comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: non deficimꝰ int̾ aduersa
huius secłi. s multa fiducia uti¬
mur in p̾̃dicatione : fortit̃ tole¬
rantes omĩa incõmoda. securi de
p̃mio ⁊ gła. S abdicamus occulta
dedecoris. id÷ respiumꝰ ⁊ abicimus
omia turpia acorde. ore ⁊ oꝑe nr̃o.
que maxime in occulto solent fie¬
ri: ñ ambulantes in astutia idest
in calliditate huiꝰ secłi. Astutia dr̃
ab hasta. id÷ ab acumine: ẽo qͦd
nimiũ sit acuta. ad decipiendũ ho¬
mines. Neq adult̾antes uerbũ di.
sic̃ pseudo apłi multis modis. s
in manifestatione ueritatis. sub
p̃dicamus uerbũ di: ñ in fucato
sermone neq philosophico. s sim¬
plici: ut simplices quiq. ilid̃ possint
capere. Cõmendantes nosinetipsos.
ad omue conscientiã hominũ. id÷
laudabiles nos facientes. ad omnes
homines: sc̃e uiuendo. bene p̃di-¬
cando. Coram deo. id: inp̃sentia di:
cui placet qͦd agimus. Uel corã do:
quia sic̃ adeo nobis datur. ita p̃di-¬
camus in p̃sentia illius. quẽ cogno¬

Expanded text:
rum non deficimus, inter adversa hujus saeculi, sed multa fiducia utimur, in praedicatione, fortiter tolerantes omnia incommoda, securi de praemio et gloria: sed abdicamus occulta dedecoris, id est, respuimus et abjicimus omnia turpia a corde, ore, et opere nostro, quae maxime in occulto solent fieri, non ambulantes in astutia, id est in calliditate hujus saeculi. Astutia dicitur ab hasta, id est acumine, eo quod nimium sit acuta ad decipiendos homines. Neque adulterantes verbum Dei, sicut pseudoapostoli multis modis, sed in manifestatione veritatis, subaudis praedicamus verbum Dei, non fucato sermone, neque philosophico, sed simplici, ut simplices quique possintere; commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum, id est laudabiles nos facientes ad omnes homines sancte vivendo, bene praedicando; coram Deo, id est, in praesentia Dei, cui placet quod agimus: vel coram Deo, quia sicut ab illo nobis datur, ita praedicamus in praesentia illius quem cogno
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑis: dictũ acelerrimo siderũ
motu. Sensus ⁊ ordo uerboꝵ iste
ẽ. Omne corm̃tũ tribulationis nr̃ȩ.
quod inp̾senti ẽ. monĩtaneũ siue bre¬
uissimũ est ⁊ leue ad tolerandum.
omue̾ mensurã. qr ñ potest cõpre¬
hendi quantitas illius głȩ. neq men¬
surari tempore: quia sine fine ⁊ ter¬
mino. erit et̾naliter ꝑmanens. Non
contemplantib nobis quȩ uident᷑.
s que ñ uidentur. Id ÷ ñ considanti¬
b nobis ⁊ attendentib honores. di
tunt᷑. ab amatorib huiꝰ seculi: s gau¬
dia patrie celestis. que ñ uidentur¬
in p̃senti. oculis corporeis illa con¬
sideramus. Poterat aliquis dicere.
Quare ñ considãtis illa tẽporalia:
Ad hec apłs subdit. Que uidentur

Expanded text:
temporis dictum a celerrimo siderum temporis dictum a celerrimo siderum motu. Sensus et ordo verborum iste est: Omne tormentum tribulationis nostrae quae in praesenti est, momentaneum, sive brevissimum et leve ad tolerandum, omnem mensuram: quia non potest comprehendi quantitas illius gloriae, neque mensurari tempore: quia sine fine et sine termino erit aeternaliter permanens, non contemplantibus nobis quae videntur, sed quae non videntur, id est, non considerantibus nobis et attendentibus hotuntur ab amatoribus hujus saeculi, sed gaudia patriae coelestis, quae non videntur oculis corporeis, illa consideramus. Poterat aliquis dicere: Quare non consideratis ista temporalia? Ad haec Apostolus subdit: Quae enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut plurimi credentes ꝑ nrãm do¬
ctrinã. grãs. ⁊ laudes referant dõ.
Quidam codices habent. ut sapĩa
diuina abundet. ꝑ multas grãrũ
actiones in laudem dei: quod non
discrepat a sensu. Propt̃ qd̃ sub̃
ut sapĩa diuina abundet. ꝑ mul-¬
tos credentes in laudem dei: ñ
deficimus int̾ ꝑicula mortis a fide.
S licet is qui foris est nr̃ homo cor¬
rumpitur. tñ is qui intus ẽ. reno¬
uatur de die in diem. homo ext̾̃i¬
or appellatur corpus: int̾ior uero
anima. Licet autẽ ex duab sub-¬
stantiis ⁊ naturis constet homo.
tam̃ non st̃ duo homines anima
⁊ corpus. s unus homo. Homo
qͥ foris ẽ corpus uideł. qnͣto am¬
pluis corrumpit᷑ torm̃tis ⁊ tribu¬
lationib: eo amplius renouat᷑
interior. id÷ purgatior existit a¬
nima. Id enim qͦd inp̾senti ẽ mõ¬
m̃taneũ ⁊ leue tribulationis nr̃ȩ:
supra modũ insullimitate ȩter¬
nũ głe. pondus oꝑatur in nobis.
Momentũ ẽ breuissimũ spacium

Expanded text:
ut plurimi credentes per nostram doctrinam, gratias et laudes referant Deo. Quidam codices habent, ut sapientia divina abundet per multas gratiarum actiones in laudem Dei, quod non discrepat a sensu. Propter quod, subaudis ut sapientia divina abundet per multos credentes in laudem Dei, non deficimus inter pericula mortis a fide. Sed licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem. Homo exterior appellatur corpus, interior vero anima. Licet autem ex duabus substantiis et naturis constet homo, tamen non sunt duo homines, anima et corpus, sed unus homo. Homo qui foris est, corpus videlicet, quanto amplius corrumpitur tormentis et tribulationibus, eo amplius renovatur interior, id est purgatior exsistit anima. Id enim quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Momentum, brevissimum est spatium
Abbreviated transcription (Latin):
confirmans sententiã. cuiusdam
gentilis. qm̃ in ipso id: indõ uiui¬
mus. mouemur ⁊ sumus. ⁊ cũ deus¬
tentis di celum dr̃. ibiq semꝑ ui-¬
detur. ab angłis scĩs ⁊ hõib ustis.
& quia hic positi sumus. ubi ñ uidr̃
ipse. nec gła eterne beatitudinis:
longe ab illo dicimur eẽ. ⁊ ꝑegri¬
⁊ spem tendimuis ad patriã celestẽ.
mus aũ sub̃ dicere. ⁊ bonã uolun-¬

Expanded text:
confirmans sententiam cujusdam gentilis, quoniam in ipso, id est in Deo vivimus, movemur et sumus Act. Xtentis Dei coelum dicitur, ibique semper videtur ab angelis sanctis et hominibus justis: et quia hic positi ubi non videtur ipse neque gloria aeternae beatitudinis, longe ab illo dicimur esse, et peregrist, per fidem et spem tendimus ad patriam coelestem, mus au
Abbreviated transcription (Latin):
ctu mentis. ꝑ fidẽ xp̃i ⁊ intellig̃ntiã
scripturarũ. głam dñi quã ostũdit
trib discipłis. & quã ꝑcepturi st̃
hoc interest. qr specula ẽ turris
inciuitatib & locus uñ speculat᷑
alonge. ex qua parte suꝑueniant
hostes: speculũ uͦ ẽ. in qͦ ꝯtẽplari
solent homines. imagines uultꝰq
suos ⁊ alioꝵ: de qͦ hic dicit᷑. Spe-¬
sicut in speculo contẽplat᷑ ima

Expanded text:
i et intelligentiam Scripturarum, gloriam Domini quam ostendit tribus discipulis, et quam percepturi sunt hoc interest, quia specula est turris in civitatibus, et locus unde speculatur a longe ex qua parte superveniant hostes: speculum vero est, ubi contemplari solent homines imagines vultusque suos et aliorum, de quo hic dicitur: Spesicut in speculo
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a mortali. ut ⁊ uita qua xp̃s re¬
surrexit a mortuis:⁊ qua mͦ uiust.
huic carni nr̃e mortali. p̾stetur
ĩmortalitas uideł ⁊ incorruptio:
ut post resurrectionẽ ꝓmissam ñ
timeamus mori. Ergo mors in nob̾
oꝑatur. sub̃ quod suũ est qi semꝑ
mortificat nos ꝑ multas tribulati¬
ones& angustias. Uita aũ id ÷ fides
qua iustus uiuit. in nob̾ oꝑatur qd̃
suũ est: quia thrait ad uitã ȩternã.

Expanded text:
s resurrexit a mortuis, et qua modo vivit, huic nostrae mortalitati praestetur immortalitas et incorruptio, ut post resurrectionem promissam non timeamus mori. Ergo mors in nobis operatur, subaudis quod suum est, quia semper mortificat nos per multas tribulationes et angustias, vita autem, id est, fides qua justus vivit, in vobis operatur quod suu
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscũ in gła eterna. Omĩa enĩ.
stinemus o gentiles. qr uob̾ fidẽ
& uitã eternã p̾̃dicamus : ut grã
abundans ꝑ multas gratiarũ ac¬
tiones abundet in gła dĩ. Grãm
abundantẽ appellat. magna mn

Expanded text:
vobiscum, in gloria aeterna. Omnia enim, stinemus, o gentiles, quia vobis fidem et vitam aeternam praedicamus: ut gratia abundans per multos in gratiarum actione, abundet in gloriam Dei. Gratiam abundantem appellat magnam
Abbreviated transcription (Latin):
scitur ⁊ uestitur. sic̃ dicet in elec¬
tis suis. quãdiu his minimis meis
fecistis. mͥ fecistis: ita occidr̃ ⁊ mor¬
tificatur atq flagellatur.⁊ ꝑseqͥ¬
tur in suis. Nonne in stephano ꝑ¬
sequebatur ⁊ lapidabat᷑ : q̃n dixit
saule saule. qͥd me ꝑsequeris: Sic
dicit &̃ petro. Uenio romam iterũ
crucifigi inte. Semꝑ inquit mor¬
tificationẽ iħu. in corpore nr̃o sumꝰ

Expanded text:
scitur et vescitur in suis, sicut dicet electis: Quandiu his minimis meis fecistis, mihi fecistis , ita occiditur et mortificatur atque flagellatur et persequitur in suis. Nonne in Stephano persequebatur et lapidabatur, quando dicit: Saule, Saule, quid me persequeris? Sic dixit etiam Petro: Venio Romam iterum crucifigi in te. Semper, inquit, mortificationem Jesu in corpore nostro sumus
Abbreviated transcription (Latin):
a quib dã intelligebat᷑. sic̃ a moyse¬
& iosue ⁊ samuele. dauid. cet̾isq ta¬
lib adueniente xꝑo. in quo cõpleta
ẽ. ⁊a quo manifestata ẽ apłis exto¬
to. statim ut uenit plenitudo. eua¬
cuatũ ẽ illud qͦd ex parte erat: ñ ut
cessaret penitus ⁊ ꝑiret ipsa in tel¬
ligñtia spiritalis: s ut in melius
ꝓficeret. atq augnentũ caꝑet. Uer¬
bi gr̃a. Sicut euacuatur infantia

Expanded text:
ebatur, sicut a Moyse, Josue, Samuel, David caeterisque talibus, adveniente Christo, in quo completa est et a quo manifestata est apostolis ex toto. Statim ut venit plenitudo, evacuatum est illud quod ex parte erat, non ut cessaret penitus, et periret ipsa intelligentia spiritalis, sed ut in melius proficeret, atque augmentum caperet. Verbi gratia: Sicut evacuatu
Abbreviated transcription (Latin):
głam habuert̃ in p̃senti secło. ut
terrã reꝓmissionis acciꝑent. uicto¬
resq postmodũ suoꝵ hostiũ existe¬
rent: quanto ampliorem obtine-¬
bt̃ isti. qui spiritalit̾ legem ⁊ euan¬
geliũ intelligt̃. obseruant. p̃dicant.
idocent quod nunqmͣ euacuatur

Expanded text:
enti saeculo, ut terram repromissionis acciperent victoresque postmodum suorum hostium exsisterent, quanto ampliorem obtinebunt isti qui spiritaliter legem et Evangelium intelligunt, observant, praedicant, et docent, quod nunquam evacuatur
Abbreviated transcription (Latin):
de monte. facies eius erat cor¬
nuta ex consortio sermonis dñi
id÷ radios quosdã enuttebat spleu¬
doris sicut sol. intantũ ut ñ pos¬
sent intendẽ filii isrł in faciẽ eiꝰ.
s qñ egrediebatur ad popłm. po¬
nebat uelamen suꝑ faciẽ suam.
illi głam ⁊ claritatẽ mortał hõĩs
ñ poterant intũdere. Cui respon¬
dendũ est. qr moyses sc̃s i iustus
erat. id̾o choruscabat. suumq
splendorẽ ipse poterat ferre. Iili
ñ fuerunt digni. contẽplari splen¬
dorẽ illius. Sensus gͥ iste ẽ. Si
moyses cantã claritatẽ habuit
in uultu. qñ legem dedit popłõ.
que muustra erat mortis. quia
mortẽ minabatur. quanto ma-¬
iorẽ głam habebt̃ ministri eũ-¬

Expanded text:
de monte, facies ejus erat cornuta ex consortio sermonis Dei, est radios quosdam emittebat splendoris sicut sol, intantum ut non possent intendere filii Israel in faciem ejus, sed quando egrediebatur ad populum, ponebat velamen super faciem suam. illi gloriam et claritatem mortalis hominis non poterant intendere? Cui respondendum est, quia Moyses sanctus et justus erat, ideo coruscabat, suumque splendorem ipse poterat ferre: illi li, non fuerunt digni contemplari splendorem ejus. Sensus igitur iste est: Si Moyses tantam claritatem habuit in vultu, quando legem dedit populo, quae ministra erat mortis, quia mortem minabatur, quanto majorem gloriam habebunt ministri Evan
Abbreviated transcription (Latin):
tis filii dĩ głam: s humanitatis.
Alioquin quomͦ est uerũ qͦd dix̃ ad
moysen. ñ uidebit me homo ⁊ ui¬
uet: qñ ille dixit. ostende mͥ te ip¬
sum. hoc ẽ inuisibilitatẽ tuã Ai¬
tiori gͥ intellectu moyses. qͥ pone¬
bat uelamen suꝑ faciẽ suã. ne in¬
tenderent in eũ filii isrł. sig̾cat
ipsam legem: sicut dñs in eugło
cestatur dixisse abrahã ad diuitẽ.
habent moysen: id÷ legem. uelam̃
istud. sig̾cat intelligentiã littera¬
lem. ⁊ historicũ sensum. qͦ obum¬
bratur lexipsa: infidelitas qͦq
⁊ ignorantia cordis iudeoꝵ. Uela¬
men gͦ. quod ponebat suꝑ faciẽ
suã moyses. ñ sinebat illos cer-¬
nere głam uultus eius: ꝙ infi¬
delitas ⁊ ignorantia pecc̃oꝵ eoꝵ.
litteralis qͦ intelligentia legis &¬
historicus sensus. ñ ꝑmittebat
eos penetrare.⁊ intelligere głam
spiritalis intelligñtię. q̃ latebat
facies eius que antea splendoris ra-¬
dios emittebat. in pallorẽ uersa est.

Expanded text:
am, sed humanitatis. Alioquin quomodo esset verum quod dixit ad Moysen : Non videbit me homo et vivet: quando ille dixit: Ostende mihi teipsum, id est, invisibilitatem tuam? Altiori igitur intellectu Moyses, qui ponebat velamen super faciem suam, ne intenderent in eum filii Israel, significat ipsam legem, sicut in Evangelio Dominus testatur dixisse Abraham ad divitem: Habent Moysen , id est legem. Velamen illud significat intelligentiam litteralem et historicum sensum, quo obumbratur ipsa lex, infidelitas quoque et ignorantia cordis Judaeorum. Velamen ergo quod ponebat super faciem suam Moyses, non sinebat illos cernere gloriam vultus ejus, quia infidelitas, ignorantia, et peccatum eorum, litteralis quoque intelligentia, et historicus sensus non permittebat illos penetrare et intelligere gloriam spiritalis intelligentiae, quae latebat facies ejus quae ante splendoris radios emittebat, in pallorem versa est.
Abbreviated transcription (Latin):
expoliatio uicioꝵ. obseruando sab¬
batũ. quiescendo a prauo oꝑe:⁊ om̃i¬
potenti do spiritales hostias offe¬
rendo. seipsũ qͦq mortificando cũ
uiciis. ⁊ concupiscentiis: ille uiuit
cidit in anima mͦ : id÷ litteralis
intelligentia legis. Sp̃s aũ uiuifi¬
eat. id: spiritalis intelligñtia ui¬
tã eternã prestat. Quod si ministͣ¬
tio mortis. id÷ si lex que ministra
fuit mortis sic̃ mͦ diximus. defor-¬
mata uł descͥpta litt̾is in lapidib.⁊
fuit sub̾ moysi in gła ⁊ claritate
uultus. ita ut ñ possent intende
filii isrł in faciẽ eius. ꝓꝑ głãm

Expanded text:
liatio vitiorum, observando sabbatum, id est quiescendo a pravo opere, et omnipotenti Deo spiritales hostias offerendo, seipsum quoque mortificando cum vitiis et concupiscentiis, ille vivit cidit in anima modo, id est litteralis intelligentia legis: spiritus autem vivificat, id est spiritalis intelligentia vitam aeternam praestat. Quod si ministratio mortis, id est, si lex quae ministra erat mortis, sicut modo diximus, deformata vel scripta litteris in lapidibus fuit, subaudis Moysi in gloria, ex claritate vultus, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem ejus propter
Abbreviated transcription (Latin):
ad penitentiã. ꝓmittens uitã ęter¬
nã. Penitentiã inqͥt agite: apꝓpin¬
quabit enĩ regnũ .c. Aliter. Ante
diũ aduentũ erant quedã opera-
legis. que aleuiorib pec̾cis mun¬
dabant suos obseruatores. ubi grã
sic̃ circ̃cisio que originale pecc̾m
tollebat. quanuis aditũ patͥe cȩle
stis ñ reseraret: ⁊ sic̃ erant młta
alia ꝓ quib offerebant᷑ holocausta.
⁊ de quib dicebat᷑. Siqͥs hoc uł il¬
lud fecerit. offerat arietẽ. aut ali¬
quid tale: ⁊ mundabitur. Post
illa figuratiua ⁊ umbratica in ue¬
ritate. quicunq uoluerit eandẽ

Expanded text:
ad poenitentiam, promittens vitam aeternam: Poenitentiam inquit agite, appropinquabit regnum coelorum . Aliter. Ante Domini adventum erant quaedam opera legis, quae a levioribus peccatis mundabant suos observatores, verbi gratia: sicut circumcisio, quae originale peccatum tollebat, quamvis aditum patriae coelaret, et sicut erant multa alia, pro quibus offerebantur holocausta , et de quibus dicebatur: Si quis hoc vel illud fecerit, offeret arietem aut aliquid tale, et mundabitur. Post illa figurativa et umbratica: quicunque voluerit eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
rus sũ in sequentib. Non qͦd suffi¬
cientes simus cogitare aliqͥd a nob̃.
quasi ex nobis: s sufficientia nr̃a
ex d̾o est. Hic destruit omnẽ confi¬
dentiã liberi arbitrii: ꝑ quod mul¬
ti putant se posse bonũ aliqͦd age¬
re sine dĩ gr̃a. uiccirco ista oĩa ait:
ut ostñdat nicħ boni sua uirtute
aut prudñtia cogitare aut facere.
Dicit gͦ. Non habenius talem fidu¬
ciã uł audaciã. qͦd simus sufficien¬
tes. id: qͦd possimus cogitare a liqͥd
quasi ex nobis aliqͥd boni. uob̾ futu¬
bonũ aliqͦd ꝑficere. sine miscdia¬
igr̃ã dĩ p̾cedente ⁊ subseq̾nte.s
nec cogitare. Dei enĩ gr̃a nos pre-¬
uenit ut uelimꝰ: ⁊ ipsa nos subse¬
quit᷑¬

Expanded text:
tibus. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Hic destruit omnem confidentiam liberi arbitrii, per quod multi putant se posse bonum aliquod agere sine gratia Dei; et idcirco ista omnia ait, ut ostendat nihil boni sua virtute et prudentia cogitare aut facere. Dicit ergo: Non habemus talem fiduciam vel audaciam, quod simus sufficientes, id est, quod possimus cogitare a nobis quasi ex nobis aliquid boni vobis futubonum aliquod perficere sine Deigratia praecedente et subsequente sed nec cogitare. Dei enim gratia nos praevenit, ut velimus, et ipsa nos subsequit
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur. in his qui ꝑeunt in
fidelitate illis oꝑtũ est: quia ñ
inspiratur eis a spũ sc̃õ. neq uolt̃
credere. Uolentib aũ credere ma¬
nifestũ est. Audiebant siquidem
illis qui in infidelitate ꝑmane¬
bant occultabatur. In quib d̃s.
huius seculi excecauit m̃tes infi-¬
deliũ. Quidã hereticoꝵ. ut mar-¬
cion aliiq pseudo apłi. hunc uer-¬
siculũ male distinguentes. dice
in hoc loco diabolũ. de quo dicit᷑
Om̃s dii gentiũ demonia. Licet enĩ
dii appellent᷑: ñ sunt dii. Ita est gͦ
distinguendꝰ. ut primũ dicat᷑. inqͥb
id÷ in illis qͥ ꝑeunt d̃s uerus. & demñ
inferatur excecauit mentes infide¬
liũ huius secłi. cũ ñ illuminauit.
sicut indurauit corpharaonis. cũ
ñ emolliuit. Ut ñ fulgeat illumi¬
natio euangelii in illis: id÷ fides
diuinitas eius. diuina ⁊ humana
uirtus miracłoꝵ. passio. resurrectio.
ascensus ad celum. ad uentuᷤᷤ ad iu¬

Expanded text:
i dicat: His qui pereunt in infidelitate, illis est opertum, quia non inspiratur eis a Spiritu sancto, neque volunt credere: volentibus autem credere, manifestum est. Audiebant siquidem illis vero qui in infidelitate permanebant occultabatur. In quibus Deus hujus saeculi excaecavit mentes infidelium. Quidam haereticorum, et Marcion, aliique pseudoapostoli hunc versum male distinguentes, Deum m in hoc loco diabolum, de quo dicitur: Omnes dii gentium daemonia ; licet enim dii appellantur, non sunt dii. Ita ergo est distinguendus, ut primum dicatur. In quibus, id est in illis qui pereunt, Deus verus: et deinde infra, excaecavit mentes infidelium hujus saeculi, cum non illuminavit, sicut induravit cor Pharaonis cum non emollivit, ut non fulgeat illuminatio Evangelii in illis, id est fidnativitas ejus divina et humana, virtus miraculorum, passio, resurrectio, ascensio ad coelos, ad
Abbreviated transcription (Latin):
hominib ñ illud qͦd̃s diceris: s
qͦ pater uocaris. Habemus autẽ
in loco. sacramentũ cognitionis
sc̃ẽ trinitatis.⁊ misteriũ incar¬
nationis filii dei: qr sic̃ thesaurꝰ.
in occuldo ⁊ secreto loco ponitur.
ita istud misteriũ. in cordib illo¬
rũ erat reconditũ. Uasa fictilia.
uocat corpora fragilia. que ex
limo t̃rȩ facta sunt. ⁊ uariis pas¬
sionib ⁊ infirmitatib subiacent.
fami. siti. nuditati. ⁊cet̾is talib.
Ut sublimitas sit uirtutis dĩ in
nob̾. ⁊ ñ ex nobis: id÷ ut altitu¬
do uͥtutis. annuntietur ꝑ nos. &
appareat. quia ñ est ex nob̾. neq¬

Expanded text:
mihi , non illud quo Deus diceris, sed quo Pater vocaris. Habemus autem in loco sacramentum cognitionis sanctae Trinitatis, et mysterium incarnationis Filii Dei: quia, sicut thesaurus in occulita istud mysterium in cordibus illorum erat reconditum. Vasa fictilia vocat corpora fragilia, quae ex limo terrae facta sunt, et variis passionibus et infirmitatibus subjacent, fami, siti, nuditati, caeterisque talibus; ut sublimitas sit virtutis Dei in nobis, et non ex nobis, id est, ut altitudo virtutis Dei annuntietur per nos et appareat, quia non est ex nobis, neq
Abbreviated transcription (Latin):
ut possimus. Uñ exorabat psalmi¬
sta dicens. Miscd̾ia eius p̾ueniet me.
S miscdia tua subsequetur me. Si
fecit nos ministros in littera legis.
ut p̾dicaremꝰ circuncisionẽ. carna¬
liter seruandam. aut sabbati ociũ¬
ritũ celebrandũ. s in spiritali in¬
telligñtia engłi. qͦd spiritalit̾ est
intelligendũ. ⁊ cuius obseruatio
spm̃ scm̃ tribuit tẽꝑe baptisma¬
tis. Eͦd aũ dicit idoneos ministͦs
minister est ꝓprie congruus ⁊
utilis. atq illi rei aptus de qua
sermo agitur. Littera occidit:
sp̃s aũ uiuificat. Duob modis
intelligendũ est. Littera legis
mosaicȩ occidit hominẽ corpo-¬
ralit̾: iubendo ñ iuuando. Dum
enĩ dicit lex. ñ occides. ñ ad ulte¬
riũ facies. qui aũ occidit. uł qͥ
adulteriũ aut tale aliqͥd ꝑpetra-¬
uerit. reus erit iudicio. id: occi¬
detur. igne cremabitur. lapidibꝰ
obruetur. in patibulo suspen¬
detur. ⁊ ñ iuuat qͦmͦ impleatur:
ꝓculdubio ipsa occidit hominem:

Expanded text:
ut possimus. Unde exorabat Psalmista dicens: Misericordia ejus praeveniet me , et Misericordia tua subsequetur me . Si fecit nos ministros in littera legis, ut praedicaremus circumcisionem carnaliter observandam, aut sabbati otiused in spiritali intelligentia Evangelii, quod spiritaliter intelligendum est: et cujus observatio Spiritum sanctum tribuit tempore baptismatis. Quod autem dicit idoneos ministrosminister est proprie congruus et utilis, atque illi rei aptus de qua sermo agitur. Littera enim occidit, spiritus autem vivificat. Duobus modis est intelligendum. Littera legis Mosaicae occidit hominem corporaliter, jubendo, et non juvando. Dum enim dicit lex: Non occides, non adulterium facies; qui occiderit, vel qui adulterium aut tale aliquid perpetrarit, reus erit judicio, id est occidetur, igni cremabitur, lapidibus obruetur, in patibulo suspendetur, et non juvat quo impleatur procul dubio ipsa occidit homine, q
Abbreviated transcription (Latin):
& iacob: ut qui ꝑsecutor uocatus ẽ saulus
id ÷ infernalis. post p̾dicator effectus di¬
iste adnõ audiuit. Longe mittam te ad
ad ephesios. Ad romanos. Romanos ap¬
pellat hic apłs. qui ex iudeis gentibq
credentes in italie partib habitabant.
Int̾pretantur autẽ romani sullimes si¬
principabantur: ideoq sullimiores
erant omib populis. & intonabant
aulus seruus iħu xꝑi.

Expanded text:
ino, ut qui persecutor vocatus est Saulus, id est infernalis, post praedicator effectus diiste audivit a Domino: Longe mittam te ad ae insigniti. Ad Romanos. Romanos appellat hic Apostolus, qui ex Judaeis gentibus credentes in partibus Italiae habitabant. Interpretantur autem Romani sublimes sintibus principabantur. Ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant aulus servus Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
s non multos patres potestis hab̾e.
Pedagogi dicunt᷑ eo qd̾ pedib agant:
id ÷ educent siue ducant pueros.
Idem sunt et pedissequi. Pat̾ priꝰ
cõmittit᷑ ad nutͥendum. Et cũ mul¬
tos possit habere pedagogos: non
ceꝑunt multos pedagogos: non
solũ bonos: s etiam malos. pseudo
uidelicet apłos. Quaꝓpt̾ ipse dicit.
Licet multos magistros & doctores
habeant: tam̃ non possunt habere
multos patres. uidelicet nisi illum
qui pͥmũ illis fidẽ p̃dicauit. Misi ad
Latent̾ eos ꝑcutit: & in laude istius
uituperat illos. Quasi dicat. Uos
ñ estis fideles. Qui uos cõmonefaci¬
at uias meas. id: qui uos cõmone¬
at & annuntiet. quomͦ agatur cir¬
ca me. & qd̾ ore p̃dico. oꝑe cõpleo.

Expanded text:
sed non multos patres potestis habere. Paedagogi dicuntur eo quod pedibus agant, id est ductent, sive ducant pueros, iidem sunt et pedisequi. Pater priuscommittit ad instruendum: et cum multos possit habere paedagogos, non ejus, acceperunt multos paedagogos, non solum bonos, sed etiam malos, pseudo videlicet apostolos. Quapropter ipse dicit: Licet multos magistros et doctores habeant, tamen non possunt habere plures patres, videlicet nisi illum qui primum eis fidem praedicavit. Ideo misi ad Latenter eos percutit, et in laude ipsius vituperat illos, quasi dicat: Vos non estis fideles. Qui vos commonefaciat vias meas, id est, qui vos commoneat et denuntiet et quid agatur circa me, et quae praedico opere compleo,
Abbreviated transcription (Latin):
uituꝑabit᷑ quoq iniustꝰ accipiens
sententiã. mittite eũ in tenebras: et
ite maledicti in ignẽ et̾num. A qua
maledictione qͥ fuerint alieni exclu¬
si. felices regnabt̃ cũ dño. Capł.xuii.¬
ec autẽ fr̃s. id ÷ nomina falsoꝵ
tuli in me & apollo. ꝓpt̃ uos. uideli¬
cet ne uos ad inuidiã et detractionẽ
ꝓuocarẽ. ut in nob̾ discatis sub̾ hu¬
militatẽ: ne supͣ quã scͥptum ẽ unꝰ
aduersus alterũ inflet᷑ ꝓ aliquo.
Concatenatio est huiusmodi. Ut in
nob̾ discatis humilitatẽ. ne inflet᷑.
id ÷ ne suꝑbiat unus ad uersus alte¬
tista inflet᷑ ꝓ alio. id÷ ꝓ donato a qͦ
baptiratꝰ ẽ. ad uersus alterũ noua¬
tianũ. dicens se a sanctiore homine &
meliore baptismate eẽ baptizatum.
et iterũ nouatianꝰ contra donatistã
ꝓ alio nouato. uidelicet a quo ẽ bap¬
tiratꝰ dicens. sanctius ẽ baptisma
nouati. quo baptismate sũ baptiratꝰ.¬
quã tuũ: quia melior est nouatus
donato. Quis enĩ te discernit subaud̾

Expanded text:
uperabitur quoque injustus accipiens sententiam: Mittite eum in tenebras exteriores, et, Ite, maledicti, in ignem aeternum . A qua maledictione qui fuerint alieni et exclusi, felices regnabunt cum Deo. Haec autem, fratres, id est nomina falsorutuli in me et Apollo propter vos, videlicet ne vos ad invidiam et detractionem provocarem, ut in nobis discatis, subaudis humilitatem, ne, supra quam scriptum est, unus adversus alterum infletur pro alio. Concatenatio est hujusmodi, ut a nobis discatis humilitatem, ne infletur, id est ne superbia unus adversus altetista infletur pro alio, id est pro Donato, a quo baptizatus est, adversus alterum, id est Novatianum, dicens se a sanctiore homine et meliori baptismate esse baptizatum; et iterum Novatianus contra Donatistam pro alio: pro Novato videlicet, a quo est baptizatus, dicens sanctius esse baptismum Novati cujus baptismate ipse est baptizatquam tu, quia melior est Novatus Donato. Quis enim te discernit? subaudis
Abbreviated transcription (Latin):
& cogitationes siue consilia cordiũ:
Scd̾m qd̾ beatus augustinus dicit.
singulis electis manifestabit oꝑa. &
cogitationes omiũ electoꝵ: nec erit
qd suis quisq aꝑiat amicis & abscon¬
dat alienis. ubi nullus erit alienus.
tuũ: nox est. Non enĩ scimꝰ mortales.
corda mortaliũ. Lux autẽ ꝑ quam
manifestabunt᷑ ista omĩa. ipse ds
est: qui est ueralux. Uideamꝰ qd sub

Expanded text:
et cogitationes, sive consilia cordium? Secundum quod beatus Augustinus dicit, singulis electis manifestabit opera et cogitationes omnium electorum: nec erit quod suis non aperiat amicis, et abscondat alienis, ubi nullus erit alienus. tuum, nox est. Non enim scimus mortales corda mortalium; lux autem per quam manifestabuntur ista omnia ipse Deus est, qui est vera lux: videamus quid sub
Abbreviated transcription (Latin):
homines iudicare de alio. plus
homo utiq de seipso: s d̾s plus
de homine. quã homo de se. Tanta
ꝓfunditas ÷ in homine. ut lateat
plerunq hominẽ in quo ẽ. Quanta
ꝓfunditas infirmitatis latebat in
petro. quando qͥd intus inse ageret᷑
illi xp̃c p̾nuntiabat: qd̾ ipse inse igno¬
rabat. Itaq sub̃ qui a nescitis qͥd sit
in homine. & dñs ÷ qͥ discernit & iu¬
dicat me: nolite ante tẽpꝰ iudicare.
quoadusq ueniat dñs ad iudicium.
De aꝑtis reb que cognosci possunt qͦ
animo fiant. ꝑmittit᷑ nob̾ iudicare.
Uerbi grã. Sicut ÷ homicidiũ adul

Expanded text:
homines de alio judicare, plus homines de alio judicare, plus homo utique de seipso: sed Deus plus de homine, quam de se homo. Tanta profunditas est in homine, ut lateat plerumque ipsum hominem in quo est, quanta profunditas infirmitatis latebat in Petro, quando quid intus in se ageretuilli Christus praenuntiabat quod ipse in se ignorabat. Itaque, subaudis qui nescitis quid sit in homine, et Dominus est qui discernit et judicat me, nolite ante tempus judicare, quoadusque veniat Dominus ad judicium. De apertis rebus quae cognosci possunt quo animo fiant, permittitur nobis judicare, verbi gratia: sicut est homici
Abbreviated transcription (Latin):
trahunt iniuste. quidã extollunt
suis fauorib. tñ non id̾o iustificatus
sum apud me. neq iustificatũ me
credo ẽẽ ꝑ hoc apud dm̃. qͥa nescio
utrũ placeant ei que ego ago. aut
qualit̾ ea accipiat. qͥ meliꝰ cognoscit
qͥd sit in me quã ego: qm̃ & si in ma¬
ximis oꝑib peccatoꝵ ñ deliqui. sal¬
tem in cogitationib peccaui. Meliꝰ¬
me duudicatis & detraͬitis: & meliꝰ
ds quã ego. Uñ sequit᷑. Qui autẽ ui¬
dicat me: dñs est. Non ido bona ÷
conscientia mea. qͥa laudat me a¬
liquis: neq ideo mala. si uos diiu
dere: qui aliqͥd rep̃hensibile in eo
uidet. qd̾ eiꝰ ocłis offendit. Uos aũt
nolite me iudicare et detrahere.
qͣsi seductorẽ & rusticanũ. aliudq
ostentantẽ ext̾ius. & aliud oꝑantẽ
int̾iꝰ. qm̃ dñs iudicat me. id ÷ discer¬
nit & ꝓbat causam meã. et consi¬
derat actus meos. qui nouit ñ solũ
de oꝑib s etiã de cogitationib
iudicare. Quantũ et enĩ possunt

Expanded text:
trahant injuste, quidam extollant suis favoribus: tamen non ideo justificatus sum apud me, neque justificatum esse credo per hoc apud Deum, quia nescio utrum placeant ei quae ago, aut qualiter ea accipiat, qui melius cognoscit quid sit in me quam ego, quoniam et si in maximis operibus peccatorum non deliqui, saltem in cogitationibus delimelius Deus quam ego. Unde et sequitur: Qui autem judicat me, Dominus est. Non ideo bona est conscientia mea, quia laudat me aliquis; neque ideo mala, si vos illamdere, qui aliquid reprehensibile in eo videt, quod ejus oculos offendit. Vos autem, nolite me judicare et detrahere quasi seductorem et rusticum, aliudque ostentantem exterius, et aliud operantem interius, quia Dominus judicat me, id est, discernit et probat causam meam et considerat actus meos, qui novit non solum de operibus, sed etiam de cogitationibus judicare. Quantum enim possunt
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ & ꝑcontrariũ. qͥa ñ erant
illi qͥ seducti fuerant a pseudo apłi ᷤᷤ
saturati diuinis mystiis: neq di¬
uites. neq regnabunt sine illis.
Hoc autẽ qd̃ seqͥtur optatiue atq¬
gendũ. & utinã regnaretis mͦ ut¬

Expanded text:
er contrarium, quia non erant illi qui seducti fuerant a pseudoapostolis, saturati divinis mysteriis, neque divites, neque regnabant sine illis. Hoc autem quod sequitur optative atqrendum; et utinam regnetis m
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs ille ñ habet: Dedit tibi hoc
donũ. donatꝰ an ds: Utiq ds̃ do¬
nis suis & grã hoc facit: dans uni
qd̃ ñ habet alius. Quid autem
habes diuinoꝵ dõnorũ quod ñ
accepisti. subaudis ado: Iam sa-¬
turati estis sub aud̃ diuinis myste¬
riis. lam diuites ẽstis facti in om̃i¬

Expanded text:
s ille non habet? Dedit tibi hoc donum Donatus, an Deus? Utique Deus donis suis et gratia hoc facit, dans uni quod habet alter. Quid autem habes donorum divinorum quod non accepisti? subaudis a Deo. Jam saturali estis, subaudis divinis mysteriis
Abbreviated transcription (Latin):
lia. cuiꝰ auctor criminis ñ alit̾ ꝑmit¬
tit᷑ a nob̾ dampnari. scđ̾m auctorita¬
tia & ieiunto. quando pleriq ho¬
minũ dicunt se ñ posse abstinere ã
uino & carnib et qd̾ ñ possunt ie¬
iunare. ñ est nrm̃ iudicare. quia
possunt & bono animo fieri. & ma¬
lo. sicut & de cogitationib & de his
que in occulto fiunt. que licet di¬
cantur ñ tam̃ ꝑ approbationẽ pa-¬
tent. s debemꝰ dño iudiciũ reserua¬
re: quia siqͥs de his uult iudicare
que incerta habent᷑. omĩpotenti do̾
tur. Pertinet autẽ ad nos ne ꝑnici¬
osa opinione fallam᷑. quia ñ possu¬
mus hominũ indagare conscientiã
de rebus incognitis iudiciũ ꝓferen¬
do: quo adusq ueniat dñs ad udi¬
ciũ. qui et illuminabit. id÷ mani¬
festabit. denudabit. reuelabit ab¬
scondita. sub oꝑa. tenebrarũ. que ad
tenebras ꝑpetuas ducunt hominem.
Uel abscondita oꝑa tenebrarũ dic̃¬
a bonis & malis. Et ñ solũ oꝑa re

Expanded text:
 auctorem criminis non aliter permittitur nobis damnare, secundum auctoritatia et jejunio, quando plerique hominum dicunt se non posse abstinere a vino et carnibus, et quod non possint jejunare, non est nostrum judicare: quia possunt et bono animo et malo fieri: sicut et de cogitationibus et de his quae in occulto fiunt, quae, licet dicantur, non tamen per approbationem patent, sed debemus Domini judicio reservare, quia si quis de his judicat quae incerta habentur, omnipotenti Deo, tur. Pertinet autem ad nos, ne perniciosa opinione fallamur: ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de rebus incognitis judicium do quoadusque veniat Dominus ad judicium: qui et illuminabit, id est manifestabit, denudabit, revelabit abscondita, subaudis opera, tenebrarum quae ad tenebras perpetuas ducunt hominem, vel abscondita opera tenebrarum dica bonis et malis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt secuti. & eiꝰ p̃dicationẽ audie¬
runt. Dicebant etiã illũ seductorẽ:
& false doctrine p̃dicatorem. hono¬
rantes ampliꝰ pseudo apłos. seducto¬
res suos qͥblande loquebant᷑. quã
illũ qui ueritatẽ p̃dicans. eoꝵ ui¬
cia redarguebant. Quod ut apło
manifestũm ẽ: inter cet̾a scͥpsit
etiã ista que hic dicunt᷑. ostendens
hoc debere intelligi de se & sentiri.
qd̾ ds illũ ad apłatus dignitatem
elegerat inquiens. Sic nos me et
barnabã & sostenẽ existimet hõ
chorintius uł aliꝰ quilibet ut mi¬
nistros xp̃i. Ac si diceret aliis uerb̾.
Nolite nos chorintii despicere. ac
que illi p̃dicant. & qui illos in t̾ra
positus ad huc mortalis uocauit.¬

Expanded text:
sunt secuti, et ejus praedicationem audierunt. Dicebant etiam illum seductorem et falsae doctrinae praedicatorem, honorantes amplius pseudoapostolos seductores suos, qui eis blande loquebantur quam illum qui, veritatem praedicans, eorum vitia redarguebat. Quod ut Apostolo manifestatum est, inter caetera ista scripsit, quae hic dicuntur, ostendens hoc debere intelligi de se et sentiri, quod Deus illum ad apostolatus dignitatem elegerat, inquiens: Sic nos, me, et Barnabam, et Sosthenen existimet homo, Corinthius, vel alius quilibet, ut ministros Christi; ac si diceret aliis verbis: Nolite, o Corinthii, nos despicere ac squae illi praedicant, et qui illos in terra positus adhuc mortalis vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
dicationi insistit: s ut adõ p̃miũ sui
laboris ꝑcipiat. Igit᷑ si eugłium ꝑ
malos ñ dispensaret᷑. nequaquã dñs
diceret. que dicunt bona facite. & que
faciunt mala. facere nolite. Rursus
si ꝑbonos ñ dispensaret᷑. nequa quã
alibi apłis diceret. Imitatores mei
estote: sicut & ego xp̃i. Multi ergo
dispensatores sunt: ꝑ quoꝵ minist̾iũ
ꝑuenit᷑ ad et̾nam salutẽ. S querit᷑¬

Expanded text:
mium sui laboris percipiat. Igitur si Evangelium per malos non dispensaretur, nequaquam Dominus diceret: Quae dicunt bona, facite: et quae faciunt mala, facere nolite . Rursus, si per bonos non dispensaretur nequaquam Apostolus alibi diceret: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Multi ergo dispensatores sunt per quorum ministerium pervenitur ad aeternam salutem; sed quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
funda myst̾ia de diuinitate omĩ¬
potentis di cõmitt̾ent: simplicio¬
rib uͦ simpliciora que caꝑe posses.
Qd̃ utrunq id em̃ egregius p̃dica¬
tor agebat: sicut ipse dixit. Sapien
dispensator erat ipse. ideoq se hoc
uolebat haberi a suis auditoribus:
qd̃ erat idem minist̃. xp̃i. & dispen¬
sator sacram̃toꝵ eiꝰ. in quo ñ uerbũ
tantũ. s uirtus fulgebat. Hic iam
queritur int̾ dispensatores. ut fi¬
delis quis inueniatur. Licet qͥdã
hunc uersicłm in t̾rogatiue uelint
legere. tam̃ scđ̾m beatũ augustinũ
potiꝰ ÷ affirmatiue legendũ. sicut
sequens manifestabit sensus. Hic.
id ÷ in p̃senti scło querit᷑ & conside¬
rat᷑ a deo ut fidelis dispensator. quis
inueniat᷑ int̾ dispensatores aliof. sic̃
ego sũ & barnabas. Pseudo gͥ apłi
xp̃i discordant. Nam in hoc ñ erant
fideles dispensatores: quia attere¬
bant uerbũ di et defraudabant.
Paulus autẽ fideł dispensator erat:

Expanded text:
funda mysteria de Divinitate omnifunda mysteria de Divinitate omnipotentis Dei committerent, simplicioribus vero simpliciora quae capere possent, quod utrumque idem egregius praedicator agebat, sicut ipse dixit: Sapientdispensator erat iste, ideoque se hoc volebat haberi a suis auditoribus quod erat, id est minister Christi et dispensator sacramentorum ejus, in quo non verba tantum, sed virtus fulgebat. Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Licet quidam hunc versiculum interrogative velint legere, tamen secundum beatum Augustinum potius est affirmative legendus: sicut sequens manifestabit sensus: Hic, id est in praesenti saeculo, quaeritur et consideratur a Deo, ut fidelis dispensator quis inveniatur inter dispensatores alios, sicut ego sum et Barnabas. Pseudo igitur apostoli ina Christi discordant. Nam in hoc erant infideles dispensatores, quia adulterabant verbum Dei et fraudabant. Paulus autem fidelis dispensator erat,
Abbreviated transcription (Latin):
S
ministrat: sicut paulus qui & ser¬
uabat. uł p̃dicabat & ministrabat.
Xp̃o etiã ministrat: qui bona tẽpo¬
ralia ꝓ amore eiꝰ pauꝑib erogat. Qd̃
idem apłs attendebat. ñ solũ de aliis
pauꝑes sustentando: s & de hoc qd̾
labore manuũ ad quirebat. Quod
autẽ sequit᷑ & dispensatores myste¬
rioꝵ dĩ: & ut quidã cõdices habes
minist̾ioꝵ dĩ. meliꝰ ÷ dicere myste¬
rioꝵ. quia si dixerimꝰ minist̾iorũ.
dispensatores mist̾ĩoꝵ: intelligimꝰ
illos electos ad dispensanda suis
Dispensatores gͦ fuerunt: quia
sicut quis pat̾familias eligit dis¬
pensatorem in domo sua. qͥ conser¬
uis siuis scd̾m uoluntatẽ suã. sin¬
gulis illoꝵ bona sua distribuat.
quibusdam ãplius. quib dã minꝰ.
& qͥbusdã hora t̾eia qͥbusdã nona:
sic xp̃c elegit paulũ & reliquos. qͥ
my steria euangłii sui. scđ̾m qͣlita¬
tem auditoꝵ distribuerent: ꝑfe¬
ctis uidelicet & qui capatioris sen
sus intellectusq erant. alta & pro¬

Expanded text:
s ministrat, sicut Paulus, qui et servabat, vel praedicabat, et ministrabat. Christo etiam ministrat qui bona temporalia pro amore ejus pauperibus erogat, quod idem Apostolus adimplebat; non de alienis pauperes sustentod autem sequitur: Et dispensatores mysteriorum Dei: et, ut quidam codices habent, ministeriorum Dei, melius est dicere mysteriorum Dei, quia si dixerimus ministeriorum, dispensatores mysteriorum, intelligimus illius electos ad dispensanda suis Dispensatores ergo fuerunt, quia sicut aliquis paterfamilias elegit dispensatorem in domo sua, qui conservis suis secundum suam voluntatem singulis illorum bona sua distribuat, quibusdam amplius, quibusdam minus, et quibusdam hora tertia, quibusdam nona : sic Christus elegit Paulum, et reliquos qui mysteria Evangelii sui secundum qualitatem auditorum distribuerent, perfectis videlicetsque erant, alta ac pro
Abbreviated transcription (Latin):
similes. xp̃o estimetis. s ut minis¬
ministrauimꝰ. Minist̾. xp̃i est. qͥ
p̃ceptũ eiꝰ seruando imitatur illũ:
sic̃ ipse dicit. Qui michi ministrat:
me sequatur. Ille etiã xp̃i minister
est. qui eius euangłiũ p̃dicando aliiᷤ¬

Expanded text:
 ut minisministravimus. Minister Christi est qui praeceptum illius servando imitatur illum, sicut ipse dixit: Qui mihi ministrat, me sequatur . Ille etiam minister Christi est qui ejus Evangelium praedicando alii
Abbreviated transcription (Latin):
manis utuntur. & humanis lau-¬
dib uł fauorib delectant᷑. loquen¬
tes et p̃dicantes philosophice. ut
ab hominib laudent᷑: quia neq
contra leges diuinas neq contra
humanas aliqͥd ꝑpetro. Humanas
leges uł laudes diei cõparat: quia
illi habent᷑ & uidentur clari & io¬
cundi. qui in illis edocti st̃. & quia
in aliquo contra leges diuinas atq
humanas egisse: quia nulli uicio sub¬
iaceo. Quare: Nichil enĩ sub mali
michi coneuis sũ. id ÷ nulliꝰ cͥminis
malũ in me recognosco. postqũã ꝑ
sensus. Si ego me in rep̃hensibilem
inuenio. qui meipsũ meliꝰ noui qͣm
uos. quomͦ potestis iudicare consci¬
entiã meã. quomͦ ualetis uos exami-¬
nare. quo animo & intentione fa-¬
cio quicqͥd facio: maxime cũ nemo
sciat hominũ que sunt in homine.
nisi sp̃c hominis qui inipso ẽ: fe¬
lix conscientia: que ita secure de
se audet loqͥ. Et ne uideret᷑ apłs

Expanded text:
gibus utuntur, et humanis laudibus et favoribus delectantur, loquentes et praedicantes philosophice, ut ab omnibus laudentur: quia neque contra leges divinas, neque contra humanas aliquid perpetro. Humanas leges vel laudes diei comparat, quia illi habentur et videntur clari et jucundi qui in illis edocti sunt, et quiin aliquo contra leges divinas aut humanas egisse, quia nulli vitio subjaceo. Quare: Nihil enim, subaudis mali, mihi conscius sum, id est, nullius criminis malum in me recognosco, postquam persensus: si ego meipsum irreprehensibilem invenio qui melius meipsum novi quam vos, quomodo potestis dijudicare conscientiam meam, quomodo potestis examinare quo animo et intentione facio quidquid facio, maxime cum nemo sciat hominum quae sunt in homine, nisi spiritus hominis qui in ipso est? Felix conscientia quae ita secure de se aud
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis qͥs inueniat᷑. uidelicet ut qd̃
p̃dicat ore. oꝑib exornet. Michi
autẽ ꝓ minimo ÷ ut a uob̾ iudicer.
aut ab humano die. Pseudo apłi
atq phylosophy. & quidã chorin¬
tioꝵ seducti ab illis. duudicabant
siue deridebant paulũ apłm. eo qd̃
dicentes. Si petrus. andreas. iacobus.
ioħes. qui piscatores fuerunt. rustice
p̃dicant & ñ scolastice: ñ est adeo
mirũ. Quare autẽ paulus imitator
sophice siue dialectice disputans sit.
Non ẽ gͦ aliuid nisi qͥa & magus et
sotiũ eẽ petri. aliorũq apłoꝵ. Alit̾
enĩ p̃dicat ext̾ius: atq alit̾ ĩnt̾ius¬
ãgit in occulto. S apłs ñ curans

Expanded text:
iatur, videlicet, ut quod praedicat ore, operibus exornet. Mihi autem pro minimo est ut a vobis judicer, aut ab humano die. Pseudoapostoli atque philosophi et quidam Corinthiorum seducti ab illis, dijudicabant seu deridebant Paulum, eo quod dicentes: Si Petrus, Andreas, Jacobus et Joannes, qui piscatores fuerunt, rustice praedicabant, et non scholastice, non est adeo mirum; quare autem Paulus, imitator sophice, sive dialectice disputet, Non est ergo aliud, nisi quia magus et socium esse Petri aliorumque apostolorum. Aliter enim praedicat exterius, atque aliter agit interius in occulto.
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾ ur̃a ẽ: ut si uultis ꝓ do moriami¬
ni temporalit̾. ut uiuatis et̾naliter.
Siue p̃sentia sub hona ⁊ cõmoda.
urã sunt. ut pauꝑib ea distribua¬
tis. a quib recipi mereamini: & de
cetero uiuatis et uestiamini. Siue
futura gaudia ur̃a sunt: ut bene
conuersantes in hoc scło. ad ea pos¬
sidenda quandoq ꝑueniatis. Oĩa
enĩ que dixi & que facta sunt. urã
nitatẽ creata sunt. Uos autẽ xp̃i
sub̾ serui ẽẽ debetis: duob modis.
Uł quia ꝑ illũ qͥ est uerbũ d̃i patͥs.
cũ non essetis creati estis: uł cũ ꝑ¬
diti eẽtis. ꝑ illũ redempti estis. xp̃c
autẽ. dĩ sub̃ filius ẽ & ab illo habet
eẽ tam scdm diuinitatẽ. quã scđ̾m

Expanded text:
stra est, ut si vultis pro Deo moriamini temporaliter, et vivatis aeternaliter; sive praesentia, subaudis bona et commoda vestra sunt, ut pauperibus ea distribuatis, a quibus recipi mereamini, et de caetero vivatis et vestiamini; sive futura gaudia vestra sunt, ut bene conversantes in hoc saeculo, ad ea possidenda quandoque perveniatis. Omnia enim quae dixi et quae facta sunt, vestra nitatse servi debetis duobus modis: vel quia per illum qui est Verbum Dei Patris, cum non essetis, creati estis: vel cum perditi essetis, per illum redempti estis. Christus autem Dei, subaudis Filius est, et ab illo habet e
Abbreviated transcription (Latin):
& peccm̃ incredulitatis ñ haberent.
Et quid sequitur: Nunc aũ excusati¬
onẽ ñ habent de pecc̃o suo. Q qnͣuis
dm̃ eẽ nescirent. tam̃ qi rem impiã
faciebant & iniustã. innocentẽ damp¬
nantes ñ erant nescii: ideoq rei te¬
possumus intellig̾e aerias potestates.
demones uideł ꝑ hunc aerẽ discur¬

Expanded text:
 peccatum incredulitatis non haberent . Et quid sequitur: Nunc, inquit, excusationem non habent de peccato suo. Et quamvis Deum esse nescirent, tamen, quia rem impiam faciebant et injustam, innocentem damnantes, non erant nescii, ideoque rei tepossumus intelligere aereas potestates, daemones videlicet per hunc aerem discur
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatis uł utilitatis apud philosophos
& potentes huius seculi uidebantur eẽ:
ut ea que sunt destrueret. id÷ ut illoꝵ
sapientiã euacuaret. qui apud se aliqͥd
uidebantur ẽẽ. Et quare eleg̾it infir¬
ma mundi & ñ fortia:. manifestat ex
homo in conspectu eus. Sapientes &
potentes non possunt gloriari. qr ñ
sunt ab eo uocati ꝑꝑ suam sapiãm.
aut diuitias : nec habent sapientiã
& ũ possunt gloriari ꝓꝑ sapĩam suã
& diuitias se eẽ electos. Ex ipso aũ
uos estis in xp̃o iħu. Ex ipso deo pas
tre estis: quia ab ipso creati estis.
Uel ex ipso estis in xp̃o. id÷ ex deo
patre factũ ÷ ut in cristũ crederetis:
&̾ firmi sitis infide iħn xp̃i. P roposi¬
tũ ⁊ dispositio dei patris fuit. ut ꝑ
debemus puerilit̾ intellig̾e filiũ
dĩ scd̃m diuinitatẽ eẽ factũ. pͥmo
genitũ a deo patre ante oĩa secła.
licet scdm humanitatẽ factus sit

Expanded text:
dignitatis vel utilitatis a philosophis et potentibus hujus saeculi videbantur esse, ut ea quae sunt destrueret, id est ut illorum sapientiam evacuaret, qui apud se aliquid videbantur esse. Et quare elegerit infirma mundi et non fortia, manifestat ex homo, in conspectu ejus. Sapientes et potentes non possunt gloriari, quia non sunt ab eo vocati propter suam sapientiam aut divitias: nec habent sapientiam et non possunt gloriari propter sapientiam suam et divitias se esse electos. Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu. Ex ipso, id est Deo Patre, estis, quia ab ipso creati estis: vel ex ipso estis in Christo, id est, ex Deo Patre factum est ut in Christum crederetis, et firmi sitis in fide Christi Jesu. Propositum enim et dispositio Dei Patris fuit, ut pedebemus pueriliter intelligere Filium Dei secundum divinitatem esse factum, sed genitum a Deo Patre ante omnia saecula, lic
Abbreviated transcription (Latin):
ds absq coniuge filiũ filiũ genuisse.
Sicut scͥptũ est in iob. in uerb̾ eliphat.
ostendam sapientes. phylosophos
uidelicet. in astutia eoꝵ: cũ filium
meũ exuirgine nasci fecero.
sicut donatiste a donato. & apolli¬
nariste. & manichei. Omĩa enĩ urã
sunt. Si uos di estis: omĩa dĩ ur̃a st̃.
Que omĩa᷑ Siue paulꝰ sub̾ minist̾
est ut utamini bene his que inmun¬
do habent᷑. & ut credatis illũ ꝑ u̾bũ
di ẽẽ factũ.Siue uita sub̾ p̾sens in qͣ

Expanded text:
 Filium genuisse. Scriptum est enim in Job , in verbis Eliphaz: ostendam, sapientes, philosophos videlicet, in astutia eorum, cum Filium meum ex virgine nasci fecero. sicut Donatistae a Donato, Apollinaristae et Manichaei. Omnia enim vestra sunt, si vos Dei estis, omnia Dei vestra sunt: quae omnia? sive est, ut utamini bene his quae in mundo habentur, et ut credatis illum per verbum Dei esse factum; sive vita, subaudis praesens, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
ita ÷ intelligendũ. factus ⁊ nob̾ sapi¬
entia: id÷ factũ ÷ ut nob̾ fieret sa¬
pientia. ⁊ nos faceret sapientes. Ta¬
le quid in psalmo habetur: factus
ẽ mͥ dñs in refugiũ. Quod nichil ẽ
aliud: nͥ factũ ÷ ut in illo refugiũ
haberemus. Et in ꝓpheticis libris.
factum ẽ uerbũ diĩ ad iohel & ad iosue:
id: factũ ÷ ut loqueretur uerbum dñi

Expanded text:
intelligendum: Factus est nobis sapientia, id est, factus est ut nobis esset sapientia, et nos faceret sapientes. Tale quid in Psalmo habetur: Factus est mihi Dominus in refugium , quod nihil est aliud nisi, factus est, ut in illo refugium haberemus. Et in propheticis libris: Factum est Verbum Domini ad Joel et ad Osee, id est, factum est ut loqueretur Verbum Domini