comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicere uoluerit hȩc de illis tp̃ribꝰ
dicta e̾e qͣndo hoĩes magis pecca¬
re erubescebant. ⁊ qnͣ sola erubes¬
centia p̃uaricationis cohibe potuit
fluctuantes ⁊ in tẽptatione consti¬
tutos ne a ꝓposito ⁊ uoto sc̃itatis
laberentur. ⁊ qñ magis terrebant᷑
in eo qd̾ sibi post lapsum ad pͥoris
ñ patere sciebant. ⁊ ita tc̃ eccłam
scd̾m tẽpr̃is illiꝰ statũ tenere de¬
biisse ⁊ tenuisse. ut qͥ pꝰ uotũ ⁊ ꝓfes¬
sionẽ continentie ad coniugalem
copulã descendent. ita man̾ent.
nec solu̾ent᷑ eiusmodi contracꝰtus
et scdm iudicium ⁊ ꝑmissionẽ eccłȩ tunc
rata fuisse eiusmodi conugia. postea
minentia usum mutasse ⁊ sententiã in¬
torsisse ad aluid. atq ideo nc̃ coniugia
non eẽ eiusmodi ꝓpt̃ ꝓhibitionẽ ⁊ insti¬
tutionẽ eccłȩ. scđ̾m quã licita uł illici¬
ta rata ⁊ soluenda omĩa iudicant᷑. Si
quis hoc dicat fortassis aliqͥd dicrisse ui¬

Expanded text:
dicere voluerit, haec de illis temporibus dicere voluerit, haec de illis temporibus dicta esse quando homines magis peccare erubescebant et quando sola erubescentia praevaricationis cohibere potuit fluctuantes et in tentatione constitutos ne a proposito et voto sanctitatis laberentur; et quando magis terrebantur in eo quod sibi post lapsum ad prioris non patere sciebant; et ita tunc Ecclesiam secundum temporis illius statum tenere debuisse et tenuisse, ut qui post votum et professionem continentiae ad conjugalem copulam descenderent, ita manerent; nec solverentur hujusmodi contractus, et secundum judicium et permissionem Ecclesiae tunc rata fuisse hujusmodi conjugia. Postea minentia usum mutasse, et sententiam intorsisse ad aliud atque ideo nunc conjugia non esse ejusmodi propter prohibitionem et institutionem Ecclesiae, secundum quam licita vel illicita, rata et solvenda omnia judicantur. Si quis hoc dicat, fortassis aliquid dixisse vi
Abbreviated transcription (Latin):
deum. Nichil durum erit aut diffici¬
le. tantũ hanc passionẽ euade possimn.
et mortẽ istam in qua uiuens tene¬
or declinare. Quis putatis ñ eius¬
modi rationibus se instigͣ et. et
cohortet᷑ cũ affligi ceꝑit et uri
stimulis carnis suȩ. si sciat qr licet
⁊ qr fieri potest. ⁊ salus ẽ. illis qͥ
hoc faciunt.⁊ non cogit ȩccłia
illos qui sic retro aspiciunt. sed
ita uiuere concedit ⁊ legitima
censet ẽẽ coniugia illorũ: Q̾s non
malit cũ in temptatione graui
fuerit multis annis penitere. et
quãlibet satisfactionẽ exsoluere.
tantũ ut frui possit uoto ⁊ optio¬
ne sua ⁊ desidia sua licite adim¬
plere Qd gͦ dicemus: Plane
attestari audemus qe ⁊ si negari
forte ñ potest ita hic dictum esse.
⁊ hoc dictũ ita intelligendũ ẽẽ.
nulla tñ ratione his maxime tẽ¬
poribus quibꝰ hoĩes ad uicia sunt
ꝓni expedit ita tenere ⁊ ita face-¬
re. Et ad h̃c modũ fortassis siqͥs

Expanded text:
Deum. Nihil durum erit aut difficiDeum. Nihil durum erit aut difficile, tantum hanc passionem evadere possim; et mortem istam in qua vivens teneor, declinare. Quis putatis ejusmodi rationibus non se instiget et cohortetur cum affligi coeperit et uri stimulis carnis suae, si sciat quod licet et quod fieri potest; et salus est illis qui hoc faciunt, et non cogit Ecclesia illos qui sic retro aspiciunt, sed ita vivere concedit et legitima censet esse conjugia illorum. Quis non malit, cum in tentatione gravi fuerit, multis annis poenitere, et quamlibet satisfactionem exsolvere, tantum ut frui possit voto et optione sua, et desideria sua licite adimplere? Quid ergo dicemus? Plane attestari audemus quod, etsi negari forte non potest hic ita dictum esse et hoc dictum ita intelligendum esse, nulla tamen ratione his maxime temporibus quibus homines ad vitia proni sunt expedit ita tenere et facere. Et ad hunc modum fortassis si quis
Abbreviated transcription (Latin):
res qr illis licet. ⁊ illi nͣ habeant qr
illis nͣ licet. s unusqͥsq inqͥt habeat¬
qr qui continere ñ potest. melius ẽ.
ut nubat qͣm uratur. Melius ẽ. ut
licite excipiat infirmitatẽ quã incio
semꝑ uratur ad passionẽ. Nã ipse dñs
dicit. Qͥ potest caꝑe capiat. Ipse scit
qr caꝑe ñ possim uerbũ hoc ut con¬
tinens ꝑmaneã. Quando putaui pos¬
se libent̾ ꝓposui. ⁊ eadẽ adhuc uo¬
luntate libent̾ ꝑseuerarẽ si patipos¬
sem. Sed nͣ ualeo tolerare estũ bulli¬
entis naturȩ. arcdorẽ concupiscentiȩ
feruentis sustin̾e non possum. Ideo fa¬
cio qd̾ possũ. Uado ⁊ duco uororem.
ercipio infirmitatẽ meã. dolens qͥdem
qr a suꝑiori bono descende cogor. sed
tam̃ non omnino desꝑans qr ad conces¬
sa descendo. Magis uolo in inferiori
bono saluari. qͣm in summo ꝑiclitari.
X si forte culpa ẽ. aliqͣ qr descendo.
qr ꝓpositũ meũ non teneo. ego pęni¬
tentiã agam ⁊ sacisfactione placabo

Expanded text:
eant, quia illis non licet; sed unusquisque habeat: qui continere non potest, melius est ut nubat quam uratur. Melius est ut licite excipiat infirmitatem, quam vitio semper uratur ad passionem. Nam ipse Dominus dicit: Qui potest capere capiat . Ipse scit quod capere non possum verbum hoc ut continens permaneam. Quando putavi posse, libenter proposui; et in eadem adhuc voluntate libenter perseverarem, si pati possem. Sed non valeo tolerare aestum bullientis naturae, ardorem concupiscentiae ferventis sustinere non possum. Ideo facio quod possum. Vado et duco uxorem, excipio infirmitatem meam dolens quidem qui a superiori bono descendere cogor; sed tamen non omnino desperans, quia ad concessa descendo. Magis volo in inferiori bono salvari, quam in summo periclitari. Et si forte est culpa aliqua, descendo quia propositum meum non teneo; ego poenitentiam agam, et satisfactione placabo
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ siꝑ uita tp̃ali ꝯseruanda in rebus
transitoriis cã magnã scientiã accep̃.
multo magͣ̃ ꝓ uita et̾na adipiscenda.
excellentiorẽ ⁊ habũdantiorẽ ĩ cȩlesti¬
bus cognitionẽ habere debuit. Cog¬
nouit gͦ hõ c̾ãtorẽ suũ. ñ ea cogniti¬
nebat᷑. Sciendũ tñ ÷ qd illã pͥmam
cognitionẽ hõis ꝗͣ de c̾atore suo hũit
sicut maiorẽ ⁊ certiorẽ illa cognitione¬
q̃ nc̃ in sola fide ꝯstat. u̾acit̃ dm̃s:
atorẽ suũ hõ. ñ cñ ita excellent᷑ sicut
post ea cognoscere debuiss. si ꝑstitisset.
Sicut em̃ ĩ obedientia hominis ꝑsub¬
sequentẽ ignorantiã pͥme cognitioni
niultũ abstulit. sic eid̾ cognitiõi. si in¬
obedientia hõ ꝑtitisset ꝑsub seq̃ntem
reuełonẽ płimũ addendum fuit. Mo¬

Expanded text:
 pro vita temporali conservanda in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitinebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut mas: atorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere debuisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per subsequentem ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
sserentibꝰ hõibus de germaniȩ
religionem xp̃ianitatis diuina gr̃a illu¬
straret. licentiã decdisset. in quarta
sese copulari gen̾atione. Qd̾ qui dem
xp̃ianis licitũ non ẽ. dũ usq se cogno¬
uerint. Sed dũ rudes erant inuitandi
ad fidẽ. qͣmquã minime scriptũ rep¬
ꝑimus non ambigamus

Expanded text:
sserentibus hominibus de Germaniae religionem Christianitatis divina gratia illustraret, licentiam illis dedisset in quarta sese copulari generatione. Quod quidem Christianis licitum non est, dum usque se cognoverint. Sed dum rudes erant invitandi ad fidem, quanquam minime scriptum reperimus, non ambigamus
Abbreviated transcription (Latin):
deat sibi in ꝯuigio copulare: Siquis
huic tali nefario coniugio ꝯuenerit.
⁊ in eo ꝑmanserit. sciat se apłicȩ aucᷤ¬
tͥoritatis anathematis uincłis ẽẽ uno¬
datũ. ⁊ nullus sacerdos tribuat eis cõ¬
munionẽ. Si uͦ ꝯuersus diuisusq fue¬
rit a tali copulatione dignȩ peniten¬
tiȩ submutat᷑. ut sacerdos loci ꝯsidau̾it.

Expanded text:
deat sibi in conjugio copulare. Si quis huic tali nefario conjugio convenerit et in eo permanserit, sciat se apostolicae auctoritatis anathematis vinculis esse innodatum, et nullus sacerdos tribuat ei communionem. Si vero conversus divisusque fuerit a tali copulatione dignae poenitentiae submittatur, ut sacerdos loci consideraverit.
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa scd sapiã. Similitudo qͥa una
⁊ sĩplex ipsa scd essentiam. Imago qͥa
rõalis. Similitudo qͥa sp̃uał. Imago
enĩ ꝑtinet ad fig̾am. similitudo ad
naturã. ħ aũ ĩ aĩa sola facta ft̃. quia
corꝑ ea nat᷑a similitudinẽ diinitatis¬

Expanded text:
 sapientiam; similitudo, quia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea natura similitudinem ca
Abbreviated transcription (Latin):
di origine gehenne ignẽ creauit.
qui in pena reꝑoꝵ semel esse ĩciꝑe.
s ardorẽ suũ ⁊̃ sine lignis nũqͣ. fi¬
niret. Ignis nãq corꝑeus ut esse
ignis ualeat : corꝑͤis indiget fomͣ¬
tis. qui cũ necesse ÷ ut seruet᷑. ꝑꝯ
gesta ligna ꝓculdubio nutͥtur.
nec ualet nͥ succesꝰ esse. ⁊ nͥ refotꝰ¬

Expanded text:
di origine gehennae ignem creavit, qui in poena reproborum semel esse inciperet, sed ardorem suum etiam sine lignis nunquam finiret. Ignis namque corporeus ut esse ignis valeat corporeis indiget fomentis, qui cum necesse est ut servetur per congesta ligna procul dubio nutritur, nec valet nisi succensus esse, et nisi refot
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑeꝰ. ⁊ ĩmissos reꝓbos corꝑalit̾ exu¬
rat. nec studio humano succen¬
dit᷑. nec lignis nuitͦ. s c̾atꝰ semel
durat ĩ extingubił. ⁊ successione
non indiget: ⁊ ardore ñ caret. Bñ¬

Expanded text:
e missos reprobos corporaliter exurat, nec studio humano succinditur, nec lignis nutritur; sed creatus semel durat inexstinguibilis, et succensione non indiget, et ardore non caret. B
Abbreviated transcription (Latin):
estat enĩ ut si pͥꝰ mat̾iam rerũ ĩ formem c̾atã fuisse asserimtis. utrũ ne
Aaliqͥd sine forma existere potuerit. qͣleue essentiã añ formã inatt̃a hũisse
cͥdendum sit: ostendamꝰ. ⁊ ut breuit̃ qͥd suꝑ ħ sentiendũ mͥ uidet᷑ aꝑiã. Certe
ñ puto pͥmã illã o̾iũ rerũ mat̾iã talit̾ ĩformem fuisse. ut nullã om̃io formam
habuerit. qͥa nec aliqͥd tale existe̾ posse om̃io: qͦd aliqͦd ee̾ habeat: ⁊ ñ aliꝗͣ for¬
mam credidim. Ita t̾n ñ abfurde ĩ formemeam appellari posse qͦd inconfusi¬
one. ⁊ ꝑ mixtione qͣdã subsistens. ñ dũ hanc ĩ qua nc cernit᷑ pulcra apt̾̃aq dis¬
positionẽ. ⁊ formã receꝑit. Ergo ante formã facta ẽ mat̾ia: tn ĩ forma. In for¬
ma confusionis. ante formã dispositionis. In pͥma forma c̾fusionis pͥus mat̾ialit̾
oĩa corꝑalia simul ⁊ semel cata sunt. In scd̾a forma dispositionis pꝰmũ ꝑsex

Expanded text:
estat enim ut si prius materiam rerum informem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus. Et ut breviter quod super hoc sentiendum mihi videtur aperiam, certe non puto primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde informem eam appellari posse, quod in confusione et permistione quadam subsistens, nondum hanc in qua nunc cernitur, pulchram aptamque dispositionem et formam coeperit. Ergo ante formam facta est materia, tamen in forma. In forma confusionis, ante formam dispositionis. In prima forma confusionis prius materialiter omnia corporalia simul et semel creata
Abbreviated transcription (Latin):
imoniace heresis cõtagiũ ram
olim inbalaam pullulauit. qͥ
diuinationis p̃tio ꝓposito ad maledicẽ¬
dũ popłm dĩ ꝑrexit. de hinc nꝰ here¬
sis duo legunt᷑ auctores pestilentes
emersisse. alt̾ sub ꝓphetica. alt̾ sub apoᷤᷤ¬
touoa doctͥna. Primꝰ gieri magist̾ eẽ.
uendentiũ. deinde symor magꝰ auctoe

Expanded text:
imoniacae haeresis contagium jam olim in Balaam pullulavit, qui divinationis pretio proposito ad maledicendum populum Dei perrexit . Dehinc hujus haeresis duo leguntur auctores pestilentes emersisse: alter sub prophetica, alter sub apostolica doctrina. Prius Giezi magister esse vendentium , deinde Simon auctor
Abbreviated transcription (Latin):
in cedens oꝑat᷑. nec malũ eiad culpam.
nec bonũ ad m̾itũ reputat᷑. Non igitur
infantibꝰ ⁊̃ ĩ pecc̃o natis uiciũ ÷ sine cog¬
nitione nasci. s ħ eis uiciũ ÷ cũ tali .s.
uicio nasci. unde postmũ cũ ad annos
disc̾tionis ꝑuenerĩt ꝯtingat eos si grãm
adiuuantem ñ hũerint a cognitione u̾i¬
tatis illa dum caxat quȩ ad salutẽ ꝑtinet
p̃pediri. Qđ si uerũ ÷ neq uiciũ fuiss
illis qui sine pecc̃o nasc̾entur. sine cog¬
nitione ⁊̃ nasci. quia nicħ in se nascen¬
do hr̃ẽnt. uñ pꝰea cum ad tp̃s cognos¬
cendi ꝑuenissent. potuissẽt a cognitio¬
ne u̾itatis p̃pediri. Et nos qͥdẽ scd̃m
hc̃ modũ in rebꝰ occultis ea quȩ mag̃
ꝓbabilia nob̃ uidebantur elegimus. ita
tñ ut in nulla parte dubia ꝓcertis as¬
serere p̃sumamus. ꝓ eo aut̃ qd proposi¬

Expanded text:
incedens operatur, nec malum ei ad culpam, nec bonum ad meritum reputatur. Non igitur infantibus etiam in peccato natis vitium est sine cognitione nasci, sed hoc eis vitium est cum tali scilicet vitio nasci unde postmodum cum ad annos discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro eo autem quod proposi
Abbreviated transcription (Latin):
cendo ad ꝑfectionẽ uenire ñ possunt.
Hoc ĩ arboribꝰ ⁊ plantis ⁊ germinibus
cũctis. hoc in besti is ⁊ cunctis uiuenti¬
bus cernimus. quia a modico uniuer¬
sa incipiunt. Ac deinde paulatĩ ꝑĩcre¬
m̃ta ordine ad ꝑfectionẽ euadunt. qͦ¬
circa neqͣquã ꝓuicio humanȩ nature
deputandum ẽ. si in pͥncipio suo a
ꝑfecto inchoata ꝑsubsequentẽ ꝓpa-¬
gationẽ amico ad maiora ⁊ meliora
ꝓficiat. ⁊ de corpore qͥdẽ humano
foitassis difficile ñ erit. neq ĩ ꝯueniẽs
uidebitur. ħ ĩ estimatione reciꝑe. ue
ñ satis diligenter ꝯsid̾ant. quia non
oĩs qui aliquid nescit. aut aliquid
minus ꝑfecte scit. statim ignorantiã
norantia ñ nͥ ex pena pecc̃i in esse
cognoscitut. cũ mens a lumine u̾ita¬
tis excecata ne ea que scire deberet cog¬
noscere ualeat pͥo uicio obscͤat᷑. Illam
uͦ q̃ in nascentibus cunctis. & nunc
a pͥncipio in ẽẽ uidr̃. ⁊ tc̃ qͦq in esse

Expanded text:
cendo ad perfectionem venire non possunt. Hoc in arboribus et plantis et germinibus cunctis; hoc in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim per incrementa ordine ad perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipere. Vernon satis diligenter considerant quod non omnis qui aliquid nescit aut aliquid minus perfecte scit, statim ignorantiam norantia non nisi ex poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur. Illam vero quae in nascentibus cunctis et nunc a principio inesse vid
Abbreviated transcription (Latin):
.s. sensũ affectꝰ incedere. si illi etati non
natura. s uicium eẽt. nequaꝗͣ ipsi sensus
uiri. s ad ult̾i potiꝰ appellati fuissent.
p̃tẽa cũ pꝰea subiunctũ ÷ qr ille quẽ habe¬
bat uir eiꝰ ñ eẽt. manifeste demonstia¬
ħ ÷ legitimi ⁊ ñ alieni fuissent. Natu¬
atq incede. Cũ uͦ ad annos disc̾tionis
ꝑuen̾it. si relicta u̾itate errorẽ sequitur.

Expanded text:
 sensuum affectus incedere si illi aetati non natura, sed vitium esset; nequaquam ipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent. Praeterea cum post ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus non esset; manifeste demonstrahoc est legitimi, et non alieni fuissent. Natuatque incedere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem seq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis. ⁊ scđ̾m sensũ ꝑfectꝰ mox ꝯditus est.
ita qͦ qui exeo nasciti fuissent tã corꝑe
ꝗ sensu ĩ ipso mox natiuitatis suȩ ex¬
ordio ꝑfecti ẽẽ deb̾ent. nos scd̾m estima¬
tionẽ nrãm id mag̾ approbamꝰ ut pͥmꝰ¬

Expanded text:
sensum mentis perfectus mox conditus est, ita quoque qui ex eo nascituri fuissent, tam corpore quam sensu in ipso mox nativitatis suae exordio perfecti esse deberent. Nos secundum existimationem nostram id magis approbamus, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ipso ĩ uisibilia st̃.: q rõalia st̃. Ponũtꝰ
gͦ pͥmo loco comunes ꝓͥmordiales ⁊ ĩ¬
uisibiles ⁊ ĩc̾ate creandorũ õiũ ĩm̃te
diuina. Scd̾o loco angłica natura ĩ¬
uisibił qͥd. s c̾ata. ⁊ cio loco humana
scdm aliqͥd ĩuisibił. Quarto loco cã¬
t᷑a corporea. ĩ toto uisibił.⁊ ĩ toto
tp̃ał. Post pͥmas gͦ causas ĩc̾atas ⁊ in¬
uisibiles. exibit ꝯsid̾atio. ⁊ ꝓcedet
ad angłicã uat᷑am rõalem ⁊ ĩuisibisẽ.
deinde adhumanã uisibilẽ ⁊ rõalẽ
de ꝗͣ propositũ pͥmũ fuit ut ꝯsũme¬
tur. Nã de uisibilibꝰ qͥd̾ q̃ postrema

Expanded text:
o invisibilia sunt quae rationalia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humana secundum aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema
Abbreviated transcription (Latin):
mirra de cord sui apotheca ꝓlatis ad¬
cũ ꝑ patientiã ꝓbati in tribulatioi̾bꝰ
ita pia aĩa cũ tribulat᷑ ꝑ patientiã
ad meliora ꝓuehit᷑. ⁊ ẽ. eiꝰ tribulatio
cord̃ incendimꝰ cũ int̾no eiꝰ amore fla¬
grantes ꝑ studiũ ꝯpinctȩ ⁊ lacͥmosȩ ora¬
Digiti mĩ distillauer̃t̃ mirrã pͥmam.¬
Mirra pͥma castigatio carnis ẽ. cũ di¬
seretioẽ assũpta q̃ ñ laudes uenat᷑ ppłoꝵ.
s ad uegetationẽ transit animarũ
Hanc distillabant manus pauli eũ
diceret. Castigo corpꝰ meũ ⁊ .s .s. ne .f.¬

Expanded text:
myrrha de cordis sui apotheca prolatis homyrrha de cordis sui apotheca prolatis hocum per patientiam probati, in tribulationibus is anima tribulationis patientia ad meliora provehitur, et est tribulatio, cordis incendimus, cum interno ejus amore flagrantes, per studium compunctae et lacrymosae ora« Digiti mei distillaverunt myrrham primamprima, castigatio carnis, cum discretione assumpta, quae non laudes venatur populorum, sed ad vegetationem transit animarum. Hanc distillabant manus Pauli cum diceret: « Castigo corpus meum, et in
Abbreviated transcription (Latin):
stella magi in orientis partibꝰ excitati
iherosolimã uenert᷑. ⁊ inqͥsito loco na
⁊ ei mistica munera obtulert̃. aurũ.
thus. ⁊ mirrã. Prima ad ȩdificatio¬
stella ortũ diuini luminis in t̾ris
apparuisse nunciauit. ne se rationał
creatura posset ab eiꝰ agnitione excusa¬
re cuiꝰ uid̾et ⁊̃ elem̃ta seruire. Q in
re udea minus excusabił fuit cũ eũ
ñ credid̃it cuiꝰ ortũ ex scͥpturis didicit.
Magos qͣsi pͥmitias gentiũ uidet. ꝑ
p̃sentia signa cõmotos adorare.⁊ mi¬
sticis muneribꝰ honorare. Isti magi ñ
nigromantici ut qͥ dã putant s gen¬
tiũ erant philosophi. qͥ usu didierunt
ex signis significata ꝑpende. ⁊ ex circũ¬
potentiã. ꝑthus qđ in dñ sacͥficio ado¬
qua mortuoꝵ corpora ꝯdiunt᷑. morta¬
lem figuratu̾e naturã. Hȩc tria in
xp̃i fuisse ꝑsona catholica mat̾ ⁊ cre
dit ⁊ p̃dicat. ⁊ iã in celo regnantẽ.
ñ misticis mun̾ibꝰ s auro thure ⁊

Expanded text:
te, Magi in orientis partibus excitati, Hierosolymam venerunt, et inquisito loco natet ei mystica munera obtulerunt, aurum, thus, et myrrham. Primo ad aedificatiostella ortum divini luminis in terris apparuisse nuntiavit, ne se rationalis creatura posset ab ejus agnitione excusare, cui videret etiam elementa servire. Qua in re Judaea minus excusabilis fuit, cum eum non credens, cujus ortum ex Scripturis didicit, magos tanquam primitias gentium videt per praesentia signa commotos adorare, et mysticis muneribus honorare. Isti etenim magi, non negromantici, ut quidam putant, sed gentium erant philosophi, qui usu didicerunt ex signis significata perpendere, et ex circumpotentiam; per thus quod in Dei sacrificio adoqua mortuorum corpora condiuntur, mortalem figurare naturam. Haec tria in Christi fuisse persona, catholica mater Edit et praedicat, et in coelis regnantem non mysticis muneribus, sed auro, thure et
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ a seruo suscepisse. qͣ ro̾ne qͥlibet
uo suscipiat se pot̾it excusare. His enĩ
oĩb necessaria ẽ. regenatio qͦ uiciosa p̃cis¬
sit gen̾atio. Qđ qr in eo ñ fuit de quo
legit᷑ gen̾ationẽ eius qͥs enarrabit. solũmͦ

Expanded text:
amentum a servo suscepisse, qua ratione quilibet vo suscipiat, se poterit excusare? His enim omnibus necessaria est regeneratio, quorum vitiosa praecessit generatio. Quod quia in eo non fuit, de quo legitur: « Generationem ejus quis enarrabit ? » solum
Abbreviated transcription (Latin):
quas fidelis qͥsq cognoscit q̃ euglicam
historiã uł leg̾e uł audire consueuit.
De qͥbꝰ pauca dicenda sunt qͦmͦ uł di¬
uino militent honori: ⁊ qͥd nr̃ȩ ꝯfe¬
rant ex hortationi. Primã causã ho

Expanded text:
ognoscit, qui Evangelicam historiam legere vel audire consuevit. De quibus pauca dicenda sunt: quomodo et divino militent honori, et quod nostrae conferant aedificationi. Prima causa co
Abbreviated transcription (Latin):
q malũ ÷. qd totũ ẽẽ bonũ ÷. Et non
respondit p̃ceptũ eiꝰ. ⁊ ꝓhibitio eius.
beneplacito eius. sicut oꝑatio eiꝰ et
ꝑmissio eiꝰ. s ꝑcedunt ex adu̾so. et
dissimilit̾ ordinãt᷑. ⁊ ñ ꝯsentiunt
aliqͦtiẽs scd̃ id q̃ futum ÷ ⁊ fiet.¬

Expanded text:
non respondet praeceptum ejus et prohibitio ejus beneplacito ejus, sicut operatio ejus et permissio ejus; sed procedunt ex adverso et dissimiliter ordinantur, et non consentiunt aliquoties secundum id quod futurum e
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ceptum ⁊ phibitio. ñ oĩo certum
faciut qͥd sit ĩ beneplacito et̾no. do¬
nec oꝑatione uł ꝑmissione ꝓbetur
cum factũ fuerit. Tc̃ enĩ c̾tũ ÷ cũ hoc
fecerit ds siue ꝑmisit ut fiat. ⁊ factũ
fu̾it. qm̃ ĩ beneplacito ȩt̾no ita fuit
fecit siue ꝑmisit ut fieret qd factũ ÷.
tum sit in beneplacito et̃no. donec
siue oꝑatione. suie ꝑmissione. ut
bonum ÷ eẽ. ⁊ beneplacitũ qͥ fut᷑um

Expanded text:
ceptum et prohibitio, non omnino certum faciunt quid sit in beneplacito aeterno, donec operatione vel permissione probetur cum factum fuerit. Tunc enim certum est cum hoc fecerit Deus, sive permiserit ut fiat, et factum fuerit: quod in beneplacito aeterno ita fuit fecit sive permisit ut fieret quod factum etum sit in beneplacito aeterno, donec sive operatione, sive permissione, ut bonum est esse et beneplacitum quod futurum
Abbreviated transcription (Latin):
sio eiꝰ ⁊ ꝑ om̃ia tenduntur. qͥa
sine his ñ fit aliqͥd. sic ⁊ p̃ceptũ eius
& phibitio eiꝰ. s ad rõalem c̾aturam
dirigant᷑. ħ duo tm̃ quȩ sola capax
est p̃cepti ⁊ ꝓhibitionis cauta scđm
ĩsitã rõnẽ adutrũq. Itaq signa st̾ ex
parte ħ quȩ ñ ꝑtinent ad oĩa. neq
uniuersalit̾ sũm̃a uoluntatẽ. & q̃

Expanded text:
omnia tenduntur, quia sine illis non fit aliquid, sic et praeceptum ejus et prohibitio ejus. Sed ad rationalem creaturam diriguntur hic duo tantum, quae sola capax est praecepti et prohibitionis cauta secundum insitam rationem ad utrumque. Itaque signa sunt ex parte haec quae non pertinent ad omnia neque universalit
Abbreviated transcription (Latin):
efficere duo in carnẽ una. ⁊ mascłm
⁊ feminã. qui innumerã multitudinẽ
sexus utriusq ñ destitit secũ facere
unũ. sic̃ ꝑ se ueritas dix̃. non ꝓ histm̃¬
rogo s ꝓ his qͥ credituri sunt ꝑ uer¬
bũ eoꝵs in me. ut unũ sint sic̃ tu pa¬
ter inine ⁊ ego in te.⁊ ipsi in nob̾
pinqͥtatẽ. uł sub alt̾o affinitatis uo¬
cabula dissipare. uł susceptã sobolem
alteriꝰ copulȩ credens legitimȩ soci¬
ari ꝓpͥnquitatis prioris. hic negat dĩ
uerbũ ualidũ ẽẽ ⁊ forte. Ꝙ qͥ tã facile
uł tã uelocit̾ querit dissoluere. hic
ñ credit uerbũ dni man̾e in ęt̾nũ.

Expanded text:
efficere duo in carnem unam, et masculum et feminam, qui innumeram multitudinem sexus utriusque non destitit secum facere unum, sicut per se Veritas dixit: Non pro hiscredituri sunt per verbum eorum in me, ut unum sint sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis pinquitatem vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, et susceptas soboles alterius copulae credens legitime sociari propinquitati prioris, hic negat Dei verbum validum esse vel forte. Et quia tam facile et tam velociter quaerit dissolvere, hic non credit
Abbreviated transcription (Latin):
uxori suȩ. ⁊ erunt duo in carne
una. Cui ñ ꝯtradixit dñs. Dem cũ
ueritas oriret᷑ de t̾ra in terrã. ⁊ in
uisibilis in humanitate apparuit.
cluderet copulã maritalẽ. Unde
ꝓtulit statim in mediũ eandẽ ipsã
sententiam quam aute scl̃a manenscũ
patre uerbũ inspirauit in adã ipse co¬
firmans qđ ipse ꝓtinus ꝓtulit hom̃o.
Quamobrẽ relinquet hõ patrẽ ⁊ ma
trem sua. ⁊ adherebit uxori suȩ. et
erunt duo in carne una. Si una caro
minime fieri posse credendũ ẽ. Nã uno
defuncto in suꝑstite affinitas ñ delet᷑
nec alia copula ꝯiugalis affinitatẽ pri¬
oris copulȩ soluere potest. Sed neq¬
alterius ꝯiuinctionis sobolem placet
ad ipsius affinitatis pͥoris siquidẽ tran¬
sire consortiũ. ꝓ eo qđ uerbũ dñi ualidũ
est. ⁊ forte. ⁊ ut inquiens dix̃ ꝓpħa.¬

Expanded text:
uxori suae, et erunt duo in carne una ; cui non contradixit Dominus. Deinde, cum Veritas oriretur de terra, in terra et visibilis in humanitate apparuit, cluderet copulam maritalem: unde protulit statim in medium eamdem ipsam sententiam quam ante saecula manens cum Patre Verbum inspiraverat in Adam, ipse confirmans quod ipse primus protulit homo: Quamobrem relinquet homo patrem suum, et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Si una caro minime fieri posse credendum est; nam uno defuncto, in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affinitatem prioris copulae solvere alterius conjunctionis sobolem placet ad ipsius affinitatis prioris siquidem transire consortium, pro eo quod verbum Domini validum est et forte, et ut inquiens dixit P
Abbreviated transcription (Latin):
seruiis seruoꝵ dĩ. uenerio ca¬
ralitano. Frat̾nitatis tuȩ stu¬
diose sagacitati fr̃ amande qͣs debeo
refero grates. qm̃ quesisti quȩ debuisti.
iocundũ me reddidisti. Uñ placide¬
ad inqͥsita respondeo. Sedem apłicã
consulere decreiusti. si mulier copula
nuptiali extraneo uiro iuincta cog¬
nationi eiꝰ ꝑtineat. si eo defuncto
cognatio maneat eadẽ. uł si sub alio
uiro cognationis uocabula dissoluant᷑.
uł si suscepte soboles possint legitime¬
rabile. ẽ. ꝑseuerabile. ẽ. inutabile. nͣ
mom taneũ. ñ transitoriũ. Ait aut̃
ꝑ se ipsam ueritas qd̾ dĩ ẽ. uerbũ dĩ.

Expanded text:
servus servorum Dei, Venerio Cartalitano. Fraternitatis tuae studiosae sagacitati, frater amande, quas debeo refero grates, quoniam quaesisti quae debuisti, jucundum me reddidisti. Unad inquisita respondeo. Sedem apostolicam consulere decrevisti, si mulier copula nuptiali extraneo viro juncta, cognationi ejus pertineat, si eo defuncto cognatio maneat eadem, vel si sub alio viro cognationis vocabula dissolvantur, vel si susceptae soboles possint legitimerabile, est perseverabile, est immutabile, non momentaneum, non transitorium. Ait autem per seipsa Veritas,
Abbreviated transcription (Latin):
let sp̃c. ibi erit ꝓcinꝰ corpꝰ. Nec uo¬
let aliqͥd sp̃s. quod uec sp̃m possit
ałcere nec corpꝰ Uegi ibi gła dĩ erie
uͥ laudantis nec errore qͥsꝗͣ nec
adulatione laudabit᷑. Uerꝰ hona.
in digno. S nec adeũ ambiet ullꝰ¬

Expanded text:
let spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. Vera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione laudabitur; uerus honor, indigno; sed nec ad eum ambiet ull
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ uita humana nullatenus sub
fou̾et᷑. Ait gͥ ĩ obedientia manifes¬
ta fieret. unũ ĩ corpore humano
m̃ brũ pocestati anime subtͣxit. ꝑ
qđ postĩtas ĩ carne sȩiuinanda fuit
ut õs qͥ ꝑ illud gna̾nt᷑. se filios ĩ obedi¬
entie ẽẽ itelligãt. & ex sua origine
qͣles & ex qͣlibꝰ gn̾a̾nt᷑ aguoscant.
Quia gͦ in ħ m̃bro ꝑ qͥ humana pro¬
pagatio tͣnsire debuit signũ in obe¬
dientie positum ẽ cunctis ꝑ illud
tͣnseuntibꝰ manifeste ostendit᷑. qm
cũ culpa ĩ obedientie: gnãntur:

Expanded text:
vero vita humana nullatenus subsvero vita humana nullatenus subsfoveretur. Ut igitur inobedientia manifesta fieret unum in corpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus generentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedie
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cio ien suu̾. Quei qd̾ ꝗͣtum aduirtutẽ
sine ea ⁊̃ officio ꝯuigii minist̾ium
gnandi impleri ñ potuit. Sic gͥ añ
peccm isticutũ fuit ꝯuigium ⁊ con¬
ugii officium. utrumq ad sacͣm̃tum
ut ꝯugium qͥd scĩficaret᷑ pura m̾tis
dilectione. officiũ qͦ ꝯuigii impleret᷑
sine carnis pollutione. Nunc uero
quia ꝑ pecẽm hõis caro humana cor¬
rupta ÷ iam pꝰpeccatũ carnis ꝯmixtio
sine carnali ꝯcupiscentia fieri ñ p.
fortassis aut̃ aliquẽ mou̾e pͭ. q̾r pꝰ¬
pec̾tm homo ħ potissimũ opꝰ sine pec¬
cato explere ñ pot̃. S diligent̃ ꝯsid¬
anti ratio manifesta occurrit. Qũã
tus fuit. nullã ĩ carne sua ꝯcͣdictio¬
nem inuenit. ⁊ erant m̃bra corꝑis
inꝑio anime subiecta. ut nec p̾ter
ipsã aliqñ mou̾ent᷑. neq ad aliqͥd
amisit. ut menbra corꝑis iam
euis imꝑio ad inuiriã c̾atoris ul¬
ciscẽdã ꝯtͣdicerẽt. q̃ illi nͥ ꝑ c̾ato¬
rem subiecta ẽẽ non deb̾ent. Ca

Expanded text:
tum ad virtutem sine ea in officio conjugii ministerium generandi impleri non potuit. Sic igitur ante peccatum institutum fuit conjugium et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur pura mentis dilectione; officium quoque conjugii impleretur sine carnis pollutione. Nunc vero quia per peccatum hominis caro humana corrupta est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere ppeccatum homo hoc potissimum opus sine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio manifesta occurrit. Quanditus fuit, nullam in carne sua contradictionem invenit; et erant membra corporis imperio animae subjecta, ut nec praeter ipsam aliquando moverentur, nec ad aliud amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam contradicerent, quae illi nisi per creatorem suum subjecta esse non deberent. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
bra corꝑis q̃ ĩꝑiũ rõnis secunt᷑. sine
culpa oꝑari possunt. ħ uͦ m̃brum
in quo ꝯcupiscentia p̃cipue reg¬
nat. quia nutum uoluntatis ñ
sequit᷑. sine culpa ñ oꝑat᷑. In tãtũ
enim ħ menbrum corꝑis inꝑium
anime ñ seqͥtur. ut sic̃ aliqñ ñ mo¬

Expanded text:
rporis quae imperium rationis sequuntur sine culpa operari possunt; hoc vero membrum in quo concupiscentia praecipue regnat, quia nutum voluntatis non sequitur; sine culpa non operatur. In tantum enim hoc membrum corporis imperium animae non seq
Abbreviated transcription (Latin):
sine tͦpi ꝯcupiscentia ⁊ carnis libidi¬
ne ex̃ceri ñ debuit. Ipse enĩ sibi ħ
illicitũ fec̾ ex qͦ se talẽ fec̃ qͥ illd̾ lici¬
te implere non possit. S qr carnis
humane ĩfirmitas tͣpiꝰ ad om̃e con¬
cupiscentiam efflueret. si ñ ĩ parte
aliꝗͣ licite exciꝑet᷑. ꝯcessum ÷ pꝰ ea ad
remedium qd pͥus ad officiũ solum
fuerat ĩsticutũ. ut dum ꝑ indul¬
gentiã ꝓ maiori malo euitando
agitur. ipsũ q ei ĩ ẽ malũ ĩfirmita¬
tis ꝑ pudicitiam ꝯugalẽ excuset᷑.
Et de pͥma qͥd ĩstitutione ꝯuigii ħ

Expanded text:
tia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institutione conjugii
Abbreviated transcription (Latin):
recipiendos. s. ⁊ filios prb̃oꝵ ad sacͦs
ordines ñ admittendos. nͥ qͦs uł habi¬
tu religionis uł spũał uite hon estas
ĩt᷑ hostiarios deputari. uł ĩt̾ lectores
ꝯcedunt᷑. ita tũ ut manũ ñ ĩ ponant.
pro diuersis cͥminib. aut gͣuissim is
sub cilicio diuino fuerĩt alcario reꝯci¬
liati. Similit̾ tͣnsmarinos ⁊ in cogni¬
tos homines siue cłicos aliarũ eccła¬
rũ neq ordinari. neq ordinatos recipi

Expanded text:
recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel habitus religioniinter ostiarios deputentur, vel inter lectores,abeantur, ita ut manum non imponant, pro diversis criminibus gravissimisque sub cilicio, divino fuerit reliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum, neque ordinari neque ordinatos recipi
Abbreviated transcription (Latin):
e uita aũ ⁊ ꝯditione eorũ qui
ad sacros ordines eliguntur.
multa nb patres docum̾ta relig̃r̃. Nã
qͥd a sacͥs ordinib ñ inpediat eosqͥ ꝓba¬
te fuerint ꝯu̾sationis placuit diffini¬
re. qͥ a medicoꝵ ĩ cisiõe forte claudi
efficiunt᷑. uł ꝑ egͥtudine. siue ꝑ uiolẽ¬
tiã absciduntur.⁊ qͥ ñ sponte. s casu
tale fuerit. ut ab oꝑe ad ministrationiꝰ
ñ inpediat. ⁊ laici qͥ ñ ꝯcubinã. ñ peli¬
cem noru̾t. nec bigami extit̾unt. ⁊ in
cet̾is sine cͥmine uixert̃. lib̾ti qͦ qͥ a
dñis suis ita manu missi st̃. ut ĩ eis
nullũ obseqͥi iꝰ. aut potestatẽ reserua¬
u̾uit ⁊ sine cͥmine uix̾int. hos ĩ clerũ
assumi posse sine cunctatioe sanxert̃.
Publicȩ uͦ penitentes cͥminosos illitt̾atoᷤ.
ligamos. repudiatarum maritos. et¬
ex ad ult̾ĩo natos. ab ħeticis baptizatos.
⁊ qͥ se ipsos abscid̾unt a sacͥs ordinibus
arcendos .⁊ energuminos in clerũ nec

Expanded text:
e vita autem et conditione eorum qui ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non sponte, sed casu tale fuerit ut ab opere administrationis non impediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami exstiterunt, et in caeteris sine crimine vixerunt; liberi quoque qui a dominis suis ita manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in clerum non
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ pectori pontificis suꝑ ĩponitur.
ũ ĩ eiꝰ corde sap̾ĩa ⁊ discretioẽ ĩ eẽ deb̾e
ostendat᷑. In ipso aũ rõali posita s ma¬
nifestatio ⁊ u̾itas. ut in doctna sua
pontifex. nec aliud ꝗͣ u̾itas sugg̾it : ef¬
ferre p̾sumat. neq id qd au̾itate intꝰ
hauserit. rõe ⁊ oꝑe approbare & ma¬
nifestare desistat. Notandũ uͦ q adĩ¬
qr coherere ⁊ ꝯcordare debent ratio
⁊ oꝑa. ut q m̾cis intellectu ꝑcipimus.

Expanded text:
tificis superimponitur, ut in ejus corde sapientiam et discretionem inesse debere ostendatur. In ipso autem rationali posita sunt manifestatio et veritas, ut in doctrina sua pontifex nec aliud quam veritas suggerit, efficere praesumat, neque id quod a veritate intus hauserit ratione et opere approbare et manifestare desistat. Notandum vero quod adinquia cohaerere et concordare debent, ratio et opera, ut quod mentis intellectu percipimus
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ filioꝵ. s etiã ꝓpt̃ nat᷑alem in
diu̾so sexu sociȩtatẽ. Alioqͥn iam
non diceret᷑ conuigiũ in senib si uel
amisissent filios uel ñ genussẽt in
auibꝰ ⁊ si emareuerit ardor carnis

Expanded text:
tionem filiorum, sed etiam propter naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin jam non diceretur conjugium in senibus, si vel amisissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ignoꝵ usus aueteri tes¬
tamento assũptus ÷. ubi
tube argenteȩ ad nõ ductiles fi¬
eri p̃cipiunt᷑. qͥb multitudo popłi
conuocari debuisset. Ad similitu¬
dinẽ har̃ tubar̃ signa ex metallo
eris in eccła facta st̃. ad corda fi¬
deliũ excitanda. ⁊ ut ꝑ ea signũ
det᷑ qñ debeãt inunũ ꝯuenire.
Uasa ista metallina ora p̃dicantiũ sĩg¬
nificãt. Plectra froea qͥb int̾i trudun
tenet᷑ qñ scͥpta oꝑe ad implet᷑. Fu¬
nem sursũ seqͥtur qͥ ductu scͥpt᷑e sa¬
ceat agnoscit. Iste aptꝰ ÷. popłm dȩi in
unũ ꝯuocare qͥ ⁊ eleuatꝰ oꝑe exempla
bonitatis ostendit. ⁊ inclinatꝰ hu¬
militate in firmitatẽ suã ueracit̾
agnoscit. Signa gͦ eũngłica dura¬
biliora st̃ ⁊ longiꝰ audiunt᷑. quã tu¬
be legis. qr uox uetis testam̃ti ad tẽpꝰ
iudeis tantũ insonitit. sonꝰ aut̃ euan

Expanded text:
ignorum usus a Veteri Testamento assumptus est, ubi tubae argenteae a Domino ductiles fieri praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tundunttenetur, quando Scriptura opere adimpletur. Funem sursum sequitur, qui ductu Scripturae saceat agnoscit. Iste aptus est populum Dei in unum convocare, qui et elevatus opere exempla bonitatis ostendit, et inclinatus humilitate infirmitatem suam veraciter agnoscit. Signa ergo evangelica durabiliora sunt, et longius audiuntur quam tubae legis, quia vox Veteris Testamenti ad tempus Judaeis tantum insonui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ esse potuit. ⁊ tñ fut᷑ũ ñ fuit:
futurũ fuisset ⁊ p̃scitũ qͥ fut᷑um ñ fu¬
it. Nec p̾scientia huiꝰ fitt᷑ mutata fu¬
isset. s nũꝗͣ. habita qr futũ ñ fuisset.
qđ aut̃ predestinauit ds̃: facturũ
se disposuit. nec p̃destinauit nͥ qđ
facturꝰ fuit. P̃sciuit aut̃ q̃dã q̃ fac¬
turus ñ fuit. qͥa p̃sciũ õẽ qͥ fut᷑u fuit.

Expanded text:
 esse potuit, et tamen futurum non fuit, futurum fuisset et praescitum quod futurum non fuit, nec praescientia hujus futuri mutata fuisset; sed nunquam habita, quia futurum non fuisset. Quod autem praedestinavit Deus facturum se disposuit; nec praedestinavit nisi quod facturus fuit. Praescivit autem quaedam qui facturus non fuit; quia praescivit omnem quod fut
Abbreviated transcription (Latin):
añr. esse debere diffiniuimus: s in
his huiusmodi quedam obhoc solũ¬
modo sacram̃ta uocata qr sacrũ re¬
rum signa fuerunt. Sic gͥ aliud
s significans tantum. Et de sacͣm̃tis
qͥd̾ scͥpte legis actenus dixisse suffi¬
ciat. de ꝓmissionib uͦ qͣs in t̾cia parte
pͥme distinctionis posuimꝰ tͣctire p̾sen¬

Expanded text:
dicuntur, esse debere definivimus; sed in dicuntur, esse debere definivimus; sed in his et hujusmodi quaedam ob hoc solummodo sacramenta vocata; quia sacrarum rerum signa fuerunt. Sic ergo aliused significans tantum. Et de sacramentis quidem scriptae legis hactenus dixisse sufficiat; de promissionibus vero quas in tertia parte primae distinctionis posuimus; tractare p
Abbreviated transcription (Latin):
Q̃ ꝓ debico ĩsticutionis oblatũ. partĩ
cremabat᷑ partim reseruabat᷑. Pacifi¬
ca dicebant᷑ quȩ sponte offerebantur.
siue ꝓ gr̃arũ actione. siue p̾cedẽtis
uoti ad inpletione. siue ꝓuoluntate
⁊ spontanea deuotione. Holocans¬
tũ aliqũ fiebat de arm̃tis. aliqñ
de pecoribꝰ. aliqñ de uolatilibus.
Oblatio aliqñ de simila fiebat. q̃
dicebat᷑ sacͥficiũ crudũ. aliqũ de
clibano. ali qñ de sartagine. aliqñ
de craticula. qd sacͥficium coctum
uocabat᷑. Sacͥficia alia ꝓ peccato
erant. alia ꝓdelicto. Pio peccato qͥd̾
ut peccatum expiaret᷑. ꝓ delicto
ut ex piaret᷑ delictum. Peccatũ ÷
q̃ñ fit. qͥ fieri ñ debet. delictum:
qñ ñ fit
qñ ñ fit qd fieri debet. Et in his
quidẽ omnibꝰ sacͣm̃ta ꝯstabant.
Sciendũ uero ꝗ̃ hȩc omĩa ñ talia sa¬
cram̃ta intelligere debemus. qualia
suꝑuis sacͣm̃ta. quȩ pͥe sacramenta

Expanded text:
quod pro debito institutionis oblatum partim quod pro debito institutionis oblatum partim cremabatur partim reservabatur. Pacifica dicebantur quae sponte offerebantur, sive pro gratiarum actione, sive pro praecedentis voti adimpletione, sive pro voluntaria et spontanea devotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando de simila fiebat, quae dicebatur sacrificium crudum: aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, quod sacrificium coctum vocabatur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro delicto; pro peccato quidem, ut peccatum expiaretur; pro delicto, ut expiaretur delictum. Peccatum est quando fit quod fieri non debet; delictum non fit quod fieri debet. Et in his quidem omnibus sacramenta constabant. Sciendum vero quod haec omnia non talia sacramenta intelligere debemus, qualia superius sacramenta quae proprie sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
tab̾nacłm ⁊ atͥũ.⁊ om̃ia utensilia
que ꝯtinebant᷑ in eis. nec ñ ⁊ sac̃
indum̃ta ministrantiũ ⁊ cet̾a om̃ia
que ad exornandum cultũ diuinũ
fuerãt insticuta. It̾m sac̃m̃ta alia
fuer̾ q̃ sc̃ĩficab̾at᷑ ad emunbationem
alia q̃ tcͣcabant᷑ ad deuotionẽ. t̾cia
q̃ ex̾cebant᷑ ad ueneratioẽ. Prima ne¬
cessitatis. Scda uͥtutis. ⁊ cia laudatioĩs.
Prima suscipiebant᷑ adscĩficõnẽ. Scda
tractabant᷑ ad deuotionẽ. T ercia
excebãt᷑ ad laudationẽ. It̾ũ sacm̃ta
alia erãt in rebus quibusdã sc̃ĩfica¬
tis. alia in sacͥficiis ⁊ obłonibꝰ. alia
in ministĩis diuinis. Sic res eadem
multis modis ad euidentiã distin¬
gui pͣ. Sacͥficiũ dicebat᷑ qñ de ani¬
malibꝰ fiebat ĩmolatio. Oblatio aut̃
aliarũ qͣrũlibet rerũ uocabatur.
holocausta. alia simplicia sacͥficia:
alia pacifica. Holo caustũ uocabat᷑
qͥ ł exdebito ł sponte oblatũ cotũ
incendebat᷑. Sacͥ ficium uocabatur

Expanded text:
t omnia utensilia quae continebantur in eis; necnon et sacra indumenta ministrantium, et caetera omnia quae ad exornandum elementum divinum fuerunt instituta. Item sacramenta alia fuerunt quae sanctificabantur ad emundationem; alia quae tractabantur ad devotionem; tertia quae exercebantur ad venerationem. Prima necessitatis; secunda virtutis; tertia laudationis. Prima suscipiebantur ad sanctificationem; secunda tractabantur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat immolatio. Oblatio vero aliarum quarumlibet rerum vocabatur. holocausta, alia simplicia sacrificia, alia pacifica. Holocaustum vocabatur quod vel ex debito, vel sponte oblatum totum incendebatur. Sacrificium vocabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ria gn̾a sacm̃toꝵ inueniuntur fuisse
sub lege scripta. q̃dam sp̾aliter
ad remedium. qͥdã uͦ ad ob sequium
q̃dã ad cultũ diuinũ. Prima ꝑtinent
ad peccatorũ remissionẽ. Scda ad ex¬
cendam deuotionẽ. ⁊ cia ad colendam
pietatem. Prima ĩstituta fuerunt qͣsi
ad necessitatẽ. ut in eis hõ scĩfica retur.
qͣł cͥcũcisio fuit. ⁊ hostiȩ ꝓ pecc̃o ⁊ pro
delicto. ⁊ cetã q̃dã. q̃ sp̾alit̃ ademũ

Expanded text:
ria genera sacramentorum inveniuntur fuisse sub lege scripta, quaedam specialiter ad remedium, quaedam vero ad obsequium, quaedam ad cultum divinum. Prima pertinent ad peccatorum remissionem; secunda ad exercendam devotionem; tertia ad colendam pietatem. Prima instituta fuerunt quasi ad necessitatem, ut in eis homo sanctificaretur, qualis circumcisio fuit, et hostiae pro peccato et pro delicto et
Abbreviated transcription (Latin):
fuit qũa futurum fuit. s pͥus p̃scitũ
fuit. ⁊ pͥꝰ fut᷑um fuit quã fuit. Et
añꝗͣ fuit qñ ad huc fut᷑um fuit. po¬
fuit. ad ħ spectabat qͥ fut̾iĩ fuit. qđ¬
ẽẽ potuit. ad ħ specta bat qd ẽẽ potu

Expanded text:
quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, pofuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quesse potuit, ad hoc spectabat quod esse po
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione mutat᷑ sp̃s. ⁊ tͣnsit de hoc
ĩ illud ⁊ uariat᷑: ⁊ ui cissitudinem
suscip̃. gaudii. doloris. ⁊ plenitudinis
⁊ uoluntatis.⁊ crescit. scientia. ⁊ ob¬
lnuo ĩ eũ cadit.⁊ uariat cogitatio¬
nes ⁊ succedent᷑ ĩtellig̃. Et ẽ quasi
forme mut̾o: ista ĩ eo mut̾o scientie.
iacet tp̃i. ꝓpt̃ ista quȩ uariãtur in
loci magna int̾ ꝯ qͥrentes ambiguitas
gn̾atur. qm̃ st̃ qui dicunt nullum
sp̃m mutari: loco posse. qm̃ locus
pͥe corꝑis sedes sit. & capacitas corꝑis

Expanded text:
cognitione mutatur spiritus. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae acet tempori propter ista quae variantur in loci magna inter conquirentes ambiguitas generatur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum mutari loco posse; quoniam locus proprie corporis sedes sit et capacitas corporis
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃. qͥa unꝰ. Nec collectione di¬
u̾sorũ ne turbã fac̾et. neͤ ꝯp̃onẽ par¬
tiũ. ne massã formaret. nec simili¬
tudine multorũ. ne pluralitas suꝑ¬
fua. uł singłaritas in ꝑfecta appa¬
reret. Oũs enĩ unitas ĩ similitudine
sola ꝯsistens. płimorũ aut ĩꝑfecti¬
onem ostendit ĩ parte. si minus
hñt singula. aut suꝑfluam gemi¬
nationẽ ĩ toto. si ꝑfecta st̃ uniuersa
Et ñ ÷ ĩhis oĩbus unitas u̾a. s emu¬
lãt᷑ solum unitatẽ. qͥa qͦdãmͦ appro¬
pinqͣnt ei. s ñ ꝯtingunt ad illã. qm
simul ẽẽ. ⁊ ꝯuenire in unũ: unũ e̾ẽ.

Expanded text:
dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quia quodammodo appropinquant ei; sed non contingunt ad illam, quosimul esse et convenire in unum, unum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ħ manifeste ñ uidr̃. Et ñ est
forma aliqͥd omĩo nͥ dispositio par¬
tiũ ĩ toto.⁊ cũ ħ mutatur. quia
partes locũ mutãt. mutat᷑ forma
in toto. quia disp̃o partium muta¬
tur q̃ ÷ forma totius. Et ita mutetio

Expanded text:
 manifeste non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio