comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ab illis enĩ lux ficdi cepit. in istis usq ad mundi
ocrisũ suscepta durauit. Tertii suscitant᷑. qui
ab austro & ab aqͥlone st̃. His quattuor t̾ra disfti¬
guit᷑ his quatuor annꝰ includit᷑. his qͣtuor munaꝰ
implet᷑. his quatuor. eccła congregat᷑. Om̃s enĩ qui
sacro scã eccłȩ copulati. diuini nominis appellatione
censent᷑. p̃rogatiuã resurrectionis. & delectationis

Expanded text:
Ab illis enim lux fidei coepit, in istis usque ad mundi Ab illis enim lux fidei coepit, in istis usque ad mundi occasum suscepta durabit. Tertii suscitantur, qui ab Austro et ab Aquilone sunt. His quatuor terra distinguitur, his quatuor annus includitur, his quatuor mundus impletur, his quatuor Ecclesia congregatur. Omnes enim, qui sacrosanctae Ecclesiae copulati divini nominis appellatione censentur, praerogativam resurrectionis et delectationis
Abbreviated transcription (Latin):
gat. qͥsi p̃cipuos & electos. Cũ scda. supparis meri¬
ti. qͥ scđm libanũ siti: dereliquerurt ludibria na-¬
tionũ. Cũ tertia. eos qui tãquã in mari exagitati.
istiꝰ freto mundi. scłi huiꝰ fluctib uacillauerint.
cũ quarta. illos qui dura m̃tiũ nequaquã satis
potuerint eloquii spĩtalis mollire p̃cepto. Et idõ
scađm boreã uocati st̃. Boreas enĩ scdm salomonem.
durꝰ ÷ uentꝰ. Ita licet in mom̃to resuscitent᷑ om̃s.
om̃s tam̃ meritoꝵ ordine suscitant᷑. Et idõ pͥmi re¬
surgunt. qui maturi deuotionis occursu. & quodã
ante lucano. fidĩ exortu ꝓdeuntes. solis ęt̾ni radios
receꝑunt. Quod uel de patͥarchis. iuxta ueteris se¬
riem testam̃ti. uel de apłis uixta euangłiũ iure
memorauerĩ. Scd̃i autẽ. qui ritũ gentiũ relinqͦn¬
tes. ab errore sacrilego transier̃ in eccłiȩ discipli¬
nã. & ido illi pͥmi expatͥbus. isti scdi ex gentib

Expanded text:
gat, quasi praecipuos et electos. Cum secunda, supparis merigat, quasi praecipuos et electos. Cum secunda, supparis meriti qui secundum Libanum siti dereliquerunt ludibria nationum. Cum tertia, eos qui tanquam in mari exagitati istius freto mundi, saeculi hujus fluctibus vacillaverunt. Cum quarta, illos qui dura mentium nequaquam satis potuerint eloquii spiritalis mollire praecepto. Ideo secundum Boream vocati sunt. Boreas enim secundum Salomonem durus est ventus. Itaque licet in momento resuscitentur omnes, omnes tamen meritorum ordine 259 suscitantur. Et ideo primi resurgunt, qui maturi devotionis occursu, et quodam antelucanae fidei exortu prodeuntes, Solis aeterni radios receperunt. Quod vel de patriarchis juxta Veteris seriem Testamenti, vel de apostolis juxta Evangelium jure memoraverim. Secundi autem, qui ritum gentium relinquentes, ab errore sacrilego transierunt in Ecclesiae disciplinam. Et ideo illi primi ex patribus, isti secundi ex gentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
possint aurẽ m̃tis implere. & irtimȩ conscien¬
tiȩ penetrare secretum. Ut ea quȩ corpori conue¬
niunt. diuinitati ñ putemꝰ aptanda. nec diuinȩ
magnitudinẽ potestatis. humanis uirib metia.¬
mur. Ut queramus qͦmͦ qͥs resurgat. aut̃ quali
corpore ueniat. ut quẽ ad modũ soluta coeant.
lapsa reparent᷑. Hȩc enĩ arbitrio dĩ. simul ut
statuunt᷑ implentur. Nec sensibił tubarũ expe.¬
ctat᷑ auditꝰ. s in uisibilis potentia. magnificen¬
tiȩ cȩlestis oꝑatur. dõ enim uelle ꝓ facto est.
NUec resurrectionis requirendꝰ nisus. s fructꝰ nob̾:
epetendus. Quȩ ꝓcliui s celebrabitur. si exina-¬
niti uitus. plenitudinem sp̃italis misterii conse¬
quamur. Grãmq renouatã caro sumat sp̃u. & ful¬
gorem lucis ȩt̾nȩ. anima mutuet᷑ a xp̃o. Sed non
ria st̃. Aduerte enĩ iuxta typũ legis. odinem
grę. Cũ tuba pͥma cecinerit. orientales congre¬

Expanded text:
possint aurem mentis implere, et intimae conscienpossint aurem mentis implere, et intimae conscientiae penetrare secretum; ut ea quae corpori conveniunt, divinitati non putemus aptanda: nec divinae magnitudinem potestatis humanis viribus metiamur; ut quaeramus quomodo quis resurgat, aut quali corpore veniat, aut quemadmodum soluta coeant, lapsa reparentur; haec enim arbitrio Dei simul ut statuuntur, implentur. Nec sensibilis tubarum exspectatur auditus, sed invisibilis potentia magnificentiae coelestis operatur; Deo enim velle pro facto est: nec resurrectionis requirendus nisus, sed fructus nobis est expetendus. Quae proclivius celebrabitur, si exinaniti vitiis plenitudinem spiritalis mysterii consequamur, gratiamque renovata caro sumat a spiritu, et fulgorem lucis aeternae anima mutuetur a Christo. ria sunt. Adverte enim juxta typum legis ordinem gratiae. Cum tuba prima cecinerit, Orientales congre
Abbreviated transcription (Latin):
Semꝑ de angłoꝵ ꝓpħarũq oracula excit̾ent adq¬
atq cõmoueant. ut ad suꝑiora festines. In locũ
tabernaculi admirabilis. usq ad domũ dĩ. In uo¬
ce exultationis. & confessionis sonꝰ epulantis. Non
enim soli hostes. haꝵ tubarũ sonitu uincuntur
sed & delectationes & dies festi: & neomeniȩ sine his
ẽẽ ñ possunt. Nemo enĩ potest nͥ diuini hauriat
ꝓmissa sermonis. & resultantib credat oraculis.
exultare lecitia. Dies festos aut neomenias agere.
quib se corporali grã. & scłari occupatione uacua¬
tum. xp̃i repleri luce desideret. Sacrificia qͦq ip.¬
sa. dõ ꝓbata esse ñ possunt. nͥ confessio uocis aspi¬
ret. quȩ sacerdotali oblatione ad obsecrandam
dĩ gram popłos excitare consueuit. Itaq simus
p̾dicatores dnĩ. & laudemꝰ eũ in uoce tubȩ Non
exigua de uirtute eiꝰ & uilia sentientes. sed ea qͦ

Expanded text:
semper te angsemper te ang in locum tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei; in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis . Non enim soli hostes harum tubarum 1165 sonitu vincuntur: sed et delectationes, et dies festi, et neomeniae sine his esse non possunt. Nemo enim potest nisi divini hauriat promissa sermonis, et resultantibus credat oraculis, exsultare laetitia, dies festos aut neomenias agere, quibus se corporali gratia, et saeculari occupatione vacuatum, Christi repleri luce desideret. Sacrificia quoque ipsa Deo probata esse non possunt, nisi confessio vocis aspiret, quae sacerdotali oblatione ad obsecrandam Dei gratiam populos excitare consuevit. 114. Itaque simus praedicatores Domini, et laudemus eum in voce tubae , non exigua de virtute ejus et vilia sentientes, sed ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
spũ paulꝰ increpuit dicens. Orabo sp̃u. orabo & m̃te.
ssallam sp̃u. Psallã & m̃te. Alterũ enĩ sine altero. ne¬
quaquã uidet᷑ euocationẽ habere ꝑfectã. Nec tamen
omĩum ẽ: utraq canere tuba. Nec om̃iũ ÷: uniu̾sam
colligere synagogã. s solis sacerdotib & ministris dei
& secutus eos fͦuerit ubi ÷ dei gła. & ad tabernacłm
testimonii. pͣ matura intentione conuenerit. &
oꝑa possit spectare diuina. & legitimũ illud ȩter¬
numq domiciliũ. in suȩ posteritatis serie ꝓmere¬
ri. Tunc enĩ bellũ conficitur. hostis fugat᷑: quan¬
do sp̃s gr̃a concinitꝰ. & m̃tis industria. Sunt &
ille salutares tube. si corde credas: & ore fatearis.
Corde enĩ credit᷑ ad iustitiã. ore autẽ confessio fit
ad salutẽ. Hac igitur gemina tuba. ad illã scãm
terram. resurrectionis scilicet gr̃am ꝑuenit᷑. Et
idõ semꝑ tͥ concinat. ut semꝑ audias dĩ uoces.

Expanded text:
spiritu Paulus increpuit dicens: Orabo spiritu, orabo et mente: spiritu Paulus increpuit dicens: Orabo spiritu, orabo et mente: psallam spiritu, psallam et mente ; alterum enim sine altero nequaquam videtur evocationem habere perfectam. 111. Nec tamen omnium est utraque canere tuba, nec est omnium universam colligere synagogam: sed solis sacerdotibus, et ministris Dei , secutus eo fuerit, ubi est Dei gloria, et ad tabernaculum testimonii praematura intentione convenerit: et opera possit spectare divina, et legitimum illud aeternumque domicilium in suae posteritatis seriem promereri. Tunc enim bellum conficitur, hostis fugatur; quando Spiritus gratia concinit, et mentis industria. 112. Sunt et illae salutares tubae, si corde credas, et ore confitearis: Corde enim creditur ad justitiam ore autem confessio fit ad salutem . Hac igitur gemina tuba ad illam sanctam terram, resurrectionis scilicet gratiam, pervenitur; et ideo semper tibi concinant, ut semper audias Dei vocem:
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ nc̃ scdm̃ ueritatẽ uidere ñ possumꝰ. s uidemꝰ qͥsi
in quadã imagine futuroꝵ. Quoꝵ umibrã. in lege ꝑspe¬
ximus. Ergo xp̃s ñ umbra s imago dĩ. ñ uacua
imago. s ueritas. & idõ ꝑ moy sen lex: qͥa umbra
ꝑ hominẽ. figura ꝑ legem. ꝑ iħm ueritas. Neq enim
ueritas aliunde. nͥ ex ueritate ꝓcederet. Si qͥs ergo
hanc imaginẽ dei uidere desiderat debet diligere
dm̃. ut diligat᷑ adõ. & sit iam ñ seruus s amicꝰ qui
mandata dĩ fecerit. ut possit introire in nubẽ.
ubi ÷ ds̃. ipse faciat sibi rationabiles turbas. duas
ductiles. argento ꝓbato. hoc ÷ p̃tioso uerbo cõpositas
& ornatas. quib ñ raucũ increpans. tͣribili sonitu
murmur interstrepat. s sublimis grẽ dõ. continua
iubilatione fundat᷑. Taliũ enĩ tubarũ sonitu mortui
suscitant᷑. ñ crepitu utiq aeris: s u̾bo ueritatis ani¬
mati. & fortasse duȩ istȩ sunt tubȩ. ꝑ quas diuino

Expanded text:
quem nunc secundum veritatem videre non possumus: sed videmus quasi in quadam imagine futurorum, quorum umbram in Lege perspeximus. Ergo Christus non umbra, sed imago Dei: non vacua imago, sed veritas. Et ideo per Moysen Lex; quia umbra per hominem, figura per Legem, per Jesum veritas . Neque enim veritas aliunde, nisi ex veritate procederet. 110. Si quis ergo hanc imaginem Dei videre desiderat, debet diligere Deum ut diligatur a Deo: et sit jam non servus, sed amicus, qui mandata Dei fecerit; ut possit introire in nubem, ubi est Deus Exod. XXIV, 15. Ipse faciat sibi rationabiles tubas duas ductiles argento probato , hoc est, pretioso verbo compositas et ornatas; quibus non raucum increpans, terribili sonitu murmur interstrepat, sed sublimes gratiae Deo continua jubilatione fundantur. Talium enim tubarum sonitu mortui suscitantur, non crepitu utique aeris, sed verbo veritatis animati. Et fortasse duae istae tubae sunt, per quas divino
Abbreviated transcription (Latin):
inuitantis agnosce. dicit enĩ. Exurge aqͥlo &
ueni aust᷑ ꝑfla ortũ meũ. & defluant unguenta
mea. Descendat fr̃ m̃s ad ortũ suũ. & ad fructum
pomiferarũ suarũ. Sciens enĩ iã tunc. etiã hoꝵtͥ
fore oꝑa fructuosa. xp̃o tuo fructũ de talib polli¬
cebare. Aquo pͥmo te in cubiculũ dixisti regis
inductam. diligens ub̃a suꝑ uinũ. cũ diligentẽ
amoris latentẽ queris : ꝑicula ꝓ religione con¬
dempnis. Deinde a libano sponsa rogaris. ut ue.¬
formosa. Sic enĩ scriptũ ÷. Tota es formosa ꝓxima
mea. & repͣhensio nͣ est inte. Ades adhuc alibano
sponsa. ades adhuc alibano. Postea ipsa iã nullos aqͣ
lapsus. iã nullos impetꝰ descendentes a libano ꝑti-¬
mescens. aqͥlonẽ & austrũ aduocans. ꝑflari cupiens
ortũ tuũ. ut in aliis unguenta defluant. in alis
multiplices fecunditatis tuȩ fructꝰ offeras xp̃o.¬

Expanded text:
itantis agnosce; dicit enim: Exsurge, aquilo, et veni, auster; perfla hortum meum, et defluant unguenta mea. Descendat frater meus in hortum suum, et edat fructum pomiferarum suarum . Sciens enim jam tunc etiam horum tibi fore opera fructuosa, Christo tuo fructum de talibus pollicebare: et quae primo te in cubiculum dixisti Regis inductam, diligens ubera super vinum, cum diligentem amares, lactantem quaereres, pericula pro religione contemneres. 119. Deinde a Libano, sponsa, rogaris ut velis. Sic enim scriptum est: Tota es formosa, proxima mea, et reprehensio non est in te. Ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano . 120. Postea ipsa jam nullos aquae lapsus, jam nullos impetus descendentes a Libano pertimescens, aquilonem et austrum advocas, perflari cupiens hortum tuum; ut in aliis unguenta tua defluant, in aliis multiplices fecunditatis tuae fructus offeras
Abbreviated transcription (Latin):
baal. Ergo umbra future quietis. indii eb m̃sib
annis mundi ipsuis tempore ipsiꝰ tẽpore figuratur
& idõ ꝑ moysen mandatur filiis isrł: ut septimo
m̃se una m̃sis. singłis fiat reqͥes. in memoriale tula¬
rum. nec seruile aliquod opus. sed dõ sacrificiũ
deferat᷑. eo quod in ipso fine ebdomadis. quasi mun¬
di salbo. sp̃ĩtalia a nob̾. ñ carnalia oꝑa flagitentur
Qđ enĩ carnale seruile. qͥa animo caro seruit: Liberũ
in nocentia facit. culpa uernaculũ. Oportuit igitur
ꝑ speculũ & inenigmate. fieri spĩtalia. Nunc enĩ ꝑ
ambulamꝰ imaginẽ. qm̃ legis umbra transiuit. Um¬

Expanded text:
Baal . Ergo umbra futurae quietis in diebus, mensibus, Baal . Ergo umbra futurae quietis in diebus, mensibus, annis, mundi ipsius tempore figuratur; et ideo per Moysen mandatur filiis Israel, ut septimo mense, una mensis, singulis fiat requies in memoriale tubarum: nec servile aliquod opus, sed Deo sacrificium offeratur; eo quod in ipso fine hebdomadis, quasi mundi sabbato, spiritalia a nobis non carnalia opera flagitantur. Quod enim carnale, servile; quia animo caro servit: liberum vero innocentia facit, culpa vernaculum. 109. Oportuit igitur per speculum et in aenigmate fieri spiritalia: Nunc enim peambulamos imagine; quoniam jam legis umbra transivit: um
Abbreviated transcription (Latin):
omeniis. aut sabbato. quȩ st̃ ũbra futuroꝵ. corpd̃s
autẽ xp̃i. Corpus itaq xp̃i requiramꝰ. quod nob̃
quasi nouissima tuba. uox de cęlo pat̾na monstra¬
tonitruũ factum : illis corpꝰ xp̃i. Qͥd iterũ tuba
nobis nouissima reuelabit: Qm̃ ipse dñs in iussu
archangłi & in tuba dni descendet de cȩlo. & mortui
qͥ in xp̃o sunt resurgent. Ubi enĩ corpꝰ. illic & aqͥlȩ.
Ubi xp̃i corpꝰ ibi ueritas. Septima igit᷑ tuba. ebdo¬
madis requiẽ uidet᷑ significare. quȩ ñ solũ in dieb
& annis. & pentimadis estimat᷑. Unde & iubeleus
sacratꝰ ÷ numerꝰ. sed etiã annũ septuagesimũ c̃pre-¬
hendit. qͣndo in iherłm regressus ẽ popłs: qui septu-¬
aginta annis in captiuitate durauit. In centesimis
qͦq etiã & in millesimis. sacri obseruatio numeri
minie p̾terit᷑. Neq enĩ otiose d̾s dixit. Reliqui
m septẽ milia iuroꝵ. qͥ ñ curuauer̃ genua ante

Expanded text:
omeniis, aut sabbato; quae sunt umbra futurorum, corpus omeniis, aut sabbato; quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi . Corpus itaque Christi requiramus, quod vobis quasi novissima tuba vox de coelo paterna monstratonitruum factum est illi : corpus Christi quod iterum tuba nobis novissima revelabit; quoniam ipse Dominus in jussu archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo: et mortui qui in Christo sunt, resurgent ; ubi enim corpus, illic et aquilae : ubi Christi corpus, ibi veritas. 108. Septima igitur tuba hebdomadis requiem videtur significare, quae non solum in diebus et annis et periodis aestimatur unde et jubilaeus sacratus est numerus, sed etiam annum septuagesimum comprehendit, quando in Hierusalem regressus est populus, qui septuaginta annis in captivitate duravit. In centesimis quoque et in millesimis sacri observatio numeri minime praeteritur; neque enim otiose Deus dixit: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante
Abbreviated transcription (Latin):
tuent᷑ ad boreã. Et tuba canetis significationem
quartã. & ꝓmouebunt castra: quȩ constituent᷑
ad aquilonẽ. Significationẽ tuba canent in pro¬
motu eoꝵ. & cũ congregabitis synagogã tuba
canite. & ñ significationẽ. Et filii aaron sacerdo¬
tis tubis canent. & erit uob̃ legitimũ ȩternum
inꝓgenies uras. Si autẽ exieritis in bellũ in trã
urãm. ad aduersarios qui resistunt uob̾. signi¬
ficabitis tubis. & reminiscimini corã dño. & lib̾atio¬
nem habebitis. amortuis urĩs. & in dieb letitiȩ
ur̃ȩ. & in dieb festis urĩs & in neomeniis ur̃is concini.¬
te tubis. & in holocaustis & sacrificus salutarib ur̃is
& erit uobis in cõmemoratione ura corã dño. ait dñs
Quid igit᷑ : Dies festos in potu & in epulis estimabimꝰ:
Sed nemo nos in manducando diuidicet. Noiumus
enĩ. quia lex sp̃italis est. Nemo gͦ nos iudicet in escis
aliquib. aut in potu. aut inparte diei festi. aut ne¬

Expanded text:
netis significationem quartam, et promovebunt castra, quae constituentur ad Aquilonem. Significationem tuba canent in promotu eorum. Et cum congregabitis synagogam, tuba canite, et non significationem. Et filii Aaron sacerdotes tubis canent, et erit vobis legitimum aeternum in progenies vestras. Si autem exieritis in bellum in terram vestram ad adversarios, qui resistunt vobis, significabitis tubis, et reminiscemini coram Domino, et liberationem habebitis a mortuis vestris. Et in diebus laetitiae vestrae, et in diebus festis vestris, et in neomeniis vestris concinite tubis, et in holocaustis et sacrificiis salutaribus vestris, et erit vobis in commemoratione vestra coraQuid igitur, dies festos in potu et in epulis aestimabimus? Sed nemo nos in manducando dijudicet; novimus enim quia Lex spiritalis est : Nemo ergo nos judicet in escis aliquibus aut in potu, aut in parte diei festi, aut ne
Abbreviated transcription (Latin):
ctitur. qndoqͥde a siimo celo egressio eus. & occurss
eiꝰ usq ad sũmũ eiꝰ. nec ÷ qui se abscondat a calore
eius. Om̃s enĩ benignꝰ illustrat. nec refutare leuẽ.
sed enĩdare uult. Nec excludere durũ de eccła
sed mollire desiderat. & ideo eos incanticis canticoꝵ¬

Expanded text:
io ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus, nec est qui se abscondat a calore ejus . Omnes enim benignus illustrat, nec refutare levem, sed emendare vult: nec excludere durum Ecclesia, sed mollire desiderat. Et ideo eos in Canticis cantico
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s es: qͥa om̃s gentes uenient & adorabunt ante
te. Uidere qͦq tuas iħu nuptias. in qͥb dõ terre¬
nis ad cȩlestia concinnentib. omĩũ gaudus spon¬
sa deducit᷑. Ad de enĩ omĩs caro ueniet. iã ñ sclo
obuoxia. s spiũ copulata. Uidere thalamos. or¬
Hoc sibi p̃ceteris dauid sc̃s optauit. ut hȩc specta¬
hoc credere. sperare delectat. Certe ñ credidisse
pena ẽ: sperasse grã. Quod si in hoc erro qͥa angł̃is
me post mortẽ sociari malo quã bestiis. libenter
erro. Neq unquã hac me opinione dũ uiuo.
quod me citiꝰ adte fr̃ spero uenturũ: Nec di¬
gressuis tui int̾ nos. longa diuortia fore. tuisq
intcessionib mͥ hoc posse conferri. ut citius de¬
siderantẽ tui aduoces. Qs enĩ ÷ qͥ ñ sibi debeat
istua optare p̾ceteris. ut corruptibile hoc indu¬
at incorruptelã. & mortale hoc induat in mor¬
talitatẽ: Ut qui nẽ morti corporis fragilitate

Expanded text:
sanctus es, quia omnes gentes venient et adorabunt ante sanctus es, quia omnes gentes venient et adorabunt ante te; videre quoque tuas, Jesu, nuptias, in quibus de terrenis ad coelestia, concinentibus omnium gaudiis sponsa deducitur; ad te enim omnis caro veniet , jam non saeculo obnoxia, sed spiritui copulata: videre thalamos orHoc sibi prae caeteris David sanctus optavit, ut haec spectahoc credere, sperare delectat: certe non credidisse poena est, sperasse gratia. Quod si in hoc erro, quia angelis me post mortem sociari malo, quam bestiis; libenter in hoc erro, neque umquam hac me opinione, dum vivo, latii, quam quod me citius ad te, frater, spero venturum, nec digressus tui inter nos longa divortia fore; tuisque intercessionibus mihi hoc posse conferri, ut citius desiderantem tui advoces. Quis enim est, qui non sibi debeat istud optare prae caeteris; ut corruptibile hoc induat incorruptelam, et mortale hoc induat immortalitatem ? ut qui nunc morti corporis fragilitate
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i celeste ꝓmissũ : Qͥd uͦ prestantiꝰ. quã ut opus
dei udices non ꝑire. & scd̾m imaginẽ & similitu¬
dinẽ dĩ factos. transferri ñ posse in effigies bestia¬
rũ: Cũutiq ad similitudinẽ dĩ. ñ corporis sit
imago s ratio. Nam quẽ ad modũ homo. cui subiecta
st̃ animantiũ genera ceterarũ. insubiectũ sibi
animal. meliore sui parde demigraret: Non pa-¬
dit᷑ hoc natura. & si pateret᷑ natura. ñ pateretur
gra. Sed uidero. quid̃ uos de uob̃ gentes opinionis
sbeatis. Neq enĩ mirũ debet uideri. quod cre¬
ditis uos inbestias posse mutari. qͥ bestias adora¬
tis. Ego tam̃ malim de ur̃o merito meliꝰ iudicets
ut non int̾ cetus ferarũ. sed int̾ angłoꝵ consor¬
tia uos credatis futuros. Habet animus. ex hoc
iã uitȩ anfractui. & terreni corporis colluuione
discedere. & ad illa concilia suꝑna contendere
rizantes illos dicere. ꝓphetica lectione cõperunꝰ
timebit. & magnificabit nom̃ tuũ : Quia solus

Expanded text:
missum. Quid vero praestantius, quam ut opus Dei judices non perire, et secundum imaginem et similitudinem Dei factos transferri non posse in effigies bestiarum; cum utique ad similitudinem Dei non corporis sit imago, sed spiritus? Nam quemadmodum homo, cui subjecta sunt animantium genera caeterorum, in subjectum sibi animal meliore sui parte demigret? Non patitur hoc natura, et si pateretur natura, non pateretur gratia. 131. Sed videro quid vos de vobis, gentes, opinionis habeatis; neque enim mirum debet videri, quod creditis vos in bestias posse mutari, qui bestias adoratis. Ego tamen malim de vestro merito melius judicetis; ut non inter coetus ferarum, sed inter angelorum consortia vos credatis futuros. 132. Habet animus ex hoc jam vitae anfractu, et terreni corporis colluvione discedere, et ad illa concilia superna contendere, rizantes illos dicere prophetica lectione comperimus: timebit et magnificabit nomen tuum; quia solus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ hȩc in impios om̃s sententia ẽ. Itaq si uide¬
us offerat. qui filiũ uirginis mariȩ apatre
aõ sepat. dicit᷑ ei. Si recte offeras. ñ autẽ recte diui.¬
Iis peccasti. quiesce. Si offerat eunomianꝰ. qui
ex impietatis arrianȩ fonte ꝓgrediens. redun.¬
dinti ꝑfidie suȩ labitur ceno. generationẽ tam̃¬
xpi quȩ suꝑ omĩa est: asserens ex philosophie tra¬
ditionib colligendã. cũ utiq alia creaturarum
st ratio. alia secretoꝵ potentia diuinoꝵ: & ipsi dr̃.
si recte offeras. ñ recte autẽ diuidas: peccasti. qui¬
sce Dicit᷑ hoc sabelliano. qͥ patrẽ filiũq confundit.
susceptã. Paulꝰ qͦq samosatenꝰ & basilides. in eadem
sententiȩ sorte numerant᷑. Similit̾ qͦq eiꝰdẽ sen-¬
tentiȩ auctoritate dãnant᷑. qͥ diuinitatẽ scĩ sp̃s
negauert. Alii enĩ quidã uel arrianoꝵ uidei. uł¬

Expanded text:
enim haec in impios omnes sententia est. Itaque si Judaeus offerat, qui filium virginis Mariae a Patre Deo separat, dicitur ei: Si recte offeras, non autem recte dividas, peccasti: quiesce . 7. Si offerat Eunomianus, qui ex impietatis Arianae fonte progrediens, redundanti perfidiae suae labitur coeno, generationem Christi, quae super omnia est, assereus ex Philosophiae traditionibus colligendam: cum utique alia creaturarum sit ratio, alia secretorum potentia divinorum; et ipsi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti: quiesce. 8. Dicitur hoc Sabelliano, qui Patrem Filiumque confundit. susceptam. Paulus quoque Samosatenus et Basilides in eadem sententiae sorte numerantur. 9. Similiter quoque ejusdem sententiae auctoritate damnantur, qui divinitatem sancti Spiritus negaver
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs nos acubiculo regis ȩt̾ni & a secreto matris
ȩccłe seꝑare conetꝰ᷑ ad quod illa anima in can¬
ticis canticoꝵ: uerbũ dĩ se introduxisse signi¬
ficat. Caueamꝰ ne a sini patͥs. & qͦdam utero pa¬
terno. arrhanȩq naturȩ: substantiã unigentt
filii separemꝰ. Uerbisq his qͥb ueritas suscepte
incarnationis astruitur. diuine generationi
p̾iuditia inferre meditemͣ. ne & nrm alicui di¬
cat᷑. Si recte offeras recte autẽ ñ diuidas. pera¬
sti. quiesce. Hoc ẽ si nesciamꝰ quȩ ꝓpͥa sunt diui¬
nitatis ȩt̾nȩ incarnationisq distinguere. si crea¬
torem cum suis oꝑib conferamꝰ si auctorem tem¬
porũ: dicamꝰ cepisse post tempora. Neq eni potet¬
fieri ut ꝑ quẽ st̃ omĩa. sit unꝰ ex omĩb. Nolo
nobis credat᷑. scriptura recitetur. Non gͦ dico

Expanded text:
s nos a cubiculo regis aeterni, et a secreto matris Ecclesiae separare conetur, ad quod illa anima in Canticis canticorum Verbum Dei se introduxisse significat . 706 Caveamus ne a sinu Patris, et quodam utero paterno, arcanaeque naturae substantiam unigeniti Filii separemus, verbisque his quibus veritas susceptae incarnationis astruitur, divinae generationi praejudicia inferre meditemur; ne et nostrum alicui dicatur: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti; quiesce; hoc est: Si nesciamus quae propria sunt divinitatis aeternae incarnationisque distinguere; si creatorem cum suis operibus conferamus: si auctorem temporum dicamus cfieri, ut, per quem sunt omnia, sit unus ex omnibus. Nolo nobis credatur. Scriptura recitetur; non ego dieo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcellit ista sententia. qui animã rationabilem
abincar nationis duicȩ segregant sacramento.
naturã hominis ab homine seꝑare cupientes
& isti fortasse recte offerunt trinitati. s rat
nesciunt nature humanȩ. diuineq diftuo¬
re. Di enĩ simplex natura est. homo exanin
rationabili constat & corpore. Si alterũ tola
totã naturã hominis sustulisti. Aduersus ons
igit᷑ hereses. ista sententia e̾: quȩ frat̾no ium¬

Expanded text:
percellit ista sententia, qui animam rationabilem ab incarnationis Dominicae segregant sacramento, naturam hominis ab homine separare cupientes. Et isti fortasse recte offerunt Trinitati: sed rationem nesciunt naturae humanae divinaeque distinguere; Dei enim simplex natura est, homo ex anima rationabili constat et corpore. Si alterum tollas, totam naturam hominis sustulisti. 12. Adversus omnes igitur haereses ista sententia est, quae fraterno nom
Abbreviated transcription (Latin):
duidicat omĩa. & idõ abrahã sacrificiũ quod
offerebat diuisit. Sciuit etiã abel duudere
qͥ ex pͥmitiuis ouiũ obtulit sacrificiũ. ddoces
non t̾re munera placitura dõ. quȩ degeneraue¬
rant in peccatores. s ea inquib diuini grã m
sterii refulgeret. Prophetauit itaq nos ꝑ pasio¬
ne̾ dnĩ aculpa ẽẽ redimendos. de qͦ scriptũ e
Eoce agnus dĩ. ecce qͥ tollit peccata mundi. Un¬
de & de pͥmitiuis obtulit. ut pͥmogenitũ de¬
signaret. Ostendit gͦ uerũ dei sacrificiũ nos
futuros. de qͥb ꝓpħa ait. Afferte dño filios arie.¬
tũ. Meritoq dei udicio conꝓbat᷑. quã puto ge¬

Expanded text:
dijudicat omnia . Et ideo Abraham sacrificium quod dijudicat omnia . Et ideo Abraham sacrificium quod offerebat, divisit . 4. Scivit etiam Abel dividere, qui ex primitivis ovium obtulit sacrificium , docens non terrae munera placitura Deo, quae degeneraverant 704 in peccatore, sed ea in quibus divini gratia mysterii refulgeret. Prophetavit itaque nos per passionem Domini a culpa esse redimendos, de quo scriptum est: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Unde et de primitivis obtulit, ut primogenitum designaret. Ostendit ergo verum Dei sacrificium nos futuros, de quibus Propheta ait: Afferte Domino filios arietum , Meritoque Dei judicio comprobatur. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
sed hesternos meos ñ inuenio
creditores: nͥ forte in ꝓuiso
conuentu putauer nos esse
turbandos. Sed nũꝗͣ fides uera
turbat᷑. Itaq dũ illi forsitan ue-¬
niunt. ad istos qui ꝓpositi st̃ deflectamꝰ agrico¬
las. Quoꝵ alter hoc ÷ cam afructib t̾rȩ. alter aut̃
abel udelicet ex pͥmitiuis ouiũ suarũ hostiam
dño obtulit. Nichil inuenio. qđ inspecie mune¬
rũ rep̃hendã. nͥ quod & cain munera sua displi-¬
cuisse cognouit. & dñs dixit. Si recte offeras. rec
culpa: Non in oblatione muneris. s in oblationis
affectu. Sunt qͥda qͥ recte arbitrant᷑. qͥa alius
qͥd offerret elegerat. aliꝰ quȩ uiliora habuit
offerebat. Sed ñ ÷ ita inops spĩtaliũ fensus in uo¬
bis. ut putemꝰ quia dñs corporale sacrificiũ non
spiritale querebat. Et idõ addidit quiesce. tolen¬
bilius significans abstinere amunerib deferen¬
dis. quã infideli studio munꝰ offerre. Qͥ enĩ ues¬
scit diuidere. nescit diuidicare. Spiritalis eni

Expanded text:
sed hesternos meos non invenio creditores, nisi forte improviso conventu putaverunt nos esse turbandos: sed numquam fides vera turbatur. 2. Itaque dum illi forsitan veniunt, ad istos qui propositi sunt, deflectamus agricolas, quorum alter, hoc est Cain, a fructibus terrae: alter autem, Abel videlicet, ex primitivis ovium suarum hostiam Domino obtulit . Nihil invenio quod in specie munerum reprehendam, nisi quod et Cain munera sua displicuisse cognovit, et Dominus dixit: Si recte offeras, rectculpa? Non in oblatione muneris, sed in oblationis affectu. Sunt quidam qui recte arbitrantur, quia alius quae offerret, elegerat: alius quae viliora habuit, offerebat. Sed non est ita inops spiritalium sensus in nobis, ut patemus quia Dominus corporale sacrificium, non spiritale quaerebat. Et ideo addidit, quiesce , tolerabilius significans abstinere a muneribus deferendis, quam infideli studio munus offerre. Qui enim nescit dividere, nescit dijudicare: spiritalis autem
Abbreviated transcription (Latin):
sufferre possunt. Ergo in ciso cerebro suꝑ ueniunt angustie
uib cũq sanis repen¬
te dolores nascuntur in capite & continuo obmutescunt. ster¬
itentes ꝑeunt ĩ septẽ dies nisi febris obuenerit. contẽplari au¬
tẽ oportet & inditia oculorũ ĩ somno. si eñi aliquid apparuerit
alboris ĩ palpebris commssis ñ ex diarria aut purgationib pessi¬

Expanded text:
e uibuscumque sanis repente dolores nascuntur in capite, et continuo obmutescunt, stertentes, pereunt in septem dies, nisi febris obuenerit. Contemplari autem oportet et indicia oculorum in somno; si enim aliquid apparuerit alboris in palpebris commissis, non ex diarria aut purgationibus
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissime declarauit. denide petrꝰ unã naturã
ostendit ẽẽ diuinã. Potuit enĩ sic dicere.si alit̃ estimas
set. Potuit inquã sic dicere. ut nos faceret diuinarũ
consortes naturarũ. maxime cũ ꝑfiliũ in naturȩ di-¬
uinȩ consortiũ transeamꝰ. Nũquid potest donare
quod ñ habet: Ergo ũ ẽ dubiũ quia deeo qͦd habet
conat. & idõ habetꝰ naturã diuinã. qͥa consortia di.¬
ram. Nãq & ipse potuit dicere quia naturis ñst̃
dii. si sciret pluralitatẽ diuinȩ eẽ naturȩ. ut alia
eẽt in patre alia infilio. alia in sp̃u scõ. Dicendo gͦ
natura ñ st̃ dii. unitatẽ naturȩ expressit diuinȩ.
Quid ÷ autẽ natura dm̃ ẽẽ nͥ uerũ dm̃ ẽẽ: Sicut
ad tesalonicenses dicit. Cmͦ conu̾si estis ad dm̃ asi.¬
mulacris. seruire dõ uiuo & uero: Illi enĩ dii ẽẽ
simulant᷑. Natura autẽ ds uiuus & uerꝰ ẽ. Nam

Expanded text:
evidentissime declaravit. 85. Deinde Petrus unam naturam evidentissime declaravit. 85. Deinde Petrus unam naturam ostendit esse divinam: Ut nosset; potuit, inquam, sic dicere: Ut nos faceret divinarum consortes naturarum; maxime cum per Filium in naturae divinae consortium transeamus. Numquid potest donare, quod non habet? Ergo non est dubium quia de eo, quod habet, donat; et ideo habet naturam divinam, qui consortia diram. Namque et ipse potuit dicere: Qui naturis non sunt dii, si sciret pluralitatem divinae esse naturae, ut alia esset in Patre, alia in Filio, alia in Spiritu sancto. Dicendo ergo: Natura non sunt dii; unitatem naturae expressit divinae. 87. Quid est autem natura Deum esse, nisi verum Deum esse? sicut ad Thessalonicenses dixit: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris servire Deo vivo et vero ? Illi enim dii esse simulantur, natura autem Deus vivus et verus est. 723 Nam
Abbreviated transcription (Latin):
alibi paulꝰ scripsit. Sed tunc qͥdẽ ignorantes dm̃
his qui natura ñ sunt dii seriustis. Ita enĩ & in gre¬
çis codicib inuenimꝰ. quoꝵ potior auctoritas ẽ. Qd
so credit᷑ ut demones. quoꝵ simulacra dĩ appellati.¬
one donant᷑. Sed apłicam auctoritatẽ sequamur. ut
dicamꝰ in simulacris naturã ñ essẽ diuinã Si gͥ in
simulacris ñ ẽ: ñ ẽ in demoniis. suꝑ est ut indo di¬
sit ds̃. accipiant quod eade dĩ patris sit natu¬
ra quȩ filii est: eadẽ sit & sp̃s scĩ. Ne forte idem
dicant. naturã quidẽ legimus ẽẽ diuinã. natu
re autẽ diuinȩ legimꝰ unitatẽ Sed cũ ipse filiꝰ
dixerit ego & pat̾ u̾nũ sumꝰ. unitatẽ duunita¬
tis ꝓbauit᷑. Cũ dixerit omĩa quȩ pat̾ habet mea
sunt: & infra. pat̾ omĩa mea tua st̃: & tua mea.
aseruit unitatẽ. Cũ dixit pat̾ qͥ in me manet ip¬
se loquit᷑. & oꝑa quȩ ego facio ipse facit. unitatem

Expanded text:
alibi Paulus scripsit: Sed tunc quidem ignorantes Deum, alibi Paulus scripsit: Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, servistis . Ita enim et in Graecis codicibus invenimus, quorum potior auctoritas est. 83so creditur, ut daemones, quorum simulacra Dei appellatione donantur. Sed Apostolicam auctoritatem sequamur, ut dicamus in simulacris naturam non esse divinam. Si ergo in simulacris non est, non est in daemoniis: superest ut in Deo disit Deus; accipiant nunc quod eadem Dei Patris sit natura quae Filii est, eadem sit et Spiritus sancti; ne forte itidem dicant: Naturam quidem legimus esse divinam, ipse Filius dixerit: Ego et Pater unum sumus ; unitatem divinitatis probavit. Cum dixerit: Omnia quae Pater habet mea sunt ; et infra: Pater, omnia mea tua sunt, et tua mea ; asseruit unitatem. Cum dixit: Pater qui in me manet, ipse et opera quae ego facio, ipse facit ; unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
s naturȩ. aduersus illã quidẽ questionẽ. uocẽ sibi ar¬
bitrantur acclusã. s tergiu̾satione dampnabili. in
eodẽ loco uestigiũ uertunt. ut putent mutationẽ
fieri questionis. mutatione sermonis dicentes. Quo¬
modo possunt ingenitꝰ & genitꝰ ẽẽ uniꝰ nature atq
substantiȩ : Ergo ut respondeam clem̃tissume imꝑa¬
tor ꝑ te mͥ ꝓposite questioni pͥmũ omĩũ ingenitum
in scripturis diuinis nusꝗͣ inuenio. ñ legi. ñ audi¬
ui. Cuiꝰ gͥ mutabilitatis sunt homines istiꝰ modi. ut
nos dicant ea usurpare quȩ ñ st̃ scripta. cũ ea quȩ
sunt scripta dicamꝰ. & ipsi obiciant qd scriptũ n̾sit :
stantiã atq naturã. cũ utiq filiũ dĩ patͥs esse splen¬
dorẽ głȩ. & caracterẽ substantiȩ eiꝰ. scriptura testetͣ
& multos alios de diuina dixisse substantia. in alio
libro plenissime ostenderimus. Naturã qͦq diuinã
quit faceret diuine consortes naturȩ. Sed etiam

Expanded text:
naturae: adversus illam quidem quaestionem vocem sibi arbitrantur occlusam: sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt; ut putent mutationem fieri quaestionis, mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt ingenitus et genitus esse unius naturae atque substantiae? 80. Ergo ut respondeam, clementissime Imperator, per te mihi propositae quaestioni; primum omnium ingenitum in Scripturis divinis nusquam invenio: non legi, non audivi. Cujus igitur mutabilitatis sunt homines istiusmodi, ut nos dicant ea usurpare, quae non sunt scripta; cum ea quae sunt scripta, dicamus: et ipsi objiciant quod scriptum non sit? stantiam atque naturam; cum utique Filium Dei Patris esse splendorem gloriae, et characterem substantiae ejus Scriptura testetur , et multos alios de divina dixisse substantia in alio libro plenissime ostenderimus . 82. Naturam quoque divinam quit , faceret divinae consortes naturae? Sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Si minorẽ imaginẽ credas. minor ds̃ apparebit ima¬
gine. Qualẽ enĩ estimaueris imaginẽ. talis tͥ ui¬
debit᷑ hic: cuius inuisibilis ÷ imago Dixit enĩ ma¬
go. qͥ me uidet uidet & patrẽ. At qualẽ estimaueris
eũ cuiꝰ imaginẽ eẽ filiũ credis. talis tibi necessario
filiꝰ estimandꝰ ẽ Unde quia increatꝰ pat̾. increatꝰ &
ut ingenitũ dicant. u̾bo tam̃ nichil impediri.
qͦ minꝰ uniꝰ naturȩ atq substantiȩ: xp̃m cũ patre
ẽẽ credamꝰ. Qd si uniꝰ naturȩ. utiq uniꝰ potentiȩ.
Qͥ quidẽ locius aut difficilior ẽ: ad refellenda stidia
ꝑfidoꝵ. Qͦ mͦ enĩ negant omĩpotentẽ xp̃m. qͦd scrip¬
tũ ẽ qͥ uolunt usurpare qͦd ñ docent scriptũ. On¬
głistȩ apocalypsi. & in zachariȩ ꝓphetia: & in eiun¬
głio significatũ. Quȩ si qͥs recensenda putat. sure¬
riora reuoluat & repetat. Tam̃ quod ibi ꝓpt̾ conꝰ¬

Expanded text:
si minorem imaginem credas, minor Deus apparebit in imasi minorem imaginem credas, minor Deus apparebit in imagine. Qualem enim aestimaveris imaginem, talis tibi videbitur is, cujus invisibilis est imago. Dixit imago: Qui me videt, videt et Patrem . Et qualem aestimaveris eum, cujus imaginem esse Filium credis; talis tibi necessario Filius aestimandus est. Unde quia increatus Pater, increatus et ut ingenitum dicant; eo verbo tamen nihil impediri quominus unius naturae atque substantiae Christum cum Patre esse credamus. Quod si unius naturae, utique unius potentiae. 114. Qui quidem locus haud difficilior est ad refellenda studia perfidorum. Quomodo enim negant omnipotentem Christum, quod scriptum est, qui volunt usurpare, quod non docent scriptum? Omelistae Apocalypsi, et in Zachariae prophetia, et in Evangelio significatum. Quae si quis recensenda putat, superiora revolvat et repetat. 115. Tamen quod ibi propter con
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilis dĩ dicit᷑. & caracter substantiȩ eiꝰ. nͥ qͥa in
eiꝰ natura eiꝰdẽ unitatis & eiꝰ maiestatis expressio est.
alia enĩ scdm imitationẽ similitudo. alia scd̾m natu¬
ram. Qđ ꝓpositoꝵ exemploꝵ etiã u̾ba indicant. Dicit
enĩ scriptura. Estote sc̃i. ut fiant id ꝑ imitationẽ
hominib Ergo dicit᷑ estote. qͥa ñ st̃. de se autẽ dicit
as qͥa sc̃s sũ: tĩ utiq ꝓficiente ꝓcessu. s manente na.¬
tura. deinde ait sapientia. estote ꝑfecti. Ut inci-¬
piant habere qͦd ñ habent. De patre autẽ dicit. sicut
maneat. nec ope subsistat aliena: appellat᷑ substan
filius: quasi imago dĩ Imago autẽ dĩ quia omĩa
quȩ st̃ dei uidentur infilio. id est semꝑtt̃na diuini¬
tas omipotentia adꝙ maiestas. Talis gͦ qualis est ds̃.
sua uidet᷑ imagine. Unde oportet ut imaginem¬
eius talem credas. qualis ẽ ds̃. Nam si imagini de¬
has. & utiq ei cuiꝰ imago ẽ: uidebit᷑ ẽẽ detractum

Expanded text:
ilis Dei dicitur, et character substantiae ejus; nisi quia in eo naturae ejusdem unitas, et ejus majestatis expressio est? 111. Alia enim secundum imitationem similitudo, alia secundum naturam: quod propositorum exemplorum etiam verba indicant; dicit enim Scriptura: Estote sancti; ut id fiant per imitationem. Hominibus ergo dicitur: Estote, quia non sunt: de se autem dicit Deus, quia sanctus sum; non utique proficiente processu, sed manente natura. Deinde ait Sapientia: Estote perfecti; ut incipiant habere, quod non habent. De Patre autem dicit: Sicut maneat, nec ope subsistat aliena, appellatur substanFilius, quasi imago Dei. imago autem Dei, quia omnia quae sunt Dei, videntur in Filio, id est, sempiterna divinitas, omnipotentia atque majestas. Talis ergo qualis est Deus, sua videtur in imagine. Unde oportet ut imaginemjus talem credas, qualis est Deus. Nam si imagini detrahas, et utique ei, cujus imago est, videbitur esse detractum:
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ aliqua ñ ꝑ omĩa simił. ꝓ parte similis. ꝓ par¬
te dissimił. huic autẽ ꝓpositioni consequens est
ut si ex parce simił. ñ in toto est. ꝓ parte sit dĩ
imago conposita. Ac ꝑhoc seqͥt᷑ ut & ipse cõpositꝰ
uideat᷑ cuiꝰ simago cõposita. Composita autẽ si
similẽ ceteris arbitrant᷑. Solent enĩ dicere. Cur pu-¬
tatis qͥa multũ dedit scriptura filio. qͥa imaginẽ dix̃.
cũ ipse ds dixerit hominib estote scĩ qm̃ ego sẽs sũ.¬

Expanded text:
si per aliqua, non per omnia similis, pro parte similis, pro parsi per aliqua, non per omnia similis, pro parte similis, pro parte dissimilis. Huic autem propositioni consequens est, ut si ex parte similis, non in toto est, pro parte sit Dei imago composita: ac per hoc sequitur, ut et ipse compositus videatur, cujus sit imago compossimilem caeteris arbitrantur. Solent enim dicere: Cur putatis quia multum dedit Scriptura Filio, quia imaginem dixit; cum ipse Deus dixerit hominibus: Estote sancti, q
Abbreviated transcription (Latin):
sequentes. disputationis generx discordare se putant
ab his: qͥ dissimilẽ patͥ ꝑ omĩa filiũ dicunt. Ido hoꝵ
qͦq qͥ similẽ dicunt filiũ. s ñ uniꝰ substantiȩ cũ patre
in eptias discutiamꝰ. Quȩ ñ uniꝰ naturȩ st̃: diu̾sȩ sunt
utiq atq distantis. & quȩ distantis naturȩ conseqͣns
ẽ ut similia e̾ẽ ñ possint. nͥ forte scd̾m spetĩe similia
dicas: dissimilia scđm ueritatẽ: Nam & lactis & niuis
& cygni albentis cũ color species ẽ : s discrepantiã ser¬
formã & figurã colorẽ similẽ putant:  Sed hȩc corporis
st̃. hec cõpositionẽ qͣndã indicant. qͦmͦ autẽ in uisibi¬
li similitudinẽ scđm colorẽ optamus aut formam:
Aut qͦmͦ creatura potest ẽẽ similis in creato: Qͦ mͦ splen¬
dor głȩ & caract᷑ substantiȩ eiꝰ si diu̾sa gła ut illi di¬
cunt diuersa substantia ẽ: Sedm̃ głam inqͥunt &¬
oꝑationẽ simił ẽ. & ꝓpt̾ea unago dĩ dicit᷑ filiꝰ. Ergo

Expanded text:
sequentes, disputationis genere discordare se putant ab his, qui dissimilem Patri per omnia Filium dicunt. Ideo horum quoque qui similem dicunt Filium, sed non unius substquae non unius naturae sunt, diversae sunt utique atque distantis: et quae distantis naturae, consequens est ut similia esse non possint; nisi forte secundum speciem similia dicas, dissimilia secundum veritatem. Nam et lactis et nivis et cygni albentis concolor species est, sed discrepantiam serformam et figuram et colorem similem putant? Sed haec corporis sunt, haec compositionem quamdam indicant. Quomodo autem invisibili similitudinem secundum colorem aptamus aut formam? Aut quomodo creatura potest esse similis increato? Quomodo splendor gloriae, et character substantiae ejus ; si diversa gloria, ut illi dicunt, diversa substantia est. 109. Secuncitur Filius. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. Quo auctore contra apłica scripta contendes
contendant tam̃ si mͦ arrii se discipłos ẽẽ fateant᷑.
Nam qͦmͦ negant magistrũ. cuiꝰ inuentũ secuntur
Sed si illi hoc dicunt qđ arriꝰ. istis ego debeo dicere
qͦd apłs dix̃. Patre enĩ dixit.: ñ ingenitũ nominai¬
uit. filiũ dixit & genitũ filiũ dixͦ. Ed legi ñ nego
immo libent usurpo. Qđ ñ legi. usurpare ñ debeo.
Sed tam̃ quo indialectica ñ faceremꝰ. usurpent Si n
forte dicant. qͥa genitũ ñ legimꝰ patre si c̃ filiũ. iõ
ingenitũ estimare debemꝰ. Intelligit᷑ hoc gͦ ñ legit᷑.
quia genitus ñ ẽ. ingenitꝰ utiq scd̾mꝰ ur̃am alibi
sententiã nominandus ẽ. Si gͥ ingenitũ dicitis &
genitũ. ñ posse uniꝰ ẽẽ substantiȩ. suꝑ ẽ ut de patre
& sp̃u scõ. qͥa nec patrẽ genitũ legimus nec spm̃ sc̃m.
unitatẽ diuinȩ naturȩ & substantiȩ ñ negetis. Si

Expanded text:
Filium. En quo auctore contra apostolica scripta contendant: Filium. En quo auctore contra apostolica scripta contendant: contendant tamen, si modo se Arii discipulos esse fateantur. Nam quomodo negant magistrum, cujus inventum sequuntur? 92. Sed si illi hoc dicunt, quod Arius: justius ego debeo dicere, quod Apostolus dixit . Patrem enim dixit, non ingenitum nominavit: Filium dixit, et genitum Filium dixit. Quod legi, non nego; immo libenter usurpo: quod non legi, usurpare non debeo. Sed tamen, quod in dialectica non faceremus, usurpent; si non et forte dicant quia genitum non legimus Patrem sicut Filium, ideo ingenitum aestimare debemus. 93. Intelligitur hoc, ergo non legitur. quia genitus non est, ingenitus utique secundum vestram sententiam nominandus est. Si igitur ingenitum dicitis et genitum non posse unius esse substantiae; superest ut de Patre et Spiritu sancto, quia nec Patrem genitum legimus, nec Spiritum sanctum, unitatem divinae naturae et substantiae non negetis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Nunc illi asserant. ubi ingeniti patrẽ lege¬
gerint. S si dialectico more concedi sibi id postu¬
laut tut qd lectũ ñ sit ꝓ lecto isurpent. ꝓdust
se contentionis studio deferre: non cognitione
querere ueritatis. Namq in ipsa dialectica si no
concedatur qđ concedi sibi postulant. qͦ aditiuo
tentionis inuenire desiderant. pͥncipiũ inuenin
nͥ queunt disputandi. &hoc ibi ubi contentio
magis de disputationis argutiis: quã de exames
ueritatis. Hec ÷ enĩ dialecticoꝵ gła. si uideant᷑ ex¬
pugnare uerbis.: & refellere ueritatẽ. Contra aei¬
nitio fidĩ ẽ: ut ueritas ñ uerba pandant᷑. Deniq
uerba philosophoꝵ: excludit simplex ueritas pise
toꝵ. Quȩ gͥ ista assertio est: Ubi si ñ donauero es
u̾bũ ingeniti. assertionis pͥncipiũ inuenire non
possunt. Ubi gͦ legerint demonstrent. exeideras
animo: nunc redeo in memoriã. Lectũ: inquiur
Nam arriꝰ dix ingenitũ patrẽ. & genitũ & creatum

Expanded text:
. Nunc illi asserant ubi ingenitum Patrem legerint. Sed si dialectico more concedi sibi id postulant, ut quod lectum non sit pro lecto usurpent, produnt se contentionis studio differri, non cognitionem quaerere veritatis. Namque in ipsa dialectica si non concedatur, quod concedi sibi postulant, quo aditum contentionis invenire desiderant, principium invenire nequeunt disputandi. Et hoc ibi, ubi contentio est magis de disputationis argutiis, quam de examine veritatis. Haec est enim dialecticorum gloria, si videantur expugnare verbis et refellere veritatem: et contra definitio fidei est, ut veritas, non verba pendantur. Denique verba philosophorum excludit simplex veritas piscatorum. 90. Quae igitur ista assertio est, ubi si non donavero eis verbum ingeniti, assertionis principium invenire non possunt? Ubi ergo legerint, demonstrent. 91. Exciderat animo: nunc redeo in memoriam. Lectum est, inquiunt; nam Arius dixit ingenitum Patrem, et genitum et creatum
Abbreviated transcription (Latin):
duunitati. legẽ cuiꝰdã necessitatis imponunt᷑. oi
nẽpe uolatilia eiꝰdẽ generis quȩ uident᷑: eiꝰdẽ uis
& naturȩ st̃. Ut aquilarũ unũ genꝰ & una natu¬
ra ẽ. Uulturũ similit̾. & ceteroꝵ quȩ scđ̾m gͥnus
suũ uolatiliũ. Quẽadmodũ autẽ ceꝑuit esse uoli¬
tilia. tres species repperimꝰ. & ortꝰ eoꝵ causas legi¬
mꝰ esse diuersas. Scriptũ ẽ enĩ dixisse dim̃łrodu¬
cunt aquȩ reppentia animarũ uiuentiũ & uola¬
tilia uolantiũ. & paulopost cũ ꝑadisũ fecisset
s̾. & posuisset in eo hominẽ. scriptũ ẽ quia figu¬
rauit dñs de terra bestias agri & uolatilia cȩliꝰ
Significant᷑ gͦ uolatilia hoc loco figurata de t̾ra.
Supra &ͦq legisti qͥa dix̃ ds̃ auib. crescite & multipli¬
camini. utiq ex coitu maris & feminȩ generatio¬
nis increm̃ta p̾cipiens. Itaq aduertimꝰ etiã quȩ

Expanded text:
divinitati legem cujusdam necessitatis imponunt? 102. Omnia divinitati legem cujusdam necessitatis imponunt? 102. Omnia nempe volatilia quae ejusdem generis videntur, ejusdem utique et naturae sunt, ut aquilarum unum genus et una natura est, vulturum similiter, et caeterorum secundum genus suum volatilium. Quemadmodum autem coeperint esse volatilia, tres species reperimus, et ortus eorum causas legimus esse diversas. 726 Scriptum est enim dixisse Deum: Producant aquae repentia animarum viventium. et volatilia volantium . Et paulo post, cum paradisum fecisset Deus, et posuisset in eo hominem, scriptum est, quia figuravit Deus de terra bestias agri, et volatilia coeli . Significantur ergo volatilia hoc loco figurata de terra. Supra quoque legisti quia dixit Deus avibus: Crescite et multiplicamini ; utique ex coitu maris et feminae generationis incrementa praecipiens. Itaque advertimus etiam quae
Abbreviated transcription (Latin):
tas ẽ. Deniq diximꝰ & alibi. usiã ita int̾p̃tatos lati¬
nos ut substantiã dicerent. Usia autẽ dĩ cũ dicat᷑.
quid aliud significat᷑ nͥ dm̃ semꝑ ẽẽ: Quod litte.¬
rȩ ipse expͥmunt. qm̃ uis diuina usa. ai. hoc est¬
cũ sit semꝑ usia. dicit᷑ uniꝰ litterȩ mutato ordine.
ꝓpt̾ sonũ & cõpendiũ decorẽq sermonis. Ergo usia
quod semꝑ sit ds significat. ingeniti autẽ ut tu
uis uel geniti appellatio qͦmͦ sit declarat. Hoc est
qdđ ñ ex aliosit pat̾. nec ex se filius. Species hic in¬
detur eẽ diu̾sa. Species utiq distincta s indisi¬
cta diuinitas. Queris quomͦ hoc ꝓbari possit. eti
in creaturis ostendã diu̾sã speciem: diu̾sa in taui
in plerisq & unã eẽ sest etitiã: & de seripturis
exemplũ ꝓferã. Itaq si in his quȩ mortalia stͣ hoc
potest conuenire. quẽadmodũ pat̾s & filii & sprs

Expanded text:
tas est. Denique diximus et alibi, οὐσίαν ita interpretatos Latitas est. Denique diximus et alibi, οὐσίαν ita interpretatos Latinos, ut substantiam dicerent. Οὐσὶα autem Dei cum dicitur, quid aliud significatur, nisi Deum semper esse? Quod litterae ipsae exprimunt, quoniam vis divina cum sit semper, ousia dicitur, unius litterae mutato ordine propter sonum et competentiam decoremque sermonis. Ergo ousia, quod semper sit Dominvis, vel geniti appellatio quomodo sit, declarat, hoc est, quod non ex alio sit Pater, nec ex se Filius. Species hic videtur esse diversa. Species utique distincta, sed indistincta divinitas. 101. Quaeris quomodo hoc probari possit? Etiam in creaturis ostendam diversam speciem, diversa initia in plerisque, et unam esse substantiam, et de Scripturis exempla proferam. Itaque si in his quae mortalia sunt, hoc potest convenire; quemadmodum Patris et Filii et Spiritus