comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cephas: srrũ ÷ ethebreũ : Petrus:
grecũ ÷ et latinum i Licet cer¬
tũ locũ non definiint aeuan¬
geliste ubi apparuerit: tti
meri credenadum ÷ quii ei¬
appcruit  łtpost hȩc :¬

Expanded text:
Cephas Syrum est et Hebraeum, Petrus Graecum et Latinum. Licet certum locum non definiant Evangelistae ubi apparuerit ei, tamen credendum est, quia apparuerit ei. Et post haec
Abbreviated transcription (Latin):
idi qdđ stultũ ab hominub putat᷑:¬
sapientius ÷ hominib: id÷ huma¬
siones. admortẽ ꝑferetidã mitter&
in munidũ : omnem scipientiã philo¬
trciri non potest : stultum dicunt
eẽ. et nolunit credere : Honquica
uero stultu ÷: sed sapientius omau
sapieritiaa mundaria.

Expanded text:
d stultum ab hominibus putatsapientius est hominibus; id est, humasiones, ad mortem perferendam mitteret in mundum, omnem sapientiam philoab ipsis non potest, stultum dicunt esse, et nolunt credere, non quia vere stultum est, sed sapientius omni sapientia mundana;
Abbreviated transcription (Latin):
uł xp̃o. IRA id ÷ iudiciũ dĩ ueniet
łt̃ indignatio. hoc÷ uindicta si ue
seueritas dampnationis. Tribulatio
quoq ueniet eis dereatu conscienti ue
& consideratione peccati. & angus
de sera
pęnitentia
Haec autẽ om̃a. uenient in om̃em
animã hominis oꝑantis malum:
udȩi primũ et greci
Inom̃em ani¬
mam dicit. in totũ hominẽ a parte
totum intelligens: ut illud. Descen¬
dit iacob in egrptũ: in ammabus
dicit. quia primũ peccatũ concipit᷑
in animo cogitando. acdeinde ꝑ pe¬
tratur oꝑe: Sedtim̃dũ ÷ nimisque
formidandũ. quod dicit. in omnem
animam hominis oꝑantis malũ. hoc eẽ
uentura. Nulli enim parcit om̃ps ds̃
non angło. non amico. Peccauit siqͥ¬
dẽ angłs. & ꝓ iectus est deccelestise¬

Expanded text:
o, ira, id est judicium Dei veniet, et indignatio, hoc est vindicta sive severitas damnationis. Tribulatio quoque venit eis de reatu conscientiae et consideratione peccati, et angustia de sera poenitentia. Haec autem omnia venient in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci. In omnem animam dicit, hoc est in totum hominem, a parte totum intelligens; dit Jacob in Aegyptum in animabus dicit, quia primum peccatum concipitur in animo cogitando, ac deinde perpetratur opere. Sed timendum, nimisque formidandum est quia dicit: In omnem animam hominis operantis malum, haec esse ventura. Nulli enim parcit Deus: non angelo, non amico. Peccavit siquidem angelus, et projectus est de coelesti se
Abbreviated transcription (Latin):
Iecirco autem iudȩus gentili inculpa
antefertur: quia ipsi quilegẽ moysi
ante h abuerunt grauius peccauerunt.
legem naturalemꝰ & legẽ scriptam
preugricando Ingła uero non causa
honoris ꝓfertur iudȩus gentili: sed
credulitatis tempore.

Expanded text:
o autem Judaeus gentili in culpa antefertur, quia ipsi qui legem ante Moysi habuerunt, gravius peccaverunt, legem naturalem et legem scriptam praevaricando. In gloria vero non causa honoris praefertur Judaeus gentili, sed credulitatis tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
s et recte peccatũ
stimulus appellatur : qm̃ sti
mulus carnem: sic peccatũ pun¬
git et uulnerat animã etcor¬
pus
Virtus uero etfortitudo

Expanded text:
 Et recte peccatum stimulus appellatur: quoniam velut stimulus carnem, sic peccatum pungit et vulnerat animam et corpus. Virtus vero, id est fortitudo
Abbreviated transcription (Latin):
bona ȩtnȩ uitue ꝓ hihilo haubentur. ⁊¬
Prudentia autem sp̃s. uita & pax :
& in imicosꝓpt̃ dm̃ ililigere : Orare ꝓ
ꝑsequentibus & calumpniantib uix¬
ta quod eungłm p̃cipit. cuncta tempo¬
ralia ac transitoria sꝑnere: & gau¬
dia patriȩ cuelestis totoi nisu appe¬
tere : Prudentia enim mentis. & in p̃¬
senti pacem habet non reddendo ma¬
lũ promalo & infuturo uitũ et̾nã
meretur :
Quoriam sa pientia

Expanded text:
bona aeternae vitae pro nihilo habentur. Prudentia autem spiritus, vita, et pax: pet inimicos propter Deum diligere; orare pro persequentibus et calumniantibus, juxta quod Evangelium praecipit; cuncta temporalia ac transitoria spernere; gaudia patriae coelestis toto nisu mentis appetere. Prudentia enim mentis in praesenti pacem habet, non reddendo malum pro malo, et in futuro vitam aeternam meretur. Quoniam sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
nobis peccatũ fecit: id ÷ hostiam prope¬
catis ÷ Sic enim appellabatur hostic
ꝓpeccato inueteri testam̃to. maxime
ni septuaginta interpretibus: ubi dicitꝰ
posuit manũ suc̃ supra caput peccati
id e suꝑ caput hostiae quȩ offerebatur
ꝓpecccito : Depeccato dampnauit pec¬
catum incarne sua. id ÷ de carne sua
quȩ fuit hostia propeccato dampnauit
peccatum humani generis: non pec¬
cando per carnem: Duplicit̾ enim
dam pnauit siue occidit & mortificauit
peccauit in carne sua. uł etiam morti¬
ficando illud incruce : Iale esthoc qua¬
siõnem eius redempti. & ꝑ baptis mum
plere possemus: ꝑ cuiꝰ impletionẽ possu¬
mus iustificari n Qui non seđm carnẽ¬

Expanded text:
m pro peccatis. Sic enim hostia appellabatur pro peccato in Veteri Testamento , maxime in septuaginta interpretibus, ubi dicitur: Posuit manum suam super caput peccati, id est super caput hostiae quae offerebatur pro peccato. De peccato damnavit peccatum in carne sua, id est de carne sua, quae fuit hostia pro peccato, damnavit peccatum humani generis, non peccando per carnem. Dupliciter enim damnavit, sive occidit et mortificavit peccavit in carne sua, vel etiam mortificando illud in cruce. Tale est hoc quasionem ejus redempti, et per baptismum plere possemus, per cujus impletionem possumus justificari. Qui non sec
Abbreviated transcription (Latin):
cato peccatũ hum anigeneris: seu dia¬
bolũ qui est auctor peccati. ut iusticia
quã lex p̃figurabat insacrificussuis.
in agno scilic&. ariete. colũba. turture.
scđm carnẽ sunt id ÷ qui carnaliter ui¬
uunt. & carnalib: delectationib: ꝑfru¬
untur. quae curnis sunt sapiunt.
hoc est carnalia & tẽporalia solũ modo
requir̃. ñcurantes despiritulibus
scđm qđ ipse doc&. & eiꝰ uoluntas ÷ uiuunt.
quȩ sunt sp̃ssentiunt: id ÷ spiritulia
sectuntur. gaudia cuelestis patriae¬
querentes: Aliter: Homo ex duabus sub¬
anima ðiactus carnis suꝑauerint actꝰ
mentis: carnalia ac tẽporalia tuncho¬
morequirit: Si uero affectus sp̃s. siue
mentis suꝑauerit actus carnis: tuncspi¬
ritelia scc̾tatur : Auam prudentiũ cur¬
nis mors est: Prudentia carnis siue
carnalis hominis. est malũ ꝓmalored¬
dere: carnalia desideria sectari Iuȩ
siquis impleuerit: mortẽ aet̾nã sibi
adquirit: Philosophi definier̃ pruden¬
tiam eẽ. bona temporalia appetere:

Expanded text:
cato peccatum generis humani, seu diabolum, qui est auctor peccati, ut justitia quam lex praefigurabat in sacrificiis suis, in agno scilicet, ariete, columba, et turture, m carnem sunt, id est qui carnaliter vivunt, et carnalibus delectationibus fruuntur, quae carnis sunt sapiunt, hoc est carnalia et temporalia solummodo requirunt, non curantes de spiritalibus:  voluntas est vivunt: quae sunt spiritus sentiunt, id est spiritalia sectantur, gaudia patriae coelestis quaerentes. Aliter: homo ex duabus subanima. Si actus carnis superaverint affectum mentis, carnalia et temporalia tunc homo requirit: si vero affectus spiritus sive mentis superaverit actus carnis, tunc spiritalia sectatur. Nam prudentia carnis mors est. Prudentia vero carnis sive carnalis est malum pro malo reddere, carnalia desideria sectari, quae si quis impleverit, mortem aeternam sibi acquirit. Philosophi definierunt prudentiam esse bona temporalia appetere, et
Abbreviated transcription (Latin):
parte erat infirma. inqua ñpoderat
hominẽ mundare: acriminalibus
peccatis: Sedds pater mittens filiũ
suũ ad saluandũ genus humariũ.¬
quae missio nih il est aliud quã illius in¬
carnatio: qđ lex non poterat conferre con¬
tulit ipse : Quare autẽ dicit insimili¬
tudine carnis peccuti illũ missũ. cũ in
ueritute credendũ sit eũ uerũ corpꝰ
as sũpsisse. excurne & ossibus Corpꝰ
nr̃m siue curo nr̃a. caro peccatiest: quia
concipitur. cũ peccato originali nascit᷑.
& in hoc scło sine peccato non potest con¬
uersaris Corpus uero xp̃i. non libidinoso
usu maris etfeminue est procretitũ: sed
illius insimilitudine carnis peccati. qua
uerã carnem habuit: sed sine peccato
quod nos habemus:
Et depecca¬
to: dampnauit peccatũ in carni
Lic& difficilis uideatur iste uersiculus:
sensus tamen iste ÷: Peccatũ appellat
apłs in hoc loco carnẽ xp̃i. ñ quod pec¬
cati maculã habuerit: sed quia pro

Expanded text:
parte erat infirma, in qua non poterat parte erat infirma, in qua non poterat hominem mundare a criminalibus peccatis, sed Deus Pater mittens Filium suum ad salvandum genus humanuquae missio nihil aliud est quam illius incarnatio, quod lex non poterat conferre contulit ipse. Quare autem dicit: in similitudinem carnis peccati illum missum, cum in veritate credendum sit eum verum corpus assumpsisse ex carne et ossibus? Corpus nostrum et caro nostra caro peccati est, quia concipitur, cum peccato originali nascitur: et in hoc saeculo sine peccato non potest conversari. Corpus vero Christi non libitudinoso usu maris et feminae est procreatum, sed oillius in similitudinem carnis peccati: quia veram carnem habuit sed sine peccato, quod nos non habemus. Et de peccato damnavit peccatum in carne. Licet difficilis videatur iste versiculus, sensus tamen iste est: peccatum appellat Apostolus in hoc loco carnem Christi, non quia peccati maculam habuerit, sed quia pro
Abbreviated transcription (Latin):
ut hominem iustificar& & mundaret
aperiret: quod grue euanglii ꝑ passio¬
nem dnĩ saluatoris. et ꝑ aquã baptisma¬
tis credentibus prestat : Et in hoc erat ei
inpossibile istud facere: inquo infirma¬
batur ꝑcarnẽ. hoc est ꝑcarnales obser¬
Inpossibile enĩ erat sanguine hrrcorum
peccata: sed ostendere: In hoc infirma
erat. qui a neq hominẽ secarnaliter ob¬
seruantẽ. neq ea destruentẽ quae ipsa p̃ci¬
piebat iustificare poterat: idõq infirma¬
batur ꝑcarnem. quia anullo morta¬
lium scđm carnem im pleri poterat :
Vndebeatus petrus dicit: Quid temptatis
diñ imponere uigũ legis suꝑ ceruices
fr̃m. quodneq nos neq patres nr̃i porta¬
re potiumus : Uelinhoc infirm abat᷑
ꝑ carnẽ : quia propt̃ concupiscentia scar¬
nis neminẽ iustificubut  S icut enĩ me¬
dicus in ea parte est infirmus. in qua
non potest cȩco lum̃ reddere. alusq. in¬
firmis sanitatẽ prebere: ita lex in ea

Expanded text:
ut hominem justificaret, et mundaret ut hominem justificaret, et mundaret aperiret, quod gratia Evangelii per passionem Domini Salvatoris et aquam baptismatis credentibus praestat. Et in hoc erat ei impossibile istud facere, in quo infirmabatur per carnem, hoc est per carnales obserImpossibile enim erat sanguine hircorum peccata, sed ostendere. In hoc infirma erat, quia neque hominem se carnaliter observantem, neque ea destruentem quae ipsa praecipiebat, justificare poterat, ideoque infirmabatur per carnem, quia a nullo mortalium secundum carnem impleri poterat. Unde beatus Petrus dicit: Quid tentatis Deum, imponere jugum legis super cervices fratrum quod neque nos, neque patres nostri portare potuimus? . Vel in hoc infirmabatur per carnem, qua propter concupiscentias carnis neminem justificabat Sicut enim medicus in ea parte est infirmus in qua non potest caeco lumen reddere, aliisque infirmis sanitatem praebere, ita lex in ea
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationis ÷: his qui sunt inxpoiħu.
qui non scđm carnem ambulant .n
Hinc datur nob intelligi. quia sẽponit
pro om̃ib fidelib: qui m̃te seruiunt
legi dĩ : Lic& concupiscatͥ curne. nihil
dampnationis ÷ illis: quia ñ ambulant
scđm curnem. id ÷ scđm carnalia de¬
sideria non uiuunt: uł certe in illis
quiiam decorpore mortis sunt libera¬
ti. id ÷ qui uniuersitatẽ om̃iũ pecca¬
torum tempore baptismatis ꝑdei
pleuerit. uiuere facit inuirtutibus.
et dimittendo eiꝰpeccata: ꝑ ducit ad
uitam ȩtnam  Lex enĩ sp̃s uitȩ. id ÷
gratia sp̃s scĩ quue uiuificat nos in
anima tempore baptismatis. libe¬
rauit me a consuetudine peccati: ꝑ
quam ꝑuenitur ad dãpnationem
mortis ueternae : Legem in hocloco
telligitur. quae sp̃s scĩ eẽ dicitur quia¬
ab illo & ꝑ illum conceditur: nemoenim
quod imposibile trat legi. in quo
infirma batur ꝑ carnem: ds̃ filiũ
suum mittens insimilitu dinem
carnis pęccati. In possibile erat legi

Expanded text:
DAMNATIONIS EST HIS QUI SUNT IN CHRISTO IESU: QUI NON SECUNDUM CARNEM AMBULANT. Hinc datur nobis intelligi, quia se ponit pro omnibus fidelibus. Qui ergo mente serviunt legi Dei, licet concupiscant carne, nihil damnationis est illis, quia non ambulant secundum carnem, id est secundum carnalia desideria non vivunt; vel certe in illis qui jam de corpore mortis sunt liberati, id est qui ab universitate omnium peccatorum tempore baptismatis per Dei pleverit, vivere facit in virtutibus, et dimittendo peccata, perducit ad vitam aeternam, Lex enim spiritus vitae, id est gratia Spiritus sancti, quae vivificat nos in anima tempore baptismatis, liberavit me a consuetudine peccati, per quam pervenitur ad damnationem mortis aeternae. Aliter: legem in hoc locotelligitur quae Spiritus sancti esse dicitur. quiaab illo et per illum conceditur. Nemo enimquod impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem: Deus filium suum mittens in similitudinem carnis peccati. Impossibile erat legi
Abbreviated transcription (Latin):
buntur ab hoc corpore mortali corrup¬
tionis : Reꝓbi enim licet recipient cor¬
pora in morcalia. tam̃ ñ idõ liberabun¬
tur a corruptione : qui a corruptibilia
erunt & poterunt corrũpi auermibus
poenas aeternas luant : E lectiautem
liberabuntur in die uidicu ab omĩ fece
peccati. & mortalitatis atq corruptio¬
nis: qui a recipient corpora immorta¬
lia. & incorruptibilia i In anima quo¬
que in comiutabilitatẽ. nec poter
ultra concupiscere. aut aliquid mali co¬
gitare: sed indĩ om̃ĩpis contẽplatione
tis possumus intelligere: uniuersitatẽ
uitiorum iS icut iamsuꝑius dictũ ÷.
unũ quotq peccatũ. ꝑse menbrumest.⁊
U niuersitas uero peccatoꝵ: corpꝰappellat᷑ ⁊
Qđ iccrco corpꝰ mortis dr̃: quia mortem
aeternã infert: dequo corpore mortis.
id ÷ uniuersitate om̃iũ peccatorũ: exo¬
rabut apls liberari  bgitur ego ipse
mente seruo legidei: carne autem
legi peccati Rationabilitute m̃tis.

Expanded text:
buntur ab hoc corpore corrupbuntur ab hoc corpore corruptionis. Reprobi enim licet recipiant corpora immortalia, tamen non ideo liberabuntur a corruptione, quia corruptibilia erunt et poterunt corrumpi a vermibuspoenas aeternas luant: electi autem liberabuntur in die judicii ab omni faece peccati, et mortalitatis, atque corruptionis, quia recipient corpora immortalia et incorruptibilia, in anima quoque incommutabilitatem, nec poterunt ultra concupiscere aut aliquid mali cogitare, sed in Dei omnipotentis contemplatione tis possumus intelligere universitatem vitiorum, sicut jam supra dictum est: unum quodque peccatum per se membrum est, universitas vero peccatorum corpus appellatur. Quod idcirco corpus mortis dicitur, quia mortem aeternam infert. De quo corpore mortis, id est universitate omnium peccatorum, exorabat Apostolus liberari. Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Rationabilitate mentis
Abbreviated transcription (Latin):
mentis. & captiu antẽ me in lege pec¬
cati: id ÷ captiuare uolentẽ inlege ma¬
lȩ consuetudinis. quȩ est in menbris
meis : Legem m̃brorũ appellat ho¬
nus pondusq mortalitatis : quia corpꝰ
nr̃m adhuc mortale. trahit nos cotide
ad concupiscentiã malã : et consuetu¬
dinem prauam: Lex menbrorũ cor¬
poris est concupiscere: sic̃ lex m̃tis non
concupiscere: Alio modo scđm betitũ
gregorium : Aliu lex quȩ est in menbris
repugnans legimentis. intelligitur
tiallatio carnis: id ÷ ꝓmotio adlibidi¬
nem. uł certe om̃is concupiscentia ma¬
lan in felix ego homo. quis meliberauit
decorpore mortis huius: gratia dei¬
generis hum ani loquitur. sicut et su¬
perius: uł exꝑsona illorũ qui recedunt apec¬
catis. et extoto corde desiderant deoseruire.
sedimpugnantur a concupiscentus car¬
nis et delectionib corporis: idõq deside¬
rant liberari a corpore mortali et cor¬
ruptibili. ꝑ quod trahuntur ad concupis¬
centiam: sed non om̃s homines libera¬

Expanded text:
ptivantem me in lege peccati, id est, captivare volentem in lege malae consuetudinis, quae est in membris meis. Legem membrorum appellat onus pondusque mortalitatis, quia corpus nostrum adhuc mortale trahit nos quotidie ad concupiscentiam malam et consuetudinem pravam. Lex enim membrorum corporis est concupiscere, sicut lex mentis non concupiscere. Alio modo, secundum beatum Gregorium: Alia lex quae est in membris, repugnans legi mentis, intelligitur titillatio carnis, id est promotio ad libidinem: vel certe omnis concupiscentia mala. Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hugeneris humani loquitur, sicut et superius; vel ex persona illorum qui recedunt a peccatis, et ex toto corde desiderant Deo servire, sed impugnantur a concupiscentiis carnis et delectationibus corporis; ideoque desiderant liberari a corpore mortali et corruptibili, per quod trahuntur ad concupiscentiam. Sed non omnes homines libera
Abbreviated transcription (Latin):
aet̾nam adquirit : Stipendiũ enĩ & remu¬
neratio peccati: mors aet̾na est : Nunc
autem soluti sumius ꝑpassionẽ xp̃i et ꝑ
baptismum alege mortis. id ÷ alegemo¬
rsi: quae mortem inferebat peccatoribus. n¬
in qua detinebamur sub audis anteq
innouitate sp̃s. & ñ inuetustate lit¬
terae i Inuestusta litterae seruit. qui
circum cisionẽ & sabbatũ carnaliter
seruat: & qui ꝑ carnalẽ obseruantiam
legis. putat se posse saluardͥ Ille uero ser¬

Expanded text:
aeternam sibi acquirit. Stipendium enim et remuaeternam sibi acquirit. Stipendium enim et remuneratio peccati mors aeterna est . Nunc autem soluti sumus, per passionem Christi et per baptismum, a lege mortis, id est a lege Moysi, quae mortem inferebat peccatoribus, in qua destinebamur, subaudis antequin novitate spiritus et non in vetustate litterae. In vetustate litterae servit qui circumcisionem et sabbatum carnaliter servat, et qui per carnalem observantiam legis putat se sal
Abbreviated transcription (Latin):
uit alege. id ÷ ꝑ passionẽ corporis sui de¬
dit nobremissionẽ peccatorũ: ut iam ñ
simus subiecti legi. sipeccare desistimꝰ.
Utsitis alterius id ÷ xp̃i. qui exmortius
resurrexit: ut fructi ficemus deo¬
: Ideo
inquit redempti estis passione xp̃i. idõ
accepistis remissionẽ peccatoꝵ: ut iã ñsitis
subiecti legi sed xp̃o. & ut fructificemꝰ dõ
siones peccatorum qui e ꝑlegẽ erant
oꝑabantur in men bris nr̃is: ut fructi
ficrent morti i Cumessemus inquit in¬
carne. id ÷ inspe rerũ positi c̾arnaliũ. et
in concupiscentus carnalib passiones
petcatorum. adulteriũ uidelia&. rapina. ho¬
micidium. quae ꝑlegem erant cognitue ho¬
minibus. etquae ꝑlegem cognoscebant᷑ ẽẽ pec¬
catti. oꝑabantur inmenbris ñris uitia &
peccata. utfructificarent mort: hoc est ut
mortẽ aeternã nob ad quirerent : Sicut
enim qui seruit uirtutib fructificat uitȩ
quirit: ita quiseruit uitiis.  mortẽ

Expanded text:
vit a lege, id est, per passionem corporis sui devit a lege, id est, per passionem corporis sui dedit nobis remissionem peccatorum: ut jam non simus subjecti legi, si peccare desistimus: Ut sitis vos alterius, id est Christi, qui ex mortuis resurrexit: ut fructificetis Deo: Ideo, inquit, redempti estis passione Christi: ideo accepistis remissionem peccatorum, ut jam non sitis subjecti legi, sed Christo, ut fructificetis Deo. siones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. carne, id est in spe rerum carnalium positi et in concupiscentiis carnalibus, passiones peccatorum, adulterium videlicet, rapina, homicidium, quae per legem erant cognitae hominibus, et quae per legem cognoscebantur esse peccata, operabantur in membris nostris vitia et peccata, ut fructificarent morti, hoc est, ut mortem aeternam nobis acquirerent. Sicut enim qui servit virtutibus, fructificat vitae quirit: ita qui servit vitiis mortem
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ simortua fuerint peccata & uitia
carnis. quȩ solent plerumq dominari
animae. liberata est alege uiri. id ÷ ale¬
ge morsi: quae tandiu dominabatur¬
homini. quandiu peccabit : Etnonerit
adultera si fuerit cũ alio uiro: id ÷ cum
cristo et sub euangłio: Animu enĩ quȩ
libera est apeccatis: xp̃o debet adherere
taq fr̃s iei. & uos mortificati estis le¬
q Debuerat dicere mortua
est uoblex: sedne scandaliz aret iud eos
quibus ista scribebat: maluit dicere moi¬
tificatiestis legi. quia ñ habet qđ punut
in uob : Sienĩ dixisset. mortua ÷ lex:
contristarent᷑. & scandali Zarent᷑: eo qđ
dicer& illã ab olitã & mortuã Illi enĩ
mortificati sunt legi. in quib: nihil ha¬
bet qđ puniat : Cũ dic̃ ꝑ corpus xp̃i mor¬
tificatiestis legi. de quo corporeloquit᷑:
in ȩccła: Apparet ergo deillo corpore di¬
xis se apłm. quod assũpsit in utero uirgi¬
nalii: Percorpus suũ ergo xp̃s nos libera¬

Expanded text:
id est, si mortua fuerint peccata et vitia id est, si mortua fuerint peccata et vitia carnis, quae solent plerumque dominari animae, liberata est a lege viri, id est Moysi, quae tandiu dominabaturhomini, quandiu peccabat: et non erit adultera, si fuerit cum alio viro, id est cum Christo, et sub Evangelio. Anima enim quae liberata est a peccatis, Christo debet adhaerere. Itaque, fratres mei et vos mortificati estis leisti. Debuerat dicere, Mortua est lex vobis, sed ne scandalizaret Judaeos, quibus ista scribebat, maluit dicere: Mortificati estis legi, quia non habet quod puniat in vobis. Si enim dixisset: Mortua est lex, contristarentur et scandalizarentur eo quod diceret illam abolitam et mortuam. Illi enim mortificati sunt legi in quibus nihil habet quod puniat. Cum dicit: Per corpus Christi mortificati estis legi, de quo coin Ecclesia. Apparet de illo corpore dixisse Apostolum, quod assumpsit in utero virginali. Per corpus suum ergo Christus nos libera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficit᷑ : Moritur: quando mensnon obȩ¬
dit eiꝰ suggestioni ec delectationi. ⁊¬
IGitur uiuente uiro. uocabitur uxor
adultera: si fuerit cũ alio uiro. i¬
Hoc simplicit̾ est intelligendũ. et eo mo¬
do: quo & illud in euangłio : Om̃is qui
cepto causa fornicationis: moethatur ⁊¬
Etqui dimssã auiro. duxerit: mȩchat᷑ .n¬
se: uterq ad ulterium ꝑpetrat:⁊
Potest tam̃ non inconuenienter refer¬
ri ad plebem israheliticã. sic̃ & superio¬
ra i Quandiu lex uiuit. id ÷ quandiu
obseruari debuit aideis. siquis udȩ¬
orũ reliquit illã & cultũ ueridei. et se
copulauit errori gentiliũ. ad orando
idola: adulter fuitꝰ : Unde etiã ipsuplebs
meretrix appellatur: dicente etechi¬
ele: Propterea meretrix audi uerbũ dnĩ:
Si autem mortuus fuerit uir eus. libe¬
rata est alege uiri: ut n̾ sit adultera.
sifuerit cũ alio uiro ⁊ Adlitteram :¬
satis patent: Si mortuus fuerit uir eius.

Expanded text:
perficit: moritur vero quando mens non obeperficit: moritur vero quando mens non obedit ejus suggestioni et delectationi. Igitur vivente viro vocabitur uxor adultera si fuerit cum alio viro. Hoc simpliciter intelligendum est, et eo modo quo et illud in Evancepta causa fornicationis: et qui dimissam a viro duxerit, maechatse, uterque adulterium perpetrat. Potest tamen non convenienter referri ad plebem Israeliticam sicut et superiora. Quandiu lex vixit, id est, quandiu observari debuit a Judaeis, si quis Judaeorum reliquit illam, et cultum Dei veri, et se copulavit errori gentilium adorando idola, adulter fuit. Unde etiam ipsa plebs meretrix appellatur, dicente Ezechiele: Propterea, meretrix, audi verbum Domini . Si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ut non sit adultera, si fuerit cum altero viro. Ad litteram satis patent: Si autem mortuus fuerit vir ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs quue sub uiro ÷ mulier: ꝑ uirũ
uult intelligere legẽ morsi: ꝑ mulie¬
rem autem specialiter quã lib& animã n¬
uł generalit̃ plebem israhelitica ut dixi¬
mus: quae sublege morsi consistebat. ⁊¬
Quod uero subiungit uiuente uiro alliga¬
ta est legi: ꝑ uirũ hicuult intelligipas¬
siones carnis. id ÷ uitia. quȩ quandiu
uiuunt in homine: alligatus ÷ legi mo¬
rsi quae dicit. Siquis hoc uł illud fete¬
rit moriętur  et est sensus : Anima uł
plebs quȩ subuiro. id ÷ sublege moysi
consistit. uiuente uiro. id ÷ regnantib
in illa passionib delectationũ. & uiti¬
is carnis. subiac& legis moysi uindic¬
tȩ: quae data estimpus & peccatorib.⁊
Si autẽ mortuus fuerit uir eius. id÷ si mor¬
tua fuerint in anima peccata. & uitia
carnis: soluta est alege uiri. hoc est ñ ÷
iam subiecta legi mosaicȩ : qui anihil
Uiuit et regnat peccatũ in anima.
quando statim utpulsat hominem

Expanded text:
Apostolus: Quae sub viro est mulier, per virum Apostolus: Quae sub viro est mulier, per virum vult intelligi legem Moysi, per mulierem autem specialiter quamlibet animam, vel generaliter plebem Israeliticam, ut diximus, quae sub lege Moysi consistebat. Quod vero subjungit, vivente viro alligata est legi, per virum hic vult intelligi passiones carnis, id est vitia, quae quandiu vivunt in homine, alligatus est legi Moysi, quae dicit: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur, et est sensus: Anima vel plebs quae sub viro est, id est sub lege Moysi censistit, vivente viro, id est regnantibus in illa passionibus et delectationibus et vitiis carnis, subjacet legis Moysi vindictae quae data est impiis et peccatoribus. Si autem mortuus fuerit vir ejus, id est si mortua fuerint peccata in anima et vitia carnis, soluta est a lege viri, id est non est jam subjecta legi Mosaicae, quia nihil s. Vivit et regnat peccatum in anima quando statim ut pulsat hominem
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo : ut uiuente uiro sub euis
potestate sit mulier: Mortuo iuro illo
soluitur a potestate illius: & potest nube
re cui uult : uł alit̾: S iacceperit gallicus
homo uxorem romanã genere. quandiu
uir eius uixerit. sub ealege uiuet qua
uireius: & ꝑ eã respondetꝰ interrogata
inpublico: Mortuo autẽ uiro reuerte¬
tur ad propriam legem: & deinceps
non uiuet sublege uiri: Pretereadig¬
na consideratione perpendendũ est.:
duos uiros in hoclocospiritalit̾ ab apło
introduci. & unã mulierem : Unus au¬
temuir. lex intelligitur moysi: quae
sicut uir suꝑ uxorem. ituilla tenebat
dominiũ suꝑ i sraheliticã plebem .n
Alt̃ uero uir accipitur peccatũ qđ ple¬
rumq dominatur animȩ : Mulieris
autẽ nomine uł spetialiter unãquãq
animã. uł generadit̃to¬
generlit̃ totã plebẽ
israheliticã uult in telligi
quod in sequentib distinctae singulis
in locis manifestabitur qͥ Namcũ dicit

Expanded text:
consuetude, ut vivente viro, sub ejus consuetude, ut vivente viro, sub ejus potestate sit mulier? mortuo vero illo, solvitur a potestate illius, et potest cui vult nubere. Vel aliter: Si acceperit Gallicus homo uxorem Romanam genere, quandiu vixerit vir ejus, sub ea lege vivet qua vir ejus, et per eam respondebit interrogata in publico: mortuo autem viro, revertetur ad propriam legem, et deinceps non vivet sub lege viri: praeterea digna consideratione perpendendum est duos viros in hoc loco spiritualiter ab Apostolo introduci, et unam mulierem. Unus autem vir lex intelligitur Moysi, quae sicut vir super uxorem, ita illa tenebat Dominum super Israeliticam plebem: alter vero vir accipitur peccatum, quod plerumque dominatur animae. Mulieris autem nomine, vel specialiter unamquamque animam, vel generaliter totam plebem Israeliticam vult intelligi, quod in sequentibus distincte singulis in locis manifestabitur. Nam cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ignoratis quae ego dicturus sum. sci eNi¬
tibus enim legem loquor: quia lex
in homine dominat᷑. quanto tẽp̃re uiuit.
Comparatio est in hoc loco & insequentib:
alegehuinana tendens adlegem diuinã.
siue alege morsi: adlegẽ euuangelii . ⁊¬
Gentibus uideisq loquebatur apłs hubi¬
tantibus romae: ex quibus iudei legem di¬
uinam sciebant q Romaniquoq ab athe¬
niensibus leges sibi mutuauerant: quo¬
rum rex foro eus. leges humanas com¬
de lege loquor : Quaehanc habet consue¬
tudinem. ut unicuiq homini domi¬
netur: quanto tempore ipsehomo
uiuit : Uerbi grã: Romanus quanto
tẽpore uiuit. sub dominio romance
legis consistit: Gallus & hispansimilit̃ ⁊
udeus & xp̃ianus. monachus & canoni¬
cus. quanto tempore uiuunt sub domi¬
unt : Nã quȩ subui¬
ro est mulier. uiuente uiro. alligata ÷ legi
id ÷ potestato uiri: Si autẽ mortuũs fu¬
erit uir ei soluta est aleoe uiri:
Scđm legem morsi & euan¬
gelii. nec non ecleges humanas. ista ÷

Expanded text:
ignoratis quae ego dicturus sum: scientibus enim legem loquor, quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit. Comparatio est in hoc loco, et in sequentibus a lege humana tendens ad divinam legem, sive a lege Moysi ad legem Evangelii gentibus Judaeisque loquebatur Apostolus habitantibus Romae, ex quibus Judaei legem divinam sciebant, Romani quoque ab Atheniensibus leges sibi mutaverunt, quorum rex Phoroneus leges humanas comDe lege loquor, quae hanc habet consuetudinem, ut unicuique homini dominetur quanto tempore ipse homo vivit. Verbi gratia: Romanus quanto tempore vivit, sub dominio Romanae legis consistit, Gallus et Hispanus similiter, Judaeus et Christianus, monachus et canonicus, quanto tempore vivunt, sub domint. Nam quae sub viro est mulier, vivente viro, alligata est legi, id est potestati viri: si autem mortuus fuerit vir ejus, soluta est a lege viri, secundum legem Moysi et Evangelii, necnon secundum leges humanas ista est
Abbreviated transcription (Latin):
Non euim quod uolobonũ hoc ugo.
sed quod odimalum illud facio ⁊
Quid uolebat apłs: uolebat non con¬
cupiscere: & tam̃ concupiscebat ⁊
consentio legi. qm̃bona est : Licet con¬
cupiscer& carne. id÷ fragilitate carnis:
tam̃ qui am̃te nolebat concupiscere. con¬
cordabat legi dicenti : non concupiscas i
N unc autem subaudis grãdĩ confortatus.
iam nunego operor illud desideriũ
peccati. neq concupisco affectu m̃tis.
sed quod habitat in me peccatum.
id ÷ mala consuetudo peccandi quã
traxi exadc̃: oꝑat᷑ in me concupiscen¬
tiam : S cio enim quia non habitut
in me. hoc est incarne met bonum n
Cũ dic̃ ñ habitat in me hoc ÷ incarne

Expanded text:
Non enim quod volo hoc ago, Non enim quod volo hoc ago, sed quod odi malum illud facio. Quid volebat Apostolus? Volebat non concupiscere, et tamen concupiscebat. Sconsentio legi quoniam bona est. Licet concupisceret per fragilitatem carnis, tamen quia mente nolebat concupiscere, concordabat legi dicenti: Non concupisces. Nunc autem, subaudis gratia Dei confortatus, jam non ego operor illud desiderium peccati, neque concupisco affectu mentis, sed quod habitat in me peccatum, id est mala consuetudo peccandi quam traxi ex Adam, operatur in me concupiscentiam. Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Cum dicit, non habitat in me, totum posuit
Abbreviated transcription (Latin):
apłs & insequentib uł etiã exꝑsona cu¬
iuscũq hominis poenitentiã agentis.
& ex toto corde addnm conuertentis
Lex morsi spiritalis ÷ quia spiritalia p̃cep¬
ta habet: eado censquȩ ad salutẽ anime ꝑ¬
tinent: uł etiam spiritalis dicit᷑: quiaspiri¬
talit seuult intelligianobis : E go autem
carnalis sũ. id÷ mortalissum adhuc: idõq
in carnalibus desiderus & concupiscentus
spempono: uenũ dutꝰ subpeccato Primꝰ
homo accepta dulcedine uetiti pomi.
uendidit semet ipsum diabolo inseruũ:
cumlib esset  ł tomĩs qui concupiscentia
carnali delectatur. & dulcedine pec¬
cati fruitur: diabolo & peccutose uen¬
uidelic& id ÷ mentis. Exterioris: id ÷
carnis : quid operabatur apłs: Concu¬
concupiscentiam non intelligebat. id ÷
non ad probabat: non eligebat neq ꝑfi
peccatũ ꝑ ficitur: sine concupiscentia.
Uerbigra : uifacit homicidiũ. concu¬
piscit illũ occidere cuiuim infert:
sicdec& eris uitiis intelligendum. ꝙ¬

Expanded text:
 in sequentibus: vel etiam ex persona cujuscunque hominis poenitentiam agentis, et ex toto corde ad Dominum convertentis. Lex enim Moysi spiritalis est, quia spiritu alia praecepta habet, ea docens quae ad salutem animae pertinent vel etiam spiritalis dicitur, quia spiritaliter se vult intelligi a nobis. Ego autem carnalis sum, id est mortalis sum adhuc, ideoque in carnalibus desideriis et concupiscentiis spem pono, venundatus sub peccato. Primus homo, accepta dulcedine vetiti pomi, vendidit semetipsum diabolo in servum, cum liber esset, et omnis qui concupiscentia carnali delectatur: et dulcedine peccati fruitur diabolo et peccato se venvidelicet, id est mentis, et exterioris, id est carnis. Quid operabatur Apostolus? Concuconcupiscentiam non intelligebat, id est, non approbabat, non eligebat, neque pepeccatum perficitur sine concupiscentia. Verbi gratia: Qui facit homicidium, concupiscit illum occidere, cui vim infert: sic de caeteris vitiis intelligendum.
Abbreviated transcription (Latin):
quitas mea: quam ut ueniãm erear ⁊¬
Sed infiliis eius mortuũ.: qui ad tantũ errorẽ¬
deuenerunt. ut non putarent eẽ peccatum:
quod erat peccatum: Adueniente autem
lege morsi : reuixit qđ coeperat ñ uiuere.
quando latebat : E go autem mortuus
accepilegem: & transgressus sum eam .¬
& in Suentum est mihi mutada¬
tum qd¬
un qd erat aduitam. hoc eẽ ad
mortem: Sensus huiusmodi est : Illud
mandatum quod mihi adhocdatum ÷
ut obseruatum & custoditũ ꝓficeret ad
uitam ȩternam: negl ectũ ꝑduxit ad mor¬
tem ȩcernã : Et ita factũ ÷. ut qđ mihi ꝓ
bonodatum ÷. meo uitio mutet᷑ in malũ:
id ÷ diubolus auctor pec¬
cati. occasione accepta ꝑmandatũ
legis. eomodo quo paulo superius diximꝰ
seduxitine : & decepit me dulcedine pecca¬
ti & concupiscentiae. ut ea implerẽ a quib
ꝑtrans gressionem
inanima : Itaque lex scã quidem.¬

Expanded text:
quitas mea quam ut veniam merequitas mea quam ut veniam meresed in filiis ejus mortuum est qui ad tantum pervenerunt errorem ut non putarent esse peccatum quod erat peccatum. Adveniente autem lege Moysi revixit quod coeperat non vivere quando latebat. Ego autem mortuus uam accepi legem et transgressus sum eam: et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Sensus hujusmodi est: Illud mandatum quod mihi ad hoc datum est, ut observatum et custoditum proficeret ad vitam aeternam, neglectum perduxit ad mortem aeternam. Et ita factum est ut quod mihi pro bono datum est, meo vitio mutaretur in maid est diabolus auctor peccati, occasione accepta per mandatum legis, eo modo quo superius diximus, seduxit me, et decepit me dulcedine peccati et concupiscentiae, ut ea implerem a quibusper transgressionem in anima. Itaque lex quidem
Abbreviated transcription (Latin):
one ꝑ transgressionem legis: inflammauit
illum non solum ad concupiscentiã libi di¬
nis. sed om̃iũ uitiorum: ut ꝑ concupiscen¬
tiam fier& p̃uaricator legis Nam hoc
habet propriũ ꝑ transgressionẽ humanę
mentis infirmitus: ut difficilius obserua¬
ripossint ꝓhibita :
naturali uł mor si: peccatũ mo¬
tuum erat.
id ÷ latebat igno¬
rabatur. non apparebat: Antequam
lex naturalis & intellectꝰ incipiat uige
mos annos intelligentiue uenerint: si
aliquid talefecerint peccunt. et uin
cata quȩ ignorabantur peccata esse :
quȩ cõmissa ñ tantȩ grauitud iniserañ.
uł etiam sicognoscebantur eẽ peccata:
latebat qua poena digna essent ⁊
do id ÷ antequã legem cognoscerem:
uiuere me arbi trarbar recte. cum
pene om̃ib uitis deseruirem : Sed cũ
uenissa mandatum legis morsi. dicens
cere : quodiamuixit: ł tpeccatũ in pri¬
moquidem homine uixit. qui scienter
petcauit: & cͥam quidixit. maior est ini¬

Expanded text:
one, per transgressionem legis inflammavit one, per transgressionem legis inflammavit illum, non solum ad concupiscentiam libidinis, sed omnium vitiorum, ut per concupiscentiam fieret praevaricator legis. Nam hoc habet proprium per transgressionem humanae mentis infirmitas, ut difficilius observari possint prohibita. naturali, vel Moysi, peccatumtuum erat, id est latebat, ignorabatur, non apparebat. Antequam lex naturalis et intellectus incipiat vigermos annos intelligentiae pervenerint, si aliquid tale fecerint peccant, et vindcata quae ignorabantur peccata esse, quae commissa non tantae gravitudinis erant: vel etiam si cognoscebantur esse peccata, latebat qua poena digna essent. Edo, id est, antequam legem cognoscerem vivere me arbitrabar recte, cum pene omnibus vitiis deservirem. Sed cum venisset mandatum legis Moysi dicens: cere quod jam vixit. Et peccatum in primo quidem homine vixit qui scienter peccavit; et in Cain qui dixit: Major est ini
Abbreviated transcription (Latin):
nis. aliarũq malarũ rerũ. nesciebam
subaudis eẽ peccatũ: nisi lex diceret. non
concupisces Per concupiscentiã intelli¬
guntur & alia quȩdã peccata. quȩ ante
legem ignorabant᷑ peccata ẽẽ. uł qua
pena digna e̾ent : Occasione autem
auctor peccati ꝑmandatũ legis: oꝑa¬
tum est in me omnẽ con cupiscentiã. n
Exꝑsona iuidȩorũ loquitur apłs poeni¬
tentiam agentium: uł ex ꝑsona unius¬
cuiusq hominis poenitentiã agentis
Namquando ista loquebatur gratia bap¬
tis mutis iustificatus erat : Peccati autẽ
nomine isto in loco. beatus ambrosius¬
diabolum uult intelligi: qui est auccor
peccatiMidens diabolus quod ꝑ
obseruantiam legis rediturusẽet homo
adueniam: inuidit iterũ ei: Sicut & pͥ¬
mo homini: considerans que legemin¬
uenit quomodo ꝑ transgressionem eius pos¬
set illum dampnare : et que antea dãpna¬
uerat ꝑ originale peccutũ. accepta occasi¬

Expanded text:
nis, aliarumque malarum rerum nesciebam, nis, aliarumque malarum rerum nesciebam, subaudis peccatum esse, nisi lex diceret: Non concupisces. Per concupiscentiam enim intelliguntur et alia quamplura peccata quae ante legem ignorabantur esse peccata vel qua poena digna essent. Occasione autem datum legis, operatum est in me omnem concupiscentiam. Ex persona Judaeorum loquitur Apostolus poenitentiam agentium: vel ex persona uniuscujusque hominis poenitentiam agentis. Nam quando ista loquebatur, gratia baptismatis justificatus erat. Peccati autem nomine in isto loco beatus Ambrosius vult intelligi diabolum, qui est auctor peccati. Videns enim diabolus quia per observantiam legis redditurus esset homo ad veniam, invidit iterum ei, sicut et primo homini: consideransque legem, invenit quomodo per transgressionem ejus posset illum damnare quem antea damnaverat per originale peccatum: et accepta occasi
Abbreviated transcription (Latin):
uo oꝑe. & cȩtera quęlex doca: spirituli¬
ter intelligit & adimplet .9. Quider¬
go dicemus: lex petcutũ est: ab sit
ut lex quȩ peccata ꝓhibet: causa peccati
nob datusit : lndex quidẽ est peccutoꝵ.
& doc& quid sit appetendũ : qͣuiduitan
causa mortis est illis qui peccunt: uerbi
grã: Sicut medicus qui prohibet homi¬
nem abstinere acibis mortiferis & a suc¬
co uenenatȩ herbȩ. si illebiberit aut cõ¬
mederit contra preceptũ medici. &
mortuus fuerit. non iccirco est medicus¬
ipse est sib causamortis qui comedit de
ꝓhibitis: italex quȩ prohibet peccatu di¬
cens. siquis hoc uł illud fecerit: morte
morietur. Peccantib & easticientib quȩ
ipsa ꝓhibebat. non erat causa mortis.
sed ipsi qui transgressores existebant erant
nitpeccata. uł etiam quȩdã mala
opera non cog noscebã quod pec¬
catum eẽnt: usquequolexuenit: E rant
catum concupiscentiȩ. de quo ipse sub¬
uingit ÷ Nam concupiscentiam libi di¬

Expanded text:
et caetera quae lex docet spiritualiter intelligit et adinoplet. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit, ut lex quae peccata prohibet causa peccati nobis data sit. Judex quidem est peccatorum, et docet quid sit appetendum et quid vitancausa mortis est illis qui peccant. Verbi gratia: Sicut medicus qui hominem prohibet abstinere a cibis mortiferis et a succo venenatae herbae, si ille comederit aut biberit contra praeceptum medici, et mortuus fuerit, non idcirco est medicusipse sibi est causa mortis qui comedit de prohibitis: ita lex quae prohibebat peccata, dicens: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur, peccantibus et ea facientibus quae ipsa prohibebat, non erat causa mortis, sed ipsi qui transgressores existebant, erant nit peccata, vel etiam quaedam mala opera non cognoscebam quia peccatum essent, usquequo lex venit. Erant catum concupiscentiae de quo ipse subjungit: nam concupiscentiam libidi
Abbreviated transcription (Latin):
nalibus. & dequib dicit ioħes: Est
peccatum ad mortẽ. ñ prohoc dico:
utquis roget : Stipendium dr̃ astipe
petidenda: id ÷ substantia ponderan¬
da: Antiquitus enim potius pondera¬
batur petunia: quã numertibatur
Unde militibus. ꝓ uita regis & libertate
patriue milituntibus: Stipendiũ hoc ÷
substantia & remuneratio ex aerario
publico conferebatur. & sicut illis remu¬
nerationis causa stipendiũ dabatur:
ita militantib: diaboloᷤ mors siue dãp¬

Expanded text:
catis, de quibus dicit Joannes: Est peccatum ad mortem, non pro hoc dico ut quis roget . Stipendium dicitur a stipite pendenda, id est a substantia ponderanda. Antiquitus enim potius ponderabatur pecunia quam numerabatur. Unde militibus pro vita regis et libertate patriae militantibus stipendium, hoc est substantia et remuneratio ex publico aerario conferebatur: et sicut illis remunerationis causa stipendium dabatur, ita militantibus diabolo dabitur mors
Abbreviated transcription (Latin):
le adiac&. consuetudo uidelicet praua.
& concupiscentia peccati: Ordo uerborũ ÷.
mihi uolenti facerebonũ: inueruio legem
bonam. & utilem eẽm Ac sidiceret alus
uerb quia delectatio carnis et sugges¬
tio dicboli impelluntme ad malũ¬
Mihiuolenti facerebonum. inueniolegẽ
morsi: quae p̃cipit declinare mala. fa¬
cere bona ⁊ Con delector legi dei seđm
interiorem hominẽ: id ÷ scđm rationa¬
bilitatem mentis Lex dic non concupisces.
& ego condelector illi quia nolo concu¬
piscere : idõq quod illã delectat. & me¬
delectat : Uideo autem aliam legem
in menbris meis. repugnantem legi m̃ti

Expanded text:
um adjacet, consuetudo videlicet prava um adjacet, consuetudo videlicet prava et concupiscentia peccati. Ordo verborum est: mihi volenti facere bonum, invenio legem bonam et utilem, ac si diceret aliis verbis: Quia delectatio carnis et suggestio diaboli impellunt me ad malum, volenti mihi facere bonum invenio legem Moysi quae praecipit declinare mala et facere bona. Condelector enim legi Dei interiorem hominem, id est secundum rationabilitatem mentis. Lex dicit: Non concupisces, et ego condelector illi, quia nolo concupiscere, ideoque quod illam delectat, delectat et me. Video autem aliam legem in membris meis, repugnantem l
Abbreviated transcription (Latin):
quit meũ: id ÷ corpꝰ dñĩ mei: Sed sub¬
iungens hoc ÷ incarne mea : exposuit
ipse quid eẽt qđ dixit. ñ habitut in me
aliquod bonũ . et separauit uffectũ m̃¬
tis adesiderio carnis. inqua nihil ÷ bo¬
num: quia sẽꝑdelectutur carnalia
oꝑa ꝑ ficere: Nam uelle: adiac& mi¬
hi in est mihi uelle. uoluntus est m̃tis.
ut non concupiscã: malũq ñ uelim u¬
ꝑ ficere autem bonum non inuenio:
quia possũ ñ concupiscere: Perfectum
bonũ ÷ : non solũ ñ ꝑficere. sed nec con¬
cupiscere : Nonenim quod uolobo¬
num hoc facio: quiu nollem concu¬
pere & c̃cupisco. sed quod nolo ma¬
lum hoc ago: quia concupisco:
Si autem quod nolo illud facio id ÷
si concupisco. & delector incarnat¬
libus desiderus. non ego operor illud
desiderium rationubilitate m̃tis
ntione. sed quod habitat in me
peccatum. id ÷ mala consuetudo peccan¬
di ⁊lii uenio igitur mihi uolenti facere
bonum. ut non concupiscã qm̃ inihi malĩ¬

Expanded text:
um meum , id est, corpus Domini mei; sed subjungens: hoc est in carne mea, exposuit ipse quid esset quod dicit: Non habitat in me aliquod bonum, et separavit affectum mentis a desideriis carnis in qua nihil est boni: quia semper delectatur carnalia opera perficere. Nam velle adjacet mist, inest mihi velle, et voluntas est mentis, ut non concupiscam malum quod non velim: perficere autem bonum non invenio, quia non possum non concupiscere. Perfectum bonum est non solum non perficere, sed nec coniscere. Non enim quod volo bonum hoc facio, quia nollem concupiscere, et concupisco; Sed quod nolo malum hoc ago, quia concupisco. Si autem quod nolo illud facio, id est si concupisco et delector in carnalibus desideriis, jam non ego operor illud desiderium rationabilitate mentis ntione, sed quod habitat in me peccatum, id est mala consuetudo peccandi. Invenio igitur legem mihi volenti facere bonum, ut non concupiscam quoniam mihi mal
Abbreviated transcription (Latin):
tem: quia maiore penadignus fui. sipec¬
caui postquam legem cognoui: quiusci¬
enter peccaui  Ut fiat supͣ modũ peccans
peccutũ ꝑ mandatũ legispmn Erat an¬
te datam legẽ morsi magnũ peccatũ.
originale & actuale quod cognoscebat᷑ ⁊
Trans gressio quoq: naturalis legis: sed is¬
tud peccatum excreuit scriptę legis:
& cum dicit ut fiat supra modum: ostendit
eẽ peccati: Vnde dñs dicit ad abraham:⁊
Necdũ completa sunt peccata amorreorũ.:
Et adudȩos: Implete mensurã patrũ
uĩorum : Omnẽ ergo mensurã peccati quȩ
erat ante legẽ: transcendit p̃ucricatio
mandata legis : & tale ÷ acsidiceret.⁊
Idõ diabolus seduxit hominẽ ꝑdulce¬
dinem peccati. ut fiat ꝑ transgressionẽ
mandati supͣ modũ peccans peccatũ :
id ÷ deterius & maximũ peccatũ. uelut
beatus hieronimꝰ dicit: peccatũ pecca¬
tius : Scimus enĩ. quietlex spirittilis ẽ:
ego autem carnalis sum. uenum de¬
tus sub peccuto:¬

Expanded text:
tem: quia majori poena dignus fui, si pectem: quia majori poena dignus fui, si peccavi postquam legem cognovi, quienter peccavi: ut fiat supra modum peccatis peccatum per mandatum legis. Erat ante datam legem Moysi magnum peccatum originale et actuale, quo cognoscebatur transgressio naturalis legis, sed istud peccatum excrevit per praevaricati concupisces, etc. Et cum dicit: Ut fiat supra modum, ostendit esse peccati. Unde Dominus dicit ad Abraham : Necdum completa sunt peccata Amorrhaeorum; et ad Judaeos: Implete mensuram patrum vestrorum . Omnem ergo mensuram peccati quae erat ante legem, transcendit praevaricatio mandati legis. Et tale est ac si diceret: Ideo diabolus seduxit hominem per dulcedinem peccati, ut fiat per transgressionem mandati supra modum peccans peccatum, id est, deterius et maximum peccatum, velut beatus Hieronymus dicit: peccatum peccatius. Scimus enim quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Lex scã iusta & bona. quia scĩta¬
tem. iusticiã. bonitutẽq p̃dicat: & obser¬
uatores suos. scõs. iustos & bonos facit.
Q uod ergobonu m est mihi. factum est
mors : id ÷ mandatum legis quod
perse bonũ ÷ si obseruetur. mihi fac¬
tum est mors : AbSIT ut illud sit
mihicausa mortis: Non enĩ me illud¬
occidit mandatum legis. quod ꝑsẽ bo¬
num est: sed ego meoccioi. & causa meȩ
mortis fui transgrediendo illud: Sed
peccatum ut appareat peccutum
ꝑbonum mandatũ legis õperatũ est mihi mor¬
tem us eccatũ in hoc loco intelligit᷑ diabolꝰ.
scđm beatũ ambrosiũ: sicut & insuꝑiorib:
Non ergo lex mihi mortsm operata est.
seddi abolus ut apparer& peccatum. id ÷
mimicus humani generis. ꝑ transgres¬
sionem boni mandati operatus : Mortẽ:
quia ad mortem me traxit: Aliter
scđm beatum agustinũ: Peccatũ qđ
ante legem latebat᷑. & ignorabatur
esse peccitum. ut appareret quid e̾et
ꝑ trans gressionem legis. duxitine ad mor¬

Expanded text:
sta et bona est: quia sanctitatem, justitiam, bonitatem praedicat, et observatores suos sanctos, justos et bonos facit. Quod ergo bonum est mihi factum est mors? id est, mandatum legis quod per se bonum est, si observetur, mihi factum est mors? Absit, ut illud sit mihi causa mortis. Non enim me occidit illud mandatum legis quod per se bonum est, sed ego me occidi, et causa meae mortis fui transgrediendo illud. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mandatum legis, operatum est mihi mortem. Peccatum in hoc loco intelligitur diabolus secundum beatum Ambrosium, sicut et in superioribus. Non ergo mihi lex mortem operata est, sed diabolus, ut appareret peccatum, id est, inimicus humani generis esse, per transgressionem boni mandati operatus est mihi mortem: quia ad mortem me traxit. Aliter secundum beatum Augustinum: Peccatum quod ante legem latebat, et ignorabatur esse peccatum, ut appareret quid esset, per transgressionem legis duxit me ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
ditam̃ audistisdispensa¬
tionem siue administrationẽ grã
duiquedata ÷ mihii inuobis.
id est
inira utilitate: Sitam̃. isto in loco po¬
cius ÷ affirmatiua coniunctio quã
dubitatiua: & nihil ÷ aliud nisi dice¬
m&: Certe audistis officiũ p̃dicationis
meie. qđ datũ ÷ mihi ꝑ grãm dei
aduram utilitatẽ

Expanded text:
ensationem sive administrationem gratiae Dei quae data est mihi in vobis, id est in vestram utilitatem. Si tamen isto in loco potius est affirmativa conjunctio quam dubitativa, et nihil aliud est nisi dicere: Certe audistis officium praedicationis meae, quod datum est mihi per gratiam Dei ad vestram utilitatem.