comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝙ hercticoꝵ ꝑtumaciã sũmoꝑe sapientiã et
patientiã studet̾. Sed exercet̃ sapientia cũtẽptat᷑¬
uobis exercet̃ patientia cũtẽptat̃ gladiis. causa pͣi¬
tatis herence. doctrine ẽ. ꝑpagata aeccła.Nã antea
simplici tantũ dem fide iugebat heticoꝵ igit᷑ occasio.¬
ne. ꝓpagatist̃ doctore infide. ⁊ ꝑaccumina heresiuit.
aeccłe magistri creuer̃. Nãtẽ clarius manifestat᷑
inpartib mundi coartant᷑. hecũo intoto orbe dif¬
fusa expandit autestante apło. Grãs in ꝗt agodõ ꝓ¬

Expanded text:
atque haereticorum pervicaciam, summopere sapientiae et patientiae studet. Sed exercetur sapientia cum tentatuverbis; exercetur patientia cum tentatur gladiis. Causa pravitatis haereticae doctrinis propagata est Ecclesia. Nam antea simplici tantumdem fide vigebat. Haereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide, et per acumina haeresum Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur in partibus mundi coarctantur, haec vero in toto orbe diffusa expanditur, Paulo attestante apostolo:
Abbreviated transcription (Latin):
obhocinfirma ⁊ stulta elegit mundi: ut fortiora acsapi¬
entiora ꝑ quã ñ cognoscebat᷑ c̃funderet sic̃ eib sdrtẽ
inualidus infans caꝑe non potest. nisiam att pas editũ
in lactis suũ ũtit᷑. ut q incibo non potsut ilt ugendo
potet᷑ ꝑ lacte incarnẽ. Ita ⁊ nos dũ eens usirinꝑ ad con¬
spitiendã u̾bi aet̾nitatẽ. Factũ ÷ ipsũ uerbũ caro ut¬

Expanded text:
undi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ut intellectꝰ lectori ⁊ studiũ augeat᷑. Nãsicuneta pa¬
terent. statĩ intellecta uilescerent. Rursũ sicuneta clau.¬
sa existerent c̃festĩ diffidentiã gignerent. Ne ergo
de obscuris disꝑatiofiat eaq manifestast̃ satiant. ⁊ nede
intellectis. fastidiũ existat. eaq clausa sũnt desidium
facta narrant᷑. Sic̃ ÷ illud. Deder̃ mesc̾ã meã. fel ⁊ insiti
mea potauer̃ me acceto. Sed cur fut̾a qͣsi p̃t̃ita scri¬
futurhi gesta. p̃sentib miscet reb. Ut ita credant̃
ill a fut̃a quẽ admodũ ista cernunt᷑ ẽẽ cõpleta. More
plerũq dicta ponunt̃ idenco ꝗa ñ oꝑatione manuũ
ds̃ sed dicendi imꝑio oꝑat̃. Sic̃ scriptũ ÷ dix̃ ⁊ factas:

Expanded text:
ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scrifuturarum gesta praesentibus miscet 163 rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More plerumque et dicta ponuntur; idcirco, quia non operatione manuum Deus, sed dicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
est intellegentia. Sc̃m scripturaꝵ altitudo qͣsimontes
pascuest. Ao quosdũ ꝗsq iustoꝵ. c̃scendit. pascue indefi¬
tientis refectionẽ se muenisse c̃gaudet. Inscripturi scĩs
quasi mmontib ex celsis uiri ꝑfecti habent sublimia in¬
tellegentiȩ. ꝗb gressus contẽplationi qͣsicerui erigant
⁊ simplices quasiparua aalia inueniunt modicõ intelletꝰ
ad quos humile ipsi refugiat᷑. Script̃a sacra infirmi ⁊ sensũ
paruuł scđm historiã humił uidet̃ inuob̃. Cũ excellentio¬
rib aut uiris altius incedit: dũeis sua misteria pandit. hact
ꝑhoc utrisq manet cõmunis ⁊ paruulis ⁊ ꝑfecti. Script̃a
sacra ꝓunius cuusq lectori intelletia uariat̃᷑. Sic̃ manna
q̃ ppło uẽti ꝑsinguloꝵ delectatione uariũ dabat saporẽ.
uxta sensuũ enĩcapacitatẽ singuł ẜmo dñicus c̃gruit et
dũsit. ꝓunius cuiusq intellecru diũsus. insetam̃ ꝑman⁊
unus. Idõ in libris scĩs q̃dã obscura q̃dã aꝑta reꝑunt̃

Expanded text:
Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, manet communis, et parvulis, et perfectis. 5. Scriptura sacra pro uniuscujusque lectoris intell pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo dominicus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen permanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ p̃teritaꝵ causȩ. fut̾is miscunt̾ gestis. Siẽ inge¬
nesis dũ sextodie hoẽm dic̃ fiusse factũ. denuo reca¬
pitulat formatũ dic̃s. formiauit dñs dõ hoẽm ad
imaginẽ ⁊ similitudinẽ sus. Necñ etibi expletis:
pitulando subumgis Iste gnãtionis eeli ⁊t̃re. qño¬

Expanded text:
um praeteritarum causae futuris miscentur gestis, sicut et in Genesi, dum sexto die hominem dicit factum fuisse, denuo recapitulat formatum dicens: Formavit Deus hominem ad imaginem suam . Nec non et ubi expletis pitulando subjungit: Istae generationes coeli et te
Abbreviated transcription (Latin):
Sed fon ascendebat det̾ra: inrigan uniusã suꝑfaciẽ t̃rȩ.
hȩc oã recapitulando inserie narrationi: reb fut̾is nec¬
tunt̃. Cũmtͣ sed dies etiã. Hec patrata uideant᷑. Sep¬
tima regulat: dediabolo ⁊ eĩ corpore qͣsepe dicunt᷑
psius capitis q̃suomagiꝰ c̃ueniunt corpori. Sepe uͦ
eiꝰuident᷑ dicta m̃broꝵ: ⁊ñnisi capiti ẽgruunt. Apo¬

Expanded text:
sed fons ascendebat de terra irrigans universam superficiem terrae. Haec omnia recapitulando in serie narrationis rebus futuris nectuntur; cum intra sex dies etiam haec patrata videantur. 18. Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quia saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori; saepe vero ejus videntur dicta membrorum, et nonnisi capiti congruunt.
Abbreviated transcription (Latin):
manet fon̾ mablutione peccatoꝵ. Heretici aũ io solus
inmaginaria ostentatione faciurie. Idõꝙ ilł bap¬
tismũ ñ ad remissionẽ peccatoꝵ. Sed ad supplitiꝙͥ
testimoniũ dat̃. ꝑsolo reatu orriginali luunt min
fernũ nuꝑnati infacituli penas: sirenouati ꝑ laua

Expanded text:
manat fons in ablutionem peccatorum Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem peccatorum, sed ad supplicii testimonium datur. 2. Pro solo originali reatu Inunt in inferno nuper nati infantuli 176 poenas, si renovat
Abbreviated transcription (Latin):
Ma meo ñipsauerita sedumbra ueritati aderat. Nam
intestam̃to nouo p̃cepti altiorib manifesta facta
nob̾ p̃cipiunt᷑. illucenĩ fornicatio ⁊ retributio iniurie
ꝑmissast̃. nec noceht̃. Intestam̃to aut nouo graui aut¬
anim adũsione dãnant̃. si admittant̃.
capescenda. Omĩs enĩ latitudo script̃aꝵ ineadẽ oratic¬
ne dñica ⁊ sinboli breuitate c̃cludit᷑. Uñ ⁊ ꝓpħa¬

Expanded text:
 non ipsa veritas, sed umbra veritatis aderat. Nam in Testamento Novo praeceptis altioribus manifesta facta nobis praecipiuntur. Illic enim fornicatio et retributio injuriae permissa sunt, nec nocebant; in Testamento autem Novo gravi animadversione damnantur, si admittantur.capessenda. Omnis enim latitudo 174 Scripturarum in eadem oratione dominica et symboli brevitate concludit
Abbreviated transcription (Latin):
uite supplitio liberaret Qđ siapena p̃senti hoẽs
liberarent᷑ ꝑ baptismũ. Ipsũ putarent baptismi p̃miũ.
dã tp̃ał pena. ut illauita frequentuis reꝗrat᷑. q̃ epͥ
apeni om̃ib aliena. Nullus negat fideliũ etiã post
baptismũ quopeccata delent᷑ cotidie. Quã diu msto¬

Expanded text:
vitae supplicio liberat. Quod si a poena praesenti homines liberarentur per baptismum, ipsum putarent baptismi praemiumdam temporalis poena ut illa vita ferventius requiratur quae erit a poenis omnibus aliena. Nullus negat fidelium etiam post baptismum quo peccata delentur quotidie quandiu
Abbreviated transcription (Latin):
endaest adiumꝰ cultorib. Primo ut hisporice. seđa ut
tropholoice t̃tio ut mistice intellegat᷑. Historice nãq lit¬
terã iuxta. Tropholoice. Iuxta moralẽ scientiã. Mistice¬
aũ iuxta spintalẽ intellegentiã. Ergo sic historice
oportet fidẽ tenere. ut ea moralit̃. Debeamꝰ int̃petrari:
⁊ sp̃alit̃ intelligere tria ⁊ septẽ: decẽ p̃ceptast̃. sedtria
ad amorẽ dĩ ꝑtinent. Un tẽ ad hoẽs. ꝑtinerar Illatria
q̃ ad dm̃ ꝑtinent: mima tabula scripta fuer̃. Neliqua¬
uero septẽ inscđa. In pͥma tabula tͥũmandatoꝵ. Hoc

Expanded text:
enda est modo. Primo, ut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
totũ uult intelligere mundũ dicendo. Et c̃currere faciã
egiptios. adũsus egiptios. regnũ adũsus regnũ. Cũ egip¬
tios ñ multa regna. sedunũ habuisse adscribat᷑ regnũ.
Qumtaregula ÷ detẽporib ꝑquã aut parͥ maxima tp̃is
ꝑpartẽ minorẽ minor tp̃is ꝑpartẽ maiorẽ inducit᷑

Expanded text:
totum vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars maxima temporis per partem minore
Abbreviated transcription (Latin):
habetpat̃ q ñ habeat filius. Noneñres una ⁊ duoꝵ con¬
sustantialis pot̾it simuł abtis ꝓcedere. ⁊ simulineẽ
ceclesa. ut ꝑeũ uno conpore unũsidĩ fierent creden¬
tes ꝑquẽ pat̃ ⁊ filius imũ ec̃ntialit̃ st̃. Ipso saluatore
sacram̃toꝵ. Distribuit: c̃solationẽ aaẽ p̃bet᷑ eddem¬

Expanded text:
habet Pater quod non habeat Filius. Non enim res una et duorum consubstantialis poterit simul ab eis procedere et simul inesse, Ecclesia, ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Cre
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s iħs. Quãiis aliud si expatre. aliud ex uirgine:
ñtam̃ aliud expatre aliud exlurgine. Sedipse aet̃nus
pse c̃ditoris tẽplũ. ipse conditor tẽpli. Ipse auctor oꝑis
ipse opꝰ auctori : manen unus deutroq ⁊ inutͣq nat᷑a.
Nec nat̾aꝵ copubatione c̃fusus: negnat᷑aꝵ distinctione

Expanded text:
sus, quamvis aliud sit ex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione
Abbreviated transcription (Latin):
oleret culpã nrqͣm : ut ꝑ hoc amitteret diabolus
ꝙ. reo tenebat. Dũ humũ int̾ficit ꝗnichil peccati
admiserat. Idõq quosqͣsi iuste tenuit amisit. Qa
iniuste redẽptorẽ nrm occidit. In lusus ÷ diabolus
morte dñi quani̾is. Nã ostens xp̃s. sue carni̾ morta.¬
litate. Quã natrimidã ille appetebat: abscondit di¬
uinitatẽ: utlaq̃ũ qͦeus uelut auẽ. in ꝓuidã. Prudente
inretiret decipula. Na sumnnox xp̃s. Non occideret᷑.

Expanded text:
oleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si innox Christus non occideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quȩ ñ crescunt. uitaꝙ motuq carent. qualis ẽ
in lapidib. Scds ẽ in hisꝙ̃ crescunt uitamꝙ mo¬
tũq sine sensuhabent. qualis ẽ inherbis. uł in ar¬
borib inꝗb siminime uita insensibilis. motusꝙ
ineeñt. nec germinare utiq ñ crescere potussent.
odisiẽ inlnsq crescunt uiuunt. ⁊ sentiunt. uł intel¬
lbͥgt̃. sedtam̃ mortale̾. utanimaliast̃ quał ẽ in hõib.
Quint᷑ gͣelus ẽ in hisq sentiunt. ⁊ intellegt̃. ⁊ inmor¬

Expanded text:
 quae non crescunt, uitaque motuque carent, qualis est in lapidibus. Secundus est in his quae crescunt, uitamque motumque sine sensu habent, qualis est in herbis uel arboribus, quibus si minime uita insensibilis motusque inesset, nec germinare utique nec crescere potuissent; dus est in his quae crescunt, uiuunt, sentiunt, uel intellegunt, sed tamen mortales, ut animalia, sunt, qualis est in hominibus. Quintus est in his
Abbreviated transcription (Latin):
fari potest. Pueri uõ apueritate uocatist̃ quasi puero
siue ꝗñdũ lanuginẽ storẽꝙ genaꝵ induunt. Puella
aut̃ apueritate uocata quasi puella. Unde & pupillos
sicut infans. Hec consuȩtudo cõmunis puerpera
uocat. ꝓ prie aũt. puerperas dicimus. quȩ primũ
etuxest̃. ⁊ id̾ puerȩ iđ puellȩ ad modũ pariant. Eg̃s.
puericiã masculi puber̾e̾ uocant̃. ꝗa iamgignendi
possibilitatẽ sumunte. Femine uõ uirgiares uł iuragifie
dicunt̃. Dicta aũt iurago uł qd auiro sũptaẽ. uł quod
sit masculini uigorissimilis. Pubertatẽ eg̃ssi. mox
acdolescentes appellant̃. A dolescentes aũt dictus ẽ.
abadolescendo atꝙ crescendo. Vnde alquidã agri¬
culturã loquens. mature scentẽ fructũ adolescentẽ
uocauit. Post adolescentiã qq̃ iiuenes fumt. Iuurne
aũt dicti qd̾ inuare posse incipiunt. ut inbubus
uuenor ũ aunulls discesserit. lamuõ ietastis pprie

Expanded text:
fari potest. Pueri uero a puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uosicut infans. Haec consuetudo communis puerperam uocat. Proprie autem puerperas dici quae primum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi puberes nuncupantur, qui iam gignendi possibilitatem sumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. Dicta autem uirago uel quod a uiro sumpta sit uel quod sit masculini uigoris similis. Pubertatem egressi mox adulescentes appellantur. Adulescens autem dictus ab adolendo atque crescendo. Vnde et quidam, de agricultura loquens, maturescentem fructum adulescentem uocauit. Post adulescentiam quoque iuuenes fiunt. Iuuenes autem dicti, quod iuuare posse incipiunt, ut in bubus iuuenci cum a uitulis discesserint. Iam uero me
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio ẽ nãꝙ quidã animi. uisũm̃tis acuens. ueratp
afalsis distinguens. Differentia sensus et memoria.
Cadinuentio. Memoria reimuente retordatio.
Ille excogiata reperit. haecreꝑta custodit.¬
Qđ memoria retinet p̃terita. mens futura p̾uidet.
cogitatio p̾sentia complectitur. Q dintelligibilia et sen¬
descripserunt. Qđ intelligibilia st̃ quȩm̃te animoq
ꝑcipiunt᷑. Sensibilia aũt que uisu tactuq corporeo
magnitudo mensure. Auditui. uocescelsonus. Od oratui.
nidoꝵ flagrantia. uł qualit̾ rem habent. Gustui. sa

Expanded text:
Ratio uero est motus quidam animi uisum mentis acuens, ueraque Ratio uero est motus quidam animi uisum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Inter sensum et memoriam adinuentio; memoria, rei inuentae recordatio. Ille excogitata repperit, haec reperta custodit.quod memoria praeterita retinet, mens futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit. Inter intellegibilia et sescreuerunt: intellegibilia esse quae in mente animoque percipiuntur; sensibilia autem, quae uisu tactuque corporeo magnitudo mensurae. Auditui uoces et sonus. Odoratui um flagrantia, uel quae aliter se habent. Gustui sa
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupatur quid por ieouis ÷ quã infeminis
alhinc uirtutis nom̃ accepit. Itẽ mulier amollicieu
dicta ẽ. immutata bidetracta littera ueluti mulier.
Sedidõ uir̾i plus robori datũ ẽ. quo facilius plus ad
pacientiã connigalẽ femine cogerent̃. Mulier
etiam si aboꝑe femineȩ cõmixtionis habeat̃ immu¬
nis. Extremȩ iam aetatis senes & anus uocantur.
Sednes aut̃ itaquidã dictos putant. eo qd̾ ȩȩ̃ senesciunt.
&& ꝑnimiã aetatẽ dlarant attpdelirant atꝙdesipiunt
Vnde ⁊ platoait. In pueris crescit sensus. inuuenib:
iuget. insenib minuit. Anus aut̃ exmult̾i annis
dicta quasi annosa. Ꝙd differt int̃ rationale & rationa
Nt̃ rationale c& rationabile hoc int̃ eẽ ꝗdã sapienebile.
dixit. Rationale ẽ quodrationis unt̃ in tellectu.
ut÷ homo. oꝑe. ⁊ũbo. Rationabile uõ. quodratione
dictũ uelfactũ est. Ꝙd differt int̃ inte ⁊ rationẽ¬
pars anime p̃stantior. aqua ꝓcedit intellegentia.

Expanded text:
eo uis est quam in feminis, et hinc uirtus nomen accepit. Item mulier a mollitie dicta, inmutata et detracta littera, ueluti mollier. Sed ideo uiris plus roboris datum est, quo facilius ad patientiam coniugalem feminae cogerentur. Mulier etiamsi ab opere feminae admixtionis habeatur inmunis. Extremae iam aetatis senes et anus uocantur. Senes autem ita quidam dictos putant, eo quod se nesciunt et per nimiam aetatem delirant atque desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex multis annis dicta, quasi annosa. Inter rationale et rationanter rationale et rationabile hoc interesse sapiens quidam dixit: Rationale est quod rationis utitur intellectu, ut est homo; rationabile uero quod ratione dictum uel factum est. Inter mentem et rationpars animae praestantior, a qua procedit intellegentia.
Abbreviated transcription (Latin):
Primahõis totas instuntia ẽ. Scda pueritiaoi Ter.¬
roi ũ adole scentia. Quarta iuuentus: quint᷑a sext¬
neot Sextasenium due pͥmȩ etatesi singulis
annoꝵ terminant̃ ebdomadib ꝓpt̃ simpliestatẽ
aecetas aquinto decimo anno us aducesimũ
auicesimo octauo anno & exorit᷑: o quaragesimo
nono finit̃. quando & infemini partus deficiũnt.
Porro senectꝰ quatiuor ebdomadib cõplet̃. ꝓpt̃
accidentẽ in illiꝰ trib animi ucorporis grauitatẽ.
ncipit eñihȩc etas aquinquagesimo anno. osep¬
tuagesimo septenio terminat᷑. Ultimũ uõ seniũ.
nullo certo annoꝵ tẽpore defitit̃. sed solo nature

Expanded text:
Prima hominis aetas infantia, secunda pueritia, tertia adolescentia, quarta juventus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur hebdomadibus, propter simplicem haec aetas a quinto dea uicesimo octauo anno exoritur et quadragesimo nono consummatur, quando et in feminis partus deficiunt. Porro senectus quattuor ebdomadibus conpletur propter accedentem in illis tribus animi et corporis grauitatem. Incipit enim haec aetas a quinquagesimo anno et septuagesimo septimo terminatur. Vltima uero senium nullo certo annorum tempore definitur, sed solo naturae
Abbreviated transcription (Latin):
faciendã ut supͣ dictũ ẽ. Vult̾ uõ uariu & scđm affec¬
tionẽ animimodo lec. modo tristis. Undealuultuos
dicunt᷑ : qui uultũ sȩpe cõmutant. Iambarberatio.
quantũ uult̾ conferat denosrit̃. Barbaẽ decoris signũ
uirilitatisꝙ indiciũ. ꝙ miuuentutẽ significat. &¬
sensus natura distinguit. Quid inẽt infantiã. puȩ¬

Expanded text:
uarius et secundum affectionem animi modo laetus, modo tristis. Vnde et uultuosi dicuntur qui uultum saepe commutant. Iam barbae ratio quantam uultus conferet dinoscentiam! Barba est decoris signum, uirilitatis indicium, quae et iuuentutem significat sexus naturam distinguit. Oculi autem in fa
Abbreviated transcription (Latin):
homini ad salutẽ. Sic eñĩ dicit. Ipse eni scit sigm̃tũ nr̃m.
substantua. At uo diabolũ uł maligni sp̃s nec pꝰscunt.
iutnia itierent̃. sic̃ sorptũ ẽ. de eodẽ apostata. Cuius¬
cor quasi lapis. indurabit̃. ut scilicet ut penitentie
conpunctione nũquã emolliatur. Quesit discretio¬
n t̃hominẽ & pecus ista hois et pecoris.
niente cõpositũ. atꝙ sp̃ali cõparatione sirmatũ.
Subsistens lib̾atione: libiꝙ arbitrio uoluntate. uitioꝵ
capax attr untutũ. At contra pec÷ animal inratio¬
nabile ⁊ mortale. motusanguini & carni animatũ
AInde manima eoꝵ post mortie simulcũcarne dissoluit̃¬

Expanded text:
hominis ad salutem; sic enim dicit: Ipse scit figmentum nostrum, hominis ad salutem; sic enim dicit: Ipse scit figmentum nostrum, ubstantia. At uero diabolus, uel maligni spiritus, nec poscunt ueniam, nec merentur, sicut scriptum est de eodem apostata cuiuscor, quasi lapis, indurabitur, scilicet, ut penitentiae conpunctione numquam emolliatur. Inter hominem et pecus ista discretio est. uiuenti conpositum atque spiritali conparatione formatum, subsistens ratione liberique arbitrii uoluntate, uitiorum capax atque uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu sanguinis et carnis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne dissoluit
Abbreviated transcription (Latin):
loquaces. nature magis qu̾a doctrina ualentes. staturigidi
uultuerecti. sigura simile̾ imiu̾si. int̃se dissimile singulil
animo inmortales. corpore fragiles. mente leues: di¬
uersi morib. pare errorib : ad studia inertes. ꝓni ad-
lictis obnoxii. singillat̃ mortales. ꝓlemutile. uitaqp
solliciti. tẽpore celer̾e. tardiadpenitentiã. uelocesad
morĩti dep̃terits midi. Dep̃sentib exigui. desuturism
certi. Concipiunt᷑. iniꝗtate. inpeccato nascunt̃. in labare
inunst. sindolore moriunt᷑ Que sit p̃uaricationtanglice.¬
Cnristairẽ diñt. ala sine fine perit. Preuaricatores
quippe angłos idõueniã non habere dicim. quod fra¬
gilitatis acarnalis nullagrauent᷑ insirmitate. homine
aũt post pebeatũ idcirto reuerentiadueniã. possiͥner
ꝓpt̃ qd pondus insirmitatis exlutea traxer̃t materia.
Pbat̾mnãq psalmista ꝓpt̃ cariu̾ canditionẽ recdditũ patere

Expanded text:
loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, uultu erecti, figura similes uniuersi, et inter se dissimiles singuli, animo inmortales, sensu imbecilli, corpore fragiles, mente leues, diuersi moribus, pares erroribus, ad studia inertes, proni ad uxii, singillatim mortales, prole mutabiles, uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiam, ueloces ad mortem, de praeteritis nudi, de praesentibus exigui, de futuris incerti; concipiuntur in iniquitate, in peccato nascuntur, in labore uiuunt, in dolore moriuntur. Quae sit discretio praecur ista redimitur, illa sine fine perit? Praeuaricatores quippe angelos ideo ueniam non habere, eo quod fragilitatis carnalis nulla grauentur infirmitate. Homines autem post peccatum idcirco reuerti ad ueniam, propter quod pondus infirmitatis ex lutea traxerunt materia. Probat Psalmista propter carnis conditionem reditum patere
Abbreviated transcription (Latin):
nitfinitũ. ꝗsimplex. quo om̃is hecnatura inspirat̃.
precellunt. Iarbor p̃fer̃t lapidi. ⁊ pec̾ arbori⁊ cił
homo pecori. ⁊ angłs homini. & ds̃ p̃ꝑonit᷑ angłis.
ueteres scripserunt. quod angłisunt. sp̃alis. substan¬
tia. ante om̃e creaturã creati. natura mutables
conditi. seid comtõplatione dĩ inmutabiles ssetist̃.
Animo impassibiles. mente rationabile̾. ⁊ p̃e et̃ni
beautudine ꝑpetui felicitate. securi. futimi p̃soii
iussi mundũ regunt. missi corpora excellentia.¬
impurisp̃s. subtiles &el uagi. animo passibiles. m̃te
rationales. corpore erei. tẽpore et̃m.humani.¬
tatis inimici. Nocendi cupidi. suꝑhia tnmicsi:
singunt affec̾t. uitã turbant. somnos inquictant.
morbos infiguit. mentes t̃rent. Menbra distõrqtient
amor̾e illiciunt. Ardorẽ cupidiiti insundunt:
inconsecratis ihaginib delitosc̃t. inuocatiad sant.
Uerisimilia mentie̾nt᷑. Mut nt̃ dñsis siguris
int̃dũ in angłoꝵ imiaginib trans  uunt᷑. Iñquea

Expanded text:
nitum, et simplex est, a quo omnis haec natura inspiratur,praecellunt. Nam arbor praefertur lapidi, et pecus arbori, et homo pecori, angelus homini, et Deus praeponitur angelis. veteres scripserunt, quod angeli sint spiritualis substantia, ante omnem creaturam creati, natura mutabiles conditi, sed contemplatione Dei immutabiles facti, animo impassibiles, mente rationales, tempore aeterni, beatitudine perpetui, felicitate securi, futuri praescii, jussi mundum regunt, missi corpora ex excellenti aeimpuri spiritus, subtiles et vagi, animo passibiles, mente rationabiles, corpore aerei, tempore aeterni, humanitatis inimici, nocendi cupidi, superbia tumidi,ent sensus, fingunt affectus, vitam turbant, somnos inquietant, morbos inferunt, mentes terrent, membra distorquent, sinem amoris illiciunt, ardorem cupiditatis infundunt, in consecratis imaginibus delitescunt; invocati adsunt, veris similia metiuntur, mutantur in diversis figuris, interdu
Abbreviated transcription (Latin):
datuq illihoc nom̃. qd hine capiant initiũ sensus &
nerui. Capilli aũt capitis uł ad speciẽ st̃ decoris. uł
adarcẽtlã iniuriã srigori siue calori. Incapite aũt
ut ait sc̃s augustinu̾.tres tamqua uentriculi celebri
constituti sunt. Uniu anterior ad faciẽ. a quosensus
om̃s. Alter posterior ad cerincẽ a quomo t̾ om̃s.
Tertiũ int̃ utruꝙ in quo memoria iugere demonstratur.
nectũ sensu sequit̃ mot᷑. nec coniectat homo quod faci¬
endũ ẽ. sifuerit quod fecit oblitus facies dicta ẽ. eo
quod noticiã faciat hominis. Que sit differentia faciei¬

Expanded text:
datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. Capilli autem capitis uel ad speciem sunt decoris uel ad arcendam iniuriam frigorís siue caloris. In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo memoria uigere demonstratur, ne cum sensus sequitur motus, non connectat homo quod faciendum est, si fuerit quod fecit oblítus. Facies dicta est eo quod notitiam faciat hominis. Inter facie
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. homo dictꝰ abhumo. Hic exdiũsis substan¬
tiis subsistit. exmortali. & in mortali. Corpus
aut ẽi exossib et carne constat. diuidit̃ aũt inquit tuor
aeris inspũ. Ignis uõ incalore uitali. Siquidẽ iiquad¬
riꝑtita humani corporis. ratio. quattuor elemtoꝵ de¬
signat species. Caput nãꝙ ad celũ refert̃ in quost̃ duo
oculi qͥ quasi duo luminaria. soliscalune. fect̾ aeri
coniungit. ꝗa sic inde ennͣt spiraminis flat̾. sicut exa¬
ere uentoꝵ sp̃s. Uent̃ aut̃ mari assimilat᷑ ꝓpt̃ collec¬
tionẽ om̃iũ humoꝵ. quasi congregationẽ a quaꝵ. Vesti¬
gia postremo tretonparant̃: eo quod sint ultimam̃ broꝵ
arida siue sicca. sicut oẽtra. Iamuõ incapitis arre
mens collocata ẽ tam quã incȩlods̃. ut ab alto speculet̃
om̃a aitp regat. factꝰ ẽ aũt homo ad contẽ plationt̃
cȩli riꝰdus aderectus. nonsicut pecora in humu ꝓna
atp uergentia inciũ sumitate caput̃ ẽ collocatũs:

Expanded text:
dicentes: "Homo dictus ab humo". Hic ex diuersis subsistit substantiis, ex mortali et inmortali. Corpus autem eius ex ossibus et carnibus constat, diuiditur in quattuor aeris in spiritu, ignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentorum spiritus. Venter autem mari adsimilatur, propter collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis arce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum,
Abbreviated transcription (Latin):
tiae: ⁊ sanitã inpenñi ei. Merito aut xp̃s sol intellegitus
ruas exort. ẽ. Itẽ sol inluminat ⁊ exurit: ⁊ apago tp̃e
touet sano. febricitante̾ uõ flagrantia: geminati calori
incendit. Ita ⁊ xp̃e credentẽ. spũ fidei uagitante in lumi¬
nat ⁊ negantesse aet̃ni igni calore torrebit.

Expanded text:
tur, et sanitas in pinnis ejus. Merito autem Christus sol intelligitur rursus exortus. Item sol illuminat, et exurit, et opaco tempore confovet sanos, febricitantes vero flagrantia geminati caloris incendit; ita et Christus credentes fidei spiritu vegetante illuminat, negantes se aeterni ignis ardore torrebit.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ pͥoꝵ ꝑ strinexim̾: nc̃ q̃lit̃ eadẽ tepora niturali¬
b cͥcuł: sibi inuicem c̃ligant̃ expediam̾. Uer ꝗppe ẽ¬
stat. ex humore ⁊ igne. Aesta exigne & siccitate
utũpn exsiccitate & frigore. Hiemps ex frigore
& humore : unde etiã. sunt tp̃a a cõmunioni tepera¬
m̃to dicta cuius cõmimi̾ hec est figura
iunias ꝑmanen dieb xcii. Autũpn sumit pͥncipiũ¬

Expanded text:
trinximus, nunc qualiter eadem tempora naturalibus circulis sibi invicem colligantur, expediamus. Ver quippe constat ex humore et igne, aestas ex igne et siccitate, autumnus ex siccitate et frigore, hiems ex frigore et humore. Unde etiam sunt tempora commotionis temperamenti dicta: cujus communionis haec est figura.lendas Junias, dies XCI. Autumnus sumit principiu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sic ista asole. sic̃ eccła axp̃o inluminat᷑. Sic̃ eñi luna de.¬
fic̃ atqere scit : ita ⁊ eccła defectꝰ ht̃ ⁊ ortꝰ. Frequent̃ eni
defectib ss creuit:. ⁊ hi meruit ãpliari : dũ ꝑ se cutionib

Expanded text:
quod sicut ista a sole, sic Ecclesia a Christo illuminatur. Sicut enim luna dequod sicut ista a sole, sic Ecclesia a Christo illuminatur. Sicut enim luna deficit atque crescit, ita Ecclesia defectus habet et ortus. Frequenter enim defectibus suis crevit, et his meruit ampliari, dum persecut
Abbreviated transcription (Latin):
dendo. neq minuat᷑ nͥ ad solẽ exparte aliã ap ꝓpinquando
heo ꝗͥ accepĩt lum̃: ⁊ cũ sub illo sit seꝑ exigua ẽ. Cũ uͦ ab illo
longiu̾ ab scc serit: fit apla suoq abituplena. Sieni suolumine
uteret̃: nec̾e se erat seꝑ eã c̃e equalẽ. nec die trice sima¬
exilẽ fieri. Et si suolumine uterẽt̃ huinũquae clypsis
ficret. Ceterũ quantũ ad intellectũ ꝑtinet mysticũ. lina
huiꝰ mundi speciem tenet: ꝗa sic̃ istam̃stru is conplȩcti¬
onib de fic̃: ita mudii ad c̃plectionẽ tẽpoꝵ curren adi¬
cottidiam defectib cadit. Lun aꝗppe elem̃ti sui uitate
di ũsicursib de sinit ut cre scat : crescit ut de sinat.
ed idõ almnoͥuicib cõmutationẽ syder̾i rep̃ sentat.
ut doceat hoes ex ortu morituro: ⁊ ex morte uicturo̾.
atq idõ cũ senescit morte corpoꝵ ꝓdiit : cũ auget̃. et̾imtai
indicat aaꝵ. Nñuqua uo eadẽ lima etiã eccła accipit᷑. ꝓeo

Expanded text:
d solem ex parte alia propinquando. Ab illo ergo accipit lumen, et cum sub illo est, semper exigua est; cum vero ab illo longius abcesserit, fit ampla, suoque ambitu plena. Si enim suo lumine uteretur, necesse erat semper eam esse aequalem, nec die XXX exilem fieri; et si suo lumine uteretur, hujus nunquam eclipsis fieret. 5. Caeterum, quantum ad intellectum pertinet mysticum, luna hujus mundi speciem tenet, quia sicut ista menstruis completionibus deficit, ita mundus ad conflationem temporum currens quotidianis defectibus cadit. Luna quippe elementi sui varietate diversis cursibus desinit ut crescat, crescit ut desinat. Sed ideo alternis vicibus commutationem sideris repraesentat, ut doceat homines ex ortu morituros, et ex morte victuros; atque ideo cum senescit, mortem corporum prodit; cum augetur, aeternitatem indi
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃. Sol eni illiloco suꝑior ẽ. Hinc euenit ut quando subillo ẽ
parte supiori luccat. in feriore uõ qua habet adtras obscurasit
ũ uo ab illo di scedere cepit illu stret᷑ etiã ex ea parte quah abet
ad t̃ras: incipieñ acornib. Sicq paulatĩ sole longiũ discedente
pãr om̃is subterior inluminatur. donet efficiat᷑ quinta detima
ost dimi diũ aũt m̃sẽ cũ ceꝑit ex alio semi cir culo ꝓpinquare
soli quanto magi suꝑiore parte illu strat̃ : tatomagis ab ea
parte quã tri auertit ñ potest excipere radiũ soli: ⁊ ꝓpt̃ca
uidet̃ de crescere. Illud certe mani festũ ẽ: ⁊ cutꝰ aũtenti

Expanded text:
lumen. Sol enim illi loco superior est. Hinc evenit ut quando sub illo est, lumen. Sol enim illi loco superior est. Hinc evenit ut quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, quam habet ad terras, obscura sit. Cum vero ab illo discedere coeperit, illustretur ex ea parte, quam habet ad terram, incipiens a cornibus. Sicque paulatim, sole longius discedente, pars omnis subterior illuminatur, donec efficiatur quintadecima luna. Post dimidium autem mensem, cum coeperit ex alio semicirculo propinquare soli, quanto magis superiore parte illustratur, tanto magis 31 ab ea parte quam terris avertit, non potest excipere radios solis, et propterea videtur decrescere. 4. Illud certe manifestum est, et cui
Abbreviated transcription (Latin):
alã ob seura. et dũ mo uet̃ uncͥculosuo: eandẽ partẽro
qtpolaciti pauletm. ad tra c̃uertr ut inderi a nobis
test: a ideo pͥnquasi cornieulato bumine fuaget d
Nã & si formẽ pilã exparte media candidã: ⁊ exparte ob¬
scura : tc̃ eã partẽ qua obscuraẽ situcoradeuli habea ni hil
candori aspic̾e. Sũ ceperi illã tandidã parc̃e paulatĩ ad oculoꝰ
c̃uertere: pͥm̃ũ ueluti cornua cardor uidebi: de hinc senst
cre scit doneç tota par canden opponĩt oculi :⁊ nichil ob¬
scurũ alteriu̾parti. nideat̃. Qũasi dendio paulatĩ c̃ũ ter̾i. in¬
cipit obscurita apparere. ⁊candor minibi donec iterũ ad
corliua recducat᷑: ac si totꝰ candor ab ocułi au̾tat᷑: & solaiterũ
obscura par posit uideri:: Qd fierit dict̃: culune lum̃ uidet̃
cre scere usq ad ꝗnt̃a decimã: trursu adtricesimã minui:
& redire ad cornua : donec penitꝰ nichil in ealuci appartat
tc̃tra alii dict̃ luna n suo falgere lumine. sed asole acciꝑet

Expanded text:
vero obscuram, et dum movetur in circulo suo, eamdem partem, qua lucet, paulatim ad terras converti, ut videri a nobis possit, et ideo prius quasi corniculato lumine fulget. 2. Nam et si formes pilam ex parte media candidam, ex parte obscuram, tunc eam partem, quae obscura est, si coram oculis habeas, nihil candoris aspicies; cum coeperis illam candidam partem paulatim ad oculos convertere, primum veluti cornua candoris videbis; dehinc sensim crescet, donec tota pars candens opponatur oculis, et nihil obscurum alterius partis videatur; quam si denuo paulatim converteris, incipit obscuritas apparere, et candor minui, donec iterum ad cornua redeat, ac sic totus candor ab oculis avertatur, et sola iterum obscura pars possit videri. Quod fieri dicunt, cum lumen lunae videtur crescere usque ad quintamdecimaet redire ad cornua, donec penitus nihil in ea lucis appareat. 3. At contra alii dicunt lunam non suo fulgere lumine, sed a sole accipere
Abbreviated transcription (Latin):
uł plerũq exurit̃ ñ habet naturalẽ. Sed nichil agunt cũ
ista ꝓponunt : ꝗa nichil int̃. ẽ : utrũ exnatura calorẽ ꝗs
habeat anex passione uł ex aliqͣ causa. Nos aũt̃ credim̃
eũ sic̃ haberer uͥtutẽ inluminandi: ita etiã uaporandi.
Igneu. :: enĩ sol. Ignĩ aũt zinluminat. ⁊ uaporat. ⁊ exu¬
rit. Quidã aut dicunt soł igne aqua nutriri: ⁊ exctͣrio
elem̃to uͥtutẽ lumini ⁊ uaporĩ acciꝑe. Uñ freqnter uidemꝰ
solẽ madidũ atq rotantẽ. In qͦ euiden dat inditiũ qd̃ ele

Expanded text:
vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista proponunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, vel ex alia causa. 2. Nos autem credimus eum sicut habere virtutem illuminandi, 27 ita etiam vaporandi. Igneus est enim sol; ignis autem et illuminat, et exurit. Quidam autem dicunt solis ignem aqua nutriri, et ex contrario elemento virtutem luminis, et vaporis accipere; unde frequenter solem videamus madidum, atque rorante
Abbreviated transcription (Latin):
ac uolubilẽ atꝙ ardentẽ ẽẽ. orbẽ celi in illo uolubile
ctuitu. a qua stare neq̃quã po̾se. Nã necesse ÷ ut deflu¬
ant aclabent̃: cũ de suꝑiorib ad inferiora orb̵ ille for¬
quet̃. Ac pħ neqͣquã eas stare po̾se aiunt : cũ axis celi
ccito se motu torqueñ. eã uoluendo effunderit. Sed
hitandẽ in sanire. desinant. atꝙ c̃fusi agnoscant. qr ꝗ pot̾ute
cuncta care exnichilo : potuit ⁊ illã aquaꝵ natura ꝗbeti¬
li soliditate. stabilire in celo. Nã cũ ⁊ ipsi dicant uorue
orbẽ stellĩ ardentib refulgentẽ : ñne diuina ꝓuidentia ne¬
cessario ꝓspex̃: ut int᷑ orbẽ celi ⁊ sup̃ orbẽ redundaret
Solem in ꝗt philosopbi negant calidȩ eẽ niture. Eo qd
albus sit ñ rubicund. sit aut rutil inspetie ignĩ. &̃ ideo
qd nec ignit natura sit siꝗd habet colorĩ fer̃ p̃nimio motu¬
cuersionĩ accedere. Qd̃ ergo dicendũ putant: ut nichil ui¬
deat̃ humori c̃sumere : qr calorẽ quo humor uł minuit̃

Expanded text:
e ardentem esse orbem coeli, et in illo volubili circuitu aquas stare nequaquam posse. Nam necesse est, ut defluant, et labantur, cum de superioribus ad inferiora orbis ille detorquetur, ac per hoc nequaquam eas stare posse aiunt, quod axis coeli concito se motu torquens eas volvendo effunderet. » hi tandem insanire desinant, atque confusi agnoscant, quia qui potuit cuncta creare ex nihilo, potuit et illam aquarum naturam glaciali soliditate stabilirefulgentem, nonne divina Providentia necessario prospexit, ut inter orbem coeli redundarent Solem, inquit, philosophi negant calidae esse naturae, eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis, et ideo quod nec ignitus natura sit. Si quid habet caloris, ferum putant, ut nihil videatur humoris consumere, quia calorem, quo humor, vel minuitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facile cõp̃hendãt. Aeqͣlĩt enĩ ex om̃i parte fent ẽe
collecta. & ad om̃a similit repitiens: atꝙ acentro t̃re
eqͥs spatus distincta ipsaq sua aeqͣlitate ita stabił. ut
eã innullã partẽ declinare: undiq aeqͣlitã collecta ꝑ¬
mittat. ac nullo fulcim̃to subuecta sustentẽt. Cunis
ꝑfectionẽ spere uł cͥculi multi argum̃tationib trictaus.
rationabile plato. fabricatori mundi op̃ in sinuat. ꝓmo
rabilẽ habeat. Siꝗdẽ sex alii mot̾. enarrabileo errabile¬
sint. Antea. t̃go. dextra. leuaq sursũ. deorsũq postre¬
mo. Et qd̾ necessitate efficitur. ut hec linea ultra eatu.¬
lũ duci ñ po̾sit. Duo sunt aũt ut dixim̾ axes: quib celũ
uoluitur. Boreus. quẽ aꝗloniũ uocamꝰ. Hic arc ton est.¬
id est septen trionẽ. quae nob̾ seꝑ apparent. Cui ẽtra¬
& aphenes. agreci. nominat̃. Tanta aũt poł celeritate
ferri dicit᷑: ut nͥ adũsus eiꝰ p̃cipitẽ cursũ astra currant.

Expanded text:
 enim ex omni parte fertur esse collecta, et omnia similiter respiciens, atque a centro terrae aequis spatiis distincta; ipsaque sui aequalitate ita stabilis, ut eam in nullam partem declinare undique aequalitas collecta permittat, ac nullo fulcimento subvecta sustentetur. 5. Cujus perfectionem sphaerae vel circuli multis argumentationibus tractans, rationabile Plato Fabricatoris mundi opus insinuat. Primo, rabilem habeat, siquidem sex alii motus errabiles sunt, ante, a tergo, dextra, laevaque, sursum, deorsum. Postremo, et quod necessitate efficiatur, ut haec linea ultra circulum duci non possit. 6. Duo sunt autem, ut diximus, poli, quibus coelum volvitur, Boreus, quem Aquilonium vocamus. Hic Arcti, id est, septentriones, qui nobis semper apparent. Cui contra a Graecis nominatur. Tanta autem polus celeritate ferri dicitur, ut nisi adversus ejus praecipitem cursum astra currant,
Abbreviated transcription (Latin):
appellauer̃. itaq apud antiquos latinq decẽ m̃sib cursus
anni cõputabat̃. Sed ianuariũ romani. februaiũ nino
pompilius addidit. atq induodecĩ isib anm̃ distuixit
leriq aut̃ asser̃ cinginũ sabinoꝵ regem prius annũ in
m̃ses duusisse. idus halendasq ⁊ int̃ calcarẽ dies institu¬
isse. In codicib aũt scãꝵ scripturaꝵ. duodetĩ m̃sis fuisse
anni etiã añ diluiuũ ostendunt̃. Sic eñi ibi legit̃. Aque
aũt iuehebant̃. usq ad undecimũ m̃sẽ: undecimo aũt m̃se
pͥma die m̃sis apparuer̃ cacumina montiũ: Sic enĩ tẽ dinu¬
merabant̃ m̃ses. sic̃ ⁊ nõ ꝓsid ñ quo halendae. sed qu̾o luna
coepta ⁊ finita c̃cludit. halendã aũt acolendo dictas.
pud antiquo aũt sẽꝑ m̃suũ pͥncipia colebant̃. Idus dicti¬

Expanded text:
appellaverunt. Itaque apud antiquos Latinos decem mensibus cursus anni computabatur. Sed Januarium Romani, Februarium Numa Pompilius addidit, atque in duodecim menses annum distinxit. 5. Plerique autem asserunt Ancum Sabinorum regem prius annum in menses divisisse, Idus, Kalendasque, et intercalares dies instituisse. In Codicibus autem sanctarum Scripturarum duodecim menses fuisse anni etiam ante diluvium ostenditur. Sicut enim ibi legitur: Aqua autem imminuebatur usque ad undecimum mensem. Undecimo autem mense, prima die mensis apparuerunt capita montium. Sic enim tunc dinumerabatur mensis, sicut et nunc. Sed non quos Kalendae, sed quos luna coepta et finita concludit. 6. Kalendas autem a colendo dictas. Apud antiquos enim semper mensium principia colebantur. Idus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpaget᷑. Estũ ẽ. cũ sol iseptẽ trione se suibtig
⁊ spatia diurna ꝓducit. nocti uõ artat ⁊ astringit stiq
quo migi solusu assiduo aeri hiuc copulat᷑ atꝙ miscet
eo ãplius aerẽ ipsũ uaporat. ⁊ humore exsicato trã
fatescit in puluerẽ. ⁊ adolescere facit semina ⁊ taquaa
aestuis flagrat ardorib minore ũbrã facit in merida
nũ. qm̃ ex alto bunc inluminat locũ. Putumnus 
dũ rurs sola sũmo celi de stnden infringit estiuũ
magnitudinẽ : & pausiꝑ relaxato ac deposito calore.

Expanded text:
Aestas est, cum sol in septentrionem se subrigit, et spatia diurna producit, noctes vero arctat et stringit. Itaque quo magis usu assiduo aeri huic copulatur, atque miscetur, eo amplius aerem ipsum vaporat, et humore exsiccato terra fatiscit in pulverem, et adolescere facit semina, et tanquam ia et sol aestivis flagrat ardoribus, minores umbras facit in meridiano, quoniam ex alto hunc illuminat locum. Autumnus est, dum rursus sol, a summo coeli descendens, infringit aestuum magnitudinem, et, paulisper relaxato
Abbreviated transcription (Latin):
qui inuiu̾ astrĩ recursu pm̃ses duodeci t̃minatꝰ.
nñ naturał :. ut cũ se soli luna supponit. ut int̃ orbẽ
soł ⁊ ocuło nr̃os media facta. tenebrã totiu̾ orbis
sed amilesio quodã philo sopho exposita est.
ũ pntipua eurs sui sũpsit recurrit. pse ⁊ solari anns¬

Expanded text:
qui in unius astri recursu per menses duodecim terminatur. 3. Annus naturalis est, cum se soli luna supponit, ut inter orbem solis et oculos nostros media facta, tenebras totius efficised a Milesio quodam philosopho exposita est. unde principium cursus sui sumpsit recurrit; ipse est solaris ann
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ moraret̃ loci. cotidiano ea uapore c̃sumeret. Sed ut
uet᷑. Nlã dũ ad suꝑiora c̃scenderit: uertẽperat. Uh
aũt ad sumũ aceli uenerit: aestiuo ẽẽ accendit calores
ecẽdim s nurisꝰs autumno tẽperiẽ reddit. Ubiũo ad inferi¬
orẽ redierit cͥculũ a exglatiali c̃page celi rigore noł¬
dies cũ ascenderit: ex ipso etiã nox cũ occiderit: exipso
m̃ses ⁊ anni numerint̃. exipso uicissitudinẽ tẽpoꝵ fiunt.¬

Expanded text:
sdem moraretur locis, quotidianoo vapore eius consumeret; sed ut sdem moraretur locis, quotidianoo vapore eius consumeret; sed ut servatur. Nam dum ad superiora conscenderit, ver temperat; 155 ubi autem ad summum coeli venerit, aestivos accendit calores; descendens rursus autumno temperiem reddit. Ubi vero ad inferiorem reddit circulum, ex glaciali compage coeli rigorem nodies, cum ascenderit; ex ipso etiam nox cum occiderit; ex ipso menses, et anni numerantur; ex ipso vicissitudines fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
du iplures c̃ientio.ẽ. dũ alii multo̾ ẽẽ asser̃. alii aũt
pter unũ alio ẽẽ negant. Philosophi aũt mundi. septẽ
celo id planeta globoꝵ c̃sono motu intͦduxer̃: quoꝵ
orbib conexa memorant om̃a. qd sibi innexo & uelut
insertos ũsari retro ⁊ ec̃trario ceteris motib ferri arbi¬
trantur. Siꝗđẽ ⁊ in aeccłastici libris: ⁊ caeli caeloꝵ legun
tur. & apłs paulꝰ usq adĩtiũ caelũ fui̾se. se intelegit
raptũ. Sed de nũo eoꝵ nichil sibi p̃sumat humana te me¬
ritas. fecit aũt eos ds̃ ñ informẽ uł c̃fuso. sed ratione qͣdã
t̃mino: ⁊ eqͣlib undiq spatũ collectũ extendit: atq in
eo uͥtutẽ sp̃italiũ cͤaturaꝵ c̃stituit. Cuĩ ꝗdẽ caelina¬
turã. artifex mundi ds̃ aꝗs tẽꝑauit: nec̃ c̃flagratio su¬
piori igni inferiora elim̃ta succenderet. De hinc cͥculũ¬

Expanded text:
 plures, contentio est, dum aliqui multos esse 24 asserunt, alii autem, praeter unum, alios esse negant. Philosophi autem mundi septem coelos, id est, planetarum globos consono motu introduxerunt. Quorum orbibus connexa memorant omnia, quod sibi nexos et velut insertos versari retro et contrario caeteris motu ferri arbitrantur. Siquidem in ecclesiasticis libris, et coeli coelorum leguntur, et Apostolus usque ad tertium coelum fuisse se intelligit raptum, sed de numero eorum nihil sibi praesumat humana temeritas, fecit autem eos Deus non informes vel confusos, sed ratione quadam  collectum ostendit, atque in eo virtutes spiritualium creaturarum constituit. Cujus quidem coeli naturam artifex mundi Deus aquis temperavit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. Dehinc circulu
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ẽciliat : ꝗa aꝗs humore: & igni calore c̃iungit᷑. Ign̾i
quoq cũ sit calidus & siccus: calore aeri ad nectit̃. sictitate
aut incõminione t̾re soriat᷑. atꝙ ita sibi ꝑhunc circuitũ.
qͣsi ꝑ quendã quoꝵ c̃cordi sotietate c̃uenitur. Uñ ⁊ grece
tena dicunt̃ quae latineelenta uogit̃. eo qd sibi c¬
nenunt id concinant. Quoꝵ distinctã cõmunionẽ
subiecti cͥculi figura de elarat.

Expanded text:
sibi conciliat, quia aquae humore et igni calore conjungitur. Ignis sibi conciliat, quia aquae humore et igni calore conjungitur. Ignis quoque, cum sit calidus, et siccus, calore aeri annectitur, siccitate autem in communionem terrae sociatur, atque ita sibi per hunc circuitum, quasi per quemdam chorum concordi societate conveniunt. Unde et Graece στοιχεῖα dicuntur, quae Latine elementa vocantur, eo quod sibi conveniunt et concinunt. Quorum distinctam communionem subjecti circuli figura declarat.
Abbreviated transcription (Latin):
natura. Igni teniũ acutꝰ ⁊ mobił. Aer mobił. acutus
⁊ crassus. Aqua crassa. obtunsa. mobił. Terra crassa
ob tunsa. ĩ mobił. Quae etiã sibi ita cõmiscunt᷑. Terra ꝗdẽ
crassa obtunsa. ⁊ ĩmobił. cũ aque crassitudine ⁊ mobili¬
tate. c̃ iungit̃. ligat. De m̃ aqͣ aeri crassitudine ⁊ mobili¬
tate con uingit. Rursus. aer. igni. cõmunione acuti ⁊ mo¬
bił colligãt. Terra aũt ⁊ igni ase separant. sed aduobus.
mediis. aqua ⁊ aere ungunt̃. Haec itaq nec c̃fusa minus
colligantur. subiecta ex p̃si: figura.
eterũ sc̃s ãbrosus eadẽ elem̃ta ꝑq̃litates quib se inuicẽ
quadã nature cõmunione cõmiss cunt̃: itahi ũbi̾ distin¬
frigidae. Rursus aqua aeri ꝑhumorẽ : quia humid est
alt̃o t̾rã : altero aerem: uidet᷑ c̃plecti. frigore ꝗdẽ t̃ram:
aerem humore. Ipse quoq aer medius int̃ duo c̃pugnan¬
tia ꝑnaturã. hoc. ẽ. int̃ a quã ⁊ igñe utrũq illud elem̃tũ

Expanded text:
natura: ignis tenuis, acutus et mobilis; aer mobilis, acutus et crassus; aqua crassa, obtusa et mobilis; terra crassa, obtusa, immobilis. Quae etiam sibi ita commiscentur. Terra quidem crassa, obtusa et immobilis, cum aquae crassitudine et obtusitate colligatur. Deinde aqua aeri crassitudine et mobilitate conjungitur. Rursus aer igni communione acuti et mobilis colligatur. Terra autem et ignis a se separantur, sed a duobus mediis aqua et aere junguntur. Haec itaque ne confusa minus intelligantur, subjecta expressi pictura. 2. Caeterum sanctus Ambrosius eadem elementa per qualitates 19 quibus sibi invicem quadam naturae communione commiscentur ita his verbis distinfrigidae. Rursus aqua aeri per humorem, quia humidus est altero terram, altero aerem videtur complecti, frigido quidem terram, aerem humido. 3. Ipse quoque aer medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elementum
Abbreviated transcription (Latin):
ma die facta ẽ lux. Quidã exponẽtes di¬
cũt ꝙ lux illa fuĩt ꝙ dã splendidũ corpꝰ.
qͣi lucida nubes q̃da q̃ sic̃ mͦ sol. cͥ cu̾fe¬
rebat᷑ ortu ⁊ occasu suo. diẽ ⁊ noctẽ fi¬
çiens. Alii uõdiẽt. ꝙ luxilla q̃ facta

Expanded text:
ma die facta est lux . Quidam expositores dicunt quod lux illa fuit quoddam splendidum corpus quasi lucida nubes quaedam, quae sicut sol circumferebatur ortu et occasu suo diem et noctem faciens. Alii dicunt, quod lux illa quae facta