comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
C est pͥdestinatio: scđ̃m & t̃ciũ factu
es .& fit es fiet. idest uocatio & iustificatio
quattum uͦ nunc in spe ẽ. in re autem
futurum. id est glorificatio. Husꝰ rei
sacramentum. id est unitatis corporis
& sanguinis xp̃i alicubi cotidie. alicu¬
bi certis interuallis dierum in domini¬
ca mensa p̃paratur. & de mensa dñi
sumitur quib dam ad uitam. quib d̃a
ad exitium. Res uͦ cuiꝰ sacramentum
ẽ om̃i homini ad uitam. nulli autẽ
ad exitium. Et ego resuscitabo eum
in nouissimo die. Hoc subiecte ne
cogitarent. non mori corporaliter.
etbo & potu id appetant homines ut
non esuriant neq sitiant. hoc ueracit᷑
non prestant nisi iste cibus & potus qͥ
eos a quib sumitur immortales & in¬
corruptibiles facit. idest sotietas ipsa sc̃oꝵ
ubi pax erit & unitas ꝑfecta. Propterea
quippe sicut etiam ante nos intellexert̃
homines dei. xp̃c. corpꝰ & sanguinẽ suũ
ineis reb cõm̃dauit. quȩ ad unũ aliqͥd
rediguntur ee multis. Aliud n̾aq in

Expanded text:
 est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur, et de mensa Domini sumitur quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium. Res vero cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli autem ad exitium. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Hoc subjecit, ne cogitarent non mori corporaliter. ibo et potu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant: hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est, societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos intellexerunt homines Dei, Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Aliud namque in
Abbreviated transcription (Latin):
bi autẽ sui p̾sentia transit na¬
uis de fluctu ad soliditatẽ portꝰ.
post suum claritatis reditum. et̃nȩ
eccłie pax & tranquillitas indicatur.
Et quia tunc maifestus in gła ad-¬
ueniet. recte ammirantes uniuersi
locuti sunt. Uere filius dei ẽ. Lxx¬
t cum transfretassent. uenert̾¬
ꝰ in terram genesar. Et cũ co

Expanded text:
bi autem sui praesentia transit navis de fluctu ad soliditatem portus, post suum claritatis reditum aeternae Ecclesiae pax et tranquillitas indicatur. Et quia tunc manifestus in gloria adveniet, recte admirantes universi locuti sunt: Vere Filius Dei es. CEt cum transfretassent, venerunt i
Abbreviated transcription (Latin):
Dognouerunt eum rumore. quin lest¬
etiam pro signoꝵ magnitudi-¬
ne plurimis facie notus erat. Fim-¬
briam uestimenti eiꝰ minimũ man¬
datum mystice intellige. uł gr̃arũ
distributionẽ.
t enim ex ueste fimbria. ita ex
data salutem his qui contingere cu¬
piunt subminstrat. Genesar quippẽ.
idem est qͦd genesareth: s a uicinitatẽ
laci dicta est pronintia terra genesar.
seu terra genesareth.l.ii.
ltera die turba quȩ stabat tͦns
mare. uidit quia nauicula alia
non erat ibi nisi una: & quia ñ in¬
troiset cum discipulis sius ihe in
nauem. sed soli cuiscipuli eius abisent

Expanded text:
Cognoverunt eum rumore, quin etiam pro signorum magnitudine plurimis facie notus erat. Fimbriam vestimenti ejus, minimum mandatum mystice intellige, vel gratiarum distributionem. t enim ex veste fimbria, ita ex data, salutem his qui contingere cupiunt, subministrat. Genesar quippe idem est quod Genesareth; sed a vicinitate lacus dicta est provincia, terra Genesar seu terra Genesareth. A. 52X Altera die turba quae stabat trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis Jesus in navim, sed soli discipuli ejus
Abbreviated transcription (Latin):
iduciam predicandi docet ne apł IeR.
abscondantur ob metum. & sint
similes lucernȩ sub modio. s tota lib̾ta¬
de se prodant. ut similes sint eiutati
supra montem positȩ. & lucernȩ ar¬
denti suꝑ candelabrum.

Expanded text:
iduciam praedicandi docet, ne apostoli abscondantur ob metum, et sint similes lucernae sub modio, sed tota libertate se prodant, ut similes sint civitati supra montem positae, et lucernae ardenti super candelabrum.
Abbreviated transcription (Latin):
Duideos obturantes aures fit uox. &
clamor in deserto. quia sine spu dĩ sunt.
sine ꝓpħa. rege. sacerdote. Quid clamat
dñi ꝑ quam d̾̃s ad nos descendit. & nos
ad illum ascendimus: est. fides. peniten¬
tia. dilectio. Semite. idest intentiones rectȩ
sunt: si pure leuantur ad dm̃. Curuant᷑
autem. si pro terrenis facimus quȩ ꝓpt̾
dm̃ facienda sunt.

Expanded text:
udaeos obturantes aures, fit vox et clamor in deserto, quia sine Spiritu Dei sunt, sine propheta, rege, sacerdote. Quid clamat Domini, per quam Deus ad nos descendit, et nos ad illum ascendimus, est fides, poenitentia, dilectio. Semitae, id est, intentiones rectae sunt, si pure levantur ad Deum. Curvantur autem, si pro terrenis facimus quae propter Deum facienda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nis petri. unus ex duob qͥ audierant
ab iohanne. & secuti fuerant eum. Albinꝰ
N fide ñ queritur annoꝵ multitũdo.
nec pauctras. Andreas minor erat sẏmone
etate. & tamen ihm prior inuenit. statimq
inuentum nuntiat fr̃i. ite sicut ẽ san¬
guine. sie germanus & fide. Et hoc ẽ qͥd
hic primum frem suũ sẏmon̾e. & dicit

Expanded text:
nis Petri, unus ex duobus qui audierant nis Petri, unus ex duobus qui audierant ab Joanne, et secuti fuerant eum. ALBINUS. In fide non quaeritur annorum multitudo nec paucitas. Andreas minor erat Simone aetate, et tamen Jesum prior invenit. Statimque inventum nuntiat fratri, ut sicut est sanguine, sit germanus et fide. Et hoc est quod hic primum fratrem suum Simonem, et di
Abbreviated transcription (Latin):
olebant trausitorie magisterio
ueritatis ꝑfrui. s mansionẽ que¬
rebant. ut plenius ab eo possent instrui.
Ammonent gͦ nos. ut quotiens incar¬
nationis dñi transitum ad mentẽ redu¬
cimus. sollicito corde eum rogemus ut
habitationẽ ȩt̃nȩ mansionis nobis dig¬
netur ostendere. Uenite testimomo
iohannis a lege recedentes. uenite cre¬
dendo. bonis oꝑib insistendo. & intellige¬
tis. Uenerunt & uiderunt ubi mane¬
ret. & apud eum manserunt die illo.
Hora autem erat quasi decimas  an¬
serunt die illo apud dnm felicit̾ uesꝑam
expectantes. quia om̃s electi post operũ
bonoꝵ ꝑfectionem. cum illo sunt actu¬
ri diem illum. de quo propħa dicit. Me¬
lior est dies una in atriis tuis suꝑ milia.
erito secuti sunt eum hora decima.
quia uenerat tempus ut impleret᷑
ꝑ dilectionem lex habens decem p̃cepta.
quȩ a iudeis non implebatur ꝑ timorẽ
Unde dñs. Non ueni soluere legem. sed
implere. Erat autem andreas fr̃ symo¬

Expanded text:
olebant transitorie magistro veritatis perfrui, sed mansionem quaerebant, ut plenius ab eo possent instrui. Admonent ergo nos, ut quoties incarnationis Domini transitum ad mentem reducimus, sollicito corde eum rogemus, ut habitationem aeternae mansionis nobis dignetur ostendere. Venite testimonio Joannis a lege recedentes: venite credendo, bonis operibus insistendo, et intelligetis. Venerunt et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo. Hora autem erat quasi decima. Manserunt die illo apud Dominum, feliciter vesperam exspectantes; quia omnes electi post operum bonorum perfectionem, cum illo sunt acturi diem illum, de quo propheta dicit: Melior est dies una in atriis tuis super millia . Merito secuti sunt eum hora decima, quia venerat tempus ut impleretur per dilectionem lex habens decem praecepta, quae a Judaeis non implebatur per timorem. Unde Dominus: Non veni solvere legem, sed implere . Erat autem Andreas frater Simo
Abbreviated transcription (Latin):
ihũ xp̃i. Et iohannes in apocalipsi. Qͥ
dilexit nos: ꝙ lauit nos a peccatis nr̃is
in sanguine suo. Non solum autẽ lauit
nos quando sanguinem suum dedit
ꝓ nobis. uł quando baptiramur in my¬
sterio passionis illuᷤᷤ uerumetiã cotidie
lauat nos in sanguine suo. cũ eyꝰdem
beatȩ passionis memoria ad altare re-¬
plicatur. cum ꝑanis & uini creatura
in sacramentum carnis & sanguinis eiꝰ
ineffabili sp̃c scĩficatione transfertur.
eccatum mundi dicitur origiuale

Expanded text:
i . Et Joannes in Apocalypsi: Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . Non solum autem lavit nos, quando sanguinem suum dedit pro nobis, vel quando baptizamur in mysterio passionis illius; verum etiam quotidie lavat nos in sanguine suo, cum ejusdem beatae passionis memoria ad altare replicatur, cum panis et vini creatura in sacramentum carnis et sanguinis ejus ineffabili Spiritus sanctificatione transfertur. Peccatum mundi dicitur originale
Abbreviated transcription (Latin):
Nter bestias dñs commoratur ut ho-¬
mo. ministerio utitur augłico ito d̾s.
Et nos cum in heremo sc̃e conu̾sati¬
onis bestiales hominum mores tole¬
ramus. ministerium angłoꝵ merem᷑.
a quib corpore soluti ad ȩt̃na gau¬
dia transferamu&.UTqxu
& ex discipulis eius duo. Et respi¬
ciens ih̃m ambulantem. dixit.
Ecce agnus dei. ecre qui tollit
peccatum mundi.
Beda in omeliis.
ypice iohannes idest populus
dognoscit agnum quo redimitur. Am¬
bulatio ih̃u cdispensation̾e incarnatio¬
nis qua nobis exempla iuuendi dedit
insinuat. sicut mansio eiꝰ ȩt̾nitatem
diuinitatis. Statio uͦ iohannis & di¬
scipuloꝵ eiꝰ ostendit quia ipse illam
uirtutum atuem conscenderat. a qua
nullis temptationib poterat deici.
& discipuli magisterium eius corde
idest cessabat lex. tamen testimoniũ
ꝑhibens xp̃o. Deambulabat. ⁊ h̃e. id est
gr̃a binc & inde colligens. Agnus in¬
nocens immolandus. p̃signatus in
agno paschali quomodo peccata tol¬

Expanded text:
nter bestias Dominus commoratur, ut homo; ministerio utitur angelico, ut Deus. Et nos cum in eremo sanctae conversationis bestiales hominum mores toleramus, ministerium angelorum meremur, a quibus corpore soluti, ad aeterna gaudia transferamur. CAPUTet ex discipulis ejus duo. Et respiciens Jesum ambulantem dixit: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. BEDA in homilia.  Typice Joannes, id est, populus cognoscit Agnum quo redimitur. Ambulatio Jesu, dispensationem incarnationis qua nobis exempla vivendi dedit, insinuat, sicut mansio ejus, aeternitatem divinitatis. Statio vero Joannis et discipulorum ejus ostendit, quia ipse illam virtutum arcem conscenderat, a qua nullis tentationibus poterat dejici, et discipuli magisterium ejus corde id est, cessabat lex, tamen testimonium perhibens Christo. Deambulabat Jesus, id est, gratia hinc et inde colligens. Agnus innocens immolandus praefiguratur in agno paschali. Quomodo peccata tol
Abbreviated transcription (Latin):
synagogis & in angulis plate¬
arum stantes orare. ut uide¬
antur ab hominib. Am̃ dico uobis.
receꝑunt mercedem suam. Pocet
mundo corde ẽẽ orandum. sicut & ele¬
mosinandum. Hypocrita ẽ qui simu-¬
lat qͦd ñ ẽ. rep̾sentator alteriꝰ ꝑsonȩ.
dum sub specie boni laudem querit.
U aut̾e cum oraueris intra incubi¬
culum tuum. & clauso ostio ora pa-¬
trem tuum in abscondito. & pat̾ tu-¬
us qui uidet in abscondito reddet tͥ. leR̃.
Sym dicit intra in cubiculum. uanã
magis eẽ p̾ceptum. ut inclusa cogitati-¬
one labiisq compssis oremus. ut de an¬
na legitur in libro regum. Labia inqͥt
non audiebatuR.

Expanded text:
gulis platearum stantes orare ut videantur ab hominibus. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. RABAN. Docet mundo corde esse orandum, sicut et eleemosynandum. Hypocrita est, qui simulat quod non est, repraesentator alterius personae, dum sub specie boni laudem quaerit. Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum; et clauso ostio, ora patrem tuum in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi. Cum dicit, intra cubiculum, vanam magis esse praeceptum, ut inclusa cogitatione labiisque compressis oremus, ut de Anna legitur in libro Regum: Labia, inquit, non audiebatur .
Abbreviated transcription (Latin):
tria spacia quȩ constant ex trib dieb
& trib noctib. Item uesꝑe sabbati: id:
nocłe quȩ sequitur ciem sabbati. Nume¬
minus eiecit de maria septem demonia:
idẽ uniu̾sa uitia. Sic cedera. A¬
onnusquã repperi᷑ in eugłio plu¬
ralȩ pro singulari. Qd matłis &
marcus dicunt latrones qui crucifixi
erant cum dño conuitiabantur ei: lu¬
cas sic expouit. Unus de his qui pende¬
bant latronib. blasphemabat eũ. Qd
lucas ait. milites accedere. & acetum
offerre. matħs & marcꝰ dicunt unum
currere & acetũ ꝓpinare. Uniu̾salis
etiam locutio ad solos electos int̾dũ
singularit̾ refertur. tacita reproboꝵ
multitudine quasi nichil sit. Hinc est
illud. Illuminat omnem hominẽ ue¬
nentẽm in hunc mundum. omnem
uidelicet et̾na luce illuminandũ. Itẽ.
Cum exaltatus fuero a terra. om̃nia
traham ad me: omnia scilicet trahen¬
da ꝑ me ad usionem patris. Simile ẽ
illud. Omnia quȩ audiui a patre
meo. nota feci uobis. Acsi diceret. O m¬

Expanded text:
spatia quae constant ex tribus diebus et tribus noctibus. Item: Vespere Sabbati , id est, nocte quae sequitur diem Sabbati. Numeminus ejecit de Maria septem daemonia , id est, universa vitia. Sic caetera. Nonnunquam reperitur in Evangelio plurale pro singulari. Quod Matthaeus et Marcus dicunt: Latrones qui crucifixi erant cum Domino, conviciabantur ei , Lucas sic exponit: Unus de his qui pendebant latronibus, blasphemabat eum . Quod Lucas ait, milites accedere et acetum offerre, Matthaeus et Marcus dicunt, unum currere et acetum propinare. Universalis etiam locutio ad solos electos interdum singulariter refertur, tacita reproborum multitudine, quasi nihil sit. Hinc est illud: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , omnem videlicet aeterna luce illuminandum. Item: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum , omnia scilicet trahenda per me ad visionem Patris. Simile est illud: Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Ac si diceret: Om
Abbreviated transcription (Latin):
ipso. & clamat dicens. Hic erat qu̾e
dixi. Qui post me uenturus ẽ. an¬
re me factus est: quia prior me erat.
Ui post me ad p̾dicandũ uentu¬
rus est: factus est ante me. ñ dico
factus est autequam eẽm ego. sed
ante positus ẽ michi. & antecellit
me in humanitate. quia prior me
erat in ȩt̾nitate cħtatis. A.
Dedit eugłista ad testimoniũ sue
assertionis. Uidimus plenum gr̾ȩ.
& de hac plenitudine donoꝵ qu̾a ha¬
buit. om̃s nos electi quasi ꝑ partes
ruulos quosdam accepimus. scilicet gra¬
tiam pro gr̃a. Hoc ẽ propt̾ illam singu¬
larem donoꝵ grãm illi homini collatã.
etiam nobis tanquam huius capitis mẽ¬
bris. gr̃a qua saluati sumus collata est.
idest dona sc̃i sp̃c supra merita nr̃a im¬
petrauit nobis illa tanta aduocati nr̃i
gr̃a. qui in omnib pro sua reuerentia
exaudiri meruit a patre.

Expanded text:
lamat, dicens: Hic erat quem dixi, qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Qui post me ad praedicandum venturus est, factus est ante me, non dico, factus est antequam essem ego, sed antepositus est mihi, et antecellit me in humanitate, quia prior me erat in aeternitate Deitatis. A. elista ad testimonium suae assertionis. Vidimus plenum gratiae, et de hac plenitudine donorum quam habuit, omnes nos electi, quasi per partes rivulos quosdam accepimus, scilicet gratiam pro gratia, hoc est, propter illam singularem donorum gratiam illi homini collatam, etiam nobis tanquam hujus capitis membris, gratia qua salvati sumus, collata est, id est dona sancti Spiritus supra merita nostra impetravit nobis illa tanta advocati nostri gratia, quid in omnibus pro sua reverentia exaudiri meruit a Patre.
Abbreviated transcription (Latin):
nde eugłista plenum gr̃e & ueri¬
tatis dicit. ipsum uerbum huma¬
natum idest xp̃m. Scd̃m humanita¬
idest incõmitabilitatis. licet mutabi¬
lem naturam sibi unierit. Sie quip¬
pe assumpsit uram. ut ñ desereret

Expanded text:
nde evangelista plenum gratiae et veritatis dicit ipsum Verbum humanatum, id est Christum. Secundum humanitaid est incommutabilitatis, licet mutabilem naturam sibi junxerit. Sic quippe assumpsit nostram, ut non desereret
Abbreviated transcription (Latin):
N caltiam̃tis ñ portandis scd̾m ma-¬
cheum. ꝓhibetur cura. in sandaliis uł
soleis scđm marcum mystica signi-¬
ficatio est: ut pes neq rectus sit
neq nudus. ad terram: idest nec occul¬
tetur euangħium. nec terrenis cõmo-¬
d litteram tam̃ necessariũ fuit
apłis ligare soleas sub plantis:
quia palestina terra arenosa ẽ. & ni¬
mis calida in estate. Testonimus:¬
on debemus habere uirgã quȩ
in colubrum uertatur. nec in¬
niti baculo carnalis p̾sidii.
qui pͣssus cito frangitur. & manum
transforat incumbentis.

Expanded text:
n calceamentis non portandis, secundum Matthaeum, prohibetur cura; in sandaliis vel soleis, secundum Marcum, mystica significatio est, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est, nec occultetur Evangelium, nec terrenis commod litteram tamen necessarium fuit apostolis ligare soleas sub plantis; quia Palaestina terra arenosa est et nimis calida in aestate. HIERON. Non debemus habere virgam quae in colubrum vertatur: nec inniti baculo carnalis praesidii, qui pressus cito frangitur, et manum transforat incumbentis.
Abbreviated transcription (Latin):
alylea interp̃tatur transmigra¬
tio facta. uł reuelatio. Trans inigrat
homo de uitiis ad urtutes. & post de
uirtute in uirtutem. & sic fit ei reuela¬
tio. ut uideatur ds dõrum in syon. Uo¬
caturus gͦ dñs discipulos ad sequendũ.
idest unit᷑andum se. exiit a iudea uͥ erat
iohannes baptizans in galyleam. loci no¬
mine innuens. ut sicut ipse proficiebat
sapientia. & sicut ꝑ passiones intrauit
in głam. sic & imitatores sui. Bethsaida
interp̾tatur domus uenatoꝵ. in qͦ notat᷑
animus & officium istoꝵ. Uenatores enĩ
dei erant. in capiendis animab. Unde
philippus antequam fiat apłs. uocat
nathanaelem. Inuenit philippus natha¬
nael. & ddicit ei. Quem scripsto moyses
in lege ꝙ ꝓphȩ. inuenimus ihm̃ filium¬

Expanded text:
alilaea interpretatur transmigratio facta, vel revelatio. Transmigrat homo de vitiis ad virtutes, et post de virtute in virtutem; et sic fit ei revelatio, ut videatur Deus deorum in Sion . Vocaturus ergo Dominus discipulos ad sequendum, id est, imitandum se, exiit a Judaea ubi erat Joannes baptizans, in Galilaeam, loci nomine innuens, ut sicut ipse proficiebat sapientia, et sicut per passiones intravit in gloriam, sic etiam imitatores sui. Bethsaida interpretatur domus venatorum, in quo notatur animus et officium istorum. Venatores enim Dei erant in capiendis animabus. Unde Philippus antequam fiat apostolus vocat Nathanaelem. Invenit Philippus Nathanael, et dicit ei: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
thanael peritus erat in scͥpturis.: quan¬
do audiuit a nazareth. tum ex illiꝰ no¬
mings int̾pretatione. tum quia scͥptu¬
re ihm̃ nazarenum uocant. statim ere¬
ctus in spem. dixit. A nazarech potest
aliquid boni esse.¬

Expanded text:
thanael peritus erat in Scripturis, quando audivit a Nazareth: tum ex illius nominis interpretatione, tum quia Scripturae Jesum Nazaraeum vocant, statim erectus in spem, dixit: A Nazareth potest aliquid boni esse
Abbreviated transcription (Latin):
quia uirtus decalogi ꝑ quatuor libros
euglii impletur. cum eugłium custodi¬
tur. Uel quia ꝑ decalogum dm̃ & ꝓxi¬
mum diligere precipimur. & mot̾ui cor¬
poris qͦd ex quatuor subsistit elem̃tis
caritas dei & ꝓxiini uiolatur. apte ad
diluenda peccata in quadragenariũ
numerum tempꝰ penitentiȩ surgit.
t accedens temꝑtator dixit ei. Si filius
dei es. dic ut lapides isti panes fiant.
Non in solo pane iuuit homo. sed in
omni uerbo quod procedit de ore dei. Beda:
Rectidit aliquando diabolus de¬
bellatorem suum uenisse in mun¬
dum. sicut ꝑ obsessum hominẽ dixit.
Quid nobis & tibi fili dei: Uenisti an¬
te tempus torquere nos. Deũ tam̃
illum esse dubitauit. mortalia patien
cere cdiabolum

Expanded text:
quia virtus Decalogi per quatuor libros Evangelii impletur, cum Evangelium custoditur. Vel quia per Decalogum Deum et proximum diligere praecipimur, et motu corporis, quod ex quatuor subsistit elementis, charitas Dei et proximi violatur apte ad diluenda peccata in quadragenarium numerum tempus poenitentiae surgit. Et accedens tentator, dixit ei: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiNon in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. BEDA. Credidit aliquando diabolus debellatorem suum venisse in mundum, sicut per obsessum hominem dixit: Quid nobis et tibi, Fili Dei? Venisti ante tempus torquere nos . Deum tamen illum esse dubitavit, mortalia patiendcere diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
co attestatur aduentui. Predictum
namq fuerat quia non deficier pͥnceps
ex uda. neq dux de femorib eus. do-¬
nec ueniat qui mittendus est. Ex quo
patres de egypto exierunt suȩ gentis
ducib usq ad samuelem ꝓpħam rege¬
bantur. doinde regib usq ad transmi¬
grationem babylomȩ. Post reditum uͦ
de babylonia: ꝑ pontifices rerum sũma
gerebatur usq ad hircanum regem si¬
mul & pontificem. quo interempto frau¬
de ab herode cuiꝰ patrem ipse de ignobi¬
li aduena hoc est gentis idumee subli¬
mauerat. iudeȩ regnum ipsi herodi eussu
cesaris augusti traditur gubernandum.
cuiꝰ tricesimo primo anno qui mitten¬
dus erat aduenit.

Expanded text:
um namque fuerat, quia non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est . Ex quo patres de Aegypto exierunt, suae gentis ducibus usque ad Samuelem prophetam regebantur, deinde regibus usque ad transmigrationem Babyloniae. Post reditum vero de Babylone, per pontifices rerum summa gerebatur usque ad Hircanum regem simul et pontificem: quo interempto fraude ab Herode, cujus patrem ipse de ignobili advena hoc est, gentis Idumaeae sublimaverat, Judaeae regnum ipsi Herodi jussu Caesaris Augusti traditur gubernandum, cujus trigesimo primo anno, qui mittendus erat, advenit.
Abbreviated transcription (Latin):
exatio gregis pastoꝵ culpa est:
& uitium magistratuum. Magist̾.¬
idens intuitu clementiȩ dñs im¬
mundi sp̃s uiolentia plebẽ uexa¬
tam. & sub legis onere egrotam. ac ꝑ
uarios errores uana securitate torpen¬
tem. misertus est eiꝰ uiam ueritatis
aꝑiendo. & molestias corporales aufe¬
rendo. Hic p̾termittitur septuagesimũ
octauum capitulum mathei. quia in
parabola seminantis. & in tricesimo
tertio capitulo iohannis clarum fiet.
qͦd populi sunt messis. & p̃dicatores
t conuocatis duodecim.LXXXUI.¬

Expanded text:
exatio gregis, pastorum culpa est, et vitium magistratuum. Videns intuitu clementiae Dominus immundi spiritus violentia plebem vexatam, et sub legis onere gravatam, ac per varios errores vana securitate torpentem, misertus est ejus, viam veritatis aperiendo, et molestias corporales auferendo. Hic praetermittitur septuagesimum octavum cap. Matthaei, quia in parabola seminantis et in trigesimo tertio cap. Joannis clarum fiet, quod populi sunt messis, et praedicatores Et convocatis duodecim di
Abbreviated transcription (Latin):
habet uissit s coegit. ꝑ qͦd osten¬
cditur inuitos recessisse discipulos a dño.
tatem andreȩ & petri & philippi apo¬
stoloꝵ. quȩ est ingalẏlea prope stagnũ
genesareth. Ubi gͦ lucas refert illud me¬
morabile miraculum factum in loco
deserto bethsaide. recte intelligitur non
ipsam ciuitatem dixisse. sed locum deser¬
tum ꝑtinentem ad eam. Narrat iohes
turbas manducasse iuxta tyberiad̾e.
& discipulos uenisse in capharnaura.
quȩ ambȩ eiuitates sunt in galylea
iuxta stagnum genesareth. quod etiã
tyberiadis uocatur. a ciuitate tyberia
de. Intelligencium ẽ itaq. qͦd ꝑ bechsa¬
idam transierint in capharnaum.
lene qͦq¬

Expanded text:
habet jussit, sed coegit per quod ostenditur invitos recessisse discipulos à Dominotatem Andreae et Petri et Philippi apostolorum, quae est in Galilaea prope stagnum Genesareth. BEDA. Ubi ergo Lucas refert illud memorabile miraculum factum in loco deserto Bethsaidae, recte intelligitur non ipsam civitatem dixisse, sed locum desertum pertinentem ad eam. Narrat Joannes turbas manducasse juxta Tiberiadem, et discipulos venisse in Capharnaum, quae ambae civitates sunt in Galilaea, juxta stagnum Genesareth, quod etiam Tiberiadis vocatur, a civitate Tiberiade. BEDA. Intelligendum est itaque, quod per Bethsaidam transierint in Capharnaum. Plene q
Abbreviated transcription (Latin):
tans ad sacrificiũ. qͦ immolandꝰ duce¬
batur. Portauit enim dñs cruc̃e suã.
In quarta hẏdria dicit daiud. Surge
d̾s iudica terram. qm̃ tu hereditabis
mom̃ib gentib. Tanquam diceret᷑.
Dormisti iudicatus a terra. surge ut ui¬
dices terram. In quinta ętate uidit
daniel lapidem p̾cisum che monte sine
manib & fregisse omina regna t̃raꝵ
& creuisse illum lapidem. & factum
ẽẽ montem magnum. ita ut imple¬
ret unauersam faciem terrȩ. De quo
monte p̾eiditur nisi de regno iudeoꝵ
humano: quia sine amplexu maritali:
Ad sextam etatem ꝑtinet ioħes bapti¬
sta dicens. Nolite dicerei patrẽ habemꝰ
abraham. Potens est d̾s de lapidib istis
suseitare filios abrahȩ: lapides dicens
gentes. non ꝓpt̾ firmitatem s stolidi¬
tatis duritiam. dum adorabant simu¬
lachra similes facti illis. Unde illud.
Similes illis fiant qui faciunt ea. & qͥ
confidunt in eis.
Albinus.

Expanded text:
tans ad sacrificium, quo immolandus, ducetans ad sacrificium, quo immolandus, ducebatur? Portavit enim Dominus crucem suam. In quarta hydria dicit David: Surge Deus; judica terram, quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Tanquam diceretur: Dormisti judicatus a terra, surge ut judices terram. In quinta aetate vidit Daniel lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum, et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum ita ut impleret universam faciem terrae . De quo monte praeciditur nisi de regno Judaeorest sine opere humano, quia sine amplexu maritali? Ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, dicens: Nolite dicere: Patrem habemus Abraham; potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae : lapides dicens gentes, non propter firmitatem, sed stoliditatis duritiam, dum adorabant simulacra, similes facti illis. Unde illud: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . ALBINUS.
Abbreviated transcription (Latin):
ut illud in genesi. Relinques homo pa¬
trem & matrem. & adherebit uxori suȩ.
& erunt duo in carne una. xp̃e adhesit¬
excłiȩ ut ẽẽnt duo in carne una. & fure
relinquere patrem. non in ea forma
apparere hominib. in qua ȩqualis ẽ
patri. Reliquit matrem. quando de
sẏnagoga transiuit ad ȩccłiam. Po¬
terat dñs uigilanti ade costã sine
dolore euellere. s proculdubio dor¬
mitio xp̃i in cruce in eo significabat᷑
de cuius latere tanquam spͥonsa fluxe¬
runt sacramenta ȩccłiȩ. De uino aliaꝵ
hẏdriarum bibamus. Xp̃c figuratus
est in noe. Nam id̾o in archa omnia
amiialia sunt inclusa. ut om̃s gentes
significarentur saluandȩ ꝑ xp̃m. Non
enim deerat d̾o rursus creare om̃e genꝰ
animalium. s ideo ꝑ lignum saluata
sunt. quia & nos ꝑ lignum saluandi
eramus. In tertia hydria audunt a¬
braham: in semine tuo benedicentur
om̃s gentes. Quis non uidet cuiꝰ fi¬
guram habuit unicus ens ligna por¬

Expanded text:
ut illud in Genesi: « Relinquet homo paut illud in Genesi: « Relinquet homo patrem et matrem, adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Ecclesiae, ut essent duo in carne una, et fuit relinquere Patrem, non in ea forma apparere hominibus, in qua aequalis est Patri. Reliquit matrem, quando de Synagoga transivit ad Ecclesiam. Poterat Dominus vigilanti Adae costam sine dolore evellere, sed procul dubio dormitio Christi in cruce in eo significabatur, de cujus latere tanquam sponsa fluxerunt sacramenta Ecclesiae. De vino aliarum hydriarum bibamus; Christus figuratus est in Noe. Nam ideo in arca omnia animalia sunt inclusa , ut omnes gentes significarentur salvandae per Christum. Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium: sed ideo per lignum salvata sunt, quia et nos per lignum salvandi eramus. In tertia hydria audivit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quis non videt cujus figuram habuit unicus ejus, ligna por
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualia ostenddit. & suꝑficiem littere.
plenam cęlesti uirtute uideri fecit. x p̃e
enim in prophetus nondum manifesta¬
tus. quasi uinum in aqua latuit. sed
cum discipulis aperuit sensum ut intel
fuit ipse xp̃c. in lege & ꝓpħis manife¬
status. Illa gͥ scͥptura ctum in ea sub¬
uelamine idest ad oꝑtionem litterȩ la¬
tet xp̃c. sapit aquam insipidam: cũ u
aufertur uelamen. est uinum inebri¬
ans. Sex hydriȩ. sex etates sunt. quȩ
inanit̾ currerent. nisi xp̃c in eis p̾di¬
caretur. Prima ȩtas est ab ad̃a usq
ad noe: scd̾a usq ad abraham: ter¬
tia usq ad dauid. quarta usq ad
transmigrationẽ. quinta usq ad io¬
hannem baptistam. sexta inde usq¬
ad finem scli. Prophetia in singulis ȩcati¬
bus quasi hẏdriis scłm litteram aqua
insipida quomodo in uinum mutetur.
cum ad xp̃m & ad om̃s gentes referat᷑.
uideamus. Quicquid figurabatur in
adam de xp̃o. ad om̃s gentes ꝑtinebat.

Expanded text:
spiritualia ostendit, et superficiem litterae spiritualia ostendit, et superficiem litterae plenam coelesti virtute videri fecit. Christus enim in prophetis necdum manifestatus quasi vinum in aqua latuit; sed cum discipulis aperuit sensum ut intellfuit ipse Christus in lege et prophetis manifestatus. Illa igitur Scriptura, dum in eo sublevamine, id est ad operationem litterae latet Christus sapit aquam insipidam. Cum vero aufert velamen est vinum inebrians. Sex hydriae sex aetates sunt quae inaniter currerent, nisi Christus in eis praedicaretur. Prima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda, usque ad Abraham; tertia, usque ad David; quarta, usque ad transmigrationem; quinta ad Joannem Baptistam; sexta, inde usqad finem saeculi. Prophetia in singulis aetatibus, quasi hydrus. Secundum litteram aqua insipida, quomodo in vinum mutetur, cum ad Christum et ad omnes gentes referatur videamus. Quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes gentes pertinebat,
Abbreviated transcription (Latin):
iraculum aquȩ conuersȩ in umũ
miramur s non miram᷑ quia stisꝰ.¬
omni anno hoc facit ds̃ in uitib. &
de uno grano multa facit. & qͦd masꝰ
est cȩlum & terrã de nchilo creauto.
eaq mirabilit̾ gub̃nat. Ergo qr hoĩes
in aliud intenti ꝑdiderunt considerati¬
onem oꝑum dñi. in qua eum cotidie
laudarent. seruauit sibi quedam inusi¬
tata quȩ faceret. ut tanquã dormien¬
tes homines ad se colendũ mirabilib
excitaret. Aquam uertit ih̾e in uiũ
cũ insipida mentem carnalium sapo¬
re scientiȩ celestis imbuit. Eramus
enim aqua: idest insipientes. & fecit
nos uinum. idest sapientes fidẽ ipssꝰ.
el aqua intelligitur Albin¬
scientia. mundans auditores a
Ue tunc conuertitur in uinum.
quando aliquis ex toto obliuisci¬
tur p̃teritoꝵ maloꝵ ne in ea incidat.
& incipit calere in dei amore. sicut
unum inebrians obliuiosos facit po¬
tatores & calefacit. Aubustur¬
onuertit aquam xp̃c in uinũ. du
quȩ carnalia uidebantur in lege

Expanded text:
iraculum aquae conversae in vinum miramur, et non miramur quia omni anno bene facit Deus in vitibus, et de uno grano multa facit. Et quod majus est coelum et terram de nihilo creavit, eaque mirabiliter gubernat. Ergo quia homines in aliud intenti, perdiderunt considerationem operum Domini, in qua quotidie eum laudarent, servavit sibi Deus quaedam inusitata quae faceret, ut tanquam dormientes homines ad se colendum mirabilibus excitaret. Aquam vertit Jesus in vinum, cum insipidam mentem carnalium sapore scientiae coelestis imbuit. Eramus enim aqua, id est insipientes, et fecit nos vinum, id est sapientes fidem ipsius. Vel aqua intelligitur scientiam mundans auditores a ae tunc convertitur in vinum, quando aliquis ex toto obliviscitur praeteritorum malorum, ne in ea incidat, et incipit calere in Dei amore, sicut vinum inebrians obliviosos facit potatores et calefacit. Convertit aquas Christus in vinum, dum quae carnalia videbantur in lege,
Abbreviated transcription (Latin):
onfisa mater de filii pietate ad
ipsam. ut fiat quod petit. fiducia¬
lit̾ imperat ministris. Hydor ẽ aqua.
inde dicitur hẏdria uas aquȩ. Purifi¬
cationem uideoꝵ dicit. qͦd crebro la¬
uabant manus & uasa. Metron grece
mensura dictt᷑. inde metreta. nomen
mensurȩ. Dicit eis iħe. Impleto hy¬
drias aqua. Et impleuerunt eas usq
ad summum. Et dicit eis ih̃c. Hauri¬
te nunc. & ferte architriclino. Et cu¬
lerunt. Architriclinus ẽ princeps
triclinii. idest discumbentiũ in triclinio.
Triclinium uͦ dicunt ẽẽ aulam tricame¬
ratam. uł tres domos siue tres came¬
ras cum cestudine factas. in quib se¬
debant discumbentes. quasi sub trib
arcub. Ut autẽ gustauit architri¬
clinus aqu̾ã uinum factum. & ñ sciȩ¬
bat unde eẽt. ministri autẽ sciebant qͥ

Expanded text:
onfisa mater de filii pietate ad ipsam, ut fiat quod petit, fiducialiter imperat ministris. Hydor est aqua, unde dicitur hydria, vas aquae. Purificationem Judaeorum dicit, quod crebro lavabant manus et vasa. Metron Graece, mensura dicitur unde metreta nomen mensurae. Dicit eis Jesus: Implete hydrias aqua, et impleverunt eas usque ad summum. Et dicit eis Jesus: Haurite nunc et ferte architriclino. Et tulerunt, Architriclinus est princeps triclinii, id est, discumbentium in triclinio. Triclinium vero dicunt esse aulam tricameratam, vel tres domos sive tres cameras cum testudine factas, in quibus sedebant discumbentes, quasi sub tribus arcubus. Ut autem gustavit architriclinus aquam vinum actam, et non sciebat unde esset; ministr
Abbreviated transcription (Latin):
Tu autẽ seruasti uinũ bonũ usq ad¬
hue. Hoc fecte intcium signoꝵ ih̃c in
chana galileȩ. & manifestauit głam
suam. INter multa signa quȩ fecit
iħe in chana galileȩ fuit hoc primum.
& quodam dignitatis priuilegio elem̃¬
toꝵ conu̾sione manifestauit głam suã.
idest latentem deitatẽ. PRima sig

Expanded text:
asti vinum bonum usque adhuc. Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam. Inter multa signa quae fecit Jesus in Cana Galilaeae, fuit hoc primum: et quodam dignitatis privilegio elementorum conversione manifestavit gloriam suam, id est, latentem Deitatem. AUG
Abbreviated transcription (Latin):
laicos non haberet. dedit ei consecratos.
quib soli sacerdotes & leuitȩ uesci de¬
bebant. hoc tantum interrogans si
pueri sui a mulierib mundi essent.
ab heri & nudius tertius. Non enim
dubitauit salutẽ hominum ẽẽ hostiã
deo placabilem. scdm ꝓpħam dicent̾e.
Miscd̾iam uolo & non sacrificium.
Qd est cacere. Magis uolo de famis
ꝑiculo hominem liberare. quam d̾o
sacrificium offerre. Sensus est. Si ꝙ da¬
uid sc̃s est. & achimelech pontifex a
uobis non rep̾henditur. s legis uterq
mandatum probabili excusatione
transgressi sunt. & fames in causa est.
cur non idem probatis in apłis quod

Expanded text:
laicos non haberet, dedit ei consecratos, laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus soli sacerdotes et levitae vesci debebant: hoc tamen interrogans, si pueri sui a mulieribus mundi essent ab heri et nudiustertius . Non enim dubitavit, salutem hominum esse hostiam Deo placabilem, secundum prophetam dicentem: Misericordiam volo et non sacrificium? Quod est dicere: Magis volo de famis periculo hominem liberare, quam Deo sacrificium offerre. Sensus est: Si et David sanctus est, et Achimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est: cur idem non probatis in apostolis quod
Abbreviated transcription (Latin):
em secuntur. stulti defensores sabbati.
neq mentis refectionem norunt. neq
animarum requiem querunt. Unde
sequitur. Oyidam autẽ ꝑhariseoꝵ
dicebant illis. Quid facitis qͦd ñ li¬
cet in sabbatis: Hȩc alii eugłiste
narrant dño obiecta fuisse. S siue
illi. siue discipulis eius siue utrisq di¬
cta sint: ad eum quasi ad magistrũ
ꝑtinebat responsio. In qua noue gr̾e
munere designat. otium legis ẽẽ gre
opꝰ. arguens doctores legis. uescire legẽ.
e frugum quidem uastatione Mag̃¬
nulla fit questio. quia licet ꝑ lege
de uinea uł fruge uicnu edere. s non
falcem mittere uł foras eicere.Et
legistis quod fecit dauid cũ esurisset
ipse & qui cum eo erant. quomͦ intra¬
uit in domum dei. & panes ꝓpositio¬
nis sumpsit & manducauit. & dedit
his qui cum eo erant. qͦs ñ licebat
manducare nͥ solis sacerdotibus. Tes¬
auid fugiens saulem uenit in
nobam. & ab achimelech sacerdo

Expanded text:
em sequuntur, stulti defensores Sabbati, em sequuntur, stulti defensores Sabbati, neque mentis refectionem norunt, neque animarum requiem quaerunt. Unde sequitur: Quidam autem Pharisaeorum dicebant illis: Quid facitis quod non licet in sabbatnarrant Domino objecta fuisse. Sed sive illi, sive discipulis ejus, sive utrisque dicta sint, ad eum quasi ad magistrum pertinebat responsio, in qua novae gratiae munere designat, otium legis esse gratiae opus, arguens doctores legis nescire legem De frugum quidem vastatione nulla fit quaestio, quia licet per legem de vinea vel fruge vicini edere, sed non falcem mittere vel foras ejicere. Et legistis quod fecit David cum esurisset ipse et qui cum eo erant, quomodo intravit in domum Dei, et panes propositionihis qui cum eo erant, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus? David, fugiens Saulem, venit in Nobam, et ab Achimelech sacerdot
Abbreviated transcription (Latin):
cedit sermo doctoris. ꝙ subsequitur gr̃a
suꝑnȩ uisitationis. Bene hoc fit sabba¬
tis. quia p̾dicatores pro sp̃e quietis ȩt̾nȩ
laborant. ad quam & alios inuitant.
Uel ita. Ager est mundus. agri seges.
humani generis fecunditas: spice fru¬
ctus ȩccłiȩ. quib saturantur apostoli.
nr̃o se alentes ꝑfectu. Alit̃. Per sata
ambulant cum dño. qui obtemꝑ antes
diuinis imꝑiis. delectantur in sacris
eloquiis. Esuriunt in satis. cum in sa¬
cris eloquiis quȩ legendo transeunt.
illa inuenire desiderant. quib amplꝰ
accensi amore dei quasi ꝑ ane pascant᷑
Et hoc in sabbatis. dum a turbidis co¬
gitationib uacare & uidere quã sua¬
us est dñs gaudent. Uellunt sꝑicas
& terunt. cum testimonia scripturaꝵ
assumunt. & discutiunt donec metdul¬
lam dilectionis extrahant. quȩ sub uili¬
tate litterȩ quasi sub aristarum horro¬
re uelatur. S qui solam litterȩ suꝑfici¬

Expanded text:
cedit sermo doctoris, et subsequitur gratia cedit sermo doctoris, et subsequitur gratia supernae visitationis. BEDA. Bene hoc fit Sabbatis, quia praedicatores pro spe quietis aeternae laborant, ad quam et alios invitant. Vel ita: Ager est mundus; agri seges, humani generis fecunditas; spicae, fructus Ecclesiae, quibus saturantur apostoli, nostro se alentes profectu. Aliter: Per sata ambulant cum Domino, qui, obtemperantes divinis imperiis, delectantur in sacris eloquiis. Esuriunt in satis, cum in sacris eloquiis, quae legendo transeunt, illa invenire desiderant: quibus amplius accensi, amore Dei quasi pane pascantur. Et hoc in Sabbatis, dum a turbidis cogitationibus vacare et videre quam suavis est Dominus, gaudent. Vellunt spicas et terunt, cum testimonia Scripturarum assumunt et discutiunt, donec medullam dilectionis extrahant, quae sub vilitate litterae, quasi sub aristarum horrore velatur; sed qui solam litterae superfici
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ natiuitatis ordine pͥmum
p̾cessit adam. Potest & ita intelligi
ut sabbatum noui testamenti scdm
& pͥmum sit. scłm quia post legale
est. primum quia ante decreta legis
a iustis obseruabatur antiquis. Mẏ¬
stice autem discipuli ꝑ sata transe¬
unt. idest ꝑ gentes. eoꝵ salutem esu¬
rientes. Unde illud. Surge petre.
macta & manduca. Mira sacram̃ti
concorcia ẽ. mactart. animalia. &¬
confricari spicas. sicut paulus dicit.
Mortificate membra ur̃a quȩ sunt suꝑ
terram. & exuite uos ueterem homin̾e
cum actib suis. Uellere spicas ẽ homi¬
nes a t̾rena intentione eruere. fricare
aut̾ẽ manib. ab ipsa etiam carnis con¬
cupiscentia quasi ab integum̃tis arista¬
rum. puritatem mentis exuere. Grana
uͦ manducare est. emundatum quemq
ab om̃i inquinamento carnis & sp̃s.
ꝑ ora p̾dicantium ęccł̃iȩ membris in¬
corporari.
pud marcum discipuli p̃gredien-¬
tes dñm hoc egisse referunt᷑. qr p̾¬

Expanded text:
humanae nativitatis ordine primum humanae nativitatis ordine primum praecessit Adam. Potest et ita intelligi, ut Sabbatum Novi Testamenti secundum et primum sit: secundum, quia post legale est; primum, quia ante decreta legis a justis observabatum antiquis. Mystice autem discipuli per sata transcunt id est, per gentes, eorum salutem esurientes. Unde illud: Surge, Petre, macta et manduca . Mira sacramenti concordia est, mactari animalia confricari spicas, sicut Paulus dicit: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus suis . Vellere spicas, est homines a terrena intentione eruere; fricare autem manibus, ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi ab integumentis aristarum, puritatem mentis exuere. Grana vero manducare, est emundatum quemque ab omni inquinamento carnis et spiritu per ora praedicantium Ecclesiae membris incorporari. um discipuli praegredientes Dominum, haec egisse referuntur ; quia prae
Abbreviated transcription (Latin):
ducandi spatium ñ habebant ꝓpt̃
nimiam importunitatẽ eoꝵ qͥ ue¬
mebant ut curarentur. Unde quasi
homines esuriebant. Confricatio illa
uitam austeriorem significat. ñ ita
querentium p̾paratas epulas. s cibos
simplices. Nota primos apostolos litte¬
ram sabbati destruere contra hebioui¬
tas. qui cum alios apłos recipiant. pau¬
lum quasi transgressorẽ legis repudi
quod apħ soluebant de iteropio¬
ton. hoc est secundo primum nuncu¬
pat. Uolebat enim intimare obseruan¬
tiam legis sabbati ultra cessare debere.
& naturalis sabbati libertatẽ quȩ fuit
usq ad tempora moysi ceteris diebus
similit̾ oportere restitui. Huius itaq
temporis sabbatum quo sieut in deteris
dieb utilia licet oꝑari. secundo pͥmũ
ad ctistinctionem iu̾daici sabbati ap¬
pellat. primum indelicet hoc ẽ p̾la¬
tum. secundum. uł temporis ordine.
uł gr̃e munere. ut nil aliud secundo
pͥmũ sabbatum intelligas ẽẽ quam
errat. qui merito seilieit & gr̃a. non

Expanded text:
ducandi spatium non habebant, propter nimiam importunitatem eorum qui veniebant ut curarentur . Unde quasi homines esuriebant. Confricatio illa vitam austeriorem significat, non vitam quaerentium praeparatas epulas, sed cibos simplices. Nota primos apostolos litteram Sabbati destruere, contra Ebionitas, qui cum alios apostolos recipiant, Paulum quasi transgressorem legis repudiapostoli solvebant, deuteroproton, hoc est, secundo primum nuncupat. Volebat enim intimare observantiam legis Sabbati ultra cessare debere, et naturalis Sabbati libertatem, quae fuit usque ad tempora Moysi, caeteris diebus similis, oportere restitui. Hujus itaque temporis Sabbatum, quo sicut in caeteris diebus utilia licet operari, secundo primum ad distinctionem Judaici Sabbati appellat, primum videlicet, hoc est, praelatum; secundum, vel temporis ordine, vel gratiae munere, ut nil aliud secundo primum Sabbatum intelligas esse, quamerrat: qui merito scilicet et gratia, non
Abbreviated transcription (Latin):
risio ẽ inereduli. non dubitatio loquei¬
tis. Id̾o non accuso. quia non ueni uar¬
nare sed saluare. Moyses uͦ acusat. qr
inereduli estis uoci sllius qua att. ẜp
Omnis anima quȩ non obediert ꝑ¬
phetȩ illi. ext̾minabitur de popinio
dei. Si autem illus litteris non cre¬
ditis. q̃uomͦ uerbis crecdetis: Misidd¬
ulto uidelicet minus. quia in le¬
ge magistri eẽ p̾sumitis. in u̾bis
autem meis neq magistri ueq cuisceipbi
ẽẽ uulris. Ibi inichoatio ꝑfects uite. ho
uͦ consummatio. Ibi sum ꝓpłiatus.
hic uobis dico. ecc̃e adsumꝰ

Expanded text:
risio est increduli, non dubitatio loquenrisio est increduli, non dubitatio loquentis. Ideo non accuso, quia non veni damnare, sed salvare. Moyses vero accusat, quia increduli estis voci illius qua ait: ProOmnis anima quae non obedierit prophetae ilii, exterminabitur de populo Dei . Si autem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis. Multo videlicet minus; quia in lege magistri esse praesumitis, in verbis autem meis neque magistri, neque discipuli esse vultis. Ibi inchoatio perfectae vitae, hic vero consummatio. Ibi sum prophetatus, hic vobis dico, ecce adsum.
Abbreviated transcription (Latin):
suo. illum accipietis. P robat. qr
dilectio dei non ẽ in eis. Ego ueni ut
ꝑ me ꝑat̾ glorificetur. & ñ accepistis
me. id est non credidistis in me: s inde
pena peccati uobis hȩc erit. Cũ auti¬
xp̃c uenerit in nomine suo. qr ꝓpͥam¬
głam queret. & se dm̃ dicet. illum acci¬
pietis. Hoc est quod apłs ait. ut crecdant
mendacio qui non erediderunt uerita¬
ti. Quomodo potestis uos credere qui
głam ab inuicem accipitis. & głam qͥ
a solo deo est non queritis: Non qr
non est aꝑta ueritas ñ credunt. s qr
suꝑbia eos excecant. & ambitio laudis:
quȩ appetit de se existimari quod in
se non habet. & suꝑ alios se efferre.
Humilitas uͭ soluis deigłam querit.
eiq soli placere appecte. ¶olite pura¬
re quia ego accusaturius sum: uos apis
patrem. Est qui aecusat uos. moyse
in quo uos sꝑatis. Si enim crecler te
moysi: crederetis forsitan & mͥ. Besis
enim ille scͥpsit. Qyod ait. forsitan. ix¬

Expanded text:
suo, illum accipietis. Probat quia suo, illum accipietis. Probat quia dilectio Dei non est in eis. Ego veni ut per me Pater glorificetur, et non accepistis me, id est non credidistis in me, sed inde poena peccati haec vobis erit. Cum Antichristus venerit in nomine suo, qam quaeret et se Deum dicet, illum accipietis. Hoc est quod Apostolus ait: Ut credant mendacio qui non crediderunt veritati . Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis? Non quia non est aperta veritas, non credunt, sed quia superbia eos excaecat et ambitio laudis, quae appetit de se existimari quod in se non habet, et super alios se efferre, humilitas vero solius Dei gloriam quaerit, eique soli placere appetit. Nolite putare quia ego accusaturus sim vos apud Patrem. Est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Quod ait, forsitan, ir
Abbreviated transcription (Latin):
bis manens. qr qu̾e misit ille hu¬
ie uos non creditis. U erbum qͦd erat
in principio ꝑ qͦd possecis ad patris
uenire cognitionem. ñ manec in cordi
b urĩs. quia his quȩ audistis a me
ñ creditis. nec etiam scͥpturis. unde se¬
quitur. Scrutamini scͥpturas. quia
uos putatis in ipsis uitam gt̃nã ha¬
bere. Et illȩ sunc quȩ testimonium
ꝑhibent de me. & non uultis uenire
ad me ut uitam habeatis. N ũ me
qui sum uita abicitis. uitam in scͥp¬
turis non inueniecis. & tamen ꝑ ea quȩ
ille docent non uultis uenire ad me. id
est credere in me. ut habeatis uitã qͣ
in ipsis queritis. Claritatẽ ab ho¬
minib non accipio. s cognoui uos
quia dilectionem dei ñ habetis in uo¬
bis. Humanam laudem non quero.
nec carnalem honorem. qui ueni dare
sp̃ualem. s uobis errantib condoleo.
quia non habetis dilectionem dei. &
ad uiam ueritatis recducere uolo. Ego
ueni in nomine patris mei. & non ac¬
cepistis me. Si alius uenerit in noĩe

Expanded text:
quem misit ille, huic vos non creditis. Verbum quod erat in principio, et per quod possetis ad Patris venire cognitionem, non manet in cordibus vestris; quia his quae audistis a me, non creditis, nec etiam Scripturis, unde sequitur: Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam aeternam habere. Et illae sunt quae testimonium perhibent de me, et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Dum me, qui sum vita, abjicitis, vitam in Scripturis non invenietis, et tamen per ea quae illae docent, non vultis venire ad me, id est credere in me, ut habeatis vitam quam in ipsis quaeritis. Claritatem ab hominibus non accipio, sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non habetis in vobis. Humanam laudem non quaero, nec honorem carnalem, qui veni dare spiritualem; sed vobis errantibus condoleo, quia non habetis dilectionem Dei, et ad viam veritatis reducere volo. Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me. Si alius venerit in nomine