comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nm carnale est ipsum desi derium filiorum : in illis autem spiritale erat: quia
sicrimento illius temporis congruebat: Nunc quippe nullus pietate quaerit
is populi generatio nuntia futurorum erat. & addis pensationem ꝓpheticã per¬
anebat Ideoque non sicut uniuiro & iam plures habere licebat uxores. ita uni
feminae plures uiros nec ꝓlis ipsius causa. si forte illa parere posset. ille ge¬
ierare non posset Occulta enim lege naturae amant singularitatem. quae
principantur. Subiecta iuro . non solum singulae singulis. sed si ratio natu¬
milis uel socialis admittit. &iam plurae lini : non sine decore subduntur : Neq
enimsichabet unus seruus plures dominos. quomodo plures serui unum dominũ:
snebat. & temporisisatio suadebat neque enim contranaturam nubtiarum
qt. Pures enim feminae:. ab uno uiro fetari possunt. una uero a pluribus non

Expanded text:
enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illius temporis congruebat. nunc quippe nullus pietate perfectuus populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, si ratio naturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. inebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint : ad hoc tamen. institutae sunt nubtiae: ut ordinat&e honesteque nascus¬
tur: Sed homines quis e non continent. tãquam ascendunt innubtias gradi
honestatis: Quȩ autem se sine dubio continerent. si hoc illius tem porisito
pemisiset quodam modo descenderent innubtias gradu pietatis: Ac perhoc
qumuis utrorumque nubtiae in quantum nubtiae sunt quia procreandi causa
ut aequali terbonae siñt ꝰ i tamen homines coniugati illis hominibus coniu¬
ras non sunt comparandi : habent enimisti quodillis ꝓpter hon estatem nulti¬
ium quamuis ad nubtias : non pertineat. secundum ueniam concedatur : Id est
gressum illum qui excedit generandi necessitatem. quod illi non habent: sed
ique hi si forte q̃ui nunc inueniuntur qui non quaerunt in conubio nec appetunt
is ꝓpter quo dinstitutae sunt nubtiae coe quari possunt illis hominibus: Inistis

Expanded text:
fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascanfuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. sed homines, qui se non continent, tamquam ascendunt in nuptias gradu honestatis; qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt in nuptias gradu pietatis. ac per hoc quamuis utrorumque nuptiae, in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, hi tamen homines coniugati illis hominibus coniugatis non sunt conparandi. habent enim isti, quod illis propter honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non pertineat, secundum ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habent. sed neque hi, si qui forte nunc inueniuntur, qui non quaerunt in conubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis
Abbreviated transcription (Latin):
eorum qui immolationeue scebantur. aut eorum qui quamuis licitas aescas
tamex immoderatius ab sumebant: sic patres temporis ueteris testamenti con¬
sulendi offitio concumbebant quorũ delectatio illa naturalis nequaquam usq
adinrationalem aud nefariam libidinẽ relaxatã nec turpitudim stuporũ
nec coniugatorum imtemperantiae conferenda est. Eadem qui ppe ue¬
na caritatis nunc spiritaliter. tunc carnaliter ꝓpter illam matram hie¬
rusalem ꝓpagandi erant filii: Sed diuersa opera patrũ non faciebat nisi duer¬
sitas temporum. Sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent &iam non can¬
nales ꝓphetȩ sicut necesse erat ut carnaliter. uescerentur &iam non carnales
a postoli: Quot quođ ergo nunc sunt quibus dicitur si se non continent nubant :
non comparandae sunt : tunc &iam nubentibus scĩs: Ipsȩ quidem nubtiae in
omnib gentib eadem sunt filiorũ ꝓcreandorum causa. qui quales libet posta

Expanded text:
eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc carnaliter propter illam matrem Hierusalem propagandi erant filii; sed diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter uescerentur etiam non carnales apostoli. Quotquot ergo nunc sunt, quibus dicitur: si se non continent, nubant, non conparandae sunt tunc etiam nubentibus sanctis. ipsae quidem nuptiae in omnibus gentibus eadem sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea
Abbreviated transcription (Latin):
in libidinẽ nullam plem querente inlicitus concubitus : Et quod est micto ci
non nullus immoderatior appetitus. hocẽ in conuigibus uenialis ille conaibx
Sicut ergo satius est emori fame quamidolo thitis uesci. ita sacius est definci
sineliberis quam exinlicito coitus tirpem querere : unde cumq autem nas¬
tur homnes si parentum uitia non sectentur & dm̃ recte colant. honesti & salu
erunt : Semen enimhominis ex qualicumque homine : dĩ creatum ẽ. Et eo maile
utentibus male erit : non ipsum aliquando malum erit. Sicut auteni filubodi
adulterorum. nulla defensio est adulteriorum sic mali filit ⁊ coniugito¬
rum nullum crimen est nubtiarum. Pro inde sicut patres temporis nonce¬
tamenti ex offitio consulendi alimenta sumentes quãuis ea cumdelectatione
naturali carnis acciperent. nullo modo tamen comparabantur delectatiom

Expanded text:
in libidine nullam prolem quaerente inlicitus concubitus; et quod est in cibo licito in libidine nullam prolem quaerente inlicitus concubitus; et quod est in cibo licito nonnullis inmoderatior adpetitus, hoc est in coniugibus uenialis ille concubitus. sicut ergo satius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi
Abbreviated transcription (Latin):
sereta distinctio ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit. nisi se continere
non possit: Tunc autem & iam plures inculpabiliter ducebant & qui semulto
facilius continere possent. nisi aliud pietas illo tempore postularet: Sicut
eñ sapiens & iustus qui iam concupiscit dissolui. & esse cũ xp̃o & hoc magis op¬
timo delectatur. noniam hic uiuendi cupiditate sed consulen di offitio. Sumit
galimentum ut maneat in carne quod necessariũ est ꝓpter alios: sic misceri
feminis iure nubtiarum offitiosum fuit tunc scĩs uiris non libidinosum: Quod¬
enm est cib ad salutẽ hominis. hocẽ concubitus ad salutem generis. & utrumq
tapnusum naturalem redacta libido esse non potest. Quod ẽ autem in sustentan
dꝰ uctu inlicitus cibus. hoc est in quaerenda ꝓle fornicariis ueladul terinus
uncubitus: Et quod ẽ in luxuria uentris & gutturis inlicitus cibus. hoc est

Expanded text:
secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse cum Christo et hoc magis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nuenim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem humani generis, et utrumque erantia in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod da uita inlicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius uel adulterinus concubitus; et quod est in luxuria uentris et gutturis inlicitus cibus, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ultie egerunt. nullo modo potest nisi alicuius eorũ morte dissolui: Ala nec
nim uinculum nubtiarum &eiam si ꝓles cuus causa initum ẽ manifesta sterilitate
insubse quatur. ita ut iam scientib: coniugibus non sefilios habituros. separare
se tam̃ uelipsa causa filiorum atque alus copulare nonliceat. Quod si fecerinit
umeis quibusse copulauerint adulteriũ committunt. Ipsi autẽ coniugi manente
dine uxoris uoluntate adhibere aliam unde communes filii nas cantur. unius
mmixtione acsemine. alterius autem uire ac potestate apudantiquos pa¬
cresfaserat. utrum & nunc fassit nontemere dixerim: Non est enim ꝓpagan¬
diecessitas quae tunc fuit: quando & parientibus coniugibus alias ꝓpter copio¬
iorem posteritatem super ducere licebat. quod nunc certe nonlicet: Nã tantũ
ad fet oportunitatis ad aliquid iuste agendum. seunon agendũ temporum

Expanded text:
nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles, cuius causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinas faciat. ideo rapinã iusti ficat: Neque si alius iuri paterno ud
iuste quesito auarus sucumbat. ideo cul panda est uiris oiuilis regula qu
possessor legitimus factus est : Nec tirannicae factionis peruersitas luidi¬
bilis erit sire gia dementia tirannus. subditos tractet. nec uituperiblis
ordoregue potestatis. si rex crudelitate tirannica sȩiuat: Alud est nãq
in iusta potestate iuste uelle uti & aliud ẽ iusta potestate ini uste uti: lta
nec concubinae ad tẽpus adhibitae si filiorũ causa concũbant iustum
facunt concubinatum suũ nec conugatȩ sicũ maritis lasciuiant.
nibtiali ordidi crimeti in ponunt: Posse sane fieri nubtias ex male coniunctis. ho¬
iesto postea placito consequente manifestum est Semel autem intum conubiũ
nciuitate dĩ nostri ubi &iã ex prima duorũ hominũ copula quoddã sacramentũ

Expanded text:
elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
sexus continentes: sue expertos nubtias. siue ab omni tali commixtione utegis
Nempe innumerabiles sunt : quos dam audiuimus inter familiaria conloqua siui
eorum qui coniugati sunt siue qui fuerunt : uidicantes nobis num quam se conucb
esse commixtos nisi sperando conceptum : Quod ergo p̃cipunt conugia saco to¬
li. hoc est nubtiarum: Quod autẽ uenialiter concedunt. aut quodimpedit ontionq
non cogunt nubtiae. sed ferunt : Itaque si forte quod utrũ fieri possit ignoro mari¬
que fieri non posse existimo: sed tam̃ si forte ad tempus ad hibita concubina fło
solos exeadem commixtione quaesi uerit. nec sic ista coniunctio uel earũ nubtu
p̃ponenda est quae ueni ale illud operantur: Quid enĩ nubtiarũ considerandũ ẽ.
Num qui sit nubentium & imoderatius nubtus utentiũ : Neq enim si largis
iniqu& acperperaii. inuasis itaquȩsque utatur ut ex eorũ fructibus largas

Expanded text:
sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audiuimus inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas
Abbreviated transcription (Latin):
cnadhuc ꝓpheticis sac ramentis salutis nostrae misterium uelabatur : &iã qui anti
mbtis tales erant. officio ꝓ pagandi nubtias copulabant . non uictilibi dine. sed
dutipietate: Quibus si optio talis daretur qualis reuelato nouo testamento
dta est dicente dtiõ. qui potest capere capiat : non eos dubitat &iã cũ gaudiõ
suscepturos fusse qui diligenter intentus loge quomodo conuigibus tebat
uĩa plures habere un uiro licebet. Quas castius habebet. quam nuno inã qulc
istorum. quibus uidemus quid secundum ueniam concedat a postolus : Hauiult
enim eas inopere generandi non in morbo desi derii. sicut gentes quae ignorat in
Quod tammagnum ẽ ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubtei au¬
neant. quam modum teneant non coeunidi nisi ꝓlis causa simatrimonio ooul¬
tur: Nempe multos habenius fratres & sotios caelestis hereditatis ut nusoio

Expanded text:
cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
homnes xp̃iani. nubtiarum uinculo liberi. ualentes ab omni concubitu se con¬
tinet cum iam tempus esset ꝑerspicerent. sicut scribtum est. nonamplec¬
tndi sed abstinendi ab amplexu. non potius eligerent uel uirginalem: uel
uidualem continentiam. conseruare. quam tribulationẽ carnis. sinequa con¬
ugia esse non posunt ut alia taceantur a quib: parcit a postolus. nullo iam
cogente humanȩ societatis offitio sustinere: Sed cum dominante concu¬
piscentia fuerint copulati si eam postea incerint quia nonita licet disolue¬
r conugium. sicut licebat non colligare. fiunt tales quales proficetur
forma nubtianũ. ita ut uel pari consensu ascendant. celsiorem sanctitatis
guidiũ: Aut si non ambosunt tales erit quitalis est non ex actor sed redditor
cebti seruans in omnibus castã religiosamq concordam: Illis uero temporibus

Expanded text:
homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se conhomines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
lucri fieri possint uidentes timorem & castã conuersationẽ uestram:
ut sint non quae a feris ornantur capillorum incris pationib: aut circũ datae auro
ut uestie detora : sed ille ab sconditus cordis uestri homo: inilla perpetuitate quieti.
dm̃ sperabant ornabant se obsequentes uiris suis. quomodo sarra obaudiaebat.
ibrahȩ dnm̃ illum uocans Cuius factae estis filiae bene facientes. & non timen¬
tesullum uanum timorem. Uri simili ratione concordes & caste uiuentes cũ uxo¬
nbus uestris: & tamquam uasi in firmiori & subiecto tribuite honorẽ quasi cohe¬
edib gratiae. et uidece ne impediantur orationes uestrae: Itane uero coniugia
ala non cogitant ea quae sunt deũ. quomodo placeat dnĩo : Sed perrara sunt:
lusnegat:: Et ini psa raritate pene omnes qui tales sunt non ut tales essen
inunctisunt : sediam coniuncti tales facti sunt Qud̾ enim nostri temporis

Expanded text:
lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quieti edominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis
Abbreviated transcription (Latin):
tor: Neque enim & illud quod de nubtiis ait quae in nubta est cogitat e
quae sunt daũ ut sit scã & corpore & spũ ad om̃nes in nubtas pertinet ũ
sint quaedamuiduae mortuae quae in delitiis uiunt: Verum tam̃ quo dit¬
tinet ad quandã distinctionẽ & quasi ꝓ prietatem in nubtarum. atq nila¬
rum sicut nimium detestanda ẽ quae continens a nubtus id ÷ are cne su
non contin& adelictis uelluxuriae. uel superbiae uel curio sitatis aurbo¬
sitatis: itt rara nubta est quae in ipso quoq obsequio coniugali non cogtat
nisi quomodo placeat deo. Ornando se non in tortis crinibus aut aum. &
margartis. & ueste p̃tiosa: sed quod decet mulieres ꝓmittentes piecitm
perbonam conuersationem : Talia quippe coniugia petrus quoq ipoto¬
lus p̃cipiendo de scribit : Similiter inquit mulieres dibaudi entes mareis
suis. ut si qui non credunt uerbo permulieris conuensationẽ sine loquda

Expanded text:
tur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea tur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris ꝓdesse in fideli uiro. aut scĩtatem uiri ꝓdesse in fideli uxori ÷ ullma¬
tolus testis ost dicens: Scĩ ficatus est enĩ uir in fidelis inuxore :÷ etsem ao
est mulier in fidelis infratre : ꝑ inde illud ditũ est secundũ amplioren ses¬
tem innubtarũ quã nubtarumcui merces &ũ debetur amplior secindsn
quod istobonum ilud est meluis quia & hoc solum cogitat quomodo placet
dac̃o: Neque enĩ femina fidelis seruans pudicatiã coniugalem noncogte
quomodo placent dap̃o:sed utique minus quia cogitat & iam̃ quae sunt mind
quomodo placent iuro: Hoc enĩ de illis dicere uoluit quae possunt haben
quodam modo de necessitate conubii ut cogitent quae sunt mandi qumus
placest uiris suis : Quod utrum deomnibus nubtiis dixerit andetalibus qu¬
les ita multae sunt ut paenẽ omnes putari possint : non inmerito dibtai¬

Expanded text:
uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse infideli uxori idem apuxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse infideli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quomodo placeat domino, sed utique minus, quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. hoc enim de illis dicere uoluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubita
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit turpior est uxor siinse quamsi ia
ala fieri permiserit : Decus ergo coniugale est castitas ꝓcreandi. & reddendi
curnalis debiti fides: Hoc est opus nubtiarum. hoc ab omni crimine defendit
a postolus dicendo et si acceperis uxorem non peccasti . et sinubserit uirgo non
peccat: & quod uult faciat. non peccat sinubat. Exigendi autem debiti ab alte¬
ritro sexu inmoderatior ꝓ gressio ꝓpterilla quae supradixit. coniugibus secun¬
dum ueniã concedit᷑: Quod ergoait Quae innubta est cogitat ea quae sunt
daĩutsit scã & corpore & spũ : non sic accipiendũ est. ut putemus non esse sca
corpore xp̃ianam coniugem castã: Omnibus quippe fidebus dictum est. Nescitis
ergo &um corpora coniugatorum. fidem sibi & dicõ seruantium : Cuisag¬
tati ciuus libet etrum. nec in ficelem coniu gem obsistere sed potius santos

Expanded text:
mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides: hoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit apostolus peccat; et, Quod vult faciat; non peccat, si nubat. Exigendi autem debiti ab alterutro sexu inmoderatior progressio propter illa, quae supra dixit, coniugibus secundum ueniam conceditur. Quod ergo ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore christianam coniugem castam. omnibus quippe fidelibus dictum est: nescitis, ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem
Abbreviated transcription (Latin):
abstinendo quibusdam di eb: ut orationib: uacent & perhanc abstinentiam sicut
perieiuna commendent p̃cessuas. uel in mutando naturalem usum in eum usum
quest contranaturam quod damnabilius fit in coniuge . Nã cumille naturalis usus
quando ꝓ labitur ultra pacta nubtialia id est ultrã ꝓ pagandi necessitatẽ ueni¬
uis sit inuxore. in meretrice damnabilis : iste qui est contranaturã ex etrabiliter
sio inmeretrice. sed execrabilius inuxore: Tantum ualet ordinatio creatoris &
ado creatume ut in rebus adutendum concessis &iam cum modus exceditur longe
sit tolerabilius quam in ea quae concessa non sunt uel unus uel rarus excessus :
lt ideo inre concessa inmoderatio coniugis ne anse non coniessa libido ꝓrum¬
pat toleranda est: Hinc est &iam quod longe minus peccat quã lib& assidu¬
us aduxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. Cum uero uir menbro

Expanded text:
abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro
Abbreviated transcription (Latin):
sida es sẽ debent tempont orandi. nec in mutetur ineum usum qui esi orta ni¬
turam: De quo a postolus tacere non potuit cumde corruptelis uionis inmuib¬
nuni a mppiorum hominũ loqueretur : Cincubitus em̃ necessarius ausi gȩoi¬
di incul pabilis e solus ipse nubtulis est : Vle autem qui ucnisastam uess eeti
ꝓgreditur iam nonrationi sellibidini obsequitur: & hunc tam̃ non gxgent
sed eadere oniuigi. nefornicando damnabiliter peccet adꝑsoni ꝑtiit onus
lem Si autem ambo tali concupiscentiae subiuguntur. rem facunt non plane
nubtiarum. uerum tamen si magis insua coniunctione diligunt quodhonestum
um quod in honestum aẽ. idẽ quod nubtiarum. quam id quod non est nubtiarum :
Hoc eis auctore apostolo secundũ ueniam conceditur: Euius delita non habent
hertatrices nubtias sed dep̃catrices dei misericordiam Nonse auertant . uel non

Expanded text:
sita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra nasita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non
Abbreviated transcription (Latin):
a postoli sententiam: Quod si senoncontinent nubant : M elius est enim nulet
quam uri: Nec ipsis tamen petcatum sunt nubtiae : Quae si in compiritior
fornicationis eligerentur. minus peccatum essent quam fornicatio: seltameu
peccatum essent: Nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentis sinam utm
a postoli dicentis quod uult faciat. non peccat si nubat : Et si acceperis exorem
non peccasti. & sinubserit uirgo non peccat : Hinc certe ium dubite faspond
nubtias non esse peccatum: Nonitaque nubtias secundum uenan concedt apib¬
lus : Nam qus ambigat ab surdissine dici non eos peccassẽ: Qubis uenuidto
Sedillũ concubitum secundum ueniam concedit qui ftt per in continentun su
sola causa ꝓcreandi seali quando nulla causa procrtandis etiuso mibter ii fer
cogunt. sedi gnosci in petrant : sitamen nonitasit nimius at impedut: que sepo¬

Expanded text:
apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci inpetrant: si tamen non ita sit nimius, ut inpediat quae sepo
Abbreviated transcription (Latin):
uellem omnes esse sicut me ipsum: Aut illo loco: Hoc autem dico fra¬
tres. tempus breue est: reliquam est ut & hi quihabent uxores tam quam
non habentes sint : Et qui flent tamquan non flentes. & qui gudert corga
non gaudentes. Et qu enunt tanquam non ementes. & qui ituntur hoc mo
tanquã non utantur. Praeterit enim figura huuis niundi : Volo uos sine sllco¬
auoelse plie Pende subi unget  Susinẽ ixore est cogitat ea quȩ sist e mln
modo placeat doiõ. Qui autẽm matrimonio untus est. cogitat quae sint iorno
modo placeat uxori. Et diuisa est mulier nubta: et uir.go quae innubta es sao¬
ta est ea quae sant domini ut sit scã & corpore & spũ. Quae autem nibtala
lierta et quie sant mundi: quomodo placeat uro : Vnde mih udetur ho te¬
pore solos eos qui se non continent coniugari oportere. secundum illam euidn

Expanded text:
uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, frauellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et hi, qui habent uxores, tamquam non habentes sint; et qui flent, tamquam non flentes; et qui gaudent, tamquam non gaudentes; et qui emunt, tamquam non ementes; et qui utuntur hoc mundo, tamquam non utantur: praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. deinde subiungit: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino. qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta et uirgo: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
per inlicitas concubitus luxuriantibus bono creatore demalis eorum faci¬
ente quod bonum est : non desit numerositas ꝓlis & abundantia successionis.
indae scaẽ amiticiae conquirant᷑. Ex quo colligitur. primis temporibus
isto non ꝓpter se expetendo sed propter aliud necessario bononubtiarũ : Nunc
uero cum adineundam scam & sinceram societatem undiq exomnibus gentibus
copus pitalibus cognationis exuberet . &iam ꝓpter solos filios conubia copu¬
lire cupientes ut ampliore continentiae bono potius utantur ad monend
sunt: Sed noui quid murmurent: Quid sunquiunt omnes uellent abomni
concubitu continere. unde subsisteret genus humanũ:Utinam omnes hoc
uellent : dum taxat in caritate dep̃uro cõrde. & conscientia bona & fide non
futa: Multo citius dei ciuitas conpleret᷑ & accelaeraretur terminus saeculi
Qud enim iliud hortari đ paret apostolum ubiait : cum in deloqueretur

Expanded text:
per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciper inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur primis temporibus isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quid? si, inquiunt, omnes homines uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur terminus saeculi. quid enim aliud hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nubtiae uel concubitus : Hinc enim subsistit propagatio generis humani
in quo societas a micalis magnũ bonum est: his uitaq bonis quae propter aliud
ecessaria sunt : quinon adhoc utitur ꝓpter quod instituta sunt peccat: alia suen¬
liter. alias damnabiliter: Quis quis uero eis propter hoc utitur ꝓpt̃ quod
uo dͥdata sunt: bene facit : Cuiꝰ ergo non sunt necessaria. sinon eis utitur melius facit
bnde istabona cũ opuis habemas bene uolumus. squia tunc melius nos habemus.
unea necessaria non habemus Ac per hoc bonum est nubere. quia bonum est fli
s ꝓcieare. matrem familias esse. sed est̃ melius non nubere. quia meliuis est ad
ipsari humanam societatem hoc opere non egere: Ita enim iam sese. humanum
inus ut alus qui se non continent . non solum pernuptias occupatis. sed multis &iã

Expanded text:
sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim subsistit propagatio generis humani, sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim subsistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bonum est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut aliis, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fieri nom posset quod moluis est : nisi altero praetermisso autrelito: unde intellgn¬
dumest nonideomaliom putandum esse nubtias. quiamsi ab eis abstineatur non po¬
test haberi uidualis castitas. aut urginalis integritas: Neque enĩ ideo milin
erat quod martha faciebat: quia nisiinde abstineret soror eius. non faceret qud
meluserat Autidõ malum est susci pere iustum aut ꝓphetam indomumnseñ
quia nec domum habere debet. ut quod melius est faciat qui uult ad perfitiore
xp̃m sequi Sane uidendum est aliabona nobis dm̃ dare quae ꝓpter se ipsata¬
petenda sunt: sicut est sapientia. salus. amicitia. alia quae ꝓpter aliqui
sunt nec essaria. sicut doctrina cibus potus somnus coniugium concuite
Horum enim quaedam necessaria sunt ꝓpter sapientiã. sicut doctrini. quh¬
dã ꝓptersalatem. sicut cibus. & potus. & somnus. quaedã ꝓpt̃ amictos

Expanded text:
fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegenfieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia, alia, quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnus, coniugium, concubitus. horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, sicut doctrina, quaedam propter salutem, sicut cibus et potus et somnus, quaedam propter amicitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
pietati p̃fertur: Adhoc enĩ iusticum opus ẽ prandent. ut quam bonidñi quod
iustum & aequum ẽ seruis corporibus praebeant Ad hoc autem sacrilegi ie¬
iunant ut demonibus seruiant : Si ad hoc nubunt fideles . ut maritis pudit
copulentur. ad hoc aut̃ sunt uirgines impiae : ut a uero deo fornaetur : Sicag
er gobonumerat quod martha faciebat occupata circa minsterium sc̃õrũ sebili¬
us quod maria sorroreius sed ẽs ad pedes drã & audiens uerbum eius. itabonũ
susanae in coniugali castitate laudamus. sedtam̃ eibonum uiduae annac. ac
mulco magis mariae uirginis ante ponimus : bonum erat quod faciebant
quae de substantia sua xp̃o ac discipulis eius necessaria ministrabant: sedne¬
lius qui omnem suam substantiã dimiserunt: ut expeditiores eundem dnm
sequerentur : In his autembinis bonis si ue quae istȩ siue quaemarta & maria facebet

Expanded text:
pietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod pietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et audiens uerbum eius: ita bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebant, quae de substantia sua Christo ac discipulis eius necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem suam substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem dominum sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ama sunt conubid̃ & continentia : quorũ alterũ : ẽ melius : Sicut ista tem¬
porailis sanitas & in becillitas. non sunt duo mala quorũ alterũ peuis. sedista
sintas & in mortalitas duo bona sunt : quorũ alterũ melius: Item si entaa.
douantas non duomala sunt : quorũ uanitas peius sed scientia & caritas duo
una sunt: quorũ caritas melius : Namq scientia destruetur ait apostolus.
stam̃ huic tempori necessaria est : Caritas autẽ num quã cadat : Sic &
sortalis ista genenitio ꝓpter quã fiunt nubtiae destruetur : AbomNui
autem concubitum inmunitas. & hic an gelica meditatio est. & permanet in aeor¬
nũ : Sicut autem ieiunus sacrilegorum meliora sunt prandia iustorũ ata nub¬
ae fidelium. uirginitati ante ponunt᷑ impiarum: Uerumtam̃ neque ibi pran¬
dium ieiunio sediusticia sacrilegio. neque hic nubtiae uirginitati .sed fides im¬

Expanded text:
bona sunt connubium et continentia, quorum alterum est melius. Sicut ista tembona sunt connubium et continentia, quorum alterum est melius. Sicut ista temporalis sanitas et imbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum pejus; sed ista sanitas et immortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. Item scientia et vanitas non duo mala sunt, quorum vanitas pejus; sed scientia et charitas duo bona sunt, quorum charitas melius. Namque scientiae destruetur, ait Apostolus; et tamen huic tempori necessaria est: charitas autem nunquam cadet . Sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu immunitas, et hic angelica meditatio est, et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilegorum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae fidelium uirginitati anteponuntur inpiarum. uerumtamen neque ibi prandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides in
Abbreviated transcription (Latin):
ilquo ultionis haimanae᷑ & illa cui uoluerit nubit. & ille quã uoluerit ducto:
lucnsuetudinis simile aliquid ꝓpter is rahelitarũ duritiã uidet᷑ permississe
nosses delibellore pudii : quia inre ex probatio diuortiq magis apparet: ho¬
ibiles ergo nubtiae in omnibus & torus inmacrilatus : Quod nonsic dicimꝰ¬
lonum ut in fornicationis cõpanitionẽ sit bonũ : Alioquin duo mala erunt : quo¬
um alterũ s peius. aut bonũ erit & fornicatio. quia ͤpeius adulteriũ Peuis ẽ
mĩ alienũ matrimonium uiolare quã meretrici adherere: & bonum al teri¬
um quia ẽ peior in cestus Peius e ẽnĩ cum matre quã cũ aliena uxore cõcũ¬
bere: Et donec ad ea ꝑueniatur quae sicut ait a postolus. turpe ẽ enĩ &iam dice
romnia bona erunt. in comparatione peiorum. Hoc autem eẽ falsum quis dubit&
onergo duomala sunt conubium & forncatio. quorum alterũ peius. Sed duo

Expanded text:
aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moyses de libello repudii. qua in re exprobratio quam approbatio diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus inmacbonum, ut in fornicationis comparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum alterum pejus: aut bonum erit et fornicatio, quia est pejus adulterium; pejus est enim alienum matrimonium violare, quam meretrici adhaerere: et bonum adulterium, quia est pejor incestus; pejus est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere: et donec ad ea perveniatur, quae, sicut Apostolus ait, turpe est etiam dicere , omnia bona erunt in comparatione pejorum. Hoc autem falsum esse quis dubitet? Non ergo duo mala sunt connubium et fornicatio, quorum alterum pejus; sed duo
Abbreviated transcription (Latin):
to adultero possent plures nasci homines siuel illa̧ alteri nuberet : ued ll
alteram duceret: Quod tam̃ sinonlicet sicut diuna regula p̃seribee
uidet᷑ quẽ non faciat intentũ quid sibi uelit tanta firmitas iunculi es¬
iugalis: Quod nequaquam puto tantum ualere potuisse. nisi alicuius rei maioris
ehac infirma mortalitatehominum quoddam sacramentum adhiberetur. quod
ioserentibus hominibus atq. id dissoluere cupientibus in coꝰcussum illis manene ad
poenam: Si quidẽ interueniente diuortio non abolecur illa confoederatio nubtia¬
lis itaut sibi canuiges sint. & iã separatim: Cum illis autem adulterium comiit¬
cant quib fuerint &iã post suum repudiũ copulati. uel illa uiro. uel ille mulieri:
Nectam̃ nisi inuitate dei nostri inmonte scõ eiꝰ. talisẽ causa cumuxore : Caete¬
nm aliter sehabere iura gentilium qui signorat ibi interposito repudio sine reatu

Expanded text:
to adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille to adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu.
Abbreviated transcription (Latin):
lemno dum dicente a postolo ex praecepto dnũ mulierem auiro non debere
discedere : Quod si difcert manere in nuibtã. aut uiro suo reconcilian
Cum recedere utiq & manere innubtar nisi ab ad ulter& uiro nondebeat nere¬
cedendo ab eo quiadulter non est : faciat eum moechari Reconciliari aut̃ ur
uel tolerando si se ipsa continere nom potest. uel correcto forsitan uste p¬
test Quomodo autem uro possit esse licentia. ducendae alterius sabito¬
rã reliquerit. cõmmulieri non sit nubendi alteri si ad ulterum reliquert :
nonuideo. Quaesiita sunt : tantum ualet illud fociale unculum coniugũ
ut cũ causa ꝓcreandi collige turdiec ipsa causa ꝓcreandi soluatur: Posst
enĩ homo demittere steril eni uxorem. & ducere dequa filios habeat etan
non licet : & nr̃is quidẽ iam temporibus acmore romano nec super ducei
ut amplius habeat quam unam uiuam & utiqrelicta adultera uebielis¬

Expanded text:
lem nodum dicente apostolo ex praecepto domini mulierem a uiro non debere lem nodum dicente apostolo ex praecepto domini mulierem a uiro non debere discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari: cum recedere utique et manere innupta nisi ab adultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potest. quomodo autem uiro possit esse licentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud sociale uinculum coniugum, ut, cum causa procreandi conligetur, nec ipsa causa procreandi soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios habeat, et tamen non licet, et nostris quidem iam temporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relic