comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
finis scłorum obuenit: Nonergo uetus
testamentum ad consequendas illas pro¬
missiones: sed ad intelligendas in eis
noui testamenti prenunciationes accipi¬
mus: Veteris quippe testificatio. fidem
nouo conciliat. Unde dñs postea quã
resurrexit amortuis. seq non solu
intuendum discipulorum oculis. sed
etiam contrectandum manib obtulit.
nequid tamen cum sus mortalibus
& carnalibus sensibus fallaciter agi
arbitrarentur. magis eos deueterum
librorum testificatione firmauit dicens.
oportebat impleri omĩa quae scripta
sunt in lege moysi et prophetis et
psalmis: deme: Non itaq spes nr̃a
intemporalium rerum promissione
defixa est: quando quidem nec ipsos
illius temporis scõs et spũales uiros
patriarchas et prophetas. his terrenis
rebus fuisse deditos credimus: Intellige¬
bant enim reuelante sibi spũdĩ.
quid tempori illi congrueret. etquib
modis dĩ per omnes illas res gestas
et dictas. futura figuranda & prenuntian¬

Expanded text:
finis saeculorum obvenit . Non ergo Vetus finis saeculorum obvenit . Non ergo Vetus Testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intelligendas in eis Novi Testamenti praenuntiationes accipimus: Veteris quippe testificatio, fidem Novo conciliat. Unde Dominus posteaquam resurrexit a mortuis, seque non solum intuendum discipulorum oculis, sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntian
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum uetus abiciendum puto.
nisi tu me priidentius aliquid doceas:
Scđa uero causa .ẽ. quod tam etiã misera¬
eius & corporalis ac longe ab animae
cõmodis hereditas. ẽ : ut post beatã illam
noui testamenti pollicitationẽ. quae
caelorum mihi regnũ et uitã ꝑpetuam
repmittit: etiam si gratis eã mihi testator
suus ingereret. fastidissem:
AUCUSTENUS RESPONDIT
emporalium quidem rerum
ꝓmissiones testam̃to ueteri contineri.
etideo uetus testam̃tum appellari nemo
nostrum ambigit: quod acternae uite
promissio. regnumq caelorum adno.¬
uum pertinet testamentum: sed in
illis temporalibus figuras fuisse futuro¬
rum. quae implerentur in nobis inquos
finis scłorum obuenit: Non suscipio mecc
sed apłi: cuius intellectus. ẽ dicente pau¬
lo. cum detalibus loqueretur : haec omĩa:
figurae nr̃ae fuerunt: Et iterum: haec
omĩa. infigura contingebant in illis:
S cripta sunt autem propter nos: inquos

Expanded text:
testamentum uetus abiciendum puto, testamentum uetus abiciendum puto, nisi tu me prudentius aliquid doceas. secunda uero causa eejus, et corporalis, ac longe ab animae commodis haereditas est, ut post beatam illam Novi Testamenti pollicitationem, quae coelorum mihi regnum, et vitam perpetuam repromittit, etiam si gratis eam mihi testator suus ingereret, fastidirem. AUGUSTINUS respondit: Temporalium quidem rerum promissiones Testamento Veteri contineri, et ideo Vetus Testamentum appellari, nemo nostrum ambigit; et quod aeternae vitae promismissio regnumque coelorum ad Novum pertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt; et iterum, Haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos
Abbreviated transcription (Latin):
nec mutatus est ds̃: et ipsam dĩ partem
diuinãq naturam. in omĩum hominũ
acbestiarum. masculinis seminb et
feminis uteris. in omnib: conceptibus.
perom̃s terras. & ꝑom̃s aquas: et per
oms horas ligari. opprimi. coinqui¬
nari: et nec tõtã postea liberari posse
in eo hereditas. accipio: Si non est:
non accipio: Improbitas enĩ haec quidem
nimia. ẽ. usurpare tabulas. quȩ testentur
exheredatũ Anignoras testamentũ uetus
chananeorũ t̾ram repromittere. sed eã tam̃
iudeis id ẽ. circũcisis etsacrificantib et
abstinentib aporeina ac reliquis carnib
quas in mundas moyses appellat sabbata
obseruantib. & arimorum sollẽpnitatem
acreliqua huimodi que eius ipse testator
eis obseruanda mandauit: quȩ quia xp̃i.¬
anorum placuere nemini: neq enim
quisquã nr̃m ea custodit. dignũ.ẽ. ut
cum refusa hereditate. reddamus & tabu¬
las : haec ergo causa prima est: cur ego

Expanded text:
nec conmutatus est deus, . et ipsam dei partem nec conmutatus est deus, . et ipsam dei partem diuinamque naturam in omnium hominum ac bestiarum masculinis seminibus et femininis uteris, in omnibus conceptibus per omnes terras et per omnes aquas et per omnes auras ligari, obprimi, coinquinari et nec totam postea liberari posse in eo hereditas, accipio; si non est, non accipio. inprobitas enim haec quidem nimia est usurpare tabulas. quae testentur exheredatum. an ignoras testamentum uetus Chananaeorum terram repromittere, sed eam tamen ludaeis, id est circumcisis et sacrificantibus et abstinentibus a porcina ac reliquis carnibus, quas inmundas Moyses appellat, sabbata obseruantibus et azymorum sollemnitatem ac reliqua huiusmodi, quae eius ipse testator eis obseruanda mandauit? quae quia christianoram placuere nemini — neque enim quisquam nostrorum ea custodit — dignum est, ut cum refusa hereditate reddamus et tabulas. haec ergo causa est, cur ego
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ergo dñs etsaluator nr̃ filius dĩ
uerus scđm diuinitatem. et filius
hominis uerũs. sedm̃ carnem̃ ÷ non
exeoquod est super omĩa ds̃ benedictus
in scła exfemina natus est. sedexilla
infirmitate quam suscepit exnobis. ut
in ea moreretur ꝓ nobis: et eam sinaret
innobis: Non exforma dĩ inqua cum
.ẽẽt. non rapinam arbitratus . ẽ. esse
aequalis dõ natus exfemina est. sed
ex forma serui. quam accipiendo semet
ipsum ex in aniuit: Neq enim obali¬
ud ex in anisse se dictus . ẽ.: nisi acci¬
piendo formame non amittendo for¬
mam dĩ : Illa enim natura qua infor¬
ma dĩ ȩqualis est patri. in cõmutabi¬
liter permanente suscepit mutabilem
nr̃am: perquã deuirgine nasceretur
U os autem cum carnem xp̃i uirginali
utero cominittere horretis: ipsam
diuinitatem dĩ non tantum hominum
sed etiam canum porcorumq uteris
cõmisistis Se mel conceptam in utero
uirginis xp̃icarnem non uultis crede¬
re : inqua non solum non ligatus. sed

Expanded text:
s ergo dominus et saluator noster filius dei uerus secundum diuinitatem, et filius hominis uerus secundum carnem, non ex eo, quod est super omnia deus benedictus in saecula ex femina natus est, sed ex illa infirmitate, quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis et eam sanaret in nobis; non ex forma dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, natus ex femina est. sed ex forma serui, quam accipiendo semet ipsum exinan uit. neque enim ob aliud exinanisse se dictus est nisi accipiendo formam serui, non amittendo formam dei. illa enim natura, qua in forma dei aequalis est patri, incommutabiliter permanente suscepit mutabilem nostram, per quam de uirgine nasceretur. uos autem, cum carnem Christi uirginali utero committere horretis, ipsam diuinitatem dei non tantum hominum, sed et canum porcorumque uteris commisistis, semel conceptam in utero uirginis Christi carnem non uultis credere, in qua non solum non ligatus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ filium suum factum exmuliere
factũ sublege: ut eos qui sublege erant
redimeret: ut adoptionẽ filitirum reci¬
peremus: haec igitur adoptio. quanti
sacram̃ti sit: his atq huuismodi cesti¬
moniis satis apparet: Unicum enim
filium ds̃ habet quem genuit desubstan¬
tia sua dequo dicitur. cum informa
dĩ. ẽẽt. Non rapinam arbitratus . ẽ. ẽẽ.
aequalis dõ: Nos autem: non de substan¬
tia sua genuit: Creatura enim sumus
quam non genuit sed fecit: & ideo ut
fratres xp̃i scđm modum nr̃m faceret
adoptauit: Iste itaq modus quo nos
ds cum iam essemus abipso nonnati sed
conditi & instituti: uerbo suo & grasua
genuit ut fili i eius essemus. adõptio
uocatur: Vnde iohannes dicit: dedit
eis potestatem: filios di fieri: Cuinigit
ius adoptionis filiorum apud patrẽs
nr̃os et inscripturis scĩs usitatirgi sit.
quae impietatis dementia precipitat
prius euangelistas falsitatis arguere.
qđ diuersas generationes cõmem irauer̃
tanquã utraq uera. eẽ. non possint.

Expanded text:
suum factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Haec igitur adoptio quanti sacramenti sit, his atque hujusmodi testimoniis satis apparet. Unicum enim Filium Deus habet, quem genuit de substantia sua, de quo dicitur: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Nos autem non de substantia sua genuit; creaquam non genuit, sed fecit; et ideo, ut fratres Christi secundum modum nostrum faceret, adoptauit. iste itaque modus, quo nos deus, cum iam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, uerbo suo et gratia sua genuit, ut filii eius essemus, adoptio uocatur. unde Iohannes dicit: dedit 'eis potestatem filios dei fieri. cum igitur ius adoptionis filiorum apud patres nostros et in scripturis sanctis usitatum sit. quae inpietatis dementia praecipitat prius euangelistas falsitatis arguere, quod diuersas generationes commemorauerunt. tamquam utraque uera esse non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
enim per moysen data est: gratia
autẽ et ueritas per iħm xp̃m facta
est: Ipsa lex cum̃ impleta est. gr̃ã
et ueritas facta est: Grã ꝑtinet᷑
ad caritatis plenitudinem : ueritas
ad prophet arum ad impletionem:
It quia utrunq per aep̃m. ideo
non uenit soluere legem aut pro¬
phetas. sed adimplereꝰ Non ut legi
ad derentur quae deerant : sed ut
fierent quae scripta erant: Quod ipsa

Expanded text:
enim per Moysen data est, gratia enim per Moysen data est, gratia autem et ueritas per Iesum Christum facta est. ipsa lex cum inpleta est, gratia et ueritas facta est. gratia pertinet ad caritatis plenitudinem, ueritas ad prophetiarum inpletionem. et quia utrumque uer Christum, ideo non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
soluere. sed adimplere. quia ipsa
pertinet ad cathedrani moysi.
in qua sedentes pharisei &e dicentes
nec facientes. audiendi sunt non imi¬
tandi Nec intelligit faustus. aut
forte se fingit non incelligere: quid
sic unplere legem. cum hoc deuerbo¬
rum adiectione putat accipiendum.
quia scriptum est. nequid addacur
scripturae dĩ. uel detrahatur : Unde
dicit non debiusse adimplere. quod
ita perfectum commendacur. ut nihil
addendum minuendumq sit: Nesci¬
unt ergo isti quomodo adimpleat
legem : qui sit uiuit ut lex p̾cipit:
Plenitudo enim legis caritas: sicut
dicit apostolus ÷ Istam caritatem
dñs exibere et donare dignatus est.
mittendo fidelibus suis spm̃ sc̃m
Unde item dicit idem apostolus:
Caritas dĩ diffusa est incordibus
nobis: Et ipse dñs in hoc scient
om̃s quia discipuli mei estis.
si uos inuicem diligatis ÷ Impletur
ergo lex uel cumfiunt quae precep¬
tit sunt ibi. uel cum exibentur
quae ibi prophetata sunt: Lex

Expanded text:
soluere. sed adinplere, quia ipsa soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpleri, quod ita perfectum commendatur, ut nihil addendum minuendumque sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhibere et donare dignatus est mittendo fidelibus suis sanctum spiritum. unde item dicit idem a.postolus: caritas dei diffusa est in cordibusnobis. et ipse dominus: in hoc scient omnes, quia discipuli mei estis. si uos inuicem diligatis. inpletur ergo lex. uel cum fiunt, quae ibi praecepta sunt. uel cum exhibentur, quae ibi prophetata sunt. lex
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hoc ipsum.ẽ cur ille uerax &
ueritas non potuerit dealia lege
et dealiis prophetis dicere quõd eos
no nsolueret: nisi debis quos illi eũ
soluere suspicabantur : Quod
hinc etiam satis confirmatur : quia
ibi sequitur & dicit: Amen dico
uobis: donec transeat caelum et t̾ra.
ioca unum aut unus apex nontran¬
sice delege: donec omnia fiant:
Quicumq ergo soluerit unum ex man
datis istis minimis. etdocuerit sic¬
homines: minimus uocabitur in
regno caelorum: Quicumq fecerit¬
uocabitur in regno caelorum:
Pharisȩos enim cogitabat cum ista
diceret. qui soluebant legẽ factis.
et docebant uerbis: Dequibus alio
loco dicit: quae dicunt facite : quae
autem faciunt facere nolite: Dicunt
enim: & non faciunt: Propt̾ea et
hic ita sequitur: Dico enim uobis.
nisi abundauerit iustitia uestra
plusquam scribarum & phariseo¬
rum: non in trabitis in regnum
caelorum Quam ergo legem
docebant pharisei et non faciebant.
ipsam dicit xp̃c nonse uenisse

Expanded text:
sed hoc ipsum est, cur ille uerax et sed hoc ipsum est, cur ille uerax et ueritas non potuerit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi de iis, quos illi eum soluere suspicabantur. quod hinc etiam satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen dico uobis, donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex n on transiet de lege, donec omnia fiant. quicumque ergo soluedatis istis minimis et sic docuerit homines, minimus uocabitur in regno caelorum. quod si nec miuocabitur in regno caelorum. pharisaeos enim cogitabat. cum ista diceret, qui soluebant legem factis et docebant uerbis. de quibus alio loco dicit: quae dicunt. facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. propterea et hic ita sequitur: dico enim uobis, nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum caedocebant pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. & scimus quia uerum est
testimonium eius: Eerte mtant¬
Hunc morem fuisse scriptorũ
cumgesta narrarent. quam multa¬
& ip̃se dñs eadem locutione dixit
dese quis enumerare sufficiat. e¬
Cum uenerit inquit filius hominis.
putas inueniet fidem in terra.
Nondixit. cum uenero putas inueniã:
Et uenit filius hominis manducans
& bibens. nondixit ueni : Et uenia
horec & nunc est cum mortui audi¬
ent uocem filii dĩ. & qui audierint
iuuent: Nondixit uocem meam:
et multa huiusmodi: Unde iam
puto sufficere quae dicta sunt.
et adstudiosos commonendos &
ad calũpniosos conuinđos ⁊lam
illud quam sit infirmum quis
non uidet. qđ ait non eum dicere
potuisse nolite płtare quia ueni
soluere legem aut prophetas. non
ueni soluere sed adimplere: nisi
aliquid tale iam fecisset. ut in hanc
suspicionem posset uenire.
Quasi nos neganus iudȩis non in¬
telligentibus. uideri potuisse xp̃m
destuctorem legis e poplearen:

Expanded text:
scripsit; et scimus quia verum est scripsit; et scimus quia verum est testimonium ejus hunc morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent. Quam multaipse Dominus eadem locutione de se , quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse Christum destructorem legis et prophetarum:
Abbreviated transcription (Latin):
lam: Ipse certe paulo ante delibris
moysi quaedam testimonia ita pro¬
ferebat. ut non ea negaret scripsisse
moysen. unmo & affirmaret : sed
ad xpm̃ non pertinere contenderet:
Legint ergo in : isdem libris quae
de sescripsit moyses. utrum ita scrip¬
serit. dixi aut feci hoc uel illud: &
non pocius dixit moyses & fecit moy¬
ses. aut uocauit medñs uel dixit
adme dñs. & non pocius uocauit
dñs moysen et dixit dñs ad moysen.
et omnia cȩcera in eundem modum:
Ita ergo et macheus dese tanquam
dealio scripsit: Quod & iohannes
fecit: Nam circa finem libri suretiã
ipse sic loquitur : Conuersus petrus:
udit discipulum quem diligebat
iħc. qui & recumbebat incena suꝑ
pectus eius. et dixerat dño. quis
.ẽ. qui tradet te ÷ Numquid & hic
dixit. conuersus petrus uidit me.
an forte propterea net istum putant
hoc euangelium scripsisse: sed
paulopost dicit: Hic est discipulus
qui testificatur deiħu et quibaec

Expanded text:
lam. ipse certe paulo ante de libris lam. ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea negaret scripsisse Moysen. immo et adfirmaret, sed ad Christum non pertinere contenderet. legant ergo in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocauit dominus Moysen et: dixit dominus ad Moysen et omnia cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? An forte propterea nec istum putant hoc Evangelium scripsisse? Sed paulo post dicit: Hic est discipulus qui testificatur de Jesu, et qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
unde iam paulo ante tractauimus
tur: Aperte dicite: non uos creder
re xp̃i euangelio. Nam qui in
euangelio quod uultis creditis.
quod uulcis non creditis: uobis
pocius quani euangelio creditis:
O quã elegantem rem sibi uisus
est faustus dicere. ubi propterea
uoluit non credi haec scripsisse
quod nescio utrum deerrore impe¬
ritiae dixerit: andemore fallatiae:
Sed non usq adeo inperitum pucaue¬
rim: ut nec legerit nec audierit
solere scriptores rerum gestarum
cum insuam per sonam uenerint.
ita se contexere : tanquam de alio
quia cũ desua electione diceret. nonait
uidit me . & dixit mihi sequere me:
sed uidit macheũ
narrent. quod dese narrant:
Magis ergo hunc arbitror non ut
imperitum. sed ut mperitis nebulam
obcendere uoluisse: sperantem se
plures. eẽ. capturum. qui ista non
nossent : Et in istoria quid im rerũ
scłarium. talis narrationis repperi¬
uncur exempla: Sed non opus. ẽ.
ut ex alio genere licterarum. uel
nrõs ammoneam. uel istum refel¬

Expanded text:
unde iam paulo ante tractauimus.tur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse quod nescio utrum de errore imperitiae dixerit, an de more fallaciae. Sed non usque adeo imperitum putaverim, ut nec legerit, nec audierit, solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam venerint, ita se contexere, tanquam de alioquia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum narrent. quod de se narrant. magis ergo hunc arbitror non ut inperitum. sed ut inperitis nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refel
Abbreviated transcription (Latin):
si scriberentur singula: nec ipsũ
existimo capere mundum qui scri¬
bentur libros: hic utiq ostendit:
se scientem multa precer misisse:
Sed si delege et propheas uos delectat
iohannis auctoritas: iohanni cre
dite attestanti legi et propbetis:

Expanded text:
si scriberentur singula, nec ipsum si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni creddite adtestanti legi et prophetis.
Abbreviated transcription (Latin):
terea de illo a fidelibus eius uera dicun¬
tur. quia illi qui uiderunt & audi¬
erunt. uel predicando uel scribendo
ea disseminauerunt. cur ex ore
iohannis eom discipuli sui non
posset uera matheus audire dexp̃o
ubulle affuit & ipse non affuit.
si exlibro iohanius possumus
uera loqui dexp̃o non solum nos
tanto post nati. sed etiam post nos
alii nascituri. hinc enim non
solum mathei. uerum etiam lucę
ac marci euangelium qui eosdem
discipulos secuti sunt: innon impa.¬
rem auccoritatem receptum est:
Huc accedit quia & ipse dñs potuit
narrare matheo: qđ antequam eum
uocasset. cum his egerat quos prius
uocauerat : At enim hoc ipse iohan¬
nes ineuangelio suo pone re debuit
si hoc dictum adnõ audierat. qui
cum diceretur presens erat: quasi
fieri non potuit ut cum omnia
quae adño auderat scribere non
cum in alia scribenda esset
intentus. Nam euangelium
suum ita ipse conclusit dicens: &
alia quidem multa fecit iħs quae

Expanded text:
terea de illo fidelibus eius uera dicunterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in euangelio suo ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangsuum ita ipse conclusit, dicens, Et alia quidem multa fecit Jesus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sororem suam: cum genus eius
ibi aperte scriptum sit : Et de iacob
qđ qͣ idie certamen esset inter
quattuor eius uxores. quae nam
illam de agro uenientem prior ad
concubitum raperet: quod illic
omnino nusquam legisse conuinci¬
tur: Ecce qualis homo. mendaces
diuinorum librorum scriptores
se odisse głatur: qui etiam de euan¬
głio tante auctoritatis culimne
omnib noto. mentiri sic audet: ut
non matheum ne apostolici nominis
pondere comprimatur. sed nescio
quem alium sub mathei nomine
uelit putari scripsisse dexp̃o qđ
non uult credere: et quod calũpniosa
uersutia refutare conatur: Sic
ergo decaelo dictum est suꝑ aquã
iordanis. hic est filius meus dilec¬
tus in quo mihi complacui: quem¬
admodum dicrum ẽ. et in monte:
Neq enim quia et ibi decaelo uox
ipsa sonuit filiusi dĩ ante non
fuit: quando quidem ex utero
uirginis ille accepit foriã serui.
qui cum informa di esset: ñon rapi¬
nam arbitratus est . c̃e. ȩqualis dõ:

Expanded text:
sororem suam, cum genus eius sororem suam, cum genus eius ibi aperte scriptum sit; et de Iacob, quod cotidie certamen esset inter quattuor eius uxores, quaenam illum de agro uenientem prior ad concubitum raperet: quod illic omnino nusquam legisse conuincitur. ecce qualis homo mendaces diuinorum librorum scriptores se odisse gloriatur, qui etiam de euangelio tantae auctoritatis culmine omnibus noto mentiri sic audet. ut non Matthaeum. ne apostolici nominis pondere conprimatur, sed nescio quem alium sub Matthaei nomine uelit putari scripsisse de Christo, quod non uult credere et quod calumniosa uersutia refutare conatur. Sic ergo de caelo dictum est super aqua Iordanis: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, quemadmodum dictum est et in monte. neque enim quia et ibi de caelo uox ipsa sonuit, filius dei ante non fuit, quandoquidem ex utero uirginis ille accepit formam serui. qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo.
Abbreviated transcription (Latin):
fausto minus esse quod dictus .ẽ dĩ.
quam quod dictus filius dĩ : Ex hoc
enim conicere conatus est matheo
non esse uisum quod filius dĩ factꝰ
sit nisi ex baptismo. quia ibi facta.ẽ.
uar decaelo hic est filius meus: cum
idem euangelista etiam superius
adhibuerit diuinum ex propheta
testimonium. ubi ipse partus uirgi¬
nis appellatus est nobiscum dĩ:
Hunc sane miserum delire garrulum
debemus intueri : atq obseruare.
Non preur mittentẽ ubi potuerit
lectori uaniloquiorum suorum
etiam descripturarum testimonus
nebulas effeͥndere falsitatis. Sic̃
de abraham dixit qđ dõ noncredi¬
derret desara sibi filium promit¬
tenti. quando cum ancilla concu¬
buit : cum scriptura testetur non¬
dum illi partum sarae fuisse pro¬
missum: uel quod uxorem suam
sororem mentitus sit: cum genus
sarȩ nusquam in illis literis lege¬
rit. quibus dehac re fides haben¬
da est: Et defilio isaac eius. quod
etiam ipse rebetcam falsõ dixerit

Expanded text:
Fausto minus esse, quod dictus est deus Fausto minus esse, quod dictus est deus quam quod dictus est filius dei. ex hoc enim conicere conatus est Matthaeo non esse uisum, quod filius dei factus sit nisi ex baptismo, quia ibi facta est uox de caelo: hic est filius meus, cum idem euangelista etiam superius adhibuerit diuinum ex propheta testimonium, ubi ipse partus uirginis appellatus est "nobis cum deus." Hunc sane miserum delire garrulum debemus intueri atque obseruare non praetermittentem, ubi potuerit, lectori uaniloquiorum suorum etiam de scripturarum testimoniis nebulas offundere falsitatis . sicut de Abraham dixit, quod deo non crediderat de Sara sibi filium promittenti, quando cum ancilla concubuit, cum scriptura testetur nondum illi partum Sarae fuisse promissum; uel quod uxorem suam sororem , mentitus sit, cum genus Sarae nusquam in illis litteris legerit, quibus de hac re fides habenda est; et de filio eius Isaac, quod etiam ipse Rebeccam falso dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
accolligere testimonia. quib contra
istum probemus in libris maxime
diuinȩqauctoritatis. eundem dici
filium dĩ unigenitum semꝑ dm̃n
apud dm̃. qui dicitur etiam filius
dauid ꝓpter acceptam formam
serui. ex uirgine maria conuige
ioseph. Nunc interim quia de
matheo uoluit disputare. nec ame
totus mathei liber huic sermoni
inseri potest: legat qui uoluerit.
et uideat quem ad modum matheus
eum quem parentes eius enume¬
raturus dicit filium dauid: narran¬
do usq ad passionem resurrectionẽt
ꝑducat. Nec alium quam ipsum
dicat a uirgine MaRIA despii scõ
conceptum et natum: Cui rei adhibo
ec testimoniũ depropheta: Iece uirgo
concipiet in utero & pariet filium.
et uocabunt nom̃ eius emmanuhel.
quod est interpretatum nobiscũ ds̃
Fundemq baptizatiun a iohanne.
audisse decaelo: hic ẽ. filius meus
dilectus. in quo michi complacui: de
quo dictum erat iam expartu uirginis.
nobiscum ds̃ Nisi force uisum sit

Expanded text:
atque colligere testimonia, quibus contra atque colligere testimonia, quibus contra istum probemus in libris maximae diuinaeque auctoritatis eundem dici filium dei unigenitum semper deum apud deum, qui dicitur etiam filius Dauid propter acceptam formam serui ex uirgine Maria coniuge Ioseph ? nunc interim, quia de Matthaeo uoluit disputare nec a me . totus Matthaei liber huic sermoni inseri potest, legat qui uoluerit et uideat, quemadmodum Matthaeus eum, quem parentes eius enumeraturus dicit filium Dauid, narrando usque ad passionem resurrectionemque perducat nec alium quam ipsum dicat a uirgine Maria de spiritu sancto conceptum et natum. cui rei adhibet et testimonium de propheta: ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium et uocabunt nomen eius Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus.". eundemque baptizatum a Iohanne audisse de caelo: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, de quo dictum erat iam ex partu uirginis "nobiscum deus." nisi forte uisum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ut eius aut filia ꝓbetur aut conuix:
AUGUSTINUS RESPONDIT
ides catholica cadem quae
apostolica est dnim nr̃m et¬
esse scđm diuinitatem: etfilium dđ
scđm carnem: Quod ita probamus
ex euangelicis et apostolicis litteris.
ut nemo possit contradicere ꝓbationi¬
bus nr̃is. nisi qui ipsis litteris con¬
tradicit: Nonsic ut sibi faustus iste
proposuit nescio quem pauca uerba
dixisse: & contra eiusdem fausti
uersi pelles astutias. nulla postea
testimonia protulisse: Quod ego
cum fecero. nichil ei quod respondeat
remanebit: nisi illud quo um ma¬
nifestissimȩ ueritatis. inscripturis
scĩs expresse illudere acq euitare
conatur: ut falsa illa et diuin is
codicibus inn issa respondeat:
quam dementiam furiosamq p̃sumti.¬
onẽ et audatiam. iam superus in
hoc qͥ pere quantum sufficere uisũ
.ẽ. refutaui: Nec eadem repetere
oportet ut modum sermonis etiã
cogitemus ÷ Quid igitur opus est
dispersa perscripturas om̃s quęrere

Expanded text:
ut eius aut filia probetur aut coniux. ut eius aut filia probetur aut coniux. AUGUSTINUS respondit: Fides catholica eademque apostolica est dominum nesse secundum diuinitatem et filium Dauid secundum carnem : quod ita probamus ex euangelicis et apostolicis litteris, ut nemo possit contradicere probationibus nostris, nisi qui ipsis litteris contradicit, non sicut sibi Faustus iste proposuit nescio quem pauca uerba dixisse et contra eiusdem Fausti uersipelles astutias nulla postea testimonia protulisse. quod ego cam fecero, nihil ei quod respondeat remanebit nisi illud, quo uim manifestissimae ueritatis in scripturis sanctis expresse inludere atque euitare conatur, ut falsa illa et diuinis codicibus inmissa respondeat. quam dementiam furiosamque praesumptionem et audaciam iam superius in hoc opere, quantum sufficere uisum est, refutaui; nec eadem repetere oportet, ut modum sermonis etiam cogitemus. quid igitur opus est dispersa per scripturas omnes quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
adusq deducitur: peroms scilicet
hebreorum patres: Ex quo quia iħc
conceptus non est uc legitur: nec filius
erit dauid Longeq demens est: qui
quem sine coitu ioseph demaria
natum dicturus erat. hunc inprinci¬
pio ꝓtulerit. eẽ. filium dauid÷ Cum
ergo ne ipse quidem qui sit ex maria
genitus. dauid recte filius appellatur.
quia non sit natus ex ioseph: quanto
magis filius dĩ: Proinde nec uir
ginis ipsius origo. ex hac tribu fuisse
monstratur : unde. eẽ. constat dauid
Dico autem iudam dequo iudei reges:
sed ex tribu leui unde sacerdoces:
Quod ipsum palam est: quia eadem
patrem habuerit sacerdotem quedã
nomine ioachim: cuius tamen in hac
generatione nulla usquam habita
mentio est: Quomodo ergo ad hanc
cdauiticę cognationis ꝓsapiem maria
ꝑtinere dicetur. in qua eã nec patrem
habere uideas nec maritum.: Ac ꝑ
hoc nec ille dauid filius erit. quis¬
quis ex eadem nascitur : nisi eius hanc
genitricem sic ammoueas ioseph.

Expanded text:
adusque deducitur — per omnes scilicet adusque deducitur — per omnes scilicet Hebraeorum patres —. ex quo quia Iesus conceptus non est, ut legitur, nec filius erit Dauid longeque demens est, qui quem sine coitu Ioseph de Maria natum dicturus erat, hunc in principio posuerit esse filium Dauid. cum ergo ne ipse quidem, qui sit - ex Maria genitus, Dauid recte filius appellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, quanto magis filius dei! Proinde nec uiginis ipsius origo ex hac tribu fuisse monstratur, unde constat esse David; dico autem Judam, de quo Judaei reges: sed ex tribu Levi, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem hnomine Ioachim, cuius tamen in hac generatione nulla usquam habita mentio est. quomodo ergo ad hanc Dauiticae cognationis prosapiem Maria pertinere dicetur, in qua eam nec patrem habere uideas nec maritum? ac per hoc nec ille Dauid filius erit, quisquis ex eadem nascitur, nisi eius hanc genetricem sic admoueas Ioseph,
Abbreviated transcription (Latin):
mathei abiordane. nr̃m exdõ. Ac
perhoc tam uobis matheus si hȩc eiꝰ
ꝓcerto sunt contrarus. ẽ. in professi¬
one ista sua quam nobis: nisi qđ
paulo prudentior inuentus.ẽ. uobis.
ut ortum exfemineo sexii. dauid
filio asscriberet: magis quã filiodĩ:
Qua ꝓpter deduobus uos uni fcen
oportet: aut hunc non esse matheũ
qui eudetur asserere. aut uos non
tenere apostolicã fidem: Nos uero
quam uis dehac sententia nemo pror¬
sus deiciat ex dõ accipiendi filiũ dĩ.
tamen ut multum impudentiae con¬
cedamus. ut adigamur et falsis cedere.
ex iordane nobis erit factus iħc filius¬
dĩ. quam natus ex utero mulieris.
quãquam nec ipse quidem ille quem
maria peperit si ullus erat recte dauid
filius appelletur: nisi eũ constec
ex patre ioseph seminatũ : Quod quia
negatis : illud etiam faceamini neces¬
se est. Neipsum quidem ce. dauid
filium: qm̃ quidem generatio ab abra¬
ham usq ad dauid. et adauid ioseph

Expanded text:
Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac per hoc tam uobis Matthaeus, si haec eius pro certo sunt, contrarius est in professione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportet: aut hunc non esse Matthaeum, qui haec uidetur adserere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum inprudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit factus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus erat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem generatio ab Abraham usque ad Dauid et a Dauid Ioseph
Abbreviated transcription (Latin):
antios xxxͥ ut huic uidetur demaria
natum est non esse ipsum filiumdĩ:¬
sedid quod debaptisino postea factum
tanquam in nobis cum credunus.
addmn exgentilitatis errore conuersi
Quod ipsum tamen nescio utrum satis
cum ea fide fatiat: quam uos catholi¬
cam Nominatis : Sed interim sic ma¬
theo uidetur : si sunt ipsuis hȩc : Neq
enim usquam in parturitionibus
mariȩ dictum legitur illud. filius
meus estu ego hodie genui te: aut
hic est filius meus dilectissimus in
quo bene complacui. sed in expiacio¬
ne eius apud iordanem: Quod si ͤtͦu
credas ita ut scriptum est : eris iãquidẽ
mathͤianus. sic enim michi dicendum
est: cacholicus uero nequaquam: Nam
catholicã fidem nouimus : quae tanto
longe abest abhac professione mathei:
quanto ꝓcul . ẽ. & auero: Siquidem
symbolum ur̃m ita se abeat. ut
credatis in iħm xp̃m filium dĩ. qui
sit natus exuirgine maria : Vr̃m
ergo est demaria accipere filiumdĩ:

Expanded text:
annos triginta, ut huic uidetur, de Maria annos triginta, ut huic uidetur, de Maria natum est. non esse ipsum filiumsed id quod de baptismo postea factum tanquam in nobis cum credimus ad Deum ex Gentilitatis errore conversi: quod ipsum tamen nescio utrum satis cum ea fide facam nominatis; sed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum est, eris iam quidem Matthaeanus — sic enim mihi dicendum est — catholicus uero nequaquam. nam catholicam fidem nouimus; quae tanto longe abest ab hac professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Iesum Christum filium dei, qui sit natus ex uirgine Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium dei,
Abbreviated transcription (Latin):
credam. filius dauid erit michi
demaria natus ÷ Ad huc dedĩ filio
in hoc omni generationis textu nulla
fic mentio. usq adbaptismũ scilicet
Frustraq calũpniam uos ingeritis scrip¬
tori. tanquam dĩ ille filium inute.¬
ro mulieris incluserit ⁊ At uero hic
clamitat  iuidetur. et inscriptione ipsa
sua se prorsus abhoc sacrilegio un¬
dicat: dauid filium perhibens exilla
stirpe oruindum se scripsisse. non
filium dĩ : Nam iħm quidem eum
qui sit dĩ filius. si scriptoris huiuis
mentem propositũq consideres :
No n tam ille demaria uirgine uult
nos accipere ꝓcreatum. quam factum
aliquando per baptismum apud
fluenta iordanis : Illic enim dicit bap¬
tiratum a iohanne eum quẽ dauid
in exordio filium designauit. factũ
aliquando. c̃e. filium dĩ. post annos
dum taxat scđm lucae ferme triginta
Ubi et uox tunc audita est dicens ad
eum ÷ Filius meus estu: ego hodie
genui te: Uides ergo id quod ante

Expanded text:
credam, filius Dauid erit mihi credam, filius Dauid erit mihi de Maria natus; adhuc de dei filio in hoc omni generationis textu nulla fit mentio usque ad baptismum scilicet frustraque calumniam uos ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit. at uero hic clamitat, ut uidetur, et inscriptione ipsa sua se prorsus ab hoc sacrilegio uindicat Dauid filium perhibens ex illa stirpe oriundum se scripsisse, non filium dei. nam Iesum quidem eum. qui sit filius dei, si scriptoris huius mentem propositumque consideres, non tam ille de Maria uirgine uult nos accipere procreatum quam factum aliquando per baptismum apud fluenta Iordanis. illic enim dicit baptizatum a Iohanne eum, quem Dauid in exordio filium designauit, factum aliquando esse filium dei post annos dumtaxat secundum Lucae fidem ferme triginta, ubi et uox tunc audita est dicens ad eum: filius meus es tu; ego hodie genui te. uides ergo id, quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
isputanti aliquando mihi¬
quidam exnumerosa
plebe respondens ait : Accipis iħm
demaria riatum. cui ego Quẽ nam
inquam ditis iħm. nam plures in
hebreismo fuer̃ iħs Unus quidem
naue filius. discipulus morsi. alter
uero filius ioiadȩ̃ sacerdotis magni:
Itẽ alius qui dictus. ẽ filius dauid.
alius uero filius dĩ: Quẽ nam ergo
istorum demaria natum quęris ex
me utrum accipiam. Utiq inquit
filiũ dĩ: Cui ego: Et quo auctore.
quoue magistro docente istud accipiã:
Atille: Matheo inquit: Cui rursus ego:
Quid enim matheus scripsit: Et ille:
Liber generationis iħuxp̃ĩ. filii dauid
filii abraham: & cętera: Tum ego:
Putaueram inquã quia esses dicturꝰ.
liber generationũ iħu xp̃i filii dĩ.
& me parauerã ad prȩscribendum:
S ea quia puune tidelier capitulum
memorasti. aminonendus tantumes.
ut id quod recitasti consideres: Neq
enĩ matheus hic dĩ filui generacionem
scribere facetur instituisse : sed filu
dauid: Ut ergo huic interim dicenti

Expanded text:
isputanti mihi aliquando quidam ex numerosa plebe respondens ait: accipis Iesum de Maria natum? cui ego: quemnam, inquam, dicis Iesum? nam plures in Hebraismo fuerunt Iesus: unus quidem Naue filius, discipulus Moysi; alter uero filius Iosedech sacerdotis magni; item alius, qui dictus est filius Dauid; alius uero filius dei . quemnam ergo istorum de Maria natum quaeris ex me utrum accipiam ? utique, inquit, filium dei. cui ego: et quo auctore quoue magistro docente istud accipiam? at ille, Matthaeo, inquit. cui rursum ego: quid enim Matthaeus scripsit? et ille: liber generationis Iesu Christi filii Dauid, filii Abraham, et cetera. tum ego: putaueram, inquam. quia esses dicturus liber generationum Iesu Christi filii dei, et me paraueram ad praescribendum; sed quia nunc fideliter capitulum memorasti, . admonendus tantum es, ut id, quod recitasti, consideres. neque enim Matthaeus hic se dei filii generationem scribere fatetur instituisse, sed filii Dauid. Ut ergo huic interim dicenti
Abbreviated transcription (Latin):
carnalium. abelephantis usq ad muscas
includitis: An ideo uobis uidetur
uilior uerus xp̃c. quia sic uerbum
dicimus carnẽ factum in utero uirgi¬
nali. ut nulla sui commutatione in
natura ꝓpria in uiolabiliter per¬
manens. templum sibi hominem
coaptarit: et ideo uobis carus est deus
ur̃: quia tot uinculis carnium colli¬
gatus. et in quinatus in illa parte
qua etiam inglobo figendus est sine
causa suꝑ petiai dep̃catur. aut etiã
penitus oppressus deprecari non sini¬
tur

Expanded text:
carnalium ab elephantis usque ad muscas carnalium ab elephantis usque ad muscas includitis. an ideo uobis uidetur uilior uerus Christus, quia sic uerbum dicimus carnem factum in utero uirginali, ut nulla sui commutatione in natura propria inuiolabiliter permanens templum sibi hominem coaptarit, et ideo uobis carus est deus uester, quia tot uinculis carnium conligatus et inquinatus in illa parte, qua etiam in globo figendus est, sine causa subpetias deprecatur aut etiam penitus obpressus deprecari non sinitur
Abbreviated transcription (Latin):
quae xp̃m difilium natum scđm
carnem credit ex uirgine. ullomodo
eundem dĩ filium sic inutero muli¬
eris includit. quasi non sit extra.
quasi caeli & terrae amministratio¬
nẽ deseru erit. quasi a patre retes¬
serit: Sed uos manichei corde illo
quo nichil potestis nisi corporalia
phantasmata cogitare. ista omnino
non capitis. quomodo dĩ uerbum.
dĩ uirtus atq sapientia. et inse
manens & apud patrem. & uniuer¬
sã creaturam regens. pertendat
a fine usq ad finem fortiter: & dispo¬
nat omiã suauiter In cuius disposi¬
tionis ammuabili et in effabili faci¬
litate sibi etiam matrẽ disposuit.
et propter seruos suos decorruptio¬
nis seruitute liberandos. in ea formã
monstratumq et morte prostratum.
resurrectione sursum erexit: et
tanquam templũ solutum. iterum
aedificauit: Vos autẽ qui haec credere
quasi sacrilega formidatis. non
menbra dei ur̃i in utero uirginis.
sed inuteris omnium feminarum

Expanded text:
quae Christum dei filium natum secundum quae Christum dei filium natum secundum carnem credit ex uirgine, ullo modo eundem dei filium sic in utero mulieris includit, quasi extra non sit, quasi caeli et terrae administrationem deseruerit, quasi a patre recesserit. sed uos, Manichaei, corde illo, quo nihil potestis nisi corporalia phantasmata cogitare, ista omnino non capitis, quomodo dei uerbum, dei uirtus atque sapientia et in se manens et apud patrem et uniuersam creaturam regens pertendat a fine usque ad finem fortiter et disponat omnia suauiter. in cuius dispositionis admirabili et ineffabili facilitate sibi etiam matrem in terra disposuit et propter seruos suos de corruptionis seruitute liberandos in ea formam smonstratumque et morte prostratum resurrectione sursum erexit et tamquam templum solutum iterum aedificauit. uos tamen, qui haec credere quasi sacrilega formidatis, non membra dei uestri in utero uirginis. sed in uteris omnium feminarum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid crederem. si illius a pochriphe
scripturae ubi ioachim pater marię
legitur auctoritate detinerer. quam
mentiri euangelium in quo scriptum
est. et iħm xp̃m filium dĩ saluatorem
nr̃m exsemine dauid scđm carnem
per uirginem mariam ꝓ creatum:
Sufficit ergo nobis qđ scripturae quac
dicunt hoc. etquibus credimus.
abinimicis suis de nulla possunt
falsitate conuinci: Non tnichi ergo
uicissim dicat: etsi ego non ostendo
mariam non fusse decognatione
dauid: tu quod indefuerit ostende:
hoc enim ostendo clarissimo plane
atq fortissimo documento: quod
scriptura confirmatissime auctori¬
tatis. & xp̃m dicit ex semine dauid:
et eius matrem sine ullius concubi¬
tu uirginem mariam: Quam uero
sbi fustus cuiustam quis curpi¬
tudinis uisus . ẽ. uerecundissimus
detestator cum diceret. frustra uos
calumpniã ingeritis scriptari. tanꝗ
dĩ ille filium in utero mulieris in¬
cluserit: non plane catholica fides

Expanded text:
aliquid crederem, si illius apocryphae aliquid crederem, si illius apocryphae scripturae, ubi Ioachim pater Mariae legitur, auctoritate detinerer, quam mentiri euangelium, in quo scriptum est et legum Christum filium dei saluatorem nostrum ex semine Dauid secundum carnem et per uirginem Mariam procreatum. sufficit ergo nobis, quod scripturae, quae hoc dicunt et quibus credimus, ab inimicis suis de nulla possunt falsitate conuinci. Non mihi ergo uicissim dicat: etsi ego non ostendo Mariam non fuisse de cognatione Dauid, tu quod inde fuerit ostende. hoc enim ostendo clarissimo plane atque fortissimo documento, quod scriptura confirmatissimae auctoritatis et Christum dicit ex semine Dauid et eius matrem sine ullius concubitu uirginem Mariam. quam uero sibi Faustus cuiusdam quasi turpitudinis uisus est uerecundissimus detestator, cum diceret: frustra uos calumniam ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit! non plane catholica fides,
Abbreviated transcription (Latin):
est. non me constringit: Sed etiam¬
si hoc crederem. ipsum potius ioachi
dicerem aliquomodo ad dauid san¬
gunem ꝑ tinuisse: & aliquomodo
extribu uida in cribu leui fuisse
adoptatum. uel ipsum uel eiꝰ aliquẽ
progeneratorem: uel certe intribu
leui ita natum. ut de stirpe dauid
consangiunitatem aliquã duceret.
sicut fieri potuisse idem faustus
fatetur. ut maria detribu leui. eẽt.
quam tamen constat traditam uiro
qui fuerit de stirpe dauid id est de
tribu iuda: et dicit ita potusse acci¬
pi ap̃m filium daud: si maria
filia ioseph fiusset Promide si filia
ioseph nupsisset intribu leui: non
absurde diceret᷑ etiam filius dauid:
quisquis deilla et in tribu leui natus
fuisset: Ita si mater illius ioachim
quem patrem mariae faustus com¬
memorat detribii iuda et genere dđ
nupsit intribu leui: non in merito
& ioachim. et maria. et filius mariae.
etiam sic ex dauid semine ueraciter
ꝑhibentur: hoc ergo potius uel tale

Expanded text:
est, non me constringit. sed etiamest, non me constringit. sed etiamsi hoc crederem, ipsum potius Ioachim dicerem aliquo modo ad Dauid sanguinem pertinuisse et aliquo modo ex tribu Iuda in tribu Leui fuisse adoptatum, uel ipsum uel eius aliquem progeneratorem, uel certe in tribu Leui ita natum, ut de stirpe Dauid consanguinitatem aliquam duceret: sicut fieri potuisse idem Faustus fatetur, ut Maria de tribu Leui esset, quam tamen constat traditam uiro, qui fuerit de stirpe Dauid, id est de tribu Iuda, et dicit ita potuisse accipi Christum filium Dauid, si Maria filia Ioseph fuisset. proinde si filia Ioseph nupsisset in tribu Leui, non absurde diceretur etiam filius Dauid, quisquis de illa et in tribu Leui natus fuisset. ita si mater illius Ioachim, quem patrem Mariae Faustus commemorat, de tribu Iuda et genere Dauid nupsit in tribu Leui, non inmerito et Ioachim et Maria et filius Mariae etiam sic ex Dauid semine ueraciter perhibentur. hoc ergo potius uel tale