comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ. ut sicis sicut pat̾ ur̃ qui in
cȩlis ẽ. qui facit oriri solem suũ suꝑ
bonos & malos. & pluit suꝑ iustos &
iniustos. Quis enim ñ uideat quanta
miscłie pacientia malis parcat: Sed
ante iudicium. Sic gͦ peꝑcit illi genti
ut non accender& omnẽ iram suã &¬
ad eam penitus eradicandã. atq fini¬
endã. quod in uerbis eius & int̾cessione
ꝓ peccatis illoꝵ moysi serui euidenter¬

Expanded text:
ut Pater vester qui in coelis est; qui facit oriri solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos » . Quis enim non videat quanta misericordiae patientia malis parcat! sed ante judicium. Sic ergo pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus e
Abbreviated transcription (Latin):
& cognouimus ea & patres nr̃i narra¬
uert̃ nob̃: sic est audiuimꝰ & cognoui¬
mus. quomͦ audi filia & uide. Audita
enim sunt in ueteri testam̃to. quȩ cog¬
noscunt᷑ in nouo. Audita cũ ꝓpheta¬
rent᷑. cognita cũ implerent᷑. Ubi ꝓ

Expanded text:
 cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Sic est, audivimus, et cognovimus; quomodo, Audi, filia, et vide . Audita enim sunt in Veteri Testamento quae cognoscuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum imple
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo eos uocando & miserando ꝑ
suam grãm ipse reuocauit: quia ꝑ
se ipsos redire non possent. Quomͦ
enim redit caro sp̃c ambulans & ñ
reuertens. urgens se in ima atq lon¬
ginqua maloꝵ pondere meritoꝵ nisi
ꝑ electionem grẽ quȩ ñ meritis tanꝗͣ
merces redditur. s tanquã donum
gratis datur. ut iustificet᷑ impiꝰ. &.
redeat ouis ꝑdita non tam̃ uirib
suis s in humeris reportata pasto¬
ris: quȩ se ꝑdere potuit dũ sponte ua¬
garetur. se ipsam aut̃ inuenire ñ po¬
tuit. nec omnino inueniret᷑ nͥ pasto¬
ris misccłia quȩreret᷑: Non enun &
ille filius ad hanc non ꝑtince ouẽ qͥ
reuersus in semos ipsum dix̃. surgã
ꝙ ibo ad patrẽ meũ: Occulta itaq
uocatione & inspiratione etiã ipse
quesitus ẽ & resuscitatꝰ non nisi ab

Expanded text:
Ideo eos vocando et miserando per suam gratiam ipse revocavit, quia per seipsos redire non possent. Quomodo enim redit caro, spiritus ambulans et non revertens, urgente se in ima atque longinqua malorum pondere meritorum, nisi per electionem gratiae? Quae non meritis tanquam merces redditur; sed tanquam donum gratis datur, ut justificetur impius, et redeat ovis perdita; non tamen in viribus suis, sed in humeris reportata pastoris , quae se perdere potuit dum sponte vagaretur, se autem invenire non potuit, nec omnino inveniretur, nisi pastoris misericordia quaereretur. Non enim et ille filius ad hanc ovem non pertinet, qui reversus in semetipsum dixit: Surgam, et ibo ad patrem meum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse quaes
Abbreviated transcription (Latin):
cussit petram & fluxert aquȩ: & tor¬
rentes inundauer̃t. Nuinqͥd & pa¬
nem poterit dare. aut parare men¬
sam pło suo: Non credentes gͦ pe¬
tierunt escas animab suis. Non

Expanded text:
tram, et fluxerunt aquae, et torrentes inundaverunt, numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo? » Non credentes ergo petierunt escas animabus suis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
tib grãm. Et camen illi tanquam
generatio praua & amaricans appo¬
suert adhuc peccare ei. id ẽ ñ cre¬
dere. Nã hoc ẽ peccatũ de quo sp̃c
arguit mundũ. sicut dñs dicit. De
peccato quidẽ. quia ñ crediderunt
in me. Et exacerbauert altissimum
siccitate. Quod alii codices habent
in inaquoso. quod de g̃co exp̃ssiuis ẽ:
nec aliud quã siccitatẽ significat.
Utrũ in heremi siccitate an pocius
in sua: Quia licꝙ bibissent de petra.
ñ uentres s mentes aridas habebant.
nulla uirentes fecunditate iusticię
In qua siccitate magis fidelit deo sup¬
plices esse debuert̃: ut qui sacietatẽ
donauerat faucib equitatẽ donar&e
ꝙ morib Ad eũ quippe fidelis anima
clamat. Oculi mei uideant ȩqͥtatẽ¬

Expanded text:
 17. Et tamen illi tanquam generatio prava et amaricans, apposuerunt adhuc peccare ei: id est, non credere. Nam hoc est peccatum de quo arguit Spiritus mundum, sicut Dominus dicit: De peccato quidem, quia non crediderunt in me . Et exacerbaverunt Altissimum in siccitate: quod alii codices habent, in inaquoso, quod de graeco est expressius, nec aliud quam siccitatem significat. Utrum in illa eremi siccitate, an potios in sua? Quia licet bibissent de petra, non ventres, sed mentes aridas habebant, nulla virentes fecunditate justitiae. In qua siccitate magis fideliter Deo supplices esse debuerant, ut qui satietatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. Ad eum quippe fidelis anima clamat, Oculi mei videant aequitate
Abbreviated transcription (Latin):
ratis fidei eoꝵ qui obaudier̃t. Uo
ad dm̃ rectũ ut cor fiat rectum.
Quȩ fides p̾ueniente & uocante mi¬
sericordia dei. ꝑ obȩdientiã suscitat᷑
& applicare incipit ad dm̃ cor ut di¬
rigatur: ut quantomagis magisq
dirigitur. cantomagis uideat quod
ñ uidebat. & ualeat qđ ñ ualebat.
Hoc non fecerat symon cui apłs
petrus dixit. Non est tibi pars
neq sors in hac fide. Cor enĩ cuum
non ẽ rectum cũ deo. Ibi ostendit¬
enĩ quia ñ potest cor rectũ esse si¬
ne deo. ut incipiant homines can
quã serui sub lege ambulare me¬
tuentes. sed in lege tanquã silii uo-¬
lentes in qua illi ambulare noluer̃t.¬
& sub illa rei remanserunt. Hanc
enim uoluntatem ñ timor s caritas
haba. quȩ diffundit᷑ in cordib cre¬

Expanded text:
ratis fidei eorum qui obaudierunt . Vratis fidei eorum qui obaudierunt . Vad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uidentur ambulare in lege
ldei: s nolunt ambulare. Non enim
ex corde faciunt. Ex corde enĩ nullo
mͦ fieri potest quod fit formidine
penȩ. non dilectione iusticiȩ. Nã
quantũ attino ad facta quȩ form¬
secus aguntur: & qui ciment pę¬
nam &. qui amant iusticiã non
furant᷑. Et ideo pares sunt ma¬
nu. dispares corde: pares oꝑe. dis¬
pares uoluntate. Ideo illi sic nota¬
t st̃: generatio inquit quȩ cor
non direxit suũ. Non dictũ ẽ oꝑa.
s cor. Directo enim corde. oꝑa st̃ rec¬
ta. Cum aut̃ cor directum ñ ẽ: oꝑa
Et unde cor non direxit praua gene¬
ratio satis aperuit cum ait. Ec non ẽ
creditus cũ deo sp̃c eius. Rectus est
enim d̃s. & ideo recte adherens canqͣ
in cõmutabili regule potest fieri rec¬
tum quod in se fuit prauũ cor ho¬
minis. Ut aut̃ cor cum illo sit & ꝑ
hoc rectum esse possit: accedit᷑ ad
tione praua & amaricante. Non ꝓ¬
fuit sermo auditus illis: non contẽpe¬

Expanded text:
quasi videntur ambulare in lege quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opEt unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur adtione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contempe
Abbreviated transcription (Latin):
& mittens arcus conuertit᷑ in die
belli. Quia enĩ non ẽ creditꝰ cum
deo sp̃c eius: ñ est cũ illo etiã sp̃c
dei. & sicut scriptum ẽ: quia ñ credi¬
dit ideo non ꝓtegetur. Quod uͦ cum
dixissor. ñ obseruauerunt testamen¬
tum di. adiecit & ait. & in lege eiꝰ
noluert̃ ambulare: repecicio ẽ supe¬
rioris sententiȩ cum quadam eiꝰ expo¬
sitione. Hoc enim appellauit legem eiꝰ
quod supra dixerat testamentũ dei.
ut illud qđ dictum ẽ non custodie¬
runt repetitũ incelligatur in eo. am¬
bulare noluer̃t. Sd cũ breuius dici
posset & in lege eius noluer̃t ambula¬
re: non nichil mͥ uidetur in hoc u̾bo
nos quȩrere uoluisse. qđ maluit di¬
cere noluer̃t ambulare quã ñ am¬
bulauert̃. Poterat enĩ putari lex
hominũ quasi sufficere ad iustifi¬
cationẽ. cum ea quȩ pͣcipiunt᷑ fo¬
rinsecus fiunt ab eis hominib qui
mallent non p̾cipi quȩ ex corde non¬
faciunt .&. tam̃ faciunt. Ac ꝑ hoc

Expanded text:
et mittens arcus, convertitur in die et mittens arcus, convertitur in die belli. Quia enim non est creditus cum Deo spiritus ejus, non est cum illo etiam Spiritus Dei; et, sicut scriptum est, Quia non credidit, ideo non protegetur . Quod vero cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjecit et ait, Et in lege ejus noluerunt ambulare; repetitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt. Sed cum brevius dici posset, Et in lege ejus non ambulaverunt, nonnihil mihi videtur inluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
etiam cũ iacob decusatim porrectis
manib dextera tetigit effrem ad
sinistrã constitutũ. eũq p̃posuit
manasse ad dexteram constituto. quẽ
sinistra ipse tangebat. Nam scdm
carnem filii effrem intendentes arcꝰ¬
aut̃ quod ait conuersi sunt in die
belli: consequentia docent quib id
aꝑtissime exposuit. Non custodier̃t
inquit testam̃tum dei & in lege etꝰ
noluerunt ambulare. Loce quod ẽ.
conuersi sunt in die belli. ñ obserua¬
uert̃ testamentũ dei. ubi arcus ten¬
dentes & mittentes etiam ꝓmissionis
ꝓmptissime uerba protulert̃ dicen¬
in die belli: quia ꝓmissionẽ obedi¬
entiȩ non auditio s temptatio ꝓbat
Cuius autem ẽ cũ deo sp̃c creditus.
fidelem teno: dm̃ qui non eũ ꝑiit¬
tat temptari suꝑ qd̃ pocest s faci&
cũ temptatione etiam exitũ ut
possit sustinere ne conuertatur in
die belli. Qui aut̃ in se non in dño
głatur. quantũ uis iact& pollicita¬
tionẽ uirtutis suȩ uelut cendens

Expanded text:
etiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem filii Ephraem intendentes autem quod ait, Conversi sunt in die belli, consequentia docent, quibus id apertissime exposuit: Non custodierunt, inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis promptissimae verba protulerunt, dicenin die belli: quia promissionem obedientiae, non auditio, sed tentatio probat. Cujus est autem cum Deo spiritus creditus, fidelem tenet Deum, qui non eum permittet tentari super quod potest; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possit sustinere , ne convertatur in die belli. Qui autem in se, non in Deo gloriatur , quantumvis jactet pollicitationem virtutis suae, velut tendens
Abbreviated transcription (Latin):
ñ direxit suũ & non ẽ creditꝰ cũ do
sp̃s eius: quib consentire ñ expedit
Si enim ut scd̃m ipsos loquar ds for¬
tasse non ꝑdos nec malos: sine dubio
nec pdoc bonos. Cur gͦ non pocius dili¬
gimus ubi dubitatio nulla ẽ: Nã qͥ
in lingua sua mentiunt᷑ illi cũ aliud
habeat cor eoꝵ. putant utiq & uolunt
quando pęnã eternã talib cõminatur
etiam dm̃ esse mendacẽ: s cũ ipsi eum
mentiendo ñ fallant: ille uerũ dicen

Expanded text:
non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus: quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiend
Abbreviated transcription (Latin):
primi futuri essent qui erant nouis¬
simi. ꝑ saluatoris aduentũ de qͦ dic¬
tum ẽ Qui post me uenit. ante me
factus ẽ. Sic abel iustus maiori p̃¬
latus ẽ fr̃i: sic ysaac ismaheli. sic e¬
sau congemino suo s tam̃ prius
nato ip̃so iacob. Sic phares & ipse
congeminũ suũ qui prius manum
ex utero miserat. & ceperat nasci
etiam nascendo prȩcessit Sic dd̃
dictoꝵ s etiam factoꝵ parabole p̃¬
cessert: sic populo uideoꝵ p̾latꝰ ẽ¬

Expanded text:
primi futuri essent qui erant novisprimi futuri essent qui erant novissimi , per Salvatoris adventum, de quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac , sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo praecessit ; sic Dadictorum, sed etiam factorum parabolae praecesserunt, sic populo Judaeorum prae
Abbreviated transcription (Latin):
re deberemus. S audito eo quod
dixit tendentes subaudire potius
arcũ quãuis dictũ non fuerit. Non¬
nulli sane codices greci habere di¬
cunt᷑ tendentes & mittentes arcub
ut sine dubitatione sub audiamus
sagictas. Quod uͦ ꝑ filios effrem
uniuersã illam generationẽ ama¬
ricantem intelligi uoluit: locutio
ẽ a parte significans totũ. Et ido for¬
tasse electa ẽ pars ista ex qua totꝰ ille
populus significaretur. quia de his
potissimũ boni aliquio expectandũ
fuit: quia ex illo nati sunt quẽ ne po¬
tem suũ iacob quãuis apatre eius tan¬
quã minorẽ ad simstram constitutũ
manu tam̃ dextera benedixit. eũq
maiori frĩ archana benedictione p̾¬
posuit. ut quod ita hoc loco tribus
illa culpatur. nec apparuisse in ea qd̃
illa benedictio ꝓmittebat ostenditur
satis intelligamus qd̃ etiam tcͣ ex
uerbis patriarchȩ iacob longe aliud
sigurabatur quam prudentia carnis
expectat. Figurabatur enĩ qđ futuri
essent nouissimi qui erant primi. &

Expanded text:
re deberemus; sed audito eo quod dixit, Tendentes, subaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem universam illam generationem amaricantem intelligi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et
Abbreviated transcription (Latin):
paratior deleri ꝓ ipsis quã ipsos. sciens
apud misericordem se id agere. qͥ qͣm
ꝓpt̃ ipsum. Uideamus eium quantum
peꝑc̾it & adhuc parcat. Nam introdux̃
eos in terrã ꝓmissionis. & seruauit eam
gentem quousq se xp̃m intficiendo
scelere omniũ maximo colligarent
& quod illos ex illo regno eradicatos
ꝑ cuncta gentium disseminauit. non
utiq deleuit. s manor idem popłs ꝓlis
successione seruatus. uelut eã signo ac¬
cepto ne quis eũ occidat. id est penitus
ꝑclat. Ecce quemadmodũ implet᷑ quod

Expanded text:
paratior deleri pro ipsis quam ipsos, sciens apud misericordiam se id agere, quae qupropter ipsum. Videamus enim quantum pepercerit, et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis, et servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis eum occidat, id est, penitus perdat . Ecce quemadmodum impletur quod
Abbreviated transcription (Latin):
rabolis ita aꝑirq etiã ipsius parabo¬
las. & sicut eloquitur ꝓpositiones ita
eloqueret᷑ & earũ expositiones: non
hic estuaremus. Nunc uͦ ita obtecta
& clausa sunt omnia. ut etiam si ad
aliquid ipso adiuuante unde salubri¬
ter pascam᷑ ꝑuenire possimꝰ. insudo¬
re tam̃ uultus nr̃i edamus panẽ &
pęnam diffinitionis antiquȩ ñ cor¬
poris tantum s ꝙ cordis labore pen¬
damus. Dicat gͦ: & audiamus para¬
mus & cognouimus ea: & patres nr̃i
narrauer̃t nobis. Dñs suꝑius loque¬
batur. Nam cuius alterius uerba cre¬
denda sunt attendite pls m̃s legẽ
meam: Quid ẽ gͦ quod nc̃ repente ho¬
mo loquitur: Iam enim hominis uer¬
ba sunt. quanta audiuimus. & cognoui¬
mus ea: & patres nr̃i narrauert̃ nobis.
Nimirum ds iam ex hominis ministe¬
noluit. ne uerba eius loquens homo
contẽpneret᷑ ut homo. Ita enim habẽt¬
se locutiones dei. quȩ nob̾ insinuant᷑
ꝑ sensum corꝑis nr̃i. Creaturã sub.¬

Expanded text:
rabolis, ita aperiret etiam ipsas paraborabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus paramus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis ministevoluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam sub
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ẽ nichil ẽ quo xp̃ianus popłs
cũ tam sint atroces iti comparatione
penarum quas significant nichil st̃
Quas aut̃ figuras dixit apł̃s. eas dic̃
iste psalmus quantũ existimare pos¬
sumus parabolas & ꝓpositiones.
Non in eo habentes fidem quod con¬
tigerunt sed in eis reb ad quas rationa¬
bili comparatione ferunt᷑: attendamꝰ
gͦ legem dei płs eius: & inclinemꝰ au¬
rem nrãm in uerbis oris eius. Aꝑiam¬
inquit in parabolis os meum: eloquar
ꝓpositiones ab initio. A quo initio di¬
cac. satis apparar. in consequentib. Non
enim ex quo factum ẽ celum & t̾ra.
uel ex qͦ creatum ẽ in pͥmo homine
genus humanũ. s ex quo płi congre¬
gatio quȩ adducta ẽ ex egypto. ut
sensus ꝑtineat ad asaph quod inter¬
prȩtatur congregatio. S utinã qui
dixit aꝑiam in parabolis os meũ: etiã
intellectum nrm in eas aꝑire dignet᷑
Si enim sicut os suum aꝑuit in pa¬

Expanded text:
rum nihil est, quo christianus populus rum nihil est, quo christianus populus cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemus aurem nostram in verba oris ejus. inquit, in parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. A quo initio dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in pa
Abbreviated transcription (Latin):
contigebant illis. Scripta sunt autẽ
ad correptionẽ nrãm: in quos finis se¬
culor obuenit. Nob̃ gͦ pocus ista can¬
tata sunt. Unde in hoc psalmo inter
cetera dictum ẽ. Uc cognoscat gene¬
ratio altera. filii qui nascent᷑ & exur¬
gent. Porro si ille interitus a serpen¬
tib & ab extͣminatore illa ꝑditio &.
gladii trucidatio figure suerunt
sicut euident̃ dicit apłs cũ illa omĩa
contigisse manifestũ sit. non enĩ ait
in figura dicebant᷑ uel in figura st̃¬
scripta: s in figura inquit contĩge¬
bant in illis: quanto maiore diligentia
pietatis cauende sunt pęnȩ quarum
figurȩ illȩ fuerunt: Pculdubio qͥppe
sicut certe in bonis reb multo ampliꝰ
bonis ẽ in eo quod ꝑ figuram signifi¬
catur quam in ipsa figura: ita & in
malis longe utiq peiora sunt quȩ sig¬
nificantur figuris. cũ canta mala sint
etiã significantes figurȩ. Nam sicut
cerra ꝓmissionis quo ille popłs du¬
cebatur in cõparatione regni cȩloꝵ¬

Expanded text:
gebant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit » . Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelo
Abbreviated transcription (Latin):
Beinde ne uĩ diuinis uerbis inferre
uideamur. & ubi dictũ ẽ non ꝑdox eos.
nos dicamus s postea ꝑdoꝵ eos: de hoc
ipso p̾senti psalmo usitatissimã scrip¬
turȩ locutionẽ aduertamꝰ unde ista
questio multo diligentiꝰ ueriꝰq sol¬
uacur. Certe de his ipsis loquens pau-¬
lopost cũ cõmemorass quȩ ꝓpt̾ eos
egyptii ꝑpessi fuerant. cõmemorans
ulcimam plagam & ꝑcussit inquit
omne pͥmitiuũ in terra egypti. pri¬
mitias laboris eoꝵ in tab̾naculis chã:
ꝙ abstulit sicut oues płm suũ ꝙ. ꝑ¬
dux̃ eos canquam grege̾ in deserco.

Expanded text:
de ne vim divinis verbis inferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plagam, « Et percussit, » inquit, « omne primitivum in terra Aegypti, primitias laboris eorum in tabernaculis Cham. Et abstulit sicut oves populum suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid arcub: aut obscurus uer
boꝵ ordo ẽ cum p̃termissione uer¬
bi quod etiam tacitũ subaudien¬
dum ẽ ut ordo iste sit. filii effrem
cendentes arcus & mittentes & sub¬
audiat᷑ sagittas. quia etiã si dicer&r

Expanded text:
aliquid arcubus: aut obscurus ordo aliquid arcubus: aut obscurus ordo verborum est, cum praetermissione verbi, quod etiam tacitum subaudiendum est, ut iste ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagi
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ. in legem iusticiȩ non ꝑue¬
nert̃. Quare: Quia non ex fide
Generatio enim erat cuius sp̃c cũ dõ
creditus ñ ẽ: sed tanquã ex oꝑib.
qͥa ñ sicut tetendit misit arcus qd̃
foris apparer&. Canꝗͣ in oꝑib legis
ita direxit & cor: ubi iustus uiuit
ex fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
quia inheretur deo qui oꝑat᷑ in
homine & uelle & oꝑari ꝓ bona uo¬
luntate. Nam quid ẽ aliud tendere
arcum & mittere & conuerti in die
belli. nisi attendere & ꝓmittere in
die auditionis . & deserere in die tẽp¬
tationis armis quasi ꝓludere & ad
horam certaminis uolle pugnare :
Quod sane ait tendentes & mitten¬
tes arcus. cum debuisse dicere uide¬
tur tendentes arcus & mittentes sa¬
gittas. non enim arcus mittit᷑ s ab
arcu aliquid mittit᷑: aut illa locutio
ẽ de qua suꝑius disseruimꝰ ubi dic¬
tum ẽ suscitauit cestimoniũ. quia
& hic mittentes arcus. quia misert̃

Expanded text:
e, in Legem justitiae non pervee, in Legem justitiae non pervenerunt . Quare? Quia non ex fide. Generatio enim erat, cujus spiritus cum Deo creditus non est: sed tanquam ex operibus; quia non sicut tetendiforis apparet, tanquam in operibus Legis, ita direxit et cor, ubi justus vivit ex fide , quae per dilectionem operatur , qua inhaeretur Deo, qui operatur in homine, et velle, et operari, pro bona voluntate . Nam quid est aliud tendere arcum, et mittere, et converti in die belli, nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arcus mittitur, sed ab arcu aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia et hic, mittentes arcus, quia miserunt
Abbreviated transcription (Latin):
Initium ẽ gͦ uetus testamentũ: finis
nouũ. Cimor enĩ p̃ual& in lege: &
Quo donante: diffundit᷑ caritas in
sinim posse facere sine deo iusticiam
sed cũ deo. Hoc ẽ enim credere in dñi
quod utiq plus ẽ quani credere do.
Nam ꝙ homini cuilib& plerũq cre¬
dendum ẽ: quanius in eũ non sic
credendũ. Hoc ẽ gͦ credere in dm̃.
credendo adheres ad bene cooꝑandũ
bona oꝑanti deo: quia sine me inquit
nichil pocestis facere. Quid aut̃ plus
hinc apłs dicere pocuit. quã qđ ait.
qui aut̃ adher& dño unus spe ẽ:¬
Alioquin: lex illa testimoniũ ẽ quo
dampnet᷑ non quo absoluatur reus.
Littera enĩ ẽ minax quȩ coniuncat
p̃uaricationes. ñ sp̃c adiuuans qui li¬
ber&. & iustificos peccatores. Genera¬
tio gͦ illa cuius exemplũ cauendũ
ẽ ideo praua & amaricans fuit. qͥa
non ẽ creditus cũ deo sp̃c eius. quia &¬
si aliqua credidit dõ non tam̃ credi¬
dit in dm̃. non ex fide adhesit deo.
ut sanatͥa a deo bene cooperaretur.

Expanded text:
nitium est ergo Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in Lege: et quo donante diffunditur charitas in e Deo justitiam, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quod utique plus est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere potuit, quam quod ait: Qui autem adhaeret Domino, unus spAlioquin lex illa testimonium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minax, quae convincat praevaricatores; non spiritus adjuvans, qui liberet et justificet peccatores. Generatio ergo illa, cujus exemplum cavendum est, ideo prava et amaricans fuit, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus: quia etsi aliqua credidit Deo, non tamen credidit in Deum; non ex fide adhaesit Deo, ut sanata a Deo bene cooperaretur
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt sp̃c euis: qui & si aliquid no¬
S ille qui cõmendat se tanquã eqͣlẽ
omnib. qui se in medio ponit ut
om̃s capiant quantũ possunt. qͥcqͥd
possunt non de cuiusquã hominis
s de dei. & ideo de suo quia ipsi fac
Ab illo qui aufert sp̃m principum.
Quandoquidem ei dicitur in alio
loco. Auferes sp̃m eoꝵ & deficient
& in puluerem suũ conuertent᷑: emit¬
te sp̃m tuum & creabunt᷑ & renoua¬
bis faciem cerrȩ. Nescio quis incel¬
lexit aliquid uult suũ esse. Adhuc
ter principes suꝑbit: bonũ ẽ ut re¬
deat ad puluerem suũ & dicat. Me¬
mento dñe quia puluis sumꝰ. Si enĩ
te confessus fueris puluerẽ: ds̃ de
puluere facit hominem. Om̃s qui in
circuitu eius sunt offerent munera
Om̃s humiles confitent᷑ ei. & adorãt
eum. Terribili offerent munera.
Unde terribili: Exultate cũ tremo¬
re. & ei qui aufert sp̃m principum.
terribilis ds. Quoiͦ inquies ero rex
terrȩ: Rege terram. & eris rex trȩ

Expanded text:
non sunt spiritus ejus; quia et si aliquid nosed ille qui commendat se tanquam aequalem omnibus, qui se in medio ponit, ut omnes capiant quantum possunt, quidquid possunt; non de cujusquam hominis, sed de Dei, et ideo de suo, quia ipsi factAb illo qui aufert spiritum principum; quandoquidem dicitur ei in alio loco: Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur. Emittes Spiritum tuum, et creabuntur, et innovabis faciem terrae . Nescio quis intellexit aliquid; suum vult esse, adhuc ter principes superbit; bonum est ut redeat ad pulverem suum, et dicat, Memento, Domine, quia pulvis sumus . Si enim te confessus fueris pulverem, Deus de pulvere facit hominem. Omnes qui in circuitu ejus sunt, offerunt munera: omnes humiles confitentur ei, et adorant eum. Terribili offerunt munera. Unde terribili? Exsultate cum tremore , et ei qui aufert spiritum principum: terribilis Deus. Quomodo, inquies, ero rex terrae? Rege terram, et eris rex terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑale & tẽporale conuertit᷑. ut corpora¬
lib & temporalib signis. siue ad ocłos
siue aures ꝑtinentib quantũ capere
homines possunt suam faciat in notes¬
cere uoluntatẽ. Si enĩ angłs uti potest
ethere. aere. nube. igne. & alia qͣlib&
natura uel specie. corporali: & homo:¬
& uultu. lingua. manu. calamo. litte¬
ris. aliis ue significantib rebus ad
suȩ mentis indicanda secreta. postre¬
mo cũ homo sit. nuntios homines mit¬
tit. & dicit alii. uade & uadit .& alii
ueni & uenit. & seruo suo fac hoc &
facit: quanto maiore & efficatiore
potestate dei cui dño uniuersa sunt
subiecta & ipso angelo & homine uti¬
tur ut quod ei placor anñtios: Quã¬
uis itaq iam homo dicat quant a
audiuimus & cognouimꝰ. & patres
nr̃i narrauert nob: tam̃ tanquã dei
uerba non canꝗ humanas fabulas au

Expanded text:
orale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aures pertinentibus, quantum capere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis; tamen tanquam Dei verba, non tanquam humanas fabula
Abbreviated transcription (Latin):
innouet qui pͥm gr̃a sua nos ininoua¬
uit. Iam enĩ innouauit nos dñs in bap¬
tismo. & facti sumus noui homines in
spe quidem gaudentes. ut in tribulati¬
one simus pacientes. Tamen ñ debos
de memoria nr̃a recedere quio nobis
prestitũ sit: & si mͦ non ẽ cogitatio cua
quȩ fuit. Et enim pͥma cogitatio confi¬
tentis fuit recedere apecratis. M aut̃
non recedis. s cunc recessisti. Sunt
reliquiȩ cogitationis: ne excidat a
memoria qui sanauit. Uulnus ce ha¬
buisse si oblitus fueris: non tͥ erunt
reliquiȩ cogitationis. Quid eni puta¬
tis dixisse dauid: Ecce ex omniũ ꝑ
Peccaui Hȩc fuit pͥma cogitatio con¬
fitentis. Cogitatio hominis confitebit᷑
cibi. Quȩ erunt reliquiȩ cogitationis:
Quando ait. ꝙ peccatum meũ contra

Expanded text:
innovet qui prima gratia sua nos innovainnovet qui prima gratia sua nos innovavit. Jam enim innovavit nos Dominus in Baptismo, et facti sumus novi homines; in spe quidem gaudentes, ut in tribulatione simus patientes : tamen non debet de memoria nostra recedere quid nobis praestitum sit. Et si modo non est cogitatio tua quae fuit: etenim prima cogitatio fuit recedere a peccato; modo autem non recedis, sed tunc recessisti: sint reliquiae cogitationis, ne excidat a memoria qui sanavit. Vulnus te habuisse si oblitus fueris, non tibi erunt reliquiae cogitationis. Quid enim putatis dixisse David? Ecce ex omnium pePeccavi . Haec fuit prima cogitatio confitentis: Cogitatio hominis confitebitur tibi. Quae erant reliquiae cogitationis? Quando ait: Et peccatum meum an
Abbreviated transcription (Latin):
sum xp̃m resurrexisse a mortuis ex
semine dauid scd̃m euuangeliũ meũ.
Quid ẽ memor esto: Non deleat᷑ de
memoria tua cogitatio qua primo
confessus es. Sint reliquiȩ cogitatio¬
nis in memoria. Et uide quẽ admodũ
repetit quod sibi donatum ẽ idem
paulus apłs alio loco. Qui pͥus inquit
fui blasphemus & ꝑsecutor & iniurio¬
sus. Qui dicit prius fui blasphemus:
nũquid adhuc blasphemus ẽ: Ut
non blasphemus esset. fuit prima co¬
gitatio confitens. Ut aut̃ cõmemo¬
raro quod illi donatũ ẽ: reliquiȩ co¬
gitationis erant. ꝑ ipsas reliquias co¬
gitationis sollempnia celebrabat. Et
enim fr̃s mei ecce innouauit nos xp̃c:
donauit omnia peccata. & conuersi
sumus. Si obliuiscamur quid nob̾
cotidie nob̃ xp̃c unmolat᷑: Et semel
tẽ nobis fuit cogitatio. Modo autem
reliquiȩ cogitationis st̃: qua memini¬
mus quis ad nos uenerit .& quid nob̃
donauerit. Ex ipsis reliquiis cogita¬
cionis id ẽ ex ipsa memoria cotidie
nob̾ sic immolat᷑. quasi cotidie no

Expanded text:
resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum . Quid est memor esto? Non deleatur de memoria tua cogitatio qua primo confessus es; sint reliquiae cogitationis in memoria. Et vide quemadmodum repetit quod sibi donatum est, idem Paulus apostolus alio loco: Qui prius inquit, fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus . Qui dicit, Prius fui blasphemus, numquid adhuc blasphemus est? Ut non esset blasphemus, fuit prima cogitatio confitens; ut autem commemoraret quid illi donatum est, reliquiae cogitationis erant, per ipsas reliquias cogitationis solemnia celebrabat. 15. Etenim, fratres mei, ecce innovavit nos Christus; donavit omnia peccata, et conversi sumus: si obliviscamur quid nobis quotidie nobis Christus immolatur? Et semel us; tunc fuit cogitatio: modo autem reliquiae cogitationis sunt, cum meminimus quis ad nos venerit, et quid nobis donaverit; ex ipsis reliquiis cogitationis, id est ex ipsa memoria, quotidie nobis sic immolatur, quasi quotidie nos
Abbreviated transcription (Latin):
ricans in omnib his peccauert̃ adhuc
ꝙ ñ credidert in mirabilib eiꝰ. & de¬
fecer̃t in uanitate dies eoꝵ: cũ possẽt
si crederent dies in ueritate sine de¬
fectu habere apud eum cui ẽ dictũ
anni tui non deficient. Defecerũt gͦ
in uanitate dies eoꝵ: & anni eoꝵ cũ
festinatione. Festinat᷑ quippe tota ui-¬
ta mortaliũ. & quȩ uidetur ꝓlixior:
uapor ẽ aliquanto diuturnior. Ue
citius finire metuentes. Ouęrebant
g̾ eũ non utiq hi quos occiderat:
s qui exemplo eoꝵ occidi timebarł
Sic aut̃ de illis scriptura locuta ẽ:
tanquã hi dm̃ quęrerent qui occi¬
debant᷑. quia unus popłs erat tanꝗͣ
de uño corpore dr̃. Et reuercebantur.
& diluculo ueniebant ad eũ. & re-¬
memorati sunc quia ds adiutor ẽ
eoꝵ.ꝙ. ds excelsus redẽptor eoꝵ est
S hoc cotũ ꝓpt̾ adquirenda tẽpo¬
ralia bona: & uicanda tẽporalia ma¬
la. Nam qui ꝓpt̾ beneficia t̾rena
dm̃ quȩ rebant: non utiq dm̃ sed ea

Expanded text:
caverunt adhuc, et non crediderunt in mirabilibus ejus. Et defecerunt in vanitate dies eorum: » cum possent, si crederent, dies in veritate sine defectu habere apud eum cui dictum est: Anni tui non deficient . Defecerunt ergo in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Festinatur quippe tota vita mortalium, et quae videtur prolixior, vapor est aliquanto diuturnior. 20.citius finire metuentes. Quaerebant ergo eum, non utique ii quos occiderat, sed qui exemplo eorum occidi timebant. Sic autem de illis Scriptura locuta est tanquam hi Deum quaererent qui occidebantur, quia unus populus erat, et tanquam de uno corpore dicitur. « Et revertebantur, et diluculo veniebant ad Deum. Et rememorati sunt quia Deus adjutor eorum est, et Deus excelsus redemptor eorum est. » Sed hoc totum propter acquirenda temporalia bona, et vitanda temporalia mala. Nam qui propter beneficia terrena Deum quaerebant, non utique Deum, sed illa
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt nobis. Non sunt abscondica
a filiis eoꝵ in generatione altera.Hec ẽ
generatio nr̃a. in qua nobis donata est
regeneratio. Anñtiantes laudes dni
& potentias eius: & mirabilia eius quȩ
fecit. Ordo uerboꝵ ẽ. Et patres nr̃i¬

Expanded text:
ers. 4. Non sunt abscondita a filiis eorum, in generatione altera. Haec est nostra generatio, in qua nobis donata est regeneratio. Annuntiantes laudes Domini, et potentias ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Ordo verborum est, Et patres n
Abbreviated transcription (Latin):
munẽ. Est enĩ quidam modus cõmu¬
nis omib furtũ ñ facere. Non casti¬
moniali prȩcipitur. & nuptȩ ñ prȩ¬
cipitur: Adulteriũ non facere omib
p̃cipit᷑. Non amare unolentiã qua
ingurgitatur anima. & corrũpit in se
templũ dei. omnib ȩqualit̾ p̃cipitur:
ñ suꝑbire omĩb equalit̾ p̾cipit᷑. Non
hominẽ occidere. non odisse frẽm. ñ
aduersus aliquẽ tenere ꝑnitiem. oĩb
in cõmune p̃cipit᷑. Hoc totũ om̃s uo¬
uere debemus. Sunt etiam uota sin-
guloꝵ ꝓpria. Alius uou& deo castita¬
tem coniugalem: ut pret̾ uxorẽ suã
ñ nouerit aliam. Sic & femina: ut p̃t̾
uirũ suũ ñ nouerit aliũ. Alii autem

Expanded text:
munem modum. Est enim quidam modus commumunem modum. Est enim quidam modus communis omnibus. Furtum non facere, non castimoniali praecipitur, et nuptae non praecipitur: adulterium non facere, omnibus praecipitur: non amare vinolentiam, qua ingurgitatur anima, et corrumpit in se templum Dei, omnibus aequaliter praecipitur: non superbire, omnibus aequaliter praecipitur: non hominem occidere, non odi se fratrem, non adversus aliquem tenere perniciem, omnibus in commune praecipitur. Hoc totum omnes vovere debemus. Sunt etiam vota propria singulorum: alius vovet Deo castitatem conjugalem, ut praeter uxorem suam non noverit aliam; sic et femina, ut praeter virum suum non noverit alium. Alii etiam
Abbreviated transcription (Latin):
illius ante illum semꝑ ẽ: Si quidem
illa cogitatio transiit: s reliquiȩ cogita¬
tionis sollempnia celebrant. Memi
rit quid fuit. sint in illo reliquiȩ cogi¬
cationis . T. unc enĩ portat aliũ sanan¬
dũ: si se meminerit esse sanatũ. Ergo
unusquisq recordet᷑ quid fuit . & u¬
trum iam non sit: & cc̃ subueniq. ei
qͥ adhuc ẽ qd̃ ille iã non ẽ. Si autem
iactat se quasi de meritis suis. & re¬
pellit tanquam indignos peccatores.
& sine miscdia seuit equũ ascendit. ui¬
deat ne dormiat: dormitauert̃ enĩ
qui ascendert̃ equos. Iam tẽ dimisit
equũ humiliauit se: ñ iterũ ascendat
equũ. idẽ non se rursus erigat in su¬
ꝑbiam. Unde fit illi hoc: Si reliquiȩ
cogitationis sollempnia celebrent deo.
uoueat & reddat. Non sitis pigri ad
uouendum. Non enim uirib ur̃is
impletis: deficietis. si uob̃ p̃sumitis.
Si aut̃ de illo cui uouetis securi red¬
Credere in illũ. sꝑare ab illo uitã ȩt̃¬
nam. bene uiuere. sodm modũ com¬

Expanded text:
llius ante illum est semper, nisi quia cogitatio illa transiit, sed reliquiae cogitationis solemnia celebrant? Meminrit quid fuit; sint in illo reliquiae cogitationis. Tunc enim portat alium sanandum, si se meminerit esse sanatum. Ergo unusquisque recordetur quid fuit, et utrum jam non sit; et tunc subveniet ei qui adhuc est quod ille jam non est. Si autem jactat se quasi de meritis suis, et repellit tanquam indignos peccatores, et sine misericordia saevit; equum ascendit, videat ne dormiat: dormitaverunt enim qui ascenderunt equos. Jam tunc dimisit equum; humiliavit se: non iterum ascendat equum, id est, non se rursus erigat in superbiam. Unde illi hoc fit? Si reliquiae cogitationis solemnia celebrent Deo. voveat, et reddat. Non sitis pigri ad vovendum; non enim viribus vestris implebitis. Deficietis, si de vobis praesumitis; si autem de illo cui vovetis, voCredere in illum, sperare ab illo vitam aeternam, bene vivere secundum com
Abbreviated transcription (Latin):
& furero in xp̃ianos. & uello ut ubic̃q
inuentos ꝑducer& necandos: audiũ
de celo uocem. Saule saule quid me
ꝑsequeris: Et circũfulsus lumine fac¬
ta sibi oxcitate in oculis ut intꝰ uide¬
r&: emisit primã cogitationẽ obedi¬
entiȩ. Cũ audir& ego sum iħc nara¬
renus quẽ tu ꝑsequeris. dnẽ ait qͥd¬

Expanded text:
 fureret in Christianos, et vellet ut ubicumque  fureret in Christianos, et vellet ut ubicumque inventos adduceret necandos, audivit vocem de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris? et circumfulsus lumine, facta sibi caecitate in oculis, ut intus videret, emisit primam cogitationem obedientiae; cum audiret, Ego sum Jesus Nazarenus, quem tu pe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cogitatio prima. unde incipimꝰ bo¬
na: Illa cogitatio. unde incipis confi¬
teri. Confessio adiungit nos xp̃o. lam
u confessio ipsa id ẽ prima cogitatio
facit in nobis reliquias cogitationis:
&. ipse reliquiȩ cogitationis sollẽpnia
celebrabt̃ cibi. Cogitatio hominis con
fitebitur tͥ: reliquiȩ cogitationis sollẽp¬
nia celebrab̃t cibi. Quȩ ẽ cogitatio quȩ
confitebitur: Quȩ dampnat uitã prio¬
rem. Cui displico qđ erat. ut sit quȩ
ñ erat: ipsa ẽ prumna cogitatio. S quia
sic debes recedere apeccatis: primã co¬
gitationem confessus deo ut non tͥ re
celebras deo. Adhuc intelligendum ẽ.
Prima cogitatio confessionẽ hab&. &
recessionem a uetere uita. S si oblitꝰ
fueris a quib peccatis liberatus sis:
ñ ages grãs liberatori. & ñ celebra.
sollempnia deo cuo. Ecce prima cogita¬
tio consitens sauli apłi iam pauli. qui
primo saulus fuit quando audiuit
uocem de cęlo cum ꝑsequeret᷑ xp̃m¬

Expanded text:
est cogitatio prima? Unde incipimus: boest cogitatio prima? Unde incipimus: bona illa cogitatio, unde incipies confiteri. Confessio adjungit nos Christo. Jam vero confessio ipsa, id est prima cogitatio, facit in nobis reliquias cogitationis; et ipsae reliquiae cogitationis solemnia celebrabunt tibi. Cogitatio  cogitationis solemnia celebrabunt tibi. Quae est cogitatio quae confitebitur? Quae damnat vitam priorem, cui displicet quod erat, ut sit quod non erat, ipsa est prima cogitatio. Sed quia sic debes recedere a peccatis, prima cogitatione confessus Deo, ut non tibi celebras Deo. Adhuc intelligendum est. Prima cogitatio confessionem habet, et recessionem a vetere vita: sed si oblitus fueris a quibus peccatis liberatus sis, non agis gratias liberatori, et non celebras solemnia Deo tuo. Ecce prima cogitatio confitens Sauli apostoli, jam Pauli, qui primo Saulus fuit: quando audivit vocem de coelo, cum persequeret
Abbreviated transcription (Latin):
uia ueritatis: & iusticiȩ lumen ñ lux̃
nob̃. & sol non ẽ ortus nob̃. Quio nob̾¬
ꝓfuit suꝑbia. & diuitiarii iactantia
quid contulit nob̃: Transier̃t omĩa
tanꝗͣ umbra Ergo uigilasti aliqͣndo.
S melius equũ non ascenderes. ut tẽ
non doemitares. quando uigilare de¬
biusti. & audire uocẽ xp̃i. & illumina¬
tunc: De celo iaculatus es iudicium:
t̾ra tremuit & quieuit. Quȩ mͦ se cur¬
bat quȩ mͦ loquitur: timere hab&r in
finem & quiescere. Melius gͦ qͥesceror.
ut in finẽ gauder&. Terra tremuit &¬
quieuit. Quando: Cum exurgeret
in iudicio dñs: ut saluos facerq om̃s
mites t̾rȩ. Qui sunt mites tͣrȩ: Qui
frementes equos ñ ascendert̃: sed in
humilitate sua peccata c̃fessi sunt.
Ut saluos faceros om̃s mites t̾rȩ. Qm̃¬
cogitatio hominis confitebitur cibi:
&. reliquie cogitationis sollempnia
clebrabunt tibi. Prima cogitatio.
posteriores reliquiȩ cogitationis. Quȩ

Expanded text:
via veritatis, et justitiae lumen non luxit via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus profuit superbia? et divitiarum jactantia quid contulit nobis? Transierunt omnia tanquam umbra . Ergo vigilasti aliquando. Sed melius equum non ascenderes, ut tunc non dormitares, quando vigilare debuisti; et audires vocem Christi, et illumina9. De coelo jaculatus es judicium: terra tremuit, et quievit. Quae modo se turbat, quae modo loquitur, timere habet in fine et quiescere. Melius modo quiesceret, ut in fine gauderet. 13. vers. quievit. Quando? Cum esxurgeret in judicium Deus, ut salvos faceret omnes mites corde. Qui sunt mites corde? Qui frementes equos non ascenderunt, sed in humilitate sua peccata confessi sunt. Ut salvos faceret omnes mites corde. cogitatio hominis confitebitur tibi, et reliquiae cogitationis solemnia celebrabunt tibi. Prima, cogitatio; posteriores, reliquiae cogitationis. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
se in se conuertent. cũ illis euenior qd̃
dr̃ in libro sapientiȩ. Dicent int̾ se
pęnitentiam agentes. & prȩ angustia
sp̃s gementes: cũ uiderint głam scõꝵ
tc̃ dicent. Hisunt quos aliquando ha¬
buimus ui risum. Oqui multi dormis¬
tis. iam certe uigilatis: & in ur̃is mani¬
b nichil inuenistis. Uidetis quomͦ ple¬
nas habeant manꝰ gła dei. quos tanꝗͣ
paupes irrisistis. Dicite gͦ cunc uobis
quando non resistetis irȩ dei ñ lingua:¬
non manu. nec uerbo. nec cogitatione.
Apparebit enim tc̃ uobis manifestus.
quẽ irridendũ putastis: cũ uobis uen¬
turus nunciaretur. Et quid dicent:
Ergo errauimꝰ auia ueritatis .& iusti¬
ciȩ lumen non luxit nob̃ . & sol non ẽ¬
ortus nob̃. Quomꝰ sol iusticiȩ oriret᷑
dormientib: S ab ira & increpatio¬
ne eius dormiunt. Hoc forte dicturꝰ ẽ
Et ñ ascendert̃ equũ: & tc̃ ipsi equos
suos accusabunt. Audi illos accusan¬
ces equos suos in quib dormierunt.
Ergo errauimus inquit scriptura a

Expanded text:
llis eveniet quod dicitur in libro Sapientiae, Dicent inter se, poenitentiam agentes, et per angustiam spiritus gementes: cum viderint gloriam sanctorum, tunc dicent, Hi sunt quos aliquando habuimus in risum. O qui multum dormistis! certe jam evigilatis, et in vestris manibus nihil invenitis. Videtis quomodo plenas habeant manus gloria Dei, quos tanquam pauperes irrisistis. Dicite ergo tunc vobis, quando non resistitis irae Dei; non manu, nec lingua, nec verbo, nec cogitatione: apparebit enim vobis manifestus, quem irridendum putastis, cum vobis venturus nuntiaretur. Et quid dicent? Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis. Quomodo justitiae sol oriretur dormientibus? Sed ab ira et increpatione ejus dormiunt. Hoc forte dicturus est, Et non ascenderem equum: et tunc ipsi equos suos accusabunt. Audi illos accusantes equos suos in quibus dormierunt: Ergo erravimus, inquit Scriptura, a
Abbreviated transcription (Latin):
excelsi sunt: a deo humiliant᷑. qm̃ qͥ
se exaltat humiliabit᷑. & qui se humi¬
liat exaltabit᷑. Ideo tales qͥ suꝑbias su¬
as attendunt inamaricant hominib
pacificis in ȩccła. Illi uolunt ooagula¬
re pacem: illi int̾ se misscent dissensio¬
nem. Et quid de illis dicit alius psalmꝰ:
Qui amaricant ñ exaltent᷑ in semet¬
ipsis Illuminans tu. Actendite hic tu.

Expanded text:
excelsi sunt, a Deo humiliantur: Quoniam qui excelsi sunt, a Deo humiliantur: Quoniam qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . Ideo tales qui superbias suas attendunt, inamaricant hominibus pacificis in Ecclesia. Illi volunt coagulare pacem; isti inter se miscent dissensionem. Et quid de illis dicit alius psalmus? Qui amaricant, non exaltentur in semetipsis . Illuminans tu, attende hic, tu