comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enarrauit: Item alibi ait: Nemonouit filium
nisi pater: neq patrem quis quam nouit nisi
filius : & cuiuo luerit filius reuelare: Sicut
ergo ipsepse nouit patrem. nos autemꝑillum
nos habere aduos: Quare : Quia xp̃mp̃
dicamus: Nos xp̃m predicamus & iaeo
monstrat quaeindentur in lumine: num¬
quid aliquo alio iñ dig& ut demonstretur
lumen : Ergo & alia demonstrat : & scipsi:
Quaecumq in tellegimus. intellectu intelig¬
mus : Et ipsum in tellectum undensim
tellectu intellegimus : Num quidsi cocu¬
lo carnis & alia uides & ipsum : Quamus
enim uideant homines oculis suis. nontinen
uident oculossuos : Oculus carnis aliuu
da ÷ se non potest : in tellectus autem &iu
intellegit & seipsum: Quo modontel¬
lectus uid& se : sic & xp̃c prȩdicatse: Sib
dicit se. & predicando intrat adte. persim
trat adte & ad patrem: Ip scest ostun
quia non est quãueniatur ad patren nspet

Expanded text:
enarravit. Item alibi ait: Nemo novit Filium, enarravit. Item alibi ait: Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quisquam novit, nis Filius, et cui voluerit Filius revelare . Sicut ergo ipse per se novit Patrem, nos autem per illum nos habere ad vos; quare? Quia Christum praedicamus. Nos Christum praedicamus; et ideo monstrat quae videntur in lumine, numquid aliquo alio indiget ut monstretur? Lumen ergo et alia demonstrat et seipsum. Quaecumque intelligimus, intellectu intelligimus; et ipsum intellectum unde, nisi intellectu, intelligimus? Numquid sic oculo carnis et alia vides et ipsum? Quamvis enim videant homines oculis suis, non tamen vident oculos suos. Oculus carnis alia videt, se non potest: intellectus autem et alia intelligit, et seipsum. Quomodo intellectus videt se, sic et Christus praedicat se. Si praedicat se, et praedicando intrat ad te, per se intrat ad te. Et ad Patrem ipse est ostium; quia non est qua veniatur ad Patrem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
rembonum noninipsopetro. sedin corpo¬
resuo ait: Petre amasme : pasceoues meas:
Hoc semed: hociterum: hoc tertio : usq ad
eiꝰ tristitiam: Et cum tantum in terro¬
gass& dñs quantum in terrogandum esse
uidicauit : ut ter confiteretur. quiterne¬
gauerat: & ci suas oues pascendas tertio cõ¬
mendass&.: ait illi: Quicum uinior esses.
cingebaste & ambulabas ubiuo lebas: Cũ
autem senueris. extendes manus tuas. & ali¬
ustecinget & ducet quononuis: Expo¬
suit eu angelista. quid dñs dixerit. Hocau¬
tem inquit dixit. significans quamorte
darificaturus essetdm̃: Ad hocergo ꝑtin&
pasceo ues meas : ut ponas animam tuam pro
oiuib meis: Iamillud quodait. sicut nouit
mepater &e ego agnosco patrem. quis nescit:
Ipseenim agnoscit patrem ꝑse : nospillum:
Quia ipse ꝑseagnoscit nouimus : quia &
nos pilum etiam hocnouimus : Ipseenim
genitus filius. qui est in sinupatris. ipsẽnar¬
rauit: Ergo & nosper ipsum : quibus

Expanded text:
rem bonum, non in ipso Petro, sed in corporem bonum, non in ipso Petro, sed in corpore suo ait: Petre, amas me? pasce oves meas. Hoc semel, hoc iterum, hoc tertio usque ad ejus tristitiam. Et cum tantum interrogasset Dominus, quantum interrogandum esse judicavit, ut ter confiteretur qui ter negaverat, et ei suas oves pascendas tertio commendasset; ait illi, Cum junior esses, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alter te cinget, et ducet quo tu non vis. Et exposuit Evangelista quid Dominus dixerit: Hoc autem inquit, dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum . Ad hoc ergo pertinet, Pasce oves meas: ut ponas animam tuam pro ovibus meis. 3. Jam illud quod ait, Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem, quis nescit? Ipse enim agnoscit Patrem per se, nos per illum. Quia ipse per se agnoscit, novimus: quia et nos per illum, etiam hoc novimus; quia genitus Filius qui est in sinu Patris; ipse enarravit . Ergo et nos per ipsum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
rumeiꝰ : Itaqietiam quod ait. pastorbonus
animam suampro ouibus non ipseunus fȩcit :
& tamen sulli qui fȩcerunt membraeiꝰ sunt :
idemipseunus hoc fȩcit : Ipsc enim potuit
faceresineillis: ipsi sineillo unde potuerunt:
cum ipsedixerit. si nemenihil potestis facere :
Hinc autem ostendimus quod & ali sȩcerint:
quia ipsea postolus iohannes qui hoc quodau¬
distis ciuungelium predicauit in epistolassia
dixit: Sicut xpc̃ pro nobis animam suam
posuit sic& nos debemus animas profrib.
ponere : Debemus dixit : debitores nosfȩ¬
cit qui primus exhibuit : Ideo quodam
loco scriptum est : Sisederis cenare adimen¬
sam potentis : sapient̃ intellege quaead¬
ponuntur tibi : & mittemanum tuam. sesleps
quutalia teo porta preparareps Ausabo¬
centis quaesit nostis ibiest corensgepi pi fan
guisis Quaccedit adtalem mensan : prte¬
pussediua : Et quid estprie para talbo
Q uo mo do ipsepronobis animamsuan posut

Expanded text:
rum ejus . Itaque etiam quod ait, Pastor bonus rum ejus . Itaque etiam quod ait, Pastor bonus animam suam ponit pro ovibus, non ipse unus hoc fecit: et tamen si illi qui fecerunt membra ejus sunt, idem ipse unus hoc fecit. Ipse enim potuit facere sine illis; ipsi sine illo unde potuerunt, cum ipse dixerit, Sine me nihil potestis facere ? Hinc autem ostendimus quod et alii fecerint, quia ipse apostolus Joannes, qui hoc quod audistis Evangelium praedicavit, in Epistola sua dixit: Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere . Debemus, dixit; debitores nos fecit qui primus exhibuit. Ideo quodam loco scriptum est: Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellige quae apponuntur tibi: et mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Mensa potentis quae sit, nostis; ibi est corpus et sanguis Christi: qui accedit ad talem mensam, praeparet talia. Et quid est, praeparet talia? Quomodo ipse pro nobis animam suam posuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ffsauesluiator noster & pastorem seeit
nir a estium. & pastorem bonum dixtteni
muegostum :̃ qduomodo ipse ꝑseppsum in
si doscium nemo pastor bomus est nsup
aup estum intrat & ipse est pre ipsup
bisor bonis. &ipse est ostum p nteluger
non possum nisi & ipsum ꝑseipsum ad oues
suasintrare . & uocem suam illis dare : ut sequor¬
tureum : easq intrantes et exeuntes paseuam
uenire Quod est uitiacterna. Ctosigri
oo: ego qua erens intrare aduos id est adcorues¬
trum : xpm̃ predico : Si aliud prȩdicem
inmelibenter audistis : Quiaoues xpĩestis
sanguin expi comparatiestis : agnõ scitis prae¬
tium uestrum : quod non amedatur sed pme
praedicatur: Ille quippeemit : qui practio¬
sum sanguinem fudit: Practio sus sanguis
est illius sine peccato : Pȩcittamen ipseetiam
suorum sanguinem pretiosum : proquib
dedit sanguinis praetium: Nam si suorum
sanguinem non facer& pretiosum: non dice¬
retur : praetiosa in conspectudnĩ morsscõ¬

Expanded text:
salvator noster et pastorem se esse dixit, et ostium, et pastorem bonum dixit intrare per ostium, quomodo ipse per seipsum intret. Si enim nemo pastor bonus est, nisi qui per ostium intrat, et ipse est praecipue pastor bonus, et ipse est ostium; intelligere non possum, nisi et ipsum per seipsum ad oves suas intrare, et vocem suam illis dare ut sequantur eum, easque intrantes et exeuntes pascua invenire, quod est vita aeterna. 2. Cito ergo dico. Ego quaerens intrare ad vos, id est ad cor vestrum, Christum praedico: si aliud praedicem, in me libenter audistis? Quia oves Christi estis, sanguine Christi comparati estis. Agnoscitis pretium vestrum: quod non a me datur, sed per me praedicatur. Ille quippe emit, qui pretiosum sanguinem fudit: pretiosus sanguis est illius sine peccato. Fecit tamen ipse etiam suorum sanguinem pretiosum, pro quibus dedit sanguinis pretium: nam si suorum sanguinem non faceret pretiosum, non diceretur, Pretiosa in conspectu Domini mors sancto
Abbreviated transcription (Latin):
patre accipere qđ substantialiter hab&. qͣs¬
modo dictum est. sicut hab& pater uitam
in sem& ipso. sic dedit filio uitã habere in
soma ipso cum filius ipse sit uita: Nonpo
testas minuitur. sed generatio ei ostendit᷑:
Qñpater non quasi ei filio qui imꝑfectus ẽ¬
naus aliquid ad didit: sed ei quem ꝑfectũ
senuit. omnia gignendo dedit: Ita illi de¬
dit suam aequalitatẽ : quem non genuit
naequalc̃: Sed haec loquente dño qm̃
lux lucebat intenebris. & tenebrat eã non
compraehendebant: Dissensio ittrũ facta
est inter iudeos. ꝓpter sermones hos: Dice¬
bant autem multi exipsis: De moniũ hab&
& insanit : quid eum auditis.  Isti fuerant
densissimae tenebrae Alii dicebant:
Haec uerba non sunt daemoniũ habentis:
Numquid daemoniũ potest caetorũ oculos

Expanded text:
Patre accipere quod substantialiter habet, quoPatre accipere quod substantialiter habet, quomodo dictuin semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso , cum Fitestas minuitur, sed generatio ostenditur, quoniam Pater non quasi ei Filio qui imperfectus natus est aliquid addidit, sed ei quem perfectum genuit omnia gignendo dedit. Ita illi dedit suam aequalitatem, quem non genuit inaequalem. Sed haec loquente Domino, quoniam lux lucebat in tenebris, et tenebrae eam non comprehendebant. Dissensio iterum facta est inter Judaeos propter sermones hos. Dicebant autem multi ex ipsis: Daemonium hat, insanit: quid eum auditis? Istae fuerant densissimae tenebrae. Alii dicebant: Haec verba non sunt daemonium habentis: nunquid daemonium potest oculos caecorum
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃siħs quantũ adtin& adid quod est uer¬
bum ds apud dm̃ : Vide autem quod se¬
quitur : sed sem& ipsum exnaniuit. formã
serui actipiens. in similitudinẽ hominũ
factus & habitu inuent᷑ ut homo: Et hoc
quis : nisi idem ipse xp̃s iħs. Sed hic iam
omnia sunt : & uerbũ in forma dĩ. qui accępit
formam serui : & anima & caro in forina ser¬
ui. quae accȩpta est a forma dĩ: Humibauit
sem& ipsum. factus oboediens usq ad mor¬
tem: Iam in morte. sola caro auideis est occi¬
si Sienim discipulis dixit. nolite timere
eos qui corpus occidunt. animã autẽ non
possunt occidere : numquid in ipso potut¬
nunt plus quam corpus occidere : Et tamen
carne occisa. xp̃s occisus est: Ita cum caro ani¬
potestate carnis hoc factũ est : sed eiꝰ qui &
animam & carnẽ. ubi haec adimplerentur
assumpsit: Hoc inquit mandatũ accepia
patre meo: Verbum non a uerbo accepit
mandatũ : sed in uerbo unigenito. patris est
omne mandatũ: Cum autẽ dicitur filius a

Expanded text:
s, quantum attinet ad id quod est Verbum, Deus apud Deum? Vide autem quod sequitur: Sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens; in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo. Et hoc quis, nisi idem ipse Christus Jesus? Sed hic jam omnia sunt, et Verbum in forma Dei, quae accepit formam servi; et anima et caro in forma servi, quae accepta est a forma Dei. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem . Jam in morte sola caro est a Judaeis occisa. Si enim discipulis dixit, Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere ; numquid in ipso potuerunt plus quam corpus occidere? Et tamen carne occisa Christus occisus est. Ita cum caro anipotestate carnis hoc factum est; sed ejus qui et animam et carnem, ubi haec adimplerentur, assumpsit. 14. Hoc, inquit, mandatum accepi a Patre meo. Verbum non verbo accepit mandatum, sed in Verbo unigenito Patris est omne mandatum. Cum autem dicitur Filius a
Abbreviated transcription (Latin):
UISERMONEM
DĨ NOSTRINON
SOLUMLI¬
ET PAM DILI¬
MENTERAUI¬
DISTIS: Pro¬
onis prãc proculdudio eo¬
minstis: Ipsa quippelectio euangelica & hodie
letuest: quaelecta fuerat proximodominico
sib debebamus: Prõ in de quaciam dictisunt
atq tractata hodienon quacrimus ñ eadhuc
eidem repetendo. adillaquaenondum die
quem ad modum pastores boni membri sunt
nercennarius ferendus : quis lupus & fu¬
res& latrones cauendi : Quae sint oues quod
sc ostium quo & ouesingrediunt᷑ ce pasioro
quomodo sit intellegendus ostiarius : Nostis
tum qm̃ quis quas nomperostium in traue¬
r furest & latro necuenit nisiut furetur

Expanded text:
ui sermonem Dei nostri non solum lietiam diligenter auditis, proonis nostrae procul dubio meministis. Ipsa quippe lectio evangelica et hodie lecta est, quae lecta fuerat proximo dominicosibus debebamus. Proinde quae jam dicta atque tractata sunt, hodie non quaerimus; ne adhuc eadem repetendo, ad illa quae nondum dicpastor, et quemadmodum pastores boni membra sint mercenarius ferendus; quis lupus, et jures, et latrones cavendi; quae sint oves, quod sit ostium quo et oves ingrediuntur et pastor; quomodo sit intelligendus ostiarius: nostis etiam quoniam quisquis non per ostium intraverit, fur est et latro, nec venit nisi ut furetur
Abbreviated transcription (Latin):
scerubescunt : Quando ergõ illo inerrore
tam quam inueritateglori abant᷑. & utiq non
audiebant uocem pastoris. & alienum ideo se¬
quaebantur : oueserant annonerant: Sio ues
eant : quomodo alienas oues non audiunt : Si
oues non erant : quare o biurgantur illi quibus
Vdicitur eriantem n on reuocastis: In ipsis
iliquando mala contingunt : seducuntur iner¬
porem : & posterroremꝰ reuocantur: Quando
seducti sunt inerrorem & rebapti zati sunt.
aut postouilis dominici societatem . rursus in
errorem pristinum reuoluti sunt : oueserant.
annonerant: Vtiq catholici erant : Si catho¬
lici fideleserant: oueserant. Si o ueserant :
quomodo uocem alieni audire potuerunt:
Cum dñ s dicat. non audierunt eosoues : Au¬
distis fratresaltitudinem quaestionis : dicoer¬
go nouit dñs qui sunt eiꝰ: Nouit praescitos :
nouit praedestinatos: de illo quippedic̃itur:
Quos autem praesciuit: & praedestinauit con¬

Expanded text:
se erubescunt. Quando ergo in illo errore se erubescunt. Quando ergo in illo errore tanquam in veritate gloriabantur, et utique non audiebant vocem pastoris, et alienum ideo sequebantur, oves erant an non erant? Si oves erant, quomodo alienos oves non audiunt? si oves non erant, quare objurgantur illi quibus dicitur, Errantem ovem non revocastis? In ipsis aliquando mala contingunt; seducuntur in errorem, et post errorem revocantur: quando seducti sunt in errorem, et rebaptizati sunt, aut post ovilis dominici societatem rursus in errorem pristinum revoluti sunt, oves erant an non erant? Utique catholici erant. Si catholici fideles erant, oves erant. Si oves erant, quomodo vocem alieni audire potuerunt, cum Dominus dicat, non audierunt eos oves? 12. Audistis, fratres, altitudinem quaestionis. Dico ergo: Novit Dominus qui sunt ejus . Novit praescitos, novit praedestinatos: de illo quippe dicitur, « Quos autem praescivit, et praedestinavit con
Abbreviated transcription (Latin):
ergo eisterum iħs: Amen amendicouo¬
bis: quia egosum ostium ouium Ecce
ipsum ostium quod clausum posuent ape¬
ruit : ipse est ostium: Agnouimis: intre¬
mus: aut nos in tras segaud eamus: Omnes
quot quot uenerunt : fures sunc & latro¬
nes : Quid est hocdnẽ. om̃s quot quot ue¬
nerunt: Quidenim : tunon uenistiꝰ Sed
intellige omnes quot quot uenerunt. di¬
xiutiq praet̃ie : Reco lamus ergo: ant
aduentum ipsius uenerunt prophetae
Numquid fures & latrones fuerunt : Ab¬
sit : Non praeter illum uenerunt : quil
cum illo uencrunt: Venturus. praccons
mittebat : sedeorum corda quos misera
possidebat : Vultis nosse. quia cumillo
uenerunt : Quis estipse : Semper: i¬
nem quippe accepit extempore : Qua
est ergo semꝑ: In principio erit ugrlui
tdum patiuntur a reuocantẽ : & non in tel¬
liaunt uigulantem : Verum tamen etiam cum
senitentes uenerint : quacouessunt agnoscunt
uocem pastoris : & seuenis selȩtantur. & erras¬

Expanded text:
ergo iterum eis Jesus: Amen, amen dico voergo iterum eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia ego sum ostium ovium. Ecce ipsum ostium quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, aut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine, Omnes quotquot venerunt? Quid enim? tu non venisti? Sed intellige: Omnes quotquot venerunt dixi, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt Prophetae; numquid fures et latrones fuerunt? Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Vultis nosse quia cum illo venerunt, qui est ipse semper? Carnem quippe accepit ex tempore. Quid esum patiuntur ad revocantem, et non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum renitentes venerint quae oves sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur, et erras
Abbreviated transcription (Latin):
magna ab istis diuersitate distamus: Cũ
enim duo audiunt uerba euangelii. unus
impius & alterpius. & talia sunt ut for¬
te ambo nonintelligant : unus dicit
nihildixit : alius dicit uerum dixit. &
bonum est quod dixit : sed nos non in¬
telligimꝰ: istequia creditiam pulsat : & uo¬
nus est cui a periatur. si pulsare persistt:
Illeuero ad hucaudiat. nisi crediderits nor
intelligetis: Qua reista commenb: Qu
etiam cum uerba haec obscura sicut possim
exposuero : autquia ualde sunt ab dita ut
ego eorum non ad prȩhendoro intellegenionꝰ
uel explicandi quodintelligo non habueros
cultatem : ueltam fuerit quisq tardus. ut ta¬
am exponentem non sequatur : non desedis¬
per& : Maneat infide : ambul& in uia:
audiat a postolum dicentem. & si quidalit̃
sapitis. hoc quoq: uobis ds̃ reuelauit : ueni¬
tamen in quod peruenimus. in eo anbale¬
mus: Incipiamus ergo audire exponentẽ:
quem audiuimus proponentem: Dixit

Expanded text:
magna ab istis diversitate distamus. Cum magna ab istis diversitate distamus. Cum enim duo audiunt verba Evangelii, unus impius, alter pius, et alia sunt ut forte ambo non intelligant, unus dicit, Nihil dixit; alius dicit, Verum dixit, et bonum est quod dixit, sed nos non intelligimus: iste quia credit jam pulsat, et dignus est cui aperiatur, si pulsare persistat; ille vero adhuc audit, Nisi credideritis, non intelligetis . Quare ista commendo? Quia etiam cum verba haec obscura, sicut possum, exposuero, aut quia valde sunt abdita, vel ego eorum non apprehendero intelligentiam, vel explicandi quod intelligo non habuero facultatem, vel tam fuerit quisque tardus, ut etiam exponentem non sequatur; non de se desperet: maneat in fide, ambulet in via, audiat Apostolum dicentem, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus . 8. Incipiamus ergo audire exponentem, quem audivimus proponentem. Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
minatim. Hab& enim nomina earum
scripta in libro uitae : Proprias ouesuocat
nominatim: Hinc dicit a postolus: Nouit
Idñs qui sunt eiꝰ: Et adducit eas: & cũ pro¬
prias oues emiserit. ante easuadit : & oues
illum sequuntur : quia sciunt uocem eiꝰ: Ali¬
enum autem non sequuntur : sed fugiunt
abeo : quia non nouerunt uocem alienorũ:
Tecta sunt haec: plena quaestionibus: graui¬
da sacramentis: Sequamur ergo: & audi¬
amus magistrum ex his obscuris aliquid
a perientem : & ꝑ id quoda perit: nos forte
intrare facientem: Hoc pro uerbium dixit
illis ił .s : illi autem non cognouerunt. quid
loqueretureis : forteneonos: Quidergo in¬
ter est interillos & nos: Ante quam istauer¬
ba agnos camus & nos: Qui anospulsa¬
mus. ut aperiatur nobis: illi autem negan
doxp̃m. nolebant intrare seruandi: sed
foris remanere perdendi: Quodergo nos
audimus haecpie : quod antequam illa in¬
tellegamꝰ credimꝰ uera esse atq diuina:

Expanded text:
minatim. Habet enim nomina earum minatim. Habet enim nomina earum scripta in libro vitae. Proprias oves vocat nominatim. Hinc dicit Apostolus: Novit Dominus qui sunt ejus . Et educit eas. Et cum proprias oves emiserit, ante eas vadit: et oves illum sequuntur, quia sciunt vocem ejus. Alienum autem non sequuntur, sed fugiunt ab eo; quia non noverunt vocem alienorum. Tecta sunt haec, plena quaestionibus, gravida sacramentis. Sequamur ergo et audiamus magistrum ex his obscuris aliquid aperientem; et per id quod aperit, nos forte intrare facientem. 7. Hoc proverbium dixit illis Jesus; illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. Forte nec nos. Quid ergo interest inter illos et nos, antequam ista verba agnoscamus et nos? Quia nos pulsamus ut aperiatur nobis; illi autem Christum negando nolebant intrare servandi, sed foris remanere perdendi. Quod ergo nos audimus haec pie, quod antequam illa intelligamus, credimus vera esse atque divina,
Abbreviated transcription (Latin):
Nominat ostium : nominat ouile : nominat
oues: Cõmendat haec om̃a : sed nondum ex¬
ponit : Legamꝰ ergo: quiauenturus esta adea
uerba in quib: nobis aliqua quaedixit dign&
exponere : ex quorum expositione. dabitno¬
bis fortasse etiamilla quaenon exposuit in¬
telligere : Pascit enim manifestis : exerceit
obscuris : Quinon intratperbostium in oui¬
le ouium. sed ascendit aliunde : Vemisero
quia casurus est : Sit ergo humilis : perbostiũ
intr& : plano ped eueniat : & non offendĩt :
Illeinquit furest & latro: Oues sua suult di¬
cereoues alienas: Ad hoc suas. id est furto abla¬
tas. non ut salu&. sed oc cidat : Ergo furest:¬
quia quod alienum est. suum dicit: Latro.
quia & quod est furatus. occidit: Qui autẽ
intratperbostium : pastorest ouium: huic
hostiarius aperit: Dehostiario istotunc quȩ¬
ramus : quando ab ipso dñõ audierimus quiꝰd
sit ostium. & quis sit pastor: Et ouesuo¬
cem eiꝰ audiunt: & proprias oues uocatno¬

Expanded text:
nominat ostium, nominat ovile, nominat nominat ostium, nominat ovile, nominat oves; commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo, quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere: ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit, intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Vae misero, quia casurus est! Sit ergo humilis, per ostium intret: plano pede veniat, et non offendet. Ille, inquit, fur est et latro. Oves suas vult dicere oves alienas: ad hoc suas, id est, furto ablatas, non ut salvet, sed ut occidat. Ergo fur est,quia quod alienum est, suum dicit: latro, quia et quod est furatus, occidit. Qui autem intrat per ostium, pastor est ovium: huic ostiarius aperit. De ostiario isto tunc quaeramus, quando ab ipso Domino audierimus quod sit ostium, et qui sit pastor. Et oves vocem ejus audiunt, et proprias oves vocat no
Abbreviated transcription (Latin):
snon est pater: non intrat perhostium.
uslum dicit patrem: Arrianus dicit:
iidist pater : aliud est filius Recte di¬
co sidicer& alius. non aliud Quando
mmdant aliud: ei contradicit a quo audit.
eea pater unum sumus : Nec ipseergo ꝑ
istum intrat: prȩdicat enim xpm̃ qualẽ
sibi fingit : non qualem ueritas dicit : No¬
men hab& : remnon habet : Alicuius rei.
nomenestxpc̃: Teneips amrem : siuis prodes¬
setibi nomen: Alius nescio unde sit sicut
fotinus xpc̃ homo est inquit : ds̃ non est
re : & multauanaheresim enumerart : hoc
xpm̃uerũ predic& : sed xpiglore am quae¬
rat. non suam: Nam multi quȩ rendo głam
suam : oues xp̃is parserunt. potius quam con¬
se : ũsano capite possit intrare : Qui autem
se non humiliat sed extollit : permaceriam
uult ascendere : Qui autem ꝑmacheriam
ascendit : ideo exaltat᷑ ut cadat: Tecce tam̃
adhucloquitur dñsiħs non dum intelligit᷑:

Expanded text:
Filius, non est Pater. Non intrat per ostium, Filius, non est Pater. Non intrat per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: Aliud est Pater, aliud est Filius. Recte diceret, si diceret Alius; non, aliud. Quando enim dicit, Aliud, ei contradicit a quo audit, Ego et Pater unum sumus . Nec ipse ergo per ostium intrat: praedicat enim Christum qualem sibi fingit, non qualem veritas dicit. Nomen habes, rem non habes. Alicujus rei nomen est Christus: tene ipsam rem, si vis prodesse tibi nomen. Alius nescio unde, sicut Photinus: Christus homo est, inquit; Deus non est. re, et multa vana haeresum dinumerare? Hoc m verum praedicet, sed Christi gloriam quaerat, non suam: nam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam conse, ut sano capite possit intrare. Qui autem se non humiliat, sed extollit, per maceriam vult ascendere: qui autem per maceriam ascendit, ideo exaltatur ut cadat. 6. Tecte tamen adhuc loquitur Dominus Jesus, nondum intelligitur:
Abbreviated transcription (Latin):
des homines etiampersu adẽre hominibus
ubene uiuant : & christiani non sint: Peraliã
partem uolunt ascendere : rapere & occidere :
qulta tractantes: subtilia diuidentes : definien¬
aessatio cinationes acutissimas concludentes:
dibosimplentes : suam sapientiam buccis cre¬
nitibus uentilantes : qui etiam dicere aude¬
t hominib: : Nos sequimini sectamnostram
nesiuultis beate uiuere: Sed non intra¬
mn perhostium : perdereuolebant: mactare
bacidere: Quid deistis dicam: Ecceipsi
in non agnoscebant : Iactabant seetiam
isi interuidentes. hocest inter sapientes : &
qa ipsi siquos forte seducerent : mactandos
loccidendos non liberandos seducerent : &.
is dimictamus: Videamus illos si forte ipsi
tes non solum iactant : sed axpõ in lum ina
suderiuolunt: St̃ autẽ hereticiforte ip
hrianuam in trauerunt : absit: Sabelli
ut. qui filius est. ipse est pater: Sed si

Expanded text:
tales homines etiam persuadere hominibus tales homines etiam persuadere hominibus ut bene vivant, et christiani non sint. Per aliam partem volunt ascendere, rapere et occidere; tiis subtilia multa tractantes, dividentes, definientes, ratiocinationes acutissimas concludentes, libros implentes, suam sapientiam buccis crepantibus ventilantes; qui etiam dicere auderent hominibus, Nos sequimini, sectam nostram tenete, si vultis beate vivere. Sed non intrarant per ostium: perdere volebant, mactare et occidere. 4. Quid de istis dicam? Ecce ipsi tem non agnoscebant: jactabant se etiam ipsi inter videntes, hoc est inter sapientes, et Ergo et ipsi, si quos forte seducerent, mactandos et occidendos, non liberandos seducerent. Et hos dimittamus: videamus illos si forte ipsi dentes non solum jactant, sed a Christo illuminatos videri volunt: sunt autem haeretici. Forte ipsi per januam intraverunt? Absit. Sabellius dicit, Qui Filius est, ipse est Pater: sed si
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentes & quasi obseruantes eaquam
lege praecȩpta sunt : deferentes hono tnpa¬
rentib suis non moecantes : non homiadũ
ꝓpetrantes : non furtum facientes : non falsũ
tus: Ecȩtera quaelege mandata sunt uelit
obseruantes. cristiani non sunt : & plerimq
seiactant quomodo isti: Num quid& nos
cȩcisumus: Quia uero ista om̃aqufaci¬
unt. & nesciunt adquem finem referant:
in aniter faciunt : dñs degregesio & de os¬
tio qua intratur ad ouile. similitudinem
proposuit in hodierna lectione : Dicant
ergo pagani : beneuiuimus Siper osti¬
um non intrant : quid eis prodest undeglo¬
riantur : Ad hoc enim deb& unicuiq pro¬
dessebene uiuere : ut det᷑ illi semꝑ uiuere:
N amcii nondatur semꝑ uiuere : quid pro¬
dest beneuiuere : Quia nec beneuiuet
re. uel caecitate nesciunt : uelinflatione
contempnunt: Non est autem cuiqua
spes uera & certa semꝑ uiuendi : nisi dq¬
utr& nouile : Quaerunt ergo plerumq

Expanded text:
innocentes, et quasi observantes ea quae in innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum ttes, et caetera quae lege mandata sunt velut observantes, christiani non sunt: et plerumque se jactant quomodo isti, Numquid et nos caeci sumus? Quia vero ista omnia quae faciunt, et nesciunt ad quem finem referant, inaniter faciunt, Dominus de grege suo, et de ostio quo intratur ad ovile, similitudinem proposuit in hodierna lectione. Dicant ergo Pagani: Bene vivimus. Si per ostium non intrant, quid prodest eis unde gloriantur? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper vivere: nam cui non datur semper vivere, quid prodest bene vivere? Quia nec bene vivere vendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non espes vera, et certa semper vivendi, nisi aget in ovile. 3. Quaerunt ergo plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
SIN LUMINA¬
TO IL LO QUi
EST Sexmo ad
Exontꝰ est
Huic ⁊taque
LECTIONIhodier¬
nã essẽontextam scire debuit. & commoneri
caritas uestra: Cum enim dñs dixiss& in
iudicium enim ego ueni in huncmundum.
ut qui non uident uideant. & qui uident
caecifiant: Quod eotempore quandolec¬
tum est . ut potuimus exposuimus : quidã
expharis acis dixerunt : Num quid& nos
caecisumus: Quib respondit : Sicaeci
essetis. non haberetis peccatum : Nunc au¬
tem dicitis qui a uidemus. peccatum urm̃
man& : His uerbis subiunxit ea. quacho¬
diecum recitarentur audiuimus: A men
amendicouobis. qui non intrat perbosũ
in ouileouium. sed ascendit aliunde: ulesou
est & latro : Dixerunt enim sec aceosnones
V idere autem tunc possent : sioues xp̃iessort
Vnde sibi usurpabant lumen : qui furebor
ista contexuit : in quib: nossa lubriter su
uertamus ad monuit : Multienim sunt qu
secundum quandam uitae huius consuetudortꝰ
dicunt᷑ bonihomines: boniuiri. bonie femne

Expanded text:
illuminato illo qui caecus, sermo ad exortus est. Huic itaque lectioni hodiernam esse contextam, scire debuit et commoneri Charitas vestra. Cum enim Dominus dixisset, In judicium ego veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant; quod eo tempore, quando lectum est, ut potuimus exposuimus: quidam ex Pharisaeis dixerunt, Numquid et nos caeci sumus? Quibus respondit: Si caeci essetis, non haberetis peccatum; nunc autem dicitis, Quia videmus: peccatum vestrum manet . His verbis subjunxit ea quae hodie cum recitarentur, audivimus. 2. Amen, amen dico vobis, qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. Dixerunt enim se caecos non esse: videre autem tunc possent, si oves Christi essent. Unde sibi usurpabant lumen qui furebant s Jesus ista contexuit: in quibus salubriter nos, si advertamus, admonuit. Multi enim sunt qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, boni viri, bonae feminae,
Abbreviated transcription (Latin):
citur eͥnim exspirare extra spm̃ fieri : quomͦ
est exulare. extra solum fieri : exorbitare.
sp̃s anima est: Cum ergo exit anima a car¬
ne. & reman& caro sine anima: tunc
homo ponere animã dicitur: Quando xp̃s
animam posuit: quando uerbum uoluit:
principatus enim in uerbo erat: ibi potestas
erat. quando poner& caro animam: quando
sumer&: Siergo caro animã posuit : quomo

Expanded text:
dicitur exspirare, extra spiritum fieri. Quomodo dicitur exspirare, extra spiritum fieri. Quomodo est exsulare, extra solum fieri; exorbitare, tum fieri; qui spiritus anima est. Cum ergo exit anima a carne, et remanet caro sine anima, tunc homo ponere animam dicitur. Quando Christus animam posuit? Quando Verbum voluit. Principatus enim in Verbo erat; ibi potestas erat quando poneret caro animam, et quando sumeret. 12. Si ergo caro animam posuit, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit sumpsit: Ponere ergo animã mori
est: sic & apłs petrus dño dixit: Animã
meam ꝓte ponã : id est ꝓte moriar Car¬
ni hoc tribue : caro panit animã suam.
& caro iterum sumit eã: non tamen po
testate sua caro. sed potestate in habita numn¬
tis carnẽ: Caro ergo ponit animã suã.
exspirando: Vide ipsum dnm̃ incruce:
sitio dixit: Illi qui ad erant. tinxerunt spon¬
giam in aceto : alligauerunt harundini.
& pͥosuerunt orieius : Quod cũ accȩpissor
ait. ꝑfectũ est: Quid est ꝑfectũ est.:
Impleta sunt om̃ia quae ante mortẽ fatu¬
ra de me fuerant ꝓphotata: Et quia po¬
testatem habeat quando uell& ponindi
animã suam : postra quam dixit ꝑ sictũ
est. quid ait euuangelista. Et in di¬
nato capite tradidit spm̃: Quis tradidit :
Quemtradidit : Spm̃ tradidit: caro illũ
tradidit: Quidẽ caro illum tradidit .: Caro
illũ emisit : caro illum exspirauit: Ideo di

Expanded text:
voluit, sumpsit. Ponere ergo animam voluit, sumpsit. Ponere ergo animam est. Sic et apostolus Petrus Domino dixit, Animam meam pro te ponam : id est, pro te moriar. Carni hoc tribue: caro ponit animam suam, et caro iterum sumit eam; non tamen sua potestate caro, sed potestate inhabitantis carnem: caro ergo ponit animam suam exspirando. Vide ipsum Dominum in cruce; Sitio dixit: illi qui aderant tinxerunt spongiam in aceto, alligaverunt arundini, et apposuerunt ori ejus; quod cum accepisset, ait, Perfectum est: quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante mortem futura de me fuerant prophetata. Et quia potestatem habebat quando vellet ponendi animam suam; posteaquam dixit, Perfectum est, quid ait Evangelista? Et inclinato capite tradidit Spquem tradidit? Spiritum tradidit, caro illum tradidit. Quid est, caro illum tradidit? Caro illum emisit, caro illum exspiravit. Ideo enim
Abbreviated transcription (Latin):
uerum est: & qđ facile intelligi potest
Eehomo quilib& non constans ex uerbo
canima & carmne. sed ex anima & carne :
Deisto homine interrogemꝰ : quomodo
ponat animam suam: quicumq homo:
An forte nullus homo ponit animam
suam Potest mihi dicere. nullus ho
mo potestatem ponere anmã suam.
&itrum sumere eam: ponere dutem¬
lce. si & nos impleam᷑ uirtute ipsius
sc̃s posuit ꝓfr̃ib: animam suam:
quis posuit: & quam posuit. Hoc si in¬
tellexerimꝰ: ibi uidemꝰ quem ad modũ axpõ
dictum sit. potestatem habro ponendi
animam meam O homo. paratꝰ es ꝓxp̃o
mori: Paratus inquit: Dicam hoc aliis
uerbis: Parat̾ es ꝓ xp̃o animam tuam po¬
nere: & ad ista uerba sic mihi respondit pa¬
ratus sum: qudmodo mihi respondera&
cum dicerem. paratus es mori: Hoc est
ergo ponere animam quod est mori : sed pro
quo ibi est certamen: Om̃s enĩ homines
quando moriunt᷑ ponunt anima: sed non
posuit : & quando uoluit posuit: & quando

Expanded text:
verum est, et quod facile intelligi potest. verum est, et quod facile intelligi potest. Ecce homo quilibet non constans ex Verbo et anima et carne, sed ex anima et carne: de isto homine interrogemus quomodo ponat animam suam quicumque homo. An forte nullus homo poni, animam suam? Potes mihi dicere: Nullus homo habet potestatem ponere animam suam, et iterum sumere eam. Ponere licet si et nos impleamur virtute ipsius,sanctus posuit pro fratribus animam suam, quis posuit, et quam posuit? Hoc si intellexerimus, ibi videbimus quemadmodum a Christo dictum sit, Potestatem habeo ponendi animam meam. O homo, paratus es pro Christo mori? Paratus, inquit. Dicam hoc aliis verbis. Paratus es pro Christo animam tuam ponere? Et ad ista verba sic mihi respondet, Paratus sum; quomodo mihi responderat cum dicerem, Paratus es mori. Hoc ergo est ponere animam, quod est mori. Sed pro quo ibi est certamen? Omnes enim homiquando moriuntur, ponunt animam; sed nonposuit, et quando voluit, posuit, et quando
Abbreviated transcription (Latin):
a rostium sit e pastor : Ostum peal¬
do seupistor intrindopse: Et qase
fosteres quo dpastoreeo dedt ets
Er quo enim uerbum caro factum est. ut
habitar& in nobis : & susceptus est a uerbo
homo id est totus homo. anima & caro:
quid fȩcit passio. quid fecit mors nisi
corpus ab anima separauit : animã uero
a uerbo non separauit  Sienĩ mortuus est
dñs. immo quia mortuus est dñs mortu¬
us est enim ꝓ nobis incruce : sine dubio
caro ipsius exspirauit animam: Ad tem¬
pus exiguũ anima deseruit carnẽ : sed
redeunte anima resurrecturã : Auerbo
autt̃ animã separatã eẽ non dico: latro¬
nis anima dixit. hodie matũ eris in pa¬
ndyso : Fidelef latronis animã non
deserebat suam. Absit : Sed illius ut : & desera¬
dñs custodiuit : suam uero in separabili¬
terhabuit: Siautem dutrimꝰ quia
ipsa seanima posuit. & iterumse sum¬
psit: ab surdissimꝰ sensus est: Non enĩ
quae a uerbo separata non erat. ast ipsa
poterat separari: Dicamus ergo & qđ

Expanded text:
 ostium sit, et pastor: ostium pandendo se, pastor intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, dedit et Ex quo enim Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis , et susceptus est a Verbo homo, id est totus homo, anima et caro; quid fecit passio, quid fecit mors, nisi corpus ab anima separavit? Animam vero a Verbo non separavit. Si enim mortuus est Dominus, imo quia mortuus est Dominus; mortuus est enim pro nobis in cruce; sine dubio caro ipsius exspiravit animam: ad tempus exiguum anima deseruit carnem, sed redeunte anima resurrecturam. A Verbo autem animam separatam esse non dico. Latronis animae dixit: Hodie mecum eris in paradiso . Fidelem latronis animam non deserebat, et deserebat suam? Absit: sed illius ut Dinus custodivit, suam vero inseparabiliter habuit. Si autem dixerimus quia ipsa se anima posuit, et iterum ipsa se sumpsit, absurdissimus sensus est: non enim quae a Verbo non erat separata, a seipsa poterat separari. 11. Dicamus ergo et quod
Abbreviated transcription (Latin):
udicame ds̃ & discerne causam meam de gen¬
te non scã : Illorum scilic& quidicunt uidemꝰ.
& eorum peccatum man&. Non autem illud
iuditium iam intulit mundo. quo de uiuis
& mortuis in fine seculi iudicabit : secundum
hoc enim dixerat. ego non iudico quem quã
Qm̃ prius uenit . non ut iudicetmundum :
sedut saluetur mundus ꝑ ipsum:

Expanded text:
Judica me, Deus, et discerne causam meam de genJudica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta : illorum scilicet qui dicunt, Videmus, et eorum peccatum manet. Non autem illud judicium jam intulit mundo, quo de vivis et mortuis in fine saeculi judicabit. Secundum hoc enim dixerat, Ego non judico quemquam : quoniam prius venit, non ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ips
Abbreviated transcription (Latin):
expharis aeis: & dixerunt ei : Num quid&
nos caecisumus: Audiam quidest quod
Dixit eis iħs: Si caecies secis: non haberctis¬
peccatum : Cũ sit caecitas ipsa pec catum : si
cȩciessetis id est siuos cȩcos aduerteretis siuos
cecos diceretis. & ad medicum curreretis : si
ergo ita cȩci essecis : non haberetis peccatum :
quia egoueni auferre peccatum: Nuncuͦ
dicitis quiauidemꝰ : peccatum urm̃ man&:
Quare : Quia dicendo uidemus. medicũ non
quaeritis : incaecitate urã remanetis : Hoc
est ergo. quod paulo antenon intellexeram.
Quid est ut qui nonuident uideant : Quise
nonuidere confiterent᷑ & quȩ runt me¬
uidere & medicum non quaerunt : in sua
caecitate ꝑmaneant: Ergo istam discreti¬
onem uocauit iudicium. cum ait. in iudi¬
cium ueni in hunc mundum : quodiscern&
causam credentium & confitentium: a su¬
perbisse uidereputantibus & ideo gra¬
uius excecatis : Tamquam dixerit eiꝰ¬
pec cator. confitens & medicum quaerens

Expanded text:
ex Pharisaeis: Et dixerunt ei: Nunquid et ex Pharisaeis: Et dixerunt ei: Nunquid et non caeci sumus? Audi jam quid est quodDixit eis Jesus: Si caeci essetis, non haberpeccatum. Cum sit caecitas ipsa peccatum, si caeci essetis, id est, si vos caecos adverteretis, si vos caecos diceretis, et ad medicum curreretis; si ergo ita caeci essetis, non haberetis peccatum. quia veni ego auferre peccatum. Nunc vero dicitis, Quia videmus: peccatum vestrum manet. Quare? Quia dicendo, Videmus, medicum non quaeritis, in caecitate vestra remanetis. Hoc est ergo quod paulo ante non intellexeramus it, ut qui non uident, uideant, et qui non uidere confitentur et mevidere, et medicum non quaerunt, in sua caecitate permaneant. Ergo istam discretionem vocavit judicium, cum ait, In judicium veni in hunc mundum, quo discernit causam credentium et confitentium a superbis, se videre putantibus, et ideo gravius excaecatis; tanquam dixerit eipeccator confitens et medicum quaerens,
Abbreviated transcription (Latin):
re quod dictum est: & pascua inuenient.
id est & ad ingressum & adegressum: Ta¬
men tunc uere pascua uenient. ubi saturent᷑.
quiesuriunt & sitiunt iustitiam: Qualia
pascua inuenit cui dictum est. hodie mecum
eris in para dyso : Quo modo autem ipsesit
ostium ipsepastor ut perse ipsum quodim¬
modo etiam ipsem gredi & egredi intellega¬
tur & quis namsit ostiarius. longum est
hodiequaerere : & disserendo sicut ipsedo¬
nauerit explicare: E¬

Expanded text:
re quod dictum est, et pascua inveniet, re quod dictum est, et pascua inveniet, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam ; qualia pascua invenit cui dictum est, Hodie mecum eris in paradiso . Quomodo autem ipse sit ostium, ipse pastor, ut per seipsum quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est hodie quaerere, et disserendo sicut ipsenaverit explicare.
Abbreviated transcription (Latin):
nis & idõ doctorbonus. quodam modo
nes ad monuit. quem ad modum intellege¬
& mact& & perdat : ego ueri ut uitam
habeant & ab undantius habeant : Videt᷑
enim mihi dixisse : ut uitam habeant in gredien
autem potest quisq: perostium. id est perx pm
egredi aduitam aeternam. quae̾ erit inspetie :
niꝰ peripsum ostium. hoc est ꝑ eundem xpm̃.¬
in ecclesiam eiꝰ. quod est ouile eiꝰ intrauerit
aduitam temporalem que est infide: Idõ ait :
Egouem ut uitam habeant. hoc est fidem.
quae perdi lectionem operatur : Perquã
fidem In ouile ingrediunt᷑ utuiuant. quia
iustus exfideuiuit : & abundantius habe¬
ant. qui per seuerando usq: infinem ꝑ illud
ostium id est ꝑ fidem xp̃i egrediuntur. qm̃
uiri fideles moriuntur : &. ab undantius ha¬
bebunt uitam ueniendo. quo pastor ille
praecessit : ubi num quam de inde moriant᷑:
Quamuis ergo & hic in ipso ouili nonde sunt
pascua qm̃ adutrumq possumus intellege¬

Expanded text:
nus, et ideo doctor bonus, quodammodo nus, et ideo doctor bonus, quodammodo nos admonuit: secundum quem modum intelligeet mactet, et perdat. Ego veni, ut vitam habeant, et abundantius habeant. Videtur enim dixisse, ut vitam habeant ingredienteautem potest quisque per ostium, id est, per Christum egredi ad aeternam vitam, quae erit in specie, nisi per ipsum ostium, hoc est, per eumdem in Ecclesiam ejus, quod est ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait, Ego veni, ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur ; per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit : et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium, id est, per fidem Christi egrediuntur, quoniam veri fideles moriuntur; et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intellige
Abbreviated transcription (Latin):
ostium ꝑ mesiquis introierit saluabitur.
& in gredietur & regredietur. & pascua
nueni& : In hoc euidenter ostendit non so¬
lum pastorem. sed etiam oues intrare per
ostium Sed quidest & ingredietur &
egredietur & pascua inueni&: In gredi
quippein ecclesiam per ostium xp̃m ual¬
grunt & non erant ex nobis : non estutiq
bonum : Talisergo egressus nom poss&
ibonopasto relaudari . ut dicer& & in gre¬
detur & egredietur. & pascua inueni&
Estergo aliquis. non solum ingressus. uerũ
ituanꝰ egressus bonus perostium bonum.
dem i ngredinos quando interius aliquid
iogitamus : egredi autem: quando exteri¬
isiliquidoperamur : Et qͦisicut di¬
cit apostolus. perfidem habitat xp̃s incor¬
dibus nostris : Ingredi perxp̃m esse. se¬
cundum ipsamfidem cogita re: egredi autẽ
dest coram hominib: operari : Vnde&. in
psalmo legitur : Exut homo adopus su¬
in. Et ipsed̃s dicit: Luc eant opera
ma coram hominibus : Sed plus me delec¬
ut. quod ipsa uerita s tam quam pastor bo¬

Expanded text:
introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet! Ingredi quippe in Ecclesiam per ostium Christum, valerunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, cere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoniam, sicut dicit Apostolus, per fidem habitat Christus in cordibus nostris , ingredi per Christum esse secundum ipsam fidem cogitare; egredi autem id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam pastor bo
Abbreviated transcription (Latin):
cerat uerbum: Antequam abrahamfi¬
er&e. egosum :Agnoscite creatorem.
uscernite creaturam: Quilo quebatur.
emen abrahae factus erat : & ut abra hã
er&. ante abraham ipse erat: Hinc iã
iuđ abrahae apertissimo conuitio cõ¬
utisunt acrius. blas phemasse quippe
nam abraham fier& egosum : Tulerunt
igolapides. ut ucerent in eum: Tanta
uritia quocurrer&: nisi ad similes: Ih s
aitem tam quã homo. tam quam infor¬
nisrui. tam quam humilis. tam quam
pssirus tam quam moriturus. tam quã
nssuo sanguine redempturus. non tam¬
quam ille qui est. nontam quam in prin¬
Nam cum illi lapides tulerunt ut mitterent
in eum: quid magnum erat. ut eoscon¬
tinuo de his censterra sorber&. & pro
lapidibus. inferos inuenirent: non erat
magnum dõ: Sed magis erat commen¬
danda patientia. quam exheredanda
potentia: Absconditse ergo ab eis. ne
lapidaretur: Iam quam homo a lapi¬
dibus fugit : sedue illis. aquorum lapi¬
dȩis cordib ds̃ fugit:
TRACTATUS XL .III.

Expanded text:
erat Verbum . Antequam fieret Abrerat Verbum . Antequam fieret Abraham, ego sum. Agnoscite Creatorem, discernite creaturam. Qui loquebatur, semen Abrahae factus erat; et ut Abraham fieret, ante Abraham ipse erat. 18. Hinc jam velut Abrahae apertissimo convicio commoti sunt acrius. Blasphemasse quippequam Abraham fieret, ego sum. Tulerunt ergo lapides ut jacerent in eum. Tanta duritia quo curreret, nisi ad similes? Jesus autem, tanquam homo, tanquam in forma servi, tanquam humilis, tanquam passurus, tanquam mori turus, tanquam nos suo sanguine redempturus: non taquam ille qui est, non tanquam in prinNam cum illi lapides tulerunt ut mitterent in eum, quid magnum erat ut eos continuo dehiscens terra sorberet, et pro lapidibus inferos invenirent? Non erat magnum Deo: sed magis erat commdanda patientia, quam exserenda potentia. Abscondit se ergo ab eis, ne lapidaretur. Tanquam homo a lapidibus fugit: sed vae illis a quorum lapideis cordibus Deus fugit! TRACTATUS XLIV.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit illa uiratio: nisi quia significabat
degenere abrahae uenturum in carne
dm̃ caeli : Stulti reprehendunt aba¬
ham. quia dixit. mittemanum subs
more meo: qui repraehendunt cdi¬
nemxp̃i : reprȩhendunt factum abi¬
hȩ : Nos autem fratres. si agnoscims
carnem xp̃i uenerandam: illud fens
non contempnamus. sed in prophetia dic¬
un accipiamus: Et enim propheta erat
abraham: Cuius propheta: seminis sui:
& dñi sui Se mensuum significauit. di¬
cendo. mit temanum tuam subfemore meo :
lunquaginta annos nondum habes: &
ibraham uidisti: Et dñs Amen
inendico uobis. antequam abrahamfie
sigosum: AFtende uerba : & cognos¬
in ysterium Antequam abraham fi¬
ne. intelligefier& adhumanam factu¬
nn. Sum uero ad diuinam pertinere
ubstantiam : Pier&. qui a creatura est
baham: Nondixit antequam abrahã
ss& ego sum: sed ante quam abraham
ser& : egosum ÷ In principio enim. fȩ¬
et ds cȩlum & terram: Nam in principi

Expanded text:
fuit illa juratio, nisi quia significabatur fuit illa juratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? Stulti reprehendunt Abraham, quia dixit, Mitte manum sub femore meo. Qui reprehendunt carnem Christi, reprehendunt factum Abrahae. Nos autem, fratres, si agnoscimus carnem Christi venerandam, illud femur non contemnamus, sed in prophetia dictum accipiamus. Etenim propheta erat Abraham. Cujus propheta? Seminis sui et Domini sui. Semen suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore meo: DQuinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti! Et Dominus: Amen, amen dico vobis; antequam Abraham fieret, ego sum. Appende verba, et cognosce mysterium. Antequam Abraham fieret. Intellige, fieret ad humanam facturam, sum vero ad divinam pertinere substantiam. Fieret, quia creatura est Abraham. Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; sed, Antequam Abrahams sum, In principio enim fecit Deus coelum et terram : nam in principio