comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seds homo decaelo celestis: Qualis t̾renus.
tales et terreni: Etqualis caelistes tales
& caelestes: Etquomodo induimus ima¬
guiem terreni: induamur & imaginem
eus qui decaelo est: Quid adhoc dici
potest. linaginem ergo caelestis homi¬
nis. nunc ex fide portamus. habituri
in resurrectione quod credimus: imaginẽ
autem terreni hominis: ab ipso exordio
humanae generationis indumus:
ic occurrit alia quaestio. quomodo
camur. quod in adam prius cramus:
Quam quã enim multa non inpristinum.
sed in melius renouentur : ab inferiore
tamen statu quam quo erant antea
renouantur: Unde ergo ille filius mor¬
tuus erat et reuixit. perierat & inuen¬
tus est. Unde illi profertur stola pͥma.
si non inmortalitatem recipit. quam
ꝑdidit in adam. quomodo autem
perdidit in mortalitatem. si corpus
habuit animale: neq enim animale
corpus sed sp̃itale erit: cumcorrupti¬
bile hoc induetur incorruptionem.
& mortale hoc induetur inmortalitatẽ:

Expanded text:
secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. quid dici potest ad hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurrit alia quaestio, quomodo camur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab intamen statu, quam quo erant antea, renovantur. Unde ergo ille filius mortuus erat, et revixit; perierat, et inventus est : unde illi profertur stola prima, si non immortalitatem recipit, quam perdidit Adam! Quomodo autem perdidit immortalitatem, si corpus habuit animale? Neque enim animale corpus, sed spirituale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem .
Abbreviated transcription (Latin):
recipimus quod in illo ꝑdidimus. sed
tantomelius. quanto sp̃itale animal
preponendũ est : quando erimꝰ ȩqulls
angelis dĩ: Sed angeli possunt alis
ex iusticia p̃poni: Num quid & donul
Sequo tamen dictum. ẽ.: minorasti cum
paulominus abangelis: Unde nisi ꝓpter
carnis infirmitatẽ quã sumpsit ex uirgi¬
ne formã serui accipiens. inqua moriens¬
nos a seruitute redimeret: sed quidhinc
diutius disseramus.: non enim obscura
taest apostoli sententia dehac re: Qui
cum uoluisset adhibere testimonium
quo probaret esse corpus animale. non
tam desuo uel decuiusquã hominis corpo¬
re quod in presenti uidebatur. quam
dehoc ipso scripturae huius loco recoluit.¬
& adhibuit dicens: Si est corpus anima¬
le: est &e sp̃itale: Sic & enim scriptum ẽ.:
Factus ẽ primus homo adam in animam
uuentem. nouussimus adam in sp̃m̃
uuificantem: Sed nonprimũ quod spi¬
ntale est: sed quod animale. postea spiri¬
tale: Pruus homo deterra terrenus

Expanded text:
recipiemus, quod in illo perdidimus, sed recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus;
Abbreviated transcription (Latin):
LIT
fieri poss& : uerum etiam ut ita eum fie¬
ri necesse esset: Tamenim nonfecit ds̃
contra causam quam sinedubio uolens
prestitu it: quã contra uoluntatẽ suã
non facit: Si autẽ non omnes causas
increatura primitus condita prefixit.
existarum quas creauit necessitate pen¬
dentes: non tamen possunt esse con¬
trariȩ quas in sua uoluntate seruauit.
illis quas sua uoluntate instituit: quu
dĩ uoluntas non potest sibi esse contr¬
ria: Istas ergo sic condidit. ut ex illis
esse illud cuius causae sunt possit
sed nonnecesse sit: illas autẽ sic abs¬
condit. ut exeis esse necesse sit hoc
quod existis fecit ut esse possit:
Solet item quaeri. utrum animale cor¬
pus prius homini formatũ sit elimo
quale nunc habemus: non sp̃itale.
quale resurgentes habebimus: Quã¬
quã enim hoc in illud mutabitur. sem¬
natur enim corpus animale surget
corpus spiritale : tamen quid prius
homini factum sit ideo disceptatur.
quia sianimale factum est: non hoc

Expanded text:
ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ita potius futura sunt sicut ibi sunt
ubi qui pręscit fallinon potest: Nam
futura dicitur senectus in iuuene. sed
tamen futura non est: si ante moritu¬
rus est: Hoc autem itaerit: sicut se
habent aliae causae. siue mundo con¬
textȩ. siue indi prescientia reseruatie.
N am scđm quasdam futurorum causas
ante constitutionem mundi se facturum¬
finiturus uitam. quando finut uitã:
quia & si oranti concessum est: etiam

Expanded text:
ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secundum quasdam futurorum causas ante constitutionem mundi se facturumfiniturus uitam, quando finiuit uitam. quia etsi oranti concessum est, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenali. uel iuuctutis incorpore pueri¬
li: neq enim oculis cernitur sicut ipsa
inpuero pucritia. sicut iuuentus in iuue¬
ne: sed alia quadam notitia colligitur.
inesse innatura quiddam latens. quo
educantur in promptu numeri occulti.
uel iuuentutis apueritia. sed senectu¬
tis aiuuentute: Occulta est ergo ista
ratio. qua fit ut hoc esse possit : sed oculil:
Menti autẽ : non est occulta: Utrũ autẽ
hoc etiam necesse sit: omnimodo nesci¬
mus: E tillam quidem quafit ut esse
possit: esse innatura ipsius corporis
nouimus illam uero qua fit ut necesse
sit: manifestum . ẽ. illic non esse. sed
fortassis in mundo est: ut necesse sit
istum hominẽ senescere: Si autem nec
inmundo est: indõ est: hoc autem
necessccrio futurum. ẽ. quod ille uult:
et ea uere futura sunt. quae ille p̃sciuit:
Nammulta scđm inferiores causas futura
sunt. sed si ita  & inp̃scientia dĩ : uere
futura sunt: Si autẽ ibi aliter suntii:

Expanded text:
iuuenali uel iuuentutis in corpore pueriiuuenali uel iuuentutis in corpore puerili; neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentutis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit, ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta . utrum autem hoc etiam necesse sit, omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit; istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est, quod ille uult, et ea uere futura sunt. quae ille praesciuit; nam multa secundum inferiores causas futura sunt. sed si ita sunt et in praescientia dei, uere fut
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ibi posuit possibilitatis: ut homo
set id est ut id quoq ibi esset. quia & sic
& sic posset. unum autem ipsum modum
quo erat facturus in sua uoluntate serua¬
uit. cũ mundi constitutioni contexuit:
nanfestum est etiam sic non factum esse
hominẽ contra quod erat in illa prima
conditione causarum. quia ibierat etiam
sic fieri posse : quamuis non ibi erat
ita fieri necesse esse: hoc enim non erat
in conditione creaturae. sed inplacito erea¬
toris : cuius uoluntas rerum necessitas¬
et: Nam et nos procaptu infirmitatis
humane. iam in ipsis rebus tempore
exortis possumus nosse quid incuiusq
natura sit quod experimento ꝑceperimꝰ.
sed utrum etiam futurum sit ignoramꝰ:
t quippe innatura huius uerbi gratia
iuuenis ut senescat: sed utrum hoc sit
etiam indĩ uoluntate nescimus: Sednec
innatura eẽt : nisi indĩ uoluntate prius
fuissee. qui condidit omuia: ł t utiq.
occulta ratio est senectutis incorpore

Expanded text:
tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo set, id est, ut id quoque ibi esset. quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit, manifestum est etiam sic non factum esse hominem contra quam erat in illa prima conditione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse . hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis, ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
Uerumtam̃ sic factus.ẽ. homo: quẽ admo¬
dum illae primae causae habebant᷑ ut
fieret primꝰ homo: quem non ex parent¬
bus nasci quinulli praecesserant. sed de
limo formari oportebat. scđm causalẽ
rationẽ inqua primitus factus erat:
N am si aliter factus est: noneum ds̃ in
illorum sex dierum operibus fecerat
inquibus cumdicitur factus : ipsã cali
utiq fecerat ds̃. qua erat suo temport
homo futurus. & scđm quam fuerat
abillo faciendus : qui simul & consum¬
mauerat in choata ꝓpt̃ perfectionem
causalium rationũ. et inchoauerat consum¬
manda propter ordinem temporum:
Siergo inillis primis rerum causis quas mun¬¬
do primitus creator inseruit. nontantum
posuit quod delimo formaturus erat
homi nẽ. sed etiam quem admodum for¬
maturus. utrũ sicut inmatris utero an
informa iuu en ili: proculdubio sic fecit:
ut illic praefixerat: Neq enim: contra dis-¬
positionem suam faceret: Si autem uim

Expanded text:
Uerum tamen sic factus est homo, quemadmoUerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum formaturus. utrum sicut in matris utero, an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam faceret. si autem uim
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta nascentia uel fruticum uel
animalium. insuis conformationib
atq incrementis sua prodiuersitate
generum. diuersa spacia ꝑ agerent
temporum: an ut quem ad modum
creditur factus adam sine ullo
ꝓgressu incrementorum uirili etat.
continuo formarentur: Sedcur non
utrumq illas credimus habuisse. ut hoc
ex eis futurum esset quod factori pla¬
cuisset: sienim illo modo dixerimus.
incipiet contra ipsas factum uideri. non
solum etiam illud deaqua uinum:
sed &e omnia miracula quae contra natu¬
rae usitatum cursum fiunt : Si autẽ
isto modo: multo erit absurdius. istas
ipsas cotidianas naturae formas etspecus
contra illas primarias omniũ nascentiũ
causales rationes. suorum temporum
per agere spacia: Restat ergo ut ad
utrumq modum habiles create sint
siue ad istum quo usitatissime tẽporalia
transcurrunt. siue adillum quo rara
et mirabilia fiuint: sicut dõ facere
placuerit. quod tempori congruat.

Expanded text:
cuncta nascentia uel fruticum uel cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum, sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo, ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum, quo usitatissime temporalia transcurrunt, sine ad illum, quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit, quod tempori congruat.
Abbreviated transcription (Latin):
paulitim erumpentẽ. acq unei gran
descente uinum fat. maturumq dulces¬
cat. quod adhuc feruescat expręssum.
& quadam uetusttcte firmatum adusum
bibendi utilius iocundiusq per ueniat:
num ideo dñs lignum quaesiuit. aut
terram. aut has temporum moras. cum
aquam miro compendio conuerait in
uinum. et tale uinum quod ebrius etiã
conuiua laudaret: numquid adiuto¬
rio temporis. eguit conditor temporis:
Nunne certis dierum numeris suo cuiq
generi a commodatis. omnis natura
serpentium coalescit. formatur. nascit᷑.
roboratur:: Num expectati sunt hii
dies. ut indraconem uirga conuertere¬
tur demanu morsi & aaron: nec ista
cum fiunt. contra naturam fiunt.
nisi nobis: quibus aliter naturae
cursus innotuit. non autem dõ. cui
hoc est natura quod fecerit: Quacri aut̃
merito potest. causales illae rationes
quas mundo indidit. cumprimũ simul
omnia creauit. quo modo sint institutȩ:
utrum quem admodum uidemus

Expanded text:
paulatim erumpentem atque . in paulatim erumpentem atque . in descente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod etiam ebrius conuiua laudaret? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num expectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ in utero nouite: ut illud tantum pro¬
prium habuerit adam quod non expa-¬
rentibus natus est. sed factus exterra.
eotamen modo: ut in hoc ꝑficundo. &
peraetates augendo. hii temporum
numeri complerentur: quos naturae
humani generis attributos uidemus:
Anpotius hoc non est requirendum:
utrum libet enim fecerit. hoc fecit qđ
dm̃ & omnipotentẽ et sapientem posse
ac facere congruebat: ita enim certas
temporum leges generibus qualitati¬
busq rerum inmanifestum ex abdito
ꝓducendis attribuit: ut eius uoluntas
sit super omnia: potencia quippe sua
numeros creaturae dedit: non ipsam
potentiam eisdem numeris alligauit:
Nam sp̃s eiꝰ ita faciendo mundo super¬
ferebatur: ut et facto suꝑferatur. non
corporalib locis. sed excellentia potes¬
tatis: Quis enim nescit aquã concretam
terrae cum ad radices uitis uenerit duci
insaginam ligni illius. atq in eosume¬
re qualitatem qua in uuam procedat

Expanded text:
rem in utero, noui te; ut illud tantum prorem in utero, noui te; ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut hoc proficiendo et per aetates augendo hinumeri complerentur, quos naturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. nisiquod ipse adimaginem dĩ creatꝰ
est: nec tamen hoc scđin corpus : sed
scđ̾m intellectum mentis. dequopost
loquemur : quãquã & inipso corpore
habeat quandam ꝓprietatem quae hoc
indicet. quod erecta statura factus est.
ut hocipso ammoneretur. non sibi ter¬
rena esse sectanda. uelut pecora quorũ
uoluptas omnis exterra est: unde in
aluum cuncta prona atq prostrata sunt:
Congruit ergo et corpus euis animae
rationali. non scđm liniam̃ta figurasq
incaelum erectum est adintuenda quȩ
incorpore ipsius mundi superna sunt
sicut anima rationalis in ea debet erigi.
quae inspirit᷑alibus natura maxime
cacellunt. ut quae sursum sunt sapiat.
nonquae super terram: Sed quomodo
eum fecit dĩ delimo terrae: utrum repen¬
te in aetate perfecta hoc ẽ. uirili atq
iuueli. ansicut nuncusq format inute¬
ris matrum : Neq enim alius haec facit:
quam ille qui dixit: priusquã te forma-¬

Expanded text:
re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque in caelum erectum est ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationalis in ea debet erigi quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae, utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum ? neque enim alius haec facit quam ille qui dixit: priusquam te forma
Abbreviated transcription (Latin):
si non intellexerit ut bene agat: eisdem
ipsis petoribus quibus p̃latus. ẽ. cõparabitus
Sic enim  scriptum est : homo in honore
positus non intellexit. comparatus. ẽ pero¬
ribus insensatis. etsimilis factus. ẽ. eis
Nam & pecora ds̃ fecit: sed non adiasił¬
suam: Nec dicendum. ẽ. hominẽ ipse
fecit: pecora uero uissit et facta sunt:¬
ł thunc enim et illa: ꝑ uerbum suũ fere
per quod facta sunt omĩã: Sed quia idem
uerbum et sapientia et uirtus eius est.
dicitur & manus eius. non uisibile men¬¬
brum. sed defaciendi potentia: Nam hȩc
eadem scriptura quae dicit quodds̃ ho¬
minẽ delimo terrae finxerit. dicit
etiam quod bestias agri de terra finxerit:
quando eas cum uolatilib caeli adduxit
ad adam. ut uideret quid ea uocaret:
Sic enim scriptum est: & finxit ds̃ adhuc
deterra om̃i bestias: Si enim et hominẽ
de terra. et bestias deterra. ipse formauit:
quid habet homo excellentius in hac

Expanded text:
si non intellexerit ut bene agat, eisdem si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, comparabitur. sic enim et scriptpositus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis, et similis factus est eis. Nam et pecora Deus fecit, sed non ad isuam. Nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit, et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam haec eadem scriptura, quae dicit, quod deus hominem de limo terrae finxerit. dicit etiam, quod et bestias agri de terra finxerit. quando eas cum uolatilibus caead Adam, ut videret quid ea vocaret. Sic enim scriptum est; Et finxit Deus adhuc de terra omnes bestias. Si ergo enim et hominem de terra et bestias de terra ipse forquid habet homo excellentius in hac
Abbreviated transcription (Latin):
cur et uoc ꝓferuntur: Nonlic autẽ
loquitur ds : nisi cum perereaturam cor¬
poralem loquitur. sicut abrahę. sicut
morsi: sicut pernubem defilio suo: Ante
uero omnẽ creaturam. ut esset ipsa creatura
eo uerbo dictum est: quod in principio ert
ds̃ apud dm̃: Et quia omnia ꝑ ipsum facꝰ¬
ta sunt. & sine ipso factum est nihil: utiq
& homo peripsum factus est, Certe eni
caeluni uerbo fecit. quia dixit etfactum est
scriptum ẽ. tam̃: et opera manuũ tuarum
sunt caeli: Et dehoc imo quasi fundo
mundi: scriptum est: qm̃ ipsius est mar
et ipse fecit illud. et aridam manus eius
finxerunt: Nonigitur hoc inhonorem
hominis deputetur. uelut cȩtera dĩ diue¬
rit et facta sint: hunc autẽ ipse feterit.
aut uerbo cȩtera : hunc autẽ manibus
fecerit: Sed hoc excellit in homine quia
hoc quod ei dedit mentẽ intellectualem
qua prȩstat pecoribus: Vnde iam supeno¬
re loco disseruimus: in quo honore postꝰ

Expanded text:
tur et uoce proferuntur. non sio autem tur et uoce proferuntur. non sio autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur, sicut Abrahae, sicut Mosi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est. scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: quoniam ipsius est mare et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit; sed hoc excellit in homine, quiapter hoc quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus
Abbreviated transcription (Latin):
eum fecerit ds̃ primum deterra corpus
eius. post etiam de anima uidehimus
siquid ualebimus: Quiꝰd enim manib
corporalib deus delimo finxerit homi¬
nẽ. nimiũ puerilis cogitatio est. ita ut
si hoc scriptura dixisset: magis eum
qui scripsit trans lato uerbo usum credere
deberemus. quam dm̃ talibus menbroꝵ
liniamentis determinatum. qualia uide¬
mus incorporibus nr̃is: Dictum. ẽ enĩ:
manus tua gentes disꝑdidit: & eduxisti
populum tuum in manu forti etbrachio
excelso: sed pro potestate et uirtute dĩ
positum huuis menbri nomen. quis
usq adeo desipit ut non intelligat.
nec illud audiendum . ẽ. quod non nulli
putant. ideo prȩcipuum dĩ opus hominẽ.
quia cętera dixit et facta sunt. hunc autẽ
ipse fecit: sed ideo potius quia hunc
adimaginẽ suam fecit: Nam illa quae
dixit et facta sunt: ideo sic scriptum est.
quia peruerbum eius facta sunt.
sicut per hominem hominib: dicipotu¬
it. uerbis quae temporaliter cogitan¬

Expanded text:
eum fecerit deus. primum de terra corpus eum fecerit deus. primum de terra corpus eius; post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determinatum, qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et bracchio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit ut non intellegat? nec illud audiendum est quod nonnulli putant ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit et facta sunt, hunc autem ipse fecit; sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporaliter cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
alia consummauit. alia inchoauit
sed eadem ipsa utiq aquibus indie sep¬
timo requieuit: ex his quae supradixi¬
mus clarum est: Consummasse qͥppe
ista intelligimus dm̃. cum creauit omĩa
simul. ita perfecte ut nihil ei adhuc
in ordine temporum creandum esset:
quod non hic abeo iam in ordine causa-¬
rum crea tum esset: inchoasse autem.
ut quod hic prefixerat causis : post im¬
pleret effectis: Proinde formauit ds̃
hominẽ puluerem terrae uel limum
terrae. hoc est depuluere uel limo terrae.
et inspirauit siue sufflauit in eius faciẽ
spm̃ uitae. et factus est homo in animã
uiuam: non tunc predestinatus. hoc
enim ante scł m in prȩscientia creatoris
net tunc causaliter uel consummate¬
inchoatus. uel inchoate consũmatus. hoc¬
enim a scło inrationib primordialibus
cum simul omĩa crearentur : sed creatus
intẽpore suo uisibilit̃ incorpore. inui¬
sibiliter in anima. constans ex anima
et corpore: lam ergo uideamus quomodo

Expanded text:
alia consummauit, alia inchoauit, alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique, a quibus in die septimo requieuit — ex his. quae supra diximus, clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum. cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum essequod non hic ab eo jam in ordine causarum creatum esset: inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis, post impleret effectis. Proinde formavit Deus hominem pulverem terrae, vel limum terrae, hoc est de pulvere vel limo terrae; et inspiravit sive insufflavit in ejus faciem spiritum vitae, et factus est homo in animam vivam. Non tunc praedestinatus; hoc enim ante saeculum in praescientia Creatoris: neque tunc causaliter vel consummateinchoatus, vel inchoate consuenim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in tempore suo, uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Iam ergo uideamus quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
N unc autem quia & consummata quodam
modo inchoata sunt ca ipsa quae consequen¬
tibus euoluenda temporibus. primitus
ds omnia simul creauit cumfaceret mun¬
dum: consuminata quidemꝰ nihil habent
illa iinaturis proprus quibus suorum
temporũ cursus agunt. quod non istis
ciusaliter factum sit. inchoata uero. qm̃
quaedam erant quasi semina futurorum
yscłi tractum. ex occulto inmanifestum
locis congrus exerendo: Ipsius etiam
lenpturae uerba satis ad hoc ammonendũ¬
insigniter uigent. siquis in eis euigilet:
Nam & consummata eadicit. & inchoata:
Nisi enim consummata essent: non scrip
tum ess&: & consumiata sunt caclum
quae fecit: Etbenedixit dĩ diem septimũ
et sc̃ificauit eum: Rursusq nisi inchoa¬
ta essent: non ita sequerentur: quia
illa die requieuit abomnib operibus
suis. quae inchoauit ds̃ facere: hic igi¬
tur siquis inquirat quomodo consum¬
mauit. et quomodo inchoauit. neq enĩ

Expanded text:
nunc autem, quia et consummata quodam modo et quodam nunc autem, quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa, quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod non in istis causaliter factum sit, inchoata uero, quoniam quaedam erant quasi semina futurorum per saeculi tractum ex oculto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonenduinsigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata; nisi enim contum esset: Et consummata sunt coelum quae fecit, et benedixit Deus diem septimum, et sanctificavit eum. Rursusque nisi inchoata essent, non ita sequeretur, quia: In illa die requievit ab omnibus operibus suis quae inchoavit Deus facere. Hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ pertinentia. quae usq nunc oꝑatis
S ed etiam ista secumgerunt tanquam
iterum seipla inuisibiliter in occulta
quadam ui generandi: quam ex traxerunt
deillis primordus causarum suarum.
inquibus crtato mundo cum factus est dies.
antequam inmanifesttm speciem sui ge¬
neris exorirentur: inserta sunt: Si enim
prima illa opera dĩ cum simul omĩa creauit
insuo modo perfecta nonessent: ea procul
dubio post adderentur quae illis perficien¬
dis defuissent. ut quaedam uniuersitatis
perfectio. ex utrisq constaret singulis qua¬¬
si semis: Uelut alicuius totius partes
essent: quarum conuinctione ipsum totũ
cuius partes fuerant compleretur: Rursꝰ
siita essent illa perfecta. sicut ꝑficiuntur
um suis quaeq temporibus in manifestas
formas actusq creantur. ꝓfecto aut nihil
exois postea pertempora fieret. aut hoc
feret : quod existis quaesuo quaeq iam
tempore oriuntur ds̃ non cessat operari:

Expanded text:
dei pertinentia, qua usque nunc operatur. dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamquam iterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur, deus non cessat operari.
Abbreviated transcription (Latin):
bus sic uiuentibus erat: In illa enim
prima conditione mundi cumds̃ omna
futurus. ratio creandi hominis. non
actio creati: Sed haec aliter inuerbodĩ
ubi ista non facta sed aeterna sunt: alit̃
in elementis mundi ubiomnia simul
facta futura sunt. aliter inrebus quae
scđm causas simul creatas. non iã simul
sed suoquoq tempore creantur. inquib
adam iamformatus exlimo et dĩ flau
animatus sicut fenum exortum. aliter
inseminibus inquib rursus quasi pri¬
mordiales causae repetuntur derebus
ductae quae scđm causas quas primum
condidit extiterant. uelut herba ex
terra. semen ex herba: inquib omib
ea iamfacta. modos et actus sui tempons
acceper̃: quae ex occultis atq inuisibi¬
libus rationibus quae increatura causa¬
liter latent. in manifestas formas na-¬
turasq ꝓdierunt: sicut herba exorta
superterram. et homo factus in anini
uiuam. & cętera huius modi : siue fr¬
tecta siue animantia. adillã operatĩ

Expanded text:
ibus erat sic uiuentibus. in illa enim ibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus crfuturus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus, sicut fenum exortum, aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem
Abbreviated transcription (Latin):
uersa corpora esse detrusas: apostolicȩ
non conuenire sententiae. cũ apertissime
dictum sit nihil egisse nondum natos
seu boni seu mali: ac perhoc alia questio
est. suo loco retractanda: quid depec¬
cato primorum parentum qui duo
soli fuer̃ generis humani contraxerit
uniuersa consp frsio Nihil tamen
talium meritorum habere potuisse
hominẽ antequã deterrae puluere
fictus essetAntequam suo tempore
uiueret: nulla quaestio est: Sicut
enim esau & iacob quos nondumnatos
dixit apostolus nihil egisse boni aut
mali nonposs mus dicere traxisse
aliquid meriti deparentibus. si nec ipn
parentes egissent aliquid boni aut
mali : nec genus humanũ peccasse in
adam. supse non peccasset adam. non
autẽ peccasset adam. nisi iam suo tẽpr
uiueret quo posset uiuere siue bene
siue male: ita frustra pecatum cius.
seu factum recte requiritur. cum adhue
in rebus simul creatis causaliter conditus
nec uita ꝓpria iam uiuebat. nec in parera¬

Expanded text:
uersa corpora esse detrusas, apostolicae uersa corpora esse detrusas, apostolicae non conuenire sententiae, cum apertissime dictum sit nihil egisse nondum natos siue boni siue mali. Ac per hoc alia quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere potuisse hominem, antequam de terrae puluere fictus esset, antequam suo tempore uiueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apmali , non possemus dicere traxisse aliqparentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parent
Abbreviated transcription (Latin):
accessu posset uiuere seumale seu
bene. ante uero nullomodo: non solum
priusquam in utero formaretur. sed
nec iã ibi formatus antequam natus:
Neq enim habet ullam cunctationẽ apłica
illa sententia degeminis in rebeccȩ ute¬
ro nondum agentib aliquid boni
aut mali: nec tamen frustra scriptum
est. nec infantem mundũ esse apeccato
cuius. ẽ. unius diei uita super terram:
Et illud inpsalmo: ego in iniquitatibus
conceptus sum: & inpeccatis mater
mea me in utero aluit et quod in adam
om̃s moriuntur: inquo om̃s peccauer̃:
N unc autẽ liquido tent̃amnus. quelibet
parentum merita traiciantur in prolem.
quaecumq gr̃ã dĩ antequã nascatur
quẽtue scĩficet: nec iniquitatem esse
apud dm̃. nec boni maliue agerequem¬
quam quod ad propriam personam per¬
tineat antequam natus est: illamq
sententiam qua non nulli putant alibi
peccasse magis minusq animas. et
ꝓdiuersorum meritis peccatorum indi¬

Expanded text:
accessu posset uiuere seu male seu accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud deum nec boni maliue agere quemquam, quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est, illamque sententiam, qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas et pro diuersorum meritis peccatorum in di
Abbreviated transcription (Latin):
enim nouerat hieremiã ds̃ priusquam
eum formaret in utero: dubitare fas
non est: apertissune quippe dicitꝰ
Priusquam te formarem in utero nouite:
Ibi autẽ illum nosset antequã ita formas¬
set. & si nrãe infirmitati assequi uel
difficile uel impossibile est. utrũ inali¬
quibus ꝓpinquiorib causis sicut leui
in lumbis abrahae decimatus. ẽ. an in ipso
adam in quo humanũ genꝰ tanquam
radicaliter institutum est. et ineo ipso
utrum iam cum delimo formatus esset.
an causaliter in his operibus factus quȩ
creauit omnia simul: an uero ante
omnẽ potuis creaturam sicut elegit
& p̃destinauit scõs suos ante mundi con¬
stitutionem. anpotius in omĩb prȩce¬
dentibus causis siue quas cõmemoraui.
siue quas non cõmemoraui priusquã
in utero formaretur : non arbitror
scrupulosius quaeri oportere. dũ modo
hieremiã costet exquo est in hac luce
aparentibus editus: exillo egisse uitã
propriam. qua grandescens aetatis

Expanded text:
enim nouerat Hieremiam deus, priusquam enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
semen quod ẽ super omnẽ terram.
habet inse fructum seminis seminals¬
cius ante omnẽ aeris sonum. ante omnẽ
carnis et nubis uocem. in illa summa eiꝰ
sapientia ꝑ quam facta sunt omĩa. non
quasi humanis auribus instrepebat: sed.
rebus factis rerum faciendarum causas
inserebat. & omnipotenti potentia futura
faciebat. hominẽq suo tẽpore formandũ.
intemporum tanquam semine uł tanquã
radice condebat. lindẽ condebat unde in¬
ciperent scła. ab illo condita qui. ẽ. ante
scła. Creaturae quippe aliae. ereaturas
alias: quaedam tẽpore. quaedam causis
p̃cedunt: Ille autẽ omnia quae fecit.
nonsolum excellentia qua etiam causarũ
ifeitor .ẽ: uerum etiam aeternitate prȩ¬
eedit: Sed dehoc oportunioribus. deinde
scrpturarum locis. fortassis plenius
disserendum est: nunc dehomine quod
ceptum ẽ. terminetur. ea moderatione
seruata : ut in profundo scripturae sensu.
magis p̃stemꝰ diligentiã requirendi:
quam affirmandi temeritatem: Quia

Expanded text:
semen, quod est super omnem terram, habet in se fructum seminis sateius ante omnem aeris sonum, ante omnem carnis et nubis uocem in illa eius summa sapientia, per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia
Abbreviated transcription (Latin):
homines nuptias suas fuisse furatos.
et antemixtos esse concubitu. quam
eos qui creauerat copulassoe: Quam
rem nomine ligni fuisse significatam.
unde prohibiti erant: donec oportuno
tempore iungerentur: quasi uero
in ea aetate facti esse credendi sunt.
ut expectanda esset maturitas puber¬
tatis. aut non illud tunc legitimum
esset. cum primum fieri potuisset:
Cum autem non potiusset: non utiq fie¬
ret: Nisiforte sponsa erat apatre tra¬
denda. & expectanda erat uotorum
solempnitas. & conuiuii celebritas. &
dotis estimatio. et conscriptio tabula¬
rum: Ridiculum istud est: Propter
quod arerum gestarum proprietate
discedat: quam suscepimus asserendã.
et quantum ds̃ donare uoluit asserui¬
mus: Illud magis mouet. si iam
spiritalis erat adam quamuis mente
non corpore. quomodo credere potu¬
erit quod perserpentem dictum est
ideo dm̃ prohibuisse nefructu ligni
illius uescerentur. quia sciebat eos
sifecissent futuros ut deos propter

Expanded text:
homines nuptias suas fuisse furatos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est; praeter quod a rerum gestarum proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus donave uoluit, adseruimus. Illud magis mouet, si iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter
Abbreviated transcription (Latin):
caelestes utiq potestates etiam inparadi¬
so uisibili factum esse credendum est.
ut per angelicum ministerium esset
illic ignea quaedã custodia: Nontam̃
frustra factum esse. nisi quia signifi¬
cat aliquid etiam despĩtali paradiso.
non est utiq dubitandum: Nontamen
ignoro quibusdam esse uisum. festina¬
tione peruertisse illos homines appe¬
titum scientiae boni et mali: & in ma-¬
turo tempore percipere uoluisse. quod
eisdilatum oportunius seruabatur
idq egisse temptatorem. ut preocupan¬¬
do quod nondum talibus congruebat.
offenderent dm̃. & ab eius rei utilitate
alienarentur. exclusi atq damnati:
adquam si suo tempore sicut ds̃ uole¬
bat accederent. possent ea salubrit̃
perfrui: hoc si forte lignum illud
non ad proprietatem ut uerum lignũ.
uera poma eius. sed ad figura uelint
accipere: habeat exitum aliquem rec¬
te fidei ueritatiq probabilem: Visum
est & quibusdam. duos illos primos

Expanded text:
caelestes utique potestates etiam in paradicaelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia; non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spnon est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos
Abbreviated transcription (Latin):
auita nonsolum quam fuerat si p̃ceptuĩ
seruasset cum angelis accepturus. sed
abilla etiam quam ducebat inparadiso
felici quodam corporis statu : seperari
utiq debuit aligno uitae. siue quod
exipso illi subsisteret felix ille ipse status
corporis. exre uisibili uirtute in uisi¬
bili: siue quod in eo esset & sacram̃tũ
uisibile in uisibilis sapientiae. alienan¬
dus inde utiq fuerat. uel iam moritu¬
rus. uel etiam tanquam ex cõmunica¬
tus: sicut etiam in hac paradiso id. ẽ.
aeccła. solent a sacramtis altaris
uisibilibus homines disciplina aecele¬
si astica remoueri: Et eietit adam & col¬
locauit eum contra paradisum uolupta¬
tis ł thoc significandi gr̃a f accumẽ.¬
sed tamen factum: ut contra paradisum
quo beata uita etiam sp̃italiter signifi¬
cabatur. habitar& peccator utiq in
miseria: Et ordinauit cherubin. &
flammeã rumpheã: quae uertitur
custodire uiam ligni uitae:  Hoc per

Expanded text:
a uita non solum, quam fuerat si praeceptum a uita non solum, quam fuerat si praeceptum seruasset cum angelis accepturus, sed ab illa etiam quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae, siue quod ex ipso illi subsisteret felix ille status corporis ex re uisibili uirtute inuisibili siue quod in eo esset sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae. alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. et eiecit Adam et collocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit cherubim et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per