comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alia concitari Siautẽ dicitur om̃s simul ide totũ ipsũ iouẽ potuisse offendi si partes eius
non &siã singillatim minutatim que colerentur stultedicitur. Nulla quippeillarum
preter mitteret᷑ cũ ipseunus qui haber& omnia coleretur nã utalia omittã quȩsunt in¬
nu merabilia cũdicunt om̃asidera partes io uiseẽ & om̃a uiuere atq: rationales animas
habere Eido sine contro uersia . deos eẽ tñ uident quã multos ñ colant quã multis aedes non
construant aras ñstatuant quas tam̃ paucis simissiderũ statuendas ẽẽputauer & singil¬
latim sacrificandũ. Sugitur irascuntur qui non singillatĩ coluntur non metuunt pau¬
cisplacatis toto caelo irato uiuere
Si autẽ stellas om̃s idõ colunt qui alnoues
quẽ colunt istoconpendopos¬
sent ln illo uno omnib: supplicare Sic
enĩ nemo irascereturcũ

Expanded text:
alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim nemo irasceretur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
z onasoluitur ipse i nuocetur & dea uirginit&e sis : uocetur ipsesit mutunus ueltutunꝰ
quiẽ apud grecos priapus sinpud& haec om̃a qued ixi & quecũq ñ dixi nonenim
omnia dicenda arbi tratussũ h iom̃s dideae quesit unus iuppit̃. siue sint ut quidã
uolunt om̃a partes eiꝰ siue uirtute s eꝰ sicuteius uidetur quibus eũ plac& ec̃ mundia¬
nimũ quae sententia uelut magnoꝵ multũq doctorũ ẽ haecsi itas qđ qualesit.
nondũ interi quero quid ꝑderent siunũ dm̃ colerent prudentiore conprebendio quid
enĩeius contẽ pneretur cũ ipsecoleretur. Si aute metuendũ fuit ne p̃t̃ missȩ si ue
neglectȩpartes eiꝰ irascerentur. Nonergo utuolunt uelut unius animantis. haec
tota uitae que om̃s c̃ten& deos quasi suas uirtutes uel mẽ bra uel partes sed suã quȩ¬
que pars habe uitã aceteris separatã sip̃t̃ alterã irasci alterapet: & alia placari.

Expanded text:
zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia quae dixi et quaecumque non dixi non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero, quid perderent, si unum Denim ejus contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissneglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari,
Abbreviated transcription (Latin):
fortiutis uocet᷑q fortuna in diua rumina mãmã paruulo in mulgeat quia rumã dixer
ueteres mãmã indiua potina potionẽ ministr& indiua eduluca aescã prebeat. De pa¬
uore in fantũ pauentia ncupetur despequiuenit uenilia deuoluptate uolupia deac¬
tua genoria. Destimulis quibus adnimiũ actũ homo inpellitur dea stimula nominet᷑
strenia deasit strenuũ faciendo Numeria quȩ numerare doceat camena quaecane¬
reipsesit & ds consus p̃bendo consilia & dea sentia sententias inspirando ipsedeai uiuen¬
tas quȩ post p̃textã excipiat iuuenalis aetatis ex ordia ipsesit & fortuna barbata quȩ
adultos barbas induat quos hono rare noluer̃ ut hoc qualecũ qnum̃ saltẽ masculũ
dm̃ uel ab arba barbatũ. sicut a nodis nodutũ uelcerte non fortunã sed quia barbas ha¬
b& fortuniũ nominare. ipse in iugatino deo coniuges iungat. & cũ uirgini uxori

Expanded text:
fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori
Abbreviated transcription (Latin):
in fabrorũ fornaceuulcanꝰ insiderib: sol& luna & stellȩ indiuinantib: apollo in merce
mercurius. iniano initiator : intermino terminator saturnus intẽ poremars ebello na
inbellis. liber inu ineis ceres infrum̃tis. Di a na insiluis miner uah ingeniis. ipse sit postremo
&iã in illa turba quas iplebeiorũ deoꝵ ipsep̃ sit nomine liberi uirorũ seminib: & nomine
libere feminarũ ipsesit dispater qui partũ perducat addiem ipsesit deamena qua p̃fecer̃
menstruis feminarũ Ipse lucina quaea parturientib: inuocetur ipseo peferat excipi
endo eos nascentib: sinuterrae & uocetur opis ipse inuagitu os aperiat & uocetur deos uati¬
canos. Ipseleu& deterra & uoceturdea leuana ipsecunas tueatur & uocetur cunina
Nonsit alius sed ipse in illis deabus quae fata nascentib canunt & uocant᷑ carm̃tes & p̃sit

Expanded text:
in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit
Abbreviated transcription (Latin):
torundẽ deorus qđ lib&s igitur fisicis rationib: & disputationib: aderant modo sit iuppit
corporei huiꝰ mundi animꝰ quiuni uersa istã molẽ ex quattuor uel quodeis plac& elem̃tis
conseructã atq conpactã impl& & moues modo indesuas partes sorori& fr̃ib cedat.¬
Modo sit aeter utaerẽ iunonẽ sult̃ fusa desuꝑ amplectantur. modo totũ simulcũ ae
resit ipsecaelũ terrã uero tã quã coniugẽ eadẽq matrẽ quia ho indiuinis turpeñ ẽ fecdis
imbrib & seminib: fet& : Mod o autẽ nesit necesse ꝑcuncta discurrere ds̃ unꝰ dequomulti
a poeta nobilis simo dictũputant : dm̃ nãq ire ꝑom̃s terrasq tractaisq: maris caelumq
pro fundũ ipsei na& here sit iuppit̃ ipse inaere iuno ipse in mari neptunus in inferiorib:
&iã maris ipse salacia in terraplito int̃ra inferiore ꝓserpina in focis domesticis uesta

Expanded text:
unt. Quotlibet igitur physicis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter unt. Quotlibet igitur physicis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius mundi animus, qui uniuersam istam molem ex quattuor uel quot eis placet elementis constructam adque conpactam inplet et mouemodo sit aether, ut aerem Junonem subteriusam desuper amplectatur; modo totum simul cum re sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris caelumque profundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta,
Abbreviated transcription (Latin):
bescunt & iã uenerẽ dicere ut uanescat in ancilliseiꝰ honoratauir ginitas. Sienĩ uestauenꝰ ẽ
quo modo ei rite uirgines aueneriis operib: abstenendo seruier : Anueneres dues. uina
uirgo altamulier. An potiustres una uirginũ quȩ &iã uestaẽ alia coniugatarũ alia me¬
retricũ ciuȩ iã phoenices domũ dabant depstitutione filiarũ antequã eas iungerent uiris
quatillarũ ẽ. matrona uulgan. Nonutiq uirgo qm̃ hab & maritũ ab sit autẽ ut meretrix
Nefilio iunonis & cooperariomineruȩ facereuideam᷑ iniuriã. Ergo haec ad coniugatas
intellegit᷑ ꝑtinere sedea nolumꝰ imitarient᷑ in eo qđ fecit illa cũ marte rursũ inꝗunt
suc censere qui haec iiteatris libentissime expectant crimina deoꝵ suoꝵ & qđ eet incre¬
dibile nisi contes tatissime ꝓbaretur. haecipsa theatrica cromina deoꝵ in honorẽ institutas¬

Expanded text:
bescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, bescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis intelligitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, succensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaretur, haec ipsa theatrica crimina deorum suorum in
Abbreviated transcription (Latin):
fecundus imbribris aeher Conugis ingremiũ lecedes cuiso pare r omi i perens¬
miũ teluris a utteriae quia & hç aliquas differentius uolunt ce atq mle liuere¬
a liudterrã aliudtollurem aliucta lumonẽ putant &x hosonnes deos habent suis
nominb appellatos suis officus distinctos suisaris̃ sacrisq uoneratos tandete fe
e iã matrẽ deum uocant utiã poetȩtole rabiliora confingant siscđm istorum non poeticos sed
sacroru libros non solũ iunosoror & coniux sed& ia materẽ iouis eandẽ terrã cererẽ eandẽ
& iã uestẽ uolunc Cũ tam̃ saepius uestã ñ nisignẽ eẽ ꝑhibeant: ꝑtinentẽ ad focos sine quibus
ciuita scẽ ñ potest. & idoilli uirgines Glere : seruire qđ sicut ex uirgine itanihilexignnas¬
cat᷑ qua totã uanitatẽ aboleri & extingui utiq abillo oportuit quiẽ natus ex uirginẽ
uiseniferat quodeũ tantũ honoris & quasi castitatis ignitribuerint aliquando uestã ñeru¬

Expanded text:
fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non eru
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sproscertitin seuouer sitam̃ in ĩomnib uera inerte fortitudo unde modo nonugitur
quareprudentia quare sapientia nulla numinũ locameruer dopaura bnnoiuinere¬

Expanded text:
cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? An quia in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
acant qed donũdĩe ipsa abillo im pecretur a quosolo daripotest. & om̃i faliorũ deotũ
turbauanes cats std cus &fiddes ddehac reditaẽ e accepto &iã ipsatẽplũ & altare qũa
fudese &uiuis primũ & max imũ officiũẽ ut inuerũ credaturdm̃. sedcur nonsuffuerat
urtus. Monnitibiẽ & ficdes. quando quidẽ uuirtutẽ inquattuor species distribuendã
ee uder P rudentiã istitiã fortituolinẽ tẽperantiã qm̃ e iste singulae specues
suas habent inpantib uisticiae fides ẽ maximũ q locũ apudnos hab& quicũq scumꝰ
quidsio quodiustus ex fideuiuit. Sedillos miror adretitores multitudinis deorũ
uitides cdeaiẽ quartalus tã multis deab Iniuriã fecerint p̃t̃ mutendoetas quibi
sinilit aedes biaras dedicare potuer. Curtem perantia deaesse non meruit euĩ
ei nomine ñ mulli romani principes ñ paruã gloriã conpararint . Curdem qfor¬

Expanded text:
 sed donum Dei est, ipsa ab illo inpetretur, a quo solo dari potest, et omnis falsorum deorum turba uanescet. Sed quur et Fides dea credita est et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam fides cujus primum et maximum officium est, ut in verum credatur Deum? Sed cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse viderunt, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Et quoniam istae singulae species suas habent, in partibus iustitiae fides est maximumque locum aput nos habet, quicumque scimus quid sit, quod iustus ex fide uiuit. Sed illos miror adpetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus iniuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Quur temperantia dea esse non meruit, cum eius nomine nonnulli Romani principes non paruam gloriam conpararint? Quur denique for
Abbreviated transcription (Latin):
uelerib: elem̃tis corporeus completus ẽ mundus M mnerua ubierit qusenebi quidin¬
plebit. simul enĩ inhis capitolo constigutaẽ. cũ stafilia non sit amborũ. autsi a & heli
partẽ superiorẽ mineruã teneredicunt & hac occasione fingere poeta qd eit
iouis capite natasit Curnon ergo ipsã potius dleorũ regini deputator qlodlt
oue superior anquia indlignũ erat p̃ponero patrisilii cur nondeioue ipso erga ia¬
turnũ ustatia ista seruatae anquia uitus ẽ ergopugnar ab sit inquiunt fabula¬
dicuntur ntopore ficuelũ s̃illȩ &illaterra cũ factusint atti q oeti agaiunoniti¬

Expanded text:
uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inuel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnardicuntur ex tempore, si coelum est ille et illa terra, cum facta sint utique coelum et
Abbreviated transcription (Latin):
sialiquã partẽ imple & amboustai coniuges & in duob istis elem̃tis & in singulisimulsunt Cur
ergo aetherdatur io uiaer iuneni: postremoipsi diosatisessent. quide qđ mare neptunotri¬
buttur terra pliton & neipsi quoquo sintoniugib remanerint additur neptuno salatia pli¬
toni ꝓserpina. Nã sicut inferiorẽ caelipartẽ idẽ aerem Inquiunt iuneten& ta inferio¬
tẽ maris silatia eterrae inferiorẽ ꝓserpina : quer qũe ad modũ sartiant fabulaf ñec
inueniunt Sieñ haecita essent triapotius elem̃ta mundiẽe nonquattuor se ueteras
ꝓderent ut singula deorũ coniugia diuderent᷑ singulis elem̃tis : Nunc uera emnimo¬
do ad firmauer̃ aliudẽt ae herem aliudaerem aquauer siue superior isuinferur ueis
aquaẽ : putiqua ñ dissimilis. nũquid intantũ ut aqua nonsit & inferior itrtao quid ali ua
per eẽ quã terra quantalibes di uersitate distincta. De indeecceiatotus In hisquattua

Expanded text:
que inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
ut dirueret᷑ contradicebat cathoni timens infirmis animis hostẽ securitatẽ
&tã quã pupillis ciuib: ido neum tutorem necessariũ uidens ẽẽ terrorẽ. Nec
eũ sententia fefellit reipsȩꝓbatũ ẽ quã uerũ dicer&. Deleta quippecartagme :¬
magnoscilicet terrore romanȩ reipublicȩ depulso & extincto tanta dereb: prosperis ortamala
continuo subsecutas ut corrupta dirruptaq: concordia prius saeuis cruentisq: seditionibus
De indemox malarũ conexione causarũ : bellis & iã ciuilib: tantȩ strages ederentur tan¬
tus sanguis effunderetur tanta cupiditate proscriptionũ a crapinarũ feruer& inmanitas

Expanded text:
ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fefellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas
Abbreviated transcription (Latin):
punici insuscipiendis frrgiis sacris cũ uiroptimus quare retur uniuersus senatuse le¬
ge cuiusosi fortasse non auderetis aspicere : ipseuos ab hac inpudentia comberet
Cur enĩ afflicti rebus aduersis detẽporib: que rimini xp̃ianis nisiquiaurãm iuxeriã
cupitis habere securam et ꝑditis simis morib: remota omni molestiarũ asperitate
diffluere Nequeenĩ propterea cupitis habere pacẽ & omnigenere copiarũ ab un¬
dare : ut his bonis honeste utamini. hoc est modeste sobriȩ tẽperant̃ pie : sed
ut infinita fueritas uoluptatũ insanis effusionib: ex quiratur sȩcendis quereb:
ea mala oriantur in morib: quae seuientib: peiora sint hostib: at illescipio ponti
fex ur̃ illeiuditio totius senatus uir optimꝰ istã uobis metuens calam itatẽ:
nole bat aemulum tuno in imperio romano cartaginẽ dirui : & decernente

Expanded text:
Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elePunici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti
Abbreviated transcription (Latin):
bentiũ constitutã: Vitãq: &iã ipsa tẽporalẽ minime penitendã in quaeruditur ada et nã
honisꝙ terrenis tã quã peregrina utitur nec capitur : Malis autẽ autꝓbatur: autem̃dat᷑
Illi uero qui turbatiei insultant ei quedicunt cũ forte in aliqua tẽporalia mala deuenerit
ubiẽ ds̃tuus ipsidicant ubis dueorũ cũ talia paciuntur proquib: euitandis eos uel colunt
uel colendos eos ẽe contendunt. Namista respondent. Ds m̃s ubiq presensẽ : ubiq totus
nusquã hncdusus quipos sit adẽe secretũ abẽẽ non motus. Ille cumme aduersis rebus
exagitat : aut merita examinat auteccata castigat : mercedeq mihi aeternã pro
toleratis piemalis temporalib seruat. Vos autẽ quiests cũ quib: loquidignũ saltimde
dns catlos fecit : Si nasica ilescipio uest̃ quondã pontifex uiueres : que s ubterrore belli

Expanded text:
bentium constitutam, uitamque etiam ipsam temporalem minime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bentium constitutam, uitamque etiam ipsam temporalem minime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bonisque terrenis tamquam peregrina utitur nec capitur, malis autem aut probatur aut emendatur. Illi uero, qui probitati eius insultant eique dicunt, cum forte in aliqua temporalia mala deuenerit: Ubi est Deus tuus? ipsi dicant, ubi sint di eorum, cum talia patiuntur, pro quibus euitandis eos uel colunt uel colendos esse contendunt. Nam ista respondet: Dens meus ubique praesens, ubique totus, nusquam inclusus, qui possit adesse secretus, abesse non motus; ille cum me aduersis rebus exagitat, aut merita examinat aut peccata castigat mercedemque mihi aeternam pro toleratis pie malis temporalibus seruat; uos autem qui estis, cum quibus loqui dignum sit saltbus conqueruntur. Si Nasica ille Scipio uester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli
Abbreviated transcription (Latin):
occur sumẽ inmanenti : istarũ occursum ẽ Inminenti Quã quẽ & illud nonsit
tacendum qđ quib: dã quaei sta ꝑpessȩ s̃ potius uideri continentia e bonũ inboniscor¬
poralib: deputandũ : es tunc manere sinullius libi dinecorpus ad trectaret᷑ non
Nectale bonũ et quod inuito animo nom possit conferri : quierroreis fortasse subla¬
tusist. umemogitant qua conscientia dõ seruerint effide inc̃cusa ñ de illo sentiunt
quodica sibiseriuentis eumque italnuacantes desererte nullo modo potuerit. Q uantũqillicas¬
tieas plactat dubitare nomposs̃ : uident ẽ consequens nequaquã illum fuisse ꝑmissurũ. uthaec
aciderent sũs suis ÷ sieo modo perire possesscitas qũa contulit eis & diligit ineis. Flabeitaq¬
dirias familia su mi& ueridĩ consola tionẽ suã ñ fallacem : nec inspererũ nutantiũ uella¬

Expanded text:
succursum est inmanenti, istarum occursum est inminenti. Quamquam et illud non sit succursum est inmanenti, istarum occursum est inminenti. Quamquam et illud non sit tacendum, quod quibusdam, quae ista perpessae sunt, potuit uideri continentiae bonum in bonis corporalibus deputandum et tunc manere, si nullius libidine corpus adtrectaretur; non nec tale bonum esse, quod inuito animo non possit auferri: qui error eis fortasse sublatus est. Cum enim cogitant. qua conscientia Deo seruierint, et fide inconcussa non de illo sentiunt, quod ita sibi seruientes eumque inuocantes deserere ullo modo potuerit, quantumque illi castitas placeat dubitare non possunt, uident esse consequens nequaquam illum fuisse permissurum, ut haec acciderent sanctis suis, si eo modo perire posset sanctitas, quam contulit eis et diligit in eis. CAPUTomnis familia summi et ueri Dei consolationem suam, non fallacem nec in spe rerum nutantium uel la
Abbreviated transcription (Latin):
quod nemo inpune cõmittit. Quȩdã eñiueluti pondera malarũ cupiditatũ e ꝑoccultũ
p̃sens diuinum iuditiũ relaxantur : & manifesto ultimo reseruantur fortassisautẽ
ste quȩ benesibis cosciȩ nonse ex isto castitatis bonocor inflatũ extulisse dtam̃ uimhesti¬
les incarne ꝑ pesses habebant aliquid latentis infirmitatis quae poss& insuꝑbiȩ factũ.
si hanchumilitatẽ inuastatione illa inuassissent extolli. Sic utergo quidã morterap¬
tisunt nemalitia mutar& intellectũ eorũ : ita quiddã abistis uir aptũ ẽ : ne prosperitas
mutare modestiã earũ .: Vtrisq igitur quȩdecarnesua qđ turpemnullius eeñt ꝑpes¬
se contactum : uel iam suꝑbiebant uel suꝑ bire sinec hostium uiolentia contrectatees¬
sent forsitan poterant: non ablactae castitas sed humilitas ꝑsuasa. Illarũ tumori

Expanded text:
quod nemo inpune committit. Quaedam enim ueluti pondera malarum cupiditatum et per occultum quod nemo inpune committit. Quaedam enim ueluti pondera malarum cupiditatum et per occultum praesens diuinum iudicium relaxantur et manifesto ultimo reseruantur. Fortassis autem istae, quae bene sibi sunt consciae non se ex isto castitatis bono cor inflatum extulisse, et tamen uim hostilem in carne perpessae sunt, habebant aliquid latentis infirmitatis, quae posset in superbiae fastum. si hanc humilitatem in uastatione illa euasissent, extolli. Sicut ergo quidam morte rapti sunt, ne malitia mutaret intellectum eorum, ita quiddam ab istis ui raptum est, ne prosperitas mutaret modestiam earum. Utrisque igitur, quae de carne sua, quod turpem nullius esset perpessa contactum, uel iam superbiebant uel superbire, si nec hostium uiolentia contrectata esset, forsitan poterant, non ablata est castitas, sed humilitas persuasa; illarum tumori
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest si peccantib: non c̃sentis diuinȩ gratiae neamitteretur diuinũ accessit auxilium ÷
humanȩgloriae neamaretur humanũ successit obprobrium : in utroq consolamini pus¬
illanimes : illinc probate hinc castigate: Illinc iustificate innc em̃ date : Quarũ uero corda
interrogatarespondent : nũ quã sedebono uirginitatis uel coniugalis pudititiae suꝑbisse :
sed humilib: consentiendo dedonodi cũ tremore exultasse. Non in uidissecui quã paris
excellentiã sc̃tatis & castitatis sedhumana laude postposita. Quaetanto maior deferri
sol&s quanto ẽ bonũ rarius qđ ex hibe laudẽ optasse potius utamplior earum numerus ẽeqũa
ut ipse in paucitate amplius eminerent. Nec iste quȩ taless̃ si earũ quoq: aliquas barbarica
libido cõpressit ꝑmissum hoc ẽẽ causentur : necidõ credant dm̃ ista neglegere quia ꝑmatit

Expanded text:
non potest. Si peccantibus non consensistis, diuinae gratiae, ne amitteretur, diuinum accessit auxilium; non potest. Si peccantibus non consensistis, diuinae gratiae, ne amitteretur, diuinum accessit auxilium; humanae gloriae, ne amaretur, humanum successit obprobrium. In utroque consolamini, pusillanimes, illinc probatae hinc castigatae, illinc iustificatae hinc emendatae. Quarum uero corda interrogata respondent numquam se de bono uirginitatis uel uiduitatis uel coniugalis pudicitiae superbisse, sed humilibus consentiendo de dono Dei cum tremore exultasse, nec inuidisse cuiquam paris excellentiam sanctitatis et castitatis, sed humana laude postposita, quae tanto maior deferri solet, quanto est bonum rarius quod exigit laudem, optasse potius ut amplior earum numerus esset, quam ut ipsae in paucitate amplius eminerent: nec istae, quae tales sunt, si earum quoque aliquas barbarica libido conpressit, permissum hoc esse causentur, nec ideo Deum credant ista neglegere, quia permittit
Abbreviated transcription (Latin):
fecto seoccidere Namsi hoc sponte faciendi ulla causa iusta cẽposs& : proculdubioius¬
tior quais tanoneẽ quia uero nec istaẽ : ergo nullaẽ Non itaq: uobis ofideles xp̃is itte
diouita ura silu dibrio fuit hostib: castitas ura : habetis magnã uerãq: consolationem
curꝑ missi sint̃ queritis : alta quidẽ ẽ ꝓ uidentia creatoris mundi atq rectoris & inscru¬
tabilias iuditaeius & inuestigabiles uiȩeꝰ. Verũ tam̃ interrogate fidelit̃ animas
urãs : nefortedeisto integritatis & continentiae uelpudicitiae bonouos inflatius extulistis
& humanis laudib: delectati in hoc &iã aliquib: inuidistis. Non accuso qđ nescio: nec audio
quiduobis Interrogata uĩa corda respondent tam̃ suta eẽ responderint : no lite mirari hoc
uosadmi sisse unde hominib: placere gestistis: illud uobis remansisse quodostendi hominib:

Expanded text:
fecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul dubio iusfecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul dubio iustior quam ista non esset. Quia uero nec ista est, ergo nulla est. dio uita uestra, si ludibrio fuit hostibus castitas uestra. Habetis magnam ueramque consolationem, unt. Quod si forte, quur permissi sint, quaeritis, alta quidem est prouidentia creatoris mundi adque rectoris, et inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius; uerum tamen interrogate fideliter animas uestras, ne forte de isto integritatis et continentiae uel pudicitiae bono uos inflatius extulistis et humanis laudibus delectatae in hoc etiam aliquibus inuidistis. Non accuso quod nescio, nec audio quod uobis interrogata uestra corda respondent. Tamen si ita esse responderint, nolite admirari hoc uos amisisse, unde hominibus placere gestistis, illud uobis remansisse, quod ostendi hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
aduirginalem intagritatẽ siuead continentiã uidualẽ siue adipsãtori c̃iugalis fidẽ. cũ
habeamꝰ meliora & ab omnib: peccandi periculis remota compendia ut quib: cũq postremis¬
sionẽ recentissima peccaterum arripiendã mortẽ sibi que ingerendã ꝑsuadere potuerimꝰ
eos addnm saniores curiosiores que mittamꝰ : porrosiquisquis hoc aggrediendũ & suaden¬
dũ putat nondico desp̃it sed insanit. Quatandẽ fronte hominidicit. interficetene par¬
uistuis peccatis adicias grauius dũuius subdñobarbaris morib: inpudico. qui non potest
nisi sceleratissime dicere interficete peccatistuis omnib: absolutis nerursustalia uel
&iamperora iõmittas dũ uiuis in mundo tot inpuris uoluptatib: in lecebro totnefandis eru¬
delitatib: furioso : toterrorib & terrorib: inimico Hocquia ne fasẽ dicere : ne fa sẽpro¬

Expanded text:
ad uirginalem integritatem siue ad continentiam uidualem siue ad ipsam tori coniugalis fidem, cum ad uirginalem integritatem siue ad continentiam uidualem siue ad ipsam tori coniugalis fidem, cum habeamus meliora et ab omnibus peccandi periculis remota conpendia, ut, quibuscumque post remissionem recentissimam peccatorum adripiendam mortem sibique ingerendam persuadere potuerimus, eos ad Dominum saniores purioresque mittamus? Porro si, quisquis hoc adgrediendum et suadendum putat, non dico desipit, sed insanit: qua tandem fronte homini dicit: <Interfice te, ne paruis tuis peccatis adicias grauius, dum uiuis sub domino barbaris moribus inpudico\', qui non potest nisi sceleratissime dicere: \'Interfice te peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus talia uel etiam peiora committas, dum nimis in mundo tot inpuris uoluptatibus inlecebroso, tot nefandis crudelitatibus furioso, tot erroribus et terroribus inimico\'? Hoc quia nefas est dicere, nefas est pro
Abbreviated transcription (Latin):
generationis abluti: uniuersorũ remissionem acceperint peccatorum: Tuncenim tẽpus est
cauendiom̃a fitura peacata : cums omnia deleta p̃terita. Q uod simorte spontanea recte
pauems nontunc potis simũ fit : Curbaptii atus sibi qusq parcit . curliberatũ caput qu rurs
uitaehuius periculis inserit cũ sit facillime potestatis lata sibi nece omma deuitare :
S erptũ qu esit. quia mat periculũ incid& iillud : Curergo amanturtot & tanta pericula:
saꝑuersitas c̃uertit & a consideratione ueritatis auertit : ut sisequisq: interi meredelib&
neumus captiuandis dommatu corruet inpeccatum e uiuendũ sibi existim& ut ipsum
ꝑferat mundũ ꝑom̃s horas tẽptationib: plenũ es talib: qualis sub unodño formidatur
& in mirabilib: ceteris sine quibus haecuita nonducitur. Quidigitur causã ẽ curineis
ex hortationib: tẽpora consumamus : quib: baptizatos allo quendo studemꝰ accendere si ue

Expanded text:
regenerationis abluti, universorum remissionem acceperint peccatorum. Tunc enim tempus est cavendi omnia futura peccata, cum omnia sunt deleta praeterita. Quod si morte spontanea recte fit, cur non tunc potissimum fit? cur baptizatus sibi quisque parcit? cur liberatum caput tot rursus vitae hujus periculis inserit, cum sit facillimae potestatis illata sibi nece omnia devitare, scriptumque sit, Qui amat periculum, incidit in illud ? Cur ergo amantur tot et tanta pericula, veperversitas cor evertit, et a consideratione veritatis avertit, ut, si se quisque ine unius captiuantis dominatu conruat in peccatum, uiuendum sibi existimet, ut ipsum perferat mundum per omnes horas tentationibus plenum, et talibus, qualis sub uno domino formidatur, et innumerabilibus ceteris, sine quibus haec uita non ducitur? Quid igitur causae est, quur in eis exhortationibus tempora consumamus. quibus baptizatos adloquendo studemus accendere siue
Abbreviated transcription (Latin):
constitutusẽ homine occidit : milla ciuitatis suȩlege reusẽ homicidii Immo nisi fecertt.
seusẽ imperudesert: atq cont̃pti. Quodsi suosponte atq auctoritate fecisse crimeffusi
humansangiuinis Incicdis ses . Itaq undepuntur sifecit in iussus : indepuniet᷑ nisifece¬
nimaius osg a uo dsutae iubente imperatore quantomagis iubente creatore : quier¬
go audia nonlicere stccidere . faciat siiussit cuius non lic& uissa contẽ pnere tarcum¬
mado iui dem uere duuna iusso nullonut& incerto Nosꝑaurẽ conscientia conuenim᷑
moiletorũ nobis iucditu ñ usur pamꝰ Nemosete quidagatur in homint : isispueretas¬

Expanded text:
constitutus est, hominem occidit, nulla. ciuitatis suae lege reus est homicidii, immo, nisi fecerit, constitutus est, hominem occidit, nulla. ciuitatis suae lege reus est homicidii, immo, nisi fecerit, reus est imperii deserti adque contemti; quod si sua sponte adque auctoritate fecisset, crimen effusi humani sanguinis incidisset. Itaque unde punitur si fecit iniussus. inde punietur nisi fecerit iussus. Quod si ita est iubente imperatore, quanto magis iubente creatore! Qui ergo audit non licere se occidere, faciat, si iussit cuius non licet iussa contemnere; tantummodo uideat utrum diuina iussio nullo nutet incerto. Nos per aurem conscientiam conuenimus, occultorum nobis iudicium non usurpamus. Nemo scit quid agatur in homine
Abbreviated transcription (Latin):
S edqueda inquiunt scãe feminȩ tẽporeꝑsecutionis ut insectatores suȩpudicitiae deuitarent
iniuꝑturũ atq necaturũ sefluuiũ piecer : eoquemodo defunctȩ sunt : earũq martrria inca¬
mholi caecda ueneratione saluberrima frequentant᷑. De hus mhiltemere audeo uidicare :¬
ut ruen ecds aliquib: dignis testaificationib: utearũ memoriã sichonor& diuna ꝑsuassert
uui torias hnescio & fieripotest utitasit. Quids̃ieni hac feter̃ ñ humanitus deceptȩ sed eliui¬
nitus iusse : neerrantes sedoboedientes. Desinson aliud nobis fasñ ẽ credere Cũ aũtẽ dẽ iu¬
be sequeiubere sineullis ambagib: intimat. quis oboedientiã incrim uoc&. quis obsequium
piaetatis acus& : sed nonidõ sinescelere facit quisquis do filium immolare decreuerit:
quiahae abraham e iã laudabili fecit : na& miles cũo boediens potestati sub qualegitime

Expanded text:
 Quaedam, inquiunt, sanctae feminae tempore persecutionis, ut insectatores suae pudicitiae deuitarent,  Quaedam, inquiunt, sanctae feminae tempore persecutionis, ut insectatores suae pudicitiae deuitarent, in rapturum atque necaturum se fluuium proiecerunt, eoque modo defunctae sunt; earumque marturia in Catholica ecclesia ueneratione celeberrima frequentantur. De his nil temere audeo iudicare dignis testificationibus, ut earum memoriam sic honoret, diuina persuaserit auctoritas, nescio; et fieri potest ut ita sit. Quid si enim hoc fecerunt, non humanitus deceptae, sed diuinitus iussae, nec errantes, sed oboedientes? sicut de Samsone aliud nobis fas non est credere. Cum autem Deus iubet seque iubere sine ullis am. bagibus intimat, quis oboedientiam in crimen uocet? quis obsequium pietatis accuset? Sed non ideo sine scelere facit, quisquis Deo filium immolare decreuerit, quia hoc Abraham etiam laudabiliter fecit. Nam et miles cum oboediens potestati, sub qualibet legitime
Abbreviated transcription (Latin):
bilescelusẽ & iam seipsum hominem occidere sicut ueritas manifesta ꝓdamat: quisita
desipiat ut dicat iamnimc peccemꝰ ne postea fortepeccemꝰ. Iamnunc ꝑ petremus homici¬
dium ne postea forte incida mus in ad ulteriũ Nonne sitantũ dominatur in iquus ut ñ in¬
sed ꝓpriipeccati deuitandi causa nesub alterius libidine eiam exutatȩ suae fortecon¬
sentiat uim sibi qui a moriantur inferendã putant. Ceterũ absit amente p̃ianaquȩ
dõ suo fidit in eo qraȩspeposita eiꝰ ad uitorio nititur: absit in qua : ut menstalis cuius lib&
carnis uoluptatib: ad consensu ̃ turpitudins caedat. Quoddsi illa concupiscencialis
in obedientia quȩ adhuc hnm̃ebris moribundis habitat p̃ter m̃ie uduntats legem quasilegesua
mouetur quantomagis absq culpaẽ incorpore ñ c̃sentienti si absq culpaẽ incrporedormnientis

Expanded text:
bile scelus est, etiam se ipsum hominem occidere, sicut veritas manifesta proclamat; quis ita bile scelus est, etiam se ipsum hominem occidere, sicut veritas manifesta proclamat; quis ita desipiat, ut dicat, Jam nunc peccemus, ne postea forte peccemus; jam nunc perpetremus homicidium, ne forte postea incidamus in adulterium? Nonne si tantum dominatur iniquitas, ut non insed proprii peccati deuitandi causa, ne sub alterius libidine etiam excitatae suae forte consentiant, uim sibi, qua moDeo suo fidit, in eoque spe posita ejus adjutorio nititur; absit, inquam, ut mens talis cujuslibet carnis voluptatibus ad consensum turpitudinis cedat. Quod si illa concupiscentialis inobedientia, quae adhuc in membris moribundis habitat, praeter nostrae voluntatis legem quasi lege sua movetur; quanto magis absque culpa est in corpore non consentientis, si absque culpa est in corpore dormientis
Abbreviated transcription (Latin):
sub iugauerit . quos in illa humilitate non deserit qui ꝓpt̃ eos humilit̃ altissimus uenit.
Praesertim quos nullius militaris potestatis uel talis militiae iura constringunt ipsũ hostẽ
ferire superatum : Quiergo tã maluserror obripit ut homo seaccidat. uelquia in eũ peccaũ
uel ne in eũ pec& inimicus : Cũ uel peccatorem. uel peccatorũ ipsu moccidere ñ audeat in inicũ
Adenĩ timen dumẽ & cauendũ ne libidinihostili subditum corpus in lecebro sisima uolupta¬
te animũ alliciat consentirepeccato. Pro inde inquiunt noniam spt alienum sed ꝓpt̃suũ
peccatũ ante quã hacquisq: cõmittat sedeb & occidere. Nullo modo quidem hoc facietani¬
mus ut consentiat libidini carnissuȩ alienȩ libidini c̃citatȩ quidõpotius eiq sapientiae
quã corpori concupiscentiae que subiectus ẽ. Verum tam̃ side testabile facinus & dãpna

Expanded text:
subiugauerit, quos in illa humilitate non deserit, qui propter eos tam humiliter altissimus uenit, subiugauerit, quos in illa humilitate non deserit, qui propter eos tam humiliter altissimus uenit, praesertim quos nullius militaris potestatis uel talis militiae iura constringunt ipsum hostem ferire superatum. Quis ergo tam malus error obrepit, ut homo se occidat, uel quia in eum peccauit, uel ne in eum peccet inimicus, cum uel peccatorem uel peccaturum ipsum occidere non audeaAt enim timendum est et cauendum, ne libidini subditum corpus inlecebrosissima uoluptate animum adliciat consentire peccato. Proinde, inquiunt, non iam propter alienum, sed propter suum peccatum, antequam hoc quisque committat, se debet occidere. Nullo modo quidem hoc faciet animus, ut consentiat libidini carnis suae aliena libidine concitatae, qui Deo potius eiusque sapientiae quam corpori eiusque concupiscentiae subi
Abbreviated transcription (Latin):
bello armis offende rat sinculla dubitatione remeauit. Tantusq uitaehuius
contemptor cumse uentib: hostib perquas lib& poenas etam finire quã seipseꝑ imere maluit
magnũ scelus ẽe sise homo interimat proculdubio iudicauit. Inte rom̃s suos laudabiles
gerit : nam ad tanta exitia reuertit intrepidus Porro sisfortissimi & claris simi uiri terre¬
nȩ patriae defensores deorũq: lic& falsorũ non tam̃ fallaces cultores : sed ueracissimi&iã
iuratores quihostes uictos moreaciure belli ferire potuer̃ : ii ab hostib: uicti seipsos fere
noluer̃ & cũ mortẽ minimeformidarent uictores tam̃ dominos ferre quã eã sibi infer¬
remaluer̃ quanto magis xp̃iani uerũdm̃ colentes & suꝑnȩ patriae suspirantes ab hoc
facinore tẽperabt sieos diuina dispositio uel ꝓbandos uelem̃ dandos ad tẽpus hostibus

Expanded text:
bello armis offenderat, sine ulla dubitatione remeauit. Tantus itaque uitae huius bello armis offenderat, sine ulla dubitatione remeauit. Tantus itaque uitae huius contemtor, cum saeuientibus hostibus per quaslibet poenas eam finire quam se ipse perimere maluit, magnum scelus esse, si se homo interimat, procul dubio iudicauit. Inter omnes suos laudabiles gerit, nam ad tanta exitia reuertit intrepidus. Porro si fortissimi et praeclarissimi uiri terrenae patriae defensores deorumque licet falsorum, non tamen fallaces cultores, sed ueracissimi etiam iuratores, qui hostes uictos more ac iure belli ferire potuerunt, hi ab hostibus uicti se ipsos ferire noluerunt et, cum mortem minime formidarent, uictores tamen dominos ferre quam eam sibi inferre maluerunt: quanto magis Christiani, uerum Deum colentes et supernae patriae suspirantes, ab hoc facinore temperabunt, si eos diuina dispositio uel probandos uel emendandos ad tempus hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
celsissimis fide quȩ dignissimis qui captiuitatẽ dominationẽ que hostium ferre quã
sibinecẽ inferremaluer̃ : ca tonip̃feramus sed ex litteriseoꝵ : eundẽ illũ marcocatoni
marcũ regulũ p̃feram. Cato enĩ nũ qua caesarem uicerat cuiuictus dedignatusẽ subiei.¬
& nesubiceretur ascipso elegitoccidi. regulus autẽ poenosiã uicerat . Imperio quero¬
manõ romanus Imperator. nonex ciuib: dolendam. sedex hostib: laudandã uiccoriã
repertauerat ab eis : tam̃ posteauictus malu it eosferre seruiendo quã eis seauferre
moriendo Pro indeseruauit & sub cartaginensium dominatione pacientiã & lnro¬
manorũ dilectione constantiã : nec uictũ auferens corpus ab hostib nec uictũ ani¬
mũ aciub: nec qđ seoccidere noluit uitae huis amorefecit. hoc probauit cum
caus a promisss iurisq urandi ad eosdẽ hostes quos grauius insenatu uerbis quam

Expanded text:
celsissimis, fideque dignissimis, qui captivitatem dominationemque hostium ferre, quam celsissimis, fideque dignissimis, qui captivitatem dominationemque hostium ferre, quam sibi necem inferre maluerunt, Catoni praeferamus: sed ex litteris eorum, eidem illi Marco Catoni Marcum Regulum praeferamus. Cato enim nunquam Caesarem vicerat, cui victus dedignatus est subjici,et, ne subiceretur, a se ipso elegit occidi: Regulus autem Poenos iam uicerat imperioque Romano Romanus imperator non ex ciuibus dolendam, sed ex hostibus laudandam uictoriam reportauerat; ab eis tamen postea uictus maluit eos ferre seruiendo quam eis se auferre moriendo. Proinde seruauit et sub Carthaginiensium dominatione patientiam et in Romanorum dilectione constantiam, nec uictum auferens corpus ab hostibus nec inuictum animum a ciuibus. Nec quod se occidere noluit, uitae huius amore fecit. Hoc probauit, cum causa promissi iurisque iurandi ad eosdem hostes, quos grauius in senatu uerbis quam
Abbreviated transcription (Latin):
& illũ secũ coegit ad mortẽ. Nãsi eũ filiũ qui contra imperiũ in hostẽ pugnauerat & iã
uictorẽ laudabilit̃ torquatus occidit : curuictus uicto filio peꝑcit cato : quim̃ peꝑcit sibr
anturpius erat contra imperiũ eẽ uictorẽ : quã contradecus ferre uictorem : nullo mo¬
do igitur catoturpeeẽ iudicauit subuictore caesare iuuere alioquin ab hacturpitudine
paterno ferro filiũ liberar&. quiderģo ẽ nisi qđ filiũ quantũ amauit ciui partia caesare
& sperauit & uoluit tantũ gloriȩ ipsius caesaris neabilo &iã sibi parceretur ut ipsecȩ¬
sar dixisse fertur inuidit ut aliquid nos micius dicamꝰ erubuit. Nolunt autẽ isti con
traquos agimus ut scm̃ uirum iob. quit̃ã horrenda mala insua carne ꝑ petimaluit quã
inlata sibi morte omnib: carerecruciab: uelaliosscos ex litteris nr̃is sũma auctoritate

Expanded text:
et illum secum coegit ad mortem? Nam si eum filium, qui contra imperium in hostem pugnauerat, etiam et illum secum coegit ad mortem? Nam si eum filium, qui contra imperium in hostem pugnauerat, etiam uictorem laudabiliter Torquatus occidit, quur uictus uicto filio pepercit Cato, qui non pepercit sibi? An turpius erat contra imperium esse uictorem, quam contra decus ferre uictorem? Nullo modo igitur Cato turpe esse iudicauit sub uictore Caesare uiuere; alioquin ab hac turpitudine paterno ferro filium liberaret. Quid est ergo, nisi quod filium quantum amauit, cui parci a Caesare et sperauit et uoluit, tantum gloriae ipsius Caesaris, ne ab illo etiam sibi parceretur, ut ipse Caesar dixisse fertur, inuidit — aut ut aliquid nos mitius dicamus, erubuit? tra quos agimus, ut sanctum virum Job, qui tam horrenda mala in sua carne perpeti maluit, quam illata sibi morte omnibus carere cruciatibus, vel alios sanctos ex nostris Litteris summa auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
exempla opponant gentes quae lȩnorantdm̃ : Manifestũ hoc non licere colentib: unũ uerũ dm̃¬
S edtom̃ &d iã illi p̃t̃ lucretiã dequasipris ats qđ iuidebat᷑ doximꝰ. Non facilerepperunt decuiꝰ¬
auctoritate p̃soribant. nsullũ catonẽ quis eutiq occidit : non quia solus id fecit : sed quia uir
doctus & ꝓbus habebatur : ut merito putetur & iã recte fieri potuisse uel posse qđ fecit
Decuius facto quid potis simũ dicã nisi qđ amicieiꝰ docti quidã uiri qui hoc fieri prudentius
dessuadebant : In becilioris quã fortioris animi facinus eẽ consuer. Quo de monstra¬
retur non honestas turpia p̃cauens sed infirmitas aduersa non sustinens : hoc & ipsecato
in suo carissimo iudicauit. Namsi turpeerat sub uictoria caesaris uiuere : cũ auctor
huius turpitu dinis filio fuit quẽ decaesaris benignitate om̃a sperare p̃cipitur. Non

Expanded text:
exempla proponant gentes, quae ignorant Deum, manifestum est hoc non licere colentibus unum uerum Dexempla proponant gentes, quae ignorant Deum, manifestum est hoc non licere colentibus unum uerum Dbatur diximus, non facile reperiunt de cuiauctoritate praescribant, nisi illum Catonem, qui se Uticae occidit; non quia solus id fecit, sed quia uir doctus et probus habebatur, ut merito putetur etiam recte fieri potuisse uel posse quod fecit. De cuius facto quid potissimum dicam, nisi quod amici eius etiam docti quidam uiri, qui hoc fieri prudentius dissuadebant, inbecillioris quam fortioris animi facinus esse censuerunt, quo demonstraretur non honestas turpia praecauens, sed infirmitas aduersa non sustinens? Hoc et ipse Cato in suo carissimo filio iudicauit. Nam si turpe erat sub uictoria Caesaris uiuere, quur auctor huius turpitudinis filio fuit, quem de Caesaris benignitate omnia sperare praecepit? Quur non