comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ẽẽ presentem: Faciat quoq uerbũ
quod placuit dñs cum eis: quando ggre¬
diebantur deterra agipti: Atq utimũ
& nos egredi am̃ deegypto: & uerbũ
testamenti qđ accepimus impleamus.
Reꝓmittit quoq dñs. his quifaciunt
oꝑa dñi indoro eius. & implere quẽ
accipere sermonẽ sp̃m suum : dicens
Et sp̃s mferit in medio ur̃m: Sacramen
tum : cũ egrederemini dexgrpto: Vias
exercituum ad uos: qui uidetis domũ
priorem sic eẽ quasi non sit: Mouicr¬
lum: quando decaelo auditai e uor
mea: Moui terram: quando pnori
popło tradidi testamentũ : a& mad¬
uentu meo : caligo. turbo. &ttndit
cernebantur: M oui mare ribrum:
Moui aridam. uel aegrptũ ꝑplagal
cultudi uacuum : uel solitudincm:
perquam quad raginta annis pepls¬
circumiuit Haec̃ ad hut: semel mo¬
uebo: Quod stctũ cernimus: in ad¬
uentu dñi saluatoris Tempore quss

Expanded text:
sibi esse praesentem: faciat quoque verbum, sibi esse praesentem: faciat quoque verbum, quod pepigit Dominus cum eis quando egrediebantur de terra Aegypti. Atque utinam et nos egrediamur de Aegypto, ut verbum testamenti quod accepimus, impleamus. Repromittit quoque Dominus Deus his qui faciunt opera in domo ejus, et implent quem accepere sermonem, spiritum suum, dicens: Et spiritus meus erit in medio vestrum. Sacramentntum cum egrederemini de Aegypto. Quod exercituum ad vos qui videtis domum priorem sic esse quasi non sit. Movi coelum, quando de coelo audita est vox mea. Movi terram, quando priori populo tradidi Testamentum; et in adventu meo, caligo, turbo, tenebrae cernebantur. Movi mare Rubrum, Movi aridam, vel Aegyptum per plagas cultu Dei vacuam, vel solitudinem per quam quadraginta annis circumduxi populum. Haec adhuc semel movebo. Quod factum cernimus in adventu Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tem: Quirursum manũ suam ser¬
moni dĩ preparauerat: & dicit ad eũ:
Loq re ad orobabel detribu iuda. &
ad iħm sacerdotẽ magnum: qui pro
nobis & homo fieri dignatus est : &
sacerdos : & adreliquiãs popłi: Ad
comparationẽ enĩ totius orbis. quota
pars fuit in principio credentium:
gitur quae locutus sit: audiamus: Fuit
quondam in isrł domus dr̃: quae nc̃
ita deserta est : ut nec fuisse credat᷑
Et quae fuerat dilecta: facta est non
dilecta: Et qui non popłs dĩ: coepit
eẽ. popłs dĩ Et est domꝰ illa quondã
głoriosa. nunc in conspectu zorobabel
& iħu & reliquiarũ popłi: quasi non
sit Hoc autem non solũ de templi
aedificiis. quae ce̾nimus corruisse Ac¬
cipere debemꝰ: sed deomnib: quae
quondam preclara habuere iudaei:
Uerũptamen quia facta est prior domꝰ
quasi subsistens. prouocacur zorobabel
cius qui quondam terra& fuit popłs:
faciat oꝑa indomo dni: & sciat dm̃

Expanded text:
tem, qui rursum manum suam sertem, qui rursum manum suam sermoni Domini praeparaverat, et dicit ad eum: Loquere ad Zorobabel de tribu Juda, et ad Jesum sacerdotem magnum, qui pro nobis et homo fieri dignatus est et Sacerdos, et ad reliquias populi: ad comparationem enim totius orbis, parva pars fuit in principio credentium. Igitur quae locutus sit audiamus. Fuit quondam in Israel domus Dei qui nunc ita deserta est, ut nec fuisse credatur; ex 756 quo quae fuerat dilecta, facta est non dilecta, et qui non populus Dei, coepit esse populus Dei. Et est domus illa quondam gloriosa: nunc in conspectu Zorobabel et Jesu et reliquiarum populi quasi non sit. Hoc autem non solum de templi aedificiis quae cernimus corruisse, accipere debemus; sed de omnibus quae quondam praeclara habuere Judaei. Verumtamen quia facta est prior domus quasi non subsistens, provocatur Zorobabel ejus qui quondam terrae fuit populus, faciat opera in domo Domini, et sciat Deum
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs omp̃s. & ne forsitan sponsorẽ
putetis infirnũ: meũ est aurum. &
meũ est argentũ : & meae sunt cuncte
opes Ego ĩn ornamentũ tepli aurũ
argentũmq donabo: ut maior fiat
hũius domus gła : quam prioris:
Et quia difficile est qđ polliceor. ut
humana in fidelitas ad maiora pro¬
missa semꝑ hesit&: ꝓpt̃ ea rursum
dico qui ꝓmitto: Dñs omp̃s sum:
Porro quia scio ad adificationẽ in drte
domus. & quae superasit domum
pristinam. nihil ita facere ut pacẽ:
idcrco & hanc spondeo: Dabo enĩ
in loco isto pacem dicit dñs exercituũ:
ut pax quae suꝑat omne semsum :
custodiat domũ meam : & sit in pace
aCNRC̃C expositionis lineas duxerĩ
ut ex his ad sublimiorẽ intelligentiã
&iam nobis tacentib : prudens lec¬
cor ascendat: Fit ergo sermo dĩ ad¬
eos. qui operari coeperant indomo dñi
omni potentis. lam in requiem. id est
inmense septimo: & trinitatis plenis¬
simo sacramento: uicesima prima
mensis ad aggeum dĩ festa caelebran¬

Expanded text:
ipotens. Et ne forsitan sponsorem putetis infirmum: meum est aurum, et meum est argentum, et meae sunt cunctae opes. Ego in ornamentum templi aurum argentumque donabo, ut major fiat hujus domus gloria quam prioris. Et quia difficile videtur quod polliceor, et humana infidelitas ad majora promissa semper haesitat, propterea rursum dico qui promitto, Dominus omnipotens sum. Porro quia scio ad aedificationem inclytae domus, et quae supernatura sit domum pristinam, nihil ita facere, ut pacem, idcirco et hanc spondeo. Dabo enim in loco isto pacem, dicit Dominus exercituum: ut pax quae exsuperat omnem sensum, custodiat domum meam, et sit in pace αστικῶς expositionis lineas duxerim, ut ex his ad sublimiorem intelligentiam, etiam nobis tacentibus, prudens lector ascendat. Fit ergo sermo Dei adeos qui operari coeperant in domo Domini omnipotentis, jam in requie, id est, in mense septimo, et in Trinitatis plenissimo sacramento, vicesima prima mensis, et ad Aggaeum Dei festa celebran
Abbreviated transcription (Latin):
tem esse credamus : in nomine patris
& filii & sps̃ sci: Porro alius sexies
quib subsistimus: Sex uero ad con¬
ditionem mundi: inquo ipsa elem̃ta
uersantur. Et dic&: Quia ad huc
inmateria sumus. & graui corpore
circũdamur: & seruimus generationib:
extruere quidem nos tem̃plũ: & in¬
tiare domũ dĩ: & qua si desomno graui
suscitari sp̃m nr̃m: sed ad huc inuices¬
mo quarto die: id ipsum facere : ss¬
In septimo mense. uitesima & prima
mensis: factum est uerbum dñi in ma¬
nu aggei ꝓphetae dicens: Loquere ad
rorobabel filium salathiel ducem
iuda : & adiħm filium iosedec sacerdote
magnũ : & adreliquos popłi dicens : Quis
in ũobis est derelictus. qui uidit domum
isttm ingloria sua prima: Et quid
uos uidetis banc nunc : Nimquidñ
itti est quasi non sit inoculis ur̃is: Et
nunc confortare zorobabel dicit dns:
& confortare iħu fili iosedec sacerdos
magne : & confortare omis popłs trae
dicit dñs exercituum : & fticite qm̃

Expanded text:
tem esse credamus in nomine Patris tem esse credamus in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Porro alius sexies quibus subsistimus; sex vero ad conditionem mundi, in quo ipsa elementa versantur. Et dicit: quia adhuc in materia sumus, et gravi corpore circumdamur, et servimus generationibus, exstruere quidem nos templum, et intrare in domum Dei, et quasi de somno gravi suscitari spiritum nostrum; sed adhuc in vicesimo quarto die idipsum facere. In septimo mense, vicesima et prima mensis, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae dicens: Loquere ad Zorobabel, filium Salathiel, ducem Juda, 754 et ad Jesum filium Josedec sacerdotem magnum, et ad rein vobis est derelictus, qui vidit domum istam in gloria sua prima? Et quid vos videtis hanc nunc? numquid non ita est, quasi non sit in oculis vestris? Et nunc confortare Zorobabel, dicit Dominus: & confortare Jesu filii Josedech Sacerdos magne, & confortare omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum: & facite quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ille presit operi: nos uero ipso adiu
sumus: nisi timeamus a facie dñĩ :
& credamꝰ & ingrediamur templum
dĩ: & ea quae d̃ omui dĩ digna sunt
perpetremus: Qm̃ uero ad huc inscło sumꝰ.
& tempus adificationis nr̃e sub dario rege
uersatur. in quo generationi in coniugio.
camiq seruit᷑: id circo insexto numero
quo factus est mundus. in scđo anno qͥ
diuidit unionem: Materia enim
inqua mundi reparatio. sobolesque
consistit. duplicẽ numerũ diligit: in¬
gredimur domũ dñi: Et utraq popło
congregatio : ex truimus templum dĩ:
Ex dũob enĩ duodecimi numeri : uicesi¬
mi quarti numeri sũma consistit: Quia
tam ex circũcisione quam exgentibus:
dicere : quia occauus numerus qͥ sc̃s ẽ.
& inuere circũcisionis trpo accipitur
triplicatus : uicesimũ quartũ numerum
fticit: Figuraliter nos docens: ut aedificae¬
mus domũ dñi in ampritatione carnis.
& uitiorũ circũcisione : & ueram purita¬

Expanded text:
ille praesit operi; nos vero faciamus, ille praesit operi; nos vero faciamus, sumus, nisi timeamus a facie Domini, et credamus, et ingrediamur templum Dei, et ea quae domui Dei digna sunt perpetremus. Quoniam vero adhuc in saeculo sumus, et tempus aedificationis nostrae sub Dario rege versatur, in quo generationi, conjugiis carnique servitur: idcirco in sexto numero quo factus est mundus, et in secundo anno qui dividit unionem materia enim in qua mundi reparatio sobolisque consistit, duplicem numerum diligit, ingredimur domum Domini, et utroque populo congregato, exstruimus templum Dei. Ex duobus enim duodecim numeris, vicesimi quarti numeri summa consistit: quia tam ex circumcisione quam ex gentibus,sumus dicere, quia octavus numerus qui sanctus est, et in verae circumcisionis typo accipitur, triplicatus vicesimum quartum numerum facit, figuraliter nos docemur, ut aedificemus domum Domini in amputatione carnis, et vitiorum circumcisione, et veram purita
Abbreviated transcription (Latin):
sunt apud haebreos Necesse enim
habuerant doceri: quae essent elem̃ta
prncipii sermonũ dĩ: quae eos ꝓhibe¬
ient dicere : Necdum uenit tempus
domꝰ dñi xdificande: & habita re
indomib concauis. & ut supra dixi:
in ima demergi Prouocarentur uero
ponere corda sua suꝑ uias suas: &
meminissent ꝓpẽ neglegentiam quan¬
ta ꝑpessi fueriit : & ut̃ ascenderent
in montem: &caderent ligna: & aedi¬
ficarent domũ domũ dñi: & non pa¬
terentur ea quae fuerant ante ꝑpessi:
Deniq in his uiginti & duobus diebus
timuit popłs a facie dĩ. &egressi
sunt indie uicesimo & quartõ mensis:
insexto mense anno scđo darii regis:
& ftciebunt opus indomũ dñi excrci¬
tuum dĩ sui Precipitur autem nob̾
ut adificari possit domus spiritailis
in sacerdotium scm̃. ad offerendas
spiritales hostias placentes dõ. tales
nos prebere: ut suscitetur in nobis
sacerdos in xternũ suscitatus est apa
nis deresurrectione mortuorũ. ut

Expanded text:
sunt apud Hebraeos. Necesse enim sunt apud Hebraeos. Necesse enim habuerunt doceri quae essent elementa principii sermonum Dei, quae eos prohiberent dicere, Nec dum venit tempus domus Domini aedificandae, et habitare in domibus concavis, et ut supra dixi, in ima demergi. Provocarentur vero ponere corda sua super vias suas, et meminissent propter negligentiam quanta perpessi fuerint. Et ut ascenderent in montem, et caederent ligna, et aedificarent domum Domini, et non paterentur ea quae fuerant ante perpessi. Denique in his viginti et duobus diebus, timuit populus a facie Domini, et ingressi sunt in die vicesimo quarto mensis, in sexto mense anno secundo Darii regis, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui. Praecipitur autem nobis, ut aedificari possit domus spiritualis in sacerdotium sanctum, ad offerendas spirituales victimas placentes Deo, tales nos praebere, 753 ut suscitetur in nobis sacerdos in aeternum suscitatus est a Panis de resurrectione mortuorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pulo & ingressi sunt & facielatẽ¬
qus indomo dnĩ exercituum di suu: IN
die uicesima & quarta mensis: in sex co
mense : in anno scđo darii regis: Produ
iuda Et proopus opera: Cetera si¬
militer: Ubi cũq autẽ nos ponimus
dñi exercituũ.: illi diuersx aut dm̃
omnipetente : aut dñm sabaoh: aut
dnm uir tutũ interpretantur Suscita
ule aedific& templum dĩ: suscitaitur eti am
sis popłi: qui in eis ante dormiebat:
Noncorpus non anima. sed ut diximus
ps. qui magis aedificarae scit tẽplum
l Et egressi. foris enĩ fuerant. faci¬
bint opera qua digna erant pene¬
rabilib domus dr̃u: In codem anno
lini regis quo & supra in eo mense
qu& in principio positus est : sed
in ineodem die Ibi enĩ unus diei
unsis ponitur. hic uero uicesimus
quartus: Ut inter  mũ dicm quo
diis loquitur ꝑ aggeum : & uicesimũ
quartum. quo ingressi sunt: & facie¬
bant opus indom̃o dñi. uiginti duo
dies medii fuerint Quot & littere

Expanded text:
ressi sunt, et faciebant opus in domo, Domini exercituum Dei sui: in die vicesima quarta mensis, in sexto mense, in anno secundo Darii regis. Pro duJuda, et pro opere, opera: caetera similiter. Ubicumque autem nos ponimus, Dominum exercituum, illi diverse aut Dominum omnipotentem, aut Dominum sabaoth, aut Dominum virtutum interpretantur. Suscitattium aedificent templum Dei. Suscitatur etiam spiritus populi, qui in eis ante dormiebat, non corpus, non anima; sed ut diximus, spiritus, qui magis aedificare scit templum Dei. Et ingressi, foris enim fuerant, faciebant opera, quae digna erant penetralibus domus Domini: in eodem anno Darii regis quo et supra, in eo mense qui et in principio positus est; sed non in eodem die. Ibi enim unus dies mensis ponitur: hic vero vicesimus quartus, ut inter primum diem, quo Dominus loquitur per Aggaeum, et vicesimum quartum, quo ingressi sunt, et faciebant opus in domo Domini, viginti duo dies medii fuerint, quot et litterae
Abbreviated transcription (Latin):
Iolite timere: Egosum qui iubeo. dñs
om̃ps: cuius disise fecisse est: Quan¬
do primũ testamentũ dabam. & insrna
monte sũ uisus: commoui caelum &
tnam: & mare rubr̃u & desertum :
lt uobiscũ ponerem testumentum:
Nunc autem polliceor uobis me adhuc
semel caelũ & terram & mare & aridam
cõmoturũ : ut illis cõmotis: moueantur
oñs gentes: & ueniant iuxtai lxx quae
elec̃a sunt dnĩ decunctis gentibus:
Iux habracũ uero: ueni& dẽsideratus
cunctis gentib dns nr̃t̃ atq saluator:¬

Expanded text:
nolite timere, ego sum qui jubeo Dominus nolite timere, ego sum qui jubeo Dominus omnipotens, cujus dixisse, fecisse est. Quando primum testamentum 755 dabam, et in Sina monte sum visus, commovi coelum et terram, et mare Rubrum, et desertum, ut vobiscum ponerem Testamentum; nunc autem polliceor vobis me adhuc semel coelum et terram, et mare et aridam commoturum, ut illis commotis, moveantur omnes gentes, et veniant juxta LXX quae electa sunt Domini de cunctis gentibus; juxta Hebraicum vero, veniet desideratus cunctis gentibus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tis gentib: & implebo domũ istum
argentũ & meũ est aur̃ã : dicie dita
exercituum Magna erit gła domꝰ
istius nouissimae: plusquam prima
dicit dns exercituum: Ec in lao so
dabo pacem: dicit dñs exercituum:
odem anno. sed mense septimo. inquo
de mensis. id est completis trib ebdo¬
madib & ꝑfecta in mysterio trinitatis:
ut semꝑ in eo sermo dĩ haber& ascen¬
sum: Prȩteritorũ enĩ obliuiscens. &
infuturũ se extendens: ita quotidie
laboralat : quasi precedentium oꝑũ
nihil haber&: Dicitur ergo ei : Loq¬
r adzorobabel & adiħm & adreliquũ
popłm. qui uiderunt antiquã domũ
tĩ. & nunc intersunt instaurationi
nus: Numquid ad conparationem
moris. non talis est ista quae cernit᷑.
ut quodam modo non eẽ uideatur:
Ibrum nolite desꝑare: nec lassas manꝰ
pus indomo mea: Ego enim sum
uobiscum: & sermo m̃s quam uob̾cũ
sepigi cum e grederem ini de terra
agrp̃ti : & sp̃s m̃s non reced& a uobis:

Expanded text:
 implebo domum istam argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum. Magna erit gloria domus istius novissimae, plusquam primae, dicit Dominus exercituum. Et in loco isto dabo pacem, dicit Dominus exercituum. Eodem anno, sed mense septimo, in quoa et vicesima die mensis, id est, completis tribus hebdomadibus, et perfecta in mysterio Trinitatis rut semper in eo sermo Dei haberet accessum. Praeteritorum enim obliviscens, et in futurum se extendens , ita quotidie laborabat, quasi praecedentium operum nihil haberet. Dicitur ergo ei: Loquere ad Zorobabel, et ad Jesum, et reliquum populum, qui viderunt antiquam domum Dei, et nunc intersunt instaurationi ejus, numquid ad comparationem prioris, non talis est ista quae cernitur, ut quodam modo non esse videatur? Verum nolite desperare, nec lassas manus et facite opus in domo mea: Ego enim sum vobiscum, et sermo meus quem pepigi vobiscum, cum egrederemini de terra Aegypti. Et spiritus meus non recedet a vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
tioso oꝑa dõ placentia: Nis me-¬
tallis in lustrior fit aeccła saluatoris:
quã quondã sinagoga fuerat:
His lapidib: uiuis. aedificatur domius
xp̃i: & pax ei prebetur aterna:
atur. ut suscit& tẽplum istud: quasi
suꝑ fluum est & uix coberens Quip¬
pe: qđ nec apud haebreos: nec apud
que quam alium interpretm fu-¬
turo missum:  Inuicesima & quarta

Expanded text:
tioso, opera Deo placentia. His metioso, opera Deo placentia. His metallis illustrior fit Ecclesia Salvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidibus vivis aedificatur domus Christi, et pax ei praebetur aeterna. atur, ut suscitet templum istud, quasi superfluum et vix cohaerens, quippe quod nec apud Hebraeos, nec apud alium quemquam interpretem fertur, omisimus. . In vicesima et quarta
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis gentib Uere enĩ postquã
ille uenĩt: inpleta est gła domus
dñi : Et quanto dñs distãit aseruo:
tantum domꝰ ista melior est. cui
pre est dñs: adomo priore : cui
pre fuit seruus: Quod autem ait
meum est argentũ. & meũ ẽ. aurũ
dicit dñs exercituum : non puto
quẽ quam aestimare qđ de argento
loquatur & auro : quae adiuitibus
&regibus possidentur : Hoc enĩ
modo: Non solum argentum &
aurum dĩ est: quasi cretitoris:
sed & cetera metalla : aes. stagnũ.
plumbum. & quod domat om̃nia
ferrũ: Sed & ego argentũ quo do¬
mus dĩ ornatur. aestimo eloquia
scripturarũ: de quibus dicitur:
Aeloquia dñi aeloquia casta: argen¬
tũ igne examinatũ : probatum
terra: purgatum septuplum Et
aurum qđ in occulto scõrũ sensu s¬
& in cordis uersatur archano: & splen
ficant sensisse : ꝑspicuum est Au-¬
rum. argentũ: lapides preciosos:
Ut in aur̃o sensus occultus sit: in ar¬
gento sermo docens: in lapide prae¬

Expanded text:
s gentibus. Vere enim postquam ille venit, impleta est gloria domus Domini. Et quantum Dominus distat a servo, tantum domus Domini melior est, cui praeest Dominus, a domo priore cui praefuit servus. Quod autem ait: Meum est argentum, et meum est aurum, dicit Dominus exercituum, non puto quemquam existimare quod de argento loquatur et auro, quae a divitibus et regibus possidentur. Hoc enim modo, non solum argentum et aurum Dei est quasi Creatoris; sed et caetera metalla, aes, stannum, plumbum, et quod domat 758 omnia ferrum. Sed ego argentum, quo domus Dei ornatur, existimo eloquia Scripturarum, de quibus dicitur: Eloquia Domini eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum terrae purgatum septuplum ; et aurum quod in occulto sanctorum sensu, et in cordis versatur arcano, et splendm Christi aedificant, sensisse perspicuum est, aurum, argentum, lapides pretiosos ; ut in auro sensus occultus sit, in argento sermo decens, in lapide pre
Abbreviated transcription (Latin):
Mota est terra: & saxa scisse sunt : &
spulchra reserata: Motũ est mare :¬
drticone qui in eo erat interfecto:
Mloca est &arida : infructuosa quondã
gntium. solitudo: In hoc autẽ uni¬
uersitatis tremore : cõmotae sunt
om̃s gentes: quia in omnẽ terram exi
penetrauerunt usq ad terminos orb:
nultus erat in ea popłs dĩ. electa
demacedonia : quia grandis intes¬
silonica dĩ eccła congreguta : non
habebat necessarium ut de caritate
lxccretur: Electa de epheso: ut ar¬
imna dĩ & nulli reuelata sacram̃¬
a cognoscer& : Quid plura : Onis
genes cõmote sunt: adquas salua¬
tor apłos miserat dicens: Euntes.
doccte om̃s gentes: Et exmultis uoca¬
us pauci electi: primitiuorũ aeccłam
contruxerunt Vnde & apłs p&crus:
alutitt uos inquit quae est in balylo¬
ne coelecta : & marcus filius m̃s:
Stichannes: Senior inquit electe
die: Aede inde: filios memoratae¬
clecte: Commotis ergo gentibus.
quas quidem possumus & contrarias
accipere fortitudines. non ualentes

Expanded text:
est terra, et saxa scissa sunt, 757 et sepulcra reserata; motum est mare dracone qui in eo erat interfecto; mota est et arida, infructuosa quondam gentium solitudo. In hoc autem universitatis tremore, commotae sunt etiam omnes gentes; quia in omnem terram exivit penetravermultus erat in ea populus Dei. Electa de Macedonia, quia grandis in Thessalonica Dei Ecclesia congregata, non habebat necessarium ut de charitate doceretur . Electa de Epheso, ut arcana Dei et nullis antea revelata sacramenta cognoscerent. Quid plura? omnes gentes commotae sunt, ad quas Salvator apostolos miserat, dicens: Euntes, docete omnes gentes , et ex multis vocatis pauci electi, primitivorum Ecclesiam construxerunt. Unde et apostolus Petrus: Salutat vos, inquit, quae in Babylone est electa, et Marcus filius meus , et Joannes: Senior, inquit, electae dominae; ac deinde filios memorat electae. Commotis ergo gentibus, quas quidem possumus et contrarias accipere fortitudines, non valentes
Abbreviated transcription (Latin):
ercituum: In terroga sacer¬
dotes legem: dicens: Situlerit homo
carnẽ sc̃ĩficatam in ora uestimenti
sui. & tetigerit desum mitate cius
panẽ aut̃ pulmentũ. Aut uinum.
aut oleum. aut omnem cybum.
nũ quid scificabitur. Respon¬
dentes autẽ sacerdotes: dixerunt.
Non Et dixit aggeris: Siterit pollutus
ĩ anima ex omnib: his. num quid con¬
taminabitur: Et responderunt sa¬
cerdotes : dixerunt: Contubitur.
Et respondit aggeus: & dixit: Sic
& omã quae obtuleri nt tibi contami
nata erunt: Lxx Uicesima &
quarta noni mensis in anno scđo
sub dario: factũ est uerbum dñi
ad aggeum ꝓphettn dicens: Hace
dicit̃ dñs om̃ps: In terroga sacerdats
legem dicens: Si sũpseñt homo cimẽ
scãm insummitate uestimenti sui
& tetigerit sum mitts uestimenti cius
pancm̃. Aut coctionẽ. aut uinũ aut
oleum. aut om̃e cibũ. si scĩ ficibit̾ :

Expanded text:
terroga sacerdotes legem, dicens: Si tulerit homo carnem sanctificatam in ora vestimenti sui, et tetigerit de summitate ejus panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum: numquid sanctificabitur? Respondentes autem sacerdotes, dixerunt: Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit pollutus in anima ex omnibus his, numquid contaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et dixerunt: Contaminabitur. Et respondit Aggaeus, et dixit: Sic Et omnia quae obtulerint ibi, contaminata erunt. LXX: Vicesima et quarta noni mensis, anno secundo sub Dario, factus est sermo Domini ad Aggaeum prophetam, dicens: Haec dicit Dominus omnipotens; interroga sacerdotes legem, dicens: Si sumpserit homo carnem sanctam in summitate vestimenti sui, et tetigerit summitas vestimenti ejus panem, aut coctionem, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, si sanctificabitur?
Abbreviated transcription (Latin):
popło dicens Ego uobiscum sum
dicit dñs : Non loquitur ad orobaba
& ihesum. cũ quib & in quib semy
erat ds̃: Semel enĩ eos diximus
scđm diuersas intelligentias in ꝑsnã
saluatoris accipi: sed̃ ad popłm qui
timuerut afaicie dñi Qui que
popłs erat : nec dumq addĩ uenent
caritatẽ : quae foras mittit timorem:
Accipit ergo popłs ꝓdĩ timoit mer¬
cedem: ut dñs cũ illissit Et est
sensus: Ego ero ur̃ adiutor. xdifiuat
domum meam: quae in uobis destus¬
ta est: Me in medio ur̃ consttaito
nemo aedificationẽ ur̃am ꝓhibere
poterit: s Et suscitauit dñs sp̃m
rorobabel filii salathiel ducis iudi

Expanded text:
m sum, dicit Dominus, non loquitur ad Zorobabel et Jesum, cum quibus et in quibus semper erat Dominus semel enim eos diximus secundum diversas intelligentias in persona Salvatoris accipi, sed ad populum qui timuerat a facie Domini. Quia populus erat, necdum ad Dei venerat charitatem, quae foras mittit timorem. Accipit ergo populus pro Dei timore mercedem, ut Dominus cum illis sit, et est sensus: Ego ero vester adjutor, aedificate domum meam, quae in vobis destructa est: me in medio vestri constituto, nemo aedificationem vestram prohibere poterit. Et suscitavit Dominus spiritum Zorobabel, filii Salathiel, ducis Juda,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis extruere templũ dĩ: uel aecłam
dñi qua intecta & diruptai est instcui¬
rare: Quorũ sxpe uita & iuitae ser¬
mo congruus. scandalizat plurimos.
& deȩccłesia ꝓicit: & ad solitudinem
ꝑducit domũ di: Nec haec dicimus
quo uniuersos generaliter accusemꝰ:
sed quo inomi officio & gradu sint
alii qui adificent. & aliĩ qui destruañ
tẽplum dĩ  & propt̃ eorum uitium
nec caell rorẽ. Nec terra dat germ̃
Siccatur humus: montes arent : triticũ¬
& uinũ & oleum : & omã quae terra gig¬
nit: homines quoq ipsi & iumenta
& uniuersus labor manuum : secante
gladio & siccittite uel uento urente
disꝑcunt:  Et audiuit zorobabel
filius sa lathiel. & iħs filius io sedec
sacerdos magnꝰ. & om̃s reliquie popłi

Expanded text:
ipsis exstruere templum Dei, vel Ecclesiam ipsis exstruere templum Dei, vel Ecclesiam Domini, quae intecta et diruta est, instaurare: quorum saepe vita et sermo incongruus scandalizat plurimos, et de Ecclesia ejicit, et ad solitudinem perducit domum Dei. Nec haec dicimus quo universos generaliter accusemus, sed quod in omni officio et gradu sint alii qui aedificent, et alii qui destruant templum Dei, et propter eorum vitium nec coeli rorem, nec terra det germen, siccetur humus, montes areant, triticum, et oleum, et omnia quae terra gignit, homines quoque ipsi et jumenta, et universus labor manuum, secante gladio, et siccitate, vel vento urente dispereant. Et audivit Zorobabel filius Salathiel, et Jesus filius Josedec sacerdos magnus, et omnes reliq
Abbreviated transcription (Latin):
quasi cibis & potu & refectione here¬
tichorũ conciliabula. deceptis popłis
blandiuntur : Congrue quis dixerit:
Panem illorũ panem̃ꝰ eẽ. luctus: & furo¬
rem draconũ eẽ. uinũ eorũ: furorem
aspidum insanabilem: Oleum quoq
repromissionẽ decaelestib qua ungun
discipłos : & laborũ premia pollicentur
que detestatur ꝓpheta dicens: Oleũ¬
peccatoris non inpinget caput meum:
Id& alic quae absq auctoritate & testi¬
moniis scripturarum: quasi traditionẽ
aplicam: sponte repperiunt atq con¬
iogitationes & sensus eorũ accipiamus:
uel cerce rationabiles in eis & inrationa¬
tes animã suam: & uel maxime de
catiani radice crescentes ssuꝑ huius¬
amodi laborib audiunt: Tancci
pasi estis sine causa: Haec autem uni¬
uersa quae dixi: possunt &de aecł & rec¬
torib intelligi. qui aedificantes carna¬
lem domũ. liberisq suis & possessioni¬
b prouidentes: Noncurant uel inse¬

Expanded text:
quasi cibis et potu et refectione, haerequasi cibis et potu et refectione, haereticorum conciliabula deceptis populis blandiuntur: Congrue quis dixerit panem illorum esse panem luctus, et furorem draconum esse vinum eorum, et furorem aspidum insanabilem: Oleum quoque, repromissionem de coelestibus, quo quasi ungunt discipulos, et laborum praemia pollicentur, quae detestatur peccatoris non impinguet caput meum , Sed et alia quae absque auctoritate et testimoniis Scripturarum quasi traditione apostolica sponte reperiunt atque concogitationes et sensus eorum accipiamus. Vel certe rationabiles in eis, et irrationates animam suam, et vel maxime de Tatiani radice crescentes, super hujuscemodi laboribus audiunt: Tanta passi estis sine causa. Haec autem universa quae dixi, possunt de Ecclesiae rectoribus intelligi, qui aedificantes carnalem domum, liberisque suis et possessionibus providentes, non curant, vel in se
Abbreviated transcription (Latin):
repperi: heth. Rẽs peth Quod si
ã rep̃h legimꝰ: gladium sonat: Siext̃
citatem: Lic& melius inurentẽ uentũ:
gis mihi uidetur uentus urens in presea¬
a loco intelligi debere : quam gladus:
Lic& omis plaga quxe propt̃ petcata
hominib infertur possit & proglado¬
dĩ accipi: Uocata est autẽ sicc̃itas
siue gladius suꝑ terram & suꝑ montes
ut non profe̾rent triticũ & uinũ &olcũ
& qurcũq sponte generat humus Pituis¬
dente autẽ fame: consequenter sip i
mines & suꝑ iumenta mors uent:¬
& idem gladius uel uentus urens an¬
quetũq manus hominũ laboru&ꝰ
consumit : Vocatur itaq uel in dul
suꝑ omnem gladium bicipitem
ut anima neglegens qux cerra in¬
pretatur arens & magis in coneues
habitare. quam domũ dĩ extruere de¬
siderat: cius mucrone feriatur: Et qͥc¬
quid defructu se putat habere: disꝑ¬
dat: Infertur &iam gladius suꝑ mon¬
aes eleuantes se aduersũ scientiam dĩ:

Expanded text:
reperi  , HETH, RES, BETH, quod si reperi  , HETH, RES, BETH, quod si HAREB legimus, gladium sonat: si OREBcitatem, licet melius in urentem ventum gis mihi videtur ventus urens in praesenti loco intelligi debere, quam gladius: licet omnis plaga quae propter peccata hominibus inferatur, possit et pro gladio accipi. Vocata est autem siccitas, sive gladius super terram, et super montes, ut non proferant triticum, et vinum et oleum, et quaecumque sponte generat humus. Praecedente autem fame, consequenter super homines, et super jumenta mors venit. Et idem gladius vel ventus urens, omnia quae manus hominum laboravere, consumit. Vocatur itaque vel inducit acutus super omnem gladium bicipitem , ut anima negligens quae terra interpretatur arens, et magis in concavis habitare, quam domum Dei exstruere desiderat ejus mucrone feriatur, et quidquid fructuum se putat habere, disperdat. Infertur etiam gladius super montes elevantes se adversus scientiam Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
biti sunt caeli nedarent rorem: &
Non solũ inquit caeli pluuiam non
dederunt. quib in rigata humus
fruges parit: sed nerorem quidem
matutinũ atq nocturnũ: ut aren¬
tes agn saltim humore modico tem¬
perentur : Terra quoq deuorauit a
gricolas : non redditura sementem:
Et quae sponte sol& gignere: auaro sinu
cenuit Ego hunc arbitror cẽ rorem:
dequo inbenedictione dicitur adiacob:
D& tbi ds̃ derorecaeli: Rorem hermon
quides tendit suꝑ montẽ fyon: &des¬
cendit non de arre inquo uolitat multi¬
plex aquilarũ & accipitrum & uult̾um
numerus: sed decaelo: Ut si cuius ani¬
ma ard& ꝑturbritionib: &iciculo
diaboli uulzierata est: refrigeretur
hoc rore & astuosus temper&: Quore¬
tento: terra quoq non affert germen
suum: Neq enĩ sine rore xp̃i. potest
ulla anima adferre frumenta: t uoca
ui siccitatem super terram & suꝑ inontes
nes: & suꝑ iumenta & suꝑ omnẽ labo¬
Sed in haebraico: trib litteris scriptum

Expanded text:
biti sunt coeli ne darent rorem, et biti sunt coeli ne darent rorem, et Non solum, inquit, coeli pluviam non dederunt, quibus irrigata humus fruges facit; sed ne rorem quidem matutinum, atque nocturnum, ut arentes agri, saltem humore modico temperarentur. Terra quoque devoravit, et agricolis non redditura sementem, et quae sponte solet gignere, avaro sinu tenuit. Ego hunc arbitror esse rorem, de quo in benedictione dicitur ad Jacob: Det tibi Deus de rore coeli , et rorem Hermon qui descendit super montem Sion , et descendit, non de aere in quo multiplex volitat aquilarum et accipitrum et vulturum numerus; sed de coelo, ut si cujus anima ardet perturbationibus, et jaculo diaboli vulnerata est, refrigeretur hoc rore, et aestus suos temperet. Quo retento, terra quoque non affert germen suum. Neque enim sine rore Christi potest ulla anima afferre frumenta. Et vocavi siccitatem super terram, et super montnes, et super jumenta, et super omnem labosed et in Hebraico tribus litteris scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ne dĩ: quasi indigna eius custodia
atq tutela: Quoties ego uidi tã
indoctrina quam inconuersatio¬
ne. dequib dam sperata plurima
& post quã uentun est ut haberen
tempꝰ messium. id est tempus do¬
cendi. uitãq suam in exemplum
prebere popłorũ: de excelso prȩ¬
cipitatos : & minus inuentũ in eis.
quã opinio sibi omĩum promitte¬
bat: Unde accidit: ut paulatim
neglegentia sub repente : parum
quoq ipsum qđ uidebantur habe¬
re ꝑderent: Hoc autẽ id crco ꝑ¬
pessi sunt : quia securi fuerunt
in pristinis domib: suis : Nec ascen¬
derunt scripturarũ montem ᷤ
adificationis deeo dominica
ligna cedentes: Nec ex trutxcrunt
inse quotdit dom̃u dñi: seddespici¬
entes eius desolationẽ: &iam id ꝑdi¬
dere : qđ se habere credebant: Supͣ¬
dicti enĩ mali: haec causa redditur:
Quã ob causam dicit dñs exercituũ
quia domus mea deserta ẽ : & uos
festinatis unus quisq indomũ suam:

Expanded text:
ne Dei, quasi indigna ejus custodia ne Dei, quasi indigna ejus custodia atque tutela. Quoties vidi ego tam in doctrina quam in conversatione de quibusdam sperata plurima: et postquam ventum est ut haberent tempus messium, id est, tempus docendi, vitamque suam in exemplum praebere populorum, de excelso praecipitatos, et minus inventum in eis, quam opinio sibi omnium promittebat. Unde accidit ut paulatim, negligentia subrepente, parvum quoque ipsum quod videbantur habere, perderent. Hoc autem idcirco perpessi sunt, quia securi fuerunt in pristinis domibus suis, nec ascenderunt Scripturarum montem, aedificationis de eo dominicae ligna caedentes, nec exstruxerunt in se quotidie domum Domini; sed despicientes ejus desolationem, etiam id perdidere, quod se habere credebant. Supradicti enim mali haec causa redditur. Quamobrem, dicit Dominus exercituum, quia domus mea deserta est, et vos festinatis unusquisque in domum suam,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed& hoc quoq ipsum. qđ uix de
multo segete & infinitis aceruis
fuerat electum: intulistis domum:
smea uirtute disꝑsum est: Ex suf
uli : quae utilia esui sunt : furinã
& similam non habebant: Potest
autem hoc qđ dix̃ intulistis indo¬
mum. & exsufflaui illud: dedona¬
nis accipi qua offerebant in altari:
ads̃ exsufflauerat ea: Sed qui a
dixit intulistis indoniũ: ea quae
in lata sunt donaria. intelligimꝰ:
tutiq intẽplo oblata dicemus.
& non nobis congru& : quia eo tempo¬
re domꝰ dĩ adhuc aedificata non fuerat
Quod quidem usq hodie plerisq con¬
tingit: qui habitant in adificiis hu¬
milib: & quantũ inse est : dispicun
desolatum domũ dĩ: Et cũ possint
aedificare contempnunt: & quasi
iam uidentes maturas segetes :
fructus sibi suorũ oꝑum reꝓmittuns
Et fallentes spe: ꝓmagnis: uix parua
reperiunt: Sed & haec quoq parua
qure indomũ & horreum mentis
condiderant. exsufflantur a sermo¬

Expanded text:
Sed hoc quoque ipsum quod vix de Sed hoc quoque ipsum quod vix de multa segete et infinitis acervis fuerat electum, intulistis in domum, et mea virtute dispersum est. Exsufflacui folliculi, quae utilia esui sunt, farinam et similam non habebant. Potest autem hoc quod dixit: intulistis in domum, et exsufflavi illud, et de donariis accipi quae offerebant in altari, et Deus exsufflaverit ea. Sed quia dixit, intulistis in domum, si ea quae illata sunt, donaria intelligimus, utique in templo oblata dicimus. Et non nobis congruet, quia eo tempore domus Dei adhuc aedificata non fuerat: quod quidem usque hodie plerisque contingit, qui habitant in aedificiis humilibus, et quantum in se est, despiciunt desolatam domum Dei, et cum possint aedificare, contemnunt: et quasi jam videntes maturas segetes, fructus sibi suorum operum repromittunt, et fallente spe, pro magnis vix parva reperiunt. Sed et haec quoque parva, quae 748 in domum et horreum mentis condiderant, exsufflantur a sermo
Abbreviated transcription (Latin):
cetur in eo Igitur quia haet man¬
data sunt nobis: ut ponamꝰ corda
nr̃a inuiis nr̃is : ascendãmꝰ in mon¬
te rationabilem: & ad singula ꝓ¬
blemata congrua de testimonis
sripturarũ ligna querentes : ppo¬
damus ea : &adificemꝰ domũ lipi¬
entiae in nobis Postquã enĩ hacc
fuerint consitucta: finis xdificat¬
onis erit eius : ut dñs glorificetis
in nobis: : Respexistis adampliul
& ecce factũ est minus : & inali
indomũ : & exsufflaui illud. xx:
Respexistis in multa: & facta sunt pauca:
Etintulistis indomũ : & exsufflauiea:
It abiectt mora: & om̃ĩ ambiguitate
deposita : studiosius adificetis domũ
meam: Dico & aliud: quod uobis acci¬
dert: qui distulistis xdificare domum
meam: Non ut supra. seminastis mul¬
tũ: & quia semen terra non reddidit:
intulisti parũ: Sed cũ iam caderent
segetes : & messium tempus instar&
&inanes stipulas sine spitarũ fru¬
gib congregastis: Plene erant arex.
spes inoculis. luctus in manibus:

Expanded text:
cetur in eo. Igitur quia haec mandata sunt nobis ut ponamus corda nostra in viis nostris, ascendamus in montem rationabilem, et ad singula problemata, congrua de testimoniis Scripturarum ligna quaerentes, praecidamus ea, et aedificemus domum sapientiae in nobis: postquam enim haec fuerit exstructa, finis aedificationis ejus erit, ut Dominus glorificetur in nobis. Respexistis ad amplius, et ecce factum est minus: et intulistis in domum, et exsufflavi illud: LXX: Respexistis in multa, et facta sunt pauca: et intulistis in domum, et exsufflavi illa. Ut abjecta mora, et omni ambiguitate deposita, studiosius aedificetis domum meam, dico et aliud quod vobis acciderit, qui distulistis aedificare domum meam, non ut supra: Seminastis multum, et quia sementem terra non reddidit, intulistis parum; sed cum jam candescerent segetes, et messium tempus instaretet inanes stipulas sine spicarum frugibus congregastis. Plenae erant areae: spes in oculis, luctus in manibus.
Abbreviated transcription (Latin):
uice factũ est uerbũ dñi inmanu
bĩ enim quia adhuc ꝓphetum
habebat. & oꝑa tantum munda.
or autẽ illius nec dum plentim
sipientiam receperat. siue quici¬
ad huc habitabat inter eos quidi¬
ebant. Nondũ uenit tempus domꝰ

Expanded text:
ur: Factum est verbum Domini in manu Ibi enim quia adhuc profectum habebat, et opera tantum munda, cor autem illius necdum plenam sapientiam receperat; sive quia habitabat adhuc inter eos, qui dicebant: Nondum venit tempus
Abbreviated transcription (Latin):
quem nunc habẽmus in manibus
eẽ. agłos: & ob dispensationem
& iussionem dr̃. assum sisse corpo¬
ra: & inter homines conuersatos
Nec mirũ hoc de angłis credi: cum
& iam de apocryphis prebent testimo¬
nium ubi dicitur quod iacob qui
postea uocatus est isrł angłs fuerit :
& ꝓpt̃ ea subplantauerit fratrem
inuentre matris sua: Iohannem
quoq ad uocẽ mariae matris dñi
exulcasse in utero elisabeh: & omi
Et obbanc causim homines qͥplacueris¶
dõ aequales angelis fieri : Noc ili sent¬
ant: Ceterũ nos nuntium dñi id est
angelũ qui haebruce dicitur malach
sim̃pliciter ꝓphetam dictũ accipiamꝰ:
abeo qđ dñi uoluntatẽ poplaiuntiauert
Siue quia inmultis locis dñs nr̃ atq.
saluator angłs dĩ dicit᷑. sicut ibi: Mig¬

Expanded text:
manibus, fuisse angelos, et ob dispensationem et jussionem Dei assumpsisse humana corpora, et inter homines conversatos. Nec mirum hoc de angelis credi, cum  causam etiam de apocryphis praebent testimonium, ubi dicitur: Quod Jacob, qui postea vocatus est Israel, angelus fuerit, et propterea supplantaverit fratrem in ventre matris suae . Joannem quoque ad vocem Mariae matris Domini, exsultasse in utero Elizabeth Lucaeet ob hanc causam homines qui placuerunt Deo, aequales angelis fieri. Hoc illi sentiant. Caeterum nos nuntium Domini, id est, angelum, qui Hebraice dicitur MALACH  , simpliciter prophetam dictum recipiamus ab eo, quod Domini voluntatem populo nuntiaverit, sive quia in multis locis Dominus noster atque Salvator angelus Dei dicitur, sicut ibi; Mag
Abbreviated transcription (Latin):
bant nondũ uenit tẽpus domus dñi
adificandaemercedes in ꝑtusum
sacculũ congregarent: Siquis e nob
bona operatur : &digna mercede
quã nobis redditurus est dñs de quo
diciturꝰ: Ecce dñs & merces eiꝰ in manu¬
illius. reddere unicuiq iuxta opera
sua & illid apłi. si cuius opus manse¬
rit qđ suꝑ aedificauit mercedem Ae¬
cipi&: hic congregat mansurasq
conseruandas mercedes : &untutibus
uirtutes semꝑ adiungens: coa ceruat
pecunias insacculũ non ꝑtusum:
Qui autẽ post bona opera non semel
&bis sed frequenter peccat. & preteri¬
tam claritatẽ sequentib uitiis obscu¬
rat & sordidat: iste in ꝑtusum sacculũ
pecuniam congregat: Haec autem
omã euenerunt eis: qui dixerant:
Nonuenit tẽpus donus dñi adificande:
Et cũ ipsi habitarent in conuallibus:
desertam et̃ domũ dñi patiebantur:
Hac dicit dñs exercituum: Ponite

Expanded text:
bant: Nondum venit tempus domus Domini bant: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae, ut mercedes in pertusum sacculum congregarent . Si quis e nobis bona operatur, et digna mercede quam nobis redditurus est Dominus, de quo dicitur: Ecce Dominus, et merces ejus in maniillius, reddere unicuique secundum opera sua . Et aliud Apostoli: Si cujus opus manserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet , hic congregat conservandas mansurasque mercedes, et virtutibus virtutes semper adjungens, coacervat pecunias in sacculum non pertusum. Qui autem post bona opera non semel et bis, sed frequenter peccat, et praeteritam charitatem sequentibus vitiis obscurat et sordidat, iste in pertusum sacculum pecuniam congregat. Haec autem omnia evenerunt eis qui dixerunt: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae, et cum ipsi habitarent in convallibus, desertam esse domum Domini patiebantur. Haec dicit Dominus exe
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictũ est sentire compellimur:
eo quod in uestigabilis sit eiꝰ sapientia
lponat dñs tenebras latibalum suum
& non indignis quibq cius sacram̃to
prodantur Unde & iustus laetatur
& dicit: Incorde meo abscondi eloquia
tua : ut non petem tibi: Hoc pallium
demultiplicis scipientiae sensib uerb¬
q contextum : non sinit feruente sp̃u
refrigerari: Nec dilectionis calore
borea flante frigescere: Qui uero
sed quo non totus operiatur. quomodo¬
enĩ parũ in horrea comportauit. &
comedit non insatietatẽ. & bibit non
in ebrietatẽ. sic operietur quidem sen¬
suum: operũq suorũ pallio: sed non
cale fi&: Qui autt̃ ꝓpt̃ nimiam
animae pauꝑtatẽ nõ hab& pallium.
idõ non hab& s quia multiplicata
miquitate. caritas refrixit in eo:
Unde deistius modi bomine. cuius ab
alio pallium possidetur: in lege
precipitur: Reddes ei uestimentum
antequã sol occidat: qm̃ pauper est
& in ipso non hab& spem: Sed & hoc.

Expanded text:
quod dictum est sentire compellimur, quod dictum est sentire compellimur, eo quod investigabilis sit ejus sapientia, et ponat Dominus tenebras latibulum suum , et non indignis quibusque ejus sacramenta prodantur. Unde et justus laetatur, et dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Hoc pallium de multiplicis sapientiae sensibus verbisque contextum, non sinit ferventes spiritu refrigerari, nec dilectionis calorem, Borea flante, frigescere: Qui vero sed quo non totus operiatur: quomodo parum in horrea comportavit, et comedit, et non in satietatem, et bibit, et non in ebrietatem: sic operietur quidem sensuum operumque suorum pallio, sed non calefiet. Qui autem propter nimiam animae paupertatem non habet pallium: ideo non habet, quia, multiplicata iniquitate, charitas refrixit in eo . Unde et de istiusmodi homine, cujus ab alio pallium possidetur, in lege praecipitur: Reddes ei vestimentum antequam sol occidat: quoniam pauper est, et in ipso habet spem . Sed et hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
bimini: Qui uero sc̃s est: usq ad
satictatem comed&: & explebicus
i illo qđ scriptũ est: Iustus comdꝰ
rtplet animam: Similiter qui penitus
nonbibit siti peribit: sicut & iniudith:
i quis tamen uult librũ recipere: MNu¬
licres & paruuli: siti prrierunt: Qui
utem parũ bibit : bibit quidem. sed ñ
usq adebrictatẽ: Porro qui potest dice¬
re ad dñm. calix tuus inebrians quã
inxgrpto constitutus: tamen in con¬
uiuio ioseph cũ patriarchis & fratrib
Quomodo autẽ non sit huic expositi¬
oni contrarium illud. qđ filii iona¬
dab filii rechab uinũ nonbiberiN
Elaudentur adño in hieremia.: con¬
petentius disserctur: Post haec: dicitur
id eos qui neglegebant adificare tẽplũ
ini: s Oꝑuistis uos: & non estis cale facti:
no: in quo dedõ dicit᷑: Abyssus: sicut
uestimentũ amictus eius: Quam quã
enĩ scđ̾m habraicã ueritatẽ referatur
ad terras. quod ambiantur oceano:
tamen scđm Ixx trans latores qui dixer̃

Expanded text:
 Qui vero sanctus est, usque ad satietatem comedet, et explebitur in illo quod scriptum est: Justus comedens replet animam suam . Similiter qui penitus non bibit, siti peribit: sicut 745 et in Judith si quis tamen vult librum recipere mulieris: Et parvuli siti perierunt . Qui autem parum bibit, bibit quidem, sed non usque ad ebrietatem. Porro qui potest dicere ad Dominum: Calix tuus inebrians quam in Aegypto constitutus, tamen in convivio Joseph cum patriarchis et fratribus Quomodo autem non sit huic expositioni contrarium illud quod filii Jonadab filii Rechab vinum non biberint, et laudentur a Domino, in Jeremia competentius disseretur. Post haec dicitur ad eos qui negligebant aedificare templum Domini: Operuistis vos, et non estis calefacti. Deo dicitur: Abyssus ut vestimentum amictus ejus. Quamquam enim secundum Hebraicam veritatem referatur ad terras, quae  Al. quod ambiantur Oceano, tamen secundum LXX translatores qui dixerun
Abbreviated transcription (Latin):
sicut misit eum dñs d̃s eorũ adipsos:
&tinuit popłs asticie dñi: Diligent᷑
adtende ꝓpt̃ duas intelligentias
saluatoris inzorobabel duc̃e & in¬
shu sacerdote. ipse enĩ & rex est: &
sacerdos: Quod ñ dixerit zorobabel
& iħs timuerunt : sed audientib zord¬
babel &iħ̃u popło uerba aggei ꝓphȩ¬
tȩ qua uerba sunt dñi : solus popłs
timuit a facie dñi : id est sola multi¬
tudo quae necdum in unũ & ꝑfectũ
uirũ uenerat : nec sp̃ui copulatus
afticie dñi: scͥens quia ficies dñi.
suꝑ facientes mala : ut ꝑdat de
terra memoriam eorũ: s Et dixit

Expanded text:
cut misit eum Dominus Deus eorum ad eos, et timuit populus a facie Domini. Diligenter attende, propter duas intelligentias Salvatoris in Zorobabel duce et Jesu sacerdote ipse enim et rex est et sacerdos, quod non dixerit, Zorobabel et Jesus timuerunt, sed, audientibus Zorobabel et Jesu et populo verba Aggaei prophetae, quae verba sunt Domini, solus populus timuit a facie Domini, id est, sola multitudo, quae necdum in unum et perfectum virum venerat, nec spiritui copulatus a facie Domini, sciens quod facies Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eor
Abbreviated transcription (Latin):
urĩs: ascendite suꝑ montem. & prae¬
cidite ligna: Cetera similiter:
Rursum uobis ego dñs prȩcipio. qui
& prius iusseram: ut ponatis corda
tis. & relinquentes studium domorũ
ur̃arum humilium ascendatis iN
montem: ubi non sunt ligna quae
conburantur : sedquae ad oꝑa domꝰ
mexe proficiant: Eout hoc fticiatis ad¬
tentius: mihi scitote placiturũ eẽ qđ
facitis: Aiunt hebrȩi sola tantum
ad contignandũ ligna fuisse netessa¬
ria: stantib muris templi post in¬
cendium: Hoc illi: Nobis autẽ pre¬
cipitur. non extra uias nr̃as ponere
corda nr̃a: sed quae prius posueramꝰ.
monis altitudinẽ. in quo necessaria
adaedificationẽ templi dĩ ligna suNs:
deomĩ scripturae scãe monte inqua
uaria uirtutũ. & paradysi ligna
plantata sunt: precidamꝰ & aedifice¬

Expanded text:
ras, ascendite super montem, et praecidite ligna caetera similiter. Rursum vobis ego Dominus praecipio, qui et prius jusseram, ut ponatis corda tis, et relinquentes studium domorum vestrarum humilium, ascendatis in montem, ubi non sunt ligna quae comburantur, sed quae ad opera domus meae proficiant: et ut hoc faciatis attentius, mihi scitote placiturum esse quod facitis. Aiunt Hebraei sola tantum ad contignandum ligna fuisse necessaria, stantibus muris templi post incendium. Hoc illi. Nobis autem praecipitur, non extra vias nostras ponere corda nostra; sed quae prius posueramus, monis altitudinem, in quo necessaria ad aedificationem templi Dei ligna sunt, de omni Scripturae sanctae monte, in quo varia virtutum et paradisi ligna plantata sunt, praecidamus ea, et aedifice