comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plum. At ille pͥmitꝰ ubi ꝑ om̃s aditus
ad intiora moluens in repere expulsus
est: ꝑost baptismũ in heremo cõpleta oĩ
tis humane ꝯu̾tit se ad faciendam mor¬
tẽ qm potuit: et ꝑmissus est in illud ꝙ
ex nobis mortale uiuus mediator acce¬
perat. Et ubi potuit aliqͥd facere. ibi ex
oĩ ꝑte deuictus est: Et unde accepit ex¬
t̾ius potestatẽ dñice carnis occidende. ĩ¬
de interior eius potestas qua nos tene¬
bat occisa est: Et̃m est eĩ ut uincła pec¬
catoꝵ multoꝵ in multis mortib per
unius unã mortẽ qm pccm nullũ preces
noc̾et: Neq eĩ iure ciuiꝰ qm potestatis exu¬
tus ẽ carne: s ip̃e se exuit Nam qͥ posset
ñ mori si nollet. ꝓculdubio qr uoluit
mortuus ẽ: et iõ pͥncipatus et pote¬
states exẽplauit fiducialit̾ triũphans
eas in semet ip̃o: Morte sua qͥppe uno
u̾issimo sacrificio ꝓ nob̾ oblato. qͥcqͥd
culpaꝵ erat unde nos pͥncipatus ⁊ po¬

Expanded text:
plum. At ille primitus ubi per omnes aditus plum. At ille primitus ubi per omnes aditus ad interiora moliens irrepere, expulsus est, post baptisma in eremo completa omni tis humanae convertit se ad faciendam mortem quam potuit, et permissus est in illud quod ex nobis mortale vivus Mediator acceperat. Et ubi potuit aliquid facere, ibi ex omni parte devictus est; et unde accepit exterius potestatem Dominicae carnis occidendae, inde interior ejus potestas, qua nos tenebat, occisa est. Factum est enim ut vincula peccatorum multorum in multis mortibus, per unius unam mortem quam peccatum nullum praecessnoceret. Neque enim jure cujusquam potestatis exutus est carne, sed ipse se exuit. Nam qui posset non mori si nollet, procul dubio quia voluit mortuus est: et ideo principatus et potestates exemplavit, fiducialiter triumphans eas in semetipso . Morte sua quippe uno verissimo sacrificio pro nobis oblato, quidquid culparum erat unde nos principatus et po
Abbreviated transcription (Latin):
te sabb̃m depon̾ent᷑ crura efracta sunt:
Ille aũt qr mortuus inuentꝰ est. mira
mini mediator ad mortẽ falsoq se op¬
ponit aduitã noĩe purgatoĩs ꝑ sacra
⁊ sacrificia sacrilega quib suꝑbi sedu¬
cunt᷑. qr nec ꝑticipatõem mortis nr̃e
hr̃e potuit nec resurrestõem sue:sim¬
plam quidã suã mortẽ ad duplã nr̃m
potuit afferre: simplã u̾o resurrectio¬
nẽ in qua et sacram̃tũ eẽt renouatõis
nr̃e et ciꝰ que infine futura est euigi¬
lationis exemplũ ñ utiq potuie: Ille
ꝓinde qui sp̃u uinus carnem suã mor¬
tuã resuscitauit uerꝰ uite mediator. il¬
lum sp̃u mortuũ et mortis mediato¬
rẽ ab spirttib in se credentiũ foras mi¬
sit: ut ñ regnaret intrinsecus s forise¬
cus oppugnaret. nec tñ expugnaret: Cui
se ip̃e quoq tẽptandũ prebuit: ut ad su¬
ꝑandas ĩ temptationes eius mediator
esset ñ solũ ꝑ aduitoriũ uerũ etiã ꝑ exẽ¬

Expanded text:
te sabbatum deponerentur, crura confracta sunt. te sabbatum deponerentur, crura confracta sunt. Ille autem quia mortuus inventus est, miracmini mediator ad mortem, falsoque se opponit ad vitam nomine purgationis per sacra et sacrificia sacrilega, quibus superbi seducuntur, quia nec participationem mortis nostrae habere potuit, nec resurrectionem suae, simplam quidem suam mortem ad duplam nostram potuit afferre: simplam vero resurrectionem, in qua et sacramentum esset renovationis nostrae, et ejus quae in fine futura est evigilationis exemplum, non utique potuit. Ille proinde qui spiritu vivus carnem suam mortuam resuscitavit, verus vitae Mediator, illum spiritu mortuum et mortis mediatorem a spiritibus in se credentium foras misit, ut non regnaret intrinsecus, sed forinsecus oppugnaret, nec tamen expugnaret. Cui se ipse quoque tentandum praebuit, ut ad superandas etiam tentationes ejus mediator esset, non solum per adjutorium, verum etiam per exem
Abbreviated transcription (Latin):
q sit sp̃c a deo deseri. mors aũt corporis
a sp̃u deseri. eaq sit pena in morte cor¬
deserat corpus inuitꝰ. ut cum sp̃c dm̃
deseruerit qr uoluit. deserat corpus. ⁊¬
sinoluerit. nec deserat cum ũloluerit¬
nͥ aliqm sͥuim qua ip̃m corpus peri¬
mat᷑ intulerit: demonstrauit sp̃c me¬
diatoris ꝙͣ nulla pena pecc̃i usq ad
mortẽ carnis accesserit: qr ñ eam de¬
seruit inuitꝰ. s qr uoluit qñ uolu¬
it. qͦmͦ uoluit: Quippe dei uerbo ad
unitatẽ cõmixtus. hinc ait. Pote¬
statem habeo ponendi aĩam meã.
et potestatem habeo it̾m sum̃di e¬
am.Nemo tollet eã a me: s ego po¬
no eam et tt̾m sumo eam: Et hoc
maxime mirati st̃ sicut eungłm
loquit᷑ qui p̾sentes erant: cum post
illam uocem in qua figurã pcc̃i nñi e¬
didit. ꝯtinuo tradidit sp̃m. Longa ei
morte cruclabant᷑ ligno suspensi unde
latronib ut iã morerent᷑ et de ligno ã¬

Expanded text:
que sit spiritus a Deo deseri, mors autem corporis que sit spiritus a Deo deseri, mors autem corporis a spiritu deseri; eaque sit poena in morte cordeserat corpus invitus; ut cum spiritus Deum deseruerit quia voluit, deserat corpus etiamsi noluerit; nec deserat cum voluerit vim, qua ipsum corpus perimatur, intulerit: demonstravit spiritus Mediatoris, quam nulla poena peccati usque ad mortem carnis accesserit, quia non eam deseruit invitus, sed quia voluit, quando voluit, quomodo voluit. Quippe Dei Verbo ad unitatem commixtus hinc ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a me, et iterum sumo eam . Et hoc maxime mirati sunt, sicut Evangelium loquitur, qui praesentes erant, cum post illam vocem, in qua figuram peccati nostri edidit, continuo tradidit spiritum. Longa enim morte cruciabantur ligno suspensi. Unde latronibus, ut jam morerentur, et de ligno an
Abbreviated transcription (Latin):
uo gͦ nos mediator mortis re¬
tnͣsmisit et ip̃e ñ uenit idẽ ad
mortem carnis: ibi nobis dñs d̾s nr̃
medicinã em̃datoĩs inseruit ꝙͣ ille
ñ meruit. occulta et miis arcana or¬
dinatõe diuine alteq iusticie: Ut
gͦ sicut per unũ hoĩem mors ita ꝑ u
num hoiẽm fieret resurrectio mortu¬
oꝵ: qr magis uttabant hoĩes ꝙ eui¬
tare ñ poterant mortẽ tarnis quam
mortẽ sp̃c. id est magis penam qͣm
m̾ttũ pene. Nam non pecrare aut ñ
curatur aut̃ paiꝵ curatur. ñ mori
au̾t qmͣuis ñ optineat᷑ uehem̾̃ter
satagitur: uite mediator ostendẽs
qͣm non sit mors tum̃da que ꝑ huma¬
nã aditõem iam euadi ũ potest. s po¬
tius impietas que ꝑfidem caueri po¬
test: occurit nobis ad finẽ quo ueni¬
mꝰ. s ñ qua uenimus: Nos eĩ ad mor¬
tẽ ꝑ pcc̃m uenimus. ille ꝑ iusticiã:
et ideo cum sit mors nr̃a pena pct̾i:
mors illius fr̃a est hostia ꝓ peccato¬
Qua ꝓpt̾ cũ sp̃e corpori p̾ponatur mors¬

Expanded text:
uo ergo nos mediator mortis transmisit, et ipse non venit, id est, ad mortem carnis; ibi nobis Dominus Deus noster medicinam emendationis inseruit, quam ille non meruit, occulta et nimis arcana ordinatione divinae altaeque justitiae. Ut ergo sicut per unum hominem mors, ita et per unum hominem fieret resurrectio mortuorum , quia magis vitabant homines quod evitare non poterant, mortem carnis, quam mortem spiritus, id est, magis poenam quam meritum poenae nam non peccare, aut non curatur, aut parum curatur; non mori autem quamvis non obtineatur, vehementer satagitur; vitae Mediator ostendens, quam non sit mors timenda, quae per humanam conditionem jam evadi non potest, sed potius impietas, quae per fidem caveri potest, occurrit nobis ad finem quo venimus, sed non qua venimus. Nos enim ad mortem per peccatum venimus; ille, per justitiam: et ideo cum sit mors nostra poena peccati, mors illius facta est hostia pro peccatocum spiritus corpori praeponatur, mors
Abbreviated transcription (Latin):
memoriam ñ eẽ presentiũ. attendat
ꝙ̃admodum dc̃m sit in ip̃is scłarib
lict̾is ubi maioris cure fuit u̾borũ ĩ¬
tegritas ꝙͣ ueritas rerum: nec talia
passus ulixes oblitus ue sui est ttha¬
cus discrimine tanto. Uirgilius eĩ
cum sui ñ oblitum diceret ulixem.
qͥd aluid intellegi uoluit nͥ ꝙ meiu¬
nerit sui: Cum sͥ gͦ presens eẽt nl
lomͦ sui meminisset. nisi et ad res
p̾sentes memoria ꝑtin̾et. Qua ꝓpt̾
sicut in reb p̾teritis ea memoria dr̃
qua fit ut ualeant retoli et recorda¬
ri. sic in rep̾senti ꝙ sibi est mens me¬
moria sine absuiditate dicenda est qͣ
sͥ p̾sto est ut sua cogitatõe possit in¬
telligi et utrũq siu amore ꝯiungi

Expanded text:
tendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integritas quam veritas rerum: Nec talia passus Ulysses, Oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret Ulyssem, quid aliud intelligi voluit, nisi quod meminerit sui? Cum ergo sibi praesens esset, nullo modo sui meminisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea memoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjungi
Abbreviated transcription (Latin):
in quib est etiam tullius. in tria¬
ista prudentiã diuiseit. memoriam ĩ¬
telligentiã ꝓuidentiã. Memoriam sci¬
licet pret̾itis intelligentiã p̾sentib ꝓ
uidentiã reb tribuentes futuris qͣmͣ
nõ hñt certam nͥ p̾scii futuroꝵ qd̃ nõ
est munꝰ hoĩm nͥ detur desuꝑ ut ꝓpħis.
Unde scͥptura sapĩe de hoĩb aiens. co¬
gitationes inquit mortalium rimi¬
de et incerte ꝓ̾uidentie nr̃e: memoria
uͦ dep̾teritis et intelligentia de p̾sen¬
tib certa ẽ s p̾sentib utiq corꝑalib̾
reb. Nam corꝑales corpalium presẽ¬

Expanded text:
in quibus est etiam Tullius, in triaista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Cogitationes, inquit, mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae . Memoria vero de praeteritis, et intelligentia de praesentibus certa est, sed praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium pr
Abbreviated transcription (Latin):
do nat᷑alis ĩ ꝯu̾siõe ⁊ mutabłitate
corpoꝵ: qui qmͣuis ⁊̃ ip̃e ad nutũ
dei seruiat. ꝑseu̾antia tñ ꝯsuetu¬
dinis amisit ad miratoẽm. sicuti
st̃ q̃ uel breuissimis uł certe ñ lon¬
gis intetualus tẽpoꝵ celo t̾ra ma¬
riq mutant᷑. siue nascentib siue
occidentib reb siue alias aliter
atq alit̾ apparentib: Alia uͦ qm¬
uis ex ip̃o ordine uenientia. tam̃
ꝓpt̾ longiora int̾ualla tempoꝵ
minus usitata: Que licet multi
stupeant: ãb inqͥsitorib huiꝰ sclĩ cõ¬
p̾hensa sunt. et ꝓgressu gen̾atio¬
nũ quo sepius repetita et a płib¬
u

Expanded text:
conversione et mutabilitate corporum, qui quamvis etiam ipse ad nutum Dei serviat, perseverantia tamen consuetudinis amisit admirationem: sicuti sunt quae vel brevissimis, vel certe non longis intervallis temporum, coelo, terra, marique mutantur, sive nascentibus, sive occidentibus rebus, sive alias aliter atque aliter apparentibus: alia vero quamvis ex ipso ordine venientia, tamen propter longiora intervalla temporum minus usitata. Quae licet multi stupeant, ab inquisitoribus hujus saeculi comprehensa sunt, et progressu generationum quo saepius repetita, et a plu
Abbreviated transcription (Latin):
unc illud uidendũ est. utrum
angeli tunc agebant ⁊ illas
corꝑum species apparentes oculis
tes: cũ ip̃a sensibilis creatura ad nu¬
tũ seruiens ꝯditoris in ꝙ opꝰ erat
ꝓ tẽꝑe u̾tebat᷑: sicut in lbro sapĩe
scriptum est. Cretura eĩ tibi factori de¬
seruiens. extendit᷑ in torm̃tum adu̾sũ
iniustos: et lenior fit ad bñfaciendũ
his qui in te ꝯfidunt: Opt̾ hoc ⁊ tõ
in oĩa se tͣnͣs frgurans. oĩum nutrici
gre tue deseruiebat ad uoluntatem
hoꝵ qui te desiderabant. ꝑuenit
eĩ potentia uoluntatis dei ꝑ creatu¬
ram spirit̾alẽ us ad effectus uisi¬
biles atq sensibiles creat᷑e corꝑalis:
Ubi eĩ non oꝑat᷑ ꝙ uult dei omni

Expanded text:
unc videndum est, utrum Angeli tunc agebant et illas corporum species apparentes oculis ibus, cum ipsa sensibilis creatura ad nutum serviens Conditori, in quod opus erat pro tempore vertebatur, sicut in libro Sapientiae scriptum est: Creatura enim tibi factori deserviens, extenditur in tormentum adversum injustos, et lenior fit ad benefaciendum iis qui in te confidunt. Propter hoc et tunc in omnia se transfigurans, omnium nutrici gratiae tuae deserviebat ad voluntatem horum qui te desiderabant . Pervenit enim potentia voluntatis Dei per creaturam spiritualem usque ad effectus visibiles atque sensibiles creaturae corporalis. Ubi enim non operatur quod vult Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cem eaꝵ intelligentiã unde nemo sani
capitis affirmare debet. nusqm ꝑsonã
patris ꝑ aliqͣm speciem corꝑalem iugi¬
lantiũ ocłis demonstratam: s ut hoc ut
dixi omittam: quid dicunt de pr̃e nr̃o a¬
braham cui certe uigilanti et ministnͣ¬
ti. cũ scͥptura p̾mi sis s dicens uisus ẽ
dñs abrahe. ñ unus aut duo. s tres ap¬
paruer̃t uiri: quoꝵ nullus excelsius
aliis eminuisse dẽs est. nullus hono¬
ratius effulsisse. nullus ĩꝑiosius e
stra distributõe pͥmũ querere institui¬
mꝰ. utrũ pater. an filius. an sp̃c sc̃s̃ an

Expanded text:
cem earum intelligentiam, unde nemo sani cem earum intelligentiam, unde nemo sani capitis affirmare debet, nusquam personam Patris per aliquam speciem corporalem vigilantium oculis demonstratam: sed ut hoc, ut dixi, omittam; quid dicunt de Patre nostro Abraham, cui certe vigilanti et ministranti, cum Scriptura praemisisset dicens, Visus est Dominus Abrahae, non unus aut duo, sed tres apparuerunt viri, quorum nullus excelsius aliis eminuisse dictus est, nullus honoratius effulsisse, nullus imperiosius egstra distributione primum quaerere instituimus , utrum Pater, an Filius, an Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ etiã d̾s pater eomodo solere appa¬
rere mortalib: nͥ forte aliqͥs dicat.
oĩa uigilans uidit. Quasi uͦ u̾bum
et sp̃iam dei uidit moyses carnali¬
b ocłis: aut uideri sp̃c uel humanus
potest. qui carnem istã uiuificat: uł
ip̃e corꝑeus qui uentus dr̃: qnͣtomi¬
nus ille sp̃e dei. qui oĩum hoĩm ⁊ an¬
geloꝵ m̃tes in effabili excellentia
ꝙ̃ nemo hoĩm uidit nec uidere potest:
An cũ dormiunt hoĩes. tũc ñ st̾ hoĩes:
Aut qͥ formare similitudinẽ corꝑis
potest ad se significandũ ꝑ uisa sõ¬
niantiũ ñ potest. formare ipsam cor¬
poream creat᷑am ad se significandũ o¬
cłis iugilantiũ: cum eiꝰ ip̃a sb̾a qua est
ip̃e ꝙ ẽ nulla corꝑis similitudine dor¬
mienti nulla corꝑea specie uigilanti
possit ostendi: S ñ solũ pr̃is: uer t̾
isse conspectib. ut omittã tantã latitu¬
dinẽ sc̃aꝵ paginarꝵ et tam multipli¬

Expanded text:
ditur etiam Pater Deus eo modo solere appaditur etiam Pater Deus eo modo solere apparere mortalibus. 34. Nisi forte aliquis dicet, omnia vigilans vidit. Quasi vero Verbum et Sapientiam Dei viderit Moyses carnalibus oculis, aut videri spiritus vel humanus possit qui carnem istam vivificat, vel ipse corporeus qui ventus dicitur; quanto minus ille Spiritus Dei qui omnium hominum et Angelorum mentes ineffabili excellentia Quem nemo hominum vidit, nec videre potest? An cum dormiunt homines, tunc non sunt homines? Aut qui formare similitudinem corporis potest ad se significandum per visa somniantium, non potest formare ipsam corpoream creaturam ad se significandum oculis vigilantium? cum ejus ipsa substantia qua est ipse quod est, nulla corporis similitudine dormienti, nulla corporea specie vigilanti possit ostendi: sed non solum Patris, verum etiam isse conspectibus; ut omittam tantam latitudinem sanctarum paginarum, et tam multipli
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝓpħis. ⁊ iõ solũ deb̾e intelligi ĩui¬
sibilem. ꝙ̃ nemo hoĩm iudit nec ui¬
dere potest: Ita eĩ narrauit danihel. Aspi¬
ciebam inquit. donec throni positi sũt.
⁊ uet᷑ dierꝵ sedebat: et indum̃tũ eius
qͣi nix albũ. et capillus capitis eiꝰ qͣsi
lana mũdus. Thronꝰ eiꝰ flãma ignis:
rote eius ignis flagrans: et flumen
ignis trahebat in ꝯspectu eiꝰ: et mille
milia deseruiebant ei: et dena milia
denũ miliũ adsistebãt ei. Et iudiciũ
collocauit: ec libri apti st̾: et cet̾a. Et
paulo post. Aspiciebam inqͥt in uisu
noctis: et ecce cũ celi nubib quasi filiꝰ
hoĩs ueniens erat: et us ad ueterẽ dieie
ꝑuenit: et oblatus est ei. Et ipsi datus
est pͥncipatꝰ et honor et regnũ: et om̃s
pplĩ. trib et lingue ip̃i seruient. Po¬
testas eius potestas et̾na que ñ p̾teri¬
bit: et regnũ eius ñ corrũpetur: Ecce
pit̾nũ et st̾ ambo in ꝯspectu ꝓphantis
uisibłispecie. Non gͦ in cõuenient̾ cre¬

Expanded text:
 solum debere intelligi invisibilem quem nemo hominum vidit, nec videre potest? Ita enim narravit Daniel: Aspiciebam, inquit, donec throni positi sunt, et Vetustus dierum sedebat: et indumentum ejus quasi nix album, et capillus capitis ejus quasi lana munda; thronus ejus flamma ignis, rotae ejus ignis flagrans, et flumen ignis trahebat in conspectu ejus. Et mille millia deserviebant ei, et dena millia denum millium assistebant ei. Et judicium collocavit, et libri aperti sunt, etc. Et paulo post: Aspiciebam, inquit, in visione noctis: et ecce cum coeli nubibus, quasi Filius hominis veniens erat, et usque ad Veterem dierum pervenit, et oblatus est ei. Et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas perpetua. quae non transibit, et regnum eius non corrump e piternum, et sunt ambo in conspectu prophetantis visibili. specie. Non ergo inconvenienter cre
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sp̃us sc̃s̃: unꝰ et solus d̾s ꝑ sanã fidẽ
intelligit᷑. Uisiones aũt ille ꝑ crea¬
turã comnuitabilẽ deo incõmutabi¬
li subditã fcẽ st̃. ñ ꝓprie siciti est. s
significatiue. sicut ꝑ rerx causis et
temꝑib oportuit ostendentes dñi:¬
ꝙͣꝙͣ nescio ꝙ̃admodũ isti intelligãt.
ꝙ danieli apparuit antiquus dieꝵꝑ.
nũ: ab illo scilic. qͥ ei dicit ĩ psalmi ͤ¬

Expanded text:
 et solus Deus est, per sanam fidem intelligitur. Visiones autem illae per creaturam commutabilem Deo incommutabili subditam factae sunt, non proprie sicuti est, sed significative sicut pro rerum causis et temporibus oportuit, ostendentes Dquam nescio, quemadmodum isti intelligant, quod Danieli apparuit Antiquus dierum, num, sed ab illo scilicet qui ei dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã prem rorꝑali spetie siue sumilitudie
mortalib sensib significationẽ sui
dare potuisse credendũ est. Que cũ ita
sint: ne ĩmod̾atius ꝓgrediat᷑ scli hu¬
ius uoluminis longitudo ea q̃ restãt
in ⁊ seq̃ntib uideamus. Explicit lib̾

Expanded text:
etiam Patrem corporali specie sive similitudine mortalibus sensibus significationem sui dare potuisse credendum est. Quae cum ita sint, ne immoderatius progrediatur secundi hujus voluminis longitudo, ea quae restant, in consequentibus videamus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ rei adipiscende spem qͥsq ñ gerit aut
tepide amat. aut õino ñ amat: quãuis
qͣm pulchra sit uideat: quo circa qr õiũ
linguaꝵ scientie fere ab õĩb desperatur:
sue gentis qͥsq maxime studet utt no¬
uerit: Qd̃ si et illi ad ꝑfectũ ꝑcipiende
se ñ sufficere sentit: nemo tam̃ tam de¬
sidiosus est huiꝰ notitie qui ñ cum au¬
dierit incognitũ u̾bum uelit nosse qͥd
illud sit: Et si potest. querat ac discat:
Qd̃ cum querit: ittiq in studio discen¬
di est. et uidet᷑ amare rem incognitam:
ꝙ ñ ita est. Species nãq illa tangit a¬
nimũ qm nouit et cogitat. in qua e¬
lucet decus ⁊sociandoꝵ aĩoꝵ in uocib
notis audiendis atq reddendis: ea que
accendit studio querentem quidem ꝙ
ignorat: s notam formã quo id perti¬
neat intuentẽ et amantem. Terciu

Expanded text:
cujus rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut cujus rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Quocirca, quia omnium linguarum scientia fere ab omnibus desperatur, suae gentis quisque maxime studet, ut noverit. Quod si et illi ad perfectum percipiendae se non sufficere sentit, nemo tamen tam desidiosus est hujus notitiae, qui non, cum audierit incognitum verbum, velit nosse quid illud sit, et si potest, quaerat ac discat.  et querit: utique in studio discendi est: videturque amare rem incognitam, quod non ita est. Species namque ista tangit animum quam novit et cogitat, in qua elucet decus consociandorum animorum in vocibus notis audiendis atque reddendis; eaque accendit studio querentem quidem quod ignorat; sed notam formam, quo id pertineat, intuentem et amantem. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ãt. Hanc gͦ speciem decoram et ittilem
cernit anima. et nouit et amat: Eãq
in se ꝑfici studet qntum potest. qͥsqͥs uo¬
cum significantiam ꝙͣcumq ignorat
inquirit: Aliud est enĩ ꝙ eam inu̾ita¬
tis luce conspicit: aliud ꝙ in sua facul¬
tate concupiscit. Conspicit namq in
luce u̾ttatis. qmͣ magnũ et qm bonũ
sit õs oĩum gentiũ linguas intellig̾e
ac loqui. nullãq ut alienigena audi¬
re et a nullo ita audiri: cuius notitie
decus cogitatõe iam cernitur: amat᷑¬
q res nota que ita conspicit᷑: atq in¬
flãmat studia discentium. ut circa eq̃
mouẽãt᷑ ei que inhient in oĩ opera qm
ĩpendunt conseq̃nde tali facultati: ut et¬
iam usu amplectant᷑. quod ratione pre¬
noscunt: atq ita qͥsq cui facultati spe
ꝓpinquat. ei feruentius amore mardes¬
cit: ris doctrinis quippe studetur uehem̃¬
tius. que capi posse non desperant᷑. Nam

Expanded text:
ant. Hanc ergo speciem decoram et utilem ant. Hanc ergo speciem decoram et utilem cernit anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum potest, quisquis vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est enim quod eam in veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultate concupiscit. Conspicit namque in luce veritatis quam magnum et quam bonum sit omnes omnium gentium linguas intelligere ac loqui, nullamque ut alienigena audire, et a nullo ita audiri. Cujus notitiae decus cogitatione jam cernitur, amaturque res nota; quae ita conspicitur, atque inflammat studia discentium, ut circa eam moveantur, eique inhient in omni opera quam impendunt consequendae tali facultati, ut etiam usu amplectantur quod ratione praenoscunt: atque ita quisque, cui facultati spe propinquat, ei ferventius amore inardescit. Eis doctrinis quippe studetur vehementius, quae capi posse non desperantur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ s et signũ eẽ iam nonit. ꝑfecte id
nosse uult: neq ullũ ꝑfcẽ signum no¬
scit᷑ nͥ cuiꝰ rei signũ sit cognoscatur: Hoc
gͦ quia ardenti cura querit ut nouerit
studioq accensus insistit. nõ potest di¬
ci eẽ sine amore: Qͥd gͥ amat: Certe enĩ
amari aliqͥd nͥ notum ñ potest: neq eĩ
ille istas tres syllabas amat qͣs iam no¬
tas h̃t. Qd̃ sihoc in eis amat qr scit eas
significare aliqͥd: ñ inde nunc agitur.
Non eĩ hoc nossequerit: s in eo ꝙ scire
studet qͥd amet inqͥrimus. Qd̃ ꝓfecto
ñdũ nouit: et ꝓpt̾ea miramur our a¬
met: qm̃ firmissime nouimꝰ amari
atq intuetur in rationib rerũ. que sit
pulchritudo doctrine qua continet
notitie signoꝵ õium: et que sit utili¬
tas in ea peritia qua int̾ se humana so
cietas sensa cõmunicat.: ne sibi hoĩm
coetus det̾iores sint quauis solitudine.
sicogitationes suas colloq̾ndo ñ misce¬

Expanded text:
vocem, sed et signum esse jam novit, perfecte id vocem, sed et signum esse jam novit, perfecte id nosse vult. Neque ullum perfecte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo qui ardenti cura quaerit ut noverit, studioque accensus insistit, num potest dici esse sine amore? Quid igitur amat? Certe enim amari aliquid nisi notum non potest. Neque enim ille istas tres syllabas amat, quas jam notas habet. Quod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inquirimus, quod profecto nondum novit: et propterea miramur cur amet, quoniam firmissime novimus amaratque intuetur in rationibus rerum, que sit pulchritudo doctrine, qua continentur notitie signorum omnium et que sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana scietas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misce
Abbreviated transcription (Latin):
Ta etiam signũ siqͥs audiat incogni¬
tum. uel uti u̾bi aliciuꝰ sonũ quoquid
significet᷑ ignorat: cupit scire qͥdña
sit. idest sonus ille cui rei cum memo¬
rande institutus sit: uel uti audiat
cũ dr̃ temetum et ignorans qͥd sit re-¬
quirat. Iam itaq oportet ut nouerit
signũ esse. idest ñ esse in anem illã
uocem. s aliqͥd ea significari: Alioqͥn
iã notum est hoc trisyllabũ: et articu¬
latã speciem suã impressit aĩo ꝑsensum
aurium. Quid amplius in eo reqͥritur
qͦ magis innotescat. cuius õs littere oĩa¬
que soni spatia nota sunt: nͥ qr simul
innotuit signũ eẽ mouetq sciendi cu¬
piditatẽ cuius rei signũ sit:: Quo igit᷑
amplius notũ est s ñ plene notum ẽ:
eocupit animꝰ de illo nosse ꝙ reliquũ
est. Si eĩ tm̃ mͦ eẽ istam uocem nosset. eã¬
q alicuiꝰ rei signũ eẽ ñ nosse nichil iã
quereret desensibilire. qnͣtum poterat
sentiendo ꝑcepta. Quia u̾o ñ solum eẽ

Expanded text:
ta etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae institutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse, id est, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia vero non solum esse
Abbreviated transcription (Latin):
et t̾ram. ⁊̃ om̃e uiride agri añ
qͣm eẽt suꝑ t̾ram. et omne fe¬
num agri añquam ecorireturr.
actestari etiam qd̃ alibi scͥptum
est. qui uiuit ineẽnum crenuit
om̃ia simul ñ est dubũ hoc qd̃
homo de limo t̾re factꝰ est eiq
formata uxor ex lat̃e. iam nõ
ad conlitõnem qua simul ꝯmĩa
fc̃a sunt ꝑtin̾e quib ꝑfectis
requieuit d̾s. sed ad eoꝵ oꝑatõ¬
neni que fecit iam ꝑ uolumi¬
na secłoꝵ. qua usq nũc oꝑatur.
Huc acceflit qd̃ ipsa
etiam ũba quib narratur qũo
d̾s ꝑadisum płantau̾it. in eoq
hominẽ quẽ fec̃at collocauit.
ad eum q adouxit aĩalia quib
nomina impon̾et. in quib cum
adiutorium simile illi ñ fuisset
inuentũ. tũc ei mulierẽ costa
eiꝰ detracta formau̾it satis nos
ammonẽt hec ñ ad illam opa¬
tõem dei ꝑtin̾e unde requieuit
in septimo. s ad istam potius
qua ꝑ tempoꝵ cursus usq nuno
oꝑatur. cum enĩ ꝑadysus plan¬

Expanded text:
et terram et omne uet terram et omne uequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exortum adtestari etiam, quod alibi scriptum est: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul: non est dubium hoc, quod homo de limo terrae fictus est eique formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia facta sint, pertinere, quibus perfectis requieuit deus, sed ad eam operationem, quae fit iam per uolumina saeculorum, qua usque nunc operatur. Huc accedit, quod ipsa etiam uerba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem feceratad eumque adduxerit animalia, quibus nomina imponeret, in quibus cum adjutorium simile illi non fuisset inventum, tunc ei mulierem costa ejus detracta formaverit, satis nos admonent haec non ad illam operationem Dei pertinere, unde requievit in die septimo, sed ad istam potius qua per temporum cursus usque nunc operatur. Cum enim paradisus plan
Abbreviated transcription (Latin):
aucliuimꝰ. uł cum aĩantib uł
cum mulieri nom̃ ĩposuit. uel
cum secutus etiam dixit. p̃p̃ hoo
uelinquet hõ prẽm suũ ⁊ matrẽ
runt in darne una. quib l sillu¬
lis ista sonuerunt nec clue q̃cũ¬
q in hiis ũbis sillabe simul so¬
nare potuerũt qͣntominꝰ hec oĩa
cum hiis q̃ simul creata sunt
simul fieriꝰ ac ꝑ hoc aut ⁊ illa
om̃ia ñ simul ab ip̃o sũmo exor
tia primũ contlitꝰ uł circuitu
lucis nescio quo uł emissione
et contͣctione mane aut uesꝑam
faciebat aut si ꝯsid̃atis omnib
que suꝑiorib sermonib ꝑtͣccata
sunt ꝓbabilis rõ ꝑsuasit illum
diem sp̃ualem sublimit̃ ac pͥmitꝰ
conditam lucẽ qͣndam sapien¬
tem uocatũ ẽẽ cliem cuiꝰ p̃sentia
ꝑ orclinatam cognitõem ꝯditõ¬
neni ueꝵ. in nũo senario p̃bere¬
tur. atq huit sententie seͥptu¬
re ũba congruere q̃ ait postea.
cum fc̃us est clies fecit ds̃ celũ

Expanded text:
audimus, uel cum animantibus uel audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus etiam dixit: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem duo in carne una. quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his uerbis syllabae simul sonare potuerunt, quanto minus haec omnia cum his, quae simul creata sunt, simul fieri! ac per hoc aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordtia primum conditus uel circuitu lucis nescio quomodo uel emissione et contractione mane ac uesperam faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractata sunt, probabilis ratio persuasit illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditum lucem quandam sapientem uocatum esse diem, cuius praesentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in numero senario praeberetur, atque huic sententiae scripturae uerba congruere, quod ait postea: cum factus dies est, fecit deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem pisciũ maris ⁊ uolati¬
lium celi ⁊ om̃im pecorũ ⁊ omĩs
t̃re. ⁊ om̃im reptiliũ reptantium
suꝑ t̾ram. Iam ergo de limo for¬
matus erat. ⁊ illi iam soporato.
mulier ex lat̾e iam fcã erat. sed
hoc ꝯmemoratũ nõ erat qd̃ nunc
recapitulando ꝯmemoratũ est.
Neq enim sexto die factus est.
masculꝰ ⁊ aocessu tpr̃is. postea fcã
feminai. s fecit eum inquit mas¬
cłm ⁊ feminã fecit eos et bñdix̃
eos Quomͦ ergo iam ho¬
mine in ꝑadẏso constituto muli¬
er ei fc̃as esti an ⁊ hoc p̾termissũ
scͥptura recobit: nam ⁊ sexto illo
die etiam paradysus plantatꝰ est.
et hõ ibi collocatus est. et sopora¬
tus est ut eua formaretur. ⁊̃ ea
formata euigilauit eiq nom̃ im¬
posuit. s hec nisi ꝑ temporales
moras fieri ñ possent. non itaq
ita fc̃a sunt. sicut creata sunt
omĩa simul. Quantũlib enim
ũba c̾te hominis nouimꝰ nisi ꝑ
temporales morulas emitti uõ¬
ce ñ posse. Cum gͦ u̾ba hoĩs

Expanded text:
m piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium reptilium repentium super terram. iam ergo de limo formatus erat et illi iam soporato mulier ex latere facta erat. sed hoc commemoratum non erat, quod nunc recapitulando commemoratum est. neque enim sexto die factus est masculus et accessu temporis postea facta femina; sed fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos et benedixit eos. quomodo ergo iam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura recoluit? nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim uerba certe hominis nouimus nisi per temporales morulas emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis
Abbreviated transcription (Latin):
titisse atq in has emicuisse for¬
mas q celitus fulgent. s illo se¬
nario ꝑfectionis num̾o creata
simul omĩa cum fẽus est dies.
utrũ ergo sic ⁊ homo iam ista spe
qui in sua natura uiuit ⁊ agit
sie bonũ siue malum an et ip̃e
in occulto sicut fenum agri ante¬
qͣm exortum est ut hoc ei posset
accessu temporis exoriri qd̃ de
pulũe fcñs est: accipiamꝰ ergo
eum sexto ip̃o die in hac ꝑspiena
nisibłiq forma de limo fc̃m. sed
tñc nõ ꝯmemoratum qd̃ nc̃ ueca¬
pitulando insinuatur et uidea¬
mus utrum nob̾cum scͥptura
concordet. sic c̾te scͥptum est. cum
adhuc eliei sexti oꝑa narrarent᷑
et elrcit ds. facianus hoĩem ad
ymaginẽ ⁊ similitudĩem nẽam¬

Expanded text:
titisse atque in has enituisse fortitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri, antequam exortum est. ut hoc ei post esset accessu temporis exoriri, quod de puluere factus est? Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua uisibilique forma de limo fictum, sed tunc non commemoratum, quod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, utrum nobiscum ipsa scriptura concordet. sic certe scriptum est, cum adhuc diei sexti opera narrarentur: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
Q finxit d̾s̃ hoĩem
puluem de t̾ra. et
insufflanit in fa¬
ciem eius flatũ ui¬
te et factus est hõ
in aĩam niuentẽ.
hic primo uidendũ est utrũ ista
recapitulatõ fit uͭ nc̃ dicatur qũo
fcũs sit hõ quem sexto illo die sc̃m
iegimus̃. an ũo tũc quid̃. cum fecit
nat᷑e alit̾ fcũs. sic̾ illa que simul
creauit cum fcũs est clies accessu
temporis eciã isto modo fieret quo
in hac ꝑspicua forma uitam ge¬
rit uł male uł bene. sicut fenum
qd̾ fc̃m est añqͣm exoriretur suꝑ
t̾ram accedente iam tpr̃e et fontis
illius irrigatõne ecortum est. ut
recapitulatõem id conẽmur accipe
fortassis quippe ita homo fcũs sit
tiusse ac deinde in hanc faciem q̃
mundꝰ extructus est accessu tpr̃is
tanqͣm exorta claruisse. s ab exor¬
dio scłi cum feñs est dies ꝯditum
mundum in ouiꝰ elem̃tis simul
sunt conclita que post accessũ
elem̃tis mũdi pͥmitꝰ fc̃a atq recõ¬
dita accessu postea temporis ex¬

Expanded text:
 finxit deus hominem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit tuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu telementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis ex
Abbreviated transcription (Latin):
lut nũtitio utitur ad formantlum ĩ
seip̃a qd̾ excrinseons nuntiatur. non
pocest itaq sieri uisio corporalis uͥ
pore ut id qd̃ ꝑ corpus iusdebatur in¬
ueniatur in sp̃u at uero sp̃ualis ni¬
sio etiam sine corporaili ficri potest.
cum absentiũ corpoꝵ similitudines
in sp̃u apparent et fingnntur mul¬
te pro arbitrio us p̃ter arbitrium
demonstrantur. it̾um semꝑ sp̃ualis
uisio incliget intellcũali ut diiudi¬
cetur intelleũalis aũt ista sp̃uali in¬
feriore ñ incliget. ac ꝑ hoc sp̃uali cor¬
poralis intellẽuali aũt utraq sub¬
iecta est. Cum gͦ legimus
sp̃ualis omĩa iutlicat ip̃e a nemine
orabo sp̃u orabo et m̃te. s ex illa no¬
tione debemꝰ accrꝑe qua dc̃m est re¬
nouamini aũt sp̃u m̃tis ur̃e iam
enĩ supͣ docuimꝰ alio modo ⁊ ip̃am

Expanded text:
lut nuntio utitur ad formandum in lut nuntio utitur ad formandum in se ipsa, quod extrinsecus nuntiatur. non potest itaque fieri uisio corporalis, nipore, ut id, quod per corpus uidebatur, inueniatur in spiritu. at uero spiritalis uisio etiam sine corporali fieri pcum absentium corporum similitudines in spiritu apparent, et finguntur multae pro arbitrio, vel praeter arbitrium demonstrantur. Item spiritualis visio indiget intellectuali ut dijudicetur, intellectualis autem ista spirituali inferiore non indiget; ac per hoc spirituali corporalis, intellectuali autem utraque subiecta est. cum ergo legimus: spiritalis omnia diiudicat, ipse autem a nemine orabo spiritu, orabo et mente, sed ei ilia notione debemus accipere, qua dictum est: reno namini autem spiritu mentis uestrae. iam enim supra docuimus alio modo et ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a huiꝰmodi quib ꝓpinquotur dõ
et ip̃e ds̃ ex quo omĩa ꝑ quẽ omnria
in quo omĩa. mͣquã itaq
in eadem anima fiant uisiones si¬
ueque sentiuntur ꝑ corpus siut
hoc corporeum celũ t̾ra et quecũq
in eis nota ẽẽ possunt quẽadmodũ
possunt siue que sp̃u uidentur si¬
milia corpoꝵ de quib multa iam
diximꝰ sine cum m̃te intelligunt᷑
que nec corpora sunt nec similitudi¬
nes corpoꝵ hñt utiq orclinem siuĩ
et est aliud alio p̃ceslentius p̃stan¬
tior est enĩ uisio sp̃ualis qͣm corpora¬
lis et rusus p̾stantior intellẽtallis
qͣm sp̃ualis corporalis eni sine sp̃u¬
ali ẽẽ nõ potest. qñ quidem mem̃to
eodem quo corpꝰ sensu corporis tangi¬
tur fit etiam in animo tale aliquid
ñ qd̵ hoc sit s qd̾ simile sit qd̾ si nõ
fiet neo sensus ille eẽt. quo ea que
extrinsecus adiacent sentiuntur n
enĩ corpus sentit s aĩa ꝑ corpꝰ quo ue¬

Expanded text:
cetera huius modi, quibus propinquatur deo, cetera huius modi, quibus propinquatur deo, et ipse deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. Quamquam itaque in eadem anima fiant uisiones, siue quae sentiuntur per corpus, sicut hoc corporeum caelum et terra et quaecumque in eis nota esse possunt, quemadmodum possunt, siue quae spiritu uidentur similia corporum, de quibus multa iam diximus, sine cum mente intelleguntur, quae nec corpora sunt nec similitudines corporum, habent utique ordinem suum et est aliud alio praecellentius. praestantior est enim uisio spiritalis quam corporalis et rursus praestantior intellectualis quam spiritalis. corporalis enim sine spiritali esse non potest, quandoquidem momento eodem, quo corpus sensu corporis tangitur, fit etiam in animo tale aliquid, non quod hoc sit, sed quod simile sit: quod si non fieret, nec sensus ille esset, quo ea, quae extrinsecus adiacent, sentiuntur. neque enim corpus sentit, sed anima per corpus, quo ue
Abbreviated transcription (Latin):
ma in huiꝰ modi uidendas similitu¬
dines corpoꝵ miscens eis uisa corpo¬
rolia cum simul etiã corporis sensib
utitur. Siue ita sp̃u assum̃te alie¬
natur ab omni corporis sensu et
au̾̃titur ut solis similitudinibus
corpoꝵ sp̃uadi uisione teneatur ubi
nescio utrũ possint aliqua nich̾ signi¬
ficantia uidi. Hec gͥ natu¬
ra sp̃ualis in qua ñ corpora s corpo¬
rum similitudines exprimũtur in¬
ferioris geñis uisiones ht̃. qͣm illud
m̃tis atq intelligentie lum̃ quo et
ista inferiora cliuiclicant᷑ et eci cer¬
nuntur que neq sunt corpꝰ neq il¬
las gerunt formas similes corpoꝵr
uelut ip̃a mens ⁊ omĩs anime af-¬
fectõ bona cui contraria sunt eius
uicia que recte culpantur atq dãp¬
nantur in hominib quo enĩ alio
modo ip̃e intellectus nisi intelligen¬
do conspicitur t̃ta et caritas. gandiũ
pax. longanimitas. benignitas. boni¬
tas fides mansuetudo ꝯtinentia. et

Expanded text:
ma in huius modi uidendas similituma in huius modi uidendas similitudines corporum, miscens eis uisa corporalia, cum simul etiam corporis sensibus utitur; siue ita spiritu adsumente alienatur ab omni corporis sensu et auertitur, ut solis similitudinibus corporum spiritali uisione teneatur, ubi nescio utrum possint aliqua nihil significantia uideri. Haec igitur natura spiritalis, in qua non corpora, sed corporum similitudines exprimuntur, inferioris generis uisiones habet quam illud mentis atque intellegentiae lumen, quo et ista inferiora diiudicantur et ea cernuntur, quae neque sunt corpora nec ullas gerunt formas similes corporum, uelut ipsa mens et omnis animae adfectio bona, cui contraria sunt eius uitia, quae recte culpantur atque damnantur in hominibus. quo enim alio modo ipse intellectus nisi intellegendo conspicitur? ita et caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia et
Abbreviated transcription (Latin):
loquimur uł cum̃ facimus omnes
corporales motus ut exeri possunt¬
que p̾ueniuntur similitudinib
breuissima sillaba in ordine suo
nisi ꝓspecta sonurisset. Sũ cum
a doemientib sompnia uidentur
uł nicħ uel aliquid significantia
Siue cum ualitudine corporali tͣ¬
batis intrinsecus itinib sentiendi
ẏmagines corpoꝵ sp̃c uis coeporib
ita miscet ut int̾nosoi uel uix post̾
uł om̃ino ñ possunt aut signisicẽt
alzquid. aut sine ulla significatõne
oboriantur. Siue proesus ingra¬
uescente aliquo morbo uel dolore cor¬
poris et int̾oludenti intus uias qͥ¬
b anime ut ꝑ carnem sentirent es¬
erebatur. ac uitebatur intentõ alitꝰ¬
cutꝰ qͣmi sompno absentato sp̃u corpo¬
ralium rerum existunt aut mon¬
strantur ymagines uł significan¬
tes aliquid. uiꝰ sine ulla signisicatõ¬
ne apparentes. Siue mlła ex corpo¬
re causa existente s assum̃te atq
uapientẽ aliquo sp̃u coliitur ani¬

Expanded text:
loquimur uel cum facimus, omnes loquimur uel cum facimus, omnes corporales motus, ut exeri possint, praeueniuntur similitudinibusbreuissima syllaba in ordine suo nisi prospecta sonuisset; sine cum a dormientibus somnia uidentur uel nihil uel aliquid significantia; siue cum ualetudine corporali turbatis intrinsecus itineribus sentiendi imagines corporum spiritus ueris corporibus ita miscet, ut internosci uel uix possint uel omnino non possint et aut significent aliquid aut sine ulla significatione oboriantur; siue prorsus ingrauescente aliquo morbo uel dolore corporis et intercludente intus uias, quibus animae, ut per carnem sentiret, exerebatur ac nitebatur intentio, altius quam somno absentato spiritu corporalium rerum existunt aut monstrantur imagines uel significantes aliquid uel sine ulla significatione adparentes; siue nulla ex corpore causa existente, sed adsumente atque rapiente aliquo spiritu tollitur ani
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũt nũc insinuare satis ar¬
bitror certum est ẽẽ sp̃ualem qͣndam
naturã in nobis ubi corporaliũ reꝵ
formantur siłitudĩes siue cum ali¬
qd̃ corpus sensu corporis tangimus
et continuo formatur eius simili¬
tudo in sp̃u. memoriaq reconelitur.
siue cum absentia corpora iam
nota cogitamus ut ex eis formetur
quidam sp̃ualis ałpectus q̃ iam e¬
rant in spiritu. ⁊ anteqͣm ea eogita¬
remus. Siue cum eoꝵ corpoꝵ q̃ non
nouimus s tm̃ ẽẽ nõ dubitamus
silĩtudĩes ñ tta ut sunt illa. s ut co¬
cuxrit intuemur. sine cum alia que
uel ñ sunt uel ẽẽ nesciuntur ꝓ arbi¬
trio uł opinatõne cogitamꝰ. Dine uñ
cũq neq id a gentib neq uolenti¬
b nobis uarie forme corporalium
similituclinũ ũsantur in animo.
dũ cum aliqͥd cerporalit̃ acturi ea
ip̃a disponimus que in illa accõne
futura sunt ⁊̃ omĩa cogitatõne añ¬
cedimus Sũ iam in ip̃o actu us cñ

Expanded text:
Quod autem nunc insinuare satis arQuod autem nunc insinuare satis arbitror, certum est esse spiritalem quandam naturam in nobis, ubi corporalium rerum formantur similitudines, siue cum aliquod corpus sensu corporis tangimus, et continuo formatur eius similitudo in spiritu memoriaque reconditur; siue cum absentia corpora iam nota cogitamus, ut ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in spiritu et antequam ea cogitaremus; sine cum eorum corporum, quae non nouimus, sed tamen esse non dubitamus, similitudines non ita ut sunt illa, sed ut ocurrit, intuemur; siue cum alia, quae uel non sunt uel esse nesciuntur, pro arbitrio uel opinatione cogitamus; siue unde unde neque id agentibus neque uolentibus nobis uariae formae corporalium similitudinum uersantur in animo; siue cum aliquid corporaliter acturi ea ipsa disponimus, quae in illa actione futura sunt, et omnia cogitatione antecedimus; siue iam in ipso actu, uel cum
Abbreviated transcription (Latin):
cernantur ut sic hoĩb angłi osten¬
dant cogitatões suas et corporaliũ
rerum siłitudĩes quas in suo sp̃u fu¬
turoꝵ cognitõne p̾formant. quẽad¬
modũ et ip̃i nr̃as cogitatõnes non
utiq oculus qr nõ corpore s sp̃u ui¬
dent. ũm hoo int̾sit qd̾ illi nr̃as eciã
si nolumus noũnt. nos aũt ip̃orũ
nisi ostendant nosse ñ possumus qr
sic eas ut opinor hñt in potestate
occultare spͥiritualib modis ꝙ̃ad¬
moclum nos quibedam int̾iectis ob¬
staculis nr̃a corpora ne alioꝵ oculis
uideantur absconclunus et quid fi¬
at in sp̃u nr̃o ut aliqũ cernantur
tm̃ modo significantes ymagines
et utrũ aliquid significet ignoretur
s quid significet nesciatur. aliqñ
uero tanqͣm pleniore de monstratio¬
ne anima hũana et sp̃u ip̃as et m̃te
quid significent uideat ⁊ scire diffi¬
cillimũ est. et si iam sciamus disser̃e
atq explicare oꝑiosissimũ.

Expanded text:
cernantur, ut sic hominibus angeli ostencernantur, ut sic hominibus angeli ostendant cogitationes suas et corporalium rerum similitudines, quas in suo spiritu futurorum cognitione praeformant, quemadmodum et ipsi nostras cogitationes non utique oculis, quia non corpore, sed spiritu uident, uerum hoc intersit, quod illi nostras, etiam si nolimus, nouerunt, nos autem ipsorum, nisi ostendantur, nosse non possumus — quia sic eas, ut opinor, habent in potestate occultare spiritalibus modis, quemadmodum nos quibusdam interiectis obstaculis nostra corpora, ne aliorum oculis uideantur, abscondimus — et quid fiat in spiritu nostro, ut aliquando cernantur tantummodo significantes imagines sed, utrum aliquid significent, ignoretur,sed quid significent nesciatur, aliquando uero tamquam pleniore demonstratione anima humana et spiritu ipsas et mente quid significent uideat: et scire difficillimum est et, si iam sciamus, disserere atque explicare operosissimum.
Abbreviated transcription (Latin):
arreptus s mutatõne ludicra arrep¬
ticios emulatus scientib circunstã¬
tib. ⁊ spectantib moris enĩ erat ut
ante prandium ꝑactis sacrificiis
agitatis phanaticis. si qui adolescen¬
tes post prancliũ uellent eo modo
lude. nullus ꝓhiberetur ille ergo
int̃ saltanclum fc̃o sibi silentio ⁊o¬
cabundus et ridente multitudine
circũ spectus ea nocte que impende¬
bat in ea silua que uxta ercit ho¬
minẽ a leone int̾emptumiri ad emiꝰ
cadauer spectantlum illucescente
die ꝯfluxusam turbam et illiꝰ sol¬
lempnitatis locum desecturam p̃¬
dixit et fc̃m est. Cum satis qui
motib claruisset. hoc eum luden¬
do et iocando nusquam ꝑturbata
uel alienata nĩte dixisse. ip̃o etiam
tanto amplius mirante qd̃ accidit
qͣnto magis nosset quo id aĩo arq
ore ꝓtulerit. Quonam mͦ
hec uisa in sp̃m hominis ueniant
utrũ ibi primitus form̃tur an for¬
mata ingerantur. ⁊ qͣdam ꝯiũctõe

Expanded text:
adreptus, sed imitatione ludicra adrepadreptus, sed imitatione ludicra adrepticios aemulatus scientibus circumstantibus et spectantibus. moris enim erat, ut ante prandium peractis sacrificiis agitatisque fanaticis, si qui adulescentes post prandium uellent eo more ludere, nullus prohiberetur. ille ergo inter saltandum facto sibi silentio iocabundus et ridente multitudine circumseptus ea nocte, quae inpendebat, in ea silua, quae iuxta erat, hominem a leone interemtum iri, ad cuius cadauer spectandum inlucescente die confluxuram turbam et illius sollemnitatis locum deserturam praedixit. et factum est, cum satis cunctis, qui motibus claruisset hoc eum ludendo et iocando nusquam perturbata uel alienata mente dixisse ipso etiam tanto amplius mirante, quod accidit, quanto magis nosset, quo id animo atque ore protulerit. Quonam modo haec uisa in spiritum hominis ueniant, utrum ibi primitus formentur an formata ingerantur et quadam coniunctione