comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abscotidit ꝙ teriebras semꝑ inducãt. et ꝙ homĩes fatiat occidere
atq interire peccatis. Nam sicut lux orientis est inluce autẽ uite ratio
uersatur sit occidentis tenebre sunt. Intenebris autẽ mors. et ĩteritus
continetur. deinde alteras partes eadem ratione dimensus est meri¬
diem ac septẽtrionẽ que ꝑtes illis duabus societate iungutitur. Ea eĩ
que est solis calore flagrantior proxima et coheret orieriti.At illa q̃
frigoribus et perpetuo gelu torpet.eiusdem est cuius extremus occa¬
sus. Ham sicut cõtronie sunt lumini tenebre ita ftigus calori. Ut
igitur calor lumini est proximus sic meridies orienti. ut frigus
re nebris: ita plaga est septẽtrionis occasui. Quibus singulis ꝑtib
suũ tomgus attribuit. Uer .s. orienti estatẽ meridiane plagę. Oci¬
derinis autumnus est. Septẽtrionis hibernus. in his quoq duab

Expanded text:
abscondat, quod tenebras sabscondat, quod tenebras satque interire peccatis. Nam sicut lux orientis est, in luce autem vitae ratio versatur; sic occidentis tenebrae sunt: in tenebris autem, et mors, et interitus continetur. Deinde alteras partes eadem ratione dimensus est, meridiem ac septentrionem; quae partes illis duabus societate junguntur. Ea enim, quae est solis calore flagrantior, proxima est, et cohaeret orienti. At illa, quae frigoribus et perpetuo gelu torpet, ejusdem est cujus extremus occasus. Nam sicut contrariae sunt lumini tenebrae, ita frigus calori. Ut igitur calor lumini est proximus, sic meridies orienti: ut frigus tenebris, ita plaga est septentrionalis occasui. Quibus singulis partibus suum tempus attribuit, ver scilicet orienti, aestatem meridianae plagae; occidentis autumnus est, septentrionis hyems. In his quoque duabus
Abbreviated transcription (Latin):
Unc quoniã refutauimus eos qui de mũdo et factore eius deo
aliter setitiunt ꝙ ueritas hẽt ad diuitiã mũdi fabricã reuer¬
Ptamur dequa in archanis religionis sancte litteris traditur. Fecit
Sigitur deus primũ omniu celum et in sublite suspendit. ꝙ esset
sedes ip̃ius dei conditoris. Deide terrã fundauit. ac subdidit celo
quã horno cum ceteris animaliũ gererib itcolereteam uoluit
humore circũflui et contineri suum uero habitaculũ distitixit¬
claris lum̃ibus et impleuit sole . s. luneq orbe fulgenti. et astrorũ
micantiũ splendentib signis adortiauit. Tenebras autẽ quod est
hił contrariũ constituit ĩterra. Nihil enim ꝑse continet lumitiis
nisi acciprat ecelo inquo posuit lucẽ pennẽ et supos et uitã ꝓpetuã
et contra intenebras. et inferos et mortẽ.:Tanto enim hec ab illis
et illustrator et rerum et ꝙ oriri nos faciat aduitam sempiternã.
Occidenis autẽ conturbate illi parueq menti ascribitur ꝙ lum en

Expanded text:
unc quoniam refutauimus eos qui de mundo et de factore eius deo aliter sentiunt quam ueritas habet, ad diuinam mundi fabricam reuertamur, de qua in arcanis religionis sanctae litteris traditur. fecit igitur dens primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam uoluit umore circuclaris luminibus, et implevit, sole scilicet, lunaeque orbe fulgenti, et astrorum micantium splendentibus signis adornavit; tenebras autem, quod est his contrarium, constituit in terra: nihil enim per se continet luminis, nisi accipiat a coelo, in quo posuit lucem perennem, et superos, et vitam perpetuam, et contra in terra tenebras, et inferos, et mortem. Tanto enim haec ab illiset inlustrator est rerum et quod oriri nos faciat ad uitam sempiter- nam: occidens autem conturbatae illi prauaeque menti adscribitur, quod lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ribus dei suspensus estatq suffixus: Quis tam facundus. et tanta
rerum uerborumq copia instructus existet. que oratio tante afflu¬
entie ubertate decurrens ut illam crucẽ deploret merio quam
mũdus ipẽ et tota elementa luxerunt. hec autẽ sic futura fuisse
et prophetarum uorib et Sybillinis carm̃ibus denũciatum est
Apud Isaiam sic scriptũ inuenitur. Hon sum cõtumax ne cõtra¬
dico. dorsum ieum pono ad flagella et maxillas itieas ad palmas¬
faciẽ autem meã nõ auerti afeditate sputorũ. Similiter dauiꝗ
inpsalmo xxiiiiͦ. Congregati suꝑ me flagella et ignorauerũt dis¬
soluti sunt nec cõpuncti sunt tentauerũt me et deriserũt me¬
et striderunt suꝑ me dentibus suis. Syhilla quoq eadem
futura mõstrauit
Item de scilentio eius quod usq ad mortẽ ꝑimaciter teniuit.ssa¬
yas iterũ sic locutus est. Sicut ouis ad ĩmolandum sic adducnig¬

Expanded text:
ribus Dei suspensus est atque suffixus? Quis tam facundus, et tanta ribus Dei suspensus est atque suffixus? Quis tam facundus, et tanta rerum verborumque copia instructus existet? quae oratio tantae affluentiae ubertate decurrens, ut illam crucem merito deploret, quam mundus ipse et tota mundi elementa luxerunt? Haec autem sic futura fuisse, et prophetarum vocibus, et Sibyllinis carminibus denuntiatum est. Apud Esaiam ita scriptum invenitur: Non sum contumax, neque contradico: dorsum meum posui ad flagella, et maxillas faciem autem meam non auerti a foeditate sputorum. similiter Dauid in psalmo XXXIIII: congregata sunt in me flagella et ignorauerunt, dissoluti sunt nec conpuncti sunt: temptauerunt me et deriserunt derisum, striderunt super me dentibus suis. Sibylla quoque eadem futura monstrauititem de silentio eius, quod usque ad mortem pertinaciter tenuit, Esaias iterum sic locutus est: sicut ouis ad immolandum adductu
Abbreviated transcription (Latin):
runt infaciẽ eius et palmis ceciderunt. Cum ipsi carnifices: de uesti¬
ments eius contenderent sortiti sunt inter se de tunica et pallio.et
cum hec ortũa fierent nullã uocem ex ore suo. tanq̃ si mutũ esset
emisit. Tunc suspenderunt eum inter duos noxios mediũ qui ob
latrocinia damnati erant cruciq affixerunt. Quid ego hic ĩtanto
facinore deplorenti aut quibus uerbis tantũ nephas conquerat.Non
enimꝯ auianã crucem describimus quã .M. Tullius uniuersis eloquẽ¬
tie sue rieruis ac uiribus. uelut effusus tocius ingenii fontibus prosecu¬
tus est facinus indignũ proclattians esse ciuẽ .ro. cotitra om̃is leges
incrucẽ esse sublatum. Qui quãuis innocens fuerit. et illo supplitio iñ¬
dignus mortalis ramen: et ab homĩe scelesto qui iusticiã ignoraret affe¬
ctus est. Quid de huius crucis indignitate dicemus inqua deus aculto¬

Expanded text:
runt faciem ejus, et palmis ceciderunt. Cumque ipsi carnifices de vestirunt faciem ejus, et palmis ceciderunt. Cumque ipsi carnifices de vestimentis ejus contenderent, sortiti sunt inter se de tunica et pallio. Et cum haec omnia fierent, nullam vocem ex ore suo tamquam si mutus esset, emisit. Tum suspenderunt eum inter duos noxios medium, qui ob latrocinia damnati erant, crucique affixerunt. Quid ego hic in tanto facinore deplorem? aut quibus verbis tantum nefas conquerar? Non enim Gavianam crucem describimus, quam Marcus Tullius universis eloquentiae suae nervis ac viribus, velut effusis totius ingenii fontibus, prosecutus est, facinus indignum esse proclamans, civem Romanum contra omnes leges in crucem esse sublatum. Qui quamvis innocens fuerit, et illo supplicio indignus, mortalis tamen, et ab homine scelesto, qui justitiam ignoraret, affectus est. Quid de hujus crucis indignitate dicemus, in qua Deus a culto
Abbreviated transcription (Latin):
interfectum tertia die resurecturum. Ipse enum erat dei uerum tẽplũ.
hasoius uoces tanq̃ in faustas. et impias insectabãtut.Que cu pil¬¬
latus audisset. et ille in defensionẽ sui nihil diceret pronũtiauit
nihilirieo damnationẽ dignum uideri. At illi iniustissimi accusato
res cum populo quẽ incitauerant: sed clamare cęꝑunt et crucẽ eiuis Ø¬
uiolentis uoibus flagitare. Tum poncius et illorum clamorib. et he¬
rodis tetrarche instiganone metuentis ne regno pelleretur uictus est
nec tamẽ ipse sñtiam protulit: sed tradidit eum indeis: ut ip̃i de illo
secundũ legem suam iudicarent. duxerunt igitur cum flagellis uer
beratum. et priusq cruci affigerent illuserunt. Indutum etiis colori¬
hus punicei ueste ac spitiis coronatum q̃i regem salutauerũt: et dede¬
runt ei cibum fellis et miscuerunt ei aceti potionẽ. post hec conspue¬

Expanded text:
interfectum tertio die resurrecturum. Ipse enim erat verum Dei templum. interfectum tertio die resurrecturum. Ipse enim erat verum Dei templum. Has voces ejus tamquam infaustas et impias insectabantur. Quae cum Pilatus audisset, et ille in defensionem sui nihil diceret, pronuntiavit nihil in eo damnatiores cum populo, quem incitauerant, subclamare coeperunt et crucem eius uiolentis uocibus flagitare. tum Pontius et illorum clamoribus et Herodis tetrarchae instigatione metuentis, ne regno pelleretur; uictus est, nec tamen ipse sententiam protulit, sed tradidit eum Iudaeis, ut ipsi de illo secundum legem suam iuberatum, et priusquam cruci affigerent, illuserunt; indutum enim coloris punicei veste, ac spinis coronatum, quasi regem salutaverunt, et dederunt ei cibum fellis, et miscuerunt ei aceti potionem. Post haec, conspue
Abbreviated transcription (Latin):
Um igitur ea que fieri uoluit: queq ꝑprophetas suos mł¬
tis seculis ante predixit. christus impleret ob ea incitati et
diuinas litteras nescientesi coierunt ut deũ suum cõdemnarẽt. quod cum
sciret futurum ac subitide diceret oportere se pati. atq interfici salute mł¬
torum secessit tam̃ cum discipulis suis nõ ut uitaret. quod necesse erat per¬
peti ac sustinere. sed ut ostenderet. ꝙ ita fieri oporteret inomĩ ꝑsecutione
ne sua quis culpa incidisse uideretur ac denuntiauit fore. ut abimo eoꝵ
procederetur. Ira iudas premio illectus tradidit eum uideis. At illũ cõ¬
prehensum ac pontiõ pillato qui tunc legatus syriam regebat oblatus
cruci affigi postulauerũt obicientes ei nihil aliud nisi ꝙ diceret se fi¬
lium dei esse regem iudeorum. Item qr dixerat: si solueritis hoc tem¬
plum quod edifficatum est annis. xlUi. ego illud intriduo sine ma¬
nibus resuscitabo significans futurã breiuĩ passionem suã. et se auideis

Expanded text:
um igitur ea quae Deus fieri voluit, quaeque per prophetas suos multis saeculis ante praedixit, Christus impleret, ob ea incitati, et divinas litteras nescientes, coierunt ut Deum suum condemnarent. Quod cum sciret futurum, ac subinde diceret oportere se pati, ac interfici pro salute multorum, secessit tamen cum discipulis suis , non ut vitaret quod necesse erat perpeti ac sustinere, sed ut ostenderet quod ita fieri oporteret in omni persecutione, ne sua quis culpa incidisse videatur; ac denuntiavit fore ut ab uno eorum proderetur. Itaque Judas, praemio illectus, tradidit Filium Dei Judaeis. At illi comprehensum, ac Pontio Pilato, qui tum legatus Syriam regebat, oblatum, cruci affigi postulaverunt, objicientes ei nihil aliud, nisi quod diceret se Filium Dei esse, et regem Judaeorum: item quod dixerat: Si solveritis hoc templum, quod aedificatum est annis XLVI, ego illud in triduo sine manibus resuscitabo; significans brevi futuram passionem suam, et se a Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
illam exom̃ibus, et erit israel inꝑditionẽ et in optobiiũ populo et
domus hec erit deserta. et om̃is qui transiet ꝑ illam ad mirabitur
Eet dicit .o. propter quã rem deus fecit terre huic et domui huic hec
mala et dicent qr reliquerũt dominũ deum suũ et ꝑsecuti sũt rego
suũ dilectissimũ deo et cruciauerũt eum inhumilitate magna pp
hoc importauit illis deus mala hec

Expanded text:
illam es omnibus, et erit Israhel in perditionem et in inproperium populo, et illam es omnibus, et erit Israhel in perditionem et in inproperium populo, et domus haec erit deserta, et omnis qui transiet per illam admirabitur et dicet: propter quam rem deus fecit terrae huic et huic domui haec mala? et dicent: quia reliquerunt dominum deum suum et persecuti sunt regem suum dilectissimum deo et cruciauerunt illum in humilitate magna: propter hoc inportauit illis deus mala haec
Abbreviated transcription (Latin):
neq q̃i filius hominis minas patitur. sacharias ẽt sic tradidit¬
et intuebũtur ĩme que m transfixerunt. łtem Dauid inpsalmo xxi. effo¬
derunt manus meas. et pedes meos dinumerauerũt omia ossa mea ipsi
autẽ contemplati sunt: et uiderũt me et diuiserunt uestimẽta mea si¬
bi. et suꝑ uestem meam sortẽ miserunt. Que utq prophera non
de se locutus est. fuit enim rex. et nunqͣ illa perpessus est sed spiritꝰ
dei ꝑ eum loquebetur qui fuerat illa passurus post annos mille et ꝗn¬
quaginta: T ot enim colligũtur anni aregno Dauid usq aderucẽ chri¬
sti domini. Sed et Salomon eius qui hie rosolimã condidit eam ipsã
pituram in ultione sancte crucis prophetauit. Q si auertatũ atrie di¬
cit dominus: et nõ ostenderitis ueritatẽ meam reiiciam istael aterra ꝙ
dedi illis et domũ hanc quã edifficaui illis in nomĩe meo proicionti

Expanded text:
neque quasi filius hominis minas patitur. Zacharias etiam sic tradiditneque quasi filius hominis minas patitur. Zacharias etiam sic tradiditet intuebuntur in me, quem transfixerunt. item Dauid in psalmo XXI: effoderunt manus meas et pedes meos, di-numerauerunt omnia ossa mea: ipsi autem contemplati sunt et uiderunt me et diuiserunt uestimenta mea sibi et super uestem meam sortem miserunt. quae utique propheta non de se locutus est. fuit enim rex et numquam illa perpessus est, sed spiritus dei per eum loquebatur, qui fuerat illa passurus post annos mille et quinquaginta, tot enim colliguntur anni a regno Dauid usque ad crucem Christi. sed et Solomon filius eius, qui Hierosolymam condidit, eam ipsam perituram esse in ultionem sanctae crucis prophetauit: quodsi auertimini a me, dicit dominus, et non custodieritis ueritatem meam, reiciam Israhel a terra quam dedi illis, et domum hanc quam aedificaui illis in nomine meo, proiciam
Abbreviated transcription (Latin):
est. et ip̃e peccata multorũ ꝑtulit: et ꝑꝑ facinora illorũ traditus
est. Dauid quoq inpsalmo xxiiii. captabant in animã iusti. et sã¬
guinẽ innocentẽ condernabũt: et factus ẽ mihi dominus ĩ refugiũ.
ltem hieremias. domine significa mihi et cognoscã: sunc uidi me¬
ditatioẽs eorum ego sicut agnus sine malicia adductus sum adui¬
ctimã ĩme cogitauerũt cogitationẽ dicentes uenite mittamus li¬
gnum ĩ panẽ eius et eradamus aterra uitã eius et nomen eius¬
et nõ erit ĩ memoria amplius. lignũ aũt crucem significat. et pa¬
nem corpus eius. qr ip̃e est cibus et uitã hominũ quĩ credunt in
carnem quã portuuit er incrucẽ qua pependit: de qua tamẽ
aꝑtius ip̃e moyses in deuteronomio ita predicauit et erit peni¬
dens uita tua atire oculos tuos et timebis die ac nocte et nõ credes
uite tue.Item rursus innũis nõ q̃i homo dominus suspẽditur:

Expanded text:
est: et ipse peccata multorum pertulit et propter facinora illorum traditus est: et ipse peccata multorum pertulit et propter facinora illorum traditus est. Dauid quoque in psalmo XCIII: captabunt in animam iusti et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est mihi dominus in refugium. item Hieremias: domine, significa mihi, et cognoscam. tunc uidi meditationes eorum: ego sicut agnus sine malitia perductus sum ad uictimam: in me cogitauerunt cogitationem dicentes: uenite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius et nomen eius non erit in memoria amplius. lignum autem crucem significat et panem corpus eius, quia ipse est cibus ac uita omnium qui credunt in carnem quam portauit et in crucem qua pependit. de qua tamen apertius ipse Moyses in Deuteronomio ita praedicauit: et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte et non credes uitae tuae, idem rursus in Numeris: non quasi homo dominus suspenditur
Abbreviated transcription (Latin):
Fore autẽ ut iudei manus ĩferrent deo suo eũq interficerẽt testimo¬
nia prophetarũ hec atitecesserũt. Apud esdram ita scriptũ est. et di¬
xit esdras ad populũ hoc pasca saluator tir est: et refugiũ nr̃m est.
cogitate et ascendat in cor ur̃m. quoniã hẽmus humiliare eum
ĩsigno. et post hec sꝑabimus in eum ne deseratur: hic locus meternũ
tẽpus. dicit dominus deus uirtutũ. si nõ credideritis ei neq ex au¬
dieritis anũtatione eius eritis derisio ingentib. Unde apparet
iudeos nullã aliam spem hr̃e se nisi abluerint asanguĩe ac spe¬
rauerint ineum ip̃m quẽ necauerũt. Isayas quoq facinus eorũ
designat: et dicit in humilitatẽ iudiciũ eius sublatũ est.Hatiui¬
tatem eius quis enarrabit. Qm̃ aufferetur aterra uita eius afa¬
cinoribus populi mei adductus est ad mortẽ. et dabo malos prose
prerea ꝙ traditus est ad mortẽ. et inter facinorosos deputatus

Expanded text:
Fore autem ut Judaei manus inferrent Deo suo, eumque interficerent, testimonia prophetarum haec antecesserunt. Apud Esdram ita scriptum est: Et dixit Esdras ad populum: Hoc pascha Salvator noster est, et refugium nostrum. Cogitate, et ascendat in cor vestram, quoniam habemus humiliare eum signo: et post haec sperabimus in eum, ne deseratur hic locus in aeternum tempus, dicit dominus deus uirtutum. si non credideritis ei neque exaudieritis adnuntia tionem eius, eritis derisio in gentibus. unde apparet Iudaeos nullam aliam spem habere nisi se abluerint a sanguine ac sperauerint in eum ipsum quem necauerunt. Esaias quoque facinus eorum designat et dicit: in humilitate iudicium eius sublatam est. natiuitatem eius quis enarrabit? quoniam auferetur a terra uita eius, a facinoribus populi mei abductus est ad mortem. et dabo malos pro septerea quod traditus est ad mortem et inter facinerosos deputatus
Abbreviated transcription (Latin):
tur tationem quoq ac sapientiam detrabi tiecesse est. Exꝗͥ
nimis diu de rebus aꝑtis disputo cum sit liquidum nibil¬
sine prouidentia. nec factum esse unq nec fieri potuisse
Docuimus operibus uniuersis si nunc libeat disputare per
ordinem infinita materia est. Sed ego de uno corpore tati¬
tum hominis institui dicere. ut in eõ diuine prouidentie
potestarem. quatita fuit ostendam. his dũtaxat in rebus
que sunt comprebensibiles et apte.Ham illa que sunt dĩe
nec subici oculis nec comprehendi queunt. Hunc de ipso
uase hominis loquimut quod uidemus.

Expanded text:
tur, rationem quoque ac sapientiam detrahi, necesse est. Sed tur, rationem quoque ac sapientiam detrahi, necesse est. Sed nimis diu de rebus apertis disputo, cum sit liquidum, nisine prouidentia nec factum esse umquam nec fieri potuisse. de cuius operibus uniuersis si nunc libeat disputare per ordinem, infinita materia est. sed ego de uno corpore hominis tantum institui dicere, ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc de ipso uase hominis loquimur quod uidemus.
Abbreviated transcription (Latin):
si senectus locum põt hẽre. nec mors que sequitur senę¬
ctutem. Preterea si mors certe constituta esset etati.fie¬
ret homo insollentissimus: et humanitate omui careret.
Nam fere iura omĩa humanitatis quibus inter nos cohe¬
remus ex metu et conscĩa fragilitatis oriuntur. Deniq
imbecilliora et timidiora queq animalia congregant᷑
ut quonis̃ uiribus tueri se nequeunt: multitudiẽ tueant᷑.¬
fortiora uero solitudines appetunt. quoniam tobore uiribusq
confidunt. Homo quoq si eodem modo hẽret ad propulsa da
pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeret
quoniam imbecillis est: nec ꝑse potest sine homine uiuete
societatem appetit. ut uite comunis et ornatior fiat et tu¬
tior. Uide igitur omnẽ hominis rationem aineo maxime
state.ꝙ niudus ftagilisq nascitut: ꝙ morbis afficitur ꝙ¬
ĩmatuta morte multatur. Que si ommi homini derrahã¬

Expanded text:
ec senectus locum potest habere nec mors, quae sequitur seneec senectus locum potest habere nec mors, quae sequitur senectutem. praeterea si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus et humanitate omni careret. nam fere iura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu et conscientia fragilitatis oriuntur. denique inbecilliora et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam uiribus tueri se nequeunt, multitudine tueantfortiora uero solitudines adpetunt, quoniam robore uiribusque confidunt. homo quoque si eodem modo haberet ad propulsanda pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeret, quoniam inbecillus est nec per se potest sine homine uiuere, societatem adpetit, ut uita communis et ornatior fiat et tutior. uides igitur omnem hominis rationem in eo uel maxime stare, quod nudus fragilisque nascitur, immatura morte multatur. Quae si homini detrahan
Abbreviated transcription (Latin):
extingui. Assumpserant enim nihil fieri mente dĩna.
Quod ipsum non aliter probare poterant. quam si ostẽ¬
derant esse aliqua. inquibus uidẽtur prouidentie ratio
claudicare.Reprehenderunt igitur ea inquibus uel ma¬
xime diuinitatem suam prouidentia mirabiliter ex¬
pressit, ut illa que retuli de morbis: et ĩmatuta morte
cum debuerint cogitare his assumptis que necessatio seq̾¬
rentur.Sequũtur aut̃ illa que dixi si morbum non re¬
cipet neq tectis neq uestibus indigeret. Quid enim
ueritos aut imbres aut ftigora metueret: quorum uis
in eo est ut morbos afferant: Id cito enim accepit sapĩa
ut ad uersus nocentia fragilitatem suam mnuniat. Se¬
quitur necesse est ut quoniam retinende rõnis causa
itorbos capit: etiam mortem semꝑ accipiat. qr is ad quẽ
mors non uenit firmus sit necesse est. Infirmitas aut̃
hẽt in se mortis conditionẽ firmitas uero ubi fuerit ni¬

Expanded text:
extingui: adsumpserant enim nihil fieri mente diuina. extingui: adsumpserant enim nihil fieri mente diuina. quod ipsum non aliter probare poterant quam si ostenderent esse aliqua in quibus uideretur prouidentiae ratio claudicare. reprehenderunt igitur ea in quibus uel maxime diuinitatem suam prouidentia mirabiliter expressit, ut illa quae rettuli de morbis et inmatura morte, cum debuerint cogitare his adsumptis quid necessario sequeretur. secuntur autem illa quae dixi: si morbum non reciperet, neque tectis neque uestibus indigeret. quid enim uentos aut imbres aut frigora metueret, quorum uis in eo est ut morbos adferant? idcirco enim accepit sapientiam, ut aduersus nocentia fragilitatem suam muniat. sequitur <quod> necesse est, ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit, etiam mortem semper accipiat, quia is ad quem mors non uenit, firmus sit necesse est. infirmitas autem habet in se mortis condicionem, firmitas. uero ubi fuerit, n
Abbreviated transcription (Latin):
litas noti põt cum ĩmortalitate coniungi Sienum mor¬
talis est in senectute ĩ mortalis esse in adolescentia nõ potest
Nec est aheo conditio mortis alietia. qui qñq morituris
est. nec ulla ĩ mortalitas est cui sit terminus constitutus.
Ita fit ut et ĩmortalitas exclusa in ꝑpetuunti et ad tẽpus
recepta mortalitas hominem constituat: inea conditione ut sit
inqualibet etate mortalis. Quadrat igitur necessitas undiq
nec debuisse ałt nec fas fuisse. sed isti rõnem sequentium
non uident. quia semel errauerunt in ipsa sũma. exclusa
enm de rebus humanis diuina prouidentia necessario
sequebatur ut omĩa sua sponte sint nata. Hinc inuener̃t̃
illas munitorum seminum plagas et concursiones fortui¬
tas quia rerum originem non uidebant. In quas se angu¬
stias cum coniecissent iam cogebat eos necessitas existima¬¬
te animas cum corporibus nasci. et item cum corporib

Expanded text:
litas non potest cum inmortalitate coniungi. si enim morlitas non potest cum inmortalitate coniungi. si enim mortalis est in senectute. inmortalis esse in adulescentia non potest nec est ab eo condicio mortis aliena qui quandoque moriturus est, nec ulla inmortalitas est cui sit terminus constitutus. ita fit ut et inmortalitas exclusa in perpetuum et ad tempus recepta mortalitas hominem constituat in ea condicione, ut sit in qualibet aetate mortalis. quadrat igitur necessitas undique nec debuisse fieri aliter nec fas fuisse. sed isti rationem sequentium non uident, quia semel errauerunt in ipsa summa, exclusa enim de rebus humanis diuina prouidentia necessario sequebatur ut omnia sua sponte sint nata. hinc inuenerunt illas minutorum seminum plagas et concursiones fortuitas, quia rerum originem non uidebant. in quas se angustias cum coniecissent, iam cogebat eos necessitas existimare animas cum corporibus nasci et item cum corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
ditio locum illi facit. Ita consequens erit ut morbis quoꝑ
subiectus sit. Neq enim patitur natura ut ab esse possit
infirmitas ab eo corpore. quod aliqñ soluendum est. Sed
putemus fieri posse quẽ ad modum uolunt: ut homio tion
ea conditione nascatur qua morbo morti ue subiectus tu
si ꝑacto etatis sue spatio ad ultimam processerit senectit¬
tem. Non igitur uident si ita sit constitutum quid sequat
ornũ utq cȩtero tempore mori nullo modo posse. Sed
si prohiberi ab altero uictu potest mori poterit. Ros igitur
exigit ut homini qui ante certum diem mori nõ p̃otest
ciborunti alimentis: quia subtrabi possunt opus non sit
si opuscibo nõ erit iam non homo ille sed deus fiet. Erꝙo
ut supius diyi qui de fragilitate hominis querũtut. id po¬
tissimum queruntut quod nõ immortales sempi terni¬
q sitit nati. Hemo nisi senex mori debet. Atqui morta¬

Expanded text:
dicio locum illi facit. ita consequens erit ut morbis quoque dicio locum illi facit. ita consequens erit ut morbis quoque subiectus sit: neque enim patitur natura ut abesse possit infirmitas ab eo corpore quod aliquando soluendum est. sed putemus fieri posse quemadmodum uolunt, ut homines ea condicione nascantur, ne quis morbo mortiue subiectus sit, nisi peracto aetatis suae spatio ad ultimam processerit senectutem: non igitur uident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique cetero tempore mori nullo modo posse? sed si prohiberi ab altero uictu potest, mori poterit. res igitur exigit ut homini qui ante certam diem mori non potest. ciborum alimentis, quia subtrahi possunt, opus non sit. <sed si opus cibo non erit, iam non homo ille, sed deus fiet. ergo, ut superius dixi, qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non inmortales sempiternique sint nati. \'nemo nisi senex mori debet\'. atquin morta
Abbreviated transcription (Latin):
le tribuendum est. Quo concesso. necesse est conditionem
mortis excludi. Id autem ipsum cuiusmodi põt esse quod
hortunem cotitta morbos et ictus extraneos solidum atq¬
in expugnabilem faciat: Cum enim constet exossibus et ner¬
uis. et uisceribus et sanguine. quid horum põt esse tam fir¬
mumt ut fragilitatem repellat ac mortem: Ut igitut ho¬
mo indissolũbilis sit: ante illud tempus quod illi putarit
oportuisse constitui exqua ei materia corpus attribuẽt:
Fragilia sunt omĩa. que uideri ac tangi possunt. Superest
ut aliquid excelo petant: quoniam interra nihil quod
non sit infirinum. Cum ergo sic homo formandus eẽt
a. deo ut mortalis esset aliquando. tes ipła exigebat ut
terreno. et fragili corpore fingeretur.Hecesse est igitur ut
mortem recipiat ꝗñlibet: quoniam corporalis est. Corpꝰ
enim quodlibet solubile atq mortale est.Stultissimi erg
qui de morte ĩmatura que runtur: quotiam nature con¬

Expanded text:
le tribuendum est: quo concesso necesse est condicionem le tribuendum est: quo concesso necesse est condicionem mortis excludi. id autem ipsum cuiusmodi potest esse quod hominem contra morbos et ictus extrarios solidum atqinexpugnabilem faciat? cum enim constet ex ossibus et neruis et uisceribus et sanguine, quid horum potest esse tam firmum, ut fragilitatem repellat ac mortem ? ut igitur homo indissolubilis sit ante id tempus quod illi putant oportuisse constitui, ex qua ei materia corpus attribuent? fragilia sunt omnia quae uideri ac tangi possunt. superest ut aliquid ex caelo petant, quoniam in terra nihil est quod non sit infirmum. cum ergo sic homo formandus esset a deo ut mortalis esset aliquando, res ipsa exigebat ut terreno et fragili corpore fingeretur. necesse est igitur ut mortem recipiat quandolibet, quoniam corporalis est; corpus enim quodlibet solubile atque mortale est. stultissimi ergo, qui de morte inmatura queruntur, quoniam naturae con
Abbreviated transcription (Latin):
Dem que runtut hominem morbis et ĩmature morti
esse subiectum. Indignantur uidelicet non deos esse se
natos. Minime inquiunt. sed ex hoc ostendimus hominem
nulla prouidentia esse factum. ꝙ aliter ficri debuit. ꝗd
si ostendero id ipsum magna ratione prouisum esse ut
morbis uexari posset et uita sua ĩmedio cursus sui spatio
Srumꝑetut: Cum enim deus animal quod fecerat sua spõ¬
te ad mortem transire cognouisset ut mortem ip̃am que
est dissolutio nature capẽre possit dedit ei fragilitatẽ. que
morti aditum ad dissoluendum animal inuẽniret.Nam
si eius toboris fieret ut adeum morbus et egritudo adite
non posset quonia itiors sequela morborum est. Inmatu¬
ra uero mors. quõ abesset abeo. cui esset constituta natuta:
Nompe tullum hominẽ mori uult nisi cum centesimum
erans compleuerit annum. Quõ illis intanta repugnãtia
rerum poterit ratio constare: Ut enim ante atnoscentũ
mori quisq non possit aliquid illi roboris quod sit ĩmorta¬

Expanded text:
dem queruntur hominem morbis et inmaturae morti esse subiectum. indignantur uidelicet non deos esse se natos. minime\', inquiunt sed ex hoc ostendimus hominem nulla prouidentia esse factum, quod aliter fieri debuit\'. quid si ostendo id ipsum magna ratione prouisum esse, ut morbis uexari posset et uita saepe in medio cursus sui spatio rumperetur? cum enim deus animal quod fecerat sua sponte ad mortem transire cognouisset, ut mortem ipsam, quae est dissolutio naturae, capere posset, dedit ei fragilitatem, quae morti aditum ad dissoluendum animal inueniret. nam si eius roboris fieret, ut ad eum morbus et aegritudo adire non posset, ne mors quidem posset, quoniam mors sequella morborum est. inmatura uero mors quomodo abesset ab eo cui esset constituta matura? nempe nullum hominem mori uolunt nisi cum centesimum aetatis conpleuerit annum. quomodo illis in tanta repugnantia rerum poterit ratio constare? ut enim ante annos centum mori quisque non possit, aliquid illi roboris quod sit inmorta
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Isaias deum fuisse testatur his uerbis. Fatigatu est egyptus et
negociatio ethiopum et saba uiri alti ate transgredientur et tui Ø¬
erunt serui et post te ambulabũt uinti cum pẽdibus: et adorabunt
te et te precabũtur: quoniã inte deus est et nõ est alius deus preter
te:Tuerum deus es et nos nesciebamus deus israel saluator cõfundẽ
tur et reuerebũtur omẽs qui aduersãtur tibi et cadent it confusi¬
one. Item propheta hieremias sic ait. Hic deus noster est et nõ du¬
bitabitur alius absq illo qui inuenit omnẽ uiam prudentie̾ et
dedit eam Iacob puero suo et ifrael dilecto sibi posthec interrisuisus

Expanded text:
mus. Esaias Deum fuisse testatur his verbis: Fatigata est Aegyptus, et mus. Esaias Deum fuisse testatur his verbis: Fatigata est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum, et Sabaim: viri alti ad te transgredientur, et tui erunt servi; et post te ambulabunt vincti compedibus, et adorabunt te, et in te precabuntur, quoniam in te Deus est, et non alius Deus praeter te. Tu enim Deus es, et nesciebamus, Deus Israetur et reuerebuntur omnes qui aduersantur tibi, et cadent in confessionem. item propheta Hieremias sic ait: hic deus noster est et non deputabitur alius absque illo, qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit eam Iacob puero suo et Israhel dilecto sibi. post haec in terris uisus
Abbreviated transcription (Latin):
Ummus igitur deus ac parens omniũ cũ religiottõ suã
transferre uoluisset dotorẽ iusticie misit ecelo ut nouis
cultotib nouã legem ineo et ꝑ eumdaret. nõ sicut ante fecerat
ꝑ hominẽ sed tam̃ nasci eum uoluit tanq hominẽ ut ꝑ omĩa
sumo pr̃i similis existeret. Ipse etiis deus pater. orig. et pr̃icipiũ
rerum. quoniã parentib caret
generatus est. In secunda uero carnali apator fuit qm̃ sine patris
officio uirginali utero procreatus est ut mediam inter deum ho
minẽq substantiã gerens nãm haric fragilem imbecilẽq nãm
qͣi manu adĩmortalitatẽ posset educere factus est et dei filius per
spiritum et homĩs ꝑ carnem. idest et deus et homo. dei uirtus in
eo exopibus que fecit aparuit. fragilitas hominis expassione quã
ꝑtulit. quã cur susceꝑit paulo post docebo. Interim et deum fuisse
et hominẽ ex utroq gn̾e ꝑmistum prophetis uaticinãtibus dixi¬

Expanded text:
ummus igitur Deus ac parens omnium, cum religionem suam transferre voluisset, doctorem justitiae misit e coelo, ut novis cultoribus novam legem in eo vel per eum daret: non sicut ante fecerat per hominem: sed tamen nasci eum voluit tamquam hominem, ut per omnia summo Patri similis existeret. Ipse enim pater Deus, et origo, et principium rerum, quoniam parentibus caretgeneratus est. In secunda vero carnali ἀπάτωρ fuit, quoniam sine patris officio virginali utero procreatus est, ut mediam inter Deum et hominem substantiam gerens, nostram hanc fragilem imbecillemque naturam quasi manu ad immortalitatem posset educere. Factus est et Dei filius per spiritum, et hominis per carnem; id est, et Deus et homo. Dei virtus in eo ex operibus, quae fecit, apparuit; fragilitas hominis, ex passione quam pertulit: quam cur susceperit, paulo post docebo. Interim et Deum fuisse, et hominem ex utroque genere permistum, prophetis vaticinantibus disci
Abbreviated transcription (Latin):
suis requieuisset. preterea Salomonis imꝑium perpetuũ non
fuit. Annis erum quad raginta regnauit: deinde qui riũq filiꝰ
dei dictus sit sed filius Dauid et domus quã edifficauit tiõ est
fidem consecuta sicut eccłia que estuerum templũ dei quod non
inparietibus est: sed incorde ac fide hominũ. qui credunt ĩeum ac
uocantur fideles. Illud uõ Salomoniũ templũ quia manufactũ
est cecidit. deniq pater eius inpsalmo cxxuii. de opibus filii sui
prophetauit hoc modo. Si dominus nõ edifficauerit domũ eti
uanum laborauerunt qui edifficauerũt illam. Si domitdus
nõ custodierit ciuitatẽ inuanũ laborauit: qui eam custadiuit:

Expanded text:
suis requieuisset. praeterea Solomonis imperium perpetuum non suis requieuisset. praeterea Solomonis imperium perpetuum non fuit: annis enim quadraginta regnauit. deinde, quod numquam filius dei dictus est, sed filius Dauid, et domus quam aedificauit non est fidem consecuta sicut ecclesia, quae est uerum templum dei, quod non in parietibus est, sed in corde ac fide hominum qui credunt in eum ac uocantur fideles: illut uero Solomonium templum quia manu factum est, manu cecidit. denique pater eius in psalmo CXXVI de operibus filii sui prophetauit hoc modo: si dominus non aedificauerit domum, in uanum laborauerunt qui illam aedificauerunt: si dominus non cust
Abbreviated transcription (Latin):
esse florem prelocutus est. Eum scilicet de quo sybilla dicit
uolentem deo templũ edifficare: et fuit uerbum domini ad nathan
dicens. Uade et dic seruo meo Pauid hec dicit dominus deusomĩ¬
potens. Hoti tu edifficabis mihi domũ admhabitatidũ : sed cum
ipleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis suscitabo
semen tuũ post te et parabo regnum euis. hic edifficabit mihi
dignum ĩ nomĩe meo. et erigam tronũ eius usq in seculum
et ego ero ei inpre et ip̃e erit mihi infiliũ et fidem cõsequetur
domus eius et regnũ eius usq inseculũ: sed hec ut iudei nõ intelli¬
gerent illa fuit causaq Salomon filius Dauid remplũ deo edif¬
ficauit. et ciuitatẽ quam de suo notnĩe hierosolimã nũcupauit
Itaq ad ip̃m que apropheta dicta sunt retulerunt.Salomon
autẽ ab ip̃o pr̃e suo imperii regimen accepit prophete uõ deo
loquebantur. qui tum nasceretur: postq̃ Dauid eum patrib

Expanded text:
esse florem praelocutus est, eum scilicet, de quo Sibylla dicitesse florem praelocutus est, eum scilicet, de quo Sibylla dicituolentem deo templum fabricare. et fuit uerbum domini ad Nathan dicens: uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit dominus deus omnipotens: non tu aedificabis mihi domum ad inhabitandum, sed cum inpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen domum in nomine meo: et erigam thronum ejus usque in saeculum; et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, et fidem consequetur domus ejus, et regnum ejus usque in saeculum. Sed haec ut Judaei non intelligerent, illa fuit causa, quod Solomon filius David Deo templum aedificavit, et civitatem, quam de suo nomine Hierosolyma nuncupavit. Itaque ad ipsum, quae a Propheta dicta sunt, retulerunt. Solomon autem ab ipso patre suo imperii regimen accepit. Prophetae vero de eo loqueba
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantib ꝑsuasit: cum iudei quoq cultores ut uidebãtur sĩtii
hox idem putauerunt cum ante oculos eorum quottidie fierent
illa miracula: nec tamen tantarũ uirtutũ comtemplatiõe impelli
popuerũt ut deum crederẽt quẽ uidebãt. Propterea Dauid quem
preter ceteros prophetas uel maxime legunt inpsalmo.xxuii. sic
edsitamnat. Redde illis retributionẽ eorum. quoniã nõ intellexert
carnẽ et ip̃e Dauid et alii prophete ãnuntiauerũt Apud Isaiam ita
scriptũ est eterit in illa die radixiesse. et qui exurget principari in
nationes. in eũ gentes sperabunt. et erit requies eius inhonore et
alio loco. Exiet uirga de radice iesse, et flos de radice eius ascendet
et requiescet suꝑ eum spiritus dei. spiritus sapĩe et intellectus spiritus
consilii et fortitudinis: spititus scientie et pietatis et impleuit cum
spus timoris dei. Iesse autẽ fuit pr̃ Dauid excuius radice ascensurũ

Expanded text:
ignorantibus persuasit, cum Iudaei quoque, cultores ut uidebantur summi dei, ignorantibus persuasit, cum Iudaei quoque, cultores ut uidebantur summi dei, hoc idem putauerint, cum ante oculos eorum cottidie fierent illa miracula? nec tamen tantarum uirtutum contemplatione inpelli potuerunt ut deum crederent, quem uidebant. propterea Dauid, quem praeter ceteros prophetas uel maxime legunt, in psalmo XXVII sic eos damnat: redde illis retributionem eorum, quoniam non intellexeruncarnem et ipse Dauid et alii prophetae adnuntiauerunt. aput Esaiam ita scriptum est: et erit inationes, in eum gentes sperabunt, et erit requies ejus in honore . Et alio loco: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implebit eum spiritus timoris dei. Ie-ssp autem fuit pater Dauid, ex cuius radice ascensurum
Abbreviated transcription (Latin):
lem. Sed ueritatẽ prorsus negare nõ potuit quẽ ad modũ se res hẽret
sicut illud quod ait sapientẽ fuisse. Quid adhoc apollo respondens si
sapieris est: ergo doctrina eius sapientia est. nec ulla alia et sapientes
qui sequũtur nec ulli alii. Cur igitur uulgo prostultis et uanis et
ineptis habemus: qui sectamur mag̃rum etiam ip̃orum deorũ con¬
fessione sapientẽ.Nam quod ait portentifica illum oꝑa fecisse quo ma¬
xime diuinitatis fidem meruit assentiri nobis iam uidetur cum
dicit eadem quibus nos gloriamur.sed colligit tam̃ se et ad demonia¬
cas fraudes redit. Cum enim uerum necessitate dixisset iam deorũ
ac sui proditor uidebatur: nisi quod ab eo ueritas expresserat men¬
datio fallente celasset.Ait ergo illum fecisse quidem oꝑa mirãda uerũ
nõ diuina uirtute sed magica. Quid mirũ si hoc apollo ueritatem

Expanded text:
lem? sed ueritate pressus negare non potuit quemadmodum se res haberet, lem? sed ueritate pressus negare non potuit quemadmodum se res haberet, sicut illut, quod ait sapientem fuisse. quid ad hoc, o Apollo, respondes? si sapiens fuit, ergo doctrina eius sapientia est nec ulla alia, et sapientes qui secuntur nec ulli alii. cur igitur uulgo pro stultis et uanis et ineptis habemur, qui sectamur magistrum etiam ipsorum deorum confessione sapientem? nam quod ait portentifica illum opera fecisse, quo maxime diuinitatis fidem meruit, adsentiri nobis iam uidetur, cum dicit eadem quibus nos gloriamur. sed colligit se tamen et ad daemoniacas fraudes redit. cum enim uerum necessitate dixisset, iam deorum ac sui proditor uidebatur, nisi quod ab eo ueritas expresserat, mendacio fallente obscurasset. ait ergo illum fecisse quidem opera miranda, uerum non diuina uirtute, sed magica. quid mirum, si hoc Apollo ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
deus insecula seculorũ. Uirga equitans. uirga regni tui deus dilexisti
iusticiã et odisti iniquitatẽ. propteres unxit te deus deus tuus oleo
exultationis. Quo uerbo eniã ostendit nomen.Si quidẽ ut supra
docui abunctione appellatus est christus. deinde hominẽ fuisse eun¬
dem hieremias docuit dicens. et homo est. et quis cognouit eũ: Item
Isaias. Emittet eis deus hominẽ qui saluabit eos iudicans sanabit
eos. Sed et moyses innũis ita loquitur orietur stella exiacob et ex¬
urget homo i lrael propterea melius apollo consultus utrum ne
deus an homo fuerit hoc modo respondi
L.
Primo uersu uerum quidẽ dixit. sed argute consultorẽ fefellit sacramẽtũ
ueritatis penitus nescientẽ. Uidetur enim negasse illum sed cum fatet᷑
secundũ carnem fuisse mortalẽ, quod enã nos predicamus cõsequens
est ut secundũ spiritũ deus fuerit: quod nos affirmamus. Qui eni fue¬
rat necesse carnis facere mentionẽ cum satis esset dicere fuisse morta¬

Expanded text:
i tui. dilexisti iustitiam, odio habuisti iniustitiam. propterea unxit te dominus deus tuus oleum exultationis. quo uerbo etiam nomen ostendit, siquidem, ut supra docui, ab unctione appellatus est Christus. deinde hominem fuisse eundem Hieremias docet dicens: et homo est et quis cognouit eum? item Esaias: et mittet eis dominus hominem, qui saluabit eos et iudicans sanabit eos. sed et Moyses in Numeris ita loquitur: orietur stella ex Iacob et exsurget homo ex Israhel. propterea Milesius Apollo consultus utrumne deus an homo fuerit, hoc modo respondi. Primo versu verum quidem dixit: sed argute consultorem fefellit, sacramentum veritatis penitus nescientem. Videtur enim negasse illum Deum. Sed cum fatetur secundum carnem fuisse mortalem, quod etiam nos praedicamus, consequens est, ut secundum spiritum Deus fuerit, quod nos affirmamus. Quid enim fuerat necesse carnis facere mentionem, cum satis esset dicere fuisse morta
Abbreviated transcription (Latin):
genibus et incubitis et manibus ipsis. Nam sicut manus
ex eo loco unde oriuntur: ubiq uersus moueri speciosũ
simulet utile fuit sic profecto. si hoc idem etiam cubitis ac¬
cident et suꝑuacuus esset eiusmodi motus et turpis.Iam
enim manus amissa dignitate. quam nunc hẽt mobili¬
tate nimia pro muscidis siłis uideretur. essetq homo x¬
plane anguimanus. Quod genus in illa ĩmanissima bel¬
lua mirabiliter effectum est.Deus enuim qui prouidentiã
et porestatem suam multatum retum mirabili uarie¬
tate uoluit ostendere. quoniam caput eius animalis. nõ
tam longe porrexerat ut terram posset ore contitigere.
quod erat futurum horribile, atq tetrum. et quia os ip̃m
profusis dentibus sic armauerat ut etia si contingeret pa¬
scendi tamen facultatem dentes adimerent. produxit ĩter
eos a sũma fronit. molle ac flebile flexibile membrum
quo prendere. quo tenere qđ libet posset.ut rationẽ uictus

Expanded text:
genibus et cubitis et manibus ipsis. nam sicut manus genibus et cubitis et manibus ipsis. nam sicut manus ex eo loco unde oriuntur ubique uersus moueri speciosum simul et utile fuit, sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, et superuacuus esset eiusmodi motus et turpis. iam enim manus amissa dignitate quam nunc habet mobilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui prouidentiam et potestatem suam multarum rerum mirabili uarietate uoluit ostendere, quoniam caput eius animalis non tam longe porrexerat, ut terram posset ore contingere, quod erat futurum horribile atque tetrum, et quia os ipsum profusis dentibus sic armauerat, ut etiamsi contingeret, pascendi tamen facultatem dentes adimerent, produxit inter eos a summa fronte molle ac flexibile membrum quo prendere, quo tenere quodlibet posset, ne rationem uictus
Abbreviated transcription (Latin):
hina sunt: ut in homine. aut terna ut inquad tupede. que
tamen nõ fecit solida ne ingradiendo pigricia et graui¬
tas retardaret sed cauata et ad uigorem corpotis conser¬
uandum medullis intrinsecus plena, eaq tursus nõ eqͣłt
porrecta finiuit.sed sũmas eorum ꝑtes crassioribus nodis¬
conolobauit. ut et substringi netuis facilius et uerti tutiꝰ
possent unde sint uertibula nomĩata. Eos nodos firmiter
solidatos leni quodam oꝑculo texit: quod dicitur catrilago
s ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur.
cosdem tamen non in unum modum in formauit. Alios
enim fecit simplices et inorbem rotundos in his dũtaxat
articulis inquibus moueti membra in omnes partes opor¬
tebat: ut in scapulis: quoniam manus uttũlibet agitari et
contorqueri necessarium est.Alios autem latos et equales:
et in unam ꝑtem rotundos. et in his utiq locis ubi tanitũ¬
modo curuari membra in omnes partes oportebat. ut in

Expanded text:
bina sunt ut in homine aut <qua>terna ut in quadrupede: quae bina sunt ut in homine aut <qua>terna ut in quadrupede: quae tamen non fecit solida, ne in gradiendo pigritia et grauitas retardaret, sed cauata et ad uigorem corporis conseruandum medullis intrinsecus plena. eaque rursus non aequaliter porrecta finiuit, sed summas eorum partes nodis crassioribus conglobauit, ut et substringi neruis facilius. et uerti tutius possent, unde sunt uertibula nominata. eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texit, quod dicitur cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. eosdem tamen non in unum modum informauit. alios enim fecit simplices et in orbem rotundos, in iis dumtaxat articulis in quibus moueri membra in omnes partes oportebat, ut in scapulis, quoniam manus utrolibet agitari et contorqueri necessarium est, alios autem latos et aequales et in unam partem rotundos et in iis utique locis ubi tantummodo curuari membra oportebat, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
nam compegit: quam nos spinam dicimus. E amq no¬¬
luit ex uno perpetuoq esse formare, ne gradiendi flectẽdiq
se facultatem animal non haberet. Ex eius ꝑte quasi me¬
dia costas .i. transuersa et plana ossa prorexit indiuersũ
quibus clementer curuatis: et inse uelut in circulũ pene
conductis interna uiscera contegantur. ut ea que molli a
et minus ualida fieri opus erat. illius solide etatis ample¬
xu possent esse munita. In summa uero constructionis
eius: quam similem nauis carine diximus caput collocauit
in quo esset regnum tocius aĩantis.Datumq illi hoc nom̃
est: ut quidem uarro ad Ciceronem scribit. quod hinc
capiant initium sensus ac nerui. Ea uero que diximus
de corpore. uel ambulandi uel faciendi uel uolandi causa
esse producta neq nimium longis propter celerem mo¬
bilitatem neq nimium breuibus propter firmitatem
sed et paucis et magnis ossibus constare uoluit. Aut enim

Expanded text:
nam compegit, quam nos spinam dicimus, eamqnam compegit, quam nos spinam dicimus, eamqluit ex uno perpetuoque osse formare, ne gradiendi flectendique se facultatem animal non haberet. ex eius parte quasi media costas id est transuersa et plana ossa porrexit in diuersum, quibus clementer curuatis et in se uelut in circulum paene conductis interna uiscera contegantur, ut ea quae molliora et minus ualida fieri opus erat, illius solidae cratis amplexu possent esse munita. in summo uero constructionis eius quam similem nauali carinae diximus. caput conlocauit, in quo esset regimen totius animantis, datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad Ciceronem scribit, quod hinc capiant initium sensus ac nerui. ea uero quae diximus a corpore uel ambulandi uel faciendi uel uolandi causa esse producta, neque nimium longis propter celerem mobilitatem neque nimium breuibus propter firmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constare uoluit. aut enim