comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat ioseph. Iptum ꝓfecto hu¬
manȩ restaurationis pͥncipiũ
ut angłs ad̾o mitteretur ad uͥ¬
ginem partu consecrandam
diuino: quia pͥma ꝑditionis hu¬
mane fuit causa cum serpens
a diabolo mitebatur ad muli¬
erem spũ suꝑbiȩ decipiendã.
immo ipse in serpente diabolꝰ.
ueniebat. qui genui deceptiꝰ pͥmi¬
litatis gła nudaret. Quia gͦ
mors intrauit ꝑ feminã: apte re¬
diit ⁊ uita ꝑfeminã. Iila adia¬
bolo seducta ꝑ serpentẽ uiro
gustum necis obtulit. hec edocta
salutis edidit. Ulissus estͤangłs
gabrihel adeo. Raro autẽ legimꝰ
quia apparentes hominib an¬
geli designentur ex nomine. Ue¬
rum quotiens cumq fit ideo uti¬
q fit: ut etiam nomine ipso
quid ministraturi ueniant in¬
sinient Gabrihel namq forti¬
tudo dei dicitur. Et merito tali
nomme p̃fulget. qui nascitu¬
ro in carne d̾o testimoniũ ꝑhi¬
bet. de qͦ ꝓpħa inpsalmo: dñs in¬
qͥt fortis ⁊ potens. dñs potens
inp̃lio. Illo nimirum p̃lio. qͦ po¬

Expanded text:
erat Joseph. Aptum profecto humanae restaurationis principium, ut angelus a Deo mitteretur ad virginem partu consecrandam divino, quia prima perditionis humanae fuit causa, cum serpens a diabolo mittebatur ad mulierem spiritu superbiae decipiendam: imo ipse in serpente diabolus veniebat, qui genus humanum, deceptis plitatis gloria nudaret. Quia ergo mors intravit per feminam, apte redit et vita per feminam. Illa a diabolo seducta per serpentem, viro gustum necis obtulit; haec a Deo salutis edidit. Missus est ergo angelus Gabriel a Deo. Raro autem legimus quia apparentes hominibus angeli designantur ex nomine. Verum quotiescunque fit, ideo utique fit ut etiam nomine ipso quod ministraturi veniant, insinuent. Gabriel namque fortitudo Dei dicitur. Et merito tali nomine praefulget, quia nascituro in carne Deo testimonium perhibet. De quo Propheta in Psalmo: Dominus, inquit, fortis et potens, Dominus potens in praelio . Illo nimirum praelio, quo po
Abbreviated transcription (Latin):
efficatiã conplet: Unde scriptũ eͥ. Oni̾a ꝑipsũ factũ sunt. & alibi: om̃ia¬
insapiencia fecisti. Unde & dextera siue manus patris appellat᷑. ꝑ quã om̃ia
est: quia in hac sapientia rationabiliter pater om̃ia disponit. siue mundũ
creando. siue eunidẽ lapsum reparando. Et in hoc pater uerbũ cõsilium
nr̃e ignorantiȩ dedit: cũ eiꝰ incarnatio nos uisitauit. Logos itaq cũ filius
grecos ipsum m̃tis cõceptũ seu rationẽ significat. ñ uocis ꝓlatͥonẽ. Unas
de eo puraret dicere quod quisqͥs logon incogitatione disponeret. addidit
que fit cũ uoce. Unde & beatus meminit angustiniis in libro questionũ.lxxx.iii.
capitulo. xi.iiii. Inpͥncipio inquit erat uerbũ. quod grece logos dicit᷑. latine¬
cetur ñ solũ ad patrẽ respectus. sed ad illam etiã quȩ ꝑ uerbũ facta sunt.

Expanded text:
d scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt et alibi: Omsapientia fecisti. Unde et dextera siue manus patris appellatus est, per quamictus est, quia omnia in hac sapientia rationabiliter pater disponit, siue creando mundum siue eundem reparando post lapsum; et in hoc pater uerum consilium nostrae ignorantiae dedit, cum eo incarnato nos uisitauGraecos ipsum mentis conceptum seu rationem significat, non vocis prolationem. Unde de eo putaret dicere quem quisque logon in cogitatione disponeret, addidit: qui fit cum voce. Unde et beatus meminit Augustinus libri Quaestionum, 83 capitulo ificetur non solum ad patrem respectus, sed ad illa etiam quae per uerbum facta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
untur exbonitate dei. spũi scõ sit attͥbuta: Ut ex hoc patenter liqueat
loco sp̃c ꝓbono affectu ponit᷑ uxta illud sapiencię. Benignus e sp̃c sapi¬
entiȩ. & cetera. Et illua psalmi. Sp̃c tuus bonus deducet me interram¬
rectã. Et apłs. Ps caritas eͥ. quia teste gregorio. sp̃e ipse amor est: quo amo¬
patri & filio potest hec eadẽ apellano cõuenire. Ut gͦ ex nomine quod
Ciarũ gͥ exp̃dictis arbitror testimoniis ȩ e. diuinã ut anintus porentiam
uocabulo patris ex pͥmi: diuinã sapienciã filiũ intelligi: ac aiuie gr̃e bo¬
nitatẽ spm scm appellari. Modũ uͦ hunis generationis. seu ꝓcessionis ꝓ uit
dederit in sequentibus exponemꝰ. Nunc autẽ ad nr̃e fidei assertionem

Expanded text:
untur ex bonitate Dei, Spiritui sunt attribuenda: ut ex hoc patenter liqueat loco spiritus pro bono affectu ponitur, juxta illud Sapientiae: Benignus est spiritus sapientiae . Et in Psalmo: Spiritus tuus bonus deducet me . Et Apostolus: Deus charitas est . Quia teste Gregorio, spiritus ipse amor est, quo amoPatri et Filio potest eadem appellatio conuenire. Ut ergo ex nomine quod a positis arbitror testimoniis, divinam, ut diximus, potentiam vocabulo Patris exprimi, divinam sapientiam Filium intelligi, ac divinae gratiae bonitatem Spiritum sanctum appellari. Tale itaqudederit, in sequentibus exponemus. Nunc autem ad nostrae fidei assertionem
Abbreviated transcription (Latin):
uͣnde in ie. Rechiele legit᷑. uox suꝑ firmam̃tũ sonanł. alas extensas fa¬
suã tantũ facere putassent. quod plus aliquis ꝓdo se ficere posse mila¬
tenus existimatent & om̃ino tanta humilitas ñ e̾et. Sed audiunt uocẽ

Expanded text:
 in Ezechiele vox super firmamentum sonans, quae alas extensas fasua, tantum facere putassent, quod plus aliquis pro Deo se facere posse nullatenus existimaret, et ideo tanta humilitas non esset. Sed audiunt voce
Abbreviated transcription (Latin):
aliuo nat᷑alis appetitus. Posterior qͥppe nob̾ cõmunis cũ irratio.¬
nalib nec ualet ꝯsentire sp̃ui carnis irretitꝰ illecebris. Y fortasse ip¬
se ẽ qͥ alio nomine ab apło sapientia carnis appellat᷑ uͥ ait. Sapien¬
tia carnis: inimica ẽdo. Legienĩ di ñ ẽ subiecta nec enim potest.
Hunc gͦ ut dixi ꝯmunẽ habentes cũ bestiis ꝯsensus uoluntar ui
nos discernit. Est eni habitꝰ animi lib̾sui. Siqͥdem ñ cogit᷑. ñ ex¬
torquȩt᷑. Est qͥppe uoluntatis. ñ necessatatis. nec negat̾ se. nec
uoluntariꝰ. Ubi autẽ uoluntas ñ ẽ.: nec ꝯsensus. ⁊ lon enĩ est
ꝯsensus nͥ uoluntariꝰ. Llui uͦꝯsensus ibi uoluntas. Porro uͥ uoluntas
ibi lib̾tas. Et hoc ẽ. q̃d dici puto lib̾um arbitͥum. S ut mani

Expanded text:
aliud naturalis appetitus. Posterior quippe nobis communis est cum irratioaliud naturalis appetitus. Posterior quippe nobis communis est cum irrationalibus: nec valet consentire spiritui, carnis irretitus illecebris. Et fortassis ipse est, qui alio nomine ab Apostolo sapientia carnis appellatur, ubi ait: Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest . Hunc ergo, ut dixi, communem habentes cum bestiis, consensus voluntarius nos discernit. Est enim habitus animi, liber sui. Siquidem non cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec pvoluntarius. Ubi autem voluntas non est, nec consensus. Non enim est consensus, nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, ibi voluntas. Porro ubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici puto liberum arbitrium. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
putaueras tuate creasse merita. tua posse saluari iusticia. q
nec saltẽ dñm iħm dicere potes nͥ in spũ scõ. Ita ne oblitus ei
qui dixerit: sine me nichil potestis facere. et. neq currenti
neq uolentis. s miserentis ẽ dĩ: Quid gͥ agere ais liberum
arbitͥum: Breuit̾ respondeo: saluat᷑. Tolle uberũ arbitͥum.
ñ erit qͦd saluet᷑. Tolle grãm. n erit unde saluet᷑. Opus hoc
sine duob effici ñ potest: uno a quo fit. alt̾o cui. uł in quo fit.
illam nͥ d̾s: nec capere ualet nisi liberum arbitͥum. Quod gͦ a
liberum arbit̾um dũ consentit. hoc ẽ dum saluat᷑. Consentire
saluari ẽ. Promde pecoris sꝑs salut̾e huiꝰcemodi minime capit.
qͦd ili uoluntariꝰ consensus desit. quo saluanti uidelicet do placi¬
de obtẽꝑet. siue iubenti ad quiescendo. siue pollicenti credendo.
siue reddenti gr̾as agendo. En̾iuero aliud ẽ uoluntariꝰ ꝯsensus.

Expanded text:
putaveras tua te creasse merita, tua posse salvari justitia, qui putaveras tua te creasse merita, tua posse salvari justitia, qui nec saltem Dominum Jesum dicere potes nisi in Spiritu sancto ? Itane oblitus es quis dixerit: Sine me nihil potestis facere? et: Neque currentis, neque volentis, sed miserentis est Dei? 2. Quid igitur agit, ais, liberum arbitrium? Breviter respondeo: Salvatur. Tolle liberum arbitrium, et non erit quod salvetur: tolle gratiam, non erit unde salvetur. Opus hoc sine duobus effici non potest: uno a quo fit; altero cui, vel in quo fitillam, nisi Deus; nec capere valet, nisi liberum arbitrium. Quod ergo a liberum arbitrium, dum consentit, hoc est dum salvatur. Consentire enim salvari est. Proinde pecoris spiritus salutem hujuscemodi minime capit, eo quod illi voluntarius consensus desit, quo salvanti videlicet Deo placide obtemperet, sive jubenti acquiescendo, sive pollicenti credendo, sive reddenti gratias agendo. Enim vero aliud est voluntarius consensus,
Abbreviated transcription (Latin):
consilium das: s si dederis et posse deneri. Siqͥden
ñ ẽ eiusdem facultatis scire quod faciendũ sit. et fa¬
cere: qm̃ et diu̾sa sunt. ceco ducatũ. ac fesso p̾ber e
uehiculum.Non quicũq ostendit uiam. p̃bet etiam uia-¬
ticũ itineranti. Aliud illiexibet qui facit ne deuiet: & ali-¬
ud qͥ p̾stat ne deficiat in ua. Ita nec qͥuis doctor. statim &
dator erit boni: quodcũq docuerit. Porro mͥ duo necessa¬
ria st̃. doceri ac iuuari. Tu homo recte qͥdem consulis:
re quod consulis. Ecce enim iam ex eius munere uelle adia¬
cet mͥ ꝑficere autẽ ñ inuenio. Sed nec aliquando me inuen¬
turũ confido. nͥ qui dedit uelle. det et ꝑficere ꝓ bona uo-¬
luntate. Ubi gͦ ait sunt merita nr̃a: aut ubi ẽ spes nr̃aᷤ
dudi inꝙ̃. Non ex oꝑib iusticiȩ quȩ fecimus nos: s scd̃m
suam miscdam saluos nos fecit. Quid enimꝰ Tu forte

Expanded text:
 inquam, consilium das, sed si dederis et posse teneri. Siquidem  inquam, consilium das, sed si dederis et posse teneri. Siquidem non est ejusdem facilitatis scire quid faciendum sit, et facere: quoniam et diversa sunt, caeco ducatum, ac fesso praebere vehiculum. Non quicunque ostendit viam, praebet etiam viaticum itineranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deviet; et aliud qui praestat ne deficiat in via. Ita nec quivis doctor, statim et dator erit boni quodcunque docuerit. Porro duo mihi sunt necessaria, doceri ac juvari. Tu homo recte quidem consulis re quod consulis. Ecce enim jam ex ejus munere velle adjacet mihi, perficere autem non invenio ; sed nec aliquando me inventurum confido, nisi qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate . Ubi ergo, ais, sunt merita ninquam: Non ex operibus justitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit . Quid enim? Tu forte
Abbreviated transcription (Latin):
Opuscłm de grã & lib̃o arbitrio. qd̾ illa qͣ
autẽ. ne aut gndia minus digne locutus inueniar.
dium. magis forte scͥptoris publicetur temeritas.
ꝓbaueritis. tunc siqͥd obscuriꝰ dictũ aduertitis.
quod in re ob cura seruata congrua breuitate di-¬
ci planius potuisset. ñ sit uob̃ pĩgrum aut emen¬
dare ꝑ uos. aut michi resignare emendandũ. si
fraudari non uultis ꝓmissiõe illa sap̾ie. qua ait
Qui elucidant me: uitã ęternã habebunt.
di in me grãm commendante. qͦd scilicet ab ipsa
me in bono & p̾uentum agnoscerẽ. et ꝓuehi sentire̾.
et sꝑarem perficiendum: quid tugͦ ait unus ex circũ¬
stantib oꝑaris. aut mercedis sꝑas uł p̾mii.si totum
facit d̾s: Quid enim in quã tu consulisͦ Da inquit
głam do. qui gͣtis de p̾uenit. excitauit. imiciauit. et
uiue digne de cȩtero: quo de ꝓbes ⁊ ꝑceptis beneficiis
ñ in gratum. et ꝑcipiendis idoneum. Et ego. Bonũ

Expanded text:
Opusculum de gratia et Libero Arbitrio, quod illa, qua au tem, ne aut grandia minus digne locutus inveniar, dium, magis forte scriptoris publicetur temeritas, i utile probaveritis, tunc si quid obscurius dictum adverteritis, quod in re obscura, servata congrua brevitate, dici planius potuisset, non sit vobis pigrum aut emendare per vos, aut mihi resignare emendandum, si fraudari non vultis promissione illa Sapientiae, quae ait: Qui elucidant me, vitam aeternam habebunt Dei in me gratiam commendante, quod scilicet ab ipsa me in bono et praeventum agnoscerem, et provehi sentirem, et sperarem perficiendum: Quid tu ergo, ait unus ex circumstantibus, operaris; aut quid mercedis speras vel praemii, si totum facit Deus? Quid enim, inquam, tu consulis? Da, inquit, gloriam Deo, qui gratis te praevenit, excitavit, initiavit; et vive digne de caetero, quo te probes et perceptis beneficiis non ingratum, et percipiendis idoneum. Et ego: Bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
ubere ꝓ arbitͥo sese uolueret siue in malum ꝯsentiens appetiti
aut neꝙͣ sp̾ui. ut sit animalis. ñ ꝑcipiens uł certe et ꝑsequens ea q̃
diuidicans. ipsa a nemine iudicet᷑. Si inꝙͣ horu̾ quodlibet
ꝓhibente ratione uoluntas ñ posset: uoluntas iam ñ eẽt. Ubi
qͥppe necessitas: iam ñ uoluntas. It si ex necessitate & absq con¬
sensu ꝓpriȩ uoluntatis mala. bonaue fieri posset rationał
creatura: aut misera ꝓfecto ẽẽ nulla ratione deberet. aut
beata penitus ñ posset. cui nimirũ in utrauis parte id eleẽẽt. qͥd
solum in ea miseriȩ siue beatudinis capax. id ẽ uoluntas. Cȩt̾a
siqͥdem quȩ supra memorata sunt. uita. sensus. uł appetitus
nec miserum ꝑse faciunt nec beatũ. Alioqͥn et arbores ex
uita a pecudes et̾iã ex reliqͥs duob uel miseriȩ possent esse
obnoxiȩ. uł idoneȩ beatitudini. q̃d om̃ino impossibile ẽ. Cõ¬

Expanded text:
libere pro arbitrio sese volveret, sive in malum consentiens appetitui, libere pro arbitrio sese volveret, sive in malum consentiens appetitui, aut nequam spiritui; ut sit animalis, non percipiens, vel certe et persequens ea quadijudicans, ipsa a nemine judicetur. Si, inquam, horum quodlibet prohibente ratione voluntas non posset, 605 voluntas jam non esset. Ubi quippe necessitas, jam non voluntas. Quod si ex necessitate, et absque consensu propriae voluntatis, justa, injustave fieri possent; rationalis creatura, aut misera profecto esse nulla ratione deberet; aut beata penitus non posset, cui nimirum in utravis parte id deesset, quod solum in ea miseriae, sive beatitudinis capax est, id est voluntas. Caetera siquidem, quae supra memorata sunt, vita, sensus, vel appetitus, nec miserum per se faciunt, nec beatum. Alioquin et arbores ex vita, et pecudes etiam ex reliquis duobus, vel miseriae possent esse obnoxiae, vel idoneae beatitudini: quod omnino impossibile est. Com
Abbreviated transcription (Latin):
fiat q̃d dicit᷑ ⁊ cõpetentius ad id q̃d uolumꝰ ueniamꝰ. paulo altius
riꝰ elucebit. Est enĩ in quolibet corpore uita: int̾nus ac naturał
motꝰ uigens t m̃ intͥnsecus. Sensus uͦ uitał in corpore motus
uigilans ⁊ extͥnsecus. Appetitus autẽ nat᷑alis uis in animante.i
uendis auide sensib attͥbuta. Clerũ ꝯsensus. nutꝰ ẽ uoluntatis
spontaneus. Uei certe q̃d suꝑiꝰ dixisse me memini: habitꝰ ani¬
mi lib̾ sui. Porro uoluntas ẽ motꝰ rationał: ⁊ sensui p̾sidens et
sam. hoc ẽ ꝑ eiꝰ quasi ministeriũ. cont᷑ eiꝰ ꝯsiliũ siue iudiciũ. Uñ
ẽ illud. Prudentiores st̃ filii scł̃i huius. filiis lucis in generatiõe
sua. Srursum. Sapientes st̾ ut faciant mala. Neq eñ pruden-¬
tia seu sapientia ineẽ creaturȩ potest. uł in malo nͥ utiq ꝑ rati-¬
onem. Est uͦ ratio data uoluntati: ut instruat illam ñ destruat.
Destrueret autẽ si necessitatẽ ei ullam imponeret. quo minus

Expanded text:
fiat quod dicitur, et competentius ad id quod volumus veniamus, paulo altius rius elucebit. Est enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vigens tantum intrinsecus. Sensus vero, vitalis in corpore motus, vigens et extrinsecus. Appetitus autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensibus attributa. Verum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus animi, liber sui. Porro voluntas est motus rationalis, et sensui praesidens, et sam, hoc est quasi per ejus ministerium, contra ejus consilium sive judicium. Unde est illud: Prudentiores sunt filii hujus saeculi filiis lucis in generatione sua ; et rursum: Sapientes sunt ut faciant mala . Neque enim prudentia seu sapientia inesse creaturae potest, vel in malo, nisi utique per rationem. 4. Est vero ratio data voluntati ut instruat illam, non destruat. Destrueret autem, si necessitatem ei ullam imponeret, quominus
Abbreviated transcription (Latin):
sponte ⁊ alacͥ fert᷑ uoluntate. Deniq ubi ẽ thesaurus tu¬
us. ibi ẽ ꝯcortuũ. Itẽ. Sidm̃ amãs anima ex ipso uiuit. utiqͥ
corpꝰ exipsa. quo pacto q̃sop̾sentior ẽẽ contendit᷑ ubidat.
ꝗͣ uñ accipit uitã: fons siqͥd̾ uite caritas ẽ nec uiu̾e animã
dix̾im. q̃ de illo ñ hauserit. haurire porro qͦmͦ pot̃ nͥ fuerit
minꝰ am̃ amare conuincit᷑. qd̃ carnis ad huc necessitatib
occupat᷑. Illa uͦ circa corpꝰ occupatio qͥd ẽ nͥ adeo q̃dã absenta¬
multa ẽ inceł mirantes maxime scm augustinũ dixisse suꝑ
hoc ñcelos istos uisibiles ⁊ corporeos oport̾e intelligi nem̃ces
nr̃a inreb mobilib uolubilibq uideat᷑ collocari. ioq¬
qͣdam spũ alia firmam̃ta ẽẽ intelligenda. de qͥb nesscitis ut
dicitis. qͥd̾ ł suspicari debeatis. S si attenditis qd̃ legistis. regnũ

Expanded text:
sponte et alacri, fertur voluntate. Denique ubi est thesaurus tuus ibi est et cor tuum . Item si Deum amans anima ex ipso vivit, uti corpus ex ipsa; quo pacto, quaeso, praesentior esse contenditur ubi dat, quam unde accipit vitam? Fons siquidem vitae charitas est: nec vivere animam dixerim, quae de illo non hauserit. Haurire porro quomodo potest, nisiminus Deum amare convincitur, quod carnis adhuc necessitatibus occupatur. Illa vero circa corpus occupatio quid est, nisi a Deo quaedam absentamulta est in coelis: mirantes maxime sanctum Augustinum dixisse super hoc, non coelos istos visibiles et corporeos oportere intelligi, ne merces nostra in rebus mobilibus volubilibusque videatur collocari; ia quaedam firmamenta esse intelligenda, de quibus nescitis, ut dicitis, quid vel suspicari debeatis. Sed si attenditis quod legistis, Regnum
Abbreviated transcription (Latin):
meditationis animus in contemplationem surgit: Tunc
beniomm ⁊ ioseph oscula uingunt. quando diuina reuela-¬
tio ⁊ humana ratiocinatio in una ueritatis actestatione
consentiunt. Uidesne quomodo diuina seriptura circa
unam eandemq rem significationis modii alternat. ubiq
tamen aliquid adingens un de sensum suum ex toto latere
non desinat: In morte rachel contemplatio supͣ rationẽ
ascendit. in introitu benianim m egrptum contemplatio
usq ad iaginationem descendit: in de osculatione benia¬
nim. ⁊ iosepħ diumȩ reuelationi humana ratio applaudit..¬

Expanded text:
meditationis, animus in contemplationem surgit. Tunc Benjamin et Joseph oscula jungunt, quando divina revelatio et humana ratiocinatio in una veritatis attestatione consentiunt. Videsne quomodo divina Scriptura circa unam eamdemque rem significationis modum alternat, ubique tamen aliquid adjungit unde sensum suum ex toto latere non sinat. In morte Rachel contemplatio supra rationem ascendit, in introitu Benjamin in Aegyptum, contemplatio usque ad imaginationem descendit, in deosculatione Benjamin et Joseph, divinae revelatione humana ratio applaudit.
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ celũ at̾ra locũ tenet ext̾iorã. sol. luna. & sid̾a suꝑiorẽ.
Nã ead̾ ipsa q̃ int᷑ nos st̃ subtiliori sue nat᷑e inuisibilitate.
gentiori disputatioe. & doctori disputatore. & oꝑe ꝓlixi¬
ori. Ego enĩ putau̾am modũ in his tͣctandis epłarem ne¬
qͣꝙͣ excessũ iri .s sermo ut uideo ꝓcessit in longiꝰ ꝙͣ sꝑaui.
tis siue in paucis ur̃e debui qd̃ ⁊ studui satis fac̾e uoluntati.

Expanded text:
idera superiorem. Nam eadem ipsa, quae intra nos sunt subtiliori suae naturae invisibilitate, gentiori disputatione, et doctiori disputatore, et opere prolixiori. Ego enim putaveram modum in his tractandis epistolarum nequaquam excessum iri: sed sermo, ut video, processit in longius quam spercis, sive in multis, vestrae debui quod et studui satisfacere voluntati.
Abbreviated transcription (Latin):
careat: uoluntas uͦ sic̾ in bono
ita &̾ in malo eque ꝑdu¬
rat: ȩq̃ ꝓfecto ⁊ lib̾um arbitͥũ
tã in malo ꝙͣ in bono integrũ ꝑse-¬
destruere siue qͣntũ in se ẽ aliqͣtenꝰ inmun̾e pot̾it q̾cũq aou̾sitas
łnecessitas. S lic⁊ uͥq parit̾ sic̃ de bono potuit ꝑse in malũ corrue
re. ita qͦ ꝑ se de malo in bonũ pot̾it respirare. ꝙ qͥd mirũ si iac̾us nͥ
ualz ꝑ se resurg̾e: q̃d stans in aliq̃d meliꝰ nullo suo conatu ualebat ꝓfi¬
cere : Deniq dũ adhuc duas alias lib̾tates ex aliqͣ parte secũ haberet

Expanded text:
oluntas vero sicut in bono ita et in malo aeque perdurat: aeque profecto liberum arbitrium tam in malo quam in bono integrum persedestruere, sive quantum in se est aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitre, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum adhuc duas alias libertates ex aliqua parte secum haberet
Abbreviated transcription (Latin):
uidentia. Sic gͦ ⁊ lib̾um arbitͥum suo conet᷑ pẽe corpori. ut p̾est sa¬
pientia orbi: atting̃ ⁊ ipsũ i fine usq ad fortit᷑. iiꝑans scł singłis sen¬
sib ⁊artub ta potent̾. q̃tinꝰ ñ sinat regnare pece̾̃m in suo mortali cor¬
pore. nec m̃bͣ sua det arma iniqͥtati.s exibeat seruire iustitiȩ: Lita ĩã
ñ erit seruus pecci cũ pecc̾m ñ fecerit. a qͦ utiq lib̾atꝰ iam lib̾tate recu¬

Expanded text:
disponit. Sic ergo liberum arbitrium suo conetur praeesse corpori, ut praeest sapientia orbi, attingens et ipsum a fine usque ad finem fortiter, imperans ss et artubus tam potenter, quatenus non sinat regnare peccatum in suo mortali corpore, nec membra sua det arma iniquitati, sed exhibeat servire justitiae. Et ita jam non erit homo servus peccati, cum peccatum non fecerit: a quo utique liberatus, jam libertatem recu
Abbreviated transcription (Latin):
bili ꝑmanente. S neq in ħ scło eq̃ inueniri posset uspiã similitudo
s ad huc hic fȩda ⁊ deformis iacuiss imago. si n̾ eugłica illa mulier luc̃¬
nã accendet. id ẽ sapĩa in carne appareret. eu̾t̾et domũ uidelic⁊ ui-¬
ata decore. sub pelle pecc̾i sordens tanꝙͣ in pulu̾e latitabat. inuentã t̾ge̾t
A tolleret de regiõe dissimilitudinis. pͥstinãq in sp̾e reforniata simiłe

Expanded text:
o aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc hic foeda et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam accenderet, id est, Sapientia in carne appareret, everreret domum, videlicet viata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam in pulvere latitabat, inventam tergeret, et tolleret de regione dissimilitudinis, pristinamque in speciem renovatam, similem
Abbreviated transcription (Latin):
Et reuera cui potiꝰid oꝑis ꝯgruebat ꝙͣ di filio. qͥcũ sit splendor ⁊ figura
substantiȩ patͥs. portans u̾bo uniu̾sa. ex utͦq facile mnunitꝰ appar uit.⁊
unde reformaret deformẽ. ⁊ uude debilẽ ꝯfortari. dũ ⁊ de splendore figͣe
fugans tenebras pecc̾oꝵ reddet sapientẽ: ⁊ ex uirtute u̾bi ꝯtͣ tiranndẽ
demonũ potentẽ effic̾et : Cenit gͦ ipsa cui ꝯformandu̾ erat lib̾um ar-
bitͥum: qr ut pͥstina reciꝑet formã ex illa erat reformandu. ex qͣ fu¬
erat ⁊ formatũ. Forma aut̾e sapia ẽ. Conformatio. ut faciat unago
incorpore q̃d forma fac̾ in orbe. Porro illa ating̾ a fine usq ad fine̾ for¬
tit̾. ⁊ disponit oĩa suauit̾. Ating̾ a fine usq ad finẽ Hoc ẽ a su̾mo cȩlo

Expanded text:
cum sit splendor et figura substantiae Patris, portans verbo universa, ex utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret, dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum, redderet sapientem, et ex virtute Verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret? Venit ergo ibitrium: quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat et formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Attingit a fine usque ad finem, hoc est a
Abbreviated transcription (Latin):
ut euindem loquamur. qͦmͦ non etiã cum tanto officio. uł ꝓ
tanto seruitio. siue ministĩo. & decimas. q onĩã que sunt
altaris nobis donauit. Timendũ. tamen ⁊ sollicite cũran

Expanded text:
um eumdem loquar, quomodo non etiam cum tanto officio, vel pro tanto servitio sive ministerio, et decimas, et omnia quae sunt altaris nobis donavit? Timendum tamen et sollicite cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
stus dolor. & pius afficit amor. I terũ qui plamori uia
currere uolebã in mystica sum reuersus eloquia: ueren¬
dunq michi illud ⁊ apientis elogium esse arbitror. ex
ore fatui reꝓbabitur parabola. non enĩ dicit illã
in tempore suo. Quid enim: Inter partes diuiersa sen¬
tiendes scse inmittit hic sermo. diuidicare audens u¬
dit: an ista. que setiure altari. ⁊ de altario iuuere.
meliꝰ esse asserit. Ut gͦ certius quid inde possit colli¬
gi. sollicite prius animadĩtendum ẽ de illa regula¬
ri ordinatione oꝑis manuũ utrũ ꝓpter semet ipsã
iiisit tanqͣ necessaria saluti: anꝓpt̾ aliud aomissa.
tanꝗͣ solatiũ latura necessitati. Non enĩ ciuicta que
precepta esse uidentur. ꝓpter semet ipsa tanꝗͣ necessi
tati uissa. uł data sunt. sed ꝓpt̾ alua: exempli grã.
Carnalia pͥsce legis sacrificia. non ꝓpt̾ se uissa. seo¬

Expanded text:
stus dolor, et pius efficit amor. CAPUT IV. Iterum qui planiore via stus dolor, et pius efficit amor. CAPUT IV. Iterum qui planiore via currere volebam, in mystica sum reversus eloquia, verendumque mihi illud Sapientis elogium esse arbitror. Ex ore fatui, reprobabitur parabola, non enim dicit illam in tempore suo. Quid enim? Inter partes diversa sentientes sese immittit hic sermo, dijudicare audens, udit, an ista, quae servire altari, et de altari vivere melius esse asserit. Ut ergo certius quid inde possit colligi, sollicite prius animadvertendum est, de illa regulari ordinatione operis manuum, utrum propter semetipsam jussa sit tanquam necessaria saluti, an propter aliud admissa tanquam solatium latura necessitati. Non enim cuncta, quae praecepta esse videntur, propter semetipsa tanquam necessasia saluti, jussa vel data sunt, sed propter aliud. Exempli gretia: Carnalia priscae legis sacrificia
Abbreviated transcription (Latin):
sicut greges tunsarũ: que ascenderunt de lauacro. Grex
tiuuisarũ. idest ouiũ. hic interĩ sit ordo iustoꝵ. scilicet e¬
oꝵ. qui cum sine crimine suit. sub ep̃i uirga pastorali
transeunt. ⁊ sacros altaris ordines accipiunt: grex ue¬
ro caprarũ ordo peccatoꝵ. uidsicet eoꝵ. qui olim crum¬
minib inuoluti. & pinde sub abbatis uirga pastora¬
li se submittentes. iuctum penitentialẽ susceꝑunt. S
dico. Qd̃ si imus atq idem & iustus sit or penitens. ha¬
bens lberã a crimine famã. nue conscientiã. et ni¬
chilominus. ꝓfessionẽ subiens penitentialẽ. ide̾ mona¬
chicã: nonne cusmodi amma & nigra est o formosa.
Nolite gͦ ait considerare me qd fusca sim. quia decolora¬
uit me sol. SQuod ẽ dicere. Nolite predicare in me qd̾
mortua sum. or loqui non debeam. & qd̃ ꝓpt̾ habitũ peni¬
qm̃ hoc ipsum. quod lugubri habitu incedo. non rea¬
tus adulterii mei. sed sponsi mei. qui ablatus est ame. iu¬

Expanded text:
e ascenderunt de lavacro . Grex tonsarum, id est ovium, hic interim sit ordo justorum, scilicet eorum qui cum sine crimine sint, sub episcopi virga pastorali transeunt, et sacros altaris ordines accipiunt; grex vero caprarum, ordo peccatorum, videlicet eorum qui olim criminibus involuti, et proinde sub abbatis virga pastorali se submittentes, luctum poenitentialem susceperunt. Sed dico. Quid si unus atque idem, et justus sit et poenitens, habens liberam a crimine famam sive conscientiam, et nihilominus professionem subiens poenitentialem, id est monachicam? Nonne ejusmodi anima et nigra est et formosa: Nolite ergo, ait, me considerare quod fusca sum, quia decoloravit me sol . Quod est dicere: Nolite praejudicare me quod mortua sim, et loqui non debeam, quod propter habitum poeniiae, quoniam hoc ipsum quod lugubri habitu incedo, non reatus adulterii, sed sponsi mei qui ablatus est a me ju
Abbreviated transcription (Latin):
ges colligendas ꝑ se occupentur. non xon
dum caxat paulũ ⁊ barnaban dicit. N am ccti apłi nul¬
lum egisse opus manuũ leguntur post aduentũ spiritꝰ
scĩ. Immo petrus apłs dicit. Non est equũ derelinquere
nos uerbũ dĩ & ministrare mensis. Et quidẽ ubi neces¬

Expanded text:
ges colligendas per se occupentur, non contges colligendas per se occupentur, non contduntaxat Paulum et Barnabam dicit. Nam caeteri apostoli nullum egisse opus manuum leguntur post adventum Spiritus sancti. Imo Petrus apostolus dixit: Non est aequum delerinquere nos verbum Dei, et ministrare mensis . CAPUT VI. E
Abbreviated transcription (Latin):
Siue pacientie consiliũ. dicit enĩ alio locosie. A pentecos
ten cota estate si labores agroꝵ non habent monachi. aut
mimetas estatis ꝑturbat. quarta ⁊ sexta feria ieiunent
usq ad nonã. Reliquis uͦ dieb ad sextã prandeant. Que
prandi sexta si oꝑa in agͥs habuerint. aut estatis feruor
numus fuerit. continuanda erit: ⁊ in abb̃is sit ꝓuiden¬
tia ꝓͦ fecto cũ dicit. si habueruit uł si non habuerint la¬
bores agroꝵ siue oꝑa in agris. facile & prõptũ ẽ discerui. qd̾
neccssitatẽ precepti non imposuerit monachis de ope
eiusmodi. Inio non noccssitatem cos habere uoluit.
huiusce occupationis. Nam ⁊ alibi dicit. Monastiũ aut̃
si potest fieri ita debet constitui: ut omiã neceisaria ⁊d
est aqua. molendinũ. pistͥnũ ortus. uł artes Quarie
infra monast̾iũ exerccantur: ut non sit necessitas mona¬
ꝑibus maniui que ñ possunt nisi foris oxereeri: sed can¬
modo ꝓ necessitate concedit hoc fieri. Deniq & alio loco
ut ad fru¬

Expanded text:
sive patientiae consilium. Dicit enim quodam loco sic : A Pentecoste autem tota aestate, si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat, quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam; reliquis diebus ad sextam prandeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint, aut aestatis fervor nimius fuerit, continuanda erit, et in abbatis sit providentia. Profecto cum dicit si habuerunt. Si non habuerint labores agrorum, sive opera in agris, facile et promptum est discerni quod necessitatem praecepti non imposuerit monachis de opere hujusmodi. Imo nec necessitatem eos habere voluit hujusce occupationis. Nam et alibi dicit : Monasterium autem, si potest fieri, ita debet constitui, ut omnia necessaria, id est aqua, molendinum, pistrinum, hortus, vel artes diversae intra monasterium exerceantur, ut non sit necessitas monaperibus manuum, quae non possunt nisi foris exerceri, sed tantummodo pro necessitate concedit hoc fieri. Denique et alio locut ad fru
Abbreviated transcription (Latin):
uagari for is. quia sicut ipse ait. om̃iio ñ expedit a¬
nunabus cꝵ. nec iã p̾dicti apsi nos ignorare uolunt

Expanded text:
agari foris, quia, sicut ait ipse, omnino non expedit animabus nostris, nec jam dicti Apostoli nos ignorare volunt
Abbreviated transcription (Latin):
Diceico hec ds̃ admisit: m iccirco sibi offerri ꝑmi¬
sit ab co quẽ sibi sumebat peculiarẽ poplm. ad com¬
plendas. ꝓmissiones patrũ. Itaq non tam uissa. Aͦꝑ
missa fuerunt. Hinc apud ihcremiã os̃ ipse loquit᷑.
No locaustomata ura addite iuctimis uris ⁊ comedite
carnes. quia non sum locutus padbus ur̃is ⁊ non pre¬
cepi eis in die qua eduxi eos de t̾ra egypti oe u̾bo holo¬
caustomatũ ⁊ ustimarũ. Et in ysaia. Quo mͥ multi

Expanded text:
idcirco Deus haec admisit, idcirco sibi offerri permisit ab eo, quem sibi sumebat peculiarem populum, ob complendas promissiones patrum. Itaque non tam jussa quam permissa fuerunt. Hinc apud Hieremiam Deus ipse loquitur: Holocaustomata vestra addite victimis vestris, et comedite carnes, quia non sum locutus patribus vestris, et non praecepi eis in die qua eduxi eos de terra Aegypti, de verbo holocaustomatum et victimarum . Et in Isaia: Quo mihi multi
Abbreviated transcription (Latin):
sie iusti sunt: unde & sacris ordinib fungi merentur qͥ
a in nullo crimine sunt nominati: quanius sine cri-¬
mine non suit. aut esse possint. Penitentes hii maxime di-¬
cuntur. aut sunt. qui de preteritis criminib penitenti¬
am agentes. publicũ in monachica professione suscipunit
luctum. De istis duob ordinib pulere illud itẽ in can-
ticis intelligitur dictũ. Capilli tui sicut gregis capra-

Expanded text:
cio justi sunt, unde et sacris ordinibus fungi merentur; quia nullo in crimine sunt nominati, quamvis sine peccato non sint, aut esse possint. Poenitentes hi maxime dicuntur aut sunt, qui de praeteritis criminibus poenitentiam agentes, publicum in monachica professione suscipiunt luctum. De istis duobus ordinibus pulchre illud item in Canticis dictum intelligitur: Capilli tui sicut greges capra
Abbreviated transcription (Latin):
ta declarat. quia si dixerimꝰ ingenitũ. duos patres affirmare uidebi¬
mur: si uͦ genitũ. duos filios credere culpam᷑. Idẽ de ortodoxa fide
ẽ pater. Hoc & beatꝰ gregoriꝰ secutꝰ insimbolo epłis suis p̾scripto
meminit dicẽs. Credimus sp̃m scm̃ nec genitũ nec ingenitũ e̾e. sel
coeternũ de parre & filio ꝓcedentẽ. Cũ autẽ una queq harũ ꝑ sona
rũ sit d̾s. sit dñs. sit creator. nec una ꝑsona sit altera. ñ tañt
plures dii. uel. dñi sunt siue creatores. sicut plures sunt ꝑsor
Quippe cũ dicimꝰ deos aut dños. aut creatores. quẽdã numerũ¬
rerũ ostendimꝰ: quarũ una queq as̃ sit. aut dñs aut creator. cũ in

Expanded text:
ta declarat, quia si dixerimus 'ingenitum', duos patres affirmare uidebimur, sin autem 'genitum', duos filios credere culpamur; sed quod certa fideest pater. Hinc et beatus papa Gregorius in Symbolo epistolis suis praescripto meminit dicens: Credimus spiritum sanctum nec genitum nec ingenitum, sed coaeternum de Patre et Filio procedentem. Cum autem unaquaeque persona harum sit Deus aut Dominus sive Creator, nec una persona sit altera; non tamen ideo plures dii vel domini sunt, sive creatores, sicut plures sunt personae. Quippe cum dicimus deos, aut dominos seu creatores, rerum quemdam numerum ostendimus, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmit᷑: sic filii seu uerbi appellatione sapientia dĩ significat᷑. quia
sic cumncta aiscernere ualet. ut in nullo penitꝰ decipi queat. At uͦ sp̃c
in aliquo inpotens inuenit᷑. Nec ꝑfecte beatus e̾: qui in aliquo decip
potest: Nec penitꝰ benignus ẽ qui om̃ia obtume freri ac disponi non
uelit: ubi uͦ hec tria cõueniunt. ut tam. silicet potentia. qm sapien¬
tia. qͣm silicet bona uoluntate sit ꝑfectus: nichil boni e̾ quod eiꝰ ple¬
sum ut dictũ ẽ suminũ bonũ ee̾ p̃dicemus. cui tanquã bonorum

Expanded text:
xprimitur, ita filii seu uerbi apprllatione sapientia dei significatur, qua scilicet cuncta discernere uin aliquo impotens inuenitur, nec perfecte sapiens est qui in aliquo decipi potest, nec penitus benignus qui omnia optime fieri ac disponi non uelit. Ubi uero haec tria conueniunt, ut tam uidelicet potentia quam sapientia, quam bona voluntate sit perfectus, nil boni est quod ejus plesum, ut dictum est, summum bonum esse praedicemus, cui, inquam, bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
uisset assumere. Duo quippe sunt que nos om̃ino dõ fubiectos efficiũt.
ninor silicet atq amor: Potentia si quidẽ & sapientia timorẽ incu¬
nunt. cũ eũ ẽẽ sentimus: & quȩ uoluerit om̃ia punire scimus posse.¬
&. nichil eũ latere cognoscimꝰ. Benignitas uͦ ad amorẽ ꝑtinet. tit
uẽ benignissimũ habemus. potissimũ diligamꝰ. Ex quo etiã am¬
mauerti potet eũ impietatẽ ulcisci uelle: quia quo plus placet
ei equitas. eo magis displicet ei iniquitas Unde dilexisti iustitiã
& odisti miquitatẽ. Nec solum ad timorẽ. uel amorẽ dĩ in om̃ib incu¬
tiendũ hec tͥitatis distinctio necessaria ẽ. sed ȩnã ad iniuersoꝵ eiꝰ oꝑũ
cõmendationẽ plurimũ ꝓficit: ut que cũq agit egregie fieri ere
optime fieri cuncta seu ꝓcedere uelit: Unde cũ ad aliquid oꝑan¬

Expanded text:
uisset assumere. Duo quippe sunt quae nos omnino Deo subiectos efficiunt, timor uidelicet atque amor. Potentia quidem et sapientia maxime timorem incuudicem esse sentimus, et quae voluerit omnia posse punire scimus, et nihil eum latere cognoscimus. Benignitas vero ad amorem pertinet, ut quem benignissimum habemus, potissimum diligamus. Ex quo etiam animadverti potest, eum ulcisci impietatem velle; quia quo plus placet ei aequitas, eo magis displicet iniquitas, juxta illud: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem tiendum haec trinitatis distinctio necessaria est, uerum etiam ad uniuersorum operum eius commendationem plurimum ualet ut quaecumque agit egregie fieri credoptime cuncta fieri seu procedere uelit. Unde et cum ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
gentib apparebit. epistolȩ nomen indideram. s q̃m ꝓ nomine
modum uestro obuiante mandato ut ꝓmiseram non seruaui.
liber si iudicatis non epła censeatur. Et quia inter multas q̃¬
stiones que ibi a me soluuntur. id precipuȩ subtilius utilius

Expanded text:
gentibus apparebit Epistolae nomen indideram: sed quoniam pro nomine gentibus apparebit Epistolae nomen indideram: sed quoniam pro nomine modum, vestro obviante mandato, ut promiseram, non servavi; Liber, si judicatis, non Epistola censeatur. Et quia inter multas quaestiones, quae ibi a me solvuntu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ. Rescriptum meũ ad epłas¬
duoꝵ carnotensium quorundã
monachoꝵ. uobis primũ ut ꝓmi¬
seram destinare curaui. Ubi &
aluid quoq impletum est quod
iussistis. Nam cum breuiter rescribere decreuissem. & eplis
epłam tantum reddere uelle cepissem: hortatu uestro in li¬
bri ut cernitis longitudinẽ ꝓtraxi stilum. ut in plurib plu¬
res possint edificari. Quod opus cum a uobis ꝑlectũ fuerit:
tunc non ipsis ad quos factum est. sed eoꝵ prius reddatur ab¬
bati.& sic demum si ipse iusserit abbas ad ipsos ꝑueniat. Mo¬
nachi quippe sunt & ex lege suȩ regłȩ sine nutu abbatis. sicut
dare. ita & acciꝑe datas ꝓhibentur epłas. Nam & ob hoc maxi¬
me diuiͣ scitis multum licet rogatus ab eis. respondere tarda¬
ui. quod ut michi uidebatur ignorante. abbate scribere illas
epłas & mittere p̃sumpsissent. H ec falso id suspicatus sum. uti
postmodum liquido comꝑi. Ego cepto oꝑi quod quidem le¬

Expanded text:
r. Rescriptum meum ad epistolas Carnotensium quorumdam monachorum, vobis primum, ut promiseram, destinare curavi: ubi et aliud quoque impletum est quod jussistis. Nam cum breviter rescribere decrevissem, et epistolis epistolam tantum reddere velle coepissem; hortatu vestro in libri, ut cernitis, longitudinem protraxi stilum, ut et in pluribus plures possint aedificari. Quod opus cum a vobis perlectum fuerit, tunc non ipsis, ad quos factum est, sed eorum prius reddatur abbati: et sic demum ad ipsos, si jusserit abbas, perveniat. Monachi enim sunt; et ex lege suae Regulae sine nutu sui abbatis sicut dare, ita et accipere datas prohibentur epistolas . Nam et ob hoc maxime diu, sicut scitis, multum licet rogatus ab eis, respondere tardavi, quod ut mihi videbatur ignorante abbate scribere illas epistolas et mittere praesumpsissent. Nec falso id suspicatus sum, uti postmodum liquido comperi. Ego coepto operi quod quidem le
Abbreviated transcription (Latin):
cauere p̾uaricationẽ. uͥ ñ in obedientia smpenitentia fa¬
rit p̃uaricatorẽ : Hoc qͥppe ut iã dixi ꝓfitentiũ nemo spo¬
det ut iã ñ peccet. & obhe ñ continuo ut qͥspiã aliqͦ mͦ ñ obe¬
dit. pͣuaricatorẽ se constituit. nͥ qͥ se forte sic ꝓfessũ falso existi¬
talis eoꝵ credulitas. ł potiꝰ crudelitas insuis ipsoꝵ oꝑat᷑ con¬
scientiis ꝗͣ noxia illa reconbentiũ inidolio lib̾tas in alienis.
in illĩ sentencia clamat apłs in firmũ ꝑire frẽm. Et qͦmͦ nichil
est ẽẽ cõmiue itẽ ut̃ ipse ꝑibet qd̾ cũ grarũ actio̾e ꝑcipitur.¬

Expanded text:
a faa facit praevaricatorem? Hoc quippe, ut jam dixi, profitentium nemo spondet, ut jam non peccet: et ob hoc non continuo, ut quispiam aliquo modo non obedit, praevaricatorem se constituit nisi qui se forte sic professum falso existitalis eorum credulitas, vel potius crudelitas in suis ipsorum operatur conscientiis, quam noxia illa recumbentium in idolio libertas in alienis. in illius scientia clamat Apostolus infirmum perire fratrem . Et quomodo nihil esse commune item ipse perhibet, quod cum gratiarum actio
Abbreviated transcription (Latin):
tig̾it em̃dare. Qd̃ gͦ dicitis anulł posse obseruari ad ite¬
grũ qͥcqͥd amagistris p̃cipit᷑. uerũ ẽ. si leuis culpa in obedi-¬
entie ẽ. ⁊ facił cura eiꝰ inuenit᷑ in regła siqͥd sit tͣnsgressio
absq contẽptu. Si aut̃ & ipsũ de ẽẽ aliqñ non possẽ conten¬
ditis. id qͥd̃ falsũ ÷ s nec talẽ tñ in obedienti am sine curã
relinqͥt diligentia regłaris. Et licet fortiori egeat cura¬
tionis medicam̃to. carẽt tam̃ morbo p̃uaricatiõis. nͥ cũ &.
ipsũ forte medicam̃ tũ contẽpnit᷑. Que cũ ita sint. frustra
de inpossibilitate causam᷑. qͥ regłam ꝓfitem᷑. frustra nob̾
De peccandi necessitate blandĩmͣ. ut io iusta imꝑia p̃lado
d̾o ñ inputanda. s tanꝗͣ hominũ contẽpnendã putemꝰ. ne
rem uidł inpossibilẽ continere nr̃a ꝑfessio uideat᷑. si tm
ex ea hominib quantũ dõ obedientie deb̾i asserimꝰ. Cui
eiuĩ iã ł ita ꝓfesso inpossibile ĩmo ꝑdi gr̃am ñ ꝑ facile sit

Expanded text:
tigerit, emendare. Quod ergo dicitis a nullis posse observari ad integrum quidquid a magistris praecipitur, verum est: sed levis culpa inobedientiae est, et facilis cura ejus invenitur in Regula, si quidem sit transgressio absque contemptu. Si autem et ipsum deesse aliquando non posse contenditis, id quidem falsum est: sed nec talem tamen inobedientiam sine cura relinquit diligentia regularis. Et licet fortiori egeat curationis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint, frustra de impossibilitate causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum Deo non imputanda, sed tanquam hominum contemnenda putemus: ne rem videlicet impossibilem continere nostra professio videatur, si tantum ex ea hominibus, quantum Deo obedientiae deberi asserimus. Cui enim jam vel ita professo impossibile, imo per Dei gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
istis integie custodiri: S attenditis. de male qͦ uiuentib p̃latis
exeqͥt᷑ sui magistrs:. Quã obrẽ putatis: Qͥ anolumꝰ. aut qͥa ñ
lumꝰ suꝑbi sumꝰ. Porro ad cauendã suꝑbĩa. illã uere anneri
necessariã ẽẽ cautelã ꝗͣ dicitis. ne forte ne forte in currat᷑
in obedientie cͥm̃. Qd̃ sin possibile uos putatis ut ñ iudł¬

Expanded text:
istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia non lumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cautelam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientiae crimen. Quod si impossibile vos putatis, ut non vid
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba. cũ difficultatẽ seu inpossibilitate ut uobis uidet᷑ tenen¬
de obedientie. ł cauende in obedientie considerantes inuitã
ita monachiam ex clamatis. Heccine ẽ illa eo securior qͦ artior.
eo certior qͦ magis ardua ueniendi ad dm̃ uia. ut monacho
natura lit̾ mala uix cauere. naturalit̾ bona uix ꝓcõmum in¬
firmitate ualenti implere. ñ minor tm necessaria sit cautela
ad cauenda ł obseruanda q̃ sibi p̾latus suus ł ꝓhibere uolue-¬
rit ł uibere: & subditis. Qd̃ cũ amultis credat᷑. licet apaucis
ł anullis ad integrũ obseruetur. qͥd aliud oꝑatur talis senten-¬
ie credulitas. quã qd̃ illa ab apło tm culpaꝵlta manduca¬
di idolotita lib̾tas: Hil plane aliud suta c̾e̾t ut dicitis. Be¬
ne ꝓrsus ñ potest conscius ẽẽ sibi qͥ se ñ implere confidit. qd̃
adhuc in firfiari ꝑ carnẽ qͥ a sp̃e ñ adiuuat eiꝰ infirmitate. Qdu¬
aqͣ libet uissa posse te̾m. ꝓhibita ue conceditis qͣsi uͦilla q̃ant abser.

Expanded text:
 ut vobis videtur, tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua veniendi ad Deum via, ut monacho naturaliter bona vix cavere, naturaliter bona vix pro communi infirmitate valenti implere, non minor tamen 513 necessaria sit cautela ad cavenda, vel observanda quae sibi praelatus suus vel prohibere voluerit, vel jubere? » Et subditis: « Quod cum a multis credatur, licet a paucis, vel etiam a nullis ad integrum observetur; quid aliud operatur talis sententiae credulitas, quam quod illa ab Apostolo tantum culpata manducandi idolothyta libertas? » Nil plane aliud, si ita esset, ut dicitis. Bene prorsus non potest conscius esse sibi, qui se non implere confidit quod adhuc infirmari per carnem, quia spiritus non adjuvat ejus infirmitatem. olibet jussa posse teneri prohibitave conceditis? quasi vero illa queant absque
Abbreviated transcription (Latin):
usa hec obseruatio regłaris. in p̃cepta uidł & remedia. Precep¬
tͥs in stituit᷑ uita cont̾ra peccatũ. reinediis restituit᷑ pꝰ pecca¬
tũ innocentia. Sic gͦ utraq ista cõplectit᷑ nr̃a ꝓfessio. ut
ꝓfessus qͥsq cũ inaliquo forte regłariũ mandatoꝵ deliq̃¬
rit. si ad remediũ eq̃ regłare confug̾rit. & si conuncit᷑ tͣns¬
gressor mandati: non t̾am̃ pacti p̃uaricator. Solũ itaq cen

Expanded text:
versa haec observatio regularis, in Precepta videlicet, et Remedia. Praecepversa haec observatio regularis, in Precepta videlicet, et Remedia. Praeceptis instituitur vita contra peccatum; Remediis restituitur post peccatum innocentia. Sic ergo utraque ista complectitur nostra professio, ut professus quisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, si ad remedium aeque regulare confugerit, etsi convincitur transgressor mandati, non tamen pacti praevaricator. Solum itaque cen
Abbreviated transcription (Latin):
pͥo ddidicer̃ exꝑim̃to. Si aut̃ non in possibile qͥd̾. s tam̃ dis¬
ficile eẽ sentitis magistros ñ contẽpnere. & dũ ĩo cõ sentitis
qm̃ gͣuamini ñ supb e saꝑe. murmuratis adũsus obedien¬
e legẽ. affirmantes ꝑicło sũ ꝓmittere qd̾ tã laboriosũ est
obseruare: adhoc ego respondeo. ĩmo ñ ego s dnĩs. Qpotest
in qͥd caꝑe capiat. Hoc qͥppe est qd̃ paulo suꝑiꝰ dixi. qͥa ante¬
ꝗͣ edificiũ inchoares. ꝓuidisse debueras unde ꝑficeres.
ħ ẽ iam ñ peccaturũ. Alioqͥn auꝑiurat qͥ ita uirat. aũt sanctior
ẽ illo qͥ ait. inmultis offendimꝰ om̃s. Qd̃ si con sequẽs falsũ
ẽe̾ uidr. uiden dũ ẽ & deeo qd aute ceait. ne forte lex qͣ data ẽ
ꝓpt̾ tͣnsgͥsioes cohibendas. ñ solũ ñ eas coherceat. s augeat in suꝑ
cͥmine ꝑuirii. siqͥdẽ id ꝓmittere nos in nr̃a ꝓfessio̾e credamꝰ.
qd̾ certũ est ñposse temͥ. Parcienda ẽ ꝓinde̾ nobis in duo uni¬

Expanded text:
o didicerint experimento. Si autem non impossibile quidem, sed tamen difficile esse sentitis magistros non contemnere; et dum ideo consentitis, quoniam gravamini, non superbe sapere, murmuratis adversus obedientiae legem, affirmantes periculosum promittere, quod tam laboriosum est observare; ad hoc ego respondeo, imo non ego, sed Dominus: Qui potest, inquit, capere capiat. Hoc quippe est quod paulo superius dixi, quia antequam aedificium inchoares, providisse debueras unde perficereshoc est, jam non peccaturum. Alioquin aut perjurat qui ita jurat, aut sanctior est illo qui ait: In multis offendimus omnes . Quod si consequens falsum esse videtur; videndum est et de eo quod antecedit, ne forte lex quae data est propter transgressiones cohibendas, non solum non eas coerceat, sed et augeat insuper crimine perjurii: siquidem id promittere nos in nostra professione credamus, quod certum est non posse teneri. 33. Partienda est proinde nobis in duo uni
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis argum̃tũ. S absit ut p̃co u̾itatis clamet contͣ ui̾tatẽ.
sit. duo illi ẽẽ arbit᷑r necessaria. caritatẽ in ĩdentioe. & inelec¬
tio̾e u̾itatẽ. Hã sibonũ qͥdẽ diligat. s uerũ ñ eligat. ht̃ qͥd
relũ di sñ scd̃m scientiã. ⁊ nesciõ quẽ admodũ iudicio iu̾¬
tatis uera possit eẽ cũ falsitate simplicitas. Uolẽs demq
ad uerã instruere discipłos simplicitatẽ magistra iu̾tas.
estote inqͥt prudentes sic̃ serpentes. ⁊ simplices sic̃ colũbe.
Premisit gͦ prudentiã. sine qͦ neminẽ satis ẽe simplict̃ sciret.
Quomͦ uere deniq uere simplex erit ocłs cũ ignorantia u̾ita¬
tis : Aut uͦ uera dici pot̾ simplicitas. ꝗͣ siplex ignorat iu̾tas:
d cripłũ ecł cimm ignotas aeiuabitur

Expanded text:
is, argumentum. Sed absit ut praeco Veritatis clamet contra Veritatem; sit, duo illi esse arbitror necessaria, charitatem in intentione, et in electione veritatem. Nam si bonum quidem diligecundum scientiam: et nescio quemadmodum judicio Veritatis vera esse possit cum falsitate simplicitas. Volens denique ad veram discipulos instruere simplicitatem magistra Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Praemisit ergo prudentiam, sine qua neminem satis esse posse simplicem sciret. Quomodo denique vere simplex erit oculus cum ignorantia veritatis? aut vero vera potest dici simplicitas, quam simplex ignorat veritas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur