comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sinit oꝑatõ ne ibi incipit ꝯꝑatõar¬
tis congrue post tractatũ de posses¬
siomibus ex quibus oriũtur dĩcie
nͣles ãnectitur tractatur de nũnus¬
matibus que sunt dĩcie artificia¬
les.q. post possessiones decĩandũ ẽ
de nũmis matibꝰ postqmͣ diximꝰ q̃
fuit nccĩtas ĩuenire ñĩmisina et
peccuniam restat dr̃e quot sunt spẽs
peccumantĩe. Distinguit aut̾ ph̾s
naturalem campsoriam obolo¬
staricam et talos siue usurã. hus
eiũ . iiii ͦ modis possid̾i couisueuit
młtitudo pecciũe. pͥmtia gͦ spẽs ip̃us

Expanded text:
sinit operatio naturae ibi incipit operatio artis, congrue post tractatum de possessionibus, ex quibus oriuntur divitiae naturales, annectitur tractatur de numismatibus, quae sunt divitiae artificiales. Quare si post possessiones determinandum est de numismatibus: postquam diximus quae fuit necessitas invenire numismata et pecunipecuniativae. Distinguit autem Philos. naturalem, campsoriam, obolostaticam, et tacos sive usuram: his enim quatuor modis possideri consuevit multitudo pecuniae. Prima ergo species ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
leges cuubus. tales .n. debent esse
is obceruari ñ posser. Dico tũ coĩta¬
rem possõnũ poise obsuari absq li
uidebat ei ẽẽ siłes nam et ĩ alus alĩ¬
bus hoc cõueint qd̾ mlt̾e femelle
reddunt filios siłes prĩbus ꝙ̃admo¬
diun int̾ra falarie qͣdam eqͣ erat

Expanded text:
leges civibus. Tales enim debent esse is observari non posset. Dato tamen communtem possessionum posse observare absque litvidebat ei esse similes. Nam et in aliis animalibus hoc contingit, quia multae foemelle redudnt filios similes patribus; quemadmodum in terra Pharsaliae quaedam equa
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sicut fĩ nõ pot̾ qr ex oĩbus cuubꝰ
fiat unũ corpus realr̃. Ita eẽ nõ potest
qd̃ ille idem cibus qui nutrit corpus
libet distribui que reqͥrũtur ad sup¬
plendam in digenciam corͣlem et qr
uidetur ei se plus debere acciꝑe qmͣat
les ciuitati statu insurg̾e̾t rrea int̃
ciues qr qͥliber crede̾t se plus ẽẽ accep¬
turum ut dũ unus ciuis iuidicarer se
meliorẽ alio uellet ẜm dig̾ratem su¬
am ei fĩ rer̾ͥbutõnẽ. Hanc aut̃ eqͣli ͭ ͤ

Expanded text:
nam sicut fieri non potest, quod ex omnibus civibus fiat unum corpus realiter; ita esse non potest, quod ille idem cibus qui nutrit corpus libet distribui quae requiruntur ad supplendam indigentiam corporalem: et quia idetur ei se plus debere recipere quamles civitati, statim insurgeret rixa inter cives, quia quilibet crederet plus esse accepturum: ut dum unus civis iudicaret se meliorem alio, vellet secundum dignitatem suam ei fieri retributionem. Hanc autem aequalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
batur socͣrem nõ modica cõiũtio
plus iuducit de amore si sit ct et no¬
ta qd̃ młta si sit ignota et dubia si¬
cet enĩ maior sit cõiũctio prĩs ad fili¬
diligẽt uepotẽ fi firmit̾ cred̾et ip̃m
bitaret se eum genuisse narã plus ẽ
modo de dilectõne ĩ cuntare ut phs¬
nepotem alius tanqmͣ ftͣuelem appel¬
lat aut̃ ph̾s fratueles qui sunt de duo¬
uitas si sit noͣ et ctͣ maiorem dilectõ
causat qmͣi filiatõ si sit dubia et igno¬
ta coĩtas ergo illa qmͣ ponebat socra¬
tes nõ est expediens ciuitari. Decet
aut̃ ħ̾ reges et pͥncipes diligent᷑ ad

Expanded text:
batur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et dubia. licet enim maior sit coniunctio patris ad filidiligeret nepotem, si firmiter crederet ipsum bitaret se eum genuisse. Nam plus est modo de dilectione in civitate, ut Phnepotem, alius tanquam fratruelem appellat autem Philosophus fratueles qui sunt ex duoineitas si sit nota et certa, maiorem dilectionem causat, quam filiatio, si sit dubia et ignota. communitas ergo illa, quam ponebat Socrates, non est expediens civitati, Decet autem hoc reges, et principes diligenter ad
Abbreviated transcription (Latin):
ror in pͥnꝰ maxiꝰ est ĩ fine dui gͦ sũt
sunt pͥncipia ꝑtractanda et longis
sermoibus sunt extucienda ne ccͣ ip̃a
couriugit error qrͣe cũ ĩ regiine cĩ¬
tatis pͥmo sit poli ͨͣ ordinata du in

Expanded text:
ror in principio, maximus est in fine. Diu ergo sunt principia pertractanda, et longis sermonibus sunt excutienda, ne circa ipsa contingat error. Quare cum in regimine civitatis primo sit politia ord
Abbreviated transcription (Latin):
posituris p̃ficiant᷑. alui uideter se eẽ
despectos ad sediccõm cõsurgunt
⁊ cuutatẽ turbant hanc aut̾ t̾ciã
rõm ĩ ꝓbantem ordĩatõm socͣticã
tangit ph̾s .ẜo. poł. cũ ait qd̾ socra¬
tes sꝑ facit eosdem pͥncipes qd̾ est
sedicõis cã apd̃ nlłam digͥtatem
possidentes. udentes enĩ se nlłam
dignitatem possidere si contingat

Expanded text:
posituris praeficiantur, alii videntes se esse despectos ad seditionem consurgunt, et civitatem turbant. Hanc autem tertiam rationem improbantem ordinationem Socraticam tangit Philosophus 2. Poli. cum ait, Socrates semper facit eosdem principes. quod est seditionis causa apud nullam dignitatem possidentes: videntes enim nullam dignitatem p
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ad finẽ pacem enĩ et cõcordiã
cunũ d untend̾e rector auitatis tã¬
qmͣ finẽ sic est gͦ disponẽda cĩtas
ut cõseruetur in pace et ut ibi sedi¬
tͥbuere eos dĩsis ꝑsonis ut ĩ nuit

Expanded text:
t concordiam civium debet intendere rector civitatis tanquam finem. sic ergo disponenda est civitas, ut conservetur in pace, et ut ibi seditribuere eos diversis personis, ut innuit
Abbreviated transcription (Latin):
tuiꝰ est magr̃atus et p̾poĩtura distͥ¬
buere cognosc̾e qͣles p̾ficiat ppoĩcos
buentẽ p̃posituras et magistͣtus
Sr̃ ciuies p̾us exꝑiri qͣler sinit quos
p̾fecit ĩ ppoĩtos l̃ magistros ⁊ post¬

Expanded text:
us est magistratus et praeposituras distribuere, cognoscere quales praeficiant praepositos buentem praeposituras et magistratus, super cives prius experiri quales sint, quos praefecit in praepositos vel magistratos, et post
Abbreviated transcription (Latin):
Icebat᷑ socrates sꝑ eosdẽ deb̾e ẽẽ
principes incinitate loq̃bat᷑
enĩ de pͥncipatu prout sĩt᷑
pro quol dñio uł pro quolibet ma¬
gistratu sũ pro qͣlibet p̾poĩtura. pos¬
sumꝰ aut̃ tͥplici uia ostend̾e qd̾ non
sit expediens cuutati sꝑ pp̾oni eosd̾¬

Expanded text:
icebat Socrates semper eosdem debere esse principes in civitate. Loquebatur enim de principatu prout sumitur pro quolibet dominio, vel pro quolibet magistratu, sive pro qualibet praepositura. Possumus autem triplici via ostendere, quod non sit expediens civitati semper praepone
Abbreviated transcription (Latin):
digni sint dr̃ari et dedignãtur a¬
do uenerea qr ex tunc incipunit
ardenciuĩs cͣ uenerea incitari. qr
gͦ sꝑ cautela est ad hibenda ubi
obedientes sinc prĩbus et semori¬
bus tangit aut̃ ph̃s .un. pol̾. tres
breues rõnes qͣre decet filios ẽẽ sb̃¬
iectos et obedire semoribus et prĩ¬
bus. p̾ma rõ est qr seniores erpa¬
tres ĩꝑant inuenibuc pp̃ eoꝵ bonũ

Expanded text:
gnatur aendo venerea, quia tunc incipiunt ardentius circa venerea incitari. Quia ergo semper cautela est adhibenda ubi obedientes suis patribus et senioribus. Tangit autem Philosophus 8. Poli. tres breves rationes, quare decet filios esse subiectos, et obedire senioribus, et patribus. Prima ratio est: quia leniores et patres imperant iuvenibus propter eorum bonum:
Abbreviated transcription (Latin):
potissime studere debent ĩ moralibus
sciãꝵ uuenis et in setutor passionũ
nõ est sufficiens auditor. In etategͦ
nimis pui̾li que durat usq ad xiiii.¬
annũ tales scĩe nõ sunt ꝓponẽde aliis
freuent ne passiones et lascuuant ⁊¬
lascunas uiseqnͣtur efficiẽt᷑ dispoĩti
ut suic sufficientes au ditores mora¬
liũ ꝑ que se etalios gub̾nare cog¬
nostant. Sic gͦ regendi sunt iu¬

Expanded text:
potissime studere debent in moralibus scientiarum iuvenis et insecutor passionum non est sufficiens auditor. In aetate ergo nimis puerili, quae durat usque ad deciannum, tales scientiae non sunt proponendae illis: fraenent ne pasisones et lascivias insequantur, efficiuntur dispositi ut sunt sufficientes auditores moralium, per quae se et alios gubernare cognoscant. Sic ergo regendi sunt iu
Abbreviated transcription (Latin):
gruitas qd̃ res pu ͨꝯ defensione ĩ di¬
geat h̾eant corpus sic dispositũ ut
possint tales sõire laboresnt ꝑ eos
ficiat aut̃ ad p̾sens scire qd̾ decet
prẽs sic sollicitari erga regnũ filioꝵ

Expanded text:
gruitas quod respublica defensione indigruitas quod respublica defensione indigeat, habeant corpus sic dispositum, ut possint tales subire labores, ut per eos ficiat autem ad praesens scire, quod decet patres sic solicit
Abbreviated transcription (Latin):
anno et deinceps est ut assumant
fortõres libores qmͣ actenꝰ. Nam si
ceps assum̃da sũt ult̾iora ex̾citia qmͣ
hactenꝰ Imo om̃s labores p̾cedentes
qͣtuordecun aunũ debent e ͤ .q. leues
et debiles extist aut̃ assum̃di sunt la¬
cendi sunt ad labores leues s deinde
debeur assum̾e labores fortes a d̾o
tatõm luctatiãm uł ad aliqmͣ ala
ex̾citatõm siłem ex̾citatõm bellicent
post ea ĩ xuiiiͦ. anno instructi ĩ luc¬
cariua et ĩ eqͥratiua et mn alus quead
miliciam reqͥrũtur sb̃ire possint la¬
bores militares tũt enĩ est quis bñ
dispoĩtus qnͣtũ ad corpus qũ ht̃ tale
corpus qͣle reqͥrat suñ offm̃ et tunc
sine forti ex̾citatõne coris eẽ ñ postest
Cum gͦ om̃s uolenter uiu̾e uita polica
oporteat alñ sustinere fortes labores
ꝑdefensione rei publice om̃s uolen¬
tes iuu̾e tali uita aqrͣtodecuno ãno
ultra sic debent assuefĩ ab aliqͣ ex̾ticia
robusta ut si aduenĩt tempus et cõ¬

Expanded text:
anno et deiceps, est ut assumant fortiores labores quam hactenus. Nma sicceps assumenda sunt ulteriora exercitia quam hactenus. immo omnes labores praecedentes quartumdecimum annum debent esse leves et quasi debiles: ex tunc autem assumendi sunt lacendi sunt ad labores leves: sed deinde debent assumere labores fortes. Adeo tationem luctativam, vel ab aliquam aliam exercitationem similem exercitationi bellicae; ut postea in quoartodecimo anno instructi in luctativa et in equitativa, et in aliis quae ad militiam requiruntur, subire possint labores militares: tunc enim est quis bene dispositus quantum ad corpus, quando habet tale corpus, quale r. quod sine forti exercitatione corporis esse non potest. Cum ergo omnes volentes vivere vita politica, oporteat aliquando sustinere fortes labores pro defensione reipublicae: omnes volentes vivere tali vita a quartodecimo anno ultra sic debent assuefieri ad aliqua officia robusta, quod si advenerit tempus et con
Abbreviated transcription (Latin):
tam futuri sunt dñari. de bent gͦ ipi
dum sunt ĩ etare sic uiuenili prĩbus
rõ est qr qui uult dice̾ principari
d pͥus addiscere soĩti. uñ pħs ait
qd̾ nemo bñ pͥncipatur insi pͥus di¬
dicĩt eẽ sb̃iectus ulłs enĩ est bonꝰ ma¬
gist̾ nisi pͥus ex titi̾t bonus discipłs
ut ergo ip̃i ualeant bñ pͥncipari in¬
dignari nõdebent sb̃ici semoribur
et prĩbus est gͦ p̾mo rectificandus
appetitus uiuenũ exũciũ ĩ etate deqͣ
loquim᷑ ut ueluit semoribus et prĩ¬
bus obedire ¶ Scdõ rectificandꝰ est
uenerea illicita proseꝙ̃tur. Iuuenes
cendi sunt ut sint abstinẽres et so¬
brii qnͣtũ ad cibũ et potũ. S ⁊̃ ut
suit coutinentes et pudici ꝙͣtũ ad
actus uenereos qr ex tũt ut dicebat᷑
ardeucius aduenerea incitantur. In¬
ducendi gͦ sunt in etare illa ut ir
oĩno contineant uł usu ꝓprie cõiu¬
gis sint contẽpti ¶ Ostenso qũo in
disponẽdus corpꝰ et rectificandus

Expanded text:
tam futuri sunt dominari: debent ergo ipsi dum sunt in aetate sic iuvenili patribus ratio est: quia qui vult discere principari, debet prius discere subiici. Unde ait nemo bene principatur. nisi prius didicerit esse subiectus. Nullus enim est bonus magister, nisi prius extiterit bonus discipulus: ut ergo ipsi valeant bene principari, indignari non debent subiici senioribus et patribus. Est ergo rectificandus appetitus iuvenum existentium in aetate de qua loquimur, ut velint patribus et senioribus obedire. Secundo rectificandus est, ne venerea illicita prosequantur. Iuvenes cendi sunt, ut sint abstinentes et sobrii quantum ad cibum et potum, sed etiam ut sint continentes et pudici quantum ad actus venereos: quia ex tunc ut dicebatur ardentius ad venerea incitantur. Inducendi ergo sunt in aetate illa, ut vel omnino contineant, vel usu propriae coniugis sint contenti. Ostenso, quomodo in disponendum corpus, et rectificandus
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dedit ad sintuicõm cornua uł
ungues. S dedit ei manũ que s
et qͥcquid addefensionẽ facit fab̾¬
care ualemꝰ. qrͣe si nͣle est hoĩ desi¬
derare cõseruatõm uite cũ hõ soli¬
taruis nõ sufficiat sibi ad hñdũ
congruũ uictũ et uestitũ et ad
fabricand̾ sibi arma et organa
ꝑ que cõtͣrus de fendatur nͣle estei
te sermoĩs et discipline ꝑ qmͣ in¬
struimt: Nam alia alĩa suffit in
cliuãtur ad oꝑa sibi debita ex ĩstĩc¬
tu nẽ absq instructõne alia p̾ce¬
dente ut arandea ⁊ instĩctu neͤ de
bitani telam fac̾et si nũqmͣ uidis¬
set araueas alias texuisse. sic ⁊ ⁊¬
yrũdines debite fac̾ent indũ si
uũqmͣ uidissent alias indificasse.
et canis ex ĩstructu ne̾ instruitur
qͣlit̾ sedebeat hr̃e ĩ ꝑtu si nũqmͣi u¬
disset caues alias peperisse mlti płr
aut̃ cũ ꝑit nescit qͣlr̃ se debeat hr̃e
ĩꝑtu nisi ꝑ ost̾ctͥces sit suffit᷑ edocta.
inclinatur ad oꝑa sibi debita naͣ

Expanded text:
non dedit ad sui tuitionem cornua vel ungues: sed dedit ei manum, quae et quicquid ad defensionem facit, fabricare valemus. Quare si naturale est homini desiderare conservationem vitae, cum homo solitarius non sufficiat sibi ad habendum congruum victum et vestitum, et ad fabricandum sibi arma et organa, per quae a contrariis defendatur: naturale est ei, parte sermonis et disciplinae, per quam instruimur. Nam alia animalia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas alias texuisse. Sic rundines debite facerent nidum, si nunquam vidissent alias nidificasse. Et canis ex instinctu naturae instruitur, qualiter se debeat habere in partu; si nunquam vidisset canes alias peperisse. Mulier autem cum parit, nescit qualiter se debeat habere in partu, nisi per obstetrices sit sufficienter edocta. inclinatur ad opera sibi debita, natura
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ alia aut̃ que faciũt ad sufficien¬
xume faciat ad sufficientiã uite hũa
tera alia h̃t̃ meliorẽ tactũ et melio¬
rem cõplexionẽ. Id̾o int̾ oĩa alĩa in¬
diget cibo diligeut̃ et artificialiter
ppꝑato. Natura enialibus alus qiͣ
sufficient᷑ mĩstrat cibũ. ut alibus
nõ iuiuẽtibus ex rapina cuiꝰ modi st̃
oues boues et cet̾a talia mĩstrat her¬
bas et fructus qͥbus absq alia pp̾arõ¬
ne sufficiũt ad nut̾m̃tũ. ali̾dus u̾o
iuuentibus ex rapina ut lupis leo¬
nibus et cerĩs talibus ad muĩstͣtur

Expanded text:
 alia autem, quae faciumt ad sufficienxime faciat ad sufficientiam vitae humatera animalia habet meliorem tactum, et meliorem complexionem. Ideo inter omnia animalia indiget cibo diligenter, et artificialiter praeparato. Natura enim animalibus aliis quasi sufficienter ministrat cibum: ut animalibus non viventibus ex rapina, cuiusmodi sunt oves, boves, et caetera talia, ministrat herbas et fructus. qui absque alia praeparatione sufficiunt ad nutrimentum. Animalibus vero viventibus ex rapina, ut lupis, leonibus, et caeterisa talibus, administratur
Abbreviated transcription (Latin):
ad ĩuestigand̾ ħ idem sũitur ex
remotõne ꝓhibentiũ ꝓut ab ĩimi¬
cis et ab hostibus defendun᷑. Natͣa
enĩ aliqͥbus alibus ad suituirõne
dedit cormua ut bubalis et omibus
aliqͥbus u̾o dedit dendoͤs ut lupis ⁊
canibus aliqͥbus qͥdem dedit ungueᷤᷤ
ut ursis er leombus aliqͥbus aut̃¬
dedit corporis agibłi̾tatẽ ut leporibꝰ
et capris. scĩt euĩ capre er lepores

Expanded text:
ad investigandum hoc idem, sumitur ex remotione prohibentium, prout ab inimicis, et ab hostibus defendimur. Natura cum aliquibus animalibus ad sui tuitionem dedit cornua, ut bubalis et bobus. Aliquibus vero dedit dentes, ut lupis et canibus. Aliquibus dedit ungues, ut ursis et leonibus. Aliquibus autem corporis agilitatem, ut leporibus et capreis. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
alibus nͣ sufficient̾ pp̾at nut̾m̃tũ. Nã
qr nõ hũt cõplexionẽ ita purã etica
redactam ad mediũ ut hõ nõ ĩdigẽt
cibo ita depuraro ut ip̃e qͣre ciba¬
ria alioꝵ ałiũ sufficiũt eis ad uitã
pro ut sunt pp̾ara a nͣ absq alia
et redactam ad mediũ iudiget ali¬
m̃to p̾ꝑato ⁊ depurato. frum̃tũ gͦꝙ¬
a nͣ ꝓducit᷑ ⁊ si eẽt sufficiẽs cibuc alibꝰ
alus hoĩ aut̃ nõ est sufficiens cibus
nisi p̾pͥetur ⁊ depuret᷑. Imo molit᷑
⁊ deplratur fit uide panis ⁊ coqͥtur
ut sit ho ͫ ꝯgruus cibuc et qr adħ
oĩa una sola ꝑsona nõ bñ sufficit
Ido ut hõ rõne uictus sufficiat sibi
ĩuita iudiget socierate ut unꝰ qͥsq
suppleat alt̾ius deftm̃ et qd̃ dcĩ est
de frum̃to intlłigend̾ est de cibaruᷤ
alus. Nũqmͣ eĩ hõ exñs solus suffi¬
cit. sibi ad bñdũ cõgrua cibaria q̃

Expanded text:
alibus natura sufficienter praeparat nutrimentum. Nam quia non habent complexionem ita puram , et ira redactam ad medium, ut homo, non indigent cibo ita depurato, ut ipse. Quare cibaria aliorum animalium sufficiunt eis ad vitam, prout sunt praeparata a natura absque alia xionem puram et redactam ad medium, indiget alimento praeparato et depurato. Frumentum a producitur, et si esset sufficiens cibus animalibus aliis: homini autem non est sufficiens cibus, nisi praeparetur et depuretur. ideo molitur, et depuratum sit inde panis, et coquitur, ut sit hominum congruus cibus. Et quia ad haec omnia una sola persona non bene sufficit, ideo ut homo ratione victus sufficiat sibi in vita, indiget societate, ut unusquisque suppleat alterius defectum. Et quod dictum est de frumento, intelligendum est de cibariis aliis. nunquam cum homo existens solus sufficit sibi ad habendum congrua cibaria, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nobilioris conplexionis ꝙͣ alĩa alia
a frigrditate et ab ĩtẽꝑie tẽporis
magis ht̃ ostendi qmͣ illa qͣre cũ
hre uictũ et uestitũ tõgrim̃ adu
tam hũanam nlłs sibi sufficiat
sine socierare alt̾ius. seqͥtur qd̃ hõ

Expanded text:
nobilioris complexionis quam animalia alia, a frigiditate et ab intemperie temporis magis habet offendi, quam illa. quare cum habere victum et vestitum congruat ad vitam humanam, et nullus sibi sufficiat s
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ qr ostensũ est ĩ
quo reger et p̾nci¬
pes debeant suam
felicitarẽ ponere qͣr
iurtutes hr̃e qͣs passioner sequi
lit̾ qͥlibet debeat se ip̃m regere
et qͣlis debeat in se ipõ eẽ. Nestat
gͥ dr̃e de regiune familie. siue
de regimine domꝰ. Non enĩ sufficit
qd̃ reges et principes suit bomi in se¬
ipĩs uisi sint boni quo ad alios er
uu̾si sciant alios gub̾nare. Nec suffi¬
ex quibus qͣdruplici ua uenari pos¬
sumꝰ ip̃m esse nͣlit̃ coĩtatũ et socia¬
le. pͥma iua sũĩtur ex uictu quo hõ
indiget. ẜa ex uestitu quo regitur
t̾cia ex remotõne phibenciũ ꝑ qmͣ

Expanded text:
nsum est, in quo reges, et principes debeant suam felicitatem ponere: quas virtutes habere: quas passiones sequi:tur, qualiter quilibet debeat seipsum regere, et qualis debeat in seipso esse. Restat ergo dicere de regimine familiae, sive de regimine ipsius domus. Non enim sufficit, quod reges, et principes sint boni in seipsis, nisi sint boni quo ad alios, et nisi sciant alios gubernare: nec suffiex quibus quadruplici via venari possumus, ipsum esse communicativum et sociale. Prima via sumitur ex victu, quo homo indiget. Secunda ex vestitu, quo tegitur. Tertia ex remotione prohibenti
Abbreviated transcription (Latin):
poł. qd̾ eligens solitariam uitau
nõ est pars ciuitatis s aut est bes¬
tia aut deus ad lr̃am enĩ eligẽtes
nõ cõuiu̾e alus uł hoc est qd̃ nimis
sunt scelerati et nõ possũt sociera¬
cem alioꝵ supportare et tũc sũt qrͣ
bestie uł qr sũt nimis boĩ et uolũt
uotare ꝯtẽplatõis occio et tũc sũt
ges et principes diligent̃ adu̾r̾e̾ ꝙͣ¬
tum deserinat societas hũane iute
ut ad bñ iuu̾e scant se et alios or

Expanded text:
od eligens solitariam vitam, non est pars civitatis: sed aut est bestia, aut Deus. Ad literam enim, eligentes non convivere aliis, vel hoc est, quia nimis sunt scelerati, et non possunt societatem aliorum supportare, et tunc sunt quasi bestiae. vel quia sunt nimis boni, et volunt vacare contemplationi et ocio, et tunc sunt ges et principes diligenter advertere, quantum deserviat societas humanae vitae: ut ad bene vivere sciant se, et alios ord
Abbreviated transcription (Latin):
sic defacili uoluautur ab hoste qmͣ con¬
tinuus gͦ menbroꝵ motus est uctͣiue
ad uitaud̾ plagas. sic ⁊̃ est nccͣuis ad
ĩcuciendũ eas pp̃ qd̾ tales debeant eẽ
hoĩes pugnatu ut dui tolle possit
assiduũ menbroꝵ motum ¶Ecio ho
pondera et eoꝵ que reqͥrũtur ad defẽ¬
tõm ex̾citus de fre in hñdancia uictua¬
liũ copiam ĩmo et si absq gͣuamiue¬

Expanded text:
sic de facili vulneratur ab hoste. Continuus ergo membrorum motus est necessarius ad vitandum plagas. Sic etiam est necessarius ad incutiendum eas: proter quod tales debent esse homines pugnativi, ut diu tolerare possint assiduum membrorum motum. Tertio homltra armorum pondera et eorum quae requiruntur ad defensionem exercitus, deferre in abundantia victualium copiam: immo et si a
Abbreviated transcription (Latin):
nõ audebit hostibur plagas infligere
eos hr̃e aptitudinẽ et industͥam ad ꝓ¬
pͥmo etħ̃. finis militaris est iuctoria.
S cũ om̃is bellica oꝑatio contineatur
sub militari ut supͣ ostendebatur et ut
hr̃ a phõ ctͣ pͥncipiũ ecħ. oĩs accõius
bellicie dicetur uictoria eẽ fiuis. qre cũ
maxune coutingat bellaures iuncere
si bũ sciant se proteg̾e et alios ferire ĩ¬
dust̾a protegendi et fi̾eudi ualde est
expedieus bellaroribus qͣlr̃ cõuenit ta¬
lic indust̾a hẽatur et qͣlr̃ sit fi̾endum
hostem et que annũculentur ad ista ĩ¬
fra patebit¶ Octauo decet bellacores
u̾ecũdari et erubesc̾e turpem fugam
nau ut dr̃ . iiiͦ. etħ. apud illos sunt u¬
ri fortissimi apud quos houorant᷑ for¬
tes. Int cetera aut̃ que reddũt hoͫ bel¬
licosũ est diligere houorari expugna
et erubesc̾e̾ turpem fugani. adũtend̾
aut̃ qd̾ cũ dnĩs bellatores nõ horere

Expanded text:
non audebit hostibus plagas infligere,non audebit hostibus plagas infligere,eos habere aptitudinem, et industriam ad pitur Ethic. primo, Finis militaris, est victoria. Sed cum omnis bellica operatio contineatur sub militari, ut supra ostendebatur, et utis actionis bellicae dicetur victoria esse finis. Quare cum maxime contingat belantes vincere, si bene sciant se protegere et alios ferire; industria protegendi, et feriendi valde est expediens bellatoribus. Qualiter autem talis industria habeatur, et qualiter sit feriendum hostem, et quae adminiculantur ad ista, infra patebit. Octavo decet bellatores verecundari, et erubescere turpem fugam. Nam, ut dicitur 3. Ethic. apud illos sunt viri fortissimi, apud quos honorantur fortes,Inter caetera autem quae reddunt hominem bellicorum, est diligere honorari expugna, et erubescere turpem fugam. Advertendum autem quod cum dicimus, bellatores non habere
Abbreviated transcription (Latin):
huc eẽt eis nccĩa abstinencia et nõ
gͣuare se ex uinuo cibo ut laborem
pugnanda melius tolłe porĩt ¶ Arͣ¬
to decet eos nõ curare de ĩ cõmoditate
iacendi et standi nam expedit alũ pug¬
nautibus die noctuq eẽ ĩ armis pp̃
qd̃ nec uistando nec ĩ iacendo est cõ
lem uitam. Nam cũ tota oꝑ̃o bellica
exposita sit ꝑiculis mortis nũqui qͥ
est fortis oĩno et bonus bellator nisi
anuco modo sit ĩ pauidꝰ cͣ ꝑicula moe¬
tis spectat .n. ad fortẽ et ad bonum
bellatorem ut ĩnuit. pħs. t̃cio etħ. nõ
curare iubello bñ mori. tunc eiũ qͥs
dr̃ bũ mori in belło qũ uiste bellaus
ut pro defentõne prĩe uł ꝓ amico a ͦ
magno bono iuste et audact̾ expoĩt
se mortis ꝑiculis. dũ aut̃ quis ultra
ꝙͣͣ debeat diligit coͣrlem uitam de faci¬
li eligit turpem fugam ¶ Sexro
pugnantes nõ debent horere sangͥns
effusionẽ. Nan si quis cor molle h̾nc¬
nili̾ebris exñs horeat effud̾e sangͥuem

Expanded text:
t eis necessaria abstinentia, et non gravari ex nimio cibo, ut laborem pugnandi melius tolerare possent. Quarto decet eos non curare de incommoditate iacendi et standi. Nam expedit aliquando pugnantibus die noctuque esse in armis: propter quod nec in stando, nec in iacendo est eis oralem vitam. Nam cum tota operario bellica exposita sit periculis mortis, nunquam quis est fortis qnimo et bonus bellator, nisi aliquo modo sit impavidus circa pericula mortis. Spectat enim ad fortem et ad bonum bellatorem, ut innuit Philosphus 3. Ethic. non curare in bello bene mori. Tunc enim quis dicitur bene mori in bello, quando iuste bellans, ut pro defensione patriae, vel aliquo alio magno bono, iuste et audacter exponit se mortis periculis. Cum autem quis, ultra quam debeat, diligit corporalem vitam, de facili eligit turpem fugam. Sexto pugnantes non debent horrere sanguinis effusionem. Nam si quis cor molle habmuliebris existens, horreat effundere sanguinem;
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sens s̃pectat ĩ uestigare pon̾mus
quoc et qͣles bellatores d rex aut pͥu¬
ceps elig̾e. Primo enĩ oportet pug¬
nati nos hoĩes posse sust m̾e magni¬
tudinẽ poud̾is. Ocd̾o posse suffr̾e qiͣ
assiduos menbꝵ motus et labores
magnoc. Ftio posse tolłe ꝑ ciuitatẽ
uictus. qrͣto nõ curare de in ꝯmo ͭ ͤ
lacendi et standi. Qu̾to rectu iusti ͤ¬
uitam. uiͦ. nõ horere sangͥnis effu¬
sionẽ. uii ͦ. hr̃e aptitudineui et in dus¬
tͥam ad procedend̾̃ se et feriend̃ alios¬
.uiiiͦ. uerecũdari et erubesc̾e turpem
bus posse sustui̾e poud̾is magnitu¬
diuẽ. iram in hmes a quicũq ꝑte
fĩantur occũdipat. qrͣe isi quis possit
sust m̾e armoꝵ pond̾a inutił ad bel¬
lum ¶Sc d̾o bellantibus expedit pos¬
se sustiñe qiͣ assiduos menbroꝵ
motus. Nam si quis in bello uamcõ¬
nend̾ fortõres ictu. Exꝑtũ est enĩ
qd̃ hoĩe continue se ducente. uie

Expanded text:
ns spectat investigare poterimus quos aut quales bellatores debet rex aut princeps eligere. Primo enim oportet pugnativos homines posse sustinere magnitudinem ponderis. Secundo posse sufferre quasi assiduos membrorum motus, et labores magnos. Tertio posse tolerare parcitatem victus. Quarto non curare de incommoditate iacendi et standi. Quinto quasi vitam. Sexto non horrere sanguinis effusionem. Septimo habere aptitudinem, et industriam ad protegendum se et feriendum alios. Octavo vercundari et erubescere eligere turpem llantibus posse sustinere ponderis magnitudinem. Nam inermes quacunque parte feriantur, succumbunt: quare nisi quis posset sustinere armorum pondera, inutilis est ad bellum. Secundo bellantibus expedit posse sufferre quasi assiduos membrorum motus. Nam si quis in bello non connendum fortiores ictus: expertum est enim quod homine continue se ducente e
Abbreviated transcription (Latin):
in hac tꝰ ꝑte huiꝰ scdi libri
de .iiiiͦͬ esse dd̾ iudelicet de edi¬
ficus possessionibus. nũ misiatibus
et mĩstris siue suis expeditis gͦ tͥbus
Restat exsequi de qrͣto. ut deseruis

Expanded text:
ia parte huius secundi libri, de quatuor esse dicendum. videlicet de aedificiis, possessionibus, numismatibus, et ministris sive servis. Expeditis ergo tribus, restat exequi de quarto, ut de servis.
Abbreviated transcription (Latin):
nuinans ẜ̃m qd̃ illi mꝑxto cõpetar debi¬
cus miotus auc debitus sicus. Inde est
qrͣe si sic est in rebus ĩ aĩatis qd̃ nũꝙͣ¬
aĩaliqͣ płã constitunt nͣlr̃ aliquid unũ
uisi ibi nͣlr̃ aliquid sit p̾dñans cũ so
cialeut suꝑis diffusius ꝓpbabat᷑ nũ¬
qmͣ ex pli̾bus hoĩbus fieret nͣlr̃ una
socie̾tas uł una poli ꝰ nisi nͣle eẽt eis
aliquos pͥncipari et aliquos seruire.
sunt gͦ aliqui qui nͣlr̃ diĩ et aliqui

Expanded text:
xto competat debitus motus aut debitus situs. Inde est tendunt. Quare si sic est in rebus inanimatis quod nunquam aliqua plura constituunt naturaliter aliquid unum, nisi ibi naturaliter aliud sit praciale, ut superius diffusius probabatur, numquam ex pluribus hominibus fieret naturaliter una societas vel una politia, nisi naturale esset aliquos principari et aliquos servire. Sunt ergo aliqui naturaliter domini, et aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
nͣlr̃ esse sb̾iectos. qrͣe seruitus est ĩ¬
societati huane aliquos seruire
et aliquos pͥncipari ut in pͥncipio
capłidicebatur.

Expanded text:
os. Quare servitus est societati humanae aliquos servire, et aliquos principari, ut in principio capituli dicebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̾a indust̾a consequi nõ poisent
Expedit gͦ eis et nͣle est ipĩs sb̾ici ho¬
dirigũtur et saluant᷑. qrͣe cũ in si¬
pientes couꝑentur ad ĩdustret sic̃
bestie ad hoĩes eo qd carẽtes pru¬
dencia uesciant se ip̃os dirig̾e sic̃
nͣle est bestias seruire hoĩbus. sic
nͣle est igno ͭ ͤ ᷤᷤ sb̾ici prudentibus
.Expedit eiũ eis sic esse sb̾iectas
ut ꝑ eoꝵ idustͥam dirigant᷑ et
saluẽtur¶qrͣta uia sumicur ex di¬
uersitate sexuũ uł exconꝑatõue¬

Expanded text:
propria industria consequi non possent. propria industria consequi non possent. Expedit ergo eis, et naturale est ipsis subiici hodiriguntur et salvantur. Quare cum insipientes comparentur ad indutres sicut bestiae ad homines, eo quod carentes prudentia nesciant seipsos dirigere: sicut naturale est bestias servire hominibus, sic naturale est ignorantes subiici prudentibus expedit enim eis sic esse subiectos, ut per eorum undustriam dirigantur et salventur. Quarta via sumitur ex diversitate sexum, vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ mlti hoꝰ cõꝑantur ad alios qiͣ corpꝰ
ad aĩam sequitur eos ẽẽ naturalr̃
seruos sunt enĩ aliqui carentes pru¬
dencia et intllcũ nõ ualentes se di¬
rig̾e inoꝑatõnes debitas expedit gͦ
eis ut dirigantur ab alus et ut alus
suit sb̃iecti sicut gͦ ĩ hoĩe uirmoso
et bñ dispoĩto aĩa dñatur et corpus¬
expedit obedit. sic in poliꝰ ꝰ bũ or¬
dinata sapientes debent ordinari
et insipieutes obedire. qr hu con¬
ꝑantur ad illos qĩ corpꝰ ad aĩam et
.q. organũ ad artificem. ꝯ ͭ tũ alñ¬
magis dñari igno es qmͣ sapientes
S hoc accidit ex ꝑn̾sitate poli ͨ ͤ Nã
ꝑu̾sam corpus et sensualitas dñat᷑
magis qmͣ aĩa uł rõ. sic in poli ꝯ is
pestillentibus corruptis magis do¬
nunantur igno ͭ es qmͣ sapientes.
¶ tcia uia siũtur ex diu̾sis spẽbus ałi¬
is. uidemꝰ .ii. młtas bestias domesti¬
cas ut caues et equos ĩ młtis cõseqͥ
salm̾ pp̃ prudenciam hoĩm qm ex

Expanded text:
ergo multi hominum comparentur ad alias quasi corpus ad animam, sequitur eos esse naturaliter servos. Sunt enim aliqui carentes prudentia et intellectu, non valentes se dirigere ad operationes debitas. expedit ergo eis, ut dirigantur ab aliis, et ut alii sint subiecti. Sicut ergo in homine virtuoso, et bene dispositio, anima dominatur, et corpus obedit: sic in politia bene ordinata sapientes debent dominari, et insipientes obedire: quia hi comaratur ad alios quasi corpus ad animam, et quasi organum ad artificem. Continmagis dominari ignorantes, quam sapientes. Sed hoc accidit ex perversitate politiae: namimam perversam, corpus et sensualitas dominatur magis quam anima vel ratio: sic in politiis pestilentibus, et corruptis magis dominantur ignorantes, quam sapientes. Tertia via sumitur ex diversis speciebus aniis. Videmus enim multas bestias domesticas, ut canes, et equos in multis consequi salutem propter prudentiam hominum, quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
euĩ rustici assueti ad maguitudĩem
cuia qui assidue tpr̃e pacis assueti sũt
ad maͬ ͣ pond̾a uet ⁊̾ eos fatigabit cur¬
motus qui ad hos et admaiores labo¬
res sunt contuiue assueti. Nursus eos
nõ affliget ꝑcitas uittus qͥbus potus
aque satiffaciebat insciti et grossus
panis sufficiebat ad esũ ¶ Ampluis
rurales nõ affigũtur ex ĩcõmoditate
racendi uł standi qui solis ardorem
non tunent unbras nõ curant balueoꝵ
solacia nesciuĩt ui solida t̾ra. Iacentes
suauiꝰ dormiũt ꝙͣ urbani et nobiles
de qͣlitate ureit et qnͣto płiũ solacorũ
est ex ꝑtuc ĩ uita. hu ⁊̃ nõ uur horr̾e̾¬

Expanded text:
enim rustici assueti ad magnitudinem cina, qui assidue tempore pacis assueti sunt ad maiora pondera. Nec etiam eos fatigabit curmembrorum motus, qui ad hoset ad maiores sunt continue assueti. Rursus, eos non affliget parcitas victus, quibus potus aquae satisfaciebat in siti, et grossus panis sufficiebat ad esum. Amplius, rurales non affliguntur ex incommoditate iacendi vel standi, quimsolis ardorem non timent, umbras non curant, balneorum solatia nesciunt, in solida terra iacentes suavius dormiunt, quam urbani et nobiles delicate vixit, et quanto plurimum solatiorum est expertus i
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o magis eligendi sunt nobiles eo
qd̃ equoꝵ fortitudo supplet defcm̃ ꝙ̃
paciũtur nob̾iles ĩ nõ posse tantos sus¬
tiu̾e labores qnͣtos consueuer̃t susti¬
di sagacitas sociata erubescencie fu¬
giendi ¶ Scid̾ tũ qd̾ ut nobiles ex oĩ
ꝑte efficiantur streuui bellatores
assue faciendi sunt ad portand̾ armo¬
rũ pondera et ad sustiuẽdũ laborem
et motũ brachioꝵ et alioꝵ menbroꝵ
ri bellantes in seꝙ̃ti capło ostendit᷑¬

Expanded text:
vero magis eligendivero magis eligendium fortitudo supplet defectum, quem patiuntur nobiles in non posse tantos sustinere labores, quantos consueverunt sustiium valet bellandi sagacitas sociata erubescentiae fugiendi, Sciendum tamen quod ut nobiles ex omni parte efficiantur strenui bellatores, assuefaciendi sunt ad portandum armorum pondera, et ad sustinendum laborem: et motum brachiorum, et aliorum membrorum ri bellantes; in sequenti capitulo ostendet
Abbreviated transcription (Latin):
gentes ruraliũ genus uidetur ẽẽ cru¬
deluis. ad hoc gͥ incendencuis uidetur
stusend̃ eẽ meliores bellatores eẽ rura¬
les. sunt aut̃ alia ꝑ que uidetur osten¬
di urbauos et nobiles meliorer esse
dicebat eiĩ ector si expugna fugiã
polomidas mͥ redargutõnes ponet.
sic ł̃ et dyamedes. ħ modus efftũs fuit
stremis qr dicebat si in bello ĩfugã
dicet a me de uictus est dyomedes qrͣ
cũ uelle honorari et erubesc̾e deami¬
co turpi fcõ magis cõueĩat nobilibꝰ
ad pugnam eo qd̃ u̾ecũdent᷑ fug̾e̾.
Nursuc ĩ belło młtũ u in dust̾a et
prudencia. Nam sagacitas et u̾sucia
uidelicet e rubescẽcia fugiẽdi et saga¬
citas bellandi. ut gͦ sciatur quid sit
pugnandi diu̾si eligẽdi suut bellato¬
res. porest .ni. pugna pedestric et eq̃s¬
tris ĩpedestri itaq c̾tamine magis eli¬
gendi sunt rurales qmͣ nobiles eo ꝙ
ibi maxime u assnefc̃õ ad portarõm
poud̾um et toslancia baboꝵ ĩ eq̃stri

Expanded text:
ium gens videtur esse crudelius. Ad haec igitur intendentibus videtur censendum esse meliores bellatores esse rurales. Sunt autem alia, per quae videtur ostendi, urbanos et nobiles meliores esse Dicebat enim Hector, Si ex pugna fugiam, Polydamas mihi redargutiones ponet. Sic etiam et Diomedes hoc modo effectus fuit strenuus. quia dicebat, Si in bello terga ,dicet, A me devictus est Diomedes. Quare cum velle honorari et erubescere de aliquo turpi facto, magis conveniat nobilibus ad pugnam, eo quod verecundentur fugere. Rursus, in bello multum valet industria et prudentia. Nam sagacitas et versutia victoriam. videlicet erubescentia fugiendi, et sagacitas bellandi. Ut ergo sciatur quid sit pugnarum diversi eligendi sunt bellatores. Potest enim ese pugna pedestris, et equestris. In pedestri itaque certamine magis eligendi sunt rurales, quam nobiles: eo quod illis maxime valet assuefactio ad portationem ponderum, et tolerantiam laborum. In equestri
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus ꝑticularibꝰ circũstanciis
Iude est gͥ qd ĩurdicando aliqua di¬
cunc eẽ de eqͣlitate aliqͣ de rigore ali¬
gula legis manet recta et eqͣlis nõ
plicata ad aliqmͣ ꝑtem iudicia men¬
surata ẜm talem regłaui dñr ex eqͣ¬
litate procedere. Si u̾o exigentibus
condicõnibus deliuꝙ̃tis regał regła
plicerur nũe in dm̃ tunc ftm̃ dicetur
procedere ex gr̃a uł exclem̃cia. S si
dcã regula plicetur ad ꝑtem oppositã
fiat indiũ ex rigore siue ex uĩtate et
qr ħ oĩa iuste et rõnabilit̾ fr̾ possunt
tleuĩcia et seui̾tas suuł cũ uisticia post̃¬

Expanded text:
gentibus particularibus cirunstantiis. Inde est ergo quod in iudicando, aliqua dicuntur esse de aequalitate, aliqua de rigore, aligula regis manet recta et aequalis, non plicata ad aliquam partem, iudicia mensurata secundum talem regulam dicuntur ex aequalitate procedere. Si vero exigentibus conditionibus delinquentis legaiae, iudicium tunc factum dicetur procedere ex gratia vel ex clementia. Sed si dicta regula plicetur ad partem oppositam, fiet iudicium ex rigore sine severitate. Et quia haec omnia iuste et rationabiliter fieri possunt, clementia et severitas simul cum iustitia possu
Abbreviated transcription (Latin):
poł. qd̾ in recto regĩe pͥncipari ñ debet
bestia s d̾s et intllẽs. Nam tũt pͥncipa¬
tur bestia cũ quis nõ uititur reg̾e ali
deus et intllc̃t qñ quis ĩ regendo alios
qͣmur de lege poĩtiua melius est regi
optimo rege et maxime in casibus
illis in qͥbus talic lex deficit et dicit ułr
melius eẽt regi rege qnͣi lege. eo qd̃
lex ꝑticularia det̾iare nõ pot̃ id̃õ ex¬
p̾odit regem aut aliũ pͥncipantem ꝑ
rõm rectami aut ꝑ legeni naturalem
ꝙͣ d̾s ĩp̾ssit ĩ m̃te cuiisl hoĩs dirig̾e
legem poĩtiuam et ẽẽ supͣ uisticiam
legalem et nõ obsuare legem ubiũ
est obsuanda ¶ Ex hoc aut̃ pat̾e pot̾¬

Expanded text:
od in recto regimine principari non debet bestia, sed Deus et intellectus. Nam tunc principatur bestia, cum quis non innititur regere aliDeus, quando quis in regendo alios ue. Sed si loquamur de lege positiva melius est regi optimo rege quam optima lege, et maxime in canbus illis, in quibus alis lexdeficit, et dicit unimelius est regi rege, quam lege eo quod lex particularia determinare non potest. Ideo expedit regem aut alium principantem per rationem rectam, aut per legem naturalem, quam Deus impressit in mente cuiuslibet hominis, dirigere legem positivam, et esse supra iustitiam legalem, et non observare legem, ubi non est observanda. Ex hoc autem patere po
Abbreviated transcription (Latin):
stare cũ iusticia nam hũani actus
mutabilitates ut uult pħs. uͭ ͦ eth̾
nõ possunt mensurari regła in fle¬
xibili ut puta ferrea. S o qd̾ mẽ
se̾ntur regula plũbea que sit appli¬
cabilis hũanis actibus. o gͥ alũ legẽ¬

Expanded text:
Nam humani actus mutabilitates, ut vult Philosophus 5 Ethic. non possunt mensurari regula inflexibili, ut puta ferrea: sed oportet quod mel furentur regular plumbea, quae sit applicabilis humanis actibus. Oprtet ig
Abbreviated transcription (Latin):
est rñ supͣ legem poĩtiuam qr illam
sua anctoritate cõstituit itaq sicut
rex nũquͣͣ recte regit nͥ ĩ uitatur le¬
gi nͣli et agat ut recta rõdicat sic lex
positiua nũqmͣ recte ligat nis ĩuita¬
tur auttoritati regis aut aln̾us pͥnci¬
pantis nan uistũ ꝑ poĩtũ et legale ut

Expanded text:
tivam, quia illam sua auctoritate constituit. Itaque sicut rex nunquam recte regit, nisi innitatur lege naturali, et agat ut recta ratio dictat: sic lex positiva nunquam recte ligat, nisi innitatur auctoritati legis aut alterius principantis. Nam iustum positivum et legale ut
Abbreviated transcription (Latin):
tem sic lex nͣlis est supͣ et si dicatur le¬
gem aliqm̃ positiuam eẽ supͣ pͥncipã¬
tem ħ nõ est ut positiua est. s ut eare¬
serratur uirtus uiris silis ¶Cũ gͥ q̃¬
retur utr̃ melius sit regnũ aut cuu¬
tatẽ regi optimo rege aut optima le¬
ge. si loqͣmur de lege nͣli pz hanc pͥnci¬
piorem ẽẽ in regendo qmͣ sit ipẽ rex.

Expanded text:
tem, sicut lex naturalis est supra. Et si dicatur legem aliquam positivam esse supra principantem, hoc non est ut positiva est, sed ut in ea reservatur virtus iuris naturalis. Cum ergo quaeritur utrum melius sit regnum aut civitatem regi optimo rege, aut optima lege. Si loquamur de lege naturali, patet hanc principaliorem esse in regendo, quam sit ipse rex:
Abbreviated transcription (Latin):
pari intllcm̃ uib pͥncipari dm̃ et le¬
gem. S qui iubet pͥncipari hom̃
pp̃ cõcupiscẽciam ãnexam appouit
ut pͥncipenr et bestia ¶Hiis ergo
rõnibus ur᷑ ostendi meluis eẽ reg¬
nũ erciuitatẽ regi lege ꝙͣ rege. s

Expanded text:
pari intellectum, iubet principari deum et legem; sed qui iubet principari hominem, propter concuposcentiam anexam apponit ut principetur et bestia. His ergo rationibus videtur ostendi, melius esse regnum et civitatem regi lege, quam rege. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
luis est gͥ regnũ regi rege qmͣ lege
ut ꝑ regem corrigi possint legales de
pͥncipem eẽ mediũ iit̾ legem nͣlem
et posiriuam nani nlłs recte pͥncipat᷑
uisi agat ut recta rõ dicat. Nam rõ

Expanded text:
us est igitur regnum regi rege, quam lege, ut per legem corrigi possint legales defprincipantem esse medium inter legem naturalem et positivam; nam nullus recte principatur, nisi agat ur
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ aut ciuitatẽ sit me¬
lius regi optimo rege aut optĩa
lege adducit aut̃ rõnes duas qd̾ me¬
lius sit poͣm regui regi optima le¬
ge qmͣ optimo rege. P siñtur ex
eo qd̾ rex d ẽẽ qłͣ organũ er in¬
strimĩtũ legis. Scd̾a ex eo ꝙ faci¬
lius est corpi regẽ ꝙͣ legem ¶spͣ mã

Expanded text:
regnum aut civitas sit melius regi optimo rege, aut optima lege. Adducit autem rationes duas, quod melius sit politiam regni regi optima lege, quam optimo rege. Prima sumitur ex eo quod rex debet esse quasi organum et instruemntum legis. Secunda ex eo quod facilius est co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgregant ꝓeis nõ ip̃i ꝓ illis. S si lo¬
q̃ris debono qd̃ est honor er etrene¬
renca sic silii magis diligũt ꝑentes
tumeliac ꝑencũ sustin̾e nõ possint nõ
sic indiguant᷑ ꝑentes de cõcumelia
filios ut congregant eis boͣ congre¬
gare alus bona et sollicitar ccͣ eorum
uitami sit eos reg̾e et gub̾nare ex amo¬
re qmͣ hũr prẽs ad filios debent eos
reg̾e̾ et gub̾nare. S cũ filu affician¬
tur ad pentes tamqmͣ ad eos quos
uolũt ẽẽ in honore et ĩ reu̾enͣ cũ ho¬
norare et reu̾eri aliũ sic qͦdãmꝰ sb̾̃ici
illi sicut ex amore ꝙ̃ hũt prẽr ad fili¬
os debent eos regere et gub̾nare sic
ex dilectõne qmͣ filii hñt ad prẽs de¬
bent eis obedire et eẽ sb̃iecti p gͥ ꝙ¬

Expanded text:
gregant pro eis, non ipsi pro illis. Sed si loqueris de bono, quod est honor et reverentia: sic filii magis diligunt parentetumelias parentum sustinere non possint. Nam sic indignantur parentes de contumelia filios ut congregant eis bona: et congregare aliis bona, et solicitari circa eorum vitam, sit eos regere et gubernare, ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare. Sed cum filiis afficiantur ad parentes, tanquam ad eos, quos volunt esse in honore et reverentia: cum honorari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare, sic ex dilectione quam filii habent ad patres, debent eis obedire et esse subiecti. Pater
Abbreviated transcription (Latin):
tes nͣlr̃ afficiũtur ad filios ut influ¬
aut in eos etut congregent eis bo¬
na ur possessiones nũmismara ꝑ q̃
sufficiant sibi ad uitam et cõseruẽ¬
tur ĩ eẽ ꝑentes gͦ ꝯgregant ꝓ filus
nõ aut̃ eꝯ ͦ łmo fili cũ possũt furan¬
tur et rapiũt bona ꝑentũ. Infĩ̾ora
u̾o refẽntur et sunt sb̾iecta suꝑio¬

Expanded text:
te afficiuntur ad filios, ut influant in eos, et ut congregent eis bona, ut possesiones et numismata, per quae sufficiant sibi ad vitam, et conserventur in esse. Parentes ergo congregao, immo filii, cum possunt, furantur, et rapint bona parentum. Inferiora vero reverentur, et sunt subiecta superio
Abbreviated transcription (Latin):
magis assidue cogitant de ucilitate
filioꝵ qmͣ filu de honore et reu̾en᷑
Capłm̾ .u. qd̾ decet om̃s ciuies et
maxĩe regos et pͥncipes sic sollicitari

Expanded text:
magis assidue cogitant de utilitate filiorum, quam filii de honore et reverentia rum. Quod decet omnes cives, et maxime reges et principes sic solicitari
Abbreviated transcription (Latin):
gis afficiant᷑ ctͣ filios et magis incen¬
tũ ĩ ꝯ̾ens ꝙͣtũ ad aliqd̃ bonũ filios
ut existentes aliquid ipõꝵ. filu aũt
diligunt ꝑentes. qr sunt ab illis a¬
mor gꝰ ꝑentũ ccͣ filios ꝓcedit a cã
ad effcm̃ et a suꝑior ad ĩ filis. s amor
filioꝵ ad eos ꝓcedit ab efftũ ad cam¬

Expanded text:
gis afficiantur circa filios, et magis inteniens quantum ad aliquo bonum filios ut existentes aliquid ipsorum: filii autem diligunt parentes, quia sunt ab illis. Amor ergo parentum circa filios procedit a causa ad esse actum, et a superiori ad inferius: sed amor filiorum ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ ccͣ seruos. Ido̾ decreuimꝰ p̾us de¬
t̾minare de regimine filiali ꝙͣ ser
que est ctͣ filios hñda magis ĩ cita¬
bũtur ꝑences ut suos filios bñ reg¬
nant possumꝰ aut̃ tͥplici ina uena¬
ri qd̾ decet hiꝰ sollicitudinẽ hr̃e ꝑẽ¬
tes. pͥma suĩtur ex eo qd̃ prẽs sũt¬

Expanded text:
quam circa servos, ideo decrevimus prius determinare de regimine filiali quam dequae est circa filios habenda, magis incitabuntur parentes ut suos filios bene regant. Possumus autem triplici via venari, quod decet huiusmodi solicitudinem habere parentes. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
uupciali. Nestar exsequi de ẜa ĩ qua
agetur de regimine pr̃nali ñ eĩ sus¬
ficit prĩfamilias scire cõugẽ regẽ
p̾cedit domũ iam ĩ eẽ ꝑft̾am. Id̾o
forre uid̾etur alicui statim post de¬
r̾minatõm de regimine npciali
det̾minaud̾ eẽ de regumue seruoꝵ¬

Expanded text:
nuptiali. Restat exequi de secunda, in qua agetur de regimine paternali: non enim sufficit patrifamilias, scire coniugem regere, praecedit domum iam in esse perfectam, ideo forte videretur alicui statim post determinationem de regimine nuptiali, determinandum esse de regimine servo
Abbreviated transcription (Latin):
cere possunt młti qmͣ unꝰ. Id̾o dĩ .iiiͦ. etħ
Qd̃ cõsiliatores has cõsumimꝰ ĩ mag¬
na disc̾nentes nob̃ ipĩs uelud nõ suffi¬
cientibus dignostõ ¶ Nursus hoc idem p
ex eo qd̃ ꝯsiliũ est ctͣ agibilia ꝑticula¬
ria in quibus młtũ u exꝑiencia. nam

Expanded text:
cere possunt multi, quam unus. Ideo dicitur 3. Ecere possunt multi, quam unus. Ideo dicitur 3. E consiliatore assumimus in magna discernentes, nobis ipsis velut non sufficientibus dignoscere. Rursus hoc idem patet ex eo quod consilium est circa agibilia particularia, in quibus multum valet experientia, Nam
Abbreviated transcription (Latin):
et der̾minatas uias tanto ꝑ plus tẽpus
est consiliand̾ut deilłic uiis facłĩor ⁊
melior eligatiu ẜo est in consilus ar¬
tendend̾ ut nõ consiliem᷑ de qͥbuctũ¬
q miminis s de magnis. dicebatur
enĩ supͣ qd̾ tunor consiliatiuos facit
qui gͦ consiliatur uiderur tune er du¬
bitare ue aliquo ĩ for iͥo contĩgenre
deficiat a cõsecutõne optaci boni ił in¬
currat aliqd̃ dapnũ uł aliqd̃ ã ma¬
lũ que ergo sunt ualde modica ut q̃
sunt apra nata effice̾ ꝑ unũ bonũ nõ
ꝓhibere modicũ malũ nõ sũt consilia¬
bilia. Est gͥ modus aitendendꝰ ĩ con¬
siliis uł demagnis consiliemur. ¶ctio
cũ consiliari uolumꝰ debentꝰ alios nob̾¬
gocus fiendis. Nam licer hõ intͣ se ipꝰ
possit ĩueĩre uias et modos ad aliquid
ꝑagendũ actũ inprudens est qui so¬
lo suo capiti ĩ iutitur et renuit alioꝵ
sibi credere et ꝓprio sensui ĩuici. S d
alios ad se uocare scieus qd̾ pła cognos¬

Expanded text:
eterminatas vias, tanto per plus tempus est consiliandum, ut de illis viis facilior et melior eligatur. Secundo est in consiliis attendendum, ut non consiliemur de quibuscumque minimis, sed de magnis. Dicebatur enim supra, quod timor consiliativos facit: qui ergo consiliatur, videtur timere et dubitare ne aliquodeficiat a consecutione optati boni, vel incurrat aliquod damnum, vel aliquod aliud malum. Quae ergo sunt valde modica, ut quae sunt apta nata efficere parvum bonum, vel prohibere modicum malum, non sunt consiliabilia. Est ergo modus attendendus in consiliis, ut de magnis consilietur negocum consiliari volumus, debemus alios assugociis fiendis. Nam licet homo inter seipsum possit invenire vias et modos ad aliqui peragendum, attamen imprudens est qui solo capiti innittitur, et renuit aliorusibi credere, et proprio sensui inniti: sed debet alios ad se vocare, sciens quod plura cognos