comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
currunt. Nam sequitur. Quos
ut uidit. dixit. Ite. ostendite
uos sacerdotibus. Et factumest
dum irent. mundatisunt.
ullum dñs eorum
quibus hȩc corporalia be¬
neficia prȩstitit inuenit᷑
misisse ad sacerdotes nisi leꝓsos.
quia uidelicet sacerdotium iu¬
dȩorum figura erat futuri sa-¬
cerdotii regalis quod est ineccle¬
sia. quo consecrantur omnes
pertinentes ad corpus xp̃i sum.¬
mi et ueri principis sacerdotũ.
Et quisquis aut heretica praui.¬
tate uel superstitione gentili¬
uel iudaica perficlia uel etiam
scismate fraterno quasi uario co¬
lore per gratiam xp̃i caruerit.
necesse est ad ecclesiam ueniat.
coloremq fidei uerum quem
acceperit ostendat: cȩtera uero
uitia tanquam ualitudines et
quasi menbrorum animȩ atq
sensuum. perse ipłum interius
inconscientia et intellectu dñs
sanat et corrigit¬
einq et paulus uoce dĩ
audita quidie ꝑsequeris¬
ego sum iħc quem tu persequeris.
ad annaniam tamien missus est : ut

Expanded text:
currunt. Nam sequitur: Quos currunt. Nam sequitur: Quos ut vidit, dixit: Ite, ostendite vos sacerdotibus. Et factum est dum irent, mundati sunt. Nullum Dominus eorum quibus haec corporalia beneficia praestitit invenitur misisse ad sacerdotes nisi leprosos, quia, videlicet, sacerdotium Judaeorum figura erat futuri sacerdotii regalis, quod est in Ecclesia, quo consecrantur omnes pertinentes ad corpus Christi summi et veri principis sacerdotum. Et quisquis vel haeretica pravitatevel Judaica perfidia, vel etiam schismate fraterno, quasi vario colore per Domini gratiam caruerit, necesse est ad ecclesiam veniat, coloremque fidei verum quem acceperit, ostendat. Caetera autem vitia tanquam valetudines et quasi morbos animae atque sensuum, per seipsum interius, in conscientia, et intellectu Dominus sanat et corrigitnique et Paulus voce Domini audita: Quid me persequerisEgo sum Jesus quem tu persequeris , ad Ananiam tamen missus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
EPROST non absurde in¬¬
tellegi possunt. quiscientiam
uerȩ fidei non habentes ua-¬
rias doctrinas profitentur
erroris. Non enim uel abs¬
condunt imperitiam suam.
sed prosumma peritia pro¬
ferunt in lucem:
et iactantiam
sermonis ostendunt. Nullo porro
falsa doctrina est: quȩ non alqua
uera intermisceat. Uera ergofalsis
inordinate permixta. muna di-¬
sputatione uel narratione homi¬
nis. tanquam in unius corporis co¬
lore apparentia significant leprã.
tanquam ueris falsisq colorem
locis. humana corpora uariantẽ
atque maculantem.
i autem tam uitancdi suue
ecclesiȩ. ut si fieri potest
longius remoti magno cla¬
more xp̃m interpellent. Unde
et apte subiungitur. Quistetert
alonge. et leuauerunt uocem di¬
centes. Iħu prȩceptor. miserere
nr̃i. Et bene ut saluentur.
ihm prȩceptorem nominant.
Quia enim meius uerbis se errasse¬
significant. hunc saluandi humi-¬
liter prȩceptorem uocant. Cumq
ad cognitionem prȩceptoris rede¬
unt: mox ad formam salutis re.¬

Expanded text:
ergo non absurde intelligi possunt, qui scientiam verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris. Non enim vel abscondunt imperitiam suam, sed pro summa peritia proferunt in lucem, et jactantia sermonis ostentant. Nulla porro falsa doctrina est quae non aliqua vera interinordinate permista in una disputatione vel narratione hominis, tanquam in unius corporis colore apparentia, significant lepram tanquam veris falsisque colorum locis humana corpora variantem atque maculantem. Hi autem tam vitandi sunt Ecclesiae, ut, si fieri potest, longius remoti, magno clamore Christum interpellent. Unde et apte subjungitur: Qui steterunt a longe et levaverunt vocem, dicentes Jesu praeceptor, miserere nostri. Et bene ut salventur, Jesum praeceptorem nominant. Quia enim in ejus verbis se errassesignificant, hunc salvandi humiliter praeceptorem vocant: cumque ad cognitionem praeceptoris redeunt, mox ad formam salutis re
Abbreviated transcription (Latin):
sicut cain qui exmaligno erat et
occidit fratrem suum. Et ꝓpter
quod occidit eum: Qm̃ opera eiꝰ
nialigna erant: fratris autem eius
fratres: si odit uos mundus.
Nos scimus qm̃ trans lati
sunius de morte inuitam. qm̃ di.
ligimus fratres. Qui non diligit.
manet in morte. Omnis qui odit
fratrem suum. homicida est. Et

Expanded text:
sicut Cain, qui ex malsicut Cain, qui ex maloccidit fratrem suum et propter quid occidit eum quoniam opera eius maligna erant fratris autem eius iusta fratres, si odit uos mundus. nos scimus quoniam translati sumus de morte in uitam, quoniam diligimus fratres: qui non diligit, manet in morte. omnis qui odit fratrem suum homicida es
Abbreviated transcription (Latin):
et non dum apparuit
quid erimus. Scimus
qm̃ cum apparuerit similes
ei erimus . qm̃ uidebimus eũ
sicuti est. Et omnis qui hab&
spem hanc ineo. scĩficat se sic̃
et ille sc̃s est. Omnis qui facit
peccatum : & iniquitatem facit.
Et peccatum est iniquitas. Et
scitis qm̃ ille apparuit ut pec-¬
cata tolleret. & peccatum in eo
oest. Omnis qui in eo manet non
peccat: et omnis qui peccat non
uidit eum nec cognouit eum.
ilioli. nemouos
seducat. Qui facit iustiti.¬
am iustus est. sicut et ille
iustus est. Qui facit peccatum ex
diabolo est: qm̃ abinitio diabo¬
lus peccat. In hoc apparuit fili¬
us dĩ. ut dissoluat opera diabo¬
li. Omnis quinatus est ex dõ
peccatum non facit: qm̃ semen
ipsius in eo manet et non potest
peccare. qm̃ ex dõ natus est. In
manifesti sunt filii dĩ. & filii
diaboli. Omnis qui non est iustꝰ
non est dedõ. et qui non diligit
fratrem suum. qm̃ hȩc est ad¬
nuntiatio quam audistis abinitio.¬
ti ut diligamus alterutrum. noN

Expanded text:
t nondum apparuit quid erimus scimus quoniam cum apparuerit similes ei erimus quoniam videbimus eum sicuti est et omnis qui habet spem hanc in eo sanctificat se sicut et ille sanctus est omnis qui facit peccatum et iniquitatem facit et peccatum est iniquitas et scitis quoniam ille apparuit ut peccata tolleret et peccatum in eo non est omnis qui in peccat: omnis qui peccat non uidit eum, nec cognouit eum. filioli, nemo uos seducat. qui facit iustitiam, iustus est, sicut et ille iustus est. qui facit peccatum, ex diabolo est, quoniam ab initio diabolus peccat. in hoc apparuit filius dei, ut dissoluat opera diaboli. omnis qui natus est ex deo peccatum non facit, quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex deo natus est. in hoc manifesti sunt filii dei et filii diaboli. omnis qui non enon est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quoniam haec est annuntiatio, quam audistis ab initio, ut diligatis alterutrum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
quibus naturȩ suȩ manifestata est
glorficatio: quam illorum generis
nr̃i principum. quibus pręuarica.¬
tionis suȩ est ingesta confusio.
aliaq miracula cum discipuli tre¬
pidis cogitationibus aestuarent.
carnem: redarguit cogitatio-¬
nes aueritate discordes. Ingerit
dubitantium oculis manentia
manibus suis et pedibus crucis
signa : et ut diligentius tracte¬
tur inuitat: quia ad sananda in¬
fidelium cordium uulnera cla-¬
uorum et lanceȩ erant seruata
uestigia : ut non dubia fide
sed constantissima scientia te.¬
neretur: eam naturam indei
patris consessuram throno.
quȩ iacuerat insepulchro.:.
ER omne ergo

Expanded text:
quibus naturae suae manifestata est glorificatio, quam illorum generis nostri principum, quibus praevaricationis suae est ingesta confusio. aliaque miracula, cum discipuli trepidis cogitationibus aestuarent, carnem, redarguit cogitationes a veritate discordes, ingerit dubitantium oculis manentia in manibus suis et pedibus crucis signa, et ut diligentius pertractetur invitat: quia ad sananda infidelium cordium vulnera, clavorum et lauceae erant servata vestigia: ut non dubia fide, sed constantissima scientia teneretur, eam naturam in Dei Patris consessuram throno, quae jacuerat in sepulcro. CAP. IV. Per omne ergo
Abbreviated transcription (Latin):
confessus fuerit qm̃ ihc est fi¬
lius dĩ. ds̃ in eo manet et ipse
in dõ. Et nos cognouimus et
credidimus caritati. quani ha¬
bet ds̃ innobis. Ds̃ caritas est.
et qui manet incaritate in dõ
manet. et ds̃ in eo. In hoc per¬
fecta est caritas nobiscum ut fi¬
cduciam habeamus indie iudicii.
quia sicut ille est. et nos sumus

Expanded text:
confessus fuerit quoniam Iesus est Filius Dei Deus in eo manet et ipse in Deo et nos cognovimus et credidimus caritati quam habet Deus in nobis Deus caritas est et qui manet in caritate in Deo manet et Deus in eo in hoc perfecta est caritas nobiscum ut fiduciam habeamus in die iudicii quia sicut ille est et nos su
Abbreviated transcription (Latin):
Ml. nolite omni sp̃ui
credere. sed probate sp̃s
si ex dõ sunt: qm̃ multi pse¬
udo ꝓphetȩ exierunt innum-¬
dum. In hoc cognoscitur sp̃s
uit iħm ex dõ non est: & hic est
nit : nunc autem in mundo est.
Uos ex dõ estis filioli et uicistis
eos: qm̃ maior est qui inuobis
est quam qui inmundo. Ipsi de
mundo sunt. et ideo de mundo
loquuntur et mundus eos audit.
nos ex dõ sumus. Qui nouit dm̃
audit nos: qui non est ex dõ
non audit nos. In hoc cognosci.¬
mus sp̃m ueritatis. et sp̾iritũ
erroris.
oñi. diligamus inuicem

Expanded text:
mi, nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex deo sunt: quoniam multi pseudoprophetae exierunt in mundum. in hoc cognoscitur spiriuit Iesum, ex deo non est: et hoc est nit, et nunc iam in mundo est. uos ex deo estis, filioli, et uicistis eos, quoniam maior qui in nobis est quam qui in mundo. ipsi de mundo sunt: ideo de mundo locuntur, et mundus eos audit. nos ex deo sumus: qui nouit deum, audit nos: qui non est ex deo, non audit nos. in hoc cognoscimus spiritum ueritatis et spiritum erroris. simi, diligamus inuicem
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt ut mul-¬
titudine uince.¬
rent. quem ra
se esse professi sunt : qui multi-¬
tudine se armauerunt. DicebaNs
enim apud se. Unus loquatur
per unum. ut siquidem uicerit
omnes uideamur uictores. si au-¬
tem uictus fuerit uel solus ui-¬
deatur confusus.

Expanded text:
nerunt ut multitudine vincerent, quem ratse esse professi sunt, qui multitudine se armaverant. Dicebant enim apud se: quuntur per unum, ut si quidam vicerit omnes videantur vicisse; si autem victus fuerit, solus videatur confusus.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem
diuina
opera. et
ad intelligendum dm̃ de uisibi¬
libus ammonetit humanam
mentem. Quia enum ille non
est talis substantia quȩ uideri
oculis possit : et miracula eius
quibus totum mundum regit
uniuer samque creaturam
amministrat assiduitate uilue¬
runt : ita ut pęne nemo dignet᷑
adtendere opera di mira et
stupenda inquo libet seminis
grano. secundum ipsam suam
misericordiam seruauit sibi
quȩdam quȩ faceret oportuno
tempore prȩter usitatum cur¬
sum ordinemq naturȩ. ut non
maiora sed insolita uidendo ftu.¬
perent. quibus cotidiana uili-¬
miraculum est. gubernatio
totius mundi. quam satu
ratio quinq milia hominum de
quinq panibus : et tamen hȩc
nemo miratur. Illud mirantur
homines : non quia maius est:
sed quia rarum est. Quis enim
et nunc pascit uniuersum mun.¬
dum: nisi ille qui de paucis gra-¬
nis segetes. creat. Fecit ergo
quomodo deus. Inde enim mu.¬
itiplicat de paucis granis sege-¬
tes. unde in manibus suis multi.¬

Expanded text:
quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana vilmiraculum est gubernatio totius ratio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multi
Abbreviated transcription (Latin):
Et enum concremata intus in holo¬
caustũ incendio pii amoris et desi¬
derio caritatis: ut uirgula fumi
inquid exaromatibus. Nimirum
quia multis repleta erat iuir tutum
odoribus: manans exea fraglabet
suauissimus odor etiam spiritibus
angelicis. Ascendebat autẽ dede¬
serto p̃sentis scłi uirga de radice
iesse olim exorta: sed mirabantur.
electorum animȩ prȩgaudio. quȩ¬
nam esset quȩ etiam meritorum
iuirtutibus. angelorum unceret
dignitatem.

Expanded text:
etenim concremata intus in holoetenim concremata intus in holocaustum incendio pii amoris, et desiderio charitatis. Ut virgula fumi ex aromatibus. Nimirum quia multis repleta erat virtutum odoribus, manans ex ea fragrabat suavissimus odor etiam spiritibus angelicis. Ascendebat autem de deserto praesentis saeculi virga de radice Jesse olim exorta, sed mirabantur electorum animae prae gaudio quaenam esset quae etiam meritorum virtutibus angelorum vinceret dignitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
cdauid ꝓpheta olim gratulabundus
xp̃ocant. Asummo inquit cȩlo
egressio eius: et occursus eius usq
ad summumi eius. Ascendit ergo
eandem głam resumpturus. licet
non amiserit quamprius habue-¬
rat antequã minidus fieret: ascen¬
dit et preparauit hinc scillimȩ ac
gloriosissimȩ uirgini locũ unmor¬
talitatis: ut cũ eo regnare poslit.
inperpetuũ.
t hec est eius presentis
diei festiuitas: inquagloriosa¬
et felix adȩthereum peruenit tba.¬
lamum: quȩ ꝓfecto festiuitas sicuti
et uirgo incomparabilis est cȩteris
uirginibus. ita et incomparabilis
ista est festiuitas omnium sc̃orum
festuitatibus. et admiranda etiam
uirtutibus angelicis. Propter quod
expersona supernorum ciuium in
eius ascensione admirans sp̃c sc̃ s.
ait incanticis. Quȩ est istaquȩ ascen¬
dit ꝑdesertum quasi uirgula fumi
ex aromatibus: Et bene quasi uir¬
gula fumi: quia gracilis & delicata:
qui acdiuinis extemiata disciplinis.

Expanded text:
David propheta olim gratulabundus David propheta olim gratulabundus Christo canit: A summo, inquit, coelo egressio ejus: et occursus ejus usque ad summum ejus . Ascendit ergo eamdem gloriam resumpturus, licet non amiserit, quam prius habuerat antequam mundus fieret. Ascendit et praeparavit huic sanctissimae et gloriosissimae Virgini locum immortalitatis, ut cum eo regnare posset in perpetuum. t haec est hujus praesentis diei festiet felix ad aethereum pervenit thalamum. Quae profecto festivitas, sicuti et virgo incomparabilis est caeteris virginibus, ita et incomparabilis ista est festivitas omnium sanctorum festivitatibus, et admiranda etiam virtutibus angelicis; propter quod ex persona supernorum civium in ejus ascensione admirans Spiritus sanctus ait in Canticis: Quae est ista quae ascendit per desertum sicut virgula fumi ex aromatibus ? Et bene quasi virgula fumi, quia gracilis et delicata, quia divinis extenuata disciplinis,
Abbreviated transcription (Latin):
sis quȩ subcȩlo sunt uirginibus.
ut decenter posset inse suscipe¬
re diuinttatis admixtionẽ salua
utraq natura. tamen cum gratia re-¬
pletur: cum sp̃u sc̃o perfunditur.
cum uirtute altissimi obumbiatur:
fit pretiosior meritis: celsis subli¬
mior fastigiis: pulchrior scĩtate.
gloriosior suorum prȩrogatuus me¬
ritorum: ita ut nullis iam usibus
sit ipsa eademq mancipanda. nisi
diuinis. Unde õ scissimȩ uirgines.
et si imitari oportet tantam ac talẽ
uirginem tamq preclaram uene¬
rari multum conuenit: et ultra
angelicam quodammodo dignita¬
tem. quantum fas est cũ gaudio
laudibus dignislime efferri: quȩ
ut diximus non temere xp̃i per
gratiam super choros angeloru
exaltata. deuotissime hodie p̃dica¬
tur : quia p̃cessit eam dñs et salua¬
tor noster. exea uere fide genitus
ad cȩlestia: ut pararet eisicut ip-¬
se suis repromisit discipulis mnȩthe¬
reis mansionibus locũ. Hinc quoq

Expanded text:
sis quae sub coelo sunt virginibus, sis quae sub coelo sunt virginibus, ut decenter posset in se suscipere divinitatis admixtionem, salva utraque natura: tamen cum gratia repletur, cum Spiritu sancto perfunditur, cum virtute Altissimi obumbratur, fit pretiosior meritis, celsis sublimior fastigiis, pulchrior sanctitate, gloriosior suorum praerogativis meritorum: ita ut nullis jam usibus sit ipsa eademque mancipanda nisi divinis. Unde, o sanctissimae virgines, etsi imitari oportet tantam ac talem virginem, tamque praeclaram venerari: multum tamen convenit, et ultra angelicam quodammodo dignitatem, quantum fas est, cum gaudio laudibus eam dignissimis efferre: quae, ut diximus, non temere per Christi gratiam super choros angelorum exaltata, devotissime hodie praedicatur: quia praecessit eam Dominus et Salvator noster ex ea vera fide genitus ad coelestia: ut pararet ei, sicut ipse suis repromisit discipulis, in aethereis mansionibus locum. Hinc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
odie namq gloriosa semper
unrgo cȩlos alcendit. rogo
gaudete: quia ut ita fatear in effabi¬
liter sublimata cum xp̃o regnat
inȩternum. Regina naniq mun-¬
di hodie de terris et de presenti
scło nequam eripitur. Iterũ dico
gaudete. quia secura de sua inniar.¬
cessibili gloria ad cȩli iam ꝑuenit
palatium. Exultate inquam ac
gaudete. et lȩtetur omnis orbis.
quia hodie nobis omnibus eius in-¬
teruenientibus meritis salus aue¬
ta est. udbis quoq diligentibus
eam honor et uirtus una cum re¬
liquis uirginibus sacris amplior
prȩstatur et gratia. Tdeirco dilec¬
tissimȩ lȩtamini et lauclate. quia
si dm̃ ore ꝓphȩtico in scĩs suis lau.¬
dare iubeniur : multomagis eum
in hac cȩlebritate beatȩ uirginis
matris eius oportet cum hymnis
Nulli dubium quin totum adglo.¬
riam laudis eius pertineat. quic¬
quid digne genitrici suȩ impen¬
sum fuerit ac sollempuiter.
eata et gloriosa uirgo
maria eo modo quan uis dudũ
incomparabilis esset uniuer¬

Expanded text:
die namque gloriosa semper virgo Maria coelos ascendit. Rogo, gaudete, quia ut ita fatear, ineffabiliter sublimata, cum Christo regnat in aeternum. Regina mundi hodie de terris et de praesenti saeculo nequam eripitur. Iterum dico, gaudete, quia secura de sua immarcescibili gloria, ad coeli jam pervenit palatium. Exsultate, inquam, ac gaudete, et laetetur omnis orbis, quia hodie nobis omnibus, ejus intervenientibus meritis, salus aucta est. Vobis quoque diligentibus eam honor et virtus una cum reliquis virginibus sacris amplior praestatur et gratia. Idcirco, dilectissimi, laetamini et laudate, quia si Deum ore prophetico in sanctis suis laudare jubemur, multo magis eum in hac celebritate beatae virginis matris ejus oportet cum hymnis Nulli dubium quin totum ad gloriam laudis ejus pertineat, quidquid digne genitrici suae impensum fuerit, ac solemniter eata et gloriosa virgo Maria eo modo, quamvis dudum incomparabilis esset univer
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. sola sit post dm̃ quȩ nos
confirmet inomni ueritate: suisq
commendet meritis. et precibus
auxilietur: ut et ipsi digni inue¬
mamur in eius laudibus. Quod si
queritur post ascensionem dñi
quid egerit: unum procerto est
quta uirgo sca corpore acmente
per mansit. Quam sane angelus
gabriel acsi cȩlestis paranimphus
in tactam custodiuit : & iohanneᷤᷤ
decruce cõmmisit uirgo uirginẽ
seruauit: siusq deseruiuit obse¬
quiis: non quod exunius ille sc̃oꝵ
chorus apłorum eam deseruerit :
inter quos post resurrectionem
intrans et exiens familiarius con-¬
tulit de xp̃i incarnatione: tantõ
siquidem uerius quanto abinitio
rat. et per spexerat oculis uniuer¬

Expanded text:
tatem: sola post Deum quae nos confirmet in omni veritate, suisque commendet meritis, et precibus auxilietur, ut et ipsi digni inveniamur in ejus laudibus. Quod si quaeritur post ascensionem Domini quid egerit, unum pro certo est, quia Virgo sancta corpore ac mente permansit: quam sane angelus Gabriel, ac si coelestis paranymphus, intactam custodivit. Et Joannes de cruce commisit, virgo virginem servavit, suisque ei deservivit obsequiis: non quod eximius ille sanctorum chorus apostolorum deseruerit eam, inter quos post resurrectionem intrans et exiens, familiarius contulit de Christi Incarnatione: tanto siquidem verius, quanto ab initio rat, et perspexerat oculis univer
Abbreviated transcription (Latin):
enit synagoga prior admo.¬
numentum. sed minime in¬
trauit: quia legis quidem.
mandata percepit. ꝓphetias de in¬
carnatione ac passione dominica
audiuit: sed credere in mor tuum
noluit. Uidit enim iohannes posi¬
ta linteamina. non tamen introi-¬
uit : quia uidelicet synagoga et
tamen ad fidem passionis domini¬
cȩ credendo intrare distulit.
Quem diu longeq ꝓphetauit. prȩ¬
sentem uidit & renuit: homi¬
nem esse despexit: dm̃ carne mor¬
talem factum credere noluit.
Quid ergo est. nisi quia & citius
cucurrit: & tamen ante monu¬
mentum uacua stetit. Uenit
autẽ symon petrus sequens eum.
et introuut inmonumentum:
quia secuta posterior aeccła genti¬
um mediatorem di & hominum
carne mortuum. & uiuent᷑e cre¬
cdidit dm̃. Clidit linteamina posi¬
ta. & sudarium quod fuerat suꝑ
caput eius noncum linteaminib

Expanded text:
enit Synagoga prior ad monumentum, sed minime intravit, quia legis quidem mandata percepit, prophetias de incarnatione ac passione Dominica audivit, sed credere in mortuum noluit. Vidit enim Joannes posita linteamina, non tamen introivit, quia videlicet Synagoga et tamen ad fidem passionis dominicae credendo intrare distulit. Quem diu longeque prophetavit, praesentem vidit, et renuit; hominem esse despexit, Deum carne mortalem factum credere noluit. Quid ergo est, nisi quia et citius cucurrit, et tamen ante monumentum vacua stetit: Venit autem Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum, quia secuta posterior Ecclesia gentium, mediatorem Dei et hominum carne mortuum, et viventem credidit Deum. Vidit linteamina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, non cu
Abbreviated transcription (Latin):
humilis. mascensione sua osten¬
sus est homo sublimis. Sed hoc
hac sollempnitate pensandum
est: quia deletum hodierna
die cẏrographum dampnatio¬
nis nr̃ȩ. mutata est sententia
corruptionis nr̃ȩ. Illa enim na-¬
tura cui dictum est terra es. et
carnis nr̃ȩ iubleuatione. per
figuram beatus iob dñm auem
uocat. Quia enim ascensionis
eius mysterium iudȩam non
intelligere conspexit : de in¬
fidelitate eius sententiam pro¬
tulit dicens: semitam ignora-¬
uit auis .

Expanded text:
humilis, in Ascensione sua ostenhumilis, in Ascensione sua ostensus est homo sublimis. 10. Sed hoc hac solemnitate pensandum est, quia deletum est hodierna die chirographum damnationis nostrae, mutata est sententia corruptionis nostrae. Illa enim natura cui dictum est: Terra es, etcarnis nostrae sublevatione per figuram beatus Job Dominum avem vocat. Quia enim Ascensionis ejus mysterium Judaeam non intelligere conspexit, de infidelitate ejus sententiam protulit, dicens: Semitam ignoravit avis .
Abbreviated transcription (Latin):
Equia auctore deo
breuiter lectionẽ euan¬
gelicam exponendo tra¬
ns currimus. restat ut aliquid
nobis primũ quęrendum est.
quid namsit quod nato dño ap.¬
paruerunt angeli. et tamen ñ
leguntur in albis uestibus appa.¬
ruisse: ascendente autem dño.
missi angeli in albis leguntur
uestibus apparuisse. Sic et enĩ
scriptum est. Videntibus illis
eleuatus est: & nubes suscepit
eum ab oculis eorum. Cumque
intuerentur in cȩlum euntem
illum. ecce duo uiri steterunt
iuxta illos inuestibus albis. In
albis autem uestibus. gaudium
et sollempnitas mentis adten-¬
ditur. Quid est ergo qđ nato
dño non albis uestibus. ascende.
sollempnitas angelis facta est:
cum cęlum d̾s homo penetra-¬
uit: Quia nascente dño. uide¬
batur diuinitas humiliata.
ascendente uero est dño huma¬
nitas exaltata. Albȩ et enim
uestes. exaltationi magis con-¬
gruunt quam humiliationi.
N assumptione ergo
eius angeli in albis uestibus ui.¬
deri debuerunt. quia qui in
natiuutate sua apparuit deus

Expanded text:
quia, auctore Deo, breviter lectionem Evangelicam exponendo transcurrimus, restat ut aliquid nobis primum quaerendum est, quidnam sit quod nato Domino apparuerunt angeli, et tamen non leguntur in albis vestibus apparuisse, ascendente autem Domino, missi angeli in albis leguntur vestibus apparuisse. Sic etenim scriptum est: Videntibus illis elevatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum. Cumque intuerentur in coelum euntem illum, ecce duo viri steterunt juxta illos in vestibus albis . In albis autem vestibus gaudium et solemnitas mentis ostenditur. Quid est ergo quod nato Domino, non in albis vestibus, ascendentsolemnitas angelis facta est, cum coelum Deus homo penetravit? Quia nascente Domino videbatur divinitas humiliata; ascendente vero Domino, est humanitas exaltata. Albae etenim vestes exaltationi magis congruunt quam humiliationi. In assumptione ergo ejus angeli in albis vestibus videri debuerunt, quia qui in nativitate sua apparuit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Erat enum aeccłia confusa: &
plures nesciebant: qua causa
conuenissent. Detur ba autem
detraxerunt quendam alex.¬
andrum propellentibus eum
iudeis.
lexander ergo manusilen.¬
tio postulato. uolebat
rationem reddere po-¬
pulo. Quem ut cognouerunt
iudȩum esse: uox facta est una
omnium quasi per horas duas
clamantium magna diana
ephesiorum. Et cum sedasset
scribarum turbas dixit. Uiri
ephesii. quis enum est hominũ
quis nesciat ephesiorum ciui.¬
tatem cultricem esse magnȩ
diane iouisq prolis: Cum̃ gͦ
his contra dici non possit. opor¬
tet uos sedatos esse: et nichil
temere agere. Adduxistis
enim homines istos neque sa-¬
crilegos neq blasphemantes
deam urãm. Quod si de metri¬
us & qui cum eo sunt artificeᷤ
habent aduersum aliquem
causam: conuentus forenses
agantur. & pro consules ac.
cusent se inuicem. Siquid
autem alterius rei quȩritis.
inlegitima aecclesia poterit
ab solui. Nam & periclita-¬
mur argui seditionis hp̾u.¬

Expanded text:
erat enim ecclesia confusa et erat enim ecclesia confusa et plures nesciebant qua ex causa convenissent de turba autem detraxerunt Alexandrum propellentibus eum Iudaeis lexander ergo manu silentio postulato volebat rationem reddere populo quem ut cognoverunt Iudaeum esse vox facta est una omnium quasi per horas duas cEphesiorum. Et cum sedasset scriba turbas, dixit: Viri Ephesii, quis enim est hominum, qui nesciat Ephesiorum civitatem cultricem esse magnae Dianae, Jovisque prolis? Cum ergo his contradici non possit, oportet vos sedatos esse, et nihil temere agere. Adduxistis enim homines istos, neque sacrilegos, neque blasphemantes Deam vestram. Quod si Demetrius, et qui cum eo sunt artifices, habent adversum aliquem causam, conventus forenses aguntur, et proconsules sunt, accusent invicem. Si quid autem altin legitima ecclesia poterit absolvi nam et periclitamur argui seditionis hodi
Abbreviated transcription (Latin):
quidam nomine argen.¬
tarius faciens edes argen¬
teas dianȩ: prȩstabat artifi̾cib
non modicum questum. Quos
conuocans & eos qui huiusmodi
erant opifices. dixit. Uiri scitis
quia de hoc artificio ad quisitio
quia non solum ephesi sedpene
totius asiȩ. Paulus hic suadens
auertit multam turbam dicens:
qm̃ non sunt dii qui manibus fi¬
unt. Non solum autem hȩc pe¬
riclitabitur nobis pars iiredar¬
gutionem uenisse: sed & mag.¬
nȩ dianȩ templum innichilum
reputabitur : sed et destrui in-¬
cipiet maiestas eius quam tota
asia & orbis colit.
Is auditis repletisunt
ira: et exclamauerunt
dicentes. Magna diana
ep̾hesiorum. Et impleta est
ciuitas confusione : & impetũ
fecerunt uno animo intheatrũ
rapto gaio & aristarco macedo-¬
nibus comitibus pauli. Paulo
autem uolente intrare inpo-¬
pulum: non permiserunt eũ¬
discipuli. Quiclam autem & de
asiȩ principibus qui erant ami.
ci eius. miserunt ad eum ro.¬
gantes ne se daret intheatrum.
Alii autem aliud clamabant.

Expanded text:
quidam nomine, argentarius, faciens aedes argenteas Dianae, praestabat artificibus non modicum quaestum: quos convocans, et eos qui hujusmodi erant opifices, dixit: Viri, scitis quia de hoc artificio est nobis ac, quia non solum Ephesi, sed pene totius Asiae, Paulus hic suadens avertit multam turbam, dicens: quoniam non sunt dii, qui manibus fiunt. Non solum autem haec periclitabitur nobis pars in redargutionem venire, sed et magnae Dianae templum in nihilum reputabitur, sed et destrui incipiet majestas ejus, quam tota Asia, et orbis colit. is auditis, repleti sunt ira, et exclamaverunt dicentes: Magna Diana Ephesiorum. Et impleta est civitas confusione, et impetum fecerunt uno animo in theatrum, rapto Gaio et Aristarco Macedonibus, comitibus Pauli. Paulo autem volente intrare in populum, non permiserunt discipuli. Quidam autem et de Asiae principibus, qui eraci eius miserunt ad eum rogantes ne se daret in theatrum alii autem aliud clamabant
Abbreviated transcription (Latin):
filiorum iłrł addñm dĩnip¬
sorum conuersurum asse¬
uerat. manifeste angelus quan
magnus coram dño esset futurus
indicat. quem obtimo genere con¬
uersandi uitam ꝑ acturum esse
declarat. Quȩ enim int homines
sublimior et dõ gratior conuersa-¬
tio potest esse quan eos qui se casti
animum subiugant. in suꝑ etiam
alioᷤ coticdiano exercitio ad aucto¬
ris sui grãm student conuertere.
et crebra animarum fidelium ad.¬
quisitione gaudium semꝑ patriȩ
cȩlestis augere. Et ipse precedet
ante illum. in sp̃ũ et uirtute heliȩ.
Iohannes in sp̃u et uirtute heliȩ
dnm p̃cedere dicitur. quia sicut
helias in magna uirtute spiritꝰ
scđm eius aduentum prȩuemiẽt:.
ita iohannes non minore spiritꝰ
potentia p̃ditus prȩienit pri¬
mum. Sicut ille prȩtursor fu¬
turus est iudicis. ita iste p̃cursor
factus est redemptoris.

Expanded text:
filiorum Israel ad Dominum Deum ipfiliorum Israel ad Dominum Deum ipsorum conversurum asseverat, manifeste angelus quam magnus coram Domino esset futurus indicat, quem optimo genere conversandi vitam peracturum esse declarat. Quae enim inter homines sublimior, et Deo gratior esse conversatio potest, quam eorum qui se castiganimum subjugant, insuper etiam alios quotidiano exercitio ad auctoris sui gratiam student convertere, et crebra animarum fidelium acquisitione gaudium semper patriae coelestis augere? Et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae. Joannes in spiritu et virtute Eliae Dominum praecedere dicitur, quia sicut Elias in magna virtute spiritus secundum ejus adventum praeveniet, ita Joannes non minore spiritus potentia praeditus praevenit primum. Sicut ille praecursor futurus est judicis, ita iste praecursor factus est Redemptoris.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim uiuenti et conuersan¬
ti inter homines poterat deesse
uirtutis. qui et si ut homo in iniqui.¬
tatibus conceptus est: contra morem
tamen humanȩ conditionis non in
delictis eũ preuaricationis. sed in
gratia remissionis mater sua pepe¬
rit : Neq enim dubitandum est.
quia sp̃c sc̃s qui eum repleuit. etiã
apeccatis ominibus absoluit. Con¬
stat quippe ueridica patrum senten¬
tia. quia lege non stringitur scĩ
sp̃c donum. Et ꝓpterea qui cor-¬
nelium acdomum eius ante percep.¬
tionem baptismi sua gratia conse-¬
crauit. ipse utiq iohannem noN
solum ante circuncisionem. sed
& ante natiuitatem eiusdem grãe
munere ꝑfudit: ita ut officium
suȩ p̃cursionis dño adhuc inute¬
ro positus. quia loquendo necdũ
poterat iam gratulando p̃beret:
quando sicut sequentia scĩ euan-¬
gelii testantur intrante beata dĩ
genitrice et salutante elisabeth.
ex ultauit ingaudio infans iN
utero eius.UIII
ed et mes quodillũ multos

Expanded text:
Quid enim viventi et conversanQuid enim viventi et conversanti inter homines poterat deesse virtutis, qui etsi ut homo in iniquitatibus conceptus est, contra morem tamen humanae conditionis non in delictis eum praevaricationis, sed in gratia remissionis mater sua peperit? Neque enim dubitandum est quia Spiritus sanctus qui eum replevit etiam a peccatis omnibus absolvit. Constat quippe veridica Patrum sententia quia lege non stringitur Spiritus sancti donum. Et propterea qui Cornelium et domum ejus ante perceptionem baptismi sua gratia consecravit, ipse utique Joannem non solum ante circumcisionem, sed et ante nativitatem ejusdem gratiae munere perfudit, ita ut officium suae praecursionis Domino adhuc in utero positus, quia loquendo nondum poterat, jam gratulando praeberet, quando sicut sequentia sancti Evangelii testantur, intrante beata Dei genitrice, et salutante Elizabeth, exsultavit in gaudio infans in utero ejus. et in eo quod illum multos
Abbreviated transcription (Latin):
Hrit enummagnus coram drio.
Notantum quod idem laudis p̃com¬
um iohanni abangelo. quod abeuan¬
gelista parentibus fertur illius.
Et illi enim iusti ante dm̃. et hic
coram dño magnus esse ꝑ hibetur.
Uam magnus autemUIx
coram dño fuerit. ipse qui
solus uirtutem magnitudinis
eius et donauit et nouit. dñs in-¬
sinuat dicens. Nonsurrexit
internatos mulierum. maior iohan¬
ne baptista. Sed ei angelus multi.¬
fariam eius coram dño magnitudi¬
nem subsequenter exposuit: et
umum inquiens et siceram nonbi¬
bet: et sp̃u scõ replebitur adhuc
exutero matris suȩ. et multos fili¬
orum isrł conuertet ad dnm dm̃
ipsorum. Siquidem in eo quod
illum auino et sicera idest abomi
quod inebriari potest continenti.¬
am habiturum asseruit : patent̃
indicauit quia abom̃ib uitiis et
Neo autem quod illum adhuc ex
utero matris sp̃u scõ replendum
esse memorauit. ꝓfecto quia natus
inmundo cunctis uirtutũ fructi¬
bus esset clarificandus ostendit.

Expanded text:
Erit enim magnus coram Domino. Erit enim magnus coram Domino. Notandum quod idem laudis praeconium Joanni ab angelo quod ab evangelista parentibus fertur illius. Et illi enim justi ante Deum, et hic coram Domino magnus esse perhibetur. Quam magnus autem coram Domino fuerit, ipse qui solus virtutem magnitudinis ejus et donavit et novit, Dominus insinuat, dicens: Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista . Sed et angelus multifariam ejus coram Domino magnitudinem subsequenter exposuit: Et vinum, inquiens, et siceram non bibet, et Spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matris suae, et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum. Siquidem in eo quod illum a vino et sicera, id est ab omni quod inebriare potest, continentiam habiturum asseruit, patenter indicavit, quia ab omnibus vitiis et eo autem quod illum adhuc ex utero matris Spiritu sancto replendum esse memoravit, profecto quia natus in mundum, cunctis virtutum fructibus esset clarificandus ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
acdõ: et quo ordine salus quam quȩre¬
bat esset aduentura didicit: quia
uidelicet nasceretur sibi filius qui
ꝓphȩta et doctor eximius existers
eundem populum aduiam uerita¬
tis spemq ꝓmerendȩ salutis con-¬
uerteret. et mox sequeretur ip-¬
nomen eius iohanñe. et erit gau
dium tibi et exultatio. et multi
innatiuitate eius gaudebunt.
agnȩ laudis est etLe .uii.¬
urtutis indicium. quotiens
inscripturis hominib adõ
nomen imponitur uel mutatur.
Bene autem prȩcur sor redemptoris
nr̃i iohannes uocari iubetur. Iohan¬
nes quippe dñi gratia. siue inquo
est gratia dicitur : quia et ipse spe
tenus mundo cȩlestis iN¬
gressus grãm p̃dicare aduenit.
Qui ergo et gratia plenus extitit
et cȩteris dĩ grãm euangelizauit:
recte p̾conium grattȩ ip̃so etiam
suo nomine signauit: meritoq in
eius natiuitate multis exultandum
p̃dicitur: perquem suȩ regenerati.¬
ouis mundo auctor ostenditur.

Expanded text:
a Domino, et quo ordine salus quam quaerea Domino, et quo ordine salus quam quaerebat esset adventura didicit: quia videlicet nasceretur sibi filius qui propheta et doctor eximius existens, eumdem populum ad viam veritatis spemque promerendae salutis converteret, et mox sequeretur ipnomen ejus Joannes, et erit tibi gaudium et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Magnae laudis est et virtutis indicium, quoties in Scripturis hominibus a Deo nomen imponitur vel mutatur. Bene autem praecursor Redemptoris nostri Joannes vocari jubetur, Joannes quippe Domini gratia, sive In quo est gratia, dicitur, quia et ipse speceatenus mundo coelestis ingressus gratiam praedicare advenit. Qui ergo et gratia plenus exstitit, et caeteris Dei gratiam evangelizavit, recte praeconium gratiae ipso etiam suo nomine signavit. Meritoque in ejus nativitate multis exsultandum praedicitur, per quem suae regenerationis mundo auctor ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
sempiternȩ beatitudinis: quȩ per.
dexteram solent figurari homi-¬
nibus se ꝓmittere monstraret :
illis maxime qui per cordis suimu.¬
nlitiam ipsi altare aureum effici.
qui ꝓpe ingressum regni cȩles¬
lis. sedula cogitatione assistere :
qui aromata orationum ꝑ ignem
amoris dõ incendere: qui dicere
possint cum ꝓpbȩta. Dirigatur
oratio mea: sicut incensum in con¬
spectu tuo. .E. U¬
uod autem ait zachariȩ.
qm̃ exaudita ẽ deprȩcatio
Stua. et uxor tua elisa.¬
beth pariet tibi filium. non est
arbitrandum quia pontifex qui
ꝓpopulo oraturus intrauerat.
mutato repente animo priuatis
intantũ homo senex ac dtrepitꝰ
speni totam auerterat: ut neque
angelo ꝓmittenti crederet nasci
sibi filumi posse. Sed et hoc certis¬
sime sciendum. quia ꝓpopuli sal¬
uatione rogabat. quem et maxi.¬
mo peccatorum languore uexatũ.
et insuꝑ alienigenȩ regis domino
pressum nouerat. Unde angelico
oraculo. et se exauditum cognouit

Expanded text:
sempiternae beatitudinis, quae per sempiternae beatitudinis, quae per dextram solent figurari, hominibus se promittere monstraret: illis maxime qui per cordis sui munditiam ipsi altare aureum effici, qui prope ingressum regni coelestis sedula cogitatione assistere, qui aromata orationum per ignem amoris Deo incendere, qui dicere possunt cum Propheta: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Quod autem ait Zachariae: Quia exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elizabeth pariet tibi filium, non est arbitrandum quod pontifex, qui pro populo oraturus intraverat, mutato repente animo, pro privatis in tantum homo senex ac decrepitus spem totam averterat, ut neque angelo promittente crederet nasci sibi filium posse. Sed hoc certissime sciendum quia pro populi salvatione rogabat, quem et maximo peccatorum languore vexatum, et insuper alienigenae regis dominio pressum noverat. Unde angelico oraculo et se exauditum cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓparuit oranti zacha¬
riȩ angelus: stans adex¬
tris altaris incensi.
Qui notandum quod
non solum uirtu.¬
rum etiam statu temporis et loci
situ in quo apparuit gratiȩ quam
euangelizare uenerat testimoni-¬
um p̾erhibet. .iix¬
empore quippe oblationis
sacerdoti apparuit. ut ue-¬
rum se ȩternumq pontificem.
ueram ꝓmundi salute hostiam
uenturam prȩdicare signaret.
Stabat iuxta altare incensi: ut
noui testamenti prȩconem se
uenisse doceret. Huonamque
altaria erant intemplo: quȩ duo
testamenta signant in ȩcclesia.
Primum altare holocausti ere
coopertum. et ante fores templi
ad offerendas uictimas et sacrifi.¬
cia positum: quod carnales uete-¬
ris testamenti cultores significat.
Deinde altare incensi aurotectum
ꝓpter hostium scĩ scorum ad ado.¬
lenda tẏmiamata erat statutum.
quod interiorem perfectioremq:
noui testamenti et cultorum
illius gratiam designat
tabat etiam adextris eiusdem
altaris: ut non terrena et
infima. sed gaudia cȩlestis et

Expanded text:
autem oranti Zachariae angelus, stans e dextris altaris incensi. Quo notandum quod non solum virtuox protulit, verum etiam statu temporis, et loci situ in quo apparuit, gratiae quam evangelizare venerat, testimonium perhibet. Tempore quippe oblationis sacerdotii apparuit, ut verum se aeternumque pontificem veram pro mundi salute hostiam venturam praedicare signaret. Stabat juxta altare incensi, ut Novi Testamenti praeconem se venisse doceret. Duo namque altaria erant in templo, quae duo Testamenta signant in Ecclesia. Primum altare holocausti aere coopertum, et ante fores templi ad offerendas victimas et sacrificia positum, quod carnales Veteris Testamenti cultores significat. Deinde altare incensi auro tectum, prope ostium Sancti sanctorum, ad adolenda thymiamata erat statutum, quod interiorem perfectioremque Novi Testamenti et cultorum illius gratiam designat. Stabat etiam a dextris ejusdem altaris, ut non terrena et infima, sed gaudia coelestis et
Abbreviated transcription (Latin):
non oportet litigare. sed mansue¬
tum esse acl om̃s: doctorem. pati¬
entem. cũ modestia corripientẽ
eos qui resistunt. nequando d&
illis pęnitentiam ad cognoscendã
ueritatem. et resipiscant adiabo.¬
li laqueis. aquo capti tenentur¬

Expanded text:
non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, cum omni modestia corripientem eos, qui resistunt, ne quando det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo capti
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinos susciperet. quodam
die peregrinus quidam inter ali-¬
os uenit: ad mensam ductus est.
Humque pater familias ex hu-¬
militatis consuetucline aquam
uellet in eius manibus fundere.
conuersus urceum accepit : sel
repente eum incuius manibus
aquam fundere uoluerat non in.¬
uenit : Cumq hoc factum secũ
ipse mraretur : eaclem nocte ei
dñs per uisionem dixit. Ceteris
diebus me in menbris meis: hes¬
terno autem die me inmemet rp¬
so suscepisti. Ecce in iudiciumue¬
niens dicit. Quod umi exminimiᷤ
meis fecistis: nuhi fecistis. Ecce
ante iulicium cum ꝑ menbra sua
suscipitur : susceptores suos etiã
ꝑ semet ipsum requirit. & tamen
nos adhospitalitatis grãm pigri
sumus. Pensate fr̃s: quanta hos.¬
pitalitatis uirtus sit. Ad mensas
ur̃as xp̃m suscipite: ut uos abeo
suscipi ad conuiuia ȩterna uale¬
atis. Prebete modo peregrino
xp̃o hospitium: ut uos in iudicio¬
non quasi peregrinos nesciat. sed
ut proprios recipiat ad regnum.¬

Expanded text:
peregrinos susciperet, quodam peregrinos susciperet, quodam die peregrinus quidam inter alios venit, ad mensam ductus est. Dumque paterfamilias ex humilitatis consuetudine aquam vellet in ejus manibus fundere, conversus urceum accepit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte ei Dominus per visionem dixit: Caeteris diebus me in membris meis, hesterno autem die me in memetipso suscepisti. Ecce in judicium veniens, dicet: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Ecce ante judicium cum per membra sua suscipitur, susceptores suos etiam per semetipsum requirit; et tamen nos ad hospitalitatis gratiam pigri sumus. Pensate, fratres, quanta hospitalitatis virtus sit. Ad mensas vestras Christum suscipite, ut vos ab eo suscipi ad convivia aeterna valeatis. Praebete modo peregrino Christo hospitium, ut vos in judicionon quasi peregrinos nesciat, sed ut proprios recipiat ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
quem inscripturȩ sacrȩ exposi:¬
tione non cognouerant. in panis
fractione cognoscunt. A udien.¬
clo ergo prȩcepta dĩ illuminati
non sunt: faciendo illuminatist̃.
quia scriptum est. Non audito.¬
res legis iusti sunt apuddm̃: sed
factores legis iustificabuntur.
uisquis ergo uult I.¬
audita intelligere: festinet
ea quȩ iam intelligere po¬
tuit opere implere. Ecce dñs
non est cognitus dum loqueret᷑.¬
& dignatus est cognosci dum pasci.
te. Hinc enim per paulum dicit᷑.
Caritas fraternitatis maneat
inuobis. & hospitalitatem noli.¬
te obliuisci. Per hanc enim pla¬
cuerunt quidam. angelis hospitio
receptis. Hinc petrus ait. Hospita¬
les inuicem: sine murmurationibꝰ.
Hinc ipsa ueritas dicit. Hospeᷤᷤ¬
fui. & suscȩpistis me. Opinata res
est ualde. & semorum nr̃orum no¬
bis relatione tradita. Quiclam pãt¬
familias cum tota cdomo sua magno
hospitalitatis studio seruiebat.
Cumq cotidie ad mensam suam

Expanded text:
quem in Scripturae sacrae exposiquem in Scripturae sacrae expositione non cognoverant, in panis fractione cognoscunt. 2. Audiendo ergo praecepta Dei illuminati non sunt, 1539 faciendo illuminati sunt, quia scriptum est: Non auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Quisquis ergo vult audiea quae jam intelligere potuit opere implere. Ecce Dominus non est cognitus dum loqueretur, et dignatus est cognosci dum pascitute, hinc enim per Paulum dicitur: Charitas fraternitatis maneat in vobis, et hospitalitatem nolite oblivisci. Per hanc enim placuerunt quidam, angelis hospitio receptis . Hinc Petrus ait: Hospitales invicem sine murmuratione . Hinc ipsa Veritas dicit: Hospefui, et suscepistis me . Opinata res est valde, et seniorum nostrorum nobis relatione tradita. Quidam paterfamilias cum tota domo sua magno hospitalitatis studio serviebat; cumque quotidie ad mensam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ese ergo loquentibus prae.¬
sentiam ex hibuit: sed de se
dubitantibus cognitionis suȩ
speciem abscondit. Uerba quidẽ
contulit: duritiam intellectus
increpauit. Sacrȩ scripturȩ my¬
steria quȩ de se ipso erant aperuit.
& tamen quia adhuc ineorum
cordibus peregrinus erat afide.
ire se longius finxit. Fingere
namq componere dicimus. unde
et compositores luti figulos uoca.¬
mus. Nihil ergo simplex ueritas
per duplicitatem fecit. sed talem
se eis ex hibuit incorpore: qua.¬
lis apud illos erat inmente. Pro¬
bandi autẽ erant. si hi qui eum &¬
sinec dum ut dm̃ diligerent: sal¬
tem ut peregrinum amare po-¬
tussent. Sed quia esse extranei
a caritate non poterant hi cum
quibus ueritas gradiebatur: eum
adhospitiuni quasi peregrinum
uocant. Cur autẽ dicimus uocans.
cum illic scriptum sit. & coegert̃
eum: Ex quo nimirum exemplo
colligitur. quia peregrini adho¬
spitium non solum inuitandist̃.
sed etiam trahendi. Mensam
ponunt: cibos offerunt. & dm̃

Expanded text:
se ergo loquentibus praesentiam exhibuit, sed de se dubitantibus cognitionis suae speciem abscondit. Verba quidem contulit, duritiam intellectus increpavit; sacrae Scripturae mysteria quae de seipso erant aperuit, et tamen quia adhuc in eorum cordibus peregrinus erat a fide, se ire longius finxit. Fingere namque componere dicimus; unde et compositores luti figulos vocamus. Nihil ergo simplex Veritas per duplicitatem fecit, sed talem se eis exhibuit in corpore qualis apud illos erat in mente. Probandi autem erant, si hi qui eum etsi necdum ut Deum diligerent, saltem ut peregrinum amare potuissent. Sed quia esse extranei a charitate non poterant hi cum quibus Veritas gradiebatur, eum ad hospitium quasi peregrinum vocant. Cur autem dicimus, vocant, cum illic scriptum sit Et coegerunt eum? Ex quo nimirum exemplo colligitur quia peregrini ad hospitium non solum invitandi sunt, sed etiam trahendi. Mensam ponunt, cibos offerunt, et Deum
Abbreviated transcription (Latin):
do inquit uobis ut diligatis inui¬
cen. adiecit atq ait. Simundus
uos odit. scitote quia me priorem
uobis odio habuit. Cur ergomen
brum se supra uerticem extollit:
Recusas esse incorpore: si non uis
odium mundisustinere cũ capite
Si de mundo inquit essetis: mundͦ
quod suum erat diligeret. Uniuer¬
rumq etiam ipsam mundi nomine
appellat: sicut illud est. Ds erat
Totus ergo mundus aeccła : & totus
mundus odit aeccłam. Mundus
igitur odit mundum. innnicus is¬
conciliatum. dampnatus saluatius¬

Expanded text:
do vobis, ut diligatis invicem, adjecit atque ait: Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Univerrumque etiam ipsam mundi nomine appellat, sicut illud est: Deus erat Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatu
Abbreviated transcription (Latin):
tionem animarum adinferos de¬
scendentẽ gloriosa prȩcucurrit
passione. .QUIN Tat
dĩ electo concordat duode¬
nus apłorum tumerus. quos
aprimismiraculorum uirtutibus
ad componendum nouȩ fidei funda¬
mentum. erigenduniq adhuc tene¬
rȩ statum ȩcdesiȩ diuina prouiden¬
tia exominibus quos capiebat mun¬
dus elegit: ut inoume terram so¬
nus eorum predicatiomis exiret.
et infines orbis terix eorum ꝓcede
xp̃o. tanquam palmtes ad herentes.
quorum fructus sempiternus per¬
manens non marcescet. Quibus ip¬
se cdñs locutus est dicens. Uos estis
lux mundi. Non potest ciuitas
abseondi supra montem posita: neq

Expanded text:
tionem animarum ad inferos detionem animarum ad inferos descendentem gloriosa praecucurrit passione. Huic atDei electo concordat duodenus apostolorum numerus, quos a primis miraculorum virtutibus, ad componendum novae fidei fundamentum, erigendumque adhuc tenerae statum Ecclesiae divina Providentia, ex omnibus quos capiebat mundus, elegit, ut in omnem terram sonus eorum praedicationis exiret, et in fines orbis terrae eorum verba Christo tanquam palmites adhaerentes, quorum fructus in sempiternum permanens non marcescit: quibus ipse Dominus locutus est dicens: Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra