comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cisti. Gum gͥ eorum q̃ fecit nicħ oderit.
quis dignẽ possit eloqui quantum di¬
ligat membra unigeniti sui. ⁊ quanto
amplius ip̃m unigenitum in quo ꝯdita
sunt omnia uisibilia ⁊ inuisibilia q̃
in suis gn̾ib ordinata. ordinatissime di¬
ligit. Membra quippe unigeniti ad an
equalis sit. Grã uͦ quã hõ. ẽ quomodo¬
ñ excedit excellanciam cuiuslibet an¬
geli cum sit una ꝑsona carnis ⁊ u̾bi:
Quamquam ñ desint quietiam noᷤ an¬
geł preferant. quia nob̾ ꝓ inquiunt
piis mortuus . ẽ. Hic ergo ñ m̾itum nr̃um
s di miscdia commendat᷑. Nam quale
e̾ ideo se uelle laudari. quia uicio suo
tam decestabilit̾ egrotauit. ut nõ possit
Alit̾ quam pꝯedici morte sanari. Nõ . ẽ.
hec nr̃orum gła m̾itorum. s medicina
morborum: an ideo nos p̃ferimu angłis
quia cum et angłi peceau̾int. nichĩl
eis tale un̾ sanarentur impensum est
ur nos pocius intelligimus quod tãto
dampnabilior eorum uidicata sit cłpa
quanto natura erat sublimior Tanto

Expanded text:
cit. Cum igitur eorum quae fecit nihil oderit, quis digne possit eloqui, quantum diligat membra Unigeniti sui; et quanto amplius ipsum Unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis generibus ordinata ordinatissime diligit? Membra quippe Unigeniti ad Angaequalis; gratia vero qua homo est, quomodo non excedit excellentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint qui etiam nos Angelis praeferant; quia pro nobis, inquiunt, piis mortuus est . Hic ergo non meritum nostrum, sed Dei misericordia commendatur. Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte sanari? Non est haec nostrorum gloria meritorum, sed medicina morborum. An ideo nos praeferimus Angelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impensum estur non potius intelligimus quod tanto damnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto
Abbreviated transcription (Latin):
fides que ꝑ dilectionem oꝑat᷑. Mag¬
na enim oꝑa domini exquita: ĩ om̃es
uoluntates eiis. Quid magnificẽtꝰ¬
quam iustificare impium: S opuᷤ
fortasse hominis p̃uenit istam mag¬
nificenciam dĩ ut cum fu̾it peccata
confessus: iustificarim̾eatur Descẽd̾
enim de templo ĩtificatꝰ publicanuᷤ
mag̃ quam ille phariseus. quia neq
occulos ad celum audebat leuare. s
ꝑcuciebat pectus suum ditẽs. Domĩe
ꝓpieius esto mͥ peccatori. S fortasse nõ

Expanded text:
ad per dilectionem operatur Magna enim opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Quid magnificentquam justificare impium? Sed opus fortasse hominis praevenit istam magnificentiam Dei, ut cum fuerit peccata confessus, justificari mereatur. «Descendit» enim «de templo justificatus Publicanus magis quam Pharisaeus;» quia «neque oculos ad coelum audebat levare, sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peccat
Abbreviated transcription (Latin):
malicie potestas in bono dat᷑ s eius
uoluntas a quo hec potestas datur.
debet. eẽ. karitissima. Qm̃ tribulat̃o
pacienciam oꝑat᷑. paciencia u̾o ꝓba¬
tionem. ꝓbatio autem spẽ. spes uero

Expanded text:
malitiae potestas in bonos datur, sed eius uoluntas a quo haec potestas datur, debet nobis esse carissima, quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia uero probationem, probatio uero spem;
Abbreviated transcription (Latin):
ueat quod in hac uita secundum car¬
nem quam portan uisti. multa gͣuia
⁊ aspera tolerant. Nichenun mali
pauiuntur. qui iam possunt dicere
ꝙ ille uir sp̃italis exultat ⁊ predicat
apłi dicens. Głiamur in tribulacio.¬
nib scientes quoniam tͥbulacio pa

Expanded text:
ueat, quod in hac uita secundum carnem, quam portant, iusti multa grauia et aspera tolerant. nihil enim mali patiuntur, qui iam possunt dicere, quod ille uir spiritalis exultat et praedicat apostolus dicens: gloriamur in tribulationibus, scientes, quoniam tribulatio pa
Abbreviated transcription (Latin):
uiri cum talia paciuntur. nͨ solũ
equo animo tolerare. s etiam in dĩ
caritate głiari. Quid cogitandum. ẽ
de illa uita que nob̾ ꝓmutit᷑ uͥ nullã
Pe corpore molestiam᷑ senciemus. Qm̃
ñ ad hoc resurgit corpꝰ iustorum. ad
quod resurgit corpꝰ impiorum. sicut
scͥptum. ẽ Omnes resurgemus. sed
ñ omnes immutabimur.Et ne quis¬
quam putet non iustis immutati¬
onemistam ꝓmitti. s pocius iniꝰtis
⁊ eam existimet. eẽ penalem: Seqr.
⁊ dicit Et mortui resurgent incorrup¬
ti.⁊ nos immutabimur. It autẽ
potestatẽ in eos accipiunt ad maio¬
ic̃ bonoꝵ utilitatẽ ꝓpt̾ ex̾citacionẽ pa¬
ciencie. Itaq anima xͥana semꝑ inui-¬
gilet in tribulacionib suis sequi uo¬
luntatẽ di sui ne ordinacioni di resis¬
Itendo adquirat sibi qͣuiꝰ iudiuum.
Wonim ip̃edñs age̾s hominem põcio

Expanded text:
uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittitur, ubi nullam de corpore molestiam sentiemus? quoniam non ad hoc resurgit corpus iustorum, ad quod resurgit corpus inpiorum, sicut scriptum est: omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur. et ne quisquam putet non iustis inmutationem istam promitti, sed potius iniustis, et eam existimet esse poenalem, sequitur et dicit: et mortui resurgunt incorrupti, et nos inmutabimur. quicumque potestatem in eos accipiunt ad maiorem bonorum utilitatem propter exercitationem patientiae. itaque anima christiana semper inuigilet in tribulationibus suis sequi uoluntatem domini sui, ne ordinationi dei resistendo adquirat sibi grauius iudicium. quod enim ipse dominus agens hominem Pontio
Abbreviated transcription (Latin):
tradicione delictum sonat. in eiꝰ resur¬
rectione iusticiam sonat Ergo mo¬
riatur delictum ⁊ resurgat iꝰticia. Ius¬
ustificati autem gratis ꝑ grãm ip̃iꝰ
ne fides ip̃a suꝑba sit. Hec dicat tͥ si
ex fide quomodo gratis: Quod enim
fides m̾et᷑. cur ñ pocius reddit᷑. quam
donatur. Hondicat ista. homo fidelis.
uia cum dix̾it ut m̾eat᷑ iustificatio¬
nem. habeto fidem respondetur ei Q
enim habes quod non accepisti: Cum gͦ
fides impetrat iustificacionem sic̃
unicuiq deus partitꝰ ẽ etiam men
suram fidei. non gr̃am dei aliquid
m̾iti p̃cedit humani. s ip̃a grͣa m̾et᷑
aug̾i. ut aucta m̾eatur ⁊ perfici. com¬
mittante ñ ducente pedissequa. nõ
preuia uoluntate. Uñ ille qui dixͣ.
Fortitudinem meam ad te cꝰtodiam.
susceptor meus es. tamquam reqͥ¬
rens quib id m̾itil fu̾it consequutꝰ
nichq in se inueniens añ grãm dei
deus meus inquit miscd̃ia eiꝰ p̃uem¬

Expanded text:
traditione delictum sonat, in ejus resurtraditione delictum sonat, in ejus resurrectione justitia sonat; ergo moriatur delictum, et resurgat justitia. Coustificati autem gratis per gratiam ipsius, nec fides ipsa superba sit. aec dieat sibi: \'Si ex fide, quo modo gratis? quod enim fides meretur, cur non potius redditur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia, cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impetrat iustificationem, sicut unicuique deus partitus est etiam ipsius mensuram fidei, non gratiam dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici, comitante non ducente, pedisequa non praeuia uoluntate. unde ille, qui dixit: Fortitudinem meam ad te custodiam: susceptor meus es, tamquam requirens, quibus id meritis fuerit consecutus, nihilque in se inueniens ante gratiam dei: Deus meus, inquit, misericordia eius praeueni
Abbreviated transcription (Latin):
ficationem nram Qui sanat om̃es
languores tuos. qui redimit de inte¬
ritu uitam tuam. Ibi sanabit᷑ om̃iᷤᷤ
languor tuus. cum corruptibile ħ
Nemo fallit redemptorẽ tuum. nemo
circumuenit. nemo premit. Egit hͥ
comin̾uum. Iam p̃cium soluit. san¬
guinem inquam fudit unicꝰ filuiᷤ di
ꝓ nob̃. O anuma erige te. tanti uales.
Redimet de corruptione uitam tuam.
Ostendit exemplo ꝙ. ꝓmisit in premio.
Moituus. ẽ ꝓpt̾ delicta nr̃a. resurrex̃ ꝓpt̾
iustificationem nr̃am. sꝑent mẽbra
quod in capite demonstratũ. ẽ Non
curabit niembra sua: quorum capd̃
licta nr̃a ⁊ resurrex̃ ꝓpt̾ itificacionẽ
nrãm. Sicut morte ip̃uis seminamͣ. sic¬
in resurrectione ip̃ius g̾minamus. Et¬
enu mors ipsus significat int̾itum
mum in mortem. ut quemadmodum
resurrex̃ xp̃c a mortuis. sic ⁊ nos in
nouitate uite ambulemus. Hon dixͣ
traditus. ẽ ꝓpt̾ iustificat ionem nr̃ã
⁊ resurrexit ꝓpt̾ delicta nr̃a. In eius

Expanded text:
atem. «Qui sanat omnes languores tuos, qui redimit de corruptione vitam tuam.» Ibi sanabitur omnis languor tuus, cum corruptibile honemo fallit redemptorem tuum, nemo circumvenit, nemo premit. Egit hic commercium, jam pretium solvit, sanguinem, inquam, fudit unicus Filius Dei pro nobis: o anima, erige te, tanti vales. «Redimit de corruptione vitam tuam.» Ostendit exemplo, quod promisit in praemio. Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Sperent membra quod in capite demonstratum est. Non curabit membra sua, quorum caput licta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Sicut morte ipsius seminamur, sic resurrectione ipsius germinamus. Etenim morte ipsius significatur mum in morte, ut quemadmodum resurrexit Christus a mortuis, sic et nos in novitate vitae ambulemus . Non dixit: Traditus est propter justificationem nostram, et resurrexit propter delicta nostra. In ejus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. ne hõ extollat adu̾sus deum. cum se
um ꝓmissa. ẽ abrahe. Et illidans głam dõ
plenissime credidit. qm̃ que ꝓmilit
potens.ẽ. ⁊ facere quod ꝓmisit. Porro
si deus oꝑat᷑ fidem nr̃am miro modo
agens in nr̃is cordib ut credamus nũꝙͥ
metuendũ. ẽ. ne totum fac̾e ñ possit:
Et ideo sibi hõ primas eius uendicet par¬
tes. ut nouissimas ab illo acciꝑe m̾eat᷑.¬
oc ꝓmittit deus quod ip̃e facit. Hon
⁊ m̾ces ñ imputetur secundum gr̃a
s secundum debitum. Quia traditꝰ¬

Expanded text:
 se extollat adversus Deum, cum se um promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facsi operatur Deus fidem nostram, miro modo agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatomittit Deus, quod ipse facit. Non et merces non imputetur secundum gratiam, sed secundum debitum; atque it
Abbreviated transcription (Latin):
credidit abraham ⁊ deputatũ. ẽ illi
ad iusticiam. Ded̾ enim głam dõ pli¬
nissime credens sicut sc̃riptum est.
Iquia que ꝓmisit potens. ẽ ⁊ facere.
pẽ gͦ illos bonos facit. ut bona faci
futuros. Nam si ita .ẽ. ñ suum sed
eorum .e̾. ꝗ ꝓmisit. Non autem sic
credidit abrahã. s ñ ẽ. infirmatuᷤ
in fide dans głam dõ. ⁊ plenissime
credens. quia q̃ ꝓmissit deus potẽs
est fac̾e. Non ai que p̃scuut potens. ẽ.
ꝓmitt̾e̾. aut que p̃dix̃ potens.ẽ. ostẽ

Expanded text:
credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona facia bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens e
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃m ñ in natura sua s in p̾sciẽcia
sua. Ergo nolite extolli. homines sumꝰ:
ip̃e fecit nos. fideles sumus si camen
les. etiam iustos. qui uistus ex fide ui¬
uit. ip̃e fecit nos. ⁊ nõ ip̃i nos. Quid noᷤ¬
fecit nisiꝙ sumus: Quid aut̃ sumus
Los autẽ. Eece quid sumus Quid: Po¬
pulus eius ⁊ oues pascne eius. lp̃e no ᷤ
fec̃ populum suum. ⁊ ip̃e nos fecit
oues pascue sue. Quimisit ugulã¬
dam ouem innoxiam: fecit oues. de
lupis. ħ. ẽ. gr̃a. excepta illa grͣa que¬
commun illa gr̃a nat᷑e qua homine ᷤᷤ
facti sumꝰ. nec digni fuimus qui nõ
fiumus. Excepta illa gr̃a. hec e̾ maior
gr̃a qua fc̃i sumus populus eiꝰ ⁊ oues

Expanded text:
semetipsum, non in natura sua, sed in praescientia semetipsum, non in natura sua, sed in praescientia s. Ergo nolite extolli: homines sumus; Ipse fecit nos. Et fideles sumus; si tamenles, etiam justos, quia justus ex fide vivit , Ipse fecit nos, et non ipfecit, nisi quod sumus? Quid autem sumus? Nos autem. Ecce quid sumus. Quid? Populus ejus et oves pascuae ejus. Ipse nos fecit populum suum, ipse nos fecit oves pascuae suae. Qui misit jugulandam ovem innoxiam, fecit oves de lupis. Haec est gratia. Excepta illa communi gratia naturae, qua homines facti sumus, nec digni fuimus, quia non fuimus: excepta illa gratia, haec est major gratia qua facti sumus populus ejus et oves
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a.S ⁊ si putetur gr̃a. quia et ip̃a gͣtis
concessa .ẽ. non dum enim homo qͥ non
erat ꝓm̾uit ut e̾ẽt. Si ꝓm̾uit iam erat.
S non dum erat. ergo qui ꝓmeret᷑ non
erat ⁊ tamen factus . ẽ. Nec ut peccora
factus. ẽ. neo ut arbor factꝰ.ẽ. nec ut sax¬
um factus.e̾ s factus.ẽ. ad imaginem
creatoris. ħ bñficium quisdedit: Ds̃
quierat et ex et̾no erat. Cuidedit: ho¬
miniqui nondum erat. Dedit quierat:
accepit qui nonerat. Quis aut̃ hoc fac̾e
potuit nisi qui uocat ea qͣñ sunt tam¬
quam que sint de quo ditit apłc. qui
nos eleg̃ ante mundi consticuoionem.
Cleg̃ ante mundiconstitutionẽ. In mũ¬
do isto facti sumus. nec munduserat
quando electi sumus. Ineffabilia mi¬
rabilia frẽs m̃i. Quis hoc explicare suf¬
fec̾it: Anis saltem q̃ explicet cogitare
Eligu̾t᷑ qͥ ñ st̃ nec erat qͥ eleg̃. nͨ uane
eligit. Clegit tamen et ht̃ electos qͦs¬
creaturꝰ. ẽ eligendos. habet aut̃ apd̾

Expanded text:
et ipsa gratis concessa est. Non enim homo qui non erat promeruit ut esset. Si promeruit, jam erat: sed nondum erat. Ergo qui promereretur, non erat; et tamen factus est: nec ut pecora factus est, nec ut arbor factus est, nec ut saxum factus est; sed factus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficium quis dedit? Deus qui erat, et ex aeterno erat. Cui dedit? Homini qui nondum erat. Dedit qui erat, accepit qui non erat. Quis autem hoc facere potuit, nisi qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt ? De quo dicit Apostolus, Qui nos elegit ante mundi constitutionem . Elegit ante mundi constitutionem: in mundo isto facti sumus, nec mundus erat quando electi sumus. Ineffabilia, mirabilia, fratres mei! Quis hoc explicare suffecerit? quis saltem quod explicet, cogitare? Eliguntur qui non sunt: nec errat qui eligit, nec vane eligit. creaturus est, eligendos. Habet autem apud
Abbreviated transcription (Latin):
inquic in eum qui iustificat impi¬
um. deputatur fides eius ad iticiam.
n hoc oꝑe facimus oꝑa xͥ quia & ip̃m¬
ergo et intellige. Qui credit in me:
opera que egõ facio et ip̃e faciet. Peiꝰ
ego facio deinde et ip̃e faciet quia fa¬
cio ut faciat. Que opera. nisiut ex un¬
pio iustus fiat: ⁊ maiora horum fa¬
riet quorum obsecro. Numquid nam
omnium oꝑum xp̃i maiora fac̃ qui
cum timore ⁊ tremore suam ipsuis
salutem oꝑat᷑ Quod utiq in illo. s
non sine illo xp̃c operatur. Prsus ma¬
uis hoc ẽẽ dix̾im. quam . ẽ celum et
t celumenun et t̾ra transibit p̃desti¬
natorum autem salus. ⁊ iustificatio
ꝑmanebit. In illis tantum oꝑa dĩ. in
his autem. ẽ etiam unago dĩ. S ince¬
lis sedes. dominaciones. principatꝰ
potestates archangłi angłi opera
sunt xp̃i. Numquĩd etiam his oꝑib
maiora facit. qui oꝑante in se xp̃o.
cooꝑatur. et̾nam salutem ac iustifi¬
cationem suam: Non hic audeo
p̃cipitare sentenciam : intelligat

Expanded text:
inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere faciamus oergo, et intellige: Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet. Prius ergo faciam, deinde et ipse faciet, quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. Quorum obsecro? nunquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tre nore suam ipsius salutem operatur. , quod utique in illo, sed non sine illo Christus operatur? Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et Et coelum enim et terra transibit, praedestinatorum autem salus et justificatio permanebit. In illis tantum opera Dei, in his autem est etiam imago Dei. Sed in coelis sedes, dominationes, principatus, potestates, archangeli, angeli, opera sunt Christi: nunquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo cooperatur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam. Intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
dum intelligendum sit. quod paulꝰ
apłc predicauit Nam qui putant ist¬
am iacobi apłi sentenciam contrariã
.ẽẽ. illi pauli apłi sentencie possunt
arbitrari. etiam ip̃m paulum sibi. eẽ.
contrarium. quia dicit alio loco. Non
enim auditores legis iusti sunt apd̾
dm̃ s factores legis iustificabuntur.
Et alio loco. s fides q̃ ꝑ dilectionem
oꝑat᷑. Et it̾um. di enuim secundumcar.¬
nem uix̾itis: morienin. Si autem sp̃u
facta carnis mortificau̾itis: uiuetis.
Que sint autem facta carnis. que oꝑib
sp̃italib mortificanda sunt. alio loco
demonstrat dicens. Manifesta autẽ
sunt oꝑa carnis. Que sunt fornicatio¬

Expanded text:
dum intelligendum sit quod Paulus dum intelligendum sit quod Paulus apostolus praedicavit. 2. Nam qui putant istam Jacobi apostoli sententiam contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
scandalizabantur multi qui ex eis ere¬
did̾ant quod incircumcisis gentibus
fidem quomodo pocest nͥ iuste de inceps
tus ad fidei iustificationem ꝑuen̾it:
Non m̾ito bonorum oꝑum s gracia dei
que uacare in illo non potest cum iã
per dilectionem bũ oꝑat᷑ Quod si cũ
credid̾it mox de hac uita discesserit.
iustificatio fidi manet cum illo. Nec
p̃cedentib bonis oꝑib quia nõ m̾ito
ad illam sed gr̃a ꝑuenit nec cum seq̃¬
tib quia in hac uica. eẽ non sinit᷑. Uñ
manifestum. ẽ quod paulus apłc dicͤ.¬
Arbitram᷑ enim iustificari hominẽ¬
ꝑ fidem sine oꝑib noͣ ita intelligẽ¬
dum. ẽẽ. ut accepta fide si ux̾it. dicamꝰ
eum iustum etiam si male iux̾it. Ido
exemplo abrahe et apłc paulus utit᷑
quia sine oꝑibus legis quam nͣ acceꝑa
ꝑ fidem iustificatꝰ. ẽ. ⁊ iacobus quia fi¬
dem ipsius abrabe oꝑa bona consecuta
.eeͣ de monstrat ostendens que madmo¬

Expanded text:
scandalizabantur multi qui ex Judaeis crescandalizabantur multi qui ex Judaeis crediderant, quod incircumcisis gentibus fidem, quomodo potest nisi juste deinceps tus ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei. quae vacare in illo non potest, cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit, nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quia quod ApArbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
ib legis. ut illi mag̃ non fu̾int iusti
qui quod faciebant timore faciebant.
cum fides ꝑ dilectionem oꝑet᷑ in corde.
etiam si foris non exit inoꝑe.¬
Apłc p̃dicans iustificari hominem
ꝑfidem sine oꝑib nõ bñ intellectꝰ. ẽ ab
eis qui sidictum acceꝑunt ut putarẽt
cum semel in xp̃m credidissent. etiam
si male operarentur.⁊ facinorose. fla
sum pauli apłi quomͦ sit intelligẽdꝰ
paulus usus .ẽ. ut ꝓbaret iustificari
Lum enim bona oꝑa commnemorat
abrahe que eiꝰ fidei comitata st̃: satis
ostendit apłm paulum non ita ꝑ
abraham doce̾ iustificari hominem
ꝑ fidem sine oꝑib ut si quis credi¬
derit ñ ad eum ꝑtineat bñ operari.
s ad hoc pocius ut nemo arbitret᷑ me
donum iustificationis q̃. ẽ. in fide.
In hoc enim se gentib in xp̃m credẽtib
uidei p̃ferre cupiebant: quod dicebant
se m̾itis bonorum oꝑum q̃ ꝑ legem stͣ.
ꝑuenisse ad euuangłieam gr̃am. Iõq

Expanded text:
eribus legis, ut illi magis non fuerint justi, eribus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant timore faciebant cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si foris non exit in opeustificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagisum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus Paulus usus est, ut probaret justificari Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur medonum justificationis quae est in fide. In hoc se gentibus in Christum credentibus, Judaei praeferre cupiebase meritis bonorum operum, quae per legem sunt, pervenissse ad evangelicam gratiam. Ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib legis: Credidit aliquis ꝑcepͣ fi¬
dei sacramenta ⁊ mortius. ẽ. defuit
oꝑandi tempꝰ. Quid: dicimus quia ñ
.ẽ. iustificatus: Plane dicimus iusti¬
ficatum credentem in eum qui iꝰtifi¬
cat impium. Ergo iste iustificatꝰ. e̾
dño crucifixꝰ e corde credidit ad ĩticiã
ore confessus. ẽ ad salutem. Nam fides
que ꝑ dilectionem oꝑat᷑ et si non sit
in quo ext̾ius opet᷑ in corde tamen illa
feruens seruatur. Nam erant quidam
in lege qui de oꝑib legis głiabant᷑ q̃ for¬
tasse non dilectione s cimore faciebãt.
et uolebant se uistos uidi ⁊ p̃poni gẽtib
que opꝰ legis non fec̾ant. Apłc autem fi¬
dem predicaus gentib cum eos qui ac¬
cedebant ad dominum uidet iustifica¬
tos ex fide ut iam qui credid̾ant bene
oꝑarentur. non quia bñ oꝑati st̃. cred̾e
mererent᷑. exclamauit securus ⁊ ait qͥa
potest iustificari homo. ex fide sine oꝑ¬

Expanded text:
operibus legis? Credidit aliquis, percepit fioperibus legis? Credidit aliquis, percepit fidei sacramenta, et mortuus est, defuit illi operandi tempus. Quid dicimus? Quia non est justificatus? Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium. Ergo iste justificatus estDomino crucifixus est corde credidit ad justitiam, ore confessus est ad salutem. Nam fides quae per dilectionem operatur, et si non sit in quo exterius operetur, in corde tamen illa fervens servatur. Nam erant quidam in lege qui de operibus legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebant: et volebant se justos videri, et praeponi gentibus, quae opus legis non fecerant. Apostolus autem praedicans fidem gentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum, videret justificatos ex fide, ut jam qui crediderant bene operarentur, non quia bene operati sunt credere mererentur, exclamavit securus et ait, quia potest justificari homo ex fide sine op
Abbreviated transcription (Latin):
hec. ẽ lex fidei qua credimus ⁊ oramus
ꝑ grãm nob̃ dari. ut faciamus quod
per nosmet ip̃os implere nõ pꝰsumꝰ.
ne ignorantes dĩ iusticiam. ⁊ nrãm
uolentes constituere iusticie dĩ non
simus subiecti. In lege itaq fc̃oꝵ .ẽ.¬
dĩ iubentis iusticia. in lege aut̃ fidei
subuenientis gr̃a. Arbitram᷑ enim
iustificari hominem sine oꝑib legiᷤ¬
redidit abraham deo. ⁊ repͥutatũ
ẽ. illi ad iusticiam. ⁊ amitꝰ di appellatꝰ
.t̾. Quod credidit ło in corde in sola fide
qͦ intrepidꝰ dext̾am armauit. qͦ iam
feriret nisi uoce ten̾et᷑ magna fide ᷤᷤ
ẽ utiq s ⁊ magnum opꝰ. Et ip̃m opꝰ
laudauit deus cum diceret. qm̃ exau¬
disti uocem meam. Quare gͦ apłc paulꝰ¬
ut arbitramur iustificari hominem
ꝑ fidem sine oꝑib legis. ⁊ alio locodi¬
cit ⁊ fides que ꝑͣ dilectionem oꝑatur.
Quomodo fides ꝑ dilectionem oꝑͣatur.
Et quomͦ iustificat᷑ homo ꝑ fidem sine

Expanded text:
enim lex fidei, qua credimus et oramus per gratiam nobis donari, ut faciamus quod per nosmetipsos implere non possumus, ne ignorantes Dei justitiam et nostram volentes statuere, justitiae Dei non simus subDei jubentis justitia, in lege autem fidei subvenientis misericordia. Arbitramur enim justificari hominem per fiedidit Abraham Deo et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret nisi voce teneretur, magna fides est utique, sed et magnum opus. Et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolustificari hominem per fidem sine operibus legis? Et alio loco dicit. Est fides quae per dilectionem operatur. Quomodo fides per dilectionem operatur, et quomodo justificatur homo per fidem sine
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ Nec his apłc dic̾et. qui uocat ea quȩ
de illo alibi dicitur. qui fecit qͣ fut᷑a st.
Et hic quando fames facta ẽ tunc dicta
uocata idest ut adee̾t que iam fuerat
in euis occulta gub̾nacione disposita.
Qui uocat ea que non sunt tamquam
sint. Non dum enum erant quibus ꝓ¬
mitt̾etur. ne quisquam de m̾itis głia¬
ret᷑ Et quib ꝓmissum ẽ. etiam ip̃i ꝓ¬
missi sunt. ut totum corpꝰ eius dicat grͣa¬

Expanded text:
. Nec ibi Apostolus dixit, «Qui vocat ea quae de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita.qui «vocat ea quae non sunt, tanquam sint» . Nondum enim erant quibus promitteretur, ne quisquam de meritis gloriaretur. Et quibus promissum est, etiam ipsi promissi sunt; ut totum corpus Christi dicat, «gra
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptũ ẽ ĩ epła ad hobreoᷤᷤ fide ⁊ ip̃a
sara uirtutẽ accep̃ ad emissionem se¬
minis. ambo autem seneserant: sic̃
scͥptura testat᷑. S illa etiam st̾ił⁊ cru¬
ore menstruo iam destituta. ꝓpt̾ qud̃
iam parere non posset ⁊ si st̾ił̾ non
fuisset. porro si femina ita sit ꝓues¬
tioris ecatis. ut ei solita mulierum
ad huc fluant de iuiuene parere potͣ.
de seniore ñ potest. Quamuis adhuc
possit ille senior s de adolescentula
gign̾e. sic̃ abraham pꝰt mortẽ sare de
cetura potuit quia inuidam eiꝰ inue¬
nit etatẽ. hoc gͦ ẽ. ꝙ mirum cominẽ¬
dat apłe. ⁊ ad hoc dic̃ abrahe iam fu¬
isse corpꝰ emortuum. qm̃ ñ ex omni
femina cui ad hoc eẽt aliquod pa¬
riendi tempus. extremum gen̾are.
ip̃e in illa etate adhuc posset. Ad
aliquid enim mortuum corpꝰ intel¬
lig̾e debemus ñ ad omnia. Namsi
ad omnia non iam senectus iuu
s cadauer .ẽ. mortui. In reꝑmissi¬

Expanded text:
scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamui
Abbreviated transcription (Latin):
cisionem ex fide ⁊ prepucium ꝑ fidẽ.
ferenciam dictum . ẽ. tamquam aliud
tem locucionis Alio quippe loco cum de
gentib dic̾et. hoc ẽ de p̾pucio p̃uidẽs
inquit scriptura. quia ex fide iustifi¬
cat gentes deus. ltemq cum de circum¬
cisione loqueretur uñ erat. Nos inquit
natura iudei ⁊ non ex gentib peccatoreᷤᷤ
scientes quia ñ iustificabitur hõ. exoꝑ¬
ib legis. nisi ꝑ fidem iħu xpͣi. ⁊ nos in

Expanded text:
siouem ex fide et praec put i um per fidem; ferentiam dictum est, tamquam aliud tem locutionis. alio quippe loco cum de gentibus diceret, hoc est de praeputio: praeuidens, inquit, scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
lemus adu̾t̾e atq disc̾n̾e. Recte enim
quisq dixerit legemoꝑum. cͥẽ in iuda¬
ismo. legẽ aut̃ fidei in xp̃ianisimo. Pꝑ¬
t̾ea quia eircuncisio cet̾aq oꝑa talia
legissunt. q̃ xp̃iana iam discͥiplina ñ
seruat S quantum fallat ista diseretõ
iamdiuquid ẽ. ut molimur ostendere
Ie rumptam̃ qm̃ res magna ẽ. nõ incon¬
gruent̾ in ea manifestanda plurib
etiam atq etiam testimoniis ĩmoram᷑
p̃am enim legẽ dicit ex qͣ uemio iusti¬
ficat᷑. quam dicit sub intrasse ut habũ¬
daret delictum. Quam tam̃ neqͥsqͣm
ob hoc imꝑitꝰ argueret ac sacrilegꝰ ac¬
caret defendit eam dicens. Quid ergo
dicemus: Lex peccatum. ẽ absit d
peccatũ ñ cognoui: nͥ ꝑ legẽ. Nã con¬
cupiscentiam nesciebam. nͥ lex dic̾et.
Non concupisces. Occasione itaq accep¬
ta peccatum ꝑ mandatum oꝑatũ .ẽ.
in me omnem concupiscẽciam. Dicit
etiam. lex quidem sc̃a ⁊ mandatũ scm

Expanded text:
lemus aduertere atque discernere. cito enim lemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum esse in Iudaismo, legem autem fidei in Christianismo, propterea quia circumcisio ceteraque opera talia legis sunt, quae christiana iam disciplina non seruat. sed quantum fallat ista discretio, iam diu quidem est ut molimur ostendere quoniam res magna est, non incongruenter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis inmoramur. ipsam enim dicit legem, ex qua nemo iustificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum, quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, defendit eam dicens: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit; sed peccatum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret: non concupisces. occasione itaque accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. dicit etiam: lex quidem sancta et mandatum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
quod in libro iob legit᷑. ecce pietas. ẽ. sa¬
piencia Theosebia porro siad u̾bi origi¬
nem latine expressam int̾p̃caretur dĩ
cultus dici pot̾at qui in hoc maxime
constitutꝰ ẽ ut anima ei non sit ĩgͣta
Unde et in ip̃o u̾issimo ⁊ singulari sa
mur. Erit autem ingrat᷑a. si quod il¬
liexd̾o. ẽ sibi tribuerit. p̃cipueq
iusticiam. Cuius oꝑib uelud ꝓpͥis
⁊ uelud a semet ip̃a sibimet pͥartis
nonuulgarit̾ tamquam ex diuicuis
aut membrorum forma aut eloq̃n¬
tia cet̾isq siue ext̾nis siue corporis
siue animi bonis que hab̾e etiam sce¬
lerati solent. s tamquam de his. q̃ ꝓpͥe
sunt bona bonorum quasi sapienter
inflat᷑ Quo uicio repulsi a diuine sta¬
bilitate substancie etiam magni qͥd
uiri ad idolatͥe dedecꝰ defluxerunt.
excluditur illa głiatio ⁊ lex ficdi per
quam excluditur quo int̾ se diffant
oꝑe p̃cium ẽ. considerare si tamenua¬

Expanded text:
quod in libro Iob logitur: ecce pietas est saquod in libro Iob logitur: ecce pietas est sapientia. θεοσέβεια porro, si ad uerbi originem latine expressam interpretaretur, dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata; unde et in ipso uerissimo et singulari sacmur. erit autem ingrata, si quod illi ex deo est, sibi tribuerit praecipueque iustitiam, cuius operibus uelut propriis et uelut a semet ipsa sibimet partis non uulgariter tamquam ex diuitiis aut membrorum forma aut eloquentia ceterisque siue externis siue corporis siue animi bonis, quae habere etiam scelerati solent, sed tamquam de his quae proprie sunt bona bonorum quasi sapienter inflatur. quo uitio repulsi a diuinae stabilitate substantiae etiam magni quidam uiri ad idololatriae dedecus defluxerunt.excluditur illa gloriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae pretium est considerare, si tamen ua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quam legem fc̃orum: non ꝑ l legẽ fidĩ
Siue głiacionem dixerat laudabilẽ
q in domino. c̃ eamq exclusam. idest
non ut abscełet pulsam s ut emine¬
ret exp̃ssam. uñ et exclusores dicuntur
quidam artifices argentarii. Hinc .ẽ. ⁊
illud ꝓsalnus. ut exeludantur hii qͥ
ꝓbati sunt argẽto. ut emineant qui
ꝓbati sunt eloquio dñi. Nam ⁊ alibi
dicitur.lloquia dñi eloqͥa casta argẽ¬
tum igne examinatum: siue gloria¬
tionem uiciosã de suꝑbia ueniẽtẽ
commemorare uolu̾it. eorum scił
qui eum sibi iuste uidentur iuiuere
ita głiantur quasi ñ acceꝑuit. Camq
ñ ꝑ legem fc̃orum s ꝑ legem fideidi¬
cit exclusam idest eiectam ⁊ abiectã
quia ꝑ legem fidei quisq cognoscit
si quid bñ uiuit xp̃i gr̃a se bab̾e. Et
ut ꝑficiant in dilectione iusticie
ñ se aliunde consecut᷑ũ. Que cogita¬
cio pium facit. quia pietas aest uera
sapiencia. Nictatẽ dico quam g̃ci
cominendata ẽ. cumdictũ. ẽ bomini

Expanded text:
m legem? factorum? non, sed per legem fidei. siue gloriationem dixerit laudabilem, quae in domino est, eamque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est et illud in Psalmis: ut excludantur hi qui probati sunt argento. hoc est ut emineant qui probati sunt eloquio domini. nam et alibi dicitur: eloquia domini eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed per legem fidei dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sapientia — pietatem dico quam Graeci commendata est, cum dictum est homini,
Abbreviated transcription (Latin):
tetur fides eius ad iusticiam. lustus
autem ex fide uiuit ꝓfecto antequam
gr̃a iustificetur. hoc. ẽ. iustus efficiat᷑.¬
⁊ impius quid .ẽ. nͥ impius: Quem si
debitum sequeret᷑: quid eius merito
nisi supplicium redd̾et᷑. Si gͦ gr̃a iam
non ex oꝑib. Alioquin gr̃a iam non . ẽ.
gr̃a. Oꝑib enim debitum reddit᷑. gr̃a

Expanded text:
tetur fides ejus ad justitiam justus tetur fides ejus ad justitiam justus enim ex fide vivit, profecto antequam gratia justificetur, hoc est justus efficiatur impius, quid est nisi impius? Quem si debitum sequeretur, quid ejus merito nisi supplicium redderetur. Si ergo gratia, jam non ex operibus, alioquin gratia jam non est gratia. Operibus enim debitum
Abbreviated transcription (Latin):
sus. ẽ heres non ille u̾naculꝰ. s qui de
ip̃o abraham fuerat exiturus. Rursus¬
q semen innum̾abile. non sic̃ arena¬
derre. s sicut stelle celi. Ubi mͥ magis
uidetur ꝓmissa post̾itas celesti felici¬
tate sublimis. Nam quantum ad mul¬
ditudinem ꝑtinet. quid sunt stellam
didit abraham d̃o ⁊ deputatum. ẽ il¬
li ad iusticiam. nec circumcisio glo¬
riat᷑. gentesq incircumcisas ad fidẽ
xp̃i nollet ad mitti. Hoc enim ꝗͣda
factum. ẽ ut credenti abrabe deputa¬
retur fides eiꝰ ad iusticiam. nõ dum fu¬
erat circumtisus. Credenti autẽ in
uoluerit añ gr̃am. qui meruerit ut
Acciꝑet eam: mala sua pot̾it inuenire¬
homo. nõ bona. etiam si eum unus
dieiuitam habentem suꝑ t̾ram grã
saluatoris inuen̾it. Quia si aliqͥ. bom
oꝑatur homo ut gr̃am oꝑat᷑. non ei
merces imputatur secundum gr̃am
s scđm debitum. Si autem credit ĩ
eum qui iustificat impium. ut depu¬

Expanded text:
sus est heres, non ille uernaculus, sed qui de sus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumterrae, sed stellae coeli; ubi mihi magis videtur promissa posteritas coelesti felicitate sublimis, nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae didit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad iustitiam, nondum fuerat circumcisus. CAPUT XXIIII. voluerit ante gratiam quid meruerit ut acciperet eam, mala sua poterit homo invenire non bona, etiamsi eum unius diei vitam habentem super terram gratia Salvatoris invenerit. Quia si aliquid boni operatur homo ut gratiam mereatur, non ei merces imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Si autem credit in eum qui justificat impium, ut depu
Abbreviated transcription (Latin):
lior ⁊ efficatior tanto ꝑiculosius
tam sic gub̾nat. ut ad naufragiũ
ꝓperando ꝑducat: Talis. ẽ⁊ quiop¬
time currit pret̾ uiam. Non ergo
erat melius ⁊ tolerabilius uͭ ẽẽt
gubnator ille aliquanto inuali¬
Sior ⁊ cum labore ⁊ aliqua difficul¬
tate gub̾nacula reg̾et ⁊ tam̃ rec¬
tum debitũq cͥsum teneret᷑. Rur
fortit̾ curreret Optimus gͦ ille qͥ⁊ uam
tenet ⁊ bñ ibi ambulat. Sequentis aũt
sper qui et si aliquantum claudicat
nõ omnino ut erret. aut remaneat.
s ꝓg̃diatur ⁊ si paulatim. fortasse ip
sperandum .ẽ eum quo tendit etiam
tardius ꝑuenturum. Ergo fratresex
fide iustificatꝰ ẽ abrabam. S si fidem
oꝑa non p̃cesserunt: tamen sequta
ad abrabam in uisu. Quicum ei ꝑtec¬
tionem m̾cedemq ꝓmitt̾et ualde mł¬
dam: illede po̾teitate sollicitꝰ. quendã
eliezer u̾naculum suum fucurum si¬
bi dix̃ beredom. Continuoq illi ꝓmis¬

Expanded text:
lior et efficacior, tanto periculosius lior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum teneret; rursufortiter curreret? Optimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: sequentis autem spei, qui etsi aliquantum claudicat, non omnino ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventurum. 5. Ergo, fratres, ex fide justificatus est Abraham: sed si fidem opera non praecesserunt, tamen secuad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promis
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾et abrabam nichil illi ꝓdee̾t. qua¬
lecumq illud opꝰ. eẽt Rursum si sic
tenet fidem abrabam. ut cum deuᷤ
eumperaret offerre sibi imnmolau¬
dum filium diceret. apud semetip¬
sum ñ facio ⁊ tamencredo quia me
etiam contempnentem iussa sualib̾¬
at ałs fides sine oꝑib mortua ẽẽt. et
tamquam radix sine fructu sterił
a enimip̃a oꝑa quedicuntur ante
fidem. quamuis uideãt᷑ hõib lauda¬
bilia mania sunt. Ita mͥ udent᷑. ẽẽ
ut magne uires. ⁊ cursus cełrimus p̃t̾
uiam. Nemo ergo computet bona
oꝑa sua añ fidem. Ubi fides non erat
bonum opus non erat. bonum onmi
opꝰ intencio facit. Intencio. intentio¬
nem fides dirigit. Nonualde attẽdaᷤᷤ
quid homo faciat. s quocumq facit
aspiciat. quo lacertos obtime gub̾¬
nacionis dirigat. fac enim homi¬
nem optime gub̾uare nauem et ꝑ¬
didisse quo tendit. Honne iste qͣto¬
sibiuidet᷑ in nauigub̾nanda agi¬

Expanded text:
faceret Abraham, nihil illi prodesset quafaceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, ut cum ei Deus imperaret offerre sibi immolandum filium suum, diceret apud semetipsum, Non facio, et tamen credo quia me etiam contemnentem jussa sua liberat Deus; fides sine operibus mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilienim ipsa opera quae dicuntur ante fidem, quamvis videantur hominibus laudabilia, inania sunt. Ita mihi videntur esse, ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; quid valetsibi videtur in navi gubernanda agi
Abbreviated transcription (Latin):
ham. unͣ iustificatꝰ. ẽ sequitur.⁊ di¬
cit un̾. Quidenim scriptura dicit.
idest uñdicit scͥptura iustificatũ
abraham. Credidit autem abrahã
dõ ⁊ reputatum. ẽ. illi ad iusticiã.
Ergo ex fide iustificatꝰ. c̃ abrabam. lam
qui audit non ex operib. sed et fide
obseruet illam uoraginem. Uides gͦ¬
uia et si bona oꝑa nõn habuero ⁊ tmͣ
credid̾o in deum deputat᷑ mͥ ad ius¬
ticiam. Respondeo ergo tamquam
contra apłm ⁊ de ip̃o abraham quod
qui uolebat corrig̾e homines qͥ male
intellex̾unt istum apłm. lacob enim
in epła sua contra eos qui uolebant
bñ oꝑari de sola fide p̃sumentes. ip̃iꝰ
abrahe oꝑa commendauit. cuiꝰ paulꝰ
fidem. ⁊ non sunt sibi adu̾si apostoli.
Dicit autem omnib opꝰ notum. abhe
filium suum immolandum deo
optulit ¶agnum opꝰ s ex fide. lau¬
do suꝑedificationem oꝑis. s uideo
fidei fundamentum. Laudo fruo¬
tum bonioꝑis. s infide agnosco radi¬
cem. Si autem hoc p̃t̾ fidem rectam

Expanded text:
Sequitur, et dicit unde: Quid enim Scriptura dicit? id est, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham. 3. Jam qui audit, non ex operibus, sed ex fide; observet illam voraginem, de quia, etsi bona opera non habuero et tamen credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo ego, tanquam contra Apostolum de ipso Abraham, quodli, qui volebat corrigere homines qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim in Epistola sua, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide praesumentes, ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem: et non sunt sibi adversi Apostoli. Dicit autem opus omnibus notum, Abraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ces nĩa gra uocat᷑. Si gr̃a. ẽ gratis
datur. Quid. ẽ gͣtis dat᷑ gͣtis constat.
nicħ bene fecisti: ⁊ dat᷑ tͥ remissio pec¬
catorum. Attendunt᷑ oꝑa tua ⁊ inue¬
niuntur ommia mala. Si qͦ. debet᷑
istis oꝑib deus reddet: utiq damp¬
naret. Stipendium enim peccati:
nam: s donat indebitam gram. de¬
bebat uindictam: dat indulgẽciam.
⁊ quorum tecta sunt pecca. Hon ĩqͥb
ñ sunt inuenta peccata: s quorum

Expanded text:
ces nostra gratia vocatur? Si gratia est, gratis datur. Quid est, gratis datur? Gratis constat. Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Si quod debetur illis operibus, Deus redderet, utique damnaret: Stipendium enim peccati nam, sed donat indebitam gratiam. Debebat vindictam, dat indulgentiam.et quorum tecta sunt peccata: non in quibus non sunt inventa peccata, sed quoru
Abbreviated transcription (Latin):
iustificatꝰ. Credens autem in eum qͥ
iustificat impium: a fide incip̃. ut
bonaoꝑa nõ precedencia quod me¬
ruit. s consequencia ꝙ. accepit os¬
quidem .ẽ. opus iusticie: s delicti ĩꝓ¬
bacio. S quo quomͦ se hãt nec ĩ ip̃a
accepisti: Nonergo sola magnificen¬
ua qua iustificatur impius: s confes¬
sio et magnificenua opus eius.i¬

Expanded text:
justificatus. Credens autem in eum qui justificat impium, a fide incipit, ut bona opera, non praecedentia quod meruit, sed consequentia quod accepit, osquidem opus est justitiae, sed delicti improbatio: sed quoquo modo se habeat, nec in ipsa accepisti» ? Non ergo sola magnificentia qua justificatur impius, sed et «confessio et magnificentia opus ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur Quid enim erat dĩ uid̾e
peccata. nͥ punire pect̾a: Ut nou̾isqͥa
hoc ẽ d̃i uidere pectata quod punire
peccata quid ei dicit᷑ : Au̾te faciẽ tuã
a peccatis meis. Peccata gͦ tua ñ uide¬
miscde dĩ. ides commendari mͥi
decur. que oꝑa p̃cedit. quia sine bono¬
rum oꝑum c̾ritis ꝑ fidem iustificat᷑
impuis sicut dicit apłe. Credenti ĩ
eum qui iustificat impium. deputa¬
tur fides eiꝰ ad iusticiam. ut dem̃ ip̃a
fides eius ꝑ dilectionem incipiat
oꝑari. Ca quippe sola bona opera di¬
cenda sunt. que fuint per dilectio¬
nemdĩ. bec autem necesse. eͣ. añcedaͭ
fides ut inde ista: ñ ab istis incipiat
illa. Qm̃ nullus oꝑat᷑ ꝑ dilectionem
dĩ nͥ priꝰcredat ĩ dm̃. Hec. ẽ fides de qͣ¬

Expanded text:
viderentur. Quid enim erat Dei videre peccata, nisi punire peccata, ut noveris quia hoc est Dei videre peccata, quod punire peccata. Quid ei dicitur : Averte faciem tuam a peccatis meis? Peccata ergo tua non videenda, fides commendari mihi videtur, quae opera praecedit: quia sine bonorum operum meritis per fidem justificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de q
Abbreviated transcription (Latin):
intus pat̾et᷑. Uidebantur foris angꝰtie:
s intꝰ latitudo erat. Quid autẽ facit
malus homo: cͤum ceperit tribulari; fo¬
ris nicħ habet. Ablata sunt omnia. ln
consciencia nullum solacium.ẽ. Noͣ . ẽ.
quo exeat. quia dura sunt. ñ . ẽ qͦ intret
nis ñ ẽ. in int̾nis. Quomodo consola¬
batur ille plenus sagĩna int̾iore. ⁊
de ip̃a sagina ructans. dominus ded̾
dñs abstulit sicut dño placuit ita
factum.ẽ. sit nomendñi bñdictum:¬
Quisquis autem malus . ẽ. male secum
torqueat᷑. nece̾e̾ ẽ. Sibi ip̃e tormenta¬
ẽ. ipse. ẽ enim pena sua. quem torq̃t
consciencia sua. Quia caritas dei dif¬

Expanded text:
intus pateretur? Videbantur foris angustiae, sed intus latitudo erat. Quid autem facit malus homo cum coeperit tribulari? Foris nihil habet, ablata sunt omnia, in conscientia nullum solatium est. Non est quo exeat, quia dura sunt; non est quo intret, nsolari intrinsecus, quomodo consolabatur ille plenus sagina interiore, et de ipsa sagina ructans: Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictumQuisquis autem malus est, male secum est: torqueatur necesse est sibi seipso tormento. Ipse est enim poena sua, quem torquet conscien
Abbreviated transcription (Latin):
maiora horum faciet. nullã noꝰ ne¬
cessitas cogit. horum enim necef¬
forsitan dixͣ. que illetunc faciebat Tt̃
autem uerba fidei faciebat. Et de his
oꝑibus fuerat p̃locutus dicens. Ner.¬
ba que ego loquor uob̾ a me ip̃o non
loquor. Pat̾ autem ĩ me manens ip̃e
facit oꝑa. Tunc igitur uerba euis
orant oꝑa eius. Et utiq minus . ẽ u̾ba
iustieie predicare. quod fecit p̃t̾ no ᷤ
quam impios iustificare quod ita
facit in nobis ut faciamus ⁊ nos.
hec ẽ. ad deum gła qua głificatur ñ
homo sed deus. si non exoꝑib sedex
fide iustificatur. ut ex deo illi sit etiã
głe tͥbuamus. tamquam hoc ex nob̾
ipsis habeamus. Cius. ẽ enim b gr̃a.
Et ideo in hoc non nr̃a s eius. ẽ gła. Ip¬

Expanded text:
Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelocutus dicens, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera. Tunc igitur verba ejus erant opera ejus. Et utique minus est verba justitiae praedicare, quod fecit praeter nos, quam impios justificare, quod ita facit in nobis, ut faciamus et nos.Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod e tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est glori