comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pnĩam ⁊ ꝑman̾e ĩ culpa: descend̾ẽ in infer-¬
nũ post mortẽ ẽ. Ergo peccare:ad mortem
scriptura ait. Impiꝰ dũ in ꝓfundo maloꝵ ue¬
n̾it: ꝯtẽpnit. Sepe dyabłs quos cõu̾ti ad peni¬
tentiã aspicit: ĩmanitate sceleꝵ ꝑcussos: ad
desperatõm declucit. Ut subtracta spe uenie tra¬
hat: in diffidentiã: quos ñ potuit retine̾ ꝑseue¬
rant in culpa. S penitẽs p̾uid̾e debet calli-¬
das ꝯtͣ se hostis insidias. Sicq dei iusticiam
metuat. ut tñ ꝙͣuis ĩ magnis scełib sit. de

Expanded text:
permanere in culpa, descendere in infernum post mortem est. Ergo peccare ad mortem nde et Scriptura ait: Impius dum in profundum malorunit . 3. Saepe diabolus eos quos converti ad poenitentiam aspicit, immanitate scelerum perculsos ad desperationem deducit, ut, subtracta spe veniae, trahat in diffidentiam quos non potuit retinere perseveranter in culpa. Sed poenitens praevidere debet callidas contra se hostis insidias; sicque Dei justitiam metuat, ut tamen, quamvis in magnis sceleribus, de
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ñ egit. seu qr malũ ꝑ audatiã ꝑpetrauit.
Qd̾ enĩ oportuit. ñ gessit: ⁊ gessit qd̃ agẽ non
oportuit. Ille penĩam digne agit. qui reatũ su-¬
um satisfatõe legitĩa plangit ꝯdẽpnendo scil¬
ne agit qui sic p̾terita mala deplorat ut fu¬
tura it̾m ñ ꝯmittat. Nam qui plãgit poc̃m
⁊ it̾m admittit pcc̃m: quasi siquis lauet la¬
terẽ crudũ. Quẽ qnͣtomag̾ lau̾it: tantoma¬
gis ampliꝰ lutũ facit. Qmuis quisq pcc̃or sit
posse creclitur. Nullꝰ enĩ de bonitate dei du-¬
bitet. s sola accipientiũ prauitas. ꝯfr̾i sibi
indulgẽtia abnegat. In hac uita tantũdẽ
penĩe patet lib̾tas post mortẽ u̾o ẽẽ correctõis
licẽtiã. uñ ⁊ dñs dicit. Me oportet oꝑari oꝑa
eius qui misit donec dies est: ueniet aut̃ nox:
qñ nemo p̃t oꝑari. hĩc ⁊ ꝓph̾a. Date inquit do¬
ꝑ pnĩam glorificate. Ad huc ĩ hoc scl̃o pnĩam¬

Expanded text:
 audaciam perpetravit. Quod enim oportuit non gessit; et gessit quod agere non oportuit. 6. Ille poenitentiam digne agit, qui reatum suum satisfactione legitima plangit, condemnando, scilitentiam digne agit, qui sic praeterita mala deplorat, 210 ut futura iterum non committat. Nam qui plangit peccatum, et iterum admittit peccatum, quasi si quis lavet laterem crudum, quem quanto magis eluerit, tanto amplius lutum fecit. 8. Quamvis quisque siveniam creditur. 9. Nullus de bonitate Dei dubitat, sed sola accipientium pravitas conferri sibi indulgentiam abnegat. 10. In hac vita tantumdem poenitentiae patet libertas; post mortem vero nullam correctioniset Dominus dicit: Me oportet operari opera ejus qui me misit, donec dies est; veniet autem nox, quando nemo potest operari . Hinc et propheta: Date, inquit, Doper poenitentiam glorificate. 11. Adhuc in hoc saeculo p
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ. Certe si ea potiꝰ adu̾sat ꝙͣ imitati fu̾i¬
mꝰ: ad dãpnatõem nrãm erit. qr ea legendo
tamꝙͣ si ymago q̃lib ĩtendatur. ⁊ de eus si¬
nulitudie picta spẽs formetur. Sic ꝙ fit ad y¬
maginẽ simił ille: qui ad similitudinẽ ui¬
uit ymaginis. Qui scm̃ uirũ imitatur:
qͣiͣ exẽplar aliqd̾̃ intuetur. Seseq ullo qͣi in
specłõ ꝓspicit: ut adiciat qd̾ decẽ uirtutis agno¬
scit. Mmnꝰ enĩ seip̃m hõ: ex semet ip̃o ꝯsid̾at S dũ¬
s ip̃am u̾itatem ĩtuendo. ad cuiꝰ ymaginẽ fcĩ
sũt. oꝑari iusticiã. hic indicat qd̾ scribitur. Fa¬
ciam hoĩem ad ymaginẽ ⁊ similitudinẽ no¬
strã. qr ipãm intelligẽdo imitamur diuinita¬
tẽ ad cuiꝰ fc̃s e̾ simłi̾tudinẽ. Iste ergo tãtus est¬

Expanded text:
tutum. Certe si ea potius aversati quam imitati fueritutum. Certe si ea potius aversati quam imitati fuerimus, ad damnationem nostram erunt, qui ea legendo tanquam si imago quaelibet intendatur, et de ejus similitudine species picta formetur; sicque fit ad imaginem similis ille qui ad similitudinem vivit imaginis 10. Qui sanctum virum imitatur, quasi exemplar aliquod intuetur, seseque in illo, quasi in speculo, perspicit, ut adjiciat quod deesse virtutis agnoscit. Minus enim seipsum homo ex semetipso 207 considersed ipsam veritatem intuendo, ad cujus imaginem facti sunt, justitiam operari. Hoc indicat, quod scribitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , quia ipsam intelligendo imitatur divinitatem, ad cu
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ reꝑatõm fuisse etiã post ruinã. Sciãt fla¬
reꝑatõm: aut certe ex eoꝵ ꝯꝑatõe duriꝰ de in¬
obedientia puniãtur. ꝓpt̾ea uirtutes scõꝵ.
ad exẽplũ nr̃m d̾̃s ꝓposuit ut qnͣto de imitatõe
ueratia mali sint gͣuiora torm̃ta. Si enĩ ad
boni ĩcitam̃tũ diuina quib admonemur
p̾cepta deeẽnt.ꝓ lege nob scõꝵ exẽpla sufficent
te scõꝵ boni oꝑis nob̾ exẽpla ꝓponat: nlła e̾ iã de
reatu excusatõ. qr ⁊ lex dei aures nrãs cotidie
pulsat. ⁊ fcõꝵ docum̃ta bonoꝵ cordis nr̃i ĩtima
ꝓuocãt. Et si pͣuoꝵ sepe secuti sum̾ exẽpla: cur
ñ imitenur scõꝵ digna ⁊ do̾ placita fc̃a: Et si
apti fuimꝰ imitari ĩiquos ĩ malũ: cur pigri
sumꝰ imitari iustos ĩ bonũ: Orandꝰ e̾ d̾s ut uir¬
tutes qͣsͣ scĩs p̾parauit ad coronã: nob̾ ad ꝑfe¬
ctũ sĩt põĩte ñ ad penã. Pficient autẽ ad ꝓfe¬
ctũ nr̃m: si tot exẽpla uoluimꝰ imitari uir¬

Expanded text:
onem fuisse etiam post ruinam. 4. Sciant flareparationem, aut certe ex eorum comparatione durius de inobedientia puniantur. 5. Propterea virtutes sanctorum ad exemplum nostrum Deus proposuit, ut quanto de imitationeo de perseverantia mali sint graviora tormenta. 6. Si enim ad boni incitamentum divina, quibus admonemur, praecepta deessent, pro lege nobis sanctorum exempla sufficerent. itae sanctorum boni operis nobis exempla proponat, nulla est jam de reatu excusatio, quia et lex Dei aures nostras quotidie pulsat, et factorum documenta bonorum cordis nostri intima provocant. 7. Et si pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non imitemur sanctorum digna, et Deo placita facta? et si apti fuimus imitari iniquos in malum, cur pigri sumus imitari justos in bonum? 8. Orandus est Deus, ut virtutes quas sanctis praeparavit ad coronam, nobis ad profectum sint positae, non ad poenam. Proficient autem ad profectum nostrum, si tot exempla voluerimus imitari vir
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpũgitur. hoc e̾ memoria p̾t̾itoꝵ facinoꝵ recor¬
datio futuraꝵ penaꝵ. ꝯsid̾atõ ꝑegrinatõis sue
in huiꝰ uite longĩquitate. desid̾iũ suꝑne pr̃ĩe.
qͣtenꝰ ad eã qntociꝰ ualeat ꝑuenire. Quisq pcc̃oꝵ¬
memoria ꝯpungitur ad lam̃ta. Tũc dei seruꝰ
do iã punit. Nã tũc petrꝰ fleuit: qñ in eũ xp̃c¬

Expanded text:
mpungitur: hoc est, memoria praeteritorum facinorum, recordatio futurarum poenarum, consideratio peregrinationis suae 208 in huius vitae longiquitate, desiderium supernae patriae, quatenus ad eam quantocius valeat memoria compungitur ad lamenta, tunc Dei servus do jam punit. Nam tunc Petrus flevit, quando in eum Ch
Abbreviated transcription (Latin):
humilitasm̃tis cũ lacrimis. exoriens
de recordatõe peci: ⁊ timore iuidicii. Illa e̾ ꝯu̾sis
ꝑfectior ꝯpunctõis affectio: q̃ õs a se carnalium
desiderioꝵ affectus repellit. ⁊ intentõem suã toto
m̃tis studio in dei ꝯtẽplatõm defigit. Geminã¬

Expanded text:
humilitas mentis cum lacrymis exoriens de recordatione peccati et timore judicii. Illa est conversis perfectior compunctionis affectio, quae omnes a se carnalium desideriorum affectus repellit, et intentionem suam toto mentis studio in Dei contemplatione defigit. Gemina
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. Hoc quippe ⁊ legis testimonio ꝑhibetur
qd̾ hõ de suo extremo iustificetur: qñ ⁊ d̾̃s ꝑ asi¬
ni primogenito ouẽ iussit offr̾i. hoc est ĩmundi¬
ciã uite prioris: mutandã in ĩnocentiã boni fi¬
nis. Uñ ⁊ cauda iubetur offri in hostiã. ide̾ ui¬
te extrema in penitenciã. Mlti suꝑna respecti
grã in extremis siuis ad deũ reu̾tuntur ꝑ pe¬
nitentiã. Et q̃cũq male gesserũt cotidianis
fletib purgãt. atq ĩ bonis fcĩs male gesta ꝯ¬

Expanded text:
dicat. Hoc quippe et legis testimonio edocetur, quod homo de suo extremo justificatur, quando Deus pro asini primogenito ovem jussit offerri, hoc est, immunditiam vitae prioris mutandam in innocentiam boni finis. Unde et cauda jubetur offerri in hostiam, id est, vitae extrema in poenitentiam. 7. Multi superna respecti gratia in extremis suis ad Deum revertuntur per poenitentiam, et quaecunque mala gesserant, quotidianis fletib
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nã tͣnsmeat glam. Qui u̾o prauũ siue pͣ¬
ue regñ ex̾cent post uestẽ fulgentẽ ⁊ lumĩa
lapilloꝵ nudi ⁊ miseri ad infna torqñdi di¬
scendũt leges a recte agendo uocati st̃. Id̾oq
recte agendo. regis nomẽ tenetur peccãdo a-¬
mittitur. Nã et uiros scõs ꝓinde reges uo-¬
cari ĩ sacris eloquiis eo qd̃ reste agãt. sensꝰ ꝙ
ꝓprios bñ regãt ⁊ motus hiis resistẽtes sibi rõ-

Expanded text:
nsmeat gloriam. Qui vero prave regnum exercent, post vestem fulgentem, et lumina lapillorum, nudi et miseri ad inferna torquendi descendunt reges a recte agendo vocati sunt, ideoque rect faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Nam et viros sanctos proinde reges vocari in sacris eloquiis, eo quod recte agant, sensusque proprios bene regant, et motus his resistentes sibi r
Abbreviated transcription (Latin):
ni. Sic õs carnales cupiditates abstinẽcia re-¬
secãtur: ita õs aĩe uirtutes edacitatis uicio
ihrłm subu̾tit. qr ⁊ uẽter cui seruitur a coqͥs.
uirtutes aĩe destruit. Neq enĩ posse quẽpiam
uirtitũ ꝑfcõm attĩge: nisi pruis uentris
qui extra nos sũt a nob fortius suꝑantur:
qñ priꝰ q̃ intͣ nos sũt uicia extingu̾tur. Nã
frustra foris agit bellũ: qui intꝰ h̃t ꝑicłm. Ñ
tia degustãtur. ⁊ sepe abiecta ⁊ iuilia: edẽdi
cupiditate sum̃tur. Sic ꝙ fit ut ñ sic ĩ culpa
ciboꝵ qͣlitas. s illud reputetur ĩ uiciũ: qd̾ cũ
desi derio degustatur. Quatuor st̾. gn̾a distin¬
q̃ appetitur. Qñ: si ante legitimũ tp̃s quid
appetatur. Qnͣtũ u̾o: ad ĩmoderatõm. ref̾tur
Quõ ad ĩpacientiã festinatõnis adscribitur.
Ills hoĩ tam ĩportunꝰ exactor: ꝙͣ uẽter: qui co¬
tidianã refcõm cotidiana famis exactõne
adimplet. Cũ cet̾is enĩ uiciis ⁊ si int̾lum

Expanded text:
nim omnes carnales cupiditates abstinentia resecantur, ita omnes animae virtutes edacitatis vitio Jerusalem subvertit, quia et venter, cui servitur a coquis, virtutes animae destruit. Neque enim posse quempiam virtutum perfectionem attingere, nisi prius ventris qui extra nos sunt a nobis fortius superantur, quando prius quae intra nos sunt vitia exstinguuntur. Nam frustra foris agit bellum, qui intus habet pericultia degustantur, et saepe abjecta et vilia edendi cupiditate sumuntur. Sicque fit ut non sit in culpa ciborum qualitas, sed illud reputetur in vitium, quod cum desiderio degustatur. 13. Quatuor sunt genera distinquae appetitur. Quando, si ante legitimum tempus quid appetatur. Quantum vero ad immoderationem refertur. Quomodo ad impatientiam festinationis ascribitur. 14. Nullus homini tam importunus exactor est quam venter, qui quotidianam refectionem quotidiana famis exactione adimplet. Cum caeteris enim vitiis etsi interdum
Abbreviated transcription (Latin):
hũt. tanto int̾na m̃tis acie p̾sentiã dei ⁊ angłi¬
ce societatis freqñtia cõtemplãtur. Maloꝵ
tã praua st̃ oꝑa manifesta ut hii qui super¬
nã prĩam desiderãt ñ solũ eoꝵ mores. s ⁊ con¬
sortia fugiãt. Quidã etiã corꝑalr se seꝑare de¬
sid̾ant ab iniquis: ut eoꝵ ñ inuoluãtur de¬
lictis. Ñnll̃i ⁊ si ñ corꝑali discessu. sp̃ali tñ
sepe ĩ medio carnaliũ uitã d̾s ꝓtegat elc̾oꝵ:
tñ satis rarũ e̾. ut quisq int̾ scł̃i uolupta¬
tes põitꝰ. a uiciis maneat illibatꝰ In quib
⁊ si ñ cito ĩplicetur aliqñ tñ adtͣhitur. Neq
Uia sine offendicło uita monachi sñ cupi¬

Expanded text:
ahunt, tanto internae mentis acie praesentiam Dei, et angelicae societatis frequentiam contemplantur. 2. Malorum tam prava sunt opera manifesta, ut hi qui supernam patriam desiderant, non solum mores eorum, sed et consortia fugiant. Quidam etiam corporaliter separari desiderant ab iniquis, ut eorum non involvantur delictis. Nonnuli, etsi non corporali discessu, spirituali saepe in medio carnalium vitam Deus protegat electorum, tamen satis rarum est ut quis inter saeculi voluptates positus a vitiis maneat illibatus, in quibus etsi non cito implicetur, aliquando tamen attrahitur. Neque Via sine offendicu
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã ꝯtͣ u̾itatẽ opprimitur. Cito uiolat
obtinet m̃tẽ censoris amor lucri ꝙͣ equitas
iudicii. Tres st̾ muneꝵ acceptões. quib ꝯtͣ
iustiãm humana uanitas militat idest¬
fauor amiciciaꝵ. adulatõ laudis. ⁊ corꝑa¬
lis acceptõ munĩs. Faciliꝰ aut̃ ꝑu̾titur ami

Expanded text:
tra veritatem opprimitur. Cito violatuobtinet mentem censoris amor lucri, quam aequitas judicii. Tres enim sunt munerum acceptiones, quibus contra justitiam humana vanitas militat, id estfavor amicitiarum, adulatio laudis, et corporalis acceptio muneris. Facilius autem pervertitur ani
Abbreviated transcription (Latin):
ne cͥmen hñt et qui falsitatem ꝓmit. et qui sb̾¬
pͥmit u̾itatem. qr et ille obẽẽ uult. et iste ꝓdesse
non uult. peior est ãtestis qui ledit qmͣ qui pr̃are
nolit. Nam et ille malignus est iste inutilis.
diat: aĩo tñ nͥl dampno confert. Erit ã ille a¬
pud deum condampnatus: qui adu̾sus ĩnocẽ¬
tem falsum testimoniũ uł dicit uł dicentibus
credit. Nam non solꝰ ille reus est qui falsum de
alio confert. s et his qui cito aurẽ crimmib p̾b.¬
ꝙͣ dĩnã trepidat indignationem. Beatus cuius
testiõ innocens abscle obi̾to purgatur. Impiꝰ
dendum sanguinem infelicium uocem testifi¬
cationis p̾bere. Sermo iusti hominis: tm̃ admi¬
iust̾ium debet ẽẽ salutis. Ira enim in dignatioĩs
sectatores: propter proximi dilt̾om scl̃are
manente: negocium sequatur t̾renum. Sed
quia ꝑrar̃ est ut inter iurgantes caritas ma-¬
neat p̾ponenda est rei causatio. ut ꝑseueret
dilco antiquis forensem eloquentiam ca-¬

Expanded text:
tatem promit, et qui supprimit veritatem, quia ille obesse vult, et iste prodesse non vult. Pejor est testis qui laedit quam qui praestare non vult. Nam ille malignus est, iste inutilis. diat, animo tamen nihil damni conferet. Erit autem ille apud Deum condemnatus, qui adversus innocentem falsum testimonium vel dicit, vel dicentibus credit. Nam non solum ille reus est, qui falsum de alio profert, sed et is qui cito aurem criminibrepidat indignationem. Beatus cujus testimonio innocens ab scelere objecto purgatur; impiusdendum sanguinem infelicium vocem testificationis praebere. Sermo enim justi hominis tantum ad ministerium debet esse salutis; ira enim indignationis eectatores propter proximi dilectionem saecate, negotium sequantur terrenum. Sed quia perrarum est ut inter jurgantes charitas maneat, postponenda est rei causatio, ut perseveret dilectio. 2. Antiqui forensem eloquentiam ca
Abbreviated transcription (Latin):
ui recte iudicat. ⁊ p̾miũ¬
inde remun̾atõis expectat. fraudem
in deo ꝑpetrat. qr iusticiam ꝙͣ gratis imꝑtiri
debuit: acceptõe pecunie uendit. Bonis ma-¬
le utũtur. qui iuste pro tp̃rali lucro iudicãt.
Tales quippe ad u̾itatẽ ñ iustĩe defensio s
amor p̾mii ꝓuocat. Quib si spes nũmi sb̾¬
strahitur: ꝯfestim a iustĩe defensione rece-¬
dũt. Acceptõ num̾um: p̾uaricatõ u̾itatiꝰ
est. Uñ ⁊ pro iusto dr᷑. Qui excutit manꝰ
suas ab omĩ mun̾e: iste in excelsis hĩtat.

Expanded text:
ui recte iudicat et premium remunerationis expectat, fraudem in deum perpetrat, quia iustitiam quam gratis impartiri debuit, acceptione pecunie vendit. Bonis male utuntur, qui pro temporali lucro iuste iudicant. Tales quippe ad veritatem non iustitie defensio, sed amor premii provocat quibus si spes nummi subtrahitur, confestim a iustitie confessione recedunt. Acceptio nummorum prevaricatio veritatis est. Unde et pro iusto dicitur: Qui excutit manus suas ab omni munere, iste in excelsis habitat.
Abbreviated transcription (Latin):
Timore dũ metu potestatis alicuiꝰ u̾itatẽ
loqui expauescimꝰ. Cupiditate dũ p̾mio
mun̾is alicꝰ corrũpimur. Odio: dũ ꝯtͣ qmͣl
ppinquis p̾stare ꝯtendimꝰ. Hiis enĩ qͣtuor
si uenale q̃ratur: Neq enĩ deerit ma¬
moꝵ. Testis falsidic̾: trib ÷ ꝑsonis obno¬
t̾ iudici. ꝙ̃ mdatio fallit. postremo ĩno¬
centi: quẽ falso testĩo ledit. T estib falsis
ꝯiũctis. tarde m̃datii falsitas repꝑit᷑. Q d̃
si seꝑati fu̾int examine iudicantis cito manife
stantur. Nam sicut mnunitate prauoꝵ gnͣdis est
fortitudo m̃nseꝑatione maior infirmitas frau¬
dulentie. Cito de p̾henditur mẽdatium. Fasidi¬
coꝵ enĩ testimonionũ sibi non cõuenit. Unũ pe

Expanded text:
ore, dum metu potestatis alicujus veritatem loqui pavescimus. Cupiditate, dum praemio muneris alicujus corrumpimur. Odio, dum contra quepropinquis praestare contendimus. His enim quatuor si venale quaeritur? Neque enim deerit mumonter judici, quem mentiendo fallit: postremo innocenti, quem falso testimonio laedit. Testibus falsis convictis, tarde mendacii falsitas reperitur: quod si separati fuerint, examine judicantis cito manistantur. Nam sicut in unitate pravorum grandis est fortitudo, ita in separatione major infirmitas. 5. Fraudulentiae cito reprehenditur mendacium, falsidicorum enim t
Abbreviated transcription (Latin):
piũ cogitatõnũ pulsatur. S dei seruus iu¬
repellit. Magna obsu̾ãtia circa cordis ẽ cu¬
stodiã adhibenda: qr aut bone aut male
niãt. s magis głandũ e̾ si mẽs. iala a
bonis intellc̾u rõnis disc̾nat. It̃ nich iuuat
qd̾ int̾bonũ ⁊ malũ sensu prudentiori disc̃¬
nimus. nisi oꝑe aut mala cogitata cauea¬
mus: aut bona intellca faciamus. de cõsci¬

Expanded text:
pium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus jupium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus jurepellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae, aut malae niant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cognita caveamus, aut bona intellecta faciamus. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
malũ cogitationũ ur̃aꝵ ab ocłis meis. N
enĩ solũ fcĩs. s etiã cogitatõib delinquimꝰ:
si eis illicite occurrẽtib delectemur. Sicut
iuꝑ a filiis suis in utõ põitis lac̾ata ꝑi¬
mitur: ita nos cogitatões ñr̃e intͣ nos e¬
nutrite occidũt. ⁊ ꝯcepte int̾ius iuꝑeo ue¬
neno ꝯsumũt:aiãm q nrãm crudeli uul¬
suggestionib p̾ueniri. Iace̾ autẽ in aĩo co¬
gitatõm: nr̃e attinet uolũtati. Illud ergo
ad culpã ñ redigitur: istito culpe ꝓprie ĩpu-¬
tantur. Nã cogitatões illicitas occurrere demo¬
nũ e̾: cogitatõib oblectari ꝑu̾sis: nr̃m est.
plexq fieri solet. ut immũde corꝑaliũ reꝵ
spẽs. quas didicimꝰ. nrĩs m̃tib oponãtur:
nolẽtes eas cogitemus. Qnͣtũq ab eis aciẽ
m̃tis au̾tere nitimur. tanto ille se magis
aĩo inger̃t. obscenisq in nob̾ morib irrepũt.
S fit hoc ꝓ ꝯditõne mortali ꝙͣ meruit pri

Expanded text:
malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur: sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulsuggestionibus praeveniri; jacere autem in animo cogitationem nostrae attinet voluntati. Illud ergo ad culpam non redigitur, istud culpae propriae 225 imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est; cogitationibus oblectari perversis, nostrum est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas didicimus, nostris mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quantumque ab eis aciem mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit prim
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudinẽ ꝓhibet itandã. medicina re-¬
medio pnĩe sb̾rogat adium̃tũ. Cuiꝰ reme¬
dio egere se cũdi agnosc̾e debent ꝓ cotidi
fessio. qd̃ tem̾arius appetitꝰ. aut ignorãtie
uocatur cõtraxisse neglectus. ut sic̃ ĩ baptis-¬
mo om̃s iniquitates remitti. uł ꝑ marti-
dm̃ pro baptismo reputãtur. Uñ et qͣmlib
est m̃sura tẽꝑis qmͣ doloris. Cor enĩ cõ¬
tutũ et humiliatũ deus ñ despiciet. Uerũp

Expanded text:
ndum, medicinali remedio subrogat adjumentum. Cujus remediis egere se cuncti agnoscere debent pro quotidiafessio, quod temerarius appetitus aut ignorantiae notatur contraxisse neglectus. Sicut enim in baptismo omnes iniquitates remitti, vel per martDeum pro baptismo reputantur: unde et quamlibet est mensura temporis, quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deu
Abbreviated transcription (Latin):
pnĩam agit qui nec penitere p̾t̾ita negli-¬
git: nec ad huc penitẽda cõmittit. Qui u̾o
lacrimas ĩ desmẽter fũdit. et tñ peccare ñ
desinit. hic lam̃tũ ht̃ s mũdatõm ñ ht̃.
re ñ debent. si rursũ post emĩdationẽ re-¬
licta uicia corde pulsent. dũ ñ possint
bone cõu̾satõi noce̾. si talis cogitatio ĩcõ¬

Expanded text:
iam agit, qui nec poenitere praeterita negligit, nec adhuc poenitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit, hic lamentum habet, sed mundationem non habet. ri non debent, si rursus post emendationem relicta vitia cor pulsent, dum non possunt boni conversationi nocere, si talis cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ scriptũ est. Ip̃e iudicat extrema t̾re.
Alibi. Uniu̾soꝵ finẽ ip̃e cõsidãt. Prouide
ñ dubitamꝰ circa finẽ iustificari hoĩem¬
ꝑ pñie cõpũctõm. Sed qr raro id fieri so-¬
let. metuend̾̃ est nedũ ad finem diffc̾ur

Expanded text:
sicut scriptum est: Ipse judicat extrema terrae. Et alibi: Universorum finem ipse considerat. Proinde n dubitamus circa finem justificari hontiae compunctionem; sed quia raro id fieri solet, metuendum est ne dum ad finem differtur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ deus. Facies dei ĩ scripturis satris ñ caro
s dĩna cognitõ intelligitur eadẽ rõne qua
ꝑ faciẽ ⁊spectam quisq cognoscitur. Hoc ei
ĩ or̃one dicitur deo. Estende nobis faciẽ tuã.
Ac si dicatur. Da nobis oognitõe tuã. Qs
dei: iinigenitus eius est. Nam sieut ꝓ u̾bis
q̃ per linguã fiunt sepe dicimus illa ⁊ illa lin¬
gua. ita ⁊ ꝓ dei u̾bo os ponit᷑. qr mos ẽut ore
demr̃are ꝙ is qui efficit ꝑ id qd̃ efficitur noĩat᷑:

Expanded text:
legitis. Facies Dei in Scripturis sacris, non caro, sed divina cognitio intelligitur, eadem ratione quia per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione dicimus Deo: Ostende nobis, Domine, faciem tuam. Ac si dicatur: Da nobis cognitionem tuam. Os Dei Patris Unigenitus quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa lingua, ita et pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut ore nstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtitate. Primatũ habuisse inter angłos
tõne labetur. Cuius prelatõis excellentiã
ꝓpha hiis u̾bis annũtiat. Cedri nõ fuerũt
sũmitatẽ illius. Om̃e lignũ ꝑadysi ñ ẽ assi
milatũ illi: qm̃ hiis speciosiorẽ fecit eũ dñs.¬
Distat conditõ hoĩs a conditõne angli. H̾o
eĩ ad dei siłitudĩem conditus ẽ. Archangłus
u̾o qui lapsus ẽ signaculũ dei siłitudĩs dei ap.¬
naculũ siłitudĩs plenus sapĩa. ꝑfc̃s decorẽ
ĩ deliciis ꝑ adysi dei fuisti. Qnͣto eĩ subtilior ẽ
eius natura: tanto plenius extitit ad siłitu¬
dĩem dĩne u̾itatis expressa. Prius eĩ cecidisse
fcũs ẽ in suꝑbiã erupit: et p̾cipitatus ẽ de celo.
Nam iuxͣ u̾itatis testimoniũ: ab initõ m̃dax

Expanded text:
quantitate. Primatum habuisse inter angelosquantitate. Primatum habuisse inter angelosratione laberetur. Cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: Cedri non fuerunt summitatem illius Omne lignum paradisi milatum illi: quoniam speciosiorem fecit eum Deus.Distat conditio angeli a conditione hominis. Homo enim ad Dei similitudinem conditus est. Archangelus vero qui lapsus est, signaculum Dei similitudinis apnaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam, juxta Veritatis estimonium, ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
mutabłis ẽ. qr inest illis mutabłitas ĩ natura.
s facit eos ĩ corruptos caritas sempit̾na. Gr̃a
ñ natura: eẽ incõmutabłes angłos. Nam si¬
natura incõmutabłes eẽnt: dẏabłs utiq ñ
cecidisset. Mutabłitatẽ itaq nature suffra¬
gatur ĩillis ⁊templatõ creatoris: Inde et
priuatus ẽ apostata angłs: dũ fortitudĩez suã
nõ a deo sz a se uoluit custodire. Ante omnẽ cre-¬
aturã angłi fcĩ st̃ dũ dictũ ẽ. Fiat lux. De ip̃is
eĩ dicit scriptura. Prior oĩm creata ẽ sapĩa.
lux eĩ dicunt᷑ ꝑticipandolucis eterne. Sapĩa
u̾o dicuntur: genite inherendo sapĩe. Et
dũ sint mutable̾s natura: ñ tñ sinit eos ꝯ¬
templatõ mutari dĩna. Ante omnẽ creati¬
onẽ mundi: creati st̃ angłi. Et añ omnẽ
tũ ẽ. Ip̃e ẽ principiũ uiaꝵ dei. Uñ et ad ꝯꝑa¬
tõem angłoꝵ archangłs appellatus ẽ. Priꝰ
eĩ creatus extitit ordinis prelatõe: nõ tp̃ris

Expanded text:
mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura, sed facit eos incorruptos caritas sempiterna. Gracia, non natura ‹esse› immutabiles angnatura incommutabiles essent, diabolus utique non cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragat in illis contemplatio Creatoris. Inde et privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam non a Deo, sed a se voluit custodire. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est: Fiat lux. De ipsis enim dicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur, participando lucis aeternae: sapientiae vero dicuntur, ignitae inhaerendo sapientiae. Et cum sint mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. Ante omnem creationem mundi, creati sunt angeli, et ante omnem pse est principium viarum Dei . Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Ante dñice ĩcarnatõis aduentũ: dis¬
cordia inter angłos et hoĩes fuit. Beniens aũ
xp̃c: pacẽ in se angłis et hõib fecit. Ego quip¬
et ĩt̾ra pax hõib bone uolũtatis. Per ĩcarna¬
tõem igitur xp̃i ñ solũ deo reconciliatus ẽ hõ:

Expanded text:
gitur. Ante Dominicae incarnationis adventum, discordia inter angelos et homines fuit. Veniens autem Christus, pacem in se angelis et hominibus fecit. Eo quiprra: Pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur
Abbreviated transcription (Latin):
et bĩs angłis. oĩs pena longe ẽ: qr ñqmͣ simul
pena et bĩtudo ꝯueniũt. Rursũ si eos dicimꝰ
deiuisione satiari: sacietas fastidiũ hr̃e solet.
Et scimus illos deiuisione quã ⁊ desiderant
fastidire ñ posse. Quid ergo ẽ qui ut miro mͦ
utrũq simul credamus: qr ⁊ desiderant ⁊ sati¬
antur. S desid̾ant sñ labore: ⁊satiantur sñ
fastidio. Ne eĩ sit ĩ desid̾io nccĩtas et desideran¬
tes satiantur. ⁊ it̾m ne sit ĩsatietate fastidiũ.
satiari desidant. Bident eigo faciẽ pr̃is ꝑsa
tietatẽ. s qr satietas ista fastidiũ nescit:ange

Expanded text:
Sed beatis angelis omnis poena longe est: quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum, si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum: Ne sit satietate fastidium, satiari desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑant. Uñ oprtet agnosci ꝙ maloꝵ iniquitas
scõꝵ seruiat hũilitati. qr uñ mali corruũt.
ex num̃o electoꝵ hoĩm supplebitur. qui nus
soli deo ẽ cognitus. Int̾ anglos distantia po-¬
testatũ ẽ. ⁊ ꝓgraduũ dignitate mĩsteria eis¬
dem st̃ distributa. Aliisq alii p̾ponũtur tã
culmĩe ptãtis: qmͣ scĩa uͥtutis. Subnĩstrãt

Expanded text:
ant. Unde oportet agnosci quod malorum iniquitas sanctorum serviat utilitati, quia unde mali corruunt, ex numero electorum hominum supplebitur, qui numerus soli Deo est cognitus. 14. Inter angelos distantia postestatum est, et pro graduum dignitate ministeria eisdem sunt distributa; aliique aliis praeferuntur, tam culmine potestatis quam scientia virtutis; subministrant
Abbreviated transcription (Latin):
mus tanqmͣ ip̃e uideat laudetq ꝑ nos sicut
illud. Non estis uos qui loquimĩ: s sp̃e pa
ta uidet ⁊ laudat ꝑnos. Sz ꝑ se ꝑhenniter ac
uniu̾sałr creaturã in principio ualde bonã
faciunt. dum singla oĩa ualde bonũ corpus
efficiunt. Decor elem̃toꝵ oĩm ĩ pulchro et ap¬
to ꝯsistit. S pulchiũ ẽẽ qd̃ ꝑ seip̃m ẽ pulchiũ
ut homo ex aĩa et m̃bris oĩb ꝯstans. Aptũ uͦ
pulchrũ ad se. qr ñ uestim̃to et uictui est ho
ncc̃ius. s ista hõi. Ideo a̾ illa apta qi ñ sibi
sicut hõ pulchia aut ad se s ad aliud inest
ad hõiem accõmodata nõ sibim necĩa. Hc
⁊ de cet̾is elem̃toꝵ naturis dicendũ. Cũcta

Expanded text:
mus, tanquam ipse videat, et laudet per nos; sicut est mus, tanquam ipse videat, et laudet per nos; sicut est illud: Non estis vos qui loquimini, sed Spiritta videt, et laudat per nos, sed per se perenniter ac universaliter creaturam in principio valde bonam faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elem
Abbreviated transcription (Latin):
ret neglecto creatore ĩ creature aspectu. iam ñ
uesꝑa s nox utiq fieret. Dum se creatã meliꝰ
ĩ deo qmͣ in seip̃a nou̾it ip̃a sui cognitõ q̃ maior
ĩdeo ẽ dies et lux dicitur. Cognitõ u̾o sua in se-¬
ip̃a ad dispensatõem cognitõis illius q̃ in dõ ẽ
qr longe inferior ẽ uesꝑa noĩatur. Id̾aq post
uesꝑam mane fiebat. qr dum suã inse cogni¬
tõem sibi satiffacere nõ agnosc̾et. ut se ple-¬
nius nosse posset ad deum se referebat crea¬
tura. ĩqua se melius agnoscendo dies fie¬
rie fiat aliquid. sic d̃s dixit fiat celũ in prin¬
cipio. Illud eĩ sempit̾ne ĩuno u̾bo dictũ est.
Si transitorie dictũ ẽ a deo fiat. arat utiq ali¬
qua creatura: unde iam talis fieret uox. S
qr anteqmͣ dr̃et fiat nulla extitit creatura.
ip̃m fiat qd̾̃ dictũ ẽ ĩ et̾nitate u̾bi: nõ ĩuocis
sono enuntiatũ est. Non sp̃es a deo uisa. spe-¬
ciesq laudata ẽ creature. q̃ anteqmͣ fieret per

Expanded text:
ret neglecto Creatore, in creaturae aspectu, jam non vespera, sed nox utique fieret. » Dum se creatura melius in Deum, quam in seipsam noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsam ad compensationem illius, quae in Deo est, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat; quia, dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum sese referebat creatura, in quo se diem agnoscendo melius fie fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, setiesque laudata est creatura, quae anteq
Abbreviated transcription (Latin):
distenditur tp̃re deficit. qr uñ homo atq¬
mundus crescere uidetur: inde ut̾q minui¬
tur. Frustra dicitur ꝑtanta retro temꝑa. do
uacanti noua pro mundo faciendo orta fu
cipiũ. s et̾nitas fu̾it. Tempus u̾o ab insti¬
tutc̃e creature. nõ creatura cepit a tp̃e. Qui¬
dam aiunt. Qruid faciebat d̃s antẽqmͣ ce¬
lum faceret: Cur noua uoluntas in d̾m
ut mundũ cond̾et orta ẽ. S noua uolun¬
tas ĩ deo exorta nõ ẽ. qr ⁊ siin re m̃dus nõ e¬

Expanded text:
distenditur tempore, deficit, quia unde homo atqmundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fucipium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ distinctões uł ordĩes angłoꝵ sacra scriptura
testatur .i. angli. archangłi. throni. dñatõ¬
nes. uͥtutes. principatus. ptãtes. cherubin
et seraphin. Horũ ordinũ nũm etiã ezechiel ꝓ¬
phã describit sub totidẽ nõib lapidũ. cũ te pri¬
preciosus opim̃tũ tuũ. Sardius. topazius.
Iaspis. crisolitus. onix ⁊ berillus. saph̾rus. car¬
bonculus et smaragdus. Quo nuͣo lapidũ ip̃i
ordĩes designati st̃ angłoꝵ. quos apostata an¬
fixos habuit. Ad quoꝵ ꝯꝑatõem dũ se clario¬
rẽ cunctis aspexit. ꝯfestim ĩtumuit. ⁊ cor suũ
ad suꝑbiã eleuauit. Angli sꝑ in deo gaudent
ñ in se. Malus u̾o inde ẽ dyabłs: qr ñ q̃ dei. s
q̃ sua st̃ requisiuit. Nulla a ͤ maior iniqͥtas

Expanded text:
ipturae testantur, id est, angeli, archangeli, throni, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubin, et seraphin. Horum ordinum numerum etiam Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de pris preciosus operimentum tuum: Sardius, topasius et iaspis, crisolitus, onix, berillus, saphirus, carbunculus et smaragdus. Hoc numero lapidum ipsi ordines significati sunt angelorum, quos apostata anfixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
auris. pro eo qd̃ au̾titur ambulat. pro eo qd̃
expectat stat. Sic et in cet̾is hoĩm siłib ab⁊
hũanis mentib trahitur siłitudo ad d̾m sic̾
est obliuiscens et memorans. Hine ẽ qd̾ ⁊ pro-¬
pheta dicit. Iurauit dñs exercituũ ꝑ aĩam
suã. Non qd̾ dñs aĩam h̾eat. s ħ nr̃o nar¬
rat affcũ. Et alibi siłi figura: ⁊ u̾mis ⁊ scara¬
beus ĩtelligitur. Nec mirũ si uilib significa¬
tõib figuretur. qui usq ad nr̃aꝵ passionum
seu carnis ꝯtumelias descendisse cognoscit᷑.
Nam et xp̃e agnus nõ pro natura: s pro in¬
ꝓpha plaustri portantis fenũ sp̃es ducitur ad
deum. Et hec oĩa id̾o prefigurat xp̃c. qr nich¬
U

Expanded text:
auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est quod et Propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam . Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Christus agnus, non pro natura, sed pro inpropheta plaustri portantis fenum species ducitur ad Deum . Et haec omnia ideo per figuram Christu
Abbreviated transcription (Latin):
firmo ꝯpatitur hõi. qr ip̃e ho traxit ex ꝑte ĩ¬
feriori ĩfirmitatẽ peccandi. ħ ẽ ex carne: qr in¬
dusa aĩa detinetur. Apostate angłi id̾o ueni-¬
mat̾ĩa traxerũt pondus ĩfirmitatis. id̾õq ꝓ
ĩfirma carnis ꝯditc̃e reditus p hõi ad salutẽ.
sicut pͣs dicit. Ip̃e scit figm̃tũ nr̃m. Mem̃eto

Expanded text:
ur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est, ex carne, qua inclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo venimateria pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditus patet homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento
Abbreviated transcription (Latin):
hilosophi gentiũ ñ sicut oportet deũ q̃¬
rentes: ĩ angłos ĩciderũt preuaricatores. Fa¬
elem̃toꝵ: ⁊ tñ hoc ñ nisi a deo habuerũt. Uolã
ut pisces mare. ⁊ ut pecora gradientes terrã
descripserũt. uerũptñ tota m̃te actorẽ eoꝵ in¬
tellig̾e noluerũt. Quare ñ possũt bruta aĩa¬

Expanded text:
Philosophi gentium non, sicut oportet, Deum quaerentes, in angelos inciderunt praevaricatores; faelementorum; et tamen hoc non nisi a Deo habuerunt. Voland in profundum, ut pisces, mare; et ut pecora gradientes, terram descripserunt, verumtamen tota mente Auctorem eorum intelligere noluerunt. 3. Quare non possunt a
Abbreviated transcription (Latin):
hũiles ip̃i refugiant. Scriptura sacra ĩfir¬
lis ĩ u̾bis. cũ excellentorib a̾ uiris: altius ĩ¬
cedit. dũ eis sua myst̾ia pandit. ac ꝑ h̾ utrisq
cra ꝑ uniuscuiusq lectoris ĩtelligentia uari-¬
lectatõe: uariũ dabat saporẽ. Iuxta sensuũ¬
eĩ capacitatẽ: singłis sermo dñicus cõgruit.
Et dum sit ꝓ uniuscuiꝰq ĩtellectu: ĩ se tñ ma¬
net unus. Idõ ĩlibris scĩs quedã obscura. q̃dã
aꝑta repꝑiunt᷑. ut ĩtellectus lectoris ⁊ studiũ
augeatur. Nam si cũcta pat̾ent: statĩ ĩtellec¬
ta uilesc̾ent. Rursus si cũcta exist̾ent clau
sa: ꝯfestim diffidentiã gignent. Ne gͦ de ob¬
scuris desꝑatõ fiat: ea q̃ manifesta st̃ satiant.
Et ne de ĩtellectis fastidiũ existat: ea q̃ clau¬
sa st̃ desid̾ium excitant. Nam pleraq qnͣto
magis latent: tantomagis exercitiũ p̾bent.
Inscripturis scĩs sepe ea q̃ futura st̃. qiͣ fr̃a nar¬
rantur sicut ẽ illud. Nederũt ĩ escã meã fel. et

Expanded text:
ura sacra infirtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, cujusque lectoris intelligentia varilectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo dominicus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu divenet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et
Abbreviated transcription (Latin):
hystoriã. tropologice iuxͣ moralẽ scĩam. Mys¬
tice iuxta spũalem ĩtelligentiã. Ergo sic hy¬
storie oportet fidẽ ten̾e. ut eã et morałr debea-¬
septẽ decẽ precepta st̃. s tria ad amorẽ d̾i ꝑtinẽt.
septẽ adhoĩes. Illa tria q̃ ad deũ ꝑtinent: in
una tabula scripta fuerũt. Reliqua septẽ ĩ
scd̾a. In prima tabula triũ mandatoꝵ pͥmũ
trẽ tuũ et mr̃em. Hine ẽ qd̾ et saluator scribe ĩ¬
t̾roganti ait. qd̃ preceptũ ẽ primũ ĩlege. Au-
ẽ. Scd̾m u̾o siłe est huic. Diliges ꝓximũ tuũ si¬
cut te ip̃m. Enũ namq preceptũ de prima ta-¬
bula dixit: qd̾ ad dei ꝑtinet amorẽ. Alt̾m u̾o
de alia tabula qd̃ ad hoĩs ꝑtinet dilectõem.¬
eptem ẽẽ int̾ cet̾as

Expanded text:
litteram, tropologice juxta moralem scientiam, myslitteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeaseptem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc trem tuum et matrem. 14. Hinc est, quod Salvator scribae interroganti quod praeceptum est primum iest. Secundum vero simile est huic: Diliges proximum tuum, sicut te ipsum. Unum namque praeceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei pertinet amorem; alterum vero de alia tabula, quod ad hominis pertinet dilectionem.Septem esse, inter caeteras
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Propt̾ea ꝓphĩa futuraꝵ reꝵ gesta presenti¬
b miscet reb. ut ita credantur illa futura ꝙ̃¬
admodũ ista cernunt᷑ ẽẽ ꝯpleta. More eĩ suo
ꝑ p̾sentia de futuris loquitur. sicut ĩ ꝑsona
ihrłm de eccl̃ia. ⁊ sicut ĩꝑsonã effraym de h̾eti¬
cis. Pro frĩs dĩnis plerũq ⁊ dcã põnũtur. id¬
circo qr ñ oꝑatõe manuũ deus. s dicendi ĩꝑio
oꝑatur sicut scriptũ ẽ. Dixit et fcã st̃. manda¬
uit et creata st̃. Qd̃ ĩ scripturis sacris unabiᷤᷤ
repetitur sñia. aut ꝯfirmatõis causa ẽ aut
mysterii. Sicut lex ⁊ gr̃a. sicut initiũ et per¬
fectõ. sicut bonũ ⁊ melius. Lex dĩna ĩ trib
distinguit᷑ ꝑtib .i. ĩ hystoria. ĩ preceptis et in
ĩ hiis q̃ iussa st. Prophĩa ĩ hiis q̃ futura ꝓnũ¬
tiata st̃. Lex dĩna triplici sentienda est modo.
Primo: ut hystorice. scdo̾: ut tropologice. t̾cio
ut mystice ĩtelligatur. Lsystorice namq iuxͣ

Expanded text:
terea prophetia rerum futurarum gesta praesentibus miscet 163 rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persona Jerusalem de Ecclesia, et sicut in persona Ephraim de haereticis. 9. Pro factis divinis plerudicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt. 10. Quod in Scripturis sacris una bis repetitur sententia, aut confirmationis causa est, aut mysterii, sicut lex et gratia, sicut initium et perfectio, sicut bonum et melius. 11. Lex divina in tribus distinguitur partibus: In historia, 164 in praeceptis, et in in his quae jussa sunt, prophetia in his quae futura praenuntiata sunt. 12. Lex divina triplici sentienda est modo. Primo, ut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ci iob ñ ꝑ se placare sibi deũ potuerũt: nisi pro
eis iob sacrificiũ obtulisset. Oꝑa bona q̃ here-
tici faciunt. et iusticia eoꝵ nichil eis prodest te¬
stante dño ꝑ ieremiã. Quia mei oblitus es: ecce
ego annuntiabo iusticiã tuã ⁊ oꝑa tua ñ ꝑder̃t
corã me: ñ ẽ aĩa mea ad ppłm istũ. Eieci eĩ eos
a facie mea: ut egrediantur. Per moysen qͥppe
et samuel legẽ accipe ⁊ ꝓph̾as. Quos qmͣuis he¬
tici oꝑe impłe ꝯtendant. pp̃ erroris tñ ĩpieta¬
tẽ a uultu dei ꝓiciuntur. et a iustoꝵ cetibus
sepantur paganus et heticus. ille qr nũqmͣ
recedentes a xp̃o: ad dyaboli ꝑtinent corpus.
Qui ab ydolatria ad iudaismũ uł heresim tnͣ¬
seunt: iuxta ꝓph̾am de malo ad malũ labũ¬

Expanded text:
ici Job non per se placare sibi Deum potuerunt, nisi pro eis Job sacrificium obtulisset. 12. Opera bona, quae haeretici faciunt, et justitia eorum, nihil eis prodest, testante Domino per Isaiam: Quia mei oblitus es, ecce ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice eos a facie mea, et egrediantur . » Per Moysen quippe et Samuel legem accipe et prophetas. Quos quamvis haeretici opere implere contendunt, propter erroris tamen impietatem a vultu Dei projiciuntur, et a justorum coetibus separantur. 14. Paganus et haereticus: ille qui nunquarecedentes a Christo, ad diaboli pertinent corpus. 15. Qui ab idololatria ad Judaismum vel haeresim transeunt, juxta prophetam, de malo ad malum
Abbreviated transcription (Latin):
untur u̾sari. E ccłia u̾o catholica sicut ꝑto
tũ mund̃ extenditur. ita ⁊ oĩm gentiũ sccie¬
tate ꝯstruitur. Que st̃ hereses uł heretici:
nisi qui relicta dei eccl̃ia priuatas elegerunt
scrietates. De quib dñs dicit. Duo mala fecit
ppłs m̃s. Me d̾eliquer̃t fontẽ aque uiue ⁊ fode¬
ñualent aquas. Causa heresis ob quã rem
sit: i. ad ex̾citatõem fidei. Uis u̾o ꝑ quã fit: ob¬
scuritas ẽ dĩnaꝵ scripturaꝵ. In qua caligan¬
ñ st̃. Male eĩ sentiendo: ẽentiam ñ acquirũt.
ad nichilũ eĩ tendunt. Heretici ingenti stu¬
dio mendacia sua discũt. et labore uehemẽti
ne ad unitatẽ eccl̃ie ueniant decertant. De
quib per ꝓph̾am congrue dicit᷑. secuerunt
linguã suam loqui mendaciũ. et ut iniq age¬
rent laborau̾nt. Tũ uicissim hetici mutuo se
lacerant: qñ alterutrũ sese ĩ ꝓprias sectas ĩdu¬
cunt. Sic tñ sese ĩuicẽ collidunt: ut ͣ eccłiam
parierroris spũ decertent. Et qui ĩuicẽ sunt¬

Expanded text:
holica, sicut per totum mundum extenditur, ita et omnium gentium societate construitur. Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates. De quibus Dominus dicit: « Duo mala fecit populus meus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et fodenon valent aquas . » Causa haeresis ob quam rem fit, ad exercitationem fidei. Vis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum Scripturarum, in qua caligannon sunt. Male enim sentiendo essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertant. De quibus per prophetam congrue dicitur: « Docuerunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et qui invicem divi
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ ip̃a amplius diligentes usq ad eoꝵ cul
deũ ñ cognouer̃t. S qr displicuit eis hũilitaᷤ
xp̃i ĩ inuio transierũt ⁊ ñ ĩuia. Id̾oq euane¬
scentes głiam dei ĩm̃daciũ mutau̾nt. ⁊ recti¬
tudĩem uie relinqñtes ĩ anfractus incider̃t
erroꝵ. Primũ unicuiq ẽ scire qd̃ appetat.
Scd̾m u̾o ẽ. ut id qd̃ appetit: apprehendat. I¬
ꝑfc̃a quippe sapĩa ẽ quo tendas scire: ⁊ nesci¬
re iter ꝑ qd̃ expediat ire. Quid eĩ predest si quiˢ
famis temꝑe ub̃tatis regionẽ uideat. ⁊ uiã per
quã ad illã ꝑgat ignorat: Ecce patriã quisq
endo. qnͣtoq plus ambulat: tanto mãgis ab
diens ꝑ desertũ leonẽ ĩcurrerit. seinz ip̃m re-
uadunt ad deũ hii qui ut ẽ ĩtelligunt
eã. Sc̃aꝵ scripturaꝵ altitudo qͣͣ montes pas¬
cue st̃. ad quos dũ quisq iustoꝵ ꝯscendit: pa

Expanded text:
tes, et ipsa amplius diligentes usque ad eorum cDeum cognoverunt, sed quia displicuit illis humilitas Christi, in invio transierunt, et non in via. Ideoque evanescentes, gloriam Dei in mendacium mutaverunt, et rectitudinem viae relinquentes, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisqueendo; quantoque plus ambulat, tanto magis ab diens per desertum leonem incurrerit, semetipsum redavadunt ad Deum hi qui ut est intelligunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum qui
Abbreviated transcription (Latin):
quisq sequit᷑. huiꝰ et filius nuncupat᷑. Sicut
et ꝑ propham amorreũ pr̃em et cetheã ma-¬
trem ẽẽ isrłi dñs dicit. ñ utiq nascendo: sed i¬
mitando. Sic et ĩmeliorẽ ꝑtẽ filii dei nun¬
cupantur: qui precepta dei custediũt. Gñ
et nos non natura sz adoptẽe clamamus
deo dicentes. Pater nr̃ qui es ĩcelis. Non
solũ tm̃ natiuitate s ⁊̃ imitatõe posse filios
alicuius uocari ĩuenimus. Nam iudei secũ¬
dũ carnẽ filii abrahe. scd̃m ꝯu̾satõem filii
dyabłĩ nuncupantur. Ac ꝑ ħ illi filii st̃ abra¬
he qui eius imitantur fidẽ. ñ qui eius gn̾ati
st carne. De errore actoris trahitur aquib¬
dã ⁊ nom̃ ⁊ culpa. ut ip̃ius uocabło̾ censeat᷑:
cuiꝰ errorẽ ⁊ sequitur: sicut ⁊ eccl̾ie ꝑganu ĩ a¬
pocalipsi dicitur. habes illic tenentes doctrinã
balaam ⁊ iez abel. Aoctrinã gͥ balaam dicitur

Expanded text:
nuncupatur, sicut et per prophetam, Amorrhaeum patrem, Cethaeam matrem esse Israel Dominus dicit , non utique nascendo sed imitando. Sic et in meliorem partem filii Dei nuncupantur qui praecepta Dei custodiunt. Unde et nos non natura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: « Pater noster, qui es in coelis , » non solum tantum nativitate, sed etiam imitatione filios posse alicujus vocari; nam Judaei secundum carnem, filii Abrahae; secundum conversationem, filii diaboli nuncupantur; ac per hoc illi sunt semen Abrahae, qui ejus imitantur fidem, non qui ex ejus generati sunt carne. 18. De erroris auctore trahitur a quibusdam et nomen, et culpa, ut ipsius vocabulo censeatur cujus et errorem insequitur, sicut Ecclesiae Pergami in Apocalypsi dicitur: Habes tenentes doctrinam Balaam, et Jezabel; doctrinam igitur Balaam dicitur