comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eligendo prȩponeretur. Quodsi dicunt in anes eẽ¬
hominũ cogitationes. quib infinita imaginantur
loca. cumlocus nullus sit preter mundũ: respon¬
detur cis isto modo. in aniter homines cogitare
prȩcerita tempora uacationis dĩ: cum tempus nullũ
sit ante mundũ. Si enĩ recte discernuntur ȩt̃nitas¬
& tempus. qđ tempus sine aliqͣ mobili mutabili.¬
tate non est. ineternitate autẽ nulla mutatio est:
quis non uideat qđ tempora non fiussent. nisi erea¬
tura fieret quȩ aliquid aliqua motione mutaret.
cuius motionis & mutationis cũ aliud atq aliud
quȩ simul eẽ non possunt cedit atq succedit.
in breuiorib uł ꝓductiorib morarũ interuallis.
tempus sequeretur: Cũ igitur dĩ in cuiꝰ ȩc̃nitate
nulla est om̃ino mutatio creator sit tẽpoꝵ et
ordinator. quomodo dicatur post temporum
spacia mundũ creasse. ñ uideo: nisi dicat᷑ ante

Expanded text:
eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes eeligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes ehominum cogitationes, quibus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praeterita tempora vacationis Dei, cum tempus nullum sit ante mundum: si enim recte discernuntur aeternitast tempus, quod tempus sine aliqua mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est, quis non videat quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret quae aliquid aliqua motione mutaret? Cujus motionis et mutationis cum aliud atque aliud quae simul esse non possunt cedit atque succedit in brevioribus vel productioribus morarum intervallis, tempus sequeretur. Cum igitur Deus, in cujus aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator, quomodo dicatur post temporum spatia mundum creasse, non video, nisi dicatur ante
Abbreviated transcription (Latin):
Non opinor: eos in hȩc uaniloquia ꝓgressuros: Cum
igitur unũ mundũ ingenti quidẽ mole corporea.
finitũ tamen & loco suo determinatũ. & operante
dõ factum eẽ dicant: qđ respondent de infinitis
extra mundũ locis. cur ineis aboꝑe ds̃ cesset: hoc
sibi respondeant de infinitis ante mundũ temporib
cur ineis ab oꝑe dĩ cessauerit. Et sicut non est con¬
sequens ut fortuitu potius quã ratione diuina ds̃
non alio sed isto in quo est loco mundũ constituerit.
cum pariter infinitis ubiq patentib nullo exccellen-¬
tiore merito possit hic eligi quã eandẽ diuinã ratio.¬
nem qua id factum est nulla possit humana cõpre¬
hendere natura: ita non est consequens ut dõ aliquid
existimemꝰ accidisse fortuitũ. qđ illo potius quã ante¬
riore tempore condidit mundũ: cum ȩqualiter
anteriora tẽpora ꝑ infinitũ retro spaciũ preterissent.
nec fuisset aliqua differentia unde tempus tẽpori

Expanded text:
Non opinor eos in haec uaniloquia progressuros. Cum Non opinor eos in haec uaniloquia progressuros. Cum igitur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen et loco suo determinatum et operante Deo factum esse dicant: quod respondent de infinitis extra mundum locis, quur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respCur in eis ab opere Deus cessaverit, et sicut non est consequens ut fortuito potius quam ratione divina Deus, non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamvis eamdem divinam rationem, qua id factum est, nulla posset humana comprehendere natura; ita non est consequens ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent, nec fuisset aliqua differentia unde tempus tempori
Abbreviated transcription (Latin):
extra mundũ circũquaq patentiũ uacare nolueria.
nec eosdẽ mundos qđ etiam de isto sentiunt ulla
causa posse dissolui: Cum his enĩ agimus. qui et
dm̃ incorporeũ. & omniũ naturarũ quȩ non sunt
qđ ipse creator est: nob̾cũ sentiunt: Alios autẽ
nimis indignum est ad istam disputationẽ religi¬
onis admittere: maxime᷑: qui multis dus sacror
obsequiũ deferendũ putant: isti philosophoscete.¬
ros nobilitate atq auctoritate uicerunt: non ob
aliud nisi quia longo quidẽ interuallo. uerũ tamen
reliquis ꝓpinquiores sunt ueritati. An forte substan-¬
tiam dĩ quã nec includunt. nec determinant. nec
distendunt loco. sed eã sicut de dõ sentire dignũ est
fatentur incorporea pręsentia ubiq totã. a tantis
locorum extra mundũ spaciis absentẽ esse dicturi
sunt. & uno tantũ atq incõparatione illius infinita¬
tis tam exciguo loco in quo mundus est occupatã:

Expanded text:
extra mundum circumquaque patentium uacare noluerint, extra mundum circumquaque patentium uacare noluerint, nec eosdem mundos, quod etiam de isto sentiunt, ulla causa posse dissolui? Cum his enim agimus, qui et Deum incorporeum et omnium naturarum, quae non sunt quod ipse, creatorem nobiscum sentiunt; alios autem nimis indignum est ad istam disputationem religionis admittere, maxime quod aput eos, qui multis dis sacrorum obsequium deferendum putant, isti philosophos ceteros nobilitate adque auctoritate uicerunt, non ob aliud, nisi quia longo quidem interuallo, uerum tamen reliquis propinquiores sunt ueritati. An forte substantiam Dei, quam nec includunt nec determinant nec distendunt loco, sed eam, sicut de Deo sentire dignum est, fatentur incorporea praesentia ubique totam, a tantis locorum extra mundum spatiis absentem esse dicturi sunt, et uno tantum adque in conparationem illius infinitatis tam exiguo loco, in quo mundus est, occupatam?
Abbreviated transcription (Latin):
tabunt hoc fieri manente incõmutabilitate consi-¬
lu dĩ. Sic ergo credant & mundũ ex tempore fieri
potuisse: nec tam̃ ideo dm̃ incofaciendo ȩternũ c̃siliũ
dm̃ conditorẽ mundi eẽ consentiunt. & tam̃ quȩr̃
de mundi tempore quid respondeamꝰ: quid ipsi res¬
pondeant de mundi loco. Ita enĩ queritur cur potus
tunc & non antea factus sit: quẽ ad modũ quȩri potest
cur hic potius ubi est & non alibi Nam si infinita
spacia temporis ante mundũ cogitant. in quib
eis non uidetur dĩ ab opere cessare p̃otusse: similit̃
cogitent extra mundũ infinita spacia locoꝵ. in
quib siquisquã dicat non potuisse uacare om̃ipo.¬
tentẽ. nonno consequens erit ut innumerabiles
mundos cũ epicuro somniare cogantur. ea tantũ
differentia quod cos ille fortuitis motib athomoꝵ
gigni asserit & resolui. isti autẽ opere dĩ factos dic¬
turi sunt si cũ ꝑ interminabilẽ imm̃sitatẽ locorũ

Expanded text:
tabunt hoc fieri manente incommutabilitate consiltabunt hoc fieri manente incommutabilitate consilii Dei. Sic ergo credant et mundum ex tempore fieri potuisse, nec tamen ideo Deum in eo faciendo aeternum consilium Deum conditorem mundi esse consentiunt, et tamen quaerunt de mundi tempore quid respondeamus, quid ipsi respondeant de mundi loco. Ita enim quaeritur, quur potius tunc et non antea factus sit, quem ad modum quaeri potest, quur hic potius ubi est et non alibi. Nam si infinita spatia temporis ante mundum cogitant, in quibus eis non uidetur Deus ab opere cessare potuisse, similiter. cogitent extra mundum infinita spatia locorum, in quibus si quisquam dicat non potuisse uacare Omnipotentem, nonne consequens erit, ut innumerabiles mundos cum Epicuro somniare cogantur ea tantum differentia, quod eos ille fortuitis motibus atomorum gigni adserit et resolui, isti autem opere Dei factos dicturi sunt, si eum per interminabilem inmensitatem locorum
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtero cum fuerit liberata ad miseriã non eẽ redi-¬
turam: nichilominꝰ conuincuntur nũquã eam
fuisse uere beatam. sed deinceps ẽẽ incipere noua
quadam nec fallaci beatitudine: ac ꝑhoc fatebunt᷑
accidere illi aliquid noui. & hoc magnũ atque
prȩclarũ: qđ nũquã retro ꝑ ȩternitatẽ accidis set
Cuius nouitatis causã. si dm̃ negabunt inęterno
habuisse consilio: simul etiã eũ negabunt beatitu.¬
dinis eius auctorẽ. qđ nefandȩ impietatis est. Si
autem dicent etiã ipsũ nouo consilio eoccogitasse
ut de cȩtero sit anima in ȩternũ beata. quomodo
eum alienũ abea quȩ illis quoq displicet mutabi.¬
litate monstrabunt: Porro si extempore creatam
sed nullo ulterius tẽpore periturã tanquã nume.¬
rum habere iniciũ sed non habere finẽ fatentur.
& ideo semel exꝑtã miscrias si ab eis fuerit liberata.
nun quã miserã postea futuram: non utiq dubi.¬

Expanded text:
cetero, cum fuerit liberata, ad miseriam non esse redicetero, cum fuerit liberata, ad miseriam non esse redituram, nihilo minus conuincuntur numquam eam fuisse uere beatam, sed deinceps esse incipere noua quadam nec fallaci beatitudine; ac per hoc fatebuntur accidere illi aliquid noui, et hoc magnum adque praeclarum, quod numquam retro per aeternitatem accidisset. Cuius nouitatis causam si Deum negabunt in aeterno habuisse consilio, simul eum negabunt beatitudinis eius auctorem, quod nefandae inpietatis est; si autem dicent etiam ipsum nouo consilio excogitasse, ut de cetero sit anima in aeternum beata, quo modo eum alienum ab ea, quae illis quoque displicet, mutabilitate monstrabunt? Porro si ex tempore creatam, sed nullo ulterius tempore perituram, tamquam numerum, habere initium, sed non habere finem fatentur, et ideo semel expertam miserias, si ab eis fuerit liberata, numquam miseram postea futuram: non utique dubi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dm̃ uidentur uelut a fortuita temeritate defen-¬
dere: ne subito illi uenisse credatur in mentẽ quod
nun. quam ante uenisset facere mundũ. & accidisse
illi uoluntatẽ nouã: cũ innullo sit omĩno mutabilis
Sed non uideo quomodo eis possit incȩteris rebus
ratio ista subsistert. macimeq in anima: quam si
dõ coeternam eẽ contenderint. unde illi acciderunt
miseriam & beatitudinẽ dixerint: necesse est dicad̃
etiam semꝑ alternatã naturã. Unde illa cos sequit᷑
absurditas: ut etiã cum beata dicitur. in hoc utiq
non sit beata: si futurã suã miseriã & turpitudinẽ
prȩiudet. Si autẽ non p̃uidet. nec se turpẽ ac mise¬
ram fore sed beatã semꝑ eocistimat: falsa opinione
fit beata quo dici stultius nichil potest. Si autẽ
semꝑ quidẽ ꝑscła retro infinita cũ beatitudine
alternasse animȩ miseriã putant. sed nunc iã de

Expanded text:
sibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defensibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defendere, ne subito illi uenisse credatur in mentem, quod numquam ante uenisset, facere mundum, et accidisse illi nouam uoluntatem, cum in nullo sit omnino mutabilis; sed non uideo quo modo eis possit in ceteris rebus ratio ista subsistere maximeque in anima, quam si Deo coaeternam esse contenderint, unde illi acciderit nmiseriam et beatitudinem dixerint, necesse est dicant etiam semper alternaturam; unde illa eos sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur in hoc utique non sit beata, si futuram suam miseriam et turpitudinem praeuidet; si autem non praeuidet nec se turpem ac miseram fore, sed beatam semper existimat, falsa opinione sit beata; quo dici stultius nihil potest. Si autem semper quidem per saecula retro infinita cum beatitudine alternasse animae miseriam putant, sed nunc iam de
Abbreviated transcription (Latin):
eodem spũ dĩ quo hȩc sibi reuelata cognouit. etiã ipsã
fidem nram futurã tantoante prȩdixerit: Sed quid
placuit ȩcerno dõ tunc facere cęlũ & terrã. quȩ antea
non fccisset: Qui hoc dicunt. si mundũ ȩternũ estimad.
sine ullo inicio & ideo nec adõ factũ uideri uolunt.
nimis auersi sunt a ueritate: & loctali morbo impie.¬
tatis insaniunt: Exceptis enĩ ꝓpħicis uocib mundꝰ
ipse ordinatissima sua mutabilitate & mobilitate.
& usibiliũ omniũ pulcherrima specie: quodã modo
tacitus & factum se eẽ. & non nisi adño in effabiliter
atq inuisibiliter magno. & in effabiliter atq inuisibi.¬
liter pulchro. ficri se potuisse ꝓclamat. Qui autẽ factũ
adõ quidẽ fatentur. non tamen eũ temporis uolunt
habere sed sue creationis iniciũ. ut modo quodã uix
intelligibili semꝑ sit factus: dicunt quidc̃ aliqͥd. unde¬

Expanded text:
eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabiliter adque inuisibiliter magno et ineffabiliter adque inuisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. Qui autem a Deo quidem factum fatentur, non tamen eum temporis uolunt habere sed suae creationis initium, ut modo quodam uix intellegibili semper sit factus, dicunt quidem aliquid, unde
Abbreviated transcription (Latin):
credere. qui hȩc in illo incorporeo lumine disposita
didiccrunt: uł manentia contuentur. Uisibilium
maximus ds̃ est. Sed mundũ eẽ conspicimus: dm̃
esse credimus: Qđ autẽ ds̃ fecerit mundũ: nulli
tutius credimus quã ipsi dõ. Ubi cũ audiuimus:
Nusquã interim nos melius quã inscripturis scis:
ubi dixit ꝓpheta cius. In principio: fecit ds̃ cęlũ & t̾rã
Numquidnã ibi fuit iste̾ ꝓpħa. quando fecit cęlũ
& terram: Non. Sed ibi fuit sapientia dĩ. ꝑ quam
facta sunt omĩa: quȩ in animas etiã scãs se transfert
amicos dĩ & ꝓpħas constituit. eisq opera sua sine
strepitu intus cnarrat. Locuntur eis quoq angłi dĩ.
qui semꝑ uident faciẽ patris: uoluntatẽq eius quib
oportet annunciant. Ex his unus erat iste ꝓpħa qui
dixit & scripsit. in principio fecit ds̃ cęlũ & terram:
qui tam idoneus testis est ꝑquem dõ credendũ sit: ut

Expanded text:
credere, qui haec in illo incorporeo lumine disposita credere, qui haec in illo incorporeo lumine disposita didicerunt uel manentia contuentur. CAPUT maximus Deus est: sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. Quod autem Deus fecerit mundum, nulli tutius credimus quam ipsi Deo. Ubi eum audivimus? nusquam interim nos melius quam in Scripturis sanctis, ubi dixit propheta ejus: In principio fecit Deus coelum et terram. Nunquidnam ibi fuit iste propheta quando fecit Deus coelum et terram? Non, sed ibi fuit sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quae in animas etiam sanctas se transfert, amicos Dei et prophetas constituit, eisque ostrepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoque angeli Dei, qui semper uident faciem Patris uoluntatemque eius quibus oportet adnuntiant. Ex his unus erat iste propheta, qui dixit et scripsit: In principio fecit Deus caelum et terram. Qui tam idoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iudicauit locutus: etiã scripturã condidit quȩ
canonica nominatur. eminentissimȩ auctoritatis:
cui fidem adhibemus dehis reb quas ignorare non
expedit. nec ꝑ nos ipsos nosse idonei sumꝰ Namsi ca
sciri possunt testib qͦuȩ remota non sunt a sensib
nr̃is siue interiorib siue etiã exteriorib unde & pre¬
sentia nuncupantur. quod ita ea dicimus ẽẽ p̃sensib
sicut preoculis quȩ presto sunt oculis: ꝓfecto ea quȩ
non possumus. de his alios testes requirimꝰ ẽisq credi¬
mus a quoꝵ sensib remota eẽ uł fuisse non credimus.
Sicut ergo de uisibilib quȩ non uidimus eis credimꝰ
qui uiderunt. atq ita de ceteris quȩ ad suũ quenq
sensum corporis ꝑtinent: ita de his quȩ animo ac m̃te
sentiuntur. quia & ipse rectissime dicitur sensus unde
& sententia uocabulũ accepit. hoc est de inuisibilibus
quȩ a nr̃o sensu interiore remota sunt: his nos oportit

Expanded text:
esse iudicauit, locutus etiam scripturam condidit, quae esse iudicauit, locutus etiam scripturam condidit, quae canonica nominatur, eminentissimae auctoritatis, cui fidem habemus de his rebus, quas ignorare non expedit nec per nos ipsos nosse idonei sumus. Nam si ea sciri possunt testibus nobis, quae remota non sunt a sensibus nostris siue interioribus siue etiam exterioribus unde et praesentia nuncupantur, quod ita ea dicimus esse prae sensibus, sicut prae oculis quae praesto sunt oculis: profecto ea, quae non possumus, de his alios testes requirimus eisque credimus, a quorum sensibus remota esse uel fuisse non credimus. Sicut ergo de uisibilibus, quae non uidimus, eis credimus, qui uiderunt, adque ita de ceteris, quae ad suum quemque sensum corporis pertinent: ita de his, quae animo ac mente sentiuntur quia et ipse rectissime dicitur sensus, unde et sententia uocabulum accepit, hoc est de inuisibilibus quae a nostro sensu interiore remota sunt, his nos oportet
Abbreviated transcription (Latin):
factus ad imaginem dĩ: ꝓfecto ea sui parte est
ꝓpinquior superiori dõ. qua superat inferiores suas.
quas etiam cũ pecorib cõmunes habet. Sed quia
ipsa mens cui ratio & intelligentia naturalit̾ in est.
uitus quibusdã tenebrosis & ueterib inualida. ẽ
non solum ad inhȩrendũ fruendo. uerũ etiã ad
perfruendũ incõmutabili lumine: donec de die
indiem renouata atq sanata. fiat tantȩ felicitatis
capax: fide primũ fuerat imbuenda atq purgan.¬
da. in qua ut fidentius ambularet ad ueritatẽ. ipsa
ueritas ds̃ dĩ filius homine assũpto non dõ consũpto.
eandẽ constituit & fundauit fidem: ut ad dm̃ iter
& illud quo tendit uia media est: spes est ꝑuenien¬
di. Si autẽ desit aut ignoretur qua eundũ sit. quid
ꝓdest nosse quo eundũ sit: Sola est autẽ aduersus
omnes errores uia munitissima: ut idẽ ipse sit ds̃ et
ꝓphetas deinde ꝑscipsũ. postea ꝑ apłos quantũ satis

Expanded text:
factus ad imaginem Dei: profecto ea sui parte est factus ad imaginem Dei: profecto ea sui parte est propinquior superiori Deo, qua superat inferiores suas, quas etiam cum pecoribus communes habet. Sed quia ipsa mens, cui ratio et intellegentia naturaliter inest, uitiis quibusdam tenebrosis et ueteribus inualida est, non solum ad inhaerendum fruendo, uerum etiam ad perferendum incommutabile lumen, donec de die in diem renouata adque sanata fiat tantae felicitatis capax, fide primum fuerat inbuenda adque purganda. In qua ut fidentius ambularet ad ueritatem, ipsa ueritas, Deus Dei filius, homine adsumto, non Deo consumto, eandem constituit et fundauit fidem, ut ad hominis Deum iter et illud quo tendit uia media est, spes est perueniendi; si autem desit aut. ignoretur qua eundum sit, quid prodest nosse quo eundum sit? Sola est autem aduersus omnes errores uia munitissima, ut idem ipse sit Deus et prophetas, deinde per se ipsum, postea per apostolos, quantum satis
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilẽ. intentione mentis excedere. atq ad in¬
cõmutabilẽ dĩ substantiã ꝑuenire: & illic discere
ex ipso qđ cunctã naturã quȩ non est qđ ipse. non
fecit nisi ipse. Sic enim ds̃ cum homine non ꝑ aliqͣm
creaturã loquitur corporalẽ corporalib instrepens
auribus. ut inter sonantẽ & audientẽ acria spacia
uerberentur: neq ꝑ cius modi spirit᷑alẽ quȩ corpoꝵ
similitudinib figuratur. sicut in somnis. uł quolibet
alio tali modo. Nam & sic uelut corporis aurib loqͥt᷑
quia uelut ꝑ corpus loquitur. & uelut int̾posito
corporaliũ locoꝵa interuallo. Multũ enĩ similia su&
talia uisa corporibus: sed loquitur ipsa ueritate.
siquissit idoneus ad audiendũ mente non corpore
Ad illud enĩ hominis ita loquitur. qđ in homine
cȩteris quib homo constat est melius: & quo ipse
ds̃ solus est melior. Cum enĩ homo rectissime
intelligatur. uł si hoc non potest saltẽ credatur

Expanded text:
mutabilem intentione mentis excedere adque ad inmutabilem intentione mentis excedere adque ad incommutabilem Dei substantiam peruenire et illic discere ex ipso, quod cunctam naturam, quae non est quod ipse, non fecit nisi ipse. Sic enim Deus cum homine non per aliquam creaturam loquitur corporalem, corporalibus instrepens auribus, ut inter sonantem et audientem aeria spatia uerberentur, neque per eius modi spiritalem, quae corporum similitudinibus figuratur, sicut in somnis uel quo alio tali modo nam et sic uelut corporis auribus loquitur, quia uelut per corpus loquitur et uelut interposito corporalium locorum interuallo; multum enim similia sunt talia uisa corporibus; sed loquitur ipsa ueritate, si quis sit idoneus ad audiendum mente, non corpore. Ad illud enim hominis ita loquitur, quod in homine ceteris, quibus homo constat, est melius, et quo ipse Deus solus est melior. Cum enim homo rectissime intellegatur uel, si hoc non potest, saltem credatur
Abbreviated transcription (Latin):
rantes eum ẽẽ dm̃ deoꝵ. non deoꝵx falsorũ hoc est
impiorũ & suꝑborũ: qui cius in cõmutabili om̃ib q
cõmuni luce priuati. & obhoc ad quandã egenã
potestatẽ redacti. suas quodã modo priuatas po¬
tentias consectantur. honoresq diuinos a deceptis
subditis quęrunt: sed deoꝵ piorũ atq scoꝵ. qui
potius se ipsos uni subdere quã multos sibi: potiusq
dm̃ colere. quã ꝓ dõ delectantur coli. Sed huius
sc̃ẽ ciuitatis inimicis: decẽ superiorib libris qͣntũ
potuimus dño & rege nr̃o adiuuante respondimꝰ.
Nunc uero quid ame expectetur agnoscens meiq
dñi & regis nr̃i ubiq opitulatione fretꝰ aggrediar.:
primum: dicã quẽ ad modũ exordia duarum
istarũ ciuitatũ in angłoꝵ diuersitate p̃cesserint:¬
Magnum est & admodũ rarũ uniuersã citaturã¬
corpoream & incorpoream consideratã cõꝑtamq

Expanded text:
rantes eum esse Deum deorum, non deorum falsorum, hoc est rantes eum esse Deum deorum, non deorum falsorum, hoc est inpiorum et superborum, qui eius incommutabili omnibusque communi luce priuati et ob hoc ad quandam egenam potestatem redacti suas quodam modo priuatas potentias consectantur honoresque diuinos a deceptis subditis quaerunt; sed deorum piorum adque sanctorum, qui potius se ipsos uni subdere quam multos sibi, potiusque Deum colere quam pro Deo coli delectantur. Sed huius sanctae ciuitatis inimicis decem superioribus libris, quantum potuimus, domino et rege nostro adiuuante respondimus. Nunc uero quid a me iam expectetur agnoscens meique domini et regis nostri ubique opitulatione fretus adgrediar, primumque dicam, quem ad modum exordia duarum istarum ciuitatum in angelorum diuersitate praecesserintMagnum est et admodum rarum uniuersam creaturacorpoream et incorpoream consideratam conpertamque
Abbreviated transcription (Latin):
QUE NON EORTUNIS MONIB: ANIAORU. SED PLANE SUME
dispositione ꝓuidentiȩ suꝑ om̃s omniũ gentiũ litteras.
omnia sibi genera ingenioꝵ humanoꝵ diuina excel¬
lens auctoritate subiecit. Ibi quippe scriptum est.
Gloriosa dicta sunt dete: ciuitas dĩ. Et in alio psal.¬
mo legitur. Magnus dñs & laudabilis ualde: in
ciuitate dĩ nr̃i in monte scõ eius. dilatans exulta¬
tionem uniuersȩ terrȩ: Et paulo post in eodẽ psal¬
mo. Sicut audiuimꝰ ita & uidimus inciuitate dñi
uirtutum: inciuitate dĩ nr̃i ds̃ fundauit eam
inȩcernũ. Item in alio. Eluminis impctus leaficat
ciuitatẽ dĩ: scĩficauit tab̃naculũ suũ altissimus.
ds̃ in medio eius non cõmouebitur. His atq huiꝰ¬
cemodi testimoniis quȩ omĩa cõmemorare nimis
longum est: didicimꝰ eẽ quandã ciuitatẽ dĩ. cuiꝰ
ciues eẽ concupimus: illo amore quẽ nob̵ illius
conditor inspirauit. Huic conditori scẽ ciuitatis.
ciues terrenȩ ciuitatis deos suos prȩferunt: igno¬

Expanded text:
quae non fortuitis motibus animorum, sed plane summae dispositione providentiae super omnes omnium gentium litteras, omnia sibi genera ingeniorum humanorum divina excellens auctoritate subjecit. Ibi quippe scriptum est: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . Et in alio psalmo legitur: Magnus Dominus, et laudabilis valde in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus, dilatans exsultationes universae terrae. Et paulo post in eodem psalmo: Sicut audivimus, ita et vidimus, in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri; Deus fundavit eam in aeternum . Itciuitatem Dei, sanctificauit tabernaculum suum Altissimus; Deus in medio eius non commouebitur. His adque huius modi testimoniis, quae omnia commemorare nimis longum est, didicimus esse quandam ciuitatem Dei, cuius ciues esse concupiscimus illo amore, quem nobis illius conditor inspirauit. Huic conditori sanctae ciuitatis ciues terrenae ciuitatis deos suos praeferunt igno
Abbreviated transcription (Latin):
uenit occultus ab iniustis iudicandus in iuste. Ipse inqͣm
manifestus ueniet & ñ silebit: idest in uoce iudicis eͥuiders
apparebit. qͥ prius cũ uenisset occultus ante iudicem
siluit: quando sicut oius ad immolandũ ductus est.
& sicut agnus corã tondente sẽ sic fuit sine uoce. quẽ idmodũ
uidemꝰ De igne uero & tẽpestate: cũ inesaiȩ ꝓphetia tale
aliquid tractaremꝰ. quomͦ essent hȩc intelligenda iã diximꝰ.
Qđ uero dietũ est ad uocabit cęlũ sursũ. qm̃ scĩ & iusti¬

Expanded text:
uenit occultus ab iniustis iudicandus iniuste. Ipse, inquam, uenit occultus ab iniustis iudicandus iniuste. Ipse, inquam, manifestus ueniet et non silebit, id est, in uoce iudicis euidens apparebit, qui prius cum uenisset occultus, ante iudicem siluit, quando sicut ouis ad immolandum ductus est t sicut agnus coram tondente fuit sine uoce, quem ad modum uidemus inpletum. De igne uero et tempestate, cum in Esaiae prophetia tale aliquid tractaremus, quo modo essent haec intellegenda, iam diximus. Quod uero dictum est: Aduocabit caelum sursum: quoni
Abbreviated transcription (Latin):
quia hoc ut dixi ñ dignabunt᷑. ne uel apłr petri apꝓbent¬
s sensũ: uel tantũ concedant conflagrationi nouissimȩ qͣn¬
tũ dicimꝰ ualuisse diluuiũ. qͥ nullis aquis. nullis flãmis.
totũ genus humanũ perirt posse contendunt: restat ut
dicant qđ ꝓpterca di eoꝵ hȩbream sapientiã laudauer̃.
quia istũ psalmũ non legerunt. In psalmo etiã qͣdrage
simo nono: de iudicio dĩ noussimo intelligit᷑ dictum:
Ds manifestus ueniet: ds̃ nr̃ & ñ silebit. Ignis in c̃spectu
eius ardebit: & in circuitu eiꝰ tẽpestas ualida: Aduocabit
celũ desursũ: & terrã discernere popłm suũ. Congregate
illi iustos ciꝰ: qͥ disponunt testam̃tũ eiꝰ suꝑsacrificia. Hoc nos
de dño iħu xp̃o intelligimꝰ: quẽ speramꝰ decęlo cẽ uentu¬
rũ ad uiuos & mortuos iudicandos. Manifestus enim
ueniet. inter iustos & in iustos iudicaturus iuste: qͥ prius

Expanded text:
quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobentquia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensum, uel tantum concedant conflagrationi nouissimae, quantum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nullis flammis totum genus humanum perire posse contendunt: restat ut dicant, quod propterea di eorum Hebraeam sapientiam laudauerunt, quia istum psalmum non legerant. Isimo nono de judicio Dei novissimo intelligitur dictum, Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu eius ardebit, et in circuitu eius tempestas ualida. Aduocabit caelum sursum et terram discernere populum suum. Congregate illi iustos eius, qui disponunt testamento eius super sacrificia. Hoc nos de Domino Iesu Christo intellegimus, quem speramus de caelo esse uenturum ad uiuos et mortuos iudicandos. Manifestus enim ueniet inter iustos et iniustos iudicaturus iuste, qui prius
Abbreviated transcription (Latin):
pica sit locutio qđ est credibilius uł in isto imo cęlo
futurũ sit utiq mirabilius quã nunc fit Unde & illa
stella uirgiliana facẽ ducens. multa cũ luce cucurrit:
& idea se condidit silua. Hoc autẽ qđ de psalmo cõme¬
moraui: nullũ cȩloꝵ uidetur relinquere. qđ peritu¬
rum eẽ non dixerit: Ubi enĩ dicitur. oꝑa manuum
tuarũ sunt celi. ipsi peribunt: quã nullũ eoꝵ aboꝑe dĩ
tã nullũ eoꝵ aꝑditione secernit᷑. Non enĩ dignabunt᷑
de petri apłi locutione quã uchement̃ oderunt hebreo ꝵ
defendere pictatatẽ deoꝵ suoꝵ oraculis apꝓbatã : ut
saltem nec totus mundus pcriturus eẽ credat᷑. Sic a toco
pars accipit᷑ in eo qđ dictũ est ipsi peribunt. cũ soli cęli in-¬
firmi perituri sunt: quẽ admodũ in apłica illa epła
a toto pars accipitur qđ diluuio perisse dictus. ẽ. mun¬
dus. quãuis sola eius cũ sius celis pars ima perierit. Sed

Expanded text:
pica sit locutio, quod est credibilius, uel in isto imo caelo pica sit locutio, quod est credibilius, uel in isto imo caelo futurum sit, utique mirabilius quam nunc fit. Unde et illa stella Vergiliana facem ducens multa cum luce cucurrit, et Idaea se condidit silua. Hoc autem quod de psalmo commemoraui, nullum caelorum uidetur relinquere, quod periturum esse non dixerit. Ubi enim dicitur: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. quam nullum eorum ab opere Dei, tam nullum eorum a perditione secernitur. Non enim dignabuntur de Petri apostoli locutione, quem uehementer oderunt, Hebraeorum defendere pietatem, deorum suorum oraculis adprobatam, ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
& quatinꝰ perisse sit dicta. & qͥ cęli repositi igni reser.¬
uandi indic̃ iudicu : & ꝑditionis hominũ impioꝵ
Et ineo qđ paulo post ait. ueniet dies dñi ut fur in
quo cęli magno impetu transcurrent. dem̃ta autẽ
ardentia resoluentur: & terra. & quȩ in ipsa sunt opera
exurentur. Ac deinde subiecit His om̃ib pereuntib
quales oportet ẽẽ uos: Possunt illi cęli intelligi peritu
ri. quos dixit repositos igni reseruandos. & elem̃ta accipi
arsura. quȩ in hac iã mundi parte subsistunt ꝓcellosa
& turbulenta. inqua eosdẽ cȩlos dicit eẽ repositos: saluis
illis superiorib & insua integritate manentib in quoꝵ
firmam̃to sunt sydera constituta. Nam & illud qđ scrip¬
tum est stellas de cęlo eẽ casuras. prȩter qđ potest mul¬
to ꝓbabilius & aliter intelligi: magis ostendit mansu¬
ros eẽ illos cęlos. si tam̃ stellȩ inde casurȩ sunt: cũ uel tro¬

Expanded text:
et quatenus perisse sit dicta, et qui caeli repositi igni reseret quatenus perisse sit dicta, et qui caeli repositi igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum; et in eo quod paulo post ait: Veniet dies Domini ut magno inpetu transcurrent, elementa autem ardentia resoluentur. et terra et quae in ipsa sunt opera exurentur: ac deinde subiecit: His omnibus pereuntibus quales oportet esse uos? possunt illi caeli intri, quos dixit repositos igni reservandos; et ea elementa accipi arsura, quae in hac ima mundi parte subsistunt procellosa et turbulenta, in qua eosdem coelos dixit esse repositos, salvis illis superioribus, et in sua integritate manentibus, in quorum firmamento sunt sidera constituta. Nam et illud quod scriptum est, stellas de caelo esse casuras, praeter quod potest multo probabilius et aliter intellegi, magis ostendit mansuros esse illos caelos, si tamen stellae inde casurae sunt; cum uel tro
Abbreviated transcription (Latin):
uelut grauioris auetoritatis oraculo in xpĩanoꝵ credu¬
litate culpatur: cur ñ similit̃ sapientiã tanquã stulti¬
ciam culpat hebreoꝵ. in quoꝵ libris pussimis inuenis¬
cur: Porro sii illa sapientia quȩ porphiriotã multũ ĩstꝰ¬
placet ut eã deoꝵ quoq suoꝵ uocib p̃dicet legit᷑ cȩlos
ẽẽ perituros. cur usq adeo uana ẽ ista fallacia ut infide
apianoꝵ uel inter cȩtera uł p̃cȩteris hoc detestent᷑ qđ in
ea periturus creditur mundus: Quo utiq nisi percunte
celi perire ñ possunt:. Et in litteris quidẽ sacris quȩ
ꝓpriȩ nr̃e sunt ñ hebit̾is nobisq cõmunc̾s. id est in ȩuan¬
gelicis & apłicis libris legitur. p̃terit figura huiꝰmun-
puto: qđ prȩcerit transit. Transibunt: aliquanto mi¬
ubi aqua inundatꝰ qui cunc erat perisse dictus ẽ. mun¬
dus: satisclarũ est & quȩ pars mundi a toto significata.

Expanded text:
uelut grauioris auctoritatis oraculo in Christianorum creduuelut grauioris auctoritatis oraculo in Christianorum credulitate culpatur: quur non similiter sapientiam tamquam stultitiam culpat Hebraeorum, in quorum libris piissimis inuenitur? Porro si in illa sapientia, quae Porphyrio tam multum placet, ut eam deorum quoque suorum uocibus praedicet, legitur caelos esse perituros: quur usque adeo uana est ista fallacia, ut in fide Christianorum uel inter cetera uel prae ceteris hoc detestentur, quod in ea periturus creditur mundus, quo utique nisi pereunte caeli perire non possunt? Et in litteris quidem sacris, quae proprie nostrae sunt, non Hebraeis nobisque communes, id est in euangelicis et apostolicis libris legitur: Praeterit figura huius mundiputo. quod praeterit, transit, transibunt aliquanto miubi aqua inundatus qui tunc erat perisse dictus est mundus, satis clarum est, et quae pars mundi a toto significata.
Abbreviated transcription (Latin):
inpsalmis: sed eoꝵ plura transeunter & strictĩ. Hoc tam̃
qđ de fine huiꝰ scł̃i aꝑtissime ibi dictũ est: nequaquã
silencio p̃teribo. Principio terrã tu fundasti dñe: & oꝑa
manuũ tuarũ sunt cęli. Ipsi peribunt tuautẽ ꝑ manes:
mutabis eos & mutabunt᷑: tu autẽ idem ipse es & anni
tui ñ deficient. Quid est qđ porphirius cũ pietatẽ
laudet hebrȩoꝵ qua magnꝰ & uerus & ipsis numinib
terribilis abipsis colitur dr̃ xp̃ianos obhoc arguit ma-¬
ximȩ stulticiȩ etiã ex oraculis deoꝵ suoꝵ. qđ istũ mun-¬
dum dicunt eẽ periturũ : Ecce in litteris pietatis hebre¬
oꝵ. dicit᷑ dõ quẽ confitente tanto philosopho etiã ipsa
numina ꝑhorrescunt: oꝑa manuũ tuarũ sunt cȩli. ipsi
peribunt. Nũquid quando cęli peribunt. mundus cuiꝰ
idem cęli superior pars est & tutior ñ peribit: Si hȩc
sententia ioui displicet cuiꝰ ut scribit iste philosophus

Expanded text:
in psalmis, sed eorum plura transeunter et strictim. Hoc tamen in psalmis, sed eorum plura transeunter et strictim. Hoc tamen quod de fine huius saeculi apertissime ibi dictum est, nequaquam silentio praeteribo. Principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes; mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Quid est quod Porphyrius, cum pietatem laudet Hebraeorum, qua magnus et uerus et ipsis numinibus terribilis ab eis colitur Deus, Christianos ob hoc arguit maximae stultitiae etiam ex oraculis deorum suorum, quod istum mundum dicunt esse periturum? Ecce in litteris pietatis Hebraeorum dicitur Deo. quem confitente tanto philosopho etiam ipsa numina perhorrescunt: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. Numquid quando caeli peribunt, mundus, cuius idem caeli superior pars est et tutior, non peribit? Si haec sententia Ioui displicet, cuius, ut scribit iste philosophus,
Abbreviated transcription (Latin):
entes in terrȩ aggere. uel sicut alii interp̃tati sunt in
terrȩ puluere. Et sicut ibi ꝓcedent dictũ est: ita hic
exurgent. Sicut ibi qui bona fecer̃ in resurrectionẽ
uitȩ. qui autẽ male gesser̃ in resurrectionẽ iudicii.
ita isto loco. sii inuitã ȩternã: & ii in obꝓbriũ &
in confusionẽ ȩternã: Non autẽ diuersũ putet᷑. qđ cũ
ibi positũ sic om̃s qui sunt in monum̃tis: hic ñ ait
ꝓpħa om̃s. sed multi dormientiũ interrȩ aggere. Ponit enĩ
aliquando scriptura: ꝓ om̃ib multos oꝓpterta & abrahae
dictũ est. Patrẽ multarũ gentiũ posuite: cui tam̃ alio loco.
inscmine inqͥt tuo benedicent᷑ om̃s gentes. De tali autẽ
resurrectiontꝰ: huic quoq ipsi ꝓpħȩ daniheli paulo post
dicit᷑. Et tu ueni: & requiesce. Adhuc enĩ dies: incõple.
tionẽ consũmationis. Et requiesces. & reexurges in sorte
tua infine dicrũ. Multa de iudicio nouissimo dicuntur

Expanded text:
entes in terrae aggere, uel, sicut alii interpretati sunt, in entes in terrae aggere, uel, sicut alii interpretati sunt, in terrae puluere; et sicut ibi procedent dictum est, ita hic exsurgent; sicut ibi qui bona . fecerunt, in resurrectionem uiiae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii: ita et isto loco hi Non autem diuersum putetur, quod, cum ibi positum sit omnes qui sunt in monumentis, hic non ait propheta omnes, sed multi dormientium in terrae aggere. Ponit enim aliquando scriptura pro omnibus multos. Propterea et Abrahae dictum est: Patrem multarum gentium posui te, cui tamen alio loco: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes. De tali autem resurrectione huic quoque ipsi prophetae Danieli paulo post dicitur: Et tu ueni et rtionem consummationis; et requiesces, et resurges in sorte tentur. Multa de iudicio nouissimo dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
be romano. Quidsi enĩ numero isto denario uniuer¬
sitas regũ significata. ẽ. post quos ille uenturus est
sicut millenario. centenario. septenario significat᷑ plerũ¬
que uniuersitas. & aluis atq aliis numeris. qͦs nunc cõme¬
morare non est necesse: Alio loco idem cdanihel. et
erit inqͥt tempus tribulationis: qualis ñ fuit ex quo
nata est gens suꝑ terrã. usq ad tẽpus illud. Et in
tempore illo saluabit᷑ popłs tuus: om̃is qͥ inuentus
fuerit scriptus in libro: Et multi dormientiũ int̾rȩ¬
aggere exurgent: Sii inuitã ȩcernã. & ii in obꝓ¬
briũ & in confusionẽ ȩcernã. Et intelligentes fulgebua
sicut claritas firmam̃ti: & ex iustis multi sicut stellȩ
in scłã & adhuc. Sententiȩ illi. ẽ. euangłicȩ locus iste
simillimꝰ : de resurrectione dũtaxat corpoꝵ mortuoꝵ.
Nã qui illic dicti sunt cẽ inmonum̃tis: ipsi hic dormi¬

Expanded text:
be Romano. Quid enim si numero isto denario univerbe Romano. Quid enim si numero isto denario universitas regum significata est, post quos ille venturus est: sicut millenario, centenario, septenario significatur plerumque universitas, et aliis atque aliis numeris, quos nunc commemorare non est necesse? 2. Alio loco idem Daniel, Et erit, inquit, tempus tribulationis, qualis non fuit ex quo nata est gens super terram usque ad tempus iltempore salvabitur populus tuus, omnis qui inventus fuerit scriptus in libro. Et multi de his qui doraggere exsurgent: hi in uitam aeternam, et hi in obprobrium et in confusionem aeternam. Et intellegentes fulgebunt sicut claritas firmamenti, et ex iustis multi sicut stellae in saecula et adhuc. Sententiae illi euangelicae est locus iste simillimus de resurrectione dumtaxat corporum mortuorum. Nam qui illic dicti sunt esse in monumentis, ipsi hic dormi
Abbreviated transcription (Latin):
presbiter hicronimi librũ in danihelẽ satis crudite diligen¬
terq conscriptũ. Antichristitam̃ aduersus ȩcđãm seuissi¬
mũ regnũ licet exiguo spacio tẽporis sustinendũ. donec
dĩ ultimo iudicio regnũ scĩ accipiant sempiternũ: qui
uel dormitans hȩc legit dubitare ñ sinitur. Tempus
quippe & tẽpora & dimidiũ temporis. unũ annũ esse
& duos & dimidiũ: acꝑ hoc tres annos & semissẽ etiam
numero dicrũ posterius posio dilucescit: Aliquando
in scripturis: & mensiũ numero declarat᷑ Uident̃ enĩ
tempora indefinite hic dicta lingua latina: sed per
dualẽ numerũ dicta sunt quẽ latini non habent. Sicut
dicta sunt tẽpora: tanquã diceret᷑. duo tẽpora. Uereri me
sane fateor. ne indecẽ regib quos tanquã decẽ homines
uidetur inuenturus antichristus. forte fallam̃: atq ita
ille inopinatꝰ adueniat. ñ exxistentib tot regib in or¬

Expanded text:
presbyteri Hieronymi librum in Danielem, satis diligenter erupresbyteri Hieronymi librum in Danielem, satis diligenter eruditeque conscriptum. Antichristi tamen adversus Ecclesiam saevissimum regnum, licet exiguo spatio temporis sustinendum, donec Dei ultimo judicio regnum sancti accipiant sempiternum, qui vel dormitans hquippe et tempora et dimidium temporis unum annum esse et duo et dimidium ac per hoc tres annos et semissem etnumero dierum posterius posito dilucescit, aliquando in Scripturis et mensium numero declaratur. Videntur enim tempora indefinite hic dicta lingua latina: sed per dualem numerum dicta sunt, quem latini non habent. Sicut o dicta sunt tempora, tanquam dicerentur duo tempora. Vereri me sane fateor, ne in decem regibus, quos tanquam decem homines videtur inventurus Antichristus, forte fallamur, atque ita ille inopinatus adveniat, non existentibus tot regibus in or
Abbreviated transcription (Latin):
Et decc̃ cornua eiꝰ decẽ reges surgent: & post cos surget
alius qui superabit sius malis om̃s qͥ ante eũ fuer. & tres
reges humiliabit: & uerba aduersus altissimũ loquet᷑.
& scõs altissimi conteret. & conabit᷑ mutare tẽpora &e legẽ.
& dabitur in manueiꝰ usq ad tẽpus & tẽpora. & dimi¬
diũ temporis. & iudiciũ sedebit. & principatũ remoue.¬
bunt ad ext̾minandũ & ꝑdendũ usq infinc̃ & regnũ
& potestas & magnitudo regũ qui sub om̃i celo sunt
dita est scũs altismi. & regnũ cius regnũ sempiternũ.
& om̃s principatꝰ ipsi seruient. & obaudient. Huc usq inqͥt
finis sermonis. Ego danihel multũ cogitationes meȩ con-¬
turbabant me: & forma mea immutata.ẽ. suꝑ me: et
uerbũ incorde meo conseruaui. Quattuor illa regna: expo¬
suerunt quidã assxrioꝵ. ꝑsarũ. macedonũ: & romanoꝵ.
Quã uero conuenient̃ id fecerint. qͥ nosse desiderant: legad

Expanded text:
Et decem cornua eius decem reges surgent; et post eos surget Et decem cornua eius decem reges surgent; et post eos surget alius, qui superabit malis omnes, qui ante eum fuerunt; et tres reges humiliabit et uerba aduersus Altissimum loquetur et sanctos Altissimi conteret et suspicabitur mutare tempora et legem: et dabitur in manu eius usque ad tempus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedebit, et principatum remouebunt ad exterminandum et perdendum usque in finem; et regnum et potestas et magnitudo regum, qui sub omni caelo sunt, data est sanctis Altissimi. Et regnum eius regnum sempiternum; et omnes principatfinis sermonis. Ego Daniel, multum cogitationes meae conturbabant me, et forma mea immutata est super me, et verbum in corde meo conservavi. . Quatuor illa regna exposuerunt quidam Assyriorum, Persarum, Macedonum, et Romanorum. Quam vero convenienter id fecerint, qui nosse desiderant, legant
Abbreviated transcription (Latin):
bam inqͥt diligent̃ de bestia quarta quȩ erat differens
pre om̃i bestia terribilis amplius: dentes eius ferrei. & un¬
gues ciꝰ ȩrci manducans & cõminuens. & reliqua pedibus
suis conculcans: & de cornib eius decẽ quȩ erant in capite
cius. & de altero qđ ascendit & excussit de pͥorib: tria.
Cornu illud inquo erant oculi & os loquens magna: & uisꝰ
eiꝰ maior cȩteris: uidebã & cornu illud faciebat bellũ cũ
scĩs & preualebat acdipsos: donec uenit uetustus dierũ.
& regnũ dedit sc̃ĩs altissimi: & tẽpus ꝑuenit. & regnũ
obtinuerunt sc̃ĩ Hȩx danihel quęsisse sc dix̃. Deinde
quid audierit continuo subiungens: & dix̃ inqͥt id est
ille a quo quęsierat respondit & dix̃. Bestia quarta.
quartũ regnũ erit interra qđ preualebit om̃ib regnis.
& manducabit omnẽ terrã & conculcabit eã & concidet:

Expanded text:
bam, inquit, diligenter de bestia quarta, quae erat differens bam, inquit, diligenter de bestia quarta, quae erat differens prae omni bestia, terribilis amplius — dentes eius ferrei et ungues eius aerei, manducans et comminuens et reliqua pedibus suis conculcans —, et de cornibus eius decem, quae , erant in capite eius, et de altero, quod adscendit et excussit de prioribus tria; cornu illud in quo erant oculi et os loquens magna, et uisus eius maior ceteris. Videbam, et cornu illud faciebat bellum cum sanctis, et praeualebat ad ipsos, donec uenit uetustus dierum, et regnum dedit sanctis Altissimi; et tempus peruenit, et regnum obtinuerunt sancti. Haec Daniel quaesisse se dixit. Deinde quid audierit continuo subiungens: Et dixit, inquit id est ille, a quo quaesierat. respondit et dixit: Bestia quarta quartum regnum erit in terra, quod praeualebit omnibus regnis; et manducabit omnem terram, et conculcabit eam et con c ide t.
Abbreviated transcription (Latin):
mem: qđ eẽ credibilius uidetur. Sednunc de hac diffe¬
rentia: non est tẽporis disputare. De iudicio nãq ultimo
quo fiet dirẽptio bonoꝵ & maloꝵ: hoc uolum̃ implere su
dum est.
INI Hel de hoc ultimo iudicio sic ꝓphe¬
tat: ut antichristũ quoq prius uenturũ eẽ prenunciet.
atq ad eternũ regnũ scõꝵ ꝑducat narrationẽ suam.
Cũ enĩ uisione ꝓphetica qͣituor bestias significantes
quattuor regna uidisset. ipsũq quartũ a quodã rege
superatũ qui antichristus agnoscit᷑. & post hȩc ȩt̃nũ
regnũ filii hominis qui intelligit᷑ xp̃s: horruit inqͥt
stantib. & ueritatẽ querebã abco de om̃ib his: &dix̃
michi ueritatẽ. Deinde quid audierit ab illo aquo de
om̃ib his quesiuit: tanquã cosibi exponente sic loquit᷑.
Hȩ bestiȩ magnȩ quattuor. quattuor regna surgent int̾ra
quȩ auferentur: & accipient regnũ scĩ altissimi. & obtine.¬

Expanded text:
mem, quod esse credibilius uidetur. Sed nunc de hac diffemem, quod esse credibilius uidetur. Sed nunc de hac differentia non est temporis disputare. De iudicio namque ultimo, quo fiet diremtio bonorum et malorum, hoc uolumen inplere susdum est.Daniel de hoc ultimo iudicio sic prophetat, ut Antichristum quoque prius uenturum esse praenuntiet adque ad aeternum regnum sanctorum perducat narrationem suam. Cum enim uisione prophetica quattuor bestias significantes quattuor regna uidisset, ipsumque quartum a quodam rege superatum, qui Antichristus agnoscitur, et post haec aeternum regnum filii hominis, qui intellegitur Christus: Horruit, inquistantibus, et ueritatem quaerebam ab eo de omnibus his, et dixit mihi ueritatem. Deinde, quid audierit ab illo, a quo de omnibus his quaesiuit, tamquam eo sibi exponente sic loquitur: Hae bestiae magnae quattuor quattterra, et accipient regnum sancti altissimi Dei, et obtine
Abbreviated transcription (Latin):
erunt in poenis: qͥd agatur intus ingaudio dñi nescieN
Qui uero erunt in illo gaudio: qͥd agat᷑ foris in illis tene¬
bris exteriorib scient. Ideo dictum . ẽ. egredient᷑: qͥa cos
etiã quȩ foris abeis erunt utiq non latebunt. Si enim
bit ergo in illa beatitudine: scõꝵ semen & nom̃. Semen
scilicet: de quo ioħsait. Et semen eius in ipso manet.
Nomen uero: de quo ꝑ hunc isaiã dictũ est. Nom̃ ȩc̃nũ
dabo eis: Et erit eis mensis ex m̃se. & sabbatũ ex sabba.¬
to: tanquã luna ex luna. & reqͥes ex requie: quorum
utrũq ipsi erunt cũ eochis umbris ueterib & tẽporalib
in illa lumina noua ac sempit̾na transibunt. In poenis
autẽ maloꝵ. & in extingiubilis ignis. & uiuacissimus
uermis: ab alus atq aliis. aliter atq alit̃ est eocpositus¬
Alii quippe utrũq ad corpus: alii utrũq ad animũ reddi¬
lerunt. Ali ꝓprie ad corpus ignc̃. tropice ad animã uer¬

Expanded text:
erunt in poenis, quid agatur intus in gaudio Domini nescient; erunt in poenis, quid agatur intus in gaudio Domini nescient; qui uero erunt in illo gaudio, quid agatur foris in illis tenebris exterioribus scient. Ideo dictum est: Egredientur, quia eos etiam qui foris ab eis erunt utique non latebunt. Si enim bit ergo in illa beatitudine sanctorum semen in nomen; semen scilicet de quo Iohannes ait: Et semen eius in ipso manet; nomen uero de quo per hunc Esaiam dictum est: Nomen aeternum dabo eis Erit eis et mensis ex mense et sabbatum ex sabbato, tamquam luna ex luna et requies ex requie, quorum utrumque ipsi erunt cum ex his umbris ueteribus et temporalibus in illa lumina noua ac sempiterna transibunt. In poenis autem malorum et inexstinguibilis ignis et uiuacissimus uermis ab aliis adque aliis aliter adque aliter est expositusAlii quippe utrumque ad corpus, alii utrumque ad animum rettulerunt; alii proprie ad corpus ignem, tropice ad animum uer
Abbreviated transcription (Latin):
minũ popłs iste constabit. Nõnenĩ om̃s homines ibi er̃
quando in poenis plures erunt: sed ut dicere coeperã
cũ & inbonis caro & in malis membra uel cadauera no¬
minant᷑: ꝓfccto post resurrectionẽ carnis cuiꝰ fides his
rerũ uocabulis om̃ino firmat᷑. illud qđ boni & mali suis
finib diriment᷑ futurũ eẽ iudiciũ declarat᷑. Sed quomͦ
corporis motu beatas illas relicturi sunt sedes & ad loca
poenalia ꝑrecturi. ut maloꝵ torm̃ta conspiciant p̃sentia
corporali : Absit. Sed egredientur ꝑ scientiã. Hoc enĩ
uerbo: significat᷑ eos qͥ cruciabunt᷑ extra futuros. ꝑ pter
qđ & dñs ealoca tenebras exteriores uocat. quib contrari¬
us est ille ingressus de quo dicit᷑ seruo bono Intra ingau¬
dium dñi tui: Ne illuc mali putent᷑ ingredi ut sciantur.
sed ad illos potius uelut eͥgredi scientia qua cos cognituri
sunt boni: quia id qđ extra est cognituri sunt: Qui enim

Expanded text:
minum populus ille constabit non enim omnes homines ibi erunt, minum populus ille constabit non enim omnes homines ibi erunt, quando in poenis plures erunt, — sed, ut dicere coeperam, cum et in bonis caro et in malis membra uel cadauera nominantur: profecto post resurrectionem carnis, cuius fides his rerum uocabulis omnino firmatur, illud, quo boni et mali suis finibus dirimentur, futurum esse iudicium declaratur. CAPUT corporis motu beatas illas relicturi sunt sedes et ad loca poenalia perrecturi, ut malorum tormenta conspiciant praesentia corporali? Absit; sed egredientur per scientiam. Hoc enim uerbo significatum est eos qui cruciabuntur extra futuros. Propter quod et Dominus ea loca tenebras exteriores uocat, quibus contrarius est ille ingressus, de quo dicitur seruo bono: Intra in gaudium Domini tui; ne illuc mali putentur ingredi, ut sciantur, sed ad illos potius uelut egredi scientia, qua eos cognituri sunt, boni, quia id quod extra est cognituri sunt. Qui enim