comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ludd qđ erat in celo: ñ potuerũt. ueł in
rgana. idest usq ad terrã deicieientes. cul¬
mina. uoiaxeurirt. sacrilegio. tas eria¬
edificauerat. nomini tuo: hec autẽ ideo
romani. tota. coauatio gorꝙͣ sicayi. di¬
xerũt dico. istud faciacnꝰ apiasclus a
sua. addit. uai. Non enĩ illi m̃ appella
disciplina: Intelligit autẽ: qm̃ res uenit
signa figurarũ cessare. Unde ait : Non iu¬
dimꝰ. Quasi ita funditꝰ euersa sũt omĩa. qd
misqͣm sacerdos. uł uictima. uł huniꝰ modi
quȩ solent esse signa rei uenturȩ. iã nori

Expanded text:
rat in coelo non potuerunt. Vel in terra, id est usque ad terram dejicientes quoque culmina. Polluerunt sacrilegio tabernaaedificaverat nomini tuo. Haec autem ideo Romani, tota cognatio eorum simul, dixerunt, dico istud: faciamus quiescere a sua addit Dei. Non enim illi Deum appellardisciplina. Intelligit autem, quoniam res venit, signa figurarum cessare. Unde ait: Non vidimus, quasi dicat: funditus eversa sunt omnia, quoniam nusquam sacerdos vel victima vel hujusmodi, quae solent esse signa rei venturae. Jam non e
Abbreviated transcription (Latin):
exponens dñs : ait Bene indes. qr inglo ego
anit ad moysem. pecentem signũ. ꝑ qđ cre¬
qͥet᷑ miss ab eo: Quidtenes in man̾u tua: &
ait morses uirgã. & dñs: ołice illã in terra
Qua cũ ꝓnecisset: uersa est in serpentẽ. & eu¬
pauit morses et fugit: Et art illi ans are¬
hende candã iliꝰ et app̃hendit. Ee factaest

Expanded text:
ego ait ad Moysen petentem signum, per quod crederetur missus ab eo: «Quid tenes in manu tua? Et ait Moyses: Virgam. Et Dominus: Projice illam in terram. Quam cum projecisset, versa est in serpentem, et expavit Moyses et fugit. Et ait illi Dominus: Apprehende caudam ejus. Et apprehendit, et facta est
Abbreviated transcription (Latin):
t yo: Quasi  Renoca eã in sinũ tuum
ut redeat ad colorẽ: agnoscens saluatorẽ
salts. in rradioa Uel iudei uisa euersione:
irascentes. uixeuriat. ñ utiq pauci. sed
hec. oriasogns uaciamꝰ. &. cet̃. Id est abi¬
ciamꝰ legẽ. quȩ nos ñ liberauit: Quȩ nec
etiã. yioionꝰ si. que solent fieri patribꝰ
cũ pauci uincerent multos Stulti Quasi
deberet᷑ reis: qdđ deuotis fieri solec Item¬
I uerba
despantiũ. lamo ñ sx apneta. quẽ consula

Expanded text:
t: Revoca eam in sinam tuum, ut redeat ad colorem agnoscens Salvatorem, saltem in finem. Vel Judaei visa eversione irascentes dixerunt non utique pauci sed aciamus, etc., id est abjiciamus legem, quae nos non liberavit. Nec etiam vidimus signa, quae solebant fieri patribus, cum pauci vincerent multos. Stulti! Quasi dicat: deberetur reis, quod devotis fieri solet. Item verba desperantium: Jam non est propheta, quem consola
Abbreviated transcription (Latin):
data a deo: tam̃ ñ esse uera bona Hic di¬
usa est sy nagoga. in bonos & malos Nã
boni fuerũt qui pͥꝰ uidentes pacẽ peccatoruĩ
hesitauersit. sed ad hoc postea comiersi st̃
ut solũ peterent dm̃. sicat continet suꝑiꝰ
psalmꝰ: his. nouu destam̃tũ datũ est. qđ
continet similit̾ tria scilicet p̃cepta. ꝓmissa
sacͣm̃ta. sed p̃cepta moralia: eadẽ. quȩ fu¬
erunt in ueteri ũ uͦ figuralia eadẽ. łmis¬
sa quoq & sacͣnita: ñ eadẽ łbi enĩ tem¬
poralia sient dictũ est ꝓmitcebant᷑. hic e¬
terua:. Sacmenta patet esse diuersas Nã¬
ibi: ꝓmittẽntia. hic habentia saluatorẽ.
In qͥuo enĩ nc̃ ꝓmittit᷑. in futuro dabit᷑

Expanded text:
data a Deo, tamen non esse vere bona. Hic didata a Deo, tamen non esse vere bona. Hic divisa est Synagoga in bonos et malos. Nam boni fuerunt qui prius videntes pacem peccatorum haesitaverunt, sed ab hoc conveut solum peterent Deum sicut continet superior psalmus. His Novum Testamentum datum est, quod continet similiter tria, scilicet praecepta, promissa, sacramenta. Sed praecepta moralia eadem, quae fuerunt in Veteri: non vero figuralia eadem. Promissa quoque et sacramenta non eadem. Ibi enim temporalia, sicut dictum est, promittebantur, hic aeteribi promittentia, hic habentia Salvatorem. In quo nunc promittitur, in futuro dabitur
Abbreviated transcription (Latin):
quȩcũ sit quorũ congregatio
Huic uetꝰ destam̃tũ datũ est. qđ continet
tria scilicet p̃cepta ꝓmissa. sacram̃ta Pre¬
ceptorũ uͦ : quedã fuere moralia. ut ñ
occides. quedã figuralia: ut circũcisio in oc
taua : ꝓmissa uͦ : temporalia ut derra cana¬
am copiosa. & regnũ dẽporale: In his autẽ
p̃ceptis figuralibꝰ.&. ꝓmissis: quȩdã alia
ꝓmitcebant᷑ spũalibꝰ. unde ipsa p̃cepta &
ꝓmissa. erant rerũ in se latentiũ sacram̃ta
Preter hec autẽ sacͣmenta figuraliũ p̃cep¬
torũ. &. ꝓmissorũ: fuerũt alia sacͣmenta.
ut inuenditione ioseph. &. huiꝰ modi sicut
autẽ primꝰ homo de terra terrenꝰ. scds uͦ
de celo cęlestis: ita illi populo qͥ portabat
imaginẽ t̃reni : priꝰ oportebat ꝓmitti qđ
ammale est idest temporalia. deinde. por¬
in temporalibꝰ: uolens eos ds̃ sp̃uales freri:
temporalia abstulit eis. & habundanter
dedit iniqͥs. ut ꝑ hoc doceret ea. qͣmuis

Expanded text:
 congregatio, Huic Vetus Testamentum datum est, quod continet tria, scilicet praecepta, promissa, sacramenta. Praeceptorum vero quaedam fuere moralia, ut Non occides; quaedam figuralia, ut circumcisio in die octavo; promissa vero temporalia, ut terra Chanaan copiosa et regnum temporale. In his autem praeceptis figuralibus et promissis quaedam alia promittebantur spiritualia, unde ipsa praecepta, et promissa erant rerum in se latentium sacramenta. Praeter haec autem sacramenta figuralium praeceptorum et promissorum fuerunt alia sacramenta, ut in venditione Joseph et hujusmodi. Sicut autem primus homo de terra terrenus, secundus vero de coelo coelestis: ita illi populo, qui portabat imaginem terreni prius oportebat promitti, quod animale est, id est, temporalia; deinde porin temporalibus volens eos Deus spiritales fieri, temporalia abstulit eis, et abundanter dedit iniquis, ut per hoc doceret ea, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
est ueritati contrariũ Yc̃ritas est de eo qđ
est. Mendatũ: non est substantia uł natura.
sed de eo qđ ñ est. Merito autẽ ꝑdit᷑ qui
decluat ab eo qđ est: ad id qđ non est. AyG.¬
¶Sunt m̃datia quedã p salute uel eõmodo
Et hec duo genera: ñ sũt sine culpa. sed non
cũ magna: ꝑ fectis autẽ. ñ conuenit mentirit
nec ꝓ temporali uita. ciuꝰ morte. sua uł alte¬
ruis ñ occidit᷑ anima Licet autẽ siñ falsũ di¬
est culpa uerũ tacere. ut & dñs. Multa habeo
uobis dicere Illud autẽ ubi ñ est duplexcor:
ñ debet dici mendatiũ. Ut siqͥs cõmendet
gladiũ. & ꝓmittã poscenti reddere : si fures
poscit ñ debeo reddere. ne se uł aliũ occidat
ldeo hic ũ est duplex cor qr cũ ꝓmisit reddere
ñ cogitauit furente̾ posse repetere Hũc ad

Expanded text:
est veritati contrarium. Veritas est de eo quod est: mendacium non est substantia vel natura, sed de eo quod non est: et merito perditur qui declinat ab eo quod est ad id quod non est. Sunt mendacia quaedam pro salute vel pro commodo et haec duo genera non sunt sine culpa, sed, non cum magna. Perfectis autem non convenit mentiri, nec pro temporali vita, cujus morte sua vel alterius non occiditur anima: licet autem eis si non falsum diest culpa verum tacere, ut Dominus: « Multa habeo vobis dicere . » Illud autem ubi non est duplex cor, non debet dici mendacium, ut si quis commodet gladium, et promittat se poscenti redditurum: si furens poscit, non debeo reddere, ut se vel alium occidat. Ideo hic non est duplex cor: quia cum promisi reddere non cognovi furente
Abbreviated transcription (Latin):
u. idest alienigenȩ qͥ a scĩs longe facti
sunt. ⁊ euyetrnit i aern. qͥ dicitur
torcular: dlam & olĩ ipsũ xp̃m iudei. &.
nunc corpꝰ eiꝰ ceteri mali. qui adhuc contͣ¬
dicunt titulo. tenent in torculari. idest
p̃ssura. quȩ infructuosa ñ est. cũ ibi ma¬
nat luuia quȩ ante torcular integra: ste
rił est Non autẽ incongrue dicit᷑ teneri
saule qͥd me ꝑsequeris. sed &. corpꝰ in ca-¬
pͥmo breuiter tangit tribulationeᷤ: in qͥbꝰ
uersione inimicorũ: in hac quoq parte se
ꝑ spẽ ñ timere concludit: Tercio: de malis scłi
libera : dicit se laudẽ in futura beatitudine

Expanded text:
cti sunt, tenuerunt in Geth, quod dicitur torcular. Nam et olim ipsum Christum Judaei, et nunc corpus ejus caeteri mali, qui adhuc contradicunt titulo, tenent in torculari, id est in pressura, quae infructuosa non est, cum ibi manat uva, quae ante torcular integra sterilis est. Non autem incongrue dicitur ChristSaule, quid me persequeris? » Sed et corpus in caprimo tangit tribulationes, in quibuosita conversione inimicorum in hac quoque parte se per spem non timere concludit. Tertio de malis saeculi liberam dicit se laudem in futura beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpas dauid in tituli inscriptione. eũ
fugeret a facie saul in spelunca: Legit᷑ in
libro regũ quiddauid cũ quereret᷑ a saule
fugit ad loca tutissima engaddi. ubi abs¬
conditꝰ latuit in spelunca: dignificat autẽ
xp̃m. qui & tectꝰ carue. &. posteꝰ in sepul¬
cro latuit: ne a uideis uideret᷑ ads Rullus
autẽ titulꝰ inscriptꝰ est dauid quẽ uellet
saul corrũꝑe. sed xp̃o qͥ est de dauid: titulꝰ
cens O pilate. uł tu quicũq. aes corarertas
carnatꝰ.&. passus regẽ negaret Quã. ꝓphe¬
tiã pilatꝰ implendã significans ait: Qđ scrip¬
dit ne qͥs titulo xp̃i qui nr̃ȩ consũmatio¬
nis finis est. contͣdicat: Loquit᷑ autẽ totꝰ¬

Expanded text:
I INSCRIPTIONE, CUM FUGERET A FACIE SAUL IN SPELUNCAM. Legitur in libro Regum, quod David, cum quaereretur a Saule, fugit ad loca tutissima Engaddi, ubi absconditus latuit in spelunca . Significat autem Christum, qui et tectus carne, et positus in sepulcro latuit, ne a Judaeis videretur Deus. Nullus autem titulus est inscriptus David, quem vellet Saul corrumpere. Sed Christo, qui est post David titulus cens: o Pilate, vel tu quicunque, ne corrumpas carnatus est et passus, Regem negaret. Quam prophetiam Pilatus implendam significans, ait: « Quod scripdit, ne quis titulo Christi, qui nostrae consummationis finis est, contradicat. Loquitur autem
Abbreviated transcription (Latin):
des am̃ sunt increpationes. malorum &.
incedebat eũ malos increpabat. &. bonis
aerunt ante eũ adulterã. hac illũ liga¬
turi complexione. ut uł contͣriũ legi
tenerent. si diceret dimittendã qͣm lex
p̾cipit lapidare uł deriderent m̃dacẽ:¬

Expanded text:
des Domini sunt increpationes malorum et incedebat, cum malos increpabat, et bonis xerunt ad me adulteram, hac me ligaturi complexione, ut vel contrarium legis teneret, si dicerem dimittendam, quam lex praecepit, lapidare: vel deriderent mendace
Abbreviated transcription (Latin):
postꝗͣ. res uenit. mutat uerba. ñ dicit dabo.
durare ueterẽ ritũ. & ita figuras ñ esse ablataᷤ:
ñ est uerũ: Non enĩ habẽt regẽ neq sacerdo¬
tẽ .&. ablata sũt sacrificia. ꝗͣuis sicut cam posuit¬
dĩ signũ. ut nemo eũ occideret. ita uideus ad¬
huc insignũ retinuerit. circũcisionẽ. & azima.
.& huiꝰmodi Et habens hoc signũ ñ occiditur
Sed maledictꝰ est cam. a terra q̃ sanguinẽ
maledictꝰ est ab eccłia. quȩ excepit sangͥnẽ
sanguinis fr̃is tui clamat ad me de terra
Clamat utiq sed uideus qͥ sp̃ualiter ñ ui-¬

Expanded text:
postquam res venit, mutat verba, et non dicit: Dabo, durare veterem ritum, et ita figuras non esse ablatas, non est verum. Non enim habent reget sacrificia, quamvis sicut Cain Deus posuit signum, ut nemo eum occideret, ita Judaeus retinuerit circumcisionem et azyma, et hujusmodi, et habens hoc signum non occiditur, sed maledictus est Cain a terra, quae sanguinem maledictus est ab Ecclesia, quae excepit sanguinemsanguinis fratris tui clamat ad me de terra . Clamat utique, sed Judaeus, qui fudit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ canticũ dauid ꝓidithun: Legit᷑
in pͥmo libro parałrpomenon. qđ
dauid cũ a philisteis reportasset ar
ethan. Cũ autẽ senuisset dauid. salomonẽ con¬
stituit regẽ. & congregatis pͥncipibꝰ. sacerdotibꝰ¬
& leuitis. elegit de leuiticis in ministeriũ domꝰ¬
nitorẽ. iͦii. milia &. totid̾ cantoreᷤ. Reliquos
uͦ ꝑ cȩtera ministeria diuisit Refecit autẽ
iantoribꝰ filios chore: Cantoribꝰ uͦ. p̃fecit filios
asaph. Eman. & iditun. cũ fr̃ibꝰ suis. qͥ om̃s
fuerũt ducenti octoginta octo. Hec autẽ no¬
mia frequent̃ posuit esdras in tituł tũ ꝓpt̾ ho¬
norẽ ministerii. tũ maxime ꝓpt̾ nominũ sigss¬
nificationẽ. ꝑ qͣs subpositors psalmoꝵs intellectꝰ
pandunt᷑. sicut huiꝰ psalmi patet archanũ. peri¬
dichiin. qđ int̃p̃tet᷑ tͣnsiliens eos Docet iste psalmꝰ
nic a delectatione scłi aand̃ legẽ dñi tͣnsilire.
& hinc ad ęt̾nitatẽ Habet aut̾ tituł Canticũ

Expanded text:
FINEM CANTICUM DAVID PRO IDITHUN. Legitur in libro Paralipomenon quod David, cum a Philisthaeis reportasset arcEthan. Dum autem senuisset David, Salomonem constituit regem. Et congregatis principibus sacerdotum, Levitis, elegit de Leviticis in ministerium domnitores quatuor millia et totidem cantores. Reliquos vero in caetera ministeria divisit. Praefecit autem janitoribus filios Chore; cantoribus vero praefecit filios Asaph, Eman et Idithun cum fratribus suis, qui omnes fuerunt ducenti octoginta octo. Haec autem nomina frequenter posuit Esdras in titulo, tum propter honorem ministerii, tum maxime propter nominum significationes, per quas suppositorum Psalmorum intellectus panduntur. Sicut hujus psalmi patet arcanum per Idithun, quod interpretatur Transiliens eos. Docet enim iste psalmus hinc a delectatione saeculi ad legem Dei transilire, et hunc ad aeternitatem. Habet aut
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt᷑ autẽ totꝰ xp̃c. pͥmo ostendens eccłiã &x¬
pectasse & accepisse dm̃. &. nouu̾ testam̃¬
tũ ab eo sedo. enumerat mirabilia fac¬
ficile erat iudeos aconsuetis cerimoniis
& gentiles ab idolatria reuocare. ad no-¬
ui destam̃ti confirmationẽ. utit᷑ ꝓpħa
auctoritate patrũ. qͥ illud p̃dixert̃. sicut

Expanded text:
quitur autem totus Christus primo ostendens Ecclesiam exspectasse et accepisse Deum, et Novum Testamentum ab eo. Secundo enumerat mirabilia facficile erat Judaeos a consuetis caeremoniis, et gentiles ab idololatria revocare ad Novi Testamenti confirmationem, utitur Propheta auctoritate Patrum, qui illud praedixe
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ uidert̃. Et ꝗouxit me us iagy miss¬
nig idest de nferno . & de ꝓfundo concu¬
piscentiarũ carnaliũ. & os tyto t̾ecis. uł an¬
uon idest de malis oꝑibꝰ q̃ pedes in qͥnãt. &
fecent & mergũt In hoc lacu &. luto sũt co

Expanded text:
n viderunt. Et eduxit me de lacu miseriae, id est de inferno, et de profundo concupiscentiarum carnalium; et de luto faecis, id est de malis operibus, quae pedes inquinant et foetent et mergunt in hoc lacu, et retinent, et
Abbreviated transcription (Latin):
salue fient confringet ꝑ penitentiã. ad patien¬
da eciam quetũq aduersa humiliabit. ut in his
quȩ spũ scientiȩ cognoscunt. fortes sint dato
pu fortitudinis Cedrus est altissima arbor
quȩ ñ est utił insi succisa qr manens in sua ra-¬
dice ñ facit utiles fructꝰ. Similiter succisa super¬
bia quȩ amaros fructꝰ peccati fecit: humilitas
facit dulces Sequit᷑ enĩ. Et. deposita altitudi
In libano solent impinguari uituli ad sacrifi¬
cia: qr mons pasenalis est irriguus fontibꝰ.
his comparant᷑ humiliati suꝑbi. qui tamquã
ita confringunt᷑ & cõminiunt᷑ Nam. Eit¬

Expanded text:
fiunt salvae, confringet, per poenitentiam ad patienda etiam quaecunque adversa humiliabit, ut in his, quae Spiritu scientiae cognoscunt, fortes sint dato Spiritu fortitudinis. Cedrus est altissima arbor, quae non est utilis, nisi succisa, quia manens in sua radice non facit utiles fructus. Similiter succisa superbia, quae amaros fructus peccati facit, humilitas facit dulces. Sequitur enim: et deposita altitudinIn Libano solent impinguari vituli ad sacrificia, quia mons pascualis est irriguus fontibus. Huic comparantur humiliati superbi, qui tanquam ita co
Abbreviated transcription (Latin):
iorts. Ignis est fomes peccati. flãma ignis:¬
consensus. actꝰ. consuetudo. Hanc flãmã: dñs
ñ ex toto aufert sed dato spũ consilii interci¬
dit. ut consensꝰ ñ ueniat usq ad actũ. uel
actꝰ ñ consuescat: hos etiã quoslibet lapsus pe¬
nitentia interrũpit. cũ uistꝰ cadit & resur¬
git : Intercidit᷑ etiã flãma. cũfortes ex spũ
consilii agũt. ne ꝑ ociũ ignis fomitis erũpat
in flãmam Potest etiã hoc precer seriẽ lecꝰ¬
tionis de dño accipiita uox uñi uUT QRci¬
perotis t̃iaora iorus. idest sine lesione
ardorẽ ꝑsequentiũ transeuntis. Uel uiteꝵ¬
quogatis fiamaoo. idest duudentis iram
illoꝵ ut alios comierteret ad se: alios in

Expanded text:
ignis. Ignis est fomes peccati. Flamma consensus, actus, consuetudo. Hanc flammam Dominus non ex toto aufert, sed dato Spiritu consilii intercidit, ut consensus non veniat usque ad actum, vel actus non consuescat. Hos etiam quoslibet lapsus poenitentia interrumpit, cum justus cadit et resurgit. Interciditur etiam flamma, cum fortes ex Spiritu consilii agunt, ne per otium ignis fomitis erumpat in flammam. Potest etiam hoc praeter seriem lectionis de Domino accipi ita: Vox Domini intercidentis flammam ignis, id est sine laesione ardorem persequentium transeuntis. Vel intercidentis flammam, id est dividentis iram illorum, ut illos converteret ad se, alios in
Abbreviated transcription (Latin):
resurgentis in minortalitatẽ : & ia̾co. ii ipso ope¬
arir cano oceti. inmunis a peccato que deflo¬
ruit in adam expeccato. uł quȩ priꝰ floruit
peccati inuunitate: nas iorrt. idest iterũ
floruit in resurrectione. ꝓpter qđ metu mortis
cõsimpto: consꝰ uQSUITUR ei. illis in quibꝰ

Expanded text:
In ipso speruit caro mea immunis a peccato, quae defloruit in Adam ex peccato. Vel quae prius floruit peccati immunitate, refloruit, id est, iterum floruit in Resurrectione. Propter quod metu mortis consumpto confitebuntur ei illi, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
est initiu & prima gr̃a. Postquã uero ꝑterruit
eos illis ao se conuersis fuit. dñs. habitans. sy¬
bea acyas aayitas. Non autẽ destitit into¬
nare: qonec illa. yox. tonitru. uñi. facta est
m tordittr qđ tunc factũ est cũ dtoruncta pietate
tanori: am̃ quẽ timet. coluit creatura. qđ est

Expanded text:
uam vero perterruit eos, aliis ad se conversis fuit habitans super aquas multas. Non autem destitit intonare, donec illa VERS. 4. Vox tonitrui Domini facta est in virtute. Quod tunc factum est, cum adjuncta pietate timori Domini, quem timet, coluit creatura Creat
Abbreviated transcription (Latin):
retulert archan in gabaa anno uicesimo. & ꝓ
autẽ dauid mortuo saule & filio eiꝰ isooset ꝓspere
regnaret: tulit archam de gabaa in domũ obech¬
edom gechei ubi cũ fuisset tribꝰ mensibꝰ: addu¬
xit eam dauid in ierłm &. introdixit eam in
loco suo in medio tabernacłi qđ̃ tetenderat ei da¬
uiqͥ .d. obtulit holocausta. Huic igit᷑ historie
ppħa alludens: de significato potiꝰ tabernadło
egit. qđ dñs septiformi gr̃a consũmauit.: eccła¬
cłe cõsũmatȩ in qua in hoc scło contra diabolum
militat᷑. Rimo monet de sacrificiis offerendis:
S̾cdo agit de constitutione tabernacłi ubi uir¬
tuces sp̃c sc̃ĩ emimerat ibi: yox uiͣii syoqu
accyas. Tercio ostendit qͥd faciat eccłe consti¬
tute. scilicet qđ confirmat. ꝓmouet. post re¬
ut tali consũmatori se offerant dicens. o ħui¬

Expanded text:
retulerunt arcam in Gabaa anno vicesimo: et pro retulerunt arcam in Gabaa anno vicesimo: et pro autem David, mortuo Saule et filio ejus Isboseth, prospere regnaret, tulit arcam de Gabaa in Domum Obededom Gethaei, ubi cum fuisset tribus mensibus, adduxit eam David in Jerusalem, et introduxit eam in locum suum in medium tabernaculi, quod tetenderat ei David, et obtulit holocausta . Huic igitur Historiae Propheta alludens de significato potius tabernaculo agit, quod Dominus septiformi gratia consummaclesiae consummatae, in qua in hoc saeculo contra diabolum militatur. Primo monet de sacrificiis offerentis. Secundo agit de constitutione tabernaculi, ubi virtutes Spiritus sancti enumerat ibi: Vox Domini super aquas. Tertio ostendit, quid faciat Ecclesiae constitutae, secundum quod confirmat, promovet, post reut tali consummatori se offerant, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
tua sunt: Et deugoi uOrqprrarti itux. idest
numero uel iuirtutibꝰ ange. Et ResE os. in
temporali uita ne declinent ad praua: eit exitoue¬
sos. ꝑ totũ scłm. in intellectu scripturarũ & in
opert: uł a defiderio terrenorũ. axoris qos uoere
natrrexiꝵͣ. idest ad appetenda & ꝑcipienda eter-¬
consũmatione tabernaculi. Legit᷑ in li¬
bris regũ qđ tempore heli sacerdotis.
philistei tulert̃ archam dñi a loco qui dicit᷑ lapis
aduitorii ⁊̃ Azotũ. & posuert̃ eam uxta idolum
dagon. in crastino uero inuener̃t dagon ante ar
cham ꝓstratũ. &. erexerũt. &. siiliter in crastino
muenert ꝓstratũ quẽ iterũ erexer̃t. & tercio in:¬
uenert ante archam ꝓstratũ abscisso capite &
palmis manuũ. t̾uit autẽ in regioribꝰ philistino¬
rñ archa sex mensibꝰ cx. ꝑcussi sunt plaga uehem̾ti
Ep ullieit enĩ mures in terra. &e demoliebantur
eos: & computruerunt ꝓminentes extales ⁊dest
podices eorũ. hac igit᷑. plaga ꝑcussi: tandem

Expanded text:
tua sunt: Et benedic haereditati tuae, id est, numero et virtutibus auge: Et rege eos in temporali vita, ne declinent ad prava: Et extosque in aeternum in intellectu Scripturarum, et in opere, vel a desiderio terrenorum. Extolle illos usque in aeternum, id est, ad appetenda et percipienda aeterCONSUMMATIONE TABERNACULI. Legitur in libris Regum, quod tempore Heli sacerdotis, Philisthaei tulerunt arcam Domini a loco, qui dicitur lapis adjutorii, in Azotum, et posuerunt eam juxta idolum, quod dicitur Dagon . In crastino vero invenerunt Dagon ante arcam Domini prostratum, et erexerunt; et similiter in crastino invenerunt prostratum, quem et iterum erexerunt; et tertio inum ante arcam prostratum, absciso capite et palmis manuum. Fuit autem in regionibus Philisthaeorum arca septem mensibus, et percussi sunt plaga vehementi. Ebullierunt enim eos, et computruerunt prominentes extales, id est, podices eorum. Hac igitur plaga percussi tandem
Abbreviated transcription (Latin):
Tu uero. NE sugas. ita ut. a ce. idest ab eo
qđ homo sum uerbũ tuũ separares. us urao o
tacꝗas ama. hoc ñ est in hebreo. sed septua-
guita addidert̃. intelligentes eũ quando dicit¬
ue suelas. una negatione orare: ut & in passi.

Expanded text:
malevolentiae, sed contestatione vindictae. nedictus Dominus. Et salutem credentium asserit ibi: Dominus fortitudo. Intentione monet eos adversa tolerare, qui glorificari cum Christo desiderant. Se autem proponit justis exemplum confidendo
Abbreviated transcription (Latin):
dauidd cũ esset in deserto idumee
Ibi abscondit se dauid. cũ fuge¬
ret a facie saul. significans eccłam quȩ
nationis bene conuersari Loquit᷑ in hoc
psalmo xp̃c ex ꝑsona capitis. &. m̃brors.

Expanded text:
DAVID, CUM ESSET IN DESERTO IDUMAEAE. Ibi abscondit se David, cum fugeret a facie Saul , significans ecclesiam quae nationis bene conversari. Loquitur in hoc psalmo Christus in persona capitis et membrorum.
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ dauid. Patet. Psalmus
iste breuit᷑ de passione &. re-¬
surrectione. sextꝰ cõmemorat Rimo erat
xp̃c enumerans ia facta mala. quȩ ꝑtu¬
lit Scdo irridet seuitiã iudeoꝵ cõmemo¬
rans qͦd nuntiata resurrectione magis
cũ patim᷑: Non autẽ ex solo capite sed etiã

Expanded text:
PSALMUS DAVID; Patet. Psalmus iste breviter de passione et resurrectione Christi commemorat. Primo Christus orat enumerans quasi jam facta mala quae pertulit. Secundo irridet saevitiam Judaeorum commemorans quod nuntiata resurrectione magis cum patimur. Non solum autem ex solo capite, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
datan &. abrron erectos contͣ moy sen
t̃ra tituos absorbit. cũ tabernadis & om̃i.
substantia cors. C nore uͦ & ducentos qͥn¬
quaginta seorsũ ab aaron offerentes incen:¬
sti ignis egressus ã dño interfecit. deinde:
quatuor deciꝰ milia & septingentos de popło
uastauit incendiũ. qͥ studio contentionis ac¬

Expanded text:
 Moysen terra vivos absorbuit cum tabernaculis et omni substantia eorum. Core vero et ducentos quadraginta seorsum ab Aaron offerentes incensum ignis egressus a Domino interfecit. Deinde quatuordecim millia, et septingentos de populo vastavit incendium, qui studio contentionis
Abbreviated transcription (Latin):
dix ñra caritas est. ꝑ qͣm radicati. &. fun¬
dati sumꝰ in terra uitientiũ In de radix
doec eradicabit᷑. qr ñ est altiꝰ fixa. sed quo¬
modo semina suꝑ petr̃a. quȩ &. si aliqͣm ra-¬
dicẽ faciunt. tam̃ qr ñ habet humorẽ. orto

Expanded text:
 quam radicati et fundati sumus in terra viventium. Inde radix tua Doeg eradicabitur, quia non est in altum fixa, sed quomodo semina supra petram jacta, etsi aliquam radicem faciunt, tamen quia non habent humorem, orto
Abbreviated transcription (Latin):
iusti uidentes eiꝰ deiectionẽ ridebunt. ibi.
corroborare fideles: illos maxime qͥ futuri
ra sunt. ut merrorẽ iducant᷑ etiã si fieri
pocest electi. Oiponit᷑ autem iste ysalmꝰ
pͥmo. qr sicut in eo pͥꝰ de beato uiro & post
de impiis. sic in isto priꝰ de impais postea
de bonis Ergo ꝓpħa demonstratiuo ge¬
nere utit᷑ honestatis fine laudans bonos
& fine in honestatis doec uituꝑans ita¬

Expanded text:
justi videntes ejus dejectionem ridebunt ibi: Vcorroborare fideles, maxime qui futuri futura, ut in errorem inducantur etiam si fieri potest, electi. Opponitur autem iste psalmus primo, quia sicut in eo prius de beato viro et post de impiis; sic in isto prius de impiis, postea de bonis. Ergo Propheta demonstrativo genere utitur, honestate finis laudans bonos, et fine inhonestatis Doeg primo vit
Abbreviated transcription (Latin):
aistingunt᷑: i aerror facitiꝰ obrepsit uł
fcxtassis sicut in alio psalmo habet. titulꝰ.
s̃i corã. achis sed mutato nomine corã
abimielech ut ñ historiã sed misteritĩ at¬
tondamꝰ . ita & hic Ergo doec. interpre¬
t at motꝰ. idumeris t̃renꝰ. ab edom. qͦ no¬
mine appellat᷑ esau. eo qđ ꝓ edulio lentis
primogenta uendidit Saul pecitio. qđ¬
tris mei regnũ. dauid manu fortis: hic ad
ꝑmanendum electꝰ : regnũ salutis eternȩ sig
inficat. quẽ anteqͣm regnet. ꝑsequit᷑ saul

Expanded text:
distinguuntur, ideo error facilius obrepsit. Vel distinguuntur, ideo error facilius obrepsit. Vel fortassis, sicut in alio psalmo habet titulus, non coram Achis, sed mutato nomine coram Abimelech, ut non historiam, sed mysterium attendamus, ita et hic. Ergo Doeg interpretatur motus. Idumaeus terrenus, ab eodem, quo nomine appellatus est Esau, eo quod edulio lentis primogenita vendidit. Saul petitio tris mei regnum, David manu fortis. Hic ad permanendum electus regnum aeternae salutis significat. Quem antequam regnet, Saul
Abbreviated transcription (Latin):
iñ dõmt̃ abimelee. legitur in pͥmo libro
regũ. qđ eũ fugisset dauid a facie saub ue¬
nit in nobeͣ . abimelec. sacerdotẽ. a quo cũ
quesisset panes &. gladiũ: dedit ei panes ꝓ.¬
postionis.& gladiũ goliath. & recessit dauid
ad regẽ achis In die illa: doec idumeꝰ poten¬
aoec. Uidi filiũ ysai in nobe aput achime¬
lech. qͥ ꝓ eo consuluit dñm.&. dedit ei ciba¬
ria. &. gladiũ goliath Misit gͦ rex ad ar¬
cessiendũ achimelec. & om̃s sacerdotes qͥ
erant in. nobe. Et cũ p̃cepisset emissariis ut
occid̾ent eos. noluert̃ illi extend̾e manũ
in sacerdotes dñi &. ait rex ad doec lrrue
in sacerdotes Et irruit doec. & trucidauit
in die illa octognita qͥnq uiros uestitos
ephot Yiros quoq qͥ erant in nobe &.
occidit: Solꝰ abiathar filiꝰ achimelech: e¬
uadens fugit ad dauid artende. qđ cũ
historia habeat achimelech. titulꝰ psalmi
habet abiinelech sed sicut ierominꝰ ait.
qm̃ beth &. caph littere modico apice

Expanded text:
 talis est: Legitur in primo libro Regum, quod cum fugisset David a facie Saul, venit in Nobe ad Abimelech sacerdotem, a quo cum quaesisset gladium et panes, dedit ei panes propositionis et gladium Goliath, et recessit David ad regem Achis. In die illa Doeg Idumaeus, potenDoeg: Vidi filium Isai in Nobe apud Achimelech, qui pro eo consuluit Dominum, et dedit ei cibaria et gladium Goliath. Misit ergo rex, et accersivit Achimelech, et omnes sacerdotes, qui erant in Nobe, et cum praecepisset emissariis, ut occiderent eos, noluerunt illi extendere manus in sacerdotes Domini. Et ait rex ad Doeg: Irrue in sacerdotes Domini, et irruit Doeg et trucidavit in die illa septuaginta quinque viros vestitos ephod, viros quoque qui erant in Nobe, occidit. Solus Abiathar filius Achimelech fugit ad David. Attende quod, cum historia habeat Achimelech, titulus psalmi habet Abimelech. Sed sicut Hieronymus ait, quoniam Beth et Caph litterae modico apice
Abbreviated transcription (Latin):
ros. maxime ꝑsequitꝰ: Nisi enĩ mortales es¬
semꝰ: ñ esset qđ nobis faceret inimicꝰ. qͥ nicħ
angłis inmortalibꝰ nocet: Itẽ. dauid cũ ac¬
cepit scm gladiũ &. panes ꝓpositionis edit
qͦs ñ licebat edere nisi sacerdotibꝰ xp̃m non
tantũ regẽ sed sacerdotẽ etiã figurauit Er¬

Expanded text:
ros maxime persequitur. Nisi enim mortales essemus, non esset quid nobis faceret inimicus, qui nil angelis immortalibus nocet. Item David cum accepit sacratum gladium, et panes propositionis edit, quos non licebat edere nisi sacerdotibus, Christum non tantum regem sed et sacerdotem significavit. Er
Abbreviated transcription (Latin):
deos qͦs pater sibi regnũ instituit: ł el spe¬
tens auxiliũ a diabolo. nunciabit uenisse
xp̃m ad eccłam quȩ est domꝰ patris
Yppit dauidd post mortẽ sacerdotũ quo¬
rũ sanguinẽ effudit doec. in qͦ resurrec¬
tio figurata est : sicut cti uinolato ari-¬
ete ysaac liberatꝰ est: De his gͦ duobꝰ¬

Expanded text:
daeos, quos Pater sibi regnum instituit. Vel spetens auxilium a diabolo nuntiabit venisse Christum ad Ecclesiam, quae est domus Patris. Vixit David post mortem sacerdotum, quorum sanguinem effudit Doeg, in quo resurrectio praefigurata est, sicut cum immolato ariete Isaac liberatus est. Hic au
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃as ramnꝰ. qđ idẽ est. idest priꝰqͣm uoluptatũ
torm̃ta ꝓcedant. hic quoq pena ñ carent:
nas ñ credant: Cõs dico ñ uiuentẽ. sed sicuit
unuere sibi udent᷑. absorbet. quoq ñ ira sed
sed sicut. I iRa. quȩ scilicet ñ est ira comꝑa

Expanded text:
ras rhamnus, quod idem est, id est priusquam voluptatum tormenta procedant, hic quoque poena non carent. nas non credant; eos, dico, non viventes, sed sicut vivere sibi videntur. Absorbet eos quoque non in ira, sed sicut in ira, quia sci
Abbreviated transcription (Latin):
interrogatꝰ quid sit meliꝰ aurũ an fides
loquutꝰ iusticiã. auro fidẽ p̃ponit. qđ forte
tam̃ cõmendatũ deste remoto negare cogi¬
tat . &. dũ ueritatẽ cupiditas excludit:. aurũ s
potiꝰ eligit : Itaq ñ uere loquutꝰ est iusticiã.
Sliud enim dicit ore: aliud in corde eligit:
Similit᷑ udei dicentes. scimꝰ qr uerax es: fic¬
te locuti sunt iusticiã qđ patet exiꝑm̃to
indiciĩ. qͦ dixerunt. crucifige. crucifige:¬

Expanded text:
 quid sit melius, aurum an fides, locutus justitiam auro fidem praeponit, quod forte tamen commodatum teste remoto negare cogitat, et dum veritatem cupiditas excludit, potius aurum eligit. Itaque non est vere locutus justitiam. Aliud enim dicit ore, aliud in corde eligit. Similiter Judaei dicentes: « Scimus quia verax es , » ficte locuti sunt justitiam, quod patet experimento judicii, quo dixerunt: « Crucifige, crucifige
Abbreviated transcription (Latin):
eo curari Nc̃ autẽ medicatũ est aduen¬
tu dñi. qui legẽ &. ꝓpħas impleuit. hoc
medi cam̃to medicato. stephanꝰ incanta¬
bat. contͣ qđ uidei aures clauserũt. &.
&. demonstrata est ciuitas suꝑ mont̾ẽ:¬

Expanded text:
eo curari. Nunc autem medicatum est adventu Domini, qui legem et prophetas implevit. Hoc medicamento medicatus Stephanus incantabat, contra quem Judaei aures clauserunt, et et demonstrata est civitas super monte
Abbreviated transcription (Latin):
Rannꝰ est herba priꝰ molł. quȩ post uer¬
tit᷑ in spinas Significat autẽ peccata quȩ
in hac uita delectant: postea pũgũt Dñ
uiͦ delectant : si quis futurã ñ cogitat puncti¬
onẽ ñ intelligit rãnũ: Ioest eñ intelligere
ramnũ. attendẽ qđ hȩc delectationis mollicieᷤ
post intormenta durescat: Spmnȩ uero: rãnũ
intelligent. cũ exꝑm̃to pęnarũ impii doce¬

Expanded text:
nus est herba prius mollis, quae post vertitur in spinas. Significat autem peccata, quae in hac vita delectant, postea pungunt. Dum vero delectant, si quis futuram non cogitat punctionem, non intelligit rhamnum. Id enim est intelligere rhamnum, attendere, quod haec delectationis mollities post in tormenta durescat. Spinae vero rhamnum intelligent, cum experimento poenarum impii doce
Abbreviated transcription (Latin):
cħ inuenient. isi miseriã: Yere Iã o
ons. &. cet̾ Cuntas malorũ qͣm edifica¬
uit caui: trena. de qua ipsi abstulerũt
amis leuitate. aliꝰ sub libidinis sorde sus.
aliꝰ asunꝰ dorpore. & huimodi: ĩemporalẽ
quoq felicitatẽ dixerũt. quȩ tam̃ ñ est

Expanded text:
l invenient, nisi miseriam. Vere. Nam, o Domine, etc. Civitas malorum, quam aedificavit Cain, terrena est, de qua ipsi abstulerunt s levitate avis, alius sus libidinis sorde, alius asinus torpore et hujusmodi. Temporalem quo
Abbreviated transcription (Latin):
penitens itcordat̃. cuꝰ gelo. se susse de¬
malorũ errorẽ exponeus ⁊ dicit se t illos
inde reuersos. admaiꝰ consilite. ut scilicet
attendant impioru᷑ nouissima ibi. Ideo
conrent et ya. lercio aꝑit causam ps¬
ꝑitatis malorũ. &. penã a suã liberationẽ
ab ea ibi Ueri̾tam̃ ut

Expanded text:
us zelo se fuisse demalorum errorem exponens dicit, se et illos inde reversos ad melius consilium, ut scilicet attendant impiorum novissima ibi: Ideo convertetur. Tertio aperit causam prosperitatis malorum et poenam, et suam liberationem ab ea ibi: Verumta
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ aperit. cũ hortat᷑ ad laudẽ eiꝰ. bene¬
ta. trinitas ds̃ : in futuro tamen pater ñ
iudieat quẽqͣm. sed om̃e indiciũ dedit filio
non qͥn habeat illudd. in una deitate cũ eo
sed̃ ut in homine uenturo. illud ostendat.

Expanded text:
tionem aperit, cum et hortatur ad laudem ejus beneta Trinitas Deus, in futuro tamen Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio; non quin haberet illud in una Deitate cum Filio, sed ut in homine venturo illud offenderet.
Abbreviated transcription (Latin):
runt laudes. uł hr̃mm dauid
fllii iesse. p̾salmꝰ astiphi łre¬
ter solitũ. addit filii iesse. ꝑ carnalem
generationõ. significans laudẽ carnalẽ.
Solet eñi. israeliticus popłs ꝙ tempora¬
libꝰ beneficiis laudare dm̃. sicut in hs¬
doriis legit᷑. qđ sũmersis egr̃ ꝑtis canta¬
uerũt. & sepẽ indeserco pasti & tin¬
tdres bostiũ. & accepto regio in ierłm¬
modi ꝓsꝑitatibꝰ. ꝓpter peccata eorũ
ñ dico filii dei. sed tͨ irii iesse. qͥ tempo¬
rale regnũ habuit in ierłm. idest de¬
fecerunt hỹmni qͥ erant ꝓ temporalibꝰ.
Non enĩ in defictu demporalmũ. lauda¬
uerũt dm̃. quidã. quibꝰ ipse iudebeit᷑
ꝑuers dando malis ꝓspera. bonis
aduersa: ⁊ueru̾t autẽ quidã boni¬
de eodẽ populo. qui ipso uefectu eorũ.
tandẽ intellexerunt. sicut fructum¬

Expanded text:
runt laudes vel hymni David, filii Jesse Psalmus Asaph. Praeter solitum addit: Filii Jesse, per carnalem generationem significans laudem carnalem. Solebat enim Israeliticus populus pro temporalibus beneficiis laudare Deum, sicut in historiis legitur, qui submersis Aegyptiis cantaverunt, et saepe in deserto pasti, et victores hostium, et accepto regno in Jerusmodi prosperitatibus propter peccata eorum n dico: Filii Dei, sed filii Jesse, qui temporale regnum habuit in Jerusalem, id est defecerunt hymni, qui pro temporalibus erant. Non enim in defectu temporalium laudaverunt Deum quidam, quibus ipse videbatur perversus dando malis prospera, bonis adversa. Fuerunt autem quidam de eodem populo, qui ipso defectu eorum pet intellexerunt sicut
Abbreviated transcription (Latin):
hac : ita lege : Uere fructꝰ extolletꝰ: Nã qͥ sunt
gͣtissime. siout penu regrs. fructiferũ. sicut
In feno enĩ frtimentũ accepit. qr de frumen.¬
to post hec uerba. nicħ adiecit Cuitas uͦ scłi
est: de qua in genesi dicitꝰ᷑ Cam condidit ei¬
nitatẽ. Cuiꝰ gła. sicut flos feni de hac : ita lege.
uere suꝑlibanũ. idest suꝑ scłarẽ candorẽ. es ⁊¬

Expanded text:
 Nam qui sunt gratissime sicut fenum terrae fructiferum, sicut In feno enim frumentum accipitur, quia de frumento post haec verba nihil adjecit. Civitas vero saeculi est, de qua in Genesi dicitur , quod Cain condidit civitatem, cujus gloria sicut flos feni. De hac ita lege: Vere super Libanum, id est super saecularem candorem, es
Abbreviated transcription (Latin):
cus. qm in gentibꝰ diruens idolatriã. & in ui¬
deis legẽ mandatorũ euacuans quȩ inuicem
abhorrebant. utros q populos fecit unum in
fide. ꝑ qͣm: eosdẽ reconciliauit cũ deo: Addidit
quoq pacẽ suꝑ pacẽ. qr pꝰ pacẽ recontiliati¬
onis. Aat pace inmortalitatis. sicut ipse de
utraq ait in euangło Pacẽ reliquo uobis
pacẽ meã do uobis: Id. hunc salomonẽ dirigi¬
pacẽ Sedo: asserit quã orauit. addens de

Expanded text:
se enim gentibus diruens idololatriam, et in Judaeis legem mandatorum evacuans, quae invicem abhorrebant, utrosque populos fecit unum in fide, per quam eosdem reconciliavit cum Deo. Addidit quoque pacem super pacem, quia post pacem reconciliationis dat pacem immortalitatis, sicut ipse de utraque dicit in Evangelio: «Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis .» In hunc Salomonem, ipacem. Secundo, asserit quod oravit addens de
Abbreviated transcription (Latin):
pas dauid in dituli inscriptione.
qͣmdõ misit saul & custodiuit domũ eiꝰ. ut
intͥficeret eũ: Legit᷑ in primo libro regũ qđ
saul misit satellites suos. in domũ dauid ut
regnũ iudeoꝵs qͥ miserũt ad custodiendum
sepulcrũ. sed ñ conuenit. ut ad int̾ficiendũ
xp̃m : cuiꝰ custodiret᷑ sepulcrũ Unde magis
runt iudei Uiuit enĩ rex suꝑ iudeos &. gen¬
tes: qđ & pilatꝰ significans dixit. qđ scripsi
uͦ temptat aliqͥs disꝑde qđ auctoritas diuina.
tociens ꝓhibet Loquit᷑ hic integer xp̃c ⁊Et
prino ꝑ sude liberatione. &. salute gentium
grates agunt᷑: Ibi: Conrertant ur Igit᷑
muẽ clamat dicens. Orre oa. &. cet̾ Ponit¬

Expanded text:
TIONE, QUANDO MISIT SAUL, ET CUSTODIVIT EJUS DOMUM, UT INTERFICERET EUM. Legitur in primo libro Regum, quod Saul misit satellites suos in domum David, ut regnum Judaeorum, qui miserunt ad custodiendum sepulcrum. Sed non convenit ut ad interficiendum Christum ejus custodiretur sepulcrum. Unde magis runt Judaei. Vivit enim rex super Judaeos et gentes, quod et Pilatus significans dixit: Quod scripsi, vero tentat aliquis disperdere, quod auctoritas divina toties prohibet. Loquitur hic integer Christus, et primo pro sua liberatione ac salute gentiumgrates aguntur ibi: Convertentur ad vespemo clamat dicens: Eripe me. Ut ergo pri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ idithin. p̃s asaph. Sepe dictum
est. qd &. idithun int̃pretat᷑. tͣnsili¬
ens eos.&. a saph congregatio: Huic. adaen.
attribuit᷑. p̃s. iste. in quo ipsa fidelis con¬
gregatio. exemplo sui. docet calcare illece¬
quẽ nichil est. qͥ sufficit. qm̃ est ds cũ patre
quẽ petebat philippꝰ tͣnsiliens.& dicebat.
se p̃tmissis om̃ibꝰ. dm̃ quesisse. Scdo narrat
qͣnto de liberationis labore. ansit redim̃dꝰ
quesierit. Ibi: AuriciraueU. Iercio:
quid narrat iste transiliens se quesisse. et
qualiter. & qua necessitate. et quando. &
ubi. ce quo frucꝰtu. hec enĩ paucis uer

Expanded text:
O IDITHUN, PSALMUS ASAPH. Saepe dictum est quod Idithun interpretatur transiliens eos, et Asaph, congregatio. Huic Asaph attribuitur iste psalmus, in quo ipsa fidelis congregatio exemplo suo jubet calcare illecequem nihil est, qui sufficit, quoniam Deus est cum Patre, quem pse, praetermissis omnibus, Deum quaesiisse. Secundo narrat quanto deliberationis labore, an sit redimendus, quaesierit; ibi: Anticipaverunt ivide quid enarret iste transiliens se quaesiisse, et qualiter, et qua necessitate, et quando, et ubi, et quo fructu. Hoc enim paucis ver
Abbreviated transcription (Latin):
octauo: de ultione illoꝵ in t̾ra ꝓmissionis
&. qualit̾ eam in ipsos. ꝑ qͦs puniebat. recor. re¬
sit: lbi. aroirer dũs. Nono: de qua tribu
&. quẽ elegerit regẽ: &. quo loco. regnum
constituerit. Ibi. &. Reterirt. Loquit᷑ totꝰ
xp̃c. pͥmo in ꝑsona capitis. ut sequentiũ re¬
uerentia creseat. deinde in ꝑsona a faph.
idest fideł sinagage. quȩ malis exꝓbrat:
Sciendũ uero ea quȩ narrant᷑. ñ modo in
figura. uerũ eciam intus esse intelligenda
tnde etiam uocantꝰ. &. parabolȩ. &. ꝓpositi¬
ones.&. intitulo. uerba intellectꝰ. quȩ non

Expanded text:
Octavo de ultione eorum in terra promissionis, et qualiter eam in ipsos, per quos puniebat, retorsit, ibi: Audivit Dominus. Nono de qua tribu, et quem elegerit regem, et quo loco regnum constituerit, ibi: Et repulit. Loquitur totus Christus primo in persona capitis ut sequentium reverentia crescat; deinde in persona Asaph, id est, fidelis Synagogae, quae malis exprobrat. Sciendum vero, ea quae narrantur non modo in figura, verum etiam intus esse intelligenda in re. Unde etiam vocantur parabolae, et propositiones, et in titulo verba intellectus, quem no
Abbreviated transcription (Latin):
Hic est intellectꝰ a saph Intellectꝰ enĩ geni¬
tuius est: a saph datiuus. qđ ex grecis arti¬
culis patec Et est sens: Hec sũt uerba
uoter⁊ ectrꝰ. idest intelligentiȩ. quȩ
data est huic asaph ñ qͥdẽ uni homini sed
congregationi popłi dei. cui nos quoq de
nationibꝰ cõ gͣam᷑ Quamus autem sicut tũc
ñ in om̃ibꝰ illis beneplacitũ est deoꝵ Itas:
cngam. iaest rem ipsã. quȩ figuris tegitꝰ.
intuemini corde Et qualit̾ : addit. INcii¬
uats arus̃ uaamo. idest humilit̾ atten¬

Expanded text:
Hic intellectus Asaph. Intellectus enim genitivus est; Asaph dativus, quod ex Graecis articulis patet, et est sensus: Haec sunt verba intellectus, id est intelligentiae, quae data est huic Asaph, non quidem uni homini, sed congregationi populi Dei, cui nos quoque de nationibus aggregamur. Quamvis autem sicut tunc, «non in omnibus» illis «beneplacitum est Deo ,» ita meam, id est, rem ipsam, quae in figuris tegitur, intuemini corde. Et qualiter, addit: Inclinate aurem vestram, id est humiliter atten
Abbreviated transcription (Latin):
noũ popłm. in cuiꝰ figura. illa ueteribꝰ
facta sũt. intendit monere. ne in gͣtꝰ be¬
neficiis dei: eiꝰ ir̃a in se ꝓuocet gͣuiorem
Muȩ intentio patet ibis Nes łiatit
quȩ post late narraturꝰ est scilicet beneficra
dei. ꝓuocationes iudeoꝵ: Et penas. Ibi. Qͣnta.¬

Expanded text:
novum populum, in cujus figura illa veteribus facta sunt, intendit monere ne ingratus beneficiis Dei ejus iram in se provocet graviorem. Quae intentio patet ibi: Ne fiant siquod post late narraturus est, scilicet beneficia Dei, provocationes Judaeorum et poenas, ibi: Quanta
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. patet qđ hoc de uno homine
ut ab hominibꝰ impiis possit int̾fici Unꝰ
ergo homo. una eccła capnt &. m̃bra ab
abel usq ad ultimũ. iustũ : Suꝑ hunc im¬
pii tamꝗͣ honera passiones apponũt. ut
a pͥncipio scłi usq ad finẽ impleat. qͥsq
in corpore suo. qđ deest passionũ xp̃i. qͦdẽ
temporis spaciũ iste significans ait Quo¬

Expanded text:
hominem, patet quod non de uno homine ut ab omnibus impiis possit interfici. Unus ergo homo, una Ecclesia, caput et membra ab Abel usque ad ultimum justum. Super hunc impii tanquam onera passiones apponunt, ut a principio scilicet usque in finem impleat quisque in corpore suo, quod deest passionum Christi. Quod temporis spatium iste significans ait: Quo
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑. qđ ait semel locutꝰ est cũ multipha¬
riã miltis q modis multis etiã &. multo¬
tiens ds̃ locutꝰ est: Itẽ cũ semel loquatꝰ
sit contͣriũ uidetꝰ᷑ duo esse audita. qđ
omĩa. etiã suꝑ angłos. eo ꝑuenit ubi unꝰ¬
nullꝰ pat̃ unũ uerbũ genuit. qđ gignen¬
do omĩa disposuit. quȩ post siuis digessit
ordinibꝰ &. ita. aput se semel. int̾ homine̾
uero multis modis loquutꝰ est Uel qđ
ait semel. ñ rto mimerũ. sed ad firmitatẽ

Expanded text:
ait: « Semel locutus Deus est, cum multifariam multisque modis , » multis etiam et multoties sit Deus locutus. Item cum semel locutus sit, contrarium videtur duo esse audita. Ad omnia, etiam super angelos eo pervenit, ubi unus Pater unum Verbum genuit, quod gignendo omnia disposuit, quae post suis digessit ordinibus, vel ita apud se semel, inter homines vero multis est modis locutus. Vel quod ait semel, non ad numer
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ hic dici. duo hȩc de potestate .&. miscdia
audiuit: quȩ ꝑtinent ad hunc locũ Uel
xp̃c. apłi. anmuntiatio om̃is &. celebratio:
Dotestas &ͥ timeat᷑. qr dei ess Nulla enim¬
est nisi ab ipso. &. om̃is equa. &. si te lateat
sericordia desperetuꝵ:

Expanded text:
est hic dici, duo haec de potestate et misericordia audivit, quae pertinent ad hunc locum. Vel is celebratio. Potestas ergo timeatur, quia Dei est; nulla enim, nisi ab ipso, et omnis aequa, et si te lateat sericordia desperetu
Abbreviated transcription (Latin):
cut apłs ait debent reputare ut stercora Qͥ
cm̃ sic suscipiũt testam̃tũ dei. ut se ueteri
nanitate ñ exuant. similes sũt allophił qui
archã testam̃ti uxta idolũ dagon posuer̃t.
uent̾a cadũt. qr fenũ carnis aruit. &. flos
głe xiꝰ cecidit. archa. autẽ idest secretũ uerbi
dei: manet inecernũ.. Ex Rerxutat.

Expanded text:
cut Apostolus ait, deberent reputare «ut stercora .» Qui enim sic suscipiunt Testamentum Dei, ut se veteri vanitate non exuant, similes sunt illis allophylis qui arcam testamenti juxta idolum Dagon posuerunt.vetera cadunt, quia fenum carnis aruit et flos gloriae ejus decidit; arca vero, id est, secretum verbum Dei manet in aeternum, vel secretum
Abbreviated transcription (Latin):
brtimerias ocms iaboris dorũ. idest om̃e
ñ in terrã gersen. ubi erant iudei ocirstice
sicut aquã mutata in uinũ. significat. his.¬
toriã uł sensũ moralẽ conuerti in sp̃ualem.¬
ita aqua in sangumẽ ꝑ quẽ accipit᷑ caro.
signifieat. de spũalibꝰ earnaliter sentire: Cino¬
inia: canini mores sunt. ut ñ honorare paren¬
tes. aut p̃latos: Rana est in cȩnosis sensib.

Expanded text:
primitias omnis laboris eorum, id est omne n in terra Gessen, ubi erant Judaei. Mystice sicut aqua immutata in vinum significat historiam, vel moralem sensum converti in sui italema versa in sanguinem, per quem accipitur caro, significat de spiritalibus carnaliter sentire. Coenomyia canini mores sunt non honorare parentes aut praelatos. Rana est in coenosis sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
est malicia quȩ testimoniũ boni. detractio¬
ne cearo dit: Crando: iuolentia. auferens
abiena bona. furto. uł rapina. a quibꝰ ipse
fur. uł raptor magis uastat᷑ Prtuna. est
tenebrosa stulticia. qua. quasi noctur no
frigore. caritas ꝓximi congelascit: Ignis
est magna ira dei. qua fit etiã homicidiũ
uł cupiditas. quȩ possessiones. idest statũ
tua sunt ium̃ita qr his significati. uim̃tis
ꝑ cõmunẽ concupistentiã. sImales: dampno
pudititie ꝑ eunt oaces tͦ pͥmitorũ est. a¬

Expanded text:
est malitia, quae testimonium boni detractione corrodit. Grando violenta iniquitas auferens aliena bona furto et rapina, a quibus ipse fur vel raptor magis vastatur. Pruina est tenebrosa stultitia, qua quasi nocturno frigore charitas proximi congelascit. Ignis est magna ira, de qua fit et homicidium: vel cupiditas, quae possessiones, id est statumtua sunt jumenta, quia homines significati jumentis eisque per concupiscentiam similes damno pudicitiae pe
Abbreviated transcription (Latin):
ui. Qd cũ audisset saul. uuri isrł: timuer̃ nimiꝰ.
Tuc forte dauid pascẽs gregẽ patris sui: ussus ẽ. ab
illo portare panes. ⁊ quedã alia fr̃ib suis qͥerant
in exercitu saulis. qͦcũ uenisset dđ: audiuit phi¬
listeũ supͥ dicta dicentẽ. ⁊ circustantib diꝙ̃. qͥdda¬

Expanded text:
d cum audisset Saul et viri Israel, timuerunt valde. Tunc forte David, pascens gregem patris sui, missus est ab illo portare panes et quaedam alia fratribus suis, qui erant in exercitu Saul. Quo cum venisset David, audivit Philisthaeum praefata dicentem, et circumstantibus dixit: Quid da
Abbreviated transcription (Latin):
rit an hoc anime c̃sulat caro. aniꝑsa   sibi.
&e dicit᷑ que caro non. amelioribzetũ ꝗ E seꝑ pe¬
tunt᷑ consilia. Sicut autẽ aurũ qͣuis sordidũ tam̃
meliꝰ ẽ. pnaturã purgatissimo plũbo. sicut ⁊ homo
qua ius pessimꝰ tam̃ meliorẽ ĩsuo genere p̃ciosissi

Expanded text:
m, an hoc animae suae consulat caro, an ipsa sibi. Et dicitur, quod caro non: a melioribus enim semper petuntur consilia. Sicut autem aurum quamvis non purum, tamen melius est per naturam purissimo plumbo; sic et homo, quamvis pessim
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Iorquet tondit᷑. flageliat᷑
exuritur. & uistensis mẽbris¬
ardentes pectori lomne et
liq factꝰ int̾ ips cdngnis fer¬
N acies liquor guris ꝑina
stridente resꝑgiais. uulnd
uulneib impͥmunt᷑: suꝑd

Expanded text:
. Torquetur, tunditur, flagellatur, exuritur, et distensis membrisardentes pectori laminae et liquefactis inter ipsas candentes ferri acies liquor guttis, flam- ma stridente, respergitur, uulnera uulneribus imprimuntur et