comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abieritis. ⁊ ne occasionẽ daret calumnia¬
torib ꝑfectam salutẽ gentiũ resurroĩs
temꝑi reseruans. ꝑchananea discipłi ro¬
gabant nescientes mist̾ia dñi. uł miseri¬
cordia cõmoti. uł importunitate eius ca¬
pseaũt respondens ait. Nonsum missus
nisi adoues quȩ ꝑierunt domus isrł.
hoc dixit quia pͥmũ missussit adisrł:
quẽ negligentem eungłm dimissurus
dixit. Sine pͥus saturari filios. M R
canib. T̃ ale ẽ quod dicit. futurũ ẽ
ut ⁊ uosgc̃s salutẽ conseqͣmim. s pͥus
oportet aliquos iudeos qui antiqua ad¬
optione filii dĩ nominant᷑ pane celi re¬
fici: ⁊ sictandem gentib uite pabula
ministrari. Canes dñr ethnici ꝓ pter
ydolatriã: qui esui sanguinis dedi¬
ti⁊ cadau̾ib mortuoꝵ feruntur in ra¬
biem. O mira conu̾sio. Endã isrł erat
filius nos canes: ⁊ postea dictum ẽ de
eo. circundełunt me canes multi.
t illa dixit. Etiã dñe. Nam ⁊ catelli

Expanded text:
abieritis , et ne occasionem daret calumniaabieritis , et ne occasionem daret calumniatoribus, perfectam salutem gentium resurrectionis tempori reservans. Pro Chananaea discipuli rogabant, nescientes mysteria Domini, vel misericordia commoti, vel importunitate ejus capse autem respondens, ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Hoc dicitur quod primum missus sit ad Israel, quem negligentem Evangelium dimissurus e. Qui dixit: Sine prius saturari filios. Non  Tale est quod dicit: Futurum est ut et vos gentes salutem consequamini, sed prius oportet saltem aliquos Judaeos, qui antiqua electione filii Dei nominantur, pane coeli refici, et sic tandem gentibus vitae pabula ministrari. Canes dicuntur ethnici, propter idololatriam: qui esui sanguinis dediti et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. O mira conversio! Quondam Israel erat filius, nos canes; et postea dictum est de eo: Circumdederunt me canes multi . At illa dixit: Etiam, Domine. Nam et catelli
Abbreviated transcription (Latin):
ca uicina disꝑsi. uł inseruitutẽ con¬
Ex illa g disꝑsione incet̾a. contigit quod
hec chananea ẽ syrophenissa gne. hoc ẽ
ex sẏris ⁊ phenicib orta. Gentił itaq ẽ.
⁊ si uideis admixta ꝓselitoꝵ formã pfat.
fitetur. Typice aũt sig̾cat eccłam de gen¬
ut afraudib diabłi soluantur. Bene iux¬
ta matħm de finib suis eg̾ssa fuit. ⁊ uix¬
ta marcũ ad pedes dñi ꝓcidit. ut ex utͦq¬
colligat᷑ quod illi recte perrantib orant.
qui priscassue ꝑfidieᷤᷤ mansiones relin¬
quunt. ⁊ in eccłam se pia deuotione tͣns¬
ferunt. Iħc aut ñ respondit ei u̾bũ. Et
accedentes discipłi eius. rogabant eum
dicentes. Dimitte eam quia clamat post
nos. Post ambulantẽ dnin mulier chana¬
nea depcatorias uoces emittit. ⁊ pͥꝰ indo¬
mo ad pedes eius ꝓcidit. ut marcus com¬
memorat. Quod aũt dñs n respondit ei.
ñ fuit de suꝑcilio suꝑbie. s ne sibi contͣ¬
rius uidet᷑ cũ dixisset inuia gentiũ ne

Expanded text:
ca vicina dispersi, vel in servitutem devEx illa ergo dispersione inter caetera contigit, quod haec Chananaea quae est Syro-Phoenissa genere, hic est ex Syris et Phoenicibus orta. Gentilis itaque est, et si Judaeis admista proselytorum formam praeferat. fitetur. Typice autem significat Ecclesiam de genut a fraudibus diaboli solventur. Bene, juxta Matthaeum de finibus suis egressa fuit, et juxta Marcum ad pedes Domicolligatur, quod illi recte pro errantibus orant, qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt, et in Ecclesiam se pia devotione transferunt. Jesus autem non respondit ei verbum. Et accidentes discipuli, rogabant eum, dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. Post ambulantem Dominum mulier Chananaea deprecatorias voces emittit, et post in domo ad pedes ejus procidit, ut Marcus commemorat. Quod autem Dominus non respondit ei, non fuit de supercilio superbiae; sed ne sibi contrarius videretur, cum dixisset: In viam gentium ne
Abbreviated transcription (Latin):
tur nazarei ñ int̾ apocrifas. s inter
eccłasticas numerandũ historias: nã ⁊¬
ipsi sacre scripture int̃preti. ieroni¬
mo uisũ ẽ. ex eo pleraq testimonia
sumere.⁊ ipsum in latinũ grecũq
sermonẽ transferre. Falsa uͦ eũgłia
lucas in sua p̃fatione refellit. huc usq be
tum qͦ utunt᷑ natares recipiat ȩccłia. ñ ab¬
sonũ uidet᷑ euangłiũ compendiose nos reci¬
ꝑe. in umo oꝑe theophili epĩ uł taciani.
seu ammonii ellexandrini. aut aliꝰ cuiꝰli¬
bet congruo cõponentis ordine unã ex

Expanded text:
tur Nazaraei, non inter apocryphas, sed inter tur Nazaraei, non inter apocryphas, sed inter ecclesiasticas numerandum historias: nam ipsi sacrae Scripturae interpreti Hieronymo visum est ex eo et pleraque testimonia sumere, et ipsum in Latinum Graecumque sermonem transferre. Falsa vero Evangelia Lucas in sua praefatione refellit. » Hucusque Btum quo utuntur Nazaraei, recipiat Ecclesia, non absonum videtur, Evangelium compendiose, nos recipere in uno opere Theophili episcopi, vel Taciani, seu Ammonii Alexandrini, aut alius cujuslibet, congruo componentis ordine unam ex
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ cominune om̃s dm̃ deprecarent᷑. Q
expleto. eructuauit in principio erat
uerbũ. & ceta. Beda in marchũ. Cũ ro¬
mane urb dilum̃ p̃dicante petro apo¬
stolo fuisset exortum ado delectaban¬
tur m̃tes audientiũ. in diuino ser¬
mone ut nulla sacietas eis in de fierae.
Unde marchum discipulũ eiꝰ exoraue¬
runt. ut que ille p̃dicabat. ipse scͥptu¬
re trad̾et qͦ domi forisq in huiꝰ cemodi
u̾bi meditationib ꝑmanerent. Qd̾
multũ placuit petro. Clemens in .xni.
dispositionũ libro. hec ita gesta de¬
scribit. Beda in lucam. Significat ĩ
proemio lucas eam sibi maxime cau¬
sã euanglii fuisse scribend. ne pseu¬
do euangłistis facultas eẽt p̃dicandi
falsa. qͥ sub nomine apłoꝵ conati s̃
ĩ duc̾e sectas ꝑfidie. Deniq ñ nulli tho¬
tur. falso sua scͥpta p̾̃notasse. s ⁊ ba¬
lia sui nominis errore feda relique¬
lium iuxta hebreos. qͦ scilicet utim¬

Expanded text:
in commune omnes Deum precarentur. Quo in commune omnes Deum precarentur. Quo expleto, eructavit: In principio erat Verbum, etc. Beda in Marcum: « Cum Romanae urbi Dei lumen, praedicante Petro apostolo, fuisset exortum, adeo delectabantur mentes audientium in divino sermone, ut nulla satietas eis inde fieret. Unde Marcum discipulum ejus exoraverunt, ut quae ille praedicabat, ipse Scripturae traderet, quo domi forisque in hujuscemodi verbi meditationibus permanerent. Quod multum placuit Petro. » Clemens in Libro IV dispositionum haec ita gesta describit. Beda in Lucam: « Significat in prooemio Lucas, eam sibi maxime causam Evangelii fuisse scribendi, ne pseudoevangelistis facultas esset praedicandi falsa, qui sub nomine apostolorum conati sunt inducere sectas perfidiae. Denique nonnulli Tholo reperiuntur falso sua scripta praenotasse. Sed et Balia sui nominis errore foeda reliquilium juxta Hebraeos, non inter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ causa constituende uniu̾sitatis.⁊
lux ꝑcipiende u̾itatis. ⁊ fons inueniẽde
felicitatis: cũ de do ista sentuint. no¬
biscum sentiunt. Ambrosius in epiᷤ¬
tolam ad colo enses. Idõ ñ legimꝰ qͣdry¬
uiũ in eu̾głio uł in epistola. qr curã
animȩ impedit. cũ in agnitione xp̃i
omnẽ salutẽ ⁊ sapientiã habeamus:
ue aut̃ cause extiterint
ut euangłium scriberet᷑. uidea¬
muis. Ier in argum̃to ante euangłia.
Ob eoꝵ maxime causã qͥ in iħm credi¬
derant ex uideis.⁊ nequaꝗͣ legis um¬
bram seruabant succedente euan¬
gelii ueritate. matħs eu̾gliũ edidit.
Sic enĩ priusꝗͣ transirae cũ aliis aphᷤ
ad gentes. eccłiis de uidea qd̾ p̃dica¬
uerant u̾bo. firmauit scͥpto. ne fal
Ioħs cum eẽt inasia ⁊ ħeticoꝵ semina
pullularent. hebionis ⁊ cet̾oꝵ coactꝰ ẽ
bere. hinc eccłastica narrat historia
cũ a fr̃ib cogeret᷑ ut scriberet. ita fa¬
cturũ se respondisse. si indicto ieuiio

Expanded text:
universitatis, et lux percipiendae veritatis, et fons vividae felicitatis, cum de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Ambrosius in Epistolam ad Colossenses: « Ideo non legimus quadrivium in Evangelio, vel in Epistola, quia curam animae impedit, cum in agnitione Christi omnem salutem et sapientiam habeamus. » Quae autem causae exstiterint ut Evangelium scriberetur, videamus. Hieronymus in Argumento ante Evangelia: « Ob eorum maxime causam, qui in Jesum crediderant ex Judaeis, et nequaquam legis umbram servabant, succedente Evangelii veritate, Matthaeus Evangelium edidit. Sic enim priusquam transiret cum aliis apostolis ad gentes, Ecclesiis de Judaea quod praedicaverat verbo, firmavit scripto, ne falsJoannes, cum esset in Asia, et haereticorum semina pullularent Ebionis et caeterorum, coactus est ibere. Hunc ecclesiastica narrat historia, cum a fratribus cogeretur ut scriberet, ita facturum se respondisse, si, indicto jejunio,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ spm̃ scm̃ creatorẽ etiã dñice incar¬
nationis extitisse reserauit. unde ⁊
d̾d docens sapientiã naturalẽ: ait. Emit¬
te spm̃ tuũ ⁊ creabunt᷑. Docet mora¬
lia in beatitudinib & in illo sermone
diũ ostendit mimicũ oẽ eẽ diligendũ.
Docet rationabilia cũ dic̃. Qͥ fidelis ẽ
ĩ minimo.⁊ in maiori fideł ẽ. Ergo
sapientia spũalis possidet omnẽ p̾ͥnci¬
patũ. quẽ falso sibi uendicat huma¬
na prudentia. p̃sertĩ cũ ipsũ misteri¬
um tintatis. simne hoc pͥncipatuñ sit.
Naturalit̾ enĩ pat̃ genuit filiũ moralit̃ fi¬
lius factus ẽ. obediens patri usq ad mor
te regende. humanis pectorib infundit.¬
mbrosii.⁊ boetii diuisiones
de philosophia uicissim se includũt.
Moralis enĩ philosophia continet tres sp̃eᷤᷤ
nũ. Ex his duob p̃ceptis diliges dm̃ ⁊
proximũ. dicit xp̃s totã legẽ propħasq
pend̾e. hic phisica est qm̃ om̃is omĩum
naturarũ cause in do ereature st̃. hic

Expanded text:
 sanctum Creatorem etiam Dominicae incarnationis exstitisse reseravit . Unde et David docens sapientiam naturalem, ait: Emitte spiritum tuum, ut creabuntur . Docet moralia in beatitudinibus, et in illo sermone Domini ostendit inimicum etiam esse diligendum . Docet rationabilia, cum dicit: Qui fidelis est in minimo, et in majori fidelis est . Ergo sapientia spiritualis possidet omnem principatum, quem falso sibi vindicat humana prudentia, praesertim cum ipsum mysterium Trinitatis sine hoc principatu non sit. Naturaliter enim Pater genuit Filium, moraliter Filius factus est obediens Patri usque ad morttae regendae humanis pectoribus infundit. Boetii divisiones de philosophia, vicissim se includunt. Moralis enim philosophia continet tres speciesnum: « Ex his duobus praeceptis: Diliges Deum et proximum , dicit Christus totam legem prophetasque pendere. Hic physica est, quoniam omnes omnium natura
Abbreviated transcription (Latin):
doctrma instruit. nullꝰ usus expedit
ipsa querat᷑. ubi nob̃ secura st̃ omĩa
ip̃e cernatur. uͥ nob̃ certa st̃ omĩa.
ipse diligat᷑ uͥ nob̃ recta st̃ omnia.
Bene ergo dix̃ plato dĩ huiꝰ initato¬
rẽ. cognitorẽ. amatorẽ. ẽẽ sapientem
euiꝰ participatione beatꝰ fit. Bene dix̃
suminũ bonũ ẽẽ dm. unde uult ẽẽ
philosophũ amatorẽ dĩ. ut qm̃ philo¬
sophia ad beatam uitã tendit. fruers
d̾o sit beatꝰ. & sciendũ ẽ. qd̾ licet xpĩa¬
ni ñ utant᷑ more quoꝵdã philosopho¬

Expanded text:
doctrina instruit, nullius usus expedit, ipse quaeratur, ubi nobis secura sunt omnia: ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. Bene ergo dixit Plato: Dei hujus imitatorem, cognitorem, amatorem esse sapientem, cujus participatione beatus fit. Benedixit, summum bonum esse Deum, unde vult esse philosophum amatorem Dei, ut, quoniam philosophia ad beatam vitam tendit, fruens Deo, sit beatus. Et sciendum est quod, licet Christiani non utantur more quorumdam philosopho
Abbreviated transcription (Latin):
de format᷑ ꝗͣcũ ea que diligenda st̃ quẽ¬
admodũ diligenda sunt diligunt᷑: hoc
est ds̃ ⁊ pximꝰ. hic logica qm̃ ueritas
lum̃q aĩe rationalis. ñ nisi ds ẽ. hic eti¬
am laudabilis rei publice salus. Neq
enĩ credit᷑. ⁊ custoditur obtima ciuitas
nisi fundam̃to ⁊ uincło fidei.firmeq
concordie. cũ bonũ cominune diligit᷑.
qd̾ sũmũ ac uerissimũ ds̃ est atq in
illo inuicẽ sincerissime se hoĩes diligt̃
cũ ꝓpt̃ illũ se diligunt. cui qͦ aĩo dili¬
gant occultare ñ posst̾. Idẽ in oc̃tauo
de ciuitate dĩ. Fortasse qui platonẽ
philosophis gentiũ p̃latũ acutiꝰ intel¬
lexisse laudant᷑. aliqͥd tale de dõ senti
unt. ut in illo inueniat᷑ ⁊ causa subsis¬
tendi.⁊ ratio intelligendi.⁊ ordo ui¬
uendi: quoꝵ unũ ad naturalẽ alterũ
ad rationalẽ. t̾ciũ ad moralẽ partem
intelligit᷑ ꝑtinere. Si enĩ hõ ita creatꝰ¬
ẽ. ut ꝑ id qd̾ in eo p̃cellit. attingat illd̾

Expanded text:
de formatur, quam cum ea quae diligenda sunt, quemadmodum diligenda sunt, diliguntur, hoc est, Deus et proximus. Hic logica, quoniam veritas lumenque animae rationalis, nonnisi Deus est. Hic etiam laudabilis reipublicae salus. Neque enim conditur et custoditur optima civitas, nisi fundamento et vinculo fidei firmaeque concordiae, cum bonum commune diligitur, quod summum ac verissimum Deus est, atque in illo invicem sincerissime se homines diligunt, cum propter illum se diligunt, cui quo animo diligant, occultare non possunt. Idem in octavo de civitate Dei. Fortassis qui Platonem philosophis gentium praelatum acutius intellexisse laudant, aliquid tale de Deo seunt, ut in illo ins ueniatur et causa subsistendi et ratio intelligendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem intellexit pertinere. Si enim homo ita est creatus, ut per id quod in eo praecellit, attingat ad ill
Abbreviated transcription (Latin):
tib allophilis quoꝵ sp̃e uicia corporiᷤᷤ
sibi ret̾rictior. Qd etiã tres libri salomo¬
nis. nisi trine huiꝰ sapientiȩ salomonem
ostendunt fuisse sollertẽ: De ethicis in
prouerbiis scͥpsit. De naturalib in ec¬
clesiasten. uanitati enĩ creatura mun¬
di subiecta est. de mirabilib & ratio¬
nabilib in cantico canticoꝵ. eo qd̾ cum
animȩ nr̃ȩ uerbi cęlestis amor infundi¬
tur.⁊ rationali mens scã conectit᷑ am¬
miranda misteria: reuelant᷑. Euange¬
listis quoq quã putas defuisse sapien¬
tiam: Qͥ cum uariis generib sapiẽ¬
tiȩ sint referti. singuli tñ diu̾so ge¬
nere prestant. E st enĩ sapientia na¬
turalis in ioħe. quȩ u̾bũ in pͥncipio
reꝑit tͣnscendens angelos. & uirtu¬
tes cęloꝵ. Matħs singula ꝓsequutus.
scd̾m hominẽ moralit̾ edidit. nob̃ p̃cep¬
ta uiuendi. Marchꝰ rationabilit̾ mox
in pͥncipio locandum putauit. Ecce
mtto angelum meũ. & uox clamantiᷤ

Expanded text:
tibus allophylis, quorum specie uitia corporis sibi restrictior. Quid etiam tres libri Salomonis nisi trinae hujus sapientiae Salomonem ostendunt fuisse solertem? De ethicis in Proverbiis scripsit, de naturalibus in Ecclesiaste, vanitati enim creatura mundi subjecta est , de mirabilibus et rationabilibus in Cantico canticorum, eo quod, cum animae nostrae verbi coelestis amor infunditur, et rationi mens sancta connectitur, admiranda mysteria revelantur. Evangelistis quoque quam putas defuisse sapientiam? Qui, cum variis generibus sapientiae sint referti, singuli tamen diverso genere praestant. Est enim sapientia naturalis in Joanne, qui Verbum in principio reperit, transcendens angelos et virtutes coelorum. Matthaeus singula prosecutus secundum hominem, moraliter edidit nobis praecepta vivendi. Marcus rationabiliter mox in principio locandum putavit: Ecce mitto angelum meum , et, vox clamantis
Abbreviated transcription (Latin):
alba. ⁊ remisit ad pilatũ. U factist̃ ami¬
ci herodes ⁊ pilatꝰ in ip̃adie. nam antea
inimici erant ad inuicẽ. Qd̃ ueste alba in¬
duitur dñs. indiciũ ẽ immacłate passio¬
nis. qm̃ agnusdĩ ablaturꝰ sit peccamun¬
di. In alba ueste ẽ illusus. quia in casta
carne ẽ passus. Uł ita. Quod hic albaue¬
ste illudit᷑. ⁊ uixta alios eugłistaspur¬
purea uł coccinea. geminũ ex pͥmitur
in pace lilia gignit in bello rosas. Nefan¬
dissimũ fedus herodis ⁊ pilati in occisi¬
one xͥ successores eoꝵ hereditario uire
custodiunt. qñ gentiles ⁊ uudei gne⁊
religione dissidentes. inxͥanis ꝑseqndis

Expanded text:
Pilatum. Et facti sunt amici Herodes et Pilatus in ipsa die; nam antea inimici erant ad invicem. Quod veste alba induitur Dominus, indicium est immaculatae passionis, quoniam Agnus Dei ablaturus sit peccata mundi. In alba veste est illusus, quia in casta carne est passus. Vel ita: Quod hic alba veste illuditur, et juxta alios Evangelistas purpurea vel coccinea, geminum exprimit main pace lilia gignit, in bello rosas Nefandissimum foedus Herodis et Pilati in occisione Christi successores eorum haereditario jure custodiunt quoniam gentiles et Judaei genere et religione dissident
Abbreviated transcription (Latin):
tolle crucifige eum. Qͣnta crudelitas
quȩ ñ solũ occide s ⁊ crucifig̾e eũ desi¬
q̾at. Clauis affigi dñm ad lignũ quert̃.
ne dolorcito finiat᷑. Qd̾ cͥminando ⁊ qua¬
si ratiocinando fac̾e uidĩ nequeut. postu¬
lando ⁊ uociferando ꝑfitiunt. Hunc
ordinẽ seiuendi monstrat excłastica

Expanded text:
nta crudelitas quae non solum occidere, sed etiam crucifigere eum desiderat. Clavis affigi Dominum ad lignum quaerunt, ne dolor cito finiatur. Quod criminando et quasi ratiocinando facere Judaei nequeunt, postulando et vociferando perficiunt. Hunc ordinem saeviendi monstrat Ecclesiastica
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. hora .ui. ex qua tenebre fuertusq
ad nona. Marcꝰ aut dicens erat hora .iii.
⁊ crucifixert eũ. occulte uoluit ostñd̾e
eos magis dnm̃ crucifixisse qui hora
tcia clamauert ut crucifig̾et᷑. qͣm illos
qui pͥncipi suo obediert. Lingͥs iuidoꝵ¬

Expanded text:
ta est hora sexta, ex qua tenebrae fuerunt usque ad nonam. Marcus autem dicens, Erat hora tertia, et crucifixerunt eum, occulte voluit ostendere eos magis Dominum crucifixisse, qui hora tertia clamaverunt, ut crucifigeretur, quam illos qui principi suo obedierunt Linguis Jud
Abbreviated transcription (Latin):
Nota dnm̃ sac̾doti querenti an ip̃e xꝰ
sti. qr semꝑ exlege uenturũ xp̃m ip̃e
dixisset. Pilato uero legis ignaro int̾ro
tium est. clxxxi. Ego in hoc na¬
tussum. ⁊ ad hoc ueni inmundũ. ut
testimoniũ ꝑhibeã u̾itati. Om̃is qui ẽ¬

Expanded text:
Nota Dominum sacerdoti quaerenti an ipse Christus Nota Dominum sacerdoti quaerenti an ipse Christus sti, quia semper ex lege venturum Christum ipse dixisset. Pilato autem legis ignaro, interrogtium. A. 181X Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
siue uidis eẽt adu̾sũ. Pot̾at dñs ħ respon¬
disse ad pͥma introgationẽ p̃sidis. s ꝑ
ipũ pilatũ uoluit ostende. ħ uelut cri¬
mensͥ fuisse obiectũ a uidis ap̃illũ pa¬
gens tua ⁊ pontifices tͣdidunt te mͥ. pat:
eũ id audisse auideis. Deiñdicendo qͥd
fecisti. ostendit illud ei ꝓcͥmine obiec¬
tum. qͣi dic̾et. Si regẽ teꝰ dicis. qͣre tradi¬
tus esm: Sic dns in sua responsiõe oc¬
casiones inuidentiũ excludit dicendo
regnũ suũ ñ eẽ de ħ mundo. ut penitus
nulla culpa in eo cognosc̾et᷑. I clxxx¬
gem confit̾i. s ita dictũ librauit ut
nec seregem negaret. nec talẽ regem
se fatet᷑ ee cuiꝰ regnũ putaret᷑ eẽ deh
mundo. Quasi dic̾et.Si putas me regẽ
eẽ hinc. carnał carnalit sapis. Quod
aũt pilatꝰ ⁊ si introgat firmit tñsen¬
magis ad dimitendũ peterent quãba¬
raban. Reu̾entie aũt pilati illud ⁊̃ fuit
signũ quod lauans manꝰ suasdix̃. Inno¬
cens ego sum a sanguine hꝰ. uosuid̾itis.

Expanded text:
sum. Poterat Dominus respondisse hoc ad primam interrogationem praesidis, sed per ipsum Pilatum voluit ostendere hoc velut crimen sibi fuisse objectum a Judaeis, apud illum pagens tua et pontifices tradiderunt te mihi, patet eum id audisse a Judaeis. Deinde dicendo, Quid fecisti? ostendit illud ei pro crimine objectum, quasi diceret: Si regem te negas, quare traditus es mihi? Sic Dominus in sua responsione occasiones invidentium exclusit, dicendo regnum suum non esse de hoc mundo, ut penitus nulla culpa in eo cognosceretur. gem confiteri, sed ita dictum libravit, ut nec se regem negaret, nec talem regem se fateretur esse, cujus regnum putaretur esse de hoc mundo. Quasi diceret: Si putas me regem esse hinc, carnalis carnaliter sapis. Quod autem Pilatus etsi interroget, firmiter tamen senmagis ad dimittendum peterent quam Barrabam. Reverentiae autem Pilati illud etiam fuit signum, quod lavans manus suas, dixit: Innocens ego sum a sanguine hujus. Vos videritis.
Abbreviated transcription (Latin):
it dñs appͥncipes ut impłetur ꝓpħia
de illo. sic agnꝰ coram tondente ie fuit
sine uoce. Quȩ similitudo de agno da¬
ta ẽ. ut suo silentio ñ reꝰs innocens ha¬
beat᷑. Nenuit consciꝰ conuincit᷑. s ut
icit gͦeipilatꝰ. M ñ loqueris: Nesciᷤ
quia potestatẽ habeo crucifig̾e
te. ⁊ potestatẽ habeo dimitt̾ete: Resp̃

Expanded text:
it Dominus apud principes, ut impleretur prophetia de illo: Sicut agnus coram tondente se, fuit sine voce . Quae similitudo de agno data est, ut suo silentio non reus, sed innocens habeatur. Non enim ut conscius convincitur sed ut icit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et pote
Abbreviated transcription (Latin):
catis pͥncipibꝰ sac̾dotũ ⁊ magistrati¬
bus ⁊ plebe. exiit ad eosforas ⁊ dixit
eis. Obtulistis mͥ hunc hoiem qͣi aũten¬
tem ppłm.I. L Ecce adduco uob̾eũ foras
ut cognoscatis quia in eo nullã causam
inuenio. ex hisin quibꝰ eũ accusatis.

Expanded text:
catis principibus sacerdotum, et magistratibus, et plebe, exivit ad eos foras, et dixit eis: Obtulistis mihi hunc hominem quasi avertentem populum. A. L. Ecce adduco vobis eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam ex his invenio, in quibus eum accusatis.
Abbreviated transcription (Latin):
me tͥ. maus pecc̃m ht̃. plus peccat li¬
uore tradens innocentẽ occidendum.
quã qͥoccidit timore altiꝰ maioris pote.¬
statis. Pilatꝰ aũt subcesare erat. eũq in
udeã romani p̃sidẽ miserant. Itaq
data erat sͥ potestas desuꝑ uidelicet
a romanis. s in ħ desuꝑ datur uniu̾sa
Ergo exin ita expone. Exinid ẽ ꝓpt̃ ħ
ne peccaret occidens innocentẽ. quauis
minꝰ eet peccans qͣm uidei qui eũ illi tra¬
didant. Iudi aut clamabant dicentes.
Si hunc dimittis. ñ es amicꝰ cesaris. dis

Expanded text:
me tibi, majus peccatum habet. Plus peccat livore tradens innocentem occidendum, quam qui occidit timore alterius majoris potestatis. Pilatus autem sub Caesare erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant. Itaque data erat sibi potestas desuper, videlicet a Romanis: sed in hoc desuper datur universa Ergo exinde ita expone: Exinde, id est, propter hoc, ne peccaret occidens innocentem, quamvis minus esset peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant. Judaei autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
tabant aũt pͥncipessac̾dotũ ⁊ scͥbȩ. con¬
stant̃ accusantes eii. Accusantib pͥn¬
cipib ⁊ scͥbis dnm. ap̃pilatũ respondit
crucis utilitas differret᷑: ⁊ uistũ erat ut pi¬
lato qui inuitꝰ sententiã ferebat ex aliqua
parte respondet. herodi uͦ ⁊ cet̾is qui con¬
tra legeminnoxiũ damnabant sic̃ indig¬
nis nicħ. uͥ uͦtacet qͣi agnꝰ ꝓgrege immo¬
landꝰ patientiã prat. ubi respond qͣi pa-¬
stor ꝓouibꝰ contra lupos ⁊ c̃e lat̾nes pugnat.

Expanded text:
es sacerdotum et Scribae constanter accusantes eum. Accusantibus princibus et Scribis Dominum apud Pilatum, respondit crucis utilitas differretur Et justum erat ut Pilato, qui invitus sententiam ferebat, ex aliqua parte responderet; Herodi vero et caeteris, qui contra legem innoxium damnabant, sicut indignis, nihil. Ubi vero tacet, quasi agnus pro grege immolandus, patientiam praestat; ubi respondet, quasi pastor pro ovibus contra lupos et contra latrones pugnat.
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria salb̾o. quadie pcep moyses
cha uidõꝵ contigit. ut simul eẽt ⁊ p̾pa¬
ratio sabbi ⁊ pascha qd incep̃ nocte pce¬
denti. Uł itapot̾ distingui. E rat autẽ
parasceue. paschȩ hora .i. hora diei pas¬

Expanded text:
necessaria Sabbato, qua die praecepit Moyses cha Judaeorum contigit, ut simul esset praeparatio Sabbati et Pascha, quod incoepit nocte praecedenti. Vel ita potest distingui: Erat autem parasceve Paschae hora, id est, hora diei Pas
Abbreviated transcription (Latin):
os. Dreniscͥptum eẽ in iħemia. qd scͥptu
e ñ in ihemia s in zacharia. Idem in ma¬
tħo. Legi nuꝑ inquodã ebraico uolumine
quod nazareȩ secte mͥ ebreus obtulit ihe¬
mie apocͥphũ. in quo hec adu̾bũ scͥpta
repꝑi. Origenes in matħo. In sec̾tis ihemie
ħ testimoniũ reꝑitur sic̃ apłs scͥpturas
qͣsdã sec̾toꝵ ꝑfert ut illud. Qdoculꝰ ñui¬
dit nec auris audiuit. In nullo enĩ regła¬
ri libro ħ positũ inuenitur. nͥ in sec̾tis elye
ꝓpħȩ. Item qd ait. sic̃ iamnes ⁊ mabres
restitert moysi n inuenit᷑ in publicis li¬
nes ⁊ mambres. Aug̾. de concordia eu̾głi¬
staꝵ. Est apud ⁊ achariã de.xxx. argen¬
teis. ⁊ nicħ de emptiõẽ agͥ. In iħemia.cͦ.xxͦx.

Expanded text:
scriptum esse in Jeremia, quod scriptum est non in Jeremia, sed in Zacharia. Idem in Matthaeum: Legi nuper in quodam Hebraico volumine, quod Nazaraeae sectae mihi Hebraeus obtulit, Jeremiae apocryphum, in quo haec ad verbum scripta reperi. Origenes in Matthaeum: In secretis Jeremiae hoc testimonium reperitur, sicut Apostolus Scripturas quasdam secretorum profert, ut illud: Quod oculus non vidit, nec auris audivit . In nullo enim regulari libro hoc positum invenitur nisi in secretis Eliae prophetae. Item quod ait: Sicut Imanes et Mambres restiterunt Moysi , non invenitur in publicis lines et Mambres. Augustin. de concordia evangelistarum: Est apud Zachariam de triginta argenteis, et nihil de emptione agri . I
Abbreviated transcription (Latin):
go regem quia in hnatꝰ sum ut ostendã
quã dic̾et inhacre. s corripienda tan¬
quã dix̾it ad hanc rem. uł ad hoc natus
sum. In g̾co nanq nicħ ẽ huiꝰ locutioĩs
ambiguũ. Un manifestũ ẽ eũ hͥ memo¬
rasse tpralẽ natiuitatẽ ñ et̾nã. Q̾ addit

Expanded text:
 regem, quia in hoc natus sum, ut ostendam quam diceret, in hac re; sed corripienda, tanquam dixerit, ad hanc rem, vel ad hoc natus sum. In Graeco namque nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum hic memorasse temporalem nativitat
Abbreviated transcription (Latin):
.xxx. argenteos quosuidas retulit. p̃tiũ
uidelic app̃tiati dñi. quẽ app̃tiau̾unt
sic̃ a filiisisrł audiert̃ eum fuisse uendi
inagrũ figuli. sicut constituit .i. consti¬
tutum mͥ dñs reuelauit. Oĩa u̾ba st̃ iħe

Expanded text:
s retulit: pretium videlicet appretiati Domini, quem appretiaverunt, sicut a filiis Israel audierunt eum fuisse venditin agrum figuli sicut constituit, id est, constitutum mihi Dominus revelavit. Omnia verba s
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt ut impłetur qd scͥptũ ẽ in asaph pro¬
pħa. Sic inuenitur in uet̾ibꝰ eodicibus
s ignorantes tułunt asaph nescientes qͥs
fu̾it. Uita scͥptordum eindare uellet er¬
rorẽ fecit. scͥbens ysaiã ꝑasaph. Un multi
codices hñt adhuc qd scriptu ẽ ꝑysaiã pro

Expanded text:
 ut impleretur quod scriptum est in Asaph propheta Sic invenitur in veteribus codicibus, sed ignorantes tulerunt Asaph, nescientes quis fuerit. Et ita scriptor dum emendare vellet, errorem fecit, scribens Isaiam pro Asaph. Unde multi codices
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ diffe̾ntie st̃. qm̃ multi quidẽ
scđm uotũ optabilit sepeliunt᷑ in monu¬
intissuis pat̾nis. quidã aut ꝓpt̃ qͣsdam
calamitates freqnt̃ in ꝑegͥnis monum̃¬
tissepeluint᷑. idõ accipientes p̃tiũ sangͥ¬
nis ihu usist eo ad comꝑationẽ agͥ figũ¬
li oꝑantis lutu adollas ⁊ alia fictilia co¬
ponenda. ut in eo agͦ ꝑegͥni mortui se

Expanded text:
mortuorum differentiae sunt, quoniam multi quidem secundum votum optabiliter sepeliuntur in monumentis suis paternis, quidam autem propter quasdam calamitates frequenter in peregrinis monumentis sepeliuntur, ideo accipientes pretium sanguinis Jesu, usi sunt eo ad comparationem agri figuli, operantis lutum ad ollas et alia fictilia componenda, ut in agro peregrini mortui sep
Abbreviated transcription (Latin):
qui iam tͥstatꝰ erat tͥsticia scđm dm̃ que
penitentiã in salutẽ stabilẽ oꝑat᷑. ł eni¬
tentia aut uide peiꝰ pecc̃m factũ ẽ qnse
suspendit. in quo magis dñm offendit
quã in hoc quod eũ ꝓdidit. Et ꝓ iects
argenteis intemplo recessit:⁊abiens la¬
queo sesuspendit. Principesaut sac̃do

Expanded text:
m Deum, quae paenitentiam in salutem stabilem operatur . Poenitentia autem Judae, pejus peccatum factum est quando se suspendit, in quo magis Dominum offendit, quam in hoc quod eum prodidit. Et projectis argenteis in templo, recessit, et abiens, laqueo se suspendit. Principes autem sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
taminatio ilł erat in alienigenȩ habita¬
culũ intͣre. Dimpiacecitas. alienigene
p̃torio contaminari timebant.⁊ innocen¬
tis sanguinẽ tͣde ntimebant. m̃ cccxix.
unc uidens uidas qui eũ tradidit
Iqd damnatꝰ eẽt. penitñtia ductꝰ re¬
⁊ senioribꝰ dicens. Peccaui tradens sangui¬
nem ustũ. At illi dix̾unt. Q dadnos: tu
uidis. hoc ẽ. tuuidistiquid fec̃is. uł tu
uidebis ⁊ senties te peccasse. s nichad nos
tum se credunt. ⁊ inuendentẽ scelus con
e. sine dubio uidicatꝰ ⁊ condemnatꝰ adõ ẽ.¬
tinctum fu̾at ing̾ssus inuidã pro fuit
ei donec iħc trad̾et᷑ pilato. ł qua aut fe¬
cit quod uoluit. recessit abeo it̾m redi¬
tur adaliã deceptione. Potuit gͦ ase re¬
cedente di abło caꝑe penitentiã. ⁊ referre
.xxx. argenteoshis qͥ decłant eos expeni¬
tentia cordis confessus pecc̃m suii eo qd
tradidit sanguinẽ iustũ. Naũt sedm

Expanded text:
taminatio illis erat, in alienigenae habitaculum intrare. O impia caecitas! Alienigenae praetorio contaminari timebant, et innocentis sanguinem non timebant. M. 319X Tunc videns Judas qui eum tradidit, quod damnatus esset, poenitentia ductus, reenioribus, dicens: Peccavi tradens sanguinem justum. At illi dixerunt: Quid ad nos? tu videris. Hoc est, tu vidisti, quid feceris, vel tu videbis et senties te peccasse, sed nihil ad nos tum se credunt, et in vendente scelus consest, sine dubio judicatus et condemnatus etinctum fuerat ingressus in Judam, praesto fuit ei, donec Jesus traderetur Pilato. Postquam autem fecit quod voluit, recessit ab eo, iterum rediturus ad aliam deceptionem. Potuit ergo, a se recedente diabolo, capere poenitentiam, et referre triginta argenteos his, qui dederant eos, ex poenitentia cordis confessus peccatum suum, eo quod tradiderit sanguinem justum. Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
mittite eũ innoxiũ. Qͣntũ studiũ dimit¬
tendi iħm querat pilatꝰ attende. ꝑmo
dic̃ se nicħ cause in eo inuenisse. deinde
mittit ad herodẽ. postremo confirmat
nicħ dignũ morte eẽ ineo.S tandẽ quẽ
ab soluit iudicio. crucifixit ministio.

Expanded text:
eum innoxium. Quantum studium dimittendi Jesum quaerat Pilatus, attende. Primo dicit se nihil causae in eo invenisse, deinde mittit eum ad Herodem, postremo confirmat nihil dignum morte esse in eo. Sed tandem quem absolvit judicio, crucifixit ministerio.
Abbreviated transcription (Latin):
pylato p̃sidi. Moris eoꝵ erat. ut quẽ ad iu¬
dicassent morti uinctũ udici traderent.
dum liqͦrem ñ tenet. ⁊ qͥsqͥlias immundaᷤᷤ
colligit. Samsonir maxilla sui u̾bi in¬
num̃as cat̾uas uidoꝵ ⁊ demonũ hic stnit.
⁊ fontẽ ꝑ hennisuitȩ sicientib nob .i. cor¬

Expanded text:
Pilato praesidi. Moris eorum erat, ut quem adjuPilato praesidi. Moris eorum erat, ut quem adjudicassent morti, vinctum judici traderent. dum liquorem non tenet, et quisquilia immunda colligit. Samson noster maxilla sui verbi, innumeras catervas Judaeorum et daemonum hic sternit, et fontem perennis vitae sitientibus nobis
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Ad consũmandã hoĩs humilitatẽ. uni¬
u̾sa in eum contumeliaꝵ gn̾a ex̾cebant᷑.
Expuert̃ in faciẽ eiꝰ. ut impłetur scͥptura
condant. Qd̾ uelamtũ usq hodie manet
impleuit ꝓpħiã quȩ ait. In uirga ꝑcuti¬
ent maxillã iudicis isrł. Sputissusceptiᷤ
faciẽ anime nre lauat. uelamine faciei
sue uelamen cordiũ nr̃oꝵ aufert. Cola¬
phis quib incaput ꝑcussꝰ ẽ. cap̃t huma¬
nignis qd ẽ adã sanat. ⁊ alapis expalmatꝰ
ẽ. ut maxie laudi eiꝰ manib ⁊ labiis plau¬
damꝰ. Unꝑsalmista. Om̃sgts plaudite ma¬
nibꝰ iubilate do. In contumeliã quia se
ꝓpħam uoluit hab̾i dr̃ ei ꝓpħiza. in quo
nos ad tołandã ꝓnoĩe eiꝰ irrisione p̃parat
qͥ ꝓ nob̾sustinuit. Adhuchodie qͥcq reꝑ¬
bis actibꝰ eĩ exac̃bant. dum suas cogitatio¬
nes ⁊ oꝑa tenebraꝵ ab illo uid̾i nputant.
qͣi illudentes aiunt. ꝓpħiza. qͥs e. qͥte ꝑ¬
uinctum in p̃toriũ. ⁊ tͣdidunt pontio

Expanded text:
 Al consummandam hominis humilitatem, universa in eum contumeliarum genera exercebantur. Exspuerunt in faciem ejus, ut impleretur Scriptura, condant. Quod velamentum usque hodie manet implevit prophetiam quae ait: In virga percutient maxillam judicis Israel . Sputis susceptis, faciem animae nostrae lavat, velamine faciei suae, velamen cordium nostrorum aufert. Colaphis, quibus in caput percussus est, caput humani generis quod est Adam sanat, et alapis expalmatus est, ut maxime laudi ejus manibus et labiis plaudamus. Unde Psalmista: Omnes gentes, plaudite manibus, jubilate Deo . In contumeliam, quia se prophetam voluit habernos ad tolerandam pro nomine ejus irrisionem praeparat, qui pro nobis sustinuit. Adhuc hodie quicunque reprobis actibus eum exacerbant, dum suas cogitationes et opera tenebrarum ab illo, videri non putant, quasi illudentes aiunt: Prophetiza, quis est qui te pvinctum in praetorium, et tradiderunt Pontio
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ aliqd de saluatore intelligens
uidas ñ alibi ꝑiecit argenteos nͥ intem¬
plũ. quia sciebat dum eiecisse de templo
oues ⁊ boues ⁊ dixisse uenditoribꝰ colum¬
baꝵ. Tollite ista hinc. ⁊ nolite fac̾e domũ
patͥs mei domĩ negotiatiois. Consilio
aut inito emert ex ilł agrũ figuli inse

Expanded text:
magnum aliquid de Salvatore intelligens Judas, non alibi projecit argenteos, nisi in templo; quia sciebat Dominum dejecisse de templo oves et boves, et dixisse venditoribus columbarum: Tollite ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis . Consilio autem inito, emerunt ex illis agrum figuli
Abbreviated transcription (Latin):
herodẽ. qui ⁊ ip̃e iħrłimiserat ilł dieb.
Pilatꝰ ne contͣ eũ quẽ in sontẽ cognou̾at
sententiã dare cog̾etur misit eum hero¬
di. ut ip̃e potiꝰ qui eiꝰ pat̾e tetrarches ex¬
istebat eũ uł absolu̾et uł puniret. Uerũ
diuina ꝓuidentia ne qua uid̾is excusa¬
tio reman̾et qͣi n ip̃i s romani xp̃m cru¬
cifix̾int. herodes qui iudeus erat remi¬
sit eũ pilato. Herodes aũt uiso iħu.
gauisus ẽ ualde. Erat eñi cupiens ex multo
tp̃r uid̾e eũ. eo q̃d audiret multa de illo ⁊
sꝑabat signũ aliquod uid̾e abeo fieri. Intro¬
gabat aut illũ inmultisẜ monibꝰ. At ip̃e
nicħ illi respondebat. Tacuit dñscoram
herode qr iactantiã declinabat. ⁊ hero dis
crudelitas ñ m̾ebat᷑ uidẽ duuna. fortasse
inherode significant᷑ impii. qui silegi ñ

Expanded text:
qui et ipse Hierosolymis erat illis diebus. Pilatus, ne contra eum quem insontem cognoverat, sententiam dare cogeretur, misit eum Herodi, ut ipse potius, qui ejus patriae tetrarcha existebat, eum vel absolveret, vel puniret. Verum divina providentia, ne qua Judaeis excusatio remaneret, quasi non ipsi, sed Romani Christum crucifixissent, Herodes, qui Judaeus erat, remisit eum Pilato. Herodes autem, viso Jesu, gavisus est valde. Erat enim cupiens ex multo tempore videre eum, eo quod audiret multa abat signum aliquod videre ab eo fieri. Interrogabat autem illum multis sermonibus. At ipse nihil illi respondebat. Tacuit Dominus coram Herode, quia jactantiam declinabat, et Herodis crudelitas non merebatur videre divina. Fortasse in Herode significantur impii, qui si legi non
Abbreviated transcription (Latin):
Magne coram dnõ uirtutis ẽ. p̃di¬
care in deserto cȩlestia gaudia. ter¬
renas delicias spernere. ꝓ ueritate
capite truncari. Siceram uocant
hebrei omne poculũ qd̾ inebriare
potest siue de pomis. siue de fru¬
gib seu de qualibet alia mat̾ia con¬
fectum. In lege nazarenoꝵ erat. ui¬
no &e sicera tempore conseeͣtionis
abstinere. Ioħs uͦ & samson ⁊ iere¬
iias. ut semꝑ nazarei so ẽ. scĩ ma¬
nerent. semꝑ his abstinebant. De¬
cet enĩ eũ qui musto sc̃i spũs desi¬
derat impleri. nullo pocło debriari.
Siceram non bibet.⁊ ad huc id ẽ. p̃t̃
illam uirtutem spũ scõ replebitur ex
utero. Et multos filioꝵ isrł conuer¬
tet ad dnm̃ dm̃ ipsoꝵ. &e ipse p̃cedet
ante illũ in spũ &e uirtute helie. ut

Expanded text:
Magnae coram Domino virtutis est, praedicare in deserto coelestia gaudia, terrenas delicias spernere, pro veritate capite truncari. Siceram vocant Hebraei omne poculum quod inebriare potest, sive de pomis sive de frugibus, seu de qualibet alia materia confectum. In lege Nazareorum erat, vino et sicera tempore consecrationis abstinere. Joannes vero et Samson et Jeremias ut semper Nazarei, id est, sancti manerent, semper his abstinebant. Decet enim eum qui musto sancti Spiritus desiderat impleri, nullo poculo debriari. Siceram non bibet, et adhuc idem praeter illam virtutem Spiritu sancto replebitur ex utero. Et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
atores. Non credens mutꝰ fit. qr mutꝰ
est qui sp̃alem sensum in litt̾a ñ intel¬
ligit. Nec quasi magist̃ talis ualet
docere populũ. s qͣsi nutib innuit. qr
nec rationem attendit sacrificiorũ
nec curat scire dicta ꝓpħarum. Mu¬
to zacharia concipit helisabeth io¬
hanuem. qr licet pontifices & phari¬
sei nec mirent int̾iora legis. nec audi¬
tores intͣre ꝑmittant: int̾iora tñ legis
sacͣm̃tis xpi habundant. Qͥnq m̃si¬
b helisabeth occultat conceptum. si¬
ue qr moyses legifer qͥnq libris mis¬
teria xp̃i parabolatĩ designat. seu
fig᷑at. Et qr incarnatio xp̃i sexta se¬
culi ętate ad legis impletionẽ futura
erat᷑. recte sextomense a conceptione
iohis nasciturũ saluatorẽ angelus
Ma Ri E nunciat.
Capł iiii.

Expanded text:
atoris . Non credens, mutus fit; quia mutus atoris . Non credens, mutus fit; quia mutus est, qui spiritualem sensum in littera non intelligit. Nec quasi magister, talis valet docere populum, sed quasi nutibus innuit; quia nec rationem attendit sacrificiorum, nec curat scire dicta prophetarum. Muto Zacharia, concipit Elisabeth Joannem; quia, licet pontifices et Pharisaei nec intrent interiora legis, nec auditores intrare permittant, interiora tamen legis sacramentis Christi abundant. Quinque mensibus Elisabeth occultat conceptum, sive quia Moyses legifer quinque libris mysteria Christi parabolatim designat; seu figurat. Et quia incarnatio Christi sexta saeculi aetate ad legis impletionem futura erat, recte sexto mense a conceptione Joannis nasciturum Salvatorem angelus Mariae nuntiat. CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
li auxilio spũales filios dõ gignere
debebat. S quasi sterilis erat. qr ne
bona fuit lex ⁊ bonũ sacerdotiũ tẽ¬
pore suo. Ambo ꝓcesser̃t in diebꝰ suis.
qr legalis deuotio tẽpore moysi qͣsi
in adolescentia cũ sacerdotio floruit.
s adueniente xp̃o. ⁊ lex sacerdotium
in senecta fuerunt. cũ ⁊ sacerdotii
ordo ꝑ ambitiones ⁊ contentiones põ¬
tificũ confusus. ⁊ lex phariseoꝵ tradi¬
tiones p̃uaricata fuit. Zacharias ingͦ¬
dit᷑ templũ. qr sacerdotũ ẽ. intellig̾e
di scũarium.⁊ intͣre in illd̾ ꝑ intelle¬
ctum. Foris orat multitudo. qr dũ
mistica penetrare nequid. necesse est
ut doctoꝵ monitis humilit̃ intendat.
dũ altari thimiama ĩponit. nascitu¬
rũ ioħem cognoscit. qr dũ doctores di¬
uina lectione inflammant᷑. grãm dĩ
t̾arum. quasi de uulua helisabeth p¬
diturã reꝑiunt.⁊ hoc ꝑ angelum: qr
lex ordinata ꝑ angelos in manu medi¬

Expanded text:
li auxilio, spirituales Deo filios gignere li auxilio, spirituales Deo filios gignere debeat. Sed quasi sterilis erat, quia nbona fuit lex, et bonum sacerdotium tempore suo. Ambo processerant in diebus suis, quia legalis devotio tempore Moysi, quasi in adolescentia cum sacerdotio floruit; sed, adveniente Christo, lex et sacerdotium in senecta fuerunt, cum et sacerdotii ordo per ambitiones et contentiones pontificum confusus, et lex per Pharisaeorum traditiones praevaricata fuit. Zacharias ingreditur templum; quia sacerdotum est intelligere Dei sanctuarium, et intrare in illud per intellectum. Foris orat multitudo; quia, dum mystica penetrare nequit, necesse est ut doctorum monitis humiliter intendat. Dum altari thymiama imponit, nasciturum Joannem cognoscit; quia dum doctores divina lectione inflammantur, gratiam Dterarum, quasi de vulva Elisabeth prodituram, reperiunt. Et hoc per angelum, quia lex est ordinata per Angelos in manu medi
Abbreviated transcription (Latin):
Minorata ⁊ enim fuerat lux a teneb̾s
c̃um scđm legem do sacrificia offer¬
rentur quȩ iam cessare oportebat. cũ
baptista conciperetur. & idõ pat̃ eiꝰ sacer¬
dos iudeoꝵ emutuit. qr iam cessare
oportebat sacrificia sacerdotalia. ueni¬
ente sacerdote. qui pro peccatis om̃iũ
se offerret. In die ieiunioꝵ conceptio io¬
hanns predicitur. qr ꝑ ipsum afflicti¬
Io penitentiȩ erat predicanda. Et oc¬
cultabat se mensib quinq dicens: qr
sic fecit michi dñs. in dieb qͥbꝰ respexit
Sauferre obprobrium meũ int̾ hoĩes.
Qͣnta scĩs cura sit nequid turpe de qͦ
erubescere debeant admittant. osten¬
dit helisabech que de dono di erubes¬
cit & uerecundat᷑ concepisse in anili
ȩtate. ne in senectute libidim uacasse
uideatur. que etiã in uiuentute nul¬
latenꝰ exercenda est. nisi causa soboliᷤ
uł uitande fornicationis. Allegorice
ꝑ zachariam sacerdotium uideoꝵ.⁊
ꝑ helisabeth lex signat᷑. que sacerdo¬
tum doctrinis exercitata quasi uiri¬

Expanded text:
Minorata etenim fuerat lux a tenebris, cum secundum legem Deo sacrificia offerrentur, quae jam cessare oportebat, cum Baptista conciperetur. Et ideo pater ejus sacerdos Judaeorum emutuit, quia jam cessare oportebat sacrificia sacerdotalia, veniente sacerdote, qui pro peccatis omnium se offerret. In die jejuniorum conceptio Joannis praedicitur, quia per ipsum afflictio poenitentiae erat praedicanda. Et occultabat se mensibus quinque, dicens: Quia sic fecit mihi Dominus in diebus quibus respexit auferre opprobrinta sanctis cura sit, ne quid turpe de quo erubescere debeant, admittant, ostendit Elisabeth, quae de dono Dei erubescit, et verecundatur concepisse in anili aetate, ne in senectute libidini vacasse videatur, quae etiam in juventute nullatenus exercenda est, nisi causa sobolis vel vitandae fornicationis. BEDA. Allegorice per Zachariam, sacerdotium Judaeorum; per Elisabeth, lex signatur, quae sacerdotum doctrinis exercitata, quasi viri
Abbreviated transcription (Latin):
spũ scõ erat replendꝰ. Et erit gaudi¬
um tibi ⁊ exultatio.⁊ mult in nati¬
uitate eius gaudebũt. Gaudiũ ad
mentẽ. exultatio ad corporis hilari¬
tatẽ spectat. Nato p̃cursore multi
gaudent. nato dno magnũ gaudi¬
um nunciat᷑ qd̾ erit oĩ ppło. qr hic
salutẽ multis p̃dicat. ille omĩb dat.
⁊ zachariȩ filiidant᷑. Diuinũ gͥ mu¬
nus est fecunditasparentis. Agant
gͥ patres gr̃as qr genuert̃. filii qr
geniti st̃. matres qr honorant᷑ p̃miiᷤᷤ
coniuigii. Erit enim magnꝰ corã dnõ

Expanded text:
ndus. Et erit gaudium tibi et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Gaudium ad mentem, exsultatio ad corporis hilaritatem spectat. Nato praecursore, multi gaudent; nato Domino, magnum gaudium nuntiatur quod erit omni populo ; quia hic salutem multis praedicat, ille omnibus dat.et Zachariae filii dantur. Divinum igitur munus est fecunditas parentis. Agant igitur patres gratias, quia genuerunt; filii, quia geniti sunt; matres, quia honorantur praemiis conjugii. Erit eni
Abbreviated transcription (Latin):
Uto ⁊ acharie similis est po¬
pulus iudeoꝵ. actuum suo¬
rum impotens reddere rationẽ. Pon¬
tifices autẽ uicis suȩ tẽpore continẽ¬
tiã seruantes impleto tẽpl officio.
ad domos uxoresq suas necessario
redibant. qr tunc sacerdotał succe̾¬
sio. ex stirpe aaron querebatur. Nc̃
autẽ qr sac̾dotib ñ carnalis succes¬
sio. s spũalis inqͥrit᷑ ꝑ fectio. ut sẽꝑ
altari queant assistere. semꝑ casti¬
tas obseruanda p̃cipitur. Post hos
autẽ dies cõcepit helisabeth uxor eiꝰ.
ost dies uideliez officii ⁊ acharie
completos. Gesta sunt hec inquit io¬
hannes crisostomus m̃se septembri
UIII.Rł. octobris luna xi. quando
celebͣbat᷑ ieuiniũ scenophegiȩ. in eqͥ¬
noctio. quando incipit diesminui.
qr ille concipiebatur qͥ dixit. me
oportet minui. illum autẽ crescere.

Expanded text:
uto Zachariae similis est populus Judaeorum, actuum suorum non potens reddere rationem. Pontifices autem vicis suae tempore continentiam servantes impleto templi officio, ad domos uxoresque suas necessario redibant; quia tunc sacerdotalis successio ex stirpe Aaron quaerebatur. Nunc autem quia sacerdotibus non carnalis successio, sed spiritualis inquiritur perfectio, ut semper altari queant assistere, semper castitas observanda praecipitur. Post hos autem dies concepit Elisabeth uxor ejus. Post dies videlicet officii Zachariae completos. Gesta sunt haec, inquit Joannes Chrysostomus, mense Septembri, VIII Kalendas Octobris, luna XI quando celebratur jejunium scenopegiae in aequinoctio, quando incipit dies minui, quia ille concipiebatur, qui dixit: Me oportet minui, illum autem crescere
Abbreviated transcription (Latin):
celestis doni gaudiũ annunciabat. Si¬
cut enĩ ꝑ sinistrã p̃sentia. sic ꝑ dexte¬
ram sepe bona ꝓuunciant᷑ et̃na: uix¬
ta illud in laude sapientie. Longitu¬
do dierũ in dextera eiꝰ. in smistra illiꝰ
diuitiȩ Et zacharias turbatus ẽ. ui
Iautẽ angelꝰ ad illũ. Ne timeas z a¬
charia. qm̃ exaudita ẽ. dep̃catio tua.
Sic̃ humani defectus ẽ. terreri. ita
suo aspectu blandiendo consolari.
Contͣ demones si quos sua p̃sentia
territos senserint. ampliori horrore
concutiunt. Exaudita ẽ de p̃catio.
facta ꝓpopuli redemptione. ñ proso¬
bole quam desperabat se posse ha¬
bere. S qm̃ ppłi salus ꝑ xp̃m futu¬

Expanded text:
coelestis doni gaudium annuntiabat. Sicoelestis doni gaudium annuntiabat. Sicut enim per sinistram praesentia, sic per dexteram saepe bona pronuntiantur aeterna, juxta illud in laude sapientiae: Longitudo dierum in dextra ejus, in sinistra illius divitiae . Et Zacharias turbatus est viautem ad illum angelus: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua. Sicut humani defectus est terreri, ita suo aspectu, blandiendo solari. Contra, daemones si quos sua praesentia territos senserint, ampliori horrore concutiunt. Exaudita est deprecatio facta pro populi redemptione, non pro sobole, quam desperabat se posse habere. Sed quoniam populi salus per
Abbreviated transcription (Latin):
die descensio eiꝰ ꝑ angelum nunciat᷑.
qͣ eiis ꝑlegẽ ascensio figurabat᷑. qr qͥ
descendit ipse ẽ. ⁊ qͥascencht. Beda in
uerũ querendũ fuisse sacerdotẽ fi¬
guraret᷑. donec ueniret. qͥ ꝑꝓprium
sanguinẽ introuut semel in sc̃a eter¬
na redẽptione inuenta. Cuiꝰ hostia
tempore pasche ĩmolata. s die pen¬
tecostes spũ scõ igne apparente eon
consuminata est. Net̾is enim erat cõ¬
suetudinis. acceptas dõ uictimas cele¬
sti igne consumi. donec gͦ ueritas cõple¬
retur. figurã licuit exerceri. Unde ẽ.
qd̃ mathias qui ante pentecosten ordi¬
natur sorte queritur. septẽ uͦ diaconi
dñi. stans a dextris altaris incensi. An¬
geli dicunt᷑ apparere. qr ñ posst̾ p̃iu¬
deri. s inpotestate illoꝵ est:⁊ uide¬
ri quando uolunt.⁊ ñ uideri quan¬
do nolunt. Bene a dextris altaris ap¬
paruit. qr et aduentũ ueri sacerdotis
⁊ misterium sacrificii uniuersalis.⁊

Expanded text:
die descensio ejus per angelum nuntiatur, die descensio ejus per angelum nuntiatur, qua ejus per legem ascensio figurabutur, quia qui descendit, ipse est et qui ascendit . Beda in verum quaerendum fuisse Sacerdotem figuraretur, donec veniret qui per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa . Cujus hostia tempore Paschae immolata; sed die Pentecostes Spiritu sancto igne apparente, consummata est. Veteris enim erat consuetudinis, acceptas Deo victimas, coelesti igne consummi. Donec ergo veritas impleretur, figuram licuit exerceri. Unde est quod Matthias, qui ante Pentecosten ordinatur, sorte quaeritur; septem vero diaconi,Domini, stans a dextris altaris incensi. dicuntur apparere, quia non possunt praevideri, sed in potestate illorum est, et videri quando volunt, et non videri quando nolunt. Bene a dextris altaris apparuit, quia et adventum veri sacerdotis, et mysterium sacrificii universalis et