comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
praua colerare. Euenire etiã plerũq patientib solet: ut
eo qͥdẽ tẽꝑe qͦ uł aduersa patiunt᷑. uł contumesias audiut.
nullo dosore pulsent᷑. & sic patientiã exhibeant: ut custodire
etiã cordis in nocentiã ñ amittant. Sed cũ post paululũ hec
ipsa quȩ ꝑtulerint ad memoriã reuocant. igne se doloris¬
inflãmant. argum̃ta ultionis inqͥrunt. te mansuetudinẽ
quã tolerantes habuert̃. retractantes in masitiã uertunt.
ab citꝰ a p̃dicante succurrit᷑: si quȩ sit huiꝰ ꝑmutationis
causa pandat᷑. Callidus nãq aduersariꝰ belsum contͣ duos
cõmmouet. unũ uidelicet inflãmans ut contumesias prior
inferat: alterũ ꝓuocans ut contumesias lesus reddat.
Sea plerũq dũ huiꝰ iam uictor x̃. qͥ iniuriã ꝑsuasus irrogat
ab illo uincit᷑ qͥ illatã sibi ȩqͣnimit̾ portat. ¶niꝰ gͦ uictor

Expanded text:
prava tolerare. Evenire etiam plerumque patientibus solet ut prava tolerare. Evenire etiam plerumque patientibus solet ut eo quidem tempore quo vel adversa patiuntur, vel contumelias audiunt, nullo dolore pulsentur, et sic patientiam exhietiam cordis innocentiam non omittant. Sed cum post paululum haec ipsa quae pertulerint ad memoriam reinflammant, argumenta ultionis inquirunt, et mansuetudinem quam tolerantes habuerunt, retractantes in malitiam vertunt. Quibus citius a praedicante succurritur, si quae sit 45 hujus permutationis causa pandatur. Callidus namque adversarius bellum contra duos movet, unum videlicet inflammans ut contumelias prior inferat, alterum provocans ut contumelias laesus reddat. Sed plerumque dum hujus jam victor est qui injuriam persuasus irrogat, ab illo vincitur qui illatam sibi aequanimiter portat. Unius ergo victor
Abbreviated transcription (Latin):
antib uobis. Uirtꝰ itaq est corã hominib aduersarios tole¬
rare: s uirtꝰ corã do diligere. Qiua hoc solũ ds sacͥficium
accipit: qđ ante eiꝰ oculos in altari boni oꝑis flamina cari¬
tatis incendit. hinc est qđ rursũ qͥbusdã patientib nec
tam̃ diligentib dicit. Q autẽ uides festucã in oculo fr̃is¬
tui. & trabẽ in oculo tuo ñ uides: Perturbatio qͥppe im¬
patientiȩ fustuca est: malitia uͦ in corde. trabes in oculo. Illã
nãq aura tẽptationis agitat: hanc autẽ consũmata nequitia
pene immobilit̾ portat. Recte uͦ illic subiungit᷑. U pochrita:
eice pͥmũ trabẽ de oculo tuo. & tunc uidebis eicere festucã de
ocuso fr̃is tui. Ac si dicat᷑ m̃ti inique interiꝰ dolenti. & scãm
se exteriꝰ ꝑ patientiã demonstranti. Priꝰ a te molẽ malitie
excute. & tunc alios de impatientie leuitatȩ rep̃hende:
ne dũ ñ studes simulationẽ uincere. peuis sit tͥ aliena

Expanded text:
ersarios tolerare; sed virtus coram Deo, diligere; quia hoc solum Deus sacrificium accipit, quod ante ejus oculos in altari boni operis flamma charitatis incendit. Hinc est quod rursum quibusdam patientibus, nec tamen diligentibus dicit: Quid autem vides festucam in oculo frtui, et trabem in oculo tuo non vides ? Perturbatio quippe impatientiae festuca est; malitia vero in corde, trabes in oculo. Illam namque aura tentationis agitat, hanc autem consummatio nequitiae pene immobiliter portat. Recte vero illic subjungitur: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Ac si dicatur menti iniquae interius dolenti, et sanctam se exterius per patientiam demonstranti: Prius a te molem malitiae excute, et tunc alios de impatientiae levitate reprehende, ne dum non studes simulationem vincere, pejus tibi sit aliena
Abbreviated transcription (Latin):
tia relinquit᷑. etiã hona reliqua quȩ iam gesta sunt
destruunt᷑: recte ad ez echielẽ in altare dei fieri fossa
p̃cipit᷑. ut in ea uidelicet suꝑposita holo causta seruent᷑
Si enĩ in altari fossa ñ esset: om̃e quod in eo sac̾ficiũ
repperiret suꝑueniens aura disꝑgeret. Quid uero
accipimꝰ altare deinͥ animã iusti. quȩ quot bona egerit. tot
suꝑ se ante eiꝰ oculos sacͥficia imponit: Qd autẽ est altaris
fossa nͥ bonoꝵ patientia. quȩ dũ mentẽ ad aduersa coleranda
humiliat. quasi more fouee hanc in imo positã demonstrat:
Fossa gͦ in altari fiat. ne suꝑpositũ sacͥficiũ aura disꝑ gat.
id ÷ electoꝵ mens patientiã custodiat. ne cõmota uentõ
impatientie & hoc qͦd bene oꝑata est amittat. Bene autẽ
hec eadẽ fossa unius cubiti. ẽe. memorat᷑: qͥa nimirum
si patientia ñ deserit᷑. unitatis m̃sura seruat᷑. Vnde &

Expanded text:
tia relinquitur, etiam bona reliqua quae jam gesta sunt tia relinquitur, etiam bona reliqua quae jam gesta sunt destruuntur, recte ad Ezechielem in altari Dei fieri fossa praecipitur, ut in ea videlicet superposita holocausta serventur . Si enim in altari fossa non esset, omne quod in eo sacrificium reperiret, superveniens aura dispergeret. Quid vero accipimus altare Dei, nisi animam justi, quae quot bona egerit, tot super se ante ejus oculos sacrificia imponit? Quid autem est altaris fossa, nisi bonorum patientia, quae dum mentem ad adversa toleranda humiliat, quasi more foveae hanc in imo positam demonstrat? Fossa ergo in altari fiat, ne superpositum sacrificium aura dispergat: id est, electorum mens patientiam custodiat, ne commota vento impatientiae, et hoc quod bene operata est amittat. Bene autem haec eadem fossa unius cubiti esse monstratur ; quia nimirum si patientia non deseritur, unitatis mensura servatur. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ nutrix doctrina dissipat᷑. Scriptũ naniq est. Doctrina
uiri: ꝑ patientiã noscit᷑. Lanto gͦ qͥsq minus ostenditur
doctiis: quando minꝰ conuincitur patiens. Neq enĩ potest
ueracit᷑ bona docendo impendere: si uiuendo nescit equa¬
nitit̃ aliena mala toserare. Per hoc qͦq impatientie ui¬
tiũ: plerũq m̃tẽ culpa arrogantie transfigit. Quia dũ
despici in mundo hoc qͥsq non patit᷑. bona siqua sibi
occulta sunt ostentãre conab: atq sic ꝑ impatientiã
usq ad arrogantiã ducit᷑. dũq ferre despectionẽ ñ
potest: detegendo semetipsũ in ostentatione gloriat᷑.
Unde scriptum est. Melior est patiens arrogante. Quia
uidelicet magis eligit patiens quelibet mala ꝑpeti:
quã ꝑ ostentationis uitiũ bona sua occiũta cognosci.
At contͣ eligit arrogans bona d̾e se uel falsa lactari.
ne mala possit ues minima ꝑpeti. Quia gͥ cũ patien¬

Expanded text:
tutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina tutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto minus convincitur patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nescit aequanimiter aliena mala tolerare. Per hoc quoque impatientiae vitium plerumque mentem arrogantiae culpa transfigit; quia dum despici in mundo hoc quisque non patitur, bona si qua sibi occulta sunt, ostentare conatur, atque sic per impatientiam usque ad arrogantiam ducitur; dumque ferre despectionem non potest, detegendo semetipsum in ostentatione gloriatur. Unde scriptum est: Melior est patiens arrogante . Quia videlicet eligit patiens quaelibet mala perpeti quam per ostentationis vitium bona sua occulta cognosci. At contra eligit arrogans bona de se vel falsa jactari, ne mala possit vel minima perpeti. Quia igitur cum patien
Abbreviated transcription (Latin):
litea ammonendi sunt impatientes: atq aliter pa¬
tientes. Dicendũ nãq est impatientib qͥa dũ refrenare.
sp̃m negligunt: ꝑ multa etiã quȩ non appetunt iniqͥtatum
abrupta rapiunt᷑. Quia uidelicet mentẽ impeslit furor. qͦ
ñ trahit desideriũ: & agit cõmota uelud nesciens. unde.
post doleat sciens. Dicendũ qͦq est impatientib. qͥa dum
motionis impulsu p̃cipites quȩdã uelud alieati ꝑ̃ agunt.
UIx mala sua post quã fuerint ꝑ petrata cognoscunt. Qui
dum ꝑturbationi suȩ minime obsistunt. etiã si qua ã
se tranqͥlla m̃te fuerant benegesta confundunt: & imꝑ¬
uuiso impulsu destruunt. qͥcqͥd forsitan diu labore ꝓuido
construxerunt. Ipsa nãq que mat̾ est omniũ custõsq uiꝵ¬
tutũ. ꝑ impatientie uitiũ uirtꝰ caritatis amittit᷑. Scͥptura
qͥppe est. Garitas paciens est. Igit᷑ cũ minime est patiens:
caritas non est.Per hoc quoq impatientie uitiũ: ipsa uir¬

Expanded text:
liter admonendi sunt impatientes, atque aliter patientes. Dicendum namque est impatientibus quia dum refrenare spiritum negligunt, per multa etiam quae non appetunt iniquitatum abrupta rapiuntur, quia videlicet mentem impellit furor quo non trahit desiderium; et agit commota velut nesciens, unde post doleat sciens. Dicendum quoque impatientibus, quia dum motionis impulsu praecipites, quaedam velut alienati peragunt, vix mala sua postquam fuerint perpetrata cognoscunt. Qui dum perturbationi suae minime obsistunt, etiamsi qua a se tranquilla mente fuerant bene gesta confundunt, et improviso 43 impulsu destruunt, quidquid forsitan diu labore provido construxerunt. Ipsa namque quae mater est omnium custosque virtutum, per impatientiae vitium virtus amittitur charitatis. Scriptum quippe est: Charitas patiens est . Igitur cum minime est patiens, charitas non est. Per hoc quoque impatientiae vitium ipsa vir
Abbreviated transcription (Latin):
caritas patiens est: ilico adiunxit. benigna est. Uidelicet
ostendens qͥa qͦs ex patientia tolerat: amare etiã ex benig¬
nitate ñ cessat. Inde idẽ doctor egregiꝰ cũ patientiã disci¬
pulis suaderet dicens. om̃s amaritudo. & ira. & dignatio
& clamor. & blasphemia tollat᷑ a uob̃: qͣsi cunctis exteriꝰ iã
bene cõpositis ad interiora conuertit᷑ dũ subiungit. Cum
om̃i malitia. Qa nimirũ frustra indignatio clamor & blas¬
phemia ab exteriorib tollit᷑: si in interiorib uitioꝵ mater
malitia dominat᷑. Et incassũ foras neqͥtia ex ramis inci¬
dit᷑. si subreptura multipliciꝰ intꝰ in radice seruat᷑. Unde¬

Expanded text:
Charitas patiens est , illico adjunxit: Benigna est; videlicet Charitas patiens est , illico adjunxit: Benigna est; videlicet ostendens quia quos ex patientia tolerat, amare etiam ex benignitate non cessat. Unde idem doctor egregins, cum patientiam discipulis suaderet, dicens: Omnis amaritudo et ira, et indignatio et clamor, et blasphemia tollatur a vobis; quasi cunctis exterius jam bene compositis ad interiora convertitur, dum subjungit: Cum omni malitia; quia nimirum frustra indignatio, clamor, et blasphemia ab exterioribus tollitur, si in interioribus vitiorum mater malitia dominatur. Et incassum nequitia foris ex ramis inciditur, si surreptura multiplicius in radice servatu
Abbreviated transcription (Latin):
ferat᷑. Quẽ iccirco citius ꝑturbatio eicit: qͥa nulla in¬
teriꝰ disciplina sapientie circũcludit. Sapiens autẽ
differt & reseruat in posterũ. lesus enĩ inpresens se
ultisci ñ desiderat: qͥa etiã tolerans parci optat. s tam̃
iuste uindicari oĩa extremo uidicio ñ ignorat. at contꝰ
ammonendi sunt patientes. ne in eo qđ exteriꝰ portant interiꝰ
doleant: ne tantȩ uirtutis sacͥficiũ qͦd integrũ foras immosam
intꝰ malitie pestȩ corrũpant. Et cũ ab hominib ñ agnoscit᷑. s
tam̃ sub diuina examinatione peccat᷑: tanto deterior culpa
doloris fiat. qͣnto sibi ante homines uirtutis speciẽ uendicat.
Dicendũ itaq est patientib ut studeant diligere qͦs sibi ne¬
cesse est tolerare: ne si patientiã dilectio ñ sequit᷑. in deteri¬
orẽ culpã odii uirtꝰ ostensa uertat᷑. Unde paulꝰ cũ diceret

Expanded text:
proferatur. Quem idcirco citius perturbatio ejicit, quia nulla inproferatur. Quem idcirco citius perturbatio ejicit, quia nulla interius disciplina sapientiae circumcludit. Sapiens autem differt et reservat in posterum. Laesus enim, in praesens se ulcisci non desiderat, quia etiam tolerans parci optat, sed tamen juste vindicari omnia extremo judicio non ignorat. At contra admonendi sunt patientes, ne in eo quod exterius portant, interius doleant, ne tantae virtutis sacrificium quod integrum foras immolant, intus malitiae peste corrumpant; et cum ab hominibus non agnoscitur, sed tamen sub divina examinatione peccatur, tanto deterior culpa doloris fiat, quanto sibi ante homines virtutis speciem vindicat. Dicendum itaque est patientibus, ut studeant diligere quos sibi necesse est tolerare; ne si patientiam dilectio non sequatur, in deteriorem culpam odii virtus ostensa vertatur. Unde Paulus cum dice
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptũ est. Mesior est patiens uiro forti: & qui dñat᷑ animo
suo. expugnatorẽ urbiũ. Minor est enĩ uictoria urbiũ: qͥa
extra sunt quȩ subigunt᷑. Galde autẽ maiꝰ est qđ ꝑ patien¬
tiã uincit᷑: qͥa ipse ã se animꝰ suꝑat᷑. Et semetipsũ sibimet¬
ipsi subicit: qͣndo eũ patientia intra se frenari cõpellit.
Audiant impatientes: q electis suis ueritas dic̃. Inpa¬
tientia ur̃a possidebitis animas ur̃as. Sic enĩ conditi
mirabilit sumꝰ: ut ratio animã. & anima possideat corpꝰ.
Ius uͦ animȩ ã corꝑis possessione repellit᷑: si ñ pͥus anima
ã ratione possidetur. Custodẽ gͥ conditionis nr̃ȩ patientiã
dñs esse monstrauit: qͥ in ipsa nos possidere nosmetipsos
docuit. Quanta gͦ sit impatientie culpa cognoscimꝰ: ꝑ
quã & hoc ipsũ amittimꝰ possidere qđ sumꝰ. Audiant
impatientes: qđ ꝑ salomonẽ rursũ dicit᷑. Totũ sp̃m suũ
Impatientia qͥppe impessente agit᷑: ut totꝰ foras sp̃s ꝓ

Expanded text:
 est: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo, expugnatore urbium . Minor enim est victoria urbium, quia extra sunt quae subiguntur; valde autem majus est quod per patientiam vincitur, quia ipse a se animus superatur, et semetipsum sibimetipsi subjicit, quando eum patientia intra se frenare compellit. Audiant impatientes quod electis suis Veritas dicit: In patientia vestra possidebitis animas vestras . Sic enim conditi mirabiliter sumus, ut ratio animam, et anima possideat corpus. Jus vero animae a corporis possessione repellitur, si non prius anima a ratione possidetur. Custodem igitur conditionis nostrae patientiam Dominus esse monstravit, qui in ipsa nos possidere nosmetipsos docuit. Quanta ergo sit impatientiae culpa cognoscimus, per quam et hoc ipsum amittimus possidere quod sumus. Audiant impatientes quod per Salomonem rursum Impatientia impellente agitur ut totus foras spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
fratricidii seminariũ fuit. Nã quẽ meliorẽ se esse doluit: ne
ut cũq esset amputauit. Dicendũ est inuidis. qͥa dũ se ista
intrnsecus peste consumunt: etiã qͥcqͥd in se boni habere
uident᷑ intẽ rimunt. Unde scͥptũ est. Uita carniũ sanitas cordis:
tẽnera. & qͥd ꝑ ossa nͥ fortia acta siguant᷑: Et plerũq c̃tingit.
ut qͥdã cũ cordis innocentia in ñnullis suis ac̾tib infirmi
uideant᷑: qͥdã uͦ iã quedã aute humanos oculos robusta ex¬
erceant. sed tam̃ erga alioꝵ bona intꝰ inuidie pestilentia ta¬
bescant. Bene gͦ dicit᷑. uita carniũ sanitas cordis: qͥa si m̾tis
innocentia custodit᷑. etiã si qua foris infirma sunt qͣndõq
roborant᷑. Et recte illic subdit᷑. putredo ossiũ inuidia: quia
ꝑ liuoris uitiũ aute dei oculos ꝑeunt etiã quȩ humanis oculis
fortia uident᷑. Ossa qͥppe ꝑ inuidiã putrescere est: quedã etiã

Expanded text:
fratricidii seminarium fuit. Nam quem meliorem se esse doluit, ne utcunque esset, amputavit. Dicendum est invidis, quia dum se ista intrinsecus peste consumunt, etiam quidquid in se aliud boni habere videntur interimunt. Unde scriptum est: Vita carnium sanitas cordis: tenera, et quid per ossa, nisi fortia acta signantur? Et plerumque contingit, ut quidam cum vera cordis innocentia in nonnullis suis actibus infirmi videantur, quidam vero jam quaedam ante humanos oculos robusta exerceant, sed tamen erga aliorum bona intus invidiae pestilentia tabescant. Bene ergo dicitur: Vita carnium sanitas cordis, quia si mentis innocentia custoditur, etsi quae foris infirma sunt, quandoque roborantur; unde subdit: Putredo ossium invidia, quia per livoris vitium ante oculos Dei pereunt ea quae humanis oculis fortia videntur. Ossa enim per invidiam putrescere, est robusta
Abbreviated transcription (Latin):
pͥrnat timor. Et si nos ñ delectant suꝑna gaudia. uel terre¬
ant ecerna supplicia. Sic incipit homo recedere a peccato:
si timeat displicere aufcori suo. S dĩc aliquis. Quomͦ time¬
bo dm̃. Siuis dm̃ timere: illũ cogita omnia uidere. Licillat
te mala ꝯscientia: cogita qͥa ds uidet te. Quicqͥd inte ma¬
lum fuerit: pensa quod deus totũ ꝯspicit. Qcq̃d egeris aut
sapientie: sic̃ scͥptũ÷. Iniciũ sapientie. timor dñi. Seqͥtur.¬
ubi femine sc̃: inuicẽ nr̃am pudiciciam custodite.
us÷ Nam hominẽ a terra subleuat. angłis sociat. do
comungit. deterreno celestem qe carnali sp̃ualẽ facit.
hec uirtus etiã humanã naturã transcendit. Nã qͦd homo
cet anuna qo si ñ ÷ casta. si ñ ÷ pudica. Nã si imundicie uel
luxurie deseruit: abhominabilis ÷ ei ⁊ reꝓba. Pudicitie uitꝰ¬
⁊do acceptabilis : ⁊ bominib. Hanc nob̾is in iidet. hant ex¬

Expanded text:
primat timor, etsi nos non delectant superna gaudia, vel terreprimat timor, etsi nos non delectant superna gaudia, vel terreant aeterna supplicia. Sic homo recedere a peccato incipit, si timeat displicere auctori suo. Si dicit aliquis: Quomodo timebo Deum? Si vis Deum timere, illum cogita omnia videre. Titillat te mala conscientia, cogita quia Deus videt te. Quidquid in te malum fuerit, pensa quia Deus totum conspicit. Quidquid egerimus, aut sapientiae, sicut scriptum est: Initium sapientiae timor Domini . Sequbicumque m vestram pudiciciam custodite t. Nam hominem a terra sublevat, angelis sociat, Deo conjungit, de terreno coelestem, de carnali spiritualem facit. Haec virtus etiam humanam naturam transcendit. Nam quod homo cet Deo anima si non est casta, si non est pudica. Nam si immunditiae et luxuriae deservit, abominabilis est ei et reproba. Pudicitiae virtus acceptabilis est Deo et hominibus. Hanc nobis invidet, hanc im
Abbreviated transcription (Latin):
n cunctis gͦ que uł agendo. uł loquendo. uel cogitando delin¬
quimꝰ. aspestum suꝑni iudicis uehementer formidare de
manere. Contra inciorũ incentiua: debemꝰ apponere in¬
ferni cormenta. Et contra transitoriã delectationẽ: ꝑ petuũ
dolorẽ. Ualde stultꝰ ÷ qͥ ꝓ eo qd paruo tẽpore luxurie qdeseruit.
suũq miserũ desidenum paruis delectationib pascit: ⁊ ce¬
lestem ꝑdit amenitatẽ. ⁊ et̾nã incurrit dampnationẽ.¬
ne uelit femine male placere. Illũ cogitet ꝯmia uidere
ne uelit femine male uideri. Illiꝰ nãq ÷ ⁊inhac causa cõ¬
men datus timor: de q̾ scͥptũ ÷. ab hominatio ⁊ dño defigei
ꝑoculum.
Ix quib uerbis patet. quia sr oculũ infemniã figimus
deo nr̃o cui placere debuimꝰ abhominabilis sumus.
¶Et a quo debuimꝰ ꝑcipe głam: recipunus penã. Quapps
necesse ÷ ut si a nr̃is uicus diuinis nos ñ separat amor: uel re¬

Expanded text:
n cunctis ergo quae vel agendo vel loquendo vel cogitando delinn cunctis ergo quae vel agendo vel loquendo vel cogitando delinquimus, aspectum superni judicis vehementer formidare debmanere. Contra vitiorum incentiva debemus opponere inferni tormenta, et contra transitoriam delectationem perpetui ignis dolorem. Valde stultus est qui pro eo quod parvo tempore luxuriae deservit, suumque miserum desiderium parvis delectationibus pascit, et coelestem perdit amoenitatem ne velit feminae male placere: illum cogitet omnia videre, ne velit feminam male videre. Illius namque et in hac causa commendatus est timor, ubi scriptum est: Abominatio est Domino defigens oculum x quibus verbis patet, quia si oculum in feminam figimus, Deo nostro, cui placere debuimus, abominabiles sumus. Et a quo debuimus recipere gloriam, recipiemus poenam. Quapropter necesse est ut si a nostris vitiis divinus non separat amor, vel re
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ⁊ ñ ab ea cũ uolumꝰ discedimꝰ. qͥa iã necessitatis uin¬
culo ꝑ ꝯsuetudinẽ recinem᷑. Bonũ ÷ gͦ culpã corrigere
cũ incipit apparere. quia si morari ceꝑit: immanitatem
sceleris facit. Et quid dic̃ psalmista dehuiꝰmodi: ꝓlon¬
gauerunt iniqͥtatẽ suã. dñs iustꝰ ꝯcidet ceruices eoꝵ. Regła
ec putare debet qui infeminã figit oculũ. ⁊ illiꝰ ĩ se ip̃se
diligit fixũ: ab aliis se ñ uideri cũ hoc fac̃. Nidet᷑ omnino:
& a quib se uideri non arbitratur. Expositio.¬
oc uidemꝰ frequent̃ contingere dehis qͥ culpas suas
uolunt abscondere. quod dũ uicia sua qͣsi caute ⁊ la¬
tenter agere estimant. ipsi se ipsos dum nesciunt demon¬
strant. ⁊ culpa que occulta creditur ẽẽ: ab aliis manifeste
uideatur. qͥd faciet de illo suꝑno inspectore. quẽ latere
nichil potest: An ideo putandus ÷ ñ uidere. quia tanto ui¬
det patientius. quanto sapientuis. Ex positio.¬

Expanded text:
 quia necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. Bonum est ergo culpam corrigere cum incipit apparere, quia si morari coeperit, immanitatem sceleris facit, et quid dicit Psalmista de hujusmodi? Prolongaverunt iniquitatem suam; Dominus justus concidet cer vices peccatorum . Nec putare debet, qui in feminam figit oculum et illius in se diligit fixum, ab aliis se non videri cum hoc facit, videtur omnino et a quibus se videri non arbitratur. oc videmus frequenter de his qui culpas suas volunt abscondere, quod dum vitia quasi caute et latenter agere existimant, ipsi seipsos dum nesciunt demonstrant, et culpa quae occulta esse creditur, ab aliis manifeste videatur, quid faciet de illo desuper inspectore, quem latere nihil potest? An ideo putandus est non videre, quia tanto videt patientius quanto sapientius? I
Abbreviated transcription (Latin):
Corripe sapientem: ⁊ amabit te. Stultus autẽ si corripi¬
tur iruscitur. S quid clicit apłs acdiscipłm: Insta in
dicebat ꝓpt̾ eos quilibent̃ audiebant uerbũ p̾dicatio¬
nis. Importune autẽ dicebat ꝓpt᷑ eos qui inuiti audie

Expanded text:
Corripe sapientem et amabit te. Stultus autem si corripiCorripe sapientem et amabit te. Stultus autem si corripitur irascitur. Sed quid dicit Apostolus ad discipulum? Insta, inopter eos qui libenter audiebant verbum praedicationis. Import
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓrimo corrigantur. Si aũ ⁊ pͦ ammonitionẽ iterũ uel
us tam̃ ⁊ alteri uel tercio demonstratũ. ut duorũ uł triũ
possit ore conuinci: ⁊ cõpetenti seueritate coerceri.
et sententia uerbis apłicis concordat ⁊ euangłicis.
IAit enĩ beatꝰ paulus. Si fuerit homo p̾ocupacus ina¬
liquo delicto. uos qui sp̃uales estis instruite huiꝰmo di
in spũ lenitatis. Et dñs in euangłio. Si peccauerit in
te frater tiuis: uade ⁊ corripe eum iiterte ⁊ ip̃m solũ.
Si te audierit lucratus es fratrẽ tuũ. Si aũ de ñ audierit:
adhibe tͥ duos uel tres: ut in ore duorũ uel triũ testiũ¬
stet om̃e uerbũ. Sũma quidẽ diligentia ÷ inuestigan
da &rigenda culpa. Nam si eã n emendamꝰ in hoc se¬
cule. dampnabim᷑ infuturo. Nñ apłs ait. Horendũ ÷ in¬
udere in manꝰ dei uiuentis. Melius : gͦ mͦ uitã emendare:
qͣm tunc ꝑire. Qui amat corripi: sapiens ÷. Unde scͥptũ:

Expanded text:
d e proximo corrigantur. si autem et post admonitionem iterum uel d e proximo corrigantur. si autem et post admonitionem iterum uel prius tamen et alteri uel tertiae demonstratam, ut duarum uel trium possit ore conuinci et competenti seueritHaec sententia verbis apostolicis concordat et evangelicis. Ait enim beatus Paulus: Si fuerit homo praeoccupatus in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatiste frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum, si te audierit lucratus es fratrem tuum. Si te non audierit, adhibe tibi duos vel tres, ut in ore duorum vel trium stet omne verbum , Summa quidem diligentia investiganda et corrigenda est culpa. Nam, si eam non emendamus in hoc saeculo, damnabimur in futuro. Unde Apostolus: Horrendum est incidere in manus Dei viventis . Melius est ergo hic emendare vitam quam tunc perire. Qui amat corripi sapiens est. Unde scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
religiosos ꝓstemit. Necesse ⁊ gͦ sũma uigilantia in uicẽ nos¬
trã pudicitiã custodire. Nam si eã ꝑdimus. totũ amittimꝰ:
inuicẽ custodiamꝰ. inuicẽ corrigamꝰ: inuicẽ erudiamꝰ ut
qͦd qͥsq ñ pocest ꝑseipsũ: possit ꝑaliũ. Et qͥa nr̃a custodia
ñ anobis. s a do ÷: bene subditur. Regula.
eus emm qui habitat in uobis: etiã isto modo custodi¬
on enĩ sufficiens ÷ nr̃a custodia: nisi assit diuina. Nisi
Nemo ÷ qui pudicitiã possit custodire. aut in se ipso
aut in alio: nͥ ꝑ dm̃. Si ipse habitauerit in nobis: poteri¬
mus ꝑ ip̃m qͦd ñ ualemꝰ ꝑ nos. Si gͦ studeamꝰ uiuere. ut
nos ualeamꝰ in ipso: ⁊ ipse in nobis dignetur habitare. ut
casti ⁊ iusti possimꝰ ẽẽ. ꝑ ip̃m qui uiuit ⁊ regnat deus ꝑ on¬
niã scła sclorum
e sihanc de qͣloquor ocłi petulantiã in aliqͦ ur̃m ad¬
uerteritis. statĩ ad monete ne cepta ꝓgrediantur: s¬

Expanded text:
religiosos prosternit. Necesse est ergo summa vigilantia invicem nostram pudicitiam custodire. Nam, si eam perdimus, totuin perdimus, invicem custodiamus, invicem corrigamus, invicem erudiamur, ut quod quisque non potest per seipsum, possit per alium. Et quia nostra custodia non a nobis est, sed a Deo, bene subditur. Deus enim, qui habitat in vobis, etiam isto modo custodion enim sufficiens est nobis custodia nostra nisi etiam adsiNemo est qui pudicitiam possit custodire, aut in seipso, aut in alio, nisi per Deum. Sed si ipse habitaverit in nobis, poterimus per ipsum, quod non valemus per nos. Sic ergo studeamus vivere, ut nos in ipso et ipse in nobis dignetur habitare, ut justi et casti possimus esse per ipsum, quae vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorumEt si hanc, de qua loquor, oculi petulantiam m aqua uestrum aduerteritis, statim admonete, ne coepta progrediantur, se
Abbreviated transcription (Latin):
secreto debet corrigi. Quos si neglexerit audire. pat
monasterũ debet indicari. ut ⁊ ipse frem secrete corrigat.
qͣtinꝰ culpa q̃ adhuc latens ÷ si forte secretiꝰ corrigi potuerit:
ñ omnib innotescat. Si aũ negauerte. tunc destes adhibe¬
antur. ⁊ ꝯuictus dietristi indicetur. ⁊ ħ ÷ qͦd subdit Regula¬
Iut ia coram om̃ib possit ñ ab uno teste argui. s a
uel etiã presbiteri ad cuĩ dispensationẽ ꝑtinet arbitriũ.
debet emendatoriã lubire uindietã. Expo sitio.
lit arguatur. Ctm dolore enĩ abscidenda sunt:
que lenit̃ sanari non possunt. Qui ammonitus
secreto de peccato corrigi negligit. publice arguendus
est: ut uulnus quod occulte sanari nescit. manifeste
ualeat emendari. ¶anifesta antẽ peccata: ñ tc̃ occulta
curatione purganda. Palã enĩ arguendi sunt: qui
tando deliquerunt corrigantur. Is gͦ qui secreto amoni¬
tus corrigi noluerit: publice conuictus debet emenda

Expanded text:
secreto debet corrigi; quos si neglexerit audire, patri monasterii debet indicari, ut et ipse fratrem secreto corrigat, quatenus culpa, quae adhuc latens est, si forte secretius corrigi potuerit, non omnibus innotescat. Si autem negaverit tunc testes adhibeantur, ut convictus districtius judicetur. Et hoc est quod subditur. Sit tunc possit non ab uno teste argui set a i vel etiam presbiteri ad cuius dispensacionem pertinet arbitrium deut arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunt quae leniter sanari non possunt. 12. Qui admonitus secrete de peccato, corrigi negligit, publiest, ut vulnus, quod occulte sanari nescit manifeste valeat emendari. Manifesta autem peccata non sunt occulta ratione purganda. Palam enim arguendi sunt qui i eos imitando deliquerunt corrigantur. Hic ergo qui secreto corrigi noluit, publice convictus debet emenda
Abbreviated transcription (Latin):
ex caritate. Et sepe is qui ꝯturbatur qͥa corripit᷑. ail eogitare
cepit cũ qͥnto eũ amore frat᷑ suus rephenderit. gaudet de
rephensione: ⁊ qͥd deliquit studec emendare Redula.
sec uosiudicetis ẽẽ maliuolos qͣndo hoc indieatis Ma¬
gĩ qͥppe innocentes ñ estis sifratres ur̃os quos indi¬
cando corrigere potestis: tacendo ꝑ ire ꝑ mitcitis. Siemiꝰ
frat᷑ tuus uiuñ habet in corpore qͦd uelit occultare dñ timet
secari. nonne crudeliter a te sileretur. ⁊ miscdit̾ indicaret᷑:
Qnͣto gͦ potiꝰ debes manifestare: ne ꝑniciosiꝰ putresiat m
celat. multomagis crudelis ÷ qͥ peccati uuliꝰ in anima
tr̃ĩs ñ indicat. ⁊ reus mortis illius existit: quẽ tacendo
pire ꝑmittit. Siẽ enĩ ille ex oꝑe: ita iste cdãpnat᷑ ex taestur¬
nitate. Qđ si is crudelis: qui culpã ñ detegit: econt᷑ ule
misericors ÷ qͥ eã ñ abscondit. Nec maiorẽ potest ergã mi¬

Expanded text:
itate, et saepe is qui conturbatur quia corripitur, cum cogitare coeperit, quanto eum amore frater suus reprehenderit, gaudet de reprehensione, et quod deliquit studet emendare. Nec vos judicetis esse malevolos quando hoc indicatis. Magis quippe innocentes non estis, si fratres vestros quod indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Si enim frater tuus vulnus habet in corpore quod velit occultari, cum timet secari, nonne crudeliter abs te sileretur, et misericorditer indicaretur? Quanto ergo potius debes manifestare, ne deterius putrescat in corde celat, multo magis crudelis est, qui peccati vulnus in anima fratris non indicat, et reus mortis illius existit, quem tacendo perire permittit. Sicut enim ille ex opere, ita iste damnatur ex taciturnitate. Quia si is crudelis est qui culpam non detegit, econtra ille misericors est qui eam non abscondit. Nec majorem potest erga mi
Abbreviated transcription (Latin):
indumenta: quib aĩa potest celesti imꝑatori plac̾e. Non eniꝰ
exteriorẽ. s interiorẽ pulchntudinẽ requirit inuisibilis spon¬
sus: sicut scͥptũ ÷. Omuis gła eiꝰ filie regis ab intꝰ. Nre gͦ diui¬
tie. nr̃a pulchritudo: boni mores sunt. Et beata illa anima
cuidicitur incanticis canticorũ. Qm pulchraes amicae
⁊ macula ñ ÷ in te. Studeamꝰ gͦ inuisibili año placert non
uestib s morib: ut impleatur in nobis qͦd ꝑ apłm p̃cipitur
renouatur de die in diẽ. Deinde subiungit de incessu.¬
& statu. ⁊ ceteris motib dicens. Res n La¬
nando p̃ceditis simusambulate cum ueuerit. qul motil nts

Expanded text:
potest coelesti imperatori placere, non enim exteriorem sed interiorem pulchritudinem requirit invisibilis sponsus. Sicut scriptum est: Omnis gloria ejus filiae regis ab intus . Nostrae ergo divitiae, nostra pulchritudo boni mores sunt. Et beata illa anima cui dicitur in Cantico canticorum: Quam pulchra es, amica mea, et macula non est in te! Studeamus ergo invisibili Domino placere non vestibus sed moribus, ut impleatur in nobis quod per Apostolum renovatur de die in diem . Deinde subjungit de incessu, statu et caeteris motibus, dicens: Quando procedetis simul ambulate, cum veneritis quo
Abbreviated transcription (Latin):
enec se noidise laior isuilicitos mnotꝰ iub aiciplina coeremĩ
iendia ⁊ iensuis nr̃os ieideamtis istringere: ut ñ possint
lascuuie ⁊ leurtati deseruire. Nt aspesꝰ nr sit simplex ⁊hu¬
milis. nefixe aspiciat ocłs qđ illiciae ꝯcupiscat animꝰ. Nt
no audit sit purus ⁊ discretus. ea que suꝑttia st̃ ⁊ uana
respuens: ea que d̃ it̃ gͣtant᷑ suscipiens. Ut sermo nr sit
sale conditus. ociosa ⁊ nocuia detestans. bona ⁊ utilia
cõmdans. It si i corde mundicia. in culta pudicitia.
in cessus cũ grauitate. statꝰ cũ reuerentia. motus cũ ma¬
turitate. habitꝰ cũ religione. qͣtinꝰ ubiq resplendeat sci¬
tas. emineat honastas: seruetur humilitas. Ut in om̃ib
motib nrĩs nichil fiat qͦd uuꝰ qͣm offendat aspectũ: s qͦd¬
in aliqͣm feminarũ: in nulla figant᷑. Neq enĩ qn ꝓce¬
Aiuis feminas uidere ꝓhibemini: s appecere. uel ab ipus
appeti uelle.crimino sum ÷. Expositio.¬

Expanded text:
e vivimus, si illicitos motus sub disciplina coercemus, si membra et sensus nostros studeamus restringere, ut non possint lasciviae et levitati deservire, ut aspectus noster sit simplex et humilis, ne fixe aspiciat oculus quod illicite concupiscat animus, ut noster auditus sit purus et discretus, ea quae superflua sunt et vana respuens, ea quae Dei sunt gratanter suscipiens, ut sermo noster sit sale conditus, otiosa et nocua detestans, bona et vilia commendans, ut sit in corde munditia, in vultu pudicitia, in incessu gravitas, status cum reverentia, motus cum maturitate, habitus cum religione, quatenus ubique resplendeat sanctitas, superemineat honestas, servetur humilitas, in omnibus motibus vestris nihil fiat quod cujusquam offendat aspectum, s aliquam feminarum in nulla figantur Neque enim quando proceditis feminas videre prohibenciam set appetere vel ab ipsis appeti velle criminosum est
Abbreviated transcription (Latin):
est amenuos mabere anmos pudicos sibabeatis oełos im¬
& frequenter ꝑhabitum corporis: cognoscitur habitꝰ
mentii. Mmnor autẽ: culpa dũ latet moccrlto. ẜ ina
ior efficitur cum incipit apparere in publico. Et seiẽ au ouia
imnpuoicitia alia sp̃ualis ÷ alia carnalis. S ꝑualis que pola

Expanded text:
catis vos habere animos pudicos si habeatis oculos imet frequenter per habitum corporis cognoscitur habitus mentis. Minor est autem culpa dum jacet in occulto, sed jam major efficitur dum incipit apparere in publico. Et sciendum quia impudicitia alia est carnalis, alia spiritualis. Spiritualis est quae
Abbreviated transcription (Latin):
centiã  ⁊immunditiã cordiꝰ dm̃ offendat. Sc̃c dauici quia
oculos suos in feminã iecit ⁊ fixit: illicito appetitu deiue s
adutteriũ ⁊ homicidiũ ꝑ petrauit. Si gͦ tantus uir ꝑincũ¬
nam oculoru̾ cecidit. nos qui longe ab ei sanccitate. quta¬
mus: tã mortale p̃cipiciũ summoꝑe timere ⁊ cauere debe¬
mus. leeanĩ gͦ seutentia beati iob qua ddicit᷑. Pepigi fedus
sc̃i ienłit qͥa pexteriorẽ usũ interior corrũpitur animꝰi fec̃ pac¬
tum ceĩ ocłis sus: ne incaute aspiceret qͥd illitite ꝯ cupisset.
Non eni ꝑfefte uiciũ uincaitur. ñ sollicite causa ioꝑtuni
hunmonte ialuũ se faciat. Qi qͥs em ꝑfeste atp rectuncen¬

Expanded text:
centiam et per immunditiam cordis Deum offendat. Sanctus David quia oculos in feminam jecit et fixit, illicito appetitu devictus adulterium et homicidium perpetravit. Si ergo tantus vir per incuriam oculorum cecidit, nos qui longe ab ejus sanctitate distamus, tam mortale praecipitium summopere timere debemus. Teneamus quod per exteriorem visum interior animus corrumpitur, fecit pactum cum oculis suis ne incaute aspicerent quod illicite concupisceret. Non enim profecto vitium vincitur, nisi sollicite causa et opporsed in monte salvum se faciat. Quisquis enim perfecte appetit incen
Abbreviated transcription (Latin):
on sit notabilis habitus ur. nec affectetis uestib placere
Scͥptũ ÷ enĩ quia uestimenta ⁊ calciamenta eiꝰ nec niti¬
da nimiũ. nec abiecca plurimũ: s ex moderato ⁊ competen¬
sa ueste erubesco. Non decet hanc ꝓfessionẽ. ñ decet hanc
ammonitionẽ. ñ decet hec menbra: ñ decec hos canos. Hinc
dñs in euangłio. Ecce qͥ mollib uestiuntur: in domib regũ
sunt. Mollia dicuntur uestimenta: eo qͦd mollẽ animum
dericorũ. in qͥb nichil notari possit nouitatis. il uani

Expanded text:
on sit notabilis habitus vester, nec affectetis vestibus placerest enim quia vestimenta ejus et calceamenta nec nitida nimium, nec abjecta plurimum, sed ex moderato et competenretiosa veste erubesco. Non decet hanc professionem, nec decet hanc admonitionem; non decet haec membra, non decet hos canos. Hinc Dominus in Evangelio: Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt . Mollia dicuntur vestimenta eo quod mollem clericorum, in quibus nihil notari possit novitatis, ni
Abbreviated transcription (Latin):
cio tristib uͦ inferenda sunt lȩta quȩ ꝓmictunt᷑ ex regno.
discant leti ex minarũ asꝑitate qđ timeant: audiant tris¬
diant. Iterũ uidebo uos & gaudebit cor ur̃m: & gaudium
ur̃m nemo tolset a uob̃̾. Nonnussi autc̃ lȩti uel tristes ũ
reb fiunt: sed consꝑsionib qͥbusdã existunt. sibus ꝓfecto inti¬
mandũ est: qͦd quȩdã uitia quibdã consꝑsionib iuxta sunt.
habent enĩ lȩti ex ꝓpinquo luxuriã: tristes irã. Unde necesse
est. ut ñ solũ quisq consideret qͦd ex consꝑsione sustinet:
sed etiã qͦd ex uitino deteriꝰ ꝑ urget. Ne dũ nequaqͣm pug¬
nat contͣ hoc qđ toserat: ei quoq a quo se liberũ estimat
uitio succumbat. .xxuiii.

Expanded text:
cio; tristibus vero inferenda sunt laeta, quae promittuntur ex regno. cio; tristibus vero inferenda sunt laeta, quae promittuntur ex regno. Discant laeti ex minarum asperitate quod timeant; audiant trisdiunt: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Nonnulli autem laeti vel tristes non rebus fiunt, sed conspersionibus existunt. Quibus profecto intimandum est quod quaedam vitia quibusdam conspersionibus juxta sunt. Habent enim laeti ex propinquo luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod ex conspersione sustinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat contra hoc quod tolerat, ei quoque a quo se liberum aestimat, vitio succumbat. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
querebat. Ut pͥus rex sententiã diceret. & reatũ suũ post¬
modũ audiret: quatinꝰ neqͣquã ustitiȩ contͣdiceret. quã
ipse in seipso ꝓtulisset. Hir itaq sc̃s & peccatorẽ conside¬
rans. & regẽ miro oedine audacẽ: reũ prius ꝑ confessionẽ
ligare studuit. & postmodũ ꝑ inuectionẽ secare. Cesauit
paululũ quẽ quesiuit. sed ꝑcussit repente quẽ tenuit.
Pigriꝰ enĩ fortasse incideret: si ab ipso sermonis exordio
aꝑte culpã ferire uoluisset. Sed p̃missa similitudine:
eam quam occultabat exacuit intrepationẽ. Ad egrũ
medicus uenerat. secandũ uulnꝰ uidebat: sed de patientia¬
egri dubitabat. Abscondit gͥ ferrũ medicinale sub uestȩ:
quod eductũ subito fixit in uulnere. ut secantẽ gladium
sentiret eger ante quã cerneret: ne si ante cerneret.
sentire recusaret.xxuii.
uidelicet inferenda sunt tristia quȩ sequnt᷑ ex suppli

Expanded text:
quaerebat ; ut prius rex sententiam diceret, et reatum suum postquaerebat ; ut prius rex sententiam diceret, et reatum suum postmodum audiret, quatenus nequaquam justitiae contradiceret, quam ipse in se protulisset. Vir itaque sanctus et peccatorem considerans et regem, miro ordine audacem reum prius per confessionem ligare studuit, et postmodum per invectionem secare. Celavit paululum quem quaesivit, sed percussit repente quem tenuit. Pigrius enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio aperte culpam ferire voluisset; sed praemissa similitudine, eam quam occultabat exacuit increpationem. Ad aegrum medicus venerat, secandum vulnus videbat, sed de patientia aegri dubitabat. Abscondit igitur ferrum medicinale sub veste, quod eductum subito fixit in vulnere, ut secantem gladium sentiret aeger antequam cerneret, ne si ante cerneret, sentire recusaret. CAPUT videlicet inferen
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ elatio potentiũ. & qͥd ꝑ dauid in nuit᷑. nͥ humilis
lrta scõrũ: Cũ gͦ saul ab immundo sp̃u arripitur.
dauid cauente eiꝰ uesania temꝑat᷑. qͥa cum sensus
potentiũ ꝑ elationẽ in furorẽ uertit᷑. dignũ est ut ad salutẽ
mentis quasi dulcedine cithare locutionis nr̃ȩ tranqͥslitate
reuocet᷑. Ałiquando autẽ cũ huiꝰ scłi potentes arguunt᷑.
pͥus ꝑ quasdã similitudines ueltid de alieno negotio reqͥ¬
rendi sunt. Et cũ rectam sententiã quasi in alterũ ꝓtulert:
tunc modis congruentib de ꝓprio reatu feriendi. It mei
tẽporali potentia tumida contͣ corripientẽ nequaquam
se erigat: quȩ suo sibi iudicio suꝑbiȩ ceruicẽ calcat. Et
in nulla sui defensione se exerceat: quã sententia ꝓprũ
oris ligat. Hinc est enĩ quod nathan ꝓpheta arguere regẽ
uenerat: & quasi de causa pauꝑis contͣ diuitem iudiciu

Expanded text:
nisi elatio potentum; et quid per David innuitur, nisi humilis nisi elatio potentum; et quid per David innuitur, nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. Aliquando autem cum hujus saeculi potentes arguuntur, prius per quasdam similitudines velut 37 de alieno negotio requirendi sunt; et cum rectam sententiam quasi in alterum protulerint, tunc modis congruentibus de proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali potentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbiae cervicem calcat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam sententia proprii oris ligat. Hinc est enim quod Nathan propheta arguere regem venerat, et quasi de causa pauperis contra divitem judicium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ conspiciunt possident: & isti cognoscant. qͥa eas quas
conspiciunt tenere neqͣquã possunt. Plerũq tam̃ ꝑsona¬
rũ ordinẽ ꝑmutat qualitas morũ: ut sit diues humilis.
sit pauꝑ elatꝰ. ¶Inde mox p̾dicantis lingua cũ audientis
debet uita cõponi. ut tanto districtiꝰ in pauꝑe elatiouẽ
feriat: quanto eam nec illata pauꝑtas inclinat.Et tanto
leniꝰ humilitatẽ diuitũ mulceat: quanto eos nec habun¬
dantia que sulleuat extollit. Non nũquã sam̃ etiã suꝑb
diues exhortationis blandim̃to placandus est. Quia &
plerũq dura uulnera ꝑ lenia fom̃ta mollescunt & fu¬
ror insanor sepe ad salutẽ medico blandiente redu¬
citur. Cũq eis indulcedine condescendit᷑. languor
insanie mitigat᷑. Neq enĩ negligent̃ intuendum ⁊
qđ cũ saulẽ sp̃s aduersus inuaderet: app̃hensa da¬
uid cithara eius uesaniã sedabat. Qͥa eñ ꝑ saulem

Expanded text:
non conspiciunt possident, et isti cognoscant quia eas quas non conspiciunt possident, et isti cognoscant quia eas quas conspiciunt nequaquam tenere possunt. Plerumque tamen personarum ordinem permutat qualitas morum, ut sit dives humilis, sit pauper elatus. Unde mox praedicantis lingua cum audientis debet vita componi, ut tanto districtius in paupere elationem feriat, quanto eam nec illata paupertas inclinat; et tanto lenius humilitatem divitum mulceat, quanto eos nec abundantia quae sublevat, exaltat. Nonnunquam tamen etiam superbus dives exhortationis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem medico blandiente reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam sedabat . Quid enim per Saulem,
Abbreviated transcription (Latin):
post blandiens dicit. pau¬
percula. tempestate con¬
nulsa Rursũ hant consolat᷑ dicens. Elegi te in camino
pauptatũ. At cout᷑ paulus discipulo de diuitib dicip
diuitib huiꝰ scłi p̾cipe non suꝑbe saꝑe: neq sꝑare ini¬
certo diuitiarũ suarũ. Ubi notandum ualde est. qđ
humilitatis doctor. memoriã diuitũ faciens: non aiti
roga. sed p̃cipe. Quia & si impendenda: pietas infir¬
mitati: honor tam̃ non debet᷑ elationi. Talib ergo rectũ
qd dicit᷑ tanto rectius iubetur: quanto & in reb transi¬
torus altitudine cogitationis intumescunt. De his iu
euangelio dñs dicit. Ne uob̃ diuitib. qui habetis conso¬
lationẽ ur̃am. Quia enĩ que sunt eterna gaudia nesci¬
unt: ex p̃ sentis uite habundantia consolant᷑. Offeren¬
da ÷ ergo eis consosatio quos caminꝰ pauꝑtatis excoqͥt:
atq illis inferendus est timor quos consolatio glorie
temporalis extollit. ut & illi discant quia diuitias quas

Expanded text:
post blandiens, dicit: Paupercula tempestate conRursumque banc consolatur, dicens: Elegi te in camino paupertatis . At contra Paulus discipulo de divitibus dicit: Divitibus hujus saeculi praecipe non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum suarum . Ubi notandum valde est, quod humilitatis doctor memoriam divitum faciens non ait, Roga, sed Praecipe, quia etsi impendenda est pietas infirmitati, honor tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectum quod dicitur, tanto rectius jubetur, quanto et in rebus transitoriis altitudine cogitationis intumescunt. De his in Evangelio Dominus dicit: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram . Quia enim quae sunt aeterna gaudia nesciunt, ex praesentis vitae abundantia consolantur. Offerenda est ergo eis consolatio, quos caminus paupertatis excoquit; atque illis inferendus est timor, quos consolatio gloriae temporalis extollit; ut et illi discant quia divitias quas
Abbreviated transcription (Latin):
Astoralis cure me pondera fugere delites¬
cendo uoluisse: benigna frat̾ carissime at¬
q humili intentione reprehendis. que ne
bri stuo expͥmo de eoꝵ grauedine om̃e quod penso.¬
ut ⁊ hec qui uacat incaute incante nõ expetat. et qui
incaute non expeciit. adeptum se ẽe ꝑtimescat. Quad¬
pertita uero disputatione lib̾ iste distinguit᷑. ut ad lec¬
toris sui animu ordinatis allegationib. quasi qͥbdã
passib gradiat᷑.: lam cum reꝵ necessit.is exposcit: pẽ¬
sandũ u̾alde ẽ ad culmẽ quisq regim̃is qualit̾ uer̃at

Expanded text:
astoralis curae me pondera fugere deliendo voluisse, benigna, frater carissime, atque humili intentione reprehendis; quae nebri stylo exprimo de eorum gravedine omne quod penso,t haec qui vacat, incaute non expetat; et qui incaute expetiit, adeptum se esse pertimescat. Quadripartita vero disputatione liber iste distinguitur, ut ad lectoris sui animum ordinatis allegationibus quasi quibusdam pastibus gradiatur. Nam cum rerum necessitas exposcit, pensandum valde est ad
Abbreviated transcription (Latin):
rat aꝑiret dicens. Ideo non dominam᷑ fidei ure: quia
fide statis. Equales enĩ uobis sumus. in quo uos stare
cognoscimꝰ. Quasi prelatũ se fratrib esse nesciebat: cũ
diceret. facti sumus paruuli in medio uestrũ. Et rursũ

Expanded text:
rat aperiret, dicens: Ideo non dominamur fidei vestrae, quia rat aperiret, dicens: Ideo non dominamur fidei vestrae, quia fide statis. Aequales enim vobis sumus, in quo vos stare cognoscimus. Quasi praelatum se esse fratribus nesciebat, cum diceret: Facti sumus parvuli in medio vestrum . Et rursus:
Abbreviated transcription (Latin):
se cũ illa cȩteris cernere. & tamen se peccantib ⁊ elo
ultionis auteferre.S hanc discretionẽ plemꝰ agnoscumꝰ:
si pastoris pͥmi exempla cernamus.
s łrus namq auctore deo sc̃ȩ eccłie pͥncipatũ tenens
a bene agente cornelio & sese ei humiliter proster¬
nente unmoderatiꝰ uenerari recusauit: seq illi similẽ
recognouit dicens. Surge ne feceris: & ego ipse homo
sum. Sed cũ ananie & safire culpã repperit: mox qͣnta
potentia suꝑ ceteros excreᷝ ͧ isset ostendit. Herbo uãq
eorũ uitã ꝑculit. quã spu ꝑscrutante dep̃hencdit. Et sum¬
mũ se iutra exclesiã contra peccata recoluit. quod honore
sibi uehem̃ter impenso coram bene agentib fratrib nou
aquouit. Illic cõmunionẽ ȩqualitatis meruit sc̃ĩtas acti¬
onis: hic ⁊elus ultionis ius aperuit potestatis. paulus
bene agentib fratrib p̾latum se esse uesciebat: cũ diceri

Expanded text:
se cum illa caeteris cernere, et tamen se peccantibus zelo se cum illa caeteris cernere, et tamen se peccantibus zelo ultionis anteferre. Sed hanc discretionem plenius agnoscimus, si Pastoris primi exempla cernamus. Petrus namque auctore Deo sanctae Ecclesiae principatum tenens, a bene agente Cornelio, et sese ei humiliter prosternente, immoderatius venerari recusavit, seque illi similem recognovit, dicens: Surge, ne feceris, et ego ipse homo sum . Sed cum Ananiae et Sapphirae 22 culpam reperit , mox quanta potentia super caeteros excrevisset ostendit. Verbo namque eorum vitam perculit, quam spiritu perscrutante, deprehendit: et summum se intra Ecclesiam contra peccata recoluit, quod honore sibi vehementer impenso coram bene agentibus fratribus non agnovit. Illic communionem aequalitatis meruit sanctitas actionis, hic zelus ultionis jus aperuit potestatis. Paulus bene agentibus fratribus praelatum se esse nesciebat, cum diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
tentia lã se paruulũ non uidebat. Cȩterorũ nãq compa¬
ratioui se preferens. quia plus cunctis poterat: magnũ
se pre omnib estimabat. Miro autẽ modo cũ apud se
paruulus. apud dñm magnꝰ: cũ uͦ apud se magnꝰ appa¬
ruit. apud dñm paruulus fuit. plerũq gͦ dũ ex subiectoꝵ
affiuentia animꝰ inflat᷑: influxũ suꝑbiȩ ipso poteutiȩ
fastigio lenocinantȩ corrũpit᷑. Quã uidelicet potentiã beue
regit. qͥ & tenẽre illã nouerit & impugnare. Bene hac regi
qui scit ꝑ illã suꝑ culpas erigi: scit cum illa cȩteris equa¬
litate. componi. Humana eni mens plerũq extollitur.
etiã cũ nulla potestate fulcit᷑: qͣntomagis in altũ se erigit
cũ se ei etiã potestas adiungit: Quã taien potestatem
recte dispensat: qui sollicite nouerit & assumers ex
illa quod ãdiuuat. & expugnare qͦd tẽptab: & equalem

Expanded text:
tentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque compatentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo cum apud se parvulus, apud Deum magnus; cum vero apud se magnus apparuit, apud Deum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in fluxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. Quam videlicet potentiam bene regit, qui et tenere illam noverit et impugnare. Bene hanc regit, qui scit per illam super culpas erigi, et scit cum illa caeteris aequalitate componi. Humana etenim mens plerumque extollitur, etiam cum nulla potestate fulcitur; quanto magis in altum se erigit, cum se ei etiam potestas adjungit? Quam tamen potestatem recte dispensat qui sollicite noverit et sumere ex illa quod adjuvat, et expugnare quod tentat, et aequalem