comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pentus conteratur ud inpuluerẽ aut̃ inauras dispsũ. nullo modo
dita caro spiritalis sed tamen caro non sp̃s. sic̃ carni subdisu
sp̃s ipse carnalis sed tamen sp̃s noncaro. Corpus crĩ q¬
modo subditũ spũ & uiuificatũ nullis alimonius indigebi
enĩ animale sed spiritale erit. habens quidẽ carnẽ. sed sir
carnali corruptione uel deformitate substantiam.

Expanded text:
penitus conteratur in puluerem atque in auras uel in dita caro spiritalis, sed tamen caro, non spiritus; sicut carni subditus fuit spiritus ipse carnalis, sed tamen spiritus, non caro. Cuius rei o sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione substantiam.
Abbreviated transcription (Latin):
quesi transitoria hoc loco dictum iudiciũ. sed pro ea qua &iam non credentes iudicabunt᷑:
sim qui hac utuntur sententia: ad ꝓmittendim salutẽ ꝑ iȩnẽ: nlis quicredentes pessime
sunt ut eis dicant. quisine lege peccauerunt: sine lege ꝑibunt : qui autẽ in lege peccauer̃.
sigem iudicabuntur : tamquã dctum sit non peribunt. sed ꝑ ignẽ salui erunt : Naec illud
as ntessariam demonstrar&. qđ iota ipla epistola adromanos. cuidenter ostendito: Iam ergo
u indicis in lege peccantibus dequib diccũ ẽ. ꝑlegẽ iudicabuntur. non eos liberante gr̃ã
it ne contra ipsos ueniant : qui eos grauislima infidelitatis crimine obstrictos esse dicunt :
and trans ferunt ad infideles & fideles in eo qđ ad fidẽ xp̃i attin& illũd dictum ẽ dehis qui sin

Expanded text:
poena transitoria hoc loco dictum iudicium, sed pro ea, qua etiam . non credentes iudicabuntur. poena transitoria hoc loco dictum iudicium, sed pro ea, qua etiam . non credentes iudicabuntur. Nam qui hac utuntur sententia ad promittendam salutem per ignem illis, qui credentes pessime uiuunt, ut eis dicant: qui sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur, tamquam dictum sit non peribunt, sed per ignem salui erunt\', nec illud tur, necessariam demonstraret: quod tota ipsa epistula ad Romanos euidenter ostendit. iam ergo etiam iudaeis in lege peccantibus, de quibus dictum est: per legem iudicabuntur, non eos liberante gratiaunt, ne contra se ipsos ueniant, qui eos grauissimo infidelitatis crimine obstrictos esse dicunt, ut quid transferunt ad infideles et fideles in eo, quod ad fidem Christi adtinet, illud, quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
us polliceri eis. de quibus dictum ẽ ꝑlegẽ iudicabunt᷑ quia constat iudicium &iam pacerus
Deteriores cos diait qui natione solere nominari : Quid quod inuenimꝰ nonsolum minimae mtioris uerim ouas¬
scienter pet cauerunterioris conditionis esse illos quiscientes peccant : Hisint enim magime: quiligẽ actiprit
Nam sicut scriptum ẽ : ubi lex non .ẽ. naec prȩuaricatio: Hinc ẽ &illud: Concupiscentian os¬
bam: nisi lex dicere. non concupisces: Occassione itaq accepta peccatum ꝑmandatum oper init
ime omnẽ concupiscentiam: &alia multa quaede hacre. idẽ apostolus dicit: Abhoc retus
taitue deleccationẽ qua inmnoderatio concupiscentias sũ peret᷑ e bͥnc itaqi confrmuas
gisoluim nbil mitius: sedeyauius aliguid intellegendum: de quib hetum. ẽ qui inlege paec¬
herant plegẽ iudicabunt᷑: quam de illis qui sine loge peccantes: sine lege peribunt: Naec

Expanded text:
mitius polliceri eis de quibus dictum est, per Legem judicabuntur; quia constat judicium etiam pro mitius polliceri eis de quibus dictum est, per Legem judicabuntur; quia constat judicium etiam pro aeterna damnatione solere nominari. Quid, quod invenimus non solum minime mitioris, verum etiam deterioris conditionis esse illos qui scientes peccant? Hi sunt enim maxime qui legem acceperunt. Nam sicut scriptum est, Ubi lex non est, nec praevaricatio . Hinc est et illud, Concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione itaque accepta, peccatum per mandatum opein me omnem concupiscentiam et alia multa, quae de hac re idem apostolus dicit. ab hoc reatu iustitiae delectationem, qua inmoderatio concupiscentiae superetur. hinc itaque confirmatur non solum nihil mitius, sed grauius aliquid intellegendum, de quibus dictum est: qui in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur, quam de illis, qui sine lege peccantes sine lege peribunt, nec pro
Abbreviated transcription (Latin):
sterunt iresuirrationẽ uitae.: quiautẽ male egerunt inresirrationẽ ueaIn¬
egerunit. Iud qui male egerunt: Inse pamibilis ẽ quippe bona uita afit auei
dibio erunit &iam i quiemnino noncredunt neque enim ipsi nonsint atansan
nam: iudicu nomine significatam arbitrent᷑: Iuam quã hoc impudentissime hicrt
iudicum ta iudicium uolens aeternum intellegi quamuis hoc non adehiderit: sicut arc
neque enim ait inresurrectione uitae a&erne: cum aliud intellegi utiq noluerit: Cluts
tamen quidresponsuri sunt ibi ait Quiautt̃ noncredit iam iudicat᷑ ẽ Nlam hic ꝓul dt o
aut iuhieium ꝓpaena eterna positum intellegunt aut pignẽ saluos futuros. &um mard
dicere audebunt Qñ quinoncredt inquid am uidcat ẽ. hoc est am udicio destuatis
credunt: nonerunt ꝑdendi se iudicandi: Quod si dicere non audent: non audeant aliquan

Expanded text:
ecerunt in resurrectionem uitae; qui autem male egerunt in resurrectionem ecerunt in resurrectionem uitae; qui autem male egerunt in resurrectionem egerunt, illud qui male egerunt. inseparabilis est quippe bona uita a fide, dubio erunt etiam hi, qui omnino non credunt; neque enim ipsi non sunt in monupoenam iudicii nomine significatam arbitrentur, quamquam hoc inpudentissime dicatu, uitam et \'iudicium\', ita iudicium uolens aeternum intellegi, quamuis hoc non addiderit, sicut et uitam — neque enim ait: in resurrectionem uitae aeternae, cum aliud intellegi utique noluerit — uideant tamen quid responsuri sunt, ubi ait: qui autem non credit iam iudicatus est. nam hic procul dubio aut iudicium pro poena aeterna positum intellegunt -aut per ignem saluos futuros etiam incredulos dicere audebunt, quoniam qui non credit, inquit, iam iudicatus est, hoc est iam iudicio destinatusqui non credunt non erunt perdendi, sed judicandi. Quod si dicere non audent, non audeant aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
int aduocatum habemꝰ aput patrem ihm̃ xp̃m iustum. & ipse .ẽ. exoratio ꝓpeccatis tr̃is:¬
mndagĩt ut cum securitate peccemꝰ. sed ut recedentes apeccato : siqđ ad missum. ẽ ꝓpter
Ad aduocatum quẽ non habent in fideles. minime de indulgentia desperemꝰ:: Maec dehis¬
gar uerbis: mittor illa conditio ꝓmittenda. ẽ. sic indm̃ credere uolentib: ut ꝑmaneant
undes morib:: Multo minꝰ de illis ubi a postolus ait : qui sine lege peccauerunt : sine lege
parbunt: qui autẽ in lege peccauerunt: ꝑ legem iudicabuntur : tamquam hoc loco aliqͥd
do& interperire & iudicari : cum alio uerbo hoc idem significatum sit: Solent enim serip¬
sor Sian iudicium ꝓaetena dampnatione ponere: sicut in euangelio dñs loquitur::
litns hora: inqua om nes qui sunt in monumentis. audiãnt uocem eiꝰ & procedent quibene

Expanded text:
uerit, aduocatum habemuuerit, aduocatum habemunon id agit, ut cum securitate peccemus; sed ut recedentes a peccato, si quod admissum est, propter illum advocatum, quem non habent infideles, minime de indulgentia desperemus. CAPUT XXItior ulla condicio promittenda est sic in deum credere uolentibus, ut permaneant in perditis moribus, multo minus de illis, ubi apostolus ait: qui sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur, tamquam hoc loco aliquid distet inter perire et iudicari, cum alio uerbo hoc idem significatum sit. solent enim scripturae etiam iudicium pro aeterna damnatione ponere, sicut in euangelio dominus loquitur: ueniet hora, in qua omnes qui sunt in monumentis audi ant uocem eius; et precedent qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
It agratia mediatoris alieni sunt : Hinc illa uerba sunt in libro sapientiae: quae nescio
aomodo intellegit ꝑniciosa securitas:: & si peccauerimꝰ tui sumꝰ.: Qm̃ scilic& bonum &
ainum dnm̃ habemus. qui & uelit. atq possit pęnitentium peccata sanare: non qui
nime audeat ꝑmanentes. in malignitate difꝑdere: Denique cum dixiss& tui sumus:
uidit. scientes potentiam tuam: Utiq potentiam: cui se sub trabere nequeat. aut occul¬
ix peccator ⁊ deoq secutꝰ ad iunxit: Nompeccabimꝰ autẽ : scientes qm̃ tui sumꝰ deputati::
bisenim digne cogitans habitationẽ apud dm̃: inqua omnes p̃destinationes sunt depu¬
uti qui setundum ꝓpositum uocati sunt: non enitatur ita uiuere. ut tali habitationĩ
neruat : Quod ergo & iohannes dicit: haec scripsi uobis ut non peccetis & siquis pecca¬

Expanded text:
sint, a gratia mediatoris alieni sunt. hinc illa uerba sunt in libro Sapientiae, quae nescio sint, a gratia mediatoris alieni sunt. hinc illa uerba sunt in libro Sapientiae, quae nescio quomodo intellegit perniciosa securitas: et si peccauerimus, tui sumus, quoniam scilicet bonum et magnum dominum habemus, qui et uelit atque possitnime audeat permanentes in malignitate disperdere. Denique cum dixisset, tui sumus; addidit, scientes potentiam tuam: utique potentiam, cui se subtrahere nequeat aut occul peccator. ideoque secutus adiunxit: non peccabimus autem, scientes quoniam tui-sumus deputati. quis enim digne cogitans habitationem apud deum, in qua omnes praedestinatione sunt deputati, qui secundum propositum uocati sunt, non enitatur ita uiuere, ut tali habitationi congruat? quod ergo et Iohannes dicit: haec scripsi uobis, ut non peccetis. et si quis peccca
Abbreviated transcription (Latin):
mendax ẽ: & in hoc ueritas non est: & nequisqua in ex istim& mandata eiꝰ adsolam slis
ptinere: quam quam hoc dicere nullus ẽ. ausus prȩsertim quia mandata cheit. qui
o possit adsolam fidẽ ꝑtinere dĩ mandata : sinon mortua. sed uniua illa intellegatur fides.
Depdlectionẽ oꝑat̃: tamen postea iohannes ipse aperint: qđ dicer&e cum ait.: Hoc ẽ. man¬
diam oiꝰ ut credamꝰ nomini filii eiꝰ iu xp̃i. & diligamꝰ inuicẽ: Poc itaque ꝓdest indm̃ rec¬
anide credere: dm̃ colere. dm̃ nosse : ut & bene uiuendi. ab illo sit nobis auxilium: & si peccaue¬
ms abllo indulgentiã meream̃ : Non infactis que odit securi ꝑseuerantes: sed ab eis receden
ĩeq dicentes Ego dixi dñẽ miserere mei: sana animam meam qm̃ peccaui tibi:: Qđ
odhiabent cui dicant : qui non in eum credunt: & frustra dicunt: Quicum tam longe ab illo

Expanded text:
mendax est, et in hoc ueritas non est. et ne quisquam existimet mandata eius ad solam fidem mendax est, et in hoc ueritas non est. et ne quisquam existimet mandata eius ad solam fidem pertinere — quamquam hoc dicere nullus est ausus, praesertim quia mandata dixit, quaet recte dici possit ad solamfidem pertinere dei mandata, si non mortua, sed uiua illa intellegatur fides, quae per dilectionem operatur, tamen postea Iohannes ipse aperuit quid diceret, cum ait: hoc est mandatum eius, ut credamus nomini filii eius Iesu Christi et diligamus inuicem. Hoc itaque prodest in deum recta fide credere, deum colere, deum nosse, ut bene uiuendi ab illo sit nobis auxilium et, si peccauerimus, ab illo indulgentiam mereamur, non in factis quae odit securi perseuerantes, sed ab eis recedentes eique dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi, quod non habent, cui dicant, qui non in eum credunt; et frustra dicunt qui cum tam longe ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
monib inuenitur : sed fidem grãẽ. que ꝑdilectionem operatur: Haec est fides de qui
ricationis i: slon itaq putandum ẽ. ideo dictum. regnum caeloꝵ uim patit᷑ & qui um p̾a
in regnum caeloꝵ: sedquia reatus ille preuaricationis. quem sola lex. id c̃. littera snefi
iubendo faciebat. credendo soluitur: & uiolentia fidei sc̃s sp̃s imp&ratur ꝑquem distis
ergo mens in cauta fallatur : ut se existim & dm̃ cognouisse. sieum fide mortua. hoc esi
bonis operib confiteat᷑ more dȩmonum: ideo se iam non digt& aduitam aeternã ese
turũ quia dñs dicit : baec ẽ. autẽ uita aet̾na : ut cognoscant te unum uerum dm̃. & quti
missisti ihm̃ xp̃m:: Ulenire quippe deb& &iam illud inmentẽ qđ scriptum. ẽ In hoc ess¬
mꝰ eume simandata eiꝰ seruemꝰ: Quidicit quia cognouit eum: & mandata ei nonseres

Expanded text:
daemonibus inuenitur, sed fidem gratiae, quae per dilectionem operatur. Haec est fides, de quadaemonibus inuenitur, sed fidem gratiae, quae per dilectionem operatur. Haec est fides, de quaeuaricationis. non itaque putandum est ideo dictum: regnum caelorum uim patitur et qui uimin regnum caelorum, sed quia reatus ille praeuaricatonis, quem sola lex, id est littera sine spiritu iubendo faciebat, credendo soluitur et uiolentia fidei sanctus spiritus inpetratur, per ergo mens incauta fallatur, ut se existimet deum cognouisse, si eum fide mortua, hoc est sine bonis operibus confiteatur more daemonum, et ideo se iam non dubitet ad uitam aeternam esse uenturam, quia dominus dicit: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti Iesum Christum. uenire quippe debet etiam illud in mentem, quod scriptum est: in hoc cognoscimus eum, si mandata eius seruemus. qui dicit quia cognoui eum, et mandata eius non seruat,
Abbreviated transcription (Latin):
uel phibendis constituere apostolos ȩxempla debusse: ierumptamen de qubilin
ribus possumus coniectare maiora Diemm adbaptismum iohannis ueniencs pu
ꝓlibiti sunt aliquid amplius exigere quam quod eis fuerat consaitutum: minr si
tibus adbaptismum xp̃i. poss& ꝑmitti ad ulterium:: Comniemorauerunt alelis¬
litas: multa mala & gnauia ꝑparasse. & effudisse multum sanguinẽ ꝓpbetarim ii
men ȩxhis factis pȩnit̾ meruisse deleri: sedex infidelitate sola qua map̃m cram u
erunt : non intuentes quia peciatum eoꝵ non hoc solum fuit quia in xp̃m noncridar¬
uerum &iam quia xp̃m occiderunt: Quox unum ꝑtin& adcrimen in credulitas
rum ad crimen incredulitatis : Ilud ergo . ẽ. contra fidem rectam: illud contra lenia
Utroq autem uitio car&: qui fidem xp̃i hab& nonsine operib: mortuam: quac &tiars

Expanded text:
cipiendis uel prohibendis constituere apostolos exempla debuisse. uerumtamen de quibusdam cipiendis uel prohibendis constituere apostolos exempla debuisse. uerumtamen de quibusdam minoribus possumus coniectare maiora. si enim ad baptismum Iohannis uenientes publicani prohibiti sunt aliquid amplius exigere, quam quod eis fuerat constitutum, miror, si uenientibus ad baptismum Christi posset permitti adulterium. Commemorauerunt etiam Israhelitas multa mala et grauia perpetrasse et effudisse multum sanguinem prophetarum nec tamen ex his factis penitus meruisse deleri, sed ex infidelitate sola, qua in Christum credere noluerunt, non intuentes, quia peccatum eorum non hoc solum fuit, quia in Christum non creduerum etiam quia Christum occiderunt: quorum unum pertinet ad crimen incredulitatis, alterum ad crimen crudelitatis. illud ergo est contra fidem rectam, illud contra bonam uitam. utroque autem uitio caret, qui fidem Christi habet non sine operibus mortuam, quae etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
dsimaritis in quib: regulam a płi constituere debuerunt. quae deinceps in aecclesis seruare
arum non admitterentur adbaptismnum. nisi illa adulteria corrȩxissent: Quasi nonsi¬
ber aduersus eos dici possit: qđ non inueniunt aliquẽ cominemoratum. quicum talis ess&e
ssisẽi Aut uero possint singuloꝵ bominum crimina : qđ infinitum erat. commemoͣri :
disalis illa regula satis suꝑq sufficiat. ubi p&rus plurib uerbis testificans: bapti ⁊ andis
Eruite uos ab hoc sȩculo prauo:. Quisenim dubit&: adhuiꝰ saeculi prauitutẽ adulteria per¬
si. eillos quielegerint in eadẽ iniquitate ꝑsiftere: Similiter autem chei potest. publicas me¬
es quas utiq adb aptismum nisi ab illa turpitudine liberatas: mulla admitat aecclesia
potuisse mueniri in tot mulidus tune eredentium pertet gentes. &delis fisme

Expanded text:
alienis maritis: in quibus regulam apostoli constituere debuerunt, quae deinceps in ecclesiis seruaretur, alienis maritis: in quibus regulam apostoli constituere debuerunt, quae deinceps in ecclesiis seruaretur, utrum non admitterentur ad baptismum, nisi illa adulteria correxissent. quasi non similiter aduersus eos dici possit, quod non inueniunt aliquem commemoratum, qui, cum talis esset, admissus est; aut uero possent singulorum hominum crimina, quod infinitum erat, commemorari, cum generalis illa regula satis superque sufficiat, ubi Petrus pluribus uerbis testificans baptizandis ait: eripite uos ab hoc saeculo prauo. quis enim dubitet ad huius saeculi prauitatem adulteria pertinere et illos, qui elegerint in eadem iniquitate persistere? similiter autem dici potest publicas meretrices, quas utique ad baptismum nisi ab illa turpitudine liberatas nulla admittit ecclesia, potuisse inueniri in tot milibus tunc credentium per tot gentes et de his sus
Abbreviated transcription (Latin):
aduam pestilentiosissima tribuatur auctoritas iste curationis ordo ẽ utbaptixandi
uis agant pęnitentiam: oniniumq se omnino p̃teritoꝵ remissionẽ inbaptismo acceptu
sẽ nondubitent :Ponut peccare liceat : sed ut peccasse non noceat : ut sit fact remissio: non
nslo faciendi : Tunc uere dici potest &iam sp̃iritaliter: ecce sanus factus es. iam noli pec
tieiam carnis accidisse languorẽ: Hi autẽ ei homini qui & baptiz andus. adulter ingredit᷑
arratꝰ adulter egreditur : miror quomodo dici ȩxistiment: ecce sanꝰ factꝰ es: Quis enim
us aexiti ab illis morbus erit: si adulterium sanitas erit: Sed intrib: milibus inquiunt:
duno die a postoli baptizarunt : & in tot milib: credentium. inquib: a postolus abhierusalẽ.
e llrcum euangelium repleuit: erant utiq aliqui alieni uxorib copulati: uel faemine

Expanded text:
etiam pestilentiosissima tribuatur auctoritas, iste curationis ordo est, ut baptizanetiam pestilentiosissima tribuatur auctoritas, iste curationis ordo est, ut baptizanribus agant paenitentiam omniumque se omnino praeteritorum remissionem in baptismo accepturos esse non dubitent: non ut peccare liceat, sed ut peccasse non noceat, ut sit facti remissio, non permissio faciendi. tunc uere dici potest etiam spiritaliter: ecce sanus factus es; iam noli peccillum etiam carnis accidisse languorem. hi autem ei homini, qui et baptizandus adulter ingreditur et baptizatus adulter egreditur, miror quomodo dici existiment: ecce sanus factus es. quis enim grauis et exitiabilis morbus erit, si adulterium sanitas erit? Sed in tribus milibus, inquiunt, quos uno die apostoli baptizarunt, et in tot milibus credentium, in quibus apostolus ab Hierusalem usque Illyricum euangelium repleuit, erant utique aliqui alienis uxoribus copulati uel feminae
Abbreviated transcription (Latin):
turam: &iam si abillo cui subdita ẽ. dimittat᷑. merito dibitatur. utrum adpcipiendum bis¬
tsmum: nondebeat ad inteti: Quis quus &iam uxorẽ in adulteno deprehensam dimiserit & alas
durerit nonuidetur ae quandus eis. qui excepta causa : adulterii dimit tunt. & ducunt: &
ipsis diuns settentus ita obscurum ẽ. utrum &ist cui quidem sine dibio adiltanm lis
pitere adultor tam̃ babeatur. si alteram duxerit. ut quantum ȩxistimo uenialiter ibi
si fillatur: Quam obrem quae manifesta sunt impudiciꝰa crimina: omnimodo adb̃ ap¬
su phibenda sunt: nisi mutatione uoluntatis & paenitentia. corrigantur: Quae aut̃
Qa omnimodo conandum.ẽ: nefiant tales coniunctiones:: Qquidenim opꝰ. ẽ: intantum
dinme ambiguitatis caput mittere : Siautẽ facte fuerint: nescio utrum hi quifece¬
e: smilit̾ adlaptisinũ non debere uideantur admitti: Quantum attin& igitur ad doc¬
nam sabibrẽ ueritatis: necuiquam mortifero peccato ꝑniciosiss ima securitas detur:

Expanded text:
turam, etiamsi ab illo cui subdita est dimittatur,. merito dubitatur, utrum ad percipiendum baptismum non debeat admitti. quisquis etiam uxorem in adulterio deprehensam dimiserit et aliam duxerit, non uidetur aequandus eis, qui excepta causa adulterii dimittunt et ducunt; et in ipsis diuinis sententiis ita obscurum est, utrum et iste, cui quidem sine dubio adulteram licet dimittere, adulter tamen habeatur, si alteram duxerit, ut, quantum existimo, uenialiter ibi quisque fallatur. quamobrem quae manifesta sunt inpudicitiae crimina, omni modo a baptismo prohibenda sunt, nisi mutatione uoluntatis et paenitentia corrigantur; quae autem dubia, omni modo conandum est, ne fiant tales coniunctiones. quid enim opus est in tantum discrimen ambiguitatis caput mittere? si autem factae fuerint, nescio utrum hi, qui fecerint, similiter ad baptismum non debere uideantur admitti. Quantum adtinet igitur ad doctrinam salubrem ueritatis, ne cuiquam mortifero peccato perniciosissima securitas detur uel
Abbreviated transcription (Latin):
si alia. uel aliae possunt adhuc exillis uerbis exculpis quaerere. ac disserere lon¬
gũ ẽ : Illud nunc dicimus scđm istã conditionem nascendi et moriendi qui nui¬
mus & in qua creati sum. aliquid boni esse coniugium masculini & feminae

Expanded text:
si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere lonsi alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae
Abbreviated transcription (Latin):
si & tam̃ non moritura nisi peccassent. sicut minatus erat deus . tam quam
iuulnus mminaretur . qͥa uulnerabile corpus erat : quod tamen non accidisset
usi fiereo quod ille uetuisset: Ita ergo possent &am per concubitũ talium¬
corporũ generationes subsistere quae usq ad certum modum haberent inpi¬
tum necuergerent tamen insenium aut usq in seniũ nec tamen in mortem dn
illa beneditionis multiplicatione terraim pleretur: Sienĩ uestib siabua
praestitit deus ꝑ annos quadraginta sine ullo detrimetito ꝓpriũ statũ quandad
magis prestaret corporibus oboedientiae praecepto suo felicissimum quod don
tem peramentum cerci status. donet in melius conuerterent᷑ non morte honius
quacorpus abanima deserit᷑: sedbeata commutatione. a mortalitate ad inmor¬
calitatem ab animale ad s̃pĩtalẽ qualitatẽ: Harũ sententiarũ quae uenasit iui

Expanded text:
ne et tamen non moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam ne et tamen non moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo possent etiam per concubitum taliumcorporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum haberent incrementum nec uergerent tamen in senium aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra inplereter. si enim uestibus lsrahelitarum praestitit deus per annos quadraginta sine ullo detrimento proprium statum, quanto magis praestaret corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel
Abbreviated transcription (Latin):
qe sit intelligendum quod seriptũ ẽ implete terrã & dominamini eias idest
it plenitudine & perfectione uitae ac potestatis id fieret ut ipsum quoque incre¬
nentum & multiplicatio quadictũ est: crescite & multiplicamini. ꝓuectumenti
eopia untutis intelli gatur. sicut in psalmo positũ est: Multiplicabis me
nanma mea in uirtute: Nec data scit homini ꝓlis ista successionissi postea quam
cusi pueccati futura erat in morte decessione. Corpus non spiritale illis
hominibus. sed primo animale factum erat : ut oboedientiae merito postea fieret
spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem quae inuidia
daboli introiuit in orbem terrarũ & facta est poena peccati sed per illã
ummutationem quam significata postolus ubiait. Deinde nos uiuentes
qureliqui sumus simulcum illis raptemur in nubibus. in obuiã xp̃o ue illa
erpora primi coniugu & mortalia fuisse intelligamus prima confomatio¬

Expanded text:
e sit intellegendum, quod scriptum est: inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem, quae inuidia diaboli intrauit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam significat apostolus, ubi ait: deinde nos uiuentes qui reliqui sumus simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera, ut illa corpora primi coniugii et mortalia fuisse intellegamus prima conformatio
Abbreviated transcription (Latin):
porem frigoris excutit. Linguas enĩ igneas doctores habent. a
dũ dm̃ a mando prȩdicant. corda audientiũ inflãmant. Inco¬
lumba uͦ & igne sp̃s sc̃s monstratus ẽ: quia om̃s quos repleueri
simplices & ardentes facit. Simplices puritate: ardentes emula¬
tione. Neq enĩ place t dõ aut simplicitas sine zelo: aut zelus

Expanded text:
es facit. Linguas igneas doctores habent, quia, dum Deum amandum praedicant, corda audientium inflammant. Nus et in igne monstratus est, quia omnes quos repleverit, simplices et ardentes facit, simplices puritate, ardentes aemulatione. Neque enim placere Deo potest aut simplicitas sine zelo, aut zelus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quod unus ad caput & ad pedes alter sedebat angelus : Anqmam
ad pedes ab initio usq ad finẽ significant ẽẽ. nunciandum: lx iii¬
VER ENDUM EST̃ quomodo post resurrectionẽ corpus domuinicum
uerum fuit. quod clausis ianuis ad discipulos ingredi potuit. Sedli¬
endũ nobis ẽ: quod diuina operatio siratione comprehenditur. nont
ammirabilis: nc sides habet meritũ. cui humana ratio p̃bet experini¬
Sed haec ipsa redẽptoris nrĩ opera quac ex semet ipsis comp̃hendi ne¬
quaquã possunt. exalia eius operatione pensanda sunt: ut rebus
mirabilib fidem prȩbeant facta mirabiliora. Illud enĩcorpus dñi

Expanded text:
est quod unus ad caput, ad pedes alter sedebat? An quoniam qui Gad pedes, ab initio usque ad finem significabant esse nuntiandum? Di pulsat, quomodo post resurrectionem corpus dominicum verum fuit, quod clausis januis ad discipulos ingredi potuit. Sed sciendum nobis est quod divina operatio si ratione comprehenditur, non est admirabilis; nec fides habet meritum, cui humana ratio praebet experiSed haec ipsa Redemptoris nostri opera, quae ex semetipsis comprehendi nequaquam possunt, ex alia ejus operatione pensanda sunt, ut rebus mirabilibus fidem praebeant facta mirabiliora. Et idcirco Domi
Abbreviated transcription (Latin):
gere: Sedcurtangidebeat. racio quoq additur cũ sub infertu
dum enĩ ascendi ad patrẽ meũ. Incorde & enĩ nr̃õ tunc iħe ascendi
ad patrem: cũ aequalis creditur patri. Nam quis quis eũ aequalẽ
non credit: ad huc incius pectore ad patrẽ dñs non ascendit. Ille ergo s
ueraciter tangit: qui patri filiũ coaeternũ credit: Quia fide tangitur¬

Expanded text:
 subinfertur: Nondum enim ascendi ad Patrem meum. In corde etenim nostro tunc Jesus ascendit ad Patrem, cum aequalis creditur Patri. Nam quisquis eum aequalem Patri non credit, adhuc in ejus pectore ad Patrem Dominus non ascendit. Ille ergo Jesum veraciter tangit, qui Patri Filium coaeternum credit. Vade au
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid omĩcreatura homo: Potest etiã omĩs creaturae nomine.
omĩs natio gentiũ designari. Ante & enĩ dictũ fuerat. inuia gen¬
tiũ neabieritis: nunc autẽ dicitur. predicate omĩcreaturae: ut
scilicet prius auidea apostolorũ repulsa p̃dicatio. tunc nobis in
ad iutoriũ fieret cũ hanc illa addãpnationis suae testimoniũ suꝑba¬

Expanded text:
ilitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, ilitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis . Nunc autem dicitur, Praedicate omni creaturae, ut scilicet prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium su
Abbreviated transcription (Latin):
sac dificilior oritur questio. q uomodo post rtsur rectionẽ corpus
sui & incor uiptibis. tamen pulpabile demonstrauit: Nam & corrũ¬
pinccesse s̃. quod palpatur: & palpari non potest. quod non corrũpit᷑:¬
ad premui & palpando palpabile. formaret ad fidem. Et incorrup¬
tibile qͦ & palpabile lemonstrauit: ut ꝓfecto ẽẽ. post resurrectio¬
nẽ ostẽnderet corpus suũ &eiusdẽ naturae. & alterius gloriae. Ixoiis
turae. Numquid sc̃m̃ euangeliũ uel insensatis rebus uelbrutis
animalib fuerat prȩdicandũ : Sed omĩs creaturae nomine: signat᷑
homo. Sunt nãq lapides : sed uiuunt nec sentiunt. Sunt herbae
& arbusta: uiuunt quidẽ sed ñsentiunt. Uiuunt non panimam.
ñdiscernunt. Angeli uero st̃: uiuunt. sentiunt. et discernunt:.
Omisautẽ creaturae: aliquid habet homo. Habet nãq cõmunc ẽe.
cũ lapidib. uiuere cũ arborib. sentire cũ animalibus: intelligere
cũ angelis Sugitur cõmune habet cũ omĩ creatura homo: uixta

Expanded text:
surrectionem corpus suum et incorruptibile, et tamen palpabile demonstravit, nam et corrumpi necesse est quod palpatur, et palpari non potest quod non corrumpiturad praemium, praebendo palpabile formaret ad fidem. Et incorruptibilem se ergo et palpabilem demonstravit, ut profecto esse post resurrectionem ostenderet corpus sturae, nunquid sanctum Evangelium vel insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipuhomo. Sunt namque lapides, sed nec vivunt, nec sentiunt. Sunt herbae et arbusta; vivunt quidem, sed non sentiunt. Vivunt dico, non per animam, non discernunt. Angeli etenim sunt, vivunt, sentiunt, et discernunt. Omnis autem creaturae aliquid habet homo. Habet namque commune esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angel
Abbreviated transcription (Latin):
ad exaggerationẽ iniqͥtatis illorum. Noncnĩ necesse erat dotam
scderatis hominib parcere nec humiles ꝑderet iustos. cũ posset
ustos inde liberatis reddeit impus digna supplicia. sedut dixi
adostenderadã malignitutẽ multitudinis illius dixit si decẽ
ibi inuenero parcã uniũsi ciuitati. tamquã diceret certe possum
si ibi inueniant᷑ parco. hoc ẽ. quia nec tot ibi possunt inueniri.
Tale c̃. & illud iuxta hieremiã ubi ait. Circuite uias hierłme
et parco cęteros ad ex aggerandũ et de monstrandũ quod nec uiꝰ
Quaeritur utrũ admittqida sic compensatio flatiorũ uel qͦrũq
peccatorũ ut nos faciamus mali aliquid ne alius grauius malũ
satio. Si autẽ ꝑturbationi humanȩ tribuitur. et menti tant
malo ꝑmotac. nullomodo imitanda est. DEtO QUO DΙCTUAU¬

Expanded text:
ad exaggerationem iniquitatis illorum. non enim necesse erat deo tam ad exaggerationem iniquitatis illorum. non enim necesse erat deo tam sceleratis hominibus parcere. ne cum illis perderet iustos, cum posset iustis inde liberatis reddere inpiis digna supplicia. sed, ut dixi, ad ostendendam malignitatem multitudinis illius dixit: si decem ibi inuenero, parcam uniuersae ciuitati. tamquam si diceret: "certe possum si ibi inueniantur, parco", hoc est, quia nec tot ibi possent inueniri. tale aliquid est apud Hieremiam, ubi ait: circuite uias Hierusalet parco ceteris, ad exaggerandum et demonstrandum, quod nec unus paterentur, utrum admittenda sit compensatio flagitiorum uel quorumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius grauius malum satio. si autem perturbationi humanae tribuitur et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda est. LXXVI. QVOD A
Abbreviated transcription (Latin):
hacc siñ dubitantis quid duorũ potius cuenturũ sit sedirascentis
et minantis accipiamꝰ nulla questio ẽ. more quippe humaria.
Ds̃ inscripturis adhomines loquit᷑ et eiꝰiram nouerunt sine ꝑtur¬
bationc cius intelligere qui nouerunt. Solemus autem &iam sic
non possũ qđ cũminando ñignorando dr̃ apparet irati affectus¬
sed ꝑturbatio ñcadet indm̃. Mos autẽ humanc locutionis et usi¬
tatus c̃. & humane infirmitati c̃gruit. Eui ds̃ coaptat locutionẽ
suam. Quçri solet utrũ qđ desodomis dix̃ ds̃ ñ se ꝑdere locum si
inuenirent᷑ illic uel decem iusti spetiali quadã sententia de illa
ciuitate. an deomĩb intelligendũ sit generalit̃ parcere dm̃ loco
in quocũq uel decem iusti fuerint. Inqua questione ñc̃. quidẽ
necesse ut hoc de omĩ loco acciꝑe compellamur. uerũtam̃ desodo¬
mis potuit et sic dici. qͥa sciebat dĩ ibi ñcc̃. uel decem. Et idõsic
respondebat᷑ ab rahac. ut significaret᷑ nec tot ibi posse inucniri.

Expanded text:
haec si non dubitantis, quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. more quippe humano deus in scripturis ad homines loquitur et eius iram nouerunt sine perturbatione eius intellegere qui nouerunt. solemus autem etiam sic non possim. quod cum minando, non ignorando dicitur, irati ased perturbatio non cadit in deum. mos autem humanae locutionis et usitatus est et humanae infirmitati congruit, cui deus coaptat locutionem suam. Quaeri solet utrum quod de Sodomis dixit deus non se perdere locum, si inuenirentur illic uel decem iusti, speciali quadam sententia de illa ciuitate an de omnibus intellegendum sit generaliter, parcere deum loco, in quocumque uel decem iusti fuerint. in qua quaestione non est quidem necesse ut hoc de omni loco accipere conpellamur; uerum tamen de Sodomis potuit et sic dici, quia sciebat deus ibi non esse uel decem. et ideo sic respondebatur Abrahae, ut significaretur nec tot ibi posse inueniri,
Abbreviated transcription (Latin):
at quebis dli uedneñ at abhumano die. uin germana cartate  eeo
de nobis Paulis apoffolis uobis precipit & obsecrat indño: ut cumsilentio ust
ferit homines contumaces saluberrimis apłi monitis resistentes . nonsicit infirtar
tolerari. sed sicut sciores &iam prediar: Vtmonastera doctrina samore findia q¬
na illecebra corrimpant᷑ & dissoluta licentia uacationis & falso nomine scitats e
ant ergo &iam c&eri fr̃ẽs & fili nr̃i. qui fauere talib &huius mod presimptionẽ p
norariam defendere consuerunt sẽ potissimum corrigendos. ut ili corne possit
in infirmentir bene facere : Ac ineo quod soriuis d̵ ꝓmtȩat quealaertor ne cossor is

Expanded text:
a nobis diiudicemur aut ab humano die. quam germana caritate sit ltis sentite de nobis: Paulus apostolus uobis praecipit et obsecrat in domino, ut cum silentio, id ferat homines contumaces saluberrimis apostoli monitis resistentes, non sicut infirmiores tolerari, sed sicut sanctiores etiam praedicari, ut monasteria doctrina saniore fundata gemina inlecebra corrumpantur, et dissoluta licentia uacationis et falso nomine sanctitatis? sciant ergo etiam ceteri fratres et filii nostri, qui fauere talibus et huius modi praesumptionem per ignorantiam defendere consuerunt, se potissimum corrigendos, ut illi corrigi possint, non ut infirmentur benefacere. sane in eo, quod semis dei prompte atque alacriter necessari
Abbreviated transcription (Latin):
UID ESĩ quod dicit thomas. dnẽ nescimꝰ quo uadis. & quomodo¬
Utrũq enĩ iste nescire sedicit: & locũ quo itur. &uiam qua itur
Numquid poterant eidicere discipuli eiꝰ quib loquebat᷑. nescimꝰ te :
Proinde sicũ sciebant. & uia ips&e est: uiam utiq sciebant. Si eum sciebant.

Expanded text:
quomodoutrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant,
Abbreviated transcription (Latin):
cgitur dubitaueris figurate dictum. & cum possit dupliciter inter¬
pitari. uno modo ad notͤandũ altero ad prestandum. ad beneficientiam
tepocuis caritas reuoce᷑. ut intelligas carbones ignis cẽ. urentes pęnitentiȩ
gentus quibus suꝑbia sanatur cius qui dolet ᷤ inimicũ fuisse hominis
aquo eius miseri &e subuenitur: Item cũ ait diis. qui amat animã suam
pdit cam. nutilitatem uetare putandus c̃. qua debet quisq conseruare
auimam suã sed figurate dictũ ꝑdat animã. id est perimat atq amittat
usum eiꝰ quẽ nunc habet puersum scilicet atq preposterĩ. quo inclinatur
tmporalib ut aeterna nonquerat. Scriptũ ẽ. Damisericordi. & nesus¬
mus peccatorc̃ posterior pars huius sententiae. uidetur uetare benefi¬
amnam. Ait enim. Nesuscipias peccatorẽ: intelligas gͦ pcccatorem
sigurart positum ꝓpcecato. ut peccatũ ci nonsuscipias

Expanded text:
igitur dubitaveris figurate dictum, et cum possit dupliciter interigitur dubitaveris figurate dictum, et cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad prte potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipias
Abbreviated transcription (Latin):
segila huiusmodi. ut tamdiuuersetur diligenti consideratione. lx.¬
uoelegitur. doncc ad regnũ caritatis interp̃tatio pducatur. Si autẽ
ꝓpni sonat nulla putetur figurata locutio. Si p̃ceptiua locutio
qt airfligiuim autfacinus uetans. aut utilitutẽ autbeneficientiam
uicis. non c̃ figurata. Si autẽ flagium autfacinus uidetur iubere.
cuditatem & beneficientia uetare : figurata ẽ. Nisi manducaueri¬
qis nquit camnẽ filii hominis. & sanguinẽ biberitis. non habebitis uitam
nuobis. facinꝰ uel flagiciũ uidetur iubere. Figura ergo ẽ: p̃cipiens
paslioni dni ẽt cõmunicandũ. & sua uiter atq utiliter recondendum in
memoua. quod ꝓnob̾ caro cius crucifixa & uulnerata sit. Ait scriptura.
Sisurient inimicꝰ tuus. ciba illũ: si sitit. potum da illi. Hic nullo dubi¬
cinte beneficientiã p̃cepit: sed quod sequitur. hoc enim faciens carbo¬
ns ignis congeres suꝑ caput cius: maliuolentiȩ facinus putes iuberi:

Expanded text:
egula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atqumemoria quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi. Hic nullo dubitante beneficentiam praecipit: sed quod sequitur, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus ; malevolentiae facinus putes juberi: ne
Abbreviated transcription (Latin):
ui atit contaria. aut tantum modo diuerũs signisicent: Contais
seiliẽ cum alias u bono alias in malo its ea dem psimilitudinens¬
qubolum: ubi scriptũ ẽ. Aducrsarius ur diabolus tamquã
lo rugics circuit queiens quẽ deuoret. Ita serpens in bo
Co ł astuti ut serpentes: in malo autem: serptas cuam
sduxit mastucia sua. Inbono: panis ego sũ panis uiuus.
quidecaclo descendi. Inmalo: panis occultos libenter
dicat. Sic & alia plurima. Ethaec quidem quae comme
cu minune dubiam significationem gerit: Quia exci¬
pli qã cõmemorari non nisi manifestã debucrunt. Sunt
autem quac incertũ sit in quã partẽ accipi debeant: sicut
calix inmanu dñĩ. uini meri plenus mixto. Incertum est
dum utrũ irã dĩ significet non usq ad nouissimã poenam id ÷
isque adfȩcem. Anpocius grãm scripturarũ auideis ad gentes
canseuntem. quia inclinauit exhoc inhoc: remanentib ãpud

Expanded text:
ut aut contraria aut tantummodo diuersa significent. contraria ut aut contraria aut tantummodo diuersa significent. contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponidiabolum ubi scriptum est: aduersarius uester d\\. bolus tamquam leo rugiena circuit, quaerens quam <deuoret. ita serpens ia bono est: astuti ut şerpentea, in malo autem: serpens Euam seduxit astutia sua. in bono panis: ego sum panis uiuus, qui de caelo descendi,. in malo panis: panes occultos libenter edite; sic e.t alia moravi minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari non nisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut: Calix in manu Domini vini meri plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dei significet, non usque ad novissimam poenam, id est usque ad fecem, an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentes transeuntem, quia inclinavit e
Abbreviated transcription (Latin):
uitic ue est ud eẽ scputat. figuratȩ dicta cisc arbitartus. ual
nonbus gradibus p̾cipiuntur. Utuerbi gta si celibem anpleua
uitami d sc castracut ppitr regnũ caclorir quicquid dcuaort  duda¬
cirgenda scĩlibri p̃cipiunt. non propric sedtrans late accca h
contendat St quisquis stacuit scruait innuptam uirgine slo.
ligendarum scripturarũ ut sciamꝰ alia omib cõmuniter pntiorae
ualitudinis. sed etiam ad suam cuiusq membri ꝓpͥam infinitas
medieia pueniat. In suo quippegenere curandu ẽquou ib
apparent. non putemus ce pracscriptum. ut quod inliqui
ses aliqua ꝑsimilitudinc̃ significauerit hoc eam scmꝑ signifeae a
cdantus n lam & inuituperatione posuit sermentum ans cumat
cauete aftrmento phariscoruim: & inlauds cuinidicer ans unilet
regnum cadorum mulieri quae abscondit sermentũ intribus ncis
farinae. donec totum fermentaretur. Huius igitur uarictaus ditu¬
dio duas iabet formas. Sic eni aliud atq aliud resquequc sigusats

Expanded text:
uitae uel est uel esse putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligendacontendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suamintelligendarum Scripturarum, alia omnibus communitur praecipi, alia m statum valetudinis, sed etiam ad suam cuiusque membri propriam infirmitatem medicina perueniat, in suo quippe genere curandum est quod ad apparent, non putemus esse praescriptum ut quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem significaverit, hoc eam semper significare credamus. Nam et in vituperatione fermentum posuitcauete a fermento Pharisaeorum, et in laude, cum diceret simile esse regnum caelorum mulieri, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. huius igitur uarietatis obseruatio duas habet formas; sic enim aliud atque aliud res quaeque significant,
Abbreviated transcription (Latin):
IAO OCCIDITUR ABEL MINORNÃU AERATRE MAIORENATO. CAINEXTOD ETS̃
occiditur xp̃s caput populi minoris natu. apopło iudçorũ maiore
natu. Ille in campo. iste incaluariȩ loco. Int̾rogat dscain ñtãquã
ignorans cum aquo discat. sed tãquã uidex reũ quẽ puniat. ubisit
frater cius Respondit ille nescire se. nec eiꝰ esse custodem. Respon¬

Expanded text:
 occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: us
Abbreviated transcription (Latin):
acerra. id est ab aeccłia quȩ apperuit ossuũ inc̾fessione peccatorum
accipere sanguinẽ xp̃i qui cffusus :. in remissione peccatorũ de
manu ꝑsecutoris. nolentes ẽc̃. sub grã sed sublege. Quicũq cnim¬
ut ait apłs exoꝑib legis sunt. sub maledicto sunt. Cũenĩ dicit.¬
maledic tũ agnoscit aecclłia. qm̃ occiso xp̃o adhuc oꝑatur t̾renam
habet occultã uirtutẽ intelligende gratiae xp̃i quac ñdatur iudcis

Expanded text:
erra, id est ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum: accipere sanguinem Christi, qui effusus est in remissionem omnium peccatorum de manu persecutoris, nolentis esse sub gratia, sed sub maledicto. Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt. Cum operaet ostendit Ecclesia, quoniam occiso Christo adhuc operatur terrenam habet occultam virtutem intelligendae gratiae Christi, quae non datur Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
nescire se xp̃m quẽ dicimus. Fallax enĩcaiN ignoratio. iudȩorũ ẽ.
falsa negatio. Essent autc̃ ipsi quod ammodo xp̃i custodes. sixp̃ia¬
nam fidem acciꝑe & custodire uoluissent. Nã qui custodit incorde
cam. Quid fecisti. Uox sanguinis frĩs tui damat adme deterra. sic
arguit inscripturis scĩs uox dina uidȩos Habet enĩ magnã uocẽ
xp̃i sanguis interra cũ eo accepto ab omib gentib respondet᷑ amen:¬

Expanded text:
nescire se Christum quem dicimus? Fallax enim Cain ignoratio Judaeorum est falsa negatio; essent autem ipsi quodammodo Christi custodes, si Christianam fidem accipere et custodire voluissent. Nam qui custodit in cordeCain: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in Scripturis sanctis vox divina Judaeos. Habet enim magnam vocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur Amen
Abbreviated transcription (Latin):
at merta sua: Nondico esto qualis illa dequadictum est. dimittuntur ei peccata
dea quomam dilex it multũ sed metuo necum tibi modicum dimati putas. modicũ
lgos &ł etuo inquam tibi uehementer. necũ te agnũ quocũ que ierit secuturã esse
turis cũ pmȩ tim&e sep erbue sequi per angusta non possis bonum tibi est. oam

Expanded text:
tantem merita sua. non dico: esto qualis illa, de qua dictum est: dimittuntur ei peccata tantem merita sua. non dico: esto qualis illa, de qua dictum est: dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, sed metuo, ne, cum tibi modicum dimitti putas, modicum diligas. Metuo, inquam, tibi uehementer, ne, cum te agnum quocumque ierit secuturam esse gloriaris, eum prae tumore superbiae sequi per angusta non possis. bonum tibi est o anima
Abbreviated transcription (Latin):
tintia menbra terrena incaeli consuetudinem suspendisti : Non egõ ut dis¬
ssumilitatẽ. ad publicanos & peccatores mĩto. qui tam̃ in regnũ cuelorũ ꝑrae
superbos: : Nonte adhos mato indigni sunt enim glsi ab in mundiue uo¬
an liberiti sunt. ut ad eos initandos mittat᷑ inlibata uirginitus: Adregem
li uldominins angelis inmortalib nondedignatus est seriure montalib: : Cũ certo
orden noniniqutas sedcaritas fecit: Cartas quae non aemulatur. noninflatur
nuerit que suia sant. quia et xp̃s nonsibi placuit sed sicut serpͥtũ deillo ẽ oꝑ pro¬
uata p robrantium caeciderunt superm e: uade uemadillũ. & disce quõ mittis
s. ghumilis corde : Non ibis ad eũ qui occulos ad caelum. leuare non audebat omere
uidtatis. sedadeũ quidetelo descendit pondere caritatis : Nonibis ad ȩã quae diũ
updes lacrimis rigauit. quaerens indulgentiã grauiꝰ peccatorũ: lauit pedes
pllianũ humiliter accusantẽ delicte sua. sed timeo tibi pharis eũ superbe iac¬

Expanded text:
ntia membra terrena in caeli consuetudinem suspendisti: non ego te, ut discas humilitatem, ad publicanos et peccatores mitto, qui tamen in regnum caelorum praesuperbos; non te ad hos mitto; indigni sunt enim qui ab immunditiae voragine liberati sunt, ut ad eos imitandos mittatur illibata virginitas: ad Regem i dominans angelis inmortalibus non dedignatus est seruire mortalibus. eum certe humilem non iniquitas, sed caritas fecit, caritas, quae non aemulatur, non inflatur, non quaerit quae sua sunt, quia et Christus non sibi placuit, sed sicut scriptum de illo est: obprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. uade, ueni ad illum et disce, quoniam mitis est et humilis corde. non ibis ad eum, qui oculos ad caelum leuare non audebat onere iniquitatis, sed ad eum, qui de caelo descendit pondere caritatis; non ibis ad eam, quae domini sui pedes lacrimis rigauit quaerens indulgentiam grauium peccatorum, sed publicanum humiliter accusantem delicta sua, sed timeo tibi pharisaeum superbe iac