comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratis it ineri necessarus. se a finib Iñspa¬
niȩ remouer& Peridem uͦ tempus. ꝑse¬
cũtionẽ in xp̃ianos trasimundus exercuit.
at totã hyspaniã ut adꝑfidiã arrianȩ
sectȩ consentir&. torm̃tis ac diuersismor¬
tib impellebat. Unde factũ est. ut puel¬
la quȩdã religiosa p̃diues opibus ac
secãm secłi dignitatu nobilitate sena¬
in rep̾hensibilit̃ seruiebat ad hanc quȩ¬
stionẽ ad duceret᷑. Cũq regis fuiss& obla
ta conspectib cepit eã primũ ad rebap¬
tixandũ blandis sermonib illicere
Quȩ cũ ueninosũ eiꝰ iaculũ ꝑ fidei arma
ꝓpeller& p̾cepit rex facultates eiꝰ aufer¬
ri. quȩ iã mente possi debat regna para¬
dẏsi : Deinde suppliciis applic̾atã. sine
spe p̾sentis uitȩ torqueri. Qͥd plura:
Post multas quęstiones. post ablatos
terrenarũ diuitiarũ thesauros. cũ ad
hoc frangi ñ poss& ut beatã scinder&
trinitatem ad rebantir andũ iuita

Expanded text:
ratis itineris necessariis, se a finibus Hisparatis itineris necessariis, se a finibus Hispaniae removerit. Per idem vero tempus persecutionem in christianus Trasamundus exercuit ac totam Hispaniam, ut perfidiam Arrianae sectae consentiret, tormentes ac diversis mortibus inpellebat. Unde factum est, ut puella quaedam relegiosa, praedives opibus ac secundum saeculi dignitatem nobilitate senainreprehensibiliter serviebat, ad hac quaestionem adduceretur. Cumque regis fuissta conspectibus, coepit eam primum ad rebaptizandum blandis sermonibus illicere. Quae cum venenosum ejus jaculum fidei parma propelleret, praecepit rex facultates ejus auferri, quae jam mente possidebat regna paradisi; deinde suppliciis applicatam, sine spe praesentis vitae torqueri. Quid plura? Post multas quaestiones, post ablatos terrenarum divitiarum thesauros, cum ad hoc frangi non posset, ut beatam scinderet Trinitatem, ad rebaptizandum invita
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Quo sepulto. briccius in cathȩdrã
suã regressus. ẽ. postea feliciter septem¬
uiuens annos. Cui post quadragesimũ
successit magnifica sanctitatis. iI.
ost hȩc uuandali a loco suo digressi.
cũ gunderico rege in gallias ruunt
Quib ualde uastatis. hispanias appe¬
tunt. Hossecuti sueui id.ẽ. alamanni.
tu palrati essent. ait ala mannoꝵ rex
Quo usq bellũ suꝑ cunctũ populum
Ne perrant quȩso popłi utriusq falan¬
ge. sed ꝓcedant duo ex nr̃is incampũ cũ
armis bellicis & ipsi inter se confligant
Tc̃ ille cuiꝰ ꝓueruicerit. regionẽ sine certa¬
mine optinetnt. Ad hec cunctus consensit
popłs. ne uniuersa multitudo in ore
gladu ruer&. His enĩ dieb gundericꝰ rex
obierat. incuiꝰ loco trasimidus optinũ¬
erat regnũ. Confligentib uͦ pueris.
parsuuandalorũ uicta succubuit In¬
terfectoq. puero. placitũ egrediendi
trasimundus spond&. ut scilic& p̃pa¬

Expanded text:
bant. Quo sepulto, Brictius in cathedram bant. Quo sepulto, Brictius in cathedram suam regressus est, septem postea feliciter vivevivens annos. Cui post quadragesimum successit, magnificae sanctitatis vir. osthaec Vandali a loco suo digressi, cum Gunderico rege in Gallias ruunt. Quibus valde vastatis, Hispanias appetunt. Hos secuti Suevi, id est, Alamanni, lictu parati essent, ait Alamannorum rex: Quousque bellum super cunctum populumNe pereant, quaeso, populi utriusque falangae, sed procedant duo de nostris in campum cum armis bellicis, et ipse inter se confligant. Tunc ille, cuius puer vicerit, regione sine certamine obtenebit'. Ad haec cunctus consensit populus, ne universa multitudo in ore gladii rueret. His enim diebus Gundericus rex obierat, in cuius loco Trasamundusobtenueratregnum. Confligentibus vero pueris, pars Wandalorum victa succubuit; interfectoque puero, placitum egrediendi Trasamundus spondit, ut scilicet, praepa
Abbreviated transcription (Latin):
si eũ ꝓsecutus ñ fueris. ad nr̃m̃ omniũ
contemptũ humili aberis. Iustinianus
uͦ egressus aturonis. uercellis italiȩ ci¬
uitatẽ aggressus. iudicio dĩ ꝑcussus.
obnt perẽgrinus Turonici uero eius
obitũ audientes . & in sua malitia ꝑse¬
uerantes. armentiũ in eiꝰ loco consti¬
tuunt. At uͦ briccius ep̃s romã uenuns.
cuncta quȩ ꝑtulerat pape refert. Qui
ad sedim apłicã residens. plerũq missa¬
rũ sollemnia celelirauit. ibi quicquid
in sc̃m dĩ deliquerat deflens Septimo
igitur reggressus anno a roma cum
auctoritatȩ pape illius. turonis redire
disponit. Et ueniens ad uicũ cui nom
est laudiacus. sexto ab urbe miliario
mansionẽ accepit. Armentius uͦ febre
corripitur. media aut̃ nocte spiritum
uelocius. ut ad tumulandũ frẽm nt i
turo nicũ pontifice̾ occurramus. Cũq.
illi uenientes portã ciuitatis ingrederen¬
tur. ecce istũ ꝑ aliã portã mortũũ effere¬

Expanded text:
si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Toronici eius obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et veniens ad vicum cui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, ecce! istum per aliam portam mortuum effere
Abbreviated transcription (Latin):
huc popło. prunas ardentes in birro suo
posuit. & ad se stringens usq ad sepulcrum
beatimartun. unã cũ popłorũ turbiis acce¬
dit. Piectisq ante sepulcrũ prunis. uesti
mentũ eiꝰ in ustũ apparuit. Ipsis qͦq sic eũ ꝓ¬
sequentib sicut istuđ inqͥtuestiõitũ ab his
ignib uidecis illesũ. ita & corpꝰmrũ atactu mu¬
lieris seitote esse impollutũ. Illis gͦ ñ cre¬
dentib sed contra dicentis trahĩtꝰ: calũn¬
atur. eicit᷑ ut sermo sc̃i martini adimpleret᷑
noueris te in ep̃atu multa aduersa passurũ.
Hoc enĩ riecto iustinianũ inepisconatu
constituunt Dencq hricccus ramȩ ur¬
bis papam expetut. flenis & eiulans
atq. dicens. Merito hȩo patior quia
peccaui in scm dĩ. & eũ delirũ & amen¬
tem sepe uoc aui. cuius urdens uirtu¬
tes ñ credidi. Past cuius ab scessum.
aiunt turo nicisac er d̃nte suo. Uade
post eũ & exerce nego cium tuũ. ꝗa

Expanded text:
huc populo, prunas ardentes in byrrum suum huc populo, prunas ardentes in byrrum suum posuit: et ad se stringens, usque ad sepulcrum beati Martini una cum populorum turbis accedit: projectisque ante sepulcrum prunis, vementum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passurum'. Hunc enim eiectuconstituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
catus officio orationi uacabat: quia q̃muss
ess& suꝑ erbus & uanus. castus tam en ha¬
bebat᷑ incorpore. Iricesimo uͦꝰ ordinattio¬
nis suȩ annõ. orit᷑ cantrarũ lam̃ tabilis
causa perimine. Nã mulie ad quã cu¬
bicularii eiꝰ uestim̃ta deferrbant ad
abluendũ quȩ sub specie religionis erat
ueste mutata c̃cepit & pepetit. qͣ de reisunxt
om̃is popłs turo norũ inirã & tatũ crimen
suꝑ ep̾m refert̃. uosentes eũ unaniniter
manus tuas indignas osculando pollui
edicas . Etillẽ ñ estũ in qͥt pat᷑m̃s. Popłis aut̃
rogantib: ut qͥs ess& pat̾ interroigaret ait
sacerdos. Non .ẽ. hoc meũ: Qđ ad meꝑti¬
nuit. sollicitus fui. Uobissi aliꝗd suppetit.
ꝑ uos inquirite. Tc̃ illimagicis hoc artib
factũ asseuerantes. insurgunt contracũ in
una conspiratione. & trahentis cũ dicebanđ
Hondiutius nobis. falso pastoris nomine
dominaberis Ille dũt ad satis saciendũ ad¬

Expanded text:
catus officio orationi ucatus officio orationi uesset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. Tricesimo tertio vero ordinationis suae anno oritur contra eum lamentabilis causa pro crimine. Nam mulier, ad quam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Torsuper episcopum referunt, volentes eum unanimiter utius sinit manus tuas indignas osculando pollui.edicas. Et ille: Non es, inquit, tu pater meus. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui: vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite. Tunc illi magicis haec artibus facta asseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione. Et trahentes eum dicebant: Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis. Ille autem ad satisfaciendum ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad episcopatũ succedit. At uͦ hic briccius
tino adhuc uiuenti incorpore. inultas
tendebat insidias. ꝓ eo qđ ab eodẽ plerũq.
cur facile cor sequeretur arguebatur
Quadã tam̃ die dũ qͥdã infirmꝰ medicinã
a beato martino expeter&. bricciũ ad¬
huc diaconẽ in platea inuenit. Cui sim¬
pliciter ait. Ecce ego prȩstolor beatum
uirũ & nescio ubi sit. uel ꝗd opiris agat
Cun briccius. si inqͥt delirũ illũ queris.
ꝓspice eminus. eccecȩlũ solito sicut amois
respicit. Cũq pauꝑ ille occursu reddito
qđ petierat impetrasset. briccionẽ diaco¬
nẽ uirbeatꝰ alloquit᷑. En ego bricci de¬
lirus tibi uideor : Cumq ille confusus
hȩc acidiens dixisse se denegar&. aituir sc̃s
Nonne aures nire ados tuãm erant. cum
hec eminus loquebaris: Amen dico tibi
quia optinui apud dm̃ ut post me ad¬
ueris te in episcopatu multa aduersa pas¬
surũ. Briccius hȩc audiens irridebat eũ¬
dicens. Nonne uerũ dixi. istũ delira uerba

Expanded text:
dit. At vero Briccius tino viventi in corpore multas tendebat insidias, pro eo quod ab eodem plerumque, cur faciles res sequeretur, arguebatur. Quadam autem die, dum quidam infirmus medicinam a beato Martino expeteret, Briccium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: Ecce ego praestolor beatum virum, et nescio ubi sit, vel quid operis agat? Cui Briccius: Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatus alloquitur: En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post mescias in episcopatu te multa aduersa passurum». Britius hoc audiens irridebat dicens: «Nonne uerum dixi istum delira uerba
Abbreviated transcription (Latin):
ronimusq inchronicis. atq. orosius & bella
reigum & uirtutes marcyrũ parit᷑ texu
facilus secłorũ ordo ueł annorũ ratto usq
uQ nc̃a tempora repperitur Uementis
Eꝑante dictorũ auctorũ ỹstorias ea quȩ
łn posterum acta sunt. dño iubente dissranꝰ¬

Expanded text:
eronymusque in Chronicis, atque Orosius, et bella eronymusque in Chronicis, atque Orosius, et bella regum, et virtutes martyrum pariter texuefacilius saeculorum ordo, vel annorum ratio usque ad nostra tempora tota reperiatur. Venientes ante dictorum auctorum historias, ea quae in posterum acta sunt, Domino jubente, diss
Abbreviated transcription (Latin):
Dr interita ranacharii & filii etus
XLIII
De obitu ohlodouei¬
ROSEQVENES
ordinẽ tẽporũ
mix te confuseq
quã & reges
gentiũ memo¬
ramus. Non eiũ
in rationabilit̃
accipi puto. si
moremq excidia. cũ idem ñ facilitas
scriptoris sed temp orũ series prestet
Nã sollicitus lector si inquirat strenue.
in uitu& int̾ illas regũ is raheliticoꝵ ystorias
sub samuel iustũ. ftneem in terisse sacri¬
cunt. goliam allo philũ corruisse
Aleminis se etiã lib& sub helie eximu
uatis tempore. qui pluuias cũ uolu¬
it abstulit. & cũ libuit arentibus
terris in fudit. qui uidux pauper¬
tatr̃ oratione locupletauit. Ente
populoꝵ strages furte. quȩ famẽs.
uel que siccitãs miserã op p̃sserit¬
humũ. quȩ sub ezechiȩ tempore cui
mala ꝑtulerit: Sed & sub heliseo ppħa
qui martuos cutȩ restituit. & alia in popłis
miracula multa fecit. Quante internecio¬
nes. quȩ miseriȩ ipsũ israheliticũ popłm
oppi essert᷑ Sic & eusebius. seuerus. hu¬

Expanded text:
De interitu Ragnacharii et fratrum ejus. XLIII. De obitu Chlodoverosequentes ordinem temporum, miste confuseque quam strages gentium memoramus. Non enim irrationabiliter accipi puto, si moremus excidia, cum idem non facilitas scripturis, sed temporum series praestitit. Nam sullicitus lector, si inquirat strinue, invenit inter illas regum Israheliticorum historias sub Samuhel iustum Fineen interisse sacricunt, Golian alophilum conruisse. Meminiat etiam sub Heliae eximii vatis tempore, qui pluvias cum voluit abstulit et cum libuit arentibus terris infudit, qui viduae paupertatem oratione locopletavit, quantae populorum strages fuere, quae famis vel quae siccitas miseram opphumum. Quae sub Ezechiae tempore, cuimala pertulerit. Sed et sub Elisaeo propheta, qui mortuos vitae restituit, et alia in populis miracula multa fecit, quantae interneciones, quae miseriae ipsum Israeliticum populum oppresserunt. Sic et Eusebius, Severus, Hi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt tanta eã erudelitate dicit᷑ ceculisse.
ut infectũ de ꝓprio sanguine sud ariũ
fratri transmitcerit᷑: Unde ille cõmorꝰ¬
felle. hiyspanias appetiuit. Amala¬
ricus aut̃ hec audiens. naues ad fagien¬
dũ parat. Porro imminente childebto.
eũ dmalaricꝰ nauĩ deber& ascetidere.
ei inmentẽ uenit multitudinẽ sep̃cio¬
sorũ lapidũ in suo thesauro reliquisse
Cumq. ad eosdẽ petendos in cicutate
regrederetur. ab exercita a porca
exclusus .ẽ Uidens aut̃ nͣ posse
re coepit. sed priusquã liuuna sca
continger&. cinus emissa lanceamor¬
tali eit ictu sauciauit. ibiq. decidens
magnis thesauris sororẽ assumptã
seeu adducere cupiebat. Iuȩ nescio
qͦ casu inuia mortua ẽ & postea
parisius allata iux tapatrẽ suũ chla¬
doueuͣ sepulta . ẽ. Chil debertꝰ uere
inter reliquos thesauras mnesteria
ȩcołarũ p̾ciosissima attulit. Nam
s̃ȩxaginta calices. quindecĩ patenas.

Expanded text:
autem tanta eam crudilitate dicitur caecidisse, autem tanta eam crudilitate dicitur caecidisse, ut infectum de proprio sanguine sudarium fratri transmitteret, unde ille maxime commotus, Hispanias appetivit. Amalaricus vero haec audiens, naves ad fugiendum parat. Porro inminente Childebertho, cum Amalaricus navem deberet ascendere, ei in mentem venit, multitudinem se praetiosorum lapidum in suo thesauro reliquisse. Cumque ad eosdem petendus in civitatem regrederetur, ab exercitu a porto exclusus est. Videns autem, se non posse re coepit. Sed priusquam limina sancta contingerit, unus emissam manumtali ictu sauciavit, ibique decidens magnis thesauris sororem adsumptam secum adducere cupiebat, quae, nescio quo casu, in via mortua est, et postea Parisius adlata, iuxta patrem suum Chlodovechum sepulta est. Childeberthus vero inter reliquos thesauros ministeria eclesiarum praetiosissima detulit. Nam sexaginta calices, quindecim patenas,
Abbreviated transcription (Latin):
patus se
um aut̃ adhtc theoderioꝰ ess& inthorin¬
giã. aruerius sonuit fama. eũ interfectũ
fuisse. Archadius qͦq unus ex senatorib
aruerius childebertã inuitat. ut regio¬
nẽ illã delier& accipere. Illeuͦ nilio¬
ratus. aruernis adit Iantaq in illa
die fuit condensa nebula. ut niħil suꝑ
duab iugeri partib discerni posset
tante iocunditatis grã reftilgete dicit᷑
oculis querere. Sedũei a do concessũ
est. Cumq portȩ ciuitatis obserate es¬
sent & unde in grederet᷑ ꝑuiũ patulũ
ñ haber&. incisa drchadius sera unius
porce. eũ eiuitati intiomsit¬
um hȩo ageruit᷑ nuntiatũ ẽ theo de¬
Qđ certissime childebertꝰ cognoscens
ab druerno redut & in hyspanian
ꝓpter sororẽ suã chlodidem dirigit
Hȩo uͦ multas insidias ab amalarico uiro
suo ꝓropter fidẽ catholicã patiebiat᷑
bamplerũq ꝓcedente illa ad scãm
eccłam. stercora & diuersos faetores
sup eã ꝓici imperabat. Ad extremũ

Expanded text:
patuisse. Cum autem adhuc Theudoricus in Thoringiam esset, Arvernus sonuit, eum interfectum fuisse. Archadius quoque, unus ex senatoribus Arvernis, Childeberthum invitat, ut regionem illam deberet accipere. Ille quoque nec moratus Arvernus vadit. Tantaque in illa die condensa cerni posset. tantae jocunditatis gratia refulgere dicitur, oculis cernere. Sed non ei a Deo concessum est. Cumque portae civitatis obseratae essent, et unde ingrederetur pervium patulum non haberet, incisa Arcadius sera unius portae, eum civitati intromium haec agerentur, nuntiatur TheudeQuod certissime Childeberthus cognoscens, ab Arverno rediit et Hispaniam propter sororem suam Chlotchildem dirigit. Haec vero multas insidias ab Amalarico viro suo propter fidem catholicam patiebatur. Nam plerumque procedente illa ad sanctam eclesiam, stercora et diversos fetores super eam proieci imperabat, ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
uis suꝑ cristianos intulit ꝑsecutionẽ
Truncabat nãq passim ꝑuersitati suȩ
ñ consentientes clericos carceribus
subigebat. Sacerdotes uͦ alios dabat
exilio. alios gladio trucidabat. Nam
& ipsos sacrorũ temploꝵ aditꝰ spinis
iusserat oliserari. scilic& ut raritasin¬
grediendi domũ dĩ. obliuionẽ facer&
fidei Maxime tc̃ nouẽ populane geminȩq
germanȩ ursies ab hac tempestate depo
pulatȩ st̃ Extat hodieq. & ꝓhac causa
ad liasiliũ ep̃m nobilis sydonis iꝑsius
epła quȩ hȩc ita loquitur. Sed ꝑsecutor
ñ past inultũ tempus ultione diuin a per¬
cussus interut

Expanded text:
liis super Christianos intulit persecutionem. Truncabat passim perversitati suae non consentientes, clericos carceribus subigebat: sacerdotes vero, alios dabat exsilio, alios gladio trucidabat. Nam et ipsos sacrorum templorum aditus spinis jusserat obserari, scilicet ut raritas ingrediendi oblivionem faceret fidei. Maxime tunc Novempopulanae, geminaeque Germaniae urbes, ab hac tempepulatae sunt. Extat hodieque et pro ac causa ad Basilium episcopum nobilis Sidoni ipsius epistola, quae haec ita loquitur. Sed persecutor non post multum tempus ultione divina percussus interiit.
Abbreviated transcription (Latin):
orro ehilodoueus dũ legattonẽ in bur¬
gundiã sepius miitit. chrodiuldis pu¬
ella reppitit᷑ a legatis eiꝰ. Quicũ eã uidis¬
sent elegantẽ atiͦ. sapientẽ. & cognouis¬
sent quod de regio essoe genere. nun¬
tiauert̃ hex chłodoueo regi. Nec moratꝰ
ille adgundobaudũ regr̃ dirigit lega
tionẽ. eã sibi in matrimonio petens.
Qđ ille recusore metuens tradidit eã
uiris. littq acciparntes puellam. regi
uelocius rep̃fentant. Qua uisa rex ualde
gauisus. suo eã coniugio sociauit. habens
iã de concubina flium nomine theo deri¬

Expanded text:
orro Chlodovechus, dum legationem in Burgundiam saepius mittit, Chrotchildis puella repperitur a legatis eius. Qui cum ea vidissent elegantem atque sapientem et cognovissent, quod de regio esset genere, nuntiaverunt haec Chlodovecho regi. Nec moratus ille ad Gundobadum legationem dirigit, eam sibi in matrimonio petens. Quod ille recusare metuens, tradidit eam viris; illeque accipientes puellam, regi velotius repraesentant. Qua visa, rex valde gavisus, suo eam coniugio sociavit, habens iam de concubina filium nomine Theuderi
Abbreviated transcription (Latin):
siã liereticorũ confugit. ibiq cu᷑ ep̃o
arriano inter fectus est. Deniq fran¬
ci qui apud godegisilũ erant. inuna
seturri congregant. Gundebaudꝰ
aut̃ iussit ne uni quidem ex ipsis no
cerrtur. sed app̃hiensos eos tholose
in exiliũ ad alaricũ rurẽ transmisit.
interfectis senatrrili  bui gunidio¬
nib q. qui et ãegiso lo consitisetaÑ
dicitur in suo dominio restaurauit.
burgundionbq. leges mitioris insti¬
tuit᷑. ne romanos opprunerae. Cũ aũt¬

Expanded text:
siam haereticorum confugit, ibique cum episcopo siam haereticorum confugit, ibique cum episcopo Ariano interfectus est. Denique Franci, qui apud Godegiselum erant, in unam se turrim congregant. Gundobadus autem jussit, ne uni quidem ex ipsis aliquid noceretur: sed apprehensos eos Tolosae in exsilium ad Alaricum regem transmisit, interfectis senatoribus, Burgundionibusque qui Godegiselo consenserant. dicitur, in suo dominio restauravit. Burgundionibus leges mitiores instituit, ne Romanos opprimerent
Abbreviated transcription (Latin):
iam despiciens regichlodoueo tributa
ꝓmissa ꝑsolurre contra go degisilum
frẽm suum exercitũ cõmouit. ẽũq apud
uiennã ciuitatẽ in clusã olisedit. Uerũ
ubi minori popło alim̃ta deficere coe¬
perͣt᷑. timens godegisdus ne ad seusq
fames ex tenderetur. iussit expelli mi¬
nores popłi ab urbe. Quo facto expul¬
sus .ẽ. inter ceteros & artifex ille. cui de
Aquȩ ductu curamanebat. Iuleuͦ iu
dignans cur fuerit ciectus ab urbecũ
ceteris. ad gundebaudũ furibundus
uadit. indicans qualiter ciuitatẽ irrũ¬
Erat aũt spiraculũ illius magno la¬
pide conclusũ. Quo cũ uoctib illis
ꝑinagisteriũ arcificis repulso .ciui¬
tatẽ introeunt. luisq de muro sa¬
gittantib. h terga p̃ueniunt. Dato
aũt de in eilio eiuitatis fonitu bucine.
obsidentes portascapunt. aꝑtisq
pariter in grediunt Cumq̃. in ter
duas acces popłs urbis ab utroq. exer.¬
citu cederecur. godegisilus adecele¬

Expanded text:
jam despiciens regi Chlodovecho tributa promissa dissolvere, contra Godegiselum fratrem suum exercitum commovit, eumque apud Viennam civitatem inclusum obsedit. Verum ubi minori populo alimenta deficere coeperunt, timens Godegiselus, ne ad se usque fames extenderetur, jussit expelli minores populi ab urbe. Quo facto expulsus est inter caeteros artifex ille ab urbe, cui de aquaeductu cura manebat. Ille vero indignans, quod fuerit ejectus ab urbe cum caeteris, ad Gundobadum furibundus vadit, indicans qualiter civitatem irrumerat autem spiraculum illius lapide magno conclusum, quo cum vectibus illis per magisterium artificis repulso, civitatem introeunt: 88 illisque de muro sagittantibus, hi terga praeveniunt. Dato autem de medio civitatis sono buccinae, obsidentes portas capiunt, apertisque pariter ingrediuntur. Cumque inter duas has acies populus urbis ab utroque exercitu caederetur, Godegiselus ad eccle
Abbreviated transcription (Latin):
luilderioꝰ uͦ post patris fanera thesauros¬
ł qui inuilla brannacũ erant congrega¬
parisius ingressus sedẽ childebertioc
oupat. sed ñ diueilicuit possidere Nã
comuncti fr̃s eũ exinde ex inde ex pu¬
lert᷑. & sic interse hi quattuor iol est
charibertꝰ. guintramnꝰ. chilpiricus
atq Sigibertus diuisionẽ legitimã
fecert᷑ Deditq. sorsc haribtoꝰ regnum
cluldeberti sedeinq. habui parisius
Gumtramno uͦ regnũ chlodomeris ac
tenere sede̾ aurelianensem. Chape¬
rico auͣt regnũ chlotharii patris eiꝰ
cathredraq. sues sio nis habere Sigi¬
berco qͦq regnũ theo derici. sedemq
habere remensẽ¬

Expanded text:
us vero post patris funera, thesauros qui in villa Brinnaco erant congregaParisios ingreditur, sedemque Childeberti regis occupat, sed non diu hoc ei licuit possidere; nam conjuncti fratres ejus eum exinde repulere, et sic inter se hi quatuor, id est Charibertus, Guntchramnus, Chilpericus, atque Sigibertus, divisionem legitimam faciunt. Deditque sors Chariberto regnum Childeberti, sedemque habere Parisios; Gunthchramno vero regnum Chlodomeris, ac tenere sedem Aurelianensem; Chilperico vero regnum Chlothacharii patris ejus, cathedramque 163 Suessionas habere; Sigiberto quoque regnum Theuderici, sedemque habere Rhemense
Abbreviated transcription (Latin):
gitur alaricus rex gothorũ cũ uidei&
clilo dourum regum gentes assidue
debellare. legãtos ad rũ dirigit di¬
cens Si frater ms uelit. in sctiet it ani
quȩ .ẽ. inxtauicũ ambatiensem ter¬
sib aenicitia pacifici discesserunt

Expanded text:
gitur Alaricus rex Gotthorum, cum videret Chlodovechum regem gentes assidue debellare, legatos ad eum dirigit, dicens: Si frater meus velit, insederat animquae erat juxta vicum Ambaciensem ter sibi amicitia pacifici discesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tabat misecdĩam dĩ plebs tota deuote
ut uł intã magna sollemnitate diei
huic terrori terminũ dar&. Sed in
ipsa głose noctis uigilia dũ missarũ
celebrarent᷑ sollemnia. subito pala¬
tiũ regale intramutaneã diuinoigne
succendit᷑ Pauore om̃ib ꝑ territis
& eccłam rgressis. credentib ne aut
hoc urlis tota consumeretur. aut cer¬
te disrupta tellus dehiscet&. sc̃s sacer¬
dos ꝓstratus ante altare. crͣ gemitu
Quid plura : Penetrauit excelsa pobi
oratio pontificis incliti testinnites
domus incendiũ flumen ꝓfluentium
lacrimarũ. Cumq. hȩc agerentur.
apꝓpinquante ascensione ut iã diximꝰ
maiestatis dñicȩ ma̾ixit popłis ieiuni¬
um. instituit oraudi modũ. edendi se¬
riem. erogandi hilarẽ dispensationẽ
Cessantib qͦq ex inde terroribis per
cunctas ꝓuintias disꝑsit. & fama fac¬
ta cunctos sacerdotẽs imitare cõmo¬
nuit Qđ aut̃ tc̃ sacerdos dĩfecto ex

Expanded text:
tabat misericordiam dei plebs tota devote, tabat misericordiam dei plebs tota devote, ut vel hic magnae sollemnitatis dies huic terrori terminum daret. Sed in ipsa gloriosae noctis vigilia, dum missarum celebrarentur sollemnia, subito palatium regale intramuraneum divino igne succenditur, pavore omnibus perterritis et ecclesiam egressis, credentibus ne aut hoc incendio urbs tota consumeretur aut certe disrupta tellure dehisceret, sanctus sacerdos prostratus ante altare cum gemitu Quid plura ? penetravit excelsa poli oratio pontificis incliti restinxitque domus incendium flumen profluentium lacrimarum. Cumque haec agerentur, adpropinquante ascensione, ut iam diximus maiestatis dominicae indixit populis ieiunium, instituit orandi modum, edendi seriem, erogandi hilarem dispensationem. Cessantibus quoque exinde terroribus per cunctas provincias dispersa facti fama cunctos sacerdotes imitari commonuit, quod sacerdos fecit ex
Abbreviated transcription (Latin):
agne enĩ facundiȩ erat tc̃ temporis
beatus auitus. Namq in surginte
baudo rege iꝑse contra eas seripsit
Oitant ex inde nc̃ apudnos epłȩ ad
mirasiles. quȩ sicut tt᷑ haresim oppris¬
sert̃. ita nc̃ ec̾cłam dĩ eiificant. Scrip¬
sit eiñ omeliarũ librũ unũ demundi
principio & de diuersis aliis conditis¬
nib lilirus ex uersu comipagiatos
Enłarum libros nouẽ. inter quas supͣ¬
dictȩ continent᷑ epłȩ. Refert enim
iñ quadã omeliaquã de rogationib
scripsit has isas rogationes quas
ante ascensionis dñncȩ trium ꝑhum
celebramus. a mamerto ipsius uien¬
nensis urbis ep̃o cui & hceo tẽ pore
pͣerãt institutas fuisse. dõ urbs illa
multis terrerecur ꝑtodigus Nã terrȩ
motu frequenrti quatiebat᷑. sed &
ceruorũ atq luporũ feritas porcas
ingressa. ꝑ totã ut scrips et urbem
tũsil metuens oberrabat. Cumq̃
ꝑ dnni circulũ gẽrerrait᷑. ad ueinen¬
tib paschalis sollemnitatis dieb ex pecͦ¬

Expanded text:
agnae enim facundiae erat tunc temporis beatus Avitus: namque insurgente bado rege, ipse contra eas scripsit. Exstant exinde nunc apud nos epistolae admirabiles, quae sicut tunc haeresim oppresserunt, ita nunc Ecclesiam Dei aedificant. Scripsit enim Homiliarum librum unum de mundi principio, et de diversis aliis conditionibus libros sex, versu compaginatos; Epistolarum libros novem, inter quas supradictae continentur epistolae. Refert enim in quadam homilia, quam de Rogationibus scripsit, has iante ascensionis dominicae triumphum celebramus, a Mamerto ipsius Viennensis urbis episcopo, cui et hic eo tempore praeerat, institutas fuisse, dum urbs illa multis terreretur prodigiis. Nam terrae motu frequenter quatiebatur: sed et cervorum atque luporum feritas portas ingressa per totam, ut scripsit, urbem nihil metuens oberrabat. Cumque haec per anni circulum gererentur, advenientibus paschalis sollemnitatis diebus expec
Abbreviated transcription (Latin):
Rignomeris nomine apud cinnoman¬
nis ciuitatẽ ex iussu chlodouei.ẽ. int̃᷑¬
fectus. Quib in orcuis. om̃e regnum
eort̃ & thesauros chlodoueus accepit.
interfectisq & aliis multis regib uł
parentib suis primis. e quibꝰ relum
liabebat ut ei reguũ auferrent. regnũ
suũ ꝑ totas gallias dilatauit. Lanren
congregatis quadã uice militib suis

Expanded text:
Rignomeris nomine, apud CenomanRignomeris nomine, apud Cenomannis civitatem, ex jussu Chlodovechi interfectus est. Quibus mortuis, omne regnum eorum et thesauros Chlodovechus accepit. Interfectisque et aliis multis regibus, vel parentibus suis primis, de quibus zelum habebat, ne ei regnum auferrent, regnum suum per totas Gallias dilatavit. Tamen congregatis suis, quadam vice dixiss
Abbreviated transcription (Latin):
lũ instituit. At ille uictũ cernens exer¬
citũ. fuga labiparat. Sed ab exercitu
sũ. in conspectu chlodouei una cũ richa¬
rio fr̃e suo ꝑducit᷑. Cu ille. Curinqt
humiliastigenus nr̃m. ut te uinciri
ꝑ mitteres Melius enĩ tibi fuerat mo¬
ri. Et eleuata securi capiti eiꝰ infixit.
Conuersusq ad frem eiꝰ.ait. Si tu sola¬
tiũ frĩ tribiisses. alligatꝰ utiq ñ fuis¬
ses. Similiter & hunc securi ꝑcussũ
interfecit. Post quorũ mortẽ cogno¬
scunt ꝓditores eorũ. aurũ qđ a rege
acceperant esse adultrrũ. ⁊đ cũ
regi dixiss&. respondisse fertur.
Merito in qͥt tale aurũ accipit. qui
dominũ suũ ad mortẽ ꝓpria uolun¬
tate deducit. Hoc enim illis qđ inue¬
rent deber& sufficere. ne male ꝓ¬
ditone dominorũ suoꝵ luituri in
tormenta deficerent. Qđ illi audi¬
entes optabant grãm adipisci. illud¬
sibi asserentes sufficere. si uiuere
mererentur. Euert̃ aut̃ supradicti
reges ꝓrinqui huius. Quorũ frater

Expanded text:
um instruit. At ille devictum cernens exercitum suum, fuga labi parat, sed ab exercitum ibus in conspectu Chlodovechi una cum Richario fratre suo perducetur. Cui ille: 'Cur', inquid, 'humiliasti genus nostrum, ut te vincere permitteris? Melius enim tibi fuerat mori'. Et elevatam securem capite eius defixit, conversusque ad fratrem eius, ait: 'Si tu solatium fratri tribuissis, allegatus utique non fuisset'; similiter et hunc secure percussum interfecit. Post quorum mortem cognuscent proditores eorum, aurum, quod a regi acceperant, esse adulterum. Quod cum rege dixissent, ille respondisse fertur: 'Merito', inquid, 'tale aurum accepit, qui domino suo ad mortem propria voluntate deducit'; hoc illis quod viverent debere sufficere, ne male proditionem dominorum suorum luituri inter tormenta deficerent. Quod ille audientes, optabant grasibi asserentes sufficere si vivere mererentur. Fuerunt autem supradicti reges, propinqui hujus: quorum frater,
Abbreviated transcription (Latin):
ares cunt sed uelocitir emerguntut
crescere queant. Vtinã t̃ uelociter
qui hȩc fecit intereat. Qđ uerbũ sonut in
aures chlodociet qđ scilic& minarent᷑
sibi cesarum ad crescendũ laxare. ip¬
stumq interficere. At uleiussit ros
capite pariter plecti. Quibi mortus.
rognũ corũ cũ thesauris ac populis
ad quisiuit¬
Srat aut̃ tunc ranacharius rex apud
eameracum tã effrenis in luxuria.
ut uix uł ꝓpinquis quidem parentib
indulger&. Hic habebat farront̃
consiliartũ. simili spurcitia litaulen¬
tũ. De qͦ fert᷑ cũ aliquid aut cibu aut
muneris uł cuius liliarei allatũ fuiss&¬
regi. dicere solitũ. hoc sibu suoq far¬
ronisufficere. Pro quare. fianci
maxima indignatione tuinebant
Unde factũ est. ut datis aureissiue
arnullis uelb althris chlo douetis¬

Expanded text:
ariscunt, sed velociter emergent, ut ariscunt, sed velociter emergent, ut crescere queant; utinam tam velociter qui haec fecit intereat!' Quod verbum sonuit in aures Chlodovechi, quod scilicet minarentur sibi caesariem ad crescendum laxare ipsumque interficere. At ille iussit eos pariter capite plecti. Quibus mortuis, regnum eorum cum thesauris et populis adquesivittem tunc Ragnacharius rex apud Camaracum tam effrenis in luxoria, ut vix vel propinquis quidem parentibus indulgeret. His habebat Farronem consiliarium simili spurcitia lutolentum, de quo fertur, cum aliquid aut cibi aut muneris vel cuiuslibet rei regi adlatum fuisset, dicere solitum, hoc sibi suoque Farroni sufficere. Pro qua re Franci maxima indignatione tumibant. Unde factum est, ut, datis aureis sive armellis vel baltheis, Chlodove
Abbreviated transcription (Latin):
beo siuidetur acceptũ. Conuercumi¬
ni adme. ut sub mea ditione sitis.¬
atq. defensione. At illusta audien¬
tes plauolentos tam palmis quam
uocib. eũ clipeo euectũ suꝑserigẽ
constituunt. regnũ sigiberci ad¬
certũ eũ thisauris ipsos qͦq. suedi¬
tioni adscinit. Prosternebat en un
quoridie d̃s hostes eiꝰ sub manu ip¬
sius & augebat regnũ eiꝰ. eo qđ ainbti¬
lar& ricto cordecorãeo & facero
quȩ ulacita erant in ocutis eius.
aut᷑ cũ siagrio pugnatut. hic tura
partẽ sed euactũ ruerpcetaus ut
Cui euerur& uictoria cũ llo a inc a¬
micitiã colligares. Obhanc rausam
cħlo doueus in dignans. Mntra eum
abiit. Quem circunuentũ dolis ce¬
sit cũ filio. uinctosq totondit. & cha¬
ricum quidem prb̃rum. filiũ uͦ eiꝰ dia¬
conẽ ordinari iub&. Cuniq. chararicꝰ
de humilitate sua quȩreia ac flit&.
filius eiꝰ dixisse fertur. In uiridi inquit
ligno hȩ frondes succisȩst̃ nec om̃ino

Expanded text:
beo, si videtur acceptum: convertimibeo, si videtur acceptum: convertimini ad me, ut sub meam sitis defensionem'. At ille ista audientes, plaudentes tam parmis quam vocibus, eum clypeo evectum super se regem constituunt. Regnumque Sigyberthi acceptum cum thesauris, ipsos quoque suae ditioni adscivit. Prosternebat enim cotidiae Deus hostes eius sub manu ipsius et augebat regnum eius, eo quod ambularet recto corde coram eo et facerit quae placita erant in oculis eius. autem cum Siagrio pugnavit, hic Charaparti; sed eventum rei expectans, ut cui evenerit victuriam, cum illo et hic amicitia conligaret. Ob hanc causam Chlodovechus indignans, contra eum abiit. Quem circumventum dolis coepit cum filio vinctusque totondit et Chararicum quidem presbiterum, filio vero eius diaconem ordinari iubet. Cumque Chararicus de humilitate sua conquireret et fleret, filius eius dixisse fertur: 'In viridi', inquid, 'lignum hae frondis succisae sunt nec omnino
Abbreviated transcription (Latin):
iĩs nũmis ma auri cmgerere. Immitte¬
inquiunt illic manũ tuã usq ad ꝓ¬
fundũ ut cuncta repperias. Quod
cũ fecisset. & esseual de inclinus
unus eleuata manu. bi perinã cerebre eiꝰ
illisit. & sic quę in patrem egerat
in elignus incaerrit. Qđ audiens chlo
doutus qđ interfectus stiiss& sigibertꝰ
& filicis eius incundẽ locũ aduenit :
conuocansq omue̾ popłm illũ dixit
Audiro quid contigerit. Dũ ego per
scanoem fluuiũ nauigarim cħlodo¬
ricus filius parentis mei patrim suũ
in sequebatur. uerbo ferins qđ ego
eũ inter ficere uellẽ. Cumq. ille ꝑbuco¬
niã siluã fuger&. in missis suꝑ̾ eum
i atrunculis morti tradidit & occidit
Ipsequoq dũthes auros eiꝰ a perit&
nescio a quo percus sus interut. Sed
in his ego nequaquã consciussũ. Nec
enĩ possũ sanguinẽ parentũ in eoꝵ
effundere. quodfieri nefas .ẽ. Sed
quia Det euenert᷑. consiliũ uobis prȩ¬

Expanded text:
meus numismata auri cmeus numismata auri cinquiunt illi, manum tuam usque ad fundum, ut cuncta reperias. 97 Quod cum fecisset, et esset valde declinus, unus elevata manu bipennem cerebro ejus illisit: et sic quae in patrem egerat indignus incurrit. Quod audiens ChloSigibertus et filius ejus, in eumdem locum adveniens, convocat omnem populum illum, dicens: Audite quid contigerit. Dum ego, inquit, per Scaldem fluvium navigarem, Chlodericus, filius parentis mei, patrem suum insequebatur, verbo ferens, quod ego eum interficere vellim. Cumque ille per Buconiam silvam fugiret, inmissis super eum latruncolis, morti tradidit et occidit. Ipse quoque dum thesaurus eius aperit, a nescio quo percussus interiit. Sed in his ego nequaquam conscius sum. Nec enim possum sanguinem parentum meorum effundere, quod fieri nefas est. Sed quia haec evenerunt, consilio vobis prae
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰq chlodo uelis rex apud parisius
morarit᷑ mnisit clam ad filiũ sigib̵ti
diccns. Ecce patir tuus senuit. ꝙ pede
debili claudicat. Si ille moretetur.
recte tibi cũ amicitia nr̃a regnũ illius
reddebatur. Qua ille cupiditate se¬
ductus. patrem molitur occideri
Cumq ille egressus de colonia cunta¬
te transacto reno ꝑ buconiã siluã
ambulare disponer&. meridie in
tentorio suo obdoriniens. imnsas
suꝑ eũ filius ꝑsecutorib. eum ilnd̾em
interfecit. tamquã regnũ illius pos¬
sessurus Sed tudicio dĩ in foueam
quã patri hostiliter fadit incidit
Misit igit᷑ nuntias ad chlod oueum
regẽ de obitu patris. nuntiantes
at q dicentes. Pater m̃s morcuus .ẽ.
& egu thes auros cũ regno eiꝰ peties
me habco. Dirigeg tuos fideles ad¬
me & ea quȩ tibi de thesauris ei pla
cent bonauoluntate trans in ittamn.
& rogoꝰ ut uenientili  nr̃is pate sacias
dit. Quidũ diuersa inspicerent. ait
In hanc arcellulã salitus erat pater

Expanded text:
m Chlodovechus rex apud Parisios moraretur, misit clam ad filium Sigiberti, dicens: Ecce pater tuus senuit, et pede debili claudicat. Si ille, inquit, moreretur, recte tibi cum amicitia nostra regnum illius redderetur. Qua ille cupiditate seductus, patrem molitur occidere. Cumque ille egressus de Colonia civitate, transacto Rheno, per Buconiam silvam ambulare disponeret, meridie in tentorio suo obdormiens, immissis super eum filius percussoribus, eum ibidem interfecit, tanquam regnum illius possessurus. Sed judicio Dei in foveam, quam patri hostiliter fodit, incidit. Misit igitur nuntios ad Chlodovechum regem, de patris obitu nuntiantes, atque dicentes: Pater meus mortuus est, et ego thesauros cum regno ejus penes me habeo. Dirige tuos ad me, et ea qntate transmittam'. et rogo, at venientibus nostris patefacias, dit. Qui dum diversa respicerent, ait: 'In hanc arcellolam solitus erat pater
Abbreviated transcription (Latin):
Ut mihe qui tam quã peregrinꝰ in ter
extraneos remansi. & ñ habeo depa¬
rentib qͥ mihi siuenerit aduersitas
possit aliquid adiuuare Sed hoc ñ
demorte horũ condolens sed dolo
dicebat. si forte poss& adhuc aliquẽ
repperire. ut interficeret¬
Disita transactis. apud parisius obiit.
sepultusq est in basilica sc̃orũ apłorũ
quã cũ chrodhilde regina ipse con¬
struxerat Migrauit aũt ꝑost uocla¬
deñse bellũ. an̾no quinto Fueruntq.
om̃s dies regni eiꝰ triginta anni. ętas
tota quadraginta quinque annii. A
transitu gͦ sc̃i M artiniusq ad transitũ
chlodou̾ei regis qͥ fuit undet imꝰ annꝰ¬
licinicturo nici pontificis supputan¬
tur annicentũ duodecĩ᷑. Chrothildis
aũt regina post mortẽ uiri scuturo¬
nis uenit ibiq ad basilicã sci Marciui¬
dõ deseruiens cũ sũma pudicitia atq
benignitate in hoc loco coͬmorata
apollinaris atq quintiani
Quod dani gallias appitiuun
Detliorin gorũ regibus

Expanded text:
Vae mihi, qui tanquam peregrinus inter extraneos remansi, et non habeo de parentibus, qui mihi, si venerit adversitas, possit aliquid adjuvare. Sed hoc non de morte horum condolens, sed dolo dicebat, si forte potuisset adhuc aliquem reperire, ut interficerets ita transactis, apud Parisios obiit; sepultusque in basilica sanctorum Apostolorum quam cum Chrotechilde regina ipse construxerat. Migravit autem post Vocladense bellum anno quinto. Fueruntque omnes dies regni ejus, triginta anni. Aetas tota, quadraginta quinque anni. A transitu ergo sancti Martini, usque ad transitum Chlodovechi regis, qui fuit undeLicinii Turonici sacerdotis, supputantur anni centum duodecim. Chrotechildis autem regina, post mortem viri sui Turonis venit: ibique ad basilicam sancti Martini deserviens, cum summa pudicitia atque benignitate in hoc loco commorata Apollinaris, atque Quintiani. III. Quod Dani Gallias appetierunt. IV. De Thoringorum regibus.
Abbreviated transcription (Latin):
pedes itignita. Habet eeũ icircuitu pre¬
ciosos foutes. A parce aut̃ occidentis
montes sunt uberrum. uineisq repleti
quitam nobile falernũ in colisporri¬
gunt. ut respuant scalonũs Qđ oppi¬

Expanded text:
 ignoro. Habet enim in circuitu praetiosus fontes; a parte autem occidentes montes sunt uberrimi viniisque repleti, qui tam nobile incolis falernum porregunt, ut respuant Scalonum.
Abbreviated transcription (Latin):
dericus theo dobercũ cħlotharus uero
gunthariũ seniorẽ filiũ suũ adheo re¬
quirend a transmnittunt: Sed guntharius
usq rutenus accedens nescto quafaciin¬
te causa regressus est¬
tate̾ habiens. deas castrũ optinuit. atq.
in pͣdã diripuit. Demãe ad̃ aliud ca¬
strũ nomua caprariã legatos mittit
dicens. nisi se illi subdant. omnẽ locũ
illũ incendio coneremAndũ. eosq qui
ibidem st̃ captiuandos.
rat enĩ ibidem deutheria nomine utilis
ualde atqi sapiens. cuiꝰ uir apud biter¬
Irensẽ unbẽ concesserat. Quȩ misit
nutios ad rege̾ dicens:. Nullus tibi
domine piissime resistere potest
Cognoscimus dominum nr̃m. Urn. &¬
qđ bene placitũ in oculis tuis fuerit¬
facito. Theodobertus aut̃ ad castrum
ueniens. cũ pace ingressus .e. Subdi¬
tumq sibi cernens popłmn. nihilinibi
mali gessit. Deutheria uͦ ad occtrsũ
eiꝰ tienit. at ille speciosã eã cernens.
amore eiꝰ captus est. suoq eã copulat

Expanded text:
dericus Theudebertum, Chlothacharius vero Guntharium seniorem filium suum ad haec requirenda transmittunt. Sed Guntharius usque Ruthenos accedens, nescio qua faciente causa, regressus esttatem abiens, Deas castrum obtinuit, atque hinc praedam diripuit. Deinde ad aliud castrum, nomine Caprariam, legatos mittit, dicens, nisi se illi subdant, omnem locum illum incendio concremandum, eosque qui ibidem resident captivandos. matrona, Deuteria nomine, utilis valde atque sapiens, cujus vir apud Biterris urbem concesserat. Quae misit nuntios ad regem, dicens: Nullus tibi, domine piissime, resistere potest. Cognoscimus dominum nostruquod bene placitum fuerit in oculis tuis facito'. Theudobertus autem ad castrum veniens, cum pace ingressus est, subditumque sibi cernens populum, nihil inibi male gessit. Deoteria vero ad occursum eius venit; at ille speciosam eam cernens, amore eius capitur, suoque eam copulavit
Abbreviated transcription (Latin):
rat orũ tuno beatus Gregorius apud
urbc̃ lingonicã magriꝰ diꝰ sacerdos signis
& uirtotib olarus. Sed quia huiꝰ ponti¬
ficis memmunus. gratũ arbittatus sũ ut
situ looi diuionensis in quo maxime etat
assi duus huic inserã lectioni. Est aut̃
positũ. terras u. l defertiles atq fecun¬
das habens. ita ut arues semel scisfis
uomere semina iaciant᷑. & magna
frugũ opulentta sub sequat᷑ Ameridie
habet oscarã fluuiũ. piscib ualde p̃¬
diuitẽ. ab aquilo ne uͦ alius fluuiolus
uinit. qui ꝑ portã egrediens ac subtus
ponte decurrens ꝑ aliã rtr sũ portã
egreditur. tntũmumitionis locũ placida
unde eircũ fluctis. anteq portãmolen¬
dinos mira uelocitate deuercit. Iuato¬
tuor portȩ aquattuor mundi plagil¬

Expanded text:
rat enim tunc et beatus Gregorius apud urbem Lingonicam, magnus Dei sacerdos, signis et virtutibus clarus. Sed quia hujus pontificis meminimus, gratum arbitratus sum, ut situm loci Divionensis, in quo maxime erat assiduus, huic inseram lectioni. Est autem positum, terras valde fertiles habens atque fecundas, ita ut arvis semel scissis vomere, semina jaciantur, et magna fructuum opulentia subsequatur. A Meridie habet Oscaram fluvium, piscibus valde praedivitem; ab Aquilone vero alius fluviolus venit, qui per portam ingrediens ac sub pontem decurrens, per aliam rursus portam egreditur, totum munitionis locum placida unda circumfluens: ante portam autem molendinas mira velocitate divertit. Quatuor portae a quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
tantãq exhibuit ut ab om̃ib hominib
honoraretur. assidua in elemosinis. ꝑ nox
nest᷑att sepurã semꝑexhiliuit. preidia
necessaria p̃uidit. larga ac prona
uoluntate distribuit. ira ut putar etu
eti tempore ñ regiia sed ꝓnrie dĩ an¬
cilla. ipsiq sedulo deseruire. Quã non
regnũ filiorũ. ñ ambitio sęcħ. nec facul¬
tas extulit adruinã. sed humilitas e

Expanded text:
tantamquetantamquehonoraretur: assidua in eleemosynis, pernox nestate puram se semper exhibuit; praedia necessaria praevidit, larga ac prona voluntate distribuit, ut putaretur eo tempore non regina, sed propria Dei ancilla ipsi sedolo deservire, quam non regnum filiorum, non ambitio saeculi nec facultas extulit ad ruinam, sed humilitas e
Abbreviated transcription (Latin):
eice eũ ate. dut certe ꝓ eo morieris. Iu
inquiens es incitator huiꝰ causȩ. & tã uelo¬
citer defendereuis: Hęc ille audiens. re¬
pulsũ a sepuerũ ꝓiecit adeũ. Ille uͦ exci¬
pienseũ. traus fixo cultro in eiꝰ latere
sieut frẽni prius fecerat iugulauit
Deuide pueros cũ nutriciis peremerunt
Quib interfectis. ehlotharius ascensis
equis abscessit. parui pendens de inter¬
fectione nepotũ. Sed & childebertus
in suburbana successit. Regina uͦ cõpo¬
sitis corpusculis inferetro. cũ magno
psallentio in mensoq luctu usq ad basi¬
licã sõi Petri ꝓsecuta utrũq parit᷑ tumu¬
lauit. Quorũ unꝰ dece̾ annorũ erat.
alius uͦ septennis: Terctũ uͦ chilo doual¬
dũ comp̃hea dere ñ potuert᷑. ꝗa ꝑ auxiliũ
uirorum forttũ liberattis.ẽ ls post posito¬
terreno regno ad dñm transut. & sibi ꝑ¬
pria manu capillos incidens. clerio ractꝰ

Expanded text:
ejice eum a te, aut certe pro eo morieris. Tu, ejice eum a te, aut certe pro eo morieris. Tu, inquit, es incestator hujus causae et tam velociter de fide resilis? Haec ille audiens, repulsum a se puerum projecit ad eum: ipse vero accipiens, transfixum cultro in latere, sicut fratrem prius fecerat, iugulavit; deinde pueros cum nutriciis peremerunt. Quibus interfectis, Chlothacharius, ascensis equitibus, abscessit, parvi pendens de interfectione nepotum; sed et Childeberthus in suburbana concessit. Regina vero, conpositis corpusculis feretro, cum magnpsallentio, immensoque luctu usque ad basilicam sancti Petri prosecuta, utrumque pariter tumulavit. Quorum unus decem annorum erat, alius vero septennis. Tertium vero Chlodoualdum comprehendere non potuerunt, quia per auxilium virorum fortium liberatus esterrenum, ad Dominum transiit, et sibi manupropria capillos incidens, clericus fact
Abbreviated transcription (Latin):
iugulari. At illa exterrita nuntio. & ni¬
miũ felle cõmota p̃cipue cũ gladiũ tu¬
der& cuaginatũ ac forpioẽ. a maritu¬
dine p̃uenta ignorans inipso dolore
quid dicer&. simpliener ait. Satius
est mihi si ad regnũ ñ erigunt᷑ mortu¬
os eos uidere. quã tonsos. At ille parũ
nuntians ac dicens. Fauento regma.
opus ceptũ ꝑficite. lnsa enĩuułt exple¬
riconsiliũ urũm. Net mora cpp̃heasũ
chlotharius puerũ soniorem brachia¬
elisit in terrã. defixoq. custro mascella
crudeliter interfecit. Quo uociferante.
frͣ riꝰ ad pedes childebert ꝓsternit᷑. app̃¬
hensisq. genib ciꝰ arebat cũ lacrimis. Sue¬
curre pussime pater. ne & ego percã sicat
fr̃m̃s. Ic̃ chuildebertꝰ lacrimis respersa
facie. ait. Rogo te dulcissime frͣ. ut huius
nibi uitã tualargitate concedas. & que
iusseris ꝓ eiꝰ anima conferã. tantũ ne inor
ficiatur. At ille conuitiis acto. ait. Aut

Expanded text:
jugulari. At illa exterrita nuntio, et nijugulari. At illa exterrita nuntio, et nimium felle commota, praecipue cum gladium cerneret evaginatum ac forcipem, amaritudine praeventa, ignorans in ipso dolore quid diceret, ait simpliciter: Satius enim mihi est, si ad regnum non eriguntur, mortuos eos videre quam tonsos. At ille parum nuntians ac dicens: Favente regina opus coeptum perficite: ipsa enim vult expleri consilium vestrum. Nec mora apprehensum Chlothacharius puerum selesit in terra, defixumque cultrum in ascella, crudiliter interfecit. Quo vociferante, frater eius ad pedes Childeberthi prosternitur, adpraehensaque eius genua, agebat cum lacrimis: 'Succurre, piissime pater, ne et ego peream sicut frater meus'. Tunc Childeberthus, lacrimis respersa facie, ait: 'Rogo, dulcissime frater, ut huius mihi vitam tua largitate concedas, et quae iusseris pro ficiatur. At ille conviciis actum, ait: Aut