comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ maledixerit. Hii omnes modi lociti¬
num mendatia putabunt᷑. si locutio uela
figurata in mendatio deputabitur. Six
tem ñ ẽ mendatium qnͣdo ad intelligentiã
ueritatis aliud ex alio significantia referiu¬
tur. ꝓfecto ñ solũ id ꝗͦd fec̃ ant dix̃ iacob pat it
benediceretur. s neq illud qͦd ioseph uelia
illudens locutus ẽ fratrib. nec qͦd dauid
simulauit insaniam. nec cetera huiusmo¬
di mendatia iudicanda s̃. s locutiones at̃i¬
onesq ꝓphetice: ad ea q̃uera sunt intelligu¬
da referende. Que ꝓpterea figuratis uelitti¬
mictib obteguntur. ut sensum pie q̃reno
exerceant. ce ne nuda ac prompta uilasiãt
qmuis que aliis locis aꝑte ac manifesti¬
cta didicimus. cum ea ipsa de abditis en¬
untur. quodammodo in nr̃a cognition
renouantur. & renouata dulcescunt ni
iuidentur discentib qͦd his modis obãl¬
rantur s cõmendantur magis: ut qual
subtracta ea ddesiderentur ardentius on

Expanded text:
hoc est maledixerit. hi omnes modi locutihoc est maledixerit. hi omnes modi locutionum mendacia putabuntur, si locutio uel actio figurata in mendacio deputabitur. si autem non est mendacium, quando ad intellegentiam ueritatis aliud ex alio significantia referuntur, profecto non solum id quod fecit aut dixit Iacob patri, ut benediceretur, sed neque illud quod Ioseph uelut inludendis locutus est fratribus nec quod Dauid simulauit insaniam nec cetera huius modi mendacia iudicanda sunt, sed locutiones actionesque propheticae ad ea, quae uera sunt intellegenda, referendae. quae propterea figuratis uelut amictibus obteguntur, ut sensum pie quaerentis exerceant et ne nuda ac prompta uilescant. quamuis quae aliis locis aperte ac manifeste dicta didicimus, cum ea ipsa de abditis eruuntur, quodam modo in nostra cognitione renouantur et renouata dulcescunt. nec inuidentur discentibus, quod his modis obscurantur, sed commendantur magis, ut quasi subtracta desiderentur ardentius et
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur metaphora hoc ẽ de re propͥa
ad rem ñ ꝓpͥam uerbi alicuiꝰ usurpata
tnslatio. possit ista ratione mendatiũ
nuncupari. Cum enĩ dicimꝰ fluctuare
segetes. gemmare uites. floridam iuuen¬
tutem. niueam canitiẽ. ꝓculdubio flu¬
ctus. gemmas. florem. muem. quia m his
reb ñ inuenimus. in quas hec uerbaq¬
unde tnstulimus: ab istis mendatia plas¬
buntur. Et petra xp̃c: ce cor lapideum us¬
orum. Item leo xp̃c: ce leo diabolus. Et mnni¬
merabilia talia: dicentur eẽ mendatia.
qͦd hec tropica locutio usq ad eam ꝑuents
appellatur antyfrasis. ut dicatur habundi¬
re qͦd ñ ẽ: dicatur dulce qd acidum ẽ. lucus
qͦd ñ luceat: parce qͦd ñ parcant: unde ilis
ẽ in scͥpturis scĩs. si ñ in faciem benedixxts
tibi. qͦd diabolus ait dño de scõ iob: ce intis¬
ugitur maledixerit. Quo uerbo et nabiti
fictum crimen a calumpniantib nomi¬
natum ẽ. Dictum ẽ enĩ qͦd bene dixerit r

Expanded text:
appellatur metaphora, hoc est de re propria appellatur metaphora, hoc est de re propria ad rem non propriam uerbi alicuius usurpata translatio, possit ista ratione mendacium nuncupari. cum enim dicimus "fluctuare segetes, gemmare uites, floridam iuuentutem, niueam canitiem", procul dubio fluctus, gemmas, florem, niuem quia in his on inuenimus, in quas haec uerba aliunde transtulimus, ab istis mendacia putabuntur. et petra Christus et cor lapideum iudaeorum, item leo Christus et leo diabolus et innumerabilia talia dicentur esse mendacia. quid? quod haec tropica locutio usque ad eam peruenit, quae appellatur antiphrasis, ut dicatur abundare quod non est, dicatur dulce quod acidum est, lucus, quod non luceat, parcae, quod non parcant. unde illud est in scripturis sanctis: si non in faciem benedixerit tibi, quod diabolus ait domino de sancto Iob et intellegitur <maledixerit>. quo uerbo et Nabuthei fictum crimen a calumniantibus nominatum est. dictum est enim, quod benedixerit regi,
Abbreviated transcription (Latin):
confirmauit. respondens illi &e dicens: a&e
uere soror mea ẽ de patre ñ de matre. hoc
ẽ de paterno genere ñ materno. Aliqͥd gͦ
ueri tacuit. ñ falsi aliquid dixit: qͣndo ta¬
cuit uxorem. dixit sororem. Hoc ce filius eiꝰ
fecit ysaac. nam ce ipsum nouimus ꝓpin¬
quam suam coniugem suã fuisse sortitũ.
Non ẽ gͦ mendatium cum silendo abscon¬
ditur uerum: s cum loquendo ꝓmit᷑ falsũ.
Iacob autẽ quod matre fecit auctore ut pa¬
trem fallere uideretur: si diligenter ce si de¬
liter attendatur. ñ ẽ mendatiũ s mysteriũ.
Que si mendatia dixerimus. omnes etiã
parabole ac figure significandarũ quarũ¬
cumq rerum que ñ ad ꝓprietatẽ accipien-¬
de s̃: s in eis aliud ex alio ẽ intelligendũ.
dicentur ẽe mendatia: qͦd absit omnino.
Nam qui hoc putat tropicis etiam tam
multis locutionib om̃ib potest hanc
importare calumniam: ita ut ce ipsa q̃

Expanded text:
confirmauit, respondens illi et dicens: et confirmauit, respondens illi et dicens: et uere soror mea est de patre, non de matre, hoc est de paterno genere, non de materno aliquid ergo ueri tacuit, non falsi aliquid dixit, quando tacuit uxorem, dixit sororem. hoc et filius eius fecit Isaac; nam et ipsum nouimus propinquam suam coniugem fuisse sortitum. non est ergo mendacium, cum silendo absconditur uerum, sed cum loquendo promitur falsum. Iacob autem quod matre fecit auctore, ut patrem fallere uideretur, si diligenter et fideliter adtendatur, non est mendacium, sed mysterium. quae si mendacia dixerimus, omnes etiam parabolae ac figurae significandarum quarumque rerum, quae non ad proprietatem accipiendae sunt, sed in eis aliud ex alio est intellegendum, dicentur esse mendacia: quod absit omnino. nam qui hoc putat, tropicis etiam tam multis locutionibus omnibus potest hanc inportare calumniam, ita ut et ipsa quae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ omnis qui mentitur uelit celare quod
uerum ẽ: ñ tam̃ omnis qui uult qͦd ue¬
rum ẽ celare mentit᷑. Plerumq enĩ uera
ñ mentiendo occulimus: s tacendo. Neq
enim mentitus ẽ dñs ubi ait. Multa habeo
uobis dicere: sed ñ potestis portare mͦ.
Uera tacuit. ñ falsa loquutus ẽ: quib ue¬
ris audiendis eos minus idoneos iudicaũ.
Quod si eis hoc ipsum ñ uidicasset. idest ñ
eos posse portare que dicere noluit. occul¬
taret quidem nichilominus aliqͥd uerita¬
tis s posse hoc recte fieri forsitan nescire¬
mus. Aut ñ tanto firmaremus exemplo.
unde qui asserunt eẽ aliqnͣdo mentiendũ.
ñ conuenienter cõmemorant abrahã hoc
fecisse de sara. quam sororẽ suã dixit. Nõ
enĩ dicit. ñ est uxor mea. s dixit soror mea
est: quod erat reuera tam ꝓpinqua genere.
ut soror ñ mendaciter diceretur: qͦd &e post¬
ea iam sͥ ab illo qui abduxerat ea reddita

Expanded text:
enim omnis qui mentitur uelit celare quod enim omnis qui mentitur uelit celare quod uerum est, non tamen omnis, qui uult quod uerum est celare. mentitur. plerumque enim uera non mentiendo occulimus. sed tacendo. neque enim mentitus est dominus, ubi ait: multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo. uera tacuit, non falsa locutus est, quibus ueris audiendis eos minus idoneos iudicauit. quodsi eis hoc ipsum non indicasset, id est non eos posse portare, quae dicere noluit. occultaret quidem nihilominus aliquid ueritatis, sed posse hoc recte fieri forsitan nesciremus aut non tanto firmaremur exemplo. unde qui asserunt esse aliquando mentiendum, non conuenienter commemorant Abraham hoc fecisse de Sarra, quam sororem suam dixit. non enim dixit: non est uxor mea, sed dixit: soror mea est, quod erat reuera tam propinqua genere, ut soror non mendaciter diceretur. quod et postea iam sibi ab illo qui abduxerat ea reddita
Abbreviated transcription (Latin):
licto uos qui spiritales estis instruite hu¬
iusmodi in spũ lenitatis. intendens teip¬
sum. ne ce tu tempteris. Preoccupationes
enĩ s̃ iste in quib delinquit᷑. dum qͥd facien¬
dum sit aut ad horam ñ uidetur. aut &e qui
uiderit uincit᷑ ut scilicet fiat peccatum: cũ
uel latet ueritas. uel compellit infirmitas.
In omnib enĩ actib nr̃is maxime etiam
bonos conturbãt compensatiua peccata:
ut nec pecc̃a existimentur si habeãt ta¬
les causas ꝓpter quas fiant. & in quib ui¬
deatur peccari potius si ñ fiant: & p̃cipue
de mendatiis hoc in hominũ opinone p̃¬
ualuit. ut pecc̃a ñ putentur illa mendatia
quinimmo &e rectefacta ẽẽ credant᷑. qͣndo
quisq pro eius cui falli expedit utilitate
mentitur: aut ne aliis noceat qui nocitu¬
rus uidetur. nisi mendatiis euitetur. Ad
hec mendatioꝵ. genera defendenda: plu¬
rima de scͥpuris scĩs suffragari putantur
exempla. Non autẽ hoc ẽ occultare uerita¬
tem: qͦd ẽ proferre mendatium. Qmiuis

Expanded text:
licto, uos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu tempteris. praeoccupationes enim sunt istae, in quibus delinquitur, dum, quid faciendum sit, aut ad horam non uidetur aut et qui uiderit uincitur, ut scilicet fiat peccatum, cum uel latet ueritas uel conpellit infirmitas. In omnibus autem actibus nostris maxime etiam bonos turbant conpensatiua peccata, ita ut nec peccata existimentur, si habeant tales causas, propter quas fiant, et in quibus uideatur peccari potius, si non fiant. et praecipue de mendaciis hoc in hominum opinione praeualuit, ut peccata non putentur illa mendacia, quin immo et recte facta esse credantur, quando quisque pro eius cui falli expedit utilitate mentitur, aut ne aliis noceat, qui nociturus uidetur, nisi mendaciis euitetur. ad haec mendaciorum genera defendenda plurima de scripturis sanctis suffragari putantur exempla. non autem hoc est occultare ueritatem, quod est proferre mendacium. quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
ce fornicatio etiãsi ude talis ñ fuit. potes
cuiꝰpiam. qua faciat ut homo liberet᷑. sic
illiꝰ mendatiũ fuit ut homo conciꝑet᷑. du
tatur fuisse mentiendũ: Non de solo rtaq
randum ẽ quã sententiã ꝓferre debeamug:
ne aꝑiamus aditum ñ tantũ parius qͥho
pecẽis. uerũetiam scelerib cunctis. nulup
remaneat facinus. flagitium. sacͥlegium a
quo causa ñ possit existere. qua recte uudim
eẽ faciendum. uniuersãꝙ uite ꝓbitatẽ opm
ista subuertat: nichil autẽ iudicandus õli¬
cere qui dicit aliqua iusta eẽ mendatia nil
aliqua iusta ẽẽ pecẽa: ac ꝑ hoc alia nista el
que iniusta s̃: quo qͥd absurdius dici potit
Unde enĩ ẽ peccatũ: nisi quia iusticie cortꝰ¬
rium ẽ: Dicant᷑ gͦ alia magna. alia paruaũ
pecc̃a: qͥa uerũ ẽ nec auscultandũ stoicri
omĩa paria eẽ contendunt. Dicere aute q̃lĩ

Expanded text:
uerum et fornicatio, etiamsi Iudae talis non fuit. potest esse uerum et fornicatio, etiamsi Iudae talis non fuit. potest esse cuiuspiam, qua faciat, ut homo liberetur, sicut illius mendacium fuit, ut homo conciperetur. tatur fuisse mentiendum? non de solo itaqurandum est, quam sententiam proferre debeamus, ne aperiamus aditum non tantum paruis quibusque peccatis. uerum etiam sceleribus cunctis, nullumque remaneat facinus, flagitium, sacrilegium, in quo causa non possit existere, qua recte uideatur esse faciendum, uniuersamque uitae probitatem opinio ista subuertat. Nihil autem iudicandus est dicere, qui dicit aliqua iusta esse mendacia, nisi aliqua iusta esse peccata ac per hoc aliqua iusta esse, quae iniusta sunt: quo quid absurdius dici potest? unde enim est peccatum, nisi quia iustitiae contrarium est? dicantur ergo alia magna, alia parua esse peccata, quia uerum est nec auscultandum Stoicis, qui omnia paria esse contendunt; dicere autem quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
minum: tñ qntũ ad ipsas attinet sine du¬
bitatione mentite s̃. S ñ ideo debeni¬
debent
imitanda existimari: qͥa in es
reppiun¬
t᷑ libris qui scĩ e diuini meri¬
to no¬
minantur. Habent enĩ ꝯscͥpto
⁊ mala
hominũ ce hona. illa uitanda. ista sectan¬
da: ce quedã ita posita. ut de illis etiã sit
probata sententia: quedã uero tacito ibi
iudicio nobis uidicanda ꝑmissa s̃: q̃m ñ
solũ nos nutriri manifestis. uerũ ce exer¬
ceri oportebat obscuris. Cur autẽ isti imi¬
tandam sͥ thamar existimant mentientẽ:
ce imitandũ iudã ñ existimant formcan¬
tem: Ibi enĩ utrũq legerunt. ce nichil hoꝵ
scͥptura illa siue culpauit siue laudauit.
s tantũm utrũꝙ narrauit: &e iudicandũ¬
utrũꝙ dimisit. S mirũ si a¬
qͥd hoꝵ imitandũ impune ꝑmisit. a
enĩ thamar ñ meretricandi libidine. s on¬
piendi uoluntate mentita sit nouimꝰ i

Expanded text:
minum, tamen, quantum ad ipsas adtinet, sine duminum, tamen, quantum ad ipsas adtinet, sine dubitatione mentitae sunt. sed non ideo debent imitanda existimari, quia in eis reperiuntur libris, qui sancti et diuini merito nominantur. habent enim conscripta et mala hominum et bona, illa uitanda, ista sectanda, et quaedam ita posita, ut de illis etiam sit prolata sententia, quaedam uero tacito ibi iudicio nobis iudicanda permissa, quoniam non solum nos nutriri manifestis, uerum et exerceri oportebat obscuris. Cur autem isti imitandam sibi Thamar existimant mentientem et imitandum ludam non existimant fornicantem? ibi enim utrumque legerunt: et nihil horum scriptura illa siue culpauit siue laudauit, sed tantummodo utrumque narrauit et iudicanduutrumque dimisit; sed mirum, si aliquid horum imitandum inpune permisit. quod enim Thamar non meretricandi libidine, sed concipiendi uoluntate mentita sit, nouimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas subsequuta. Ille gͥ contendat xp̃m
mentitũ eẽ singendo: qͥ negat eũ qͦd significat
implesse faciendo. Qa gͦ ñ inueniunt men¬
uaces heretici in testam̃ti noui litteris imi¬
tanda ecempla mendatii. copiosissimos se
eẽ existimant in hac disputatione qua opi¬
nant᷑ eẽ mentiendũ: cum de ueterib ꝓphe¬
ticis lib̾ͥs qͥa ñ ibi apparet nisi intelligenti¬
b paucis quo referant᷑ significa¬
tiua dicta. &e facta ueratia. multa sͥ ui-¬
uentur inuenire ac ꝓferre mendatia: sed
habere cupientes qͥb retueant᷑ uelut imi¬
tando exempla fallendi. seipsos fallunt.
e mentitur eoꝵ miquitas sͥ: ille autẽ ꝑ¬
sone qͦs credendũ ibi ñ ẽ ꝓpħare uoluisse.
siqͥd faciendo uel dicendo finxerunt uolũ¬
tate fallendi. qͣmius ex ipsis quoq factis
earũ siue dictis aliqͥd̃ ꝓpħicũ possit exscul¬
pi ꝑ illiꝰ omĩpotentiã p̃seminatãi atꝙ dis¬
positũ. qui bene uti nouit etiam malis ho¬

Expanded text:
 contendat Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significauit inpleuisse faciendo. Quia ergo non inueniunt mendaces haeretici in testamenti noui litteris imitanda exempla mendacii, copiosissimos se esse existimant in hac disputatione, qua opinantur esse mentiendum, cum de ueteribus propheticis libris, quia non ibi apparet nisi intellegentibus paucis quo referantur significatiua dicta et facta ueracia, multa sibi uidentur inuenire ac proferre mendacia. sed habere cupientes quibus se tueantur uelut imitanda exempla fallendi, se ipsos fallunt, et mentitur eorum iniquitas sibi. illae autem personae, quas credendum ibi non est prophetare uoluisse, si quid faciendo uel dicendo finxerunt uoluntate fallendi, quamuis ex ipsis quoque factis earum sine dictis aliquid propheticum possit exsculpi, per illius omnipotentiam praeseminatum atque dispositum, qui bene uti nouit etiam malis ho
Abbreviated transcription (Latin):
ce. in ore ipsorum ñ ẽ inuentũ mendatus
Ac sic irrep̃hensibiles eibierunt. ubi tems¬
ri a mendatib ulterius ñ cauebunt. qi
daces ampliꝰ in suis celestib scetib ue al¬
nos uel proximos ñ habebunt: illum ull
iehu mendatio impio &e sacrificio salliss
occidendos impios ce saclegos inquirnt
ñ imitarentur. nec si dde illo qͣlis fuisser d
septura tacuisset: cum uero scͥptum sia d̃
geum cor ñ habuisse cum deo. qͥd ei ꝓfuit
pro ñnulla obedientia. quã de domo
bomnino delenda ꝓ cupiditate sue do¬
bationis exhibuit. aliqntam mercedẽ
soriam regni temꝑalis accepit: Ad sen¬
anam potius ueridicam martyrũ defen¬
andam te frater exhortor: ut sis aduersus
nendaces ñ mendatii doctor. s ueritatis
issirior. Nam diligentius obsecro atten
qo dico. ut inuenias qͣm sit cauendum.
Srelo quidem laudabili aduersus impios
it posint comp̃hendi ce corrigi uel uitari:
hramen meautius docendum putat᷑. Men¬

Expanded text:
et: in ore eorum non est inuet: in ore eorum non est inu: ac sic irreprehensibiles abierunt, ubi tentari a mendacibus ulterius non cavebunt; quia mendaces amplius in suis coelestibus coetibus vel alienos vel proximos non habebunt. Illum vero Jehu mendacio impio et sacrificio sacrilego occidendos impios et sacrilegos inquirentem non imitarentur, nec si de illo qualis fuisset eadem Scriptura tacuisset. Cum vero scriptum sit eum rectum cor non habuisse cum Deo; quid ei profuit, quod pro nonnulla obedientia, quam de domo Achab omnino delenda, pro cupiditate suae dominationis exhibuit, aliqtransitoriam regni temporalis accepit? ad sententiam potius ueridicam martyrum defendendam te, frater, exhortor, ut sis aduersus mendaces non mendacii doctor, sed ueritatis assertor. nam diligentius. obsecro, adtende, quod dico, ut inuenias quam sit cauendum. quod zelo quidem laudabili aduersus inpios, ut possint conprehendi et corrigi uel uitari, sed tamen incautius docendum putatur. Men
Abbreviated transcription (Latin):
mentiendo ce negando qͦd erant. ct ipsi si
haberent carnis cõmodum. cordisꝙ pns¬
situm: ce illos conceptum animo scelus mi¬
re ñ sinerent. Non enĩ proximi eorum ui
in fide xp̃iana: ut cum eis deberent loquus¬
ritatem in ore suo quã loquebant᷑ i ar
suo: s ipsius ueritatis insuꝑ inimici sin
iehu quẽ sͥ inter ceteros ad exemplum ma¬
tiendi prudenter uidentur intueri. serus
baal se ẽẽ mentitus ẽ. ut seruos eius ortu¬
ret: qͣnto iustius scđ̾m istorum ꝑuersitat
temꝑe ꝑsecutionis seruos demonũ se ma¬
tirentur serui xp̃i. ne serui demonũ serux
occiderent xp̃i: ce sacͥficarent idolis nemairt¬
ficerentur homines: si sacrificauit illehul
ut interficerent homines. Quid enĩ es dit
scđm egregiam doctrinã mendaciloquoꝵ
si diaboli cultum mentirent᷑ in corpe. qis
dei cultus seruabatur in corde: S ñ sicunt¬
creditur ad iusticiam. ore ꝯfessio fit ad salis

Expanded text:
mentiendo et negando quod erant, et ipsi saluum mentiendo et negando quod erant, et ipsi saluum haberent carnis commodum cordisque propositum et illos conceptum animo scelus inplere non sinerent. non enim proximi eorum erant in fide christiana, ut cum eis deberent loqui ueritatem in ore suo, quam loquebantur in corde suo, sed ipsius ueritatis insuper inimici. si enim Iehu, quem sibi inter ceteros ad exemplum mentiendi prudenter uidentur intueri, seruum Bahalis se esse mentitus est, ut seruos eius occideret, quanto iustius secundum istorum per uersitatem tempore persecutionis seruos daemonum se mentirentur serui Christi, ne serui daemonum seruos occiderent Christi, et sacrificarent idolis, ne interficerentur homines, si sacrificauit ille Bahali, ut interficeret homines? quid enim eis obesset secundum egregiam doctrinam mendaciloquorum, si diaboli cultum mentirentur in corpore, quando dei cultus seruabatur in corde? sed non sic intelcreditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
re mendatium: atꝙ hoc tam magnũ ma¬
lum ideo iustum existimeire. quia dicunt
in corde retinendum eẽ qͦd uerum ẽ. ore au¬
tem ad alienos ꝓferre falsum nullũ ẽẽ pec¬
catum: c hoc eẽ scͥptum. qui loquit᷑ ueritatẽ
in corde suo. tamqͣm hoc satis sit ad iustici¬
am. etiamsi loqͣtur qͥsq in ore mendatiũ.
qͣnͣdo ñ ꝓximus s alienus hoc audit: ꝓpte¬
rea hoc etiam putant apł̃m paulũ cum
dixisset. deponentes mendatium. Coquimi
ueritatẽ. statim addidisse. unusqͥsq ẽ u
mo suo quia sumus inuicem membra.
uidelicet cum eis qui nob̾ in societate up¬
tatis proximi ñ sunt. neq ut ita dicã on¬
bres nr̃i s̾: loqui liceat oporteatꝙ mend
Qiue sententia scõs martyres exhonorat.
mo uero aufert scã omnino martyria su
enĩ sapientiusꝙ facerent scđm istas: si p¬
torib suis ñ se confiterentur eẽ xp̃ianos pi
sua confessione facerent homicidas: s pn

Expanded text:
re mendacium atque hoc tam magnum mare mendacium atque hoc tam magnum malum ideo iustum existimare, quia dicunt in corde retinendum esse, quod uerum est, ore autem ad alienos proferre falsum nullum esse peccatum et hoc esse scriptum: qui loquitur ueritatem in corde suo; tamquam hoc satis sit ad iustitiam, etiamsi loquatur quisque in ore mendacium, quando non proximus, sed alienus hoc audit. propterea etiam putant apostolum Paulum, cum dixisset: deponentes mendacium loquimini ueritatem, statim addidisse: unusquisque cum proximo suo, quia sumus inuicem membra, ut uidelicet cum eis, qui nobis in societate ueritatis proximi non sunt neque, ut ita dicam, commembres nostri sunt, loqui liceat oporteatque mendacium. Quae sententia sanctos martyres exhonorat, immo uero aufert sancta omnino martyria. iustius enim sapientiusque facerent secundum istos, si persecutoribus suis non se confiterentur esse christisua confessione facerent homicidas, sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
relaxatum eẽ mendatio: ut scilicet sit ali¬
qͦd mendatium. qͦd qui loquntur ñ eos ds̃
ꝑdat. s eos om̃s ꝑdat qui loquunt᷑ iniustũ
mendatiũ. ñ qͦdcumꝙ mendatiũ. qͥa mue-¬
nitur ce iustum. qͦd utiq laudis debet ẽẽ
ñ criminis: ñ ne cernitis qͣntum adiuuet
hec disputatio eos ipsos qͦs ꝓmagna ue¬
neratione mendatiis nr̃is caꝑe molim᷑:
Priscillianistaꝵ. ẽ enĩ sicut ipse monstrat
ista sententia. cui comꝓbande adhibent
testimonia de scͥpturis exhortantes suos
bitantes addere etiam ipsum dñm xp̃m:
ne se aliter arbitrantes ueracem suã osten¬
dere falsitatem. nisi ueritatem dicant eẽ
mendacem. Redarguenda s̃ ista ñ imitan¬
da. nec in eo malo debemus pͥscillianistaꝵ.
ẽẽ participes: in quo ceteris hereticis con¬
uincuntur ẽẽ peiores. Ipsi enĩ soli uel certe
maxime ipsi repperiunt᷑ ad occultandam
suam quã putant ueritatem dogmatiza¬

Expanded text:
relaxatum esse mendacio? ut scilicet sit alirelaxatum esse mendacio? ut scilicet sit aliquod mendacium, quod qui loquuntur non eos deus perdat, sed eos omnes perdat, qui loquuntur iniustum mendacium, non quodcumque mendacium, quia inuenitur et iustum, quod utique laudis debet esse, non criminis? Nonne cernis, quantum adiuuet haec disputatio eos ipsos, quos pro magna uenatione mendaciis nostris capere molimur? Priscillianistarum est enim, sicut ipse monstrasti, ista sententia: cui comprobandae adhibent testimonia de scripturis exhortantes suos  non dubitantes addere etiam ipsum dominum Christum nec se aliter arbitrantes ueracem suam ostendere falsitatem, nisi ueritatem dicant esse mendacem. redarguenda sunt ista, non imitanda; nec in eo malo debemus Priscillianistarum esse participes, in quo ceteris haereticis conuincuntur esse peiores. ipsi enim soli uel certe maxime ipsi reperiuntur ad occultandam suam quam putant ueritatem dogmatiza
Abbreviated transcription (Latin):
eorum mendatium deleatur siue caueat᷑:
dei autem ueritas augeatur. Quomodogͥ
mendatio mendatia recte potero ꝑsequi :
An ce latrocinio latrocima. & saclegio sa¬
crilegia. & adulterio adulteria sunt ꝑse¬
quenda: Si autẽ dei ueritas in meo men¬
datio habundabit. numqͥdnã ce nos dic¬
turi sumus. faciamus mala ut ueniant
bona: Qͥd uides quẽadmodũ detestet᷑ apls.
Qͥd ẽ enĩ aliud mentiamur ut hereticos mẽ¬
daces ad ueritatem adducamus: nisi faci¬
amus mala ut ueniant bona: An aliqndo
scͥptum ẽ. odisti dñe omnes qui oꝑantur
miquitatem. ꝑdes om̃s qui loquuntur
mendatium: Non enĩ aliquos excepit. aut
indiffinite dix̃. ꝑdes loquentes menda¬
tium. ut quodam ñ om̃s intelligi sineret:
s uniuersalem sententiam ꝓtulit deinceps.
ꝑdes omnes qui loquunt᷑ mendatium:
An qͥa ñ dictum ẽ. ꝑdes om̃s qui loquunt᷑
omne mendatiũ. uel qui loquunt᷑ qͣdcũq
mendatium. ideo putandũ locum alicui

Expanded text:
eorum mendacium deleatur, sive caveatur, eorum mendacium deleatur, sive caveatur, Dei autem veritas augeatur. Quomodo igitur mendacio mendacia recte potero persequi? An et latrocinio latrocinia et sacrilegio sacrilegia, et adulterio sunt adulteria persequenda? Si autem veritas Dei in meo mendacio abundabit, numquidnam et nos dicturi sumus, Faciamus mala, ut veniant bona ? Quod vides quemadmodum detestetur Apostolus. Quid est enim aliud, Mentiamur, ut haereticos mendaces ad veritatem adducamus; nisi, Faciamus mala, ut veniant bona? An aliquando scriptum est, Odisti, Domine omnes qui operantur iniquitatem; perdes omnes qui loquuntur mendacium ? Non enim aliquos excepit, aut indefinite dixit, Perdes loquentes mendacium; ut quosdam, non omnes intelligi sineret: sed universalem sententiam protulit, dicens, des omnes qui loquuntur mendacium. an quia non dictum est: perdes omnes qui loquuntur omne mendacium uel qui loquuntur quodcumque mendacium, ideo putandum est locum alicui
Abbreviated transcription (Latin):
ulta michi legenda misi¬
sti consenti frater carissi
gis urgentib occupatioĩ¬
b distrahor emensus ẽ annus: atꝙ in eas
me detrusit angustias. ut quomodocumq
rescͥberem. ne arridente iam temꝑe nauigã¬
di. ꝑ latorem remeare cupientem diutius
detinerem. Itaq omnib q̃ michi leonas
dei famulus abs te attulit. &e mox ut ea
sumpsi. & postea cum hec dictare iam uel¬
lem. uolutis atq ꝑlectis. & qͣnta potui ꝯ¬
sideratione ꝑpensis. ualde sum tuo delecta-¬
tus ȩloquio. ce scãrum memoria scͥpturaꝵ.
ingeniiq sollercia: ce dolore quo nec legen¬
tes catholicos mordes. c& relo quo eciã ad
uersus latentes hereticos frendes: s ñ mͥ ꝑ
suadetur eos de latebris suis. nr̃is eẽ men¬
datiis eruendos. Utquid enĩ eos tanta cu¬
ra inuestigare atꝙ indagare conamur. nͥ
ut captos in aꝑtumꝙ ꝑductos. aut etiam
ueritatem doceamus. aut certe ueritate cõ¬
uictos nocere aliis ñ sinamus: Ad hocgut

Expanded text:
ulta mihi legenda misisti, Consenti frater charissigis urgentibus occupationibus distrahor, emensus est annus, atque in eas me detrusit angustias, ut quomodocumque rescriberem, ne arridente jam tempore navigandi, perlatorem remeare cupientem diutius detinerem. Itaque omnibus quae mihi Leonas Dei famulus abs te attulit, et mox ut ea sumpsi, et postea cum haec dictare jam vellem, evolutis atque perlectis, et quanta potui consideratione perpensis; valde sum tuo delectatus eloquio, et sanctarum memoria Scripturarum, ingeniique solertia, et dolore quo negligentes catholicos mordes, et zelo quo adversus etiam latentes haereticos frendes. Sed non mihi persuadetur eos de latebris suis nostris esse mendaciis eruendos. Utquid enim eos tanta cura vestigare atque indagare conamur, nisi ut captos in apertumque productos, aut etiam ipsos veritatem doceamus, aut certe veritate convictos nocere aliis non sinamus? ad hoc ergo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. cum iusta dicantur sac̃fice
iusta supplicia: ea uero que contra liell
dei sunt iusta eẽ ñ possunt. Dictum ł al¬
tem deo: lex tua ueritas. Ac ꝑ hoc ss
tem eẽ omne mendatium. Nullũ g ull
potest et̃ mendatiũ. Item cui ñ cͥaus
ꝙ ueritate eẽ omne qͦd iustum ẽ: Clamat

Expanded text:
peccata, cum iusta dicuntur sacrificia uel iusta supplicia. ea uero, quae contra legem dei fiunt, iusta esse non possunt. dictum est autem deo: lex tua ueritas, ac per hoc qtatem esse omne mendacium? nullum igitur iustum potest esse mendacium. item cui non clareat ex ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e semꝑ diaboli instinctu excitantur: s
aliquotiens ex nr̃i arbitrii motu emergũt.
bone autem cogitationes sẽꝑ a deo s̃.
emones ꝑ mergiam ñ credimus. xluii.

Expanded text:
e semper diaboli instinctu excitantur: sed aliquoties ex nostri arbitrii motu emergunt: bonae autem cogitationes semper a Deo sunt. Daemones per energiam non credimus su
Abbreviated transcription (Latin):
am propter ip̃am uoluntatẽ nocensdi.
recipiet id quod nocuit. Possunt sane pe¬
lagiam ad suũ dogna trahere istã sententi.¬
am. ⁊ ideo dicere paruulis aliena ñ nocuisse
pecc̃a. quia nulli dixi nat᷑e nocere peccata nͥ
sua: ñ intuentes id̾o pariuilos. qui utiq ꝑti¬
nent ad humanã nat᷑am. trahere originale
pecc̃m. quia in pͥmis hominib natura hu¬
mana peccauit: ac ꝑ hoc nat᷑e humane nul¬
la nocuerunt peccata nͥ sua. ꝑ unũ qͥppe
hominẽ. in quo om̃s peccauerunt: peccatũ
intrauit in mundũ. Non enĩ nulli homi¬
ni. s nulli nat᷑e dixi pecc̃a nocere nisi sua.
tem in eo quod paulopost dixi. nullũ eẽ ma¬
lum nature. possunt querere similem late¬
bram: nisi hoc dictum ad nat᷑am talem re¬
feratur. qualis sñ uitio pͥmitꝰ cõdita ẽ. Ipsa
enim uere ⁊ propͥe nat᷑a hominis dicitur.
Translato autem uerbo utimur: ut natu¬
ram dicamꝰ etiam quali nascit᷑ homo. Se¬

Expanded text:
am propter ipsam uoluntatem nocendi am propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, se
Abbreviated transcription (Latin):
udetur. Nõ. enim cõgruit feni nomen.
significationi uite: quomͦ pabul. Idem ñ
uideor recte appellasse uerba prophetica
quib scͥptum ẽ. quid suꝑbit derra ⁊ cinis:
quia ñ in eius libro legitur. qũe certi sumꝰ
appellancdum ẽẽ ꝓphetam. Nec illud apłi.
ubi adhibuit testimoniũ de genesi. dicens
factus est pͥmus homo adam in animam
uiuentẽ. sicut ille uoluit intellexi: cum ex¬
ponerẽ qd̾ scͥptum est. infufflaũ d̃s in faci¬
em eius flatũ uite. ⁊ factus ẽ honiom a¬
nimã uiuam. uel in animam uiuentem.
Apłs enĩ ad hoc adhibuit illud testimoni¬
um. ut probaret eẽ corpus animale: ego
autem hinc putaui eẽ monstrandũ ani¬
malem factum priꝰ hominẽ. ñ corpus
hominis solum. Quod aũ dixi. nulli
nature nocere peccata nisi sua. id̃o dixi.
qm iusto qui nocet. ñ ei uere nocet. qnͣdo¬
quidem etiam mercedem eius auget in
celis: sibi aũ peccando uere nocet. quoni¬

Expanded text:
videtur. Non enim congruit feni nomen videtur. Non enim congruit feni nomen signifuideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
etifera omni generi bestiarum .⁊ omĩb aui¬
b ⁊ om̃ib serpentib in libro geneseos dan¬
dur ad cibum. quia s̃ ⁊ quadrupedia ⁊ uo¬
latilia que solis carnib inuere uideantur:
fieri enim posset. ut alerentur ab hominib
etiam de fructib terre. si propter obedien¬
tiam qua ip̃i homines deo sine ulla ini¬
quitate seruirent mererent᷑ om̃s bestias
⁊ aues om̃imodo habere seruientes.
dem mouere potest qͦ omodo dixerim de
ppło isrł. adhuc corporali circũcisione ⁊ sa¬
crificiis tamqm in mari gentium ppłs ille
legi seruiebat. qnͣdoquidem apud gentes
sacrificare ñ poterant. sicut eos & nunc uide¬
mus sine sacrificiis remansisse: nisi forte qd
ꝑ pascha immolant ouem. hoc in sacrifici¬
o deputetur. In scdo etiam libro illud qd̾
posui nomine pabuli significare posse ui¬
tam. cũ melioris int̾pretationis codices ño
habeant pabulũ s fenũ: ñ satis apte dictũ

Expanded text:
ctifera omni generi bestiarum et omnibus auictifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrper Pascha immolant ovem, hoc in sacrificio deputetur. 3. In secundo etiam libro illud quod posui, nomine pabuli significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum
Abbreviated transcription (Latin):
uod uero dixi. illud aũ lumen ñ irrationa¬
biliũ auiũ oculos ꝑascit. sed pura corda
eorum qui deo credunt. ⁊ ab amore uisibiliũ re¬
rum & temꝑalium se ad eius p̃cepta implenda
conuertunt. quod om̃s homines possint si ue¬
lint: ñ putent noui heretici pelagiani scł̃m e¬
posse si uelint: s pparat᷑ uoluntas a dño: ⁊ tm̃
augetur munere caritatis. ut possint. Quod
hic ideo dictum ñ est: qm̃ in p̾senti necessari¬
um ñ erat questioni. Quod uero ibi legit᷑.
bñdictionẽ dei de qua legit᷑. crescite ⁊ multipli¬
camini. in carnalem fecunditatẽ post pecca¬
tum conuersã ẽẽ credendã. si ñ pot̾ alio mͦ dictũ
uid̾i nͥ ut putentur illi homines ñ habituri fu¬
isse filios hoĩes. nisi peccassent: omĩno ñ ap¬
probo. llud etiã ñ est cõsequens. ut ideo
intelligatur in allegoria tantũmodo esse
accipiendũ. quod herbe uirides ⁊ ligna fru¬

Expanded text:
Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationaQuod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eposse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fru
Abbreviated transcription (Latin):
ani uero in affrica ꝯstitutꝰ scripsi duos li¬
bros de genesi. contra manicheos. Qm¬
uis enim suꝑiorib libris quicqͥd disputa¬
ui. uñ ostenderẽ dm̃ sũme bonũ. immu¬
tabilem. creatorem omniũ mutabiliũ¬
eẽ naturarum. nec ullam eẽ naturã ma¬
lam. siue sub̾am. in quantũ natura est
atq substantia aduersus manicheos nr̃a
uigilarit intentio: isti tam̃ duo libri aꝑ¬
tissime aduersus illos editis̃. in defensio¬
ne ueteris legis. qũa uehementi studio ue¬
sani erroris impugnant. In pͥmo ab eo qd̾
scͥptum est. in pͥncipio fecit ds̃ celũ ⁊ t̾ram.
uonec septẽ ꝑaguntur dies. uͭ legit᷑ d̃s reqͥ¬
euisse die septimo: in scło autem. Itei.¬
ab eo qd̾ scͥptum ẽ. hic liber creature celi ꝯ
terre. donec adam ⁊ mulier eius. dimissi s̃
de paradiso. ⁊ custodia posita ẽ ligno uite.
Deinde in fine libri errori manicheorũ fide
catholic&̧ ueritatis opposui: qͥd illi dicant.
nos quid dicamus. breuit aꝑteq ꝯplectens.

Expanded text:
am uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens.
Abbreviated transcription (Latin):
In illa extenditur apłs cum dicit. Mundus mͥ
rrucifixus ẽ: & ego mundo. Ergo deficiat ama¬
lecb: iuncatur: ñ impediat tñsitum ppłi dĩ. S¬
si dimittis manus a bono oꝑe: a cruce xp̃i: p̃ua-¬
lebit amalech. Tamen noli omnimͦ aut ꝯtinuo
te fortẽ futurũ putare. aut penitꝰ desꝑando defice̾.
Itternatio enĩ illa defectus ce fortitudinis in ma¬
nus serui dei moysi: forte alternatio tua fuit. Ali¬
qͣudo eñ in temptationib subdeficis: s ñ omĩno
sucumbis. Deponebat enĩ ille paululũ. ñ omni¬
no ruebat: s dicebat. Motus ẽ pes meus: ecce
miscdia tua dñe adiuuabat me. Noli gͦ timere.
ldest mitinere auxiliator: qui in egypto ñ defuit
lberator. Noli timere. aggredere uiam: p̃sume
securius. Aliqͣndo ille deponebat manus. ali¬
qͣndo erigebat: tñ uictus amalech. Rebellare

Expanded text:
In illa extenditur Apostolus, cum dicit: Mundus mihi In illa extenditur Apostolus, cum dicit: Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo . Ergo deficiat Amalech, vincatur, et non impediat transitum populi Dei. Si dimittis manus a bono opere, a cruce Christi; praevalebit Amalech. Tamen noli omni modo aut continuo te fortem futurum putare, aut penitus desperando deficere. Alternatio enim illa defectus et fortitudinis in manibus servi Dei Moysi, forte alternatio tua fuit. Aliquando enim in tentationibus deficis, sed non succumbis. Deponebat ille paulum manus, non omnino ruebat. Si dicebam, Motus est pes meus; ecce misericordia tua, Domine, adjuvabat me . Noli ergo timere: adest in itinere auxiliator, qui in Aegypto non defuit liberator. Noli timere, aggredere viam, praesume securus. Aliquando ille deponebat manus, aliquando erigebat; tamen victus est Amalech . Rebellare
Abbreviated transcription (Latin):
Quod iam fecisti. &e si nolueris erit: q̃d factuis
te putas si uoluetis ñ erit. S ꝑiculosa ẽ usꝰ
Neꝙ enĩ cum rubrũ mare tnͣsiero: iam ero int̾
raꝓmissionis. Ductus ẽ ille ppłs ꝑ longa de¬
serta Interĩ ab egypto liberare. Quid gͦ putas
defut̾urum ł auxiliatorẽ ĩ uia eũ qͥ de eruit de ue¬
tusta captiuitate. Nouos tuos inimicos ñ com-¬
pescit: qui te a uetustis hostib liberauit: Cantũ
intrepidus tñsi: intrepidus ambula: obediens esto.
N oli amaricari moysi illi: cuꝰ typum portabat ille¬
in hac obedientia. Fateor ñ desunt hostes. Sicut
enĩ ñ deerant qui sequerent᷑ fugientes: ita ñ de¬
erant qui impedirent ambulantes. Prorsus
contristet moysen: noli ẽẽ aqua amara quã post
mare ñ potuit ille ppłs bibere. Erat enĩ de ibi
nobis lignum in aqua mittentib. Plane ho
Et tue manus extense sint: deficiat amalech tẽp¬
tator: e huiꝰ itineris impeditor. Esto uigil &

Expanded text:
Quod jam fecisti, etsi nolueris erit: quod facturum Quod jam fecisti, etsi nolueris erit: quod facturum te putas, si volueris non erit. Sed periculosa est via: neque enim cum Rubrum mare transiero, jam ero in terra promissionis: ductus est ille populus per longa deserta. Interim ab Aegypto liberare. Quid ergo, putas defuturum tibi auxiliatorem in via, eum qui te eruit de vetusta captivitate? Novos tuos inimicos non compescit, qui te a vetustis hostibus liberavit? Tantum intrepidus transi, intrepidus ambula, obediens esto: noli amaricare Moysi illi, cujus typum ille portabat in hac obedientia. Fateor, non desunt hostes. Sicut enim non deerant qui sequerentur fugientes, ita non deerant qui impedirent ambulantes. Prorsus,contristet Moysen: noli esse aqua amara, quam post mare Rubrum non potuit ille populus bibere. Erat enim et ibi nobis lignum in aquam mittentibus. Plane hosEt tuae manus extentae sint, deficiat Amalech tentator et hujus itineris impeditor: esto vigil et
Abbreviated transcription (Latin):
serenitas facta ẽ: q p̃cessit ce uelũ ꝑ qͦd loque¬
batur moyses. Hoc uelum ce in templo pende¬
bat: ne secreta templi uiderent᷑. S in cruce dñ
uelum confcissum ẽ: ut paterent. ueni gͦadbap¬
tysmum: ingredere intrepidus uiam ꝑ mare
rubrum. Noli gͦ eẽ de pecc̃o p̃terito tamqͣmde
egypto sequente sollicitus. Premebant te pe¬
cata tua duro onere seruitutis. s in egypto: m
amore huiꝰ sch: in ꝑegrinatione longinqua.
Cogebant te sectari oꝑa t̾rena. tamqm lateres
facere: oꝑa lutea oꝑabaris. Premunt te pect̃a.
ueni securus ad baptysmum. Usq ad aquam
hostis poti̾t sequi: ibi morietur. Time aliqͥd de
uita p̃terita. crede aliquid remansurũ pect̃oꝵ
cem himnoꝵ. Ego inquit de p̃teritis peccatꝰ
Placet gͦ m egypto remanere: Interim hostin
presentem euade: qui iam te premit ce iã sib¬
iugauit. De futuris: quid t̃ hostes meditaris

Expanded text:
serenitas facta est: quia recessit et velum, per quod loqueserenitas facta est: quia recessit et velum, per quod loquebatur Moyses. Hoc velum et in templo pendebat, ne secreta templi viderentur: sed in cruce Domini velum conscissum est, ut paterent. Veni ergo ad Baptismum: ingredere intrepidus viam per mare Rubrum; noli esse de peccato praeterito tanquam de Aegyptio sequente sollicitus. Premebant te peccata tua duro onere servitutis, sed in Aegypto, in amore hujus saeculi, in peregrinatione longinqua; cogebant te sectari opera terrena, tanquam lateres facere, opera lutea operabaris. Premunt te peccata, veni securus ad Baptismum: usque ad aquam hostis sequi poterit, ibi morietur. Time aliquid de vita praeterita, crede aliquid remansurum tuorum pvocem pigrorum: Ego, inquit, de praeteritis peccatis Placet ergo in Aegypto remanere? Interim hostem praesentem evade, qui jam te pressit, et jam subjugavit. De futuris quid tibi hostes meditaris?
Abbreviated transcription (Latin):
petrum: s moritur dubitatio. Quomͦ morit᷑:
Petre amas me. cordis inspector cordis cogni¬
tor interrogat: ce uult audire qͦd amet᷑: &e pa¬
rum ẽ semel. Interrogat hoc: audit ꝓpe eũ deli
ipsius petͥ. Miratur enĩ int̾rogari se. aꝑtese¬
enti. s etiam totiens interroganti: cum seme
sufficeret respondere etiam nescienti. S tam¬
qmͣ tibi diceret. Expecto. numerus legitim
impleat᷑: tercio confiteatur ꝑ amorẽ. qui teris
negauit ꝑtimorem. Quod gͥͦ dñs tociens inter¬
rogabat: dubitationẽ illam in monte occide.¬
s ad iocunditatem clausa erant. Neq enim
tam dulciter caꝑent᷑: si ꝓnita uidẽrentur.
suuĩ comꝑiturus baptysmũ: quẽ alloqui ape¬
ram. Mare rubrũ. baptysmus erat: ppłs tͣsi¬
ens baptyratur. Transitus ipse baptysmus e¬
rat: s in nube. Adhuc enĩ nubilabatur qͥdp̃¬
nuntiabat᷑: adhuc occultabatur qͦd ꝓmittibat᷑.
Iam modo p̃cessit nubes. Manifeste ueritatis

Expanded text:
Petrum. Sed moritur dubitatio. Quomodo moritur? Petre, amas me? Cordis inspector, cordis cognitor interrogat; et vult audire quod ametur, et parum est semel. Interrogat hoc, audit prope cum taedio ipsius Petri: miratur enim interrogari se a praescio, sed etiam toties interrogari cum semel sufficeret respondere etiam nescienti. Sed tanquam tibi diceret Dominus, Exspecto, numerus legitimus impleatur: tertio confiteatur per amorem , quia ter negaverat per timorem . Quod ergo Dominus toties interrogabat, dubitationem illam in monte occidesed ad jucunditatem clausa erant. Neque enim tam dulciter caperentur, si prompta vilescerent. suum competiturus Baptismum, quem alloqui coeperam. Mare Rubrum Baptismus erat, populus transiens baptizabatur: transitus ipse Baptismus erat, sed in nube. Adhuc enim nubilabatur quod praenuntiabatur: adhuc occultabatur quod promittebatur. Jam modo recessit nubes, manifestae veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
petram̃: in monte moriatur. Agnoseant disci¬
puli salutem suã: reuocent spem suã. Attende
intret ĩ t̾rã ꝓmissioĩs. Nolumꝰ ibi cũ dubitatioẽ mo¬
riat᷑. Ostendat nob̃ eã xp̃c. Mori trepidaũ petrus:¬

Expanded text:
petram, in monte moriatur. Agnoscant discipetram, in monte moriatur. Agnoscant discipuli salutem suam, revocent spem suam. Attende intret in terram promissionis: nolumus ibi dubitationem; moriatur. Ostendat nobis eam Chri
Abbreviated transcription (Latin):
quod in eo factum fuerat qui querebat. Tu
solus inquiunt ꝑegrinaris in ihrłm. Et cõ¬
memorant que gesta s̃ de iħu: ce continuo iã
desꝑationis sue medullas aꝑiunt: ce uulnus
medico licet nescientes ostendunt. Nos autẽ
inquiunt sꝑabamus: quod in illo redemptio
eẽt isrł. Ecce facta ẽ dubitatio. qͥa lignũ ac¬
cessit ad petram: impleta ẽ figura moysi.
rere. Fer mortẽ corꝑalem moysi figurata ẽ mors
ipsius dubitationis: s in monte. O mira my¬
steria. hoc certe expositum ce intellectum: qnͣ¬
to dulciꝰ qͣm manna. Ad petrã nata ẽ dubi¬
tatio: in monte mortua ẽ. Qnͣdo fuit humilis
xp̃c in passione: quasi petra iacebat ante ocu-¬
los. Merito in illo dubitat᷑. Humilitas illa
nichil magnũ p̃tendebat. Merito ipsa humi¬
litate factus ẽ lapis offensionis. Resurrectio¬
ne autẽ clarificatus: magnus apparuit: iam
mons ẽ. Iam gͦ illa dubitatio que nataerat ad

Expanded text:
quod in eo factum fuerat qui quaerebat. Tu quod in eo factum fuerat qui quaerebat. Tu solus, inquiunt, peregrinaris in Jerusalem? Et commemorant quae gesta sint de Jesu. Et continuo jam desperationis suae medullas aperiunt, et vulnus medico licet nescientes ostendunt: Nos autem, inquiunt, sperabamus quod in illo redemptio esset Israel . Ecce facta est dubitatio, quia lignum accessit ad petram: impleta est figura Moysi. rere. Per mortem corporalem Moysi figurata est mors ipsius dubitationis; sed in monte. O mira mysteria! Hoc certe expositum et intellectum, quanto dulcius quam manna? Ad petram nata est dubitatio, in monte mortua est. Quando fuit humilis Christus in passione, quasi petra jacebat ante oculos: merito in illo dubitabatur, humilitas illa nihil magnum praetendebat. Merito ipsa humilitate factus est lapis offensionis: resurrectione autem clarificatus magnus apparuit, jam mons est. Jam ergo illa dubitatio, quae nata erat ad
Abbreviated transcription (Latin):
sit ad petrã. Iam ueloces p̃uolent: inmo tardi
patienter expectent. Dubitauit moyses qͣndo
lignum accessit ad petrã: dubitauert̃ discipłi
qͣndo uiderunt xp̃m crucifixum. Hoꝵ figurã
gerebat moyses. Figura erat illiꝰ petri ter negan¬
tis. Quare dubitauit petrus: Quia lignũ pe¬
tre ꝓpiquauit. Cum mortis sue genus. idest
crucem ipsam p̃nuntiaret iħc : ipse petrus expa¬
uit. Absit a te dñe: ñ erit hoc. Dubitas petre:¬
quia iminere uirgam uides. Ideo spem suam
quã gerebant de dño discipħ t̾unc ꝑdiderunt.
Quodammꝰ intercepta ẽ. qͣndo crucifixum uide¬
runt: qͥa planxerunt occisum. Inuenit eos pꝰ
resurrectionẽ loquentes inter̃ se de hac re. tͥsti
colloquio: ce tenens oculos eorum ne ab eis co¬
gnosceretur. ñ se auferens credentib. s differẽs
dubitantib. se tanqͣm terciũ collocutorem ser¬
moni commiscuit: ce quesiuit ab eis unde lo-¬
querentur. Mirantur illi qͥa solus ignorat:

Expanded text:
sit ad petram. Jam veloces praevolant, imo tardos sit ad petram. Jam veloces praevolant, imo tardos patienter exspectent. Dubitavit Moyses quando lignum accessit ad petram: dubitaverunt discipuli quando viderunt Dominum crucifixum. Horum figuram gerebat Moyses. Figura erat Petri illius ter negantis. Quare Petrus dubitavit? Quia lignum petrae propinquavit. Cum mortis suae genus, id est, crucem ipsam praenuntiaret Dominus, ipse Petrus expavit: Absit a te, Domine, non erit hoc . Dubitas, quia petrae imminere virgam vides. Ideo spem suam, quam gerebant de Domino discipuli, tunc perdiderunt: quodam modo intercepta est, quando crucifixum viderunt, quando planxerunt occisum. Invenit eos post resurrectionem loquentes inter se de hac re, tristi colloquio; et tenens oculos eorum ne ab eis agnosceretur, non se auferens credentibus, sed differens dubitantes, se tanquam tertium collocutorem sermoni commiscuit, et quaesivit ab eis unde loquerentur. Mirantur illi, quia solus ignorat