comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abacie m̃tis mee et uix climota
in ictu oculi. Ecce conglobata rur¬
sus aderat. et inruebat in aspectũ
meũ et obnubilabat eum. ut qͣm¬
uis ñ forma humani corꝑis. cor¬
poreũ tam̃ aliqͥd cogitare cogerer
per sparia locoꝵ siue infusum
mundo. siue et iam extra mũdũ
ꝑ infinita diffusum. et iam ip̃m
bam: qm̃ quicqͥd priuabam spa¬
tiis talib nichil mͥ ẽẽ iudebat᷑.
S prorsus nichil ne mane qͥ¬
dem tanqͣm si corpus auferatur
loco et maneat locus om̃i corꝑe
uacuat᷑: et terreno et humido e¬
therio. et celesti. s tñ sit locus ĩ¬
anis tãqm sꝑatiosũ. Nichil ego
itaq incrassatus corde. nͨ mͥmet
ip̃i uel ip̃e conspicuus. quicqͣd
non ꝑ aliqͣnta spatia tenderet᷑.
uel diffunderetur uł congloba¬
retur. uel tumeret uł tale aliꝙͥ
saperet. aut capere posset nichil
ꝓrsus esse arbitrabar. P qͣles
enĩ formas ire solent oculi m̃i.
ꝑ tales imagines ibat cor meu̾

Expanded text:
ab acie mentis meae: et nix dimota ab acie mentis meae: et nix dimota in ictu oculi ecce conglobata rursus aderat et inruebat in aspectum meam et obnubilabat eum, ut quamuis non forma humani corporis, corpoream tamen aliquid cogitare cogerer per spatia locorum siue infusum mundo siue etiam extra mundum per infinita diffusum, etiam ipsum bam, quoniam quidquid priuabam spatiis talibus, nihil mihi esse uidebatur, sed prorsus nihil, ne inane quidem, tamquam si corpus auferatur loco et maneat locus omni corpore uacuatus et terreno et humido et aerio et caelesti, sed tamen sit locus inanis tamquam spatiosum nihil. Ego itaque incrassatus corde nec mihimet ipsi uel ipse conspicuus, quidquid non per aliquanta spatia tenderetur uel diffunderetur uel conglobaretur uel tumeret uel tale aliquid caperet aut capere posset, nihil prorsus esse arbitrabar. per quales enim formas ire solent oculi mei, per tales imagines ibat cor meum,
Abbreviated transcription (Latin):
tia mea mala et nefanda et ibam
inuuientutẽ. Quanto etate ma¬
ior. tanto uanitate turpior. Qui
cogitare aliqͥd substantie nisi ta¬
le nõ poteram quale ꝑ hoᷤ oculos
uideri solet. Non te cogita bara
deus in figura corꝑis humani.
ex quo audire a liquid de sapĩa
cepi. Semꝑ hoc fugi et gaudebã
me hoc repperisse infide spirita¬
lis matris nr̃e catholice tue. S
qͥd te aluid cogitarem ñ occurre¬
bat et conabar cogitare te homo¬
et talis homo summũ et solum ⁊
uerũ dm̃ et te incorruptibilem et
inuiolabilem et in cõmutabilem
totis medullis credebam: quia ne
sciens unde et quomͦ. Plane tñ
uidebam et certus eram id ꝙ corry¬
pi potest deterius esse. qm id quod
ñ potest et ꝙ uolari ñ potest in¬
cunctanter p̾ponebam uiolabili
et ꝙ nullam patitur mirtatõem
melius esse qͣm id ꝙ mitari potest.
Elamabat iuolenter cor meum
adu̾sus omĩa phantasmata ña.
et hoc uno i ctu conabar abigere
curũuolantẽ turbam ĩmunditie

Expanded text:
tia mea mala et nefanda, et ibam in iuuentutem, quanto aetate maior, tanto uanitate turpior, qui cogitare aliquid substantiae nisi tale non poteram, quale per hos oculos uideri solet. non te\'cogitabam, deus, in figura corporis humani, ex quo audire alcoepi; semper hoc fugi: et gaudebam me hoc reperisse in fide spiritualis matris nostrae Catholicae tuae. Sed quid te aliud cogitarem non occurrebat; et conabar cogitare te homoet talis homo, summum et solum et verum Deum: et te incorruptibilem, et inviolabilem, et incommutabilem, totis medullis credebam; quia, nsciens, unde et quomodo, plane tamen uidebam et certus eram id, quod corrumpi potest, deterius esse quam id quod non potest, et quod uiolari non potest, incunctanter praeponebam uiolabili, et quod nullam patitur mutationem, melius esse quam id quod mutari potest. clamabat uiolenter cor meam aduersus omnia phantasmata mea et hoc uno ictu conabar abigere circumuolantem turbam inmunditiae
Abbreviated transcription (Latin):
audebat anima mea ut ei displi¬
ceret deus m̃s. nolebat esse tuum.
qͥcquid ei displicebat. et inde ierat
in opinionem duarx substantia¬
rũ. et ñ requiescebat. et aliena lo¬
quebat᷑ et inde rediens fecerat si¬
bi dm̃ ꝑ infinita spatia locoꝵ om̃i¬
um et eum pitauerat ẽẽ te et en̾
collocauerat in corde suo et facta
erat rursus templũ idoli sui abo¬
minandũ tibi. s postea qͣm foiuisti
caput nescientis et clausisti ocłos
meos ne uiderent uanitatẽ. Ces¬
saui de me paululum et consopi¬
ta ẽ insania mea et eiugilaui in

Expanded text:
audebat anima mea, ut ei displiaudebat anima mea, ut ei displiceret deus meus, nolebat esse tuum quidquid ei displicebat. et inde ierat in opinionem duarum substantiarum et non requiescebat et aliena loquebatur. et inde rediens fecerat sibi deum per infinita spatia locorum omnium et eum putauerat esse te et eum collocauerat in corde suo et facta erat rursus templum idoli sui abominandum tibi. sed posteaquam fouisti caput nescientis et clausisti oculos meos, ne uiderent uanitatem, cessaui de me paululum, et consopita est insania mea; et euigilaui in
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ m eliora. S iam et iam de
solis istis laudare te deberem. qm̃
laudandum te ostendunt de terra
Bracones et om̃s abyssi. ignis gͣn¬
do nix glaties sp̃e rempestatis que
faciunt u̾bum tuũ. Montes et õs
colles. ligna fructifera et om̃s cedri.
Bestie et omĩa peccora reptilia et uo¬
latilia pennata. Reges terre et om¬
nes ppłi. principes et om̃s iudices.
Iuuenes et uirgines seniores cũ iu¬
niorib laudent nom̃ tuũ. Cumuͦ
et iam de celis te laudent. laudent
te deus nr̃ in excelsis om̃s angeli
tui. om̃s uirtutes tue sol et luna
om̃s stelle et lum̃. Celi celoꝵ et aq̃
que suꝑ celos sunt laudent nom̃
tuũ. Non iã desiderabam melior
qr omĩa cogitabam et meliora qui¬
dem suꝑiora qm inferiora. s mell¬
ora omnia qͣm sola suꝑiora iudicio
samore pendebam. Non est sanitas
eis quib displicet̾ aliqͥd creature
tue. sicuit mͥ non erat cum displice¬
rent multa que fecisti. et quia nõ

Expanded text:
quidem meliora, sed jam etiam de quidem meliora, sed jam etiam de solis istis laudare te deberem; quoniam laudandum te ostendunt de terra dracones et omnes abyssi, ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum tuum, montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri, bestiae et omnia pecora, reptilia et uolatilia pennata; reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus laudent nomen tuum. cum uero etiam de caelis te laudent, laudent te, deus noster, in excelsis omnes angeli tui, omnes uirtutes tuae, sol et luna, omnes stellae et lumen, caeli caelorum et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen tuum: non iam desiderabam meliora, quia omnia cogitabam, et meliora quidem superiora quam inferiora, sed meliora omnia quam sola superiora indicio saniore pendebam. Non est sanitas eis, quibus displicet aliquid creaturae tuae, sicut mihi non erat, cum displicerent multa, quae fecisti. et quia non
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eẽt incorruptibilis substaritia
magnũ utiq bonũ. Aut substã¬
tia corruptibilis eẽt que nisi bo¬
uidi et manifestatum ẽ mͥ. quia
om̃ia bona tu fecisti et prorsus
nulle substantie st̃ quas tu nõ
fecisti. Et qr nõ equalia omĩa fe¬
cisti iõ sunt omĩa qr singula bo¬
na sunt et simul om̃ia ualcle
bona. qm̃ fecit d̾s nr̃ om̃ia bona ual¬
de. et tibi om̃ino ñ est malum. Nõ
solum tͥ s nec uniu̾se creature tu¬
e. qr extra ñ est aliquid qd̃ inrum¬
pat et corrumpat ordinem quem
imposuisti ei. In partib auteni
eius quedã quibdam qr ñ cõue¬
niunt mala putantur et eadem
ip̃a conueniunt a liis. et bona st̃
et insemet ip̃is bona sunt. Et om¬
nia hec que sibuet inuicem nõ
conueniunt. conueniunt inferi
ori parti rerum qͣm t̾ram dicimꝰ
hñtem celum suum nubilosum
atq uentosum congruũ sibi. et ab¬
sit iam ut dicerem non eẽnt ista.
qr et si sola ista cern̾em. desiderarẽ

Expanded text:
enim esset incorruptibilis substantia, enim esset incorruptibilis substantia, magnum utique bonum: aut substantia corruptibilis esset, quae nisi bouidi et manifestatum est mihi, quia omnia bona tu fecisti et prorsus nullae substantiae sunt, quas tu non fecisti. et quoniam non aequalia omnia fecisti, ideo sunt omnia, quia singula bona sunt et simul omnia ualde bona, quoniam fecit deus noster omnia bona ualde. Et tibi omnino non est malum, non solum tibi sed nec uniuersae creaturae tuae, quia extra non est aliquid, quod inrumpat et corrumpat ordinem, quem inposuisti ei. in partibus autem eius quaedam quibusdam quia non conueniunt, mala putantur; et eadem ipsa non conueniunt aliis et bona sunt et in semet ipsis bona sunt. et omnia haec, quae sibimet inuicem non conueniunt, conueniunt inferori parti rerum, quam terram dicimus, habentem coelum suum nubilosum atque ventosum congruum sibi. Et absit jam ut dicerem: Non essent ista: quia etsi sola ista cernerem, desiderarem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Id enĩ uere est. ꝙ in cõmuta¬
biliter manet. M ichi aũt in¬
herere deo bonũ est: qr si ñ manebo
in illo. nec in me potero. Ille autẽ
in semanens innouat omĩa et
eges. et manifestatum est mͥ qm̃
bona sunt que corrumpunt᷑. Que
neqz si summa bona essent neq nͥ
bona eẽnt corrumpi possent: quia
si sũma bona eẽnt incorruptibi¬
lia essent. Si aũt nulla bona es¬
sent quid in eis corrumperet᷑ nõ
esset. Nocet enĩ corruptio et nisi bo¬
nũ minueret ñ noceret. Aut igi¬
tur nichil nocet corruptio ꝙ fieri
ñ potest aut qd̃ certissimũ est oĩa
que corrũpunt᷑ priuant᷑ bonoSi
au̾t om̃i bono pͥuabuntur. oini
no ñ erunt. Si enĩ erunt et corrũ¬
pi iam ñ potuerunt. meliora er̃t:
qr incorruptibilit̾ permanebt̃
et qͥd monstruosius qm ea dicere
om̃i bono amisso frã meliora: Er¬
go si om̃i bono pͥuabunt᷑ omnino
nulla erunt. Ergo qͣmͣdu surie:

Expanded text:
sunt. id enim uere est, quod inconrautasunt. id enim uere est, quod inconrautabiliter manet. mihi autem inhaerere deo bonum est, quia, si non manebo in illo, nec in me potero. ille autem in se manens innouat omnia; et eges. Et manifestatum est mihi, quoniam bona sunt, quae corrumpuntur, quae neque si summa bbona essent, corrumpi possent: quia si summa bona essent, incorruptibilia essent; si autem nulla bona essent, quod in eis corrumperetur non esset. Nocet enim corruptio, et nisi bonum minueret, non noceret. Aut igitur nihil nocet corruptio, quod fieri non potest: aut, quod certissimum est, omnia quae corrumpuntur, privantur bono. Si autem omni bono privabuntur, omnino non erunt. Si enim erunt, et corrumpi jam non poterunt, meliora erunt, quia incorruptibiliter permanebunt. Et quid monstruosius quam ea dicere omni bono amisso facta meliora? Ergo si omni bono privabuntur, omnino nulla erunt: ergo quamdiu sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sti me. ut uiderem eẽ. quod uiderẽ.
et nonaũ me esse qui uiderem. et re¬
uerberasti infirmitatẽ aspectus ñi.
Raclians in me uehem̃ter et contre¬
mui amore et horrore et inueni lõ¬
ge me eẽ. a te in regione dissimilitu¬
dinis. tanqͣm audirem uocem tuã
de excelso. Cibus sũ grandium crede
et manducabis me nectume in te
mutabis sicut cybum carnis tue
s tu mutaberis in me. et cognoui
qm̃ ꝓpter iniquitatem erudisti ho¬
minem. et tabescere fecisti sicut a¬
raneam aĩam meã et dixi. Nũqͥd
ta. neq ꝑ infinita locoꝵ spatia dif¬
fusa est ⁊ clamasti de longinquo.
Immo nͦ ego sum et audiui sicut
audit᷑ in corde. et ñ erat ꝓrsus unde
dubitarem. Eacilius q dubitarem
uiuere me qmͣ nõ esse ueritatem.
Que ꝑ ea que facta sunt intellec¬
ta conspicttur et inspexi cetera in¬
fra te et uidi. nec omnino esse nec
om̃ino nõ esfe. Esse quidẽ qm̃ abste
sunt: ñ esse aũt qm̃ id quod es nõ

Expanded text:
sti me, ut viderem esse quod viderem, sti me, ut viderem esse quod viderem, et nondum me esse qui viderem. Et reverberasti infirmitatem aspectus mei, radians in me vehementer, et contremui amore et horrore; et inveni longe me esse a te in regione dissimilitudinis, tanquam audirem vocem tuam de excelso: Cibus sum grandium; cresce, et manducabis me. Nec tu me in te mutabis, sicut cibum carnis tuae; sed tu mutaberis in me. Et cognovi quoniam pro iniquitate erudisti hominem, et tabescere fecisti sicut araneam animam meam ; et dixi: Numquid ta neque per infinita locorum spatia diffusa est?" et clamasti de longinquo: ego sum qui sum. et audiui, sicut auditur in corde, et non erat prorsus, unde dubitarem faciliusque dubitarem uiuere me quam non esse. ueritatem, quae per ea, quae facta sunt, intellecta conspicitur. Et inspexi cetera infra te et uidi nec omnino esse nee omnino non esse: esse quidem, quoniam abs te sunt, non esse autem, quoniam id quod es non
Abbreviated transcription (Latin):
la egyptioꝵ quib de auro tuo mini¬
strabant. Qui trans mutauert ue¬
ritatẽ dei inmendatiũ et coluerũt
et seruier̾t creature potius qͣm cre¬
atori. Et inde amonitus redire ad
memet ip̃m intraui in intuna m̃a
duce te et potui. qm̃ fr̃s es aduitor
m̾s: et intraui et uidi qualieũq
lucem incõmitabilem. ñ hanc uul¬
garem et cõspicuã omni carni. uͦ
quasi ex eodem gen̾e grandior erat.
tanqͣm susta multo multoq ela¬
rius claresceret. Tõtumq occupa¬
ret magnitudine ñ hoc illa erat s
aliud aliud ualde ab istis om̃ib:
nec ita erat supͣ mentem meã sic̃
oleum suꝑ aquam. nec sicut celum
suꝑ t̾ram. s suꝑior: qr ipa fecit me
et ego inferior. qr factus sum abea
qui nouit ueritatẽ: nouit eã. Et qͥ
nouit eam nouit et̾nitatem cari¬
tas nouit eam. O eterna u̾itas et
uera caritas et cara eternitas tu es
deus m̃s: tibi suspiro die ac nocte.
Et cũ te pͥmũ cognoui tu assunsi¬

Expanded text:
la Aegyptiorum, quibus de auro tuo minila Aegyptiorum, quibus de auro tuo ministrabant, qui transmutauerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. Et inde admonitus redire ad memet ipsum intrani in intima mea duce te et potui, quoniam factus es adiutor meus. intraui et uidi qualicumquelucem inconmutabilem, non hanc uulgarem et conspicuam omni carni nec quasi ex eodem genere grandior erat, tamquam si ista multo multoque clarius claresceret totumque occuparet magnitudine. non hoc illa erat, sed aliud, aliud ualde ab istis omnibus. nec ita erat supra mentem meam, sicut oleum super aquam nec sicut caelum super terram, sed superior, quia ipsa fecit me, et ego inferior, quia factus ab ea. qui nouit ueritatem, nouit eam, et qui nouit eam, nouit aeternitatem. caritas nouit eam. o aeterna ueritas et uera caritas et cara aetDeus meus; tibi suspiro die ac nocte. Et cum te primum cognovi, tu assumpsi
Abbreviated transcription (Latin):
tationib suis. et obscuratur in¬
sipiens cor eoꝵ dicentes se ẽẽ sapi¬
entes stulti facti sunt: et ideo le¬
gebam ibi ociam ĩmutatam głam
incorruptionis tue in idola et uaria
simulacra in similttudinẽ imagi¬
nis corruptibilis hoĩs et uolucrum
et quadrupedũ et serpentiũ. uideliez
egiptiũ cibum quo esau ꝑdidit pͥ¬
mogenita sua qm̃ caput quadrupe¬
dis ꝓte honorauit ppłs primogeni¬
tus. conuersus corde in egyptumm. ⁊
curuans imaginẽ tuam animã su¬
am ante imaginẽ uituli mandu¬
cantis fenum. Inueni hec ibi. et nõ
manducaui. Placuit enĩ tibi dñe
auferre obꝓbrium deminitionis
ab iacob: ut maior seruiret minori.
et uocasti gentes inhereclitatẽ tuã
et ego ad te uen̾am ex gentib. et in¬
tendi in aurũ ꝙ ab egypto uoluisti
ubicumq erat. Et dixisti athenien
et mouemur et sumꝰ. Sicut et qui¬
dam scd̃m eos dixerunt. et utiq inde
erant illilibri. et ñ adtendi in ido¬

Expanded text:
tationibus suis et obscuratur intationibus suis et obscuratur insipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes stulti fiunt. Et ideo lgebam ibi etiam inmutatam gloriam incorruptionis tuae in idola et uaria simulacra, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, uidelicet Aegyptium cibum, quo Esau perdidit primogenita sua, quoniam caput quadrupedis pro te honorauit populus primogenitus, conuersus corde in Aegyptum et curuans imaginem tuam, animam suam, ante imaginem uituli manducantis foenum. inueni haec ibi et non manducaui. placuit enim tibi, domine, auferre opprobrium diminutionis ab lacob, ut maior seruiret minori, et uocasti gentes in hereditatem tuam. et ego ad te ueneram ex gentibus et intendi in aurum, quod ab Aegypto uoluisti ubicumque erat. et dixisti Athenienset mouemur et sumus, sicut et quidam secundum eos dixerunt, et utique inde erant illi libri. et non adtendi in ido
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hñt illi libri. Qd̃ enĩ aute omĩa
tempora et supra oĩa tempora incõ¬
mutabilit̾ manet uugenitꝰ filius
tuus soeternus tͥ. et qr de plenitudi¬
ne eius accipiunt anime ut beate
sint et qr participarione manentis
in se sapĩe renouant᷑ ut sapientes
sint. est ibi. Qd̃ autẽ scd̾m tempure
ꝓ impiis mortuus est et filio tuo
unico nõ peꝑcisti s pro nobis om̃i¬
b tradidisti eum ñ est ibi. Abscon¬
disti enĩ hec a sapientib et reuela¬
sti ea parnulis. ut uenirent ad eũ
laborantes et onerati ut reficeret
eos qm̃ mitis ẽ et humilis corde et
diligit mites inuidicio et dõcet
mansuetos uias suas uidens hu¬
militatẽ nr̃am et laborem nr̃m et
dimittens omĩa pecc̃a nr̃a. Qui
aũt conturno tanqm doctrine sb̾¬
lunioris elati ñ audiũt dicentẽ
di̾cite ame qm̃ mittis sum et hu¬
milis corde et inuenietis requiem
animab nr̃is. et si cognoseunt de¬
um. ñ sicut dm̃ glorificant. aut
grãs agunt. s euanescunt in cogi¬

Expanded text:
non habent illi libri. Quod enim ante omnia tempora, et supra omnia tempora incommutabiliter manet unigenitus Filius tuus coaeternus tibi et quia de plenitudine eius accipiunt animae, ut beatae sint, et quia participatione manentis in se sapientiae renouantur, ut sapientes sint, est ibi; quod autem secundum tempus pro inpiis mortuus est et filio unico tuo non pepercisti, sed pro nobis omnibus tradidisti eum non est ibi. abscondisti enim haec a sapientibus et reuelasti ea paruulis, ut uenirent ad eum laborantes et onerati et reficeret eos, quoniam mitis est et humilis corde, et dirigit mites in indicio et docet mansuetos uias suas uidens humilitatem nostram et laborem nostrum et dimittens omnia peccata nostra. qui autem cothurno tamquam doctrinae sublimioris elati non audiunt dicentem: disciteame, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, etsi cognoscunt deum, non sicut deum glorificant aut gratias agunt, sed euanescunt in cogi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc eĩ adhuc ut cognoscat᷑ agit᷑. tñ ex eo¬
dem gen̾e qͥddam est. Nam uoliuitas
iã dici potest. qr oĩs qui q̃rit inuenire
uult. et si id queritur ꝙ ad notitiam
ꝑtineat. oĩs qui querit nosse uult. Qd̃
si ardent̃ atq instant̃ uult studere dr̃.
ꝙ maxime in asseqñdis atq adipiscẽ¬
dis quibq doctrinis dici solet. Partũ
gͦ m̃tis antecedit appecitus quidam qͦ
id ꝙ nosse uolumꝰ. querendo et inueni¬
endo nascitur ꝓles ip̃a notitia. Ac ꝑ
hoc appetitus ille quo concipit᷑ parttur¬
q notitia. partus et ꝓles recte dici potest.
Idemq aꝓpetitus quo in hiatur rei cog¬
noscende fit amor cognite dũ tenet at¬
q ãplectitur placitam ꝓlem id est no¬
titiam. gignenti que conungit. Et ẽ
quedã ymago trinitatis ip̃a mens et
notitia eius ꝙ est ꝓles eius. ac de se ip̃a
u̾bũ eius. et amor test̾ius. Et hec tria
unũ. atq una sb̃a. Nec minor proles
dũ tanta se nouit mens qnͣta est. nec

Expanded text:
hoc enim adhuc ut cognoscatur agitur: tamen ex eodem genere quiddam est. Nam voluntas jam dici potest, quia omnis qui quaerit invenire vult; et si id quaeritur quod ad notitiam pertineat, omnis qui quaerit nosse vult. Quod si ardenter atque instanter vult, studere dicitur: quod maxime in assequendis atque adipiscendis quibusque doctrinis dici solet. Partum ergo mentis antecedit appetitus quidam, quo id quod nosse volumus quaerendo et inveniendo, nascitur proles ipsa notitia: ac per hoc appetitus ille quo concipitur pariturque notitia, partus et proles recte dici non potest; idemque appetitus quo inhiatur rei cognoscendae, fit amor cognitae, dum tenet atque amplectitur placitam prolem, id est, notitiam, gignentique conjungit. Et est quaedam imago Trinitatis, ipsa mens, et notitia ejus, quod est proles ejus ac de se ipsa verbum ejus, et amor tertius, et haec tria unum atque una substantia. Nec minor proles, dum tantam se novit mens quanta est: nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfc̃m se audeat dic̃e fidelit attes¬
tante a pło et dicente ñ qr iam
acceꝑim aut etiam ꝑfectus sumi
cũq adhuc exercende atq in infir¬
mitate ꝑficiende uirtutis necessa¬
rie sint temptationes et molestie
corporales codem rursus apło ma¬
nifestante qui ait in magnitu¬
dine reuelatõnum ut excolłetur
datum sibi ẽẽ stimulũ carnis an¬
głm sachane ut eum colaphiza¬
ret. rogatumq a se dñm t̾cio ut
disced̾et ab ilło respondisse sibi.
Sufficit tͥ gr̃a mea nam uircus
in infremitate ꝑficitur tamen
et sanctus daniel int̾ leones sal¬
uus. intrepidꝰ uixit qui ñ itaq
deo m̃tiens in orone ñ tm̃ pecea
ppłi sui. sed eciam sua fat̾etur
ista ẽata nichil noc̾e si causa ñ ex¬
titisset uł t̃rendoꝵ puniendoꝵq
tutis. Miua et gcempla sunt de
tõnib c̾cius innotescit et iuste
salus illa ꝑpetua que turepiter
amissa est ꝑ uoluptatem: fortit̾
recipitur ꝑ dolorem Sicet

Expanded text:
perfectum se audeat dicere, fideliter attesperfectum se audeat dicere, fideliter attestante Apostolo et dicente, Non quia jam acceperim, aut etiam perfectus sim ; cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae virtuti necessariae sint tentationes et molestiae corporales, eodem rursus Aponifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur,ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque tutis, quia et exempla sunt demtionibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet
Abbreviated transcription (Latin):
ris saltem sꝑatia suꝑiora atq pu¬
riora sed ista caliginosa teñe ꝑmis¬
si sunt qui ers ꝓ suo gen̾e quidã
quasi carcer est usq ad tempꝰ iudi¬
eii et si quid de huis transg̾ssoeib
angłis diligentius requiuencbum
est: alius erit accõmodatior scͥpture
locus. ꝓiñ qd̃ nũc satis est si hec spa¬
tia curbida et ꝓcellosa pp̃ aeris na¬
turam usq ad nudas t̾ras ꝙr porrec¬
ta. p̾st̾ aeria corꝑa sustin̾e. pꝰsũt ⁊ a¬
uiumque ꝓlucca sunt ex aquis pp̃
aquaꝵ tenues alitꝰ qui . s. eidem. ae¬
ri uixta undas et t̾ras circũfuso
atq ob hoc ĩfime atq t̾reni ꝑti
deputato uaporalit̃ inserunturr.
et auras intexunt q̃ nocturnis ri¬
gorib aggrauate. sereno etiã uoee
distillant. Si aũt uehem̃tius frigꝰ
ẽ. etiã gelu candidꝰ est inalbescunt
Et dix̃ d̾s. Educat t̾ra aĩam ui¬
uã scd̃ genꝰ. qͣdrupedia ⁊ reptilia

Expanded text:
ris saltem spatia superiora atque puris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptilia
Abbreviated transcription (Latin):
te transg̾ssionem suam tnsglłores
angłi cum principe suo mũc dẏabolo
tũc abchangło nam ñ nulli rei nõ
tiusi caligĩem ubi tñ et aer sit et
humore tenui contexatur qui ꝯmo¬
tus uentos et uehem̃tius concitatꝰ.
et ignes et tonitrua et contͣccues im¬
bila et conspissatꝰ pluuiam et con¬
gelantib nubilis mũe et turbulẽ¬
tius ꝯgelantib densiorib nubilis
grantlines et distentus seremĩ fa¬
cit occultis imꝑiis et oꝑe dei a sum¬
mis ad insima unm̃sa q̃ creauit
administrantis. unde in illo psal¬
mo cum ꝯmemorata eẽñt. ignis
grando nix. glaties sp̃o tempestatis.
ne talia sine ꝓuidentia diuina fie¬
ri moũiq putarent᷑ ꝯtinuo subie¬
cit. Que facnint u̾bum eiꝰ. si aũt
tͣnsgressores illi añqͣm transgrode¬
rentur celeftia corpora gerebant.
neq hoo mirum est si ꝯu̾sa sunt ex
pena in aeriam qͣlitatem ut iam
possint ab igne idest ab elem̃to na¬
ture suꝑioris aliquid pati nec ae¬

Expanded text:
te transgressionem suam transgressores te transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli ntrusi caliginem; ubi tamen et aer sit, et humore tenui contexatur, qui commotus ventos, et vehementius concitatus etiam ignes et tonitrua, et contractus nubila, et conspissatus pluviam, et congelantibus nubilis nivem, et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem, et distentus serenum facit, occultis imperiis et opere Dei, a summis ad infima universa quae creavit administrantis. Unde in illo psalmo cum commemorata essent, ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis; ne talia sine divina providentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec ae
Abbreviated transcription (Latin):
gent et pp̃ea morte ñ dissolm̃tur. q
p̃ualet in eis elem̃tum qd̃ ad facien¬
dum qͣm ad patiendũ est aptus duo¬
suꝑ poĩto idest igne sỹcere distribu¬
untur enim elem̃ta ad patiendum
duo: humor et humus. ad faciend̾
aũt alia auꝯ aer et ignis. si ergo n̾
ita sunt ñ impeclit uͦta cdistincos
nr̃am scͥpturam q̃ nõ ex aere s ex
aquis ꝓclucta inlicat uolatilia qr
subtilioris quidem et in auras exa¬
lati atq diffenti s tñ humoris locꝰ
uolatilib datus est. aer aũt a cõfi¬
mo luminosi celi usq ad aquaꝵ flui¬
da et nuda t̾raꝵ ꝑuenit. Non tñ totũ
spatiũ eius exalationes huide infus¬
cant. s usq ãd eum finẽ uñ incrpit
etiã t̾ra noĩari. scd̃m illũ psalmum
ubi dr̃. laudete elñm de t̾ra. suꝑior
nõ ꝑs aeris p̃p̃ puram tranquillita¬
tem celo cui collimitat᷑ ꝯmuni pa-
ce ꝯuingitur et eiꝰ uocabulo nũcupa¬
tur. In qua fortassis ꝑte si fu̾int an¬

Expanded text:
gent, et propterea morte non dissoluuntur, quia gent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duosuperposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt an
Abbreviated transcription (Latin):
angłos clicimꝰ. Idem tñ aquis p̃isces
et sui geñis beiuas attribuunt. ut
nlłm elem̃tum suis animalib uacet.
QQuiisi u̾o sub aquis t̃ra ñ sit aut ꝓ¬
bare possint pisces nĩ ea reqͥescere ad
reꝑandas uatanli uires. sicut uolã¬
di aues. et si forte rarius pisces id fa¬
ciunt: qd̃ ad gestanda coepora sit un¬
da qͣm aura ualicdior ita ut t̾rena
quoq aĩalia natantia fercit siue u¬
su docta ut hoĩes seu natura. ut qua¬
drupeclia us serꝑentes aut si p̃p̃eiã
putant. qr ñ insunt piscib pan
q t̾raꝵ. Nam et ille pedes hñt et
heo gen̾a sine ullid pelib ñ cdlicam
requiescunt in t̾ra. s ab ea uix ait
nunqͣm recechunt. Dracones aũt sũ
peclib et in speluncis requiesc̾e. et in
aere sustolli ꝑhibentur. Qui qͣm¬
quam ñ facile noci sint: hr̃e cũ nõ¬
qͣm de istoꝵ a ĩantium geñe tacueñt
Quapp̃ ⁊ si demones aeria sĩt
aĩalia qm̃ corpoꝵ aerioꝵ natura ui¬

Expanded text:
angelos dicimus. idem tamen aquis pisces angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia non insunt piscibus pedeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae uam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura ui
Abbreviated transcription (Latin):
et̃na et incõmittabłis rõ in ip̃a de
sapĩa uigeat que attingit a fine
usq ad finem fortit̃ et disponit
omĩa suaurt̃. Incipit aũt hoc dici
de herbis et lignis usq ad hec t̾re¬
na animantia. nam et in eis q̃
ex ciquis creata sunt qͣmuis in pͥ¬
ma cõmemoratõne dẽm ñ sit in il¬
la tñ tt̃atione dẽm est et secit deus
cetos magnos. ⁊ omnẽ aĩam aĩi¬
lium ixptilium q̃ eduxerunt aq̃¬

Expanded text:
aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecetos magnos et omnem animam animalium repentium, quae produxerunt aq
Abbreviated transcription (Latin):
Destias aũt de quib item ait. scd̾m
genꝰ quicqͥd ore aut etiam ungib
seuit exceptis serꝑentib. pecora u̾o
de quib tcio ait scd̾m genus q̃ neu¬
tra ui lac̾ant sed aut cornib aut
ue ħ quid̃. p̃oixi enĩ et qͣdrupeclũ
nom̃ qͣm late pateat ip̃o peclũ nu̾a
facile agnosci et noĩe pecoꝵ et bestia¬
rum om̃e ᷤ irratõnale aĩal aliqñ cõ¬
p̃hendi. S etiã ferarũ uocabulum
solet in latina lingna tm̃dem ua¬
lere. ⁊ Ion id̾o tñ negligenda fuit
ꝯsid̾atio qũo possint hec noĩa que
nõ frustra in hoc scripturaꝵ loco
aĩauerti pocest Non fru¬
sira etiam lectorem mouet utrũ¬
ne passim et quasi foctuito an ali¬
fu̾int et aña cum pͥmo creata nar¬
rarentur. an genꝰ eoꝵ in suꝑiorib
rõnib intelligendũ est utĩq sp̃na¬
lib scd̃m quas creantur inf̾i̾us.
s si ita eẽt. ħ de luce ħ de celo hoc de
aquis et t̾ris hoc de celi luminari¬
b dic̃etur. Quid enĩ eoꝵ est cuiꝰ cũ

Expanded text:
estias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum locanimaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an alifuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qͣdrupelia. qͣquam enĩ hec oĩa
p̃ter quedam serpentia qͣtuor pedi¬
h gratliantur. nisi tñ hoo noĩe ꝓpͥe
q̃dam uellet intelligi ñ utiq hic et
quadrupeclia noĩaret qͣmuis de huis
in repecitõne tacuerit. an cerni et da¬
mule et onaigri et apri qr neq illss
bestiis ubi leones sunt ꝯiũgi possũt.
c᷑a hũana st̾. ꝓprie quadrupedia nũ¬
cuꝑata st̃. quasi reliqua eeñt ħ aĩa¬
lia quib ista appellatio geñalis qui¬
dem cum mltis p̃p num̾um pedũ sed
tñ sp̃ali significatõne tribueret᷑. an
arbitror significatũ que qͣdrupadia
dix̾it. scilioet que in geñe sunt rep¬
tilium sicut sunt. lacerti stelliones
et si quid huiꝰmodi est Id̾oq in repe¬
titõne quadrupelũ nom̃ nõ it̃auit.
qr reptilium uocabulo fortasse cõ¬
plexuis est. Unde ibi ñ simpłu ait
reptilia. s addit omĩa reꝑtilia t̾re.

Expanded text:
sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamuis de his in repetitione tacuerit. an cerui et damae et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? an, arbitror significatum, quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae;
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝓprie t̃ra dr. infimi huiꝰ loci
quem totũ cum om̃ib abyssis et
nebuloso aere uniũsalit̃ uocabulo
t̃re alibi scͥptura ꝯpleccitur: orna¬
ret animalib sius. E̾t manife¬
sta quidem sunt aĩalium gen̾a q̃
in u̾bo dei t̃ra ꝓduxit. sed qr sepe
noĩe pecoꝵ. ułͣ noĩe bestiaꝵ a ĩalia
onria rõnis expertia solent in¬
telligi m̾ito q̃ritur quas mĩc ꝓpͥe
bestias et que pecora clicat et repen¬
tia quidem siue reptilia t̾rena nõ
est clubitandũ qd̾ om̃s repentes in¬
telligi uolunt qͣiquam et bestie
dici possint. pecoꝵ aũt nomen ñ usi¬
tate serpentib ꝯuenit. Qursum
leonib et ꝑdis et cigridib et lu¬
pis et uulpibo canib etiã et simis
atq id genus cet̾is usitate ꝯuenit
uocabulũ uestiaꝵ. pecoꝵ aũt hiis no¬
men aĩalib accomodatius aptari
solet. q̃ sunt in usu hoĩm siue adiu¬
uanlis laborib ut boues et equi et
si qua talia siue ad lanitiũ uł ad ues¬
cendũ ut oues et sues. Quid ergo

Expanded text:
quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibpis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
t̾iam.⁊ oẽ lignũ ꝙ ht̃ ĩ se fructũ se¬
mĩs seĩalis uob̾ er̃ ad escã ⁊ oĩbus
bestiis t̾re ⁊ oĩb uolatilibꝰ celi. ⁊ oĩ re¬
ptili reptanti suꝑ t̾ram qd̃ ht̃ in
se sp̃m uite ⁊ omne pabulum ui¬
ride in escam et fc̃m est sic. et ui¬
dit̃ ds̃ om̃ia que fecit. et ecce bona
nasde et fẽa est uesꝑa. ⁊ fc̃m est
mane dies sextus. Etiam atq eci¬
am de natura hominis post erit
ub̾ior ꝯsid̾andi et diligentius dis¬
serendi locus. nũc tñ ut oꝑa sex

Expanded text:
t omne lignum, quod habet in se fructum seminis ■ seminalis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex
Abbreviated transcription (Latin):
in temꝑe esse cepert. Qͥd rendebit de
hoĩe qui in temꝑe fc̃s est. cuius utiq
dñs nõ erat. anteqͣm eẽt cuiꝰ ẽt: Certe
uel ut dñs hoĩs eẽt. ex temꝑe accidit d̾o.
Et ut oĩs auferri uideatur etrou̾sia. cer¬
te ut tuus dñs eẽt aut nĩs qui mͦ ẽẽ
cepimꝰ. ex temꝑe accidit deo. Ant si et
hoc ꝓpter obscurã questionẽ aĩe uidet᷑
incertum: qͥd ut eẽt dñs ppłĩ isrł: qr¬

Expanded text:
 coeperunt — quid respondebit de homine, qui in tempore factus est, cuius utique deus non erat, antequam esset cuius esset? certe uel ut dominus hominis esset, ex tempore accidit deo; ut omnis auferri uideatur controuersia, certe ut tuus dominus esset aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit deo; aut et, si propter obscuram quaestionem animae uideatur incertum, quid, ut esset dominus populi Isr
Abbreviated transcription (Latin):
latiue. ut neq cũ incipit dici neq cũ
desinit aliquid in eius natura uel for¬
ma qua nũmus est mutationis fiat:
qͣnto facilius de illa in cõmittabili di
sb̾a debemꝰ acciꝑe. ut ita dicatur re¬
latiue aliqͥd ad creaturã. ut qͣmuis
sb̃e dei accidissce intellegatur. s il¬
li creature ad qm dr̃: Domine inqͥt
refugiũ factus es nobis. Refugi¬
um ergo nr̃m d̾s relatiue dicitur: ad
nos en im refertur. Et tunc refugi¬
um nt̃m fit.: cũ ad eũ refugimꝰ. Nũ qͥd
t̾ẽ fit aliqͥd in eius natura ꝙ añqͣm
ad eũ refugeremꝰ ñ eint: In nobis gͦ fit
aliqua mutatio: Deteriores eĩ fuimꝰ
anteꝙͣ ad eũ refug̾emus et efficimur
ad eum refugiendo meliores: In illo
aũt nulla: Sic et pr̃ nr̃ eẽ incipit cũ
ꝑ eiꝰ grãm regen̾amur: qm̃ dedit no¬
bis potestatem filios dei fieri. Sb̾a ita¬
nt̃a mutat᷑ inmelius. cum filii eiꝰ effi¬

Expanded text:
latiue, ut neque cum incipit dici neque cum latiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis i substantiae dei accidisse intellegatur, sed illi creaturae, ad quam dicitur? domine, inquit, refugium factus es nobis. refugium ergo nostrum deus relatiue dicitur; ad nos enim refertur et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus. numquid tunc fit aliquid in eius natura, quod antequam ad eum refugeremus non erat ? in nobis ergo fit aliqua mutatio — deteriores enim fuimus, antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores — in illo autem nulla. sic et pater noster esse incipit, cum per eius gratiam regeneramur, quoniam dedit nobis potestatem filios dei fieri. stra mutatur in melius, cum filii eius effi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Nam sempit̾ne sp̃c donũ temꝑalit̾
autẽ donatũ. Nam et si dñs ñ dicitur.
nͥ cum iam hr̃e incipit seruum: et iam
ista appellatio relatiua ex temꝑe ẽ d̾o.
Non enĩ sempit̾na creatura est: cuius
est ille dnĩs. Quomͦ ergo obtinebimus
nec ip̃a relatiua ẽẽ accidentia. qm̃ ni
chil accidit deo temporalit̾ q ñ est mu¬
tabilis sicut in exordio huiꝰ disputatio¬
nis tractauimꝰ: ecce dñm ecce ñ sempi¬
t̾nũ ht̃. necogamur etiã creaturã sem¬
pit̾nam dicere: qr ille semptt̾ne nõ¬
dñaretur nͥ etiam ista sempiterne fa¬
mularet᷑. Sicut au̾t ñ potest ẽẽ seruꝰ¬

Expanded text:
mus. nam sempiterne spiritus donum, temporaliter autem donatum. nam et dominus si non dicitur nisi cum habere incipit seruum, etiam ista appellatio relatiua ex tempore est deo; non enim sempiterna creatura est, cuius est ille dominus. quomodo ergo obtinebimus nec ipsa relatiua esse accidentia, quoniam nihil accidit deo temporaliter, quia non est mutabilis, sicut in exordio huius disputationis tractauimus? ecce dominum esse non sempiternum habet, ne cogamur etiam creaturam sempitdominaretur, nisi etiam ista sempiterne famularetur. Sicut autem non potest esse ser
Abbreviated transcription (Latin):
ea fecisset. ñ homines ꝑditos sed
celestes deos iuderetur imitatus:
et tam̃ o flumen tartareum. lac¬
tantur in te filii hominũ cum
merredib ut hec discant: et mag¬
na res agitur cum hoc agitur pu¬
blice inforo in conspectu legum
supra mercedem salaria decernenti¬
um. et saxa tua pertutis et sonas

Expanded text:
ea fecisset, non homines perditos, sed ea fecisset, non homines perditos, sed caelestes deos uideretur imitatus. Et tamen, o flumen tartareum, iactantur in te fili hominum cum mercedibus, ut haec discant, et magna res agitur, cum hoc agitur publice in foro, in conspectu legum supra mercedem salaria decernentium, et saxa tua percutis et sonas
Abbreviated transcription (Latin):
uana discerem tu disciplinã dabas
mͣ et meis uanis. peccata delectatio¬
nũ meaꝵ dimisisti mͥ. Siditi en̾̃i
in eis multa uerba utilia. sed et in
rebus ñ uanis disci possunt. et ea
iua tuta est. in qua pueri ambu¬
larent. Sedue tibi flumen moris
humani. Quis resistet tibr: qm¬
dui ñ siccaberis. quousq solues e¬
ue filios in mare magnum ⁊ for¬
midolosum: Quod uix transeunt
qui lignum conscenderint: nonne
ego in te legi et tonantem iouem
et adulterantẽ: et utiq ñ possent
hec duo. sed actum est. ut haberet
auctoritatẽ imitandum uerum
adulterium. lenocinante falso to¬
nitru. Quis aũt penulatoꝵ ma¬
gistroꝵ. audit aure sobria ex eo¬
dem puluere hominem claman¬
tem et dicentem: Eingebat hec
omerus et humana ad deos trans¬
ferebat. diuina mallem ad nos. S
uerius dicitur qd̵ fingebat hec qͥ¬
dem ille. sed hominib flagitiosis
dinina tribuendo. ne flagitia fla¬
gitia putarentur: et ut quiquis

Expanded text:
uana discerem, tu disciplinam dabas uana discerem, tu disciplinam dabas mihi et in eis uanis peccata delectationum mearum dimisisti mihi. didici in eis multa uerba utilia; sed et in rebus non uanis disci possunt, et ea uia tuta est, in qua pueri ambularent. Sed uae tibi, flumen moris humani! quis resistit tibi? quamdiu non siccaberis? quousque uolues Euae filios in mare magnum et formidulosum, quod uix transeunt qui lignum conscenderint? nonne ego in te legi et tonantem Iouem et adulterantem? et utique non posset haec duo, sed actum est, ut haberet auctoritatem imitandum uerum adulterium lenocinante falso tonitru. quis autem paenulatorum magistrorum audit aure sobria ex eodem puluere hominem clamantem et dicentem: fingebat haec Homerus et humana ad deos transferebat; diuina mallem ad nos? sed uerius dicitur, quod fingebat haec quidem ille, sed hominibus flagitiosis diuina tribuendo, ne flagitia flagitia putarentur et ut quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
didicissem ñ adocentib sed a loquẽ¬
tib in quoꝵ et ego aurib partu-¬
riebam quicquid sentiebam. Hĩe
satis elucet maiorem habere ium
ad discenda ista. liberam turiosita¬
tem qm metuculosam necessitarẽ.
S illius fluxum hec restringit
legib tuis d̾s. legib tuis a ma¬
gistroꝵ ferulis usq ad temptatõ¬
nes martyrũ ualentib legib tu¬
is miscere salubres amartrudĩes.
reuocantes nos ad te a iocundtra¬
te pestifera qua recessimꝰ a te. Exau¬
di dñe dep̾cationem meam. ne de¬
ficiat anima mea sub disciplina
tua. neq deficiam in confitendo
tͥ miserationes tuas quib eruisti
me ab omnib uiis meis pessimᷤ.
et dulcescas mͥ suꝑ omnes sedue¬
tiones quas sequebar. et amente
ualidissime. et amplecter manum
tuam totis p̾cordiis meis et eru¬
as me ab omni temptatione usq
us tibi seruiat quicquid utile puer
didici. tibi seruiat quod loquor et
scribo et lego et numero. qm̃ cum

Expanded text:
didicissem non a docentibus, sed a loquendidicissem non a docentibus, sed a loquentibus, in quorum et ego auribus parturiebam quidquid sentiebam. hinc satis elucet maiorem habere uim ad discenda ista liberam curiositatem quam meticulosam necessitatem. sed illius fluxum haec restringit legibus tuis, deus, legibus tuis a magistrorum ferulis usque ad temptationes martyrum, ualentibus legibus tuis miscere salubres amaritudines reuocantes nos ad te a iucunditate pestifera, qua recessimus a te. Exaudi, domine, deprecationem meam, ne deficiat anima mea sub disciplina tua neque deficiam in confitendo tibi miserationes tuas, quibus eruisti me ab omnibus uiis meis pessimis, ut dulcescas mihi super omnes seductiones, quas sequebar, et amem te ualidissime et amplexem manum tuam totis praecordiis meis et eruas me ab omni temptatione usque us, tibi seruiat quidquid utile puer didici, tibi seruiat quod loquor et scribo et lego et numero, quoniam cum
Abbreviated transcription (Latin):
neus plenus armatis. et troie in¬
cendium. atq ip̃ius umbra creu¬
se. Cur ergo grecam etiã gramma¬
ticam oderam talia cantantem: Nã
et omerus peritus texuit tales fa¬
bellas: et dulcissime uanus est mͥ
tamen amarus erat puero. Cre¬
do etiam grecis pueris uirgilius
ita sit. cum eum sic discere cogunt᷑.
ut ego illum. iudelicet difficulter
difficultas om̃ino ediscende lin¬
gue peregrine quasi felle asperge¬
bat omines suauitates grecas fa¬
bulosaꝵ narrationum. Nulla eĩ
u̾ba illa noueram. et seius terro¬
rib ac penis ut nossem instaba¬
tur mͥ uehement̾. Nam et latina
aliqͣndo infans utiq nulla noue¬
ram. et tam̃ aduertendo didici sñ
ullo metu atq cruciatu. Inter
etiã blandunenta mitricium. et
ioca arridentium et lecitias allu¬
dentiũ. Sidici uero illa sine pena-¬
li onere urgentium. cum me urge¬
ret cor meum ad parienda concepta
sua et qua ñ esset nisi aliqua u̾ba

Expanded text:
neus plenus armatis et Troiae inneus plenus armatis et Troiae incendium atque ipsius umbra Creusae. Cur ergo graecam etiam grammaticam oderam talia cantantem? nam et Homerus peritus texuerat tales fabellas et dulcissime uanus est et mihi tamen amarus erat puero. credo etiam graecis pueris Vergilius ita sit, cum eum sic discere coguntur ut ego illum. uidelicet difficultas, difficultas omnino ediscendae linguae peregrinae quasi felle aspergebat omnes suauitates graecas fabulosarum narrationum. nulla enim uerba illa noueram et saeuis terroribus ac poenis, ut nossem, instabatur mihi uehementer. nam et latina aliquando infans utique nulla noueram et tamen aduertendo didici sine ullo metu atque cruciatu inter etiam blandimenta nutricum et ioca arridentium et laetitias alludentium. didici uero illa sine poenali onere urgentium, cum me urgeret cor meum ad parienda concepta sua, id quod non esset, nisi aliqua uerba