comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ame & factus sum conturbatus : Denique illa conturbatione adfolia
ficul ne aecucur rerunts uecinctaria consuerunt : & qui aglorian¬
da deseruerant pudenda texuerant : nec ar bitror eos cogitas se
aliqui linillis folus quod talibus congruer& contegi iam membra
prurientia sed occultu instinctu ad hocilla conturbatione cõnpulsi
sunt ut &iamtalis paenaesuae significatione scientibus ficr& quue
peccatorumf dum conuincer& & edocer& seripturalectorem: & au
dierunt aocemdñi diambolañdis in para diso adues peram ea quippe
horalesiã conuenerat uisitariqui de secerunt aluceueritatis: For¬
tarns autemillis in trinsecus ueleffabilibus uel ineffabdibus modis
dr̃ cumillis antedloquilat᷑ sicut &iam cum angelis loquitur ipse
in conmutabiliuere tate in lustrans mentes corumubi st intellectus
nosse simul queacumqu e&ia a pertempor & non fiunt simul: for¬

Expanded text:
, et factus sum conturbatus . Denique illa conturbatione ad folia , et factus sum conturbatus . Denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta convinceret, et doceret scripta lectorem. CAPUdierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilibus uel ineffabilibus modis deus cum illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: for
Abbreviated transcription (Latin):
huc anmali & in melius poftea cõnmotande lam tam en sigrifiea ret
pores cam ligniunte quod & ipso spiꝰ talialimnento sapientiae cuus sacrd¬
mentumillumꝰ lignumerat fit in anglis perȩternitatis participationem ut in
deterius non indtentur. hocergo amis sostatucor pus eorum duxit morbi
dẽmotum quȩ sit inpe coribus concũb endiappeditus ut succe dant nascen¬
tia morientibus : Ced tamen &iam in ipsaiam poena suae generositatis
ind ex anima rationalis beftialem motum in menbris succe carniserubuit.
eique incussit põdorem Non solum quia hocibisentiebat ubinum quam
antea talea liquid senserat. Uerum&iam quod ille putendus motus deprae¬
ceptitrans gressione ueniebat: Ibienim sensit quaprius gratiauestire¬
tur. quando insua nuditate nibil inde cens patiebatur: ibi completum est :
dñe inuoluntate tua prestitistidecorim eo uirtutẽ auertisti faciemtuã¬

Expanded text:
huc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur huc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alimento sapientiae, cuius sacramentum illud lignum erat, fit in angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur — hoc ergo amisso statu corpus eorum duxit morbidam tiam eundem motum, quo fit in pecoribus concumbendi adpetitus, ut succedant nascentia morientibus, sed tamen etiam in ipsa iam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit eique incussit pudorem non solum, quia hoc ibi sentiebat, ubi numquam antea tale aliquid senserat, uerum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione ueniebat. ibi enim sensit, qua prius gratia uestiretur, qDomine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
mans non es stmor tem quamtimuerant sequituram. talequippe pomum
q edendumest fuisse in illa arbore cuius generis poma iaminalis arboribi
in noxia senserant magis crecdiderunt dm̃ posse peccantibus facile ignusce¬
re quam pacienter tuerunt noncognas cere quid nam essa corcos indccibũ
su mere uetuis s&: Moxutergo prȩce pͥtum tians gessi sunt intrinsecus
rratia deserente omii nonudatiquamtipi quodam & superbomore suae po¬
tefta ds offenderunt in sua membra oculos iniecer unt eaqu ie motucoquẽ
nonn ouerant concupierunt: ddhocer go a pertisunt oculi ad quodante¬
a non pate bant. quamuis adalia pe̾terent: b& mors eadie acce dit quofac¬
tumest quod ds̃ uetuit : amis soquippe fta tumuirabilicorpus ipsum quista¬
tus &õ deligno uta e uertute mrstica praebebatur perquem net merbo
tem ptarinec mutari &att potuissent ut hoc incorum cor nequamuis ad¬

Expanded text:
mans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum mans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non nouerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum — qui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ita scriptum est que madmodum omnia quae gestanar rantur : Nec tamen
ideo in aligoricam narrationẽ nos debent ducere : Neque enim & Euangelista
narrator ditacuius quam figurata &eius persona inserebu t ac non & per¬
sona suaquae gefta fuerant narrabat cumdicer&ꝰ de illis duobus corumerat
unus deopas quodcum frlixis s&eis dñs panẽ apertisunt oculicorum & cog¬
nouerunt cum quemper ua m non connouerunt : Nonisti clausis oculis ambu¬
lantes sed cum cognas cere nonualesites : Gicuit ergoibisienetfob conarratio
figura taest qua trans latouer boscriptura usa sit ut aperius dicer& oculos qui
& ante a pait bec̃t a pertas utique aliquidintuendũ & coqitandum quodantea
numqiam adueraerant : ubienim ad trans grediendum preceptum aud axcurio¬
sitas mota est auda &peririlatentia iu quidnã taeto uedito sequeretur &
noxia libertate haben prolibitionis rumpere delidata. probabilius &esti¬

Expanded text:
ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerterant. ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existi
Abbreviated transcription (Latin):
accipientes mandatũ habent ad ecimis populi secundũleg
hocest afratribussuis quãuis &ipse &x lumbis abrahae exier
Quiautem non est ex genere eorum decimauit abraham: &
habentem ꝓmissionem benelixit: sineulla aũt contradictia¬
no: quiminor est amaiore benedicitur: Qhic quidem deo¬
mas morientes homines accipiunt: Ibiaũt qui testificatis
seuiuere & sicut oport& dicere ꝓp̃t abraham & leui accipiꝗ¬
ndecimas decimatus est: Ad huc enĩ inlumbis patris sui fd
si ergo &iam hocual& ad istam distantiã quantum prxmins
decimatus est: ꝓfecto xp̃s ab eo non est decimatus: & sipropte
decimatus est leui quia in lumbis qat abrahae: ꝓpt̃ ea nos¬
est decimatus xp̃s quanonenrt in lumbis abrahae: porro
aũt si non secundum animã sed tantũ secundũ carnẽ accipi¬
dum carnem ex semine est abrahae : & ĩpseitaq decima¬

Expanded text:
accipientes mandatum habent a decimis populi secundum legem, accipientes mandatum habent a decimis populi secundum legem, hoc est a fratribus suis, quamuis et ipsi ex lumbis Abrahae exierunt. qui autem non est ex genere eorum decimauit Abraham et habentem promissionem benedixit. sine ulla autem contradictione qui minor est a maiore benedicitur. et hic quidem decimas morientes homines accipiunt, ibi autem qui testificatur se uiuere. et, sicut oportet dicere, propter Abraham et Leui accipiens decimam decimatus est; adhuc enim in lumbis patris sui fuit. si ergo etiam hoc ualet ad istam distantiam, quantum praeemineat decimatus est, profecto Christus ab eo non est decimatus. at si propterea decimatus est Leui, quia in lumbis erat Abrahae, propterea noest decimatus Christus, quia non erat in lumbis Abrahae. porro autem, si non secundum animam, sed tantum secundum carnem accipihristus secundum carnem ex semine est Abrahae; et ipse itaque decima
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuanto magis corpus ael suntũ ex carne in qua itilem nulluis
oininum faerat operatus sortitus est animambonam. cuillie
ergqr&lir casurus hic decender &. lcuaturus & fortasse ieleo
ait sortitus sum animãbonam: sitam̃ hoc eleillo oport& intel¬
leg quia solent quae sortedantur hiuinitusdari: aut quoe
fidentq dicodum est: peuel illa anima aliquibus opcribus
prȩcedentib ad tantũ apicem subuecta putardur: utcũca
uerbum carofier& & in habitar& innobis ad auferendam
suspitionem prȩcedentiũ meritorũ sortis nom̃ aecesiitie siin
epistola quae in scribitur adhebreos locusqquidam diliganti
consideratione dignissimus: cumenĩ per melchi sededi in
quo huius rei futurȩ figura prȩcesserat discernq&: sacq de¬
tium xp̃i a sacerdotio leui: Uid&e ergo inquit qualis hic es
cui &clecimã partem abraham dedit deprimitiuis eius pa¬
qri archa & hi quidem quidesilus sunt leui sacqdotium

Expanded text:
quanto magis corpus adsumtum ex carne, in qua itidem nullus quanto magis corpus adsumtum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuerat operatus, sortitum est animam bonam, cum illic erigeretur casurus, hic descenderet leuaturus! et fortasse ideo ait: sortitus sum animam bonam — si tamen hoc de illo oportet intellegi — quia solent quae sorte dantur diuinitus dari. aut, quod fidenter dicendum est, ne uel illa anima aliquibus operibus praecedentibus ad tantum apicem subuecta putaretur, ut cum ea uerbum caro fieret et habitaret in nobis, ad auferendam suspicionem praecedentium meritorum sortis nomen accessit. Est in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, locus quidam diligenti consideratione dignissimus. cum enim per Melchisedech, in quo huius rei futurae figura praecesserat, discerneret sacerdotium Christi a sacerdotio Leui, uidete ergo, inquit, qualis hic est, cui et decimam partem Abraham dedit de primitiis patriarcha. et hi quidem, qui de filiis sunt Leui, sacerdotium
Abbreviated transcription (Latin):
cpreius imp&um ꝑtulerunt : pro inde corpus xp̃i quã uis &car. ne
iuaedeilla carnis peccati ꝓpagine concepta fuerat: Tamen
iuia nonsic in ea conce tumest quomodo fuerr tilla conceta:
ec ipsaenrt caropeccati: sed similitudo carnis peccati Pori
enim accepit indereatũmoriendi quiappar& inmotu. cariis
io lntario. quãuis uolbntate. sed superando aduersusquẽ
pr̃ concupisc& : sed accipit inde. non qđ contagione prȩuaricatio¬
nis sed q̃d ex soluendae indebitȩ morti. & ostendende ꝓmissae
esurrectionisufficer&: quorũ unũ nobis ad nontimendum.
ulterũ ad sperandum ual&: dauq si ame quaeratur unde
icceperit animã iħs xp̃s: mallan quidan hinc audire meliores
tq dsctͥores: sed tam̃ ꝓmeo captu libentius responderim
ande adam : quam de adam: sicrĩ puluis ac sumtus & era in
iua nullus hominũ suerit operatus merut diuinitus animari.

Expanded text:
eius inpetum pertulerunt. proinde corpus Christi quamuis ex carne eius inpetum pertulerunt. proinde corpus Christi quamuis ex carne illa carnis peccati propagine concepta fuerat, tamen, quia non sic in ea conceptum est, quomodo fuerat illa concepta, ec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. non enim accepit inde reatum moriendi, qui adparet in motu carnis non uoluntario, quamuis uoluntate superando, aduersus quem spiritus concupiscit, sed accepit inde, non quod contagioni praeuaricationis, sed quod exsoluendae indebitae morti et ostendendae promissae resurrectioni sufficeret: quorum unum nobis ad non timendum, alterum ad sperandum ualeret. Denique si a me quaeratur, unde acceperit animam Iesus Christus, mallem quidem hinc audire meliores atque doctiores; sed tamen pro meo captu libentius responderim "unde Adam quam de Adam". si enim puluis adsumtus ex terra, in qua nullus hominum fuerat operatus, meruit diuinitus animari,
Abbreviated transcription (Latin):
ris eclesiae cũ capite suo eidem ipsiclño coaptari: quid ingerio¬
sius illor uero cuius mannis duoelexim seniores sapientiã mir¬
bantur: & quidula anima melius.: ⁊uae &iã siuincant noncer¬
tando serlꝓbando eos quianimarũ trrclucem asl sirmant
ponerit consequens ut &iã ipsa & illius preuaricatores trrdues
uenisse credaidasit: Ne illius hominis in oboedentiã &iam
ipsi peccator constituatur. ꝑcuius unius oboedientiã ab
peatu libenrti iusti constituuntur multi & quidinqui na¬
tius illo ut ro uirggͥnis. culuscaro & iam side peccati ꝓpagine
uenit. non tam̃ depeccati ꝓpagine concepit: ut neipsum qui¬
dem corpd̃s xp̃i ealex insqui erit inutero mariae quȩ in m̃¬
bris posita corporis mortis. repugnat legementis Quã scipatres
coniugati refrenantes. non quidem nisi quousq: licebat in con¬
ncubitum relaxauerunt: pectam̃ tantõ modo quousq licebat

Expanded text:
ris Ecclesiae cum capite suo, eidem ipsi Domino coaptari; quid ingenioris Ecclesiae cum capite suo, eidem ipsi Domino coaptari; quid ingeniosius illo puero, cujus in annis duodecim seniores sapientiam mirabantur ? et quid illa anima melius, quae, etiamsi vincant non certando, sed probando, qui animarum traducem affirmant, non erit consequens ut etiam ipsa ex illius praevaricatoris traduce uenisse credenda sit, ne per illius hominis inoboedientiam etiam ipse peccator constituatur, per cuius unius oboedientiam ab illo reatu liberati iusti constituuntur multi? et quid incoinquinatius illo utero uirginis, cuius caro, etiamsi de peccati propagatione uenit, non tamen de peccati propagatione concepit, ut ne ipsum quidem corpus Christi ea lex seuerit in utero Mariae, quae in membris posita corporis mortis repugnat legi mentis? quam sancti patres coniugati refrenantes non quidem nisi quousque licebat in concubitum relaxarunt nec tamen tantummodo quousque licebat
Abbreviated transcription (Latin):
cum ista uerba doquib nunc agimus dicer & corressus est ex sen¬
neuiri sehisanguine co a c̃olatira quonascent᷑i inodo unq alie¬
nus est uirginis partus: quã non ex uiri seminecirnẽ concipisse
xp̃inullus ambigit xp̃ianus: sed quia & inpsalmis ubiart fode u
manus meas & pedes ieos denumenuieqrunt omnia ossa ea
Ipsiuero considenouerunt & donspexerunt ine. diui serin
sibi uestim̃tameo & suꝑ uestem meã itnserunt sortem: q acȩ
pri e inulli congruunt ibi&iam dixit. Dsdr̃ meus respice
in me ut quid mederel quisti longe a salutemea uꝙba dAdto¬
rum ineorũ. quacrur suiei non conueniunt nisitrans figia¬
rante in secorpus humilitacis nostrȩ qm̃ m̃brx sumus corpa¬
riscius. & quiasnipso euangelio puer ꝓsiciebat adate & sapien¬
tia : si possunt &iam ista quaecir cũ hanc sententiã in libro sap¬
entie leguntur ꝓpt̃ humilem formã serui & uinitatem corpe¬

Expanded text:
cum ista uerba, de quibus nunc agimus, diceret, confessus est ex semcum ista uerba, de quibus nunc agimus, diceret, confessus est ex semine uiri se in sanguine coagulatum: a quo nascendi modo utique alienus est uirginis partus, quam non ex uiri semine carnem concepisse Christi nullus ambigit christianus. sed quia et in Psalmis, ubi ait: foderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexesibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem, quae proprie illi uni congruunt; ibi etiam dixit, Deus, Deus meus, respice in me, utquid me dereliquisti? longe a salute mea verba delictorum meorum , quae rursus ei non conveniunt, nisi transfiguranti in se corpus humilitatis nostrae, quoniam membra sumus corporis ejus: et quia in ipso Evangelio, puer proficiebat aetate, et sapientia: si possunt etiam ista, quae circum hanc sententiam in libro Sapientiae leguntur, propter humilem formam servi et unitatem corpo
Abbreviated transcription (Latin):
puer aũt eram ingeniosus. idipsum explicansuna ex causis ingenio¬
us ess&: continuo subiunger&: & sortitus sum animã bonam:
endelica & paterno ingenio: uel corporali temperam̃to Dem¬
le cumessem inquie magis bonus. ueni ad corpus in colnqui¬
iatum: qłsimat̃num intellegamus: pechoc quidm qdelictũ
st ueni adcorpus. huic opinionire friugabitur: cum exanima
ecorpore patqrneͦ uenisse ad mat̃num corpus accipitur. In¬
co inquinatũ uidelica uel acruore menstruo. dicuntur enĩ
& hoc ingeniagnruari uela contaminatione adulterina. Itaerhie
uerba librihusus aut magis eis fauent qui animarũ trrehocẽloquã n¬
tur: autsi& istieapossunt ꝓse int̃pretari int̃utrosq altqinant:
quae s̃ dedõ secundum humanam qua e auerb ad sumpta est crea¬
turom ue limus accipere: sunt quidem in eadem ciycũstantia leo¬
tionis quaelli excellentiae non conueniant: maximeillud euia
idem ipse qui haer in eodem libro loquitur. alquanto superius

Expanded text:
puer autem eram ingeniosus, id ipsum explicans quibus causis ingeniosus esset, continuo subiungeret: et sortitus sum animam bonam, uidelicet ex paterno ingenio uel corporali temperamento. deinde, cum essem, inquit, magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum: quod si maternum intellegatur, ne hoc quidem, quod dictum est: ueni ad corpus, huic opinioni refragabitur, cum ex anima et corpore paterno uenisse ad maternum corpus accipitur incoinquinatum, uidelicet uel a cruore menstruo — dicuntur enim ex hoc ingenia grauari — uel a contaminatione adulterina. ita et haec uerba libri huius aut magis eis fauent, qui animarum traducem loquuntur, aut, si et isti ea possunt pro se interpretari, inter utrosque alternant. Quae si de domino secundum humanam, quae a uerbo adsumta est, creaturam uelimus accipere, sunt quidem in eadem circumstantia lectionis, quae illi excellentiae non conueniant; maxime illud, quia idem ipse, qui haec in eodem libro loquitur, aliquanto superius,
Abbreviated transcription (Latin):
uerum &iam fierineces se erit : Tam enim non facit ds̃co ntracdus am.
quamsine dubio uolens prȩstituit : quam contrauoluntatem suam non fe¬
cit : Si autemnon omnes causas increatura primitus conditare fixit¬
dentes : tamen possunt esse contrarie quas insua uo luntate seruauit
illis quas in sua uoluntate constituit : qui adĩ uoluntas non potest sibiesse
contraria: Sicergo istascondidit ut exillis esse illud cuius causȩ sunt
possit sed non necessesit: Illas autem sicabscondit ut ex eis esse neces se
sit: Hoc quoq ex istis fecit utessepossit: Sed non necesse sit: Illas¬

Expanded text:
eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra. causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixitdentes. non tamen possunt esse contrariae quas in sua uoluntate seruauit illis quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sio condidit, ut ex illis esse illud cuius causae sunt possit, sed non necesse sit; illas autem sic abssit hoc quod ex istis fecit ut esse possit. Sequitur: ITEM A
Abbreviated transcription (Latin):
r& & factaẽ uespera & factũ t̃ mane sicut in aliis oꝑib facit quib uoca¬
bula imponit. Hic ergͦ ꝓpterea non ita fecit. qm̃ aformatare ad hoc
distinctũ ẽ. illa informitas. ut non in ea finis ẽet̾: sel ad huc for¬
mauda restar&e. ꝑ creaturas cox eras iam corporales. Itaq si postea¬
quam distinctas essent illa diuisione & uocabulis tunc diceretur
it ds̃ qͥa bonũ est. hec facta acciperemꝰ significare quib. ian
in suo genere nihil eẽt addendũ. Quia uͦ lucẽ solã ita ꝑfecerat.
uidit ds̃ inquid lucẽ qͥa bona est. Ad hoc enĩ erat informitas illa¬
discreta. ut ad huc inde alia formarentur: namq ista nax quȩ nob̃¬

Expanded text:
mane, sicut in aliis operibus facit, quibus uocabula inponit. hic ergo propterea non ita fecit, quoniam a formata re ad hoc distincta est illa informitas, ut non in ea finis esset, sed adhuc formanda restaret per creaturas ceteras iam corporales. itaque si, posteaquam distincta essent illa diuisione et uocabulis, tunc diceretur: uidit deus, quia bonum est, haec facta acciperemus significari, quibus iam in suo genere nihil esset addendum; quia uero lucem solam ita perfecerat, uidit deus, inquit, lucem quia bona est et diuisione ac nodiscreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista nox, quae nob
Abbreviated transcription (Latin):
potissimũ scriptor senserit ñ dinoscere. Aliud aut̃ a regula pietatis
errare. Si utrũq uidet᷑. ꝑfecte se hab& fructꝰ legentis. Si uͦ utrũq
utari ñ potest. etiã si uoluntas scriptoris incertasit: sanȩ fidei co¬
gruã ñ inutile ẽ truisse sententiã. EXPLICIT LIBER

Expanded text:
potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
uicquid aut̃ de quib lib& suis uoluminib his nr̃is litteris id est
catholicȩ fidei contrariũ ꝓtulerint. aut aliqua etiã facultate ostend¬
m. aut nulla dubitatione credamꝰ ẽẽ falsissimũ. atq: ita teneamꝰ medi¬
atorẽ nrm̃ in quos om̃s thesauri sapientiȩ atq scientiȩ absconditi. ut
neq falsȩ philosophiȩ loquacitate seducam᷑. neq falsȩ religionis suꝑ¬
stitione t̾ream. & cũ diuinos libros legimꝰ intanta multitudine ui¬
roꝵ intellectuũ qui de paucis uerbis eruunt᷑ & sanitate catholicȩ fidi
muniunt᷑. id potissimũ diligamꝰ qđ certũ apparuerit eũ sensisse quẽ
legimꝰ. Si aut̃ hoclat& id certe qđ cirtũ stantia scripturae ñ impedit
& cũ sana fide concordat. Si aut̃ & scripturae circũstantia ꝑtractari ac
discuti ñ potest. saltẽ id solũ qđ fides sana p̃scribit. Aliud ẽ enĩ quid

Expanded text:
quidquid autem de quibuslibet suis uoluminibus his nostris litteris, id est quidquid autem de quibuslibet suis uoluminibus his nostris litteris, id est catholicae fidei contrarium protulerint, aut aliqua etiam facultate ostendamus aut nulla dubitatione credamus esse falsissimum, atque ita teneamus mediatorem nostrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque scientiae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tilit̃ & copiose disserere audiunt: euanescunt. & eos sibi cũ suspirio p̃po¬
nentes & magnos putantes. saluberrimȩ pietatis libros cũ fastidio
petunt. & quos dulcit̃ haurire deberent uix pacient̃ attratant. A
segetis asperitate aborrentes . & spinarũ florib: in hiantes. Non enĩ ua¬
cant uidere quã suauis ẽ dñs. nec in sabbato esuriunt. atq: ideo pigris
potestate ad ñõ sabbati accepta uellere spicas. & tã diuersare manib
contritasq purgare doneo ad escam ꝑueniant. Dic&e aliquis. Quid tu
inta tritura desertationis huiꝰ. quid granoꝵ exuisti. quid deuentil¬
ti cur ꝓpe modũ inquestionib:: Adhuc latent om̃a. affirma aliqͥd
eoꝵ quȩ multa posse intellegi disputasti. Cui respondeo. ad eũ ipsũ
ilutis affectant. ut quicquid ipse de natura rerũ ueracib: docuñt
demonstrare potuerint ostendamꝰ nr̃is litteris ñ ee contrarium.

Expanded text:
tiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praepotiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa posse intellegi disputasti. cui respondeo ad eum ipsum salutis affectant; ut quidquid ipsi de natura rerum veracibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus nostris Litteris non esse contrarium.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentes neq quȩ locunt᷑ neq de quib affirmant. Adhoc
considerandũ & obseruandũ libri geneseos multiplicit᷑ quantũ po¬
tui enucleaui ꝓtuliq sententias de uerbis ad exercitationẽ nrãm
obscure positis. ñ aliquid unũ temere affirmans. cũ p̃iudicio alteri¬
us expositio fortasse melioris. ut ꝓsuo modulo eligat quisq qđ cape¬
re possit. Uln aut̃ intelligere ñ potest. scripturae dĩ d& honorẽ : sibi ħ¬
imorẽ. Sed cũ tã multis exitib uerba scripturae quȩ tracta uimꝰ
ponant᷑. cohibeant se tandẽ qui litteris inflati scłarib hȩc ita posita
ut om̃a pia corda nutriant᷑ uelut inperitũ atq inpolitũ aliquid exagi¬
tant. sine pennis int̾ra reptantes. & uolaturarũ auiũ nidos inridentes.
ericulosilis Aut̃ erũastdqueda infirmi fr̃s. qui cũ istos impios de cȩles¬
tiũ corpoꝵ nit dis  Nequib libde elebrẽtoꝵ Eundihuiꝰ questionib sub¬

Expanded text:
intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exagitant, sine pennis in terra reptantes et uolaturarum auium nidos inridentes. periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos inpios de caelestium corporum numeris uel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus sub
Abbreviated transcription (Latin):
ne suscepimꝰ. Instrtimꝰ enĩ de scripturis nunc loqui scđm ꝓprietatẽ rerum
gestarũ ĩi scđm enigmata figurarũ. Ergo ad rationẽ factarũ conditarũq
naturarũ quomodo inuenimꝰ uesperã & mane in luce sp̃itali. An diuisio
quidẽ lucis a te
& noctis insinuatio distributionis ẽ qua signi¬
ficet᷑ nihil dm̃ inoe¬
dinatũ relinquere. atq ipsã informitatẽ ꝑ quã
de specie inspeciem modo quodã transeunte mutant᷑ ñ ee in dispos
neq defectꝰ ꝓfectꝰq creaturae quib sibim& tẽporalia quęq succedunt
sine supplem̃to ee decoris uniuersi : Nax enĩ ordinatȩ s̃ tenebrae. Prop¬
terta uͦ cũ facta ed lux dictũ ẽ uidit ds̃ lucẽ quia bona ẽ cũ hoc poss&

Expanded text:
instituimus enim de scripturis nunc loqui secundum proprietatem rerum gestarum, non secundum aenigmata futurarum. ergo ad rationem factarum conditarumque naturarum quomodo inuenimus uesperam et mane in luce spiritali? an diuisio quidem lucis a teis, inquiunt, insinuatio distributionis est, qua significetur nihil deum inordinatum relinquere atque ipsam informitatem, per quam res de specie in speciem modo quodam transeundo mutantur, non esse indispositam neque defectus profectusque creaturae, quibus sibimet temporalia quaeque succedunt, sine subplemento esse decoris uniuersi? nox enim ordinatae sunt tenebrae. Propterea uero cum facta esset lux, dictum est: uidit deus lucem quia bon
Abbreviated transcription (Latin):
b& adhibeatur inter positiosi corpus est materies animae iñ¬
rationalis. & anima lnͣrationalis est mate ries animae ratio¬
nalis : procul dubio corpusest materies animae rationalis:
quod neminem umquam s cio au sum esse sentire. nisi qui &¬
ue hoc dedecore obi&cto eos aupiditatem prauitate reuo¬
carent: nam illa quae feruntur ac cedisse ut quidam qua si
recorda retur quod in quorundam animalium corporibus
fuerint: aut falsa narrantur aue ludificationibus demonum
hoc in eorum animis factum est: sienm contingit in somnis
uti fallaci memoria quasirecor dettr sehionio fuisse quod

Expanded text:
bet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae inbet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae inrationalis et anima inrationalis est materies animae rationalis, procul dubio corpus est materies animae rationalis. quod neminem umquam scio ausum esse sentire, nisi qui ut hoc dedecore obiecto eos a cupiditatum prauitate reuocarent. Nam illa, quae feruntur accidisse, ut quidam quasi recordarentur in quorum animalium corporibus fuerint aut falsa narrantur aut ludificationibus daemonum hoc in eorum animis factum est. si enim contingit in somnis, ut fallaci memoria quasi recordetur se homo fuisse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
titudine factȩ uitȩ defluxio anima humana pos set intellegi
n& sic cre dendaerat esse coecipisse in aliquo actũ mertrum suorũ.
nisi & quo propriam cepit agereuitam dum anima fata est:ani¬
mans carnem & eius sensibus uel nunciis utensatq inseipsa seuiue¬
re sentiens sua uoldntate. intellectu memoria: sienimest aliquid
unde istam defluxionem formatae carneds̃ inspirar&. tam quã
sufflando animã faciens idemque beatum est: nullo modo mo¬
uetur autmutatur aut amittit aliquid cum hoc ab eo defluit
unde anima fit: non estenim corpus : ut tam quam exha lando
minuatur. si autem anima iñrationa lis materia est quodam mo¬
do dequasit anima rationalis idest humanirussus queritur &iã
ipsa lñ ratio nalis unde fiat: quia e tipsã ñ facit nisicreator
omnium naturarum: anilla de materi e corporali. curnon
ergo &ista nisi forte quoduelud gradatimfieri conceditur
cõnpendiopos sedm̃ facere.quis quam negabit: proinde quȩ li¬

Expanded text:
titudine factae a deo uitae defluxio anima humana posset intellegi, nec sic credenda erat esse coepisse in aliquo actu meritorum suorum, nisi ex quo propriam coepit agere uitam, dum anima facta est animans carnem et eius sensibus uelut nuntiis utens atque in se ipsa se uiuere sentiens sua uoluntate, intellectu, memoria. si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni deus inspiraret, tamquam sufflando animam faciens, idemque beatum est, nullo modo mouetur aut mutatur aut amittit aliquid, cum hoc ab eo defluit, unde anima fit. non est enim corpus, ut tamquam exhalando minuatur. Si autem anima inrationalis materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur, etiam ipsa inrationalis unde fiat, quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. an illa de materie corporali? cur non ergo et ista? nisi forte quod uelut gradatim fieri conceditur conpendio posse deum facere quisquam negabit. proinde quaeli
Abbreviated transcription (Latin):
actȩ fid ciueritateque probabilemui sum est & quibus dic̃ duos
llos primas hominis nuptias suas fuisse furatas. & antemixtos
esse concupito quameo quare a iirat copulass& q. amrem nomine
ligni fuisse significatam ande prounierant doneoportuno
tempore iungerentur: quasi uero inͤa xate factiesse credenta
sunt: ut & peccan idlaess& maturitas puper tatis: aut non illudtunc
legitimum ess& cum primũ fieri potuiss&. Cum autem non petuisse t
nonutiq fierit nisi for tesponsa. erat apatre traciendaꝰ & pec¬
tanda uotoremso lemnitas. & conui icelebr usi & dotis aes¬

Expanded text:
rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aes
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tamenfactum ut contra paradisum quo beata uita &i am sp̃ĩta li¬
ter significabatur habitar& peccator. utique imniseria : &or dimauit
cerubin & flammeam rumpheam quiuer tetu: asto direuiam ligni
uitȩ hocper celestis utique potes tatis &am in paradiso uisibili
fac tumesse credendumest: ut perangelicum ministeriumess&
Il fcigne a quȩdam cuftoda nonta men frustra fac tumesre
nisfignificat a liquid &iam desp̃italipas. disam he utque dubi¬
uꝗtan dum: non autemigno  quibus lamess. ui it. frst nati me prȩ¬
diuertisse illos hom ios adpetitum scientiaebo . & inma¬
turo tempit percepere uoluisse quode s delaturio: Ertunius
ia rentur &clusi atquedamnati adquam si suotemꝑore sicut
ds̃ uolebat accederent possentẽsalubriter nfri: hoc si forte
ignum illud non ad proprietatem ir uerum ignum & uera
pomaeius sed ad siguram ue lent accipere habeat &itũ aliquem

Expanded text:
 est, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritali est, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit cherubim et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credenillic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum esse nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso non est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius itate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
& sumat deligno uitae &edat & uiuat in eternum: & dimisit
illum dñs ds̃ deparadiso uoluptatis operariterram & qua sumptus
est superioradi uerbasunt. Hoc autem factum propter ipsa uerba se
cu tumest alienatus est enimauita non solum qua in fuerat seprȩ¬
ceptum seruass& cumangelis accepturus: sed ab illa &iam quam
ducebat in paradiso felice qodamcor poris fatuse parariutiqu e
debuit alignouitae: Siuequod &ipssillq subsister& filgill e ipse
fiatus corporis & reuisibile uirtute inuisibili: Siuȩ quodineo
esr& & sacramentumuisibile inuisibilis sapientiae alienandus
in deutique fuerat ueliam moriturus uel&iam tam queem
n dommuniitus : icut & iam in hoc para diso idest ȩccleno
solemta sacramentis al taris uisibilibus unbus ominis dscipli¬
na ccelenastica remouere. Qiecit adam & collo cauit eũ
contrapara disum uoluntatẽs : & hoc signisicandigratia factumest:¬

Expanded text:
et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum prcutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est
Abbreviated transcription (Latin):
irate siue proprie dictum sit quod dictum essenas¬
ra tur : Dic tum tamenesse non deb& putari figuratum:
& quo modo lib& dic tum sitdr̃ tamendixit non aliter intellegendum
est quodait unus & nobis nisi propter trinitatem numerus plura¬
lis accipiatur. sicut dictumerat: facia mus hominem : sicut &iam
mus: Replecatum est igitur in caput superbi quo & itu concupierit
quod aser pente suggestumest: eritis sicut di: eoccinquid ad am fac¬
tus est sicut unus & nobis: uerbaenim sunt h&̧ dĩ. Non tam huie
in sultantis quamaeteros Neita superbiant deterentes: propt̃
quos ista scripta sunt : factus est inquid tam quamunus & nobis. in¬
cognas cendo bonum & malum: Quꝗd aliqͣuid intellegen dum nisi
&emplumtimores incutiendiesse propostũ. quod non solum non fue¬
rit factus qualis fieri uoluit. ged necillud quod factus fuerat
conser uauit: & nunc inquiei dr̃ nealiquando & tendat manũ

Expanded text:
figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narfigurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. vel quomodolibet dictum sit, Deus tamen dixit, Non aliter intelligendum est quod ait, unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: Faciamus hominem ad imaginem emus . Replicatum est igitur in caput superbi quo exitu concupierit quod a serpente suggestum est: Eritis sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est sicut unus ex nobis. Verba enim sunt haec Dei, non tam huic insultantis, quam caeteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt. Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis, cognoscendo bonum et malum. quid aliud intellegendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri uoluit, sed nec illud quod factus fuerat conseruauit? Et nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum
Abbreviated transcription (Latin):
tisententione qu eenim frustra & ipstadam miro quodam instinctu
nunc uocauit nomen mulierissuaeuitam subiciens &iam qoni¬
am ista estmatrominium uiuentium Nam & hȩc non scripto¬
es narrantes uela firmantes. sedipsius primi hominis uer¬
ba intellegenda sunt. ut dicer& quoniam hȩc est mater omni¬
um uiuentium tam quam nominis a se inpositi causam infe¬
rens. quur eam uocauerit uitam : & fecit dñs ds̃ adae & mu¬
lierieius tonicas pellicias & indiut eos: & hoc significationes
gratia faic tumest. Sed tamen foc tum sicut illa quoce sig¬
nificationes gratiadicta sunt tamendicta sunt: hoc enim
quod sepedixi nec mesepius pig& dicere a narratore rerũ
pro priegeflarum &igendum est : ut eanar r& fac taesse q̃
facta sunt & eadictaesse quaedicta sunt: Qicut autem
in factis quere turquid factumest & quid signiffeft̃.
ita in uerbis & quid dictum sit & quid signi ficit̾. Qne enim

Expanded text:
entis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu entis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens eam ista est mater omnium uiuentium. nam et haec non scriptoris narrantis uel adfirmantis, sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diceret: quoniam haec est mater omnium uiuentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum, sicut illa, quae significationis gratia dicta sunt, sed tamen dicta sunt. hoc enim, quod saepe dixi nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid significet. siue enim
Abbreviated transcription (Latin):
apostalus : per caritatem seruite inuicem: sed ne qua quam dice¬
r& inuicem domina mini: pos sunt itaque coniugłs pr co¬
ritatem ser uiremuicem sed mulierem nonper mittit aposta¬
lus dominare inuirum: hoc enimpotius uiro sententiadi de¬
tu lit & maritum habere meruit mulieris non natura
sed culpa: quod tamennisi seruitur de prauabitur amplius
n atura & augebitur culpa: Dixitergo & aduiru meius:
quia du dsti uocem mulieris tuae. & edistideligno de quo
pre ceperam tibi deeo solo ne ederis maledicta terra in ope¬
panemtuum donec conuertaris interram & qua sumptus es quiater¬
raes & imterrãibis: Hos esse interra labores humani generis quis
ignorat : & quia nones sent seslicitũs quue in para diso fuerat
teneretur : Nonefiutique dubitandum : acper hoc &iam pro¬
pri e uerba hȩc primitus accipere nepigeat. seruandatamen est
& & pectanda significatio prosstiae . quam maxime hic dĩ loquen

Expanded text:
apostolus: per caritatem seruite inuicem; sed nequaquam diceapostolus: per caritatem seruite inuicem; sed nequaquam diceret: inuicem dominamini. possunt itaque coniuges per caritatem seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulised culpa: quod tamen nisi servetur, depravabitur amplius natura, et augebitur culpa. Dixit ergo et ad virum ejus: Quia audisti vocem mulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in opepanem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis . Hoc esse in terra labores humani geignorat? Et quia non essent, si felicitas quae in paradiso fuerat, teneretur, non est utique dubitandum; ac per hoc prie uerba haec primitus accipere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur de
Abbreviated transcription (Latin):
Ha& quoque in mulierem di uerba sigurate acproficie multo cõn modius intelle¬
guntur : Verum tamen quia nandum pepererat femina nec dolor &
gemitus parientis nisi & corpore mortis est. quae illa prateceptiirans¬
gressione conceptaest animalibus quidãm &iam tunc membris sedsi
homo non peccoss& nonutiquemorituri s &alio quo damrtatu feli¬
ciorẽ uicturs donec postuitam benegestam in melius motarime¬
rbrentur Sicut iam supra pluribus locis insinuauimus reper¬
tur Hȩc poena & ad propri& a tem litterȩ nisi quiaid quodictũ
est & aduirum tium conuersiotua & ipsitui dominabitur : Viden¬
dum est quem admodum propri e potest accipẽ : nequeenim &an¬
uirei dominaretur & ad eum ipsa seruiendo conuerteretur:
Eedrac te accipipotest hanc seruitutem significatam quuecui¬
dam conditiones est potius qua idilectiones: ut &iam ipsec
tales seruitus qua homines hominibus postea seruiesse cẽpe¬
runt. de poen a pecoati reperiatur &orta : Dixit quidem¬

Expanded text:
Haec quoque in mulierem Dei verba, figurate ac prophetice multo commodius intellguntur. Verumtamen, quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis, nisi ex corpore mortis est quae illa praecepti transgressione concepta est; animalibus quidem etiam tunc membris, sed si homo non peccasset, non utique morituris, et alio quodam statu feliciore victuris, donec post vitam bene gestam in melius mutari mererentur, sicut jam supra pluribus locis insinuavimus. Refertur haec poena et ad proprietatem litterae. Nisi quia id quod dictum est: Et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur, videndum est quomodo proprie possit accipi: Neque enim et anvir ei dominaretur, et ad eum ipsa serviendo converteretur; sed recte accipi potest hanc servitutem significatam quae cujusdam conditionis est potius quam dilectionis; ut etiam ipsa satis servitus qua homines hominibus postea servi esse coeperunt, de poena pec
Abbreviated transcription (Latin):
nos peccando adamperdidit: Penouabimur autem &iam carne:
cum hoc corruptibile indu&ur incorruptionẽ ut sit sp̃ĩtale corpus.
in quo nondum mutatus sed mutandus erat adam nisi mortem &iam
corporis animal peccando meruis s&: Denique non ait apostolus
corpus quidem mortale propterpeccatum : sed corpus mortuum pp̃t
peccatum: Illud quippe ante peccatum & mortale secundum aliã¬
causam: & in mortale secundum aliam dicipoterat: idest mortale
Non ideo tamen iam peccare non poterant. si consentirent in iquitati
Nam & spiritales posgecadere intemtationem peccati ostendit aposto¬
lus ubiait: Fratr essi praeocupatus fuerit homo in aliquo delicto uos

Expanded text:
 peccando Adam perdidit. renouabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. Denique non ait apostolus: corpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum aliam causam dici poterat; id est mortalenon ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales poslus, ubi ait, Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos
Abbreviated transcription (Latin):
test tamendicialiomodo esse potuis se incorporibus in mortalibus: Vit
solopiȩ caritatis effatunulla corruptionis concupiscentia filiinasce¬
rent᷑ : n& mortius parentib: suc cessore : n&cipse morituri don& t̃rain¬
mortalib: hominib: in pleret᷑: Ac sic instituto iusto & scõpopulo qualẽ
postresur rectionẽ futurũ credimus nascendi &iã modus fier &:
potest quidẽ dici & quomododicatur alid consideratio est: sed non&iã
hoc quisquã dicere dudebit ciborũ indientiã quib: reficiant᷑ nisimor¬
talibuscorporib esseposse: nonnulli autẽ &iã hoc suspicati sunt
Nunc interiorẽ homin ẽ factũ corpus autẽ hominis posteacũait scrip¬
tura : Etfinxat ds̃ hominẽ delimoterrae : ut qđ dictũ ẽfecit ad spm̃

Expanded text:
test tamen dici, alium modum esse potuisse in corporibus immortalibus, ut solo piae charitatis affectu, nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri, nec ipsi morituri; donec terra immortalibus hominibus impleretur, ac sic instituto justo et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici, et quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati sunt tunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait scriptura: et finxit deus hominem de limo terra