comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte dictum suerat ⁊ patebat audi¬
tii: parabolice dictum putabant Id̾o¬
q ni re manifesta: misticam require¬
bant intelligentiam. Proinde corripi¬
unt᷑ a dño. quia ꝑfiguras dictum
putarent: qd ꝑspicue locutus fuerat.
Adhuc inquit ⁊ uos sine intellec¬
tu estis: Non intelligitis quia om̃e
qd̾ intrat in os inuentre uadit. et
in secessum emittitur: Hanc sent̾e
eumq rep̃hendunt quasi phisice
disputationis ignarũ. qui putet
om̃s ꝙ̃bos inuentr̃e ire: ⁊ inseces¬
sum digeri. Dicunt eñi susceptas
escas ⁊ attritu dentium colliq factas.
ꝑartus. uenas. medulas. neruosq
diffundi. Unide ⁊ uidemus multos
qui uitio stomachi perpetem paciim¬
tur uomitũ. post prandia statim e¬
uomere qd ingesserint. ⁊ tamen cor-¬
pulentos ẽẽ: quia ad primum esce ad¬
tactum liquilior ꝙyb ⁊ potus ꝑ men¬
bra fundatur. Sed hitales cũ uolũt
dunt suam. Quam ius eñi tenuissi¬

Expanded text:
aperte dictum fuerat et patebat audiaperte dictum fuerat et patebat auditu, parabolice dictum putabant, ideoque in re manifesta mysticam requirebant intelligentiam. Proinde corripiuntur a Domino, quia per figuras dictum putarent quod perspicue locutus fuerat Adhuc, inquit, et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur? Hanc Domini eumque reprehendunt, quasi physicae disputationis ignarum, qui ait omnes cibos in ventrem ire, et in secessum digeri. Dicunt enim susceptas escas, et ex attritu dentium collique fractas, per artus, venas, medullas, nervosque diffundi. Unde et videmus multos qui vitio stomachi perpetem patiuntur vomitum, post prandia statim evomere quod ingesserunt, et tamen corpulentos esse: quia ad primum escae attactum liquidior cibus et potus per membra funditur. Sed hi tales cum volunt dunt suam. Quamvis enim tenuissi
Abbreviated transcription (Latin):
illos: ceci sunt duces cecoꝵ. Ceci fue¬
rant pharisei quia tenebrosas tra¬
ditiones. quas ipsi adinuenerant
obseruantes: lucem mandatoꝵ dei
non considerauerunt. De qua psal-¬
mista dicit. Lucerna pedib meis
nerbũ tuum dñe: ⁊ lumen semit¬
tis meis. Nec solum ceci. sed ⁊duces
cecoꝵ dicuntur: quia tales non so¬
lum sibi non ꝓspitiunt ne infoueã
ꝑditionis inc̾idant. sed ⁊̃ iam sibi
obsequentes in p̃cipium mortis tra-¬
hunt. Hos gͦ ⁊ om̃s ꝑuersos docto¬
res precipit saluator sinendos. ⁊ su¬
is errorib ac libero arbitrio dimittẽ¬
dos: sciens eos post qm semel excide¬
rint. aut nix aut nullatemis ad
ueritate posse retrahi. Hinc ⁊ aposto
post primam ⁊ scclam correptionẽ
deuita. Respondens autem petrus:
dixit. Edissere nob̾: parabolam istã.
at ille dixit. Adhuc ⁊ uos sine m-¬
tellectu estis: Sc̃i apł adhuc minus
docti erant. ⁊ id̾o uerba domini abso¬
lite ꝓlata non intelligebant. sed qd̾

Expanded text:
illos, caeci sunt et duces caecorum. Caeci erant Pharisaei, quod tenebrosas traditiones quas ipsi adinvenerant, observantes, lucem mandatorum Dei non consideraverunt. De qua Psalmista dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis . Non solum caeci, sed et duces caecorum dicuntur, quia tales non solum sibi non prospiciunt ne in foveam perditionis incidant, sed etiam sibi obsequentes, in praecipitium mortis secum trahunt. Hos ergo et omnes perversos doctores praecipit Salvator sinendos, et suis erroribus ac libero arbitrio dimittendos, sciens eos, postquam semel exciderint, aut vix aut nullatenus ad veritatem posse retrahi. Hinc et Apostopost primam et secundam correptionem devita . Respondens autem Petrus, dixit: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Sancti apostoli adhuc minus docti erant, et ideo verba Dei absolute prolata non intelligebant, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
x hac lectione: uera nr̃i redẽp̾to¬
ris quã ex nob̃ ⁊ ꝓ nob̃ assũpsit
humanitas cõmendatur. Cum eñi
ẽẽt uerus filius d̾i. beate sũmus et
sũmebeatus. bona cuncta tribuens.
nullius egens. ꝓpt̾ nos redimendos
ueniunt inse excepto peccato susci¬
peret. Deniq is qui erat panis uite
esuriit: fons iusticie sitiit. fatigatus
est abitinere qui erat uia. quiq lux
mundi: nr̃o ꝑmisit menbra sopori.
Quid nempe modo ait euangelista:
Iħc fatigatus exitinere. sedebat sic su¬
per fontem. Sed uidendum: ex quo
itinere dñs fatigatus dicatur. Supͣ
legiturꝰ qd̾ cum audisset iħc quia
audierunt de eo pharisei qd̾ plures
discipulos facit quam ioh̾es ⁊ bap
iacob. Ac deinde. Ihesus inquit fa¬
tigatus exitinere. Pro nobis gͦ et
ex nõbis fatigari potuit: qui in
se immotus stabilis. ⁊ statu ĩmo¬
bilis semꝑ fuit. Sedebat suꝑ fon¬
tem. ut lassitudinis incommodũ
releuaret: ⁊ personã ac ddignitatem
magistri pretenderet. Sedere nãq:

Expanded text:
x hac lectione vera nostri Redemptoris, quam ex nobis et pro nobis assumpsit, humanitas commendatur. Cum enim esset verus Filius Dei, beate summus et summe beatus, bona cuncta tribuens, nullius egens, propter nos redimendos niunt, in se, excepto peccato, susciperet. Denique is qui panis vitae erat, esuriit, fons justitiae sitivit: fatigatus est ex itinere, qui erat via: quique luxrmisit membra sopori. Modo nempe ait evangelista: Jesus fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Sed videndum ex quo itinere Dominus fatigatus dicatur. Supra legitur quod cum audisset Jesus quia dixerunt de eo pharisaei quod plures discipulos facit et baptJacob; ac deinde, Jesus fatigatus ex itinere. Pro nobis ergo et ex nobis fatigari potuit, qui in se motu stabilis et statu mobilis semper fuit. Sedebat super fontem, ut lassitudinis incommodum relevaret. Et personam et dignitatem magistri intendebat. Sedere namque
Abbreviated transcription (Latin):
nare: sed que de homine ꝓcedunt:
illa homine polluunt. ¶biciat sane
aliquis si qd̾ intrat inos ñ coinqui¬
nat hominem. quare non uescimur
idolotitis: Apłs eñĩ dicit. Non potestis
calicem dñi bibere: ⁊ calicem demoni¬
oꝵ. Sed sciendum: quia ipsi cibi et
omnis creatura dĩ ꝑ se ipsam mun-¬
da est. in uocatione tamen demonũ
dum idolis unmolatur fit in mun¬
da: ⁊ id circo ⁊ͣ sc̃is uiris iuste respuit᷑.
Tunc accedentes discipuli euis: dixe¬
runt ei. Scis quia audito hoc uerbo
pharisei scandalizati sunt: Scan¬
dalizabantur: quia uidebãt ino ser¬
mone dñi om̃s suꝑ stitiones
obsernationũ suaꝵ elisas qui
tantũ modo in cibis sumendis uel
ab ominendis. atq in lanacris ⁊ ua¬
riis baptismatib suã religioñe sit̃a
arbitrantur: ignorantes quid dicit¬
apostolus. Esca antem: nos non cõ¬
mendat d̾o. Scandalum uero sermo¬
grecus est: quem nos offendiculum
uł ruinam. uł impactionem pedis

Expanded text:
nare; sed quae de homine procedunt, nare; sed quae de homine procedunt, illa hominem polluunt. Objiciat sane aliquis, quod intrat in os, non coinquinat hominem, quare non vescimur idolothytis? Apostolus enim dicit: Non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum . Sed sciendum quia ipsi cibi et omnis creatura Dei per seipsam munda est, invocatione autem daemonum dum idolis offertur, fit immunda. Et idcirco a sanctis viris juste respuitur. Tunc audientes discipuli, dixerunt ei: Scis quia audito hoc verbo, Pharisaei scandalizati sunt? Scandalizabantur, quia videbant uno sermone Domini omnes superstitiones observationum suarum elisas, qui tantummodo in cibis sumendis vel abominandis, atque lavacris et variis baptismatibus suam religionem constare arbitrabantur, ignorantes quod Apostolus dicit: Esca autem nos non commendat Deo . Scandalum vero Graecus est sermo, quem nos offendiculum vel ruinam, id est impactionem pedis,
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris d̃i cultorib merredem expec-¬
tare. non poterant. Ipso dño alibi
dicente. Non om̃is qui dicit michi
dñe dñe: intrabit in regnũ celoꝵ.
Doctrinas nero ⁊ mandata homi-¬
num docebant. quia precepta dei
neglegentes: suas ut supra osten¬
sum est traditiones statuere
nolebant. Et connocatis ad se tur
hoc uerbum qd̾ est cõmunicat: sc̃a¬
dem indei qui se populũ ⁊ partem
d̾i ẽẽ iactant. cõmunes cibos uoca¬
bant: quib incõmune om̃s ho-¬
mines itũtur pret̾ ipsos indeos si¬
cut sunt lepores. ostree siulla caro.
⁊ istius modi animantia: quib iu¬
deis preceptum est abstinere. Com¬
mune gͦ illud uocabant. qd cet̾is
hominib adutendum pacet. ⁊ ñ
est desorte d̾i : atq id̾o in mundum.
Inde ⁊ hoc nerbum qd̃ est cõmunica¬
re: ꝓpolluere ⁊ coinquinare ponitur.
nat homin̾e. Ac si diceret. Nichil qd̾
extra homin̾e ẽ. ⁊ in hominem ingre-¬
ditur. ipsum potest homin̾e coinqui¬

Expanded text:
caeteris Dei cultoribus mercedem exspeccaeteris Dei cultoribus mercedem exspectare non poterant, ipso Domino alibi dicente: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum . Doctrinas vero et mandata hominum docebant, quia praecepta Dei negligentes, suas ut supra ostensum est traditiones statuere volebant. Et convocatis ad se turbHoc verbum quod est communicat, sanctadem Judaei, qui se populum et partem Dei esse jactant, communes cibos vocabant, quibus in communi omnes homines utuntur, praeter ipsos Judaeos, sicut et lepores, ostreae, suilla caro, et hujusmodi animantia, a quibus praeceptum est abstinere. Commune ergo illud vocabant, quod caeteris hominibus ad utendum patet et non est de sorte Dei, atque ideo immundum. Inde et hoc verbum quod est communicare, pro polluere et coinquinare ponitur ainat hominem. Ac si diceret: Nihil quod extra hominem est, et in hominem ingreditur, ipsum potest coinqui
Abbreviated transcription (Latin):
euangłii p̾dicationẽ uenturi
et xp̃o repugnaturi essent. bene de il¬
lis ꝓpħauit Non qd̾ hoc qd̾ deeis dice¬
batur bonum eẽt: s quia ipsa ꝓpha
obtime eoꝵ morib conueniret᷑. Ait
honorabant: cũ legem a d̾o̾ datã scru¬
tarẽtur. psalmos ⁊̃ iam ⁊ diuinos
imnos modularentur. Sed cor eoꝵ
longe erat ab eo. quia semꝑ ur ma¬
lum proni ferebantur cordib idola
colentes: de quib ⁊̃ iam scriptum
est qd renersi sunt cordib sius in
egẏptũ. Honorabant labus dm̃:
quando ad xp̃m subdola frande di¬
cebant. Magister scimus quia uerax
es:⁊ uiam dei inueritate doces. et¬
rat: quia id circo loquebantur ista.
ut possent eum presidis tradere pote¬
stati. hoc eñi signauit euangelistaꝰ
cum premisit quia ab euntes phari-¬
sei. consilium inierunt ut caperent
iħm in sermone. Sine causa aut̃e
colunt me: docentes docentes doctͥ¬
nas ⁊ mandata hominũ. Inuanũ¬
em̃ illum labiis ⁊ lingͣa colebant:
quoꝵ corda auersa erant. quia cum

Expanded text:
Evangelii praedicationem venturi et Christo repugnaturi essent, bene de istis prophetavit; non quod hoc quod de illis dicebatur bonum esset, sed quia ipsa saoribus conveniret. Ait honorabant, cum legem ab eo datam scrutarentur, psalmos etiam et divinos hymnos modularentur. Sed cor eorum longe erat ab eo, quia semper in malum proni ferebantur cordibus idola colentes, de quibus scriptum erat quod reversi sunt cordibus in Aegyptum. Honorabant labiis Deum, quando ad Christum subdola fraude dicebant: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces eo, quia idcirco loquebantur ista, ut possent eum Caesaris tradere potestati. Hoc enim signavit evangelista cum praemisit, quia abeuntes Pharisaei consilium inierunt ut caperent Jesum in sermone. Sine causa autem colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum. In vanum illum labiis et lingua colebant, quorum corda aversa erant, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut diuina iussa custodiant: Nam d̾s
citer accipitur. uidelicet non solum
insalutando ⁊ conquiniscendo: sed ⁊̃¬
iam inelemosima ⁊ rerũ necessariarũ
collatione. Hinc apłs dicit. Prebit̃i du¬
plici honore digni habeantur. ut non
solum illis offitium uenerationis de¬
feratur: uerũ ⁊̃ iam oportuna subsi¬

Expanded text:
et divina jussa custodiant? Nam Deuset divina jussa custodiant? Nam Deusciter accipitur, videlicet non solum in salutando et conquiniscendo, sed etiam in eleemosyna et rerum necessariarum collatione. Hinc Apostolus dicit: Presbyteri duplici honore digni habeantur, ut non solum illis officium venerationis deferatur, verum etiam opportuna subsi
Abbreviated transcription (Latin):
sei qui populi doctores ẽẽ debuerant.
non ad auliendum uerbum non ad
aliqũa anime uł corporis capiendã
medelam: sed ad mouendum questio¬
num pugnas conueniunt. eosq de
non lotis manib uituꝑare laborant:
inquib nichil in munditie sordidan¬
tis repperire ualebant. Re enĩ uera
se ipsos magis culpare debuerant:
qui lotas manus aqua habentes.
conscientiã liuore pollutã gestabant.
Quare inquiunt cliscipuli tui tnͣs¬
grediuntur precepta senioꝵ: Stu¬
penda enĩ dementia. eũ qui est filius
abluere. ⁊ aliquando totũ corpus: ma¬
xime si contigisset eos cũ quolibet gen¬
tilium loqui. Sed iam uideamus qua
sententia ueritatis: reuincantur filii
falsitatis. Ait illis. Quare ⁊ uos tnsgre¬
dimini preceptũ d̾i ꝓpter traditioñe
urãm: ac si diceret. Cum uos p̾cepta¬
ꝓpter tͣditionẽ hominum neglegatis.
quare discipulos meos rep̃henditis.
qd senioꝵ traditiones parin pendant.

Expanded text:
saei, qui populi doctores esse debuerant, saei, qui populi doctores esse debuerant, non ad audiendum verbum, non ad aliquam animae vel corporis capiendam medelam, sed ad movendas quaestionum pugnas conveniunt: eosque de non lotis manibus vituperare laborant, in quibus nil immunditiae sordidantis reperire valebant. Revera enim seipsos magis culpare debuerant, qui, lotas aqua manus habentes, conscientiam livore pollutam gestabant. Quare, inquiunt, discipuli tui transgrediuntur praecepta seniorum? Stupenda dementia! eum qui est Filius lavare, et aliquando totum corpus, maxime si contigisset eos cum quolibet gentilium loqui. Sed jam videamus qua sententia Veritatis revincuntur filii falsitatis. Ait illis: Quare et vos transgredimini praeceptum Dei propter traditionem vestram? Ac si diceret: Cum vos praepter traditionem hominum negligitis, quare discipulos meos reprehenditis, quod seniorum traditiones parvipendant,
Abbreviated transcription (Latin):
uia dĩ filius pro salute om̃ium¬
hominũ in mundũ uenerat.
id̾o loca singula citis gressib ꝑcurrebat
ut om̃ib prodesset. uniuersis succur¬
saluti consuleret. Deniq ut suꝑius
euangelista loquitur uenit dominꝰ
cũ discipulis sins in t̾ra gerasenoꝵ:
ut illis quoq obtatũ leuamen sua
uisitatione conferret. Ibi qͦq phari¬
sei iusticie inimiq eñ ꝑsecuti sunt.
non studio discende ueritatis: s cau¬
sa ꝑstruende falsitatis. Nam sicut lec¬
tum est: accesserunt ad ih̾m pharisei
lauant manus suas. cũ panem mã-¬
ducant: Quamtiera est confessio do¬
mini: qua suꝑuis dm̃ patrem laudẽs
dixerat. Abscondisti hec a sapientib
⁊ prudentib: ⁊ reuelasti ea paruulis.
Ecce geraseni qui minus docti erant.
ad dñm ueniunt. infirmos suos se¬
cum deferunt: remedia sibi quisq
salutis suisq tactu saltem fimbrie
dñi requirunt. Atq ideo cupite salu¬
tis remedia plena id fide promerente
consequuntur. It uero scribe ⁊ phari¬

Expanded text:
uia Dei Filius pro salute omnium in mundum venerat, ideo loca singula citis gressibus percurrebat, ut omnibus prodesset, universis succursaluti consuleret. Denique, ut superius evangelista loquitur, venit Dominus cum discipulis in terram Gerazenorum, ut illis quoque optatum levamen sua visitatione ferret: ibique Pharisaei justitiae inimici eum persecuti sunt, non studio discendae veritatis, sed causa perstruendae falsitatis. Nam, sicut lectum est, Accesserunt ad Jesum scribae lavant manus suas cum panem manducant. Quam vera est confessio Domini, qua superius Deum Patrem laudans, dixerat: Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Ecce Gerazeni, qui minus docti erant, ad Dominum veniunt, infirmos suos secum deferunt, remedia salutis sibi suisque tactu saltem fimbriae Domini requirunt. Atque ideo cupitae salutis remedia plena, id fide promerente consequuntur. At vero scribae et Phari
Abbreviated transcription (Latin):
Exigis ut donum qd̵ oblaturus erã
D̾o intuo usu cõsumam. ⁊ hoc tibi
proderit: Docebant hoc scribe ⁊ pha¬
risei: ut parentes miseri tunerent
acciꝑe qd d̾o oblatũ uidebant. ⁊ eli¬
gerent magis in opemuit̾a ducere:
quam d̾o consecrata contingere. Y

Expanded text:
Exigis ut donum quod oblaturus eram Exigis ut donum quod oblaturus eram Deo, in tuos usus consumam, et hoc tibi proderit. Dicebant hoc scribae et Pharisaei, ut parentes miseri timerent accipere quod oblatum videbant, et eligerent magis inopem vitam ducere, quam D
Abbreviated transcription (Latin):
uestr̃a. Uniuersoꝵ conditor ⁊ parens
ũs ubecillitates uł etates parentũ
filii parentes suos honorarent. ⁊ res
uite necess arias ministrarent. Hãc
prouidentis simam legem d̃i scri¬
be ⁊ pharisei sub uertentes. ⁊ impie-¬
tatem propietate inducentes. doce¬
bant pessimos filios ut que in usus
ponentes. Ita fiebat ut liberoꝵ obla-¬
tio sub oblatione templi in lucra cre¬
deret sacerdotum. Ipsi ⁊̃ iam paren¬
tes ea que sciebant afiliis do conse-¬
crata. ne sacrilegium cõmitterent.
tangere nolebant: ac ꝑ hoc egestate
ac fame afficiebantur. Cum igitur
pater indigens ⁊ imbecillis a filio a¬
liquid exposceret: respondebat ei do¬
ctus a magistris iniquitatis. O pater
noli constritari. sed pacienter necessi¬
tatis huius penuriam ꝑferre stude:
quia muus qd̃ ex me est oblatum
d̾o tibi proderit. si non corporalit᷑: certe
spiritaliter: Potest ⁊ hunc sub interro¬
gatione habere sensum. O pat̾. munꝰ
qd̾ ex me ẽ: tibi proderit. Ac si diceret.

Expanded text:
vestram. Universorum conditor et parens Deus, imbecillitates vel aetates parentum filii parentes honorarent, et eis vitae necessaria ministrarent. Hanc providentiam legis Dei scribae et Pharisaei subvertentes, et impietatem pro pietate inducentes, docebant pessimos filios, ut quae in usus et ita fiebat ut liberorum oblatio sub occasione templi in lucra cederet sacerdotum. Ipsi etiam parentes, ea quae sciebant a filiis Deo consecrata, ne sacrilegium committerent, tangere nolebant, ac per hoc egestate et fame afficiebantur. Cum igitur pater indigens et imbecillis a filio aliquid exposceret, respondebat ei doctus a magistris iniquitatis: O pater, noli contristari, sed patienter necessitatis hujus penurias perferre stude, quia munus quod est ex me oblatum Deo, tibi proderit, si non corporaliter, at certe spiritualiter. Potest et hunc sub interrogatione habere sensum: O pater, munus quod ex me est, tibi proderit? Ac si diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
eius siciebat: ⁊ iccirco ei sitienti. sp̃m¬
scm̃ dare uolebat. Hec est aqua: de
qua alibi stans in templo dicebat.
Qui sint ueniat et bibat: et de
uentre eius fluent aque uiue. Qd̾
exponens euanglita: subimixit. hoc

Expanded text:
ejus sitiebat, et idcirco ei sitienti Spirejus sitiebat, et idcirco ei sitienti Spiritum dare volebat. Haec est aqua de qua alibi stans in templo, dicebat: Qui sitit, veniat et bibat, et de ventre ejus fluent aquae vivae . Quod exponens evangelista, subjunxit: H
Abbreviated transcription (Latin):
sum mulier samaritana. Hoc qua¬
re miraretur: ostendit sub inferens.
municant samaritanis uidei. mul¬
lius rei usum cum illis habent. nec
maliquo participes sunt eoꝵ. Execm̃¬
tur enim illos ⁊ odiunt. qd ipsorũ
regionem possideant: uł qd̃ deum
simul ⁊ idola colant. Unde ⁊ ꝓ mag-¬
na continnelia ducebant. si quẽ sa¬
maritanum uocassent: Quo nomi
ne. xp̃m crebro leguntur in iurias¬
se. Sed audiamus: quid dñs ad huc
erranti ⁊ intenebris agenti mulieri
responderit. Eiscires inquit domĩ
dĩ. ⁊ quis est qui dicit tibi da michi
Do num dĩ quid est aliud quam
sp̃s sc̃s: hoc donũ post suam ascensio¬
nem fidelib dedit: quia ascendens
maliũ captinam duxit captiuita-¬
tem: dedit dona hominib. Et sicut
alibi idẽ euangłista dicit. nondum
erat sp̃c datus: quia ih̾c nonlum
fuerat glorificatus. Ostendit gͦ do-¬
minus: non se talem sitire aquam.
qualem illa intelligebat. fidem naq

Expanded text:
sum mulier Samaritana? Hoc quasum mulier Samaritana? Hoc quare miretur ostendit subinferens: ant Samaritanis Judaei, nullius rei usum cum illis habent, nec in aliquo participes sunt eorum. Exsecrantur enim illos, et odiunt, quod ipsorum regionem possideant, vel quod Deum simul et idola colant. Unde et pro magna contumelia ducebant, si quem Samaritanum vocassent, quo nomine Christum crebro leguntur injuriasse. Sed audiamus quid Dominus adhuc erranti et in tenebris agenti mulieri responderit: Si scires, inquit, donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi Donum Dei, quid est aliud quam Spiritus sanctus. Hoc donum post suam ascensionem fidelibus dedit, quia ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . Et sicut alibi idem evangelista dicit: Nondum erat spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus . Ostendit ergo Dominus se non talem sitire aquam qualem illa intelligebat. Fidem namque
Abbreviated transcription (Latin):
qũe sc̃s ioseph presignauerat. que
uere sol ⁊ luna uenerantur. ⁊ ciui
astra omĩa famulantur: quẽ q
fratres impii iudei indelicet in iu¬
sto odio ꝑsequebantur. Sedit su¬
per fontem: quia ibi nouerat uen¬
turam mulierem. qua crediturã
ante scła presciebat. Unde sequit᷑.
Uenit mulier samaritana hauri¬
re aqũa. Dicit ei ih̾e. Da michi bib̾e.
Quid est qd̃ dñs a muliere sama¬
ritana potũ exposcit. qui inseqũe¬
tib sp̃italis affluentiam fontis in
se credentib se daturum ꝓmisit :
Sed sitiebat. nontam aqͣuam: qũa
mulieris ⁊ fidem salutem. Deniq
qualis sit sitis dñi: ex consequen¬
tib claret ubi dicit. Meus cybus
est: ut faciꝰ m uolũtatem patris
mei. Qualis gͦ cyb eius: talis est¬
⁊ potus. Hoc ergo desiderabat. Hoc
sitiebat: ut in illa. uoluntatem pa¬
tris ꝑficeret. Sed carnalis ad huc
mulier. sitim dñi carnaliter acci¬
piens: respondit. Quomodo tu cũ¬
sis iudeus. a me bibere poscis que

Expanded text:
tus Joseph praesignaverat, quem vere sol et luna venerantur, et cui astra omnia famulantur, quemque fratres impii, Judaei videlicet, injusto odio persequebantur. Sedit super fontem, quia ibi noverat venturam mulierem, quam credituram ante saecula praesciebat. Unde sequitur: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Quid est quod Dominus a muliere Samaritana potum exposcit, quid in sequentibus spiritualis affluentiam fontis in se credentibus daturum promisit? Sed sitiebat, non tam aquam, quam mulieris salutem et fidem. Denique qualis sit sitis Domini ex sequentibus claret, ubi dicit: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei. Qualis ergo cibus ejus, talis et potus est. Hoc ergo desiderabat, hoc sitiebat, ut in illa voluntatem Patris perficeret. Sed carnalis adhuc mulier, sitim Domini carnaliter accipiens, respondit: Quomodo tu, cum Judaeus sis, bibere a me poscis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dicabitur. ⁊ reliqua. Hunc locum
sibi fauere arbitrantur hii qui di¬
cunt duas ẽẽ naturas in homini¬
b: alteram bonam a d̾õ. alteram ma-¬
lam aprincipe tenebrarum diabolo.
⁊ plantationem quam non planta¬
uit pater: naturam mali accipiũt.
Sed sciendum. quia omnis natu¬
ra est a d̾o: ⁊ bona est. Sed quia in ẽ
hominib liberũ arbitrium. id̾o bona
est plantatio nature: sed plerumq
dicit. Ego te plantaui uineã electam
quomodo conuersa es in amaritudi¬
nem uitis aliene: Ergo qd̾ dñs plan-¬
tat non potest eradicari: nisi ips ũ
p̃buerit assensum. Sane potest hic
oriri: non absurda questio. Nam si
om̃is plantatio qũa non plantauit
pater eradicabitur. ergo ⁊ illa plan¬
Sed adtendendum: qd̾ sequitur.
d̃s autẽ incrementũ dedit Iͥgitur
plantante paulo. apollo rigante:
deus suis oꝑariis cooꝑatur: ⁊ cũ
eis ipse plantat ⁊ rigat. Hinc id̾e

Expanded text:
dicabitur. Hunc locum sibi favere arbitrantur hi qui dicunt duas esse naturas in hominibus, alteram bonam a Deo, alteram malam a principe tenebrarum diabolo. Et plantationem quam non plantavit Pater, naturam mali accipiunt. Sed sciendum quia omnis natura a Deo est, et bona est. Sed quia inest hominibus liberum arbitrium, ideo bona est plantatio naturae, sed plerumqueremias ait: Ego te plantavi vineam electam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? Ergo quod Deus plantat, nemo potest eradicare, nisi ipsa natura praebeat assensum. Sane potest hic oriri non absurda quaestio. Nam si omnis plantatio quam non plantavit Pater, eradicabitur, ergo Sed attendendum quod sequitur: Deus autem incrementum dedit. Igitur plantante Paulo, Apollo rigante, Deus suis operariis cooperatur, et cum eis plantat et rigat. Sinite
Abbreviated transcription (Latin):
scientia pleuꝰ erat. Nam moyses de eo
dite. Et ipse dese loquitur. Non capit
Ita uͦ accipiendus ẽ ẽẽ ꝓpheta. ut sit
dñs ꝓphetarũ: ũcut ẽ rex regum et do¬
minus dominantium. Et intrauit
sħs int̾eplum. Quod dñs ciuitatem
ingressis primo tẽplũ adiit: formã¬
nobis religioie conuersationis quam
sequi debeamus ostendit. Cum enim
oppidum uel castellum siue aliquem
locum ubi domus orationis deosit cõ
secrata ingredimur prius ad illam
festinare debemus: ⁊ post qmͣ nos ꝑstu¬
dia orationũ deo cõmendauerimus.
sic demum ad ea que necessitas
fragilis uite exigit ꝑagenda negotia:
tutius accedamus. Et cepit eicere uen¬
dentes in illo: ⁊ em̃tes. ⁊ cet̾a. Inter
omnia mirała que dñs ini mũdo
corporalit̾ gessit: hoc p̃cellentissi¬
mum ⁊ maximũ ẽ. Plus eñi fuit¬
unus homo inermis multa milia
armatoꝵ de templo eiecit: quam
qd lazarum quatriduanũ a mortu¬

Expanded text:
scientia plenus erat. Nam Moyses de eo scientia plenus erat. Nam Moyses de eo s tanquam me. Et ipse de se loqIta vero accipiendum est propheta, ut sit Dominus prophetarum, sicut est Rex regum et Dominus dominantium. Et intravit Jesus in templum. Quod Dominus in civitatem ingressus, primo templum adiit, formam religiosae conversationis, quam sequi debeamus, ostendit. Cum enim oppidum vel castellum, sive aliquem locum ubi domus orasecrata, ingredimur, prius ad illum festinare debemus, et postquam nos per orationis studia Deo commendaverimus, sic demum ad ea, quae necessitas fragilis vitae exigit, peragenda negotia potius accedamus. Et coepit ejicere vendentes in illo et ementes, et mensas nomnia miracula, quae Dominus in mundo corporaliter gessit, hoc praecellentissimum et maximum est. Plus enim fuitunus homo inermis multa millia armatorum de templo ejecit, quam quod Lazarum quatriduanum a mortu
Abbreviated transcription (Latin):
ce fuerat p̾signatũ. Scriptũ namqꝵ
in lege. Decima die m̃sis primi tollat
unus quisq agnum ꝑfamilias et
domos suas. et seruabitis eum inquit¬
usq ad quintam decinam diem m̾e¬
sis huius immolabitq eum omnis
multitudo filioꝵ israel ad nesperam
Ergo secundum hanc de paschali agno
prophetiam. dñs ih̾s decima die men-¬
sis primi. hoc est ante quinq dies
pasche tuutatem ihernsalem ingres¬
pas. iomurante aduersum se semoꝵ
principumq contilio: p̃stolabatur
horam qua pro mundi salute deo pa¬
tri se iodorem suauitatis hostiam of¬
ferret. Populi au̾t dicebant. Hic est
iħs: anarareth ꝓpheta. Suꝑbis iudeis
quisnam ẽẽt qui cum tanta gloria ci¬
uitat̾e intrabat in t̾rogantib: simplex
turba qd̾ nouerat fatebatur. hic est in¬
quiens iħ̾s propheta. Propheta apella¬
bant. quia errabant: et quid ignora¬
bant. Nesciebant eum: dm̃ aut dei fi¬
lium appellare. Sed error eoꝵ: ꝑfecta

Expanded text:
ce fuerat praesignatum. Scriptum namque ce fuerat praesignatum. Scriptum namque est in lege : Decima die mensis primi tollat unusquisque agnum per familias et domus suas, et servabitis eum usque ad quartum decimum diem mensis hujus, immolabitque eum omnis multitudo filiorum Israel usque ad vesperam. Ergo secundum hanc de paschali agno prophetiam, Dominus Jesus decima die mensis primi, hoc est, ante quinque dies Paschae, civitatem Hierosolymam ingressus, conjurante adversus se seniorum principumque concilio, praestolabatur horam qua pro mundi salute Deo Patri se in odorem suavitatis hostiam offerret. Populi autem dicebant: Hic est Jesus a Nazareth propheta. Superbis Judaeis quisnam esset, qui cum tanta gloria civitatem intrabat, interrogantibus, simplex turba quod noverat, fatebatur. Hic est, inquit, Jesus propheta. Prophetam appellabant, quia errabant, et quid dicerent ignorabant. Nesciebant enim eum Deum aut Dei Filium appellare, sed error eorum perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
eus et dñs auctor ⁊ reparator
pro salute homniũ Impleta gͦ huius
temporis plenitudine: instante iar
passione: appropinquare uoluit loco
sue passionis. ubi intieniri posset ab
tem estimaretur. Non enim metu¬
ebat moͬ tem: sed potestate imꝑabat
morti. Ait gͦ euangelista. quia cum
intrasset ih̾s hierusalem: commota
est uniuersa ciuitas dicens. Quis
est hic: Adingressum saluatoris cõmo¬
ta ẽ ciuitas ammirata populi freqũe¬
tia: ignorans dñi intrantis uirtutem.
atq potentiam. Simile quid ⁊ in eiꝰ
ascensione deangłis legimus. qui cũ¬
dñm triumphali pompa ascendentẽ
cernerent. ⁊carnem iam glorificat᷑a
ad celos uehentem: ammirantes dice¬
bant. Quis est iste rex gle. Notandũ
uero qd̃ ante sex dies pache sicut sc̃s
euangelista iohannes dicit. uenit do¬
minus bethaniam ubi lazarum sus¬
citauerat: atq in crastiñi asino se¬
dens turbis diuinas sibi laudes ac¬
clamantib. hierosolimam ĩgressus
ẽ: quod olim in paschali agno misti-¬

Expanded text:
us et Deus auctor et reparator ro salute hominum. Impleta ergo hujus temporis plenitudine, instante jam passione, appropinquare voluit loco suae passionis, ubi inveniri posset ab tem aestimaretur. Non enim metuebat mortem, sed potestate imperabat morti. Ait ergo evangelista: Quia cum intrasset Jesus Hierosolymam, commota est universa civitas, dicens: Quis est hic? Ad ingressum Salvatoris commota est civitas, admirata est populi frequentia, ignorans Domini intrantis virtutem atque potentiam. Simile quid et in ejus ascensione de angelis legimus, qui dum triumphali pompa ascendentem cernerent, et carnem jam glorificatam ad coelos vehentem, admirantes dicebant: Quis est istevero quod ante sex dies Paschae, sicut alius evangelista dicit , venit Dominus Bethaniam, ubi Lazarum suscitaverat, atque in crastinum in asino sedens, turbis divinas laudes acclamantibus, Hierosolymam ingressus est, quod olim in paschali agno mysti
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes: ⁊caueant ne domũ dei.
inspeluncam latronũ uertant. Lat
enim est qui lucra de religione secta¬
tur: et excultu scĩtatis. studet occasi¬
oñe negotiationis. Proĩde metuen-¬
dũ ẽ illis. ue sic̃ illi de t̾eplo mat̾ial
eiecti sunt: ita isti de templospiri¬
tali eiciant᷑ Cõtidie eñĩ dñs domum
patriᷤ sui scãm uidelicet ecdesiã intrat:
et occupatos lucris turpib eicit. atq
uniꝰ criminis habet uendẽtes pariter
⁊ em̃ites. Uendẽtes enĩ sunt: qui sacros
ordines ad premium largiuntur. Cm̃¬
tes uͦ: qui pro iniustitia pecuniam
tribuunt. ⁊ dato p̾cio patronis emũt
peccatum. Notandum uͭ qd̃ dicitur:
mensas num mularioꝵ ⁊ cathedras
uendentiũ columbas euertit. Quid
em̃ ꝑmensas nũmularioꝵ nisi alta¬
ria dei intelliguntur. q̃ ꝑ auariã ma¬
loꝵ sacerdotum: mense effitiuntur nũ¬
mularioꝵ: Quid uͦ ꝑ cathedras uendẽ¬
tium columbas. nͥ magistĩalis digni-¬

Expanded text:
sacerdotes, et caveant ne domum Dei sacerdotes, et caveant ne domum Dei in speluncam latronum vertant. Latro enim est qui lucra de religione sectatur, et ex cultu sanctitatis studet occasioni negotiationis. Proinde metuendum est illis, ne sicut illi de templo materiali ejecti sunt, ita isti de templo spirituali ejiciantur. Quotidie enim Dominus domum Patris sui, sanctam videlicet Ecclesiam intrat, et occupatos lucris turpibus ejicit, atque unius criminis habet vendentes pariter et ementes. Vendentes enim sunt qui sacros ordines ad praemium largiuntur. Ementes vero, qui pro injustitia pecuniam tribuunt, et dato pretio patronis, emunt peccatum. Notandum vero quod dicitur, mensas nummulariorum et cathedras vendentium columbas evertit. Quid enim per mensas nummulariorum nisi altaria intelliguntur, quae per avaritiam malorum sacerdotum, mensae efficiuntur nummulariorum. Quid vero per cathedras vendentium columbas, nisi magistralis digni
Abbreviated transcription (Latin):
ssima animalia. que usus sacrificit
exposcit: et ea non habentib uend̾e¬
tes. accepta pecunia rursus ẽpta sus¬
cipiebant. hoc modo p̾lam desimpli-¬
ci popło facientes. Uerum erant qui-¬
dam ita pauꝑes. qui ⁊ iam sumptib
et uictu indigebant: ⁊ non solum ho¬
stias. sed nec unde eas emere̾nt habebãt.
Ao hoc idem sacerdotes nimmularios
in templo statuerant. qui mutuũ
eis sub hac occasione pecuniã darẽt.
S quia lexusuras ꝓhibuerat. nec
aꝑte ab eis duplicatam pecumã exi¬
gere poterant: excogitauerãt rursus
aliam fraudẽ ut ꝓusuris reciperent
uarias speties munerum. nerbi gr̃a.
generis poma: ut quod in nummo
ñ licebat. in his reb exigerẽt q̃ num¬
mis emuntur. Hos appellabant ip¬
si ꝓprio sermone colubistas: qui colu¬
bida .i. uilia munꝰcula dabant. q̃ gre¬
ce tragemata. latine bellaria dicun
resticulis. in numerã multitudiñe
&e tẽplo eiecit. Attendant istud eccłie

Expanded text:
ssima animalia quae usus sacrificii ssima animalia quae usus sacrificii exposcit, et ea non habentibus vendentes, accepta pecunia rursus empta suscipiebant, hoc modo praedam de simplici populo facientes. Verum erant quidam ita pauperes, qui etiam sumptibus et victu indigebant, et non solum hostias, sed nec eas unde emerent non habebant. Ad hoc iidem sacerdotes nummularios in templo statuerunt, qui mutuam eis sub hac occasione pecuniam darent. Sed quia lex usuras prohibuerat, nec aperte eis duplicatam pecuniam exigere poterant, excogitaverunt rursus aliam fraudem, ut pro usuris reciperent varias species munerum, uvam passam generis poma, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent quae nummis emuntur. Hoc appellabant ipsi proprio sermone colybistas, qui colybia, id est vilia munuscula, dabant, quae graece tragemata, Latine bellaria dicuntello de resticulis, innumeram multitudinem de templo ejecit . Attendant istud Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a. Domus illa dei adhoc asalomo¬
ne pͥmũ. ⁊ postea a iħu sacerdote et
zrobabel constructa fuerat. non quo
deus in manii factis templis habi¬
tet: sed ut ibi nomen eus inuocare¬
tur. ibiq deuote plebis orationes
auliret. uota susciꝑet: munera ⁊
oblationes acceptaret. Sed illi eam
speloncam latronum fecerant. quia
adhoc in templo residebant: ut aut
nonclantes munera corporalit̾ puni¬
rent. aut cdãntes: spiritalit̃ necarent.
Legis siquidẽ p̃ce̾tum erat. ut ter in
anno conuenirent om̃s ex diuersis
regni uiclici partib. ad angustissi¬
mum ⁊ scĩssimũ in toto orbe tẽplum:
in pascha uidelicet. pentecoste. et sceno¬
phegia. Eiuscdem legis p̃ceptũ erat. ne
uacui in conspectu domini apparerent:
⁊ plerumq contingebat. ut hii qui de
remotiorib partib ueniebant. ñ ha¬
berent quiad in sacrifitio dñi offerũt:
quia ob longiquitatem itineris secũ
peccora sua adducere non ualebant.
Proinde sacerdotes habebant pingui¬

Expanded text:
. Domus illa Dei ad hoc a Salomone primum, et postea a Jesu sacerdote et Zorobabel constructa fuerat, non quod Deus in manufactis templis habitet, sed ut ibi nomen ejus invocetur, ibique devotae plebis orationes audiret, vota susciperet, munera et oblationes acceptaret. Sed illi eam speluncam latronum fecerant, quia ad hoc in templo residebant, ut aut non dantes munera corporaliter punirent, aut dantes spiritualiter necarent. Legis siquidem praeceptum erat ut ter in anno convenirent omnes ex diversis regni Judaici partibus ad augustissimum et sanctissimum in orbe templum, in Pascha videlicet, Pentecoste et Scenopegia: et ejusdem legis praeceptum erat ne vacui in conspectu Domini apparerent. Et plerumque contingebat ut qui de remotioribus partibus veniebant non haberent quod in sacrificio Domini offerrent, quia ad longitudinem itineris secum pecora sua adducere non valebant: proinde sacerdotes habebant pingui
Abbreviated transcription (Latin):
confirmauit dicens. Numquam le-
laudem ꝑfecit: quia ꝑsimplices ⁊ in¬
nocentes. filio suo testimoniũ ꝑhibu¬
it: per qd̃ muicos suos iudeos infesti¬
ssimos eius ꝑsecutores. euidentissime
confudit. Et relictis illis: abiit foras ĩ

Expanded text:
confirmavit dicens: Nunquam legiconfirmavit dicens: Nunquam legilaudem perfecit, quia per simplices et innocentes Filio suo testimonium perhibuit, per quod inimicos suos Judaeos infestissimos persecutores evidentissime confudit. Et relictis illis, abiit foras in
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ostendens oꝑe q̃d illi uocibus con¬
sonabant. Simul etiam ut uisa xp̃i
tanta potentia: conuerterent᷑ ⁊ crede¬
rent. Ideo eñĩ illis cernentib cecos in¬
lumĩnauit: ut illi fidei lumen recipe-¬
rent. Ideo claudos direxit᷑: ut isticlau-¬
dicatĩonem mentis abicerent. ⁊ meli-¬
ores pedes inrecta oꝑatione habere
inciperent. uidentes aũt pueros in¬
qui uenit in noĩe dñi: dixerunt. Au-¬
dis quid isti dicuit: indigne ferentes:
⁊ soli deo cõueniunt ad clamarent᷑. Uerũ
dñs ita responsum suũ om̃i ex parte
p̃muniit. ita q̃d diceret temꝑauit.
ut nec calupniatorũ insidiis pateret
nec laudes illas quasi apueris erran¬
tib sibi deferentur abiceret. Non eñi
respondit qd̃ illi audire uolebant. bene-
dicunt pueri. uiste de me sic sentiunt.
nͨ rursus ait errant pueri. debetis igno¬
scere inscie etati: s respondit. Audio.
Ezic q̃ uoces illoꝵ testimonio psalmiste

Expanded text:
ret: ostendens opere quod illi vocibus conret: ostendens opere quod illi vocibus consonabant simul etiam ut, visa Christi tanta potentia, converterentur et crederent. Ideo enim illis cernentibus caecos illuminavit, ut illi fidei lumen reciperent, ideo claudos direxit, ut isti claudicationem mentis abjicerent, et meliores pedes in recta operatione habere inciperent. Videntes autem pueros cqui venit in nomine Domini dixerunt: Audis quid isti dicunt? Indigne ferentes  soli Deo conveniunt acclamarent. Verum Dominus ita responsum suum ex omni parte praemunivit, et quod diceret ita temperavit, ut nec calumniatorum insidiis pateret, vel laudes illas, quasi a pueris errantibus sibi deferrentur, abjiceret. Non enim respondebat quod illi audire volebant, Bene dicunt pueri, juste de me sentiunt. Nec rursus ait: Errant pueri, debetis ignoscere inscietati. Sed respondit: Audio, sicque voces illorum testimonio Psalmistae
Abbreviated transcription (Latin):
iam si in conspectu hominũ pontifica¬
li stola fulgere uideatur: iam ante d̾i
oculos sacerdotio pͥuatus ẽ. Hinc ⁊ sacͥ
cauones simoniacam heresim anathe-
plũ cet̾is edifitiis p̾minet: ĩtain plebe
fidelium uita religiosoꝵ Templũ gͦ
dei est ipsa mens fideliũ: apostolo di¬
habitat in uobis. hec gͥmens fidelis
si relicta innocentia. inlesionem ꝓxi¬
mi ꝑuersas profert cogitationes: spe¬
lunca utiq latronũ efficit᷑. nec ĩa do¬
mus orationis uocatur sed latibulũ
latronũ: cũ illud meditatur agere.
ementiũ uendentiũt que cõmertia: ne
iratus ih̾c intret. ⁊ flagello districte
se ueritatis pumat: concretas sordes
sue mansionis. Et accesserunt ad eũ
ceci ⁊ claudi intemplo:⁊curauit eos.
Ciectis indignis ⁊ ꝓphanatorib t̾ẽpli.
cecos ⁊ claudos mirabilit̾ sanauit.ͦ
ut ꝑ hoc uirtutis sue suis aduersa¬
riis daret inditium. Et ut uoces se
laudantiũ pueroꝵ ⁊ osanna in excelsis
cdamantiũ. tali testimonio confirma-¬

Expanded text:
tiam si nunc in conspectu hominum pontificali stola fulgere videatur, jam ante Dei oculos sacerdotio privatus est. Hinc et sacri canones simoniacam haeresim anathemaplum caeteris aedificiis praeeminet, ita in plebe fidelium vita religiosorum. Templum ergo Dei est ipsa mens fidelium, dihabitat in vobis . Haec igitur mens fidelis si, relicta innocentia, in laesionem proximi perversas profert cogitationes, spelunca utique latronum efficitur, nec jam domus orationis vocatur, sed latibulum latronum. Nam illud meditatur agere, ementium vendentiumque commercia, ne iratus Jesus intret, et flagello districtae severitatis puniat concretas sordes suae mansionis. Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templum, et curavit eos. Ejectis indignis et profanatoribus templi, caecos et claudos mirabiliter sanavit, ut per hoc virtutis suae suis adversariis daret indicium, et vocem se laudantium puerorum, Hosanna in excelsis clamantium, tali testimonio confirma
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ obedientie int̾pretatur: in quo iã
p̃monstrabat᷑ qr sinagogani relicturꝰ
erat. ⁊ ad domũ obelientie: hoc ẽ ad
ecclesiam gentiũ tͣnsiturꝰ. Szimul et
illud intuendum. qd̃ ita pauꝑ erat:
ut ne tugurium haberet. Ita nulli
adulbatur: ut intanta urbe tãque
populosa anemine reciperetur. Et
die quid̾e in hierusalem p̃dicabat:
sero uero reuertebat᷑ bethaniam ubi
erat amicus eiꝰ lazarus. cũ martha
⁊ maria sororibus. felices certe mul¬
tumq beati. qui dnm hospit̾e habe¬
re meruerũt: cuiꝰ presentia tͥsticia cũc¬
ta submouebantur salubria ⁊ iocũ¬
da om̃ia ꝓuidebantur. Sed ⁊ illi ni¬
chilominus felicissimi sũmeq bra¬
tissimi. qui ita se ab om̃i malitia
castos immunesq custodiiuit: ut¬
in illis dñs habitare. ⁊ apd̃ eos ma¬
nere dignetur. hoc gͦ uotis sedulis
Hoc sc̃is desideriis exposcamus: ut
ita in nobis unuiersa uitia. et qͥcqͥd
sic nos urtutũ florib exornet. qua¬
ceptissimũ sibi habitacłm dignetur

Expanded text:
retatur. Quoniam primo monstrabatur quia synagogam erat relicturus, et ad domum obedientiae, hoc est, ad Ecclesiam gentium transiturus. Simul et illud intuendum, quod ita pauper erat, ut nec tugurium haberet; ita nulli adulabatur, ut in tanta urbe, tamque populosa a nemine reciperetur. Et die quidem in Hierusalem praedicabat, sero vero revertebatur Bethaniam, ubi erat amicus ejus Lazarus, cum Martha et Maria sororibus. Felices certe, multumque beati, qui Dominum hospitem habere meruerunt, cujus praesentia tristitia cuncta movebatur, salubria jucundaque omnia providebantur. Sed et illi nihilominus felicissimi summeque beatissimi, qui ita se ab omni malitia castos immunesque custodiunt, ut illos Dominus inhabitare, et apud eos manere dignetur. Hoc ergo votis sedulis, hoc sanctis desideriis exposcamus, ut ita in nobis universa vitia, et quidquisic nos virtutum floribus exornet, quaptissimum sibi habitaculum e
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: et cognoscemus quomodo infilio
est pater. et filius inpatre. Sane scien¬
dum est. quia non sic est pater infilio
uł filius in patre. quomodo dicitur d̃s
deo: filius quippe inpatre est ꝑ equali¬
tatẽ unius eiusdem q  substantie: ho¬
mo uero est indeo ꝑparticipationem
gr̃e Deniq uir sanctus potest dicere.
quia deus est ineo: non autẽ potest di¬
cere. ego. et deus unum sumus Nec rur¬
sus qui uidet me: udet dm̃. Noc enim
unigenito soli filio conuenit qui sic ẽ
inpatre ut sit equalis patri. et sit uñ
cum patre: cum quo illi est om̃ĩs ho¬

Expanded text:
Domini, et cognoscemus quomodo in Filio Domini, et cognoscemus quomodo in Filio est Pater, et Filius in Patre. Sane sciendum est, quia non sic Pater est in Filio, vel Filius in Patre, quomodo dicitur Deusque in Deo. Filius quippe in Patre est per aequalitatem unius ejusdemque substantiae, homo vero in Deo est per participationem gratiae. Denique vir sanctus potest dicere, quia Deus est in me, non autem potest dicere, ego et Deus unum sumus, nec rursus, qui videt me, videt Deum, hoc enim unigenito solum Filio convenit, qui sic est in Patre, ut sit aequalis Patri, et sit unum cum Patre, cum quo illi omnis ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ salute hominum. Si non facio oꝑ a
patris mei: nolite credere michi: Si aũ
facio: et simichi non creditis. operib
credite Acsidiceret: Si tantum modo
nudis uerbis dei me filium eẽ dico. et
non etiam operum exhibitione me id
ẽẽ: cõprobo. cum eos quos aut natu¬
ra inperfectos eclidit aut uicium de¬
prauauit. aut certe infirmitas affli¬
xit. potenti maiestate restauro: noli¬
te creclere michi. Si uero ista facio que
nullus nisi dei filius facere posset. si mͥ
non creclitis. his saltẽ operib credite:
Ut cognoscatis et credatis quia in me
ẽ pater. et ego inpatre. Digerat iam
oꝑib credite. nunc iterum clicit. ut co¬
gnoscatis et credatis. Quod tale. est.
ac sidicatur. Credite: ut credatis et
cognoscatis. Estuero sensus Si michi nõ
creditis. oꝑib credite: ut cognostatis
credentes. quia inme est pater ⁊ ego in
cognoscere: quia cognicio merces est frõi:
Credentes enim. intrabimus inpotentias

Expanded text:
pro salute hominum. Si non facio opera pro salute hominum. Si non facio opera Patris mei, nolite mihi credere. Si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus creditnudis verbis Dei Filium me esse dico, et non etiam operum exhibitione me id esse comprobo, cum eos quos aut natura imperfectos edidit, aut vitium depravavit, aut certe infirmitas afflixit, potenti majestate restauro, nolite credere mihi. Si vero illa facio quae nullus nisi Dei Filius facere posset, si mihi non creditis, his saltem operibus credite. Ut agnoscatis et credatis, quia in me est Pater, et ego in Patre. Dixerat jam, operibus credite, nunc iterum dicit, ut cognoscatis et credatis. Quod tale est ac si diceret: Credite ut cognoscatis et credatis. Est vero sensus: Si mihi non creditis, operibus credite, ut cognoscatis credentes, quia in me Pater est, et ego in cognoscere, quia cognitio merces est fidei. Credentes enim intrabimus in potentias
Abbreviated transcription (Latin):
si⁊ propħis et psalmis Si illos dixit
deos ad quos sermo dei factus est et
non potest solui scriptura. hoc est
non potest argui falsitatis. atcpido
non aucletis illam reicere: Si ergo illos
dixit deos ad quod sermo dei factus est: qũẽ
pater sanctificauit et misit in mundũ
uos dicitis quia blasphemas. quia di¬
xi filius dei sum e Ac si diceret. Succir¬
co homines dii appellati sunt quia
sermo dei adeos factus est: ip̃m uerbũ
dei quod erat inprincipio apud dm̃.
quomodo non est deus: Si illi dii uoca¬
ri meruerunt qui participes facti sũt
sermonis dei. ipse sermo dei unde par¬
ticipant cur non sit deus: Notandũ
uero quod dicit: quem pater scĩficauit
⁊ misit inmundum: Sc̃ĩficauit nãque
pater filium. non quo uinquam ille
sc̃s non fuerit: sed sanctificauit. quia
scm̃ illum genuit. Sicut enim deus de¬
um. inmensus in mensum. sic sc̃s scm̃.
dum. quia eum in carnari constituit

Expanded text:
si, et prophetis, et psalmis . Si illos dixit si, et prophetis, et psalmis . Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura, hoc est, non potest argui falsitatis, atque ideo non audetis illam rejicere. Si ergo illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia blasphemo, quia dixi: Filius Dei sum. Ac si diceret Si idcirco homines dii appellati sunt, quia sermo Dei ad ipsos factus est, ipsum Verbum Dei quod erat in principio apud Deum quomodo non est Deus? Si illi dii vocari meruerunt, qui participes facti sunt sermonis Dei, ipse sermo Dei, unde participant, cur non sit Deus? Notandum vero quod dicit, Quem Pater sanctificavit, et misit in mundum. Sanctificavit namque Pater Filium, non quod unquam ille sanctus non fuerit, sed sanctificavit, quia illum sanctum genuit. Sicut enim Deus Deum, immensus immensum, sic sanctus sanctum dum, quia eum incarnari constituit
Abbreviated transcription (Latin):
rat: problasphemia deputabant:
Considerandum uero quod dicunt:
tu homo cum sisfacis ce ipin dm̃ Ee¬
ce infideles iudei intellexerunt: quod
arriam adhuc intelligere neglegũt.
Ideo quod dñs dixerat ego ⁊ pater u¬
num sumus. intellexerunt non pos¬
sedici unum. nisi ubi eẽt equalitas:
qd̾ istudcirco problasphemia recepe¬
rant. quia eum tantum hominem
eẽ. credebant: dm̃ nullatenus crede¬
re uolebant. Responddit illis iħs. Ñ¬
ne scriptum est. in lege ur̃a. quia e¬
go dixi dii estis: In legeura dicit: in
lege uobis data: Sed et hoc notandũ
quod hoc psalmographi testimoni¬
ũ. in lege scriptum dicit: Quia ni¬
mirum est om̃s scripture. aliquando
lex appellantur generali uocabulo.
nonnunquam distincte ꝑselex ap
ip̃e dñs alibi dicit:. Lex et prophete:
ruinque intria cedẽ clistribuuntur
scripture: ut est illud. Tunc aperuie
apłis sensum. ut intelligerent oia
que de ip̃o scripta erant in lege moy¬

Expanded text:
rat, pro blasphemia deputabant. rat, pro blasphemia deputabant. Considerandum vero quod dicunt, Tu homo cum sis, facis teipsum Deum. Ecce infideles Judaei intellexerunt, quod Ariani adhuc intelligere negligunt. Id enim quod Dominus dixerat, Ego et Pater unum sumus, intellexerunt non posse dici unum, nisi ubi esset aequalitas: quod isti pro blasphemia idcirco receperant, quia eum tantum hominem esse credebant, Deum nullatenus credere volebant. Respondit eis Jesus: Nonne scriptum est in lege vestra, Ego dixi, Dii estis ? In lege vestra, dixit, in lege vobis data. Sed et hoc notandum, quod hoc psalmographi testimonium in lege scriptum dicit, quia nimirum omnes Scripturae aliquando lex appellantur generali vocabulo, nonnunquam distincte per se lexipse Dominus alibi dicit: Lex et prophetae rumque in tria sanctae distribuuntur Scripturae, ut est illud: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae de ipso erant scripta in lege Moy