comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiant. Martyres magnificant.
sed martyrum ꝑsecutores ꝓbantur.
Apli ⁊ martyres scĩ ñ ꝑsecutionẽ fer¬
runt. sed ꝑsecutionem ꝑtulerunt.
male dixerunt. sed maleclicta sustim¬
erunt. Non blasphemauerunt deum.
sed a blasphematorib interfecti sunt
Istĩ autem omnĩa iniquissima. om̃a
in religiosa implere curarunt.Scõs ꝑ¬
secuntur. fideles opprimunt. deum en¬
am siñ uerbis. morĩbus blasphemãt
tis eos. Numquid collĩgunt de spĩm
uuas. aut de tribulis ficus: am¬
feste dominus ꝑ hanc similitudinẽ
declarauit. quĩa nullus prudentiũ
ad spinas ꝑgens uuarum ex irde dil¬
cedinem querat. aut suꝑ ⁊ribulos il¬
cedens ex ĩnde ficorum coslĩgat sua¬
uitatem: ita ergo nullus sapientiũ
uel prudentium ab xianĩbus ueri¬
tate hereticis. ant inreligiosis. aut
infidelibus. ex inde scĩtatis dulcedinl
uel fraglantiam. aut ueritatis suall¬
tatem poterit inuenire: sed pessĩma
apud illos ⁊ malignare perire S

Expanded text:
annuntiant; martyres magnificant, annuntiant; martyres magnificant, sed martyrum persecutores probantur. Apostoli et martyres sancti non persecutionem fecerunt, sed persecutionem pertulerunt; non maledixerunt, sed maledicta sustinuerunt; non blasphemaverunt Dominum, sed a blasphematoribus interfecti sunt. Iste autem iniquissimi omnia irreligiosa implere curarunt; sanctos persequuntur, fideles opprimunt, Dominum etiam si non verbis, moribus blasphemant. t. Nunquid colligunt de spinis uvas aut de tribulis ficus? Manifeste Dominus per hanc similitudinem declaravit quia nullus prudentium ad spinas pergens, uvarum exinde dulcedinem quaerit; aut super tribulos incedens, exinde ficorum colligit suavitatem. Ita ergo nullus sapientium vel prudentium ab inanibus veritate haereticis, aut irreligiosis, aut infidelibus, exinde sanctitatis dulcedinem, vel fragrantiam, aut veritatis suavitatem poterit invenire, sed pessima apud illos et maligna reperiet.
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis quod ñ sunt. xp̃iani. sed ueritate
sunt lupi rapaces. Ip̃os ⁊ beatus apłs ad
ephesios loquens. designabat dicens. Sci¬
o enim quia post discessum meum ĩ¬
paces. Lupĩ uero graues nominantur
omnes infideles heretĩci: qui grauiter
sanctam eccl̃iam opprĩmunt ⁊ ꝑse¬
cuntur. uel molestare frequentant:
qui sine miscdia rapere ⁊ coaceruare
non desinunt. Aliquando pecunie ir¬
ruunt aliene. aliquando in ĩp̃os pecu¬
niarum dominos: multomagis eti¬
ani satagunt animas rapere. ⁊ secum
miserabiliter in ꝑẽtionem deducere.
Et rteatimentum ouium habere clicũ¬
tur: quod nomen habeant. xp̃ianitad
uel quia assimilant se ministris mi¬
tie. figuram religiositatis mentieme
ducere nituntur. dulcibus sermons
multis scandalum inferentes. Isti sur
de quib iterum ait apłs. ꝑ suos ai
dere. sed ad opera. Nolite uestimentum
considerare. sed inspicite figuram fala¬
tie. Apłõs predicant. sed apłis contian

Expanded text:
sitatis: quod non sunt Christiani, sed veritate sitatis: quod non sunt Christiani, sed veritate tores. Ipsos et beatus Apostolus ad Ephesios loquens designabat, dicens: Scio enim quia post discessum meum inpaces . Lupi vero graves nominantur omnes infideles haeretici, qui graviter sanctam Ecclesiam opprimunt et persequuntur, vel molestare frequentant, qui sine misericordia rapere et coacervare non desinunt. Aliquando pecuniae irruunt alienae, aliquando in ipsos pecuniarum dominos. Multo magis etiam satagunt animas rapere, et secum miserabiliter in perditionem deducere. Et vestitum ovium habere dicuntur, quod nomen habeant Christianitatis, vel quia assimilant se ministris justitiae, figuram religiositatis mentienteducere nituntur, dulcibus sermonibus multis scandalum inferentes. Isti sunt de quibus iterum ait Apostolus: Per sdere, sed ad opera. Nolite vestimentum considerare, sed inspicite figuram fallaciae. Apostolos praedicant, sed apostolis contraria
Abbreviated transcription (Latin):
uod paulo suꝑius spatiosaᷤ
⁊ latam uiam nominauit.
hoc nunc aꝑtius falsos ꝓphe¬
tas ostendit. ꝑ quos multi in ꝑditi.¬
onem ab hominabilẽ abieruit. Qui¬
primo iniudea multi apparuerunt:
⁊ modo in ꝑfidia totum repleuert
mundum. Sed illi qͥ priꝰ falsi ꝓphete
fuerunt:uerissimosꝙ domini ꝓphe¬
tas usq ad mortem ꝑsecuti sunt: si¬
cut iheremiam ⁊ micheam. aliosꝙ:
multos. Isti autem nunc falsi ꝓphete
⁊ falsi xp̃iani qui sunt: ueraces xp̃i¬
anos sine miscdia ꝑsecuntur ⁊ oppri¬
munt. Aliquando si detur copia etiã
gladiis: sine int̾missione autẽ suis
prauis moribus ⁊ exemplis. Idcirco
omnes p̃ueniens dominus: adhortatꝰ
ẽ dicens. Attendite a falsis ꝓpħis. Atten¬
dite diligentius. obsuate cautius: ut
ñ seducamini. ut ñ circumueniami¬
ni. ut ñ fallamini. Attendite ergo hoc
ẽ considerate quia ñ sunt oues sed lupi
in uestimento ouium: quia ñ sunt re¬
ligiosi sed inreligiosi in figura religio¬

Expanded text:
uod paulo superius spatiosam et latam viam nominavit, hoc nunc apertius falsos prophetas ostendit, per quos multi in perditionem abominabilem abierunt. Quprimo in Judaea multi apparuerunt, et modo in perfidia totum repleverunt mundum. Sed illi prius falsi prophetae fuerunt, verissimosque Domini prophetas usque ad mortem persecuti sunt, sicut Jeremiam et Michaeam, aliosque multos. Isti autem nunc falsi prophetae et falsi Christiani qui sunt, veraces Christianos sine misericordia persequuntur, et opprimunt aliquando, si detur copia, etiam gladiis, sine intermissione autem suis pravis moribus et exemplis. Idcirco omnes praeveniens Dominus adhortatus est, dicens: Attendite a falsis prophetis; attendite diligentius, observate cautius, ut non seducamini, ut non circumveniamini, ut non fallamini. Attendite ergo, id est, considerate quia non sunt oves, sed lupi in vestimento ovium; quia non sunt religiosi sed irreligiosi in figura religio
Abbreviated transcription (Latin):
serit. in commentariis eius legere po¬
teris. Origenis ⁊ dydimi in hanc ꝑa¬
bolam explanationem inuenire ñ po¬
tui. ⁊ utrum abolita sit temporum
uetustate an ipsi ñ scripserint incer¬
tum habeo: mͥ iuxta priorem interp̃¬
tationem hoc uidet᷑ quod de iniquo
mammona debramus nob̾ amicos fa¬
cere ñ quoslibet pauꝑes. sed eos qui¬
nos possint reciꝑe in domos suas et
in eterna tabernacula: ut cum eis par¬
ua prebuerimus recipiamus ab eis
magna. ⁊ dantes aliena nr̃a suscipiamꝰ.
⁊ seminemus in benedictione. ut me-¬
tamus benedictionem. Qui enim par¬
ce seminaui̾t. parce ⁊ metet.

Expanded text:
serit, in Commentariis ejus legere poserit, in Commentariis ejus legere poteris. Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem invenire non potui; et utrum abolita sit temporum vetustate, an ipsi non scripserint, incertum habeo. Mihi juxta priorem interpretationem hoc videtur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere, non quoslibet paupenos possint recipere in domos suas et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et metet.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓprie penitentum ẽ iuxta iubeleũ:
⁊ illam in euangelio parabolam in qͣ
alteri quingenti alteri quinqͣginta de¬
narii dimutuntur: secundum autem
uocauit ppłm iudeorum qui tritico mã¬
datorum dei nutritus erat. ⁊ debebat ei
entenarium numerum: ⁊ coegit ut
D centum ocdoginta faceret idest cre¬
deret in dñi resurrectionẽ. que octaui
ulei numero continetur: ⁊ de octo cõ¬
pledur decodis. ut de sabbato transiret
ad primam sabbati. Ob hanc causam
ldomino predicatur quod bñ fecerit
⁊ ꝓ salute sua in euangelii clementiã
de legis austeritate mutatus sit. Qd̾ si
quesieris quare uocetur uilicus iniqͥ¬
tatis. in lege que dei ẽ iniquus erat
uilicus qui bene quidẽ offerebat. s
ñ bene diuidebat: credens in patremi
sed filium ꝑsequens. habens deum oĩ
tior itaq fuit paulus apłs in transgͥs¬
sione legis quondam filiis lucis. qui
diolanensis ep̃s quid de hoc loco sen¬

Expanded text:
qui proprie paenitentium est iuxta iubeleum qui proprie paenitentium est iuxta iubeleum et illam in euangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri quinquaginta denarii dimittuntur. secundum autem uocauit populum Iudaeorum, qui tritico mandatorum dei nutritus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur, et de octo conpleretur decadis, ut de sabbato transiret ad primam sabbati. ob hanc causam a domino praedicatur, quod bene fecerit et pro salute sua in euangelii clementiam de legis austeritate mutatus sit. quodsi quaesieris, quare uocetur \'uilicus iniquitatis\' in lege, quae dei est: iniquus erat uilicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene diuidebat csed Filium persequens; habens Deum omnitior itaque fuit Paulus Apostolus in transgressione Legis filiis quondam lucis, qui Mediolanensis Episcopus quid de hoc loco sen
Abbreviated transcription (Latin):
t contra stimulum calcitrare. Dixitq
in corde suo. Quid faciam quia ma¬
gister fui ⁊ uilicus. cogor ẽẽ discipulꝰ
⁊ operarius: fodere ñ ualeo. omnia.
enimmandata legis que terre meu¬
babant cerno destructa. ⁊ legem et
ꝓph̃as usq ad iohannem baptistam
eẽ finitos. Mendicare erubesco: ut
qui doctor fueram iudeorum cogar
agentibus ⁊ a discipulo annania sa¬
lutis ⁊ fidei mendiçare doctrinam. Fa-¬
ciam igitur quod mͥ utile ẽẽ intelligo:
ut postquam ꝓiectus fuero de uili-¬
catione mea recipiant me xp̃iani in
domos suas. Cepitq eis qui prius
uersabantur in lege ⁊ sic in xp̃o creclide¬
rant ut arbitrarentur se in lege iustifi¬
candos dicere legem abolitam. ꝓphas
preterisse:⁊que aña ꝓ lucro fuerant.
reputari instercora. Uocauit itaq du¬
os de plurimis debitoribus. primum
qui debebat centum cados olei eos ui¬
delicet qui fuerant ex gentib congre-¬
gati. ⁊ magna indigebant miscd̃ia dei:

Expanded text:
 contra stimulum calcitrare. dixitque in corde suo: quid faciam? qui magister fui et uilicus, cogor esse disciulus et operarius. fodere non ualeo. omnia enim mandata legis, quae terrae incubabant, cerno destructa et legem et prophetas usque ad Iohannem Baptistam esse finitos. mendicare erubesco, ut, qui doctor-fueram Iudaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Annania salutis et fidei mendicare doctrinam. faciam igitur, quod mihi utile esse intellego, ut, postquam proiectus fuero de uilicatione mea, recipiant me Christiani in domos suas. coepitque eos, qui prius uersabantur in lege et sic in Christo crediderant, ut arbitrarentur se in lege iustificandos, docere legem abolitam, prophetas praeterisse et, quae antea pro lucro fuerint, reputari in stercora. uocauit itaque duos de pluribus debitoribus. primum, qui debebat centum batos olei, eos uidelicet, qui fuerant ex gentibus congregati et magna indigebant misericordia dei,
Abbreviated transcription (Latin):
summant᷑. Quis ad spĩnas ⁊ tribu¬
los mitens manum uel adproxi¬
mans ibi ñ dĩlaceret᷑: aut ñ conscin¬
datur.ant eandem manum ñ cruen¬
tatam inuenĩat: Quis ergo heretĩ¬
cis manum porrigens aut caput hu¬
milians inconscisus a sp̃u sc̃o. aut
incruentatus ab anime uulnere ĩue¬
niatur: Quis se ĩnĩquorum fcis ac¬
oommodans: ñ ab eorum inquĩnatĩ¬
onib peccati aculeo ꝑforetur: Tales
enim antĩquitus ⁊ iudei fuerunt: cum
deberent uuas afferre. ꝓtulerunt spi¬
las. Et quĩ debuerant suauĩtatem
ostendere:in amaritudinem a semet¬

Expanded text:
unt. Quis ad spinas et tribulos mittens manum, vel approximans, ibi non dilaceretur, aut non conscindatur, aut eamdem manum non cruentatam inveniat? Quis ergo haereticis manum porrigens aut caput humilians, inconscissus a sancto Spiritu, aut incruentus ab animae vulnere inveniatur? Quis se iniquorum factis accommodans, non ab eorum inquinationibus peccati aculeo perforetur? Tales enim antiquitus et Judaei fuerunt: cum deberent uvas afferre, protulerunt spinas; et qui debuerant suavitatem ostendere, in amaritudinem a semet
Abbreviated transcription (Latin):
re in regnum dei. Cuius natiuitatis
modum subsequenter exponens. pro¬
susq a carnali distinguens ait. Qua
natum ẽ ex carne caro ẽ: ⁊ quod natum
atq ideo carnalis generatio uisibiliter
administrat᷑ uisibilib incrementis:
Qui in carne nascit᷑ ꝑ etatum mon̾¬
ta ꝓficit. spiritalis autẽ generatio to¬
ta inuisibiliter agitur. Nam uidet᷑ qu¬
dem baptirandus in fontem descender.
uidetur aquis intingui. uidet᷑ de aqͥs
ascend̾e. quid aũt in illo lauacrum re¬
generationis egerit minime potest
uideri. Sola hoc fidelium pietas no¬
uit. quia peccator in fontem descendit.
sed purificatus ascendit. filius mo¬
tis descendit. sed filius resurrectioni
ascendit. filius preuaricationis desca¬
dit. sed filius reconciliationis ascendio
filius ire descendit. sed filiꝰ miscł̾ie
ascendit. filius diaboli descendit: s
filius dei ascendit. Sola hec ecclia mas
que generat nouit. ceterum oculis
qualis ditauit intrauit: totumq lu¬

Expanded text:
re in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est de carne, caro est; et quod natum atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur visibilibus incrementis: qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit, spiritualis autem regeneratio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem baptizandus in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; quid autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest videri. Sola hoc fidelium novit pietas quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit: filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclesia mater quae generat novit: caeterum oculis qualis intravit, totumque lu
Abbreviated transcription (Latin):
bus idolorum ꝓfanauit. auferens inde
⁊ confringens altare domini aureum.
niensam ꝓpositionis. candelabrum lu¬
minis. ⁊ cetera uasa templi aurea q̃
inuenire potuit: sed ⁊ in templo iouis
simulachrum statuens ppłmq torm̃tis
ad sacrificandum idolis cogens. Qua
ꝑsecutione multi de ppło ꝓ diuine legiᷤ
custodia trucidati sunt. inter quos et
mater illa septẽ filiorum merito famosa.
nobilissima ꝓ domino cum sobole mar¬
tyrii coronam meruit. S iul gas macha¬
beus cum eẽt de genere sacerdotali colle¬
to exercitu iustorum aduersus antiochi
duces arma corripiens eosꝙ de iudea
expellens ꝑsecutioni seuissime finem
imposuit. ac templum ab idolorumi¬
maginib emundans noua rursꝰ alta¬
ria ⁊ cetera uasa uł ornamenta faciens
atq in templo reponens dedicauit ea
simul cum templo. quod purificauit
⁊renouauit uicesima quinta die
mensis noni qui apud nos appellat᷑
decemb̃. ⁊ ad hiemẽ ꝑtinere nulli du-¬

Expanded text:
bus 97 idolorum profanavit, auferens inde bus 97 idolorum profanavit, auferens inde et confringens altare Domini aureum, mensam propositionis, candelabrum luminis, et caetera vasa templi aurea, quae invenire potuit; sed et in templo Jovis simulacrum statuens, populumque tormentis ad sacrificandum idolis cogens. Qua persecutione multi de populo pro divinae legis custodia trucidati sunt; inter quos et mater illa septem filiorum merito famosa, nobilissima pro Domino cum sobole martyrii coronam meruit. Sed Judas Machabaeus, cum esset de genere sacerdotali, collecto exercitu justorum, adversus Antiochi duces arma arripiens, eosque de Judaea expellens, persecutioni saevissimae finem imposuit; ac templum ab idolorum imaginibus emundans, nova rursus altaria et caetera vasa vel ornamenta faciens atque in templo reponens, dedicavit ea, simul cum templo, quod purificavit et renovavit vigesima quinta die mensis noni, qui apud nos vocatur December, et ad hiemem pertinere nulli du
Abbreviated transcription (Latin):
pater iohannis baptiste eisdem expiati¬
onib ad altare deseruiens. adueniente
angło de dominice misterio natiuitanͤ
gaudioq humane saluationis instru¬
itur. S hoc templum post annos qua¬
dringentos triginta incenderunt chal-¬
dei.⁊ iherosolimorum urbe destructa
ppłm isrł in babyloniam adduxere
captiuum. Qui post annos septua¬
ginta regnantib ꝑsis patͥam remis¬
si sunt. rursusq edificatum ẽ tem¬
plum ꝑ annos quadraginta sex: et
tercia mensis duodecimi quẽ nos uo¬
camus martium opꝰ ad finem usq pes¬
ductum. Cui uidelicet tunc oꝑi p̃fue¬
runt duces plebis streniussimi ut di¬
ximus zorobabel de regio genere.⁊ ihe
sacerdos magnus. sed ⁊ ꝓphete aggeus
⁊ cacharias adiuuantes eos: atq aduer¬
sus insidias impedientium opꝰ hostũ
cor ppli corroborantes. Inde post annos
ferme trecentos ⁊ quinquaginta sex.¬
rex nefandissimus grecorum antiochꝰ
fraude capta ierłm templum idẽ sordi¬

Expanded text:
pater beati Joannis Baptistae, eisdem expiatipater beati Joannis Baptistae, eisdem expiationibus ad altare deserviens, adveniente angelo de dominicae mysterio nativitatis gaudioque humanae salvationis instruitur. Sed templum hoc post annos quadringentos triginta incenderunt Chaldaei, et, Hierosolymorum urbe destructa, populum Israel in Babyloniam adduxere captivum: qui post annos septuaginta regnantibus Persis in patriam remissus, rursusque aedificatum est templum per annos quadraginta sex; et tertia die mensis duodecimi, quem nos vocamus Martium, opus ad finem usque perductum: cui videlicet tunc operi praefuerunt duces plebis strenuissimi, ut diximus, Zorobabel de regio sanguine, Jesus sacerdos magnus; sed et propheta Aggaeus, et Zacharias, adjuvantes eos, atque adversus insidias impedientium opus hostium cor populi corroborantes. Inde post annos ferme trecentos et quinquaginta sex nefandissimus Graecorum Antiochus, fraude capta Jerusalem, templum idem sordi
Abbreviated transcription (Latin):
notandum ẽ quod encenia que ĩ lec¬
tione euangelica facta cognouimus.
ñ ad primam templi dedicationem s
ad ultimam ꝑtinent: quod ex eo faci¬
le colligitur. quia hieme facta referun¬
tur. Prima siquidem eius dedicatio a sa¬
lomone tempore autũni. media a zoroba¬
bel ⁊ ihesu sacerdote tempore uere ulti¬
ma aiuda machabeo tempore hiemis ẽ
facta. quando specialiter constitutum ẽẽ
legitur ut eadem dedicatio ꝑ omnes an¬
nos in memoriam sollempnib reuoca¬
retur officii. quod ad tempꝰ usꝙ domi¬
nice incarnationis obseruatum fuisse
modo cum euangłm legeretur audiui¬
mus. Hec autem fuit causa scd̾e ⁊ ter¬
cie dedicationis: quia salomon quidem
templi opꝰ quod domino condidit septẽ
annis ꝑfecit: octauo autẽ hoc anno de¬
cima die mensis septimi qͥ a nob̾ octob̾
ta sollempnis: ita ut in ea tab̾naculũ
omne ꝑ singulos annos maiorib ho¬
stiis expiari deberet. Deniq ⁊achariaᷤ

Expanded text:
notandum est, quod Encaenia, quae in lecnotandum est, quod Encaenia, quae in lectione evangelica facta cognovimus, non ad primam templi dedicationem, sed ad ultimam pertinent; quod ex eo facile colligitur, quia hieme facta referuntur. Prima quidem ejus dedicatio templi a Salomone autumni, media a Zorobabel et Jesu sacerdote tempore veris, ultima a Juda Machabaeo tempore hiemis, est facta, quando specialiter constitutum esse legitur, ut eadem dedicatio per omnes annos in memoriam solemnibus revocaretur officiis, juxta quod ad tempus usque dominicae incarnationis observatum fuisse, modo, cum Evangelium legeretur, audivimus. Haec autem fuit causa secundae et tertiae dedicationis; qui Salomon quidem templi opus, quod Domino cannis perfecit; octavo autem anno, hoc est, decima die mensis septimi, qui a nobis October ta solemnis, ita ut in ea tabernaculum omne per singulos annos majoribus hostiis expiari deberet. Denique Zacharias
Abbreviated transcription (Latin):
credendus. Cui contra dicens ip̃e. ego
inquit ⁊ pater unum sumus. Quis
enim ñ facile uiderit quia nulla crea¬
tura unum cum illo qui omĩa crea
dampnanda ẽ arrii ꝑuicatia que illũ¬
ẽẽ creaturam affirmat. Porro sabellius.
Non sunt inquit due ꝑsone prĩs ⁊ fi¬
lii confitende. sed ip̃x pater quando uult
pater ẽ quando uult filius ẽ. idem
tamen unus ẽ. Quem memorata sentẽ¬
tia. filius ip̃e condempnat. Constat nã¬
ꝙ quia ego ⁊ pater de una ꝑsona diei
ñ potuit. sumus de uno dici ñ congru¬
it. Qua ꝓpter etiam sabellii error cũ
ceteris ab iecto. sequenda ẽ nob̾ apłi¬
ea beati petri fides. qua dominũ confess
ait. Cu es xp̃c filius dei uiui. Hec de
lectione euangelica ꝓut dominꝰ dona¬
uit explanando transcurrimus. sed
libet adhuc de enceniorum sollemy¬
nitate quam ⁊ tunc iherosolimite ⁊
nos hodie celebramus. frat̾nitati ur̃e
latius disserere. Poc autem in pͥmis

Expanded text:
credendus est. Cui contradicens ipse: Ego, credendus est. Cui contradicens ipse: Ego, inquit, et Pater unum sumus. Quis enim non facile viderit quia nulla creatura unum cum illo qui omnia creavdamnanda est Arii pervicacia, qui illum creaturam affirmat. Porro Sabellius: Non sunt, inquit, duae personae Patris et Filii confitendae, sed ipse Pater quando vult, Pater est, quando vult Filius est; idem tamen unum est; quae memorata Filius ipse condemnat. Constat namque: Ego et Pater, de una persona dici non potuit; sumus, de uno dici non congruit. Quapropter etiam Sabellii errore cum caeteris abjecto, sequenda est nobis apostolica beati Petri fides, qua Dominum confessus, ait: Tu es Christus Filius Dei viri . Haec de lectione evangelica prout Dominus donavit explanando transcurrimus Sed libet adhuc de Encaeniorum solemnitate, quam et tunc Hierosolymitae, et nos hodie celebramus, fraternitati vestrae latius disserere. Hoc autem imprimis
Abbreviated transcription (Latin):
mo potest raꝑe de manu prĩs mei. aꝑ¬
te dans intelligi unam atq: indissimi¬
lem ẽẽ manum hoc ẽ uͥtutem suã et pa¬
tuis: atq ideo xp̃m se ẽẽ credendum.
qͥñ sicut ceteri sc̃i fc̃s ꝑ grãm ex tempo¬
re. sed uerꝰ semꝑ exstiterit filiꝰ dei. Qd̃
etiam sequente sententia. luce clarius
apit dicens. Ego ⁊ pater unum sumus.
Unum inquit sumus. una nob̃ sub¬
santa una ẽ diuiitas. una etuitas
ꝑfecta equalitas. dissimilitudo nulla.
Quib ꝓfecto uerbis ñ p̃sentem solũ¬
modo udeorum questionẽ qua an ip̃e
eẽt xp̃c int̾rogabant explicauit. sed e¬
tiant hereticorum ꝑfidiam quã futu¬
ram p̃uidit quantum sit execranda
homo ẽ tantum. d̾s ñ ẽ. At cum ipse
dicat ego ⁊ pr̃ unum sumus. manife¬
ste patet quia unum cum deo patre sub¬
stantialiter homo purus ẽẽ ñ potest.
⁊ quia xp̃c idẽ quod pater ẽ cauenda ẽ¬
heresis fotini. que hunc tredi deum ꝓ

Expanded text:
mo potest rapere de manu Patris mei; apermo potest rapere de manu Patris mei; aperte dans intelligi, unam atque indissimilem esse manum, hoc est virtutem suam et Patris; atque ideo Christum se esse credendum, qui non sicut caeteri sanctificatus per grare, sed verus semper exstiterit Filius Dei, quod etiam sequenti sententia luce clarius aperit, dicens: Ego et Pater unum sumus. Unum, inquit, sumus; una nobis substantia, una est divinitas, una aeternitas, perfecta aequalitas, dissimiliQuibus profecto verbis non praesentem solummodo Judaeorum quaestionem, quia an ipse esset Christus interrogabant, explicavit; sed etiam haereticorum perfidiam, quam futuram praevidit, quantum sit exsecranda homo est tantum, Deus non est. At cum ipse dicat: Ego et Pater unum sumus; manifeste patet quia unum cum Deo Patre substantialiter homo purus esse non potest. Et quia Christus idem quod Pater est, cavenda haeresis Fotini, qui hunc credi Deum pr
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Quib u̾bis eorum quoꝙ temeri¬
tatem qui sͥ laqueos mortis parabãt
redarguit. manifeste insinuans quia
stultissime de eius ꝑditione dolis age¬
rent qui uitam dare posset immorta¬
lem: cui nemo raperet aliquẽ de his
quos suos eẽ ante secula p̾nosset. Sed
ne hec loquendo suam uideret᷑ glam q̃¬
rere. totam suam potentiam ad patris
głam refert cum subiungit. Pater nĩs
quod dedit mͥ maius omnib ẽ. Maiꝰ
autem omnib quod meditatori dei
⁊ hominũ homini ihu xp̃o pater de¬
dit hoc ẽ ut sit unigenitus eius filiꝰ
innullo gignenti uelnatura dissimił.
uel uͥtute inferior. uel tempore poste¬
rior: quam uidelicet equalitatẽ ipse
dominus in diuinitate habuit pͥus¬
quam mundus eẽt apud patrem ip̃e
in humanitate ex tempore incarnati-¬
onis accepit. Et nemo potest rapere
de manu pris mei. Supͣ de ouib suis
dicit ñ rapiet eas quisquam de ma¬
manu mea. ⁊ nunc subiungit ⁊ ne¬

Expanded text:
det. Quibus verbis eorum quoque temeridet. Quibus verbis eorum quoque temeritatem qui sibi laqueos mortis parabant redarguit, manifeste insinuans, qui stultissime de ejus perditione dolis agerent, qui vitam dare posset immortalem; cui nemo raperet aliquid de his quos suos esse ante saecula praenoscet. Sed ne haec loquendo suam videretur gloriam quaerere, totam suam potentiam ad Patris gloriam refert, cum subjungit: Pater meus quod dedit mihi majus omnibus est . Majus autem omnibus, quod mediatori Dei et hominum homini Jesu Christo Pater dedit; hoc est, ut sit unigenitus ejus Filius in nullo gignenti vel natura dissimilis, vel virtute inferior, vel tempore posterior. Quam videlicet aequalitatem ipse Dominus in divinitate habuit priusquam mundus esset apud Patrem, ipse in humanitate ex tempore incarnationis accepit. Et nemo potest rapere de manu Patris mei. Supra de ovibus suis dicit: Non rapiet eas quisquam de manu mea; et nunc subjungit: Et ne
Abbreviated transcription (Latin):
patrem nisi ꝑ me. Hec ideo nichodemo.
ideo cunctis dicuntur cathecuminis:
ut liscant eiꝰ menbris renascendo in¬
corporari. ꝑ quem possint ascendere i
regnum dei. Et quia ascensio uł in
recte sub infertur. Et sicut moyss
exaltauit serpentem in deserto. itaģil¬
tari oportet filium hominis: ut oỹ
qui credit in ip̃m ñ pereat. sed hae¬
at uitam et̾nam. Mira magisterii
celestis arte dominꝰ magistrum legis
mosayce ad spiritalem legis eiusdem se¬
sum inducit. recordans hystorie ueters
⁊ hanc figuram sue passionis. att h
mane saluationis factam edisserens.
Narrat quippe liber numeroꝵ. quia
ꝑtesus in heremo ppłs isrł itineris b̃¬
gi ac laboris murmurauerit contia
dominũ ⁊ moysen: idecq dominus
ait omnia tradita sunt a patre quia
⁊ certantes ut uincant adiuuat. et
uistores ut ꝑpetuo regnent coronat
Aeisdem etiam carnem in qua certaue¬
punt immortalitatẽ suo tempore red¬

Expanded text:
Patrem, nisi per me . Haec ideo Nicodemo Patrem, nisi per me . Haec ideo Nicodemo et cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari per quem possint ascendere in regnum Dei. Et quia ascensio vel inrecte subjungitur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii coelestis arte dominus magistrum legis mosaicae ad spiritualem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis, atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Mosen ; ideoque Dominus ait: Omnia tradita sunt a Patre meo , quia et certantes ut vincant adjuvat, et victores ut perpetuo regnent coronat; et eisdem etiam carnem in qua certaverunt immortalem suo tempore red
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ eccł̃ia. Qui in seip̃o quidẽ pri¬
muni cernentib apłis eminentiorib
nimirum menbris suis ascendit. et
ex inde in mẽbris suis cotidie ascen¬
dens se colligit in celum. Hinc ẽ enĩ
quod ip̃m corpus eiꝰ inter adu̾sa p̃¬
sentis scłi dep̃hensum. głiatur ⁊ dicit.
Nunc autẽ exaltauit caput meũ suꝑ
inimicos meos. Ac si patenter dicat.
Qui occisum a iuudeis xp̃m caput ui¬
delicet meum suscitauit a mortiuis.
ac frustatis omnib inimicoꝵ insi¬
diis subleuauit in celum: spero etiã¬
me de p̾sentib ꝑiculis eruens. meo
capiti iungat in regno. Quia gͦ ne¬
mo ascencdit in celum. nisi qui descẽ¬
dit de celo. Quis qͥs in celum ascend̾e
desid̾at. ei qui descendit de celo ⁊ est
in celo seuera fidei ⁊ dilectionis unica¬
te coniungat. aꝑte intelligens quia
nullo alio ordine nisi ꝑ eum qui
descendit de celo potest ascendẽ incelum
Unde alias ip̃e dicit. Nemo uenit ad

Expanded text:
quod est Ecclesia, qui in seipso quidem priquod est Ecclesia, qui in seipso quidem primum cernentibus apostolis, eminentioribus nimirum membris suis, ascendit, et exinde in membris suis quotidie ascendens se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum corpus ejus, intra adversa praesentis saeculi deprehensum gloriatur et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos , ac si aperte dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero me etiam de praesentibus periculis eruens meo capiti jungat in regno. Quia ergo nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui descendit de coelo  Al. add. de vera, fidei dilectionisque unitate conjungat, aperte intelligens quia nullo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum; unde alias ipse dicit: Nemo venit ad
Abbreviated transcription (Latin):
assumpto sanguinem quẽ ꝓ eccłia
mista dicit. Ascendit d̾s in iubilatiõe.
Quomodo enim d̾s nisi in homine ascẽ¬
deret. qui in sue natura maiestatis sẽꝑ
ubiq presens adẽ: sed ⁊ hoc querendũ
quomodo dictum sit ⁊ nemo ascendit
in celum nisi qui descendit de celo.
cum omnes electi se ueraciter confidãt
ascensuros in celum ꝓmittente sͥ do¬
mino. qua ubi sum ego illic ⁊ minist̾
meꝰ erit. Cuius tam̃ nodum questio¬
nis aꝑtissima ratio soluit. quia uide¬
licet mediator dei ⁊ hominum hõ xp̃s
iłx. electorum omĩum caput ẽ. Itẽq
omnes electi eiusdem capitis menbra
sunt. dicente apło. Et ip̃m dedit caput
supͣ omnẽ eccłiam. Et rursum. Uos e¬
nim estis corpꝰ xp̃i. ⁊ menbra ⁊ de mẽ¬
bro. Nemo gͦ ascendit incelum. nisi qͥ
descendit de celo filius hominis qͥ ẽ in
celo. quod ẽ aꝑte dicere. Nemo ascen¬
dit in celum. nisi xp̃c in corpore suo

Expanded text:
assumpto sanguinem, qui pro Ecclesia assumpto sanguinem, qui pro Ecclesia mista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus nisi in homine ascenderet, qui in suae natura majestatis semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum est quomodo dictum sit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi se veraciter confidant ascensuros in coelum, promittente sibi Domino: Quia ubi sum ego, illic et minister meus erit . Cujus tamen nondum quaestionis apertissima ratio solvit, quia videlicet m electorum omnium caput est, idemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam , et rursum: Vos enim estis corpus Christi et membra de membro Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo Filius hominis, qui est in coelo; quod est aperte dicere: Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo,
Abbreviated transcription (Latin):
git uͦ de terrenis. Et sicut moyses ex¬
altauit serpentem in deserto. ita exal¬
tari oportet filium hominis. Merito
autem querit᷑ quomodo dicat᷑ filius
hominis uel descendisse de celo. uel
eo tempore quo hec in terra loqueba¬
tur iam fuisse incelo. Nota ẽ namq
confessio fidei catholice. quia descen¬
dens de celo filius dei. filium homini
in utero uirginali suscepit: eumꝙ
completa dispensatione passionis
sue resuscitauit a mortuis. ⁊ assũp¬
sit in celum. Non ergo caro xͥ descendit
de celo: neq ante tempꝰ ascensionis
erat in celo. Et qua ratione dicitur
nisi qui descendit de celo filius hõis
in duab existens naturis: atꝙ ideo fũtꝰ
hominis recte dicitur ⁊ descendisse de celo.
⁊ ante passionem fuisse in celo: quia qd̵̃
in sua natura habere ñ potuit. hoc in filio
dei a quo assumptus ẽ habuit: sicut
ꝓpter eandem unius xͥ ꝑsonam que ex
d̾s in sua substantia. sed in homine

Expanded text:
git vero de terrenis: Et sicut Moyses exgit vero de terrenis: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? Nota est namque confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, in duabus existens naturis? atque ideo Filius hominis recte dicitur, et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo; quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, a quo assumptus est, habuit. Sicut propter eamdem unius Christi personam, quae ex Deus in sua substantia, sed in homine
Abbreviated transcription (Latin):
rena dixi uob̃ ⁊ ñ creditis. quomodo
si dixero uob̾ celestia credetis: terrena¬
illis dixit. ut insuꝑiori lectione inue¬
nimus: cum de passione ac resurrec¬
tione sui corporis quod de terra as¬
sumpserat loqueretur dicens. Solui¬
te templum hoc ⁊ in trib dieb exci¬
tabo illud. Non tam̃ credebant u̾bo
quod dixit. sed ne hoc quidem intel¬
ligere ualebant: quia non de alio qͣm
de templo corporis sui diceret. Qui gͦ
t̾rena audientes ñ capiebant quanto
minus ad celestia idest diuine gn̾ati¬
onis capienda misteria sufficiunt:
Addit autẽ adhuc dominus ⁊ de cele¬
stib sacramentis ⁊ de t̾renis instruere
eum. quem uidet sapient̾ ac diligent̾
his que audit intende̾. Celestis nãꝙ
ẽ ascensio eiꝰ ad uitam sempit̾nam.
t̾rena uͦ exaltatio eiꝰ ad mortẽ tempora
lem. Dicit gͦ de celestib. Et nemo ascẽ¬
dit in celum. nisi qui descendit de celo
filius hominis qui ẽ in celo. Subiun¬

Expanded text:
rrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, rrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis cillis dixit, ut in superiori lectione invenimus, cum de passione ac resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loqueretur dicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Non tamen credebant verbo quod dixit, sed ne hoc quidem intelligere valebant, quia non de alio quidem quam de templo corporis sui diceret. Qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est, divinae generationis capienda mysteria sufficiunt! Addit autem adhuc Dominus et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum, quem videt sapienter ac diligenter his quae audit intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam, terrena vero exaltatio ejus ad mortem temporemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. Subjun
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uult spirat. quia ip̃e habet in pote¬
state cuius cor gr̃a sue uisitationis il¬
lustret. Et uocem eius audis. cum te
p̃sente loquitur is qui sp̃u scõ repletꝰ
ẽ. ded ñ scis unde ueniat aut quo ua¬
dat. quia etiam si te p̃sente quẽpiã
sp̃e ad horam impleuerit. ñ potes ui¬
dere quomͦ eum intrauerit uel quomͦ
redierit. qui natura ẽ inuisibilis. Sic ẽ
omuis qui natus ẽ ex sp̃u. Et ip̃e enim
inuisibiliter agente sp̃u incipit ẽẽ qd̾
ñ erat. ita ut infideles ne sciant unde
ueniat ⁊ quo uadat: idest quia a gr̃a
regñationis uenit in adoptionem fili¬
orum d̾i. ⁊ uadit in ꝑceptionem regni
celestis. Querente auten nichodemo ad¬
huc quomodo possint hec fieri. subiũ¬
git dominꝰ dicens. Tu es magister ĩ
isrł. ⁊ hec ignoras: ñ quasi insultare uo¬
lens ei qui mag̾r uocet᷑ cum sit ignarꝰ
sacramentoꝵ celestium. sed ad humili¬
tatis illum uiam ꝓuocans. sine qua
ianua celestis ñ potest inueniri. Si t̾¬

Expanded text:
ubi vult spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratiae suae visitatione illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est, sed non scis unde veniat, et quo vadat: quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam impleverit, non potes videre quomodo in eum intraverit, vel quomodo redierit, qui natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant unde veniat, aut quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, subjungit Dominus, dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Si te
Abbreviated transcription (Latin):
nali cdixit. hoc etiam de sp̃utali ẽ gn̾a¬
tione sentiendum: nequaquam uide¬
licet eam postqͣm semel expleta fuĩt
posse repeti. Siue enim hereticus. si¬
ue scis maticꝰ. siue facinores quisq
in confessione sc̃e tͥnitatis baptiret.
ñ ualet ille qui ita baptiratus est
a bonis catholicis rebaptizari: ne con¬
fessio uel inuocatio tanti nominis
uideatur annullari. Et quia nicho¬
demus ad primam domini respon¬
sionem sollicitus quomodo sit in¬
telligenda diligenter inquiri meret᷑
iam plenius instrui. quia sed̾a na-¬
tiuitas ñ carnalis sed sit spiritalis

Expanded text:
nali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneranali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum. Nequaquam videlicet eam postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confessione sanctae trinitatis baptizaret, non valet ille, qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas, non carna
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest uidere regnum dei. Que
sententia tanto aꝑtius cunctis fide¬
lib lucet. quanto constat quia si¬
ne huius luce fideles ẽẽ nequeunt.
Quis etenim sine lauacro regene¬
rationis remissionẽ pecc̃orum conse¬
qui. ⁊ regnum ualet intrare celoꝵ:
sed nichodemus qui nocte uenit ad do¬
minũ. nec dum lucis misteria caꝑe
nouerat. Nlam ⁊ nox in qua uenit.
ip̃am eiꝰ qua p̃mebat᷑ ignorantiam de¬
signat. Necclum enim eorum numero
remanebat quib loquitur ysaias.
potest homo nasci cum sit senex:
numquid potest in uentrem matris
sue iterato introire ⁊ nasci:quia enĩ
scd̾e natiuitatis adhuc nescius ꝑse¬
uerabat. de salute autẽ sua iam solli¬
citus extiterat: necessario de una ꝙͣ
nouerat natiuitate an posset iterari
uel quo ordine regñatio posset imple¬
riquerebat. ne huius expers remanẽ¬
do uite celestis particeps eẽ nequiret.
Notandum autem quia quod de car-¬

Expanded text:
non potest videre regnum Dei. Quae non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis etenim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numero remanebat, quibus loquitur Isaias: potest homo nasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris ssecundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat: ne hujus expers remanendo vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem, quia quod de car
Abbreviated transcription (Latin):
iudeorum uenit ad do¬
minũ nocte. cupiens se¬
creta eiꝰ allocutione plenius discere
misteria fidei: cuius aꝑta ostensione
signorum aliquatenus iam rudim̃¬
ta ꝑceꝑat. Qui q̃m prudenter ea que
uit. sublimiter eaque ab illo quere¬
bat inuestigare ꝓmeruit. Rabbi in¬
quit. scimus quia adeo uenisti ma¬
gister. Nemo enum potest hec signa
facere que tu facis. nisi fui̾t deus
uenisse confessus ẽ: deum cum illo fu-
nec dum tamen ip̃m deum ẽẽ cog¬
nouit. S quia quẽ magistrum no¬
uerat ueritatis studiose docendus
adiit. merito ad agnitionẽ diuini¬
tatis eiꝰ ꝑfecte doctus subiit. merito
utriusq natiuitatis eiꝰ diuine scili¬
cet ⁊ humane sed ⁊ passionis atq
ascensionis ip̃ius archana ꝑcepit.
necñ etiam modum scd̃e gnãtionis.
ing̾ssum regni celestis. aliaꝙ ꝑ plu¬
ra doctrine euangłice sacramenta do¬
mino reuelante didicit. Respondit
enim ihe. ⁊ cdixit ei. Amen amen di¬
co tͥ. nisi quis natus fuerit denuo.

Expanded text:
udaeorum, venit ad Jesum nocte, cupiens secreta ejus allocutione, plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum, aliquatenus jam rudimenta perceperat, qui quoniam prudenter ea quae Al., sublimiter ea quae ab illo quaerebat investigare promeruit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister. Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus  confessus est, Deum cum illo fuisnecdum tamen ipsum Deum esse cognovit. Sed quia quem magistrum noverat veritatis, studiose docendus adiit, merito ad agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis atque ascensionis ipsius arcana percepitNec non etiam modum secundae generationis, ingressum regni coelestis, aliqua perplura doctrinae evangelicae sacramenta, Domino revelante didicit. Respondit Jesus et dixit: Amen amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo,
Abbreviated transcription (Latin):
nunc filii dei sumus. ⁊ nondum appa¬
ruit quid erimus. Quod ergo natũ
sp̃u regñatur. inuisibiliter in nouum
mutatur hominẽ. ⁊ de carnali efficitur
spiritalis. Qui ideo recte ñ solum spi¬
ritalis sed etiam sp̃c uocat᷑. quia sicut
substantia sp̃e inuisibilis ẽ nr̃is aspec¬
tib. ita is qui ꝑ gr̃am d̃i renouat᷑ inui¬
sibiliter fit sp̃italis ⁊ d̾ĩ filius. cum
uisibiliter omnib caro ⁊ filius hõis
appareat. Sequitur. Non mireris qͥa¬
quia dixi tͥ. oportet uos nasci denuo.
dp̃c ubi uult spirat. ⁊ uocem eiꝰ audis.
sed ñ scis unde ueniat ⁊ quo uadat.

Expanded text:
nunc filii Dei sumus, et nondam apparuit, quid erimus; quod ergo natum spiritu regeneratur invisibiliter in novum mutatur hominem et de carnali efficitur spiritalis. Qui ideo recte non solum spiritalis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est in aspectibus, ita is, qui per gratiam Dei innovatur, invisibiliter fit spiritalis, et Dei Filius, cum visibiliter omnibus caro et filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis; sed nescis
Abbreviated transcription (Latin):
llem suꝑ t̾ram. unus ẽ pater ũr qui
incelis est. Asa interpretatur dolens.
tollens siue attollens. doluit enim
pctata ppłi. abstulit autẽ idola de
regno suo. ⁊ exaltauit ciuitates plu¬
res. Significat xp̃m. ut uidit dominꝰ
iherłm fleuit suꝑ eam. et ecce agnꝰ
dei ecce qui tollit peccata mundi.
⁊ attollite portas principes ur̃as.
Iosaphat ip̃e iudicans uł domini¬

Expanded text:
trem super terram, unus est Pater vester qui trem super terram, unus est Pater vester qui in coelis est. Asa interpretatur dolens, tollens sive attollens: doluit enim peccata populi, abstulit autem idola de regno suo, et exaltavit civitates plures: significat Christum, ut: Vidit Dominus Jerusalem, flevit super eam; et: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi; et: Attollite portas, principes, vestras. Josaphat ipse judicans
Abbreviated transcription (Latin):
nistere in t̾ram. ⁊ quid uolo nisi
wardeat. Dauid int̾pretat᷑ fortis
manu siue desiderabilis quia uicit
filiam. ⁊ diligebat eum omĩs isrł.
dignificat xp̃m. ut dominꝰ fortis ⁊
pens. dominus potens in prelio:⁊
ateueniet desiderabilis cunctis genti¬
h Bechsabee int̾pretatur filia iura¬
menti uł puteus sacietatis. Significat
legem que iuncta ẽ alio uiro idest xp̃o
pst mortem uiri sui. idẽ post mortẽ
moysi Urias. lux mea d̾s interp̃tat᷑.
Dignificat moysen sicut supra dixi¬
mus. dalomon interpretat᷑ pacificus.
oquod dedit illi d̾s pacem in regno. Sig¬
nificat xp̃m. ip̃e est enim pax nr̃a qͥ
fecit utraq unum. Roboam interpre¬
tatur latitudo uel impetus popłi per
antifrasin: eo quod angustum regnũ
idẽ paruum habuit. uel eo quod un¬
decim tribus se diuiserunt a regno eiꝰ.
petat᷑ pater dominus quia fuit pa
ser ppłi. ⁊ benefecit prius coram dño.
Significat xp̃m ut nolite uocare pa¬

Expanded text:
mittere in terram, et quid volo nisi mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat. David interpretatur fortis manu sive desiderabilis, quia vicit Goliam, et diligebat eum omnis Israel: significat Christum, ut: Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio; et: Ecce veniet desiderabilis cunctis gentibus. Bethsabee interpretatur filia juramenti vel puteus satietatis: significat Legem, quae juncta est alii viro, id est Christo, post mortem viri sui, id est post mortem Moysi. Urias lux mea Deus interpretatur: significat Moysen, sicut supra diximus. Salomon interpretatur pacificus, eo quod dedit illi Deus pacem in regno: significat Christum: Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum. Roboam interpretatur latitudo vel impetus populi per antiphrasim, eo quod angustum regnum, id est parvum habuit, vel eo quod undecim tribus se diviserunt a regno ejus:rpretatur pater Dominus, quia pater fuit populi, et bene fecit prius coram Domino; significat Christum: Nolite invocare pa
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc natisunt p̃scientia d̾i. ut tis¬
migrarentur ꝓ suis pecc̃is. Secunlĩ
uͦ augustinum iechonias bis nume¬
ratur in fine prioris. ⁊ in capite de¬
flexionis agentes extraneas babyl¬
nie. Sed cur pater eius preter mniti¬
tur:. nisi quia significat xp̃m a cuũ¬
cisione ad p̃putium sicut ab iheru¬
salem ad babylonem quodam modo
migraturum. ⁊ hinc utriusq in se
credentib sicut lapidem angularemn
futurum: Iacob autem genuit io¬
seph. Ideo ꝑ ioseph cum ñ sit pates
genealogia xp̃i deducitur. primo ae
ut mulierum ordo genealogie tȩcus¬
tur ñ ẽ consuetudinis scͥpture. scd
ut ꝑ ioseph origo marie ionstri
quia de eadem tribu fuerunt conde
Nich interp̃tat᷑ festinans. eo quod
ua aliena festinauit ad ppłm dei.
lum uel incensum. eoquod genu
talum qui plurimum sacrificiũ
is incensum deo offerre constituit.
Significat xp̃m. ut in sole posuit
abernaculum suum: ⁊ ignem ueni

Expanded text:
ad hoc nati sunt praescientia Dei, ut transad hoc nati sunt praescientia Dei, ut transmigrarentur pro suis peccatis. Secundum vero Augustinum Jechonias bis numeratur, in fine prioris, et in capite deflexionis ad gentes extraneas Babyloniae. Sed cur pater ejus praetermittitur, nisi quia significat Christum a circumcisione ad praeputium, sicut ab Jerusalem ad Babylonem, quodammodo migraturum: et hinc utrisque in se credentibus sicut lapidem angularem futurum. Jacob autem genuit Joseph. Ideo per Joseph, cum non sit pater, genealogia Christi deducitur, primo, quia ut mulierum ordo genealogiae texetur non est consuetudinis Scripturae; secundo, ut per Joseph origo Mariae monstraretur, quia de eadem tribu fuerunt, conteh interpretatur festinans, eo quod de terra aliena festinavit ad populum Deficium vel incensum, de quo genuit filium, qui pluries sacrificium vel incensum Deo offerre constituit: significat Christum, ut: In sole posuit tabernaculum suum; et: Ignem veni
Abbreviated transcription (Latin):
lum coram dño nabugodonosor in¬
cendens templum ⁊auferens uasa
dñi. duxit in babylonẽ. Si uolueri¬
mus iechoniam in fine prime tessa¬
resce decadis ponere. ñ quatuordecim
sed tredecim secunt᷑. Restat gͦ ut ie¬
choniam priorem sciamus ip̃m esse
ioachini patrem iechonie filium qͥ
in danibelis scribitur initio. secundu̾i
iechoniam ip̃m eẽ ioachim nepotẽ i¬
sie qui ip̃e in ezechielis initio dicidrꝰ
fusum ẽ scriptorum uitio ⁊ longitu¬
dine temporum. ut ab errantib idẽ
in duoꝵ ꝓpħ̃arum cõmemorat᷑ piste¬
tur principiis. Deinde si dixeris iemho¬
niam ab iosia genitum cun sit ne¬
pos ñ filius. ip̃ius ioachim iechanũ
fuisse uocatum. licet nullo alio loco
eungłii locum legamus nullus def¬
liis dicet. sed si inuenerit reticetum
uangłista ideo patrem iechoniam ũ¬
cupat. quia p̃paratio domini qui
in transmigrationẽ filios iosie dict̃
genitos cum antea natisint: quia

Expanded text:
lum coram Domino Nabuchodonosor inlum coram Domino Nabuchodonosor incendens templum, et auferens vasa Domini, duxit in Babylonem. Si voluerimus Jechoniam in fine prius tessarescedecadis ponere, non quatuordecim, sed tredecim sequuntur. Restat ergo ut Jechoniam priorem sciamus ipsum esse Joachim patrem Jechoniae filium, in Danielis scribitur initio; secundum Jechoniam ipsum esse Joachimum, nepotem Josiae, qui ipse in Ezechielis initio dicitur,fusum est scriptorum vitio, et longitudine temporum, ut ab errantibus idem in duorum prophetarum commemoratus putetur principiis. Deinde si dixeris Jechoniam ab Josia genitum, sit nepos non filius. Christianis Joachim Jechoniam fuisse vocatum, licet alio loco Evangelii locum legamus, nullus de filiis dicet, sed si invenerit, recitetur vangelista: ideo patrem nuncupat Jechoniam, quia praeparatio Domini, quia in transmigratione filios Josiae dicit genitos, cum antea nati sint; quia