comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Acoliti grece. latine ceroferarii dicuntur.
a deportandis cereis quando legendũ ẽ eugłm.
aut sacrificium offerendum. Tunc enim ac¬
cendunt᷑ luminaria ab eis et deportantur.
non ad effugandas tenebras dum sol eodem tẽ¬
pore rutilet. sed ad signum leticiȩ demonstran.¬
dum. ut subtipo luminis corporalis. illa lux
ostendatur: de qua in euangłio legitur. Erat
lux uera quȩ inluminat omnem hominem
uenientem in hunc mundum. Exorciste ex
greco in latinum adiurantes. siue increpantes
uocantur. Inuocant enim suꝑ catecuminos
uł suꝑ eos qui habent sp̃m inmundũ nomen
domini tħu: adiurantes ꝑ eum ut egrediatur
ab eis. Ostiarii. idem et ianitores. qui in uete¬
ri testamento electi sunt ad custodiam tẽpli:
ut ñ ingrederetur eum inmundꝰ in omnire.
Dicti autemostiarii quod presint ostiis
templi. Ipsi enun tenentes clauem. omnia in¬
tus extraq custodiunt. atq inter bonos et
malos habentes iudicium. fideles refipiunt:

Expanded text:
Acolythi graece, latine ceroferarii dicuntur Acolythi graece, latine ceroferarii dicuntur a deportandis cereis, quando legendum est evangelium, aut sacrificium offerendum; tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua in Evangelio legitur: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. § 18. Exorcistae ex graeco in latinum avocantur. Invocant enim super cathecumenos, vel super eos qui habent spiritum inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudi
Abbreviated transcription (Latin):
quia subiacent preceptis et officiis leuitarũ.
Oblationes enim in templo dĩ a fidelibus
ipsi suscipiunt: et leuitis suꝑponendas alta¬
ribus deferunt. Hi apud hebreos nathinei
uocantur. Lectores a legendo. Psalmiste.
a psalmis canendis uocati. illi enim p̃dicant
populis quid sequantur: isti canunt ut ex ei-¬
tent ad compunctionem animos audientiũ.
Licet et quidam lectores ita miserant̃ ꝓnun¬
tient. ut quosdam ad luctum lamentationẽq
compellant. Idem etiam et ꝓnuntiatores
uocantur: quod porro adnuntiant. Tanta
enim et tam clara est eorum uox. ut quamuis
longe positorum aures adimpleant. Cantor au
tem uocatus. quia uocem modulatur in cantu.
Huiꝰ duo genera dicuntur in arce musica
sicut ea docti homines latine dicere potuert̃.
precentor. et succentor. Precentor scilicet. qͥ
uocem p̃mittit in eantu. succentor autem qui
subsequitur: et canendo respondet. Concentor
autem dicitur quia consonat. Qui autem ñ

Expanded text:
quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et Levitis superponendas altaribus deferunt. Hii apud Haebraeos Nathinnei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis, quid sequantur: isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro annuntient. Tanta enim et tam clara eorum est vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. tem vocatus, quia vocem modulatur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor: praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu, succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem non
Abbreviated transcription (Latin):
nebant pro sacerdotii eminentia. Presbiter
grece. latine senior ui terp̃tatur. ñ modo pro
etate uł decrepita senectute: sed propter ho¬
norem et dignitatem quam acceperunt
prb̃ri nominantur. Idõ autem et presbiteri
sacerdotes uocantur. qͥa saerum dant sicut
ep̃i. Qui licet sint sacerdotes. tamen ponti¬
ficatus apicem ñ habent. quia nec crismate
frontẽ signant. nec paraclitum sp̃m dant .
quod solis deberi ep̃is lectio actuum apłoꝵ de¬
monstrat. Unde et apud ueteres idem ep̃i
et prb̃ri fuerunt. quia illud nomen dignita¬
tis est. hoc etatis. Leuitȩ a nomi ne auctoris
uocati. De leui enim leuitȩ exorti sunt. a qͥ¬
bus in templo dĩ mistiei sacramente ministe¬
ria explebantur. Hi grece diacones. latine
ministri dicuntur. Quia sicut in sacerdote
consecratio: ita in diacono ministerii dispen¬
satio habetur. Ipo diacones grece. quos nos
subdiacones dicimus. Qui idõ sic appellant᷑.

Expanded text:
nebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter nebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diaconeministri dicuntur: quod sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo: ut rex esset. etiam sacerdos. uł
pontifex. Unde et romani imꝑatores. ponti.¬
fices dicebantur. Uates. aui mentis appella¬
tos. cuius significatio multiplex est. Nã
modo sacerdotem. modo ꝓpħam significat.
modo poetam. Antistes sacerdos dictus ab eo
quod ante stat. Primus ẽ enim in ordine
ȩccłȩ: et supra se nullum habet. Sa cerdos au¬
tem nomen habet compositum ex greco et la-¬
tino. quasi sacrum dans. Sicut eni rex a re-¬
gendo. ita sacerdos a scĩficando uocatus est.
Conseerat enim et scĩficat. Sacerdotes autẽ
gentilium flamines dicebantur. Hi in capite
habebant pilleum in quo erat breuis uirga
desuꝑ babens lane aliquid quod cum ꝑ estum
ferre ñ possent. fil.o tantum capita religare
ceperunt. nam nudis penitus eos capitibus inoe¬
dere nefas erat. unde a filo quo utebantur
flamines dicti sunt. quasi filamines. Ue.¬
rum festis diebus filo deposito. pilleum impo¬

Expanded text:
consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellatos, cuius significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetam. Antistes sacerdos dictus ab eo quod ante stat. Primus est enim in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habet. Sacerdos autem nomen habet conpositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inpo
Abbreviated transcription (Latin):
omnes autẽ suꝑiꝰ designati ordines: uno eodẽq
uocabulo ep̃i nominantur. Sed idõ priuato no¬
mine quidam utuntur. propt̃ distinctionem
potestatũ quam singularit̾ acceperunt. Patri¬
archa patrum princeps: arcon enim princeps.
ciuitatũ. Ep̃atꝰ autem uocabulũ inde dictum. quod
ille qui suꝑ efficitur. suꝑuitendat: curam scili¬
cet subditorum gerens. Scopin enim. latine
intendere dicitur. Ep̃i autem grece. latine
speculatores int̃p̃tantur. Nam speculator est
prepositus in eocła dictus eo quod speculetur
atq prespiciat populorum infra se positorũ
mores et uitam. Pontifex princeps sacerdotũ
est. quasi uia sequentiũ. ipse et summus sacer¬
dos: ipse pontifex maximus noncupatur. Ipse
enim efficit sacerdotes atq leuitas. Ipse om̃s
ordines eccłasticos disponit. Ipse quod unus¬
quisq facere debeat ostendit. Antea autẽ
pontifices. et reges erant. nam maioꝵ hȩc erat

Expanded text:
Omnes autem superius designati ordines uno eodemque Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur; sed ideo privato nomine quidam utuntur propter distinctionem potestatum, quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim prcopatus autem vocabulum inde dictum, quod ille, qui superefficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Σκοπεῖν enim Latine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia; dictus eo quod speculatur, atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat
Abbreviated transcription (Latin):
leros et clericos hinc appellatos. quia ma¬
thias sorte electus ẽ. quem primum per
apłos legimus ordinatum. Cleros enim grece
sors uł hereditas dicitur. Propterea gͦ dicti
clerici. quia de sorte sunt domini. uł quia do¬
mini partem habent. Reneralit̾ autem cleri¬
ci noncupantur omnes qui in eccłã xp̃i deser¬
uiunt: quorum gradus et nomina hȩc sunt.
Ostiarius. psalmista. lector. exorcista. acolitꝰ.
subdiaconus. diaconus prb̃r. ep̃s. Ordo ep̃oꝵ¬
quadriꝑtitus ẽ. id est in patriarchis. archi ep̃is.
Metropolitanis. atq ep̃ĩs. Patriarcha greca
lingua summus patrum int̃pretatur. quia
pͥmum id est apłicum retinet locum. et ideo
quia summo honore fungitur. tali nomine
censetur. sicut romanus. antiocenus. et alex¬
sũmus ep̃oruiM. Tenet enim uicem apłicam.
et presidet tam metropolitanis quam ep̃is oȩt̃is.
singłis enim prouineiis eminet. quorum auc̾¬
sollicitudo enim totiꝰ ꝓuinciȩ ipsis cõmissa ẽ.

Expanded text:
leros et clericos hinc appellatos, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum. Κλῆρος enim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter, epquadripartitus est, id est, in patriarchis, archiepiscopis, metropolitanis, atque episcopis. Patriarcha graeca lingua, summus patrum, interpretatur: quia primum, id est, apostolicum retinet locum: et ideo, quod summo honore fungitur, tali nomine censetur: sicut Romanus, Antiochenus, et Alexsummus episcoporum: tenet enim vicem apostolorum, et praesidet tam metropolitanis quam episcopis caeteris. Singulis enim provinciis praeminet, quorum aucSollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est.
Abbreviated transcription (Latin):
sopitis capita desecant ⁊ geminas detrahunt. St̃ aut̃ can¬
et hiopicus ẽ: quen lapidem lux celat. prodit ob¬
scuritas. Nocte enim igneus est. die aureus.
Flogites ex ꝑsida ẽ. ostentans iitra se quasi flam¬
mas estuantes quȩ ñ exeant. Sirtites uocata. qm̃
in littore sutium inuenta pͥmum ẽ. in parte luca¬
nie. Color huius croceus. intus stellas continens
languidas: et sub nubilo renitentes. Ermisciori
inter gratissimas geminas aspicitur. ex igneo colore¬
radians: auro portante secum in extremitatibus can¬
unt quedam geminarum genera ex specie me¬
tallorum ut lapidum cognominata. Crssopis
aurum tantum uidetur eẽ. Ct  solitus auro simi¬
lis est: oum marini coloris similitudine. Hunc ethi¬
opia gignit. Crys electrus similis auro: sed in colo¬
rem electri uergens matutino tantum aspectu io¬
cundus. rapacissimus ignium: et si iuxta fuerit
celerrime ardescens. Crysolamsis exauro et igne

Expanded text:
sopitis capita desecant et gemmas detrahunt. Sunt autem cansopitis capita desecant et gemmas detrahunt. Sunt autem canrysoprasus Aethiopicus est; quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim igneus est, die aureus. Phlogites ex Persida est, ostentans intra se quasi flammas aestuantes, quae non exeant. Syrtitis vocata quoniam in litore Syrtium inventa primum est. In parte Lucaniae color huius croceus, intus stellas continens languidas, et sub nubilo renitentes. Hormiscion inter gratissimas aspicitur, ex igneo coloreradians auro portantem secum in extremitatibus canunt quaedam gemmarum genera ex specie metallorum vel lapidum cognominata. Chrysopis aurum tantum videtur esse. Chrysolithus auro similis est cum marini coloris similitudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chryselectrus similis auro, sed in colorem electri vergens, matutino tantum aspectu iucundus, rapacissimus ignium, et, si iuxta fuerit, celerrime ardescens. Chrysolampis ex auro et igne
Abbreviated transcription (Latin):
remissiorem carbunculo ẽẽ dixerunt. Huius
duplex facies. una quȩ purpura radiat. altera
que cocei rubore a sole excalefacta. aut digitor ũ
attritu paleas et cartarum fila ad se raꝑe dicitur.
Sculpturis resistit. Ac si quando sculpta est: dũ
signa inprimit. quasi quodam animali morsii par¬
tem cere retentat. Menera eiꝰ quatuor. Cal ce¬
doma hoc quod et lignis facere dicitur: quamquã
multum uilior predictis. Nascitur apud nasamo¬
nas. imbre ut ferunt diuindo inuenitur: ad reꝑcus¬
sum lune plenȩ. Omnia autem genera sculpturȩ
resistunt. Alabandina dicta ab alabandaasiȩ re-¬
gione: cuius color ad calcedonium uadit. sed rarus.
Dracontites ex cerebro draconis eruitur: quȩ nisi
uiuenti abscisa fuerit. ñ ingemmescit. Unde et eã
magi dormientibus draconibus amputant. Audaces
enĩ uiri explorant draconũ specꝰ. spargunt ibi gͣmina
medicata: ad incitandũ draconũ soporẽ. atq ita somno

Expanded text:
remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius duplex facies; una quae purpura radiat, alia quae cocci rubore. A sole excalefacta aut digitorum adtritu paleas et chartarum fila ad se rapere dicitur; sculpturis resistit, ac si quando sculpta est, dum signa inprimit, quasi quodam animali morsu partem cerae retentat. Genera eius quattuor. Carchedonia hoc quod et lychnis facere dicitur, quamquam multo vilior praedictis. Nascitur apud Nasamonas imbre, ut ferunt, divino: invenitur ad repercussum lunae plenae. Omnia autem genera sculpturae resistunt. Alabandina dicta ab Alabanda Asiae regione, cuius color ad carchedoniam vadit, sed rarus. Dracontites ex cerebro draconis eruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, spargunt ibi gramina medicata ad incitandum draconum soporem, atque ita somno
Abbreviated transcription (Latin):
ardentium genmarum pͥncipatum carbunculus
habet. Carbunculus autem dictus: quod sit ignitꝰ
ut carbo: cuius fulg r nocte uincitur. Lucet
enim in tenebris: adeo ut flaminas ad oculos iubite.
Genera eiꝰ duodecim: sed prestantiores qui uident᷑
fulgere. et uelut ignem effundere. Carbunculus
autẽ grece antrax dicitur: gignitur in libia apud
trogoditas. Fntracitis uocatus. quod sit et ipse colo¬
ris ignei ut carbunculus: sed candida uena p̃cinct:
cuiꝰ ꝓprium est quod iactatus igni uelut inter¬
mortuos extinguitur: at contra aquis ꝑfusus ex¬
ardescit. Sanda sirus nascitur in indis. loco eiꝰdẽ
nominis. species eiꝰ ẽ quod ueluti intra lucido igne
intus fulgente. aureȩ guttȩ. constat inter om nes
quantus numerꝰ stellarũ accedit: tanto et p̃tium
accedere. Lignis ex eodem genere ardentium ẽ.
appellata a lucernarum flagrantia. gignitur in
multis locis sed ꝓbatissima apudindos. Quidam eã

Expanded text:
ardentium gemmarum principatum carbunculus ardentium gemmarum principatum carbunculus habet. Carbunculus autem dictus quod sit ignitus ut carbo, cuius fulgor nec nocte vincitur; lucet enim in tenebris adeo ut flammas ad oculos vibret. Genera eius duodecim, sed praestantiores qui videntur fulgere et veluti ignem effundere. Carbunculus autem Graece ἄνθραξ dicitur. Gignitur in Libya apud Trogodytas. Anthracitis vocatus quod sit et ipse coloris ignei ut carbunculus, sed candida vena praecinctus; cuius proprium est quod iactatus igni velut intermortuus extinguitur, at contra aquis perfusus exardescit. Sandasirus nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in tralucido igne intus fulgent aureae guttae. Constat inter omnes, quantus numerus stellarum accedit, tanto et pretium accedere. Lychnis ex eodem genere ardentium est, appellata a lucernarum flagrantia: gignitur in multis locis, sed probatissima apud Indos. Quidam eam
Abbreviated transcription (Latin):
raunium alterum ispania in lusitanis litoribus
gignit. concolor pẏropo rubenti et qualitas ut ignis.
Hec aduersus uim fulgorum opitulari fertur: sicre¬
dimus. Dicta autem ceraunia. qm̃ alibi ñ inueni¬
tur. quam in loco fulminis ictu ꝓximo. Erece enĩ
fulmen ceraunos dicitur. Iris apud arabiam in
mari rubro nascitur coloris en stallini. sexangulata
dicta ex argum̃to iris. Nam subtecto ꝑcussasole.
species et colores arcus celestis. in proximos parietes
imitatur. Astrion ex india est. cristalloꝓpinqͣ.
in euiꝰ centͦ stella lucet fulgore lunȩ plenȩ. sũp¬
sit autem nomen quod astris opposita fulgorem
rapit ac egerit. Electtia quasi electoria: in uen¬
triculis enim gallinaciis inuenitur: eristallina
specie. magnitudine fabȩ. Hac in certaminibus
inuictos fieri magi uolunt: sicredimus. Enidros.
ab aqua uocata. Exindat enim aqua: ita ut clau¬
sam in ea putes fontaneam scaturiginem. Omnium

Expanded text:
raunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus raunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia quoniam alibi non inveniatur quam in loco fulmine icto proximo; Graece enim fulmen κεραυνὸς dicitur. Iris apud Arabiam in mari Rubro nascitur, coloris crystallini, sexangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi alectoria: in ventriculis enim gallinaciis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, si credimus. Enhydros ab aqua vocata; exundat enim aquam, ita ut clausam in ea putes fontaneam scaturriginem. De ignitis . Omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Lumbum dictum. quod ex eo pͥmum pilis factis.
inaris altitudo temptata est. Huiꝰ duo genera
sunt. nigrum et candidum. sed melius candidum.
Quod priꝰ in insulis athlantici maris inuentum ẽ:
siquidem et in lusitania et in gallicia gignitur.
Sũma terra. arenosa. et coloris nigri. et pondere gra¬
uis. interueniunt et minuti calculi maxime et¬
torrentibus siccatis lauant cas arenas. et quod subsidet
quocunt in fornacibus. Inueniunt᷑ et in aurariis
metallis. aquamissa calculi nigri et graues: et dũ aurũ
colligitur. cum eo irmanent. Postea separati conflan¬
tur. et in plumbum album resoluuntur. Inde et
eadem grauitas plumbi quȩ auro. Nigrum plum¬
bum circa cantabriã abundat: cuiꝰ origo duplex ẽ.¬
Aut enim solum ex sua uena ꝓdit. aut cum argento
nascitur. mixtisq uenis conflatur. Huiꝰ primus
in fornacibus li quor stagnum ẽ: secundus argentũ.
quod remanet suꝑaddita uena. rursusq conflata fit
geminis tantum et margaritis hȩc ꝑmutat. Nigro

Expanded text:
lumbum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent; postea separati conflantur et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auro. Nigrum plumbum circa Cantabria abundat. CuiAut enim solum ex sua vena prodit, aut cum 295 argento nascitur, mistisque venis conflatur. Hujus primus in fornacibus liquor stannum est; secundus, argentum; quod remanet superaddita vena, rursusque conflata, fit abet, gemmis tantum et margaritis haec permutat. Nigro
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. ab eo quod scillantur hocest moueantur
ora. namcillere ẽ mouere. Tesserȩ sunt quibꝰ
numerꝰ frumentoꝵ designatur. Trapetũ mola
oliuaria. Prelum. trabes. quo uua calcata p̃mit᷑.
a p̃men do uocatũ. quasi pressorium. Lacus.
Prelum qͦ p̃mitur oleum. quo liquatus ꝓfluat.¬
qua abuuis uł oliuis torquendo. oleum uinũq
exigitur. Uerennes. a uehere idest exportare
nominate. Qualos. corbes. colaq p̃lorum. ꝑ quos
mustum fluit. a colando dictos. fiselum. quasi fis¬
culum. a colando oleum dictum. uł quasi fiscilla
olei.¬
XU. De instrumentis ortorum.

Expanded text:
dicta, eo quod cilleantur, id est moveantur dicta, eo quod cilleantur, id est moveantur ora, nam cillere est movere. Tessere sunt quibus frumentorum numerus designatur. Trapetum est mola olivaria. Prelum trabes quo vua calcata premitur, a premendo vocatum, quasi pressorium. Lacus prelum quo pquo ab uvis vel olivis torquendo oleum vinumque exigitur. Verennes a vehere, id est exportare, nominatae. Qualos corbes colaque prelorum per quos mustum fluit, a colando dictos. Fisclum quasi fiscolum, a colando oleum dictum, vel quasi fiscella olei. De instrumentis hortorum
Abbreviated transcription (Latin):
dentium mordacitate resecans. arbores. seuramos.
Rastra quoq aut a radendo t̾ram. aut a raritate
dentium dicta. Ligones. quod tram leuent quasi
leuone s. Scuditia dicta. eo quod circa codicem t̾ram
aꝑiat. Et quãuis usus eiꝰ in reliquis oꝑibus habrat᷑.
nom̃ tam̃ ex codice retinet. Hanc alii generalit̃
fossorium uocant. quod foueam faciat. quasi fo
uessorium. Sarculi sunt autem uł simplices ut
bicor nes. Pastinatũ uocant agrieolȩ ferramentũ
bifureũ. quosemina panguntur. Vnde ettam
repastiuariᷤ dicte sunt. ueteres uinee quȩ refodi¬
untur. Cilindrus. lapis ẽ teretis in modum colũne.
Area cum primis ingenti equanda cilindro.: et
uertenda manu. ribula. genus uehiculi. un.¬
de teruntur frum̃ta. et obhoc ita uocatũ. Pala¬
quȩ uentilabrum uulgo dicitur. auentilandis
paleis nominata. Forcellȩ dictȩ eo quod his frum̃¬
ta celluntur. id est mouentur. unde et oscilla

Expanded text:
dentium mordacitate resecans arbores, seu ramos. dentium mordacitate resecans arbores, seu ramos. Rastra quoque, aut a radendo terram, aut a raritate dentium dicta. Ligones quod terram levent, quasi levones. Scudicia dicta eo quod circa codicem terram aperiat: et quamvis eius usus in reliquis operibus habeatur, nomen tamen ex codice retinet, hanc alii generaliter fossorium vocant, quod foveam faciat, quasi fovessorium. Sarculus. Sunt autem vel simplices vel bicornes. Pastinatum vocant agriculae ferramentum bifurcum quo semina panguntur. Unde etiam repastinari dictae sunt vineae veteres quae refodiuntur. Cylindrus lapis est teretis in modum columnae  Georg. 1, 178: Area cum primis ingenti aequanda cylindro, et vertenda manu. Tribula genus vehiculi unde teruntur frumque ventilabrum vulgo dicitur, a ventilandis paleis nominata. Furcille dicte eo, quod his frumenta cillentur, id est moventur. Unde et oscilla
Abbreviated transcription (Latin):
Iomer dictus quod ui humum eruat. seu
ab enomendo tr̃am. De quo lucretiꝰ. Uncꝰ¬
aratri ferreus. occulto decrescit uomer in arius.
sumpsitq ꝑ detrimenta fulgorẽ. Aratrumn ab
arando tram uocatum: quasi arateriũ. Burris ẽ
curuamentum aratri: dictum quasi bosora quod
sit in similitudinem caudȩ bouis. Dentale. aratri
pars pͥma in qua uomer in qua uomer inducitur.
quasi dens. Cultelli a cultura dicti. eo quod ex ip-¬
sis putationem ueteres in arbore utebantur et
uite. priꝰquam falces reꝑtȩ essent. Fals est qua
arbores putantur et uites. Dicta autem fals qͦd¬
ui his pͥmum nulites herbam filicem solebant ab¬
scidere. unde est illud. Pax me certa ducis pla¬
cidos curuauit in usus. agricolȩ nunc sum. mi¬
litis ante fui. falcastrum a similitudine falcis
uocatum. Est autem ferramentũ curuũ cũ manu.¬
brio longo ad densitatem ueprium succidendam.
Hiet runcones dicti quibꝰ uepres secantur. a run
cando dicti. Serrula ẽ prȩ tenuis lãmina ferri.

Expanded text:
omer dictus, quod vi humum eruat, seu ab evomendo terram. De quo Lucretius: Uncaratri ferreus, occulto decrescit vomer in arvis. Sumitque per detrimenta fulgorem. Aratrum ab arando terram vocatum, quasi araterrium. Buris est curvamentum aratri, dictum quasi βοὸς οὐρά, quod sit in similitudinem caudae bovis. Dentale est aratri pars prima; in quo vomer inducitur quasi dens. Cultelli a cultura dicti, eo quod ex ipsis putationem veteres in arbore utebantur et vite, priusquam falces essent repertae. Falcis est qua arbores putantur et vites; dicta autem falcis quod his primum milites herbam filicem solebant abscidere. Unde est illud Mart. 14, 34: Pax me certa ducis placidos curvavit in usus: agriculae nunc sum, militis ante fui. Falcastrum a similitudine falcis vocatum: est autem ferramentum curvum cum manubrio longo, ad densitatem veprium succidendam. Hi et runcones dicti, quibucando dicti. Serrula est pretenuis lamina ferri,
Abbreviated transcription (Latin):
innititur. Hoc et si plerumq ꝑ aerias pote-¬
states fiat. tamen sine arbitrio ommpotentis
dĩ omnino ñ fit. Dicta autem pestilentia quasi
pastulentia: quod ueluti incendium depascat.
tagium a contingendo: quia quẽcũq tegerit
polluit. Ipsa et inguina ab inguinum ꝑcus¬
sione. Eadem et lues a labe et luctu uõcata.
quȩ tanto acuta ẽ ut ñ habeat spatium tem¬
poris. quo aut uita sꝑetur aut mors. sed re-¬
pentinus languor simul cum morte uenit.
I. De cronicis morbis

Expanded text:
innititur. Hoc etsi plerumque per aerias poteinnititur. Hoc etsi plerumque per aerias potestates fiat, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fit. Dicta autem pestilentia, quasi pastulentia, quod veluti incendium depascat, tagium a contingendo, quia quemquem tetigerit, polluit. Ipsa et inguina ab inguinum percussione. Eadem et lues a labe et luctu vocata, quae tanto acuta est ut non habeat spatium temporis quo aut vita speretur aut mors, sed repentinus languor simul cum morte venit. § 7 De chronicis morbis
Abbreviated transcription (Latin):
tione. Titanus maior ẽ contractio neruoꝵ. a cer¬
uice ad dorsum. Telum lateris dolor ẽ. Dictum
autem ita a medicis. quod dolore corpus trans¬
uerbet quasi gladius. Hleos dolor intestinarũ
unde et ilia dicta sunt. Grece enim ileos obuol¬
uere dicitur quod se in testinȩ p̃dolore in uol¬
uant. hi et torminosi dicuntur ab intestinarũ
torm̃to. Ydrofoba. id. ẽ. aquȩ metus. Greci
enim ydro. aquam. fobos. timorem dicunt. Un¬
de et latini hunc morbum ob aquȩ metum lim¬
phaticum uocant. fit autẽ aut ex canis rabidi
morsu aut ex aeris spuma in t̾ram ꝓiecta. quã
si homo uel bestia tetigerit. aut dementia re¬
pletur: aut in rabiem uertitur. Carbunculꝰ
dictus quod in ortu suo rubens sit ut ignis.
Postea niger ut carbo extinctus. Pestilentia
est contagium. quod dum unum app̃hende¬
rit. celeriter ad plures transit. Gignitur aut̃
ex corrupto aere. et in uisceribus penetrando

Expanded text:
tione. Tetanus maior est contractio nervorum a certione. Tetanus maior est contractio nervorum a cervice ad dorsum. Telum lateris dolor est. Dictum autem ita a medicis, quod dolore corpus transverberet, quasi gladius. Ileos dolor intestinarum: Unde et illa dicta sunt. Graece enim †ilios† obvolvere dicitur, quod se intestinae prae dolore involvant. Hi et turminosi dicuntur, ab intestinarum tormento. Ὑδροφοβία, id est aquae metus. Graeci enim ὑδωρ aquam, φόβον timorem dicunt, unde et Latini hunc morbum ab aquae metu lymphaticum vocant. Fit autem aut ex canis rabidi morsu, aut ex aeris spuma in terra proiecta, quam si homo vel bestia tetigerit, aut dementia repletur aut in rabiem vertitur. Carbunculus dictus, quod in ortu suo rubens sit, ut ignis, postea niger, ut carbo extinctus. Pestilentia est contagium, quod dum unum adprehenderit, celeriter ad plures transit. Gignitur enim ex corrupto aere, et in visceribus penetrando
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Est enim obpressio cerebri cum obliuione
et somno uigiuelut stertentis. Sinancis a con¬
tinentia sp̃s et p̃focatione dicta. Greci enim
sinancis continere dicunt. Qui enim hoc ui¬
tio laborant. dolore faucium p̃focantur. Fleu¬
flãmans. sic enim sentitur: et inde nomeN
accepit. Pleuresis ẽ dolor lateris acutus.: cum
fẽbri et sputo sanguinolento. Latus enim gre¬
ce pleura dicitur. Unde pleuretica passio nom̃
accepit. Peri pleomonia. ẽ. pulmonis uitium
cum dolore uehementi et suspirio greci enĩ
pulmonem pleumon uocant. Unde egritudo¬
do dicta ẽ. Apoplexia ẽ subita effusio sangui¬
nis: qua suffocati intereunt. Dicta autem
apoplexia quod ex letali ꝑcussu repentinus
uocant. Spasmos latine contractio subita par¬
tium. aut neruorum cum dolore uehementi. quã
passionem a corde nominatam dixerunt. qͥa
in nobis principatum uigoris habet. fit autẽ
duobus modis aut ex repletione aut ex inani-¬

Expanded text:
ta. Est enim oppressio cerebri, cum oblivione, ta. Est enim oppressio cerebri, cum oblivione, et somno jugi, veluti stertentis. 6. Synanche a continentia spiritus et praefocatione dicta. Graeci enim συνάγχειν continere dicunt; qui enim hoc vitio laborant, dolore faucium praefocantur. 7. Phlegflammans. Sic enim sentitur et inde nomen accepit. Pleurisis est dolor lateris acutus cum febre et sputo sanguinolento. Latus enim Graece πλευρὰ dicitur, unde et pleuritica passio nomen accepit. Peripleumonia est pulmonis vitium cum dolore vehementi et suspirio. Graeci enim pulmonem πλεύμονα vocant, unde et aegritudo dicta est. Apoplexia est subita effusio sanguinis, qua suffocati intereunt. Dicta autem apoplexia, quod ex letali percussu repentinus  vocant. Spasmus Latine contractio subita partium aut nervorum cum dolore vehementi. Quam passionem a corde nominatam dixerunt, qui in nobis principatum vigoris habet. Fit autem duobus modis, aut ex repletione, aut ex inani
Abbreviated transcription (Latin):
xea ẽ acutus morbus qui aut cito transit
aut celerius interficit ut plereusis. fre¬
nesis. Oxi enim acutum apud grecos & uelo¬
cem significat. Cronia ẽ ꝓlixus corporis morbꝰ.
qui multis temporibus remoratur. ut podagra.
Feumon est inquietum. cum rubore. et dolore.
et tensione. et duntia. et uastitate. Nam cũ
ceꝑit fieri fleumon.: et in quietudo febris con-¬
sequitur. Unde et dicta ẽ flemonã poflegi.
nomen accepit. Quedam autem passiones ex
ꝓpriĩs causis nomina acceperunt. Febris a fer¬
uore dicta ẽ enim ab abundantia caloris. fr̃e¬
nesis appellata siue ab impedimento mentis
greci enim mentem frenas uocant. seu quod
dentibus infrendat. Nlamfrendere ẽdentes
concutere. Est autem ꝑturbatio mentis cum
exagitatione et dementia ex colerica ui effecta.
Cardia uocabulum sumpsit a corde: dum ex
aliquo timore aut dolore efficitur. Cor enim
greci cardian uocant. Est enim cordis passio
cum formidabili metu. letargia a somno uoca¬

Expanded text:
xea est acutus morbus, qui aut cito transit aut celerius interficit, ut pleuresis, phrenesis. axi oxy enim acutum apud Graecos, et velocem significat. Chronia est prolixus corporis morbus, qui multis temporibus remoratur, ut podagra, egmon est inquietudo cum rubore et dolore, et tensione, et duritia, et vastitate. Nam cum ceperint fieri phlegmones, inquietudo febris consequitur. Unde et dicta est phlegmon, a potu  dicitur. Quaedam autem passiones ex propriis causis nomen acceperunt. Febris a fervore dicta; est enim abundantia caloris. Frenesis appellata sive ab inpedimento mentis; Graeci enim mentem φρένας vocant; seu quod dentibus infrendant. Nam frendere est dentes concutere. Est autem perturbatio cum exagitatione et dementia ex cholerica vi effecta. Cardiaca vocabulum a corde aliquo timore, 172 aut dolore afficitur. Cor enim Graeci καρδίαν vocant. Est enim cordis passio cum formidabili metu. 5. Lethargia a somno voca
Abbreviated transcription (Latin):
UNDA dic̾ta eo quod ex ea fundantur lapides.
idest emiitantur. Balista genus torm̃ti ab
emittendo iacula dic̾ta. bali enim grece mittere di¬
citur. Por quetur enim uerbere neruorum. et mag-¬
na ui iacit aut astas aut sara. inde et fundibaliis.:
quasi fundens et emittens. Contra balistam testu-¬
do ualet. series enim fit armorum umbonibus int̃
se conligatis. Xi.¬
itis. XI. De ariete.

Expanded text:
unda dicta eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti, ab emittendo iacula dicta; βαλεῖν enim Graece mittere dicitur. Torquetur enim verbere nervorum, et magni vi iacit aut hastas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet. Series enim fit armorum umbonibus inter se colligatis. CAPUT XI. De ariete.
Abbreviated transcription (Latin):
ad matricem abyssum reuertuntur. Fuctus dicti.
quod flatibus fiant. uentorum enim impulsu agi¬
tate aquȩ fluctuant. Aqua est statiua et sine mo.¬
tu equalis. unda uero eminens liquor. Qui semꝑ
in motu est. Lueretius. aerias undas idest motus
et corpus illud quod refluctuat. Nam nec unda
per se aqua est: sed aqua in motu quodam et agitai¬
tione quasi abeundo et redeundo unda uocata. La¬
tex proprie liquor fontis est: et dictus latex. quod
in uenis terrȩ lateat. Gutta est que stat: stilla
que cadit. Hinc stillicidium quasi stilla cadens:
stiria enim grecum est idest guita: ide fit di-¬
minutiuum ut dicamus stilla. Dum autem stat
aut pendet de tectis uł arboribus. quasi glutinosa
gutta est: dum ceciderit stilla est. Spunia dicta
ab eo quod spuatur: sordes enim sunt undarum
unde et mustum et ea quȩ cocuntur. spuma pur-¬
gantur. hinc et sputum.¬
XXI. De fluminibꝰ.

Expanded text:
ad matricem abyssum revertuntur. Fluctus dicti ad matricem abyssum revertuntur. Fluctus dicti quod flatibus fiant. Ventorum enim inpulsu agitatae aquae fluctuant. Aqua est stativa et sine motu aequalis. Unda vero, eminens liquor qui semper in motu est. Lucretius 2, 151: Aerias undas, id est motus, et corpus illud quod refluctuat. Nam nec unda per se aqua est, sed aqua in motu quodam et agitatione, quasi ab eundo et redeundo, unda vocata. Latex proprie liquor fontis est; et dicta latex quod in venis terrae lateat. Gutta est quae stat, stilla, quae cadit. Hinc stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim Graecum est, id est gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus stilla: dum autem stat, aut pendet de tectis vel arboribus, quasi glutinosa gutta est; dum ceciderit, stilla est. Spuma dicta est ab eo quod spuatur; sordes enim sunt undarum; unde et mustum et ea quae coquuntur spuma purgantur. Hinc et sputum. De fluminib
Abbreviated transcription (Latin):
et ismael a quo ismaelite.
argiuoꝵ regnum inchoat.¬
acob anñ xci. Qeñ iosepħ.
oseph anñ .c.x. grecias segetes
athlans astrologiam inuenit.
Moyses anñ xl. hebrei litteras hr̃e ceper̃. iũ dccxr¬

Expanded text:
t Ismael, a quo Ismaelitae.  Regnum inchoatIacob ann. XC genuit Ioseph. IIMCCCCXXXIV. Ioseph ann. CX. Graecia segetes Athlans astrologiam invenit. IIIMDCLXXXVIII. Moyses ann. XL. Hebraei litteras habere coeperunt. IIIMDCCX
Abbreviated transcription (Latin):
ras et subt̾ras sua uolubilitate coneludit.
XIII. De celeritate cęli
anta celeritate speracęli dicitur curre¬
re. ut nisi aduersus precipitem eius cur¬
sum astra currerent. quȩ eam remorarent. inun¬
di ruinam faceret. uiiii. De axe cę̧li.
Ixis ẽ septentrionalis linea recta. quȩ ꝑ me¬
diam pilam spherȩ tendit. Et dicta axis
quod in ea spera ut rota uoluitur: uel quia
alter ẽ septentrionalis qui nunquã oc̾ei¬
dit. appellaturq boreus. alter australis qui
nunquam uidetur: et austronothuis dicit᷑.
Et dicti poli quod sint axium cieli ex usu plau¬
stroꝵ a poliendo scilicet nominati. Sed polus
boreus semꝑ uidetur. austronothius nunquã.
quia dextra cęli altiora sunt. pressa austri.

Expanded text:
rras et sub terras sua volubilitate concludit. rras et sub terras sua volubilitate concludit. § 35 De celeritate caeli. Tanta celeritate sphaera caeli dicitur currere ut, nisi adversus praecipitem eius cursum astra currerent, qui eam remorarent, di ruinam facerent. CAPUT XXXVI. De axe coeli. 1. Axis est septentrionalis linea recta, quae diam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia alter est septentrionalis, qui nunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronotius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austri.
Abbreviated transcription (Latin):
humana tenitas. fec̃ .N. eosds̃ ñ ĩformes uł ꝯfusos: s. rõne
qͣdã ordine suo distinctos. Nã suꝑiores circłi. cȩlũ ꝓpͥo dis¬
cretũ t̃mino. ȩqͣlibꝰ undiq spatii scollectũ extñdit: atq ĩ eo
uirtutes spũaliũ creat᷑aꝵ ꝯstituit. Cuiꝰ qͥdẽ celinat᷑am.
artifex mundids̃ aqͥs tẽꝑauit: ne ꝯflagͣtio suꝑioris ignis
ĩferiora elem̃ta succendt. De hinc cͥcłm ĩferioris celi ñ uniformi
s multapliei motu solidauit. sicupauiscũ firmam̃tũ ꝑꝑ stmtatioñ.
pherȩ motus duobus axibus uoluitur
quam occidit. appellaturq boreus. Alter au¬
dicitur: his duobus polis moueri speram cęli di
cunt. et cum motu eius sidera in ea fixa. ab ori¬
ente usq ad occidentem curuire septentrioni¬
bus breuiores giros iuxta cardinem ꝑagentibꝰ.
De eiusdem sperȩ cursu..xii.¬
phera cęli ab oriente et occidente semel in
die et in nocte uertitur uiginti quatuor
horarum spatiis: quibus sol cursum suũ supͣt̾¬

Expanded text:
humana temeritas. Fecit autem eos Deus non informes, vel confusos, sed ratione quadam ordine suo distinctos. Nam superioris circuli coelum proprio discretum termino, et aequalibus undique spatiis collectum ostendit, atque in eo virtutes spiritualium creaturarum constituit. Cujus quidem coeli naturam artifex mundi Deus aquis temperavit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. Dehinc circulum inferioris coeli, non uniformi, sed multiplici motu solidavit, nuncupans eum firmamentum propter sphere duobus axibus voluitur,quam occidit et boreus dicitur: audcunt, et cum motu eius sidera in ea fixa ab oriente usque ad occidentem circuire, septentrionibus breviores gyros iuxta cardinem peragentibus. § 34 De eiusdem sphaerae cursu. Sphaera caeli ab oriente et occidente semel in die et nocte vertitur viginti quattuor horarum spatiis, quibus sol cursum suum super te
Abbreviated transcription (Latin):
emotio uel retrogradatio stellarum ẽ.
Uin quo stella dum motum suum agit.
simul et retrorsum moueri uidetur: xluiii.
De statu stellaꝵum.

Expanded text:
emotio vel retrogradatio stellarum est, quando stella, dum motum suum agit, simul et retrorsum moveri videtur. CAPUT LXX. De statu stellarum.
Abbreviated transcription (Latin):
mns numerus aut scđm se conside¬
ratur: aut ad aliquid. Iste diuidit᷑
sic. Alii enim sunt equales. alii in equales.

Expanded text:
mnis numerus, aut secundum se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividitur sic: alii enim sunt aequales, alii inaequales.
Abbreviated transcription (Latin):
Rs circi auriga et currus. equites. uł pedi¬
tes. Auriga proprie dictus quod currum
agãt et regat: siue quod feriat unctos equos. Nã
aurigaferit. et latus haurit aꝑtum. ipse est et agi-¬
tator idest uerberator: ab agendo dictus. Aurige
autem duobus coloribus sunt. qͣuibus speciẽ idola¬
triȩ uestuint. Nam prasinus terrȩ. uenetus cęlo et

Expanded text:
rs circi auriga et currus, equites, sive pedites. Auriga proprie dictus, quod currum agat, et regat, sive quod feriat junctos equos. Nam haurit, FERIT, ut: Latus haurit apertum. 2. Ipse est, et agitator, id est, verberator ab agendo dictus. Aurigae autem duobus coloribus sunt, quibus speciem idololatriae vestiunt. Nam prasinus terrae, venetus coelo et
Abbreviated transcription (Latin):
atio numeri contẽpnenda ñ ẽ. In mul-¬
tis enim scãrum scripturarũ locis. qͣn¬
tum misterium habetelucet. Non enim
frustra in laudibꝰ dĩ dictum ẽ. Omnia in men¬
sura et numero et pondere fecisti. Senariꝰ nãq
qui partibus suis ꝑfectus ẽ: ꝑfectionem mun¬
di quadam numeri sui sigitificatione declarat.
Similit̃ et quadraginta dies quibꝰ moyses et
helias et ipse dominus ieiunauerunt. sine
numeroꝵ cognitione ñ intelliguntur. Sic
et alii inscripturis sacris num eri existunt:
quoꝵ figuras ñ nisi noti huiꝰ artis scientię
soluerr possunt. Datum ẽ etiam nobis ex¬
a li qua parte sub numeroꝵ consistere disci¬
plina. quando horaf ꝑ eam discimus. qͣndo¬
de mensium curriculo disputamus: quando
spatium anni redeuntis agnoscimus.
Per numerum siquidem ne confundamur
instrumur. Tolle numerũ in rebus om̃ibꝰ
et omnia pereunt. Adime scło compotũ
et cuncta ignorantia ceca complectitur: nec
differri potest aceteris animalibus qͥ calculi

Expanded text:
atio numeri contemnenda non est; in multis enim sanctarum Scripturarum locis quantum mysterium habeant elucet. Non enim frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura, et numero, et pondere fecisti. 2. Senarius namque, qui partibus suis perfectus est, perfectionem mundi quadam numeri sui significatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibus Moyses, et Elias, et ipse Dominus, jejunaverunt, sine numerorum cognitione non intelliguntur. 3. Sic et alii in Scripturis sacris numeri existunt quorum figuras non nisi noti hujus artis scienter solvere possunt. Datum est etiam nobis ex magna parte sub numerorum consistere disciplina, quando horas per eam discimus, quando mensium curricula supputamus, quando anni spatium redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem, ne confundamur, instruimur. Tolle numerum rebus omnibus, et omnia pereunt. Adime saeculo computum, et cuncta ignorantia caeca complectitur, nec differri potest a caeteris animalibus qui calculi
Abbreviated transcription (Latin):
mni desiderio desideraui nunc uidere
faciem tuam: et utinam aliquando
impleret ds̃ uotum meum antequã
moriar. Ad presens autem dẽprecor
ut cõmendes me dõ orationibus tuis. ut et in
hac uita spem meam impleat: et in fut᷑o beati¬
tudinis tuȩ consortium michi concedat. E
nany sua. Ora ero nob beatissint dãt ei fẽ¬

Expanded text:
mni desiderio desideravi nunc videre faciem tuam, et utinam aliquando impleret Deus votum meum, antequam moriar. Ad praesens autem deprecor ut commendes me Deo orationibus tuis, et, ut in hac vita spem meam impleat, et in futura beatitudinis tuae consortium mihi concedat. Et manu sua. Ora pro nobis, beatissime
Abbreviated transcription (Latin):
atris mei frater. michi patriuuis ẽ. ego illi frĩs
filius aut filia. Patrui mei pater michi pat̃
magnus ẽ. ego illi filii fratris filius aut filia. Pa¬
trui mei auus. michi propatruus est: ego illi fi-
lii filiȩ nepos aut neptis. Patrui mei proauus

Expanded text:
atris mei frater mihi patruus est, ego illi fratris filius, aut filia. Patrui mei pater mihi pater magnus est, ego illi filii fratris filius, aut filia. Patrui mei avus mihi propatruus est, ego illi filii, aut filiae nepos, aut neptis. Patrui mei proavus,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi sodium a sedendo. Unde et sella quasi se.¬
da dicta ẽ et subsellia quasi subsedilia. Sellȩ
curules erant: in quibus magistratus sedentes iu¬
ra reddebant. Dictȩ autẽ curules. quia apud
ueteres p̃tores et consules ꝓpt̃ itineris longin¬¬
quitatẽ. curru forũ ꝓuehebantur. Sellȩ autem
quȩ post eos uehebantur. quibis sedentes dicere
iura solebant. a curru curules. sellȩ sunt no¬
minate.Tripodes. scamellisunt. habentestres
pedes. sed et candelabra tripoda sunt: quia simi¬
liter tres habent pedesX Ii.
De uehi cu

Expanded text:
quasi sodium, a sedendo. Unde et sella quasi sedquasi sodium, a sedendo. Unde et sella quasi sedda dicta est, et subsellia quasi subseddia. Sella curulis erat in quibus magistrati sedentes iura reddebant. Dictae autem curules, quia apud veteres praetores et consules propter itineris longinquitatem curru forum provehebantur; sellae autem, quae post eos vehebantur, quibus sedentes dicere iura solebant, a curru curules sellae sunt nominatae. Tripodes scamelli sunt, habentes tres pedes. Sed et candelabra tripoda sunt, quia similiter tres habent pedes. De vehicu
Abbreviated transcription (Latin):
ta hominum feratur. Sic plautꝰ ait. Capularis
senex idest uicinus capulo. Scamna sunt quȩ¬
lectis altioribus apponuntur. Dicta autẽ ab scan¬
dendo. hinc et scabelli qui lectis paruis ł sellis ob
ascensum ad ponuntur. Scabellum autẽ. et subpe
tini scabellum dixerunt. et subpedaneũ.: quod
sub pedibussit. Scansilia gradus sunt. ubi hono¬
rati in sedibus sedent. Sedes dicte quoniã apud
ueteres romanos ñ erat usus accumbendi. Unde
et consedere dicebautur. Postea ut ait uarro de
uita popłi romani uiri discumbere ceperunt.
mulieres sedere. quia turpis usus ẽ in mulieribꝰ
accubitꝰ. Sedis in singłari munero proprie regni
est que grece thronus dicitur. Item thronum
greci dicunt. nos solium. Subsolia uero ceteroꝵ
cathedrȩ doctorũ. Solium. in quo reges sedent: ꝓp¬
ter tutelam corporis sui. scđm quosdã a solidita¬
te dictum. quasi solidum. scdm alios ꝑ antisticon

Expanded text:
ta hominum feratur, sic Plautus: Capularis ta hominum feratur, sic Plautus: Capularis senex, id est, vicinus capulo. 8. Scamna sunt quae altioribus lectis apponuntur, dicta a scandendo. 510 Hinc et scabelli, qui lectis parvis vel sellis ob ascensum apponuntur, scabellum autem et suppedatini scabellum, et alii dixerunt suppedaneum, quod sub pedibus sit. Scansilia, gradus sunt, ubi honorati in sedibus haerent. 9. Sedes dictae, quod apuueteres Romanos non erat usus adcumbendi, unde et consedere antVita populi Romani, viri discumbere coeperunt, mulieres sedere, quia turpis visus est in muliere adcubitus. Sedis singulari numero proprie regni est, qui Graece θρόνος dicitur. Item thronum Graeci dicunt; nos solium. Subsellia vero ceterorum, cathedrae doctorum. Solium, in quo reges sedent propter tutelam corporis sui, secundum quosdam a soliditate dictum, quasi solidum; secundum alios per antistichon,
Abbreviated transcription (Latin):
In his solis antiqui ad dormiendũ adcubabant.. ñ¬
dum laneis stramentis reꝑtis. Storica. quod sit tra
strata. Cama ẽ est breuis. et circa terrã. Qreci
enim cami breue dicunt. Cubile est cubandi locꝰ.
Grabatum. grecum ẽ. Baianula lestus ẽ qui in
itinere baiulat᷑. a baiulando. id est deportando.
Puluinar. lectus diuitum ẽ. unde et puluillus.
Spinge sunt. in quibus spingatȩ effigies sunt.
quod nos crifos dicimus. Punicani. lecti parui. et
humiles. pͥmum a cartagine aduecti: et inde no¬
minati. Lectioȩ. siue p̾lutei lecti. de quibus sa¬
utebatur. Sponda autẽ exterior pars lecti. plu.¬
teus interior. Qeniales lecti ꝓprie sunt. qui
st̃nuntur puellis nubentibus. dicti autem a
generandis lib̃is. Cunabula sunt lectuli in
quibus infantes iacere consueuerunt. dicta qͦd
partiu adhibeantur. quasi cinabula. nã cine
est grece eniti. Feretrum dicitur eo quod in eo
mortui deferantur: et est grecum nom̃. Nã
rendo. nã latine capulus dicitur: quod suꝑ capi-¬

Expanded text:
In his solis antiqui ad dormiendum adcubabant, nondum laneis stramentis repertis. Storia, quod sit terra strata. Cama est brevis et circa terram; Graeci enim χαμαὶ breve dicunt. Cubile est cubandi locus. Grabatum Graecum est. Baianula est lectus qui in itinere baiolatur, a baiolando, id est deportando. Pulvinar lectus divitum est: inde et pulvillus. Spingae sunt in quibus sunt spingatae effigies, quos nos gryphos dicimus. Punicani lecti parvi et humiles primum a Cartagine advecti, et inde nominati. Lecticae, sive plutei lecti. De quo Ruutebatur.' Sponda autem exterior pars lecti, pluteus interior. Geniales lecti proprie sunt qui sternuntur puellis nubentibus; dicti autem a generandis liberis. Cunabula sunt lectuli in quibus infantes iacere consuerunt, dicta quod partui adhibeantur, quasi cynabula; nam κύειν est Graece eniti. 7. Pheretrum dicitur, quod in eo mortui deferantur, et est Graecum nomen. Nam rendo; nam Latine capulus dicitur, quod super capi