comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ ꝓmissa munera in eiꝰdẽ ppłi mor¬
tem cõsiliũ dedit: cuiꝰ se morti fieri
similẽ optauit. Eẜoblitis est. d
plãxerat: cum extingiere noluit
qͦd ꝑ auaritiam ardebat. N otan¬
dum si est. qd̾ exponens dñs dic̃.
qr sollicitudines & uoluptates
& diuitie susfocant. Suffocant
emim: qr in portimis cogitationib
suis gutur m̃tis strangulant. R
dũ bonũ desiderium intrare ad
cor ñ sinunt: qͣi aditũ flatꝰ uitał
necant. Notandũ etiã qͦd dno st̃
q̃ diuitiis ĩungit. sollicttu lines uidlicet
enim contrar ia ꝑ. ssessores luos
& afsuctos et lubrieos faciuat.
S qr uoluptas conuenire n potest
cum afflictione. alio quidẽ tẽꝑe
ꝑ custodie sue solliettudinẽ affli¬
gunt: atq alioꝑ alundantiã
ad uolui tates e luolliunt. Uer¬
ra autẽ bona fructũ ꝑpatien¬
tiam redoit: qr scilicet nulla
sunt bona que aginꝰ. si ñequa¬
nimit̾ etiam ꝑximorũ malato¬

Expanded text:
propter promissa munera in ejus populi morpropter promissa munera in ejus populi mortem consilium dedit, cujus morti se fieri similem optavit; et oblitus est quod planxerat, cum exstinguere noluit quod per avaritiam ardebat. 3. Notandum vero est qQuia sollicitudines et voluptates et divitiae suffocant. Suffocant enim. quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant, et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus vitalis necant. Notandum etiam quod duo sunt, quae divitiis jungit, sollicitudines videlicet enim contraria possessores suos et afflictos et lubricos faciunt. Sed quia voluptas convenire non potest cum afflictione, alio quidem tempore per custodiae suae sollicitudinem affligunt, atque alio per abundantiam ad voluptates emolliunt. 4. Terra autem bona fructum per patientiam reddit, quia videlicet nulla sunt bona quae agimus, si non aequanimiter etiam proximorum mala to
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝑseuerantie ñ ꝑduxͣ. Multi
namq cum u̾bũ contra auari¬
tiã audiunt: eandẽ auaritiã
detestant᷑ rerum omniũ contẽp¬
tum laudant. S mox ut uiderĩt
animꝰ qd̾ concupiscat obliuiscit᷑
qd̾ laudabat. Multicũ tĩbũ contͣ
luxuriã audiũt pollutões carnis ñ
solum ꝑpetrare ñ appetunt. s etiã
ꝑpetratas erubescunt.S mox
ut carnis species eoꝵ ocłis apparet:
sic mens addefider iũ rapit᷑. ac si
ad huc abea nihil sit contra gadẽ
de sider ia delib̾atum. Et cdaunan¬
da agit: que quicqͥd egisse se me¬
minit ea & ipsa clampnauit. Se¬
pe etiam contra culpas compũ
culpas recbinus. Sic balaa isrłi¬
tici ppłi taber nacła contemplatꝰ
fleuit. eisq se similẽ fieri nimorte
deposeit dicens. Moriatur anima
mea morte iustoꝵ ⁊ fiant nouis¬
sima mea horum similia. S mox
ut hora comprinctionis transiit
in auaritie nequitiã exarsit Nã

Expanded text:
tum perseverantiae non perduxit. Multi tum perseverantiae non perduxit. Multi namqtiam audiunt, eamdem avaritiam detestantur, rerum omnium contemptum laudant, sed mox ut viderit animus quod concupiscat, obliviscitur quod laudabat. Multi cum verbum contra luxuriam audiunt, pollutiones carnis non solum perpetrare non appetunt, sed etiam perpetratas erubescunt; sed mox ut carnis species eorum oculis apparet, sic mens ad desideria rapitur, ac si adhuc ab ea nihil sit contra haec eadem desideria deliberatum; et damnanda agit, quae quidquid egisse se meminit jam et ipsa damnavit. Saepe etiam contra culpas compungculpas redimus. Sic Balaam Israelitici populi tabernacula contemplatus flevit, eisque se similem fieri in morte deposcit, dicens: Moriatur anima mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia ; sed mox ut hora compunctionis transiit, in avaritiae nequitiam exarsit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
acceptꝰ cybꝰ stomaco languente
reicit᷑ qͣndo auditꝰ ser moinuen¬
tre memorie non tenet᷑. S siquis
sc̃e exortationis accipitis . s. uerba
uite idest alim̃ta iusticie mine¬
moria non tenetis. Ecce transit
omne qͦd agitis. et ad extremuͭ
iudiciũ sine ulla mom̃t uint̾po¬
sitione cotidie uolentes nolentesq
ꝓperatis. Cur gͦ amat᷑ qd̾ relinqͥt:
Cur illud neglegit᷑. qͦ ꝑuenit᷑. Mem̃to te
quod dr̃. siquis habet aures audi¬
encli audiat. Omnes enim qui illie
aderant aures corꝑis habebant.
S qui cunctis aures habentib si
quis habet aures audiendi audiat
dic̃ aures ꝓculdubio cordis reqͥrit.
Curate gͦ. ut auditꝰ ser mo in aure¬
cordis ⁊ emaneat. Curate ne sem̃
urcta uiamcadat. ne maliguꝰ sp̃e
ueniat: ia memoria u̾bũ tollat.
qd̾ audiunt. bonioꝑis initia ꝓpo¬
nunt. s mox ut fatigari adu̾sita¬
tib cepint inchoata derelinguñt.
Petrosa gͦ t̾rahumorẽ nonhabuit.
q̃ hoc qd̾ germinauerat ad frue¬

Expanded text:
eptus cibus stomacho languente rejicitur, quando auditus sermo in ventre memoriae non tenetur. Sed quisquis sanctae exhortationis accipitis, sed verba vitae, id est alimenta justitiae, in memoria non tenetis. Ecce transit omne quod agitis, et ad extremum judicium sine ulla momenti interpositione quotidie volentes nolentesque properatis. Cur ergo amatur quod relinquitur? Cur illud negligitur quo pervenitur? Mementote quod dicitur: Si quis habet aures audiendi audiat. Omnes enim qui illic aderant aures corporis habebant. Sed qui cunctis aures habentibus Si quis habet aures audiendi audiat dicit, aures procul dubio cordis requirit. Curate ergo ut acceptus sermo in cordis aure remaneat. Curate ne semen juxta viam cadat, ne malignus spiritus veniat, et a memoria verbum tollat. quod audiunt, boni operis initia proponunt; sed mox ut fatigari adversitatibus coeperint, inchoata derelinquunt. Petrosa ergo terra humorem non habuit, quae hoc quod germinaverat ad fruc
Abbreviated transcription (Latin):
hnc ad domincã uiue q̃ ñ tieuit.
Illi namq dño laborant. qui ñ
uigilant. ꝑduc̃e ⁊ alios secum ad
uitam festinant. Nam qͥsibi ui¬
uit qͥcar nis sue uoluptatib
pascit᷑: recte ociosus redargun.
qr fructum diuini oꝑis ñ sectat᷑.¬

Expanded text:
huc ad Dominicam vineam non venit. huc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui nonvigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis n
Abbreviated transcription (Latin):
tes horarum ad umumquẽo
hominẽ ꝑetatum mom̃ita distin¬
guere. Mane quippe intellectus
nr̃i pueritia est. hora autẽ t̾cia.
ad olescentia intelligi potest. M
qͣi iam sol maltũꝓficit: dũ calor
etatis crecit. Sexta u. iuuentus ::
Ꝙ uelut incentro sol figitur dũ
inea plenitudo roboris solidat᷑.
Nona antẽ. senectus intelligit᷑
Inquauelut sol abalto axe des¬
cendit. qr etas a calore iuuentutsͤ
deficit Undecima uͦ horaẽ: ea etas
que decrepita uel ueterana dr̃.
Unde igreci ualde semores ñ gerun¬
tas s presbiteros appellant. ut płc̃
senes ẽẽ. insimient: qͦ ꝓuectiores
inpueritia. alius in adolescentia.
alius in iuuentute. alius in senec¬
tute. alius indecrepita etate ꝑdui¬
citur: qi diu̾sis horisoꝑorilad ui¬
neam uocantur: Mores gͦ ur̃os
rii estis uidete. Penset unusquisq
qͥd agat. & consideret siindei
uinea laborat. Qui eniminhac
uita ea q̃ muncdi sunt querit. ad¬

Expanded text:
tes horarum etiam ad unumquemque tes horarum etiam ad unumquemque hominem, per aetatum momenta distinguere. Mane quippe Intellectus nostri pueritia est, hora autem tertia adolescentia intelligi potest. Quia quasi jam sol in altum proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est; quia velut in centro sol figitur, dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua velut sol ab alto axe descendit, quia aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora est ea aetas, quae dunde Graeci ualde seniores non gerontas, sed presbyteros appellant, ut plusquam senes esse insinuent quos prouectiores in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocantur. Mores ergo vestrii estis videte. Penset unusquisque quid agat, et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit ad
Abbreviated transcription (Latin):
uel mensura. quisquis cũ side rec¬
ta bone actionis extitit: huiꝰ uinee
oꝑari fuit. Oꝑator gͦ mane hora t̃cia.
sexta: nona. antiquns ille et hebra¬
ieus ppłs designatur. Quiinelectis
suis ab ipso mundi exordio dum rec¬
ta fide dm̃ studuit colere: qͣi non
destitit in uinee cultura laborare.
Adundecimã uͦ gentiles uocantur.
Quib & dicitur. Qind hie statis co¬
ta tue occiosi: Dan etrim transae¬
to tam longo mundi cempore
ꝓuita sua laborare neglexerant:
quasi totache ociosi stabant.¬
S pensate fr̃s. quid inquisiti
respondeant. Dicunt enĩ. Qaia
nemo nos condux̃. Rullus qͥppe
ad eospatr iarcha. nullus ꝓpħa
uenerat. Et quid est dice. ad labo¬
remnemo nos condux̃. nͥ uite
nobuias nemo predicauit: Qd
gͦ nos abono oꝑe torpentes in
excusatione nr̃a dicturi sumꝰ.
qͥ peue a matris utero ad fidiẽ
uenimus. quiner bauite abip̃is
cunabulis andinimꝰ. qui abube¬
cationis sumpsimꝰ eũ lacte car¬
nis: Possumus uͦ & ipsas diu̾sita¬

Expanded text:
vel mensura, quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit, hujus vineae operarius fuit. Operator ergo mane hora tertia, sexta et nona, antiquus ille et Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recte Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi, qui enim transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Pensate, fratres, quid inquisiti respondeant. Dicunt enim, quia nemo nos conduxit, nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere ad laborem nemo nos conduxit, nisi vitae nobis vias nemo praedicavit. Quid ergo nos a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab ubecationis sumpsimus cum lacte carnis. Possumus vero et easdem diversita
Abbreviated transcription (Latin):
uterunt. & tam̃ liu adꝑcipiendũ
regnum dilatisunt. Qs enim post
ꝑactam iusticiã inferni elaustra
qͣmuis tranquilla susce ꝑunt. eis
ꝓfecto & laborasse fint inuinea. &
mur murasse. Quasi gͦ pꝰ mur mu¬
rationẽ clenar iũ accipiunt. qui pꝰ
longa infer ni tempora ad gaulia
regni ꝑuenerunt. Nos aut̃e qui
ad undeciinam uenimus. pꝰ labo¬
rem ñ mur muramꝰ. & denarium
accipimꝰ. qi pꝰ mecdiatoris aouentũ
m hunc munclũ uenientis. ad reg
nim clucumͫ. mox ut de corꝑe eximͦ.
O illud sine mora ꝑcipimꝰ: qͦd antiqͥ

Expanded text:
vixerunt, et tamen diu ad percipiendum vixerunt, et tamen diu ad percipiendum regnum dilati sunt. Quos enim post peractam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in vinea, et murmurasse. Quasi ergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempore ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus, quia post Mediatoris adventum, in hoc munum ducimur mox ut de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui
Abbreviated transcription (Latin):
diinitio uocati sunt: iiqͥ in mundi
fine ad dĩn uenerunt. Unde ⁊ ii qͥ
m labore p̾cesserant mur muran¬
tes dicunt. Hi nouissimi una hora
fecerunt: ⁊pares illos nobis fecisti
qui portauimꝰ poncdꝰ diei et estus:
Pondꝰ enim dier i estꝰ portauerunt:
ii qͦs amundi initio qͣ diu hic con¬
tigit uiuere. necesse fuit etiam lon¬
giora carnis temptam̃ta tolerare.
Unicuiq enim pondꝰ diei ⁊ estus
ferre est ꝑlongioris uite temꝑa car¬
ins sue calore fatigari. S queri po¬
test qͦmodomͣmurasse dicunt᷑. qui
salte sero ad regnũ celoꝵ uocant᷑.
Celorum ⁊ eñi regnũ nultꝰ murmu-¬
rans accipit aillus qͥ accipit mur¬
murare potest. S qr antiqͥ patres
usq ad aduentum dm̃ qͣmlibet ĩte
uixerint. ducti ad regnum ñ sunt.
uͥille descenderet. qui paracisi ela¬
ustra hominib int̾positiõe suemor¬
tis aprret.: eoꝵ hoc ip̃m mur muras¬
se est qͦd & recte ꝓꝑcipiendo reguo

Expanded text:
di initio vocati fuerant, hi qui in mundi di initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed 1513 quia antiqui patres usque ad adventum Domini, quantumlibet juste vixerint, ducti ad regnum non sunt, nisi ille descenderet qui paradisi claustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurasse est quod et recte pro percipiendo regno
Abbreviated transcription (Latin):
tib Quid hic statis totacdie ociosi:
ac siaꝑte dicat᷑. E si dõ uiuere in
pueritia ⁊ iniuuentute noluistis:
saltem mnultima etate resipiscite.
& ud uite uias cumiam laborat᷑i
multũ nonestis uelserouenite.
Et cales gͦ pat̾ familias uocat.
et plerumq ante remunerant᷑.
qr prius ad regnũ de corꝑeexeunt.
qm ii. quiiam apueritia uocati
ẽẽ uidebantur. Anñ adundecimã
uenit latro. qͥ & si non habuit per
ecatem habuit tam̃ sero ꝑ penã.
quidm̃ in cruce confessus est. et pe¬
ne cum uoce sententie sp̃m exala¬
uit uite: A nouissimo autẽ redlere
denarium pat̾ familias cepit. qr
ad paradisi requiẽ pͥus latronem
quã petrum uocauit. Q. uanti pa¬
tres ante legem. qnͣti sublege fuerͣ.
ad celorũ regnum sine aliqua tar¬
ditate ꝑuenerunt. Eundẽ gͦ de¬
nar ium acceperunt qͥlaborauer̃
ad undecimã: quẽ expectauerunt
toto desiderio qͥ laboralier unt ad
pͥmam. Qͣ eqͣlem uite et̾ne retͥbu¬
tionem sortiti sunt cũiis qͥ amun¬

Expanded text:
tur: Quid hic statis tota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse videbantur. An non ad undecimam horam venit latro, qui etsi non habuit per aetatem, habuit tamen sero per poenam, qui Deum in cruce confessus est, et pene cum vit vitae. A novissimo autem reddere denarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum vocavit. Quanti patres ante legem, qad coelorum regnum sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium acceperunt qui laboraverunt ad undecimam, quem exspectaverunt toto desiderio et qui laboraverunt ad primam: quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt, cum his qui a mun
Abbreviated transcription (Latin):
pauli eccłiam situm est. fr̃qͥdã
ad comisionẽ uenit. Deuote sus¬
ceptus est. s ip̃e deuotiꝰ conũsatꝰ¬
hũc admonaster uĩ fr̃ suus cor¬
ꝑe ñ corde secutus est. Nam ualde
conũsationis uitam & habitum
de testans inmonasterio ut hos¬
pes habitabat: i monachorum
uitã morib fugiens. recedere a
monasteris habitatione ñ pot̾at.
ũ habebat. Erat eius prauitas cum¬
ctis onerosa. s hanc om̃s unamnit̾¬

Expanded text:
Pauli Ecclesiam situm est, frater quidam Pauli Ecclesiam situm est, frater quidam ad conversionem venit, devote susceptus est, sed ipse devotiusHunc ad monasterium frater suus corpore, non corde secutus est. Nam valde conversionis vitam et habitum detestans, in monasterio ut hospes habitabat, et, monachorum vitam moribus fugiens, recedere a monasterii habitatione non poteratviveret non habebat. Erat ejus pravitas cunctis onerosa, sed hunc omnes a
Abbreviated transcription (Latin):
die aspicimꝰ. s Qdcras fut᷑us sit imꝰ¬
quisq nescimus. Plerumq & qͥ
sequim. quẽ hodie p̃ire indebamͣ.
Certe cum stephan᷑ ꝓfide moreret᷑:
saulus lapidantiũ uestmm̃ta ser¬
labat. Om̃ium gͦ manib ip̃e la¬
pidauit: qui ad lapidandũ omnes
exertos reddidit. & tam̃ eundẽ
ipsum inscãeccłia laborib ante¬
cessit. quẽ ꝑsequendo martirem
fecit. Duo gͦ sunt q̃ sollicite pensa¬
re debemus. Quia eñĩmulti uo¬
catis paucielecti ft̃. pͥmũ est ut
de se quisq minune p̃sumat. Ꝙ
⁊ si iam adfidẽ uocatus est: utrũ
ꝑenni regno dignꝰ sit nescit. Se¬
cundũ uero: ut unꝰquisq pximũ
quẽ fortasse lacere ĩuitus conspi¬
cit. desꝑare non audeat: qr diui¬
ne misccłie diuitias ignorat
refero ut si uospeccatores ẽẽ ex
corde conspicitis.: om̃ipotentis dĩ
imisccłiam ampliꝰ ametis. Presenti
annoa monaster iomeo qd̾ iuxta
beatorum martyrum ioħis et

Expanded text:
die aspicimus, sed quid cras futurus sit unudie aspicimus, sed quid cras futurus sit unusquisque nescimus. Plerumque et qui sequimur, quem hodie praeire videbamur. Certe cum Stephanus pro fide moreretur, Saulus lapidantium vestimenta servabat . Omnium ergo manibus ipse lapidavit qui ad lapidantium omnes exertos reddidit. Et tamen eumdem ipsum in sancta Ecclesia laboribus antecessit, quem persequendo martyrem fecit. Duo ergo sunt quae sollicite pensare debemus, quia enim multi vocati, pauci vero electi sunt. Primum est, ut de se quisque minime praesumat, quia et si jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit nescit. Secundum vero est ut unusquisque proximum quem fortasse jacere in vitiis conspicit, desperare non audeat, quia divinae misericordiae divitias ignorat.refero, ut si vos peccatores ex corde esse conspicitis, omnipotentis Dei misericordiam amplius ametis. Praesenti anno in monasterio meo, quod juxta beatorum martyrum Joannis et
Abbreviated transcription (Latin):
i illo electorum dĩgrege nume
pleriq dm̃ uocib sequint᷑. morib
fuguint. Hinc et enim paulus dicit.
Q. ui conficent᷑ se nosse dm̃. fac tis aũ
negãt. Hine iacobꝰ ait. Fĩdes sine oꝑib
ociosa est. Hinc ꝑpsalmistã dñs
dicit. Annuntiaui ⁊ locritus sum
multiplicati sunt suꝑnumerũ
Nocante eni dño suꝑ nunerum
multiplicantur fidele: qr ñ nunꝗͣ
etiam ad fidemueniunt. qͥ adele¬
ctorum numerũ ñ ꝑtingunt. hic
rari in sorte fidelium ñ merent᷑
Hoc ouile sc̃e eccl̾ie hedoscumag¬
nis recipit. s atcestante emiͣngłio
cum iudex uenerit bonosa malis
separat. sic̃ pastor segregat oues
abedis. Neq enim possunt qͥhiccar¬
nis sue uoluptatib seruirint. illic
in ouium grege numerari. Illie
eos a sorte humiliũ idex seꝑat:
qͥ se hic insuꝑbie cornib exaltant.
hic et incelestifide positi toto de¬
sider io t̾ram querunt. W mul¬
desꝑare debetis. Quid enĩ sit ho¬

Expanded text:
in illo electorum Dei grege numerin illo electorum Dei grege numerPlerique Deum vocibus sequuntur, moribus fugiunt. Hinc etenim Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Jacobus ait: Fides sines dicit: Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Vocante enim Domino, super numerum multiplicantur fideles, quia nonnunquam etiam hi ad fidem veniunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic rari in sorte fidelium non merentur. Hoc ovile sanctae Ecclesiae haedos cum agnis recipit; sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. hic et in coelesti fide positi toto desiderio terram quaerunt. 6. Et muldesperare debetis. Quid enim sit ho
Abbreviated transcription (Latin):
resic̃ itͥ. Etqr ipsa regni ꝑceptio
eius est bonitas uoluntatis. recte
subuingit᷑. Anñ licet mͥ qͦs uolo
facere: Stulta eim questio est
hominis contra benignitatẽ dei.
Conquerendũ quippe ẽẽt ñ si dat
qd ñ debet.s siñdaret qd̾ deberet.
Unde apte subditur. An ocłs tuus
neqͣm est. qi ego bonus sum:
Nemo se le oꝑe. nemode temꝑe
extollat. cum hac expͥeta senten¬
tia subsequent̾. ueritasclamat.
Sic erunt nouissum pͥmi & pͥmno¬
uissimi. Ecceenĩ & suam scimꝰ qͣ l
quanta bona egimꝰ. ad hũc suꝑnꝰ
uidex qua subtilitate hoc examinet.
ignoramris. Et quidlem gandendu
cuiq sũmoꝑe est inregno cuĩ eẽ. ł
ultunum. S p᷑ hec t̾ribile est ualde
qd̾ sequitur. Multi enĩ sinnit noca¬
ti pauei uͦ electi. Quia ad fidẽ plu¬
res ueniunt. & ad eel este regnum
pauci ꝑducimt᷑. Ecec enĩ ad hocler¬
nam festtintatẽ ꝙͣ multi corieni¬
mͣ & eeccłie parietes implemꝰ. S t̃a¬
men quis sciat ꝙͣ panci sunt qui

Expanded text:
i. Et quia ipsa regni perceptio ejus est bonitas voluntatis, recte subjungit: Aut non licet mihi quod volo facere? Stulta enim quaestio est hominis contra benignitatem Dei. Non querendum quippe esset si non dat quod non debet, sed si non daret quod deberet. Unde apte subditur: An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum? Nemo autem se de opere, nemo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Ecce enim etsi jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex qua subtilitate haec examinet ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse vel ultimum. 5. Sed post haec terribile est vald sequitur: Multi enim sunt vocati, pauci vero electi, quia et ad fidem plures veniunt, et ad coeleste regnum pauci perducuntur. Ecce enim ad hodiernam festivitatem quam multi convenimus, Ecclesiae parietes implemus, sed tamen quis sciat quam pauci sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥb laborib humana fit uita con¬
stituta: dm̃ appellauit adiutorent
Et qi a tribulatione psentiireqͥẽ
et̾uã nos suscipit: appellauit etiam
susceptoremi. S considerans qd mala
nr̃a aspiẽ & portat. culpas mras tole¬
iat: itam̃nos ꝑpenitentiã adpre¬
mia reseruat. noluit dm̃ misccłem
dicere. s hune ipsam misccłiam uo

Expanded text:
mana sit vita constituta, Deum appellat adjutorem. Et quia a tribulatione praesenti in requiem aeternam nos suscipit, appellat etiam susceptorem. Sed considerans quod mala nostra aspicit et portat, culpas nostras tolerat, et tamen nos per poenitentiam ad praemia reservat, noluit Deum misericordem dicere, sed hunc ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
mundi fuit. ab adã usq adnoe.
hora uͦ t̾cia. anoe usq ad abrahã.
Sextaquoq ab abraham usq ad
moysen. Nona añamoyse usqad
aduentum dñi. Undecim a autẽ.
ab aduentu dm̃. usq ad finẽ mundi.
Inqua p̃dicatores scĩapłi missi st̃.
qui m̾cecdem pleuã: ⁊ tarde uerien¬
uñi tes acceꝑunt. Aderucliendam

Expanded text:
mundi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero, ab adventu Domini usque ad finem mundi, in qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam, et tarde venientes acceperunt. Ad erudiend
Abbreviated transcription (Latin):
misit. Hic itaq pater familias
ad excolendam uineã suã. mane.
hora t̾cia. sexta. nona. & undeci.¬
ma opar ios conlucit: qr amundi
huꝰmitio usq ad finẽ ad erudiendã
plebem fi deliũ predicatores con

Expanded text:
misit. Hic itaque Paterfamilias ad excolendam vineam suam, mane, hora tertia, sexta, nona, et undecima, operarios conducit; quia a mundi initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores con
Abbreviated transcription (Latin):
fecimꝰ. pensemꝰ ex quanta clĩ benig¬
intate toleramur. Consideremꝰ q̃ st̃
pletatis eiꝰ uisera. ut ñ solum culpas
indulgeat: s celeste regnũ peni¬
tentib eciam pꝰculpas ꝓmittat. Ato
ex omnib medullis cordis dicamns
singłi. dieamꝰ omnes. Ds m̃s miscclłia

Expanded text:
fecimus; pensemus ex quanta Dei benignitate toleramur; consideremus quae sunt pietatis ejus viscera, ut non solum culpas indulgeat, sed coeleste regnum poenitentibus etiam post culpam promittat. Atque ex omnibus medullis cordis dicamus singuli, dicamus omnes: Deus meus, misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
ibu xp̃i. Unde dñs in eunͣgłio
tales ñ pastores s mercennari
os uocat. dicens qi lupo ueni¬
ente mercennarius fugit. qr
m̾cennariꝰ ẽ. & ñ ꝑtinet ad eũ
de ouib Neri aũ pastoris et
cui sincẽra ẽ cura de ouibus.
euidens ac speciale indicium
nunc ipse postqͣm pascendas
suas oues petro. ħ est plebes
docendas gub̾nandasq com¬
misit: subsequent addidit
dicens. Amen am̃ dico tͥ. cum
ẽẽs iunior cingebas te c am¬
bulabas ubi uolebas. Eũ añ
senueris: extendes manꝰ tuaᷤ
&e aliꝰ te cinget. os tlucet quo tu¬
ñ uis. In extensione oe enĩ ma¬
nuũ positionẽ membroꝵꝰ eiꝰ qͦ
cruci erat aptancdꝰ insinuat.
mitas horeebat. cuiꝰ animi fir¬
letabat᷑ cuncta sufferre. Neq
enĩ uoluntatẽ suã. s uolun¬
tatẽ q̃rebat eiꝰ qui misit cũ xp̃i.¬

Expanded text:
i . Unde Dominus in Evangelio tales non pastores, sed mercenarios potius vocat dicens, quia, lupo veniente, mercenarius fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus . Veri autem pastoris, et cui sincera est cura de ovibus evidens ac speciale indicium nunc ipse postquam pascendas oves suas Petro, hoc est, plebes docendas gubernandasque, commisit, subsequenter addidit, dicens: Amen, amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis. In extensione etenim manuum, positionem membrorum ejus, qua cruci erat aptandus, insinuat; mitas horrebat, cujus animi firlaetabatur cuncta sufferre. Non enim voluntatem suam, sed voluntatem quaerebat ejus qui misit eum, Chri
Abbreviated transcription (Latin):
tes ut pharisei &e scribe m᷑mu-¬
rabant: s penitentiã agentes
publican uener̃t ad ihm. &
ipse quoq ihc conuinia pec-¬
catoꝵ. ut occasionẽ haberet
docendi & sp̃uales inuitato¬
rib suis p̃beret cibos: adire
dignatꝰ sit. Deniq cũ frequẽ¬
ter ꝑgere adconuiuiũ descͥ¬
batur: nichil refert᷑ aliud̃
nisi quid ibi fecerit. quid do-¬
cuerit: ut ce humilitas dm̃
eundo ad peccatores & poten¬
tia doctrine eiꝰ inpenitentũ
conu̾sione monstretur.In¬

Expanded text:
tes, ut pharisaei et scribae murmutes, ut pharisaei et scribae murmurabant, sed poenitentiam agentes publicani venerint ad Jesum: et ipse quoque Jesus convivia peccatorum ut occasionem haberet docendi, et spiritales invitatoribus suis praeberet cibos, adire dignatus sit. Denique cum frequenter pergere ad convivium describatur, nihil refertur aliud, nisi quid ibi fecerit, quid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et potentia doctrinae ejus in poenitentium conversione monstretur.
Abbreviated transcription (Latin):
electionẽ. fides gentiũ q̃ priꝰ
mundi lucris inhiabant. s
nunc corpꝰ xp̃i sedula deuo-¬
tione reficiunt. exprimit᷑:
ꝓfecto suꝑcilium phariseoꝵ
iudeor inuidiã qua de gen-¬
tiũ salute torquent᷑ insinu-¬
atz & respondens iħ̾c: dix̃
ad illos hon egent quisam
sunt medico: S qui male ha¬
bent:. Non ueni uocare ĩtos.
s peccatores ad penitentiam.
Sugillat scribas & phariseos.
qui. iustos se putantes pec̃co¬
rum consortia declinabant.
seip̃m namq medicũ dicit.
qui miro medicandi genere
uulneratꝰ est: ꝓpt̃ iniquitates
Sanos aut̃ c iustos appellat
eos. qui ignorantes dͥ ei iusti¬
ciã &ȩ suam uolentes constitu-¬
ere. iusticie dei ñ sunt subie-¬
cti: qui ex lege p̃sum̃tes eim
gelu gr̃am non querunt. Por¬
ro male habentes & peccatoreᷤ
uocat eos. qͥ sue fragilitatis
conscientia deuicti nec ꝑlegẽ
iustificari se posse uidentes:
xp̃i se gr̃e penitendo sumit¬
tunt. Ubi simul ostenditur.
q̃d ñ inpͥstinis uitiis ꝑmanen-¬

Expanded text:
electionem fides gentium, quae prius mundi lucris inhiabant, sed nunc corpus Christi sedula devotione reficiuntur, exprimitur, profecto supercilium Pharisaeorum, Judaeorum invidiam, qua degentium salute torquentur, insinuat. Et respondens Jesus, dixit ad illos: Non egent qui sani sunt medico, sed qui male habent. Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam. Suggillat scribas et pharisaeos, qui justos se putantes, peccatorum consortia declinabant. Seipsum namque medicum dicit, qui miro medicandi genere, vulneratus est propter iniquitates Sanos autem et justos appeos qui, ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; qui ex lege praesumentes, gratiam Dei non quaerunt. Porro male habentes peccatores vocat eos qui suae fragilitatis conscientia devicti, nec per legem justificari posse videntes, Christi se gratiae poenitendo submittunt. Ubi simul ostenditur quod non in pristinis vitiis permanen
Abbreviated transcription (Latin):
publicanũ apeccatis adme¬
liora conu̾sum: locũ inue-¬
nisse penitentie. &e obid̃ eti-¬
am ipsi ñ desꝑant salutẽ.
sei & scribe eor⁊ dicentes ab
discipulos eiꝰ. Quare cũ pu¬
blicanis & peccatorib man¬
ducatis & bibitis: Conuiuan¬
tib cũ dño publicanis: pha¬
risei mmurantes de ie. nino
głantur. Ubi pͥmo. legis & g̃r̃e
quanta sit distantia declara¬
tua. Quia qui legẽ sequunt᷑.
ieuine m̃tis famẽ patiuntur
ẽtnam. qui uͦ u̾bum inintiori-¬
bus amime recepert. alunti
celestis & fontis ub̃tate recre¬
ati. esurire & sitire ñ posst̃
Deitde retributionis future
species figurat᷑ quando epu-¬
lantib cum xp̃o electis: ꝑfi-¬
dia suꝑborum ieuinatorq̃¬
bit᷑. quib dã. Meretrices &
publicani p̾cedunt uos in

Expanded text:
publicanum a peccatis ad meliora conversum locum invenisse poenitentiae, et ob id etiam ipsi non desperant salutem. aei et scribae eorum dicentes ad discipulos ejus: Quare cum publicanis et peccatoribus manducatis et bibitis? Convivantibus cum Domino publicanis, pharisaei murmurantes de jejunio gloriantur. Ubi primo legis et gratiae quanta sit distantia declaratur. Quia qui legem sequuntur, jejunae mentis famem patiantur aeternam. Qui vero verbum in interioribus animae receperunt alimentis coelestis, et fontis ubertate recreati, esurire et sitire non possint Deinde retributionis futurae species praefiguratur, quando epulantibus cum Christo electis perfidia superborum jejuna torquebitur. Quibus dicitur, Meretrices et publicani praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
galiũ. s c ꝑiculum contẽp¬
sit q̃d euenire potat a prin-¬
o cipib scłi. quia uectigaliũ
rationes imꝑfectas atq in¬
compositas reliq̃rit. ẽanta
eñi cupiditate sequendi do¬
minũ ductus ẽ. ut innullo
prorsus huiꝰ uite respectum
uel cogitationẽ sibimet re¬
seruauerit. Prop̃t quod ui¬
sta mercede. dum humana
seulus negotia deserit:
dñicorum fidelis dispensa-¬
tor merinit ẽẽ talentorum.
Et fecit ei conuiniũ magnũ
lemimndomo sua. Qui domi-¬
cilio xp̃m recepit interno:
maximis delectationibus
exubautium ꝑ ascit᷑ uolup¬
tatũ. Itaq dñs libent̃ ingͣ¬
dit᷑. & in eiꝰ qui credid̾at re¬
cumbit affectu. & hoc est
bonors oꝑum sp̃uale con¬
niuũ. quo diues popłs e¬
get. pauꝑ epulatur. Erat

Expanded text:
m contempsit quod evenire poterat a principibus saeculi, quia vectigalium rationes imperfectas, atque incompositas reliquerit. Tanta enim cupiditate sequendi Dominum ductus est, ut in nullo prorsus hujus vitae respectum vel cogitationem sibimet reservaverit. Propter quod justa mercede dum humana sedulus negotia deserit, dominicorum fidelis dispensator meruit esse talentorum. Et fecit ei convivium magnum Levi, in domo sua. Qui domicilio Christum recipit interno, maximis delectatiexuberantium pascitur voluptatum. Itaque Dominus libenter ingreditur, et in ejus qui crediderit recumbit affectu. bonorum operum spiritale conuiuium, quo diues populus eget, pauper I epulatur. et
Abbreviated transcription (Latin):
gatũ. Ipse aũt̃ matheus
uxta illud qd̃ scriptũ est in¬
stus accusator sui est in pri¬
mordio sermonis: matħm
se ce publicanũ nominat.
ut ostendat legentib nul¬
lũ debere conu̾sum c̃e salu¬
te diffidere: eũ ipse de pu-¬
blicano in apłm. de thelo-¬
neario in euangelistã sit re-¬
omnib surgens secutꝰ ẽ eũ.

Expanded text:
gatum. Ipse autem Matthaeus, juxta illud quod scriptum est, justus accusator sui est: in primordio sermonis Matthaeum se et publicanum nominat; ut ostendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in apostolum, de teloneario in evangelistam sit re surgens se
Abbreviated transcription (Latin):
milẽ solutionẽ. Non enim
sine sp̃u scõ futura p̃mnci¬
auerunt ꝓph̾e. aut ñ etiã
meon senex &e anna uidua
cognouert̃. & zacharias
& elisabech. qui de illo ũ¬
dũ nato s iam concepto
illa abundantia gr̃e sp̃ua.¬
lis qua congregati linguiᷤ
omniũ loquerent᷑ &e milia
miliũ deo reconciliarentur.
Quid gͦ ait quis piã: Quia
diabolus de cordib creden¬
tiũ eicit᷑ foras. iã fidelium
neminẽ temptat: Immo
uͦ temptare non cessat. Set
aluid est intrinsecꝰ regnare.¬
aliud formsecꝰ oppugnare.
lã & munitissimã ciuitatẽ
ẽ qndo hostis oppugnat.
nec expugnat: Et si aliqua
tela eiꝰ missa ꝑueniunt: ad¬
monet apłs unde ñ ledãt:
Cõmemorat lorica & scutũ
fidei. Et si aliquando uul-¬
nerant: adest qui sanat:
Quia sic̃ pugnantib dictũ
ẽ hec scribo uob̃ ut ñ pecce¬
tis. ita qui uulnerantur
q̃d sequitur audiunt: Set¬
& si quis peccauerit: aduo.¬
catum habemus ap̃ patrẽ¬

Expanded text:
em. Non enim sine Spiritu sancto futura praenuntiaverunt Prophetae; aut non etiam meon senex et Anna vidua cognoverunt ; et Zacharias et Elizabeth, qui de illo nondum nato, sed jam concepto,illa abundantia gratiae spiritualis, qua congregati linguis omnium loquerentur , amillium Deo reconciliarentur. Quid ergo, ait quispiam, quia diabolus de credentium cordibus ejicitur foras, jam fidelium neminem tentat? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est intrinsecaliud forinsecus oppugnare: nam et munitissimam civitatem aliquando hostis oppugnat, nec expugnat. Et si aliqua tela ejus missa perveniunt, admonet Apostolus unde non laedant; commemorat loricam et scutum fidei . Et si aliquando vulnerat, adest qui sanat. Quia sicut pugnantibus dictum est, Haec scribo vobis, ut non peccetis: ita qui vulnerantur, quod sequitur audiunt, Et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patre
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ hominũ uel maloꝵ
Sic gͦ dictum est princeps
huius mundi id̃ est princeps
maloꝵ omniũ qui habitãt
in domo. Appellatur etiam
mundus inbonis. qui simi-¬
lit̃ toto trarum orbe diffu-¬
si sunt. Inde dicit apłs.
Ds̃ erat in xp̃o. mundũ re¬
concilians sibi. hi sunt ex
quoꝵ cordib princeps mũ¬
di eicitur foras. Cum gͦ i-¬
xisset. nunc princeps huiꝰ
mundi eicietur foras: & e-¬
go inquit si exaltatus fu¬
ero aterra. omnia trahã
post me. Que omnia. nisi
ex quib ille eicit᷑ foras: Nõ
autem dixit om̃s. s omnna.
sion eñi omniũ est fides. Ñ
itaq hoc ad uniu̾sitatẽ ho¬
minũ reculit: s ad creature

Expanded text:
bonorum hominum vel malorum. bonorum hominum vel malorum. Sic ergo dictum est: Princeps hujus mundi, id est, princeps malorum hominum, qui habitant in mundo. Appellatur etiam mundus in bonis, qui similiter toto terrarum orbe diffusi sunt, inde dicit Apostolus: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Hi sunt ex quorum cordibus princeps mundi ejicietur foras. Cum ergo dixisset: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras, Et ego, inquit, si exaltatus fuero a terra, omnia traham post me. Quae omnia? nisi ex quibus ille ejicitur foras. Non autem dixit omnes, sed omnia. Non enim omnium est fides. Non itaque hoc ad universitatem hominum retulit, sed ad cre
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ nr̃orum. Quid em̃i
oramꝰ cũ dicimꝰ. dimitte nob̾
debita nr̃a. nͥ ut uuln̾a nr̃a
sanent᷑: Et quid aliud peti-¬
mꝰ cũ dicimꝰ. ne nos inferas
intemptationẽ. nisi ut ille qͥ
insidiat᷑ uel certat extrinse¬
cus. nulla irrumpat ex par¬
te. nulla nos fraude. nulla noᷤᷤ
possit urtute superare: Qn¬
tas libet tam̃ aduersũ nos
erigat machinas. qndo ñ
tenet locum cordis ubi fideᷤ
habitat: eiectꝰ est foras. Set
nͥ dñs custodierit ciuitatẽ:
inuanũ ugilabit qui custo¬
dit eam. holite gͦ de uobis
ipsis p̾sumere. si ñ uultis fo¬
ras eiectũ diabolũ intro ĩtm
reuocare. Absit aut̃ ut dia¬
bolũ mundi principẽ nadi¬
ccum existimemus: ut eum
celo &etre dñari posse creda¬
mꝰ. S mundus appellatur ĩ
malis hominib qui toto t̃¬
rarum orbe diffusi sunt. sic̃
appellat᷑ domꝰ in iis aquib
habitat᷑. Scdm qͦd dicimus.
bona domꝰ est uel mala domꝰ
est: ñ qͣndo rep̃hendimꝰ siue
laudamꝰ edificiũ parietum

Expanded text:
trorum . Quid enim oramus cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, nisi ut vulnera nostra sanentur? Et quid aliud petimus cum dicimus, Ne nos inferas in tentationem , nisi ut ille qui insidiatur, vel certat extrinsecus, nulla irrumpat ex parte, nulla nos fraude, nulla nos possit virtute superare? Quantaslibet tamen adversum nos erigat machinas, quando non tenet locum cordis ubi fides habitat, ejectus est foras. Sed nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabit qui custodit . Nolite ergo de vobis ipsis praesumere, si nras ejectum diabolum intro iterum revocare. Absit autem ut diabolum mundi principem ita dictum existimemus, ut eum et terrae dominari posse credamus; sed mundus appellatur in malis hominibus, qui toto terrarum orbe diffusi sunt, sicut appellatur domus in his a quibus inhabitatur, secundum quod dicimus, bona domus est, vel mala domus est, non quando reprehendimus sive laudamus aedificium parietum
Abbreviated transcription (Latin):
dimat᷑: & ascensurũ insulli-¬
mia: quo ꝑducat. Tenebre
autẽ uos comp̃hendent:
si eo modo credid̃itis xp̃i ẽt¬
nitatẽ. ut negetis in eo mor-
humilitatẽ. Et qui ambulat
intenebris: nescit quo uadat.
Sic potest offendere in laprẽ
offensioñ & petrã scandal
q̃d fuit dñs cecis iudeis: Nd̃
credentib lapis quẽ repbaue.¬
runt edificantes: hic factus
ẽ incaput anguli: hinc de
sit mortuũ. risit occisũ. Et
ipsa erat mors gͣni multipli-¬
candi. & exaltatio trahen¬
itis pꝰ feromnia. Dñ lucẽ in-¬
quit habetis credite inlucẽ.
ut filui lucis sitis. Eum aliqͥd
ueri auditũ habetis: credi-¬
te inu̾itatẽ: ut renascamim

Expanded text:
dimat, et ascensurum in sublidimat, et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autem vos comprehendent, si eo modo credideritis Christi aeternitatem, ut negetis in eo mortis humilitatem. Et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Sic potest offendere in lapidem offensionis, et petram scandali, quod fuit Dominus caecis Judaeis: sicut credentibus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli . Hinc dedsit mortuum, risit occisum: et ipsa erat mors grani multiplicandi, et exaltatio trahentis post se omnia, Dum lucem, inquit, habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis. Cum aliquid veri auditum habetis, credite in veritatem, ut renascamini
Abbreviated transcription (Latin):
t̾num. & quomͦ tu dicis. o-¬
portet exaltari filiũ hõis:¬
Et quis est iste filius hoĩs:
Memorĩt tenuert̃: q̃d dñs
dicebat. assidue filium se
ti sunt gentiles illi qui eũ
iudere cupiebant. uenit
hora ut glorificet᷑ filius
hominis. hoc itaq isti aĩo
retinentes. quod nunc ait.
cũ exaltatus fuero a t̃ra.
mortẽ crucis intelligentes:
quesier̃t ab illo & dixeĩt.
Nos audiumꝰ ex lege qr xp̃c¬
manet mẽtnum: & quomo¬
do tu dicis. oportet ex altari
filiũ hominis: Quis est iste
quiunt: manet mẽtnum. Si
manet metnum quomͦ exal¬
tabit᷑ a t̾ra. ĩ est quomi cru¬
cis passione morietur: hoc
eñ eũ dixisse intelligebant:
qd facere cogitabant. Nongͦ
eis u̾borum istoꝵ obscurita¬
tẽ aꝑuit infusa sapientia.
s stimulata conscientia. Si
Ixit gͦ eis iħs. Ad huc modi¬
cũlumen inuobis est. hinc
bulate dũ lucẽ habetis. ut
ñ tenebre uos comp̃hendãt.
Ambulate. accedite. totum
intelligite. & moriturum
Et sanguinẽ fusurũ quo re¬

Expanded text:
tu dicis: Oportet exaltari Filium hominis? Quis est iste Filius hominis? Memoriter tenuerunt quod Dominus dicebat assidue Filium homti sunt gentiles illi, qui eum videre cupiebant: Venit hora, ut glorificetur Filius hominis. Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait: Cum exaltatus fuero a terra, mortem crucis intelligentes, quaesierunt ab illo, et dixerunt: Nos audiaeternum; et quomodo tu dicis, Oportet exaltari Filium hominis? Quis est enim iste quiunt, manet in aeternum: si manet in aeternum, quomodo exaltabitur a terra: id est, quomodo crucis passione morietur? Hoc enim eum dixisse intelligebant, quod facere cogitabant. Non ergo eis verborum istorum obscuritatem aperuit infusa sapientia, sed stimulata conscientia. 13. Dixit ergo eis Jesus: Adhuc modicum lumen in vobis est. Hinc bulate dum lucem habetis, ut non tenebrae vos comprehendant. Ambulate, accedite, totum intelligite, et moriturum et sanguinem fusurum quo re
Abbreviated transcription (Latin):
catũ puerũ ierosolimis inciuitate
regiaẽe reꝑturos. S cũ eos hec opi¬
mo fefellisset: ꝑuidorũ seribas ait
doctores qͦd sacra de ortuxp̃ip̃nu
tiore fide expeterent: quẽ ⁊ stelle
claritas. & ꝓpłie manifestabat au¬
ctoritas. Prolato autẽ diuino ora¬
cło ꝑ responsa pontificũ. & decla
ꝓceres crederent qͦd docebant.
S: apparet illoᷤ carnałr cũ herode sapuisse.
& regnũ xp̃i cõmune cũ huiꝰ mun¬
dipotestatib estimasse. ut usti tẽ¬
porale sꝑarent ducẽ: ⁊ t̾renũ mne¬
tueret ille consortẽ Suꝑfluohe¬
rodes timore curbaris. & frustͣ
insuspectũ tͥ puerũ seiire moli¬
ris. Noncapit xp̃m regia tua. nec
muncli dñs potestatis trie est con¬
tentꝰ angustiis. Quẽ in uidea reg¬
i.nare ñ ius. uͥq regnat. Et felicior
ipse regnaret᷑. sieiꝰ imꝑio subdereris.
Cur sincero officio nͭ facis. qͦd
subdola falsitate ꝓmittis:
ꝑge cũ magis. et uerum regẽ

Expanded text:
catum puerum Jerosolymis in civitate catum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque doctores, quod sacra de ortu Christi tiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarproceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Surodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regia tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat. Et felicior ipse regnares si ejus imperio subdereris. Cur sincero officio non facis, quod subdola falsitate promittis? ge cum magis, et verum regem
Abbreviated transcription (Latin):
est homuimi. Ad roborandã gͣ hane
fidem q̃ contra om̃s pͣmuniebat᷑
errores. ex magna factũ est diuini
pietate consilii. ut geus inlongin¬
quaorientis plage regione consisteis.¬
acciꝑet. Noua & enĩ claritas apꝰ
magosstelle illustr ioris appa¬
ruit. & intuentiũ ammos ita
admiratione sinsplendoris im¬
pleuit: ut neqͣqͣ sͥ crederent
neglegendũ. qͦd tanto nuntia¬
bat᷑ indicio. Pree xat auͣsic̃ res
bethleẽ tota didicisset: iamillã
crediturisgentib inferebat. &
qͦd nondũ poterat humanoelo¬
quio disseri: celo faciebat euuͣn
natiuitas saluatoris: ad intelli¬
gendũtam̃ miracłm signi. potue¬
runt magietiã de antiqͥs balaã
p̃nuntiationib cõmoneri scien¬
tẽ oliẽe. p̃dictum. ⁊ celebrime¬
moria diffamatũ. Oriet᷑ stella
ex iacob& exurget homo exifrł.
et dñabit᷑ gentiũ. Tres itaq ful¬
gore insoliti sẏderis diuuit᷑ inci¬
tatip̃uiũmicantis luminis cursũ
sequunt᷑ existimantes se signifi¬

Expanded text:
est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii, ut gens in longinqua Orientalis plagae regione consistensacciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat evangenativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se signifi
Abbreviated transcription (Latin):
illuminationẽ fidei ꝑtinebat.
Potuerunt ilł cretita mitel¬
lecta sufficere. ut corporali
intuitu ñ inqͥrerent: qͦd ple¬
nissune iusumentis inspexeraił.
S diligentia sagacis officii usq
ad uidentũ puerũ ꝑseuerans:

Expanded text:
illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans,
Abbreviated transcription (Latin):
magr i adorauerunt puerum
qͣntitate paruũ alieue opre
incliguã fandi rmpotẽ. & innullo
abhumane infantie gen̾alitate
dissimilẽ. Quia sic̃ fileliaerant
testimonia q̃ meo maiestatẽ mnii¬
sibilis ditatis assererent. ita ꝓba¬
tissimũ eẽ. debebat uerbum caro
factũ. & sempit̾na illam essentiã
filii dĩ uerã hominis suscepissena

Expanded text:
et adoraverunt puerum, quantitate parvulum, alienae opis indigum, fandi impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fidelia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis
Abbreviated transcription (Latin):
honorifice ea q̃ ad salutẽ nr̃am
gesta fc̃ celebrare. uocante nos
adhanc deuotionẽ ipsa recur
epiphanie intulit festũ exap¬
paritiõe dñi consecratũ. In qͦ
fidi nr̃e magnũ pͣsidiũ ꝑuden¬
tia diuma constituit. ut dũ sollẽ¬
ni ueneratione colit᷑ adoratain
exordiissius saluatoris infantia:
ꝑ ipsa originalia docum̃ta ꝓba¬
retur ueri inipso hominisorta
natura. Hoc est enĩ qͦdustificat
impios. hoc est qo ex peccatorib
fac̃ scõs: si muno eodẽq dño iħu

Expanded text:
honorifice ea quae ad salutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrEpiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei nostrae magnum praesidium providentia divina constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno eodemque Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃t sua menbra dicturꝰ est.
De tali quippe oꝑe etiã sẽ
ministrũ facere & appellaie
dignatꝰ est: ubi ait: Sicut
filius hominis ñ uẽnit mi¬
ponere ꝓmultis. hinc gͦ est
honore illo magno ut sit cum
filio eiꝰ. nec unquã deficiat fe-¬
licitas eiꝰ. Cũ gͦ auditis fr̃s do¬
minũ dicentẽ. ubi ego sũ illic
& minist᷑ nĩs erit: nolite tan¬
tũ mͦ bonos ep̃os &e cłicos co-¬
gitare. Etiam uos ꝓ mͦ ur̃o mi¬
nistrate xp̃o. bene uiuendo.
elemosinas faciendo. nomen
doctrinãq eiꝰ quib potueri¬
tis p̃dicando. Et unusquisq
etiam pat familias hoc nõe
neat. doceat. hortet᷑. corripi¬
at. impendat beniuolentiã.
exerceat disciplinã. Ita in do
mo sua eccłasticũ & quodam
mͦ episcopale implet officiũ

Expanded text:
propter sua m. dicturus est: De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut filius hominis non venit miponere pro multis. Hinc ergo est honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas ejus. 13. Cum ergo auditis, fratres, Dominum dicentem, Ubi ego sum, illic et minister meus erit; nolite tantummodo bonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modo vestro ministrate Christo, bene vivendo, eleemosynas faciendo, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis praedicando; ut unusquisque etiam paterfamilias hoc nomine neat, doceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, exerceat disciplinam: mo sua ecclesiasticum et quodam modo episcopale implet officium,