comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eq res future. causa sunt dei pre¬
scientie. licet enim non eẽnt fut᷑e
nisi prescirentur adeo: non tamen pre
scirentur ideo. quia future sunt. Si ħ¬
enim eẽt. tunc eius quod et̾num ẽ: ali¬
qua existeret causa ab eo alienum.
ab eo diuersum. ⁊ ex creaturis pendẽt
c̃atoris p̃scientia. et creatum causa eẽt
increati. O rigenes tamen: suꝑ epłam
ad romanos: ait. Non ꝓpt̾ea aliquid e¬
tit: quia id scit ds̃ futurum. ẜ. quia fu
turum ẽ. iõ scitur adeo: añquam fi¬
obiuiare. hic enim significari uidet᷑
quod res future cause sint p̃scientie.
Ibi uero: quod presciencia causa sit. re¬
tum fututarum.
Quid de p̃dictis tenen¬
dum sit deter minatione auctoritatũs

Expanded text:
 res futurae causa sunt Dei praescientiae; licet enim non essent futurae nisi praescirentur a Deo, non tamen ideo praesciuntur quia futurae sunt. Si enim hoc esset, tunc ejus quod aeternum est aliquid existeret causa, ab eo alienum, ab eo diversum, et ex creaturis dependeret scientia Creatoris, et creatum causa esset est. Origenes tamen super Epistolam ad Romanos dicit: Non propterea aliquid erit, quia id scit Deus futurum, sed quia hoc futurum est scitur 1033 a Deo antequam fiobviare. Hic enim significari videtur quod res futurae causa sint praescientiae; ibi vero quod praescientia causa sit rerum futurarum. 4. Quid ex praedictis tenendum sit, cum determinatione auctoritatu
Abbreviated transcription (Latin):
bene uelie uel bene oꝑari: uidet᷑ quod non
hant lib̾um arbitrium. quia in utramq
partem flecti non possunt. cum lib̾̃um ar-¬
bitͥum ad utrumq se ħat. Tñ ieronimꝰ
quem peccatum cade non pͭ. cet̾a cum sint
lib̾i arbitrii in utramꝰ partem flecti possł.¬
Hic uidetur dicere quod omnis creatura in
ubo arbitrio constituta: pͥ flecti ad bonum:
⁊ ad malum. Quod si ẽ gͦ & boni angłri ma¬
li ad utrumq flecti posunt. gͦ et boni. poᷤᷤ¬
sunt fĩ mali ⁊ mauboni. Ad quod ditmuᷤ.
quia boni tanta gr̃a conbirmati sunt. ũ non¬
queant fĩ mali. ⁊ mali adeo ĩ malicia
obdurati sunt ut ñ ualeant fi̾ boni ⁊ tamen
ut̾q hñt libum arbitrium quia ⁊ bomi n
gunt ⁊ malum respuunt. et mali suncłr
spontanea uoluntate: et a gr̃a destituti
bonum uirant ⁊ malum secunt᷑.⁊ hñt
mali lib̾um. arbitͥum. s dep̃ssum atq

Expanded text:
bene velle, vel bene operari, videtur quod jam non habeant liberum arbitrium, quia in utramque partem flecti non possunt, cum liberum arbitrium ad utrumque se habeat. Unde Hieron. quem peccatum cadere non potest. Cetera vero sunt liberi arbitrii, in utramque partem flecti possHic videtur dicere quod omnis creatura in libero arbitrio constituta flecti potest ad bonum et ad malum. Quod si est, ergo et boni angeli et mali ad utrumque flecti possunt; ergo et boni possunt fieri mali, et mali boni. Ad quod dicimus quia boni tanta gratia confirmati sunt, ut nequeant fieri mali; et mali in malitia adeo obdurati sunt, ut non valeant fieri boni; et tamen utrique habent liberum arbitrium, quia et boni non gunt, et malum respuunt, et mali similiter spontanea voluntate a gratia destituti, bonum vitant, et malum sequuntur: et mali
Abbreviated transcription (Latin):
militudine hominum factus. quia transsigatõne
in nomine. s habitu factus: cum mdutus est ho¬
minem quem s uniens quod anmͦ atq confor¬
mans inmortalitati atq et̾nitati sociarz. Pon gͥ¬
oport intelligi mutatum et̃ u̾bum susceptione
hominis. sic̃ nͨ mnembra ueste induta mutant᷑
Quamius illa susceptio ineffabar susceptum sci¬
pienti copularet. His uerb̾ aꝑte innucre uidet᷑
augꝰ. deum dici fem̃ hominem secundum habi¬
tum. qui ⁊̃ ip̃ius intarnationis mum uoltus epͥ¬
ip̃a incarnatio qͦmͦ fc̃ã sit ipsũ u̾bum dei. dico
carñẽ factumi. hominem factum. Non tamen ĩ
ħ qd factum ẽ conu̾sum atq mutatum. ẜ carne
ut carnaubꝰ congruent̾ apparerz indutum. ita
sane factum ut ibi sit ñ tantum u̾bum dĩ ⁊ ho¬
minis caro. s triam rõnał hominis anima. atq¬
ħ totum. ⁊ deus dicatur ꝓpt̾ cdeum ⁊ homo ꝓpt̾
bominem. Ꝙ si difficile intelugitur: mens fide

Expanded text:
militudinem hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus mine, quem sibi veniens quodammodo atque conformans, immortalitati et aeternitati sociaret. Et oportet intelligi mutatum esse Verbum susceptione hominis, sicut nec membra veste induta mutantur: quamvis illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copularet. His verbis aperte innuere videtur August. Deum dici factum hominem secundum habitum. Qui etiam ipsius InIncarnatio quomodo facta sit, ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est, hominem factum; non tamen in hoc quod factum est, conversum atque mutatum; sed carne, ut carnalibus congruenter appareret, indutum. Ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam ratiohoc totum et Deus dicatur propter Deum et homo propter hominem. Quod si difficile intelligitur, mens fide
Abbreviated transcription (Latin):
sunt comunctionẽ. secundum consensum
animorum.⁊ secundum ꝑmixtionem cor¬
porum. sic eccłia .xͦ copulatur uoluntate⁊
nͣ. quod idem uult cum eo. ⁊ ip̃e formam
assumpsit de nͭ hominis. Copulata gͥ spon
conformitate. huius utrͥuisq copule figuraĩ¬

Expanded text:
s conjunctio est secundum consensum animorum et secundum permistionem corporum, sic Ecclesia Christo copulatur voluntate et natura, quia idem vult cum eo, et ipse formam assumpsit de natura hominis. Copulata est ergoconformitate. Hujus ergo utriusque copulae futura
Abbreviated transcription (Latin):
um gͥ dicitur fides m̾eri iustificatõnem
et uitam eternam: ex ea ratione dictum
accipitur. quia ꝑ actum fidei meretur illa.
Sumiliter de caritate & de iusticia. ⁊ de alus
accipitur. Si enim fides ip̃a uirtꝰ p̾ueniens
diceretur eẽ mentis actus. qui ẽ m̾itum.
iam ipsa ex libero arburio originem hr̃et
quod quia non est sic dicitur ẽẽ m̾itum. qr
actus euis est meritum. si tamen adsit cari¬
tas sine qua nec credere nec sperare mitum
est uite. Uñ apparet uere. quia caritas ẽ sp̃c
sanctus. que anime qualitates informat:
sanctificat. ut anima eis informetur & scisi¬
cetur. Sine qua amime qualitas non dicit
uirtus qr ñ ualet sanare animam. de mune¬

Expanded text:
um ergo dicitur fides mereri justificationem et vitam aeternam, ex ea ratione dictum accipitur, quia per actum fidei meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa virtus praeveniens, diceretur esse mentis actus, qui est meritum, jam ipsa ex libero arbitrio originem haberet; quod quia non est, sic dicitur esse meritum, quia actus ejus est meritum; si tamen adsit charitas sine qua nec credere nec sperare meritum est vitae. Unde apparet vere, quia charitas est Spiritus sanctus, quae animae qualitates informat et sanctificat, ut eis anima informetur et sanctificetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia non valet sanare animam. 7. De mune
Abbreviated transcription (Latin):
octoginta ii questionib ⁊ ip̃e locus ñ ẽ loiꝰ tam̃
dei abusiue dr̃ templum dei. ñ q̃ eoqd contineat᷑.
s. quod ei p̃sens sit & in habitans. id aut̃ anima
munda intelligitur. Per peccatum gͦ ñ scđm
locum aliquid longe fit a do. ⁊ in eo longe fit:
quod ab euis similitudine reced ⁊ tamtolon¬
gus quamto fit dissimilius. Iua autem ut
Que participatione similia sunt deo recipiunt
diᷤͨ similitudinem at ip̃a similitudo nullo m ex
aliquid parit pͭ et̃. dissimilis. Uñ fit ut cum si¬
militudo prĩs filius sit ex nulla parte patri
pꝰsit. eẽ dissimilis. cuius participatione similia
sunt. quecumq dõ similia sunt. ⁊ illa possunt
reciꝑe dissimilitudinem. Nicħ ẽ autem: quod
homuiem adeo dõ dissimilem faciat. quemad¬
mͦum peccatum. Cum autem peccatum sit

Expanded text:
ocus non est. Locus tamen Dei abusive dicitur templum Dei, non quod eo contineatur, sed quod ei praesens sit et inhabitans; id autem anima munda intelligitur. Per peccatum ergo non secundum locum, aliquis longe fit a Deo; at in eo longe fit, quod ab ejus similitudine recedit; et tanto longius, quanto fit dissimilior. Illa autem, quae participatione similia sunt Deo, recipiunt dissimilitudinem. At ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo patris filius sit, ex nulla parte patri possit esse dissimilis; cujus participatione similia sunt, quaecumque Deo similia sunt, et illa possunt recipere dissimilitudinem. Nihil est autem quod hominem adeo Deo dissimilem faciat, quemadmodum peccatum. Cum autem peccatum sit
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sanctum. Quem si alis dent:
cum eius donatio supra sit dicta ꝓces-¬
sp̃m sanctum: nec dars possint. Uñ¬
sanctum. Orabant quippe ut ueniret
in eos. quib manus imponebant. non
ip̃i cum dabant. Quem morem in suis
p̃positis: etiam nunc seruat ecclesia
deniq ⁊ simon magꝰ offereñ apostolis¬
peccuniam non ait: dare et mͥ hanc potes¬
tatem ut dem sp̃m sanctum s cuicumq
inquit imposuero manus accipiat sp̃m
sanctum. S quia nec scriptura suꝑius dix¬
erat. uidens autem simon quia apłi da-
sanctum

Expanded text:
m sanctum? Quem, si aliis dant, cum ejus donatio supra sit dicta procesSpiritum sanctum, sed nec dare possint. Unsanctum. Orabant quippe ut veniret in eos, quibus manum imponebant, non ipsi eum dabant: quem morem in suis praepositis, etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens apostolipecuniam, non ait: Date et mihi hanc potestatem, ut dem Spiritum sanctum; sed, cuicunque, inquit, imposuero manus, accipiat Spiritum sanctum . Quia nec Scriptura superius dixerat: Videns autem sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
bomi & mali. ne comedas. non dix̃ ne comeda¬
datum. quia muuer que subiecta uiro erat:
ñ nͥ mediante uiro diuinum debuit accipe
pocuerunt . ł loquentem intellig̾e qui non
didicerant. int̾ loquentes crescendo. ł magi¬
t̾io: dm̃s quia eos tales fecerat ds̃: qͥ pꝰsenł
loqͥ ⁊ disc̾e ab aliis si eẽnt. de originae illd¬
ic uidetur diugent̾ inuestigan pe¬
dum eẽ. q̃ fũit origo & radix illiꝰ peccati.
Quidam putant quaindam ełonem ĩ animo
homuuis p̃cessisse. ex qua diaboli suggestiõi
ita dicens. Non ẽ. putandum q̃ hõ deicẽtur
nͥ p̃cessiss: in eo quedam eło compͥmenda. ut
ꝑ humilitatem pecc̃i sciret quam falso de se

Expanded text:
boni et mali ne comedas; non dixit ne comedadatum; quia mulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum debuit acciperpotuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis si essent. Aug. lic videtur diligenter esse investigandum, quae fuit origo et radix illius peccati? Quidam putant quamdam elationem in animo hominis praecessisse, ex qua diaboli suggestioni ita dicens: « Non est putandum, quod homo dejicereturnisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se
Abbreviated transcription (Latin):
concedimus. s melius uoluit. ut quod uellet es¬
sent. ⁊ boni quidem nõ infructuose. mali uͦ:
nõ impune ẽẽnt. Item inquiunt. Posset deus:
uoluntatem eorum uertere in bonum quia õ¬
mpotens ẽ. posse reuera. cur non fecit: quia no¬
luit. cur noluit: ip̃e nouit. Non debemuᷤ plus
saꝑe: quam oportet

Expanded text:
concedimus; sed melius voluit ut quod vellent esconcedimus; sed melius voluit ut quod vellent essent; et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oportet
Abbreviated transcription (Latin):
Iouentur etiam quidam dicentes. cur crea¬
uit deus. quos futuros malos presciebat:
quia preuidit quid boni de mai eotum eẽt fac-¬
turus. Sic enim eos fecit ut telinqueret eis. uñ
aliquid frẽnt.⁊ si culpabilit̾ aliquid fr̃ent illum
de se laudabilit̾ oꝑantem inuenirent. a se hñt
uoluntatem malam. ab illo nat᷑am bonam. ⁊
iustam penam. Prustra gͣ dicitur: non deberet
deus create: quos presciebat malos futuros.
⁊ iuste ꝓ mala uoluntate puniendos. addunt
etiam. Talem debet hominem faccre. qͥ nollet
ommnino peccare Contedimus quidem meliorẽ
naturam cẽ. que omnino pectare nollet. Con¬
cidant et ip̃i non et̃. malam. que tał fc̃a est.
ut poss non peccare. si uellet. ⁊ iuste punitam
que uoluntate non necessitate peccauit. Cum
gͦ ħ bona sit. illa melior. cur non utramq fa¬
ceret. ut uberuis laudaret᷑ de utraq Illa enim
de sanctiᷤ angłis hec de hominib ⁊Item inqui-¬
unt. Si deus uellet.⁊ isti boni ẽẽnt. Et ħ quidem

Expanded text:
oventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, Deus vell
Abbreviated transcription (Latin):
orri autem solet utrum et pena sit pͥ-¬
uatio. uel corruptio boni. ad quod facile
respondi pͭ. si p̃dicta ad memoriam reuocentur.
.Diximꝰ enim supͣ pͥuationem ł corrupcionem bo¬
autem secundum effectum .i. secundum passi-¬
onem q̃ ẽ effectus pecc̃i. Aliud ẽ enim culpaali-¬

Expanded text:
ri autem solet utrum et poena sit privatio vel corruptio boni. Ad quod facile responderi potest, si praedicta ad memoriam revocentur. Diximus enim supra, privationem vel corruptionem boautem secundum effectum, id est, secundum passionem, quae est effectus peccati. Aliud est enim culpa, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsit. hoc est
Ueritas quia ꝑ xͥ aduentum exhibetur atq ꝑti¬
citur humane redemptionis sponsio facta ab
antiquo. Filii gͦ missio: ip̃a ẽ incarnatio. Eo
enim missus ẽ. quod in forma hominis mũdo
uisibilis apparuit: de quo. supͣ sufficient̾ dictũ ẽ.
Quare filius carnem assumpsit non pater

Expanded text:
sit. Hoc est Veritas, quia per Christi adventum exhibetur atque perficitur humanae redemptionis sponsio facta ab antiquo. Filii ergo missio est ipsa Incarnatio. Eo enim missus est, quod in forma hominis mundo visibilis apparuit, de quo supra sufficienter dictum est. 2. Quare Filius carnem assumpsit, non Pater
Abbreviated transcription (Latin):
me nequit: sp̃m sanctum non hr̃e
locum in nr̃o corpore. quod totum
nr̃a anima impleuerit:. Stultius
etiam dicitur: angustiis alicubi
impediri trinitatem. ut ꝓater &
filius et sp̃c sanctus: alicu sintł
ẽẽ. non possint. Uerum illud ẽ mł¬
tum mirabiłius. quod cum deus uͥq
sit totus non tamen in omnib ha-¬
bitat. quis porro audea opinari: nͥ
in seꝑabilitatem trinitatis penitus
ignoraret. quod in aliquo poss it
habitare pater aut filius. in quo ñ
habitet sp̃c sanctus: aut in aliquo
sp̃c sanctus in quo non habitet pr̃
et filius. Fatendum est gͥ uͥq esse de¬
um: ꝑ̃ diuinitatis presentiam. s nõ
uͥq ꝑ in habitationis grãm. Propter
hanc enim habitationem: non dici¬
mus: pat̾ nostrr qui es ubiq cum ⁊

Expanded text:
me nequit Spiritum sanctum non habere locum in nostro corpore, quod totum anima nostra impleverit. Stultius dicitur etiam angustis alicubi impediri Trinitatem, ut Pater et Filius et Spiritus sanctus alicubi simul esse non possint. Verum illud est multo mirabilius, quod cum Deus ibique sit totus, non tamen in omnibus habitat. Quis porro audeat opinari, nisi inseparabilitatem Trinitatis penitus ignoret, quod in aliquo possit habitare Pater et Filius, in quo non habitet Spiritus sanctus, aut in aliquo Spiritus sanctus, in quo non habitet Pater et Filius? Fatendum est ergo ubique esse Deum per divinitatis praesentiam, sed non ubique per inhabitationis gratiam. Propter hanc enim inhabitationem gratiae non dicimus: Pater noster qui es ubique, cum
Abbreviated transcription (Latin):
olet ⁊̃ queri de illo qui iocans sic minuᷤ
cominemoratiõe tñ tͥnitatis inmgrͣ
utrum bapuzatus sit. ħ augustinus non
diffinit: ita inquiens. Si totum iudicre atq
nimite ⁊ ioculant̾ ag̾etur utrum app̾bãdꝰ
eẽt bapt̃s. qui s̃ daretur diuinum ĩdicium.

Expanded text:
eri de illo, qui jocans sicut mimus, commemoratione tamen Trinitatis immergitur, utrum baptizatus sit? Hoc B. Augustinus non diffinivit ita dicens: « Si totum ludicre et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset baptismus qui sic daretur, diuinum iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscendum ẽ ⁊ in baptrandis electis
tisini sacramentum celebretur Quͦ necessi¬
tate mortis ł ꝑiculi urgentur: om̃i temꝑe de¬
bent baptrari.
De responsione pat̾norum.

Expanded text:
gnoscendum est etiam in baptizandis electis tismi sacramentum celebretur. Qui vero necessitate mortis vel periculi urgentur, omni tempore debent baptizari. 7. De responsione patrinorum.
Abbreviated transcription (Latin):
cognite absq assertione D hac sc̃ificatione
loquitur: ñ definiens qualit̾ intelliginda
sit illa sc̃ificatio an signum future rei. an
uitas sanctificationis ꝑ sp̃m fc̃e. S meliꝰ ẽ.
uͭ dicamus illos p̃t̾ cominunem legem ĩ ut̾is

Expanded text:
cognitae. Absque assertione de hac sanctificatione cognitae. Absque assertione de hac sanctificatione loquitur, non definiens qualiter intelligenda sit illa sanctificatio, an sit signum futurae rei, an veritas justificationis per Spiritum factae. Sed melius est ut dicamus illos praeter communem legem in uteris
Abbreviated transcription (Latin):
utͥo sanctificati leguntur. quod ⁊̃ de iacob
quidam putant diumus. si sanctificatio
ibi accipitur. int̾ior emundatio ĩ miracitł
diumne potentu. eẽ hñdum. ut augustinuᷤ
ait ambigue suꝑ ħ loquens. Si usq adeo
inquit in illo puero acceleratus ẽ. usus ratõ.¬
nis ⁊ uoluntatis. ut int̾ mr̃na uisc̾a. iam p̾s
agnosc̾e cricłe. quod in auis paruul expec¬
diuine potentie. ñ ad humane t̃hñdum
eremplum nͨ. Nam quando uoluit deus: ⁊̃
ium̃tum locutum ẽ Idem de ieremia legit᷑
Ptuisquam exires de uulua sanctificaui te
Illa tam̃ sanctificatio qua efficim᷑ templum
di ñ nͥ renatorum ẽ. Nisi cnim quis renatus
nͥ prius nascatur. uñ illa sanctificaĩo potest
secundum p̃destinationem accipi. Ette uidr
dubitant̾ loqui. qui etiam in rodem air.
ñ dictum ẽ. quia credid infans in ut̾os etul-¬
exultauit in fide. s exultauit in ut̾o meo.⁊
potuit er̾ b sanctifuatio tante rei. a maiou
congnosiendum inditium ñ a paruulo

Expanded text:
utero sanctificati leguntur, quod etiam de Jacob quidam putant, dicimus, si sanctificatio ibi accipitur interior emundatio, in miraculis divinae potentiae esse habendum, ut Aug. ait, ambigue super hoc loquens. Si usque adeo, inquit, in illo puero acceleratus est usus rationis et voluntatis, ut intra materna viscera jam posset agnoscere et credere, quod in aliis pardivinae potentiae, non ad humanae trahendum exemplum naturae. Nam quando voluit Deus, etiam jumentum locutum est. Idem: De Jeremia legitur: Priusquam exires de ventre, sanctificavi te; illa tamen sanctificatio qua efficimur templum Dei, non nisi renatorum est. Nisi enim quis renatus nisi prius nascatur. Unde illa sanctificatio potest secundum praedestinationem accipi. Ecce videtur dubitanter loqui, qui etiam dicit: Non dictum est quia credidit infans in utero, sed exulExultavit in fide, sed: Exultavit in utero meo. Et potuit esse haec sanctificatio, tantae rei a majori cognoscendae indicium, non a parvulo
Abbreviated transcription (Latin):
tia ad quod dicimus. quia licet se¬
cundum quod uerbum non sit hoc qͥ
pater est ea tamen proprietas
qua uerbum est. est id quod pat̾ ẽ.
i. diuina essentia s non est yposta¬
sis patris

Expanded text:
vina essentia. Ad quod dicimus quia licet secundum quod Verbum, non sit hoc quod Pater est, ea tamen proprietas qua Verbum est, est id quod Pater est, id est, divina essentia, sed non hoc est hypostasis Patris
Abbreviated transcription (Latin):
locum. exponenᷤ ullud apłi uerbum:
ab apło: p̃dicata ẽ. eis fides in qua p̃¬
dicatione: aduentum ⁊ p̃sentiam sp̃s
sancti senserant. sicut illo temꝑe in no¬
uitate mutacionis ad fidem etiam.
sensibilib miraculis. presentia sanc¬
ti sp̃s apparebat. ut in auctib apłoꝵ.
legitur aperte hic ostendit: quomͦ il
fidem .xͥ. quam illis recipientibus.
quod sp̃s sanctus in eis ẽẽt. aliquib
signis uisibilib monstratur. Nõ gͦ
hominel quantumcumq: sancti. dare

Expanded text:
 exponens illud Apostoli verbum. Ab Apostolo praedicata est eis fides; in qua prdicatione adventum et praesentiam Spiritus sancti senserant, sicut illo tempore in novitate invitationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia Spiritus sancti apparebat, ut in Actibus apostolorum legitur. Aperte hic ostendit quomodo ilfidem Christi; quam illis recipientibus, quod Spiritus sanctus in eis esset, aliquibus signis visibilibus monstrabatur. Non ergo homines, quantumcumque sancti, dare
Abbreviated transcription (Latin):
incep̃ eẽ humanatum u̾bum. iõ sequitur qd̾
inceꝑit eẽ u̾bum. Net si deus factus ÷ humana¬
tum u̾bum: sequitur quod factꝰ sit u̾bum. Sic̃
de aliquo dr̃. hodie iste cepit eẽ. bonus homo. ⁊
factus ẽ. bonus homo. nͨ tam̃ hodie cep̃ ẽẽ
homo uel factus ẽ. homo
Quo sensu secundũ

Expanded text:
incoepit esse humanatum Verbum, ideo sequitur quod incoepit esse humanatum Verbum, ideo sequitur quod incoeperit esse Verbum; nec si Deus factus est humanatum Verbum, sequitur quod factus sit Verbum; sicut de aliquo dicitur, hodie iste coepit esse bonus homo, vel factus est bonus homo, nec tamen hodie coepit esse homo, vel factus est homo. 11. Quo sensu secundu
Abbreviated transcription (Latin):
mine ao quod ttiam illi dicunt illam pͥm nõ
lta constare. ex dõ ⁊ homine qͣi torum et partib.
lta enim partes alicinuis totius conueniunt. ut ex
uł quod̾ etat instituatur llon autems bumana ⁊¬
unionis que ñ ẽ partium rõ. Suidam tñ nomĩe
dĩ ibi ꝑsonam sig̾cari putant. quia de trib age¬
bat ꝑsonis. quarum nullam trinitatis ẽẽ paitem
diccbat. sicut pars istuis ꝑsone ñ ẽ deus. quod si
auctoritates. in t̾tia sententia inducte q̃ iam con¬
sidanda ẽ. In tercia sententia que sit premissa¬
n hac gͥ rum propoficionum intelligñtia.¬
quia assumptus ẽ a do.⁊ homo cẽ deus. qr hñs
humanata p̃dicitur: cassiodorus ostendt udetͣ
dicens. Pactus ẽ ut ia dit̾im hum̾atus deus qͥ ⁊̃
in assumptione carnis deus ẽẽ non destit̃ quod
enim sane dici pͥ. Cum gͦ dictur factus est deus
homo. multiplex secundum istos. fit intelligen¬
tia ut naturam humanam accepisse ł humana¬
ium ubum. eẽ incepisse: intelligat᷑. nͨ tamensi

Expanded text:
mine. Ad quod etiam illi dicunt illam personam non ita constare ex Deo et homine, quasi totum ex partibus. Ita enim partes alicujus totius conveniunt, ut ex illis quod non erat constituatur. Non autem sic humana unionis, quae non est partium, ratio. Quidam tamen nomine Dei ibi personam significari putant, quia de tribus agebat personis, quarum nullam Trinitatis partem esse dicebat, sicut pars istius personae non est Deus. Quod si auctoritates in tertia sententia inductae, quae jam consideranda est. 10. Tertia sententia, quae sit praemissarum propositionum intelligquia assumptus est a Deo; et homo esse Deus, quia habens humanata praedicetur, Cassiodorus ostendere videtur dicens: Factus est, ut ita dixerim, humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis Deus esse non destitit. Quod enim sane dici potest. Cum ergo dicitur, factus est Deus homo, multiplex secundum istos fit intelligentia; ut naturam humanam accepisse, vel humanatum Verbum incoepisse intelligatur. Nec tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
quod concensus matͥmonium facit ita intel¬
sgi uolunt. ut concensus ł pactio ꝯuigalis¬
nat̾monium s in coitu. Sicut enim deflo¬
tatio uirginitatis ñ facit matͥmonium nͥ
i sponse fiunt añ coitum in coitu uͦ effici¬
untur coniuges. facit enim pactio ꝯuigał
it que prius crat sponsa in coitu fiat con

Expanded text:
quod consensus matrimonium facit, ita intelquod consensus matrimonium facit, ita intelligi volunt, ut consensus vel pactio conjugalismatrimonium, sed in coitu. Sicut enim defloratio virginitatis non facit matrimonium, nisi et sponsae fiunt ante coitum; in coitu vere efficiuntur conjuges. Facit enim pactio conjugalis ut quae prius erat sponsa, in coitu fiat conj
Abbreviated transcription (Latin):
titatis coniensum. Item si uir ⁊ uror diu̾¬
tere ꝓ sola religione int̾ se consceuserint:
nullatenus sñ conscientia ep̃i fiat ut ab e
singuli ꝓuiso constituantur loco. Ham in¬
ore uolente. ł alt̾o illorum ⁊̃ ꝓ tali te mat̾¬
nes sũ inoris uoluntate tribius ei fornican¬
dilicentiam: ⁊ peccatum illius tuȩ imputa¬
copula exui ⁊ sola uita pͥuata. ee contenia
desicłare cui scripsimus ñ ħ alit̾ fi̾ płe nill
eandem uitam uir eius lotbariꝰ elig̃t.
x his patet ꝗ coniugati sñ comiini¬
ꝯtensu continentiam ꝓtit̃i ł habuũ
celigionis sum̃e non ualent ⁊ si fec̾int reuota¬
n aebent. Sponsi uͦ possunt. sñ cominum ꝯ
cnsu monast̾ium elig̾e. Uñ uident̾ ĩt spõsum
a sponsam conuigium non eẽ. Ideoq asse¬
tut a pͥma fide desponsationis coninges
apellari non re p̃sentium s. spe sut̾orum.
quia ex fide quam ex desponsatione sibi
qnuicem debent. p̾ca efficiutur comuges.
rmissas etiam auctorisates quib asseritur

Expanded text:
m. Item, si vir et uxor divertere pro sola religiosa inter se consenserint vita, nullatenus sine consensu episcopi fiat, ut ab eo singulariter proviso constituantur loco. Nam uxore nolente, vel altero illorum, etiam tali re matrnes sine uxoris voluntate, tribuis ei fornicandi licentiam; et peccatum illius tuae imputa maritali copula exui, et sola vita privata esse contentam desiderare. Cui scripsimus non hoc aliter fieri posse, nisi eamdem vitam vir ejus Lotharius elegerit. Ex his patet quod conjugati sine come, continentiam profiteri, vel habitum religionis sumere non valent; et si fecerint, revocari debent. Sponsi vero possunt sine communi consensu monasterium eligere. Unde videtur inter sponsum et sponsam conjugium non esse. Ideoque asserunt a prima fide desponsationis conjuges appellari, non re praesentium, sed spe futurorum, quia ex fide quam ex desponsatione sibi invicem debent, postea efficiuntur conjuges. Praemissas autem auctoritates, quibus asseritur
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis gr̃a ꝯugia debe soli. Uerum
sciendum ẽ quia ⁊ si ħ lex humana ꝯtessit:
tam̃ lex diuma ꝓhibuit. Si uͦ uttisq ꝯ¬
ueniat continentem uitam duce ħ quis
audeat. accusare: sic enim multos sc̃orum
nouimus. cum suis conuigib ⁊ priꝰcon¬
imentim uitam duxisse ⁊ pꝰ ad sancte eccłe de
uir appetit mulier ñ sequitur. aut quam ur¬
or appetit uir tecusat. coniugium diuidi ñy

Expanded text:
e solvi. Verum sciendum est quia etsi hoc lex. humana concessit, tamen lex divina prohibuit. Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat accusare? Sic enim multos sanctorum novimus cum suis conjugibus et prius continentem vitam duxisse, et post ad sanctae Ecclesiae vir appetit, mulier non sequitur; aut quam uxor appetit, vir recusat, conjugium dividi non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
cipumis. ut diligenti inqu̾isitione discutiat.
ne forte eus uoluntate conuersus sit. ł ip̃a
mutare se ꝓmiserit ⁊ si ħ reppererit. ⁊ illum
nec quondam fornicationis crimen. pp̃. quod
licet uxorem dimitt̾e p̃dictam mulierem
cominisisse cognou̾is. ne illius conuersio
uroris relicte in scło fĩ possit ꝑdicionis occa¬
sio. uolumꝰ ut maritum suum illi etiam¬
si iam tonsoratus ẽ redde debeas omni excu¬
satione cessante quia nͥ fornicationis causa
uirum uxorem dimitt̾e nulla rõ concedit.
pꝰ quam enim copulatione coniugii uiti ⁊
mulieris unum corpus efficitur: ñ p̾ ex par¬
te conuerti.⁊ ex parte ꝑman̾e in scło.

Expanded text:
isitione discutiat, ne forte cum ejus voluntate conversus sit, vel ipsa se mutare promiserit. Et si hoc repererit, et illum um est, nec quondam fornicatiolicet uxorem dimittere praedictam mulierem commisisse cognoveris; ne illius conversio uxoris relictae in seculo fieri possit perditionis occasio, volumus ut maritum suum illi, etiamsi jam tonsuratus est, reddere debeas, omni excusatione cessante, quia nisi fornicationis causa virum uxorem dimittere nulla ratio concedit. Postquam enim copulatione conjugii viri et mulieris unum corpus efficitur, non potest ex parte converti, et ex parte remanere in seculo.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃a c̃ uera libertas: ꝓꝑt̾ recte facti leticiam. simł
⁊ pia seruitus ꝓꝑ. precepti obedientiam. est alia
aamalũ faciend̾ uͥr õ dissentit a uoluntate iudicans ñ ẽẽ
uit. qui sui domini uoiuntatem libenter facit.
ac ꝑ ħ ad peccandum uber ẽ qui peccati seruꝰ ẽ.
Questio de libertate ad malum an sit lib̾tas li

Expanded text:
 Ipsa est vere libertas propter recte facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Haec ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse vit qui sui domini voluntatem libenter facit; ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. 11. Quaestio de libertate ad malum, an sit ipsa li
Abbreviated transcription (Latin):
iam libeitatem que est a peccato illi soli nunc
br̃t: quos filius ꝑ gratiam liperat. et repparat.
non ita quod penitus fuit sine peccato in hac mor¬
tali carne. s ut peccatum in eis non dominetur
neq regnet. ⁊ hec ẽ uera et bona libertas. que bo¬

Expanded text:
am libertatem quae est a peccato, illi soli nunc habent quos Filius per gratiam liberat et reparat; non ita quod penitus sint sine peccato in hac mortali carne, sed ut in eis peccatum non dominetur neque regnet. Et haec est vera et bona libertas, quae bo
Abbreviated transcription (Latin):
mandata diuina tenent᷑rei: Hoc autem qua
occõne dixit. in li retractationum: pelagio rdeis
aꝑit. Id enim ꝯͣ manicheos dixit. qͥ in homine
duas naturas ẽẽ contendunt unam bonam ex
deo alt̾am malam. ex gente tenebrarum que
numquam bona fit nec bonum uelle pot̃.
Quod ut eẽt. ñ uidetur ei imputandum. ẽẽ. si nõ¬

Expanded text:
autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex Deo, alteram malam ex gente tenebrarum, quae nunquam bona fuit, nec bonum velle potest; quod si esset, non videretur ei imputandum esse si bo
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. quod ex uoluntate si fides. de illo
apłs ait cͥdit᷑ si corde cͤdit᷑ qͥa cetera pͥ homo: no¬
lens credere non p̾ ñ uolens. Intrare ercl̃am
⁊ actedere ad altare. potest nolens si non cre
dixerunt. Uocemus puellam.⁊ queramꝰ eiꝰ
uoluntatem. dicit expositor quia fides ẽ. uo¬
luntatis non necessitatis. ad que rrp̃dentẽ.
dicimus non ħ accipienda fore. ut ex uolũ¬
tate hominis fides intelligatur ꝓuenire cũ
bona hominis meria incipiant. ꝑhanc i
catur ĩpius .i. ut sit de impio puis. ut dem̃
ip̃a fides incipiã ꝑ dilectionem operari.
ñ omnia bona merita incipiunt. ẜ po¬
cuis hec. iõ ita dicia sunt quia non ẽ. fid̃s
nisi in eo qui uult credere. cuiꝰ bonam uo¬
luntatem ficdes preuenit. non tempore s
causa ⁊ natura. Iñ. augꝰ supͣ ꝯgruenter
donis ẽ que
non precedit et ip̃a iuuat quia e la uiuat qͥb
preuenitur dum cis consentit ad effectum
boni et in eis est. quia temporeI ab eis no
preceditur.
Quedã
adhuc ad

Expanded text:
videtur quod ex voluntate sit fides, de illo Apostolus ait creditur, sed corde creditur, quia caetera potest homo nolens, credere non nisi volens; intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non crdixerunt: Vocemus puellam, et quaeramus ejus voluntatem, dicit expositor quia fides est voluntatis, non necessitatis. Ad quod respondentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligatur provenire, cum bona hominis merita incipiant. Per hanc enim, catur impius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonam voluntatem fides praevenit non tempore, sed causa et natura. Unde Aug. supra congruenter donis est, quae non praecedit; et ipsa juvat, quia ea juvat quibus praevenitur, dum eis consentit ad effectum boni; et in eis est, quia tempore ab eis non praeceditur. 7. Quaedam adhuc add
Abbreviated transcription (Latin):
uter ꝑfectum. Secundum tempus ꝑfec¬
tum ẽ. quod ht quicquid tempꝰ requirit
angeli erant ꝑfecti. añ confirmatõnem
uel iapsum. secundum naturam ꝑfc̃m ẽ.
quod h̃t quicquid debitum ẽ. uel expedit
nature sue ad głificationem:⁊ ħ mͦ ꝑfecti

Expanded text:
erfectum. Secundum tempus perfectum est quod habet quidquid tempus requirit,c modo angeli erant perfecti ante confirmationem vel lapsum. Secundum naturam perfectum est quod habet quidquid debitum est vel expedit naturae suae ad glorificationem, et
Abbreviated transcription (Latin):
cce ostensum est ubi angeu fu̾int. mox
ut treati sunt Nc̃ consequens ẽ inues¬
tigare. quales facti fiunt: in ip̃o pͥmordio
sue conditionis. Et quattuor quidem ange¬
lis uidentur. ẽẽ. attͥbuta in initio sue sub¬
nem naturalit̾ insitam. intelligentia me-¬
moria. uoluntas siue dilectio. liberum quoq
arbitrium .i. lib̃a inclinande uoluntatis si¬
ue ad bouum siue ad malum facultas. Po¬
terant enim ꝑ lib̾um arbitrium sine uĩo¬
lentia et coactione ad utrumlibet ꝓͥa uolunta¬
te flecti.
an omnr̾angeli fuerunt equales
in tib s. eentia in sapientia. in lib̾tate ar

Expanded text:
cce ostensum est ubi angeli fuerint mox ut creati sunt. Nunc consequens est investigare quales facti fuerunt in ipso primordio suae conditionis; et quatuor quidem angelis videntur esse attributa in initio subnem naturaliter insitam intelligentia, memoria et voluntas sive dilectio, liberum quoque arbitrium, id est, libera inclinandae voluntatis sive ad bonum, sive ad malum facultas. Poterant enim per liberum arbitrium sine violentia et coactione ad utrumlibet propria voluntate deflecti. 2. An omnes angeli fuerint aequales in tribus, scilicet in sapientia, in
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ uͭ sc̃oꝵ ꝓtestantur auctoritates non gͦ eius
uoluntate. fiunt maia. Item si noirz
mala fier uel uellet non fieri ⁊ tamen fi¬
erent: omnipotens non ess cum eius uo¬
luntas humane uoluntatis effectu impe¬
diretur. Iõq non concedunt deum uelle ma-¬
la fieri ne malorum auctor intelligatur.
nec concedunt eum uelle mala non fr̾ ł nol¬
le fi̾. ne impotens uideatur. s tantum di¬
cunt eum ñ uelle mala fi̾. ut non auctor
s ꝑmissor malorum monstret᷑. Uñ ⁊ euan
ta sunt. consequenter malorum auctorem
et̃ negat dicens.⁊ sine ip̃o: factum ẽ. nicħ.
.i. peccatum. Non dix̃ ꝑ eum factum eẽ. uel
la. Quia non subest dei uoluntati ut ma¬
lum fiat uel non fiat. s ut fieri sinat qr
bonum. ẽ. sinere mala fi̾ ⁊ utiq uolens si¬
nit. non uolens mala. s. uolens sin̾e ut
ip̃a fiant. Quia nec mala sunt bona nec
eã fieri uel ẽẽ bonum ẽ
Quomͦ intelligen

Expanded text:
um protestantur auctoritates; non ergo ejus voluntate fiunt mala. Item, si nollet mala fieri, vel vellet non fieri, et tamen fierent, omnipotens non esset, cum ejus voluntas humanae voluntatis effectu impediretur. Ideoque non concedunt Deum velle mala fieri, ne malorum auctor intelligatur; nec concedunt eum velle mala non fieri, ne impotens esse videatur; sed tantum dicunt eum non velle mala fieri, ut non auctor, sed permissor malorum monstretur. Unde et Evta sunt, consequenter malorum auctorum esse negat dicens: Et sine ipso factum est nihil, id est, peccatum. Non dixit per cum factum esse, vel la; quia non subest Dei voluntati ut malum fiat vel non fiat, sed ut fieri sinat, quia bonum est sinere mala fieri: et utique volens sinit non volens mala, sed volens sinere sinti ut ipsa fiant, quia nec mala sunt bona, nec ea fieri vel esse bonum est. 7. Quomodo intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
in ħ płimum dissentire uident᷑. qui auctoritate pre¬
clari aliis doctores in sacra pagina exstit̾unt. nͥ tm̃
alii ab alus. ũum etiam idem a se ip̃is dissonare
uędentur sicut subiecta capitula docent. Legr enm
ta sit fornlasõnem susctpti hominis qm̃ inseꝑabilia
st̾ oꝑa tͥnitatis solus tam̃ filiꝰ accep̃ hominem in su¬

Expanded text:
c plurimum dissentire videntur, qui auctoritate praeclari aliisque doctiores in sacra Pagina extiterunt; nec tantum alii ab aliis, verum etiam iidem a seipsis dissonare videntur, sicut subjecta capitula docent. Legitur eta sit formationem suscepti hominis, quoniam inseparabilia sunt opera Trinitatis, solus tamen Filius accepit hominem in si
Abbreviated transcription (Latin):
De maleficii autem inpedimento hoc
tenendum dec̾nitur. Ꝙ si ꝑ sociarias
⁊ maleficas concubitus ñ sequitur. hortã¬
di sunt quib ista cueniunt. ut sp̃u ꝯtͥ¬
to ⁊ humiliato deo ⁊ sacdoti de omnib
peccatis confessionem faciant ⁊ lac̾mis¬
mino satisfaciant ⁊ ꝑ exorcismos ac cet̾a
eccłiastica discipline munimina minis-¬
tri eccłe tales sanare ꝓcurant. Ꝙ si ñ sana¬
re poruerint: seꝑari ualebunt. S post¬
quam alias nuptias expecierint. ilł uniẽ
reunquerat ⁊ si possibilitas contumbñ-¬
di eis reddita fu̾it. reconciliare neqͥbunt.
uod i fine huius capituli conti¬

Expanded text:
De maleficii autem impedimento hoc tenendum decernitur: quod si per sortiarias et maleficas concubitus non sequitur, hortandi sunt quibus illa eveniunt, ut spiritu contrito et humiliato Deo et sacerdoti de omnibus peccatis confessionem faciant, et lacrymismino satisfaciant, et per exorcismos ac caetera ecclesiasticae disciplinae munimina ministri Ecclesiae tales sanare procurent. Quod si non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expetierint illis vivenreliquerant, etiam si possibilitas concumbendi eis reddita fuerit, reconciliari nequibunt . Quod i
Abbreviated transcription (Latin):
prestitit. quorum pulli quamuis sint par-¬
iuili tam̃ mox ut nascant᷑ cͣ runt et matres
pedes idonei sunt. nͨ manꝰ saltem ad scalpẽ¬
dum habiles ͭ: urta se in arimis positis. nas¬
scentes mag̃ possunt esurientes flere quã
sugg̾e. Prop̾e quoq infirmitati mentis cõ¬
gruit hec infirmitas carnis. his u̾b̃ uidet᷑
insinuari: quod filii etiam paruuli: offici¬
is membrorum ualerent uti. Quib dai¬
i. Quibdam
ñ absurde placuit q filii pariiuli nasce

Expanded text:
praestitit, quorum pulli, quamvis sint parpraestitit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen, mox ut nascuntur, currunt, et matres pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis videtur insinuari quod filii etiam parvuli officiis membrorum valerent uti. 6. Quibusdam non absurde placuit quod filii parvi nasce
Abbreviated transcription (Latin):
si non peccassent. homo filios genusset
utrum uideucet sicut ip̃e primꝰ homo. ẜ. sta
turam corꝑis ⁊ usus membrorum. ꝑfectꝰ mox
conditꝰ exstitit. ita etiam eiꝰ filii in ip̃o natuui¬
tatis exordio ꝑfecti exist̾ent. qui ambulare et
loqui ⁊ cuncta fr̃e possent respond̾i pͭ. quod
filios paruulos nasci oportebat ꝑꝑ mat̾ni ut̾i ne¬
cessitatẽ sed utrum mox ꝑfectionem stature
⁊ membiorum usum ħrent an pariuili. et in
minori etate constituti. uti possent m̃brorum
officiis. an ꝑ inualla tempum: eo mͦ quo nunc
sit: ꝑfectionem stature ⁊ usum membrorum re
Et suꝑ ħ augꝰ ambigue loquit᷑. Mouet nos in¬
quit si pͥmi homines nõ peccassent. utrum
te necesse erat. patiulos nasci. S quamuis ex¬
igua pars corꝑis sit costa. ñ tamen ꝓpt̾ ħ par¬
uulam uiro conugem fecit. Uñ et eius filioᷤ
potͥat ommpotentia conditoris mor natos
grandes facere. S ut ħ o mittam poterat
certe eis prestare. quod multis animalibus

Expanded text:
si non peccasset, homo filios genuisset; utrum videlicet sicut ipse primus homo secundum naturam corporis et usum membrorum perfectus mox conditus extitit, ita etiam ejus filii in ipso nativitatis exordio perfecti existerent, qui ambulare et loqui, et cuncta facere possent, responderi potest quod filios parvulos nasci oportebat, propter materni uteri necessitatem; sed utrum mox nati perfectionem staturae et membrorum usum haberent, an parvuli et in minore aetate constituti uti possent membrorum officiis, an per intervalla temporum eo modo quo nunc fit perfectionem staturae et usum membrorum reus ambigue loquitur. Movet nos, inquit, si primi homines non peccassent, utrum te necesse erat parvulos nasci: sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit, unde et ejus filios poterat omnipotentia Creatoris mox natos grandes facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe eis praestare quod multis animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
b creditur. q erit cum ꝑ sp̃em manifessam
se contemplandam sanctis p̃bebit dĩ sap̃ia.
quam credendo ꝑuemãtur. ut ex fide u̾borum.
transeat iustus in fidem retum. Si petrus
hũit fidem passionis qñ iudebai homi

Expanded text:
bus creditur, quod erit, cum per speciem manifestam bus creditur, quod erit, cum per speciem manifestam se contemplandam sanctis praebebit Dei Sapienquam credendo pervenietur; ut ex fide verborum transeat justus in fidem rerum. 2. Si Petrus habuit fidem passionis, quando vidit homi
Abbreviated transcription (Latin):
ic queritur si fides tantum de ñ uisis est.
mnu iuidetur quod fides illis fu̾it de factis ⁊
uisis. Suꝑ quo augustinus mouet q̃onem⁊
uidit. Cernebat enim ⁊ tangebat carnem.
uiuentem quam uidat morientem.:⁊ c̃debat
deum in carne ip̃a latentem. Credebai gͥ̃
mente quod ñ uidebat. ꝑ ħ quod sensib corꝑib
apparebat. Si uͦ dicuntur credi que uidentur
sicut dicit unusquisq oculis. ss. credidisse nõ
ip̃a ẽ. que in nobuas edisicatur fides. s ex rebus
que uidentur agitur in nob ut ea credantur
que ñ uidentur. Er his aꝑte intelligitur. ꝓpͥe
sides ñ apparentium. nec illa e fides quã in xͦ
edificamur. quia dicimus usitata louicione
nos ea crede que uidemus. alibi tamen dicit
augustinus fidem eẽ de reb p̃sentib quod
erit in futuro. cum ꝑ sp̃em dcum p̃sentm de¬
um contemplabimur. que tamen non ꝓprie
dicitur fides s: ueritas. Est inquid tides qua
fides terum quando in urrb s teb ip̃is p̃senti¬

Expanded text:
ic quaeritur, si fides tantum de non visis est, innui videtur quod fides illis fuerit de factis et visis. Super quo Augustinus movet quaestiohoc credidit quod vidit. Cernebat enim et tangebat carnem viventem, quam viderat morientem, et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si vero dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis credidisse, non ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Ex his aperte intelligitur quod proprie fides non apparentium est. Nec illa est fides qua in Christo aedificamur, qua dicimus, usitata locutione, nos ea credere quae videmus. Alibi tamen dicit August. fidem esse de rebus praesentibus; quod erit in futuro, cum per speciem Deum praesentem contemplabimur; quae tamen non proprie dicitur fides, sed Veritasfides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
pͣ. quia in utroq unus xͥ una ꝑͥ. subsistit. ita itiam
Quia ut ait ieꝵ u̾bum ẽ ds. ñ caro assumpta. Et ambix
ĩ li .iii. de sp̃u scõ ait aliudẽ quod assumsit. ⁊ aliud
quod assumptum
tatem que multr̃

Expanded text:
que unus Christus et una persona subsistit. Ita etiam ieron., Verbum est Deus, non caro assumpta. Et Ambr., in lib. 3 de Spiritu sancto, ait: Aliud est quod assumpsit, et aliud quod assumptum tatem, quae mult
Abbreviated transcription (Latin):
tinit̾. quia forma dei formam serui acccp̃ utrumq
dius utrumq homo. s. utrũq d̃s: ꝓpt̾ accipientem
drum ⁊ utrũq hõ ꝓpt̾ accepium hominem Et il¬
lud quod idem ait in li. de bono ꝑseuerantie. qui
fideł ẽ in eo u̾am naturam humanam cred susci¬
piente do u̾bo ita sublimatam. ut qui suscep̃.⁊ quod
suscep̃ una eẽt in triuitate.ꝑ. assumptione illa inef
autem qui suscep̃ ⁊ quod susc ep̃ una ẽ ꝑͣ. gͦ natura¬

Expanded text:
ccepit, utrumque Deus, utrumque homo. Sed utrumque Deus propter accipientem Deum, et utrumque homo propter acceptum hominem. Et illud quod idem ait in lib. de Bono perseverantiae: Qui fidelis est, in eo veram naturam humanam credit suscipiente Deo Verbo ita sublimatam, ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona, assumptione illa ineffautem qui suscepit et quod suscepit una est per
Abbreviated transcription (Latin):
nonem ⁊ natiuitatem meffabił in se diuinitas ac¬
cepissei. Sice ⁊ deus eternus u̾acit secundum tempꝰ
⁊ concept̃ ⁊ natꝰ de uirgine. Ista austoritati uidet̃
insinuari quod natura diuina sit nata⁊ concepta
de uirgine. S si diligent̾ notentur uerba potuis di
pͥ agitur intelligitur. que sine dubitatione ⁊ de pt̃e

Expanded text:
ffabilis in se divinitas accepisset. Sic est Deus aeternus veraciter secundum tempus et conceptus et natus ex Virgine. Ista auctoritate videtur insinuari quod natura divina sit nata et concepta de Virgine. Sed si diligenter notentur verba, potius de persona agi intelligitur, quae sine d
Abbreviated transcription (Latin):
inquiri debet utrum de natura diuina
concedendum sit. quod de uirgine sit nata. sũ
dicitur in uirgine incarnata. ⁊ uidetur utiq
nõ debere dici: nata de uirgine. cum ñ sit nata
de pr̃e. Que enu res non ẽ de pr̃e gentta. ñ uicd̃r
dde marre nata ne res aliqua filiationis. nomẽ
hãt inhumanitate. q̃ illud ñ teneat in dunns¬
tate. Uidetur tamen posse ꝓbari quod sit na¬
ta de uirgine. quia si ħ deum nasci de uͥgine.
debere dici nata. De ħ augustinus in li de fide ad
petrum: sic ait nͭ eterna aiq diuna. ñ poss tempo¬
talit̾ concipi ⁊ nasci ex natura humana nͥ .ẜ scep¬

Expanded text:
 1. Post praedicta inquiri debet utrum de natura divina concedendum sit quod de Virgine sit nata, sicut dicitur in Virgine incarnata. Et videtur utique non debere dici nata de Virgine cum non sit nata de Patre. Quae enim res non est de Patre genita, non videtur de matre nata; ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quae illud non teneat in divinitate. Videtur tamen posse probari quod sit nata de Virgine, quia si hoc est nasci Deum de debere dici nata. De hoc August., in lib. de Fide ad Petrum sic ait: Natura aeterna atque divina non posset temporaliter concipi et nasci ex natura humana, nisi se
Abbreviated transcription (Latin):
uib facile ẽ. nob̾ Rdere. s indignum res¬
ponsione iudetur. quod dicunt. omne
namq uerum adeo ẽ. ut ait augustinus. cui
a sp̃u sancto ẽ. Cum itaq uerum sit ꝙ maia
fiunt. ħ uerum quod dicitur illa locutõne
adeo sit ut mala fiant. Si enim diceretur
auctor malorum deus ẽẽ. intelligeretur. q
ex simili maniteste falsum ostendit᷑. deus
tem questionis aꝓbat illorum qui dicunt

Expanded text:
uibus facile est nobis respondere; sed indignum responsione videtur quod dicunt. Omne namque verum a Deo est, ut ait Aug., cui a Spiritu sancto est. Cum itaque verum sit quod mala fiunt, hoc verum quod dicitur illa locutione,nde sequitur quod a Deo sit ut mala fiant. Si enim hoc diceretur, auctor malorum Deus esse intelligeretur; quod ex simili manifeste falsum ostenditur: Deus tem quaestionis approbat illorum qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñicħ in quiꝰ ẽ quam causa fornicationiᷤ¬
uirum dimitt̾e̾ uxorem si ⁊ ip̃e conuinci¬
tur fornicari. Occurrit enim illud. In qͦ
nõ alt̾um uicdicas te ip̃m condempnas. Q¬
nantur mariti. si audiant adult̾os uiros
pende similes adult̾is feminis penas. cũ
tanto grauius eos puniri oportũit qͣto
magis ad eos ꝑtinet ⁊ iurtute iuncere:
tremplo reg̾e feminas. Ex his apparer qͥ
adulter adult̾am dimitt̾e nõ uolz ⁊ eꝯu̾so.¬

Expanded text:
il iniquius est quam causa fornicationis dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud Rom. 2: In quo alterum judicas, teipsum condemnas. Qnantur mariti si audiant adulteros viros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto gravius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et virtute vincere, et exemplo regere feminas. Ex his apparet quod adulter adulteram dimittere non valet, e
Abbreviated transcription (Latin):
dempnatus ẽ Et ex affectui humano sensualitatiᷤᷤ
ꝗ ñ rationis illud uoluit. ⁊ petit quod ñ impetͣuit
quia sciebat deum ñ eẽ facturum illud. ñ illud
fi nolebat affectu rationis. ł uoluntate diuinitatiᷤᷤ
membris formam p̃b immiente iͥbułone
ciamandi ad deum ⁊ subiciendi uoluntatem su¬
am diuine uoluntati ut si pulsante molestia iͥs¬

Expanded text:
demnatus est. Et ex affectu humano sensualitatis quidem, non rationis, illud voluit et petiit, quod non impetravit. ebat Deum non esse facturum illud; nec illud fieri volebat affectu rationis vel voluntate divinitatis. membris formam praeberet imminente turbatione clamandi ad Dominum, et subjiciendi voluntatem suam divinae voluntati; ut si pulsante molestia tris