comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redibenda decerueret. Sienim nichil eius penes nos resederit.
conditione reddendi ei quae sua sunt nontenebimur. Porro
aut̃ sireb illius incubamus. & si iure potestatis suae utimur
& nos tanquam mercenarios alieni patrimonii ꝓcurationi su¬
bicimus: exetra quaerel am iniuri ae est cęsari reddere qͦd cȩsaris:
Dõ aut̃ quac ciussunt ꝓpria reddere nos oportere: corpus. ani¬
iam. uoluitatem. Abeo enim haec ꝓfecta atq acta retinemꝰ.:
& ꝑinde condignum est. ut ei se totum reddlant. cui debere se
recolunt & originem e ꝓfectum. In illa die accesserunt adeũ
sad ducȩi: quidicunt nonesse resurrectionem. It rłq. Sacduce¬
extra fidem resurrectionis sunt. Et quia eam dñs p̃dicaret
calumpniam diuinis reb ex efficiendi uoluntate ꝓponunt:
septem uidelic& fr̃m eandem coniugem cuiu̾snam eorum in
blica opinio accipit: de resurrectionis conditionib nichil in¬

Expanded text:
redhibenda decernit. Si enim nihil ejus penes nos resederit, redhibenda decernit. Si enim nihil ejus penes nos resederit, conditione reddendi ei quae sua sunt non tenebimur. Porro autem si rebus illius incubamus, si jure potestatis suae utimur, et nos tamquam mercenarios alieni patrimonii procurationi subjicimus; extra querelam injuriae est, 781 Caesari redhiberi quod Caesaris est, Deo autem quae ejus sunt propria reddere nos oportere, corpus, animam, voluntatem. Ab eo enim haec profecta atque aucta retinemus: et proinde condignum est, ut ei se totum reddant, cui debere se recolunt et originem et profectum. 3. In illa die accesserunt ad eum Sadducaei, qui dicunt non esse resurrectionem, et reliqua . Sadducextra fidem resurrectionis sunt. Et quia eam Dominus praedicaret, calumniam divinis rebus ex efficiendi voluntate proponunt, septem videlicet fratrum eamdem conjugem, cujusnam eorum in blica opinio accipit, de resurrectionis conditionibus nihil
Abbreviated transcription (Latin):
enim uitium ingestis eius &e dictis non poterat: sed de malitiae
affectu in om̃em se inquisitionem reperiendae accusationis exten¬
dunt: Nanq asdłi uitus atq asuꝑsticionib humanarum reli¬
gionum: uniuersos adspem regni caelestis uocabat. Igitur an
uiolari scłi pocestatem. de ꝓpositȩ interrogationis conditione
ꝑtemptant: anuidelicet reddi tributum caesari oporteret. Qui
interna cogitationum secreta cognoscens. ds enim nichil non eorũ
quae intra hominem sunt absconsa speculatur: afferri sibi dena
responderunt caesaris eam esse. Quib ait cęsari redibenda. ẽc̃.
quae caesaris sunt: dõ aut̃ reddenda ẽẽ quac dĩ sunt. Ople¬
nam miraculis responsionem: & ꝑfectam dicti caelestis abso¬
lutionem. Ita om̃ia inter contentum scłi. & contumeliam le¬
dendi caesaris temperauit: ut curis omib et officus huma¬
nis deuotas dõ mentes absolueret. & caesari quac eius essent

Expanded text:
enim vitium in gesta ejus et dicta non poterat. Sed de malitiae enim vitium in gesta ejus et dicta non poterat. Sed de malitiae affectu in omnem se inquisitionem reperiendae accusationis extendunt. Namque a saeculi vitiis atque a superstitionibus humanarum religionum universos ad spem regni coelestis vocabat. Igitur an violaret saeculi potestatem, de propositae interrogationis conditione pertentant: an videlicet reddi tributum Caesari oporteret v 17? Qui interna cogitationum secreta cognoscens Deus enim nihil non eorum quae intra homines sunt absconsa speculatur, afferri sibi denar 19. Pharisaei responderunt, Caesaris eam esse. Quibus ait: Caesari redhibenda esse, quae Caesaris sunt, Deo autem reddenda esse quae Dei suntnam miraculi responsionem, et perfectam dicti coelestis absolutionem! Ita omnia inter contemptum saeculi, et contumeliam laedendi Caesaris temperavit, ut curis omnibus et officiis humanis devotas Deo mentes absolveret, cum Caesari, quae ejus essent,
Abbreviated transcription (Latin):
uestitus: At si certus ex consuetudine conuiuantiũ innuptus
habicus ẽe soleret: ab inuitantib ac ministris potuisset inhiberi.
Sed quia malos intelligere non om̃ium est et humana simplicitas
difficile fraudulentiam simulatȩ mentis intelligit: iccirco hunc
malum. & indignum coetui nuptiali: ds̃ solus inuenit. Uestis
interrogationis confessione susceptus. usq incętũ regni glorũ
immaculatus & integer est reseruatus. Hic itaq tollitur: et in exte¬
riores tenebras mittitur. Quia multi uocati sunt: & pauci electi
Non est igitur pauet tas in inuitatis sed raritas in electis:
quia urrinuitat ssine excernone publicȩ bonitatis huinanitas
est ir inuicatis uͦ de iuidicii merita ꝓhiacis electio est.
UNC abierunt pharisaei: & consilium fecerunt ut eum caperens
in uerbo: & rełqͥ. Frequenter pharisaci commouentur: & occa¬
sionem insimulandi eru habere exp̾teritis non possunt. Eadere

Expanded text:
vestitus? Aut si certus ex consuetudine convivantium in nuptiis vestitus? Aut si certus ex consuetudine convivantium in nuptiis habitus esse soleret: et ab invitantibus ac ministris potuisset inhiberi. Sed quia malos intelligere non omnium est, et humana simplicitas difficile fraudulentiam simulatae mentis intelligit; idcirco hunc malum et indignum coetu nuptiali Deus solus invenit. 780 Vestitus interrogationis confessione susceptus, usque in coetum regni coelorum immaculatus et integer reservetur. Hic itaque tollitur, et in exteriores tenebras mittitur, quia multi vocati sunt, et pauci electi . Non est igitur paucitas in invitatis, sed raritas in electis: quia in invitante sine exceptione publicae bonitatis humanitas est; in invitatis vero de judicii merito probitatis electio est.unc abierunt Pharisaei, et consilium fecerunt, ut eum caperent in verbo, etc. . Frequenter Pharisaei commoventur, et occasionem insimulandi eum habere ex praeteritis non possunt: cadere
Abbreviated transcription (Latin):
ad congregationem gencium retulit. Iudignis enim reꝑtis
his qui primi inuitatĩfuerant: iubet iri adecicus uiarum.
Dono enim gr̃ae: uitae anterioris crimina remittuntur. Nam
sepissime uiam: tempus scłi intelligendam monuimus. Atq
ideo adexitus uiarum iubentur ire: quia om̃ib retro acta donant᷑.
Uocari deinde om̃ssine aliqua excceptione adnuptias iubet: ut et
mali simul cumbonis ueniant. Uocatio quidem bonos efficere de¬
buerat quia sc̃a est. & ex optimo affectu inuicantis ꝓfecta est.
simulatio. quae sinos uel secreto mentis alienȩ: uel simplicitate
iuditii nr̃i fefellerit. tamen diñ latẽre non possit: ideo ingressus
ds̃ felicis resurrectionis istius coetum. & hominem accumbentem
sine nuptiali ueste conspiciens: interrogat quomodo sit ingressus.
Nunquid inuitandorum habitum designauerat: beinde cum
inuitari quoscunq iussisset. quomodo unus om̃ib poterat esse

Expanded text:
ad congregationem gentium retulit. Indignis enim repertis ad congregationem gentium retulit. Indignis enim repertis his, qui primi invitati fuerant, jubet iri ad exitus viarum . Dono enim gratiae, vitae anterioris crimina omittuntur. Nam saepissime viam tempus saeculi intelligendam monuimus. Atque ideo ad exitus viarum jubentur ire; quia omnibus retroacta donantur. Vocari deinde omnes sine aliqua exceptione ad nuptias jubet, et mali simul cum bonis veniunt . Vocatio quidem bonos efficere debuerat, quia sancta est, et ex optimo affectu invitantis profecta est: simulatio, quae si nos vel secreto mentis alienae, vel simplicitate judicii nostri fefellerit, tamen Deum latere non possit: ideo ingressus Deus felicis resurrectionis istius coetum, et hominem accumbentem sine nuptiali veste conspiciens, interrogat quomodo sit ingressus v 11. Numquid invitandorum habitum designaverat? Deinde cum invitari quoscumque jussisset; quomodo unus omnibus poterat esse
Abbreviated transcription (Latin):
ui missi qui inuitatos uocarent: apłi sunt. Eorũ enim erat
ꝓprium: cõmonefacere eos quos inuitauerant ꝓpħȩ. Qui
uero iterũ cũ pręceptorum conditione mittuntur: apłici sunc
species est: qui confessioni dĩ tanquam hostia electa sit immo¬
ne adeuolandũ aues pastę: cęteros accepti sibi ubertate exple
eorum quoq admonitionem ita neglexcerunt: ut aliqͥ eorũ
ambitionem scłi tanquam agro occũparentur. plures uͦ ob peccu-¬
niae cupiditatem: negociatiõne detinerentur. Cȩteri aut̃ mis¬
sosseruos. qđ in ipsis apłis expletum est: affectos iniurus occider̃.
Sed tam ummanis facti scclus: ultio digna consequitur. Mis¬
si exercitus caelestes om̃em corũ congregationem iuditio dĩ
urent. & flammis aet̾ni ignis suecendent: quia contra huma¬
nitatis affectum homicidarum odiis seuier̃. Qm uͦ de iuditu
tempore et resurrectionis ista loquitur: sermonem eundem

Expanded text:
vi missi, qui invitatos vocarent, apostoli sunt: eorum enim erat vi missi, qui invitatos vocarent, apostoli sunt: eorum enim erat proprium, commonefacere eos quos 779 invitaverant prophetae. Qui vero iterum cum praeceptorum conditione mittuntur, apostolici sspecies est, qui confessioni Dei, tamquam hostia electa, sint immone ad evolandum aves pastae, caeteros accepti cibi ubertate expleteorum quoque admonitionem ita neglexerunt, ut aliqui eorum ambitione saeculi tamquam agro occuparentur: plures vero ob pecuniae cupiditatem negotiatione detinerentur . Caeteri autem missos servos, quod in ipsis apostolis expletum est, affectos injuriis occiderunt . Sed tam immanis facti scelus ultio digna consequitur. Missi exercitus coelestes omnem eorum congregationem judicio Dei urent, et flammis aeterni ignis succendent ; quia contra humanitatis affectum, homicidarum odiis saevierunt. 6. Gentiutempore et resurrectionis ista loquitur, sermonem eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
regi: qͥ fecit nuptias filio suo. Et misit seruos suos: uocare in¬
uitatos adnuptias. Ot haec qͥd ẽ parabola distinguenda tẽpo¬
rib est: & dinoscenda ꝑsonis. Deꝑsona regis & filii: absoluta in¬
telligentia est. Fecisse aut̃ nupti as filio & sic inuitasse: noua
ratio est. Namnuptias facere: & auctoris & temporis est nuptia¬
rum. Uerumbic nuptiac uitȩ caelestis. & in resurrectione
suscipiendae aeternae głae sacramentum est. Merito
igidur apatre sunt factae: quia aet̾nitatis huiꝰ societas.
& noui corporis desponsata coniunctio: iam ꝑfecta habe¬
batur in xp̃o. Et in hoc quidem loco admonebimus. ita
ut & insuꝑiore ubi de repudii conditione tractatum est.:
diligenter quac de resurrectiones ratione significata sunc
contueri. Et id quod subꝑsona adȩ ad euam̃ dictum est.
quia sacramentum in agnum sit: ne incuriose relinquat᷑.
usrł est. In głam enim aet̾nicatis. ꝑlegem est aduocatus. Ser¬

Expanded text:
egi, qui fecit nuptias filio suo, et misit servos suos vocare invitatos ad nuptias, etc. . Et haec quidem parabola distinguenda temporibus est, et dignoscenda personis. Et de persona regis et filii absoluta intelligentia est. Fecisse autem patrem nuptias filio, et sic invitasse, nova ratio est. Nam nuptias facere, et auctoris et temporis est nuptiarum. Verum hic nuptiae, vitae coelestis et in resurrectione suscipiendae aeternae gloriae sacramentum est. Merito igitur a Patre sunt factae; quia aeternitatis hujus societas, et novi corporis desponsa conjunctio, jam perfecta habebatur in Christo. Et in hoc quidem loco admonebimus ita, ut et in superiore ubi de repudii conditione tractatum est, diligenter quae de ratione resurrectionis significata sunt contueri, et id quod sub persona Adae ad Evam dictum est, quia sacramentum magnum sit, ne incuriose relinquatur Israel est: in gloriam enim aeternitatis per legem est advocatus. Ser
Abbreviated transcription (Latin):
dño ineo sede adextris meis. donec ponam inimicos tuos scabellũ
pedũ tuorũ: Erat quidem uerũ xxp̃m excdauid semine ꝓcreandũ:
sed similitudo nominis quia dr̃s dño dicebat. et qͥa adextris col¬
locabat donec oms imunicos subderet pedib ipsius: significabat
& de consortio nominis substantiae unitatẽ. & de assidendi in¬
uitatione iuditiũ. & de uniuersorũ subiecti one uirtutem: ut
meminissent ineo qui exdauid orzebatur. aet̾nae uirtutis et po¬
testatis. & originis substantiam contineri: & dm̃ in homine
mansurum᷑:¬

Expanded text:
inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Erat quidem verum, Christum ex David semine procreandum: sed similitudo nominis, qua Dominus Domino dicebat, et qua a dextris collocabat, donec omnes inimicos subderet pedibus ipsius, significabat et de consortio nominis substantiae unitatem, et assidendi invitatione judicium, et de universorum subjectione virtutem; ut meminissent in eo, qui ex David oriebatur, aeternae virtutis et potestatis et originis substantiam contineri, et Deum in homine mansurum
Abbreviated transcription (Latin):
& aduentus & passio:: qͥ eaetra ierłem tanquã extra uineã. insenten¬
tiã damnationis ab iectus ÷. Consiliũ uͦ colonorũ et heredita¬
filio pat̾nȩ maiestatis assistens. In responsione aut̃ ipsorũ pͥn¬
cipũ &pharisçorũ : reddit᷑ digniꝰ apłis legis hereditas. Sed hic
filiꝰ lapis : ab aedificantib imꝓbatus: & infastigiũ angularis ele¬
ctus. & in oculis om̃iũ mirabilis: & int̾legẽ atq̃ gentẽs lateris et

Expanded text:
ra Jerusalem, tamquam extra vineam, in sententiam damnationis abjectus est. Consilium vero colonorum et haereditaFilio paternae majestatis assistens. In responsione autem ipsorum principum et pharisaeorum, redditur dignius apostolis legis haereditas. Sed hic filius lapis est ab aedificantibus improbatus, et in fastigium angularis erectus, et in oculis omnium mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
quaedã ubertas scĩ sp̃s feruentis influeret. inturrae aut̃ eminen¬
tiã legis extruxcerit: quae & incaelũ eac solo egressa ꝓueheret &
& pharisȩorũ : species: qͥb: inplebẽ potestas: ꝑmissa doctrinȩ. Inser¬

Expanded text:
quaedam ubertas sancti Spiritus ferventis 778 influeret: in turri autem eminenquaedam ubertas sancti Spiritus ferventis 778 influeret: in turri autem eminentiam legis exstruxerit, quae et in coelum ex solo egressa proveheret,et Pharisaeorum est species, quibus in plebem potestas est permissa doctrinae. 2. Ser
Abbreviated transcription (Latin):
tes: qͥ iustificati ꝑfidẽ ñ erant. nec ꝑpotnitentiã regressi sunt
ad salutẽ. Atq ideo inꝑpetuũ fructus eorũ sub maledictione :¬
ea quae inficus arbore p̾formabat᷑ arescit. X X II. CP̃.
tauit uintã: & sepẽ arcundedit ei. & fodit in ea torcular: &
turrẽ ȩdificauit: & rłqͣ. Quaestio om̃is: in absoluto est. Nam
etiã ipsi pͥncipes sacerdotũ & pharisȩi. dese dici hoc intelligentes:
inirã accensi sunt. Sed ꝑsonarũ ꝓprietas. & rerũ cõparatio¬
nes: sunt ꝓferendȩ. Patrẽ samibias hic patrẽ dm̃ intaligimꝰ.
qͥ popłm isrł inꝓuentus optimorũ fructuum plantauerit: quiq
eos sc̃ificatione pat̾ni nominis. id est nobilitate abrahȩ. isa ac et ia¬
cob intra fines suos tanquã septo aliqͦ custodiȩ pecculiaris inclu¬
serit. ꝓpħas qͦq quaedã qͣsi torcularia aptaueric. in qͦs musti modo

Expanded text:
tes, qui justificati per fidem non erant, nec per poenitentiam regressi sunt tes, qui justificati per fidem non erant, nec per poenitentiam regressi sunt ad salutem: atque ideo in perpetuum fructus eorum sub maledictione ea, quae in arbore ficu praeformabatur, arescit. CAPUT XXII. De tavit vineam, et sepem circumdedit ei, et fodit in ea torcular, et turrem aedificavit, et reliqua . Quaestio omnis in absoluto est. Nam etiam ipsi principes sacerdotum et Pharisaei de se dici haec intelligentes, in iram accensi sunt. Sed personarum proprietas, et rerum comparationes sunt proferendae. Patremfamilias hic patrem Deum intelligimus, qui populum Israel in proventus optimorum fructuum plantaverit, quique eos sanctificatione paterni nominis, id est, nobilitate Abrahae et Isaac et Jacob intra fines suos, tamquam septo aliquo custodiae peculiaris, incluserit; prophetas quoque quaedam quasi torcularia aptaverit, in quos musti modo
Abbreviated transcription (Latin):
glicã accipere doctrinã ñ nisi post passionẽ amꝑ apłos potuit.
tũ enĩ erant humatiȩ salutis sacram̃ta ꝑagenda: non isse eam
significat. Deniq ñ aic noluisse : sed ñ abisse. Res exetra culpã
infidelitatis est: quia infactierat difficultate ne fieret. Non
igitur ire statim ad opus qd p̃ceptũ: noluit: sed qͥa ire ñ po¬
terat non iit. In eoeni: necessitatis mora sine crimine uolunta
cutus sit uoluntati: iun iorscilicet filius. oboediens ꝓfessione.
licet ñ efficiens intẽpore: qͥa fides sola iustificat. Atq ideo
publicani et merecrices in regno cactorũ erunt priores. qͥa
ioħi crediderint: et in remissionẽ peccatorũ baptirati. iri
aduentu xp̃i confessi sit: curationũ oꝑa laudauerint. sacra-¬
m̃tũ passionis acceperint: uirtutẽ resurrectionis agnouerint
Princip es aut̃ sacerdotũ & pharisȩi uidentes haec &e contẽpnen¬¬

Expanded text:
gelicam accipere doctrinam non nisi post passionem Domini per apostolos potuit gelicam accipere doctrinam non nisi post passionem Domini per apostolos potuit tum enim erant humanae salutis sacramenta peragenda; non isse eam significat. Denique non ait noluisse, sed non abisse. Res extra culpam infidelitatis est, quia in facti erat difficultate ne fieret. Non igitur ire statim ad opus quod praeceptum est noluit; sed quia 777 ire non poterat, non iit. In eo enim necessitatis mora sine crimine voluntatcutus sit voluntati, junior scilicet filius, obediens professione, licet non efficiens in tempore; quia fides sola justificat. Atque ideo publicani et meretrices in regno erunt priores , quia Joanni crediderint, et in remissionem peccatorum baptizati in adventum Christi confessi sint, curationum opera laudaverint, sacramPrincipes autem sacerdotum et Pharisaei videntes haec, et contemnen
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. istius modi positũ quo eos obiurgaret excẽplãt Sed sicut incȩte¬
ris ad monuimꝰ. hic qͦq meminisse nos oportet: rationi rerum
p̃sentiũ aliquid int̾ũ ea conditione deesse. ut futurorũ speties
sine dapno aliqͦ p̃figuratȩ efficientiȩ expleatur. Primꝰ ÷ filius
peraret admonitus. Hic insolens & inoboediens. & dictis p̃sen¬
tib contumax fuit: habens inlege fidutiã. & poenitentiã pec¬
catorũ gła p̃rogatiuac ex abraham nobilitatis asꝑnans. Qui
deinceps operũm miraculis post dñi resurrectionẽ poenitens
sub apłis credidit: facti fide ad uoluritatẽ tuangłicȩ p̃difa¬
tionif oꝑationis regressus. anteriorioris insolentiȩ culpã
norũ & peccatorũ. ipsa peccati inquantũ demorabat᷑ conditio¬
tẽ & ab eobaptiz ata crediderit. Sed qđ ait spopondisse eã
iturã se & non isse: ostendic credidisse quidem ioħi. sed qͥa euan¬

Expanded text:
tem istiusmodi positum objurgaret exemplum. Sed sicut in caetetem istiusmodi positum objurgaret exemplum. Sed sicut in caeteris admonuimus, hic quoque meminisse nos oportet, rationi rerum praesentium aliquid interdum ea conditione deesse, ut futurorum species sine damno aliquo praefiguratae efficientiae expleatur. Primus est filiusperaret admonitus. Hic insolens et inobediens et dictis praesentibus contumax fuit, habens in lege fiduciam, et poenitentiam peccatorum gloria praerogativae ex Abraham nobilitatis adspernans: qui deinceps operum miraculis post Domini resurrectionem poenitens sub apostolis credidit, facti fide ad voluntatem evangelicae operationis regressus, anterioris insolentiae culpam norum et peccatorum, ipsa peccati in qua tum demorabatur conditiotem, et ab eo baptizata crediderit. Sed quod ait, spopondisse eam ituram se, et non isse; ostendit credidisse eam quidem Joanni, sed quia evan
Abbreviated transcription (Latin):
ore crucificit. Iuniorẽ aut̃ quẽ sentiemꝰ qͥiturũ sespoponderit
& t̃ĩ abierit: Sedgentiũ peccatoiũq plebs ĩdqđ spopondit: effe¬
cit. Abut eni : & adopus ad qđ uocabatur egressa :. Quomͦ ergo
qͥd mom̃ti habeat quaerendũ est. Dicunt uoluntati iuniorẽ oboe¬
disse. Hoc rerũ ratio ñ patitur. ut simulata ꝓfessio meritũ ꝑfectȩ
ueritatis obtineat: ut plus sit fefellisse spondentẽ. qua ꝑfecisse
om̃ia ñ pollicentẽ. Quis aut̃ ñ malit negarisibi id qđ poscat. dũ¬
modo qd̾ poposcerit fiat. quã ñ fieri qd spondeat᷑ ut fiat. cũ facti
effectus ex desperatione sit gratior. spes aut̃ destituta plus
doleat. nisi forte poscentium uoluntas sola sibi adulatione spon¬
paratio nis istius ex eo sermone descendere qͥ initus sit
de ioħe: ut infidelitatis cunctationẽ: & ex ea silenti necessita¬

Expanded text:
ore crucifixit. Juniorem autem quem sentiemus, qui iturum se spoponderit, ore crucifixit. Juniorem autem quem sentiemus, qui iturum se spoponderit, et non abierit? Sed gentium peccatorumque plebs id quod spopondit effecit. Abiit enim, et ad opus ad quod vocabatur egressa est: quomodo ergo quid momenti habeat, quaerendum est. Dicunt voluntati 776 juniorem obedisse. Hoc rerum ratio non patitur, ut simulata professio meritum perfectae veritatis obtineat; ut plus sit fefellisse spondentem, quam perfecisse omnia non pollicentem. Quis autem non malit negari sibi id quod poscat, dummodo id quod poposcerit fiat, quam non fieri quod spondeatur ut fiat; cum facti effectus ex desperatione sit gratior, spes autem destituta plus doleat? Nisi forte poscentium voluntas sola sibi adulatione sponparationis istius ex eo sermone descendere, qui initus sit de Joanne, ut infidelitatis cunctationem, et ex ea silentii necessita
Abbreviated transcription (Latin):
esse. At illi responsionis suae cunctantur: cogitancessi decelo
ꝓfessi cẽnt. c̃fessione sua se reos rep̃hendendos: cur cȩlestis testi¬
monii auctoritati ñ credidissent. Si exchominib diocissent:
turbas uerebant᷑. Plures enĩ : ꝓpħam ioħem habebant. Res¬
ponder̃ itaq: nescire se. Non utiq de caelo nesciebant: cũ
conuinci ueritate ꝓfessionis suae metiunt. Sed uerũ de
se etiã cũ fallendi uoluntate dixer̃. Per infidelitatẽ enĩ suã:
ddecaelo ẽẽ ioħis baptisia nescier̃. Quod aut̃ exchominib eẽt:
e rłqͣ Multa & graui a st̃ quae c̃fundere intelligentiã pos¬
sunt: nisi pͥoris & posterioris sensus ordinẽ tenuerimꝰ. Quis enĩ
hic ecistimari potueric fili senior. qͥiturũ se ad opus negauerit.
& ꝑpoenitentiã em̃datus eõ rursũ ꝑfectus sit: At qͥn isrł nor
poenituit : sed indm̃ manꝰ intulit. &uniuersitas eiꝰ dm̃ suũ impio

Expanded text:
esse . At illi responsionis suae periculo cunctantur, cogitantes, si de coelo esse . At illi responsionis suae periculo cunctantur, cogitantes, si de coelo professi essent, confessione sua se reos deprehendendos, cur coelestis testimonii auctoritati non credidissent: si ex hominibus dixissent, turbas verebantur, plures enim prophetam Joannem habebant . Responderunt itaque, nescire se . Non utique de coelo nesciebant, cum convinci veritate professionis suae metuunt. Sed verum de se etiam cum fallendi voluntate dixerunt. Per infidelitatem enim suam de coelo esse Joannis baptisma nescierunt. Quod autem ex hominibus esset, et reliqua . Multa et gravia sunt, quae confundere intelligentiam possunt, nisi prioris et posterioris sensus ordinem tenuerimus. Quis enim hic existimari poterit filius senior, qui iturum se ad opus negaverit, r poenitentiam emendatus eo rursum profectus sit? Atquin Israel non poenituit, sed in Dominum manus intulit, et universitas ejus Deum suum impio
Abbreviated transcription (Latin):
adam atq eua huiꝰ arboris foliis texcer̃. cũ scipsos ad aduentũ
dñi uocantis oculerent: qͥa synagoga infidelis et legis manda¬
ta tranigrediens impudentiã suae feditatis &turpitudinũ c̃fusionẽ
infructuosis eẽt uerborũ uelam̃tis tanquã ficus folus contectura.
Acq: hȩc qͥdem de natura arboris huiꝰ interiecta sunt: ut cõpara¬
tionis ꝓprietas intelligi posset. Reliquus itaq gestorũ ordo: est
digna miraculis: sed nunc maxime solliciti sunt. et in t̾rogant.
inqua haec faciat potestate. Res enĩ sub p̃sentiũ gestorũ effectib
ingens futurorũ cõplectebatur archanũ: atq iccirco exc eospecia¬
liter int̾rogandi reperitur instinctus. subquo totius ꝑiculi p̃for¬
matio ꝑferebatur. Dñs respondet dictururẽẽ. se inqua haec
faceret potestate: simodo illi int̾roganti sibi respon¬
dissent. iohis baptisma utrũ de cęlo aut exhominib putarent

Expanded text:
Adam atque Eva hujus arboris foliis texerunt, cum se ipsos ad adventum Adam atque Eva hujus arboris foliis texerunt, cum se ipsos ad adventum Domini vocantis occulerent: quia Synagoga infidelis, et legis mandata transgrediens, impudentiae suae foeditates, et turpitudinum confusionem infructuosis esset verborum velamentis tamquam ficus foliis contectura. Atque haec quidem de natura arboris hujus interjecta sunt, ut comparationis proprietas intelligi posset. Reliquus itaque gestorum ordo est cdigna miraculis: sed nunc maxime solliciti sunt, et interrogant, in qua haec faciat potestate . Res enim, sub praesentium gestorum effectibus, ingens futurorum complectebatur arcanum. Atque idcirco ex eo specialiter interrogandi reperitur instinctus, sub quo totius periculi praeformatio proferebatur. Dominus respondet dicturum esse se in qua haec faceret potestate, si modo illi interroganti sibi respondissent, Joannis baptisma utrum de coelo, aut ex hominibus putarent
Abbreviated transcription (Latin):
ritas nuncupauit. Uerũ postea int̾nae foecunditatis uirtuce
excuberante: eiꝰdem speciei atq formȩ poma prũpunt. Quib: pro¬
rũpentib: ista trudunt᷑. & dissolutis qͥb c̃tinebant᷑ radicib deci-¬
dunt: aliaq illa exceuntia: usq ad maturitatẽ fructiui ꝓuehunt᷑.
Sedde suꝑiorib illis siqͣndo acciderit ut insinu uirgularũ exra¬
mulo codẽ ꝓdeuntiũ emerserint: manent sẽꝑ. et ñ sicut grossa cȩt̾a
decidunt: sedherent sola tantũ. pomaq cę̧tera maturitãte p̃ueniunt.
Ot hos pulcherrimos fructus arbor illa eaese dabit: qͥcũ grossis ce
teris ꝓ orergentes. demedio utrarũq uirgularũ lauicul̃ o ꝑferent᷑.
sorũ amisit exẽplo: qͥa plebẽ eiꝰ inutilẽ fidelis et ꝑtinaac et usq¬
more inherentes: ceteros resurrectionis gła et cẽpore anteibunt.
Et qͥdem iã in excordio genesis. in huiũs reiformã pudorẽ suũ

Expanded text:
ritas nuncupavit. Verum postea internae fecunditatis virtute ritas nuncupavit. Verum postea internae fecunditatis virtute exuberante, ejusdem speciei atque formae poma prorumpunt, quibus prorumpentibus ista truduntur, et dissolutis quibus continebantur radicibus decidunt, aliaque illa exeuntia usque ad maturitatem fructuum provehuntur. Sed de superioribus illis si quando inciderit, ut in sinu virgularum ex ramulo eodem prodeuntium emerserint; manent semper, et non sicut grossa caetera decidunt, sed haerent sola tantum, pomaque caetera maturitate praeveniunt. Et hos pulcherrimos fructeris promergentes de medio utrarumque virgularum claviculi proferuntur. sorum amisit exemplo; quia plebem ejus inutilem, fidelis emergens popumodo inhaerentes caeteros resurrectionis gloria et tempore anteibunt. Et quidem jam in exordio Genesis III, 7, in hujus rei formam, pudorem suum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to dicti ipsius aruisse: qͥ ap̾sentis facti efficatia futuri imaginẽ
p̃ferebat. Cũ enĩ inregno cȩlesti ad uenerit incẽpore ipso ad¬
uentus eiꝰ infidelitatis iudaicȩ sterilicatẽ aet̃nȩ dãpnationis
antecedentes sponsiones: sed etiã ius om̃e inzabulũ quẽ montẽ nun¬
cupat eẽnt c̃secuturi. Ait enĩ ita. Si fidẽ habueritis: ñ solũ de fi¬
culnea facietis. sed & si monti huic dioceritis. tolle et iacta te in ma¬
re: fiet. Oingens fidei p̃miũ. Cuiꝰ merito intantũ potestas cre¬
dentiũ exctollit᷑: ut iudicaturi uniuersos. pari seueritatis senten¬
tia indãpnationẽ scłi ⁊abuli celsitudinẽ molẽq demergant.¬
Contuendũ aut̃ ẽ: quaratione synagoga ficus arbori cõparet᷑.
Haecnanq arbor: dissimilit̃ acet̾arũ arborũ natura et c̃ditione
rint consequant᷑. Grossa enĩ hȩc: & cõmunis usus. & ꝓphetica aucto¬

Expanded text:
momento dicti ipsius aruisse : quia praesentis facti efficacia futuri imaginem momento dicti ipsius aruisse : quia praesentis facti efficacia futuri imaginem aeferebat. Cum enim in regno coelesti advenerit, in tempore ipso adventus ejus infidelitatis Judaicae sterilitatem aeternae damnationis antecedentes sponsiones: sed etiam jus omne in diabolum, quem montem nuncupat, essent consecuturi. Ait enim ita: Si fidem habueritis, non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis: Tolle et jacta te in mari, fiet . O ingens fidei praemium, cujus merito in tantum potestas credentium extollitur, ut judicaturi universos, pari severitatis sententia in damnationem saeculi diaboli celsitudinem molemque demergantContuendum autem est, qua ratione Synagoga ficus arbori comparetur. Haec namque arbor dissimiliter a caeterarum arborum et natura et conditione rint consequantur. Grossa enim haec et communis usus et prophetica aucto
Abbreviated transcription (Latin):
ordinũ p̃mittit᷑. Nã inficu: synagogȩ positũ excẽplũ est. Dato eni
poenitentiȩ spatio. uidelicet tẽpore q̃uod int̃ passionẽ & reditũ cla¬
ritatis: mediũ: ueniet esuriens plebis huiꝰ salutẽ. & inueniet infȩ
fructib uacuã. Oꝑib: qͥppe bonis sterilẽ : et expectatis ꝓuentib
nudã. Et qͥa poenitendi tẽpus exccesserit: inꝑpetuũ sententia iu.¬
diti cęlestis arescet. Et in eo qͥdem bonitatis dñicȩ argum̃tũ reperi¬
emꝰ. Nã ubi afferre uolunt ꝓcurate ꝑse salutis excẽplũ. uirtutis
suae potestatẽ inhumanis corporib: exercuit: spem futurorũ et
aruimae salutẽ curis p̃sentiũ ȩgritudinũ cõm̃dans. Nunc uͦ ubi in
contumaces formã seueritatis c̃stituebat. futuri speciem dãpno ar-¬
boris indicauit: ut infidelita ꝑiculũ. sine detrim̃to eorũ inqͦrũ
redeptionẽ uenerat indicaret. Admirant᷑ uͦ discipłi arborẽ in mo¬

Expanded text:
ato enim poenitentiae spatio, eo videlicet tempore quod inter passionem et reditum claritatis est medium, veniet esuriens plebis hujus salutem, et inveniet infecufructibus vacuam, operibus quippe bonis sterilem, et exspectatis proventibus nudam. Et quia poenitendi tempus excesserit, in perpetuum sententia judicii coelestis arescet. Et in eo quidem bonitatis dominicae argumentum reperiemus. Nam ubi afferre voluit procuratae per se salutis exemplum, virtutis suae potestatem in humanis corporibus exercuit. spem futurorum et animae salutem curis praesentium aegritudinum commendans. Nunc vero ubi in contumaces formam severitatis constituebat, futuri speciem damno arboris indicavit, ut infidelitatis periculum sine detrimento eorum, in quorum redemptionem venerat, doceretur
Abbreviated transcription (Latin):
dictus qui uenit in nomine dñi. Sed crucifigendũ qͦmͦ curba col¬
laudat: Aut qͦmͦ odiũ meruit eoe fauore: Uerũ laudationis uerba:
redẽptionis in eo exprimunt pocestatẽ. Nã osanna hebraico ser-¬
mone significat᷑ redẽptio domꝰ dauid. Deinde dauid filiũ nuncu¬
pant: in qͦ agnoscerent regni aet̃nihereditatẽ. Postremobenedictũ
qͥuenit innomine dñi cõmnfitent᷑. Atqͥn acclamandũ abhis erat:
crucifige blasphemũ. Sedꝑagunt formã futuri gesta p̃sentia:
&cõpugnantib licet eorũ inter qͦs haec geseͤ  ant affectib quãuis
mox diuersa ee̾nt consecutura: rerũ tam̃ cȩlestiũ fidẽ. etiã in ui

Expanded text:
dictus qui venit in nomine Domini . Sed crucifigendum quomodo turba coldictus qui venit in nomine Domini . Sed crucifigendum quomodo turba collaudat, aut quomodo odium meruit ex favore? Verum laudationis verba, redemptionis in eo exprimunt potestatem. Nam hosanna hebraico sermone significatur redemptio domus David. Deinde David filium nuncupant, in quo agnoscerent regni aeterni haereditatem. Postremo benedictum qui venit in nomine Domini confitentur. Atquin acclamandum ab his erat "crucifige" blasphemum. Sed peragunt formam futuri gesta praesentia; et compugnantibus licet eorum inter quos haec gerebantur affectibus, quamvis mox diversa essent
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝓpħatus: eiq om̃i dignitatis suae ornatu concedentes. seq sedili
eiꝰ substernentes docent om̃em głam suã p̃p arationi dominici ad¬
uentus substratã: Illic etiã ꝓpħȩ uestim̃ta sua incedentis itineri sub¬
sternunt. Haec enĩ. uiã gentiũ uecturarũ dñip̃dicauer̃: qͥq scłi a¬
more post posito. mortib: se &lapidationib: offerendo: ipsis qͦdãmͦ
corporib eacuerint. ad ingressũ uiae talis oblatis. Apłiqͦq exccisa¬
rũ arborũ ramos. post uestim̃ta substernunt. Sed nulla in hoc÷
humani offitii reuerentia. Rami enĩ incedentẽ impedirent: &
implicitũ iter facerent ꝓꝑancis ingressui. Uerũ explicatur om̃is
ratio ꝓphetiae : & futuri forma seruat᷑. Igit̃ infructuosarũ gentiũ
rami. id÷ infideliũ quondã gentiũ fructus. ꝑ apłos itineri dñi sub¬
sternunt᷑: & saluatoris iustificant᷑ ingressu. et ꝑ eos incedit᷑: & gratis¬
simũ fit incedenti dõ eaeramis infecundȩ radicis officiũ. Turba

Expanded text:
atus. Eique omni dignitatis suae ornatu concedentes, seque sedili ejus substernentes, docent omnem gloriam suam praeparationi dominici adventus fuisse substratam . Illic etiam Prophetae vestimenta sua incedentis itineri substernunt; hanc enim viam gentium vecturarum Deum praedicaverunt: quique saeculi amore postposito, mortibus se et lapidationibus offerendo, ipsis se quodam modo corporibus exuerunt, ad ingressum viae talis oblatis. Apostoli quoque excisarum arborum ramos post vestimenta substernunt: sed nulla in hoc est humani officii reverentia. Rami enim incedentem impedirent, et implicitum iter facerent properantis ingressui: verum explicatur omnis ratio prophetiae, et futuri forma servatur. Igitur infructuosarum gentium rami, id est infidelium quondam gentium fructus, per apostolos itineri Domini substernuntur, et Salvatoris justificantur ingressu: et per eos inceditur, et gratissimum fit incedenti Deo ex ramis infecundae radicis officium. 3. Pop
Abbreviated transcription (Latin):
uel ꝑ iohem exclege saluat᷑. Uerũ extra ea ꝑphylippũ sama
necessarios. & mox remictendos: idest eos ipsos gentissuae p̃dicatores.
fidei euangłicȩ eẽ reddendos. Impleta igitur: ꝓ̃phetia: quae inuectũ
effectib ꝓphetat᷑. Asina nanq quac de uico soluit᷑ atq exhibetur.
samaria est: uidelicet alieno & ꝑegrino obsessa dominacu. ꝑ apłos
contumacẽ. durũ. Ntq haec om̃ia gentilis ignorantiae uitia domi
haec speties futuri ordinẽ tenet: & parabolicis significationib rerũq
p̃sentiũ conditionib fucuri forma p̾mittitur. Erit enĩ dñs uicla¬
ricatissuae aduentu gentes possidens: earũq m̃tib tanquã aduector
insidens. toto comit̾acus suliȩ aginine p̃dicabit᷑: patri archarum:¬

Expanded text:
er Joannem ex lege salvatur. Verum aeque per Philippum Samarer Joannem ex lege salvatur. Verum aeque per Philippum Samarnecessarios et mox remittendos, id est, eos ipsos genti suae praedicatores fidei evangelicae esse reddendos. Impleta igitur est prophetia, quae invectum effectibus prophetatur. Asina namque, quae de vico solvitur, atque exhibetur, Samaria videlicet alieno et peregrino obsessa dominatu, per aposcontumacem, durum: atque haec omnia gentilis ignorantiahaec species futuri ordinem tenet: et parabolicis significationibus, rerumque praesentium conditionibus, futuris forma praemittitur. Erit enim Dominus in claritatis 772 suae adventu gentes possidens: earumque mentibus tamquam vector insidens, toto comitatus sui agmine praedicabitur, patriarcharum
Abbreviated transcription (Latin):
uosẽ ł crłqͣ Duo discipłi ad uicũ mittunt᷑: ut asinã ligatã cũ
pullo eiꝰ absoluant: atq ad eũ ꝑducant. Et siqͥs int̾rõget cur
ita fiat: respondeant dño necessarios. ac stati remittendõs. Post
suꝑiorẽ sermonẽ qͦ induob filiis zebedȩi duplicẽ exc isrł uocationẽ
significatã meminimꝰ. cõpetent nunc duo discipłi ad soluendam
asina & pullũ destinant᷑: qͥa dupleoc erat eagentib plebis uocatio
c̃secutura. Erant eni atq st̃ samaritae: ꝓfecti quondã ꝑsucces¬
sionẽ exlege: & sub quadã obseruantiae suac consuetudine
seruientes. Orant etiã gentes: indomitȩ et feroces. Igitur duo
mittunt᷑ ut soluant ligatos et obstrictos: et erroris atq ignoran¬
tiȩ uinculis p̃peditos. Et mittunt᷑ eoetra ierłm. Eactrã eã enĩ.
hae duae uocationes habebant᷑. Oȩterũmat̃ filiorũ zebedȩi
untra ierłm dñm orauit. Duab eni uocationib: isrł uel apłos¬

Expanded text:
etc. . Duo discipuli ad vicum mittuntur, ut asinam ligatam cum pullo ejus absolvant, atque ad eum perducant: et si quis interroget cur ita fiat, respondeant Domino necessarios, ac statim remittendos. Post superiorem sermonem, quo in duobus filiis Zebedaei duplicem ex Israel vocationem significatam meminimus, competenter nunc duo discipuli ad solvendam asinam et pullum destinantur: quia duplex erat ex gentibus plebis vocatio consecutura. Erant enim atque sunt Samaritae, profecti quondam per secessionem ex lege, et sub quadam observantiae suae consuetudine servientes: erant etiam gentes indomitae et feroces. Igitur duo mittuntur, ut solvant ligatos et obstrictos et erroris atque ignorantiae vinculis praepeditos: et mittuntur extra Jerusalem; extra eam enim hae duae vocationes habebantur. Caeterum mater filiorum Zebedaei intra Jerusalem Dominum oravit: duabus enim vocationibus Israel
Abbreviated transcription (Latin):
ria: inquã duodecimae horac tẽpus exdie:. Diuisione eni ꝑ qͥngen¬
tenũ numerũ facta: in om̃i sea miliũ annorũ sũma. tẽpus corpo¬
rei ortus eiꝰ. undecimo diuisionis totius calculo supputatur. Et
enĩ. sedet cȩteris dictũ : ad uinea: merces tam̃ denaru cũ pͥmo: con¬
sticuta. Nã cęteris iustae solutionis ꝓmissa spes:. Nouissimis uͦ

Expanded text:
ria, in quam undecimae horae tempus ex die est. Divisione enim per quingenria, in quam undecimae horae tempus ex die est. Divisione enim per quingentenum numerum facta, in omni sex millium annorum summa, tempus corporei ortus ejus undecimo divisionis totius calculo supputatur. 7. enim, sed et caeteris dictum est: Ite ad vineam : merces tamen denarii cum primo constituta est; nam caeteris, justa
Abbreviated transcription (Latin):
denariũ aut̃ oboedientiȩ ipsius p̃miũ significari intelligimus.
Et de denario suꝑiꝰ iã tractauimꝰ: de uinea uͦ. oportunius in con¬
sequentib rationẽ afferemꝰ Forũ aut̃ ꝓscło accipires ipsa ad¬
monet aequabiliter: turbis hominũ. calũpniarũq iniuriarũ.
contentionib et diuersorũ negotiorũ difficultatib sc̃ꝑ tumul¬
cuosũ. Inpͥma igitur hora : tẽpus constituti testam̃ti ad noȩ. eoc
matutini significatione noscendũ : Tertia aut hora: ad abra¬
ham. Sexcta: ad moysen. Nona: ad clauid & ꝓpħas. Totidc̃ enĩ
testam̃ta humano generi constituta ꝑsingulosreperiunt᷑ qͦtidem
adforũ enumerantũr egressus. Induodecima aut̃ hora: corporci
aduentus dñi tẽpus ostendit. Nã ex om̃i numero qui spatio est
p̃sentis scłi constitutus: in eandẽ rationẽ conuenit. Ortus÷ ex ma¬

Expanded text:
denarium autem, obedientiae ipsius praemium significari intelligimus. denarium autem, obedientiae ipsius praemium significari intelligimus. Et de denario jam superius tractavimus. De vinea vero, opportunius in consequentibus rationem afferemus. Forum autem pro saeculo accipi res ipsa admonet, aequabiliter turbis hominum, calumniarum, injuriarumque contentionibus, et diversorum negotiorum difficultatibus semper tumultuosmatutini significatione 767 noscendum est, tertia autem hora ad Abraham, sexta ad Moysen, nona ad David et prophetas. Totidem enim testamenta humano generi constituta per singulos reperiuntur, quotidem ad forum enumerantur egressus. In undecima autem hora, corporei adventus Domini tempus ostendit; nam ex omni numero, qui spatio est praesentis saeculi constitutus, in eam rationem convenit ortus ejus ex Ma
Abbreviated transcription (Latin):
sunt lauacro baptistni. infidei scificatione. in adoptione heredi¬
tatis: in resurrectione exmortuis. Haec enĩ illa regeneratio est
quã apłi st̃ secuti . quã lexx indulgere non potuit: quȩ eos suꝑ xiiⁱ.
thronos in iudicandis .xxii. trib: isrł. in duodecĩ patriarcharũ głam
copulauit. Ciȩteris quoq contẽptu scłi se sequentib: centesimi
fructus copiam pollicetur. Hic centesimꝰ fructus: quẽ ꝑfectae
terrae libertas consequitur. Qui aeccłac honor iam insarȩ cogno¬
mento: destinatus. & iactura legis acfide euangłica ꝓmerendus :
atq ita exc nouissimis pͥmos efficiendos. qͥa nouissimis efficiantur
expͥmis. Simile : regnũ caelorũ homini patri familias: qͥ eocut
pͥmomane conducere oꝑarios in uineã suã. Cõparatio omnis
ꝑsc absoluta ÷ sed ꝑsonis distinguenda. & discernenda tẽporib :÷
turã legis uocauerit. Uineã uͦlegis ipsiꝰ opus ac oboedientiam:

Expanded text:
sunt, in lavacro baptismi, in fidei sanctificatione, in adoptione haeredisunt, in lavacro baptismi, in fidei sanctificatione, in adoptione haereditatis, in resurrectione ex mortuis. Haec enim illa regeneratio est, quam apostoli sunt secuti, quam lex indulgere non potuit, quae eos super duodecim thronos in judicandis duodecim tribubus Israel, in duodecim patriarcharum gloria copulavit. Caeteris quoque contemptu saeculi se sequentibus, centesimi fructus copiam pollicetur. Hic centesimus fructus est, terrae ubertas consequitur. Qui Ecclesiae honor jam in Sarae cognomento est destinatus, et jactura legis ac fide evangelica promerendus est: atque ita ex novissimis primos efficiendos, quia novissimi efficiantur ex primisprimo mane conducere operarios, et reliqua. Comparatio omnis per se absoluta est: sed personis distinguenda, et discernenda temporibus est. turam legis vocaverit. Vineam vero, legis ipsius opus et obedientiam;
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ saluu eẽ posse sinc̾ lege: quia om̃em salutẽ etiã in lege con¬
stituant. Sed dñs breui absolutaq ratione. eorundẽ ec ignorantiã
et metũ soluic dicens. Hoc qͥdem impossibile: apud homines: possi
bile aut̃ apudam. Quid eni iudeo tã sine affectu uidet᷑ ut homini
magis salutẽ expectanti eoclege. quã ut incrucis scandalo legislatio
&cẽstam̃tũ. & ad optio echerẽditas neglegat᷑: Quid aut̃ dĩ uirtuti
tã possibile: quã ut ꝑfidẽ saluet ꝑ aquã regeneret. ut ꝑcrucẽ un¬
cat. ut ꝑ euangłia adoptet. ut ꝑ adopti resurrectionẽ eocmorte ui
inficet : Quib: auditis apłi cito credunt: seseq om̃ia reliqͥsse ꝓfiten¬
tur. Sedhanc eorũ oboedientiã cito dñs munerat᷑. om̃em difficul¬
tatt̃ superioris quęstionis absoluens: cu dicit. Uos setuti me estis:
in regeneratione iudicabitis xcii. trib isł. Secuti in regeneratione

Expanded text:
neminem salvum esse posse sine lege: quia omnem salutem etiam tunc in lege conneminem salvum esse posse sine lege: quia omnem salutem etiam tunc in lege constituant. Sed Dominus brevi absolutaque ratione, eorumdem et ignorantiam et metum solvit, dicens, Hoc quidem impossibile est apud homines posud Deum. Quid enim Judaeo tam sine effectu videtur, ut ab homine magis 766 salutem exspectanti et ex lege, quam ut in crucis scandalo legislatio, et testamentum, et adoptio, et haereditas negligatur? Quid autem Dei virtuti tam possibile est, quam ut per fidem salvet, ut per aquam regeneret, ut per crucem vincat, ut per Evangelia adoptet, ut per resurrectionem ex morte vi --Quibus auditis apostoli cito credunt, seseque omnia reliquisse profitentur. Sed hanc eorum obedientiam cito Dominus muneratur, omnem difficultatem superioris quaestionis absolvens, cum dicit: Vos qui secuti estis me in regeneratione judicabitis duodecim tribus Israel. Secuti in regeneratione
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt tristes. & qͦmͦ metuunt. dicentes saluu ec neminẽ posse:
Uanq et ab aluis fieri pocerat: si quid fecisent ipsi. Deinde cum
fecissent ipsi. quare metus. uel unde susceptus est: Additur etiam
in responsione dñi: haec apud homines impossibilia. possibilia apud
dm̃. Nunquid apud hominẽ impossibilia erant quae ce apłi fecisse glo¬
riantur. & fecise eos dñs agnoscit. & deinceps plures usq admartyrii
beatitudinẽ eẽnt om̃ia relicturi: Rut nunqͥd est dõ quo egere possit
relictũq sit aliquid qđ iactura rerũ quas habeat sit sequendũ. ut
soli ips hoc facere possibile sit: Om̃is itaq hic sermo: sp̃ualis. Apłieni
sp̃ualiter audientes nẽminẽ eoclege posse saluari. cũ ipsi etiã tunc
inlege eẽnt. nã uehemens eos amor legis fauotq derinuit: hi igit᷑
nondũ penitus euangłici mysterii ueritate cõꝑta. metuunt᷑

Expanded text:
fiunt tristes, et quomodo metuunt, dicentes salvum esse neminem posse? fiunt tristes, et quomodo metuunt, dicentes salvum esse neminem posse? Namque et ab aliis fieri poterat, si quid fecissent ipsi. Deinde cum fecissent ipsi; quare metus vel unde susceptus est? Additur etiam in responsione Domini, haec apud homines impossibilia, possibilia apud Deum. Numquid apud homines impossibilia erant, quae et Apostoli fecisse se gloriantur, et fecisse eos Dominus agnoscit: et deinceps plures usque ad martyrii beatitudinem essent omnia relicturi? Aut numquid est Deo, quo egere possit; relictumque sit aliquid, quod jactura rerum quas habeat sit sequendum, ut soli ipsi hoc facere possibile sit? Omnis itaque hic sermo est spirialiter audientes, neminem ex lege posse salvari, cum ipsi etiam tunc in lege essent; nam vehemens eos amor legis favorque detinuit: hi igitur nondum penitus evangelici mysterii veritate comperta, metuunt
Abbreviated transcription (Latin):
hoc iter est: inqd̾ facilius informĩtas gentiũ introibit: quã opulentia
diuitis. id÷ gloriantis inlege. Auditis itaq istis discipłi admirancur
& metuunt̃. dicentes neminẽ posse saluari. Dñs respondit hoc ĩpos¬
sibile et̃ apudhomines: possibile apud dm̃. Rursu illic dictis dñi
haec reddunt: reli quisse se om̃ia et cũ ipso ẽẽ. Quib dñs cũ sederit
in maiestatis suae sede. sessuros suꝑsedes duodeci actotidẽ trib isrł
iudicaturos spopondit: om̃ib:q qui imiuersa reliquerint ꝓpter
nom̃ eiꝰ fructũ centupli premi reseruatũ. multos aut̃ ex nouissi mis
sinunt nossimplici intellectu dicta euanglica suscipere. Interpositis
enĩ non nullis reb quae exnatura humani sensussibi contraria sunt.
rationẽ quaerere cȩlestis incelligentiae admonem. X X.¬
ełi dicunt. et sequi se ocp̃m: ost om̃ia reliquisse. Quomodo igitur

Expanded text:
hoc iter est: in quod facilius informitas gentium introibit, quam opulentia hoc iter est: in quod facilius informitas gentium introibit, quam opulentia divitis, id est, gloriantis in lege. 765 CAPUT et metuunt, dicentes neminem posse salvari . Dominus respondit, hoc impossibile esse apud homines, possibile apud Deum. Rursum illi dictis Domini haec reddunt: reliquisse se omnia, et cum ipso esse. Quibus Dominus, cum sederit in majestatis suae sede, sessuros super sedes duodecim, ac totidem tribus Israel judicaturos spopondit; omnibusque, qui universa reliquerint propter nomen ejus, fructum centupli praemii reservatum: multos autem ex novissimis sinunt nos simplici intellectu dicta evangelica suscipere. Interpositis enim nonnullis rebus, quae ex natura humani sensus sibi contrariae sunt, rationem quaerere coelestis intelligentiae admonemur. Apostoli dicunt, et sequi se Christum, et se omnia reliquisse: quomodo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem recusat: atq ideo difficile regnũ caelorũ introibit. Pauci
enĩ eorũ et iuxta multitudinẽ gentiũ ad modũ rari erant credituri :
& difficile p̾duratã inlege uoluntatẽ ad p̃dicationẽ euangłicae
Non conuenit camelo cũ acus foramine: neq: in angustus cauernae
exciguissime recipi poterit beluȩ ingentis informitas. Sed inprimor¬
dio libri sub uestitu ioħis: incarnelo gentes significari ad monuimus
Pecus em̃ hoc uerbis oboedit. metũ continẽtur. ieiunit paciens est:¬
& oneri suo quadã disciplinȩ ratione succũbit. Cuiꝰ exemplor gentiũ
immanitas ad obȩdientiã p̃ceptorũ celestiũ emollitur. Hae igicur
angustissimũ iter regni cȩlestis introeunt: acusscilicet quae: uerbi
noui p̃dicatio ꝓquã corporũ uulnera assuuntur. et dissuta uestiũ
retecuntur: et mors ipsa cõpungit᷑. Ergo huiꝰ nouȩ p̃dicationis

Expanded text:
libertatem recusat: atque ideo difficile regnum coelorum introibit. Pauci libertatem recusat: atque ideo difficile regnum coelorum introibit. Pauci enim eorum, et juxta multitudinem gentium admodum rari erant credituri: ut difficile praeduratam in lege voluntatem, ad praedicationem evangelicae Non convenit camelo cum acus foramine: neque in angustiis cavernae exiguissimae, recipi poterit belluae ingentis informitas. Sed in primordio libri , sub vestitu Johannis, in camelo gentes significari admonuimus. Pecus enim hoc verbis obedit, metu continetur, jejunii patiens est, et oneri suo quadam disciplinae ratione succumbit: cujus exemplo, gentium immanitas ad obedientiam praeceptorum coelestium emollitur. Hae igitur angustissimum iter regni coelestis introeunt: acus scilicet, quae est verbi novi praedicatio, per quam corporum vulnera assuuntur, et dissuta vestium retexuntur, et mors ipsa compungitur. Ergo hujus novae praedicationis