comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine fide eugłii uita eoꝵ: obscurum
mͥ fateor. Quid enim his ad salutem
quȩ sola fide quęritur ꝓdest in legis
memoria & meditatione u̾sari. nis
forte ꝓpt̾ honorẽ legis ipsiꝰ uł genis
abraham: ut etiam in parte t̾rena
antiquȩ littera ꝑseueret: ne forte
aliqui legendo lege̾ illuminent᷑ ad
ꝓpħatus elucet: aut quia ex his ipsis
impiis eoꝵ generatio uentura ẽ elec¬
torum: qui de singłis tribub electim
duodenis milib signabunt᷑: quib
ipsa reuelatio beati iħis ex uoce an¬
geli p̾nuntiantis. hoc testimoniũ ꝑhi¬
bet: qr comitami regis ȩt̾ni familiariꝰ
adherebunt. penitus ĩmaculati &. hu¬
manȩ coniunctionis exꝑtes. De quib
specialit̾ ait. sequunt᷑ agnũ qͦcumq
ierit. quia cum mulierib se ñ comqͥ¬
nauerunt. uirgines enim sunt. In se¬
xagesimo. sexto. p̾ter alia illud obscu¬
rissimum mͥ ẽ qͦd ait. uerumptamen
ds̃ conquassabit capita inmicoꝵ suoꝵ.

Expanded text:
sine fide euangelii uita eorum, obscurum sine fide euangelii uita eorum, obscurum mihi fateor. quid enim his ad salutem, quae sola fide quaeritur, prodest in legis memoria et meditatione uersari? nisi forte propter honorem legis ipsius uel generis Abraham, ut etiam in parte terrena antiquae littera perseueret, ni forte aliqui legendo legem inluminentur ad prophetatus elucet. Aut quia ex ipsis impiis eorum generatio ventura est electorum, qui de singulis tribubus electi, in duodenis millibus designantur, quibus ipsa revelatio beati Johannis ex voce angeli praenuntiantis hoc testimonium perhibet, quia comitatui Regis aeterni familiarius adhaerebunt penitus immaculati, et humanae conjunctionis expertes? De quibus specialiter ait: Sequuntur Agnum quocumque ierit, quia cum mulieribus se non coinquinaverunt, virgines enim sunt. 8. In sexagesimo septimo praeter alia illud mihi obscurissimum est, quod ait: Verumtamen deus conquassabit capita inimicorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
in quibdam psalteriis scͥptũ audio: sa¬
turati sunt filiis ꝙ reliquert̃ quȩ suꝑ¬
fuerunt paruulis suis. Rursus in alio
psalmo admirari soleo filiũ ad patrẽ
loqui: intelligens in psalmo qͥnqͣgesi¬
mo octauo. uͥ de iudeis inmicis de qͥb
supͣ dixerat. ecce loquent᷑ in ore suo &
gladiꝰ in labiis eoꝵ. paulo infra dicit.
ne occideris eos. ne quando obliuiscan¬
tur legis tuȩ: disꝑge illos in uirtute
tua. q destrue eos dñe. Qd in his usq
in hodiernum diem uidemꝰ impleri.
Destructi sunt enim a uet̾i sua gła: sine
templo & sine sacͥficiis. & sn ꝓpħis: in
omniũ gentiũ disꝑsione uiuentes. S
non occidendis rogabat: ꝓ quib ꝙ sub
ipso tp̃r passionis iam ad crucẽ eũ du¬
centib p̾cabat᷑ dicens. pat̾ dimitte
eis non enim sciunt quid faciunt: Ne¬
rum qͦd adiecit ne unꝗͣ obliuiscant᷑
legis tuȩ. tanꝗͣ ꝓpt̾ hoc necessaria e̾ẽt

Expanded text:
in quibusdam psalteriis scriptum audio, sain quibusdam psalteriis scriptum audio, saturati sunt filiis et reliquerunt quae superfuerunt paruulis suis. Rursus in alio psalmo admirari soleo filium ad patrem loqui intellegens, in psalmo quinquagesimo octauo, ubi de Iudaeis inimicis, de quibus supra dixerat: ecce ipsi loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum, paulo infra dicit: ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae. disperge illos in uirtute tua et destrue eos, domine. quod in his usque in hodiernum diem uidemus inpleri. destructi sunt enim a ueteri sua gloria sine templo et sine sacrificiis ac sine prophetis in omnium gentium dispersione uiuentes. sed non occidendis rogabat, pro quibus et sub ipso tempore passionis iam ad crucem eum ducentibus precabatur dicens: pater, dimitte eis, non enim sciunt quid faciunt. uerum quod adiecit: ne umquam obliuiscantur legis tuae, tamquam propter hoc necessaria esset etiam
Abbreviated transcription (Latin):
entas sub pennis eiꝰ. Uñ non mirum.
s ad tenebrȩ & infirmitates eoꝵ mul¬
tiplicate sunt in int̾itũ. qui uitam ꝙ
lucem non receperunt. neq sub pen¬
ns eiꝰ man̾e uoluerunt: quos ut ipse
sens in eñgłio suo ꝓtestatur. sepe uo¬
suit cong̃gare sub alas suas sic̃ galli¬
na cong̾gat pullos suos. & noluerunt.
Multiplicatis gͦ infirmitatib. qͦ accele-¬
rauerunt: Forte in crucem dni con¬
celamandam. ꝙ inuito pilato nefariis
uocib extorquendam: ut adimplerẽt
sos ꝓpħas int̾fecerunt. a quib hic mũ¬
ai saluator eẽ uenturus nuntiabatur.
Postea accelerauerunt: ueloces enĩ pe¬
des eoꝵ ad effundendũ sanguinẽ. con¬
tritio ꝙ infelicitas in uiis eoꝵ. & inã
pacis non cognouerunt. id ẽ xꝑm qͥ
dic ego sum uia. In consequenti psal¬
mo illud mͥ exponi desid̾o. qͥd dicat.
de absconditis tuis adimpletus ẽ uent̾
eorum. saturati sunt porcina. uł sicut

Expanded text:
 est, et sanitas sub pennis ejus. Unde non mirum  est, et sanitas sub pennis ejus. Unde non mirum si et tenebrae et infirmitates eorum multiplicatae sunt in interitum, qui uitam et lucem non receperunt neque sub pennis eius manere uoluerunt, quos, ut ipse flens in euangelio suo protestatur, saepe uoluit congregare sub alas suas, sicut gallina congregat pullos suos, et noluerunt. multiplicatis ergo infirmitatibus quo accelerauerunt? forte in crucem domini conclamandam et inuito Pilato nefariis uocibus extorquendam, ut adimplerent sos prophetas interfecerunt, a quibus hic mundi saluator esse uenturus nuntiabatur. postea accelerauerunt; ueloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitas in uiis eorum et uiam pacis non cognm qui dicit: ego sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi desidero quid dicat: de absconditis tuis adinpletus est uenter eorum. saturati sunt porcina uel, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
si. ꝙ filiis isrł uoluntates suas. Dem¬
de ipsum pietatis suȩ sacramentum
in ipsis oꝑatus ẽ: natus in carne ex
uirgine d̾s in gente ipsoꝵ. ꝙ de car.¬
ne ipsoꝵ factus ex semine dauid ħo
deinde uirtutes sanitatum. qͣs in ip¬
sis ꝙ coram ipsis ꝑfecit. Qui ꝑ hȩc non
modo creditus. s ꝙ blasphematꝰ ab eis.
cum dicerent. hic homo si a do ee̾t ñ
curasset sabbatis. & non eicit dȩmonsa
nͥ in beel zebub pͥncipe demonioꝵ: ꝓpt
hanc mentem obdurata impietate ce
catam. multiplicatȩ sunt infirmitates
ꝙ tenebre eoꝵ. S quid ẽ quod ait. pꝰea
accelerauerunt: Ntrum in pęnitentiã.
sic̾ illi in actib apłoꝵ qui beati petri
quẽ crucifixerant. ꝙ festinantes tanto
expiari peccato ad domum gr̃ȩ  curte¬
runt. an uͦ qͥa uirtutes aiȩ ex fide ꝙ
caritate di roborantur. illis impiis u¬
cioq uacuis multiplicatȩ sunt infir¬
antates aĩs ex impietate scelerũ mor¬

Expanded text:
si et filiis Israel uoluntates suas. deinsi et filiis Israel uoluntates suas. deinde ipsum pietatis suae sacramentum in ipsis operatus est, natus in carne ex uirgine deus in gente ipsorum et de carne ipsorum factus ex semine Dauid homo, deinde uirtutes sanitatum, quas in ipsis et coram ipsis perfecit, quippe per haec non modo non creditus sed et blasphematus ab eis, cum dicerent: hic homo si a deo esset, non curaret sabbatis, et non eicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum. propter hanc met infirmitates et tenebrae eorum. 5. Sed quid est, quod ait: Postea acceleraverunt? Utrum in poenitentiam, sicut 289 illi in Actibus apostolorum, qui beati Petri quem crucifixerant, et festinantes tanto expiari peccato, ad donum gratiae cucurrerunt? An vero, quia virtutes animae ex fide et caritate Dei roborantur, illis impiis utroque vacuis multiplicatae sunt infirmitates animae ex impietate scelerum mor
Abbreviated transcription (Latin):
riseo quales iudei sunt reportantȩ sar¬
cinam peccatoꝵ. de iactia scĩtatis. Ipsi
nimirum sunt forma uidei illi de qͥb
apłs ait. qͦd suam iustitiã statuere cui¬
pientes quȩ ex lege ẽ iustitie di non
sint subiecti quȩ ex fide ẽ: quȩ repu¬
tata ẽ abraham patͥ nr̃o ad iustitiam
non ex oꝑib: quia scd̃m oĩpotentiam
di credidit deo. apud quẽ ille uere rꝰ¬
tus est qui ex fide uiuit. Nec sc̃s in tr̾a
ẽ s in celo. quia non carne s sꝑu am¬
bulat: cuiꝰ conu̾satio in cęlis ẽ non
głantis in circũcisione carnis s in cir¬
cumtisione cordis. quȩ non littera s
sꝑu di agitur inuisibilit̾: unde laus
eius non ex hominib ẽ s do. Deniq
qͦd iungit in eodẽ uͥ. sicło. miras fecit
uoluntates suas int̾ illos: credo ex e
dicit qd̃ ipsis pͥmum lucernã legis ac¬
cendit. ꝙ p̾cepta uiuendi dedit᷑. No¬
tas enim inquit fecit uias suas moy¬

Expanded text:
risaeo, quales Iudaei sancti sunt, reportante sarrisaeo, quales Iudaei sancti sunt, reportante sarcinam peccatorum de iactantia sanctitatis. ipsius nimirum sunt forma Iudaei illi, de quibus apostolus ait, quod suam iustitiam statuere cupientes, quae ex lege est, iustitiae dei non sunt subiecti, quae est ex fide, quae reputata est Abraham patri nostro ad iustitiam, non ex operibus, quia secundum omnipotentiam dei credidit deo, apud quem ille uere iustus est, qui ex fide uiuit, nec sanctus in terra est sed in caelo, quia non carne sed spiritu ambulat, cuius conuersatio in caelis est non gloriantis in circumcisione carnis sed in circumcisione cordis, quae non littera sed spiritu agitur inuisibiliter, unde laus eius non est ex hominibus sed ex deo. Deinde quod iungit in eodem uersiculo: miras fecit uoluntates suas inter illos, credo ex eo dicit, quod ipsis primum lucernam legis accendit et praecepta uiuendi dedit. notas enim, inquit, fecit uias suas Moy
Abbreviated transcription (Latin):
do. quia placebat sibi: qm̃ dissipauit
dominus ossa hominum sibi placenti¬
um. confusi inquit quia spreuit illos.
qui cor humile & contͥbulatũ ñ sper¬
nit. Nenq & in ipsa eũgłii ꝑabola.
qua pharisei & publicam ꝑsona con¬
fertur: euident̾ ostendit ipse d̾ns qͥd
in homine suscipiat qͥd repellat. sicut
scͥptum ẽ. Qa ds̃ suꝑbis pesistit. humi¬
libus autem dat gram. Ido ꝓtestatur
magis iustificatum abisse e templo
publica. num. de confessione peccatoꝵ
suoꝵ. quã phariseum de imputatione
iustitiarũ suarum. Merito autẽ ille
laudator sui repududiatus abscesserit
a facie di: qui cum ipso nomine ꝑi¬
ciam legis p̾ferret. oblitus fuerat in
ꝓpħa dicentẽ dñm. Suꝑ quẽ habita¬
bo. nͥ suꝑ humilẽ ꝙ quietum ꝙ tremͣ¬
tem sermones meos: Ille aute in corde
cont̾to sui accusator accipitur. ꝙ opti¬
net ueniam de confessis peccatis su¬
is ꝓpt̾ grãm humilitatis: sc̃o illo pha¬

Expanded text:
deo, quia placebat sibi, quoniam dissipauit deo, quia placebat sibi, quoniam dissipauit dominus ossa hominum sibi placentium. confusi sunt, inquit, quia spreuit illos, qui cor humile et contribulatum non spernit. Denique et in ipsa euangelii parabola, qua Pharisaei et publicani persona confertur, euidenter ostendit ipse dominus quid in homine suscipiat, quid repellat, sicut scriptum est: quia deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. ideo protestatur magis iustipublicanum de confessione peccatorum suorum, quam Pharisaeum de imputatione justitiarum suarum. Merito autem ille laudator sui repudiatus abscessit a facie Dei, qui cum ipso nomine peritiam legis praeferret, oblitus fuerat in propheta dicentem dominum: super quem habitabo nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? ille autem in corde contrito sui accusator accipitur et obtinet ueniam de confessis peccatis propter gratiam humilitatis, sancto illo Pha
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ idõ scõs in t̾ra. qͥa scĩ gen̾e̾ carnali. ui¬
ta autem sensuq t̾rem sunt qͥ t̾rena sa¬
piunt. & carnali obseruantia in ue¬
tustate licterȩ consenescunt: non re¬
nascentes in nouam creaturam. qͥa
non receperunt eum ꝑ quẽ uetera
transierunt & facta sunt nouaͦ Sic
enim forte eos in hoc psalmo scõs appel¬
lat. quomodo docet in eũgłio iustos uͥ
dicit. Non ueni uocare iustos. s pecca¬
potens ẽ d̾s̃ de lapidib istis excitare
filios abraham. Quoꝵ forma in illo
phariseo ꝓponitur. qui iustitias suas
tanquam nescienti domino recolens
p̾dicabat in templo: non orans ut ex¬
au diretur. s exigens quasi debitũ me¬
riti. ꝓ oꝑib bonis quidẽ. sed ingͣcis do
quia qd iustitia edificauerat. suꝑbia
destruebat. Nec id ipsum silentio s
uoce clamabat: ut appareret eũ non
diuinis aurib loqui. qui ꝙ ab homini¬
b uellet audiri. Atq ido non placuit

Expanded text:
est? ideo sanctos in terra, quia sancti genere carnali, uiest? ideo sanctos in terra, quia sancti genere carnali, uita autem sensuque terreni sunt, qui terrena sapiunt et carnali obseruantia in uetustate litterae consenescunt, non renascentes in nouam creaturam, quia non receperunt eum, per quem uetera transierunt et facta sunt noua? sic enim forte eos in hoc psalmo sanctos appellat, quomodo et in euangelio iustos, ubi dicit: non ueni iustos uocare sed peccapotens est deus de lapidibus istis excitare filios Abraham. quorum forma in illo Pharisaeo proponitur, qui iustitias suas tamquam nescienti domino recolens praedicabat in templo, non orans ut exaudiretur, sed exigens quasi debitum meriti pro operibus bonis quidem sed ingratis deo, quia quod iustitia aedificauerat superbia destruebat, nec id ipsum silentio sed uoce clamabat, ut appareret eum non diuinis auribus loqui, quia et ab hominibus uellet audiri. atque ideo non placuit
Abbreviated transcription (Latin):
e paucis quȩ nc̃ iam
ad nauem currente lit¬
terarum ꝑlatore. & mͥ
In ipsiꝰ festinatione ꝓ¬
peranti in mentẽ ue¬
nerunt: ne sine cor¬
rolario mͥ rescribas.
aliqua ꝓponam. Que
si forte lucida sunt & mͥ uidentur o̾scu¬
ra: nemo prudentium filioꝵ qui forte de
nr̃is in hora lectiunculȩ huiꝰ circa te ste¬
terint de insipientia mea rideat. sed
potius beniuolentia fr̃nȩ caritatis fa¬
ueat: instruendo. ut efficiar uidentium
particeps. ꝙ ex doctrina tua inlumina¬
cis mentib considerantium mirabilia
de lege dñi. Dic gͦ mͥ benedictȩ doctor
isrł. quid ͣ qd̾ dicit in psalmo qͥnto deci¬
mos cĩs qui in t̾ra sunt eiꝰ. mirificauit
om̃s uoluntates suas int̾ illos. Multi¬
plicatȩ sunt enim infirmitates eoꝵ. pꝰ¬
ea accelerauert̃. Quos ait scõs. qͥ in t̾ra
sint scĩ: Num illos iudeos qͥ filii car¬
nis abrahȩ. & non filii repinissionis. ex¬
cludunt᷑ a semine qͦd in ysaac uocatũ

Expanded text:
e paucis, quae nunc iam ad nauem currente litterarum perlatore et mihi in ipsius festinatione properanti in mentem uenerunt, ne sine corollario mihi rescribas, aliqua proponam. quae si forte lucida sunt et mihi uidentur obscura, nemo prudentium filiorum, qui forte de nostris in hora lectiunculae huius circa te steterint, de insipientia mea rideat, sed potius beniuolentia fraternae caritatis faueat instruendo, ut efficiar uidentium particeps et ex doctrina tua inluminatis mentibus considerantium mirabilia de lege domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israel, quid sit quod dicit in psalmo quinto decimo: sanctis, qui in terra sunt eius, mirificauit omnes uoluntates suas inter illos. multiplicatae sunt enim infirmitates eorum, postea accelerauerunt. quos ait sanctos, qui in terra sint sancti? num illos Iudaeos, qui filii carnis Abrahae et non filii repromissionis excluduntur a semine, quod in Isaac uocatum
Abbreviated transcription (Latin):
quilliore ꝑmeasti. ipsi marinȩ tͥnqͥllita¬
ti minime credens. & qui eiꝰ rudim̃tis
excipiendis atq nutriendis te dedit.
grãs agat qͣntas potest: ꝙ omĩa ossa etꝰ
dicant dñe quis similis tͥ. Non enĩ uberi¬
ore fructu legit. uł audit me docentẽ
ac disserentẽ. uł quib libet exortatiõib
accendentẽ: quam inspicit te uiuentẽ.
Resalutant scãm & sincerissimã benig¬
nitatem tuam. conserui mei qͥ mecũ st̃.
Condiaconus autẽ nr̃ ꝑegrinus. ex quo
a me ꝓfectus ẽ cũ scõ frę nr̃o urbano.
qͣndo episcopatus sartinã subire ꝑrex̾:
nundum remeauit ipponẽ. Saluos eos
tamen in nomine xꝑi & litt̾is eors ꝙ fa¬
ma nuntiante cognouimus. Comprb̾m
paulinum ꝙ om̃s qui tua p̾sentia ĩ dno
ꝑfruuntiu. germano salutamus af

Expanded text:
quilliore permeasti ipsi marinae tranquillitaquilliore permeasti ipsi marinae tranquillitati minime credens, et qui eius rudimentis excipiendis atque nutriendis te dedit, gratias agat, quantas potest, et omnia ossa eius dicant: Domine, quis similis tibi? non enim uberiore fructu legit uel audit me docentem ac disserentem uel quibuslibet exhortationibus accendentem, quam inspicit te uiuentem. resalutant sanctam et sincerissimam benignitatem tuam conserui mei, qui mecum sunt. condiaconus autem noster Peregrinus, ex quo a me profectus est cum sancto fratre nostro Urbano, quando episcopatus sarcinam subire perrexit, nondum remeauit Hipponem; saluos eos tamen in nomine Christi et litteris eorum et fama nuntiante cognoscimus. conpresbyterum Paulinum et omnes, qui tua praesentia in domino perfruuntur, germano salutamus af
Abbreviated transcription (Latin):
amimã eiꝰ donec ueniret tibum etꝰ: id est
tamdiu fuit in dura tͥbulatione. donec fi¬
eret qd̃ p̾dixit. Hinc enim magnus ẽ ha.¬
bitus ꝙ ab illa tͥbulatione lib̾atus. Sed
ne humanȩ sapientiȩ tͥbueret᷑ qͦd uenit
u̾bum eiꝰ id ẽ factum ÷ qd p̾dixit: more
suo scͥptura scã do dat inde głam. Et c̃ti¬
nuo subiungit. Eloquium domini ig¬
muit eum. Ut potui non defui int̾rogati¬
ter. & oces humilit̾. Utile ẽ autẽ. ut de
ercitationis nr̃e causa eẽ d̃s uoluit. mul¬
te inueniantim sententiȩ. cum alud alii
uidetur: quȩ tamen om̃s sanȩ fidi doct¬
neq concordent. Dabis sane ueniã stilo
meo. multũ festinanti: ut iam in naui
constituto occurrerẽ ꝑlatori. filium aut̃
nr̃m paulinum in xꝑi caritate dulcissi¬
mum. in hac potiꝰ epła resaluto: & pau¬
cis ut festinus exortor. ut miscdiȩ dni
qui sciens auxilium dare de tribulati¬
one. eum de turbulentissima tẽpestate
misit in portum. quo tu pelago tran-¬

Expanded text:
animam eius, donec ueniret uerbum eius, id est tam diu fuit in dura tribulatione, donec fieret, quod praedixit. hinc enim magnus est habitus et ab illa tribulatione liberatus. sed ne humanae sapientiae tribueretur, quod uenit uerbum eius, id est factum est, quod praedixit, more suo scriptura sancta deo inde dat gloriam et continuo subiungit: Eloquium domini igniuit eum. Ut potui, non defui interrogatiiter et doces humiliter. utile est autem, ut de ercitationis nostrae causa deus esse uoluit, multae inueniantur sententiae, cum aliud alii uidetur, quae tamen omnes sanae fidei doctrinaeque concordent. dabis sane ueniam stilo meo multum festinanti, ut iam in naui constituto occurrerem perlatori. filium autem nostrum Paulinum in Christi caritate dulcissimum in hac potius epistula resaluto et paucis ut festinus exhortor, ut misericordiae domini, qui sciens dare auxilium de tribulatione eum turbulentissima tempestate misit in portum, quo tu pelago tran
Abbreviated transcription (Latin):
fateor. in hac apłi sententia de uide¬
nos qui credidimus ex gentib. tanqͥ
non potuerint gentes credere nͥ in
dei non credidissent. aut ipse unus
omnium creator ds qui om̃s homines
ueritatis uenire. capax non fuit ad¬
quisitionis utriꝰq nͥ alterũ ꝓ altero
dant & inimici deo ẽẽ ꝑsistant : non ue
inquit qui oderant te ds oderã illos.
ꝙ suꝑ inimicos tuos tabescebã ͤ ꝑfecto
odio oderam illos. Certe hoc puto pat̾¬
na uox loquit᷑ ad filium ꝑ ꝓpħam. in
eodẽ psalmo: uͥ supra de parte credenti¬
um dixerat. mͥ autem nimis honorifi¬
cati sunt amici tui ds. nimis confor¬
tatus ÷ pͥncipatꝰ eoꝵ. Qͥd autẽ illis ꝓdes¬

Expanded text:
fateor in hac Apostoli sententia de Judaefateor in hac Apostoli sententia de Judaenos, qui credidimus ex Gentibus, tanquam non potuerint Gentes credere, nisi Judaei non credidissent; aut ipse unus omniveritatis venire, capax non fuerit acquisitionis utriusque, nisi alterum pro altero dant, et inimici Deo esse persistant? Nonne, inquit, qui oderant te Deus, oderam illos, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos. Certe hoc puto paterna vox loquitur ad Filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui Deus, nimis confortatus est principatus eo
Abbreviated transcription (Latin):
eugłistarum. qͥd pastoꝵ. quid ue docto¬
rum. In omnib enim his diuersis no¬
minibus: simile & ꝓpe unum officiũ
doctrine. uideo fuisse tractatum. Hos
autem ꝓpħas quos post appłos posuit.
non puto illos eẽ ꝓpħas qui ordine tem¬
porum ante apłos fuerunt: s istos qͥb
iam sub appłis ꝑ grãm donabatur aut
interp̾tatio scͥpturarum & inspectio m̃¬
tium. aut p̾dicatio temꝑis secuturi: ut
as abus ceruebat. qui et famẽ ĩstantẽ
p̾dixit: & quȩ beatus paulus in iero¬
solimis eẽt passurus & u̾bo denuntia¬
uit. ꝙ signo zone eiꝰ ostendit. Int̾ pasto¬
res specialit̾ ꝙ doctores quid int̾sit di¬
noscere uolo: qͥa ppositis ȩccłiȩ utrũq
nomen ad scͥbi solet. Item quod ait ad
thimotheum obsecro gͥ pͥmo omnum
fieri obsecrationes orationes. postula¬
tiones. grãrum actiones. ꝓ omib ho¬
minib : quȩso exponas mͥ quod discm̃
manos ait int̾rogo & rogo. ut edisse¬
ras mͥ. Multum enim cecucire me

Expanded text:
elistarum, quid pastorum quidue doctorum; in omnibus enim his diuersis nominibus simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractatum. hos autem prophetas, quos post apostolos posuit, non puto illos esse, qui ordine temporum ante apostolos fuerunt, sed istos, quibus iam sub apostolis per gratiam donabatur aut interpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit et quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter pastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen adscribi solet. Item quod ait ad Timotheum: obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes orationes postulationes gratiarum actiones pro omnibus hominibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen manos ait, interrogo et rogo ut edisseras mihi; multum enim caecutire me
Abbreviated transcription (Latin):
deo sint: cui bono diliguntur: quos ue¬
cesse ẽ ꝓpt̾ hoc damnari. quod ꝓpt̾ su¬
am infidelitatẽ a ꝓpħaꝵ ꝙ patriarchaꝵ
parentum fide discrepantes. inimici st̃
Si ꝓpt̾ patres sine suo merito diliguntus.
quomͦ & ꝓpt̾ patres non saluabunt᷑: Se
& si fuerint noe danihel & iob in medio
eoꝵ filios impios non saluabunt. soli sal¬
ui erunt. Adhuc aliud obseuriꝰ mͥ erue
de ꝓfundo. ꝙ. in uadum ꝓfer. In ȩpła co¬
losensium: omĩno collige non possum
qͦd ait. slemo uos seducat uolens in hu¬
militate & religione angłoꝵ quȩ non¬

Expanded text:
deo sint? cui bono diliguntur, quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelitatem a prophetarum et patriarcharum parentum fide discrsi propter patres sine suo merito diliguntur, quomodo et propter patres non saluabuntur? sed, etsi fuerint Noe Daniel et Iob in medio eorum, filios inpios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistola Colosensium omnino colligere non possum quod ait: nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
episcopatũ uł in episcopatu gesse¬
rit. quãuis nequaquã ad omĩa
illius potuerim ꝑuenire: adeo
ea in quib ipse tantũ sibi consciꝰ
fuit nesciunt᷑. quia laudem ab
hominib non requirens. quantũ
in ipso fuit om̃s uirtutes suas late¬
re uoluisset. Quamquã etiã exhiᷤ
quȩ comꝑta nobis erant plura omi-¬
simus: quia sufficere credidimꝰ. si tan¬
tum excellentia notarent᷑. Simul
& legentib consulendũ fuit. ne qđ
his pareret. copia congesta fastidiũ:
Obsecro aut̃ eos qui lecturi st̃. ut fidẽ
dictis adhibeant. neq me quicquã
nisi comꝑtum et ꝓbatũ scripsisse ar-¬
bitrent᷑. Alioquin tacere. quã falsa
dicere maluissem.

Expanded text:
episcopatum uel in episcopatu gesseepiscopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
lis animas sepulchis dederint. Siqͥd̾e
ad solam hominũ memoriã se ꝑpe¬
tuandos crediderunt. cũ hominis
officium sit ꝑhempnẽ potius uitã:
quã ꝑhemnẽ memoriam quȩrere:
non scribendo aut pugnando uel
philosophando. sed pie. scẽ. religio¬
seq uiuendo. Qui quidẽ error
humanus. litteris traditꝰ. in tan¬
tum ualuit. ut multos tamen ȩ¬
mulos uł manis philosophiȩ. uel
stultȩ illius uirtutis inuenerit:
Unde facturus michi opere p̃ciũ
uideor. si uitã scĩssimi uiri exẽplo
aliis mox futurã ꝑscripsero: quod
utiq ad ueram sapientiã & cęles¬
tem militiam diumamq uircu¬
dem legentes incitabuntur. In qͦ
ita nr̃i quoq rationem cõmodi
ducimꝰ: ut non inanẽ ab homini¬
bus memoriam: s ȩternum a d̾o
prȩmiũ expectemus: quia &si
ipsi non ita uiximꝰ. ut exemplo
aliis esse possimus: dedimꝰ tam̃
operam ne is later&. qui esset
imitandus. Igit᷑ sc̃ĩ martini uitã
scribere exordiar: & quȩ uel ante

Expanded text:
lis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante
Abbreviated transcription (Latin):
die megalio calamense ep̃o. ualerius
antistes eꝑis qui forte tunc aderant.
ꝙ clericis om̃ib yppomensib. ꝙ uni¬
uersi plebi. inopinatei cunctis suam
insinuat uoluntatẽ. om̃ibusq audi¬
entib & gratulantib. atq id fieri
ꝑficiq ingenti desiderio clamantib
Dumq illi fiẽri solere ab otimbus
suaderet᷑. atq idignaro transmari¬
nis & affricanis eccłȩ exemplis ꝓba¬
retur. compulsꝰ atq coactus succu
suscepit. Quod inse postea fierinon
debuisse. ut uiuo eꝑo suo ordinaret᷑.
& dixit ꝙ scripsit ꝓpter concilii uni¬
uersalis uetitũ. qđ ĩa ordinatꝰ didi¬
cit. nec qd sibi factũ ẽẽ doluit aliis
fieri uoluit. Unde etiam sategit. ut
conciliis constitueretur eꝑoꝵ. ab ordi¬
natorib debere ordinandis. uel ordi¬
natis om̃ium statuta sacerdotũ in
maiori auctoritate ñ adhuc in una
tantũ regione sed ubicumq rogatꝰ
uenisset uerbũ salutis ȩt̃nȩ alacrit

Expanded text:
diae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius diae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibusDumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compulsus atque coactus succubsuscepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtotũ affricȩ corpus. preclara doctri¬
na. odorq suauissimus. xꝑidiffusus.
& manifestatus est: congaudente qͦq
sicut dũ patitur unũ membr̃u cõ¬
patiuntur omĩa mẽbra. ita cum¬
om̃ia membra. Iue uero beatus senex
ualerius ceteris ex hoc amplius exul¬
tans. & deo gr̃as agens. de concesso sibi
speciali beneficio. metuere cepit ut
ẽ humanus animus. ne ab alia eccła.
sacerdote priuatã ad episcopatũ que¬
reretur sibiq auferretur. Nam ꝙ id
ad locũ secretũ eũ transire curasset:
atq occultatũ ã querentib minume
inueniri fecisset. Unde amplius
formidans idẽ uenerabilis senex. et
sciens se corpore & etate infirmissi¬
mũ. egit secretis litteris apud pri-¬
matẽ ep̃or carthaginensem. allegans
inbecillitatẽ corporis sui. etatisq
dos accederet augustinus. Et quod
optauit. & rogauit. satagens rescri-¬
pto impetrauit. Et postea petito
ad uisitandũ ꝙ adueniente ad eccłam
yppomensem tunc primatȩ numi.¬

Expanded text:
per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoqsicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; ita ordinatur. Ille vero beatus senex Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et idad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisquedos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numi
Abbreviated transcription (Latin):
deri conceditur. recte ac sane fidei
& ego arbitror plus ex eo proficere
potuisse qui eum & loquentem in
ęccłia presentẽ audire & uidere
potuerunt. & eius presertim inter
homines conuersationẽ ñ ignora¬
uerunt. Erat enim ñ solum erudi¬
tus scriba in regno cȩlorum de the.¬
sauro suo proferens noua & uete.¬
ra: & unuis negotiatorũ qui inuen¬
ta preciosa margarita. quȩ habe¬
bat uenditis comparauit. uerum
etiam ex his ad quos scriptũ est sic
rit sic homines magnus uocabitur
in regno cȩlorum.
eto autẽ impendio ur̃am carita.¬
tem. qui bȩc scripta legitis: ut me¬
cũ om̃ipotenti dõ grãs agatis.
dñinq benedicatis. qui michi tri¬
buit intellectum. ut hȩc in noticiã
& presentium & abscentium presen¬
tis temporis & futuri hominum.
& uellem deferre & ualuissem.Et
mecum ac pro me oretis. ut illius
quondam uiri cũ quo ferme annis
quadraginta di dono absq ulla
amara dissensione familiarit̃ ac

Expanded text:
dere conceditur, recte ac sane, fideidere conceditur, recte ac sane, fidei ego arbitror plus ex eo proficere potuisse, qui eum et loquentem in ecclesia praesentem audire et videre potuerunt, et ejus praesertim inter homines conversationem non ignoraverunt. Erat enim non solum eruditus scriba in regno coelorum, de thesauro suo proferens nova et vetera, et unus negotiatorum, qui inventam pretiosam margaritam, quae habebat venditis, comparavit : verum etiam ex iis ad quos scriptum est, Sicrit sic homines, hic magnus vocabitur in regno coelorum . Peto autem impendio vestram charitatem, qui haec scripta legitis, ut mecum omnipotenti Deo gratias agatis, Dominumque benedicatis, qui tribuit mihi intellectum, ut haec in notitiam et praesentium et absentium praesentis temporis et futuri hominum, et vellem deferre, et valuissem; et mecum ac pro me oretis, ut illius quondam viri, cum quo ferme annis quadraginta Dei dono absque amara ulla dissensione familiariter ac
Abbreviated transcription (Latin):
in sumptib uel inornamentis habuit:
fideli prb̃o qui sub eodem domus
ȩccłȩ curam gerebat dimisit: nec
suos consanguineos. uel in proposito.
uel extra constitutos. insua uita et
mortȩ. uulgi more tractauit. Quib
dũ ad huc suꝑ eẽt. idsiopus fuit quod
& cȩteris erogauit. ñ ut diuitias habe
rum sufficientissimũ & monasteria
uirorũ ac feminarũ continentium
cũ suis prepositis plenȩ ecclȩ diuisit.
una cum bibliothecis libros & tracta.¬
tus uel suos uel aliorum scõrum ha¬
bentib in quibus dono dei qualis
quantusq in eccła fuerit dinoscit᷑.
& in his semꝑ uiuere a fidelib inue.¬
nitur. iuxta quod etiam secularium
quidam poetarum iubens quo sibi
tumulũ mortuo inaggere publico
collocarent. ꝓ graminate fixit dicens.
Uiuere post obitum uatẽ uis nosse
uiator. Quod legis ecce loquor uox
tua nempe mea ẽ. Et in suis quidem
scriptis ille deo acceptus & carus sa.¬
cerdos quantũ lucente ueritate ui¬

Expanded text:
in sumptibus, vel in ornamentis habuit, in sumptibus, vel in ornamentis habuit, fidei presbyteri, qui sub eodem domus Ecclesiae curam gerebat, dimisit. Nec suos consanguineos, vel in proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adhuc superesset, id si opus fuit, quod et caeteris, erogavit, non ut divitias haberrum sufficientissimum, et monasteria virorum ac feminarum, continentibus cum suis praepositis plena, Ecclesiae dimisit, una cum bibliothecis, libros et tractatus vel suos vel aliorum sanctorum habentibus, in quibus dono Dei qualis quantusque in Ecclesia fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta quod etiam saecularium quidam poetarum, suis jubens quo sibi tumulum mortuo in aggere publico collocarent, programmate finxit, dicens, Vivere post obitum vatem vis nosse viator, Quod legis ecce loquor, vox tua nempe mea est. Et in suis quidem scriptis ille Deo acceptus et charus sacerdos, quantum lucente veritate vi
Abbreviated transcription (Latin):
uolens. ꝙ ualentib multa libroꝵ
legere. & ñ ualentib exutroq dun¬
no testamento ueteri & nouo pre¬
missa prefatione precepta diuina
seu uetita ad uitȩ regulam ꝑtinen¬
tia excerpsit. atq ex his uñi codicẽ
fecit. ut qui uellet legeret. atq in eo
uel qua obȩdiens deo inobȩdiensq
esset agnosceret: & hoc opus uoluit
speculum appellare. Uerbum gͥ¬
dei. usq ad ipsam suam extremam
egritudinẽ impretermisse alacrit.
& fortiter sana mente sanoq con¬
silio in eccła predicabat: membris
om̃ib sui corporis in columis. inte¬
gro aspectu atq auditu. & ut scri-¬
suis: enutritus in bona senectute.
& nobis coram positis. pro eus com¬
mendanda corporis depositione.
sacrificium deo oblatũ est: & sepultꝰ
est. Testamentũ nullũ fecit: quia
unde faceret pauꝑ di non habuit.
Eccł̾iȩ bibliothexam om̃sq codices
diligenter posteris custodiendos
semꝑ iubebat. Si quid uero ȩccła uel

Expanded text:
volens, et valentibus multa librorum volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum Dei usque ad ipsam suam extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu atque auditu, et, ut scrisuis, enutritus in bona senectute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices diligenter posteris custodiendos semper jubebat. Si quid vero Ecclesia, vel
Abbreviated transcription (Latin):
secretario. unde altari necessaria in¬
ferrentur. aliquando loquens in
eccłia admonebat. quod etiam bea.¬
tissimũ ambrosium se prȩsente in
eccła tractauisse nobis aliquando
retulerat. Ante ꝓximũ uero diem¬
obitus sui ã sedic̾tatos & edictos re¬
censuit libros. siue eos quos proͥmo
tempore conuersionis sue ad huc
laicus. siue quos prb̃r. siue quos
ep̃s dictauerat. &. quȩcũq in his re¬
cognouit aliter quã se habet ȩccła.¬
stica regula ã se fuisse dictata & scri-¬
pta. cũ adhuc eccłiasticũ usũ minꝰ
sciret. minusq sapuisset: a semet¬
ipso & reprehensa & correpta sunt.
Unde etiam duo conscripsit uolu-¬
mina. quoꝵ ẽ titulus de recensione
librorũ. Prereptos etiã sibi quos¬
dam libros ante diligentiorẽ emen¬
dationẽ a ñ nullis fr̃ib conquere¬
batur: licet eos post modũ emen¬
dasset. Imꝑfacta etiam quedam
librorũ suorũ prȩuentus morte
dereliquit. Quiq prodesse om̃ib

Expanded text:
secretario, unde altari necessaria insecretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando retulerat. CAPUT XXV.-- obitus sui a se dictatos et editos recensuit libros, sive eos quos primo tempore conversionis suae adhuc laicus, sive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
amat dictis absentũ rodere uitam.
Hanc mensam indignã nouerit ẽẽ
sibi. Et icło om̃em conuiuã ã super¬
flius & noxiis fabulis se se abstinere
debere admonebat. Nam & quosdã
familiarissimos coȩꝑos. illuis scriptu.¬
rȩ oblitos. & contra eã loquentes. tã
asꝑe aliquando reprehendit cõmotꝰ.
ut dicere ⁊ aut delendos ẽẽ illos de
mensa uersus. aut se de media refecti¬
one ad suũ cubiculũ surrecturum.
Quod ego & alii qui illi mensȩ inter¬
fiumus. exꝑti sumus. Interea dum¬
ȩccłȩ pecunia defecerat: hoc ipsum
popło xꝑiano denuntiabat non se
habere quod indigentib erogaret.
Nam & de uasis dñicis ꝓpt captiuos
& qũa plurimos indigentes. frangi
& conflari iubebat: & indigentibus
dispensari. Quod ñ cõmemorassem:
nisi contra carnase sensum quorun¬
dam fieri ꝑuiderem. Et hoc ipsum
etiã uenerabilis memoriȩ ambrosius.
intalib necessitatibꝰ indubitanter
ẽe faciendum: & dixit & scripsit.

Expanded text:
amat dictis absentum rodere vitam, amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a superfluis et noxiis fabulis et detractionibus sese abstinere debere admonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit .
Abbreviated transcription (Latin):
trabatur. Uestes euis & calciamenta
& lectualia. ex moderato & competen¬
ti habitu erant. nec nitida nimium
nec abiecta plurimũ: quia his ple¬
rumq uel iactare se insolent homi¬
nes solent. uel abicere. exutroq non
bat: neq indexterã neq insinistr̃a
declinans. Mensa usus est frugali
& parca. quȩ quidẽ inter holera &
legumina etiam carnes aliquando.
propt̃ hospites uel quosq infirmio¬
bat. quia nouerat ꝙ docebat ut apłs
dicit. quod om̃is creatura d̃i bona sit:
& nichil abiciendũ. quod cũ grarũ
actione ꝑcipitur. Sanctificatur ꝑ¬
tantũ argenteis utens. cȩtera uasa
quib mensȩ inferebantur cibi te
stea. uel lignea & marmorea fuer̃t:
ñ tamen necessitatis inopia. sed ꝓpo.¬
sito uoluntatis. Sed & hospitalitatẽ
semꝑ exibuit. & in mensa magis
lectionẽ uel disputationẽ. quã epu¬
lationẽ potationẽq diligebat. &¬
contra pestilentiã humanȩ consue¬
tudinis in ea scriptũ erat. Quisquis

Expanded text:
tinus. Vestes ejus et calceamenta vel lectualia ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines solent, vel abjicere; ex utroque nobat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiobat. Quia noverat, et docebat, ut Apostolus dicit, quod omnis creatura Dei bona sit, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipiturtantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
uir uenerabilis ac prouidus iorien¬
talib eccłiis idex more fieri sciens & cer¬
tus: & utilitati ȩccłie consulens. obtre¬
ctantium non curabat linguas. dũ¬
modo factitaretur ã prb̃o. quodã se
ep̃o impleri minime posse cernebat.
Unde accensa & ardens leuata suꝑ
candelabrũ lucerna. om̃ib qui in
domo erant lucebat: & postea curren.¬
te & uolante huiusmodifama. bono
p̃cedente exemplo. accepta ab eꝑis
illa tunc ypponiensi urbe manicheoꝵ.
prb̃o nomine fortunato. ibidẽ ma-¬

Expanded text:
vir venerabilis ac providus in Orienvir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcilla tunc Hipponensi urbe Manichaeorupresbytero nomine Fortunato, ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
tulit maiore consideratione intellige¬
ret & gemeret. qũa multa. & magna
suȩ uitȩ ꝑicula. de regimine ꝙ gub̾¬
prb̃r monasteriũ intra eccłiam mox
instituit. & cũ d̃i seruis uiuere cepit
scdm modũ uel regulam sub sc̃is apłis
constititã. maximȩ ut nemo ꝓpriũ
quicquã in illa societate haberet. sed
eis essent omia communia. & distribu¬
eretur unicuiq sicut opus erat: qđ
ĩa prior ipse fecerat: dũ de transma¬
rinis ad sua remeasset. Sc̃s uero ua¬
narrabat: ut sibi diuinitus homo
concederetur talis: qui posset uerbo
dĩ. & doctrina salubri. ȩccłam dm̃ edi¬
ficare. cuirei se homo natura grecus.
minusq latina lingua & litteris in¬
structus. minus utilẽ preuidebat.
Unde eidem prb̃o potestatẽ tradi-¬
dit se corã in eccłia euangłium predi¬
candi ac frequentissime tractandi:
contra usum quidẽ & consuetudinem
affricanarũ ȩccłiarum. Unde etiam
ipsi ñ nulli eꝑi detrahebant: sedille

Expanded text:
tulit, majori consideratione intelligetulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et guber monasterium intra ecclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Vanarrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille
Abbreviated transcription (Latin):
itaq tempore. in eccłia ypponiensi
catholica. ualerius sc̃s. episcopatum
gerebat. Qui cũ flagitante ȩccłiȩ
necessitate. de ꝓuidendo & ordinan¬
do prb̃o ciuitati pleb̃e di alloqueret᷑
& exortaretur. iã scientes catholici
scĩ augustini propositũ & doctrinam.
manu iniecta quoniã & idẽ in popło
securus & ignarus quid futurũ esset
astabat. solebat aut̃ẽ laicus ut nobis
dicebat ab eis tantũ eccłiis quȩ non
haberent eꝑos suam abstinere pre-¬
sentiam. Eum ergo tenuerunt. & ut
intalib consuetũ ẽ ep̃o ordinandũ
intulerunt: om̃ib id uno consensu
& desiderio fieri ꝑficiq petentibus.
magnoq studio & clamore flagitan.¬
tib. ubertun eo flente. ñ nullis qui¬
dem lacrimas eus ut ipse nobisre¬
tulit. tunc suꝑbe interpretantib. &
tanqũa consolantib & dicentib qͥa
ꝙ̾ locus presbiterii licet ipse maiori
dignus eẽt propinquaret tamen epis¬
copatui: cũ ille homo dĩ ut nobis re¬

Expanded text:
itaque tempore in Ecclesia Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis re
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicationis contulit: ut nullꝰ
ess& qui non illũ ex affectu
enĩ arrogantia. nihil suꝑbia
de eius morib usurpabat: sed
om̃ib beniuolus in t̾ra positus.
celestib aptũ se morib osten¬
debat. Erat enĩ aspectu an¬
głicus. sermone intidus: oꝑe
sẽs. corpore integer: ingenio
optimꝰ consilio magnꝰ: fide
catholicus. spe patientissimꝰ. cari¬
tate diffusus. Qm̃ ad ominũ¬

Expanded text:
tiam contulit, ut nullus esset, qui non illum ex affectu em arrogantia, nihil superbia de eius moribus usurpabat, sed omnibus benivolus, in terra positus, caelestibus se aptum moribus ostendebat. Erat enim aspectu angelicus, sermone nitidus, opere sanctus, corpore integer, ingenio optimus, consilio magnus, fide catholicus, spe patientissimus, caritate diffusus et omn
Abbreviated transcription (Latin):
diuites & pauperes medius.
ut pauꝑes illũ quasi pauperẽ
aspicerent: diuites ueroquasi
superiorẽ sibi diuitẽ estima¬
tentiã. sed admorũ eligantiã
attendebat: & tanto unum
A detractorib aures suas quasi
aserpentib separabat: dicens
occidere animã audientis:¬

Expanded text:
divites et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi pauperem aspicerent, divites vero quasi superiorem se estimatentiam, sed potius ad morum elegantiam attendebat, et tanto unumqa detractoribus aures suas quasi a serpentibus separabat dicens, occideret animam audientis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrexit cũ illo. Denique ut uentũ est
ad horam ꝓfitende fidei. que uerbis
reddi solet ab eis qui acce ssuri sunt ad
ut secretius redderet. sicut uerecundis
deret. Om̃s sibimet inuic̃e quicũq eũ
nouerant instrepuerunt nomen eiuis¬
in strepitu gratulationis. Quis autem
ibi ñ eũ nouerat: Et sonuit presso so¬
nitu. ꝑ ora cuncꝰtorũ colle t̾antium.
uictorinus. uicꝰtormus. Cito sonuer̃t
exultatione quia uidebant eũ: ꝙ cito
siluerunt intentione ut audirent eũ.
Pronuntiauit ille fidẽ ueracẽ preclara

Expanded text:
mendaces. Denique ut uentum est ad horam profitendae fidei, quae uerbis reddi solet ab eis, qui accessuri sunt ad ut secretius redderet, sicut nonnullisderet, omnes sibimet invicem, quisque ut eum noverat, instrepuerunt nomen ejus strepitu gratulatiibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara