comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs quiat : In principio erat uerbũ : & uerbũ : erat apud dm̃ : Et ds̃ erat uer¬
bũ : Qui suꝑ pectus dñĩ discũ bebat. qui secreta ista desinu illius cordis auriebat:
ipseait: Dilectissimi : filiidĩ sumꝰ & ñdũ apparuit quid erimꝰ: Scimꝰ quia cũ
apparuerit : similes eierimꝰ qm̃ ui debimꝰ eũ sicuti ẽ : Hoc nobis ꝓmittitur:¬
sedut ꝓueniamꝰ Siñ possumꝰ uidere uerbũ dm̃ : audiamꝰ uerbũ carnem quia
carnales facti sumꝰ : Audiamꝰ uerbũ carnẽ factũ : ideo enĩ uenĩt ideo suscȩ¬
pit infirmita tẽ mrãm ut possis firmã locutionẽ capere portantis in firmi
infantes : ñne esca erat inm̃sa : sed inualidus ẽ infans ad comedandã escã
quat inm̃ saẽ : Quid facit mat̃ : incarnat escã : & conficit lac de ipsa : Con¬
ficit nob qđ capere ñ possimꝰ: siuerbũ caro factũ ẽ. ut lacte paruulinu¬
tri remur qui ad cibũ quidẽ eramꝰ infantes : uerũ hoc int̃ẽ : quia qm̃o cibũ

Expanded text:
incipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: qui supra pectus Domini discumbebat, qui secreta ista de sinu illius cordis hauriebat: ipse ait, Dilectissimi, filii Dei sumus; et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimsi nondum possumus videre Verbum Deum, audiamus Verbum carnem: quia carnales facti sumus, audiamus Verbum carnem factum. Ideo enim venit, ideo suscepit infirmitatem nostram, ut possis firmam locutionem capere Dei portantis infirmitainfantes? Nonne esca erat in mensa? Sed invalidus est infans ad comedendam escam, quae in mensa est: quid facit mater? Incarnat escam, et conficit lac de ipsa. Conficit nobis quod capere possimus. Sic Verbum caro factum est, ut lacte parvuli nutriremur, qui ad cibum quidem eramus infantes. Verum hoc interest, quia quando cibum
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatione animi inen arrabilit̃ transcendere creatorẽ : Sed siuis illũ m̃¬
te contingere : purga m̃tẽ purga cortuũ mundũ fac oculũ unde illud
quicquid ẽ possit attingi. mundũ fac oculũ cordis: Beati enĩ mundo corde.
quia ipsi dm̃ uidebt̃: Non aut̃ mundato corde quid potuit miseri cordius ꝓ¬
curari aut donari abeo nisi ut illud uerbũ dequotanta & tãmulta diximꝰ
& nichil dignũ diximꝰ nisi illud uerbũ ꝑ qđ factas omia fier& qđ nossumus
ut ad tingere possimꝰ illud qđ non sumꝰ : ñeniin ds̃ sumꝰ : sed possumꝰ mte uł
cordis acie interiore uideredm̃: Pec catis acies nẽ obitusȩ in firmita

Expanded text:
cogitatione animi, inenarrabiliter transcendere Creatorem. Sed vis illum mecogitatione animi, inenarrabiliter transcendere Creatorem. Sed vis illum mente contingere? Purga mentem, purga cor tuum. Mundum fac oculum, unde illud quidquid est, possit attingi. Mundum fac oculum cordis: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Non autem mundato corde, quid potuit misericordius procurari aut donari ab eo, nisi ut illud Verbum, de quo tanta et tam multa diximus, et nihil dignum diximus; nisi ut illud Verbum, per quod facta sunt omnia, fieret quod nos sumus, ut attingere possimus illud quod non sumus? Non enim Deus sumus: sed possumus mente vel cordis acie interiore videre Deum. Peccatis acies nostrae obtrita
Abbreviated transcription (Latin):
ut in aliquo laudẽ ereaturã qđ ñsit in creatore : laudo ii homine equali¬
nesco ibi coat̃iũ. hicequalitatẽ in uenio natuore ibi uttelleg ae sollut cos
substantia ⁊otũ ergo ibi qđ hnic expartibus singulis &reb siugulis ua¬
uenitur : Totũ ergo simulibi : añ hoc solũ qđ icreaturis totũ iuento
ibi sed tãquã increatore : Quanto amplius qđ hac uisibilia. illa in uisibilia:
hac tẽporalia. illa &na : haec cõniutabilia. illa in cõmutabilia : hat
corruptibilia. illa in corruptibilia : postremo in ipso homine aea q̃m
uenim homo a homo duo hominess : ibi pat̃ & filius & und s̃ : Dño dõgr̃as¬
ago inenarrabiles : qđ ex hoc loco scrupulo sissimo & laboriosissimo
in firmitatẽ meã liberare dignatus ẽ petentib: uobis : Ante omĩa tam̃
seruatelioc : quicquid decreatura potuimꝰ colligere aut sensu corporis. aut

Expanded text:
ut in aliquo laudem creaturam, quod non sit in Creatore? Laudo in homine aequaliut in aliquo laudem creaturam, quod non sit in Creatore? Laudo in homine aequalinosco ibi coaeteruum. Hic aequalitatem invenio naturae, ibi intelligo aequalitatem substantiae. Totum ergo ibi quod hic ex partibus singulis et rebus singulis invenitur. Totum ergo ibi simul, et non hoc solum quod in creaturis: totum invenio ibi, sed tanquam in Creatore, tanto amplius, quod haec visibilia, illa invisibilia; haec temporalia, illa aeterna; haec commutabilia, illa incommutabilia; haec corruptibilia, illa incorruptibilia. Postremo in ipso homine ea quae invenimus homo et homo, duo homines sunt: ibi Pater et Filius unus Dago inenarrabiles, quod ex hoc loco scrupulosissimo et laboriosissimo infirmitatem meam liberare dignatus est, petentibus vobis. Ante omnia tamen servate hoc, quidquid de creatura potuimus colligere, aut sensu corporis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
de ẽ aliqͥd qđ laudes: increatore deeẽ nichil potest . quia qđ inuenis increa¬
tura acreatore artifice ꝓcessit : Quid ergo incoauis : ñne hoc dõdandũ
qđ ibr laudas : qđ aut̃ de ẽ non tribuendũ maiestate inqua nullus defectus
ẽ : ecce offero tibi genitis coaeuagignentia : laudas ibi coeuitatẽ sed dis¬
parilitatẽ rep̃hendis : Qđ rep̃hendis noli tribuere dõ : qđ laudas tribue &
tribuis illi existo genere similitudinũ ꝓquo ȩuitate quo &̃ nitatẽ & co&¬
nꝰ anussit sit natus. cueo a quonatussit : De alio aut̃ similitudiniũ genere q̃
& ipse creatura di ẽ a deb& laudare creatorẽ : uidibi laudas a qualitatẽ
natue : ũ ppt̃ illã districtionẽ dederas coaetnitatẽ : da ꝓpt̃ istã equalita¬
tẽ a ꝑfecta ẽ natiuitas eiusdẽ substantiae : Quid enĩ dem̃tius fr̃s mei quã

Expanded text:
deest aliquid quod laudas, in Creatore deesse nihil potest: quia quod invenis in creadeest aliquid quod laudas, in Creatore deesse nihil potest: quia quod invenis in creatura, a Creatore artifice processit. Quid ergo in coaevis? nonne hoc Deo dandum quod ibi laudas? Quod autem deest non tribuendum majestati, in qua nullus defectus est. Ecce offero tibi genitis coaeva gignentia: laudas ibi coaevitatem, sed disparilitatem reprehendis. Quod reprehendis, noli tribuere Deo; quod laudas, tribue: et tribuis illi ex isto genere similitudinum pro coaevitate coaeternitatem, ut coaeternus sit natus cum eo a quo natus sit. De alio autem similitudinum genere, quae et ipsa creatura Dei est, et debet laudare Creatorem, quid ibi laudas? Aequalitatem naturae. Jam propter illam distinctionem dederas coaeternitatem; da propter istam, aequalitatem; et perfecta est nativitas ejusdem substantiae. Quid enim dementius, fratres mei, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Deder enĩ similitudines ex his quinascuntur intepore & p̃ceduntur tẽpr abe¬
is aquib: nascuntur : Sicut homo dehomine maior ille tẽpore prior natus
sed tam̃ homo & homo id ẽ eius dẽ substantiae : Homo eni hominẽ generat :¬
& ȩquus equũ : & pecus pecudẽ : Adeandẽ substantiã generant ista : sed ñ
adid tẽpus : Diuersas tẽpore : sed ñ sunt diuersa fiatura : Quid ergo hic lauda¬
mꝰ in ista natiuitate : certe &equalitatẽ naturȩ: Quid aut̃ deẽ : aqualitas
tẽporis : Teneamꝰ hic unũ qđ laudatur id ẽ ȩqualitatẽ naturae : In illo au¬
t̃ genere similitudinẽ qđ nos dedimꝰ desplendore ignis & deimagine uir¬
gulti : equalitatẽ naturȩ ñ inuenis. inuenis coeuitatẽ : Quid hic laudamus
coceuitatẽ : quid ẽ aqualitas nature : coniunge q̃laudas: Increaturis enĩ

Expanded text:
Dederunt enim illi similitudines ex his quae nascuntur in tempore, et praeceduntur tempore ab eDederunt enim illi similitudines ex his quae nascuntur in tempore, et praeceduntur tempore ab eis a quibus nascuntur, sicut homo de homine. Major ille tempore prior natus: sed tamen homo et homo, id est ejusdem substantiae. Homo enim hominem generat, et equus equum, et pecus pecudem. Ad eamdem substantiam generant ista; sed non ad idem tempus. Diversa sunt tempore; sed non sunt diversa natura. Quid ergo hic laudamus in ista nativitate? Certe aequalitatem naturae. Quid autem deest? Aequalitas temporis. Teneamus hic unum quod laudatur, id est, aequalitatem naturae. In illo autem genere similitudinum, quod nos dedimus de splendore ignis et de imagine virgulti, aequalitatem naturae non invenis, invenis coaevitatem. Quid hic laudamus? Coaevitatem. Quid deest? Aequalitas naturae. Conjunge quae laudas. In creaturis enim
Abbreviated transcription (Latin):
us ad patrẽ qualis ad ignẽ splendor & imago aduirgultũ : ecce intellexi
& t̃nũ patrẽ intellexi coat̃nũ filiũ tam̃ sicut effusũ splendorẽ minus
ignẽ lucentẽ aut sicut effusã imaginẽ minꝰ quã uirgulgtũ existẽntẽ di¬
cemꝰ : p̃ : Sede qualitas om̃imodo Ncredo ait : quia ñ inuenisti simili¬
tudinẽ : sed crede apło : quia potuisti uidere qđ dixi : Ait enĩ: Frapi¬
nã arbitratus est esse se aequalẽ dõ : Ae qualitas om̃i modo con¬
ungitur : Et queldixi : non rapinã: Quasse : quia illud est rapina
obus : similitudinẽ fortasis in uenimus in creatura. m intellegamus filiũ
coce tnũ patri et nequaquẽm minorem: Sedĩllud possumus inuenire
muno genere similitũdõe uigamus ambogerera: Q uomodo anbogene
genera : unũ unde ipsidant similitudines & alterũ undenos dedimus:

Expanded text:
us ad Patrem, qualis ad ignem splendor, et imago ad virgultum? Ecce intellexi us ad Patrem, qualis ad ignem splendor, et imago ad virgultum? Ecce intellexi aeternum Patrem, intellexi coaeternum Filium: tamen sicut effusum splendorem minus igne lucentem, aut sicut effusam imaginem minus quam virgultum existentem dicimus? Non: sed aequalitas omnimoda est. Non credo, ait, quia non invenisti similitudinem. Sed crede Apostolo, quia potuit videre quod dixi. Ait enim: Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Aequalitas omni modo conjungitur. Et quid dixit? Non rapinam. Quare? Quia illud est rapina,obus, similitudinem fortassis invenimus in creatura, quomodo intelligamus Filium et coaeternum Patri et nequaquam minorem. Sed non illud possumus invenire in uno genere similitudinum: jungamus ambo genera. Quomodo ambo genera? Unum unde ipsi dant similitudines, et alterum unde nos dedimus.
Abbreviated transcription (Latin):
dealiquo ẽ natũẽ: Sẽꝑigitur filius natꝰ: sẽꝑ pat̃: Semꝑ deillo imago.
qm̃ imago illa uirgulti deuirgulto nata est : Etsi ꝑ uirgultum
soꝑnata essec eximago deurgulto: Non potiusti inuoniie quo ae ter¬
ne genita eternis genitoribus : ex inuenisti coaeua nata tẽporalibus gig¬
nentibus : Intellego quo a ternũ filiũ natũ eternogignonti: Quode¬
nĩ est tẽporali coguũ : hoc est acterno quo gternũ: Fliciam modicũ est :¬
quod aduertatis fr̃s propt̃ blas phemias : Sẽ ꝑ enĩ dr̃. Eccededisti similitu¬
dines : sed splendor qui funditur deigne minus luc& quã ipse ignis. & im a¬
go uirgultiminus utiq: habet ꝓprietatẽ quã illud uirgultũ unde imago:
Habent ista similitudinẽ : sed ñ habent om̃i modo aqualitatẽ : Quare ñ uiden¬
tur eẽ eiusdẽ substantia : quidergo dicemꝰ sidicat aliquis tali s ergo fili¬

Expanded text:
de aliquo est natum est; semper igitur Filius natus, semper Pater, semper de illo imago. de aliquo est natum est; semper igitur Filius natus, semper Pater, semper de illo imago. Quomodo imago illa virgulti de virgulto nata est, et si semper virgultum semper nata est et imago de virgulto. Non potuisti invenire coaeterna genita aeternis genitoribus, et invenisti coaeva nata temporalibus gignentibus. Intellige coaeternum Filium natum aeterno gignenti. Quod enim est temporali coaevum, hoc est aeterno coaeternum. » Hic jam modicum est quod advertatis, fratres, propter blasphemias. Semper enim dicitur, Ecce dedisti similitudines: sed splendor qui funditur de igne, minus lucet quam ipse ignis; et imago virgulti minus utique habet proprietatem, quam illud virgultum unde imago est. Habent ista similitudinem, sed non habent omnitur esse ejusdem substantiae. Quid ergo dicemus, si dicat aliquis: Talis est ergo Fili
Abbreviated transcription (Latin):
apparuisse imaginẽ eiꝰ cũ illud sine imagine prius appar&. sed nascit᷑
cũ imagine sua : & tam̃ imago ab illo ñ illud ab imagine nascitur : Ergo
cũ imaginesua : & simul eẽ incipit uirgultũ & imago eius : nũ quid ñ fate¬
ris imaginẽ eẽ deillo uirgulto ñ urgultũ deimagine genitũ : ergo de
illo uirgulto confiteris imaginẽ : Itaq: & generans & qđ genitũẽ simul
eẽ caper : ergo coȩua sunt semꝑ urgultũ sẽ ꝑ & imago de uigulto qđ
aut̃ dealio ẽ : utiq: natũ ẽ : Potest ergo sẽꝑ eẽ generans : & sẽꝑ cũ illo qđ
deillo natũ ẽ : Ibi enĩ estuabam : ibi laborabamꝰ: Qnõ intellegitur sẽpit̃ na natiuitas
ergo filius dĩ scđm hocdicitur qđ pat̃ ẽ qđ hab& dequo sit ñ scđm hoc
qđ prior eã pat̃ & postea filius sẽꝑ pat̃. sẽ ꝑfilius de patre . & quia quic qͥd

Expanded text:
apparuisse imaginem ejus, cum illud sine imagine prius appareret; sed nascitur apparuisse imaginem ejus, cum illud sine imagine prius appareret; sed nascitur cum imagine sua: et tamen imago ab illo, non illud ab imagine. Nascitur ergo cum imagine sua, et simul esse incipiunt virgultum et imago ejus. Numquid non fateris imaginem esse de illo virgulto, non virgultum de imagine genitum? Ergo de illo virgulto confiteris imaginem. Itaque et generans, et quod genitum est, simul esse coeperunt. Ergo coaeva sunt. Si semper virgultum, semper et imago de virgulto. Quod autem de alio est, utique natum est. Potest ergo semper esse generans, et semper cum illo quod de illo natum est. Ibi enim aestuabamus, ibi laborabamus, quomodo intelligeretur sempiterna nativitas. Ergo filius Dei secundum hoc dicitur, quod et Pater quod prior est Pater et postea Filius. Semper Pater, semper Filius de Patre. Et quia quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
Imago existit despeculo hominis intuentis: Speculũ ñ nobis potest suf¬
fragari ad euidentiã rei huiꝰ quã explicare ut cũq: conamur: Et enĩ dr̃¬
mulii : Ille qui adtendit speculũ : iã utiq: erat & iã natus erat : Existit ima¬
go mox ut aspector extiterit : nã ille qui inspicit erat : & ante quã acce¬
der& ad speculũ : Quid ergo inueniemꝰ unde possimꝰ eruere talẽ simili¬
tudinẽ sicut eruimꝰ deigne & splendore : faciamꝰ hoc animo : facile que
am modũ aqua corporũ sepe reddat imagines : Hocdicimus qnõ quisq
uel transit suꝑ aquã : uł stat : Vid& ibi imaginẽ suã : Ponamꝰ ergo aliquid
natũ suꝑ aquã. uel ut uirgultũ aut erbã ñ ne cũ imagine sua nascitur :
mox ut incipit existere : incipit cũ illo existere. imago eius ñ p̃cedit nas¬
cendo imaginẽ suã : Nmichi ostenditur natũ eẽ aliquid suꝑ aquã. & postea

Expanded text:
Imago existit de speculo hominis intuentis speculum. Non nobis potest sufImago existit de speculo hominis intuentis speculum. Non nobis potest suffragari ad evidentiam rei hujus, quam explicare utcumque conamur. Etenim dicitur mihi: Ille qui attendit speculum, jam utique erat, et jam natus erat. Existit imago mox ut aspector exstiterit. Nam ille qui inspicit, erat et antequam accederet ad speculum. Quid ergo inveniemus, unde possimus eruere talem similitudinem, sicut eruimus de igne et splendore? Faciamus a minimo. Facile nostis quemadmodum aqua corporum saepe reddat imagines. Hoc dicimus; quando quisque vel transit super aquam vel stat, videt ibi imaginem suam. Ponamus ergo aliquid natum super aquam, velut virgultum aut herbam, nonne cum imagine sua nascitur? Mox ut incipit existere, incipit cum illo existere imago ejus, non praecedit nascendo imaginem suam: non mihi ostenditur natum esse aliquid super aquam, et postea
Abbreviated transcription (Latin):
inseminare om̃i animae initia intellectus. initia sapientiae : om̃is animares¬
pond& & nemodubitat qđ splendor ille deigne existat ñignis desplendore :
Ponamꝰ ergo ignẽ patrẽ illius splendoris : quia iã p̃locuti sumꝰ coaeua nos quere¬
re non coat̃na : Silucẽ accendere cupio ñdũ ẽ ibi ignis: ñdũ & ille splendor:
Mox aut̃ ut accendero : simulcũigne splendor existit : Dahic mihi ignẽ sine
bis tantares dicidño iuuante intentionẽ orationis urẽ & p̃parationẽ cordis
ur̃ĩ excepistis. quantũ capere potuistis : Illa tũm ineffabilias nichil dignũ
putetis uł eo ipso quo coaua co& nis cõparantur : Tẽporalia sẽ ꝑmanentib:
extinguibilia inmortalib: : Sed quia dctus ẽ filius & imago patris : accipia¬
mꝰ & hinc aliquã similitudinẽ in reb: longe differentib: ut p̃locuti sumus:

Expanded text:
inseminare omni animae initia intellectus, initia sapientiae: omnis mihi anima resinseminare omni animae initia intellectus, initia sapientiae: omnis mihi anima respondet, et nemo dubitat, quod splendor ille de igne existit, non ignis de splendore. Ponamus ergo ignem patrem illius splendoris: quia jam praelocuti sumus coaeva nos quaerere, non coaeterna. Si lucernam accendere cupio, nondum est ibi ignis, nondum et ille splendor: mox autem ut accendero, simul cum igne et splendor existit. Da hic mihi ignem sine bis tanta res dici, Domino adjuvante intentionem orationis vestrae et praeparationem cordis vestri, excepistis quantum capere potuistis. Illa tamen ineffabilia sunt. Nihil dignum putetis dictum, vel eo ipso quo coaeva coaeternis comparantur, temporalia semper manentibus, exstinguibilia immortalibus. Sed quia dictus est Filius et imago Patris, accipiamus et hinc aliquam similitudinem in rebus longe differentibus, ut praelocuti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
intellegamꝰ coaet̃na : Oarriane si in uenerogenitorẽ ñ p̃cedere tẽpore
illud qđ genuit si genitũ ñ eẽ minorẽ tẽpore illo a quo generatus ẽ : iustũ
ẽ ut concedas muhi posse ista quo a t̃na inueniri increatore. quando coa¬
ua in creatura inueniri potuer̃ : Iã quidẽ aliquib: fr̃ib: hoc oc curre¬
re puto : Nã p̃uener̃ aliqui ex quodixi : candorẽ enĩ lucis a t̃ne : Ignis
enĩ lucẽ fundit : lux abigne funditur : Quid a quo existat si quoramus
cotidie cũ lucernã accendimus am monemur sbi cuiusdã inuisibilis & in¬
enarrabilis ut lucerna aliqua intellegentie nr̃e s uuista noste scłi possit
accendi : Adtende eũ qui iucernã accendt : Non accensa iucerna
undũ ẽ ignis ñdũẽ & fulgar qui abigne exit : Int̃rogo aut̃ ego : & dico: Fulger
abigne existit. anignis afulgare : om̃is amima mihi responda: uoluit enĩds̃

Expanded text:
intelligamus coaeterna. O Ariane, si invenero genitorem non praecedere tempore intelligamus coaeterna. O Ariane, si invenero genitorem non praecedere tempore illud quod genuit, si genitum non esse minorem tempore illo a quo generatus est; justum est ut concedas mihi posse ista coaeterna inveniri in Creatore, quando coaeva in creatura inveniri potuerunt. Jam quidem aliquibus fratribus hoc occurrere puto. Nam praevenerunt aliqui ex quo dixi, Candor est enim lucis aeternae. Ignis enim lucem fundit, lux ab igne funditur. Quid a quo existat, si quaeramus, quotidie cum lucernam accendimus, admonemur rei cujusdam invisibilis et inenarrabilis, ut lucerna aliqua intelligentiae nostrae in ista nocte saeculi possit accendi. Attende eum qui lucernam accendit. Non accensa lucerna, nondum est ignis, nondum est et fulgor qui ab igne exit. Interrogo autem ego, et dico: Fulgor ab igne existit, an ignis a fulgore? Omnis anima mihi respondet: voluit enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
m inuenire coȩua duo generans & generator : Hic inuenimꝰ coȩua ibi intelle¬
gamꝰ coȩt̃na : sihic inuerures genitũ ex eo cepisse : ex quoce łit generator:
intellegamꝰ certe filiũ dĩ ex eo eẽ ñ cepisse : ex quo ñcȩpit generator: Eccefor¬
tasse fr̃s inuenimꝰ aliquid increatura qđ dealia renascatur. Et tam̃ ex eotẽ¬
pore esse incipiat ex quo cȩpit illud unde nascit᷑. Hoc ex eo ex quo illud cȩpit
illud exeo exquo illud ñcepit : Nocergo coȩuũ : illud coat̃nũ : Arbitrorscĩ¬
tatẽ uram iã intellexisse qđ dico ñ posse cõparari tẽporalia ae t̃nis: sed posse
de scripturis ammone amur ad has similitudines : Legimus in scripturis deipsa
sapientia : Candor ẽ enĩ lucis a t̃ne : Itẽ legimus : speculũ sine macula
dĩ maiestatis : Ipsa sapientia dictaẽ candor ẽ enĩ lucis at̃nae : dicta ẽ¬
÷ mago patris. Hinc capiamꝰ similitudinẽ . ut inueniamꝰ coaetua ex quib:

Expanded text:
rans et generatus: hic invenimus coaeva, ibi intelligamus coaeterna. Si hic invenero genitum ex eo esse coepisse ex quo coepit generator, intelligimus certe Filium Dei ex eo esse non coepisse, ex quo non coepit generator. Ecce fortasse, fratres, invenimus aliquid in creatura, quod de alia re nascatur, et tamen ex eo tempore esse incipiat, ex quo coepit illud unde nascitur. Hoc ex eo ex quo illud coepit, illud ex eo ex quo illud non coepit. Hoc ergo coaevum, illud coaeternum. CAPUT VItatem vestram jam intellexisse quod dico, non posse comparari temporalia aeternis; sed posse aeva, et de Scripturis admoneamur ad has similitudines. Legimus in Scripturis de ipsa Sapientia, Candor est enim lucis aeternae. Item legimus, Speculum sine macula Dei majestatis . Ipsa Sapientia dicta est candor lucis aeternae, dicta est imago Patris: hinc capiamus similitudinem, ut inveniamus coaeva, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cisus ẽ & resurrex̃ & ñ iã moritur & mors ei ultra ñ dominabitur:
Scđm diunitatẽ aut̃ quo ȩqualis ẽ patri. in hoc mundo erat : & mundus ꝑ
ipsũ factusẽ & mundus eũ ñ cognouit : Dehoc audistis modo euugłm quit
mouerit uł ammonuerit cautos nos faciens : & uolens eẽ expeditos &
paratos adspẽ nouissimã ut post nouissima quam̃ sunt in hoc scło metu¬
enda suecedit requies quȩ ñ habet: Beati qui partici pssfacti fuerint:

Expanded text:
 resurrexit, et non jam moritur, nec mors ei ultra dominabitur : secundum divinitatem autem, qua aequalis est Patri, in hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit . De hoc audistis modo Evangelium, quid monuerit nos, cautos nos faciens, et volens esse expeditos et paratos ad exspectanda novissima: ut post novissima, quae sunt in hoc saeculo metuenda, succedat requies, quae non habet finem. Beati qui participes facti fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. oeo qđ ibi natus est Om̃a ꝑ dm̃ lc sunt: Et quid tamenest conpa¬
randũ dõ si om̃a quȩ hic nascuntur. illo efficiente nascuntur : Et sic forsitan
simile hic inueniri potest : sic ergo forsitan nec natuitatis similitudo iiue¬
natur: Nũ quid inde obprossussum quia ñ inueni similitudines creatori
om̃iũ increatura : cupiunt inuenire qđ eẽt simile creatori : & reuera frs :¬
nonsũ inuenturus tẽporales similitudines quas aet̃nitati possim cõparare:
ded& tu quas inuenisti quid sunt : quidem̃ inuenisti : quia pat̃ maior ẽ tẽpone
quã filius &ideouis ut filius dĩ tẽpore minorsit quã pat̃: Pat̾ at̃nꝰ quia inue

Expanded text:
cuntur in eo quod ibi natus est. Omnia per Deum hic sunt: et quid tamen est compacuntur in eo quod ibi natus est. Omnia per Deum hic sunt: et quid tamen est comparandum Deo? Sic omnia quae hic nascuntur, illo efficiente nascuntur. Et sic forsitan simile hic inveniri potest? Si ergo forsitan nec nativitatis similitudo inveniatur, numquid inde oppressus sum, quia non inveni similitudines Creatori omnium, in creatura cupiens invenire quod esset simile Creatori? 10. Snon sum inventurus temporales similitudines, quas aeternitati possim comparare. Sed et tu quas invenisti, quid sunt? Quid enim invenisti? Quia pater major est tempore quam filius: et ideo vis ut Filius Dei tempore minor sit quam Pater aeternus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Put& nos aliquis ꝑ istas similitudines tam̃ ꝑuenisse ad id qđ anee dici. nec co¬
gitare certe a paruulis potest : Et si potest abaliqͥb: amaiorib potest :¬
Exparte potest : in enigmate potest. ꝑspeculũ nondũ aut̃ facie ad faciem:
Demꝰ & nos aliquas similitudines aduersus illos unde illi refellantur . non
unde illud capiatur : Et enĩ cũdicimꝰ ualde posse fieri posse intellegi. ut &
natus sit & co&n sit ei a quonatus ẽ : ut hoc refellant & quasi falsũ eẽ de¬
monstrat similitudines nob̵dant : Vnde : decreatura & dicunt nobis: Ho¬
mo utiq: erat : Ante quã generaret filiũ : maior ẽ filio suo & equus
litudines earũ rerũ quas a struimꝰ : quid siñ inuenerimꝰ ñ recte posse
dicere natiuitas creatoris : fortasse similitudinẽ increatura ñ hab&:
Quanto enĩ superat eaquȩ hic sunt ineo qđ ibiest: tanto superat ea quȩ hic nas¬

Expanded text:
putet nos aliquis per istas similitudines jam pervenisse ad id quod nec dici nec coputet nos aliquis per istas similitudines jam pervenisse ad id quod nec dici nec cogitari a parvulis potest certe et si potest ab aliquibus majoribus, potest ex parte, potest in aenigmate, potest per speculum; nondum autem facie ad faciem; demus et nos aliquas similitudines adversus illos, unde illi refellantur, non unde illud capiatur. Etenim cum dicimus valde posse fieri, posse intelligi, ut et natus sit et coaeternus sit ei a quo natus est, ut hoc refellant et quasi falsum esse demonstrent, similitudines nobis dant. Unde? De creatura: et dicunt nobis, Homo utique erat antequam generaret filium, major est filio suo: et equus litudines earum rerum quas astruimus? Quid? si non invenirem, non recte possem dicere, Nativitas Creatoris fortasse similitudinem in creatura non habet? Quanto enim superat ea quae hic sunt in eo quod ibi est, tanto superat ea quae hic nas
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrauit quȩ fari ñ possint cuide monstrata sunt : itaq: fr̃s melius erat
si possemus tacere & dicere : Hoc hab& fides: sic credimus: Ñ potes capere
paruulus es : Pacient̃ tolerandũ donec pennas nutrias : necũ uolare in plu¬
mis uolueris non sit illi aura libertatis sed casus temeritatis : Quid illi con¬
tra : osi haber& qđ diceret : diceret mihi : Deficientiista : excusatioẽ : Vic¬
tus ẽ ueris qui respondere ñ uult : Ille cui hoc dicitur si non respondeat & si
in se ipso uictus nonẽ : uincitur tam̃ intitubantib fr̃ib: Audiunt enĩ fr̃s in¬
firmi & putant reuera ñ eẽ qđ dicatur & forsi tanuerũ putant ñeẽ qđ dicat᷑
non tam̃ non eẽ qđ sentiat᷑ : Homo enũ nichil potest dicere : qđ ñ &iã sentire
maiestatis ineffabilitate : necũ aliquas similitudines contra illos dederimꝰ.

Expanded text:
demonstravit, quae fari non possit cui demonstrata sunt? Itaque, fratres, melius erat demonstravit, quae fari non possit cui demonstrata sunt? Itaque, fratres, melius erat si possemus tacere, et dicere: Hoc habet fides, sic credimus: non potes capere, parvulus es: patienter tolerandum, donec pennas nutrias; ne cum volare implumis volueris, non sit illa aura libertatis, sed casus temeritatis. Quid illi contra? O si haberet quod diceret, diceret mihi! Deficienti ista excusatio est. Victus est veris, qui respondere non vult. Ille cui hoc dicitur, si non respondeat, etsi in se ipso victus non est, vincitur tamen in titubantibus fratribus. Audiunt enim fratres infirmi, et putant revera non esse quod dicatur: et forsitan verum putant, non esse quod dicatur, non tamen non esse quod sentiatur. Homo enim nihil potest dicere, quod non etiam sentire majestatis ineffabilitate, ne cum aliquas similitudines contra illos dederimus,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalia intimamus : homini asue facto natiuitate t̃sena. ecuidenti istius
creaturȩ ordinẽ ubi successus e decessus gignentes & genitos etate distiiguit :
post patrem enĩ nascitur filius: patriuti que morituro successurus: Hoc in
hominibus hoc in alus animantibus inuenimus: parentes priores tẽporb filios
tẽpore posteriores : Hanc cõsuetudinẽ uidendi carnalia : trans ferre illiad
spiritalia cupiunt :  & intencione carnalium facilius seducuntur: Non eni ratio
audientiũ sequitur talia p̃dicantis sed consuetudo quȩ etiã ipsos in uoluit ut
talia p̃dicarent. Et quid facimus nos silebimꝰ : ut inã dicer& : Forsitan enĩ
silendo aliquid dignũ dere ineffabili fogitaretur: Nãquicquid potest fari: n ẽ
in effabile : In effabilis ẽ aut̃ ds̃ Sieñ raptũ sedic̃ usq int̃tiũ celũ apłs paulus
& dicit audisse se ineffabilia uerba. quanto magis ipse in effabilis quitalia

Expanded text:
spiritualia intimamus, homini assuefacto nativitate terrena, et videnti istius spiritualia intimamus, homini assuefacto nativitate terrena, et videnti istius creaturae ordinem, ubi successus et decessus, gignentes et genitos aetate distinguit? Post patrem enim nascitur filius, patri utique morituro successurus. Hoc in hominibus, hoc in aliis animantibus invenimus, parentes priores tempore, filios tempore posteriores. Hac consuetudine videndi, carnalia transferre illi ad spiritualia cupiunt, et intentione carnalium facilius seducuntur. Non enim ratio audientium sequitur talia praedicantes, sed consuetudo, quae etiam ipsos insolvit, ut talia praedicarent. Et quid facimus nos? Silebimus? Utinam liceret. Forsitan enim silendo aliquid dignum de re ineffabili cogitaretur. Nam quidquid potest fari, non est ineffabile. Ineffabilis est autem Deus. Si enim raptum se dicit usque in tertium coelum apostolus Paulus, et dicit se audisse ineffabilia verba ; quanto magis ipse ineffabilis, qui talia
Abbreviated transcription (Latin):
explicare qđ cepimus: Tamen frs ante dico: Si non potuero ego explica¬
re : non rationẽ putetis sed hominẽ defecisse : Itaque uosortor & de¬
precor uto retis ad misericordiam di: itare a nobis dici faciat ut uos
audire oportet & nos dicere: Hocergo illi dicunt: di silius di est
natꝰ est.
hocfatemur : Neni eẽt filius : sinatus non eã : Manifestũ ẽ amittit fides aꝓ¬
bat eccła catholica uerũ ẽ : Adiungunt deinde : Sinatus ẽ patris filius: erat
pater antequã ei filius nasceretur: Hoc respuit fides : respuunt aures ca¬
tholicȩ anathematizatur. extraẽ qui hoc sapit. ñ ꝑtin& ad participationẽ
sotietatẽq: scorũ : Ergo ait : Rationẽ mihi redde : quo modo & filius nasci potu¬
it patri & coaeuus eẽ ei ex quonatus ẽ : Et quid facimus fr̃s quando carnalib:
spiritalia insinuam : Sitam̃ & nos ipsi non carnales sumus quando carnalibus

Expanded text:
explicare quod coepimus. Tamen, fratres, ante dico, si non potuero ego explicaexplicare quod coepimus. Tamen, fratres, ante dico, si non potuero ego explicare, non rationem putetis, sed hominem defecisse. Itaque vos hortor et deprecor ut oretis: adsit misericordia Dei, et ita rem a nobis dici faciat, ut vos audire oportet, et nos dicere. Hoc ergo illi dicunt: Si Filius Dei est, natus est. Hoc fatemur. Non enim esset Filius, si natus non esset. Manifestum est, admittit fides, approbat Ecclesia catholica, verum est. Adjungunt deinde: Si natus est Patri Filius, erat Pater antequam ei Filius nasceretur. Hoc respuit fides, respuunt aures catholicae; anathematur, extra est qui hoc sapit, non pertinet ad participationem societatemque sanctorum. Ergo, ait, rationem mihi redde, quomodo et Filius potuit nasci Patri, et coaevus esse ei a quo natus est? CAPUspiritualia insinuamus: si tamen et nos ipsi non carnales sumus, quando carnalibus ista
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ adõ : iãcȩcus efficitur : Ndũ sentit pȩnã : sed iã hab& : Itaq uerbũ dĩ¬
fr̃s hem̃i incorporalit̃ in uio labilit̃. sine tẽporali natiuitate. natũ tam̃
intellegamꝰ adõ : Putamꝰ ne possumꝰ aliquomodo ꝑsuadere quibusdã-
Infidelib: ñ abhorrere auero qđ dicitur a nobis fide catholita qc̃ traria
ẽ arrianis a quib: ȩccła dĩ sepe tẽptata ẽ cũ carnales homines id fa¬
cilius accipiunt qđ uidere c̃suer̃ : ausi sunt enĩ quidã dicere : Maior
ẽ pat̃ filio & p̃cedit eũ pat̃ : Idẽ maior ẽ filio pat̃ & minor ẽ patre
filius & a patre intẽpore pceditur : Et sic disputant : Sinatus ẽ : uti¬
q: erat pat̃ antequã filius illi eẽt natus : Adtendite: Ad sit nobis ad¬
iuuantib: orationib: ur̃is. &pia intentione excipere cupientib: qđ
ipse donauerit qđ ipse suggesserit : ad sit nobis ut possimꝰ quo quomodo

Expanded text:
est, a Deo, jam caecus efficitur. Nondum sentit poenam, sed jam habet. 6. Verbum est, a Deo, jam caecus efficitur. Nondum sentit poenam, sed jam habet. 6. Verbum raliter, inviolabiliter, incommutabiliter, sine temporali nativitate, natum tamen intelligamus a Deo. Putamusne possumus aliquo modo persuadere quibusdam infidelibus non abhorrere a vero, quod dicitur a nobis fide catholica, quae contraria est Arianis, a quibus Ecclesia Dei saepe tentata est, cum carnales homines id facilius accipiunt quod videre consueverunt? Ausi sunt enim quidam dicere, Major est Pater Filio, et praecedit eum tempore: id est, major est Filio Pater, et minor est Patre Filius, et a Patre in tempore praeceditur. Et sic disputant: Si natus est, utique erat Pater antequam Filius illi esset natus. Attendite: adsit ipse nobis, adjuvantibus orationibus vestris, et pia intentione excipere cupientibus quod ipse donaverit, quod ipse suggesserit; adsit nobis, ut possimus quoquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽprchendere aspectu : Quis ergo oculus cordis conphendit dm̃: sufficit
ut ad tingat sipurus ẽ oculus Siaut̃ at tingit : tactuquodã attingit in¬
mo : c̃tingendo corde illud qđ sẽꝑbeatũ muin&: Et ẽ illud ipsa beatitu¬
do ꝑp&ua : & unde fit homo uiuus uita ꝑpetua: Unde fit homosapiens.
sapientia ꝑfecta : Vnde fit homo illuminatꝰ . lum̃ sepit̃ nũẽ : & uide
quẽ ad modũ tuc̃tingendo efficeris qđ nineras : ñ illud qđ c̃tingis facis
eẽ qđ ñ erat: Hoc dico ds ñ crescit ex cognitore : sed cognitor excogniti
tiũ nosdare quodam modo : Non enĩ unde augeatur illidamꝰ : qui& telap¬
so integer ẽ & teredeunte integer manet : Paratus uideri ut be atifi¬
cet c̃uersos & aduersos puniat cȩtitate : Vincat enĩ primo inanima auer¬
sa ase : exordiũ pȩnarũ ipsa cȩcitate : Qui enĩ se auertit alumine uero id

Expanded text:
comprehendere aspectu: quis ergo oculus cordis comprehendit Deum? Sufficit comprehendere aspectu: quis ergo oculus cordis comprehendit Deum? Sufficit ut attingat, si purus est oculus. Si autem attingit, tactu quodam attingit in beatus contingendo corde illud quod semper beatum manet: et est illud ipsa beatitudo perpetua, et unde fit homo vivus, vita perpetua; unde fit homo sapiens, sapientia perfecta; unde homo fit illuminatus, lumen sempiternum est. Et vide quemadmodum tu contingendo efficeris quod non eras, non illud quod contingis facis esse quod non erat. Hoc dico, Deus non crescit ex cognitore, sed cognitor ex cognitietium nos dare quodam modo. Non enim unde augeatur, illi damus, qui et te lapso integer est, et te redeunte integer manet, paratus videri ut beatificet conversos, et aversos puniat caecitate. Vindicat enim primo in anima aversa a se, exordio poenarum, ipsa caecitate. Qui enim se avertit a lumine vero, id
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ ẽ : Sed corpus oculo conp̃hendere teputas : om̃ino non potes : Quic¬
quid enĩ aspicis : ñ totũ aspicis : Cuius hominis faciem uides : dorsũ ñ
uides eo tẽpore quo faciẽ uides : Q nõ dorsũ uides : eotẽpore faciẽ ñ ui¬
des N sic ergo uides : ut cõp̃hendas : Sed qño aspicis aliã partẽ quã ñ uide¬
ras : nisi memoria tecũ faciat ut memineriste uidisse unde recedis:
Nũ quã tediceres aliquid uel insuꝑ ficiem cõp̃hendisse : Tractas qđ uides
uersas hucatq illuc uel ipse circuis ut totũ uideas: Uno ergo as pectu
totũ uidere ñ potes & quã diuersas ut uideas partes uides : & contex¬
endo quia uidistialias partes uideris totũ inspicere : Nun aut̃ oculorũ
uisus sed memoriae uiuacitas intellegitur : Quidergo deillo uerbo fr̃s
dicipotest : ecce de corporib dicimꝰ subiacentib: oculis nr̃is: ñ illa poss

Expanded text:
dendum est. Sed corpus oculo comprehendere te putas? Omnino non potes. Quiddendum est. Sed corpus oculo comprehendere te putas? Omnino non potes. Quidquid enim aspicis, non totum aspicis. Cujus hominis faciem vides, dorsum non vides eo tempore quo faciem vides: et quando dorsum vides, eo tempore faciem non vides. Non sic ergo vides, ut comprehendas: sed quando aspicis aliam partem, quam non videras, nisi memoria tecum faciat ut memineris te vidisse unde recedis, nunquam te dixeris aliquid vel in superficie comprehendisse. Tractas quod vides, versas huc atque illuc, vel ipse circuis ut totum videas. Uno ergo aspectu totum videre non potes. Et quamdiu versas ut videas, partes, vides: et contexendo quia vidisti alias partes, videris totum inspicere. Non autem hic oculorum visus, sed memoriae vivacitas intelligitur. Quid ergo de illo Verbo, fratres, dici potest? Ecce de corporibus dicimus subjacentibus oculis nostris, non illa possunt
Abbreviated transcription (Latin):
possum iudicare corpus qđ lib& in loco habere formã : Om̃e aut̃ qđ spa¬
tiũ loci occupat : minꝰ ẽ in parte quã in toto pars corporis humani : er¬
bi gratia brachiũ Utiq minꝰ ẽ brachiũ : quã totũ corpus & siminꝰ¬
ẽ idẽ breuius : breuiorẽ locũ occupat int̃ capud quia parsẽ corporis
minora s in parte quã in toto : Nichil taledeillo uerbo sentiamꝰ nichil
tale cogitemꝰ : ñ de subgestione carnis spibitalia in maginemur: Nẽ il¬
le insermo : ñ ẽ illed s̃minor in parte quã in toto : Sed non potest tale
aliquid cogitare : Magis piaẽ talis ignorantia : quã p̃sũpta scientia : Lo¬
quimur enĩ dedõ : dictũ ẽ &ds̃ erat uerbũ : Dedõ loquinur quid mirũ si
ñ conp̃hendis : si enĩ conp̃hendis non est ds̃: Sit pia confessio ignorantiae
magis quã temeraria ꝓfessio scientiae : At tingere aliquantũ inm̃ tedm̃
magnabeatitudo ẽ : Conp̃hendere aut̃ : om̃ino in possibile : Adm̃tẽ ds̃

Expanded text:
possumus judicare corpus quodlibet in loco habere formam. Omne autem quod spatium loci occupat, minus est in parte quam in toto. Pars corporis humani, verbi gratia, brachium: utique minus est brachium quam totum corpus. Et si minus est brachium, breviorem locum occupat. Item caput, quia pars est corporis, minora sunt in parte quam in toto. Nihil tale de illo Verbo sentiamus, nihil tale cogitemus. Non de suggestione carnis spiritualia imaginemur. Non est ille Sermo, non est ille Deus minor in parte quam in toto. 5. In realiquid cogitare. Magis pia est talis ignorantia, quam praesumpta scientia. Loquimur enim de Deo. Dictum est, Et Deus erat Verbum. De Deo loquimur, quid mirum si non comprehendis? Si enim comprehendis, non est Deus. Sit pia confessio ignorantiae magis, quam temeraria professio scientiae. Attingere aliquantum mente Deum; magna beatitudo est: comprehendere autem, omnino impossibile. Ad mentem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
te cognitore : sed in tegrũ si ꝑmanseris. in tegrũ si recesseris. cũ integrũ
cũ redieris manens inse & in nouans om̃a : Ergo forma ẽ om̃iũ serũ for¬
ma in fabricata : sine tẽpore ut dixim & sinespatiis locorũ : Quic quid
enĩ loco capit᷑ : circũ scribitur : Forma circũ scribitur finib:: hab&
metas unde & quo usq: sit : Deinde qđ loco capitur. & mole quadã & spa¬
tio distenditur minus in parte quã in toto faciat ds̃ ut intellegatis:¬

Expanded text:
te cognitore: sed integrum, si permanseris; integrum, si recesseris; integrum, te cognitore: sed integrum, si permanseris; integrum, si recesseris; integrum, cum redieris; manens in se, et innovans omnia. Ergo est forma omnium rerum, forma infabricata, sine tempore, ut diximus, et sine spatiis locorum. Quidquid enim loco capitur, circumscribitur. Forma circumscribitur finibus, habet metas unde et quousque sit. Deinde quod loco capitur et mole quadam et spatio distenditur, minus est in parte, quam in toto. Faciat Deus ut intelligatis
Abbreviated transcription (Latin):
tellege qđ dictũ ẽ : In principio : erat uerbũ : Et uerbũ erat apud
dm̃ : Et ds̃ erat uerbũ: In effabilit̃ potest intellegi ñ uerbis hominis
forma nonformata : sed forma om̃iũ formatorũ : Forma in cõmuta¬
bilis : se nel apsu sine defectu sine tẽpore sine loco superans omiã
existens om̃ib: & fundam̃tũ qđdã in quosint & fastigiũ sub quosint
Sidicis quia om̃ia in illo s ñm̃tiris : & dictũ ẽ. Ipsũ ẽ enĩ uerbũ : stipien¬
tia dĩ : Habemꝰ aut̃ scriptũ : Om̃ã in sapientia fecisti Ergo in illo sunt
omĩa. & tam̃ quia ds̃ ẽ : subillo s̃ omia : Dicimꝰ quã in c̃p̃hensibile sit
qđ lectũ ẽ : tam̃ lectũ ẽ : Nut cõp̃henderetur ab homine sed ut dole¬
r& homo quia ñ conp̃hendit & in uenir& unde impeditur a cõp̃hen¬
sione & remouer& ea & in hiar& p̃ceptioni in cõmutabilis uerbi. ipse ex
deteriore inmelius cõmutatus : Nenĩ uerbũ ꝓficit aut cressit acceden¬

Expanded text:
at Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ineffabiliter potest intelligi: non verbis hominis  forma quaedam, forma non formata, sed forma omnium formatorum: forma incommutabilis, sine lapsu, sine defectu, sine tempore, sine loco, superans omnia, existens omnibus et fundamentum quoddam in quo sint, et fastigium sub quo sint. Si dicis quia omnia in illo sunt, non mentiris. Dictum est enim ipsum Verbum Sapientia Dei: habemus autem scriptum, Omnia in Sapientia fecisti . Ergo in illo sunt omnia: et tamen quia Deus est, sub illo sunt omnia. Dicimus quam incomprehensibile sit quod lectum est: tamen lectum est, non ut comprehenderetur ab homine, sed ut doleret homo quia non comprehendit, et inveniret unde impeditur a comprehensione, et removeret ea, et inhiaret perceptioni incommutabilis Verbi, ipse ex deteriore in melius commutatus. Non enim Verbum proficit aut crescit acceden
Abbreviated transcription (Latin):
quidat & adquirit uerbũ ꝓquo sedat & seipsũ in uerbo adquirit cu
sedat : Et quidat uerbo : non aliquid ab ipso alieno ꝓquosedat. sed
qđ ꝑ ipsũ uerbũ factũ ẽ. hoc ei redditur ut reficiatur: Omiã ꝑipsũ
facta sunt : Si omia : utiq & homo : Sicelũ & tra mare & om̃a quȩ in ip¬

Expanded text:
qui dat, et acquirit Verbum pro quo se dat, et se ipsum in Verbo acquirit cui qui dat, et acquirit Verbum pro quo se dat, et se ipsum in Verbo acquirit cui se dat. Et quid dat Verbo? Non aliquid ab ipso alienum, pro quo se dat; sed quod per ipsum Verbum factum est, hoc ei redditur ut reficiatur. Omnia per ipsum facta sunt. Si omnia, utique et homo. Si coelum, si terra, si mare, si om
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓseipso dederit hitic uerbo : Itaq: quando aliquid emimus querim ali¬
quid qđ demꝰ ut habeamꝰ. rẽdato p̃tio quã uolumꝰ emere. & extranos ẽ
qđ damꝰ : Et si apud nos erat : extranos fit illud qđ damꝰ ut sit apud nos
illud qđ cõparam : Quic quid p̃tii inuenerit : quiemit aliquid: neces¬
seest ut tale inueni& ut de qđ habet. accipiat qđ ñ hab&: Mane¬
at tam̃ ille a quo abscessit p̃tiũ : & accedat illud ꝓquodat p̃tiũ Iui
aut̃ uult cõparare uerbũ hoc quiuult habere : ñ querat extrase ipsũ
qđ d& seipsũ d& : Qđ cũ fecerit : ñ se ammittit sicut ammit tit p̃cium.
quando aliquidemit : Verbũ ergo dĩ ꝓpositũ ẽ om̃ib: conparant qui¬
possunt : Poss aut̃ quipie uoluerint : In illo eb uerbo pax : & pax in
t̃ra hominib: bonȩ uoluntatis: Ergo quiuult cõparare : d& seipsũ :
Quasi p̃tiũ ẽ hoc uerbi. Sidiciali quomodo potest : quando nec seꝑdit

Expanded text:
pro se ipso dederit huic Verbo. Itaque quando aliquid emimus, quaerimus alipro se ipso dederit huic Verbo. Itaque quando aliquid emimus, quaerimus aliquid quod demus, ut habeamus rem dato pretio quam volumus emere. Et extra nos est quod damus; et si apud nos erat, fit extra nos illud quod damus, ut sit apud nos illud quod comparamus. Quidquid pretii invenerit qui emit aliquid, necesse est ut tale inveniat, ut det quod habet, et accipiat quod non habet; maneat tamen ille a quo abscedit pretium, et accedat illud pro quo dat pretium. Qui autem vult comparare Verbum hoc, qui vult habere, non quaerat extra se ipsum quod det, se ipsum det. Quod cum fecerit, non se amittit, sicut amittit pretium, quando aliquid emit. possunt; possunt autem qui pie voluerint. In illo enim Verbo pax: et pax in terra hominibus bonae voluntatis . Ergo qui vult comparare, det se ipsum. Quasi pretium est hoc Verbi, si dici aliquo modo potest, quando nec se perdit
Abbreviated transcription (Latin):
ad condendã uniuersã creaturã : scđm humanitatẽ adrepar¬
randã lapsã creaturã euu angelitante ioħ: In ipso aut̃ euułio qualis
& quantus uir iohannes fuerit inuenimꝰ : ut ex dignitate dispensatoris
intellegatur quanti p̃tusit uerbũ qđ ꝑtalẽ dici potuit. immo quã nullius
p̃tiisit qđ suparat omĩa : Ptio enĩ aut cõparatur resuenalis : aut subi¬
citur. aut excedit eã : Quando tanto quisq cõparet quanto ual& : equa¬
tũ p̃tiũ re ⁊ que cõparatur : Quando uilius subicitur ei quando carius supe¬
rat eã : Verbo aut̃ dĩ nec equari potest aliquid: nec ad mutationẽ subici
nec suꝑ poni aliquid Subicienĩ omĩa possunt uerbodĩ quia om̃a ꝑ ipsum
facta sunt : ñ tam̃ subiciunt᷑ quasi p̃tiũ sint uerbi ut quisq: d&c aliquid
ut illud accipi&: Tam̃ sidici potest & ammittit nom̃ hocratio aliqua
uello quendi c̃suȩtudo p̃tiũ cõparandi uerbi : ipse cõparator ẽ. qui se ipsũ

Expanded text:
ad condendam universam creaturam, secundum humanitatem ad reparandam lapsam creaturam, evangelizante Joanne. In ipso autem Evangelio qualis et quantus vir Joannes fuerit, invenimus, ut ex dignitate dispensatoris intelligatur quanti pretii sit Verbum, quod per talem dici potuit: imo quam nullius pretii sit quod superat omnia. Pretio enim aut comparatur res venalis, aut subjicitur, aut excedit eam. Quando tanto quisque comparat quanto valet, aequatur pretium rei quae comparatur: quando vilius, subjicitur ei: quando carius, superat eam. Verbo autem Dei nec aequari aliquid potest, nec ad mutationem subjici, nec superponi aliquid. Subjici enim omnia possunt Verbo Dei, quia omnia per ipsum facta sunt: non tamen subjiciuntur, quasi pretium sint Verbi, ut quisque det aliquid, ut illud accipiat. Tamen si dici potest, et admittit nomen hoc ratio aliqua vel loquendi consuetudo, pretium comparandi Verbi ipse comparator est, qui se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
go uiaet̃ nitate stabilitas ẽ intẽpore uariȩtas : inȩt̃nitate om̃ia stant: in
tẽporali alia accedunt alia succedunt : potest inuenine minorẽ filium
inuarietate tẽporis succedentẽ patri quia &iã patrisuo ipse successit . ñ
ã no patri tẽporali : Quid ergo possumꝰ fr̃s mei increatura inuenire quo ae¬
t̃nũ quando increatura nichil inuenim ae t̃nũ : inueni ȩt̃nũ patrẽ increatura

Expanded text:
go in aeternitate stabilitas est, in tempore autem varietas; in aeternitate omnia stant, in tempore alia accedunt, alia succedunt: potes invenire minorem filium in varietate temporis succedentem patri, quia etiam patri suo ipse successit non aeterno patri temporalis. Quid ergo possumus, fratres mei, in creatura invenire coaeternum, quando in creatura nihil invenimus aeternum? Inveni aeternum patrem in creatu
Abbreviated transcription (Latin):
ticȩ significationis exculpere quasi de abstrusis fauoꝵ cellis mella producimus: uł xpi
discpłos imitantes. spicas manib: confricamus: ut ad latentia grana ꝑueriamus &. in iis
do est : quid enũ in hoc mundo altius calo: quis uero incalũ ascendit : Nouit obtint fides un
Quur aut soluis ascendit: quia nemo ascendit incelum. nisi quidecaelo descundit. filius hominis qui ẽ i
celo quã us a infine cũuenert : & nosom̃s suamenbra collegerit ac leuaueri incelũ : anam¬

Expanded text:
ysticae significationis exsculpere, quasi de abstrusis favorum cellis mella producimus: vel Christi discipulos imitantes, spicas manibus confricamus ; ut ad latentia grana perveniamus, et in eis do est: quid enim in hoc mundo altius coelo? Quis vero in coelum ascendit, novit optime fides vestra. Cur autem solus ascendit? Quia nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Quamvis et in fine cum vener
Abbreviated transcription (Latin):
bi rursusq dño int̃rogante &dicente. uos aut̃ quẽ merẽ dicitis: Respondit petris
Tues xp̃s filius diuiui. Vnus promultis dedit res ponsũ : unitas in multis: Tunc ei ait dnis
Seatus es sinoibariona : quia ñ tibire uelauit caro & sanguis. sed pat̃ ns qui incȩlist̃
deide addidit : & igo dico tibi: Tamquã dicera: Quia tudixis timihi tues xps filius di
uiu: & ego dico tibi tuis patrus. Sinon quippe antea uocabatur: Hoc eut̃ ei nom
ut petris apellaritur adño inpositumẽ : & hoc inia figura. ut significara ȩccłam
inquit petrus: & suphanc petram quã confessuses: suꝑhanc petrã quã cognoiastidlicens
tuss xp̃s filius di uiui : adificabo ꝑccłam meã : Idẽ suꝑ meipsũ filiũ di uui adificabo

Expanded text:
no interrogante et dicente, Vos autem quem me esse dicitis? respondit Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi. Unus pro multis dedit responsum, unitas in multis. Tunc ei Dominus ait: Beatus es, Simon Bar-Jona, quia non revelavit tibi caro et sanguis, sed Pater meus qui est in coelis. Deinde addidit: Et ego dico tibi. Tanquam diceret: Quia tu dixisti mihi, Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, Tu es Petrus. Simon quippe antea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, ut significaret Ecclesiin quit, Petrus: et super hanc petram, quam confessus es: super hanc petram, quam cognovisti dicens, Tu es Christus filius Dei vivi: aedificabo Ecclesiam meam. id e