comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis quidã uero dedis meliora sintientes tantũ eis honoris laudisq tribuer̃ utnuil¬
lũ dece malũ credere auderent. Sedilli quideor quos dã bonos quosda maloteeu
dixer: Demones quoque appella uer nomine deoꝵ qua quã & deos sedrarius no¬
nine demonũ itaut ipsũ iouem quẽ uolunt eeregem ac principẽ ceterorũ ab
homero fateantur demonẽ ñ cupatũ. hi i autẽ quiom̃s deos ñ sibi bonos eeasser
& longe prestantiores eis hominib: qui ꝑhibent᷑ boni merito mouent᷑ demonũ fac¬
tisq̃ neganꝰ ñ poss̃. eaq nullo modo adis quosom̃s bonos uolunt cõmiti porre
Exestimantes differentiã interdeos & demones ad hiberecoguntur. At quicꝗd
eis merito displic& inoperib uel affectib: prauis quib uiã suã mamfestant
ocultis sp̃s id eredant eẽ demonũ nondecꝵ ss ed quia eo sdẽ demones inter homi¬
nes & deos ita medios constitutos putant tãquã nullus ds̃ homini misceatur.

Expanded text:
t; quidam uero de dis meliora sentientes tantum eis honoris laudisque tribuerunt, ut nullum deorum malum credere auderent. Sed illi, qui deos quosdam bonos, quosdam malos esse dixerunt, daemones quoque appellauerunt nomine deorum, quamquam et deos, sed rarius, nomine daemonum, ita ut ipsum Iouem, quem uolunt esse regem ac principem ceterorum, ab Homero fateantur daemonem nuncupatum. Hi autem, qui omnes deos non nisi bonos esse adserunt et longe praestantiores eis hominibus, qui perhibentur boni, merito mouentur daemonum factis, quae negare non possunt; eaque nullo modo a dis, quos omnes bonos uolunt, committi posse existimantes differentiam inter deos et daemones adhibere coguntur, ut, quidquid eis merito displicet in operibus uel affectibus prauis, quibus uim suam manifestant occulti spiritus, id credant esse daemonum, non deorum. Sed quia eosdem daemones inter homines et deos ita medios constitutos putant, tamquam nullus deus homini misceatur,
Abbreviated transcription (Latin):
utrq pandit᷑ iania. Quidẽ porit ab surdius qũa in ipsomundo n huerire ldui
conponererano ꝓpt̃ solũ palatũ cuiꝰ similitudinẽ iaññ hab&: Cũ ierotũ faciunt
quaeri frntẽ Ei anĩ geminũ appellant utquatuor mundipartis soc hntcpnt¬
tantur quasi aliquit ex pecte munđ feoris sic ꝑom̃s facies ianus : Dehndes uanus :
munđ & mundus quattuor partib constat falsũẽ simulachrũ anibifrontu
aut si ppterea uerũẽ quia &iã nomine orientis &occidentis tatus sol& muoniđ
intal segi nũ quidcũ duas partes alis nominam septentrionis & asstris icutilli
quado srutẽ dicunt geminũ ranumita quisqua gemimadictaru e nunatum
nominis inuener nisi septinꝰ forte subueniat e porriecit eisce t sagt̃ hoat¬
tunporis eguturis e& ã dextra e simstra fauaes patent & tam̃ hancuantatẽ¬

Expanded text:
utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et si
Abbreviated transcription (Latin):
opis adiutorium illifa mulatũ uepreber&. Cogito enĩ posse responderi
& ipsã iunonẽ nihil aliudeẽ quã iouẽ scđm illos ualerii sorani uersus ubidio¬
tũ ẽ iuppit̃ omp̃s regũ rerũ quedm̃ que pgenitor genetrix que dm̃ quareergo
dictus est & ruminus cũ diligentius fortassequerentib: ipse inueniatur
eẽ &iã illa rumina. Si enĩ maiestatedeꝵ recteuidebat᷑ Indigna ut in
unaspicã alt̃ ad curã geniculi alteradfoliculi ꝑtiner& quanto ẽ indignius
unamre infimã idẽ utrã mis dantur animalia duorũ derũ petestae curari
simulachri lnt̃ptatis ꝑferaturduas eũ facies ante & retro hiberecdicint qa bisitut
noster cumo saperimus mundo similis uideatur. Vnde & palatingreti ura nonas
pellant nuli inquit poete latine celũ uocauer palatũ aquohiatuor is a foraibe
olisaliuas colat᷑ hids̃ quib partim glatiendis partim spuendis sibradto pelat

Expanded text:
ue praeberet. Cogito enim posse responderi, ue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, simulacri interpretatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse ernam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoro dixer̃ eũ uictorem inuictũ opitulũ inpulso rem statorem centũ¬
pedũ supinalem tigillũ almũ ruminũ ealia que ꝑse quilogũ est. haec autẽ
cognomina in posuer̃ imidõ ꝓpt̃ causas potestates que diuersas ñ tam̃ ꝓpt̃ tot
res &iã totdeos eũ eẽ coeger qđ om̃a uincer& quodã nemo uinceretur qđ opem
indigentib: ferr& qđ haber& inpellendi statuendi stabiliendi resopinandipo¬
testatẽ qđ tã quã tigillus mundũ continere ac sustiner& qđ aler& om̃a quodru¬
maidẽ mãma aler& animalia. In his uta uertimꝰ quedã magnas̃ quedã exigua
& tam̃ unꝰ utraq: facereꝓhibetur puto int̃se ꝓpinquiora et̃ causas rerũ atq: pri¬
mundũ &mã mã dare animalib: nec tam̃ ꝓpt̃ & operaduo tã longe inter
hoc ruminꝰ appellatusẽ. Nolo dicere qđ ammalib: mãmã p̃bere fugientibus
magis uinone. potuit dicere quãiouẽ p̃serti cũ eet̃ &iã diuaruminã que in hoc

Expanded text:
r. Dixerunt eum Victorem, Inuictum, Opitulum, Inpulsorem, Statorem, Centumpedam, Supinalem. Tigillum, Almum, Ruminum et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina inposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, indigentibus ferret, quod haberet impellendi, statuendi, stabiliendi, resupinandi potestatem, quod tanquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut advertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum atque primundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potu
Abbreviated transcription (Latin):
que facit quã illa quefie quay pt̃ si adianũ ꝑtinent intia factorũ ñ idõ priora s̃
efficientib causis quasioui tribuunt. Sicut enĩ nihil fit itanihil inchoatur
ut fiat qđ ñ faciens causa p̃cesserit hunc sanedm̃ penesquẽs̃ om̃s causefactarũ
omniũ naturarũ naturaliũ quererũ siiouẽ populi appellant & tantis contu¬
meliis tãque scelectis criminationib: colunt tecriore sacri legiose seobstringunt
quasi ꝓrsus nullũ putarentm̃. Vnde satius essȩ eis aliũ aliquẽ iouis nomine non¬
cupare dignũ turpib & flagitiosis honorib: subposito uano figm̃to qđ potius
blas phemarent sicut satur nodicit᷑ subpositus lapis quẽ yfilio deuorar& quã

Expanded text:
quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ba bens petestatẽ causarũ quib aliquit fit in mundo hocquã magnũ st nobi¬
us surus uengili uersus lleteratur felix quipotut ria mag niscir causis
seleure ip̃ poinit᷑ iuny hienob uirille acutissimꝰ dboctissimꝰ qre respondiat
qm penes ianũ inquit s̃ prima penes iouẽ sũma. Merito ergo ex omniũ iuppit̃ habet᷑
prima enĩ uincuntur a sũmus quialic& prima pcedunt tẽpore sũma superant dignitate
Seqecte hocdiceretur si factorũ prima discernerentur & sũ masicut initiũ factiest
proficisti sũmũ ꝑuenire Initiũ facti inceptio dicendi sũ mũ p̃ceptio doctrine acsiti¬
nominib: primas intia sũmiques fines. Sediã hoc negotiũ int̃ ianũ terminũ que
discussũ ẽ. Cause autẽ quedanturioui efficientias ñ effecta ne que ullo modo
fieri potest ut uelte pore p̃ueniãtur a factis inicusue factorũ sẽꝑenĩ prior est res

Expanded text:
abens potestatem causarum, quibus aliquid fit in mundo. Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. Quoniam penes Janum, inquit, sunt prima, penes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium proficisci, summum peruenire; initium facti inceptio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res
Abbreviated transcription (Latin):
nstotiẽ reddita & nobis ꝓposita necessariȩ cõmumonis exẽpla. Vts uurtitoseua¬
rũ istẽ uttũ÷ s similes quas utiꝓciuitatis terrenȩ gloriaetenuer̃ ꝓ dĩ gloriosisina
aut ate n tenuerimꝰ pudo repugnamur sitenuerimꝰ suꝑbia n extollamur q̃msi
ciatdicit apls indignes passiones Inii tẽporis adficurã glorũ quaertue labit᷑ imnob̵
Adhimanã uerogloriã p̃sentisq tẽporis satis clignauita aestimabat᷑ illoꝵ Vnde
Vtnstrems &tepiralib beneficus que diuma ꝓ audentia ꝑ mixtebonis malisqcon¬
cedit Sedpaet᷑ naiuita mineribusq ꝑpetuis &ipsius suꝑ necuitatis socitrateroles
Ds unus e uerus rectis sime storũ gloriae donatis. utinqui qualib cũq uiratibiter

Expanded text:
necessariae commonitionis exempla, ut, si uirtutes, quarum istae utcumque sunt similes, quas isti pro ciuitatis terrenae gloriae tenuerunt, pro Dei gloriosissima ciuitate non tenuerimus, pudore pungamur; si tenuerimus, superbia non extollamur; quonitemporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestimabatur illorum. Ut temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus ter
Abbreviated transcription (Latin):
existo ge nere demmũ socrates ñ haberes dñ si haberes dm̃ sed fortas e somimne safuer
arte faciendi deos alieno & innocenti illi in portauerint talẽdm̃ quieadẽ arte tx cel¬
lereuo luer̃ . Quidergo plura ñẽt̃ sps istos colendos ꝓpt̃ uitã beatã quepost mortoe ficu
mẽ Nillus uel medocrit̃ pradens ambigit sed fortasse dietiris. dtos quidem
tẽ om̃s bonos. Demones autẽ aliosmalos alios bonos & eosꝑquos aduitã in aetnun
beatã ꝑueniamꝰ colendes eẽ ensebunt quis bonos opinant᷑ qe qualast ũ hudunmne

Expanded text:
Ex isto genere daemonum Socrates non haberet deum, si haberet Deum: sed fortasse homini ab illa Ex isto genere daemonum Socrates non haberet deum, si haberet Deum: sed fortasse homini ab illa arte faciendi deos alieno et innocenti, illi importaverint talem deum, qui eadem arte excellere voluerunt. Quid ergo plura? Non esse spiritus istos colendos propter vitam beatam quae post mortem futura est, nullus vel mediocriter prudens ambigit. Sed fortasse dicturi sunt, deos quidem esse omnes bonos, daemones autem alios malos, alios bonos: et eos per quos ad vitam in aeternum beatam perveniamus colendos esse censebunt, quos bonos opinantur. Quod quale
Abbreviated transcription (Latin):
trauit. Vnde eandẽ &cererẽ uolunt que & quanta mala ña poeticis sed misticis
eoꝵ licteris memorie mandata sint sic ueleone sacerdote prudente ado limpiadẽ
matrẽ scribit alexander legant qui uolunt uel poss̃ & reco lant quileger & uide¬
ant quib: hominib: mortiuis uel dequib: eoꝵ factis tãquã diissacrificauerint institu¬
ta absit uteos quã uis deos habeant scis martrrib: nr̃is quostam̃ deos ñ habemꝰ ulla ex
parte a udeant cõparare. Sieni ñ constituimꝰ sacerdotes ne cofferrimꝰ sa crificia martrrib:¬
quia in congrium indebitũ inlicitũ ẽ atq unido tantũ noda debitũ ut necerimimb sus
nec ludis eosturpis sins oblettemꝰ ubiue flagitia isticelebrant deorũ suorũ. S icũ ho¬
mines eeñt talia cõmiser̃ uel conficta delectam̃ta demonũ noxiorũ si homines ñ fuer

Expanded text:
trauit, unde eandem et Cererem uolunt, quae et quanta mala non a poetis, sed mysticis trauit, unde eandem et Cererem uolunt, quae et quanta mala non a poetis, sed mysticis eorum litteris memoriae mamatrem scribit Alexander, legant qui volunt vel possunt, et recolant qui legerunt; et videant quibus hominibus mortuis, vel de quibus eorum factis tanquam diis sacra fuerint instituta. Absit ut eos, quamvis deos habeant, sanctis martyribus nostris, quos tamen deos non habemus, ulla ex parte audeant comparare. Sic enim non constituimus sacerdotes, nec offerimus sacrificia martyribquia incongruum, indebitum, illicitum est, atque uni Deo tantummodo debitum: ut nec criminibus suis, nec ludis eos turpissimis oblectemus, ubi vel flagitia isti celebrant deorum suorum, si, cum homines essent, talia commiserunt; vel conficta delectamenta daemonum noxiorum, si homines non fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ quidẽ xpĩanis meliorib ñfit & inplerisq terrarũ nulla talisẽ consuetudo tam̃
quicũq: id faciunt quascũ ad posuerint orant & aufer̃ utuescantur uel exeis & iã
indigentib: largiant᷑ sci ficari sibi eas uolunt ꝑ merita martrrũ in nomi ne d ñi
martrrũ ñ autẽ eẽ ista sacrificia martrrũ nouit qui nouit unũ qđ &iã ilio
offertur sacrificiũ xpĩanoꝵ nos itaq: martrres nr̃os̃ nec diuinis honorib: nec
humanis criminib: colimꝰ sic̃ coluntilli deossuos nec sacrificia illis offerimꝰ nec eorum
probra in eorũ sacra conuertimꝰ. Nã deiside uxore osiris aegrptiadea & deparen¬
tib: eoꝵ quiom̃s reges fuisse scribuntur quib: parentib: suis illa cũ sacrificar& in¬
uenit hordei segetem atq: indespicas maritoregi & eiꝰ consiliario mercurio demons¬

Expanded text:
nt quod quidem a Christianis melioribus non fit, et in plerisque terrarum nulla talis est consuetudo — tamen nt quod quidem a Christianis melioribus non fit, et in plerisque terrarum nulla talis est consuetudo — tamen quicumque id faciunt, quas cum adposuerint, orant et auferunt, ut uescantur uel ex eis etiam indigentibus largiantur, sanctificari sibi eas uolunt per merita martyrum in nomine domini martyrum. Non autem esse ista sacrificia martyrum nouit, qui nouit unum, quod etiam illic offertur, sacrificium Christianorum. Nos itaque martyres nostros nec diuinis honoribus nec humanis criminibus colimus, sicut colunt illi deos suos, nec sacrificia illis offerimus, nec eorum probra in eorum sacra conuertimus. Nam de Iside, uxore Osiris, Aegyptia dea, et de parentibus eorum, qui omnes reges fuisse scribuntur quibus parentibus suis illa cum sacrificaret, inuenit hordei segetem adque inde spicas marito regi et eius consiliario Mercurio demons
Abbreviated transcription (Latin):
& confitentur & depossessis hominũ corporib: eiciunt᷑. Nectam̃ noseisde martirib tẽ¬
memorias eoꝵ tã qũã scãtte hominũ dĩ quiusq: ad mortẽ corporũ suoꝵ ꝓuerita tecertar̃.
ut in notescer& uera religio falsis fictisq: conuictis qđ &iã si quiantea sentiebant ti¬
&iã suꝑ som corpus martrris addĩ honorẽ cultũq constrũ dicere in p̃cib: offerotibi
sacrificiũ petre uel paule uel orpriane cũ apudeoꝵ memorias offeraturdo qui
eos & homines e martiresfecit & scĩs suis angelis caelesti honore sociauit ut eacele¬
britate & dõ uero deilloꝵ uictoriis gratias agamꝰ e nos adimitationẽ taliũ coro¬
narũ atq palmarũ eodẽ inuocato inauxiliũ ex illorũ memorie renouatione adhor¬
temur. Quecũq: igit᷑ adhibentur religiosorũ obsequia in martrrũ locis ornam̃tast̃
memoriarũ ñ sacra uel sacrificia mortuoꝵ tãquã deoꝵ quicũq &ia epulassuas eo defer

Expanded text:
 confitentur, et de possessis hominum corporibus ejiciuntur. Nec tamen nos eisdem martyribus, temmemorias eorum tanquam sanctorum hominum Dei, qui usque ad mortem corporum suorum pro veritate certarunt, ut innotesceret vera religio falsis fictisque convictis. Quis autem audivit sanctum corpus martyris ad Dei honorem cultumque constructum, dicere in precibus: Offero tibi sacrificium Petre uel Paule uel Cypriane, cum aput eorum memorias offeratur Deo, qui eos et homines et martyres fecit et sanctis suis angelis caelesti honore sociauit, ut ea celebritate et Deo uero de illorum uictoriis gratias agamus et nos ad imitationem talium coronarum adque palmarum eodem inuocato in auxilium ex illorum memoriae renouatione adhortemur? Quaecumque igitur adhibentur religiosorum obsequia in martyrum locis, ornamenta sunt memoriarum, non sacra uel sacrificia mortuorum tamquam deorum. Quicumque etiam epulas suas eo deferu
Abbreviated transcription (Latin):
uit. acꝑ hoccũ c̃iugesua sed cũ ignobili quarumina nisiquia ipseẽ &iã ipsarumina
Ruminus fortasse ꝓsugentib: mitrib: Rumina pro feminis dicerẽ quippenolius se
illos iouifeminũ nom̃ inponere nisi & in illis uersib: progenitorgenetrix quedice¬
retur& int̃ eꝰ alia cognomina legerem qđ &iã peccuni a uocaretur quã deã inter
illos m̃inuscularios inuenimꝰ & in quarto libro cõmemorauimꝰ. sed cũ & mares &
femine habent pecuniã curñ& pecunia & pecunius appellatus sit sicutrumina
cuius s̃ uilis sime e contumelio sissime pecunia noncupatur adomma enim

Expanded text:
tem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nomen inponere, nisi et in illis uersibus - \'progenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim,
Abbreviated transcription (Latin):
sua hanc ipsa dicebant quafiebant utogniti spernerentur & hocerait antetempus
Idẽ antetẽpus udcii quo a e terna dapnatione. pumendis cũ omnib: &iã hominib
quieoꝵ sacietatedetinentur. sicut religio loquitur que nec fallit nec fallit̾ monsic̃
iste quasi uentadoc trine innc atq inde ꝑflatus & falsis uera ꝑmiscens dol& qua sipe
terũ dicat dedus quos homines fecer̃ italoquens. sediuã detalib sint satis dictata¬
liaiterũ inquit ad hominẽ rationẽ queredeumꝰ ex quo diuino dono homo animal
dictũẽ rationalȩ minus enĩ miranda & simurandas quede hiomine diecta sunt
omniũ enĩ mirabiliũ uicit admirationẽ qđ homo diuinã potuit Inuenirena¬

Expanded text:
suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur. Et hoc erat ante tempus, suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur. Et hoc erat ante tempus, id est ante tempus judicii, quo aeterna damnatione puniendi sunt cum omnibus etiam hominibus, qui eorum societate detinentur: sicut religio loquitur, quae nec fallit, nec fallitur; non sicut iste quasi omni vento doctrinae hinc atque inde perflatus , et falsis vera iterum dicat de dis, quos homines fecerunt, ita loquens: \'Sed iam de talibus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo diuino dono homo animal dictum est rationale. Minus enim miranda etsi miranda sunt, quae de homine dicta sunt. Omnium enim mirabilium uicit admirationem, quod homo diuinam potuit inuenire na
Abbreviated transcription (Latin):
dolebat sedtã inpudent̃ dolebat quã in prudent̃ sciebat. Nonenĩ & eire uela
si faciethomodeos & ecceipsi ñs̃ di e alocolo Erit in illo diedicitdñs ext̃mina¬
bo nomina simulachorũ aterra & ñiã erit eoꝵ memoria ꝓprieuero dea egrp¬
to qđ adhancrẽ attin& . Ita sc̃s esaias ꝓphetat. & mouebuntur manufacea ae¬
grptia facieesꝰ & coreox uincet᷑ in eis. Et tetera huiꝰ modi exquogenere e illierant
Quiuentura qđ sciebant uenisse gaudebant qualis simeonqualis. anna qui mox natũ
hm̃. qualis elisab & que eiã conceptũ in spũ agnouit qualis petrus reuelante patredicens
Ques xp̃s filius dĩ uiui. huic autẽ acerptio illisps̃ indicauerant futura tẽpora ꝑdicions
suȩ qui&iã psenti incarnedĩ trem̃tes dixer̃. quiduenisti ante tempus ꝑdereneor
siuequia subitũ illis fuit qđ futurũ quidẽ sed tardius opiantur. si uequaꝑ ditioñe

Expanded text:
dolebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat. Non enim haec ei reuelaudolebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat. Non enim haec ei reuelauSi faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. Huic autem Aegyptio illi spiritus indicauerant futura tempora perditionis suae, qui etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia subitum
Abbreviated transcription (Latin):
muta uergloriã in corruptibilisdi insimilitudinẽ imaginis corruptibilis homi¬
nis ecetera que cõ memorare longũ ẽ. multa quippe taliadicit deuno uero dõ
fabricato remundi qualia ueritas hab& & nescio quo modo illa obscuratione
cordis adista delabitur ut diis quos confitetur ab hominib: fieri seꝑ uelit ho¬
mines subdie h&futuro tẽporeplangat auferri quasi quicquã sit infelicius
hominecuis uafigm̃ta dominantur cũ sit facilius ut tã quã deoscolendo quo fecit
neo ipses it homo quã ut ꝑ eiꝰcultũ dii possint eẽ quos fecithomo. Citius enĩfit ut
homo inhonore positus pecorib: ñ intellegens cõparetur quã ut operidĩ ad eius
imaginẽ facto idẽ ipsi homini opus hominis p̃feratur q̃uaꝓ pt̃ merito homode¬
fecit ab illo quieũ fecit cũ sibi p̃ficit ipseqđ fecit. Haecuana deceptoria ꝑni¬
ciosa sacrilega hermes a egrptius quia tẽpus quo auferentur uenturũ sciebat

Expanded text:
rrupti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et haec futuro tempore plangat auferri quasi quicquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur; cum sit facilius, ut tamquam deos colendo, quos fecit, nec ipse sit homo, quam ut per eius cultum di possint esse, quos fecit homo. Citius enim fit, ut homo in honore positus pecoribus non intellegens conparetur, quam ut operi Dei ad eius imaginem facto, id est ipsi homini, opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum sciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑea sacra queomnib: feremortuis exhibentur Vbi& ludos cõmemorat funẽ bres
tã quã hoc sit maximũ diuinitatis indiciũ qđ ñ soleant ludi nisinuminib: ce¬
lebrari hermes ipsede quo nuncagit᷑. In eodẽ ipso libro ubi quasi futura p̃ntiando
deplorans ait : Tunc terra ista sc̃is sima sedes delubrorũ atq tẽplorũ sepuldiroꝵ
erit mortuoꝵq: plenissima deos a egrpti . homines mortuos eẽtestatur. Cũ enim
dixis se pauos suos multũ errantes circadeo rationẽ in credulos & ñ am̃ aduerten

Expanded text:
per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tamquam hoc sit maximum diuinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi numinibus celebrari. Hermes ipse, de quo nunc agitur, in eodem ipso libro, ubi quasi futura praenuntiando deplorans ait: \'Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima\', deos Aegypti homines mortuos esse testatur. Cum enim dixisset proauos suos multum errantes circa deorum rationem, incredulos et non animaduerten
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ que plenissima quasi uero si illa ñ auferent᷑ ñ ee nt̃ homines morituri aut¬
alibice ñt homines morituri autalibi essent mortui ponendi quã intra. Etutiq:
quantoplus uolueret᷑ tẽporis & dierũ tantamaior numerus sepulc hroꝵ ꝓpt̃ maioꝵ
numerũ mortuoꝵ Sed hoc uidet᷑ dolere qđ memorie martrrũ nroꝵ tẽplis eoꝵ
ddubrisq succederent. Vt iudelic& qui& legunt animo a nõbauerso atq ꝑuersopu¬
tent apaganiscultos fuisse deos intẽplisa nobis autẽ coli mortuos insepulchris
anta hominis impii cecitate in montes quodã modo offendunt. resgr eoculos suos
ferientes nolunt uidere ut ñ attendant in omnib: litteris paganorũ aut non
inuemri aut uix inuenirideos qui ñ homines fuerint mortuisq diuini honores
dilatis. Omitto qđ uarrodicit om̃s abeis mortuos exestimare manes deos & ꝓbat

Expanded text:
mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi essent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior esset numerus sepulcrorum propter maiorem numerum mortuorum. Sed hoc uidetur dolere, quod memoriae martyrum nostrorum templis eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos fuisse deos in templis, a nobis autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt uidere. ut non adtendant in omnibus litteris paganorum aut non inueniri aut uix inueniri deos, qui non homines fuerint mortuisque diuini honores delati sint. Omitto, quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat
Abbreviated transcription (Latin):
uel potius angeloꝵ bonorũ sed ꝑboneuo luntatis similitudinẽ quacũ illis sumꝰ. e cũ
illis uiuimus ecũ illisdm̃ quẽcolunt colimus & sieos carnalib: oculis uidere non
possumꝰ. In quantũ autẽ dissimilitudine uoluntatis & fragilitate in firmitatis
miserisumꝰ. Intantũ ab eis longes umꝰ uitemerito non corporis loco ñenĩ quia in t̃ra
c̃ditione carnis habitamꝰ sed si in munditia cordist̃rena sapimus ñeis iungimur
cũ uerosaram᷑ ut quales ipsis simꝰ. fideillis int̃im ꝓpinquamꝰ si abillo nosfieri beatos
aegrptius cũ dolere tẽpus eẽuenturũ quo illa auferent᷑ ex aegrpto que fatet᷑
amultũ errantib: & in credulis & acultudiune religionis a uersis eẽ institutaiait
int̃ cetera tunc t̃ raista scissima sedis delubrorũ atq tẽplorũ sepulchroꝵ erit

Expanded text:
uel potius angelorum bonorum, sed per bonae uoluntatis similitudinem, qua cum illis sumus et cum uel potius angelorum bonorum, sed per bonae uoluntatis similitudinem, qua cum illis sumus et cum illis uiuimus et cum illis Deum quem colunt colimus, etsi eos carnalibus oculis uidere non possumus; in quantum autem dissimilitudine uoluntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumus, in tantum ab eis longe sumus uitae merito, non corporis loco. Non enim quia in terra condicione carnis habitamus, sed si inmunditia cordis terrena sapimus, non eis iungimur. Cum uero sanamur, ut quales ipsi sunt simus; fide illis interim propinquamus, si ab illo nos fieri beatos, Aegyptius, cum doleret tempus esse uenturum, quo illa auferrentur ex Aegypto, quae fatetur a multum errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta, ait inter cetera: Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit
Abbreviated transcription (Latin):
uina ns̃ lnẽñtĩ nec hit ptes int̃ homines & deos &prope su os pessinos accurpisi¬
mos mores & qđ homines qua uis ertantes & incredili & auersiacultu ac religionecdi¬
uina tam̃ eis sine dubio meliores s quosdesipsiarte fecerꝰ. R estat ut qd possta quã
demones possint uel quasibi beneficia prestando magis nocentesquia magis decipi¬
entis ue la b arte malefaciendo nec tam̃ qđ lib& hoꝵ nisiquando ꝑmittunt᷑ alta
& secre tadĩ prouidentia ñ autẽ tãquã medii interhomines & deos ꝑamicitiã dec&
multũ apud homines ualeant. hi enĩ dusbonis quos scõs angelos nos uocamꝰ ratio¬
nales quecreaturas . scae cȩlestis habitationis si ue sedes siue dominationes siue
principatus siue potestates amicieẽ omnino ñ poss a quib: tã longe abs animi
affectione qũã longe abs̃ auirtutib: uitia & abonitate malitia nullo modo igit᷑
ꝑdemonũ quasi ꝑdietatẽ ambiendũe & beniuolentiã seubeneficientiã deorum

Expanded text:
omines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentia, non autem tamquam medii inter homines et deos per amicitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bonis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque creaturas sanctae caelestis habitationis siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates, amici esse omnino non possunt, a quibus tam longe absunt animi affectione, quam longe absunt a uirtutibus uitia et a bonitper daemonum quasi medietatem ambiendum est ad beneuolentiam seu beneficentiam deorum
Abbreviated transcription (Latin):
tes mimis enistultuẽ crederedeos quosfecer homines plusualere apiuienie qustterer
ds̃ quã ualent ipsi lomines quosidẽi psefecitds. Bemonu quippe sinulac startet
impia onligatus ab homine factusẽds̃ sedtali homm nomn homini quals crgniste
dsi quẽ ñ facene homo nisierrans & incredulus & auersus a uerodoꝰ por rosidemnone eilta
colurt̃ intẽplis partẽ nescio qũã imaginib incditi: hoce iusibilbo simulaor nesgei

Expanded text:
tes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quos fecit tes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quos fecit Deus, quam ualent ipsi homines, quos idem ipse fecit Deus. Daemon quippe simulacro arte inpia conligatus ab homine factus est deus, sed tali homini, non omni homini. Qualis est ergo iste deus, quem non faceret homo nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo? Porro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
ipse eaque nolebat & dolebat auferri non a prudentib: & fidelib: & religi¬
osis. sed aberrantib: & incredulis & acultu diuine religionis auersis eẽ instituta
miris modis coactusẽ Confiteriqui quã uis eos apell& deos tam̃ cũ dicit a talib:
hominib: factos quales eẽ utiq: ñ debemꝰ uelit nolit ostendit colendos ñ eẽ abeis
&iam de monstrans ipsos hommes qui eos fecer̃ sibim& inportasse uteos habe¬
rent deos quiñ erantdĩ. uerũ ẽ quippeillud ꝓpheticũ si faci& homodeos & ecce
ipsi ns̃ di. Deo sergotales taliũ deos artefactos a talib: cũ appellasre hermes ideidolis
demones perante nescio qũ cupiditatũ suarũ uinculis inlieatos cui ppella refa¬
sit inc̃uemens ab surdũ q monstrauimꝰ. Vt ipsieñt interptos & int̃cessores hntcdeĩ
quos feitds o homines quos idẽ fecitdeus hinc ad ferentes ueta indemunera rtteren¬

Expanded text:
ipse ea, quae nolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiipse ea, quae nolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modis coactus est confiteri. Qui quamuis eos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, uelit nolit, ostendit colendos non esse ab eis,etiam demonstrans ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet inportasse, ut eos haberent deos, qui non erant di. Verum est quippe illud propheticum: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di. Deos ergo tales, talium deos, arte factos a talibus, cum appellasset Hermes, id est idolis emones per artem nescio quam cupiditatum suarum uinculis inligatos cum appellaret faurdumque monstrauimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idem fecit Deus; hinc adferentes uota, inde munera referen
Abbreviated transcription (Latin):
immolant gentes demomis immolant & nondõ nolo uos socios fieri demomorũ
Post hano ergo captiuitatẽ quahomines a malignis demonib: tenebant᷑ dilomꝰ
aedificatur inomniterra. Vndetitulũ psalmꝰ illeaccepit ubidicit᷑. Canta¬
tedño canticũ nouũ cantatehõ om̃isterra. Cantate dño benedicite nom̃ eꝰ
beneñ tiate dediẽ ex die salutare eius In omnib: populis mirabiliaeius. Qm̃
magnus dñs & laud abilis mis terribilis c̃ suꝑ om̃s deos. Quia om̃s diigentiũ de mo¬
nia dñs autẽ celos fecit. Quiergo doluit uenturũ fuisse tẽpus quo auferetur
cultus idolorũ & ineos quicolerent dominatio demonioꝵ malo spũ instigat᷑
sẽꝑ uolebat istã captiuitatẽ manere quãtrans acta psalmꝰ canit aedificate
domũ inomniterra. preñtiabat illa hermes dolendo preñtiabat & poeta
gaudendo & quia sps uictor est. qui & ꝑscõs ꝓphetas canebat &iã hermes

Expanded text:
immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemoniorum. immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua homines a malignis daemonibus tenebantur, Dei domus aedificatur in omni terra; unde titulum ille psalmus accepit, ubi dicitur: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis teram eius, in omnibus populis mirabilia eius; quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quia omnes di gentium daemonia, dominus autem caelos fecit. Qui ergo doluit uenturum fuisse tempus, quo auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum in omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dolendo; praenuntiabat haec propheta gaudendo. Et quia Spiritus uictor est, qui haec per sanctos prophetas canebat, etiam Hermes
Abbreviated transcription (Latin):
aedificabatur postcaptiuitatẽ aedificatur enĩ domus drĩo ciuitas dĩ quȩ est
scã aecclesia In omni terra posteã captiuitatẽ qua illos homines dequibus
credentib: indm̃ tã qua lapidib: uiuis domus aedificatur captos de monia pos¬
sidebant : Neque enĩ quiadeos homo faciebat. Idõ ñ ab eis possidebatur ipse
qui fecerat quando in eoꝵ societatẽ colendo traducebatur societatẽ dico ñ idoloꝵ
stolidorũ sedeuer sutorũ de momorũ nã quids̃ idola nisi qđ eadẽ scriptura dic̃
oculos habent & ñ uidebunt & quicquidtale demateriis scilic& a fabre effigi¬
atis tam̃ uita sensus quaecarentib: dicendũ fuit sed inmundisps̃ eisdẽ simula¬
chris arte illanefaria conligati. cultorũ suoꝵ animas in suã societatẽ redigen¬
do miserabilit̃ captiuauer̃. Vnde dicit apłs. scimus quia nihilẽ idolũ sed que

Expanded text:
aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino ciuitas Dei, quae est aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post eam captiuitatem, qua illos homines, de quibus credentibus in Deum tamquam lapidibus uiuis domus aedificatur, captos daemonia possidebant. Neque enim, quia deos homo faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
legib: iubeant᷑ auferri. Confitet᷑ tam̃ atq: ex primittausas quarea distã ꝑuentũ
sit dicens ꝓauossuos multo errore & incredulitate & animũ ñ aduertendo adcul¬
tũ religionẽ quȩ diuinã inuenisse hanc artẽ quafacerent deosnos quido port&
dicerẽ uel potius quidagere nisi quantas possumꝰ gratias dnõdõ nr̃o qui& contra¬
ruscausis quã institatas abstulit. Nã qđ instituit multitudo erroris abstulit
uia ueritatis qđ instituit incredulitas abstulitfides qđ instituit acultu reli¬
giones diuine auersio abstulit adunũ uerũ dia scm̃q conuersio neo insola aegr pto
quã solã inisto plangit demonũ sp̃s sed in omni terra que cantatd nõ canticũ nouũ
sicut uere sacrȩ & uere ꝓphetice littere p̃ ñtiar̃ ubiscriptũ ẽ. Cantate dño can¬
ticũ nouũ. cantate dnõ om̃isterra Titulus quippepsalmi huiẽ quandodomus

Expanded text:
legibus jubeantur auferri; confitetur tamen atque exprimit causas, quare ad ista perventum legibus jubeantur auferri; confitetur tamen atque exprimit causas, quare ad ista perventum sit, dicens proavos suos multo errore et incredulitate, et animum non advertendo ad cultum religionemque divinam invenisse hanc artem qua facerent deos: nos quid oportet dicere vel potius quid agere, nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostriis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit daemonum spiritus. sed in omni terra, quae cantat Domino canticum nouum, sicut uere sacrae et uere propheticae litterae praenuntiarunt, ubi scriptum est: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titulus quippe psalmi huius est: Quando domus
Abbreviated transcription (Latin):
artẽ quaefficerent deos quid mirũ si & ars detestanda quicquid fecit auersa are¬
ligione diuina aufert᷑ religione diuina cũ uerita sem̃ dat errorẽfides redargu¬
it incredulitatẽ conuersio corrigit auersionẽ. Sieni tacitis causis dixiss& pauossuos
inuenis seartẽ qua facerentdeos nr̃m fuit utiq siquidpiũ rectũ que saperemꝰ ad¬
tendere & uiderene qua qũa illos ad hanc artẽ ꝑuenturos fuisse qua homodeos fac̃
sia ueritate ñ ab errarent. Siea quedõ dignas̃ crederent. Sianimũ aduerterent
adcultũ religionẽ quȩ diuinã. Et tam̃ sicausas artis huiꝰ nos diceremꝰ multũer¬
rorẽ hominũ & incredulitatẽ & animierrantis atq: infidelis adiuina religione
auersionẽ . Vtcũq ferenda e ẽt̃ inpudentia resistentiũ ueritati Cũ uerd idẽ ipse
qui potestatẽ huiꝰ artis suꝑ om̃a cetera miratur in homine qua il lideos facere conces¬

Expanded text:
artem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a reartem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a religione diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere conces
Abbreviated transcription (Latin):
quo modoite confessusẽ qm̃ inquit prtauinr̃ mult uerrabant cirta deo rationẽ
ineredulie ñ ani aduertentes ad cultũ religiones diunã inuener artt̃ quae¬
fuerent deos nũquid ñ saltĩ medio ert̃ eosdix errasse ut hanuarte inaeturent
faciendi deos autcontentus fuit dicere errabant nisiandere & dicert multũ
errabant. Ist eereo multus erior & incredulitas & ns am̃ ad uerteriũ adcultũ
religionẽ que diurã inuenit artẽ quaefficer& deos. Ettam̃ qđ mult userior¬
ei ineredulitas eũ acultu acreligionediuma auersio amimi inuenut ussie ro¬
No
uarte facer& deos hocdol& uirsapiens tã quã religionẽ diuinã uenturo certe tempore
auferri. Videsin & iuidiuma maiorisuoꝵ errorẽ p̃teritũ ꝓdere &ui diabo lica poe¬
nã demonũ futurã dolere compellitur. Sienĩ praauieaꝵ multũ errando Cirtadec&
rationẽ incredulitate & auersioneanimi acultu acreligione diuina inuenert̃

Expanded text:
circa deorum rationem increduli, et non animadvertentes ad cultum religionemque divinam, invenerunt artem qua efficerent deos. Numquidnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem invenirent faciendi deos; aut contentus fuit dicere, Errabant, nisi adderet et diceret, Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animadvertentium ad cultum religionemque divinam, invenit arteet incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tos quibus confalebant ad amorẽ illius a quo & ipsitales fierent. accendebant.
Nãq neppt̃ huma nãgloriã bomeeñt docuerateos magist̃ illoꝵ dicens. Cauete face¬
reustitaã uram corã hominib: utuidea mmi ab eis alioquin mercedẽ ñ habebitis apud
patrẽ urm̃ qui incelis ẽ. Sed rursus ne hoc ꝑuerse intellegentes hominib: placere meni¬
erent mm̃q ꝓdessent latendo qđ bonis dẽmonstrans quofine in notes ceredeberent.
Luceant in quid operaura corã homiib: ut uideantbona facta ur̃ã. & glorificent patrẽ¬
urm ꝗ incelisẽ Nonergo utu idea mini abeis idẽ hao lntentione uttos aduos conuerti
uersifiant qđ estis. hoc secutis martires quisceuolas & curtios & decios ñ sibi inferendo
poenas
sea ihnlatas ferendo ẽ urtute uera qm̃ uera piaeten  ee lmnuneramalagula¬

Expanded text:
eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis aput patrem uestrum, qui in caelis est. Sed rursus ne hoc peruerse intellegentes hominibus placere metuerent minusque prodessent latendo, quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent: Luceant, inquit, opera uestra coram hominibus, ut uideant bona facta uestra et glorificent patreui in caelis est. Non ergo ut uideamini ab eis, id est hac intentione, ut eos ad uos conuerti uersi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaeuolas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute uera, quoniam uera pietate, et innumerabili mul
Abbreviated transcription (Latin):
amor ut dns dicer& quomodo potestis crederegloriã ab inuicem expectantes & gloriã
quae aslodõ ẽ ñ querentes itẽ de quibusdã qui intũ credider̃ & uerebant᷑ palã cfiteri
pud quosq: inꝓbant᷑. Verũ &iã sumȩ decestationis habebant᷑ tenentes qđ audierant
abono magistro eodẽq medico m̃tiũ siquis me negauerit corã hominib: negabo eũ
corã patremeo qui incaelis ẽ uel cora angelis dĩ. Int maledicta & obꝓbria. int̃ grauis¬
simas ꝑsequutiones crudelesq: paenas ñs̃ deterriti ap̃dicatione salutis humanȩ tan¬
to fremitu offensionis humane & qđ eos diumna facientis atq: dicentes diuine que
uiuentes debellatis quodã modo cordib: duris atq: introducta paceiustitiae ingens
eam quoq ipsã ad dĩgloriã referentes . Cuius gratia taleserant isto quoq: eofomite

Expanded text:
amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, put quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iustitiae ingens eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ enĩ destudiis talib: loqueretur quȩ utiq sectandas̃ fine ui riboni ñ uentositate
laudis humanȩ hanc intulit uniuersalẽ generalẽq sententiãbonos alit artes
om̃sq: accendunt᷑ ad studia gloriae iacentq: ea sẽꝑ que apud quosq: in ꝓbantur
huic igitur cupiditati melius resistit᷑ sinedubitatione quã ceditur. Tanto enĩ quisquis ÷
dõ similior quanto & ab hac inmunditia mundior quȩ in hacuita & sin funditusera¬
dicat᷑ excorde. Quia &iã bene proficientes animos tẽptareñ cessat saltuncupiditas
gloriae superetur dilectioneius titiae ut si alicubi iacentq: apud quosq: in probantur.
sibonasiretas e iã ipse amor hiumanȩ laudis erubescat eccedat amoriueritatistã
enĩ ẽ hoc uitiũ inimicũ piȩfidei simaior incordesit cupiditas gloriae qũ adi timor uel

Expanded text:
Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque ea semper, quae aput quosque inprobanturHuic igitur cupiditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae aput quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel