comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
formandũ fuisset. ꝯgruum fuit mag̃
p̃ceptionẽ. ne diabolus poss obedi¬
entiam hominis calumpniari ⁊ in
uno tm̃: ñ ĩ płibꝰ. ne in obedientia ip¬
sa ualet ab homine excusari. Si enĩ
dixiss ds hõi ut de ligno scientiȩ bo¬
ni & mali manducaret. hrẽt diabolꝰ
adu̾sus hõiẽ aliqͥd qd dicere posset. qr
uidelicet ĩ executione mãdati mag̃¬
ꝯmodũ suum quã p̃ceptũ c̾atoris sui
respexisset. & ad ꝑficiendũ id qd pre¬
ceptũ fuerat ñ amore dei. s delecta¬
tione sibi adductus fuisset. Rursũ
si multa de his quȩ naturalit̾ ꝯcessa
fuerant ds̃ hõi phibuisset.⁊ pauca
ꝯcessisset. p̃uaricationis suȩ hõ adu̾sus
dm̃ excusationẽ hr̃e uidẽt᷑ ꝓ eo qđ
necessitate mag̃ quã uoluptate ad p̃¬
uaricationẽ inpulsus demonstraret᷑.
Propterea ds̃ hominẽ ad exꝑiendam
obedientiã mãdato ĩformans multa
ꝯcessit:⁊ pauca ꝓhibuit. ũ ipsa obedi¬
entia eẽt lib̾a. & quȩ ꝓhibuit iccirco

Expanded text:
gruum fuit magis praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem aliquid quod dicere posset, quod videlicet in exsecutione mandati commodum suum magis quam praeceptum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere vidad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
amplecti pbaretur. S qͥd erit ampliꝰ
q̃ ad exꝑiendam obedientiã hõis illi pre¬
cipiatur cũ totũ qd aduitã ꝑtinet hu
Aut noxia ⁊ ꝑtinent ad ꝓhibitionẽ:
Aut media ⁊ ꝑtinent ad concessionẽ.
Mandatum aut̃ disciplinȩ neq dep̃¬
ceptione neq de ꝓhibitione natura li
enti ñ esset. Si uͦ in utrolibet mutaret
ret. ⁊ in repugnantia mandatoꝵ suoꝵ
quecumq pars ad effectum ducẽt᷑ hoiẽ
ĩ necessitatẽ p̃uaricationis p̃cipitaret.
cũ eduob ꝯtͣriis alc̾ũ sine alt̾ius trass¬
gressione inpleri ñ posset. Oportuit gͦ
ut de ꝯcessione naturali p̃ceptũ disci¬
plinȩ sum̾et᷑. qr solũmͦ m̾itũ ẽẽ potuit.
uͥ lib̾um arbitrium fuit. ⁊ uͥhõ ad utr̃u¬
lbet se ꝓ uoto ĩclinare potuit. Sic tñ
oportebat ut de ipsa ꝯcessione p̃ceptum
disciplinȩ sum̾etur. quatenꝰ ꝑ p̃ceptũ
ꝯcessio ipła ñ mutaret᷑. Id ÷ ut pͣceptum¬

Expanded text:
etur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humaut noxia, et pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali senti non esset. Si vero in utrolibet mutaret ret. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut p
Abbreviated transcription (Latin):
dõ ĩ parce nicħ minꝰ erat qũa ĩ toto
quia pars ⁊ totũ unũ erat. s rõne &
ꝓuidentia una. disc̾ta s̃ q̃ fut᷑a erãt ĩ
parte ⁊ toto.iminꝰ futura erãt ĩ par¬
te. ꝗͣ ĩ toto. Lõ ⁊ ipsa ĩ rõne minꝰ hũer̃.¬

Expanded text:
Deo in parte nihil minus erat quam in toto, quia pars et totum unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant in parte quam in toto. Ideo et ipsa in r
Abbreviated transcription (Latin):
sa ceꝑut facta ÷. siue c̾ata parit̃ re¬
rũ õĩũ uisibiliũ mat̾ia ⁊ ĩuisibiliũ
ĩ cat᷑a angłica. ⁊ sp̃uali nat᷑a. Nec
fuisse ĩ tp̃e. nec cepisse alt̾ã sine al¬
tera. nec pͥꝰ unã quã alt̾ã. s utr̃uq

Expanded text:
sive creata pariter rerum omnium visibilium materia, et invisibilium in creatura angelica et spirituali natura. Nec fuisse in tempore nec coepisse alteram sine altera, nec prius unam quam alteram, sed utramque
Abbreviated transcription (Latin):
rd̃alẽ ad similitudinẽ dĩ facta sit.
dentia et̃na ipsius causã ⁊ similitu di¬
nẽ habuerĩt. exqͣ ⁊ scđ̾m quã ꝑfec¬
ta sit ĩ subsistentia sua. S magna
diffrã ÷ :⁊ distãtia magna similitudi¬
nem ĩ deo hr̃e.⁊ ipsũ dm̃ hr̃e similitu¬
dinẽ. Quãuis enĩ ĩ deo nicħ ẽẽ possit
qͥsi minꝰ ad diu̾sũ aut aliud adeo.

Expanded text:
rationalem ad similitudinem Dei facta sit, dentia aeterna ipsius causam et similitudinem habuerit ex qua et secundum quam perfecta sit in sua subsistentia. Sed magna differentia est et distantia magna similitudinem in Deo habere, et ipsum Deum similitudinem habere. Quamvis enim in Deo nihil esse possit quasi
Abbreviated transcription (Latin):
miea despiciunt᷑. neq r᷑sum mica
magnis associari indigna s. S ornãt
se inuicem in una uarietate. q̃ prop¬
ter u̾itatem placent omnia. Hemo
g miret᷑: si pꝰ magna .⁊ ĩt̾ magna
fidĩ sacͣm̃ta: eoꝵ que ĩ suo ordine in¬
feriora uidentur m̃tio fit: qr ñ se
ab horrent simul. quȩ in u̾itate unũ
sunt. Nam ipse d̾s humiliari digna¬
tus ÷ ad humana descendens: ut ho¬
minem pꝰ mͦũ ad diuina subleuaret.¬

Expanded text:
modica despiciunt, neque rursus modica modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si post magna et inter magna fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine inferiora videntur mentio fit, quia se non obhorrent simul, quae in veritate unum sunt. Nam ipse Deus humiliari dignatus est, ad humana descendens, ut hominem postmodum ad divina sublevaret.
Abbreviated transcription (Latin):
agne sunt inscͥptis sacͥs spi¬
ritalium sensuum ꝓfundi¬
cates. S quia ñ omnibꝰ ead
intelligendi gr̃a data ÷: ht̃ sacrũ elo¬
quiumꝰ quedam in se quibꝰ fidẽ simpli¬
cium pascit: quȩ quid̾ altioribꝰ iuncta
nnã u̾itatis regła ꝑficiunt. Propt̾ea
in sacͥ eloqui tͣctatione. ñ ead̾ dicẽdi
forma ubiq seruanda ÷: quia altiora
fidĩ sacm̃ta excellentiori sermone.
et digno sc̃ĩs reũent̃ tͣctanda s̃. mi¬
nora aũ sacͣmͣtoꝵ diuinoꝵ iustru¬
m̃ta ꝓcapacitate simplicium humi¬
liori locutionis gñe explananda ut
ꝯstet q scͥptũ ÷ in fimbreis aureis
circum amicta uarietatibus. Sic̃ enĩ
scã electorũ eccła moꝵ bonoꝵ ac uir¬
tutum uarietate pulchre adornatur:
ita sacͣ scͥptura unde ipsa eccła sc̃a ui¬
uendi formã sumit. ĩ suo sermone pul¬
chia uarietate ꝯtexr. in qua tñ ua¬
rietas ipsa apta ÷. ut scisma ñ ge¬
ñet: ⁊ diuersitas ꝯcors: ut aduersi¬
tatẽ ñ pariat. Neq enĩ in ea magna

Expanded text:
agnae sunt in Scripturis sacris spiritualium sensuum profunditates; sed quia non omnibus eadem intelligendi gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam perficiunt. Propterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut constet quod scriptum est: In fimbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna
Abbreviated transcription (Latin):
Quid sig̾cant tres portiones ille. que de
corpore.xp̃i in sacͣm̃to altaris fiunt
solam speciem diuiditur. scđ̾m se aut̃
integrũ manet. sic in singłis partibus
totũ : sic̃ indiu̾sis locis unu̾ ⁊ d̾ ipsũ÷¬

Expanded text:
Quid significent tres portiones illae, quae de corpore Christi in sacramento altaris fiunt. solam speciem dividitur, secundum ipsum autem integrum manet, et sicut singulis partibus totum, sic in divisis locis unum et idem ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
erint. Uoluntas mouet. scientia. dis¬
ponit. potestas oꝑat᷑. & si hoꝵ dis¬
cretionẽ ꝓponas : ñ ⁊ posse illud
qđ scire. neq scire illud qͥ uelle. ⁊ tñ
deo unũ st̃. posse. scire. ⁊ uelle. Et
disc̾nit illa rõ. ⁊ nat᷑a ñ diuidit. et
na st̃ ħ tͥa parit̾. Si ĩm̃sũ nõias. siũ¬
corruptũ dicis. si ȩc̃nũ. si ĩ ꝯmutabi
lẽ. ⁊ q̃cq hoꝵ similia: totũ ħ potes¬
tatis ẽ. Sicientẽ appellas. si puidum.
si u̾spectorẽ. si scrutãtẽ ⁊ c̃sid̾antem.
& disc̾nentẽ: totũ ħ sap̃ie ẽ. Simitẽ
si masuetũ. si ꝯpatientẽ: ⁊ benignũ

Expanded text:
erint. Voluntas movet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et na sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternum, si iecunque horum similia: totum hoc potestatis est. Si scientem appellas, si providum, si inspectorem, si scrutantem et considerantem, et discernentem: totum hoc sapientiae est. Si mitem, si
Abbreviated transcription (Latin):
et q̃ maiꝰ ÷ sacramĩto corꝑis ⁊ sangͥ¬
nis .xͥ. semel ꝑcepto. ampliꝰ illud
susciꝑe ñ debe: Si si forte ad ħ res¬
pondendũ existimes qͥa corpꝰ se¬
mel ꝯsecratũ denuo in eod̃ sacͣm̃to

Expanded text:
et quod majus est sacramento corporis et sanguet quod majus est sacramento corporis et sanguinis Christi semel percepto amplius illud suscipere non debere? Sed si forte ad haec respondendum existimes, quia corpus semel consecratam denuo
Abbreviated transcription (Latin):
tio nieubroꝵ aolorẽ sanat. ⁊ ꝯtra
corꝑis in firmitatẽ magis ꝓd esse
uidr̾. iõ fortassis dix̃. or̃o saluabit
infirmum. ut introq utrũq ĩtl¬
ligas. ⁊ non putes unctionẽ mag̾
ad sanitatẽ corꝑis ꝑtinere. ꝗͣ ad pec¬
catorẽ remissionẽ. Priꝰ ania curat᷑.
pͦea corpꝰ sanat᷑. Propt̾ corruptionẽ
anuuȩ infirmatũ ẽ. corpꝰ. Iõ ad sa¬
ntatẽ cor poris obtinendam priꝰ
cͤanda ẽ. anima. & si forte corpꝰ
ad pͥstinam sospitatẽ ñ ꝯualescit:
nichil ꝑiculi ẽ: tãtũ anuna sua̾
sanitate receꝑit. Qr gͦ negetur qͦd
unctionis sacram̃tum suꝑ ĩ firmũ
itari possit ad reꝑandã sepiuis bomi¬
tatẽ. & ad inpetͣndã sepius peccatoꝵ
remissionẽ. cum negari ũ possit ꝓ
eadẽ corꝑis sanitate. ⁊ similit̾ ꝓ pec¬
catoꝵ irinissione sepiꝰ it̾andi ẽe ora¬
cionẽ.: & ut ĩsacͣm̃tis idẽ demonstre¬
mus. quis dicat hoĩem aqͣ asꝑsionis.
semel lustratũ ampliꝰ asꝑgi ñ posse.

Expanded text:
tio membrorum dolorem sanat, et contra corporis infirmitatem magis prodesse videtur: ideo fortassis dixit oratio salvabit infirmum, ut in utroque utrumque intelligas, et non putes unctionem magis ad sanitatem corporis pertinere, quam ad peccatorum remissionem. Prius anima curatur, postea corpus sanatur. Propter correctionem animae infirmatum est corpus. Ideo ad sanitatem corporis obtinendam, prius curanda est anima. Et si forte corpus ad pristinam sospitatem non convalescit, nihil periculi est, si tantum anima suam sanitatem receperit. Quare ergo negetur quod unctionis sacramentum super infirmum iterari possit; ad reparandam saepius sanitatem et ad impetrandam saepius peccatorum remissionem, cum negari non possit pro eadem corporis sanitate, et similiter pro peccatorum remissione, saepius iterandam esse orationem? Et ut in sacramentis idem demonstremus, quis dicat hominem aqua aspersionis semel lustratum amplius aspergi non posse;
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt qͥdam si unctio ĩ fir¬
morum it̾ari possit cum bap¬
tismus. ⁊ ꝯfirmatio. ⁊ alia q̃dam sac᷑¬
m̃ta semel suscepta denuo ñ it̾ent᷑.
uenient᷑ it̾ari ñ possit. ħ sacͣmen¬
tũ. Qui eñi baptitat᷑ ĩo baptizat᷑

Expanded text:
erunt quidam an unctio infirmorum iterari possit, cum baptismus, confirmatio et alia quaedam sacramenta, semel suscepta, denuo non iterentur. convenienter iterari non possit hoc sacramentum. Qui enim b
Abbreviated transcription (Latin):
firmum. Uerte qͦliba. Si dicis qͥa
unctio ꝯfect peccatoꝵ remissionẽ.
& oro̾ in firmitatis alleuiationẽ.
ego uerum esse ꝯfiteor. sic tñ ut ꝯ¬
u̾sam eẽ nͣ eges. quia unctio ꝯfert
corꝑis alleuiationẽ. ⁊ or̾̃o peccator
temissionẽ. Utrũq uadit adutrũq.
Utrumq oꝑatur. ⁊utrũ utrĩq¬

Expanded text:
 dicis, quod unctio confert peccatorum remissionem; et oratio infirmitatis allevationem. Ego verum esse confiteor, sic tamen ut conversam non neges; quia unctio confert corporis allevationem, et oratio peccatorum remissionem. Utrumque vadit ad utrumque. Utrumque operatur ut utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
tione non sanctificat᷑. Et tñ sic̃ ille
qui corꝑis &ͥ sacram̃tũ iam ꝑcepit.
betitu. sic ei qui unctionis sacram̃¬
tui aecepit si necẽe fuerit & causa si¬
ue deuocio expostulet ut illud itũ
ꝑcipiat rationabilit᷑ ꝯtradicutur

Expanded text:
tamen sicut ille qui corporis Christi sacramentum jam percepit, betur, sic ei qui unctionis sacramentum accepit, si necesse fuerit et causa sive devotio expostulet, ut illud iterum percipiat rationabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
int. ⁊̃ si bonus eẽ. desinit. P rop¬
t̾ea qui semel baptizatꝰ ẽ. denuo
ñ bapciratur. ⁊̃ si demalo ad bo¬
num ꝯu̾tatur. Qui aut̃ oleo un¬
git᷑. iõ ungit᷑ ut ei pecc̾a diuit¬
tantur. ⁊ in firmitas alleuietur.
reciꝑe non pt̾. Non sic ÷ sacͣmͣtũ
unctionis. Speciał ÷ q̾dam me¬
dicina corꝑis ⁊ animȩ longores
mitigans ⁊ sauans. Nã oleũ mnbͣ
dolentia sanat. Ita oleum ad
utrũq curandum ꝓd ÷. Si mor¬
bꝰ non reu̾titur. medicina ñ it̾et᷑.
Si autͣ morbꝰ non pot̾ cohib̾i q̃r
debet medicina ꝓhib̾i si uncao
it̾ari non pot̾. nec or̾o iterari pt̃.

Expanded text:
nit, etiam si bonus esse desinit. Praeterea qui semel baptizatus est denuo non baptizatur, etiam si de malo ad bonum convertatur. Qui autem oleo ungitur ideo ungitur ut ei peccata dimittantur, et infirmitas allevetur. recipere non potest. Non sic est sacramentum unctionis: spiritalis est quaedam medicina corporis et animae, languores mitigans et sanans. Nam oleum membra dolentia sanat. Ita oleum ad utrumque curandum prodest; si morbus non revertitur medicina non iteretur. Si autem morbus non potest cohiberi, quare deberet medicina prohiberi? Si unctio iterari non potest, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uod gͦ sp̃s erãt. q̃ uita erãt. q̃ in¬
dissolubiles uł ĩmortales erãt
eqͣle oĩbꝰ erat. Qd aut̃ nat᷑a potentes
erant. q eẽntia subtiles erãt. q̃ intelli gẽ¬
tia sapiẽtes erãt. ⁊ lib̾tatis uoluntate
ꝓmpti ad utrũlibet. ⁊ habiles. ñ eqͣle
õibꝰ erat.: tñ sufficient̃ erat. Istas discretio¬
nes ĩ uisibiles ĩuisibilium. ⁊ ĩtelligi bi¬
lium nat᷑arũ. solus pondare potuit.
sua ꝯp̃hend̾e. cꝰ potentia ꝯditũ erat
totũ.⁊ ꝓuidẽtia ordinatũ. Nosuͦ caligã¬
te ĩtelligentia timide ĩcedimꝰ ad illa.
⁊ palpamꝰ sensu cognitioĩs ĩ firme: ꝗͣ
re. ac differens datum sit: ualde ĩ ef¬
fabile ÷. a sensu humano remotum.
Sola enim diuma potestas .⁊ sapĩa di¬
uina. nec t̾mino. nec m̃sira ꝯdudit᷑.
⁊ arbitri libertas ȩt̃ni. atq ĩ ꝯmuta¬

Expanded text:
erant, quod indissolubiles vel immortales erant: aequales omnibus erant. Quod autem natura potentes erant, quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibilium natura solus ponderare potuit sua comprehendere, cujus potentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infirmae quaere ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aeterni, atque i
Abbreviated transcription (Latin):
sit primo ĩꝑfectum. deinde aũ ꝑfectũ¬
⁊ ut ab eo ꝑficiͥtur. a qͦ ĩꝑfectũ factũ
ẽ ut ꝑficiat᷑: ñ ÷ ĩꝑfectio facientis. neq
t᷑pitudo facti. qm̃ ⁊ alit̾ fac̾e potuit
qui fec̾.⁊ ñ alit̾ fieri debuit. qͥ factũ¬

Expanded text:
sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factu
Abbreviated transcription (Latin):
excellens ⁊ efficax.⁊ nutus sui lib̾tate
singłarit᷑ ꝑfectũ. ac pͥa potestate ple¬
nũ. Om̃e aut̃ qd c̾atũ ÷: ex parte ÷. et
ex parte potẽs ÷ ⁊ sapiens.⁊ lib̾um ex
parte. qͥa nec oĩs effectꝰ potestati c̾at᷑e
subicit᷑. nec õe occultũ sapĩe manifes¬
tatur. Nec eͣuentꝰ electionẽ seqͥt᷑. aut
lib̾tas. Potestas aut̃ ad oꝑationẽ ꝑtinet.
sapĩa ad cognitionem. libertas ad uo¬
quam acceꝑant ad se. alia ꝗͣ acceꝑat
ad inuicẽ inter se. Alia aũ ꝗͣ acceꝑant
ad ea quȩ ꝯditioẽ ordinata fuerant sub
se. Prima potestas uirtutis erat. sed̾a
tate ꝗͣ in semet ipsis singłi acceꝑat̃. uni¬
cuiq ad effectum famulabat᷑: nat᷑a
busdã subiecta erat obedientia aliena.
ĩ ea aut̃ ꝗͣ ad inferiora possidebant.
potestate unicuiq sedm uͥtutẽ natę
⁊ dignitatẽ officii minist̾ium ex hibe¬
bat: subiecta catã. ħ de potentia pͥma
rõał natẽ dicta fute ĩuestigationi pͥmã
occasionẽ expont̃¬

Expanded text:
s sui libertate singulariter perfectum, ac propria potestate plenum. Omne autem quod creatum est ex parte est, et ex parte potens et sapiens et liberum ex parte; quia nec omnis effectus potestati creaturae subjicitur, nec omne occultum sapientiae manifestatur, nec omnis eventus electionem sequitur. aut libertas. Potestas autem ad operationem pertinet, sapientia ad cognitionem, libertas ad voquam acceperant ad se, alia quam ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secundtate quam in semetipsis singuli acceperant, unicuique ad effectum famulabatur naturaant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena. In ea autem quam ad inferiora possidebant potestate, unicuique secundum virtutem naturae et dignitatem officii ministerium exhibebat subjecta creatura. Haec de potentia prima rationalis naturae dicta, futurae investigationi primam occasionem expon
Abbreviated transcription (Latin):
pliciter. ⁊ erãt tͥa. cognitio ĩ eis ut ag¬
noscerent qd facti erant similit̃. ⁊ a quo
facti erant.⁊ cet̾a qͦ facti erant. In eo qͦ
facti erant mali ⁊ boni cognitionem
acceꝑant ut intellig̾ent qͥd appetendũ
ilł foret. uł qͥd respdndendũ scd potẽ¬
tiã uͥtutis ĩ se. ilib̾tatẽ uoluntatis. S

Expanded text:
pliciter; et erat trina cognitio in eis ut agnoscerent quod facti erant, similiter et a quo facti erant, et cum quo facti erant. In eo quod facti erant, mali et boni cognitionem acceperant, ut intelligerent quid appetendum sibi foret vel quid respuendum secundum potentiam virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
subtiles mag̃ ⁊ sapĩa ampliꝰ
ꝑspicaces cati sunt. Hu m̾ito dignitatis
suꝑiores sũt ꝯstituti. Qui uͦ ⁊ nat᷑a mi¬
nus subtiles ⁊ sap̃ia minꝰ ꝑspicaces
ꝯditi s̃. m̃ito dignitate inferius st̃ ordi¬
nati. ita tñ ut hii qui excellentiores
ꝯstituti s. sine suꝑbia p̾lati e̾e̾nt. et
qͥ ĩferiores positi st̃. sine mĩa subiecti.

Expanded text:
magis et sapientia amplius perspicaces creati sunt, ii merito dignitate superiores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miseria subjecti.
Abbreviated transcription (Latin):
culenta. ⁊ uilia.⁊ pondosa. ⁊ ĩ ꝯgrua.
Et ÷ pulchra tñ ĩuniu̾sitatis ꝯpa¬
ge. ⁊ ordine ista diu̾sitas. in qua mi¬
nus bonũ malũ ñ ÷ & differens boñ
maiꝰ bonũ ÷. Ad hẽ gͦ modũ rationa¬

Expanded text:
culenta et vilia et ponderosa et incongrua. Et est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum rationa
Abbreviated transcription (Latin):
simplices ⁊ uita ĩmortales uniꝰ sub¬
cilitatis uł pͣitatis. siue uigoris eiꝰdẽ.
uł qͦlibet alio noĩe sig̾c̃adũ sit quę¬
lib& essentia bona. suie alia melior.
aut decentior forma iure appellatur
c̃ate sint. Sic enĩ corꝑum nat᷑a se
demonstrat.⁊ s q̃dã corꝑa solida
magis ⁊ firma.⁊ illa p᷑iora apparẽt.
⁊ ext̾su mag̾ ⁊ munda .⁊ clara. et
qͣsi meliorẽ ⁊ digniorẽ sub̃ã. uel¬

Expanded text:
simplices, et vita immortales, unius subtilitatis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora apparent et extersa magis et munda et clara et quasi meliorem et digniorem sub
Abbreviated transcription (Latin):
incede deb̾e. qͥd agere. qͥd cau̾e similit̃.
h cotũ erat semet ipsum agnosce̾. Si hoꝵ
cognitionẽ & disctionẽ homo ñ hũisset:
semet ipsũ ñ cognouisset. neq p̃uarica¬
tionis horũ pꝰ modũ extitisset reus. si
pꝰ ad eoriũ cognitionẽ ñ fuiss illumina¬
tus. Si aut̃ querit᷑ utrũ hõ iã tc̃ a pͥn¬
cipio cognitionẽ eoꝵ q̃ circa ipsũ futã
p̃scierit. ⁊ cetera mala oĩa quȩ pͥmum

Expanded text:
 quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non habuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa ipsum ventura praescierit, et caetera omnia ma
Abbreviated transcription (Latin):
uis tm̃ meris. S dicis. Si solũ uelle
m̾itum ÷.⁊ si m̾itũ hominis in sola
ꝯstat uoluntate. Sͥd gͦ opꝰ facit: habe¬
bo uoluncatem et sufficiet mͥ. Quid
necesse : oꝑari si opꝰ nicħ fac̾: S uolũ¬
ñ pͭ oꝑari. suffic̾ ipsa sibi ⁊ ht m̾itum
suum ꝓpt̾ se in qͦ sola placet q̃ bona ÷.
S dicis it̾m. Si totũ m̃itũ inuolun¬
adicitut uł aufert᷑: Audi qr̃. Iõ pꝰ uo¬
luntatem ⁊̃ opꝰ requirit᷑. ut ipso oꝑe
uoluntas augeat᷑. Tale ÷ cor hominis
ut oꝑe suo ampliꝰ in ardescat. siue ad
bonitatem amandã si rectũ ÷. siue ad
maliciam si pͣuum. Ita utrinq affec¬
tus oꝑe nutritur. ut crescat ⁊ amplior
sit. ⁊ uix fieri pot̾. ut uoluntas oꝑe
suo ñ augeatur. Quantum gͦ uolun¬
tas crescit: tm̃ m̃itũ crescit. Et tm̃ ip¬
sum opꝰ uoluntati. aut ꝓd÷ inbonum
aut in malũ nocet: qͣtum ipsã uolun¬
tatem ad affectum bonitatis suȩ malicie
accedendo excet. Et si forte ꝯcigĩt ta̾tã

Expanded text:
 mereris. Sed dicis: Si solum velle meritum est, et si meritum hominis in sola constat voluntate. Quid ergo opus facit? Habeo voluntatem et sufficit mihi. Quid necesse est operari, si opus nihil facit? Sed volunoperari, sufficit ipsa sibi, et habet meritum suum propter se, in quo sola placet, quod bona est. Sed dicis iterum: Si totum meritum in volunadjicitur vel aufertur? Audi quare. Ideo post voluntatem etiam opus requiritur, ut ipso opere voluntas augeatur. Tale est cor hominis ut opere suo amplius inardescat, sive ad bonitatem amandam si rectum est; sive ad malitiam si pravum est. Ita utrinque affectus opere nutritur, ut crescat, et amplior sit; ut vix fieri potest ut voluntas opere suo non augeatur. Quantum ergo voluntas crescit, tantum meritum crescit, et tantum ipsum opus voluntati aut prodest in bonum, aut in malum nocet quantum ipsam voluntatem ad affectum bonitatis, sive malitiae, accendendo exercet. Et si forte contigerit tantam
Abbreviated transcription (Latin):
Igͦ bonam uoluntatẽ habes. no¬
li desꝑare. Angli de cȩlo clamãt.
pax in t̾ra hominib bone uolunta¬
tis. Non dix̾unt pax hominibꝰ diui¬
tibus. aut nobilib. aut potentib.
siue multa fac̾e̾ ualentibꝰ. Si ħ dixis
nͥ uolenti. Tale aliquid ⁊ uoluntas qͥ
nec dari. nec auferri possit in uito
P ropterea uoluntas hominis ÷ potes¬
cas dĩ.⁊ iõ uoluntas hominis: quia
uelle in potestate hoĩs ÷.⁊ ñ potest
uoluntatẽ tollere homini aliqua u¬
olentia ex cͥnsecꝰ incrẽs. neq infirmi¬
tas. neq aduersitas ulla. neq pau¬
ꝑtas uoluntatem homini collere pͥ.
nisi ipse homo uoluerit. Opꝰ ei aufer

Expanded text:
go bonam voluntatem habes, noli desperare. Angeli de coelo clamant: Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Non dixerunt pax hominibus divitibus, aut nobilibus, aut potentibus, sive multa facere valentibus. Si hoc dixissnisi volenti. Tale aliquid est voluntas: quod nec dari nec auferri possit invito. Propterea voluntas hominis est potestas Dei. Et ideo voluntas hominis est, quia velle in potestate hominis est; et non potest voluntatem tollere homini aliqua violentia extrinsecus incurrens, neque infirmitas, neque adversitas ulla, neque paupertas voluntatem homini tollere potest nisi ipse homo voluerit. Opus ei aufer
Abbreviated transcription (Latin):
emundationẽ aĩarũ.⁊ ex eo iam aqͣ
ñ ex sola naturali similitudine re¬
p̾sentat: s ex suꝑ addita ⁊̃ ĩstitutio¬
ne sig̾cat grãm sp̃alẽ. S qr hec duo
sic̾ diximus ñdũ adhuc ad ꝑfectũ

Expanded text:
emundationem animarum. Et ex eo jam aqua non ex sola naturali similitudine repraesentat, sed ex superaddita institutione significat gratiam spiritalem. Sed quia haec duo, sicut dix
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscamus. aꝗͣ baptisii ꝓ exẽplo
assumimus. Ibi enim ÷̃ aque uisi¬
bile elem̃tum q̃ ÷ sacͣmentum. Et
inueniuntur tͥa ħ ĩ uno. Rep̃senta¬
tio ex similitudine. sig̾catio ex insti¬
tutione. uͥtꝰ ex sc̃ĩficatione. ⁊ ipsa
similitudo exc̾atione ẽ. Ipsa ĩsticu¬
tio ex dispensatione. Ipsa scificõ. ex
benedictione: pͥma indita ꝑ cãtorẽ
Scđ̾a adiuncta ꝑ saluatorẽ. T̃ cia
ministrata ꝑ dispensatorẽ. E gͦ aqͣ¬

Expanded text:
agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim est aquae visibile elementum quod est sacramentum, et inveniuntur haec tria in uno: repraesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. E
Abbreviated transcription (Latin):
oc loco necessariũ est. exponere
quemadinodũ gradiis cognationis nu¬
merent᷑. Qua in re in primis ammo¬
nendi sumus cognationẽ aliã supͣ nu¬
merare. alia infra alia extransuerso
quȩ ⁊̃ ex lat̾e dicit᷑. Suꝑior cognatio
est. parentũ: inferior liborũ. Extran¬
suerso frm sororue eors. qui quȩue ex
his ꝓgenerant᷑. ⁊ ꝯuenient̃ patrui
amitȩ auuncłi matert̾e. Et suꝑior
quidẽ ⁊ inferior cognatio apͥmo gradu
incipit. At ea quȩ ertrinsuerso
numerat᷑ a scđo. Pruo graduẽ.
supͣ pat̾.mat̾: infra filiꝰ filia. Scdo
supra. auus auia: infra neposnep¬
tis. extransuerso fr̃ soror. Tercio su¬
tis. Extͣnsuerso fr̃is sororis filiꝰ uł filia.¬

Expanded text:
oc loco necessarium est exponere, quemadmodum gradus cognationis numerentur. qua in re inprimis admonendi sumus cognationem aliam supra numerari, aliam infra, aliam ex transverso, quae etiam latere dicitur. superior cognatio est parentium, inferior liberorum, ex transverso fratrum sororumve eorumque, qui ex his progenerantur, et convenienter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia. Secundo supra avus avia, infra nepos neptis, ex transverso frater soror. Tertio sutis, ex transverso fratris sororis
Abbreviated transcription (Latin):
amitini ⁊ amitinȩ filiꝰ filia. ꝓpͥor so¬
brinus sobrina. Hi st̃ patrui magni.
amite magne. auuncłi magni. mat̾¬
terȩ magnȩ filius filia. Sexto gradust̃
supͣ tritauus tritamia. Infra trinepos
trineptis. Ex transuerso fr̃is sordrisq
abnepos abneptis. Q ꝯuenient̃ abpa¬
amitis ꝓgenerant᷑ filiꝰ filia. Hactenus
ostendisse sufficiat que admodũ gradꝰ
cognationis num̾ent᷑. Nanq ex his
palã ẽ. intellig̾e quẽ adinodũ ulteriꝰ
quoq gradus numerare debemus.
adiciat. ut longe faciliꝰ sit respon¬
dere. qͣnto qͥsq gradu sit quã ꝓpria
cognationis appellatione quẽquam
denotare.

Expanded text:
amitini amitinae filius filia, proprior sobrinus sobrina hi sunt patrui magni amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos trineptis, ex transverso fratris sororisque abnepos abneptis et convenienter abpaamitinis progenerantur. Hactenus ostendisse sufficiet, quemadmodum gradus cognationis numerentur. namque ex his palam est intellegere quemadmodum ulterius quoque gradus numerare debemus:  gradum adiciat, ut longe facilius sit respondere, quoto quisque gradu sit, quam propria cognationis appellatione quemquam denotare.
Abbreviated transcription (Latin):
trueles uocari. Si aut̃ ex duobꝰ fribꝰ
filiȩ nascerent᷑. sorores patrueles ap¬
pellant᷑. At eos qͥ ex fr̃e ⁊ sorore et
sorore ꝓgenerant᷑. amitinos ꝓpͥe dici.
mitȩ tuȩ filii ꝯsobrinũ te appellant.
tu illos amitinos. Quinto supͣ aitauus

Expanded text:
trueles vocari. Si autem ex duobus fratribus filiae nascerentur, sorores patrueles appellantur. At eos qui ex fratre et sorore progenerantur, amitinos proprie dici. mite tue filii consobrinum te appellant, tu illos amitinos. Propatruus
Abbreviated transcription (Latin):
bus nr̃is fidem rectã teneremꝰ. Iile enĩ
in nomine dñi om̃ia que facit oꝑat᷑. qui
prectã fidem aguoscit se. nec sine illo
aliquid boni posse facere.⁊ si quid fecerit
laudabile: extra illũ głari non debere.
Qui fidelit in omi oꝑe suo. ⁊ ante factũ
ab illo auxiliũ querit. ⁊ post factũ totũ
quod oꝑatꝰ ẽ. bonũ ad laudem ⁊ głam eiꝰ

Expanded text:
bus nostris fidem rectam teneremus. Ille enim bus nostris fidem rectam teneremus. Ille enim in nomine Domini omnia quae facit operatur, qui per rectam fidem agnoscit se, nec sine illo aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab illo auxilium quaerit, et post factum totum quod operatus est bonu
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis auget᷑ in quantum deuotio
ȩxcet᷑. ħ licet inpsenti om̃ia enum̾ari non
possint. quedã tñ intermitere non opor¬
tet pro exemplo uniuersoꝵ. Ex his gͥ
saciamentis. alia constant in rebꝰ. qua¬
lia sint aqua asꝑsionis. susceptio eineris.
Alia autẽ constant in factis. qualia sit̃
signacłin crucis. exsuflatio erortationis
expãssio manuũ. incuruatio genuum
⁊ alia huius modi. Alia in dictis constãt
sicut est trintatis inuocatio. ⁊ quecũq
in hunc modũ. hec aut̃ omĩa ꝑuerbum
dĩ scĩficant᷑. siue ꝑ prolationẽ uerboꝵ.
diuina uirtute inuocata scĩficent᷑. siue
sola fide exibita. ꝑeandẽ diuinã uurtu¬
tem scĩficationis effectũ accipiant. Ubi
enĩ tiera fides est uerbum dei deet̾ non
potest. quia ipsum uerbum fide conci¬
pit᷑. ⁊ ꝑsidem oꝑatur. Omĩa inquit ap
Non aut̃ conueniens e ut intelligamꝰ
apłm precepisse quod inomibꝰ oꝑibus
nris uerba profe̾remꝰ. s ut in omibꝰ oꝑi¬

Expanded text:
s augetur, in quantum devotio exercetur. Haec licet in praesenti omnia enumerari non possint, quaedam tamen intermittere non oportet pro exemplo universorum. Ex his igitur sacramentis alia constant in rebus, qualia sunt aqua aspersionis, susceptio cineris, Alia autem constant in factis qualia sunt signaculum crucis, exsufflatio exorcizationis, expansio manuum, incurvatio genuum, et alia hujusmodi. Alia in dictis constant, sicut Trinitatis invocatio, et quaecunque in hunc modum. Haec autem omnia per verbum Dei sanctificantur sive per prolationem verborum divina virtute invocata sanctificentur, sive sola fide exhibita per eamdem divinam virtutem sanctificationis effectum accipiant. Ubi enim vera fides est, verbum Dei deesse non potest; quia ipsum verbum fide concipitur, et per fidem operatur. Omnia, inquit ApoNon autem consequens est ut intelligamus Apostolum praecepisse, quod in omnibus operibus nostris verba proferremus, sed ut in omnibus operi
Abbreviated transcription (Latin):
nus debet dubitare. Uñ pino occͦ¬
rit de abortuis fetibꝰ questio. qui
iam quid nati sunt inutis matrũ.
s ñ dum ita nati. ut iã possint
renasci. Si resurrectos eos dix̾imꝰ¬
pͤ utrũq quod dr̃. In formes uero
abortiuos quis ñ ꝓdiuius ꝑire ar¬
bitretur sicut semina q̃ ꝯcepta ñ
fuerint . S negare audeat. ⁊ si af¬
firmare non audeat id aucturã
resurrecoionẽ ut qͥcqͥd forme defuit
in pleatur. atq ita ñ sit ꝑfeccio ꝗͣ
accessura erat tp̃re. quẽ admodũ ñ
erunt uicia quȩ accessert̃ tp̃e. ut
neq in eo qͦd aptũ ⁊ ꝯgriui dies
allati fuerant nat᷑a fraudet᷑. neq

Expanded text:
et dubitare. Unde prima occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati ut jam possint renasci. Si resurrectos eos dixerimpotest utrumque quod dicitur. Informes vero abortivos quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed negare quis audeat, et si affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur, atque ita ut sit perfectio quae accessura erat tempore, quemadmodum non erit vitiata quae accesserit tempore, ut neque in eo quod aptum et incongruum dies alla
Abbreviated transcription (Latin):
oli autem putare qñ ude ips¬
partes uides in sacͣm̃to altaris qͣsi
diuisum sit uł seꝑat̾ a se. aut uł ut ꝑ
menbra discerptũ corpꝰ xͥ. Ipse integer
gͦ tͥ foris sp̃e inqͣ sensꝰ cuꝰ erudiatur. et
seruat ĩtꝰ corporiᷤᷤ sui ĩ corruptionẽ in qͣ
unitas eiꝰ ñ diuidat᷑. Ui detꝰ pars una.
⁊ quasi pars eẽ uidet᷑. ⁊ cotũ ibr. Et
pars alt̾a uidet᷑. ⁊ qͣsi alt̾a uidet᷑. ⁊ idẽ
÷ ⁊ cotũ ipsum. Et si t̾cia pars uidet᷑
similit̾ idem ipsũ ÷ ⁊ totum. Totũ hic
⁊ tocũ ibi. nec minus in parte quam
in toto. nec in toto maius ꝗͣ in parte.
Quotcumq partes fec̾is in singulis to¬
cum ÷. Nec mireris opꝰ dĩ ÷ h. Si indi¬

Expanded text:
oli autem putare quando partes vides in sacramento altaris, quasi divisum sit vel separatum a se, aut velut per membra discerptum corpus Christi. Ipse integer ergo tibi foris speciem in qua sensus tuus erudiatur, et servat intus corporis sui incorruptionem, in qua unitas ejus non dividatur. Videtur pars una et quasi pars esse videtur, et totum ibi est, et pars altera videtur, et quasi altera videtur, et idem est totum ipsum. Et si tertia pars videtur, similiter idem ipsum est et totum. Totum hic et totum ibi, nec minus in parte quam in toto, nec majus in toto quam in parte. Quotcunque partes feceris, in singulis totum est. Nec mireris. Opus Dei est hic. Si in di
Abbreviated transcription (Latin):
sic̾ ꝯting̾e solet. ut uide¬
as aliqua fieri in ħ sacm̃to quȩ minus
digna eẽ uidebuntur noli horrere. so¬
la sp̃es quȩ apparet ħ ht̃. Tibi mo̾strat
sp̃e. s seruat u̾itatem. Ex hibłt sensui
tuo similitudinẽ cibi corporalis uͥ sẽsꝰ
tuꝰ ꝑ oĩa in suo erudiat᷑. seruat corꝑi
suo u̾itatẽ nature in uiolabił ⁊ ĩmor¬
tał. ne in suo corrumpat᷑. Si in aliquo
a similitudine recedet uerũ sacmtum

Expanded text:
contingere solet, ut videas si qua fieri in hoc sacramento quae minus esse videbuntur, noli horrere: sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacram
Abbreviated transcription (Latin):
neq iam cdet᷑. s uid̾etur. Quod ita fie¬
ri ñ oportet. Itaq qͣntũ ad nos seruat
pomia corruptibił cibi similitudinẽ.
⁊ cñ ñ dimittit ꝗͣtum ad se in uiolabit
corporis u̾itatem. Uidetur corrodi ⁊⁊
manet incorruptus. iudr̃ affici: uel
maculari. ⁊ ꝑseu̾at inuiolatꝰ. Susti¬
net ħ fieri circa se ne sensꝰ nr̃ aliqͥd
alienum ꝑcipiat. s ñ recipit ħ in se:
ne in corruptibił natura sinc̃itatem
suã amitat. Tanta ÷ dignitas ⁊ mun¬
dicia corporis aͥ. ut nec corruptione
aliqͣ affici possit. nec sordib macu¬
lari. Itaq si qn̾ ħ fieri uidis noli cim̃e
ipsi. s sollicitꝰ esto tͥ. Ipse ledi ñ pͭ. tu
noci potes qui male c̃de potes.¬

Expanded text:
etiam si videretur. Quod ita fieri non oportet. Itaque, quantum ad nos, servat per omnia corruptibilis cibi similitudinem, et tamen non amittit quantum ad se inviolabilis corporis veritatem. Videtur corrodi, manet incorruptus. Videtur vel affici vel maculari, et perseverat inviolatus. Sustinet hic fieri circa se, ne sensus noster aliquid alienum percipiat; sed non recipit hic in se, ne incorruptibilis natura sinceritatem suam amittat. Tanta est dignitas et munditia corporis Christi, ut nec corruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. Itaque si quando hoc fieri videris, noli timere ipsi, sed sollicitus esto tibi. Ipse laedi non potest; tu noceri potes, qu
Abbreviated transcription (Latin):
matert̾e filiꝰ uł filia. Amitinus. amiti
na .i. amitȩ filiꝰ uł filia. Itẽq ꝯsobri¬
ni qͥ ex duabꝰ sororqbꝰ nascuntur. Ꝙbus
accrescit patruus magnus. amita mag
magnus. matert̾a magna .i. auiȩ tam
paternȩ qͣm mat̾nȩ fr̾ ⁊ soror. Q uinto
gradii ueniunt supͣ quidẽ atauis ata¬
uia. Infra: ad nepos adneptis. Ex ob¬
liqͦ fris ⁊ sororis ꝓnepos ꝓneptis. frẽs
patrueles. sorores patrueles. amitii. a¬
mitinȩ. consobrini ꝯsobrinȩ. filiꝰ uł filia.
ꝓpius ꝯsobrinus ꝯsobrina .i. patruima

Expanded text:
materterae filius, filia; amitinus, amitina, materterae filius, filia; amitinus, amitina, id est amitae filius, filia; itemque consobrini, qui ex duabus sororibus nascuntur; quibus accrescmagnus, matertera magna, id est aviae tam paternae quam maternae frater et soror. Quinto gradu veniunt supra, atavus atavia, infra adnepos adneptis. Ex obliquo fratris et sororis, pronepos proneptis fratres patrueles, sorores patruelis, amitini, amitinae, consobrini consobrinae, filius vel filia. Propius consobrinus consobrina, id est patrui ma
Abbreviated transcription (Latin):
linea ꝯtinent᷑ pat̾ mat̾. Inferi¬
riori: nepos. neptis. In transuerso: fr̃.
soror. quȩ ꝑsonȩ dupplicant᷑. Aius
enĩ ⁊ auia tam ex patre quam ex matre
accipiunt᷑. Quȩ ꝑsonȩ seq̃ntib qͦq gradi¬
bus similit̾ ꝓ substantia earũ quȩ in qͦ
gradu subsistunt. ipso ordine duppli¬
cant᷑. Iste ꝑsone in sccło gradu idõ dup¬
plices appellant᷑. qr duo aui ⁊ paternus
est. ⁊ maternus. Itẽ duo gen̾a nepotũ
sunt siue ex filio siue ex filia ꝓereati.
Fr ⁊ soror ex transuerso uenuint .i. aut
fr̃ patris. aut fr̃ matris. qͥ aut patru¬
us aut auuncłs noiant᷑. Qͥ ⁊ ipsi hoc
ordine dupplicant᷑. Tercio gradu ueni
unt supͣ ꝓauus ꝓauia. Infra: ꝓnepos
ꝓneptis. Ex obliquo fris sororisq filiꝰ uł
Quarto gradu ueniunt supͣ ab auus
abaua. Infra: ab nepos abneptis. Ex
obliqͦ frĩs ⁊ sororis nepos neptis. Frater
patrueł. soror patrueł .i. patrui filiꝰ uł
filia. consobrinꝰ. ꝯsobrina .i. auuncłi et

Expanded text:
linea continentur pater, mater; infeririori, nepos, neptis. In transversa frater, soror, quae personae duplicantur. Avus enim et avia, tam ex patre, quam ex matre accipiuntur. Quae personae sequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum, quae in quo gradu subsistunt, ipso ordine duplicantur. Istae personae in secundo gradu ideo duplices appellantur, quia duo avi, et paternus est, et maternus. Item duo genera nepotum sunt, sive ex filio, sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt, id est, aut frater patris, aut frater matris; quia aut patruus, aut avunculus nominatur. Qui et ipsi hoc ordine duplicantur. Cunt supra proauus proauia: infra pronepos proneptis: ex obliquo fratris sororisque filius Quarto gradu ueniunt supra abauus abauia: infra abnepos abneptis: ex obliquo fratris et sororis nepos neptis, frater patruelisfilia; consobrinus, consobrina, id est avunculi et
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum fuit. ut peccato moriamur.
⁊ resurrectio eius exempłũ fuit ut uis¬
ticie uiuamus. Num quid iõ u̾itas
ñ fuit : Ergo aͨ uere mortuus ñ ÷ .i uerẽ
ñ surrex̾. si mors eiꝰ uł resurrectio uera
ñ fuit. absit. Nam de ipso scͥptum est.
Uere languores nr̃os ipse tulit.i.d.n.¬
.i.p. Ergo mors &ͥ uera fuit : ⁊ tñ exem¬
plum fuit ⁊ resurrectio ꝙͥ u̾a fuit. et exẽ¬
plum fuit. Qr̃ gͦ sacram̃tũ altaris simi
litudo. in alio u̾itas

Expanded text:
mur, et resurrectio ejus exemplum fuit ut justitiae vivamus. Nunquid ideo veritas non fuit? ergo Christus vere mortuus non est, et vere non surrexit, si mors ejus, vel resurrectio vera non fuit. Absit! Nam de ipso scriptum est: « Vere languores nostros ipse tulit. » Ergo mors Christi vera fuit, et tamen exemplum fuit; et resurrectio Christi vera fuit, et exemplum fuit. Quare ergo sacramentum altaris simillitudo, in alio veritas
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͥ homo appetitum iusti de¬
serens peccauit. ii retento
appecitu ꝯmodi punitus ẽ. Nam ⁊ ille
propterea sic datus ẽ ut inseꝑabiliter
mãli uolũtati ad ẽẽt. qͣtinus in eo uł
puniret᷑ si a iꝰticia reced̾et: uł remune¬
raretur : si ĩ iꝰticia ꝑ maneret. cũ utiq
penã oĩo pati ñ posset. si ꝯmodum
nullũ appeteret. In ꝯmodũ quippe
nichil aliud ẽẽ ꝯstat nͥ qđ uoluntati
appetitum iꝰticie deseruit. Appetitus
ꝯmodi solus illi ad penã remansit. In
quo qͥd̃ dupplicit̾ punit᷑. siue cum
ab his quȩ ordinate appetit restringi¬
tur. siue cũ ad alia ꝯmoda que ordi¬
nate appeti ñ posst̃. appetenda re¬
laxatur. In alt̾o ⁊ pena. ĩ alt̾o ⁊ pena
⁊ culpa. Mensura enĩ suꝑioris appe¬
titus in lib̾o .a. posita fuerat. M ensu¬
ia uͦ ĩferioris appetitꝰ concessa ĩ dono.
ꝗ propt̾ illã ten̾e uelle uirtutis fuiss:
Istã aut̃ retine posse felicitatis. Unde
sicut culpa fuit illã ñ tenuisse. ita

Expanded text:
uia ergo homo appetitum justi deserens peccavit, in retento appetitu commodi punitus est. Nam et ille propterea sic datus est ut inseparabiliter rationali voluntati adesset, quatenus in eo vel puniretur si a justitia recederet, vel remuneraretur si in justitia permaneret, cum utique poenam omnino pati non posset: si commodum nullum appeteret. Incommodum quippe nihil aliud esse constat, nisi quod voluntati appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita
Abbreviated transcription (Latin):
oniugii auctor ẽ. ds̃. Ipse enĩ
cõuigium eẽ. discreuit. qñ mu¬
homini ĩ adutoriũ fecit. Adam qͦ in
sp̃u cõgnoscens ad quẽ usum muliex
facta ex̃t. cum ad ducta fusset ad eum
dixit. Hoc nunc os exossib meis. ⁊ ca¬
ro de carne mea. ꝓpt relinquet homo
patrem suũ ⁊ matrem suã ⁊ adhere¬
bit uyori sue ⁊ ert̃ duo incarne una.

Expanded text:
Ipse enim conjugium esse decrevit, quando muhomini in adjutorium fecit. Adam quoque in spiritum cognoscens ad quem usum mulier facta esset, cum adducta fuisset ad eum dixit: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam et adhaerebit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ culpam hũit. qͥ i̾ per ꝓpagacio¬
nem originis. ⁊ naturam & cul pam
there debuit. Quia gͦ xͨ in lumbis
abrahȩ. solam naturam huit. ꝓpt̾ea
qd iñ ipsam solam accepturus fuit
ꝓcul dubio obligatione ñ eguit. q̃ pro
co qdeiꝰ solũ ibi erat. nec̃a ñ fu̾it. Obło
enĩ ñ ꝑ natura. s ꝓ culpa offertur.
quia si culpa ñ eẽt nat᷑a obłone opꝰ
ñ hr̃et. Sic itaq leui in lumbis abra¬
he deciniatꝰ ÷. qr ⁊ naturã ⁊ culpam
ibi hũit. qui ⁊ naturam ⁊ culpam
accepturus erat. illã ⁊̃ tc̃ ibi culpam
ñ hũerit. cui ipsa quȩ eius futura
erat sine nat᷑a culpa. in sua origine
culpe obnoxia fuit.

Expanded text:
et culpam habuit, quia inde per propagatioet culpam habuit, quia inde per propagationem origbuit. Quia ergo Christus in lumbis Abrahae solam naturam habuit: propterea quod ipsam solam inde accepturus fuit, procul dubio oblatione non eguit, quae pro eo quod ejus solum ibi erat necessaria non fuit. Oblatio enim non pro natura, sed pro culpa offertur, quia si culpa non esset, natura oblatione opus non haberet. Sic itaque Levi in lumbis Abrahae decimatus est, quia et naturam et culpam ibi habuit, qui et naturam et culpam accepturus erat, illam etiam tunc ibi culpam non habuit, cui ipsa quae ejus futura erat sine culpa natura, in sua origine culpae obnoxia fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ee̾ aliqñ cessauit. Qn̾ assumpta ÷. mũ¬
data ÷. ꝑ eand̃ quippe grãm: nat᷑a
humana mundata ÷. ut u̾bo dĩ liba
a peccato uniret᷑. ꝑ ꝗͣ xͥanus a peccato
unius cuiusq m̃surã. se ꝑ euncta m̃¬
bra diffundit. Ea gr̃a fit abinicio fi¬
Codem sp̃ũ fit in nb remissio peccatoꝵ
qͦ spũ factum ⁊ ut nullu̾ hr̃et ille
pecẽm. Sic gͦ factum ÷ ꝑ grãm ut ca¬
ro illa a pec̃ço sub qͦ origine sua erat
mundaret᷑ ⁊ mundata in illo qui
liber a bomni pecc̃o in ea futurus erat
a pecc̃o lib̾a assum̃et᷑. ut nec gr̃a cor¬
ruptiõi nate᷑ p̃uidicium facẽt. nec cor¬
ruptio nate grãm in pediret. Quomͦ
noxia fuit : S sciendum qͥ licet ca¬
ro .xͥ. sic̃ earo leui adhuc in lumbis
abrahe sub pecc̃o fuit: tñ ipsũ pece̾m
eiꝰ ñ fuit. sub quo caro eius fuit. Hoc
enĩ solum eius ibi fuit. qd m̾ fut᷑um
eiꝰ fuit. ꝗͣ propt̃ leui illic ⁊ naturã

Expanded text:
esse aliquando cessavit. Quando assumpta est, munesse aliquando cessavit. Quando assumpta est, mundata est. Per eamdem quippe gratiam natura humana mundata est ut verbo Dei libera a peccato uniretur. Per quem Christianus a peccato uniuscujusque mensuram se per cuncta membra eodem spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum. Sic ergo factum est per gratiam, ut caro illa a peccato, sub quo ab origine sua erat, mundaretur, et mundata in illo qui liber ab omni peccato, in ea futurus erat, a peccato libera assumeretur, ut nec gratia corruptioni naturae praejudicium faceret, nec corruptio naturae gratiam impediret. Quomodnoxia fuit? Sed sciendum est, quia licet caro Christi sicut caro Levi adhuc in lumbis Abrahae sub peccato fuit, tamen ipsum peccatum ejus non fuit, sub quo ejus caro fuit. Hoc enim solum ejus ibi fuit, quod inde futurum ejus fuit. Quapropter Levi illic et naturam
Abbreviated transcription (Latin):
oc aut̃ diligent̃ ꝯsid̾andũ ꝗͣ
callide hostis pͥmũ q̃ mulier ci¬
muit malũ. negando remouit. ac
dupplicauit. qͥ enĩ una tm̃ comesti¬
onem suasit. ꝓ una duo reponẽs in
p̃mio: similitud inẽ dĩ. scientiã boni
⁊ mali spopondit. In ꝑ suasione gͥ
cibi: hominẽ cẽptauit gula. In pre¬
missione dĩtatis ⁊ cognitioĩs. uana
gła ⁊ auaricia. In modata namq
edendi ꝯcupiscentia. gula ÷. Desid̃iũ
aut̃ in ordinatum excellendi: uana
sidendi auaricia. Que n¬

Expanded text:
oc autem diligenter considerandum quam callide hostis primum quod mulier timuit malum negando removit, ac duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cognitionis vana gloria et avaritia. Immoderata namque edendi concupiscentia, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana sidendi avaritia.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbia. Scd̾a auaricia. ⁊cia gula. In
suꝑbia ⁊ auaricia. In obedientia
fuit de p̾cepto nature. In gula sola
in obedientia fuit de p̃cepto disci¬
pline. Nusꝗͣ enĩ legitur ds̃ ꝓhibuis¬
se homini ne similitudinẽ diuini¬
tatis uł scientiã boni ⁊ mali ꝯcupis¬
c̾et. Quia tñ in ordinate ħ ꝯcupis¬
cens ꝯtra rõnẽ suã fec̃. quodãmͦ
naturał p̾cepti p̃uaricator exti¬
tit. De solo ligno scientiȩ boni et
inali legimꝰ qr ꝓhibuit ds̃ hõi ne
illud ꝯting̾&. ⁊ iccirco dũ mulier
illud appetendo tetig̃. de p̃cepto

Expanded text:
perbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupiscens, contranaturalis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo tetigit, de praecepto