comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quis aut lib̾um in hominibꝰ arbitriũ. aut deũ
ẽẽ nascentiũ conditorem dixerit. celestianꝰ & pela¬
gianꝰ uocat᷑. Ista quippe catholica fides dicit. s si
quis ad colendũ recte dm̃ sine ipsiꝰ adiutorio di¬
cit eẽ in hominibꝰ liberũ arbitriũ. & quisqͥs ita
dicit dm̃ nascentiũ conditorẽ. ut paruuloꝵ neget
a potestate diaboli redemptorẽ. ipse pelagianꝰ &
celestianꝰ uocatur. Liberum itaq arbitriũ esse
dicimꝰ. Non hinc estis celestiani & pelagiani. Libe¬
rum autem ẽẽ quenquã ad agendũ bonũ sine ad¬
iutorio dĩ. & non erui paruulos apotestate tene¬
brarum. & sic transferri in regnũ d̾i. hoc uos di¬
cins. hinc estis celestiani et pelagiani. Quid ob¬
tendis ad fallendũ cõmunis dogmatis tegmen
ut oꝑias propͥũ crimen. unde uob̃ indiciũ est
nomen: atq ut nefario uocabulo t̾reas im¬
ꝑttos dicis. Ne gͥ uocent᷑ heretici. fiunt mani¬

Expanded text:
quis aut liberum in hominibus arbitrium, aut Deum quis aut liberum in hominibus arbitrium, aut Deum esse nascentium conditorem dixerit, Coelestianus et Pelagianus vocatur: » ista quippe catholica fides dicit. Sed si quis ad colendum recte Deum, sine ipsius adjutorio dicit esse in hominibus liberum arbitrium; et quisquis ita dicit deum nascentium conditorem, ut paruulorum neget a potestate diaboli redemptorem, ipse Pelagianus et Caelestianus uocatur. liberum itaque arbitrium in htrique dicimus, non hinc estis Caelestiani et Pelagiani; liberum autem esse quemquam ad agendum bonum sine adiutorio dei et non erui paruulos a potestate tenebrarum et sic transferri in regnum dei, hoc uos dicitis, hinc estis Caelestiani et Pelagiani. quid obtendis ad fallendum communis dogmatis tegmen, ut operias proprium crimen, unde uobis inditum est nomen? atque ut nefario uocabulo terreas inperitos, dicis: \'ne igitur uocentur haeretici, fiunt Mani
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ ita. multũ falleris. uel fallere meditaris. Non
liberũ negamꝰ arbitriũ. sed si uos filiꝰ lib̾auerit ait
ueritas. tunc uere lib̃i eritis. Hunc uos inuidetis
lib̾atorem. quibꝰ captiuis uanã tͥbuitis libertatem.
A qͦ enĩ qͥs deuictꝰ est sicut dicit scͥptura. huic & ser¬
uis addictꝰ est. nec qͥsquã nͥ ꝑ grãm liberatoris isto
soluitur uincło seruitutis. a quo est hominũ nullus
immunis. ꝑ unũ hominẽ quippe peccatũ intrauit
inmundũ. & ꝑ peccatũ mors. & ita in om̃s homines
ꝑtransiit. inquo om̃s peccauerunt. Sic est gͦ d̾s nas
centiũ conditor. ut om̃s ex uno eant in condempnatio¬
nem. quoꝵ ñ fuerit renascentiũ liberator. Ipse qͥppe
dictus ẽ figulus. ex eadẽ massa faciens aliud uas in
honorem scdm miscdĩam. aliud in contumeliã scđ̾m
iudicium. cui cantat ȩccłia miscdiam & iudiciũ.
Non itaq sicut te atq alios fallens loqueris. si

Expanded text:
non est ita; multum falleris uel fallere meditaris. non non est ita; multum falleris uel fallere meditaris. non liberum negamus arbitrium, sed, si uos filius liberauerit, ait ueritas, tunc uere liberi eritis. hunc uos inuidetis liberatorem, quibus captiuis uanam tribuistis libertatem. a quo enim quis deuictus est, sicut dicit scriptura, huic seruus addictus est nec quisquam nisi per gratiam liberatoris isto soluitur uinculo seruitutis, a quo est hominum nullus immunis; per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertranscentium conditor, ut omnes ex uno eant in condemnationem, quorum non fuerit renascentium liberator. Ipse quippe dictus est figulus, ex eadem massa faciens aliud vas in honorem secundum misericordiam, aliud in contumeliam secundum judicium : cui cantat Ecclesia, Misericordiam et judicium . Non itaque sicut te atque alios fallens loqueris, « Si
Abbreviated transcription (Latin):
decurtaret. ẜ cur hoc fecerit sufficienter ostenderĩ.
Nunc adea quȩ sicut uoluit nrã ꝓposuit. quȩ sua
opposuerit uideamꝰ. Sequunt᷑ enim iam u̾ba eiꝰ &
sicut iste insinuauit qͥ t cartulã misit. prius ali¬
quid de p̾fatione conscͥpsit. ꝓculdubio libroꝵ il¬
loꝵ de quibꝰ pauca decerꝑsit. Q uod ita se habet.
Doctores inquit nr̃i temporis fr̾ beatissime. & nefa¬
riȩ quȩ adhuc feruet seditionis auctores. ad homi¬
num quoꝵ scĩs studiis urunt᷑ contumelias & exi¬
tium. decreuerunt ꝑ ruinã totiꝰ ȩccłiȩ ꝑuenire. non
intelligentes quantũ his contulerint honoris. quoꝵ
ostenderunt glam nͥ cũ catholica religione non po¬
miã. uerum crimen incurrunt. instar ferarũ quȩ
circumdant᷑ pinnis ut cogant᷑ in retia. Quibꝰ qm̃
deest ratio inuerũ exitium uana formidine contru-¬
dunt᷑. Non ẽ ita ut loqueris quicũq ista dixisti.

Expanded text:
decurtaret, et cur hoc fecerit sufficienter ostenderim. decurtaret, et cur hoc fecerit sufficienter ostenderim. Nunc ad ea, quae sicut uoluit nostra proposuit, quae sua opposuerit uideamus. sequuntur enim iam uerba eius et, sicut iste insinuauit, qui tibi chartulam misit, prius aliquid de praefatione conscripsit procul dubio librorum illorum de quibus pauca decerpsit. id autem ita sese habet: \'doctores\\ inquit, \'nostri temporis, frater beatissime, et nefariae quae adhuc feruet seditionis auctores ad hominum, quorum sanctis studiis uruntur, contumelias et exitium decreuerunt per ruinam totius ecclesiae peruenire non intellegentes quantum his contulerint honoris, quorum ostenderunt gloriam nisi cum catholica religione non pomiam, uerum crimen incurrunt instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in retia, quibus quoniam deest ratio in uerum exitium uana formidine contruduntur\'. Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti,
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ illiꝰ quȩ ibi erat. sine isto morbo seminationẽ
fierẽt potuisse filioꝵ. sine quo in corpore mortis huiꝰ
fieri non potest. Ut autem ad istam commemora-¬
tionẽ humane miseriȩ & diumȩ gre ueniret apłs.
supra dixerat. uideo & aliã legẽ in membris meis.
repugnantẽ legi mentis meȩ. & captiuantẽ me in
legẽ peccati quȩ ẽ in membris meis. Post hȩc u̾ba¬
In corpore gͥ mortis huiꝰ quale in paradiso ante pec¬
catũ non fuit. ꝓfecto non erat alia lex in membris
ut impleat qd̾ appetit exhibemꝰ. habitat tamen in
eis. & mentẽ resistentẽ repugnantẽq sollicitat. ut
ipse conflictꝰ etiã siñ sit damnabilis. qͥa non ꝑficit
iniqͥtatẽ: sit tamen miserabilis qͥa non habet pacẽ.
Satis gͥ admonuerĩ. sicistũ u̾ba mea uelud refel¬
lenda sibi ꝓponere uoluisse. ut alicubi mediis detcͣ¬
tis sententias int̾rumꝑet. alibi extremis ñ additis

Expanded text:
uitae illius quae ibi erat sine isto morbo seminationem uitae illius quae ibi erat sine isto morbo seminationem fieri potuisse filiorum, sine quo nunc in corpore mortis huius fieri non potest. ut autem ad istam commemorationem humanae miseriae et diuinae gratiae ueniret apostolus, supra dixerat: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem me in lege peccati, quin corpore igitur mortis huius, quale in paradiso ante peccatum fuit, profecto non erat alia lex in membris ut impleat quod appetit exhibemus, habitat tamen in eis et mentem resistentem repugnantemque sollicitat, ut ipse conflictus, etiamsi non sit damnabilis, quia non perficit iniquitatem, sit tamen miserabilis, quia non habet pacem. satis igitur admonuerim sic istum uerba mea uelut refellenda sibi proponere uoluisse, ut alicubi mediis detractis sententias interrumperet, alicubi extremis non additis
Abbreviated transcription (Latin):
de do patre. qͥeruit nos de potestate tenebrarũ. et
transtulit in regnũ filii claritatis suȩ: improbissime
& impiissime paruulos separari. Ideo ꝓcul dubio
u̾ba ista p̃termitt̾e. quã pon̾e maluit. Post hȩc illud
nrm posuit. uͥ diximꝰ. Hȩc enĩ quȩ ab impudentibꝰ
impudent̾ laudatur pudenda concupiscentia. nulla
eẽt nͥ homo ante peccasset. nuptiȩ uͦ essent etiã si ne¬
mo peceasset. Fieret quippe sine isto morbo seminatio
filioꝵ. Huc usq illae uerba mea posuit. Quod autẽ
adiunxi. in corpore uitȩ illiꝰ. sine qͦ nunc fieri non
potest in corꝑe mortis huiꝰ: & hic ut meã sententiã
non finiret. s eam quodãmodo detruncaret. illud
testimoniũ formidauit ubi ait. miser ego homo qͥs
me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ: Grã dei ꝑ iħm
xp̃m dnm̃ nr̃m. Nonerat enim corpus mortis huiꝰ in
paradiso ante peccatũ. ꝓpter quod diximꝰ in corpore

Expanded text:
de deo patre: qui eruit nos de potestate tenebrarum et de deo patre: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, improbissime et impiissime paruulos separari. ideo procul dubio uerba ista praetermittere quam ponere maluit. Post haec illud nostrum posuit ubi diximus: impudenter laudatur, pudenda concupiscentia, nulla esset, nisi homo ante peccasset: nuptiae vero essent, etiamsi nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo seminatio filiorum. Huc usque ille verba mea posuit. Timuit enim quod adjunxi, In corpore vitae illius, sine quo nunc fieri non potest in corpore mortis hujus. Et hic ut meam sententiam non finiret, sed eam quodam modo detruncaret, illud Apostoli testimonium formidavit, ubi ait: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gm nostrum. non enim erat corpus mortis huius in paradiso ante peccatum, propter quod diximus in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam antiquitꝰ traditã atq fundatã clara quodã
mͦ uoce compellat. & aduersus eos uehementissi¬
me ꝑmouet. quod diximꝰ. qͥa nichil peccati ẽẽ in
paruulis dicunt. qd̾ lauacro regenerationis ab¬
luat᷑. Om̃s enĩ ad eccłiam non ꝓpter aliud currunt
ratione pͥme natiuitatis attractũ. regeneratio¬
ne scde natiuitatis expiet᷑. Deinde ad nr̃a suꝑio¬
ra uerba reuertit᷑. quę nescio cur repetat. Cos au¬
tem qui detali cõmixtione nascunt᷑ dicimꝰ trahe¬
re originale peccatũ. eosq de parentibꝰ qualibus¬
cũq nascant᷑. ñ negamꝰ ad huc eẽ sub diabolo. nisi
renascant᷑ in .xpõ. Hec uerba nr̃a & paulo ante¬
iã dixerat. Deinde subiunrit quod de xp̃o dixi¬
mꝰ. qui de eadẽ sexus utriꝰq cõmixtione nasci no¬
luit. S etiã hic pret̾misit qd̾ ego posui. & ꝑ eiꝰ
transferant᷑. Uide obsecro te quȩ nr̃a u̾ba uitauit. tan

Expanded text:
ipsam antiquitus traditam atque fundatam clara quodam ipsam antiquitus traditam atque fundatam clara quodam modo uoce compellat et aduersus eos uehementissime permouet quod diximus, \'quia nihil peccati esse in paruulis dicunt, quod lauacro regenerationis abluatur\'. omnes enim ad ecclesiam non propter aliud cum paruratione primae natiuitatis adtractum regeneratione secundae natiuitatis expietur. Deinde ad nostra superiora uerba reuertitur, quae nescio cur repetat: \'eos autem qui de tali commixtione nascuntur dicimus trahere originale peccatum eosque de parentibus qualibuscumque nascanrenascantur in Christo. Haec verba nostra et paulo ante dixerat. Deinde subjunxit quod de Christo diximus, Qui de eadem sexus utriusque commixtione nasci noluit. Sed etiam hic praetermisit quod ego posui: Ut per transferantur\'. uide, obsecro te, qui nostra uerba uitauit tamqu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut adulterioꝵ & fornicationũ malũ. bono natura
li quod inde nascit᷑ non potest excusari. Nã sicut pec¬
catũ siue hinc siue inde trahat᷑ opꝰ est diaboli. sic ho¬
mo siue hinc siue inde nascat᷑ opꝰ est dĩ. Etiã hic
ea pretermisit in quibꝰ aures catholicas timuit. Nã¬
ut ad hec uerba ueniret᷑ supra dictũ erat anobis.
Hoc gͦ qͥa dicimꝰ quod antiquissima atq firmis¬
sima catholicȩ fidei regła continet᷑. isti nouelli et
ꝑuersi dogmatis assertores. quo nichil peccati ẽẽ in
paruulis dicunt. quod lauacro regenerationis ablu¬
at᷑. tanquã damnemꝰ nuptias. et tanquã opus dei
hoc ẽ hominẽ quiex illis nascit᷑ opꝰ diaboli eẽ dica¬
mus. infidelit̾ uel imꝑite calummant᷑. His gͦ nrĩs
pretermissis secuntur illa nr̃a quȩ posuit sicut supͣ
scͥptũ est. In his gͦ quȩ pret̾ misit hoc timuit. qͥa
cuncta ęccłiȩ catholice pectora conuenit. fidemq

Expanded text:
sicut adulteriorum et fornicationum msicut adulteriorum et fornicationum mli, quod inde nascitur, non potest excusari; nam sicut peccatum, siue hinc siue inde trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue hinc siue inde nascatur, opus est dei.\' etiam hic ea praetermisit, in quibut ad haec verba veniretur, supra dictum erat a nobis: Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam dis nascitur opus diaboli esse dicamus, infideliter uel imperite calumniantur\'. his ergo nostris praetermissis sequuntur illa nostra quae posuit, sicut supra scriptum est. in his itaque quae praetermisit hoc timuit, quia cuncta ecclesiae catholicae pectora conuenit fidemque
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ dicimꝰ eos qui de tali cõmixtione nascunt᷑ trahere
originale peccatũ. eosq de parentibus qualibuscũq¬
nascantur non negamꝰ adhuc ẽẽ sub diabolo nͥ renas¬
cantur in .xp̃o. Inhis uerbis meis testimoniũ apłi
quod interposui p̃termisit. cuiꝰ se p̃mi magna mole
sentiebat. Ego enim cum dixissẽ homines natos trahe¬
mors. & ita in om̃s homines ꝑtransiit. in quo om̃s pec¬
cauerunt. Quo testimonio ut diximꝰ p̃termisso. oe te¬
ra illa conexuit quȩ supͣ memorata sunt. Nouit enĩ
quemadmodũ soleant hec uerba apłica quȩ p̃ter¬
misit acciꝑe catholicoꝵ corda fidelium. Quȩ uerba
tam recta & tanta luce fulgentia tenebrosis & tortu
osis interpretationibꝰ noui heretici obscurare & depra-¬
uare moliunt᷑. Deinde alia uerba mea subteruit:
ubi dixi. nec aduertunt quod ita nuptiarũ bonũ
malo originali quod inde trahitur ñ potest accusari.

Expanded text:
quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum; eosque, de qualibusnascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo.\' in his uerbis meis testimonium apostoli quod interposui praetermisit, cuius se premi magna mole sentiebat. ego enim cum dixissem homines natos trahemors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. quo testimonio, ut diximus, praetermisso cetera ille contexuit, quae supra commemorata sunt. nouit enim quemadmodum soleant haec uerba apostolica, quae praetermisit, accipere catholicorum corda fidelium. quae uerba tam recta et tanta luce fulgentia tenebrosis osis interpretationibus novi haeretici obscurare et depravare moliuntur. Deinde alia mea verba subtexuit, ubi dixi: nec advertunt, quod ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari,
Abbreviated transcription (Latin):
ista scͥpta direxit. nescio de quibꝰ ea libris. causa quan¬
tum existimo celerioris responsionis. ne tuam differ¬
ret instantiã. uoluisse decerꝑe. Qui autẽ sint isti
libri cũ cogitarem. eos ẽẽ arbitratꝰ sũ quoꝵ mentio¬
nem iulianus facit in ȩpła quã romã misit. cuius
etiam istas quȩ mͦ agunt᷑ nuptias a deo institutas
non fuisse. quod in libro augustini legit᷑. contͣ quẽ
ego mͦ quatuor libellis respondi. Credo exhis li¬
bellis ista decerpta sunt. Unde meliꝰ fortasse fuerat.
uit redarguendo & refellendo nr̃a laboraret inten¬
tio. nͥ & ego responsionẽ differrẽ noluissẽ. sicut nec
tu transmissionẽ scriptoꝵ. quibus respondendũ ẽ
distulisti. Uerba gͦ de libro meo tͥ a me misso tͥq¬
notissimo ista posuit. quȩ refutare conatus est. dã¬
natores nos ẽẽ nuptiarũ oꝑisq diuini quo ex maribꝰ
et feminis ds̃ homines creat. intudiosissime clamitaᷤ.

Expanded text:
scripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quanscripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quantum existimo, celerioris responsionis, ne tuam differret instantiam, uoluisse decerpere. qui autem sint isti libri cum cogitarem, eos esse arbitratus sum, quorum mentionem Iulianus facit in epistula quam Romam misit, cuius etiam istas quae modo aguntur nuptias a deo institutas non fuisse, quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi.\' credo, ex his libellis ista decerpta sunt. unde melius fortasse fuerat, uit, redarguendo et refellendo nostra elaboraret intentio, nisi et ego responsionem differre noluissem, sicut nec tu transmissionem scriptorum, quibus respondendum est, distulisti. Verba ergo de libro meo tibi a me misso tnotissimo ista posuit, quae refutare conatus est: Damnatores nos esse nuptiarum, operisque divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant:
Abbreviated transcription (Latin):
NTER militiȩ tuȩ curas. et illustris ꝑsonȩ quã
ꝓmeritis gestas actꝰ rei publicȩ necessarios. fili
dilectissime & honorande ualeri. tanto studio te
aduersus hereticos in eloqͥa diuina flagrare satiᷤ
dici non potest. quanta mentis iocunditate de¬
lecter. Itaq postea quam legi litteras sublimita¬
tis tuȩ. quibus delibro quem ad te scͥpsi grãs agis
quid de quibusdã locis eiusdẽ libri heretici dis¬
putationis assum ant. ad hoc ascribendũ excitatꝰ
sum. E quia nontantũ relatu memorati mei frĩs di¬
dici. uerum etiam prolatas ab eo cartulas legi. quas post
eius de rauenna ꝓfectionẽ romã mittere ip̃se curasti.
ubi aduersarioꝵ potui uaniloquia reꝑire. adea res-¬
pondere adiuuante dño quanta possum ueritate. et
scripturarũ diuinarũ auctoritate ꝓposui. Cartula
cui nc̃ respondeo hoc titulo p̃notatur. C apitula de
libro angustini quem scripsit. contra quȩ delibris
pauca decerpsi. Hic uideo eũ qui tuȩ prestantiȩ ista

Expanded text:
Inter militiae tuae curas et inlustris personae quam pro meritis gestas actusque reipublicae necessarios, fili dilectissime et honorande Valeri, tanto studio te aduersus haereticos in eloquia diuina flagrare satis dici non potest quanta mentis iucunditate delecter. itaque posteaquam legi litteras sublimitatis tuae, quibus de libro quem ad te scripsi gratias ag Alypium audiam quid de quibusdam locis eiusdem libri haeretici disputationis adsumant, ad hoc scribendum excitatus sum. et quia non tantum relatu memorati mei fratris id didici, uerum etiam prolatas ab eo chartulas legi, quas post eius de Rauenna profectionem Romam mittere ipse curasti, ubi aduersariorum potui uaniloquia reperire, ad ea respondere adiuuante domino quanta possum ueritate et scripturarum diuinarum auctoritate proposui. Chartula, cui nunc respondeo, hoc titulo praenotatur: \'capitula de libro Augustini quem scripsit contra quae de libris pauca decerpsi\'. hic uideo eum qui tuae praestantiae ista
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt. Aut quod reddit ds̃ peccata patrum
infilios. Aut qͦd in psalmo scriptũ est. Ego in mi¬
quitatibꝰ conceptꝰ sũ. & in peccatis mat̾ mea in
ut̾o me aluit. Aut homo uanitati similis fact ẽ.
dies eiꝰ sicut umbra p̃tereunt. Aut ecce ueteres posiusti
dies meos. & substantia mea quasi nichil ante te. uerũ¬
tamen uniu̾sa uanitas omnis homo uiuens. Aut quod
ait apłs dicit. om̃is creatura uanitati subiecta est.
Aut in libro eccłiaste. uanitas uanitatũ & omnia
uanitas. quȩ abundantia ẽ homini in omni labore
suo quẽ ipse laborat sub sole: Aut in eodem. Iu¬

Expanded text:
auimus, aut quod reddit deus peccata patrum in filios, aut quod in psalmo scriptum est: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit, aut: homo uanitati similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt, aut: ecce ueteres posuisti dies meos, et substantia mea quasi nihil ante te; uerumtamen uniuersa uanitas, omnis homo uiuens, aut quod apostolus dicit: omnis creatura uanitati subiecta est, aut in libro Ecclesiaste: uanitas uanitatum et omnia uanitas. quae abundantia est homini in omni labore suo quem ipse laborat sub sole? aut in libro
Abbreviated transcription (Latin):
minis. ex qͦ est institutꝰ. Non quod ante circũcisionem
iusticia fidei nulla erat. nã cum adhuc eẽt in p̾putio
ex fide iustificatꝰ ipse abraham. pat̾ gentiũ. quȩ fidem
ipsius fuerant sectature. s suꝑioribꝰ temporibꝰ omni
modo latuit sacramentũ iustificationis ex fide. Eãdẽ
tamen fides mediatoris saluos iustos faciebat antiqͦs.
pusillos cũ magnis. non uetꝰ testamentũ qͦd in serui¬
tutẽ generat. non lex quȩ non sic est data quȩ posset
eut credimꝰ nos xp̃m in carne uenisse. sic illi uenturũ.
sicut nos mortuũ. ita illimoriturũ. sicut nos resurre¬
le defendendo impediat a salute naturã. quia om̃s sub
peccato nascim᷑ & ꝑ unũ qui solus sine peccato natꝰ¬

Expanded text:
minis, ex quo est institutus, non quod ante circumcisionem minis, ex quo est institutus, non quod ante circumcisionem iustitia fidei nulla erat — nam cum adhuc esset in praeputio, ex fide iustificatus est ipse Abraham, pater gentium, quae fidem ipsius fuerant sectaturae — sed superioribus temporibus omni modo latuit sacramentum iustificationis ex fide. eadem tamen fides mediatoris saluos iustos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, non uetus testamentum quod in seruitutem generat, non lex quae non sic est data, quae posset cut credimus nos Christum in carne venisse, sic illi venturum: sicut nos mortuum, ita illi moriturum: sicut nos resurrele defendendo impediat a salute naturam: quia omnes sub peccato nascimur, et per unum solum, qui sine peccato nat
Abbreviated transcription (Latin):
tas di aures dicunt & credt̃: & predicant
& affirmant. Nec possunt asꝑectu eiꝰ uł
auditu ullomͦ saciati. irruunt alii in p̾sen¬
tiam eius. alii donec exeat ꝓ forib presto¬
lantur. Cessatum est ab officiis & artib.
tota ciuitas in hoc spectaculũ suspensa ma¬
net: concurit᷑. postulant benedici. & teti¬
gisse eum singulis salutare uidet᷑.
ercia die ad ecclesiã sc̃i ambrosĩ diui

Expanded text:
ertas Dei aures dicunt et credunt, praedicant ertas Dei aures dicunt et credunt, praedicant et affirmant. Nec possunt aspectu ejus, vel auditu ullo modo satiari. Irruunt alii in praesentiam ejus: alii, donec exeat, pro foribus praestolantur. Cessatum est ab officiis et artibus, tota civitas in hoc spectaculum suspensa manet: concurrunt, postulant benedici; et tetigisse eum singulis salutare videtur. 11. Tertia die ad ecclesiam sancti Ambrosii divi
Abbreviated transcription (Latin):
ROrũ ilustriũ gesta. non nł¬
li scͥptorũ laudib atcollentes
uerbis ea sollempnib cȩlebra¬
runt. qͣntũ excellentis inge¬
nũ a diserte linguȩ potuere conamina. Cũꝙ
tractator c opꝰ iunctis complexib pari sunt
federe conuigati. & ad ꝑpositũ tegma or¬
dinandũ ingeniũ & eioquentia conueneĩt.
ꝓspere actum est: & ad quietũ tranquillũꝙ
portũ directo cursu materia digne ordiua¬
teq disposita appulit. Ut uͦ sublimitas ne¬
gocii sub imꝑito arcifice naufraga eliditurꝰ
scopulis. & succumbente sensus hebitudĩe
tractatoris lassaturꝰ presumptio: sero de cor¬
rectione initur consiliũ. quia que in mł¬
dos effusa sunt nec reuocari possunt nec
corrigi. ꝙ dissonantiã scripti & oꝑm. ue¬
nustius esset abradi quã emendãri. Hec
ego mecũ reputans & reuoluens omnino
timeo. ne sicut ipse multorũ imprudentie
soleo indlignari: qui eũ sciencia &e faciti¬
quod a dño postulet. & ad preces eius aꝑ¬

Expanded text:
rorum illustrium gesta nonnulli scriptorum laudibus attollentes, verbis ea solemnibus celebrarunt, quantum excellentis ingenii et disertae linguae potuere conamina. Cumque tractator et opus junctis complexibus pari sunt foedere conjugati, et ad propositum thema ordinandum ingenium et eloquentia convenerunt, prospere actum est, et ad quietum tranquillumque portum directo gressu materia digne ordinateque disposita appulit. Ubi vero sublimitas negotii sub imperito artifice naufraga illiditur scopulis, et succumbente sensus hebetudine, tractatoris lassatur praesumptio, sero de correctione initur consilium: quia quae in multos effusa sunt, nec revocari possunt, nec corrigi; et dissonantiam scripti et operum venustius esset abradi, quam emendari. Haec ergo mecum reputans et revolvens, omnino timeo, ne sicut ipse multorum imprudentiae soleo indignari, qui cum scientia et facquod a Domino postulet, et ad preces ejus ap
Abbreviated transcription (Latin):
fraudatus est a spe sua. Siquidẽ uen̾abi¬
lis gualerannꝰ ursi campi cenobii pͥmus
abbas monachũ illũ fecit: & angelico
functꝰ officio pacẽ quam ex ore patris
scĩ ipse susceꝑat comiminicauit herue¬
io. Cuius talis post modũ apparuit cõ¬
uersatio. ut tali dignus oraculo uide¬
retur. Nam & p̃licto gualeranno tns
regimine monasterii ursi campi ille succes¬
sit: & nouissime obitum suũ imminentem
sanꝰ adhuc & incolumis eodẽ gualeranno
ꝑ reuelationẽ sͥ annunciante ꝑresciuit atq
predixit.

Expanded text:
fraudatus est spe sua: siquidem venerabifraudatus est spe sua: siquidem venerabilis Walerannus Ursi-Campi coenobii primus abbas monachum illum fecit, et angelico functus officio, pacem quam ex ore Patris sancti ipse susceperat, communicavit Herveio. Cujus talis postmodum apparuit conversatio, ut tali dignus oraculo videretur. Nam et praedicto Waleranno in regimine monasterii Ursi-Campi ille successit; et novissime obitum suum imminentem sanus adhuc et incolumis, eodem Waleranno per revelationem sibi annuntiante, praescivit atque praedixit.
Abbreviated transcription (Latin):
ulta quidem huic dei famulo reuela
latione mirabilit̃ ab ea predicta cognoui¬
mus. Ex quib exempli gra pauca sub¬
nectimꝰ. Cum esset aliquando pat᷑ sc̃s
in urbe nouiomensiũ in domo ep̃i sy¬
monis. adductus est ad eum herueius
de baugenceio puer ad modũ gratiosus:
ortus ex regio sanguine. & ipsius episco¬
ꝑi nepos. De quo sequenti nocte famulo
suo xp̃c ostendit: qđ erat post temꝑa
longa futurũ. Siquidẽ uidebat᷑ sibi tã¬
ꝗͣ in missarũ celebratione angelo cuidã
pacis osculũ dare: qđ ad puerũ deferre¬
tur. Nec dubius de reuelatione: eundẽ
herueiũ renunciaturũ scło & futurũ ali¬
quando deuotũ xp̃i famulũ ꝓmitcebat.
Quȩ ꝑmissio tam cȩlebris extitit & uul¬
gataᷤ. ut ipse quoq herueuis nobis pos¬
t̾ea fateretur adolescenti sibi ad õms ar¬
guentis conscientiȩ stimulos semꝑ oceur¬
rere: inpossibile esse ut post uiti sancti
tale ꝓmissũ in scłari habitu moreret᷑. Nec

Expanded text:
ulta quidem huic famulo Dei revelatlatione mirabiliter ab eo praedicta cognovimus: ex quibus exempli gratia pauca subnectimus. Cum esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo episcopi Simonis, adductus est ad eum Herveius de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine, et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte famulo suo Christus ostendit, quod erat post tempora longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renuntiaturum saeculo, et futurum aliquando devotum Christi famulum promittebat. Quae promissio tam celebris exstitit et vulgata, ut ipse quoque Herveius nobis postea fateretur, adolescenti sibi ad omnes arguentis conscientiae stimulos semper occurrere, impossibile esse ut post Viri sancti tale promissum, in saeculari habitu moreretur. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
quenter agebat excitare torpentes. ita
ut affectuosius & uiriluis psalleretur.
qđ reliquũ fuit uigiliarũ. Tumq die se¬
quenti apud eun familiarit᷑ causaretur.
tardius illum qͣm oportuerat ea nocte ui¬
sitasse psallentes: ego ait nocturnis ho¬
ris corporeo occupabar incõmodo. s quo
non potuit corpꝰ. sp̃c uenit. Expauit ille
audiens non affuisse in corpore. quẽ tam¬
diu ipse corporeo spectasset obtutu cucũ¬

Expanded text:
quenter agebat, excitare torpentes, ita quenter agebat, excitare torpentes, ita ut affectiosius et virilius psalleretur quod reliquum fuit vigiliarum. Cumque die sequenti apud eum familiariter causaretur tardius illum quam oportuerat ea nocte visitasse psallentes: « Ego, ait, nocturnis horis corporeo occupabar incommodo: sed quo non potuit corpus, spiritus venit. » Expavit ille audiens non adfuisse in corpore, quem tamdiu ipse corporeo spectasset obtuitu, circum
Abbreviated transcription (Latin):
ex altari. manu illis inninit ut tacerent:
uoce parit̃ ꝓhibens ne mortuũ reputarẽt.
cuius uitam clareuallensi abbati donaue¬
rat oleus. Confestim deniꝙ ad se rediens
sanũ se repperit: & qd uiderat fratrib ĩ¬
dicauit. Qui quidem ut a fidelib uiris
nuꝑ accepimꝰ. hodieq suꝑstes. & in parti¬
biis aquitaniȩ degens: benefitium qđ ac¬
cepit sedulȩ confitet᷑. ipsius preconio cuiꝰ
merito uiuens. Siquis hoc minꝰ miraturᷤ
animaduertat de beato nicholao ex innu¬
meris quib est decoratus miraculis. in na¬
talis eius annua cominemoratione tãqͣ
eximiũ commendari. qđ imꝑatorẽ cõn¬
stantinũ ab interitu quorũdã longe con¬
stitutus ꝑ uisum deflexit. Nec illud dissi¬
mile est qđ ad nectimꝰ.
bbas gerardus de moris qđ est mo¬
nasteriũ ꝑximũ clareualli. testatus
est nobis uidisse se eum aliquando ꝑsal¬
lentiũ fratrũ cutuire choros: & sicut fre¬

Expanded text:
ex altari, manu illis innuit ut tacerent, ex altari, manu illis innuit ut tacerent, voce pariter prohibens ne mortuum reputarent, cujus vitam Clarae-Vallensi Abbati donaverat Deus. Confestim denique ad se rediens, sanum se reperit, et quod viderat fratribus indicavit. Qui quidem, ut a fidelibus viris nuper accepimus, hodieque superstes et in partibus Aquitaniae degens, beneficium quod accepit sedulo confitetur, ipsius praeconio, cujus merito vivens. Si quis hoc minus miratur, animadvertat de beato Nicolao ex innumeris quibus est decoratus miraculis, in natalis ejus annua commemoratione tanquam eximium commendari, quod imperatorem Constantinum ab interitu quorumdam longe constitutus per visum deflexit. 3. Nec illud dissimile est quod annectimus. Abbas Gerardus de Moris, quod est monasterium proximum Clarae-Valli, testatus est nobis vidisse se eum aliquando psallentium fratrum circuire choros, et sicut fre
Abbreviated transcription (Latin):
tẏr ipse concedat. Facta deniq oracione
reuerent᷑. accedens. incredibili facilitate
duob tulit digitis: qđ ferreis ante mo
lis milicie ꝓfessores. cũ nouã hr̃e
eo tempore domum in urbe cepissent: re¬
deunte p̃dicto patre specialiq patrono
suo tunicã eiꝰ ꝑ eximia benedictione s̃¬
uabant. Apud quos eodẽ anno sacerdo
quidam grauissima febre correptꝰ: des¬
ꝑabilit̾ egrotabat. Ut aũ omnino de¬
ficiens deuenisse uisus est ad ext̃rema.
portari se in oratoriũ. & p̾dictã beati
situs expectacione exitus mortis. Cuan
subito raptus in quendã mentis excessum.
ac ueluti iã carne solutus uidere sibi uisuᷤ
est corpus suũ eodẽ quo iacebat in loco ex¬
anune. iam circumdatũ multitudine sac̃¬
dotũ apertos tenentiũ libros. & cȩlebran-¬
tium exeqͥas ex more sollempnes. Nec
mora in uultu habituq predicti patris
sancti reuerenda quȩdam ꝑsona ꝑdiens

Expanded text:
tyr ipse concedat. » Facta denique oratione tyr ipse concedat. » Facta denique oratione reverenter accedens, incredibili facilitate duobus tulit digitis, quod ferreis ante movlis militiae professores, cum novam habere eo tempore domum in Urbe coepissent, redeunte praedicto Patre specialique patrono suo, tunicam ejus pro eximia benedictione servabant; apud quos eodem anno sacerdos quidam gravissima febre correptus desperabiliter aegrotabat. Ut autem omnino deficiens devenisse visus est ad extrema, portari sese in oratorium, et praedictam beati situs exspectatione exitus mortis: cum subito raptus in quemdam mentis excessum, ac veluti jam carne solutus, videre sibi visus est corpus suum eodem quo jacebat in loco exanime, jam circumdatum multitudine sacerdotum, apertos tenentium libros, et celebrantium exsequias ex more solemnes. 1131 Nec mora, in vultu habituque praedicti Patris sancti reverenda quaedam persona prodiens
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ de suo reditu exhibere. qͣm de ꝑace red¬
dita nunciare leticiã. Uñ ȩtiã miraru ip̃e
sepiꝰq causari. qđ dũ sͥ post tã graues
freq̃ntias hominũ. & tumultus uelut ab
exordio ualefaciendũ scło iudicaret. & tã¬
ꝙͣ de nouo ad oriendũ sacrȩ ꝓpositũ cõ¬
uersationis tum potissimũ u̾beriorib ex¬
ciperet᷑ gaudus. obsequiis coleret᷑. Redi¬
fructũ esse laboris. Inter quȩ beati cȩsa¬
rii dentẽ quo nã mͦ receꝑit memorandũ.
Cũ enĩ integrũ ei p̃dicti martyris caput
ex hiberetur. ut tolleret inde qđ uellet
dari sͥ. pecut dentẽ unũ. Frustra uero ali¬
quandui fratres qui cũ eo uen̾ant labo¬
rantes: concessũ Sͥ tͣhere penitꝰ non ua¬
lebant. Fractis enĩ cultellis duob aut
tͥb qͦs applicaũant: nicħominꝰ adhuc dẽs
immobilis ꝑmanebat. Tũ ille orandum
nob̃ ait. Hec enim hr̃e possumꝰ: nisi mar¬

Expanded text:
retur de suo reditu exhibere, quam de pace redretur de suo reditu exhibere, quam de pace reddita nuntiare laetitiam. Unde etiam mirari ipse saepiusque causari, quod dum sibi post tam graves frequentias hominum et tumultus, velut ab exordio valefaciendum saeculo judicaret, et tanquam de novo adoriendum sacrae propositum conversationis; tunc potissimum uberioribus exciperetur gaudiis, obsequiis coleretur. Redifructum esse laboris. Inter quae beati Caesarii dentem quonam modo receperit, memorandum. Cum enim integrum ei praedicti martyris caput exhiberetur, ut tolleret inde quod vellet, dari petiit dentem unum. Frustra vero aliquandiu fratres qui cum eo venerant laborantes, concessum sibi trahere penitus non valebant. Fractis enim cultellis duobus aut tribus quos applicuerant, nihilominus adhuc dens immobilis permanebat. Tum ille: « Orandum nobis, » ait. « Nec enim habere possumus, nisi Mar
Abbreviated transcription (Latin):
natum omni lapide prȩcioso. fide & scĩ¬
presente omnis sanctitas exultabat. om¬
nis erubescebat impietas: iuxta illoł. ui¬
cdebunt recti &e letabuntur. & omnis in¬
iquitas opilabit os suum. Quo presente
cȩlebris quisq conuentus uelut quodam
sole resplenduit: absente caliginosus &
quodam modo mutus apparuit. Cuius de¬
niq medicinalis manus & lingua mor¬
bos utraq curabat: illa corporum. ista
insignis exteriorib & nitͣtutũ multiplici
exhibitione consistunt: sods ut ꝓmissũ
est in prefatione libellus aliquanta nar
icut sermone. suꝑ cantica  rabit:¬
nanlꝰ clareuallensis gratulat᷑. & gr̃as ag̃
illi. tercio quidẽ reditũ ab urbe suũ cle¬
m̃tior e celo. respex̃ ocłs. & serenior tan¬
dẽ uultꝰ arrisit. qđ qͥeuisset rabies leo.¬
nina : accepisset finẽ malicia. recepisset
eccłia pacẽ. Tanta uͦ exultacione eccłia
illũ gallicana recepit: ut non minorẽ uide¬

Expanded text:
natum omni lapide pretioso, fide et sanctinatum omni lapide pretioso, fide et sanctipraesente omnis sanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, n signis exterioribus, et multiplici virtutum exhibitione consistunt, secundus, ut praemissum est in praefatione, libellus aliquanta naricut sermone super Cantica nardus Clarae-Vallensis gratulatur, et gratias agit illi; tertio quidem reditum ab Urbe suum clementior e coelo respexit oculus, et serenior tandem vultus arrisit, quod quievisset rabies Leonina, accepisset finem malitia, recepisset Ecclesia pacem. Tanta vero exsultatione Ecclesia illum Gallicana recepit, ut non minorem vide
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. diligentia non ꝑmouit: Quid
ante ꝑmotum dilatari amplius non op¬
taut̾t: quid forte collapsũ non totis ꝑro
loco & tempore uirib egit ut reꝑararet᷑ꝰ
Quis maliciam quancũꝙ disponens. eiꝰ
relum q auctoritatẽ non tuuit: quis
proponens quodcumq bonũ eiꝰ si potuit
non consuluit sanctitatem. non deside¬
rauit fauorem. oꝑem non flagitauit.
Quis ad sacrum in eiꝰ pectore habitantis
templum diuinitatis. de quacumq tribu¬
latione fideliter clamaturus accessit. &
inefficaciter laborauit Mestus ab eo
solatium. afflictus auxilium. consilium
anxius. eger remedium: pauper subsi¬
dium reportabat. Ita se se omniũ fecerat
seruum. ac si toti genitus orbi : ita tamen
liber ex omnib conscientiȩ sue curam ge¬
reus tamqͣm solideditus curȩ & custodiȩ
sa. palma florida. cedrus multiplicata:
platanꝰ exaltata. Sas electionis. uas ho¬
noris in domo dei: uas auri solidum. or¬

Expanded text:
charitas, diligentia non promovit? Quid charitas, diligentia non promovit? Quid ante promotum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit ut repararetur? Quis malitiam quamcumque disponens ejus zelum et auctoritatem non timuit? Quis proponens quodcumque bonum, ejus, si potuit, non consuluit sanctitatem, non desideravit favorem, opem non flagitavit? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus Orbi: ita tamen liber ex omnibus conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditus curae et custodiae s, palma florida, cedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, or
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorũ pariter inferiorũꝙ locuples: in hi
quȩ ad papam eugenium de consideratiõe
scripsit. diligens consid̾ator agnoscitur. Quã
deuotissimꝰ predicator alienȩ sanctitatis: tã¬
diligent᷑ episcopi sancti malachiȩ uitam
ꝑsecutus oftendit. Nam in sermonibus
morum edificator magnificꝰ innotescit.
In epistolis quas ad diuersas ꝑsonas ob
negocia diuersadictauit. prudens lector
aduertet. quo feruore spiritus iusticiã
omnẽ dilexerit: omnem eque oderit in¬
iusticiã fidelis & enim seruus xp̃i nors
querebat aliquid suũ: quicqͥd tam̃ erat .xͥ.
sic curabat ut suũ. Quȩ enim scȩła nots¬
dala non compescuit. quȩ scismata non
resarciuit: quas hereses non confutauit.
Quid uero sanctũ. quid honestũ quid
pudicũ. quid amabile. quid bonȩ fame.
quid uirtutis aut laudabilis disciplinȩ.
suis ortum in qualibet regione diebus
non roborauit eius auctoritas: non fouit

Expanded text:
superiorum pariter inferiorumque scientia locuples; in his superiorum pariter inferiorumque scientia locuples; in his quae ad papam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, diligenter episcopi sancti Malachiae vitam prosecutus ostendit. Nam in Sermonibus morum aedificator magnificus innotescit. In Epistolis, quas ad diversas personas ob negotia diversa dictavit, prudens lector advertet, quo fervore spiritus justitiam omnem dilexerit, et omnem aeque oderit injustitiam. Fidelis etenim servus Christi non quaerebat aliquid suum; quidquid tamen erat Christi, sic curabat ut suum. Quid vero sanctdala non compescuit? quae schismata non resarcivit? quas haereses non confutavit? Quid vero sanctum, quid honestum, quid pudicum, quid amabile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit
Abbreviated transcription (Latin):
culum quoddã sui: ut illud quoꝙ ambrosi¬
posse uideatur aptari. Laude ipse se sonet:¬
& laureatus sp̃u scriptis coronet᷑ suis. Siqͥs
enim nosse desiderat quam sollicitꝰ ab iitio
sun ipsis diudicator & scrutator exd̾iterit:
primum opꝰ illius de gradib humilitatis in¬
spiciat. Inde si queritur piȩ mentis religiosa
deuotiõ transeundũ ad omelias in laudib
uirgiis matris. & illum quem de diligendo
aleo edidit librũ. Si feruens contra suo¬
rñ uel aliorum uicia zelus: legatur is q̃m
apologeticum uocat. Si uigil in zelo cordiᷤᷤ
& curum specta discretio: de precepto & dis¬
pensatione disserens audiatur. Quam uero fi¬
delis cuiꝰlibet piȩ conũsationis cõmendator
fuerit & adiutor: exhortatorius ad milites
templi sermo declarat. Quam non ingratꝰ
gr̃e dei: ex his liquet quȩ de gracia &̃ lib̾o
arbitrio tam fideliter qͣm subtilit̾ disputaũ.
Quã liber in uoce qͣm disertus & in rerum

Expanded text:
culum quoddam sui, ut illud quoque Ambrosiculum quoddam sui, ut illud quoque Ambrosiposse videatur aptari: « Laude sua ipse se sonet, et laureatus spiritu scriptis coronetur suis. » Si quis enim nosse desisui ipsius dijudicator et scrutator exstiterit, primum opus illius de Gradibus humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad Homilias in Laudibus Virginis matris, et ad illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel afiorum vitia zelus; legatur is, quem Apologeticum vocat. Si vigil in zelo cordis, et circumspecta discretio, de Praecepto et dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversationis commendator fuerit et adjutor, exhortatorius ad Milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtiliter disputavit. Quam liber in voce, quam disertus et in rerum
Abbreviated transcription (Latin):
rga omniũ quidem hominũ spiri¬
tale commodũ. in commodũ ue am¬
plus afficiebatur: & summum ei desi¬
deriũ. summum gaudium erat animarũ
fructus. conuersio peccatoꝵ. Et corpore¬
as tamen necessitates piissimo miserabat᷑
affectu. Cuius tanta erat humanitas. ut¬
irracionabilib ȩtiam animantib auib cõ¬
pateretur & feris: nec compatienti deerat
uirtutis effectus. Contigit enĩ aliquotiens
ut it᷑ agens fugitantẽ. & ut udebatur ꝓtinꝰ
capiendã uel lepusculũ a canib uel auicu¬
lam ab accipitrib signo crucis edito mirabi¬
liter liberaret: diceretq sequentib frustra
sese conari nec ullatenus se presente eius¬
modi exercere posse rapinã. Hȩc nos qͥdẽ
de sacris morib patris nr̃i: ꝓ modulo nr̃o
sũb breuitate ꝑstruximꝰ. Cȩterũ longe emi¬
nentius in siu ille libris apparet: & ex lite¬
tis propriis innotescit. In quib ita suam ex
pressisse uidetur imaginẽ & exhibuisse spe¬

Expanded text:
rga omnium quidem hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humanitas,irrationabilibus etiam animantibus, avibus compateretur et feris. Nec compatienti deerat virtutis effectus. Contigit enim aliquoties, ut iter agens, fugientem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canibus, vel aviculam ab accipitribus, signo crucis edito mirabiliter liberaret, diceretque sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmodi exercere posse rapinam. CAPUT VIII de sacris moribus Patris nostri pro modulo nostro sub brevitate perstrinximus. Caeterum longe eminentius in suis ille libris apparet, et ex litteris propriis innotescit, id quibus ita suam videtur expressisse imaginem, et exhibuisse spe
Abbreviated transcription (Latin):
CUM au dissem pelas lanos et Nescio¬
quid scripsisse de nob̾. qͦd scilicet nuptias dã¬
naremꝰ: asserendo originale peccatũ. Quoꝵ
libroꝵ titulus ẽ. de nuptiis & concupiscen¬
tia. Bonitatẽ quippe defendimꝰ nuptiarũ.
ne putaret᷑ earũ esse uitiũ concupiscentia
carnis. et lex in menbris repugnans legi
mentis. quo malo libidinis bene utit᷑ ad fi¬
lios ꝓcreandos pudicicia coniugalis. Ut
autem duo libri essent. primꝰ uenit in iuli¬
ani pelagiani manꝰ. et scripsit aduersus eũ
libros .iiiͦiͬ. Ex quibus quidã non nulla de¬
cerpsit. et comiti ualerio misit. ille uͦ ad noᷤ.
Que cũ accepissem: alio libro ad ea ipsa res¬
pondi. Huius oꝑis primꝰ liber sic incipit
heretici noui dilectissime fili ualeri. Scd̾s
autẽ sic incipit. Int̾ miliciȩ tuȩ curas.

Expanded text:
cum audissem Pelagianos ei nesciquid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam nonnulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter militiae tuae curas.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc uniuersa narrari Otias autem ipse est qͥ
& ararias: duplici nomine & uno quidem
atq eodem tempore ysaiam. osee iohel &e amoᷤᷤ
ꝓpħasse ex regibꝰ qui ponuntur in titulo cog¬
noscimus: s principium uerbi dñi fuit in
pater ysaiȩ. non ut pleriq autumant t̾cius
duodecim ꝓpħarum est. s alius: diuersisq
apud hebreos scribuntur litteris. Iste primã
&e extremam litteras habet aleph & sade. Ille
am &e samech Q iste scđm quosdam interptat᷑
fortitudo siue robustus: ille popłs durus uel
grauis: de quo in amos plenius diximꝰ. Son
solum audem hic ꝓpħa. s &e alii cum habeant
in titulo uisio quam uidit isaias siue abdias.
non inferunt quid uiderint: uerbi gr̃a. uidi
dnm sabaoth sedentem suꝑ thronũ excelsum
& eleuatũ. et seraphim duo in cireurddi cius.

Expanded text:
haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntur in titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in pater Isaiae, non ut plerique autumant, tertius duodecim Prophetarum est, sed alius; diversisque apud Hebraeos scribuntur litteris. Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretatur fortitudo, sive robustus; ille populus durus vel gravis: de quo in Amos plenius diximus. Non solum autem hic propheta, sed et alii cum habeant in titulo: Visio quam vidit Isaias, sive Abdias, non inferunt quid viderint. Verbi gratia: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum et Seraphim duo in circuitu ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuda in quo significantur duȩ tribus septuagir¬
ta & theodotion posuere iudeam: quȩ totã t̃ram
duodecim tribuum ostendit & ꝓ eo quod nos
ex hebreo uertimus suꝑ uidam &e ierłm. illi int̾¬
p̃tati sunt contra uideam & ierłm Simmacꝰ
more suo manifestius de uida &e ierłm: ut nee
ꝓẜꝑa nec aduersa uelit titulo demonstrarris
ea quȩ de uida & ierłm in utramq partem
ꝓpħicus sermo p̃dixerit. Ergo ysaias princi
min: exceptis decem quȩ in samaria erant. et
uocabantur effraim &e isrł: quasq sub oria
rege iudȩ &e ierłm. phus rex assirioꝵ uastare
iam ceꝑat Oeniq quinquagesimo & scđo im¬
perii eius anno regnante apud samariam
faceȩ filio romelie: uenit teglatphalasar rex
assirioꝵ: &r cepit achion &e abel domum maacha
et ianuȩ & cedes. & asor. et galaad. & galileam
omnem t̾ram neptalim: & transtulit eos in
assirios. Ex quo ostenditur uicina euersione
samariȩ: in commonitionem duarũ tribuum

Expanded text:
uda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et Jerusalem: illi interpretati sunt, contra Judaeam et Jerusalem. Symmachus more suprospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principmin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda, et Jerusalem, Phul rex Assyriorum vastare jam coeperat. Denique quinquagesimo et secundo imperii ejus anno, regnante apud Samariam Phacee filio Romeliae, venit Teglathphalasar rex Assyriorum, et cepit Ajon et Abel, domum Maacha: et Janoe et Cedes et Asor et Galaad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum