comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
praobtinenda societate ingelorũ cũpenetale aliquid illifecerat ꝓ c̃seruamidaplra
ntona mend. Haitdalia si quahũ modi repperiunt᷑ in literis toꝵ quandosiec lmees¬
cematio quande tan tafama p̃dicarent᷑ nisiromanũ imperiũ longȩ lateq perret¬
tũ magnifuis saasib augeretur : ỹlnde ꝑillud imperiũ tã latũ tãq diut̃ ma

Expanded text:
obtinenda societate angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria obtinenda societate angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum? Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum, quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis successibus augeretur? Proinde per illud imperium tam latum ta
Abbreviated transcription (Latin):
ductus cũ fabriciũ didicerit tantis munerib: prrriregis eprrotarũ ꝓmissa &iam
quarta parte regni a romana ciuitate ñ potuisse diuelli. ibiq insua pauꝑtate
priuatũ manere maluisse nã illud qđ rempublicã idẽ rẽpopuli rẽpatrie rem
cõmunẽ cũ haberent opulentissimã atq: ditissimã sic ipsi lnsiuis domib: pauperes erant.
Vt quidã eoꝵ quiiãbis c̃sulfuiss& ex illo senatu hominũ pauperũ pelleret᷑ notatio¬
necensoria qđ decẽpondo argenti inuasis habere conꝑtus ẽ itaidẽ ipsi pauperes
erant quoꝵ trium phis publicũ ditabatur aerariũ non neom̃s xp̃iam quiex¬
cellentiore ꝓposito diuitias suas cũ munes faciunt scđm id qđ scriptũ ẽ inactib apłoꝵ¬
ut distribuatur sic̃ ciuq: opus ẽ Ene modicat aliquid ꝓpriũ sed sint illio m̃a cõ¬
munia. intellegunt senulla obhocuentilari oportereiactantia id faciendo

Expanded text:
ductus, cum Fabricium didicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam ductus, cum Fabricium didicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam quarta parte regni, a Romana ciuitate non potuisse deuelli ibique in sua paupertate priuatum manere maluisse? Nam illud quod rem publicam, id est rem populi, rem patriae, rem communem, cum haberent opulentissimam adque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant, ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes Christiani, qui excellentiore proposito diuitias suas communes faciunt secundum id quod scriptum est in actibus apour unicuique sicut cuique opus est, et nemo dicat aliquid proprium, sed sint illis omnia communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere iactantia, id faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinẽ fides ipsa ꝑducit. autquid retribuet᷑ dño pomnib: que retribuit si profide
que illidebetur talia fuerit homo passus qualia ꝓfide quã ꝑmciosis simis inimicis debeat
uthuiꝰ uitae peregrinatione expedior ambul& uiã que ꝑducit ad patriã ubiuere
diuitiae ds̃ ipseẽ. Cũ audiat uellegat luciũ ualerium qui insuo defunctus ẽc̃solatu
usq adeo fuisse pauperẽ ut nũ mis apopulo conlatis ei sepultura curaret᷑. Audiat
uellegat quinciũ cincinnatũ cũ quactuor iugera possider& & easuismanib: coler&
ab aratro eẽ abductũ utdictator fier& maior utiq honore quãconsul uictisq hos¬
tib: Ingentẽ gloriã consequutũ. In eadẽ pauꝑtate mansisse saut quid se magnu fecis¬
sep̃dicauit quinullo p̃mio mundi huiꝰ fuerit ab aeterne illius patriȩ societate se¬

Expanded text:
beatitudinem fides ipsa perducit? aut quid retribuetur Domino pro omnibus quae retribuit, si pro fide beatitudinem fides ipsa perducit? aut quid retribuetur Domino pro omnibus quae retribuit, si pro fide quae illi debetur talia fuerit homo passus, qualia pro fide quam perniciosissimis inimicis debebat tianus, ut in huius uitae peregrinatione expeditior ambulet uiam, quae perducit ad patriam, ubi uerae diuitiae Deus ipse est, cum audiat uel legat Lucium Valerium, qui in suo defunctus est consulatu, usque adeo fuisse pauperem, ut nummis a populo conlatis eius sepultura curaretur? audiat uel legat Quintium Cincinnatum, cum quattuor iugera possideret et ea suis manibus coleret, ab aratro esse adductum, ut dictator fieret, maior utique honore quam consul, uictisque hostibus ingentem gloriam consecutum in eadem paupertate mansisse? Aut quid se magnum fecisse praedicabit, qui nullo praemio mundi huius fuerit ab aeternae illius patriae societate se
Abbreviated transcription (Latin):
fundebat̃ uerũ & ipsos inimicos a quib fundebat᷑. sicut eis p̃ceptũẽ. Diligentes caritatisfide
& fidei carititecertar Simartus pul uillus dedicans edem iouis iunonis mineruȩ fab.¬
uteũ nicie iũ in sepultũ iubere sic inẽ corde arbitatis dolorõ loriae cupiditas iucerit.
Quid magnũse proeuangelia scĩ p̃dicatione quaciues suꝑ nepatriae dediuersis libe¬
rantur & colliguntur erroribi fecis sediturus ẽ. Cuid ñs desepultura patrissui sollici¬
to ait. Sequereme Sinemortuos sepelire mortuossuos Si marcus regulos crudelissimos
tib: respondissefertur postea quã a fris seruierat dignitatẽ illichonesti ciuis
haberem posse eũq cartaginenses qm̃ contraeos inromano senatu egerat grauissi¬
mis supplicus nega uer̃. qui cruciatus ns̃ profide illius patriȩ contẽpnendi ad cuiꝰ

Expanded text:
pro quibus fundebatur, uerum et ipsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis fide pro quibus fundebatur, uerum et ipsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans aedem Iouis Iunonis Mineruae falsici insepultum iuberet sic in eius corde orbitatis dolorem gloriae cupiditas uicerat: quid magnum se pro euangelii sancti praedicatione, qua ciues supernae patriae de diuersis liberantur et colliguntur erroribus, fecisse dicturus est, cui Dominus de sepultura patris sui sollicito ait: Sequere me et sine mortuos sepelire mortuos suos? Si Marcus Regulus, ne crudelissimos ere uolentibus respondisse fertur, postea quam Afris seruierat, dignitatem illic honesti ciuis habere non posset, eumque Carthaginienses, quoniam contra eos in Romano senatu egerat, grauissimis suppliciis necauerunt: qui cruciatus non sunt pro fide illius patriae contemnendi, ad cuius
Abbreviated transcription (Latin):
oraculis seruiens qm̃ iusserant ut illuc id qđ romani haberent optimũ mitteretur nec
aliud intellegerepotuer̃ quã uiris armisq se &xcellere. Vnde uidelic& oportebat ut de¬
orũ ussis imillũ interitũ uirp̃cipitareturar matus. quid semagnũ proaet̃ napatria ficis¬
sedicturus ẽ. quialiquẽ fidei suae passus mimicũ non seultro intalẽ mortẽ mittens
sed ab illo missus obierit quando quidẽ ac lomino suo eodẽq: rege patriȩ suȩ cer-¬
tius craculũ accepit No litetimere es qui corpus occidunt. animã autẽ non poss̃
occidere sise occidendus certis uerbis quodã modo consetrantes decudeuo uer̃ ut
ilis cadentib e irãdeoꝵ sanguinesuo placantib romanos liberaret᷑ exercitus. nullo
modo suꝑbient sci martr res tã quã dignũ aliquid proillius patriae participatione

Expanded text:
oraculis seruiens, quoniam iusserant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur, nec oraculis seruiens, quoniam iusserant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur, nec aliud intellegere potuerunt, quam uiris armisque se excellere, unde uidelicet oportebat, ut deorum iussis in illum interitum uir praecipitaretur armatus: quid se magnum pro aeterna patria fecisse dicturus est, qui aliquem fidei suae passus inimicum non se ultro in talem mortem mittens, sed ab illo missus obierit; quando quidem a Domino suo eodemque rege patriae suae certius oraculum accepit: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere? Si se occidendos certis uerbis quodam modo consecrantes Decii deuouerunt, ut illis cadentibus et iram deorum sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus: nullo modo superbient sancti martyres, tamquam dignum aliquid pro illius patriae participatione
Abbreviated transcription (Latin):
sedeã potius quantũ ualuit abhereticꝵ ꝑniciosissima pra uitate defendit. Cũ alia
ñ sit ñ ubiuiuat᷑ in hominĩ gloria sedubiuita adquirat᷑. aet̃na. simutius utcũ por¬
sennarege pax fier& quigrauis simobello romanos p̃mebat. quia porsenña ipsũ
occidere ñ potuit & pro eo alterũ deceptus occidit in ardentẽ arã ante eiꝰ oculos dex¬
terã extendit dicens multos setales. qualẽ illũ uider& In eiꝰ exitiũ coñ uiras secuiꝰ
ille fortitudinẽ & c̃iurationẽ taliũ ꝑhorrescens sineulla dubitatione seabillo bello
facta pace canpescuit . quis regnocaelorũ inputatu sẽ merita sua. siꝑ illo ñ huma num
neq hoc sibi ultro faciens sed ꝑsequente aliquo paciens totũ flãmis corpus inpender&
sicurtius armatus aequoconcito in abruptũ hatũ terrae se p̃cipitẽ dedit . deo rũ suorũ

Expanded text:
sed eam potius quantum ualuit ab haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia sed eam potius quantum ualuit ab haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia non sit, non ubi uiuatur in hominum gloria, sed ubi uita ad aeterna aeterna? Si Mucius, ut cum Porsenna rege pax fieret, qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam ipsum occidere non potuit et pro eo alterum deceptus occidit, in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit, dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo bello facta pace conpescuit: quis regno caelorum inputaturus est merita sua, si pro illo non unam manum neque hoc sibi ultro faciens, sed persequente aliquo patiens totum flammis corpus inpenderit? Si Curtius armatus equo concito in abruptum hiatum terrae se praecipitem dedit, deorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
sed & iã ꝓpatria tam̃ quia c̃tra imperiũ suũ idẽ contra qđ imperauerat pat̃ imperator
ab hoste ꝓ uocatꝰ iuuenali ardore pugnauerat lic & uiciss& occidit neplus malieẽt in
exẽplo imperii contẽpti quaboni ingloria hostis occisi. Vt quidese iactent quiꝓ
in mortalis patriȩ legib: om̃a que multo minꝰ quã fili diligunt᷑ bona terrena contep¬
nunt Sifurius camillus &iã ingratã patriã acuius ceruicib acerrimoꝵ hostium
ue gentiũ iugũ depulerat dãpnatusq abemulis fuerat agallis iterũ liberauit. qui
as habebat potiorẽ ubi poss& uiuereglo riosus. Curextollat᷑ uelutgrande aliqud fe¬
cerit qui forte inecła abinimicis carnalib grauis simã exhonorationis passus iniu¬
riã. Nseadei hostes hereticos transtulit aut aliquã c̃traillã ipsehere semcondidit.

Expanded text:
sed etiam pro patria, tamen quia contra imperium suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, sed etiam pro patria, tamen quia contra imperium suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exemplo imperii contemti quam boni in gloria hostis occisi: ut quid. se iactent, qui pro inmortalis patriae legibus omnia, quae multo minus quam filii diliguntur, bona terrena contemnunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium Veientium iugum depulerat damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non habebat potiorem, ubi posset uiuere gloriosius: quur extollatur, uelut grande aliquid fecerit, qui forte in ecclesia ab inimicis carnalibus grauissimam exhonorationis passus iniuriam non se ad eius hostes haereticos transtulit aut aliquam contra illam ipse haeresem condidit,
Abbreviated transcription (Latin):
& iã poetalaudator. aiteñ. Natosq pat̃. nouabella mouentes ad poenã pulchra pro¬
libertate uocauit. Infelix uttũq ferent ea facta minores seduersusequenta c̃solatus ẽ
Inftlicẽ uincit amorpatriae laudũq in m̃sacupido haecs̃ duo illa lib̵tas & cupiditas
laudis humanȩ quȩ ad facta compulit miranda romanos. Siergo prolibertate morituro ꝵ
& ꝓcupidita tȩlaudũ quae amortalib: expetunt᷑ occidi filii a patre potuer̃ quid mag¬
nũẽ siꝑuera lib̵ tate quȩ nos ab iniquitatis & mortis & diaboli dominatu liberos facit
neccupiditate humanarũ laudũ sed caritate liberandorũ hominũ non a tarꝗnio
rege sed ademonib & demonũ principe ñ filii occidunt᷑. Sed xp̃i paupere int̾filios cũ¬
putant᷑ sialius & iã romanꝰ princeps cognominetorquatus filiũ ñ quia c̃trapatriã

Expanded text:
etiam poeta laudator. Ait enim: Natosqne pater nona bella moetiam poeta laudator. Ait enim: Natosqne pater nona bella molibertate vocabit. Infelix, utcumque ferent ea facinfelicem: Uincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae ad facta conpulit miranda Romanos. Si ergo pro libertate moriturorum et cupiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur, occidi filii a patre potuerunt: quid magnum est, si pro uera libertate, quae nos. ab iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed caritate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege, sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occiduntur, sed Christi pauperes inter filios conputantur? Si alius
Abbreviated transcription (Latin):
ne qua illaciuitas cderetur quorũ lib& delictorũ congregauit inpunitas. Quid¬
ento magnũ ẽ ꝓilla aet̃ nacelestiq patria cuncta scłi huiꝰ quãlib& iocunda blandi¬
m̃ta c̃tẽpnere si pro hac tẽporali atq terrena filios brutus potuit & occidere quã
illa facers neminẽ cogit sedcerte difficilius ẽ filios interimere qũa qđ proista faci¬
endũe : eaquȩ filiis congreganda uidebant᷑ atq: seruanda uel donare pauperib
uel siexistat tẽptatio quȩid profide atq iustitia fieri c̃pell& amutere . felices enĩ
uei nos uelfilios nrõs ñ diuitiae t̃ rene faciunt aut nobis uiuentib: amittendȩ aut
nobis mortuis a quib nescimꝰ uelcerte a quib nolumꝰ possidendȩ : sed ads felices facit quiẽ
mentiũ ueraopulentia bruto autẽ quia filios occidit infelicitatis ꝑ hib& testi monium

Expanded text:
nem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpunitas. nem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpunitas. ergo magnum est pro illa aeterna caelestique patria cuncta saeculi huius quamlibet iucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali adque terrena filios Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe difficilius est filios interimere, quam quod pro ista faciendum est, ea, quae filiis congreganda uidebantur adque seruanda, uel donare pauperibus uel, si existat tentatio, quae id pro fide adque iustitia fieri conpellat, amittere. Felices enim uel nos uel filios nostros non diuitiae terrenae faciunt aut nobis uiuentibus amittendae aut nobis mortuis a quibus nescimus uel forte a quibus nolumus possidendae; sed Deus felices facit, qui est mentium uera opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, infelicitatis perhibet testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
quaeꝑ tulerunt qua scupiditates subegerint ꝓhumanagloria quieã tã quãmer¬
cede talũ uirtutũ acciperẽ meruer. &ualeat nobis &iã ha ad ob prim̃dã suꝑbiã¬
utcũ illac iuitas inqua nobis regnare pmissũ ẽ. tantũ ab acdiste quantũ distat cȩli
at̃ra atẽporalilȩtitia uita aet̃na. ab inanib: laudib: solidagloria a societate
mortaliũ societas angłoꝵ alumine silis & lunȩ iumeneius quifecit solẽ & lunam
ninil sibimagnũ fecisse. uideant᷑ tantepatriȩ ciues siproilla adipiscenda fecerint bom
operis aliquid uel mala operaliqua sustinuerint cũ lli ꝓ hact̾rena iã adeptatanta
fecerint tanta ppessis p̃sertĩ quia remisio peccatoꝵ qusciues adaet̃ nã colliģit pietriã
hale aliquid cui ꝑ umbrã quandã similefuit a sylũ illũ romule um quo multitucli¬

Expanded text:
quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam merquae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiamut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunae lumen eius qui solem fecit et lunam, nihil sibi magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
lico uiuer& qui partus eiꝰ ꝑbonos adminis tratores reipublicegratius ac c̃cordibue
prestaretur quã uictis ex torqueret᷑ Namsũ int̃ sit ad incolomitatẽ bonosq
mores ipsascerte hominũ dignitates qđ alii uicer̃ aliiuictis omnino ñ uideo
p̃t̃ illũ gloriaȩ humanȩ in anissimũ fastũ. in quopeꝑcor̃ mercedẽ suã quieiꝰ
ingenti cupidine arser & ingentiabella gesser̃ num quidenĩ illoꝵ a gritribu¬
ta ñ soluunt nũ quideis lic& discere qđ aliis ñ lic& numquid ñ multi senato¬
res : in aliis t̃ris. qui romã nefacie quidem nor̃. Tolleiactanti ã & om̃s homines
quids̃ nisi homines quossi ꝑuersitas seł amitter& ut hono ratiores eẽnt quiq me¬
liores : necsic ꝓmagno haberidebuit honor humanus quia nullius ẽ ponderis fumꝰ
seduta mur&iã in hisreb: beneficio dm̃ di nr̃. Consideremꝰ quanta c̃tep̃serint

Expanded text:
lico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus lico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui eius ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint,
Abbreviated transcription (Latin):
imperio uiuat homo moriturus siilli quilmperant adimpia & iniqua ñ cogant
Aut uero aliquid nocuer romanigentib: quib: subiugatis in posuer̃ leges suas
nisi quia id factũ ẽ. Ingenti stragebellorũ quosi concordit̃ fier& idipsũ fier& me¬
liore successu sed nulla eẽtgloria triumphantiũ ne que enĩ & romani ñ uiue¬
bant sub legib suis quasceteris inponebant hocsifier& sine marte & bellona
ut nec uicto rialocũ haber& nemine uincente ubinemopugnauerat non¬
ne romanis & ceteris gentib: unaeẽt eadẽq: conditionpre sertim simoꝵ fie¬
re qđ postea gratissime atq humanissime factũ ẽ ut om̃s ad roma nũ imperiũ
ꝑtinentes societatẽ acciperent ciuitates & romani ciues essent. hacsic eẽt
omniũ qđ erat ante paucorũ tantũ qđ plebs ila quȩ suos agros ñ haber& depub¬

Expanded text:
imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de pub
Abbreviated transcription (Latin):
cotle squ mermu nal hui dilettorib ochiosas̃. illa ciuntas. st̃piternaesta
ibi nullusoritin quianillis moritur ibiȩ uera & plenafelicitas. nondlo
sedilonud̃ indefideipigs accepimus quã diuperegrinantes eꝰ puldritudimi
sus doru ibins gritur sel suꝑbonos & malos sedol iusttiae solusytegit benos
ibinerit̃ magna hichustrũ ditare publicũ erariũ priuatis rebangustis
ubt hes aurus. doꝰ munisẽ ueritatis p rolnden solũ uttalis mertes talib homi¬
mb redderetur romanũ imperiũ ad humanã gloriã dilatatũe. Uerũ &iã
inri ues e actmne illius ciuitatis quã eiuhic peregrinant᷑ diligent̃ & sobrieilla
inturant᷑ exempla e uideant quanta dilectio debeat᷑ at nȩpatriş ꝓpt̃ uitã act̾nuã.
sitantum asuis ciuib: terrena dilectaẽ ꝓpt̃ hominũ gloriã quantũ enĩ ꝑtin& ad¬
hanc uitã mortaliũ quae paucis dieb: ducitur &fintur quid interẽ. subcuius

Expanded text:
 quae mundi hujus dilectoribus odiosa est. Illa civitas sempiterna est: ibi nullus oritur, quia nullus moritur: ibi est vera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei: inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes ejus pulchritudini suspiramus: ibi non oritur sol super bonos et malos , sed sol justitiae solos protegit bonos: ibi non erit magna industria, ditare aerarium publicum privatis rebus angustis, ubi thesaurus communis est veritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur, Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; verum etiam ut cives aeternae illius civitatis, quamdiu hic peregrinantur , diligenter et sobrie illa intueantur exempla, et videant quanta dilectio debeatur supernae patriae propter vitam aeternam, si tantum a suis civibus terrena dilecta est propter hominum gloriam. CAPUT XVII.-- Qhanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius
Abbreviated transcription (Latin):
QLuã obrẽ quãuis ut potui satis exposueri quacausa ds̃ unuerus & iustus. romanosse¬
cundũ quandã formã terre nȩciuitas bonos ad iuuerit. adtanti imperii gloriã
consequendã pot esttam̃ & alia causa eẽ latentior ꝓpt̃ diuersa merita generis hu¬
mani dõ magis nota quã nobis dũillud const&. int̃ om̃s ueracit̃ pios neminẽ si¬
neuera piaecate idẽ ueridĩ uero culta uerã posse habereuir tutẽ nec eã uerã
eẽ quando gloriae seruit humanȩ. Costam̃ quiciues ñ sint ciuitatis aet̃ nȩ quȩ
insacris licteris nr̃is dicitur ciuitasdĩ . Vtiliores eẽ terrenȩ ciuitati quando ha¬
benturtutẽ uel ipsã quã sinec ipsa illiautẽ qui uera pietate p̃ditibene uiuunt.

Expanded text:
Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos seQuam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, nec eam ueram esse, quando gloriae seruit humanae; eos tamen, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt,
Abbreviated transcription (Latin):
siue luxoriat . Lales quidẽ romani fuer̃ ñ enĩ cura ex istimationis amissadominationis
cupiditate caruer̃ multos tales fuisse ydit historiae sed huiꝰ uitu sũmitatẽ & qua¬
si artẽ quandã nerocesar primꝰ obtinuit cuiꝰ fuit tantaluxories utmin labeoputa¬
retur uirile metuendũ tantacrudelitas ut ni hil molle habere crederet᷑ sine sciret᷑
eiã talib: malis tam̃ dominand potestas ñdatur nisi sũ midĩ ꝓuidentia quando
res humanas iudicat talib: dominis dignascaꝑte dehacre uex diuinaẽ . Loquente
dĩ sapientia ꝑ mereges regnant & trranni ꝑmetenent terrã sed metr ranni
non pessimi atq in probi reges seduetere nomine fortes dicti exestimant᷑. Vnde
aituergilius pars mihi paciserit dextrã tetigrsse trranm aꝑtissi mealio loco
dedõ dictũ ẽ. Quia regnare facit hominẽ hrpocritẽ ꝓpt̃ ꝑuersitatẽ populi

Expanded text:
siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuius fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei prouidentia, quando res humanas iudicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re uox diuina est loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruersitatem populi.
Abbreviated transcription (Latin):
contemptor appareat ad maiorem laudem hocẽ ad maiorẽ gloriã facere sicredat᷑
ñ ẽ unde se suspicantiũ sensib: alit̃ eẽ quã suspicantur ostendat. Sed qui contẽpnit
iuditia laudantiũ contẽpnit & iã suspicantiũ temeritatẽ. Quorũ tam̃ siuerebonus ẽ
ñ c̃tẽ pnit salutẽ qm̃ tante iustitiae eiꝰ ẽ. quidespũdĩ uirtutes hab& ut & iã ipsos dili¬
gat immicos & itadiligat utsuas ores uel de tractores ue lut correctos habere consertes
ñ int̃renapatria sed suꝑna in laudato ribͣ suis quã uis pariupenuȩ bat qđ eũ laudant
non tam̃ parui pendit qđ amant. nec eos uult fallere laudantes nedecipiat diligentes
Idõq instat ardent̃ ut potius ille laudet᷑ a quo hab& homo quicquid ineo iurae laudat᷑
Quiautẽ gloriae c̃tẽptor dominationis ẽ auidus bestias superat siue crudelitatis uiti is

Expanded text:
contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credatur, contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, quam suspicantur, ostendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis
Abbreviated transcription (Latin):
gloriaeruites act᷑ns ouder atq respuer̃. int ẽ sane int̃ cupiditatẽ humane
gloria e cubiditatẽ dominationis Nã lic& ꝓcliuesit ut qui huma nagloria miniũ
deleitit᷑ uãdommnari ardent affecte tam̃ quiuera lice humanarũ laudũ glo¬
nũ concupistunt dant operam benfiudicantib ñ displicere. Sunt enĩ multa in
mo rib bona idequib multi beneiuidicant. quã uis eamulti ⁊ habeant pereaboni no
montuheradle doria Mlmperut uel cdominationẽ. dequib ait salustius secdilla
uerauua netitat uisquis autẽ si necupiditategloriae quaueret᷑ hiomo beneui¬
dicantis displicere dominariatq Im porare desiderat osiã ꝑaꝑtis i nas ele rai
quert ple rusr udtirerao daliligtis prolude quigloriã concupisat autuera uia ntiũ
auit e penolis atq sallatius contendit. uolens bonus iuiderieẽ qđł nt̃ Eteidõ anrtu
lueditis autꝰ n agera bumano quicquidem̃ fecerit adoculos homini quogloria e

Expanded text:
ominationis. Interest sane inter cupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona momperium vel dominationem, de quibus ait Sallustius, Sed ille vera via nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua veretur homo bene judicantibus displicere, dominari atque imperare desiderat, etiam per a pertiquaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non iudicio autem non aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
referri nitunt᷑ admundũ qđ & si possent ꝓdõ uero mundũ nemopius colit
E tam̃eos nec hoc posse ueritas aꝑta c̃uincit referantl&potius a homines.
deoꝵ theologia uelut phrsicis rationib: referunt᷑ admundũ quã sine ullo scrupulo sa¬
crilegeo pinionis dõpotius uero quifecit mundũ om̃is anime & om̃is corporis con¬
ditori tribuantur¶ Aduertamͦ hoc modo nos dm̃ colimꝰ ñ caelũ & t̃rã quib: duab: partib
inuedus hic conftat. Nec animã uel animas ꝑuiuentia quecũq diffussas sed dm̃ qui

Expanded text:
referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo vero mundum nemo pius colit: referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo vero mundum nemo pius colit: et tamen eos nec hoc posse, veritas aperta convincit. Referant haec potius ad homines deorum theologia uelut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius uero, qui fecit mundum, omnis animae et omnis corporis conditori, tribuantur. tur, aduertamus hoc modo: Nos Deum colimus, non caelum et terram, quibus duabus partibus mundus hic constat; nec animam uel animas per uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
lectorũ deoꝵ rationẽ istã triũ deorũ quib: quasi cancta conplexus ẽ ꝓdidisse. Ce¬
loeni tribuit masculo s deos feminas terrae int̃quas posuit mineruã quã
suprai p sũcaelũ ante posuerat. De inde masculus deus neptunus in mariest
qđ aut̃ rã potius quã adiaelũ ꝑtin&. Dispat̃ postremo quigree pluo dicit᷑
esiaipsemascudus frat̃ amborũ terrenus ds̃eẽ ꝑ hibetur superiorẽ terra
tenens in inferiore habens proserpinã coniugem. Quomodo ergo ds̃ adcelũ
deas adterrã referre conant᷑ quidsolidũ quid constans quid sobriũ quid
definitũ habe: haȩc disputatio: illdẽ autẽ tellus initium dearũ mater
tiũ In sana ꝑstrepit turpitudo. quidergo qđ clicit᷑ caput deoꝵ ianꝰ capit
dearũ tellus nec ibi facit unũ caput error nechic sanũ furor . cur& frustra

Expanded text:
lectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam ad caelum pertinet. Dis pater postremo, qui Graece Πλούτων dicitur, etiam ipse masculus frater amborum terrenus deus esse perhibetur, superiorem terram tenens, in inferiore habens Proserpinam coniugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater tium insana perstrepit turpitudo: quid est ergo quod dicitur caput deorum Janus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Cur haec frustra
Abbreviated transcription (Latin):
lbro dixidelocis. Quos principia duoꝵ anĩ adũsa decaelo eterra aquodiupar¬
uonduuorar celestos partiterrestres. Vt in superiorib intiũ fecimꝰ acelo cũdiximꝰ
acialare iͥ Sentio qua nta molostiuã. talgictantũ patiut ingeniũ ducit᷑ em̃quadã
aũ samothiracũ nobilia mrsteria in superiore libro si int̃p̃tat᷑ taquȩ seque nec
sus notas scrbendo expositurũ eiꝰq miserũ quasi religiosissime pollicetur Dicit
emise ibimultis indiciis collegisse insimulachris. aliud significa recaelũ aliud
terrã aliudexẽpla rerũ quas plato appellat ideascelũ iouẽ terrã iuno nem¬
ideas mineriã uult intelegi. Caelũ aquo fiat aliquid. terrã equafiat axẽplũ
um qđ fiat : qualnre Omintto dicere qͥđ plato illa sedeis tantã um haberedic̃.
at seđm as ñ celũ aliquid fecerit sed iã caclũ factũ sit. hadicoistũ in holibro se¬

Expanded text:
it, ut primo libro dixi de locis, duo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di parit, ut primo libro dixi de locis, duo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus o quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla reruideas Minervam vult intelligi: coelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam vim habere dicit, ut secundum eas non coelum aliquid fecerit, sed etiam coelum fatum sit. Hoc dico
Abbreviated transcription (Latin):
uiriliũ pudendorũ mercedẽ stuprorũ sectione m̃e brorũ ab scisi onegenitalium
c̃ secratione molliũ festis inpurorũ obscenorũq: ludorũ unũ uerũ dm̃ idẽ omnis
anime corporis quec reatorẽ colere sequisq: contendat. Nen idõ peccat quia
ñ ẽ colenelus quẽco lit sed quia colendũ ñ ut colenđaẽ colit. qui uero & reb:talib:
idẽ turpib: & scelestis e ñ dm̃ uerũ idẽ anime corporisq: factorẽ sed creaturã
quãuis ñ uitiosã colit siueilla sit anima siue corpus siue anima simul& corpus
confitent᷑ ndminib: t̃ribi lit̃ exigentib: reddita unde remotis constat am¬
hagib: nefarios demones atq: in munlissimos sp̃s ha c omniciuili theo logia in¬
uisendis sto lidis imaginib: & ꝑ easpossidendis &iã stultis cordib: inuitatos
Quidigit᷑ ual& qđ uirdoctis simꝰ e acutissimꝰ uarrouelut subtili disputatione

Expanded text:
uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione mollium, festis inpurorum obscenorumque ludorum unum uerum Deum, id est omnis animae corporisque creatorem, colere se quisque contendat: non ideo peccat, quia non est colendus quem colit, sed quia colendum non ut colendus est colit. Qui uero et rebus talibus, id est turpibus et scelestis, et non Deum uerum, id est animae corporisque factorem, sed creaturam quamuis non uitiosam colit, siue illa sit anima siue corpus siue anima simul et corpus.confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde remotis constat ambagibus nefarios daemones adque inmundissimos spiritus hac omni ciuili theologia inuisendis stolidis imaginibus et per eas possidendis etiam stultis cordibus inuitatosQuid igitur ualet, quod uir doctissimus et acutissimus Varro uelut subtili disputatione
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ mutabilẽ potuisse re uocari tam̃ aliqua madaferendũ qđ nullo modo ẽ uerusd s̃
hoc autẽ saltim religiositati congruis significationib: ageret᷑ es s& quidẽ dolendum
ñ hisuerũ dm̃ ad ñtiari atq p̃dicari tam̃ aliquo modo ferendũ tã foeda & turpia
ñfieri nec iuberi ad nunc cũ ꝓdõ uero quosolo anima sein habitante fitfelix ne¬
fas sit colere. Aut torpus autanimã quantomagis nefariũ ẽ ista siccolere ut nec sa¬
lutẽ nec dicus humanũ corpus autanima colentis obtineat quã obrẽ sitẽplosacer¬
dote sacrificio qđ uerodõ debet᷑ colat᷑ aliqđ elem̃tũ mundi uelcreatus aliquis sp̃s
illa talias. quibus solus illecolendussit. Cuitaliscultus seruitusq debet᷑. Siaut sto¬
liditatẽ uel mon struositatẽ simulachrorũ sacrificiis homici diorũ coronatione

Expanded text:
tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiriilla talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione
Abbreviated transcription (Latin):
rodeos selectos uidemꝰ quidẽclarius in notuis se quaceteros n tam̃ uteoꝵ in lustrarent᷑
merita sed neoccultarent᷑ obpbria. Vnde magis eos homines fuissec redibileẽ . Sicut
ñsolũ pietatis litterȩ uerum &iã historice tradider̃ Nã qđ uergilius ait primꝰabaetꝰ e¬
rico uenit sat᷑nꝰ olrmpo armaiouis fugiens & regmiexula demtis e quȩ ad hancrem
ꝑtinentia c sequent᷑ totã dehoc euhemerꝰ pandit historiã quẽemnius in latinũ uertit
eloqͥum¬
unde quia plurima posuer quia contra huiꝰ modi errores ante nos uel greco sermone
uellatino scripser : Non in eo mihi placuit immorari ipsas phrsio logias cũ conside¬
roquib: docti & acuti homines adres humanas conant᷑ uertere Res diuinas ni hil
uideo nisiã t ẽporalia terrena queo pera naturãq corportã uel &iã siinuisibilem

Expanded text:
ro deos selectos uidemus quidem clarius innotuisse quam ceteros, non tamen ut eorum inlustrarentur ro deos selectos uidemus quidem clarius innotuisse quam ceteros, non tamen ut eorum inlustrarentur merita, sed ne occultarentur obprobria; unde magis eos homines fuisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquiumunde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem,
Abbreviated transcription (Latin):
uims reb: & honorib: eisdẽ imperantib: extor quentib: nominib: ad derentur
quidẽ nisi crim deo immo uero confessio de moniorũ & deceptio miserorum
Verũ illud qđ de abscisoꝵ c̃secratione mat̃ dim̃ colimeruit ñ pocte fixer . sed horre¬
remagis quã canere malluer his nediis selectis quisquã consecranduse Vt post
mortẽ uiuat beate quib: c̃secratus. ante morte honeste ñ pot÷ uiuere tãfoedis
suꝑ stitionib: subditꝰ & in mundis demonib: obligatis: Sed haec omnia inquit refe¬
runt᷑ admundii uideat ne potius ad in mundũ. Quidautẽ ñ pot : referri ad
mundũ qđ eẽ demonstrat᷑ inmundo Nos autẽ animũ quaerimꝰ quiuera religi¬
one confisus ñtã quã deũ siuĩ ad or& mundũ sed tã quã opusdĩ ꝓpt̃ dm̃ laude mun¬
dũ es mundanis sordib: expiatꝰ mundus ꝑueniata dm̃ quic̃ dicdit mundũ istosue¬

Expanded text:
uinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, uinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimen deorum, immo uero confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui uera religione confisus non tamquam deum suum adoret mundum, sed tamquam opus Dei propter Deum laudet mundum, et mundanis sordibus expiatus mundus perueniat ad Deum, qui condidit mundu
Abbreviated transcription (Latin):
Vlefilios ut pcetefer & phrsici ex hoc int̃p̃tant᷑ qđ uolunt. Vt aut̃ hitoriaꝓdit ne¬
auit : sed qđ ei poeni suos filios sacrificar̃ ñ re spere romani. At uero ista magnade¬
orũ mat᷑ e iã romanis tẽplis castratos intulit : atq ista seuitiã morẽq seruauit cre¬
ditauires adiuuare ramanoꝵ exsecando uirilia uirorũ. Quids ad hoc malũ fur¬
ta merturii ueneris lasciuiastupra ac turpitu dines ceteroꝵ que ꝓfe: rimis de
lbris. nisicotidietantarent᷑ & saltarent᷑ intheatris : Sed haec ꝗd s̃ ad tantũ malũ
cuiꝰ magnitudo magre matri tantũ modo conpetebat presertim qđ illadicunt᷑
a poetis ẽe conficta quasi poete Id &iã finxer qđ ea sint diisgratat accepta ut
ergo canerent᷑ uel scriberent᷑ sit audatia uel petulantia poetarũ. Vt uero di¬

Expanded text:
ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, neille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Magnae Matri tantummodo conpetebat? Praesertim quod illa dicuntur a poetis esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta. Ut ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poetarum; ut uero di
Abbreviated transcription (Latin):
rodicere uoluit nec uspiã melegisse cõmemini defecit int̃p̃tatio erubuit ratio
conticunt oratio uicit matris magnȩ om̃s deos filios ñnuminis magnitudo sed criminis
huic monstro neciani monstrositas cõparatur. Ille insimulacris habebat solã defor¬
mitatẽ ista in sacris de form̃i crudelitatẽ ille m̃ebra in lapidib: addita : haec in homi¬
nib: ꝑdita. hoc dedecus totouis ipsius e tantastupra ñ uincunt ille int̃ femineas
corruptelas uno gamme decelũ in famauit. istatot mollib: ꝓfessis. & publicis
& inquinauit terrã & caelo fecit iniuriã ssaturnũ fortasse possemꝰ huic instogentre
turpis sime credulitatis siuec̃ ferre siuepferre quipatrẽ castrasse ꝑ hibetur. sed insa¬
turnisairis homines alienis manib: potius occidi quã suis abscidi potuer̃. Deuoraũ

Expanded text:
ro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, ro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris Magnae omnes deos filios non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit
Abbreviated transcription (Latin):
flos ad dicidit ante fructũ : nergo ipsũ hominẽ uel quasi hominẽ quiẽ uocatus
attis sed uirilia ei flori cõnparauer̃ ipsa quippe illo uiuente decider̃ immo
uero ñ dedicider neq: decerpta sed plane discerptas. nec illo flore amissoquisquã
postea fructꝰ sed potius sterelitas consequutaẽ. Quidergo ipse reliquus & quic¬
quidremansit absciso quideo significarids̃ quo refert᷑ quȩ int̃ p̃tatio in depfertur
an h& frustra moliendo nihilq: inueniendo ꝑsuadent illud potius eẽcredendum
uod de hominetastrato fama iactauit litteris quȩ mandatũ ẽ.: Merito hinc a uer¬
satusẽ uarro nr̃t neq: hoc dicere uoluit. Nonenĩ hominẽ doctissimũ latuit itẽq:
in he st̃ nũ diẽ madidis capillis. faciede albata fluentib: mebris incessu femineo per
plateas uicosq cartaginis &iã appolis unde turpit̃ uiuerent exigebant nihiluar¬

Expanded text:
flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hominem doctissimum latuit. CAPUT in hesternum diem, madidis capillis, facie dealbata, fluentibus membris, incessu femineo, per plateas vicosque Carthaginis, etiam populis unde turpiter viverent exigebant, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine ubirubens & suduns siẽ ulla frons in hominib: ad stabat forsitan.
& maritus & quid incelebratione nuptiarũ suꝑ priapis capũ noua nupta sedere iube¬
batur. Longe contẽptibiliora atq leuioras p̃ istatur pitudine crudelissima uel cru¬
deli tatetur pissima ibide monicis rib: sicuterq sexus inludit᷑ ut neut̃ suo uulnere
ꝑ imatur ibi fastinatio timet᷑ agrorũ. Hic me brorũ amputatio ñtimetur. Ibi
sic de honestat᷑ nouȩ nupte uerecundia ut ñ solũ fec̃ditas sed nec uirginitas adimat᷑
illen ẽ cõmemoratꝰ nec eiꝰ abisto int̃p̃tatio requisitaẽ : Incuius dilectionis memoriã
gallus absciditur. Sed docti greci atq sapientes nequaquã rationẽ tã scãm p̃cla¬
rãq tacuer ꝓpt̃ uerna lẽ quippe faciẽ t̃rae quaeceteris ẽ tẽporib: pulchriorpor¬
phrrius philosophus nobilis attinflores significa reꝑhibuit. Etido abscisũ quia

Expanded text:
multimultiet maritus; et quod in celebratione nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; ille non est commemoratus nec eius ab isto interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia