comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso. Non itaq tenet homines siue maioris siue
minoris ȩtatis ꝓpter qͦd homines sunt: s ꝓpt̾ quod
immundi sunt. Qui gͦ miratur qͥa creat᷑a dei sub¬
ditur diabolo. ñ miretur. Subdit᷑ enim creat᷑a dĩ.
creaturȩ dei. minor maiori. quia homo angło: nec
tamen ꝓpter naturam s ꝓpter uitium. qͥa ĩmundꝰ
immundo. Hic fructꝰ ẽ eiꝰ ex antiqͣ ĩmunditiȩ styr-¬
pe quã plantauit in homine. maiores quidẽ penas
ultimo iudicio qͣnto ẽ immundior ipse passurus.
Ueruntam̃ & quibꝰ milla damnatione tołabiliꝰ
erit. huic sunt subditi uelut principi auctoriq pec¬
cati: quia nulla erit damnationis causa nisi pec¬
nuptiȩ. s ex malo concupiscentiȩ quo bene qͥdẽ
utuntur nuptiȩ. de qͦ tam̃ erubescunt & nuptiȩ.
reos diabolꝰ tenet paruulos. Quia cum sint ipsȩ
honorabiles inomnibꝰ ad eas ꝓprie ꝑtinentibꝰ bo¬
nis. etiam si thorũ habeant immaculatũ. ñ solũ

Expanded text:
ab ipso. Non itaque tenet homines, sive majoris, sive ab ipso. Non itaque tenet homines, sive majoris, sive infantilis aetatis, propter quod homines sunt, sed propter quod immundi sunt. Qui ergo miratur quia creatura Dei subditur diabolo, non miretur: subditur enim creatura Dei creaturae Dei, minor majori, quia homo angelo; nec tamen propter naturam, sed propter vitium, quia immundus immundo. Hic est fructus ejus ex antiqua immunditiae stirpe, quam plantavit in homine, majores quidem poenas ultimo judicio, quanto est immundior, ipse passurus: verumtamen et quibus in illa damnatione tolerabilius erit, huic sunt subditi velut principi auctorique peccati; quia nulla erit damnationis causa, nisi pecnuptiae, sed ex malo concupiscentiae, quo bene quidem utuntur nuptiae, de quo tamen erubescunt et nuptiae, reos diabolus parvulos tenet. Quia cum sint ipsae honorabiles in omnibus ad eas proprie pertinentibus bonis, etiamsi thorum habeant immaculatum , non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tum. sicut uocatur lingua locutio quã facit lin-¬
gua: & manus uocatur scriptura quam facit
manus. Itemq sic uocatur peccatum. qͥa peccatũ
si uincit facit. ficut uocatur frigus pigrum: ñ qͦd
apigris fiat. s quod pigros faciat. Hoc generi
humano inflictum uulnus adiabolo. quicqͥd ꝑ
illud nascitur cogit ẽẽ sub diabolo: tanquã de su¬
o frutice fructum iure decerpat. Non qͦd abillo
sit natura humana quȩ ñ ẽ nisi adeo: s uiciũ.
quod non est a deo. Non enim ꝓꝑter se ipsam
quȩ laudabilis ẽ. qu̾ia opus dei est: s ꝓpt̾ dam¬
nabile uicium. quo uitiata ẽ nat᷑a humana dã-¬
natuer: Et ꝓpter quod damnatur: ꝓpt̾ hoc & dã-¬
nabili diabolo subiugatur. Quia & ipse diabolꝰ
sp̃s immundꝰ est. Et utiq bonus qͥa sp̃s: & ma¬
lus quia immundꝰ. Quoniam sp̃s ẽ nat᷑a: ĩmun-¬
dus est uitio. Quorum duorũ illud adeo ẽ. hoc

Expanded text:
tum, sicut uocatur lingua locutio, quam facit lintum, sicut uocatur lingua locutio, quam facit lingua, et manus uocatur scriptura, quam facit manus; itemque sic uocatur peccatum, quia peccatum, si uincit, facit, sicut uocatur frigus pigrum, non quod a pigris fiat, sed quod pigros faciat. Hoc generi humano inflictum uulnus a diabolo quidquid per illud nascitur cogit esse sub diabolo, tamquam de suo frutice fructum iure decerpat, non quod ab illo sit natura humana, quae non est nisi ex deo, sed uitium, quod non est ex deo. non enim propter se ipsam, quae laudabilis est, quia opus dei est, sed propter damnabile uitium, quo uitiata est, natura humana damnatur. et propter quod damnatur, propter hoc et damnabili diabolo subiugatur, quia et ipse diabolus spiritus inmundus est et utique bonum, quod spiritus, malum, quod inmundus, quoniam spdus est vitio: quorum duorum illud a Deo est, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hibueritis membra ur̃a arma iniquitatis peccato:
hȩc inqͣm concupiscentia quȩ solo sacram̃to rege¬
nerationis expiatur. ꝓfecto peccati uiculũ gene-¬
ratione traicit inposteros. nisi abillo & ipsi rege¬
neratione soluantur. Nam ipsa quidẽ concupis¬
centia iam ñ ẽ peccatum in regeneratis. qͣndo il¬
li ad illicita oꝑa ñ consentitur. atq ut ea ꝑpetret
a regina mente ñ dantur membra. ut si ñ fit qͦd
scriptum ẽ ñ concupiscas: fiat saltem qͦd alibi le¬
gitur. post concupiscentias tuas ñ eas. S qͥa qͦdã
modo loquendi peccatum uocatur. qͦd & pecca¬
to facta ẽ & peccatum si iuicerit facit. reatꝰ eius
ualet ingenerato. quẽ reatum xp̃i grã ꝑ remissi¬
onem omnium peccatorũ in regenerato. si ad ma¬
la oꝑa ei quodãmͦ iubenti ñ obediat. ualere non
sinit. Sic aũt uocatur peccatum quia peccato fac-¬
ta est. cum iam iam in regeneratis ñ sit ipsa pecca-¬

Expanded text:
hibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, hibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, haec, inquam, concupiscentia, quae solo sacramento regenerationis expiatur, profecto peccati uinculum generatione traicit in posteros, nisi ab illo et ipsi regeneratione soluantur. nam ipsa quidem concupiscentia iam non est peccatum in regeneratis, quando illi ad inlicita opera non consentitur, atque ut ea perpetrent a regina mente membra non dantur, ut si non fit quod scriptum est: non concupiscas, fiat saltem quod alibi legitur: post concupiscentias tuas non eas. sed quia modo quodam loquendi peccatum uocatur, quod et peccato facta est et peccatum, si uicerit, facit, reatus eius ualet in generato, quem reatum Christi gratia per remissionem omnium peccatorum in regenerato, si ad mala opera ei quodam modo iubenti non oboediat, ualere non sinit. sic autem uocatur peccatum, quia peccato facta est, cum iam in regeneratis non sit ipsa pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nonne respondebit se inmembris hominis post
peccatum eẽ cepisse. & ideo legem peccati uerbis
apłicis nuncupatã. quod hominẽ sibi subditum
fecerit. quia deo suo subditus eẽ noluit. seq esse
de qua & primi conugati tunc erubuert̃ qͣndo
pudenda texerunt. & nunc om̃s erubescunt. qͣn-¬
do ad concumbendum secreta conquirunt: neq
hinus oꝑis testes habere audent uel filios qs in¬
de genuerunt: Cui uerecundiȩ naturali cymcoꝵ
error philosophorum mirabili impudentia reluc¬
tatꝰ est: qͣndo quidẽ hoc qͦnam licitum eẽt hones¬
tumq cum coniuge. palam faciendũ eẽ censebaꝵ.
Unde merito immunditia huiꝰ impudentiȩ ca-¬
ninum nom̃ accepit. Ex hoc quippe cynici nun¬
cupati sunt. Hȩc omnino concupiscentia. hȩe lex
peccati habitans inmẽbris cui lex iustitiȩ uetat o¬
bediri dicente apło. ñ gͦ regnet peccatum inur̃o
mortali corpore adobediendũ desidiis eiꝰ. neq ex¬

Expanded text:
nonne respondebit se in membris hominis post nonne respondebit se in membris hominis post peccatum esse coepisse? et ideo legem peccati uerbis apostolicis nuncupatam, quod hominem sibi subditum fecerit, quia deo suo subditus esse noluit, seque esse, de qua et primi coniugati tunc erubuerunt, quando pudenda texerunt, et nunc omnes erubescunt, quando ad concumbendum secreta conquirunt neque huius operis testes audent habere uel filios, quos inde genuerunt? cui uerecundiae naturali Cynicorum error philosophorum mirabili inpudentia reluctatus est, quandoquidem hoc, quoniam licitum esset honestumque, cum coniuge palam faciendum esse censebant. unde merito inmunditia huius inpudentiae caninum nomen accepit; ex hoc quippe Cynici nuncupati sunt. Haec omnino concupiscentia, haec lex peccati habitans in membris, cui lex iustitiae uetat oboedire dicente apostolo: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque ex
Abbreviated transcription (Latin):
nedictio dei. Crescite & multiplicamini. Adhoc opꝰ
bonum diuersi sexus. diuersa membra sunt con¬
dita: quȩ quidẽ ante peccatum iam erant. s pu-¬
denda non erant. Respondebit pudicitiȩ fides.
Si peccatum ñ fuisset: quid me inparadyso securiꝰ
ẽẽ potuisset. ubi nec stimularet mea. nec alteriꝰ me
libido temptaret: Lespondebit etiam conubi i
sacramentum. De me. ante peccatum dictum est in
paradyso. Relinquet homo patrẽ & matrẽ. & ad¬
herebit uxori suȩ: et erunt duo incarne una. Ed
singulis quibꝰq uiris atq uxoribꝰ minimũ: s tam̃
comunctionis inseparabilis sacramentum. Qd
horum est innuptiis unde peceati uinculũ tͣnsi-¬
ret inposteros: Nempe nichil: & certe his tribꝰ
bonis ꝑfecte se haberet bonitas nuptiarum: qͥbꝰ
bonis etiam nunc bonȩ sunt nuꝑtiȩ. Porro autẽ
si interrogetur illa carnis concupiscentia. qua
pudenda facta sunt quȩ priꝰ pudenda ñ fuert̃.

Expanded text:
nedictio dei: crescite et multiplicamini. ad ho; opus nedictio dei: crescite et multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa membra sunt condita, quae quidem ante peccatum iam erant, sed pudenda non erant. respondebit pudicitiae fides: si peccatum non fuisset, quid me in paradiso securius esse potuisset, ubi nec stimularet mea nec alterius me libido temptaret? respondebit etiam conubii sacramentum: de me ante peccatum dictum est in paradiso: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, quod singulis quibusque uiris atque uxoribus minimum, sed tamen coniunctionis inseparabilis sacramentum. quid horum est in nuptiis, unde peccati uinculum transiret in posteros? nempe nihil; et certe his tribus bonis perfecte se haberet bonitas nuptiarum, quibus bonis etiam nunc bonae sunt nuptiae. Porro autem si interrogetur illa carnis concupiscentia, qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda non fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
tur inparuulis eiq renuntiant. qͥa ꝑ sua ñ posst̃.
ꝑ corda & ora gestantium: ut eruti apotestate te¬
nebrarum. in regnum sui domini transferantur.
Quid gͦ meis est ꝑ quod inpotestate diaboli tenean¬
bolus unde possit humanã suo iuri mancipare
nat᷑a: qͣm bonã bonꝰ auctor instituit. Nullũ aũt
peceatum paruuli insua ꝓprium uita cõmisert̃.
Remanet gͥ originale peccatum: ꝑ qͦd sub diaboli
potestate captim sunt. nisi inde lauacro regen̾ati¬
ons & xp̃i sanguine redimantur. & tͣnseant ireg.¬
num redẽptoris sui. frustrata potestate captiuato¬
ris sui. & data potestate qua fiant exfiliis huiꝰ scłi
filii dei. Iam nunc si quodã modo interrogemꝰ bo¬
na illa nuptialia unde abeis potuerit peccatũ in par¬
uulos ꝓpagari: respondebit nobis oꝑatio ꝓpagan¬
dȩ ꝓlis. Ego inparadyso magis felix essem: si pecca¬
tum ñ fuisset admissum. Adme nanq ꝑtinet illa be¬

Expanded text:
tur in paruulis, eique\' renuntiant, quia per sua non possunt, tur in paruulis, eique\' renuntiant, quia per sua non possunt, per corda et ora gestantium, ut eruti a potestate tenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in eis est, per quod in potestate diaboli teneanbolus, unde posset humanam suo iuri mancipare naturam, quam bonam bonus auctor instituit. nullum autem peccatum paruuli in sua uita proprium commiserunt. remanet igitur originale peccatum, per quod sub diaboli potestate captiui sunt, nisi inde lauacro regenerationis et Christi sanguine redimantur et transeant in regnum redemptoris sui frustrata potestate captiuatoris sui et data potestate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei. Iam nunc si quodam modo interrogemus bona illa nuptialia, unde ab eis potuerit peccatum in paruulos propagari, respondebit nobis operatio propagandae prolis: ego in paradiso magis felix essem, si peccatum non fuisset admissum. ad me namque pertinet illa be
Abbreviated transcription (Latin):
abeo qui exꝑiri uoluerit cerni potest. Sit gͦ ine¬
xemplo unde & illud credatur quod cerni non
potest. Non enim fides dubitat.xp̃iana quã noui
nis lau̾achro abluuntur. redimi de diaboli potes¬
tate. & eos qui nondum tali regeneratione redẽp̃¬
ti sunt. etiam paruulos filios redemptorũ sub eiꝰdẽ
gr̃a redimantur. Ad omnes nanq ꝑtinere ñ du-¬
bitamus ȩtates illud de quo apłs loquitur benefi¬
cium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum
& transtulit in regnum filii caritatis suȩ. Abhac
gͥ potestate tenebrarum quarũ ẽ diabol pͥnceps
id est apotestate diaboli & angłorum eiꝰ. quisquis
erui cum baptizantur negau̾it paruulos. ipsorũ
eccłiȩ sacram̃torum ueritate conuincit᷑: quam
nulla heretica nouitas in eccłia xp̃i auferre uł
mutare ꝑmittitur. regente atq adiuuante capite
totum corpus suum. pusillos cum magnis. Inueri-¬
tate itaq ñ infalsitate potestas diabolica exorciza¬

Expanded text:
ab eo qui experiri uoluerit, cerni potest. sit ergo in eab eo qui experiri uoluerit, cerni potest. sit ergo in exemplo, unde et illud credatur quod cerni non potest. Non enim fides dubitat christiana, quam nacro regenerationis abluuntur, redimi de diaboli potestate et eos, qui nondum tali regeneratione redempti sunt, etiam paruulos filios redemptorum sub eiusdemgratia redimantur. ad omnes namque pertinere non dubitamus aetates illud de quo apostolus loquitur beneficium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. ab hac igitur potestate tenebrarum, quarum est diabolus princeps, id est a potestate diaboli et angelorum eius, quisquis erui cum baptizantur negauerit paruulos, ipsorum ecclesiae sacramentorum ueritate conuincitur, quae nulla haeretica nouitas in ecclesia Christi auferre uel mutare permittitur regente atque adiuuante capite totum corpus suum, pusillos cum magnis. in ueritate itaque, non in falsitate potestas diabolica exorciza
Abbreviated transcription (Latin):
ti uinculo ꝑ grãm lib̃ati. gignant tam̃ eodẽ uin¬
culo obstrictos: quos eodẽ modo oporteat lib̾ari.
Fatemur. mirum ẽ. S qͦd lat̾et fetꝰ oleastrorum
etiam inseminibꝰ olearum. qͣndo & hoc credetun:
nisi exꝑientia ꝓbaretur: inde sicut gignitur
exoleastri semine oleaster. & ex semine oleȩ ñ insi
tet: ita gignitur & de carne peccatoris & de carne
iusti ut̾q peccator. qͣnuis inter peccatorẽ & iustum
plurimum distet. Gignitur aut̃ peccator actu ad¬
huc nullus. & ortu nouus. s reatu uetꝰ homo acre¬
atore. captiuus a deceptore. indigens redemptore.
S quęritur qͦmͦ trabi possit captiuitas ꝓlis: etiam
de parentibꝰ iam redemptis. Et qͥa ñ facili ratione
indagatur. nec sermone explicatu. ab infidelibꝰ
non creditur. Quasi & illud qͦd de oleastro & olea
diximus. ut gen̾is dissimilis sit fetus similis. facile
aliqua inuenit ratio uel explicat sermo. S hoc

Expanded text:
ti uinculo per gratiam liberati gignant tamen eodem uinti uinculo per gratiam liberati gignant tamen eodem uinculo obstrictos, quos eodem modo oporteat liberari. fatemur, mirum est. sed quod latent fetus oleastrorum etiam in seminibus olearum, quando et hoc crederetur, nisi experientia probaretur? proinde sicut gignitur extet, ita gignitur et de carne peccatoris et de carne iusti uterque peccator, quamuis inter peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur autem peccator actu adhuc nullus et ortu nouus, sed reatu uetus: homo a creatore, captiuus a deceptore, indigens redemptore. sed quaeritur quomodo trahi possit captiuitas prolis etiam de parentibus iam redemptis. et quia non facili ratione indagatur nec sermone explicatur, ab infidelibus non creditur: quasi et illud quod de oleastro et de olea diximus, ut generis dissimilis sit fetus similis, facile aliqua inuenit ratio uel explicat sermo. sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia eiꝰ. Qui autẽ fec̾it uoluntatẽ dei. manet
meternũ: sicut & ds̃ manet inȩternum. Ex hac
gͥ concupiscentia carnis qͦd nascitur: utiq mundo¬
ñ deo nascitur. Deo aut̃ nascitur: cum ex aqua &
spiritu renascitur. huiꝰ concupiscentiȩ reatũ rege¬
neratio sola dimitit: acꝑhoc gen̾atio trahit. Ergo
quod generatum ẽ regeneratur. ut similit̾ qͥa ñ
potest aliter qͦd tractũ ẽ remittat᷑. Ut enĩ quod
dimissum ẽ in parente trahatur inꝓle. miris quidẽ
modis fit: s tamen fit. Hȩc inuisibilia & infidelibꝰ
incredibilia s tamen uera. ut haberent aliqͦd uisi¬
bile exemplum inquibꝰdã arbustis diuina ꝓuidentia
ꝓcurauit. Cur enim ñ credamꝰ ꝓpt̾ hoc eẽ institutũ.
ut exoliua nascatur oleaster: An credendũ ñ est
inaliqua re quȩ ereata est adusus hominũ creato¬
rem ꝓuidisse & instituisse qͦd ad gen̾is humani ua-¬
leret exemplum: Mirum ẽ gͦ qͦn admodũ apecca¬

Expanded text:
piscentia eius; qui autem fecerit uoluntatem dei, manet in aeternum, sicut et deus manet in aeternum. Ex hac igitur concupiscentia carnis quod nascitur, utique mundo, non deo nascitur; deo autem nascitur, cum ex aqua et spiritu renascitur. huius concupiscentiae reatum regeneratio sola dimittit, quem generatio trahit. ergo quod generatum est, regeneretur, quia non potest aliter, ut quod tractum est remittatur. ut enim quod dimissum est in parente trahatur in prole, miris quidem modis fit, sed tamen fit. haec inuisibilia et infidelibus incredibilia, sed tamen uera ut haberent aliquod uisibile exemplum, hoc in quibusdam arbustis diuina prouidentia procurauit. cur enim non credamus propter hoc esse institutum, ut ex oliua nascatur oleaster? an credendum non est in aliqua re quae creata est ad usus hominum creatorem prouidisse et instituisse, quod ad generis humani ualeret exemplum? mirum est ergo quemadmodum a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
firmiꝰ erit. qͦ magis ea pacta secũ inierint. quo cariꝰ
concordiꝰ q seruanda sunt ñ uoluptariis corpoꝵ
nȩxibꝰ. s uoluptariis affectibꝰ animoꝵ. N ec eniͣ
fallacit̾ ab angło dictũ est ad ioseph. noli timere
acciꝑe mariã coniugẽ tuã. Coniunx uocat᷑ ex pͥ¬
ma desponsionis fide. quã concubitu nec cogno¬
uierat. nec fuerat cogniturꝰ. Nec ꝑierat nec men-¬
dax manserat coniugis appellatio. uͥ nec fuerat
nec fut᷑a erat carnis ulla cõmixtio. Erat qͥppe
illa uirgo ideo sanctiꝰ & mirabiliꝰ iocunda suo ui¬
ro. qͦ etiã fecunda sine uiro. Ple dispar. fide com¬
par. P ropter qd̃ fidele coniugiũ. parentes xp̃i¬
ambo uocari meruerunt. & ñ solũ illa mat̾ eiꝰ
uerũ etiã ille pat̾ eiꝰ. sicut coniunx mat̾s eiꝰ. Utrun-¬
q mente. ñ carne. Siue tamen ille pat̾ sola men-¬
te. siue illa mat̾ et carne. parentes tamen ambo

Expanded text:
firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariis affectibus animorum. neque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Ioseph: noli timere accipere Mariam coniugem tuam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo sanctius et mirabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole dispar. fide conpar. propter quod fidele coniugium parentes Christi uocari ambo meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque mente, non carne. siue-tamen ille pater sola mente siue illa mater et carne, parentes tamen ambo
Abbreviated transcription (Latin):
sint int̾ se coniuges qͥ ab alterutro separati sunt.
quã cumhis quibꝰ aliis adheserunt. Cum aliis qͥppe
adulteri ñ eẽnt: nͥ alterutrũ coniuges ꝑmanerẽt.
Deniq mortuo uiro cũ qͦuerũ conubiũ fuit. fieri
uerũ conubiũ potest. cũquo priꝰ adult̾iũ fuit. Ita
manet int̾ uiuentes qͥddam coniugale. qd̾ nec se-¬
paratiõ nec cũ altõ copulatio possit auferre. Ma¬
net autẽ adnorã criminis. ñ ad unculũ federis.
Sicut apostata anima uelut de coniugio. rpĩ re-¬
cedens. etiã fide ꝑdita sacramentũ fidei ñ amitrit.
qd̾ lauacro regenerationis accepit. Redderet᷑ enim
ꝓculdubio redeunti. si amisisset abscedens. habet
autẽ hoc qui recesserit. ad cumulũ supplicii non
ad meritũ p̃mii. Quibꝰ uͦ placuerit ex consensu ab
usu carnalis concupiscentiȩ in ꝑpetuũ continere.
absit ut uincłm int̾ illos conuigale rũpat᷑. immo

Expanded text:
sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt quam cum bis quibus aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum coniuges permanerent. denique mortuo uiro cum quo uerum conubium fuit fieri uerum conubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de coniugio Christi recedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ seuerent. nec liceat excepta causa fornicationis
a coniuge coniugẽ dirui. Hoc enĩ custodit᷑ in xp̃o¬
& in ȩccłia. ut uiuens cũ uiuente in ȩternũ nullo
diuortio separet᷑. Cuiꝰ sacramenti tanta obserua¬
tio est. in ciuitate d̾i nrĩ. in monte scõ eiꝰ. hoc est
in eccła xpi quibusq fidelibꝰ conugatis. qͥ sine
dubio menbra sunt xpiͣ. ut cũ filioꝵ ꝓcreandoꝵ
causa. uel nubant feminȩ uel ducant᷑ uxores.
nec sterilẽ coniugem fassit relinquere. ut alia fecun¬
cunda ducatur. Qd siquisqͣm fecerit. non lerge
huiꝰ scłi. ubi interueniente repudio. sine crimine
concedit᷑ cum aliis alia copulare conubia. qd̾ etiã
scm̃ moysen dñs ꝓpt̾ duriciã cordis illoꝵ isrłitis per¬
misisse testat᷑. s lege euangłii reus ẽ adulterii. sicut
etiã illa si alteri nupserit. Et usq adeo manent
inter uiuentes semel inita ura nuptiarũ. ut potiꝰ

Expanded text:
perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in ecclesia Christi quibusque fidelibus coniugatis, qui sine dubio membra sunt Christi, ut, cum filiorum procreandorum causa uel nubant feminae uel ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare conubia — quod etiam sanctum Moysen dominus propter duritiam cordis illorum Israhelitis permisisse testatur — sed lege euangelii reus est adulterii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter uiuentes semel inita iura nuptiarum, ut potius
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis ꝑmisisse naturã. Nã et pͥncipatꝰ magis na-¬
t᷑aliter uniꝰ in multos: quam in unũ potest esse mul¬
toꝵ. Nec dubitari potest naturali ordine uiros potiꝰ
feminis. quã uiris feminas principari. Qd̃ seruanᷤ
apłs ait. Caput mulieris uir. & mulieres subditȩ
obsequebat᷑ abrahȩ dnm̃ illũ uocans. Quod licet
ita sese habeat ut nat᷑a pͥncipioꝵ amet singulari¬
tatẽ. facilius ante pluralitatẽ uideamꝰ in subditis.
tamen plures feminȩ uni uiro nunqͣm licite iun¬
gerentꝰ. nͥ ex hoc plures filii nascerentur. Unde si
una concumbat cũ pluribꝰ. quia non ẽ hinc ei mul¬
tiplicatio ꝓlis. s freqͤntatio libidinis. coniunx ñ
potest ẽẽ. s meretrix. Qm̃ sane ñ tantũ fecunditas
cuiꝰ fructꝰ in ꝓle ẽ. nec tantũ pudicitia cuiꝰ uinculũ
ẽ fides. uerum etiã quoddam sacramentũ nuptiarũ
conubio copulati quã diu uiuunt in separabiliter

Expanded text:
ditatis permisisse naturam. nam et principatus magis natditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput mulieris uir, et: mulieres, subditae obsequebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uinculum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum conubio copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
abraham quibus d̃s qd̾ ei placuerint ꝑhibet testi¬
moniũ usos fuisse coniugibꝰ. neminẽ oportet du¬
bitare.xpĩanum. qnͣdo quibusdã etiã singłis plures
habere concessũ ẽ. Ubiratio fuit ꝓlis multiplicandȩ
ñ uariandȩ appeticio uoluptatis. Nã si d̾o̾ patrũ nrõꝵ
qui etiã nr̃ ẽ illa numerositas coniugũ ꝓpterea non
displicuisset ut copiosius se libido iactaret: ita etiã
sce femine seruissent pluribꝰ singłȩ. Qd̾ si aliqua
ut plures uiros habere qnͣdo ista licentia plures fili¬
os non haberet: Ueruntamen magis ꝑtinere ad
nuptiarũ bonũ. non unũ & multas. s unũ et unaͣ.
satis indicat ipsa pͥmitꝰ diuinitꝰ facta coniugum
nestius attenderet᷑ exemplũ. Progrediente autẽ
gen̾e humano. iuncte sunt quibusdã̾ bonis uiris
bone femine singłis plures. Unde apparet et illud
dignitatis magis appetisse modestiã: & hoc fecun¬

Expanded text:
Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testiAbraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrorum, qui etiam noster est, illa numerositas coniugum propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum nestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam et hoc fecun
Abbreviated transcription (Latin):
qua tamen in ꝓcreandis filuis ad fructũ ꝑueniri
ñ potest ipsius uoluntatis. Que uoluntas in conu¬
biis fideliũ non eo fine det̾minant᷑. ut transit᷑i
filii nascant᷑ in hoc scło. s ut ꝑmansuri renascant᷑
in .xp̃o. Qd̃ si ꝓuenerit. merces erit de coniugio
plene felicitatis. Si autẽ non ꝓuenerit. pax erit
coniugibus bonȩ uoluntatis. Hac intentione
cordis quȩ suũ uas possidet idest coniugẽ suam
ꝓcul dubio non possidet in morbo desiderii. sicut
gentes que ignorant dm̃. s in scĩficatione & ho¬
nore. sicut fideles qͥ sꝑant in dm̃. Illo quippe
concupiscentiȩ malo. utitur homo non uincit᷑.
qnͣdo eam inordinatis atq indecoris motibꝰ estuan¬
tem frenat & cohibet. neq nͥ ꝓpagini consulens
relaxat. atq adhibet. ut spiritalit̾ regenerandos
carnalit̾ gignat. ñ ut spm carni sordida seruitu¬
te subiciat. Sic patres scõs ex abraham & ante

Expanded text:
qua tamen in procreandis filiis ad fructum perueniri qua tamen in procreandis filiis ad fructum perueniri non potest ipsius uoluntatis. quae uoluntas in conubiis fidelium non eo fine determinatur, ut transituri filii nascantur in saeculo isto, sed ut permansuri renascantur in Christo. quod si prouenerit, merces erit de coniugio plenae felicitatis; si autem non prouenerit, pax erit coniugibus bonae uoluntatis. hac intentione cordis qui suum uas possidet, id est coniugem suam, procul dubio non possidet in morbo desiderii, sicut gentes quae ignorant deum, sed in sanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. bona ẽ claudicatio. Ita nec ꝓpter libidinis ma¬
lum nuptias condemnare. nec ꝓpter nuptiarum.
bonũ libidinẽ laudare debemꝰ. Iste quippe ẽ morbꝰ
Hec ẽ enĩ uoluntas dei scĩficatio ur̃a. abstinere
a fornicatione. ut sciat unusquisq ur̃m suũ uas
possidere in scificatione & honore. non in morbo
desiderii. sicut et gentes quȩ ignorant dm̃. Non
solũ gͥ coniugatꝰ fidelis uase non utat᷑ alieno: qd̾
faciunt a quibus urores appetunt᷑ alienȩ. s nec ip¬
sum ꝓpriũ in concupiscentiȩ carnalis morbo possi¬
dendũ sciat. Quod non sic accipiendũ ẽ. tanquã
prohibuerit apłs coniuigale̾. hoc est licitũ hones¬
tũq concubitũ. s ut iste concubitꝰ qͥ nichil morbi¬
de libidinis haberet adiunctũ. si ñ p̃cedente pec¬
cato in eo ꝑisset lib̃tatis arbitriũ. qd̾ nc̃ id habet
adiunctũ. non sit uoluntatis s necessitatis. sine

Expanded text:
num bona est claudicatio, ita nec propter libidinis manum bona est claudicatio, ita nec propter libidinis malum nuptias condemnare nec propter nuptiarum bonum libidinem laudare debemus. Iste quippe est morbuhaec est enim uoluntas dei, sanctificatio uestra, abstinere uos a fornicatione, ut sciat unusquisque uestrum suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii sicut et gentes, quae ignorant deum. non solum igitur coniugatus fidelis uase non utatur alieno, quod faciunt a quibus uxores adpetuntur alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo possidendum sciat. quod non sic accipiendum est, tamquam prohibuerit apostolus coniugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, sed ut iste concubitus, qui nihil morbidae libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libertatis arbitrium, quod nunc id habet adiunctum, non sit uoluntatis, sed necessitatis, sine
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ non arbitrio uolentiũ mouebat᷑. Ꝙ qmͣ pu¬
debat qͦd indecenter libebat. oꝑiendo fieret
qͦd decebat. Quia gͦ nec isto adiuncto malo ꝑi¬
re potuit nuptiarũ bonũ. putant impruden
tes hoc ñ eẽ malũ. s ꝑtinere ad illud bonum.
Discernit᷑ autẽ non solũ ratione subtili. uerũ etiam
uulgatissimo nat᷑ali iudicio. qd̾ et in illis apparuit
hominibꝰ pͥmis. hodieq tenet᷑ ab omĩbꝰ conuigatis.
Qd̾ enĩ illi postea ꝓpagatione fecerunt: hoc est co¬
nubii bonũ. Quod uͦ priꝰ confusione texerunt. hoc
est concupiscentiȩ malũ. qd̾ uitat ubiq conspectũ.
ꝙ querit pudendo secretũ. Proinde nuptiȩ quia
etiã de illo malo boni aliquid faciunt głantur.
qͥa sine illo fieri non potest erubescunt᷑. Tanquã
siqͥspiam pede uiciato ad aliquod bonũ etiã clau¬
dicando ꝑueniat. nec ꝓpter claudicationis malũ
mala ẽ illa ꝑuentio. nec ꝓpter illiꝰ ꝑuentionis bo¬

Expanded text:
quod non arbitrio uolentium mouebatur, et, quoniam puquod non arbitrio uolentium mouebatur, et, quoniam pudebat quod indecenter libebat, operiendo fieret quod decebat. Quia ergo nec isto adiuncto malo pertes hoc non esse malum, sed pertinere ad illud bonum. Discernitur autem non solum ratione subtili, verum etiam vulgatissimo judicio naturali, quod et in illis apparuit hominibus primis, hodieque tenetur ab hominibus conjugatis. Quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est connubii bonum: quod vero prius confusione texerunt, hest concupiscentiae malum, quod uitat ubique conspectum et quaerit pudendo secretum. proinde nuptiae quia etiam de illo malo boni aliquid faciunt, gloriantur, quia sine illo fieri non potest, erubescunt. tamquam si quispiam pede uitiato ad aliquod bonum etiam claudicando perueniat, nec propter claudicationis malum mala est illa peruentio nec propter illius peruentionis bo
Abbreviated transcription (Latin):
terũ. ut ad oꝑa sibi congrua moueant᷑. positum
in potestate est. qndo ab impedimentis corpus
liberũ habemꝰ et sanũ. ubi autẽ uentũ fuerit
ut filii seminent᷑. ad uoluntatis nutũ membͣ
in hoc opꝰ creata non seruiunt. s expectat᷑ ut ea
uelut sui iuris libido cõmoueat. & aliqͣndo ñ
facit animo uolente. cũ aliquando faciat et
nolente : Hinccine ñ erubesceret humani libe¬
ralitas arbitrii. quod contẽnendo imꝑantẽ dm̃.
etiã in mẽbra ꝓpͥa ꝓpriũ ꝑdidisset imꝑiũ:
autẽ conuenientius monstraret᷑ in obedientie
inobedientibꝰ locis unde ꝑ successionẽ substitit
ista nat᷑a : Nam ideo propriȩ iste corporis partes.
naturȩ nomine nuncupant᷑. Hunc itaq motũ
ideo indecentẽ. quia mobedientẽ. cũ illi primi
homines in sua carne sensissent. in sua nudita
te erubuissent. foliis ficulneis eadẽ membra te¬
xert̾: ut saltĩ arbitrio uerecundantiũ uelaret᷑.

Expanded text:
terum, ut ad opera sibi congrua moveantur, positum terum, ut ad opera sibi congrua moveantur, positum in potestate est, quando ab impedimentis corpus liberum habemus et sanum; ubi autem ventum fuerit ut filii seminentur, ad voluntatis nutum membra in hoc opus creata non serviunt, sed exspectatur ut ea velut sui juris libido commoveat, et aliquando non facit animo volente, cum aliquando faciat et nolente? Hincne non erubesceret humani libertas arbitrii, quod contemnendo imperantem Deum etiam in membra propria proprium perdidisset imperium? Ubi autem convenientius monstraretur inobedientiaeinobedientibus locis, unde per successionem substitit ipsa natura? Nam ideo proprie istae corporis partes naturae nomine nuncupantur. Hunc itaque motum ideo indecentem quia inobedientem, cum illi primi hote erubuissent, foliis ficulneis eadem membra texerunt, ut saltem arbitrio uerecundantium uelaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat cibũ sũptura ꝓhibitũ uidisse. quã esset
spetiosũ ocłis ad uidendũ: Erant itaq nudi &
non confundebant᷑. non quia non uidebant.
s quia nichil unde confunderent᷑ in membris
senserant que uidebant. qͥa ñ dictũ est erant ã¬
bo nudi & ignorabant.s ñ confundebant᷑. Qͥa
enim nichil pͣcesserat qd̾ non liceret. nichil secu¬
tũ fuerat qͦd puderet. Ibi homo primitꝰ dei legẽ
bere cepit in membris. et in obedientiȩ malũ sen¬
sit. qndo sibi dignissime retͥbutã in obedientiã
suȩ carnis inuenit. Talẽ quippe etiã serp̾ens ocu¬
loꝵ aꝑtionẽ seducendo ꝓmiserat. ad aliquid ui¬
delicet sciendũ qd̃ meliꝰ nesciret᷑. T unc q̃uippe
in se sensit homo qd̾ fecit. tcͣ abono malũ non
carendo. s ꝑpetiendo discreuit. In iustũ enĩ erat:
ñ obtẽꝑarat dno suo. Nam qͥd est qd̾ ocłi. labia.
lingua. manꝰ. pes. inflexiones dorsi. ceruicis. et la¬

Expanded text:
fuerat cibum sumptura prohibitum uidisse quam esset fuerat cibum sumptura prohibitum uidisse quam esset speciosum oculis ad uidendum? erant itaque nudi et non confundebantur, non quia non uidebant, sed quia nihil unde confunderentur in membris senserant, quae uidebant. non enim dictum est: erant ambo nudi et ignorabant, sed: non confundebantur. quia enim nihil praecesserat quod non liceret, nihil secutum fuerat quod puderet. Ibi homo primitus dei lege te coepit in membris et inoboedientiae suae malum sensit, quando sibi dignissime retributam inoboedientiam suae carnis inuenit. talem quippe etiam serpens oculorum apertionem seducendo promiserat, ad aliquid uidelquippe sensit homo quid fecit: tunc a bono malum, non carendo, sed perpetiendo discrevit. Injustum enim erat unon obtemperarat Domino suo. Nam quid est, quod oculi, labia, lingua, manus, pedes, inflexiones dorsi, cervicis et la
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo clausis ocłis ambulabant. de quibꝰ euan¬
geliũ loquit᷑ qd̾ in fractione panis aꝑti sunt
ocłi eoꝵ. et cognouerunt eũ : Qd̾ gͦ scͥptũ est
de hominibꝰ primis. aꝑti sunt ocłi amboꝵ. in¬
telligere debemꝰ attentos factos ad intuendum.
& agnoscendũ. qd̾ nouũ in eoꝵ corpore acciderat.
qd̾ utiq corpus patentibꝰ eoꝵ ocłis et nudũ co¬
tidie subiacebat & notũ. Alioqͥn quomͦ adductiᷤ
ad se animalibꝰ t̾restribꝰ & uolatilibꝰ omnibus.
adã clausis ocłis nomina posset imponere:
Qd̾ nͥ discernendo ñ faceret. discernere autem
nisi uidendo ñ posset. Quomodo deniq ipsa
mulier ei demonstrata est quando ait. hoc nc̃
os ex ossibꝰ meis. et carode carne mea: Postreoio
siusq adeo quisquã fuerit contentiosus. ut hec
eũ dicat ñ cernendo s palpando potuisse. quid
dicturus ẽ qͦd ibi legit᷑. mulier lignũ de quo

Expanded text:
cum illo clausis oculis ambulabant, de quibus euancum illo clausis oculis ambulabant, de quibus euangelium loquitur, quod in fractione panis aperti sunt oculi eorum, et cognouerunt eum? quod ergo scriptum est de hominibus primis: aperti sunt oculi amborum, intellegere debemus adtentos factos ad intuendum et agnoscendum quod nouuni in eorum corpore acciderat, quod utique corpus patentibus eorum oculis et nudum cotidie subiacebat et notum; alioquin quomodo ad se adductis animalibus terrestribus et uolatilibus omnibus Adam clausis oculis nomina posset inponere, quod nisi discernendo non faceret, discernere autem nisi uidendo non posset? quomodo denique ipsa mulier ei demonstrata est, quando ait: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea? postremo si usque adeo quisquam fuerit contentiosus, ut haec eum dicat non cernendo, sed palpando potuisse, quid dicturus est, quod ibi legitur mulier lignum de quo
Abbreviated transcription (Latin):
fundebant᷑: Cur gͦ ex illis menbris confusio
post peccatũ. nͥ quia extitit. illic indecens mo¬
tus. quẽ nisi homines peccassent. procul dubio
nuptiȩ non haberent: An forte sicut quidã
estimant quia id qd̾ legunt. parum diligent̾
aduertunt. cȩci creati erant priꝰ hom mes sicut
canes. et qd̾ ẽ absurdiꝰ. non sicut canes crescendo.
s peccando adepti ft̃ uisũ: Absit hoc credere.
S unde mouent᷑ qui hoc putant:: Illud ẽ qd̾
legitur. & sumens de fructu eiꝰ edit. et dedit
uiro suo secũ. et edert̃. et aꝑti sunt ocłi amboꝵ.
& agnouerunt quia nudi erant. hinc ẽ quod
parũ intelligentes opinant᷑ antea illis fuisse
ocłos clausos. quod eostẽ aꝑtos diuina seript᷑a
testat᷑. S nunqͥd et agar ancilia sarȩ. qͣndo
sitiente & plorante puero aꝑuit ocłos suos
& uidit puteũ. el ausos priꝰ ocłos habuit: Aut
illi duo discipłi post resurrectionẽ dnĩ in uia

Expanded text:
fundebantur? cur ergo ex illis membris confusio fundebantur? cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia extitit illic indecens motus, quem, nisi homines peccassent, procul dubio nuptiae non haberent? an forte, sicut quidam existimant, quia id quod legunt parum diligenter aduertunt, caeci creati erant prius homines sicut canes et, quod est absurdius, non sicut canes crescendo, sed peccando adepti sunt uisum? absit hoc credere. sed unde mouentur qui hoc putant, illud est quod legitur: sumens de fructu eius edit; et dedit uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnouerunt quia nudi erant. hinc est quod parum intellegentes opinantur antea fuisse illis oculos clausos, quod eos tunc apertos diuina scriptura testatur. sed numquid et Agar ancilla Sarrae, quando sitiente et plorante filio aperuit oculos suos et uidit puteum, clausos prius oculos habuit? aut illi duo discipuli post resurrectionem domini in uia
Abbreviated transcription (Latin):
nicationẽ sc̃s ille psalmꝰ accusat. ubi dicit. Ecce
enim qͥ longe se faciunt a te ꝑibunt. ꝑdidisti
om̃s qͥ fornicant᷑ abste. Uera gͥ pudicicia. siue
coniugalis. siue uidualis. siue uirginalis. dicenda
ñ est: nͥ que uerȩ fidei mancipat᷑. Cũ enĩ recto u¬
dicio p̃ponat᷑ nuptiis sacra uirginitas. qͥs non
sobria mente a pĩanꝰ etiã non uniuiras. xpĩanaᷤ
ca tholicas nuptas. ñ solũ uestalibꝰ. s etiã here¬
ticis uirginibꝰ anteponat: Tantũ ualet fides
dequa dicit apłs. omne qd̾ non ẽ ex fide pec¬
catũ est. et de qua scͥptũ est. itẽ ad hebreos. sine
fide impossibile e̾ placere do. Que cũ ita sint. ꝓ¬
fecto errant. qͥ cũ uituꝑat᷑ libido carnalis. dam¬
nari nuptias opiuant᷑. quasi morbꝰ iste de co-¬
nubio sit non de peccato. Nonne illi coniuges
primi quoꝵ nuptias benedirit d̃s dicens. cres¬
cite et multiplicamini. nudi erant et non con¬

Expanded text:
nicationem sanctus ille psalmus accusat, ubi dicit: ecce nicationem sanctus ille psalmus accusat, ubi dicit: ecce enim qui longe se faciunt a te peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te. uera igitur pudicitia, siue coniugalis siue uidualis siue uirginalis, dicenda non est, nisi quae uerae fidei mancipatur. cum enim recto iudicio praeferatur nuptiis sacrata uirginitas, quis non sobria mente christianus etiam non uniuiras Christianas catholicas nuptas non solum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginibus anteponat? tantum ualet fides, de qua dicit apostolus: omne quod non est ex fide peccatum est et de qua item scriptum est ad Hebraeos: sine fide impossibile est placere deo. Quae cum ita sint, profecto errant qui cum uituperatur libido carnalis damnari nuptias opinantur, quasi morbus iste de conubio sit, non de peccato. nonne illi coniuges primi, quorum nuptias benedixit deus dicen: crescite et multiplicamini, nudi erant et n.on con
Abbreviated transcription (Latin):
habent. quia infidelit̾ utunt᷑. in malũ peccatũq
conu̾tunt. Eo mͦ gͦ et illã concupiscentiã carnis
qua caro concupiscit adu̾sus spm. in usũ iusticiȩ
conuertunt si deliũ nuptiȩ. Habent quippe in¬
tentionẽ generandi regenerandos. ut qui ex eis
scłi filii nascunt᷑. in dei filios renascant᷑. Qua¬
ꝓpter qui non hac intentione. hac uoluntate.
hoc fine generant filios. ut eos ex membͥs homi¬
nis pͥmi. in membͣ transferant. rpĩ. s infideles
parentes in infideli ꝓle głant᷑. etiã sitanta sit
obseruantia ut scdm matrimoniales tabulas ñ¬
nͥ liberoꝵ ꝓereandoꝵ causa concũbant. non est
in eis uera pudicicia coniugalis. Cum enĩ uirtus
sit pudicicia. cui uiciũ contrariũ ẽ impudicicra.
om̃sq uirtutes etiã quȩ ꝑcorpꝰ oꝑant᷑ in animo
habitent. quomͦ uera ratione pudicũ corpꝰ asserit᷑.
quando auero d̾o ipse animꝰ fornicat᷑. Quã for¬

Expanded text:
habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatumque habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatumque conuertunt. eo modo ergo et illam concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit aduersus spiritum, in usum iustitiae conuertunt fidelium nuptiae. habent quippe intentionem generandi regenerandos, ut qui ex eis saeculi filii nascuntur in dei filios renascantur. quapropter qui non hac intentione, hac uoluntate, hoc fine generant filios, ut eos ex membris hominis primi in membra transferant Christi, sed infideles parentes de infideli prole gloriantur, etiamsi tanta sint obseruantia, ut secundum matrimoniales tabulas nonnisi liberorum procreandorum causa concumbant, non est in eis uera pudicitia coniugalis. cum enim uirtus sit pudicitia, cui uitium contrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per corpus operantur in animo habitent, quomodo uera ratione pudicum corpus adseritur, quando a uero deo ipse animus fornicatur? quam for
Abbreviated transcription (Latin):
uxori. Copulatio itaq maris et feminȩ generan¬
di causa. bonũ est naturale nuptiarũ. S isto
bono male utit᷑. qui bestialit̾ utitur: ut sit eius
intentio in uoluptate libidinis. ñ in uoluntate
propaginis. Quanquã innonnullis animalibus
rationis exꝑtibꝰ. sicut inplerisq alitibꝰ. & coniugioꝵ
quedam quasi confederatio custodit᷑. et socialis
nidificandi sollertia: uicissimq ouoꝵ disꝑtita
tempora fouendoꝵ. & nutriendoꝵ oꝑa alterna
pulloꝵ. magis eas uideri faciunt agere cũ coeunt
negotiũ substituendi generis quã explende libidi¬
nis. Quoꝵ duoꝵ illud ẽ in pecore simile hominis.
hoc in homine simile pecoris. Uerũ quod dixi ad
naturã ꝑtinere nuptiarũ. ut mas et femina ge¬
nerandi societate iungant᷑: & ita inuicẽ non frau¬
dent. sicut om̃is societas fraudulentũ sociũ nat᷑a¬
liter non uult. hoc tã euidens honũ cũ infideles

Expanded text:
uxori. Copulatio itaque maris et feminae generanuxori. Copulatio itaque maris et feminae generandi causa bonum est naturale nuptiarum. sed isto bono male utitur qui bestialiter utitur, ut sit eius intentio in uoluptate libidinis, non in uoluntate propaginis, quamquam in nonnullis animalibus rationis expertibus, sicut in plerisque alitibus, et coniugiorum quaedam quasi confoederatio custoditur et socialis nidificandi sollertia uicissimque ouorum dispertita tempora fouendorum et nutriendorum opera alterna pullorum magis eas uideri faciunt agere, cum coeunt, negotium substituendi generis quam explendae libidinis. quorum duorum illud est in pecore simile hominis, hoc in homine simile pecoris. uerum quod dixi ad naturam pertinere nuptiarum, ut mas et femina generandi societate iungantur et ita inuicem non fraudent, sicut omnis societas fraudulentum socium naturaliter non uult, hoc tamen euidens bonum cum infideles
Abbreviated transcription (Latin):
is inuenit᷑ pudicicia coniugalis: utrũ eo pecca¬
re dicendi sunt qd̾ dono d̾i male utant᷑. non id
referentes ad cultũ eiꝰ a qͦ acepert̾. an forte nec
dona dei putanda sunt ista.quando hec infide¬
les agunt. scdm apłi sententiã dicentis. omne
qͦd non ẽ ex fide peccatũ ẽ: Quis autẽ dicere
audeat donũ d̾i ẽẽ peccatũ: nima enĩ et corpꝰ
& qͤcunq bona animȩ et corpori. naturaliter
ipsi ista fecer̃t. De his autẽ quȩ faciunt dictũ est.
omne qd̾ non ẽ ex fide peccatũ ẽ. Cũ gͥ faciunt hec
homines sine fide. que uident᷑ ad coniugalẽ pu¬
diciciã ꝑtinere. siue hominibꝰ placere querentes.
uel sͥ uel aliis. siue in his rebus quas uiciose con¬
cupiscunt humanas molestias deuitantes. siue
demonibꝰ seruientes. ñ peccata cohercent᷑. s aliis
peccatis alia peccata iungunt᷑. Absit gͦ pudicum
ueracit̾ dici. qͥ ñ ꝓpt̾ dm̃ uerã fidẽ conubii seruat

Expanded text:
is inuenitur pudicitia coniugalis? utrum eo peccais inuenitur pudicitia coniugalis? utrum eo peccare dicendi sunt, quod dono dei male utantur non id referentes ad cultum eius a quo acceperunt? an forte nec dona dei putanda sunt ista, quando haec infideles agunt, secundum apostoli sententiam dicentis: omne quod non est ex fide peccatum est? quis autem audeat dicere donum dei esse peccatum? anima enim et corpus et quaecumque bona animae et corporis naturaliter ipsi ista fecerunt; de his autem quae faciunt dictum est: omne quod non est ex fide peccatum est. cum igitur faciunt haec homines sine fide, quae uidentur ad coniugalem pudicitiam pertinere, siue hominibus placere quaerentes, uel sibi uel aliis, siue in his rebus quas uitiose concupiscunt humanas molestias deuitantes siue daemonibus seruientes, non peccata cohercentur, sed aliis peccatis alia peccata uincuntur. absit ergo pudicum ueraciter dici, qui non propter deum uerum fidem conubii seruat
Abbreviated transcription (Latin):
impudenter impingere. Si quid gͦ tale nc̃ feci.
ꝓpter eas quas cõmemoraui causas dignanter
ignosce. & beniuolũ animũ adea que secunt᷑
intende. Donũ dei eẽ etiã pudiciciã coniugalẽ
beatissimꝰ paulus ostendit. ubi de hac re loquenᷤ
ait. Uolo autẽ om̃s homines ẽẽ sicut me ipsum.
quidẽ sic. Ecce et hoc donũ ẽẽ dixit adeo. & sim
ferius quã illa continentia in qua om̃s uolebat
ẽẽ sicut se ipsũ. tamen donũ a do. Unde intelligi¬
mꝰ eũ cũ hec p̃cipiunt᷑ ut fiant. nichil aliud
ostendi. quã ineẽ nob̃ oportere ad hȩc accipienda
& habenda etiã ꝓpriã uoluntatẽ. Cũ uͦ dona dei
eẽ monstrant᷑: a quo petenda sint discimꝰ si non
habent᷑. et cui sint agendȩ grẽ si habent᷑. nr̃as¬
q uoluntates adhec expetenda. sumenda. reti¬
nenda. parũ ualere nͥ diuinitꝰ adiuuentur.
Quid ergo dicemꝰ. quando et in quibusdã impi¬

Expanded text:
impudenter impingere. si quid ergo tale nunc feci, impudenter impingere. si quid ergo tale nunc feci, propter eas quas commemoraui causas dignanter ignosce et beniuolum animum ad ea quae secuntur intende. Donum dei esse etiam pudicitiam coniugalem beatissimus Paulus ostendit, ubi de hac re loquens ait: uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: quidem sic. ecce et hoc donum esse dixit a deo etsi inferius quam illa continentia, in qua omnes uolebat esse sicut se ipsum, tamen donum a deo. unde intellegimus, cum haec praecipiuntur ut fiant, nihil aliud ostendi quam inesse nobis oportere ad haec accipienda et habenda etiam propriam uoluntatem; cum uero dona dei esse monstrantur, a quo petenda sint discitur, si non habentur, et cui sint agendae gratiae, si habentur, nostrasque uoluntates ad haec expetenda, sumenda, retinenda parum ualere, nisi diuinitus adiuuentur. Quid ergo dicimus, quando et in quibusdam impi