comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ata est inme. In isto oꝑe ipse nob̃ oftenditur in os¬
gie alia. In euangłio leginus. quia de resurrestionis su¬
De gloria duobus ex discipulis suis ambulantib ostensus
est in alia essigie euntibus in uillã Uia nr̃a hec uita pre
sens est. in quacum de illo loquimur. cũ sacram̃tum passio¬
nis eius in sancto altari celebramus. & illic eum in alia efsi

Expanded text:
e ipse nobis ostenditur in alia effigie: In Evangelio legimus quia die resurrectionis suae duobus ex discipulis suis ambulantibus ostensus est in alia effigie, euntibus in villam . Via nostra haec praesens vita est, in qua cum de illo loquimur, cum sacramentum passionis ejus in sancto altari celebramus, et illic eum in alia effi
Abbreviated transcription (Latin):
bant manꝰ eius ex utraq parte. Et factum ẽ ut manꝰ
eius non lassarentur. usq ad occasum solis. Nũquid
illic aaron⁊ ur ociosos fuisse dicimus: Non utiq Nã
& si non orauert̃: sua tam̃ oꝑa egerunt. ut manꝰ orantiꝰᷤ
ñ lassarentur. Sic nimirũ saluo sacratiore intellec̾¬
tu monachi in litterati. ac ꝑ hoc neq sacerdotalib neq
leuiticis apti offitiis non oĩo ociosi sunt. dũ sacerdotib
et leuitis cotidianũ in diuinis offitiis ferunt solatiũ
quantũ licet ⁊ qͣntum sciunt. ac deinde quas nouert̃
exercent artes intus dũ taxat intra claustra monaste¬
rii: sicut supra memorata sententia beatũ benedicꝰtũ
conuersationis. sancꝰtiq honoris obseruatiõe. nulla

Expanded text:
bant manus ejus ex utraque parte. Et factum est ut manus bant manus ejus ex utraque parte. Et factum est ut manus ejus non lassarentur usque ad occasum solis Nunquid illic Aaron et Hur otiosos fuisse dicemus? Non utique. Nam etsi non oraverunt, sua tamen opera egerunt, ut manus orantis non lassarentur. Sic nimirum salvo sacratiore intellectu, monachi illitterati, ac per hoc neque sacerdotalibus neque leviticis apti officiis, non omnino otiosi sunt, dum sacerdotibus, et levitis quotidianum in divinis officiis ferunt solatium, quantum licet et quantum sciunt, ac deinde quas noverunt exercent atres, intus duntaxat, intra claustra monasterii, sicut supra memorata sententia B. Benedictum velleconversationis, sanctique honoris observatione, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
cha in quid dñs sollicita es & turbaris erga plurima. Porro
unũ ẽ necessariũ. Q uod÷ illud necessariũ Utiq sedere se¬
cus pedes dnĩ. et audire uerba oris cius. Ubi aut̃ sunt pe¬
des cnis. nisi in sacramento altaris eius. Ibi enĩ sunt uesti¬
gia passionis cuis. uestigia rcsurrestionis ⁊ ascensionis eius.
Ergo sacramento altaris inseruire ⁊ ob hoc om̃ib negotus
expeditũ esse. ut uaccet ibi. meditari sacram̃ta salutis nostre
quã ille in medio terre oꝑatus est. hoc scdere est ad pedes dm̃
& auoire ũbaoris eius. S dicis. Multos admittis iaicos huiꝰ¬
cȩ sessionis. suie auditionis inscios. in dociles. in exꝑtes. Nũ¬
pugnabat ysrahel cuntra amalech. moyses: aaronz ur ascen¬
dert̃ suꝑ u̾ticem collis. Cũq leuaret moyses manꝰ uincebat
isrł: sin autẽ paululũ remisisset: suꝑabat amalech. ꝰañ
autẽ moysi. erant graues. Sum̃tes igitur lapidẽ. posue
runt subt̾ eum. in quo sedit. Aaron autẽ ⁊ ur. sustenta¬

Expanded text:
 sollicita es, et turbaris erga plurima, porro unum est necessarium Quod est illud unum necessarium? Utique sedere secus pedes Domni, et audire verba oris ejus. Ubi autem sunt pedes ejus, nisi in sacramento altaris ejus? Ibi enim sunt vestigia passionis ejus, vestigia resurrectionis et ascensionis ejus. Ergo sacramento altaris inservire, et ob hoc omnibus negotiis expeditum esse, ut vacet tibi meditari sacramenta salutis nostrae, quam ille est in medio terrae operatus , hoc sedere est ad pedes Domini et audire verba oris ejus. Sed dicis: Multos admittis laicos hujusce sessionis sive auditionis inscios, indociles, inexpertos. Nunpugnabat Israel contra Amalech, Moyses et Aaron et Hur ascenderunt super verticem collis . Cumque levaret Moyses manus, vincebat Israel; sin autem paululum remisisset, superabat Amalech. Manus auterunt subter eum, in quo sedit, Aaron autem et Hur sustenta
Abbreviated transcription (Latin):
eus beatus benedistus. non ita de opere manuũ mona¬
chis ordinem scripsit: ut in quietari uellet otium sanstę
contemplationis: cui locum faciunt munificentiȩ fi¬
deliũ diuitũ: de qualib in psalmo mystice aistũ est. Sa¬
turabuntur ligna cãpi ⁊ cedri lybani quai plantauit. il¬
lic paiseres nidificabunt. Passeres illi sumus uł esse nos¬
debeius. pariili in oculis nostris: attamen uolantes
in sublime pennula contemplationis. & huius modi
passeribus ligna campi et cedros lybani. io est diuitesse-¬
culi os̃ p̃patauit: ut in facultatibus eoꝵ quiesccremus.

Expanded text:
um B. Benedictus, non ita de opere manuum monachis ordinem scripsit, ut inquietari vellet otium sanctae contemplationis, cui locum faciunt munificientiae fidelium divitum, de qualibus in psalmo mystice dictum est: Saturabuntur ligna campi, et cedri Libani, quas plantavit. Illic passeres nidificabunt . Passeres illi sumus vel esse debemus nos, parvuli in oculis nostris; attamen volantes in sublime pennula contemplationis, et hujusmodi passeribus ligna campi, et cedros Libani, id est divites saeculi, Deus praeparavit, ut in facultatibus 310 eorum quiesceremus,
Abbreviated transcription (Latin):
e̾ẽ dubitat. ex hoc oportet ut aliqua ñ aꝑparentia e̾e credat.
ũ fides ut dictũ est ꝓprie ñ dicatur nͥ de his que ñ dum a¬
parent. Unde iꝑxta apłm. cũ nunc tria manere dicant᷑. silicet.¬
fides. spes. ħaritas. sola ħaritas nũquã excidet. tam hic quã in¬
futuro ꝑmansura. Ex quo & merito dicitur maior tam digni¬
tate ꝑseuerantię quã remunerationis merito. cũ ipsa silicet sola
ut existimo remuneratione sit digna. Siquis de apparentib dici¬

Expanded text:
esse dubitat, oportet ex hoc ut aliqua non apparentia esse concedat, esse dubitat, oportet ex hoc ut aliqua non apparentia esse concedat, cum fides, ut dictum est, proprie non dicatur nisi de his quae nondum apparent. Unde juxta Apostolum, cum nunc tria manere dicantur, fides scilicet, spes, charitas , sola charitas nunquam excidit , tam in hoc ratura. Ex quo et merito major dicitur tam dignitate perseverantiae, quam remunerationis debito; cum ipsa videlicet sola, ut arbitror, remuneratione sit digna. Si quis autem de apparentib
Abbreviated transcription (Latin):
a liquid alua facitis. om̃ia in głam dĩ facite. Sic ramentũ uͦ est
insibile signũ ĩusibilis gr̃ę. ueluti cũ quis baptuntur. ipsa exteri¬
or corporis ablutio quã uidemus. signũ est in terioris ablutionis
animȩ. cum sic interior homo apeccatis mundatur. sicut exterioi
uantũ ad ꝓpositam humane salutis summã at migere uid¬
& de his precipue que maiorib implicita questionib uident᷑.
ac primũ de fide que natulaliter ceteris prior est tanquam
bo noꝵ om̃ium fundamentũ. Quibus sꝑari. uel sꝑatũ amari
potest nisi prius credatur: Credi autem potest. si ñ spetur.
uel ametur. Ex fide gͥ spes nascitur. cũ quod credimꝰ bonũ
sides est substantia sꝑandarũ rerum hoc est fundamentũ &
origo unde ad spanda aliqua ꝑducimur credendo. silicet.
pͥmũ ea ẽẽ. ut post modũ speremus. Argumentũ ñ apparentũ
hoc est quod sint aliqua non apparentia. Quia eñi nemo fidẽ

Expanded text:
t uisibile signum inuisibilis gratiae dei, ueluti cum quis baptizatur, ipsa exterior ablutio corporis, quam uidemus, signum est interioris ablutionis animae, cum ita interior homo a peccatis mundatur sicut exterior quantum ad propositam humanae saluationis pertiquae praecipue majoribus implicita quaestionibus videntur. Ac primum de fide, quae naturaliter caeteris prior est, tanquam bonorum omnium fundamentum. Quid enim sperari, vel speratum amari potest, nisi prius credatur? credi autem potest, si non speretur vel ametur? Ex fide itaque spes nascitur, cum quod credimus bonum ium . Substantia sperandarum rerum, hoc est fundamentum et origo, unde ad speranda aliqua perducimur, credendo videlicet prius ea esse, ut postmodum speremus. Argumentum non apparentium, hoc est probatio quod sint aliqua non apparentia. Quia enim nemo fidem
Abbreviated transcription (Latin):
re ae docere sufficit. que nͥ credant᷑ dãpnationẽ pariunt. Hec autẽ¬
ca idẽ uniuersalis quȩ ita om̃ibus necessaria est: ut nemo discretus
absq ea possit saluari. unde athanasius cũ p̃misisset hec ẽ fides cat¬
holica. statim illud aꝑiens unde sit dicta catholica addidit. quã nͥ¬
hereticoꝵ. non ubiq cũ ecclesia dilatatȩ. sed quasi in angulo latitãtis.
fides catholica partim circa ipsã diumitatis naturã. partim circa
beneficia diuina. & quascũq dĩ reclissimas dispensationes. uel

Expanded text:
re ac docere sufficit quae si non credantur, damnationem pariunt. Haec autca, id universalis, quae ita omnibus necessaria est, ut nemo discretus absque ea salvari possit. Unde Athanasius cum praemisisset, « Haec est fides catholica, » statim illud aperiens, unde sit dicta catholica, addidit: « Quam nhaereticorum, non ubique cum Ecclesia dilatatae, sed quasi in angulo latitantis. Fides autem catholica partim circa ipsam Divinitatis naturam, partim circa divina beneficia et quascunque Dei rectissimas dispensationes vel o
Abbreviated transcription (Latin):
habenus. Gregorius in omeliis .uii. lbro .ii. euãgelioꝵ. Cum apłs dicat
quia fides illarũ rerũ est argumentũ que apꝑarere ñ possunt. Que
em̃ sunt apparentia fidem non habent. sea agnitionẽ. Idem in dialogo¬
ioħem. Et nunc dico uobis priusquã fiat: ut cum factũ fuerit creda¬
tis. qͥd e hoc cũ magis credere homo habeat. ante quã fiat id quod
credendũ ẽ: Hoc est em̃ laus fidei si id quod creditur non indetur.
Nam qͥd magnũ est si i creditur quod uidetũr. scd̾m illam dñi senten

Expanded text:
habemus. Gregorius, homilia VI, lib. II in Evangelia: Cum Apostolus dicat:quia enim sunt apparentia fidem non habent, sed agnitionem, siIohannem: "Et nunc dico uobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit credatis." Quid est hoc, cum magis credere homo habeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non uidetur. Nam quid magnum est, si id creditur quod uidetur, secundum illam domini se
Abbreviated transcription (Latin):
cõsistit. fides. silicet. Haritas. & sacramentũ. Sꝑem autẽ tã infide
quam spetiẽ in genere conprehendi existimo. Est auippe si¬
des existimatio rerum non aparentũ hoc est corporeis sensib
non subiacentiũ. Sꝑes uͦ est existinatio aliquia cõmodi adipiscendi
quando silicet quis credit se aliquod bonũ assecuturũ ee. Est igit᷑
fides tam bonarũ quã malarũ rerun: & tã depresentib quã dep̃te¬
ritis. uel defuturis. sicut in pͥncipio enchiridion beatus disserit
augustinus. Sꝑes autẽ de bonis tantũ est. & de fururis. Expec tatio¬
si quidẽ alicuius in cõmodi. non tã spes dicenda est quã despatio. ia
differentia abono. Raritas est amor honestus que ad hoc resei

Expanded text:
consistit, fides videlicet, charitas et sacramentum. Spem autem in fide, tanquam speciem in genere, comprehendi existimo. Est quippe fides existimatio rerum non apparentium, hoc est sensibus corporis non subjacentium; spes vero, exspectatio aliquod commodum adipiscendi, quando videlicet quis credit se aliquod bonum assecuturum esse. Est itaque fides tam bonarum quam malarum rerum, et tam praesentibus vel praeteritis quam futuris, sicut in principio Enchiridion beatus disserit Augustinus. Spes autem de bonis est tantum et de futuris. Exspectatio quippe alicujus incommodi non tam spes dicenda est quam desperatio, hoc est diffidentia a bono. Charitas vero est amor honestus, qui ad eum vi
Abbreviated transcription (Latin):
habeat ꝑ sonarũ distinctio. Primo gͦ hanc fidei summã de unitate
filicet ac tͥnitate diuina ꝓ ponamus. de ide ꝓpositã ꝓ ut dominꝰ
e̾ẽ unũ om̃iũ dñm. unu̾ om̃iũ creatorẽ. unã substantiã siue essen¬
tiã in cõmutabilẽ penitus ac simplicẽ. cui nec pars aliqua. nec ali¬

Expanded text:
habeat personarum distinctio. Primo itaque hanc fidei summam ponamus, de unitate scilicet ac trinitate divina; deinde positam, prout Dominus  substantiam, sive essentiam incommutabilem penitus ac simplicem, cui nec partes aliquae, nec ali
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ factũ fuerit credatis: Nã & ille cui dich̃ e quia
uidisti me credidisti. non hoc credidit quoa uidit. Cerne¬
bat carnẽ. credebat am̃ in carne latentẽ. Sed si dicimus
credi que latentia uident᷑: sicut dicit unus auisa oculis se cre¬
didisse ñ ẽ tam̃ ipsa quȩ in nobis edificat fides. sedex reb quas
uidemus agit᷑. in nobis ut ea credant᷑ que ñ uident᷑. his gͥ & aliis mul¬

Expanded text:
ut cumfactumfuerit credatis? Nam et ille cui dictum est: Quia uidisti, credidisti, non hoc credidit quod uidit. Cernebat carnem et credebat deum in carne latentem. Sed etsi dicimus credi quae uidentur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse, non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae uidentur, agitur in nobis ut ea credantur quae non uidentur. Item: Creditu
Abbreviated transcription (Latin):
am dixerit. ẜ ene autẽ sp̃m scm̃ anmã mundi quasi uitã uniuersitatis
posuit. cũ in bonitate dei om̃ia quodã mͦ uiuere habeant. & umuersa
tanquã uiua sint apud dm̃. & uulla mortua .i. in unlia. nec ȩtiã ipsa mala. que
ptime ꝓbonitate ipsuis disponunt᷑. Iuxta quod apud tam ꝑiũgłistã. qu
apua platoneos memiminꝰ ee̾ scriptũ. quod factũ ẽ iuipso uita erat. In ce

Expanded text:
m spiritum sanctum animam mundi quasi uitam uniuersitatis posuit, cum in bonitate dei omnia quodammodo uiuere habeant, et utanquam viva sint apud Deum, et nulla mortua, hoc est nulla inutilia, nec etiam ipsa mala, quae optime per bonitatem ipsius disponuntur. Juxta quod tam apud evangelistas quam apud Pl
Abbreviated transcription (Latin):
hunc fecit pͥmũ & solum & uerũ. ẜonus autẽ effusus ẽ & plenissimus om̃i
um bonoꝵ . &. ualde dilexit eũ tãquã unigenitũ suũ. Item alio loco filius
benedicti atq bone uoluntatis. cuius nom̃ non potest humano ore
rari. In de dicit augustinus. Quẽ pͥmũ fac tum dixt postea uingenitum
appellauit. Quantũ plenissimꝰ sit ioħes ostendit cũ ait. & deplenitudine eiꝰ
om̃s accepimus. Peos autẽ .i. ranionabilia animalia in mortalia. tam iste quã¬

Expanded text:
hunc fecit primum, et solum et verum. Bonus autem ei visus est, et plenissimus omnium bonorum; laetatus est, et valde dilexit eum tanquam unigenitum suum. Item, alio loco: Filius benedicti Dei atque bonae voluntnarrari"'. Augustinus: "Quem primo 'factum' dixit, postea 'unigenitum' appellauit". "Quantum plenissimus sit, Iohannes euangelista dicit: de plenitudine eius omnes accepimus". Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriȩ & distinctȩ ab inuicem sententiȩ inueniuntur. alia
de leuiorib alia de grauiorib inscripta culpis : Qd ẽ aut̃
leuior culpa nͥ leuior inobedientia: Tradunt᷑ gͥ apͣlatis
intdũ minora mandata quoꝵ transgͥssio leuiorã scđm re¬
głam parit & peccata. ⁊ tamen indm̃ nichominꝰ p̃uaricatio
tit. quotiens ałbatis uissio p̃terit᷑. Si qͥdẽ & ore ipso di non
equalia sꝓmulgata . & ido non equali cuncta iugilantia
Cobseruanda. ħ alia cura exibenda ẽ ei ꝓculdũbio qd̾ ipse
ꝑhibet pͥmũ & maximũ mandatũ. & alia his qͣalibi discer

Expanded text:
propriae et distinctae ab invicem sententiae inveniuntur, alia propriae et distinctae ab invicem sententiae inveniuntur, alia de levioribus, 512 alia de gravioribus inscripta culpis? Quid est autem levior culpa, nisi levior inobedientia? Traduntur igitur a praelatis interdum minora mandata, quorum transgressio leviora secundum Regulam parit et peccata; et tamen in Deum nihilominus praevaricatio fit, quoties abbatis jussio praeteritur: siquidem et ex ore ipso Dei non aequalia sunt promulgata, et ideo non aequali cuncta vigilantia observanda; sed alia cura exhibenda est ei procul dubio, quod ipse perhibet primum et maximum mandatum : alia his quae alibi discer
Abbreviated transcription (Latin):
transgressionis ꝑiculo. Ceterũ sicut om̃ia non unius esse
constat. uel necessitatis. uel utilitatis. uel dignitatis. sic ñ
una de unuis transgressione fertur sententia. nec paria
manent discrimina dispares culpas. Porro nec pari culpa
negliguntur. quȩ ñ pari cura p̃cipiuntur. nec pari ꝓinde
pena puniuntur. E cce enĩ euangeliũ tam flagitiũ crapulȩ
quã fornicationis turpitudinẽ dampnat. Uerum quis
magis non horreat eduob malis turpitudine fȩdari qͣm
cibo exsaturari: Nonne deniq ueritas in euangłio sub
nominib trabis & festucȩ graues leuesq discernt inobedi¬
entiȩ culpas: Non ipsa disputante ĩmo disputa diffiniente
lege quidẽ diuina habenda est hec consideratio gͣuioris
leuiorisq inobedientiȩ. non autem ita & in regula nostra:
S quis sane dicat plus tribuendum humanis quã ouui¬
nis tͣditionib pluris q quod ꝑ suos d̾s. quã qđ ꝑ se ipsum
imꝑat estimandũ: Annon deniq & apud sc̃m benedictũ

Expanded text:
transgressionem. 25. Caeterum sicut non omnia unius esse constat vel necessitatis, vel utilitatis, vel dignitatis: sic non una de omnium transgressione fertur sententia, nec paria manent discrimina dispares culpas. Porro nec pari culpa negliguntur, quae non pari cura praecipiuntur; nec pari proinde poena puniuntur. Ecce enim Evangelium tam flagitium crapulae, quam fornicationis turpitudinem damnat. Verum quis magis non horreat e duobus malis, turpitudine foedari, quam cibo exsaturari? Nonne denique Veritas in Evangelio sub nominibus trabis et festucae , graves levesque discernit inobedientiae culpas? Nonne ipsa disputante, imo definientelege quidem divina habenda est haec consideratio gravioris, leviorisque inobedientiae, non autem ita et in Regula nostra? Sed quis sane dicat plus tribuendum humanis, quam divinis traditionibus; plurisque quod per suos Deus, quam quod per se ipsum imperat, aestimandum? Annon denique et apud sanctum Benedictum
Abbreviated transcription (Latin):
cessitati. Hec iusti illius cui lex posita non est. propria est.
ñ quod uel ille uiuere ꝑfectus debeat sine lege. s quia
non sit sub lege. minime quippe contentus uoto sue cu¬
iuscunq ꝓfessionis. quam suꝑat animi deuotione. Quã¬
quam nec istam regula ipsa tacuerit. ubi monet si fratri

Expanded text:
cessitati. Haec justi illius, cui lex posita non est , propria est: cessitati. Haec justi illius, cui lex posita non est , propria est: non quod vel ille perfectus vivere debeat sine lege, sed quia non sit sub lege; minime quippe contentus voto suae cujuscunque professionis, quam superat animi devotione. Quanquam nec ista Regula ipsa tacuerit, ubi monet, si fratri
Abbreviated transcription (Latin):
tra uoluntatem murmur est non ꝓfectus. Ponant gͦ
p̃positi metam obedientiȩ subiectoꝵ. ex uotis labioꝵ s¬
orum. non suoꝵ desideriorum. monentes eos non cogen¬
tes ad celsiora. & descendentes eis cum necesse fuerit ad
remissiora: non cadentes cum eis. Ceterum subiectus. hu¬
iuscemodi obȩdientiam. quȩ uoti finibus cohibetur. noue¬
rit imꝑfectam. Nam ꝑfecta obedientia legem nescit. t̾mi¬
nis non ut tur. neq contenta angustiis ꝓfessionis largio¬
ri uoluntate fertur in latitudinem caritatis. & ad om̃e
quod imungitur spontanea. uigore liberalis alacrisq
animi. modum non considerans. in infinitam libertatẽ
extendtur. Hec est illa de qua signanter apłs petrus. ca¬
stificantes inquit corda uestra. in obedientia caritatis.
pulchrȩ illam ꝑ hoc sequestrans ab illa mnerti & seruili qͦ¬
dam modo obedientia. nec caritati ꝓmpta. s obnoxia ne¬

Expanded text:
tra voluntatem, murmur est, non profectus. Ponant ergo tra voluntatem, murmur est, non profectus. Ponant ergo praepositi metam obedientiae subjectorum ex votis labiorum ipsorum, non suorum desideriorum: monentes eos, non cogentes ad celsiora; condescendentes eis, cum necesse fuerit, ad remissiora; non cadentes cum eis. CAPUT VI. juscemodi obedientiam, quae voti finibus cohibetur, noverit imperfectam. Nam perfecta obedientia legem nescit, terminis non arctatur: neque contenta angustiis professionis, largiori voluntate fertur in latitudinem charitatis, et ad omne quod injungitur spontanea, vigore liberalis alacrisque animi, modum non considerans, in infinitam libertatem extenditur. Haec est illa de qua signanter apostolus Petrus: Castificantes, inquit, corda vestra in obedientia charitatis : pulchre ipsam per hoc sequestrans ab illa inerti et servili quodammodo obedientia, nec charitati prompta, sed obnoxia ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessus in quouis genere salutiferȩ uitȩ. nec ultra obe.
cogendus. nec citra est inhibendus. quam
sua ipsius uidetur complecti ꝓfessio. Quantominus contͣ:
s ergo qui medius est uite modus. p̾fixus uoto. ꝓfessione
firmatus. tanquam lignum quod erat im medio paradysi.
solus sine dubio legi erit subiectus. subditus & obuoxius
iussioni. E rgo p̾lati iussio. uel ꝓhibitio non p̾tereat t̾mi¬
nos ꝓfessionis. N ec ultra extendi. nec contrahi citra. N il me
prelatus ꝓhibeat horum quȩ ꝓmisi: nec plus exigat qͣm
ꝓmisi. U ota mea nec augeat sine nr̃a uoluntate: nec mi¬
nuat sine certa necessitate. N ecessitas quippe non habet
legem. & ob hoc excusat dispensationem. U oluntas uero
qͣm sola meretur retributionem. etiam sola ñ inimerito gͣ¬
dum altiorem usurpat. Alioquin. & absq necessitate remis-¬
sio uoti. non dispensatio s p̃uaricatio est. & restrictio con¬

Expanded text:
professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, professione firmatus, tanquam lignum quod erat in medio paradisi, solus 505 sine dubio legi erit subjectus, obnoxius jussioni. Ergo praelati jussio vel prohibitio non praetereat terminos professionis. Nec ultra extendi potest, nec contrahi citra. Nil me praelatus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa necessitate. Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excusat dispensationem. Voluntas vero, quia sola meretur retributionem, etiam sola non immerito gradum altiorem usurpat. Alioquin et absque necessitate remissio voti, non dispensatio, sed praevaricatio est: et restrictio con
Abbreviated transcription (Latin):
rectum esse constiterit. nec quodlibet rectum. s hoc tantũ
quod p̾dictus pater instituit. aut certe quod sit sod̾m qd
instituit. S ic se quippe habet ꝓfessio. P romitto non qui¬
dem regulam. s obedientiam sodm regulam sc̃i bene¬
dicti. N on gͦ scdm uolunitatem p̾positi. P romnde si pro¬
fesso scdm illam regulam abbas meus michi aliud for¬
te imponere temptauerit: quod non sit scđm regulã.
aut etiam quod non sit scđm istã: instituta uerbi causa.
basilii. augustini. pacomii. quenã michi queso in hac re
necessitas inminet obsequendi: Solum quippe id a me
dientiȩ limites quos requiritis: Si modus est obeditio¬
nis tenor ꝓfessionis. nec se ualet extendere potestas im
ꝑantis nisi quatenus attigerit uotum ꝓsitentis ꝓfecto
citra & ultra necñ etiam contra quid aliud quam obe¬
dientiȩ limites quosdam censuerim & his suis t̾minis
uirtutem eandem circumcludi: Quamobrem quisq

Expanded text:
rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic se quippe habet professio: « Promitto, » non quidem Regulam, sed, « obedientiam secundum Regulam sancti Benedicti. « Non ergo secundum voluntatem praepositi. Proinde si professo secundum illam Regulam abbas meus mihi aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum Regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Aunecessitas imminet obsequendi? Solum quippe id a me dientiae limites quos requiritis, si modus est obeditionis, tenor profesperantis, nisi quatenus attigerit votum profitentis: profecto circa, et ultra, nec non etiam contra, quid aliud quam obedientiae limites quosdam censuerim, et his suis terminis virtutem eamdem circumcludi? Quamobrem quisque
Abbreviated transcription (Latin):
ea temere deiuetur a quoquam. Ergo nec ab ipso abbate
Om̃s inquit magistram sequantur regulã. nemo gͦ suam uo¬
luntatem. Ubi sane nec abbatem excipi puto. Uidetis qͣntũ
necessitati tribuitur subtrahitur uoluntati: Quid etiam:
onne regularis ipsa ꝓfessio qua se sponte subdit iunior
maiori eque alligat & priorem: Communis equidem p-¬
cti pari reor utrũq necessitate teneri. fieriq duos ꝑ uniꝰ
sponsionem alterutrum debitores. fidelis curȩ unum. alte¬
rum huinilis obedientiȩ. Quidnam igitur iam uoluntati
reluiquitur. ubi & prelatus debiti necessitate tenetur: Sed
& de hoc item non parum p̾lati prescribitur uoluntati. qd̾
is qui ꝓficetur. spondet quidem obedientiam. non tamen oi¬
nimodam. s determinate scđm regulam. nec aliam quam
sc̃i benedicti. uc oporteat eum qui preest. non frena sue laxa¬
re uoluntati. suꝑ subditos. s p̾fixam ex regula sibi scire m̾su¬
ram. & sic sua demum imꝑia moderari. circa id solum qͦd

Expanded text:
ea temere devietur a quoquam. » Ergo nec ab ipso abbate. « Omnes, » inquit, « magistram sequantur Regulam. » Nemo ergo suam voluntatem: ubi sane nec abbatem excipi puto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc item non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam; nec aliam, quam sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uel minimoꝵ qͦrumlibet mandatoꝵ exaggerandã putaue¬
ritis. ut exclamaretis. Qd ergo iam monacho poterit ueni¬
ale peccatum esse uel leue: cuius uniuersȩ actioni crim̃ in¬
sidiatur inobedientiȩ : Sed hoc inde uidelicet constare cre¬
ditis. qđ prelator iussionib tantũ tribuendũ asseritur. qͣn¬
tũ si diuinitus traderentur. Quasi uͦ & ipsa euangelica p̃cep

Expanded text:
vel minimorum quorumlibet mandatorum exaggerandam putavevel minimorum quorumlibet mandatorum exaggerandam putaveritis, ut exclamaretis: Quod ergo jam monacho poterit veniale peccatum esse vel leve, cujus universae actioni crimen insidiatur inobedientiae? Sed hoc inde videlicet constare creditis, quod praelatorum jussionibus tantum tribuendum asseritur, quantum si divinitas traderentur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
restat. iisi ut aut correptus obedias seniorib. aut confusus audi¬
as ab illusorib hic homo cepit edificare: & ñ potuit consũme
re: S forsan dicitis. Ergo ne ita ꝑfectus quispiã inuenitur.
cui ñ uel minimũ aliquid interdũ subripiatur de tã multi s ac
minutis. quȩ passim uel a negligentib p̃positis imꝑantur: Mi-¬
nie quidem cuiquã hoc ego dederim. cũ ipsi quoq de se fa¬
teantur apłi. In multis offendimus om̃s. & si dixerimus qͥa
peccatum non habemus. ipsi nos seducimus. S non continuc
ut aliquid preterimus. ꝑimus. p̃sertim cum nos scriptura
nique ꝓpheta de ipso testatur: quod ꝓ transgressorib roga¬
uerit ut ñ ꝑirent. Ubi sane notandũ quia & si ꝓ transgresso¬
rib non tñ pro contẽptorib legitur supplicasse. Uerũ illi qͦ¬
mͦ ꝑire possunt: ꝓ quib saluator rogat ne ꝑeant: Quãos¬
rem ñ uideo cur ita om̃em inobedientiã & transgressionem

Expanded text:
restat, nisi ut aut correctus obedias senioribus, aut confusus audias ab illusoribus: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . 24. Sed forsan dicitis: Ergone ita perfectus quispiam invenitur, cui non vel minimum aliquid interdum subripiatur de tam multis ac minutis, quae passim vel a negligentibus praepositis imperantur! Minime quidem cuiquam hoc ego dedorim, cum ipsi quoque de se fateantur Apostoli, In multis offendimus omnes ; et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus . Sed non continuo ut aliquid praeterimus, perimus: praesertim cum nos Scriptura is nostris . Denique propheta de ipso testatur, quod pro transgressoribus rogaverit, ut non perirent . Ubi sane notandum, quia etsi pro transgressoribus, non tamen pro contemptoribus legitur supplicasse. Verum illi quomodo perire possunt, pro quibus Salvator rogat, ne pereant? Quamobrem non video, cur ita omnem inobedientiam et transgressionem
Abbreviated transcription (Latin):
qui non tribuit sua quam qui non sua furatur: Sed in
mandatis hominum rara equalitas inuenitur. cum ꝓ ua¬
riis necessitatib uel utilitatib agendoꝵ iniungentium af¬
fectio uarietur. quod q putauerint rectius. uel cõmodu
hoc amplius cupiant & exigant obseruari. Tam gͦ quali¬
tas p̾ceptoꝵ quam auctoritas precipientium. & obedientiȩ
p̾figit metam & inobedientiȩ t̾minat culpam. quando ut
dictum est in p̾latis quibusq grauioris auctoritatis & eoꝵ
mandatis quibusq maioris utilitatis. quo diligentior de¬
betur obsequendi cura. eo & culpa grauior incurritur de
contemptu. his itaq distinctionib anim aduersis. & obedi¬
entiȩ modus & pondus inobedientiȩ facile repperitur. his
gradib non solum inter diem & noctem. hoc est bonũ obe¬
dientiȩ & in obedientiȩ malum discernitur: sed etiam int̾
diem & diem. item q inter noctem & noctem. inter bonu̾

Expanded text:
qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in mandatis hominum rara aequalitas invenitur, cum, pro variis necessitatibus vel utilitatibus agendorum, injungentium affectio varietur; quodque putaverint rectius vel commodius, hoc amplius cupiant et exigant observari. Tam ergo qualitas praeceptorum, quam auctoritas praecipientium, et obedientiae praefigit metam, et inobedientiae terminat culpam: quando ut dictum est in praelatis quibusve gravioris auctoritatis, et eorum mandatis quibusque majoris utilitatis, quo diligentior debetur obsequendi cura, eo et culpa gravior incurritur de contemptu. 16. His itaque distinctionibus animadversis, et obedientiae modus, et pondus inobedientiae facile reperitur. His gradibus non solum inter diem et noctem, hoc est obedientiae bonum et inobedientiae malum, discernitur; sed etiam inter diem et diem; itemque inter noctem et noctem: inter bonum
Abbreviated transcription (Latin):
gressio dampnabilior estimetur. Melius siquidem obedire
deo quam hominib. & in ipsis melius magistris quam con¬
discipulis. Porro in magistris melius nr̃is quam extraneis.
Quibus autem melius constat obedire: ipsis ꝓculdubio &
non obedire decestabilius est. Et de mandatis similiter.
Maiorib quippe maior minorib minor oꝑa nr̃a & cura de¬
betur. de quorum & contempti iuxta eandem consideratio¬
nem. grauior leuior ue offensa contrahitur.
orro maiora minoraq mandata dixerim. scđm qͦd
magis minus ue uelle constiterit ipsum qui p̾cipit.
siue hominem siue deum. Est uerbi gratia mandatum.
non furaberis. & est mandatũ. om̃i petenti te da. utrumq
quidem magnũ. qͣm utrumq diuinum. s de ñ furando
maius. Quis enim nesciat equissimo deo non eque displici¬
re tenaces atq fures. & quia de duob malis plus uelit noᷤ
tenere nostra quam tollere aliena. & ita minus peccare

Expanded text:
gressio, damnabilior aestimetur. Melius siquidem est obedire gressio, damnabilior aestimetur. Melius siquidem est obedire Deo, quam hominibus; et in ipsis melius magistris, quam condiscipulis; porro in magistris, melius nostris, quam extraneis. Quibus autem melius constat obedire, ipsis procul dubio et non obedire detestabilius est. 14. Et de mandatis similiter. Majoribus quippe major, minoribus minor opera nostra et cura debetur: de quorum etiam contemptu, juxta eamdem considerationem, gravior leviorve offensa contrahitur. Porro majora minoraque mandata dixerim, secundum quod magis minusve velle constiterit ipsum qui praecipit, sive hominem, sive Deum. Est, verbi gratia, mandatum, Non furaberis ; et est mandatum, Omni petenti te da . Utrumque quidem magnum, quoniam utrumque divinum: sed de non furando, majus. Quis enim nesciat aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare
Abbreviated transcription (Latin):
duos homicidas. & unum quidem spoliandi cupidita¬
ce. alterum uero necessitate sese defendendi facinus
ꝑpetrasse. An non hic satis eiudenter inter lepram &
lepram causa suꝑat faciens utiq disparem ualde cul¬
pam unius eiusdemq transgressionis: Quid uero
si hunc subita ira. illum studiosa malicia. aut uetus
odium forte ad idem scelus impulerit: Nunqͥdnã
simili pensandum erit uidicio. quod tam dissimili fa¬
ctum constabit affectue Nil deinde incestius obscentꝰ¬
ue quam illas filias loth paternum usur passe concu¬
bitum. & tamen quis non uideat quantũ euacuauerit
aut attenuauerit turpis nefandiq flagitii reatum
pietas intentionis & intentio pietatis: Iam uero de illo
qui p̾cipit & item de eo qd p̾̃cipitur. huiuscemodi ad¬
uertenda erit scd̾m rationem distinctio. ut cuius inter
p̾ceptores reuerentior nobis imminebit auctoritas. etꝰ
grauior formidetur offensior maioris cuiusq mandati tͥns¬

Expanded text:
duos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditaduos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditate, alterum vero necessitate sese defendendi facinus perpetrasse. An non hic satis evidenter inter lepram et lepram causa separat, faciens utique disparem valde culpam unius ejusdemque transgressionis? Quid vero si hunc subita ira, illum studiosa malitia, aut vetus odium forte ad idem scelus impulerit? numquidnam simili pensandum erit judicio, quod tam dissimili factum 506 constabit affectu? Nil deinde incestius obsceniusve, quam illas filias Lot paternum usurpasse concubitum : et tamen quis non videat, quantum evacuarit aut attenuaverit turpis nefandique reatum flagitii pietas intentionis, et intentio pietatis? Jam vero de illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujuscemodi avertenda erit secundum rationem distinctio, ut cujus inter praeceptores reverentior nobis imminebit auctoritas, ejus gravior formidetur offensio, ac majoris cujusque mandati trans
Abbreviated transcription (Latin):
impossibilia iniunguntur: ut confidens de adiutorio
dei obediat ex caritate. In eadem deniq regula t̾cius
humilitatis describitur gradus. ut om̃i obedientia mo¬
nachus se subdat maiori. Dicens quippe om̃i. non uult
nos in obediendo mͦsura esse contentos ꝓfessionis. ñ at-¬
tendere ꝓmissi debitum. non de pacto sumere modũ
s transire alacriter etiam uotum. & obedire in om̃ibus.
st sane quidam obedientiȩ limes. scđm tempus. ipsa tem¬
poris extremitas. ut is sit t᷑minus obedientie qui & uitȩ
unc nobis maxime unigeniti cõmendat exemplum.
qui factus est patri obediens usq ad mortem.
ec ergo quociens interrumpitur: inobedientia
dicitur. & peccatum & transgressio. seu p̾uaricatio.
ne. quo pͣcipiente. in quo ue precepto malum hoc com¬
mittatur. Et quidem nullam ꝓrsus inobedientiã dico
par uiducendam. ñ tamen om̃em pari estimandam ꝑi¬
culo. E nimuero mandatum dei est. nͦ occides. Fac gͦ

Expanded text:
impossibilia injunguntur, « ut confidens de adjutorio Dei, obediat « ex charitate . » In eadem denique Regula tertius humilitatis describitur gradus, « ut omni obedientia monachus se subdat « majori! » Dicens quippe « omni, » non vult nos in obediendo mensura esse contentos professionis, non attendere promissi debitum, non de pacto sumere modum; sed transire alacriter etiam votum, et obedire in omnibus. Est sane quidam obedientiae limes, secundum tempus, ipsa temporis extremitas, ut is sit terminus obedientiae, qui et vitae. Hunc nobis maxime Unigeniti Dei commendat exemplum, qui factus est Patri obediens usque ad mortem. Haec ergo quoties interrumpitur, inobedientia dicitur, et peccatum, et transgressio seu praevaricatio. ne, quo praecipiente, in quove praecepto malum hoc committatur. Et quidem nullam prorsus inobedientiam dico parvi ducendam, non tamen omnem pari aestimandam periculo. Enimvero mandatum Dei est: Non occides . Fac ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cultor & ultor uicioꝵ. Arbitror namq scãs illas obser¬
uantias p̾latoꝵ prudentiȩ & fidei creditas. non subditas
uoluntati. H in est quod idem legis lator in his quȩ ab¬
bati dispensanda reliquit caute nusquam ut memini uo¬
linitatem s aut considerationem. aut dispositionem. aut
ꝓuidentiam. aut certe arbitrium. seu aliquid huiusmo¬
di ponit: uolens nĩmirum ꝓuidum fidum q dispensato¬
rem. rationis ubi forte dispensat sequi iudicium. non
suȩ placitum uoluntatis. Unde & intimat ei non semel
quod de om̃ib iudiciis suis deo redditurus sit rationẽ.
ego ꝓfecto in regula hec consideratio penes abbatem sit.
& hoc uel illud esse in ꝓuidentia. uel arbitrio seu dis¬
positione abbatis. Ut autem ꝓ sua uoluntate aliquid
mutet: me ibi legisse non recolo. Quinimo in omnib
inquit om̃s magistram sequantur regulam. nec ab¬

Expanded text:
cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas obsercultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi legisse non recolo: quinimo, « In omnibus, » inquit, « omnes magistram sequantur Regulam, nec ab
Abbreviated transcription (Latin):
quia aliter uiuere non liceret: s quod ita magis expe¬
diret. nec placet ad aliud quam ad lucrũ uel custodiam
mum queritur. patet quod magna ex parte regula
dite quãplurimum. Primum quidem quicquid de spiri¬
tualib in ipsa regula traditum est in manu abbatis ut su¬
pra tractatum est. nequaquam relinquitur. Deinde reli-¬
qua pars gͤ in corporalib constat obseruantiis. ne ipsa
quidem in euis ita uoluntate posita est. ut eidem deserui¬
at uoluntati. s magis caritati. N eq enim abbas supra re¬
gulam est. cui semel & ipse spontanea se ꝓfessione submi¬
sit. & si quod negandum non est dei regula. caritas. regu¬
le sc̃i benedicti iure p̾ponitur. Esto ꝓide ut interdum
regulȩ litt᷑a cedat ꝓ tp̃r caritati. cum ratio necessitatis
exegerit. absit tamen ut hominis cuiuspiam subdatur
uoluntati. Suꝑ fr̃m sane transgressiones non suꝑ patrũ
traditiones constitutur qui abbas eligitur. mandatoꝵr

Expanded text:
quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expequia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam mum quaeritur patet quod magna ex parte regulardite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum
Abbreviated transcription (Latin):
le. inuiolabile. incommutabile. Et quidem stabile dixerĩ.
quod ita est necessarium. ait non cuilibet hominũ. muta¬
re illud fas sit nisi solis dispensatorib mysterioꝵ dei.io
est p̾positis. ut uerbi gr̃a regule sanctorum. basilii. augũ¬
digne auctoritatis. Que qͣm a scis tradita sunt: sancita
stabiliter ꝑseuerant. nec om̃ino cuiius subiectoꝵ ea aliqͦ
modo uariare uel mutare conceditur. Quia tamen ab
hominib etiam ꝑ homines loco & officio illis canonica
electione succedentes. licite interdum innoxie q ꝓ cau¬
sis ꝑsonis q locis & temporib dispensantur. Ubi sane qui
hoc legit attendat me caute non dicere. ea posse uel ab
istis leuiter ꝓ uoluntate mutari. s ex ratione fideliter
dispensari. Ideo autẽ hanc ipsam mutationẽ taliter.
& a talib recipe possunt. qm non naturaliter nec ꝑ se
bona sunt. Porro inuenta atq instituta fuerunt. non

Expanded text:
le, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, le, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet hominum illud mutare fas sit, nisi solis dispensatoribus mysteriorum Dei, id est praepositis, 502 ut, verbi gratia, Regulae sanctorum Basilii, Augudignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter dispensari. Ideo autem hanc ipsam mutationem taliter et a talibus recipere possunt, quoniam non naturaliter nec per se bona sunt. 5. Porro inventa atque instituta fuerunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
sterioꝵ dei. Nouit autem fidelis seruus & prudens quẽ
constituit dñs suꝑ familiam suam. ibi tantum usurpare
dispensationẽ: unde possit bonam habere recompensationẽ
oc propter queritur inter dispensatores ut fidelis quis in¬
ueniatur. Et eadem fortasse fidelitas. subditis nichilominꝰ
exigitur. in obtemperando: quȩ a p̃positis in dispensando.
onstat igitur ex his quȩ dicta sunt: uestrã illam diuisionẽ
integram esse ac suf icientẽ. si modo ꝑsonȩ distinguantur
& tempora. dum subiectis quidem sit om̃is regularis insti¬
tutio. quantum diuntaxat ad corporales obseruantias ꝑti¬
net. ante ꝓfessionẽ uoluntaria. post ꝓfessionem necessaria.
p̃latis uero partim uoluntaria. ut que inuenta ab homine.
partim necessaria. ut que fuerint diuinitus instituta. Qͥm
obrem fortassis tum potissimũ congrua & luculenta ma¬
gis eadem diuisio apparebit. si eius menbrũ quod dictũ
est. necessarium rursum in tria hec subdiuidatur. stabi¬

Expanded text:
steriorum Dei . Novit autem fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam, ibi tantum usurpare dispensationem, unde bonam possit habere recompensationem. Hoc quippe quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae a praepositis in dispensando. Constat igitur ex his quae dicta sunt, vestram illam divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxat ad corporales observantias pertinet ante professionem voluntaria, post professionem necessaria: praelatis vero partim voluntaria, ut quae inventa ab homine; partim necessaria, ut quae fuerint divinitus instituta. 4. Quam ob rem fortassis tunc potissimum congrua et luculenta magis eadem divisio apparebit, si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabi
Abbreviated transcription (Latin):
Ua mente iam tacebo: Qua fronte tas¬
men loquar: Crebris epłis & nunciis¬
cogitis me. aut ꝓpriam ꝓdere imperi¬
tiam. aut officium renuere caritatis.
At ego malens sine illa quȩ inflat. qͣm
absq illa que edificat inueniri.

Expanded text:
ua mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiiscogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri;
Abbreviated transcription (Latin):
quacunq occasione uiolantur. ideo non sine graui pena
quomꝰcunq uiolata donantur. utputa non occides. & siqͣ
huiusmodi sunt. quoꝵ nunquam potest esse obserua¬
tio iniusta uel mala. nunquam bona licita ue transgressio.
sitis dispensationẽ admictunt. quia leuiori censura negle-¬
cta puniuntur: leuiora dicuntur. E x his uerbi gra di¬
co esse uel risum int̾dictum. uel int̾dictum silentium.
hec siquidem si contra mandatum ñ ueniunt: nec pecca¬
ta sunt. accedente mandato siquominus iam obseruan¬
ur: in peccatum reputantur: non tamen in crimen.
ita sane si ꝑ surreptionẽ aut obliuionem non autẽ per

Expanded text:
quacunque occasione violantur, ideo non sine grandi poena quacunque occasione violantur, ideo non sine grandi poena quomodocunque violata donantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio sitis dispensationem admittunt, quia leviori censura neglecta puniuntur, leviora dicuntur. Ex his, verbi gratia, dico esse vel risum interdictum, vel indictum silentium. Haec siquidem si contra mandatum non veniunt, nec peccata sunt. Accedente mandato, si quominus jam observantur, in peccatum reputantur, non tamen in crimen; ita sane
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessus est quispiã obedierit. melior tamen cum ex dei a-¬
more obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est: ista
caritatis.
Uuim autem optimum dixerim obedientiȩ gradum. cum eo
animo opus iniunctum recipitur: quo & precipitur. Cu
enim ex uoluntate iubentis pendet intentio exequentis.
fit ut nec maius minorib nec minus maiorib confuse ut
assolet ad implendum quod iniungitur. subiecti studium
impendatur. s moderante animo queq ꝓ sua dignitate im-¬
ꝑia. sciat modum utrobiq seruare. tam in obseruando ui¬
delicet iussa. quam in cauendo ꝓhibita. non quod uel mi¬
nimum horum quȩ ubentur contempnendum pucet.
paratione maioꝵ. N ouit uerus humilis q obediens. &
minima ñ contempnere & maxime curare quȩ maxima st̃.
intimo quodam deuoti sinceri q animi sapore discerneis.
quibus de mandatis ei qui preest suis quodammodo
factis respondeat cum ꝓpheta. Tu mandasti mandata
tantum oportet intelligi. que qm̃ non sine grandi culpa

Expanded text:
m, quam professus est, quispiam obedierit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum opus recipitur, quo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitate imperia, modum sciat utrobique servare, tam in observando videlicet jussa, quam in cavendo prohibita: non quod vel minimum horum quae jubentur, contemnendum putet, paratione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tantum oportet intelligi, 507 quae quoniam non sine grandi culpa