comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ¶ Exͣneis aut hr̃clib
celibandipot̾tas ẽ. eeadcunda hi¬
ditate uł no adeunda. si fũ is
relicet. adierit. postea relinq̃n¬
dehrclitatis facultatem non
adoitam hr̃clitatem grande e
alienumꝙ adoitt hrclitatis tẽ¬
pore iatebat emergissa. sa hoc q¬
demcluius adrianus spetialibt¬
neficio cuidam p̾stitit. duur
autemgordianus posteam⁊i
simam sc̃psit. cuius tenorem
si obẜuauint hoiẽs licet esa
adirehr̃litatẽ ⁊ intantumte¬
ni inqnͣtumualẽbona hr̃lita¬
tis ⁊tingit. ut ex hac cãmdeli
um nisiomissa obẜuattẽ nr̃e
constitõis ⁊ delibañdum exist¬
aditoĩs suppon̾e. maluint.
¶Item exͣneus pr̃s testam̃to in¬
stitutus autͣ intestato ad lim¬
ambr̃litatem uocatus potest.
aut prohr̃de gerendo uel etia
nudauoluntate suscipiende
hereclitatis heres fic̾i. pro br̃de
uitem gerere quis uidetur. si re
ut plia colendo lccandoue⁊ qͦ¬
quo inclo siuoluntatem sua
declaret. uel reuelũbis deaden̾¬

Expanded text:
possunt. Extraneis autem heredibus deliberandi potestas est de adeunda hereditate vel non adeunda. sed sive is re licet, adierit, postea relinquendae hereditatis facultatem non aditam hereditatem grande aes alienum, quod aditae hereditatis tempore latebat, emersisset. sed hoc divus quidem Hadrianus speciali beneficio cuidam praestitit; divas autem Gordianus postea in em scripsit, cuius tenorem si observaverint homines, licet eis adire hereditatem et in tantum teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hac causa nequm, nisi omissa observatione nostrae constitutionis et deliberandum existaditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamento institutus aut ab intestato ad legitimam hereditatem vocatus potest aut pro herede gerendo vel etiam nuda voluntate suscipiendae hereditatis heres fieri. pro herede autem gerere quis videtur, si rebut praedia colendo locandove et quoquo modo, si voluntatem suam declaret vel re vel verbis de adeun
Abbreviated transcription (Latin):
plius ⁊ cumadierit hĩditatem
eẽ deba. cum co testam̃ti factio.
sũ pure sũ subcc̃ditte his institu¬
tus sit. namius hrdis couel max¬
nietempore inspiciendũ c quo
adquint hr̃clitatem medio. iu̾t

Expanded text:
plius et cum adit hereditatem esse debet cum eo testamenti factio, sive pure sive sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo vel maxime tempore inspiciendum est quo adquirit hereditatem. medio autem
Abbreviated transcription (Latin):
nolint tam ab intestato qua
ex testamto hĩdes suint ¶Oah
us p̾tor p̾mittit uolentib absti¬
nere seabhr̃clitate ut potius pa¬
rentis qm̃ ip̃orum tc̃a simili¬
tera cclitorib possitcantur.
Cctiquitestatoris urri subiciti
non sunt extͣnci hr̃ des appellã¬
tur itaꝙ libi quoq ñri quimn

Expanded text:
nolint, tam ab intestato quam ex testamento heredes fiunt. sed his praetor permittit volentibus abstinere se ab hereditate, ut potius parentis quam ipsorum bona similiter a creditoribus possideantur. Ceteri, qui testatoris iuri subiecti non sunt, extranei heredes appellantur. itaque liberi quoque nostri qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ẜũui suum p̾mo. aut scdõ uel cci¬
amultĩore graclu hĩ dem institũe
ut sic̃̾clitorib satis non fiat. poti¬
us eius hr̃dis bona quam ip̃ns
testons.a creditoribꝯpossidctur
uel clisthantur uel intros chuu¬
dantur. ¶Prohoc tnuincomoco
ulud ei comelum prãtinut ca
que post mortem pr̃oni sui sibi
adquisieut ip̃ireseuentur ⁊qͣ¬
ius non sufficint bona defuncti
clitorib iterum exca cã resqͣs
cluti filius filia nepos neptis¬
qui modo inpotte moricntis
sunt. sciut ncpos neptis ue sui
bides sint. non sufficit cum ea
ue inpotte aui mortis tempore
atit suo desierit suus hr̃s cẽ aut
morte int̾ceptus aut q̃lb⁊ ali¬
a rte libãtus potte tunc enim
nepos neptis ue miccum pris
sui succedat. ¶ S suiquidemh¬
eredes io appellantur. quia dõ¬
esticihendes sunt uiuoquoꝙ¬

Expanded text:
um suum primo aut secundo vel etiam ulteriore gradu heredem instituere, ut, si creditoribus satis non fiat, potius eius heredis bona quam ipsius testatoris a creditoribus possideantur vel distrahantur vel inter eos dividantur. pro hoc tamen incommodo illud ei commodum praestatur, ut ea quae post mortem patroni sui sibi adquisierit ipsi reserventur: et quamvis non sufficiant bona defuncti creditoribus, iterum ex ea causa res elut filius filiaue, nepos neptisqui modo in potestate morientis fuerunt: sed uti nepos neptisue suus heres sit, non sufficit eum in potestate aui mortis tempore atre suo desierit suus heres esse aut morte interceptus aut qualibet ratione liberatus potestate; tum enim nepos neptisue in locum sui patris succedunt. Sed sui quidem heredes ideo appellantur, quia domestici heredes sunt et uiuo quo
Abbreviated transcription (Latin):
d̃agogum aut nut̾tem educato¬
remue. aut alupnum alum¬
puamue. aut collac̃tͣacum in¬
anumutat. aut ẜuumꝓturator¬
is hndigt̾a. aut ancillanmat᷑¬
sex menses uxorou̾catur. nisi
uista ca inpediat. ⁊ quimanum¬

Expanded text:
dagogum, nutricem, educatorem aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrsex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impediat, et qui manum
Abbreviated transcription (Latin):
issecineminem sibibrdemfore.
Infraildni uut creditorum ⁊¬
manumittẽuidetur quiul ia
cotempore quo manumittit so¬
iuendonẽ uł quidatis lib̾tatib
oq̃ turus ẽ soluendo ee̾. ¶ Prt¬
ualiussctamuidetur nisianimꝰ¬
um quoq fraudandandima¬
numissor bu̾it ñ mpedi lib̾ta¬
tes qmͣius bona euis. clitor¬
suis amplius qm inbus c̃ sꝑan
homines. itaq tuncintelligi¬
inclo fraudantur. creditores.i¬
excon silio manumittentis aii
sunt creditorib ¶Eidcmsege
elialccntia cominomͣmori xo¬

Expanded text:
isse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. praevaluisse tamen videtur, nisi animum quoque fraudandi manumissor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditorsuis amplius quam in his est sperant homines. itaque tunc intellegimmodo fraudantur creditoresconsilio manumittentis et isunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori
Abbreviated transcription (Latin):
ium suum cum lib̾tate hr̃de̾ m¬
mo hr̃s sc̃ptus sit.aut quiais q
sc̃ptus ẽ qͣliba ei ex c̃a hr̃s non e¬
ctitit idꝙ excͣem lege eliescenti
aꝓuisum ẽ ⁊ recte. ualde cnuim
pspiciendimerat utegentes ho
cẽt creditorib. aut ħ eo ñ faciẽte
creditores res hrditanas ẜuino¬
mineuendant ncm̃uiria affi¬
ẽ ⁊ si sñlib̾tatesuus hr̾s institu

Expanded text:
ervum suum cum libertate heredem imo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homesset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defest et si sine libertate servus h
Abbreviated transcription (Latin):
a. at ut qui .xiiii. annos ctatis ii¬
pleu̾it licet tẽstamtum possit¬
face̾ ⁊ meo hĩdem sibi institu̾e
legataꝙ relinquere possit ¶E¬
amͦensi ad huc minor sit amus
suos inultima uoluntate dis¬
pone quemad̾m uolũit ꝑmit¬
timus ut ⁊ lib̾tattm eis possit.
prare.sa cumͣlib̾tas incstima

Expanded text:
uenit, ut qui XIIII annos aetatis expleuerit, licet testamentum et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc minor sit annissuos in ultima voluntate disponere, quemadmodum voluerit, permittimus, ut et libertatem eis possit praestare. sed cum libertas inaestima
Abbreviated transcription (Latin):
etatis antiqtis sibͥtatem dari
suo probibebit. iõ nos mediã
iquodami uiameligñtes non
aliter minori .xx. annis lib̾tatẽ
antestam̃to darescruo suoꝯ
miedimꝰ nisi septimum ⁊ decim¬
annum tetigit. cum enimi antiqͥ¬
tas huius moi etati c proaius¬

Expanded text:
um antiquitas libertatem servo dari prohibebat: ideo nos, mediam quodammodo viam eligentes, non aliter minori viginti annis libertatem in testamento dare servo suo concedimus, nisi septimum et decimum tetigerit. cum enim antiquitas huiusmodi aetati et pro
Abbreviated transcription (Latin):
cit. uł sincmo sit deinceps ce¬
ũc̃cessorio edicto poiucctur
ac sus is qui ꝑcecchat exeon¬
delata sibibõrum possce̾miit
puchiauit non quousꝙ te¬
pus cõrum possõi p̃finitũ
excessit expettatur sastatim

Expanded text:
i nemo ex eo sit, deinceps cesuccessorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eodelatam sibi bonorum possessionem repudiaverit, non quousque tempus bonorum possessioni praefinitum excesserit, expectatur, sed statim
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium prout res exigit. acc¬
omodauit. hus scilicet quiexi
legibꝰ senatus consuttis con¬
stitoĩb principum ex nouo ⁊
spes successoi p̾tor introcdux¬
issa q eas que ptrordinem dispo
sepe plures extent disparig̃du
ne facilempossce̾m bonorum i¬

Expanded text:
rdinarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex legibus, senatus consultis, constitutionibus principum ex novo iuspecies successionum praetor introduxisset easque per ordinem disposcessionis saepe plures extent dispari gradu ne facile in possession
Abbreviated transcription (Latin):
cum cium ad similitudinem
successois ingtmiorum ubti¬
norum successcem posuimus
coartauimus ut sit aliq̃ int̾in¬
genuos ⁊ libtos diffrã suffici¬
quib possint uira uenclicare
ommniscrupulositate ⁊ mext̾ca¬
bilicrrore cluarum istarumi
lõrum possõnum resolut. ¶i
posita fu̾at ⁊ in suo uigore ẜuae¬

Expanded text:
cum enim ad similitudinem successionis ingenuorum libertinorum successiones posuimus, coartavimus, ut sit aliqua inter ingenuos et libertos differentia, sufficiquibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta. 7 posita fuerat, et in suo vigore serva
Abbreviated transcription (Latin):
pietatem intellexi̾t nonsexus
tate proclucta non tine inum¬
am pupillorum admittit ea
ad accattem inpub̾es non pos¬
sunt tutores suos suspepctos p¬
scpsit ⁊ fineum constitutumẽ
¶duspectus aut remotus siqui¬
minist̾tõ ut papiniano uisum
sm̃tapupillo decnantur cauet.
ut inpõssce̾m borumeius pupillꝰ
mittatin  que mora detiora sunt
futa dato curatore distͣhi uiten¬
tur ergo ut suspectus it moii po¬
negat ꝑꝑ mopiamalimta posse
recerm si h̾ permdatum dicat ie¬
gnttendum eum c̃e ad p̾f urbis
punienclum placuit. sicut illere¬
mittitur. qui data pecuia mistiu
tutele cccͣmit. ¶Lib̾tus queꝙ si
fraudulent gessisse tutelam filio¬
rumuel nepotum pĩoni probet.
ad p̾fect̾ urb itmittitur puniend̾
Nouissime sciendum est. cos q
frauctulent᷑ tutelam uel curama¬
ministrant. etiamsi sat̾ offañt it¬
mouenli sunt atutela. quia sat̾¬
datõ ꝓpoitum tutorim aluis lim
ñmictat. sa diucius gͣssanai nire
fanilian facuitatemꝰ pr̃at. suspe¬

Expanded text:
entem intellexerit, non sexus tate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos psecundum eum constitutum est. Suspectus autem remotus, si quiministratio, ut Papiniano visum menta pupillo decernantur, cavetur ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus romoveri poer inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspe
Abbreviated transcription (Latin):
uitem ius remouendi susp
sunt. ec suspecto ꝯgnosce nunc
mus sit tutor accãri pote rit. ⁊¬
ꝙ si pronus ad huc idemerto
licet ut suspectus remotus fu¬
rͣuasoleque pictatis necessitu¬
dine ducte id hoc prõceclunt.¬

Expanded text:
autem ius removendi suspesunt de suspecto cognoscere: nunc mus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit  licet ut suspectus remotus fuquae pietate necessitudinis ductae ad hoc pro
Abbreviated transcription (Latin):
ire uel xuratore suo. scofferre
deb⁊ ut electõẽ det ꝯtutori suo uł
cipere uel satis dar. ¶ sincmoe¬
orumsat offat siquidem. ad sc̃p¬
tum quem mãiorpars elegĩt. ip¬
ctii Sinanͥtip̃itutores dissrisie¬
rint cea cligñdum cum uelcos
qui gerẽ debent. p̃torp̃tes suas ĩ¬
terpone ceba. idem ⁊ inplurb
exinquisitõe datis priobanclu
ẽ .i. ut maior ps elige̾ possit per
quem administ̾tõ ficre. EScien¬
dum ẽ autem ñsolum tutoies
uel curatores pupillis uel adul¬

Expanded text:
erre debet, ut electionem det contutori suo, cipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum, quem maior pars elegerit, ipetur. sin autem ipsi tutores dissenserint circa eligendum eum vel eos qui gerere debent, praetor partes suas interponere debet. idem et in pluribus ex inquisitione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum autem est non solum tutores vel curatores pupillis et adul
Abbreviated transcription (Latin):
nega atutorib curatoribue
consumerentur uel diminue¬
rentur curet p̾tor ut ⁊tutores
cicuratores eo nomine sat̃dent.
qss hoc ñ ẽ ppͣetuum. nanitutorẽ
testamto dati sat̾dare non co.¬
guntuar quia fides corum et
diligñtia. ab ip̃otestatore ap̃p¬
batae. ¶Item exmͣqui sittctu
tores uel curatores datisatda¬
tte ñ boncraritur. quia ĩdonͣci
clectisumi sa et si extestam̃to
uel exinquisittẽduo plures ue
dati fuĩnt. pot̾ imus offerte sat̾
dattẽm ccindempnitate pup¬
illi uel adolescentis ⁊ ꝯtutons¬

Expanded text:
a tutoribus curatoribusve consumantur vel deminuantur, curat praetor, ut et tutores et curatores eo nomine satisdent. sed hoc non est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. Sed et si ex testamento vel inquisitione duo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et con
Abbreviated transcription (Latin):
Sipłires erunt fidcussores .i
quotquot erunt num̃o singli
msoliclum tenenturitaq
lbin e creclitori.a quouelit soli¬
dum petẽ sa ex ep̃la cliui aclua¬
ni conpell itur creditor asingu¬
lis qui mo soluendo sunt utis
contestate tempore ptẽs petẽ io¬
sus pro quo fideuissit soluendo
ñsit ⁊ sibi imputare debet. cum
ligari non possunt ut plus dele¬
ant qm̃ debris proquo obligȧ¬
tur nam eorum obligõ accessi
oẽ principalis obligõis net̃ plꝰ
Aliͣ reic eduisout minus deltat
obligaipossun ¶Itaꝙ si reus x.
auttos promisit fidciussor inq¬
eniminqnͣtitate saetiam in tẽ¬
porcminus ⁊ plus intelugit
plus cnim ẽ statim aliq̃ iudi
darominus ẽ post tempꝰ dare

Expanded text:
Si plures sint fideiussores, quotquot erunt numero, singuli in solidum tenentur. itaque liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideosi is pro quo fideiussit solvendo non sit : et sibi imputare debet, cum ligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est principalis obligationis nec plus ali re. at ex diverso, ut minus debeant, obligari possunt. itaque si reus decem aureos promiserit, fideiussor in qenim in quantitate, sed etiam in tempore minus et plus intellegitur. plus est enim statim aliquid dare, minus est pos
Abbreviated transcription (Latin):
possoe̾m uidetur ¶Adipisci
uo possõc perquos aliquis
ulla clubitatõ c̃ qumn. anim¬
o  solo posscem adipiscinem¬
sola int̾dici siquis expossõe i¬
fundi

Expanded text:
m videatur. adipisci vero possessionem per quos aliquis ulla dubitatio est quin animo solo possessionem adipisci nemsolet interdici, si quis ex possessundi
Abbreviated transcription (Latin):
influmme publico npauecius
aliquied ficri. nam actorẽqui
cendat ic quicinat. reus cqui
aliquie face conatur duplici¬
a sunt. uli uti possidetis int̾lẽ¬
qutrobi. idaũ cluplicia uocm̃
puereus uel actor intelligr sa
umusquisq tamͣrti qͣmactoris

Expanded text:
in flumine publico ripave eius aliquid fieri nam actor est qui desiderat, ne quid fiat, reus qui aliquid facere conatur: duplicia sunt veluti uti possidetis inteTRVBI. ideo autem duplicia uocantpue reus uel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris
Abbreviated transcription (Latin):
uctes habebat. namutiposside¬
tis int̾clco is uincebat quiitit¬
Dcitcipore possidebat. si modo
ncruinecclam. nec p̾carion¬
actus fu̾it. ab adu̾sario possõc
ctiamsi alium iuexpulat. au
clam arripũat. ilicnam possõ

Expanded text:
es habebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fuerat ab adversario possessionem, etiamsi alium vi expulerat aut clam abr
Abbreviated transcription (Latin):
snamꝙ nisi an exploratum
fu̾it utiułs corum possõsit ñ
põt petitoris acto inititur qr
citͣmilis ⁊naturalis rẽ facit
ut alius possictat alius a possi
istit contentio de ip̃a posscẽ.
qui possidet. si moactor ñp̃o¬
tu̾it suamet̃ ꝓbare temana su
głium̃ possce̾ conteditur.

Expanded text:
xploratum fuerit, utrius eorum possessio sit, non potest petitoria actio institui, quia et civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possidistit contentio de ipsa possessioqui possidet, si modo actor non potuerit suam esse probare, remanet suoaedium possessione contenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ futuri ec̃nt. si ab ip̃o naturili
pre emancipati fuissen ¶Si hocq
demũcͤtustas introduceba ¶ra
feminas in hoc uire mntte̾ extima¬
u̾quia utraq ꝑõa in hoĩnum ꝓc̃¬
atẽc similit̾ naturc offco fungit:
⁊ legt antiqua duodetitabula¬
rumoins similit ad successiones
ab intestato uocabantur ꝙ ⁊ ꝑto¬
res posita sccuti ee uidentin¶xꝙ
simplex. ac similcius ⁊ infilus ⁊
infiliab ⁊ incetis cesce̾dentib ꝑ
urrilem sexum pois non solra
natis sꝯ ctiam postumis itrod¬
xit ut om̃s sũ sui sũ emancipati
fucnrit. aut brdes instituanturi
aut nomĩatim exhrcentur ⁊ͣ cũdẽ¬

Expanded text:
qua futuri essent si ab ipso naturali patre emancipati fuissent. Sed haec vetustas introducebat. nos et feminas in hoc iure nihil iquia utraque persona in hominum procreatione similiter naturae officio fungitur et lege antiqua duodecim tabularum omnes similiter ad successiones ab intestato vocabantur, quod et praetores postea secuti esse videntur, ideo simplex ac simile ius et in filiis et in filiabus et in ceteris descendentibus per virilem sexum personis non solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emancipati sunt, aut heredes instituantur aut nominatim exheredentur
Abbreviated transcription (Latin):
ħfacisnoiatim autem exhere¬
dari quis uitctur. siucita ex he¬
dctur. ticius filius m̾s exhi̾s c̾
to siue tta filius nis exhrs esto
non adiecto ꝓp̾onomine scilio
si alius filius nonexistãt.
postumo et in quolibaextetis

Expanded text:
inatim autem exheredari quis videtur sive ita exheredetur ‘ Titius filius meus exheres esto ‘, sive ita ‘ filius meus exheres esto ’, non adiecto proprio nomine, scilicet si alius filius non extet. postumo et in quolibet ex ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
rare debet. ut cum hrdeminsti¬
lentio p̾tiert mutilitertestabi¬
tur ¶cco quidemut ⁊ siuiuo¬
pre filius fu̾it mortuus nc̃o
heres ex eotestam̃to existẽ pos¬
sit quia scilicet ⁊ abinicio ñ cõ¬
stitit testam̃tun ¶⁊n̾ita de fili¬
abuel alius peruirilem sexũ
descendentib libis utusꝙ sexꝰ
fuit. antiquitati obẜuatum. ẽ¬
s⁊ si nonfuant hr̃des sc̃pti sc̃p¬
teueuel exhrdati ex hrdateue
testam̃tum quidem ñinfirina

Expanded text:
rare debet, ut eum uel heredem instilentio praeterierit, inutiliter testabitur, adeo quidem, ut nostripatre filius mortuus sit, nemo ex eo testamento heres existere possit, quia scilicet ab initio non constiterit testamentum. sed non ita de filiabus vel aliis per virilem sexum descendentibus liberis utriusque sexus fuerat antiquitati observatum: sed si non fuerant heredes scripti scriptaeve vel exheredati exheredataeve, testamentum quidem non infir
Abbreviated transcription (Latin):
in hr̃des institu̾e n exhẽdarerie¬
cessee quiañ sunt suibr̃des Sa p¬
toromns tam fcinmmi sexus qͣ
Imasculim si br̃des ñ instituant.
cxhrdari iuba uizilis secus nõia¬
Qd sinqͣquia brdes instituti fu¬
eant mitaut diximus exhr̃dati
punttit p̾tor eis contͣtabulas tc᷑¬
tam̃tibo̾rum possce̾m. ¶AAdopti¬
adoptii eiusdem uiris hãtẽtur
cuius sunt uistis nptiis ad q̃siti.

Expanded text:
neque heredes instituere neque exheredare neneque heredes instituere neque exheredare necesse est, quia non sunt sui heredes. sed praetor omnes tam feminini sexus quam masculini, si heredes non instituantur, exheredari iubet, virilis sexus nominaquodsi neque heredes instituti fuerint neque ita, ut diximus, exheredati, promittit praetor eis contra tabulas testamenti bonorum possessionem. Adoptiadoptivi, eiusdem iuris habentur cuius sunt iustis nuptiis quaesiti:
Abbreviated transcription (Latin):
mpedim̃to ẽ sc̃ptis hr̾dib adh¬
ereclitatem adcundam ¶sci fezi¬
nini quidc̃ sexus ꝑoc uel nõiatĩ
uel int̾cẽtõs exhrdan solebant
deinceps placuit naliter rectt ex¬
he̾dari nisi nõiatim exhẽdentur
hoc scilicet m̾o quicumq mͥge
nitus filius fu̾it. ex hereᷤ esto.
Põstumorum autemicco sut
⁊ hu qͣui in siubrdĩs lccum suc¬
cetento qĩ. igñascẽdo fuit p̃arc̾ti¬
bosui brcefaut ecce siquis filiũ
⁊ exco nepottmq noptemꝙͣ in
potͣte hãt. quia filius gͣdu p̾cedit
is solus una sui hrdis hãt quaui
nepos queqꝙ ⁊ neptis excomeadė
potestati siniis ⁊ si filius cius ui
uoco moriatur aut quba alia ra¬
tioneexeat de potͣit cis incipit
nepos neptis uecius ineslcto suc¬
agnatt̾e nanciscuntin. ¶Acergo
eo moclo rumpatur cius testam᷑
tum sicut ip̃m filium uel hr̃dem
tum ita ⁊ nepotem neptemue ex
mortuo succedendo iniccum cius¬
nepos neptis ue. qiͣ id agnattem
nem postumorũ demõstͣtur.
Emancipatos libos uĩre ciili

Expanded text:
dibus ad hereditatem adeundam. sed feminini quidem sexus personae vel nominatim vel inter ceteros exheredari solebant,deinceps, placuit non aliter recte exheredari, nisi nominatim exheredentur, hoc scilicet modo: ‘ quicumque mihi filius genitus fuerit, exheres esto ’. Postumorum autem loco sunt et hi qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si quis filium et ex eo nepotem neptemve in potestate habeat, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamvis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus me uiuo moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potestate mea, incipit nepos neptisue in eius locum sucadgnatione nanciscuntur. Ne ergo eo modontum, sicut ipsum filium uel heredemntum, ita et nepotem neptemue ex mortuo succedendo in locum nepos neptisve quasi adgnatione nem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure civili
Abbreviated transcription (Latin):
si ex̃peclitõe atipptus mules testa¬
m̃tum faciat. ⁊ falibos suos iam
natos uł postumos nõiatim no
cos omitere. nam sulentium aui¬
mĩtm ascendentium tm̃facit
qnͣtum exhrdatio pris m enim
m̃ri filium filiamue. mauom

Expanded text:
in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non eos omittere. nam silentium matrimatrem ascendentium tantum facit quantum exheredatio patris. neque enim matri filium filiamve neque a
Abbreviated transcription (Latin):
seobtulerit ex qua omiuz¬
ca hi quorum negocia gest¬
a fu̾int ctiamignorantes ob¬
ligantur. itq utilitatis ca
receptum & neabsentiumꝙ
subita festinat̾te coacti milli
demandatanegorum suor̃
admistite ptregit profecti
nemo curatur cet. sidecoq
ce̾t.actionem ¶Sicutauten is
quiutiter gessit negocia. h¬
atet obligatum dñm nego¬
rumita ⁊ contͣiste quoꝙ ten¬
cturut.ad misttõis icc̃m itd¬

Expanded text:
 se obtulerit: ex qua causa ii quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti nemo curaturus esset, si de eo esset actionem. sicut autem is qui utiliter gesserit negotia, habet obligatum dominum negotiorum, ita et contra iste quoque tenetur, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
tu dici possit obligatus et̾ n̾a
qui soluendi animo petiũam
dat. in hoc dareuidetur. ut cli¬
schat potius negocium qͣm
cepit obligatur. ic simutina
Atursexquib damtñcanbsis
repeti non potest. qui pererrorẽ
non debitum solutum sit sic
ciusis inficiaticolis crescit. ex
hĩcais ñ debit solutu repeti n pꝰse
usiax legi aquilia. ¶Itemex
legato qd̾ uctẽs quideminh
hus lẽgatis lccumhr̃e uolue¬
ta peampnatẽem ciuicum¬

Expanded text:
t dici obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quamcepit obligatur, ac si mutuum etur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum solutum sit. causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis locum habere volueta per damnat
Abbreviated transcription (Latin):
reb adbibẽ sola simetlo alius
diligñtior ꝯmochius iͦdmist¬
t᷑us eẽt negocia. ¶Tutorequoo¬
⁊cium intertutore ⁊ pupulu
cont̾hitur.sa quia sane non
exmaleficio tenentur ꝯĩeito
fu̾it obligatus aut itinsuam
c̃clitori cius obligauit. ¶ Itẽo
siint̾ aliquos conmunis sit
res sine societate uli siparit̾
eius legata conataue eent¬

Expanded text:
dhibere soleret, si modo alius diligentior commodius administraturus esset negotia. Tutores quoqtiam inter tutorem et pupillum contrahitur: sed quia sane non ex maleficio tenentur, quasi efuerit obligatus aut rem suam creditori eius obligaverit. Item si inter aliquos communis sit res sine societate, veluti quod pariter eis legata donatave e
Abbreviated transcription (Latin):
n erum cum hr̃den cum de¬
functo ullum negocium le¬
est obligatus hrs qĩ extõtc̃tu
delẽ inteiligi. ¶ Ittmis cii qe¬
ius pertrtorem non debitũ sol¬

Expanded text:
 enim cum herede neque cum defuncto ullum negotium leest obligatus heres, quasi ex contractu debere intellegitur. Item is, cui quis per errorem non debitum sol
Abbreviated transcription (French):
telliguntur s⁊tam quiano
ciorumgestorum sa domi¬
noquidem itigeste adusus
cum qui gessit directacon¬
petitacto. negorimmi lutem
gestori contraqs exn¬

Expanded text:
telleguntur, sed tamen, quia non tiorum gestorum: sed domino quidem rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contra
Abbreviated transcription (Latin):
s fauoreiam ad inpicomras
est tribuniano uiro magnifico
agistro. ⁊ exquestore sacrum
rotheo uiris illustrib. anͥcesso¬
rib mis quorum omnium so¬
lertiam ⁊ legum scientiam ⁊ cca
nr̃as uissiones fidem iam exmł¬
tis ir argumtis accepimus cõ¬
uccatis spaliter mandauimꝰ
ut nt̾ra auctoritate nrsq suasi¬
onib ꝯponant instituttẽs ut
uiccatisobpmina legum cimab¬
ulanon. ab arttiquis fabulis⁊
disce. scd ab impali. ippete splen¬

Expanded text:
 favore iam adimplevimus. est, Triboniano, viro magnifico, magistro et ex quaestore sacri protheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splen
Abbreviated transcription (Latin):
arguintis accipiant. ⁊̃ꝙ in pori
tempore uix post q̃dricunm
pudnb contingebat utiiue
constitutres impatorias lege¬
rent. hoc uos aprimordio ingre¬
diamini digni tanto honore
tantaꝙ rep̾tifelicitate ut ⁊ iiii¬
cium uobis ⁊ fĩms legum eiu¬
ditt̾is a uoce pĩcipaliꝓcedat.
ne ius antiquum collatumẽ
quos per cunden iunm exceli¬

Expanded text:
gumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat. ne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excel
Abbreviated transcription (Latin):
castiensis pecuu tam antĩores le¬
ges qm principales constitões q¬
brlam qiͣ castnsia deder̾ peculia
⁊iquorum quibdam permissũ
crat. ⁊ ianmpot̾te degntib testa¬
ri. ¶ Qd̃ nta constito. latius extẽ¬
dens pmi t omih mhustmm¬

Expanded text:
castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones quibusdam quasi castrensia dederunt peculia, atque eorum quibusdam permissum erat etiam in potestate degentibus testari. quod nostra constitutio latius extendens, permisit omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to obẜuan. ¶Nec ullor
mag̾int̾c̾ qm ipõrum quibdid
pͥuilium datum cͥhreus moiex¬
emplun admitti alioquin no
difficult᷑ post mortem alicuius
milttis testes existent. quiad fir¬
marent se audisse dicentem auꝰ¬
quem relinq̃re sebona cuiiusũ
militañt ⁊ in castris degunt p̃
m̾issionẽ u̾o uet ĩniuelexͣ cast̃
si faciant.ad huc militantes tes¬
romanorum uire facẽdetet ̃ qd
incistris feciñt testam̃tum no
conmuni iure. sciquomedo uo
tantum ualecbit quicligitinsi
eriint̃. innum quidem decessint cõ¬
dicõui̾t hĩcli. ad sc̾pta post. annũ
extftert. in q̃ similitis testamtũ
uaicit ⁊ placet uãleit qĩmilitis
Sa et siquis an̾miliciam non ui¬
Ie fecit testam̃tum ⁊ miles fr̃s ẽ
a mexꝑeditttm aegens designau
illue ⁊ quedam adiec̾it sũ detra¬
xit uel alias mĩfesta ẽ militis u¬
ouintas hoc ualere uolentis dict̃¬
dum c̃ ualẽtestam̃tum qĩ exno¬
uamuitis uoluntate¶gniꝙ ⁊¬

Expanded text:
testamento observari. nec ullorum magis interest quam ipsorum quibus id privilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existent, qui adfirment se audisse dicentem aliquem, relinquere se bona cui visum sit, militant et in castris degunt: post missionem vero veterani vel extra castra si faciant adhuc militantes tesRomanorum iure facere debent. et quod in castris fecerint testamentum non communitantum valebit. quid igitur, si intra annum quidem decesserit, condicio autem heredi adscripta post annum extiterit? an quasi militis testamentum valeat? et placet, valere quasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate.
Abbreviated transcription (Latin):
Diuus t̾iamis statiuoscuo ita
rescͥpsit id priuilegium ꝙ mi¬
utantib datum est ut qucꝙͦ
medo fictaabhus testam̃tara¬
pta sint sic intelligid⁊ ut utiq
prius constaret cebeat. testam̃t᷑¬
fcm ee̾ qd̾ ⁊ sine sẽptura.art non
militantib quoꝙ fic̾i pot̾ is gͦ
miles deciuus boms apud itq̃¬
ritur. si conuocitis.ad ħ hõmbo
ut uoluntatem suam testaret
ita locitus ẽ ut declararet ꝗ uel¬
l sibi ec̃ hrdem ⁊ ci ubtatemt᷑¬

Expanded text:
Diuus Traianus Statilio Seuero ita rescripsit: 'Id priuilegium, quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat testamum esse, quod et sine scriptura a non militantibus quoque fieri potest. is ergo miles de cuius bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tr
Abbreviated transcription (Latin):
sa est iocum ip̃is ordĩmnis ui¬
dicus ctiam borum uencditi¬
oncs expirau̾it ⁊ tantumnio
cditoribdatur officio iuidi¬
cis bona posside ⁊ prout eis uti¬
leuisum fu̾it ea dispon̾e que
ex lationib ligestorum lib̾is
perfectius appaͬrebi¶ Eat ⁊ ex
senatus consulto claucliano
miserabił perimiusitatema¬
dquisito cum liba mulier ser¬
ili amore bãchata ip̃alib̾tatẽ
persenatus consultum amit¬
tebat ⁊ cumlib̾tate sustatia
ꝙ inlignum ñnis temporib
et̃ existimãtes ⁊ a m̃a ciuitate
deleri ⁊ ñ inserinris ligestis

Expanded text:
ipsis ordinariis iudiciis etiam bonorum venditiones exspiraverunt et tantummodo creditoribus datur officio iudicis bona possidere et, prout eis utile visum fuerit, ea disponere, quod ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano miserabilis per universitatem adquisitio, cum libera mulier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat et cum libertate substantiam: quod indignum nostris temporibus esse existimantes, et a nostra civitate deleri et
Abbreviated transcription (Latin):
bantur at tñcapitis dimu¬
nutceminima cos tolunra ꝑ¬
hibuit ꝯstitute ¶nunc autem
nos candem adquisittem ap
adrogattem fiebit contauꝰ
adsimilitudinemnaturaliu
parentum ncħ enim aliud
nisitantumincdo usus fiuc¬
tus tamnaturilib patrib
qmadoptius ꝓfiliis famili¬
as acouintur in hus reb q̃
omio eius integroseruato.
smortuo autem filio arogato
in adoptiua familia ⁊ iamdo¬
minuĩeius. ad arogatorem
transut nisi super sint alie p̃oc
que ex nra constitt̃e pr̃em in
pus q aoqum non possunt.x.¬
is debuit quise inadopttem̃ o¬
cdit ip̾o quidem iuire ad rogator¬
r nontenctur sa nõie filucon¬
uẽnictur ⁊ supe nolu̾it cum de¬
fendẽ pmittitur.a editorib ꝑ
conpetentes mr̃os magistros
bonaꝙ eorum cumusu fructu
futuri fuissetsi se alieno uiriñ
subietissent possiceit ⁊ legitĩo
moco ea dispone
÷.itis cã bona adiciuntur.

Expanded text:
bantur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentum: nihil etenim aliud nisi tantummodo usus fructus tam naturalibus patribus quam adoptivis per filiosfamilias adquiritur in his rebus quae dominio eis integro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam dominium eius adrogatorem transit, nisi supersint aliae personae quae ex nostra constitutione patrem in his quae adquiri non possunt anis debuit qui se in adoptionem dedit, ipso quidem iure adrogator non tenetur, sed nomine filii convenietur et, si noluerit eum defendere, permittitur creditoribus per competentes nostros magistratus bona, quae eius cum usu fructu futura fuissent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et legitimo modo ea disponerERTATIS CAUSA BONA ADDICUNTUR
Abbreviated transcription (Latin):
in ãcilla fc̃a panat. placuit eum
quinascitur libm nasci. qm ñ de¬
tͦ si ancilla pregnans manumissa
fũit dem ancilla fc̃a postea peꝑit. li¬
ꝓbat lib̾m naser sufficit emici
.qui inuentre ẽ libam inremuel ⁊
scum autemingenius aliquis na¬
tus sit n officit isimrustut᷑e fun¬
se ⁊ posteitn mnumissũee. scpissĩe
crum ꝯstitutum ẽ natalib n offi

Expanded text:
 ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non de si ancilla pregnans manumissa sit et iterum ancilla facta peperit, probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel meum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus non offi
Abbreviated transcription (Latin):
filii ctiam mancipia dicta sunt
u autem aut nascuntur au̾
fiunt nascuntur ex añcillis nns
fiunt. iutem uire gn̾tium .i. e
la ẽdifferentia. inlibis autemm̃n¬

Expanded text:
qui etiam mancipia dicti sunt,tur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris: fiunt aut iure gentium, id est ex lla differentia est. In liberis mu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑꝑmꝑiciam suam retine
ñ potiͣt. ¶Hus aut ũbis lee¬
gis quan Iineo anno plu¬
runi fu̾it illa snña exp̾mitur
ut siqiuis hominem tuumqͥ
hodie clauclus aut luscus
aut mancus erit occidit qui
inco anno integer aut pͥcio¬
sus fu̾it. non tantitenctur.
quanti is hoclie crt sa qnͣti
gis acttcm qui añsolunta¬
tum quisq obligatur qnͣti
dampni dedit. sꝗ etiam aliqñ
longe pluris iõꝙ constat in
pecem cam actionem nontũ¬
sire que tñsitura fiussa siul¬
t̃ dampnũ nunqͣm lis estĩa¬
ietur. ¶Illud no oxũbis lea¬
gis sci exint̾p̃tatte placuit
nͨ solum perempti corporis
estimattem habiidam et̾ s¬

Expanded text:
imperitiam suam retinere non potuerit. His autem verbis legis quanti in eo anno plurimi fuerit illa sententia exprimitur, ut si quhodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti gis actionem, quia non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constat, in heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem habendam ess
Abbreviated transcription (Latin):
urzia datum hac pate rier¬
dicat᷑. siquiel enim ustum
aut ruptum aut fractum fu
pellatõ in oñs istas cis sũfn¬
cere. Ruptum ciñ intelligit᷑ q
lumusta aut fracta. sactiam
u̾bo continentin¶geniq resp¬
onsum ẽ siquis malienũui¬
num aut olcumimniscũit
quonat᷑alis bonitas uiniuł o
ici cornimpetttur ex h ac par¬
te legis cum teni. ¶Iuud aute
palam sicut ex p̾mo capite ita
tenum quisꝙ tenctur. si dolo
aut cułpa cius. homo aut q̃d¬
rupes cocisus occisaue fu̾it. ita
ex hoc capite exdolo autculpa
deccto dim̃pno quecuꝙ trm¬
inhũs clieb tgmͣta proxim¬
is res fu̾it obligatur is qui
dampnum dedit. ac neplurizi
quidem uerbum adĩcicitur
s⁊ sabmo recte placuit perñh
abendam estiatttm. ac si ctia
ac parte plurimi ũbum fuissa
nam queaquilio tbuno rogã¬
te hane legem tulit contenꝰ p¬
tam fuisse qui pma ꝑte eo ũbo
cẽ. Siquis p̾cipue corpore suo
dampnu dedĩt. ĩoꝙ suo incu
qui aliomͦ dampnum dedĩt. u¬

Expanded text:
iuria datum hac parte vindicatur. si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuepellatio in omnes istas causas sufficere: ‘ ruptum ’ enim intellegitur lum usta aut fracta, sed etiam verbo continentur: denique responsum est, si quis in alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quemque tenin diebus triginta proximus res fuerit, obligatur is qui damnum dederit. Ac ne ‘ plurimi ’ quidem verbum adicitur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem ac si etiam hac parte ‘ plurimi ’ verbum adiectum nam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo se, si quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum qui alio modo damnum dederit, u
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquo. antea quis occi¬
dit quam is uissutuo adi
Item si expari mularuz
uinam uel exq̃drigis unũ
cquorum occidit uel extore¬
dis unus ẜuus fu̾it occisus
nõ solum occisi fit estimatõ
sunt ¶Liberum est auteme
mĩnis cureum fact ¶Cie

Expanded text:
institutum ante quis occiderit quam is iussu tuo adiritem si ex pari mularum unam vel ex quadriga equorum unum occiderit, vel ex comoedis unus servus fuerit occisus: non solum occisi fit aestimatiosunt. Liberum est autem eiminis eum reum face
Abbreviated transcription (Latin):
centento. aut mor̃tuus fuit. a¬
ut aliqͣ parte corporis lesus cr̃.
siquis alicnum ẜuum depon
corpore suo dampium dediᷤ¬
se ñ difficĩ it intriligi potit
ioꝙ ip̃a lege aquilia tenetr
¶a si m̃corpore dampnĩ suĩt
datum incorp iesum fuit¬

Expanded text:
ortuus fuerit aut aliqua parte corporis laesus erit, si quis alienum servum de poncorpore suo damnum dedisse non difficiliter intellegi poterit ideoque ipsa lege Aquilia tenetur. sed si non corpore damnum fuerit datum neque corpus laesum fu
Abbreviated transcription (Latin):
sit culpe reus e¶ Si p̾cumauit
eẽ intelligitur. n sc orsuma
uia forte uł in medio fundo
cedebat licet non proclama¬
nulli exnco ius fuat usandie¬
Pretc̃a si m̃eclicus qui ẜu¬
cum tuum secuit derelinqu¬
erit curationem atꝙ obid
um eccidit quidem cum ma¬

Expanded text:
t se intelligitur, si seorsum a via forte, vel in medio fundo caedebat, licet non proclamaulli extraneo jus fuerat versandiPraeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem, atque ob id um occiderit, quod eum ma
Abbreviated transcription (Latin):
n de feris besçus. m decanb
a sci dnt᷑ qͣles sunt equi mu¬
li. asmr boues. oues capre de
sub qã idem placuit rã ⁊ su¬
es petorum appellcẽ contine¬
tur quia ⁊ hu gͥgatim pascũ

Expanded text:
 de feris bestiis neque de canibus asci dicuntur, quales sunt equi, muli, asini, boves, oves, caprae. de suibus quoque idem placuit : nam et sues pecorum appellatione continentur, quia et h
Abbreviated transcription (Latin):
autem cicidẽ intelugitur qui
nullo iire cccidit. itaꝙ quila¬
tronẽ occidit. ñtenctur utiꝙ
si alit̾ piculum effug̾t En
potssic ne is quidem. hac lege
tenetur qui ciũ cccidit simo¬
doculpa eius nullaimienit.
gnam alicqum nͣmmnus exdo
legetenctur. itiꝙ siquis dũ
iaculis luclit uel exc̃citatur
tnͣscuntem ẜuum tuum tĩe¬
cit clistinguitur naͣmsid a
ẽ millã cͣulpa eius intelligi¬
tur. si alius talequid. adim¬
sit culpeͣteus cħidemiuns est
cemilite. siis malio icco qu̾a
qui extertitandis militib
destinatus ẽ idadmisit ¶It̾
si pũtator. ex artoredeiecto
ramo ẜuum tuum tñscũtẽ
occidit. si ꝓpe uiam publicam

Expanded text:
autem occidere intellegitur, qui nullo iure occidit. itaque qui latronem occidit, non tenetur, utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: nam alioquin non minus quam lege tenetur. Itaque si quis, dum iaculis ludit vel exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. nam si id a est, nulla culpa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam
Abbreviated transcription (Latin):
susccꝑit sccraiseꝰ idema ince¬
uligimus. ut̾iꝙ tanuendicar¬
debebit eͣmpto ri. quia sanc ꝙN
chus int̾certum clicm tibi pl¬
acui̾t erit tibi emptꝰ aurtis
tot ¶ Loc̃i sacͣ ⁊ religiosa it̾pe
ublica ułĩ forum basilicam fr¬
ustra quis sciens emit. qͥtam
at ut conseq̃tur. ꝗ sua int est de¬
ceptum cum no cesidem uiris

Expanded text:
 idem et in cellegimus. utique tamen vindicatdebebit emptori, quia sane, qui chus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens emit, quas tat, ut consequatur, quod sua interest deceptum eum non esse. idem iuris
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a alus homicis u̾sib adiu¬
uabatur ⁊ ualicliorib rõib
argum̾tabatur q⁊ antĩores
diui principes. admĩser̃⁊ ini
nns digestis latius signifi¬
gͣpiculum rei uenclite stati
ademptore peititia tam ⁊ si a¬
dhuc eares emptori tͣdita ñ
sit. itaꝙ si homo mortuus sit
uel aliq̃ parte corporis lesus
fui̾t. uut edes tote uelaliq̃ ex
parte incenclio consumpte fu¬
ernt aut funclus influmĩs to¬
tus uel aliq̃ ex ꝑte ablatus sit
bturbine ccicctis longe min¬
oraut det̾ior eẽceꝑit emptoriᷤᷤ
remnon fu̾it nactus p̃cium s¬
blue̾ quidquidenim sinedo
iocułpͥauenditoris accid̾ ĩ
co uenclitor securus ¶a et si
post emptr̃em fundo aliq p̃
allumon̾e accessit. id empto¬
ris conmodum pcitins. nam

Expanded text:
ipse aliis Homericis versibus adiuvatur et validioribus rationibus argumentatur. quod et anteriores divi principes admiserunt et in nostris digestis latius signifipericulum rei venditae statim ad emptorem pertinet, tametsi adhuc ea res emptori tradita non sit. itaque si homo mortuus sit vel aliqua parte corporis laesus fuerit, aut aedes totae aut aliqua ex parte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ex parte ablatus sit, bus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris rem non fuerit nactus, pretium solvere. quidquid enim sine dolo et culpa venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinet: nam
Abbreviated transcription (Latin):
scituit. ut quotiens sic conpo̾ita
sit uenditõ qnͣtum illeexͣtĩm¬
auit consubhat conditce star¬
et ꝯtcͣtus ut si quidem ip̃e qui
nominatus c̃ p̾cium definier
tur em ptorequidem exc̃mpto
actc̾e uenditore auttm exũcli¬
toagent Sinautemiicquin¬
ominatus ẽuł nolu̾it.uł non
lpotuit p̾cium definire tunc ꝓn
ichilo ee uenditi̾m qͣi millo
p̃cio statũte ¶yius cum inuen¬
ditõib nobis placuit non cs
ab surclum ⁊ inlcc̃atõib ⁊ in

Expanded text:
stituit, ut, quotiens sic composita sit venditio ‘ quanti ille aestimaverit ’, sub hac condicione staret contractus, ut, si quidem ipse qui nominatus est pretium definieritur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit vel non potuerit pretium definire, tunc pro nihilo esse venditionem, quasi nullo pretio statuto. quod ius cum in venditionibus nobis placuit, non est abs
Abbreviated transcription (Latin):
sacrumbritulum̃ fit qđ is quili¬
bos in pottr h̾t si sead arrogand̾
deceut non solum ip̃e ipottem
anogatoris subicitur s⁊ etiamsĩ¬
bi eius ineius demsuit potͣte tan¬
qm nepote. ¶is enim ⁊ dũius au¬
gustus non an tyberium a dopta
tas ẜui sia comino adõptatist.
ex ip̃o posse libari un ⁊ nos erud

Expanded text:
sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate tamquam nepotes. sic enim et divus Augustus non ante Tiberium adoptavitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos erud
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet ⁊pͥter bona que ad pĩe
adoptintistulit ⁊ quorum ꝯmo¬
dum ce adquisuut poste. ¶Mo¬
m̃orem natu n possemaiorem a¬
doptare placet. adoptato emna¬
turamimitatur et prom̃onstro
ẽ ut m. nor sit filius qmp̾r cebet
itaq is qui sibi parrogatitmn ul
adopttẽm filium facit plenapu¬
eptis uel ꝓnepotis uel proneptis
alienum quis inlcco nepotis ꝑ¬
ot idoptare quam nepotem m
loco fuu ¶Sa siquis nepptis loa¬
co adoptet uel qua sicxillo que¬

Expanded text:
licet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena puin locum pronepotis vel proneptis alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi
Abbreviated transcription (Latin):
noul matno tiuum suu de¬
dĩt inadopite̾m in ħ caũ quia
inunam pdam concumnt ⁊ na¬
turalia ⁊coptois uͣnr.a. manet
stabile ius pr̃is adoptuu ana¬
turali umculo copulatum ⁊
limo. a doptois mcto constrict̾
ut ⁊ infamilia ⁊ in potte huuism¬
alpures perprincipale resc̃ptũ
pmittatur. ⁊ ecquiritur cã. ao¬
gatoĩs an honestasit expediatip
pupio ¶icum quibdam cod¬
at arrogator põe publice i tab¬

Expanded text:
l materno, filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestate huiusmimpubes per principale rescriptum permittitur et exquiritur causa adrogationis, an honesta sit expediatque pupillo, et cum quibusdam condat adrogator personae public
Abbreviated transcription (Latin):
onepotem dicat dit mnacoptte
none necͣc filium ꝯsñtire. ¶ Iup¬
luninis autem cais asimusitur
is qui a doptatus uel arrogatus
eciqui ex limo m̃rimonio c̾na¬
ap̾ p̾torem siue.ap̃p̾sidem proiũ

Expanded text:
o nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio namperatorem si