comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuisti. suꝑte oculi eius. ad te aures eius.
Oculi enim dñi suꝑ iustos: & aures eius in
preces eorum. Quid ergo cum male
faceres. cum eum blasphemares. nonui¬
debat non audiebat: Et ubi est quod
inpso psalmo dictum est. uultus autem
Ani super facientes mala: Sedut quid.
adtendebat tibi. Proinde iste qui sustinens
sustinuit dñm. paruum ei fuit dicere ad¬
tenditme. adtendit mihi inquit. Id est
consolando ad tendit: ut mihi prodess&
quod adtendit. Et exaudiuit deprecatio¬
nem meã. Et quid tibi prestitit. & quid
tibi fecit.
Eduyitine de lacu miseriȩ.
tran pedes meos: & direxit gressus
meos. & inmisit in osieum canticũ
nouum. hẏmnum dõ nr̃o

Expanded text:
sustinuisti: super te oculi ejus, ad te aures ejus. sustinuisti: super te oculi ejus, ad te aures ejus. Oculi enim Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Quid ergo, cum male faceres, cum eum blasphemares, non videbat? non audiebat? Et ubi est quod in ipso psalmo dictum est, Vultus autem Domini super facientes mala? Sed utquid? attendebat tibi. Proinde iste qui sustinens sustinuit Dominum, parum ei fuit dicere, Attendit me: Attendit mihi, inquit, id est, consolando attendit, ut mihi prodesset. Quid attendit? Et exaudivit deprecationem meam. 3. Et quid tibi praestitit? quid tibi fecit? Et eduxit me de lacu miseriae, tram pedes meos et direxit gressus meos, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo no
Abbreviated transcription (Latin):
Sustinens sustinui: non
quemlib& hominem
promissorem qui possit¬
& fallere & falli. non quẽ¬
lib& hominẽ consolatorem
qui potest tristitia sua ante tabescere
quã mereficere. Consoletur me frater
hoc cum tristis est mecũ: simul gemamꝰ.
simul fleamus. simul oremus. simul
sustineamus. Quẽ nisi dñm. qui promis¬
sa non aufert sed differt. Exhibebit ꝓ¬
fecto ex hibebit. quia multa iam exhibuit.
& nihil dedĩ ueritate formidare deberem.
&iam sinihil adhuc exhiber&. Ecce
ita putamus: omĩã ꝓmisit. nondũ aliquid
dedit. Idoneus ꝓmissor est fidelis redditor.
tutantũ esto pius exactor. Et si paruulus.
& sunfirmus: exige miscđam. Non uides
perbrtues agnos capitibus pulsare ubera
matrum. ut lacte sacientur: Sustinens
inquit. sustinui dñm. Et quid illi.:
An auertit se ate: An sustinentem contem¬
sit: An forte non uidit: Non plane
ista. sed quid.
Et ad tendit mihi.
& exaudiuit deprecationem meã.
Adtendit. & exaudiuit. Ecce non frustra

Expanded text:
Sustinens sustinui, non quemlibet hominem promissorem, qui possit fallere et falli; non quemlibet hominem consolatorem, qui potest tristitia sua ante tabescere, quam me reficere. Consoletur me frater homo cum tristis est mecum; simul gemamus, simul fleamus, simul oremus, simul sustineamus; quem, nisi Dominum qui promissa non aufert, sed differt? Exhibebit profecto, exhibebit; quia multa jam exhibuit: et nihil de Dei veritate formidare deberemus, etiamsi nihil adhuc exhiberet. Ecce jam putemus ita, omnia promisit, nondum aliquid dedit: idoneus promissor est, fidelis redditor; tu tantum esto pius exactor, etsi parvulus, etsi infirmus, exige misericordiam. Non vides teneros agnos capitibus pulsare ubera matrum, ut lacte satientur? Sustinens, inquit, sustinui Dominum. Et quid ille? An avertit se a te, an sustinentem contempsit, an forte non vidit? Non plane ita. Sed quid? Et attendit mihi, et exaudivit deprecationem meam. Attendit, et exaudivit. Ecce non frustra
Abbreviated transcription (Latin):
& fierent illi duo parietes tam quam duo
montes. unus excircumcisione. alter exprae¬
putio unus exiuidacis. alter exgentibus. non
um diuersi. Et si diuersi quia exdiuerso. iam in
angulo nec diuersi. Ipse estenim inquit paxnr̃a:
qui fecit utraq unum. Ipse ille angularis lapis
quem reprobrauerunt aedificantes. factus est
incaput anguli. Duos iunxit inse mons & montes:
una domus & duae domus. Duae propter exdiuer¬
so uenientes: una propter lapidem angularẽ
in quo sibi ambe copulantur. Audi & hoc.
Montͤssion latera aquilonis ciuitasregis mag

Expanded text:
 fierent illi duo parietes tanquam duo montes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio; unus ex Judaeis, alter ex Gentibus: non jam adversi; etsi diversi, quia ex diverso, jam in angulo nec diversi? Ipse est enim, inquit, pax nostra, qui fecit utraque unum . Ipse ille angularis lapis, quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli . Duos junxit in se mons montes. Una domus, et duae domus: duae propter ex diverso venientes, una propter lapidem angularem, in quo sibi ambae copulantur. Audi et hoc, Montes Sion; latera aquilonis civitas regis mag
Abbreviated transcription (Latin):
greges currebas. indepingue mihi aliquidelige¬
bas. non accipiam dedomo tua uitulos. Prae
nuntiat testamentũ nouũ: ubi omĩa illa sacrifi¬
cia uetera cessauerunt. Erant enĩ tunc praenun¬
tiantia futurũ quoddã sacrificiũ: cuius sangui¬
ne mundaremur

Expanded text:
greges currebas, inde pingue mihi aliquid eligegreges currebas, inde pingue mihi aliquid eligebas: Non accipiam de domo tua vitulnuntiat Testamentum novum, ubi omnia illa vetera sacrificia cessaverunt. Erat enim tunc praenunciatum futurum, quoddam sacrificium, cujus sanguine mundaremur.
Abbreviated transcription (Latin):
emper. holocausta quaedam: dequibus
malio psalmo dicitur. Siuoluisses sacrificium
dedissem utique: holocaustis non delectabe¬
ris. Etrursum conuertit sẽ: sacrificiũ dõ sp̃s
contribulatus. corcontritũ & humiliatũ ds non
sꝑnet. Quae sunt ergo holo causta quae sper¬
nit. quae holocausta quae in conspectu eius
sunt sẽꝑ: Benigne inquit fac dñe inbona uo¬
totum est. holo caustũ autẽ est: totũ igne ad¬
sumptũ. Est quidã ignis flagratissimȩ carita¬
tis: animus inflammetur caritate. arripiat eadẽ
membra inusũ suũ. non ea ꝑmittat militare cupi¬
ditati. ut totus exardescat igne amoris diuini.
Qui uult offerre dõ holociustũ: talia holocaus¬
ta tua in conspectu meo sunt sẽꝑ. Adhuc iste
isrł forte non intellegit. quae holocausta eiꝰ
in conspectu suo habeat semꝑ: & adhuc debubus.
deouibus dehyrcis cogitat: non cogit&. Non
accipiã dedomo tua uitulos. Holorausta no¬
minaui: iam animo & cogitatione ad terrenos

Expanded text:
emper. Holocausta quaedam, de quibus in alio psalmo dicitur, Si voluisses sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis: et rursus convertit se, Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit. Quae sunt ergo holocausta quae non spernit? Quae holocausta quae in conspectu ejus sunt semper? Benigne, inquit, fac, Domine, in bona vototum est: holocaustum autem est totum igne absumptum. Est quidam ignis flagrantissimae charitatis: animus inflammetur charitate, arripiat eadem charitas membra in usum suum, non ea permittat militare cupiditati, ut totus exardescat igne amoris divini qui vult offerre Deo holocaustum. Talia holocausta tua in conspectu meo sunt semper. 16. vers. 9. Adhuc iste Israel forte non intelligit quae holocausta ejus in conspectu suo habeat semper, et adhuc de bobus, de ovibus, de hircis cogitat: non cogitet; Non accipiam de domo tua vitulos. Holocausta nominavi; jam animo et cogitatione ad terrenos
Abbreviated transcription (Latin):
hic aliud est fons. aliud lumen: ibi nonita.
Quodenim est fons: hoc est & lumen. Et
quicquid uis illud uocas: quia non est qđ
uocas. Quia non potes congruũ nomen
inuenire: non reman& inuno nomine.
Sidiceres quia lumen est solũ: diceretur tibi.
Sine causa ergo mihi dictum est utesuriam
& sitiam. Quis enĩ est quimanduc& lumen:
Illud plane recte mihi dictum est. Beati
mundi cordes qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Silu-¬
men est oculus ms. par est par & fauces:
quia illud quod lumen est & fons est. Fons
qui satiat sitientes: lumen qui illuminat caecos.
hic aliquando alibi lumen: alibi fons. Aliquan-¬
do enim currunt fontes & intenebris: & ali.¬
quando inheremo pateris solem. nõninuenis
fontẽ. hic ergo possunt duo ista esse separata:
ibi non fatigaberis quia fons est non tenebra¬
his qui rectosunt corde

Expanded text:
Hic aliud est fons, aliud lumen: ibi non ita. Quod enim est fons, hoc est et lumen: et quidquid vis, illud vocas, quia non est quod vocas; quia non potes congruum nomen invenire, non remanet in uno nomine. Si diceres, quia lumen est solum, diceretur tibi: Sine causa ergo mihi dictum est ut esuriam et sitiam: quis enim est, qui manducet lumen? Illud plane recte mihi dictum est: Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt : si lumen est, oculos meos parem. Para et fauces; quia illud quod lumen est, et fons est: fons, quia satiat sitientes; lumen, quia illuminat caecos. Hic aliquando alibi lumen, alibi fons. Aliquando enim currunt fontes et in tenebris; et aliquando in eremo pateris solem, non invenis fontem: hic ergo possunt ista duo esse separata, ibi non fatigaberis, quia fons est; non tenebrahis qui recto sunt corde
Abbreviated transcription (Latin):
Innocentes & rec¬
ti non presentia corporalimiscentur tantum sicut
mali sedconsensione cordis. Inipsa innocentia &
rectitudine adhererent mihi qm̃ nondefeci ut
imitarer malos. sed sustinuite expectans uentilatio¬
nem ultimȩ messis tuae

Expanded text:
innocentes et recti non praesentia corporali miscentur tantum, sicut mali, sed consensione cordis in ipsa innocentia et rectitudine adhaerent mihi; quoniam non defeci, ut imitarer malos; sed sustinui te, exspectans ventilationem ultimae messis tuae
Abbreviated transcription (Latin):
ba eius ineuangelio deisto psalmo cognoscimꝰ
ipsum hic locutum fuisse non dubitemus. Habes
hoc ineuangelio. Dixit. inmanus tuas commen¬
do spin meũ. & inclinato capite reddidit spm̃.
Non sine causa uoluit uerba huius psalmi sua esse.
nisi utte ammoner& se locutũ esse in hoc psalmo.
ipsum hic. Quaere. cogita: quomodo in illo
psalmo sequaeri uoluit prosusceptione matutina.
Foderunt manus meas & pedes meos. dinumera¬
uerunt omiã ossa mea. Ipsi uero consideraue¬
runt & conspexerunt me. diuiserunt sibi ues¬
timenta mea. & suꝑ uestem meã miserunt sortẽ.
Ute ammoner& in se hoc esse completũ. inuoce
sua posuit caput ipsius psalmi. Ds̃ dĩ ms̃ ut¬
quidme dereliquisti: Et tamen uocem corporis.
inse trans figurauit. Nonenim unicum suum
pater aliquando dereliquit
Redemistime dne
ds̃ ueritatis

Expanded text:
ba ejus in Evangelio de isto psalmo cognoscimus, ipsum hic locutum fuisse non dubitemus. Habes hoc in Evangelio, dixit, In manus tuas commendo spiritum meum : et inclinato capite tradidit spiritum . Non sine causa voluit verba hujus psalmi sua esse, nisi ut te admoneret se locutum esse in hoc psalmo. Ipsum hic quaere; cogita quomodo in illo psalmo se quaeri voluit pro susceptione matutina: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea; ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem : ut te admoneret in se hoc esse completum, in voce sua posuit caput ipsius psalmi, Deus, Deus meus, utquid me dereliquisti ? Et tamen vocem corporis in se transfiguravit; non enim Unicum suum Pater aliquando dereliquit. Redemisti me, Domine, Deus veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
Edent humiles. & contempto¬
huius concupiscent. nec timebunt in opiam. Et
laudabunt dnm̃ quire quirunt eum. Laus
enim dni est eructatio saturitatis illius. Uiuent
corda corum in scłm scłi

Expanded text:
edent humiles et contemptoujus saeculi concupiscent, nec timebunt inopiam. Et laudabunt Dominum qui requirunt eum: nam laus Domini est eructatio saturitatis illius. Vivent corda eorum in saec
Abbreviated transcription (Latin):
gregauerit om̃s gentes iudicandas. quid
erit tunc. Impius ubi abscondit perfidiã
suã. cũ uidero fidem meã: Ergo modoquid:
Angustiae & tribulationes. & temptationes.
Etheatus quiꝑdurat: quia qui perseueraue.¬
rauerit usquennfinem hic saluus erit.
N ec edat in sultatoribus: ne eligat hic florere.

Expanded text:
gregaverit omnes gentes judicandas, quid gregaverit omnes gentes judicandas, quid erit tunc? Impius ubi abscondet perfidiam suam, cum videro fidem meam? Ergo modo quid? Angustiae, tribulationes et tentationes. Et beatus qui perdurat: quia qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Nec cedat insultatoribus, ne eligat hic florere
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est clarum lumen.
Parum erat dicere utlumen. lumen enĩ iam dicimꝰ
& cum albescit. lumen dicimus & cũ soloritur:
sednũ quã est clarior lux quã medio die.
enĩ iudicas se qui xp̃m. hoc ꝓposuisti. hoc elegisti.
hocest iuditiũ tuũ nemo tibi ostendit quod ꝓ¬
misit. Promissorẽ adhuc tenes: exibitorem
autẽ expectas. Iniudicio ergo fidei tuae.
elegisti sequi quod non uides. In abscondito
est iuditiũ tuũ. adhuc reprehenditur. & ir¬
ridetur ab infidelibus. Quid credidisti.
quid tibi xp̃c promisit: Quiammortalis
eris & dabit tibi uitam aeternam. Vbi est
hoc : Quando dabit: Quando fieri potest.:
Iudicas tamen tu magis sequi xpm̃ ꝓmitten¬
tem quod nonuides: quã impiũ reprehen¬
dei credidisse te quod nondũ uides. Et
hoc est iudiciũ tuũ: & quale sit iudiciũ tuũ:
adhuc non appar&. Inisto scto quasi nox
est: quando ergo educ& iuditiũ tuũ uelut
meridiem: Tum xp̃c apparuerit uita urã.
tunc & uos cum iꝑso apparebitis ingła.¬

Expanded text:
hoc est clarum lumen. Parum erat dicere, ut lumen. Lumen enim jam dicimus et cum albescit, lumen dicimus et cum sol oritur: sed nunquam est clarior lux quam medio die. enim judicas sequi Christum, hoc proposuisti, hoc elegisti, hoc est judicium tuum: nemo tibi ostendit quod promisit: promissorem adhuc tenes, exhibitorem autem exspectas: in judicio ergo fidei tuae elegisti sequi quod non vides. In abscondito est judicium tuum, adhuc reprehenditur et irridetur ab infidelibus: Quid credidisti? Quid tibi Christus promisit? Quia immortalis eris, et dabit tibi vitam aeternam? ubi est hoc? quando dabit? quando fieri potest? Judicas tamen tu magis sequi Christum promittentem quod non vides, quam impium reprehendentem credidisse te quod nondum vides. Et hoc est judicium tuum: et quale sit judicium tuum, adhuc non apparet: in isto saeculo quasi nox est. Quando ergo educet judicium tuum velut meridiem? Cum Christus apparuerit vita nostra, tunc et vos cum ipso apparebitis in
Abbreviated transcription (Latin):
quia repetit. & surdos pulsat
Adhuc surdus est non audit. pulsetur iterum.
Qm̃ diũ est regnum. & ipse dominabitur gentiũ.

Expanded text:
quia repetit, et surdos pulsat:Adhuc surdus est, non audit, pulsetur iterum: Quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium.
Abbreviated transcription (Latin):
iunonẽ male pepererunt : Hic intellegat caritas
urã in anes esse homines. qui istos uolunt colere uel
ꝓpt̃ ista terrena. Nam siꝓpt̃ ista terrena colendi
essent : soli cultores illorũ terrenis om̃ibus: abun¬
darent. Quod quidẽ siesset fugere nos talia dona.
& unam petere adñõ deberemus. Huc accedit. quia
& ista illedat qui offenditur. cum isti coluntur
Ergo relinquat nos pater nr̃ & mater nr̃a. relinquat
diabolus. relinquat babilon ciuitas. dñs nos susci¬
piat consolandos temporalibus. beatificandos
adño. desertu illa ciuitate & rectore eiꝰ diabolo
quia rector impiorũ diabolus est rectorestmundi
tenebrarum harum. Quarum tenebrarum.
Peccatorũ infidelium. Unde iam credentibus. dicit
apłs. Euistis aliquando tenebrȩ. nunc autẽ lux
indño. Ergo um suscepti abillo. quid dicamus:
Legẽ mihi constituȩ dnẽ inuiatua Ausus est

Expanded text:
Junonem, male pepererunt? Hinc intelligat Charitas Junonem, male pepererunt? Hinc intelligat Charitas Vestra, inanes esse homines, qui istos volunt colere vel propter ista terrena. Nam si propter ista terrena colendi essent, soli cultores illorum terrenis omnibus abundarent. Quod quidem si esset, fugere nos talia dona et unam petere a Domino deberemus. Huc accedit, quia et ista ille dat, qui offenditur cum isti coluntur. Ergo relinquat nos pater noster, et mater nostra: relinquat diabolus, relinquat Babylon civitas: Dominus nos suscipiat consolandos temporalibus, beatificandos a Domino, deserta illa civitate et rectore ejus diabolo, quia rector impiorum diabolus est, rector mundi tenebrarum harum. Quarum tenebrarum? Peccatorum, infidelium. Unde jam credentibus dicit Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Ergo jam suscepti ab illo, quid dicamus? Legem mihi constitue, Domine, in via tua. Ausus es
Abbreviated transcription (Latin):
quus istos uis colere: ꝓfeto plus haibes istos
ubi non dicã plus. certe ueltintũ. Nonuult dõ¬
autẽ coli cũ illis. nec ipsi se colatur multo amplius.
& illi multo minus. Quidergo inquies. & isti noꝵ
sunt necessarii adhaec: Non. sed timendum est
neirati noccant. Nonnocebunt. nisi ille permittat.
Isti semper habent uoluntatẽ nocendi. nec si placentur
ne sic rogentur: desinant nocere uelle. Hoc enim.
mali uolentiae illorum proprium est. Ergo quid
facis cos colendo. nisi utillum offendas. Quo
offensio. inistorum potestate haberis: utqui nhil
tibi possent facere illo placato. faciant quic quid
uolunt illo irato: Et ut noueris quam frustra
istoscolas. quasi propter temporalia quisquis haec
cogitas. Om̃s qui colunt neptunum non naufraga¬
uerunt. Aut om̃s quiblasphemant neptunum.
ad portũ non peruenerunt. Oms mulieres colen¬
tes iunonẽ. bene pepererunt. aut oms blasphemantes

Expanded text:
quas istos vis colere: profecto plus habes istos quas istos vis colere: profecto plus habes istos colere, ut non dicam plus, certe vel tantum. Non vult autem Deus coli cum illis, nec si ipse colatur multo amplius, et illi multo minus. Quid ergo, inquies, et isti non sunt necessarii ad haec? Non. Sed timendum est ne irati noceant. Non nocebunt nisi ille permittat. Isti semper habent voluntatem nocendi, nec si placentur, nec si rogentur, desinunt nocere velle: hoc enim malevolentiae illorum proprium est. Ergo quid facies eos colendo, nisi ut illum offendas, quo offenso in istorum potestatem daberis: ut qui tibi nihil possent facere illo placato, faciant quidquid volunt illo irato. Et ut noveris quam frustra istos colas, quasi propter temporalia quisquis haec cogitas: omnes qui colunt Neptunum, non naufragaverunt; aut omnes qui blasphemant Neptunum, ad portum non pervenerunt? omnes mulieres colentes Junonem, bene pepererunt; aut omnes blasphemantes
Abbreviated transcription (Latin):
senescere & minui. Haec prima fuit mat̾ nr̃a. in hac
nati sumꝰ. Cognouimus alium patrem hm̃. re¬
liquimꝰ diabolũ. Quando enim aud& accedere
adeos. quos ille suscepit qui superat omiã. cognouim
aliam matrẽ hierusalẽ cȩlestẽ. quae est scã eccła.
cuius portio peregrinatur interra. reliquimus babi¬
loniã. Pat̃ ms & mat̾ mea dereliquerunt me.
Non habent iam quod mihi prestent. quia & quando
mihi prestare uidebantur tuprestabas. & illis im¬
putabam. Aquo enim etiam scđm mundũ istũ
prestatur homini nisi ado: Autquid aufertur
homini. nisi ille usserit aut ꝑmiserit quidona¬
uit: Sed putant uani homines quia hoc dȩmones
prestant quos adorant. & aliquando dicunt
sibi. Ds aduitam aeternam necessarius est.
adillam uitã spirtalem. Potestates autem istȩ
debent a nob coli. ꝓpter ista temporalia. Oina¬
nitas generis humani. Plus amas eas res. ꝓpt̾

Expanded text:
senescere et minui: haec prima fuit mater nostra, in hac senescere et minui: haec prima fuit mater nostra, in hac nati sumus. Cognovimus alium patrem, Deum; reliquimus diabolum. Quando enim audet accedere ad eos, quos ille suscepit qui superat omnia? Cognovimus aliam matrem, Jerusalem coelestem, quae est sancta Ecclesia, cujus portio peregrinatur in terra: reliquimus Babyloniam. Pater meus et mater mea dereliquerunt me: non habent jam quod mihi praestent; quia et quando mihi praestare videbantur, tu praestabas, et illis imputabam. 19. A quo enim etiam secundum mundum istum praestatur homini, nisi a Deo? Aut quid aufertur homini, nisi ille jusserit, aut permiserit, qui donavit? Sed putant vani homines, quod hoc daemones praestent, quos adorant; et aliquando dicunt sibi: Deus ad vitam aeternam necessarius est, ad illam vitam spiritualem; potestates autem istae debent a nobis coli, propter ista temporalia. O inanitas generis humani! Plus amas eas res propter
Abbreviated transcription (Latin):
Etregendum.
& nutriendũ mortales parentes genuerunt: filu
successerunt. mortales mortalibus. Et ad hoc
natisunt quisuccederent. ut qui genuerunt
deciderent. nom decid& quime creauit. Ego abillo
non recedam. pat̾ ins & mater mea dereliquerunt
me. dns autẽ assumpsit me. Exceptis etiam illis
duobus parentibus. dequorum carne nati sumus.
patre masculo. & matre femina. tamquã adam
& eua. Exceptis illis duobus parentibus. habemꝰ
hic alium patrem. & aliam matrẽ: uel potius ha¬
buimus. Pater sedm scłm diabolus est. & fuit nob̾
pater cum essemus infideles. Naminfidelibus
dicit dñs. uos a patre diabolo estis. Sulle pater
omniũ impiorũ quioꝑatur infilus diffidentiae
mater quae est: Est quaedam ciuitas. babilonia
dicitur. Ciuitas ista societas est omnium perdi¬
torum. aboriente usque in occidentẽ. Ipsa hab&
regnum terrenum. Secundũ hac ciuitatẽ. res¬
publica quaedam dicitur. quam modo uidetis

Expanded text:
et regendum et nutriendum. Mortales parentes genuerunt, filii successerunt, mortales mortalibus, et ad hoc nati sunt qui succederent, ut qui genuerunt decederent: non decedet qui me creavit, ego ab illo non recedam. Pater meus et mater mea dereliquerunt me: Dominus autem assumpsit me. Exceptis etiam illis duobus parentibus, de quorum carne nati sumus, patre masculo, et matre femina, tanquam Adam et Eva; exceptis illis duobus parentibus, habemus hic alium patrem, et aliam matrem, vel potius habuimus. Pater secundum saeculum diabolus est, et fuit nobis pater cum essemus infideles; nam infidelibus dicit Dominus: Vos a patre diabolo estis . Si ille pater omnium impiorum, qui operatur in filiis diffidentiae , mater quae est? Est quaedam civitas, quae Babylonia dicitur: civitas ista, societas est omnium perditorum ab oriente usque in occidentem; ipsa habet regnum terrenum. Secundum hanc civitatem respublica quaedam dicitur, quam modo videtis
Abbreviated transcription (Latin):
Est enim quoddam sublime
altare inuisibile: quod non accedit iniustus.
Ad illud altare ille solus accedit: qui ad istũ
securus accedit. Illic inueni& uitam suam.
qui inisto discernit causam suam. Et
ficium est: Ipse quuntrat: ad sumĩtur
in holo caustum. Introibo ad altare dĩ.
Quid est quod dicis altare dĩ.Adi¬

Expanded text:
Est enim quoddam sublime altare invisibile, quo non accedit injustus. Ad illud altare ille solus accedit, qui ad istud securus accedit: illic inveniet vitam suam, qui in isto discernit causam suam. Et ficium est? Ipse qui intrat, assumitur in holocaustum. Introibo ad altare Dei. Quid est quod dicit, ad altare Dei? Ad
Abbreviated transcription (Latin):
liberest. iste seruus. Demde aliud est lex quȩ seni¬
bitur & imponitur scriuenti aliud lex quae mente
conspicitur abco. qͥ non indig& litteris. Medi¬
tabitur die aenoete. Aut sine intermissione intel¬
legendum est. aut die inletitia nocte intribula¬
tionibus. Dicitur enim deabiaham. diẽ meũ uidit
& gauisus est. Et de cribulatione dicitur. Insuꝑ

Expanded text:
liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Meditabitur die ac nocte: aut sine intermissione intelligendum est; aut die in laetitia, nocte in tribulationibus; dicitur enim: Abraham diem meum vidit, et gavisus est ; et de tribulatione dicitur: Ins
Abbreviated transcription (Latin):
etiã insingulos quosq priuatũ sȩuiunt.
Dentes peccatorũ contriuisti. Hab& unus¬
quisq maledicentes sibi. hab& etiã uitioꝵ
auctores. conantes eũ axp̃i corpore precidere.
Seddnĩ est salus. Cauenda suꝑbia .ẽ. & di¬
cendum. adhesit anima mea postte. Et suꝑ
poptin tuũ benedictio tua. Hoc est suꝑ
INEINẼ PSALMꝰ CANTIQŨ DB¬
xp̃s adiustitiam omĩ
credenti. Hic enĩ finis
perfectionẽ significat
non consũptionem.
Utrũ autẽ omne canticum psalmus
sit. an potius omĩs psalmus canticum.
an sint quaie dam cantica quaenon

Expanded text:
etiam in singulos quosque privatim saeviunt. Dentes peccatorum contrivisti: habet unusquisque maledicentes sibi; habet etiam vitiorum auctores conantes eum a Christi corpore praecidere. Sed Domini est salus; cavenda superbia est, et dicendum: Adhaesit anima mea post te . Et super populum tuum benedictio tua, hoc est super finem, Psalmus Canticum Ds ad justitiam omni credenti : hic enim finis perfectionem significat, non consumptionem. Utrum autem omne canticum psalmus sit, an potius omnis psalmus canticum; an sint quaedam cantica quae non
Abbreviated transcription (Latin):
est qui careat amore domiande & humanam
non appetat głam. Pestilcatia est enim mor¬
bus late peruagatus. & om̃s aut pęne om̃s in¬
uoluens. Quan quim ac cõmodatius accipiatur
cathedra pestilentiat pernitiosa doctiina. cuius
sermo ut cancer serpit. Deinde considerandus
est ordo uerbotum abuit stetit. sedit. Abut
enim ille cum recessit adõ. Stetit cum delecta¬
tus est peccato. Sedit cum isua superbia con¬
firmatus redire non potuit. nisi pereum libera¬
tus qui neque abut inconsilio impiorum nec
inuia peccatorum stetit. nec in cithedra pesti¬
lentiȩ sedit. S¬

Expanded text:
est qui careat amore dominandi et humanam non appetat gloriam; pestilentia est enim morbus late pervagatus, et omnes aut pene omnes involvens. Quanquam accommodatius accipiatur cathedra pestilentiae, perniciosa doctrina, cujus sermo ut cancer serpit . Deinde considerandus est ordo verborum, abiit, stetit, sedit: abiit enim ille, cum recessit a Deo; stetit, cum delectatus est peccato; sedit, cum in sua superbia confirmatus, redire non potuit, nis per eum liberatus, qui neque abiit in consilio impiorum, nec in via peccatorum stetit, nec in cathedra pestilentiae sedit.
Abbreviated transcription (Latin):
cursus aquaru. Id est aut seđm ipsam sapientiã
quȩ dignata est hominẽ suscipere ad salutem
nr̃am ut ipse honio sit. Lignum plantatum
scđm decursus aquarum. Potest cium hoc
intellectu accipi. quod inalio psalmo dicitur
Si scires donum dĩ & quis est quiate a quã petit. pe¬
tisses abto¬

Expanded text:
cursus aquarum: id est, aut secundum ipsam Sapientiam, quae dignata est hominem suscipere ad salutem nostram; ut ipse homo sit lignum plantatum secundum decursus aquarum: potest enim et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo dicitur: Si scires donum Dei, et quis est qui a te aquam petit; petisses ab
Abbreviated transcription (Latin):
HOC ESTHOMINE DNICO
iccipiendũ. ẽ. Beatusuir quinon abiit iN con¬
silio impioꝵ. Sicut homo terrenus qui
uxori consensit deceptae a serpente ut dĩ
praecepta preterir&. Et inuiapeccato ꝵ ñstetit
Quia uenit quidẽ inuia peceatoꝵ nascendo
sicut peccatores sed non stetit quia non eum
tenuit in lecebra saecularis. Et in cathedra¬
pestilentiae non sedit

Expanded text:
hoc est homine Dominico, accipiendum est. Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum: sicut homo terrenus qui uxori consensit deceptae a serpente, ut Dei praecepta praeteriret. Et in via peccatorum non stetit: quia venit quidem in via peccatorum, nascendo sicut peccatores; sed non stetit, quia eum non tenuit illecebra saecularis. Et in cathedrapestilentiae non seest homine Dominico,
Abbreviated transcription (Latin):
lla anima aliquibus oꝑib
etur. ut cum ea uerbum
sortis nomen accessit:
simus: Cum enim per
in quo huius rei futurae
esserat discerneret᷑ sacer
ergo etiam hoc ualet adistam distan¬
tiam quantum prȩmineat sacerdo¬
tio leuitico sacerdotium xp̃i. quod
sacerdos xp̃s perillum praefiguratꝰ
est qui decimauit abraham in quo
& ipse leui decimatus est: profecto
xp̃s ab eo non ẽ. decimatus: At si prop¬
terea decimatus. ẽ. leui quia in lumbis
erat abrahae : propt̾ea non est decima¬
tus xp̃s . qui a non erat inlumbis
abrahae : Porro autem si non scđm
animam sed tantum scđm carnem
lociimais loui fusse m il
cum falsum esset uerum putatum est.
id est quod dĩ ideo lignum illad tangere
prohibuerit. quod sciebat eos si tetigissent
uelut deos futuros : tanquam eis diui¬
nitatem inuider&. qui eos homines
fecerat:: Sed etiam si uirum propter
aliquam mentis elationem quae dm̃
internorum scrutatorem latere non

Expanded text:
lla anima aliquibus operibecta putaretur, ut cum ea uerbum sortis nomen accessit. ione dignissimus. cum enim per Melchisedech, in quo huius rei futurae figura praecesserat, discerneret sacerergo etiam hoc ualet ad istam distantiam, quantum praeemineat sacerdotio Leuitico sacerdotium Christi, quod sacerdos Christus per illum praefiguratus est, qui decimauit Abraham, in quo et ipse Leui decimatus est, profecto Christus ab eo non est decimatus. at si propterea decimatus est Leui, quia in lumbis erat Abrahae, propterea non est decimatus Christus, quia non erat in lumbis Abrahae. porro autem, si non secundum animam, sed tantum secundum carnem accipimus Leui fuisse in cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non
Abbreviated transcription (Latin):
quia tanta quaestio est ut etiam qui eam
ueraciter soluunt non facile intelligatur
atilibus qualis ipse sum : fateor neminẽ
mihi adhuc persuasisse. quod sic habeã
de anima: ut nihil amplius quȩrendũ
pitem: Utrum nunc certum aliquid
inuenturus sim. & definiturus. ignoro:
quod autem potuero: si conatũmeum
dñs aduuerit. sequenti uolum ine

Expanded text:
quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum meum dominus adiuuerit, sequenti uolumine
Abbreviated transcription (Latin):
sed tamen spiritaliter interius uiuebant.
renouati scilicet in agnitione dĩ scđm
imaginem eius qui creauit eum: non
ideo tamen iam peccare non poterant.
si consentirent iniquitati: Nam & sp̃iri¬
tales posse cadere intemptatione pec¬
cati: ostendit apostolus ubi ait: Fratres.
si preoccupatus fuerit homo in aliquo
delicto : uos qui sp̃itales estis instruite
huius modi in spũ lenitatis. intendens
icipsum ne & tu tempteris: hoc dixi.
ne cuiquam impossibile uideatur quod
peccauit adam sisp̃italis erat mente:
quamuis animalis esset corpore: quȩ
cum ita sint: nihil tamen adhuc prȩ¬
ꝓpere confirmamus: sed expectamus
potius. utrum etiam cȩtera scriptura
lunc intellectum non impediat: Sequi¬
ur enim quaestio de anima ualde dif¬
ficilis : inqua multi laborauerunt.
nobisq ubi laboremus reliquerunt
S iue enim quia non omniũ omiã legere
ueritatem ad aliquid liquidum minime¬
q dubium ꝑuenire potuerunt. siue

Expanded text:
sed tamen spiritaliter interius uiuebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi ait: fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue
Abbreviated transcription (Latin):
est unde lapsus est : aut si indumentum
corporalis immortalitatis significat.
etiam hanc ille sic amisit: cum propter
peccatum adeam peruenire non potuit:
Dicitur enim & amisisse uxorem. & anusis¬
se honorem: qui speratum non acceperit.
illo aquo sperabat offenso: Secuntum
hanc ergo sententiam. corpus animale
habuit adam. non tantum ante paradisi.
sed etiam in paradiso constittitus: quãuis
in interiore homine fuerit spiritalis.
secundum imaginem eius qui creauit
eum: quod amisit peccando: meruit
etiam corporis mortem. qui non peccan¬
do mereretur. & incorpus sp̃itale com¬
mutationem: Nam si & interuis animi¬
liter uixit: non possumus dici adha
ipsius renouari: Quibus enim dictur
renouamini spũ mentis urãe. hoc es
dicitur ut sp̃itales fiant: Quod si ille
nec ipsa mente fuit: quomodo nos mo¬
uamur. ad id quod homo nunquam
fuit. Apostoli autem et omnes iusti
animale utiq corpus ad buc habebat.

Expanded text:
est, unde lapsus est, aut, si indumentum est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ex illius primi hominis peccato uenien¬
tem. non mortale sed mortuum corpus
nr̃m dixit apostolus: quia omnes in adã
morinur: Item dicit: Sicut est ueritas
in iħu. deponere uos secundum priorem
conuersationem ueterem hominẽ. eum
qui corrũpitur scđm concupiscentias
deceptionis: hoc est factus adam ꝑpecca¬
tum: Vide ergo quid sequatur : Reno
In hoc ergorenouamur scđm id quod
animale & resurget spĩtale: in melius
renouabimur quod nondum fuit adã:
Dicit item apostolus: expoliantes uos
ueterem hominẽ cum actibus eius.
induite nouum: qui renouatur inag¬
nitionem dĩ. scdm imaginẽ eius qui
creauit eum: hanc imaginem inspũ
mentis impressam ꝑdidit adam ꝑpeccani
quã recipimus pergrãm iusticiae. non
spĩtale atq immortale corpus. inquo
ille nondum fuit. & in quo erunt om̃s
scĩ resurgentes amortuis: hoc enim
prȩmium. ẽ illius meriti: quod amisit:
Proinde illa stola prima aut ipsa ustic

Expanded text:
ex illius primi hominis peccato uenienex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouaIn hoc ergo renouamur secundum id, quod animale et surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
non possit erit nisi spiritale. quod
nobis futurum in resurrectione ꝓmit¬
titur: ac perhoc illud animale & obhoc
mortale. quod propter iustitiam spiri¬
tale fieret: Et obhoc omnimodo factũ
quod et antea erat: sed mortuum. quod
posset nonfieri sihomo non peccasset:
Quomodo ergo corpus nr̃m dicit apłs
mortuum cum adhuc deuiuentibus
loqueretur. nisi quia iam ipsa conditio
moriendi. expeccato parentum hȩsit
inprole: Animale est enim & hoc cor-¬
pus. sicut & primi hominis fuit.
sed hoc iam in ipso animalis genere
multo est deterius: Habet enĩ necessi¬
tatem moriendi: quod illud ñ habuit:¬
Quamuis enim restabat adhuc ut unmu¬
taretur. & spiritale factum plenam immor¬
talitatem ꝑciperet ubi cibo corruptibili
non egeret.: tamen si iuste uiuer& homo.¬
& insp̃italem habitudinem corpus eius
mutaretur : non iret in mortem: In nob
autẽ etiam iuste uiuentib : corpus moni¬
turum est: Propter quam necessitatem

Expanded text:
non possit. erit nisi spiritale, quod non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortquod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuitquamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
mutandus erat adam : nisi mortem
ttam corporis animalis peccato merius¬
set: Deniq non ait apostolus. corpus
quidem mortale ꝓpter peccatum: sed
corpus mortuum ꝓpt̾ peccatum: Illud
quippe antepeccatum. et mortale scđm
aliam. & inmortale scđm aliam causam
dici poterat: id est mortale quia pote¬
rat mori: inmortale quia poterat non
mori: Aluidẽ. enum non pos semori.
sicut quasdam naturas in mortales
creauit ds̃ : aliudẽ autẽ posse ñ mori
secundum quẽ modum primus creatus
.ẽ. homo inmortalis: quod ei prestabatur
deligno uitae non deconstitutione natu-¬¬
rae: A quo ligno separatus . ẽ. cumpeccas¬
set ut posset mori: qui nisi peccasset pos¬
set non mori: Mortalis ergo erat
conditione corporis animalis : in morta¬
lis autem beneficio conditoris: Sienĩ
corpus animale. utiq mortale. quia
& mori poterat: quamuis et inmortale
ideo quia et non mori potertt: Neq
enim inmortale quod mori omnino

Expanded text:
mutandus erat Adam, nisi mortem mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. Denique non ait apostolus: corpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum aliam causam dici poterat; id est mortale, quia poterat mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas inmortales creauit deus; aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus homo creatus est inmortalis, quod ei praestabatur de ligno uitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. mortalis ergo erat conditione corporis animalis, inmortalis autem beneficio conditoris. si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino
Abbreviated transcription (Latin):
A perte quippe dicit apostolus corpis
mortuum propter peccatum animale
tamen posset esse ante peccatum: et
post uitam ustiuae cumds uellet lieri
renouari dicimur. si non hoc recipimꝰ
quod perdidit primus homo inquo om̃s
moriuntur: hoc plane recipimus scđm
quendam modum: & non hoc recipimus
scđm quendam modum: Non itaq inmor¬
talitatem sp̃ĩtalis corporis recipimus quã
nondum habuit homo : sed recipimus
iustitiam exqua perpeccatum lapsus
ẽ homo: Renouabimur ergo auetusta¬
te peccati. non inpristinum corpus anima¬
le. in quo fuit adam. sed in melius id est
incorpus spĩtale cumefficiemur ȩquales
angelis dĩ. apti caelesti habitationi.
ubi esca quae corrumpitur nonegebimꝰ:
Renouamur ergo spũ mentis nrae. scđm
maginem eius qui creauit nos. quã pec¬
cindo adam ꝑdidit: renouabunur aut̃
itiam carne: cum hoc corruptibile in¬
dustur incorruptionem. ut sit spiritale
corpus in quod nondum mutatus. sed

Expanded text:
aperte quippe dicit Apostolus, Corpus aperte quippe dicit Apostolus, Corpus mortuum propter peccatum: animale tamen posset esse ante peccatum, et post vitam justitiae, cum Deus vellet, fieri renovari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? Hoc plane recipimus secundum quemdam modum, et non hoc recipimus secundum quemdam modum. Non itaque immortalitatem spiritualis corporis recipimus, quam nondum habuit homo; sed recipimus justitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. Renovabimur ergo a vetustate peccati, non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius, id est in corpus spirituale, cum efficiemur aequales Angelis Dei , apti coelesti habitationi, ubi esca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem eius, qui creauit nos, quam peccando Adam perdidit. renouabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Corpus quidem mortuum est propt̃ pecci¬
tum: sp̃s autem uita ẽ. ꝓpter iustitiam:
Si autem sp̃s eius qui suscitauit xp̃ĩ amor¬
tus habitat inuobis: qui suscitauit xp̃m
amortius uiuificabit et mortalia corpora
ur̃a ꝑ in habitantem spm eius in nobis
Acꝑ hoc: mors etiam corporis depeccato
est: Si ergo non peccasset adam: nec
corpore moreretur. ideoq in mortali
haberetur & corpore : quomodo ergo
inmortale. si animale: sed rursus non
uident qui eius corpus in paradiso mu¬
tatum putant ut exanimali fieret sp̃i.¬
tale : nihil impedire si non peccasset.
ut post paradini uitam quam si iuste obę¬
dient̾q uixisset. acciper& eandem cor¬
poris mutationem inuita aeterna.
ubi iam cibis corporalib non egeret:
Quid ergo necesse . ẽ propter hoc cogi
figurate non proprie paradisum intelli¬
gere. quia non posset mori corpiis nisi
peccato. Uerum: quidem quod non
moreretur etiam corpore nisi peccale:

Expanded text:
corpus quidem mortuum est propter peccacorpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius, qui suscitauit Christum a mortuis, habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis . Ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. Si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur; ideoque immortale haberet et corpus. Quomodo ergo immortale, si animale? vident, qui ejus corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spirituale, nihil impedire, si non peccasset, ut post paradisi vitam, quam juste obedienterque vixisset, acciperet eamdem corporis mutationem in vita aeterna, ubi jam cibis corporalibus non egeret. Quid ergo necesse est propter hoc jam cogi figurate, non proprie paradisum intelligere, quia non posset mori corpus nisi peccato? Verum est quidem quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset;
Abbreviated transcription (Latin):
poribus necessarios esse potuisse:
U eruintamen si aliud non potest inueni¬
ri : melius eligimus paradisum sp̃italit̃
intelligere. quã uel putare ñ renouari
hominẽ cum tociens hoc scriptura cõ¬
memor&e: uel eum existimare reciꝑe.
quod non ostenditur a misisse, Huc
accedit quod & ipsa mors hominis
quam eum peccato commeruis se mul¬
ta diuina testimonia collocuntur: in¬
dicat eum sine morte futurum fuis se
nisi peccasset: Quomodo ergo sine
morte mortalis. aut quomodo non
mortalis si corpus animale : unde
quidam non eum mortem corporis
peccato meruisse arbitrantur : sed
mortem animae quã fecit iniquitas:
Nam credunt eum ꝓpter corpus ani¬
male exiturum fuisse dehoc corpore
adrequiem scilicae quam nunc habent
scĩ qui iã dormier̃. & infine scłi eadem
membra in mortaliter recepturum:
ut uidelic& mors corporis non depetcato
accidisse uideatur. sed naturaliter. ut
animalium ceterorum: Uerum his
rursus apostolus occurrit et dicit:

Expanded text:
poribus necessarios esse potuisse? poribus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
Nonnulli his angustus coartati: ut &
illa constet sententia qua exemplum
de animali corpore hinc datum est.
ut diceretur. factus est primus homo
uatio receptioq inmortalitatis non
absurde dicatur in pristinũ futura.
in illud scilicet quod adam perdidit.
putauer̃ prius quidem hominẽ fuisse
corporis animalis. sed dum in paradi-¬
so con̾stitutus.ẽ. eum fuisse mutatum:
sicut nos quoq resurrectione mutabi¬
mur : hoc quidem liber geneseos
non commemorat: sed ut possint utraq
testimonia scripturarum consentire
inter se. siue illud quod de animali
corpore dictum ẽ. siue illa quae de
renouatione nr̃a plurima insc̃is litteris
reperiuntur:. hoc tanquã necesscirio
consequi credider̃: Sed suta est: frustra
conamur paradisum & illas arbores
earumq fructꝰ: pret̃ figuratã signifi¬
cationem prius accipere adrerum
gestarum ꝓprietatem: Quis enimere¬
dat iam illius modi cibos ex arborum
pomis. in mortalibus et spiritalib cor¬

Expanded text:
Nonnulli his angustiis coarctati, ut et Nonnulli his angustiis coarctati, ut et illa constet sententia qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur, Factus est primus homo uatio receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus cor