comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ductaq exempla dathan ⁊ abyron. qͦs re
atum scismatis t̾ra uiuos absorbuit. nec
nec tanto malo uindictam dei aliqͣndo de¬
fuisse monstratum ÷. His auditis. comes
ex parte usus ⁊ consilio: ⁊ respondit se in
obedientiã innocentii pape posse dari con¬
sensũ: s in restitutionẽ ep̃oꝵ. qͦs de sedib¬
sus expulerat. nulla ratione posse induci:
qm̃ implacabilit̾ eum offenderant: ⁊ iura¬
uerat se eorum pacem nullo tempore sus¬
cepturũ. Diu ꝑ int̾nuntios ꝓtractꝰ ẽ ser¬
mo. ⁊ dum uicissim ũbis se mutuo occu¬
pant: uir dĩ efficatiora arma corripiens.
ad altare di scm̃ oblaturꝰ. ⁊ supplicatur᷑ ac¬
cedit. Intͣuerãt eccłiam quib licebat. diui¬
nis int̾eẽ mysteriis: comes sustinebat pro¬
forib. Pactis igit᷑ consecͣtionib. ⁊ pace data
⁊ diftusa in popłm: homo di iã ñ se agenᷤ
ut hominem. corpꝰ dñi suꝑ patenã ponit.i

Expanded text:
ducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos pro ducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos pro reatu schismatis terra vivos absorbuit , nec nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His auditis, Comes ex parte sano usus est consilio, et respondit se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum: sed in restitutione episcoporum, quos de sedibus expulerat, nulla ratione posse induci; quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam quibus licebat divinis inteforibus. 38. Peractis igitur consecrationibus, et pace data et diffusa in populum, Vir Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit et
Abbreviated transcription (Latin):
cessũ. Extinctis itaq sacram̃talib illis
luminib extineta ÷ deinceps tota uircꝰ
diaboli. ⁊ mulieri post confessionẽ cõmu¬
nicanti numqͣm postea apparut inimicꝰ:
s irreg̾islibilit̾ eliminatꝰ aufugit.
Significatũ ÷ interim comiti ꝑuiros
illustres. ⁊ ei familiares qd̃ abbas clare
giosi uiri colloquiũ eiꝰ expeterent: qͦrũ
loquiũ: qͥa pot̾at fieri. ut cõmunicato
tũ eis consilio. ⁊ facile ẽẽt. qd uidebat᷑ dił¬
ficile: ⁊ qd̃ uidebat᷑ impossibile. possibile
rederit᷑. Itaq apud parcina eũ. hinc in¬
de conueniunt. Cumq ageret᷑ de diuisione
eccłie. ⁊ de scissure obstinatione. que infra
alpes in sola aquitania. qͣsi nebule corrup¬
te consederat. multis modis ⁊ rationib a
serus di comiti ÷ intimatũ. qd̃ eccł̃ia u
na : ⁊ qͥcquid extͣ eam ẽ. qͣsi extͣ archam
iudicio dei necesse ÷ interire. ⁊ dilui. Ad¬

Expanded text:
cessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis cessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis luminibus, exstincta est deinceps tota virtus diaboli; et mulieri post confessionem communicanti, nunquam postea apparuit inimicus, sed irregressibiliter eliminatus aufugit. 58. Significatum est interim Comiti per viros illustres et ei familiares, quod Abbas Clarae-giosi viri colloquium ejus expeterent; quorumloquium, quia poterat fieri ut communicato cum eis consilio, et facile esset quod videbatur difficile, et quod videbatur impossibile, possibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde conveniunt. Cumque ageretur de divisione Ecclesiae et de scissurae obstinatione, quae infra Alpes in sola Aquitania quasi nebulae corruptela consederat, multis modis et rationibus a servis Dna est, et quidquid extra eam est, quasi extra arcam, judicio Dei necesse est interire et dilui. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
olas potest agat. Egit mulier qd̾ iussũ
siurat: ⁊ recubans in lecto suo signo cru¬
ppmunita. uexta se baculum ponie. Ad¬
abillt continuo. s nec ad consuetum opꝰ
Nee ad ip̃m cubile p̾sumit accedere: mina
Stamn acerrime. qd̾ discedente uiro dei.
sem et supplicia reu̾tet᷑. Instabat dies
mira ⁊ uoluit uir dĩ ꝑ edictum ep̃i po¬
pilũ in eccłia accersiri. Cumq ip̃a die po¬
qulus maximꝰ ad eccł̃iam conuenisset:
as missarũ sollempnia comitantib ep̃is
aufeido carnotense ep̃o. ⁊ brictio namne¬
tensi. ipe ad umbonem conscendit: ⁊ it os
qͥ in eccł̃ia erant. candelas accensas in ma¬
nib teneant locuturꝰ edicit. Qd̃ ⁊ ipse cũ
ep̃s.⁊ ilericis faciens. in auditos diaboli
ausus publice apit: ⁊ fornicatorẽ sp̃m.
qͥui tam horrenda inquinam̃ta etiã contͣ
naturam suam exarserat. cũ omniũ fi¬
deliũ qui aderant subscriptione a nathe¬
matiatr ⁊ auctoritate xp̃i. tam ad illam
q̃m ad oñs mulieres. deinceps irrt̾dicit ac¬

Expanded text:
 potest, agat. » Egit mulier quod jussum fuerat, et recubans in lectulo suo, signo crucis munita, juxta se baculum ponit. Adest ille continuo, sed nec ad consuetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere: minatur tamen acerrime, quod discedente Viro Dei, ejus supplicia reverteretur. Instabat dies dominica, et voluit Vir Dei per edictum episcopi populum in ecclesiam accersiri. Cumque ipsa die maximus populus ad ecclesiam convenisset, inter Missarum solemnia, comitantibus episcopis Gaufrido Carnotense episcopo et Brictio Nannetensi, ipse ad ambonem conscendit; et ut omnes qui in ecclesia erant, candelas accensas in manibus teneant, locuturus edicit. Quod et ipse cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus publice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, etiam contra naturam suam exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptione anathematisat, et auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit ac
Abbreviated transcription (Latin):
bilis apparere. Post modũ uero felictt̾ in
es ꝓficiente: ⁊ usu sc̃e p̃dicationis ⁊ exem¬
plo conu̾sationis: recte u̾bum di in manu
piscatoris d̃i. tam copiosas pisciũ rationa¬
liũ multitudines cepit concludere: ut de
singulis eiꝰ capturis. nauicula domꝰ illiꝰ
impleri posse uideret᷑. Unde factũ ÷. ut in
breui maiori miraculo p̃ omĩb que in
bac uita gessit miraculis: ꝑ unũ hoĩem
languidũ cooꝑante gr̃a dĩ. obscura usq
ficeret᷑. Iam uero ad eandẽ claritatẽ. conflu¬
ente cotidie diu̾sarũ regionũ ⁊ ordinum
multitudine copiosa. de locis angustioribꝰ.
uallis illiꝰ domꝰ claustralis habitationis ñ
sine diuinis quib dam reuelationib tͣns¬
late spatiosiorẽ ⁊ planiorẽ locũ inhabita¬

Expanded text:
bilis apparere. Postmodum vero feliciter in bilis apparere. Postmodum vero feliciter in eo proficiente et usu sanctae praedicationis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est, ut in brevi, majori miraculo prae omnibus, quae in hac vita gessit, miraculis, per unum hominem languidum, cooperante gratia Dei, obscura usqueficeretur. Jam vero ad eamdem claritatem confluente quotidie diversarum regionum et ordinum multitudine copiosa, de locis augustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis non sine divinis quibusdam revelationibus translatae, spatiosiorem et planiorem locum inhabita
Abbreviated transcription (Latin):
tes ali in sublime porrecti: ⁊ lucens am.¬
plꝰ illustraret ecclłiam uelut de submodio¬
hra constituri. Quotiens eũ necessitas a¬
uͦͣ foias monasteriũ thebat: seminabat
gomtificis ip̃m actitabat: ad nutũ qͦo p̃
silũ ceteroꝵ ubicũq eoꝵ aliquẽ contigiᷤ¬
ler adeẽ. in om̃ib eo magis saẽdotib de¬
feins: quo pleniꝰ intellexerat. que mini¬
sus xp̃i reuerentia deberet᷑. Innata enĩ
erat ei. a puero uerecundia: que ⁊ in eo
usq in diem ꝑseuerauit extremũ. Inde
erat. qd̾ licet magnꝰ eẽt ⁊ excelsus in ũbo
głe: numqͣm tam̾ sicut sepe testatꝰ÷. in
qͣnlibet humili cetu sine metu ⁊ reueren¬
tia ũbum fecit: tacere potiꝰ desiderans. ni¬
si aut obedientia aut conscientit ꝓprie
stimulis urgeret᷑. cũ timore dĩ ⁊ caritate
nardꝰ in illa ualle sua. ⁊ uicinis ciuitan.¬
b ⁊ regionib multis. ⁊ magnis floreret
untutib ⁊ miraculis: cepit magis ae
magis in oculis omiũ. mirabilis ⁊ uenera¬

Expanded text:
bet in sublime porrecti; et lucens amplius illustraret Ecclesiam velut de sub modiobrum constituti. Quoties eum necessitas aliqua foras monasterium trahebat, seminabat Pontificis actitabat, ad nutum quoque praesulum caeterorum, ubicunque eorum aliquem contigisset adesse, in omnibus eo magis sacerdotibus deferens, quo plenius intellexerat, quae ministris Christi reverentia deberetur. Innata enim erat ei a puero verecundia, quae et in eo usque ad diem perseveravit extremum. Inde erat, quod licet esset magnus et excelsus in verbo gloriae, nunquam tamen, sicut saepe testatus est, in quamlibet humili coetu sine metu et reverentia verbum fecit, tacere potius desiderans, nisi aut obedientia, aut conscientiae propriae stimulis urgeretur cum timore Dei et charitate nardus in illa valle sua, et vicinis civitatibus et regionibus, multis et magnis floreret virtutibus et miraculis, coepit magis ac magis in oculis omnium mirabilis et venera
Abbreviated transcription (Latin):
ita demũ susceptꝰ in osculo pacis. humili¬
ratẽ suam tanti uiri ueneratione confu¬
sam. ñ sine gͣui gemitu causabat᷑. In cutꝰ
pectore singularem obtinuit ex eo tem¬
pore locũ. ut fierent deinceps duo illi fi¬
lii splendoris. cor unu̾ ⁊ anma una .⁊ se
uiro reuerentissimo Guidone. pͥore uene
rabile. ⁊ a cet̾is fr̃ib eodem affectu. ⁊ ue
neratione susceptꝰ ÷ seruus xp̃i: exultani¬
b illis in gaudio. quia qualẽ eum per
epłam priꝰ nouerant: talem inueneit̾ ⁊
p̃sentem. Ceterũ cum in reliqͥs omĩb edi¬
ficarent᷑: unũ fuit. qd̃ p̃dictũ pͥorem car¬
tiisiensem aliqͣtenꝰ mouit: stram̃tum ui¬
delicet animał. cui idem uir uenerabilis

Expanded text:
ita demum susceptus in osculo pacis, humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor unum et anima una, et se viro reverendissimo Guigone Priore, et a caeteris fratribus eodem affectu et eadem veneratione susceptus est Servus Christi, exsultantibus illis in gaudio, quia qualem eum per epistolam prius noverant, talem invenerunt et praesentem. Caeterum cum in reliquis omnibus aedificarentur, unum fuit, quod praedictum Priorem Cartusiensem aliquatenus movit, stratura videlicet animalis, cui idem Vir venerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
uouerat. fidelit̾ exoluit. In quo potissimũ
notũ. fecit dñs. a qͣnta ꝑfectione sc̃e con¬
usationis grãm. iste dei famulꝰ beruardꝰ¬
cpit. qui in eiꝰ sp̃u qͥ fecit que futura st̃
qd̾ erat futurum: uidere potuit. qͣsi rã¬

Expanded text:
voverat fideliter exsolvit. In quo potissimum voverat fideliter exsolvit. In quo potissimum notum fecit Dominus, a quanta perfectione sanctae conversationis gratiam iste Dei famulus ceperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi ja
Abbreviated transcription (Latin):
nis uberib nutriendos cõmittere illusts
femina refugiebat: qͣsi cũ lacte mat̾no.
mat̾ni quodam modo boni in fundens eis
naturã. Cũ aũ creuissent. qͣm dui sub
manu eius erant. heremo magis qͣm cu¬
rie nu t̾ebat: ñ paciens delieatiores assu¬
escere cibos. s grossiorib ⁊ cõmunib pas¬
cens: ⁊ sic eo x̃parans ⁊ instituens. dño
diti aͥ ꝓ forib dom̃ astabant. uidentes qd̾
artiuitatis sue. germanꝰ illiꝰ a quo custo¬
diedat᷑: uidensq eum ad eccłiam ꝓperantẽ:
carde inqͥt gerarde uenisti. Expauescente
gerardo: festina ait. ad huc suꝑest quod
qudias. Oculi quixpe eiꝰ tenebant᷑. nec ꝓriͦ¬
audias  snti ligebait. Demu ad altioie
gradꝰ eccłie cũ adhuc compeditũ data ma¬
ni gerardũ subleuasset: introeunte illo
ecłiam. tc̃ pͥmũ qͥd ageret᷑ agnouit. ⁊ co¬
natꝰ eũ retinere: ñ poturt. Hoc modo ge¬
rardꝰ a captiuitate amoris scłi huiꝰ ⁊ cap¬

Expanded text:
nis uberibus nutriendos committere illustnis uberibus nutriendos committere illustfemina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascenqui pro foribus domus astabant, videntes quod captivitatis suae, germanus illius 1240 a quo custodiebatur, vidensque ad ecclesiam properantem, « Tarde, inquit, Girarde, venisti. » Expavescente Girardo, « Festina, ait: adhuc superest quod audias. » Oculi quippe ejus tenebantur, nec prur intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amoris saeculi hujus, et cap
Abbreviated transcription (Latin):
partib. fontanis oppido paiͥl li
oriundꝰ fuit: parentib claris
scd̾m dignitatẽ scł̃i. s digniorib ac nobi¬
Dat̾ eiꝰ thecelinꝰ. uir antique ⁊ legitune mi¬
licie fuit: cultor di. iusticie tenax. Euͣn¬
gelicam namq scđm instituta p̃cursoris
dñi miliciam agens: neminẽ concucie¬
bat. nemini faciebat calumpniã: contentꝰ
bundabat. Sic consilio ⁊ armis. seruiebatũ¬
poralib dñis sins: ut etiam dño deo suo
ñ negligeret reddere qd̾ debebat. Mater eus
alaidis. ex castro cui nom̃ mons barrus: ⁊ ipͥ
in ordine suo aplicara regulam tenens.
subdita uiro: sub eo scdm timorẽ di domũ
lios enutriens in omni disciplina. Sept̃
qͥppe liberos genuit. ñ tam uiro suo. qͣm
d̾o. sex mares. feminã unam: mares om̃s
monachos futuros. feminam sc̃i monia¬
lem. Deo namq: ut dictũ ÷. ñ scł̃o generau̾.
singulos mox ut parcu eiliderat: ip̃a mani¬
b ꝓpriis dño offerebat. Opt̾ qd̾ etiã alie¬

Expanded text:
partibus, Fontanis oppido patris sui oriundus fuit, parentibus claris secundum dignitatem saeculi, sed dignioribus ac nobiPater ejus Tescelinus, vir antiquae et legitimae militiae fuit, cultor Dei, justitiae tenax. Evangelicam namque, secundum instituta Praecursoris Domini, militiam agens, neminem concutiebat, nemini faciebat calumniam, contentus ne opus bonum abundabat. Sic consilio et armis serviebat temporalibus dominis suis, ut etiam Domino Deo suo non negligeret reddere quod debebat. Mater ejus Alaidis ex castro cui 1236 nomen Mons-Barrus, et ipsa in ordine suo apostolicam regulam tenens, subdita viro , sub eo secundum timorem Dei domum ens, filios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit, non tam viro suo quam Deo; sex mares, feminam unam; mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alie
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. At ille cum ei loqͥ ñ posser: clama¬
bat ꝓ eo ad dñm. Quo orante cũ lac̃mis:
subita ⁊ uehemens inundatio pluine mox
erupit. Consederant aũ in campo. eo qd̾ aer
serenꝰ eẽt: ⁊ nil tale speratent. Disꝑsi igit᷑
om̃s ad repentinũ ymbrem. uicũ ꝓximũ
petunt: at bernardꝰ hugonem tenens: mecũ
ait sustinebis huiꝰ pluuie guitas. Cumq
tũ ÷ fedus. ⁊ ꝓpositum confirmatũ: qd̃
ñ poturt deinceps uiolari. Uidebat ista
peccator ⁊ ira scebat᷑ dentib suis fremebat
⁊ tabescebat: iustꝰ aũ confidens in dño. glo¬
Rõa en riose de scło triumphabat. Iamq: eo
publice ⁊ pͥuatim p̃dicante: matres fili
os abscondebant. uxores detinebant ma¬
te si quidem numero eoꝵ. qͥ in hanc conũ¬
sionis unanimitatẽ consenserant. sicut
de pͥmitiuis eccłie filiis legit᷑. multitudi¬
nis eoꝵ erat cor unum. ⁊ aĩa una in dño.
audebat se coniungere eis. Erat enim eis

Expanded text:
dunt. At ille, cum ei loqui non posset, clamadunt. At ille, cum ei loqui non posset, clamabat pro eo ad Dominum. Quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, ait, sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque tum est foedus et propositum confirmatum, quod non potuit deinceps violari. 12. Videbat ista peccator, et irascebatur, dentibus suis fremebat et tabescebat; justus autem confidens in Domino, gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publios abscondebant, uxores detinebant mate siquidem numero eorum qui in hanc conversionis unanimitatem consenserant, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudinis eorum erat cor unum, et anima una in Domino , am aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ seculo mortuũ audiebat. ubi aũ data
÷ utriq pͥmo facultas mutui colloquii.
post dissimiles lacrimas. ⁊ gemitꝰ dissimi¬
liũ doloꝵ. u̾ba uerbis cepert̃ conferri: ⁊ res
reb comparari. Cumq int̾ ip̃a u̾ba fami¬
liaris amicitie. hugoni infunderet᷑ sp̃e ue
ritatis: aliam iam faciem habere ceperc̃
ũba mutue collocutionis. Datis itaq dex¬
tris in sodaliciũ noue uite. longe digniꝰ
uenusq facti st̃ cor unũ ⁊ anima una ĩ
xp̃o: qͣm in scło ante fuissent. Post paucoᷤ
aũ dies. nuntiat᷑ bernardo. subũsum ab
aliis eundẽ hugonem. a ꝓposito resilisse.
Qui oportunitate inuenta. qd̃ magnꝰ qͥ¬
dam ep̃oꝵ conuentꝰ. illis in partib habe¬
ret᷑ festinat ut reuocet ꝑeuntẽ. iterũ ꝙ
parturiat. Obseruantes aũ p̃dicti sodales
⁊ subũsores hugonis. uiso b̃nardo p̃dam
ambiunt suam. ⁊ omnẽ ei loquendi ad¬
imunt facultatẽ. omnẽ aditũ int̾elu¬

Expanded text:
quem saeculo mortuum audiebat. Ubi autem data quem saeculo mortuum audiebat. Ubi autem data est utrique primo facultas mutui colloquii, post dissimiles lacrymas et gemitus dissimilium dolorum, verba verbis coeperunt conferri, et res rebus comparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae collocutionis. Datis itaque dexteris in sodalitium novae vitae, longe dignius veriusque facti sunt cor unum et anima una in Christo, quam in saeculo ante fuissent. Post paucos autem dies nuntiatur Bernardo subversum ab aliis eumdem Hugonem a proposito resilire. Qui opportunitate inventa, quod magnus quidam episcoporum conventus illis in partibus haberetur, festinat ut revocet pereuntem, iterumque parturiat. Observantes autem praedicti sodales et subversores Hugonis, viso Bernardo praedam ambiunt suam, et omnem ei loquendi adimunt facultatem, omnem aditum interclu
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis  ds. qui cepit in nob̃ opus bonum
celo sonuisset. Exultans itaq sp̃ualiᷤᷤ iã
nũ dñi secum oꝑantem intelligens: ce¬
pit ex hoc. p̃dicationi insistere. ⁊ qͦscũꝙ
pot̾at aggregare: cepit nouũ indu¬
re hominẽ: ⁊ cũ quib de litt̾is scli seu
de scło agere solebat. de seris ⁊ conu̾sione
uatate: ostendens gaudia mundi fugi¬
tiua. uite miserias. celerem mortẽ: uitam
post mortem. seu in bonis seu in malis ꝑ¬
petuam fore. Quid multa: Qͣt qͦt ad hoc
pordinati erant. oꝑante in eis gr̃a d̃i ⁊
u̾bo uirtutis eius.⁊ oratione ⁊ instantia
serui eiꝰ. primo cunctati. deinde compunc¬
ti: alt̾ post alt̾ũ cedebant. ⁊ consentiebãt.
Int̾ qͥs adiunctꝰ ÷ ei hugo masticonensis.
qͥ postea raptus a pontimacensi ce¬
nobio. qd ip̃e ibidem abbas edificauit. au¬
thisiodorensi eccł̃ie p̃fuit. merito ⁊ honore
pontificis. Hic audiens de conu̾sione so¬
cii ⁊ amici lm̃i b̃nardi: flebat qͣsi ꝑditũ.

Expanded text:
Deus, quia qui coepit in vobis opus bonum,am si de coelo sonuisset. Exsultans itaque spiritualis jam num Domini secum operantem intelligens, coepit ex hoc praedicationi insistere, et quoscunque poterat aggregare. Coepit novum hominem induere, et cum quibus de litteris saeculi seu de saeculo agere solebat, de seriis et conversione tractare, ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis seu in malis perpetuam fore. Quid multa! Quotquot ad hoc praeordinati erant, operante in eis gratia Dei et verbo virtutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter quos adjunctus est ei Hugo Matisconensis, qui postea raptus a Pontiniaco coenobio, quod ipse ibidem abbas aedificavit, Autissiodorensi Ecclesiae praefuit merito et honore pontificis. Hic audiens de conversione socii et amici charissimi Bernardi, flebat quasi perditum,
Abbreviated transcription (Latin):
one archipbro loci illius quem ip̃e põ
tifex enutrierat: quidnam eẽt. At ille:¬
se nescire dixit. utiq unum scio. qͥa
tum eẽt in corpore sepius audiui eũ
dicentem. quia infra muros ciuita¬
tis nullus defunctus requiesc̾e debe-
requiescere disponebat. S tamen neq
locus sic delectus. nec monumentũ
p̾paratum eẽ uidebat᷑. Dum hec adin¬
uicem loquebant᷑ et quid de ip̃o ag̾ent
dubitabant: uen̾abilis uir scobilius
merore cordis repletus commouetur
in lacrimis. ⁊ suꝑ corpus beati ueda-
quid uis ut faciam. quia iam dies
locum quem olim tibi p̾parauimus.
Cũ hec dixisset accepto feretro in qus
gleba scĩ corporis iacebat: leuau̾nt in
hum̾is sius nullũ onus sentientes⁊
cũ magno silentio defe̾ntes canebant
ad locũ qͥ p̾paratus ẽ tͥ. T̃ radidert̃ eñ se¬
pulte sicut decuit seruũ dei: in ec̃ia
a dextro cornu altaris. uͥ ip̃e pontifrteis
cathedre fungebatur officio. Nam atũ

Expanded text:
oni arcepresbitero loci illius, quem ipse beatus oni arcepresbitero loci illius, quem ipse beatus pontifex enutriuerat, quidnam esset. At ille nescire se dixit: «Utique unum scio, quia cum esset in corpore, sepius audiui eum dicentem, quasi infra muros ciuitatis nullus defunctus requiescere debebrequiescere disponebat; sed tamen nec locus sic delectus nec monumentum praeparatum esse uidebatur. Dum de hoc ad inuicem loquebantur, uel quid de ipso agere deberent, uenerabilis uir Scupilio merore cordis repletus, commotus in lacrimis, super corpus beati Vedastis quid uis ut faciam, quia dies iam ocum quem olim tibi praeparauimus». Cum haec dixisset, accepto feretro, in qua gliba corporis sancti iacebat, leuauerunt eum in humeris suis, nullo onus sentientes; cum magno psallentio deferentes, canebantad locum quem tibi preparatum est». Tradiderunt ei sepultura qua decuit Dei seruo in ecclesia ad dextro cornu altaris, ubi ipse pontificale cathedrae fungebat officio. Nam actum
Abbreviated transcription (Latin):
uellet eum dñs de huius uite erũpnis
ad celeste prouocare regnũ. febris corri¬
puit: ac exitum suũ denuntiauit.
Nam cum in eadem urbe in quadã
cellula iaceret. ignea columpna celo
delapsa super cellule tegumenta ꝑ
horarum im mobilis stetit. Qd̾ cum
uir uen̾abilis audisset: suũ exitũ de¬
nuntiauit. ac om̃ib uale dicens post
monita salubria aĩam creatori reddi-¬
dit octauo ydus februarii. felicemq
de hac uita exitũ agens: solum desideri¬
um uiuentib reliquit. Multi in hac
hora psallentium uoces audierunt ĩ
celo. Cum hoc funus om̃s aulissent:
aduenerunt clerus et plebs: non solũ
de illo oppido s etiam de uicinis urbib
pontifices et sacerdotes ut seruum dei
erat traderent sepulture. Pxeatũ corpꝰ
in medio positum ut mos est omibus
accipientib feretrũ cum ip̃o scõ corpore.
nullatenus de loco potuerunt mou̾e.
Int̾rogatũ est a uiro uen̾abili scobili¬

Expanded text:
uellit eum Dominus de huius uitae erumnis uellit eum Dominus de huius uitae erumnis ad caelestem prouehere regnum, febre corripuit ac exitum denuntiauit. Nam cum in eadem urbi in quadam cellolam iaceret, ignis columna e caelo diffusa super cellole tegumenta cafere horarum inmobilis istetit. Quod cum uir uenerabilis audisset, suum exitum denuntiauit, ac omnibus uale dicens, post monitionis effamina animam creatore reddedit VIII. Idus Febroariis, felicemque de ac uita exitum agens, solum desiderium uiuentibus reliquid. Multi in hac hora psallentium audierunt in caelo. Cum hoc beato funere omnes audissent, aduenerunt clerus et plebs non solum de illo opido, sed etiam de uicinis urbium pontifices et sacerdotes, ut ipso Dei serat, traderent sepultura. Beatum corpus in medio domi positum, ut mos est omnibus, accipientes feretrum cum ipso sancto corpus, nullatenus eum de loco promouere potuerunt. Interrogatum est ad uiro uenerabile Scupili
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾ant sacrificata premisisset. mox solu¬
ta ligaminib cunctũ ceruisie liquorẽ
quem capiebant in pauimentum deie¬
cerunt. Uñ rex miraculo ꝑculsus ab oĩ
procerum cat̾ua sciscitaretur que geste
q pontifex ait. O rex tuoꝵ decus fran¬
coꝵ cernere potes qnͣta sit dyabolice
fraudis astucia. ad animas hominũ
decipiendas. Nam qmͣ putas hic demo¬
num fuisse coniecturam. que per hũc
studebant: Sed nunc uirtute diuina
pulsata et effugata demonis arte. sci-¬
re cunctis necessarium est. qualit̾ ad
salubria medicam̃ta uere fidei xp̃iani
queant confug̾e. ⁊ suꝑstitiones genti¬
lium om̃i nisu studeant p̾termittere.
Que causa. multis qui aderant ꝓfuit
ad salutem. Nam multi ex hoc ad gra¬
tiam baptismi confugerunt. et scẽ reli¬
gioni colla submiserunt. Erexit ergo
supradc̃am eccl̃iam multa per spacia
temporum. annos circit̾ quadraginta.
cuisum uite consummatus. Cum iã

Expanded text:
ant ritu sacrificata, premisisset, mox soluant ritu sacrificata, premisisset, mox soluta legaminibus, cunctum ceruisae ligorem quem capiebant in pauimentum deiecerunt. Unde rex miraculo perculsus ac omnes procerum caterua sciscitare, quid gestae Vedastus ait: «O rex, tuorum decus Francorum, caernere potes, quanta sit diabolicae fraudis astutia ad animas hominum decipiendas. Nam quam putas hic demonum fuisse coniecturam, quae per huncstuderent, sed nunc uirtute diuina pulsata ac effugata demonis arte? Scire cunctis necessarium est, qualiter ad salubria medicamenta uere fidei christiani descant confugire et has superstitiones gentilium omni nisu studeant pretermittere.» Quae causa multis qui aderant profuit ad salutem; nam multi ex hoc ad gratiam baptismi confugerunt ac sanctae relegionis colla submiserunt. Erexit ergo supradictam ecclesiam multa per spatia temporum annis circiter XL, ac cursum uitae consummatum, cum iam
Abbreviated transcription (Latin):
uisus rediisse. Erat gratus penes regiã
aulam. nec ualebat francoꝵ uiros a ꝓ¬
fanis errorib ex integro retrahere. s
paulatim quos ꝑ dulcia monitionis
effamina religioni suldebat eccłie reci¬
piebat sinu.Actum qz deinceps est ut
mortuo clodoueo clotharius filius eiꝰ¬
regeret:euenit ut aliquis uir francꝰ
nomine hozinus regem clotharium
ad prandium uocaret. et int̾ aulicolas
gis uen̾abilem uirum uedastũ pon-¬
tificem inuitaret. At ille non qd̃ eis
consentiendo gule fau̾et:s coaduna¬
tam ad regis prandium turbam suis
salubrib doctrinis edoceret. ac per regis
auctoritatẽ plene ad sacrum usq bap¬
tismum prouoraret uenit. Cum ergo
b̾s ille ad prandium uocatus uenisset:
domnum introiens conspicit gentili ritu
uasa plena ceruisie donu astare. Qd̾ ille
cum fidei adminiclõ celitus auxilian¬
te dono benedixit. Cumq benedictionẽ
crucis signo suꝑ uasa que gentili ritu¬

Expanded text:
uisus fuit reuertisse. Erat gratus paenes regiam uisus fuit reuertisse. Erat gratus paenes regiam aulam nec ualebat Francorum uiris a profanis erroribus ex integro deuiare, sed paulatim, ut se per dulcia municionis effamina religione subdebant, ecclesiae recipiebantur sinu. Actumque deinceps, ut, mortuo Chlodoveo, Chlothacharius, filius eregeret, euenit, ut aliqui uir e Francis nomine Hocinus regem Chlothacharium ad prandium uocaret ac inter aulicos regis uenerabilem uirum Vedastem pontificem inuitaret. At ille, -non quod eis consentiendo gulae fauerit, sed quoadunatam ad regis prandium turbam suis salubribus doctrinis edocerit ac per regiam auctoritatem plerosque ad sacrum baptismum prouocare uellit,- cumque ergo adtonitus ad prandium uocatus uenisset, domum introiens, conspicit gentile ritu uasa plena ceruisae domi adstare. Quod ille cato, cum fidei adminiculum, caelitum auxiliante dono, benedixit. Cumque benedictionem cum crucis signo super uasa, quae gentili fuer
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ argenti honerari. illi attentius pee-¬
bant. ac de industria pecuniam al ip̃
extorquere nitebant᷑. Ille importune qp̃¬
petentib ait. Pauri argentiq mun̾t
sifides ur̃a meo cõmitteretur affrtu
diuini munis uberius affluentia le¬
mittatur dictis: pristinam saniatẽ
utriq ur̃m om̃ipotentis pietas lar¬
gietur. Manu q mox ocłis suꝑolis
ac debilib membris attrectatis si¬
no crucis fcõ sursum celos respitieis
que poposcit impetrauit. Nem atis
uisum. caudus gressũ recipiens o
nens intultam ac negligentia
um paganoꝵ pretermissam upls
lestiarum q habitaculis pollutam: me¬
morit̾ cordi subdidit om̃iq tristicie
colla submisit. Net prorsus hominis
habitatio urlem frequentabat. Que
olim ab atila necaronerũ rege diruta.
bitatõne ursi reꝑta: eum cum ani¬
mi dolore a uallo urbis eiecit. et ne
crientiũ fluuiolum qui ibi fluit ultͣ
progrederetur imꝑauit. nullatenus illuc

Expanded text:
 argentique honerari, illi adtentius pul argentique honerari, illi adtentius pulsant ac de industria pecuniam quam haberet extorquere uim nitebantur. Ille deinceppetentibus ait: «Pro auri argentique munera, si fides uestra meo commitaretur affecto, diuine muneris mox uberius affluentia res commitatur dictis, pristinam sospitatem utriusque uestrum omnipotentis pietas largiatur». Manuque mox oculos superposita ac debilia membra adtrectata, crucis signo facto, sursum caelos aspiciens, quae poposcit impetrauit. Nam statim caecus uisum, clodus gressum recipiens, ornens incultam ac neglegentiam ciuium paganorum praetermissam, ueprium bestiarum habitaculum pollutam, merore corda subdit omnique tristicia colla submittit. Nec prorsus hominis habitatio urbem frequentabat, que olim ab Attilane Chunorum rege diruta ac bitatio ursi reperta; quem cum animae dolore a uallo urbis eiecit, ac ne Crientium fluuiolum, qui ibi fluit, ultra progrederetur, imperauit, nullatenus illuc
Abbreviated transcription (Latin):
tribu̾it afferre festinet. Mox obediẽs
minister celerit̾ uenit. uasq a quo
uinum haurire solitus fuerat suꝑ¬
fluens repperit. Repletus gaudio ĩ¬
ꝑatum munꝰ apportat. ac de affluen¬
te munere letus renuntiat. Quod il¬
le statim audiens ne fauor patrate.¬
uirtutis mentem macularet mins¬
stro uibet ut nulli hoc in ꝓpatulo iac¬
iam celeberrima fama in prefata urbo
remoꝵ eẽt: et b̾s̃ remigius eum uenc¬
ratõis cultu attollere niteret᷑. fuit si¬
dem consilii ut atrauatũ urbis en
pontificem faceret qui francoꝵ gertẽ
ad baptismi grãm paulatim docendo
ac de inclustria mouendo attrahere cu¬
raret. Suscepto itaq pontificalis ca¬
thedre honere. ad urbem attrauatũ ue¬
nit. Dumq muros intrare uellet. ob¬
uiam habuit cecum. et clauclũ alime¬
niam postulantes. Cumq ille de apohn-¬
lico fonte hauriens uerba deproment:
ac dic̾et se nequaqm supplemento auti¬

Expanded text:
tribuat adferre festinet. Moxque oboediens tribuat adferre festinet. Moxque oboediens minister caeler uenit uasque, a quo uinum aurire solitus fuerat, superfluentem repperit; oppletus gaudio, imperatum munus deportat ac de affluente munere letus denuntiat. Quod ille statim audiens, ne fauor patratuirtutis mentem macularet, ministro iubet, ut nulli hoc in propatulo iaciam caeleberrimae famae in prefata urbae Remorum esset, et beatus Remegius eum uenerationis cultu adtollere niteretur, fuit tandem consilii, ut Atrapatum urbi eum pontificem faceret, quo Francorum gentem ad baptismi gratiam paulatim docendo ac de industria monendo adtrahere curaret. Suscepto itaque pontificalis cathedrae onus, ad urbem Atrapatum uenit; dumque intra muros adire uellit, obuios habuit caecum et clodum, alimoniam postulantes. Cumque ille apostolica de fonte auriens uerba depromeret ac diceret, se nequaquam subplimento auri
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Qui cum apud eum moraretur:
et in p̾fata urbe remoꝵ uitã dut̾et. ac¬
cidit ut in quodam tempore aliquis ex
illustrib uiris ad cellulam eius ueni¬
ret. Erat enim mitis animo. alloquio q
suauis. Nou̾at enim opem ferre misi̾s:¬
mestosq urbis fouere ac ignauos ad
sobrietatis normam restringere. om¬
nemq religionis censuram et exẽplo
monstrare ⁊ u̾bis studebat edoce̾. Cum
ergo ut diximus quidam de illustrib
uiris ad eum uenisset. ille ex industri¬
a ministro ussit ut concito gradu pꝰt
salubria effamina huic poculũ uini¬
afferret. Ile ait nequaqmͣ in uas quo
haurire solitus fuerat quicqmͣ uini
remansisse. Quo audito gemens celũ
conspicit: ac mentem ad suꝑna at¬
tollit: ut cito clemens pietas subue¬
in chana galilee aquas in uini mu¬
auit saporem. huiꝰ necessitatis tribu¬
it uicissitudinem. Post impletã ora¬
tionem ministro urgens imꝑat ut
ad uas festinus ꝓperet. et que dñs

Expanded text:
dauit. Qui cum apud eum moraretur dauit. Qui cum apud eum moraretur et in praefata urbae Remorum uitam degerit, accedit, ut quodam in tempore aliqui ex inlustribus uiris ad cellolam eius ueniret. Erat enim mitis animo alloquioque suauis; nouerat opem miseris ferre mestosque uerbis fouere ac ignauos quosque ad subrietatis normam redigere, omnemque relegionis censuram et exemplo monstrare et uerbis studebat edocere. Cumque ergo, ut diximus, quidam de inlustribus uiris ad eum prope peruenisset, ille de industria ministro iubet, ut concitu gradu post salubria effamina huic uirum poculum inferret. Ille ait, se nequaquam in uas, quo aurire solitus fuerat, quicquam uini remansisse. Quo audito, gemens caelum conspicit ac mentem ad superna adtollit, ut cito clemens pietas subuein Chana Galileae aquas in uinum mutauit saporem, huius necessitatis tribuat uicissitudinem. Ac mox post impletam orationem ministro urgens imperat, ut ad uas festinus properauit et quae Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ouansqz ad patriam festinus rediens
ad tullum opidum uenit. Et cum iã
beatum uedastum sub religionis cul¬
tu uitam degere. quem mox sibi in iti¬
nere unxit. Dum pariter pergerent
quadam die uen̾unt in pago uunginse
ad locum qui licitur grande ponte iux¬
ta uillam reguliacam super fluuium
axona. obuiumq habens cetum mul-¬
toꝵ annoꝵ spacia ab hac luce dãpnatũ.
petit a beato uedasto ut pro se immen¬
se pietatis postularet auxilium. ut lu-
deniqz mereretur. Ille fisus de miscdi̾a
dñi dext̾am leuauit. suꝑ oculos ceti sig¬
num crucis imposuit: statiq lum̃
oculoꝵ recepit. Ibiq xp̃ianis hominib
basilica constructa ẽẽ uidetur. ubi in
eius honore multa miracula fiunt:
Ac deinde ad remoꝵ urbem ⁊ ad ponti¬
ficem remigium qui tunc inibi sacerdo¬
talem cathedram regebat ꝑduxit. Quo
professus. baptismi grãm recepit. Qui¬
inde ꝓgressus uictor ad prĩam rediens:
iam dc̃m uedastũ beato renugio cõmen¬

Expanded text:
ouansque ad patria festinus rediens, ouansque ad patria festinus rediens, ad Tullum opidum uenit. Et cum iam beatum Vedastem sub relegionis cultu uitam degere, quem mox sibi itinere iunxit. Cum pariter pergerent, quadam diae uenerunt in pago Vungense ad locum qui dicitur Grandeponte, iuxta uilla Riguliaco, super fluuium Axona. Obuium habens caecum, multorum annorum spatia ab hac lucae damnatum, petiit beato Vedasto, ut pro se inmensae pietatis postolaret auxilium, ut lumee mereretur. Ille fidus de misericordiam Domini dexteram leuauit, super oculos caeci signum crucis inposuit, statimque lumen oculorum recepit. Ibique a christianis hominibus basilica constructa esse uidetur, ubi in eius honore multa mirabilia fiunt. Hac inde ad Remorum urbem ad pontificem Remegium, qui tunc inibi sacerdotalem cathedram regebat, perduxit. Qprofessus, baptismi gratiam recepit. Indeque progressus, uictor ad patriam rediens, iam dictum Vedastem beato Remegio commen
Abbreviated transcription (Latin):
cis regnaret. euenit ut quodam in tẽ-¬
pore int̾ incenclia belloꝵ adu̾sus alle-¬
mannoꝵ gentem ferorem bellaturus
geret.Quo cum uenisset ac utraq
gies sibi obuium hostem habuisset:
reuqz alueum transire uellet: cũq
ahiuent. cõmisso prelio ita uehemẽs
terror clodouei animũ oppresserat: ut
in ea pugna s finis horrenda
anxietate trucidaret. Cumq suos pene
ad int̾nitionem opprimi cern̾et: tandẽ
diuino fultus auxilio animũ ocłõsq
ad celum eleuatos attollit. unice inqͥt
potestatis ac maiestatis d̾s quem clodo¬
hildis collactanea mea confitet᷑ quẽq
humili p̾ce die noctuq depretari non
cessat:tu michi hodie de hus hostibus
concede uictoriam. ut et ego te deĩceps
corde credendo teneam. ⁊ adorem. Cũq
is huiꝰmodi precib rerum auctorem
pulsaret: cessit tandem hostis terga u̾¬
tendo uictori clodoueo. Uictos deinde al¬
lemannos cum rege imꝑatore cepit.

Expanded text:
cis regnaret, euenit, ut quodam in temcis regnaret, euenit, ut quodam in tempore inter incendia bellorum aduersum Alamannos gentem ferrocem bellaturus pergerit. Quo cum uenisset ab utroque acies, et nisi obuium hostem habuisset, Reni alueum transire uellit, cumqueinhierent, commisso proelio, ita uehemens terror Chlodouei animum obrepserat, ut in ea pugna seuiendi finem horrenda anxietate trucinaret. Cumque ergo suos paene ad internitionem obpremi cerneret, tandem diuino fultus auxilio in animum, oculosque ad caelum eleuatos adtollit: «Unice, inquid, potestatis ac maiestatis Deus, quem Chlodchildis, conlateranea mea, confitetur, quemque humile precae diae noctuque supplicare non cessat, tu mihi hodie hoc de hostibus concede uictoriam, ut et ego te deinceps et corde credendo teneam et adorem». Cumque his huiusmodi precibus rerum auctorem pulsaret, cessit tandem hostis terga uertendo uictoriam Chlodoueo. Victor deinde Alamannos cum rege in dicionem coepit,
Abbreviated transcription (Latin):
ninium scõꝵ presulum gloria
potissimum semper ac sollicita
inquisitione uel imitando exemplo uł
luitarum serie memorie est commen¬
danda. ut clara prorsus luce reddita.
ad sui tultus imitationẽ delinquenti¬
um animos studeant prouocare. qua¬
nnus non solum sibi mertede lutri ha
nrum sator eternus. ut qui illis sola¬
mina ad augendum religionis copiã
tribuit imitatorib supplementũ perfi
melere non abnuat. Nec fastidire quis¬
piam audeat. in aliquib reb que exi¬
que hominib uideant᷑ suꝑne uͥtutis
nis ac minimis rectus arbit̾ et pensã¬
do subueniat: et subueniendo ut in
maiorib conualescant auxilium pre
stat.Uenerandi ergo uiri uedasti pon¬
tificis atrauatum urbis memoriã po-¬
steris commendare ratum duximꝰ.
itunde originem dux̾it: uel qualiter¬
sane uite cursum ꝑegerit: quẽq fi-¬
nem habu̾it: prosequi studuimus
uitͥo. Igitur cum inclitꝰ francoꝵ rex
clodoueus om̃i industria sollers fran-¬

Expanded text:
um presolum gloria potissimo semper iure ac solerti indagatione uel imitando exemplo uel litterarum seriae memoriae est conmendando, ut clare prorsus lucae reddita ad sui cultus imitationem delinquentium animus studeant prouocare, quatenus non solum sibi mercedis lucra afrerum sator aeternus ut, qui illis solamina ad augendam relegionis copiam tribuit, imitatoribus supplimentum perficiendi praebere non abnuat. Nec fastidire quispiam debet, si in aliquibus rebus, que exiguae hominibus uideantur, supernae uirtutis nis ac minimis rectus arbiter et pensando subueniat et subueniendo, ut in maioribus conualescant, prestet auxilium. Venerandi ergo uiri Vedasti pontificis Atrapatum urbis memoriam posteris commendare ratum ducimus, ut, unde originem duxerit, uel sane uitae cursum peregerit, quemque finem habuerit, prosequi studiamus uerbis. Igitur cum inclitus Francorum rex Chlodoueus omni industria sollers Fran
Abbreviated transcription (Latin):
ngeniũ. ⁊ in tellectum. Nam ⁊ ingenio
dinuenimꝰ qd̃ ñ didicimꝰ. memoria te¬
ima sapientia en homine possidet: Si gͦ
pmo in una sapientia t̾nũ possidet
plua trinitatis obtinet maiestatem:

Expanded text:
memoriam et intellectum. Nam ingenio invenimus quod didicimus, memoria reuna sapientia in homine possidet? Si ergo homo in una sapientia trinum possidet sua Trinitatis obtinet majestatem?
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm humores humidant. dolores re¬
dant. esce in flant. ieiunia macerat e
soluunt. tristicie consumunt. sollim¬
do coartat. securitas hebetat. duitti
bunda succedit. ⁊ ita uniũsis gaudis
carnalib finem imporit. ut cũ ẽẽ der¬

Expanded text:
m humores tumidant, dolores aecae inflant, jejunia macerant, joci solvunt, tristitiae consumunt, sollicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiabunda succedit, vanisque gaudiis ita finem imponit, ut cum esse desier
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ab isto priꝰ diuina p̃ueniente gĩa tũ¬
licis ceptũ fierat p̃dicationib. Hic ad fa¬
tẽ uite festinantẽ deducebat regem: ille m s
lutis fonte et̾ne. et̾ne uenientẽ ablueati hi¬
na fidei. ille baptismatis unda. Utriq tͥn
regi regem temporalem munꝰ obtulet
centia: a quib tex prefatꝰ in uia di trulu¬
tam ꝑpetue lucis ingressus. tũ fortisliu
eiiͣngeliee auctoritatis narrat hystona si
ceco ad se clamanti lum̃ reddidisse au¬

Expanded text:
quod ab isto prius diuina praeueniente gratia euaquod ab isto prius diuina praeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem in fonte salutis aeternae venientem abluebat. Amna fidei, ille baptismatis unda: utrique aeterno regi regem temporalem munus obtulerunt elabra lucentia , a quibus rex praefatus in via Dei eruportam perpetuae lucis ingressus, cum fortissimaeuangelicae auctoritatis narrat historia Docaeco ad se clamanti lumen reddidisse
Abbreviated transcription (Latin):
in eadem nocte. qua preces in diuinas effu¬
stium. let̾ ⁊ liberatꝰ occidi uiderat: Hec uero
uictoria. de qua ante diximꝰ. regi popłoq su¬
o causa fuit salutis et̾ne. ⁊ ne lucerna sc̃s sci¬
licet uedastꝰ sub modio lateret absconditꝰ. s
supͣ can delabrũ positꝰ exemplis uel p̾diam¬
nib in domo dĩ lucens. ab ercort yular ie
caligine ignorantie in uiam plurimo m¬
ceret ueritatis. Igit᷑ superatis bostils no
tioni: rex ouans eũ laude tumphi. patnan
rediit. Et ut fidelis tante sibi głe largnoi
sponsor appareret: festinauit seruoꝵ ⁊il
li seruire deo: ⁊ dulcissimos contemplatius
uite carpere fructꝰ. Hunc uero ad scm̃ renis¬
los itineris sui gressus salubriis ab ma
bueret᷑ docianis: ⁊ catholice fidei firmus ms¬
aret᷑ fundam̃tis. ut paratꝰ fide ⁊ untumiꝰ i¬
entia. a tanto pontifice spiritali abluttie
lauacro. ⁊ ab illo donis celestib confirmcn

Expanded text:
in eadem nocte qua preces in diuinas effuin eadem nocte qua preces in diuinas effustium laetus et liberatus occidi uiderat? Haec uero uictoria de qua ante diximus regi populoque suo causa fuit salutis aeternae et ne lucerna, sanctus scilicet Vedastus, sub modio lateret absconditus sed supra candelabrum positus exemplis uel praedicationibus in domo Dei lucens ab errore idolatriae et caligine ignorantiae in uiam plurimos educeret ueritatis. Igitur superatis hostibus et ditioni, rex ovans cum laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, festinavit servorum Chli servire Deo, et dulcissimos contemplativae vitae carpere fructus. Hunc vero ad sanctum Remigsingulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo inbueretur doctrinis et catholicae fidei firmis initiaretur fundamentis, ut paratus fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur
Abbreviated transcription (Latin):
unice potestatis ⁊ sũme maiestanis. quẽ re¬
gina hlothild colit: confitet᷑ ⁊ adorat. con
cede mͥ hodie de inimicis meis uictoriam.
Nam ex hac die tu solus m eris d̾s: ⁊ uene¬
randa potestas. Tu mͥ triumphũ presta: ⁊
ego tͥ seruitiũ ꝓmito sempit̾nũ. Mox di¬
uina oꝑante pietate: t̾ga uerterunt ale¬
manni: uictoria cessit regi ⁊ francis.
mira omĩpotentis dĩ clemintia. o ineffa¬
bilis bonitas. qui sic exaudit.:⁊ nunqͣm dere¬
linquit sperantes in se. Qnͣta fi de xp̃iani
illiꝰ inuocare miscłiam debent. dũ paganꝰ
rex ad uniꝰ p̃cis effectum. tantam ꝓmeruit
uictoriam. Cui ex antiquis huiꝰ diuine
pietatis auxiliũ adequare debemꝰ. qͥ ob uniꝰ
mom̃ti lacrimas tã celebrem uenturo suo
seruo contulit triumphũ: nisi erechie regi.
qͥ in angustia t̾bulationis una tantũ modo
petitone ꝓmeruit.ñ solũ a p̃senti uastatio¬
ne ciuitatẽ suꝑna ꝓtectione defendi. s etiã

Expanded text:
unicae potestatis et summae maiestatis quem reunicae potestatis et summae maiestatis quem regina Hlothild colit, confitcede mihi hodie de inimicis meis victoriam. Nam ex hac die tu solus mihi eris Deus, et veneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta, et ego tibi servitium promitto sempiternum. Mox divina operante pietate, terga verterunt Alemanni, victoria cessit regi et Francis. O mira omnipotentis Dei clementia! O ineffabilis bonitas qui sic exaudiet et numquam derelinquet sperantes in se! Quanta fide christiani illius inuocare misericordiam debent, dum paganus rex ad unius precis effectum tantam promeruit uictoriam. Cui ex antiquis huius diuinae pietatis auxilium adaequare debemus qui ob unius momenti lacrimas tam celebrem uenturo suo seruo contulit triumphum, nisi Ezechiae regi qui in angustia tribulationis una tantummodo petitione promeruit, non solum a praesenti uastatione ciuitatem superna protectione defendi sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiuũ inuiam dirigeret salutis et̾ne: ⁊ uere
acceptabili scd̾m apłm fieret tempore. qui
debat causam: qͦmodo oportune ad mi¬
nisteriũ ũbi dĩ ꝑuenire ualuisse t. Con¬
tigit uero p̃fatum francoꝵ regem ludoui¬
dit imparatos ut uoluit. Nam fortissima
collecta manu. regi circa ripas reni flumi¬
nis obuiauer̃t: uinanimes bellica uirtute
patriam defendere. uł libera manu ꝑ patria
mori. Et fortissime utrimq decertatũ.
hi ne triumphi głam: illi ne patrie ꝑde¬
rent lib̾tatem: in mutuam corruentes ce¬
dem. Igit᷑ rex nimio tbatꝰ t̾rore. dũ mimi¬
cos uidit fortit̾ pugnare. ⁊ suos pene ad
uit̃nitionem uinci: magis cepit de salicte
desperare: qͣm de uictoria sꝑare. Et si nec dũ
uoluntate renat᷑ eẽt in xp̃o. tam̃ necessitate
cogente: ad xp̃i confiigit auxiliũ. Et qͥa
reginam habuit religiosam. baptismiq
sacmentis initiatam nomine hlothild: ocu¬
los cum hac uoce ad celum leuauit. O deus

Expanded text:
tivum in viam dirigeret salutis aeternae et vetivum in viam dirigeret salutis aeternae et veacceptabili, secundum Apostolum, fieret tempore, qui debat causam, quomodo opportune ad ministerium verbi Dei pervenire valuisset. VI. Contigit vero praefatum Francorum regem Clodovedit imparatos, ut voluit. Nam fortissima collecta manu, regi circa ripas Rheni 165 fluminis obviaverunt unanimes, bellica virtute patriam defendere, vel libera manu pro patria mori; et forthi ne triumphi gloriam, illi ne patriae perderent libertatem in mutuam corruentes caedem. Igitur rex nimio turbatus terrore dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uictoria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Quem querere ꝑditam de
celis in hunc mundũ
ꝑ uirginalẽ uenerat u¬
terũ. ⁊ tota sue dispensa¬
tionis ⁊ nr̃e salutis ꝑac¬
ta plenitudine cũ tumpho głe ad sedem pa¬
terne maiestatis reũ sus. ut tetricas ignorã
lumina doctoꝵ eungelice p̃dicationis luce
fulgentia. toto diuiserat mundo. ut sicut
celum fulgentib ornat᷑ stellis: que tam̃
ab uno illustrant᷑ sole: sic ⁊ lata t̾rarũ spa.¬
cia sc̃is splendescerent doctorib: qͥ tam̃ ab et̾¬
no sole illuminati. diuina p̃ueniente gr̃a.
cecas ignorantie tenebras. uere fidei fulgore.
nistrantibꝰ longa ab initio seculi esuries et̾¬
ne uite epulis satiaret᷑.De quoꝵ numero
sẽs dĩ sacerdos ueclastus ⁊ p̃dicator egregius.
temporib fortissimi regis. tc̃ temporis fran¬
coꝵ ludouii. in has diuina dirigente gr̃a.
ob multoꝵ salutem ꝑuenit regiones: qͣtinꝰ
suꝑne pietatis suffultꝰ auxilio. popłm dia¬
bolica fraude deceptum ⁊ erroꝵ laqueis cap¬

Expanded text:
em quaerere perditam de coelis in hunc mundum per virginalem venerat uterum , et tota suae dispensationis et nostrae salutis peracta plenitudine, cum triumpho gloriae ad sedem paternae majestatis reversus est, ut tetricas  Al., tlumina doctorum, evangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diviserat mundo: ut sicut coelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno illustrantur sole; sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole illuminati, divina praeeunte gratia, caecas ignorantiae tenebras verae fidei fulgore nistrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae vitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus, et praedicator egregius, temporibus fortissimi regis tunc temporis Francorum Clodovei, in has divina dirigente gratia ob multorum salutem pervenit regiones; quatenus supernae pietatis suffultus auxilio, populum diabolica fraude deceptum, et errorum laqueis cap