comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑter qͣndo nob̾ de scͥpturis scĩs mentiendi
ponunt᷑ exempla. aut mendatia ñs̃. s pu¬
cant᷑ eẽ dũ ñ intelligunt᷑: aut si mendatia
sant imitanda ñ sunt. quia iusta eẽ ñ pos¬
sint. s qͦd scͥptum ẽ bene deũ fecisse cũ he¬
nreis obstetricib. ce cum raab iherecontina
moretrice. ñ ideo factum ẽ quia mentite s̃:
s qͥa in homines dei misericordes fuerũt.
son ẽ itaꝙ in eis remunerata fallatia.
s̃ beniuolentia: benignitas mentis.nõ
niquitas mentientis. Sicut enĩ mirum
absurdũꝙ ñ eẽt. si alio prius temꝑe cõmis¬
sa abeis aliqua oꝑa mala. ds̃ ꝓpter poste¬
nora oꝑa bona uellet ignoscere: ita mi¬
randũ ẽ qd uno temꝑe in una causa deus
itrumꝙ conspiciens. id est factũ miscdit̃
sactumꝙ fallaciter. & bonũ remunerauit:
e ꝓpter hoc bonũ malũ illud ignouit. Si
enĩ pecc̃a q̃ propter carnis ꝯcupiscentiã.
ñ ꝓpter miscdiam fiunt. ꝓpter posteriora

Expanded text:
ter quando nobis de scripturis sanctis mentiendi ponuntur exempla, aut mendacia non sunt, sed putantur esse, dum non intelleguntur, aut, si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia iusta esse non possunt. sed quod scriptum est bene deum fecisse cum hebraeis obstetricibus et cum Raab Hiericuntina meretrice, non ideo factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines dei misericordes fuerunt. non est itaque in eis remunerata fallacia, sed beniuolentia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis aliqua opera mala deus propter posteriora bona uellet ignoscere, ita mirandum non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remunerauit et propter hoc bonum malum illud ignouit. si enim peccata, quae propter carnis concupiscentiam, non propter misericordiam fiunt, propter posteriora
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃: qui nõdũ nati s̃: Cathecummi qͣmou
sunt: suꝑ illos sunt omĩa pecc̃a eoꝵ s̃i
cathecumini: qͣntomag̃ pagani: Qnͣtim
gis heretici: s hereticis baptismũ ñ mit¬
mus. Quare: Quia sic habet baptysmu
quomͦ desertor habet karacterem: itarsi
habent baptysmũ. Habent s unde de¬
nentur: ñ unde coronentur. Et tñ si dee¬
tor ipse correptus incipiat militare:
quid audet quisqm ei karacterem mitauꝰ¬

Expanded text:
noster, qui nondum nati sunt? Catechumeni quamdiu noster, qui nondum nati sunt? Catechumeni quamdiu sunt, super illos sunt omnia peccata eorum. Si catechumeni, quanto magis Pagani? quanto magis haeretici? Sed haereticis Baptismum non mutamus. Quare? Quia sic habent Baptismum, quomodo desertor habet characterem: ita et isti habent Baptismum; habent, sed unde damnentur, non unde coronentur. Et tamen si desertor ipse correctus incipiat militare, numquid audet quisquam ei characterem muta
Abbreviated transcription (Latin):
tis: s sunt uenialia sine quib uita ista
ñ ẽ. Propter omĩa pecc̃a: baptysmus in¬
uentus ẽ. Propter leuia sine quib ẽ ñ po¬
sumus: oratio inuenta. Quid habet
Dimitte nobis debita nr̃a. sicut &e nosi¬
mitamus debitorib nr̃is. Semel abi¬
mur baptismate: cotidie abluim᷑ oan¬
ne. S nolite illa cõmittere. pro quib
cesse ẽ ut a xp̃i corꝑe separemini: qͥd abs
a uobis. Illi enĩ quos uidetis agere pen¬
tentiã. scelera commiserunt. aut adis¬
ria. aut aliqua facta immania: ino
gunt penitentiã. Nam si leuia pec̃a p
sorum eẽnt: ad hec cotidiana oratio
oratione. in humilitatẽ maiore penr¬
tie. Tamen d̃s ñ dimitait pecc̃a: nisi lu¬
zatis. Ipsa pecc̃a que pͥmum dimitat iui
insi baptytatis dimittit. Qnͣdo: Qnͣdobin¬
tyrantur. Pecc̃a q̃ postea orantib dimitai¬
tur. & penitentib quib dimitat: bapi¬
ratis dimittit. Nam quomͦ dicunt pan

Expanded text:
tis; sed sunt venialia, sine quibus vita ista tis; sed sunt venialia, sine quibus vita ista non est. Propter omnia peccata Baptismus iventus est; propter levia, sine quibus esse non possumus, oratio inventa. Quid habet oratio? Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Semel abluimur Baptismate, quotidie abluimur oratione. Sed nolite illa committere, pro quibus necesse est ut a Christi corpore separemini: quod absit a vobis. Illi enim quos videtis agere poenitentiam, scelera commiserunt, aut adulteria, aut aliqua facta immania: inde agunt poenitentiam. Nam si levia peccata ipsorum essent, ad haec quotidiana oratio in oratione, in humilitate majore poenitentiae: tamen Deus non dimittit peccata, nisi baptizatis. Ipsa peccata quae primum dimittit, non nisi baptizatis dimittit. Quando? Quando baptizantur. Peccata quae postea orantibus dimittuntur, et poenitentibus, quibus dimittit, baptizatis dimittit. Nam quomodo dicunt, Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccła scã. eccła una. eccła uera. eccl̃a catho¬
lica: contra om̃s hereses pugnans. Pug¬
nare potest: expugnari tñ ñ potest. here¬
ses om̃s de illa exierunt: tamqm sarmen¬
ta inutilia de uite p̃cisa. Ipsa autẽ manet
in radice sua. in uite sua. in caritate sua:
pecc̃oꝵ. Habetis symbolũ ꝑfecte inuo¬
bis. Qnͣdo baptyramini. nemo dicat il¬
lud feci. forte ñ mͥ dimitatur. Qͥa fecisti.
qnͣtum fecisti. dic immane aliqd quid cõ¬
misisti. Graue horrendũ: qd etiã cogita¬
re horret. Quicqͥd uis feceris: nũm qͥd
xp̃m occidisti: Non ẽ isto facto aliquid
peius: qͥa ce xp̃o nichil ẽ meliꝰ. Qntum ne¬
fas ẽ occidere xp̃m. Iudei tñ eũ occidert̃.
&e multi in eũ postẽa crediderunt: ce bi¬
berunt sanguinẽ. Dimissum ẽ illis pec¬
catum: qͦd commiserunt. Cũ bapti⁊ati
fueritis. tenete uitam bonã in p̃ceptis
der: ut baptismũ custodiatis usꝙ in finẽ.
Non uobis dico quia sine pecc̃o hic uiue¬

Expanded text:
Ecclesia una, Ecclesia vera, Ecclesia catholica, contra omnes haereses pugnans: pugnare potest, expugnari tamen non potest. Haereses omnes de illa exierunt, tanquam sarmenta inutilia de vite praecisa: ipsa autem manet in radice sua, in vite sua, in charitate sua. peccatorum. Habetis Symbolum perfecte in vobis, quando baptizamini. Nemo dicat: Illud feci, forte non mihi dimittitur. Quid fecisti? quantum fecisti? Dic immane aliquid quod commisisti, grave, horrendum, quod etiam cogitare horres: quidquid vis feceris, numquid Christum occidisti? Non est isto facto aliquid pejus, quia et Christo nihil est melius. Quantum nefas est occidere Christum? Judaei tamen eum occiderunt, et multi in eum postea crediderunt, et biberunt ejus sanguinem: dimissum est illis peccatum quod commiserunt. Cum baptizati fueritis, tenete vitam bonam in praeceptis Dei, ut Baptismum custodiatis usque in finem. Non vobis dico quia sine peccato hic vive
Abbreviated transcription (Latin):
credidistis. Habet aliquid pater. qd̃ ñ habet
filius: hoc arriani heretici blasphemi dict̃.
ñ ego.s ego quid dico: Si habet aliqͥd pater
quod ñ habet filius: mentitur filius qui di¬
eit. Omnia que habet pater: mea sunt.
Multa ce innumerabilia s̃ testimonia: qus

Expanded text:
credidistis. Habet aliquid Pater quod non habet credidistis. Habet aliquid Pater quod non habet Filius? Hoc Ariani haeretici blasphemi dicunt, non ego. Sed ego quid dico? Si habet aliquid Pater, quod non habet Filius; mentitur Filius, qui dicit, Omnia quae habet Pater, mea sunt t innumerabilia sunt test
Abbreviated transcription (Latin):
genuit: Qͥd enĩ dr̃ genuit: Homo enĩ ma¬
s quia senescit ille. crescit iste: ce ad formã
patͥs sui uel crescendo ꝑuenit. filius dĩ si ñ
crescit. quia nec potest ds̃ senescere: ꝑfectꝰ
natus ẽ. Perfectus quidẽ natus. si ñ crescit
ce minor ñ remansit: eqͣlis ẽ. Nam ut sci¬
atis omĩpotentem de omĩpotente natum:
ipsum audite qui ueritas ẽ. De se qd̃ dicit
ueritas: hoc ẽ uerũ. Qd ait ueritas. Qͥd ait
filius qui ẽ ueritas: Quecũꝙ pat̾ facit: hec
& filius similiter facit. Omp̃c ẽ filius: om¬
nia faciendo que uoluerit. Nam si facit
aliqua pater q̃ ñ facit filius: falsum dix̃
filius. quecũq facit pat̾. hec & filius simi
liter facit. S quia uerũ dixit filius. credi¬
te quecũꝙ pat̾ facit hec & silius similiter¬
facit: ce credidistis in filiũ omĩpotentẽ.
Qd uerbũ cesi in symbolo ñ dixistis. tñ hoc ẽ
qͦd exp̃sistis: qnͣdo in unicum ipsum deum

Expanded text:
genuit? Quid enim dixi, genuit? Homo enim magenuit? Quid enim dixi, genuit? Homo enim mased quia senescit ille, crescit iste, et ad formam patris sui vel crescendo pervenit. Filius Dei si non crescit, quia nec potest Deus senescere; perfectus natus est. Perfectus quidem natus, si non crescit, et minor non remansit; aequalis est. Nam ut sciatis omnipotentem de omnipotente natum, ipsum audite qui Veritas est. De se quod dicit Veritas, hoc est verum. Quid ait Veritas? quid ait Filius, qui est Veritas? Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit . Omnipotens est Filius, omnia faciendo quae voluerit. Nam si facit aliqua Pater quae non facit Filius, falsum dixit Filius: Quaecumque Pater facit, haec et Filius facit similiter. Sed quia verum dixit Filius: credite, Quaecumque Pater facit, haec et Filius facit similiter; et credidistis in Filium omnipotentem. Quod verbum etsi in Symbolo non dixistis, tamen hoc est quod expressistis, quando in unicum ipsum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ce cor unum. Multe anime erant: fides eas¬
dem unam fecerat. Tot milia animarum
erant: amauerunt se. &e multe s̃ una. Ama¬
uerunt dm̃ in igne caritatis: & ex multitu¬
dine ad pulchritudinis unitatẽ uenerunt.
Si tam multas animas fecit animã unam
caritas: qualis caritas ẽ apud deũ. ubi nul¬
la uarietas s integra equalitas: Simt̾ris
& in hominib potuit eẽ tanta caritas. ut
detot animab faceret unã animã. ubi
semꝑ inseꝑabilis fuit pat̾ a filio. filius a
patre: potuerunt ambo eẽ nisi unus deus:
s: ille anime. & multe anime dici potue¬
runt. ce anima una. Ds̃ autẽ ubi ẽ meffa¬
bilis ce summa coniunctio unus ds̃ dici po¬
test. ñ duo dii. fãcit qd̾ uult pat̃: facit qd
uult filius. Nolite putare omĩpotentem
patrem: ce ñ omĩpotentẽ filiũ. Exror ẽ. De¬
lete hoc in uobis. Non hereat in memoria
tem: ñ uerum filium genuit: Quid enim
fratres mei si pater maior minorem filium

Expanded text:
et cor unum . Multae animae erant, fides easet cor unum . Multae animae erant, fides easdem unam fecerat. Tot millia animarum erant; amaverunt se, et multae sunt una: amaverunt Deum in igne charitatis, et ex multitudine ad pulchritudinis unitatem venerunt. Si tam multas animas fecit animam unam charitas; qualis charitas est apud Deum, ubi nulla diversitas, sed integra aequalitas? Si in terris et in hominibus potuit esse tanta charitas, ut de tot animabus faceret unam animam; ubi semper inseparabilis fuit Pater a Filio, Filius a Patre, potuerunt ambo esse nisi Deus unus? Sed illae animae, et multae animae dici potuerunt, et anima una: Deus autem, ubi est ineffabilis et summa conjunctio, unus Deus dici potest, non dii duo. 5. Facit quod vult Pater, facit quod vult Filius. Nolite putare omnipotentem Patrem et non omnipotentem Filium: error est, delete hoc in vobis, non haereat in memoria tem, non verum filium genuit. Quid enim dicimus, fratres, si Pater major minorem filium
Abbreviated transcription (Latin):
Iam qndo unicum: crede onipotentem. Nõ
enim. ds̃ pater facit quod uult: oe ds̃ filius
ñ facit qd̾ uult̾. Una uoluntas ẽ patͥs & fi¬
lii: quia una natura. Nec enĩ uoluntas fi¬
lii potest a patͥs uoluntate aliqntulũ se¬
mus duos deos: quomͣ quidã introduct̃
ce dicunt. Ds̃ pat̾. &e ds̃ filius: s maior ds̃ pa¬
ter: minor ds̃ filiꝰ. Ambo qͥd: Duo dii: erube¬
scis dicere. erubesce credere. Dñs ds̃ pat̃ dicis:
ce dñs ds̃ filius. Et dicit ipse filius. Nemo po¬
test duob dñis seruire. In familia ipsius sic
erimus: ut quomͦ in domo magna ubi est
pat̾familias. ce habet filiũ. Dicamus ce nos.
dñs maior. dñs minor: Aduersamini talẽ
cogitationem. Si uobis talia feceritis: in cor¬
de idola ponitis. in anima una. Prorsus re-¬
pellite. Prius credite: postea intelligite. Cui
autẽ donat ds̃ ut cũ crediderit cito intelli¬
gat: dei donũ ẽ. ñ humana fragilitas. c̃ am̃
si nũdum intelligitis creditẽ. Ds̃ unus pater:

Expanded text:
Jam quando unicum, crede omnipotentem: non enim Deus Pater facit quod vult, et Deus Filius non facit quod vult. Una voluntas est Patris et Filii, quia una natura. Nec enim voluntas Filii potest a Patris voluntate aliquantulum semus duos deos, quomodo quidam introducunt, et dicunt: Deus Pater et Deus Filius, sed major Deus Pater, minor Deus Filius. Ambo quid? Duo dii? Erubescis dicere, erubesce credere. Dominus Deus Pater dicis, et Dominus Deus Filius: et dicit ipse Filius, Nemo potest duobus dominis servire . In familia ipsius sic erimus, ut, quomodo in domo magna ubi est paterfamilias et habet filium, dicamus et nos: Dominus major, Dominus minor? Aversamini talem cogitationem. Si vobis talia feceritis in corde, idola ponitis in anima una. Prorsus repellite. Prius credite, postea intelligite. Cui autem donat Deus, ut cum crediderit, cito intelligat; Dei donum est, non humana fragilitas. Tamen si nondum intelligitis, credite: Deus unus Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
gine. Ille ds̃ tantus equalis patͥ natus ẽ s¬
spũ scõ. & uirgine maria humilis: unde si¬
naret suꝑbos. Exaltauit se homo ce ceedit
humiliauit se ds̃ ce erexit. Humilitas xp̃is
le descendit. Nos iacebamꝰ ille se inclinauit. Nim¬
damus ce surgamus: ut ñ in penã cadun
mana: humilis excelsa. Unde humilis:
homo natus ẽ hominib. Unde excella.
Quia de uirgine. ẽsirgo concepit iurgi pe¬
agebat ce iudex erat ipse pontius pilatia
qnͣdo passus ẽ xp̃c. Iudicis nomine siguai
sunt temꝑa: qnͣdo passus ẽ sub pontio pli¬
to. Qnͣdo passus ẽ: crucifixus. ce sepultus li¬

Expanded text:
ia. Ille Deus tantus aequalis Patri, natus de Spiritu sancto et virgine Maria humilis, unde sanaret superbos. Exaltavit se homo, et cecidit: humiliavit se Deus, et erexit. Humilitas Christille descendit: nos jacebamus, ille se inclinavit. Prendamus et surgamus, ut non in poenam cadamus. mana, humilis et excelsa. Unde humilis? Quia homo natus est ex hominibus. Unde excelsa? Quia de virgine. Virgo concepit, virgo peagebat, et judex erat ipse Pontius Pilatus, quando passus est Christus. Judicis nomine signata sunt tempora, quando passus est, sub Pontio Pilato; quando passus est, crucifixus, mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
una substantia. una potentia: summa ȩ¬
qualitas. nulla diuisio. nulla diuersitas:
ꝑpetua caritas.c̾ultis nosse qͦd ds̃ ẽ spiri¬
tus sc̃s: Baptizamini: oe templũ eiꝰ eritis.
Apłs dicit. Sescitis qͥa corꝑa ur̃a templũ in
habet ds. Nam &e salomon rex ce ꝓpħa: ius¬
sus ẽ edificare templũ dño. Si edificaret
templũ soli. aut lune. aut stelle alicui. aut
alicui angło: ñne damnaret illũ ds̃: Qa
deũ. Et unde edificauit: De lignis &e lapi¬
dib: qͥa dignatus ẽ ds facere sͥ ꝑ seruum
suum domũ in t̾ra. ubi rogaret᷑. ubi mora¬
retur. Unde dic̃ beatus stephanus. Salo¬
mon edificauit illi domũ: s altissimus ñ
in manufactis templis inhabitat. Si ergo
edificauit templũ. qui ce corꝑa nr̃a. Atten¬
dite apłm dicentem. Os̃ temꝑauit corpus
ei cui deerat: maiorẽ honorem dans. cum
loq̃retur de diuersis membris. ut ñ eẽnt
scissure in corꝑe. Ds̃ creauit corpus nr̃m.
Herbam ds̃ creauit. Corpus nr̃m qͥs crea¬

Expanded text:
una substantia, una potentia, summa aequalitas, nulla divisio, nulla diversitas, perpetua charitas. Vultis nosse quod Deus est Spiritus sanctus? Baptizamini, et templum ejus eritis. Apostolus dicit, Nescitis quia corpora vestra templum in habet Deus: nam et Salomon rex et propheta jussus est aedificare templum Deo. Si aedificaret templum soli, aut lunae, aut stellae alicui, aut alicui angelo, nonne damnaret illum Deus? QuDeum. Et unde aedificavit? De lignis et lapidibus: quia dignatus est Deus facere sibi per servum suum domum in terra, ubi rogaretur, ubi memoraretur. Unde dicit beatus Stephanus: Salomon aedificavit illi domum, sed Altissimus non in manu factis templis inhabitat . Si ergo aedificavit templum, qui et corpora nostra. Attendite Apostolum dicentem, Deus temperavit corpus, ei cui deerat majorem honorem dans ; cum loqueretur de diversis membris, ut non essent scissurae in corpore. Deus creavit corpus nostrum. Herbam Deus creavit, corpus nostrum quis crea
Abbreviated transcription (Latin):
b abeatitudine q̃ dextera pat̾s uocat᷑ ipsiꝰ
lntitudinis nomen ẽ dextera patͥs. Nam si
ninaliter acceꝑimus qͥa sedet ad dexteram
pato. ille erit ad sinistram. Numqͥd fas est
it lic illos componamus: filiũ ad dextram
satrem ad sinistrã: Ibi omĩs dextera ẽ: qͥa
uiuos iustos: mortuos iniustos. Utros q
ĩ iudicat. sua cuiq retͥbuens: iustis dictu
Is in nud̾icio. Henite benedicti patͣs mei
ꝑcipite regnũ qͦd uobis paratum ẽ abmi¬
cio mundi. Ad hoc uos parate. hec sꝑate.
propterea uiuite: ce sic uiuite. Propterea
credite ꝓpterea baptẏramini. ut possit uo¬
bis dici. ezenite benedicti patͥs mei. ꝑcipi¬
te regnum qͦd uobis patatũ ẽ a ꝯstitutio¬
ne mundi. Sinistris quid: Ite in ignem
et̃num: qui paratus ẽ diabolo &e angłis eiꝰ.
Sic iudicabunt᷑ a xp̃o uiui ce mortui. di
ẽ alia in plenitudine temporis de uirgme
natiuitas xp̃r. dicta ẽ passio xp̃i. dictum ẽ
iudicium xp̃i. Totum ẽ dictũ qd̾ dicendũ

Expanded text:
 ipsius beatitudinis nomen est, dextera Patris. Nam si carnaliter acceperimus; quia sedet ad dexteram Patris, ille erit ad sinistram. Numquid fas est ut sic illos componamus, Filium ad dexteram, Patrem ad sinistram? Ibi omnis dextera est, quiVivos, justos; mortuos, injustos. Utrosque enim judicat, sua cuique retribuens. Justis dicturus est in judicio: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi. Ad hoc vos parate, haec sperate, propterea vivite, et sic vivite, propterea credite, propterea baptizamini, ut possit vobis dici: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi. Sinistris quid? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Sic judicabuntur a Christo vivi et mortui. Dicdicta est alia in plenitudine temporis de virgine nativitas Christi, dicta est passio Christi, dictum est judicium Christi. Totum
Abbreviated transcription (Latin):
num agri qͥd hodie ẽ ce cras in clibanũ mit.¬
titur. ds̃ sic uestit. Ille gͦ creat qui uestit.
et apłs. stulte qͦd seminas ñ uiuificatur.
nisi moriatur. Et qd̾ seminas. ñ corpus qͦd
futurũ ẽ seminas. s nudũ granũ ut fere
tritici: aut alicuiꝰ ceteroꝵ. Ds autẽ illi dat
corpus quomͦ uoluerit: ae unicuiq semi¬
num ꝓprium corpus. Si gͦ ds̃ corꝑa nr̃a
cium dm̃ quasi. quia pater ce filius ce sp̃s
sc̃s unus ẽ ds̃. Sic credite. Sequit᷑ post tri¬

Expanded text:
clibanum mittitur, Deus sic vestit . Ille ergo creat, qui vestit. Et Apostolus: Stulte, quod seminas non vivificatur, nisi moriatur: et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum, ut forte tritici, aut alicujus caeterorum; Deus autem illi dat corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Si ergo Deus corpora nostra tium Deum; quia Pater et Filius et Spiritus sanctus unus est Deus. Sic credite. CAPUT VI.
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ ut possideret homines. Non gͦ creat᷑a
dum infantib exorcizatur aut exsufflatur:
sille sub quos̃ om̃s qui cũ pecc̃o nascuntur.
fitrinĩ pͥnceps pecc̃oꝵ. Ac ꝑ hoc ꝓpter unũ
nilapsus ẽ ce om̃s misit in mortẽ: missus
sinus sine pecẽo. qui om̃s in se credentes
plieat ad uitã liberans eos a pecc̃o. Ideo cre
ñ ẽ quẽ genuit. Si uerus ẽ autẽ fillł. hoc
generat. Non generat homo boue. nõ
duerit ouus cane: net canis ouem. Quicq̃do
ẽ qͦd gena̾t: id qͦd ẽ gen̾at. Tenete ꝙͥ fortit̃. firmi

Expanded text:
minem, ut possideret homines. Non ergo creatura minem, ut possideret homines. Non ergo creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur: sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur; est enim princeps peccatorum. Ac per hoc propter unum qui lapsus est et omnes misit in mortem, missus est unus sine peccato qui omnes in se credentes perducat ad vitam, liberans eos a peccato. non est quem genuit. Si verus est autem Filius, hoc eque, hoc generat. Non generat homo bovem, non generat ovis canem, nec canis ovem. Quidquid est quod generat, id quod est generat. Tenete ergo fort
Abbreviated transcription (Latin):
Inuusibilia: sicut s̃ in celis sedes. & dñatioes.
incipatus potestates. archangli. angh̾. si be¬
ne uixerimus ciues nr̃i. fecit in celo uisibi¬
ha solem. lunã. stellas. Sius animalib t̾¬
estrib: ornauit t̾ram. Impleuit aerem uo¬
satilib: t̾ram ambulantib ce serpentib:
mare natantib. Omĩa impleuit suis cre¬
iuris ꝓpriis. fẽcit ce hominẽ ad maginẽ
e similitudinẽ suã: in mente. Ibi ẽ enim
mago dei.Ideo mens ipsa ñ potest compre¬
hendi. nec a se ipsa: ubi ẽ imago dei. Ad hoc
sacti sumus ut creaturis ceteris dominem᷑:
s ypecc̃m in primo homine lapsi sumus.
em mortis hereditatẽ om̃s deuenimus.
facti sumus humiles. mortales. impleti su¬
mus timorib. errorib. hoc merito peccati:
um quo merito ce reatu nascit᷑ omĩs homo.
deo sicut uidistis hodie. sicut nostis. e par¬
uuili exsufflant᷑ & exorcizant᷑. ut pellatur
abeis diaboli potestas inimica. q̃ decepit ho¬

Expanded text:
invisibilia, sicut sunt in coelis Sedes, Dominationes, invisibilia, sicut sunt in coelis Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Archangeli, Angeli, si bene vixerimus, cives nostri. Fecit in coelo visibilia; solem, lunam, stellas. Suis animalibus terrestribus ornavit terram, implevit aerem volatilibus, terram ambulantibus et serpentibus, mare natantibus: omnia implevit suis creaturis propriis. Fecit et hominem ad imaginem et similitudinem suam in mente: ibi est enim imago Dei; ideo mens ipsa non potest comprehendi nec a se ipsa, ubi est imago Dei. Ad hoc facti sumus, ut creaturis caeteris dominemur: sed per peccatum in primo homine lapsi sumus, et in mortis haereditatem omnes devenimus. Facti sumus humiles mortales, impleti sumus timoribus, erroribus: hoc merito peccati; cum quo merito et reatu nascitur omnis homo . Ideo sicut vidistis hodie, sicut nostis, et parvuli exsufflantur et exorcizantur, ut pellatur ab eis diaboli potestas inimica, quae decepit ho
Abbreviated transcription (Latin):
serunt aliqͣndo ẽẽ mentiendũ. id asserendo
ritas nos doceat ẽẽ mendaces. Qle ẽ er̃ it
eẽ adulterandum nemo discat a castitati
dm̃n offendendũ nemo discat a pietate. aũn
nocendum nemo discat a benignitaterd ũ
mentiendũ discamus a ueritate: Poro si
mentiendũ. S ꝑfectoꝵ. ẽ ait ali¬
qͥs solidus cib. multa enĩ scđm
ueniam relaxant᷑ infirmitati: qmius sind¬
rissime nequaqm placeant ueritati Diars
hoc quisqͥs ñ meruit que ꝯsequentia ical¬
enda fuit. Si fuerint aliqͦmodo aliqua pł¬
miasꝙ ꝑueniant. Nec aliquã causa pull
oportet obtendi. cur debeat peierariual q̃
omp̃c. Pater nr̃ peccare ñ potest: facit qͥcqͥd
uust. Ipsa ẽ omĩpotentia. fẽcit quicqͥd bene
ult. quicqͥd iuste uult: qͥcquid autẽ male fit
nuult. Nemo resistit omĩpotenti:. ut ñ quod
iult faciat. Ipse fecit celum &e terram. mare
e omĩa q̃ in eis sunt: inuisibilia ce uisibilia.

Expanded text:
serunt aliquando esse mentiendum, id asserendo serunt aliquando esse mentiendum, id asserendo ritas nos doceat esse mendaces. quale est enim, ut esse adulterandum nemo discat a castitate, deum offendendum nemo discat a pietate, cuiquam nocendum nemo discat a benignitate et esse mentiendum discamus a ueritate? porro simentiendum. Sed perfectorum est, ait aliquis, solidus cibus. multa enim secundum ueniam relaxantur infirmitati, quamuis sincerissimae nequaquam placeant ueritati. dicat hoc quisquis non metuit, quae consequentia metuenda sunt, si fuerint aliquo modo aliqua peremiasque perueniant; nec aliquam causam prorsus oportet obtendi, cur debeat peierari uel, qd vult: ipsa est omnipotentia. Facit quidquid bene vult, quidquid juste vult: quidquid autem male fit, non vult. Nemo resistit omnipotenti, ut non quod vult faciat. Ipse fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, invisibilia et visibilia:
Abbreviated transcription (Latin):
diat turba mortalitatis. turba infirinid.¬
tis. respondebo aliqͥd pro negotio uertatie
certe pia. uera. scã castitas ñ nisi ex uertq
ẽ: &e quis qͥs aduersus eam facit. ꝓfecto aui¬
sus ueritatem facit. Cur gͦ & si ñ possid alm
ꝑiclitantib subueniri ñ cominitto stupisꝰ
qd̾ ideo ẽ contrarium ueritati. quia ꝯtrati
ẽ castitati: Et ut ꝑielitantib subueniatu
loquor mendatium: qd ipsi aꝑtissime ẽont¬
rium ueritati: Qd nob̾ tantũ ꝓmeruit cast¬
tas. & offendit ueritas. cũ omnis ex ueriten
sit castitas: ae sit ñ corꝑis s mentis castitas e¬
ritas. atq in mente habitet etiã corꝑis cafi¬
tas: Postremo qd̾ ce pauloante dixi e tterm
ñ dicit: si autẽ ꝓpterea ẽ audiendus m̃nut
rum dicit: quomodo me uult facere diendo
mendacem: quomͦ mendatiũ patronãs̾ ad¬
hibet ueritatem : An aduersario suo unt
ut a se ipsa uincat᷑: Qͥs hanc absurditatin
ferat: In illo modo gͥ dixerimus eos qui al¬

Expanded text:
diat turba mortalitatis, turba infirmitatis, respondebo aliquid pro negotio ueritatis. certe pia, uera, sancta castitas nonnisi ex ueritate est: et quisquis aduersus eam facit, profecto aduersus ueritatem facit. cur ergo et, si non possit aliter periclitantibus subueniri, non committo stuprum, quod ideo. est contrarium ueritati, quia contrarium est castitati, et ut periclitantibus subueniatur, loquor mendacium, quod ipsi apertissime est contrarium ueritati? quid nos tantum promeruit castitas et offendit ueritas? cum omnis ex ueritate sit castitas et sit non corporis, sed mentis castitas ueritas atque in mente habitet etiam corporis castitas. postremo, quod et paulo ante dixi et iterum non dicit? si autem propterea est audiendus, quoniam uerum dicit, quomodo me uult facere uerum dicendo mendacem? quomodo mendacium patronam sibi adhibet ueritatem? an aduersario suo uincit, ut a se ipsa uincatur? quis hanc absurditatem ferat? nullo modo igitur dixerimus eos, qui as
Abbreviated transcription (Latin):
cius intimarent: nec apud auctores tan¬
dum scł̃arium litterarum. ut apud orati¬
um mus loquit᷑ muri. & multela uulpe¬
cule: ut ꝑ narrationem fictam ad id qͦd
agitur uerax significatio referatur. Un¬
de ce ysopitales fabulas ad eum sinẽ re¬
latas nul¬
lus tam meruditus fuit qui
puta¬
ret appellanda mendatia:
sed in
litteris quoq sacͥs sicut in
libro
iudicum ligna sͥ regem requi¬
runt. & loquunt᷑ ad oleam ce ad ficũ. ce
ad uitem. ce ad rubum. qͦd totum utiq fin¬
gitur: ut ad rem que intenditur ficta qͥ¬
significatione ueniat᷑. Hoc dixi ꝓpter id
qͦd scͥptum ẽ de iħu. oe ipse se finxit longꝰ
ire: ne quisqm ex hoc uerbo sicut pͥscillia¬
niste licitum uolens habere mendatium.
Quisqͥs autem uult intelligere illud fingen¬
do quid p̃figurauerit: attendat qͥd uagan¬
do ꝑfecerit. Longius namq postea ꝓfectus
suꝑ omnes celos: ñ tñ deseruit discipłos suos.

Expanded text:
tius intimarent. nec apud auctores tantius intimarent. nec apud auctores tantum saecularium litterarum, ut apud Horatium, mus loquitur muri et mustela uulpeculae, ut per narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur: unde et Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus fuit, qui putaret appellanda mendacia. sed in litteris quoque sacris, sicut in libro Iudicum, ligna srunt et loquuntur ad oleam et ad ficum et ad vitem et ad rubum; quod totum utique ad mores fingitur ut ad rem, quae intenditur, ficta qusignificatione veniatur. Sic et Dquod scriptum est de Iesu: et ipse se finxit longius ire, ne quisquam ex hoc uerbo, sicut Priscillianistae, licitum uolens habere mendacium ititum. quisquis autem uult intellegere illud fingendo quid praefigurauerit, adtendat, quid agendo perfecerit. longius namque postea profectus super omnes caelos non tamen deseruit discipulos suos.
Abbreviated transcription (Latin):
lat longiuis ne: etiam ipsum uerbum¬
posuit quo mendaces nimium delectan¬
tur ut impune mentiant᷑: quasi menda¬
dium sit omne quod fingitur. cum uera¬
citer aliud ex alio significandi causa tam
multa fingantur. Si gͦ nichil aliud signifi¬
casset is in eo qͦd longius ire se fuycit:
merito iudicaretur eẽ mendatium. Porro
autem si bene intelligatur. o ad id quoduo¬
luit significare referatur. inuenitur esse
mysterium: alioquin erunt cuncta men¬
datia que ꝓpter qnͣdam rerũ significan¬
daꝵ similitudinem cum gesta ñ sint tã¬
qͣm gesta narrant᷑. Inde ẽ illa de duob
unius hominis filiis. maiore qui mansit
apud patrem suum. & minore qͥ
ionge ꝑegrinatus ẽ tam ꝓlixa narratio:
in quo genere fingendi humana etiã di¬
cta uel facta irrationabilib animantib
&e reb sensu carentib homines addider̃t:
ut eismodi fictis narrationib s ueraci¬
b significationib qͦd uellent commenda¬

Expanded text:
finxit longius ire, etiam ipsum uerbufinxit longius ire, etiam ipsum uerbuposuit, quo mendaces nimium delectantur, ut inpune mentiantur: quasi mendacium sit omne quod fingitur, cum ueraciter aliud ex alio significandi causa tam multa fingantur. si ergo nihil aliud significasset Iesus in eo, quod longius ire se finxit, merito iudicaretur esse mendacium. porro autem si bene intellegatur et ad id, quod uoluit significare, referatur, inuenitur esse mysterium. alioquin erunt cuncta mendacia, quae propter quandam rerum significandarum similitudinem, cum gesta non sint, tamquam gesta narrantur. unde est illa de duobus unius hominis filiis, maiore, qui mansit apud patrem suum, et minore, qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio. in quo genere fingendi humana etiam dicta uel facta inrationalibus animantibus et rebus sensu carentibus homines addiderunt, ut eius modi fictis narrationibus, sed ueracibus significationibus quod uellent commenda
Abbreviated transcription (Latin):
hoc se nescire finxit. ut aliquid aliud uelut
gnorantia sua significaret. Que significatio
q̃mn uerax erat. mendatium ꝓfecto ñ erat:
cos namq significabant siue illa fluxũ san¬
quinis patiens. siue ille mortuus qͣtriduanꝰ.
quos etiam quicũq sciebat. quodammͦ nesci¬
ebat. Nam ce illa typum gerebat plebis gen¬
tum: unde p̃missa fuerat ꝓphetia. popłs
quem ñ cognoui seruiuit michi. Et lazarꝰ
remotus a uiuentib. tamqͣm ibi iacebat ꝑ
significatiuã similitudinem: ubi ille cuiꝰ
uox ẽ ꝓiectus sum a facie oculoꝵ tuorum.
Et ideo tamqͣm nesciretur a xp̃o. & illa quȩ
suerit. & iste ubi positus fuerit: uerbis in¬
atiogantis figuratum ẽ. ce omne uitatũ
liraci significatione mendatium. Hinc ẽ
am illud. qͦd commemorasti eos dicere.
amere cum duob discipłis: ce ꝓpinqntib
se astello quo ibant illum longius ire
efxisse. Ubi eugłista dicens ipse autẽ se

Expanded text:
hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. quae significatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. eos namque significabant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi, et Lazarus remotus a uiuentibus tamquam ibi iacebat per significatiuam similitudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa, quae fuerit, et iste, ubi positus fuerit, uerbis interrogantis est figuratum et omne uitatum ueraci significatione mendacium. Hinc est etiam illud, quod commemorasti eos dicere \itinere cum duobus discipulis, et propinquantibus eis castello, quo ibant, illum longius se ire finxisse\', ubi euangelista dicens: ipse autem se
Abbreviated transcription (Latin):
adorauit illa figmenta: ac potꝰ libet ĩs
martye xp̃i detestanda ce ui
monstrauit. De nullis gͥ apłicis actib siue
semonib: isti ꝓfecerunt imitanda exempla
mentiendi. De ꝓpheticis gͦ factis seu dictis idõ
sindentur habere qͦd ꝓferant: quia figuras
q̃nuntiatiuas putant ẽẽ mendatia. eo qͦd
mendatiis sunt aliqndo similia: s cum re¬
feruntur ad eas res ꝓpter quas significandaᷤ
ia facta uel dicta s̃. reꝑiuntur significatioes¬
ẽ ueraces: ac ꝑ hoc nullomꝰ ẽẽ mendatia. Mẽ¬
datium ẽ huippe falsa significatio cũ uolun-¬
tate fallendi. Non ẽ autẽ falsa significatio:
ubi cesi aliud ex alio significatur. uerum ẽ
tamen qͦd significatur si recte intelligatur.
sunt q̃dam eiusmodi etiam saluatoris in
sanguinis patiebat᷑ ait. qͥs me tetigit. ae de
lararo. ubi posuisti eum. Sic quippe interro¬
gauit quasi nesciens qͦd utiq sciebat: ac per

Expanded text:
adorauit illa figmenta, ac non potius libere adorauit illa figmenta, ac non potius libere martyr Christi detestanda et uitanda monstrauit. de nullis igitur apostolicis actibus siue sermonibus isti proferunt imitanda exempla mentiendi. de propheticis ergo factis seu dictis ideo sibi uidentur habere, quod proferant, quia figuras praenuntiatiuas putant esse mendacia, eo quod mendaciis sunt aliquando similia. sed cum referuntur ad eas res, propter quas significandas ita facta uel dicta sunt, reperiuntur significationes esse ueraces, ac per hoc nullo modo esse mendacia. mendacium est quippe falsa significatio cum uoluntate fallendi. non est autem falsa significatio, ubi, etsi aliud ex alio significatur, uerum est tamen quod significatur, si recte intellegatur. Sunt quaedam eius modi etiam saluatoris in sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per
Abbreviated transcription (Latin):
nia factus sum. ut om̃s lucfacerem: compe¬
tiendo hoc fecit ñ mentiendo. Fit̃ enĩ qoꝙ
tamq ille cui uult subuenire: qndo tan¬
ta miscdia subuenit. qͣnta sͥ subueni us¬
let. si eẽt ipse in eadẽ miseria constitutus Itup
fit tamqͣm ille ñ quia fallit illum. s qu
se cogitat sicut illum. ũnde illud ẽ ei ap
quod iam supra commemoraui. fratres
occupatus fuerit homo in aliquo delictais
qui spritales estis. instruite huiuis molia
spũ mansuetudinis: intendens terpsũ ll
&e tu tempteris. Nam si ꝓpterea quia Myil
factus sum uideis tam qͣm uideus. e hss
sub lege erant tamqm sub lege. ideo plas¬
dus ẽ mendaciter suscepisse legis uetiri
sacramenta: debuit ce gentium idolacil
eodem modo mentiendo susciꝑe. quia I
etiam his qui sine lege erant tamqͣm sll
lege se factum. ut eos lucͥfaceret. quod uu
ñ fecit: ñ enĩ alicubi sacͥficauit soolis. ale

Expanded text:
nia factus sum, ut omnes lucri facerem, conpania factus sum, ut omnes lucri facerem, conpatiendo id fecit, non mentiendo. fit enim quisque tamquam ille, cui uult subuenire, quando tanta misericordia subuenit, quanta sibi subueniri uellet, si esset ipse in eadem miseria constitutus. itaque fit tamquam ille, non quia fallit illum, sed quia se cogitat sicut illum. unde illud est eius apostoli, quod iam supra commemoraui: fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu tempteris. nam si propterea quia dixit: factus sum iudaeis tamquam iudaeus et his qui sub lege erant tamquam sub lege. ideo putandus est mendaciter suscepisse legis ueteris sacramenta, debuit et gentium idololatriam eodem modo mentiendo suscipere, quia dixit etiam his, qui sine lege erant, tamquam sine lege se factum, ut eos lucri faceret: quod utique non fecit. non enim alicubi sacrificauit idolis aut
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ut quasdã obferuationes legitimas uui¬
daica consuetudine retinendo &e agendos
se inimicum legi ꝓpħisꝙ monstraret: ab¬
sit ut mendaciter eum fecisse credanus
De hac quippe re satis ẽ eius nota senteni
qua fuerat constitutum nec iudeos q dn
fierent ẽẽ cogendos. ut illa sacram̃ta q̃ dui¬
nitꝰ p̃cepta ẽẽ constaret non tamqͣm sacrils¬
gia fugerentur: nec tñ putarentur sio nan¬
saria iam nouo testamento reuelato daniꝰ
sine his quicumq conuerterent᷑ ad deu sil-¬
ui eẽ ñ possent. Erant enĩ qui hoc puitabu
atq p̃dicabant qͣmuis iam recepto xp̃i nsi
ce eis simulate consenserant petrus e bx¬
nabas: ideoq cogebant gentes iudara
Iderat enim cogere. sic ea necessaria p̃lu¬
re: tamqm ce recepto eugłio. nulla sineilli
salus eẽt in xp̃o. Hoc error. quoꝵ dam piti¬
bat. hoc timor petri simulabat: hoc libiti
pauli redarguebat. Quid gͦ aut omnib on¬

Expanded text:
cit, ut quasdam obseruationes legitimas iucit, ut quasdam obseruationes legitimas iudaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legi prophetisque monstraret, absit, ut mendaciter eum fecisse credamus. de hac quippe re satis est eius nota sententia, qua fuerat constitutum nec iudaeos, quifierent, esse cogendos, ut ilia sacramenta, quae diuinitus praecepta esse constaret, non tamquam sacrilegia fugerentur nec tamen putarentur sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine his quicumque conuerterentur ad deum salui esse non possent. erant enim qui hoc putabant atque praedicabant, quamuis iam recepto Christi euangelio. et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illis salus esset in Christo. hoc en-or quorundam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat. quod ergo ait: omnibus om
Abbreviated transcription (Latin):
ta figurate consc̾pta s̃: quia ce sigurate ge¬
sta sunt. In figuris autem qͦd uelud men¬
dum dr̃: bene intellectum uerum inue¬
nitur. Apħ uero in epłis suis aliter locuti
sunt. aliterq conscͥpti actus apłoꝵ: iam
uidelicet reicelato testamento nouo. qͦd
illis figuris ꝓpheticis uelabatur. Demq
in tot epłis apłicis. atꝙ in ipso tam gran¬
di libro in quo actus eoꝵ canonica uerita¬
te narrantur. ñ inuenit᷑ talis aliqͥs men-¬
tiens ut de illo ab istis ad mentiendi licen-¬
tiam ꝓponatur exemplum: qͣndoquidem
illa petri ce barnabe simulatio qua gen¬
tes iudaizare cogebant merito rep̃hen¬
sa atq correcta ẽ: ce ne tunc noceret. ce
ne posteris ad imitandum ualeret. Cum
enĩ uidisset apłs paulus quia ñ recte in¬
grediuntur ad ueritatem eugłii: dixit pe-¬
tro coram omnib. Si tu cum sis iudeus
gentiliter ce ñ iudaice uiuis: quomodo co¬
gis gentes iudarzare: Id autẽ qͦd ipse fe¬

Expanded text:
ta figurata conscripta sunt, quia et figurate geta figurata conscripta sunt, quia et figurate gesta sunt. in figuris autem quod uelut mendacium dicitur, bene intellectum uerum inuenitur. apostoli uero in epistulis suis aliter locuti sunt aliterque conscripti actus apostolorum iam uidelicet reuelato testamento nouo, quod illis figuris propheticis uelabatur. denique in tot epistulis apostolicis atque in ipso tam grandi libro, in quo actus eorum canonica ueritate narrantur, non inuenitur talis aliquis mentiens, ut de illo ab istis ad mentiendi licentiam proponatur exemplum, quandoquidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes iudaizare cogebant, merito reprehensa atque correcta est, et ne tunc noceret et ne posteris ad imitandum ualeret. cum enim uidisset apostolus Paulus, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? id autem quod ipse fe
Abbreviated transcription (Latin):
tita ratio disputandi aduersus eos. qui pa¬
tronas mendatiis suis scͥpturas uolunt ad¬
hibere diumas: ut prius ostendamus nõ¬
nulla que ibi putantur ẽẽ mendatia. ñ eẽ
quod putantur si recte intelligant᷑: demde
si qua ibi mendatia manifesta s̃ imitanda
ñ eẽ: tercio contra omnes omniũ opinio¬
nes quib uiletur ad uiri boni officium
ꝑtinere aliqndo mentiri. omnimodo de¬
nendum in doctrina religionis nullomͦ
ẽẽ mentiendum. Hec enĩ tria tͥ exequenda
paulo ante cõmendaui: ce quodammodo i¬
iunxi. Ad ostendenda gͦ quedam que pu¬
tant᷑ in scͥpturis eẽ mendatia ñ ea eẽ qͥd
putantur si recte intelligant᷑. ñ tibi pa¬
rum aduersus eos ualere uideatur. qͦd ñ
de apł̃icis s de ꝓpheticis litteris inueniũt
uelut exempla mentiendi. Illa quippe om¬
nia q̃ nominatim commẽmorant ubi
sit quisꝙ mentitus in eis libris legunt in
qͥb ñ solum dicta uerumetiã facta mul¬

Expanded text:
tita ratio disputandi aduersus eos, qui patita ratio disputandi aduersus eos, qui patronas mendaciis suis scripturas uolunt adhibere diuinas: ut prius ostendamus nonnulla, quae ibi putantur esse mendacia, non esse quod putantur, si recte intellegantur; deinde, si qua ibi mendacia manifesta sunt, imitanda non esse; tertio contra omnes omnium opiniones, quibus uidetur ad uiri boni officium pertinere aliquando mentiri, omni modo tenendum in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum. haec enim tria tibi exequenda paulo ante commendaui et quodam modo iniunxi. Ad ostendenda ergo quaedam, quae putantur in scripturis esse mendacia, non ea esse quod putantur, si recte intellegantur, non tibi parum aduersus istos ualere uideatur, quod non de apostolicis, sed de propheticis litteris inueniunt uelut exempla mentiendi. illa quippe omnia, quae nominatim commemorant, ubi sit quisque mentitus, in eis libris leguntur, in quibus non solum dicta, uerum etiam facta mul
Abbreviated transcription (Latin):
ut uel doceas ñ eẽ que putantur eẽ men¬
datia. si eo modo intelligantur quo intelli¬
genda sunt: uel imitanda ñ eẽ etiam que
manifestum ẽ ẽẽ mendatia: uel certe ad ex¬
tremum de his saltem reb q̃ ad doctrinã
religionis ꝑtinent nullom eẽ mentiendũ:
sic enĩ uere funditus euertuntur dũ euer¬
titur ubi delitescunt: ut eo ipso minime
sectandi ce maxime cauendi iudicentur.:
quo se ad occulendam heresim suã profi¬
tentur ẽẽ mendaces. Hoc in eis ẽ primitus¬
ẽ expugnandũ. hoc eoꝵ uelut idoneum
munimentum ueritatis ictib feriendũ
atꝙ deiciendum: nec eis quam ñ habebãt
alia latebra quo confugiant ẽ p̃benda: ut
si forte ab his produntur quos conati fu¬
erint seducere. nec poterint. dicant temp¬
tare illos uolumus. qm̃ nos prudentes ca¬
tholici docuerunt ad inueniendos hereticos
id eẽ faciendum. S aliqnto commendatiꝰ
oportet ut dicam. cur ista mͥ uideat᷑ triꝑ¬

Expanded text:
ut uel doceas non esse quae putantur esse menut uel doceas non esse quae putantur esse mendacia, si eo modo intellegantur, quo intellegenda sunt, uel imitanda non esse etiam quae manifestum est esse mendacia, uel certe ad extremum de his saltem rebus, quae ad doctrinam religionis pertinent, nullo modo esse mentiendum. sic enim uere funditus euertuntur, dum euertitur, ubi delitiscunt: ut eo ipso minime sectandi et maxime cauendi iudicentur, quo se ad occultandam haeresim suam profitentur esse mendaces. hoc in eis est primitus expugnandum, hoc eorum uelut idoneum munimentum ueritatis ictibus feriendum atque deiciendum. nec eis quam non habebant, alia latebra, quo confugiant, est praebenda, ut, si forte ab his produntur, quos conati fuerint seducere nec potuerint, dicant: temptare illos uoluimus, quoniam nos prudentes catholici docuerunt ad inueniendos haereticos id esse faciendum. sed aliquanto commendatius oportet ut dicam, cur ista mihi uideatur triper
Abbreviated transcription (Latin):
us ad indaginem hominũ fallatiũ ꝓue-¬
nire. ipsas falsitates sinamus tamqͣm in¬
suꝑabiles ꝑmanere: cum potius debeamꝰ
ce in latentiũ cordib destruere falsitates
qͣm parcendo falsitatib inuenire fallaces.
Porro inter illa dogmata eoꝵ q̃ subuerten¬
da s̃ etiam hoc ẽ utiq qͦd dogmatizant ad
occultandam religionẽ religiosos debere
mentiri. intantũ ut ñ solum de aluis reb
ad doctrinam religionis ñ ꝑtinentib sed
de ipsa quoq religione mentiendum sit.
ne patescat alienis ut uidelicet negandꝰ
sit xp̃c. quo possit inter mimicos suos la¬
tere xp̃ianus. Etiam hoc obsecro te dogia
impium nefariumq subuerte: ꝓpter qͦd
astruendum argumentantes de scͥpturis
colligunt testimonia. quib uideantur ñ
solum ignoscenda uel toleranda. uerũ ce
honoranda mendatia. Ad te igit᷑ ꝑtinet se¬
ctam detestabilem cum refellis sic accipien¬
da monstrare ista testimonia scͥpturarũ.

Expanded text:
us ad indaginem hominum fallacium perveus ad indaginem hominum fallacium pervenire, ipsas falsitates sinamus tanquam insuperabiles permanere; cum potius debeamus et in latentium cordibus destruere falsitates, m parcendo falsitatibus inuenire fallaces. porro inter illa dogmata eorum, quae subuertenda sunt, etiam hoc est utique quod dogmatizant, ad occultandam religionem religiosos debere mentiri, in tantum ut non solum de aliis rebus ad doctrinam religionis non pertinentibus, sed de ipsa quoque religione mentiendum sit, ne patescat alienis, ut uidelicet negandus sit Christus, quo possit inter inimicos suos latere christianus. etiam hoc, obsecro te, dogma inpium nefariumque subuerte, propter quod astruendum argumentantes de scripturis colligunt testimonia, quibus uideantur non solum ignoscenda uel toleranda, uerum et honoranda mendacia. ad te igitur pertinet, sectam detestabilem cum refellis, sic accipienda monstrare ista testimonia scripturarum,
Abbreviated transcription (Latin):
ne ce austro: & accumbent in regno dei. Et ecce
sint nouissimi qui erant primi: ce s̃ primi
qui erant nouissimi. Sic enĩ quodamm᷑ mi¬
nor maioris primatum frater abstulit.atq
inte transtulit frĩs. Cum gͥtam uera tamq
significentur ueraciter: quid hic debet puta¬
n factum dictuimue mendaciter: Cum enim
que significantur ñ utiq ñ sunt. in ueritate
adsint seu preterita. seu presentia. sen futu
i pculdubio uera significatio ẽ: nullũꝙ
indatium. S nimis longum ẽ i hac
hnificatione ꝓphetice nucleate cuncta ri¬
nari in quib palmã ueritas habet: quia
it significando p̃muntiata s̃ ita conseqñdo
laruerunt: neꝙ id isto sermone suscepi qͦd
dt magis ꝑtinet qui pͥscillianistarũ latẽ¬
lis aꝑuisti. Qnͣtum ad eoꝵ attinet dogmna
falsa atꝙ ꝑuersa ne ita inuestigata uide¬
dur quasi docenda fuerint &e ñ redargui¬
amagis: gͥ fac ut expugnata iaceant
ue fecisti ut ꝓdita pateant: ne dum uolu¬

Expanded text:
 austro, et accumbent in regno dei. et ecce sunt nouissimi qui erant primi, et sunt primi qui erant nouissimi. sic enim quodam modo minor maioris primatum frater abstulit atque in se transtulit fratris. cum igitur tam uera tamque significentur ueraciter, quid hic debet putari factum dictumue mendaciter? cum enim quae significantur, non utique non sunt in ueritate, sed sunt seu praeterita seu praesentia seu futura, procul dubio uera significatio est nullumque mendacium. sed nimis longum est in hac significatione prophetica enucleate cuncta rimari, in quibus palmam ueritas habet, quia ut signi- ficando praenuntiata sunt, ita consequendo claruerunt. Neque id isto sermoad te magis pertinet, qui Priscillianistarum latebras aperuisti, quantum ad eorum attinet dogmata falsa atque perversa; ne ita investigata videantur quasi docenda fuerint, et non redarguenda. Magis ergo fac ut expugnata jaceant, quae fecisti ut prodita pateant: ne dum volum
Abbreviated transcription (Latin):
ytir quod significandũ ista gesta tlicto con-¬
siͥpta s̃ ille ẽ hic intelligendus in corꝑe suo
quod ẽ eius ȩccła: qui de hac re loquens ait.
sum uideritis abraham. & ysaac & iacob ae õs
pophas in regno dei. uos autẽ expelli foras.

Expanded text:
ropter quod significandum ista gesta, dicta, consropter quod significandum ista gesta, dicta, conscripta sunt, ille est intellegendus in corpore suo, quod est eius ecclesia, qui de hac re loquens ait: cum uideritis Abraham, Isaac et Iacob et omnes prophetas in regno dei, uos autem expelli
Abbreviated transcription (Latin):
mantur desiderata iocundius. T̃amens
ñ falsa dicuntur: qm̃ uera ñ falsa signla¬
tur seu uerbo seu facto. Que sigrificanl
enĩ: utiq ipsa dicuntur. Putantur aral
telligunt᷑. s ea q̃ falsa s̃ dicta eẽ credimal
Hoc ipsum ut ȩiemplis fiat planus. d
sim qͥo iacob fecit attende. Hedinis certe pel¬
lb membra contexit. Si causam proximam
inquiramus: mentitum putabimus. hoc e¬
nim fecit. ut putaretur eẽ qui ñ erat. Si au¬
tem hoc factum ad illud ꝓpter qͦd significan¬
uim reuera factum ẽ referatur: ꝑ edias pel¬
les peccata. ꝑeum uero qui se eis oꝑuit ille sig.¬
inficatus ẽ qui ñ sua s aliena pecc̃a portauit.
herax gͣ significatio. nullomͦ mendatiũ recte
dici potest: ut autẽ in facto. ita &e in uerbo.
gam cum ei pater dixisset. quis es tu fili il¬
it respondit. ego sum esau pͥmogenitus tu¬
us: hoc si referatur ad illos duos geminos
mendatium uidebitur. Si autẽ ad illud ꝓ¬

Expanded text:
inueniantur desiderata iucundius. tamen uera, inueniantur desiderata iucundius. tamen uera, non falsa dicuntur, quoniam uera, non falsa significantur seu uerbo seu facto. quae significantur enim, utique ipsa dicuntur. putantur autem intelleguntur, sed ea quae falsa sunt dicta esse creduntur. hoc ut exemplis fiat planius, id ipsum quod Iacob fecit attende. hedinis certe pellibus membra contexit. si causam proximam requiramus, mentitum putabimus; hoc enim fecit, ut putaretur esse qui non erat. si autem hoc factum ad illud propter quod significandum re uera factum est referatur, per hedinas pelles peccata, per eum uero qui eis se operuit ille significatus est qui non sua, sed aliena peccata portauit. uerax ergo significatio nullo modo mendacium recte dici potest. ut autem in facto, ita et in uerbo. nam cum ei pater dixisset: quis es tu, fili? ille respondit: ego Esau primogenitus tuus. hoc si referatur ad duos illos geminos, mendacium uidebitur; si antem ad illud p