comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te audit qͥ damnat. Susannã audiebatur ab
in iustis iudicib: tacebat & orabat: Os eius
non audiebatur abhominib cor eiꝰ clamabat
addm̃. Nũquid quia uox eiꝰ deore corporis
non ꝓcessit. ꝓpt̾ea exaudiri non meruit.
Exaudita ẽ. illa: quando orauit: nemo hominũ
sciuit. Ergo fr̃s. quid habeamus in ore in te¬
riore cogitate. Ibi uidete nequid mali dicatis
intus: & nichil mali facitis foris Nonpocest
enim fieri ab homine foris: nisi quod dictum
fuerit intus. Custodi os cordis amalo: & in no¬
cens eris In nocens erit lingua corporis tui.
in nocentes manꝰ erunt. etiam pedes in nocen¬
tes oculi in nocentes er̃: aures innocentes er̃
Omĩa membra tua iustitiae militabunt: quia
imperator iustus tenuit cor. Tunc dicent in¬
ter gentes: magnificauit dñs facere cũ eis
M agnificauit dñs facere nobiscum: facti sumꝰ

Expanded text:
e audit qui damnat. Susanna non audiebatur ab e audit qui damnat. Susanna non audiebatur ab injustis judicibus, tacebat et orabat. Os ejus non audiebatur ab hominibus, cor ejus clamabat ad Deum . Numquid quia vox ejus de ore corporis non processit, propterea exaudiri non meruit? Exaudita est illa; quando oravit, nemo hominum scivit. Ergo, fratres, quid habeamus in ore interiore, cogitate. Ibi videte ne quid mali dicatis intus, et nihil mali facitis foris: non potest enim fieri ab homine foris, nisi quod dictum fuerit intus. Custodi os cordis a malo, et innocens eris: innocens erit lingua corporis tui, innocentes manus erunt; etiam pedes innocentes erunt, oculi innocentes erunt, aures innocentes erunt; omnia membra tua justitiae militabunt, quia imperator justus tenuit cor. 9. «Tunc dicent inter Gentes, Magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum;
Abbreviated transcription (Latin):
clamat. iam fur. ẽ. iam immundus ẽ: iamfacinꝰ
deore interiore ꝓcessit. Quando enĩ facinus
ꝓcedit exore: quando uoluntas faciendi decer¬
nitur. Decreuisti facere: dixisti. Dixisti: fecisti
Si furtum non feceris foris. ille non meruit
ꝑ̾dere cui disponebas auferre: Et ille nihil ꝑ¬
didit & tu defurto damnaberis. Decriusti
occidere hominẽ: dixisti Incorde: sonuit
deore interiore tuo homicidium. Adhuc ho-
mo uiuit. & tu homicida puniris. Quis sis
enim apud dm̃ quaeritur: nonquid nundum
apparueris apud homines. Certe ergo nouimꝰ
& nos se debemus & tene̾re : quia . ẽ. õs cordis.
& lingua cordis Ipsum os impletur gaudio.
in ipso ore intus oramus dm̃: quando labia clau¬
sa sunt & pat&e conscientia. Silentium ẽ &
clamat pectus sed auribus Cuiꝰ non hominis
sed dĩ Securꝰ ergo esto: ille audit qͥ miseretur
& rursus quando nemo audit hominũ mala:
si ꝓcedunt de   tuo noli. eẽ. securus. quia ille¬

Expanded text:
clamat, jam fur est, jam immundus est, jam facinus clamat, jam fur est, jam immundus est, jam facinus de ore interiore processit. Quando enim facinus ex ore procedit? Quando voluntas faciendi decernitur. Decrevisti facere; dixisti, fecisti. Si furtum non feceris foris; forsitan ille non meruit perdere, cui disponebas auferre: et ille nihil perdidit, et tu de furto damnaberis. Decrevisti occidere hominem; dixisti in corde, sonuit de ore tuo interiore homicidium: adhuc vivit homo, et tu homicida puniris. Quid sis enim apud Deum, quaeritur, non quid non dum apparueris apud homines. 8. Certe ergo novimus, et nosse debemus, et tenere quia est os cordis, est et lingua cordis. Ipsum os impletur gaudio: in ipso ore intus oramus Deum, quando labia clausa sunt, et patet conscientia. Silentium est, et clamat pectus: sed auribus cujus? Non hominis, sed Dei. Securus ergo esto; ille audit qui miseretur. Et rursus quando nemo hominum audit mala, si procedunt de ore tuo, noli esse securus, quia ill
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim quando loquimur illa tune nos macu¬
lant : nequis dicat quando loquimur de
ore nr̃o exeunt. quia uerba & uoces de ore
nr̃o exeunt: It quando malaloquimur: im¬
mundi efficimur Quid si aliquis non loqͣt᷑¬
& tantum cogit& mala: mundus . ẽ. quia
de ore ipsius corporis nihil ꝓcessit: sed de
ore cordis iam ds̃ audiuit. Ecce fr̃s attendite
quae dico: nõmin o furtũ: modo nominaui¬
furtũ. Numquid quia nomina ui furtũ. con¬
taminauit me furtum: Attendite quae dico¬
Ecce deore meo exut: & non me fecit inmundũ
łur autem surgit in nocte. & nihil dicit deore:
& faciendo fit immundus Non solum nondicit.
sed & p̃mit fãcinus totosilentio: Etusq adeo uo-¬
cem suam tun& audiri: ut nec uestigia sua ue¬
lit sonare. Nũquid gͦ quiꝰ ita silet mundus
ẽ : plus autẽ dico fr̃s mei. Ecceadhuc instratu
suo iac&. nondum surrexit ut furtum faciat.
uigilat & expectat ut homines dormiant: iã dõ

Expanded text:
Non enim quando illa loquimur, tunc nos macuNon enim quando illa loquimur, tunc nos maculant. Ne quis dicat: Quando loquimur, de ore nostro exeunt, quia verba et voces de ore nostro exeunt; et quando mala loquimur, immundi efficimur. Quid si aliquis non loquatur, et tantum cogitet mala, mundus est, quia de ore ipsius corporis nihil processit? Sed de ore cordis jam Deus audivit. Ecce, fratres mei, attendite quae dico. Nomino furtum: modo nominavifurtum; numquid quia nominavi furtum, contaminavit me furtum? Ecce de ore meo exiit, et non me fecit immundum. Fur autem surgit in nocte, et nihil dicit ore, et faciendo fit immundus. Non solum non dicit, sed et premit facinus toto silentio; et usque adeo vocem suam timet audiri, ut nec vestigia sua velit sonare: numquid ergo quia ita silet, mundus est? Plus autem dico, fratres mei. Ecce adhuc in stratu suo jacet, nondum surrexit ut furtum faciat; vigilat, et exspectat ut homines dormiant: jam Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ut tunc putemꝰ nonfieri immundũ hominẽ cũ
mandticat: Tunc autem putemꝰ immundũ si
ciomat. Ait enidñs Non quod intrat: sed
quod exit  inquinat. Quando ergo manducas
nonfis inmundus. & quando uomis efficeris
inmundus: quando bibis nones inmundus.
& quando spuis immundus es: quando enĩ
spius deore tuo exit aliquid: & quando
bibis inõs intrat aliquid Quid uoluit dicere
dñs non quod intrat inos. sed qđ exit inqͥnat¬
hominẽ: Secutus eodem loco scđm aliũ euan-¬
głistam: dixit Quae sunt quae ꝓcedunt de
ore: ut intelligas nondeore corporis eũ dixis¬
se: sed deo re cordis: ait enim. Decorde enim
exeunt cogitationes malae. fornicationes.
homicidia. blasphemiae. Haec sunt quae coin¬
quinant hominẽ: Non lotis autem manibus
manducare: non coinquinat hominẽ. Illa gͦ
fr̃s mei quomodo exeunt de ore hominis. nisi
quia exeunt decorde sicut ipse dñs dicit.

Expanded text:
ut tunc putemus non fieri immundum hominem, cum ut tunc putemus non fieri immundum hominem, cum manducat, tunc autem putemus immundum, si vomat. Ait enim Dominus: «Non quod intrat in os, sed quod exit, coinquinat.» Quando ergo manducas, non fis immundus; et quando vomis, efficeris immundus? Quando bibis, non es immundus; et quando spuis, immundus es? Quando spuis enim, de ore tuo exit aliquid; quando bibis, in os intrat aliquid. Quid voluit dicere Dominus, «Non quod intrat in os, sed quod exit, inquinat?» Secutus eodem loco secundum alium evangelistam dixit quae sunt quae procedunt de ore; ut intelligas non de ore corporis eum dixisse, sed de ore cordis. Ait enim: «De corde enim exeunt cogitationes malae, fornicationes, homicidia, blasphemiae; haec sunt quae coinquinant hominem: non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem» . Illa ergo, fratres mei, quomodo exeunt de ore, nisi quia «exeunt de corde,» sicut ipse Dominus dicit?
Abbreviated transcription (Latin):
quib interiora immunda sunt. ex teriora
munda. eẽ. non possunt : si uolueritis ut ex¬
teriora munda sint: interiora mundatẽ.
Ibrẽ enim os quod implebitur tibi gaudio:
& quando taces. Quando taces enĩ & gaudes
os tuum clamat addm̃: Sed uide unde gaudeas
Sidescło gaudes: inmundo gaudio uõcifera¬
ris addm̃. Si uero de redẽptione gaudes. quo¬
modo dixit psalmus iste. cum conuerterit
dñs captiuitatem syon. facti sumus iocundati:
tunc impletur uero gaudio os tuum. & lingua
tua exultatione. Manifestum est quia in spe gau
ipso gaudio uel inipso ore quod habemus intus.
& manducamꝰ & bibimus: sicut deisto ore ad re-¬
fectionem corporis. sic deillo ore ad refectionem
cordis Nam inde beati qui esuriunt & sitiunt
iustitiam: qm̃ ipsi saturabuntur. Si autem non
facit immundũ nisi quod exit deore. &e hoc cũ
audimus in euanglio. non intelligimꝰ nisi os
corporis: absurdum ẽ cenimis stultum.

Expanded text:
quibus interiora immunda sunt, exteriora quibus interiora immunda sunt, exteriora munda esse non possunt; si volueris ut exteriora munda sint, interiora mundato. Ibi est enim os quod implebitur tibi gaudio, et quando taces: quando enim taces et gaudes, os tuum clamat ad Deum. Sed vide unde gaudeas. Si de saeculo gaudes, immundo gaudio vociferaris ad Deum: si vero de redemptione gaudes, quomodo dixit psalmus iste, «Cum converteret Dominus captivitatem Sion, facti sumus jucundati;» tunc impletur vero gaudio os tuum, et lingua tua exsultatione: manifestum est quia in spe gaudipso gaudio, vel in ipso ore quod habemus intus, et manducamus et bibimus: sicut de isto ore ad refectionem corporis, sic et de illo ore ad refectionem cordis. Nam inde, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . 7. Si autem non facit immundum nisi quod exit de ore, et hoc cum audimus in Evangelio, non intelligimus nisi os corporis; absurdum est et nimis stultum,
Abbreviated transcription (Latin):
os: nonnisi os corporis uoluit ostendere: In¬
trant enin cibi. & non coinquinant homines
cibi : quia omĩa munda mundis & omĩs crea¬
tura dĩ bona.ẽ. & nihil abiciendum quod
cũ gr̃arum actione percipitur In figura iudeis
posita erant quaedam. & in munda dicta sunt:
Sed postea quam figurarum lux ipsa uenit. &¬
remotae sunt umbrae: non sumus retenti in
littera. sed uiuificati in spũ. Et non ẽ impositũ
iugum obseruationis xp̃ianis. quodimpositũ
erãt iudȩis: quia dñs dixit Iugum enĩ meũ
suaue.ẽ & sarcina mea leuis. ẽ: & omĩa ait
eorum & mens & conscientia: Quid uoluit in¬
telligi mundo homini. & panis & porcina
munda sunt. Inmundo: nec panis nec porcĩ¬
na. Inmundis autem inquit & infidelib: nihil
.ẽ. mundũ Quare nihil. ẽ. mundum: Sed
polluta sunt inquit eoꝵ & mens & conscientia
Quia sunterius quod ẽ unmundũ est: foris
quodẽ nihil mundũ. eẽ potest: Si ergo illis

Expanded text:
os,» nonnisi os corporis voluit ostendere. Inos,» nonnisi os corporis voluit ostendere. Intrant enim cibi, et non coinquinant homines cibi; quia, «Omnia munda mundis;» et, «Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur» . In figura Judaeis posita erant quaedam, et immunda dicta sunt . Sed postea quam lux ipsa venit, remotae sunt umbrae, non sumus retenti in littera, sed vivificati in spiritu: et non est impositum jugum observationis Christianis, quod impositum erat Judaeis; quia Dominus dixit, «Jugum enim meum suave est, et sarcina mea levis est» : eteorum et mens et conscientia» . Quid voluit intelligi? Mundo homini et panis et porcina munda est, immundo nec panis, nec porcina. «Immundis autem,» inquit, «et infidelibus nihil est mundum.» Quare nihil est mundum? «Sed polluta sunt,» inquit, «eorum et mens et conscientia:» quia si interius quod est, immundum est; foris quod est, nihil mundum esse potest. Si ergo illis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittebat autemmedicꝰ. aegrotante. medica¬
mentũ. Et illa quae uenerat: nouerat medi¬
cũ. Et quae solebat in sua fortasse fornicati
tem: Irrupit indomũ quo non erat inuitata:
sed uulnera habebat. & illuc uenerat ubi me¬
dicus recumbebat. Ille autẽ qui inuitauerat
medicũ: sanus sibi uidebatur. ꝓpt̾ea noncu¬
rabatur. lã quae secuntur in euangłio nostis.
quomodo confus est ipse pharisȩus cum ei
ostender& quia & illam mulierẽ nouerat. &
cogitationem cordis ipsius audierat: sed ad
id quod modo de euangłio lectum . ẽ: quod¬
ꝑtin& ad p̾sentem uersum ubi dictum esta
impletum ẽ gaudio os nr̃m. & lingua nr̃a ex i¬
ultatione: q̃uaerimis quod os: & quae lingua
A ttendat caritas ur̃a. Insultatum est dño. quia
non locis manib discipłi manducarent: respon¬
dit illis dĩs ficut oportebat. & uocatis turbis:
ait. Audite om̃s. & intelligite. Omẽ quod in¬
trat in os. noncoinquinat hominẽ: sed quod
exit. Quidẽ hoc  Cum dixit quod intrat in

Expanded text:
mittebat autem medicus aegrotam tangere medicamentum; et illa quae venerat, noverat medicum; et quae solebat in sua fornicatione fortastem. Irrupit in domum quo non erat invitata; sed vulnera habebat, et illuc venerat ubi medicus recumbebat. Ille autem qui invitaverat medicum, sanus sibi videbatur; propterea non curabatur. Jam quae sequuntur in Evangelio nostis, quomodo confusus est ipse pharisaeus, cum ei ostenderet quia et illam mulierem noverat, et cogitationem ipsius audierat . 6. Sed ad id pertinet ad praesentem versum ubi dictum est, «Impletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione:» quaerimus enim quod os, et quae lingua. Attendat Charitas vestra. Insultatum est Domino, quia non lotis manibus discipuli ejus manducarent. Respondit illis Dominus sicut oportebat, et vocatis turbis ait: «Audite omnes, et intelligite. Omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, sed quod exit.» Quid est hoc? Cum dixit, «Quod intrat in
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ꝓ nobis: gr̃as miscđiae ipsius. Nihil
debebat. pro se non reddidit: ꝓ nobis reddi¬
dit Ecce inquit ueniet princeps mundi huiꝰ:
et in me nihil inueniet. Quid est nihil
inme inueniet: nullum peccatum inme in¬
ueniet: Quare me occidat non habet. Sed
ut sciant om̃s ait. qĩ uoluntatem patris mei
facio: surgite eamus hinc. Quid ẽ. surgite
eamus hinc: Idẽ non necessitate sed uoluntate
pacior : reddens quod non debeo

Expanded text:
ergo pro nobis: gratias misericordiae ipsius. Nihil debebat; pro se non reddidit, sed pro nobis reddidit. «Ecce,» inquit, «venit princeps mundi hujus, et in me nihil inveniet.» Quid est, «in me nihil inveniet?» Nullum peccatum in me inveniet; quare occidat me, non habet. «Sed ut sciant omnes,» ait, «quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc» . Quid est, «surgite, eamus hinc?» Id est, non necessitate, sed voluntate patior, reddens quod non debeo:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse unus homodicit. afinibus terrȩ adte cla¬
maui: cũ angerettir cor meũ: huiꝰ ergo hominis:
longinqua peregrinatio facta ẽ int̾ malos: &
tanq̃uã diceretur illi: Cum quib ergo habitas
est᷑ Sed quid sicumbonis. eẽt: sicũ bonis ess&:
non dicer& heu me: he : uox. ẽ. miseriae. uox
.ẽ. calamitatis. & infelicitatis: Sed tamen insp̾e:
quia iã uel gemere didicit. M ulti enĩ & mise¬
ri sunt & nongemunt: & peregrinantur. &
redire nolunt. Iste iã uolens redire: cognoscit
infelicitatem peregrinationis suae quia agnouit
illã. redire & ascendere incipit: quia canticã
graduũ coepit cantare Ubi ergo gemit. & in¬
ter quos inhabitat:
Inhabitauĩ cũ taberna¬
culis cedar

Expanded text:
ipse unus homo dicit, «A finibus terrae ad te claipse unus homo dicit, «A finibus terrae ad te clamavi, dum angeretur cor meum» . Hujus ergo hominis longinqua peregrinatio facta est inter malos. Et tanquam diceretur illi, Cum quibus ergo habitas, est.» Sed quid, si cum bonis esset? Si cum bonis esset; non diceret, «Heu me!» Heu, vox est miseriae, vox est calamitatis et infelicitatis; sed tamen in spe, quia jam vel gemere didicit. Multi enim et miseri sunt, et non gemunt, et peregrinantur, et redire nolunt. Iste jam volens redire, cognoscit infelicitatem peregrinationis suae: quia agnovit illam, redit; et ascendere incipit, quia Canticum graduum coepit cantare. Ubi ergo gemit, et inter quos habitat? «Inhabitavi cum tabernaculis Cedar
Abbreviated transcription (Latin):
iusti & scĩ quifruuntur uerbo dĩ sine lectione
sine litteris: Quod enĩ nobis ꝑpaginas scriptũ
.ẽ. : perfaciem dĩ illi cernunt. Qualis patria.
magna patria. & miseri sunt peregrini abilla
patria. Sed quid ait iste. Longinqua facta
est peregrinatio mea. Maxime eorum uox. ẽ.
id ẽ ipsius aeccłae: quae laborat in hac terra
Illius uox ẽ : qui clamat afinib terrae in alio loco¬
psalmi dicens. Afinib terrae ad te clamaui
Qitis nr̃m clamat afinib terrae : Nec ego. nec tũ.
nec ille : sed afinib t̾rae. ipsa sola aeccła. Tota
hereditas xp̃i clamat: quia aeccła hereditas eiꝰ
& de aeccła dictum est: Postula ame & dabo tibi
gentes hereditatẽ tuã: & possessionẽ tuam
terminos terrae. Si ergo possessio xp̃i usq ad fi¬
nes t̾rae. & possessio xp̃i homines scĩ. & om̃s scĩ
unus homo in xp̃o. quia unitas sca in xp̃o est:

Expanded text:
justi et sancti, qui fruuntur Verbo Dei sine lectione, justi et sancti, qui fruuntur Verbo Dei sine lectione, sine litteris: quod enim nobis per paginas scriptum est, per faciem Dei illi cernunt. Qualis patria! Magna patria, et miseri sunt peregrini ab illa patria. 7. Sed quod ait iste, «Longinqua facta est peregrinatio mea;» maxime eorum vox est, id est, ipsius Ecclesiae, quae laborat in hac terra. Illius vox est, quae clamat a finibus terrae in alio psalmo dicens: «A finibus terrae ad te clamavi.» Quis nostrum clamat a finibus terrae? Nec ego, nec tu, nec ille: sed a finibus terrae ipsa tota Ecclesia, tota haereditas Christi clamat; quia Ecclesia haereditas ejus, et de Ecclesia dictum est, «Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae» . Si ergo possessio Christi usque ad fines terrae, et possessio Christi omnes sancti, et omnes sancti unus homo in Christo, quia unitas sancta in Christo est;
Abbreviated transcription (Latin):
Multum ate reces¬
sit peregrinatio mea. factit ẽ. longinqua: quia¬
nondum ueni inpatriam illam ubi cũ nullo ma-¬
lo uicturꝰ sum: nondum ueni ad illam societa¬
tem angłorum. ubi scindala nontimebo. Quare
autem nondum sum ibi: quia incolatus ms
longincus factus. ẽ: In colatus. peregrinatio
est. Incola dr̃ qui habitat int̾ra aliena ñ
inciuitate sua. Longincus inquit factꝰ ẽ:
in colatus meus. & ubi longinquus.
Aliquando fr̃s mei cũ peregrinatur homo. in¬
ter meliores uiuit: quã inpatria sua forte
uiueret. S ed nonsic.ẽ : quando deilla hierusa¬
lem caelesti peregrinamur. Mutat enĩ homo
patriam: & aliquando inperegrinatione illi
bene est. Inuenit amicos fideles peregrinan¬
do: quos in patria inuenire non potuit. Inimi¬
cos habuit ut depatria pelleretur. & peregri¬
naretur: inuenit quod non habebat inpatria
inde peregrinatur: int̃ malos. ẽ: nec recedere
amalis potest : nisi cum redierit ad societatem
angłoꝵ   ibi sit unde peregrinatur: ibi om̃s

Expanded text:
Multum a te recessi, peregrinatio mea facta est longinqua. Nondum veni in patriam illam, ubi cum nullo malo victurus sum; nondum veni ad illam societatem Angelorum, ubi scandala non timebo. Quare autem nondum sum ibi? Quia «incolatus meus longinquus factus est.» Incolatus peregrinatio est: incola dicitur qui habitat in terra aliena, non in civitate sua. «Longinquus,» inquit, «factus est incolatus meus.» Et ubi longinquus? Aliquando, fratres mei, cum peregrinatur homo, inter meliores vivit, quam in patria sua forte viveret: sed non sic est, quando de illa Jerusalem coelesti peregrinamur. Mutat enim homo patriam, et aliquando in peregrinatione illi bene est: invenit amicos fideles peregrinando, quos in patria invenire non potuit. Inimicos habuit, ut de patria pelleretur; et cum peregrinaretur, invenit quod non habebat in patria.inde peregrinatur, inter malos est; nec recedere a malis potest, nisi cum redierit ad societatem Angelorum, ut ibi sit unde peregrinatur. Ibi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ut nontimerem
N ec solum cor meumꝰ timer&. sed lingua etiã
ꝓnuntiar& eloquia tua. mandata tua elegi.
timorẽq amore compressi. Fiat ergo manus
tua : ut saluum me demanu facias aliena.
Sic autẽ ds̃ saluos martrres fecit: cũ eos in ani¬
ma nonpermisit occidi Nã scđm carnẽ: uana
salus hominis. Potest & sic accipi. Fiat manꝰ
tua: ut manus dĩ xp̃c intelligatur Iuata
illud isaiȩ. It brachium dñi. cui reuelatum ẽ:
Non enĩ erat factus unigenitus. cumꝑ eũ facta sint
omĩa : sed factus . ẽ. ex semine dauid. ut esso
iħc idẽ saluator: qui iã erat creator. Sed cum
familiare sit scripturae fiat manus tua. & facta
.ẽ. manus dñi: nescio utrum possit hic sensus
in eis locis om̃ĩb optineri: Sane ibi audiam us
quod sequitur
Concupiui salutare tũũ dñe:

Expanded text:
Ut non timerem, nec solum cor meum teneret, sed lingua etiam pronuntiaret eloquia tua; «mandata tua elegi,» timoremque amore compressi. Fiat ergo manus tua, ut salvum me de manu facias aliena. Sic autem Deus salvos martyres fecit, cum eos in anima non permisit occidi: nam secundum carnem vana salus hominis . Potest et sic accipi. «Fiat manus tua,» ut manus Dei Christus intelligatur; juxta illud Isaiae, «Et brachium Domini cui revelatum est» ? Non enim erat factus Unigenitus, cum per eum facta sint omnia ; sed factus est ex semine David , ut esset Jesus, id est Salvator, qui jam erat Creator. Sed cum familiare sit Scripturae, «Fiat manus tua;» et, «Facta est manus Domini» : nescio utrum possit hic sensus in eis locis omnibus obtineri. Sane ubi audimus quod sequitur, «Concupivi salutare tuum, D
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. expositum᷑ ex hoc nunc & usq in scłm:
Sed non semꝑ scłi nomen hoc scłm significat: sed
aliquando aet̾nitatẽ. quia aeternum duobus
modis intelligitur. Osq in aeternum : hoc. ẽ.
aut semꝑ sinẽ fine. aut quousq ueniamꝰ ad ae¬
ternitatem hoc ergo quomodo intelligendũ
est. quousq ꝑ ueniamus ad aeternitatem: spere¬
mus indũm dm̃: quia cum uenerimꝰ ad ȩt̾nita¬
tem: iam spes nonerit. sed res ipsa erat

Expanded text:
hoc expositum est, «ex hoc nunc et usque in saeculum.» Sed non semper saeculi nomen hoc saeculum significat, sed aliquando aeternitatem; quia aeternum duobus modis intelligitur; usque in aeternum, id est, aut semper sine fine, aut quousque veniamus ad aeternitatem. Hic ergo quomodo intelligendum est? Quousque veniamus ad aeternitatem, speremus in Dominum Deum; quia cum venerimus ad aeternitatem, jam spes non erit, sed ipsa res
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce nunc benedicite dñm. om̃s seruidñi. Quid
.ẽ. ecce nunc: In hoc tẽpore. Nã post transactas
tribulationes: manifestum. ẽ. quia benedictio¬
ni dñi udcabimus: & dictum ẽ.: betcti qui ha¬
bitant indomo tua: inscła scłorũ laudabunttẽ
Qui tunc benedicturi sunt sine defectu: hic in¬
cipiunt benedicere dñm. hic intribulationib.
intemptationib. in molestus. int̾ aduersitates
scłi. inter insidias inimici : inter fraudes & im¬
petus diaboli: Hoc .ẽ ecce nunc benedicite dñm.
om̃s serui dñi: qui statis indomo dñi quid ẽ.
quistatis : qui ꝑseueratis. Quia dictumẽ decꝰ¬
dam qui archangelus fuit. & inueritate ñ stetit
Ec dictum est de amico sponsi: amicus autẽ sponsi
stat & audit eum. & gaudio gaudet ꝓpt̃ uocem

Expanded text:
«Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini.» Quid «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini.» Quid est, «Ecce nunc?» In hoc tempore. Nam post transactas tribulationes, manifestum est quia benedictioni Domini vacabimus, ut dictum est: «Beati qui habitant in do. Qui tunc benedicturi sunt sine defectu, hic incipiunt benedicere Dominum; hic in tribulationibus, in tentationibus, in molestiis, inter adversitates saeculi, inter insidias inimici, inter fraudes et impetus diaboli. Hoc est, «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini.» Quid est, «qui statis?» Qui perseveratis. Quia dictum est de quodam, qui archangelus fuit, «Et in veritate non stetit» : et dictum est de amico sponsi, «Amicus autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem
Abbreviated transcription (Latin):
CCE NUNC BENEDICITE DÑM
OMNES SERUI DOMINI Qui
statis indomo dñi: in atriis domꝰ
dĩ nr̃i. Quare addidit in atriis.
Atria. ampliora spacia domꝰ intelliguntur. Qui
stat in atriis : non angustatur. non p̃mitur
Q uomodo di latatur: In latitudine mane. & po¬
tes diligere inimicũ tuum. qui a non ea diligis
ubi abinimico angustias paciaris Quomodo
intelligeris stare in atrus: sta in caritate.
& stas in atriis In caritate latitudo. ẽ: in odio
angustia. Audi apłm. Ira & indignatio. tribu¬
latio & angustia: in omnẽ aninã hominis
oꝑantis malum. Delatitudine autẽ caritatis
quid dicit: qm̃ caritas dĩ diffusa ẽ. incordib¬
nr̃is : ꝑ sp̃mscm̃ qui datus. ẽ nobis Ubi audis
diffusionẽ : in tellige latitudinẽ. Ubi audis
latitudinẽ. intellige atria dñi. & habebis uerã
benedictionẽ dñi. quando non maledicis inimicis
Alloquitur enĩ sp̃s eos qui patiuntur tribulatio¬
nẽ. ut glorientur in tribulationib. & dicit eis

Expanded text:
cce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri.» Quare addidit, «in atriis?» Atria ampliora spatia domus intelliguntur. Qui stat in atriis, non angustatur, non premitur; quodam modo dilatatur. In latitudine mane, et potes diligere inimicum tuum; quia non ea diligis, ubi ab inimico angustias patiaris. Quomodo intelligeris stare in atriis? Sta in charitate, et stas in atriis. In charitate latitudo est, in odio angustia. Audi Apostolum: «Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum» . De latitudine autem charitatis quid dicit? «Quoniam charitas Dei diffusa est in cordibritum sanctum, qui datus est nobis» . Ubi audis diffusionem, intellige latitudinem; ubi audis latitudinem, intellige atria Domini; et habebis veram benedictionem Domini, quando non maledicis inimicis. Alloquitur enim Spiritus eos qui patiuntur tribulationem, ut glorientur in tribulationibus; et dicit eis,
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam hoc breuiter totum ꝓpositum. ẽ : ut quẽ ad¬
modum factumsit deindẽ narretur. Non enim
tunc firmatus . ẽ. populus dĩ suꝑ aegiptios ini¬
micossuos: quando eorum masculi foetus nec a¬
bantur. uel quando infaciendis lateribus con¬
terebantur : uel quando inmanu potenti ꝑsigna¬
I &e portenta dñidĩ sui. metuendi & honorandifac¬
ti sunt donec duri regis contentio uinceretur.
& mare rubrum ꝑsecutorem cũ exercitu eiꝰ obrũ¬
lũ suꝑ in imicos eius: uelut quȩreremꝰ quomodo
factum sit. incipit dicere. donec etiã id narrando
det̾min&. Et conuertit cor eorum ut
odirent populum eius. ut dolum facerent

Expanded text:
Etiam hoc totum breviter propositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando in faciendis lateribus conterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exercitu ejus obruersuum super inimicos ejus,» velut quaereremus quomodo factum sit; incipet. Et convertit cor eorum, ut odissent populum suum, ut dolum facerent
Abbreviated transcription (Latin):
Inpsalterio decẽm cordarum : in
lege decem p̃ceptorũ. ibi tibi psallam. Ibi tibi
Gaudeam. ibi tibi cantẽ canticum nouum: quia ple¬
nitudo legis caritas. ẽ. Cȩterũ quinon habent
caritatem: psalterium portare possunt. cantare
nonpossunt ł go itaq inquit. inter aquas contra
strepitu suo facient aquae contradictiones. ut ob¬
mutiscat psalterium meũ: Inpsalteriu decẽ corda¬
rum psallã tibi

Expanded text:
In psalterio decem chordarum,» in Lege decem praeceptorum: ibi tibi psallam, ibi tibi gaudeam, ibi tibi cantem canticum novum; quia plenitudo Legis charitas est . Caeterum qui non habent charitatem, portare psalterium possunt, cantare non possunt. Ego itaque, inquit, inter aquas contrad strepitu suo facient aquae contradictionis, ut obtumescat psalterium meum: «In psalterio decem chordarum psallam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
tio Peribit desiderium peccatoꝵ. cum transient
omĩa tanquam umbra. cum foeno arescente.
flos decidet. Uerbum autem dñi quod man&e
in act̾num. sicut falsorum beatorum uanitate
derisum est: sic eorumdem uer orum miseroꝵ
ꝑditioni suꝑ ridebit.¬

Expanded text:
tio. Peribit desiderium peccatorum, cum transient omnia tanquam umbra , cum feno arescente flos decidet. Verbum autem Domini quod manet in aeternum , sicut falsorum beatorum vanitate derisum est, sic eorumdem verorum miserorum perditioni superridebit.
Abbreviated transcription (Latin):
creat : & nemo miratur. Are fecit uerbo unã.
& stupe facta sunt corda mortalium: Sed
memoriã fecit mirabilium suoꝵ hoc enim
miraculum. maxime attentis cordib inhere¬
bit: quod assiduitas non uile fecerit. Quid
autem ꝓfuer̾ miracula. nisi ut timeretur.
Quid porro ꝓdess& timor. nisi Misericors &
miserator dñs. ȩscam dar& timentibus se.
Aescam quae noncorrũpitur. panem qui decęlo
descendit: quem nullis meritis dedit. Et enim
xp̃c ꝓimpi is mortuus est Nemo ergo talem
aescam dar&. nisi misericors & miserator dñs
Quod sitantum dedic huic uitae. siuerbum carnẽ
factum peccator iustificandus accepit. quid
infuturo scło glorificatus accipiet.
Memor
enim erit uiscłm testa menti sui. Nec totũ dedit:¬

Expanded text:
creat, et nemo miratur: arefecit verbo unam, creat, et nemo miratur: arefecit verbo unam, et stupefacta sunt corda mortalium ; sed «memoriam fecit mirabilium suorum.» Hoc enim miraculum maxime attentis cordibus inhaerebit, quod assiduitas non vilefecerit. 5. Quid autem profuerunt miracula, nisi ut timeretur? Quid porro prodesset timor, nisi, «misericors et miserator Dominus escam» daret «timentibus se?» escam quae non corrumpitur, panem qui de coelo descendit , quem nullis meritis dedit. Etenim Christus pro impiis mortuus est . Nemo ergo talem escam daret, nisi misericors et miserator Dominus. Quod si tantum dedit huic vitae, si Verbum carnem factum peccator justificandus accepit; quid in futuro saeculo glorificatus accipiet? «Memor» enim «erit in saeculum testamenti sui.» Nec totum dedit
Abbreviated transcription (Latin):
sumus figmentũ creati in xp̃o. in oꝑibus bonis
Iustitiam enĩ homo non oꝑatur nisi iustificatꝰ.
credens autem in eum qui iustificat impium
Afide incipit: ut bona opera non p̃cedentia qđ me-¬
ruit. sed consequentia quod accepit osten¬
dant. Unde ergo illa confessio: nondũquidem
est opus iustitiae: sed delicti improbatio: Sed
quomodo se habeat: nec in ipsa dete homo glo¬
rieris. ut qui gloriatur indño głetur. Quid
enim habes quod non accepisti: non gͦ sola mag¬
nificentia qua iustificatur impius: sed & con¬
fessio & magnificentia opus eiꝰ: Quid ergodicẽ¬
mus. quia cui uult miseretur. & quẽ uult ob¬
durat: Numquid iniquitas apud dm̃ absit
ans. & hunc exaltans. Memoriã fecit mirabi¬
lium suoꝵ. reseruans oportune inusitata ꝓdi¬
gia : quae in firmitas hominis nouitate¬
intenta meminerit. cum sint eiꝰ miracula coti¬
diana maiora. Tot ꝑ uniuersam t̾ram arbores

Expanded text:
sumus figmentum, creati in Christo in operibus bonis» sumus figmentum, creati in Christo in operibus bonis» . Justitiam enim homo non operatur nisi justificatus: «credens autem in eum qui justificat impium» , a fide incipit; ut bona opera, non praecedentia quod meruit, sed consequentia quod accepit ostendant. Unde ergo illa confessio? Nondum quidem opus est justitiae, sed delicti improbatio: sed quoquo modo se habeat, nec in ipsa de te homo glorieris, «ut qui gloriatur, in Domino glorietur» . «Quid enim habes quod non accepisti» ? Non ergo sola magnificentia qua justificatur impius, sed et «confessio et magnificentia opus ejus. Quid ergo dicimus?» quia «cui vult miseretur, et quem vult obdurat; numquid iniquitas apud Deum? Absians, et hunc exaltans. «Memoriam fecit mirabilium suorum:» reservans opportune inusitata prodigia, quae infirmitas hominis novitatintenta meminerit, cum sint ejus miracula quotidiana majora. Tot per universam terram arbores
Abbreviated transcription (Latin):
nem fecisse quod uoluit. & dõ accidisse qđ noluit
Sicut enĩ uult ut homo non peccet: ita uult peccan¬
ti parcere ut reuertatur & uiuat. ita uult postre¬
mo inpeccato perseuerantem punire. ut iustitiȩ
potentiam contumax non euadat. Ita quicquid
elegeris : omnipotenti nondeerit. unde suã dete
Sed opus fortasse hominis. p̃uenit istã magnificentiã
dĩ. ut cum fuerit peccata confessus: iustificari
neq oculos ad caelum audebat leuare. sed per¬
cutiebat pectꝰ suum dicens. Dñe ꝓpicius esto
mihi peccatori. haec ẽ. magnificentia dñi iusti
ficatio peccatoris. qm̃qui se humiliat exaltabi¬
tur. & qui se exaltat humiliabitur. Haec est
magnificentia dñi. qm̃ cui plurimũ dimittit᷑.
plurimum diligit. haec ẽ. magnificentia dñĩ.
qm̃ubi habundauit peccatum. & suꝑ habun¬
dauit grã. Sed fortasse exoperibus Non inqͥt
ex oꝑibus. neforte quis extollatur. Ipsius enĩ

Expanded text:
nem fecisse quod voluit, et Deo accidisse quod noluit. nem fecisse quod voluit, et Deo accidisse quod noluit. Sicut enim vult ut homo non peccet, ita vult peccanti parcere, ut revertatur et vivat; ita vult postremo in peccato perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat. Ita quidquid elegeris, Omnipotenti non deerit unde suam de te Sed opus fortasse hominis praevenit istam magnificentiam Dei, ut cum fuerit peccata confessus, justificari «neque oculos ad coelum audebat levare, sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peficatio peccatoris: «quoniam qui se humiliat, exaltabitur; et qui se exaltat, humiliabitur» . Haec est magnificentia Domini; quoniam cui plurimum dimittitur, plurimum diligit . Haec magnificentia Domini; quoniam «ubi abundavit peccatum, et superabundavit gratia» . Sed fortasse ex operibus. «Non,» inquit, «ex operibus, ne forte quis extollatur. Ipsius enim
Abbreviated transcription (Latin):
Credo quia sedebunt suꝑ duodecim thronos.
iudicantes duodecim tribus isrł Nullus enĩ
iã inter eos iniquus. Nullus iudae furta tole¬
ratur Nullus symonmagus baptitatur. sp̃m
uolens emere.dum cogitat uendere Nullus
alexander ęrarius. multa mala ostendit
N ullus pelle ouina tectus. falsa fraternitate
subrepit. Int̃ quales nunc necesse ẽ. aecclesia
gemat: & quales tunc oportet. cum om̃s iusti
congregabuntur excludat. haec sunt mag¬
na oꝑa dñi : exquisita in om̃s uoluntates
eiꝰ. Perquas nullum confitentem deserit mise¬
ricordia: nullius .ẽ. iniquitas impunita. quan¬
doflagellat omnẽ filium quẽ recipit. Sed si ius¬
tus uix saluabitur. peccator & impius ubi pare¬
bunt: eligat sibi homo quod libet non sic con¬
stituta sunt oꝑa dñĩ. ut creatura in arbitrio libero
constituta. creatoris superet uoluntatem. etiã¬
sicontra eꝰ faciat uoluntatẽ. Non uult ds̃ ut pecces:
nã ꝓhibet. Tamen sipeccaueris: ne putes homi¬

Expanded text:
credo, qui sedebunt super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel . Nullus enim jam inter eos iniquus, nullius Judae furta tolerantur, nullus Simon magus baptizatur, Spiritum volens emere, dum cogitat vendere ; nullus Alexander aerarius multa mala ostendit , nullus ovina pelle tectus falsa fraternitate subrepit: inter quales nunc necesse est Ecclesia gemat, et quales tunc oportet, cum omnes justi congregabuntur, excludat. Haec sunt «magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus:» per quas nullum confitentem deserat misericordia, nullius sit iniquitas impunita; quando flagellat etiam omnem filium quem recipit . Sed si justus vix salvatur, peccator et impius ubi parebunt ? Eligat sibi homo quodlibet: non sic constituta sunt opera Domini, ut creatura in arbitrio libero constituta, Creatoris superet voluntatem, etiamsi contra ejus faciat voluntatem. Non vult Deus ut pecces; nam prohibet: tamen si peccaveris, ne putes homi
Abbreviated transcription (Latin):
suoshunc suscipietis De quo & paulus apostolꝰ
dicit. quiꝰ reuelabitur homo peccati filius inte¬
ritus. qui aduersatur & suꝑ extollitur suprã
omẽ quod dr̃ ds̃ aut quod colitur: ita ut intẽplo

Expanded text:
suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uod intelli¬
gimꝰ ab aeterno & usq inaeternũ. quia sine
fine laudabitur abeis dequib dicitur: beati q̃ui
habitant indomotua. in scła scłoꝵ laudabunt ce:
ipsa ẽ. tertia consũmatio corporis xp̃i. eiectis
demoniis & ꝑfectis sanitatib usq adipsius cor¬
poris immortalitatem. regnũ sempit̾nũ ꝑfecte
laudantium. quia ꝑfecte amantiũ ꝑ fecte autẽ
amantiũ: quia facie ad faciem contẽplantium:
Tunc enĩ ꝑfecietur: q̃uod imprimordio psalmi
huiꝰ oratum est. Mem̃to nr̃i dñe in beneplacito
popłitui: uisita nos insalutari tuo: Aduiden¬
dum in bonitate electoꝵ tuorum : ad laetandum¬
in laetitia gentis tuȩ. ut lauderis cũ hereditate
quae perier̃ domꝰ isrł: sed eas etiã quae non sunt
istam ꝑtinere ꝓphetiã. quia sp̃ẽ inuisibilium bo¬
norum gaudere nonnor̃: in laqueos illius ruitu:¬
ri sunt. dequo dñs ait: Ego ueni in nomine patris
mei: & nonsuscepistis me: alius ueni& in nomine

Expanded text:
uod intelligimus, ab aeterno usque in aeternum; quia sine fine laudabitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electoin laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate quae perierunt domus Israel ; sed etiam illas quae non sunt istam pertinere prophetiam: quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt, in laqueos illius ruituri sunt de quo Dominus ait, Ego veni in nomine Patris, mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
uib: facientes oꝑationẽ in aquis multis.
idẽ. in popłis multis. Aquas enim sȩpe ꝓpopłis
poni. testis .ẽ. apocalypsis ioħis: Ubi interro¬
gat iohannes quid illȩ aquae essent:
responsũ est ei populi sunt. Qui ergo¬
exclam faciunt oꝑationẽ in aquis multis:¬
Ta u Ipsi uider̃ oꝑa dñi . & mirabilia eiꝰ
inprofundo¬
o Quid enĩ ꝓfundius cordibus
humanis. Inde plerũq uenti erũpunt tẽpes¬
tates seditionum & dissensionũ. nauẽ ꝑtur¬
bant: Etquid agitur in his.  uolens ds̃ ut
adeum clamarent & hi qui gubernant & hi
qui portantur: Dixit & stẽtit sp̃s procellae
Quid ẽ. stecit: ꝑmansit ꝑdurauit: Ad huc turbat
exaltati sunt fluctus eiꝰ: a scendunt usq ad
caelos Audiendo: descendunt usq ad abyssos
timendo a scendunt usq incaelos. Descendunt
usq: ad abrsos. foris pugnae. intus timores
Animaeoꝵ in malis tabescebat: turbati sunt

Expanded text:
us, facientes operationem in aquis multis:» id est, in populis multis. Aquas enim saepe pro populis poni, testis est Apocalypsis Joannis, ubi interrogans Joannes quid illae aquae essent, responsum est ei, «Populi sunt» . Qui ergo faciunt operationem in aquis multis, «ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.» Quid enim profundius cordibus humanis? Inde plerumque venti erumpunt, tempestates seditionum, et dissensionum navem perturbant. Et quid agitur in his? Volens Deus ut ad eum clamarent et hi qui gubernant, et hi qui portantur, «Dixit, et stetit spiritus procellae.» Quid est, «stetit?» Permansit, perduravit: adhuc turbat, Et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos,» audiendo: «descendunt usque in abyssos,» timendo. «Ascendunt usque in coelos, descendunt usque in abyssos:» foris pugnae, intus timores. «Anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
gehennae. quã tunc in illis cõminationibus dĩ.
ꝓtẽpoꝵ dispensatione nonlegimus. Multipli¬
cata ergo in eis ruina : cumꝙsuis grauib pec¬
catis grauiter uastarentur. Et stetit finees
& placauit : & cessauit quassatio. Breuiter
totum dixit : quia non hic nescientes docet.
sed comemorat scientes. Quae autẽ hic posita
est quassatio: haec superius confractio Nam

Expanded text:
gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confractio: nam
Abbreviated transcription (Latin):
Ianquã adhoc
distulerit qđ leuauerat manum suã super
eos ꝓsternendos in deserto. & deiciendum
semen eoꝵ innationib & disꝑgendos eos in
regionib : ut dati in reꝓbumsensum. etiã illud
adͥ mitterent in quoĩmaiore crimine eui-¬
denti iustitia punirentur: quẽ ad modum
notitiam. tradidit illos ds̃ in reꝓbam mentẽ.
ut faciant quae non conueniunt. Deniq tantũ
fuit scelus eoꝵ quod consecrati sunt idolo. & co¬
meder̃ sacraficia mortuoꝵ : id ẽ. quia mortuis
hominib tanquã dus sacrificabant gentes: ut
aliter seplacari ds̃ noll&: nisi quomodo eum
placauit finees sacerdos. qui masculum &
feminã in complexu adulterino dep̾hensos.
pariter interemit. Quod si odio eorum non
dilectione fecis secdum eũ comeder& telus domꝰ
dĩ : non ei reputaretur adiustitiã: hoc enim
facto populũ illum cuiꝰ futurꝰ erat maior in¬
teritus tanquã unum hominẽ quasi uirga ꝑcus-¬
sit : ut animã eius saluar& amorte :Leniorem

Expanded text:
anquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum notitiam, tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conuenit: repletos fuit scelus eorum, quod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Leniorem
Abbreviated transcription (Latin):
primo: erant illic in utiles. Iacabant. nihil ꝓd¬
erant: transiebant sicũt fluuius. Quid fecit dauid :¬
Ut lex ipsa utilis. eẽt: accepit grãm: Lex enĩ sine gr̃ã:
impleri non potest: Plenitudo enĩlegis: caritas
Et undẽ ista caritas : uide sinon ex gr̃a. Caritas in¬
datus ẽ. nobis: Quia ergo grã fecit implerilegẽ:
significatur eͣnͣi gr̃ã lacte. hoc enim. ẽ in carne
gratiutũ: ubi mater nonquęrit accipere. sed sata-¬
git dare. hoc mat̾ gratis dat: & contristatur si
desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit dauid
legem sine grã oꝑari non posse. nisi cum illos lapi¬
des quinq quib significabatur lex in libris quin¬
q coniungere uolens grãe posuit inuase pasto¬
rali. quo lac mul gere consueuerat: his armatꝰ.
gr̃a utiq armatus. & ideo p̃sumens nondesẽ
sed dedño suo. ꝓcessit aduersus goliam suꝑbũ
se iactantẽ. dese p̾sumentẽ: tulit uñum lapidem.
iecit. inimicum infronte ꝑcussir Cecidit ex eo

Expanded text:
o lapides, erant illic inutiles, et vacabant, nihil proderant, transibant super fluvios. Sed quid fecit Daut Lex ipsa utilis esset? Accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest: «Plenitudo» enim «Legis charitas» . Et unde ista charitas? Vide si non ex gratia. «Charitas,» inas. Quia ergo gratia fecit implere legem: significatur autem gratia lacte: hoc enim est in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur, si desit qui accLegem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque, quibus significabatur Lex in libris quinque, conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgere consueverat? His armatus, gratia utique armatus, et ideo praesumens non de se, sed de Domino suo, processit adversus Goliam superbum, se jactantem, de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
Angustia nrãe tribulationis finitur: latitudo
autẽ quo transimus. non habet terminum:
Quis enim accusauit aduersus electos dĩ Dñs

Expanded text:
Angustia nostrae tribulationis finitur: latitudo autem quo transimus, non habet terminum. «Quis» enim «accusabit adversus electos Dei»
Abbreviated transcription (Latin):
lut nouellae constabilitae in iuuentute sua feli¬
citatem ipsorum uult enumerare. Attendite filui
lucis. filii pacis. attendite filii aeccłae. menbra
xp̃i: attendite quos. alienigenas. quos dicat

Expanded text:
lut novellae constabilitae in juventute sua.» Felicitatem ipsorum vult enumerare. Attendite, filii lucis, filii pacis; attendite, filii Ecclesiae, membra Christi; attendite quos dicat alienigenas, quos dicat
Abbreviated transcription (Latin):
Ponamus enim matutinum: quando qͥ sedebant
inumbra mortis. lux orta est eis. Nonne in
scĩs quiprius erant int̾ra adhocmatu tinũ
oculi aeccłae p̃uener̃. quia hoc futurum an¬
tea p̃uider̃ ut meditarentur eloquia dĩ quȩ
tunc erant: inlege ac ꝓphetis. haec futura
nuntiabant :

Expanded text:
Ponamus enim matutinum, quando qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; nonne in sanctis qui prius erant in terra, ad hoc matutinum oculi Ecclesiae praevenerunt, quia hoc futurum antea praeviderunt, ut meditarentur eloquia Dei, quae tunc erant, et in Lege ac Prophetis haec futura nuntiabant? 6
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ relabat illos dõ tam uehem̃ter & ardent̃.
ut eo relo tabe se factum dicerae. Iili autem
obhoc ĩpsum iniicitias exercebant: quia
utiq ut dm̃ amarent uolebat. quos amando
relabat. Non ingratꝰ enim grãe dĩ ꝑ quam
fuerat ex inimico reconciliatus dõ. etiam
ipse suos diligebat inimicos: & eos zelabat
qua flama dilectionis arder&e
dilexit illud. Merito telab at insuis inimi

Expanded text:
 quoniam zelabat illos Deo tam vehementer et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat qua flamma dilectionis arderet:et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimi
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse dormiuit. ipsidr̃: exurge dñe in reqͥemtuã
Tũ & arca scĩficationis tuae. Idẽ exurge : ut
exurgat & arca scĩficationis tuae. quã scĩficasti
Ipse caput nr̃m: arca eiꝰ. aeccła eiꝰ. Surrexit
prior. surget & aeccła Non autem auder&
sibi resurrectionem corpus ꝓmittere : nisi pri¬
us exurger& caput. Exurge dñe in requiem
tuam. tu & arca scĩficationis tuae. Et corpus
xp̃i quod ex MARia natum. ẽ : intellectũ. ẽ.
aquib dam arca scĩficationis. tt hoc dicer&:
Exurge dñe in requiem tuam: tu & arca scĩfi

Expanded text:
ipsi dicitur, «Exsurge, Domine, in requiem tuam, ipsi dicitur, «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae:» id est, exsurge, ut exsurgat et arca sanctificationis tuae, quam sanctificasti. Ipse caput nostrum; arca ejus, Ecclesia ejus: surrexit prior, surget et Ecclesia. Non autem auderet sibi resurrectionem corpus promittere, nisi prius resurgeret caput. «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae.» Et corpus Christi quod ex Maria natum est, intellectum est a quibusdam arca sanctificationis; ut hoc diceret, «Exsurge, Domine, in requiem tuam,