comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
risi Sed de illa quae iam cum xp̃o
regnat in angłis & hominib iustis.
partim in corpore partim in anima:
non ẽ dubium quinsursum sit iN
caelesti beatitudine: De ista aut̃
quae adhuc peregrinatur interris.
quaerendum ÷ quomodo sursũ sit¬
in habit& cerrã: mente tam̃ in habi
tat cȩlum: dicens cum a postolo: Nr̃ã
conuersatio incelis ÷ : & semꝑ celestia
oꝑa agit id ÷ illałquae ad cȩleste
regnum possit ꝑtingere. Quaeaiã
bene mater nrãdicitur ira postoli
& martires scĩ predicatores qui nos
praecesser unt: ipsi nos genuerunt
infide xp̃i sua doctrina. & suis scriptis atq
exemplis : Dequa generatione: dicit apłs
corinthiis: Per euuangłm: ego uos genui.¬
Leture sterilis: quȩ nͣ paris ꝯ
Hoc testimonium in esaia nobilissimo ꝓphe¬
tarum habetur : quod duplicit̾ potest in¬
telligi. Dicitur ergo aeccłae degentibus.
quae diu & longo tempore sterilis per¬
mansit a bono opͥere. & dõ filios non ge¬

Expanded text:
ris. Sed de illa quae jam cum Christo ris. Sed de illa quae jam cum Christo regnat in angelis et hominibus justis, partim in corpore, partim in anima, non est dubium quin sursum sit in coelesti beatitudine. De ista autem quae adhuc peregrinatur in terris, quaerendum est quomodo sursum sitinhabitet terram, mns cum Apostolo: Nostra autem conversatio in coelis est , et semper coelestia opera agit, id est illa per quae ad coeleste regnum possit pertingere. Quae etiam bene mater nostra dicitur, quia apostoli et martyres, sanctique praedicatores, qui nos praecesserunt, ipsi nos genuerunt in fide Christi sua doctrina, et suis scriptis atque exemplis. De qua generatione dicit Apostolus Corinthiis: Per Evangelium ego vos genuiLaetare, sterilis, quae non paris, etc. Hoc testimonium in Isaia nobilissimo prophetarum habetur. Quod dupliciter potest intelligi. Dicit ergo Ecclesiae de gentibus quae diu et longo tempore sterilis mansit a bono opere, et Deo filios non ge
Abbreviated transcription (Latin):
polis: seruiebat cumꝰ subiectis sius¬
dõ omnipotenti. sub seruitute regali.
rabice ꝓuinciu ÷: multas gentes Arbia¬
& regiones in se continens: Am¬
monitas uidelic&. moabitas:
philisteos. idumẽos. & alias quã¬
pluresu Inqua ꝓumncia: ẽsina mons tantȩ
magnitudinis ac longitudinis : ut cont̃¬
minus sit terrȩ reꝓmissionis. Sicut s̃¬
Testamitũ uerbi grã montes qͦui coniungunt italiã :¬
& diuidunt illam ab alusregnis: Haec
om̃a quae superius prȩmisit a postolus.
id õ texuit: ut adhoc &iam ꝑuenir& quod
modo dicit desina monte. qui ÷ uicinus
terrae iudȩorum: & ostender& iudeos
non solum ꝑ legem quam acceperunt
seruos eẽ. sed &iam ex uicinitate locoꝵ.
& quia mons ilis adherebat in quo legẽ
seruitutis acceperunt:
Illa aut̃quȩ
int̾p̃tatur uisio pacis. significat scam
aeccłam. dm̃ mente uidentẽ. quae
constat ex angłis & hominibus. quȩ
partim iam regnat cum xp̃o: partĩ
aut̃ ad huc peregrinatur ado inter¬

Expanded text:
um subjectis suis omnipotenti Deo sub servitute legali. Arabia, provincia est multas gentes et regiones in se continens, Ammonitas videlicet, Moabitas, Philisthaeos, Idumaeos et alias quplures. In qua provincia est Sina mons, tantae magnitudinis et longitudinis, ut conterminus sit terrae repromissionis, sicut sunt, verbi gratia, montes qui cingunt Italiam, et dividunt ab aliis regnis. Et omnia quae superius praemisit Apostolus, ideo texuit ut ad hoc perveniret quod modo dicit de Sina monte, qui est vicinus terrae Judaeorum, ut ostenderet Judaeos non solum per legem quam acceperunt, servos esse, sed etiam ex vicinitate locorum, et quia mons illis adhaerebat, in quo legem servitutis acceperunt. Illa autem quae interpretatur visio pacis, significat sanctam Ecclesiam Deum mente videntem, quae constat ex angelis et hominibus, quae partim jam regnat cum Christo, partim autem adhuc peregrinatur a Deo in ter
Abbreviated transcription (Latin):
Unum subaudis testam̃tum datũẽ
i monte sina : generans sub audis¬
gentẽ iudaicamꝰ. inseruitutẽ quae
est agar: hoc ÷ quae significatur
pagar: Lex ꝑdoctores sinagogae
generauit populũ inser uitute̾m
sibi. Sina enĩ mons ẽ in arabiu
uerusalem: hoc ÷ conterminus ẽ

Expanded text:
Unum, subaudis testamentum datum est, in monte Sina generans, subaudis Judaicam plebem in servitutem; quae est Agar, hoc est, quae significatur per Agar. Lex per doctores Synagogae generabat populum in servitutem sibi. Sina enim mons est in Arabia, Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
a iudeis peccatore̾s appellantur:
Et est sensus: Opetre. sinos qui iudȩi
naturaliter sumus & quibus¬
ficari ꝑlegem: Quare cogis
gentes uidaizare non uerbo
sed oꝑe. ut credantse saluari
non posse ꝑbaptismũ sine
circum cisione
Hos scim.

Expanded text:
iles peccatores appellabantur, et est sensus: O Petre, si nos qui Judaei naturaliter sumus, jusper legem, quare cogis gentes judaizare, non verbo, sed opere, ut credant se salvari non posse per baptismum sine circumcisione. Nos scim
Abbreviated transcription (Latin):
tute fraternitutis sitisuos al teruti
diligentes : quia unus ÷ pat̃ ur̃ qui ine¬
lis est: Om̃s enĩ qui unã fidẽ haben
et uno baptis mate sunt cibluti. iti
se inuicem diligere scđm dm̃ debeu
ueluti fr̃s ex uno matris utero egris
onore: in uicẽ p̃uenientes id÷

Expanded text:
tate fraternitatis sitis vos alterutrum diligentes, quia unus est Pater vester, qui in coelis est. Omnes enim qui unam fidem habent et uno baptismate sunt abluti, ita se invicem diligere secundum Deum debent, veluti fratres ex uno matris utero egressi; honore invicem praevenientes, id
Abbreviated transcription (Latin):
na misterio rum lumine corpi¬
ris amplius penetrare: oculos urs
eruissetis & dedissetis mihi. tanta
caritate erga me feruentes ertas
& tantum desiderabatis audireus¬
bene. sed excludere uos uolunt: u
illos aemulemini Bonum aute
aemulamini in bono semꝑ. & non
tantũ comprehensum apuduos
ilioli mei quos iterum partusl

Expanded text:
na mysteriorum ejus lumine corporis amplius penetrare, oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi, tanta charitate erga me fruentes eratis, et in tantum desiderabatis audirebene, sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini. Bonum autem aemulamini in bono semper, et non tantum cum praesens sum apud vos. Filioli mei, quos iterum partu
Abbreviated transcription (Latin):
tes: H lanc iusticiã aꝓprehenderunt gen¬
tes. non loco ei appropinquando sed fi¬
dem credendo: qm̃ fide accedit᷑ ad eam n
Vnde & cippellatur iusticia exfide : Isrł
ero sectando legem iusticiue.
id ÷ obseruantiã legalem ꝑ quã sẽ iusti¬
ficuri posse putubat sine xp̃i fide. In legẽ
uenit Legem autem iusticiae ñ imme¬
rito dicimus obseruantia legis morsi:
re sub audis ñꝑuenitisrł in legẽ iusti¬
it salucri
s ed quasi ex oꝑib legis:
offender̃ enĩ in lapidẽ offensionis
id ÷ in xp̃m. nolentes in eũ credere: seddi¬
xerunt. Nonh abemus regẽ: nisicęsarẽ.
crucifige istum: Qui lapis bene appel¬
latur: ꝓpt̃ firmitutem fidei : ł tsicut
respuunt:
Sic̃ scriptũ ẽ. in isaia.
Ecce pono insion lapidẽ offensioni
petrã scandal¬
÷  Qđ tale est acsidiceret
co lapis offensionis uocatur: quiu mox
ut natus ÷ offenderunt in eũ hero deset
uidei. netantes ꝓ eo paruulos : Deinde sic̃
euangłm narrat. scanduliz abant᷑ in eũ

Expanded text:
tes. Hanc justitiam apprehenderunt gentes, non loco ei appropinquando, sed fide credendo, quoniam fide acceditur ad eam; unde et appellatur justitia ex fide. Israel vero sectando legem justitiae, id est, observantiam legalem per quam se justificari posse putabat i, non pervenit. Legem autem justitiae non immerito dicimus observantiam designare lere? Subaudis non pervenit Israel in legem justiit salvari, sed quasi ex operibus legis: offenderunt enim in lapidem offensionis, id est in Christum nolentes in eum credere, sed dixerunt: Non habemus regem nisi Caesarem; crucifige istum. Qui lapis bene appellatur, propter firmitatem fidei. Et sicut respuunt. Sicut scriptum est in Isaia: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali. Quod ita est ac si diceret:co lapis offensionis vocatur, quia mox ut natus est, offenderunt in eum Herodes et Judaei, necantes pro eo parvulos : deinde sicut Evangelium narrat scandalizabantur in eo:
Abbreviated transcription (Latin):
netur. quae ꝑ diuersa uolumina p̃dica¬
tur : Scu quattuor libri euangłu cõ¬
paratione legis & ꝓbheturũ. uerbũ bre¬
uiatũ potest dici : et ꝑ fectionẽ continens:
Et sicut p̃dixit isaias. nisi dñs
T reliquis set semen nobis
apłos uidelic&. qui seminatisunt ꝑ uni¬
uersũ orbẽ missi axp̃o. & fructũ mul¬
tiplicauer credentiũ animarum:
quasi sodoma fuissem. & sicut
tium. seminati ad nõ ꝑ uniuersũ orbẽ
credidissent in illuĩ: sicut sodomitȩ & sic̃
gomorritue uno ꝑierunt interitu & mo¬
mento : ita om̃s uidȩi uno intẽpre infi¬
delitutis peccato. ꝑditi fuissent Apłoꝵ
enim doctrina: multi postinodũ credi¬
derunt ex iudȩis qui perissent. nisi apłicũ
semen mansisset Aliter ambrosius hoc
semen intelligit xp̃m. qui nisi seruatꝰ
aputre fuisset. ꝑissent iudei : peris sent apłi.
qui relicto eo fugerunt: ꝑ issemus etnos. uid
mas legales app̃hender̃ iusticu¬
dis fidei e uangłicue : unde subdit Iusti

Expanded text:
netur, quae per diversa volumina praedicatur, seu quatuor libri Evangelii comparatione legis et prophetarum. Verbum breviatum potest dici et perfectionem continens. Et sicut praedixit Isaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobisscilicet, qui seminati sunt per universum orbem, missi a Christo, et fructum multiplicaverunt credentium animarum, quasi Sodoma fuissemus et quastium, seminati a Domino per universum orbem, credidissent in illum, sicut Sodomitae et Gomorrithae uno perierunt interitu et momento , ita omnes Judaei uno tempore infidelitatis peccato perditi fuissent. Apostolorum enim doctrinae multi postmodum crediderunt ex Judaeis qui perissent, nisi apostolicum semen mansisset. Aliter Ambrosius hoc semen intelligit Christum qui nisi a Patre servatus fuisset perissent Judaei, perissent apostoli qui relicto eo fugerunt, perissemus et nos. Quid mas legales, apprehenderunt jufidei Evangelicae; unde subdit: justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
abel tanquã arenamaris seli¬
incognsallie fient  Sicut hominib
incognitus : arenae maris numerus.
ta & p̃multiciui li ne sui in numcra¬
bilis factus ÷ populus israheliticus : Quib
sic multiplicatis & honeribus petcatorii
Uerbũ enĩ consũmans
ꝑ fectionẽ continens. &.¬

Expanded text:
ael, tanquam arena maris, reliquiae salvae fient. Sicut hominibus incognitus est arenae maris numerus, ita et prae multitudine sui, innumerabilis factus est populus Israeliticus. Quibus sic multiplicatis, et oneribus peccatorum Verbum enim consummans, perfectionem continens,
Abbreviated transcription (Latin):
hong̾re & hc dr: Et est sensus : Si c̃ ius
pacient̃ portari & sustineri si peccas.
& iũ moderatione corripi: porta simi¬
lit pacient̃ fr̃em tuũ si peccauerit .
Patist & alit̾ intelligere: scđm sensũ beati
hieronimi: Alt̃ alteruiꝰ honera portate :
hoc est qͥ habundas diuicus bonisq tempo¬
Habeo sororẽ pauperrimã. cuiꝰ pauꝑtas
honus meum ÷: prebendo ei uictũ. uestim̃¬
tũ & calciuam̃tum. fustentihonus meũ.
Habes uxorem quia non possum eẽ continens.
sel egestate nimic p̃mor łu qui dõ
donante continens es & honis tempora¬
lbus : portu honus meum. q¬
nde cõparatione ceruorũ. in episto la
adcolosenses q̃uã beatus agustinusex
ione non utentib illud fit: quanto
iugs in hominib debae fieri Et si
hocfeceritis: adimplebtas legem xp̃i. hoc ÷ p̃
ceptum xp̃i quod ipsededit discipulissuis di¬
cens: Hoc ÷ p̃ceptũ meũ ut diligatis in uicẽ:
& mandatũ meũ do uobis utdiligatis inuicẽ

Expanded text:
onere et hic dicitur; et est sensus: Si vis patienter portari et sustineri si peccas, et cum moderatione corripi, porta similiter patienter fratrem tuum, si peccaverit. Potest et aliter intelligi secundum sensum beati Hieronymi: Alter alterius onera portate, hoc est, qui abundas divitiis bonisque tempohabeo sororem pauperrimam cujus paupertas onus meum est, praebendo ei victum et calceamentum, sustento onus ejus. Habeo uxorem quia non possum esse continens; sed egestate nimia premor: tu qui, Deo donante, continens es et bonis temporalibus abundas, porta onus meum. Vide comparationem cervorum in Epistola ad Colossenses quam beatus Augustinus ex ratione non utentibus illud sit, quanto magis in hominibus debet fieri? Si, inquit, hoc feceritis, adimplebitis legem Christi, hoc est, pactum Christi quod ipse dedit discipulis suis, dicens: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem ; et mandatum novum do vobis, ut diligati
Abbreviated transcription (Latin):
p̃occupemus. to est p̃uenicamꝰ faciẽ cul
in confessione peccatorũ nr̃oriũ Pror
cupatur ergo homo inpeccito quanu
subito & insperate peccat: qd antea
non fuerat premedititus: Quams¬
cidium. adulteriũ. Aut aliquid talens
p̃occupatio: sed p̃ meditatio & ꝑpae
scele̾ris: Et aliter rep̃hendendusele
qui in sperate peccat quod ante pnse¬
ne labatur in desperationem : iste ue
acriori iduee castigais one ados

Expanded text:
occupemus, id est praeveniamus, faciem ejus in confessione , peccatorum nostrorum. cupatur ergo homo in peccato, quando subito et insperato peccat, quod ante non fuerat praemeditatus. Quancidium, adulterium, aut aliquid tale, non est praeoccupatio, sed praemeditatio et perpetratio sceleris: et aliter reprehendendus est ille qui insperato peccat, quod ante praemene labatur in desperationem: iste vero acriori indiget castigatione.
Abbreviated transcription (Latin):
non carne. sed commnunẽ infide Quȩ ÷ in
ministerio aeccłaedĩ quȩ ⁊ cencris: ut eã
suscipiutis in dio digrie sanctis
digne satis: id ÷ habunde & humane lt
id ÷ auxiliemini. et
subsidiũ p̃bete.¬
ete. In quocũq negotio. si ue
causa: indiguerit ur̃o auxilio. q¬
Cencris portus ÷ corinthi. ubi erat ecła fi¬
delium. cui ministrabat phebes nobilis¬
sima matrona. iuictũ & uestim̃tũ: ut po¬
te fidelissima in fidexp̃i Ergo tunctẽpo¬
ris quando apłs istam scribebat epłam:
romani om̃ib gentib imperabant .
Etsiquis nobiliũ p̾cipuũ causã habebat
ex aliquo negotio. siue exoppressione
aliorũ. siue exp̃diorũ. uł mancipioꝵ
ratione : romã concurrebat. ubi erat
imꝑator.: & iudices causarum i Potu¬
it ergo fieri. ut phebes matrona. obhu¬
ius modi causã. tunc deueneritromã. ⁊¬
Qua propt̾ precepit apłs credentibus:
ut ei in om̃i negotio auxiliũ p̃berent.
siue int̾estib siue inuictu: uł aliquo

Expanded text:
sed communem in fide, quae est in ministerio Ecclesiae, quae est in Cenchris, ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis,digne satis, id est abunde et humane; et st auxiliamini, et subsidium praebete, in quocunque negotio, sive causa, indiguerit vestri, auxilii. Cenchrae portus est Corinthi, ubi erat Ecclesia fidelium, cui ministrabat Phoebe nobilissima matrona victum et vestimentum, utpote fidelissima in fide Christi. Ergo tunc temporis, quando Apostolus istam scribebat Epistolam, Romani omnibus gentibus imperabant, et si quis nobilium praecipuam habebat causam ex aliquo negotio, sive ex oppressione aliorum, sive ex praediorum vel mancipiorum ratione, Romam concurrebat, ubi erat imperator, et judices causarum. Potuit ergo fieri ut Phoebe matrona ob hujusmodi causam tunc deveniret Romam; quapropter praecepit Paulus credentibus, ut ei in omni negotio auxilium ferrent, sive in vestibus, sive in victu, vel aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
iisxpiueniã: Spũ ꝓphetico afflatus:
talia cũ securitate dicebat. uod autem
ordio huius eplae dixit : Desidero inqui¬
ens uenire aduos: ut aliquid grãespirita¬
lis imptiar uob. ad confirmandos uos¬

Expanded text:
Spiritu prophetico afflatus, talia cum securitate dicebat. Quod autem ordio hujus Epistolae dixit: Desidero, inquiens, venire ad vos, ut aliquid gratiae spiritalis impartiar vob
Abbreviated transcription (Latin):
rapacitate. suꝑbia. om̃ĩq nefario actu.
non debent dedignari : Itaq imittindus
. tũ omnib uob. am̃
Dspacis intelligi¬
tur scũ trinitas. cuiꝰ miscđia reconcilia¬
tũ ÷ genus humanũ: & cuiꝰ donopax et
concordia datur tunctis fidelibus : &
satis pulchre in pacefiniuit. duobuspo¬
pulis in concordiã reuocatis: ostendens
quia ñ nisi inpacificis. ds̃ pacis qui pa¬
cem prestat: possit habitare:¬

Expanded text:
rapacitate, superbia, omnique nefario actu rapacitate, superbia, omnique nefario actu non debent dedignari? Itaque imitandus  cum omnibus vobis. Amen. Deus pacis intelligitur sancta Trinitas, cujus misericordia reconciliatum est genus humanum, et cujus dono, pax et concordia datur cunctis fidelibus. Et satis pulchre in pace finivit, duobus populis in concordiam revocatis, ostendens quia non nisi in pacificis Deus pacis qui pacem praestat possit habitare
Abbreviated transcription (Latin):
sut iubierosolima sanctis:
ut ueluã aduos ingaudio ꝑuolumtatẽ dĩ. &
mrfirgerer uobscum. Ille queritre¬
frigerari. qui calore solis uritur. uł qͥ
pugnando et luctando calesit et lassa¬
tur ł tbeatus apłs fortit̃ pugnabat con¬
tra philosophos. contra uidȩos. contra
hereticos. idõq desiderabat ad tẽpus. tã
corpore quũ spũ requiescere : Vndeip¬
se dic quodã loco si adbestias pugna¬
ui ephesi: Bestias ibi appellat: phi¬
losophos ethereticos : Idõ autẽ exorabat
utromani suis orationib: ei subuenirent :¬
qui a timebut conp̃̾hendi dii ueniret hie¬
rosolimã ab infidelib uidȩis. et retrudi
remunera. & oblationẽ suã: neq post¬
modũ uenire romã. sic̃ indesiderio habe¬
bat ÷ hinc ꝑcutitur pontificũ suꝑbia . et
prelatorũ atq principũ. & potentum
gentiũ. omĩq gratia sp̃s scĩ repletꝰ. ñ ÷ de¬
dignatus auxiliũ subiectoꝵ expeteremn
orationib: : quanto magis isti qui plenis

Expanded text:
t in Jerusalem sanctis, ut veniam ad vos in gaudio per voluntatem Dei, et refrigerer vobiscum. Ille quaerit refrigerari, qui calore solis uritur, vel qui pugnando et luctando calefit atque lassatur. Et beatus Apostolus fortiter pugnabat contra philosophos, contra Judaeos, contra haereticos, ideoque desiderabat ad tempus tam corpore quam spiritu requiescere. Unde ipse dicit quodam loco: Si ad bestias pugnavi Ephesi . Bestias appellat philosophos et haereticos. Ideo autem exorabat, ut Romani suis orationibus ei subvenirent quia timebat comprehendi, dum veniret Hierosolymam, ab infidelibus Judaeis, et retrudi re munera et oblationem suam, neque postmodum venire Romam, sicut in desiderio habebat. Hinc decutitur pontificum superbia et praelatorum atque principum et potentium gentium, omnique gratia Spiritu sancti repletus, non est dedignatus auxilium subjectorum expetere in orationibus, quanto magis isti qui pleni sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inplenitudine uirtutũ : ut in eap̃dicati¬
one quodminꝰ habetis. infide ꝑcipiatis:
Eturtute mira culoꝵ quue apud uos
operabor : roboremini in eadẽ fide. &
maiorem gram̃ xp̃i in meo aduentu
ꝑ cipere mereamini : Si cenimfec̃. quia
ueniens qđ illis de erat. infide. & curitate.
& incȩteris reb spiritalib: suo aduentu
abpleuit : Obsecro igitur uos fr̃s¬

Expanded text:
virtutum, ut mea praedicatione quod minus habetis, in fide, percipiatis ex virtute miraculorum, quae apud vos operabor, roboremini in eadem fide, ut majorem gratiam Christi in meo adventu percipere mereamini. Sic etenim fecit, quia veniens quod illis deerat in fide, in charitate, et in caeteris rebus spiritalibus, suo adventu plevit. Obsecro
Abbreviated transcription (Latin):
nitur i ł misit nobis ꝑfiliũ suũ regñ
caclorũ : Uerax apparebit utiqu
quici dabit illud nobis si ꝑmanisenn
infide eius in societatẽ. et cet̃a.
t̃nitatẽ debemus accipere :fideus

Expanded text:
nimus. Promisit nobis per Filium suum regnum coelorum; verax apparebit utique quia dabit illud nobis, si permanserimus in fide ejus. Societatem hic, ternitatem debe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uoccitiones ÷ Una ÷ quaefit
sirgulis hominib. quatido abhac
uita ꝑ mortẽ corporis transeunt :¬
uocciti adnõ : Altera erit genera¬
lis indie iudicii : quando om̃s ttm
boni quã incili. ad iudiciũ uocaibun¬
turꝰ ⁊ Etquos in istei primci uoca¬
tione inuetaerit ds omp̃s bene la¬
bortiites: illos utiq in seda none

Expanded text:
iones: una est quae fit singulis hominibus, quando ab hac vita per mortem corporis transeunt vocati a Domino: altera erit generalis in die judicii, quando omnes, tam boni quam mali, ad judicium vocabuntur; et quos in ista prima vocatione invenerit Deus omnipotens bene laborantes, illos utique in secunda non
Abbreviated transcription (Latin):
More etic̃ arietis. qui primũ humilia¬
to ccipite incedit: sed post modum
fortiter ferit iił rimum enĩ laiuda¬
uit bonos : et deinde ꝑcussit malos:
Uerecundȩ et enĩ menites nisi fueriñ
palpanido rep̾honsȩ. itti ut exaliis
reb audicint qđ in consolationem
sumanat : ꝑ increpationẽ durcim
quod c̃imodo et non apparet quici
non uidet᷑ amobis nisi mente
Uidebit᷑ aut̃ indie iudicii quarido
se marufestcibit omnib hominib
tc̃ electis quã reꝓbis: sicut scripturai

Expanded text:
more etiam arietis, qui primum humiliamore etiam arietis, qui primum humiliato capite incedit, sed postmodum fortiter ferit. Primum enim laudavit bonos, et deinde percussit malos. Verecundae etenim mentes, nisi fuerint palpando reprehensae, ita ut ex aliis rebus audiant quod in consolationem sumant, per increpationem duram quodammodo, et non apparet, quia non videtur a nobis nisi mente. Videbitur autem in die judicii, quando se manifestabit omnibus hominibus tam electis quam reprobis, sic
Abbreviated transcription (Latin):
indiuersitate lingucirũ : neq in uir¬
mre puraculorum : Questio oritur ques¬
in hoc loco: Sichorinthi i diuites
sanit facti in omĩ uerbo et in omĩ
uenitia. ł tsi taniti grc̃i erciit
epleti. ut nihil eis de esset grãe
iut in sequeratib dr̃.: Qucire a płs¬
in subsequentib huius aepłaie locis dicat
illos contentiosos ẽẽ. et insuꝑ addcit
aduerecundic̃ urcũm dico : quae hoc
modo soluitur i Sicut in omnib eccłus
duo surit genera hominũ. bonorum
malorũq: itei apud horinthos tunc
temporis erant i lrimũ ergo apłs
a laudib coepit etgrarũ actionie.
cilloquens eos qui infide. bonisq oꝑibus
ꝑfecti erciñ : aibundcntes diuitus spi¬
ritalib. ut ipsi semꝑ in melius ꝑfice¬
reat: Sicq post modũ fortit᷑ cȩpit
redcrguere illos qui infide erra¬
hit : dissensionesq semincibant
More peritissimi medici ageds. qui
uulnus secatidũ uidens sed egrum
timidũ ẽẽ. conspicietes: diu palpat
scina meribre. subitoq ꝑcutit:

Expanded text:
nguarum, neque in virtute miraculorum. Quaestio oritur in hoc loco: si Corinthii divites erant facti in omni verbo et in omni scientia, et si tanta gratia erant repleti, ut nihil eis deesset gratiae, sicut in sequentibus dicitur, quare aposin subsequentibus hujus epistolae locis dicat illos contentiosos esse, et insuper addat, ad verecundiam vestram dico? Quae hoc modo solvitur: Sicut in omnibus ecclesiis duo sunt genera hominum, bonorummalorum, ita apud Corinthios tunc temporis erant. Primum ergo, Apostolus a laudibus coepit et gratiarum actione, alloquens eos qui in fide bonisque operibus perfecti erant, abundantes divitiis spiritalibus, ut ipsi semper in melius proficerent, sicque postmodum fortiter coepit redarguere illos qui in fide errabant, dissensionesque seminabant, more peritissimi medici agens, qui vulnus secandum videns, sed aegrum timidum esse conspiciens, diu palpat sana membra, subitoque percutit:
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus : Sapiens autẽ ds̃ ñ ex acci¬
denti aut accedenti dono sicut salomon:
aut aliquis hominum. sed essentiulit̃
hil est ei aliud eẽ quã sapientẽ eẽ: nec
co aꝑtior habetur. in quo scriptu ÷ epła i
Nam quod dicit eihonor & gła & p̃terea
addit. cum sufficer& quod p̃mis sũ
habebat. eigła. inusitato nrãe locutio¬
nis genere usus est: Et quod dicit in
morem sacrae scriptu¬
rae tenuit : Inmensitatẽ temporũ p
hoc uoluit designare :łt tale est acsidi

Expanded text:
is. Sapiens autem Deus non ex accidenti vel accidenti dono, sicut Salomon, aut aliquis hominum, sed essentialiter hil est ei aliud esse quam sapientem esse; co apertior habetur, in quo scripto est Epistola. Nam quod dicit: ei honor et gloria, et postea addidit: cui, cum sufficeret quod praemissum habebat: ei gloria, inusitato nostrae locutionis genere usus est; et quod dixit: in morem sacrae Scripturae tenuit, et immensitatem temporum per hoc vol
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ ut om̃s gentes obȩdi¬
ant fidei & eugłio eius  Quodergo
dixit.
eihonor & gła insecula.
manifestare uoluit sub iungens soli sa¬
unus ÷ deus: Idõ autem dicit cognito
et manifestatus ds̃pater & sp̃s sc̃s. miste¬

Expanded text:
 ut omnes gentes obediant fidei et Evangelio ejus. Quod ergo dixit: Et honor et gloria in saecula, manifestare voluit, subjungens: Soli saus est Deus. Ideo autem dixit cognito et manifestatus Deus Pater et Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝓphetts defilio hominis etcetera
usq dũ ait. et tercia die resurget : :¬
Dic omĩa illo ueruente hierosolimã
sus. etdie tertiaa resurrex̃ : Vnde di¬
at apł̃s: icut testimoniũ xp̃i .i.¬

Expanded text:
phetas de Filio hominis, etc., usque dum ait, et die tertia resurget . Sic omnia, illo veniente Hierosolymam, sus, et die tertia resurrexit. Unde dicit Apostolus: Sicut testimonium Christi
Abbreviated transcription (Latin):
PTORIS
admonitꝰ
apłs paulus.
uenit cho¬
riathũ quae ÷
me tropolis ciuittis achaiȩ
tus ÷ anno in tegro et mensib
sex: ibiq instariter p̃dicauitꝰ
eucingeliũ. intalritũ ut pene oms
eiusdem ciuittitis habitatores:
adfidem xp̃i conuerteret :
Sed postquã ipse discessit ab
eis: multi illorũ seducti sun
pudienis apłs scripsit eis hane
epistolã abepheso. et misit ꝑ
timotheũ : uoletuis eos ad fidem
xpĩ reuoccire. qui ad tempus
ab ea recessertiNs et reliquos
confirmare
adromcinos ꝓutmelius cognoscere
potuimus. autoritate doctorum.
dicere studuimus: Etquomodo ipse:
uoccidus sit apłs: Iti hoc aut̃ qđ di¬

Expanded text:
toris admonitus Apostolus Paulus, venit Corinthum, quae est metropolis civitas Achaiae, tus est anno integro et mensibus sex; ibique constanter praedicavit Evangelium, tantum ut pene omnes ejusdem civitatis habitatores ad fidem Christi converteret. Sed postquam ipse discessit ab eis, multi illorum seducti sunt audiens Apostolus, scripsit eis hanc Epistolam ab Epheso, et misit per Timotheum, volens eos ad fidem Christi revocare, quia ad tempus ab ea recesserant, et reliquos confirmare.ad Romanos, prout melius cognoscere potuimus, auctoritate doctorum dicere studuimus, et quomodo ipse vocatus sit apostolus. In hoc autem quod di
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde dr̃ ĩnucteri testamento : Vos inuo¬
cibitis nom̃ meũ : et ego benedicã eis
Et inpsalmo : Moyses et a ciron in sacer¬
dotib eius: et samuhel int̾ eos qui ini¬
uoccinit nomeni eius: Hoc loco duplicit̃

Expanded text:
Veteri Testamento: Vos invocabitis nomen meum, et ego benedicam eis . Et in Psalmo: Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus; Samuel inter eos qui invocant nomen ejus . Hoc d
Abbreviated transcription (Latin):
dtũs dixit. in ore duorũ uł triũ testiũ
stet omnie uerbũ. nealiquis diceret
quia unius mendati ista ex cogita¬
tti sunit: siue ut cõpleret quod ipse
doceret: Dicens quodã locondicui
reuelatũ fuerit aliquid sedenti: pri¬
or taiceat: I ãquarido dictabat
epistolas: discipuli eius ad erant in
presentia: Et si forte alicui illorum
aliter aut alia reuelata eẽnt ꝑ sp̃m

Expanded text:
us dixit: In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum , ne aliquis diceret, quia unius mendacio ista excogitata sunt; sive ut compleret quod ipse docebat, dicens in quodam loco: Si cui revelatum fuerit aliquid sedenti, prior taceat . Nam quando dictabat Epistolas, discipuli ejus aderant in praesentia, et si forte alicui illorum aliter aut alia revelata essent per
Abbreviated transcription (Latin):
quia precepit filius dĩ qui unius substan¬
tiue est cum patre & spũ scõ dicens. eun¬
tes in mundum uniuersum p̃dicate
eugłm omĩ creaturue: & bapti⁊ ate
om̃s gentes in nomine patris et filu

Expanded text:
quia praecepit Filius Dei qui unius substantiae est cum Patre et Spiritu sancto, dicens: Euntes in mundum: praedicate Evangelium omni creaturae, et baptizate omnes gentes in nomine Patri
Abbreviated transcription (Latin):
ingła quici eritis sicut atigłi dĩ iN
ccelo  łtqđ maiuis ÷ similes ei erimꝰ:
qm̃ uidebimus eum sicuti est : Qui
et confirmabit uos id ÷ri¬
bit in suci fide: et in bonis operibus
addiem mortis urcĩe : ł usq addiem
iudicii id ine crimitie .n
Nondicit sine pecccito: sed sine crimi¬
ne. id ÷ sine criminali peccato: quod
aregnio cȩlorũ separat : Rcĩ nullus
est homo suꝑ terrt̃ qui faciat
bonũ et non peccet : aut inuer¬
bo aut in cogitatione : Unde
iohs ait : Si dixerimus quici pec¬
catũ non habemus. nos ipsos sedu¬
cimus : etueritas in nobis non est :

Expanded text:
ia , quia eritis sicut angeli Dei in coelo, et quod majus est: Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Qui et confirmabit vos, id bit in sua fide et in bonis operibus, ad diem mortis vestrae, vel usque ad diem judicii, sine crimine. Non dicit sine peccato, sed sine crimine, id est sine capitali peccato, quod a regno coelorum separat. Nam nullus homo est super terram qui faciat bonum et non peccet, aut in verbo, aut in cogitatione. Unde et Joannes ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veri
Abbreviated transcription (Latin):
deorum. qui dicebant sicut sunt .iiiͬ.
dem̃ta.: ita sunt .iiͦii. angłi qui p̾sunł̃
singulis elementis: Hicigo dicebant
ad illos qui crediderant. uolentes ap¬
parere religiosi: quia ex.iiii. elemtis
Constatis. deb̾etis illis angłis quip̾sunt
fucia offerre Ped quia nihil erat
qł dicebatit. subuinxit apłs:
Quce non uidit subaudis docens. Am
ebat inmente. p̃ferens humilitatẽ
in uultu: uel sicut alia edio hab&.
quȩ non uidit inculcans. ioest re¬
plicans frustra. Lic& eni illam
religionem falsam uidissent a qͥbda
celebrari tam̃ ipsos angłos ñuider.
neq eaquȩ docebant :
Et non tenens

Expanded text:
daeorum qui dicebant: Sicut sunt quatuor elementa, ita sunt quatuor angeli, qui praesunt singulis elementis. Hi ergo dicebant ad illos qui crediderant volentes apparere religiosi: quia ex quatuor elementis constatis, debetis angelis illis qui praesunt ficia offerre. Sed quia nihil erat, quod dicebant, subjunxit Apostolus: Quae non vidit, subaudis docens, ambebat in mente, praeferens humilitatem in vultu. Vel, sicut alia editio habet, quae non vidit inculcans, id est replicans frustra. Licet enim illam religionem falsam vidissent a quibusdam celebrari, tamen ipsos angelos non viderunt, neque ea quae docebant. Et non tenens
Abbreviated transcription (Latin):
coniugcitus sis: si ita seruieris
uxori. ut non displicetis creai¬
torii dedetsi potes liber ficri
subciudis abuxore. id÷ si tuci
coniunx obierit. aut etic̃ in
castitaite manere delegerit:
magis utere subciudis liberta
te ista. ut consentias ei : et cilia
noli acciꝑe : Quidenindõ

Expanded text:
conjugatus sis, si ita servieris conjugatus sis, si ita servieris uxori, ut non displiceas Creatori, sed et si potes liber fieri, subaudis uxore, id est si tua conjux obierit, aut etiam in castitate manere elegerit, magis utere, subaudis ista tate, ut consentias ei, et aliam noli accipere. Qui enim in
Abbreviated transcription (Latin):
Circũcisus inquit uocatus : quis
id÷ non habens uxorẽ. non ad¬
ducat preputiũ: id÷ non ducat
uxorẽ. ut non sit prepucicitus. sed a¬
lienus. a coniugio : inp̃putio aliqͥs
tur. id ÷ relinquat uxorẽ sucĩ nisi
uerit : Circũcisio nihil est :
id÷ castitas sine bonis oꝑib nihil÷.n
Et in suꝑ. fides sine oꝑib ociosa est.
Etp̃putiũ nihil est: id÷ conugiũ
absq oꝑe bono nihil est: Si fuerit
quis circũcisus id ÷ castus. siue cȩ¬
libatus quod est sine uxore. ca¬
ruitq bonis oꝑib: nihil ci ꝓd est
castittis : Si etiã fuerit coniuga¬
tus. ethabuerit bona opera: con¬
uigiũ illius nec ꝓd÷ nec ob est cidẽ ⁊
Obserucatia manidatorũ dĩ ꝓdest :
fidem. in eci ꝑ meneatsiue cũ uxo¬
re siue sine uxore . eruus
sub cuidis uxoris uocatus es. cuius
uoluntati seruire et parare de¬
bes: Non sit tibi cure : Noli diffi¬
dere. neq dimittas eã : quia
ideo non amittes regnũ dĩ. licet

Expanded text:
Circumcisus, inquit, vocatus est quis, Circumcisus, inquit, vocatus est quis, id est, non habens uxorem, non adducat praeputium, id est non ducat uxorem, ut non sit praeputiatus, sed alienus a conjugio. In praeputio aliquis t, non relinquat uxorem suam, nisi verit. Circumcisio nihil est, id est, castitas sine bonis operibus nihil est, et insuper fides sine operibus otiosa est, et praeputium nihil est, id est conjugium absque opere bono. Si fuerit quis circumcisus, id est castus, sive caelibatus, quod est sine uxore, carueritque bonis operibus, nihil ei prodest sua castitas. Si etiam fuerit conjugatus, et non habuerit bona opera, conjugium illius nec prodest, nec obest ei. Sed observatio mandatorum Dei, prodest. Ufidem, in ea permaneat, sive cum uxore, sive sine uxore. Servus, subaudis uxoris, vocatus es, cujus voluntati servire et parere debes, non sit tibi curae, noli deficere neque dimittere eam: quia non ideo amittes regnum Dei, licet
Abbreviated transcription (Latin):
cedere in fidelis qui blasphemait
nomenidnũ. recedat: ut pacẽ pos¬
sit hab̾e fidelisi Nec oportet litigti¬
re : cũ eo qui discedit :
scis mulier aut uir. siunus alt̾um
saluũ faciet. nisisicut unicuiq¬
id ÷ uiro etmulieri. diuisit siuedis¬
posuit dñs. subcudis tempora
credendi : ut primũ credait uir
deinde mulier. aut primũ mu¬
de uir : Unũ quẽq si ẽ
uocciuit ds̃ ad fidẽ: itti am¬
bulet. itai maneat in id ÷ si
habetis uxorẽ : teneto eci: si non
habetis: ducere non cõpelleris :
Circũ cisus aliquis uocatus est:
ñ adducat p̃putiũ: Quid ÷ qđ
loquens apłs deuxorib: atq con¬
uigatis. sic subito transiuit ad
circũcisionẽ et preputiũ : Etquo¬
modo potest adduci p̃putium.
qđ p̃cisum est: Notandũ in hoc
loco qui non decircũcisione : id
.ẽ. expolicitione pellis geniti¬
lis menibri loquit᷑. Sed circũci¬
sum appellat liberũ ab uxore i
E tp̃puticitũ : uxorẽ habentem .i

Expanded text:
cedere infidelis qui blasphemat cedere infidelis qui blasphemat nomen Domini, recedat ut pacem possit habere fidelis, id est, non oportet litigare cum eo qui discedit. Unde enim scis, mulier aut vir, si unus alterum salvum faciet, nisi sicut unicuique, viro et mulieri, divisit, sive disposuit, Dominus, subaudis tempora credendi, ut primum credat vir deinde mulier, aut primum mude vir. Unumquemque sicut vocavit Dominus ad fidem, ita ambulet, ita maneat, id est, si habes uxorem, tene eam: si non habes, ducere non compelleris. Circumcisus aliquis vocatus est? non adducat praeputium. Quid est quod loquens Apostolus de uxoribus atque conjugatis, sic subito transivit ad circumcisionem atque praeputium? Et quomodo potest adduci praeputium quod praecisum est? Notandum in hoc loco quia non de circumcisione, id est exspoliatione pellis genitalis membri loquitur, sed circumcisum appellat liberum ab uxore, et praeputiatum, uxorem habentem.
Abbreviated transcription (Latin):
usuetide si ambo infideles
oseos. u ille qui fidelis factus ẽ
ri reuerteret᷑ ad pagatusmũ
ꝓpt̃ illũ qui noluit credere: utiq
fli uos imittiretit᷑ ł etica fidelis
dimnitteret sociũ suũ infidelem
centq sepairati ab inuicẽ : F ilii
forsittn inmutidi. eẽnt. qui a
idolis deseruirenit patre infi¬
deli ł matre infideli adorcin¬
te et inmunidi. eẽnt. excibis qͦs
comederent idolis consecratis.⁊
Nunc aut̃ dum simul mortintur
fidelis cũ in fideli: forsitaii filui
llorũ fidelẽ imittuntur. et scĩ
Qđ si infidelis uir aut
mulier a socio fideli discedit.
nolens credere: discedat.
id ÷ liberã habeat potestatem
discedeudi : Tameti fidelis non ꝓ¬
Nontenim seruituti sub¬
iectus fr̃ aut soror in eius modi.
id÷ intali facto : id÷ su nfidelis
nonuult matiere cũ fideli. ille
qui fidelis ÷ non .ẽ. itei subiectus
illi. utdebeat illũ sequi. neq sub¬
ieetus .ẽ. culpȩ ꝓpt̃ hoc : si ille disce¬
uocauit nos deus: Iecirco siuult re¬

Expanded text:
est, si ambo infideles essetis, vel ille qui fidelis factus est, iterum reverteretur ad paganismum propter illum qui noluit credere, utique filii vos imitarentur: vel etiam si fidelis dimitteret socium suum infidelem, essentque separati ab invicem, filii forsitan immundi essent, quia idolis deservirent, patre infideli, vel matre infideli adhortante, et immundi essent etiam ex cibis quos comederent idolis consecratis. Nunc autem dum simul morantur fidelis cum infideli, forsitan filii illorum fidelem imitantur, et sancti od si infidelis, vir aut mulier, a socio fideli discedit, nolens credere, discedat, id est, liberam habeat potestatem discedendi: tamen fidelis non pNon enim servituti subjectus est frater aut soror in ejusmodi, id est in tali facto, id est: infidelis, si non vult manere cum fideli, ille qui fidelis non est ita subjectus illi ut debeat illum sequi, neque subjectus est culpae propter hoc si ille discevocavit vos Deus. Idcirco si vult dis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sumus om̃s credentes: etredempti passio¬
ne xp̃i: Sed adhuc expectamus. ut quomo¬
dosumus & tenemus inspẽ: quandosimus
et possideamus inre : Om̃s quidem creden¬
tes. fidem habemus quod simus filudr̃ ẽt
simus redempti sanguine passionqͥseius:
Sed non proderit aliis passio eiusnisi electis.
apparuit quid erimus : Scimus autem
quia cum apparuerit similes ei erimꝰ
qm̃ uidebimus eum sicuti est : Spe
salui facti sumus.¬
N Sicut fides ÷
credere et quae ñuidemus: ita spes est expec¬
tatio futurorũ bonorũ : Perpassionem
enim xp̃i redempti sumus inspe: quia¬

Expanded text:
Dei sumus omnes credentes, et redempti passione Christi; sed adhuc exspectamus ut quod modo sumus et tenemus in spe, quandoque simus et possideamus in re. Omnes quidem credentes fidem habemus quod simus filii Dei, et simus redempti sanguine passionis ejus, sed non proderit aliis passio ejus, nisi electis apparuit quid erimus in re . Scimus autem quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Spe enim salvi facti sumus; sicuti fides est credere ea quae non videmus, ita spes est exspectatio futurorum bonorum. Per passionem enim Christi redempti sumus in spe,
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus id ÷ ꝑfectio uirtutũ in infir¬
mitate carnis & labore atq
tẽptutione ꝑficitur: si ipsa in¬
firmitas pacient᷑ susttactur. &q
temptationem concupiscentis u¬
liter pugnatur : libent̃ uat a¬

Expanded text:
irtus, id est perfectio virtutum, in infirmitate carnis et labore atque tentatione perficitur, si ipsa infirmitas patienter sustinetur, et contra tentationem concupiscentiae viriliter pugnatur. Libenter
Abbreviated transcription (Latin):
tutum: in in firmitite perficitir:
libent̃ sedic̃ gloriari id ÷ gaucdera
ut in eo dignaretur habitare urtis
& grã. siue ꝑfectio omniũ donoũ
xp̃ĩs Ergoquiu aliter ꝑfectione
uirtutum habere non possumus.
nisi tempta m̃ta & oblectti m̃ta
carnis pacient̃ sustinuerimus. pig¬
nando tam̃ contra uitic certemus
cum apostolo: ut in nobis habit&
uirtus & grã donorũ xp̃i. part̃¬
cumillo coroͦnemur incȩlesti regno
Propter quod
subaudis uͦt
in habit& in me uirtus xp̃i. pla¬
ceo mihi in infirmitictibus meis.
in honoribus scłi. sed in necessita¬
tibus: non in epulis uł otio: In ꝑ
secutionibus : non insalutationib
In angustus: non iniactantia ela¬
tionis : Et hoc ꝓ xp̃o pacior. non
ꝓ aliquo crimine :
Cum enimin

Expanded text:
virtutum in infirmitate perficitur, libenter se dicit gloriari, id est gaudere et ut in eo dignaretur habitare virtus et gratia, sive perfectio omnium donorum Christi. Ergo quia aliter perfectionem virtutum habere non possumus, nisi tentamenta et oblectamenta carnis patienter sustinuerimus, pugnando tamen contra vitia certemus cum Apostolo, ut in nobis habitet virtus et gratia donorum Christcum illo coronemur in coelesti regno. Propter quod, subaudis ut inhabitet in me virtus Christi, placeo mihi in infirmitatibus meis, in honoribus saeculi, sed in necessitatibus, non in epulis vel otio, sed in persecutionibus, non in salutationibus, sed in angustiis, non in jactantia elationis, et hoc pro Christo patior, non pro aliquo crimine. Cum enim in
Abbreviated transcription (Latin):
N eq enim ieiuncuit. neq in elemosinis
uł annorũ computatione: inpenitentia
culpas lauit: Dicamus aꝑtius : Nascit᷑
quis cũ originali peccato : addit dein¬
ceps multu accuulia i Sicredidierit:
uocatus ÷ idaptizatus. statim ab hac
uita subtrahitur. accipit dona ꝑ hennis
uitue ÷ Eccedona & uocatiodi: sine pe¬
nitentia ⁊
Sicut enim & uos
aliquando
NON
credi distis

Expanded text:
Neque enim jejunavit: neque in eleemosynis, Neque enim jejunavit: neque in eleemosynis, vel annorum computatione in poenitentia culpas delevit. Dicamus et apertius: nascitur quis cum originali peccato; addit deinceps multa actualia: si crediderit, vocatus est; baptizatus, statim ab hac vita subtrahitur; accipit dona perennis vitae: ecce dona et vocatio Dei sine poenitentia. Sicut enim et vos aliquando non credidis
Abbreviated transcription (Latin):
qo dei. Nꝑ enitentia: promututione
accipitur non nũquã in suera scriptura.
icut habes dnõ dicente ad samuelẽ n
Penita me regẽ fetisse saul: suꝑ is rahel::
unge filiũ isaii Dum precipit ungi fili¬
um isai: ostendit in muture sẽ dispositi¬
onem fucti sui. Idõq dicit penitetine ⁊
Sic ulibis lurauit dñs & non penitebit eũ:
dona & uocatiodĩ: intelligitur ordine
prepostero: Primũ enĩ uocat ds̃ ad fi¬
de suã. scđm electionem gr̃ae : postino¬
dũ uero confertdona fp̃sꝰ scĩ et prȩmia
uitae: Igitur sine mutatione sunt dona
& uocatiodĩ. in his dequibus supralectũ
est quos predestinauit: hos & uocauit n
N onin his dequib dicit᷑. multi sunt uoca¬
ti sed paucielectiꝗ ALITER.Sine
pemtentia sunt dona & uocatio dr̃ in
illis qui ad fidem ueniunt : Verbigrã ⁊
Uocatur quis ex paganis mo.baptizatur.
abomĩreatu absoluitur ÷ Quidbonifecit
ut uocaretur. et utdonũ remissionis
om̃ium culparum consequeretur:

Expanded text:
o Dei. Poenitentia enim pro mutatione accipitur nonnunquam in sacra Scriptura, sicut habes Domino dicente ad Samuelem: Poenitet me regem fecisse Saul super Israel: unge filium Isai . Dum praecipit ungi filium Isai, ostendit se immutare dispositionem facti sui, ideoque dicit: Poenitet me. Et alibi: Juravit Dominus, et non poenitebit eum , dona et vocatio Dei, intelligitur ordine praepostero. Primum enim vocat Deus ad fidem suam secundum electionem gratiae, postmodum vero confert dona Spiritus sancti et praemia vitae; igitur sine mutatione sunt dona et vocatio Dei in his de quibus supra lectum est: Quos praedestinavit, hos et vocavit , non in his de quibus dicitur: Multi sunt vocati, sed pauci electi . Aliter: sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei in illis qui ad fidem Dei veniunt. Verbi gratia: vocatur quis ex paganismo, baptizatur, et ab omni reatu absolvitur: quid boni fecit ut vocaretur, et ut donum remissionis omnium culparum consequeretur?
Abbreviated transcription (Latin):
turale ingeniũ & rationis do¬
nũ. atq a cumen studu : siue pes
occultam in spirationẽ reuel auit
eis ds̃. quia non est hoc creator.
quod creatura : Quia creator ÷ ds̃.
creatura uero est: factura dei:
nuisibilia enĩ ipsi us acreatura

Expanded text:
turale ingenium et rationis donum atque acumen studii, sive per occultam inspirationem revelavit Deus eis, quia non hoc est Creator quod creatura, quia Creator est Deus, creatura vero est factura Dei. Invisibilia enim ipsius a creatura
Abbreviated transcription (Latin):
hominum Iradĩ appellatur isto in
loco ultio diei uiditii. & uindicta di¬
uina quã om̃ib reprobis inferet dñs
indie illa: dicenseis ite inignem ȩt̾nũ:
Quae diuina uindicta decccelo manifes¬
tabitur. quia ind ȩ ueniet dñs adiu¬
diciũ: sicut ipse ꝑseipsum dicit filius
hominis ueniet : ut reddat unicuique
scđm operasua: Uel certe uindicca
diuina decuelo manifestatur. hoc÷
ximus. inibi continentur : Cęli enĩ
nomine ȩccła censetur: sicut ipsa
ueritts dicit : Simile ÷ regnũ cue¬
lorum: decẽ uirginibus: I n apoca¬
lipsiquoq iohannis: multis in lo¬
cis cȩli nomine designatur : Potest
& absolute intelligi. quod dicit᷑
decuelo manifestari diuina uin¬
dicta hoc est de euangłio : dequo
dñs dixit : Simile ÷ regnũ caeloꝵ

Expanded text:
hominum. Ira Dei appellatur isto in loco ultio diei judicii, et vindicta divina, quam omnibus reprobis inferet Dominus in die illa dicens illis: Ite in ignem aeternum . Quae vindicta divina de coelo manifestabitur, quia inde veniet Dominus ad judicium, sicut ipse per seipsum dicit: Filius hominis veniet ut reddat unicuique secundum opera sua , vel certe vindicta divina de coelo manifestatur, hoc eximus, ibi continentur. Coeli enim nomine Ecclesia censetur. Sicut ipsa Veritas dicit: Simile est regnum coelorum decem virginibus . In Apocalypsi quoque Joannis multis in locis coeli nomine designatur. Potest et absolute intelligi, quod dicitur de coelo manifestari divinam vindictam, hoc est de Evangelio de quo Dominus dicit: Simile est regnum coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
tem crecituris ẽẽ. Etidõ excellenti¬
ora. id ÷ panẽ & uinũ optulit deo¬
uero: Hiciam contraphilosophos
istius scłi: ex mnaximat parteloqui¬
tur apłs : Et est sensus : Iccirco ira
omĩpotentis dĩ ueniet suꝑ reꝓbos.
maximeq suꝑphilosophos: quia

Expanded text:
tem creaturis esse dixit: et ideo excellentitem creaturis esse dixit: et ideo excellentiora, id est panem et vinum Deo obtulit vellis. Hinc jam contra philosophos istius saeculi ex maxima parte loquitur Apostolus et est sensus: Idcirco ira Dei omnipotentis veniet super reprobos, maximeque super philosophos, quia
Abbreviated transcription (Latin):
taretur totũ ⁊ Reuelabitur iti¬
quit diuina uindicta suꝑ omnẽ
impietatẽ: & iniusticiam: Impi¬
ectis idolatriã significat: utha¬
betur inz acharia: Impietus sede¬
bat suꝑ talentũ plumbi : In iusticia
est: qua contradm̃ & ꝓximũ quis
in iuste agit: Et est sensus : Uindic
tur: ueniet suꝑ om̃s idolatras et
peccatores. Sequitur : Eorum¬
iusticia detinent: Simplex ueri¬
tas: deus inuisibilis & in cõmuttibi¬
lis est: Cuius religionem in iniusticia
detinuerunt: qui cultũ solidnõ dig¬
num: creaturis corruptibili bas
inpendendum iudicauerunt: Ueritutẽ
dĩ miniusticia detinebant. qui ueri
dei religionẽ atq. honorẽ in iustȩ
creaturae quantũ in ipsis erat ad tri
& ligno tume genuisti : Quia qđ
notũ est dĩ: manifestũ ÷ illis¬
Expulchritudine enĩ uisibiliũ dei¬
operũ cognitio opificis. et maiestus
innotuit philosophis: quod tã spe¬
tiosȩ creaturae. sp eciosi orẽ habent
creatorẽ : sicut fertur abhebreis

Expanded text:
Revelabitur, inquit, divina vindicta, super omnem impietatem et injustitiam. Impietas idololatriam significat, ut habetur in Zacharia: Impietas sedebit super talentum plumbi. Injustitia est qua contra Dominum et proximum quis injuste agit, et est sensus: Vindicta tur, venit super omnes idololatras et peccatores. Sequitur: eoruinjustitia detinent. Simplex veritas, Deus invisibilis et incommutabilis est, cujus religionem in injustitia detinuerunt, qui cultum soli Deo dignum creaturis corruptibilibus impendendum judicarunt. Veritatem Dei in injustitia detinebant, qui veri Dei religionem atque honorem injuste creaturae, quantum in ipsis erat, attribet ligno: Tu me genuisti. Quia quod notum est Dei manifestum Ex pulchritudine enim visibilium operum cognitio opificis et majestas innotuit philosophis, quia tam speciosae creaturae speciosiorem haberent Creatorem, sicut fertur ab Hebraeis
Abbreviated transcription (Latin):
es conim multis testibus. ad p̃hende uta
aeternam: Ti motheus quando bap¬
tizatus ẽ. tantȩ aetatis erat. ut int̾¬
rogatus utrũ creder& indm̃ om̃ipotatẽ
fiteretur se credere: P recipio tibi
corã deo patre qui iustificat om̃ia
subaudis queuuiuificant᷑. corã ixp̃o
qui testimonium reddidit sub
pilato.bonã confessionẽ: Qđ fuit
illud testimoniũ siue illa confessio
qđ unum est.  Istuo pilato int̾rogante
utrũ ipse eẽt rex uidȩorũ:. Ait.
Tudicis Ecce testimoniũ Dimilit̃
quando dix̃ : ego testimoniũ ꝑ hibeo
ueritati: Et quid p̃cipiat tibio
Ut serues mandatũ tibi ame com¬
mendatũ. sine macula in rep̃hensi¬
bile: usq inaduentũ dñi

Expanded text:
nem coram multis testibus. Apprehende vitam aeternam. Timotheus quando baptizatus est, tantae aetatis erat, ut interrogatus utrum crederet Deum omnipotentem, fiteretur se credere. Praecipio tibi coram Deo Patre qui vivificat omnia, subaudis quae vivificantur, et coqui testimonium reddidit sub Pontio Pilato, bonam confessionem. Quod fuit illud testimonium, sive illa confessio? quod unum est, istud Pilato interrogante, utrum ipse esset rex Judaeorum? ait: Tu dicis: Ecce testimonium. Similiter quando dixit: Ego testimonium perhibeo veritati. Et quid praecipio tibi? Ut serves mandatum tibi a me commendatum, sine macula, irreprehensibile usque in adventum Domi