comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uaa be
hiis aliud sentiri congruentiꝰ ꝓbabiliꝰ¬
q ñ possit istos septem dies qui pro
illis agunt obdomtnadã cuiꝰ ciresu
et recuesu tempora rapiunt᷑ in qua
dies unus est. a solis ortu usq in
oetum circuitus sic illoꝵ uicem qͣn¬
dam exhibere credamus ut nõ eoo eis
similes s multũ imꝑes minime du¬
bitemꝰ. nͨ qͥsꝙͣ arbitretur illd̾ ꝙ dixi
de lute sꝑrtali. ⁊ de cõdito die sꝑitali ⁊
u̾bo dei. ⁊ de cognitõe ꝙͣ ĩ se ip̃a creat᷑a
cognoscit᷑. eiꝰq relatõe ad laudẽ enuuita¬
bilꝰ u̾itatis. ubi priꝰ ratõ uidebat᷑ rei
faciende que cognita est fcã ñ iam
ꝓprie seo quasi figurate atq allegori¬
ce conuenire ad intelligendũ cliem
et uesꝑam et mane. S alit̃ quid̃ qͣm
in hac consuetudine ooticliane lucis
huius et corporalis nõ tñ tamqͣm hic
ꝓprie. ibi figuinte. Uhi enim melior
et certior lux ibi u̾ior etiã clies. cur
ergo nõ et ĩior nesꝑai. et u̾ius mane.

Expanded text:
uam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomada, cuius cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et ucognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice conuenire ad intellegendum diem et uesperam et mane, sed aliter quidem, quam in hac consuetudine cotidianae lucis huius et corporalis, non tamen tamquam hic proprie, ibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane?
Abbreviated transcription (Latin):
bona fac̾e si ñ posset. nlła eẽt poten¬
tia. s aũt posset nec fac̾et magna eẽc
potens. omĩa uaiꝰde bona fecit Muia
uero seip̃o bono ꝑfecte ueatus est a
bonis que fecit mͥ seip̃o requieuit ea
.s. requie a qua nũqͣm tecessit. S si di¬
c̃etur requieuisse a faciencdis. nn ali¬
ud quam ñ fecisse intellig̾etur. nisi
aũt dic̾etur requieuisse a factis. ñ eis
og̾e que fecit minus ꝯmendaretur.
Quo itaq die h cõmenda¬
ri oportuisse nisi septimo intelligit
senario nũo ꝑficienda fl̾at creatura
sicnti ꝑfc̃a est ea que requies dei e
rat nobis ꝯmendanda qua demonstͣ¬
ret᷑ nͨ ꝑ fr̃ĩs beatificari creatuis ꝓ¬
cullubio dies erat in hac ꝯm̃datio¬
ne scĩficanda que sequitur sexcum
quo erigeren ad hauo requiem cõ¬
cupiscendam ut et nos in illo reqͥss¬
camꝰ. Neq enĩ similitudo pia est. si
nũs reqͥescamꝰ ĩ nob̾. sic̃ ip̃e reqͥeuit ĩ se

Expanded text:
bona facere si non posset, nulla esset potenbona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset bonus, omnia ualde bona fecit; quia uero se ipso bono perfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia est, si nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se
Abbreviated transcription (Latin):
em suam nisi a ꝑfc̃ĩs cum ad eam
intimaudam ñ deputauit cliem nͥ
qui ꝑfcõem reꝵ om̃im seq̃batur nã
qui semꝑ est. quietꝰ ẽ tunc nob̾ re¬
quieuit cum se requieuisse monst᷑¬
uit.Illud quoq attendendũ
est. qd̾ dei requiem qua de seip̃o b̾s
est. nob̾ insinuari oportebat ut in¬
telligamꝰ quomͦ dicatur requiescere
in nobis qd̾ nõ d̾e. nisi cum in se reqͥ¬
em p̃stat et nob̾. Requies gͥ dei rec¬
te intelsigentib ea est q̃ua nullius
incliget uono et id̾o certa. et nobis ⁊¬
in ilło est. qr et nos b̾ificamur bono
qd̃ ip̃e est ñ ip̃o bono qd̾ nos sumꝰ. nã
c⁊nos aliꝙ boñ ab illo sumꝰ: qͥ fec̃ oĩa
boã ualde. ĩ quib fec̃ ⁊ nos. Porro ali
sius q̃ fec̃. Muib aũt bonis lauda¬
błiter ñ eg̾et si nlła fecisset : nam
etiam sic dici posset. nullus egens
bonis ñ aũt factis in seip̃o reqͥescen¬
do utrum omĩno nulla faciendo. s

Expanded text:
em suam nisi a perfectis, cum ad eam em suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputavit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, uae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed
Abbreviated transcription (Latin):
tate tanta m̃ito p̾minentes fru¬
stra falsoq clixisse quod ds̃ ab oĩ¬
b oꝑib suis que fecit in septi¬
mo die requieu̾tt eaq causa eũ¬
dem cliem scĩficau̾it. Nimirũ¬
eͦt qr uttiũ est et infirmitas aĩe
ita suis oꝑib delectari ut pociꝰ
in ip̃is quam in se requiescat ab
eis. cum ꝓculclubio melius alicͥo
quasi faciendi eius eguerit uel
⁊minor futurꝰ nisi fecisset. ł bãtior
cũ fetiss. Quia .n. ex illo ita ẽ qͥꝙp
ex illo ut ei debent qd̃ est ip̃e. aut
ulłi qd̃ ex ip̃o est. debeat qd̾ bent᷑
est se reb quas focit diligendo p̾¬
posuit ñ sanctificans diem quo
ea facienda inchoauit nec illũ quo
ea ꝑfecit. ne illis in facienclis uel
fact̾is auctum eiꝰ gaulium uid̾etur
s euu quo ab ip̃is in seip̃o reqͥeuit.
et ip̃e quidem nunqͣm earuit ista re
quie. s nobis eã ꝑ diẽ seꝑtim̃ ostẽdit
huic etiam significans ñ ꝑcipi requi¬

Expanded text:
tate tanta merito praeminentes, frutate tanta merito praeminentes, frustra falsoque dixisse quod Deus ab omnibus operibus suis quae fecit, in septimo die requieverit, eaque causa eumdem diem sanctificaverit. CAPUergo quia vitium est et infirmitas animae, ita suis operibus delectari, ut potius in eis, quam in se requiescat ab eis; cum procul dubio melius aliquid quasi faciendi ejus eguerit, vel minor futurus nisi fecisset, vel beatior cum fecisset. Quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat quod est, ipse autem nulli quod ex ipso est, debeat quod beatus est; se rebus quas fecit diligendo praeposuit: non sanctificans diem quo ea facienda inchoavit, nec illum quo ea perfecit, ne illis vel faciendis vel factis auctum ejus gaudium videretur; sed eum quo ab ipsis in seipso requievit. Et ipse quidem nunquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit: hinc etiam significans non percipi requi
Abbreviated transcription (Latin):
casse. nec ante ip̃os sex dies ubi
scͥptum est. in pͥncrpio fecit deus
celũ ⁊ t̾ram. additũ est et scĩfica¬
uit. s diem istum in quo requi¬
euit ab omĩb oꝑib suis que fe¬
cit uoluit scĩficare: tanꝙͣ et apud
ip̃m qui nich in oꝑe suo laborat
plus quies qͣm oꝑatio ualeat ħ¬
intimat ubi saluator meliorem
ꝑtem clicit marie que sedens ad
pedes eius recuiescebat in u̾bo eiꝰ
qͣm marthe. qͣmuis p̃p obsequiũ
quo ei ministrabat cisoa multa
occupate. et licet bonũ opus oꝑan
am si cogitatu aliqͣntulum attin¬
gi potest cur d̾s scĩficau̾it diem qͥ¬
etis sue qui nlłm sc̃ificau̾it oꝑis
sui nec ip̃m sextũ qͦ ⁊ hoĩem fec̃.⁊
cũcta ꝑfecit. Ac pͥmũ ipsũ reqͥeste̾
dei qͣle sit. cuiꝰ humane m̃tis a¬
cies assequi potest: qd̾ tñ nisi eẽt
hoc omĩo ista scͥptura ñ pon̾et.
finem temporali quadam reqͥe
delectaitũ. nec has litc̃as auctori¬

Expanded text:
casse. nec ante ipsos sex dies, ubi casse. nec ante ipsos sex dies, ubi scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, additum est: et sanctificauit, sed diem istum, in quo requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeatintimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operaamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem fecit et cuncta perfecit. ac primum ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mcies assequi potest? Quod tamen nisi esset, hoc omnino ista Scriptura non poneret. finem, temporali quadam requie delectatum; nec has Litteras auctori
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatio illa sabb̾i que uniꝰ diei
uacatõne sigurabatur ablata est
ab obseruatõne fidelium. In ea qͥp
iam qui spe future quietis oꝑanir
quicqͥd boni oꝑatur. nec in ip̃is bo¬
nis oꝑib sins qͣsi hñs bonũ quod
ñ acceꝑit głiatur. ita enĩ tanqͣłn
diem sabb̃i. ħ est dñice cessationis
in sepultura suscipienĩ atq in¬
telligens baptisini sacram̃tum
quiescit a p̾stinis oꝑilo suis. ut
iam in nou̾itate uite ambulans
d̾m in se oꝑari cognoscat qui si¬
mul ⁊ ꝯꝑatur ⁊ quiescit ⁊ crea¬
ture p̾bens ꝯgruam gub̾natõem
et apud se hñs et̾nam tnͣquillita¬
tem. Deniq ip̃e nec cum
creauit. defessus. nec cum cessauit
refectus est. s nos uoluit ꝑ scͥpeu¬
ram suam adquietis exhoctari de¬
sid̾ium intimando nobis eum diẽ
se sanctificasse in quo quieuit ab
om̃ib oꝑib suis. nam iiquam
omĩm sex dierum quib creata
sunt om̃ia legitur aliquid sc̃ifi¬

Expanded text:
obseruatio illa sabbati, quae unius diei obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quipobseruat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, quod non acceperit, gloriatur; ita enim tamquam diem sabbati, hoc est dominicae cessationis in sepultura suscipiens atque intellegens baptismi sacramentum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitate uitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
Claret gͥ ne uno quidem die ces¬
sasse d̃m ab oꝑe regenli que cre¬
auit ne motus suos naturales
quib aguntur atq uegetantur
lico ãmitt̃ent. ⁊ ẽẽ aliquid omĩ¬
no desiñent. si eis subtͣheretur
motꝰ ille sapĩe dei quo disponit
omĩa suauit̃. Quap̃p sic accipi¬
mus d̾m requieuisse ab omnib
oꝑib suis que fecit. ut iam no¬
uam naturam ult̾ius nullam
ꝯtiñe et gub̾nare cessaret. unde
et illd̃ uerum est qd̃ in die sep¬
timo requieuit dd̃. ⁊ sllud qd̃
usq nũo oꝑatur Et oꝑ¬
a quid̃ eius uidemꝰ uona quietẽ
u̾o eius post oꝑa boã nr̃a ui-¬
debimus. ab quãm significandã
mandauit hebres ppso unũ diem
obseruandũ qd̃ tam carnalit̃ age
uidentes oꝑari tͥminarent᷑. ac si
eis de oꝑe patris reccissime Rendet
cum quo et ip̃e oꝑabatur. eqͣualit̾
ñ solum creature umũse administͣ¬
tionem. s etiam ip̃am nr̃am salu¬
tem. Iam u̾o tempore gr̃e reuelate

Expanded text:
claret igitur ne uno quidem die cesclaret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, quibus aguntur atque uegetantur, lico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouam naturam ulterius nullam continere et gubernare cessaret. unde et illud uerum est, quod septimo die requieuit deus, et illud, quod usque nunc operatur. Et opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebuidentes operari criminarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑientia eius. ꝑtingit a fine. usq
ad finem fortiter ⁊ disponit omĩa
suauit̃. de qua idem scͥptum est
qd̃ motus euis agilior celepiorq
sit omib motib satis apparet
recte intuentib hc̃ ip̃m in comꝑa¬
bilem. et ineff̾abłem et si possit
intessigi stabłem motũ suũ reb
eam p̃bere suautt̃ clisponentlis qͦ
utiq subtracto si ab hac oꝑatõne
cessau̾it. eas ꝯtinuo ꝑtturas. et il
ueniur et sumꝰ liquide cogitatũ qͣn¬
tum hũana mens ualet. adiuuat
hanc sñĩam qua creclimus et dici¬
mus. dm̃ in hiis q̃ creciuit indesi¬
nent̃ oꝑari. neq enĩ tanqͣm sub̾a
ip̃o. s utiq cum aliud sumuᷤ qͣm
ip̃e nõ ob aliud in illo sumꝰ nisi qr
net omĩa et quo eius sapia ꝑten¬
dit a fine usq ad finem fortiter
et clisponit omĩa suauit̃. ꝑ quam
dispositõem in illo uiuimꝰ moue¬
mur et sumꝰ. Unde colligitur qd̾
si hoo opus snũ reb subtraxit: nec
uinemꝰ nec mouebimur nec erimꝰ.

Expanded text:
ingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illuemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia net omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aũt alibi seqͥnebatur ut fieret. et
id̾o nt̃ prius dc̃m est. ⁊ sic est fc̃m. et
postea dc̃m fecit ds̃ lucem sed ꝯtinno
post u̾bum dei fc̃a est lux: adhesit¬
q creanti luci lux creata uidens illam
et se in illa idest rõni qua fc̃a est. ui¬
dit etiam se in se idest cdistante qd̃
fc̃m est ab eo qui fecit. et id̾o cũ pla¬
cuisset deo fc̃m uidenti qr bonũ est
et cliuisa eẽt lux a tenebris et uocata
lux dies ⁊ tenebre nox. fc̃a est ⁊̃ ues¬
ꝑã qr necessaria erat. et ista cognitio
qua distingueret᷑ a creatore creatum
alit in seip̃a cognita qͣm in illo. atq
ude mane ⁊ aliud p̾cognoscenum
qd̾ fu̾it u̾bo dei faciendum pͥus in co¬
gnitõne m̃tis angłice deinde in na

Expanded text:
non autem alibi sequebatur ut fieret: et non autem alibi sequebatur ut fieret: et ideo non prius dictum est, Et sic est factum, et st: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, de
Abbreviated transcription (Latin):
cum d̾s clicebat ut fierent qͣm ĩ
sua ꝓpria natura q̃ idem fc̃a in eis
ipsis eciam cognouit minore utiꝙ
noticia que uesꝑa dc̃a est. qͣm nati¬
ciam sane p̾cedebant q̃ fiebant
qr p̾ceclit cognitõem qͥcquid cognos¬
ci potest. isi enũ prius sit qd̃ cognos¬
catur cognosci nõ potest. post hoc
si comodo sibi placeret ut amplius
se ip̃a qͣm creatore suo delectaretur
nõ fieret mane .i. de sua cognitõe
in laudem creatoris nõ assurg̾et.
Cum ũo fc̃m est faciendũ erat a¬
liud et cognoscendũ deo dicente fi¬
at ut prius idem fieret in cognitõ¬
nem m̃tis angłice et posset rur¬
sus dici et sic fc̃m est ac deinde in
natura ꝓpria. ubi seqũte uesꝑa nos¬
c̾etur. ac ꝑ hoo eciam si nilia his
moraꝵ temporaliũ sint int̾ualla
p̃cessit tñ ratõ condende creature¬
in u̾bo dei. cum clixit fiat lix. et secu¬
ta est ip̃a lux. qua angłica mens for¬
mata est. atq in susi naturci fẽa ẽ.

Expanded text:
cum deus dicebat, ut fierent, quam in cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natura : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam sane praecedebant quae fiebant, quia praecedit cognitionem quidquid cognosci potest; nisi enim prius sit, quod cognoscatur, cognosci non potest. post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius se ipsa quam creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem creatoris adsurgeret. cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo dicente: fiat, ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit trbo Dei, cum dixit, Fiat lux; et secuta est ipsa lux qua angelica mens formata est, atque in sua natura facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾ potẽtiã sꝑitalẽ m̃tis ãglice. cũcta
ꝙ uolu̾it simł noticia facillima cõ¬
da p̃cedant que item pͥcra sunt. ĩ
ũbo ꝑ quos fc̃a sunt omĩa qͣm in hus
que fc̃a sunt om̃ib.¬
itaq hũana prius ħ que fc̃a sunt
ꝑ sensus corporis exꝑitur coꝵop no¬
ticiam ꝓ insirmitatis hũane modu¬
lo capit et deinde q̃rit eoꝵ causas.
Si quomodo possit ad eas ꝑuenire
principalit̾ atq incõmutaołiter
manentes in ubo dei. ac si inuisiołi¬
a euus ꝑ ea que fẽa sunt intellẽa cõ¬
spicere qd̃ qͣnta taxclitate ac cdiffi¬
cultate agat et qͣnta temporis mo¬
ra pp̃ corpus corruptibłe qd̾ aggra¬
uat ar̃am etiam q̃ feruentissimo
studio rapitur ut inftant̃ ac ꝑse¬
uerant̃ ñ agnt. quis ignorat᷑. Alẽo
ũo angłica puxa caritate inherẽs
ũbo dei postea qͣm illo ordine creata
est ut p̾ced̾et cet̾ti. prius ea uilit
in ũbo dei facienda qͣm fca sunt.
ac si palus in eius fiebant cognitõe

Expanded text:
tis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omitaque humana prius haec quae facta sunt, per sensus corporis experitur, eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit: et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas pervenire principaliter atque incommutabiliter manentes in Verbo Dei, ac sic invisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
petitu desid̾ii. quo cum uenimus re¬
quiescamꝰ .i. nil amplius requiramꝰ.
dõ d̾e. requieso̾e. cum eiꝰ mun̾e reqͥesci¬
mus. Hoc quid̃. recte intelligimꝰ. qr
et uerum est. ⁊ nõ magne intentõis
inliget ut uideamus ita dici reqͥesc̾e
d̾m cum nos requieso̾e facit sicut d̾e̾.
cognosc̾e. cum efficit ut cognoscamus.
Neq enim d̾s temporalit᷑ cognoscit
qd̃ antea. ñ nouerat᷑ et tñ dicit abra-¬
he. Nũc cognoui qm̃ times deum
ubi aliud quid accipimꝰ nisi m̃o feci
ut cognoscetur. Hiis locutõnũ modis
cum ea que ñ accilunt dõ tanqͣm illi
accidant loquimur eum fac̃e agnos¬
cimus ut nob̾ accidant ea clum taxat
que laudabłia sunt. Et hoc qͣntum
scͥpturaꝵ usus amitrit. neq enĩ nos¬
tem̾e aliquid tale de deo dic̃e debennis
qd̾ in scͥptura eius ñ legimus. Ex hoc
locutõnis mͦ: arbitror dc̃m illd̃ ab a¬
pło. nolite constristare sp̃m sc̃m d̾i
in quo signati estis in die redemprio

Expanded text:
petitu desiderii, quo cum uenerimus repetitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? dicitur deus requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim tquod in Scriptura ejus non legimus. 18. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab Apostolo: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei in quo signati estis in
Abbreviated transcription (Latin):
fas est. deũ laborasse in oꝑando cũ
ea que supͣ scͥpta sunt ꝯdidit qñ
dicebat ⁊ fiebãt: Ita qͥppe nec homo
laborat si aliquid faciendũ mox
ut cdix̾it fiat. qͣmuis enĩ hũana
ũba sonis ad miniculata ita ꝓfe¬
rantur ut sermo diutirenꝰ fatiget
tñ eum tam pauca sunt qͣm pau¬
ca legimꝰ. in eo qd̃ scͥptum est. cũ
dixit ds̃ fiat lux. fiat sirmam̃tũ
et cet̾a usq in finem oꝑum q̃ sexto
clie ꝯsumauit. nimis absurdi deli¬
ram̃ti est istum uł hoĩs nedum dei
laborem putare. an forte quis clix̃it
dicendo quid̃ ut fierent que conti-¬
nuo fõa sunt d̾m ñ laborasse s fir¬
te cogitando quid fieri debuisset. qua
et eo merito diem quo primo fc̃s
est ab hac animi intentõne secuꝰ.
dendaꝵ tam facultas qͣm facilitas
incomꝑabłis et ineffabilis est apd̃
d̃m. Qiid restat ut intelli¬
gamus. nisi focte creature rõnali ĩ
qua et hoĩem creauit in seip̃o reqͥem

Expanded text:
fas est deum laborasse in operando, cum fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux, fiat firmamentum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac animi intentione securusdendarum tam facultas quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est apud deum — quid restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem
Abbreviated transcription (Latin):
lium ymagines reꝵ. s alio quodam
longe deferenti mͦ. qͣmuis enĩ se ob¬
iectent m̃tis aspectui quasi corpus
culoꝵ q̃dam simulachra cũ sena¬
gitatur tñ ualiclior et p̃potentior
m̾is in nlłas ꝑtes diuidi posse. nlła
aũt corpora nͥ in ꝑtes innuñabi¬
les cliuidi. et facilius celum et ter¬
ram transire q̃ scd̃m senarium
nũm fabricata sunt qͣm effici pos¬
sent senarius num̾ius non suis ꝑ¬
tib ꝯpleatur. Grãs itaq
creatori semꝑ agat animus hũams
a quo ita creatus est. Ut hoc possit
q̃ in eis sunt. qͣmobrem ñ possumꝰ
qd̾ scͥptum est requieuisse d̃m in
die septimo ab om̃ib oꝑib suis
q̃ fecit.⁊ ĩo eũdẽ diẽ bñdixisse ⁊ scĩ¬
ficasse. qr ĩ ip̃o reqͥeuit ab oĩbꝰ oꝑibꝰ suis
ut quom᷑ possumꝰ qͣntum ab ipso
fuimus adiuti intellẽu conemur
atting̾e prius de hoc earnales ho¬
minũ suspitiones a nr̃is m̃tibus
abigamꝰ. nunqͥd enĩ dici uł credi

Expanded text:
lium imagines rerum, sed alio quodam lium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. quamuis enim se obiectent mentis culorum quaedam simulacra, cum senagitatur, tamen validior et praepotentior meris, in nullas partes dividi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles dividi, et facilius coelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse ut senarius numerus non suis artibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit quae in eis sunt. Quamobrem non possumus quod scriptum est requieuisse deum in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et ideo eundem diem benedixisse et sanctificasse, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, ut, quomodo possumus, quantum ab ipso adiuti fuerimus, intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi
Abbreviated transcription (Latin):
ea clisposuit mutabłe dicimus.
aũteris ip̃e tantã dem̃tiam.
Cum ergo ħ ita dispoñentur ut
hr̃ent m̃suras et num̃os et põ¬
dera sua ubi ea cernebat ip̃e dlispo¬
nens. Neq enĩ excra seip̃m sicnt cer¬
nimꝰ oculis corpora. q̃ utiq nonclum
erant cum lisponentur ut fierent.
cernimꝰ phantasias corpoꝵ q̃ nõ
p̃sto sunt oculis. s ea que uidemus
uel ex eis que iudemꝰ ymaginando
cogitamꝰ. Q ͦ gͦ mͦ ista cernẽbat. ut
ita dispoñet. Quo. nͥ eo quo solus pt̃:
Uumptũ nos mortales ⁊ pccõres. qͦꝵ
aĩas aggͣnant torꝑa corruptibilia.
⁊ quoꝵ sensũ multa cogitantẽ t̾rena
deprimit hĩtatio. qnꝙͣ ⁊ si corda mũ¬
dissima ⁊ mentes simplicissimas ge¬
reremus sanctisq angłis iã essemu
diuina sb̾stantia sicut ip̃as sibi
tam̃ istam senarii nũi ꝑfectõem. nec
extra nos ip̃os cernimꝰ sicut oculis
corpora nec intra nosmet ip̃os quẽ¬
admod̾ corpoꝵ fanthasias et uisibi¬

Expanded text:
ea disposuit, mutabile dicimus? ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. s animo phantasias corporum, quae non praesto sunt oculis, sed ea, quae uidimus, uel ex eis, quae uidimus, imaginando cogitamus. quo ergo modo ista cernebat, ut ita disponeret? quo, nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et pecanimas aggravant corpora corruptibilia, et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio ; quanquam etsi corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus, sanctisque Angelis jam essemus diuina substantia sicut ipsa sibi — tamen istam senarii numeri perfectionem nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora, nec ita intra nosmet ipsos, quemadmodum corporum phantasias et uisibi
Abbreviated transcription (Latin):
ceret corpora. s ita acciꝑetur omĩa
corpora in colorib clisposuisti. ac si
dic̾etur omĩa corpora sic lisposiusti
ut habe̾nt colores quasi uero a cre¬
atore deo disposita in colorib cor¬
pora ⁊ dest ita disposita ut colorata
eẽt pꝰsit. alit̃ int̾elligi nisi ab aliqͣ
rõ coloꝵ singulis corpoꝵ gen̾ib
distribuendoꝵ in ip̃a clisponentis
sapĩa ñ defuisse intelligatur. et¬
si color ibi ñ appellatur. hoc enĩ est
qd̃ dixi dum res cognoscitur ⁊ nõ
ẽẽ de uocabulis laporandũ.
fateamur ergo ita dc̃m ẽẽ. omĩa
in mensura ẽt nũo et pond̾e clis¬
posusti tanqͣm ita dc̃m ẽẽt ita
disposita. ut haberent ꝓprias m̃¬
suras suas. et ꝓpeios numm̃ios. et
ꝓpeiũ pondꝰ que in eis ꝓ sui omiꝰ¬
q geñis mutaułitate mutaren¬
tur augm̃tis et diminutõnib
multitudĩe et paucitate. leuita¬
te et grauitate sed̾m clisposionẽ
dei. Nunquid sicut ista mutan¬
tur ita ip̃m dei consiliĩ in quo

Expanded text:
etur, Omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si diceretur, Omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. Quasi vero a creatore Deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita ut colorata essent, possit aliter intelligi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intelligatur, etsi color ibi non appellatur. Hoc est enim quod dixi: dum res cognoscitur non esse de vocabulis laborandum. 12. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
est in ĩfi̾orib carior d̃ si non
uult aliquis ea uocabula que in
reb infimis et abiectissimis di¬
dicit tͣnfferre ad illa sublimia qͥb
intuenclis m̃tem serenare. co¬
natur ñ est urgendꝰ ut faciat. dũ
enĩ hoc intelligatur qd̃ intelligen¬
dum est ñ magno oꝑe eurandum
est quid uocetur. scire oportet tñ
eiꝰmodi similitudo est inf̾ioꝵ ad
suꝑiora ũ enim alit̾ recte hinc il¬
luo rõ tenclit et nititur. Iam u̾o
si quisqͣm dicit crenturã ẽẽ ĩsu¬
ram et nũm et pondꝰ in quibꝰ dm̃
omĩa alisposuisse scͥptura testatur.
si in illis omia disposuit. end̃ ip̃a
ubi disposuit. si in aliis quõ gͦ ĩ ip̃iꝰ
omnia qñ ip̃a in aluis: on ita du¬
bitand̾ ẽ illa ẽe extͣ ea q̃ dispoĩta sũt ã¬

Expanded text:
est in inferioribus caro. quodsi non est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tamen, cuiusmodi similitudo est inferiorum ad superiora. non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit et nititur. Jam uero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quomnia disposuisse Scriptura testatur; si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, quomodo ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? Non itaque dubitandum est illa esse extra ea quae disposita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aĩmi et uirtutũ quo ab stulticie de¬
formitate ad sapĩe formam decus ⁊
colligitur. ⁊ est pondꝰ uoluntatis a¬
moris. ubi apparet qͣnti quisq in
appetendo fugiendo p̾ponendo post¬
ponendoq pendatur s hoc animo
rum atq m̃tium ⁊ m̃sura. alia mñ¬
sura cohibetur nũs alio nũo for¬
matur. et pondꝰ alio pond̾e pendit᷑
m̃sura aũt sine m̃sura est cui eqͣt ᷑
qd̃ de illa est nec alium de ip̃a est.
Num̃us sine nũo est quo forman¬
tur omĩa nec ip̃e formatur. pondus
sine pond̾e est. quo referunt᷑ ut qui¬
esosut quoꝵ quies ꝑurum gaudi¬
um est. nec iliud iam refertur ad
aliud. S noĩa m̃sure et mi¬
m̾i et pond̾is quisquis ñ nͥ usibłr̾
nouit: seruilit̃ nouit. tnͣscendat tra¬
q omne qd̾ ita nouit aũ si nontlũ
pcest nec ip̃is nominib hereat de
quib cogitare nisi soraide nõ potest.
tanto enĩ magis cuiq ista in suꝑ¬
iorib eara sunt. qͣnto ip̃e minus

Expanded text:
animi et virtutum, quo ab stultitiae deanimi et virtutum, quo ab stultitiae deformitate, ad sapientiae formam decusque colligitur; et est pondus voluntatis et amoris, ubi apparet quanti quidque in appetendo, fugiendo, praeponendo, postponendoque pendatur: rum atque mentium mensura. Alia mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa est: numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse: pondus sine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ m̃sura omĩ rei modũ p̾figit.
et nũs om̃i rei spẽm p̾bet et pondꝰ
omuẽ rem ad quietem ac stabłrta¬
tem tͣhit. ille primitꝰ et u̾aciter
et singularit̃ ista est qui t̾̃minat
omia ⁊ format omĩa et ordinat
omĩa. nicħq aliud dc̃m intelligit᷑
qũo ꝑ cor et linguã hũanam potu¬
it. om̃ĩa inm̃sura et nũo et pond̾e
disposuisti nisi omĩa inte dis po-¬
sinsti. Magnũ est paucisq conces¬
sum exced̾e omĩa que metiri possũt
ut uideatur m̃sura sine m̃sirea Cx¬
ced̾e omnia que num̃ari possũt. ut
uideatur nũs sine nũo. exced̾e oĩa¬
dus sine pond̾e. Neq enĩ m̃sura
et nũs et pondꝰ in lapidib tm̃modo
et lignis atq hiuiꝰ nodi moblib ⁊̃
qͣntiscũq corporalib us t̾restrib
uł celestib aĩauerti et cogitari po¬
test. Est enim m̃sura aliquid agen-¬
di ne sit iͥre uoauołi̾s ⁊ ĩmod̾ata ꝓ¬
gressio. ⁊ est nũs et affeccõnum

Expanded text:
vero quod mensura omni rei modum praefigit, vero quod mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem praebet, et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et veraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et format omnia, et ordinat omnia; nihilque aliud dictum intelligitur, quomodo per cor et linguam humanam potuit, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti, nisi, Omnia in te disposuisti? 8. Magnum est paucisque concessum, excedere omnia quae metiri possunt, ut videatur mensura sine mensura; excedere omnia quae numerari possunt, ut videatur numerus sine nudus sine pondere. Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque hujusmodi molibus, et quantiscumque corporalibus vel terrestribus vel coelestibus animadverti et cogitari potest. Est etiam mensura aliquid agendi, ne sit irrevocabilis et immoderata progressio; et est numerus et affectionum
Abbreviated transcription (Latin):
creaturaꝵ cedinẽ curr̃e ut eciã wp¬
sarũ ꝑtium quib iste nu̾s ꝑficitur
appareat quasi gradata cdistinctio.
ueniat etiã illud in m̃tem qd̃ alio
cogitet aĩa q̃ potest inuocato in au¬
xilium deo et imꝑciente atq inspi¬
rante uires utrum heo tͥa m̃sura
numerꝰ pondꝰ in quib dm̃ disposu¬
isse omĩa scͥptum est. erant alicu¬
bi añquam crearetur uniũsa crea¬
tura. an etsam ip̃a creata sunt ⁊s
si erant antea ubi erant. Neq eĩ
ante creaturã erat aliquid nͥ crea¬
tor. in ip̃o ergo erant. s quomͦ nã
et ista que creata sunt in ip̃o esse
legimꝰ. an illa sicut ip̃e ista u̾o sic̃
in illo a quo reguntur et gub̾nant᷑
et qũo ila ip̃e. neq em̃deus m̃sum
est aut numebꝰ aut pondꝰ. aut ista
omĩa. an scd̃m ⁊d qd̃ nouimꝰ m̃su¬
uam in eis q metimur et nũm ĩ
eis que numexamꝰ et pondꝰ in eis
q̃ appenclimꝰ ñ est ds̃ ista scd̾m u̾o

Expanded text:
creaturarum ordinem currere, ut etiam ipcreaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quappareat quasi gradata distinctio; veniat etiam illud in mentem, quod alio lcogitet anima, quae potest, invocato in auxilium Deo, et impertiente atque inspirante vires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus Deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi antequam crearetur universa creatura, an etiam ipsa creata sunt; et si erant antea, ubi erant. Neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. In ipso ergo erant. Sed quomodo? nam et ista quae creata sunt, in ipso esse legimus : an illa sicut ipse, ista vero sicut in illo a quo reguntur et gubernantur? Et quomodo illa ipse? Neque enim Deus mensura est, aut numerus, aut pondus, aut ista omnia. An secundum id quod novimus mensuram in eis quae metimur, et numerum in eis quae numeramus, et pondus in eis quae appendimus, non est Deus ista: secundum id
Abbreviated transcription (Latin):
orem nlłis alim̃itoꝵ corporaliũ gen̾i¬
corpora tali refectione intligentia.
ad inf̾i̾orem qͣm sibi ꝯgruentib a¬
nimalib ornaturꝰ erat necessariis
eoꝵ indigentie cibis anteclitauit.
beliquis ergo tͥb dieb ea creata
sunt que intra mundũ. i intͣ istã
unũsitatem uisibłem ex elem̃tis
omĩb fc̃am iusibłia suis ⁊ ꝯgruis
motib agerentur: pͥmo in firma¬
m̃to liũaria qr prius erat fcm̃
fibmam̃tum. Deinde in inferiore
aĩantia sicut ordo ip̃e poscebat u¬
no die aquaꝵ. alio t̾raꝵ nec qͥsqͣm
ita demens est ut ausdeat diõe non
potuisse dm̃ fac̃e uno clie cuncta si
uellet. aut si uellet bidno. uno die
sp̃ualem creaturam ⁊ alio ccepora¬
lem. sine uno die celum cũ omib
ꝑtinentib. s alio t̾ram cum omĩ¬
est qui clicat uoluntati eius ali¬
quid potuisse resistere.M
sp̃ cum eũ legimꝰ sex dieb omĩa
ꝑfecisse. et senarium nũm ꝯside¬
rantes inuenimꝰ ẽẽ ꝑfc̃m̃ atq ita

Expanded text:
orem nullis alimentorum corporalium genericorpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omniest, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimus esse perfectum, atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
dieb fec̃at in eodem septimo rẽ¬
quieuit. quomͦ ergo requieuit in
die qͣm ũo creauit aut quomͦ enm
post sex dies ꝯtinuo oreauit: cum
sexto die ꝯsũmau̾it oĩa. q̃ creauit. nͨ ali¬
ut et eiꝰ repetitõne młt qui dicunt᷑
dies p̾terirẽt atq tnscurrerẽt. nec
opus erat ut septimũ diem crea¬
ret qr illiꝰ quem creau̾at seꝓtima
repetitio hũo utiq faciebat. lucem
quippe de qua scͥptum est. ⁊ dixit
d̾s fiat lux et fc̃a est lux. discernit
a tenebris eamq nocauit diem.
et tenebras uocauit noctem. timo
itaq d̾s cliem fecit cuiꝰ repetitõem
septura appellat sod̾m triem deinde
t̃cium. ⁊ usq ad sextum quo ꝯsũ¬
mauit d̾s oꝑa suã atq in die illis
dieiprimit᷑ creati septuna repecitõ.
septuni diei nom̃ accepit in quo
reqͥeuit d̾s̃. ac ꝑ hoc nlła creatura.

Expanded text:
diebus fecerat, in eodem septimo rediebus fecerat, in eodem septimo requievit. Quomodo ergo requievit in die quem non creavit? Aut quomodo eum post sex dies continuo creavit, cum sexto die consummaverit omnia quae creavit, nec alideus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati septima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo euit deus. ac per hoc nulla crea
Abbreviated transcription (Latin):
quienisse ab om̃ib oꝑib suis que
fecit cum scͥptum sit ⁊ requieuit
d̾s in tlie seꝑtimo. ñ enĩ dc̃m est in
seip̃o. s in die septimo. quid est ergo
dies septimus utrũ crecitura est ali¬
concreatum est. ac ꝑ hoc et ip̃m sñ
dubio creatura est. nẽq enĩ ulla tẽ¬
pora uł sũt uł eẽ potuert. uel poter̃t¬
qͣꝵ ds̃ ñ sit tieator ac ꝑ hoc et istũ
semptimũ diem si tempus est quis
cieauit nͥ omim tempoꝵ creator. s
illi sex tlies cum quib uł in quib
creaturis creati sunt suꝑior scͥptu¬
re sõe sermo iutlicat. quo circa in
hiis dieb septem quoꝵ spẽs nobis
nota est. qui re quidem ip̃a p̃cereũt.
s aliis succedentib nomina sua qͦ¬
dam mͦ trnclunt. ut illi sex dies
nomiuent᷑ nouimꝰ. eoꝵ primi qñ
creciti sunt. septimũ aũt diem qͥ
noĩe sabb̾i nũcupatur qñ d̾s cres¬
uit ñ uidemus. In ip̃o quippe die
nõ fecit aliquid ĩmo ab eis que sex

Expanded text:
quieuisse ab omnibus operibus suis, quae quieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, cum scriptum sit: et requieuit deus in die septimo. non enim dictum est: in se ipso. sed: in die septimo. quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliconcreatum est. ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterDeus non sit creator: ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creavit, nisi omnium temporum creator? Sed illi sex dies cum quibus vel in quibus creaturis creati sint, superior Scripturae sanctae sermo indicat. Quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur; novimus eorum primi quando creati sunt: septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando Deus creaverit, non videmus. In ipso quippe die non fecit aliquid, imo ab eis quae sex
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ de hac re magis ꝓprie meliusq
possit qͣntum existimo intelligi: s
aliqͣnͣto difficilius explicari ut nõ
creature s etiam sibi requies dei diei¬
septimi. mane hũit sine uesꝑa idest
mitium sine t̃mino. si enĩ ita dic̾et᷑
requieuit d̾s in die septimo. nec ad¬
d̾etur ab om̃ib oꝑib suis que fe¬
cit frustra huiꝰ quietis initiũ q̃u̾emꝰ.
ñ enĩ incipit requiescere. cuiꝰ reqͥes
eis nõ egendo requieuit intesligitur
requies quidem dei nec coepta nec
t̾minata requies aũt eius ab omĩb
oꝑib suis q̃ fecit ex eo coepta est ex
quo illa ꝑfecit neq enĩ oꝑib suis
ñ egendo requieuisset pͥusqͣm eent.
quib nec ꝑfectis eguisset. ⁊ qr ees
omnino nunqͣm eguit ista bĩtudo.
qua ñ eis eget tanqͣm ñ ꝓficiendo ꝑ¬
ficietur. id̾o septimo diei nulla uespa
accessit. S plane queri po¬
tist dignaq consid̾atõne mouet. qͦ¬
modo intessigatur in seip̃o deus re¬

Expanded text:
quod de hac re magis proprie meliusque quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab omnibus operibus suis, quae fecit, frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies eis non egendo requieuit, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminata; requies autem eius ab omnibus operibus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque enim operibus suis non egendo requieuisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatitudo, qua non eis eget, tamquam pro- ficiendo perficietur, ideo septimo diei nulla uespera accessit. Sed plane quaeri potest dignaque consideratione mouet, quomodo intellegatur in se ipso deus re
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓprie dix̾im locum nam ꝓprie d̾
i spatiis que corporib occupantur.
s quia et ip̃a corpora ñ manent in
loco nisi quo sui pond̾is appetitu ꝑ
sd̾o ñ incongruent᷑ a corporalib ad
sp̃italia u̾bum tnͣffertur ut dica¬
tur locus cum res ip̃a płimũ dis¬
test. Iniciũ gͦ creat᷑e in qͥete cͤatoris
illo mane significatum arbitror ꝙ
fc̃m est post uesꝑam sexti diei. sõ
cꝑet ꝯsumimata creatura in illo
a quo fc̃a est requiesc̃e. quo nuncio
eum in seip̃o requiescentem uͥ et ip̃a
requiesc̾et inuenit. tanto stabłius
atq firmus qͣnto ip̃a illius ñ ille hꝰ
eguit ad quietem suam. s qm̃ quie¬
quid erit uniũsa crentura quibeli¬
bet mutatõnib suis ñ utiq nichil
erit id̾o creatura uniũsa in creatore
suo semꝑ manebit. ac ꝑ hoc post il¬
lud mane nulla deinde uesꝑa fuit¬
hoc diximus cur septimus dies in
ꝑam u̾o ñ habu̾it. Estaliud

Expanded text:
non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora non manent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane signfactum est post vesperam sexti diei; non ciperet consummata creatura in illo a quo facta est requiescere. Quo initio Deum in seipso requiescentem, ubi et ipsa requiescere posset invenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille hujus eguit ad quietem suam. Sed quoniam quidquid erit universa creatura quibuslibet mutationibus suis, non utique nihil erit, ideo creatura universa in Creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde ves. Hoc diximus, cur septimus dies, inperam uero non habuerit. Est aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdita liũaria ꝯmemorari atq nũa¬
⁊ sunt. Ac ꝑ ħ qualiicũq¬
in eis uesꝑa et mane fũit nlło eñ
mͦ opinancdũ est eo mane qd̃ post
sexti diei uesꝑam fc̃m est initium
accepisse requiem cłi: ne tpẽale a¬
liqd̾ bonum illi et̃nitati et incom¬
mutabłitati accidisse uanitate
temeraria suspicemur. s illam qͥ¬
dem requiem dei qua in seip̃o requi¬
escit eoq bono beatus est qd̃ ip̃e sibi
est nec initium eidem ip̃i hr̃e nec t̃
idest ut sui mem̃ti ordinem tenent
ac ꝑ ħ ip̃a uniu̾sitas creature q̃ sex
dieb ꝯsũmata est. aliud ht̃ in sua
natum aliud in ordine quo in deo
est ñ sicut d̾d. s tñ ita ut ei quies
ꝓprie stabłitatis ñ sit nisi in illius
quiete qui nicħ p̾ter se appetit quo
adepto requiescat. Et ideo dum ip̃e
manet in se quicquid ex illo est. re¬
torquet ad se. ut om̃is creatura in se
habeat nature sue t̾minũ quo non
sit qd̾ ip̃a est: in illo aũt quietis lo¬
cum quo seruet qd ip̃a est scio qd̾

Expanded text:
ati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumqin eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec tid est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod