comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inumerabilib peccatis uł crimina¬
lib rationẽ redditurus erat. Cũ autẽ
ñ haberet uires neq grãm. unde sa¬
tisfacere posset: sensit in scͥpturis. qr
tales iubet ds̃ uenundari. idest ȩterno
incendio mancipari cum uxore & fi¬
liis. hoc ẽ cum insipientia & cogitati¬
onib malis. Iustos uͦ cum uxore ac
filiis. id est cũm sapientia & cogitatio¬
nib bonis: se għficaturũ promitite.
Precium quippe uenditi: suppliciũ
damnati intelligit᷑. P rocidens
aut̾e seruus ille: orabat eũ dicens.
Patientiam habe in me: & omna
reddam tͥ. Iunore gehennȩ humi

Expanded text:
innumerabilibus peccatis vel criminalibus rationem redditurus erat. Cum autem non haberet vires, neque gratiam unde satisfacere posset, sensit in Scripturis, quia tales jubet Deus venundari, id est, aeterno incendio mancipari cum uxore et filiis, hoc est, cum insipientia et cogitationibus malis. Justos vero cum uxore ac filiis, id est, cum sapientia et cogitationibus bonis se glorificaturum promittit. Pretium quippe venditi, supplicium damnati intelligitur. Procidens autem servus ille, orabat eum dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam ti
Abbreviated transcription (Latin):
nus significant uideum & grecũ: de
quoꝵ uocatione scͥptum ẽ. Bos cogno¬
uit possessorẽ suũ: & asinus p̃sepe dñi
sui. Qui ut̃q peccati uinculis abso¬
lutus. ꝑ p̾dicatioñe: deposuit sitim husꝰ
mundi. haustu fontis dominici. Filia
abrahȩ ẽ eccłia de utroq popło: quȩ
impleto temꝑe legis & dominiqe resur¬
rectionis. ꝑ grãm scĩ sp̃s euasit uincu¬

Expanded text:
ant Judaeum, et Graecum, de quorum vocatione scriptum est: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui . Qui uterque peccati vinculis absolutus per praedicationem, deposuit sitim hujus mundi haustu fontis Dominici. Filia Abrahae, est Ecclesia de utroque populo, quae, impleto tempore legis et Dominicae resurrectionis, per grati
Abbreviated transcription (Latin):
duo de uobis consentient ñ dico tantũ
de his. s de om̃i re petenda: unitatis
merito fiet a patre meo consensus illꝰ
petitio. Ego enim pax ꝙ caritas. ego
summũ & cõmune bonũ. sede mͥ in
concordiȩ: ad ꝗͣ totꝰ sermo iste uocat.
Potest & hoc tẏpice intelligi: ut ubi
sp̃c ꝙ anima & corpus consenserint.
om̃em rem bonã impetrent ꝗͣ petie¬
unc accedens petrus ad eũ dixit.¬

Expanded text:
duo de vobis consentient, non dico tantum de his, sed de omni re petenda, unitatis merito fiet a Patre meo consensus illius petitio. Ego enim pax et charitas, ego summum et commune bonum, sedem mihi in concordiae, ad quam totus iste sermo vocat. Potest et hoc typice intelligi, ut ubi spiritus et anima et corpus consenserint, omnem rem bonam impetrent quam petieunc accedens Petrus ad eum, dixit
Abbreviated transcription (Latin):
sum considerare. ut in sp̃u lenitatis
misericordit̾ ageret. s recessit a bono
gr̃ȩ quã susceꝑat: mittens conseruũ
in carcerẽ dirȩ tribulationis. quasi
ad hoc fortassis ut ita peccati debitũ
solueret: ne quid in futuro graurꝰ ules¬
cenctum remaneret. Euenit itaq iuxta
apłm qͦd ille tristitia absorbet᷑. & iste
perit. qui frẽm odit. & in rigore iusti¬

Expanded text:
sum considerare, ut in spiritu lenitatis sum considerare, ut in spiritu lenitatis misericorditer ageret; sed recessit a bono gratiae quam susceperat, mittens conservum in carcerem dirae tribulationis, quasi ad hoc fortassis, ut ita peccati debitum solveret, ne quid in futuro gravius ulciscendum remaneret. Evenit itaque juxta Apostolum, quod ille tristitia absorbetur, et iste perit qui fratrem odit, et in rigore justi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs serui illiꝰ. dimisit eũ: & debitum
dimisit ei. Peccator rogans accipit
donũ decẽ miliũ talentoꝵ. idest ueni¬
am suoꝵ cõmissoꝵ: cũ sibi assumte
medelã quã ds̃ ad hoc instituit. Hoc
autẽ fit: si lauachrũ baptismi non
ficte. uł si postea baptismum pęniten¬
tiȩ deuote suscipiat. Dimissus itaq a
iunculis p̾cedentis timoris. egredit᷑
in spem salutis. E gressus autẽ ser¬
uus ille: inuenit unũ de conserus
sius. qui debebat ei centũ denarios:
& tenens suffocabat eum dicens. Red
de qͦd debes. Centum denarioꝵ de¬
bitor erat: quem de aliquib cõmissis
in frẽm satisfacere oportebat. Conser¬
uum aut̾e suffocare ẽ : in frẽm per
undictam exardere. Et ꝓcidens
conseruus esꝰ: rogabat eũ dicens. Pa¬
tientiam habe in me: & omĩa redd̃a
tͥ. Einendabo scilicet consilio uł
udicio eccłiȩ: qͦd deliqui. Ille aut̾e
noluit: s abiit & misit illũ in carcere.
donec redderet debitũ. oluit sep¬

Expanded text:
Dominus servi illius, dimisit cum, et debitum dimisit ei. » Peccator rogans accipit donum decem millium talentorum, id est veniam suorum commissorum, cum sibi assumit medelam quam Deus ad hoc instituit. Hoc autem fit, si lavacrum baptismi non ficte, vel si postea baptismum poenitentiae devote suscipiat. Dimissus itaque a vinculis praesentis timoris egreditur in spem salutis. « Egressus autem servus ille invenit unum de conservis suis qui debebat ei centum denarios, et tenens sude quod debes. Centum denariorum debitor erat, quem de aliquibus commissis in fratrem satisfacere oportebat. Conservum autem suffocare, est in fratrem per vindictam exardere. Et procidens conservus ejus, rogabat eum, dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. Emendabo scilicet consilio vel judicio Ecclesiae quod deliqui. Ille autem noluit, sed abiit et misit illum in carcerem, donec redderet debitum. Noluit se ip
Abbreviated transcription (Latin):
uia tumca plus est necessaria
usui nr̃o quam pallium. ad fructũ
dignum penitentiȩ ꝑtinet. ut ñ solum
exteriora & minus necessaria s ipsa ual¬
de nobis necessaria. diuidamus cũ pxi¬
mis. escam scilicet & tunicam. liex enĩ
dicit. diliges ꝓximum tuum tanquã
te ipsum. De una tunca non dici po¬
tuit ut duideretur. quia tunc inde
nemo uestiretur. De esca ueritas dicit.
Date elemosinam. & ecce omnia munda
sunt uobis. Uenerunt autẽ & publica¬
ni: ut baptizarentur. & dixerunt ad
illum Magister. quid faciemus: At il¬
le dixit ad eos. Nichil amphus quam¬
qͦd constitutum est uobis faciatis.
agna uis in sermone iohannis: qui
etiam publicanos & milites cogit con¬
silium suȩ salitis inquirere. Precepit
gͦ ne ultra prescriptum eis quiequã
exigant. Publicam sunt: qui uel ue¬
ctigalia publica exigunt uł conducto¬
res sunt uectigalium fisci. seu rerum
publicarũ. Hii etiam qui scħ huis
luera ꝑ negotia sectantin:. eodem uõ¬

Expanded text:
uia tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividamus cum proximis, escam scilicet et tunicam. Lex enim dicit: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . De una tunica non dici potuit ut divideretur, quia tunc inde nemo vestiretur. De esca Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Venerunt autem et publicani ut baptizarentur, et dixt ille dixit ad illos: Nihil amplius quam constitutum est vobis faciatis. Magna vis in sermone Joannis, qui etiam publicanos et milites cogit consilium suae salutis inquirere. Praecepit ergo ne ultra praescriptum eis quidquam exigant. Publicani sunt, qui vel vectigalia publica exigunt, vel conductores sunt vectigalium fisci, seu rerum publicarum. Hi etiam qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vo
Abbreviated transcription (Latin):
cipia colebantur hic noua ifatura ĩ xp̃o
peres geste pro figura in signiticatio
explentur Item in lege mandata sc̃ptaft
et pronussa sedui lege mandata tenẽtux
que legẽ implero uel cõseruare uitent
promissautro meugli plenitudĩe cõlũ¬
mautur Item lex pectatũ monstrauit
nõ abstulit et sub suo fiore redactos ho¬
mines seruos effecit et inde sp̃m senutu¬
tis habuisse priorẽ populũ apłs docuit
legis amouit perata que lex penuetat¬
plende legis ouñbr danauir et si demcepis
puuienda cõunserint per eundẽ adoptione
sp̃m indulget formã dene a gendi rosu¬
it et ut pollĩt agi quedociit adiutorẽ
sum infundit. Nam peceptaloga lia ꝯꝑa¬
tõe euãgli euãnõ tona dicuntur quia
qd pienpiunt nõ ꝑficũt. Gratia uero
eugli quodext̾ius imparat ĩteruis ut ꝑ¬
ficiat᷑ uiuat Ierechielis enĩ testĩomo dr̃
Dedĩ eis precepta nõ tona utiq ñ dona¬

Expanded text:
ncipia celebrantur, hic nova creatura in Christo ncipia celebrantur, hic nova creatura in Christo pe res gestae pro figura in significationexplentur. Item: In lege mandata scripta sunt et promissa, sed in lege mandata tenentur, quae legem implere vel conservare jubent, promissa vero in Evangelii plenitudine consummantur. Item: Lex peccatum monstravit, non abstulit; sed sub suo terrore redactos homines servos effecit, et inde spiritum servitutis habuisse priorem populum Apostolus dolegis amovit, peccata quae lex puniebatplendae legis omnibus donavit: et si deinceps punienda commiserint, per eumdem adoptionis spiritum indulget. Formam bene agendi praebuit, et ut possint agi quae docuit, adjutorem Spiritum infundit. Nam praecepta legalia comparatione Evangelii etiam non bona dicuntur, quia quae praecipiunt non perficiunt; gratia uero euangelii quod exterius imperat, interius ut perficiatur iuuat. Ezechielis enim testimonio dicitur: Dedi eis praecepta non bona. Vtiq
Abbreviated transcription (Latin):
qtessionẽ ista propter iustificatoẽm ila
ignorãti demoustrat ꝑc̃m: ista aguitũ
iiuat ut intentu illa flagilitus deditor
increpat ista pectantes bonitate popria
ista etiã per inimicis orare iussit Illa
cõingio multas habere cressere et gene¬
raic precepit. ista continentiã suasit Illic
mablutione cordis et corporis Illit ca¬
naban regnum et promissiones rerũtẽ¬
poralium cõtinentur hic uita et̾na re¬
guũ q celoꝵ pionuttit᷑ i lic sabbatiociũ
et cehes celebratur hic sabbati reqͥes inxp̃o
batetur qui dixit ad me uenite om̃s qui
laboratis et onetati estis et ego nos itfici ã
et inuenietis teqniẽ aĩabus uratue a llic
luc incorpore xp̃r id est in sanctis suis ñ
adurittitur quicqͣd ꝑ illa inmũdã ai¬
mualia i mores homi sigraficãtut Il¬
lic pecorib n molatis carins et sangui¬
qui pasit ce lebratur hic pascantĩn ĩmo¬
latus est xp̃r quiest uerus agnus ĩma¬
lalue I llicucomeme idest nouelune pri¬

Expanded text:
ustificationem. Illa ignoranti demonstrat peccatum, ista agnitum adiuuat, ut uitetur. Illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria ista etiam pro inimicis orare iussit. Illa, coniugiorum indultis habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. Illiclauacrum in ablutione cordis et corporis. Illic Canaporalium rerum continentur, hic vita aeterna regnumque coelorum promittitur. Illic Sabbati otium et requies celebratur, hic Sabbati requies in Christo habetur, qui dixit: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficias requiem animabus vestris . Illic hic in corpore Christi id est in sanctis suis, non admittitur, quidquid per illa immunda animalia in mores hominum significatur. Illic pecoribus immolatis carnis et sanguigni pascha celebratur, hic pascha nostrum immolatus est Christus , qui est verus Agnus immaculatus. Illic neomeniae id est, novae lunae pri
Abbreviated transcription (Latin):
tio religionis.
e hoc fermento dicit apłs. Modicũ
fermentum. totam massam cor¬
rumpit. Sicut uis paru fermenti mix¬
tum farinȩ crescere facit. ꝙ ad saporẽ
suum trahit. ita modica scintilia do¬
ctrine hereticoꝵ. si in tuum pectꝰ in¬
iecta fuerit. cito ingens flamina suc¬
crescet. & te totum ad se trahet.
t illi cogitabant int se dicentes.
quia panes non habenus. Mah.¬
ogitabant quia panes non ha¬
benius. ideo ait nobis ut caueamꝰ
a fermento. idest a panib phariseoꝵ.
Sciens autem ihc eos male intellexis¬
se cauete a fermento phariseoꝵ. redar¬
guit eos inde. & inducit ad sanũ in¬
tellectum. Et hoc ẽ quod sequitur.
ciens autẽ ih̾c dixit. Quid cogita¬
tis inter uos modiee fidei. quia pa¬
nes non habetis: Nondum intelligi

Expanded text:
tio religionis. De hoc fermento ait Apostolus; Modicum fermentum totam massam corrumpit . Sicut vis parvi fermenti mistum farinae crescere facit et ad saporem suum trahit, ita modica scintilla doctrinae haereticorum, si in tuum pectus injecta fuerit, cito ingens flamma succrescet, et te totum ad se trahet. At illi cogitabant inter se, dicentes: Quia panes non habemus. Cogitabant quia panes non habemus. Ideo ait nobis ut caveamus a fermento, id est, a panibus Pharisaeorum: Sciens autem Jesus eos male intellexisse, cavete a fermento Pharisaeorum, redarguit eos inde, et inducit ad sanum intellectum: et hoc est quod sequitur: Sciens autem Jesus dixit: Quid cogitatis inter vos, modicae fidei, quia panes non
Abbreviated transcription (Latin):
uidetis. & aures habentes ñ auditis:
sleq recordamini quando quinq pa¬
nes fregi in quinq milia. & quot co¬
phinos fragmentoꝵ plenos sustulistis:
Sicunt ei. Duodecim. Quando & septẽ
panes in quatuor milia. qͦd sportas
fragnientoꝵ sustulistis: Et dicunt ei.
Septem. Quare non intelligitis. qr ñ
dde pane dixi uobis. cauete a ferm̃to
phariseoꝵ & saduceoꝵ: Tunc intellexe
runt quia non cdixerit cauendum a
fermento panum. s a doctrina pha-¬
tiq cauendum erat. ne doctrina
pbariseoꝵ. xp̃m nesciens. effectus
ueyitatis euangħ ee corrumperet.
i autem¬
ferientum phariseoꝵ & herodis.
traditiones ꝑuersas. & heretica signifi¬
cat ciognatã. constat quia eybi quib
pastus est populus dei. uerã doctnã
integramq significant.

Expanded text:
videtis, et aures habentes non auditis? Nec recordamini quando quinque panes fregi in quinque millia? Quot cophinos fragmentorum plenos sustulistis? Dicunt ei: duodecim. Quando et septem panes in quatuor millia, quot sportas fragmentorum tulistis? Et dicunt ei: septem. Quare non intelligitis quia non de pane dixi vobis: Cavete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum? Tunc intellexen dixerit cavendum a fermento panum, sed a doctrina Phatique cavendum erat ne doctrina Pharisaeorum Christum nesciens effectus veritatis evangelicae corrumperet. Si autfermentum Pharisaeorum et Herodis traditiones perversas et haeretica significat, dogmata constat quia cibi quibus pastus est populus Dei veram doctrinam integramque significant.
Abbreviated transcription (Latin):
ui habet sponsam. sponsus ẽ. Ami¬
cus autem sponsi qui stat & audit
eum. gaudio gaudet ꝓpt̃ uoce sponsi.
Stat. qui se humiliat. Uide iohanne
stantem. Non sum inquit dignꝰ cor¬
rigiam caltiamenti eius soluere. Om̃is
eccłia uirgo appellata ẽ. Diu̾sa enim
dona dei sunt: ut qui castitatem non
habet corporis. castitatem habeat ani¬
mȩ. Quȩ autem ẽ mentis uirginitas :
Integra fides. solida spes. sincera caritas.
ui enim uos uni uiro uirginẽ castam
exhibere. xp̃o. Sponsa gͦ ẽ eccłia. sponsꝰ
xp̃c. amicus sponsi iohẽs. stans in fide
xp̃i & audiens idest intelligens & com¬
plens uocem. idest p̃cepta sponsi. Un¬
de dieit. Hoc gͦ gauclium meũ im¬
pletum est. Illum oportet crescere. me
dare. me autẽ acciꝑe. Illũ oportet glo¬
rificari. me autẽ confĩteri. M.¬

Expanded text:
ui nabet sponsam, sponsus est. Amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Stat, qui se humiliat. Vide Joannem stantem. Non sum, inquit, dignus corrigiam calceamenti ejus solvere. Omnis Ecclesia virgo appellata est. Diversa enim dona Dei sunt, ut qui castitatem non habet corporis, castitatem habeat animae. Quae autem est mentis virginitas? Integra fides, solida spes, sincera charitas. nim vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Sponsa ergo est Ecclesia; sponsus Christus; amicus sponsi, Joannes stans in fide Christi, et audiens id est, intelligens et complens vocem id est, praecepta sponsi. Unde dicit: Hoc ergo gaudium meum impletum est. Illum oporcrescere, me autedare, me autem accipere. Illum oportet glorificari, me autem confiteri. Fa
Abbreviated transcription (Latin):
marcus & lucas auditu didicert̃
quȩ scriberent. s etiam iohannes & ma¬
theus. multa de infantia. pueritia. gene¬
alogia saluatoris aliis narrantib didi¬
instigante cuuis gr̃a geritur. ut id qͦd
bonum ẽ nobis etiam bomim uideat᷑.
Assecutum quidẽ se non pauca dicit.
s omnia. idest multa. de quib quȩ ad
fidem legentium confirmandam crede¬
ret idonea scripsit. Theophilus int̾preta¬
tur amans dm̃. uł amatus a dõ. Qͥs qͥs
gͦ amat dm̃. siue a d̾õ se desiderat ama¬
ri: obediat eugłio tanquam sibi scrip¬
to. Heretici noua ꝓmittunt. s theo¬
philo uerboꝵ de quib eruditus ẽ ueri¬
tas exprimenda promittitua. Ex¬

Expanded text:
Marcus et Lucas auditu didicerunt quae scriberent, sed etiam Joannes et Matthaeus multa de infantia, pueritia, genealogia Salvatoris aliis narrantibus didiinstigante, cujus gratia geritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Assecutum quidem se non pauca dicit, sed omnia, id est multa, de quibus, quae ad fidem legentium confirmandam crederet, idonea scripsit. Theophilus interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat Deum, sive à Deo se desiderat amari, obediat Evangelio tanquam sibi scripto. Haeretici nova promittunt, sed Theophilo verborum, de quibus eruditus est, veritas exprimenda promittitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui confitebitur me coram homini
bus. confitebor & ego eum corã pa¬
tre meo qui in cęlis est & co
uia non sunt timendi torto¬
res carnis. gͦ confitemini me.
Omnis enim qͥ me confitet᷑ coram
hominib. idest ñ solum cordis fide.
s ore & oꝑe non recusans scilicet
mori ꝓ me: & ego confitebor eũ in
conspectu suꝑnę ciuitatis. et̾mq re¬
gis ac iudicis. dicens. uenite bene-¬

Expanded text:
qui confitebitur me coram hqui confitebitur me coram hbus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est, L. et uia non sunt timendi tortores carnis, ergo confitemini me. Omnis enim qui me confitetur coram hominibus, id est, non solum cordis fide, sed ore et opere, non recusans scilicet mori pro me; et ego confitebor eum in conspectu supernae civitatis, aeternique regis ac judicis, dicens: Venite, bene
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus seruare numeramꝰ. Hic
derident nos negantes resurrectio¬
nem. quasi nos materiã quȩ fit
cadauer anima discedente. ita dica¬
mus reparandam. ut ea quȩ dila¬
buntur & in alias speties uertunt᷑.
ad easdem corporis partes ubi fue
runt redire necesse sit. Alioquin. si
capillis redit. quod crebra tonsura
detraxit & unguib. indecens occur¬
rit resurrectio. S quemadmodum
si statua metalli contereretur in pul¬
uerem. & artifex eam uellet repara¬
re. non quereret quȩ partieula eui
membro statuȩ redderet᷑. dum tam̃
totam reficeret ex eo unde constiterat.
ita d̾s mirabilit᷑ de materia carnis
nr̃e nos restituet. Nec attinebit ad re-¬
dintegritatem utrum capilli ad capil¬
los. & ungues ad ungues redeant: dũ
solũmͦ dei prouidentia decent̃ restitu¬
amur. Nolite gͦ timere. multis pas¬
serib melioris estis uos. ¶ Multis
passerib pluris estis. hoc est maioris
apud dm̃ dignitatis. O mnis gͦ

Expanded text:
volumus servare, numeramus. Hic volumus servare, numeramus. Hic derident nos negantes resurrectionem, quasi nos materiam, quae fit cadaver anima discedente, ita dicamus reparandam, ut ea quae dilabuntur, et in alias species vertuntur, ad easdem corporis partes, ubi quae fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillis redit, quod crebra tonsura detraxit, et unguibus, indecens occurrit resurrectio. Sed quemadmodum si statua metalli contereretur in pulverem, et artifex eam vellet reparare, non quaereret quae particula cui membro statuae redderetur, dum tamen totam reficeret ex eo unde constiterat; ita Deus mirabiliter de materia carnis nostrae nos restituet. Nec attinebit ad integritatem, utrum capilli ad capillos, et ungues ad ungues redeant, dum solummodo Dei providentia decenter restituamur. Nolite ergo timere, multis passeribus meliores estis vos. Lucas: Multis passeribus pluris estis , hoc est, majoris apud Deum dignitatis. Omnis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
imore mundi expulso. seruite dño
tumore gehennȩ. donec illum cari¬
tas foras mittat ꝑmanente casto timo¬
re idest reuerentia sine fine d̾õ exhi
gehennam. ignis & frigoris. in
iob plenissime legius. Nonne
duo ꝑasseres asse ueneunt. & unꝰ ex
illis non cadet suꝑ t̾ram sine patre nr̃o:¬
L Et unus non est in oblimone
coram d̾o. Si non moritur passer
sine cd̃i prouidentia in qua sunt om̃a.
quantomagis uos ad imaginem dei
facti: Lucas. Quinq passeres dipon-¬
dio. ueneunt. idest uendunt᷑. Dipon¬
dius genus est ponderis leuissimi.
ex duob assib compositi. Qd autẽ
in numeris est unus. hoc in ponde¬
rib as: & qͦd duo. hoc dipondius.
UÑ autem & capilli capitis. om̃s
numerati sunt. Ut de massa cor¬
poris taceam. minimȩ etiam parti-¬
culȩ dei ꝓuidentia conseruantur.
Non actũ computationis s facilita¬
te cognitionis sunt omnia dõ nume¬
rata. idest cognita. & bene numera¬
ta dicuntur quȩ seruat. quia quȩ

Expanded text:
imore mundi expulso, servite Domino timore gehennae, donec illum charitas foras mittat, permanente casto timore, id est, reverentia sine fine Deo exhigehennam, ignis et frigoris, in Job plenissime legimus. Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre  Si unus non est in oblivione coram Deo . Si non moritur passer sine Dei providentia, in qua sunt omnia; quanto magis vos ad imaginem Dei facti? Lucas: Quinque passeres dipondio veneunt , id est, venduntur. Dipondius, genus est ponderis levissimi, ex duobus assibus compositi. Quod autem in numeris est unus, hoc in ponderibus as; et quod duo, hoc dipondius. Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt. Ut de massa corporis taceam, minimae etiam particulae Dei providentia conservantur. Non actu computationis, sed facilitate cognitionis sunt omnia Deo numerata, id est, cognita: et bene numerata dicuntur quae servat, quia quae
Abbreviated transcription (Latin):
minib N& confusus me fuerit in
generatione ista adultera & peccatrice.
negabo & ego eum coram patre meo
qui est incelis I& angłis eiꝰ. R¬
& filius hominis confundetur eũ cũ
Oyi coram hominib ubi ꝓdesse de
bet nominis mei confessio. negauerit
me dm̃ uł hominem ẽẽ : & ego coram
patre meo & angłis negabo eum. idest
non manifestabo ei patrem neq me
in maiestate patris. Qui fuerit me c̃
fusus. idest habens me confusum. uł
confusus. idest confundens. sciliceo eru¬
bescens. filuis hominis confundet᷑ .id. ẽ
habebitur confundens eum. Uel passi¬
uum accipitur ꝑro actiuo: confundet᷑.
idest confundet eum. & quasi erubes¬
cens de illius p̾sentia excludet eũ ã gła.
Pater in cęlis est. hoc ẽ in consortio sc̃oꝵ
unt qui dicunt. nos non eru Beda.¬
bescimus dm̃ confiteri. s ad pro-¬
bationem fidei non sufficit uox pro-¬
fessionis xp̃ianȩ. dum dedignant᷑ in¬
iurias tolerare. dum erubescunt si iur-¬
gium contigerit. priores satisfacere¬

Expanded text:
 et confusus me fuerit in generatione ista adultera et peccatrice, negabo et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis, et angelis ejus. Et Filius hominis confundet eum, cum Qui coram hominibus, ubi prodesse debet mei nominis confessio, negaverit me Deum vel hominem esse, et ego coram Patre meo et angelis negabo eum, id est, non manifestabo ei Patrem, neque me in majestate Patris. Qnfusus, id est, habens me confusum; vel confusus, id est, confundens scilicet erubescens, Filius hominis, confundetur, id est habebitur confundens eum. Vel passivum accipitur pro adjectivo. Confundetur, id est, confundet eum et quasi erubescens de illius praesentia, excludet eum a gloria. Pater in coelis est, hoc est, in consortio sanctorum. Sunt qui dicunt, nos non erubescimus Deum confiteri, sed ad probationem fidei non sufficit vox professionis Christianae, dum dedignantur injurias tolerare, dum erubescunt, si jurgium contigerit, priores satisfacere
Abbreviated transcription (Latin):
adaperire. Et statim aꝑtȩ sunt aures
eius. & solutum ẽ uinculum linguȩ eiꝰ
& loquebatur recte. Syrdus & mu¬
tus est: qui nec aures nec os aꝑit ad
audienda uerba dei & ꝓnuntianda.
Prima salutis ianua est: infirmum
de turba seduci. Quod fit. eũ app̃hen¬
dens dñs mentem peccatis languidã.
euocat eam a consuetis morib. & pro¬
uocat ad sua p̃cepta. Mittit digitos
in auriculas. oum ꝑ dona sc̃i sp̃e au
res cordis aꝑit ad intelligentiã. Expu¬
ens dñs linguam tangit egroti. cũ
ad confessionem fidei ora cathecia-¬
toꝵ instruit. Sputum namq sapor
est sapientiȩ. Unde illud. Ego ex ore
altissimi prodiui. Suspexit ddñs in oe¬
lum. ut inde mutis loquelam: surdis
auditum. cunctis infirmis medelam
doceret ẽẽ querendam. Ingemuit. ut
daret nobis exemplum gemendi pro
nobis & ꝓximis. Effeta. proprie ꝑti¬
net ad aures. unde & subditur. Et stã¬
tim aꝑtȩ sunt aures eꝰ. Hic notat᷑
utraq redemptoris natura. Celum

Expanded text:
statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Surdus et mutus est, qui nec aures, nec os, aperit ad audienda verba Dei et pronuntianda. Prima salutis janua est, infirmum de turba seduci. Quod fit, cum apprehendens Dominus mentem peccatis languidam, evocat eam a consuetis moribus, et provocat ad sua praecepta. Mittit digitos in auriculas, cum per dona sancti Spiritus aures cordis aperit ad intelligentiam. Exspuens Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizantium instruit. Sputum namque sapor est sapientiae. Unde illud: Ego ex ore Altissimi prodii . Suspexit Dominus in coelum, ut inde mutis loquelam, surdis auditum, cunctis infirmis medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit, ut daret nobis exemplum gemendi et pro nobis et proximis. Ephphetha proprie pertinet ad aures, unde et subditur: Et statim apertae sunt aures ejus: hic notatur utraque Redemptoris natura. Coelum
Abbreviated transcription (Latin):
qui eis ꝑ stellam natus apparuit: & ipse
rex herodes regem formidat infantẽ. at¬
q ut eum possit occidere. tot paruulos
necat. Lucam uͦ ꝑ uitulum significari
neutri dubttauerunt. qui quasi animal
bostus deputatum circa templũ maxime
& ierosolimam narrationis suȩ uersat᷑
incessu. In principio saẽdotem collocat
ad aram orantem. populo foris stante.
Mariam concepto dño ierosolunã mittit
ad domũ pontificis. ibi baptistã natum
refert. illuc dñm natum eum hostia
transfert: illuc eum parentib singulis
annis ducit. Duodennẽ in templo cho¬
ris doctoꝵ int̾serit. & post cetera cliscipu¬
los dñi in templo laudantes in fine euan¬
gelii concludit.
CONCORDIA
lo  d RNi ui quarto libro

Expanded text:
qui eis per stellam natus apparuit, et ipse qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem formidat infantem, atque ut eum possit occidere, tot parvulos necat . Lucam per vitulum significari neutri dubitaverunt, qui quasi animal hostiis deputatum, circa templum maxime et Hierosolymam narrationis suae versatur incessu. In principio sacerdotem collocat ad aram orantem, populo foris stante. Mariam, concepto Domino, Hierosolymam mittit ad domum pontificis. Ibi Baptistam natum refert , illuc Dominum natum cum hostia transfert, illuc cum parentibus singulis annis ducit, duodennem in templo choris doctorum interserit , et post caetera discipulos Deum in templo laudantes in fine Evangelii concludit. » Concordia Augustini, in quarto libro
Abbreviated transcription (Latin):
maxime circa humanitatis facta uersa¬
ti sunt: iohes uͦ circa diuinitatẽ. Prom¬
de cum duȩ uirtutes sint animȩ una
actiua. altera contemplatiua. quas signi¬
ficauerunt uxores iacob: lia quȩ inter¬
p̃tatur laborans. & rachel quȩ interp̃¬
tatur usũ principium: datur intelligi
tres euangłistas cuxa actiuam urtutẽ
fuisse uersatos. iohannem uͦ circa contẽ¬
platiuam. Unde mͥ ucdetur ꝓbabilius
attendisse illos qui leonem in matħo
homine in marco intellexerunt. uitu¬
lum uͦ in luca. aquilam in iohanne: ꝗͣ
qui hominem matheo. aquilã marco.
leonem iohanni tribuerunt. De prin¬
cipiis enim libroꝵ coniecturã capere
uoluerunt. non de tota intentione eu¬
angelistarũ: quȩ magis fuerat ꝑseru¬
tanda. Multo enim congruentiꝰ matħs
onem significat᷑: unde & in apocalipsi
cũ ipsa tribu regia leo cõmemoratꝰ ẽ. uͥ
dieitur. uieit leo de tribu uida. Sed̃m
matħm magi narrantur uenisse ab orien¬
te ad regem querendum & adorandum

Expanded text:
maxime circa humanitatis facta versati sunt, Joannes vero circa divinitatem. Proinde cum duae virtutes sint animae, una activa, altera contemplativa, quas significaverunt uxores Jacob, Lia quae interpretatur laborans, et Rachel, quae interpretatur visum principium, datur intelligi, tres evangelistas circa activam virtutem fuisse versatos, Joannem vero circa contemplativam. Unde mihi videtur probabilius attendisse illos, qui leonem in Matthaeo, hominem in Marco intellexerunt, vitulum vero in Luca, aquilam in Joanne, quam qui hominem Matthaeo, aquilam Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius Matthonem significatur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dicitur: Vicit leo de tribu Juda . Secundum Matthaeum magi narrantur venisse ab oriente ad regem quaerendum et adorandum,
Abbreviated transcription (Latin):
susceptt: mareus tanqu̾a pedisequus & bre¬
uiator eius eẽ uidet᷑. eum solo ioħe nichil
dicens. Lucas sac̾dotalẽ cñ styrpẽ occu¬
pauit ad dauid ascendens ñ regiũ stem¬
ma secutus. s ꝑ reges exitt ad nathan qͥ
rex ñ fu̾it. filium dauid: ñ sicito maths
forte non fuit sine aliqͦ saeramento. qr
regum ẽ ñ eẽ sine comitũ obseqͥo. lucas
uͦ ñ habuit breuiatorẽ comit̾ẽ: nã sac̃¬
dos in scã scõꝵ solꝰ intrabat. Hii tres

Expanded text:
suscepit. Marcus tanquam pedissequus, et breviator ejus esse videtur, cum solo Joanne nihil dicens. Lucas sacerdotalem Domini stirpem occupavit, ad David ascendens, non regium stemma secutus, sed per reges exiit ad Nathan qui rex non fuit filium David; non sicut Matthaforte non fuit sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. Lucas vero non habuit breviatorem comitem. Nam sacerdos in sancta sanctorum solus intrabat. Hi tres
Abbreviated transcription (Latin):
liam parabolam ꝓposute eis di¬
cens. Cui simile est regnum dei.
& cui simile ẽẽ existimabo illud:
Aut cui parabolȩ comparabimꝰ illud:
Simile est grano synapis. qͦd accipi-¬
ens homo seminauit in ortum suum.
qͦd minimum quid̾e est omnib hole¬
rib. & fit arbor ita ut uolucres celi
ueniant. & habitent in ramis eiꝰ. Teroñ

Expanded text:
liam parabolam proposuit eis dicens- Cui simile est regnum Dei, et cui simile esse aestimabo istud? Aut cui parabolae comparabimus illud? Simile est grano sinapis, quod accipiens homo, seminavit in hortum suum: quod minimum est ex omnibus oleribus; et fit arbor, ita ut volucres coeli veniant et habitent in r
Abbreviated transcription (Latin):
in arborem. quia resurrexir & ascen¬
dit in cęlum. Ramos expandit in qͥb
uolucres requiescerent. quia p̾dicato¬
res disꝑsit in mundum. in quoꝵ dictis
& consolationib fideles auditores
ab huiꝰ uitȩ farigatione respirarent.

Expanded text:
in arborem, quia resurrexit et ascenin arborem, quia resurrexit et ascendit in coelum. Ramos expandit in quibus volucres requiescerent; quia praedicatores dispersit in mundum, in quorum dictis et consolationibus fideles auditores ab hujus vitae fatigatione respirarent.
Abbreviated transcription (Latin):
tis effundit. & odore suo circũstantes
adimplet. dum gła resurrectionis &
ascensionis etiam post mortem p̾di¬
catur toto orbe terrarum. Homo
da. ut uirtutum gramina crescant.
Qͥ bene dicitur granũ qͦd seuerit ac¬
cepisse. quia dona quȩ cũ patre no¬
bis tribuit ex diuinitate. nobiscum
accepit ex humanitate. Unde illud.
Accepisti dona in hominib. Uirtus
dei ꝑ orbem crescit. & in mente cuiꝰq
credentis. quia nemo repente fĩt sum¬
mus. Ascensiones in quit psalmista in
dunt. & ibi requiescunt. Unde illud.
Quis dabit michi pennes sicut colũ¬
bȩ: & uolabo & requiescam: Potest eti-¬
am in grano sẏnapis. dominice incar¬
nationis humilitas intelligi. Quod
acceptum homo misit in ortũ suum.
quia corpꝰ crucifixi saluatoris accipi¬
ens ioseph. in orto sepelunt. S qui re¬
putabatur minimus ceteroꝵ hominũ
qui ꝑ holus accipiuntur uxta illud.
omnis caro fenum. creuit & factꝰ ẽ

Expanded text:
tis effundit, et odore suo circumstantes tis effundit, et odore suo circumstantes adimplet, dum gloria resurrectionis et ascensionis etiam post mortem praedicatur toto orbe terrarum. Homo da, ut virtutum gramina crescant. Qui bene dicitur granum quod severit, accepisse; quia dona quae cum Patre nobis tribuit ex divinitate, nobiscum accepit ex humanitate. Unde illud: Accepisti dona in hominibus . Virtus fidei per orbem crescit, et in mente cujusque credentis, quia nemo repente fit summus Ascensiones, inquit Psalmista, indunt, et ibi requiescunt. Unde illud: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Potest etiam in grano sinapis, Dominicae incarnationis humilitas intelligi. Quod acceptum homo misit in hortum suum, quia corpus crucifixi Salvatoris accipiens Joseph in horto sepelivit. Sed qui reputabatur minimus caeterorum hominum, qui per olus accipiuntur, juxta illud, omnis caro fenum , crevit et factus est
Abbreviated transcription (Latin):
gentib. Seminator est saluator. qui
seminat in animis credentium. uel
ipse homo seminans in corde suo.
Predicatio eugłii minima ẽ omniũ
disciplinarum. quia pͥmo iue credit᷑
pͥdicanti xp̃m crucifixum. Phyloso¬
phici autem disciplinis quamius pri-¬
mo credatur. tamen ad ultimũ nichil
uitale in eis ẽẽ cognoscitur. & sient
holera herbarum eito decidunt. S:
p̾dicatio eugł̃ii parua uisa in prin¬
cipio. tandem crescit. non sicitt her¬
be quȩ cito arescunt & corruunt. s
sicut arbor quȩ longa annositate &
opima fertilitate gaudet. Uolueres
sunt animȩ credentium. rami diu̾¬
sitates dogmatum. ut pro uarieta¬
te morboꝵ uaria sit medicina. Uł ita.
egnum dĩ: idest fides ꝑ quam
uenttur ad dm̃. comparat᷑ gra-¬
no sẏnapis. uł quia uenena dicitur
expellere. idest omnia dognata pra-¬
uitatis. uł ob similem feruorem quã
habet. Fides enim primo quasi abie-¬
cta & amari saporis ꝓpt̾ infirmitat̾e
xp̃i. s aduersis trita. grãm suę uirtu¬

Expanded text:
N. Seminator est Salvator qui seminat in animis credentium; vel ipse homo seminans in corde suo. Praedicatio Evangelii, minima est omnium disciplinarum; quia primo vix creditur praedicanti Christum crucifixum. Philosophicis autem disciplinis quamvis primo credatur, tamen ad ultimum nihil utile in eis esse cognoscitur, et sicut olera herbarum cito decidunt . Sed praedicatio Evangelii parva visa in principio, tandem crescit, non sicut herbae quae cito arescunt et corruunt, sed sicut arbor, quae longa annositate et optima fertilitate gaudet. Volucres, sunt animae credentium; rami, diversitates dogmatum, ut pro varietate morborum varia sit medicina BEDA.Regnum Dei, id est, fides per quam venitur ad Deum, comparatur grano sinapis; vel quia venena dicitur expellere, id est, omnia dogmata pravitatis, vel ob similem fervorem quem habet. Fides enim primo quasi abjecta et amari saporis, propter infirmitatem Christi, sed adversis trita, gratiam suae virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ut non uideant. A G Stinys
uia pͣdixit ysaias in sp̃ũ p̃sci¬
entis omnia. iudeoꝵ ex cecatio.¬
nem. non poterant credere. ñ quod
ex necessitate non possent. & ita nulla
culpa ẽẽc eis. sed quia nolebant. Non
poterant credere. quia dei ignorantes
iustitiam. suam statuere uolebant. Eare
cantur & indurantur. quia negando
diuinum adutorium ñ adiuuant᷑
Qͦd autẽ dicuntur non posse credere.
ita ẽ culpa uoluntatis humanȩ. sicut
qͦd dicitur d̾̃s se ipsum negare ñ pos¬
se. laus ẽ uoluntatis diuinȩ. Nolentes
gͥ oculos & aures aperire ueritati. me¬
ruerunt ut nunquam uideant oculis
& ñ audiant aurib. & ñ intelligant
corde. qͦd ẽ neq uidere. neq audire.
& non conuertantur ad penitentiam.
& ñ sanentur a peccatis: ut in nocen¬
tiam recipiant. Uel ita.¬

Expanded text:
ut non videant . » Quia ut non videant . » Quia praedixit Isaias, in spiritu praescientis omnia, Judaeorum excaecationem, non poterant credere: non quod ex necessitate non possent, et ita nulla culpa esset eis, sed quia nolebant. Non poterant credere, quia Dei ignorantes justicantur et indurantur; quia negando divinum adjutorium, non adjuvantur. Quod autem dicuntur non posse credere, ista est culpa voluntatis humanae, sicut quod dicitur Deus se ipsum negare non posse, laus est voluntatis divinae. Nolentes igitur oculos et aures aperire veritati, meruerunt ut nunquam videant oculis, non audiant auribus et non intelligant corde, quod est neque videre, neque audire, et non convertantur ad poenitentiam, et non sanentur a peccatis, ut innocentiam recipiant. AUGUST.
Abbreviated transcription (Latin):
identes non uident. hoc ẽ ingenio
p̃sumentes se uidere pͥuantur sp̃u-¬
ali intellectu. & audientes foris ñ au¬
diunt corde. qͦd ẽ non intelligere. Un¬
de ysaias. Auditu exteriori audietis
p̾dicationem xp̃i: & non intelligetis.
& uidentes frequent̃ uidebitis exteri¬
ori uisu miracula eius. & non uide¬
bitis oculo mentis.Nerassatũ est¬
enim cor populi huius. & aurib grauit̃
audierunt. & oculos suos clauseruite.¬
nequando oculis uideant & auribus
audiant. & corde intelligant. ꝙ conu̾¬
tantur & sanem eos.Abundantia
malitiȩ dicit incrassatum cor uideoꝵ.
quaꝓpt̃ ingrate susceꝑunt uerba dñi.
qͦd fuit grauit̃ audire. O culos suos
clausisse dicuntur. ne arbitremur ẽe
culpam naturȩ. non uoluntatis. Cũ
enim possent cogitare & intelligere.
auerterunt pre inuidia intuitũ men-¬
tis. & ita ipsi sibi causa fuerunt. ut d̃s
eos deserendo excecaret. Unde iohes.
Propt̃ea non poterant credere. quia
dixit ysaias. Excecauit oculos eoꝵ.

Expanded text:
identes non vident, hoc est, ingenio praesumentes se videre, privantur spirituali intellectu; et audientes foris non audiunt corde quod est non intelligere. Unde Isaïas: Auditu exteriori audietis praedicationem Christi et non intelligetis, et videntes frequenter videbitis exteriori visu miracula ejus, et non videbitis oculo mentis. « Incrassatum est cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos clauseruntnequando videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur, et sanem eos. Abundantia malitiae dicit incrassatum cor Judaeorum, quapropter ingrate susceperunt verba Domini, quod fuit graviter audire. Oculos suos clausisse dicuntur, ne arbitremur esse culpam naturae, non voluntatis. Cum enim possent cogitare et intelligere, averterunt prae invidia intuitum mentis, et ita ipsa sibi causa fuerunt, ut Deus eos deserendo excaecaret. AUGUST. quia dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sensu tantũ sequentes. ut ni¬
chil sp̃ualit̃ intelligant. Nota ubi di¬
cit in parabolis omnia fieri his qͥ fo¬
ris sunt. insinuat non solum in uer¬
bis dñi. s & in factis parabolas esse.
ioest signa mẏsticarum rerum. ad¬
quas ꝑuersi non penetrant.
corsum autem discipulis suis dis¬
lli enim digni erant audire mysteria
in ut timo penetrali sapientiȩ. qͥ re¬
motis cogitationum tumultib in soli¬
tudine uirtutum ꝑmanebant.

Expanded text:
corporis sensus tantum sequentes, ut nicorporis sensus tantum sequentes, ut nihil spiritualiter intelligant. Nota, ubi dicitur in parabolis omnia fieri his qui foris sunt, insinuat non solum in verbis Domini, sed et in factis parabolas esse, id est signa mysticarum rerum, quas perversi non penetrant. Seorsum autem discipulis suis dislli enim digni erant audire mysteria in intimo penetrabili sapientiae, qui remotis cogitationum tumultibus in solitudine virtutum permanebant.
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur turbis. qͦd ꝑ simili¬
tudine̾ terrenam facile potẽrant per-¬
cipere cȩlestia.
me parabolis non loquebatur
eis. quia nullus facile eiꝰ sermo
inuenttur. in qͦ ñ aliquid parabola¬
rum sit int̾mixtum. Ex ꝑsona dñi di¬
citur in psalmo septuagesimo septimo
aꝑiam in parabolis os meum. Qua¬
re attentius considerandum. est: parabo¬
lice eum ẽe locutum. Eructuabo abs¬
condita. de chesauro secreti mei p̾cu¬
T accedentes discipuli. dixerunt
ei. Quare in parabolis loqueris eis:
Qui respondens ait illis. Quia uobis
datum est nosse mysteria regni cȩloꝵ.
illis autem non est datum. Myste¬
ria regni cȩloꝵ idest secreta scͥpturarũ
reuelabuntur uobis qui mecum estis.
& sequacib ur̃is spuali intelligentia
llis autem qui foris sunt ut mareus
scribit in parabolis omnia fiunt. Foris
quidem dicit ẽẽ ñ solum illos qͥ neq
curabant intrare nauem neq cogno¬
scere ueritatem. s & om̃s illis similes

Expanded text:
loquebatur turbis, quod per simililoquebatur turbis, quod per similitudinem terrenam facile poterant percipere coelestia. Sine parabolis non loquebatur eis; quia nullus facile ejus sermo invenitur, in quo non aliquid parabolarum sit intermistum. Ex persona Domini dicitur in psalmo septuagesimo septimo: Aperiam in parabolis os meum. Quare attentius considerandum est, parabolice eum locutum esse, eructabo abscondita, de thesauro secreti mei praeEt accedentes discipuli, dixerunt ei: Quare in parabolis lQui respondens ait illis: Quia vobis datum est nosse mysteria regni coelorum, illis autem non est datum. » Mysteria regni coelorum in secreta Scripturarum revelabuntur vobis, qui mecum estis et sequacibus vestris spirituali intelligentia llis autem qui foris sunt, » ut Marcus scribit , « in parabolis omnia fiunt. » Foris quippe dicens non solum esse illos qui neque curabant intrare navem, neque cognoscere veritatem, sed et omnes illis similes
Abbreviated transcription (Latin):
mus scilicet & sexagesimus & centesimꝰ
intelligi. idest coniugatoꝵ. continenti¬
um. uirginum. Uel sata tria sunt.
tria genera hominum. noe. damhel.
iob. Tandui autem caritas in mente
recondita crescere debet. donec mentem
totam in sui ꝑfectione̾ commutet.
ut nichil preter dm̃ diligat. recolat.
¶d hic inchoat. s in alia uita ꝑfici¬
ria sata farmȩ genus humanũ
est. ex trib filiis noe reparatũ.
Cui sapientia dei fidem dilectionem.
sanam doctrinam commendat. donec
totum fermentetur. id est donec in fi¬
ne mundi om̃s fideles ad głam per¬
fecte resurrectionis ueniant.
ȩc omnia locittus ẽ ih̃e in pa¬
rabolis ad turbas. R. Et talibus
multis parabolis loquebatur eis u̾bũ
ꝓ ut poterant audire. U Et fine pa-¬
rabolis non loquebatur eis. ut imple¬
retur qͦd dictum ẽ ꝑ propb̃am dicent̾e.
Aꝑiam in parabolis os meum. eructu¬
abo abscondita a constitutione mun
tiam talib parabolis Mas. S di.¬

Expanded text:
mus scilicet et sexagesimus et centesimus mus scilicet et sexagesimus et centesimus intelligi, id est, conjugatorum, continentium, virginum. Vel sata tria sunt tria genera hominum, Noe, Daniel, Job. Tam diu autem charitas in mente recondita crescere debet, donec mentem totam in sui perfectionem commutet, ut nil praeter Deum diligat, recolat. Quod hic inchoat, sed in alia vita perficiTria sata farinae, genus humanum est, ex tribus filiis Noae reparatum. Cui sapientia Dei fidem, dilectionem, sanam doctrinam commendat, donec totum fermentetur, id est, donec in fine mundi omnes fideles ad gloriam perfectae resurrectionis perveniant. aec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas. R. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum prout poterant audire. M. Et sine parabolis non loquebatur eis, ut impleretur quod dictum est per Prophetam dicentem: Aperiam in parabolis os meum ; eructabo abscondita a constitutione mundi. Etiam talibus parabolis
Abbreviated transcription (Latin):
sis ętatib. Uel tres animȩ uirtutes
quasi tria sata farinȩ in unum sa¬
porem rediguntur. cum ꝑ notitiã
scripturȩ possidemꝰ in ratione pru¬
teib miscet. id est credulitan patris &
fermentatum. non nos ad triplicem
dm̃. s ad unius deitatis notitiã ꝑdu¬
ett. fa̾ria ddicitur diuinitas. quia sati¬
at fideles animas. Tria uͦ sata sunt
tres ꝑsonȩ. quia mensurabilit Est lo¬
quendum de eis. ut ait apłs. Non plꝰ
ꝓuintiȩ palestinȩ. unum & dimidium
mochium capiens. Uel ita. Beda.
ermentum significat dilectionem.
quȩ feruere facit mentem. Nos
uero quotquot timoris & spei exercitio
quasi mola suꝑiore & inferiore conte¬
rimur. ꝑ farmam significamur. ut unꝰ
panis multi simꝰ in xp̃o. Abscondit gͦ
gełia fermentũ dilectionis in farmȩ sa¬
ta tria. quia p̾cipit ut diligamꝰ dm̃
toto corde. tota anima. tota uirtite.
Possunt etiam in farinȩ satis tribus.
tres dominici seminis fructus. tricesi¬

Expanded text:
sis aetatibus. Vel tres animae virtutes, sis aetatibus. Vel tres animae virtutes, quasi tria sata farinae in unum saporem rediguntur, cum per notitiam Scripturae possidemus in ratione prutribus miscet, id est credulitati Patris efermentatum, non nos ad triplicem Deum, sed ad unius Deitatis notitiam perducit. Farina dicitur divinitas, quia satiat fideles animas. Tria vero sata, sunt tres personae quia mensurabiliter est loquendum de eis, ut ait Apostolus: Nonprovinciae Palestinae, unum et dimidium modium capiens. BEDA. Vel ita: Fermentum significat dilectionem, quae fervere facit mentem. Nos vero quotquot timoris et spei exercitio quasi mola superiore et inferiore conterimur, per farinam significamur, ut unus panis multi simus in Christo. Abscondit ergo Ecclesia fermentum dilectionis in farinae sata tria; quia praecipit ut diligamus Deum toto corde, tota anima, tota virtute. Possunt etiam in farinae satis tribus tres Dominici seminis fructus, trigesi
Abbreviated transcription (Latin):
to. quod acceptum mulier abs¬
condit in farinȩ satis tribus.
donec fermentatum est totum. lesx
iuersus est stomachus hominũ.
& id̃o diuersi cybi ꝓponuntur.
ut qui non delectatur uno. delecte¬
tur alio.hyla.¬
ꝑ uidicium mortis abscondit. arguens
legem & ꝓpħas euangłio dissolui. Ipse
autem farinȩ mensuris trib. idest le
ꝓfectib expleatur. Fiunt namq om¬
nia ꝑ dĩ spm eiusdem & uirtutis & sen¬
sus. nichilq aluid ab alio mensuris
equalib fermentatum dissidens repe¬
rietur. Farma ideo dicitur sacra scrip¬
tura. quia reficit legentis. Alic. Teroũ¬
ulier ista intelligitur eccłia uł
dei sapientia. quȩ fermentum
idest notitiam scͥpturarum abscondit
in trib satis farinȩ. id est in sp̃u & ani¬
ma & corpore populi. donec fermenta¬
tum est totum. ut illa tria in unũ
directa non discrepent int̾ se. Sp̃s ẽ
mens & ratio auimȩ. farina similis
est populo. quia sicut ipsa ex diu̾sis
granis conficitur. sic populus ex diuer¬

Expanded text:
to, quod acceptum mulier abscondit in farinae satis tribus, donec fermentatum est totum. HIERON. Diversus est stomachus hominum, et ideo diversi cibi proponuntur, ut qui non delectatur uno, delectetur alio.et, per judicium mortis abscondit, arguens legem et prophetas evangeliis dissolvi. Hoc autem farinprofectibus expleatur. Fiunt namque omnia per Dei Spiritum, ejusdem et virtutis et sensus, nihilque aliud ab alio mensuris aequalibus fermentatum, dissidens reperietur. Farina ideo dicitur sacra Scripturam, quia reficit legentes. Aliter: Mulier ista intelligitur Ecclesia vel Dei sapientia, quiae fermentum id est: notitiam Scripturarum abscondit in tribus satis farinae, id est, in spiritu et anima et corpore populi, donec fermentatum est totum, ut illa tria in unum directa, non discrepent inter se. Spiritus est mens et ratio animae; farina similis est populo, quia sicut ipsa ex diversis granis conficitur, sic populus ex diver
Abbreviated transcription (Latin):
uua illa ñ eẽt spinarũ s uitis.
bonus de bõno thesauro cordis
sui ꝓfert bona. & malus homo de
malo thesauro mala. Ex habundan¬
tia enim cordis os loquitur. Beda
cdem est thesaurus cordis quod radix
est arboris. & qͦd de corde ꝓfertur. id̃e
est qͦd arboris fructus. Qui gͦ in corde
thesaurum patientiȩ ꝑfectiq habet
amoris. optimos fructus effundens di¬
ligit inimicum. benefacit odienti. be¬
nedicit maledicenti: omni petenti tri¬
buit sua. errantem patient᷑ corrigit.
atq nequam thesaurum in corde
seruat. odit amicum. diligenti male¬
facit. benedicenti maledicit. Sic quoq
nec cdiabolus bona. nec xp̃c mala oꝑa
potest facere. Per oris locutionẽ uni¬
uersa quȩ actu uł cogitatu de corde
proferuntur. dñs significat. Nã mo¬
ris scͥpturarum est uerba pro rebus
ponere. ut in ysaia dicitur de ez aechia.
Non fuit uerbum quod non ostende¬
ret eis. Rerum utiq non uerborũ

Expanded text:
uva illa non esset spinarum, sed vitis. uva illa non esset spinarum, sed vitis. Bonus homo de bono thesauro cordis profert bona, et malus homo de malo profert mala. Ex abundantia enim cordis os loquitur. BEDA. Idem est thesaurus cordis quod radix est arboris; et quod de corde profertur, idem est quod arboris fructus. Qui ergo in corde thesaurum patientiae perfectique habet amoris, optimos fructus effundens, diligit inimicum, benefacit odienti, benedicit maledicenti, omni petenti tribuit sua, errantem patienter corrigit. Atqui nequam thesservat, odit amicum, diligenti malefacit, benedicenti maledicit. Sic quoque nec diabolus bona, nec Christus mala opera potest facere. Per oris locutionem universa quae actu vel cogitatu de corde proferuntur, Dominus significat; nam moris Scripturarum est verba pro rebus ponere, ut in Isaia dicitur de Ezechia: « Non fuit verbum quod non ostenderet eis . » Rerum utique non verborum