comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legauit. sicoꝓposito fecerit
ꝓprietate hret. errore labit᷑.
nam decractonsu.f. ꝓpriecatẽ
eumlegare oportet. eo modo
sticho fu̾ndu detracto usu .f.¬
.f. hrodato. ꝙ insi fecerit. usu
.f. intereos coĩcabitur quod
int̾dum plus ualet scriptu¬
raqua ꝙ actusit. D õp.¬

Expanded text:
legaverit: si eo proposito fecit, oprietatem haberet, errore labitur. nam detracto usu fructu proprietatem eum legare oportet eo modo: "Titio fundum detracto usu f. quod nisi fecerit, usus fructus inter eos communicabitur, quod interdum plus ualet scriptura quam peractum sit. 20 P
Abbreviated transcription (Latin):
uos seꝑatim uti fruismere
Dampnatꝯ hroᷤ coĩter. uti fr¬
ui passus ẽ. q̃rebatur. anutri¬
q extestõ teneretur. dixite¬
neri sicestator utrumq soli¬
dum hr̃e uoluerit: nam ip̃iꝯ
honus ẽ.ut solidum singu¬
sin̾eret alteru uti frui. Itoq¬

Expanded text:
uos separatim uti frui sinere damnatus heres communiter uti frui passus est: quaerebatur, an utrique ex testamento teneretur. dixi teneri, si testator utrumque solidum habere voluit: nam ipsius onus est, ut solidum singusinere alterum uti frui, ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
nus quoq sorciumquas ce¬
functus collocauit. prim¬
pletam ex senatis ꝯsultoca¬
ucionem pr̃abiturigitur n¬
suras nominu in hrditate
tes incaucionez deduci nec
sortes oumtarat legatario

Expanded text:
nus quoque sortium, quas defunctus collocauit, post impletam ex senatus consulto cautionem praestabitur. igitur usuras nominum in hereditates in cautionem deduci necesortes dumtaxat legatario
Abbreviated transcription (Latin):
aut si nans e uasia uenerit.
x.legatasunt. non petet usu
uelit dandianferatur. Ne.¬
atrimonii mei reditum oĩb
sire qraut nsu fructui simi¬
le ẽẽt. aut huic legato ĩ anoᷤᷤ
singulos. Diuus marcũ.¬

Expanded text:
 si navis ex Asia venerit, decem legata sunt. non petet usum velit dandi auferatur. atrimonii mei reditum omnibus sire, quia aut usui fructui simile esset aut huic legato "in annos singulos". Iunius Mau
Abbreviated transcription (Latin):
iifructꝰ predioId̾¬
ruim uxori ueliquit põst
morte eis prediacũ red¬
ditib ad hrdes suos redi¬
reuoluit imꝑicialapsus.
nllũ Fidercomissu diciꝰ.
neq ꝓprietatis n fruc̾tus
ad eos reuerticebet. e min¬
⁊ redoitus futrinon p̾teri¬
ti temporis demonstracu
uidebantur. P auł̾.
sno fundum inytaliamga¬
io seio post decenniu de d̾uc
¶usu .f. dari iussit. Qm̃ cũ
medio hoc decennii spato
his uita defunctus sit an
post tp̃s decennii plemis fũ¬
dus adlegatariu ꝑtineat.
Mouet enĩ meꝙ dieslega¬
ti huiꝰ siue ficei comissices¬
seritꝰ. ac phoc adhidem lega¬
tarii ꝑtinere potuerit. ⁊ ido
quasicirca debitumiamle¬
gatum mortuo hrdensus
hrois ꝑtinere possit.nꝵ.di
es quide fideicomissi uel
le gaticedit statimcum po
cp̃s certum hrs dare rogat᷑.
siue iubetur. ¶ Srusus . f. ñ
us morte. pire non pot. c
nondum huiciidem euenit
suprietas ceducto usu .f. sb̃
cundicione legatasit. ⁊ pen¬
dente condicione hrs deces¬

Expanded text:
i fructus praediorum uxori reliquit, post mortem eius praedia cum reditibus ad heredes suos redire uoluit, imperitia lapsus. nullum fideicommissum dominus neque proprietatis neque fructus ad eos reuerti dedit: etenim reditus futuri, non praeteriti temporis demonstrati uidebantur. 26 Paulus suo fundum in Italiam Gaio post decennium deducto usu fructu dari iussit: quaero, cum medio hoc decennii spatio heres vita functus sit, an post tempus decennii plenus fundus ad legatarium pertineat. movet enim me, quod dies legati huius sive fideicommissi cesserit ac per hoc et ad heredem legatarii pertinere potuerit, et ideo quasi circa debitum iam legatum mortuo herede usus heredis pertinere possit. respondi: dies quidem fideicommissi uel legati cedit statim, cum post tempus certum heres dare rogatur siue iubetur: sed usus fructus uel morte perire non potest quod nondum habuit. idem euenit, si proprietas deducto usu fructu sub condicione legata sit et pendente condicione heres deces
Abbreviated transcription (Latin):
ceptos fructꝰ restituentͥos
eẽet non erogatos ẜ defunc¬
ti uolunt. itemin aliaque de¬
testõsuo dixit. se hĩtacionẽ
relinq̃re his quos codicilede
nus qui se designaturu ꝑ¬
sonas lib̃toꝵ potticitus est.
nillũ postea designauit. le
cuidatum intelligipossit.

Expanded text:
erceptos fructus restituendos esse et non erogatum secundum defuncti voluntatem in alia quae detestamento suo dixit se habitationem relinquere iis quos codicillis nus, qui se designaturum personas libertorum pollicitus est, nullum postea designauit, legcui datum intellegi possit.
Abbreviated transcription (Latin):
sibrcesna testatoris q̃rend̃
est. qui uticide eo usu.f de¬
trahento sensit.quicõnc¬
tus eẽt hrdis ꝑsone quo
exetincto: solidam ꝓprieta¬
tem ad legatariu uoluit
ꝑtinerenec plus transmi
dus duob alus usus .f.s¬

Expanded text:
ia testatoris quaerendum est, qui utique de eo usu fructu detrahendo sensit, qui coniunctus esset heredis personae: quo extincto solidam proprietatem ad legatarium voluit pertinere nec plus transmitdus duobus, alii usus f
Abbreviated transcription (Latin):
rare ñlicet. Queroquid de
legato exstimes. i.mode¬
stimꝯ cũ testator spectaculũ
cedereIgiturcedere ad hibi¬
tis hrdibͦ ⁊ ꝓmoribciuita¬
tis despiciendum est. Inꝙͣ
rem conuertidebeat fideico¬
missum. ut memoria testa¬
toris.alio licito genere ꝯse
dequoꝵ redditu quot anni
indos ediuoluit. ⁊ adiecit.
que legata peto decuriones
⁊ rogo. ne maliam spemaut
masios usus conuertere ne¬
litis.res ꝑ.ꝑ quadrienniuz¬
ꝯtiminz lucos non edidit.
quero an reddito quos qu¬

Expanded text:
rari non licet: quaero, quid de legato existimes. respondit, cum testator spectaculum cedere: igitur adhibitis heredibus et primoribus ciuitatis dispiciendum est, in quam rem conuerti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celede quorum reditu quotannis ludos edi uoluit, et adiecit: 'quae legata peto, decuriones, et rogo, ne in aliam speciem aut alios usus conuertere uelitiscontinuum ludos non edidit: quaero, an reditus, quos qu
Abbreviated transcription (Latin):
nonint᷑ate defunctinitet
care ma priꝯ iꝰ transeundi
usufructuario prẽt ut hec
forma inagris ẜuetur. que
uiuotestatore obstimierit
siue donec usus .ẜ. ꝑmanet.
siuedum᷑ ad suam ꝓprietatẽ¬

Expanded text:
voluntatem defuncti videtur care, nisi prius ius transeundi usufructuario praestet, ut haec forma in agris servetur, quae vivo testatore optinuerit, sive donec usus fructus permanet sive dum ad suam proprietate
Abbreviated transcription (Latin):
hret matuerit. ⁊ ꝓprietatẽ fũ¬
direpulerit: solum usũ . f. ha
ci constat. Ulp̾.
gatus ẽ uillam imposuit ea
iriĩt fructuario demolire
arborem imposuisset. ex fun¬
D is euelle uellet s si anteꝙͣ¬
nsus fructu ariꝯ ꝓhibuerit:
demolierit᷑ impiine factuꝵ.¬

Expanded text:
re maluerit et proprietatem fundi reppulerit, solum usum fructum ri constat. Alfenugatus est, villam posuit: eam invito fructuario demolire arborem posuisset, ex fundo is evellere vellet: sed si antequam usufructuarius prohibuerit, demolierit, impune factu
Abbreviated transcription (Latin):
atꝯ fuerit. s estimacio eiusbi¬
madum taxat facienda sit.
quo petit eas legagariꝰ an ex
quo adita hroitas ẽ⁊ cui pe¬
ant dies quib eger ẜmis fu¬

Expanded text:
atus fuerit, sed aestimatio eius bima dumtaxat facienda sit. quo petit eas legatarius an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fu
Abbreviated transcription (Latin):
dinem tutor cogiso. imo¬
let ex quo scit ꝯ̃c tnto pł¬
renidatum sicesset tutõ
suo ꝑiciuo cessat. Idel a
diuo marco ꝯstitutũ est.
ut qs scit setutore d at̾
nec exqusacione siquã
ht auegat intra tp̃a pre

Expanded text:
dinem tutor cogi solet. Ex quo scit se tutorem datum si cesset tutor, suo periculo cessat: id enim a diuo Marco constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum nec excusationem si quam habet allegat intra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficer missu data sit. ⁊
institato adire nolit. se¬
natꝯsensuit eum sepo¬
puberis noĩe des idereti
adire cogenõ ut tñ pu¬
pillo pupilse tutor ab eo
ciusdandierit detur qui
tuteiam retineat. quod
restituat᷑ hrditas et rem
saluaz fore ab hrde caue¬

Expanded text:
deicommissum data sit et institutus adire nolit, senatus censuit eum, si impuberis nomine desideretur, adire cogendum, ut tamen pupillo pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam retineat, quoad restituatur hereditas et rem saluam fore ab herede caue
Abbreviated transcription (Latin):
ec mandate psice alius
futorem dare poterit.¬
Si pretor uł p̃ses pro ui¬
ncie infuxore ant dem̃¬
cia ꝯstitutꝯ dederit cuto¬
rem. non puto uale. Qu¬
nec furor ei magistrat᷑
poterit. Marmꝯeic
cio nulla ẽ. nam et quo¬
quomodo inpeticioner
cutoris erratum fuerit
infacti causa maxime
prostitucione diuoꝵ
fr̃m ñ ualet tutoris datõ.

Expanded text:
us tutorem dare poterit.Si praetor uel praeses prouinciae in furore aut dementia constitutus dederit tutorem, non puto ualere: qunec furor ei magistratum poterittio nulla est: nam et quoquo modo in petitione tutoris si erratum fuerit in facti causa, maxime post constitutionem diuorum fratrum non ualet tutoris datio.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Snfficit tutorib ad ul¬
enam defencione. siuf
ip̃i iudicium suscipiãt.
siue pupilliip̃is actori¬
brsnec cogendi sunt tu¬
tores cauere ut teffenso¬
cia erit utru maluerit
ip̃i suscipe iudiciu. an
pupillu exhibere. ut
ip̃is anctorib iudicinꝰ

Expanded text:
Sufficit tutoribus ad plenam defensionem, siue ipsi iudicium suscipiant siue pupillus ipsis auctoribus, nec cogendi sunt tutores cauere. ut defensotur erit, utrum malint ipsi suscipere iudicium an pupillum exhibere, ut ipsis a
Abbreviated transcription (Latin):
ei ablatum. Tutela uero
sine ninculo cantionis nõ
cõmitticur. Quid ergo.
si non caueatur. non dubi
etutela non erit apud pa¬
curator patronꝯ petatur.

Expanded text:
ei ablatum, tutela uero sine uinculo cautionis non committitur. quid ergo si non caueat? e tutela non erit apud pacurator patronus petatur,
Abbreviated transcription (Latin):
resoum modo maior ꝓ¬
ars ꝯueniat. ubiuonͦẽ
dibiumqninu exseda¬
re possint. ¶ Magistratꝰ
municipales colegam
ꝓpłi romani dari ñ põts
curator pot nam decurato¬
re ꝯsticuendo. ed icto ⁊ pre¬
hensumẽ. ¶ Curatorem
hñti quominꝰ aliꝯ curatõ
detur. regła iuris non ẽ in¬

Expanded text:
dummodo maior pars conueniat: ubi non est dubium, quin unum ex se dare possint.Magistratus municipalis collegam populi Romani dari non potest, curator potest: nam de curatore constituendo edicto comprehensum est.Curatorem habenti quo minus alius curator detur, regula iuris non est i
Abbreviated transcription (Latin):
piꝯ instiocr Itemdini
fr̃ẽs res cripsere. filiũ si
sobrie niuat patricura¬
torem dand̾ũ. magis q̃
extraneũ. ¶ Uunis piꝰ
matris q̃re̾lam de filiis
ꝓdigis admisit. ut cura¬
torem accipiant in ħ u̾b¬
a non ẽ nonũquosdam
et si m̃tis sue nitebunt᷑
sitractare cona ad seꝑti¬
nencia. ut insi subuen¬
atur his teducant᷑ ine

Expanded text:
Pius Instio Celeri, item diui fratres rescripserunt filium, si sobrie uiuat, patri curatorem dandum magis quam extraneum.Diuus Pius matris querellam de filiis prodigis admisit, ut curatorem accipiant, in haec uerba: 'Non est nouum quosdam, etsi mentis suae uidebuntur sic tractare bona ad se pertinentia, ut, nisi subueniatur
Abbreviated transcription (Latin):
nomnẽ rem curatordan¬
ous ẽ ineius tutoris loc̃
od et inomnb qui adti¬
pus excusatur. nxis ẽ.
tigat cutorẽ dari posse.
pomp̃. scripbit. et neru
ẽ. ut ita denũ teneat da¬
cio siliberẽ. Id̾.
ndando tufore ex inꝗsi¬
rione. et in eum ĩꝗritur.¬

Expanded text:
omnem rem curator dandus est in eius tutoris locumod et in omnibus, qui ad tempus excusantur, iuris est. tigat, tutorem dari posse Pomponius scribit et uerum est, ut ita demum teneat datio, si liber est. dando tutore ex inquisitione et in eum inquir
Abbreviated transcription (Latin):
atum poretor in ꝑtemoimi¬
diam tueatur. Erit ergoue¬
nale reneficiu scriptihrdis
extraner ut cum ip̃e iu re
hroitatis nichil sit ꝯsequtu¬
rus. adeundo repellat filiu
in pote relictum. p̾retq assẽ
emancipato fino iureꝯtra¬
t.b.po. Si aũt omiẜit hrdit¬
atem. inportionez conoru
exhrdatusn effectum ad mi¬
icet iure fcm̃ solum suumħr¬
tem. S quemad moou pre¬
toremancipatum tueatur. si
ad ita non fuerit hrditas. ita
nec filius qui in pote reman¬
sit aditione aoibitaintotu
expellendus erit. s ad irdi¬
tatis peticione. ad mittẽduᷤᷤ
est ex cã moffõst que releꝯtra
emancipatum mouende. ui¬
deamꝯ tñ isto casu quo utria
ad bona patris ueniunt.an
hu ꝯferre debeant ẽmancip¬
atus namq ex hac ꝑte edicti
uerbis idfacere cogitur. uñ
caueri de collatione ab eman¬
cipato iubet. Iste enima mã¬
sit in pote qui exhrdatus no¬
minatĩ fuit. non est uocatus
ortuo emancipatus ad rono
nem conpesłr. quia et si frat̾

Expanded text:
atum praetor in parte dimidia tueatur. erit ergo uenale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque assem emancipato filio iure si autem omiserit hereditatem, in portionem bonorum exheredatum effectu admittet, iure factum solum suum heredem. sed quemadmodum praetor emancipatum tueatur, si adita non fuerit hereditas, ita nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admittendus est ex causa inofficiosi queemancipatum mouendae.Uideamus tamen isto casu, quo utrique ad bona patris ueniunt, an ei conferre debeat emancipatus: nam neque ex hac parte edicti uerbis id facere cogitur, undecaueri de collatione ab emancipato iubet: iste enim qui mansit in potestate quod exheredatus nominatim fuit, non est uocatus ortuo emancipatus ad bonornem compellitur, quia etsi frater
Abbreviated transcription (Latin):
accipet deresẜit. non ad mi¬
ititur ne pos ad tonoꝵ posse¬
ssionez. ¶Si pater emancip¬
ato fuo Preterito hrdes du¬
os scripẜit. filiuq̃ in põteha¬
linquerat. qui et ip̃itesto
optionem datus est. et funi
eius simul nabitabunt. ita
ut sextans patris sextans i¬
ne potibcedat ¶Si pater
ex duob filiis alt̾m h̾ntem
uiu exne potib ã añ em¬
ancipauerat in iocum fuit
adoptanerit. Preterito dem̃
emanci pato decesẜ it. equiꝰ
erit ne poti ꝗ nlocum fili¬
iuenerit succurri. et in treᷤ
ꝑtes h̾rditatẽ deduci.ũt n¬
nam hãt qui in pote reman¬
serit. alteram neposaoopta¬
tus mlocum filii t̾ciam emã¬
cipatus cum filio suo. ꝗ ne¬
potis ioco fuerit. S et sim¬
ortuo fino alterex ne poti¬
bus mlocum filii. ad optatꝰ
fuerit. tres ꝑtes in tonis fu¬
erĩt. cu sit equius eum per

Expanded text:
acciperet, decesserit, non admittitur nepos ad bonorum possessionem. Si pater emancipato filio praeterito heredes duos scripserit, filium quem in potestate haliquerat, qui et ipsi optionem datus est et filii eius simul habebunt, ita ut sextans patri, sextans nepotibus cedat. Si pater ex duobus filiis alterum habentemunum ex nepotibus, quem ante emancipauerat, in locum filii adoptauerit, praeterito deinde emancipato decesserit, aequius erit nepoti, qui in locum filii uenerit, succurri et in tres partes hereditatem diduci, ut unam habeat qui in potestate remanserit, alteram nepos adoptatus in locum filii, tertiam emancipatus cum filio suo, qui nepotis loco fuerit. sed etsi mortuo filio alter ex nepotibus in locum filii adoptatus fuerit, tres partes in bonis fient, cum sit aequi
Abbreviated transcription (Latin):
posse 3ͣ utrũq hrdem. ¶ Si
ex hroatus sit filius et ins¬
titutus. obstinende eo gra¬
du inquo institutus ẽ. P̃uto
ꝯmisso edicto ab alio filio. 3ͣ.
n preteritus et filius ascd̃o
exhrdans. si in primo grad¬

Expanded text:
posse contra utrumque heredem. Si exheredatus sit filius et institutus, optinente eo gradu, in quo institutus est, puto commisso edicto ab alio filio contru praeteritus est filius, a secundo exheredatus. si in primo grad
Abbreviated transcription (Latin):
non petat tam fratrib qu¬
am ne potibus io ꝓ dest. nã¬
a tunc duo semisses fi̾et a
bus alterum filiꝯ. aterum
nepotes ꝯseguntur. ¶Si pri¬
us test̾mexstet iure fcm̃ qu¬
o fuiꝰ exhrdatus est. seql̃is
in ꝑfcm̃ in quo preteritus
oq fuio. potiores sunt mea¬

Expanded text:
non petat, tam fratri quam nepotibus id prodest: namque tunc duo semisses fiunt, ex quibus alterum filius, alterum nepotes consequuntur. Si prius testamentum exstet iure factum, quo filius exheredatus est, sequens imperfectum, in quo praeteritus oque filio potiores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
iemancipatus finus ne¬
potem procreauerit.⁊ ita
decesserit. dem̃amis eius
rit. uiuente quidem filio
et auo mortuo. dem̃ Pa
si nepos rerentus sit. et
utriq preteriti. utriq ac¬
a nepotem su̾stulerit. nec
nepos quidem ad bono

Expanded text:
emancipatus filius nepotem procreauerit et ita decesserit, deinde auus eius, rit, uiuente quidem filio et auo mortuo, deinde psi nepos retentus sit et utrique praeteriti, utrique aca nepotem sustulerit, ne nepos quidem ad bonor
Abbreviated transcription (Latin):
se tonoꝵ p. si mo hroitati se
non iniiscuerit. tunc enim
qriudicium patris conꝓbas¬
se iudetur. meode mloco quo
emancipatum haberi debere
finius madoptuna famlia
uxore ducta filium sb̃stulit.
eum post mortem Patris a¬
doptim emancipanit. Hũc
ne potem ⁊̃ tabulas auinatu¬
raus decreto posse pet̾e .b. po.
R. Item si filius emancipat᷑
sublato fiuo⁊ emancipato a¬
rrogandum se dederit ⁊ mor¬
tuo. adoptino patre decesst¬
ex decreto hunc ad mittimi¬
nime oubitari debere. nealio¬
quinab omniu bonis exclũ
tus exceptõnem coli. magẽ¬

Expanded text:
sessionem, si modo hereditati se non inmiscuerit: tunc enim, quia iudicium patris comprobasse videtur, in eodem loco quo emancipatum haberi debere. Filius in adoptiva familia uxore ducta filium sustulit eumque post mortem patris adoptivi emancipavit: hunc nepotem contra tabulas avi naturalis decredit. item si filius emancipatus sublato filio et emancipato adrogandum se dederit et mortuo adoptivo patre decesseex decreto hunc admitti minime dubitari debere, ne alioquin ab omnium bonis excludetus exceptionem doli ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ eas bonoꝵ. posso peti po¬
cuit. quamnis nentru po
stea secutum sit. uł sequii
potuit. nam si ur om̃s insti¬
uti substitutiq ante testa¬
torem decesserint. uł isscrip¬
tus hrs finit. cum quo test̾i
ne. est que sine effectu foret.
põtate narebat exħrdauit.e
erint h̾rditatem. repeslẽdũ
eẽ filium am mansit ĩpote.
Quod si hii repudiauerint
hrditatem qui facue sũt fac¬
turi. nicħ laturi exhrditate

Expanded text:
 eas bonorum possessio peti potuit, quamvis neutrum eorum postea secutum sit vel sequi potuit: nam si vel omnes instituti substitutique ante testatorem decesserint vel is scriptus heres fuit, cum quo testamenti ne est, quae sine effectu forent. testate habebat exheredauit, eerint hereditatem, repellendum esse filium, qui mansit in potestate. quod si hi repudiauerint hereditatem quo‹d› facile sunt facturi nihil laturi ex hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
non uocatur. occasione omis¬
se hrditatis ascripto hroe in¬
tũ ex ꝑte sua iste emancipata
nbis et parentib pr̃are coge¬
tur non souda s oimimita m
dimidiũ ꝙ reunꝗtur manẽti
inpõate. s n ad uersus eum
costituende accõnis legatoꝵ

Expanded text:
non vocatus occasione omissae hereditatis a scripto herede ntamen ex parte sua iste emancipatus liberis et parentibus praestare cogetur non solida, sed deminuta in dimidium, quod relinquitur manenti in potestate. sed nec adversus eum constituendae actionis
Abbreviated transcription (Latin):
nec eĩ intotum extraneisũt.
si fuerit alius preteritus ex
sit. s alius qui ei acꝗrere he¬
reditatez põt. non ẽ mea cã ui
eum ad bonoꝵ possessionem
ssionem exliberis cẽ eos opor¬
tet. Ceterim si adoptu fili¬
umcedi madoptione.⁊ hrdẽ
uum ut emancipatus p̾terito
plus mis scriptis ħrdib pa¬
tris sui triouat. quam hituri
eent. si soli fuissent. Qui ppe si
filius qui in pote patris ẽ ex
duo decima ꝑte ħ̾rs scribat᷑.
oemancipato preterito dimi

Expanded text:
nec enim in totum extranei sunt. si fuerit alius praeteritus ex sit, sed alius, qui ei adquirere hereditatem potest, non est in ea causa, ut eum ad bonorum possessionem ssionem, ex liberis esse eos oportet. ceterum si adoptivum filium dedi in adoptionem et heredem uum, ut emancipatus prae‹te›ritus plus iuris scriptis heredibus fratribus suis tribuat, quam habituri essent, si soli fuissent: quippe si filius qui in potestate patris est ex duodecima parte heres scribatur emancipato praeterito, dimi
Abbreviated transcription (Latin):
amdiu non nascitur pret¬
eritus. ut et si ante mori
maxime necessarium est
infiuo emancipato scͥpto
herede.quia nec hrditate
interim adire pot. Tulianꝰ¬

Expanded text:
amdiu non nascitur praeteritus: ut et si ante moriamaxime necessarium est in filio emancipato scripto herede, qui nec hereditatem interim adire potest. Iulian
Abbreviated transcription (Latin):
ħrdibus institutis non solet
nocere ad optio. ¶Si finus in
adoptionem datus auo ma¬
t̾no h̾rs institutus sit apatre
naturalicomisso peranum
edicto. magis est ut bonoꝵ
possessionem accipe uoluit.
nec eĩ exigimus ut adeat h̾r
ditatem. set sufficit ut ei dela¬
tasit acquiriq possit. ¶ Si in
adoptonem datus. poea qͣ
uissus patris adoptiui hr¬
ditatem adiit emancipatꝰ
fuerit. pot ꝯtra.tabulas ro¬

Expanded text:
dibus instituti non solet nocere adoptio. Si filius in adoptionem datus auo materno heres institutus sit a patre naturali, commisso per alium edicto magis est, ut bonorum possessionem accipere possit: nec enim eeditatem, sed sufficit, ut ei delata sit adquirique possit. Si in adoptionem datus, posteaquam iussu patris adoptivi hereditatem adiit, emancipatus fuerit, potest contra tabulas bo
Abbreviated transcription (Latin):
si ne pos sub nuiusmodi ⁊¬
dicione scriptus sit heres.
idemerit dicendum si
quis exliberis non sit scri¬
ptus irs. set ẜuus eius sc̾¬
ptus sit. eu q iuisserit
ad hire hrditate denega¬
rieidebet.u. p. z̾.t. Idemq¬
est et si iegatum relctum
s̃sibi uł ẜuosuo elegerit.
namet hic dicimus bõꝵ
siue non. et hoc est quod
dicimus ꝯtra ip̃m testam̃¬
pos quod in patro ⁊tra
est.¶ Siquis filium quẽ
futurus. E adem sunt et
insequentio gradib ¶
ad test̾a feminaru edic¬
ouis eum qui mutero ẽ
test. quia iniquum est n
quasi scriptum posse pet̾e

Expanded text:
si nepos sub huiusmodi condicione scriptus sit heres, idem erit dicendum. Si quis ex liberis non sit scriptus heres, sed servus eius scriptus sit eumque iusserit adire hereditatem, denegari ei debet est et si legatum relictum sibi uel seruo suo elegerit: nam et hic dicimus bonorsiue non: et hoc est quod dicimus contra ipsum testam quod in patrono contra est. Si quis filium quem futurus. eadem sunt et in sequentibus gradibus. Ad testamenta feminarum edicquis eum qui in utero est test, quia iniquum est neque quasi scriptum posse petere
Abbreviated transcription (Latin):
suo uino ad huc auo
substituerit. postea ac¬
quisitamei aiui hroi¬
tate nemodicet ao
substitutũ ꝑtin̾e ¶ Si
militis adita non fuit
hrditas ansubstitutõ
hoc dicere qr pmittit᷑
militẽ filio facere test
litari incipit posse cest¬
liriex quo in minieros
relatus ẽ. ante ñ. Proĩde
qui ñdũ ĩmimeris st̃.
ncet ⁊ electi tyroness
sit. et publicis expẽsis
iter factunt. ñdu mi¬
lices sũt debñt eĩ ĩmi¬
meros referri.ꝑ ap̃.
ornatus. et incomita¬
tu principũ retentus.
cingi confestĩ iussus.
testam̃tu decastrensi¬
peculio facere potest

Expanded text:
suo uiuo adhuc auo substituit, post adquisitam ei aui hereditatem nemo diceret ad substitutum pertinere.Si militis adita non fuerit hereditas, an substitutio hoc dicere, quia permittitur militem filio facere testalitari incipit posse testari, ex quo in numeros relatus est, ante non: proinde qui nondum in numeris sunt, licet etiam lecti tirones sint et publicis expensis iter faciunt, nondum milites sunt: debent enim in numeros referri. 43 Papornatus et in comitatu principum retentus cingi confestim iussus testamentum de castrensi facere potest
Abbreviated transcription (Latin):
põt. ¶Si miles ex hro¬
auerit fuiur. uł scies
eũ filiũ siñ eẽ suenci¬
opreterierit. an ieg.a
tum asubstituto eio
pla legata reliq̾rit¶E

Expanded text:
test.Si miles exheredauerit filium uel sciens eum filium suum esse silentio praeterierit, an legatum a substituto eiuspla legata reliquerit e
Abbreviated transcription (Latin):
debetur. ꝯmuero argẽ¬
ti pondus pure resic¬
argentum testatoris
depisset ad missalege
falcid̃ porcio eiꝯ quan¬
titatis sumetur.que
fuit inbonis eo tepore
quotestator decessit.
nec ad diminnenda
incidencia ꝓficient. re̾
parte ac nec estimatõ
quide debetur.: ndma¬
gis ꝙ siõs res ꝑspem¬

Expanded text:
deberetur: sin uero argendeberetur: sin uero argenti pondus pure relicargentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuendam incidentia proficient.Res parte ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis quam si omnes res pe
Abbreviated transcription (Latin):
reliquu legatum eẽ.
intellectũ ẽ psus Dili¬
geut̾ anni adu̾tendũ
est. ne ꝙ dicitur dãp¬
na post morte testa¬
toris illata ad brdem
solum respicere: usq
quaq sine iilla distrĩ¬
ctone recipiatur. ¶&¬
uod enim remota lege
falcidia intotu inris
foret: ħide foret ĩea
ꝑteq̃ lege falcid̃ ꝯstitu¬
etur. ħ eni attinet dap¬
na postea facta ñ dedu¬
ci ne amota porcio leg¬
atis fideme ꝯfimissis
detrabatur. ueruz est
ãt his soł q̃ ponderen
necoampno postea in¬
cidente exporcione q̃si
eri ad existimacioez
eoꝵ bonoꝵ que mor¬
trahi. Certis ne rocor¬
porib ⁊ his ip̃is ita re¬
ꝙĩ ill horreis hareo
sine culpa hrdis cep¬
a erunt eaporcio debe¬
bitur.q̃ plegez falcid¬
iam efficiatur. existi¬
macione bonoꝵ q̃ mor¬
tis tp̃r testatoris fue
c̾tis reb ĩcerta rem
testator rehꝗsset: uelu¬
ti argentu qd̾ eleger
it: ⁊ omne argentu
testatoris interisset.
sine culꝑa h̾rdis: ic̾

Expanded text:
legatum esse intellectum est.Prorsus diligenter animaduertendum est, ne quod dicitur damna post mortem testatoris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ulla distinctione recipiatur. quod enim remota lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constitueretur: hoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideiue commissis detrahatur.Uerum est autem his solis, quae pondere nec damno postea incidente ex portione, quae fieri ad aestimationem eorum bonorum, quae mordetrahi.Certis uero corporibus et his ipsis ita requod in illis horreis habeo', ‹si› sine culpa heredis depera erunt ea portio debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tesuis rebus incertam rem testator reliquisset, ueluti 'argentum quod elegerit', et omne argentum testatoris interisset sine culpa heredis, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
animaliu furta rapine
incendia rinne naufr¬
agia uis hostiũ. p̃dom¬
u. latronuz debitoꝵ fac¬
ta peiora noĩa insupm̃
qd cũq dampnũ simoto
culpa legatariscareant
ad h̃rdis lucru ꝑtinent
fructꝰ ꝑtꝯ ancillaꝵ ⁊ que
ꝑsuos ac quisita sunt. ut
stipulaciones.reru.tradi¬
ciones. legata h̾rditates¬
uehis date cetere donaci¬
ones. Ite ẜuitutes qbuis
liberata predia preciosi¬
orafierent.accionesq ac¬
quisite ut furrtidamp¬
ni inuirie. similesq
quoꝵ nichil in racione
legis falcid̾ cadit pe¬
dereañt uremere ius¬
sus certo p̾cio fundu.
aliamne quaz piazrez.
in legis. f. racionecu
quantu sit legatum
requiratur: tantu eo
noĩe inducetur: quan¬
to pluris minoris ue
sit res ea qͣntitate. ꝙͣ
quo preciotestor acci¬
pidariue iussit. sut
eiquidem porcioniq̃
legatis deductis faci¬
endaerit:ampliꝯ ded

Expanded text:
animalium, furta, rapinae, incendia, ruinae, naufragia, uis hostium praedonum latronum, debitorum facta peiora nomina, in summa quodcumque damnum, si modo culpa legatarii careant, ad heredis lucrum pertinent fructus, partus ancillarum eos adquisita sunt, ut stipulationes, rerum traditiones, legata hereditatesve his datae, ceterae donationes, item servitutes, quibus liberata praedia pretiosiora fierent, actionesque adquisitae, ut furti damni iniuriae similesque, quorum nihil in rationem legis Falcidndere autem uel emere iussus certo pretio fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minorisue sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi dariue iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius ded
Abbreviated transcription (Latin):
legata ⁊ ip̃a accepit u¬
ti possit falcidia. ⁊ si nõ
nexceptone sub mon¬
enda ẽ quẽ ad modu
is ꝓficere. quominus
falcidiam paciãtur. s
cumisquileg atu p̃stat¬
urus ẽ ab eodem aliqd
ex testo petit. non est
andiendus desiderans
ntiad uersus eum fal¬
cidie ueneficio suosuo
suppleat: quod deducere
tesiderat. plane ceteris
legatariis non uniu̇¬
putab̾. s qͣntum dat¬
urus eẽt si nichileibeo
pcipere. ¶ Seruo hrde
instituto si adño fidei¬

Expanded text:
legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia et, si non exceptione summouenda est, quemadmodum is proficere, quo minus Falcidiam patiantur: sed cum is qui legatum praestaturus est ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans uti aduersus eum Falcidiae beneficio, si id quod suppleat, quod deducere desiderat. plane ceteris legatariis non uniueputabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet.Seruo herede instituto si a domino fidei
Abbreviated transcription (Latin):
su ẽ sua morte decessisset eri¬
piendu nõ ẽ. S reliq̃ ꝑtem
bonoꝵ que ad manumissorez
uire ciuili non ꝑrineat. fisco
eẽ uendicanda placet.cademꝗ
seqntur. inbonis eoꝵ qui me¬
tu accisatõnis morte sibi cõ¬
eius uenire põt. quasi patro¬
nus. S oꝑas ei imponere nõ
põt nec impositas ab eo pet̾e̾.
¶ S si cefunctꝰ filio suo ieganit
ẜuum et rogauit ut enz ma¬
numittat. ea mente ut plen¬
um uis patroni hac.defenden¬
dum est posse eum opas iure
imponere. Car¬

Expanded text:
ua morte decessisset, eripiendum non est. sed reliquam partem bonorum quae ad manumissorem iure ciuili non pertineat, fisco esse uindicandam placet.Eadem seruantur in bonis eorum qui metu accusationis mortem sibi coneius uenire potest quasi patronus: sed operas ei imponere non potest nec impositas ab eo petere. Sed si defunctus filio suo legavit servum et rogavit, ut eum manumittat, ea mente, ut plenum ius patroni habeat, defendendum est posse eum operas iure imponere. Ga
Abbreviated transcription (Latin):
que inueniat brtem. ⁊ sa ne
absurdum ẽ ius patroni in
patroni estimari anferia
patrono ꝙ modicum uendi¬
catumꝰ ẽ. Multi eñi casus in¬
t̾uenire possunt. quib ex¬
pediat patrono pet̾e .u.p.
qͣlibtꝰ reliquerit facͦuitates
patrimonii eiꝰ excedãt ue¬
luti si predia sunt auqͣ exbo¬
nis ubti in quib maioꝵ
patroni sepulcra sĩt.⁊ ma¬
gniestimat patronꝰ .b.p.
precio s affectu sit estiman¬
du. non ergo io minꝰ hab̾e
ipo sufficere patrimonium
uideri possit ꝙ et hrdem hã.¬

Expanded text:
quae inueniat heredem. et sane absurdum est ius patroni in patroni aestimari auferrique patrono, quod modicum uindicaturus est. multi enim casus interuenire possunt, quibus expediat patrono petere bonorquam libertus reliquerit, facultates patrimonii eius exced‹a›t, ueluti si praedia sunt aliqua ex bonis liberti, in quibus maiorum patroni sepulchra sint et magni aestimat patronus bonorpretio, sed affectu sit aestimandum. non ergo ideo minus habere ipso sufficere patrimonium uideri possit, quod et heredem ha
Abbreviated transcription (Latin):
dacio non fuerit. Serit. qm̃¬
uł ꝑp hoc debuit cutores ha¬
bere.S si forte impubes pr
matris cessatõne fueritar¬
rogatꝰ.⁊ impubes obierit.
dicendũ erit matri ad u̾sus
arrogator ẽ non ⁊ pet̾e exsti¬
pulatu accõne. ¶uitendũ

Expanded text:
datio non fuerit, contdatio non fuerit, cont hoc debuit tutores habere. sed si forte impubes post matris cessationem fuerit adrogatus et impubes obierit, dicendum erit matri aduersus adrogatorem non competere ex stipulatu actionem. Uidendum
Abbreviated transcription (Latin):
actatu. ap t̾tullinu. et puta
danda in eos accione. quate¬
nꝯ plus eẽt indãpno quam
in legato.nisi forte quis pu¬
tet ꝯdicione hanc quasi uti¬
litati publice obpugnantẽ
remittenda. ut alias pleras¬
q uł uerba cauillatꝰ impu¬
tauerit matͥ.curcuratores ñ ei
pecierit. finge pleniꝰꝯ aũt con¬
dicionẽ ꝯ scriptam. nõ ne erit
matri ignoscendũ. uł hoc i¬
putatur matri cur non cesi¬
terauit᷑ principe ꝯdicione
remitti et puto non eẽ im¬
putandũ. ego ⁊ si mat̾ ei a
soluendo non erit non pecie¬
rit tutorem. puto ignoscen¬
dũ. consuluit eni eiut minꝰ
inquietetur. quasi in defes¬
us et si forte quis uxorẽ cois
filii matrem hrtem scripseri
rogauitq remissa ⁊ satida¬
cione ut filio pube fcõ resti¬
tuat hrditate nec mat̾ ei pe¬
ciit tutores. debet dici cessa¬
re ꝯ stitutõne. cum patris
uoluntate secuta ẽ. ⁊ nichil
ħñti filio tutores non pecie¬
rit. quod si ea remissa satis¬

Expanded text:
actatur apud Tertullianum: et putat dandam in eos actionem, quatenus plus esset in damno quam in legato. nisi forte quis putet condicionem hanc quasi utilitati publicae obpugnantem remittendam ut alias plerasque: aut verba cavillatus imputaverit matri, cur curatores non petierit. finge autem plenius condicionem conscriptam: nonne erit matri ignoscendum? aut hoc imputatur matri, cur non desideravit a principe condicionem remitti? et puto non esse imputandum. Ego etiam si mater ei, qui solvendo non erit, non petiit tutorem, puto ignoscendum: consuluit enim ei, ut minus inquietetur quasi indefensus. Et si forte quis uxorem communis filii matrem heredem scripsit rogavitque remissa etiam satisdatione, ut filio puberi facto restitueret hereditatem, nec mater ei petiit tutores, debet dici cessare constitutionem, cum patris voluntatem secuta sit et nihil habenti filio tutores non petierit. quod si ei remissa satis
Abbreviated transcription (Latin):
sit testatꝰ dehis que incastͥs
acꝗsierit. anea ad matrem
ꝑtineant. udendĩi ẽ. S non
puto. magis eĩ iudicio milit̾
hoc unficiu ꝯcessu ẽ. nõ ut
om̃imodo quasi patres fa¬
miliaꝵ mneare sint. qn ĩ pe¬
tenti ẽ.anqueda ꝑsone po¬
ssint obst are matri. et casꝯ
tułit ut non inducentur.
matri ius integrum erit qͦ
medio tẽpr apprehenterit¬
si ueluti filio intestato mort¬
uo. postumꝯ ei fuiꝯ potuit
liminio non sit reu̾so:

Expanded text:
sit testatus de his, quae in castris adquisierit, an ea ad matrem pertineat, uidendum est. sed non puto: magis enim iudicio militum hoc beneficium concessum est, non ut omnimodo quasi patres familiarum in ea re sint. Quando in pendenti est, an quaedam personae possint obstare matri, et casus tulerit, ut non inducerentur, matris ius intmedio tempore appenderit: veluti si filio intestato mortuo postumus ei filius potuerit stliminio non sit reversus.
Abbreviated transcription (Latin):
ena pot̾e sit. ao iditatẽ admi¬
ttitur. ¶ Filiꝯ qui se nolle adi¬
re hroitatẽ matris dixit. an
pot̾ mutata noluntate. ioire.
añqua ꝯsanguineꝯ uł agna¬
tus adierit. intenou. propt̃
ħ u̾ba si nemo filioꝵ uol hroi¬
tate susciꝑe qr extensina sũt

Expanded text:
ena potestate sit, ad hereditatem admittitur. Filius, qui se nolle adire hereditatem matris dixit, an potest mutata uoluntate adire, antequam consanguineus uel adgnatus adierit, uidendum propter haec uerba 'si nemo fi‹li›orum uolet hereditatem suscipere', quia extensiua sunt
Abbreviated transcription (Latin):
et diuo patre eiꝯ mannue
maxime. pridie idus aprilis
planciano iteꝵ ꝯsule matre
remota. eos admitti queni¬
ẽt si mater non fuisset.ergo
et agnatiet̾iq succedunt a¬
aut si nemo sit. conauacabt.¬

Expanded text:
et diuo patre eius Mammiae Maximinae pridie idus Apriles Plautiano iterum consule matre remota eos admitti, qui uenirent, si mater non fuisset: ergo et adgnati ceterique succedent aut, si nemo sit, bona uacab
Abbreviated transcription (Latin):
quissimũ ẽ om̃s filios matri
ua relictieẽnt. S et nepos ex
adoptiuo filio natꝯ. ex ubis
exfilio nepotem anus manu¬
misserit. ĩq patrem ⁊ auo ⁊
matre suꝑstitib tecesserit

Expanded text:
uisum est omnes filios matri liam relicti essent. Sed et nepos ex adoptiuo filio natus ex uerbiex filio nepotem auus manumiserit isque patre et auo et matre superstitibus decesserit
Abbreviated transcription (Latin):
nu legatum eẽt ex¬
cepto ninoomne.
penuadalium lega¬
tariu ꝑtinebit Si
ic. amphore quas ci¬
biuelles legate sint.
extestõ agendocon¬
sequi potes ut degu¬
star̾e tibiliceat. quã
tͥi inter fuerit hcere
tibidegustare adex¬
ibendumagere po

Expanded text:
vinum legatum esset, excepto vino omne penum ad alium legatarium pertinebit. Si centum amphorae quas velles tibi legatae sint, ex testamento agendo consequi potes, ut degustare tibi liceat: aut, quanti interfuerit licere tibi degustare, ad exhibendum agere po
Abbreviated transcription (Latin):
electõdatasit. acet̾
eligentem nõ con¬
sumere oꝑcionem.
siio accetum eligerit
ꝙ uini i mero pa¬
terfamilias non ha
bitacionez. hoc est
ante degusticione
bus sciphis ex hibi¬
tis legatariꝯ elegis¬
set. integram eiop¬
tõnem manere pla¬
cet isi ex his duz
caxat eligere uolu¬
iss. umsciret et
alios eẽ. N ffric̾.¬

Expanded text:
lectio data sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id acetum elegerit, quod vini numero pater familias non habbitionem, hoc est ante degustationem ibus scyphis exhibitis legatarius elegisset, integram ei optionem manere placet taxat eligere uoluisset, cum sciret et alios esse: 5 Afric
Abbreviated transcription (Latin):
que manespiacum
infamilia nupserit
cari uclo ⁊ siante¬
quam nupserit. ali¬
ꝙ ex mancipiis dece¬
sserit. tunc inlocu
eis arbitratugem¬
ꝓnie matris enis d¬
dari nolo.dumade¬
am plenus numne¬
rus ꝑueniat. ꝙ si sẽ¬
elegerit. tunc ipsa
sibiꝰ que uolet elig¬
at. ouesitum ẽ cu
mater elegerit. in
eaque ex his manci¬
pris ante npcias as¬
sign̾atas unt. adpu¬
eliam supra mimeꝵ

Expanded text:
quae mancipia, cum in familiam nupserit, dari volo. et si antequam nupserit, aliquod ex mancipiis decesserit, tunc in locum eius arbitratu Semproniae matris eius dari volo, dum ad eam plenus numerus perveniat. quod si Semelegerit, tunc ipsa sibi quae volet eligat". quaesitum est, cum mater elegerit, an ea, quae ex his mancipiis ante nuptias adgnata sunt, ad puellam supra numerum
Abbreviated transcription (Latin):
siue abiniciꝰ dite¬
e relicte fuerint na¬
iet legatum. ¶uni
cumegooptassem
sinon mutassez uo¬
luncate deindetue
eundem optaueris
utriusq nr̃mẜu
siañt decessisse. uel
furiosus facteẽm.
non futuruz cõe qr
non nderer ꝯsenti¬
requi sentire nõ pos¬
sum. humaniusant
erit ⁊ ut in hoc cau̾
quasi semel electoe
facta sit cominris.
sirerum ide positaꝵ
electõ michi relicta
sit. ⁊ adexirendum
is cepositit agendo
facultate michieli¬

Expanded text:
siue ab initio duae solae fuerint, ualet legatum.Unius cum ego optassem, si non mutassem uoluntatem, deinde tu eundem optaueris, utriusque nostrum si ante decessissem uel furiosus factus essem, non futurum communem, quia non uideor consentire, qui sentire non possim: humanius autem erit, ut et in hoc casu quasi semel electione facta fiat communis. Si rerum depositarum electio mihi relicta sit, et ad exhibendum is depositi agendo facultatem mihi eli
Abbreviated transcription (Latin):
nauerat dare uxori
batiꝯ aiebat. ex singu¬
lis rebr nonampliꝯ
deberiqm qnͣtum he¬
res mulieridare no¬
luisset qm nadiectũ
eẽt. qnͣtum ex quac᷑¬
q redderetur. offiliꝰ
casestus tubero omne
quiss legatum put¬
ant.labeoͦ item ꝓbat
idq uerum̾e. ¶Iuci¬
oticio triticimodios
.c.qui singuli pondo

Expanded text:
nauerat dare uxori batius aiebat ex singulis rebus non amplius deberi, quam quantum heres mulieri dare uoluisset, quoniam non adiectum esset, quantum ex quaque re daretur.Ofilius Cascellius Tubero omne, quisset, legatum putant: Labeo id probat idque uerum est. 'Lucio Titio tritici modios centum, qui singuli pondo
Abbreviated transcription (Latin):
rito dieꝙ diffinier¬
it pretor. hr̾des ali¬
quos ex seruis ue
os manumiserit. ñ¬
ne pretor eoꝵ tueb¬
iturlib̾tater ergo co¬
ciens accio denega¬
da non est: siomnia
integrasint. Ideme
⁊ si pignori aliquos
rit post diem. ueldi
sdam restinuit nõ
ẽ anoiendus lega¬
tariꝯ siuelit. opfare
ex retentis ab hrde
cum iamdisposue
cernendu est ap̃to¬
re. nisi intracertum
cp̃s optaneris. peti¬
cioneztibinondat
iri. Si exquatuor
uin ioe due quas.¬

Expanded text:
rito, quem finierit praetor, heres aliquos ex seruis uel omnes manumiserit? nonne praetor eorum tuebitur libertatem? ergo totiens actio deneganda non est, si omnia in integro sint. idem est et si pignori aliquos rit post diem uel uensdam retinuit, non est audiendus legatarius, si velit optare ex retentis ab herede, cum iam disposuercernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaveris, petitionem tibi non datu iri. Si ex quattuor viriolis duae, quas
Abbreviated transcription (Latin):
tum. qr non eẽt in
hroitate qui poss
optari Siuero ticiꝰ
legatum a serepu¬
diassecet pampbilũ
optare posse legat̾
ꝯstat. licet enim᷑ ñ¬
numissione pãphi¬
erentur. ticii ꝑam¬
phili: unius tnrer
legatum inter eas
nertitur. et ticion
endicante. opcio
extinguiturquo.
repudiante pamp¬
hilꝰ optare pot. ¶d̾.

Expanded text:
tum, quia non esset in hereditate qui possit optari. si uero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse legatum constat: licet enim manumissione Pamphierentur Titii et Pamphili, unius tamen rei legatum inter eas vertitur et Titio vindicante optio exstinguitur, repudiante Pamphilus optare potest.
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾um fieri testm̃. a
gula ẽ mris ciuilis qͣ
stitutum ẽ. hrditate
adimiẜuo non posse.
ademerit eodem testõ
nbertatem. nichomi¬
ditatem habebit. ¶ Te¬
stam̃tu ꝙ hoc ioto scͥ¬
bitur. Ticiꝰ pr morte
filii mei ħrs esto. filiꝰ
ex hrs esto. milliꝰ mo¬
menti ẽ. qr filiꝰ prmo

Expanded text:
ptum fieri testamentugula est iuris ciuilis, qua constitutum est hereditatem adimi non posse: ademerit eodem testamento libertatem, nihilo mieditatem habebit.Testamentum, quod hoc modo scribitur: 'Titius post mortem filii mei heres esto: filius exheres esto' nullius momen
Abbreviated transcription (Latin):
uideri. indisputan¬
do adiciebat. ideo ño
ualere. qm̃ nec fum¬
inssus. recte ex hro¬
aretur. aliamq cã
eẽ institutõis q̃ beni¬
gne accipetur. exhe¬
redaciones aũt nõ
eẽnt aduiuande.

Expanded text:
uideri, et in disputando adiciebat ideo non ualere, quoniam nec funiussus recte exheredaretur, aliamque causam esse institutionis, quae benigne acciperetur: exheredationes autem non essent a
Abbreviated transcription (Latin):
ominatiexhrdatus
filiꝯ ⁊ ita uidecur. fai¬
us meus exhrs esto
si nec nomen eiꝯ ex p̾¬
Nũ sit si medͦ unicus
sit. ¶ Namsi pluress¬
int fiii. regnigna ĩt̾¬
pretacione pociꝯ apl¬
urisq sdetur. nullũ
exh̾rdatum eẽ. ¶d̾
ex seia aũt natumdi¬
xit. recte exhrdat et
sieum ꝯuicio dixit. ñ
latrogladiacor. mag̃
ẽ ut recte ex brdatus
sit.⁊ siexad ulterio n¬
atus.⁊ erit atotogra¬
du sumotꝰ/ nisi forte
abumꝰ ꝑsona eum
testator ex brdarerie.
nam si hoc fecit uitõ¬
sa erit ex h̃rt cio. ꝓ¬
ad modu̾siitaeuni ex

Expanded text:
ominatim exheredatus filius et ita uidetur 'filius meus exheres esto', si nec nomen eius expressum sit, si modo unicus sit: nam si plures sunt filii, benigna interpretatione potius a plerisque respondetur nullum exheredatum esse. 3 ex Seia autem natum dixit, recte exheredat: et si cum conuicio dixerit 'non 'latro', 'gladiator', magis est, ut recte exheredatus sit, et si ex adultero natur et erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredauerit: nam si hoc fecit, uitiosa erit exheredatio. quemadmodum si ita eum ex
Abbreviated transcription (Latin):
filius ab hostib redi¬
ret. qͣuis pr mortem
patris decederet. tũs si¬
⁊ multos can rupen¬
di abstulit int̾p̃taci¬
srituens ne potez q
sibi pr morte suus
nasceretur. recte in

Expanded text:
filius ab hostibus rediret quamuis post mortem patris decederet, tunc et multos casus rumpendi abstulit, interpretatistituens nepotem, qui sibi post mortem suus nasceretur, recte in
Abbreviated transcription (Latin):
certum eẽ incipit ne
solet cum subeacon¬
dicione que inposta
institutꝰ. prinsquã
filiꝰ ex ħrs sit filius
exhrserit. Up̃.

Expanded text:
certum esse incipit nemsolet, cum sub ea condicione, quae in ipsius institutus, prius quam 'filius exheres sit': 'filius exheres erit'. 18
Abbreviated transcription (Latin):
umeam adire posse
du exhrdatꝯ nonsit¬
¶Siquis ita scripserit
illequem seio ex me
natumnoneẽ ex ħrs
esto. hanc ex hrdaci¬
onez ita nusliꝯ mo¬
menciẽẽ ait. sipro¬
batur exeo nato. n¬
onenĩ uideri quasifi¬
num ex hrdatum eẽ.¬

Expanded text:
um eam adire posse, du exheredatus non sit.Si quis ita scripserit: 'ille, quem scio ex me natum non esse, exheres est‹o›', hanc exheredationem ita nullius momenti esse ait, si probetur ex eo natus: non enim uideri quasi filium exh
Abbreviated transcription (Latin):
agente. scrip id qd̾ ĩ
utero hret exparte
hrtem. Quero tñ ip̃a
die quaticio ordina¬
ret cestm̃ incinitate
horadiei sexta eode
die calescente celo ni¬
re sit enixamema in
asculũ. an institucio
testĩadeum ꝓnepo

Expanded text:
entem, scripsit id quod in utero haberet ex parte heredem: quaero, cum ipsa die, qua Titius ordinaret testamentum in ciuitate hora diei sexta, eodem die albescente caelo rure sit enixa Maeuia masculum, an institutio tes
Abbreviated transcription (Latin):
hrs eẽdesierit. ad õs
casus ꝑtinencia qͥ
rios supplendos in
galli aquilii snam
diximꝰ/nec solum
sinepos uino patre
decedat. nec sucedes̃
pnepos auo mortu¬
o rũpat. s ⁊ si supui¬
xit patriac decedat.
dumodo h̃rs institu¬
tus sit. aut exħrdaf.¬
uidẽri dũ nũ hac po

Expanded text:
se desierit' ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximus: nec solum, si nepos uiuo patre decedat, nec succedens pronepos auo mortuo rumpat, sed et si superuixit patri ac decedat, dummodo heres institutus sit aut exheredatus.Uidendum, num hac po
Abbreviated transcription (Latin):
iõ ꝓpositum ẽ. ne bona hroita¬
ria. uacua sine dño ducius
nacent. et creditorib longi¬
or mora fieret. bene igitur
pretor putauit prestituere
⁊dare inter eos successione.
ut maturiꝰ possint credito¬
res scire. utrum hant cũ quo
ꝯgrediantur.an bona uam¬
cia fisco suit delata. an pocis
prom̃ ꝓcurator nĩs siñ mea
uoluntate meam .o.p. repu

Expanded text:
ropositum est, ne bona hereditaria uacua sine domino diutius iacerent et creditoribus longior mora fie‹re›t. e re igitur praetor putauit praestitueredare inter eos successionem, ut maturius possint creditores scire, utrum habeant, cum quo congrediantur, an uero bona uacantia fisco sint delata, an potiusProinde procurator meus sine mea uoluntate meam bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
pos neptis ex fuio. ꝑsone sub nec
erunt .xui. enumeratõne sic duc¬
ta. ut in .u. gradu cum patrui ma¬
iorem temonstremꝰ fecimus ad¬
iectodũ taxat filio filia. quia
filiꝯ patriu maioris cotidẽ ncc̃e
ẽ ꝑsonas ꝯplectatur quot pat¬
rus maior .i.uiii. cotitez ex filie p¬
quam ꝯputatis is nu̾s eficietur.
ꝙ supra posuumꝰ. ¶ amite maio¬
ris filiꝯ filia hii sunt ꝓam ꝓ auie
sororis filiꝰ filia abania abamie. ꝑ
ꝓaiñ nepos ac neptis ex filia. et
hec eatem rõne ꝑionas dimime¬
ramꝯ totioem. auunculi maioris
filiꝰ filia hii sunt. ꝓami ꝓ amie fr̃is
filiꝯ filia abania ababine ꝑ ꝓani¬
am nepot ueptis ex filio eade hic
dimimeratio facienda ẽ que ĩ pa¬
crui maioris filio filia. ¶ Mat̾te¬
re maioris filiꝯ alia. hiisunt. pro¬
auie sororis filiꝰ filia. abaui ab aiue
ꝑ. pauiã nepos neptis ex filio cͥca

Expanded text:
sonae sub hoc erunt sedecim, enumeratione sic ducta ut in quinto gradu, cum patruum maiorem demonstraremus, fecimus, adiecto dumtaxat filio filia, quia filius patrui maioris totidem necesse est personas complectatur, quot patuus maior, id est octo. Totidem ex filiae persona computatis is numerus efficietur, quem supra posuimus. Amitae maioris filius filia: hi sunt proavi sororis filius filiproavum nepos neptis ex filia: et hic eadem ratione personas dinumerabimus totidem. avunculi maioris filius filia: hi sunt proaviae fratris filius filia, abavi abaviae per proaviam nepos neptis ex filio. eadem hic dinumeratio facienda est, quae in patrui maioris filio filia. materterae maioris filius filia: hi sunt proaviae sororis filius filia, abavi abaviaeve per proaviam nepos