comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catholicus. nescio unde aduersus dĩ ministros ut fieri assol&
irritatus: morem qui tunc esse apud carthaginem cȩperat
ut himni ad altare dicerentur de psalmorum. siue ante
oblationem. siue cum distribueretur populo quod fuiss&
oblatum : maledica reprehensione ubicunq poterat lace¬
rabat. asserens fieri non oportere. Huic respondi iubentib
frĩbus : & uocatur liber ipse hilarum. Hic liber: sic
incipit. Qui dicunt mentionem ueteris testa menti
locorum ex euuangelio scđm matheum. & aliae
similiter secundũ lucam. in unum librum illae. in
alterũ istae retractatȩ sunt. Titulus operis huius est: quęsti¬
ones cuuangeliorum. Sed quare illa sola de supra dictis
euuangelicis libris exposita fuerint quȩ his libris meis con¬
tinentur. & quȩ ista sint. p̃rologus meus adunctis atq
annumeratis eiusdem quęstionibus. ita ut quisq legere quod
uoluerit numeros secutus inueniat: satis indicat.
nprimo ergo libro. in eo quod positum est dñm seorsum

Expanded text:
catbolicus, nescio unde aduersus dei ministros, ut fieri assolet, irritatus morem, qui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymni ad altare dicerentur de Psalmorum libro siue ante oblationem, siue cum distribueretur populo, quod fuisset oblatum, maledica reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri non oportere. huic respondi iubentibus fratribus, et uocatur liber: contra Hilarum. Hic liber sic incipit: Qui dicunt mentionem ueteris testamenti. locorum ex euangelio secundum Matheum et aliae similiter secundum Lucam; in unum librum illae, in alterum istae redactae sunt. titulus operis huius est: quaestiones euangeliorum. sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus adiunctis atque adnumeratis eisdem quaestionibus ita, ut quisque legere quod uoluerit numeros secutus inueniat, satis indicat. In primo ergo libro in eo, quod positum est, dominum seorsum
Abbreviated transcription (Latin):
ed deinde cessaui alia uolumina adiungere exponendo episto¬
si totam. ipsius operis inagnitudine ac labore deterritus:
& in alia faciliora deflexus sum lta factum .ẽ. ut librũ quẽ
stcerã primũ relinquerem solum: cuius. eẽ. titulũ uolui. epis¬
colae ad romanos inchoata e xpositio
Bi Qood dixi grãm. eẽ. indimissione peccatorum. pacẽ uero
imnreconciliatione dĩ : ubicũq hoc dixxi. non sic accipiendũ est
ac si pax ipsa & reconciliatio non ꝑtineat ad grãm generalem.
sed qđ specialit̾ grãe nomine remissionẽ sigñificauerit pecca¬
torum. sic̃ legem & specialit̃ dicimus scđ̾m qđ dictum. ẽ. lex
& ꝓphetae: & generalit̾ ut inea sint & ꝓphetae. Hic liber.¬
se incipit. In epistola quam paulus apłs scribit ad romano

Expanded text:
Sed deinde alia volumina cessavi adjungere exponendo EpistoSed deinde alia volumina cessavi adjungere exponendo Epistolam totam, ipsius operis magnitet in alia faciliora delapsus sum. ita factum est, ut librum, quem feceram primum, relinquerem solum, cuius esse titulum uolui: epistulae ad Romanos incoata expositio. Vbi quod dixi, gratiam esse in dimissione peccatorum, pacem uero in reconciliatione dei, ubicumque hoc dixi, non sic accipiendum est, ac si pax ipsa et reconciliatio non pertineat ad gratiam generalem, sed specialiter gratiae nomine remissionem significauerit peccatorum, sicut legem et specialiter dicimus, secundum quod dictum est: lex et prophetae, et generalitsic incipit: In Epistola quam Paulus apostolus scripsit ad Romano
Abbreviated transcription (Latin):
sed a concupiscente aduersum se carne uincantur. hoc ex
illo sensu est quo sentiebam id quod dictum est caro
enim in uicem aduersantur. ut non ea quȩ uultis faciatis.
ad eos pertinere qui sublege sunt. nondum sud grã Ad¬
huc enim non intellexeram. hȩc uerba & illis qui sub grã
sunt non sublege. propterea conuenire. qui a & ip̃si concu¬
piscentias carnis contra quas spũ concupiscunt. quamuis
eis non consentiant. uellent tamen nullas habere si possent
& ideo non quecũq uolunt faciunt. quia uolunt eis carere
non possunt Tunc enim eas non habebunt. quando nec
corruptibilem carnem. Hic liber: sic incipit. Causa ꝓpter¬
quam scribit apłs ad galathas hȩc est.
EPISTOL AE AD ROMANOS IN COATA EX EOSITIO: LIB̃ I
pistolȩ quoq ad romanos. sicut
ad galathas expositionem susceperam: sed huius
Coperis si perficeretur plures libri erant futuri
uorũ unũ insola disputacione ipsius salutarionis absolui. abinitio

Expanded text:
sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; hoc ex sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id quod dictum est, Caro enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis, ad eos pertinere, qui sub lege sunt, nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causaquam scribit Apostolus ad Galatas, haec est. Epistolae ad Romanos inchoata expositio liber IEpistolae quoque ad Romanos, sicut ad Galatas, expositionem susceperam. Sed hujus operis, si perficeretur, plures libri erant futuri; quorum unum in sola disputatione ipsius salutationis absolvi, ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo eum uiderunt qui uiderunt euntẽ in caelũ.
tem quod dixi. grã dĩ est qua nobis donantur peccata
ut reconciliemur dõ. pax autt̃ qua reconciliamur. dol
sic accipiendum est ut tamen sciamus &lam utrumq ad generale
di grãm pertinere: quomodo inpopulo dĩ aliud specialiter
isrł. aliud uidas. & tamen utrũq generaliter isrł.
tem cum exponerem. quid ergo lex transgressionis grã posita
est. ĩta distinguendum putaui. ut interrogatio ess& quid
ergo. ac deinde responsio. lextransgressionis grã posita est.
Quod quidem non abhorr& a uero: sed melior mihi uidetur
ista distintio. ut interrogatio sit quid ergo lex: & inferatur
responsio. trans gressionis grã posita est. Quod autem dixi.
ordinatissime itaq subiunxr̃. quod sispũ dĩ ducimini non
ad huc. estis sub lege. ut intelligamus eos esse sublege quori
sp̃s ita concupiscit̾ aduersus carnem. ut non ea quȩ uolunt
faciant. id est non se teneant inuictos incaritate iusticiae.

Expanded text:
quomodo eum uiderunt, qui uiderunt euntem in caelum. Item quod dixi: gratia dei est, qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur deo; pax autem, qua reconciliamur deo, sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur rOrdinatissime itaque subjunxit, « Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege » : ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ prouidentia. IxXUIII. quare ds̃ mundum facere uoluerit
xxxiͦ nec ipsa mea est sed ciceronis Uerum quia & hec
per me innotuit frĩbus. inter ista quȩ colligebant scripserunt
eam: uolentes nosse. quemadmodum uirtutes animi ab illo
alio magis intelligat. atq ita eiusdem rei per infinitum eat
nqua illud quod dixi. id esse amandũ quod nihil est aliud
habere quam nosse. non satis approbo. Neq enm dm̃ non
habebant᷑. dictum est. nescitis quia templũ dĩ estis. & sp̃s

Expanded text:
 uicensima octaua: quare deus mundum facere uoluerit; tricensima prima nec ipsa mea est, sed Ciceronis, uerum quia et haec per me innotuit fratribus, inter ista, quae colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum uirtalio magis intelligat, atque ita ejusdem rei per infinitum eat um sit. In qua illud quod dixi, id esse amandum, quod nihil est aliud habere, quam nosse, non satis approbo. Neque enim Deum non habebant, quibus dictum est, Nescitis quia templum Dei estis vos
Abbreviated transcription (Latin):
ocx. deloco dĩ Ixxi. utrum ds̃mali auttor nonsit.
bi uidendum est nemale intelligatur quod dixi. mali
auctor non est quia omĩum quȩ sunt auctor est. quia
inquantum sunt intantum bona sunt : & ne hinc putetur ii
ab illo esse poena malorum. quȩ utiq malum est his qui
puniuntur . sed hoc ita dixi: quem admodum dictum est
ds̃ mortẽ non fecit: cum alibi scriptũ sit. mors & uita adno
dõ est Malorum ergo pęna quȩ adõ est. malum est quidẽ
malis : sed inbonis dĩ operibus est qm̃ iustum est ut mali
pumantur. & utiq bonũ est om̃e quod iustum est
ibi dixi quod eam ipse genuerit qua sapiens dicitur sapientiã.
sed melius istam quȩstionem in libro postea detrinitate tracta
st uoluntatis arbitrio. quod ita esse omnino uerissimum est.
sedut adrectefaciendum liberum sit dĩ grã liberatur Ixxu.

Expanded text:
censima prima: utrum deus mali auctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur. sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: deus mortem non fecit, cum alibi scriptum sit: mors et uita a domino deo est. malorum ergo poena, quae a deo est, malum est quidem malis, sed in bonis dei operibus est, quoniam iustum est, ut mali puniantur, et utique bonum est omne, quod iustum estUbi dixi quod eam ipse genuerit, qua sapiens dicitur, sapientiam: sed melius istam quaestionem in libro postea de Trinitate tractasit voluntatis arbitrio. Quod ita esse omnino verissimum est: sed ut ad recte faciendum liberum sit, Dei gratia liberatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ & sensibile dicitur. sine ulla intermissione temporis com¬
mutatur : sine dubio uerum quidem̃ non est incorporibus
resurcectionis incorruptibilibus. sed nunc ea nullus nr̃i corpra
sensus attingit. nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur
Decima est: utrum corpus adõ sit. Undecima: quare xp̃e de
femina natus sit. Duo decima. locus ubi titulus est sentema
cuius dam sapientis. non est mea sed qui per me innotuit
quibusdã frĩbus qui tunc ame ista diligentissime colligebant
& placuit eis inter nr̃a eam scribere uoluerunt: Est autem
cuiusdã fontei carthaginiensis. demente mundanda ad
uidendum dm̃: quod paganus quidem scripsit. sed xpianus
baptiz atus est mortuus Ix iiiͬ est: quo documento constae

Expanded text:
quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis comquod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur. decima est: utrum corpus a deo sit; undecima: quare Christus de femina natus sit. duodecima loco, ubi titulus est: sententia cuiusdam sapientis, non est mea, sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc casu ista diligentissime consulebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, sed Christianus baptizatus est mortuus. tertia decima est: quo documento constet
Abbreviated transcription (Latin):
ST ETIAM INTER ILLA quae scripsimus quoddã
ꝓlixum opus. qui tamen unus deputatur liber : cuus
titulus . ẽ. didiuersis questionibus Lxxx tribus Cũ autem
disꝑsȩ fuissent ꝑcartulas multas. qm̃ ab ipso primo tempore
conuersionis nr̃ȩ. postea quã inafricam uenimus. sic̃ int̾roga¬
bar a fratribus quando me uacantem uidebant. nulla ame¬
seruata ordinatione dictae sunt. iussi eas iam ep̃s colligi.
&unũ exeis librum fieri : adhibitis numeris. ut quod quisq lege¬
re uoluerit facile inueniat. Harum quęstionũ prima. ẽ: utrũ
anima a seipsa sit Secunda : delibero arbitrio. Tercia : utrũ
dõ auctore sit homo deterioꝵ. Quarta: quȩ sit causa ut sit
homo deterioꝵ Q uinta: utrũ animal in racionale beatum
esse poss&. Sexta : demalo. Septima: quȩ proprie in aminant
anima dicitur. Octaua. utrum per se anima moueatur: Noni
utrum corporis sensibus percipi ueritas possit
nqua illud quod dixi. om̃e quod corporeus sensus atangi

Expanded text:
st etiam inter illa, quae scripsimus, quoddam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber, cuius est titulus: de diuersis quaestionibus octoginta tribus. cum autem dispersae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de malo; septima: quae proprie in animante anima dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit,
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc librum. exposui eiusdem apłi epistolam
ad galathas. non carptim idest aliqua preter¬
mitt̾ens. sed continuanter & tõtum. Hanc autem
expositionem: uno uolumine comprehendi
Inquo illud Idictum est. & priores ergo apłi ueraces. qui
non ab hominibus sed adõ per hominem missi sunt. per tħm
ap̃m scilic& ad huc mortalem. uera x &iam nouissimus apłs.¬
qui per iħm xp̃m totũ iam dm̃ post resurrectionẽ eius
missus est. p̃ropter immortalitatem dictũ est totũ iam dm̃ quã
post resurrectionem habere caepit. non propter diuinitatẽ
semper immortalem aqua numquam recessit. inqua totus
ds erat &e cum moriturus cedhuc erat. Hunc autem sensum.
sequentia manifestant Adiunxi enim dicens. Priores sunt
nouissimus est apostolus paulus per xp̃m iam totum dm̃.
idest om̃i exparte immortalem. Hoc enim dixi: exponens
quod ait apostolus. non ab hominibus neq per hominem.
homo. Sequitur enim. Qui suscitauit illum amortius.

Expanded text:
ost hunc librum exposui eiusdem apostoli epistulam ad Galatas non carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi. In quo illud, quod dictum est: priores ergo apostoli ueraces, qui non ab hominibus, sed a deo per hominem missi sunt, per Iesum Christum scilicet adhuc mortalem; uerax etiam nouissimus aposeius missus est, propter inmortalitatem dictum est: totum iam deum, quam post resurrectionem habere coepit, non propter diuinitatem semper inmortalem, a qua numquam recessit, in qua totus deus erat, et cum moriturus adhuc erat. hunc ausequentia manifestant. Adjunxi enim dicens: priores sunt novissimus est apostolus Paulus per Christum jam totum Deum, id est omni ex parte immortalem. Hoc enim dixi exponens quod ait Apostolus: non ab hominibus, neque per hominem, homo. sequitur enim: qui suscitauit illum a mortuis,
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ  auctor hieraca nuncupatur: resur¬
rectionẽ carnis negant. monachos tantũ & monachas. & con¬
iugia non habentẽs: in cõmunionẽ recipiunt: Adregnũ caelo¬
rũm nonpertinere par uulos dicunt: quia non sunt̾ eis merita
ulla certaminis. quouitia superantur
XL uIII.

Expanded text:
quorum auctor Hieraca nuncupatur, resurrectionem carnis negant. Monachos tantum et monachas et conjugia non habentes in communionem recipiunt. Ad regnum coelorum non pertinere parvulos dicunt, quia non sunt eis ulla merita certaminis, quo vitia superantur. XLVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
a paulo samosateno: xp̃m non sẽꝑ fuisse di¬
cunt. sed eius initiũ ex quo demaria natus .ẽ. asseuerant.
nec eũ aliquid aplius quã hominẽ putant Ista heresis.
aliquando cuiusdã artemonis fuit Sed cũ defecisset: ins¬
taurata est apaulo. & postea sic afotino confirmata: ut
fociniani qua pauli ani celebrius nuncupentur Istos
sane paulianos. bapti zandos eẽ. ineccła catholica: nicheno
concilio constitũ est. Unde credendũ eos regula baptisma¬
tis montenerequã secũ multi heretici cũ decatholica discede¬
rent abstulerunt. eamq custodiunt

Expanded text:
a Paulo Samosateno, Christum non semper fuisse dicunt; sed ejus initium, ex quo de Maria natus est, asseverant: nec eum aliquid amplius quam hominem putant. Ista haeresis aliquando cujusdam Artemonis fuit: sed cum defecisset, instaurata est a Paulo, et postea sic a Photino confirmata, ut Photiniani quam Pauliani celebrius nuncupentur. Istos sane Paulianos baptizandos esse in Ecclesia catholica Nicaeno concilio constitutum est. Unde credendum est eos regulam Baptismatis non tenere, quam secum multi haeretici cum de Catholica discederent abstulerunt, eamque custodiunt
Abbreviated transcription (Latin):
hoc intellegi uoluit : quiseos in hac ambiguitate discernatꝰ.
uł quomodo possunt intellegi quilib& eõrum patrem passũ
ilaster autem brixanus ep̃s. in ꝓlixissimolibro quẽ dehe¬
resibus condidit. & centũ uiginti octo hereses arbitratus est
conputandas : sabellianos continuo postnoetianos ponens.
sabellius inquit discipłs eius quisimilitudinẽ sui doctoris
itidem sequutus est : unde & sabelliani postea sunt appellati
qui & patri passiani. & praxeniani atq hermogeniani a pra¬
xea & hermogene quifuerunt in africa. qui & ita sencientes
abiecti sunt ab eccła catholica Certe iste eosde postea sabel¬
lianos dixit appellatos quiea quae noetus sentiebant. & alia
nomina eiusdem sectȩ cõmemorauit: & tamen noctianos & sa¬
bellianos sub duob numeris tanquã duas hereses posuit.
qua causa ipse uiderit.
.XLII
ORIGENIANI

Expanded text:
hoc dicere intelligi voluit, quis eos in hac ambiguitate discernat? hoc dicere intelligi voluit, quis eos in hac ambiguitate discernat? Vel quomodo possunt intelligi quilibet eorum Patrem passum  sanctum? Philaster autem Brixianus episcopus, in prolixissimo libro quem de haeresibus condidit, et centum viginti octo haereses arbitratus est computandas, Sabellianos continuo post Noetianos ponens: Sabellius, inquit, discipulus ejus, qui similitudinem sui doctoris itidem secutus est, unde et Sabelliani postea sunt appellati, qui et Patripassiani, et Praxeani a Praxea, et Hermogeniani ab Hermogene, qui fuerunt in Africa, qui et ita sentientes abjecti sunt ab Ecclesia catholica. Certe iste eosdem postea Sabellianos dixit appellatos, qui ea quae Noetus sentiebant; et alia nomina ejusdem sectae commemoravit: et tamen Noetianos et Sabellianos sub duobus numeris tanquam duas haereses posuit; qua causa, ipse viderit. XLII. ORIGENIANI
Abbreviated transcription (Latin):
quidã uocant: & er mogeniani uocari aber mogene potuerunt.
qui praxea &ermogenes eadem sentie̾ntes in affrica fuisse dicunt᷑
Nec tamen iste plures scctȩ sunt sed unius sectȩ plura nomina:
ex his om̃ib quiinea maxime in notuerunt. sicut donatistȩ̨
idem parmenianistȩ. sicut pelagiani id est celestiani. Unde ergo
sit factum. ut noetianos & sabellianos non unius heresis duo nõmi¬
na sed tanquã duas heresis supra dictus ep̃s poner& liquido¬
a inuenire non potui : quia siquid inter se differunt tam obscure
dixit. studio forsitan breuitatis: ut non intellegam Loco quippe
isto quo & nos. tam longe a noetianis sabelliaños commemorans.
inquid similia noeto dogmatizantes. practer hoc quod dicunt
test cũ sic innotuerint dicere patrẽ passũ. ut patri passiani
quã sabelliani crebrius nuncupentur.: Aut si forte in eo quod a¬
it. praeter hoc quod dicunt patrẽ nonesse passum. noctianos

Expanded text:
quidam vocant; et Hermogeniani vocari ab Hermogene potuerunt: quidam vocant; et Hermogeniani vocari ab Hermogene potuerunt: qui Praxeas et Hermogenes eadem sentientes, in Africa fuisse dicuntur. Nec tamen istae plures sectae sunt; sed unius sectae plura nomina, ex his hominibus qui in ea maxime innotuerunt: sicut Donatistae, iidem Parmenianistae; sicut Pelagiani, iidem Coelestiani. Unde ergo sit factum ut Noetianos et Sabellianos, non unius haeresis duo nomina, sed tanquam duas haereses supradictus Epiphanius poneret, liquido invenire non potui: quia si quid inter se differunt, tam obscure dixit, studio forsitan brevitatis, ut non intelligam; loco quippe isto, quo et nos, tam longe a Noetianis Sabellianos commemorans: Sabelliani, inquit, similia Noeto dogmatizantes, praeter hoc quod dicunt test, cum sic innotuerint dicere Patrem passum, ut Patripassiani quam Sabelliani crebrius nuncupentur? Aut si forte in eo quod ait, praeter hoc quod dicunt Patrem non esse passum, Noetianos
Abbreviated transcription (Latin):
quise isto nomine arrogantissime uocauerunt.
coqł insuã cõ munionem non reciperent utentes conuigib & res
ꝓprias possidentes quales hab& catholica & monachos. & clericos
plurimos Sed ideo isti heretici sunt: qm̃ se ab eccła separantes.
nullã spẽ eos putant habere qui utuntur his reb quib ipsi ca¬
rent Encratitis isti similessunt Nam & apotacticȩ appel¬
lantur: sed nescio quae propria heretica docere ꝑhibent᷑ xli¬
idem patri passiani. ab illo noeto quẽ supra me¬
morauimus defluxis se dicuntur. Nam & discpłm cius qui
morauimus defluxis se dicuntur
Nam & discpłm eius qui¬
dã ꝑhibent fuisse sabelliũ. sed qua causa duas hereses eas epi¬
phanius conput& nescio. cũ fieri potuisse uideamus ut fuerit
sabellius iste famosior: & ideo exillo celebrius haec heresis nom̃
acceperit. Noctiani enim difficile ab alico sciuntur: sabelliani
autem inore multorũ sunt. Nam & praxeanos eos a praxea

Expanded text:
qui se isto nomine arrogantissime vocaverunt, eo quod in suam communionem non reciperent utentes conjugibus et res proprias possidentes: quales habet Catholica et monachos et clericos plurimos. Sed ideo isti haeretici sunt, quoniam se ab Ecclesia separantes, nullam spem putant eos habere, qui utuntur his rebus, quibus ipsi carent. Encratitis isti similes sunt: nam et Apotactitae appellantur. Sed et alia nescio quae propria haeretica docere perhibentur. XLI. SABELLIANI ab illo Noeto quem supra memoravimus, defluxisse dicuntur; nam et discipulum ejus quimoravimus, defluxisse dicuntur; nam et discipulum ejus quidam perhibent fuisse Sabellium. Sed qua causa duas haereses eas Epiphanius computet, nescio: cum fieri potuisse videamus, ut fuerit Sabellius iste famosior, et ideo ex illo celebrius haec haeresis nomen acceperit. Noetiani enim difficile ab aliquo sciuntur: Sabelliani autem sunt in ore multorum. Nam et Praxeanos eos a Praxea
Abbreviated transcription (Latin):
tem quod dixi. nusquã scilic& nisi in uoluntate esse
peccatum : possunt pelagiani pro se dictum putare.
propter paruulos quos idõ negant habere peccatum
quod eis in baptismo remittatur. quia nondũ arbitrio

Expanded text:
tem quod dixi: nusquam scilicet nisi in uoluntate. esse tem quod dixi: nusquam scilicet nisi in uoluntate. esse peccatum, possunt Pelagiani pro se dictum putare propter paruulos, quos ideo negant habere originale peccatum, quod eis in baptismo remittatur, quia nondum arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
dum scripseram. Hic liber. sic incipit: Si mihi honorate
ost hunc scripsi. librum. adhuc presbiter conda
manicheos de duabus animabus: quarũ dicust
inam partem dĩ eẽ. alteram de gente tenebrarum quam
non condiderit ds̃. & quȩ sit dõ coeterna. & has ambas
animas. unam bonam alterã malã. in homine uno esse
delirant. istam scilic& malã propriam carnis eẽ dicentes.
quam carnẽ & iam dicunt gentis eẽ tenebrarum: illam
uero bonam ex aduenticia dĩ parte . quȩcũ tenebrarum
gente conflixerit. atq utrumq miscuerit: & omnia quidẽ
bona hominis. illi bonȩ animȩ : omĩa uero mala. illi
malȩ animȩ tribuuntur
nhoc libro. illud quod dixi nullam eẽ qualemcumq
uitam. quȩ non eo ipso quo uita est & inquantũ omĩno
uita est. ad sũmum uitae fontem principiũq pertineat.
ita dixi. ut tamquã creatura ad creatorem pertinere
intelligatur. non autem de illo esse. tãquam pars eius
existimetur.

Expanded text:
dum scripseram. Hic liber sic incipit: Si mihi, Honoratedum scripseram. Hic liber sic incipit: Si mihi, HonoratePost hunc librum scripsi adhuc presbyter contra Manichaeos de Duabus Animabus, quarum dicunt unam partem Dei esse, alteram de gente tenenon condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri, et omnia quidem bona hominis illi bonae animae, omnia uero mala illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existimetur.
Abbreviated transcription (Latin):
proces sit longius quam putabam. hic finem libro
faciamus. In quo memineris uolo non dũ me maniches
coepisse refellere. & illas nugas nondũ inuasisse. ñeq
de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse. sed uolu¬
isse tantũmodo eruere tibi sipossem. falsã opinationem
de ueris . xpĩanis maliciose aut imperite nobis insinuatã
& erigere ad magna quȩdam & diuina discenda: Qua¬
re. hoc uolumen ita sese habeat. Placatiore autem
animo tuo facto: ero fortassis inceteris promptior
Haec non ita dixi. quasi nihil aduersus manicheos
ad huc scripsissem: uel nihil de doctrina catholica
mandassem litteris. cum tot superius edita uolumina
de utraq re non me tacusse testentur : sed in hoc libro
ad illum scripto nondũ manicheos refellere cȩperam:
& illas nugas nondũ inuaseram. neq de ipsa catholica
magnum aliquid aperueram. qm̃ sperabam hoc inicio
facto ad eum ipsum me scripturũ fuisse . quae hic non¬

Expanded text:
processit longius, quam putabam, hic finem libro processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem 15 animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraque re non me tacuisse testantur, sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, qfacto, ad eum ipsum me scripturum fuisse quae hic non
Abbreviated transcription (Latin):
natura humana preter stulticiam & sapientiam.
nullam mediam recipiat affectionem. Intueb ar
quippe &ẽ iam paruulos : quos lic& confiteamur
tahere originale peccatum. tamen nec sapientes nec
stultos possumus proprie dicere: nondũ utentes li¬
bero arbitrio. seu bene seu male. N unc autem aut
sapientes aut stultos esse om̃s homines dixi: eos uolens
intelligi. qui iam ratione utuntur qua discernuntur
apecoribus: ut homines sint: sicut dicimus beatos
esse om̃s homines uelle. N umquid enim inhac sen¬
sentia tam uera atq manifesta. metu imus ne intel.¬
ligantur & paruuli qui hoc ad huc uelle non possunt
fecit cum hic ess& in carne. ad iuxi dicens. Cusinquien
ista modo non fuint. Atq respondi : quia non mouere
nisi mira essent. Si autem solita essent. mira non esse
Hoc autem dixi. quia nontanta nec omĩa modo nor
quia nulla fuint &iam modo.
nfine autem libri. Sed qm̃ sermo iste nr̃ inquam. multo

Expanded text:
natura humana praeter stultitiam et sapientiam natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo
Abbreviated transcription (Latin):
sciri dicimus. quod mentis firma ratione comprehendimus
Cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus. sicut
loquitur & iam scriptura diuina. noꝰ dubitemus dicere
sure nos & quod percipimus nr̃i corporis sensibus. & quod
side dignis credidimus testibus. dum tamen inter haec &
illud q̃uid dist& intelligamus
cem quod dixi. nemini dubium est om̃s homines aut
stultos. eẽ. aut sapientes: p̃otest uideri esse contrarium
illi quod legitur in libro tertio de libero arbitrio. quasi
uero natura humana. preter stulticiam & sapientiam
nullã mediã recipiat affectionem. Sed illud ibi dictũ
est: ubi deprimo homine querebatur. utrũ sapiens
fuerit factus anstultus. an neutrum. qm̃ nullomodo
sultum dicere poteramus qui sine uicio factus est.
cum sit stulticia magnũ uiciũ. & sapientem quomodo
diceremus qui potuit seduci non satis apparebat.
ideoq ad compendium dicere uolui. quasi uero

Expanded text:
scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero
Abbreviated transcription (Latin):
tant &iam ipsi redẽptionem corporis sui. & caro eorum
requiescit in spe: nondũ infutura incorruptione cla¬
rescit. S ed utrum ad contẽplandam cordis oculis uen¬
tatem sicut dictum est facie ad faciem. nihil exhoc minꝰ
habeant: non hic locus est disputando requirere
tem quod dixi. nam scire magna & honesta. uel &iam
diuina beatissimum est. ad eandem beatitudinem restrre
debemus Inhac enim uita quantumcũq id sciatur. non¬
dum est beatissimum. qm̃ incõparabiliter longe est
amplius quod inde nescitur
It quod dixi. multum inter esse utrum aliquid mentis
certa ratione teneatur quod scire dicimus an fama
uel litteris credendum posteris utiliter cõmendetũr: &
paulopost. quod scimus igitur debemus rationi. quod
credimus auctoritati. non sic accipiendum est ut in
semone usitato reuereamur nos dicere scire : quod idoneis
astibus credimus. Proprie quippe cum loquimur: id solum

Expanded text:
tant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum tant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum
Abbreviated transcription (Latin):
uta putantur esse isti uel fuisse. id uerũ. eẽ. non mihi
udetur : non quia in hac uita nihil ueri omnino inue¬
ar potest. quod mente cernatur non fide credatur: sed
quia tantum est quicquid est. ut non faciat beatis simos
Cernitur plane : sed beatissimos nondum facit. Illud en
beatissimos facit: quod ait: tunc autem facie ad facien &
tunc cognoscam sicut & cognitus sum. Qui hoc inuene
ipsi dicendi sunt inbeatitudinis possessione consistere.
ad quam ducit uia fidei quam tenemus : & quo creden¬
do cupimus peruenire. Sed qui nam sunt illi beatissim
qui iam sunt in ea possessione quo ducit hȩc uia. magi
questio est Et angeli quidem scĩ quod ibi sint nulla
quęstio est: sed dẽ scĩs hominibus iam defunctis. utrum
ipsi saltem dicendi sint iam in illa possessione consistere
merito quęritur Iam enim corpore quidem corruptibils
quo anima adgrauatur exũti sunt: sed ad huc expec¬

Expanded text:
uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessione, quo ducit haec uia, magna quaestio est. et angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. sed de sanctis hominibus iam defunctis, utrum ipsi dicendi sint iam in illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expec
Abbreviated transcription (Latin):
nuficat. Sed aliter exposui uerba ista apłipauli : &
quantum mihi uidetur. uel potius ipsis rebus apparee.
nulto conuenientius in eo libro qui inscribitur de spũ
elutera. quam uis non sit & sensus iste respuendus
am dixi. Duae sunt &iam personȩ: in religione laudabiles
na corum qui iam inuenerunt. quos &iam beatissimos
udicari necesse est: alia eorum qui studiosissime & rec¬
tissime inquirunt. Primi ergo sunt iam in ipsa possessione
alteri inuia: qua tamen certissime peruenitur. In his
uerbis meis. si illi qui iam inuenerunt quos in ipsa pos¬
sessione iam esse diximus. sic accipiantur beatissimi: ut
non in hac uita sed in ea quam speramus & ad quam
perfidei uiam tendimus sint: non hab& iste sensus erroit̃
psi enim udicandi sunt. qđ quaerendum est inuenisse
qui iam ibi sunt : quo nos quȩrendo & credendo id est
liam fidei tenendo cupimus peruenire Si autem in hac

Expanded text:
uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac
Abbreviated transcription (Latin):
isse latini sermonis auctores. quod inde sit appellata
religio quod eligitur. qđ uerbum cõpositũ est alegendo
id est eligendo: ut ita latinum uideatur religo sicut
eligo. Hic liber : sic incipit. Cum om̃is uitae bonae ac
am uero apud ipponem reguim presbiter. scripsi libil
de utilitate credendi ad amicũ meũ: quẽ deceptum
mnancheis. adhuc eo errort noueram detineri. & irridere
atcholicac fidei disciplina: quod iubentur homines
adere. nom autem quid ẽẽt uerũ certissima ratione do¬
noc libro dixi. Inquibus tamen legis preceptis atq
mandatis. quibus nunc xpĩanos uti fas nonest: quale
a sabbatum est. uel circumcisio. uel sacrificia. & siquid
uis modi est: tanta misteria continentur. ut omĩs pius
naligat nihil esse perniciosius quam quicquid ibi est
accipĩ ad litteram id est ad uerbum. nihil autem salubrius
nam spũ reuelari. Inde est Littera occidit: sp̃s autem

Expanded text:
isse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata isse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod religitur: quod uerbum compositum est a legendo, id est eligendo, ut ita latinum uideatur religo sicut eligo. Hic liber sic incipit: Cum omnis uitae bonae ac DI LIBER VNVS. lam uero apud Hipponem Regium presbyter scripsi libmm de utilitate credendi ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione doIn hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ducit. ut credãntur illi conuiges primi. non gencratiri
posteros homines nisi peccassent: tamquã necesse fuent
ut morituri gignerentur. si de concubitu maris & femi
gignerentur N ondum enim uideram fieri potuisse. uis
morituri de non morituris nascerentur : si peccato illo
magno non mutaretur indeterius humana natura
Ac perhoc si & inparentibus & infilus fecunditas felicitasq
mansiss&. usq ad certũ scõrum numerũ quẽ p̃destinaus
ds̃ nascerentur homines. non parentibus successuri
morientibus. sed cũ uiuentibus regnaturi. Essent engo
&̾ iam istae cognationes atq affinitates. si nullus delin¬
quer&. nullusq moreretur.
tem in alio loco. Adunũ dm̃ tendentes inquã. & ei
uni religantes animas nr̃as. unde religio dicta creditur
om̃i supersticione careamus: in his uerbis meis. tatio qui
reddita est unde sit dicta religio. plus mihi placuit Nã
non me refugit aliam nominis huius originem exposu¬

Expanded text:
ducit, ut credantur illi conjuges primi non generaturi ducit, ut credantur illi conjuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent; tanquam necesse fuerit ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. Nondum enim videram fieri potuisse ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura: ac per hoc, si et in parentibus et in filiis fecunditas felicitasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinavit Deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum viventibus regnaturi. Essent ergo etiam istae cognationes atque affinitates, si nullus delinqueret, nullusque moreretur. tem alio loco: Ad unum Deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nomni superstitione careamus. in his uerbis meis ratio, quae reddita est, unde sit dicta religio, plus mihi placuit. nam non me fugit aliam nominis huius originem exposu
Abbreviated transcription (Latin):
que cognoscimus enumerare possimus
talio loco illud quod dixi sicut ait apłs. om̃is ordo adõ
est. non eisdem uerbis hoc dixit apłs. quãuis eadem uide¬
iur esse sententia. Ait quippe ille. Quȩ autem sunt adõ.
ordinatae sunt.
talibi Prorsus inquam nemo nos fallat. Quicquid
recte uituperatur : in melioris comparatione respuitur
hoc desubstantiis atq naturis dictum est. inde enĩ disputa¬
batur. non debonis actionibus atq peccatis.
tnq alibi: Sed ne sic quidem inquã ab homine homo
ailigendus est. ut diliguntur carnales fr̃s. uel filii. uel
con iuges. uel quicũq cõgnati. aut affines aut ciues.
Nam & ista dilectio temporalis est: non enim ullas tale
necessitudines haberemus quȩ nascendo & moriendol
tingunt. si natura nr̃a in preceptis & imagine dĩ manens
in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensun
prorsus improbo. quem iam & superius improbaui. n
primo libro de genesi contra manicheos Ad hoc enin

Expanded text:
quae cognoscimus, enumerare possimus. 8. Et alio loco illud quod dixi, Sicut ait Apostolus, « Omnis ordo a Deo est, » non eisdem verbis hoc dixit Apostolus, quamvis eadem videatur esse sententia. Ait quippe ille: Quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt . Et alibi: Prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte vituperatur, in melioris comparatione respuitur . Hoc de substantiis atque naturis dictum est: inde enim disputabatur, non de bonis actionibus atque peccatis. Itemque alibi: Sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres, vel filii, vel conjuges, vel quique cognati: aut affines, aut cives, nam et ista dilectio temporalis est. Non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine Dei manens, in istam corruptionem non relegaretur . Hunc sensum prorsus improbo, quem jam et superius improbavi in primo libro de Genesi contra Manichaeos . Ad hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
accidisse & quid facere ea cogitationẽ uoluissem. & quia
sm caritate compellente fecissem:
aquiũ libro undecimo. cum de corpore uisibili agerem.: dixi
Quocuta: id amare. alienari est. Quod secũndum eum morẽ
dictum est: quo aliquid sic amatur. ut eo fruendo existim&
heatũ se esse qui hoc amat. Nam non est alienari: in laudem
creatoris amare speciem corporalem. ut ipso creatore fruens
quisq uere beatus sit. i1¬
quisq uere beatus sit.
temq in eodem ubi dixi. nec auem quadrupem memini
quia non uidi . sed phantasiam talem facillime intueor.
dum alicui formȩ uolatili qualem uidi: ad iungo alios
duos pedes quales itidem uidi. Haec dicens. non potui recolere
uolatilia quadrupedia. quae lex cõmemorat Neq enim
computat inpedibus duo posteriora crura quibus locustȩ
saliunt. quas dicit mundas: & idõ discernit ab inmundis
talibus uolatilibus quae non saliunt illis cruribus. sicut

Expanded text:
accidisset, et quid facere mea cogitatione voluissem, et quid accidisset, et quid facere mea cogitatione voluissem, et quid fratrum charitate compellente fecissem. 2. In quorum libro undecimo cum de corpore visibili agerem, dixi: Quocirca id amare, alienari est . Quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse qui hoc amat. Nam non est alienari, in laudem Creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque vere beatus sit. Iquisque uere beatus sit. itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
obedientiam dĩ. & diabolus factus est aliquid nocuit dõ
sed sibi. nouit enim ds̃ ordinare deserentes se animas: conue¬
nientius diceretur deserentes se sp̃s. qm̃ de angelis agebatur
Hic liber. sic incipit. Petisti me fr̃ dõ grãs
sed cum eorum duodecimũ nondum perfecissem & eos
duitius tenerem quã possent sustinere qui uehement̃
illos habere cupiebant: subtracti sunt mihi minus emen¬
dati quam deberent ac possent quando eos edere uoluisẽ
Quod postea quã comperi quȩ talia eorum apud nos
exemplaria remanserant. statuerã eos iam ipse non edere.
sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi
de his euenerit dicerem. Urguentibus tamen frĩbus. quia
resistere non ualui emendaui eos quantũ emendandos
putaui : & compleui. & edidi. ad uingens eis acapie
epłam quam scripsi ad uenerabilẽ aureliũ ep̃m cathagi¬
niensis aeccłae. quo tanquam prologo exposui & quid̃

Expanded text:
oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur: deserentes se spiritus, quoniam de angelis agebatur. Hic liber sic incipit: Petisti me, frater Sed cum eorum duodecimum nondum perfecissem, et eos diutius tenerem quam possent sustinere qui vehementer illos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati quam deberent ac possent, quando eos edere voluissem. Quod posteaquam comperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos jam ipse non edere, sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi de his evenerit dicerem: urgentibus tamen fratribus, quibus resistere non valui, emendavi eos quantum emendandos putavi, et complevi, et edidi adjungens eis a capite epistolam, quam scripsi ad venerabilem Aurelium episcopum Carthaginensis Ecclesiae; quo tanquam prologo exposui et quid
Abbreviated transcription (Latin):
INIOB  LIBER UNUS
IBIR CUIUS est titulus ad notationes in iob utrũ ieus
habendus sit. an potius eorum qui eas sicut potuerunt
uel uoluerunt redegerunt in unum corpus. descrip¬
tas de frontibus codicis. non facile dixerim. Suaues enim
paucissimis intelligentibus sunt. qui tamen necesse est
offendantur multa non intelligentes. quia nec ipsa uerba
qlȩ exponuntur ita sunt descripta in multis locis. ut
appareat quid exponatur. Deinde breuitatem sententiaruĩ
tanta secuta est obscuritas. ut eam lector ferre uix possit.
quem necesse est plurima non intellecta transire. Postremo
tam mendosum cõperi opus ipsum inco dicibus nrĩs ut
emendare non possem nec editum ame dici uellem: nisi
quia scio fr̃s id habere. quorũ studio non potui denegant
Hic liber : sic incipit. Et opera magna erant ei super terram
st &iam uber nr̃ de cathecitandis rudibus hoc ipso
titulo prenotatus: in quo libro quod dixi nec angelus
qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deserut

Expanded text:
IN IOB, LIBER VNVS. Liber, cuius est titulus: adnotationes in Iob, utrum meus habendus sit an potius eorum, qui eas, sicut potuerunt uel uoluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. suaues enim paucissimis intellegentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intellegentes, quia nec ipsa uerba, quae exponuntur, ita sunt descripta in multis locis, ut appareat, quid exponatur; deinde breuitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector ferre uix possit, quem necetam mendosum comperi opus ipsum in codicibus nostris ut emendare non possem, nec editum a me dici vellem, nisi quia scio fratres id habere, quorum studio non potuit denegari. Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei super terram.Est etiam liber noster de Catechizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. In quo libro ubi qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit