comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titubare in ꝑsecutione. ut ei infirmitatẽ
suam ostendat: ⁊ uehem̃tiꝰ ip̃e ab ea ĩuocet᷑.
Qui clam anti extendit manũ auxilii. ⁊ deti¬
tubatione increpat dicens. Modice fidei. Et cũ
ascendiss innauicłam. Modo redit ad pͥorẽ figa
qr hoc totũ depetro fuit. qͣi alia sigura int̾posi¬
latꝰ fuiss ascendit innauicłam .i. uieccłiam.
qmͣ du enĩ patiebat᷑ eccłiã suam uexars.
qͣi absens uidebat᷑. ẽẽ. s data trauqͥllitate
eccłic uidet᷑ accessisse. ⁊ tẽ cessauit uentꝰ tri¬
bulationis. Quia aũ erant in nauiciila. de
nautis intelligendũ est. uł deapłis. Codẽ mͦ
eccłia pace sibi reddita gr̃aꝵ actione dm̃ ad¬
ores.
sũ sig̃cat. Merito pꝰ naufragiũ a naiuigatio¬
nẽ. maris. ad lit᷑ genesareth ꝑueniunt. qr
eccłia pꝰ ꝑsecutiones mundi. ⁊ cursũ p̃sentis
uite. ad iocunditatẽ ꝑadisi ꝑueniet. Et cũ¬

Expanded text:
titubare in persecutione, ut ei infirmitatem titubare in persecutione, ut ei infirmitatem suam ostendat, et vehementius ipse ab ea invocetur. Cui clamanti, extendit manum auxilii, et de tribulatione increpat dicens: Modicae fidei. Et cum ascendisset in naviculam, etc. Modo redit ad priorem figuram, quia hoc totum de Petro fuit, quasi alia figura interposiin Ecclesiam. Quandiu enim patiebatur Ecclesiam suam vexari, quasi absens videbatur esse, sed data tranquillitate Ecclesiae, videtur accessisse, et tunc cessavit ventus tribulationis. Qui autem in navicula erant. De nautis intelligendum est, vel de apostolis. Eodem modo Ecclesia, pace sibi reddita, gratiarum actione Deum adorat. sum significat. Merito post naufragium et navigationem maris ad littus Genezar perveniunt, quia Ecclesia post persecutiones mundi, et cursum praesentis vitae ad jucunditatem
Abbreviated transcription (Latin):
petro ꝑse. ⁊ alia figura. Eadẽ enĩ res multoti¬
ens diuersis figis expͥmitur. Candẽ gͦ ꝑsonã
es uerꝰ sib̾ator ille. sic̃ reuera es: iube me
emplũ tuum. mundi suꝑare p̾ssuras. Optã¬
ti uenire dicit. ueni: qr semꝑ offert auxiluĩ
uenire cupienti. Et descendens petrꝰ. ambłabat.
qr suꝑ aqͣs incessit. respondeant qͦmͦ ambii¬
lau̾it petrꝰ quẽ uerĩ hoĩem negare ñ posst̾.
Mystice nauicula que suꝑiꝰ significabat ec¬
clesiam. designat humanũ auxiluĩ. qr na¬
us est hoĩum instrum̃tũ ad aqͦs transfre¬
sito oĩ humano auxilio. hũiliando se ad so¬
liĩ dm̃ refugit. ⁊ ꝑ hoc datur ei calcare tri¬
bulationes huiꝰ mundi. ut ueniat ad iħ̾ m
.i. fit ei ꝯformis. Uidens ã uentũ ualidũ di¬
muit. Eece petrꝰ adlitt̾am ne suꝑbrret qiͣ
humanã fragilitatẽ recognosc̾e faciat. ꝑmit¬
titur cũ tumeret mergi: ut gratꝰ sit auxi¬
lium pꝰ timorẽ. Sic enim ꝑmitut eccłiam

Expanded text:
Petro per se, et alia figura. Eadem enim res multoties diversis figuris exprimitur. Eamdem ergo personam es ille verus liberator, sicut revera es, jube me emplum tuum mundi superare pressuras. Optanti venire dicit: Veni, quia semper affert auxilium omni petenti. Et descendens, etc. Qui putat er aquas incessit, respondeat quomodo ambulaverit Petrus, quem verum hominem esse negare non possunt. Mystice navicula quae superius significabat Ecclesiam, designat humanum auxilium, quia navis est hominis instrumentum ad gentes transfresia postposito omni humano auxilio, humiliando se ad Deum solum refugit, et per hoc datur ei calcare tribulationes hujus mundi, ut veniat ad Jesum, id est, sit ei conformis. Videns autem ventum validum, timuit. Ecce humanam fragilitatem recognoscere faciat. Permittitur timere et mergi, ut gratius sit auxilium post timorem. Sicut etiam permittit Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facie. uł certe ꝓ signoꝵ magnitudine. q̃
pat᷑bat in ppłis. eciã notꝰ erat plurimis uul¬
tii. S ude qnͣta sit fides hoĩum t̾re gene¬
sareih. ut ñ p̃ sentiũ tm̃ salure. ꝯtenti sint. s
mittant ad alias ꝑ circuitũ ciuitates qd̾ om̃s
currant ad medicũ. hoĩes genesareth gen¬
tiles significare dicunt᷑. Genesar enĩ alia
intpretatione qͣi auram generans dicitur.
Gertulttas ã multipliciũ erioꝵ nebulam
generauit. Illi ã audita p̃clicatione addu
irretitos. Et rogabant eum ut uł fimbriam
uestim̃ti eiꝰ tang̾ent. Uestim̃tũ incarnatio¬
nemxp̃i. qr diuinitas in duta ẽ. sig̾rat. fim¬
briam uero p̃dicationẽ. de in carnatione
xp̃i pendentẽ designat. Gentiles uero nõ
uestimentũ tangunt: qr p̾sentiã carins
ñuiderunt. fimbriam gͦ tangunt. qr p̃di¬
cationẽ incarnationis susceperunt.⁊ ꝑfidẽ

Expanded text:
e. Vel certe pro signorum magnitudine, quae patrabat in populis, et notus erat pluribus vultu. Sed vide quanta sit fides hominum terrae Genezareth, ut non praesentium tantum salute contenti sint, sed mittuntur ad alias per circuitum civitates, quo omnes currant ad medicum. Homines Genezareth, gentiles significare dicuntur. Genezareth enim alia interpretatione, quasi generans auram dicitur. Gentilitas autem multiplicium errorum nebulam generavit. Illi audita praedicatione adducinibus irretitos. Et rogabant eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent, etc. Vestimentum incarnationem Christi, qua divinitas induta est, significat. Fimbria vero praedicationem de incarnatione Christi pendentem designat. Gentiles vero non vestimentum tangunt, quia praesentiam carnis non viderunt. Fimbriam vero tangunt, quia praedicationem incarnationis susceperunt, et per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
quo m cotp̃r ab hoĩb credebat᷑. Sicut ioseph
ab ip̃a quoq maria appellat᷑ pat̾ iħii. ita ⁊
nõ herodes dr̃ contristatꝰ. qr hoc discunbentes
putabant. Dissimulator. apm̃tis sue ⁊ arti¬
fex homicida tͥsticiam p̃ferebat. in facie cũ
leticiã hũt in m̃te. scelusq excusat iuram̃to
ut sub occasione pietatis impius fieret. Qd̃
aũ subicit. ⁊ ꝓpt̾ simul discunbentes. uult
om̃s scełis eẽ consortes. ut in luxurioso in¬
puroq conuiuio eruente epiile deferrent᷑.
Iohes figãm tenet legis. herodes sig̾cat po-¬
pulum iudaicũ qui sib ueltit uxorẽ gen¬
tilis ppł. de codem parente ꝓgentti. soc¬
auit infidelitatem. qm qr uetat ioħes tã¬
qmͣ lex diuisa teneretur. uocem dare ñ per¬
mittitur. Adultimũ innatal herodis .i.
in expletione naturalis uoluptatis saltat
filia .i. exultat uoluptas mala ł praua.
exinfidelitate orta⁊ postulat ad delicias
ctu legis. Defertur itaq ꝑfiliã matri: qr

Expanded text:
cut Joseph ab ipsa quoque Maria appellatur pater Jesu, ita et nunc Herodes dicitur contristatus, quia hoc discumbentes putabant. Dissimulator enim mentis suae et artifex homicida tristitiam praeferebat in facie, dum laetitiam haberet in mente, scelusque excusat juramento, ut sub occasione pietatis impius fieret. Quod autem subjecit, et propter simul discumbentes, vult omnes sceleris sui consortes esse, ne in luxurioso impuroque convivio, cruentae epulae deferrentur. Joannes figuram tenet legis. Herodes significat populum Judaeorum, qui sibi velut uxorem gentilis populi de eodem parente progeniti sociavit infidelitatem, quam quia vetat Joannes tanquam lex, clausa tenetur, et vocem dare non permittitur. Ad ultimum in natalis Herodis, id est in expletione naturalis voluptatis, saltat filia, id est exsultat voluptas prava infidelitate orta, et postulat addi ad delictu legis. Defertur itaque per filiam matri, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qui tam̃ unam faciunt catholicam ecc¬
lesiam. Iubilez quippe requies misterio
ꝑueniat᷑. Quia gͦ priꝰ ã malo quiescit᷑ oꝑe.
ut post aĩa pleniꝰ quiescat incogitatiõe
alii quin qͣgeni. alii aut̃ centeni discũ¬
bunt. quia sunt ũ nlłi qui ãprauis ac¬
tib hñt requiẽ oꝑis. ⁊ st̾ ñ nulli qui a
ꝑuersis cogitationib hñt iam requiem.
mentis. Acceptis enim quinq panib.
Turbis esurientib. saluator ñ noua cre¬
at cibaria. s acceptis eis que habuerũt
discipłi. benedicit. qr ueniens ĩ carne.
ñ alia qm p̃dicta sunt p̾dicat. sed legis
grauida demonstrat. Intuet᷑ in celum
ut illic dirigendam mentis aciem ibi
lucem scientie doceat eẽ. q̃rendam. fran¬
git ⁊ ante turbas ponendos distribuit
discipłis. qr sacramenta ꝓpħie scĩs doc¬
torib qui hec toto corde predicent pate¬
serit. Et illis minitrantib manducauerũt
om̃s ⁊ saturati st̃. Mandurauer̾t dũ in¬

Expanded text:
qui tamen unam faciunt catholicam Eccqui tamen unam faciunt catholicam Ecclesiam. Jubilaei quippe requies, mysterium perveniatur. Quia ergo prius a malo quiescitur opere, ut post anima plenius quiescat in cogitatione. Alii quinquageni, alii autem centeni discumbunt, quia sunt nonnulli, qui a pravis actibus habent requiem operis, et sunt nonnulli qui a perversis cogitationibus habent requiem mentis. Acceptis quinque panibus etc. Turbis esurientibus, Salvator non nova creat cibaria, sed acceptis eis quae habuerunt discipuli benedicit, quia veniens in carne, non alia quam praedicta sunt, praedicat, sed legis gravida, demonstrat. Intuetur in coelum, ut illic dirigendam mentis aciem, ibi lucem scientiae doceat esse quaerendam. Frangit, et ante turbas ponenda distribuit discipulis, quia sacramenta prophetiae sanctis doctoribus, qui haec toto corde praedicent patefecit, et illis ministrantibus, manducaverunt omnes et saturati sunt. Manducaverunt dum in
Abbreviated transcription (Latin):
Date uos pociꝰ illis manducaie. ꝓuocat a¬
postolos. ad fractionẽ panis .i. ad aꝑtionẽ
scͥpturarum. Responderunt ei. Lon habe¬
mus hic nisiquinq panes. ⁊ duos pisces.
Quinq panes. qͥnq libros moy si. sig̃cant.
qui bene ab alio euangelista ordeaces di
que sunt sp̃c̃ dei. In ordeo tam̃ latet medul¬
ia. suauissimi sensus. que ꝑ fectis danda ẽ
fidelib. ꝑ duos pisces ꝓpħas ⁊ psalmos ha¬
bemus. totum enim uetus testam̃tum in
his tͥb ꝯpleuit. Unde post resurrectionẽ
ait dñs. qr oportebat impleri omnia que
scͥpta erant u lege moysi. ⁊ propħis ⁊ psal¬
mis de me. Qui ait ilł. Afferte huc illos mͥ.
Quasi mystice dicat. legis intellectũ ꝓpħa
calcandam carnẽ ẽẽ studio abstiuentie.
mystice edocuit. Omnis eĩ caro fenum:
ait alius euangłista. discubuerunt alii
quinquageni. alii centens. diu̾sos eccłia¬
rũ fructꝰ .i. conuentus significari uoluit

Expanded text:
Date vos eis potius manducare, etc. Provocat aDate vos eis potius manducare, etc. Provocat apotolos ad fractionem panis, id est ad apertionem Scripturarum. Responderunt ei, etc. Non habemus hic, nisi quinque panes, et duos pisces. Quinque panes, quinque libros Moysi significant, qui bene ab alio evangelista hordeacei diquae Dei sunt. In hordeo tamen latet medulla suavissimi sensus, quae perfectis est danda fidelibus. Per duos pisces, prophetias et psalmos habemus. Totum enim Vetus Testamentum in his tribus completur. Unde post resurrectionem ait Dominus, quia oportebat impleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis de me. Qui ait illis: Afferte huc illos mihi. Quasi mystice dicat, legis intellectum, propcalcandam carnem esse studio abstinentiae mystice docuit. Omnis enim caro fenum, ait alius evangelista, discubuerunt alii quinquageni, alii centeni , diversos ecclesiasticorum conventus significari voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ememꝰ panes ut mnanducent hii
Iutelligendũ ẽ. aut̃ discipłos priꝰ ad dñm ac¬
⁊ deinde adphilippum lociitũ fuisse quod
ioħes ꝯmemorat. ⁊ isti p̃t̾mititunt. Qd̾ aut
philippus respondet ap̃ ioħem. ducentorũ
denarioꝵ panes. ñ sufficiunt eis hoc mar¬
chus adiscipłis cẽ responsũ ꝯmemorat. uo¬
lens hoc intelligi ex ore õĩum cet̃oꝵ respõ
disse philippũ. Mystice aut̃ discipli ad ie¬
tores inprimitiua eccłia. ãmirant᷑ de con¬
u̾sione gentiũ qͣi desꝑantes se posse cosqui
tã diu in ydolatria ꝑmanserant. ⁊ siue lege
erant. Deincepsad fidẽ ꝯuert̾e. Et ideo dñt
desertus est locus. Ta gentilitas sine lege
ẽ. ⁊ sine aliqua dĩ cognitione Et iam hora
p̃t̾iit. qr usq ad finem scłi iamicecitate
ꝑ manserunt. Dimitte gͦ turbas. ⁊ noliĩ¬
cassum eis. annuntiare uerbũ ueritatis.
mutte sunt. emant p̃cio studii ⁊ laboris

Expanded text:
Unde ememus panes, ut manducent hi? Unde ememus panes, ut manducent hi? Intelligendum autem est, discipulos prius ad Dominum acbas inspexisse, et deinde ad Philippum locutum fuisse, quod Joannes commemorat, et isti praetermittunt. Quod autem Philippus respondet apud Joannem, ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis , hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat, volens hoc intelligi ex ore omnium caeterorum discipulorum respondisse Philippum. MYSTICE autem discipuli ad Jem praedicatores in primitiva Ecclesia admirantur de conversione gentium, quasi desperantes se posse eos, qui tamdiu in idololatria permanserant et sine lege erant, deinceps ad fidem convertere. Et ideo dicunt: Desertus est locus, quia gentilitas sine lege est, sine aliqua Dei cognitione, et ideo jam hora praeteriit, quia usque ad finem saeculi in caecitate perstiterunt. Dimitte ergo turbas, noli incassum eis annuntiare verbum veritatis; munitae sunt. Emant pretio studii et laboris
Abbreviated transcription (Latin):
uehicłis. s ꝓprio labore pedũ: ut ardorẽ
m̃tis ostend̾ent. Mystice cuin geittilos
audirent p̃dicationẽ xp̃i. secuti eũ st̃ pe¬
dib fidei. ⁊ relictis uetustatib pͥstine con¬
u̾sationis qiͣ de ciuitatib exierunt. Et exi¬
ens uidit turbã. Exitus ille significat: qd̾
mendi. Ideo saluator egreditur e obiuã:
qͣi uotis eoꝵ: occurrens. Et misertꝰ ẽ. Mise¬
retur dñs dũ grãm suã infidelib inspi¬
rat. ⁊ ꝑ plicatores eos uocat. Languidos
sanat. dũ peccata infirmantiũ ĩ emittit.
discipłos dum talia dicunt. futuri mi¬
raculi fuisse ignaros. Mystice. Uenit de
udea indesertum gentilitatis ut dc̃m ẽ
pus enĩ gr̃e. finis mundi dr̃. Quia cũ sĩt
temꝑa tria ante legem. sub lege sub gͣ¬
tia: Tempꝰ gr̃e : ultimum ꝯputat᷑. uł¬
tro uesꝑe .i. ꝑfecta dominia passione.
qñ uidelicet sol iusticie ꝑ mortẽ occubuit
tandũ est qr iohannes quedam uerba hic
int̾serit. Ait enĩ eum dixisse ad philippũ.

Expanded text:
vehiculis, sed proprio labore pedum, ut ardorem mentis ostenderent. MYSTICE, cum gentiles audirent praedicationem Christi, secuti sunt eum passibus fidei, et relictis vetustatibus pristinae conversationis, quasi de civitatibus exierunt. Et exiens, vidit turbam, etc. Exitus ille significat, quodvires perveniendi. Ideo Salvator egreditur obviam, quasi votis eorum occurrens. Et misertus est eis. Miseretur Dominus, cum gratiam suam fidelibus inspirat, et per praedicatores eos vocat. Languidos sanat, dum peccata in anima infirmantium remittit. discipulos, dum talia dicunt, futuri miraculi fuisse ignaros. MYSTICE venit a Judaea in desertum gentilitatis, ut dictum est, pus enim gratiae, finis mundi dicitur, quia cum sint tria tempora, ante legem, sub lege, sub gratia, tempus gratiae ultimum computatu est peracta Dominica passione, quando videlicet sol justitiae per mortem occubuit,tandum est, quod Joannes quaedam verba hic interserit. Ait enim eum dixisse ad Philippum:
Abbreviated transcription (Latin):
rito dr̃ ẽẽ. tempestas inuesꝑe. qr dũ eccłia
se ab ea abscondisse. Qrta ã iugilia noc¬
tis. Stationes ⁊ uigilie militares. int̾na ho¬
raꝵ spacia diuidunt᷑. Qñ gͦ dicit quarta
iugilia noctis. uenisse ad eos dñm often¬
dit tota nocte ꝑiclitatos. ⁊ extremo noo¬
tis temꝑe eis anxiliũ datũ. Appropinqͣn¬
te autem die uenit dñs. ambłans supra
mare. qr cũ humana fragilitas. pusilla¬
nimitatẽ uiriũ suar̃ donsiderat. nichil
erga so qm̃ tenebras. ⁊ hostiũ cernit an¬
gustias. Cũ uero mentẽ ad diuinũ p̃sidiũ.
erigit. qͣi int̾ tenebras ortũ ueri luminis cep¬
nit. Nota qr prima ugilia uocatur conti¬
cinium. Scd̃a intempestuũ. Tercia gallici¬
nium. Quarta lucifer. Uenit ad eos dñs sig¬
nificans. qr post multam tͥbulationẽ iuisitat.
eccłiam suam. Suꝑ mare ambulat. dũmun¬
more clamauerunt. Sepe enĩ eccłia into¬
to labore posita est qd̃ dñmad clamat. qͣre¬

Expanded text:
r esse tempestas in vespere, quia dum Ecclesia se ab ea abscondisse. Quarta autem vigilia noctis, etc. Stationes et vigiliae militares interna horarum spatia dividunt. Quando ergo dicit, in quarta vigilia noctis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extremo noctis tempore, eis auxilium datum. Appropinquante autem die, venit Dominus ambulans super mare, quoniam cum humana fragilitas pusillanimitatem virium suarum considerat, nihil erga se quam tenebras et hostium cernit angustias. Cum vero mentem ad divinum praesidium erigit, quasi inter tenebras ortum luminis in die cernit. Nota, quia prima vigilia conticium, secunda intempestum, tertia gallicinium, quarta lucifer. Venit ad eos Dominus, significans, quia post multam tribulationem visitat Ecclesiam suam: super mare ambulat, dum munmore clamaverunt. Saepe enim Ecclesia in tanto labore posita est, quod clamat
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ chorꝰ exprimit᷑. qr obscura scͥptura-¬
rum. que ꝑse turbe neq̃unt utelligere.
iubent᷑ meditando colligere.⁊ meditata
⁊ mandata litt̾is ⁊ suo ⁊ turbaꝵ usui cõ-¬
seruare. foris quidẽ despecti. s intͦ saluta¬
ri cibo. ad alenda humilnĩ corda cuinula.¬
ti. qͣre dicunt᷑ cophini pleni fragm̃tis. Cõ¬
qui infirma mundi elegit. ut confund̾e̾t¬
queq fortia. Manducantiĩ ã numerus
quinq milia hominũ. quinq panib
refiqi ꝑhibent᷑. ⁊ alia inquaquatuo ͬ mi¬
lia septẽ panib satiari asserunt᷑. St̃
enim duo genera hominũ ineccłiał ac-¬
tiui uides ⁊ ꝯtemplatiuii. ħ uero pasti¬
O ad actiuos. illa ad ꝯtẽplatinos ꝑtin̾e

Expanded text:
alium chorus exprimitur, quia obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt intelligere, jubentur meditando colligere, et meditata ac mandata litteris suo et turbarum usui consvervare. Foris quidem despecti, sed intus salutari cibo ad alenda humilium corda cumulati. Quare dicuntur cophini pleni fragmentis? conqui infirma mundi elegit, ut confunderet fortia. Manducantium autem numerus quinque millia hominum quinque panibus refici perhibentur, et alia in qua quatuor millia septem panibus satiari asseruntur. Sunt enim duo genera hominum in Ecclesia, activi videlicet et contemplativi. Haec vero pastio ad activos, illa ad contemplativos pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
.i. cos quos habemus malos indemꝑe filios.
S recte querit᷑ utrum heretici sint anma¬
le uiuentes catholic. Possunt eciã dici filii
mali. eciã h̾etic. qr sunt ex codẽ euangelii
semme. ⁊ xp̃i nomine ꝓcreati. sed prauis opi¬
nionib. adfalsa dogiata ꝯũtuntur. S ꝑ
hoc qͣ dicit eos inmedio tritici. seminatos.
uident᷑ illi sig̃cari. qui uniꝰ ꝯmunionis st̃.
tãte soliꝰ nominis xp̃iani. in hoc mundo ꝑ¬
miscent᷑ bonis. At illi qui in eadẽ fidẽ ma
hst̃. paleis potiꝰ qm zizaniis deputantur.
qr palee etiam fundam̃tum ip̃m dr̃. cũ fru¬
iñto radiceq ꝯmune. Illa quippe sagena ꝗͣ
ꝯcludunt᷑ boni ⁊ mali pisces ñ absurde mali
catholiq intelligunt᷑. Aliud enim ẽ. mare
qd̾ magis mundũ istũ sig̃cat. aliud sagena
hoc int̾ est. qd̾ heretici falsa cred̃t. illi ã u̾a
credentes. non uiuunt ita ut credunt. Sed
dehis hactenus Seqͥtur. Cũ aũ creuiss her¬

Expanded text:
it eos, quos Dominus malos interpretatur filios. Sed recte quaeritur, utrum haeretici sint, an male viventes catholici? Possunt enim dici filii mali etiam haeretici, quia ex eodem Evangelii semine, et Christi nomine procreati, pravis opinionibus ad falsa dogmata convertuntur. Sed quod dicit, eos in medio tritici seminatos, videntur illi significari, qui unius communionis sunt. tate solius nominis Christiani in hoc mundo permiscentur bonis: at illi qui in eadem fide sunt mali, palea potius quam zizania deputentur, quia palea etiam fundamentum ipsum habet, cum frumento, radicemque communem. In illa quippe sagena, qua concluduntur et boni et mali pisces, non absurde mali catholici intelliguntur. Aliud est enim mare, quod magis mundum istum significat, aliud sagena,hoc interest, quod haeretici falsa credunt, illi autem vera credentes, non vivunt ita ut credunt. Sed de his hactenus. Sequitur: Cum autem her
Abbreviated transcription (Latin):
tuunt᷑. Scd̾m quem intellectũ m̃ito ĩ feno
discunbẽ begunt᷑. ut ꝑfenũ diuctie ĩ telli¬
gantur. quib qͣi sub se positis possidendo
dominentur. Quatuor uero milia hominĩ
U .ii. panib refecti sunt. qr qͣi eungelicis
p̃ceptis imbuti. uendẽ oĩa que hñt. ⁊ dare

Expanded text:
tuuntur. Secundum quem intellectum merito in feno discumbere leguntur, ut per fenum divitiae intelligantur, quibus quasi sub se positis, possidendo dominentur. Quatuor vero millia hominum, septem panibus refecti sunt, quia quasi evangelicis praeceptis imbuti, vendere omnia
Abbreviated transcription (Latin):
s qd̾ ñ multa faciens cuies incredulos ꝯdẽpna
despicit᷑ indomo ⁊ inpatria sua. hoc est in
penit᷑ in excusabiles fierent. ⁊ qd̃ aliqͣ feciss
ibimiracła habemꝰ. ex marco qui dicit. ⁊ ñ
poterat ibi uirtutẽ ullã fat̾e̾. nisi paucos ĩ¬
firmos curauit. impositis manibus.¬

Expanded text:
do non multa faciens cives incredulos magis codespicitur in domo, et in patria sua, hoc est, inpenitus inexcusabiles fierent. Et quod aliqua fecisset ibi miracula, hoc habemus ex Marco, qui dicit: Et non poterat ibi virtutem ullam facere, nisi paucos infirmos impositis manibus
Abbreviated transcription (Latin):
ri sapientie. qui ẽ. absconditꝰ inhumana
tarne. Alit̾. Thesaurꝰ absconditꝰ inagro. duo
testam̃ta sunt legis in eccłia q̃ cũ quis ex par¬
te intellecta atrigit. illic magna lat̾e sen¬
tit. ⁊ uadit. ⁊ oĩa sua uendit. ⁊ agrũ illum

Expanded text:
sapientiae, qui est absconditus in humana carne. Aliter: Thesaurus absconditus in agro, duo sunt Testamenta legis in Ecclesiae, quae quis cum ex parte intellecta attingit, illic magna latere sentit, et vadit et omnia sua vendit, et illum
Abbreviated transcription (Latin):
ne homicidio homicidiũ iuingerent. ut
p̃beret nobis exemplum uitandi teme¬
ritatem tradentium. qr s̃ om̃s eadem con¬
stantia ꝑ seuerant. intorm̃tis. qͥ se corqũ¬
dos offerunt. Uude alibi p̃cipit. Cũ uos ꝑ¬
secuti fũnt inunam cuitatem: fugite ĩ
aliam. Post qm uero auideis. ⁊ regib uide¬

Expanded text:
ne homicidium homicidio jungerent, ut ne homicidium homicidio jungerent, ut praeberet nobis exemplum vitandi temeritatem tradentium, quia non omnes eadem constantia perseverant in tormentis, qui se torquendos offerunt. Unde alibi praecipit: Cum vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Postquam vero a Judaeis, et a regibu
Abbreviated transcription (Latin):
ine aũ inuui. Narrat iosephꝰ uinctum io¬
hanuem incastellum macherunta ad du¬
ctum. ibiq cruciatum. Narrat eccłiasta
lestine. q̃ quondam samaria dcã est. A tẽpe
iulian pͥatipis inuidentes xp̃ianis qui se¬
pulchrũ eiꝰ pia sollcitudine freqũtabant
paganos inuasisse monum̃tũ ossa dissisisse
ꝑ campos. ⁊ rursus. collecta igne cremasse.
ac denuo disꝑsisse. ꝑ agros. ⁊ affuisse t̾c tꝑis
ibidem de ierosolimis monachos qui mixti
lmam detulerunt. At ille misit ea beato
anastasio alexandrine urbis ep̃o. ibiq ser¬
uata fc̃ usq ad temꝑa theophili eiusdem
urbis ep̃i. quãdo m uibente theo dosio pͥn¬
cipe: oĩa gentiũ phana. destructa sunt. ł̃ c̃
purgato a sordib templo serapis ibidem
illatã basilicã ꝓ edicula serapis in honorẽ
sc̃i iohannis consecratam lege undecunum
eccłi astice hystorie librum. Qd̾cũ audissec
secessit uilocũ desertum dese. Non ut qͥdã
dñt timore mortis. s parcens immicis suis.

Expanded text:
numento. Narrat Josephus, vinctum Joannem in castellum Macherunta abductum, ibique truncatum. Narrat Historia elaestinae, quae quondam Samaria dicta est. At tempore Juliani principis, invidentes Christianis qui sepulcrum ejus pia sollicitudine frequentabant, paganos invasisse monumentum, ossa dispersisse per campos, et rursum collecta igni cremasse, ac denuo dispersisse per agros. Affuisse tunc temporis ibidem de Jerosolymis monachos, qui, mixti m Jerosolymam detulerunt. Et ille misit ea beato Athanasio Alexandriae episcopo, ibique servata usque ad tempora Theophili ejusdem urbis epicipe omnium gentium, fana destructa sunt, tunc expurgato a sordibus templo Serapis, ibidem illatam basilicam, pro aedicula Serapis in honore sancti Joannis consecratam. Lege undecimum ecclesiasticae Historiae librum. Quod cum audisset secessit in locum desertum. Non, ut quidam dicunt, timore mortis, sed parcens inimicis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
ad inferos descend̾e. nouũ uero ad celũ ascñ¬
dere. Uetus gͦ p̃dicat: qui penã infernalẽ
minat᷑. Nouĩ u̾o annuntiat. qui regniĩ
celeste poslicetur. ⁊ hoc ẽ. qd̃ dicit. Idco quia
intelligentes estis. oĩs quu int̾ uos erit doc¬
reth. Unde hunic sapientia. Qntum ad doctri.¬
nam. ⁊ urtutes. qnͣtũ admiracła. Nonne
decoqͥt. dũ cos in spũ scõ. ⁊ igne baptizat. qͥ
etiam diu̾si geu̾is uasa fabricat. ⁊ uasa ire

Expanded text:
cendere, novum vero ad coelos ascendere. Vetus ergo praedicat, qui poenam infernalem minatur, novum vero annuntiat, qui regnum coeleste pollicetur. Et hoc est quod dicit: Ideo, quia intelligentes estis, omnis qui inter vos erit docreth. Unde huic sapientia, quantum ad doctrinam, et virtutes, quantum ad miracula? Nonne decoquit, dum eos in Spiritu sancto et igne baptizat, qui etiam diversi generis vasa fabricat, et vasa irae
Abbreviated transcription (Latin):
tib custodire. ñ suffĩc̃ ei. qui hoc ab huma¬
nis laudib ñ abscondit. In p̃senti enĩ uita
Dep̃dari gͦ desid̾at: qui thesaur̃ publice iniia
portat. hoc ã dico. ñ ut ꝓximi nr̃i oꝑa nr̃a
ñ uideant. c̃ scͥptũ sit. uideant oꝑa ur̃a bona.
s ut ꝑ hoc qd̾ agimꝰ laudes ext̾uis ñ q̃ ramꝰ.
⁊ sic sit opus inpublico. ut tam̃ intentio ma.¬
nea inocculto. Thesaurꝰ gͥ indiximꝰ: celeste
desid̾ium ẽ. Ager u̾o inquo thesaurꝰ abscon¬

Expanded text:
todire non sufficit, qui hoc ab humanis laudibus non abscondit. In praesenti enim vita Depraedari ergo desiderat, qui thesaurum publice in via portat. Hoc autem dico, non ut proximi opera nostra non videant, cum scriptum sit: Videant opera vestra bona , sed ut per hoc quod agimus, laudes exterius non quaeramus, et sic sit opus in publico, ut tamen intentio maneat in occulto. Thesaurus ergo, ut diximus, coeleste est desiderium, ager vero in quo thesaurus abscon
Abbreviated transcription (Latin):
erit. cũ om̃s electi inp̃destinatione dĩ ꝯsu¬
mabunt᷑. E ducentes. ⁊ eigentes sunt angħi
qui educentes bonos ꝑ resuscitationẽ. et
eligend separando amalis. ⁊ ponent in
uasis .i. inet̾nis tab̾uacuł. malos autem
foras mittent. Sedẽ aũ dicuntur. qr sede̾
iudicantis est.⁊ quodã mͦ udicabunt
malosmnpenis tradendo. ⁊ bonos ad regiuĩ
introducendo. Ideo omnis scriba Quasi
diceret. Quia intelligentes estis. mysteria
que uobis reuelo. ideo faciã uos p̾dicato¬
res. ⁊ eritis mͥ similes. qr sũ pat̾ familias

Expanded text:
erit, cum omnes electi in praedestinatione Dei consuerit, cum omnes electi in praedestinatione Dei consummabuntur. Educentes et eligentes sunt angeli, qui educent bonos per resuscitationem, et eligent separando a malis, et ponent in vasis, id est in aeternis tabernaculis, malos autem foras mittent. Sedere autem dicuntur quia sedere judicantis est, et quodammodo judicabunt, malos in poenis tradendo, et bonos ad regnum introducendo. Ideo omnis Scriba, etc. Quasi dicat: Quia intelligentes estis mysteria, quae vobis revelo, ideo faciam vos praedicatores, et eritis mihi similes, qui sum paterfamilias
Abbreviated transcription (Latin):
garite sunt. ñ mechab̾is. ñ furab̾is. ⁊ cetera
talia. q̃ in hoc serinone ꝯtinent᷑. Diliges ꝓ¬
ximũ tuũ sic̃ te ip̃m. uł alit̾. hos intellectꝰ
q̃rit hõ. ⁊ inuenit unũ quo cuncta ꝯtinen¬
tur. scił inprincipio erat u̾bum. ⁊ uerbũ
erat diapd̾ dm̃. Rursũ celeste regnũ hõĩ
negoriatori simile dr̃. qui bonas marga¬
ritas querit. s unã p̃ciosã inuenit. qm in¬
uentã oiã uendens emit. qr qui celestis uite
dulcedinem inqnͣtum potest ꝑfecte cogno¬
uit. ea q̃ ut̾ris amauerat libent̾ relinqͥt.
eiꝰ in ardescit. Itm̃ simile ẽ regnũ celoꝵ sage¬
ne misse inmarȩ. Sagena ẽ. eccłia ꝯmissa
piscatorib .i. p̃dicatorib qui pisces de mari
.i. hoĩes demundo extrahunt. ⁊ hoc ex om̃i
ꝑes. fortesq in firmos. Unde psalnusta.
Adte oĩs caro ueniet. Qmͣcũ impleta eẽt. e¬
ducentes ⁊ secus lit̾ sedentes. Sicut mare
scłm. ita litꝰ finẽ scł sig̃cat. tũ cũ inpleta

Expanded text:
furaberis, et caetera talia, quae in hoc sermone continentur. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Vel aliter: Hos intellectus quaerit homo, et invenit illum, quo cuncti continentur, scilicet: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Rursum coeleste regnum homini negotiatori simile dicit, qui bonas margaritas quaerit, sed unam pretiosam invenit, quam inventam omnia vendens emit, quia qui coelestis vitae dulcedinem, in quantum potest, perfecte cognoverit, ea quae in terris amaverat, libenter relinquit, us inardescit. Iterum simile est regnum coelorum sagenae missae in mari, etc. Sagena est Ecclesia commissa piscatoribus, id est praedicatoribus, quae pisces de mari, id est homines de mundo extrahit, et hoc ex omni peres, fortes et infirmos. Unde Psalmista: Ad te omnis caro veniet . Quam cum impleta esset, educentes et secus littus sedentes. Sicut mare saeculum, ita littus finem saeculi designat. Tunc impleta
Abbreviated transcription (Latin):
plurali numero ad singłarem transierit.
ut c̃ q̃rat hõ bonas margaritas. unã inue¬
emat. Aut gͦ iste bonos q̃rens. cĩ quib uti¬
lit̾ uiuat. uinum p̃omnib inuenit sine
peccato. mediatorẽ dei ⁊ hoĩum iħm xp̃m

Expanded text:
pluralis ad singularem transierit? ut cum quaerat homo bonas margaritas unam inveemat. Aut ergo homo iste bonos quaerens, cum quibus utiliter vivat, et unum prae omnibus invenit sine peccato, mediatorem Dei et hominum Christum
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscunt᷑ parentes. ⁊ ꝓpt̾ nostrũ fortas
mur si foris moralit̾ stemus: fõris enĩ stan¬
tes uolunt dominũ uidere cognati ip̃iꝰ cum
q̃rentes sese ad custodiã littere. foris fixer̃t.
⁊ qͣi ad xp̃m potiꝰ. ad carnalia docenda co-¬
gunt exire. qmͣ se ad discenda spũalia cõ-¬
sentiant ingredi. Et extendens manus in
discipłõs ait. Ecce mat̾ mea.⁊ frẽs mei. sũ
isqui uoluntatem dñi fec̾it. soror ⁊ fr̃ d ñs¬

Expanded text:
agnoscuntur parentes, et propter nostrum fortassagnoscuntur parentes, et propter nostrum fortassmur, si foris staremus. Foris enim stantes, volunt Dominum videre cognati ipsius, cum quaerentes, sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritualia consentiant ingredi. Extendens manum in discipulos ait: Ecce mater et fratres, etc. Cum is qui voluntatem Dei fecerit, soror et fr
Abbreviated transcription (Latin):
Sane qd̃ domuus ad matrẽ frẽsq rogatꝰ ab
offõ u̾bi dissimulat egredi ñ mat̾ne fefutat
obsequia pietatis. cuiꝰ p̃ceptiĩ est. honora pa¬
trẽ tuũ. ⁊ matrẽ tuam. s pat̾nis se mysteriis
ampliꝰ qm mat̾nis debere obsequi monstrat
affectib. idem nob exemplo qd̾ u̾bo ꝯm̃dais
cũ ait. Qui amat patrẽ. aut matrẽ plusqͣm
me. ũ est medignus. Non iniuriose frẽs con¬
tempnit. s opus sp̃uale carnis cognationi
p̃ferens religiosiorẽ cordium copłam docet
synagoga. excuiꝰ carne ẽ. editꝰ. ⁊ ppłs udoꝵ¬
qui saluatore intꝰ docente. uenientes intͣ¬
re neq̃unt cuiꝰ spũalit̾ dca intellig̾e negli
gunt. Preoccupans enĩ turba ingredit᷑ do¬
mum eiꝰ auscultat sermonib. ut euan¬
gentilitas ꝯfluxit ad xp̃m. atq int̾na ui
te myst̾ia. qnͣto fidei uicinior. tanto m̃te
capacior hausit. iuxta quod psalmꝰ ait.
Accedite ad eũ ⁊ illuminamini. Et dñt ei
u̾bum. Intꝰ ẽ. lumen. Unde alibi. Ut intnͣ

Expanded text:
Sane quod Dominus ad matrem fratresque rogatus ab officio verbi dissimulat egredi, non maternae refutat obsequia pietatis, cujus praeceptum est: Honora patrem tuum et matrem tuam; sed paternis se mysteriis amplius quam maternis debere monstrat affectibus: idem nobis exemplo quod verbo commendans, cum ait, Qui amat patrem aut matrem plusquam me, non est me dignus . Non injuriose fratres contemnit, sed opus spiritale carnis cognationi praeferens, religiosiorem cordium copulam docet Synagoga, ex cujus carne est editus, et poQui Salvatore intus docente venientes intrare nequeunt, cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turba ejus ingreditur domum, ejus auscultat sermonibus, qugentilitas confluxit ad Christum, atque interna vitae mysteria, quanto fide vicinior, tanto mente capacior hausit juxta quod propheta ait: Accedite ad eum, et illuminamini . Et dixit ei verbum, intus est lumen, unde alibi: Ut intran
Abbreviated transcription (Latin):
inm̃tes gentiliuin. ⁊ eccsiam collecturus ĩ
mari.i. in medio nationũ contradicentũ.
inqua eccłia dr̃ sed̾e. hoc ẽ regnare.⁊ domina¬
ri. Turba uero q̃ stabat in littore. qd̾ neq ĩ
mari. neq in Naui erat gerit figuram re¬
diebant myst̾ia dei. cognosc̾e indigni erãt.
sic̃ de his legit᷑ quib modo p̃dicat᷑. Ait enim
inseqñt. Uob datũ ẽ nosse my st̾ium regni
dĩ. cct̾is autẽ in ꝑabol. Aliqñ ad euidentiã

Expanded text:
m collecturus in mari, id est in medio nationum contradicentium, in qua Ecclesia dicitur sedere, hoc est regnare et dominari. Turba vero quae stabat in littore, quae neque in mari, neque in navi erat, gerit figuram rediebant mysteria Dei, indigni cognoscere erant. Sicut de his legitur, quibus modo praedicatur, ait enim in sequenti: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, aliis autem in parabolis . Aliquando ad evidentiam
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ olera. s ad ulłiꝰ utilitatis robur ꝑueniut̃.
Et ideo facile ex uanitate sua arescunt. Rami
uero hꝰ arboris sunt partes fidei multiplices
inquib habitant uolucres celi .i. aiẽ fideliũ
delectantur. ⁊ pascunt᷑. q̃ pennis uirrutũ ad
celestia uolant. Unde dc̃mẽ. Quis dabit mͥ

Expanded text:
sunt olera, sed ad nullius utilitatis robur perveniunt. et ideo facile ex vanitate sua arescunt. Rami vero hujus arboris sunt partes fidei multiplices, in quibus habitant volucres coeli, id est animae fidelium delectantur et pascuntur, quae pennis virtutum ad coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
futa ẽ ut ñ simul. sed ꝓmodo sue ꝑu̾sitatis
pumatur quisq. Qd̾ aũt sequitur tͥticũ
cõgregate inhorreũ. sic ẽ intelligendum.
ut punitis illis. qui diu̾sitates ⁊ scisma¬
ta secuti sunt. in celeste horreũ recipiant᷑
⁊ seruent᷑ qui caritatis unitatẽ seruauerũt.
Aliam parabolã. Parabola ẽ cõꝑ atio ex dis
sub comꝑatiua similitudine figas u̾boꝵ
⁊ymagines ueritatis ostendit. Pabolas pa¬
rabolis accumulat uͭ ex multitudine figͣaꝵ
in eis maiorẽ excetationẽ gen̾et. Simile ẽ¬

Expanded text:
 modo suae perversitatis puniatur quisque. Quod autem sequitur: Triticum congregate in horreum, sic est intelligendum, ut punitis illis, qui diversitates et schismata secuti sunt, in coeleste horreum recipiantur et serventur, qui charitatis unitatem amaverunt. Aliam parabolam, etc. Parabola est comparatio ex disssa comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostendit. Parabolas parabolis accumulat, ut ex multitudine figurarum in eis majorem excaecationem generet. Simile
Abbreviated transcription (Latin):
quib uurtute oꝑatur. ⁊ p̃oicat. celestib
sunt plena sacramĩtis. Post sermonẽ qͥppe
in domo habitum. ubi nefanda blasphemi¬
a demonum hr̃e dictꝰ ẽ egrediens docebat
ad mare. ut ostend̾et se relicta ob culpã
ꝑfidie uidea. ad gentes saluandas eẽ. tran¬
siturum. Gentilium enim corda diu suꝑ¬
ba. ⁊ incredi la merito tumidis amarisq
fluctib maris assimilantur. Domũ u̾o
ta obincredulitatẽ synagoga. ad colligen
uenit. Un de apte p̃mitit᷑. qd̾ eo ĩ domo
p̃dicante mat̾ ⁊ frõs eiꝰ foris steterunt. ⁊¬
int̾iusq dominice fidei archanis figuras
legis ante pon̾e maluit. dñs sacͣm̃ta salu¬
tis q̃ illa spreuerat ext̾nis ꝑ orbem natio

Expanded text:
quibus virtutes operatur et praedicat, coelestibus plena sunt sacramentis. Post sermonem quippe in domo habitum, ubi nefanda blasphemia daemonum habere dictus est egrediens, docebat ad mare, ut ostenderet se, relicta ob culpam perfidiae Judaea, ad gentes salvandas esse transiturum. Gentilium enim corda diu superba et incredula, merito tumidis amarisque fluctibus maris assimilantur; domum vero ta ob incredulitatem synagoga, ad colligenditudinem venit, unde apte praemittitur, quod eo in domo praedicante, mater et fratres ejus foris steterunt, qinternisque Dominicae fidei arcanis figuras legis anteponere maluit, Dominus sacramenta salutis, quae illa sp
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt ei. Dñe ñ ne bonũ sem̃ seminasti:
in agro tuo. Unde gͦ habet zizaniaꝰ Uiden¬
dũ est utrũ sint ip̃i serui. quos paulopꝰ mes¬
sores appellat. Sed quis audeat dicere messo¬
res angłos. si nesciss quis zizania semina¬
uerit. ⁊ tunc ea apparuisse illis cũ herba fr¬
uctũ feciss: Magisgͦ oportet intelligi hoĩes

Expanded text:
 seminasti in agro tuo? Unde ergo zizania? Videndum est, utrum ipsi sint servi, quos post messores appellat. Sed quis auderet dicere messores angelos, scilicet, nescisse quis zizania seminaverit et eis tunc apparuisse illa, cum herba fructum fecisset? Magis ergo oportet intelligi ho
Abbreviated transcription (Latin):
bete fiditiã. qr ego sũ. Cũ enĩ inpͥncipio tran¬
qͥllitatis ñ dũc̃dit᷑ a tim̃tib uera liberatio.
qd ꝑ fantasina sig̾̃catur. ⁊ iõ clamant. tandẽ
indicat᷑ eis. qr uere lberat sunt. Qd̾ ẽ. dic̾e
ego sum. Ad litt̾am. iõ ego sum dicit. ut des

Expanded text:
bete fiduciam, quia ego sunt. Cum enim in principio tranquillitas nondum creditur, a timentibus vera liberatio, quod per phantasma significatur, et ideo clamant, tandem indicatur eis, quia vere liberati sunt, quod dicere est: Ego sum. Ad litteram, id eo dicit, Ego s
Abbreviated transcription (Latin):
parabolam nobis suadet᷑. si diligentiã ad¬
hibeamꝰ ut bonam uoluntatẽ. caudelam.
pacientiam. discretionẽ. longammitatẽ.
iusticiam habẽ laboremꝰ. que oĩam suis lo¬
cis in parabola distincte inueniuntur. Ubi
enum dicit. seminauit bonũ scm̃ uocat
bonam uoluntatẽ que incelis est. Ubi u̾o
dicit. uenit inimicꝰ ⁊ suꝑseminauit ⁊ izaĩa
in meclio tritici. ⁊ ab iit cautelã habendã
intimare uoluit. Quando aũ audito u̾bo
de crescentib zizaniis. ñ exarsit inirã sed
qͣi patient̾ ferens ait. inimicꝰ homo hoc fe¬
cit. patientiã nobis cõm̃dauit. Ubi uero
seruis uolentib collig̾e ea ad cõbustionẽ
ait ñ. ne forte colligentes zizania. eradi
cetis simul ⁊ triticũ. donauit nobis discre¬
sinite utraq crescere usq ad messem ꝯm̃¬
dare uoluit longanimitatẽ. Ad ultimũ uero
iusticiam notauit cũ dixit. Intẽꝑe messis di¬
cam messorib. Colligite izania.⁊ allig

Expanded text:
parabolam nobis suadetur, si diligentiam adparabolam nobis suadetur, si diligentiam adhibeamus, ut bonam voluntatem, cautelam, patientiam, discretionem, longanimitatem, justitiam, habere laboremus, quae omnia in suis locis in parabola distincte inveniuntur. Ubi enim dicit: Seminavit bonum semen, vocat bonam voluntatem, quae in electis est. Ubi vero dicit: Venit inimicus, et superseminavit zizania in medio tritici et abiit, cautelam habendam intimare voluit. Quando autem audito verbo decrescentibus zizaniis, non exarsit in iram, sed quasi patienter ferens ait: Inimicus homo hoc fecit, patientiam nobis commendavit. Ubi etiam servis volentibus colligere ad conbustionem, ait: non, ne forte cocetis simul triticum, donavit nobis exemplum discreSinite utraque crescere usque ad messem, commendare voluit longanimitatem. Ad ultimum vero justitiam commendavit, cum dixit: In tempore messis dicam messoribus: Colligite z
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. ꝑ speculum. ⁊ in enigmate uiderunt.
Apłi uero inp̃sentia habentes dñm ꝯuescentes¬
q ei ⁊ quocunq uoluissent int̾rogando dis¬
centes. neqͣqͣm ꝑ angłos. aut uarias species
uisionũ opꝰ habebant doceri. Uos aut̃. Quasi
diceret. Quia illis talib ñ est datum nosse rog¬
num dei: uos intelligite ꝑabolam quib cõ¬
mituntur mystia celi. Omnis qui audit.
regni .i. p̾dicationẽ meã q̃ ad regnũ celoꝵ ad¬
ipiscendum ualet. Et ũ intelligit. Quomͦ aũt
ñ intelligat. sub iungit ꝑ partes .iiii. uenit
hic inuenit᷑. Ubi enĩ ait rapit qd̾ semina¬
tũ ẽ: de semine intelligendum ẽ .i. de hoĩe
⁊ fecundatꝰ. Cetera que secunt᷑: suꝑiꝰ expo¬
sita sunt. Alteram parabolã. Sciendũ ẽ añ¬
qr tc itm̃ exposita suꝑiori parabola apłis.
ad t᷑bas se conu̾tit: qd̾ inseqũti notatur. hoc
oĩa locutꝰ est in parabolis ad turbas. Littera
plana est. Moralitas uero talis est. ꝑ hanc

Expanded text:
n aenigmate viderunt. Apostoli vero in praesentia habentes Dominum, convescentesque ei, et quaecunque voluissent interrogando discentes, nequaquam per angelos aut varias species visionum opus habebant doceri. Vos autem, etc. Quasi dicat, quia illis talibus non est datum nosse regnum Dei, vos intelligite parabolam, quibus committuntur mysteria coeli. Omnis qui audit vregni, id est, praedicationem meam, quae ad regnum coelorum adipiscendum valet, et non intelligit. Quomodo autem non intelligat, supponit per parenthesim. Venit hic invenitur: ubi enim ait, rapit quod seminatum est, de semine intelligendum est. Ubi et fecundatus; caetera quae sequuntur, superius exposita sunt. Alteram parabolam proposuit iori parabola apostolis, ad turbas se convertit, quod in sequenti notatur. Haec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas, littera plana est. MORALITAS vero talis: Per hanc enim
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa ꝯpleuit.⁊ senariꝰ exsuis diuidñtib con¬
ficit᷑. Denariꝰ uero ut dc̃m ẽ. decalogũ sig̾cat
Merito gͦ continentib datur qui iam caruẽ
edomuerunt. ⁊ atẽptationib deferbuerũt.
audiendi. aures suut cordis. Et accedentes. Di¬
scipłi intelligentes hec eẽ. obscura. que ppło
dicebant᷑. uoluerunt domino uttunare. ne
loq̃retur parabolice. Cũ dic̃ accedentes notat

Expanded text:
conconficitur: denarius vero, ut dictum est, decalogum significat. Merito igitur continentibus datur, qui jam carnem edomuerunt, et a tentationibus deferbuerunt, uatur. Aures audiendi, aures sunt cordis. Et accedentes, etc. Discipuli intelligentes haec esse obscura quae populo dicebantur, voluerunt Domino intimare, ne loqueretur parabolice: cum dicit, accedentes, notat
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uiueualis. Iam dextra cõputat annos.
Cũ gͦ sinistra tẽporalia bona sig̃cet. dextͣ u̾o
celestia. iuixͣ illd̾ qd̾ d̾r. seua eł sub capite mõ.
⁊ dexta illiꝰ amplexabit᷑ me. merito actiuis
licite temporalib utentib numeri sinistre
deputamur. Contẽplatuus solis celestibus
utentib numerus dext̾e addiscit᷑. Centenarꝰ
ꝯuenit. Tricenariꝰ uero. qui ext̾uario ⁊ dena¬
rio conficit᷑. ⁊ feruentis etatis numer᷑ ẽ. ⁊ cõ¬
iugatis. deputat᷑ qui adhuc inferuore pug-¬
ne sunt. dũ ardorẽ libidinis oĩo refrenare
s̃i possunt. ⁊ tam̃ infide st̃. qd ꝑ t̾nariũ in¬
telligitur. ⁊ p̃cepta legis obseruant. qd̾ ꝑ de¬
nariiĩ notat᷑ Sexagenariͦ aũt ꝯtinentib
aptius ꝯuenit. qui exsenario. ⁊ denario ꝯficit᷑.
⁊ numerꝰ mature ⁊ frigescentis etatis ẽ. Sena¬
riꝰ ꝑfectionẽ exp̾mit. qr in sexdieb dominꝰ

Expanded text:
Juvenalis:. . . . Jam dextera computat annos. Juvenalis:. . . . Jam dextera computat annos. Cum ergo sinistra bona temporalia significet, dextera vero coelestia, juxta illud: Laeva ejus sub capitivis licite temporalibus utentibus, numerus sinistrae deputatur. Contemplativis vero solis coelestibus vacantibus, numerus dexterae addicitur. Centenarius convenit. Tricenarius vero, qui ex ternario denario conficitur, et ferventis aetatis numerus est, conjugatis deputatur. Qui adhuc in fervore pugnae sunt, dum fervorem libidinis omnino refrenare non possunt, et tamen in fide sunt, quod per ternarium intelligitur, et praecepta legis observant, quod per denarium denotatur. Sexagenarius autem continentibus activis congruit, qui ex senario et denario conficitur, et numerus maturae et frigescentis aetatis est. Senarius perfectionem exprimit, q
Abbreviated transcription (Latin):
pioꝵ sublatũ ẽ. Alia ceciderunt in petrosa.
Petra sig̾iat duriciã ꝓt̾ue m̃tis. Terra: leni¬
tatem anime obedientis. Sol: feruorẽ ꝑse¬
cutionis. Cecidit gͦ u̾bũm dei suꝑ petram
qũ induris m̃tib receptum ẽ. ad horam.
inquib ẽ. parum t̾re. qñ ad horã emolli¬
untur ad desid̾ium celestis uite. S ift
ueniente ꝑ sccutione intempore temptan¬
onis recesserunt. Qui radicẽ ñ hñt. qr nlłis
discipline studiis st̃ eruditi. ulłis tẽpta¬
int̾ spinas. Spine sunt diuitie. q̃ multis sol¬
licitudinib m̃des hoĩum pungunt. que
nimia cupiditate hoĩes a bono oꝑe retra¬
hunt. Alia ceciderunt int̾ram bonam. Ter¬
ra bona fideł electoꝵ ꝯscientia ẽ. q̃ com
sem̃ u̾bi dei libent̾ excipit. ⁊ ad fructũ ꝑ¬
ducit. ⁊ aliud reddit centesimũ ⁊ c̃. Tres or¬
din es eccłie hic designantur. scił ꝯiugati
tenariũ numerũ antiqui solent ꝯputare.
Centenariꝰ uero indext̾am transferatur. Uñ

Expanded text:
piorum sublatum est . Aliud cecidit in petrosa, etc. Petra significat duritiam protervae mentis; terra, lenitatem obedientis animae; sol, fervorem persecutionis. Cecidit ergo verbum Dei super petrosa, quando in duris mentibus receptum est, ad horam, in quibus est parum terrae, quoniam ad horam emolliuntur ad desiderium coelestis vitae. Sed isti, veniente persecutione, in tempore tentationis recedunt. Qui radicem non habent, quia nullis disciplinae studiis sunt eruditi, nullis tentainter spinas, etc. Spinae sunt divitiae, quae multis sollicitudinibus mentes hominum pungunt, quae nimia cupiditate a bono opere retrahunt. Aliud vero cecidit in terram bonam. Terra bona fidelis electorum conscientia est, quae comsemen verbi libenter excipit, et ad fructum perducit, et aliud reddit centesimum, etc. Tres ordines Ecclesiae hic designantur, scilicet conjtenarium numerum antiqui solebant computare. Centenarius vero in dexteram transferebatur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
aurib grauit᷑ audierunt. Grauit̃ audiũt
illi qui ea que audiunt ꝯtempnũt: ⁊ ideo
sunt eis molestia que enuntiant᷑. Et oculos
suos clauserunt. Quasi dicet. Noq ab alio au¬
dire uoluerunt. ⁊ disc̾e eaque nesciebant.
ne oculos cordis sui aꝑuerunt. ud intellige¬
rent que uidebant. Ideo clauserunt: ne
aliqñ oculis uideant. Singła singłis refert.
⁊ iõ grauit᷑ audierunt. ue aliqñ aurib¬
audiant. ⁊ quid sit oculis ud̾e̾: audire au¬
rib postea exponit cũ ditit. Et corde intelli¬
gant. aure audit qui ab alio discit: oculo
uidet qui ꝑ se intelligit. ⁊ utrũq sub ĩdel¬
lectu cordis cõp̃henditur. Et ꝯi̾̃tantur ad
Querit᷑ cũ aliꝰ euangłista duat. dominus ex¬
sua dolerent.⁊ ex hoc humiliati. peniterẽt
eos ita eẽ. excecatos ut nunqm ampliꝰ pe¬
niterent. an qd̃ marchus ait deeis. neqñ
ꝯuertantur. ⁊ dimittentur. eis peccã. sit ita
intelligendum eos peccĩs suis sic meruisse

Expanded text:
auribus graviter audierunt. Graviter audiunt illi, qui ea quae audiunt contemnunt, et ideo sunt eis molesta quae enuntiantur, et oculos suos clauserunt, quasi dicat: Neque ab alio audire voluerunt, et discere ea quae nesciebant, ne, oculos cordis sui aperuerunt, ut intelligerent quae videbant. Ideo clauserunt, ne aliquando oculis videant. Singula singulis refert, et ideo graviter audierunt, ne aliquando auribaudiant, et quid sit oculis videre, et auribus audire, postea exponit cum dicit: Et corde intelligant. Aure audit, qui ab alio discit, oculo videt, qui per se intelligit, et utrumque sub intellectu cordis comprehenditur, et ne convertantur ad quare cum alius evangelista dicat: Dominus exsua doleant, et ex hoc humiliati poeniteant, eos ita esse excaecatos, ut nunquam amplius poeniteant? quod Marcus dicit de eis, ne quando convertantur et dimittantur eis peccata , sit ita intelligendum, eos peccatis suis meruisse,
Abbreviated transcription (Latin):
el auidienda. uil muracula uidenda. tñ dur e¬
rant. ⁊ ꝯũti ad fidem nolebant. Ex occulto
gͦ iudicio dñs in maiorẽ cecitatẽ eos p̃cipita¬
bat. myst̾ia dĩ indignis obtegebat Qui enim
habet dabit᷑ ei. Quasi dic̾et. uob̾ quidẽ reue¬
landa sunt myst̾ia regni dĩ. scił ab dita scͥp¬
turaꝵ uob̾ reseruanda sunt. qr ca diligitis
⁊ illis q̃ uobis dicunt᷑ fidein adhibetis. ⁊ hoc
ẽ qd̾ dicit. Qui ht̃ sub audi fidẽ. uł amorẽ
diuini ũbi. dabit᷑ ei habundant᷑ sensus
itelligendi: illi qui ñ habet amorẽ di¬
urni u̾bi. fides qua habet saluari. ⁊ ut ui¬
detur qmͣ ht̃ naturali ingenio. uł scͥptaꝵ¬
qui ñ habet caput sapientie. Ideo in para.¬
bolis loquor eis. Reddit causam apłis. qͣte
cred̾e in eum nolebant. Et hoc ẽ qr uidentes
miracła. ñ uident ocło cordis ⁊ hocẽnon ĩ¬

Expanded text:
ejus audienda, vel miracula videnda, tamen duri erant, et converti ad fidem nolebant. Ex occulto ergo judicio, Dominus in majorem caecitatem eos praecipitabat, et mysteria Dei indignis obtegebat. Qui enim habet, dabitur ei, etc. Quasi dicat: Vobis quidem revelanda sunt mysteria regni Dei, scilicet abdita Scripturarum vobis reseranda sunt, quia ea diligitis, et illis quae dicuntur vobis fidem adhibetis, et hoc est quod dicit: Qui habet, subaudis fidem vel amorem divini verbi, dabitur ei abundanter sensus intelligendi. Ille vero, qui non habet amorem divini verbi, fides qua debet salvari, etiam ut videtur quam habet naturali ingenio, vel sti non habet caput sapientiae, ideo in parabolis loquor eis. Reddit causam apostolis, quare credere nolebant. Et hoc est: Quia videntes miracula, etc. Non vident oculo cordis, hoc est, non in