comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad orientem. ⁊ po¬
suit ibi hoĩem quẽ
finxit. ñ ignoro de
ta clixisse. tres tñ de hac re. quasi ge¬
ñales sunt sententie. ima eoꝵ qui tñ¬
tummꝰ corꝑalit ꝑadysum intelligi uo
cipiunt. alias corporalit᷑. alias aũt
spualit̃. breuit̃ ergo ut licam t̾ciã
mͥ fateor plac̾e sententiã. sod̾m hnͣc¬
donare dignabitur cum homo fc̃ns
delimo qd̃ utiq corpꝰ hũanum est ĩ
paradyso corporali collocatus intel¬
ligatur ut quẽadinod̾ ip̃e adam et¬
si aliquid aliud significat sedm ⁊d
qd̾ eam forman fut᷑i eẽ dixit apłs
homo tñ natura ꝓpria exp̾ssus acci¬
pitur qui uixit certo nũo annorũ
et propagatã num̃osa ꝑle mortuus
ꝑadysus in quo eum collocauit deus
niohil aliud qͣm locus quidam intel
nus narratio quippe in hiis ubris
notissimꝰ ñt nõ difficile ĩmo ꝓp̃tuli¬
me pͥmitus accipiunt᷑ ad litt̾erã ut
deinde ex illis quid eciam futuroꝵ
res ip̃e geste significau̾int ex culpa¬

Expanded text:
ad orientem et posuit ibi hominem quem finxit. non ignoro de ta dixisse; tres tamen de hac re quasi generales sunt sententiae. una eorum, qui tantummodo corporaliter paradisum intellegi uolradisum accipiunt, alias corporaliter, alias autem spiritaliter. breuiter ergo ut dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. secundonare dignabitur, ut homo factus e limo, quod utique corpus humanum est, in paradiso corporali collocatus intelligatur: ut quemadmodum ipse Adam, etsi aliquid aliud significat secundum id quod eum formam futuri dixit es in natura propria expressus accipitur, qui uixit certo numero annorum et propagata numerosa prole mortuus paradisus, in quo cum conlocauit deus, nihil aliud quam locus quidam intellnus. Narratio quippe in his libris notissimus habet, non difficile, immo promtissime primitus accipiuntur ad litteram, ut deinde ex illis quid etiam futurorum res ipsae gestae significauerint exculpa
Abbreviated transcription (Latin):
intellig̾et uoluntatẽ ac p̃ceptum
di sine ullis corporalib sonis. uł cor¬
porcilium similituclinib reꝵ s nõ
sio existimo primo hoĩ locutũ d̾m. ta¬
lia quippe scͥptura narrat ut peciꝰ
credamus sic d̾m locutũ homini in
ꝑadyso sicut etiam postea locutꝰ est
patrib sicut abrahe. sicut moysi .i.
in aliqua sp̃e corporali. hĩc est enĩ qd̾
aucliert̃ eius uocem ambulantis¬

Expanded text:
intellegeret uoluntatem ac praeceptum intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audier
Abbreviated transcription (Latin):
ade dicens. ñ clixit p̃cepit eis. deinde
sequitur ab omni ligno qd̃ est in ꝑa¬
dyso esce edes. ñ dixit edecis. deinde
aduigit. de ligno aũt cognoscendi bo¬
mun ⁊ malum ñ manduesbitis
de illo. Iam hic tanqͣm ad ansbos
płaliter loquitur ⁊ p̃ceptum pła¬
lit̃ t̃minat dicens. qua clie autem
ed̃itis ab eo morte moriemini. an
sciens qd̃ ei fc̃urus erat mulierem
p̾cepit orclinatissime ut ꝑ uirũ p̃cep¬
tum dñi ad feminã ꝑueniret. qͣm dis¬
ciplinam in eccłia serucit apłs dicens.
si quid aũt disc̾e nolunt domi uiros
suos int̾rogent. It̃ queri pocest
qũo nũc d̾s locutꝰ sit ad hoĩem quem
fecit iam certe sensu ac m̃te p̾ditum
ut audire ⁊ intellig̃e loqñtem ua-¬
leret. neq enĩ alit̃ preceptũ posset
acciꝑe quo tnͣsgressor eiꝰ reꝰ eẽt nisi h
acceptum intelliget. quo ergo uli lo¬
cutus est dd. utrum intus in m̃te se¬
cundum intellc̃m .i. ut sapienter

Expanded text:
Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde sequitur: ab omni ligno quod est in paradiso escae edes; non dixit "edetis". deinde adiungit: de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. iam hic tamquam ad ambos pluraliter loquitur et pterminat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliter praeceptum posset accipere, quo transgressor eius esset, nisi hoc acceptum intellegeret. quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter
Abbreviated transcription (Latin):
dulcis qͣm ꝓfc̃o amitt̃e deuitabãt id¬
q ip̃m quiboũq modis uł sonis sig¬
nificantem d̾m intellig̃e pot̾ant.
pecõm nisi prius ꝑsuad̾etur eos ex
illo fc̃o ñ ẽẽ morituros .i. illud quod
hẽbant ⁊ se hr̃e gaudebant ñ amis¬
suros. uñ loco suo loqñdum est. ad¬
ũtant itaq si quos mouet qu̾o po-
ꝑtorũ noĩa ñ nisi ex contͣriis q̃ iam
nouimꝰ si priuatõnum sunt aut
ex similib si sp̃erum sunt sine
ullo estu dubitatõnis agnoscere.
tem intellig̾e. qui nõ didic̃ant uel
gist̾io quasi fu̾it magnũ deo loqui
eos docere quos ita fec̃at ut ħ pos¬
utrũ hoc p̾ceptum uiro cm̃ ded̃it ds̃
an etiam femine. s nonclũ narratũ
est ꝙ̃ admodum fc̃a sit femina an
forte iam erat fc̃a s ħ ꝙ̃ admodum
gestũ sit qd̃ prius erat gestũ postea¬
recapitulando narratũ est. ũba enĩ
scͥpture sic se hñt. ⁊ p̃cepit dñs d̾s

Expanded text:
dulcis, quam profecto amittere deuitabant, iddulcis, quam profecto amittere deuitabant, idque ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem deum intellegere poterant. peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud, quod habebant et se habere gaudebant, non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo pertorum nomina nonnisi ex contrariis. quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. tem intellegere, qui non didicerant uelgisterio; quasi magnum fuerit Deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc posutrum hoc praeceptum viro tantum dederit Deus, an etiam feminae? Sed nondum narratum est quemadmodum facta sit femina. An forte jam erat facta? sed hoc quemadmodum gestum sit qrecapitulando narratum est? uerba enim scripturae sic se habent: et praecepit dominus deus
Abbreviated transcription (Latin):
am. quid dicat᷑ inane intelligimꝰ
sicut audiencli sensu ñ solũ de uo¬
cib uerum etiã de silentio iudica¬
mus. sic ex uita que inerat hoĩ
posset eius cau̾e ꝯtͣrium id est
uite priuatõem q̃ mors uocatur
amitr̃et uitam quiblib silabis
appellaretur qm̃admodum latine
cum d̾r. pecc̃m uł malum ut tan¬
qͣm signum eius inteilig̾et qd̃ m̃¬
te cliscerũet. Nos enĩ quo intelli
gimus cum dẽ resurrectio qͣm mĩ¬
quam exꝑti suaꝰ. nonne qr senti¬
mus quid sit miũe. ⁊ eiuis rei pei¬
uatõem uocamus mortẽ. nũ redi¬
tum ad id qd̾ sentimus resurrectõ¬
nem appellamꝰ. ⁊ si quo alio noĩe ĩ
quacũq ligua id ip̃m appellatur.
Menti utiq signũ insinuat᷑ in
uoce loqñdo quo sonante agnoscat
qd̾ etiã sine signo cegitaret. mirũ¬
ꝑecora docuit deuiatõem mortis nisi
sensus uite: Qͥs ꝑuulũ puerũ ad¬
herescere baiulo suo si eum fueru
illis primis hot̃o iam uita erat

Expanded text:
raria quid dicatur inane intellegimus. raria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur.amitteret uitam, quibuslibet syllabis appellaretur — quemadmodum latine cum dicitur peccatum uel malum — tamquam signum eius intellegeret, quod mente discerneret. nos enim quomodo intellgimus, cum dicitur resurrectio, quam nunquam experti sumus? Nonne quia sentimus quid sit vivere, et ejus rei privationem vocamus mortem, unde reditum ad id quod sentimus, resurrectionem appellamus? et si quo alio nomine in quacumque lingua idipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in voce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae? quis paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit illis primis hominibus iam uita erat
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ibi eis accid̾et si usurpassent. ꝙ̃¬
admodũ si uocaret  arbor saturita¬
tis qd̃ inde possent hoĩes saturari.
nũquid si nemo accessisset id̾o no¬
men ⁊dem eẽt incongruũ qñ quid̃
cum acced̾ent ⁊̃ saturarent᷑. tunc
ꝓbarent qͣm hoc recte arbor illa
uocaretur. Et qũo inqui¬
unt intelliget homo qd̃ ei dicebstt ͤ
lignũ dignoscentie boni et mali
qñ ip̃m malum qͥd eẽt om̃ino nes¬
ciebat. hoc qui sapiũt parũ atten¬
dunt ꝙ̃admocdum a contͣriis notis
sic pleriq intelligantur ignota ut
etiã ũba rerũ q̃ non sunt cum loqñ¬
do int̃ponunt᷑ nullus caliget audi¬
tor ħenĩ qd̾ omĩno ñ est nicħ uo¬
catur. ⁊ has duas sillabas nemo
ñ intelligit qui latine audit ⁊ lo¬
quitur. uñ uisi cum sensus intue¬
tur. id qd̃ est et eius priuatõne qͥd
etiã nõ sit agnoscit. sic ⁊ mane cñ
d̾r intuendo corporis plenitudi¬
nem priuatõem eius tanqͣm ꝯͣri¬

Expanded text:
quod ibi eis accideret, si usurpassent. Ququod ibi eis accideret, si usurpassent. Quemadmodum si vocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari; numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum, quando quidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent quam hoc recte arbor illa uocaretur ? Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, ndo ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt, parum attendunt quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam cont
Abbreviated transcription (Latin):
amissione eiꝰ sentictur malum It̃
ꝑ exꝑientiam mali scitur bonũ qm̃.
qm̃ bonũ qͥ amiserit sentit: cui de bo¬
reret. aut malũ ꝙ boĩ amissioe sen¬
tiret. cõtẽpsit malũ ut elige̾t boñ id ẽ
noluit a mitt̾e ꝙ hẽbat. nͨ sẽtire amtẽ¬
tatem suam s eius uoluntatẽ a qͦ
missus est. ñ sicut ille qui elegit fa¬
o̾e uoluntatẽ suam ñ eius a qͣuo fa¬
ctus est. m̾̃ito sicnt ꝑ unius inobe¬
młti. qr sicut in adam om̃s moriun-¬
tur. ita ⁊ in xp̃o om̃s uiuificabun¬
tur. Frustra aũt ñ nlłi acu¬
te obtusi sunt cum requirũt qũo
potũit appellari lignũ dignoscendi
boni ⁊ mali añquam in eo tnͣsg̃s¬
sus eẽt homo p̃ceptum atq ipsa ex
ꝑientia dignosceret quid intesset
qr iñ contͣ p̃ceptum manclucauer̃t
id̾o fc̃m est illud lignũ dignoscendi
boni et mali s utiq etiam si obedi¬
entes eeñt. et nicħ inde contͣ p̃cep¬
tum usuepassent. id pecte uocaret᷑

Expanded text:
amissio eius sentiatur malum. item per experientiam mali scitur bonum, quoniam quid amiserit sentit, cui de boreret, aut malum, quod boni amissione sentiret, contemsit malum, ut eligeret bonum, id est noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittentatem suam, sed uoluntatem eius, a quo missus est, non sicut ille, qui elegit facere uoluntatem suam, non eius, a quo factus est. merito sicut per unius inoboemulti; quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtusi sunt, cum requirunt, quomodo potuerit appellari lignum dinoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dignosceret quid interessequia inde contra praeceptum manducaverunt, ideo factum est illud lignum dignoscentiae boni et mali; sed utique etiamsi obedientes essent, et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte vocaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
locus itaq magnus neq¬
p̃cereundꝰ peeponitur ut intuecimire
qͣntum possumus. qͣntum ip̃e adiu¬
uare ⁊ donare elignatur opus diui¬
ne ꝓuidentie biꝑtitum qd̃ suꝑius
cum᷑ de agricultura loq̃remur tnͣsi¬
toria quadam occasione ꝑstrinximꝰ.
ut inde iam inciꝑet legentis animꝰ
hoc assuescere contueri qd̃ adiuuat
psimum ne quid indignum de ipsa
dei substantia sentiamus. dicimꝰ ita¬
q ip̃m sũmũ uerum unũ ac solum

Expanded text:
Locus itaque magnus neqpraetereundus proponitur, ut intueamur quantum possumus, quantum ipse adjuvare et donare dignatur, opus divinae providentiae bipartitum, quod superius cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde jam inciperet legentis animus hoc assuescere contueri, quod adjuvat plurimum, ne quid indignum de ipsa Dei substantia sentiamus. Dicimus itaque ipsum summum, verum, unum ac solum
Abbreviated transcription (Latin):
d se aũt inuicẽ in trintta¬
te. sigignens ad id ꝙ gig¬
nit principium est: pr̃ ad filium
pͥncipium est. qr genuit eũ. Utrũ
au̾t et ad sp̃m sc̃m pͥncipiũ sit pr¬
ua questio est. quia si ita est. nõ
iam pͥncipium ei tm̃ rei erit qmͣ
gignit aut facit: s et iam ei ꝙͣ
dat. Ubi illud elucescit ut pot᷑.
ꝙ solet multos mouere. cur nõ
sit filius et iam sp̃ sc̃s. cum et
ip̃e a pre exeat. sicut in eungłio legit᷑
exiit eĩ ñ quomͦ natus. s quomͦ da¬
tus. Et iõ ñ dr̃ filius. qr neq natus
est sicut unigenttus. neq fẽs. ut ꝑ
gr̾am in adoptionẽ nasceret᷑ sic̃ nos.

Expanded text:
d se autem invicem in Trinitate, si gignens ad id quod gignit principium est, Pater ad Filium principium est, quia gignit eum. Utrum autem et ad Spiritum sanctum principium sit Pva quaestio est: quia si ita est, non jam principium est ei tantum rei erit quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat, ubi et illud elucescit, ut pote quod solet multos movere, cur non sit Filius etiam Spiritus sanctus, cum et ipse a Patre exeat sicut in Evangelio legitur. Exit enim non quomodo natus, sed quomodo datus; et ideo non dicitur Filius, quia neque natus e per Dei gratiam in adoptione nasceretur, sicut nos.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ꝙ̃ accepit helias. Hoc et demoyse
intellegendũ est cum ait ei dñs. dol¬
lam de sp̃u tuo et dabo eis: hoc est da¬
creator et unus dñs. sic relatiue ad
sp̃m sc̃m unũ pͥncipiũ. Ad cieat᷑am
uero. pr̃ et filius et sp̃c sc̃s. unũ pͥn¬
cipium sicut unus creator et unus
dñs. Int̾ius aũt querit᷑ utrũ ꝙ̃ad¬
modum filius ñ hoc tm̃ ht̃ nascen¬
do ut filius sit. s omino ut sit. sic
et sp̃c sõs eo quo datur habeat. ñ tm̃
ut donũ sit. s oĩo ut sit. Utrum
gͦ erat anteqͣm daret᷑. s ñdum erat do¬
nũ: an eo ip̃o quo daturus erat eũ d̾s. iã
donũ erat. ⁊̃ anteꝙͣ daretur: s si ñ ꝓcedit
nͥ cum dat᷑. nec ꝓcederet utiq pͥusqm es¬
set.cui daretur: Quomͦ iam erat ipsa
ut sit ip̃a sb̾a nascendo ht̃: an sꝑ pro¬
iam donũ erat et anteqͣm eẽt cuidaret᷑.¬

Expanded text:
us, quem accepit Helias. hoc et de Mose intellegendum est, cum ait ei dominus: tollam de spiritu tuo et dabo eis, hoc est: "dacreator et unus dominus, sic relatiue ad spiritum sanctum unum principium. ad creaturam uero pater et filius et spiritus sanctus unum principium, sicut unus c. Interius autem quaeritur utrum, quemadmodum filius non hoc tantum habet nascendo, ut filius sit, sed omnino, ut sit, sic et spiritus sanctus eo quo datur habeat non tantum, ut donum sit, sed omnino, ut sit. utrum ergo erat, antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum deus, iam donum erat, et antequam daretur? sed si non procedit, nisi cum datur, nec procederet utique, priusquam esset cui daretur, quomodo iam erat ipsa ut sit ipsa substantia, nascendo habet. jam donum erat et antequam daret
Abbreviated transcription (Latin):
est. ñ et nr: Quod aũ datũ est. et ad
eñ qui dedit refertur. et ad eos quib
accepius: Sicut dr̃ dñi salus qͥa
dat salittẽ. eadem et iã nr̃a salus est
sumus. qr ipse sp̃c est hoĩs qui in ipõ
est: s alio modo iste nr̃ quo dicimus.
panẽ nr̃m danobis qͣm qm et illũ

Expanded text:
et noster. Quod enim datum est, etiam ad eum qui dedit refertur, et ad eos quibusaccepimus, sicut dicitur domini salus, qui dat salutem; eadem etiam nostra salus est,sumus, quia ipse spiritus est hominis, qui in ipso est, sed alio modo iste noster, quo dicimus et: panem nostrum da nobis, quamquam et illum
Abbreviated transcription (Latin):
est nichil. Qd̃ fr̃m est in eo utta
ẽ. et uita erat lux hoĩm. et lux in
tenebris lucet et tenebre eam ñ
comp̾hendert. Et qr hominis a¬
nima qmuis testimonũ phibe¬
at de lumine. ñ est tam̃ ip̃sa lu¬
men s uerbũ dei. Seus est lu¬
men uerũ qd̾ inluminat omnẽ
hoĩem uenientẽ in hunc mũdũ.
Et qr in hoc mundo erat et mun¬
sua ꝓpria uenit. et sui eũ non re¬
ceperunt. Quot qͦt aũt receperũt
eum. dedit eis potestatem filios
dei fieri credentib in noĩe eius ñ
ibi legi. Item legi ibi. qr u̾bum
d̾s ñ ex carne non ex sanguine
ñ ex uoluntate uiri ñ ex uolun¬
tate carnis. s ex deo natus est. S
qr uerbum caro fcm est et habita¬
uit in nobis. ñ ibi legi. In dagaui
quippe in illis litt̾is uarie dictum
et multis modis ꝙ sit filius in for¬
ma patris ñ rapinam arbitratus
eẽ equalis deo. qr naturalit̾ id ip̃m
est. s qr semet ipm exinaniutt for¬
mã serui accipiens insimilitudinẽ

Expanded text:
uita erat, et uita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt." Et quia hominis anima, quamuis testimonium perhibeat de lumine, non est tamen ipsa lumen, sed uerbum deus est "lumen uerum, quod illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum", et quia "in hoc mundo erat et munpria uenit et sui eum non receperunt, quotquot autem receperunt eum dedit eis postestatem filios Dei fieri credentibus in nomine eius, non ibi legi. Item legi ibi quia Verbum Deus non ex carne, non ex sanguine, non ex uoluntate uiri, neque ex uoluntate carnis, sed ex deo natus est; sed quia uerbum caro factus est et habitauit in nobis, non ibi legi. indagaui quippe in illis litteris uarie dictum et in multis modis, quod sit filius in forma patris non rapinam arbitratus esse aequalis deo, quia naturaliter id ipsum est, sed quia semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens, in similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
utiq unũ. Qͥd eĩ tam diu̾sum nisi
addat᷑ aut sub intelligat᷑ qͥd unũ.
id est unꝰ homo aut unũ animal:
Inde apłs. Qui adheret m̾etrici in qͥt.
unũ corpꝰ est. Non dixit unũ sunt
aut unum est. s addidit corpus. t̾a¬
qͣm ex duob diu̾sis. masculino ⁊ fe¬
m̃ino unũ corpꝰ adiunctiõe cõposi¬
tũ. Et qͥ adheret inquit dño. unus¬
sp̃c est. Non dixit qui adheret dño u¬
ex diu̾sis duob. ita ut sine huma
ut existimo cum tanta in eungłio scd̾
iohem et totiens dic̾et dñs de ipsa uni¬
tate. uel sua cum pr̃e uel nr̃a inuicem
nobiscũ. nusqͣm dixte ut nos et ip̃i

Expanded text:
utique unum; quid enim tam diversum? nisi utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal. Inde Apostolus: Qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est: non dixit, Unum sunt, aut, Unum est; sed addidit, corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminino unum corpus adjunctione compositum. Et, Qui adhaeret spiritus est, non dixit, qui adhaeret Domino uex diversis duobus, ita ut sine humanut existimo, cum tanta in Evangelio secundum Joannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
de eis dici ñ potest. illud de illo: ꝙ simł
ambo ñ sunt: Sicut u̾bum de u̾bo di¬
ci ñ potest. qr ñ simul ambo u̾bum. s
solus filius. Nec imago de imagine. qi
lio. qr ñ simul ambo filius. scd̃m qd̃¬
utrũ inueniat᷑ in scͥpturis dictum
unũ st̃ quoꝵ est diu̾sa natura. Si
aũt et aliqua plura eusdẽ nature
sint et diu̾sa sentiant: ñ sunt uny
ĩ qͣntum diu̾sa sentiunt. Nam si iã
unũ eẽnt: ex eo ꝙ hoĩes er̃at. ñ diceret᷑
ut sint unũ sicut et nos unũ. cum
suos discipłos patri cõmendaret.
At u̾o paulus et apollo qr et am¬
bo hoĩes et idem sentiebant qͥ plan¬
tat inquit et qͥ rigat unũ sunt:
Cũ gͦ sic dr̃ unũ. ut ñ addatur ꝙͥ
unum et plura unũ dicant᷑ ea na¬
tura atq essentia ñ dissidens neq
dissentiens significat᷑: Cum uͦ addi¬
tur ꝙͥ unũ potest aliqͥd significare
ex plurib unũ fc̃m. qmuis diu̾sis
natura sicut aĩa et corpus ñ sunt

Expanded text:
de eis dici non potest, illud de illo, quod simul de eis dici non potest, illud de illo, quod simul ambo non sunt. Sicut Verbum de verbo dici non potest, quia non simul ambo verbum, sed solus Fililio, quia non simul ambo Filius; nec Patutrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicantur, eadem natura atque essentia, non dissidens nec dissentiens significatur. Cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicimꝰ ut pr̃ sit generator magni¬
tudinis. hoc est gen̾ator uirtutis uł
gen̾ator sapĩe sue filius aũt mag¬
nitudo uirtus et sap̃ia. d̾s u̾o mag¬
nus oĩpotens sapiens ambosimuł:
Quom᷑ gͦ d̾s de deo lum̃ de lumine:
Non eĩ simul ambo d̾s de deo. s solus
filius de deo. scilicet pre. Net ambo si¬
mul lum̃ de lumine. s solus filius
de lumine prẽ. nisi forte ad insinuan¬
dũ et breuissime inculcandũ ꝙ coet̾¬
nus est prĩ filius ita dc̃m est deus de
deo et lumen de lumine et si qͥd hoc mͦ
dr̃. Ac si dic̾etur hoc ꝙ ñ est filius sñ
pr̃e. de hoc ꝙ ñ est pr̃ sine filio: id est
hoc lum̃ ꝙ lum̃ ñ est sñ pr̃e. de hoc lu¬
mine pr̃e ꝙ lum̃ ñ est sine filio: Ut
cũ dicitur ds̃ ꝙ ñ est filius sine pre.
et de deo ꝙ ñ est pater sñ filio. ꝑfecte
intellegatur ꝙ ñ precessit genttor
illud ꝙ genuit. Qd̾ si ita est: hoc solũ

Expanded text:
ergo dicimus, ut Pater sit generator magniergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel generator sapientiae suae: Filius autem magnitudo, virtus, et sapientia: Deus vero magnus, omnipotens, sapiens, ambo simul? Quomodo ergo Deus de Deo, lumen de lumine? Non enim simul ambo Deus de Deo, sed solus Filius de Deo, scilicet Patre: nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumine Patre. Nisi forte ad insinuandum et brevissime inculcandum quod coaeternus est Patri Filius, ita dictum est, Deus de Deo, et lumen de lumine, et si quid hoc modo dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius sine Patre, de hoc quod non est Pater sine Filio, id est, hoc lumen quod lumen non est sine Patre, de hoc lumine Patre quod lumen non est sine Filio: ut cum dicitur, Deus quod non est Filius sine Patre, et de Deo quod non est Pater sine Filio, perfecte intelligatur quod non praecessit genitor quod genuit. Quod si ita est, hoc solum
Abbreviated transcription (Latin):
hec ita sunt. iam gͦ nec d̾s est pr̃ sine
filio. nec filius deus sine patre s ãbo
simul d̾s. Et ꝙ dcm̃ est in pͥncipio eiat
u̾bum. in patre erat u̾bũ intellegitur.
Aut si impͥncipio sic dc̃m est. ac si dice¬
ret᷑ ante omĩa. ꝙ sequit᷑ et u̾bũ erat
apd̾ dm̃: Uerbum quidẽ solus filius
accipit᷑. ñ simul p̃r et filius. tamꝙͣ
ambo unũ u̾bum. Sic eĩ u̾bum. qͣm
ymago. Non aũt pr̃ et filius simul
ambo ymago. s filius solus imago
pr̃is. ꝙͣadmodũ et filius. Non eĩ am¬
bo simul filius. Qd̃ uero adiungit᷑ et
u̾bũ erat apud dm̃: multũ est ut sic
intellegatur. u̾bũ ꝙ solus est filius.
et filius simul d̾s: S ꝙͣ mirꝵ si in
duab qͥbdã reb longe int̾ se diu̾sis
potest hoc dici: Qͥd enim tã diũsum
ꝙͣ animꝰ et corpus: Potest tñ dici a¬
nimus erat apud hoĩem id est in ho¬
mine. cum animꝰ ñ sit corpꝰ. homo
ait̃t animus simul et corpus sit . uͭ
est pr̃. d̾s erat simul cum pre. Ita ne

Expanded text:
haec ita sunt, jam ergo nec Deus est Pater sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed ambo simul Deus. Et quod dictum est, In principio erat Verbum; in Patre erat Verbum, intelligitur: aut si in principio sic dictum est, ac si diceretur, Ante omnia; quod sequitur, Et Verbum erat apud Deum, Verbum quidem solus Filius accipitur, non simul Pater et Filius, tanquam ambo unum Verbum sic enim Verbum quomodo Imago, non autem Pater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imago Patris, quemadmodum et Filius: non enim ambo simul filius: quod vero adjungitur, Et Verbum erat apud Deum; multum est ut sic intelligatur, Verbum, quod solus est Filius, et Filius simul Deus. Sed quid mirum, si in duabus quibusdam rebus longe inter se diversis potest hoc dici? Quid enim tam diversum, quam animus et corpus? Potest tamen dici, Animus erat apud hominem, id est, in homine: cum animus non sit corpus, homo autem animus simul et corpus sit. Ut eest Pater, Deus erat simul cum Patre. Itane
Abbreviated transcription (Latin):
sit pr̃. ꝙ̃ admodum ñ efficitur ut duoꝵ
dem quippe uirtus que sapĩa. et eadẽ
teris. ut eadem sit magnitudo que uͥtꝰ
et si qua alia uel supra cõmemorata st̃
uel cõmemorari adhuc possunt: S¬
id est uel genitor uł principiũ eius. si
et lam gignens eo ꝙ de se gignit ꝯse¬
q̃nter principiũ est. qͥcqͣd autem aliud
dr̃ cum filio dr̃. uel potius in filio si¬
ue magnus ea magnitudine ꝙͣ ge¬
nuit. siue ustus ea iusticia qͣm genu¬
it. suie bonus ea bonitate qͣm genuit.
siue potens ea potentia uel uirtute
ꝙͣ genuit. siue sapiens ea sapientia.
quam genuit. Magnitudo aũt ipse
ñ dr̃ pater. s magnitudĩs generator.
magnus. s cum pre cuiꝰ ipse magni¬
tudo est. sic et sapiens cũ prẽ dr̃ cuius
ip̃e sap̃ia est. sicut ille sapiens cũ pr̾e¬

Expanded text:
sit pater; quemadmodum non efficitur ut duorusit pater; quemadmodum non efficitur ut duorudem quippe virtus quae sapientia, et eadem teris, ut eadem sit magnitudo quae virtus, et si qua alia, quae vel supra commemorata sunt, vel commemorari adhuc possunt. pater, vel genitor, vel principium ejus; si etiam gignens ei quod de se gignit, consequenter principium est; quidquid autem aliud dicitur, cum Filio dicitur, vel potius in Filio, sive magnus ea magnitudine quam genuit, sive justus ea justitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia vel virtute quam genuit, sive sapiens ea sapientia quam genuit: magnitudo autem ipsa non dicitur Pater, sed magnitudinis generator: magnus, sed cum Patre cujus ipse magnitudo est: sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Fil
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicamꝰ dm̃ prẽm ñ eẽ sapientem.
nͥ habendo sap̃iam ꝙͣ genutt. ñ existẽ¬
do ꝑ se pr̃ ip̃e sapĩa. Seinde si ita est fi¬
lius quoq ip̃e sicut dr̃ d̾s de deo. lum̃
delumine. uidendum est utrũ possit
sap̃ia de sapĩa dici. si ñ est d̾s pat̾ ip̃e¬
genitor sit: ut ñ ip̃e sit sua magni¬
tudo et sua bonitas. et sua et̾nitas et
sua oĩpotentia. s ea magnitudĩe mag¬
nus sit qͣm genuit. et ea bonitate bõ¬
nus. et ea et̾nitate et̾nus. et ea oĩpotẽ¬
tia omp̃c que de illo nata est sicut ñ
ipse sua sapĩa est s ea sapĩa sapiens
est q̃ de illo nata est: Nam illd̾ ñ est for¬
midandũ. ne roganur multos filios
dei dicere p̾ter ad optionem creature
coet̾nos patri: si magnitudĩs sue geni¬
tor est et bonitatis et et̾nitatis. et om¬
npotentie. Hinc eĩ calumnie facile re-¬
spondet᷑ sic non effici. qr multa noĩa¬
ta sunt. ut ille mł̾toꝵ filioꝵ coet̾noꝵ

Expanded text:
ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapientia. Deinde si ita est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, videndum est utrum possit sapientia de sapigenitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapientia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis suae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multorum filiorum coaeternorum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ et dei sapĩam. Et hinc ñ nulli nr̃i ad¬
u̾sum arianos hoc mͦ ratio cinati sunt.
eos dũ taxat qui pͥus se adu̾sus catho¬
licam fidem extulet̾t. Nam ip̃e arrius
dixisse fertur. Si filiꝰ est: natꝰ est. Si na¬
tus est: erat tempꝰ qñ ñ erat filius. Nõ
intellegens et iam natũ ẽẽ deo sempit̾¬
nũ eẽ ut sit coet̾nus pr̃i filius. sicut splẽ¬
dor qui gignitur ab igne atq diffun¬
ditur coeuus est illi. et eẽt coeternus si
eẽt ignis ec̃nus. Unde quidã post̾iores
ariani abiecert istam sententiã. fassi¬
q st̾ ñ ex temꝑe cepisse filiũ dei. Sed
int̾ disputationes qͣs h̾ebant nũ ad¬
u̾sus eoe qui dicebant erat tempꝰ qñ
ñ erat filius. hanc etiã si nulli ratio¬
cinatõem inserebant. Si dei filius uir¬
tus et sap̃ia dei est nec umqͣm d̾s sine
uͥtute et sñ sap̃ia fuit: coeternus est dõ
buisse uirtutẽ aut sapĩam dem̃tis ẽ
dicere. Non gͥ erat tempus qn ñ erat
filius. Que ratiocinatio ad id cogit

Expanded text:
tem et Dei sapientiam . Et hinc nonnulli nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando non erat Filius, hanc etiam nonnulli ratiocinationem inserebant: Si Dei Filius virtus et sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute et sapientia fuit, coaeternus est Deo buisse virtutem aut sapientiam, dementis est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit,
Abbreviated transcription (Latin):
duit̃: iam questio ista tractata ẽ insu¬
perioribꝰ libris: et inuentũ neminem
dilig̾e ꝙ penitus ignorat: Ex his ait̾t
que nota sunt diligi qñ diligi dim
ignota: nunc librum istum ita clau¬
dimꝰ: ut ad moneamꝰ ꝙ ustus ex fide
uiuit. que fides ꝑ dilectionẽ operatur.
ita ut uirtutes quoq ip̃e quib prudẽ¬
ter fortit̾ temꝑant̃ iusteq niuttur õs
ad cãdem referantur fidem: ñ enĩ alit̾¬
uere poter̃t ẽẽ uirtutes. Que tñ in hac
uita ñ ualent tm̃ ut aliq̃n ñ sit hicne¬
cessaria qualiũcumq remissio pcc̃oꝵ
que ñ fit nͥ ꝑ eum qui sanguine suo u¬
cit pͥncipem pecc̃oꝵ. Ex hac fide et tali
uita q̃ cumq notiones sunt in anime
fidelis hoĩs cum memoria continent᷑
et recordatione in spiciunt᷑ et uolunta¬
ti placent: reddunt ꝙͣdam sui gen̾is
trinitatẽ: s ymago dei de qua in euis
ad uitorio post loquemur ñdum ĩ ip̃a
est. Qd̃ tunc melius apparebit: cũ demõ¬

Expanded text:
duntur? Jam quaestio ista tractata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterunt verae esse virtutes. Quae tamen in hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demon
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatẽ que deus ẽ ꝓ nr̃o modulo si
tũ uel hoc possumus saltem in enig¬
mate et ꝑ speculuĩ ꝯtuendam exercita¬
tiore in his inferiorib reb m̃te ue¬
niamꝰ. Huiꝰ gͥ uerba fidei qͥsqͥs in so¬
lis uocib inemorie comĩdauit ne¬
sciens ꝙͥ significent sicut solent qui
grece nesciunt u̾ba greca ten̾ere me¬
morit̃. uel latina similiter uel cuiꝰq
altius luigue qui eius ignari sunt:
ñne habet qnͣdã in suo animo trini¬
tatẽ. Quia et in memoria sunt illi u̾¬
boꝵ soni etiã q̃n inde ñ cogitat. et iñ
format᷑ acies recordationis eius qñ
de his cogitat et uoluntas recordan

Expanded text:
Trinitatem quae Deus est, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendaverit, nesciens quid significent; sicut solent qui graece nesciunt, graeca verba tenere memoriter, vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria sunt illi verborum soni, etiam quando inde non cogitat; et inde formatur acies recordationis ejus, quando de his cogita
Abbreviated transcription (Latin):
agit scd̾m trinitatẽ int̾ioris hoĩs
agere s potius ext̾ioris: qr id solum
ineminit et qn uult qͣntum uult
intuet᷑. ꝙ ad sensum corꝑis ꝑtinet
qͥ uocatur auditus: nec aliud qͣm cor¬
poraliũ rerum id est sonoꝵ tali cogi¬
tatione ymagines u̾sat. Si aũt ꝙ
u̾ba illa significant teneat et reco¬
lat: iã qͥdem aliqͥd int̾ioris hoĩs agit.
s ñdum dicendus uel putandus est
uiu̾e scd̾m int̾ioris hoĩs trinitatẽ: si
ea ñ diligit que ibi p̾dicant᷑. precipiũ¬
tur ꝓnititunt᷑. Potest eĩ etiã ad hoc te¬
nere atq cogitare: ut falsa eẽ existim¬
mans conetur etiã redarguere. Uolũ¬
taᷤ gͦ illa que ibi coniungit eaque me¬
moria tenebant᷑ et ea que inde in acie
cogitatoĩs imp̾ssa sunt: implet qͥdem
aliqͣm trinitatem cum ip̃a fit tercia:
s ñ scd̾m eã uiuit᷑ qñ illa que cogitã¬
tur uelut falsa ñ placent. Cum aũt
uera ẽẽ creduntur et que ibi diligen¬
da sunt diliguntur: iam scd̃m trini¬

Expanded text:
interioris hominis agere, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandus est vivere secundum interioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, jam secundum trini
Abbreviated transcription (Latin):
Non bonus animꝰ aut bonus angłs.
aut bonũ celum: S bonũ bonum. Sic
eĩ forte facilius adu̾titur qͥd uelim
ta ex eis u̾bis. duo quedã intellego. Ali¬
ud ꝙ animꝰ est. aliud ꝙ bonus. Et quidẽ
ut animꝰ cẽt. ñ egit ipse aliquid. Non
eĩ iam erat qͥ ageret ut eẽt. Ut autẽ
sit bonus animus uides agendu esse
uoluntate. Non qr id ip̃m quo animꝰ ẽ.
ñ est aliꝙ boni. Nam unde iam dr̃ et
dũ dr̃ bonus animꝰ. qr restat ei actio
uoluntatis. qua sit p̾statior. Qm si
neglexerit. uire culpatur. recteq dr̃
ñ bonus animꝰ. Distat eĩ ab eo qui hoc
agit. Et qr ille laudabilis ꝓfecto iste
qui hoc nõ agit. uituperabilis est Cñ
uero agit hoc studio et fit bonus animꝰ:
nͥ se ad aliquid eu̾tat qd̃ ip̃e ñ est. nõ
potest hoc assequi. Quo se aũt coni̾ccit
ut fiat bonus animꝰ nisi ad bonũ. cum
hoc amat et appetit et ad ipiscit᷑: ¶n¬
de se si rursus au̾tat. fiatq ñ bonus

Expanded text:
Non bonus animus, aut bonus angelus, Non bonus animus, aut bonus angelus, aut bonum coelum; sed bonum bonum. Sic enim forte facilius advertitur quid velim ta ex eis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quidem ut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est, non est aliquid boni; nam unde jam diciturdum dicitur bonus animus, quoniam restat ei actio voluntatis, qua sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque dicitur non bonus animus. Distat enim ab eo qui hoc agit: et quia ille laudabilis, profecto iste qui hoc non agit, vituperabilis est. Cum vero agit hoc studio, et fit bonus animus, nisi se ad aliquid convertat quod ipse non est, non potest hoc assequi. Quo se autem convertat ut fiat bonus animus, nisi ad bonum, cum hoc amat et appetit et adipiscitur? Unde se si rursus avertat, fiatque non bonus,
Abbreviated transcription (Latin):
ta. et bonus anim̃ amici. ꝯsensionis
dulcedine et amoris fide et bonus uir:
iustus. et bone diuicie:qr facile expe¬
diunt: et bonũ celũ cum sole et luna
et stellis suis. et bona angłi scã obedi¬
encia. et bona locutio suauiter docens.
et ꝯgruent̾ mouens audientẽ et bo-¬
num carm̃ canoꝵ num̾is et sententus
graue qͥd plura et plura: bonũ hoc et
bonũ illud. tolle hoc et illud. et uide
ip̃m bonum si potes. Ita dm̃ uidebis.
ñ alio bono bonũ. s bonũ omĩs boni.
Neq eĩ in his õĩb bonis uel que com¬
memoraui. uel que alia cernunt᷑ sire
cogitant᷑ dic̾emus aliud alio melius
cum uere iudicamꝰ: nisi eẽt nobis in¬
pressa notio ip̃ius boni. scd̾m ꝙ et. ꝓ¬
baremꝰ aliquid. et aliud alii prepon̾e¬
mꝰ. Sic amandus d̾s ñ hoc et illud bo¬
nũ. s ip̃m bonũ. Querendũ eĩ bonũ
anime ñ cui suꝑ uolitet iudicando
s cui hereat amando. Et quid hoc nͥ d̾s:

Expanded text:
ta, et bonus animus amici consensionis ta, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expediunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud alio melius cum vere judicamus, nisi esset nobis impressa notio ipsius boni, secundum quod et probaremus aliquid, et aliud alii praeponeremus. Sic amandus est Deus, non hoc et illud bonum, sed ipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judicando, sed cui haereat amando: et quid hoc, nisi Deus?
Abbreviated transcription (Latin):
tim eĩ se opponent caligines ymaginũ
corporalium et nubila phantasmatum.
et ꝑturbabunt serenitatem. que pͥmo ic¬
tu diluxit tͥ. cum dic̾em u̾itas. Eoce in
ip̃o pͥmo ictu qua uelut corruscatõe ꝑ¬
stringeris cum dr̃ u̾itas. mane si potes.
S non potes: relaberis in ista solita at
t̾rena. Quo tandem pond̾e queso relab̾is
nͥ sordium ⁊tractaꝵ cupiditatis uisco.
et ꝑegrinatõĩs errorib: Ecce tt̾m uide si¬
potes. Non amas certe nͥ bonũ. qr bona
est t̾ra: altitudĩe montiũ et temꝑam̃to
colliũ. et planicie campoꝵ et bonum p̾¬
diũ amenũ. et fertile et bona domus ꝑi¬
bus membris disposita et ampla et lu¬
cida et bona aĩalia animata corpora ⁊
bonus aer modestus et salubris. et bonꝰ
cib suaius: atq aptus ualitudini. et
bona ualitudo sine dolorib et lassitu¬
dine. et bona facies hoĩs dim̃sa ꝑilit̾
et affecta hilariter. et luculente colora¬

Expanded text:
tim enim se opponent caligines imaginum tim enim se opponent caligines imaginum corporalium et nubila phantasmatum, et perturbabunt serenitatem, quae primo ictu diluxit tibi, cum dicerem, Veritas. Ecce in ipso primo ictu quo velut coruscatione perstringeris, cum dicitur, Veritas, mane si potes: sed non potes; relaberis in ista solita atque terrena. Quo tandem pondere, quaeso, relaberis, nisi sordium contractarum cupiditatis visco et peregrinationis erroribus? CAPUT III. a est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudine, et bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colora
Abbreviated transcription (Latin):
illa ymago dei. tãqm ñ ab illo nata
s ab eo creata. huius rei significande
causa tra ymago est. ut ad ỹmaginẽ
sit idest ñ equatur ꝑ ilitate s quadã
similitudine accedit. Non eĩ locoꝵ
inter uallis. s similitudine accedit᷑
ad dm̃. et dissimilitudine recedit᷑ ab
eo. Sunt eĩ qui ita disting̾unt ut y¬
maginẽ uelint ẽẽ filiũ. hoĩem u̾o nõ
ymaginẽ s ad ymaginem: Refellit
aũt eos apłs dicens. Uir quidẽ non de¬
bet uelare caput cum sit ymago ⁊ gła
dei. Non dixit ad ymaginẽ s ymago.
Que tñ ymago. cũ alibi dicitur ad
ymaginẽ. non qiͣ ad filiũ dr̃. que yma¬
go equalis est patri. alioqͥn ñ diceret
ad ymaginẽ nrãm. Quom eĩ nr̃am cũ
filius solius patris ymago sit. s ꝓpt̾¬
Ecce uide si potes. d̾s u̾itas est. Hoc enĩ
scͥptum ẽ qm̃ d̾s lux est. Non qͦmͦ isti o¬
culi uident. s qͦmͦ uidet cor cum audit
u̾itas est. Noli querere ꝙͥ sit u̾itas. Sta¬

Expanded text:
illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa ita imago est, ut ad imaginem sit, id est non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Sunt enim qui ita distinguunt, ut imaginem velint esse Filium: hominem vero non imaginem, sed ad imaginem. Refellit autem eos Apostolus dicens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed imago. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram, cum Filius solius Patris imago sit? Sed pecce vide, si potes: Deus Veritas est . Hoc enim scriptum est, Quoniam Deus lux est : non quomodo isti oculi vident, sed quomodo videt cor, cum audis, Veritas est. Noli quaerere quid sit veritas; sta
Abbreviated transcription (Latin):
lo uel maius uel melius uł ex aliqua
merum ammiitunt. Sicut in eunge-¬
lio scͥptum est. ego et p̃r unũ sumus.
Et unũ dixit. et sumus. Unũ scdm es¬
sentiã. ꝙ idem d̾s: Sumus scd̾m rela-¬
tiuũ. ꝙ ille pr hic filius. Aliq̃n et tace¬
tur unrtas essentie. et sola pluraliter
relatiua cõmemorant᷑. Ueniemꝰ ad eũ
ego et pr̃. et hĩtabimus apud eum. Ue¬
niemus et hĩtabimus. pluralis est nu
merꝰ. Quia p̾dc̃m est ego et pr̃ idest fi liꝰ
et pr̃. que relatiue adinuicem dicunt᷑.
Aliq̃n latenter õio sicut ingenesi. Eã¬
litudinẽ nr̃am. Et faciamꝰ et nr̃am. pła¬
liter dcm̃ est. et nͥ ex relatiuis accipi ñ
oportet. Non eĩ ut facerent dii aut ad
ymaginẽ et similitudinẽ deoꝵ: s ut
faceret pr̃ et filius et sp̃c sc̃s. Ad y-¬
maginẽ prĩs et filii et sp̃c scĩ: ut sb̃
sisteret homo ymago dei. D̾s aũt tri¬
nitas. S qr ñ omni mͦ equalis fiebat

Expanded text:
io, vel majus, vel melius, vel aliqua io, vel majus, vel melius, vel aliqua merum admittunt, sicut in Evangelio scriptum est: Ego et Pater unum sumus . Et unum dixit; et, sumus: unum, secundum essentiam, quod idem Deus; sumus, secundum relativum, quod ille Pater, hic Filius. Aliquando et tacetur unitas essentiae, et sola pluraliter relativa commemorantur: Veniemus ad eum ego et Pater, et habitabimus apud eum . Veniemus et hmerus, quia praedictum est Ego et Pater, id est Filius et Pater, quae relative ad invicem dicuntur. Aliquando latenter omnino, sicut in Genesi, Falitudinem nostram , et Faciamus et nostram pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non potest. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum, sed ut facerent Pater et Filius et Spiritus sanctus ad imaginem Patris etsisteret homo imago Dei, Deus autem Trinitas. Sed quia non omni modo aequalis fiebat
Abbreviated transcription (Latin):
Et in statuis equalib. plus auri est
tres simul ꝙͣ singule. Et minus auri
est una. qͣm due. At in deo. ñ ita est. Nõ
ita dicende st̃ equales st̃ singulis: ꝙ
animalis homo ñ ꝑcipit. Non eĩ potest
cogitare: nisi moles et spacia uł minu
ta uel gnͣdia uolutantib in aĩo eius
phantasmatis tamꝙͣ ymaginib cor¬
poꝵ. Ex qͣ ĩmundicia donec purget᷑.
credat in patrem et filiũ et sp̃m scm̃¬
unũ dm̃. solum magnũ. õĩpotentẽ
bonũ. iustum. misericordem. oĩum uisi¬
biliũ et inuisibiliũ ꝯditorem. ⁊ qͥcqͥd
de illo ꝓ humana facultate digne. ue¬
req dici potest. Neq cũ audierit prẽm
solum dm̃ separet inde filiũ aut sp̃m
scm. Cum eo quippe solus d̃s. cum quo
et unꝰ d̾s est. Quia et filiũ cum audi¬
mꝰ solum dm̃i. sũ ulla seꝑatõe pr̃is aut
sp̃c scĩ. oporter accipere. atq ita dicat
unam essentiã. ut ñ existimet aliud a.¬

Expanded text:
et in statuis aequalibus plus auri est et in statuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. At in Deo non ita est: non ita dicendae sunt, aequales sunt singulis: quod animalis homo non percipit. Non enim potest cogta, vel grandia, volitantibus in animo ejus phantasmatis, tanquam imaginibus corporum. Ex qua immunditia donec purgetur, credat in Patrem et Filium et Spiritumunum Deum, solum, magnum, omnipotentem, bonum, justum, misericordem, omnium visibilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro humana facultate digne vereque dici potest. Neque cum audierit Patrem solum Deum, separet inde Filium, aut Spiritum sanctum: cum eo quippe solus Deus, cum quo et unus Deus est; quia et Filium cum audimus solum Deum, sine ulla separatione Patris aut Spiritus sancti oportet accipere. Atque ita dicat unam essentiam, ut non existimet aliud al
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ tres ꝑsonas uel sb̾as unã eẽntiã
et unum dm̃. tamꝙͣ ex una materia
tria quedã subsistant. et iam si qͥeqͥd
illud est in his trib explicatum sit.
Non eĩ aliqͥd aliud eius essentie est
pret̾ istam trinitatẽ. dum tres ꝑso¬
nas eiusdem essentie. uel tres ꝑsona
unã eẽntiam dicimus. Tres autem
ꝑsonas ex eadem essentia ñ dicimꝰ.
quasi aliud ibi sit ꝙ essentia est. a¬
liud ꝙ ꝑsona. Sicut tres statuas.
ex eodem auro possumꝰ dicere. Aliud
eĩ illic est eẽ aurũ. aliud ẽẽ statuas.
Et cũ dñr tres hoĩes una natura uł
tres hoĩes eiꝰdem nature: possunt
⁊ dici tres hoĩes ex eadem natura.
qr ex eadẽ natura. et alii tales hoĩes
possunt exsistere. In illa uͦ essentia
trinitatis. nullo modo alia quelibet
ꝑsona ex eadem essentia potest existe¬
re. Seinde in his reb ñ tm̃ est unuᷤ
homo. qͣntũ tres hoĩes simul. Et plꝰ
sunt aliquid hoĩes duo qm unꝰ h̃o.

Expanded text:
mus tres personas vel substantias, unam essentiam mus tres personas vel substantias, unam essentiam et unum Deum, tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid illud est, in his tribus explicatum sit. Non enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tres nas ejuunam essentiam dicimus, tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem auro possumus dicere; aliud enim illuc est esse aurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una natura, vel tres homines ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homines duo, quam unus homo: