comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłor ũ refertur: & hanceoꝵ laudemapłs non silec. sed omnib: eam eccłȩ ammirandam
tradit & id eodicit : Quib: non solos ego gratias ago sedecuniuerseecdesiae gentium. Vnde appar&
eos officiosos & ospitales extitisse Erga omnes fr̃i fideles: non solum qui exiudeis sed etiam ꝙ
exgentib: credidissent: Magna enimgratia in hospitalitatis officio non solũ a padim̃ sedapud
homines inuenit᷑. Quaetamen res qm̃ ñ solum inuoluntate & ꝓpositodominorum sed& grato
fideli constitit minsterio famulorũ: Idcirco omnes quiministeriũ istud cumipsis fidelit̃ adim¬
plebant domesticam nominauit ecclesiam: s aluta teepenetum delectũ meum. quiẽ in itium a su
pellauit : uelutingrecohabetur primitias asiae . Hisi aliquidofundius sermoistesignifi¬

Expanded text:
apostolorum refertur , et hanc eorum laudem apostolus non silet, sed omnibus eam Ecclesiis admirandam apostolorum refertur , et hanc eorum laudem apostolus non silet, sed omnibus eam Ecclesiis admirandam tradit, et ideo dicit: Quibus non solus ego gratias ago, sed et universae Ecclesiae gentium. Unde apparet eos officiosos et hospitales exstitisse erga omnes fratres fideles, non solum qui ex Judaeis, sed etiam qui ex gentibus credidissent: magna enim gratia in hospitalitatis officio, non solum apud Deum, sed apud homines invenitur. Quae tamen res quoniam non solum in voluntate et proposito dominorum, sed et grato et fideli constitit ministerio famulorum, idcirco omnes qui ministerium istud cum istis fideliter adimplebant, domesticam nominavit Ecclesiam. Salutate Ephenetum dilectum mihi, qui est primitivus Aappellavit, vel, ut in Graeco habetur, primitias Asiae, nisi aliquid profundius sermo iste signifi
Abbreviated transcription (Latin):
bibeantur. Salutate priscam &aquilam adiutores meos. & rłq usq & domesticam corum¬
ecclesiam. Videntur mibni ipsi cẽ. dequib: in actib aplorũ itascriptum . ẽ. Posthaec autem
discedens paulus ab athenis uenit corinthum & inuento ibi quodam iudeo nomin eaquilapor
genere qui nuꝑ uenerat deitalia & priscilla uxoreeius: ꝓpt̃ qđ p̃ceperatclaudius disceder e iu¬
deo s omnes aroma accessitadeos. & quia erat consimilis artificii: mansit apudcos. & opei¬
bantursimul. erat enim artifices taberna culorũ hoc ẽ sutores. Nec mirum si pris cam paulus¬
in epistola scribit : quum inactib priscilla sit scripta ceteris c̃cordantib Potest autem fi
ces santeseuitia romamregressi salutentur apaulo. Quos tamen apparet udȩoꝵ insidiis pau
ꝑ iclitante semetipsos obiecis se : Vtilleliber abscederet. Hocautem etia son quidamfecisse in actib

Expanded text:
habeantur. habeantur. Ecclesiam. Videntur mihi ipsi esse, de quibus in Actibus apostolorum ita scriptum est: Post haec autem discedens Paulus ab Athenis venit Corinthum, et invento ibi quodam Judaeo nomine Aquila, Pontico genere, qui nuper venerat de Italia, et Priscilla uxore ejus, propter quod praeceperat Claudius discedere Judaeos omnes a Roma, accessit ad eos, et quia erant consimilis artificii mansit apud eos, et operabantur simul, erant enim artifices tabernaculorum , hoc est, sutores. in Epistola scribit quae in Actibus apostolorum Priscilla scripta est caeteris concordantibus. Potest autem fieri, cessante saevitia, Romam regressi salutentur a Paulo; quos tamen apparet Judaeorum insidiis Paulo periclitante semetipsos objecisse, ut ille liber abscederet. Hoc autem et Jason quidam fecisse in Actibus
Abbreviated transcription (Latin):
ucetiam mihuipsi in neces sitatib: meis a postolicisq: laborib: tota deuotidne mentis asti terit:
ĩmile autem opuseias dix̃ hos pitalitatiloth quiduno semꝑ hospites suscipit. meruita liquandi
& angelos hospitio suscipere: similiter etabraham dumsemꝑ occurrit hospitib meruitut &d̃s
cum angelis deuerteretad tabernaculumeius. Ita ethaec relegiosa foebe dumadstat omnibus
& obsequit᷑: Ad sistere ec obsequietiã apostolomeruit. & ideo locus hicduo parit̃ doc&̃
& haberi ut diximus feminas ministras in ecclesia: & tales debereassami inministeriam.
quȩ adstiterint multis & ꝑ bona officia usq ad apos tolicã laudem meruerint ꝑ uenire. Hortai
eti am illud uchi quibonis operib: inecclesiisdant operam : Vicem recipiant a fratrib: & hor¬
rem. ut inquib cumq neces sarium fuerit siues p̃italib: siueet a carnalib: officiis. honorifice

Expanded text:
ut etiam mihi ipsi in necessitatibus meis apostolicisque laboribus tota devotione mentis astiterit. ut etiam mihi ipsi in necessitatibus meis apostolicisque laboribus tota devotione mentis astiterit. Simile autem opus ejus dixerim hospitalitati Lot, qui dum semper hospites suscepit, meruit aliquando et angelos hospitio suscipere . Similiter et Abraham, dum semper occurrit hospitibus, meruit ut et Dominus cum angelis diverteret ad tabernaculum ejus . Ita et haec religiosa Phoebe, dum astat omnibus et obsequitur, assistere et obsequi etiam Apostolo meruit. Et ideo locus hic duo pariter docet et haberi, ut diximus, feminas ministras in Ecclesia, et tales debere sumi in ministerium, quae astiterint multis, et per bona officia usque ad apostolicam laudem meruerint pervenire. Hortatur etiam illud, ut hi qui bonis operibus in Ecclesiis dant operam, vicem recipiant a fratribus et honorem, ut in quibuscunque necessarium fuerit, sive spiritalibus, sive etiam carnalibus officiis, honorifice
Abbreviated transcription (Latin):
ranonib: indig& utfiatacceptũ : udnede siderium eius qđ erga romanos habet uisendos
dictius differatur caSienim in quie hocitacesserit ue & ministeriã meum accẽptũ fiatscĩs in hie¬
usolimã & liberatus ab in credulis qui santiniu deaenire ad uos ñ mpediar : ꝓbenegesto
rebigaudens ꝑ fecto aduos ueniam cum uoluntate dĩ &requies cã aobiscam. sĩ corporalem¬
itiq requiem queritꝑaulus : sed illam q̃ c̃solationem habet ex dõ. si cutetipse in primis huiui¬
partib dix̃. Cons olar iln uobis ꝑ eãq̃ inuicẽ ÷ fidem uram̃ ađq meã : Ds̃ autẽ pacis sit cõ munib
iobis : Ingentibenedictione inuneratur romanos. ut ds̃ pacis sit cumeis . Idẽ ut paxdĩ quȩs¬
apłica auctoritate docetetiã feminas inminis terio ecclesiae q̃:ẽ consatui. In quo officio positam
ciamgesta ipsius p̃dara & dicens. Quia mtantũ omnib ad stitit hocẽ in necessi tatib p̃sto futi

Expanded text:
sanctis ministerium, vel desiderium ejus quod erga Romanos habet visendos diutius differatur. Si enim, inquit, haec ita cesserint, ut et ministerium meum acceptum fiat sanctis in Hierosolyma, et liberatus ab incredulis qui sunt in Judaea, venire ad vos non impediar, pro bene gestis rebus gaudens profecto ad vos veniam cum utique requiem quaerit Paulus, sed illam quae consolationem habet ex Deo, sicut et ipse in primis hujunsolari in vobis per eam quae invicem est fidem vestram atque meam. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen. Ingenti benedictione muneratur Romanos, ut Deus pacis sit cum eis, id est, ut « pax Dei, quae sus apostolica auctoritate docet etiam feminas in ministerio Ecclesiae constitui. In quo officio positam etiam gesta ipsius praeclara, et dicens, quia in tantum omnibus astitit, hoc est, in necessitatibus praesto fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ab micio. M õdus ã ille q cra ditꝰ: homo i potestate oiaboli¬
illico inuasit. nontũ oeus ꝯtinuit inira sua iniserationes
suas. nͨ hominẽ alege potestatis sue amisit. qñ ĩ potesta¬
de ꝯiaboli eẽ ꝑmisit. s int̾ mala penalia q̃ malis. multa
p̾stitite bona ⁊ caudẽ hominẽ ꝙ̃ ꝯmisso̾ pecc̃oꝵ diabolo
sub didit. remissione peccõr. donata ꝑ sanguniẽ xͥ mceret᷑¬
diabolꝰ non potñcia eruit adiabolo. It sic iusticia ĩceret᷑
ut debitores quos tenebat. liberi dinitantur. in eũ credñtes:
quẽ sine ul lo debito occidit. Iõ autẽ potñtia unce̾ noluit:
qr diabolꝰ uitio ꝑuersitatis sue amator÷ p̾otñtie. ⁊ desertor¬

Expanded text:
ab initio. Modus autem ille quo traditus est homo in potestatem diaboliillico invasit: non tamen Deus continuit in ira miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in potestate diaboli esse permisit, sed inter mala poenalia, etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commistio peccatorum diabolo subdidit, remissione peccatorum donata, per sanguinem Christi eruit a diabolo, ut sic justitia vinceretur 24 ut debitores quos tenebat liberi dimittantur in eum credentes, quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰẽ de suo dicẽs. Gustate: ertris sic̃ dii. ⁊ illi apetentes.
ꝙ ñ erãt. am iser̃ ꝙ accͥcꝑant. hĩc uidẽd̾ ẽ. qͦmͦ dicat᷑. ana¬
thema: ħ u̾b ũ ꝓ maledicto ponr̃. ⁊ uulgo d̾r deu̾otacio: nã
deuotare se q̃ ꝙͣ nemo fere dĩc̃: nͥ maledicẽs. uñ: illd̾ ẽ
a nachematizauit eũ. ⁊ ciuitas eꝰ. i uocat᷑ ẽ nom̃ illiꝰ locr.

Expanded text:
appetentes quod non erant amiserunt quod acceperant. Hic videndum est quomodo dicatur anathema. Hoc verbum pro maledicto ponitur, et vulgo dicitur devotatio. Nam devotare se quanquam nemo fere dicit nisi maledicens. Unde illud est: Et anathematizavit eum, et civitates ejus: et vocatum est nomen loci
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ ꝙͤ fusur st̃ qui me cͣcisigent: s sacͣm̃tũ aliqd̾ ꝯmenda¬
ui uob̾ Ex his u̾bis calumpmatores u̾tatis audatiam sumunt
oblat᷑ndi nobis. Qbꝰ ne amodo errare liceat: illd̾ inuolutũ euol¬
s in sacͣmento. nͥ morsibꝰ disc̾ptũ ⁊ lac̾eratui: ũ putatis. s integr̾¬
⁊ illesum. ¶ Cum aũ panis ẜ uinu̾ ascis dicat᷑. ⁊ acunctis fide¬
s d̾nt hanc iillam tnͣsire ł ꝯuerti. qr sub illis accidñtibꝰ. sub qͥbꝰerat¬

Expanded text:
t qui me crucifigent, sed sacramentum aliquod commendavi vobis. Ex his verbis calumniatores veritatis audaciam sumunt oblatrandi nobis, quibus ne amodo errare liceat, illud involutum evolsed in sacet illaesum. Cum autem panis vel vinum a sanctis dicatur, et a cunctis fidesic dicunt hanc in illam transire vel converti, quia sub illis accidentibus sub q
Abbreviated transcription (Latin):
namque in quo concupiscitcaro aduersum spm̃ Id est aduersum legem quȩ dicit non
concupisces : &im aduersatur ei & cercamen quodam modo gerit: Vt non solum con¬
cupis centiaesatis faciat sed &iam aduersarium uincat. Hacc ẽ crgo occasio quam dicit
uenir eex mandato: nescio quo & enimpacto ea quȩꝓhibentur ardentius desideratur : & ideo
ꝓhibendo concupiscentiam magiseam ꝓuocat & in flammat : Perbonum mihi operatũ ẽ.
mortem : indicaitamen a postolus in his quodorigopeccati ex concupis aentia ortasit : dum pha¬
bentur alegesi uemor si quaedicit non concupis ces siue aeciam ut supra exposũim : nacur ali eo
contentiosius quo ꝓhibetur expetitur sciendum sa ne ẽ quo d concupis centiahic culpabilis ponit :
ẽ autemin multis & laudabilis sicut supraos tendimus: sinelege emmꝑeccatum morcium ẽ g o uitõ¬

Expanded text:
namque in quo concupiscit caro adversus spiritum, id est, adversus legem, quae dicit, Non namque in quo concupiscit caro adversus spiritum, id est, adversus legem, quae dicit, Non concupisces, etiam adversatur ei, et certamen quodammodo gerit, ut non solum concupiscentiae satisfaciat, sed etiam adversarium vincat. Haec est ergo occasio quam dicit venire ex mandato; nescio quo etenim pacto ea quae prohibentur ardentius desiderantur, et ideoprohibendo concupiscentiam magis eam provocat et inflammat, per bonum mihi operatum est mortem. Indicat tamen Apostolus in his, quod origo peccati ex concupiscentia orta sit, dum prohibentur a lege, sive Moysi, quae dicit, non concupisces, sive etiam, ut supra exposuimus, naturali, eo contentiosius quod prohibetur, expetitur. Sciendum sane est quod concupiscentia hic culpabilis ponitur: est autem in multis et laudabilis sicut supra ostendimus: Sine lege enim peccatum mortuum est. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
uiuitur. sicut et ipse paulus fatetur. Q uoddicit ego autem uiuebam sinelegealiquant
In illo tempore quosine legeuixim concpis centiam nes ciebam: non dixit non habebam.
sedait nesciebam : tam quamquȩ. eẽt. quidem: Ignorarecurtam̃ quia e& concupiscentia
ubi autem uenitratio & lexnaturalis locum cum nobis ꝓcessuaetatis inuenit docerenos
coepit : quae essentbona. & ꝓhibereamalis haccergodum dicit non concupisces : qđ ante
nesciebamus ab ipsadidm: malam eẽ. concupiscentiam : Occasioneautem accepta peccatũ
permandatum operatum est in me omnem concapiscentiam lex illa dequa dicit: quia
concupis aentiam nes ciebam nisilex dicer& non concupisces: Ipsam autem etiam mandatũ
appellat cum ait. quia occasionemandati huius quo concpiscere ꝓhibemur peccatũ
uehementius exarsit in nobis & omnem operatum ẽ in nobis concupis centiam. In eo

Expanded text:
vivitur, sicut et ipse Paulus fatetur, quando dicit: Ego autem vivebam sine lege aliquando; vivitur, sicut et ipse Paulus fatetur, quando dicit: Ego autem vivebam sine lege aliquando; in illo tempore quo sine lege viximus, concupiscentiam nesciebamus. Non dixit non habebam, sed ait, nesciebam, tanquam quae esset quidem, ignoraretur tamen quod esset concupiscentia. Ubi autem venit ratio, et lex naturalis locum in nobis processu aetatis invenit, docere nos coepit quae essent bona, et prohibere a malis. Hoc ergo, dum dicit, Non concupisces, quod ante nesciebamus, ab ipsa didicimus malam esse concupiscentiam. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Lex illa, de qua dicit quia concupiscere nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces, ipsa autem etiam mandatum appellatur. Ait ergo quia occasione mandati hujus quo concupiscere prohibemur peccatum vehementius exarsit in nobis, et omnem operatum est in nobis concupiscentiam. In eo
Abbreviated transcription (Latin):
nemo cognoscer&: num quidmorsilex ẽ. perquam adam cognouitpeccatum suum
peccatum suudixit dñs iustus ẽ ÷ Ego autem & populus meus impii quod sihii
omnes alii que innumeri antemor serlegem cognouit peccatumscum : Heritsinedubio
Qsteplicor &nan concupiscer sed est illalex dequa frequonter diximuf quachominum
cordibus scripta ẽ: Non atramento sed spũ dĩuiui: & docetunum quemque quid agendũs
quid cauendum. Ipsa ẽ. ergo perquam cognoscit homopeccatum suum: Aperte
hic naturalem legem dicit tamdiu a nobis ignorari . quam diu ꝓces suaetatis houerimas
interbonum & malum discernere. N conscientia nr̃a audierimus: loquitur enim nobis
intra conscientiam & dicit. non concupisces: sed qm̃ non semꝑ necex initio utnascitur homo
lexista inuenitur in homine : sed ali quandi dum aecas nondum patitur si ne haclege

Expanded text:
nemo cognosceret. Nunquid Moysi est lex, per quam Adam cognovit peccatum suum, et nemo cognosceret. Nunquid Moysi est lex, per quam Adam cognovit peccatum suum, et peccatum suum, et dixit Dominus justus est, ego autem et populus meus impii? Quod si hi homines aliique innumeri ante Moysi legem cognoverunt peccatum suum, non erit sine dubio eret: Non concupisces; sed est illa lex, de qua frequenter diximus, quae in hominum cordibus scripta est, non atramento, sed Spiritu Dei vivi, et docet unumquemque quid agendum sit, quid cavendum. Ipsa est ergo per quam cognoscit homo peccatum suum. Aperte hic naturalem legem dicit tandiu a nobis ignorari, quandiu processu aetatis noverimus inter bonum et malum discernere, et a conscientia nostra audierimus. Loquitur enim nobis intra conscientiam, et dicit, Non concupisces. Sed quoniam non semper, nec ex initio, ut nascitur homo, lex ista invenitur in homine, sed aliquandiu, dum aetas nondum patitur, sine hac lege
Abbreviated transcription (Latin):
nos necesse ẽ delegum diuersitatib commonere. Hoc enim uultpaulus quis ub uno legis
nomine sensum deuna ad alteram tacits indiciis trans fert: illo ut arbitror ꝓposito.
quo & scripture ꝓpheticȩ constant neç ea quaeins pirati diuinitus ꝓloquuntur: Inpolitis ho¬
minib &minus adhuc uel fidei uel studii deferentib in ꝓpatulo ponerentur : & pedibus
utitadixerim conculcanda traderentur. Sed ut secundum ea quaesupra perquandam
similitu dinem diximas mysterium regis ad paucos. & occultius perueniret: Aititaq
quidergodicemus lex peccatum ẽ: putasti inquid medelegemorsi dicere quia peccatũ :
absit adutrumq sufficiat : quianeq delegemo y sile quor: neque deips adico. quia
piccrtum ẽ : sed peccatũ non cognoui nisi perlegem: nam concpiscentiam nesciebam:
misi lexdiceret non concupiscesꝰ : in telligeinquitꝰ dequalegelo quar: quaenisi. eẽt. peccatũ

Expanded text:
nos necesse est de legum diversitatibus commonere; hoc enim vult Paulus, qui sub uno legis nomine sensum de una ad alteram tacitis indiciis transfert, illo ut arbitror proposito, quo et Scripturae propheticae constant, ne ea quae inspirati divinitus proloquuntur impolitis hominibus et minus adhuc vel fidei, vel studii deferentibus in propatulo ponerentur, et pedibus, ut ita dixerim, conculcanda traderentur; sed ut, secundum ea quae supra per quamdam similitudinem diximus, mysterium sui regis ad paucos et occultius perveniret. Ait itaque: Quid ergo dicemus? lex peccatum est? Putastis, inquit, me de lege Moysi dicere, quae quia peccatum est? Absit, absit. Ad utrumque sufficiat, quia neque de lege Moysi loquor, neque de ipsa dico, quia peccatum est; sed peccatum non cognoscebam nisi per legem, nam concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret: Non concupisces. Intellige, inquit, de qua lege loquar, quae nisi esset, peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
abinitio quidem statim uoluntatem habuit ut cẽt sapiens: sedonstatimaffuite
opois sapientiae sed & meo iꝑpsoeruditur ut sapions fiat : q̃uanta stultae & contra
iapuenticun geisit& uactamen in telligere quidem pociut quam stulte gesuguit:
habebat enim umscudium sapientiee nontnen iaua sa piestel aeges sinore
utniullis concupis centiae stimulis agitetur Sic & demansuetudine. &depacienteur
desingulis quib:q uirtutib: sciendum ẽ. in quibus omnib: dici conuent quia cond¬

Expanded text:
ab initio quidem statim voluntatem habuit, ut esset sapiens, sed non statim affuit ei ab initio quidem statim voluntatem habuit, ut esset sapiens, sed non statim affuit ei opus sapientiae; sed et in eo ipso cum eruditur ut sapiens fiat, quanta stulte, et contra sapientiam gessit! Qui tamen intelligere quidem potuit quam stulte gesserit; habebat enim jam studium sapientiae; non tamen ita jam sapiens erat, ut cavere ut nullis concupiscentiae stimulis agitetur. Sic et de mansuetudine, et de patientia, et de singulis quibusque virtutibus sciendum est, in quibus omnib
Abbreviated transcription (Latin):
bonum in uenio legem dĩ : & condelector eisecundum interi orem homin ẽ: pe qđ osten¬
dit quia inaerior homo hocẽ uoluntas . & ꝓpositum. quomitium accipit conuert ad dnm̃
logidĩ consentie & delecta turmea : sed utsuperius diximus non statm utuolunta tem
quis habuerit conuertiadlama &iam usus boni operis subsecutus ẽ. Cita enimres ẽ
uoluntas: & sinein pedimento conuertitur: Opus uero tardum ẽ : quia &usum & artẽ:
& laborem requirit operandi quoduteuidentius fiat : Vtamur eti am similitudine
exempli uerbi gratia. uultquis sapiens fieri. ec tam en statim utuolui t sapiens effectus ẽ
seduoluntas quidem p̃cessit nec sine uoluntate aliquis fieris apiens pocest : sed tamen
cum uoluntas fuerit adhibendus ẽ labor studiũ solliciti do uigiliae doctrina institu¬
tio a uixaliquando usulongo & meditatione conanua sapiens efficitur Iste ra

Expanded text:
bonum, invenio legem Dei, et condelector ei secundum interiorem hominem; per quod ostenbonum, invenio legem Dei, et condelector ei secundum interiorem hominem; per quod ostendit, quod interior homo, hoc est, voluntas, et propositum quo initium accipit converti ad Dominum, legi Dei consentit, et delectatur in ea: sed ut superius diximus, non statim ut voluntatem quis habuerit, converti ad bona, etiam usus boni operis subsecutus est; cita enim res est voluntas, et sive impedimento convertitur; opus vero tardum est, quia et usum, et artem, et laborem requirit operandi. Quod ut evidentius fiat, utamur etiam similitudine exempli, verbi gratia, vult quis sapiens fieri, nec tamen statim ut voluit sapiens effectus est, sed voluntas quidem praecessit, nec sine voluntate aliquis fieri sapiens potest: sed tamen cum voluntas fuerit, adhibendus est labor, studium, sollicitudo, vigiliae, doctrina, institutio, et vix aliquando usu longo, et meditatione continua sapiens efficitur. Iste ergo
Abbreviated transcription (Latin):
peio dodimalum ilud facio : quo dsi iudicium debonohabetuoluntas consuetudo
quiceloduralumu mutiorum quelex carnis uellex membrorum appellata est
Msistit & subripit: ex eo quodbonãuo lunta tem gerañt licet agammala tam̃
quia inuitus ago consotio legidi quiabona.ẽ. O dienim mala &cupio agere
quaelex iub& bona : quod si contra uoluntatem mala ago. uictus consuetu dine uitioꝵ
usuq peccandi : noniamego hoc estinterior homo quod bonumuolo. hoc facio:
sed quod habitat inmepeccatum: Consuetudinẽ nam que peccandi: ꝓeccatum nomina
uit in uenioigitur legem uo lentimihi facerebonum : quia mihi malum adicc&.
Condelector enim legi dĩ secundum interiorem hominem. & in his uesepein supe¬
riorib: commonuimus : Nonuidentur edocutiones in tegrȩ explicari. sed coniuno¬
tionum uelhabundantia uel ꝓprietatib in pediri. ta liergo quodam ordine sorere
debemus ut intellectus lucidior fiat. Igitir quiamalum mihi adiacet uolens facere

Expanded text:
e quod vult peccatum. Quod si judicium de bono habet voluntas, consuetudo autem carnalium vitiorum, quae lex carnis, vel lex membrorum appellata est obsistit, et subripit ex eo quod boni voluntatem gero, licet agam mala, tamen quae invitus ago, consentio legi Dei, quia bona est: odivi enim mala et cupio agere quae lex jubet bona. Quod si contra voluntatem mala ago victus consuetudine vitiorum usuque peccandi, non jam ego, hoc est interior homo, quod bonum volo hoc facio, sed quod habitat in me peccatum; consuetudinem namque peccandi peccatum nominaur. Invenio igitur legem volenti mihi facere bonum, quoniam mihi malum adjacet: condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Et in his, ut saepe in superioribus commonuimus, non videntur elocutiones integre explicari, sed conjunctionum vel abundantia vel proprietatibus impediri; tali ergo quodam ordine legere debemus, ut intellectus lucidior fiat: Igitur quia malum mihi adjacet volens facere
Abbreviated transcription (Latin):
templum ẽ sp̃s ic̃ĩ uerum tam̃ nonusq: quaq: biccuius persona ꝓponitur
aliencs ẽ abonis sed ꝓposito quidem & uoluntate coepit bona requirere Hon¬
dum tamen potes tbonar eb: & operib: obainere : Estenimtalis quaedam infir¬
initas in his qua einitia conuersationis accipiunt: Xcumuelit quis statim
facer comne quo dbonum ẽ nonstatim uoluntatemsequatur effeccus. Nam
Fane dlitaet ÷ apui semetiosum de cernit. uerbiciusa Vtnonirascatur:  ho
Nue luntate definit sed qm̃ Congousu & consuetudinediutina: uitium ineo ira¬
uolidtte dominatum ẽ: Obsistic etiam uoluntati & ꝓposito Acsolito sibu
nditen eomis fturoris erumpit. similit̃ agit & libidinis uitiũ Pariquoq¬

Expanded text:
templum Dei est: verumtamen non usquequaque hic cujus persona proponitur, templum Dei est: verumtamen non usquequaque hic cujus persona proponitur, alienus est a bonis, sed proposito quidem et voluntate coepit bona requirere, nondum tamen potest bona rebus et operibus obtinere; est enim talis quaedam infirmitas in his, qui initia conversationis accipiunt et cum velit quis statim facere omne quod bonum est, non statim voluntatem sequatur effectus. Nam et meditatur apud semetipsum, decernit, verbi causa, ut non irascatur, et hoc in voluntate definit. Sed quoniam longo usu, et consuetudine diutina, vitium in eo iracundiae dominatum est, obsistat etiam voluntati et proposito, ac solito sibi usa itinere vis furoris erumpit. Similiter agit et libidinis vitium. Pari qu
Abbreviated transcription (Latin):
malũ consencit legidĩ quia bona ẽ. quaeꝓ hib& malũ & in consonantiam
quandam adlegem dĩ lexnaturalis adducicur Vt eadom uelint atq cadẽnoliaT
quodsi secundum uoluntatẽ legidĩ consentimus : Malum ergo qđ facimꝰ
noniamnos id sed peccatum quodinnobis ẽ. operatur id ẽ lex & uoluntas
carnis quaccaptiuos nos ducit inlegem peccati & hic quidẽm paulus carnalis¬
dicit quia iamnon ego operor illud sed quod habitat in mepeccatũ: Paulus
uero spiritalis in aliis dic̃ quiahabundantius quam omnes illi laboraui.
non autemero sed gratia dũecum Vtergo iste labores suos non sibi sed gratiȩ
dĩ qua cin ipso operabatur adscribit: ita & ille carnalis opera nonbona ñsibi
sed peccato quod inschabitat &operatur ad numerat. Ide oergodicit non iã
ego operor illad sed quod habitat in mepectatum: Nonenim habitat in me
hocẽ hicarnemea honum. Nondum enim in eoxp̃s inhabitat: neq corpus eius

Expanded text:
malum consentit legi Dei, quia bona est, quae prohibet malum, et in consonantiam quamdam ad legem Dei lex naturalis adducitur ut eadem velint atque eadem nolint. Quod si secundum voluntatem legi Dei consentimus, malum ergo quod facimus, non jam nos id, sed peccatum quod in nobis est operatur, id est, lex et voluntas carnis, quae captivos nos ducit in lege peccati dicit, quia jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Paulus vero spiritalis in aliis dicit : Quia abundantius quam omnes illi laboravi; non ego autem, sed gratia Dei mecum. Ut ergo iste labores suos non sibi sed gratiae Dei quae in ipso operabatur ascribit ita et ille carnalis opera non bona non sibi, sed peccato, quod in se habitat et operatur, annumerat. Ideo ergo dicit, non jam ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Quoniam lehoc est, in carne mea bonum. Nondum enim in eo Christus inhabitat, neque corpus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
in odum poccato ueocasione mandati : diamus & superius quod qua si personam
fnoedrit pecet & deipsadicat supra modum peccatoren effetum ipsum pecatum
Decuas porsona loquort o ctasione mandati minus enim peceati est sud quod nonꝓ
bibeur ammittas siuero u&ita & inter dicta commiseris supra modum utita dicam pec¬
balcor eania non solum cominisisti quod non debuis ti sed & p̃ceptum preuaricatus es¬
ca uo aucenndiximus pectatum peccator: maluimus uitium sermonis recipere quam
senscin u anos tolinon integr eex p̃rimere. quia nlatino sermone angustauit nos nom̃
sensum quo dͥ neutrogener c̃declinatur: Ingreco vefemininum ẽ : & ideo peccatorem cũ
pos appellauim: H amibi peccatrix appellari potest cimus enim quia lex spitalis ẽ.
Ego aute carnalis sum uenundatus subpeccato. Quod enimoperor gnoro.

Expanded text:
modum peccator ex occasione mandati. Diximus et superius quod quasi personam modum peccator ex occasione mandati. Diximus et superius quod quasi personam finxerit peccati, et de ipsa dicat supra modum peccatorem effectum ipsum peccatum, de cujus persona loquitur ex occasione mandati: minus enim peccati est, si id quod non prohibetur admittas; si vero vetita et interdicta commiseris supra modum, ut ita dicam, peccator es, quia non solum commisisti, quod non debuisti, sed et praeceptum praevaricatus es. Quod autem diximus, peccatum peccator, maluimus vitium sermonis recipere quam sensum Apostoli non integre exprimere, quia in Latino sermone angustavit nos nomen peccati, quod neutro genere declinatur, in Graeco vero femininum est, et ideo peccatorem eum nos appellavimus, nam ibi peccatrix appellari potest. Scimus autem, quia lex spiritalis est, ego enim carnalis sum, venundatus sub peccato. Quod aute
Abbreviated transcription (Latin):
occasione accepta permasidatum. seduxitme : & per illud occidit. Auttertequia frequente:
dixit peccatum permandatum seduxitme : & per illud occidit. Potest hicpeccatum uel ipsum
auctorem dixis se peccatidequo scriptum ẽ. serpens seduxitme : ueletiam personam finxisse
peccati. quęuisasit hominem seduxisse occasione mandatit. Ut suauem facer et concu¬
piscentiam : &anima dum suaui tate concupiscentiae delectatur p̃uaricando ꝑ mandatũ
qud oddicebat non concupisces morerctur: sed neq hocmandatolons abscriber& quodocca¬
sion ep̃cepti apeccato seducta ẽ anima &occisa subiungit a postolus & dicit. Itaq lȩ
qor demscã & mandatum som̃ & iustum & bonum. Gonumnam que ẽ mandatum &lex
mili moman datimortem mihi intulerit sed peccatum inquitꝰ ut quam iniꝗgum sit per¬
neces sarioma lumerit. illi qui perdideritbonum fitergo ipsumpec tatum supra

Expanded text:
occasione accepta per mandatum seduxit me, et per illud occidit; aut certe quia occasione accepta per mandatum seduxit me, et per illud occidit; aut certe quia dixit, peccatum per mandatum seduxit me, et per illud occidit, potest hic peccatum vel ipsum auctorem dixisse peccati, de quo scriptum est: Serpens seduxit me ; vel etiam personam finxisse peccato, quae visa sit hominem seduxisse occasione mandati, ut suavem faceret concupiscentiam, et anima, dum suavitate concupiscentiae delectatur, praevaricando mandatum, quod dicebat: Non concupisces, moreretur. Sed ne quis hoc mandato legis ascriberet, quod occasione praecepti a peccato seducta est anima et occisa, subjungit Apostolus et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctulegis et mandati mortem mihi intulerit; sed peccatum, inquit, ut quam iniquum sit essario malum erit illi qui perdiderit bonum. Fit ergo ipsum peccatum supra
Abbreviated transcription (Latin):
a postolisermonem addogina impium trahunt. Hosautem mortem hanc peccati beneficio dĩ
datam dicimus : temporecoquosinele e uiuediamus quod & siueniente mandato quo det sem
& iustum & bonum .ẽ. reui uescit in nobis peccatum & occiditnos: peccatum enim accepta
occasione permandatum seduxitme : & perillud occidit. Non ẽ accusatiomandati ꝑhȩ
qui a occasionem qu a occiditme peccatũ uenis sedicit exmandato: sed haec ẽ dictihuius
consequentia: lex dicitur qucedo&& quid fieridebeãt. quid caueri: & necesse est illud
& doceat qualesit quoperh aeccaueri facilius possit. Nemo enimpotest uitare quod nesc
siquis ergo edoctus perlegem . qualesitid quod cauere debet: Non tam caueat quam faciatillud :
Occasione quidon legis non faciende reiscientiam uidebitur accepisse : sed lex non idcirco eum do¬
cuerat ut faceret quod nondebebat & moreretur: sed utnonfaceret & uiueret : si cergo peccatũ

Expanded text:
 vixisse significat. Nos autem mortem hanc peccati beneficio Dei datam dicimus tempore eo quo sine lege vivebamus; quod et si veniente mandato quod sanctum, et justum, et bonum est, reviviscit in nobis peccatum, et occidit nos. Peccatum enim accepta occasione per mandatum seduxit me, et per illud occidit, non est accusatio mandati per hoc quod occasionem, qua occidit me peccatum, venisse dicit ex mandato, sed haec est dicti hujus consequentia. Lex dicitur quae docet quid fieri debeat, quid caveri. Necesse est ut illud quod caveri dicit edoceat quale sit, quo per hoc caveri facilius possit: nemo enim potest vitare quod nescit. Si quis ergo edoctus per legem, quale sit id quod cavere debet, non tam caveat, quam faciat illud, occasionem quidem legis non faciendae rei scientiam videbitur accepisse. Sed lex non idcirco eum docuerat ut faceret quod non debeat, et moreretur, sed ut non faceret, et viveret. Sic ergo peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo moris ẽ scripturȩ diuinȩ : & personas latenter &res & causas : dequib: dicere
uid etur & nomina cominotare. Immopotius cifdem nominib malis atđ uis reo¬
scimus quiaspiritalis ÷ : A postolica auctorita tẽpnuntiat Ionenim scilegem soirita¬
le eẽ qui carnalis ẽ & sub peccato uenundatus ẽ sed quibabetinsespm̃di ulescit
ter e e littera occidons eẽ memoratur Cuoa gero sias ego rocon a bterl xlit
nenundatus subpeccato : hic iam tam quã doctor ecclesice personam insemecipsam
iucrarer

Expanded text:
quomodo moris est Scripturae divinae et personas latenter, et res, et causas, de quibus dicere quomodo moris est Scripturae divinae et personas latenter, et res, et causas, de quibus dicere videtur, et nomina commutare, imo potius iisdem nominibus in aliis atque aliis rebitate pronuntiat. Non enim scit legem spiritalem esse qui carnalis est, et sub peccato venundatus est: sed qui habet in se Spiritum Deiterae, et littera occidens esse memoratur. Quod vero dicit, Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hic jam tanquam doctor Ecclesiae personam in semetipsum lucrarer
Abbreviated transcription (Latin):
delegum diuersitate tenebamus. uiolenter p̃sumpta uidebatur: aduertat nunc in hoc
capitulo quomodo non solum legum sed & personarum diuersitas introducitur
Nam paulus qui in aliis dixit nonenim secundum carnem uiuimus sed secundum
carnem militamus : in p̃senti locosces se carnalem : & hic subpeccato dicitse cẽ uenum¬
datum : quialiis dixit p̃tio emptiestis & iterum. Xp̃s nos redemit: & rursum
in habitantem xpm̃ eius in nobis.: Duncdicit quia non in babitatinme hocẽ in carne
meabonum q uodsi non in habitat in carneeius bonum quomodo dicit qiua ccororae
nra templum ẽ dĩ & cemplum sp̃s scĩ : sed & certe inquib: conficetur alege quacinmembris
suis ẽ & repugnat logi mentissuae captiuum duci seinlegepeccate: Quomodo apos tolice
conuenient dgnitati & paulo p̃cipuȩ. in quo xp̃s & uiuit & loquit᷑: sed colligomnus ex bis

Expanded text:
de legum diversitate tenebamus, violenter praesumpta videbatur, advertat nunc in hoc capitulo, quomodo non solum legum, sed et personarum diversitas introducitur. Nam Paulus, qui in aliis dixit , Non enim secundum carnem vivimus, sed secundum carnem militamus, in praesenti loco dicit se esse carnalem, et hic sub peccato dicit se esse venundatum; qui in aliis dixerat, Pretio empti estis ; et iterum: Christus nos redemit ; et rursum inhabitantem Spiritum ejus in nobis ; nunc dicit: Quia non habitat in me, hoc est, in carne mea bonum; quod si non habitabat in carne ejus bonum, quomodo dicit, quia corpus nostrum templum est Dei et templum Spiritus sancti? Sed et caetera in quibus confitetur a lege, quae in membris suis est, et repugnat legi mentis suae, captivum se duci in lege peccati, quomodo apostolicae convenient dignitati, et Paulo praecipue, in quo Christus et vivit et loquitur? Sed colligamus ex his,
Abbreviated transcription (Latin):
operatur quis ignorat licet carnalirsic: sed causanrẽ qua aat alicicur
gnorare quod ucrodicit nonenim quod uo lgago ed quod odi aluastercio
ostendit quia licet carnalis sit : & sub peccato uenundatous qui h aeclo quitꝰ
tamneneiam resister ealiquantulũ uitiis conetur. legis scillcetnaec lo qui
instinccum : sed uincatur auitiis & opprimatr mulegis suilicetoaturditi
Verbi gratia. Cum ꝓponit quis patienter ferre insaigantemn sea& ad
ultimum uincitur ira cundia. & patitur hocinuitus  Irasciur ergo¬
& iam cum nolit irasci hocidem & iamtimoris uitio accidero solecutꝰ et
contrauoluntatem quis mecu& formidine terreatur : Hoc& inelationesubiti
ł inopinati honoris sepe contingit : ut arro gantior fit &tumidior quam uult

Expanded text:
operatur quis ignorat, licet carnalis sit, sed causam rei quam agit dicitur ignorare. Quod vero dicit: Non enim quod volo ago, sed quod odi illud facio, ostendit quod licet carnalis sit, et sub peccato venundatus, qui haec loquitur, tamen etiam resistere aliquantulum vitiis conetur, legis scilicet naturalis instinctu; sed vincatur a vitiis, et opprimatur invitus, ut saepe accidit, verbi gratia, cum proponit quis patienter ferre instigantem se, et ad ultimum vincitur iracundia, et patitur hoc invitus: irascitur ergo cum nolit irasci. Hoc idem etiam timoris vitio accidere solet, ut contra voluntatem quis metu et formidine terreatur, hoc et in elatione subiti vel inopinati honoris saepe contingit ut arrogantior fiat, et tumidior, quam vult
Abbreviated transcription (Latin):
quam ardentius expetit. Mouet meta meninhis quo mod odixerit peccatomor iuum ẽ
& reuixisse: uidecurenim quia nom possit dicimortuum nisi quodali quando uixerit : & p̃modũ
uita caruerit. sed& hocipsum quod dictr euixit nonnuperdatamuitam sed priorem
redditã doc&. Ipscorim sermoreuixit. rur̃sum uixis sesignificat siergo anim adicit᷑¬

Expanded text:
quam ardentius expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum esse quam ardentius expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum esse et revixisse, videtur enim quia non possit dici mortuum, nisi quod aliquando vixerit, et postmodum vita caruerit. Sed et hoc ipsum, quod dicit, revixit, non nuper datam vitam, sed priorem redditam docet, ipse enim sermo, revixit, rursum vixisse significat. Nos aut
Abbreviated transcription (Latin):
iamin superiorib: plene tracatum ẽ. Vnde necadem sepius reuoluamꝰ : brcuiter qua cdictas
imemariam in memoriamreuocabim: sinelege autem peccatum morauimue: innobuictas
Hoc est antequam peraetatem rationabilis intranos sensus uigeret ostendim :: Cum etiam
eu ei plum pueri percutientis patrem autm atrem uel maledicentis adduxim: Inquo secun
facit fierinon licere sinchac autem lege & paulus & omnes homineo ner dotce⁊ boc q uod¬
unii seiꝰ hoc ẽ in actacepuerili. Omnes enimsi mlter perillud tempus nondum c̃aiquan de
is scin homine pecatum sed mortium fuisse & reuixisse. Postmodum ubibre uondinxit non fue¬
bacc ẽ si siat : quod lexfieriuetat. Reuuescente ergo peccato : e gomnquit mortin anq matu
Ego quis: animasine dubio: qute fecerat quo d fieril exucabat. Anuimaenim quae paecat
ut ꝓphetadicit ipsa morietur. Inuentum ẽ ergo mandatum quoddatum fuerat adutã
animȩ scilicet : uteam doceret operauitȩ : cesisse eiadimortem. dum ꝓhibita nontamrefugit

Expanded text:
e tractatum est: unde ne eadem saepius revolvamus, breviter quae dicta sunt in memoriam revocabimus. Sine lege autem peccatum mortuum esse in nobis, hoc est antequam per aetatem rationabque pueruli percutientis patrem aut matrem, vel maledicentis adducens: « in quo, ufacit fieri non licere. Sinvixisse, hoc est, in aetate puerili; omnes enim similiter per illud tempus nondum capaces uisse in homine peccatum, sed mortuum fuisse, et revixisse postmodum ubi lex adveniens haec est, si fiat quod lex fieri vetat. Reviviscente ergo peccato, ego, inquit, mortuus sum. Ego, quis? anima sine dubio quae fecerat quod fieri lex vetabat: Anima enim quae peccat, ut propheta dicit ipsa morietur. Inventum est ergo mandatum quod datum fuerat ad vitam, animae scilicet, ut eam doceret opera vitae cessisse ei ad mortem, dum prohibita non tam refugit,
Abbreviated transcription (Latin):
auferatur uelamen: dñs enim sp̃s .ẽ. Vbi autem sp̃s dñi ib ilibertas : nouitatem sãne
qui ante non fuerit nec ueterib in notuerit. & nesciuntse in hoc grauis sime blas¬
hemare. Ip seenim sp̃s ẽ in lege ipse in ouangelio ipse semper cum patre ecfilio est.
A semper .ẽ & erat eterit sicut pater et filius: Non ergo ip̃se nouus ẽ sedcredentes in no¬
at : cum eos a ueteribus malis ad nouam uitam & nouam obseruantiam xp̃irelegio¬
nis adducit : A sp̃itales ex carnalibus facit. Quidergo dicemus : lexpeccatum c̃&¬

Expanded text:
auferatur velamen: Dominus enim spiritus est: ubi autem spiritus Domini, ibi libertas . Novitatem sane  tanquam qui ante non fuerit, nec veteribus innotuerit, et nesciunt se in hoc gravissime blasphemare; ipse enim Spiritus est in lege, ipse in Evangelio, ipse semper cum Patre et Filio est, et semper est, et erat, et erit sicut Pater et Filius. Non ergo ipse novus est, sed credentes innovat, cum eos a veteribus malis ad novam vitam et novam observantiam Christi religionis adducit, et spiritales ex carnalibus facit. Le
Abbreviated transcription (Latin):
anima in legem peccati. & sub iugo eius efficitur : &iam cum in terior homodĩ legedilectetur
Quomodo inhistot & talib: malis non miserum sedicat homo. & in corporemortis habitare:
meritonamq: corpore mortis appellatur in quohabitat peccatũ. : quod mortis ẽ causa
sicergo exclamatio h aec expersona illius quem initia quidem conuersionis accepisse
descripsic apostolus in eo quoduo luntas ei adiac& boni sed nondum in effectum uenerit boni
Non enim inuenit perficere bonum : quia nondum in eousus in oluerat exercitium qu. ⁊euirtatũ
respondetur ueroci ad hoc quoddixerat quis meliberabit decorporemortis huius. iam
intranos a gebantur exposuit : Vt adultimum ostender & & docer& dequantis nos malis

Expanded text:
anima in lege peccati, et sub jugo ejus effanima in lege peccati, et sub jugo ejus effQuomodo ergo in tot et talibus malis non miserum se dicat homo, et in corpore mortis habitare? Merito namque corpus mortis appellatur, in quo habitat peccatum quod mortis est causa. Fit ergo exclamatio haec ex persona illius, quem initia quidem conversionis accepisse describit Apostolus, in eo quod voluntas ei adjacet boni, sed nondum in effectum venerit boni. Non enim invenit perficere bonum, quia nondum in eo usus inoleverat exercitiumque virtutum. Respondetur vero ei ad hoc, quod dixerat, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? jam intra nos agebantur exposuit, ut ad ultimum ostenderet et doceret de quantis nos malis,
Abbreviated transcription (Latin):
legem in membris meis . repugnantem legimentis incae &captiuum meducentem leg
peccati quae ẽ in membris meis. Quod supradixerat uelle enum bomenuadnaem leshi
hncuo luontatemboni lerem mentis nominauit. Quadex mentis conuenia dimlggedui
A consenticei sedrur summocus corporis & desideria larmieos eronuenib um leg ect
qua ecaptiuam ducitanimam & peccatilegib subdit. Certum ẽnamq quod de sider ia
cum logedĩ sianimam potuerit obtinere adduciteam ad legem dr ita a lex qua cinmembriẽ
& concupis centiam carnis. sũ edixerit amimã peccaticeam segib subda. Sed aonhactrausus
as sumoca fragiliore persona in trahominem haberi certamina docuissa & ostendis&
quod & iam contra uoluntatem perdesideria carnis anima usuipsopeccandi intdissa
iura raperetur. excla mationeutitur adhuc expersona illius quem de serio ingercati
Miser ego homo quis meliberabit decorpore mortis huius uidit semiserũ intdauem
tot leges sibi inuicem repugnant. totꝓelia commouentur. Pugnat caro aduersums quen

Expanded text:
em in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis. Quod supra dixerat, velle enim bonum adjacet mihi, hic voluntatem boni legem mentis nominavit, quae lex mentis convenit cum lege Dei, et consentit ei. Sed rursum motus corporis et desideria carnis, legem membrorum dicit, quae captivam ducit animam et peccati legibus subdit; certum est namque quod desideria tis quae consentit cum lege Dei, si animam potuerit obtinere, adducit eam ad legem Dei, ita et lex, quae in membris est, et concupiscentiis carnis, si seduxerit animam, peccati eam legibus suassumpta fragiliore persona intra hominem haberi certamina docuisset, et ostendisset quod etiam contra voluntatem per desideria carnis anima usu ipso peccandi in peccati jura raperetur, exclMiser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Vidit se miserum, intratot leges sibi invicem repugnant, tot praelia commoventur: Pugnat caro adversus spirit
Abbreviated transcription (Latin):
sed d eomni homine qm̃ certum ẽ quod quib cumq institutis quib iumq morib agitur
adus cera fficiuideatur Quippe siprioris ad huc uiri legibi uiunt.  uod temen apos¬
colus aliar arsun sigura adeundem sensum explanationis adduciq subiungiceiuniec ianauite

Expanded text:
sed de omni homine, quoniam certum est quod quibuscunque institutis, quibuscunque moribus agitur, sed de omni homine, quoniam certum est quod quibuscunque institutis, quibuscunque moribus agitur, adultera effici videatur; quippe si prioris adhuc viri legibus vivit. Quod tamen Apostolus alia rursum figura ad eumdem sensum explanationis adducit. Cum enim in supe
Abbreviated transcription (Latin):
adulter& quaeita secundo sociata ẽ utei ad huc uiueret prior. Hoc est quod ꝑ aliã
figuram & in superiorib dixit quiamori prius oportet: & ita conse pelirixp̃o. Deniq¬
&iamhic addio in posteriorib Itaq fr̃s mei & uos mortui estis legi percorpus xp̃i. utsitis
alterius qui exmortus resurrexit ut fructificemus. Vides quo modo figurarum diuersitas¬
uideatur : ad unum tamen sensum cunctareuocantur. Hamet quod legem nobis mortuã
ini quitates nr̃as tulit. & peccata nrã portauit : & in quo exuit principatum etpotestatem
triumphans eos in semec ipso: Festinandum ẽergo adistas secundas nuptias : quȩb eatiore s̃
multo quam primȩ. & uidesi forte iamtumlex talenescio quid adum brabatineo : Cũ con
enim aidetur legis lieterȩ secundum spm̃lex : ut deipsomagis malier afferat fructum.
s ed haecplenius in locis suis requirentur: n unc autem utdiximus prius moriendum ẽ.

Expanded text:
adultera, quae ita secundo sociata est, ut ei adhuc viveret prior. Hoc est, quod per aliam adultera, quae ita secundo sociata est, ut ei adhuc viveret prior. Hoc est, quod per aliam figuram, et in superioribus dixit, quia mori prius oportet, et ita consepeliri Christo. Itaque, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructicemus Deo. Cur movideatur, ad unum tamen sensum cuncta revocantur. Nam et quod legem nobis mortuam iniquitates nostras tulit, et peccata nostra portavit , et in quo exuit principatus et potestates, triumphans eos in semetipso. Festinandum est ergo ad istas secundas nuptias, quae beatiores sunt multo quam primae. Et vide si forte jam tum lex tale, nescio quid, adumbrabat in eo, cum jubenim videtur legis litterae secundum spiritum lex, ut de ipso magis mulier afferat fructus. Sed haec plenius in locis suis requirentur. Nunc autem, ut diximus, prius moriendum est
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. necadulteram lapidare: haecenim sibi uindicatromanorũ potestas:
& dubitas adhuc simortuasit secundum litteramlex sterinanno appareredomino
omnis masculus non ascendit. Ouis in festiui tate paschȩ inciuitatequam elegoruno
putatur dñs dr̃ nulla iugulatur: manipulo primitiarum nullacelebratur oblatio
nulla lepra nulla peccatoris inmunditia: & dubitari potest in his omnib: mortuam
licteram legis : Cumergo claruerit perhaec omnia mortuum eẽ. uirũ prioremo
nulla p̃uaricatio ẽ xp̃o tam quam uiro alteris ociari. sicitꝰ mulieri crimen non. ẽ:
siuir opriori defuncto suscipiat secinda conubia: & ꝓpterea dicit. Igitur uiuente uiro
cognominabitur ad ultera si fuerit cumalio uiro: Ut ostendat quia et anima hominis
utustas lutere: quae ẽ. quasiprior uir. Nefortesuilum habet inseuir̃ dutem efficiat᷑

Expanded text:
non potest, nec adulteram lapidare; haec enim sibi vindicat Romanorum potestas, non potest, nec adulteram lapidare; haec enim sibi vindicat Romanorum potestas, et dubitas adhuc si mortua sit secundum litteram lex? Ter in anno apparere Domino omnis masculus non ascendit; ovis in festivitate Paschae in civitate quam elegisse putatur Dominus Deus nulla jugulatur, manipuli primitiarum non offeruntur, nulla celebratur oblatio; nulla lepra, nulla expiatur immunditia. Et dubitari potest in his omnibus mortuam esse litteram legis? Cum ergo claruerit per haec omnia mortuum esse virum priorem, nulla praevaricatio est Christo tanquam viro alteri sociari, sicut mulieri crimen non est si, viro priore defuncto, suscipiat secunda connubia, et propterea dicit, igitur vivente viro cognominabitur adultera, si fuerit cum alio viro, ut ostendat quia et anima hominis,vetustas litterae, quae est quasi prior vir, ne forte si illum habeat in se viventem, efficiatur
Abbreviated transcription (Latin):
quã gcir cũ cisione crediderin & ostendit eã quehab & uirũ sina gogam ẽe quȩ hab&le¬
gẽ : desertã uero & uagã ac sine ulla logis potes tateuiuentem: gentium multitu dinen
quae et sterilis erat nullius legitimi uerbi ꝓ ferens germen. ponitune rouitiu dine
apostolo homo qui sub legciuuit: tam quam mulier quae subiuro ẽ. Uirum autem pon
uideri mortuus.: Cum spĩtalis in cellegentia excludit uelut interimit corporalem
erebat futurorum bonorum & in hieb acterraen & caclestis culturae Iti pͥus &uma
ondum enim introierat in scã nonm anufacta xp̃s. nec acces serat ad uelamen interias
quod ad bebreos scribens a postolus carnem xp̃i. eẽ. incerpretatur. u biuero uerbũ
omnibus quaeibi gerebant᷑ euersa ẽ : tuncmortuus .ẽ. uireius : id ẽ secundum litterã lex
autnoniuredicitur in acparte mortuus sermo legif. Cuinullas acrificia nullum
sacerdotium Nulla leuitici ordinis ministeria deferunturs homicidampunire

Expanded text:
ne crediderunt, et ostendit eam quae habet virum, synagogam esse quae habet legem; desertam vero, et vagam, ac sine ulla legis potestate viventem, gentium multitudinem, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Ponitur ergo in his avideri mortuus, cum spiritalis intelligentia excludit, et velut interimit corporalem, gerebat futurorum bonorum, et in Jerusalem terrena coelestis culturae typus et imago re videbatur. Nondum enim introierat in sancta non manufacta Christus, nec accesserat ad velamen interius, quod ad Hebraeos scribens Apostolus carnem Christi esse interpretatur . Ubi vero, Verbum mplo et altari, atque omnibus quae ibi gerebantur eversa est. Tunc mortuus vir ejus, id est, secundum litteram lex. An non jure dicitur in hac parte mortuus sermo legis, cui nulla sacrificia, nullum sacerdotium, nulla Levitici ordinis ministeria deferuntur? Homicidam punire