comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et xpc̃ aeccłam. Certe caro tanquam coniunx
.ẽ : & nemo carnem suã odio habet. Iam̃ quid
tanquã coniunx tua: ama & castiga donec fiat
in una reformatione. una concordia: Quando
istud erit q̃m̃modo clamas. Infelix ego ho¬
mo. quis me liberabit decorpore mortis huiꝰ:
Nũquid sepͣabitur atẽ hoc corpus. & tunc securꝰ
eris. Et quid . ẽ. in nobismetipsis ingemiscimꝰ
adoptionẽ. expectantes redemptionẽm corpo¬
ris nr̃i  reparatur ergo amortalitate ad
immortalitatem: Ꝙiãm non resistit : quia
non .ẽ. mortalitas quae resistat. Propterea
castigga corpus tuum: mododoma. quod post.

Expanded text:
et Christus Ecclesiam» . Certe caro tanquam conjux et Christus Ecclesiam» . Certe caro tanquam conjux est, et nemo carnem suam odio habet. Tamen quid tanquam conjux tua; ama et castiga, donec fiat in una reformatione una concordia. Quando istud erit? Quoniam modo clamas, «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» numquid separabitur a te hoc corpus, et tunc securus eris? Et quid est, «In nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri» . Reparatur ergo a mortalitate ad immortalitatem, et jam non resistit, quia non est mortalitas quae resistat. Propterea castiga corpus tuum; modo doma quod post
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ergo peccator.: Uideo aliam legem
in menbris meis. repugnantem legi mentis meȩ.
& captiuum meducentẽ in legepeccati. Ad huc
bellum aduersum me gero: nondum sũ totus
instauratus: adimaginẽm fabricatoris mei. Cepi
resculpi: ex ea parte qua reformor: displicet
mihi quod deforme. ẽ. Ergoquandiu ita sum.
quae infundit suauitatẽ. ut iamꝑinteriorem
hominẽ condelecteris legidĩ Hinc cȩtera sana-¬
buntur : unde et ista sanata sunt. Geme adhuc
uulneratꝰ castigate displicetibi Nonsic pug¬
no inquit. quasi aerem cedens: sed castigo c̃or¬
pus meũ & inseruitutẽ redigo. neforte aliis
p̃dicans ipse reꝓb inueniar. Num quid qͥ
castigat corpus. odit corpus: Siquis castigat
seruum. odit seruum: siquis uerberat filiũ.
odit filium : ut & aliquid coniunctius elo¬
quamur : carotua tanquã coniunx tua .ẽ.
Hoc ipse apłs dicit. Nemo unquã carnẽ suã
odio habuit : sed nutrit & fouet eam. sicut

Expanded text:
Unde ergo peccator? «Video aliam legem Unde ergo peccator? «Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati.» Adhuc bellum adversus me gero, nondum sum totus instauratus ad imaginem fabricatoris mei; coepi resculpi, et ex ea parte qua reformor, displicet mihi quod deforme est. Ergo quamdiu ita sum, quae infundit suavitatem, ut jam per interiorem hominem condelecteris legi Dei: inde caetera sanabuntur, unde et ista sanata sunt. Geme adhuc vulneratus, castiga te, displice tibi. 16. «Non sic pugno,» inquit, «quasi aerem caedens; sed castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inveniar» . Numquid qui castigat corpus, odit corpus? Si quis castigat servum, odit servum? si quis verberat filium, odit filium? Et ut aliquid conjunctius eloquamur, caro tua tanquam conjux tua est. Hoc ipse Apostolus dicit: «Nemo unquam carnem suam odio habuit; sed nutrit et fovet eam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quod odisti inte quod fecisti: quod odit & ille
qui hoc non fecit: cȩpisti inte eẽ. seuerꝰ eritille
misericors Parc&. quia tu non pepercisti: Ergo
ex quo coniunctus es oculis eiꝰ. & condelectaris
legi eiꝰ. & hoc inte argues quod lex eius arguit.¬
& hoc inte tibi displic& quod & oculis dĩ displi¬
cet: uide quã iustus ẽs Exquo autẽ lapsus fecis¬
ti ea quae displicent dõ. & fragilitate quadam
infirmitatis humanȩ ꝓlaberis in illa. & adhuc
portas infirmitatem carnis. & gemis cusꝰdam
reluctationis conscientia: ex hac parte iniquus
es. & peccator es. Quomodo inquies exquadã
parte iustus. ex quadam parte peccator::
Quid est quoddicis: laboramus. uidemur loqͥ
contraria: nisi nobis sub ueniat apłica aucto¬
ritas. Audi illud abapostolo: ne me malus
intellector accuses: Condelector enĩ inquit
legi dĩ. scđm interiorem hominẽ: Ecce iustus
An non ẽ. iustus. qui condelectatur legi dĩ.

Expanded text:
quod odisti in te quod fecisti, quod odit et ille quod odisti in te quod fecisti, quod odit et ille qui hoc non fecit, coepisti in te esse severus; erit ille misericors: parcet, quia tu non pepercisti. Ergo ex quo conjunctus es oculis ejus, et condelectaris legi ejus, et hoc in te arguis quod lex ejus arguit, et hoc in te tibi displicet quod et oculis Dei displicet, vide quam justus es: ex quo autem lapsus fecisti ea quae displicent Deo, et fragilitate quadam infirmitatis humanae prolaberis in illa, et adhuc portas infirmitatem carnis, et gemis cujusdam reluctationis conscientia, ex hac parte iniquus et peccator es. 15. Quomodo, inquies, ex quadam parte justus, ex quadam parte peccator? quid est quod dicis? Laboramus, videmur loqui contraria, nisi nobis subveniat apostolica auctoritas. Audi illud ab Apostolo, ne me malus intellector accuses: «Condelector enim,» inquit, «legi Dei secundum interiorem hominem.» Ecce justus. Annon est justus qui condelectatur legi Dei?
Abbreviated transcription (Latin):
pore xp̃i es. & adhuc portas mortalitatẽ quan¬
dam : tu tibi esto iustus. & inte esto iustus:
Peccator es. uindica inte. redi ad conscientiã
tuãs exige dete pęnas. crucia teipsum: lta enĩ
offers sacrificium dño: quia si uoluisses sacri¬
ficium dedissem. utiq ait peccator holocaus¬
tis nondelectaberis Quid ergo: nullũ acci-¬
pit sacrifitium: Sacrifitium dõ sp̃s contribu¬
latus: corcontritum & humiliatũ ds̃ nonsper¬
nit. Humilia cor tuum: contere cortuum.
crucia cor tuum: & tu teipsum emendabis
inmiscđia. Non enim odistite. cum seuis inte
łris in parte emendante iustuis. quãuis sis ad¬
huc in emendanda peccato  Ex qua enim parte
tibi displices iustus es: ex quatibi displic&
inte qđ iustum. ẽ:iustus es. Uis uiderequã
iustus sis: hoc inte tibi displicet: quodae dõ
Iam coniunxisti te uoluntati dĩ. & inteipso ñ
quodillefecit: sed quod odit ille odisti Exẽo

Expanded text:
pore Christi es, et adhuc portas mortalitatem quampore Christi es, et adhuc portas mortalitatem quamdam; tu tibi esto justus, et in te esto justus. Peccator es, vindica in te; redi ad conscientiam tuam, exige de te poenas, crucia teipsum. Ita enim offers sacrificium Deo. «Quia si voluisses sacrificium, dedissem utique,» ait peccator, «holocaustis non delectaberis.» Quid ergo? nullum accipit sacrificium? «Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit» . Humilia cor tuum, contere cor tuum, crucia cor tuum; et tu ipsum emendabis in misericordia: non enim odisti te, cum saevis in te. Eris in parte emendante justus, quamvis sis adhuc in emendanda peccator: ex qua parte enim tibi displices, injustus es; ex qua tibi displicet in te quod injustum est, justus es. Vis videre quam justus es? Hoc in te tibi displicet quod et Deo: jam conjunxisti te voluntati Dei, et in teipso non quod ille fecit, sed quod ille odit odisti. Ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
caput meum: Quid ẽ oleum peccatoris. non
impinguabit caput meum Noncrescit ca-¬
put meum de adulatione. Falsa laus: adula¬
tio ẽ falsa laus adulatoris : id ẽ oleum pec¬
catoris. Propt̾ea & homines cũ falsa laude
aliquem irriserint: hoc etiã deillo dicunt:.
unxi illi caput. Amate ergo argui aiusto in
miscđia. nolite Iamare laudari apeccatore
cũ irrisione. habeto̾te oleum uobiscũ. & non
quęritis oleum peccatoris Sapientes enĩ illae
uirgines. secum portabant oleũ. Sapientes
uirgines. secum oleum portabant: id. ẽ con-¬
scientia illarum eis testimoniũ perhibebat:
Oleum: gła est Fulg&. nito insuperficie: sed
bona debet. ẽẽ. gła. & uera gła: ut ibi sit intus
inuasis suis. Audi quid ẽ inuasis Prob&
autẽ se homo: & tunc in semetipso habebit
głam. & non in altero: Quid ẽ inuasis suis.
Audi ipsum apł̃m: Nam gła nr̃a haec ẽ: cesti¬
moniũ conscientiae nrãe. Postremo quia incor¬

Expanded text:
caput meum.» Quid est, «Oleum peccatoris non impinguabit caput meum?» Non crescet caput meum de adulatione. Falsa laus adulatio est; falsa laus adulatoris, hoc est oleum peccatoris. Propterea et homines cum falsa laude aliquem irriserint, hoc etiam de illo dicunt: Unxi illi caput. Amate ergo argui a justo in misericordia; nolite ergo amare laudari a peccatore cum irrisione. Habetote oleum vobiscum, et non quaeretis oleum peccatoris. Sapientes enim illae virgines secum portabant oleum : sapientes virgines secum oleum portabant, id est, conscientia illarum illis testimonium perhibebat. Oleum gloria est, fulget, nitet in superficie. Sed bona debet esse gloria, et vera gloria, ut ibi sit intus in vasis suis. Audi quid est in vasis: «Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero» . Quid est, In vasis suis? Audi ipsum Apostolum: «Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae» . 14. Postremo, quia in cor
Abbreviated transcription (Latin):
tu debes quaerere. Sud& elemosyna in manu
tua: quousq in uenias iustũ cui des Nunquã
hoc facietis: nisi aliquid dereb ur̃ĩs sepositũ
habueritis Quod cuiq plac& ꝓnecessitate rei
familiaris suae tanquã debitum. quasi fisco
reddendũ: si non habet rem publicã suam
x pc̃ non habet fiscum suũ fiscus enĩ: scitis qͥd
sit. Fiscus: saccus. ẽ: Unde & fiscellae. & fiscinȩ
dicuntur. Neputetis quia aliquis draco .ẽ. fis¬
cus : quia cũ timore auditur ex actor fisci
Fiscus. saccus . ẽ. publicus: ipsum habebat dñs
hic interra. quando loculos habebat. Et ipsi
loculi : iudae erant cõmissi. Iudam traditorem
paciebatur dñs & furem: in ipso ostendens ubiq
pacientiã suã. Tam̃ illiqui conferebant: in lo¬
culosdñi conferebant. Nisi forte putatis quia
dñs ibat & petebat. aut indigebat cui angłi
seruiebant. qui dequinq panib tot milia ho¬
minũ pauit. Quare ergo egere uoluit. nisi ut

Expanded text:
tu debes quaerere; «Sudet eleemosyna in manu tu debes quaerere; «Sudet eleemosyna in manu tua quousque invenias justum cui des.» Nunquam hoc facietis, nisi aliquid de rebus vestris sepositum habueritis, quod cuique placet pro necessitate rei familiaris suae, tanquam debitum quasi fisco reddendum. Si non habet rempublicam suam Christus, non habet fiscum suum. Fiscus enim scitis quid sit? Fiscus saccus est; unde et fiscellae et fiscinae dicuntur. Ne putetis quia aliquis draco est fiscus, quia cum timore auditur exactor fisci; fiscus saccus est publicus. Ipsum habebat Dominus hic in terra, quando loculos habebat; et ipsi loculi Judae erant commissi . Judam traditorem patiebatur Dominus et furem, et in ipso ostendens ubique patientiam suam: tamen illi qui conferebant, in loculos Domini conferebant. Nisi forte putatis, quia Dominus ibat, et petebat, aut indigebat, cui Angeli serviebant, qui de quinque panibus tot millia hominum pavit. Quare ergo egere voluit, nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
uere tac& cũ dicit: facite uobis amicos demãmo¬
na iniquitatis: ut & ipsi recipiant uos intaber¬
nacula aeterna: Nontacet ipse. Audite uocẽ
ipsius Nemo enim uos potest exigere. nisi
forte exactione opus. ẽ ut qui uobis ineuan¬
gelio seruiunt: petant auobis Si adhoc uen¬
tum fuerit ut petant: uidete nequod uos adõ
petitis. frustra petatis. Ergo estote ex actores
ur̃ĩ. nealiquid illi qui uõbis in euangelio
seruiunt. nondicant petere cogantur. Nã
forte nec coacti p̃etunt: sed nẽ silentio uos
arguant. Unde scriptum. ẽ. beatus qͥ intelligit
suꝑ ȩgenum & pauperẽ: Cumdicit qͥ intelligit᷑
suꝑ egenũ & pauperẽ: non expectat ut petat
Intellĩge suꝑ illum: alius te quaerit indigens.
alium tu debes quaerere indigentẽ. Utrũq
lectũ. ẽ. Et alio loco scriptura dicit: Sudet ele¬
mosyna in manu tua: quousq inuenias iustũ
cui eam tradas. Alius. ẽ qui te quęrit: alium
tu debes quȩrere. Nec eũ qui te quaerit relinqͣs

Expanded text:
cum dicit: «Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula» . Non tacet ipse; audite vocem ejus. Nemo enim vos potest exigere; nisi forte exactione opus est, ut qui vobis in Evangelio serviunt, petant a vobis. Si ad hoc ventum fuerit, ut petant; videte ne quod vos a Deo petitis, frustra petatis. Ergo estote exactores vestri, ne aliquid illi qui vobis in Evangelio serviunt, non dico patere cogantur, nam forte nec coacti petunt; sed ne silentio vos arguant. Unde scriptum est: «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem» . Cum dicit, «qui intelligit super egenum et pauperem,» non exspectat ut petat. Intellige super illum. Alius te quaerit indigens, alium tu debes quaerere indigentem. Utrumquelectum est; et alio loco Scriptura dicit, «Sudet eleemosyna in manu tua, quousque invenias justum» «cui eam tradas.» Alius est qui te quaerit, alium tu debes quaerere. Nec eum qui te quaerit relinquas
Abbreviated transcription (Latin):
Seruum se dixxit: Seruimꝰ enim uobis fr̃s nemo
se nr̃m dicat quasi maiorem. ẽẽ: uobis erimus
maiores. si fuerimus humiliores Quicumq
& herbam seruituti hominũ Paulus quidem
apłs manib suis uiuens. ipsũ foenũ montium
accipere noluit. noluit indigere. sed tam̃ daban
montes foenum. Nonquia ille noluit accipere.
ꝓ pt̾ea montes dare nondeberent: aut steriles
remanerent: Debetur pluuiae fructus. debe¬
tur ser uo cybus: sicut dñs ait manducate
quae abypsis sunt. Et neputarent aliquid de
ne aliquid loqui uobis: maxime quia loqͥmur
talia nos nonquȩrentes a uobis & ideo liberius
dicimus. Sed&e si quȩreremꝰ. fructũ nr̃m quȩre¬
remꝰ. & nonnr̃as opes. sed urãm iustitiã. Tamen
ammoneo breuit̃: qm̃ iã multa diximꝰ. & aliquan¬
do sermo finiendus. ẽ: Siuultis non ẽẽ steriles.
ut reddatis ꝓpluuia fȩcunditatẽ: nec dãmnetur

Expanded text:
servum se dixit. Servimus enim vobis, fratres. Nemo servum se dixit. Servimus enim vobis, fratres. Nemo se nostrum dicat quasi majorem vobis esse. Erimus majores, si fuerimus humiliores: «Quicumqet herbam servituti hominum.» Paulus quidem apostolus manibus suis vivens, ipsum fenum montium noluit accipere; voluit indigere: sed tamen montes dabant fenum. Num quia ille noluit accipere, propterea montes dare non deberent, ut steriles remanerent? Debetur pluviae fructus, debetur servo cibus, sicut Dominus ait: «Manducate quae ab ipsis sunt.» Et ne putarent aliquid de ne aliquid loqui vobis, maxime quia loquimur, talia nos non quaerentes a vobis, et ideo liberius dicimus: sed etsi quaereremus, fructum vestrum quaereremus, et non vestras opes, sed vestram justitiam: tamen admoneo breviter, quoniam jam multa diximus, et aliquando sermo finiendus est; si vultis non esse steriles, ut reddatis pro pluvia fecunditatem, ne damnetur
Abbreviated transcription (Latin):
da foenum. quid enim daturus es: Nonnefenũ:
Et enĩ omiã ista quae aeccłae ad necessitates ser¬
uientiũ dõ dantur adiuitib. quid sunt nisi fȩ¬
num.: carnalia enim sunt: & ad tẽpus apparen¬
tia: Sed non inde aliquid carnale conquiritur
Dereb uilib quid emas: attende. Apostolꝰ enim
ait: ostendens fęnum eẽ. illud. Si uobis nos sp̃i-¬
talia seminauimꝰ. magnũ . ẽ. si ur̃a carnalia me¬¬
tamus Etaudi: quia carnalia fenum sunt.
Omĩs caro fenum. & omĩs claritas hominis ut
flos feni Ergotristis abscessit Etait dñs. Quã
difficile diues intrat in regnũ caelorum: hoc ergo
dit apłis contristatis: quae hominib diffici-¬
lia sunt: dõ facilia sunt łrgo ille exoriri facit
inmontib fęnum: cui omĩa facilia sunt. Nam
nihil. eẽt sterilius: durissimis montib Pluit
ille qui facit exoriri in montib fenum: & her¬
bam seruituti hominũ Cui seruituti  ipsum
seminauimꝰ. magnũ .ẽ. si ur̃a carnalia metamꝰ:

Expanded text:
da fenum. Quid enim daturus es? nonne fenum? Etenim ista omnia quae Ecclesiae ad necessitates servientium Deo dantur a divitibus, quid sunt, nisi fenum? Carnalia enim sunt, et ad tempus apparentia: sed non inde aliquid carnale conquiritur. De rebus vilibus quid emas attende. Apostolus enim ait, ostendens fenum esse illud, «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Et audi quia carnalia fenum sunt. «Omnis caro fenum; et omnis claritas hominis ut flos feni» . Ergo ille tristis abscessit; et ait Dominus: «Quam difficile dives intrat in regnum coelorum!» Hoc ergo dit Apostolis contristatis? «Quae hominibus difficilia» «sunt, Deo facilia sunt» . Ergo ille «exoriri facit in montibus fenum,» cui omnia facilia sunt. Nam nihil esset sterilius durissimis montibus. Pluit ille «qui facit exoriri in montibus fenum, et herbam servituti hominum.» Cui «servituti?» Ipsum seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus?»
Abbreviated transcription (Latin):
.T Scriptumest & hoc interplagas.
quib aegyptii ꝑcussi sunt. Qđ autem sequitur.
indiuersis codicib uarie legitur. Alii namq
habent: Et ex acerbauer̃ sermones eius.

Expanded text:
.» Scriptum est et hoc inter plagas quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus varie legitur. Alii namque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus
Abbreviated transcription (Latin):
qui operatur in nobis. et uelle & oꝑari ꝓbona
uoluntate. E rgo cum timore & tremore: ut delecͤ¬
t& inconualle operari artificem nr̃m: Si enim
oꝑeͣtur tanquam indeiectis qui iudicat ingenti¬
b & replet ruinas: infacturis manuũ tuarum.
meditatus sum: Vidi ergo. inspexi opera tua: quia
nihil boni in nobis esse potest: nisi abstẽ fieͬt qui
sursum ese. descendens apatre luminũ: apud
quem non est transmutatio. nec momenti obum-¬
bratio: Cumhoc uiderem: aduersꝰ opera malã
quod feceram in me: extendi manꝰ meas ad te:
Extendi inquit manus meas adtẽ: anima mea

Expanded text:
qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Ergo cum timore et tremore, ut delectet in convalle operari artificem nostrum. Sic enim operatur tanquam in dejectis, qui judicat in gentibus, et replet ruinas. «In facturis manuum tuarum meditatus sum.» Vidi ergo, et inspexi opera tua; quia nihil boni esse in nobis potest, nisi abs te fiat, qui sursum esse, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio ? Cum hoc viderem, aversus ab opere malo quod feceram in me, «extendi manus meas ad te. Extendi,» inquit, «manus meas ad te: anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ inuenies ꝑtinere: Atidi apłm hoc te docentẽ
Non exoꝑib inqͥt: ne forte quis extollatur.
Oꝑa bona non habemus: habemus plane Sed
uide quid sequittr. Ipsius enim sumꝰ figm̃tum:¬
dixit. ipsius sumꝰ figmentũ. Fonte naturã qua
homines sumꝰ cõmemorare uoluit. hoc appella¬
to figmento: Non plane deoꝑib loquebatur
ipsius enĩ sumus figmentũ. creati inxp̃o iħu in
oꝑib bonis. Noli ergo putare tẽ aliquid oꝑari.
nisi inquatum malus es: auertere abopere tuo
adopus illius. Qui fecit te: Ipse for met: ipse
quod formauerat et tu ext̾minasti reformet:
Ut enĩ sis. ipse operatus.ẽ: ut bonus sis. Si bonus
es. ipse operatur. Cum tremore inquit & timore :¬
ur̃am ipsorum salutem oꝑamini. Si nr̃am ipsoꝵ
salutẽ oꝑamur. quare cumtunore. quare cum
tremore. cumsit inpotestate nr̃a quod operamur:
Audi quare cumtimore & tremore Ds̃ enim est

Expanded text:
ejus invenies pertinere. Audi Apostolum hoc te docentem: ejus invenies pertinere. Audi Apostolum hoc te docentem: «Non ex operibus,» inquit, «ne forte quis extollatur.» Opera bona non habemus? Habemus plane; sed vide quid sequitur: «Ipsius enim sumus figmentum,dixit. «Ipsius sumus figmentum:» forte naturam, qua homines sumus, commemorare voluit, hoc appellato figmento? Non plane; de operibus loquebatur:«Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis» . Noli ergo putare te aliquid operari, nisi in quantum malus es. Averte ab opere tuo te, ad opus illius qui fecit te: ipse format; et ipse quod formaverat et tu exterminasti, reformet. Ut enim sis, ipse operatus est; ut bonus sis, si bonus es, ipse operatur. «Cum tremore,» inquit, «et timore vestram ipsorum salutem operamini.» Si nostram ipsorum salutem operamur, quare cum timore, quare cum tremore, cum sit in potestate nostra quod operamur? Audi quare cum timore et tremore: «Deus est enim
Abbreviated transcription (Latin):
iis. Quia utiq omĩa bonatũ fe¬
cisti. Et nihil constitisset quod ate confitutum
noneẽt. Creatura tua. mihi spectaculum facta
.ẽ. Quȩ siui inopere artificem. & inconditis omĩb
conditorem: Quare hoc : ut quid hoc. nisi ut
hoc intelligeret. quicquid boni inse ẽẽt. ab illo
factum. eẽ: ne ignorans iustitiã dĩ & suã uolens
constituere iustitiae dĩ subiectus non eẽt: ut ei
conueniret uox illa superior. inueritate tua &
iustitiatua. In omĩb gͦ dĩ operib meditationẽ
omniũ operum dĩ gr̃am̃ insinuat. gr̃am cõmen¬
dat. grãm se inuenisse głatur. grãm qua gratis
salui facti sumus. quia & gratis salui facti sumus
Quid głaris intua iustitia: quid te extollis igno¬
rans dĩ iustitiã. Dedistiforte aliquid ut saluus
esses. quid dedisti ut homo esses. respice ergo
conditorem uitae tuae. substantiae. & iustitiae
& salutis auctorẽ Meditare infacturis ma¬
nuum eiꝰ: quia & iustitiã quae intẽ.ẽ. ad manuũ

Expanded text:
is.» Quia utique omnia bona tu fecisti, et nihil constitisset quod a te constitutum non esset. Creatura tua spectaculum mihi facta est: quaesivi in opere artificem, et in conditis omnibus conditorem. Quare hoc? utquid hoc, nisi ut hoc intelligeret, quidquid in se boni esset, ab illo factum esse; ne ignorans justitiam Dei, et suam volens constituere, justitiae Dei subjectus non esset ; ut ei conveniret vox illa superior, «In veritate tua et in justitia tua?» In omnibus ergo Dei operibus et meditatione omnium operum Dei gratiam insinuat, gratiam commendat, gratiam se invenisse gloriatur, gratiam qua gratis salvi facti sumus: quia et gratis salvi facti sumus. Quid gloriaris in tua justitia? quid te extollis, ignorans Dei justitiam? Dedisti forte aliquid, ut salvus esses: quid dedisti, ut homo esses? Respice ergo conditorem vitae tuae, substantiae et justitiae et salutis auctorem. «Meditare in facturis manuum ejus,» quia et justitiam quae in te est, ad manum
Abbreviated transcription (Latin):
dñidĩ nr̃i magnificabimur. Propt̾ea illis qͥd
accidit: uidete quid sequitur illis. Obligati
sunt pedes & cecider̃: nos uero surreximus
& erecti sumus. Non in potentatu equi uolunta¬
i habebit: nec intabernaculis uiri bene
sentient

Expanded text:
Domini Dei nostri magnificabimur. Propterea illis quid Domini Dei nostri magnificabimur. Propterea illis quid accidit? Videte quid sequitur: «Illis obligati sunt pedes, et ceciderunt; nos vero surreximus, et erecti sumus» . «Non in potentatu equi voluntatem habebit; nec in tabernaculis viri bene sentiet
Abbreviated transcription (Latin):
nos ipsi inuocamꝰ dñm. Dat pecorib ȩscam
ipsorum: & pullis coruoꝵ qui inuocant eum
Ipsisunt pulli coruorũ quib dicit petrus: quia
noncorruptibili argento uel auro redempti es-¬
tis desuꝑuacua ur̃a consuetudine a parentib
uris tradita Proficientes enimpulli coruorum.
qui simulac̾ra colere uidebantur parentũ suoꝵ.
con uersisunt addm̃. Et audis modo pullum
corui. inuocantẽ unũ dm̃. Quid ergo dimisisti
patremtuũ dicis pullo cor ui: dimisi plane
Ille enim coruus non inuocans dm̃. ego pullus
enim equus ueluti ad suggestum hominis ac¬
cõmodatꝰ. ut altior incedat. Et reuera ẽ. in eo
ceruix. indicans quandã suꝑbiã. Non se
extollant homines insuis dignitatib: non
se sublimes putent honorib: Caueant. ne equo
indomito p̃cipitentur. Uide enĩ quiddictum ẽ.
inaliopsalmo. Hi incurrib & hi inequis. nos
autẽ in nomine dñi dĩ nr̃i magnificabimur.
Hocẽ illi inhonorib tẽporalib. nos in nomine

Expanded text:
nos ipsi invocamus Deum. «Dat pecoribus escam ipsorum, et pullis corvorum qui invocant eum.» Ipsi sunt pulli corvorum, quibus dicit Petrus: «Quia non corruptibili argento vel auro redempti estis de supervacua vestra consuetudine a parentibus vestris tradita» . Proficientes enim pulli corvorum qui simulacra colere videbantur parentum suorum, conversi sunt ad Deum. Et audis modo pullum corvi invocantem unum Deum. Quid ergo? dimisisti patrem tuum, dicis pullo corvi? Dimisi plane: ille enim corvus non invocans Deum, ego pullus enim equus veluti ad suggestum hominis accommodatus, ut altior incedat. Et revera est in eo cervix, indicans quamdam superbiam. Non se extollant homines in suis dignitatibus, non se sublimes putent honoribus; caveant ne equo indomito praecipitentur. Vide enim quid dictum est in alio psalmo: «Hi in curribus, et hi in equis; nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur.» Hoc est, illi in honoribus temporalibus, nos in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
tur in lingua : ut simus scđ̾m apłm non alta
sapientes. sed humilib consentientes. Non ait
colloquentes. sed consentientes : quod non fit
ore sed corde hipocrita sidicis te habere. cum
credas te non habere peccatũ: foris fingis humi¬
litatẽ. intus amplecteris uanitatem: Ergo & in
ore & incorde: non habes ueritatem: Quid tibi
ꝓdẽ uideri hominib humilis. eẽ. qđ dicis. si
ds̃ uidet altum. ẽẽ. quod sapis: Certe si aurib
diuinum insonar& oraculum. noli altũ dicere :
nec sic immerito dãpnareris si humilis in ore
coram hominib. & altum incorde coram dõ lo¬
quereris. Cũ uero audias noli altũ sapere sed
time. non enĩ ait dicere sed sapere. tur non etiã
intus es humilis ubi sapis. An ideo mens alti¬
tudine inflatur. ut humilitatẽ linqua m̃tiat᷑.
Legis uel audis. noli altum sapere sed tune. &
tu in tantum sapis altum. ut te peccatũ non¬

Expanded text:
tur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non alta tur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non alta sapientes, sed humilibus consentientes» : non ait, colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non enim ait, dicere, sed, «sapere»; cur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, vel audis, «Noli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
in aurib hominũ simulata humilitate dicit se
habere peccatum: in corde autẽ suõ impia
elatione dicit se non habere peccatum: Quienĩ
hocdicunt: seipsos seducunt. & ueritas in eis
non est. Sed quando in aurib: hominũ hoc di¬
cunt: non tantum seipsos. sed & alios quõq doc¬
trinae in sanae peruersitate seducunt. Cum uͦ
id incorde suo dicunt. illic seipsos seducunt. illic
in eis ueritas non est: Ac ꝑhoc seipsos incorde
seducunt. & insuocorde ueritatis lum̃ amittunt
Exclamet autem scã familia xp̃i fructificans et
crescens in uniuerso mundo. humiliter uerax.
& ueracit̾ humilis. exclam&e inquam. Si dixe¬
rimus quia peccatum non habemꝰ : nos ipsos sedu¬
cimꝰ. & ueritas in nobis non ẽ: Quod si confessi
fuerimꝰ delicta nr̃a. fidelis .ẽ & iustus. ut dimit¬
tat nobis peccata nr̃a. & mund& nos abomĩ
iniquitate. haec ut dicuntur : ita sentiantur
Tunc enĩ erit humilitas uera. si nonsola ostente¬

Expanded text:
in auribus hominum simulata humilitate dicit se in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in corde autem suo impia elatione dicit se non habere peccatum. Qui enim hoc dicunt, seipsos seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, non tantum seipsos, sed alios quoque doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde suo dicunt, illic seipsos seducunt, illic veritas in eis non est; ac per hoc seipsos in corde suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem sancta familia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostente
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas. ẽ. & qui operantur iniquitatẽ non
utiq inuiis eiꝰ ambulauer̃: aut quia dubium
non est eos ambulate inuiis dñi. non credantur
habere peccatum. quod ꝓculdubio falsum est
N eq enĩ ꝓpt̃ arrogantiã suꝑbiãq uitandam scrip¬
tum ẽ. sidixerimus quia peccatum non habemus
nos ipsos seducimus: alioquin non adderetur.
& ueritas in nobis non est: sed diceretur. humili¬
tas in nobis non est Preserti quia sequitur unde
iste sensꝰ clarius illustretur. om̃sq auferat dubi¬
tationis ambages. Cum enĩ hocbeatus ioħs
hic dicit. quid contradicit dãpnabilis impieta¬
tis elatio : Si enĩ ꝓpt̃ arrogantiã deuitandam.
non ꝓpt̃ ueritatem fatendã nondicunt scĩ se non
habere peccatum. quid .ẽ. qđ confitentur ut
remissionẽ mundationẽq mereamur: an &
hoc fit ut arrogantia deuitetur. quomodo gͦ
impetrabitur peccatoꝵ uera mundatio. quoꝵ
.ẽ. falsa confessio. Conticescat igitur & arescat
elatio fenea superborum seipsa seducens. quȩ

Expanded text:
iniquitas est» , et qui operantur iniquitatem, non utique in viis ejus ambulaverunt; aut quia dubium non est eos ambulare in viis Domini, non credantur habere peccatum, quod procul dubio falsum est. Neque enim propter arrogantiam superbiamque vitandam scriptum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus.» Alioquin non adderetur, «Et veritas in nobis non est;» sed diceretur, Humilitas in nobis non est: praesertim quia sequitur unde iste sensus clarius illustretur, omnesque auferat dubitatione ambages. Cum enim hoc beatus Joannes hic dicit, quid contradicit damnabilis impietatis elatio? Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter veritatem fatendam, non dicunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur? An et hoc fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitur peccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat igitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae
Abbreviated transcription (Latin):
CRPTUAL EST & LESITUR I UERUM
est in hoc psalmo. non enim qui oꝑantur
iniquitatẽ inuis eiꝰ ambulauerunt.
sed elaborandum .ẽ. opitulante dõ. in cuius manꝰ
sunt & nos & sermones nr̃i: ne recte dictũ non
recte intellectum. lectorem auditoremue ꝑturb&e¬

Expanded text:
criptum est, et legitur, et verum est, in hoc psalmo, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Sed elaborandum est, opitulante Deo, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , ne recte dictum, non recte intellectum, lectorem auditoremve perturbe
Abbreviated transcription (Latin):
inter. ẽ. ad sententiã : utrũ quis dicat egisse
se aliquid galli cantu. an ingallicantu Ita
nihil inter esset utrum intempesta nocte.
anuero in intẽpesta nocte. id ẽ in nocte intẽ¬
pesta. clamasse sedicer& Grecus tam̃: in noc¬
te intempesta dixit. quđ̃ idem ual& sidicat᷑
inimmatu ritate. ⁊dest intẽpore nocturno¬
& immaturo. hactenus deobscuro uerbo fue¬
rit disputatum : nunc uideamꝰ quis ipse sit
sensus
reueni inquit ĩnnocte
itẽpesta &
clamaui: in uerbis tuis speraui. S
Si hoc ad

Expanded text:
interest ad sententiam, utrum quis dicat egisse interest ad sententiam, utrum quis dicat egisse se aliquid galli cantu, an, in galli cantu: ita nihil interesset, utrum «intempesta,» an vero «in intempesta nocte,» id est, «in nocte intempesta» clamasse se diceret. Graecus tamen «in nocte intempesta» dixit, quod idem valet si dicatur, «in immaturitate,» id est, in tempore nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit disputatum; nunc videamus quis ipse sit sensus. 4. «Praeveni,» inquit, «in nocte intempesta, et clamavi; in verbis tuis speravi.» Si hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
caeli ꝑturbatio iam uocatur: quãquã isto uer¬
bo libent̾ utuntur historici. ut dicant ea
tempestate. quod uolunt eo tẽpore intelligi.
& quod ait egregius locutor Undehaec tam
clara repente tempestas. Noneaelũ nimbis
uentis ue turbatum. sed magis subita & splen¬
dida serenitate fulgidum sĩgnificauit hoc
nomine. Quod gͦ grece dictum . ẽ. enahoria.
non uno uerbo sed duob. id est ꝓpositione
& nomine: hoc interp̃tes nr̃i quidã dixer̃
intẽpesta nocte. plures immaturitate. non
duobus uerbis sed uno. cuius uocabuli nomi¬
natiuus . ẽ. immaturitas. Nonnulli uero in
duob uerbis. sicut grecus posuit. in immatu¬
ritatem: Horia quippe: immaturitas est.
ł nahoria : in im maturitate. Tanquã siuell&
etiam ille qui dixit intẽpesta nocte. p̃positio
ne geminata dicere in intẽpesta: ut una pre¬
positio signific& in qua hora altera ꝑtine¬
at ad compositionem nominis Nihil sane

Expanded text:
coeli perturbatio jam vocatur. Quanquam isto vercoeli perturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo libenter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi: et quod ait locutor egregius, Unde haec tam clara repente Tempestas? non coelum nimbis ventisve turbatum, sed magis subita et splendida serenitate fulgidum significavit hoc nomine. Quod ergo graece dictum est ἐν ἀωρίᾳ, non uno verbo, sed duobus, id est, praepositione et nomine; hoc interpretes nostri quidam dixerunt, «intempesta nocte,» plures, «immaturitate,» non duobus verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est immaturitas; nonnulli vero in duobus verbis, sicut graecus posuit, «in immaturitate;» ἀωρία quippe immaturitas est, ἐν ἀωρίᾳ, «in immaturitate:» tanquam si vellet etiam ille qui dixit, «intempesta nocte,» praepositione dicere geminata, «in intempesta;» ut una praepositio significet in qua hora, altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil sane
Abbreviated transcription (Latin):
ne te scilic& infirmitate negem
Salus quippe animae facit ut fiat quod faci¬
endum. eẽ. cognoscitur: & usq ad mortem
corporis si hoc flagitat. extrema temptatio
ꝓtestimonioꝵ diuinorum ueritate certetur
aliquid obscuritatis: quod aliquanto diutiꝰ
exponendum est.
Preueni intempesta nocte.
& clamaui. Plures codices non habent intem-¬
pesta nocte : sed immaturitate. Uix autem
unus inuentus .ẽ. qui haber& geminatam
prepositionẽ : id ẽ. in immaturitate. Immatu¬
ritas itaq hoc loco nocturnũ tempus .ẽ. quod ñ
est maturum. id ẽ. oportunum : ut agatur
aliquid uigilando: quod etiam uulgo dici
solet hora in portuna Nox quoq̃ intẽpesta.
id ẽ media quando quiescendum e. hinc ꝓcul
dubio ncincupata est: quia importuna e. actio¬
nib uigilantium. Tempestiuum enim dixer̃
ueteres oportunum & intẽpestiuum impor¬
tunũ. atẽpore ducto uocabulo: non abilla tem¬
testate quae consuetudine latinae linguae

Expanded text:
ne te scilicet per infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur:aliquid obscuritatis, quod aliquando diutius exponendum est. «Praeveni intempesta nocte, et clamavi.» Plures codices non habent, «intempesta nocte;» sed, «immaturitate:» vix autem unus inventus est qui haberet geminatam praepositionem, id est, «in immaturitate.» Immaturitas itaque hoc loco nocturnum tempus est, quod non est maturum, id est, opportunum ut agatur aliquid vigilando: quod etiam vulgo dici solet, hora inopportuna. Nox quoque intempesta, id est media, quando quiescendum est, hinc procul dubio nuncupata est, quia inopportuna est actionibus vigilantium. Tempestivum enim dixerunt veteres opportunum; et intempestivum, inopportunum: a tempore ducto vocabulo, non ab illa tempestate, quae consuetudine latinae linguae
Abbreviated transcription (Latin):
luer̃ uerba mea. uerbis eorum: Dicta sunt
abeis quȩdam di sertę. sed ame uera Ali-¬
ud ẽ laudare loquacem: aliud laudare uerã¬
crificio cumhͤis legib ista ꝓhiberentur. & non
negauit : quis ip̃sorum cõprehensus ẽ adorare
idolum. & nonclamauit. non feci. & timut ne
conuinceretur. Tales ministros diabolus ha¬
bebat. Unde autemp̃ ualuer̃ uerba dñi: łcce
ego mitto uos sictit agnos inmedio luporum.
nolite timere eos qui corpus occidunt. animam
autem nonpossunt occidere. Sedeum timete.
qui & corpus & animã potest mittere in gehennã:
Dedit timorẽ. subiecit sp̃em: inflãmauit caritatẽ
N olite timere inquit mortem: Mortẽ timetis:
prior morior. Neuel capillus ur̃ pereat formi¬
datis. prior integer incarnẽ resurgo Merito

Expanded text:
luerunt verba mea verbis eorum. Dicta sunt ab eis quaedam diserte, sed a me vera. Aliud est laudare loquacem, aliud laudare veracrificio, cum his legibus ista prohiberentur, et non negavit? Quis eorum comprehensus est adorare idolum, et non clamavit, Non feci, et timuit ne convinceretur? Tales ministros diabolus habebat. Unde autem praevaluerunt verba Domini? «Ecce ego mitto vos sicut agnos in medio luporum. Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed eum timete, qui et corpus et animam potest mittere in gehennam ignis» . Dedit timorem, subjecit spem, inflammavit charitatem. Nolite, inquit, timere mortem. Mortem timetis? Prior morior. Ne vel capillus vester pereat, formidatis? Prior integer in carne resurgo. Merito
Abbreviated transcription (Latin):
antequã hoc ꝑdiscamus. ubicũq post nume¬
rũ psalmi. siue semel siue bis conscriptum
inuenimus alleluia : scđm celeberrimam
aeccłae consuetudinẽ eipsalmiꝰ tribuimus
qui eodẽ numero p̃notatur. confitentes nos
arcana omnũ tituloꝵ qͥ sunt inpsalmis & ordinis
eorundẽ psalmorũ. & magna. eẽ. credere & non
quintũ ita int̾se conunctos: ut iiuno eorum
qͥ p̃cedit cõmendetur popłs dĩ in electis eiꝰ. deqͥb
nulla quȩrela fit : quos ego arbitror ibi fuisse
in quib beneplacitum estdõ. in isto autemseqͥt᷑
eos cõmemoratos qui in eodem popło a maricaue¬
runt. nectamen etiã ipsis dĩ miscdĩam defuisse
Dicuntur autẽ ista exeorum ꝑsona. qui ueniam
c̃uersi p̃cantur: & exempla cõmemorantur illoꝵ
inquos etiã peccatores. diues apparuit miscđia dĩ
Incipit gͦ etiã iste psalmꝰ. sicut ille

Expanded text:
antequam hoc perdiscamus, ubicumque post numeantequam hoc perdiscamus, ubicumque post numerum psalmi, sive semel, sive bis conscriptum invenimus Alleluia, secundum celeberrimam Ecclesiae consuetudinem, ei psalmo tribuimus, qui eodem numero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, et nondquintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores dives apparuit misericordia Dei. Incipit ergo etiam iste psalmus sicut ille
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ totꝰ psalmoꝵ liber qui libris qͥnq constare
ꝑhibetur. Nam ubi scriptum. ẽ. fiat fiat. ibi
fines libroꝵ. eẽ. dicunt iẜ ost omĩa quae cantata
sunt ultimo alleluia clauderetur: nec ꝓpter
finẽ centesimi & quinquagesimi psalmi necesse
.eẽ. uideo. ut om̃s alleluiatici psalmi. infine
aliquando bis dicat amen: & quomodo non
possit aliquando semel. aliquando bis alleluia
dicinescio: p̃sertim quia post numeri notã
q̃uo psalmus inscribitur quotꝰ sit uelut
iste centesimꝰ quintꝰ utrũq alleluia positum
est: Debuit autẽ unũ poni ante ipsum nume¬
rum. si ad finẽ ꝑtinet suꝑioris: & post nume¬
rũ psalmi scribi alterũ alleluia. quod adsal¬
mũ ipsius numeri ꝑtin& Sed fortasse & in
hõo imperita p̃ualuit consuetudo: & aliquid
afferri potest. quod ad huc ignoramꝰ. unde
nos magis docere debeat iudicium ueritatis.
quã prȩiudicium consuetudinis: Nunc tam̃

Expanded text:
Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi necesse esse video, ut omnes Alleluiatici psalmi in fine aliquando bis dicit «Amen,» et eo modo non possit aliquando semel, aliquando bis «Alleluia» dici, nescio: praesertim quia post numeri notam, quo psalmus inscribitur quotus sit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc ignoramus, unde nos magis docere debeat judicium veritatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
SALMUS CENIESIMUS QUINTUS
etiã ipse prȩnotat᷑alleluia: Et hoc dupli¬
citer. Sed quidã dicunt unũ alleliua
ꝑtinere ad finem psalmi superioris . alterum
adhuius principiũ. Et hoc asser̃. qđ omnes
alleliuatici psalmi habeant infinẽ alleluia.
non oms incapite. Vnde quicũq psalmus
non hab& infinẽ alleluia: nec in capite eũ uolunt
habere: Quod autẽ in eꝰ capite uidetur. eẽ : ad
finẽ suꝑioris ꝑtinere. Sed nos quousq nobis
aliquib certis docum̃tis id uerum esse ꝑsuadeant:
multorũ consuetudinẽ sequemur. qui ubiq
legunt allelua. eidem psalmo attribuunt:
incuiꝰ capite hoc inueniunt. Paucissimi enim
codices sunt: Quod quidem innullo grecoꝵ
repperi quos inspicere potui. qͥ habeant alleluia
infine. p̃ter centesimi & quinquagesimi
ren. psalmit postquẽ iam nullꝰ ẽ. qui ad eun¬
dem canonẽ ꝑtin&e Sed neq hoc possa p̃scribe¬
re consuetudini : etiã si om̃s codices id haberent
Fieri enĩ potuit ut aliqua ratione laudationes

Expanded text:
salmus centesimus quintus etiam ipse praenotatur, «Alleluia:» et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: unde quicumque psalmus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequimur, qui ubicumque legunt Alleluia, eidem psalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id haberent. Fieri enim potuit ut aliqua ratione laudationis
Abbreviated transcription (Latin):
Etstatuit illud iacob inp̃ceptũ : & isrł in
testamentũ aeternũ Ubi nullus est ambi¬
guitatis locus Fohioii quippe habet grecus:
quod nusquã nr̃i nisi aeternum int̾p̃tati sunt. Uix
autem aliqui alicubi. ẽonion aet̾naledixer̃: nisi
forte quia rona familiarius interp̃tantur scłm¬
A touioñ non inaet̾num. sed scłarem interp̃tari uelint.
qdđ neminẽ ausum fuisse cõmemini. Si autẽ hoc lo¬
co testam̃tum uetus intelligendum. ẽ. ꝓpt̃ terram
chanaan: sic enĩ sermo contexitur ¶Statuit illud
ipsi iacob inp̃ceptum : & ipsi isrł intestamentum
aeternum:
Dicens tibi dabot̾ram chanaan:

Expanded text:
et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum.» Ubi nullus est ambiguitatis locus: αἰώνιον quippe habet graecus, quod nusquam nostri nisi aeternum interpretati sunt; vix autem aliqui alicubi αἰώνιον aeternale dixerunt. Nisi forte quia αἰῶνα familiarius interpretantur saeculum, αἰώνιον non aeternum, sed saeculare interpretari velint; quod neminem ausum fuisse commemini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligendum est, propter terram Chanaan; sic enim sermo contexitur, «Et statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum, et» ipsi «Israel in testamentum aeternum, dic
Abbreviated transcription (Latin):
suum sc̃m suꝑ abraham. Credidit enĩ abrahã
dõ. & deputatum . ẽ. illi adiustitiam. Cȩterae
om̃s gentes idolis immolabant. dȩmoniis
seruiebant. Natus. ẽ. ex abraham isaac :
magnificatus . ẽ. super illã domũ dĩ Inde
iacob Magnificatus .ẽ ds̃ qui dicit. ego sum
filii Inde populus isrł liberatus ab aegypto.
ductus ꝑ mare rubrum exercitus in heremo.
eiectis gentib interrã ꝓmissionis collocatus
Magnificatum . ẽ. nomendĩ super isrł.
dicari ꝑ gentes. agite poenitentiam apꝓpin¬
quauit enim regnum caelorum: & ecce mag¬
nificauit suꝑomẽ nomen scm suum: In quã¬

Expanded text:
suum sanctum super Abraham. Credidit enim Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Caeterae omnes gentes idolis immolabant, daemonibus serviebant. Natus est ex Abraham Isaac; magnificatus est super illam domum Deus: inde Jacob; magnificatus est Deus, qui dicit, «Ego sum filii, inde populus Israel liberatus ab Aegypto, ductus per mare Rubrum, exercitatus in eremo, ejectis Gentibus in terra promissionis collocatus est. Magnificatum est nomen Domini super Israel. aedicari per gentes, «Agite poenitentiam, appropinquavit enim regnum coelorum» : et ecce magnificavit super omne, nomen sanctum suum. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce quomodo suꝑbis resistit. audi quomodo
humilib dat grãm
Posuit desertũ instagna
aquarum: & terrã sine aqua in exitꝰ aqua¬
rum. Et habitare fecit illic esurientes

Expanded text:
Ecce quomodo superbis resistit: audi quomodo humilibus det gratiam. «Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Et habitare fecit illic esurientes
Abbreviated transcription (Latin):
solam sibi diabolus reliquerat ad iutricem:
locuta es tanquam una ex insipientib mu¬
lierib Si bonc ꝑcepimus demanu dñi. mala
non sustinemus: quomodo confirmaterat deci¬
dentem: confirmat dñs om̃s decidentes. Cum
ceciderit inquit iustus non conturbabitur: qm̃
dñs confirmat manus eius. It erigit om̃s elisos:
oms adse ꝑtinentes. Nam ds̃ suꝑbis resistit:¬

Expanded text:
solam sibi diabolus reliquerat adjutricem: solam sibi diabolus reliquerat adjutricem: «Locuta es tanquam una ex insipientibus mulieribus: si bona percepimus de manu Domini, mala non sustinebimus» ? Quomodo confirmaverat decidentem! «Confirmat Dominus omnes decidentes. Cum ceciderit,» inquit, «justus non conturbabitur, quoniam Dominus confirmat manum ejus» . «Et erigit omnes elisos:» omnes ad se pertine
Abbreviated transcription (Latin):
decidentes : om̃s omĩno decidentes Sed modo
quodam decidentes: Et enim multi decidunt abeo:
M ulti autem decidunt acogitationib suis. Si habe¬
bant malas cogitationes. decidunt abeis: & con¬
firmat dñs om̃s decidentes. Qui aliquid amit-¬
tunt in isto scło & scĩ sunt: ueluti ex hono̾rantur
in isto scło Exdiuitib fiunt pauperes. ex hono¬
ratis fuint abiecti. & tamen scĩdĩ sunt: Ianquã
decidentes sunt: sed confirmat dñs oms̃ deciden¬
tes. Septies enim cadit iustus & resurgit: impu
autem infirmabuntur in malis quando
mala accidunt impiis. infirmantur ibi : quan¬
do mala accidunt iustis. confirmat dñs om̃s
decidentes. Deciderat iob agła pristinae lucis
temporalium rerum quib nitebat ad tempus.
deciderat agła domus suae Vultis nosse quan¬
tum deciderat. Instercore sedebat: & confir¬
matit dñs decidentem. Quantum confirmauit.
ut & in ipso graui uulnere quo ꝑ totum corpus
ꝑcusse̾rat. responderet uxori temptanti. quã

Expanded text:
decidentes?» Omnes omnino decidentes, sed modo quodam decidentes. Etenim multi decidunt ab eo; multi autem decidunt a cogitationibus suis . Si habebant malas cogitationes, decidunt ab eis, et «confirmat Dominus omnes decidentes.» Qui aliquid amittunt in isto saeculo et sancti sunt, veluti exhonorantur in isto saeculo; ex divitibus fiunt pauperes, ex honoratis fiunt abjecti, et tamen sancti Dei sunt; tanquam decidentes sunt. Sed «confirmat Dominus omnes decidentes.» Septies enim cadit justus et resurgit; impii autem infirmabuntur in malis . Quando mala accidunt impiis, infirmantur ibi: quando mala accidunt justis, «confirmat Dominus omnes decidentes.» Deciderat Job a gloria pristinae lucis temporalium rerum, quibus nitebat ad tempus, deciderat a gloria domus suae. Vultis nosse quantum deciderat? In stercore sedebat: et confirmavit Dominus decidentem. Quantum confirmavit? Ut et in ipso gravi vulnere quo per totum corpus percussus erat, responderet uxori tentanti, quam