comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Seꝑ et ubĩqͦ pͥcipuã ẽ. Nã
rpubli̾ce intẽ. dotes mulie¬
rib conseniari. cun dotatas e
imiq liberis ciuitatem
maxime sit necc̃ium.
maritus alu camiabmitio stipo¬
lanti promitt̾e. nisi hoc cinich̾ io¬
ceat. Namsimꝯmod̾ aliqd̃ ma¬
ritus suspectum ħ̾tͦ. noͣ delx̃ eu
cogi aliiꝰ quanuxori ꝓmute̾. di¬
cend̾ ẽ hec si siliuris mułr est

Expanded text:
er et ubique praecipua est: nam et publice interest dotes mulieribus conseruari, cum dotatas esplendamque liberis ciuitatem maxime sit necessariumaritus alii eam ab initio stipulanti promittere, nisi hoc ei nihil nocet: nam si incommodum aliquod maritus suspectum habet, non debere eum cogi alii quam uxori promittere dicendum est. haec si sui iuris mulier est.
Abbreviated transcription (Latin):
dempnandꝰ ẽ Intelłr aut̃ peculi¬
otenꝰ facẽ posse. qd̾ hab reu̾udie¬
ande tp̃e. atq sicumpatreagat᷑.
declucct᷑ ex peculio qd̾ patr̾iur sb̾¬
lectis cipsonis filius debrat si
cumipo filio agat᷑ alt̾ius debiti.
nõ fiet detractioincõputatõe q¬

Expanded text:
demnandus est: intellegitur autem peculio tenus facere posse, quod habet rei iudicandae tempore. atquin si cum patre agatur, deduceretur ex peculio, quod patri uel subiectis ei personis filius debet: at si cum ipso filio agatur, alterius debiti non fiet detractio in computatione q
Abbreviated transcription (Latin):
sidand̾ est si qd int̾uallũ furõha¬
ueat uł ꝓpetuus qd̃ morb est:
tam̃ feitndiis hus quicura eaz
sunt. tunc nullomi̾o oportet di¬
ꝯpos m̃tis eẽt. ita furentiquẽ ad¬
mod dixiinus mitiũ miẜit. cͦt̾¬
pa sua impcias eẽ direptas D̾d
enĩ tã huiuianũ est q̃m fortuiti
rẽ uirĩparticipẽ eẽ. Sinaut̃ tãtꝰ
furor ẽ. ita ferox. ita ꝑnitiosus.
ut sanitatis nuila spes suꝑsit. cͥ¬
ca ministros t̾ribł. et forsitan
lis. cupidine tentaẽ. licentia eĩt
composite mĩtis ꝑsone furenti
cnuntiũ mitt̾e. ut nulliꝰ culpac

Expanded text:
st. et si quidem interuallum furor habeat uel perpetuus quidem morbus est, tamen ferendus his qui circa eam sunt, tunc nullo modo oportet dicompos mentis ess‹et›, ita furenti quemadmodum diximus nuntium miserit, culpa sua nuptias esse diremptas: quid enim tam humanum est, quam ut fortuitis rem uiri participem esse? sin autem tantus furor est, ita ferox, ita perniciosus, ut sanitatis nulla spes supersit, circa ministros terribilis, et forsitan lis cupidine tenta est: licentia erit compoti mentis personae furenti nuntium mittere, ut nullius culpa
Abbreviated transcription (Latin):
to mm̾io. nicħominꝰ peciũ.a messi¬
ũ ĩ ꝯputatõecũ spe future uͥindeĩe.
ueniet. Apparet igͥ ex hus illos
frrictus quos ũłułr ꝑceꝑit ante¬
qͣmnube̾t nõ dehe ĩcõtributionẽ
uenire. ¶Obdonatioẽs ⁊tẽ ob
sres ãmõtas exhus fruccib. qui

Expanded text:
trimonio nihilo minus pecunia messiomputationem cum spe futurae uindemiae ueniet.Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem uenire.Ob donationes, item ob res amotas ex his fructibus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uirilenginio. idultata fuit. nicħ
ex dote retinet᷑ꝰ. Cur eninũ ꝓbet
marit̾ morẽs quos ipẽ aut azite
cormp̃. aut postca approbauit. ⁊̃
sitam̃ ex m̃te legis sumet quis.
ut nec acensare possit quilenoci

Expanded text:
uiri lenocinio adul terata fuerit, nihil ex dote retinetur: cur enim improbet maritus mores, quos ipse aut ante corrupit aut postea probauit? si tamen ex mente legis sumet quis, ut nec accusare possit, qui lenoci
Abbreviated transcription (Latin):
pis cedr. lapidicinarũ ꝯmod̾. ad
maĩtum ꝑtin̾e cõstat./ Quia pala
te danda declarau̾it mułr. ¶Qd
in sem̃tẽ erogat᷑ siño respond̾int
m̃ses. ex nindemia declucet᷑ qr tõ¬

Expanded text:
pis caeditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere constat, quia palam te danda declarauerit mulier. Quod in sementem erogatur, si non responderint messes, ex uindemia deducetur
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Dupta nõ impedit᷑. quomiiꝰ.¬
i cumpriore maritode dote expi¬
at᷑ ¶ Quoclens cupinim acci¬
a dit ne dos ascc̾ous aquolibet
alio quimulieis ionuẽ ꝓmis¬
at exiget᷑. si aut̃ imiio filĩa

Expanded text:
 Nupta non impeditur, quo minus cum priore marito de dote experiatur. Quotiens culpa uiri accidit, ne dos a socero aut a quolibet alio, qui mulieris nomine promiserat, exigeretur: si aut in ma
Abbreviated transcription (Latin):
tur bona pceptos. et mulieris
honib ante cm̃liberalẽ ab sup̃e¬
toᷤᷤ quãui ẜuã fuisse. postea cõstic̾it
petino posse placuit./ Sumptus
duo necessaĩos ⁊̃utiles inp̃lia. q̃
dotaliauidebant᷑ feõs. ꝯpensatiᷤᷤ
fructib ꝑ̃ceptis. ad fins suꝑflu  dar¬
seruari comuenit. ¶Usigas siu ii¬
m̃ate dotis ex stipulatu put̾ ũna qna¬
tmoĩo d̾finicta filiasipeͤtat gener
qui residue dotis ꝓmisse femis
stipulatus ẽ. ita demum ad finẽ
uite mutua. debite q̃ntitatis ꝯpẽ¬
nsationẽ oppone. iuste uid̃t᷑. siꝓpis
sumptibꝰ uxorẽ suã exhibuit. A¬
lioqu sipr̃s sumptib exhibira
sit manis usuraꝵ sti̾plõ cõpensa¬
tioni ñ ꝓdit. ¶ ad iurimuixore
post diuorciureusa. iuditiũ acce
ꝓtũ ex stipulce qm extraners qͥ
potẽ decłit. stipulatus fu̾it nõ di¬
fface pot̾ cõdem pnatus sit. ⁊ no

Expanded text:
mulieris oneribus ante causam liberalem absumptos, quamvis servam fuisse postea constiterit, peti non posse placuit. Sumptus vero necessarios et utiles in praedia quae dotalia videbantur factos, compensatis fructibus perceptis, ad finem superflui servari convenit. Vsuras numeratae dotis ex stipulatu pater in mamonio defuncta filia si petat, gener, qui residuae dotis promissae faenus stipulatus est, ita demum ad finem uice mutua debitae quantitatis compensationem opponere iuste uidetur, si propriis sumptibus uxorem suam exhibuit: alioquin si patris sumptibus exhibita sit, inanis usurarum stipulatio compensationi non proderit. Ad uirum uxore postptum ex stipulatione, quam extraneus qui dotem dederit stipulatus fuerit, non difacere potest condemnatus sit et no
Abbreviated transcription (Latin):
dicend̾ ẽ seĩe dotemposse totum
solui qm insãccio ei lirectonõ cõ¬
petat. ac si sibi / aut illi dari auus
stipłatus eẽt. s ꝑmittend̃ ẽ neꝑ¬
ti ex hac auita conim̃enioe. necco¬
imõ dotis defrandet᷑. utile̾ actõe hyͣe
faũore enimnupciaꝵa maxĩe ꝑꝑ¬

Expanded text:
dicendum est Seiae posse dotem solui quamuis actio ei directo non competat, ac si sibi aut illi dari auus stipulatus esset. sed permittendum est nepti ex hac auita conuentione, ne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: fauore enim nuptiarum et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
dene frũctus et qͣita porcio mer¬
cedis instantis anniconfioi de.¬
bebunt᷑. ut exͤea pecuma t̾ciã por¬
cio uiro reluiquat᷑ ẽcõtrario qͦq
id̃ erit obẜuand̃. Nam simułrꝑ¬
cẽpta miidemia statim fuirdu
iuiroin dotẽ dedit. ⁊ iur ex beałird̃
ap̃lib primis. ⁊ diuorcum fu̾it

Expanded text:
demiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur. E contrario quoque idem obseruandum est: nam si mucepta uindemia statim fundum uiro in dotem dederit et uir ex calendis Aprilibus primis diuortium fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
aieius quo diuortium factũ
ex die traditimarito fundi ma¬
ritus sibi cõputet tẽpꝰ ⁊ utiqr
infructib auiro retim̃dis. nz̃
dies dotis constitute. iii mipciaꝵ
obsuab̾r. s quo primũ dotale
p̃dm̃astitutu ẽ: idẽ tradita pos¬

Expanded text:
anni eius, quo diuortium factum ex die traditi marito fundi maritus sibi computet tempus. et utique in fructibus a uiro retinendis neque dies dotis constitutae neque nuptiarum obseruabitur, sed quo primum dotale praedium constitutum est, id est tradita po
Abbreviated transcription (Latin):
stum est: utiq s icbr. ut offõ in¬
dicis cãueat restitutũ se mulieĩ
deꝗd ad cum exlonis lib̾tiuel
seiuĩs inẜuos dotales fint. iudẽ¬
dũ audeloe possit cͦonueniri et
siqd̃ tantũ in ẜuos uxoris seu̾us
fuit: cõstat enitenii hoc nonnẽ.
Siu̾o et insuos est nat. adhuc¬

Expanded text:
stum est, utique tenebitur, ut officio iudicis caueat restituturum se mulieri, quidquid ad eum ex bonis liberti uel saeuus in seruos dotales fuit, uidendum, an de hoc possit conueniri. et si quidem tantum in seruos uxoris saeuus fuit, constat eum teneri hoc nomine: si uero et in suos est natu
Abbreviated transcription (Latin):
porteb̾ de rato. Itẽ dec̾nẽd̾ est si
ab̾ hostib captus sit p̃r puelle
dapdã accionem de dote repetẽta¬
Trans grediamur nuns ad hũc
competit de dote accõ ⁊ adu̾sus
ip̃m maĩtum ꝯpete pla cst. siue
ipĩ dos dita sit. sinc alii et uolũ¬
tate mariti. uł subiecta iurteii.
Quł nõ subiecto. ¶ Sifliusfam̃¬
maritus sit. et dos scc̃o dita sit.
adnsus soc̾um aget᷑. plane si filio
eesit: nõ ussupatris sabinus et

Expanded text:
portebit de rato. Idem decernendum est et si ab hostibus captus sit pater, puellae dandam actionem de dote repetendaTransgrediamur nunc ad hunc competit de dote actio. et aduersus ipsum maritum competere palam est, siue ipsi dos data sit siue alii ex uoluntate mariti uel subiecto iuri eius uel non subiecto. sed si filius fammaritus et dos socero data sit, s socerum agetur. plane si filio iussu patris, Sabinus et
Abbreviated transcription (Latin):
bunt hoc instum eẽsitẽ simulier
ex pͥromissĩcẽ conueniat᷑: magiᷤ
placuit d̾fendẽdam cã. ꝑ exceꝑtio¬
nẽ Id̾ et ꝓculus ait. sicuti cũ sociꝰ
fu̾it. dabr eiꝰ ex ceptio q̃mius iure
tͤuuli sit obligata. ¶ Simiudi¬
tio dotis index ignorancia iuris
Aapsꝯ cõdempnau̾it. maiͣtummn¬
c solrd̃ neracius sabinus doliexcep¬
cione eumuti oporre̾ aiunt. eũq¬

Expanded text:
 si mulier ex promissione conueniatur, magis placuit defendendam eam per exceptionem: idem et Proculus ait: sicuti cum socia fuit, dabitur ei exceptio, quamuis iure ciuili sit obligata. Si in iudicio dotis iudex ignorantia iuris lapsus condemnauerit maritum in solidum, Neratius Sabinus doli excepione eum uti oportere aiunt eaq
Abbreviated transcription (Latin):
dici oport⁊ infructu cede siminꝰ
quas detiorẽ fundum fec̾it: maĩ¬
tus tenebr̃. s ⁊ suntempestatis ce¬
cidint. dici oportͥ p̃ciumeaꝵ rẽ¬
stituend̃ muliei̾. nec infructu
cede ñ mag̃ quã si thsaurus fuerit¬
inuntus Infructũ emĩno ꝯputabr̃.
s ꝓars eius dimidia restituet᷑. qrͣͣ¬
malieno inum̃ti. ¶ Siuir infũdo
mulleris dotalilapilicinas mã¬
moreas muen̾it. ⁊ fund̾ fructuo¬
siorẽ fecit: marmor qd̃ cesũneq¬

Expanded text:
dici oportet in fructu cedere, si minus, quasi deteriorem fundum fecerit, maritus tenebitur. sed et si ui tempestatis cent, dici oportet pretium earum restituendum mulieri nec in fructum cedere non magis, quam si thensaurus fueritntus: in fructum enim non computabitur, sed pars eius dimidia restituetur qualieno inuenti. Si uir in mulieris dotali lapidicinas maoreas inuenerit et fundum fructuosiorem fecerit, marmor, quod caesum neq
Abbreviated transcription (Latin):
ctoe ꝯpete. ꝙ quo enidentissime
apparu̾it n riti facultates addoꝰ¬
tis actõemip suffic̾e. ¶ Si exhr¬
ẜ dato maĩto iłr agat᷑. mag̃ est
ut ex die aoite patris hr̃ditati
Dincipiat ei q̃tis exactio. ¶ Quo¬
ciens muli̾ssatisdand̾ est de soly¬
tic̃ẽ dotis ꝑost c̾tumtemp: siman¬
tus satisdui nõ possit. t̾e decluc

Expanded text:
competere, ex quo euidentissime apparuerit mariti facultates ad dotis exactionem non sufficere. Si exheredato marito mulier agat, magis est, ut ex die aditae patris hereditatis incipiat ei dotis exactio. Quotiens mulieri satisdandum est de solutione dotis post certum tempus, si maritus satisdare non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
datio. filie denegari debr actio si¬
ue pr̃ĩ hr̃s extiterit. suim legato ÷¬
tin accepit. q̃ntũ dotis satis eẽt.
Ita iulianus plũb locis scribit
ꝯpensand̾ eluidotẽ qd̾ apatre
dat᷑ lucreq eius ced. siint᷑ ab eõ
cõsecuta sit. qnͣtumeidotis noĩe
debeat᷑ a mai̾to q̃uipatiri soluit.
dos petat᷑ cẽ. nõliceat. filie satis
dotis fieĩ oportisitatam̃ut caue¬
at ratamrẽ partẽ habiturum.
Eoaut᷑ tẽꝑe consũtire filiq̃ pũ o
cõcestatõem mutau̾it uolunt.itẽ
uł etiã emancipata sit frust pr̃

Expanded text:
gari debet actio, siue patri heres exstiterit, siue in legato tantum acceperit, quantum dotis satis esset. et ita Iulianus pluribus loci‹s› scribit compensandum ei in dotem quod a patre datur lucroque eius cedit, si tantum ab eo consecuta sit, quantum ei dotis nomine debeatur a marito qui patri soluit. dos petatur, esse non liceat, filiae satis dotis fieri oportet, ita tamen, ut caueat ratam rem patrem habiturum. Eo autem tempore consentire filiam patri contestationem mutauerit uoluntatem uel etiam emancipata sit, frustra
Abbreviated transcription (Latin):
mm. calliclitate nõ uult. sꝑuit
aut̃ infelicitate uxoris.⁊ nõ ad
eam flectit᷑. nullãq ei ꝯpetentẽ
curaminferremanifestissimu
est. s abutit᷑ dote tunc licenciã
adire iudicẽ ꝯpetentẽ. qͣtenꝰ nͥe¬
cessitas ĩpoc̃t᷑ maĩto. om̃ẽ tale
mulieĩs sustentatẽe sufferre.⁊

Expanded text:
m calliditate non uult, spernit autem infelicitatem uxoris et non ad eam flectitur nullamque ei competentem curam inferre manifestissimus est, sed abutitur dotem: tunc licentiam adire iudicem competentem, quatenus necessitas imponatur marito omnem talem mulieris sustentationem sufferre
Abbreviated transcription (Latin):
fie̾i̾ possunt. ¶Qd nr̃anno drpo¬
ius ⁊̃plurib annis idẽ dicĩpot.
ut insilua cẽdua Itẽ silocatio agͥ
talis sit. ut suꝑ amnuã m̾cede
quq̃uino quoq aliqd am̾plius.

Expanded text:
fieri possunt. Quod in anno dEt in pluribus annis idem dici potest, ut in silua caedua. Item si locatio agri talis sit, ut super annuam mercedem quinquennio quoque aliquid amplius
Abbreviated transcription (Latin):
aliit̃ cestm sublatum c̃. ⁊ de alie¬
nis quotamm̃o rebtestat. sed̃.
dicemus codicillos uale̾. Nam
et si postumus natus ruꝑit ce
lli ualẽt: ¶ Similes testhi ꝗdẽ
antemilitiã .s. codicillõs ĩpul¬
itia fec̾it. arure militaĩuale¬
ant codicilliꝰ qr̃. Qu̾testĩn iũe

Expanded text:
amentum sublatum est et de alienis quodammodo rebus testatur. sed dicemus codicillos ualere: nam et si postumus natus ruperit tlli ualent.Si miles testamentum quidem ante militiam, sed codicillos in militia fecerit, an iure militari ualeant c
Abbreviated transcription (Latin):
comuniuali. nisisimilitie tẽpõe
signau̾it. uł q̃dam. adiec̾it. c̾teco¬
dicillimilitie temꝑe factinõ debĩ
referri ad testm̃ s iurc militaiͣra¬
lẽt. ¶ Si ci ẜuo qui testõlegatum
acceꝑit. lib̾tas codicilł detur. uti¬
le legatumẽẽ dicemus. qĩ ab ini

Expanded text:
communi ualet, nisi si militiae tempore signauit uel quaedam adiecerit. certe codicilli militiae tempore facti non debent referri ad testamentum, sed iure militari ualent.Si ei seruo, qui testamento legatum acceperit, libertas codicillis detur, utile
Abbreviated transcription (Latin):
D. Qunigranutͥouxorẽ eẽ ign¬
orabat. codicilł ad filium scrip¬
tis lib̾taremded̃. natapost mor¬
tẽ patris filia. cumde ea nich̾ in¬
trẽ sensisse constitiss. placuit li¬
b̾tates asolo filio pran posse
etiã fiuiam manumitte̾ cogendã
cum ab eanich pat̾ petierat. ⁊ iu¬
re suolỹs extitir. ¶ Tractari so

Expanded text:
.Qui graui utero uxorem esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, placuit libertates a solo filio praestari: etiam filiam manumittere cogendam, cum ab ea nihil pater petierit et iure suo heres exstiterit.Trac
Abbreviated transcription (Latin):
estimatõe carũ. ¶ Seia testõ ita
iubeo. que signũ dei ex lib̾s .c.
in illa sacra ede⁊ inpatria statyi
subscͥpcicẽ nominis m̃i. Q̃sitũ
est cum in eotẽplonõ nisiaut
erea. aut argentea t̾m sint dõ¬
na. hĩdes seie utrum ex argen¬
to ancxauro signum pone.
cõpellendi sint anereum izi¬

Expanded text:
estimationem earum.Seia testamento ita iubeoque signum dei ex libris centum in illa sacra aede et in patria statui subscriptione nominis mei'. quaesitum est: cum in eo templo non nisi aut aerea aut argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex auro signum ponere compellendi sunt an aereum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta que corporiiussus eratꝰ Adi¬
ci dederunt. Q̾situm ẽ utrũ ade¬
amcui ornam̃ta unuisa reliqre

Expanded text:
ta, quae corpori iussus erat adici, dederunt: quaesitum est, utrum ad eam, cui ornamenta uniuersa relique
Abbreviated transcription (Latin):
łr enimint᷑p̃tantib summai
fore capiõcin si uascuarius ã
fab̾ argentarĩ uxoriita legas¬
s. ¶Cumita legatumess. ar¬
gentum quod domomea erit
cum moriar offilius/ nec qd̾d̃¬
põsitum ẽ ase. nec qd cõmoda¬
tum reliquiss argentum lega¬

Expanded text:
summam fore captionem, si uascularius aut faber argentarius uxori ita legasset.Cum ita legatum esset: 'argentum, quod domo me‹a› erit cum moriar', Ofilius nec quod depositum a se nec quod commodatum reliquisset argentum lega
Abbreviated transcription (Latin):
milites sunt. ⁊ iure militaĩ eo̾
testariposse. nulla dubitato ẽ.¬
¶ Siqs militum ex alio nũo tr̃as¬
latus sit in aliũ qͣmuis et hĩc¬
exempt̾ sit. ⁊ illo ñdum puene¬

Expanded text:
milites sunt. item vigiles milites testari posse nulla dubitatio equis militum ex alio numero tralatus sit in alium, quamvis et hincexemptus et illo nondum pe
Abbreviated transcription (Latin):
agrinstro. ꝯtmebr̃. Nec miru¬
cum ⁊ aues instro exẽplo apiũ
contin̾i. sabitus ⁊ cassiꝰ pͥutau̾¬
unt. ¶ Siꝗs eodeminst̾ro ĩplu¬
riluagris utat᷑. cuius agri sĩt ĩ¬
str̃m quei̾t ⁊̃ ego arbitror siqd̃
apparet uoliitas prisfa. cui po¬

Expanded text:
c miruet aves instrumento exemplo apium contineri Sabinus et Cassius putaverunt. Si quis eodem instrumento in plurimis agris utatur, cuius agri sit initur. et ego arbitror, si quidem apparet voluntas patris fami
Abbreviated transcription (Latin):
euchatur auo que solocontĩe¬
tur. instrum̃iti fundino ẽẽ cassi¬
scͥb̾. neluti harundinea. ⁊ salice¬
ta anteqͣm cesa sinͣt. quia fund̾¬
fundi instr̃m ex̃ nõ pot᷑ S si cesa¬
ent dicend̃. ¶Simagrouena¬
tiones sint. puto uenatores¬
cetcri que ad uenationes sunt¬
nectiͣa. instr̃o contini. maxĩe si
ag ex hoc reclitum habuit ¶ Et

Expanded text:
ehatur. Ea vero, quae solo contintur, instrumenti fundi non esse Cassiscribit, veluti harundineta et salica, antequam caesa sint, quia fundfundi instrumentum esse non potest: serit dicendum.Si in agro uenationes sint, puto uenatorescetera quae ad uenationem suntssaria instrumento contineri, maxime si ager et ex hoc reditum habuit.Et
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ fabrum᷑ qui uille reficiẽde
ea paratus sit.⁊ munies que pa¬
molitores si adusumrusticui
parati sunt. Itẽ fcenam ⁊ mnni¬
cam. fimo. aliquo o offitio uir̃
as iuict. Itẽ lanificas q̃famili¬
amtustica uestunt. ⁊ que ꝓur¬
m̃taĩa rusticis ecqͣnt ¶ anĩstr᷑

Expanded text:
item fabrum, qui villae reficiendae causa paratus sit, et mulieres quae pamolitores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et vilicam, si modo aliquo officio virum adiuvet: item lanificas quae familiam rusticam vestiunt, et quae pulmentaria rusticis coquant. Sed an
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑatc̃em inumcxisse c̾dendꝰ ẽ
si aliqua pãte anm ifimdo pi¬
scunnir pecora. aliqua parte hĩ¬
pabulum conducit᷑. uł ẜui si¬
aliqua parte. mnni ꝑ eos ag̾co
lit᷑. aliqua ꝑte inncede mutũt᷑¬

Expanded text:
separationem iniunxisse credendus Si aliqua parte anni in scantur pecora, aliqua parte hipabulum conducitur, vel saliqua parte anni per eos ager , aliqua parte in mercedem mit
Abbreviated transcription (Latin):
tantorumfructũ cã parantur.
instrum̃ti esseꝯstat. ueluti. nim̃¬
ta. ⁊ uehicula. ⁊ naues. ⁊ cuipe. et
culei ¶alfemis autẽ siquosdam
ex homnib alus legau̾it. cetoᷤ
qͥuim funto fu̾unt ñ contini m
strum̃ti ẽẽ opinabat᷑: qd̾ nõ est¬
uͥum. Cõstat enimeos qui agͥ
negau̾unt. qr ñ ꝓinstrum̃to ĩ
fun̾do fuerat. etiamsi solitusc
fuat. ⁊ familie impetrar. ¶Salty¬
anͣm aut̃ labeo qͥdẽ putit. eui
demũ contun qui fructũ ẜuan

Expanded text:
tandorum fructuum causa parantur, instrumenti esse constat, veluti iumenta et vehicula et naves et cuppae et culei. Alfenus autem, si quosdam ex hominibus aliis legaverit, ceteros, qui in fundo fuerunt, non contineri strumenti uerum: constat enim eos, qui agri negauerunt, quia non pro instrumento in fundo fuerat, etiamsi solitus fuerat et familiae imperare.Saltuarium autem Labeo quidem putat eum demum contineri, qui fructuum
Abbreviated transcription (Latin):
est antrum̃tum quod cilius cł̾¬
toꝵ panitũ foret. instr̃oced̾r. et
plũimis nõ placet᷑. qr cosnmetͣ
Q̾ ppe instr̃mẽ apparatus reru
chiutius mansuraꝵ. sine quib
excen nequiret possĩo. acced̃ eo

Expanded text:
est, an frumentum, quod cibariis cultorum paratum foret, instrumento cederet. et plurimis non placet, quia consumeretur: quippe instrumentum est apparatus rerum diutius mansurarum, sine quibus exerceri nequiret possessio: accedit eo
Abbreviated transcription (Latin):
fenarie q̃buindemiatorii. excep¬
tornq. in quib une cõportant᷑
conẜuandi. qiͣ dolia. licet defos¬
sa nõ sunt. ⁊ cuppe qb̃da mregio¬
nib acceclunt instr̃o. siuiua cu¬
iciorest. uelutiqu atuenses sco¬
pani. si etiam undana sint tͣo
eo fructus capetur. nõ debeat᷑. Gi
nõ ido quianõ alrͣ ex saltu fruct̾
xcipi potit contra eĩt. quia ꝑ gre¬
ges fructus ex saltu pcipuntũ.

Expanded text:
fenariae quali vindemiatorii exceptoriique, in quibus uvae comportantur. conservandi, quasi dolia, licet defossa non sint, et cuppae. Quibusdam in regionibus accedunt instrumento, si villa cultior est, veluti atrienses scoparii, si etiam virdiaria sint, topeo fructus caperetur, non debeatur: si vero ideo, quia non aliter ex saltu fructus percipi poterit, contra erit, quia per greges fructus ex saltu percipiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
secutus ẽutrum ex uirilisexĩ.
an ex feminino descẽd̾int. ¶Qͣ¬
quis igͥ ex lib̃is apirentib̾q
fu̾it ad legati petitc̃em adiit¬
tet᷑ Srita demumisinira cogni¬
tionis int̾ eos libos aut̃ etia
eos. ad legatorũ petitõe admit¬
timus quimn adoptionẽ datist̃
uł etilã adoptiui. dummnõman¬
eant adoptiui Postumis urc

Expanded text:
secutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent. quisquis igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitionem admittetur, sed ita demum, si iura cognationis sunt inter eos. Liberos autem etiam eos ad legatorum petitionem admittimus, qui in adoptionem dati sunt uel etiam ‹ad›optiui, dummodo maneant liberi. Postum
Abbreviated transcription (Latin):
ste titulo si plenori honoret.¬
buantur. ¶adeuinant̾ mod̾.
talib p̃sonis succurrend̾ ẽ. ut
ampliore qd qͣmiirili portõe
hr̃ditatis dagiusq adiulem
tueant᷑. In imnore autẽ accenꝰ
accioẽs his tribuantur. q̃tenꝰ

Expanded text:
 titulo, sed et pleniore onere tribuantur. Ad eum autem modum talibus personis succurrendum est, ut ampliore quidem quam uirili portione hereditatis data usque ad uirilem tueantur, in minorem autem eatenus actiones his tribu
Abbreviated transcription (Latin):
.i. tocius assis sextuntia rctine¬
at. ¶Ad simpubes exintla
dumtaxat institutus hr̃s fy¬
legata p̾statu habitaratõe
legis falcidis. lici enimex ũ
tantumq accessit. augebis
legata. a substituto reli̾cta.
omibͣ autẽ libis p̃starileg¬
ata p̃tor uoluit. exceptis his
lib̾is quib bonorumpossõẽ
p̃tor redit ex cansis supͣscͥpti.
Namsided̃ bonorũ posẜ. nõ pr¬

Expanded text:
 totius assis sescunciam retineat. Quod si impubes ex uncia dumtaxat institutus heres fulegata praestaturum habita ratione legis Falcidiae: licet enim ex quod accessit, augebit legata a sub stituto relicta. Omnibus autem liberis praestari legata praetor uoluit exceptis his liberis, quibus bonorum possessionem praetor dedit ex causis supra scriptis: nam si dedit bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
bõrũposs. contͣ tabłas. ¶ Siqs
ep̃. deiñ postea apparu̾it eũ cx
tm essequib legnta pr̃antur
obtinuit. ñ cẽ eiꝰdenegandam
petitionẽ legatorum Nue ord¬

Expanded text:
ontra tabulas. Si quis eperit, deinde postea apparuerit eum ex tamen esse, quibus legata praestantur: optinuit non esse ei denegandam petitionem legatorum, siue ord
Abbreviated transcription (Latin):
uestiaium patronaque uiua p̃¬
stabat. reliquit / recce fideicom¬
missũ. petiturum existimauit.
qui annuos .xx. auieos. ⁊ m̃stry¬
unfrumñtũ ꝗtq uinũ accepta

Expanded text:
estiarium patrona, quae viva praestabat, reliquit, recte fideicommissum petiturum existimavi, qui annuos viginti aureos et menstruum frumentum atque vinum accepta
Abbreviated transcription (Latin):
moram lib̾tatifec̾it. tẽ enĩ ex¬
ploran morã oportet. cum de u¬
suris fideĩcõmissis q̃rit᷑. nõ de
apĩs fideicõmissis. ¶ aum̃ti ᷤ ui¬
riboniarbitratu filie relicti᷑ ab
hẽde filiꝙ pmo legate dotis. qm
solam p̃r exhedate filienubenti
danuoluit sãtq ꝓ increm̃tis e¬
ᷤᷤ tntis eam exhibendamẽe endi¬

Expanded text:
moram libertati fecerit: tunc enim explorari moram oportet, cum de usuris fideicommissi quaeritur, non de ipsis fideicommissis. Alimentis viri boni arbitratu filiae relictis ab herede filio pro modo legatae dotis, quam solam pater exheredatae filiae nubenti dari voluit, atque pro incrementis aetatis eam exhibendam esse respondi
Abbreviated transcription (Latin):
orumdiuisiomandat. Namẽa. A¬
res p̃sñtẽ ac momĩtaĩamcurã
dorumnecc̃itas. hon̾ibꝰ m̃stiu. ua¬
is annuis u̾ecundiãquoq pt᷑.¬
santib adstringicur.
ita scripsit. ate petogaisci quie¬
qd ex hr̃ditate mea redeg̾eis ilt
alumpnis mĩs des singut. de¬
nos aureos/ eandemq⁊ sũmam
penes te esse uolo/ cuius ex in cͤ¬
ius alo scͥptohr̃dẽno possit. tñ
eum alumnis relictam pẽtuĩã¬

Expanded text:
orum divisio mandatur: nam ea res praesentem ac momentariam curam dorum necessitas oneribus menstruis atque annuis verecundiam quoque pulsantibus adstrita scripsit: 'a te peto, Gai Sei, quidquid ex hereditate mea redegeris, illis alumnis meis des singulis denos aureos eandemque summam penes te esse uolo, cuius ex increius alio scripto herede non possit, tamen eum, alumnis relictam pecu
Abbreviated transcription (Latin):
lim̃ta p̾staret. hr̃tẽ quoq he̾dis
ad p̃cepticẽm admittiplacuit.
si tm̃ plures hrdes hes haber⁊.
int̾ntionẽ qͥdemdefuncti. primͣ
facie reͥfragaĩ. s aliud ꝓluinõ
oporte Qͥ denĩ si cetos reredeᷤ su¬
os euitau̾it ⁊ qetam ac u̾ecũdã
atq eti amydoẽam lib̾tis cosusẽ
domuinsequimaluit. ⁊ idõ ab
om̃b heredib . hrdis alim̃ta

Expanded text:
em quoque heredis ad praeceptionem admitti placuit. si tamen plures heredes heres haberet, intentionem quidem defuncti prima facie refragari, sed aliud probari non oportere: quid enim, si ceteros heredes suos euitauit et quietam ac uerecundam atque etiam idoneam, libertis consulens, domum sequi maluit? et ideo ab omnibus heredi
Abbreviated transcription (Latin):
defuccun tegrat᷑eb̾i. n ex eo
qd postea p̃dia his pignorism
recestator obligare uoluit. ut
ex redditu eorñ alm̃ta pciꝑent
minuisse eumuł auxisse ea q̃
summe libertis cibala ⁊ uestia¬
riap̾staret. q̃ statuerat. Codi¬
cui autẽ eande sũmã uetui dãi

Expanded text:
defuncti integra deberi, neque ex eo, quod postea, praedia his pignoris iure testator obligare uoluit, ut ex reditu eorum alimenta perciperent, minuisse eum uel auxisse ea quasummae libertis cibaria et uestiaria praestaret, quae statuerat: codicillis autem eandem summam uetuit dari
Abbreviated transcription (Latin):
facturos I siconuoeatis fauille
p̃stent. ¶ D̾beb autẽ his qui acci¬
piet canecis quidabunt reddi¬
turum se ut quisq ex lib̾tis de¬
cesẜit alione quõ incinitate eẽ
d̾sient. tantum ex sorte qnͣtu
effici. ⁊ ꝓ portionẽ computatio
diuus pis rubrio cuidã thele¬
sphoro rescͥpsit. consules nocatiᷤ
his aquib uob̾alim̃ta deber ex
cã fidei commissi cõstit̾it. uł õs
abumouł fcã ꝓrecta distribu
tione quis ⁊ aquib ꝑcipiatis
decernent. fiscus enimsieo ñoł¬
mine quid ab eouob̾ debx᷑ exẽp̃¬

Expanded text:
facturos, si conuocatis Fauillaepraestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit aliove quo modo in civitate esse desierit, tantum ex sorte, quantum efficiet pro portione computatio". divus Pius Rubrio cuidam Telesphoro rescripsit: "Consules vocatis his, a quibus vobis alimenta deberi ex causa fideicommissi constiterit, vel omnes ab unotione quis et a quibus percipiatis, decernent. fiscus enim, si eo nomine quid ab eo uobis debere
Abbreviated transcription (Latin):
tominꝰ rescͥpserunt: ⁊̃ l ad fiscũ
plures sunt hr̃des. ñe a singłis
hr̾oib mimitatĩ almm̾ta peten¬
ntes clistingiiant᷑ qmͣdiuisionẽ
ꝑiñtueri oportet. atq siꝑat̾fam̃ꝯ̃
ipẽ lib̾tos diuisiss. ¶Solent ⁊
aut ex uoluntate d̾fulicti aut
arbitrio suout rescͥpta subiec¬
ta ostendiint exemplũ ubelli
datimichi alib̾tis fulus mĩs si
uoh̾. sciens adexemplũistam.
rem ꝑtin̾e quiamulti testis sũ¬
is p̃stari libertis iubẽt neccĩa
que qnͣlaͣminum eris sict ad
nichlum ꝑducunt᷑ cũ plures
hẽdes cepunt ꝑ successiones e

Expanded text:
toninus rescripserunt.Et licet ad fiscum plures sunt heredes, ne a singulis heredibus minutatim alimenta petentes distringantur: quam diuisionem perinde tueri oportet atque sipse libertos divisisset. solent et aut ex voluntate defuncti aut arbitrio suo, ut rescripta subiecta ostendunt: "Exemplum libelli dati mihi a libertis silii misi vobis, sciens ad exemplum istam rem pertinere, quia multi testamentis suis praestari libertis iubent necessaria, quae quia minimi aeris sunt, ad nihilum perducuntur, cum plures heredes coeperunt per successiones e
Abbreviated transcription (Latin):
as. uł argento molusas placi
Nam ⁊ argenteos lectos. Itẽ ãge¬
tea candelabra suppellectilicedẽ
postĩor etas recep̃ ⁊ cũmulixems
ex auro ⁊ argento letum inuẽc¬
⁊tis arboris. truncis. edificatur R¬
Cornasse. quẽ penolopare cegno E¬
scenoium signumaccep᷑. ut uo¬
lit homus ssuppel leccili sua oĩ
legata. acceptum argentũ ꝑig

Expanded text:
as vel argento inclusas placet: nam et argenteos lectos, item argentea candelabra supellectili cedere posterior aetas recepit: cum et Vlixem ex auro et argento lectum viventis arboris truncis aedificatum ornasse, quem Penelopa recognoscendi viri signum accepit, ut voluit Homerus. Supellectili sua omni legata acceptum argentum pig
Abbreviated transcription (Latin):
Uerimmsiea de quibꝰ nõ ambig¬
eret᷑. quinin alieno gen̾e eẽnt
ut putã escaium argenteum ã
penulas. ant togas. suppelłctił
ꝗs asc̾be̾ solitus sit. nõ idcirto
existim aĩ oporte̾ suppellectilile¬
gata. ẽa qͦq⁊ contin̾i. Nõ enĩ ex
usu nomina exaudĩn debẽ. idti
rent uoluntatẽ dicentis. ẽqdẽ
nõ arbitrorquẽqm dice qd̃ nõ
sentiret. ut maxime nomĩe usꝰ
sit: qd id appellarisolet. Nã ⁊ uo¬
existimand̾ est dixisse qd̾ ñm̃¬
te agitau̾it. si ⁊ simagno opere
me tub̾onis. ⁊ ratio. ⁊ auctoritaᷤ.
mouet. ñ tam̃ aseruo. dissentõ
ñiudi quemquam dixisse. cuiꝰ
nõ suonomine usus sit. Nã ⁊ si
pͥor atq potentiorẽ. qmͣuox m̃s
dicenͣtis. cam̃nemosine uccedi¬
xisse existimatur. nisi forte ⁊ e¬
os quiloquinõ possunt. conaty
uxori suc legau̾at domuncum
iure suo onmi⁊ instr̃o ⁊ suppesse¬
tili q̃rebat᷑ anuidet᷑ ⁊ argentum
rium argentumtio debi. nisi hoc
qͦq testatorem st̃sisse. legataͣi

Expanded text:
uerum si ea, de quibus non ambigeretur, quin in alieno genere essent, ut puta escarium argentum aut paenulas et togas, supellectili quis adscribere solitus sit, non idcirco existimari oportere supellectili legata ea quoque contineri: non enim ex usu nomina exaudiri debere. id Trent uoluntatem dicentis? equidem non arbitror quemquam dicere, quod non sentiret, ut maxime nomine usus sit, quo id appellari solet: nam uexistimandus est dixisse, quod non mente agitauerit. sed etsi magnopere me Tuberonis et ratio et auctoritas movet, non tamen a Servio dissentio non videri quemquam dixisse, cuius non suo nomine usus sit. nam etsi prior atque potentior est quam vox mens dicentis, tamen nemo sine voce dixisse existimatur: nisi forte et eos, qui loqui non possunt, conato uxori suae legaverat domum cum iure suo omni et instrumento et supellectili, quaerebatur, an videretur et argentum rium argentum non deberi, nisi hoc quoque testatorem sensisse legatari
Abbreviated transcription (Latin):
luĩa relictaꝓponi. quorum iñ¬
modũ boni arbitrio statuẽd̃cẽ.
cibaĩa. ⁊ uestitus ⁊ habitatio debe¬
ur̃. quia sine his alicorpꝰ nõ por̾.
Teteraquead disciplinãꝑtim̃.

Expanded text:
baria relicta proponi, quorum modum viri boni arbitrio statuendum esscibaria et vestitus et habitatio debebitur, quia sine his ali corpus non potest: cetera quae ad disciplinam pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo qd suppelleccilẽ legauit.c
mulierimaritus test̾ohabitatõ¬
nẽ. inqua suppelłx fuit. legasse
uidet᷑. qr̃ cõ defiinctiuolimtatẽ
habitatõe. sibimuierẽ uindiea¬
re ꝓculdubio est.
instr̃m eius nõ anit̾ legato ced̾.
nisi spãlr idexp̃ssum sit. Nam⁊
idipm̃ nominatim exp̾ssũ ates¬

Expanded text:
ex eo, quod supellectilem legavit maritus testamento, habitationem, in qua supellex fuit, legasse videtur. quare contra defuncti voluntatem habitationem sibi mulierem vindicare procul dubio est. instrumentum eius non aliter legato cedit, nisi specialiter id expressum sit: nam eid ipsum nominatim expressum a tes
Abbreviated transcription (Latin):
abo .ł. imi Quẽadmod̾ urhanꝰ
seruus ⁊ rustic̾ distinguit᷑. nõ
loco s gene usus itaubana penꝰ
et suppellex. ad usumũbanum.
nõ ad locuimur buanũ. aut pegͥ¬
num dirigenda s̃ multum. que
int̾est penus et suppellx ea qre
m̃urbe sit. anũbana leget᷑. ut p¬

Expanded text:
orum Quemadmodum urbanus servus et rusticus distinguitur non loco, sed genere usus, ita urbana penus et supellex ad usum urbanum, non ad locum urbanum aut peregrinum dirigenda est, multumque interest, penus et supellex ea quae in urbe sit an urbana legetur
Abbreviated transcription (Latin):
ad cet̾os fideĩ cõmissaĩos ꝑtim
post diẽ aut̃ cedentẽ. siq mor¬
tui sunt ad suõs hẽdes hectrãs¬
mittent. ¶Lutius ticiꝰ testõ suo
lib̾tis lib̾tab̾q cibaria.⁊ uestia¬
ria alibers suis eisdemqi here¬
dib p̃stariiussit. nulla condi¬
tione additaq̃ ro ansisine pa¬
tronilibis. idemlib̾ti agu̾nt ci¬
baria. ⁊ uestiaia accipe possunt.

Expanded text:
ad ceteros fideicommissarios pertinet: post diem autem cedentem si qui mortui sint, ad suos heredes haec transmittent. Lucius Titius testamento suo libertis libertabusque cibaria et vestiaria a liberis suis eisdemque heredibus praestari iussit nulla condicione addita: quaero, an, si sine patroni liberis idem liberti agant, cibaria et vestiaria accipere possint.
Abbreviated transcription (Latin):
qdtumpatrisfam̃. rerumad co¬
liani spẽmnõ caderet. ut uͥbigͣ.
penum argenteum. uestẽ. õn¬
m̃ta instr̃a agri. aut dom̃us. nͨ
mĩrũ est morib cuutatis. ⁊ n¬
su rerũ. appellcẽmeiꝰ mutaram
esse. Nam fictilia. ant lignea. a
iitrer. aut erea. D̾nqo suppelłe¬
tiliutebant̾ minc ex ebore. atq̃
testudine. ⁊argento iam ex au¬
ro etiã ꝗtq gcͣminis suppellec¬
tiluituntin. Qr̃ spẽmpecius ir

Expanded text:
dam patris familiae rerum ad coliam speciem non caderet, ut uerbi gratia penum argentum uestem ornamenta instrumenta agri aut domus. nec mirum est moribus ciuitatis et usu rerum appellationem eius mutatam esse: nam fictil‹i› aut lignea aut uitrea aut aerea denique supellectili utebantur, nunc ex ebore atque testudine et argento, iam ex auro etiam atque gemmis supellectili utuntur. quare speciem potius r
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ constituit: q̃ro cumliceat
nigroio. acurꝰatõre etiã citra appe¬
llaticẽmse excusare/ ex qua die
da. duius martus statuit. ꝯpu¬
tanda sunt utrũ ex die apti te¬
stam̃ti an exquo ad negotiage¬

Expanded text:
torem constituit: quaero, cum liceat Nigidio a curatione etiam citra appellationem se excusare, ex qua die da divus Marcus statuit, computanda sunt, utrum ex die aperti testamenti, an ex quo ad negotia ge
Abbreviated transcription (Latin):
uomat̾notutor datus. neceẽ ñ
habuisti excusaiͣcũ ipõ iure ñ te¬
nearis. ¶Si ig ãministratõi te
nõ misciusti: potes eẽ secus ¶ad¬
u̾sa quoq ualituto excusat. s ea
q̃ impedim̃to ẽ quominꝰ qs su¬
is reb suꝑeẽ possit. ut imp̃rm̃
ne incipiat. s⁊ accepta excusart¬

Expanded text:
uo materno tutor datus necesse non habuisti excusari, cum ipso iure non teneris: si igitur administrationi te non miscuisti, potes esse secusa quoque valetudo excusat, sed ea, quae impedimento est, quo minus quis suis rebus superesse possit, ut imperatone incipiant, sed et a coepta excusar
Abbreviated transcription (Latin):
que imp̃ius pot̾ate nõ fuit. Nã
si eamque imipĩus pot̾ate fuit
.nõ impleuit ꝓ eo habend̾ ẽ qui
noluit a direhr̃oitatẽ. qñ nicħ
habiturus/. emolum̃tũ cõditoĩ

Expanded text:
in ipsius potestate non fuit: nam si eam, quae in ipsius potestate fuit, non impleuit, pro eo habendus est, qui noluit adire hereditatem, quando nihil habiturus emolumenti condici
Abbreviated transcription (Latin):
tñ tantũ portidẽm ei conẜuamuᷤ.
anũo ⁊ legatum. analt̾um qͥd̃
eleg̾it ⁊ mag̃ ẽ ut utrumq cõs¬
uetͥur¶ S sicͦ ne ampli̾ inuitroq
qmuirilẽ hãt. ¶ Si adieitͣ hr̃di¬
tatẽ is cuiuine conẜuat᷑. lib̾ta¬
tes competent ex neccitate ꝑ a
dit. ⁊ iñg ẽ. ut sidenuntiante
qd̃ eumputet᷑ ⁊ dẽdolo actioẽ.
teueat᷑. Dampnoenim afficit
hr̃ditatẽ dumcompetunt lib̾

Expanded text:
trum tantum portionem ei conseruamus an uero et legatum an alterutrum quod elegerit? et magis est, ut utrumque conseruetur, sed sic, ne amplius in utroque quam uirilem habeat. Si adierit hereditatem is cui uirilis conseruatur, libertates competent exdit, et magis est, ut, si denuntiante quod ei imputetur et de dolo actione teneatur: damno enim adficit hereditatem, dum competu
Abbreviated transcription (Latin):
dẽsiꝗs ex primogradumnt
aseq̃nti. ¶ Qd sineq ex primo
gradu. niĩ ex secundo ꝗsqͣm in
reb fu̾it humanis cumtesta¬
cormorit᷑. tunc ab intestato.¬
nĩg bõꝵ posẜ p̃tito fulio cõpet̾e
nec legrita cuiqͣm p̃standa. ¶
si post morten testators. anti
addita hr̃ditutem instituti de¬
Ueruntũ a beis relicqi legata
nõ eẽ pr̃anda. s quẽ a substito¬
tis relicta sint.
tus ⁊ substitutus uiu̾et. licet
cend̃ est. legata que ab ipĩs re¬
licta sunt p̃standa. Qm̃uis
secundo graduinstituti. õmit¬
tentib eĩs adierit᷑ hr̃ditatẽ.

Expanded text:
is ex primo gradu uiuit,a sequenti: quod si neque ex primo gradu neque ex secundo quisquam in rebus fuerit humanis, cum testator moritur, tunc ab in testatoo filio competere nec legata cuiquam praestanda: quod si post mortem testatoris ante aditam hereditatem instituti deuerumtamen ab eis relicta legata non esse praestanda, sed quae a substitutis relicta sunt.tus et substitutus uiuant, licet cendum est legata, quae ab ipsis relicta sunt, praestanda, quamuis secundo grad‹u› instituti omittentibus eis adierint hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽ dubiũcẽ qui dño debimẽ.¬
nõ impl⁊ conditõẽ dando ẜuoͣ
eumintali spẽ cõnecõẽ nesciẽ¬
tẽ meuel nolente ĩplere potest
Cumhrlitas ex trebelliano se¬

Expanded text:
non est dubium. Contra qui domino debenon implet condicionem dando seruo im in tali specie condicionem nesciente me uel nolente implere potest. Cum hereditas ex Trebelliano se
Abbreviated transcription (Latin):
it Ioubitabat᷑ a nei auferendũ
sit /⁊ benigius ẽ. ⁊ in hec caĩni¬
cħ̾ ei auferri Si autẽ mehr̃de ĩ¬
stituto controu̾sia michifiet.
hr̃ditatis sicauet᷑ legataĩuᷤ. he¬
iucta hr̃ditate. reddi legatum.
.et ipĩ eaund̃ est reddiqd̾ declit.
si siiussus sismͥ decẽ dare ⁊ ac¬
cipe hr̃ditatẽ ex senatus ꝯsulto.
decẽ t̾ ex cã fitei commissinore¬
stituã. ¶Si duoꝵ suolegatu
sit subcondcõe dandinõ posse
ꝑ pãtes condẽoĩ pareri. qͥdã aw̃
s semel dandampecuniã s ego
ccͣ pu̾to ¶Sipars rei legatahe
cius aini ex heredib funõ lega¬

Expanded text:
it, dubitabatur, an ei auferendum sit: et benignius est et in hoc casu nihil ei auferri. Si autem me herede instituto controversia mihi fiet hereditatis, si cavet legatarius evicta hereditate reddi legatum, et ipsi cavendum est reddi quod dedit. Sed si iussus sis mihi decem dare et accipere hereditatem ex senatus consulto, decem tibi ex causa fideicommissi non restituam. Si duorum seruo legatum sit sub condicione dandi, non posse per partes condicioni pareri quidam aiunt, sed semel dandam pecuniam: sed ego contra puto. Si pars rei legatae tius. Uni ex heredibus fundum lega
Abbreviated transcription (Latin):
ditur nis dandi. siis cuilegat᷑̃
est. nõ pot̃ partẽ hr̃oitatis sib̾
relicram totam cape. namu̾iuᷤᷤ
illos qui auferunt ab eo ꝙ pł
tus sit. tibihrditatemrestitur̃
tutitio ẽtam summã dare ⁊ bͣ¬
nefitio legis falcidie irestitu¬
est/ id erit. tantõinin te ticio

Expanded text:
ditur ius dandi, si is cui legatum est non potest partem he reditatis sibi relictam totam capere: nam ueripartem illos, qui auferunt ab eo, quodtus sit tibi hereditatem restituere, tu Titio certam summam dare, et beneficio legis Falcidiae in restituestiterit, tanto minus te Titio
Abbreviated transcription (Latin):
deĩdies soluudi adiecta. uide¬
Amus inquit. labeo ne ad flm
sit qui anichil int̾sit utrũ ita
scribatur. q̃s pecunias cuiq
legaui eas hr̃s ms̃ simr̃ m̃ano¬
rit᷑ datoanita. nĩsimr̃ mea moĩ̾.¬
tur. ne datoubiq enimsub cõ¬
dcõe uł datumuł ademptũ ẽẽ ã¬
legatum labeonis Rensũ ꝓbo.
au̾at. hr̃s m̃s sticho ẜuo meoꝙͣ¬

Expanded text:
de dies soluendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, quia nihil intersit, utrum ita scribatur: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, dato' an ita: 'nisi mater mea moritur, ne dato': utrubique enim sub condicione uel datum uel ademptum esse legatum. Labeonis responsum probo. auerat: 'heres meus Sticho seruo meo
Abbreviated transcription (Latin):
nelianũ. quẽ illa michi doti de.¬
edit. ei hr̃s dato. labeo offuiꝰ tre¬
legatũ esse quiacum fund̾ cor¬
nelianus inrerumnã sit dmõ¬
stratio fl̾a legatum nõ pemit.
¶ Tertuis minor quoꝵ arbitͣr¬
tumonum̃tũ sibifi̾ uell⁊ cest᷑¬

Expanded text:
nelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato'. Labeo Ofilius Trelegatum esse, quia, cum fundus Cornelianus in rerum natura sit, demonstratio falsa legatum non peremit. Thermus minor quorum arbitratu monumentum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
auol .ł .i. ex post̾. ¶abeons.
Que conditio ad gemis ꝑsdãꝵ
nõ adc̾tas ⁊ notas ꝑsonas ꝑ¬
tineat/ eamꝰ existimamus toci
eẽ test. am̃ti⁊ ad omnes hẽdes
tioad c̾cas p̾sonas accomoda¬
adeun dumntaxat grãdum qͦ
hxe ꝑsoẽ institute fuerũt. ¶Cuͣ
ita intestõ scͥptum eratut ali f¬
qd inforo fiat n ad scͥptũ erat
in quo forolabeoart. Sind̃ ap f sr¬
pareat qd mortuus senẜit. ĩ eiꝰ s
municipii foro faciend̾ in quo
his quicestam̃tũ fec̾it. dosnicil¬
Uuicinis tuns. teniapublica¬
.cũ ad par̃end̾ conclitioĩre uell:¬
es : ire ꝓhibiut/ nec ꝑtestaret. ̃¬
quominꝰ agẽndo obcalumpn¬
ias. eum sumoueas hi dies cõ¬
ditioĩ nõ imputabunt᷑. ¶Q¬
damata legauerat. Si publiꝰ
corneliꝰ impensã qͣmin fun dỹ¬
seianũ fec̾it. hr̃di meo decłit. tõ
h̃s m̃s publio cornelio fund̃¬
seianum dato. Cascelliꝰ aiebut.
et᷑ p̾cium fundi dari debẽ offiliꝰ

Expanded text:
s Labeonis. Quae condicio ad genus personarum, non ad certas et notas personatineat, eam existimamus totius esse testamenti et ad omnes heredes ad certas personas accommodaad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt. Cum ita in testamento scriptum erat 'ut aliquid in foro fiat' neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius muni cipii foro faciendum, in quo is qui testamentum fecerit domiciluicinus tuus te uia publicum ad parendum condicioni ire uelles, ire prohibuerit nec per te staret, quo minus agendo ob calumias eum summoueas, hi dies condicioni non imputabuntur. Qta legauerat: 'si Publius Cornelius impensam, quam in fundSeianum feci, heredi meo dederit, tum heres meus Publio Cornelio funeianum dato'. Cascellius aiebat etium fundi dari debere, Ofi
Abbreviated transcription (Latin):
tos ꝑueniat.q̃m ad plerum ꝑ¬
rueniis uł aseptitia uł ab hr̃o̾b
potuiss. ⁊ u̾ba q̃demuidẽt. repͣ¬
t sentare fideicomissũ. s nõ est
łiisiłe. ut maturiꝰ uoluent test¬
atrix ad substitutos id trãnsẜ¬
crre. nec qcꝙͣ mutat. qd septi

Expanded text:
tos perueniat, quam ad puerum peruenire uel a Septicia uel ab heredibus potuisset. et uerba quidem uidentur repraesentare fideicommissum, sed non est uerisimile, ut maturius uoluerit testatrix ad substitutos id transferre. nec quicquam mutat, quod Septi
Abbreviated transcription (Latin):
ccsẜ̾it  depad̃ filiꝰ qutũ d̾cimũ aͤ¬
num ageris d̃functus sit. ans
rt᷑p̃sũtet᷑ fideicõmissũ. qntodeꝰ¬
cimo anno impleto. ⁊ hẽdes sep̾¬
ticie restitue. publiomeuio ⁊
gaio cornelio debeant  mãcell¬

Expanded text:
deinde filius quintum decimum annum agens defunctus sit, an repraesentetur fideicommissum quinto decimo anno impleto et heredes Septiciae restituere i‹d› Publio Maeuio et Gaio Cornelio debeant. Marcell
Abbreviated transcription (Latin):
antonim eautum ẽis si contro¬
u̾sia sit. de nomine int̾ plures
qui ꝓbau̾it sensiss eẽ deflinct̃.
idcͥcolegatũ anũttit quia po¬
stea anuͣlos a bimpagõe accepe¬
nt hiam honor ei actus ẽ nõ ꝯ¬
dcõ mutata. ⁊ itadiuus seũu
ret antoninꝰ rescͥpfunt. ¶ Sĩc¬

Expanded text:
Antonini cautum est. Sed si controuersia sit de nomine inter plures: qui probauerit sensisse de se defunctum, idcirco legatum amittit, quia postea anulos ab imperatore acceperit: nam honor eius auctus est, non condicio mutata: et ita diui Seuerus et Antoninus resc
Abbreviated transcription (Latin):
dis i anuariis consultumin¬
gressus ẽ atq itamenius d̾ces¬
sit q̃ro anquadrĩgẽta seio de¬
reus codicilł de p̃diis. que testõ sep¬
ticie reliq̃r ĩ caũꝑ eto ate sep

Expanded text:
dis Ianuariis consulatum ingressus est atque ita Maeuius decessit: quaero, an quadringenta Seio deTitia codicillis de praediis, quae testamento Septiciae reli
Abbreviated transcription (Latin):
denegandum patriactionẽ ¶Si
his cͥuirogatus sum legatumre¬
id fisco debebo. ¶Qa accusauit i¬
falsum he̾s legatario extitit. ut᷑
rẽdi seͥpto nich̾ huic nocẽ diceo¬

Expanded text:
denegandam patri actionem. is, cui rogatus sum legatum reid fisco debebo. Qui accusauit falsum, heres legatario exstitit uel heredi scripto: nihil huic nocere dice
Abbreviated transcription (Latin):
alia causa eisis qui pꝑ test am̃tũ
alegataio uł astatulilõ accep̃.¬
tum. ac iiꝯiiussus ẽ. hic c̾nimut indĩgnꝰ
repellet᷑. ⁊ falcidie bñfitiũ uere¬
adiscrłpto anferri debe̾. diius pi
et dimis marcus putau̾unt.
¶Om̃s quiut inbigni repellũtꝰ¬

Expanded text:
Alia causa est eius qui propter testamentum a legatario uel a statulibero accipere iussus est: hic enim ut indignus repelletur. Et Falcidiae beneficium heredi scripto auferri debere diuus Pius et diuus Marcus putauerunt. Omnes, qui ut indigni repellent
Abbreviated transcription (Latin):
iuc̃ ft̃m ꝯteͣnd̾e. iuoffitiosũ autẽ
dr̃e ñ ꝑmittit᷑. ¶łc qui nõ iure
factum contendit nec obtuiu¬
it nõ repellitur lab eoqdmerin
Ergo quilegatum setutus. p̾ca
falsum dix. amittr̾ debeh. qd se¬
cutus ẽ. dẽ eou̾o qui iegatum ac¬
ccp̃. sineget iure factum essẽ te¬
stam̃tũ. diuus pius ita rxipsiͭ
cognatis somphronii licet lib
herede instituto acceͬꝑant lega¬
ta tam̃ sihis eiꝰ conditionis fu¬
cĩt isus ut optiñe rereclitatẽ

Expanded text:
iure factum contendere: inofficiosum autem dicere non permittitur. Ille, qui non iure factum contendit nec optinuit, non repellitur ab eo quod meruit: ergo qui legatum secutus postea falsum dixit, amittere debebit quod consecutus est. de eo uero qui legatum accepit, si neget iure factum esse testamentum, diuus Pius ita rescripsit: 'cognat‹i› Sophronis licet ab herede instituto acceperant legata, tamen, si is eius condicionis fuerit uisus, ut optinere hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
officii neccͣitatis excusat. ¶Q
principale test̾m. irguit. ⁊ a scd̾i
tabłis repͤe.endus ẽ. itẽ acodi¬
cut id testam̃tũ factis licet nõ
confimatis nõ idem seq̃ndumẽ.
si secundas tabulas uł codici¬
los ccarguit/ quia nõ utrumqͥ
hoc casiumpbasse uid̾t᷑./ Aanlib̾¬
tas ei ẜuodata quitestimoĩo
suo iñfing̾e uolu̾it testam̃tu
auferri debeat tuidend̾ ẽ fidẽiꝰ¬
missumutiq nõ ẽ dignus cõ

Expanded text:
officii necessitas satis excusat.Qui principale testamentum arguit, et a secundis tabulis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confirmatis. non idem sequendum est, si secundas tabulas uel codicillos coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse uidetur.An libertas ei seruo data, qui testimonio suo infringere uoluerit testamentum, auferri debeat, uidendum est. fideicommissum utique non est dignus