comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duces eos habuisse dicit. Quȩ tam̃ de eis dẽ
referat. manorandũ uidet᷑ Nam cũ dicit
maxunũ intra aquileiam amissa omni
spe imperii quasi amentẽ residerr. ad¬
iungit. Eo tempore genebaudorum
marcomere & somtione ducibuis. franci
gerinaniã irrumpere. ac plurib mor¬
talib limite irrupto cesis fertilespagos
maxime depopeilati. agrippinerssitiã
colorue metũ incussert᷑ Qđ ubi treueris
pliltum ist nanninus & quintinꝰ milita¬
res magistri quib infantiã filii & defen¬
sionẽ galliarũ maxinius cõmiserat. co¬
lesto exercitu a pud agrippinã conue¬
nurt̃. Sed onusti p̃da hostes ꝓuinitarũ
oꝑima depopulatt renũ transcert plii¬
rib suorũ in romano relictissolo adre¬
petendã depopulationẽ parates cum
quib congrissus romanis accõin odus
fuit. multes francorũ apud carbonariã
ferro ꝑemptis. Cumq consustaret᷑ suc¬
cessti an infianciã transire debrrent.

Expanded text:
duces eos habuisse dicit. Quae tamen de eisdem duces eos habuisse dicit. Quae tamen de eisdem referat, memorare videtur. Nam cum dicit, Maximum intra Aquileiam, amissam omnem spem imperii, quasi amentem resedere, adiungit: Eo tempore Genobaude, Marcomere et Sunnone ducibus Franci in Germaniam prorupere, ac pluribus mortalium limite inrupto caesis, fertiles maxime pagus depopulati, Agrippinensi etiam Coloniae metum incusserunt. Quod ubi Treverus perlatum est, Nanninus et Quintinus militaris magistri, quibus infantiam filii et defensionem Galliarum Maximus conmiserat, collecto exercitu, apud Agripinam convenerunt. Sed onusti praeda hostes, provinciarum opima depopulati, Rhenum transierunt, pluribus suorum in Romano relictis solo, ad repetendam depopulationem paratis, cum quibus congressus Romanis adcomodus fuit, multis Francorum ferro peremptis. Cumque consultaretur de successu, an in Franciam transire deberent,
Abbreviated transcription (Latin):
us auaritie minimȩ cupiditatis. bonis animi
pͣ ditis ne impulsiorib quidem prauis ab
instituto suo deuians. In iuriarũ patientis¬
simus. Lalioris appetens. impauidus pericu¬
Torũ. famis. sitis. uigiliarũ tolerantissimꝰ.
Cui ab in eunte ȩtate᷑. p̃dictũ liquet qͣntȩ
potentiȩ fatis destinarit᷑. temporibus
suis locisq celebrandus Hȩc supͣ dict
historiographus de detio narrat Adult
aut̃ ualentinianus imperator. metuens
ne se ꝑ tyratnidẽ decius obprimera. tũ
nulis causis ex tantib interenut. Ipse post¬
modũ dugustus dũ in campo martio ꝑtri¬
bunali residens concionarit᷑ ad popłm.
occilla bucellarius equo ex aduerso ueni¬
ens eum gładio perfodit Talis utrisq ex¬
Ie francorũ uͦregib quis fuerit primus.
amultis ignorat᷑ Nã cũ multa de eissul¬
pici alexandri narr& historia. sĩ tamen
regẽ eorũ primũ ullatenꝰ nominat. sed

Expanded text:
us avaritiae, minimae cupiditatis, bonis animi us avaritiae, minimae cupiditatis, bonis animi praeditus, ne inpulsoribus quidem pravis ab instituto suo devians, iniuriarum patientissimus, laboris adpetens, inpavidus periculorum, famis, sitis, vigiliarum tolerantissimus. Cui ab ineunte aetate praedictum liquet, quantae potentiae fatis distinaretur, temporibus suis locisque celebrandus. Haec supradictus historiograffus de Aetio narrat. Adultus autem Valentinianus imperator, metuens, ne se per tyrannidem Aetius oppraemeret, eum nullis causis extantibus interimit. Ipse postmodum augustus dum in campo Martio pro tribunali resedens concionaretur ad populum, Occila, buccellarius Aeti, ex adverso veniens, eum gladio perfodit. Talis utrisque exvero regibus, quis fuerit primus, a multis ignoratur. Nam cum multa de eis Sulpici Alexandri narret historia, non tamen regem primum eorum ullatinus nominat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
curam palatii cũmgenti auri pondere
adhunos tiansmitere notossibi obsidat
sui tempore & familiari amicteia deuinc̾¬
tos cũ mandatis huius modi Cũ primũ
partis aduersȩ italiã ingressi forent. ipse
atergo adoriretur sea frante uenturũ
& quia de hoc uiro cunsequitur plura
memoranda st̃ getius. moresq ordiri
plac&. Gaudenitus pater scitiȩ ꝓuintiȩ
primoris lociadomestioatu exsors inili¬
tiã usq admagisterii equitũ culm̃ ꝓuest:
matir italia ndbilis ac locuples fẽmina.
detius filius a puero p̃torianꝰ tribi annas
alarici obises. De hinc chunorũ post hȩc
carpilionis gener ex camite domesticorũ
& iołns cura palatii. medii corporis. uiri¬
ls habitu dinis detenter formatꝰ qͦneq
infirmitudini ess& neq aneri. animo ala¬
cer membrisuegetꝰ. eques ꝓintissimus.
sagittarũ iactuꝰ peritus. contu impigir.
bellis aptissimꝰ. Nacis arcib celebris: nulli¬

Expanded text:
curam palatii, cum ingenti auri pondere curam palatii, cum ingenti auri pondere ad Chunus transmittit, notus sibi obsidatus sui tempore et familiari amicicia divinctos, cum mandatis huiusmodi: cum primum partes adversae Italiam ingressae forent, ipse a tergo adoriretur, se ad fronte venturum. Et quia de hoc viro consequenter plura memoranda sunt, genus moresque ordire placet. Gaudentius pater, Scyciae provintiae primoris loci, a domesticatu exorsus militiam, usque ad magisterii equitum culmen profectus. Mater Itala, nobilis ac locuplex faemina. Aetius filius a puero praetorianus, tribus annis Alarici obsessus, dehinc Chunorum; post haec Carpilionis gener, ex comite domesticorum et Iohannis cura palatii. Medii corporis, virilis habitudinis, decenter formatus, quo neque infirmitudini esset neque oneri, animo alacer, membris vegitus, eques prumptissimus, sagittarum iactu peritus, contu inpiger, bellis aptissimus, pacis artibus celebris, nulli
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uel ocitate discessit. quasi anticipaturꝰ
uictor inpatriam cũ grandi . ẽ. reuersus
spolio. Attila uͦ cũ palicis rruersus est
Nec multo post aquileia achunis capta.
incensa. atq diruta. italia ꝑuagata atq
meminimus. alamannos bello edomuit
Ise deuiceps postinultaslites & bella
a frib opprissus ac iugulat interut¬
giturhis cta digestis ac ꝑ ordinem
expletis. qͥd de detio supͣ in emorato re¬
nati frigiridi narr& ystoria. taceri
nefas putaui. Nã cũ in an ͦ ystoriarũ
libro referat post diui honorii excessũ
ualentinianũ puerulũ uno tantũ lustro
pacto. a consobrino theodosio impe¬
ratorẽ fuisse creatũ & apudurbẽ ro¬
mã trrantiũ iohannem in imperiũ sur¬
rexisse. legatosq eiꝰ a cesare dicat fuisse
despectos. adiecit. Dũ hec ita gereren¬
tur legati ad trrannũ reuersi su̾nt. man¬
da atrociora reportantes. Quibus ualde¬
permotus iohaunes aecium id temporis

Expanded text:
cum velocitate discessit, quasi 56 anticipaturuscum velocitate discessit, quasi 56 anticipaturusvicter in patriam cum grandi est reversus spolio. Attila vero cum paucis reversus est, nec multo post Aquileia a Chunis capta, incensa atque diruta, Italia pervagata atque meminimus, Alanos bello edomuit: ipse deinceps, post multas lites et bella, a fratribus oppressus ac jugulatus interiithis ita digestis ac per ordinem expletis, quid de Aetio supra memorato Renati Frigeridi narrat Historia tacere nefas putavi. Nam cum in duodecimo Historiarum libro referat, post divi Honorii excessum, Valentinianum puerulum, uno tantum Instro peracto, a consobrino Theodosio imperatorem fuisse creatum et apud urbem Romam tyrannum Iohannem in imperium surrexisse, legatusque eius a caesare dicat fuisse dispectus, adiecit: Dum haec ita gererentur, legati ad tyrannum reversi sunt, mandata atrocia reportantes. Quibus permotus Iohannis Aetium, id temporis
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ optinui inmensã dĩ pictatẽ
ꝓuita illius. Et ecce nc̃ illuc ꝓpero.
uiuentẽ eũ reducturꝰ. Uerunitamen¬
obtestor. ut qui hęx audierit sileat.
archanũq di diuulgare ñ audeat.
ne perrat uel ociter a terra. llle aut̃
lixc audicns silereñ potuit. sed moxillu¬
cesscente gȩlo. omĩa quȩ audierat ma¬
tri familiȩ pandit. Expletisq. scrino¬
nib lumue caruit oculoꝵ Igit actius
cũ gothiis fraucisq coniunctus. aduersus
attilanẽ confligit. At ille ad interneti¬
dilabit᷑ Theudo uͦ gothorũ rex. huic
cercamini succubuitꝰ. Nã nullus ambigat
chunorũ exercitũ obtentu memoratĩ pon¬
tificis fuisse fugatũ. Uerũ actius patrici¬
us cũ tarsimodo uictoriã optinuit. ho¬
stesq ddeleuit. Oxpletoq. bello. ait acti¬
us thursimodo Festina uelo xiter reui¬
re in patriã. ne insistente germano. a¬
patris regno priueris. H ex ille audiens.

Expanded text:
sed tamen obtenui inmensam pietatem sed tamen obtenui inmensam pietatem pro vita illius. Et ecce nunc illum propero viventem exinde reducturus! Veruobtestor, ut qui haec audierit sileat, arcanumque Dei vulgare non audeat, ne pereat velociter a terra. Ille autem haec audiens, silere non potuit: sed mox illucescente coelo, omnia quae audierat matrifamiliae pandit: expletisque sermonibus lumine caruit oculorum. Igitur Aetius cum Gotthis Francisque conjunctus, adversus Attilanem confligit. At ille ad internecidilabitur. Theodorus vero Gotthorum rex huic certamini succubuit. Nam nullus ambigat Chunorum exercitum obtentu memorati antistitis fuisse fugatum. Verumtamen Aetius patricius cum Thorismodo victoriam obtinuit, hostesque delevit. Expletoque bello, ait Aetius Thorismodo: Festina velociter redire in patriam ne insistente germano, patris regno priveris. Haec ille audiens,
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb romã sonꝰ aduit. aectũ in maxi¬
mo discrunine inter falanges hostiũ
laborare. Quo audito uxor etꝰ. anxia
adibat. atq. ut uirũ suũ dehac uia reri¬
peret sospitẽ p̃cabat᷑. Quȩ cũ dic notuq
hȩc ager& quadã nocte homo pauꝑcu¬
more ostiis a custodib nͣ est nanctus:
De nocte uꝰ consurgens. relucentib per
tota edis spatia lichnis. pauore territꝰ.
aditũ ꝑ quẽ soraseu ader&. querit.
Uerũ u̾bi primiatq alderius ostii clau¬
stra pussat. & obserata cuncta cognos¬
cit salo decubuit trepidus. p̃stoł ans
locũ ut conuenientib ad matutmos
ỹ innos popłis. hnnc liber ab scedera
Enterrauidit duas ꝑsonas se inuican
uenerabiliter salutantes sollicitosq
Ar suis esse prosperitatib. Tẽ ꝗerat
semor. ita exorsuis .ẽ. Uxoris actui
lacrimas diutius sustinere ñ patior
Petit aũ assidue ut uirũ suũ degallus
reducã in columẽ. cũ aliud ex inde
fuili& apud diuinũ iudiciũ p̃finitũ:

Expanded text:
is diebus Romam sonus adiit, Aetium in maximo discrimine inter falangas hostium laborare. Quo auditu uxor eius anxia postolorum adibat atque, ut virum suum de hac via reciperet sospitem, praecabatur. Quae cum die noctuque haec agerit, quadam nocte homo paupercumore usteis, a custodibus non est nanctus. De nocte vero consurgens, relucentibus per tota aedis spatia lychinis, pavore territus, aditum, per quem foris evaderit, quaerit. Verum ubi primi atque alterius ustei claustra pulsat et obserata cuncta cognoscit, solo decubuit, trepidus praestolans locum, ut, convenientibus ad matutinis hymnis populis, hic liber abscederit. Interea vidit duas personas se invicem venerabiliter salutantes sollicitusque de suis esse prosperetatibus. Tunc qui erat senior ita exorsus est: 'Uxoris Aeti lacrimas diutius sustenire non patior. Petit enim assiduae, ut virum suum de Galliis reducam incolomem, cum aliud exinde fuisset apud divinum iuditium praefinitum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ edicium mirȩ uelocitatis fuisse. multi
cõmemorant. Nam quadã iuce multitu¬
dinẽ gothorũ cũ decẽ uiris fugasse ꝑ¬
scribitur. Sed & sõs patiens lugdunensis
ep̃s simile huic in ipsa fame populis pͣ¬
stitisse perhibetur beneficium

Expanded text:
Quem Ecdicium mirae velocitatis fuisse, multi Quem Ecdicium mirae velocitatis fuisse, multi commemorant. Nam quadam vice multitudinem Gothorum cum decim viris fugasse perscribitur. Sed et sanctos Patiens Lugdunensis episcopus simile huic in ipsa fame populis prestetisse perhibetur benefitium
Abbreviated transcription (Latin):
gtindiã sames oppressit. Cuniq po¬
puli ꝑ diuersas regiones disꝑgerertur.
nec ess& ullus qͥ paup etisi alimoniam
largirctur. editius quidã ex senatoribus
huius ꝓpinquus magnã tẽ rimu dño
conifisus fecisse ꝑ lubet᷑. Ham in ualescente
fame misit pueros suos cũ equis & plastris
ꝑ uicinassibi ciuitates. ut eas qͥ hac in opia
uexabant᷑ sibi adducerent At illi euntes.
cunctos pauperes quotquot inuenire
potuert adduxert᷑ ad domũ eiꝰ Ibiq.
eos ꝑ om̃e tapꝰ sterilitatis pascens. ab in¬
teritu famis eximit Fuert̃q. ut multi
aiunt amplius quã quattuor milia ꝓmis¬
cui sexus. Adueniente aut̃ uber tate.
ordinata iterũ euectione. unu̾quemq
in locũ suũ restituit. Post quorũ disces¬
suͣ. uox ad eũ ecelis lapsa est dicens.
Edici edici. quia fecisti remhanc. tibi
& semini tuo panis non deerit insempi¬
ternt̃. eo qđ ob audieris uerbiis meis. &
famẽ meã refectione pauperũ satiaueris.

Expanded text:
iam fames oppressit. Cumque populi per diversas regiones dispergerentur, nec esset ullus qui pauperibus alimoniam largiretur, Ecdicius quidam ex senatoribus, hujus propinquus, magnam tunc rem in Deo confisus fecisse perhibetur. Nam invalescente fame, misit pueros suos cum equis et plaustris per vicinas sibi civitates, ut eos qui hac inopia vexabantur sibi adducerent. At illi euntes, cunctos pauperes quotquot invenire potuerunt, adduxere ad domum ejus. Ibique eos per omne tempus sterili tatis pascens, ab interitu famis exemit. Fuereque, ut multi aiunt, amplius quam quatuor millia promiscui sexus. Adveniente autem ubertate, ordinata iterum evectione, unumquemque in locum suum restituit. Post quorum discessum, vox ad eum e coelis lapsa pervenit, dicens: Ecdici, Ecdici, quia feciset simine tuo panis non deerit in sempiternum, eo quod obaudieris verbis meis et famem meam refectione pauperum saciaberis'.
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s debitã pecuniã optuliss& regi respon¬
dit rex. Hon habeo necessariũ hoc accipere
illud nuhi susficit. si dispeusatione tua
pauperes qͥ opprimebant᷑ in opia ꝑ tuã sug¬
gestionẽ. uł ꝑ meã largitatẽ st̃ releuati:
& nihil exigens. ante dictas ciues diuites
fecit

Expanded text:
episcopus debitam pecuniam obtulisset regi, responepiscopus debitam pecuniam obtulisset regi, respondit rex: Non habeo necessarium hoc recipere; illud mihi sufficit, si dispensatione tua pauperes qui opprimebantur inopia, per tuam suggestionem, vel per meam largitatem sunt relevati. Et nihil exigens, antedictos cives divites fecit
Abbreviated transcription (Latin):
as. cũ post multa exitia. damna atq.
apud uirdunensẽ urbt̃ potiret᷑ uiditis
habitatores etꝰ ualde pauperes atq de¬
stitutos. dolebat suꝑeos. Et cũ ipse ꝑthe¬
odericũ de rebus suis remansiss& extra¬
neus. nec haber& ex ꝓprio qualiter cos
consolaretur. bonitatẽ & clemuttam
circa om̃s theo deberti regis cernens.
misit adeũ legationẽ dicens: Fama bo¬
nitatis tuȩ muniuersa terra ciulgat᷑. cũ
tanta sit largitas tua ut etiã ñ petentib
opẽ prestes. rogo si putas tua habet ali¬
quid de peciuia nolis cõmodes ꝗͣ ciues
nr̃os rescuare ualeamꝰ. unde ipsi nego¬
tiũ exercentes responsũ in ciuitate nr̃ã
sicut reliquȩ habent prystiterint. pecu¬
niãq. tuã cũ usuris legiamis reddemus.
Tc̃ ille pirtate cõmotus. septẽ eimilia au¬
reorum prestitit. Quȩ ille accipiens.
ꝑ ciuos suos erogauit. At illi negotia
exercentes. diuites ꝑ hoc effecti sunt.
usq hodie magnihabentur. Cumq. antedist

Expanded text:
as, cum post multa exitia, et damna atque apud Viridunensem urbem potiretur, videns habitatores ejus valde pauperes atque destitutos, dolebat super eis; et cum ipse per Theudericum de rebus suis remansisset extraneus, nec haberet de proprio qualiter eos consolaretur, bonitatem et clementiam circa omnes Theudeberti regis cernens, misit ad eum legationem, dicens: Fama bonitatis tuae in universam terram vulgatur, cum tanta si tua largitas, ut etiam non petentibus opem praestes. Rogo, si pietas tua habet aliquid de pecunia, nobis commodes, qua cives notros relevare valeamus. Cumque hi negotium exercentes, responsum in civitate nostra, sicut reliquae habent, praestiterint, pecuniam tuam cum usuris legit mis reddemus. Tunc ille pietate commotus, septem ei millia aureorum praestitit. Quae ille accipiens, per cives suos erogavit. At illi negotia exercentes, divites per hoc effecti sunt, et usque hodie magni habentur. Cumque antedictus
Abbreviated transcription (Latin):
ani. ne despiciatis miserum. sed uel ociter
si inquiunt credis onũa possibilia cre¬
denti. At ille clamabat uoce magna
scm patri a filio consubstantialem
atq cocternũ. Hȩc ali audientes. & se
inuicẽ honore mutuo p̃uenientes. orit̾
int̾ eos sca contentio. qͥs eorũ oculis eiꝰ
exorat. ut maiꝰ imponerent cȩco
qđ cũ fecissent. & in anꝰ suas suꝑ caput
eiꝰ tenerent. sc̃s eugenius crucẽ xp̃i
suꝑoculos cecifacĩcnis. ait. In nomine
patris & filii & sp̃s sc̃i ueri dĩ quem
trinũ in una equalitate atq. omni¬
potentia confitemur. aperiantur
oculi tui. & statt᷑ ablato dolore:
ad pristinã rediit sanitatẽ Mant¬
misero assercionis suȩ uelaliat amic¬
tu. neuerã lucẽ ulli licer& oculis fi¬
pace fideꝰ quã in credentiũ cordib
debuerat accendere. in prauitate cordis
sui conabat᷑ extinguere. Sc̃iuͦ alia¬

Expanded text:
ani ne despiciatis miserum, sed velociter ani ne despiciatis miserum, sed velociter Si, inquiunt, credis, omnia possibilia sunt credenti. At ille clamabat voce magna:sanctum Patri et Filio consubstantialem atque coaeternum. Haec illi audientes, et se invicem honore mutuo pravenientes, oritur inter eos sancta contentio, quis oculis ejus exorat ut manus imponerent caeco. Quod cum fecissent, et manus suas super caput ejus tenerent, sanctus Eugenius crucem super oculos caeci faciens, ait: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti veri Dei, quem trinum in una aequalitate atque omnipotentia confitemur, aperiantur oculi tui. Et statim ablato dolore, ad pristinam rediit sanitatem. Manimisero assertionis suae velabat amictu, ne veram lucem illis liceret fidei ocpacem fidei quam in credentium cordibus debuerat accendere, pravitate cordis sui conabatur exstinguere. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute dice̾ns. Audime beatissime cͤprola
audime scẽ sacerdos dĩ. respice cecitatẽ mrã.
E periar ego medicam̃ta. quȩ sepe ceti
reliqui ate meruer̃t quȩ lepsi exꝑtist᷑.
que ipsi mortui p̃sensert᷑. Adiuro te ꝑ
ipsã uirtutt̃ quã habes. ut mͥ desidera¬
tã restituas lucẽ ꝗa graui cecitate sũ¬
ꝑcussus. Ueritatẽ enim nesciens uerũ
dicebat. ꝗa cecauerat eũ cupiditas. & uir¬
tutẽ dĩ om̃ĩpis irridere ꝑ pecuniã estima¬
bat. Tc̾ hereticorũ ep̃s paululũ se deuer
recte dm̃ credimꝰ. aperiant᷑ oculi tui
Et inox ut hoc nefas erupit. risus mutatꝰ
Nam tantꝰ dolor oculos miseri illius inua¬
sit ut eos digitis sex cõprimer&. ne crepa¬
rentꝰ Deniq clamare cępit miserac di¬
cere. Uxmͥ misero ꝗa seductus sũ ab inimi
facinꝰ ꝑpetrarẽ. Ad ep̃m aũt aiebat.
Ecce aurũ tuũ. red de lum̃ inrũ. qđ dolo
tuo ꝑdidi. Uosqͦq rogo głosis simi xp̃i-¬

Expanded text:
virtute, dicens: 'Audi me, beatissime Cyrola, virtute, dicens: 'Audi me, beatissime Cyrola, audi me, sanctae sacerdus Dei, respice caecitatem meam! Experear ego medicamenta, quae saepe caeci reliqui a te meruerunt, quae lebrosi experti sunt, quae ipsi mortui praesenserunt. Adiuro te per ipsam virtutem quam habes, ut mihi desideratam restituas lucem, quia gravi sum caecitate percussus'. Veritatem enim nesciens, verum dicebat, quia caecaverat eum cupiditas, et virtutem Dei omnipotentis inridere per pecuniam aestimabatrecte Deum credimus, aperiantur oculi tui. Et mox ut hoc nefas erupit, risus mutaturNam tantus dolor oculos miseri illius invasit, ut eos digitis vix comprimeret, ne creparent. Denique clamare coepit miser, ac dicere: Vae mihi misero! quia seductus sum ab inimicfacinus perpetrarem. Ad episcopum autem aiebat: Ecce aurum tuum, redde lumen meum, quod dolo tuo perdidi. Vosque rogo, gloriosissimi Christi
Abbreviated transcription (Latin):
uidia inflãmante succendit᷑. Erant
enĩ tẽ tẽporis cũ sc̃o eugenio uiri pru¬
dentissimi atq sc̃issimi. uindemialis.
& longinꝰ ep̃i pares gradu. & uirtute
ñ impares. Nã sc̃s uindemialis eo tem¬
pore ferebat᷑ mortuũ suscitasse: lan¬
ginus aũt multis in firmis salutẽ tribu¬
it. Cugenius qͦq ñ solũ uisibliũ oculorũ
cecitãtẽ. sed etiã mentiũ depellebat. Iđ
cernens ille arrianorũ nequã ep̃s uocato
ad se quodã homine alius qͦ ipse uiuebat̃
popło signa de ꝓmunt. illos qͦq cuncti
platra ꝑquã nobis.ẽ. transitꝰ. & manũ
suꝑ clausos oculos ponens me pͣtereunte
cũ reliquis exolama in magna uircute
dicens. Ad te beatissime crola nr̃e reli¬
gionis antistes clamo ut respicias &̾ mam¬
Festes głam tuã ac uirtutẽ ut oculos ineos
aperiens merear undere lucẽ quã ꝑdidi
Qui iussa cõplens. residensq inplatea.¬
transeunte heretico cũ sc̃ĩs dĩ. iste qͥ dm̃
irridere cogitabat exclamat in magna

Expanded text:
rant enim tunc temporis cum sancto Eugenio viri prudentissimi atque sanctissimi Vindimialis et Longinus episcopi, pares gradu et virtute non inpares. Nam sanctus Vindimialis eo tempore ferebatur mortuus suscetasse; Longinus autem multis infirmis salutem tribuit. Eugenius quoque non solum visibilium oculorum caecitatem, sed etiam mentium depellebat. Quod cernens ille nequam Arrianorum episcopus, vocatum ad se quendam hominem ab illo quo ipse vivebat populos signa depromunt illosque platea per quam nobis est transitus, et manum super clausos oculos ponens, me praetereunte cum reliquis exclama in magna virtute, dicens: Te, beatissime Cirola nostrae religionis antistes, deprecor ut respiciens manifestes gloriam ac virtutem tuam, ut oculos meos aperiens, merear lucem videre quam perdidi. Qui jussa complens, residensqtranseunte heretico cum sanctis Dei, iste qui Deum inridere cogitabat exclamat in magna
Abbreviated transcription (Latin):
eã tussit apuero. mortuãq repperit
pensus coraᷤ sepulcro eiꝰ ardebiat.
nullo tangente rupto fune in paui¬
mento corruit. & fugiente ante cum
duritia pauim̃ti. tam quã in aliqͦd
molledem̃tũ descendit. atq in ednis
ẽ. suffossus nec amiino contritꝰ : qđ
ñ si ne magno mirac ulo uidentib fu¬
it : Rex aut̃ cũ ea mortuã defless&.
post paucas dies frcilegunđ ã recep
mninatrimenio. Post qđ factũ repu¬
tantes ei fr̃s qđ sua iussioe ante dicꝰ
ta fu erit interfecta.eũ a regno eicint.
Habebat aut̃ tc̃ ohilp ericꝰ tres filios de
audouera prioreregina sua. id.ẽ. theo¬
dobertũ cuiꝰ supra metiunimꝰ. meraue¬
clum. atq chlo dourũ. Seu ad roqna¬

Expanded text:
169 jussit a puero, mortuamque reperit 169 jussit a puero, mortuamque reperit pensus coram sepulcro ejus ardebat, nullo tangente, fune disrupto in pavimentum corruit: et fugiente ante eum duritia pavimenti, tanquam in aliquod molle elementum descendit, atque medius est suffossus, nec omnino contritus: quod non sine grandi miraculo videntibus fuit. Rex autem cum eam mortuam deflesset, post paucos dies Fredegundem recepit in matrimonio. Post quod factum reputantes ei fratres, quod sua emissione antedicta regina fuerit interfecta, eum a regno deieciunt. Habebat autem tunc Chilpericus tres filius de Audovera priore regina sua, id est Theudoberthum, cui supra meminimus, Merovechum atque Chlodovechum. Sed ad co
Abbreviated transcription (Latin):
ber& uxores. sorare eiꝰ galsuitham expe¬
tit. ꝓmittetis se ꝑlegatos alias relicturũ.
tantũ condignã regisq ꝓlem mereret᷑
accipere. Pat̃ uͦ eius has ꝓmissiones ac¬
cipiens. filiã suã similiter sicut ante¬
riorẽ ipsi cũ magnis opib destinauit
Nam galsuitha etate senior a brungil¬
dȩeiit. Quȩ cũ ad chilpericũ ueniss&.
cũ grandi honore suscepta. eiꝰq est
sociata coniugio. aqͦ etiã magno amo¬
re diligebatur. Detulerat etũ secum
magnos thesauros. Sed ꝑ amorẽ fre¬
degundis quã pruis aduerat. ortũ.ẽ.
inter eos grance Gandalũ. lam enĩ in
lege catholica conuersa fuerat. & clirs¬
mata. Cũq regise quereret᷑ assidue
iniuriasnferre. dicer&q. nullã
sȩdigni tatt̃ cũ es haliere. pe¬
uit ut relictis thesauris qͦs
Aineũ secuileraꝵ libera redire
ꝑ initreret᷑ aa patriqͣ :uł ille
p ingeniũ dissimulans. uerbis eã
imib demilsit: ud extrimũ iniꝰ suggillari

Expanded text:
beret uxores, sororem eius Galsuintham expeberet uxores, sororem eius Galsuintham expetiit, promittens per legatus se alias relicturum, tantum condignam sibi regisque prolem mereretuι accipere. Pater vero eius has promissiones accipiens, filiam suam, similiter sicut anteriorem, ipsi cum magnis opibus distinavit. Nam Galsuintha aetate senior a Brunichilde erat. Quae cum ad Chilpericum regem venisset, cum grande honore suscepta eiusque est sociata coniugio; a quo etiam magno amore diligebatur. Detulerat enim secum magnos thesauros. Sed per amorem Fredegundis, quam prius habuerat, ortum est inter eos grande scandalum. Iam enim in lege catholica conversa fuerat et chrismata. Cumque se regi quaereretur assiduae iniurias perferre diceretque, nullam se dignitatem cum eodem habere, petiit, ut, relictis thesauris quos secum detulerat, libera redire permitteretur ad patriam. Quod ille per ingenia dissimulans, verbis eam lenibus demulsit. Ad extremum en
Abbreviated transcription (Latin):
tã coniugio copular&e cũthesauris suis.
demonasterio egrediens. libienit animo¬
eũ sequerotur. Qđ ille nibal dubitans.
repnusit Cumq hȩc collectis rebus
egiidi. anticipauit uoluntatẽ eiꝰ m¬
Sustria abbatissȩ. dep hensãq in hac¬
fraude ae grauiter cęsa. custo dia
mancipari p̃cepit. in quausq. aderitũ
sui indignas sibima uxores acciperea.
sociarent. legationẽ iiI liyspaniã mittit.
& cũ multis munerib brunichildẽ athana¬
gildi regis filiã petut. Erat enĩ puella ele
gans oprpore. uenusta aspectu. honesta
morib atq. decora prudens consilio. &
blanda colloquio: Quã pat̾ ciꝰ ñ denegans.
cũ magnis thesauris antedicto regitransinisit
cũ in niensa letita atq. iocunditate eã ac¬
cepit uxorẽ. Et quia arrianx legi subiecta
erat. ꝑ p̾dicationẽ sacerilotũ. atq. ipsius
reris cõmonitionẽ conuersa. beatã in uni¬
tate confessa trinitatẽ credidit. atq crys
Qđ uidens chilpericꝰ rex. cũ iã plures ha¬

Expanded text:
tam conjugio copularet, cum thesauris suis de monasterio egrediens, libenti eum animo sequeretur. Quod ille, nihil dubitans, repromisit. Cumque haec collectis rebus,egredi, anticipavit voluntatem ejus industria abbatissae: deprehensaque fraude, eam graviter caesam custodiae mancipare praecepit, in qua usque ad exitum s indignas sibi uxores acciperent pularent, legationem in Hispaniam mittit et cum multis muneribus Brunchilde, Athanaggans opere, 168 venusta aspectu, honesta moribus atque decora, prudens consilio, et blanda colloquio. Quam pater ejus non denegans, cum magnis thesauris antedicto regi transmisit. cum inminsa laetitia atque iocunditate eam accepit uxorem. Et quia Arrianae legi subiecta erat, per praedicationem sacerdotum atque ipsius regis commonitionem conversa, beatam in unitate confessa Trinitatem credidit atque chrisperseverat. Quod videns Chilpericus rex, cum iam plures ha
Abbreviated transcription (Latin):
sibilitatẽ condemnauit ep̃as. & sio prin¬
cipis est ulta iniuria. Postliço marcouris ã
mero fledisscilic& sororẽ. coniugio copu.¬
lauit ⁊ł qua causa a beato Germano ep̃o
exaõmunicatꝰ uterq est. Sedcũ cã i ex
erlinquite nolla& ꝑcussa iudicio dio
drt : Dec multo post a ipserer posteã
decessit.
haribertus cuius post obitũ theotigldis
dirigit᷑ seulito offerens matr imonioei:
Accederr ri admeñ iugrat cũ thisauris
suis. Eguenĩ accipiã eã. faciãq magnã
in populis ut scilica maior t̃ irecum
honorẽ quã cugeriiiuio meo qui nuꝑ¬
auris penes me habeant᷑ quã hȩc possideat.
que indigne gerinani mei thorũ asscunt
Ic̃ multis abłatis. paucis : elatis. arcla¬
tensi monasterio eã dostinarut. Hec

Expanded text:
sibilitatem condemnarent episcopos: et sic prinsibilitatem condemnarent episcopos: et sic principis est ultus injuriam. Posthaec Marcovefam, Merofledis scilicet sororem, conjugio copulavit. Pro qua causa a sancto Germano episcopo excommunicatus uterque est. Sed cum eam rex relinquere nollet, percussa judicio Dei obiit. Nec multo post et 167 ipse rex post eam decessit haribertus: cujus post obitum Theudechildis um regem dirigit, se ultro offerens matrimonio ejus. Accedere ad me ei non pigeat cum thesauris suis: ego enim accipiam eam, faciamque magnam in populis, ut scilicet majore mecum honore quam cum germano meo, qui nupauri penes me habeantur, quam post hanc, quae indigne germani mei torum adivit' Tunc, ablatis multis, paucis relictis, Arelatinsi eam monasthirio distinavit
Abbreviated transcription (Latin):
um aũt guintramnus rex regni partem
sicut sratres sui optinuiss&. dinoto agro¬
ecula patricio. celsũ patriciatꝰ honore
donauit. inrũ ꝓcer̃ statu in scapudis uali¬
dũ. lacerco robustũ. in uerbis timidum.
inites ponsis oporcunũ iuris lectione
peritũ. Cuitanta deinceps habendi cu¬
piditas extitit. ut sepius reseccłarũ au
auferens. suis ditionib subiugar&.
Nam cũ dudiss& qͣdã uice isdiȩ ꝓphe
lectionẽ in ȩccła legini qͣ ait. ue his
qui coniunguit domũ ad domũ & a¬
grũ agro coptilant usq ad trrininum
functꝰ maxinã parct᷑ sacultatis exctus
qͦs pat᷑ expoliauerat dereliquit
untramnꝰ aut̃ rex banꝰ primo ueneran¬
dã oiiusdã suorũ ancillã ꝓ concubina
tharo subiunxit. dequagund obaudũ
siliũ sciscepit. Postea uͦ ineruatrudẽ filiã
inagnarii in matrimonio suscepit. Gun¬
Aobaudũ uͦ filiũ stiũ. aurelianis traus¬
iisit. Emula aut meroatrudis postliabi¬
tũ filiũ in huiꝰ morte grassat᷑ exactis

Expanded text:
um autem Gunthchramnus rex regnum partem, sicut fratris sui, obtenuisset, amoto Agroecola patricio, Celsum patriciatus honori donavit, virum procerum statu, in scapulis validum, lacertu robustum, in verbis tumidum, in responsis oportunum, iuris lectione peritum; cui tanta deinceps habendi cupiditas extitit, ut saepius aeclesiarum res auferens suis ditionibus subiugaret. Nam cum audisset quadam vice Isaiae prophetae lectionem in aeclesia legi, in qua ait: Vae his qui coniungunt domum ad domum et agrum ad agrum copolant usque ad terminum functus, maximam partem facultatis aeclesiis, quas pater expoliaverat, dereliuntchramnus autem rex bonus, primo Venerandam, cujusdam suorum ancillam, pro concubina thoro subjunxit, de qua Gundobadum filium suscepit. Postea vero Marcatrudem, filiam Magnarii, in matrimonium accepit. Gundobadum vero filium suum Aurelianis transmisit. Aemula autem Marcatrudis post habitum filium, in hujus mortem grassatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Lu est deicatione templi. trauslatione
corporis sc̃i. uł ordinatione eiꝰ ep̃attis
Hanc etũ uienonas iuLii oliseruabis. de¬
positionẽ uͦꝰ eiꝰ ii ioUs nouembris esse
cognoscas. Quassi fideliterce lebraueris
& in p̾senti sȩcło & infuttro patrocinia
beati dntistitis ꝓ mereberis. Et qm came¬
ra cellulȩ illius prioris eleganti opere
fuerat fabricata. indignum dux̃ sacer¬
dos ut opera eiꝰ deperu&̃. sed in honore
beatorũ apłoꝵ Pecri & Pauli aliã con¬
struxit basilicã. in qua camerã illã af¬
fixit. Multuas qͦq & alias basilicas ȩdisi¬
cauit. qurusq hodie in xp̃i nominẽ c̃sta¬
So tempore & basilica beati sunpho¬
riani augustia̾unensis mart ẏris ab eu¬
fronio prbro edificata ẽ. & ipse eufronius
husꝰ deincens urbis episcopatũ sortitꝰ .ẽ.
Hic eiũ marmor qđ suꝑ sc̃m sepulcrũ
beati Martini habetur. cũ grandi de¬
uotione transmisit¬
Sc̃s li N amatius post obitũ kustici epĩ

Expanded text:
id est dedicatione templi, translatione id est dedicatione templi, translatione corporis sancti, vel ordinatione ejus episcopatus. Hanc enim quarto nonas Julias observabis: depositionem vero ejus tertio idus Novembris esse cognoscas. Quod si fideliter celebraveris, et in praesenti saeculo, et in futuro, patrocinia beati antistitis promereberis. Et quoniam camera cellulae illius prioris eleganti opere fuerat fabricata, indignum duxit sacerdos, ut opera ejus deperirent: sed in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli aliam construxit basilicam, in qua cameram illam affixit. Multas et alias basilicas aedificavit, quae usque 69 hodie in Christi nomine consta tempore et basilica beati Symphoriani Augustodunensis martyris ab Eufronio presbytero aedificata est. Et ipse Eufronius, hujus deinceps urbis episcopatum sortitus est. Hic enim marmor quod super sanctum sepulcrum beati Martini habetur, cum grandi devotione transmisito Namatius, post
Abbreviated transcription (Latin):
mauit. Dignũ ac iustũ .ẽ. Qui incathedra
positꝰ septimꝰ ieo uẽ loco pontificatus
honorim popło gaudente suscepit
Apud urbẽ uͦ turonic ã de functo eu¬
stoclno epõ septimo decimo sacerdotu
sui anno quintꝰ post beatũ Marcinum¬
sc̃s Pet pecuus ordinat᷑ Quicũ uircutes
assiduas ad sepulerũ eiꝰ fieri cerner&.
cellulã quȩ suꝑ eũ fabricata fuerat ui¬
dens paruulã. indignã talib miracu¬
lis iudicauit. Qua sum mota. magnã
ibi basilicã quȩ usq hodie ꝑ man&
quingentos quinquaginta. hab& in
Longum pedes centũ sexaginta in latũ
sexagunta. hab et in altũ usq ad camerã
pedes quadraginta quinq ł enestras in
altaria triginꝰta duas. Incapso iuginti
Columnas quadraginta imnã. Intito ȩdi¬
ficio fenestras quinquaginta duas. colum¬
nas centũ uiginti. Ostia octo. tria ial¬
tario quinq incapso. Sollemnitas aut̃
ipsius basilioe. triplici uircute pollet

Expanded text:
mavit dignum ac justum esse. Qui in cathedra mavit dignum ac justum esse. Qui in cathedra positus, septimus in eodem loco pontificatus 68 honorem, populo gaudente, suscepit. XIV. Apud urbem vero Turonicam, defuncto Eustochio episcopo septimo decimo sacerdotii sui anno, quintus post beatum Martinum Perpetuus ordinatur. Qui cum virtutes assiduas ad sepulchrum eius fieri cerneret, cellulam, quae super eum fabricata fuerat, videns parvulam, indignam talibus miraculis iudicavit. Qua submota, magnam ibi basilicam, quae usque hodie permanet, quingentos quinquaginta. Habet in longum pedes centum sexaginta, in latum sexaginta: habet in altum usque ad cameram pedes quadraginta quinque; fenestras in altario triginta duas, in capso viginti, columnas quadraginta unam. In toto aedificio fenestras quinquaginta duas, columnas centum viginti; ostia octo, tria in altario, quinque in capso. Solemnitas enim ipsius basilicae triplici virtute pollet:
Abbreviated transcription (Latin):
sticũ cadurcis uł nc̃ legasinũ petrago¬
ris ꝓfecto dignissinos totius fidet ilioi
uigilia tranisisse ferc᷑ alane dut facalo
piiessio solleminitatis funeris & obspun
fuit. Post cuiꝰ abitũ feda apua oruceiꝑ
episcopatu intentio uertebat᷑ Cũq
Partes inter se diuisȩ. aliũ aliũq eli¬
gereuellent. magna contentio erat
popłi. Residdentib tam̃ epĩs die
dñico mulier quęxlã uelata atq dõ
dicata audacter ad eos ingredit᷑. quae
hi ad sacerdotiũ elegert. Ecce enĩ dñs
sodie ipse sibi ꝓuidebit antistitẽ. Itaq
nolite conturbare. neq collidere popłm.
mirantiu hȩc̃ uerba. subnto rusticus
nomine ꝗ erat ex ipsa urbe aruernis
diocesis pt Gr aduenit Iꝑse erũ iã muli¬
eri ꝑuisionẽ fuerat udicatꝰ. Quo uiso.
ait En ipsũ quẽ elegitdñs. ecre qualẽ
uobis pontifioẽ dñs destinauit. Hic
ordinet᷑ ep̃s Hȩc ealo quenite om̃is
popłs cunctaui tentione post posita cla¬

Expanded text:
ithium Cadurcis, vel nunc Pegasium Petrocobis profecto dignissimos totius sanctitatis vigilia transisse refertur. Mane autem facto, processio solemnitatis funeris ejus obsequium fuit: post cujus obitum foeda apud cives pro episcopatu intentio vertebatur. Cumque partes inter se divisae alium aliumque eregere vellent, magna conlisio erat populi. Resedentibus tamen episcopis die dominico, mulier quaedam velata atque devota Deo audenter ad eos ingreditur, qui hi ad sacerdotium elegerunt. Ecce enim Dominus hodie ipsi sibi providebit antestitem. Itaque nolite conturbare neque conlidere populummirantibus haec verba, subito Rusticus nomine, qui erat ex ipsa urbis Arvernae diocese presbiter, advenit. Ipsi enim iam mulieri per visionem fuerat indicait: En ipsum quem elegit Dominus; ecce qualem vobis Dominus pontificem destinavit: hic ordinetur episcopus. Haec ea loquente, omnis populus cuncta intentione postposita, cla
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i stephani in suburbio murorũ edifica¬
uit. Quã cũ fucis coloꝵ adotnarẽ uellet
tenebat librũ insinu suo legens hysto¬
rias actionis antiquȩ. ut pictoriliz indi¬
car&. quȩ in parietib pingere debetrã
Factũ .ẽ. adut᷑ quadã die ut sedente ro
inbasilica ac legrnte. aduenir& qͥdã
pauꝑ ad orationes. & aspiciens eã in
ueste iigra senio cã ꝓuectã. putauit esse
unã gdẽ egentib. ꝓtuliti. quadrã ꝑarus
& posuit in sinueius. & abscesiit. Ile uͦ non
dedignans munus pauperis qͥ ꝑ sonã eius
ñ intellexit. accepit & gras egit. reposu¬
it qn hauc suis epulis ante ponens & biene¬
dictionẽ ex ea singulis dieb sumens. do¬
nec expensa est.
xuiii. Qđ childericꝰ
aurebanis & ano¬

Expanded text:
urbano murorum aedificavit. Quam cum fucis colorum adornare velit, tenebat librum in sinum suum, legens historias actionis antiquae, pictoribus indicans, quae in parietibus fingere deberent. Pactum est autem quadam die, ut, sedente ea in basilica ac legente, adveniret quidam pauper ad orationem, et aspiciens eam in veste nigra, senio unam de egentibus, protulitque quadram panis, et posuit in sinu ejus, et abscessit. Illa vero non dedignans munus pauperis, qui personam ejus non intellexit, accepit et gratias egit, reposuitque, hanc suis epulis anteponens, et benedictionem ex ea singulis diebus sumens, donec expensa est. XVIII. Igitur Childericus Aurelianis pugn
Abbreviated transcription (Latin):
pud aruernis uͦ post transitũ scĩ artemu
iunerandus ex senatorib ep̃s ordinatur.
Qualis aut̃ hic fuerit pontifex. testatur
paulinꝰ prsir dicens. Si enĩ hoc dudiens
dignos dĩ sacerdo tesuł ex superiũ tholo¬
sȩ: uł simpliciũ uirnnȩ uł amandũ bur¬

Expanded text:
pud Arvernus vero post transitum sancti Artemi Venerandus ex senatoribus episcopus ordenatur. Qualis autem fuerit hic pontifex, testatur Paulinus dicens: Si enim hodie videas dignos Domino sacerdotes, vel Exsuperium Tholosae, vel Simplicium
Abbreviated transcription (Latin):
intra muros halret᷑ suo studio fabri¬
cauit. habientẽ in longũ pedes centũ
qͥnqͣ ginta in latũ prdes sexaginta idem
inaltũ infra capsũ usq. camiiũ pades
qͥnqͣ enita in ante absidã rotundam
habbns ab utroq. latere ascollas ele¬
gauti constructas opere. totũq ydifi¬
ciũ inmodũ crucis habetur ex positũ
habens fenestras qti adraginta. colum¬
nas septuaginta. ostia octo. Terror
namq ilnd̾em dĩ. & magna claritas can
spicitor. & uere plerũꝗͣ. in ibi odor qͣsi
aromatũ suauissimꝰ aduenire a religiosis
sentitir. Parictes ad altariũ opere̾ar¬
ornam̃ta habent. Geacto gͦ oinĩno deciinͦ

Expanded text:
itatis habetur, suo studio fabricavit, habentem in longum pedes centum quinquaginta, in latum pedes sexaginta, in altum infra capsum usque cameram, pedes quinquaginta: inante absidem rotundam habens, ab utroque latere ascellas eleganti constructas opere, totumque aedificium in modum crucis habetur expositum. Habet fenestras quadraginta duas, columnas septuaginta, ostia octo. Terror namque ibidem Dei, et claritas magna conspicitur; et vere plerumque inibi odor quasi aromatum suavissimus advenire a religiosis sentitur. Parietes ad altarium, opereexornatos habet. Exacto
Abbreviated transcription (Latin):
partesq coniunceg unũ effecerint solidũ
tẽ tuseturo animo uipatriã repedabus
Abiens xͦ inthortugiã apud rige basinũ
franciegidiũ sibi quẽ superius in agistrũ
militũ arepublicamissũ diximꝰ unamimit
rege̾ assciscunt. Qui cũ octalio anno suꝑ
eõs regnar&. amicus ille fidelis pacatis.
occulte francis. nuntios adchildericum
cũ parce illi diuisi solidiqm retinuerat
mittit. Ille uͦ certa cognoscens indicia
qđ a françis desideraret᷑. ipsisetiã rogan¬
tib athoringa regressus in regno suo
est restitutus his gͦ regnantib simul. ba¬
sina illa qͦm supͣ memorauimꝰ relicto
uiro suo adcluldericũ uenit. Qui cum
sollicite interragara qͣ derausa ad eum
de tanta regione ad ueniss&. respondisse
fert᷑  Noui inqͥt utilitatẽ tuã qđ sis ualde
strenuus. ideoꝗ.ueiii. ut habitẽ tetum.
Nam noueris si intrans mariuis partib
aliquẽ cognouissẽ utiliarẽte. exprtissẽ

Expanded text:
partesque conjunctae unum effecerint solidum, partesque conjunctae unum effecerint solidum, tunc tu securo animo in patriam repedabis. Abiens ergo in Thoringiam, apud regem Bisinum Aegidium sibi, quem superius magistrum militum a republica missum diximus, unanimiter regem asciscunt. Qui cum octavo anno super eos regnaret, amicus ille fidelis, pacatis occulte Francis, nuntios ad Childericum, cum parte illa divisi solidi quam retinuerat, mittit. Ille vero certa cognoscens indicia, quod a Francis desideraretur, ipsis etiam rogantibus, a Thoringia regressus, in regno suo est restitutus. His ergo regnantibus simul, Basina illa, quam supra memoravimus, relicto viro suo, ad Childericum venit. Qui cum sollicite interrogaret, qua de causa ad eum de tanta regione venisset, respondisse fertur: Novi, inquit, utilitatem tuam, quod sis valde strenuus: ideoque veni ut habitem tecum; nam noveris, si in transmarinis partibus aliquem cognovissem utiliorem te, expetissem
Abbreviated transcription (Latin):
uitus enĩ unꝰ ex senatorib & ut ualdema¬
nifestũ .ẽ ciuis arueriiꝰ cũ romanũ am¬
biss& imperiũ. luxuriose agere uolens
a senatorib eiectus. apud placentiã ur¬
bẽ ip̃s ordinat᷑. Comꝑto aut qđ adhuo
indignanssinatus uita eũ priuari uell&.
basilicã sc̃i iuliani martrris aruerni cũmid¬
tis munerib exprtiut: sed impleto tine¬
re uitȩ cursu. obit. Delatusq a đbriuaten¬
seͣ uicũ. ad pedes ante dicti martyris est
sepultus. Cuimartianus successit Ingalliis
aut̃ egidius ex romanis magitermilitũ fact ẽ.
hil dericus uꝰ cũ essa nim̃is in luxo riadis¬
Isolurus & regnar& suꝑ francorũ gentẽ.
coepit filias eorũ stuprose detraherẽ. illiq
obhoc indignantes. de regno eũ eiciunt
ringiam pecit. relinquens i hominẽ sibi
carũ. qui uirorũ furentiũ animos uerbis
lenib mollire poss& dans etiã signũ qͣn
redire poss& in patriã id .ẽ. diuiserc simul
imũ aurrũ. & unã quidin partẽ secũ detu¬

Expanded text:
tus enim unus ex senatoribus, et, ut valde manifestum est, civis Arvernus, cum Romanum ambisset imperium, luxuriose agere volens, a senatoribus projectus, apud Placentiam urbem episcopus ordinatur. Comperto autem, quod adhuc indignans senatus vita eum privare vellet, basilica sancti Iuliani Arverni martyres cum multis muneribus expetivit. Sed impleto in itenere vitae cursu, obiit, delatusque ad Brivatinsem vicum, ad pedes antedicti martyres est sepultus. Cui Martianus successit. In Galliis autem Egidius ex Romanus magister militum datus vero, cum esset nimia in luxoria dissolutus et regnaret super Francorum gentem, coepit filias eorum stuprose detrahere. Illique oringiam petiit, relinquens ibi hominem sibi carum, qui virorum furentium animos verbis lenibus mollire possit, dans etiam signum quando redire possit in patriam: id est, diviserunt simul unum aureum, et unam quidem partem secum detu
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc childeliertꝰ rex in lỹspanias abiit.
Quã ingressus cũ chlothario. cesar augu¬
stã ciuitatẽ cũ exercitu uallant atq uastant.
At illi in tanta humilitate addm̃ conuersi
st̃. ut in duti ciliciis. abstinentes a cibis ie
ciuitatis psallendo circuirent. Mulieres
qͦq amatȩ nigris pallus. dissoluta cesatie
suꝑ posito cinere ut eas putares uirorũ
funcrib deferuire. plangendo seque¬
bant᷑ Et ita totã spem locusilie ad anĩ
miscđiam rectilit. ut diceret᷑ ibidẽ nini¬
uitarũ iei uniũ cel ebrari. nec estimaret᷑
aliud posse firri. nisi eorũ p̃cib diuina
misecđia flecterrt᷑. Hi atĩt qͥ obsidehans
nescientes qͥd obsossi agerent cũ iuderent
sic murũ cirtuiri. putabant eos aliquid
agere maleficiis: Tẽ applienso uno
de ciuitate rustieo. interrogant quid
hoc ess& qđ agerent: Iui ait lunicã
beati unicentuiꝰ deportaN. & cum ipsa¬
ut eis dñs miscreat᷑ exorant. Qđ illi tim̃tes.

Expanded text:
ost haec Childeberthus rex in Hispaniam abiit. Qua ingressus cum Chlothachario, Caesaragustanam civitatem cum exercitu vallant atque obsedent. At ille in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, ut induti ciliciis, abstinentis a cibis et ris muros civitatis psallendo circuirent; mulieres quoque amictae nigris palleis, dissoluta caesariae, superposito cinere, ut eas putares virorum funeribus deservire, plangendo sequebantur. Et ita totam spem locus ille ad Domini misericordiam rettulit, ut diceretur ibidem Ninivitarum ieiunium caelebrari, nec aestimaretur aliud posse fieri, nisi eorum praecibus divina misericordia flectiretur. Hii autem qui obsedebant, nescientes quid obsessi agerent, cum viderent sic murum circuire, putabant, eos aliquid agere malefitii. Tunc adpraehensum unum de civitate rusticum, ipse interrogant, quid hoc esset quod agerent. Qui ait: 'Tonicbeati Vincentii deportant, et cum ipsaut eis Dominus misereatur, exorant. Quod illi timentes,
Abbreviated transcription (Latin):
cesi & humo ꝑstrati ponitentiã agebiant.
ac urniã pretabant᷑ a dõ. qđ ista contra
sanguinẽ suũ agereuoluissent. Supet
ta cecidit. aut alicui sonitꝰ tonittui ẽ. au¬
ditus. Sed nec halitũ ullius uenit inuio
loco sensert̃. Hi qͦq mittentes nuntios ad
eũ. pacẽ. concordiãq petiert᷑. Qua data.
ad propria st̃ reuersi. Qđ nullus anibigat.
hanc ꝑ optentũ reginȩ. heati Martini fuis

Expanded text:
caesi et humo prostrati, paenitentiam agebant caesi et humo prostrati, paenitentiam agebant ac veniam praecabantur Deo, quod ista contra sanguinem suum agere voluissent. Super ta decidit, aut aliquis sonitus tonitrui est auditus: sed nec anhelitum ullius venti in illo loco sensere. Hi quoque mittentes nuntios ad eum, pacem et concordiam petierunt: qua data, ad propria sunt regressi. Quod nullus ambigat hanc per obtentum reginae beati Martini fuis
Abbreviated transcription (Latin):
hil deber tus & theo debertꝰ cõmouentes
exercitũ. contra chlothariũ ire disponun
Ille aut hȩc audiens estimans se horũ exer¬
liis se muniuit. tota spẽ sua in di pictate
trans fundens. Sed et chtodegildis re¬
gina hȩc audiens. beati Martin̾i sepul
tota nocte ingilans x orans ne in ter
filios suos beclũ ciuile consurgeto
Cumq. hi uenientes cũ exetcitibii suis
tes interficere. manefacto. in laco qͦ
erant cangregati orta tempestas
tentoria disscoat. res diripit. & cuncta
subuertit. inmixtaq fulgura cũ itntatus
ac lapidib suis suꝑ eos descendunt:
Ipsi qͦq suꝑ in fectam grandine humũ
in facie proruunt. & alapidib deci¬
dentil grauiter uerberantur Nullũ
enĩ eis tegum̃ remanserat nisi parmx
tantũ. hiõo inaxime metuenltes. ne ab igni¬
bus cȩlestib cremarent᷑. Sed & equi eoꝵ
ita dis ꝑsist̃. ut uix inuicesimo qͦq repꝰ¬
prrirent᷑ stadio : Mutti enĩ ex eis prors
ñ fc inuenti: Tẽ illi a lapidib ut diximus

Expanded text:
et Theudebertus commoventes exercitum, contra Chlothacharium ire disponunt. Ille autem haec audiens, aestimans se horum exerillis fecit, totamque spem suam in Dei pietatem transfundens. Sed et Chrotechildis regina haec audiens, beati Met tota nocte vigilat, orans, ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque hi venientes cum exercitibus suis ti interficere, mane facto, in loco, quo erant congregati, orta tempestas tentoria dissicit, res diripit et cuncta subvertit; inmixtaque fulgora cum tonitruis ac lapidibus super eos discendunt. Ipse quoque super infectam grandine humum in facie proruunt et a lapidibus decedentibus graviter verberantur – nullum enim eis tegumen remanserat nisi parmae tantum–, hoc maxime metuentes, ne ab ignibus caelestibus cremarentur. Sed et equites eorum ita dispersi sunt, ut vix in vicinsimo quoque repperirentur stadio; multi enim ex eis prorsus non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus, ut diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
ges dnldebertꝰ & chlotharius consobrini
eiꝰ. nec ñ & thet dobercus qđ scilic& tam
turpiftierit interfecta supplicio. ad
tlieodadũ legationẽ dirigunt. expro¬
brantes de morte eiꝰ atq. dicentes. Si
Hȩo egisti nisi nolus cõposueris regnũ
tuũ auferemꝰ & similite penadamna¬
uimꝰ. Tẽ ille timens. qͥnqͣginta eis milia
aurcorũ transiisit. Clnłdeber uis aut̃
ut erat semꝑ contra chlothariũ regem
inuidus atq uersutꝰ cũ theo dobio nepo
te suo coniunctꝰ duuiso interse hoc auro
nihil ex inde dare regi chlothario uo¬
luert᷑. Atilie suꝑ thesauros chlodome¬
ris aggressus multũ illis amplius quam

Expanded text:
ges Childebertus et Chlothacharius consobrini ges Childebertus et Chlothacharius consobrini ejus, nec non et Theudebertus, quod scilicet tam turpi fuerit interfecta supplicio, ad Theodadum legationem dirigunt, exprobrantes de morte eius atque dicentes: 'Si haec quae egisti nobiscum non conposueris, regnum tuum auferimus et simile te poena damnabimus'. Tunc ille timens, quinquagina eis milia aureorum transmisit. Childeberthus autem, ut erat semper contra Chlothacharium regem invidus atque versutute suo conjunctus, diviso inter se hoc auro, nihil exinde dare regi Chlothachario voluerunt. At ille super thesauros Chlodomeris aggressus, multum illis amplius quam