comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dic arctir n susficit sola uoluntas hominis. si ñ sit eciã m isesia
dti Non gͦ susficit co sola mised̃ia di: si ñ sit ecia uoluntos sepe¬
minis. ae ꝑ hoc si recte dictũ ẽ. ñ uolentis hominis Einiseren¬
tiest di qd id uoluntas hominis sola ñ amꝑlet. leiur non
econtrario recte dicit᷑. nꝰ miserentis di s uolentis ẽ hominis.
qđ i mniscd̃ia cłi fola ñ implet. Porrosłic nullus dicere ap̃i¬
An auaebit ñ miserentis di s uolentis c̃ hominis. ne apło
aꝑtissime contradicat: restat ut ꝓpterea recte dictũ intel¬
ligat n uolentis neq currentis s miserentis ẽ di. ut totũ
det᷑ d̾o. qͥ hominis uoluntatẽ bonã &e p̃parat ad iuuandũ
& adiuuat p̃paratã. Precedit enĩ bona uoluntas hominis multa d̃i
dona: s ñ om̃ia. Qͤ autẽ ñ p̾cedit: ipsa in eis est & ipsa. Nã utrũq

Expanded text:
t etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet, quare non et e contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam t adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
eque eniꝰ frustra ille ꝓpͥe dicit᷑ dies udicii. qͣndo
uenturus ẽ iudex uiuoꝵ & mortuoꝵ: sicut econt᷑rio
iundicant᷑ hic aliqͣ. &̾ tam̃ si remittunt᷑. ꝓfecto in futuro
scło nͨ nocebunt. Propterea de qͥb dã tẽporalib penis q
ne seruent᷑ in finẽ: ait apłs. Si enĩ nosmetipsos uidica¬
remꝰ: a d̾no ñ iudicaremur. Cũ iudicam᷑ autẽ a dño. cor¬
hi qͥ nom ip̃i ñ relinquunt. & eiꝰ lauacro in eccłia baꝑ¬
tizant᷑. nec ab ea ullo scismate uł heresi p̾cidunt᷑. in
qͥntislibet scelerib uiuant. qͥ nec diluant penitendo. nͨ
elemosinis redimant. s in eis usq ad huiꝰ uitȩ ultimũ
die̾ ꝑtinacissime ꝑseuerant: salui futuri ꝑ igne̾. licet
ꝓ magnitudine. facinoꝵ flagitioꝵq diuturno ñ tam
ȩt̾no igne puniri: s qͥ hoc credunt ã tam̃ catholici sunt.
humana quadã beniuolentia mͥ falli uident᷑. Nam
script᷑a diuina aliud consulta respondet. Librũ autẽ

Expanded text:
dies judicii, cum venturus est judex vivorum et mortuorum. Sicut e contrario judicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis quae servantur in fine ait Apostolus: Si autem nosmetipsos judicaremus, a Domino non judicaremur. Cum judicamur autem, a Domino corhi qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet. sic̃ papia auctor ⁊ hireneꝰ ⁊ tertullianꝰ ⁊ lactantiꝰ
adqͥescunt. Deq post mille annos post resurrectionẽ xp̃i
regnũ in t̾ra futurũ. ⁊ scõs cũ illo in deliciis regnat᷑os
speremꝰ sic̃ nepos docuit. qͥ pͥmã iustoꝵ resurretionẽ
gentes ignorantes dm ĩ angulis t̾rarũ ĩ carne seruandas.¬
Que post mille annos regni in terra iustoꝵ ĩstigante diabolo
mouende st̃ ad pugnã. ⁊ contͣ iustos repugnantes. ⁊ dũo
ꝓ iustis pugnante. imbre igneo conpescendas. atꝙ ita mor¬
tuas. cũ ceteris in ĩpietate mortius. ad eterna sripplicia
in incorruptibili carne resuscitandas.
ullũ credimꝰ ad salutẽ: nͥ do ĩuitante uenire. Nullũ ĩ ui¬
tatũ: salutẽ suã nͥ do auxiliante oꝑari. Nullũ nͥ orantẽ
auxiliũ ꝓmereri. Nullũ d̃i uoluntate ꝑire. s ꝑ se ipsũ
ꝓ electione arbitͥ: ne ingenuitatis libertas at potestas

Expanded text:
pertinet, sicut Papia auctore Terrenus et Tertullianus et Lactantius pertinet, sicut Papia auctore Terrenus et Tertullianus et Lactantius adquiescunt: neque per mille annos post resurrectionem regnum Christi in terra futurum, et sanctos cum illo in deliciis regnaturos speramus, sicut Nepos docuit, qui primam justorum resurrectionem gentes ignorantes Deum in angulis terrarum in carne servandasae post mille annos regni in terra justorum, instigante diabolo, movendae sunt ad pugnam contra justos regnantes, et, Domino pro justis pugnante, imbre igneo compescendas; atque ita mortuas cum caeteris in impietate ante mortuis ad aeterna supplicia in incorruptibili carne resuscitandas.itante venire; nullum invitatum salutem suam nisi Deo auxiliante operari; nullum nisi orantem auxilium promereri; nullum Dei voluntate perire, sed per seipsum pro electione arbitrii, ne ingenuitatis libertas atque potestas
Abbreviated transcription (Latin):
pie peteata donare consueuit: accedat ad eucaristia ĩtre¬
pidus ⁊ securꝰ S hec de illo dico. quẽ capitalia ⁊ morta¬
lia peccata ñ grauant. Nam quẽ mortalia crimina post
baptisinũ cõmissa pͥmunt. hortor pͥus publica ꝑ enitentia
satisfacere:. ⁊ ita sacerdotis iudicio reconciliatũ. ꝯmunica¬
tiomi sociari: si uult ñ ad iuidiciũ ⁊ condẽpnationẽ sui
eucaristiã ꝑcipere. S ⁊ secreta satisfactione solui aorta¬
lia crimina ñ negamꝰ: s mutato pͥus seculari habitu.
⁊ confesso religionis studio. ꝑ uitȩ correptionẽ. ⁊ iugi
ꝓ his q̃ penitet^ agat: ⁊ euearistiã om̃ib dm̃cis dieb sup¬
enitentia uera÷. penitenda ñ admittere: ⁊ admissa de
nec earũ suggestionib aditũ indulgere.
N aninis repmissionib nichil terrenũ uł tͣnsitoriũ ex¬
spectemꝰ. sic̃ melitiani sperant. Non nuptiarũ copulã. sic̃
cheruitꝰ ⁊ marchion delirant. Nõ ꝗd̃ ad cibũ uł ad ꝓotũ

Expanded text:
t ad Eucharistiam intrepidus et securus. Sed hoc de illo dico, quem capitalia et mortalia peccata non gravant. Nam quem mortalia crimina post baptismum commissa premunt, hortor prius publica poenitentia satisfacere, et ita sacerdotis judicio reconciliatum communioni sociari, si vult: non ad judicium et condemnationem sui eucharistiam percipere. Sed et secreta satisfactione solvi mortalia crimina non negamus, sed mutato prius seculari habitu et confesso religionis studio per vitae correctionem, et iugi, a his, quae penitet, agat, eucharistiam omnibus dominicis supPenitentia nec earum suggestionibus aditum indulgere.In divinis repromissionibus nihil terrenum vel transitorium expectemus, sicut Meliciani sperant: non nuptiarum copulam, sicut Cerinthus et Marcion delirant: non quod ad cibum vel potum
Abbreviated transcription (Latin):
mã creari ⁊ infundi. ut uiuat homo ĩ utero. ex anima con¬
stans ⁊ corpore: ⁊ egͤdiat᷑ uiuuꝰ ex ut̾o plenꝰ humana substanti.
eq duas animas dicimꝰ ĩ uno homine. sic̃ iacobꝰ ⁊ alii
syroꝵ scribunt. unã animalẽ. qͣ animet᷑ corpꝰ & ĩmixta sit san¬
guini. ⁊ alterã sp̃ualẽ. q̃ rationẽ ministret: s dicimꝰ unam
eãdẽ animã ĩ homine. q̃ ⁊ corpꝰ sua sociecate uiuificet. ⁊ se¬
metipsã sua ratione disponat. habens in se lib̾tade᷑ arbihͥi
ut in sua substantia eligat cogitatione qđ uult.
Solũ hominẽ credimꝰ habere anima substantiuã. q̃ exuta
corpoꝵ uiuit. ⁊ sensus suos atq ingenia uiuacit̾ tenet. Non
cũ corpore morit᷑. sic᷑ arabs asserit. neq post modicũ int̾¬
uallũ sic̃ zenon dicit : qͥa substantialit᷑ uiuit.
Animaliũ uͦ animȩ ñ sunt substantiue. s cũ carne

Expanded text:
mam creari atque infundi, ut vivat in utero homo ex anima conmam creari atque infundi, ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, ee duas animas esse dicimus in uno homine, sicut Iacobus et alii Syrorum scribunt, unam animalem, qua animetur corpus et immixta sit sanguini, et alteram spiritualem, quae rationem ministret; sed dicimus unamemque animam in homine, quae et corpus sua societate vivificet, et semetipsam sua ratione disponat, habens in se libertatem arbitrii, ut in sua substantia eligat cogitationem quam vult.Solum hominem credimus habere animam substantialem, quae et exuta corpore vivit, et sensus suos atque ingenia vivaciter tenet: neque cum corpore moritur, ut Arabs asserit: neque postmodum interituram, sicut Zenon dicit: quia substantialiter vivit. Animalium vero animae non sunt substantiae: sed cum carne
Abbreviated transcription (Latin):
est.  omnia implet atq constringit: ideo inuisibilis omnib
creaturis. qđ incorporeus.
reatura om̃is corporea. angłi ⁊ om̃s celestes uirtutes. corꝑore
licet ñ carne subsistunt. Ex eo autẽ corporeas eẽ credimꝰ intel¬
lectuales nat᷑as: qđ localiter circu̾scribunt᷑. Sicut ⁊ de anima
humana q̃ carne claudit᷑. & demones qͥ ꝑ substantiã angłicȩ
nmortales eẽ credimꝰ intellectuales nat᷑as. qͥa ẜnat᷑e funt.¬
carne carent. nec habent qđ cadat: ut resurrectione egeant
post ruinam necessaria.
Animas hominũ n esse ab inicio int̾ cet̾as intellectuales
nat᷑as. nec simul creatas sic̃ origenes fingit. neq eũ corpo¬
rib ꝑ coitũ seminant᷑. sic̾ luciferanꝰ ⁊ cirillꝰ. ⁊ aliqͥ latinoꝵ
corpus tantũ ꝑ conuigii copulã seminari. creatione uͦ ani-¬
mȩ solũ creatorẽ omniu̾ nosse : di uͦ iudicio coagulari in
uulua ⁊ conpingi atq formari. ac formato iã corpore. ani¬

Expanded text:
est, et omnia implet atque constringicreaturis quia incorporeus est. Creatura omnis corporea, angeli et omnes cslestes uirtutes corporeae, licet non carne subsistant. Ex eo autem corporeas esse credimus intellectuales naturas quod localiter circumscribuntur, sicut et anima humana quae carne clauditur, et demones qui per substantiam angelicae mortales esse credimus intellectuales naturas, quia carne carent, nec habent quo cadant, ut resurrectione egeant post ruinam necessaria.animas hominum dicit non esse ab initio inter creaturas intellectuales naturas, nec simul creatas, sicut Origenes fingit, neque in corporibus per coitum seminari, sicut Luciferani et Cyrillus, et quidam Latinorum orpus tantum per conjugii copulam seminari, creationem vero animae solum Creatorem nosse, ejusque judicio corpus coagulari in vulva, et compingi atque formari; ac formato jam corpore ani
Abbreviated transcription (Latin):
potiũ qũa scientes. Satis ẽ xp̃iano rerũ ereata r ũ car¬
ham. fiue celestiũ siue terrestriũ. siue iisibiliũ. siae m¬
uisibiliũ non n bonitatẽ credere creatoris qͥ est uiꝰ dẽ
& uerus: nullamq esse naturã. quȩ nonaue ꝓpse. sit.
unuĩ eundemq spm̃ & patris e filii. Ab hac summa
&e equaliter & inmutabiliter bona tͥnitate ereata sunt
om̃ia nec summe nec equaliter nec immutabiliter
bana. s tñ bona etiã singula. Simul uero uniu̾sa ual¬
de bona: quia ex om̃ib consistit uniu̾sitatis admirabil
pulchritudo.

Expanded text:
potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum caupotius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, unum eumdemque Spiritum Patris et Filiet aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo.
Abbreviated transcription (Latin):
aplo paulus ficdẽ quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur ad pbat atos eõ¬
mendat: quȩ utiq stne spe non potest esse. Pinde nec amor
Rne Spe ẽ. nec sine amore spes. nec ugtu ꝙ ane fadboe anore
uco ergo querit᷑ quid crede ndu sit quod ad ireligropõ
pei eat: ⁊ on rerũ natura. ita rimanda ⁊ iquie admodũ
ab eis quos physicos sreci uocant Nes metue ndłl e se de u¬
aliquid de ii &e mimero elementoꝵ de motu eteli dedre
& defectib siderũ. de figura cȩli de generib ꝑ natutis am¬
maltiũ. friticũ. lapidũ. fontiũ. flummũ. monte st dẽ sẽ¬
tiis loccꝵ &e tempoꝵ. de signis imminentiũ tempestat u es
aa secceist.a. ae his reb quas illi uel iuener unt ustuenis¬
u se sristimiant x pianus ignoret: quia nec ipsi õisa iop¬
pererunt. tanto eacellentes ingenio. Nagrantes scudio.
abundantes otio. & queda humaena comectura muest¬
gantes. queiła uero historica expientia ꝑscrutantes.
& meis quȩ se inuenisse gloriant᷑ plura opmantes

Expanded text:
 Paulus, fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fideum ergo quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et tempoalia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes
Abbreviated transcription (Latin):
bono: scđ̃m qđ dictũ ẽ. Ds ĩ noĩe tuo saluũ me fac: & ĩ uirtute tua
iudica me. Pudiciũ qͥppe d̃i. fit ipsa bonoꝵ maloꝵq diseretio. ut
liberandi a malo ñ ꝑdendi cu malis boni ad dexterã segregent᷑.
Optͦ qđ ille clamat. Iudica me d̾s. E qͥd dixerit uelut exponeus:
& discerne inqͥt causã meã de gente ñ sc̃a

Expanded text:
no, secundum quod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregentur . Propter quod ille clamabat, Judica me, Deus: et quid dixerat velut exponens, Et discerne, inquit, causam meam de gente non sa
Abbreviated transcription (Latin):
reddit᷑ ñ donat᷑. Ideo dixit. stipendiũ peccati mors. ut mortẽ
peccato ñ ĩmerito illatã: s debitã demonstraret. Grã uͦ nisi
gratis e̾: gra ñ ẽ. Intelligendũ ẽ gͥ etiã ipsa hominis bona m̾ita:¬
ꝑ gr̃a reddit᷑ Sic gͦ factꝰ est homo rectus. ut & manere
in ea rectitudine posset nͦ sine diuino adiutorio. & suo fieri ꝑ¬
uersus arbitrio: utrulibet hoꝵ elegisse d̃i uoluntas fieret. aut
etiã ab illo. aut certe de illo. Pinde qͥa suã maluit facere quã d̃i.
de illo facta ẽ uoluntas. qͥ ex eadẽ massa ꝑditioniᷤᷤ
qͦ de illiꝰ
stirpe ꝓfluxit. facit aliud uas in honoreᷤ. aliud
tumeliã. In honorẽ ꝑ miscd̾iam. in contumeliã ꝑ iudiciuꝰ: ut
nemo gloriet᷑ in homine. ac ꝑ hoc nec in se. Nam neq ꝑ ipsũ¬

Expanded text:
redditur, non donatur; ideo dixit: Stipendium peccati mors, ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam, demonstraret. Gratia vero, nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsius hominis bona meritatia redditur ? Sic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misericordiam; in contumeliam, per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in se. CAPUT CVI
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ arbitriũ. nisi participatione ĩmutabilis boni diuinũ ad¬
uitoriũ preberet᷑. Sicut enĩ mori est in hominis potestate cum¬
uelit. nemo est enĩ qͥ ñ se ipsũ ut nichil aliud dicã uel ñ uescendo pos¬
eũ fecerat adiuuaret. S post illã ruinã maior est miscdia đi.
te peccatũ. Nec omnino ꝑ se ipsũ. sꝗ solã d̾i gr̾am qͦ in fide
.xpͦi posita eͣ uberat᷑: ut uoluntas ipsa sicut scͥptũ e̾ a dño pͦ¬
paret᷑. qͣ cetera dĩ munera capiant᷑. ꝑ q̃ ueniat᷑ ad munꝰ ȩternũ.¬

Expanded text:
liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adliberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cumvelit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo poseum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, te peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad munus aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
tas nͨ est. aut libera dicenda nͦ ẽ. qͣ beati esse sic uolumꝰ. ut eẽ miseri
ñ solũ nolimꝰ. s nequaqͣm prorsus uelle possimꝰ. Sicut gͦ anima
nra etiã nunc nolle infelicitatẽ. ita nolle iniqͥtatẽ semꝑ habitu¬
ra est. S ordo pret̾mittendus ñ fuit. in qͦ ds uoluit ostendere
qua̾bonũ sit animal rationale. qd̾ etiã peccare: possit: qͣmuis
sit meliꝰ qđ peccare ñ possit: sicut fuit ĩmortalitas. s tamͦ fuit
in qͣ posset etiã ñ mori. qͣmuis maior futura sit. in qͣ ñ possit mo¬
ri. Illã nat᷑a humana ꝑdidit ꝑ liberũ arbitriũ: hanc est acceptura
ꝑ gr̃am. qͣm fuerat si ñ peccasiet acceptura ꝑ meritũ: qͣmuis si¬
ne gr̃a. nec tunc ullũ meritũ eẽ potusset. qͥa & si peccatũ in sol
erat libero arbitͥo constitutũ: ñ tñ tusticiȩ retinendȩ sufficiebat

Expanded text:
volumus, ut esse miseri volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitasnon mori, quamvis major futura sit, in qua non possit mori. Illam natura humana perdidit per liberum arbitrium, et hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat
Abbreviated transcription (Latin):
uapropt᷑ etiã pͥmũ hominẽ ds in ea salute lxii ẜ nͨ fecit.¬
in qͣ conditꝰ erat custodire uoluisset. eu̾q oportuno tẽpore
post genitos filios sine int̾positione mortis ad meliora ꝑduceret.
ubiiã nͨ solũ peccatũ cõmittere. s nec uoluntatẽ posset habere
peccandi: si ad ꝑmanendũ sine peccato sicut factus erat. ꝑpettiã
uoluntatẽ habiturũ ẽẽ prescisset. Qa uͦ eu male usurũ libero
arbitrio. hoc ẽ peccaturuͦ eẽ presciebat. ad hoc potiꝰ p᷑parauit uo¬
luntatẽ suã. ut bene ipse faceret etiã de malefaciente: ac sic
ut & bene uelle posset & male. Nec gratis si bene: nec inpi¬
ne si male. Postea uͦ sic erit ut male uelle nͦ possit: nec ideo libero
carebit arbitrio. Multo qͥppe liberiꝰ erit arbitriũ: qd̾ omnino ñ po-¬
terit seruire peccato. Neq enĩ culpanda est uoluntas. aut uolun-

Expanded text:
uapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in uapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit, nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est volu
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ab horrere. Proinde dicens. hoc enĩ bonũ est corã salutari¬
nr᷑o do. ia ẽ. ut eciã ꝓ talib oret᷑: statiꝰ ut desꝑationẽ tolleret.
addidit. Qͥ om̃s homines uult saluos fieri: & ad agnitione̾
ueritatis uenire. hoc qͥppe bonũ d̾s iudicauit. ut ora¬
tionib humiliũ. dignaret᷑ salutẽ prestare sublimiũ: qđ u
est usus: ubi ait phariseis. Decimatis mentã & rutã & om̃e
olus. Neq eniꝰ pharisei & qͦcũq aliena & omniũ ꝑ omnes
terras alienigenarũ omͦia olera decimabant. Sicut gͦ hic
omne olus. om̃e olerũ genꝰ: ita q illic om̃s homines. omne
hominũ genꝰ intelligere possumꝰ. E qͦcũq alio mͦ intelligi po¬
test. dũ tam̃ credere nͨ cogam᷑ aliqͥd omͦipotentẽ uoluisse fieri.
factũq ñ ẽẽ. qͥ sine ullis ambiguitatib si in celo & in t̾ra sicut eu
eritas cantat.om̃ia qͦcũq uoluit fecit: ꝓfecto face noluit qdđcũq¬

Expanded text:
anae fidei abhorrere. Proinde dicens: Hoc enim bonum est coram Salvatore, id est ut etiam pro talibus oretur, statim ut desperationem tolleret, addidit: Qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod s in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse; qui sine ullis ambiguitatibus, si in coelo et in terra, sicut eum veritas cantat, omnia quaecumque voluit, fecit, , profecto facere noluit quodcumq
Abbreviated transcription (Latin):
am ds qͣsdã uoluntates suas utiq bonas inplet ꝑ malorũ ho¬
minũ uoluntates malas. sicut ꝑ iudeos maliuolos bona uo¬
luntate patris ꝓ nobis xp̾c occisus ẽ. Qđ tantũ bonũ factũ
est. ut apłs petrus quando id fieri nolebat: satanas ab ipso qͥrii
occidi uenerat diceret᷑. Quã bonȩ apparebant uoluntates piorũ
fideliũ. qͥ nolebant apłm pauluͦ iherusale̾ ꝑgere. ne et pateret᷑ ma¬
la qͦ agabus ꝓpħa pͣdixerat: E tñ d̾̃s hec illĩ pati uolebat. ꝓ annu¬
tiauda fide xp̃i. exercens martirẽ xp̃i. Neq istã bonã uoluntatẽ suã
impleuit ꝑ xpͣianorũ uoluntates bonas. s ꝑ iudeorũ malas: &
ad eũ potiꝰ ꝑtinebat qͥ nolebant qđ uolebat. quã illi ꝑ qͦs uolentes
factũ ẽ qđ uolebat. qͥa id ipsũ qͥđe. s ipse ꝑ eos bona. illi autẽ ma

Expanded text:
am Deus quasdam voluntates suas, utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: sicut per Judaeos malevolos bona voluntate Patris pro nobis Christus occisus est; quod tantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur . Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne ibi pateretur mala, quae Agabus propheta praedixerat ? et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi. Neque istam bonam voluntatem suam implevit per Christianorum voluntates bonas, sed per Judaeorum malas: et ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes fact
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt & ds. S cũ factus eͥ adam homo scilicet rectꝰ. mediatore ñ
opꝰ erat. Cũ uͦ genꝰ humanũ peccata longe separauert᷑ a dõ. ꝑ
mediatorẽ qͥ solus sine peccato natꝰ eͦ. uixit. occisus̃& reconcili¬
ari nos oportebat dõ. usq ad carnis resurrectionẽ in uitã eter¬
nã: ut & humana suꝑbia ꝑ humilitatẽ dĩ argueret᷑ ac sanaret᷑.
& demonstraret᷑ homini quã longe ado recesserat. cũ ꝑ incarna
tũ dm reuocaret᷑. & exẽplũ obedientiȩ ꝑ hominẽ dm̃ contumaci
homini preberet᷑. & unigenito suscipiente formã serui. qͥ nichil
ante meruerat fons gr᷑e panderet᷑. & carnis etiã resurrectio redẽpti
ꝓmissa in ipso redẽptore pmonstraret᷑. & ꝑ eandẽ naturã qͣm se
Decepisse letabat᷑ diab olus uinceret᷑. Nec tam̃ homo gloriaret᷑:
ne iteru suꝑbia nasceret᷑. & siqͥd aliud de tanto mediatoris
sacramento a ꝓficientib uideri & dici potest: aut tantũ uideri
etiam si dici non potest.

Expanded text:
et Deus. Sed cum factus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demontum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ꝓueros. adolescentes. iuuenes. seniores senes. in linguis om̃ib.
in morib om̃ib. in artib om̃ib. in ꝓfessiouib om̃ib. in uolun¬
tatũ & conscientiarũ uarietate innumerabili constitutos: & siqͥd
aliud differentiarũ est in hominib. Qͥa est enĩ eoꝵ unde ds ñ

Expanded text:
tes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, tes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde non Deus
Abbreviated transcription (Latin):
saluos fieri. tamquã diceret᷑. nullũ hominẽ fieri saluũ. nisi
quẽ fieri ipse uoluerit: ñ ꝗđ nullus sit hominũ nisi quẽ saluu̾¬
fieri uelit: s qđ mullus fiat nisi quẽ uelit. & ideo sit rogandus ut
uelit: qͥa necesse est fieri si uoluerie. De orando do qͥppe aiebat
tũ est. Q illuminat omne᷑ hominẽ: ũ qͥa nullus est hominũ qͥ
ñ illuminet᷑. s qͥa nisi ab ipso nullus illuminat᷑. Aut certe sic
dictũ. qͥ omnes homines uult saluos fieri. ñ qđ nullus hominũ
esset. quẽ saluũ fieri nollet. qͥ uirtutes miraculoꝵ noluit facere
apł eos quos dicit acturos fiuisse penitentiã si fecissent: s ut
om̃s homines. om̃e genꝰ hominu intelligamꝰ. ꝑ qͣscuq differen¬
tias distributũ. reges. priuatos. nobiles. ignobiles. sublimes. hu¬
miles. doctos. indoctos. integri corporis. debiles. ingeniosos. tar¬
dicordes. fatuos. diuites. pauꝑes. medioeres. mares feminas. infan-¬

Expanded text:
salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum, nisi quem salvufieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebatum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infan
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sit ubi talis & tanta beatitudo ꝑsistit. aliter dici ñ po¬
dest. nisi qͥcqͥd boni ẽ. ibi ẽ: & qͥqͥd mali ẽ. nusqͣm ẽ. Quod:
felicitatẽ multis scłi diuitiis constipatus dauid anhela-¬
bat cũ diceret. Qid mͥ restat in celo: & a te qͥd uolui super
terram: Multis regaliũ dapib habundans dicebat. Sacia¬
bor dũ manifestabit᷑ gła tua. His ita decursis qͣmqͣm mul
qͥbtam in sompnis sepius uera ꝓnuntiat. ut eos qͣndo ꝙ
ad falsitatẽ ꝑtrahat. cũ dormientes ante horã excitat. ut
orantes quolibet pacto ab spiritali opere retrahens in anes
efficiat. Tu autem homo dĩ uigilanti stuctio attende que
e predestinatione di locuturi. anxie¬
tatib qͥbusdam inuoliuim᷑. quia dum
conscientiam nr̃e stoliditatis ꝑscrutam᷑.
ab appetitu tam ardue disputationis repruminur.
S dum ad om̃ipotentiã illiꝰ qͥ ꝑ os asine irrationa¬
bilis. rationabili sessori uerba uoluntatis sue monstra

Expanded text:
ibi sit, ubi tanta et talis beatitudo persistit, aliter dici non potest, nisi quidquid boni est ibi est, et quidquid mali est ibi nusquam est. Quod felicitatem multis saeculi divitiis constipatus David anhelabat, cum diceret: Quid enim mihi est in coelo? et a te quid volui super terram ? Multis regalibus dapibus abundans, dicebat: Satiabor, dum manifestabitur gloria tua; quibusdam insomniis saepius vera pronuntiat, ut eos quandoque ad falsitatem pertrabat; cum dormientes ante horam vel tempus suscitat, ut oranteefficiat. Tu autem, homo Dei, vigilanti studio attende quae e praedestinatione Dei locuturi, anxietatibus quibusdam involvimur: quia dum conscientiam nostrae stoliditatis perscrutamur, ab appetitu tam arduae disputationis reprimimur. Sed dum ad omnipotentiam illius qui per os asinae irrationalis, rationali
Abbreviated transcription (Latin):
facta illa om̃a que stultissimis displicent. quã dedignat᷑ imitari
uitiosa iactantia: ut aduirtutẽ ꝑcipiendã possit adduci. Si
erubescit imitari eũ deqͦ dictũ ẽ.
antequã nasceret᷑. quod
filius altissimi uoca¬
negare nemo potest. filius altissimi uocat᷑: Simultũ de nobis
sentimꝰ. dignem᷑ imitari eũ qͥ filius altissimi uocat᷑. Si parũ

Expanded text:
facta illa omnia, quae stultissimis displicent. quem dignatur imitari uitiosa iactantia, ut ad uirtutem percipiendam possit adduci, si erubescit imitari eum, de quo dictum est, antequam nasceretur, quod filius altissimi uocanegare nemo potest, filius altissimi uocatur? si multum de nobis sentimus, dignemur imitari eum, qui filius altissimi uocat
Abbreviated transcription (Latin):
moysen. ueinde sub gr̃a. qͥ reuelata eͦ ꝑ pͥmũ mechatoris aduentũ.
Que qͥdẽ gr̃a nec antea defuit. qͥb eam oportuit ĩꝑtiri: qͣmuis ꝓ
tius. alias occultiꝰ ꝓphetari. In qͦcu̾q autẽ qͣtuor istarũ uelut¬
ȩtatũ singulũ quẽq hominẽ gr̾a regenerationis inuenerit.¬
ibi ei remittunt᷑ p̾terita uniu̾sa peccata: & reatꝰ ille nascendo con-¬
tractꝰ. renascendo dissoluit᷑. tamq multũ ualet qđ sp̃c ubi
uult spirat. ut qͥdã sccdam illã seruitutẽ sub lege nͨ nouerint.
s cũ mandato incipiant adiutoriũ habere diuinũ. Anteqͣm¬

Expanded text:
Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro tius, alias occultius prophetari. CAPUT aetatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit,ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divinum.
Abbreviated transcription (Latin):
re credat᷑. & agi homo ceꝑit dĩ spͣu. concupiscit᷑ aduersus carnẽ
fortiore robore caritatis. ut qͣmuis adhuc sit qđd homini repug-¬
net ex homine. ñdũ tota infirmitate sanata. ex fide tam̃ iustꝰ uiuat.
iusteq uiuat. in qͣntũ ñ cedit malȩ concupiscentiȩ. uincente delecta¬
tione iusticiȩ. Hhec st̃ tercia bona spei hominis. In qͥb si ꝑia ꝑseue-¬
rantia qͥsq ꝓficiat. postrema pax restat. q̃ post hanc uitã in requie
sp̃c. deinde in resurrectione etiã carnis implebit᷑. Harũ qͣtuor dif-¬
ferentiarũ. pͥma e᷑ ante legẽ. scdã sub lege. t̾cia sub gr̾a. qͣrta i
pace plena atq ꝑfecta. Sic est & d̃i popłs ordinatꝰ ꝑ int̾ualla tem-¬
poꝵ sicrit d̾o placuit: qͥ menfura & numero & pondere cuncta dis¬
ponit. Nam fuit pͥmitꝰ ante lege̾. scdo sub lege. qͣ data est per

Expanded text:
re credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem re credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus ordinatus per tem sicut Deo placuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per
Abbreviated transcription (Latin):
Uilectione ñduꝰ habet. petit ut accipiat. querit ut ĩueniat. pulsat
ut aꝑiat᷑ ei. fides namq inpetrat: qđ lex imperat.
am sine di dono. id ẽ sine sp̃u scõ. ꝑ quẽ diffundit᷑ caritas
in cordib ntis: iubere lex poterit ñ iuuare: & preuarica¬
torẽ insuꝑ facere. qͥ de ignorantia se excusare ñ possit. Regnat
enĩ carnalis cupiditas: ubi ñ est di caritas: sed cũ in altissimis¬
ignorantiȩ tenebris: nulla resistente ratione. scdm carnẽ uiuit᷑.
hec sunt prima hominis. Deinde cũ ꝑ lege̾ cognitio fuerit fac-
uere cõuincit᷑ & sciens peccat. peccatoq subditꝰ seruit. A quo
eni᷑ qͥs deuictꝰ huic & seruis addictꝰ est id agente scientia man-¬
uati. ut peccatũ oꝑet᷑ in homine. omnẽ concupiscentiã. cumu¬
lo p̾uaricationis adiecto: atq ita qđ scriptũ ẽ impleat᷑. lex
subintrauit. ut abundaret delictũ. Hec sunt scda hominis.
Si autẽ respexerit d̃s. ut adimplenda q̃ mandat. ipse adiuua-¬

Expanded text:
ilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex imperat. am sine Dei dono, id est, sine Spiritu sancto, per quem diffunditur charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. CAPUT CXVIignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit factaens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuva
Abbreviated transcription (Latin):
superiꝰ qđ de tẽptatione dictũ ẽ. ꝑtinere. Ideo qͥppe ait s libera. ñ ait
ꝙ libera: tanquã unã petitionẽ ẽẽ demonstrans. Noli hoc. s hoc. ut
sciat unusqͥsq in eo seliberari a malo: qđ ũ infert᷑ intẽptationem.
qͥsq sit homo bonꝰ. ñ querit᷑ qͥd credat. aut speret: s qͥd amet. Nam
qͥ recte amat: ꝓ culdubio recte credit & sperat. Quero ñ amat. ina¬
niter credit. etiãsi sunt uera qͥ credit: inanit᷑ sperat. etiãsi ad ue¬
ram felicitatẽ doceant᷑ ꝑtinere q sperat. nisi & hoc credat & sꝑec
qđ sibi petenti donari possit. ut amet. Quamius enĩ sperare sine
amore ñ possit. fieri tamen potest ut id nꝰ amet. sine qͦ ad id qđ
sperat ñ potest ꝑueniri. tamqͣm si speret uitã ȩt̾naᷤ. qͣmuis nͦ¬

Expanded text:
superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; non ait, superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; non ait, Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans noli hoc, sed hoc: ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem. quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis n
Abbreviated transcription (Latin):
cotidianꝰ ideo dictꝰ ẽ. qͥa hic e̾ necessariꝰ. qͣntꝰ animȩ carniq tͥbu¬
endus ẽ. siue spiritalit siue corporalit̾. siue utͦq intelligat᷑ mͦ. Hic ẽ
etiã qm poscimꝰ remissio. ubi ẽ cõmissio peccatoꝵ. hic tẽptationes
q̃ nos ad peccandũ uel alliciunt uel ĩpellunt. hic deniq malũ un-¬
de cupimꝰ liberari: illic autẽ nichil istoꝵ est. Euuangelista uͦ lucas in
oratione dñica. petitiones nꝰ septẽ s qͥnq conplexus ẽ. Nec ab isto qͥppe
discrepauit. S qͦmͦ ista septe sunt intelligenda: ipsa sua breuitate
cõmonuit. Nom̃ qͥppe di seĩficat᷑ in spͣti. di autẽ regnu̾. in carnis
resurrectione uenturũ est. Ostendens gͦ lucas terciã petitionem
cit intelligi. Deinde tresalias adiungit. de ꝑane cotidiano. de re¬
missione peccatoꝵ. de tẽptatione uitanda. At uͦ qđ ille in ultimo
posuit. s libera nos a malo. iste ñ posut: ut intelligeremꝰ ad illud

Expanded text:
buendus est, sive spiritaliter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum, unde cupimus liberari. Illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. Nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo ista septem sint intellicatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem ittendo facit intelligi. Deinde tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda . At vero quod ille in ultimo posuit, Sed libera nos a malo; iste non posuit, ut intelligeremus ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
Uod ut diceret a płs gram cõmendabat. ad cuiꝰ cõm̃datio¬
ne de illis in rebecce utero geminis fuerat iã locutꝰ. Qb
nͣdũ natis. uec aliqͥd agentib boni seu mali. ut scd̾m electionẽ ꝓ¬
positũ di maneret. nͦ ex oꝑib s ex uocante dictũ ẽ ei: qͥa maior
seruiet mincri. Propt᷑ qd adhibuit alterũ ꝓpheticu̾ testimoniuꝰ:
ubi scriptũ ẽ. Iacob dilexi: esau autẽ odio habui. Sentiens autẽ
queadmotũ posset hoc qđ dictũ est. ꝑmouere eos qͥ penetrare intel¬
malorũ ue operũ meritis. unũ ds diligat. oderit alteruꝰ. Qua in
re si futura oꝑa uel bona huiꝰ uel mala illiꝰ qͦ d̾s utiq presci¬
ebat uellet intelligi. nequaqͣm diceret nͦ ex oꝑib. s diceret ex fu
sit iniqͥtas apud d̾m: mox ut ꝓbaret nulla hoc iniqͥtate ci fieri:
tudiciũ penale ingerat digno. siue miscd̾iam prestet indigno:
Deniq infert & dicit. Igit᷑ ñ uolentis neq currentis: s miserentis

Expanded text:
uod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelmalorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex fusit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fierijudicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis
Abbreviated transcription (Latin):
ut uolentiũ de suis meritis gloriari om̃e os obstruat᷑. & qͥ gloriat᷑ indno
ec sunt magna oꝑa dñi. ex qͥsita ĩ oẽs uoluntates eiꝰ lyuis gloriet᷑.¬
Lex cã sapienter exqͥsita. ut cũ angłica & humana creat᷑a peccasset
id est ñ qđ ille s qã uoluit ipsa fecisset: etiã ꝑ eãdẽ creaturȩ uolunta¬
tem qͣ factũ ẽ qđ creator noluit. impleret ipse qđ uoluit. bene utens
& malis tamquã sũme bonꝰ. ad eorũ dãpnationẽ quos iuste p̃destina¬
uit ad penã: & ad eoꝵ salutẽ. qͦs benigne p̾destinauit ad gr̾am. Quan

Expanded text:
ut volentium de suis meritis gloriari « omne os obstruatur, et qui gloriatur, in Dout volentium de suis meritis gloriari « omne os obstruatur, et qui gloriatur, in Doec sunt « magna opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus , » et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco eni᷑ qͥda stulti putant apłm in responsione defecisse: &
inopia reddende rationis repressisse contͣdictoris audaciã. S mag¬
nũ habet pondus qđ dictũ e: o homo. tuqͥs es. E in talib qͥstio¬
nib ad suȩ capacitatis considerationẽ reuocat homine. uerbo
qͥde breui: s re ipsa magna ẽ redditio rationis. Si enĩ hec nͦ ca¬
pit: qͥs est qͥ respondeat: Si autẽ capit magis ñ inuenit qͥa respoi¬
deat. Uidet enĩ sicapie uniuersũ genꝰ humanũ tã iusto iudicio
diuino in apostatica radice dãpnatũ. ut etiã si nullus inde libera
retur. nemo recte posset d̃i uituperare iusticiã. & qͥ liberant᷑ sic o¬
portuisse liberari. ut ex plurib ñ liberatis. atq in dãpnatione
iustissima derelictis. ostenderet᷑ qͥd meruisset uniu̾sa conspersio: & qͦ
eciã istos debitũ iudiciũ d̃i duceret. nisi eiꝰ indebita miscd̾ia subueniret.

Expanded text:
Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat quidem brevi, sed reipsa magna, est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat? Si autem capit magis, non invenit quid respondeat. Videt igitur, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiam si nullus inde liretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam. Et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis ostenderetur, quid commeruisset universa conspersio: et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi ejus indebita misericordia subvenisset,
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult obdutat. Miseret᷑ scilicet mag¬
na bonitate. obdurat nulla iniqͥtate: ut nec liberatꝰ de suis me-¬
ritis gloriet᷑. nec dãpnatꝰ nisi de suis meritis conquerat᷑. Sola eni
gr᷑a redemptos discerint a ꝑdicis. qͦs in unã ꝑditionis concreue.¬
rat massã. ab origine ducta causa cõmunis. hoc aute̾ qͥ eo mo¬
do audit ut dicat qͥd adhuc conqrit᷑ : Nam uoluntati eiꝰ qͥs re¬
sistit: Tamquã propterea malus ũ uideat᷑ eẽ culpandus. qͥ a
ds cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat: absit ut pudeat
nos hoc respondere. qd̃ respondisse uidemꝰ apłm. O homo.
tu qͥs es: qͥ respondeas đo: Nũqͥd dicit sigmentũ ei qͥ se finit:
quare me sic fecisti: Anñ habet potestatẽ figulus luti ex eadẽ
massa aliud qͥde uas in honorẽ facere: aliud uͦ in contumeliã.

Expanded text:
inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet maginquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum eiquare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas facere in honorem, aliud vero in contumeliam?
Abbreviated transcription (Latin):
tuitã. odio autẽ esau habuit ꝑ iudiciũ debitũ. Quod cũ deberet᷑
ambob. in altero alter agnouit. ñ de suis distantib meritis sibi eẽ
gloriandũ. qđ in eadẽ causa idem suppliciũ nͦ incurrit: s de diui¬
ne gr̃e largitate. qͥa nͦ uolentis neq currentis. s miserentis ẽ di. Al¬
tissimo qͥppe ac saluberrimo sacramento uniuersa facies. atq ut ita
dixerĩ uultꝰ sc̃arũ scͥpturarũ: bene intuentes id admonere inuenit᷑.
qđ ait gͥ ñ uolentis neq currentis. s miserentis ẽ dĩ. deinde ut etiã¬
dĩ iudiciu̾ cõmendaret. qm̃ in qͦ nͦ fit miscdĩa. ñ iniqͥtas fit s iudi-¬
ciũ: nͦ ẽ qͥppe iniqͥtas apuddm. continuo subirmx it atq ait: Di¬
cit eniꝰ scͥptura pharaoni. Qa ad hoc te excitaui. ut ostendaᷤ in te
potentiã mea᷑: & ut annuntiet᷑ nom̃ meu in uniu̾sa t̾ra. Qͥb dic¬
tis ad utrũq concludens. id ẽ. & ad miscđiam & ad iuidiciuͦ. Ergo

Expanded text:
atuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, quod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfundũ. Altitudo quippe. cõmune nom̃ est. excelso et
ꝓfundo Sed cũ in excelso dr̃: sublimitatis eminentia cõ¬
mendat᷑ Cũ aut̃ in ꝓfundo : difficultas inuestigationis
& cognitionis. Unde & illud dõ dr̃. Quã magnificata st̃
oꝑa tua dñe. nimis ꝓfundȩ factȩ st̃ cogitationes tux̧.& itẽ :
Iudicia tua abyssus multa. Hinc gͥ ẽ illud apłi. qđ reqͥrendũ
int̃ cȩt̃a posuisti. Huiꝰ rei gr̃a in qͥt flecto genuamea ad pa

Expanded text:
fundum. alti- . tudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur, cum autem in profundo, difficultas inuestigationis et cognitionis. unde et illud deo dicitur: quam magnificata sunt opera tua, domine; nimis profundae facJudicia tua velut abyssus multa . Hinc igitur est illud Apostoli, quod requirendum inter caetera posuisti: Hujus rei gratia, inquit, flecto genua mea ad Pa