comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsalmistalo quit᷑ ex ꝑsona filidĩ dopatrigratias referentis ꝓpt̃ obedientia geiũ ad fidẽ
uenientiũ : Quomodo ergo laudat & glorificat filius dm̃ patrẽ quiȩ qualis ÷ slino mnibus
ingentib utiq eredentib: laudat illũ : Quando cũq enĩ gentes glorificant & laudant

Expanded text:
Psalmista loquitur ex persona Filii Dei, Deo Patri gratias referentis, propter obedientiam gentium ad fidem Psalmista loquitur ex persona Filii Dei, Deo Patri gratias referentis, propter obedientiam gentium ad fidem venientium. Quomodo ergo laudat et glorificat Filius Deum Patrem, qui aequalis est ei in omnibus? In gentibus utique credentibus laudat illum. Quandocunque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissiones quas patres ꝓmiserant desa lute gentiũ & que p̃ dixerant deeadẽ circũ¬
cisione spritali : Nisi enĩ ꝑgratiã baptis matis mundarent᷑ gentiles & ꝑfidẽ dñi sil¬
uatoris : nequa quã infiliationẽ abraȩ transirent : Nequaquã &iã ess& cõpl&ũ
qđ diit mo⁊ses : in nouis simis dieb: circũ cid& dñscortuũ & ñ carnẽ tuã id ÷ munda¬
bit illud ab infidelitats omnib:q peccatis ꝑ baptis mũ: Illud quoq: et echielis ꝓ¬
ph&edicentis : Effundã suꝑuos aquã mundã a quã uidelic& baptismatis: Gentes aut̃
p̃cedentib: uocatis ad fidẽ gratis quea cceper̃ remissionẽ omnũ peccatoꝵ ꝑ spiritalẽ circũ¬
cisionẽ ꝑgratiã uidelic& baptis matis. ñ ꝑcircũ cisionẽ carnalẽ: Ciuieñ plus dimittit᷑: plus¬
deba& diligere: Sicuit scriptũ t: Propt̃ hoc confitebor tibi ingentibus dnẽ & nominituo cantabo

Expanded text:
promissiones quas patres promiserant de salute gentium, et quae praedixerant de eadem circumpromissiones quas patres promiserant de salute gentium, et quae praedixerant de eadem circumcisione spiritali. Nisi enim per gratiam baptismatis mundarentur gentiles et per fidem Domini Salvatoris, nequaquam in filiationem Abrahae transirent, nequaquam etiam esset completum quod dicit Moyses : In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, et non carnem tuam, id est mundabit illud ab infidelitate omnibusque peccatis per baptismum; illud quoque Ezechielis prophetae, dicentis: Effundam super vos aquam mundam , aquam videlicet baptismatis. Gentes autempraecedentibus, vocati sunt ad fidem, gratisque acceperunt remissionem omnium peccatorum per spiritalem circumcisionem; per gratiam videlicet baptismatis, nPropterea confitebor tibi in gentibus, Domine, et nomini tuo cantabo.
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine patris & filii. Eccequomodo fuit dñs ils minister circũcisionis spiritalis:
Possumꝰ &iã & hocueracit̃ dicere qr cotidiȩ administrat ipse eandẽ circũcisionẽ
dimittendo peccata in baptismate. Ministeriũ & enĩ tingendicorpora tradidit
suis fidelib: potestatẽ aut̃ dimittendi peccata sibi ꝓpriȩ reseruabit sicut lohannes
p̃cursor eiꝰ deeo dicit turbis : Ipseuos banti tabit inspũ sc̃o & igni & iterũ : Ego inquit
io hannes nesciebã eũ qđ sibi ess& seruaturus potestatẽ bapti zandi nulliq: traditurus
talis poterat aliquis ei obicere : Cuiꝰ reigratia extitit ipseminist circũcisionis : ad
hȩc apłs : Propt̃ ueritatẽ in quit dĩ patris ad confirmandas ꝓmissiones patrũ id ÷
ut confirmar & ds̃ pat̃ ꝓmissionissuas quas locutus ÷ ad scõs patres desalute gentiũ
dicens abraȩ in semin&uo benedicent᷑ om̃s gentes siue utuerax apparer & complendo

Expanded text:
initatis . Ecce quomodo fuit Dominus Jesus minister circumcisionis spiritalis. Possumus etiam et hoc veraciter dicere, quia quotidie administrat ipse eamdem circumcisionem dimittendo peccata in baptismate. Ministerium etenim tingendi corpora tradidit suis fidelibus, potestatem dimittendi peccata sibi proprie reservavit, sicut Joannes praecursor ejus de eo dicit turbis: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Et iterum: Ego, inquit Joannes, nesciebam eum quod sibi esset servaturus potestatem baptizandi, nullique traditurus, isse circumcisionis spiritalis poterat aliquis ei objicere: Cujus rei gratia exstitit ipse minister circumcisionis? Ad haec Apostolus: Propter veritatem, inquit, Dei Patris, ad confirmandas promissiones patrum, id est ut confirmaret Deus Pater promissiones suas, quas locutus est ad sanctos patres de salute gentium, dicens Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes , sive ut verax appareret complendo
Abbreviated transcription (Latin):
quinon causa amorisdi diligun Talios. sed ꝓpt̃ bene ficia tẽporalia que abillis captant uł quia
in malitia concordant cũ eis ut unanimes id ÷ uno intellectu atq: consensu uł una fide &uno
ore id ÷ una confessione honor ific&is dm̃ & patrẽ dñi nr̃i ihũ xp̃i : Dsomp̃s pat̃ pat̃ ẽ dñi ihũ ap̃

Expanded text:
qui non causa amoris Dei diligunt alios, sed propter beneficia temporalia quae ab illis captant, vel quia qui non causa amoris Dei diligunt alios, sed propter beneficia temporalia quae ab illis captant, vel quia in malitia concordant cum eis. Ut unanimes, id est uno intellectu, atque uno consensu, vel una fide, et uno ore, id est una confessione, honorificetis Deum
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ isrł: Sicut aut̃ dicit᷑ ds iustitiȩ eo qđ ipse uistitiã tribuatomnibus
qui merent᷑ iustificari &imilloꝵ cordib habit& : sic dicit᷑ ds̃ pacientiȩ
qr ipse tribuit pacientiã &inilloꝵ cordib habitẽt : quiint̃ aduersa pacientiã
seruant : Similit̃ dicit᷑ & ds solatii : quia ipsesolatiũ prestat in se confi¬
dentibus atq in illoꝵ cordib: habitaredignat᷑ qui aliis consolationẽ in¬
pendere student uł qui in alioꝵ pacientiã consolationẽ accipiunt in ad
uersitatib constituti Ds inquit patientiȩ & solatii d& uob̵ idipsũ sapere in alterutrũ ut unũ sentiatis
defide spe & caritatȩ & qđ unꝰ credit hoc sper& aliũ credere & qđ in se.ẽ. boni hoc in alio
velidipsũ d& uob̵ sapere ut sicut sibi itaunus quisq ꝓximo uelit : id ÷ qđ sibi uult euenire hoc

Expanded text:
filiorum Israel. Sicut autem dicitur Deus justitiae, eo quod ipse justitiam tribuat omnibus filiorum Israel. Sicut autem dicitur Deus justitiae, eo quod ipse justitiam tribuat omnibus qui merentur justificari, et in illorum cordibus habitet: sic dicitur Deus patientiae, quia ipse tribuit patientiam, et in illorum cordibus habitat, qui inter adversa patientiam servant. Similiter dicitur et Deus solatii, quia ipse solatium praestat in se confidentibus, atque in illorum cordibus habitare dignatur qui aliis consolationem impendere student: vel qui in aliorum patientia consolationem accipiunt, in adversitatibus constituti. Deus autem, inquit, patientiae et solatii, det vobis idipsum sapere in alterutrum, ut unum sentiatis de fide, spe, et charitate: et quod unus credit, hoc speret alium credere, et quod in se est boni, hoc in alio, vel idipsum det vobis sapere; ut sicut sibi unusquisque, sic proximo velit, id est quod sibi vult evenire, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Similit̃ dũ legimꝰ beatũ iob grauit̃ eẽ ꝑcussũ & flagellatũ intantũ ut filuis
& filiab: omniq: substantia priuatꝰ insterquilinio seder& testa saniẽ
radens qui quondã fuerat ut pote potentissimꝰ regũ & quomodo om̃a ad¬
uersa patientissime sustinuerit : ꝓqua iterũ meruit sanitatẽ recipere
& omã duplicata quea miserat & in suꝑ futura p̃mia debemꝰ ex hoc magnã
consolationẽ recipere : Et si forte aliquando talia nob̵ euenerint debemꝰ
ista ad memoriã reducere & pacientiȩ eiꝰ imitatores existere dicente scũ
illo sicut dnõ placuit sic factũ ẽ sit nom̃ dm̃i benedictũ : Talia & hissimilia
sedulo animo reuoluentes debemꝰ spem firmã tenere expectantes gau¬
dia futuroꝵbonoꝵ : Ds aut̃ patientiȩ & solatii : det uob idipsũ sapere in
nẽ a postolus romanis uerbi gratia sicut isa acbenedix̃ filiissuis esau. &
ia cob &postmodũ ia cobduodecĩ patriarchas & moyses duo decĩ tribus

Expanded text:
ob graviter esse percussum et flagellatum, in tantum ut filiis et filiabus omnique substantia privatus, in sterquilinio sederet testa saniem radens, qui quondam erat utpote potentissimus regum, et quomodo omnia adversa patientissime sustinuerit, pro qua iterum meruit sanitatem recipere, et omnia duplicata quae amiserat, et insuper futura praemia, debemus ex hoc magnam consolationem recipere: et si forte aliquando talia evenerint nobis, debemus ista ad memoriam reducere: et patientiae ejus imitatores existere, dicentes cum illo: Sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum . Talia et his similia sedulo animo revolventes, debemus spem firmam tenere, exspectantes gaudia futurorum bonorum. Deus autem patientiae et solatii det vobis idipsum sapere in nem Apostolus Romanis. Verbi gratia: Sicut Isaac benedixit filiis suis Esau et Jacob, et postmodum Jacob duodecim patriarchas; et Moyses duodecim tribus
Abbreviated transcription (Latin):
dib uł sim plicit̃ accipiendũ est sub potestate uł &iã in breui tẽpore & uelociter:
Salutatuos timotheus ad uitorm̃s in p̃dicatione & lucus & iason &sosi pat̃ cognati
mei Timotheũ adiuitor ẽ suũ dicit om̃sq simul cognatos appellat: Et quidẽ deci¬
motheo plenissime fest᷑ inactib: apłoꝵ qđ fuerit ex derben filius mulieris uidue
fidelis patregentili: Ipse quoq apłs dicit : Q uod ꝓpterea rogauerit eũ manere
epheso ut denuntiar& quibusdã nealit̃ docerent neq ad tenderent fabulis &
genealogiis infinitis: Luciũ aut̃ quidã ipsũ ꝑhibent lucã eẽ qui euuangelium
actusq: apłoꝵ scripsit: Beatus enĩ apłs noncurat deꝓpri&atib: nominũ ꝓeo
neminẽ urm̃baptiz aui. nisi crispũ &gaiũ: Saluto uos egotertius quiscripsi
& uocat᷑ tertius nomine non numero : Salutat uos erastus ciuitatis arcarius

Expanded text:
dibus, vel simpliciter accipiendum est sub potestate, vel etiam in brevi tempore et velociter. dibus, vel simpliciter accipiendum est sub potestate, vel etiam in brevi tempore et velociter. Salutat vos Timotheus adjutor meus in praedicatione, et Lucius, et Jason, et Sosipater, cognati mei. Timotheum adjutorem suum dicit, omnesque simul cognatos appellat. Et quidem de Timotheo plenissime fertur in Actibus apostolorum quod fuerit ex Derben, filius mulieris viduae fidelis, patre gentili. Ipse quoque Apostolus dicit, quod propterea rogaverit eum manere Ephesi, ut denuntiaret quibusdam ne aliter docerent, neque attenderent fabulis et genealogiis infinitis. Lucium autem quidam ipsum perhibent Lucam esse qui Evangelium Actusque apostolorum scripsit. Beatus enim Apostolus non curat de proprietatibus nominum, pro eo neminem vestrum baptizavi, nisi Crispum et Caium . Saluto vos ego Tertius, qui scripsi et vocatur Tertius nomine, non numero. Salutat vos Erastus, arcarius civitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ditis sicut a ego seduolouos sapientes ẽẽ inbono. ut quicquid bonisapitis & intellegitis
totũ opere satagitis implere. simplices aut̃ inmalo utuitia &omnia que mala sunT
uit&is & contẽpnatis: Simile ẽ hoc illidicto. qđ a chorintios scribit dicens: Malitia
par uuliestote sensuaut ꝑfecties tote: Acsi dicer& alis uerbis: Bonũ sapite . faciendo
malũ ignorate uitando & ita in uob̵ implebit᷑ qđ subsequit᷑. Ds̃ aut̃ pacis quipacẽ amat
aduersarius & potest significari in hoc loco diabolũ & neronẽ qui xp̃ianis aduersa¬
bat᷑: Possumꝰ &ia &om̃a aduersa ꝑhoc nom̃ intellegere que anime tendenti ad dm̃ re¬
sistunt & aduer sant᷑ que exorat apłs conteri & subici potestatulloꝵ. Ds̃ pacis cui pax
plac& conterathoc qđ contrariũ est paci & dissensiones operat᷑: Qđ aut̃ dicit subpe¬

Expanded text:
didistis sicut et ego. Sed volo vos sapientes esse in bono, ut quidquid sapitis et intelligitis, didistis sicut et ego. Sed volo vos sapientes esse in bono, ut quidquid sapitis et intelligitis, totum opere studeatis implere; simplices autem in malo, ut vitia et omnia quae mala sunt vitetis et contemnetis. Simile est hoc illi dicto, quod ad Corinthios scribit, dicens: Malitia parvuli estote; sensu autem, perfecti estote ; ac si diceret aliis verbis: Bonum sapite faciendo, malum ignorate vitando, et ita in vobis implebitur quod subditur: Deus autem pacis, quia pacem amat lum et Neronem, qui Christianis adversabantur. Possumus etiam et omnia adversa per hoc nomen intelligere quae animae tendenti ad Deum resistunt et adversantur, quae exorat Apostolus conteri et subjici potestati illorum. Deus pacis, cui pax placet, conterat hoc quod contrarium est paci, et dissensiones operatur. Quod autem dicit, sub pe
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ declinatẽ ab illis qui discordias & rixas mouent int̃ uos : Contra pseudo¬
apłos c&iudeos ñ recte credentes loquit᷑ ista: Huius mõdi enĩ sub audis homi¬
nes quidis sensiones generant int̃uos discur rendo dedomo indomũ adulantes
quibusdã & laud antes quosdã aliis uero d& rahentes & concitantes uinũ
adurisus al terũ ꝑ detractiones : nseruiunt xp̃o sed suo uentra ee ieleo
adulanis alus dđ trahentes alus ut possint suũ uentrẽ im plere &s ꝑdules
ser mones asbenedistiones seducus ÷ corda in nocentiũ: Adhoc in quit p̃diat
ordulces ser mones adulationis  benedictionis ꝓfer̃ ut corda simpliciũ
fratpũ seducere ꝓ ossint & in nocentiã oiu au ferre ualen Uro enĩ
obedientia qua abedistis euuian gelio uenientes ad fidẽ inom nẽ locũ er̃dpo
testatsdu ualigade t̃ hos c qđ in principiohuius epł̃ȩ dxt: Coratias agodõmes
quia fidesura adnuntiat᷑ inuniuer so mundo: Gaudeo igit᷑ in uobis oromani quia cre¬

Expanded text:
 vos. Contra pseudoapostolos et Judaeos non recte credentes loquitur ista. Hujuscemodi enim: subaudis homines, qui dissensiones generant inter vos discurrendo de domo in domum, adulantes et laudantes quosdam, aliis vero detrahentes, et concitantes unum adversus alterum per detractiones, non serviunt Chrisr dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. Ad hoc, inquit, praedicant, et dulces sermones adulationis et benedictionis proferunt, ut corda simplicium fratrum seducere possint, et innocentiam eorum auferre valeant. Vestra enim obedientia, qua obedistata est; hoc est quod in principio hujus Epistolae dixit: Gratias ago Deo meo, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Gaudeo igitur in vobis, o Romani, quia cre
Abbreviated transcription (Latin):
Circũ cisio in hoc loco duplici intellegentia accipi potest : uidelic& tã carnalis quã
spiritalis qm̃ utriusq minister excitit dñs in se suscipiendo & aliis dando: Cir cũci¬
sionis enĩ carnalis minister extitit: qr antequã uenir& in mundũ ꝑ incarnationis misteriũ ip¬
se ẽ qui ÷ uerbũdi patris minis trauit illã dando & p̃cipiendo utobseruar&ur qr ipse lo quebat
ꝑ angelũ ad scõs patres sicut in libiris ꝓph&icis sepissime manifestat᷑ ubidicit᷑: Os siue uerbũ
dñĩ locutũ est : Veniens &iã in carnẽ minister extitit circũ cisionis qr illã in sem& ipso
suscepit ñ ut illã preciper& seruari & custodiri post suũ aduentũ sedut ostender&
legẽ scãm ẽẽ iustã & bonã Nã mittens apłos ad p̃dicandũ ñ dixit ite p̃dicate circũ cisi¬

Expanded text:
carnalis quam spiritalis, quoniam utriusque minister exstitit Dominus in se suscipiendo, et aliis ministrando. Circumcisionis enim carnalis minister exstitit, quia antequam veniret in mundum per Incarnationis mysterium, ipse qui est Verbum Patris, ministravit illam dando et praecipiendo ut observaretur, quia ipse qui loquebatur per angelum ad sanctos patres, sicut in libris propheticis saepissime manifestatur, ubi dicitur: Os, sive verbum Domini locutum est, veniens in carne etiam minister exstitit circumcisionis, quia illam in semetipso suscepit, non ut illam praeciperet servari et custodiri post suum adventum, sed ut ostenderet legem sanctam esse, justam, et bonam. Nam mittens apostolos Dominus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidẽ suã iudeos blasphematores & nos gentiles ido latras omniq: in munditia repl&os
atq: ad cognatione dĩ alienos multo magis nos ñ debemꝰ despicere fratrẽ nr̃m in¬
firmũ in fide neq: in aliquo contristare. aut scanda lizare sed potius in affectũ
caritatis debemꝰ eos colligere : Ideoergodicit nos susceptos in honor ẽ dipatris
gelio discipulis & in illis omnib: in se credituris: Sic luceat luxura cora hominibus ut
uideant operaurã bona & glori ficent patrẽ urm̃ quuncelis ÷: Dico enĩ xp̃o ihm̃ mi¬

Expanded text:
ad fidem suam Judaeos blasphematores, et vos gentiles idololatras, omnique immunditia repletos, ad fidem suam Judaeos blasphematores, et vos gentiles idololatras, omnique immunditia repletos, atque a cognitione Dei alienos, multo magis nos debemus non despicere fratrem nostrum infirmum in fide, neque in aliquo contristare aut scandalizare, sed potius in affectum charitatis debemus eum colligere. Ideo ergo dicit nos susceptos in honorem Dei Patrisgelio discipulis et omnibus in se credituris: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coe
Abbreviated transcription (Latin):
urm̃ Quẽ tuncglorificamꝰ siue laudamꝰ quando eiꝰ fidẽ sincerissimã tenentes incordeomnic
intellectu confitem᷑ eũ ore uerũ diẽẽ & fidẽ quã habemꝰ bonisoperib: exornamꝰ iuxtaqđ ipsa
qđ sub audis decus honoris suscipite in uicẽ sicut & xp̃s suscepit uos in honorẽ dĩ : Adea que paulo
superius dixit apłs defirmis ad huc fratrib: infide loquens & dediferentia ciboꝵ quospͣ¬
cepit suscini in affectũ caritatis cũ tranquillitate in quiens. in firmũ aut̃ in fide a ssumite
ꝑtinent ista p̃sentia : Et ÷ sensus : Ppopt̃ hoc taliadico ut suscipiatis incaritatis affectũ
fr̃sad hucin firmos infide neq: scandalizetis eos suadentes ut comedant cibos quos ipsi de¬
testant᷑ quasi inmundos &ita suscipite illos cũ caritate sicut & xp̃s suscepituos ad fidẽ
suã in honorẽ dipatris ut ds pat̃ laudar&cur ꝑuos: Siergo xp̃s dignatꝰ est suscipere

Expanded text:
um . Quem tunc glorificamus sive laudamus, quando ejus fidem sincerissimam tenentes in corde omnique intellectu, confitemur eum ore verum Deum esse, et fidem quam habemus bonis operibus exornamus, juxta quod ipsa  est . Propter quod, subaudis decus honoris, suscipite invicem, sicut et Christus suscepit vos in honorem Dei. Ad ea quae paulo superius dixit Apostolus, de infirmis adhuc fratribus in fide loquens, et differentia ciborum quos praecepit suscipi in affectum charitatis cum tranquillitate, inquiens: Infirmum autem in fide assumite, pertinent ista praesentia, et est sensus: Propter hoc talia dico ut suscipiatis in charitatis affectum fratres adhuc infirmos in fide, neque scandalizetis eos suadentes eis ut comedant cibos quos ipsi detestantur quasi immundos, et ita suscipite illos cum charitate, sicut et Christus suscepit vos ad fidem suam in honorem Dei Patris, ut Deus Pater laudetur per vos. Si ergo Christus dignatus est recipere
Abbreviated transcription (Latin):
qđ letebtr : QCuid plura surgens amostius aperirut discipulis sepsĩ ut in¬
tellegepent seripturas: illi sintellectis a cognitis cognouer̃ nisterũ iã
esse conpl&ũ Re nanifestatuo qđ antea latebat: Concordantib enũ &s ad¬
imelaisinx pͥ̃õ deconceptlone natiuitate moste atq ascensione austerus
m c&eris ꝓ phodicis uaticinationib nulla reman& iã dubitatio quin ꝑapi¬
ꝑha&as patofactũ sit musterũ a siculis & tẽporib &ernis occultũ Secundũ
pꝰ ceptis patr tdĩ qs p̃ cepit filius dẽ quiumius substantie est cũ patre caspũ

Expanded text:
quod latebat. Quid plura? Surgens a mortuis, aperuit discipulis sensum ut intelligerent Scripturas. Illis intellectis et cognitis, cognoverunt mysterium jam esse completum et manifestum, quod antea latebat. Concordantibus enim et adimpletis in Christo de conceptione, nativitate, morte, atque ascensione mysteriis, et caeteris propheticis annuntiationibus, nulla remanet jam dubitatio quin per prophetas patefactum sit mysterium, a saeculis et temporibus aeternis occultum. Secundum praeceptum aeterni Dei, quia praecepit Filius Dei qui unius substantiae est cum Patre et
Abbreviated transcription (Latin):
Piaut̃ ꝗoperat᷑ merces ñ inputat᷑ siđ m gratiã sed scđm debnitũ : Exhumana consuetudine sumit exem¬
plũ quando operantib: scđm meritũ damꝰ mercedẽ & nullã nob̵ agun gratiã : Non operantib: uero
sidamꝰ aliqđ beneficiũ : ñ ÷ merces sed gratia ideoq gratiam᷑ abillis : Etest sensus : Si abraã ꝓpt̃
opera sua poss& iustificari sine gratiadi sep̃ ueniente & sine fide queilli gratis data ÷ ñ essa& ei pͥmiũ
iustificationis gratisdatũ sed debitũ ess&: Ał saliuudei siusoperib: fuissent iustificati non essco

Expanded text:
Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Ex humana consuetudine sumit exemplum, quando operantibus secundum meritum damus mercedem, et nullam nobis agunt gratiam: non operantibus vero si damus aliquod beneficium, non merces, sed gratia: ideoque gratiamur ab illis. Et est sensus: Si Abraham propter opera sua posset justificari sine gratia Dei se praeveniente, et sine fide, quae etiam gratis illdata est, non esset ei praemium jus
Abbreviated transcription (Latin):
quanto magis istiqui plenis rapacitatȩ suꝑbia omniq nefario actu ñde¬
bent dedignari itaq: imitandus ÷ omnib: uirib: : Dsaut̃ pacis sitcũ omnib
uobis am̃ s pacis intellegit᷑ scã trinitas cuiꝰ misericordia reconcilatũ est
goli sumanso & cuiusdono pax & concor diadat cunc̃tis fidelib Et satispulchi
in pace finiuit: Duob populis in concordiã reuocatis ostendens quia ñ nisiat
paci ficis d spacis qui pacẽ prestat: possit habitare: : Cõmendo aut uobi

Expanded text:
quanto magis isti qui pleni sunt rapacitate, superbia, omnique nefario actu non dequanto magis isti qui pleni sunt rapacitate, superbia, omnique nefario actu non debent dedignari? Itaque imitandus est omnibus viribus. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen. Deus pacis intelligitur sancta Trinitas, cujus misericordia reconciliatum est genus humanum, et cujus dono, pax et concordia datur cunctis fidelibus. Et satis pulchre in pace finivit, duobus populis in concordiam revocatis, ostendens quia non nisi in pacificis Deus pacis qui pacem praestat possit habitare. CAPUT XVI. Commendo
Abbreviated transcription (Latin):
do calefit atq las sat᷑: Etbeatus apłs fortit̃ pugnabat contraphilosophos ẽtra
udeos contraher&icos ideoq: desiderabat ad tẽpustã corpore quã spũ re¬
quiescere inde ipsedicit quodã loco Sia dbestias pugnaui ephesi: Bestias¬
ibi appellat philosophos & her&icos : Ideo aut̃ exorabat utromani siusora¬
tionib ei subuenirent : quiatimebat comp̃hendi dũ uenir& ihierosolimã
abinfidelib: iudeis &r&rudiincarcere uł occidi. & ñ poss& neq scĩs deferre
munera & oblationẽ suã neq: postmodũ uenire romã sicut indesiderio
habebat: Hinc decutit᷑ pontificũ suꝑbia & p̃latoꝵ atq principũ & potentũ
huiuis scłi qui de dignant᷑ exorare subiectossuos quatinꝰ ꝓeis p̃ces orationesq
fundant: Si enĩ ille quiapłs & pontifex erat omniũ gentiũ omniq gratia
sp̃ssc̃i repl&us ñ est dedignatꝰ auxiliũ subiectoꝵ ex p&ere in orationib

Expanded text:
do calefit atque lassatur. Et beatus Apostolus fortiter pugnabat contra philosophos, contra Judaeos, contra haereticos, ideoque desiderabat ad tempus tam corpore quam spiritu requiescere. Unde ipse dicit quodam loco: Si ad bestias pugnavi Ephesi . Bestias appellat philosophos et haereticos. Ideo autem exorabat, ut Romani suis orationibus ei subvenirent quia timebat comprehendi, dum veniret Hierosolymam, ab infidelibus Judaeis, et retrudi in carcerem, vel occidi, et non posset neque sanctis deferre munera et oblationem suam, neque postmodum venire Romam, sicut in desiderio habebat. Hinc decutitur pontificum superbia et praelatorum atque principum et potentium hujus saeculi, qui dedignantur exorare subjectos suos, quatenus pro eis preces orationesque fundant. Si enim ille qui et apostolus et pontifex erat omnium gentium, omnique gratia Spiritu sancti repletus, non est dedignatus auxilium subjectorum expetere in orationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dintentione seruebat legidis consentiendo ei in hoc qr nolebat concupiscentiȩ cor nali sub iacere
carneaut legi pereati idđ ÷ consueudine male qr concupiscebat E x pes fartes adaptimã fili

Expanded text:
et intentione serviebat legi Dei, consentiendo ei in hoc quia nolebat concupiscentiae carnali subjacere: et intentione serviebat legi Dei, consentiendo ei in hoc quia nolebat concupiscentiae carnali subjacere: carne autem legi peccati, id est consuetudini malae qua co
Abbreviated transcription (Latin):
sps sci acceperant in p̃dicatione u tomniũ gentiũ lingiuis loquerent᷑ in miraculis quoq: quib p̃ omnib
in plateis utueniente p&&ro saltẽ umbra illius uenir& suꝑillos & sanarent᷑ : Beatũ quoq andream
legimꝰ inodie xxx & coamplius mostuos suscitasse : Primitiȩ siquidẽ appellant᷑ oltima queq &
cariora sicut in lege hab&ur: Offeras primitias auri & argenti tuidño id toptima & cariora
Reeñ uera itadignũerat utꝑ quoꝵ minis teriũ doctrina euu angelica & fides dominica ꝑ qua¬
dri fidũ orbẽ diffamandaerat : maiora dona sp̃ssci acciperent Alit̃ : Non solũ inquit alu in¬
bemꝰ: oblatã in holo caustũ. qđ igne dilectionis dĩ &r ꝓximi arde dequoigne dñsat lgnẽ ueni
mutere uint mas fet quiduolo nisiut ardeat  num quid primitias mȩntis suȩ idẽ apl̃s ñ habebat dõ
ablatas quidicebat mente seruio legidit̃ carneuit̃ logi peccati a płs &enĩ ration abilitate m̃ tis

Expanded text:
tus sancti acceperunt in praedicatione, ut omnium gentium linguis loquerentur, in miraculis quoque quibus prae omnibus in plateis, ut veniente Petro saltem umbra illius veniret super illos et sanarentur. Beatum quoque Andream legimus uno die triginta et eo amplius mortuos suscitasse. Primitiae siquidem appellantur optima quaeque et chariora, sicut in lege habetur: Offeres primitias auri et argenti tui Domino, id est optima et chariora. Re enim vera ita dignum erat, ut per quorum ministerium doctrina evangelica, et fides Dominica per quadrifidum orbem diffamanda erat, majora dona Spiritus sancti acciperent. Aliter: Non solum, inquit, alii in igne dilectionis Dei et proximi ardet, de quo igne Dominus ait: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? Nunquid primitias mentis suae idem Apostolus non habebat Deo oblatas, qui dicebat: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Apostolus etenim rationabilitate mentis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ peccandi Vt sit ipse primogenitus in multis fratrib: Om̃s unigenitus potest
diciprimogenitus: Nontam̃ om̃is primogenitꝰ dici potest unigenitus : Quicumq eni primꝰ
aperit uul uã matris nascendo nec hab& alios fr̃s sequentes & primogenitus ÷ & unigenitꝰ
Quiuero primꝰ. egredit᷑ abutero mat̃no & hab & postmodũ fr̃s sequentes solum modo pri¬
mo genitus ÷  filius aut̃ dĩ. redẽptor iudelic& humani generis si digna consideratione
ꝑpendimꝰ tã scđm diuinitatẽ quã scđm humanitatẽ. & unigenitꝰ & primogenitꝰ. pdi¬
andus÷ Vlnigenitus quidem ÷ scđm diuinitatẽ qr in natura diunitatis ã hab& alio

Expanded text:
voluntatem peccandi. Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Omnis unigenitus potest dici primogenitus, non tamen omnis primogenitus dici potest unigenitus. Quicunque enim primus aperit vulvam matris nascendo, nec habet alios fratres sequaces, et primogenitus est, et unigenitus: qui vero primus egreditur ab utero materno et habet postmodum fratres sequentes, solummodo primogenitus est. Filius autem Dei, Redemptor videlicet humani generis, si digna consideratione perpendimus, tam secundum divinitatem, quam secundum humanitatem, et unigenitus praedicand
Abbreviated transcription (Latin):
si cut sequentia manifestant : Nã quid oremꝰ sicut o post& nescimꝰ : Plerumq dũ uolumꝰ bona
nobis petere contraria &aduersa p&imꝰ sinob illa conce derent᷑ si citbent paulus contraria
sibip&ebat quando dep̃ cabat᷑ auferria se sp̃m tẽptationis & imn firmitatt̃: Sieni es urtr&ur
forsitan reuelationũ magnitudine seextoller& & cader& in lapsũ: Sic&iã plerunq
positi in prosperitate p&cimꝰ nob̵ illã conuersari que sisem ꝑ nob̵ maner& forsitari
a more sui implicar & animũ nrm̃: Similit̃ quando sumꝰ posti in in firmitate causa p lationis
aut emendationis imploramꝰ liberari que sia nob̵ tolleret᷑ fortasse a peccata pristinta
reuesterem᷑ aut remissius in bono opere laborarenꝰ. ideoq nescimꝰ orare sicut opostoa

Expanded text:
sicut sequentia manifestant: nam quid oremus sicut oportet nescimus. Plerumque dum volumus bona nobis petere, contraria et adversa petimus; si nobis illa concederentur, sicut beatus Paulus contraria sibi petebat, quando petebat ferri a se spiritum tentationis et infirmitatem. Si enim exaudiretur, forsitan revelationum magnitudine se extolleret, et caderet in lapsum. Sic etiam plerumque positi in prosperitate, petimus illam nobis conservari, quae si semper nobis maneret, forsitan amore sui implicaret animum nostrum. Similiter, quando sumus positi in infirmitate, causa probationis aut emendationis imploramus liberari: quae si a nobis tolleretur, fortasse ad peccata pristina reverteremur aut remissius in bono opere laboraremus. Ideoque nescimus orare sicut oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
enarrabilit̃ sicut conuenit eiꝰ diunitati qrequalis & consubstantialis : dõ patri & ple¬
biles dicunt᷑ q̃t nemo potest enarrare quanta compunctio n cordib: fideliũ est uel quanta
remuneratione dignis corã dõ : Quiaut̃ scrutat᷑ corda scit quiddesider&ẽ sp̃s qđ seđdñdi
postulat ꝓsc̃is: Dsꝰpat̃ cufilio suo quiomã arhana cordiũ & ꝑcretoi n solũ hbm inũ
sed angeloꝵ penetrat : scit quid desider&e sp̃is sc̃s habitans in cordib fideliũ suore qr
unusscientiȩ sunt uł quid nos desiderare faciat: Postulat quoq scđm dm̃ pscis qm̃ ea
focit nos postulare . que & dõ placeant & nob̵ utilia sint ita ut dicamꝰ positi in oratiane:
Dsetesne quiabsconditoꝵ & futuroꝵ es cognitor si cut scisnobis necessariũ ẽt & sicut
ti birlac&e inisererenr̃ĩ: Dõergo loqut᷑ sine strepitiuocis cunoħ tacere niderir qc&iuae

Expanded text:
t convenit ejus divinitati, quae aequalis et consubstantialis est Deo Patri; et plebiles dicuntur, quia nemo potest enarrare quantae compunctiones in cordibus fidelium sint, vel quanta remuneratione digni sunt coram Deo. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quipostulat pro sanctis. Deus Pater cum Filio suo, qui omnia arcana cordium et secretorum, non solum hominum, sed et angelorum penetrat scit quid desideret Spiritus sanctus, habitans in cordibus fidelium suorum, quia unius scientiae sunt, vel quid nos desiderare faciat. Postulat quoque secundum Deum pro sanctis, quoniam ea facit nos postulare quae et Deo placeant et nobis utilia sint, ita ut dicamus positi in oratione: Deus aeterne, qui absconditorum et futurorum es cognitor, sicut scis nobis necessarium esse et sicut tibi placet, miserere nostri. Deo ergo loquitur sine strepitu vocis cum nobis tacere vi
Abbreviated transcription (Latin):
sub serutite cor ruptionis & mostalitatis : positus q subiac& mutabilitati &utiis : Le¬
nibit᷑ aut̃ indiȩ iudici abomni fece mostalitatis & peccati: quara domostalecor pus accepernt
in mnor talitatẽ & cor ruptibilehocin corruptionẽ &̃ transibit in libertatẽ glorie filio dr̃ qr
erit similis xp̃o ingloria & in libestate filiatiomi sadoptiue dequa dñsaitꝰ ucdeis: Siuo sfilus¬
Nã paulo su perius ubidixit expectatio creaturȩ filioꝵ dĩ ÷ euelationẽ ex pectat fideles
tantum modo possunt intellegi quiiã credebant: Hlicuero ubidicit ipsa creatura libera¬
bit̃ serutute cor ruptionis in fideles intellegi possun T qͥuneo di it porib: apłoꝵ crediderao¬

Expanded text:
mutabilitati et vitiis; liberabitur autem in die judicii ab omni faece mortalitatis et peccati, quando mortale corpus acceperit immortalitatem, et corruptibile hoc incorruptionem, et transibit in libertatem gloriae filiorum Dei, quia erit similis Christo in gloria, et in libertatem filiationis adoptivae, de qua am paulo superius ubi dixit: Exspectatio creaturae filiorum Dei revelationem exspectat, fideles tantummodo possunt intelligi, qui jam credebant, hic vero ubi dicit: Ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, infideles intelligi possunt, qui necdum temporibus apo
Abbreviated transcription (Latin):
sub̵ quã diuim tatib: manent :: Vosaut̃ oromani in carne non estis id ÷ in carnalib: desiderus
qr iã mosti ficastis m̃ braurã cũ uitiis & concu piscentiis sed in spũ estis id ÷ inspiritalib:
rebus & spiritalia queritis sitam̃ sp̃s di habitat in uob̵: hocest si sp̃s sc̃s halitat inuob¬
munis sp̃s ÷ patris & filii : Quomodo potest cognosci si secs habitat in nobis : ꝑ operationẽ¬

Expanded text:
subaudis quandiu in talibus manent. Vos autem, o Romani, in carne non estis, id est in carnalibus desideriis: subaudis quandiu in talibus manent. Vos autem, o Romani, in carne non estis, id est in carnalibus desideriis: quia jam mortificastis membra vestra cum vitiis et concupiscentiis; sed in spiritu estis, id est in spiritalibus rebus, et spiritualia quaeritis: si tamen Spiritus Dei habitat in vobis, hoc estmunis spiritus est Patris et Filii. Quomodo potest cognosci si Spiritus sanctus habitat in
Abbreviated transcription (Latin):
ciuangeliũ precpit : cuncta tẽporalia ac transitoria spernere gaudia patriȩ celestis totoni sum̃tis
app&ere: Prudentia enim mentis & in p̃senti pacẽ hab& non reddendo malũ ꝓmalo & in futurũ uitã
& ernã mer&ur : Qm̃ sapientia carnis inimica ÷: dõ : Qđ superius dixit prudentiã carnis modo
appellat sapientiã carns : Sapientia aut̃ carnalis hominis & mundana ÷ in reb caducis spem ponere
&ea opeperari que superius diximꝰ : Legienim dĩ id ÷ legẽ ȩuuangelii quedicit malũ ꝓmalo
non reddas : ñ ÷ subiecta sapientia carnalis : Quare : qr non potest : Etquare non potest
quia ñ uultitimens amittere bona tẽporalia : Dũ enĩ malũ ꝓmalo reddunt odientesse
inuicẽ euuangelio contrarii existunt qđ p̃cipit inimicos diligi: Quiaut̃ in carnesunt id
qui scđm carnalia desideria uiuunt & in spe carnaliũ boriorũ s̃ positi : dõ placere non poss̃

Expanded text:
Evangelium praecipit; cuncta temporalia ac transitoria spernere; gaudia patriae coelestis toto nisu mentis appetere. Prudentia enim mentis in praesenti pacem habet, non reddendo malum pro malo, et in futuro vitam aeternam meretur. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo. Quod superius dixit prudentiam carnis, modo appellat sapientiam carnis. Sapientia autem carnalis hominis et mundana est in rebus caducis spem ponere, et ea operari quae superius diximus. Legi enim Dei, id est legi Evangelii, quae dicit: Malum pro malo non reddas, non est subjecta sapientia carnalis. Quare? quia non potest; et quare non potest? quia non vult, timens amittere bona temporalia. Dum enim malum pro malo reddunt, odientes invicem, Evangelio contrarii existunt, quod inimicos praecipit diligi. Qui autem in carne sunt, id est qui secundum carnalia desideria vivunt, et in spe carnalium bonorum sunt positi, Deo placere non possunt;
Abbreviated transcription (Latin):
timoniũ in corde ꝑ occultã in spirationẽ sine strepitu uocis q filiidĩ sumꝰ effecs
in baptismate ñ ꝑnaturã sed ꝑ ad optionẽ & qđ talia faciendo ꝑ seuerabimꝰ in eus
filiationȩ : Siaut̃ filii &e heredes : Seruus ñ meret᷑ accipere hereditatẽ filu
accipit : Etnos sifilii dĩ sumꝰ hereditatẽ merebim̃ accipere:: Hoc quoq consi¬
derandũ qr hereditas in moste patris confirmat᷑ scđm humanas leges : Quã
orgohereditatẽ poterit cds̃ pat̃ dare nob̵ qui nom potest mori seipsũ utiq da¬
bit᷑ꝰ ut sicut ipse est in mostalis & in corruptibilis ita & nossimꝰ in mostales in
incor ruptibilesq atq in cõmutabiles thesauros quoq sa pientia & scienti
diuimitatis suȩ ł Peredes quidẽ dĩ: coheredes aut x pi łleredes dĩ patriserusi

Expanded text:
lii Dei sumus effecti in baptismate, non per naturam, sed per adoptionem, et quia, talia faciendo, perseverabimus in ejus filiatione. Si autem filii, et haeredes. Servus non meretur accipere haereditatem, filius accipit: et nos, si filii Dei sumus, haereditatem merebimur accipere. Hoc quoque considerandum, quia haereditas in morte patris confirmatur secundum humanas leges. Quam ergo haereditatem poterit Deus Pater dare nobis, qui non potest mori? Seipsum utique dabit, ut sicut est immortalis et incorruptibilis, ita et nos simus immortales, et incorruptibiles, atque incommutabiles, thesauri quoque sapientiae et scientiae divinitatis suae. Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Chris
Abbreviated transcription (Latin):
datur nob̵ intellegi : qr seponit ꝓomnib: fidelib: : Quiergomente seruiunt. legiđi
lic& concupiscant carne nihildã pnationis ÷ illis qr ñ ambulant scđm carnẽ idest
scđm carnalia desideria ñ uiuunt : Velcerte in illis quiiõ decorpore mortis sunt liberati
id ÷ qui uni uersitate omniũ peccatoꝵ. tẽporebaptis matis ꝑdĩ gratiã sunt ex uti. &
in eadẽ sc̃itatemanent nihil ÷ dãpnationis qđ mosti &ernȩ subiaceat : Lexenĩ sp̃suite¬

Expanded text:
datur nobis intelligi, quia se ponit pro omnibus fidelibus. Qui ergo mente serviunt legi Dei, licet concupiscant carne, nihil damnationis est illis, quia non ambulant secundum carnem, id est secundum carnalia desideria non vivunt; vel certe in illis qui jam de corpore mortis sunt liberati, id est qui ab universitate omnium peccatorum tempore baptismatis per Dei gratiam sunt exuti, et in eadem s
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã codices habent exoperib legis. sed falsoscriptũ ÷: Nonem̃ lex adhuc dataerat nisi fostetasit
intellegendũ ut udicat᷑ exoperib: legis posteadatȩ : Et ÷ sensus : Si abra ã exoperib: suis iustuficatꝰ ÷
sie fide &sine gratiadĩ sep̃ueniente hab& quidã gloriã & laudẽ apud iñ p̃senti & haput homines co
qđ iustus fuerit ꝑ se: A pud dm̃ uero ñ ÷ laud abilis neq: eritin futurũ : Quare: qr sine fide in posibile ÷
placeredõ : in seergo & apud homines habuiss& abrahã gloriã & laudẽ ꝓsius operib: siiuistificatꝰ
fiuss& sine fide suisoperib: sicut ille phariseus glori abat᷑ quicũ publicano intẽ plũ ascenderat :
euis sed fidẽ : Seꝗt᷑. Quid enĩ seriptura dicit : credidit abra ã dõ obediens p̃ceptsilluis qr exuit det̾ra
sua &de ꝓmissione rsaac & xp̃i credidit qđ eidix̃ ds̃ in semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes : Etqr credidit¬

Expanded text:
Quidam codices habent ex operibus legis, sed false scriptum est. Non enim lex adhuc data erat, nisi forte ita sit intelligendum ut dicatur, ex operibus legis postea datae. Et est sensus: Si Abraham ex operibus suis justificatus sine fide et sine gratia Dei se praeveniente, habet quidem gloriam et laudem apud se in praesenti et apud homines, eo quod justus fuerit ipse, apud Deum vero non est laudabilis neque erit futurum. Quare? Quia sine fide impossibile est placere Deo . In se ergo et apud homines habuisset Abraham gloriam et laudem pro suis operibus, si justificatus fuisset sine fide suis operibus, sicut ille pharisaeus gloriabatur, qui cum publicano in templum ascenderat. ejus, sed fidem. Sequitur: Quid Scriptura dicit? Credidit Abraham Deo, obediens praeceptis illius, quia exivit de terra sua, et de promissione Isaac et Christi credidit quod ei dixit Deus: In semine
Abbreviated transcription (Latin):
guere uelabit᷑ in nobis: Si qui lib& hominũ om̃a p̃cepta u&eris. & nouitestañ tipotusse
inolene aont̃auge nera tor gntoꝵ ꝑferre carceres uidelic& aculcosungulas ustrola¬
tuones lapidationes eruci fixiones frixiones in sartagine ꝑ multa curricula tẽpoꝵ
nequa quaes sci dignꝰ gloria futura quã ꝑcepturis elȩcti : Querit aliquis quare
udeoutiq  ista te pͥoralias illa &erna : Queerit illa gloria qua fulgebunt

Expanded text:
epta Veteris et Novi Testamenti potuisset implere, et omnia genera tormentorum despicere, carceres videlicet, aculeos, ungulas, ustulationes, lapidationes, crucifixiones, frixiones in sartagine per multa curricula temporum, nequaquam esset dignus gloria futura quam percepturi sunt electi. Quaerit aliquis, quare? Ideo utique quia ista temporalia sunt, illa aeterna. Quae erit ill
Abbreviated transcription (Latin):
Verbigratia qui facit homicidiũ concupiscit illũ occidere cuium in fere si deeceteris
pis intelle gendũ Nonenĩ qđ uolo hoc ago sed qđ odi illad facio: Quduolebar

Expanded text:
Verbi gratia: Qui facit homicidium, concupiscit illum occidere, cui vim infert: sic de caeteris Verbi gratia: Qui facit homicidium, concupiscit illum occidere, cui vim infert: sic de caeteris vitiis intelligendum. Non enim quod volo hoc ago, sed quod odi malum
Abbreviated transcription (Latin):
nalib desideriis & concupiscentiis spem pono : Venundatꝰ subpeccato: Primꝰ homo accepto
dulcedine u& iti pomi uendidit sem& ipsũ diabolo inseruũ cũ liber ess&s : ꝑtom̃is quicon¬
cupiscentia carnali delectat᷑ & dulcedine peccati fruit᷑ : diabolo & peccato seuendit
cuise supponit : Quod enĩ operor ñ intellego : Persona duoꝵ hominiũ assumit in his
uerb̵ apłs interioris uidelic& id ÷ mentis & exterioris id ÷ carnis : Quido perabat᷑ apłs
concupiscebat contralegis p̃ceptũ quã concupiscentiã ñ intellegebat id ÷ ñ ad ꝓbabat
noneligebat neq ꝑ ficere obtabat : Notandũ aut̃ multa lo quihic a postoluĩ e ꝑsonage¬
neris humani de concupiscentia ꝑ quã debemꝰ intellegere uniuer sitatẽ uitiorum :
queom̃a ꝑ concupis centiã explent᷑ : Nullũ enĩ peccatũ per ficit᷑ sine concupiscentia

Expanded text:
nalibus desideriis et concupiscentiis spem pono, venundatus sub peccato. Primus homo, accepta nalibus desideriis et concupiscentiis spem pono, venundatus sub peccato. Primus homo, accepta dulcedine vetiti pomi, vendidit semetipsum diabolo in servum, cum liber esset, et omnis qui concupiscentia carnali delectatur: et dulcedine peccati fruitur diabolo et peccato se vendit cui se supponit. Quod enim operor, non intelligo. Personam duorum hominum assumit in his verbis Apostolus, interioris videlicet, id est mentis, et exterioris, id est carnis. Quid operabatur Apostolus? Concupiscebat contra legis praeceptum: quam concupiscentiam non intelligebat, id est, non approbabat, non eligebat, neque perficere optabat. Notandum autem multa hic loqui Apostolum ex persona generis humani de concupiscentia, per quam debemus intelligere universitatem vitiorum, quae omnia per concupiscentiam explentur. Nullum enim peccatum perficitur sine concupiscentia.
Abbreviated transcription (Latin):
uecdũ conpla&as peccata amorreoꝵ : & adiuideos: impl&e mensurã patrũ ur̃oꝵ : Omnẽ er
mensurã peccati que erat antelegẽ : transcendit p̃ uaricatio mandati legis : Et tale ÷ acs
dicer& : Ideo diabolus sedux hominẽ ꝑdulce dinẽ peccati : ut fiat ꝑtrans gressionẽ mandati
supra modũ peccans peccatũ id ÷ d&erius & maximũ peccatũ uł ut beatꝰ geronimꝰ dicitꝰ
peccatũ peccatius : Scimꝰ erũ qr lex spiritalis ÷ : ego aut̃ carnalissũ uenundatꝰ sub peccato:
Ex ꝑsona generis humaniloquit᷑ hic apłs & in sequentib: uł &iã ex ꝑsona cuius cũq:
hominis penitentiã agentis extoto corde ad dm̃ conuertentis : Lexmo :si spiritalis ÷ qr
spiritalia p̃cepta hab& eadocens que ad salutẽ anime ꝑtinent uł &iã spiritalis dicit᷑ qr
spiritalit̃ seuult intellegia nob̵: Ego aut̃ carnalissũ id ÷ mostalissũ ad huc ideoq in car¬

Expanded text:
nt peccata Amorrhaeorum; et ad Judaeos: Implete mensuram patrum vestrorum . Omnem ergo mensuram peccati quae erat ante legem, transcendit praevaricatio mandati legis. Et tale est ac si diceret: Ideo diabolus seduxit hominem per dulcedinem peccati, ut fiat per transgressionem mandati supra modum peccans peccatum, id est, deterius et maximum peccatum, velut beatus Hieronymus dicit: peccatum peccatius. Scimus enim quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato. Ex persona generis humani loquitur hic Apostolus, et in sequentibus: vel etiam ex persona cujuscunque hominis poenitentiam agentis, et ex toto corde ad Dominum convertentis. Lex enim Moysi spiritalis est, quia spiritu alia praecepta habet, ea docens quae ad salutem animae pertinent vel etiam spiritalis dicitur, quia spiritaliter se vult intelligi a nobis. Ego autem carnalis sum, id est mortalis sum adhuc, ideoque in car
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ mutabilitatiꝰ mostalitati corruptioni subiettus : ñ uolens qr sponte quidẽ peccauit in parcis
sedñ sponte neq: uolens subiectus ÷ mostalitati & pene: Verbigratia Sicut latro qui sponte cõniist
fustũ sed ñ sponte sus pendit᷑: Etlic& ipsenoll& tam̃ subiectus ÷ uanitati ꝓpt̃ eũ ide ꝓpt̃ uiftun¬
q eus peccatũ non dimisit inpunitũ & in hoc p̃dicat᷑ eẽ misericors qr ñ statimillũ penitꝰ dãpnauit &ac¬
cidit sed reser uauit ad penitentiã dansei spim ueniȩ & liberationis regressionisq in gradũ ptismc̃
utex pect a illud qđ in sequentib: dicit᷑. Qua & ipsa crtatura. id÷ homo quilib& electus lberi¬

Expanded text:
 sponte quidem peccavit in paradiso, sed non sponte neque volens subjectus est mortalitati et poenae. Verbi gratia: sicut latro qui sponte committit furtum, sed non sponte suspenditur, et licet ipse nollet, tamen subjectus est vanitati propter eum, id est quia ejus peccatum non dimisit impunitum, et in hoc praedicatur esse misericors, quia non statim illum penitus damnavit et occidit, sed reservavit ad poenitentiam, dans ei veniae spem et liberationis, regressionisque in gradum pristinum ut exspectet illud quod in sequentibus dicitur. Quia et ipsa creatura, id
Abbreviated transcription (Latin):
mosti ficaueritis uiue isuita &erna: Videamꝰ primũ que sintꝰ opera uł facta carnis
moalus uerbis apłi AAanifesta inquit sunt õpera carnis uesu  formieatio innundi¬

Expanded text:
mortificaveritis, vivetis vita aeterna. Videamus primum quae sint opera vel facta carnis, mortificaveritis, vivetis vita aeterna. Videamus primum quae sint opera vel facta carnis, ex aliis verbis Apostoli: Manifesta autem sunt opera carnis
Abbreviated transcription (Latin):
dõ ut scđ m carnẽ id ẽ scđm desideria carnis uiuamus qr ñ sumꝰ carnidebitores seddõ
spiritalit̃ conuersem᷑ cuncta transitoria & caduca ꝓnihiloducentes & dõ debitũ
nrmiraddentes: Quidergo accepimꝰ ab illi uteidebitores essemus qͣuicquid bonihabetiꝰ,
Cueñ nonessemus abillo denihilo conditisumus & cũ nr̃o utio ꝑditi essemꝰ ab ipsoredeptisumꝰ
donan snob parit bona tẽ poralia & ꝓmittens &erna: Etquomodo possumꝰ enidebitũ red¬
dener sor uendo uoluntatillius olitemperando mandatiscius & quic quid boni habemus non
nris meritis sedilluis gratiȩ inputando: Suit scđm carnẽ uixeritis ĩd ÷ sicarnales con
cupiscentias &̃ delectationes scđm app&itũ carnaliũ desiderioꝵ opere imn pleueritis mo¬
sio nini moste & erna : Q uides ł scđm carnẽ uiuere : carnalia opera exercere adulte¬
ruẽ uidelic& homicidiũ fustũ. & corera talia: Siaut̃ spũ id÷ ꝑ gratiã sc̃i sp̃s facta carnuis

Expanded text:
ores, sed Deo, ut spiritualiter conversemus, cuncta transitoria et caduca pro nihilo dicentes, et Deo debitum nostrum reddentes. Quid ergo accepimus ab illo ut ei debitores essemus? Quidquid boni habemus. Cum enim non essemus, ab illo de nihilo conditi sumus, et cum nostro vitio perditi essemus, ab ipso redempti sumus, donante nobis pariter bona temporalia, et promittente aeterna. Et quomodo possumus ei debitum reddere? Serviendo voluntati illius, obtemperando mandatis ejus, et quidquid boni habemus non nostris meritis, sed illius gratiae imputando Si enim secundum carnem vixentias et delectationes secundum appetitum Carnalium desideriorum opere impleveritis, moriemini morte aeterna. Quid est secundum carnem vivere? Carnalia opera exercere, adulterium videlicet, homicidium, furtum, et caetera talia. Si autem spiritu, id est gratia sancti Spiritus, facta carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhib& & ꝑ illud mandatũ hoo ÷ ꝑtrans gressionẽ mandati occiditme in anima
Itaq lex quidẽ sc̃a & mandatũ scm̃ & iurtũ & bonũ: Vnũ mandatũ accipe pom
nib mandatis : Lex sca iuista & bona: qi sanctitatẽ iustitiã bonita tẽq pdicat
x ob seruatores suos scõs iustos & bonos facit: Qđ ergobonũ ÷ mihi faestũ iamnors
set miba causa mostis: Noneni mȩ occidit illud mandatũ legis qđ ꝑ sebonũ est
se denbi ne oscidi stausa nire mostis fiui transgrediendoillud: Sed peccam lie

Expanded text:
prohibet, et per illud mandatum, hoc est, per transgressionem mandati, occidit me in anima. prohibet, et per illud mandatum, hoc est, per transgressionem mandati, occidit me in anima. Itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum, et justum et bonum. Unum mandatum accipe pro omnibus mandatis. Lex sancta, justa et bona est: quia sanctitatem, justitiam, bonitatem praedicat, et observatores suos sanctos, justossit mihi causa mortis. Non enim me occidit illud mandatum legis quod per se bonum est, sed ego me occidi, et causa meae mortis fui transgrediendo illud. Sed peccatum ut