comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illa sententia apłica. sufferentes inuicẽ in dilectione: studentes seruart unttatem
sp̃s. in uinculo pacis. Donoiteq spĩtali hocc̃ septenario. facta ẽ eccła puteus sacietatis.
qͥa factus c̃ in ea fons aquȩ uiuȩ salientis inuitã aternã: Iuẽ qui habuerit. ñ siciet lx
aeternum. Iã uesd qͥ fuerit maritus eiꝰ ÷ ꝗd aliud quã di abolũ. nom inis ciꝰ interp̃tatio
significait : Huius ernt pessimo coniugio delegati. om̃s quos grã di liberat: Ut
ecła dĩ sine macula & ruga saluatori ꝓprio copuletur. Uriasnãq interp̃¬
tatur lux meadĩ : atheus aut̃ abscisus c̃. siue qr inueritate ñsterit. s aluce
suc suꝑna quã ded õ habebat. suꝑbiȩ mesgto abscisus est : siuie qͥ & cadendo ueris¬
uirib ꝑ ditis. transfigurat se inangelũ lucis : Aud ens dõ dicere: Lux mea di est: Ergo

Expanded text:
illa sententia: sufferentes inuicem, in dilectione studentes seruare unitatem illa sententia: sufferentes inuicem, in dilectione studentes seruare unitatem spiritus, in uinculo pacis. dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in uitam aeternam, quem qui habuerit, non sitiet in aeternum. iam uero qui fuerit maritus eius, quid aliud quam diabolum nominis huius interpretatione significat? huius erant pessimo coniugio deligati omnes, quos gratia dei liberat, ut ecclesia sine macula et ruga saluatori proprio copuletur. Uria namque interpretatur "lux mea dei." Chetteus autem "abscisus," siue quod in ueritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de deo habebatviribus perditis, transfigurat se in angelum lucis, audens adhuc dicere: lux mea Dei est. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Uiditq mulierem selauantẽ ex ad uerso suꝑsolariũ suũ: Erat aut̃ mulier pulchra
ualde Misitq rex. & reqͥsiuit quae e&̃ mulier Nuntiatumq ẽ ci : qd ipsa ẽ& bersabee
filia helã. uxor urix̧ hȩt̾ei: Misisq nuntiis. tulit ec̃: Iuatõ in gressa ecẽ adillũ : dormiuit cõca:
Statimq sc̃ificata ẽ abimmunditia sua: & reuersa ẽ domũ suã concepto foctu dͫ cetes uꝰ¬
Nunc & peccatũ dđ quid in ꝓphetia signauerit: quanto possũ breuitate p̃stringam:
Nomina quippe ipsa interp̃tatã satis ostendunt: ꝗd etiã hoc factõ p̃figurauerit: dauid ut
diximus interp̃tatur manv fortis siue desiderabilis: Bersabet interptatur puttus sacie¬
tatis. siue puteus septim&. Quã libet aut̃ hanc nominis ei interptatione ind qđ dcei
re inten dimꝰ assumamꝰ : satis congruit : Iã in cantica canticoꝵ sponsa qua illius etcla est:
uocat᷑ puteus aquȩ uiuȩ ⁊ & huic puteo septenarii numeri nom̃. insp̃ssci significatione

Expanded text:
tem ex adverso, super solarium suum. Erat autem mulier pulchra valde. Misit ergo rex, et requisivit quae esset mulier? Nuntiatumque est ei quod ipsa esset Bersabee, filia Eliam, uxor Uriae Ethaei. Missisque David nuntiis, tulit eam. Quae cum ingressa esset ad illum, dormivit cum ea. Statimque sanctificata est ab immunditia sua: et reversa est domum suam, concepto fetu, » etc. Nunc et peccatum David, quid in prophetia signaverit, quanta possum brevitate perstringam. Nomina quippe ipsa interpretata, satis ostendunt, quod etiam hoc factum praefiguraverit. David, ut diximus, interpretatur manufortis sive desiderabilis. Bersabee interpretatur puteus satietatis, sive puteus septimus. Quamlibet autem harum nominis ejus interpretatiosatis congruit. Nam in Cantico canticorum sponsa, quae illi Ecclesia est, vocatur puteus aquae vivae; et huic puteo septenarii numeri nomen in Spiritus sancti signif
Abbreviated transcription (Latin):
tor apparens. dũ desꝑ spĩtaliter loqͥ legẽ innotuit : ꝑhoc qd uxta litterã tenebatur.
hanciudaico populo extraneã demonstrauit: sibiq coniunxit : qr se ꝑillã p̃dicari
declarauit: Uriã tamen addomũ ire dđ oomonet. pedes lauare : qa in carnatus dñs ue¬
niens. iudaico populo p̃cipit utad conscientiã redeat. & sordes operũ fletib tergat.
utspitaliter mandata legis intellegat: Et post tantã duritiã pceptoꝵ. fonit̃ baptis matis
inueniens. ad a quã postla borem recurrat: Sed urias qͥa arcã dnĩ eẽ suppellib memi¬
nit. respondit qđ domũ suc̃ in gredi ñ possit: Acsi uidaicus popłs dicat : Ego mandata
dĩ insacrificiis carnalib uideo : ⁊ redire ad conscientiã ꝑ spĩtalẽ intellẽgentiã non
reqͥro: Ouasienĩ artã eẽ suppellibus dicit: qui p̃cepta dĩ non nisi adhibendo minis¬

Expanded text:
noster apparens dum spiritaliter loqui legem innotuit, per hoc quod juxta litteram tenebatur, noster apparens dum spiritaliter loqui legem innotuit, per hoc quod juxta litteram tenebatur, hanc a Judaico populo extraneam monstravit, sibique conjunxit, quia semper illam praedicando declaravit. Uriam tamen ad domum David ire admonet, pedes lavare, quia incarnatus Dominus veniens Judaico populo praecipit ut ad conscientiam redeat, et sordes operum fletibus tergat, ut spiritaliter mandata legis intelligat, ut post tantam duritiam praeceptorum fontem baptismatis inveniens, ad aquam post laborem decurrat. Sed Urias, qui arcam Domini esse sub pellibus meminit, respondit quod domum suam intrare non possit. Ac si Judaicus populus dicat: Ego mandata Dei in sacrificiis carnalibus video, et redire ad conscientiam per spiritalem intelligentiam non requiro; quasi enim arcam sub pellibus dicit esse, quia praeceptis Dei non nisi adhibendum minis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptatori subi cit : si cut pꝰparadisi clauftra. p̾tertii cȩli secrita nereuelationũ magnitusi¬
dispensationis ordine: un de seuire ꝑ mittitur iniqͥtas diaboli in de pie ꝑficitur benigni
luntatis suȩ. Potest aut̃ & aliter scđm misticossensus. hac eadẽ res accipi: siquis etim
puro intellectu rimari uoluerit : Quius aut̃ đđ insolario deambulans ty pũtenet: nisi
eiꝰ de qͦ scriptum ẽ. Insole posuit tabn aculũ suũ : & ꝗd est. bersabeȩ ad se ꝑduceret᷑ nisilezẽ
litterȩ carnali populo coniunctã. spitali sibi intellectusocuare: Bersa beȩ enĩ. puteus septims
dr̃ : q nimirũ ꝑ cognitionẽ legis infusione spitalis grẽ ꝑfecta nobis sapientia ministrat᷑:
aut̃ populus qͣdeaccepta legis scientia extollitur : qͣsi dedi luce gloriatur: Sed huicđđ
uxorem abstulit. sibiq coniunxit : qͥaui delicet manu fortis qđ dãiud dr̃ in carne redẽp

Expanded text:
tentatori subjicit. Sicut post paradisi claustra, post tertii coeli secreta ne revelationis magnitudidispensationis ordine, unde saevire permittitur iniquitas diaboli, inde pie perficitur benignitluntatis suae. Potest autem et aliter secundum mysticos sensus haec eadem res accipi, si qua eam puro intellectu rimare voluerit. Cujus autem David in solarium deambulans typum tenet, nisi ejus de quo scriptum est: « In sole posuit tabernaculum suum ? » Et quid est Bersabee ad se perducere, nisi legem litterae carnali populo conjunctam spiritali sibi intellectu sociare? Bersabee enim puteus septimus dicitur, quia nimirum per cognitionem legis, infusione spiritalis gratiae, perfecta nobis sapientia ministratur. autem populus, quia de accepta legis scientia extollitur, quasi de Dei luce gloriatur. Sed huic David uxorem abstulit, sibique conjunxit, quia videlicet manu fortis, quod David dicitur, in carne Redemptor
Abbreviated transcription (Latin):
id circo infirmi di uidicant. qr ignorant: Quod bene bubus calcitrantib. inclinata illa testam̃ti
archa signauit: Quã qͥa casurã credens leuites erigere uoluit: mox sententiã mortis accepit:
Quid nãq est mens iusti. nisi archa testam̃ti: Quae gestata bub calcitrantib inclinaturi qͥa
ñ nu quã etiã quibene p̃est. dũsubiectoꝵ populoꝵ confessione concutitur : adispensationis
condes censiont̃ ex sola delectatione ꝑ mouetur: sed in hoc qđ dispensatorie agitur in dinatio
iosa ftercratidinis casus putatur im pertas : Unde & ñnulli subditi contra hanc manũ rep̃hensio

Expanded text:
idcirco infirmi dijudicant, quia ignorant. Quod bene bobus calcitrantibus inclinata illa testamenti idcirco infirmi dijudicant, quia ignorant. Quod bene bobus calcitrantibus inclinata illa testamenti arca significat. Quam quia casuram credens Levites erigere voluit, mox sententiam mortis accepit. Quid namque est mens justi, nisi arca testamenti quae gestata bobus calcitrantibus inclinatur? Quia nonnunquam etiam qui bene praeest, dum subjectorum populorum confusione concutitur, ad dispensationis condescensionem ex sola dilectione permovetur. Sed in hoc quod dispensatorie agitur, inclinatio ipsa, fortitudinis casus putatur imperitis. Unde et nonnulli subditi contra hanc manum reprehensio
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma : unus ds̃ & pater omniũ: Aleĩ. hȩc munera fideles accipunt. quando unꝰpanis &
unũ corpus multisumꝰ in xpo: suȩ carnis singuli lasciuiã castigantes ac seruituti subicientes.
scĩ sp̃s igne dẽ quoquunt : Nec non ⁊ fructus operũ bonoꝵ oleo m iscđiȩ pinguissimos. cõpassio¬¬
ne ꝓximi feruere faciunt: At contra filia saul frustra cubiculũ regis ingressa. nullos concepti
seminis fructꝰ dat : q qui uerbũ dĩ auretenꝰ ꝑcipiunt: absq boni oꝑis ꝓle. diem ꝑpetuȩ
mortis expectant. Sȩpe qͥa intellegiñ ualent. de teriorib displicent uł facta ł dicta me¬
liorũ : sed eo ab eis ñ tẽmere rep̃hendendas. quo app̃hendineqͣͦquã ueracit̃ poss: sȩpe amaiorib¬
aliqd dispensatorie agit̃: quod aminorib error putatur: Sȩpe multa afortib dicunt᷑: quae

Expanded text:
baptisma, unus Dominus et pater omnium . » Aliter haec munera fideles accipiunt: quoniam unus panis et baptisma, unus Dominus et pater omnium . » Aliter haec munera fideles accipiunt: quoniam unus panis et unum corpus multi sumus in Christo, suae carnis singuli lasciviam castigantes, ac servituti subjicientes, sancti Spiritus igne decoquunt, nec non et fructus operum bonorum, oleo misericordiae pinguissimos, compassione proximi fervere faciunt. At conseminis fructus dat; quia qui verbum Dei aure tenus percipiunt, absque boni operis prole diem perpetuae mortis exspectant. Saepe quia intelligi non valent, deterioribus displicent vel facta, vel dicta meliorum. Sed eo ab eis non temere reprehendenda sunt, quo apprehendi veraciter nequaquam po dispensatorie agitur, quod a minoribus error putatur. Saepe multa a fortibus dicuntur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ad uitã p̃ ordinauerita ternã: Offest đđ holocausta ⁊ pacifica corã dño: fidẽ deuotio¬
nemq eccłȩ cõmendat patri xp̃s. qui ẽ addexterã dĩ. quietiã interpellat ꝓnobis: Qui in exem¬
plũ dđ fideles humilesq benedicens. salutaris mysterii pascit alim̃tis: partitus singulis colliridã
panis unã. illius utiq qui decȩlo descendit. ⁊dat uitã huic mundo: Etassatur&̃ bubulȩ carnis una
illius scilicet uituli saginati. qui ꝓreuertente ad patrẽ filio iuniore. actatus aigne passionis
assatus ẽ. dics: Exaruit uelut testa uistus mea: Et similã frixã oleo : carnẽ uidelicet apec¬
cati labe mundissimã s obhumanȩ salutis causã uberrimã delectationib crucis sartagine
tostã: Et merito una panis collirida. una carnis assatura dãtur : qr unus dñs. una fides. unum

Expanded text:
Dominus ad vitam praeordinaverat aeternam. Offert David holocausta et pacifica coram Domino, et fidem devotioDominus ad vitam praeordinaverat aeternam. Offert David holocausta et pacifica coram Domino, et fidem devotionemque Ecclesiae commendat Patri Christus, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis. Qui in exemplum David, fideles humilesque benedicens, salutaris mysterii pascit alimentis. « Partitus singulis collyridam panis unam, » illius utique qui de coelo descendit et dat vitam huic mundo: Et assaturam bubulae carnis unam, illius scilicet vituli saginati, qui pro revertente ad patrem filio juniore mactatus et igne passionis assatus est, dicens: « Exaruit velut testa virtus mea . » « Et similam frixam oleo, » carnem videlicet a peccati labe mundissimam, sed ob humanae salutis causam uberrimam delectationibus crucis sartagine coctam. Et merito una panis collyrida, una carnis assatura datur, quia « unus Dominus, una fides, unum
Abbreviated transcription (Latin):
martyrii sanguine coronans: et ipse qͦq sint in carnationis & passionis exẽplõ eatenus uidȩis ñ cre-¬
ditũ palã manifestans Hocenĩ significat. qd̾ et ipse accinctus erat ephot lineo : Nã linũ qđ de t̾ra
ꝓcreatũ multiplicilabore ad candorẽ uestis ꝑuenit: ueritatẽ humanȩ carnis int̃ flagella triõ¬
phantis ostendit: Uerũ cunctis exultantib ⁊ ad archȩ cȩlestis introttũ ymnos resonantibus:
sola michol filia saul archã ducentib abest: Suin etiã ẽspeculis dđ humiliatũ despicit: qr
credentib infine mundi uidȩis. erunt ñ nulli qui xp̃m tantũ ꝓfessione: s opere sequantur anti¬
christõ : Iuib: merito congruit. qđ eadẽ michol qua obfigurandã instabilitatẽ carnaliũ. aqua
coronandi :÷ sed ꝑsecutoꝵ eiꝰ quos imitauere s̃ anathemats dãnandi: Uerũ praui succeniant.
humilitatẽ xpi contẽpnant : Nihilominus archa dnĩ suũ locũ in gredit᷑ : ponitur in mediotab̾¬¬

Expanded text:
martyrii sanguine coronans, et ipse quoque suae Incarnationis et passionis exemplum eatenus Judaeis non creditum palam manifestans: hoc enim significat quod et ipse David accinctus erat Ephot lineo; nam linum quod de terra procreatum multiplici labore ad candorem vestis pervenit, veritatem humanae carnis inter flagella triumphantis ostendit. Verum cunctis exsultantibus et ad arcae coelestis introitum hymnos resonantibus, sola Michol filia Saul arcam ducentibus abest, quin etiam e speculis David humiliatum despicit, quia credentibus in mundi fine Judaeis, erunt nonnulli qui Christum professione, sed opere sequantur Antichristum; quibus merito congruit quod eadem Michol, quae ob figurandam instabilitatem carnalium, Aqua coronandi, sed persecutorum ejus, quos imitati sunt, anathemate sunt damnandi. Verum si despiciant humilitatem Ec
Abbreviated transcription (Latin):
im plens populũ suũ. & populus plenus dõsuo: Et ds̃ erit omiã in om nibus ipse in pace p̾¬
serui tiui dicens. domũ aedificabotibi: hancem̃ domõ & nos adificabimꝰ bene uiuendo
& ds̃ utbeneui ucimꝰ opitulando : qr nisi dñs x dificauerit domũ. inuamĩ laborant
&e dificantes ea: Cuiꝰ domus cũ uenerit ultima dedicatio: tẽ fiet illud qđ hic ꝑnathar

Expanded text:
implens populum suum et populus plenus Deo suo, « Et Deus erit omnia in omnibus . » Ipse in pace primplens populum suum et populus plenus Deo suo, « Et Deus erit omnia in omnibus . » Ipse in pace prserui tui dicens: Domum aedificabo tibi. Hanc enim domum et nos aedificamus bene uiuendo, et Deus ut bene uiuamus opitulando; quia nisi Dominus aedificauerit domum, in uanum laborant aedificantes eam. Cuius domus
Abbreviated transcription (Latin):
citabo sem̃ tui postte qͥerit d cuertre aro : & ꝓparabo regni iulius : quo nodo
ergo poroisterei quod se quitur. hic &e dificabit m̃domũ. Iste salomon putabitur ꝓphetatus :¬
& ñ potius pter id quod p̃cedit. cũrepleti fuerint dieftui. & dormies ⁊ pigasitnt ps sesatta¬
bo sementuũ post te. Aliuis pacificus intelleͥgitur et̃ ꝓmissus. qui ñ ante sicut iste sed post
mortẽ dd̃ pͥmuntiatus c̃ suseitandus Iua libet enĩ longo interposito tẽpore x p̃sibs ueni
ret domũ dõ non delignis & lapidib s de hominibus :÷ quale illu a dificare gai demus
Benedictio quippe dnĩ in semine đd̃ non ad aliqꝗd tepus qualis dieb salomonis apparoit.
s in aternũ speranda c̃ in qua ceftissima spẽ dr̃ fiat fiat : Iiluis cñ spei confirmatio.
Domus aut̃ dĩ eadẽ ipsa. ꝓptertem plũdi dehominib sactĩ non de lapidibus.: ⁊biha¬
bitet iaternũ popylus cũdõ & in dosuo & ds cũ populo atꝙ in populo ita ut ds̃ sit.

Expanded text:
citabo semen tuum post te, quod erit de ventre tuo, et praeparabo regnum illius. Quomodo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus, et non potius propter id quod praecedit: Cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te; alius pacificus intelligitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem David praenuntiatus est suscitandus. Quamlibet enim longo interposito tempore Christus Jesus aedificaret domum Deo non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. st, quod estis vos . Benedictio quippe Domini in semine David non ad aliquod tempus qualis diebus Salomonis apparuit, sed in aeternum speranda est, in qua certissima spe ddomus autem Dei eadem ipsa propter templum Dei de hominibus factum, non de lapidibus, ubi habitet in aeternum populus cum Deo et in Deo suo, et Deus cum pop
Abbreviated transcription (Latin):
tradet. T actum est gͦ uertentȩ anno eotẽpore. quosolent reges adbella ꝓcedere. msit
dd ioab. & scruossuos eu̾eo: & cet. In hebreo italegitur: Cotẽpore quoreges ad bella
ꝓcesserant. misitddioab. & cet̾: Hos reges dicit qui ꝓcesserunt contradđ in pugnã: scilica
rege roob & istob. & soba. & maachã: Quiutiq reges syriȩ fuerunt : & pugnart uolu eruqͣ
con ducti mereede arege moab contra dđ : a qͦ triumphati eẽ leguntur. Dũ hac agerent᷑:¬

Expanded text:
solent reges ad bella procedere, misit David Joab et servos suos cum eo, » etc. In Hebraeo ita legitur: « Eo tempore quo reges ad bella processerant, misit David Joab, » etc. Hos reges dici, qui processerunt contra David in pugnam, scilicet regem Rohob, et Istob, et Soba, et Maacha. Qui utique reges Syriae fuerunt, et pugnare voluerunt conducti mercede a rege Moab contra David, a quo triumphati esse leguntur. « Et ait
Abbreviated transcription (Latin):
xisse narrat᷑. humilitas apꝓbata suꝑbi adã nata. & temeritas uindicata monstrat᷑ qr et ipse
đđ qui corã archa dĩ humi lit̃ saltart non erũbuit: mox ꝓmissionẽ filii di exsua stirpe nasc¬
turi. suscipere meruit : Et conux qua eandẽ illius humilitatẽ despexit: ei semine fecundari
ausus sui reatũ in matura moste purgauit: Ubinecesse ẽ intueri. quantũ delinquat qͥ ad corpꝰ
dnĩ reus accesserit : si deuotꝰ ille sacerdos mofte multat᷑ qͥ arcã illã dominiq uidelicet oorporis
figurã minori quã debuit ueneratione corripuit: Uerũ iuxta allegoriã. dđ xpm̃. archa
eccłam significat: Cua suit aut̃ dđ. Archã inciuitatẽ suã adducere: s causa in terueniente contra-¬
ria. ad tẽpus eã alibi diuerdit : acsic deinceps qđ multũ delectauerat expleuit : qͥa dñs incame
apparens. gugłm filuis isrł suȩ uidelicetgenti p̃dicauit᷑: sed cȩxitas ex parte contigit inisrahel.

Expanded text:
xisse narratur, humilitas approbata, superbia damnata, et temeritas vindicata monstratur. Quia et ipse David, qui coram arca Domini humiliter saltare non erubuit, mox promissionem Filii Dei ex sua stirpe nascituri suscipere promeruit. Et conjux, quae eamdem ejus humilitatem despexit, ejus semine fecundari ausus sui reatum immatura morte purgavit. Ubi intueri necesse est quantum delinquat qui ad corpus Domini reus accesserit, si devotus ille sacerdos morte multatur, qui arcam illam, Dominici videlicet corporis figuram, minorEcclesiam significat. Quaesivit autem David arcam in civitatem suam adducere; sed, causa interveniente contraria, ad tempus eam alibi divertit, ac sic deinceps, quod multum delectaverat explevit, quia Dominus in carne apparens Evangelium filiis Israel, suae videlicet gent
Abbreviated transcription (Latin):
apud se introrsus qͣ si exipso merito ostensȩ uilitatis intumescunt : Et tantomagis in corde eatis.
quanto amplus in spetie elationẽ p̃munt : Iua utraq uncus clationis bella magna ed crceotis¬
spettione dephendit : mira uirtute suptrauit: Suia eñi desemet ipso intus hunlia sentiens
me exterus despiciens exhibeo : talẽme interius attendo: Quid gͦ Acturisunt qs doctruna
deuat: si dđ ex carne sua uenturũ redep̃torem nouerat xiusq gaudia ꝓphetando untiua¬
bat: & tam̃ insemetipso ceriu cẽcordis ualida discretonis calce deprimnebat dicenses rirlio

Expanded text:
apud se introrsus quasi ex ipso merito ostensae vilitatis intumescunt, et tanto magis in corde elati sunt, quanto amplius in specie elationem premunt. Quae utraque unius elationis bella magna David circumspectione deprehendit, mira virtute superavit. Quia enim de semetipso intus humilia sentiens,  dicat: Qualem me exterius despiciens exhibeo, talem me interius attendo. Quid ergo acturi sunt, quos doctrina elevat, si David ex carne sua venturum Redemptorem noverat, ejusque gaudia bat? et tamen in semetipso cervicem cordis valida despectionis calce deprimebat dicens: « Eroque
Abbreviated transcription (Latin):
Ut sollicita ñ fuerit nehostib subderetur : qr im̃anta mintabilitate rgu humnarũ nullit
al. qmido populo concesa ẽ tonta scartas Uthuc urȩ hostiles n formidaret incurias ł orus ÷
qui piit dit᷑ ⁊ã pacatȩ ac secure. habitationis aettrnate: acternisq debetur ini st t hieros

Expanded text:
ut sollicita non fuerit ne hostibus subderetur: quia in tanta mutabilitate rerum humanarum nulla ut sollicita non fuerit ne hostibus subderetur: quia in tanta mutabilitate rerum humanarum nulla aliquando populo concessa est tanta securitas, ut huic vitae hostiles ne formidaret incursus. Locus ergo qui promittitur tam placatae ac securae habitationis, aeternus n
Abbreviated transcription (Latin):
constrtui uidices suꝑ populũ meũ isrł: hoctã magn ũdonõ. quisꝗs in hoc scło et in hcc
terra sperat: insipient sapit: An quispiã putabit. in pace salomonis idem cõpletõ : pacẽ
qui ꝑpeillã: scriptura inunbra futuri excellenti p̃dicatione cõmendat: Cui suspicioni
uigilant᷑ occursum ẽ: cũpostea quã dictũ ẽ & ñ apponet filius iniqͥtatis humiliare eum
continuo subiunctũ ẽ: sicut abinitio adieb quib constitui udices suꝑ populũ meo
isrł. Iudices nẽq prius quã rt̾ges ibi eẽ coepissent. suꝑ illũ populũ fuerant constitati:
ex quo terrã ꝓmissionis accepit: & utiq humiliabat eũ filius in iqͥtatis. hoc est
hostes alienigenȩ ꝑ interualla tepoꝵ quib legunt᷑ paces alternasse cũ bellis : & in ue-¬
niunt᷑ illi c pacis tẽpora ꝓlixiora quã salomon habuit: qr xl regncuit annos:
inbac pmissione ꝓmissa et̃ eredantur : Iutto minis tta ꝙ cuiuis lbt regis al teran on cupo¬

Expanded text:
constitui judices super populum meum Israel. Hoc tam magnum bonum quisquis in hoc saeculo et in hac terra sperat, insipienter sapit. Anne quispiam putabit in pace Salomonis id esse completum? Pacem quippe illam Scriptura in umbra futuri excellenti praedicatione commendat. Cui suspicioni vigilanter occursum est, cum posteaquam dictum: Et non apponet filius iniquitatis humiliare eum, continuo subjunctum est: Sicut a diebus, quibus constitui judices super populum meum Israel. Judices namque, priusquam reges ibi esse coepissent, super illum populum fuerant constituti, ex quo terram promissionis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est hostis alienigena per intervalla temporum, quibus leguntur pacem alternasse cum bellis: et inveniunt illic pacis tempora prolixiora, quam Salomon habuit, qui quadraginta regnavin hac promissione praedicta esse credantur: multo minus utique cuju
Abbreviated transcription (Latin):
ñfuisse salomonẽ : ut eo qui ꝓmissus ẽ tanta iã manifestatione declarato. adhuc m̃irabili
re etta teplliũ sperare sedicant: facta ẽ qͥdem ñ nuilla magiorei future etiã in salomone:

Expanded text:
non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est tanta jam manifestatione declarato, adhuc mirabili non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est tanta jam manifestatione declarato, adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone,
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ in plagis filioꝵ hominõ : Misodiam aut̃ meã non amo uebo abeo. sicut mouia qͥbus dã quosano¬
ii a facie mea : Et fidelis erit domus eiꝰ & regnũ eiꝰ usq in aternõ corãme : &thronuis cicati
erectus usq in aeternũ: Hanctã grandẽ ꝓmissionẽ qͥ putatt in salomone fuis se copletum:
multũ errat: Attendit enĩ quod dictum ẽ. hic adificabit mihi doms̃. qm̃ salomon tempbs
illud nobile ftruxit: & non aitendit quod dicitur fidelis erit domus eiꝰ. et regns̃ eiꝰ usq in
aeternũ corãme: Adtendat gͦ & aspiciat salomonis dom̃. plena mulicribus alienigenis colen¬
tibus deos falsos & ipsũ abeis regẽ aliquando sapientẽ. in eadc̃ ido latriã seductõ atꝙ dricta:
e nonaudett estimare dñ uł hoc ꝓmisisse mendacit᷑̃. uUł talc̃ salomonis domũ eũ futurã
camaees iudem Nã & ipsi usq adeo filiuĩ que loco istoregi dđ ꝓmisã logant. intellegint

Expanded text:
n tactibus filiorum hominum: misericordiam autem meam non amoveam ab eo, sicut amovi a quibus amovi a facie mea: et fidelis erit domus ejus, et regnum ejus usque in aeternum coram me, et thronus ejus erit erectus usque in aeternum . 2. Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse completam, multum errat. Attendit enim quod dictum est, Hic aedificabit mihi domum; quoniam Salomon templum illud nobile exstruxit: et non attendit, Fidelis erit domus ejus, et regnum ejus aeternum coram me. Adtendat ergo et adspiciat Salomonis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus deos falsos et ipsum ab eis regem aliquando sapientem in eandem idolatriam seductum adque deiectum; et non audeat einanes Judaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi David promissum legant, intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
deipso eta pꝑdictasint : dũ scriptura scã etiã rebus gestis ꝓphetans quo damodo ineo si-¬
gura delimieces futuroꝵ: Nã pter libros diuinȩ hiftoriȩ ubiregassenarratur p satois
tia septuare sins perime titulo nominis etꝰ in scriptus ẽ  In quo tã multas csaltur
quaeo ũno:i conuenire ñ possunt dño aut̃ xpõ aptisima ꝑspi cattate conucnuiut¬
utreuad entor appartot . qđ imn illo figura qualis cõq adumbntasit iiporo autipa¬
tom tas ꝓsertara: Notum ẽ enĩ quib termins regnu aonatubsi fuera t salosoans s
tañ ineo poesalmo lerta utaliata cec̃. dom inabitur amansus qu edne stlomoiflumi¬

Expanded text:
si de ipso ista praedicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis guram delineat futurorum. Nam praeter libros divinae historiae, ubi regnasse narratur, Psalmus etiam septuagesimus primus titulo nominis ejus inscriptus est: in quo tam multa dicuntur, quae ut evidenter appareat quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto veritas praesentata; notum est enim quibus terminis regnum conclusum fuerat Salomonis, et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumi
Abbreviated transcription (Latin):
adducere. id ÷ eccłam dilatare. ⁊ in eoꝵ quiñ crediderꝰ cordib inserere gaudet Imponitur
gͦ archa plaustro nouo. Ut noui testam̃ti gr̃a renouatis in baptismo m̃tib infundatur.
Uinumq nouũ nouis utrib conseruandũ mandetur: Erat quid ẽ prius archa indomo

Expanded text:
adducere, id est, Ecclesiam dilatare, et in eorum qui non crediderunt cordibus inserere gaudet. Imponitur adducere, id est, Ecclesiam dilatare, et in eorum qui non crediderunt cordibus inserere gaudet. Imponitur autem arca plaustro novo, ut Novi Testamenti gratia renovatis in baptismo mentibus infundatur, vinumque novum novis utribus co
Abbreviated transcription (Latin):
exisrł instituit : non qͥdem onnẽ isrł sed electos quosꝙ sĩbi consocians: Non enĩ om̃s is rł. hisua isrłitȩ :¬
s filii ꝓmissionis. deputant᷑ in semine: Quioom̃. fuisse referunt᷑: id÷ fidei. operis. & spei firmi¬
tate ꝑftc̾ti: Irici enĩ ꝑ confessionẽ scȩ trinitatis ad fidẽ ꝑtinent Decẽ : ꝓter de calogũlegis ado¬
pera: Mille ꝓpt̾ sui ꝑfectionẽ ad spẽ uitȩ xternȩ : quasuperius ali ꝗd non c̃. sicut numer mille-¬
nario. maior nullus ẽ: Et si enĩ milia si xocm̃. si etiã mille milia dixeris : ñ ipsũ mille numeran
multiplica: ne fides sin eoꝑib mortua sit: Itẽ ex ꝑmille multi plica: ut fidẽs qua ꝑdilecꝰ¬
credentes. oꝑantes. sperantes ansinictt: Uiri aut̃ uda qͥ erant cũ dd: ipsos apłos ⁊ doctores.
qͥlateri xp̃i qͥsi familiarius adherebant. indicant: Quo utroq stipatus exercitudisarchã

Expanded text:
ex Israel instituit, non quidem omnem Israel, sed electos quosque sibi consocians. Non enim omnes, qui ex Israemitate perfecti. Tria enim propter confessionem sanctae Trinitatis ad fidem pertinent; Decem propter Decalogum legis ad opera; Mille propter sui perfectionem ad spem vitae aeternae, qua superius aliquid non est, sicut numerus millenario major nullus est. Etsi enim millia, si triginta, si etiam mille millia dixeris, non ipsum mille numerandmultiplica, ne fides sine operibus mortua sit. Item triginta per mille multiplica, ut fides quae per dileccredentes, operantes, sperantes insinuent. Viri autem Juda, qui erant cum David, ipsos apostolos et doctores, qui lateri Christi quasi familiarius adhaerebant, indicant. Quo utroque stipatus exercitus Domini arcam
Abbreviated transcription (Latin):
teruia contra unanime consiliũ ecclesi asticȩ regulȩ refragatus ẽ : tanto maiore eget auxi¬
lio plurimorũ : Vt quisuo merito saluari ñ potest : alioꝵ deuotis p̃cib reconciliatus.
ab instante periculo liberetur. Defatigatus ẽ populus nimis: & uersus adp̃dã. tulit
oues & boues et uitulos. et mactauerunt in terrã : Comeditq populus cũ sanguine:
Nuntiauerunt saul dicentes qđ populus peccasset dnõ. comedens cỹsangiune : Quĩait Prȩ¬
uaricati estis: Uoluite adme iã nunc saxũ grande: Et dixitsaul: Bis ꝑgimini in uulgus.
& dicite eis ut adducat ad me unꝰ quisq bouẽ suũ & arietẽ. & occĩdite suꝑ iflud. et uescimni:

Expanded text:
tervia contra unanime consilium ecclesiasticae regulae refragatus est, tanto majore eget auxitervia contra unanime consilium ecclesiasticae regulae refragatus est, tanto majore eget auxilio plurimorum: ut qui suo merito salvari non potest, aliorum devotis precibus reconciliatus ab instante periculo liberetur. « Defatigatus est populus nimis, et versus ad praedam, tulit oves, et boves, et vitulos, et mactaverunt in terra, comeditque populus cum sanguine. Nuntiaverunt autem Saul, dicentes quod populus peccasset Domino, comedentes cum sanguine. Qui ait: praevaricati estis, volvite ad me jam nunc saxum grande. Et dixit Saul: Dispergimini in vulgus, et dicite eis ut adducat ad me unusquisque bovem suum et arietem, et o
Abbreviated transcription (Latin):
intinxit in fauũ mellis: gustauit et in luminatis oculi eiꝰ: Nonutiq ad uidendũ in luminati.¬
qui ante uidebat: s ad discernendũ quia uetita tetigerat: Tunceni casus ille sicut &
adã fecit illũ adtentũ : reddiditq confusũ: Quofacto. monetur om̃s illecebras uoluptatũ
ta. mundi parat spernere illẽcebras: Nonenĩ potest contra allofilos spĩtales: id÷ aduersus
principes tenebrarũ. uirilib animis concurrere : qͥ adhuchuius mõdi neglegit dulcedinẽ
declinare: Mel enĩ distillant labia meretricis : hoc ẽ uoluptas carnalis delectationẽ iã-
gerit illicittĩ: Deqͣ putatur uxta mysticos intellectus nuncgustasse ionathã. & foste de¬
p̾hensũ. uix p̃cib populiliberatũ: Unde manifeste pat& illũ indigere qui uoluptatib at
illẽcebris mundi superatur. scõꝵ suffragiis & fraternis orationibus: quia quanto maiore pro¬

Expanded text:
intinxit in favum mellis, et gustavit et illuminati sunt oculi eintinxit in favum mellis, et gustavit et illuminati sunt oculi equi ante videbat; sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Tunc enim casus ille, sicut et Adam, fecit illum attentum, reddiditque confusum. Quo facto monetur omnes illecebras voluptatum ta, mundi parat spernere illecebras. Non enim potesprincipes tenebrarum, virilibus animis concurrere, qui adhuc hujus mundi negligit dulcedinem dgerit illicitam, de qua putatur juxta mysticos intellectus hunc gustasse Jonatham, et sorte deprehensum vix populi precibus liberatum. Unde manifeste patet indigere illum qui voluptatibus atque illecebris mundi superatur, sanctorum suffragiis et fraternis orationibus, quia quanto majore pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuer̃ ne xpĩani liberalib studiis quas illi ꝓmaximo ducebant. imbuerentur
E er&icos similiter legimd ꝑsuadere principib gentiũ. ut catholi cȩfidei defensores
in exiliũ truderent: quo facilius plebẽ pastoreꝰ destitutã. aueritate a uertere possens:
Nunc etiã idem hostis antiquus simili modo in pace eccłȩ eos qͥpopulis p̃sunt. quos cũq
potest ab instantia eruditionis auertere satagit. nesubditis dogma ueritatis impen-¬¬
constrinit᷑. hoc ẽ suꝑbia & inuidia : suꝑbia qua & ipse ce cidit᷑ Inuidia qua alios
deicere contendit: Chilistum enim interp̃tantur duplex ruina : & hebrei transeuntes:
Nonenĩ habemus domũ manentẽ : seda ternã reqͥrimus incelis. Intere& saul dũꝑ geret di-
micaturus aduersus philistum. indixit cuncto exercitui ieiuniũ quo usꝙ reuero

Expanded text:
gimus prohibuerunt ne Christiani liberalibus studiis, quae illi pro maximo ducebant, imbuerentur. gimus prohibuerunt ne Christiani liberalibus studiis, quae illi pro maximo ducebant, imbuerentur. Haereticos similiter legimus persuasisse principibus gentium ut catholicae fidei defensores in exsilium truderent, quo facilius plebem pastore destitutam a veritate avertere possent. Nunc etiam idem hostis antiquus simili modo in pace Ecclesiae eos qui populis praesunt, quoscunque potest, ab instantia eruditionis avertere satagit, ne subditis dogma veritatis impenconstringitur, hoc est superbiae et invidiae: superbiae, qua ipse cecidit; invidiae, qua alios dejicere contendit. Philisthiim enim interpretantur duplex ruina, et Hebraei, transeuntes. « Non enim hic habemus domum manentem, sed aeternam requirimus in coelis . » CAPUT micaturus adversus Philistiim, indixit cuncto exercitui jejunium, quousque rever
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi qͦq unigenito eiꝰ qui uenit quaerere qd perierat . usq ad eo iã eramꝰ noti : ut in ipso
essemꝰ electi ante constitutionẽ mundi: Quaeret gͦ dixit: suũ habebit: Unde in la-¬
tina linguechoc uerbũ accipit p̃positionẽ. & ad quirit dicitur. qđ satis aꝑtum ef
quid signific& : quã quã et sine additam̃to p̃positi onis. quaerere intelligat᷑ ad quirere:
ex qͦ lũcra uocant᷑ & quȩstus. Porro faber ferrarius ñ inueniebatur in omĩ terra isrł:
Cauerant enĩ ꝑhilistrim. ne forte facerent hebrei hebrei sibi gladiũ aut lancet̃: icet̃¬
Quod aut̃ facilius hebreos possent superare ꝓhibuer̃ nefaber ferrarius e&̃ in omĩ terra
isrł. nefoste facerent gladiũ au̾lanceã: significat qđ diabolus partĩ ꝑpaganos. partĩ
ꝑhereticos. partĩ ꝑfalsos xpĩanos ꝓhibere stud& nesint doctores in eccła qui sp̃italica

Expanded text:
ipsi quoque Unigenito ejus, qui venit quaerere quod perierat, usque adeo jam eramus noti, ut in ipso ipsi quoque Unigenito ejus, qui venit quaerere quod perierat, usque adeo jam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo, dixit, suum habebit. Unde in Latina lingua hoc verbum accipit praepositionem, et adquirit, dicitur; quod satis apertum est quid significet, quanquam et sine additamento praepositionis, quaerere, intelligatur, acquirere, ex quo lucra vocantur et quaestus. « Porro faber ferrarius non inveniebatur in omni terra Israel. Caverant enim Philisthiim ne forte facerent Hebrquo facilius Hebraeos possent superare, prohibuerunt ne faber ferrarius esset in omni terra Israel, ne forte facerent gladium aut lanceam, significat quod diabolus partim per paganos, partim per haereticos, partim per falsos Christianos prohibere studet ne sint doctores in Ecclesia qui, spiritualia
Abbreviated transcription (Latin):
sic accipiendũ est. acsupsũ saulẽ ds̃ inȩternũ parauerit regnaturũ : & hoc postea no-¬
luerit seruare pecca̾ti : Neq enĩ eũ peccaturũ eẽ nesciebat᷑ :÷ sed p̃parauerat regnũ eiꝰ
in quo figura e&̃ regni aterni. Ideo addidit: Et nuncregnũ tuũ nonstabit tibi. Stetit
gͦ & stabit. qd̾ in illo significatũ ẽ: sed ñ huic stabit. qr ñ in aternũ ipse fuerat regna.¬
turus neoꝑgenies eiꝰ Ut saltĩ ꝑ pastores alterũ alteri succedente. uideret᷑ impleri
qđ dictũ ÷ in aternũ : Et quaeret inquit dñs sibihominẽ siue dauid siue ipsũ medici-¬
torem significans testam̃ti noui: qͥfigurabatur in chrismate etiã in quo unctus ẽ ipse¬
dauid & ꝓ genies eiꝰ : Non aut̃ quasinesciat ubifit. itasibi hominẽ ds̃ quȩrit: sed ꝑ hominẽ.
more hominũ loquitur : qr & sicloquendo nos quȩrit: Nonsolũ enĩ dõ patri. uerum

Expanded text:
sic accipiendum est, ac si ipsum Saulem Deus in aeternum praeparauerit regnaturum, et hoc postea noluerit seruare peccanti neque enim eum peccaturum esse nesciebat; sed praeparauerat regnum eius, in quo figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur in chrismate etiaDavid et progenies ejus; non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominem Deus quaerit: sed per hominem, more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri, verum
Abbreviated transcription (Latin):
&iN Ion athasquippe typũ tenet eoꝵ qui exiudeis in xpm crediderunt : qui accepta sp̃sscĩ
ꝯc̃. proxpĩ amore relicus omnib quaȩ inmundohabere poterant. ipsũ redẽptorẽ secutis¬
Un de & petrus apłs dese & sociissuis. dixit ad iħm: Dnẽ. ec cenos reliquimus omia: & secũti
sumꝰ te : & in actib apłorũ ita scriptũ ÷: Quot quot aut possessores agroꝵ erant: uenie

Expanded text:
etc. Jonathas op time typum tenet eorum qui ex Judaeis in Christum crediderunt, qui, accepta Spiritus etc. Jonathas op time typum tenet eorum qui ex Judaeis in Christum crediderunt, qui, accepta Spiritus sancti gratia, pro Christi amore relictis omnibus quae in mundo habere poterant, ipsum Redemptorem secuti sunt. Unde et Petrus apostolus de se et sociis suis dixit ad Jesum: « Domine, ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . » Et in Actibus apostolorum ita scriptum est: « Quotquot possessor
Abbreviated transcription (Latin):
philistei. non ẽ intellegendũ quod in suo posuerit tabnaculo: sed inta bernaculo dnĩ:
Deqͦ tabnaculo postea hȩc a bi melech sacerdote accepit. Eo aut tẽpore quo
uiderat saul dauid egredientẽ contra philisteũ: aitadabner principẽ militiȩ: Dequa
Ecđm illud locutionis genus dictũ ẽ: qd̾ dictũ ẽ illud Benedixit naboth dõ & regi Acsi
Ođicer& : Nonuiuat animatua rex sinoui : aut uideã mortẽ tuã si noui Alit̃. Quia si con¬
iunctio aliqͣndo pnonaduerbio ut ẽ illud psalmistȩ su ntroibunt inrequiem meã. idest
itirandi ꝑuitt̃ regis : & affirmat se ñ nosse unde dauidsit. Hoc enĩ modo. & ingenesi ioseph
patriarcha contra fr̃ssuos usus ẽ. quando dixit. Persalutẽ phara onis non egrediemini hineꝰ :¬
quod anima ionathȩ colligata ẽ animȩ dđ: & ita dilexis se eũ ionathan. quasi animã suã.

Expanded text:
Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote accepit. Eo autem tempore quo viderat Saul David egredientem contra Philisthaeum, ait ad Abner principem militiae: « De qui novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dictum est quo dictum est illud: « Benedixit Naboth Deo et regi . » Ac si diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi; aut: Videam mortem tuam, si novi. Alitjunctio aliquando pro non ponitur, secundum illud: Si introibunt in requiem meam , id est, jurandi per vitam regis, et affirmat se non nosse unde David sit. Hoc enim modo et in Genesi Joseph patriarcha contra fratres suos usus est, quando dixit: « Per salutem Pharaonis non egredimini hinc, quod « anima Jonathae conglutinata est animae David, » et ita dilexisset eum Jonathan « quasi animam suam, »
Abbreviated transcription (Latin):
goliȩ degladio suo caput inciditur: Itẽ uir recta fide plenus. qua scĩs solent adiustitiã
deputari & ipsa scripturȩ sacrȩ quahereticus affert testimonia colligit. & erroris ciꝰ
ꝑtinatiã conuincit inde : Contra nos nãq dũ sacrȩ legis testimonia apportant: secũ
nobis affer: unde uincant᷑: Unde et dauid tẏpũ dñi qui ui delicet manu foftis
uenit ad proeliũ: Sed eundẽ golicĩ dauid superans. suo occidit gladio: quod nos qͦq¬
agi mud. qui ꝓmissi dauid mẽbr& exciusfieri dignatione meriume: Nã cũ suꝑbientes
hereticos & sacrȩ scripturȩ sententias deferentes cisde uerbis atq sententis quas ꝓferuãs
attulit illud hierus alẽ : Arma uero eiꝰ. posuit intabernaculo suo. Quod dicit attulis¬
se dauid caput philistei inhierłm: anticipatio ẽ qd postea fecit: Arma uͦ eius. idest

Expanded text:
Goliae de gladio suo caput inciditur. Convenit etiam et hoc illi viro qui recta fide plenus, quae sanctis solet ad justitiam Goliae de gladio suo caput inciditur. Convenit etiam et hoc illi viro qui recta fide plenus, quae sanctis solet ad justitiam deputari, cum ea ipsa Scripturae sacrae, quam haereticus affert, testimonia colligit, et erroris ejus pertinaciam inde convincit; contra nos namque dum sacrae legis testimonia apportant, secum nobis afferunt unde vincantur. Unde et David typum Domini, qui videlicet manu fortis venit ad praelium; sed eumdem Goliam David superans, suo occidit gladio. Quod nos quoagimus, qui praemissi David membra ex ejus fieri dignatione meruimus: nam cum superbientes hattulit illud in Jerusalem, arma vero ejus posuit in tabernaculo suo. » Quod dicit attulisse David caput Philisthaei in Jerusalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi mater ñ quȩrit accipere. sed satagit dare : Hoc mater gratis dat̃: & contristatur sidesit
qͥ accipiat: Iu omodo ostendit dauid. legẽ sine grã operari ñ posse : nisi cũ illos lapides.u.
quib significatur. Lex in libris .Mͦ. coniungere uolens grãe. posuit inuase pastorali quola cͦ
mulgeri consueuerat: His armatꝰ ꝓcessit aduersus goliath suꝑbũ : i actantẽ se & dese p̃sum̃tẽ:
Tulitꝰ unũ lapidẽ: &deiecit diabolũ: In fronte ꝑcussit: & cecidit ex eo loco corporis. ubi
signũ xpi non habuit: hoc quoq licet adtendas: quinq lapides posuit. unummisit:
tes inuicẽ indilectionẽ : Ftudentes seruare unitatẽ sp̃s. in uinculo pacis: Deinde illo ꝑcus-¬
so atq deiecto. gladiũ eiꝰ abstulit : & deinde illi caput abscidit: Et fecit hoc nr̃ dđ:
quib tetras animas trucidabat: Conuertunt lin guas suas contra diabolũ: & sic

Expanded text:
ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque quibus significabatur lex in libris quinque conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgeri consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbum, se jactantem et de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo loco corporis, ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas: quinque lapides posuit, unum misit. tes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Deinde illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput abscidit. Et hoc facit noster Dquibus certas animas trucidabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯe p̃uidens. arma deposuit uͦ lapides elegit: Deposuit gͦ corporalia sacram̃te legis.
quae ñ sunt imposita gentib : deposuit qua ñ obseruamꝰ : Iuia enĩ inueteri lege. & legimꝰ¬
& ñ obseruamꝰ : sed tam̃ ad aliquã significationẽ p̃missa ⁊ posita intellegus. Deniq haec arma
deposuit. ta quã onera sacram̃toꝵ ueteris legis: et ipsã legẽ accepit: Iuinq enĩ lapides: uͦ.
libros moysi significant : Tulit gͦ illos .iͦ. lapides deflumine idest descło: Labitur enĩ mofta¬
le scłm & p̃terfluit quicquid uenit inmundũ. Erat enĩ influmine tã quã lapides in populo
illo primo: Eretã illic inutiles : & uacabant: Nihil ꝓͥderant : transiebat supra fluuius: Sed quidfe.¬
cit dauid : ut lex ipsa uutilis e&̃ accepit gr̃am: Lex enĩ sine gr̃a impleri ñ potest plenitudo

Expanded text:
gratiae praevidens, arma deposuit, quinque lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, gratiae praevidens, arma deposuit, quinque lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, quae non sunt imposita gentibus. Deposuit quae non observamus, sed et non observamus, sed ad aliquam significationem praemissa et posita intelligimus. Haec arma deposuit tanquam libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine, id est, de saeculo. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant enim in flumine, tanquam lapides in populo illo. Primo erant illic inutiles et vacabant, nihil proderant, transibat supra fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. « Plenitud
Abbreviated transcription (Latin):
In de coreditur de castris scilicet philistinoꝵ uirspurius nomine goliathnimiȩ magnitudi¬
nis qͥb ene potest significare diaboli suꝑbiã : quã dauid nr̃ singulari certamine coñgressus
ꝓstrauit Ac populũ dĩ atimore eiꝰ eripuit. quileonẽ etursũ necauit: Ursũ uidelicet dia¬
bolũ : leonẽ antichristũ: Alterũ nunchominib latenter insidiatr̃te : alterũ in posterum
manifestis simȩsuentẽ: Iste dauid in ꝓͦlio gigantẽ superauit : cũ ad uersus populũ dĩ
alienigenȩ dimicarent: Prouocauit suꝑbia humilitatẽ: ꝓuocauit diabolus xpm̃: Accepit
arma bellica sc̃sdauid: ut ad uersus golic̃ ꝓceder&: Haec arma. ꝑ atatẽ & paruc̃i staturã cor
poris. postare ñualuit: Abiecit onerantia : accepit ͦ. lapides deflumine. & posuit in uase
pastorali : His armatus. ꝓcessit: & uicit: Hoc qͥdem ille dauid: sedsi mysteria ꝑscrutemur

Expanded text:
Inde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath, nimiae magnitudiInde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath, nimiae magnitudinis, qui bene potest significare diaboli superbiam, quem David noster singulari certamine congressus prostravit, ac populum Dei a timore ejus eripuit, qui leonem et ursum necavit; ursum, videlicet diabolum; leonem, Antichristum: alterum nunc hominibus latenter insidiantem, alterum in posterum manifestissime saevientem. Iste David in praelio gigantem superavit, cum adversus populum Dei alienigenae dimicarent. Provocavit superbia humilitatem, provocavit diabolus Christum. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Gporis portare non valuit. Abjecit onerantia, accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali; his armatus processit, et vicit: hoc quidem ille David. Sed si mysteria perscrutemur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ : uosserui eritis. ⁊ seruictis nobis Et aiebat philisteus: Co ex ꝓbrauĩ agminibus
isrłis hodie: Datemihi uirũ : & ineat mecũ singulare certamen: spurius dicitũr: qr pa¬
tregi gante. matre uꝰ gethea natus ẽ: Dauid aut̃ erat filius uiri effratei debethleem
uda. cui nom̃ erat lsai: qͥ octo habebat filios. Queritur curhic octo filios habe¬¬
itaq ꝓ phetã. filiũ semma a filii sui. quẽ in loco filii educauerat & nutrierat: interfili-¬
os adnumerat: Nã et corã samuhele septẽ eiꝰ filu legunt᷑ ad ductifuisse. & oetauus e&̃
in pascuis inter qͦs nathan adductũ fuisse manifestãmꝰ ẽ. qͥ edonathan uocatur: Dequo
in extrema parte samuhelis dr̃: Percussit aut̾ eũ ionathan filius sem̃aa frĩs dauid Et no
tandũ quod ubicũq ꝓpheta uocat᷑: nathan scribitur. ñ ionathan: Pugna uͦ philistinoꝵ
contra isrł : non in conuenient̃ malignoꝵ spũũ proeliũ aduersũ ecładĩ accipi pofest:

Expanded text:
um, vos servieritis, et servietis nobis. Et aiebat Philisthaeus: Ego exprobravi agminibus Israelis hodie. Date mihi virum qui ineat mecum singulare certamen, » etc. Spurius dicitur, quia patre gigante, matre vero Gethea natus erat. « David autem erat filius viri Ephrathaei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Esai, qui habebat octo filios. » Quaeritur cur hic octo filios habeitaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti, et octavus esse in pascuis: inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrtandum quod ubicunque propheta vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Pugna vero Philisthinorum contra Israel, » non inconvenienter malignorum spirituum praelium adversus Ecclesiam Dei accipi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
& a hecha castrametatis : Contrã qͦs denuosaul ꝓduxit exercitũ : et suꝑ quendã montem
castra ponens. coegit palestinos priora qͥdem castra relinq̃re. & aduerso montis quiertt
altitudinis sex cũbitoꝵ & palmo : & cassis ȩrea suꝑ caput eiꝰ : & loricã amata in duebat᷑:

Expanded text:
et Azecha castrametati sunt. Contra quos denuo Saul produxit exercitum, et super quemdam montem et Azecha castrametati sunt. Contra quos denuo Saul produxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saaltitudinis sex cubitorum et pal