comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur Nunc autẽ tanquam aenea
permanet crucis fides. ut cũ alii
moriantur alii nascantur. ipsam
tamen sublimem permanere inueni¬
ant. quã intuendo sanantur. Non
igitur mirum si demaledicto uicit
maletlictũ. qui uicit demorte mor¬
tem. & depeccato peccatũ. deser¬
pente serpentem: maledicta autem
mors : maledictum peccatũ. ma¬
ledictus serpens. & haec omnia
incruce triumphata sunt. Ma¬
ledictus igitur omnis: qui pendet
in ligno. Quia ergo non exoperibus
legis sed exfide iustificat xp̃e creden¬
tes inse. timor maledictionis crucis
ablatus. ẽ. caritas benedictionis
abrahae ꝓpter exemplum fidei
permanet ad gentes. N
sed quod spũ diligitur credituris
humani mentionẽ facit. qđ utiq
multo ẽ. infirmius quam diuinũ.
tam̃ hominis confirmatũ cestam̃tũ
inquit nemo irricum facit aut super¬
ordinat. quia cum testator mutat
testamentum. non confirmatum
mutat. testatoris enim morte con¬
firmatur. Iuod autem morf

Expanded text:
tur: nunc autem tanquam aenea tur: nunc autem tanquam aenea permanet crucis fides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledictus igitur omnis qui pendet in ligno. Quia ergo non ex operibus Legis, sed ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Utsed quod spiritu diligitur, credituris humani mentionem facit, quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum mutat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors
Abbreviated transcription (Latin):
mortis cecidit. Itaq serpens ad
lignsicationem ipsius mortis cota¬
henenter in ligno exaltatus.ẽ. In
Nla enim figuta. mors dñi pendebat
inligno. Ius autem abhorreret
si diceretur. maledictus serperis
qui pendet in ligno. & tamen mor¬
c&e carnis dñi pręsigurans serpens
pendebat in ligno. cui sacramenito
ipse dñs actestatus. ẽ. dicens. Siẽ¬
mnoy ses ex altauit serpentem inhe¬
remo. ita ex altari oporter filium
hominis superterram. Non enim
& hoc incontumeliã dñi moysen
stcisse aliquis dixerit. cũ tantam
mea cruce salutem hominũ. eẽ. cog¬
nosceret. ut non obaliud adeiꝰ iN¬
diciũ serpentẽ illum erigere iuber&.
nisi ut eum intuentes qui morsi
aserpentib morituri erant conti¬
nuo sanarentur: nec ꝓpter aliud
ille serpens aeneus factus erat.
nssi ut permanfurae passionis
dñi fidẽ significaret. & iam uulgo
quppe dicuntur aenea. quor ũ
numerus manet. Si enim obliti
eoit homines & oblicteratũ esset

Expanded text:
mortis cecidit. Itaque serpens ad mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines, et obliteratum esset
Abbreviated transcription (Latin):
pe. ẽ. & maledictionẽ peccat
primi hominis. quam dñs susegit
& peccata nr̃a pertulit ĩncorpor
suo super lignum: si ergo dicerctur
mors maledicta. ẽ.: nemo exhores¬
ceret. Quid autẽ nisi mors dm̃pe
pendit inligno ut mortem mon¬
endo superaret. eadem igitur ma¬
ledicta quae uicta. ẽ. Item sidice¬
retur peccatũ maledictum. ẽ: nemo
muraretur. Quid autem pependit
in ligno. nisi peccatum ueteris homi¬
nis. qđ dñs ꝓ nobis in ipsa carnis mor¬
talitate suscepit: unde nec erubuit
nec timuit apłs dicere peccatum
eum fecisse pronobis. addens ut de
peccato condempnaret peccatum
non enim & uetus homo noster
simul crucifigeretur. sicut idem
apostolus alibi dicit. nisi illa morte
dñi peccati nr̃i figura pender et
ut euacuaretur corpus peccati ut
ultra nonseruiamus peccato: inciꝰ
peccati & mortis figura &iam mo¬
yses inheremo super lignũ exalta¬
uit serpentem. Persuasione quippe
serpentis. homo indamnationem

Expanded text:
pe est, et maledictione peccati pe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse pro nobis, addens, Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul crucifigeretur, sicut idem apostolus alibi dicit, nisi in illa morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
non luc dñs designatus. ẽ. sedille
qui se laqueo suspendit. nimis errane.
nec artendunc cõntra apostolum
disputare qui ait. Xp̃c nos redemit
demaledicto legis. factus ꝓnobis
mal edictum. quia scriptum. ẽ. ma¬
ledictus omnis qui pendet in ligno
Quiergo ꝓnobis factus . ẽ. maledic¬
tum. ipse utiq pependit inligno.
dicto legis. ut non iam timore
iustificaremur in operibus legis.
sed fide apud dm̃ quȩ non ꝑtimorẽ
sed per dilectionẽ operatur. Sp̃s enĩ
sc̃s qui hoc ꝑ moysen dixĩt utrum¬
q ꝓuidit. ut & timore uisibilis po¬
ene custodiretur qui nondũ poterat
ex inuisibilium fide uiuere. & ipse
timorem istum solueret suscipiendo
quod cimebatur. qui cimore subla.¬
to donũ dare poterat caritatis.
Nec in hoc quod maledictus appel¬
latus.ẽ. qui pendet in ligno con¬
tumelia indnm̃ putanda. ẽ. Ex
parte quippe mortali pependit
inligno. mortalitas autẽ unde sit:
notũ .ẽ. credencib ex poena quip¬

Expanded text:
non hic Dominus significatus est, sed ille non hic Dominus significatus est, sed ille qui se laqueo suspendit: nimis errant, nec attendunt se contra Apostolum disputare, qui ait, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Qui ergo pro nobis factus est maledictum, ipse utique pependit in ligno,t a maledicto Legis; ut non jam timore justificaremur in operibus Legis, sed fide apud Deum, quae non per timorem, sed per dilectionem operatur. Spiritus enim sanctus, qui hoc per Moysen dixit, utrumque providit, ut et timore visibilis poenae custodirentur qui nondum poterant ex invisibilium fide vivere; et ipse timorem istum solveret suscipiendo quod timebatur, qui timore sublato donum dare poterat charitatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autem unde sit, notum est credentibus; ex poena quip
Abbreviated transcription (Latin):
Unde &iam cũ sabbato esurientes
discipuli spicas euulsissent. respori¬
dit indignantib dñm. eẽ. filium
hominis & iam sabbati. Itaq illa
carnalit̾ non obseruando carnaliũ
conflauit muidiã. & suscepit qui¬
dẽ poenã ꝓpositam illis qui eãm
non obseruassent. sed ut credentes
inse talis pęne timore liberaret.
nos redemit de maledicto legis. fac¬
tus ꝓ nobis maledictũ. quia scrip¬
tum .ẽ. maledictus omnis qui pen¬
d& inligno. Iuae sententia spiri¬
talit̃ intelligentib sacram̃tũ .ẽ. lib̃¬
tatis. Carnalit̾ autem sentientib¬
si cum iudei sunt ugum . ẽ. serui¬
cutis. si pagani aut heretici uelam̃.¬
cum .ẽ. cęcitatis. Nam quod quidã
nr̃i minus inscripturis eruditi sen¬
tentiã istam nimis timentes & scrip¬
turas ueteres debita pietate appro¬
bantes. nonputant hoc dedño. eẽ.
dictũ sed de iuda traditore eiꝰ: Ai¬
unt enĩ ꝓpterea non ẽẽ dictum
maledictus omnis qui figitur in
ligno. sed qui pendet inligno. qr

Expanded text:
Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas evulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando carnali conflagravit invidia, et suscepit quidem poenam propositam illis, qui eam non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore omnino liberaret, Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Quae sententia spiritualiter intelligentibus sacramentum est libertatis: carnaliter autem sentientibus, si Judaei sunt, jugum est servitutis; si pagani aut haeretici, velamentum est caecitatis. Nam quod quidam nostri minus in Scripturis eruditi, sententiam istam nimis timentes, et Scripturas veteres debita pietate approbantes, non putant hoc de Domino esse dictum, sed de Juda traditore ejus: aiunt enim propterea non esse dictum, Maledictus omnis, qui figitur in ligno; sed, qui pendet in ligno; quia
Abbreviated transcription (Latin):
omissionis filios. eẽ. & sic persecuti¬
em passum isaac ab hismahele.
que admodum hĩ qui spiritaliter
nuere coeperant. acarnalibus iu.¬
I s persecutionẽ patiebantur
srustra tamen. cũ scđm scripturam
nuacur ancilla & filius eiꝰ. nec
hers. eẽ. possit cum filio libere.
uos autẽ inquit fratres non sumus
incillȩ filii. sed liberae. Ca enim
lb̾tas nunc maxime obponenda
÷̃ seruitutis iugo.: quo inoperibus
legis tenebantur. qui ad circumci¬
honẽ istos trahebant. Cum autẽ
dum cecidisse: ac commodatius enĩ
dieret surgite. Sed quod addidit.
ant iterum seruitutis iugo attine¬
anni. quando quidẽ hic nullum
iiid iugum potest intelligi quo
tos attineri nolie nisi circumcisi¬
onis. taliũq obseruationũ iudaica¬
rum. Itienim & sequit ur
Ecce ego paulus dico uobis quia
si circum eidamini xp̃e uobis nichil
proderit. quomodo accepturi sumꝰ
quod ait. ne iterum seruitutis iugo
attineamini. cum adeos scribat

Expanded text:
omissionis filios esse: et sic persecutionomissionis filios esse: et sic persecutionem passum Isaac ab Ismaele, quemadmodum hi qui spiritualiter vivere coeperant, a carnalibus Judaeis persecutionem patiebantur; frustra tamen, cum secundum Scripturam ejiciatur ancilla et filius ejus, nec haeres esse possit cum filio liberae. Nos autem, inquit, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Ea enim libertas nunc maxime opponenda est servitutis jugo, quo in operibus Legis tenebantur, qui ad circumcisionem istos trahebant. 41. Ib. Vdum cecidisse: accommodatius enim diceret, Surgite. Sed quod addidit, Et ne iterum servitutis jugo attineamini, quandoquidem hic nullum aliud jugum potest intelligi, quo eos attineri nolit, nisi circumcisionis taliumque observationum Judaicarum; ita enim et sequitur, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit: quomodo accepturi sumus quod ait, ne iterum servitutis jugo attineamini; cum ad eos scribat
Abbreviated transcription (Latin):
quib debentur potestate consistunt.
Cui potestati qui fraudem non facit.
ille casticatis coniuigalis iura custodit.
senectus autem parentum isaac
ad eam significationem ualet. qum
noui testamenti populus quamus
sit nouus. predestinatio tamen eius
apud dm̃ & ipsa hierusalem celestis
antiqua .ẽ. Unde & iohannes
ad parthos dicit. Sieribo uobis
patres: qm̃ cognouistis quod erat
abinitio. Carnales autem qui sunt
inecclesia exquibus hereses & scis.¬
mata fiunt exeuangelio quidem
occasionẽ nascendi acceperunt.
sed carnalis error quo concepti
sunc. & quẽ secum trahunt non
refertur ad antiquitatẽ ueteris.
& ideo dematre ad olescentula &
depatre sĩne sine ꝓmissione nati
sunt. quia & dñs nonnisi oban¬
tiquitatem ueritatis inapocalipli
abocapite appariut. Nati sunt ergo
Q̃ ex occasione antiquae ueritatis.
qnouicio temporaliq mendacio
ur eno nos apostolus sedm is a ae¬

Expanded text:
quibus debentur potestate consistunt. quibus debentur potestate consistunt. Cui potestati qui fraudem non facit, ille castitatis conjugalis jura custodit. Senectus autem parentum Isaac ad eam significationem valet, quoniam Novi Testamenti populus quamvis sit novus, praedestinatio tamen ejus apud Deum, et ipsa Jerusalem coelestis antiqua est. Unde et Joannes ad Parthos dicit: Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis quod erat ab initio . Carnales autem qui sunt in Ecclesia, ex quibus haereses et schismata fiunt, ex Evangelio quidem occasionem nascendi acceperunt; sed carnalis error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, non refertur ad antiquitatem veritatis: et ideo de matre adolescentula, et de patre sene sine repromissione nati sunt. Quia et Dominus non nisi ob antiquitatem veritatis in Apocalypsi albo capite apparuit . Nati sunt ergo tales ex occasione antiquae veritatis in novitio temporalique mendacio. Dicit ergo nos Apostolus secundum Isaac pr
Abbreviated transcription (Latin):
tibus daret. Certus ergo deꝑmissi.¬
one dĩ officio gignendi accessit ad
aetatem̃ iam grauem: quã in annis
uegetioribus corporali copulatione
deseruerat. Non enĩ obaliud apłs
adiuncta harum mulierum figu¬
ra interpretatur quod per pro¬
phetam dictum . ẽ. qm̃ multi
filii desertae magis quam eius quȩ
habet uirum. Cum & marito pri¬
or sara sit mortua. neq inter eos
ullum extitisse diuortium. Unde
ergo illa deserta aut illa habens uirũ.
nisi quod abraham ꝓpagandȩ prolis
operam ad agar ancillȩ fecunditatẽ
abuxoris sarae sterilitate transtulerat.
I psa tamen permictente & ultro offe¬
rente ut maritus eiꝰ deancilla susci¬
peret filios:. Anciqua enim regula¬
iustici&. ẽ. quam cõmendat ad corin¬
¶thios
idem apostolus. Mulier sui corporis
pocestatem non haber. secl uir. Simisit̃
autẽ & uir sui corporis potestatem
non hab&. sed mulier. & huius mo¬
di enim debita. sicut cȩtera. ineorũ

Expanded text:
tibus daret. Certus ergo de promissitibus daret. Certus ergo de promissione Dei officio gignendi accessit ad aetatem jam gravem, quam in annis vigentioribus corporali copulatione deseruerat. Non enim ob aliud Apostolus, adjuncta earum mulierum figura, interpretatur quod per prophetam dictum est, Quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; cum et marito prior Sara sit mortua, neque inter eos ullum exstitisset divortium. Unde ergo illa deserta, aut illa habens virum, nisi quod Abraham propagandae prolis operam ad Agar ancillae fecunditatem ab uxoris Sarae sterilitate transtulerat? ipsa tamen permittente et ultro offerente, ut maritus ejus de ancilla susciperet filios. Antiqua enim justitiae regula est, quam commendat ad Corinthios idem apostolus; Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; similiter autem et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier , Et hujusmodi enim, debita, sicut caetera, in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
re. quia non frustra detalib per¬
sonis administracione sp̃s scĩ hȩc
gesta conscripta sunt. inueniet
fortasse hereses & scismata signifi¬
cari. Iuq filii delibera quidẽ sicut
isti deeccłia. sed tamen scđ̾m carnem
nati sunt: nonspiritaliter per repro¬
missionem. Quod si ita.ẽ. nec ipsi
adhereditatẽ inueniuntur pertinere.
id ẽ. ad celestem hierusalem quam
sterilem uocat scriptura. quia diu
filios interra ñgenuit quȩ deserta
& iam dicca . ẽ. cȩlestem iusticiam
deserentib hominib terrena seccan¬
tibus. tanquã uirum habente illa
c̃rena hierusalem quia legẽ accepe¬
rac: & ideo caelestem hierusalemꝰ
sara significat quae du deserta .ẽ.
aconcubitu uiri ꝓpter cognitamo
sterilitatem. Non enim tales homi¬
nes qualis erat abraham explen¬
dam libidinem utebantur feminis.
sed adsuccessionem prolis. Accesse¬
rat autem sterilitati & iam senectꝰ.
ut ex omni desperatione diuina
ꝓmissio. magnũ meritum creden¬

Expanded text:
re non enim frustra de talibus perre non enim frustra de talibus personis administratione Spiritus sancti haec gesta conscripta sunt; inveniet fortasse haereses et schismata significari. Qui filii de libera quidem, sicut isti de Ecclesia; sed tamen secundum carnem nati sunt, non spiritualiter per repromissionem. Quod si ita est, nec ipsi ad haereditatem inveniuntur pertinere, id est ad coelestem Jerusalem, quam sterilem vocat Scriptura, quia diu filios in terra non genuit. Quae deserta etiam dicta est, coelestem justitiam deserentibus hominibus terrena sectantibus, tanquam virum habente illa terrena Jerusalem, quia Legem acceperat. Et ideo coelestem Jerusalem Sara significat, quae diu deserta est a concubitu viri propter cognitam sterilitatem. Non enim tales homines, qualis erat Abraham, ad explendam libidinem utebantur feminis, sed ad successionem prolis. Accesserat autem sterilitati etiam senectus, ut ex omni desperatione divina promissio magnum meritum creden
Abbreviated transcription (Latin):
qua solos adhue habebat cum hȩc
siuficarentur. quae consequenter
ꝯponit Iuod ille deancilla quȩ
qar uocabatur uetus testamencũ
sgnificat. id ẽ. populum ueteris
eestimenti ꝓpter iugum seruile
arnaliũ obseruationum. & ꝓmissa
correna quibus in retiti & quae
cintũmodo sperantes dedõ. non
admictuntur adhereditatẽ spirica¬
lem. caelestis patrimonii. Non
autẽ sufficit qđ delibera uxore
natus.ẽ. isaac. ad significandum
popłm heredem noui testamenti:
tim natus.ẽ. Ille autẽ.deancilla
lum carnem & delibera nasci po¬
tut sedm carnẽ. sicut decethura
quã postea duxit abraham exqua
nonscd̾m ꝓmissionẽ secd secundũ
carnem suscepit filios. lsaac enim
mirabiliter natus. ẽ. per reꝓmissi¬
onem: cũ ambo parentes senuissent.
Q uod si data per apłm fiducia. qui
duos allegorice accipiendõs aper¬
tissime ostendit. uoluerit & iam a.
liquis cethurae filios in aliqua
rerum figura fucurarum inspice.¬

Expanded text:
quia solos adhuc habebat, cum haec quia solos adhuc habebat, cum haec significarentur, quae consequenter exponit: quod ille de ancilla, quae Agar vocabatur, Vetus Testamentum significat, id est, populum Veteris Testamenti, propter jugum sercarnalium observationum, et promissa terrena, quibus irretiti, et quae tantummodo sperantes de Deo, non admittuntur ad haereditatem spiritalem coelestis patrimonii. Non autem sufficit quod de libera uxore natus est Isaac ad significandum populum haeredem novi testamenti: onem natus est. Ille autem et de ancilla secundum carnem, et de libera nasci potuit secundum carnem, sicut de Cethura, quam postea duxit Abraham, non secundum promissionem, sed secundum carnem suscepit filios . Isaac enim mirabiliter natus est per repromissionem, cum ambo parentes senuissent. Quod si data per Apostolum fiducia, qua duos illos allegorice accipiendos apertissime ostendit, voluerit aliquis etiam Cethurae filios in aliqua rerum figura futurarum inspice
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod uero subiecit. uellem autem
nunc adesse apud uos. & mutare
uocem meam quia confundor in
uobis. quid aliud intelligatur. nsi
quia filios suos. eẽ. dixerac parcens
eis fortasse perlitteras. ne seuiore
obiurgatione commoti. facile in
eius odium traducerentur adecep¬
torib illis quib absens nonposset
resistere: Uellem ergo inquit
nunc adesse apud uos. & mutare
uocem meam. id .ẽ. negare uos filio:
quia confundor in uobis. Malos enĩ
filios nede his erubescant & iam pa¬
rentes abdicare solent. Deinde sub
uolentes. cẽ. legem non audistis:
& deduob quidem filuis abrahae
q dicit facile intelligitur. Nam
ipse interpretatur hanc allegoriam
Hos enim duos filios habebat abra¬
ham. cum duo testam̃ta significata
l artem autem lar quos dealia
qort genunt. non pertinent ad
sane significationem: & ideo mul.
alegentes apostolum. librum aut̃
goustos ignorantes. putant solos¬
slios habuisse duos abiaham.
& eego solos commemorat apłs.

Expanded text:
Quod vero subjecit, Vellem autem nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, id est, negare vos filios; quia confundor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, etiam parentes abdicare solent. 40. Ib. IVvolentes esse, Legem non audistis? Et de duobus quidem filiis Abrahae quod dicit, facile intelligitur: nam ipse interpretatur hanc allegoriam. Hos enim duos filios habebat Abraham, cum duo Testamenta significata Post mortem autem Sarae, quos de alia uxore genuit, non pertinent ad hanc significationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos habuisse duos filios Abraham. Hos ergo solos commemorat Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
non sunc di seruistis. satis demons¬
trat unũ uerũ dm̃ natura. eẽ dm̃.
quo nomine trinicas fidelissimo
& catholico gremio cordis accipitur
Cos autẽ qui natura non sunc du
ꝓpterea superius ꝓcuratores aco¬
resq appellat: quia nulla creatu¬
ra . ẽ. siue quae inueritate manet
dans głiam dõ. siue quȩ inueritate
nonstetit quaerens głiam suamꝰ.
Nulla ergõ creatura. ẽ. quae nonue¬
lit nolit diuinȩ ꝓuidentiȩ seruias
duolens facit cum ea quod bonũ
Q deilla uero quae hoc nonuult.
sc quod iustum. ẽ. Nam si & iam
ipsi p̃uaricatores angeli. cum prin¬
ape suo diabolo non recte diceren¬
tur ꝓcuratores uel actores diuinȩ
ꝓuidentiae. Non dñs magistracũ
huiusmundi diabolum diceret.
nec uteretur illo ad correptionem
hominũ ipsa potestas apostolica
codem paulo alibi dicente. quos
tradicdit satanȩ ut discant non
blasphemare. & alio loco adsalutem.
ait ͫᷠ Ego quidem sic̃ absens corpo.¬

Expanded text:
non sunt dii, servistis, satis demonsnon sunt dii, servistis, satis demonstrat unum verum Deum natura esse Deum, quo nomine Trinitas fidelissimo et catholico gremio cordis accipitur. Eos autem qui natura non sunt dii, propterea superius procuratores actoresque appellat, quia nulla creatura est, sive quae in veritate manet, dans gloriam Deo; sive quae in veritate non stetit, quaerens gloriam suam: nulla inquam creatura est, quae non, velit nolit, divinae providentiae serviat; sed volens facit cum ea quod bonum est; de illa vero quae hoc non vult, fit quod justum est. Nam si etiam ipsi praevaricatores angeli, cum principe suo diabolo, non recte dicerentur procuratores vel actores divinae providentiae, non Dominus magistratum hujus mundi diabolum diceret; nec uteretur illo ad correptionem hominum ipsa potestas apostolica, eodem Paulo alibi dicente, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare : et alio loco ad salutem; ait enim, « Ego quidem sicut absens corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit dehis & iam se dicere qui
ex gentibus ad fidem uenerant.
ad quos & iam inepistola scribit.
ita :iam inquit non . ẽ. seruus sed
filius. ꝓpter id quod dixerat. quan¬
diu heres paruulus. ẽ. nichil dit¬
fert aseruo. Si autem filius inquit
& heres per dm̃. id . ẽ. per miscđiã
dĩ non per ꝓmissiones patrũ. de
quib carnalit̾ sic̃ iudei natus ñ¬
ẽ: sed tam̃ filius abrahȩ scđm imi¬
tacionẽ fidei. Cuiꝰ fidei grãm: per
miscdiam dĩ meruit. Sed tunc
quidẽ inquit ignorantes dñmhis
qui nacuralit̾ non sunt di seriuis tis.
Nunc certe quia non iudeis seribic
sed gentibus nec ait seruiuimus
sed seruistis. Satis ꝓbabile.ẽ. & iam
superius degentibus dictum. quos
sub elementis huius mundi erant
seruientes: tanquã subꝓcuratorib
& actoribus. Nam ipsa clementa
utiq non sunt naturalit̃ dii. siue
in caelo siue in terra. uemadmo¬
dum multi dii & dñi multi. sed
Cum autẽ dicit his qui naturaliter

Expanded text:
ostendit de his etiam se dicere, qui ostendit de his etiam se dicere, qui ex Gentibus ad fidem venerant, ad quos etiam Epistolam scribit, Itaque jam, inquit, non est servus, sed filius: propter id quod dixerat, Quamdiu haeres parvulus est, nihil differt a servo. Si autem filius, inquit, et haeres per Deum: id est, per misericordiam Dei, non per promissiones patrum, de quibus carnaliter sicest; sed tamen filius Abrahae secundum imitationem fidei, cujus fidei gratiam per misericordiam Domini meruit. Sed tunc quidem, inquit, ignorantes Deum, his qui naturaliter non sunt dii servistis. Nunc certe quia non Judaeis scribit, sed Gentibus; nec ait, servivimus, sed, servistis: satis probabile est etiam superius de Gentibus dictum, quod sub elementis hujus mundi erant servientes, tanquam sub procuratoribus et actoribus . Nam ipsa elementa utique non sunt naturaliter dii, « sive in coelo, sive in terra: quemadmodum multi dii, et domini multi: sed Cum autem dicit, His qui naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
adducturũ ait. ut esset unus grex
& unus pastor. Iuando autem
nisi post clarificationẽ suam post
resurrectionẽ autẽ ad gentes disci¬
pulos misit cum eos interim hie¬
rosolimae manere iussisset. donec
misit ds̃ filiũ suum factũ ex mulie¬
re factũ sublege. ut eos qui sublege
erant redimeret. ut ad optionem
filiorum recipiamus: restabat &iã
gentes quae non erant sublege ad
eandẽ tamen ad optionẽ filiorũ
pertinere ostenderet. quod de scĩ
sp̃s dono qui omnib datus. ẽ: do¬
cet. Unde &iam se petruꝰ debap¬
tirato incireumciso centurione
cornelio. defendit apud iudȩos
qui erediderant dicens noti sẽ
potuisse aquam negare illis quos
ipso grauissimus documento & iã
superius usus. ẽ. paulus. cum diceret
Hoc solum: uolo discere auobis. Ex
operibus legis sp̃m accepistis. an
exauditu fidei: & paulopost.¬
tutes operatur inuobis: ex operib
legis an exauditu fidei. sic & hic
Qm̃ inquit filii dĩ estis. misit ds̃

Expanded text:
adducturum ait, ut esset unus grex, adducturum ait, ut esset unus grex, et unus pastor : quando autem, nisi post clarificationem suam? Post resurrectionem autem etiam ad Gentes discipulos misit, cum eos interim Jerosolymae manere jussisset, donec Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus ; restabat ut etiam Gentes, quae non erant sub Lege, ad eamdem tamen adoptionem filiorum pertinere ostenderet: quod de sancti Spiritus dono, qui omnibus datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam negare illis quos ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an extutes operatur in vobis: Ex operibus Legis, an ex auditu fidei ? Sic et hic, Quoniam, inquit, filii Dei estis, misit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
onis filiorum in quo lamamus
abba pater. Recte autem deprae
uoluit gentibus. quod pertineant
ad ꝓmissionem hereditatis. Non
enĩ euangeliz atum. ẽ. gentibus:
nsi post ascensum dñi & aduentũ
sp̃s scĩ. Coeperant enim iam iudȩi
gredere cum interris adhuc filius
dĩ mortalem hominẽ gereret: sic̃
meuangelio scriptum. ẽ. Ubi quã¬
quam & cananeȩ mulieris sidem
ipse laudauerit. & illius centuri¬
onis dequo ait. non se inuenisse
talem fidem imsrahel: tamenꝓ.¬
prie tunc iudȩis. eẽ. euangeliza.¬
ãi uerbis ipsius dñi satis clarum
ĩ cũ & ipsius cananee dep̃catior ie
cxit. non se eẽ. missum nisi adoues
quae perierunt domus ifrahel. Et
discipulos cummit teret: ait
nuiam gentium ne abieritis: & in
ciuitates samaritanorum ne introi¬
eritis. sed ite primum ad oues quę
perierunt domus ifrahel. Gentium
autẽ aliud ouile appellauit: cum
diceret. Habeo alias oues quae ñ
sunt dehoc ouili. quas tamen se

Expanded text:
onis filiorum, in quo clamamus, onis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Recte autem de praei probare voluit Gentibus quod pertineant ad promissionem haereditatis. Non enim evangelizatum est Gentibus, nisi post ascensum Domini et adventum Spiritus sancti. Coeperant enim jam Judaei credere, cum in terris adhuc Filius Dei mortalem hominem gereret, sicut in Evangelio scriptum est: ubi quanquam et Chananaeae mulieris fidem ipse laudaverit , et illius Centurionis, de quo ait non se invenisse talem fidem in Israel ; tamen proprie tunc Judaeis esse evangelizatum, verbis ipsius Domini satis clarum est, cum ad ipsius Chananaeae deprecationem dixit non se esse missum nisi ad oves quae perierunt domus Israel : et discipulos cum mitteret, ait, In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis; sed ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Gentium autem aliud ovile appellavit, cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; quas tamen se
Abbreviated transcription (Latin):
ex muliere factum sublege. sed mu¬
tato ordine respondit: Tam illum
populum adiungens qui paruilis
sub ꝓcuratorib & actoribus seriue¬
bat. id .ẽ. elementis huius mundi.
neputarent se non. eẽ. filios quia
non erant subpedagogo. Qm̃
autem filii estis inquit. misit ds̃
sp̃m filii sui incorda nr̃a claman¬
tem abba pater. Duo sunt uerba
quae posuit. ut posteriore inter¬
pretaretur primum. Nam hoc
ẽ. abba: quod pater. Eliganter
autem intelligitur non frustra
duarum linguarum uerba posusse
idẽ significantia ꝓpter uniuersu
populũ qui deuidȩis & degentib
inunitatẽ fidei uocatus. ẽ: ut hebre
um uerbum ad iudȩos. grecumad
gentes. utriusq tamen uerbi eadẽ
significatio adeiusdem fidei sp̃lq¬
ueuntatem pertineat. Nam & ad
pomanos ubi similis quaestio de
pace in xp̃o iudȩor um gentiumq.
guetatur: hoc dicit. Nonerum ac¬
cepistis sp̃m seruitutis iterum in
amore. sed accepistis spi adopai¬

Expanded text:
ex muliere, factum sub Lege: sed muex muliere, factum sub Lege: sed mutato ordine respondit. 31. Ib. IV, 6. Jam illum populum adjungens, qui parvulus sub procuratoribus et actoribus serviebat, id est, elementis hujus mundi, ne putarent se non esse filios, quia non erant sub paedagogo, Quoniam autem filii estis, inquit, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba, Pater. Duo sunt verba quae posuit, ut posteriore interpretaretur primum: nam hoc est, Abba, quod Pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia, propter universum populum, qui de Judaeis et de Gentibus in unitatem um verbum ad Judaeos, Graecum ad gentes: utriusque tamen verbi eadem significatio ad ejusdem fidei spiritusque unitatem pertineat. Nam et ad Romanos, ubi similis quaestio de pace in Christo Judaeorum gentiumque tractatur, hoc dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adopti
Abbreviated transcription (Latin):
ut exilla liberaret eos qui mor¬
talitate tenebantur. U⁊ ad¬
optionem inquit filiorum reci¬
piamus. Ad optionem ꝓpterea
dicit: ut distinete intelligamus
unicũ dĩ filium. Nos enim be¬
neficio & dignatione miscđia e¬
eiꝰ dĩ filii sumus. ille natura. ẽ.
filius. qui hoc . ẽ. quod pater.
nec dic̃ accipiamus sed recipiamꝰ.
ut significaret hoc nos amisisse
inadam ex quo mortales sumus.
Hoc ergo quod ait. ut eos qui sub
lege erant redimeret. & ad liberan¬
dum eum populum pertinet qui
paruulus subpedagogo seriuebat:
& refertur ad id quođ dixit. factum
sublege. Illud autem quod ait ut
adoptionẽ filiorum recipiamus:
refertur ad id qđ dixit. factũ exmu¬
liere. hinc enĩ ad optionẽ reupimꝰ.
quod ille unieus non dedignatus. ẽ.
participationem naturae nrãe factus
exmuliere. ut non solum unigenitus
eẽt ubi fiatres non hab& sed &um
pͥmogenitus inmultis fratribus
fieret. Duo enim proposuit. factum

Expanded text:
ut ex ea liberaret eos qui morut ex ea liberaret eos qui mortalitate tenebantur. Ut adoptionem, inquit, filiorum recipiamus. Adoptionem propterea dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei Filium. Nos enim beneficio et dignatione misericordiae ejus filii Dei sumus: ille natura est Filius, qui hoc est quod Pater. Nec dixit, accipiamus; sed, recipiamus: ut significaret hoc nos amisisse in Adam, ex quo mortales sumus. Hoc ergo quod ait, Ut eos qui sub Lege erant redimeret, et ad liberandum eum populum pertinet, qui parvulus sub paedagogo serviebat; et refertur ad id quod dixit, factum sub Lege. Illud autem quod ait, ut adoptionem filiorum recipiamus, refertur ad id quod dixit, factum ex muliere. Hinc enim adoptionem recipimus, quod ille Unicus non dedignatus est participationem naturae nostrae, factus ex muliere, ut non solum Unigenitus esset ubi fratres non habet, sed etiam Primogenitus in multis fratribus fieret . Duo enim proposuit, factum
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩorum. ex quibus paulus origi¬
nem ducit: sed magis ad gentium
hoc dumtaxat loco. qm̃ & eorum
personae decent si potest ad nectere.
filiũ suum adliberandum paruu¬
lum heredem. seruientem ex parte
legi tanquam pedagogo. exparce
elementis huiusmundi tanquam
ꝓcuratoribus & actoribus misit
ds inquit filium suum faccum ex
muliere. Mulierem ꝓfemina po¬
suit. more locutionis hebrȩorum.
non enim quae de eua dictum. ẽ.
formauit eam inmulierẽ iam pas.¬
sa erat concubitus uiri. Iuos non
seribitur passa.: nisi cum dimissi¬
erant essent deparadyso. Factum
autẽ dixit ꝓpter susceptionem
creaturae. quia qui nascuntur ex
feminis non tunc exdõ nascantur
sed tamen ds̃ illos facit ut sic nasqi
posint ut omne ereaturã. Iaccum
autem sublege dixit. quia & cirtũ¬
cisus. ẽ. & hostia proillo legitima
oblata est. Nec mirum si & illa
legis opera sustinuit ex quibus
liberaret qui eis seruiliter teneban¬
tur. qui & iam mortem sustinuit:

Expanded text:
Judaeorum, ex quibus Paulus origiJudaeorum, ex quibus Paulus originem ducit, sed magis ad Gentium, hoc duntaxat loco: quoniam et eorum personae decenter se potest annectere, Filium suum ad liberandum parvulum haeredem, servientem, ex parte Legi, tanquam paedagogo, ex parte elementis hujus mundi, tanquam procuratoribus et actoribus: Misit Deus, inquit, Filium suum factum ex muliere. Mulierem pro femina posuit, more locutionis Hebraeorum. Non enim quia de Eva dictum est, Formavit eam in mulierem , jam passa erat concubitum viri, quod non scribitur passa, nisi cum dimissi essent de paradiso. Factum autem dixit, propter susceptionem creaturae; quia qui nascuntur ex feminis, non tunc ex Deo nascuntur, sed tamen Deus illos facit, ut sic nasci possint, ut omnem creaturam. Factum autem sub Lege dixit, quia et circumcisus est, et hostia pro illo legitima oblata est . Nec mirum si et illa Legis opera sustinuit, ex quibus liberaret qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quueri autẽ potest quomodo hanc
smilitudinem scđm subelementis
huiꝰ mundi fuerunt iudȩi. cum illis
perlegem quam acceperunt unus
as qui fecit cȩlum & terram colendus
omendaretur: sed potest. eẽ. alius
exitus capituli: ut cum superius
legem pedagogum fecerit sub quo
cat ille populus iudȩorum. nunc
ꝓcuraitores & actores dicat elementa
mundi subquibus seruiebant gentes:
it filius ille paruulus id ẽ. popłs
ipter unam fidem adunum semen
abrahae pertinens:. Im̃ & deiudȩis
& degentibus congregatus. ẽ. parq̃
suerit subpelagõgo legis tempo¬
re pueritiȩ suae. id .ẽ. ex ea parte
qua deuidȩis congregatus.ẽ.: partim
sibelementis huiꝰ mundi. quibus
tanquã ꝓcuratorib & actor ibus
sr̃uebat. ex ea parte qua degentib
ꝑsonam suam non dicens cũ essetis
paruili subelem̃tis huiꝰ mundi era¬
tis. sed dicens cũ. et̃mus par iuili
sub lementis mundi eramus seriuentes:
non pertineat ad significationem

Expanded text:
autem potest quomodo secundum hanc similitudinem sub elementis hujus mundi fuerint Judaei, cum illis per Legem quam acceperunt, unus Deus qui fecit coelum et terram, colendus commendaretur. Sed potest esse alius exitus capituli hujus, ut cum superius Legem paedagogum fecerit , sub quo erat ille populus Judaeorum; nunc procuratores et actores dicat elementa mundi, sub quibus serviebant Gentes: ut filius ille parvulus, id est populus propter unam fidem ad unum semen Abrahae pertinens, quoniam et de Judaeis et de Gentibus congregatus est, partim fuerit sub paedagogo Legis, tempore pueritiae suae, id est ex ea parte qua de Judaeis congregatus est; partim sub elementis hujus mundi, quibus tanquam procuratoribus et actoribus serviebat, ex ea parte qua de Gentibut Apostolus personam suam, non dicens, Cum essetis parvuli, sub elementis hujus mundi eratis; sed dicens, Cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes, non pertineat ad significationem
Abbreviated transcription (Latin):
fit ut huius imitacione sit quod
ille. quantum gradu suo sinitur.
Iui enĩ dicit se inxp̃o manere ait
iohannes: debet quomodo & ille
ambulauit & ipse ambulare. Sed
cũ homines amatrib concipiantur
ut formentur. iam formati autem
parturiantur ut nascantur. potest
mouere quod dictum. ẽ. quos iterũ
parturio donec xp̃c formetur in P¬
uobis. nisi parturicionem hanc ꝓ
curarum angoribus positam intel¬
ligamus. quibus eos parturiuit
ut nascerentur in xp̃o. & iterũ par¬
turit ꝓpter pericula seductionis
quib eos conturbari uidet sollicitu¬
do autem deillis curarum quos se
quodamodo parturire dicit. tandiu
eẽ. poterit: donec perueniant in men¬
suram aetatis plenitudinis xp̃i ut
iam non moueantur omni uento
doctrinae. Non ergo ꝓpter initiũ
fidei qm̃ nati erant. sed ꝓpter .ro.¬
bur & perfectionem dictum .ẽ. quos
iterum parturio donec xp̃c forme¬

Expanded text:
fit ut hujus imitatione sit quod fit ut hujus imitatione sit quod ille, quantum gradu suo sinitur. Qui enim dicit se in Christo manere, ait Joannes, debet quomodo ille ambulavit, et ipse ambulare . Sed cum homines a matribus concipiantur ut formentur, jam formati autem parturiantur ut nascantur, potest movere quod dictum est, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Nisi parturitionem hanc pro curarum angoribus positam intelligamus, quibus eos parturivit ut nascerentur in Christo; et iterum parturit propter pericula seductionis, quibus eos conturbari videt. Sollicitudo autem talium de illis curarum, qua se quodammodo parturire dicit, tamdiu esse poterit, donec perveniant in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut jam non moveantur omni vento doctrinae . Non ergo propter initium fidei, quo jam nati erant, sed propter robur et perfectionem dictum est, Quos iterum parturio, donec
Abbreviated transcription (Latin):
ni. Quomͦ nisi ut seruitutis iugo
attineamini. sicut ipsi attinentur.
Bonum . ẽ. autem ait aemulari inbono
semper. uult enim ut seipsum imi¬
tentur. Propter hoc addidit. E ⁊
nonsolum cum presens sum apud
uos. Cũ enĩ presenti oculos suos
dare uellent: utiq ipsum conaban¬
tur imitari. quem ita diligebant:
tanquam parentem utiq im̃itent᷑
¶uos iterum inquit parturio
donec xp̃c formetur inuobis. Ma¬
gis hoc expersona matris eccłiae
locutus. ẽ. Nam & alibi dicit. Eac
xp̃c incredente perfidem in interi.¬
ore homine uocato in lib̾tatem
grãe. mita & humili corde. non se
iactante deoperib & meritis quȩ
nulla sunt. sed ipsa gr̃a meritum
aliquod inchoante qua possit dicere
minimũ suum scipsum ille qui ait
Cũ enĩ fecistis uni ex minimis meis.
michi fecistis. Formatur enim xp̃e
meo cũ formam accipit xp̃i. ł or¬
mam autẽ accipit xp̃i qui adher&
xp̃o dilectione spiritali. Ex hoc enim

Expanded text:
ni: quomodo, nisi ut servitutis jugo ni: quomodo, nisi ut servitutis jugo attineamini, sicut ipsi attinentur? Bonum autem, ait, aemulari in bono semper. Vult enim ut semper ipsum imitentur: propter hoc addidit, Et non solum cum praesens sum apud vos. Cum enim praesenti oculos suos dare vellent, utique ipsum conabantur imitari, quem ita diligebant. tanquam parentem utique imitentur, Quos iterum, inquit, parturio, donec Christus formetur in vobis. Magis hoc ex persona matris Ecclesiae locutus est: nam et alibi dicit, FactChristus in credente per fidem in interiore homine, vocato in libertatem gratiae, miti et humili corde, non se jactante de operum meritis, quae nulla sunt; sed ab ipsa gratia meritum aliquod inchoante, quem possit dicere minimum suum, id est, seipsum, ille qui ait, Cum enim fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Formatur enim Christus in eo qui formam accipit Christi: formam autem accipit Christi, qui adhaeret Christo dilectione spirituali. Ex hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ urãm incarne mea ñ spreuibl
rq espuistis. Temptaci iunc enim:
umn persecutionem pateretur apłs:
Uisum timore desererent eum. adi
caritate amplecterentur: & neque
spreustis inquit tanquã utilem
stĩ tĩptacionẽ. neq respuistis ut
non susciperetis cõmunionẽ peri¬
cali mei. Sed sicut angelum dĩ
Iende admirans opus eorum spi¬
ntale cõmendat. ut hoc intuentes
in carnalẽ timorem non decidaNt.
uae engo fuit inquit beatitudo ur̃a:
cestimonium uobis perhibeo: qm̃
sifieri poss&. oculos ur̃dos erussetis
& dedisseas michi. Ergo inimicus
factussum uobis uerum predicans.
Aespondetur utiq NON. Sed quid
uerũ predicans. nisi ut non circum¬
udantur: & ideo uide quid adiun¬
git. Aemulatur uos non bene.
dẽ. inuident uobis quiuos car¬
ndis despiritalib uolunt facere.
hoc .ẽ. acmulantur non bene. Sed
exeludere inquit uos uolunt. ut
illos aemulemini. hoc. ẽ. imitemi.¬

Expanded text:
tionem vestram in carne mea non sprevistis, tionem vestram in carne mea non sprevistis, neque respuistis. Tentati sunt enim, cum persecutionem pateretur Apostolus, utrum timore desererent eum, an charitate amplecterentur. Et neque sprevistis, inquit, tanquam utilem istam tentationem: neque respuistis, ut non susciperetis communionem periculi mei. Sed sicut angelum Dei  Jesum. Deinde admirans, opus eorum spirituale commendat, ut hoc intuentes, in carnalem timorem non decidant. Quae ergo fuit, inquit, beatitudo vestra? Testimonium enim vobis perhibeo, quoniam si fieri posset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Ergo inimicus factus sum vobis, verum vobis praedicans? Respondetur utique, Non. Sed quid verum praedicans, nisi ut non circumcidantur? Et ideo vide quid adjungit, Aemulantur vos non bene: id est, invident vobis, qui vos carnales de spiritualibus volunt facere, hoc est, aemulantur non bene. Sed excludere, inquit, vos volunt, ut illos aemulemini, hoc est, imitemi
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscere ualeamus: sed quod in
ipsa correctione ait immo cog¬
niti adõ. si ꝓprie accipitur. puca¬
bitur d̃s quasi extempore aliquis
cognos cere. quod ante non nouerac
Translate ergo dictum. ẽ. ut oculos
dĩ accipiamus ipsam dilectionem
eius. quã commendauit mittens
dehis qui diliguntur dicere solemꝰ.
quod ante oculos habeantur. hoc
ẽ. ergo cognoscentes din immo ca¬
niti adõ. quod & iohannes dixit.
autem. Es tote sicut & ego.
Qui utiq cũ iudȩus natus sum. iam
ista carnalia spiritali duudicati¬
one contempno. Qaa ego sicue¬
& uos: id .ẽ. homo sum: deinde opor¬
tune ac decent̃ facit eos recolere
caritatem suam: netanquã in imiei¬
cũ ilło disputent. Dicit enim.
Rs precor uos: nichil me lesistis
t anquam̃ si diceret: Ne ergo putets
qđ ego ledere uos cupian: S eitis
quia ꝑ infirmitatẽ carnis iam pri¬
dẽ euangeliz aui uobis id ẽ. cum
ꝑsecutionẽ paterer. E ⁊ temptas¬

Expanded text:
cognoscere valeamus. Sed quod in cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cogniti a Deo, si proprie accipitur, putabitur Deus quasi ex tempore aliquid cognoscere, quod ante non noverat. Translate ergo dictum est, ut oculos Dei accipiamus ipsam dilectionem ejus, quam commendavit mittendoiis qui diliguntur dicere solemus quod ante oculos habeantur. Hoc est ergo cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, quod et Joannes dixit, autem, Estote sicut et ego: qui utique cum Judaeus natus sim, jam ista carnalia spirituali dijudicatione contemno. Quoniam et ego sicut vos: id est, homo sum. Deinde opportune ac decenter facit eos recolere charitatem suam, ne tanquam inimicum illum deputent. Dicit enim, Fratres, precor vos, nihil me laesistis: tanquam si diceret, Ne ergo putetis quod ego laedere vos cupiam. Scitis quia per infirmitatem carnis jam pridem evangelizavi vobis: id est, cum persecutionem paterer. Et tenta
Abbreviated transcription (Latin):
ñ proficiscoꝵ. & uix lente ista ꝓhi¬
bemus. arridentes ne irascantur:
& tim̃tes nequasi nouũ aliquid
mirentur. Uae peccatis hominũ.
quae sola musitata ex horrescimꝰ
Usitata uero ꝓquibus abluendis filii dĩ
sanguis effusus. ẽ. quamlib& magna
sint & omnino claudi contra se cogant
regnum dĩ. sepe uidendos omnia
tolerare. sepe tolerandos nonnulla
& iam facere cogimur: atq utinam
quod dictum. ẽ.: nunc autẽ cognos¬
centes dm̃. immo cogniti adõ. Uide¬
tur enim certe hoc loco & iam apos¬
tolica locutio conguere uelle iN¬
firmitati hominum. Neq tantum¬
modo inueteris testamenti libris.
usq ad terrenas hominũ cogitacio¬
nes modus diuini eloquu descen¬
disse uideatur. Nam qm̃ correx̃
quod dixerat. cognoscentes dĩn:
nichil nos mouere debet. Manifes¬
tum . ẽ. enim quamdiu perfidem
ambulamus non perspeciem non¬
dum nos cognouisse dm̃. sed ea
fide purgari. ut oportuno tẽpore

Expanded text:
non proficiscor. Et vix lente ista prohinon proficiscor. Et vix lente ista prohibemus arridentes, ne irascantur, et timentes ne quasi novum aliquid mirentur. Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamlibet magna sint, et omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam, quod dictum est, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo. Videtur enim certe hoc loco etiam Apostolica locutio congruere velle infirmitati hominum; ne tantummodo in Veteris Testamenti libris usque ad terrenas hominum cogitationes modus divini eloquii descendisse videatur. Nam quoniam correxit quod dixerat, cognoscentes Deum, nihil nos movere debet: manifestum est enim quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem , nondum nos cognovisse Deum; sed ea fide purgari, ut opportuno tempore
Abbreviated transcription (Latin):
neforte sine causa laborauerim
nuobis. uod cũ tanta celebrita.¬
ũ atq auctoritate ꝑ orbẽ terrarũ
mecclesus legatur: plena sunt con¬
uenticula mti hominib qui tem¬
pora rerum agendarum amathe¬
maticis
accipiunt. lam uero ne aliquid ini¬
choetur. aut edificiorum. aut huiul¬
modi quorumlib& operum: diebus
quos aegiptiacos uocant. sepe & iã
ubi ambulant. Quod si locus iste
deudȩorũ supersticios a obserua¬
tione intelligendus. ẽ: quam spem
habent cum xp̃ianos sẽ dici uelint
exephemeridis uitam naufragam
gubernantes. quando dediuiNus
libris quos ds̃ adhue carnali popło
dedit si more iudȩorum tempora
obseruarent diceret eis apostolus.
timeo uos neforte sine causa labo¬
rauerim inuos: & tam̃ si deprehen¬
datur quisq uel cathe cuminus
iudaico ritu sabbatũ obseruans.
tumul tuatur ȩccłia: nunc autẽ
innumerabiles denumero fideliũ
cum magna confidentia in faciẽ
nob dicunt. die post kalendas

Expanded text:
ne forte sine causa laboraverim ne forte sine causa laboraverim in vos. Quod cum tanta celebritate atque auctoritate per orbem terrarum in Ecclesiis legatur, plena sunt conventicula nostra hominibus qui tempora rerum agendarum a mathematicis accipiunt. Jam vero ne aliquid inchoetur, aut aedificiorum, aut hujusmodi quorumlibet operum, diebus quos Aegyptiacos vocant, saepe etiam s, ut dicitur, ubi ambulant. Quod si locus iste de Judaeorum superstitiosa observatione intelligendus est, quam spem habent, cum christianos se dici velint, ex ephemeridis vitam naufragam gubernantes, quando de divinis Libris, quos Deus adhuc carnali populo dedit, si more Judaeorum tempora observarent, diceret eis Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos? Et tamen si deprehendatur quisquam vel catechumenus Judaico ritu sabbatum observans, tumultuatur Ecclesia. Nunc autem innumerabiles de numero fidelium cum magna confidentia in faciem nobis dicunt, Die post calendas