comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usq redegit. Ciuuusdam preterea iuuenis nomine
Theobaldi quẽ sacro habitu induerat contubernio
diffamatus. sepe a fratrib monasterii sui premonitꝰ.
sepe ab ipso lingonensi ep̃o suo godefrido correptꝰ est.
S cũ non minus correptionẽ quã premonitionem
neglexisset. contubernium tandẽ illiis fratris ab iu¬
rare ab ep̃o prefato coactus ẽ. Cũq dilapidationi dom
etiam ꝑuirii infamiam apposuisset. canonico iudicio
a cura regiminis monasterii tornodori remotus est.
Quem depositum poncius abbas uenerabilis iisus
ingenita pietate suscepit. et eũ multo quãius indebi¬
to honore habuit. Quo iudelicet poncio patribus
suis in pace comuncto. infamis ille petrus fratres
monasteris iureliaci sollicitando cepit a sacra libertate
deuiare. et electionem huius guilelmi de quo agatur
modis quib potuit deuiare impedire. S infatuatũ
ẽ consilium achitofel. et dissipate sunt om̃s machina¬

Expanded text:
usque redegit. Cujusdam praeterea juvenis, nomine usque redegit. Cujusdam praeterea juvenis, nomine Theobaldi, quem sacro habitu induerat, contubernio diffamatus, saepe a fratribus monasterii sui praemonitus, saepe ab ipso Lingonensi episcopo suo Godefrido correptus est; sed, cum non minus correptionem quam praemonitionem neglexisset, contubernium tandem illius fratris abjurare ab episcopo praefato coactus est. Cumque dilapidationi domus etiam perjurii infamiam apposuisset, canonico judicio a cura regiminis monasterii Tornodori remotus est. Quem depositum Pontius abbas venerabilis usus ingenita pietate suscepit, et eum multo, quamvis indebito, honore habuit. Quo videlicet Pontio patribus suis in pace conjuncto, insanus ille Petrus fratres monasterii Vizeliaci sollicitando coepit a sacra libertate deviare, et electionem hujus Guillelmi, de quo agitur, modis quibus potuit impedire, sed infatuatum est consilium Achitophel, et dissipatae sunt omnes machina
Abbreviated transcription (Latin):
supserunt. immo diuina officia celebrare ip̃so p̃sente
destiterunt. Suꝑ quo ualde aporiatus. uoluit iunz
inferre monasterio & burgensib. sed reuocatus ẽ. a
milone et ab aliis baronib suis.
monasterium uizeliaci. et intrauit in cor quoꝵdã
pseudo monachoꝵ. ut qm̃ ex terior calamitas ad eua¬
cuandam dignitatem monasterii sufficere minus
uidebatur. intestinum saltem bellum ipsam penit
libertatem subiugaret. Nam petrus quidã genere
aruernicus in monasterio a uiuentute enutritus.
iuꝑinam astutiam asinina simplicitate uel potius
hi pochrisis fictione occultabat. Q qm̃ palliata uirtꝰ
bonorum simplicitatẽ efficacius deciꝑe solet. factũ ẽ
ut ꝑ singłos gradꝰ ordinis ad prioratũ monasterii
ꝓmotus. tandem industria et ope digne memorie
abbatis poncii monasterio tornodorensi preficeretur.
Quam dignitatem indignus indigne adeptꝰ. uicioꝵ
ꝓtinus laxatis habenis bona domus ad nichilum

Expanded text:
sumpserunt, imo divina officia celebrare ipso praesente sumpserunt, imo divina officia celebrare ipso praesente destiterunt. Super quo valde aporiatus, voluit vim inferre monasterio et burgensibus, sed revocatus est a Milone et ab aliis baronibus suis.monasterium Vizeliaci, et intravit in cor quorumdam pseudomonachorum, ut quoniam exterior calamitas ad evacuandam dignitatem monasterii sufficere minus videbatur, intestinum saltem bellum ipsam penitus libertatem subjugaret. Nam Petrus quidam, genere Arvernicus, in monasterio a juventute enutritus, viperinam astutiam asinina simplicitate, vel potius hypocrisis fictione occultabat. Et quoniam palliata virtus bonorum simplicitatem efficacius decipere solet, factum est ut per singulos gradus ordinis ad prioratum monasterii promotus, tandem industria et ope dignae memoriae abbatis Pontii monasterio Tornodorensi praeficeretur. Quam dignitatem indignus indigne adeptus, vitiorum protinus laxatis habenis, bona domus ad nihilum
Abbreviated transcription (Latin):
plenã restitutionem uolebat habere. Inter hec uͦ
ꝙ alia. ur̃i appellauerunt ad dnm papam. et sic
destitimꝰ in eodẽ negocio ꝓced̾e. Postea uenerunt ad
nos alie lutere a dño papa. in quib nob̾ iniunctũ
ẽ ut cessante om̃i occasione ⁊ appellatione si damna
et unuiersa ablata non feceritis restitui. ex tunc et
in uos et in terrã urãm exc̃omunicationis sententiã
ꝓmmulgemꝰ. Qd̾ si non feceritis infra decem dies post¬
quam litteras istas uidebitis. in uos et in terrã ur̃am
auctoritate et precepto dñi pape quamius tristes
comitis. Et completi sunt prescripti dies ante
festum beatȩ mariȩ magdalene tercia die. et incurrit
comes et mater eius apostolicam sententĩa. Nec tamen
minus uenire presumpsit comes uizeliacũ in festo
solitam ꝓcurationem exacturus. non debitũ honorẽ
famulatrici dei exhibiturus. Sed fr̃s absente abb̃e
suo. dnũ papȩ excominunicatũ ꝓcurare minime pre¬

Expanded text:
plenam restitutionem volebat habere. Inter haec vero plenam restitutionem volebat habere. Inter haec vero et alia, vestri appellaverunt ad dominum papam, et sic destitimus in eodem negotio procedere. Postea venerunt ad nos litterae a domino papa, in quibus nobis injunctum est, cessante omni occasione et appellatione si damna et universa ablata non feceritis restitui, extunc et in vos et in terram vestram excommunicationis sententiam promulgemus. Quod si non feceritis, infra decem dies postquam litteras istas videbitis, in vos et in terram vestram auctoritate et praecepto domini papae, quamvis tristes comitis; et completi sunt praescripti dies ante festum B. Mariae Magdalenae tertia die: et incurrit comes et mater ejus apostolicam sententiam. Nec tamen minus venire praesumpsit comes Vizeliacum in festo solitam procurationem exacturus, non debitum honorem famulatrici Dei exhibiturus. Sed fratres absente abbate suo domini papae excommunicatum procurare minime prae
Abbreviated transcription (Latin):
nobili comiti niuernensium salutẽ et dilectionẽ.
Suscepinus litteras dñ pape ꝓ ęccła uizeliacensi ꝗu
oninimodo aggrauastis sicut monachi conqueruntur.
es misimus ad uos statim guilelmum fratrẽ meum
qui uos anmoneret diligenter ut omĩa ablata et
damna faceretis restitui. et iniurias emendari. et pre¬
firis fuit uobis dies. Infra uero diem sicut conquesti
sunt monachi uiginti quatuor boues capi fecistis.
Ad diem qui prefixiis fuerat misistis ante nos res¬
ponfales ur̃os minus quidẽ sufficientes uti uidebat᷑.
qm̃ nec literas ur̃as attulerant qd̾ quicquid facerent
de negocio ur̃s teneretis. nec ideo pleniꝰ agere pot̾ant
i eodem negocio. Abbas quidẽ plenariã petebat
rstitutionem ablatoꝵ sicut dñs papa precipiebat.
sIn aũi infra terminum iuginti dierum ꝓut in eudẽ
luteris dnũ pape continetur plenariã iusticiam de
uobis et de terra ur̃a exhiberi. Econtra dicebant
urĩ qͥd̾ recredi facerent abbati. s abbas non nisi

Expanded text:
nobili comiti Nivernensium, salutem et dilectionem. « Suscepimus litteras domini papae pro Ecclesia Vizeliacensi, quam omni modo aggravastis, sicut monachi conqueruntur, et misimus ad vos statim Guilelmum fratrem meum qui vos admoneret diligenter, ut omnia ablata et damna faceretis restitui, et injurias emendari, et praefixus fuit vobis dies. Infra vero diem, sicut conquesti sunt monachi, viginti quatuor boves capi fecistis: ad diem qui praefixus fuerat misistis ante nos responsales vestros, minus quidem sufficientes uti videbatur, quoniam nec litteras vestras attulerant, quod quidquid facerent de negotio, teneretis. Nec ideo plenius agere poterant in eodem negotio. Abbas quidem plenariam petel at restitutionem ablatorum, sicut dominus papa praecipiebat; sin autem, infra terminum viginti dierum, prout in eisdem litteris domini papae continetur, plenariam justitiam de vobis et de terra vestra exhiberi. Econtra dicebant vestri, quod recredi facerent abbati: sed abbas non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
suspicione dimittens. precepit ei ut recepta pe¬
cunia a tornodorensib in domũ suã de salis
abiret. ibidem eũ expectans iturum in ꝓrxino
post alexandrum papã. aut uiso nuncio suo
occurreret ei apd̾ podium paratꝰ ꝓficisci cũ eo.
Premiserat au abbas ad curiam iohannẽ clericũ
suũ. A quo cũ litteras recepisset qd̾ alexander
in lalendis augusti mare foret ingressurus:
ꝓpositam ꝓfectionem dimittens uen̾it ꝑ terram
ducis uizeliacum ꝑendie octauarum beate
mariȩ magdalene. Et obstupuerunt quot qͦt
erant de factione petri ad tam subitum et
inopinatum abbatis aduentũ. quãẽ denuo
abbatis honore preditum non sꝑabant rediturũ
quẽad modum contubernalib suis ꝓpħizando
uel potius delirando iam preclixerant. Deniq¬

Expanded text:
suspicione dimittens, praecepit ei ut recepta pesuspicione dimittens, praecepit ei ut recepta pecunia a Tornodorensibus in domum suam de Salis abiret, ibidem eum exspectans iturum in proximo post Alexandrum papam, aut viso nuntio suo, occurreret ei apud Podium, paratus proficisci cum eo: praemiserat autem abbas ad curiam Joannem clericum suum, a quo cum litteras recepisset, quod Alexander in Kalendis Augusti mare foret ingressurus, propositam profectionem dimittens, venit per terram ducis Vizeliacum perendie Octavarum beatae Mariae Magdalenae, et obstupuerunt quotquot erant de factione Petri ad tam subitum et inopinatum abbatis adventum, quem denuo abbatis honore praeditum non sperabant rediturum, quemadmodum contubernalibus suis prophetizando, vel potius delirando jam praedixerant.
Abbreviated transcription (Latin):
archiep̃s excusatoriam petitionem misit ad
Alexandrũ papam. rogans ut sententię suꝑ
comitem alter iudex delegaretur. ne forte uue¬
nis principis seuitia tam in se quam in suos
debacharet. et unius detrimentum duos in
eadem pena in uolueret. Econtra comes petrũ
prefatum et alios principes suos parabat mitte¬
re aduersiis guilelmum abbatẽ uizeliacensem
ad alexandrum papam. E̾ hec erat fiducia. ut
archiep̃o excusante. comite aũ accusante. dele¬
garentur a papa iudices qui inter utrosq
limites. comitis et abbatis causam agitarent.
Sed contigit in obliquum. et frustrata est
apd̾ sc̃m Iulianum de salice. et retulit ei quȩ
ndius tercius apud uizeliacũ. et que in pre¬
sentem diem egissent. et quam impudenter
petrus ille intimus amicus suus in presentia
comitis et archiep̃i. Suꝑ quo abbas ñ modicũ
ammiratus. ex habundanti gr̃a fidem dictis
nullatenꝰ adhibuit. immo liberũ eũ ab omni

Expanded text:
archiepiscopus excusatoriam petitionem misit ad archiepiscopus excusatoriam petitionem misit ad Alexandrum papam, rogans ut sententiae super comitem alter judex delegaretur, ne forte juvenis principis saevitia tam in se quam in suos debaccharetur, et unius detrimentum duos in eadem poena involveret. Econtra comes Petrum praefatum et alios principes suos parabat mittere adversus Guillelmum abbatem Vizeliacensem ad Alexandrum papam. Et haec erat fiducia, ut, archiepiscopo excusante, comite autem accusante, delegarentur a papa judices, qui inter utrosque limites comitis et abbatis causam agitarent. Sed contigit in obliquum, et frustrata est apud Sanctum Julianum de Salice, et retulit ei quae nudius tertius apud Vizeliacum, et quae in praesentem diem egissent, et quam impudenter confudit eos Petrus ille intimus amicus suus in praesentia comitis et archiepiscopi. Super quo abbas non modicum admiratus, ex abundanti gratia fidem dictis nullatenus adhibuit, imo liberum eum ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
petro ȩccła tornodorensis ꝓ dimissione cuiusdã
obedientie debebat sibi reddere faceret. In stabat
autẽ dies colloquii data comiti ⁊ abbati. ab archi¬
ep̃o senonensi. Sed neq comes neq abbas conuene¬
runt. Affuit tamen ex parte abbatis gilo prior
et hic ipse petrus adhuc latens ꝓditor. Cumq
utrunq agerent in presentia archiep̃i apud bas¬
soldum. et gilo prior illata a comite damna eccłe¬
adstantib legatis comitis prosequeretur : petrꝰ
ium feruentis doli eructans. cepit constanter ar¬
guere gilonem quasi durius et irreuerentius
aduersus comitem loquentẽ. Quo audito gilo
et gaufridus tunc hospitalis. aliiq fr̃s qui illu
ꝓ abbate conuenerant. erubuerunt uehementer.
Comes autẽ ꝓ parte damnoꝵ restituendoꝵ de¬
dit obsides. de reliquis uͦ querelis petiit alteram
diem annuente senonensi archiep̃o: innocenti pa¬
rantes laqueum in quem ipsi deciderunt. Namiq

Expanded text:
Petro Ecclesia Tornodorensis pro dimissione cujusdam Petro Ecclesia Tornodorensis pro dimissione cujusdam obedientiae debebat, sibi reddere faceret. Instabat autem dies colloquii data comiti et abbati ab archiepiscopo Senonensi: sed neque comes neque abbas convenerunt. Adfuit tamen ex parte abbatis Gilo prior, et hic ipse Petrus adhuc latens proditor. Cumque utrinque agerent in praesentia archiepiscopi apud Bassoldum, et Gilo prior illata a comite damna Ecclesiae astante comite prosequeretur, Petrus vim ferventis doli eructans, coepit constanter arguere Gilonem, quasi durius et irreverentius adversus comitem loquentem. Quo audito Gilo et Gofridus tunc hospitalis, aliique fratres, qui illuc pro abbate convenerant, erubuerunt vehementer. Comes autem, pro parte damnorum restituendorum, dedit obsides. De reliquis vero querelis, petiit alteram diem annuente Senonensi archiepiscopo, innocenti parantes laqueum in quem ipsi deciderunt. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
septingentas libras non excedere dicitis: scio ego inter
duo maria plusquã mille libras uos debere. oe qd̃ de
exterioꝵ inimicoꝵ grauamine querimini. hoc in ca¬
put abbatis ur̃i redundat. cuiꝰ tanta ẽẽ arrogantia
dinoscitur. qd̾ nec m nec cuiquã alii qd iustum ẽ ꝓse¬
quatur. Uerum in causam uos ego non traho. tantũ
ut recogitetis et uobis ꝓuideatis moneo. Qd̾ si feceritis.
fidelem adiutorem me ꝑ omĩa semꝑ habebitis. Sinaũ.
ur̃a intererit. ego au michimet ꝓuidebo. Hec ideo
dixit: ut ꝓditores animaret. et alios ad consensum
ꝓditoꝵ incitaret. Egressus gͦ capitulum. locutꝰ:
petro ꝓditori. inieruntq simul consilium quomodo
petrus ipse post alexandrum papã ꝑgeret abbatẽ
accusaturus. et mitteret cum eo abbatem boniradii
qui sub ouina specie insontem acrius dente lupino
morderet. ut dolus mutue locutionis lateret.
spopondit petro comes quod paecuniam quã eidem

Expanded text:
septingentas libras non excedere dicitis, scio ego inter septingentas libras non excedere dicitis, scio ego inter duo maria plus quam mille libras vos debere; et quod de exteriorum inimicorum gravamine querimini, hoc in caput abbatis vestri redundat, cujus tanta esse arrogantia dignoscitur, quod nec mihi, nec cuiquam alii, quod justum est prosequatur: Verum in causam vos ego non traho, tantum ut recogitetis, et vobis provideatis moneo. Quod si feceritis, fidelem adjutorem me per omnia habebitis; sin autem, vestra intererit: ego autem mihimet providebo. » Haec ideo dixit, ut proditores animaret, et alios ad consensum proditorum incitaret. Egressus ergo capitulum, locutus est Petro proditori, inieruntque simul consilium, quomodo Petrus ipse post Alexandrum papam pergeret, abbatem accusaturus et mitteret cum eo abbatem Boniradii, qui sub ovina specie insontem acrius dente lupino morderet; et ut dolus mutuae locutionis lateret, spopondit Petro comes quod pecuniam, quam eidem
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłe quȩ in tua ut dicis existit custodia parcas.
et ne unius hominis odio illam disꝑdere moliaris.
que quantũ in se est abbati quidem suo subdita. tibi
autẽ semꝑ est deuota. Mandauerat autẽ petrus
ꝓditor comiti ꝑ Simonem de siliuniaco elam ud
mitius fratrib loqueretur. maxime in uerbo qd̾
ad fratrum infamiam spectare uideretur. ne dium
abbatem insequitur. irritatos fratres amutere uideat᷑.
s multam egestatẽ ur̃am quã eccłȩ huius bonoꝵ
ailapidatione ab abbate factan patimini doleo. Un
sieut dixi aut uos ipsi uobis et eccłȩ isti ꝓuidebitis. aut
ego tantũ ulteriꝰ detrimentũ ñ patiar. Nam cum
canonico ordine nondum publicatus fuerim. precepto
abbatis ur̃i ob solam presentiã meã a diuinis officiis
cessastis. et ꝓcurationẽ mẽa mundo teste debitã nescio
qua ratione ñ exhibiustis. Qd̾ uero debitum ȩccłȩ

Expanded text:
Ecclesiae quae in tua, ut dicis, existit custodia, parcas, Ecclesiae quae in tua, ut dicis, existit custodia, parcas, et ne unius hominis odio illam disperdere moliaris, quae quantum in se est abbati quidem suo subdita, tibi autem semper est devota. » Mandaverat autem Petrus proditor comiti per Simonem de Silviniaco clam ut mitius fratribus loqueretur, maxime in verbo quod ad fratrum infamiam spectare videretur, ne, dum abbatem insequitur, irritatos fratres amittere videatursed multam egestatem vestram, quam Ecclesiae hujus bonorum dilapidatione ab abbate factam patimini, doleo: unde, sicut dixi, aut vos ipsi vobis et Ecclesiae isti providebitis, aut ego tantum ulterius detrimentum non patiar. Nam, cum canonico ordine nondum publicatus fuerim, praecepto abbatis vestri ob solam praesentiam meam a divinis officiis cessastis, et procurationem meam, mundo teste, debitam nescio qua ratione non exhibuistis. Quod vero debitum Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarum dispositio non minus solito florere nobis
uidetur. et si qua mendacis infamiȩ nota eccłam ledit.
non hanc ueritatis assertio s emuloꝵ inuidia con¬
traxit. ꝑsonam porro abbatis nr̃i bonã et honestam
fore. sicut uolumus ita et credimꝰ. et siquid odio iudice
cuiquã de eo aliter uidetur. rationis lance mendosũ
conuincitur. Ea ꝓpter idem saꝑe idemq cum eo
sentire sicut decet membra cũ capite gaudemus.
nec in tam cominum legitimoq capitis et membroꝵ
consensu quicquã inesse uicii sꝑamus. Ueruntam̃
siquid uel ꝓprio excessu uel aliena insimulatione
odio dignum forte apd̾ uos contraxit. Hoc nos piget.
et exinde plurimũ dolemꝰ. licet usq hodie incõꝑtũ
quid uel quare comineruerit habeamꝰ. Cũ gͦ uene¬
rit. humiliter ut monachi abbatẽ. ut subditi dnm̃
cõmonebimꝰ. quatinꝰ dignitatis ur̃e gr̃am ꝓmereri
satagat. Ceterum discretionẽ tuam exoramus ut

Expanded text:
personarum dispositio non minus solito florere nobis personarum dispositio non minus solito florere nobis videtur; et, si qua mendacis infamiae nota Ecclesiam laedit, non hanc veritatis assertio, sed aemulorum invidia contraxit. Personam porro abbatis nostri bonam et honestam fore sicut volumus, ita et credimus, et si quid, odio judice, cuiquam de eo aliter videtur, rationis lance mendosum convincitur. Eapropter idem sapere, idemque cum eo sentire, sicut decet membra cum capite, gaudemus; nec in tam communi legitimoque capitis et membrorum consensu quidquam inesse vitii speramus. Verumtamen, si quid vel proprio excessu, vel aliena insimulatione odio dignum forte apud vos contraxit, hoc nos piget, et exinde plurimum dolemus, licet usque hodie incompertum quid vel quare commeruerit habeamus. Cum ergo venerit, humiliter ut monachi abbatem, ut subditi dominum commonebimus, quatenus dignitatis vestrae gratiam promereri satagat. Caeterum, discretionem tuam exoramus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
seniores et ipsum alterũ iudam cuiꝰ ad huc ꝓditio late¬
bat. et secessit in oratorio scȩ dei genitricis mariȩ.¬
cum fratrib et burgensib. Collatoq consilio. respondii
gilo. Sicuti dñe comes ipse ꝓfessus es. et nos quoq
cognoscimus et uolumus te tutorem ac patronũ nr̃m
& eccłȩ huius ẽẽ. Desolationi aũ domus nr̃e te compati
gratum et acceptum habemꝰ: atq in hoc affectuosiꝰ
celsitudinem tuam rogamꝰ. quatinꝰ in his que ad tuan
et in his que ad alioꝵs principũ spectant ꝑsonau
eccłe huic quȩ in tua existit custodia consulas et
ꝓuideas. Quȩ licet interius fraterna pace et concordia
sufficientiq uictu et uestitu uigeat. exterius tamen
& rerum suarũ diminutione. et quoꝵdã inimicoꝵ
grauamine laborat. Debito aũ eã opprimi nondum
nouimꝰ. qd̃ septingentas libras eͣxͣcedere scimus.
Capituli sane seueritas et claustri disciplina necne

Expanded text:
seniores, et ipsum alterum Judam cujus adhuc proditio lateseniores, et ipsum alterum Judam cujus adhuc proditio latebat, et secessit in oratorio beatae Dei Genitricis Maricum fratribus et burgensibus, collatoque consilio, respondit Gilo: « Sicuti, domine comes, ipse professus es, et nos quoque cognoscimus et volumus te tutorem ac patronum nostrum et Ecclesiae hujus esse. Desolationi autem domus nostrae te compati gratum et acceptum habemus; atque in hoc affectuosius celsitudinem tuam rogamus, quatenus in his quae ad tuam, et in his quae aliorum principum spectant personam, Ecclesiae huic, quae in tua existit custodia, consulas et provideas. Quae licet interius fraterna pace et concordia, sufficientique victu et vestitu vigeat, exterius tamen et rerum suarum diminutione, et quorumdam inimicorum gravamine laborat. Debito autem eam opprimi nondum novimus, quod septingentas libras non excedere scimus. Capituli sane severitas, et claustri disciplina, necne
Abbreviated transcription (Latin):
sta. helemosinariꝰ. camerariꝰ. quoꝵ prudentia et
etiã potentia olim domus hec florebat : Iam non ẽ
in uobis qui possit alterũ uiuare. uel consulenti cui¬
libet respondere. casso nomine tantũ honoris retento.
Iccireo patet in ꝓpatulo omnium ur̃m dissolutio.
cum similes simili fauentes quasi gratuitam patimini
inuiriam. Hactenus sustinui iniurias meas. hactenꝰ
ur̃ consistit: iam ampliꝰ tantũ dedecus tantũq gra¬
uamen non patiar. Premonitos tamen uos ẽẽ cupio
quatinꝰ abbati suadeatis ut huic denuo eccłe parcat.
et a destructione illiꝰ desistat. qd̾q mei iuris ÷ michi
restituat. Ego quippe nichil noui exigo. s meorum
antiqua patrum uira repeto. Quomodo nãq nouis
uel inuistis exactionib grauarem. quã ab omnium
hominum infestatione habeo custodire: Moneo
demum ut consulatis uob̃. alioquin ab omnib uobis
surrexit gilo pͥor ad hec responsurus. Uocauitq eccl̃ȩ

Expanded text:
sta, eleemosynarius, camerarius, quorum prudentia et sta, eleemosynarius, camerarius, quorum prudentia et etiam potentia olim domus haec florebat? Jam non est in vobis qui possit alterum juvare, vel consulenti cuilibet respondere, casso nomine tantum honoris retento. Idcirco patet in propatulo omnium vestrum dissolutio, cum similes simili faventes, quasi gratuitam patimini injuriam. Hactenus sustinui injurias meas, hactenus vester, consistit, jam amplius tantum dedecus, tantumque gravamen non patiar; praemonitos tamen vos esse cupio, quatenus abbati suadeatis, ut huic denuo Ecclesiae parcat, et a destructione illius desistat; quodque mei juris est mihi restituat. Ego quippe nihil novi exigo, sed meorum antiqua patrum jura repeto. Quomodo namque novis vel injustis exactionibus gravarem, quam ab omnium hominum infestatione habeo custodire? Moneo demum ut consulatis vobis, alioquin ab omnibus vobis surrexit Gilo prior ad haec responsurus, vocavitque Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
fratrum capitulum ingredi petiit. Quo impetrato.
conquestus est de Abbate a quo exheredaretur et
multiplicib iniuriis afficeretur. Quȩ cũ uniuersa
immeritus pateretur. maxime dolere se ꝑ orabat
desolationẽ eccłe quondã reb opulente. honorabilib
ꝑsonis decorate. rigore disciplinȩ religiose. caritate
hospitalitatis opinateR̾ quȩ in his aliisq plurib bonis
omnes gallicanas ȩccłas post cluniacũ aliq̃n ȩprecelle¬
bat. nunc et rerum penuria. et debitoꝵ grauamine.
o ꝑsonarum exiguitate. et moꝵe infamia. et hospi¬
talitatis inhumanitate adeo denotabatur. qd̾ iam non
solum quarumeumq ȩccłarum. sed etiã iulrum uulgi
ꝑsonarum fabula ext̾aret.Qd̾ totũ utiq suꝑbia et
dissolutione abbatis. ipsoꝵ quoq fratrũ consensu qui
ei fauerent ꝓuenisse constabat. Ubi ait sunt honeste
ille et graues ꝑsone. quondã cellarariꝰ. hospitalis. sacri¬

Expanded text:
fratrum capitulum ingredi petiit; quo impetrato fratrum capitulum ingredi petiit; quo impetrato conquestus est de abbate, a quo exhaeredaretur, et multiplicibus injuriis afficeretur. Quae cum universa immeritus pateretur, maxime dolere se perorabat desolationem Ecclesiae quondam rebus opulentae, honorabilibus personis decoratae, rigore disciplinae religiosae, charitate hospitalitatis opinatae; et quae in his aliisque pluribus bonis omnes Gallicanas Ecclesias post Cluniacum aliquando praecellebat, nunc et rerum penuria, et debitorum gravamine, et personarum exiguitate, et morum infamia, et hospitalitatis inhumanitate adeo denotabatur, quod jam non solum quarumcunque Ecclesiarum, sed etiam vilium vulgi personarum fabula exstaret, quod totum utique superbia et dissolutione abbatis, ipsorum quoque fratrum consensu, qui ei faverent, provenisse constabat. « Ubi, ait, sunt honestae illae et graves personae quondam, cellerarius, hospitalis, sacri
Abbreviated transcription (Latin):
teobaldus iurauerunt comiti fidem se illi tenere ad¬
uersus abbatem. ita qd̃ potiorem partẽ conuentus
eccłȩ fidelitati comitis submuterent. ipsi autẽ post
Alexandrum uniuersalem pontificẽ aduersus eun¬
dem abbatẽ guilelium ꝑgerent. Et facta est
coniuratio hec in ipso sacro festo sc̃ẽ dilectricis dei
mariȩ magdalene in capella suꝑiori apud beatũ
laurentium. ꝑ manum stephani pontisarensis. et
Stephi de petra foraminis. et Milonis atq hugonis
de Argentolio. Ꝙ impii quidem atq adulterini
sic ꝓphanauerunt sc̃m diem. fratrib et libere filiis
dolentib et merentib qd̾ patrone suȩ minus
digne possent exsoluere debitam celebritatem.
Aderant qͦq henricus pisanus cardinalis. et electꝰ
Maguntinus. atq electiis carnotensis. qui specietenꝰ
uidebantur agere de pace. s spu carnis acti magis
et ipsẽ comes ꝓditoꝵ suggestionib audacior effectꝰ.

Expanded text:
Theobaldus juraverunt comiti fidem se illi tenere adTheobaldus juraverunt comiti fidem se illi tenere adversus abbatem, ita quod potiorem partem conventus Ecclesiae fidelitati comitis submitterent: ipsi autem post Alexandrum universalem pontificem adversus eumdem abbatem Guillelmum pergerent. Et facta est conjuratio haec in ipso sacro festo sanctae dilectricis Dei Mariae Magdalenae, in capella superiori apud B. Laurentium, per manum Stephani Pontisarensis, et Stephani de Petra-foraminis, et Milonis atque Hugonis de Argentolio. Et impii quidem atque adulterini sic profanaverunt sanctum diem, fratribus et liberae filiis dolentibus et moerentibus, quod patronae suae minus digne possent exsolvere debitam celebritatem. Aderant quoque Henricus Pisanus cardinalis, et electus Maguntinus, atque electus Carnotensis, qui specie tenus videbantur agere de pace, sed spiritu carnis acti, magis et ipse comes proditorum suggestionibus audacior effectus,
Abbreviated transcription (Latin):
accesserunt ad eum clam machinatores infande
sedicionis. et effuderunt in aurib eiꝰ fel conspira¬
te ꝓditionis. rogantes et adiurantes seseq illi
deuouentes ut infaustam illoꝵ causam aduersꝰ
abbatem immo aduersus eccłam susciꝑet. spon¬
dentes se nunquã illi defuturos usq ad mortem.
& etĩa totius conuentus maximam partem sibi
secreto adiit. qui ut pretaxatum ẽ ad festũ conuene¬
rat. eiq sediciosoꝵs uota intimauit. At ille gaudio
incredibili exultans. ipse quidẽ fidei pollicitatione¬
sibi et complicib eius spopondit quod eis iN
omnib firmissimũ prestaret auxilium. equos
et ex pensas et etiã si necesse foret tuta presidia
ubiq locoꝵ terrȩ suȩ impenderet. Quatuor autẽ
milites de optimatib suis dedit ei obsides qui
iureiurando pacti sunt comitem ꝓmissa seruaturũ.
tam ipsi quã om̃ib quos secum aduersus abba¬
tem in fide comitis habere posset. Petrus uero et

Expanded text:
accesserunt ad eum clam machinatores infandae accesserunt ad eum clam machinatores infandae seditionis, et effuderunt in auribus ejus fel conspiratae proditionis, rogantes et adjurantes, seseque illi devoventes, ut infaustam illorum causam adversus abbatem, imo adversus Ecclesiam susciperet; spondentes se nunquam illi defuturos usque ad mortem, et etiam totius conventus maximam partem sibi secreto adiit, qui, ut praetaxatum est, ad festum convenerat, eique seditiosorum vota intimavit. At ille gaudio incredibili exsultans, ipse quidem fidei pollicitationsibi et complicibus ejus spopondit quod eis in omnibus firmissimum praestaret auxilium, equos et expensas, et etiam, si necesse foret, tuta praesidia ubique locorum terrae suae impenderet. Quatuor autem milites de optimatibus suis dedit ei obsides, qui jurejurando pacti sunt comitem promissa servaturum tam ipsi quam omnibus quos secum adversus abbatem in fide comitis habere posset. Petrus vero et
Abbreviated transcription (Latin):
homicidium ꝑpetrarat. His quatuor rotis currus
pharaonis uelut quattuor equi iuncti sunt et alii
quatuor quoꝵ nomina supprimuntur. tum qr
nichil preter numerum efficere ualebant. tum qr
in tempore examinationis a ꝓposito resipiscentes
insipientĩa suam recognouerunt. Per hos om̃s murmur
paulatim serpebat. et sacri ordinis disciplinã quodã¬
modo inficiebat. Iamiamq confederantes sibi quoscũq
allicere poterant. unanimi deliberatione scripsẽ¬
runt prefato petro pulso a tornodoro. qui paueis
ante dieb cum gratia et benedictione abbatis ad
uisitandas obedientias suas in territorio aruernico
sitas ꝑrexerat. E rogauerunt eũ suppliciter ut
desolate domui uizeliacensi subueniret celeriter.
unum ẽẽ dicentes consensum omnium fr̃m illius
consilio in hac necessitate parere. Quib cognitis
petrus statim inopinatus aduenit. malignantes
exhilarauit. ceteros autẽ multa admiratione tã
subiti quam insꝑati aduentus repleuit. Et

Expanded text:
itum. His quatuor rotis currus Pharaonis velut quatuor equi juncti sunt, et alii quatuor quorum nomina supprimuntur, quia nihil praeter numerum efficere, valebant, tum quia in tempore examinationis a proposito resipiscentes insipientiam suam recognoverunt. Per hos omnes murmur paulatim serpebat, et sacri ordinis disciplinam quodammodo inficiebat. Jamjamque confoederantes sibi quoscunque allicere poterant, unanimi deliberatione scripserunt Petro pulso a Tornodoro, qui paucis ante diebus cum gratia et benedictione abbatis ad visitandas obedientias suas in territorio Arvernico sitas perrexerat, et rogaverunt eum suppliciter ut desolatae domui Vizel. subveniret celeriter, unum esse dicentes consensum fratrum omnium illius consilio in hac necessitate parere. Quibus cognitis, Petrus statim inopinatus advenit, malignantes exhilaravit, caeteros autem multa admiratione tam subiti quam insperati adventus replevit; et
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i presentiam cũ abbate acced̾et. qui inter eos pacem
et concordiam reformarent. Porro bituricensi et senonensi
archi ep̃is scripsit formam prescripti mandatiad co¬
mitem. precipiens eis ut si comes mandato illiꝰ staret.
congruam compositionẽ inter abbatẽ et comitem
facerent. Sin autẽ: precipiendo mandauit soli seno¬
nensi ut scd̾m tenorẽ aliarũ litterarũ ꝓced̾et. quarũ
continentia ita se habet
lexander ep̃s seruus seruoꝵ dĩ. uenerabili fr̃i
hugoni senonensiũ archiep̃o salutẽ et apłicam
benedictionem. Ad tuȩ fraternitatis notitiam
credimus ꝑuenisse quomodo uir nobilis comes niuer¬
nensis et mater sua in uizeliacense monasteriũ manus

Expanded text:
episcopi praesentiam cum abbate accederet, qui inter eos pacem episcopi praesentiam cum abbate accederet, qui inter eos pacem et concordiam reformarent. Porro, Bituricensi et Senonensi archiepiscopis scripsit formam praescripti mandati ad comitem, praecipiens eis ut, si comes mandato illius staret, congruam compositionem inter abbatem et comitem facerent; sin autem, praecipiendo mandavit soli Senonensi, ut secundum tenorem aliarum litterarum procederet, quarum continentia ita se habetLEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI, Senonensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem. Ad tuae fraternitatis notitiam pervenisse credimus, quomodo vir nobilis comes Nivernensis et mater sua i
Abbreviated transcription (Latin):
S. et comes dissimulans contemptũ. misit et ipse Teobal¬
dum decanum niuernis. et humbertũ archidiaconẽ.
et bernardum priorẽ scĩ Stepħi. Quos apłicus pon¬
tifex benigne suscipiens. requisiuit utrũ sufficientes
responsales ꝓ comite aduenissent. S cũ excusationem
potius quã iuris executionẽ pretulissent. absolutos
remisit. scribens ꝑ eos comiti quatinꝰ infra octo dies
postea quã litteras suas recepisset. abbati et fratrib
monasterii uizeliacensis ablata restitueret. captos
burgenses et eoꝵ obsides liberos absolutosq dimuitteret.
et ipsis strate publice quam a longe retroactis tẽporib
habuisse noscebantur ingressum et egressum liberum
habere ꝑmitteret. deinde apłico se conspectui p̃sentaret.
ut inter eũ et prenominatum abbatem ac fratre:
componeret. Qd̾ si ei graue uideretur. scilicet aplicam
adire presentiam. ad senonensis et bituricensis archi¬

Expanded text:
sed et comes dissimulans contemptum, misit et ipse Theobalsed et comes dissimulans contemptum, misit et ipse Theobaldum decanum Nivernis, et Humbertum archidiaconem, et Bernardum priorem S. Stephani: quos apostolicus pontifex benigne suscipiens, requisivit utrum sufficientes responsales pro comite advenissent. Sed cum excusationem potius quam juris exsecutionem praetulissent, absolutos remisit, scribens per eos comiti quatenus infra octo dies posteaquam litteras suas recepisset, abbati et fratribus monasterii Vizel. ablata restitueret, captos burgenses, et eorum obsides liberos absolutosque dimitteret; et ipsis stratae publicae, quam a longe retroactis temporibus habuisse noscebantur, ingressum et egressum liberum habere permitteret: deinde apostolico se conspectui praesentaret, ut inter eum et praenominatum abbatem ac fratres componeret. Quod si ei grave videretur, scilicet apostolicam adire praesentiam, ad Senonensis et Bituricensis archi
Abbreviated transcription (Latin):
iudicis condemnamur. Utiq si actio palam ꝓcederet.
si ratio intercederet. si rus fasq uel uidiciarus ordo locũ
haberet. leuior esset iactura: et gaud̾et compendio
preiudicata pena. tamet si minus uid̾etur conscientie
iudicio ꝓmerita. Nunc aũ causa nr̃a in ora uulgi
uersatur. et iudicium nr̃m in manu inimicoꝵ nr̃oꝵ¬
ꝓscribitur. His auditis condoluit alexander et om̃is
romana eccła. scripsitq comiti ut illata damna
monasterio uizeliacensi emendaret. et denuo ab
insectatione eiꝰ abstineret. Qd̾ siquid iuris habere se
aduersus abbatem putaret. presentię suȩ in octabis
pentecosten apd̾ clarum montem se exhiberet. ibi
primum abbati satisfacturus. et sic ab eo ius debitũ
recepturus. Comes aũ apłicum mandatũ penitus
contempsit. insuꝑ etiã abbati insidias pretendens.
ita eũ inclusit qd̾ nec illiꝰ equi aquatum ire possent.
Misit gͦ abbas iohannẽ clericum suũ ad alexandrũ.

Expanded text:
judicis condemnamur. Utique si actio palam procederet, judicis condemnamur. Utique si actio palam procederet, si ratio intercederet, si jus fasque, vel judiciarius ordo locum haberet, levior esset jactura, et gauderet compendio praejudicata poena, tametsi minus videretur conscientiae judicio promerita. Nunc autem causa nostra in ore vulgi versatur, et judicium nostrum in manu inimicorrtere. His auditis condoluit Alexander, et omnis Romana Ecclesia, scripsitque comiti, ut illata damna monasterio Vizel. emendaret, et denuo ab infestatione ejus abstineret: quod si quid juris habere se adversus abbatem putaret, praesentiae suae in octavis Pentecostes apud Clarummontem se exhiberet, ibi primum abbati satisfacturus, et sic ab eo jus debitum recepturus. Comes autem apostolicum mandatum penitus contempsit, insuper etiam abbati insidias praetendens, ita eum inclusit, quod nec illius equi aquatum ire possent. Misit ergo abbas Joannem clericum suum ad Alexandrum;
Abbreviated transcription (Latin):
sta. Ꝙ qm̃ non ẽ auxiliator neq ꝓpugnator qͥliberet
eam. scindamus eam inter nos. et tollat unusquisq par-¬
tem suam. Tu cluniacus arcem optinebis capituli. ego
edua mͥ uendicabo altare : porro assur. comes scilicet
oppidum diripiet. Ꝙ̾ quis ad hȩc inquit dñe scẽ pater
stabit: Utinam eẽt transiigratio. utinam sorte
diuideremur. utinã tempꝰ ⁊ tempora nobis ponerent᷑.
forte qñq suscitaret nobis dñs aoth ambidextrum in
cuius manu foret salus isrł. Nunc aũ in sedib nr̃is
iugulamur. in domo nr̃a seruituti subictinur. et tem¬
poris redẽptio ꝑpetua nob̾ efficitur subiugatio.
Tantorumq maloꝵs cumulo. totius miseriȩ et extremȩ
ignominiȩ accedit incrementum : qd̾ in conspectibꝰ
patris mactamur. qd̃ a complexib pastoris auellim᷑.
qd̾ legitimo presente patrono preiudicam. quodq
summa totius redargutionis est. silentio uniuersalis

Expanded text:
sta, et quoniam non est auxiliator neque propugnator qui liberet sta, et quoniam non est auxiliator neque propugnator qui liberet eam, scindamus eam inter nos, et tollat unusquisque partem suam. Tu, Cluniacus, arcem obtinebis capituli: ego Edua mihi vindicabo altare. Porro Assur, comes scilicet, oppidum diripiet. « Et quis ad haec, inquit, domine sancte Pater, stabit? utinam esset transmigratio! utinam forte divideremur! utinam tempus et tempora nobis ponerentur! forte quando suscitaret nobis Dominus Aod ambidextrum, in cujus manu foret salus Israel; nunc autem in sedibus nostris jugulamur in domo nostra servituti subjicimur, temporis redemptio perpetua nobis efficitur subjugatio. Tantorumque malorum cumulo totius miseriae et extremae ignominiae accedit incrementum, quod in conspectibus patris mactamur, quod a complexibus pastoris avellimur, quod legitimo praesente patrono praejudicamur; quodque summa totius redargutionis est, silentio universalis
Abbreviated transcription (Latin):
prius inuidebant libertati illiꝰ. modo insultantes mouent
suꝑ eam capita sua. et derident sabbata romanȩ dignita¬
tis. in exprobrationẽ deditionis ȩccłȩ uizeliacensis. Iam
edua cluniacum. et uersa uice cluniacus eduam aduersus
uizeliacum mutuo se instigant et cohortantur. tempꝰ:
aunt quo confracto cerebro romane arcis. oculi qͦq illiꝰ
effodiantur. et subiciamus nob̾ aucillam fugitiuã. quȩ
se głatur beati petri filiam. Et nunc edua moab. nunc
cluniacus idumeam representat. uizeliacũ uelut alterã
ihrłm impugnando sibi reputantes. et dicentes. Popłs
stultus ẽ. pauꝑ et suꝑb. Ego gͥ edua suꝑbiam illius
contundam. tu aũ stultitiam illiꝰ subsannabis. et pauꝑtas
illiꝰ nr̃as supplebit delicias. Inuitemus gͦ assur precib
instigemꝰ ꝑsuasionib. conducamus munerib. qui eiꝰ
arrogantiam atterat in uirga ferrea et in manu robu¬

Expanded text:
prius invidebant libertati illius, modo insultantes movent prius invidebant libertati illius, modo insultantes movent super eam capita sua, et derident Sabbata Romanae dignitatis in exprobrationem deditionis Ecclesiae Vizeliac. » Jam Edua, Cluniacum, et versa vice Cluniacus Eduam adversus Vizeliacum mutuo se instigant et cohortantur. « Tempus est, aiunt, quo confracto cerebro Romanae arcis, oculi quoque illius effodiantur, et subjiciamus nobis ancillam fugitivam, quae se gloriatur B. Petri filiam. » Et nunc Edua Moab, nunc Cluniacus Idumaeam repraesentat, Vizeliacum velut alteram Jerusalem impugnando sibi reputantes, et dicentes: Populus stultus est, pauper et superbus. Ego igitur Edua superbiam illius contundam: tu autem stultitiam ejus subsannabis et paupertas illius nostras supplebit delicias. Invitemus ergo Assur precibus, instigemus persuasionibus, conducamus muneribus, qui ejus arrogantiam atterat in virga ferrea, et in manu robu
Abbreviated transcription (Latin):
ingenite libertatis deflet. quã uidelicet libertatem
sub optentu cuiusdam usurpati et negligentia quoꝵdã
predecessoꝵ suoꝵ surrepti saluamenti annullare
penitus contendit. Liberalitas quippe quȩ illi caritatiue
aliquando impendebatur. iam non ut gratuita deuote
liberalitas poscebatur. immo ut debita tirannice ser¬
uitus exigebatur. Et qui prius pauci numero. contenti
erant oblato: nunc multus exercitus inħiant rapto.
intantũ qd̾ unius hospitii ꝓcuratio. ducentarum
quinquaginta librarum et eo ampliꝰ constaret precio.
Talia dicta talib abbas rursus ꝓsequebatur. dicens filiã
beati petri uidelicet ȩcclam uizeliacensem omi expositam
fore malo. ita ut iam a planta pedis usq ad uerticem
nulla sit in ea sanitas. Data ẽ enĩ ait omni transeunti in
direptionem et conculcationem. et quo prius extitit dig¬
mior. eo nunc magis ac magis inuenitur abiectior. Et qͥ

Expanded text:
ingenitae libertatis deflet; quam videlicet libertatem ingenitae libertatis deflet; quam videlicet libertatem sub obtentu cujusdam usurpati, et negligentia quorumdam praedecessorum suorum subrepti salvamenti annullare penitus contendit; liberalitas quippe, quae illi charitative aliquando impendebatur, jam non ut gratuita devote liberalitas poscebatur, imo ut debita tyrannice servitus exigebatur. Et qui prius pauci numero contenti erant oblato, nunc multus exercitus inhiant rapto, in tantum quod unius hospitii procuratio ducentarum quinquaginta librarum et eo amplius constaret pretio. Talia dicta talibus abbas rursus prosequebatur, dicens filiam B. Petri, videlicet Ecclesiam Vizel. omni expositam fore malo, ita ut jam a planta pedis usque ad verticem nulla sit in a sanitas: « Data est enim, ait, omni transeunti in direptionem et conculcationem, et quo prius exstitit junior, eo nunc magis ac magis invenitur abjectior; et qui
Abbreviated transcription (Latin):
subuenire negligeret. tanquã repudiatũ ad ultero ma¬
num daret. et iam amplius de censuali iure ñ teneret᷑.
maxime cum in ipsa apostolica presentia tã moderna
quam antiqua romanoꝵ pontificum impune uacilla¬
rent statuta seu priuilegioꝵ munimenta. et adstante
pastore lupina deseuiret rabies: nec multũ constaret
libertas quȩ unius uerbi iusticiȩ posset distrahi silentio.
Deniq non pusillanimitate nec suꝑcilio ductus. toties
apłicas aduersus comitem aures interpellarit. qͥ certe
quamsepe et prece et precio gr̃ãm illius redemerit.
ipse aũi econtra tam diram calamitatẽ ingratus sibi
rependerit. qd̾ iam pene exhaustũ ad extremam fere
in opiam se compulerit. Nec contentus redẽptione ho¬
minum seu dilapidatione possessionum monasterii
fuerit. s etiã ipsum fratrum cotidianum uictum
iam ꝑ biennium tulerit. Qd factum quamuis grauit᷑
monasterium affligat. magis tam̃ ac magis iniuriam

Expanded text:
subvenire negligeret, tanquam repudiatum adultero masubvenire negligeret, tanquam repudiatum adultero manum daret, et jam amplius de censuali jure non teneretur, maxime cum in ipsa apostolica praesentia tam moderna, quam antiqua Romanorum pontificum impune vacillarent statuta, seu privilegiorum munimenta, et astante pastore lupina desaeviret rabies, nec multum constaret libertas, quae unius verbi justitiae posset distrahi silentio. Denique, non pusillanimitate, nec supercilio ductus toties apostolicas adversus comitem aures interpellarit, qui certe quam saepe et prece et pretio gratiam illius redemerit: ipse autem econtra tam diram calamitatem ingratus sibi rependerit, quod jam pene exhaustum ad extremam fere inopiam se contulerit, nec contentus redemptione hominum seu dilapidatione possessionum monasterii fuerit, sed ipsum fratrum quotidianum victum jam per biennium tulerit. Quod factum quamvis graviter monasterium affligat, magis tamen ac magis injuriam
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃s solenniis equos raꝑent quadrigarũ quib ligna
trahebantur. Sic deficiente igne ꝑiit opus ratis
precii centum librarũ. Huius ydre iuꝑinus filius
comes preceꝑat obseruari iter guilelmi abbatis. ut
quasi eo ignorante. a uilib mancipiis dehonestaretur.
Tantis gͥ undiq malis afflictus iguilelmus abbas. ꝓsecutꝰ
ẽ alexandrum papam. Quem cũ in predicta urbe
inuenisset. exposuit ei omĩa ut potuit mala que a co¬
mite et matre illius patiebatur. Dixitq illi qd̾ causa
sua causa ẽẽt dñi pape et totiꝰ romane eccłȩ. cuiꝰ iuris
monasterium suum ꝓprie existebat. & ideo eque ut
suum uizeliaci negocium susciꝑe apłicum debere. pre¬
sertim cum idem monasterium hoc solo crimine ꝑieli¬
taretur qd̾ se romandm libera uoce ꝓfiteretur. et qd̾
nemini se obnoxidm nͥ soli romano presuli fateretur.
Addidit quoq quod si ꝑiclitanti monasterio quãcitius

Expanded text:
sancti Spiritus solemniis equos raperent quadrigarum, quibus ligna sancti Spiritus solemniis equos raperent quadrigarum, quibus ligna trahebantur: sic deficiente igne periit opus ratis pretii centum librarum. Hujus hydrae viperinus filius praeceperat observari iter Guillelmi abbatis, ut quasi eo ignorante a vilibus mancipiis dehonestaretur.Tantis igitur undique malis afflictus Guillelmus abbas, prosecutus est Alexandrum papam; quem cum in praedicta urbe invenisset, exposuit ei omnia, ut potuit, mala quae a comite et matre illius patiebatur: dixitque illi quod causa sua, causa esset domini papae et totius Romanae Ecclesiae, cujus juris monasterium suum proprie existebat, et ideo aeque ut suum Vizeliaci negotium suscipere apostolicum debere, praesertim cum idem monasterium hoc solo crimine periclitaretur, quod se Romanum libera voce profiteretur, et quod nemini se obnoxium, nisi soli Romano praesuli fateretur. Addidit quoque, quod si periclitanti monasterio quam citius
Abbreviated transcription (Latin):
letardus seruus nequam genere et morib ꝑtinaciter
insistebat tam captioni quam depredationi hominũ
et rerum uizeliacensium. Sed et illa uetus herodias
filia iezabel de semine amalech. mater uidelicet guilłli
comitis niuernis. nomine yda. uirus odioꝵ ore pesti¬
fero iugiter infundebat in filii pectore. emula honesta¬
tis et inimica totius bonitatis. et quȩ satellites suos qua¬
si filii partib fauens ad ꝑsequendum monasterium
uiz eliaci acriter ꝑurgebat. Hinc cedes. hinc rapinȩ.
hinc captiuitates. hinc exilia. hinc uaria tormenta.
hinc mortis diuersa genera. omnia de antro femineȩ
nequitiȩ manantia. nec facile eiuꝗͣ ciuiũ uizeliaci
exitus liber patebat. Composuerant fr̃s ratẽ calcis
mire magnitudinis. ad construendum dormitoriun
suum. Q igne succenso. trahebant ligna cũ plaustris
de adiacenti nemore suo. Unde inflaminata ydra peste
inuidiȩ. immisit satellites uesaniȩ suȩ qui in ipsi

Expanded text:
Letardus, servus nequam genere et moribus, pertinaciter Letardus, servus nequam genere et moribus, pertinaciter insistebat tam captioni quam depraedationi hominum et rerum Vizeliacensium; sed et illa vetus Herodias, filia Jesabel de semine Amalech, mater videlicet Guillelmi comitis Nivernis, nomine Ida, virus odiorum ore pestifero jugiter infundebat in filii pectore, aemula honestatis, et inimica totius bonitatis, et quae satellites suos quasi filii partibus favens, ad persequendum monasterium Vizeliaci acriter perurgebat. Hinc caedes, hinc rapinae, hinc captivitates, hinc varia tormenta, hinc mortis diversa genera, omnia de antro femineae nequitiae manantia; nec facile cuiquam civium Vizeliaci exitus liber patebat. Composuerant fratres ratem calcis mirae magnitudinis ad construendum dormitorium suum, et igne succenso trahebant ligna cum plaustris de adjacenti nemore suo: unde inflammata hydra peste invidiae, immisit satellites vesaniae suae, qui in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. et se suosq in manu illius cominisit. Qui
suscepit eum benignissime. et necessarium ei auxi¬
lium liberaliter exhibuit. Nitamen ustum illi
uifum est alexandrum papam adire debere. et
omnino ipsius consilio stare. At quem cũ uenisset
et aduentus sui causam ei exposuisset. condoluit ei
alexander. et tradidit eum guichardo pontiniacen¬
sis monasterii abbati. qui postea ab ipso alexandro
lugdunensium archipresul consecratus ẽ. Rex
autẽ Ludouicus ꝓ his et ꝓ aliis negociis. ad henricũ
regem angloꝵ misit. Indixeruntq reges mutuũ
colioqurum. Cui colloquio cum inter esse alexander
disponeret. uenit parisius. Qd̾ ut rex henricus
cognouit. colloquium indictum ludouico regi de¬
mandauit. infestus alexandro ob inuidiam thome
cantuariensis. Alexander autẽ iterato iam acceꝑat legatos
romanorum. rogantium ut rediret. et beati petri
ad sedem remearet. Ualedicens itaq ludouico regi.

Expanded text:
venit, et se suosque in manu illius commisit. Qui venit, et se suosque in manu illius commisit. Qui suscepit eum benignissime, et necessarium ei auxilium liberaliter exhibuit. Attamen justum illi visum est Alexandrum papam adire debere, et omnino ipsius consilio stare. Ad quem cum venisset, et adventus sui causam ei exposuisset, condoluit ei Alexander, et tradidit eum Guichardo Pontiniacensis monasterii abbati, qui postea ab ipso Alexandro Lugdunensium archipraesul consecratus est. Rex autem Ludovicus pro his et pro aliis negotiis ad Henricum regem Anglorum misit, indixeruntque reges mutuum colloquium: cui colloquio cum interesse Alexander disponeret, venit Parisius: quod ut rex Henricus cognovit, colloquium indictum Ludovico regi demandavit, infestus Alexandro ob invidiam Thomae Cantuariensis. Alexander autem iterato jam acceperat legatos Romanorum rogantium ut rediret, et beati Petri ad sedem remearet, vale dicens itaque Ludovico regi