei: sana animãmea quia peccaui tibi.
Porro si iustificata ÷ responditei: ñ ex meritis suis
sedex manib ipsius. Ubi: Inuia fortitudinis suae:
Xp̃c est: ipse est. Egosum inqͥt uia: & ueritas & uita.
Sed ante resurrectionẽ ñ agnoscebatur apopłosuo.
& maxime crucifixus ex infirmitate latuit qͥs
ess&: donec fortis resurgendo apparer&. N ergo ei
respondit ȩccłã inuia infirmitatis. sed inuia
fortitudinis suae: qͥ apost resurrectionẽ uocauit
ȩccłam. decoto orbe t̾rarũ. lamñ infirmꝰ ineruce:
sed fortis in caelo. Non enĩ laus fidei xp̃ianoro: qͥa
credunt mortuũ xp̃m: sedqͥa credunt resurrexisse
xp̃m. Nã mortuũ & paganꝰ credit: & hoctibi ꝓ
crimine obicit. quia in mortuũ credidisti. Quae
igit᷑ laustua credere resurrexisse xp̃m. & sꝑare

Expanded text:
de se, nisi solam vocem peccati, vocem iniquitatis? Excute vocem ipsius, quid invenis nisi ut multum, «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi» ? Porro, si justificata est, «respondit ei,» non ex meritis suis, sed ex manibus ipsius. Ubi? «In via fortitudinis suae.» Christus est, ipse est: «Ego sum,» inquit, «via, veritas, et vita» . Sed ante resurrectionem non agnoscebatur a populo suo; et maxime crucifixus ex infirmitate latuit quis esset, donec fortis resurgendo appareret. Non ei ergo respondit Ecclesia in via infirmitatis, sed «in via fortitudinis suae;» quia post resurrectionem vocavit Ecclesiam de toto orbe terrarum, jam non infirmus in cruce, sed fortis in coelo. Non enim laus fidei Christianorum est, quia credunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum, et sperare
Abbreviated transcription (Latin):
mendandum fuit: ut non subito ueniens hor¬
reretur: sed creditum expectaretur E x his
no dubitare nonpossi mus xp̃m annuntiari
psalmo hoc : Quando quidem xp̃iani sumus. &
euangłio iamcredimus: Et cum ipse dñs nr̃ &¬

Expanded text:
mendandum fuit; ut non subito veniens hormendandum fuit; ut non subito veniens horreretur, sed creditum exspectaretur. Ex his no dubitare non possimus Christum annuntiari psalmo hoc: quandoquidem christiani sumus, et Evangelio jam credimus. Nam cum ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Insinuauit se credentib: dm̃& hominẽ. Dm̃ per
quem facti sumus: hominẽ ꝑquẽ recreati sumꝰ
Aliud in illo apparebat : aliud latebat: Et quod
latebat. multo erat p̃stantius: quamid quod
apparebat. Sed quod erat p̃stantius : uideri non
poterat. Curabatur ȩger. ꝑ id quod uideri pote¬
rat: ut postea capax fieret uisionis eiꝰ. quae
latendo differebatur. non negando aufereba¬
tur. Unicus itaq filius dĩ uenturus adhomines.
assũpturꝰ hominem. & ꝑ id quod sumpsit
futurꝰ homo. moriturus. resurrecturꝰ. ascen¬
surus in caelum. sessurꝰ ad dexterampatris.
& impleturus ingentib quae ꝓmisit: & post
impletionem ꝓmissorum suoꝵ ingentibus.
etiam hoc impleturus ut ueniat. & quod praȩ¬
erogauit exigat: Discernat uasa irae auas is
miscđiae. reddat impus quodminatꝰ.ẽ. iustis
quod pollicitus. hoc ergo totum ꝓphetandũ
fuit. prenuntiandum fuit. enturum com¬

Expanded text:
Insinuavit se credentibus Deum et hominem; Deum per Insinuavit se credentibus Deum et hominem; Deum per quem facti sumus, hominem per quem recreati sumus. Aliud in illo apparebat; aliud latebat; et quod latebat, multo erat praestantius quam id quod apparebat: sed quod erat praestantius, videri non poterat. Curabatur aeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieret visionis ejus, quae latendo differebatur, non negando auferebatur. Unicus itaque Filius Dei venturus ad homines, assumpturus hominem, et per id quod sumpsit futurus homo, moriturus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad dexteram Patris, et impleturus in gentibus quae promisit, et post impletionem promissorum suorum in gentibus etiam hoc impleturus ut veniat, et quod praerogavit exigat, discernat vasa irae a vasis misericordiae, reddat impiis quod minatus est, justis quod pollicitus est: hoc ergo totum prophetandum fuit, praenuntiandum fuit, venturum com
Abbreviated transcription (Latin):
futuros homines aequales angłis dĩ: non solum
scripturã cum hominib fecit ut crederent. sed
etiam fideisuae posuit mediatorem Non quẽlib&
principem. aut quelib& angelum uel archange¬
lum. sed unicum filiũ suum : ut quauia nos ꝑ¬
ducturus. eẽt ad illũ finem quẽ ꝓmisit. eam
ipsum filium suum. & ostenderae & p̃ber& Pa¬
rum enim erat dõ. si filium suũ facer& demonstra¬
torem uiae: eum ipsum uiam fecit ut ꝑ illum ires
uenturi essemꝰ ad eum: id ẽ. ad illam in effabilẽ
immortalitatem. & cum angłis eiꝰ aequalitatem:
Quã longe eramus: quamille sursum. quã nos
deorsum.: quam ille insummo. quã nos inimo
desperati iacebamus:: sine expectatione salutis
aegrotabamꝰ: missus. ẽ medicus. quẽ cͥognouit
aegrotus Si enim cognouissent: nbmquã dñm
gloriae crucifixissent. Sed hoc quoq ualuit
ad aegroti medicam̃tũ : quod medicum occidit
ȩgrotus Uenit ut uisitar&: occisus. ẽ. ut sanar &

Expanded text:
futuros homines aequales Angelis Dei; non solum futuros homines aequales Angelis Dei; non solum Scripturam cum hominibus fecit, ut crederent; sed etiam fidei suae posuit mediatorem, non quemlibet principem, aut quemlibet angelum vel archangelum, sed unicum Filium: ut qua via nos perducturus esset ad illum finem quem promisit, per eum ipsum Filium suum et ostenderet et praeberet. Parum enim erat Deo si Filium suum faceret demonstratorem viae; eum ipsum viam fecit, ut per illum ires ergo quia venturi essemus ad eum, id est ad illam ineffabilem immortalitatem, et cum Angelis ejus aequalitatem. Quam longe eramus? quam ille sursum, quam nos deorsum? quam ille in summo, quam nos in imo desperati jacebamus? Sine exspectatione salutis aegrotabamus: missus est medicus, quem non cognovit aegrotus. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sed hoc quoque valuit ad aegroti medicamentum, quod medicum occidit aegrotus: venit ut visitaret, occisus est ut sanaret.
Abbreviated transcription (Latin):
atq rectorem. quẽ ad modum quisq mortalis
int̾rauiuat. Ita nec computari se homoputat
adõ : qͥ factus .ẽ. adõ. Talem hominẽ si alloqui
possumus. si admittat itos prius ad auressuas.
deinde ad corsuum. sinon repellat resistendoque¬
rentem se. & paciatur ꝑditus inueniri se: possumꝰ
ei dicere. O homo quomodo te ds̃ factũ non com¬
putabit. qui ut fieres ante curauit: cute in or-¬
dine rerum conditarũ numerari nonputas.:
noli cedere seductori. capilli tui numerati sunt¬
a conditore. hoc deniq & dñs in euangłio disci¬
pulis suis ait. nemortem timerent: ne aliquid
suum in morte periturum putarent. Illi umor¬
te de animab suis ꝑtimescebant: ille illis secu¬
ritatem iam decapillis dabat. Itane uero anima
perit. cuius capillus nonperit: Uerũ tamen
fr̃s. quia incredibile uidebatur hominibus
quod ꝓmittebat ds̃. ex hac mortalitate. corrup¬
tione. abiectione. in firmitate. puluere & cinere.

Expanded text:
atque rectorem, quemadmodum quisque mortalis atque rectorem, quemadmodum quisque mortalis in terra vivat. Ita nec computari se homo putat a Deo, qui factus est a Deo. Talem hominem si alloqui possimus: si admittat nos prius ad aures suas, deinde ad cor suum; si non repellat resistendo quaerentem se, et patiatur perditus inveniri se; possumus ei dicere: O homo, quomodo te Deus factum non computabit, qui ut fieres ante curavit? Cur te in ordine rerum conditarum numerari non putas? Noli credere seductori: capilli tui numerati sunt conditori . Hoc denique et Dominus in Evangelio discipulis ait, ne mortem timerent, ne aliquid suum in morte periturum putarent. Illi in morte de anima sua pertimescebant, ille ipsis securitatem etiam de capillis dabat. Itane vero anima perit, cujus capillus non perit? Verumtamen, fratres, quia incredibile videbatur hominibus quod promittebat Deus, ex hac mortalitate, corruptione, abjectione, infirmitate, pulvere et cinere
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo enĩ iuste uiuit. nisi iustificat᷑. idẽ iustus
effectus Ab illo enim fit homo iustus: qui
num quam potest. eẽ. iustus. Sicut enim lucerna
non ascipsa accenditur: ita nec anima huma¬
na sibi p̃stat lucem. sed clamat addñmtu illumi
missum sit regnum caelorum. non inpeccato ꝑ¬
manentib sed apeccato liberatis & iustitiae
seruientib quod ipsum ut possint. gratia ut
diximꝰ adiuuantur. & ab eo qui sem̃ꝑ. ẽ. iustifi
cantur: in credibile uidebatur tantam dõ curã
gerere ꝓhominib ho dieq qui degrã diuina
desperant. atq apessimis morib nolunt se con¬
uertere addm̃ ut ab illo iustificentur. & per
eiꝰ indulgentiã. deletis omĩb peccatis suis.¬
in illo incipiant uiuere iuste. qui nũquã uixit
in iuste. Hanc habent ꝑniciem cogitationis suȩ
inseipsos: ut dicant dm̃ res humanas noncura¬
re. nec inde posse cogitare mundihuiꝰ artificẽ

Expanded text:
Nemo enim juste vivit, nisi justificatus, id est, justus Nemo enim juste vivit, nisi justificatus, id est, justus effectus: ab illo autem fit homo justus, qui nunquam potest esse injustus. Sicut enim lucerna non a seipsa accenditur, ita nec anima humana sibi praestat lucem; sed clamat ad Deum, «Tu illpeccatoribus promissum sit regnum coelorum, non in peccato permanentibus, sed a peccato liberatis, et justitiae servientibus; quod ipsum ut possint, gratia, ut diximus, adjuvantur, et ab eo qui semper est justus, justificantur: incredibile videbatur tantam Deum curam gerere pro hominibus, hodieque qui de gratia divina desperant, atque a pessimis moribus nolunt se convertere ad Deum, ut ab illo justificentur, et per ejus indulgentiam deletis omnibincipiant in illo vivere juste, qui nunquam vixit injuste, hanc habent perniciem cogitationis suae in seipsos, ut dicant Deum res humanas non curare, nec inde posse cogitare mundi hujus artificem
Abbreviated transcription (Latin):
dorum: Tempus itaq ꝓphetiae : predictio erat
ut sȩpe iamdiximꝰ ꝓmissionum. ꝓ misit
salutẽ aeternam. & beatam uitã cum angłis sine
fine. & hȩreditatẽ in marcescibilem. głam sempi¬
teruã. dulcedinẽ uultꝰ sui. domus scĩficationis
suae in caelis. exresurrectione amortuis. nullũ
deinceps moriendi metũ. Hoc ẽ. ꝓmissum eius
tanquã finale. quo decurrit nr̃a intentio. quo
cũ uenerimꝰ. nihil amplius requiramꝰ. nihil
amplius exigamus. Sed ad illud quod erit in
fine quo ordine ueniatur: neq hoc tacuit
ꝓmittendo & p̃nuntiando d misit enĩ homini¬
b diuinitatẽ. mortalib immortalitatẽ : pec¬
catorib iustificationẽ. abiectis glorificationẽ
Quicquid ꝓmisit. indignis ꝓmisit: ut non quasi
oꝑib merces ꝓmitteretur: sed gr̃a a nomine
suo gratis daretur: quia & hocipsum quod
iustẽ uiuit. in quantum homo potest iuste uiue¬
re: non meriti humani. sed beneficũ est dĩ

Expanded text:
dorum. Tempus itaque prophetiae, praedictio erat, dorum. Tempus itaque prophetiae, praedictio erat, ut saepe jam diximus, promissionum. Promisit salutem aeternam, et beatam vifine, et haereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit nostra omnis intentio, quo cum venerimus, nihil amplius requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad illud quod erit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. Quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operibus merces promitteretur, sed gratia a nomine suo gratis daretur. Quia et hoc ipsum quod juste vivit, in quantum homo potest juste vivere, non meriti humani, sed beneficii est divini.
Abbreviated transcription (Latin):
UANTUM DÑS DONAT QUINOS MINIS¬
tros constituit uerbi. & sacram̃ti sui ser¬
uire uobis in adipe miscđiae suae.
suscipimus psalmum istum quẽ modo cantauimꝰ.
breuem numero uerborum suorum. magnũ ponde¬¬
re sententiarũ. adiuuante illo qui uos fecit inten¬
tos. ut & nos faciat idoneos. sicut possumꝰ conside¬
rare atq tractare. Uiuat anima ur̃a : & uigil&e in
dm̃ Tempus enim constituit ds̃ ꝓmissis suis. &
tempus eis quȩ ꝓmisit implendis ꝓmissionum
tẽpus erat tempore ꝓphetarum. usq ad iohannem
baptistam. Abillo autem & deinceps usq infinem.
tempus. ẽ. implendi quae ꝓmissa sunt. Fidelis ds̃.
qui senr̃m debitorem fecit: non aliqͥd a nobis ac¬
cipiendo. sed tanta nobis ꝓmittendo. Parũ erat
ꝓmissio. etiam scripto seteneri uoluit. ueluti
faciens nobiscum ey rographum ꝓ missoꝵ suoꝵ.
ut cum ea quae ꝓmisit soluere inciperet: inscrip¬
tura ꝓmissorum. consideraremus ordinẽ soluen¬

Expanded text:
uantum Dominus donat, qui nos ministros constituit verbi et sacramenti sui servire vobis in adipe misericordiae suae, suscepimus psalmum istum, quem modo cantavimus, brevem numero verborum, magnum pondere sententiarum, adjuvante illo qui vos fecit intentos, ut et nos faciat idoneos, sicut possumus, considerare atque tractare. Vivat anima vestra, et vigilet in Deum. Tempus enim constituit Deus promissis suis, et tempus eis quae promisit implendis. Promissionum tempus erat tempore Prophetarum usque ad Joannem Baptistam: ab illo autem et deinceps usque ad finem, tempus est implendi quae promissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum consideraremus ordinem solven
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩi: ꝓficiant xp̃iani. Non ꝑturbentur: sed
erudiantur. Non enim dñs int̾rogat scire uolens.
sed tanquam doctor int̾rogat: Dicerent misert
iudei. tu dic nobis A aluer̃ inflatataciturni¬
tate disrumpi : quam humili confessione edocẽ¬
ri Dicatergo nobis magister nr̃. & uideamꝰ
quid int̾roganti respondeamꝰ: Quid uobis ui-¬
detur dexp̃o cuius. ẽ. filius.: Respondeamus
omĩno quod iudei. sed non remaneamꝰ ubi iudȩi
Recolamus euangłim: qđ credimus. Liber
generationis iħu xp̃i filii dauid Non quia
int̾rogamur. excidat nobis xp̃m esse filium
dauid : quod memoriae commendat apostolꝰ
Fia xp̃iane: memor esto ib m xp̃m resurrexisse
amortuis ex semine dauid Ergo in t̾rogemur.
& respondeamus: Quid uobis uidetur dexp̃o

Expanded text:
Judaei, proficiant Christiani; non perturbentur, sed Judaei, proficiant Christiani; non perturbentur, sed erudiantur. Non enim Dominus interrogat discere volens, sed tanquam doctor interrogat. Dicerent miseri Judaei: Tu, dic nobis. Maluerunt inflata taciturnitate disrumpi, quam humili confessione edoceri. Dicat ergo nobis Magister noster, et videamus quid interroganti respondeamus: «Quid vobis videtur de Christo? cujus est filius?» Respondeamus omnino quod Judaei, sed non remaneamus ubi Judaei. Recolamus Evangelium quod credimus: «Liber generationis Jesu Christi, filii David.» Non quia interrogamur excidat nobis Christum esse filium David, quod memoriae commendat Apostolus; Eia, christiane, «memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis, ex semine David.» Ergo interrogemur et respondeamus: «Quid vobis
Abbreviated transcription (Latin):
moritur. aut adhuc resurg&. aut adhuc ascen¬
det in caelum.: Nonne uidetis isti facta ꝑtem¬
pora cucurrisse. ꝑtẽporã exhibuisse uiatorib
quiddam transitorium. ne inuia remanerent.
sed ad patriam ꝑuenirent. Deniq & illi ceci
aduiam sedebant: ibi transeuntem senserunt.¬
& clamando tenuer̃. Inuia gͦ scłihuius. hoc
transitorium sui dñs oꝑatus est : & hoc transi¬
torium ꝑtin& adfilium dauid ldeo illi dño
transeunti clamauer̃. miserere nr̃i fili dauid:
tanquam dicerent: filium dauid intranseunte
cognoscimus: filium dauid factum intransitu
discimus Agnoscamus gͦ & nos filium dauid:
confitea mur: ut illuminari mereamur: Senti¬
mus enĩ intranseunte filium dauid: & illumina¬
mur adño dauid Ecce eg̃o quia magister nr̃
in t̾rogauit iudȩos. & ideo non responder̃ quia
discipłi. eẽ. noluer̃ Ecce sinos int̾rogar&. qͥd
responderemus: Defecer̃ in hac int̾rogatione

Expanded text:
moritur, aut adhuc resurgit, aut adhuc ascenmoritur, aut adhuc resurgit, aut adhuc ascendit in coelum. Nonne videtis ista facta, per tempora cucurrisse, per tempora exhibuisse viatoribus quiddam transitorium, ne in via remanerent, sed ad patriam pervenirent? Denique et illi caeci ad viam sedebant, ibi transeuntem senserunt, et clamando tenuerunt. In via ergo saeculi hujus hoc transitorium sui Dominus operatus est, et hoc transitorium pertinet ad filium David. Ideo illi Domino transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Tanquam dicerent: Filium David in transeunte cognoscimus, filium David factum in transitu discimus. Agnoscamus ergo et nos, et filium David confiteamur, ut illuminari mereamur. Sentimus enim transeuntem filium David, et illuminamur a Domino David. 6. Ecce ergo quia Magister noster interrogavit Judaeos, et ideo non responderunt, quia discipuli esse noluerunt; ecce si nos interrogaret, quid responderemus? Defecerunt in hac interrogatione
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quod nondum poterant oculis: acclamauer̃
uoce magna & dixerunt. Miserere nr̃i fili dd̃
Turbae autem illos increpabat ut tace̾rent. & illi
nihilominus lucis desiderio turbarum contra¬
dictionem tuncentes : inclamando ꝑseuerauer.
transeuntẽ tenuer̃: & a tangente illum inari
meruer̃. Dicebant gͦ transeunti: miserere
nr̃i fili dauid̃ Stetit ille. & uicto abeis clamo¬
re contradicentium. quid inquit uultis ut faciã
uobis: & illi Dñe ut uideamus. Tetigit: & ape¬
ruit oculos eorum: Uiderunt p̃sentẽm: quem
senserant transeuntẽ Aliquid ergo transitoriũ
dñs fecit. Est autẽ aliud quod stat: aliud est
inquam transitorium dñi. aliud stabile dñi
Transitorium domini: uirginis partus. uerbi
incarnatio. aetatũ gradatio. miraculoꝵ exhibi¬
tio. passionũ ꝑsecutio. mors. resurrectio. ascen¬
sio incaelum. hoc totum transitorium
Nũ enim adhuc xp̃s nascitur. aut adhuc

Expanded text:
tes quod nondum poterant oculis, acclamaverunt tes quod nondum poterant oculis, acclamaverunt voce magna, et dixerunt: «Miserere nostri, fili David.» Turbae autem illos increpabant, ut tacerent: et illi nihilominus, lucis desiderio, turbarum contradictionem vincentes, in clamando perseveraverunt; transeuntem tenuerunt; et a tangente illuminari meruerunt. Dicebant enim transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Stetit ille, et victo ab eis clamore contradicentium: «Quid,» inquit, «vultis ut faciam vobis?» Et illi, «Domine, ut videamus.» Tetigit et aperuit oculos corum; viderunt praesentem, quem senserant transeuntem . Aliquid ergo transitorium Dominus fecit: est autem aliud quod stat. Aliud est, inquam, transitorium Domini, aliud stabile Domini. Transitorium Domini, Virginis partus, Verbi incarnatio, aetatum gradatio, miraculorum exhibitio, passionum perpessio, mors, resurrectio, ascensio in coelum: hoc totum transitorium fuit. Non enim adhuc Christus nascitur, aut adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
faciens. sed sermodĩ non ẽ. alligatus. Labo
p̃dicabat. quam popłis impendebat: ille qui
mane rapuerat. cum ȩscas aduesperum diui¬
Et respondentib uidȩis. quod p̃dicabat apostolus :
retulit uocem tanquã contradictionis & ait.
quomodo ergo dauid inspũ dicit eum dñm . & in¬
t̃posuit testimonium dehocpsalmo: dix̃ dñs dño
meo. Si gͦ inspũ ille dicit eum dñm. quo modo
filius eiꝰ est : Iudei subhac int̾rogatione tacuer̃.
quid responderent deinceps non inuener̃. Nec
dauid non agnouer̃. Nos autẽ fr̃s. credamus¬
& dicamꝰ. Corde enim creditur adiustitiã: ore
autẽ confessio fit ad salutẽ. Credamus inquã
& dicamus. & filium dauid & dñindauid. Non
erubescamus defilio dauid: ne iratum inuenia¬
mus dñmdauid. Hoc enim nomine illũ rectis¬
sime transeuntẽ appellantes cȩci : illuminari
meruer̃. Transibat autẽ iħs: & illi audito soni¬
tu transeuntis turbae. aure iam illũ cognoscen¬

Expanded text:
faciens; sed sermo Dei non est alligatus» . Labfaciens; sed sermo Dei non est alligatus» . Labpraedicabat, quam populis impendebat: ille qui mane rapuerat, escas ad vesperum diviet respondentibus Judaeis quod praedicabat Apostolus, retulit vocem tanquam contradictionis, et ait: «Quomodo ergo David in spiritu dicit eum Dominum?» et interposuit testimonium de hoc psalmo, «Dixit Dominus Domino meo. Si ergo in spiritu dicit eum Dominum, quomodo filius est ejus?» Judaei sub hac interrogatione tacuerunt; quid responderent deinceps non invenerunt: nec David non agnoverunt. Nos autem, fret dicamus: corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem : credamus, inquam, et dicamus et filium David, et Dominum David. Non erubescamus de filio David, ne iratum inveniamus Dominum David. 5. Hoc enim nomine illum rectissime transeuntem appellantes caeci, illuminari meruerunt. Transibat enim Jesus, et illi audito sonitu transeuntis turbae, aure jam cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
IXIT DÑS DÑO MEO SEDE ADEXTRIS
atis: donec eonam iniaicos ⁊uos
ADELLUMEEDUM TUORUM Hanc ergo
quȩstionẽ iu deis ꝓpositam. adño: in ipso in gres¬
su psalmi ꝑtractare debemus. Si enim quod
responder̃ iudȩi exigatur a nobis. utrũ confi¬
teamur &e nos. an negemus : absit ut negemus
Sidicatur nobis. xp̃s filius . ẽ. dauid an non .ẽ..
sidixerimus non. contradicimus euangelio.
Namq matheo scribente: sic incipit euangłium:
Liber generationis iħu xp̃i filii dauid Euange¬
lista dicit librum sescribere. generationis iħu
derunt dauid Responsioni eorum: congru¬
it euangłm. Hab& hoc nonsolum suspicio
iudȩoꝵ : sed & fides xp̃ianoꝵ. Adhuc alia
firmamenta conspicio: Dicit apostolus: qui
factus. ẽ. ei ex semine dauid scđm carnem: Dicit
etiam ad timotheum. Memor esto xp̃mi ħm
resurrexisse amortius exsemine dauid: scđ̾m
euangeliũ meum: Et deipso euangłio qͥd dicit:
in quo laboro usq ad uincula. tanquã male¬

Expanded text:
ixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Hanc ergo quaestionem Judaeis propositam a Domino, in ipso ingressu Psalmi pertractare debemus. Si enim quod responderunt Judaei exigatur a nobis, utrum confiteamur et nos, an negemus; absit ut negemus. Si dicatur nobis, Christus filius est David, annon est? si dixerimus non, contradicimus Evangelio; namque Matthaeo scribente, sic incipit Evangelium: «Liber generationis Jesu Christi filii David» . Evangelista dicit librum se scribere generationis Jesu derunt, «David.» Responsioni eorum congruit Evangelium. Habet hoc non solum suspicio Judaeorum, sed et fides Christianorum. Adhuc alia firmamenta conspicio. Dicit Apostolus, «Qui factus est ei ex semine David secundum carnem» : dicit etiam ad Timotheum, «Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum evangelium meum.» Et de ipso evangelio quid dicit? «In quo laboro usque ad vincula, tanquam male
Abbreviated transcription (Latin):
milium: Sicut aliter intelligitur iustitia
qua .ẽ. ipse iustus aliter quam̃ in nobis facit.
ut nos simus iustitia eius. Idem ipsi scĩ sunt.
in omĩb musicis & organis deinceps signi¬
ficati ad laudandum dm̃. qm̃ ꝓposuit dicens.
Laudate dñm in scĩs eius. hoc sequitur uarie
significans eosdem ipsos scõs eius. Lauda¬
tẽ eum in sono tube: Propter laudis excelsis¬
simam claritatem. Laudate eum inpsalte¬
rio & cythara: P salterium . ẽ desuperiorib
laudans dm̃: Cythara de inferiorib laudans
dm̃. tanquam decaelestib &e terrestribus.
tanquam eum qui fecit caelum & terram: lam
quippe in alio psalmo exposuimus. psalte¬
rium desuꝑ habere sonorum illud lignum.
cui neruorũm eius series : ut meliorem̃ sonum
reddat incumbit. quod lignum incythara in¬
ferius habet. Laudate eum intympano &
choro. Tympanum laudat dm̃: cum iam in
carne mutata nulla . ẽ. terrenae corruptionis
infirmitas. Decorio quippe fit trmpanum:

Expanded text:
millium. Sicut aliter intelligitur justitia millium. Sicut aliter intelligitur justitia qua est ipse justus; anter quam in nobis facit, ut nos simus justitia ejus. 5. Iidem ipsi sancti sunt in omnibus musicis organis deinceps significati, ad laLaudate Dominum in sanctis ejus. Hoc exsequitur varie, significans eosdem ipsos sanctos ejus: Laudate eum in sono tubae, propter laudis excellentissimam claritatem. Laudate eum in psalterio et cithara: psalterium est de superioribus laudans Deum: cithara de inferioribus laudans Deum, tanquam de coelestibus et terrestribus, tanquam eum qui fecit coelum et terram. Jam quippe in alio psalmo exposuimus psalterium desuper habere sonorum illud lignum, cui nervorum series, ut meliorem sonum reddat, incumbit, quod lignum cithara inferius habet. Laudate eum in tympano et choro: tympanum laudat Dominum, cum jam in carne mutata nulla est terrenae corruptionis infirmitas: de corio quippe fit tympanum
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa ista ipsi sunt scĩ eius. quomodo dicit apłs.
ut nos simus iustitia dĩ in ipso. Si ergo iustitia
dĩ quam fecit ineis. cur non & uirtus dĩ. quã
fecit in eis ut resurgerent amortuis. Nam
& inxp̃i resurrettione uirtus maxime cõmen¬
datur : quia in passione infirmitas fuit. dicen¬
te apostolo Et sicrucifixus .ẽ. ex infirmitate.
sed uiuit ex uirtute dĩ Et alio loco. ad cog¬
noscendum inquit dm̃: & uirtutẽ resurrecti¬
onis eiꝰ. Optime autem infirmam̃to ait uir¬
tutis eius Firmam̃tum . ẽ. enim uirtutis: quia
iam nonmorietur. & mors ei ultra ñ domina¬
bitur Cur non & potentatus dĩ dicantur quos
meis fecit. Immo ipsi sunt potentatus eius
quomododictum est: nos sumus iustitia dĩ
in ipso quid autem potentius quã regnare
in aeternum. subpedib positis omĩb in imicis:
Cur non tpsi sunt etiam multitudo magnitu¬
dinis eius nonquia ipse magnus. ẽ. sed quia
magnos fecit eos tammultos hoc. ẽ milia

Expanded text:
Omnia ista ipsi sunt sancti ejus; quomodo dicit Apostolus: «Ut nos simus justitia Dei in ipso» . Si ergo justitia Dei quam fecit in eis, cur non et virtus Dei quam fecit in eis, ut resurgerent a mortuis? Nam et in Christi resurrectione virtus maxime commendatur; quia in passione infirmitas fuit, dicente Apostolo, «Etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei» : et alio loco, «Ad cognoscendum,» inquit, «eum, et virtutem resurrectionis ejus» . Optime autem ait, «In firmamento virtutis ejus.» Firmamentum est enim virtutis, quia jam non morietur, et mors ei ultra non dominabitur . Cur non et potentatus Dei dicantur, quos in eis fecit? Imo ipsi sint potentatus ejus; quomodo dictum est, «Nos» sumus «justitia Dei in ipso.» Quid enim potentius, quam regnare in aeternum, sub pedibus positis omnibus inimicis? Cur non ipsi sint etiam multitudo magnitudinis ejus? Non qua ipse magnus est, sed qua magnos eos fecit, tam multos, hoc est, millia