comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempestas exurgit: mittite me inmare. ut
mea morte uiuatis. Et adu̾tenda est fugiti¬
ui magnanimitas: non dissimulat non ne¬
gat : sed confessus penam ampleccitur: ne
mistice ad dñm iħm xp̃m: contra quem iu¬
daica tempestas insurgebat in passione
serunt. Et quasi loquit᷑ dñs quia udet me
mundus uobiscum nauigare intharsis. hoc est
ad contemplationẽ gaudii. ut uos ad gaudium
ubi ego sum ꝑducam: iccirco seuit. et me cupit
deuorare : et nescit quia sicut in hamo capit᷑.
ut mea morte moriat᷑. Tollite me ergo: & mit¬
tite in mare. Uos mittite: non enim nos ipsi nob̃
mortem debemus inferre: sed abaliis illatam
libenter sustinere
Et remigabant uiri ut
reuerterentur ad aridam.

Expanded text:
tempestas exsurgit, mittite me in mare, ut mea morte vivatis. Et advertenda est fugitivi magnanimitas: non dissimulat, non negat, sed confessus poenam amplectitur, ne mystice ad Dominum Christum, contra quem Judaica tempestas consurgebat in passione.iserunt, et quasi loquitur Dominus, quia videt me mundus vobiscum navigare in Tharsis, hoc est ad contemplationem gaudii, ut vos ad gaudium ubi ego sum perducam. Idcirco saevit et cupit me mors devorare, et nescit quia, sicut piscis in hamo capitur, ita mea morte moriatur. Tollite ergo me, et mittite in mare. Vos mittite. Non enim nos ipsi nobis mortem debemus inferre, sed ab aliis illatam libenter sustinere. « Et remigabant viri ut reverterentur ad aridam,
Abbreviated transcription (Latin):
stetur. leuiores id ẽ. uelociores pardis equi
eius: quod ẽ. animal uelocissimum. et
pulchra uarietate distinctum. lupis qͦq
uesꝑtinis eoꝵ equos comparat: quia seui¬
ores ẽẽ dicuntur nocte uicina: diurna
fame inrabiem concitati. Comparantur
quoq aquile: que uelo cissime festinat
ad deuorandum. Sequitur. facies eorum
tis cuncta marcescunt uirentia: ita ad aspec-¬
tum illorum omnia uastabunt᷑ : tantusq erit
numertis p̃de et captiuoꝵ: ut arene maris
possit equari. Quod tam̃ ꝑhiꝑbolam accipi-¬
endum est. Ipse id est nabuchodonosor di
regib

Expanded text:
stetur. Leviores, id est velociores pardis equi stetur. Leviores, id est velociores pardis equi ejus, quod est animal velocissimum, et pulchra varietate distinctum. Lupis quoque vespertinis eorum equos comparat, quia saeviores dicuntur nocte esse vicina, diurna fame in rabiem concitati. Comparantur quoque aquilae, quae velocissime festinat ad devorandum. Sequitur: « Facies eorum ti cuncta marcescunt virentia, ita ad aspectum illorum omnia vastabuntur, tantusque erit numerus praedae et captivorum, ut arenae maris possit aequari, quod tamen per hyperbolen accipiendum est. Ipse quoque, id est Nabuchodonosor, de regib
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is quod nemo credet cum narrabitur. Uox
diĩ respondentis: contra hoc quod propħa
causatus fuerat. in nocentem popłm ab im¬
piis suꝑatum. Hanc inquit iniquitatem
quam uos putatis in solo isrł factam: cernite
i aliis fieri gentib Hon enm iudas tantum
⁊ ierłm caldeis traditi sunt: sed omunes ꝑ circui¬
tum nationes. Dicit etiam nabuchodonosor
tantam potestatem et uircutem habitiuum:
ut siquis dixerit. pre rei magnitudine uideat᷑
in credulum. Quod uͦ illud opus sit: ostendit
cum dicit. Quia ego suscitabo chaldeos gen¬
tem amaram. et uelocem: ambulantem suꝑ
tem fuisse pugnacissimã. et uelocem. ac¬
robustissimam testes sunt trogus pompeius:
hec non contenta suis finib huc illucq
discurrens. uagabatur suꝑ latitudinem
t̾re rapto uuens et gladio: & possidens
urbes non suas. Ex semet ipsa iudicum eiꝰ
lites aliaꝵ gentium. Uel certe. ex ipsa iu-¬
dicium eius egredietur: ut sicut fecit sic
recipiat: et sicut uastauit alios sic ipsa ua¬

Expanded text:
ris, quod nemo credet cum enarrabitur. » Vox Domini respondentis contra hoc, quod propheta causatus fuerat innocentem populum ab impiis superatum. Hanc inquit iniquitatem, quam vos putatis in solo Israel factam, cernite in aliis fieri gentibus. Non enim Judas tantum et Hierusalem Chaldaeis traditi sunt, sed omnes per circuitum nationes. Dicit etiam Nabuchodonosor tantam potestatem et virtutem habiturum, ut si quis dixerit, prae rei magnitudine videatur incredibile. Quod vero illud opus sit, ostendit cum dicit: « Quia ecce ego suscitabo Chaldaeos, gentem amaram et velocem, ambulantem super tem fuisse pugnacissimam et robustissimam testes sunt Trogus et Pompeius,  Nec contenta suis finibus, huc illucque discurrens, vagabatur super altitudinem terrae, rapto vivens et gladio, et possidens urbes non suas. « Ex semetipsa judicium et lites aliarum gentium. Vel certe ex ipsa judicium ejus egredietur, ut, sicut fecit, sic recipiat, et sicut vastavit alios, sic ipsa va
Abbreviated transcription (Latin):
significatione. id est is: quod similit̾ sonat
uir. Unde & mulier ab eis. issa appellatur:
quasi uirago eo quod aiuro suo sumpta sit.
Que gͦ nolunt dicere de suis maritis baal
siue baalim: dicunt alio nomine is m̃s. id
est uir meus: scilicet habens me in coniu¬
gio. Quod itaq hic dicit dñs non uocabit
me baalim. sed uocabit me uir m̃s: ita est
intelligendum. Quia uolens me suum¬
ostendere uirum nequaqͣm me uocabit
baalim: quod dici bene poterat: sed uoca¬
bit me is: id est uir m̃s. In tantum enim
deus odio ht nomina idolorum: ut nec
recordari quidem uelit suos electos nomi-¬
num eorum. Ideoque dicit de fideli popło
Non uocabit me baalim ultra. ꝓpt̾ ambi¬
guitatem uerbi: ne dum altud loquitur
alterius recordetur: et uinim nominans
idolum cogitet. Unde et subditur. & aufe¬
ram nomina baalim deore eius: & non re-¬
cordabitur ultra nominis eoꝵ. Et ꝑcutiã¬
eis fedus in die illa cum bestia agri. & cũ

Expanded text:
significatione, id est Is, quod similiter sonat significatione, id est Is, quod similiter sonat vir. Unde et mulier ab eis Issa nominatur, quasi virago, eo quod a viro suo sumpta sit. Quae ergo nolunt de suis dicere maritis Baal, sive Baalim, dicunt alio nomine Is meus, id est vir meus, scilicet habens me in conjugio. Quod itaque hic dicit Dominus: « non vocabit me Baalim, » sed vocabit me vir meus, ita est intelligendum, quia volens me ostendere suum virum, nequaquam vocabit me Baalim, quod bene dici poterat, sed vocabit me Is, id est vir meus. In tantum enim Deus odio habet nomina idolorum, ut nec recordari quidem electos suos velit, nominum eorum, ideoque dicit de fideli populo: Non vocabit me ultra Baalim, propter ambiguitatem verbi, ne, dum aliud loquitur, aliud recordetur, et virum nominans, idolum cogitet. Unde et subditur: « Et auferam nomina Baalim » de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis eorum. « Et percutiaeis foedus in die illa, cum bestia agri, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ultra nominis eorum. De nomine baalim
iuxta litteram hoc dicendum quod belus pat̾
fuit nim pͥmi regis assiriorũ: qui ex nomine
suo ciuitatem a se edificatam appellauit i-¬
nitm ÷ quam hebrei & nr̃i niniuen uocant:
qui patrem suum belum indm̃ tranfferens.
simulachrum fecit quod bel uoluit nomina¬
ri. & ab omnib adorari: quo nomine aba-¬
biloniis uocatur: sicut indaniele legimuis
Asydoniis autem et fenicib baal adhebreis
nero beelzebub. obspurtitiam & sordes un¬
molatycii cruoris uocatur: id est uir mus-¬
carum siue habens muscas. Et quia inmul-¬
tis colebatur locis: icturo pluraliter baalim
enuntiatur. Sed iam nunc iudeamus quid
hec uerba dñi significent: quib de fideli
diximꝰ. idemẽ. quod baal. ⁊ ĩtptat᷑ baal hñs baa-¬
lim uero habens me. Unde hebree et syre
mulieres. maritos suos hoc nomine uo-¬
cant: dicentes baal meus id est habens
me. Et est sensus: qui me habet in coniugio.
Est et alicid nom̃ in eodem lingua subeadẽ

Expanded text:
ultra nominis eorum. » De nomine Baalim juxta litteram hoc dicendum est: Belus pater fuit Nini primi regis Assyriorum, qui ex nomine suo civitatem a se aedificatam appellavit Ninum, quam Hebraei et nostri Ninivem vocant. Qui patrem suum Belum in deum transferens, simulacrum fecit, quod Bel voluit nominari et ab omnibus adorari. Quo nomine a Babyloniis vocatur, sicut in Daniele legitur: a Sidoniis autem et Phoenicibus Baal, ab Hebraeis vero Beelzebub ob spurcitiam et sordes immolatitii cruoris vocatur; id est, muscarum vir, sive habens muscas, et quia in multis colebatur locis, idcirco pluraliter Baalim enuntiatur. Sed jam nunc videamus quid haec verba Domini significent, quibus de fideli diximus idem est quod Baal, et interpretatur Baal habens, Baalim vero habens me. Unde Hebraeae et Syrae mulieres maritos suos hoc nomine vocant, dicentes: Baal meus, hoc est habens me; et est sensus, habens me in conjugio. Est et aliud nomen in eadem lingua sub eadem
Abbreviated transcription (Latin):
senuuit deo. Ut iam supra p̃libatum ẽ.
populus qui reu̾sus fuerat de captiuita-¬
te et habebat in lege dei noticiam÷ et ui-¬
bebatur obseruare legem. et reddere deci-¬
mas. et cera que lege iubentur implere.
uidens cunctas ꝑcircuitum nationes reb
omnib habundare : se uero penuria et
egestate contabescere: dicebat. Quid mͥ ꝓdest
quod dm̃ ueram colo ÷ eiusq mandata cu-¬
care int̾bis blasphemie que contra dñm
ꝓferebant: intercogant. Quid locuti sumꝰ
nus est qui seruit deo.
Et quod emolum̃tũ

Expanded text:
ejus? » Ut jam superius praelibatum est, populus qui reversus fuerat de captivitate, et habebat legem Dei in notitia, et videbatur observare legem, et reddere decimas, et caetera quae in lege jubentur implere, videns cunctas per circuitum nationes rebus omnibus abundare, se vero penuria et egestate tabescere, dicebat: Quid mihi prodest quod verum Deum colo, ejus mandata cucare in verbis blasphemiae quae contra Dominum proferebant, interrogant: « Quid locuti sumus nus est qui seruit deo: et quod emolumentu
Abbreviated transcription (Latin):
ne duodecim ꝓpħanim: int̾pretat᷑
specula siue archanum dni: et cer¬
nit captiuitatẽ urbis ierłm. cuiꝰ
iam instabat eu̾sio: regnante iosia iustissimo¬
rege. subquo et iste ꝓpħauit. Aliarum quoq¬
gentium uastationem p̃dicat: et diem iudicii

Expanded text:
ne duodecim prophetarum, interpretatur specula, sive arcanum Domini. Cernit captivitatem urbis Hierusalem, cujus jam instabat eversio regnante Josia rege justissimo, sub quo et iste prophetavit. Aliarum gentium vastationem praedicat, et diem judicii
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a felicitas: ut cuncte ꝑcirtuitũ nationes
mirent᷑ t̾re ur̃e fertilitatẽ: et erit t̾ra uĩa
desiderabilis: quia omnes in ea desidera¬
bunt habitare. Quod autem de illoꝵ deci¬
mis hoc de eccłie popłis dicere possumus:¬
hoc de quib p̃cipitur ñ solum ut decimas
dent : sed ut etiam sua omnia pauꝑib et
eccłie ministris largiantur. Sed si hoc fa¬
cere noluerint: saltem sicut iudei aliquã
partem sacerdotib et pauꝑib tribuant: ne
iratũ dñm sentiant: sed potius exꝑiantur
eius benignissimam largitatem.

Expanded text:
ra felicitas, ut cunctae per circuitum nationes mirentur terrae vestrae fertilitatem, et eritis terra desiderabilis, quia omnes desiderabunt in ea habitare. Quod autem de illorum decimis, hoc de Ecclesiae populis dicere possumus, quibus praecipitur non solum ut decimas dent, sed ut etiam sua omnia pauperibus et Ecclesiae ministris largiantur. Sed si hoc facere noluerint, saltem sicut Judaei aliquam partem sacerdotibus et pauperibus tribuant, ne iratum Deum sentiant, sed potius experiantur ejus benignissimam largitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
& spiritale templum edificaturos. Hoc quo¬
q dicendum quod triplicatus octonarius ui¬
ginti quatuor ꝑficit: quia uera circumcisio que
octaua die fiebat. et spirtalis templi edificatio:
infide constat scẽ trinitatis.

Expanded text:
t spirituale templum aedificaturos. Hoc quot spirituale templum aedificaturos. Hoc quoque dicendum, quod triplicatus octonarius viginti quatuor perficit: quia vero circumcisio, quae octava die fiebat, et spiritualis templi aedificatio, in fide constat sanctae Trinitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
darii regis
is. ceꝑunt edificare: in eodem
anno qui supra positus est et in eodem m̃se:
sed non ineadem die. Supra enim unus m̃sis
id est pͥmus ponitur: hic uero uicesimus
quartus. Ex quo intelligimus int̾ pͥmum diẽ
quo dñs locutus est paggeum. et uicesimũ
quaitum qua oꝑari ceꝑunt: fuisse medios
uiginti duos dies. Apud hebreos: uginti
due sunt littere. ꝑ hoc ostenditur quia popłs
necesse habebat doceri: & discere elementa
sermonis dei. Mistice quam diu in hac uita
sumus. quasi subdario uiumus: quia caro
repugnat spũi: et sp̃c carni. Et in sexto m̃se
in quo numero ꝑfecit ds̃ omnia ⁊ et in scdõ
anno in quo numero constat sobolis repara¬
tio: Necesse est gͦ ut timeaimus a facie dm̃:
et in grediamur et faciamus oꝑa dñi: id est
uirtutib dño innobis templum edificemus.
Uicesima quarta dies qui numerus duplica¬
tum habet duodenarium ⁊: designat exutroq
popło uidaico & gentili congregandos fideles.

Expanded text:
Darii regis. » Coeperunt aedificare eodem anno, qui supra positus est, et in eodem mense, sed non in eadem die. Supra enim unus mensis, id est primus ponitur, hic vero vicesimus quartus. Ex quo intelligimus inter primum diem, quo Dominus locutus est per Aggaeum, et vicesimum quartum quo operari coeperunt, fuisse medios viginti duos dies. Apud Hebraeos viginti duae litterae sunt. Per hoc ostenditur quoniam populus necesse habebat doceri et discere elementa sermonis Dei. Mystice, quandiu in hac vita sumus, quasi sub Dario vivimus, quia caro repugnat spiritui, et spiritus carni, et in sexto mense, in quo numero perfecte Deus omnia, et in secundo anno, in quo numero constat sobolis reparatio. Necesse est ergo ut timeamus a facie Domini, et ingrediamur, et faciamus opera Domini, id est ex virtutibus Domino in nobis templum aedificemus. Vicesimus quartus dies, qui numerum duplicatum habet duodenarium, designat ex utroque populo Judaico et gentili congregandos fideles,
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Basan confusio dicit᷑. Quercus uero
basan : homines dicit confusionis et ignomi¬
me. Qm̃ succisus est saltus munitus. Saltũ
munitum siue nemorosum ipsum templũ
dicit: quod in expugnabili firmitate con¬
structum fuerat a diuersis regib et adulti¬
mum abherode : quod dicit metaphorice
succidendum: id est romanis pugnantib¬
deuastandum. Nox ululatus pastoꝵ: quia
uastata est magnificentia eorum. Quos

Expanded text:
sunt. Basan confusio dicitur, quercus vero sunt. Basan confusio dicitur, quercus vero Basan, homines dicit confusionis et ignominiae, quoniam succisus est saltus munitus. Saltum munitum sive nemorosum, ipsum templum dicit, quod inexpugnabili firmitate constructum fuerat a diversis regibus, et ad ultimum ab Herode. Quod dicit metaphorice succidendum, id est Romanis pugnantibdevastandum. « Vox ulutatus pastorum, quia vastata est magnificentia eorum. » Quos
Abbreviated transcription (Latin):
Libanus mons est feni.¬
cis: ubi t̾minus iudee contra septemptriona¬
nem est. Sed hoc loco templum uocat liba¬
num: quod delignis libani constructum erat.
Predicit gͦ propħa quod templum quod no¬
uiter fuerat edificatum azorobabel et iħu¬
it̾um destruendum ẽẽt auespasiano et tito:
pͥncipib romanorum. Aꝑi inquit libane
portas tuas: ut suscipias ingredientes hostes
et quia dixerat libanum: seruat metaphorã
dicens. Et deuoret ignis cedros tuas. ꝑcedros.
et abietes. et quercus basan. et saltum nemo¬
rosum: pͥncipes et sacerdotes et popłm signisi¬
cat udeorum. Comedat inquit ignis cedros
tuas: ut cuncta uel incendio uel hostili imꝑie
uastentur: et tam duces quam popls consu¬
mentur. Ulula abies: quia cecidit quercus
Mutuate inquit lam̃tationem sacerlotes &
pͥncipes acpopłs: ur̃mq plangite int̾itum.
Et quasi quereres quid significant cedri. quid¬
ue abietes. et quertus. respondet: ostendens
de hominib se dicere: qm̃ magnifici uasta

Expanded text:
Libanus mons est Phoenicis, ubi terminus Judaeae contra septentrionem est. Sed hoc loco templum vocat Libanum, quod de lignis Libani constructum erat. Praedixit ergo propheta quod templum, quod noviter fuerat aedificatum a Zorobabel et Jesu, destruendum esset a Vespasiano et Tito principibus Romanorum. « Aperi inquit, Libane, portas tuas, » ut suscipias ingredientes hostes. Et quod dixerat Libanum, servat metaphoram, subdens, et devoret ignis cedros tuas. Per cedros et abietes et quercus Basan et saltum nemorosum, principes et sacerdotes et populum significat Judaeorum. « Comedat inquit ignis cedros tuas, » ut cuncta vel incendio vel hostili imperio vastentur, et tam duces quam populi consumantur. « Ulula, abies, quia cecidit cedrusMutua inquit lamentatione sacerdotes et principes ac populus, vestrum plangite interitum, et quasi quaereres quid significent cedri, quidve abietes et quercus, respondet, ostendens de hominibus se dicere, quoniam magnifici vastati
Abbreviated transcription (Latin):
syrii contra iacob. id est iudam: sic reodet
suꝑbiam isrł. id est quam fecerunt ipsi as¬
sirii contra isrł idẽ. decem trib. Mistico sen¬
su p̃cipitur nobis ut contemplemur uiã
ꝑ quam ambulatun sumus. hoc est ut
oculum mentis dirigamus inuia fidei. ꝑ
quam ueniamus ad eum qui dicit ego sum
morti ficemus in nobis omnes illicitos carnis
appetitus. Tercio p̃cipitur ut roboremus
iurtutem: quod possimus pugnare contra
diabolum
Clipens fortium eius ignitus: uin
exercitus eius in coccineis. ignee habene cur-

Expanded text:
udam, sic reddet superbiam Israel, id est quam fecerunt ipsi Assyrii contra Israel, id est decem tribus. Mystico sensu, praecipitur nobis ut contemplemur viam per quam ambulaturi sumus, hoc est ut oculum mentis dirigamus in viam fidelem, per quam veniamus ad eum qui dicit: « Ego smortificemus in nobis omnes illicitos appetitus carnis. Tertio praecipitur ut roboremus virtutem, quo possimus pugnare adversus diabolum. « Clypeus fortium ejus ignitus, viri exercitus ejus in coccineis, igneae habenae cur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħe sermo conuertitur: et dicit absq dubio¬
iam ueniet nabuchodonosor. qui te destruat.
omniue: & agros tuos deuastet. Quia gͥ ine¬
uitabile tibi imminet bellum: pͣdico tibi con¬
templare diligenter uiam et iter ꝑ quod
uenturus est conforta et accinge lumbostuos.
robora et hortare uirtutem exercitus tui
quia sicut ultus est dñs iudam id est duas
trib de suꝑbia sennacherib sic ulciscetur ifrł
id est decem trib que inniniue captiue de¬
nent᷑. hoc ẽ. enĩ qͦd dicit. sic̃ reddidit dñs suꝑbiã racob.

Expanded text:
prophetae sermo dirigitur, et dicitur ei: Absque dubio veniet Nabuchodonosor, qui te destruat. o Ninive, et agros tuos devastet. Quia igitur? inevitabile tibi imminet bellum, praedico tibi, contemplare diligenter viam et iter per quod venturus est tortor, et accinge lumbos, robora et exhortare virtutem exercitus tui, quia sicut ultus est Dominus Judam, id est duas tribus de superbia Sennacherib, sic ulciscetur Israel, id est decem tribus, quae in Ninive captivae tenentur. Hoc est enim quod dicit: Sicut reddid
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝑ ysam dixerat. Ad huc te loquente: di¬
cam ecce adsum: Nunc dñs respondet et pre¬
cipit ꝓpħe ut scribat uisum. idẽ. ꝓpħriam.
et explanet eam: id est diligenter et manifeste
scrbat intabulis cordis uxta apł̃m. qui loqͥt᷑
ad corinthios. E pistola nr̃a uos estis scripta
in cordib nr̃is: et hoc ideo quia uisio ad huc¬
ꝓcul ẽ. in tempore constituto: & cum finis re¬
questio illa soluta est quam propħ̃a fecerat
cur mali dominarent᷑ bonis: quia uidelicet
spintalis nabuchodonosor homines quasi pis¬
ces capturas: donec ille ꝑincarnationem ueni¬
at. Si moram fecent expecta eum: quia

Expanded text:
saiam dixerat: « Adhuc te loquente, dicam ecce adsum, » nunc Dominus respondet, et praecipit prophetae ut scribat visum, id est prophetiam, et explanet eum, id est diligenter et manifeste scribat in tabulis cordis, juxta Apostolum, qui loquitur ad Corinthios: « Epistola nostra vos estis scripta in cordibus nostris. » Et hoc ideo, quia adhuc visio procul est, in tempore constituto, et cum finis resti est, et quaestio illa soluta est, quam propheta fecerat, cur mali dominarentur, quia videlicet spiritualis Nabuchodonosor homines quasi pisces capturus, donec ille per incarnationem veniat. « Si moram fecerit, exspecta illum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. id est cum deposuerint errbres suos
reddam illis labium electum: id est antiquũ
confessionis mee eloquium. Hoc autem erit
genu fleccetur. celestium. t̾restrium. et in¬
ternoꝵ: et omnis lingua confitebitur: qͥa
dñs iħc ingloria est dei patris amen. Hoc
est enim seruiant ei humero uno: id est pari
deuotione iugum dñationis eius suaue. et
onus eius leue suscipientes.
Ultra flumina
ethiopie inde supplices mei: filii disꝑsorũ
meoꝵ deferent munus michi

Expanded text:
inquit, id est cum deposuerint errores suos, reddam illis labium electum, id est antiquum confessionis meae eloquium. Hoc autem erit, genu flectetur coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lis est in gloria Dei Patris: hoc est enim: « Serviant ei humero uno, » id est pari devotione jugum dominationis ejus suave, et onus ejus leve suscipientes. « Ultra flumina Aethiopiae inde supplices mei, filii dispersorum meorum deferent munus mihi
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃ta muri tui uidelicet. et bellatores
tui: sic erunt sicut ficus pͥmitiue. quas
grossos uulgo dicunt que concussa leuit̾
arbore defluunt. et cadunt in os comeden¬
tis. Parimodo et tu facillime capieris: nec
multus in capiendo labor erit militib.
hec iuxta litteram scđm allegoriam: quia
amnon populus int̾pretatur talis potest
eẽ sensus. Considerate populos ȩccłiȩ. qui
siti sunt suꝑ amnes propħicos: & habent in
cirruitu flumina doctoꝵ. Cuius initium
amara. ⁊ quam nemo sine lege xp̃i potuit
adimplere. habet in defensione ethiopiam

Expanded text:
firmamenta muri tui, videlicet bellatores tui, sic erunt sicut ficus primitivae, quas grossos vulgo dicunt, quae concussa leviter ab arbore defluunt, et cadunt in os comedentis, pari modo et tu facillime capieris, nec multus in capiendo labor erit militibus. Haec juxta litteram. Secundum allegoriam, quia Ammon populi interpretantur, talis potest esse sensus: Considerate populos Ecclesiae, siti sunt super amnes propheticos, et habent in circuitu flumina doctorum. Cujus initium amara, et quam nemo sine lege Christi potuit adimplere. Habet in defensione Aethiopiam
Abbreviated transcription (Latin):
mulienb comparent᷑. et nichil uirile pos¬
sideant. Qua ꝓpt̾ aꝑiunt᷑ porte eoꝵ. id est
sensus corporis. inimicis: id est demonib.
habent uͦ quasi fortissimos uectes rationem
et intellectum: quib poterant oppilare
portas sensuum. Sed bos uectes: consumit
ignis: quia suꝑantur ignitis iaculis diaboli
Unde p̃cipitur talib: ut aquam sermonis
diuini hariant. Aqua enim ꝓfunda dicit
salomon: uerba exore uiri. Et ibi inueni¬
ant aliquod salutis remedium. Iubetur
quoq sumere lutum & subigere et late¬
res conficere: ut meminerit se deluto
fictum. mortalem sumpsisse conditionem.
Sed ipsum lutum aqua sermonis di tempe¬
ret ut lateres conficiat quib munitio con-¬
struat᷑: ne hostis it̾um ꝑ portas possit in gre¬
di: hoc est exemplis scripturarũ instiuat᷑
ut sciat diaboli resistere temptationib. De-¬
inde iubetur ut multiplicetur sicut brucus.
hoc est crescat et augeatur numero uirtutũ:

Expanded text:
ut mulieribus comparentur, et nihil virile posut mulieribus comparentur, et nihil virile possideant. Quapropter aperientur portae eorum, id est sensus corporis inimicis, id est daemonibus. Habent vero quasi fortissimos vectes rationem et intellectum, quibus poterant oppilare sensum suum. Sed hos vectes consumet ignis, quia superantur ignitis diaboli jaculis. Unde praecipitur talibus, ut aquam sermonis divini hauriant. Aquam enim profundam dicit Salomon ex ore viri, et ibi invenient aliquod salutis remedium. Jubetur quoque sumere lutum et subigere, et lateres conficere, ut meminerit se de luto confictum, mortalem sumpsisse conditionem. Sed ipsum lutum aqua sermonis Dei temperet, ut lateres conficiat quibus munitio construatur, ne iterum hostis per portas possit ingredi, hoc est exemplis Scripturarum instruatur, ut sciat diaboli resistere tentationibus. Deinde jubetur ut multiplicetur sicut bruchus, hoc est crescat et augeatur numero virtutum,
Abbreviated transcription (Latin):
muni turres tuas: intra inlutum nudis pe
& compingens: et cum inde confecens late¬
res tene illos et obstrue int̾ rupta muroꝵ:
ꝓpe est enim obsidio. Sed cum hec omnia
feceris: gladio ꝑibis. et tam uelocit̾ ueluti
brucus deuorat herbam terre. Sed et cum
in mensam bellatoꝵ multitudinem congre¬
gau̾is. ita ut bnico densissimo et locustis cõ¬
parari possit: et cum inunum congessens
numerari sicut nec astra celi: sic in mom̃to
temporis amittes hec omnia sicut locusta
& brucus uel atheleb sole inualescente auo-¬
lant nec reꝑiuntur. Tres enim species sunt¬
locustaꝵ locusta maior et uolans. Brucus:
locusta sine alis. Atheleb minimum genꝰ
et stridulum int̾ locustam. et brucum
modicis pennis: reptans potius quam uo¬
lans. Hatura ẽ. autem omniũ locustaꝵ:
ut frigore torpeant uolitent calore Tropo¬
logice populus niniue. populares homines
sunt: ita carnis passionib et illecebris euirati

Expanded text:
Muni turres tuas, intra in lutum, subaudiMuni turres tuas, intra in lutum, subaudiet compingens: et cum inde feceris lateres, tene illos, et obstrue interrupta murorum. Prope est enim obsidio. Sed cum haec omnia feceris, gaude operibus, et tam velociter, veluti bruchus devorat herbam terrae. Sed et cum immensam bellatorum multitudinem congregaveris, ita ut brucho densissimo et locustis comparari possit, et cum in unum congesseris numerari, sicut nec astra coeli, sic in momento temporis amittes haec omnia, sicut locusta et bruchus vel atelebos, sole incalescente avolant, nec reperiuntur. Tres enim sunt species locustarum, locusta major et volans, bruchus locusta sine alis, atelebos minimum genus et stridulum, inter locustam et bruchum, modicis pennis reptans potius quam volans. Natura est omnium locustarum ut frigore torpeant, volitent calore. Tropologice populus Ninive, saeculares homines sunt, ita carnis passionibus et illecebris evirati,
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista. ethiopia p̃ueniet manus eius dõ
Que etiam ꝑ egyptum fignratur: qm̃ intene¬
bris ante xp̃i scientiam u̾sabatur. Habet
et populus libie harenose et sterilis. ac so¬
lis ardore ꝑ uste: id ẽ. eosdem gentiles. qͥ
pͥmo sine humore sp̃alis gr̃e. et lauachio
baptismatis squalebant. Cum hec omnia
habeat. nisi tamen custodierit omni dili¬
gentia cor suum: ipsa quoq captiua du¬
cetur. et paruuli eius nides fideles elident᷑.
et p̃cipitabunt᷑ inpeccatum. et hostes spinta
labunt. Ecce populus tuus mulieres in me¬
dio tui: inmicis tuis ad aꝑtionem pan¬
dentur porte tue. Ad huc adniniuen ser-¬
mo dirigitur. Non inquit mirum si tam
facilis est sub u̾sio tua sicut excussio pri¬
mitiuaꝵ ficoꝵ: cum omnis populus tuus
effeminatus sit. & nequeat resistere.
Pandentur ergo porte: non amicis sed ini¬
micis. uectes quib claudebant᷑. ignis assu¬
met. Quia ergo longa erit obsidio hauri tͥ
aquam. et cum ne potus desit obsessis:

Expanded text:
piam: « Aethiopia praeveniet manus ejus Deo : » quae etiam per Aegyptum figuratur, quoniam in tenebris ante Christi scientiam versabatur. Habet et populos Libyae arenosae et sterilis, ac solis ardore perustae, id est eosdem gentiles, qui primo sine humore spiritualis gratiae et lavacro baptismatis squalebant. Cum haec omnia habeat, nisi tamen custodierit omni diligentia suum cor, ipsa quoque captiva ducetur, et parvuli ejus rudes in fide elidentur, et praecipitabuntur in peccatum, et hostes, id estlabunt. « Ecce populus tuus mulieres in medio tui. Inimicis tuis ad apertionem pandentur portae temo dirigitur. Non inquit mirum, si tam facilis est subversio tua, sicut excussio primitivarum ficorum, cum omnis populus tuus effeminatus sit, et nequeat resistere. Pandentur ergo portae, non amicis, sed inimicis. Vectes quibus claudebantur, ignis absumet. Quia ergo longa erit obsidio, hauri tibi aquam, et cura ne potus desit obsessis.
Abbreviated transcription (Latin):
sum agricola: terram scindo uomere et
illi subiaceo sententie que emissa ẽ. in a¬
dam peccantem : quando ei dixit ds̃. In
int̾rogabit eum aliquis. et dicet. Quid sunt
plage̾ iste in medio manuum tuarum:
cur inquit confixus es clauis: nam supra
dicit᷑ quod genitores sui eum confixerunt:
cum propħaret. Si ergo non es ꝓpha: quid
uelut pseudo ꝓpħam. Et hoc ẽ. qͦd dixert̃.
Nos legem habemus: & scđm legem debet
mori. Lex enim ñ tantum illi quinq libri
moy si h et ꝓpħe et psalmi lexdicuntur.
Ande dñs in euangłio. Nonne inquit scͥptũ
om̃s: cum hoc in psalmis scriptum est. Respon¬
debit ille et dicet.
debit ille et dicet. Plagatus sum indomo
eoꝵ qui diligebant me. Qua responsione
tantum illo tempore ostendit u̾itatis fut᷑am
custodiam: ut nec ille qui suo uitio dampnatꝰ
fuerit audeat mentiri: sed recte se ꝑpessum
omna fateatur: hec inquit uulnera uel ci¬
catrices in domo parentum accepi qui me
diligebant: condempnatꝰ non obedientium

Expanded text:
sum agricola, terram scindens vomere, et illi subjaceo sententiae, quae emissa est in Adam peccantem, quando ei dixit Dominus,interrogabit eum aliquis, et dicet: « Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum? » Cur inquit confixus es clavis? Nam supra dicitur, quod genitores sui eum confixerant cum prophetaret. Si ergo ait non es , velut pseudoprophetam, et hoc est quod dixerunt: « Nos legem habemus, et secundum legem debet mori. » Lex enim non tantum illi quinque libri Moysi, sed et prophetae et psalmi lex dicuntur: unde Dominus in Evangelio: « Nonne inquit scriptum s, » cum hoc in psalmis scriptum sit? Respondebit ille: « et dicet: His plagatus sum in domo eorum qui diligebant me. » Qua responsione tantam illo tempore ostendit veritatis futuram custodiam, ut nec ille qui suo vitio damnatus fuerat, audeat mentiri, sed recte se perpessum omnia fateatur. Haec inquit vulnera vel cicatrices in domo parentum accepi, qui me diligebant; condemnatus non odientium,
Abbreviated transcription (Latin):
medos et ꝑsas in sinuat. qui contra babilo¬
nioꝵ regnum consurgentes. pͥmo momorde.¬
rant de trahentes luxurie illoꝵ: postea lacera¬
uerunt et discerpserunt. int̾fecto balthasar:
et omnib regni principib disꝑsis. Tunc fuit
eis in rapinam uastator totius orbis: et spoliatꝰ
est ab omnib populis: qui eus crudelitatem
euadere non potuerunt. Hoc autem eueni
et ꝓpter sanguinem hominis idest iu

Expanded text:
Medos et Persas insinuat, qui, contra Babyloniorum regnum consurgentes, primo momorderunt, detrahentes luxuriae eorum, postea laceraverunt et discerpserunt, interfecto Balthasar et omnibus regni principibus dispersis. Tunc fuit eis in rapinam vastator totius orbis, et spoliatus est ab omnibus populis, qui ejus crudelitatem evadere potuerunt. Hoc autem veniet, ait, propter sanguinem hominis, id est Ju
Abbreviated transcription (Latin):
Ds popłm prouocauerat adiudicium : sed
ille sciens se peccasse non uult cum deo in¬
trare in iudicium: sed totum se conuerat
ad p̃ces. Sed nec in ipsis p̃cib habet fiduciam:
quia nichil dignum est quod digne deo pro
peccato possit offerri. Impossibile enim est
sanguine hyrcoꝵ et uituloꝵ auferri pectata.
Numquid dabo pͥmo genitum meum pro
scelere meo: Quod legitur in regum fecisse rex

Expanded text:
s populum provocaverat ad judicium, sed ille sciens se peccasse, non vult intrare cum Deo in judicium, sed totum se convertit in preces; sed nec in ipsis precibus habet fiduciam, quia nihil est quod digne Deo pro peccatis possit offerri. Impossibile est enim sanguine hircorum et vitulorum auferri peccata. « Nunquid dabo primogenitum meum pro scelere meo? » Quod legitur in Regum libro fe
Abbreviated transcription (Latin):
lempnis interpretat᷑ uaticinatus est
restaurationem templi dñi et contri¬
tionem gentium. et mundi comino¬
tionem : sub figura zorobabel. et ie¬
su sacerdotem. et etra: non dum
edificata ierłm. nec templo dñi. Habitabat
dutem populus in domib concauis et humili-¬
bus : qua propt̾ non adeos fit sermo dnũi. In¬
digni enim erant ut ad eos fieret: qui nullã
curam templi reedificandi habentes : hum¬
li et campestri habitatione contenti erant
subdano ꝑsarum rege. qui int̾pretatur
generationes facte. siuie que fuerunt: eos de¬
signans qui carnis oꝑib et libidini semiunt.
Talem regem merebat᷑ habere populus qui
sine templo dei erat: & non inmonte syon
sed deorsum habitabat. In anno scdo darii¬

Expanded text:
lemnis interpretatur; vaticinatus est restaurationem templi Domini, et contritionem gentium, et mundi commotionem, et sub figura Zorobabel, Chrisu sacerdote et Esdra, nondum reaedificata Hierusalem nec templo Domini. Habitabat autem populus in domibus concavis et humilibus, quapropter ad eos non fit sermo Domini. Indigni enim erant ut ad eos fieret, qui nullam habebant curam templi reaedificandi, humili et campestri habitatione contenti, et erant sub Dario Persarum rege, qui interpretatur generatio non facta, sive, qui fuerint, eos designans qui carnis operibus et libidini serviunt. Talem regem merebatur habere populus qui sine templo Dei erat, et non in monte Sion, sed deorsum habitabat. CAPUT PRI
Abbreviated transcription (Latin):
pentem intrasse: & ꝑ eum pͥmtm hominem
decepisse. Unde et ex maledictione qua a dño
p̃tatur reptans uentre. Dictum enĩ fuerat
serpenti immo diabolo qui erat inserpente
Supra pectus tuum gradieris. Egressus est gͦ
diabolus ante pedes dñi: quia mox ut bapti¬
zatusẽ ⁊ ad descensum columbe. uox patris
suꝑ eum intonuit᷑. cõmotus his diabolus
affuit ut eum temptaret. et uolens ꝓbare
utrum eẽt dei filius. Stetit et mensus ẽ t̾rã
Stare diuinitatis est: sicut transire humani¬
diuinitatis cuncta disponens. terram id est
corda terrenoꝵ hominum mensus ẽ: discerneis
et preuidens qui digni ẽẽnt eligi. qui iusto
iudicio reprobari. As¬

Expanded text:
pentem intrasse, et per eum primum hominem pentem intrasse, et per eum primum hominem decepisse. Unde et ex maledictione, qua a Dominim interpretatur reptans ventre. Dictum enim fuerat serpenti, imo diabolo qui erat in serpente: Supra pectus tuum gradieris. Egressus est ergo diabolus ante pedes Domini, quia mox ut baptizatus est, et ad descensum columbae vox Patris super eum intonuit, commotus his diabolus, adfuit ut eum tentaret, volens probare utrum esset Dei Filius. « Stetit, et mensus est terram. » Stare, divinitatis est, sicut transire humaniuia potentia divinitatis cuncta disponens, terram, id est corda terrenorum hominum mensus est, discernens et praevidens qui digni essent eligi, qui justo judicio reprobari.
Abbreviated transcription (Latin):
s.ibi hoc est incornib ab¬
scondita est fortitudo ens et potentia diui-¬
nitatis eius: quia cum eẽt informa dei equał
deo exinaniuit se ipsum formã serui acupiens
et humilians se patri usq ad mortẽ. Possumꝰ
enim scͥpturarum est cornu ꝓfortitudine
uentilabimus cornu. Et mat̾ scĩ samuelis. Dabit
in quit imꝑium regi suo: & sublimabit cor¬
nu xp̃i sui. Cornua ergo inmanib erant:
um. Ante faciem eius ibit mors. Mors diabo¬
lus auctor mortis: de quo iohes. et nom̃ illi
mors. Iuit ergo mors ante faciem eius quia
mox eo baptirato in iordane. occurrit illi
temptans illum post ieninium .xl. dierum
ante quam aut predicaret. aut mira culis se
dm̃ proderet. Unde ad huc sequitur. Egre¬
dietur diabolus ante pedes eius: quia exe¬
unti de aquis obuius fuit. Alia translatio
dicit: egredietur reseph ante pedes eius.
Tradunt hebrei reseph nomen ẽẽ demonis.
qui pͥncipatum inter reliquos teneat: sicut
et beelzebub. Hunc dicunt in paradiso ser¬

Expanded text:
rnibus, abscondita est fortitudo ejus, et potentia divinitatis ejus, quia cum esset in forma Dei aequalis Deo, exinanivit seipsum, formam servi accipiens, et humilians se Patri usque ad mortem, mortem enim Scripturarum est cornu pro fortitudiventilabimus cornu. Et mater sancti Samuelis: Dabit inquit imperium regi suo, et sublimabit cornu Christi sui. Cornua ergo in manibus erant, um. « Ante faciem ejus ibit mors. » Mors, diabolus auctor mortis, de quo Joannes: Et nomen illi mors. Ivit ergo mors ante pedes ejus quia mox eo baptizato in Jordane, occurrit illi, tentans illum post jejunium quadraginta dierum, antequam aut praedicaret aut miraculis se Deum proderet. Unde adhuc sequitur: « Egredietur diabolus ante pedes ejus, » quia exeunti de aquis obvius fuit. Alia translatio dicit: Egredietur Rescheph ante pedes ejus. Tradunt Hebraei Rescheph nomen esse daemonis, qui principatum inter reliquos teneat, sicut et Beelzebub. Hunc dicunt in paradiso ser
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram: et ecce omnns terra habitatur et qͥescit.
Ac si dicerent. Omnia regna tuta sunt et
paccata: nec ulla p̾muntur. angustia. Ex
qua responsione ille angłs qui int̾ pellabat
cur non misereris ierłm et urbium iuda:
maxime cum scđ̾m tua ꝓmissa tempus capti¬
uitatis expletum sit:
: Responditq dominus

Expanded text:
ram, et ecce omnis terra habitatur et quiescit. » Ac si diceret: Omnia pacata, nec aliqua premuntur angustia. Ex qua respocur non misereris Hierusalem et urbium Juda, maxime cum secundum tua promissa tempus captivitatis expletum sit? « Et respondit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Auor proph̃a sicut ⁊onas inte¬
ritum minue ciuitatis magne ua¬
ticinatus est: & scdm suum uocabu¬
lum. quia naum consolator int̾¬
p̃tatur. consolat᷑ captiuitatem .xͫ.
tribuũ: Quas iam transtulerant assirii inm
niuen: regnante iniuda erechia rege. Non
erat parua consolatio. tam his qui iam assi¬
riis seruiebant ÷ quam illis qui in iuda sub
erechia obsidebant᷑. ut audirent assirios
inimicos suos achaldeis capiendos. Omis nim
nitur designat : quod eum contͣ quem dicit᷑
p̃mat: nec sinat eleuare ceruicem. Quod dicit᷑
naum helcesei Helcesi uiculus est in galilea.
iam funditus dirutus: & iux edificioꝵ demon¬
strans uestigia. Quod enim quidam dicunt
eum elceseum habuisse patrem: falsum ẽ. Liber
uisionis ideo dicitur: quia non inextasi loqͤ¬
batur ut heretici dixerunt. tanqͣm nesciens
quid diceret more merguminoꝵ: sed uidebat.
id est intelligebat cuncta que loquebatur.
Moralit̾ loquit᷑ ꝓpħa ad consolationem scõꝵ

Expanded text:
um propheta, sicut et Jonas, interitum Ninivae civitatis magnae vaticinatus est, et secundum suum vocabulum, qui Nahum consolator interpretatur, consolatur captivitatem decem tribuum, quas jam transtulerant Assyrii in Niniven, regnante in Judaea Ezechia rege. Non enim erat parva consolatio tam his qui jam Assyriis serviebant, quam illis qui in Judaea sub Ezechia obsidebantur, ut audirent Assyrios inimicos suos a Chaldaeis capiendos. CAPUT PRInitur, designat quod eum contra quem dicitur premat, nec sinat elevare cervicem. Quod autem dicitur, Nahum Helchesaei, viculus est in Galilaea, jam funditus dirutus, et vix aedificiorum demonstrans vestigia. Quod enim quidam dicunt, eum Helchesaeum habuisse patrem, falsum est. Liber visionis de eo dicitur, quia non in exstasi loquebatur, ut haeretici dixerunt, tanquam nesciens quid diceret more energumenorum, sed videbat, id est intelligebat cuncta quae loquebatur. Moraliter loquitur propheta in consolatione sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ac si dic̾et¬
uos iniacob elegerim: tam̃ eligite quono¬
mine me uelitis appellare id est aut patrẽ
si dominꝰ ⁊

Expanded text:
naturos vitiis, et obedituros divinis praevos in Jacob dilexerim; tamen eligite quo nomine me velitis appellare, id est aut Patrem,Si Domin
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃ hispidꝰ et agrestis: uenationi et silius
assuetus fuisse dicitur. Minor lenis et simplex
habitasse domi ꝑhibetur. Itaq sub nomine
esau ds̃ uitia odisse asserit: non naturam
qͣm bonam fecit. Et ꝓpt̾ea fines eius ponit
in solitudinem. ut omne malũ extirpet᷑:
et uitia non succrescant. Quod si impudens
malicia ea que st̃ destructa rursus edifica¬
re conetur : dñs tt̾um se destructurũ ꝓfitet᷑
Quod fit duob modis: siue cum corrigunt᷑
peccatores: siue cum ꝑtinacit̾ peccantes
iusta ultione dampnant᷑¬

Expanded text:
frater, hispidus et agrestis, venationi et silvis frater, hispidus et agrestis, venationi et silvis assuetus fuisse dicitur; minor, lenis et simplex, habitasse domi perhibetur. Itaque sub nomine Esau Deus vitia odisse se asserit, non naturam, quam bonam fecit, et propterea fines ejus ponit in solitudinem, ut omne malum exstirpetur, et vitia non succrescant. Quod si impudens malitia ea quae sunt destructa rursus aedificare conetur, Dominus iterum se ea destructurum profitetur. Quod fit duobus modis, sive cum corriguntur peccatores, sive cum pertinaciter peccantes justa ultione damnEos enim diligit Deus quos videt repug
Abbreviated transcription (Latin):
Eos enim diligit deus quos udet repug¬
naturos uitiis: et obedituros diuinis pre¬
ceptis. Ilos uͦ dicitur odisse quos uidet ser¬
uire peccatis: & destructa iam uitia it̾um
uelle extruere. Hec scđm hystoriã ab hebreis
dicuntur: qui etiam ꝑidumeos romanos uo¬
lunt intelligi crudeles et sanguinarios:
quia edom rubens uel sanguineus int̾p̃tat᷑.
Quoꝵ imꝑium in mundi termino sit de¬
struendum: et ad ipsos totius orbis potestas¬
sit transitura. Allegorico sen su esau et ia¬
cob fratres de una stirpe generati: uitioꝵ
atq urtutum figuram p̃tendunt. Que
duo licet sint contraria: exuno cordis fonte
ꝓcedunt. Nam quia lib̃i sumus arbitrii:
ꝑ nr̃a uoluntate aut aduitia deflectimur
aut adiuitutes. Primogenitꝰ ẽ. esau: quia
priora sunt uitia ꝑ infantiam. ad olescen¬
tiam. et iuuentutem. Post nascitur iacob
qui supplantator interp̃tatur: quia erro¬
res fragilioris etatis. etas firimor succedens
corrigit et supplantat. Unde bene maior

Expanded text:
Eos enim diligit Deus quos videt repugnaturos vitiis, et obedituros divinis praeceptis. Illos vero dicitur odisse quos videt servire peccatis, et destructa jam vitia iterum velle restruere. Haec secundum historiam ab Hebraeis dicuntur, qui etiam per Idumaeos Romanos volunt intelligi, crudeles et sanguinarios, quia Edom rubeus vel sanguineus interpretatur, quorum imperium in mundi termino sit destruendum, et ab ipsis totius orbis potestas transitura. Allegorico sensu, Esau et Jacob, fratres de una stirpe generati, vitiorum atque virtutum figuram praetendunt. Quae duo licet sint contraria, ex uno cordis fonte procedunt. Nam quia liberi sumus arbitrii, pro nostra voluntate, aut ad vitia deflectimus, aut ad virtutes. Primo genitus est Esau, quia priora sunt vitia per infantiam, adolescentiam et juventutem. Post nascitur Jacob, qui supplantator interpretatur, quia errores fragilioris aetatis aetas firmior succedens corrigit et supplantat. Unde bene major
Abbreviated transcription (Latin):
exipso angulus. ex ipso paxillus : angulum
interp̃tantur regiam potestatem quod duos
panetes contineat: paxillum uͦ sacerdotiũ
Exipso exactor. id ẽ. omnes alie minores
dignitates: ut sit sensus. Nulla ent digni-¬
tas: que non illius. id ẽ. uide machabei dispo¬
natur arbitrio.
Et confun dentur ascensores
equorum: et confortabo domum iuda: et do¬
mum ioseph saluabo

Expanded text:
Ex ipso angulus et ex ipso paxillus, angulum Ex ipso angulus et ex ipso paxillus, angulum interpretantur regiam potestatem, quod duos parietes contineat; paxillum vero, sacerdotium. Ex ipso exactor, id est omnes aliae minores dignitates, ut sit sensus. Nulla erit dignitas, quae non illius, id est Judae Machabaei disponatur arbitrio. « Et confundentur ascensores equorum et confortabo domum Juda, et domum Joseph salvabo
Abbreviated transcription (Latin):
is. id est ꝑfectus aliquis: qui uelut
lapis angularis continebit et confortabit
constitutos in ceitamine. Ex ipso etiam erit
pax illus. humilis aliquis in eccłia: et tam̃
sua patientia reliquos quasi extentum susti¬
nens tab̾naculum. Ex ipso quoq erit arcꝰ
prelii. id ẽ. p̃dicator: iacula p̃dicationis pec¬
catorib inmittens. Ex ipso egredietur exac
tor. qui quasi cogat nolentes: et exigat ut
xp̃o subdantur ꝑterriti formidine iudicii:
cum audiunt quanta infidelib sint suppli¬
cia p̃parata. Et erunt conculcantes ad¬
xp̃o inmartyrio coronati: & dixerint cum
psalmista. Si consistant adu̾sum me castra.¬
non timebit cormeum. Sed hoc loco ebrei
exponunt quod illa ꝑsecutio que iudeis con¬
tigit sub antiocho. ꝑculpam contigerit
magistrorum : et ideo uisitau̾it suꝑ byios
id est ppłm: et tradidit eos gentib. Postea¬
uͦ uisitauerit gregem suum domum iuda :
suscitando illis iudam machabeum et cet̾os:
qui quasi equus glorie fuerunt. Quod uͦ dr̃

Expanded text:
id est perfectus aliquis qui velut lapis angularis continebit et confortabit constitutos in certamine. Et « ex ipso » erit « paxillus » humilis aliquis in Ecclesia, et tamen sua patientia reliquos quasi extensum sustinens tabernaculum. Et « ex ipso arcus praelii, » id est praedicator, jacula comminationis peccatoribus immittens. « Et ex ipso egredietur omnis exactor simul, » qui quasi cogat nolentes, et exigat ut Christo subdantur perterriti formidine judicii, cum audiunt quanta infidelibus sint supplicia praeparata. « Et erunt quasChristo martyrio coronati, et dixerint cum Psalmista: Si consistant adversum me castra, etc. Sed hoc loco Hebraei exponunt, quod illa persecutio quae Judaeis contigit sub Antiocho, per culpam contigerit magistrorum, et ideo visitaverit super hircos, id est populum, et tradiderit eos gentibus, postea visitaverit gregem suum domum Juda, suscitando illis Judam Machabaeum et caeteros qui quasi equus gloriae fuerunt. Quod vero dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
dico imminentem captiuitatem: int̾im
donec illa ueniat iam congregate sunt
suꝑ te gentes multe: que quasi de adul¬
tera muliere loquuntur et dicunt. lapide
contra syon: ut insultemts et gaudeamus
gregari. ut tu illas conteras quasi fenum et
stipulam aree. Surge igitur & dabo tibi

Expanded text:
dico imminentem captivitatem, interim donec illa veniat, jam congregatae sunt super te gentes multae, quae quasi de adultera muliere loquuntur et dicunt: Lapidett, contra Sion, ut insultemus et gaudeamus gregari, ut tu illas conteras quasi fenum et stipulam areae. « Surge » igitur « et tri
Abbreviated transcription (Latin):
plebitur. Comedit uͦ et saturatur ⁊ bibit
replet animam suam: uenter autem impioꝵ
insaturabilis. Congregatas uͦ mercedes in
ꝑtusum sacculum mittit: qui uircutũ
oꝑa ꝓpter ostentationem uane laudis
pagit: uel qui de rapinis elemosinam
ĩ digentib tribuit. Oꝑitur autem et excalore ñ
fouetur : qui diuinam sapientiam qua ornef
et amalitie frigore defendatur accipit: sed
tepide et desidiose eam exequendo. caloris
illius gratia priuatur.

Expanded text:
dit. Comedit, et non saturatur; bibit, replet animam suam, venter autem impiorum insaturabilis. Congregatas vero mercedes in pertusum sacculum mittit, qui virtutum opera propter ostentationem vanae gloriae peragit, vel qui de rapinis eleemosynam indigentibus tribuit. Operitur autem, et ex calore non fovetur, qui divinam sapientiam, qua ornetur et a malitiae frigore defendatur, accipit, sed tepide et desidiose eam exsequendo, caloris illius gratia privatur.
Abbreviated transcription (Latin):
parum colligit: qui inp̾dicationis oꝑe as-¬
sidue laborat sed minimum exauditorũ
fide et oꝑatione fructum ꝑcipit: dum
eos uerbo uel exemplo scandalizatos of¬
fendit. Comedit et non saturatur ÷ bibit &

Expanded text:
parum colligit, qui in praedicationis opere asparum colligit, qui in praedicationis opere assidue laborat; sed minimum ex auditorum fide et operatione fructum percipit, dum eos verbo et exemplo scandalizatos ostendit. Comedit, et non saturatur; bibit, et