comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potest. quã eos non respondere nisi acceptis constellationi¬
bus: In constellationibus autẽ notari pastes : quales tre¬
centas sexaginta dicunt habere signiferũ circulum
Motũ autẽ cȩli. perunãc horrẽ fieri in quindecim pccstibus.
Vt tanta mora quindecimpastes orianitur .: quantũ tenet
una hora quȩ pastes singulȩ sexagintaminutas haberedicun¬
tur. Minutas autẽ minut arũ : iamin constellationibus
dequibus futura p̃dicere sedicunt noninueniunt. Concep¬
tus autẽ geminorum qm̃ uno concubituefficitur testanti¬
bus medicis quorũ disciplina. multo c̃ cestior atque manifes¬
tior tamparuo temporis puncto contigit : ut induas minu¬
tas minutarũ nontendactur Vnde ergo ingeminis tantoc
diuersitas actionũ exeuentu & uoluntate Quos necesse
ẽ eandẽ constellationẽ conceptionalem habere : &amboꝵ
unã constellactionẽ darimathematico : tãquã unius homi¬

Expanded text:
potest, quam eos non respondere, nisi acceptis constellationipotest, quam eos non respondere, nisi acceptis constellationibus. In constellationibus autem notari partes, quales trecentas sexaginta dicunt habere signiferum circulum: motum autem coeli per unam horam fieri in quindecim partibus, ut tanta mora quindecim partes oriantur, quantam tenet una hora. Quae partes singulae sexaginta minutas habere dicuntur. Minutas autem minutarum jam in constellationibus, de quibus futura praedicere se dicunt, non inveniunt; conceptus autem geminorum quoniam uno concubitu efficitur, attestantibus medicis, quorum disciplina multo est certior atque manifestior, tam parvo puncto temporis contingit, ut in duas minutas minutarum non tendatur. Unde ergo in geminis tanta diversitas actionum, et eventuum, et voluntatum, quos necesse est eamdem constellationem conceptionalem habere, et amborum unam constellationem dari mathematico, tanquam unius homi
Abbreviated transcription (Latin):
mens enĩ humana deuisibilibus iudicans. potest agnoscere
omnibus uisibilibus. seipsam ẽe meliorẽ Quaetamencum
etiã seꝓpter defectũ profectũ in sacpientia fatetur. ẽe mu¬
tabilem : inuenit suprase. ẽe in cõmutabilẽ ueritatẽ. atq
ita adherens postipsam: sicut dictũ .ẽ. adhesit anima mea
postte : bectaefficitur intrinsecus. Inueniens &iam.
omniũ uisibiliũ creatorẽ atqued nm. non quaerens extriN¬
secus uisibilia quã uis calestia quȩ aut non inueniuntur
aut cũ magno labore frustrainueniuntur : nisi excorum
quaeforis sunt pulchritudine inueniatur astifex quiintus . e.
Et prius inanima superiores: deinde in corpore inferiores
pulchritudines operatur. Aduersus eos autẽ quinunc appel¬
lantur mathematici. uolentes actus nr̃os corporibus cȩles¬
tibus subdere: & nosuendere stellis: ipsumque pretium
quo uendimur a nobis accipere Nihilbreuius &uerius dici

Expanded text:
Mens enim humana de visibilibus judicans, potest agnoscere Mens enim humana de visibilibus judicans, potest agnoscere omnibus visibilibus se ipsam esse meliorem. Quae tamen cum etiam se propter defectum profectumque in sapientia fatetur esse, mutabilem, invenit supra se esse incommutabilem veritatem: atque ita adhaerens post ipsam, sicut dictum est, Adhaesit anima mea post te ; beata efficitur, intrinsecus inveniens etiam omnium visibilium Creatorem atque Dominum; non quaerens extrinsecus visibilia, quamvis coelestia: quae aut non inveniuntur, aut cum magno labore frustra inveniuntur, nisi ex eorum quae foris sunt pulchritudine, inveniatur artifex qui intus est, et prius in anima superiores, deinde in corpore inferiores pulchritudines operatur. 2. Adversus eos autem qui nunc appellantur mathematici, volentes actus nostros corporibus coelestibus subdere, et nos vendere stellis, ipsumque pretium, quo vendimur, a nobis accipere, nihil verius et brevius dici
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ : sedut ipsisciant quantũ in dm̃ dilectio proficerint.
qđ nisi temptactionibus quȩaccidunt. non plene ab homi¬
nibus agnoscitur et ipsũ temptat procopositũ.ẽ. qđ teoip¬
tcrisinit. Sic &cũdicitur nescire : aut procodicitur. qđ
non ad probat. id .ẽ. indisciplina et doc trinasua nonag¬
noscit. sicut dictũ ẽ. nesciouos aut proeo qđ utiliter
nescientes facit : qđ scire inutile ẽ: ideo bene accipitur.
& quod dictũ ẽ solumscire patrem : sic dictum ẽe quasi facit
filium scire. Et qđ dictum ẽ nescirefiliũ sicdictũ ẽẽ quia
facit nescire homines id ẽ non eis ꝓdit qđ inutiliter scirent
Vi Aduersus mathematicos. Non eos appellauerunt mathe¬
maticos ueteres quinunc appellantur : sedillos quitẽpo¬
rũ numeros motucaeli acsiderũ peruestigauer̃. Dequi¬
bus rectissi medicitur inscripturissc̃is Iterũ nechis de¬
bet ignosci Sienĩtantũ potuerunt scire. ut possent aesti¬
mare scłm : quomodo huius dñm non facilius inuenerunt. e

Expanded text:
s: sed ut ipsi sciant quantum in Domini dilectione profecerint; quod, nisi tentationibus quae accidunt, non plene ab hominibus agnoscitur. Et ipsum Tentat, pro eo positum est, quod tentari sinit. Sic et cum dicitur nescire, aut pro eo dicitur, quod non approbat; id est, in disciplina et doctrina sua non agnoscit, sicut dictum est, Nescio vos : aut pro eo quod utiliter nescientes facit, quod scire inutile est. Ideo bene accipitur, id quod dictum est, solum scire Patrem, si dictum esse quia facit Filium scire: et quod dictum est, nescire Filium, sic dictum esse quia facit nescire homines, id est, non prodit eis quod inutiliter scirentV. Adversus mathematicos. 1. Non eos appellarunt mathematicos veteres, qui nunc appellantur; sed illos qui temporum numeros motu coeli ac siderum pervestigarunt, de quibus rectissime dicitur in Scripturis sanctis: Iterum nec his debet ignosci. Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum; quomodo hujus Dominum non facilius invenerunt ?
Abbreviated transcription (Latin):
moss ecuita ad nõdõ .ẽ. Malorũ ergo poena quae adõ .ẽ ma¬
lũ ẽ quid ẽ malis. sed inbonis dĩoperibus .ẽ. Qm̃ iustũ. ẽ ut
malipuniant᷑ &utiq bonũ ẽ omne qđ iustũ ẽ¬

Expanded text:
Mors et vita a Domino Deo est . Malorum ergo poena, quae a Deo est, maMors et vita a Domino Deo est . Malorum ergo poena, quae a Deo est, malum est quidem malis; sed in bonis Dei operibus est, quoniam justum est ut mali puniantur, et utique bonum est omne quod justum e
Abbreviated transcription (Latin):
attingit qđ et sensibiledicitur sinein t̃missionẽ tẽporis cõmoue¬
atur si ne dubio utrũ quidẽ non .ẽ. incorporibꝰ. resussectionis
in corruptibilibꝰ. sed nunc eanullus nri corporis sensus attingit
nisi foste diuinitus talealiquid reuelactur. xII Loco ubi
titulus .ẽ sententia cuiusdã sapientis. non .ẽ. mea. sedquia ꝑme
innotuit quibusdã fratribꝰ. quitunc eas iustadiligentissime
consulebant & placuit eis internra eam scribere uoluer̃: est
autẽ cuiusdã fontei castaginensis dem̃te mundandoc: Aduiden¬
dũdm̃ qđ paganꝰ quidẽ scripsit sed xp̃i anꝰ. baptizatꝰ ẽ mostuis
II Utrũds̃ maliauctor non sit ubi uidendũ .ẽ. maleintellegat᷑
qđ diximali auctornon .ẽ. qui a omniũ quȩ sunt auctor ẽ Quia
inquantũ sunt in tantũ bona sunt. & ne hincputetur Nĩ ab illo
ee poenã malorũ quȩ utiq malũ ẽ. his quipuniunt᷑. sed hocita
dixi quẽ ad modũ dictũ .ẽ ds̃ mostẽ non fecit. cũ alibi scriptũ sit

Expanded text:
poris commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur. titulus est, Sententia cujusdam sapientis; non est mea: sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc a me ista diligentissime colligebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere voluerunt. Est autem cujusdam Fontei Carthaginensis, de mente mundanda ad videndum Deum, quod paganus quidem scripsit, sed christianus baptizatus est mortuus Utrum Deus mali auctor non sit. » Ubi videndum est ne male intelligatur quod dixi: « Mali auctor non est, quia omnium quae fecit auctor est: quia in quantum sunt, in tantum bona sunt; » et ne hinc putetur non ab illo esse poenam malorum, quae utique malum est iis qui puniuntur. Sed hoc ita dixi quemadmodum dictum est: Deus mortem non fecit ; cum alibi scriptum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
Multis modis habitũ dicimus. Vel habitũ animi. sicuti ẽ. Cuius¬
cumque disciplinȩ perceptio usu roborata atque firmatoc.
uel habitũ corporis secundũ quẽ dicimus alium alio. ẽe. luculen¬
tiorem &ualidiorẽ quȩ magis propriac habitudo dicisolet: uel
habitũ eorũ quȩ membris nr̃is ac cõmodantur extrinsccus: se¬
cundũ quẽ dicimus. uestitũ . calcatũ. armatũ. et siquid eius modi
ẽ in quibus omnibus. si generibus siquidem Nomen: hocductũ
ẽ. ab illo uerbo qđ ẽ habere manifestũ ẽ. In eare dicihabitum
queaccidit alicui. itauteã possit etiã non habere. Nã et doctri¬
na accidit animo. Sucus acroborcorporis et uestis atque arma
non dubiũ ẽ quod accidant mẽ bris nr̃is . Itaut et imperitus

Expanded text:
Multis modis habitum dicimus: vel habitum animi, sicut est cujuscumque disciplinae perceptio, usu roborata atque firmata; vel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse succulentiorem et validiorem, quae magis proprie habitudo dici solet; vel habitum eorum quae membris nostris accommodantur extrinsecus, secundum quem dicimus uestitum, calciatum, armatum et si quid eius modi est. in quibus omnibus generibus — si quidem nomen hoc dictum est ab illo uerbo, quod est habere — manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit alicui, ita ut iam possit etiam non habere. nam et doctrina accidit animo et sucus ac robur corporis et uestis atque arma non dubium - est quod accidant membris nostris, ita ut et imperitus
Abbreviated transcription (Latin):
audaci & cadacueri : sed becctis simus idhabeat ꝑtraenquillita¬
tẽ animi : audax ꝑtemeritatẽ cadauerquia et sensu om̃ia car&
Vequenon amandũ ẽ. non metuere: qm̃beati ẽẽ uolumus. neq
olũ amandũ : qm̃ audaces & inanimes ẽẽ nolumus: XXXUII

Expanded text:
audaci et cadaveri, sed beatissimus id habeat per tranquillitaaudaci et cadaveri, sed beatissimus id habeat per tranquillitatem animi, audax per temeritatem, cadaver quia omni sensu caret; neque non amandum est non metuere, quoniam beati esse volumus; neque solum amandum, quoniam audaces et inanimes esse nolumus. XXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi amorrerũ tracnseuntiũ metuat necesse ẽ. neaut amit¬
tat eascũ adeptus fuerit. aut non adipiscatur: Non cuitẽ
metuit nonergo cupit: Igitursi angitur a numidolore. re¬
cesse ẽ &iã metu angctur. Vm̃ quorũ malorũ presentiũ .ẽ.
anxietudo : eorũ ẽ. inminentiũ metus . metuautẽ car&. ergo
& anxietudine Itẽ silactatur : in aniterdehis rebus lȩtatur
quas potest amittere Quare metuat necesse .ẽ. neamittat
senullomodo metuit . Nullomodo igit᷑. lȩcatur inanit̃ XXX
trũ non aliud amandũ sit quã metucarerẽ. Siuitium . ẽ
non metuere : non .ẽ. amandũ. Sed nemobeatissimus metuit.¬
& nemobeatissimus inuitio .ẽ. Non ẽ itaque uitiũ non me tue¬
re aut audatia uitiũ .e. nonergo quisquis non metuit audax
ẽ quã quã om̃is qui audet non metuit. Itẽ cadauer omnenion
metuit. Qua propt̃. cũ cõmunesit non metuere beatissimo &

Expanded text:
nisi amor rerum transeuntium, metuat necesse est, ne aut amitnisi amor rerum transeuntium, metuat necesse est, ne aut amittat eas cum adeptus fuerit, aut non adipiscatur. Non autem metuit: non ergo cupit. Item si angitur animi dolore, necesse est etiam metu agitetur: quoniam quorum malorum praesentium est anxietudo, eorum est et imminentium metus. Metu autem caret: ergo et anxietudine. Item si laetetur inaniter, de iis rebus laetatur, quas potest amittere: quare metuat necesse est ne amittat. Sed nullo modo metuit: nullo modo igitur laetatur inaniter. XXXIV. Utrum non aliud amandum sit, quam metu carere. Si vitium est non metuere, non est amandum. Sed nemo beatissimus metuit, et nemo beatissimus in vitio est. Non est itaque vitium non metuere. At audacia vitium est. Non ergo quisquis non metuit, audax est; quanquam omnis qui audet, non metuat. Item cadaver omne non metuit. Quapropter cum commune sit non metuere beatissimo et
Abbreviated transcription (Latin):
metuere nenon adipiscatur. Hoc enĩ metunihil aliud metu¬
itur quã idc̃metus. Porrometus om̃is aliquid fugit nulla res
scipsã fugit : nonigitur metuitur metus. sed siquis existimat
non recte dicit qđ metus aliquid metuat. cũ anima potius me¬
tu ipsometuat. illud at tendat quod cognito facile ẽ nullũ
metũ . ee nisi futuri. &eminentis mali: Necesse ẽ. autẽ. ut qui
sum quod fugit Nãqm̃ non metuitur. nisi necdiquidmali
accidat metuere nec accedat Metus nihil. ẽ aliud. nisi amplec¬
ti quod respuis: Qđsi repugnans ẽ si ẽ nullo prorsus modo
metuit quisquis nihil aliud amat. quã non metuere. Et prop¬
terea nemopocest hoc solũ amare & non habere. Vtrũ cutem
hoc solũ amandũ sit . alia questio .ẽ. Iãquẽ examinat metus nec
cupiditas eũ uastat: Nec egritudo macerat. nec uentilat ges¬
tiens &uanalȩtitia Si enĩ cupit quia nihilaliud ẽ. cupiditas.

Expanded text:
metuere ne non adipiscatur. Hoc enim metu nihil aliud metumetuere ne non adipiscatur. Hoc enim metu nihil aliud metuitur quam idem metus. Porro metus omnis aliquid fugit, et nulla res se ipsam fugit. Non igitur metuitur metus. Sed si quis existimat non recte dici quod metus aliquid metuat, cum anima potius ipso metu metuat; illud attendat, quod cognitu facile est, nullum metum esse nisi futuri et imminentis mali. Necesse est autem ut qui sum quod fugit. Nam quoniam non metuitur nisi ne aliquid mali accidat, metuere ne accidat metus, nihil aliud est nisi amplecti quod respuis. Quod si repugnans est, sicuti est, nullo prorsus modo metuit, quisquis nihil aliud amat quam non metuere. Et propterea nemo potest hoc solum amare, et non habere. Utrum autem hoc solum amandum sit, alia quaestio est. Jam quem non exanimat metus, nec cupiditas eum vastat, nec aegritudo macerat, nec ventilat gestiens et vana laetitia. Si enim cupit, quia nihil aliud est cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
non intellegit. Quis qui sigitur ullã rem aliterquã c̃ intellegit
non ea intellegit Nonergo potest quicquã intellegi. nisi ut ẽ.
Nos autẽ aliquid itaut est intellegimus. uelut hoc ipsũ nihilin¬
tellegi quod nonita ut intellegitur. Quarȩ non .ẽ. dubitandũ ẽẽ
perfectã intellegentiã qua prestantior ẽe non possiti Et
ideo Non perinfinitũ ire quod quaeq res intellegitur. Nec eã¬
posse alium alio plus intellegere
emetu : Nulli dubium ẽ non aliã metuendã cẽ causã
Nisi neid quod amamus. aut acceptũ ammittamus. aut
non adipiscamursperatũ. Quare quisquis hoc ipsũ nonme¬
tuere amauerit atq habuerit. quis metus ẽ Reid qđ possit
amittere : Multa enĩ qua eamamus &chabemus metuimus.
amittere : Ita ea custodimus metu. non metuere autẽ nemo
potest custo dire metuenido Itẽquis quis amat non metuere.
at queid nondũ hab& speratq sehabiturũ : noncũ opost&

Expanded text:
non intelligit. Quisquis igitur ullam rem aliter quam est intelligit, non intelligit. Quisquis igitur ullam rem aliter quam est intelligit, non eam intelligit. Non ergo potest quidquam intelligi, nisi ut est. Nos autem aliquid non ita ut est intelligimus, velut hoc ipsum nihil intelligi, quod non ita ut est intelligitur. Quare non est dubitandum esse perfectam intelligentiam, qua praestantior esse non possit; et ideo non per infinitum ire quod quaeque res intelligitur, nec eaposse alium alio plus intelligere. XXXIII. De metu. Nulli dubium est non aliam metuendi esse causam, nisi ne id quod amamus, aut adeptum amittamus, aut non adipiscamur speratum. Quare quisquis hoc ipsum non metuere amaverit atque habuerit, quis metus est ne id possit amittere? Multa enim quae amamus et habemus, metuimus amittere; ita ea custodimus metu: non metuere autem nemo potest custodire metuendo. Item quisquis amat non metuere, atque id nondum habet, speratque se habiturum, non eum oportet
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpenaentiã. It ccomnibus & sensis & nonsensis utitur. rec aliqͥd
testium .ẽ. Iudicat autẽ de omnibus quibusutitur Desolodõ
non iudicat quia secundũ dm̃ dec&eris iudicat Nec eoutitur.
sed fruitur : Neque enĩ ad aliquid aliud ds̃ referendus . ẽ. qm̃
omne qđ ad aliud referendũ ẽ inferius ẽ quã id ad qđ referer¬
dum .ẽ Nec ẽ aliquid dõ superius non loco sed excellentice
substantiae : Omi a ergo quae facta sunt inusũ hominis factas
quia omnibꝰ utitur iudicandoratio quȩ hominidata. ẽ. Et
antelapsũ quidẽ nonutebatur tolereridis. nec poftlapsu
utitur. nisi conuersus Et quã quã antemostẽ corporis. iam
tamen quantũ potestdĩ amicus quia libenter seruus XXXIIII¬
trũ rem ullam alius alio magis intellegat. atq: itaeiusdẽ rei
per infinitũ & intellegentia quis quis ullã rem aliter quã ea
res .ẽ intellegit fallitur. & om̃is qui fallitur id inquo fallitur

Expanded text:
temperantiam. Ita omnibus et sensis et non sensis utitur; nec aliquid temperantiam. Ita omnibus et sensis et non sensis utitur; nec aliquid tertium est. Judicat autem de omnibus quibus utitur: de solo Deo non judicat, quia secundum Deum de caeteris judicat; nec eo utitur, sed fruitur. Neque enim ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam omne quod ad aliud referendum est, inferius est quam id ad quod referendum est. Nec est aliquid Deo superius, non loco, sed excellentia suae naturae. Omnia ergo quae facta sunt, in usum hominis facta sunt, quia omnibus utitur judicando ratio, quae homini data est. Et ante lapsum quidem non utebatur tolerandis, nec post lapsum utitur nisi conversus, et quanquam ante mortem corporis, jam tamen quantum potest Dei amicus, quia libenter servus. XXXIUtrum rem ullam alius alio magis intelligat, atque ita ejusdem rei per infinitum eat intelligentia. Quisquis ullam rem aliter quam ea res est intelligit, fallitur: et omnis qui fallitur, id in quo fallitur
Abbreviated transcription (Latin):
utitur. Et quod non prodest: nonutique utile ẽ. Vtile
autẽ quid quid .ẽ utendũ .ẽ. Vtileita nemoutitur: nisi
utilis. Nonergoutitur : quisquis maleutitur. Perfecta
igitur hominisratio quȩ uistus uocatur. utitur primo
scipsa ad intellegendũ dm̃. ut eofruatur a quo &iã facta ẽ
utitur &uiã ceteris rationabilibus animaritibus ad societatẽ
Inrationabilibus ademinentiã uitã &iam suam. adid refest:
ut fruaturadõ Itcenĩ beata ẽ ergo &ipsautitur quae pro¬
fecto inchoat miseriã suꝑbiã si c dscipsam non addm̃ referat᷑
Vtitur &iã corporibus quibusdã uiui ficandis ad beneficien¬
tiã sic enĩ utitur suo corpore quibusdã ad sumeridis uel respu¬
endis adualitudiriẽ quibusdã tolerandis. ad patientiã quibꝰ.¬
dam ordinanidis adiustitiã quibusdã consideraendis. ad aliquod
ueritatis documentũ utitur &iam his. quibus seabstin& ad

Expanded text:
utitur; et quod non prodest, non utique utile est. Utile utitur; et quod non prodest, non utique utile est. Utile autem quidquid est, utendo est utile: ita nemo utitur nisi utili. Non ergo utitur, quisquis male utitur. Perfecta igitur hominis ratio, quae virtus vocatur, utitur primo se ipsa ad intelligendum Deum, ut eo fruatur a quo etiam facta est. Utitur autem caeteris rationalibus animantibus ad societatem, irrationalibus ad eminentiam. Vitam etiam suam ad id refert, ut fruatur Deo: ita enim beata est. Ergo et se ipsa utitur; quae profecto inchoat miseriam per superbiam, si ad se ipsam, non ad Deum referatur. Utitur etiam corporibus quibusdam vivificandis ad beneficentiam; sic enim utitur suo corpore: quibusdam assumendis vel respuendis ad valetudinem, quibusdam tolerandis ad patientiam, quibusdam ordinandis ad justitiam, quibusdam considerandis ad aliquod veritatis documentum: utitur etiam iis a quibus se abstinet, ad
Abbreviated transcription (Latin):
apocllcntur ipsataomer puldritudo exqua pulchras.
utilia ex qua nobis prosunt quaecumq prosunt quã diuinã
prouidentiã dicimus uisibilis non .ẽ. Notũ sit sane uisibiliũ
nomine omĩa corpore contineri. O poste tergo fruipul¬
chris inuisibilibus. id .ẽ. honestis. Vtrũ autẽ omnibus alia
quaestio ẽ quã quã fostasse honesta. nonnisi quibus fruen¬
dum .ẽ. dicideceat. Vtilibus autẽ utendũ . ẽ omnibus ut
quo quo eorũ opus ẽ & frui quidẽ cibo & qualib& corporali
uoluntate Nonadeo absurde existimantur et bestiae Vti
autẽ aliquare non potest nisi animal qđ rationis .ẽ. parti¬
ceps. Scirenãq quod quidq referendũ sit. Nondatũ . ẽ ra¬
tionis expestibus. neque ipsis rationabilibus stultis. nec uti
quisque potest earȩ quequo referaenda sit nescit nequisq
potest scire nisi sapiens quarȩ ab uti rectius dicisolent.
qui non beneutuntur Nonenim cuiquã prodest id qđ male

Expanded text:
appellantur; ipsa tamen pulchritudo, ex qua pulchra suappellantur; ipsa tamen pulchritudo, ex qua pulchra suutilitas, ex qua nobis prosunt quaecumque prosunt, quam divinam providentiam dicimus, visibilis non est. Notum sane sit visibilium nomine omnia corporalia contineri. Oportet ergo frui pulchris invisibilibus, id est, honestis: utrum autem omnibus, alia quaestio est; quanquam fortasse honesta non nisi quibus fruendum est, dici deceat. Utilibus autem utendum est omnibus, ut quoquo eorum opus est. Et frui quidem cibo et qualibet corporali voluptate non adeo absurde existimantur et bestiae: uti autem aliqua re non potest nisi animal quod rationis est particeps. Scire namque quo quidque referendum sit, non datum est rationis expertibus; sed neque ipsis rationalibus stultis. Nec uti quisque potest ea re quae quo referenda sit nescit; nec quisquam potest scire nisi sapiens. Quare abuti rectius dici solent, qui non bene utuntur. Non enim cuiquam prodest id quo male
Abbreviated transcription (Latin):
honestũ &utile ẽ: itcc &inter fruendũ &cutendum Qua¬
quã eni omi tichonestũ utile &omneutile honestũ u o subtili¬
der de fendiqueat : tamex quia magis propriae atq usituactiuis
honestũ dicitur: quod pcrscipsũ expetendũ ẽ. Vale autema
quodadaliud aliquid reftrendũ. ẽ Secundũ hanc differentiõ
nune loquimut: Illud si necuistodientes: ut honestũ qditibo
mullo odio aduersentur. Aduersarienĩ : haccsibi aliquando
inperite : ac uulgariter existimantur Fruiergo dicunur
care dequa capimus uoluntatẽ. Vtimurea : quã referi¬
persiersio e : quod etiã uitiũ uocaitur fruendis uti uelle
atque utendis frui Etrursus om̃is ordinatio quaetur tasi
&idm taominatur fruendis frui : &utendisuti Ftruendũ
ẽ autẽ honestis utendũ ẽ uero honestatẽ Voco intelle¬
giblẽ pulchritudinẽ : quã spĩ talc̃nos propriȩdicimus
Vtilittetẽ autẽ diuinã prouidentiã Quaꝓpter quã quat
sint multa pulchra uisibilia quaeminius propriȩ honeste

Expanded text:
terest, ita et inter fruendum et utendum. Quanquam enim omne honestum utile, et omne utile honestum esse, subtiliter defendi queat: tamen quia magis proprie atque usitatius honestum dicitur quod propter se ipsum expetendum est, utile autem quod ad aliud aliquid referendum est: secundum hanc differentiam nunc loquimur, illud sane custodientes, ut honestum et utile nullo modo sibimet adversentur. Adversari enim haec sibi aliquando imperite ac vulgariter existimantur. Frui ergo dicimur ea re de qua capimus voluptatem. Utimur ea quam referiperversio est, quod etiam vitium vocatur, fruendis uti velle, atque utendis frui. Et rursus omnis ordinatio, quae virtus etiam nominatur, fruendis frui, et utendis uti. Fruendum est autem honestis, utendum vero utilibus. Honestatem voco intelligibilem pulchritudinem, quam spiritualem nos proprie dicimus; utilitatem autem, divinam providentiam. Quapropter quanquam sint multa pulchra visibilia, quae minus proprie honesta
Abbreviated transcription (Latin):
in hunc modũ Propterea scilic& quianos ad quos sermosit.¬
& manibus solemus operari &pedibus incedere & quofest
animus ꝑuenire : &auribus atqueo culis ceterisque sensibꝰ.
corporis corponrlia percipere Et facie in notescere. & siquid
aliud ad hanc tã quã regulam ꝑtinet hoc modo. Igitur qm̃
mutare coeptũ aliquod & inaliud trans ferre non fieri. so¬
lemus. nisi pȩnitendo quã quam diuina prouidentia. sere¬
na menite intuentibus appareat cuncta cestissimo ordine
administrari accomodatissime : tamen adhumilẽ humanã
intellegentia eaque incipiunt. ẽẽ Neque ꝑseuerant.
quantũ ꝑ seuenaentura speracta sunt quasi perpenitentiam

Expanded text:
in hunc modum, propterea scilicet, quia nos, ad quos sermo dei fit, etin hunc modum, propterea scilicet, quia nos, ad quos sermo dei fit, et manibus solemus operari et pedibus incedere et quo fert animus peruenire et auribus atque oculis ceterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotescere, et si quid aliud ad hanc tamquam regulam pertinet. hoc modo igitur, quoniam mutare coeptum aliquod et in aliud transferre non fere solemus nisi paenitendo, quamquam diuina prouidentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administrare, accommodatissime tamen ad humilem humanam intellegentiam ea quae incipiant esse neque perseuerant, quantum perseueratura sperata su
Abbreviated transcription (Latin):
uod dictum .ẽ. penitet mehominẽ fecisse: diuinȩ scripturȩ
a terreno & humanosensu. ad diuinũ &caelestẽ noserigentes
us queadea uerba descenderunt quibus interse stultis simorũ
&iam utitur consuetudo Itaque etiã earũ affectionũ nominia
quas animus nosterpatitur quas longissimeadõ ẽe seiunc¬
bicausa qm̃ difficillimũ .ẽ ut homo aliquiduindicet sineira
uindictãdĩ quȩ omnino siista ꝑturbatione fit: irã tamen
uocandã iudicauerunt. Item quie coniugis castitatem
telaondo uiri custodiri consuer̃ illãdi prouidentiã perquam
precipitur. atque agitur neanima corrũ patur. &dcos ali¬
enos atquealios sequens quodã modo mere tricetur redũdĩ
appellauerunt. Sic & manudĩuim qua operatur. & pedes dĩ
uimquã in omia constituenida &gubernanda pretendit
Et auresd̃ ud oculos dĩ uim qua omia ꝑcipit. atq intellogit
Et faciẽdĩ uim quase manifestat atquedinoscitur. &cetera

Expanded text:
OD DICTVM EST: PAENITET ME HOMINEM FECISSE. Diuinae scripturae a terreno et humano sensu ad diuinum et caelestem nos erigentes usque ad ea uerba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a deo esse seiuncbi causa, quoniam difficillimum est, ut homo aliquid uindicet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et manum dei uim, qua operatur, et pedes dei uim, qua omnia custodienda et gubernanda pertendit, et aures dei uel oculos dei uim, qua omnia percipit atque intellegit, et faciem dei uim, qua se manifestat atque dinoscitur, et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionis meae postea quã in africa uenimꝰ. sicut interro¬
gabara fratribꝰ: quando meuacantẽ uidebant. Nulla seruatic
ordinatione dictatȩ s. iussiecesiamep̃is colligi & unũ excis
librũ fieri adhibitis numeris ut qđ quisq legere uoluerit facile
inueniat harũ questionũ. prima .ẽ. utrũ anima aseipsccsit : Scđa

Expanded text:
conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum
Abbreviated transcription (Latin):
scientibus enĩ legem loquor: qui& lex dominatur homini
inquantũ tempus uiuit. usquead eũ locũ in quo scriptũ. ẽ.¬
A postolus in hac similitudine iNqua de uiro & muliere loqui¬
tur. qm̃ mulier tenetur legeuiri tria quaedã consideranda:
cõmendat Mulierẽ uirum &legem Mulierẽ scilicet
subiugatã uiro ꝑ uinculũ legis quo uinculo moste uiri.
liberatur: ut cuiuultnubat Sic enĩdicit Mulierenĩ subui¬
ro uiuomarito.: uincta.ẽ. legi Si autẽ mostuus fuerit uir

Expanded text:
scientibus enim Legem loquor, quia Lex dominatur homini, in quantum tempus vivit? usque ad eum locum in quo scriptum eApostolus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir
Abbreviated transcription (Latin):
Autsiita accipituit. nuilula qđ hama eo nibila fatus .ẽ. uel
ex his quac ex nihilo facta sunt rursum ipiipsoerit causa qđ eius
quasi materies ẽ qđ nihilũ materies ẽẽ diatur. Sii ualiquo utra
indõ anin alio quolibet homine. Anineo qđ requed s. Neque
homosit sed nonindõ. Bonorũ enimds̃ causa ẽ. Siergo inbo¬
mine. Aut .ui. aut suasione. sedui nullo modo tiesit dõ ualer¬
tior Si quidem ds̃ itaoptime homitiẽ fecit: ut si uellet manere
optimus nullo resistente in pediretur. Suasione autem alte¬
rius hominis si concedimus hominẽ de prauari. rursum quae¬
rendum grit sua soripse a quo de prauatus sit noneñĩ potest
prauus non . eẽ. talium suasor Restat nescio quid. qđ nec homo
sit Deui. hoc res poncica¬
⁊ uod supra Desuasione autem.
quicquid ẽ quia suasio nonagit in uitã. deiusdẽ hominis
uoluntatẽ causa de prauationis eius redit. siue aliquo siuc ullo
suadente de prauatus sit

Expanded text:
Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deusit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem hominis voluntatem causa depravationis ejus redit, sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
liberum arbitrium. Omne quod fit ei aquofit par. eẽ
non potest. Alio quiNiustitia quaesuacuiq: tribueredeb&:
derebus auferxtur necesse ẽ. Hominẽ ergo ds̃ cum fecit.
quamquã optimũ fecerit : Non tamenid fecit qđ erat ipse
Melior autẽ homo ẽ qui uoluntate: quã quinecessi tate
bonus ẽ Voluntasigitur libera danda homini fuit . IIII.
trum dõ auctore sithomo deterior. Nullo sapiente ho¬
mine auctore. fithomo de cerior. Non enĩ parua is taculpa . ẽ.
Immotanta .ẽ. quae in sapientẽ quãuis hominẽ cadere requeat
Estautẽ ds̃ omnihomini sapiente prestantior. Multutos
igitur dõ auctore fithomo deterior ulto eni prestaeritior
dĩ uoluntas quã haturrapientis ẽ Illo autẽ auctore cum
d ar illo uolente dicitur Estergouitiũ uoluntatis quo
ẽ homo deterior Quoduitium si longeab est adĩ uolunta¬
te ut ratio docet : in quosit quaerendum.ẽ.
aut in alio. aut innihilo. Sunnihilo : nulla causa ẽ

Expanded text:
libero arbitrio. Omne quod fit, ei a quo fit par esse non potest. Alioquin justitia, quae sua cuique tribuere debet, de rebus auferatur necesse est. Hominem ergo Deus cum fecit, quanquam optimum fecerit; non tamen id fecit quod erat ipse. Melior autem homo est qui voluntate, quam qui necessitate bonus est. Voluntas igitur libera danda homini fuit. III. Utrum Deo auctore sit homo deterior. Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei voluntate, ut ratio docet, in quo sit quaerendum est. aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid quod semꝑ eodem modo sesehabet: ipsum sine dubio
intellegit. Haec autem ẽ ipsa ueritas: cuiquia intellegen
do rationalis anima iungitur : & hocbonũ animȩ recte ac¬
cipitur. idesse quoddictũ .ẽ mihia utẽ. Alio ertdo bonũ. ẽ in¬

Expanded text:
aliquid quod semper eodem modo sese habet, ipsum sine dubio aliquid quod semper eodem modo sese habet, ipsum sine dubio intelligit. Haec autem est ipsa veritas; cui quia intelligendo anima rationalis jungitur, et hoc bonum est animae, recte accipitur id esse quod dictum est, Mihi autem adhaerere Deo bonum e
Abbreviated transcription (Latin):
Sedutrũ quid todesit in rerũ natura: alia qua estio ẽ
Nunc interimratio conperit: nihilinter corpus ecafuma
esse quod corporemelius : anima deterius: Qđ autẽ om̃aui
animimelius : id dm̃ dicimus. cui quisquis eũ intellegit.
unctus .c̃ Quoderĩ intellegitur uerum ẽ rac comne qđ creditur
uerum ẽ Quicquid autem uerũ ẽ atq a serisibus &amente se iunc¬
tum ẽ: creditantum non tamen sentiri. aut intellegi potest
Dõigitur iunctum .ẽ quod intellegitdm̃. Intellegit autem
rationalis anima dm̃ Namintellegit quod semꝑ eius modi . ẽ.
tuei÷inatitur mutationem. At et corpus per tempus
& loco anima ipsaratio.s. quod aliquando sapiens a liquan¬
dostultaẽ mutationẽ patitur Quoda simper eodem
modo .ẽ. melius profecto .ẽ. quamid quod nonita . ẽ. Necii¬
quam ẽ melius rationali animȩ: nisids̃: Cumigitur intellegit

Expanded text:
Sed utrum quid tale sit in rerum natura, alia quaestio est. Sed utrum quid tale sit in rerum natura, alia quaestio est. Nunc interim ratio comperit nihil inter corpus et animam esse, quod sit corpore melius, anima deterius. Quod autem est omni anima melius, id Deum dicimus; cui, quisquis eum intelligit, junctus est. Quod enim intelligitur verum est, nec omne quod creditur verum est. Quidquid autem verum est, atque a sensibus et a mente sejunctum est, credi tantum, non tamen sentiri aut intelligi potest. Deo igitur junctum est quod intelligit Deum. Intelligit autem rationalis anima Deum. Nam intelligit quod semper ejusmodi est, neque ullam patitur mutationem. At et corpus per tempus et locos, et anima ipsa rationalis, quod aliquando sapiens, aliquando stulta est, mutationem patitur. Quod autem semper eodem modo est, melius profecto est quam id quod non ita est. Nec quidquam est melius rationali anima, nisi Deus. Cum igitur intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
ceo quod scriptum .ẽ. Mihi autẽ adhereredõ: bonũ . ẽ.
Omne quod ẽ. aut eodem modo semper .ẽ.  aut NON
Et om̃is anima omni corporemelior Melius ẽ. enuim
omne quoduiuificat. quamid quod uiuificatur Corpus
autem ab animuiuificari : nora corporeanuimã nemoam¬
bis ÷ Quod autem corpus non ẽ & tameu aliquid ẽ ut
anima ẽ : aut ea melius aliquid deterius : De terius erum
inomni corpore nihil .ẽ. Quia & simateriã quis dixerit.
unde ipsum corpus fit. recte qñ caret omni spetie : nihildi
deterius anima. Non in ueritur Si uenim esset medium
aut uiui ficareturab ma autuiuificaret animã. aut
nerũ uiuificaret corpus. aut uiui ficaretur acorpore
aut neutrum. aut quicquid uiuificatur ab anima: corpus
.ẽ. si quid autem uiui ficat animã : melius .ẽ. quam anima:
Rursum quo uiuificatur corpus: anima .ẽ. Quoduiui fica¬
tur a corpore: nihil .ẽ. Neutrum uero id ẽ nullius uitȩ indi¬
gens nullam que uitam tribuens. aut omuino uihiliẽ : aut

Expanded text:
eo quod scriptum est, Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Omne quod est, aut eodem modo semper est, aut non. Et omnis anima omni corpore melior est. Melius est enim omne quod vivificat, quam id quod vivificatur: corpus autem ab anima vivificari, non a corpore animam, nemo ambigit. Quod autem corpus non est, et tamen aliquid est, aut anima est, aut ea melius aliquid. Deterius enim omni corpore nihil est: quia et si materiam quis dixerit, unde ipsum corpus fit; recte, quoniam caret omni specie, nihil dic sit corpore, deterius anima, non invenitur. Si quid enim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut vivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut omnino nihil est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
qua ginta ducimus ter & fiuntcentũ quinquaginta Cuinu¬
mero trinitas additur : quia om̃is ista ꝑfectio In Nomine patris
et filii . et scĩ sp̃s consecrata .ẽ itafiunt cenitũ quinquaginta
tres quinumerus pisciũ addexterã pastẽ captorũ inuenturus¬

Expanded text:
quaginta ducimus ter, et fiunt centum quinquaginta. Cui nuquaginta ducimus ter, et fiunt centum quinquaginta. Cui numero Trinitas additur, quia omnis ista perfectio in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti consecrata est. Ita fiunt centum quinquaginta tres, qui numerus piscium ad dextram partem captorum invenitur
Abbreviated transcription (Latin):
missa sunt indexterã pastẽ. Habet enĩ multos malos eccła
tẽporis huius Neque insinistrã. Habet enĩ &ic̃bonos. sed
passim ut ꝑmixtionẽ malorũ bonorũque significet Qđ au¬
tẽ rupta sunt retia: caritate uiolata multas hereses exis¬
se significat Postresurrectionẽ uero cũ uellet ecdesiam
futuri tẽporis promonstrare:: ubiomis ꝑfectiatquescĩ fu¬
turi sunt iussit mittiretia indexterã pastẽ & capti sunt
ingexites piscescentum quin quaginta ettres. mipentibꝰ¬
discipulis. quod cũtã magni. eenit. retianon sunt disrupto¬
Horũ magnitudo magnitudinẽ sapientiae. iustitiȩque signifi¬
cet Numerus uero ipscm disciplinã. & tẽporrli dispensatione
& acterna regeneratione perfectã quaediximus quinquage¬
narionumero cõmendacri. Quia erũ nonopuserit tunc cor¬
poralibus adiumentis. & anim a continebitur fideatque so¬
pientia quia animo ternariũ numerũ tributũ diximus : quin

Expanded text:
missa sunt in dexteram partem; habet enim multos malos Ecclesmissa sunt in dexteram partem; habet enim multos malos Ecclesia hujus temporis: neque in sinistram; habet enim etiam bonos: sed passim, ut permixtionem bonorum malorumque significaret. Quod autem rupta sunt retia, charitate violata multas haereses exiisse significat. Post resurrectionem vero, cum vellet Ecclesiam futuri temporis praemonstrare, ubi omnes perfecti atque sancti futuri sunt, jussit mitti retia in dexteram partem; et capti sunt ingentes pisces centum quinquaginta tres, mirantibdiscipulis quod cum tam magni ehorum magnitudo magnitudinem sapientiae iustitiaeque significat, numerus uero ipsam disciplinam et temporali dispensatione et aeterna regeneratione perfectam, quam diximus quinquagenario numero commendari. quia enim non opus erit tunc corporalibus adiumentis et animo continebitur fides atque sapie
Abbreviated transcription (Latin):
Talis eccła inqua nullus erit meror: nulla ꝑmixtio ma¬
lorũ hominũ nulla iniquitas. sed laetitia &pax et giau¬
diũ quinquagerisime cȩlebratione prefiguratur. Prop¬
ginta diebus ꝑ actis cũ discipulis suis eadẽ ipsa scilicet
perhunc pumerũ insinuata tẽ porali dispenisatione
quacted fidẽ pestin& ascendit incalũ. & decem aliis diebas.
sed ad diui na atque aeterna contuerida : quodã amoris
& caritatis spiramenito &incendio quad ragenario denari¬
us adderetur. Et ideoiã hoc totũ id ẽ. quinqua genarius
dierũ numerus. laetitia e celebratione signandus. Haec
autẽ duo temporr. id ẽ. unũ laboris & sollicitudinis. al¬
terũ gaudii & securitatis. etiã retibus missis inmare
dñ snoster significat. Nã ante passionẽ dereticulo dicitur
mis soinmare qui atantũ pisciũ coeperunt. Vt uix ad litus
trochenido perducerent : ut et retia rumpereritur Nonenĩ

Expanded text:
talis Ecclesia in qua nullus erit moeror, nulla permixtio matalis Ecclesia in qua nullus erit moeror, nulla permixtio malorum hominum, nulla iniquitas, sed laetitia, et pax, et gaudium, Quinquagesimae celebratione praefiguratur: propginta diebus peractis cum discipulis suis, eadem ipsa scilicet per hunc numerum insinuata temporali dispensatione quae ad fidem pertinet, ascendit in coelum et decem aliis diebus sed ad divina atque aeterna contuenda, quodam amoris et charitatis spiramento et incendio, quadragenario denarius adderetur: et ideo jam hoc totum, id est quinquagenarius dierum numerus, laetitiae celebratione signandus est. Haec autem duo tempora, id est, unum laboris et sollicitudinis, alterum gaudii et securitatis, etiam retibus missis in mare Dominus noster significat. Nam ante passionem de reticulo dicitur misso in mare, quia tantum piscium ceperunt, ut vix ad littus trahendo perducerent, et ut retia rumperentur . Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
duas inuicenis. Vnũ ergo & duo & quattuor & quinique.
& octo &decẽ. &uiginti simulducti : efficiunt quinquec¬
ginta Qua propter sicut quadragenarius niumerus
aequcclibussuis pastibus conputatis parit amplius dence-¬
ri .um̃. & quinqua genarius fit : sic tẽpus fidei rerũ pronr̃a
sclute gestarũ. & gerendarũ cum aequitateuitae: actũ
inpetrirt intellectũ stabilis sapientiȩ ut ronsolũ cre¬
denido sed etiã intellegendo disciplina firmetur Ideo ea
paruerit quiderimus: in laboribus &inafflictionibus
agit et in eaiustus ex fideuiuit Nisi credideritis inquit. Non
intellegetis. Et hoc ẽ tempus. quo ingemiscimus &dolemꝰ
expectantes redẽptionẽ corporis nir̃i: quod quad ragesi¬
illierimus : qm̃ uidebimus eũ sicuti .ẽ. Cumadditur dena¬
rius quadragenario. ut non solũ crederequae pestinerit
adfidem sed etiã perspicuã ueritatẽ intellegeremeream

Expanded text:
duas in vicenis. Unum ergo, et duo, et quatuor, et quinque, duas in vicenis. Unum ergo, et duo, et quatuor, et quinque, et octo, et decem, et viginti simul ducta, efficiunt quinquaginta. Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partibus computatis, parit amplius dent quinquagenarius; sic tempus fidei, rerum pro nostra salute gestarum et gerendarum, cum aequitate vitae actum, impetrat intellectum stabilis sapientiae; ut non solum credendo, sed etiam intelligendo, disciplina firmetur. Et ideo ea pareat quid erimus, in laboribus et in afflictionibus agit, et in ea justus ex fide vivit: Nisi enim credideritis, inquit, non intelligetis. Et hoc est tempus quo ingemiscimus et dolemus, exspectantes redemptionem corporis nostri, quod Quadragesiilli erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: cum addetur denarius quadragenario, ut non solum credere quae pertinent ad fidem, sed etiam perspicuam veritatem intelligere, mereamur;
Abbreviated transcription (Latin):
quae cdhuc futura prȩdicantur si ꝑ maniserit infide
& promissa sperauerit: & quae diuina auctoritas prece¬
pit infatigabui caritate impleredura uerit. recte ag&
uitã huius necessitatis & temporis: quaenumero quad¬
ragesimo cõmendatur Vm̃ denarius numerus qui totã
insinuat disciplinã quaterductus. id ẽ numero quicor¬
poritribuitur multiplicatus: quia ꝑmetũ corpordis
administratio geritur. quadictũ .ẽ. fide constare : qua¬
dragesimũ numerũ conficit: Itcin petrata etiã stabilem
& nullius tẽporis indigentẽ sapientiã quȩ deniarionumero¬
cõmendatur : ut ad quadraginta addantur decẽ . quiaet
pastes aequales. quadra genariinumeri simulductȩ ad
quinquaginta ꝑueniunt Pastes autẽ aequales habet.
quad ragenarius numerus Primo quad ragintac inisin¬
gulis. deinde uigintiinbinis. deinde decẽinquaternis.
octo inquinis quinque i noctonis quattuor indenis.

Expanded text:
quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide et promissa sperauerit et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili caritate implere durauerit, recte agit uitam huius necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur, quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero, qui corpori tribuitur, multadministratio geritur, qua dictum est fidem constare, quadragenarium numerum conficit. Ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis indigentem sapientiacommendatur, ut ad quadraginta addantur decem; quia et partes aequales quadragenarii numeri, simul ductae, ad quinquaginta perveniunt; partes autem aequales habet quadragenarius numerus, primo quadraginta in singulis, deinde viginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis,
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina ẽ Qua ettdhomines erudienidos pestinet creatorem
creaturã que dinoscere. &illũ colere dominantẽ : istaom sub¬
iectc̃fateri. Est autẽ creatords̃. ex quo omia perquem
om̃a in quo o mĩa Etideo trinitas pater : et filius et sp̃s
sc̃s. Creatura uero pastim .ẽ. in uisibilis sicut anima: par¬
tim uisibilis sicut corpus Inuisibiliter: ternarius nume¬
rus tribuitur. Qua rediligere dm̃ tripliciter iubemur. ex
toto corde. et ex tota anima. & extotamente Corpori
quaternarius. propter euidentissimã naturã eius. idẽ
calidam & frigidã. humidã et siccã. Vniuersȩ ergocrea
et discernens creatorẽ atque creaturã: denarionumero
insinuatur Quaedisciplina quã diu corpereis motibus
temporx liter significatur: credo constat et rerũ gesta
ut idoneos faciat contẽplationi quae nonuenit & transit.
sed semꝑmanet. Inqua quisque narratis sibi rebus diuini¬
tus tẽporxliter prosalute hominũ gestis siue gerendis

Expanded text:
disciplina est, quae ad homines erudiendos pertinet, Creatorem creaturamque dignoscere, et illum colere dominantem, istam subjectam fateri. Est autem creator Deus, ex quo omnia et per quem omnia, in quo omnia: et ideo Trinitas, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Creatura vero partim est invisibilis sicut animus; partim visibilis, sicut corpus. Invisibiliter ternarius numerus tribuitur, qua de re diligere Deum tripliciter jubemur, ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente: corpori quaternarius, propter evidentissimam naturam ejus, id est, calidam et frigidam, humidam et siccam. Universae ergo createt discernens creatorem atque creaturam denario numero insinuatur. quae disciplina quamdiu corporeis motibus temporaliter significatur, credendo constat et rerum gestarut idoneos faciat contemplationi, quae non uenit et transit, sed semper manet. in qua quisque narratis sibi rebus diuinitus temporaliter pro salute hominum gestis siue gerendis
Abbreviated transcription (Latin):
titur uellatet. uel modesta. uel cõmoda. ẽ. Sũmo enido
cunctabeneadministrante quae fecit . nihi linordinatũ uniuer¬
so. nihilque iniustũ . ẽ siue scientibus. siuenescientibus nobis
sed in paste offenditur anima peccatrix. Tamen promeritis
ibi .ẽ ubi ẽẽ toclẽ dec&. &eapatitur quae talẽ pati aequũ ẽ
Vniuersũ dĩ regnũ nulla sua foedita te deformat Quam
Quam
obrem qm̃ non omĩa nouimus quae nobis beneagit ordo diuinꝰ:
In solabona uoluntate sccundũ legem agimus. inceteris autẽ
secundũ legem agimur Cũ lexipsa in cõmutabilis manect.
Omĩa mutabilia pulcherrima moderatione gubernetur
loricigitur in excelsisdõ: & interra pax hominibus bone:
uoluntatis

Expanded text:
titur uel latet uel molesta uel commoda est. summo enim deo titur uel latet uel molesta uel commoda est. summo enim deo cuncta bene administrante, quae fecit, nihil inordinatum in uniuerso nihilque iniustum est siue scientibus siue nescientibus nobis. sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen, quia pro meritis ibi est ubi esse talem decet et ea patitur quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum nulla sua foeditate deformat. quam ob rem quoniam non omnia nouimus, quae de nobis bene agit ordo diuinus, in sola bona uoluntate secundum legem agimus, in ceteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat et omnia mutabilia pulcherrima gubernatione moderetur. gloria igitur in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis