comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oculuma potando nominatum. Est enimom.¬
ne uas in quo bibendi ẽ consuetudo. Fialȩ di¬
cte quos ex uitipfiant. Uitrum enĩ grece hali
dicitis : Patere fialȩ sunt dictȩ. uł quod in ipsis
potare solemus. ut quod patentes sunt. dispansis q
labris. Cratera calix e duas habens ansas. et est
grecun nomen. Declinatur autem apud eos hie ea¬
gtreoism anonatine heoctatera dicitur. Unde ꝑsus.¬
Si tibi ctaterais argenti. Uirgiliꝰ. Crateras magnas
statuuint et uina coronant. Fiebant autẽ pͥmũ
ex conexibus uirgultoꝵ. Unde et dictȩ eraterȩ a po
tu eratin. id est quod se inuicem teneant. Ciati qͦ
ex quibus cimbia pocula cdic̾ta sunt. ex suilitudi¬
ne eimibe natus. E mistis species poculi. quȩ duc̾tim
iaest uino spũ bibitur. Bacca pͥmum a baco. quod
est uinumn nominata. postra inusibus aquariis¬
transiit. Calices. et calati. et scale. poculoꝵ gene¬
ra. antea ex ligno facta. uude et uocata. Grecieñ
omne lignũ cala dicebant. Ampulla. quasi amipla

Expanded text:
oculum a potando nominatum; est enim omne vas in quo bibendi est consuetudo. Phialae dictae quod ex vitro fiant; vitrum enim Graece ὑαλος dicitur. Paterae phialae sunt dictae vel quod in ipsis potare solemus, vel quod patentes sunt dispansisque labris. Cratera calix est duas habens ansas, et est Graecum nomen. Declinatur autem apud eos hic crater; nam Latine haec cratera dicitur. Unde PersSi tibi crateras argenti. Virgilius: Crateras magnas statuunt, et vina coronant. Fiebant autem primum ex connexionibus virgultorum. Unde et dictae craterae apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Cyathi quoex quibus cymbia pocula dicta sunt ex similitudine cymbae navis. Amystis species poculi, qua ductim, hoc est, uno spiritu bibitur. Bachea primum a Baccho, quod est vinum, nominata: posttransiit. 5. Calices, et calathi, et scalae poculorum genera antea ex ligno facta, inde et vocata. Graeci enim omne lignum κᾶλον dicebant. 500 Ampulla, quasi ampla
Abbreviated transcription (Latin):
putafunẽ mascłim ẽẽ funiculus ostendit. sicut mar-¬
mor neutri eẽ generis marmusculũ indicat.
Lam quod genus in pͥncipalitate ẽ. id eẽ so¬
let in diminutione. sed hoc ñ semꝑ. ut pistri¬
num pistrilla: sed quia scire debemus ex positi

Expanded text:
puta 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculum indicat. Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione. Sed hoc non semper, ut 'pistrinum', 'pistrilla'. Sed quia scire debemus ex positio
Abbreviated transcription (Latin):
Nalogia grece. latine similium compara¬
tio. siue prȩpositio nominat᷑. Cuius hȩc
uis ẽ ut quod dubium. ẽ. ad aliquid simile
quod ñ.ẽ. dubium referatur: et incerta certis
ꝓbentur. Octo autem modis cõparatio ana¬
logiȩ colligitur. id.ẽ. qualitate. cõparatione.
genere. numero. figura. casu. extremitatibꝰ
similium sillabarum. et si militudine tẽporũ.
Si quid dehis unum defuerit:iam ñ ẽ analo-¬
gia idẽ. similitudo. sed ẽ anomala idẽ. extra re¬
gulam. ut lepus et lupus. totum conuenit :
sed dissentiunt casu. Facit enim lupus lupi.¬
lepus leporis. Nam regularit̃ ẽ dum queris u¬
trum trames masculinum sit anfemininum.
similis ẽ illi in omni declinatione limes.: et erit
maserlinũ. Itẽ funis suncertigñis eẽ credis: simił illi ÷ paniᷤ
ĩ declinatiõe. ⁊ erit masculinũ. Itẽ ex c̃ꝑatione positiuoꝵ. ut
sidicas doctꝰ. magnꝰ positiui ft̃.⁊ sui similes fit ⁊ ꝑdimimitionẽ ut¬

Expanded text:
nalogia Graece, Latine similium conparatio sive proportio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid simile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aschale cyclum ippolitus ep̃s tempori.¬
bus alexantri imperatoris prims con-¬
scripsit. post quem probatissim auctores eu¬
sebius cesariensis. teophilus alexandrinus.
ꝓsper quoq natione aquitanus atq uictori¬
nus. amplificatis eiusdem festiuitatis rationi¬
bus. multi plices circulos ediderunt. Cuiꝰ
quidem rationem beatissimus cyrillus alex¬
andrinȩ urbis ep̃e in nonaginta quinq
annos ꝑ quinquies decennouaes calculans.
qͦto kł. uel luna. debeat paschalis sollẽnitas
celebrari: sũmabuitate notauit. Cyclum
autem uocatum eo quod in orbe digestum sit.
et quasi in circulo dispositum ordinem cõ¬
plectat᷑ annoꝵ sine uarietate. et sine ulla
arte. Unde factum est ut cuiꝰq materie car¬
mina simplici formitate facta. cẏelica uoca¬
rentur. Hinc et laterculum dictum. quod
ordinem habeat stratum annorum.¬
f& Ciclus primus decennouenalis lu

Expanded text:
aschalem cyclum Hippolytus episcopus temporibus Alexandri imperatoris primus conscripsit. Post quem probatissimi auctores Eusebius Caesariensis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorius, amplificatis eiusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cuius quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandriae urbis episcopus in nonaginta quinque annos per quinquies decem novies calculans, quoto Kal. vel luna debeat paschalis sollemnitas celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem vocatum eo quod in orbe digestum sit, et quasi in circulo dispositum ordinem conplectat annorum sine varietate et sine ulla arte. Unde factum est ut cuiusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat stratum annorum. Cyclus primus decemnovenalis lu
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩ pro eo quod ꝑ diuersos orbes cȩlesti¬
um planetarum feruntur. Quȩdam ce¬
lerius exortȩ serius occidunt. quȩdam tardiꝰ
exorte citius ad occasum ꝑueniunt. Aliȩ pa¬
rit̾ oriuntur. et ñ sunul occidunt. Om̃s autẽ
suo tempore ad cursum ꝓprium reuertuntur:¬
.liii. De stellarum interuallis
tellȩ inter se diuersis in terualis distant
Da t̃ra. ꝓpterea dispari claritate magis
minus ue nr̃is oculis apparent. Nam multȩ
maiores sunt his quas uidemus conspicuas.
sed longius positȩ paruę uidentur a nobis¬
XLIIII. De circulari numero stellarũ.

Expanded text:
tellae pro eo, quod per diversos orbes caelestium planetarum feruntur, quaedam celerius exortae serius occidunt: quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt: aliae pariter oriuntur et non simul occidunt: omnes autem suo tempore ad cursum proprium revertuntur. § 65 De stellarum intervallis. Stellae inter se diversis intervallis distant a terra, propterea dispari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobis. § 66 De circulari numero stellarum.
Abbreviated transcription (Latin):
dicat in quoto canone positus sit numerus.
cui subietta est era. Uerbi grã. si ẽ exa prima.
in primo canone. si secunda. in secundo.Si
placuerit scire qui reliquorum euangłistarũ
similia dixerunt. adsumes ad iacentem nũm
capituli. et requires ipsum numerũ in suo ca¬
none quem indicat. ibiq inuenies qui et
quid dixerint. et ita demum in corpore in¬
quisita loca quȩ ex ipsis numeris indicantur.
ꝑ singła euangłia de eisdem dixisse inue¬
nies.¬
XUI. De canonibus conciliorum

Expanded text:
dicat in quoto canone positus sit numerus, dicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in primo canone; si secunda, in secundo; siibet Evangelio, placuerit scire qui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. De canonibus conciliorum
Abbreviated transcription (Latin):
ET SELIAO
fecit. Quoquine ad paratũ.
apicius quidã pͥmus composuit:
qui in eo absũ ptis bonis morte
uoluntaria periit. Et merito quia is qui gulȩ atq
edacitati seruit: et animam et corpus interficit.
ab esu et comesu mensȩ factum uocabulũ: nullum
enim alium habet usum. Torus dicitur a tortis her¬
bis. quȩ accubantium humeris subponuntur. Ste¬
fadium ab stipit̾ibus dictum. quasi stipadium. Sic
enim priꝰ ceptum ẽ. Accubitum acibo uocatum. qͣsi
adcibitum epularum. Conuiuiũ apud grecos a com¬
appellatur: uł quia uite collocutionem habet. Item
conuiuiũ a multitudine conuescentiũ: nã priuata
mensa uictus est: ñ conuiuiũ non ẽ. Conuiuii tri¬
plex ẽ modus : discumbendi. edendi et bibendi.
Discumbendiut. toris iussi discumbere pictis. Edendi
et bibendi. ut postquam prima quies epulis menseq
remotȩ. crateras magnos statuunt: et uina coro-¬

Expanded text:
et sellam fecit. Coquinae apparatum Apicius quidam primus conposuit, qui in eo absumptis bonis morte voluntaria periit; et merito, quia is, qui gulae atque edacitati servit, et animam et corpus interficit. Ab esu et comesu mensae factum vocabulum; nullum enim alium habet usum. Torus dicitur a tortis herbis quae adcumbentium humeris subponuntur. Stibadium ab stipitibus dictum, quasi stipadium; sic enim prius coeptum est. Adcubitum a cibo vocatum, quasi ad cibatum epularum. Convivium apud Graecos a conappellatur, vel quia vitae collocutionem habet. Item convivium a multitudine convescentium: nam privata mensa victus est, convivium non est. Convivii triplex est modus: discumbendi, edendi, et bibendi: discumbendi, ut: Toris jussi discumbere pictis. Edendi et bibendi, ut: Postquam prima quies epulis, mensaeque remotae, Crateras magnos statuunt, et vina coro
Abbreviated transcription (Latin):
pleonasmos molotis ⁊ hissimilia At contra t̾am̃¬
orationem extollit et exornat inergia. Tum̃
fasis. quȩ plus quidam. quam dixerit in¬
telligi facit. ut si dicas ad głam scipionis
nem. Cum enim dicit lapsi. altitudinem
imaginis suggerit. Huic contraria uirtus
est uerbis minuere: quȩ natura sua mag¬
na sunt.
De figuris uerboꝵ et sententiaꝵ

Expanded text:
Pleonasmos et his similia. At contra Pleonasmos et his similia. At contra orationem extollit et exornat †energia tum† Emphasis, quae plus quiddam quam dixerit intellegi facit; ut si dicas: 'Ad gloriam Scipionis nem. Cum enim dicit lapsi, altitudinis imaginem suggerit. Huic contraria virtus est, verbis minuere quae natura sua magna sunt. De figuris verborum et sententia
Abbreviated transcription (Latin):
ni anesu. herba omnibus cognita. acerrime fer-¬
uens. Amictualis. Anetum ciminum. Coriandrũ
ex greco nomine sumtum. quod illi corian uocant
cuius sem en in dulci uino datum ꝓniores redilit
in uenerem: si supra modum dederis amentiã
nutrit. canos etiam ex coriandro in fici traditũ
est. Abrotanum cerefolium. Quta dicta quod sit
feruentissima. cuius altera agrestisatq uirtute
acrior. sed utrȩq feruentissimȩ comꝓbantur.
Hanc uenenis repugnare mustelȩ docent. quȩ
dum cum serpente dimicauerut: cibo eius ar¬
mantur. Saliua. In ulam quam rustici alam uo¬
cant. radice aromatica. odoris sũmi odoris summni
cum leui acrimonia. Menta: huius genera sex.

Expanded text:
ni, anesum, herba omnibus cognita, acerrime ferni, anesum, herba omnibus cognita, acerrime fervens, mictualis. Anethum. Cyminum. Coriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi κόριον vocant. Cuius semen in dulce vino datum proniores reddit in Venerem; si supra modum dederis, amentiam nutrit. Canos etiam ex coriandro infici traditum est. Abrotanum. Caerefolium. Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utraque ferventissimae conprobantur. Hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo eius armantur. Salvia. Inula, quam rustici alam vocant, radice aromatica, odoris summi cum levi acrimonia. Menta; huius genera sex.
Abbreviated transcription (Latin):
pium dictum. quod eo apexidest caput
antiquorum trium fantium coronabatur.
Ercules autem hanc herbam primus capi¬
tĩ circumtulit: nam nunc popłm capite prefere¬
bat. nunc oleastrum. nunc apium. cuiꝰ radices ef.¬
ficaciter pugnant contra insidias uenenoꝵ: eius
generis sunt petrosilenon ipposilenon. et oleo¬
ulenon. Petrosilenon uocatum quod sit similis apio.
et nascatur in petris montibusq preruptis.
quod nos petrapium dicere possumus. Si lenum
enim grece apium dicitur. Sed est sũmum ao
ꝓbabile macedonicum. gustu suaue: et odore
aromatico. Ippo silenon dictum quod sit durum
et austerum. Oleosilenon quod mollior folio et
caule tenerum. Feniculum latini uocant. qͦd eius
stirsi seuradicis sucus acuat uisum. Cuiꝰ uirtus
traditur. ut serpentes annuam senectutem eius
gustu deponant. Hoc olus greci maratron uocant.
Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur
enim plurimum in liguria odore aromatioo: et
gustu acris. Anneson greci dicunt. siue ut lati-¬

Expanded text:
pium dictum quod eo apex, id est caput, antiquorum triumphantium coronabatur. Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit: nam nunc populum capite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium. Cuius radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum. Eius generis sunt petroselinon, hipposelinon et oleoselinon. Petroselinon vocatum quod sit similis apio et nascatur in petris montibusque praeruptis. Quod nos petrapium dicere possumus; σέλινον enim Graece apium dicitur. Sed est summum ac probabile Macedonicum, gustu suave et odore aromatico. Hipposelinon dictum quod sit durum et austerum. Oleoselinon, quod mollius folio et caule tenerum. Feniculum Latini vocant quod eius thyrsi seu radicis sucus acuat visum: cuius virtus traditur ut serpentes annuam senectutem eius gustu deponant. Hoc olus Graeci μάραθρον vocant. Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico et gustu acri. Ἄνησον Graeci dicunt sive, ut Lati
Abbreviated transcription (Latin):
dicta: unde est illud. Uelorum pandimus alas. Re¬
nera uelorum a cateori. epẏdromos. dalum. arteno.
si parum. mendicum. ex quibus acateon uelũ max¬
imum. et in media naue constitutũ. Epydromo se¬
cunde amplitudinis. sed ad puppem. Dalum mi-¬
nuum uelum. et ad proram defixum. Artemo
dirigende potius nauis causa conmendatum. quam
celeritatis. Si parum genus ueli unum pedem ha¬
bens. quo iuuari nauigia solent in nauigatione.
quotiens uis uenti languescit: de quolucanus. Sũ
iaq tendens si para uelorum perituras colligit au¬
ras quodex separatione existimant nominatum. Pes
extremus angulus ueli. quẽ sic naute locuntur.

Expanded text:
dicta. Unde est illud Virg. Aen. 3, 520: Velorum pandimus alas. Genera velorum: acation, epidromos, dolo, artemo, siparum, mendicum. Ex quibus acation velum maximum, et in media nave constitutum. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis venti languescit. De quo Lucanus 5, 428: Summaque tendens sipara velorum perituras colligit auras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur
Abbreviated transcription (Latin):
fortissima cursum. Remulcum funis qua deligata
nauis trahitur. uice remi. De qua ualgius. Hic mea
me longo succedens prora rem ulco. letantem gratis
sistit in ospitiis. Struppi. uincula loro uł lino fa-¬
cta. quibus remi ad scalmos alligantur. de quibus
liuius: tumq remos iussit religare struppis. Cata¬
fio ratis lignea cũ massa plumbea. qua maris altitu.
mataxam.
U. De retibus

Expanded text:
fortissima cursum. Remulcum funis quo deligata fortissima cursum. Remulcum funis quo deligata navis trahitur vice remi. De quo Valgius 4: Hic mea me longo succedens prora remulco laetantem gratis sistit in hospitiis. Struppi vincula loro vel lino facta quibus remi ad scalmos alligantur. De quibus Livius10: Tumque remos iussit religare struppis. Catapirates linea cum massa plumbea, qua maris altitudomataxam. § 5 De retibus
Abbreviated transcription (Latin):
usum luminis fuerint circumdati cera. unde
et funalia. Restes siue quod rates contineant: seu
quod hisretes tendantur. Rudentes sunt funes na.¬
uium: ex ninio stridore ita dic̾t. Spirȩ funes quibus
in tempestatibus utuntur. quas nautici suo more cu-¬
curbas uocarunt. Spire autem ab sparto uocatȩ. Pro-¬
pes funis quo pes ueli alligatur. quasi prope pedes: de¬
quo torpilius. Quasi cum uentis fert nauen in mari
scds si quis ꝓpedonmisit si uelis sinistrũ. Tormentũ
funis in nauibus longus qua prora ad puppini exten¬
ditur quo magis constringatur. Tormenta autem
a tortu dicta. restes funesq. Safon funis in ꝓra posi.¬
tus. De quo cicilius. Uenerio cursuueni. prolato pe¬
de usq ad safonem. Opiffera funes. quȩ cornibus
antemne dextra sinistraq tenduntur. retro uerso.
Profnesium funis quo nauis in littore religatur ad
palum. Mitra funis quo nauis media uincitur.
Anquina quod ad malum antemna constringi¬
tur. De qua cinna: atq anquina regat stabilem

Expanded text:
usum luminis fuerint circumdati cera, unde et funalia. Restes, sive quod rates contineant, seu quod in iis retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. 2. Spirae funes, quibus in tempestatibus utuntur, quas nautici suo more cucurbas vocant. Spirae autem a sparto vocatae. 424 3. Propes funis quo pes quo Turpilius 215: Quasi quum ventus fert navem in mare secundus, si quis propedon misit †si veli sinistrum†. Tormentum funis in navibus longus, qui a prora ad puppim extenditur quo magis constringantur. Tormenta autem a tortu dicta, restes funesque. Scaphon funis in prora positus. De quo Caecilius 256: Venerio cursu veni, prolato pede usque ad scaphonem. Opisphora funes quae cornibus antemnae dextra sinistraque teProsnesium funis quo navis in litore ligatur ad palum. Mitra funis qua navis media vincitur. Anquina quo ad malum antemna constringitur. De qua Cinna 5: Atque anquina regat stabilem
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. ꝑ indigentiam pleni ex eodem genere.
Ut si queratur quid sit thesis: respondeat᷑
ꝑ laudem. ut tullius ꝓcluentio. lex ẽ mens.
et animus. et consilium. et sententia eiui¬
omnium: non modo bello sed morte quoꝙ re¬
uocant. ut ẽ illud. Pater ẽ cui ẽ filius. dñs¬
cis: genus ẽ quod plures amplectitur partes.
Item pars ẽ quȩ subẽ. generi. Quinta de¬
cima species diffinitionis ẽ quam greci cata
etilogian. latini scdm rei rationem uocant. ut
dies ẽ sol supra tras. nox ẽ sol sub terris. Sci¬
re autem debemus predictas species diffuiti¬
onum topicis merito ee̾ sociatas. qm̃ inter
quedam argum̃ta sunt posite: et ñ nullis
locis cõmemorantur in topicis. Nunc ad
topica ueniamus quȩ sunt argum̃toꝵ sedes.
fontes sensuum et origines dictionũ. A¬

Expanded text:
er indigentiam pleni ex eodem genere dicunt. Ut si quaeratur quid sit triens, respondeaturper laudem; ut Tullius pro Cluentio146:'Lex est mens et animus et consilium et sententia civiomnium, non modo bello, sed morte quoque reuocant, ut est illud: 'Pater est cui est filius, dcis: 'Genus est quod plures partes amplectitur,' item 'Pars est quod subest generi.' Quinta decima est species definitionis, quam Graeci cata etiologian, Latini rei rationem uocant, ut: 'Dies est sol supra terras, nox est sol sub terris.' Scire autem debemus praedictas species definitionum topicis merito esse sociatas, quoniam inter quaedam argumenta sunt positae et nonnullis locis commemorantur in topicis. Nunc ad topica ueniamus, quae sunt argumentorum sedes, fontes sensuum, et origines dictionum.
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit animal. respondeatur ut homo
rem enim quesitam predictum declarauit
exemplũ. Hoc ẽ autẽ ꝓprium diffinitionis
quid sit illud quod queritur declarare. Un¬
decima species diffinitionis. ẽ. quam greci

Expanded text:
quid sit animal, respondeatur: 'Ut homo'. Rem enim quaesitam praedictum declarabit exemplum. Hoc est autem proprium definitionis, quid sit illud quod quaeritur declarare. Undecima species definitionis est, quam Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
polim appellauit. Palantus parteniorum dux: par¬
tenios constituit. Taras neptuni filius fuit: a quo
tarentum ciuitas et condita et appellata est. Cum
cyrus maritimas urbes greciȩ occuparet. et focens es
ab eo expugnati omnibus angustiis p̃merentur:
iurauerunt ut ꝓfugerent quam longissime ab
imperio ꝑsarum. ubi ne nomen quidem eorum au¬
dirent. atq ita in ultimos gallie sinus nauibus profesti
armisq se aduersus gallicam serieritatem tuentes. mas¬
siliam condiderunt᷑: ex nomine ducis noncupauerunt:
Hos uarro trilingues eẽ ait. quod grece loquantur
et latine et gallice. Narbonam et arelatum. et pic¬
tauiis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appel¬
latam ferunt: quod burgos gallos primum colonos
habuerint: quibrs antea cultoribus adimpleta est:
Terraconam in hispania scipiones construxerunt.
idõ caput ẽ terraconensis prouinciȩ. cesar august a
terraconensis hispaniȩ oppidum: acesare augusto est

Expanded text:
polim appellavit. 62. Phalantus Partheniorum dux Parpolim appellavit. 62. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas, et condita et appellata est. 206 63. Cum Cyrus maritimas urbes Graeciae occuparet, et Phocenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, juraverunt, ut profugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent, atque ita in ultimos Galliae sinus navibus profecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt, et ex nomine ducis nuncupaverunt. Hos Varro trilingues esse ait, quod et Graece loquantur, et Latine, et Gallice. 64. Narbonam, et Arelatum, et Pictavis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appellatam ferunt quod Burgos Gallos primum colonos habuerit, quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam in Hispania Scipiones construxerunt; ideo caput est Terraconensis provinciae. Caesaraugusta Terraconensis Hispaniae oppidum a Caesare Augusto et
Abbreviated transcription (Latin):
cognominata. Athenas in elladas cicrops condidit et
ex suo nomine cieropiam nominauit. Hanc anfixiorr
idesn qui in grecia tercius post cicropem regnauit. mi
neruȩ sacrauit: et nomen ciuitati athenas dedit. Nã
minerua grece: athenas dicitur. Unde et mineruam
greci inuentricẽ multarum artium adserunt: quia
et littere et artes diuersorum studioꝵ et ipsa filoso.¬
phta ueluti templum athenas habuerunt. Chorintũ
in achaia condidit choruithus orestis filius. Hanc
greci chorntheam uocant: hoc est administrationem
rei publicȩ.Thebas boctiȩ chatinus ueniens a fenicibus
condidit : thebis egiptiis prius ab eo constructis. Mi
cenas lacedemonia condita: a lecedemone semele filio.
Spartha ab sparto filio foronei uocata: qui fuit filiꝰ
inachi. ipsam autem eẽ spartam quam et lacedemo¬
niam ciuitatem. atq inde lacedemonios spartanos
dici. Achaia: ab acheo constructa. Pelops qui apudar¬

Expanded text:
cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et ex suo nomine Cecropiam nominavit. Hanc Amphictyon, idem qui in Graecia tertius post Cecropem renervae sacravit, et nomen civitati Athenas dedit. Nam Minerva Graece Ἀθήνη dicitur; unde et Minervam Graeci inventricem multarum artium asserunt, quia et litterae, et artes diversorum studiorum, et ipsa philosophia veluti templum Athenas habuerunt. 45. Corinthum in Achaia condidit Corinthus Orestis filius. Hanc Graeci Corintheam vocant, hoc est, administrationem reipublicae. 46. Thebas Boeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiis prius ab eo constructis. 203 47. Mycenas . . . . Lacedaemonia condita a Lacedaemone Semeles filio. Sparta a Sparto filio Phoronei vocata, qui fuit filius Inachi. Ipsam autem esse Spartam quam et Lacedaemoniam civitatem, atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. 48. Achaia ab Achaeo constructa. Pelops, qui apud Ar
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt ebuei. in qua habitauerunt capadoces: pristi.¬
nis cultoribus interfectis. Uocata autẽ gaza: eo qͦd
ibi cambises rex ꝑsarum thesauros suos posuit. cumbel¬
lum egiptiis intulisset. Persarum enim liugua thes¬
aurus gaza nominatur. Philistim urbem condider̃
allophili. ipsa ẽ ascalon: de qua suꝑiꝰ memorauinius.
noncupata ex nomine cesloin.qui fuit nepos cham et
filius mesraim. Dor urbs quondam fuit potentissuma.
et uersa uice stratonis turris: postea ab herode rege
iudeȩ in honorem cesaris augusti cesarea noncupata.
et cubiculum quatuor uirginum propharum. Loppe
oppidum palestinȩ maritimum : idem palestini edi-¬
ficauerunt. ubi saxum ostenditur: quod uincłoꝵ
andromede uestigia adhuc retinet. cuius beluȩ for¬
ma eminentior elefantis fuit. Hierico a iebuseis con¬
dita traditur. a quibus et nomen traxisse ꝑ hibetur.
Hanc subuertit hiesus postquam instruxit aliam

Expanded text:
diderunt Hevaei, in qua habitaverunt Cappadoces pristididerunt Hevaei, in qua habitaverunt Cappadoces pristinis cultoribus interfectis. Vocata autem Gaza, eo quod ibi Cambyses rex Persarum thesauros suos posuit, cum bellum Aegyptiis intulisset. Persarum enim lingua thesaurus Gaza nominatur. 197 17. Philistim urbem condiderunt Allophyli; ipsa est Ascalon, de qua superius memoravimus, nuncupata ex nomine Cesloim, qui fuit nepos Cham et filius Mesraim. Dor urbs fuit quondam potentissima; et versa vice Stratonis turris, postea ab Herode, rege Iudaeae, in honorem Caesaris Augusti Caesarea nuncupata. iculas, et cubiculum quattuor virginum prophetarum. Ioppe oppidum Palaestinae maritimum idem Palaestini aedificaverunt; ubi saxum ostenditur quod vinculorum Andromedae vestigia adhuc retinet; cuius beluae forma eminentior elephantis fuit. Iericho a Iebusaeis condita traditur, a quibus et nomen traxisse perhibetur. Hanc subvertit Iesus. Post quam instruxit aliam,
Abbreviated transcription (Latin):
EAUCTORIBUS
conditarum urbium. plerũq
dissensio inuenitur. ad eo ut
nec urbis quidem romȩ origo
possit diligenter agnosci. Nã
sicuti ego accepi. condidere atq
habuere in initio troiani. Et cum his aborigenes.
tantȩ ciuitatis certa ratio ñ apparet. ñ mirum si in
aliarum opupone dubitetur. Unde neo historicos nec
commentatores uaria dicentes. imperitiȩ condempnare
debemus: quia antiquitas ipsa creauit errorem. Sane
quasdam de quibus aut sc̃ȩ scripturȩ aut historiȩ gen¬
tium certam originem referunt : paucis ad modũ uerbis
retexere oportet. Primus ante diluuium caui ciuitatẽ
enoch. ex nomine filii sui in idia condidit: quã urbẽ
sola multitudine suȩ posteritatis impleuit. Primus pꝰ
diluuiũ nembroth gigas: babilonem urbem mesopota¬
miȩ fundauit. Hanc semirauiis regina assyriorum am-¬
pliauit : murumq urbis bitumine et cocto latere fe¬
cit. Uocabulũ autem sumpsit a confusione: eo quod ibi

Expanded text:
auctoribus, conditarum urbium plerumque dissensio invenitur, adeo ut nec urbis quidem Romae origo possit diligenter agnosci. Nam sicuti ego accepi, condere atque habitare initio Troiani et cum his Aborigines.' tantae civitatis certa ratio non apparet, non mirum si in aliarum opinione dubitatur. Unde nec historicos nec commentatores varia dicentes imperite condemnare debemus, quia anquasdam, de quibus aut sanctae Scripturae, aut historiae gentium certam originem referunt, paucis admodum verbis retexere oportet. 3. Primus ante diluvium Cain civitatem Enoch ex nomine filii sui in Naid condidit; quam urbem sola multitudine suae posteritatis implevit. 4. Primus post diluvium Nemrod gigas Babylonem urbem Mesopotamiae 194 fundavit. Hanc Semiramis regina Assyriorum ampliavit, murumque urbis bitumine, et cocto latere fecit. Vocabulum autem sumpsit a confusione, eo quod ibi
Abbreviated transcription (Latin):
pecora. quȩ amerrantibus uenundant᷑. Alercatum
autem.: a conmertio nominatum ibi enim res uende¬
re uł emere solitum ẽ: sicut et theloneum dicitur
ubimerces nauiũ et nautarũ emolumenta red¬
duntur. Ibi enim uectigalis exactor sedet: pretiũ
rebus impositurus. et uoce a mercatoribus flagitans
Carcer est a quo prohibentur exire. et dicitur car¬
cer. a cohercendo. Hinc fronto. Ut ꝑgregari potiꝰ
amenis locis quam coherceri carcere uiderentur.
.III. De habita culis

Expanded text:
pecora, quae mercantibus venundantur. Mercatum pecora, quae mercantibus venundantur. Mercatum autem a commercio nominatum. Ibi res vendere vel emere solitum est: sicut et teloneum dicitur, ubi merces navium, et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet, pretium rebus impositurus, et voce a mercatoribus flagitans. 46. Carcer est a quo prohibemur exire, et dictos carcer a coercendo. Hinc Fronto: Ut pergraecari potius amoenis locis, quam coerceri carcere viderentur. 216 CAPUT III. De habitaculis
Abbreviated transcription (Latin):
oros uisio dicitur. Unde et lucifer grece. fofforos appellat᷑.
Cocleȩ sunt altȩ et rotunde turres. dicte coclee quasi cideȩ.
quod in eis tamquã ꝑcirculuin orbemq conscendatur.
qualis ẽ rome : centum septuaginta quinq pedibus.
Termas appellatas quod caleant : grece enim termon
tione meroris. Nam greci balanion dixerunt: quod an¬
xietatem animi tollat. Hȩc ingimnasia dicuntur.
quod ibi athletȩ uncto corpore et ꝑfricato manibus ex-¬
uantiũ uestimenta ponuntur: ab exuendo scilicet dicꝰ¬
tum. Apoleterin enim grece. exurre dicitur. Popina
grecus sermo ẽ. quȩ apud nos corrupte ꝓpina dicitur.
Est autem locus iuxta balnea publica. ubi post laua¬
crum a fame et siti reficiuntur: unde et ꝓpinare dici¬
tur. Pina enim grece famem significat: eo quod hic locꝰ
orum paruȩ et simplices in uicis. axibus et tabulis clause.
Unde et tab̃narie: quod ibi soleant considere. Dictȩ
autem taberne: quod ex tabulis lignisq erant constru¬

Expanded text:
Lucifer Graece Φωσφόρος appellatur. Cocleae sunt altae et rotundae turres; et dictae cocleae quasi cycleae, quod in eis tamquam per circulum orbemque conscendatur; qualis est Romae centum septuaginta quinque pedibus. Thermas appellatas tione moeroris. Nam Graeci balaneion dixerunt, quod anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exvantium vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum: apoduein enim Graece exuere dicitur. Popina Graecus sermo est, qui apud nos corrupte propina dicitur. Est autem locus juxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur. Unde et propina et propinare dicitur. Peina enim Graece famem significat, eo quod hic locusorum parvae et simplices in vicis, axibus vel vectibus et tabulis clausae: unde et tabernariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem tabernae, quod ex tabulis lignisque erant constru
Abbreviated transcription (Latin):
nantes quam ceteri. Scisina ab scissura animo¬
rum uocata. E odem enim cultu. eodem ritu
credit ut ceteri. solo congregationis delectatꝰ
discidio. Fit autem scisma cum dicunt ho¬
mines nos iusti sumus. nos scĩficamꝰ in mun-¬
dos et cetera similia. Su ꝑsticio dicta. eo qͦd
sit suꝑflua aut suꝑ instituta obseruatio. Alii
dicunt᷑ a senibus quia multis annis suꝑstites
ꝑ etatem delirant et errant suꝑsticione qua-¬
dam nescientes quȩ uetera colant᷑: aut que ue¬
terum ignari adciscant. Lucretius autem su¬
ꝑsticionem dicit suꝑstantium rerum idest cȩ¬
lestium et diuinoꝵ quę suꝑ nos stant. sed male
dicit. Hereticorum autem dogina ut facile
possit cognosci. causas eorum uł nomina de¬
nonstrari oportuit.
De heresibus iudeoꝵ

Expanded text:
nantes quam ceteri. Schisma ab scissura animonantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De haeresibus Iudaeo
Abbreviated transcription (Latin):
eresis grece ab electione uocatur: quod sci¬
licet unus quisq id sibi eligat quod meliꝰ
illi eẽ uidetur. ut pbilosophi peripatetici a ca¬
demici et epicurei et stoiei: ut sicut alii qui ꝑ¬
uersum dognia cogitantes arbitrio suo de ȩccła
recesserunt. Inde ergo heresis dicta greca uo¬
oe. ex interpretatione electionis qua quisq arbi¬
trio suo ad instituenda siue ad suscipienda que¬
libet. ipse sibi eligit. Nobis uero nichil ex
nr̃o arbitrio inducere licet:. sed nec eligere quod
aliquis de arbitrio suo induxerint: Apłos dei
habemus auctores. qui nec ipsi quicquam ex suo
arbitrio quod inducerent elegerunt. sed accep¬
tam a xp̃o disciplinam fideliter nationibus
adsignauerunt. Itaq etiam si angłs de cȩlis
alit᷑ euangłizauerit: anathema uocabitur.
Secta a sequendo et tenendo nominata. Nã
sectas dicimus habitus animorũ ac instituta
circa disciplinam uł ꝓpositum quȩ in tenen¬
do sequunt᷑. longe alia in religion is cultu opi¬

Expanded text:
eresis Graece ab electione vocatur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, et Epicurei et Stoici, vel sicut alii qui perversum dogma cogitantes arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haeresis, dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi elegit. Nobis vero nihil ex nostro arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliqui de arbitrio suo induxerit. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quicquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus adsignaverunt. Itaque etiamsi angelus de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opi
Abbreviated transcription (Latin):
est aduersus philippum. Quicum atheniensibus
postularet ut sibi decem oratores darentur et disce¬
deret. finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet
dicens. lu pos aliquando pastoribus quorũ dili-¬
gentiam decipere uoluissent suasisse. ut in a-¬
micitiam conuenirent. Ea tamen conditione
ut si canes in quibus erat causa uirgiorũ iure
illis traderentur. adnuisse pastores. et in spem
securitatis dedisse canes quos ouium suarum ui¬
gilantes custodes habebant. Tunc lupi adẽpta
omni formidine. omne quod in gregibus illis e¬
rat ñ pro sacietate tantum. uerum etiam pro
libidine lacerauerunt. Philippum quoq pͥnci¬
pes postulare popłi quo facilius possit oppͥmere.
expoliatam custodibus urbem.

Expanded text:
est adversus Philippum, qui cum ab Atheniensibus est adversus Philippum, qui cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur, et discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupos aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere voluissent, suasisse ut in amicitiam convenirent, ea tamen condicione, ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur: adnuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes, quos ovium suarum vigilantissimos custodes habebant. Tunc lupi, adempta omni formidine, omne quod in gregibus illis erat, non pro satietate tantum, verum etiam pro libidine laceraverunt. Philippum quoque principes populi postulare, quo facilius possit opprimere spoliatam custodibus urbem.
Abbreviated transcription (Latin):
draco. media ipsa chimera. id est capraa. etates
hominum. ꝑ eã uolentes distinguere: quarũ
ferox et horrens pͥma adolescentia ut leo: di¬
midium uitȩ tempus lucidissimum ut caprȩa:
eo quod acutissime uideat. Tunc fit senectus
casibus in flexis ut draco. Sic et ipocentauri
fabilam ẽẽ confictam id. ẽ. hominem equo mix¬
tum ad exprimendam humanȩ uitȩ uelocitatem.:
quia equum constat eẽ uelocissimum. Ad mo¬
res ut apud oratium. mus. loquitur muri. et
mustela uulpecule: ut ꝑ narrationem fictam
ad id quod agitur uerax significatio referatur.
unde et hisopi tales sunt fabulȩ admorum finẽ
relatȩ. uł sicut in libro iudicum ligna sibi regẽ
requirunt. et loquuntur ad oleam et ad ficum.
et ad uitem. et ad rubum. quod totum utiq
ad mores fingitur ut adrem quȩ intenditur.
ficta quidẽ narratione sed ueraci significatione
ueniatur. Sic et demostenes orator fabula usus

Expanded text:
draco, media ipsa Chimera, id est caprea, etates draco, media ipsa Chimera, id est caprea, etates hominum per eam uolentes distinguere, quarum ferox est et horrens prima adolescentia ut leo, dimidium uite tempus lucidissimum ut caprea eo quod acutissime uideat, tunc fit senectus casibus subiacens inflexis ut draco, sic et Ippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humane uite uelocitatem quia equum constat esse uelocissimum, ad mores ut apud Horacium mus loquitur muri et mustela uulpecule, ut post narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudicum ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oliuam et ad ficum et ad uitem et ad rubum, quod totum utique ad mores fingitur, ut ad rem, que intficta quidem narratione, sed veraci significatione veniatur. Sic et Demosthenes orator fabulam usus
Abbreviated transcription (Latin):
abulas poetȩ a fando nominauerunt. qͥa
ñ sunt resfacte sed tantum loquendo fictȩ.
quȩ idõ sunt inductȩ. ut ficto mutorum ani¬
malium int̾ se conloquio.imago quedã uitȩ
hominum nosceretur. Has pͥmum inuenisse
traditur alemon crotomensis. appellanturq hi¬
sopice: quia is apud frigas in hac re polluit.
Sunt autẽ fabulȩ. aut hi sopice. aut libisticȩ.
Hisopicȩ sunt cum animalia muta int̾ se ser¬
morinasse finguntur. uł quȩ animã ñ habent.
ut urbes. et arbores. montes. petrȩ. flumina.
Libisticȩ autẽ dum hominum cum bestiis
aut bestiarum cum hominibꝰ fingitur uocis
ẽẽ cõmercium. Fabulas poete quasdam de lectan¬
di causa fuycerunt. quasdam ad naturã rerũ.
ñ nullas ad mores hominum interpretati sunt.
Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicuñ:
quales plautus et terentius composuerunt. Ad
naturam rerum fabulas fingunt. ut uulcanus
claudus. quia ꝑ naturam nunquam rectus est
ignis. ut illa triformis bestia pͥma leo. postrema

Expanded text:
abulas poete a fando nominaverunt: quia non sunt res facte, sed tantummodo loquendo ficte; que ideo sunt inducte, ut ficto mutorum animalium inter se colloquio, imago quedam vihominum nosceretur. Has primus inuenisse traditur Alcimon Crotoniensis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturas rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicunt uel quales Plautus et Terentius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa triformis bestia: Prima leo, postrema
Abbreviated transcription (Latin):
sit mundum: et lucus quia umbra opacus pa¬
rum luceat. Quȩdam etiam facta sunt ex no-¬
minum diriuatione: ut a prudentia p̾ru¬
dens. Quȩdam etiã ex uocibus ut a garrulita¬
te garrulus. quędam ex greca ethimologia orta
et declinata sunt in latinum: ut silua. domus.
Alia quoq ex nominibꝰ locorum urbium. uł
fluminũ. traxerunt uocabula. Multa etiã
et diuersarum gentium sermone uocantur:
unde et origo eorum uix cernitur. Sunt enĩ
pleraꝙ barbara nomina et incognita latinis
t grecis : De glosis X UII.¬
losa greca interp̃tatione linguę sortitur
nomen. Hanc philosophi aduerbium dicuis.
quia uocem illam de cuiusre queritur uno et
singłari uerbo designat. Quid enim illud sit in
uno uerbo positum declarat: ut conticescere ẽ ta
Item cum terminum dicimus finẽ. aut popula¬
tus int̃p̃tatur eẽ uastatus: et omnino cũ uniꝰ
uerbi rem uno uerbo manifestamꝰ.
De differentuis

Expanded text:
sit mundum, et 'lucus', quia umbra opacus pasit mundum, et 'lucus', quia umbra opacus parum luceat. Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a prudentia 'prudens'; quaedam etiam ex vocibus, ut a garrulitate 'garrulus'; quaedam ex Graeca etymologia orta et declinata sunt in Latinum, ut 'silva', 'domus'. Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, vel fluminum traxerunt vocabula. Multa etiam ex diversarum gentium sermone vocantur. Unde et origo eorum vix cernitur. Sunt enim pleraque barbara nomina et incognita Latinis et Graecis. De glossis . Glossa Graeca interpretatione linguae sortitur nomen. Hanc philosophi adverbium dicunt, quia vocem illam, de cuius requiritur, uno et singulari verbo designat. Quid enim illud sit in uno verbo positum declarat, ut: 'conticescere est Item cum 'terminum' dicimus 'finem', aut 'populatas' interpretamur esse 'vastatas', et omnino cum unius verbi rem uno verbo manifestamus. . Differenti
Abbreviated transcription (Latin):
et himologia. ẽ. origo uocabulorum: cum
uis u̾bi uł nominis ꝑ interp̃tationẽ colligit᷑.
Hanc aristotiles simbolori. cicero adnotationẽ
nominauit. quia nomina et uerba rerum
nota facit exemplo posito. ut puta flumen
quia fluendo creuit a fluendo dictũ. cuius
cognitiosepe usum necessarium hab& int̃p̃tatio¬
ne sua. Nã dum didiceris unde ortum ẽ no¬
men: oitius uim eiꝰ intelligis. Omnis enĩ rei
inspectio. ethimologia cognita planior ẽ. Non
autẽ omnia nomina a ueteribus scd̾m naturã
imposita st̃: sed quędam et scđ̾m placitum: sic̃
et nos seruis et possessionibus. interdum scđm
quod placet nr̃e uoluntati nomina damus. Hinc
ẽ qͦd omnium nominũ ethimologiȩ ñ reperiun¬
tur: quia quedã ñ scdm qualitatẽ qͣ genita sunt: s
iuxta arbitrium humanȩ uoluntatis uocabula
acceperunt. Sunt autẽ ethimologiȩ nominũ.
ex origine. ut homo quia sit ex humo. Aut ex
contrariis. ut a lauando lotus. dum lotum ñ

Expanded text:
origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa 'flumen', quia fluendo crevit, a fluendo dictum. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam inposita sunt, sed quaedam et secundum placitum, sicut et nos servis et possessionibus interdum secundum quod placet nostrae voluntati nomina damus. Hinc est quod omnium nominum etymologiae non reperiuntur, quia quaedam non secundum qualitatem, qua genita sunt, sed iuxta arbitrium humanae voluntatis vocabula acceperunt. Sunt autem etymologiae nominum ex origine, ut 'homo', quia sit ex humo, aut ex contrariis ut a lavando 'lutum', dum lutum non
Abbreviated transcription (Latin):
ex conculis marinis color eius colligitur. idem et ostrũ
uocatur. Ostrum quod ꝓ colore purpurȩ tẽꝑatur.
plurimis quidem in locis. sed optimum in insula
cẏpro gignitur. siue in his quos propior solis curs
inluminat. Cchilia autem sunt maris. quȩ circũ ci¬
sa ferro lacrimas purpurei coloris emittunt. His
collectis color purpureus temꝑatur. et ostrum ex in¬
de appellatum dicunt: quod ex testȩ humore elicit᷑.
Purpura apud latinos a puritate lucis uocata: apud
grecos autem purphira dicitur cum adspiratione.
apud nos purpura sine adspiratione. Ferrugo co¬
lor. ẽ. purpurȩ subnigrȩ quȩ sit in spania ut fer¬
tis uestium.

Expanded text:
ex conchulis marinis color eius colligitur: idem et ostrum ex conchulis marinis color eius colligitur: idem et ostrum vocatur. Ostrum, quod pro colore purpurae temperatur, plurimis quidem in locis, sed optimum in insula Cypro gignitur sive in his quos propius solis cursus inluminat. Conchylia autem sunt maris, quae circumcisa ferro lacrimas purpurei coloris emittunt: his collectis color purpureus temperatur. Et ostrum exinde appellatum dicunt quod ex testae humore elicitur. Purpura apud Latinos a puritate lucis vocata. Apud Graecos autem πόρφυρα dicitur cum adspiratione, apud nos purpura sine adspiratione. Ferrugo color est purpurae subnigrae quae fit in Hispania, uterrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo quod
Abbreviated transcription (Latin):
filo aut in tela tumeat. nec subtilitatem habeat.
Cannabum a similitudine canne uocatum. siue
a greca ethimologia. Nam illi cannabum canabin
uocant. Bissum genus est quoddam lini. nimiũ
candidi et mollissimi: quod greci papaten uocant.
Fibrinum lana ẽ anmalium quos fibros uocant:
ipsos et castores existimant. quos dum uenatores
sequuntur. ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea
uocatur. eo quod aeris infusione in frondibus nu¬
triatur. Sericum dictum quia id seres primimiseit̃.
Uermiculi enim ibi nasci ꝑhibentur. a quibus hȩc
circum arbores fila ducuntur. Uermes autem ipsi
grece bombices nominantur. Placium ẽ stuppa. et
quasi crassedo serici. et. ẽ. grecum nom̃. X XUiii.
tinguitur. et in aliam fucata speciem nito¬
ris gratia coloratur. Coccum grece nos rubrum. siue
uermiculum dicimus. Est enim uermiculus ex sil¬
uestribus frondibus. Concbilium dictum. eo quod

Expanded text:
filo aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. filo aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a similitudine cannae vocatum, sive a Graeca etymologia; nam illi cannabum κάνναβιν vocant. Byssum genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papaten vocant. Fibrinum lana est animalium, quos fibros vocant. Ipsos et castores existimant, quos dum venatores secuntur, ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea vocatur eo quod aeris infusione in frondibus nutriatur. Sericum dictum quia id Seres primi miserunt; vermiculi enim ibi nasci perhibentur, a quibus haec circum arbores fila ducuntur; vermes autem ipsi Graece βόμβυκες nominantur. Placium est stuppa et quasi crassedo serici, et est Graecum nomen. § 28 De nguitur et in aliam fucata speciem nitoris gratia coloratur. Κόκκον Graeci, nos rubrum seu vermiculum dicimus; est enim vermiculus ex silvestribus frondibus. Conchylium dictum eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
populus romanus inuenta sunt. Cortinȩ sunt
aulea id est uela de pellibus. qualia in exodolegun-¬
tur. a quibus tabernaculum extrinsecus tegebat᷑.
Dictȩ autem cortinȩ a coriis. eo quod prius ex pel¬
libus fuissent facte.Unde et in eodem tab̃na cu¬
lo legis iubetur cortinas fieri ex pellibus arietum ru¬
bris: et ex pellibus iacinctims. Cilicia arabes non¬
cupant uelamenta pilis caprarum contexta: ex
quibus sibi tentoria faciunt. .X.XUII.De lanis.
ana a laniando idest auellendo uocata. hinc
et uellus dictum. quod prius lanȩ uellerentur. ñ
tonderentur. Linum ex terra oritur. deflexumq no¬
men eius a greco. Nam linum greci linarium dicunt.
siue quod fit molle et lene. Stuppa uero cannabi est
siue lini. Hec scđm antiquam ortografiam. Stuppa
dicta quod ex ea rimȩ nauium stuppentur: unde
et stippatores dicuntur. qui in uallibus eam com¬
ponunt.Tumentum appellatum. quod aut in

Expanded text:
populus Romanus, inventa sunt. Cortinae sunt populus Romanus, inventa sunt. Cortinae sunt aulaea, id est vela, de pellibus, qualia in Exodo leguntur, a quibus tabernaculum extrinsecus tegebatur. Dictae autem cortinae a coreis, eo quod prius ex pellibus fuissent factae. Unde et in eodem tabernaculo legis iubetur cortinas fieri ex pellibus arietum rubris et ex pellibus iacintinis. Cilicia Arabes nuncupant velamenta pilis caprarum contexta, ex quibus sibi tentoria faciunt. § 27 De lanis. Lana a laniando, id est a vellendo, vocata: hinc et vellus dictum, quod prius lanae vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque nomen eius a Graeco; nam linum Graeci λινάριον dicunt; sive quod sit molle et lene. Stuppa vero cannabi est sive lini. Haec secundum antiquam orthographiam stuppa dicta, quod ex ea rimae navium stipentur. Unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam conponunt. Tomentum appellatum quod aut in