comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ureb sunt c̾ti demq fines. Quos ultra citraq ne¬
quid ꝯsistere rectum. Ita ⁊ indcĩs si moduc obim¬
tatur: uicħ laudabile pot̾it inuẽĩri. ait. enĩ cassio¬
dorus. Modus ubiq laudandus. est. ¶ Modus. ⁊ta¬
q tuus quincuplex sit. indel ĩ ꝓnũciacõe. In ueloci¬
tate. In tarditate. In quantitate. ⁊ qualitate. ¶ui
tullii indocta accõne. laudem tũ consequitur. si
optime proferatur. ⁊ ꝙ̃uuis sit expolita si indecen
cia quoq si qua sunt oris diligenti tura enĩdan¬
da siit. Nec u̾ba sint inflata. uł alleuata uł inf¬
autib frẽdentia. Nec uocis ini maĩtate resonãtia
nõ asꝑa ꝑ frẽdentib uł ꝓantib libris ꝓ lata s¬
attentu decoretur. uec in moderato clamore uoci¬
feretur. nec ostentacõnis cã frangatur. orõ uerõ
ꝓlocis reb caĩs ⁊ tp̃rib dispẽsanda est. Namalia
simplicitate narranda sunt alia auc̃te suadanda.

Expanded text:
in rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nein rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum », ita et in dictis si modus omittatur nichil laudabile poterit inveniri. Ait enim Cassiodorus: « Modus ubique laudandus est ». Modus itaque tuus quintuplex sit, videlicet in pronuntiatione, in velocitate, in tarditate, in quantitate et qualitate. VideTullii: « Indocta actio laudem tamen consequitur, si optime proferatur; et quamvis expolita, si indecenttia quoque si qua sunt oris, diligenti cura emendanda sunt, ne verba sint inflata vel <anhelata> vel in faucibus frendentia nec vocis immanitate resonantia, non aspera frendentibuimo accentu decoretur, nec immoderato clamore vociferetur nec ostentationis causa frangatur oratio. Verum pro locis, rebus, causis et temporibus dispensanda est. Nam alia simplicitate narranda sunt, alia auctoritate suadenda,
Abbreviated transcription (Latin):
e ẜm tullium ħ estut non rogemꝰ res turpes n
fatiamius rogati. nõ enĩ ꝓ amico fricere uł. dice̾
debes. ꝙ ad petiatun ꝑtiueat. nã ẜm regłami a¬
moris nõ est excusacõ poci si amiticã pectau̾is.
uñ seneca anuti emĩ crimina si feras. facis tua.
a cõmodat. ⁊crimen sibi parat. qui nocentẽ ad¬
culpe qui nocentem adiuuat amaxime in re tur¬
pi ubi duplex est peccatum. ait eiñ seneca. In tur¬
pi re peccare. bis est deliuquere. In noxie em̃ amicũ
defendere debes. ut. uerus defensor dicaris. ait eĩ
cassiodorus. Ille ꝓprie defensor est dicendus qui de¬
fendit in noxie. pro omĩb uero p̾dictis. libent̾ u̾
ba fundas utilia. uidelicet. ꝓ dei ẜuicõ ⁊ humano
ꝯmodo ⁊ amici utilitate. ⁊ licet multa exempla
u̾bio cur. expoĩcõm ⁊ intlłc̾tum audias huiꝰ
dictõnis quoinodo. ⁊ c̾te istud quomõ modũ req¬
rit. Requiras gͦ modum dicendi. nam sicut in rebꝰ
modus est ẜuandus dequo dici ꝯsuenit. Est modus

Expanded text:
secundum Tullium hec est: ut non rogemus res turpes nec faciamus rogatu. Non enim pro amico facere vel dicere debes quod ad peccatum pertineat. Nam secundum regulam amoris: « Non est excusatio peccati si amici causa peccaveris ». « Amici enim crimina si feras, facis tua »accommodat ». Crimen sibi parat qui nocentem adculpe qui nocentem adiuvat ». Et maxime in re turpi, ubi duplex est peccatum. Ait enim Seneca: « In turpi re peccare bis est delinquere ». Innoxie enim amicum defendere debes ut verus defensor dicaris. Ait enim Cassiodorus: « Ille proprie defensor est dicendus qui defendit innoxie ». Pro omnibus vero predictis libentius verba fundas utilia, videlicet pro Dei servitio et humano commodo et amici utilitate. Et licet multa exempla erbio « cur », expositionem et intellectum audias huius dictionis « quomodo ». Et certe istud « quomodo » modum requirit. Requiras ergo modum dicendi; nam sicut in rebus modus est servandus, de quo dici consuevit: « Est modus
Abbreviated transcription (Latin):
requiras.s. dicendo. bũ scriptum est eñ princi¬
pium aniucitie est bñ loqui male dic̾e u̾o: est
nesta lucida smplicia cõpoĩta ore uultu quieto
futie cõpoĩta sine inmoderato. chachino. clamo¬
re nullo ꝓlato dequib salomon dixit. Fauus
mellis u̾ba ꝯpoĩta dulcedo aĩe ⁊ sanitas ossim

Expanded text:
et dicendo bene. Scriptum est enim: « Principium amicitie est bene loqui, male dicere vero est rba leta, honesta, lucida, simplicia, composita, plano ore, vultu quieto, facie composita, sine immoderato cachinno, clamore nullo prolata ». De quibus Salomon dixit: « Favus mellis verba composita dulcedo anime et sanitas ossium
Abbreviated transcription (Latin):
iptus adoscula. cras ad obꝓbria. aꝰ amicicia le¬
uiter ꝯꝑatur ⁊ lem ex su fflatur offensa. uera
demq amicicia nise solita est ⁊ monũb ami¬
ci nocitatib ad om̃iem ꝯpassionem ⁊ touleran
amicus. ui de apostolum qualiter ꝯfirmatur
in firmis scandali atis couritur ⁊ est illi tristi¬
cia magna ꝓfrĩb ⁊ suis ⁊ do lor contiuuus
oordi estaiere auntus erat nũc ͥ magr̾ corripi¬
ens iumc timens ne sensus eorum corrumpe

Expanded text:
promptus ad oscula, cras ad opprobria, cujus amicitia lepromptus ad oscula, cras ad opprobria, cujus amicitia leviter comparatur, et levi exsufflatur offensa. Vera denique amicitia in se solida est, et in omnibus amici necessitatibus ad omnem compassionem et toleranamicus. Vide Apostolum qualiter confirmatur infirmis, scandalizatis couritur, et est illi tristitia magna pro fratribus suis, et dolor continuus cordi ejus. Vere amicus erat, nunc ut Magister corripiens, nu
Abbreviated transcription (Latin):
ino̾ aut̃ ⁊̃ inbrutis aĩalib q̃ a rõne aliena sunt
suos freꝙ̃ ter appetitus ex̾cet ⁊ licet frui sp̃ałr
frui u̾bo aliter utitur ubiad philonienẽ scri¬
bens dicit ut te sr̃fruar in domino refice ind̾o
inscera mea sane dilecrõ exc̾to aĩ iudicõ uires ca¬
pit. amiticia u̾o ex quodamusu diligendi cum
electõne rei que diligenda ẽ ⁊ deliberacõne ꝓcedͭ
teste autem tullo amiticia est rerum humana¬
sio. percaritatẽ forte m̃tis affectum intlligẽs
etħieꝰ hic nomiiue caritatis eam intlłexerit
s eam mentis affectõnem pp̃ quaniamitos ssi¬
nrõs caros appliare solemns. Q uidom phrtoso¬
plri annciciã int̾ sũmas ꝓpetuas que uirtute
couota sse legimtur quos salomon uidetur in
ꝓubiis mritari dicit enĩ omi tp̃r diugit qui a¬
hodie amat ut crasoderit sc om̃i homini a¬
mitus nemini fidus. hodie landans. tras uitu¬
perans hodie blandiens.cras mordens. hodieꝙ

Expanded text:
Amor autem etiam in brutis animalibus, quae a ratione aliena sunt, Amor autem etiam in brutis animalibus, quae a ratione aliena sunt, suos frequenter appetitus exercet. Et licet frui spiritufrui verbo aliter utitur. Nam ad Philemonem scribens dicit: Ut te frater fruar in Domino, refice in Deo viscera mea. Sane dilectio ex certo animi judicio vires capit; amicitia vero ex quodam usu diligendi cum electione rei, quae diligenda est, et deliberatione procedit. Teste autem Tullio, amicitia est rerum humanasio; per charitatem forte mentis affectum intelligens, ethnicus hic nomine charitatis eam intellexerit, sed eam mentis affectionem, propter quam amicos nostros charos appellare solemus. Quidam philosophi amicitiam inter summas perpetuasque virtutes collocasse leguntur, quos Salomon videtur in Proverbiis imitari; dicit enim: Omni tempore diligit qui ahodie amat, ut cras oderit; sic omni homini amicus, ut nemini fidus; hodie laudans, cras vituperans; hodie blandiens, cras mordens; hodie
Abbreviated transcription (Latin):
obsanabit aliquis ⁊ arguet ꝙ senex
amatoria ludam qui iam delibor olĩ
mẽdris meis reusum mortis accepi¬
s sicut michol irridente nuditatem᷑
dd̾ saltantis ego u̾o utinam cumdd̾ ludam ⁊
uilior fiam in oculis meis qͣtimis cum eodennĩ
syon archam fed̾is introducam michi tñꝓ ma¬
gno est. si uł paucos de massa mni̾sitatis eorum.
qui seculari amore abstracti ⁊ ab sorti sunt ⁊ ocu¬
lis effossis cͥnib q̃ ab scisis ĩmola cum sansone
laborant ꝑ ħ opusculum meant fedus iouathe
cumdd ⁊ insuanissĩo amore xp̃i atribulacõe
maloriu ⁊ dolore respirent. Nimirum exquo¬
caleph ad eptus est ebron per iosue ppłs quiescit
a p̾liis cessent enĩ temptacõnum pugne postꝙ
ꝯtemplacõi cordis se adfructum anioris incip̾it
ex̾cere amoris equid̾ campus lacnus p ceteris q
affectib aĩe sinus diffusiores expaudit. amor
enĩ est q̃dam nis appetitina rerum quas ex desi¬
derio eligimus ⁊ amplectimur ad fruendinu a

Expanded text:
bsannabit aliquis, et arguet, quod senex amatoria ludam, qui jam delibor, et in membris meis responsum mortis accepi. Sed Michol irrideat nuditatem David saltantis; ego vero utinam cum David ludam, et vilior fiam in oculis meis, quatenus cum eodem in Sion arcam foederis introducam! Mihi tamen pro magno est, si vel paucos de massa universitatis eorum, qui saeculari amore abstracti et absorpti sunt, et oculis effossis, crinibusque abscissis in mola cum Samsone laborant, per hoc Opusculum ineant foedus Jonathae cum David, qui in suavissimo amore Christi a tribulatione malorum et doloreptus est Hebron per Josue populus quiescit a praeliis. Cessant enim tentationum pugnae, postquam contemplatio cordis se ad tractum amoris incipit exercere. Amoris siquidem campus latius patet, caeterisque affectibus animae sinus diffusiores expandit. Amor enim est quaedam vis appetitiva rerum, quas ex desiderio eligimus et amplectimur ad fruendum.
Abbreviated transcription (Latin):
sericordi himiauitate ꝯcedinius. Regnantis eĩ¬
fatultas tunc fit dictõr cum remittit᷑ adquirit¬
nobiles thesauros faine. neglecta utilitate pe
tinne ⁊ tñ ita ꝓbanda est mansuetudo atq cle¬
mencia ut adhibeatur rei publice tã seritas sũ
qua administrari crintas nõ põt. Est auteui seue

Expanded text:
sericordi humanitate concedimus. Regnantis enfacultas tunc fit ditiornobiles Thesauros fama neglecta utilitate petamen ita probanda est mansuetudo atque dementia, ut adhibeatur rei publicae causa severitas, sine qua administrari civitas non potest. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
mactu sis. s int̾dimi aĩo tuo requiem datorequies¬
autem sit ip̃a plena sapiencie scudiis ⁊ cogitacõ¬
uib bonis. Nam prudens nũquam ocõ martet aliqñ
accelerat tarda. ꝓplexa expedit dura mollit. ardi¬
a exequat. scit enĩquid quia uia agredi. ⁊ cito ad

Expanded text:
in actu sis, sed interdum animo tuo requiem dato: et requies ipsa plena sit sapientiae studiis, et cogitationibus bonis: nam prudens nunquam otio marcet. Habet Accelerat tarda, perplexa expedit, dura mollit, exaequat ardua. Scit enim quid qua via aggredi debeat: et
Abbreviated transcription (Latin):
impãgnabitur. ⁊ alibidicit. piger leena ni u¬
a leo unitim̾b sicut hostium uoluitur incardine
suo Itapiger. nilecto suo abscondit piger mauus
suas sõassellis. ⁊ laborat si ad os suum ꝯu̾terit sa¬
pientior sibi piger uidetur septem iuris loꝙ̃tib

Expanded text:
us. dicit piger: leaena in uia, leo in itineribus. sicut ostium uertitur in cardine suo, ita piger in lecto suo. abscondit piger manus sub ascella sua et laborat, si ad os suum eas conuerterit. sapientior sibi piger uidetur septem uiris loquentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tela Imprimis om̃is abearelegetur suspicõ ip̃a
impetu solidiore fm̃tur. ut nec decimico in ale
sentire aut male dicenti deillo credere. uec uł i
modico ꝯsenturx possimus. si uideres aliqueni ali¬
os om̃s hr̃e suspectos insinguł suspicantem ꝓ¬
dicõnib nisi diis nullum diligentem. nec se aba¬
liquo diligi estimantẽ nõne hunc dampna bilr
miserum reputares. ednĩso eum felicissimũ pu¬
ta qui sic amat om̃se ut amari meatur ab om̃ib
ut sue m̃tis transquilitas nullo tunoris aut sus¬
picõnis scrupulo moueatur. sic ergo fouenda ẽ
amicicia ut sit iurcrõ ẜmone iocunditas. hẏlari¬
tas inuultum suauitas in morib ⁊ pp̃o aspectu
quedam oculorum fauorabił ⁊ grata iocim ditaꝰ
sit enĩ in houestis reb celebra collacõ archanoꝵ¬

Expanded text:
tela. Imprimis omnis ab ea relegetur suspicio; ipsarae quasi impetu solidiore firmentur, ut nec de amico male sentire, aut male dicenti de illo credere, vel nec in modico consentire possimus. Si videres aliquem alios omnes habere suspectos, in singulis suspicantem proditionis insidias, nullum diligentem, nec se diligi ab aliquo aestimantem, nonne hunc damnabiliter miserum reputares? E diverso eum felicissimum puta, qui sic amat omnes, ut mereatur amari ab omnibus, ut suae mentis tranquillitas nullo timoris aut suspicionis scrupulo moveatur. Sic ergo fovenda est amicitia, ut sit in nostro sermone jucunditas, hilaritas in vultu, suavitas in moribus, et ipso aspectu quaedam oculorum favorabilis et grata jucunditas. Sit enim in honestis rebus crebra collatio, et co
Abbreviated transcription (Latin):
brosius dedit nob̾ formã amicicie ꝙͣ sequauuir¬
ut secreta nr̃a reuelemus in uics ⁊ ꝯmicori
noluntatem alt̾utrum faciamus. itaq iicar¬
anitra ingratulacõne mitritur. ⁊ si sei̾or
amii facies qñ mat᷑am exibeat granitatern
ip̃a grantastanto ꝯm̃dabilior erit quanto ueu¬
ꝯiiuis ad estectum descend̾it socialem simirũ
lexanntitie sr̃iorem humiliori ꝯ humiliat uto
ordme dignitate uł scĩa p̾miue̾t pleno huimłi¬
tatis spũ minorib ꝯdescendant.

Expanded text:
brosius, dedit nobis formam amicitiae, quam sequamurut secreta nostra revelemus invicem, et amicorum voluntatem alterutram faciamus. Amicgratulatione nutritur, et si severior amici facies quandoque maturam exhibeat gravitatem, ipsa gravitas tanto commendabilior erit, quanto benignius ad effectum descenderit socialem. Nimirum lex amicitiae superiorem humiliori conhumiliat, ut qui ordine, dignitate vel scientia praeeminent, pleno humilitatis spiritu minoribus condescendant.
Abbreviated transcription (Latin):
ritas ubiq tinor ⁊ tremor. u̾q labor ⁊ dolor ca¬
ro dimi muit dolebit. ⁊ amina sic persemet ip̃ã
lugeb̾

Expanded text:
ritas; ubique timor et tremor, ubique labor et dolor. Caro dum vivit dolebit et anima super semetipsam lugebit.
Abbreviated transcription (Latin):
Icut ones in inferno poĩti sunt ⁊ mors de¬
nascantur ad pastum sic ⁊ impii qiͣ morte de¬
pasti reuiniscẽt admortẽ ut et̾ualiter morian
talis tuc niuent mortui qui mite sunt mor¬
tui q̃rent mortẽ ⁊ nõ ĩuemẽt quia nitã hu̾nt
⁊ perdiderũt In dieb. Illis querent homines i¬
mortem etnõ inuement eam desiderabauta
te solam uehement̾ oderunt.¬

Expanded text:
icut oves in inferno positi sunt, mors denascantur ad pastum. Sic impii quasi morte depasti reviviscent ad mortem ut eternaliter morianttalis, tunc vivent morti qui vite sunt mortui. Querent mortem et non invenient, quia vitam habuerunt entem: « In diebus illis quaerent homines mortem, et non invenient eam: desiderabunt te solam vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
se quia neminem tucendo multos loquendo cͥ
si suuilia facile emittimtur. difficile extrahũ¬
dubiis melus est tac̾e. ꝙ dicere sicut ⁊ infcĩs
dubiis mebius. est non facere ꝙͣ facere. utam
tullius. ħ modo dioens bñ p̾cipiũt qm uetant
tibiquicquam ag̾e̾ ꝙ dubites equũ a c iniquũ sit
equitas. enĩ per selucet. dubitacõ ant̾ significu¬
cõm continet iniurie. ⁊ aliusdixit diqind dub¬
tas ne fet̾is animi eñ iudicõ ꝙ uegatum fu̾it

Expanded text:
se; quia neminem tacendo, multos loquendo cirsi similia: facile emittuntur, difficile extrahundubiis melius est tacere quam dicere, sicut et in factis dubiis melius est non facere quam facere. 42 Ut ait Tullius dicens: «Bene precipiunt qui vetant quicquam agere quod dubites equum an iniquum sit. Equitas enim per se lucet, dubitatio autem significationem continet iniurie». 43 Et alius dixit: «Si quid dubitas ne feceris. Animi enim iudicio quod negatum fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
fortune uult applłari nõ ut homo s ut deus
uult honorari s ⁊ s̾limis iucedit ⁊ exoelsus
uult ergo om̃s assurgere sigulos in cliuare
porro quidam philosophus uolens arrogan¬
ciamtantiã cusdam regis eludere cum i¬
disset eum introno regali sede̾ sb̾lim ẽ ꝓst¬
tus interrani supplicit᷑ ad orauit ⁊⁊ ꝯfestan
noͣ in uitatus ꝯs cẽde̾s iuxta regem contedͭ
qui rex uehemĩt̾ admirãs eo ꝙ noss euinp¬
g ͦ nudens ait deus es ⁊ homo si deus debui
si homo sũ nõ debiusti me adorate si deus sũ. non
debuisti sede̾ ixta nie. Sapient̾ iste rendit s

Expanded text:
vult appellari: non ut homo, sed ut dominus vult honorari. Sedet sublimis, incedit excelsus, vult sibi omnes assurgere, singulos inclinare. Porro, quidam philosophus volens arrogantiam cujusdam regis illudere, cum vidisset eum in throno regali sedere sublimem, prostratus in terram suppliciter adoravit, et confestim non invitatus, ascendens juxta regem consedit. Quod rex vehementer admirans, eo quod nosset eu« Aut Deus es, aut homo: si Deus, debui si homo sum, non debuisti me adorare: si Deus sum, non debuisti juxta me sedere. » Sapienter iste respondit,
Abbreviated transcription (Latin):
Siłr qui print loquitur ꝙͣ discat ad ꝯtemptũ cair¬
risionem ꝓperat. uñ ihc sirac dixit añ iudiciũ ꝑa ius¬
ticiam. ⁊ añquam loquaris disde. singula ergo su¬
o loco ⁊ tempore dicenda sunt p̾post̾o ordine peiit᷑
obmisso. ¶ Iam si dep̾dicacõne loqui desideras. tem¬
pore ꝯgruo. prius yscoriam dicas.postea uero allego¬
riam. tertio tropologiam. ¶ Si u̾õ deeplĩs tracte:
primo loco ⁊ tempore salutacõm. ponas. ¶ Scdo̾ ex¬
ordium. ¶ Etio narracõnem. ¶ Qaiarto peticõm¬
¶ Quinto ꝯclusionẽ. ¶ Si ergo deꝯtionando ⁊ amb¬
quib ambaxata sine narracõnem eius quid tibi
poĩtum fu̾it. ¶ Quarto u̾o exortacõnem. dicendo
suasoria u̾ba ad ꝯseꝙ̃ dum id ꝙ postulatur. ¶ Qui¬
to modo posicõm. allegando modum quonõ id ꝙ
postulatur fieri ualet. ¶ Sexto exempli poĩcõm
includendo exempla dereb insiłib negociis factis

Expanded text:
Similiter qui prius loquitur quam discat, ad contemptum et irSimiliter qui prius loquitur quam discat, ad contemptum et irrisionem properat. Unde Jesus Sirac dixit: « Ante iudicium para iustitiam et antequam loquaris disce ». Singula ergo suo loco et tempore dicenda sunt, prepostero penitus ordine omisso. Nam si de predicatione loqui desideras tempore congruo, prius historiam dicas, postea vero allegoriam, tertio tropologiam. Si vero de epistolis tractes, primo loco et tempore salutationem ponas, secundo exordium, tertio narrationem, quarto petitionem, quinto conclusionem. Si autem de concionando de ambio ambaxatam sive narrationem eius quod tibi impositum fuerit; 24 quarto vero exhortationem, dicendo suasoria verba ad consequendum id quod postulatur; 25 quinto modi positionem, allegando modum, quo modo id quod postulatur fieri valeat; 26 sexto exempli positionem, inducendo exempla de rebus in similibus negotiis factis
Abbreviated transcription (Latin):
requirit. ¶Requiras ergo diligent̾ tp̃c dicen¬
di sumul ⁊ ordinem. ait em̃ ih̾us sirae. homo
sapiens tacebit. risq ad tempus. lasciuus autẽ
⁊ imprudens nõ ẜuabit tp̃c. Seruando ergo tẽ¬
pus sequaris uerbum salomonis. dicentis tem¬
pus dicendi. ⁊ tempus tacendi. Magna enĩ res
est uocis ⁊ silẽtii tẽꝑamĩtũ. ut seneta dixit. Sei¬
uaitaq silencium. denec tͥ loqui fi̾t nocͣi.¬
expecta. Expectare ergo debes dicendi tempꝰ
donec tibi p̾becitur auditus. ait. enĩ ih̾us sirac
ubi nõ est auditus ͭ ⁊ est. qiͣ musica. inluctu. Nam¬
ut idemait. niusica uiluctu. Importima narracõ
Qui narrat u̾ bimi uõ attendenti. qĩ. qui excitat dor¬
miẽtẽ agͣui sõpno. ¶ Et nõ solum indicendo aliis
s ⁊̃ imendendo tempus expectare debes. Nainscͥ¬
tũ est. Ne ꝓperes Rendere. donec fu̾it fiuis. int̾roga¬
cõnit. Nam ut ait salomon. qui pris R̾ndet ꝙͣ
audiat stultũ se eẽ demonstrat ⁊ ꝯfusione digniũ.

Expanded text:
requirit. Requiras ergo diligenter tempus dicendi similiter et ordinem. Ait enim Jesus Sirac: « Homo sapiens tacebit usque ad tempus; lascivus autem et imprudens non servabit tempus ». Servando igitur tempus sequaris verbum Salomonis dicentis: « Tempus dicendi et tempus tacendi ». Magna enim res est vocis et silentii temperamentum. Ut Seneca dixit: « Serva itaque silentium donec tibi loqui fexpecta. Expectare ergo debes dicendi tempus donec tibi prebeatur auditus. Ait enim Jesus Sirac: « Ubi non est auditus, non ut idem ait: « Musica in luctu importuna narratio et qui enarrat verbum non attendenti, quasi qui excitat dormientem a gravi somno ». Et non solum in dicendo aliis, sed etiam in respondendo tempus expectare debes. Nam scriptum est: « Ne properes respondere donec finis fuerit interrogationis ». Nam ut ait Salomon: « Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignum ».
Abbreviated transcription (Latin):
plena in sura q̃ ꝙͣ tũcũq ꝯtintat ad hus capax
est amplioris s humaniis aĩuis capax est dei
uis insi deuin habeat. Cuius semper est capax. Si
ur̃s ergo cupide saciarrdesmas et̃ cupidus. qui¬
a dum cupidus Fmn̾s saciari nõ pot̾is. nõ est enĩ
ꝯuĩctõ lucis ad tenebras neq xpĩ ad beliał qui¬
a nemo põt ẜuire d̾o ⁊ mãmone¬
defalso nomi¬
ne diuiciarũ

Expanded text:
plena mensura, que quantumcumque contineat, adhuc capax est amplioris. Sed humanus animus capax est Dei,nus nisi Deum habeat, cuius semper est capax. 2 Si vis ergo, cupide, satiari, desinas esse cupidus, quia dum fueris cupidus satiari non poteris. Non est enim conventio lucis ad tenebras, neque Christi ad Belial, quia nemo potest servire Deo et mammonefalso nomine di
Abbreviated transcription (Latin):
filia unquitas e⁊ amibisõ nam mat̾ in apto
coͣsistit ⁊ filia mocculto nõ resistit. ħ ergo.
uendicat sibi publicum. illa secretiur. ani
pius in mĩa qui nõ deui et amoreuł odio. qui nõ
corrumpitur p̾ceuł p̾cõ. qui credat fi delib acq¬
escat supplicib. qui sit humił. ⁊ beugnus largꝰ
⁊ iñ suetus constons. ⁊ paciens sapiens ⁊ astie¬
tus.
us. deuiuna concupiscencia ambiciosoꝵ

Expanded text:
filia, iniquitas et ambitio: nam mater in aperto subsistit, et in occulto filia non resistit. Hec enim vindicat sibi publicum, illa secretum. 3 pius in misericordia, qui non deviet amore vel odio, qui non corrumpatur prece vel pretio, qui credat fidelibus et acquiescat supplicibus, qui sit humilis et benignus, largus et mansuetus, constans et patiens, sapiens et astutus?». XXVII De nimia concupiscentia ambitio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auarus ꝯẜuat uoluptates gulosus deg¬
ustat ⁊ luxuriosus ex̾cet honores ambiciosus
affectat isr̃bus extolłitur. ambicõsus aut sẽ¬
per est panidus semper attendus ne quid dicat
uł faciat ꝙ ini oculis hominũ naleat displioe̾
huilitatem simulat honestatem mentitur af¬
fabilitatem Exibet. benignitatẽ ostẽdit. sb̃ seꝗt
⁊ obsequit᷑. cũctos honorat. uuiu̾sis inclinat fre¬
ꝙͣtat curias. uisitat optimades absurgit ⁊ ã¬
plexatur applaudit ⁊ adulatur. bene nouit il
it. Remissus ⁊ repidus ubi putam̃t displicere.
Imꝓbat mala detestatur unqna s aliacum a¬
liis ꝓbat ⁊ in ꝓbat ut nĩdicetur p̾doneus ut
reputetur acceptus. ut laudetur ab honirub.
ut asinguł approbatur ⁊ eoce grauem int̾ se
sustinet pugnã difticilem q conflictum dũ
iniquitas pulsat auimũ. ambicio ꝯtinet ma

Expanded text:
 avarus conservat; voluptates gulosus degustat, et luxuriosus exercet; honores ambitiosus affectat, et superbus extollit. Ambitiosus autem semper est pavidus, semper attentus, ne quid dicat vel faciat quod in oculis hominum valeat displicere, humilitatem simulat, honestatem mentitur, affabilitatem exhibet, benignitatem ostendit, subsequitur et obsequitur, cunctos honorat, universis inclinat, frequentat curias, visitat optimates, assurgit et amplexatur, applaudit et adulatur, bene novit illrit, remissus et tepidus ubi putaverit displicere. Improbat mala, detestatur iniqua, sed alia cum aliis probat et improbat, ut judicetur idoneus, ut reputetur acceptus, ut laudetur ab hominibus, et a singulis approbetur. Et ecce gravem intra se sustinet pugnam, difficilemque conflictum, dum iniquitas pulsat animum, et ambitio continet ma
Abbreviated transcription (Latin):
Et alibi idem dixit. dum furor incursu est cur¬
renti cede furori difficile ꝰ ad hitus impetus oĩs
ht̃. ꝯtultus aboliquo qui tum descendere possit
pugnat madu̾sas ire natator aquas. Et alibi¬
Dum licet ⁊ modici tangunt p̾conia motus.
Si piger in pͥmo limite siste pedem. Et nou so¬

Expanded text:
 amoris Cum Dum furor in cursu est currenti cede furori, Difficiles aditus impetus omnis habet. Stultus ab obliquo, qui cum discedere possit Pugnat in adversas ire natator aquas. ImpatiDum licet, et modici tangunt praecordia motus, Si piget, in primo limine siste pedem. O
Abbreviated transcription (Latin):
a prudẽcianꝰ define grande loqui frangit deu̾
oẽ suꝑbũ. Magira cͥdunt inflata crepant tu¬
oocĩsum ditus scͥptũ ẽ nãq deomi ocioso u̾bo
reddituri sumus rõnem. ¶ Sit itaq n̾bu
tuĩ u̾ efficax nõ in ane rõnabile duloe ⁊
suaue ⁊ molle ⁊ ñ durũ pulcrũ ⁊ nõ tur¬
peuł malũ nõ obscurũ uł ambignũ nõ soffisti

Expanded text:
achia Desine grande loqui, frangit deus omne superbum. Magna cadunt, inflata crepant, tuotiosum dicas; scriptum est namque: « De omni otioso verbo reddituri sumus rationem ». Sit itaque verbum tuum verum, efficax, non inane, rationabile, dulce et suave, molle et non durum, pulchrum et non turvel malum, non obscurum vel am
Abbreviated transcription (Latin):
adicẽdo uł faciendo alii in iuriam cohibere te
debes atq cessare. s ⁊̃ alii s ⁊̃ alii uolenti dioere
uł fuce̾ in iuriã obstare debes. si ꝯmod̾ potes
ait enĩ tullius inlibro deoffitiis primo. duo st̃
uusticie gn̾a. unũ eorũ qui inferũt. alt̾m eoꝵ
qui ab hiis quib infertur si possũt nõ ꝓpulsãt
in urriam ⁊ tam est in uidicio qui nõ obstat in¬
iurie si põt. quã si parentes aut patͥam aut ami¬
cos deẜat. Si comod̾ potes ideo dixi quia ea de¬
mũ fi posse dicũtur. que ꝯmo de fi̾ possũt ut lex
nrã dicit. Si aut̃̾ alius tibi in iuriam dix̾it tace¬
re debes Nam scripsit augꝰ in libro desũmo bo¬
no. gł̾io sine est tacendo iniuriã fug̾e̾. quam hen¬

Expanded text:
a dicendo vel faciendo alii iniuriam cohibere te a dicendo vel faciendo alii iniuriam cohibere te debes atque cessare, sed etiam alii, volenti dicere vel facere iniuriam, obstare debes, si commode potes. Ait enim Tullius in libro De Officiis primo: « Duo sunt inustitie genera: unum eorum qui inferunt, alterum eorum qui ab hiis quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam, et tam est in vitio qui non obstat iniurie, si potest, quam si parentes aut patriam aut amicos deserat ». « Si commode potes » ideo dixi, quia ea demum fieri posse dicuntur que commode fieri possunt, ut lex nostra dicit. Si autem alius tibi iniuriam dixerit tacere debes; nam scripsit Augustinus in libro De summo bono: « Gloriosius est tacendo iniuriam fugere quam respon
Abbreviated transcription (Latin):
sit turpis s semper iugrã sale sit ꝯditus. ait eĩ
beatus paulus inepła ad colonicences. sermo
nr̾ sꝑ ingrã sale sit ꝯditꝰ. ut sciatis quoniõ oꝑ¬
at an obsture Rndeat. quantum ad ħ ut in n¬
ctũ dimittat int̾cogantẽ. scriptum est. sacuis
Octauo requiias nequid sophisticum dicas. ait
em̃ ihus sirac. Qui sophistice loquitur odibi¬
lic est. ⁊ om̃i re defraudabit. non em̃ data est illi
a dño grã. ¶ Nono requiras nequid in iuriosum
uł ꝯtumelio sũ dicas uł facias scriptam est em̃ i
mictis minatur qui uni facit ĩ iuriã. uñ ih̾us.
sirat dixit. omĩt in iurie ꝓximi ne memiueris
ꝓpłã ad colocensces ait. Qui enĩ ur iuriam fucit
sb̾simulacõne boni. ait eñ tullius uulla capita¬
lior est iniuria ꝙͣ eoꝵ qui tũc cũ maxine fallũt
sirac. Regiũ agente ingente̾ transfertur. pp̃
iniusticias in iurias ⁊ ꝯtinuelias. Et nõ solũ

Expanded text:
sit turpis, sed semper in gratia sale sit conditus. Ait enim sit turpis, sed semper in gratia sale sit conditus. Ait enim beatus Paulus in epistola ad Colossenses: « Sermor in gratia sale sit conditus, ut sciatis quomodo oporat an obscure respondeat, quantum ad hoc ut incertum dimittat interrogantem». 57 Scriptum est enim: «Sanctius Octavo requiras ne quid sophisticum dicas. Ait enim Jesus Sirac: « Qui sophistice loquitur odibilis est, omni re defraudabitur, non enim data est illi a Domino gratia ». Nono requiras ne quid iniuriosum vel contumeliosum dicas vel facias. Scriptum est enim: « Multis minatur qui uni facit iniuriam ». Unde Jesus Sirac dixit: « Omnis iniurie proximi ne memineris tola ad Colossenses ait: «Qui enim iniuriam facit sub simulatione boni. 67 Ait enim Tullius: «Nulla capitalior est iniuria quam eorum qui tunc, cum maxime fallunt, um a gente in gentem transfertur propter iniustitias, iniurias et contumelias ». Et non solum
Abbreviated transcription (Latin):
uis ⁊ it̾m idem dixit. u̾bum duloe multiplicat a¬
silua tenet leporem. sapientis lingua leporem.
Et phanphilus dixit. Excitat ⁊ nutrit facun¬
an molle. mollia enĩ u̾ba ⁊ nõ dura dicenda sũt.
ait enĩ salomon mollis pensio frangit iram ser¬
mo quoq durus suscitat furorem. ⁊ ouidins de¬
quiras andicas quid pulcrũ au uero turpe uł
malum. Nam pulcra ⁊ bonau̾ba dicenda sunt
turpib ⁊ malis penitꝰ obuussis. Nam dixit be¬
atus paulus inepła prima ad corinthios. No¬
lite seduci corrũpunt bonos uores colloquia
mala. Et alibi idem dixit in epła ad ephesios
Om̃is ẜmo malus deore nrõ nou ꝓcedat. Et i¬
terũ inead̾ epła su̾icit turpitudo aut sculti lo¬
quiũ aut scurilitas q̃ adrẽ nõ ꝑtinet nõ noĩe¬
tur in uobis. sicut decet scõs. Et seneca deformu¬
la honeste inte dixit. a uerbis quoq turpib ab¬
stineto. quia licencia eoꝵ ĩpudentiã mitrit.
erudietur cũctis dieb uite sue ẜmoitaq trius ñ

Expanded text:
um idem dixit: « Verbum dulce multiplicat aSilva tenet leporem, sapientis lingua leporem ». Et Pamphilus dixit: « Excitat et nutrit facunan molle. 44 Mollia enim verba et non dura dicenda sunt. Ait enim Salomon: «Mollis responsio frangit iram, sermo quoque durus suscitat furorem». 46 Sequiras an dicas quid pulchrum an vero turpe vel malum. Nam pulchra et bona verba dicenda sunt, turpibus et malis penitus omissis. Nam dixit beatus Paulus in epistola prima ad Corinthios: « Nolite seduci: corrumpunt bonos mores colloquia prava et mala ». Et alibi idem dixit in epistola ad Ephesios: « Omnis sermo malus de ore vestro non procedat ». Et iterum in eadem epistola subicit: « Turpitudo aut stultiloquium aut scurrilitas, que ad rem non pertinet, non nominetur in vobis, sicut decet sanctos ». Et Seneca de formula honeste vite dixit: « A verbis quoque turpibus abstineto, quia licentia eorum impudentiam nutrit ». rii non erudietur cunctis diebus vite sue ». Sermo itaque tuus non
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ missiõet dese fcãs tecũ cito ad ũba ꝑuenir
ac de u̾bis ad u̾b̾a. cuil aut̃ irrisio dese fcã dis¬
plicet. ita ꝙ amor uit̾ eos minuitur. Et ẜm re
gulam amoris. Si amor minuatur cito deficit
bi ꝙ uolles audire. Nam dixit salomon qui a¬
liena tem̾e mamfestat niciasua inrtempesti¬
ue audiet crimina. Et martiał. dixit. dendes
des alium uł si rideris utrumq. Culꝑa est mau¬
re pͥus turpe seꝙ̃s ne mag̃. ¶ duodecio requi¬
ras nequid dolosum dicas dixit enĩ ꝓpheta dis¬
ꝑ dat deus uinũsa labia dͤlosa ⁊linguã m̃a¬
guiloquã. ¶ Tredecĩo requiras ne quid sĩ

Expanded text:
isiones de se factas tecum cito ad verba perveniret ac verbera; cuilibet autem irrisio de se facta displicet ita quod amor inter eos minuitur. 79 Et secundum regulam amoris: «Si amor minuatur cito deficit bi quod nolles audire, nam dixit Salomon: «Qui aliena temere manifestat vitia, sua intempestive audiet crimina». 81 Et Martialis dixit: «Deridens rides alium vel si rideris, utrumque culpa est, <Maure>, prius turpe sequensve magis». 83 Duodecimo requiras ne quid dolosum dicas. Dixit enim propheta: «Disperdat Deus universa labia dolosa et linguam magniloquam. 84 Tertiodecimo requiras ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
uerali ꝙ om̃ia fcã q̃ pietatẽ estima cõm u̾ecũdi¬
ã nr̃ani ledũt ⁊ ut gu̾alr̾ dicam q̃ contra bonot
mores fũt nec nos facere posse credendum est
ut lex nrã dicit ergo nec ea dicẽ debeniꝰ. ait enĩ
socrates. Que face turpe est ea nec dice̾. honestũ
ter suos. uti debet qui honestis int̾ alienos. utide¬
siderat cum in oĩ ꝑte uite honestas p̾ nocra est
.Et c̾te infinita exempla sr̃ ħ u̾bo quid ad eius
expoĩdõnem ⁊ intlłnciam dici ualent s ħ ad p̾sẽi
tibi dcã sufficiant
super hac eandicõne cui.

Expanded text:
facta que pietatem, extimationem, verecundiam nostram ledunt et, ut generaliter dicam, contra bonos mores fiunt nec nos facere posse credendum est, ut lex nostra dicit, ergo nec ea dicere debemus. Ait enim Socrates: « Que facere turpe est, ea nec dicere honestum ter suos uti debet qui honestis inter alios uti desiderat, cum in omni parte vite honestas pernecessaria est ». Et certe infinita exempla super hoc verbo « quid » ad eius expositionem et intelligentiam dici valerent, sed hec ad presens tibi dicta sufficiant. III Super hac dictione cui
Abbreviated transcription (Latin):
est iudicandꝰ m̃dax qui dixit fłm ꝙ purtat ue¬
Nec ẽlib̾ a m̃dacõ quiore nesciẽs u̾m loquit᷑ sciẽs
aut̃ uolũtate m̃tit᷑ ut beatꝰ augustinꝰ dixit. ¶ Se¬
cundo requiras quid dice̾ uis utrum sit efficax
an in ane. Efficacia enĩ u̾ba sꝑ dioẽ debemꝰ. ina¬
nia u̾o penitus silere. ait enĩ seneta de formula
honeste uite. Sermo quoq tuus nõ sit in anis
s aut ꝯsoletur aut doceat aut p̾cipiat. aut mo¬
ueat. Et paulus in epła ad timotheum dreit
ꝓphana autemi ⁊ mam loꝗa d̾uita. ¶ Tercio re¬
quiras audicas ad rõnabłe an in rõnabłe. Rõa¬

Expanded text:
 judicandus mendax qui dixit falsum quod putat veNec est liber a mendacio qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur », ut beatus Augustinus dixit. Secundo requiras quid dicere vis, utrum sit efficax an inane. Efficacia enim verba semper dicere debemus, inania vero penitus silere. Ait enim Seneca de formula honeste vite: « Sermo quoque tuus non sit inanis, sed aut consoletur aut doceat aut precipiat aut moneat ». Et Paulus in epistola ad Timotheum dixit: « Prophana autem inaniloquia devita ». Tertio requiras an dicas quid ra
Abbreviated transcription (Latin):
nõ mẽtieris s pocuis excusab̾is ꝙ ubi honesta cã
ẽ iustus secreta nõ ꝓdit tacenda enĩ tacet. loꝙ̃¬
daloquit᷑. atq ita: illa pax est secreta trausqui
litas. u̾tatẽ gͦ puram ditas ⁊ simplicẽ. Et deũ
roga. ut u̾ba m̃dacii lõge ate fuciat. Nam ⁊ sello¬
mon roganit dñm dicens duo rogaui te dñe ne
m̃dacii longe fac ame ⁊ sic nõ debes dicẽ ꝯͣ m̾ta¬

Expanded text:
non mentieris, sed potius excusaberis, quod ubi honesta causa non mentieris, sed potius excusaberis, quod ubi honesta causa est, iustus secreta non prodit: tacenda enim tacet, loquenda loquitur atque ita illi pax est secreta tranquiram dicas et simplicem et Deum roga ut verba mendacii a te longe faciat. Nam et Salomon rogavit Dominum dicens: « Duo rogavi te, Domine, ne mendacii longe fac a me ». Et sicut non debes dicere
Abbreviated transcription (Latin):
colenda que sola deo homines ꝓxinos fac̾ cũ ip̃e
deus u̾itas sic ip̃om ħ testante cũ dicit ego sum
ma u̾itas ⁊ uita. Si ergo loqui debes u̾itatẽ õimõ
dicas m̃dacõ doloso penitꝰ fugato. ait emĩ salomõ
te sine tibi oblate. Et ⁊̃ casiodorus dixit pessima
ꝯsuetudo ẽ despioẽ u̾itatẽ ⁊ intlłigo u̾itatem pu¬
ram in qua nicħ misceatur. fł̾itatis siam ut idez
ait bonũ ẽ u̾m si nõ aliquid ibi imisceatur. adu̾sũ
h̾at pondus uiris uirãdi ⁊ nch̾ int̾ sit int̾ tua
simplicẽ asẜcõnem  ius uirãdũ. Nam ut seneca
dixit dem̃ cuis nõ ht̃ uiris mrandi pondus. eiut
quoq uiris uirãdi pondus uile est. Et it̾m idem
dixit in libro deformula hõeste uite nicħ tͥ int̾ sit
an affirmes an iures dereligione enĩ ⁊ fidescias
agi ubicũq deu̾itate tractat᷑ nã ⁊ si mr̾ nirãdo
deus ñ ĩuocatur ⁊ ĩuocãtis nõ est testis tñ ne tran
diam. ⁊ si ꝯting̾it fidelitatem mendacõ redin̾e

Expanded text:
a Deo homines proximos facit », cum ipse Deus veritas sit, ipsomet hoc testante, cum dicit: « Ego sum via, veritas et vita ». Si ergo loqui debes, veritatem omnimodo dicas, mendacio doloso penitus fugato. Ait enim Salomon ve a te prolate sive tibi oblate ». Et etiam Cassiodorus dixit: « Pessima consuetudo est despicere veritatem » et intelligo veritatem puram, in qua nichil immisceatur falsitatis. Nam ut idem ait: « Bonum est verum si non aliquid illi immisceatur adversum ». habeat pondus iurisiurandi et nichil intersit inter tuam simplicem assertionem et iusiurandum. Nam ut Seneca dixit: « Dictum cuius non habet iurisiurandi pondus, eius quoque iurisiurandi pondus vile est ». Et iterum idem dixit in libro De formula honeste vite: « Nichil tibi intersit an affirmes an iures: de religione enim et fide scias agi ubicumque de veritate tractatur. Nam etsi iureiurando Deus non invocatur et invocantis non est testis, tamen ne transei contigerit fidelitatem mendacio redimere
Abbreviated transcription (Latin):
mititia relegentur. u̾bum sapiẽtis est siłator ⁊
callidus ꝓuocat nã dei percallidum iitlĩgas ad¬
ulatoris astuciam sicut cormcus expriuit inge
nera cõne. siegat ait quis nego ait aio post̾mo
int᷑pani. Egomet mͥ omĩa assentari. Scriptum
est ꝑꝓpham. popule muens qui te letificant in
errorem in ducant ⁊ mnam g̾ͥssũ tuorum dissi¬
pant Item deassentorib loquitur ꝓpha in ꝑso¬
na ppłi infideł in dete nobis nana loquiuñ estr¬
ur sus ꝓph̾e ꝓph̾abant mendatium ⁊ saç̾dotes ap¬
plandebant manu ⁊ talia dilexit ꝓpħꝰ meus.
de siłatore it̾m salomon dicit. Sniuilator de
cipit auicum sium ⁊ tempore ad u̾sionis medi¬
tabitur dolum simici ergo correctõ tota demedu¬
Dłł. anime ⁊ deintĩa ꝯpassione ꝓcedat ut sic se

Expanded text:
micitia relegentur. Verbum sapientis est: Simulator et micitia relegentur. Verbum sapientis est: Simulator et callidus provocat iram Dei. Per callidum intelligit adulatoris astutiam, sicut comicus exprimit in Eunucho: Negat quis? nego; ait? aio. Postremo imperavi egomet mihi omnia assentari. Scriptum est per prophetam: Popule meus, qui te beatificant, in errorem inducunt, et viam gressuum tuorum dissipant. Item de assentatoribus loquitur propheta in persona populi infidelis: Videte nobis vana, loquimini rophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manu, et talia dilexit populus meus. De simulatore iterum Salomon dicit: Simulator ore decipit amicum suum, et tempore aversionis meditabitur dolum. Amici ergo correctio tota de medullis animae et de intima compassione procedat, ut sic se
Abbreviated transcription (Latin):
castigacõ ergo ex grauitate ⁊ demẽtia ꝯdiatur
ut repeliatur ꝯtumelia Et qui obiurgatur
decuq ẜuetur censura modestie ne iudeatur &
iratundie sue plus satfatere quam amori sunt
em̃ qui ebullientes int̾ius estu nesame nome¬
ne zeli palliant ⁊ colorant. s qui secũtur sue
mentis iinpetum ⁊ non pocns racõnem ux aut
minquam incorripiendo ꝓficiunt. Sit ergoq
so incorripiendo ẜmo tristior deiectõ nultus ne¬
eripiant u̾ba suigultus ⁊lacruuent senciata
onripitur totum ħ ex amore nõ ex rãdore por¬
dere si primani correpcõnem forte s respu̾it re¬
cipiet uł secundami. Iut̾im. ora plora suspir
⁊ nocem genitus int̾ciat. agat amitus inueri¬
tate quicqui d emollire põt alt̾ius anñ nich̾ tñ
sit ui u̾bo in plantu aut gestu siłacõne aliqua
sb̾oruatum ¶Siła cõ siquid̃ ⁊ assentacõ dueu
rulentissime pestes sunt que semper ꝓtui ab a¬

Expanded text:
Castigatio ergo ex gravitate et clementia condiatur, Castigatio ergo ex gravitate et clementia condiatur, ut repellatur contumelia, et qui objurgatur, itaque servetur censura modestiae, ne videatur quis iracundiae suae plus satisfacere quam amori. Sunt enim, qui ebulliunt interius, et aestum vesaniae nomine zeli palliant et colorant; sed qui sequuntur suae mentis impetum, et non potius rationem, vix aut nunquam in corripiendo proficiunt. Sit ergo, quaeso, in corripiendo sermo tristior, dejectior vultus, intercipiant verba singultus et lacrymae; ut sentiat qui corripitur totum hoc ex amore, non ex rancore procedere. Si primam correptionem forte respuerit, recipiet vel secundam. Interim ora, plora, suspira, et vocem gemitus intercidat. Agat amicus in veritate, quidquid emollire potest alterius animum; nihil tamen sit in verbo, vel planctu, aut singultu simulatione aliqua subornatum. Simulatio siquidem et assentatio duae virulentissimae pestes sunt, quae semper procul ab a
Abbreviated transcription (Latin):
pe cuminec fides enis sit dubia. nec blanda ãme¬
moõ sit suspecta. amico gͥ ꝙ honestum est scu¬
deas aꝑire lib̾e ⁊ seture csi utilitas eius exige̾it¬
eimdem non timeas obiugare. Cum autem ple
ꝙ aniicũ indulgenciorem u̾tas facit. fiatitaq
ãmonitõ nõ ac̾ba obinrgacõ nõ ꝯtimielios rad¬
sit h onesta csuauis affabilitas. omis aut̾ asseu
pe enni palani. Si u̾o se ledi putat tu tũ eum sor¬
tipe Si añũ eius nuluꝰ et amara correcto̾ du tũ
corripe. tolłabilia em̃ sunt amici uulu̾a quam
ad uanciun oscula sicut romaui scribit serbit
auctor eloquii. obiurgacõnes. nõ nũ quã nccĩe
sunt. quas fĩ oportet ⁊ inaiore uotis ꝯtẽcõne et
achre grauitate ũ boruu ĩ ut indeaniur iratu
uͥini sicut adurẽdum ⁊ setandum sic ⁊gẽtes ca¬
stigandi in uiti ⁊ rarissime uenianus. maxime
si nilla alia medicina super sit. ira u̾o ꝓcuł ab¬
sit cum qua nich̾ considerate nicħ recte fi̾ põt

Expanded text:
pe cum nec fides ejus sit dubia, nec blanda admonitio ejus suspecta. Amico igitur quod honestum est suadeas aperte, libere et secure; et si utilitas ejus exegeriteumdem ne timeas objurgare. Cum autem plerquod amicum indulgentiorem vitiis facit. Fiat itaque admonitio non acerba objurgatio non contumeliosa, adsit honesta et suavis affabilitas. Omnis autem assepe eum palam; si vero se laedi putat, tu tamen eum corripe; et si animum ejus vulneret amara correptio, tu tamen corripe. Tolerabilia enim magis sunt amici vulnera quam adulantium oscula. Sicut Romani scribit auctor eloquii, objurgationes nonnunquam necessariae sunt, quas fieri oportet et majore vocis contentione, et acriore gravitate verborum, ita ut videamur irati; verum sicut ad urendum et secandum, sic ad hoc genus castigandi inviti et rarissime veniamus; maxime, si nulla alia medicina supersit. Ira vero procul absit, cum qua nihil considerate, nihil recte fieri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
um puritatemr est enĩ quedam siła toria s dispẽ¬
lege amnicicie fi̾ põt decet nos eius siłare aut excu¬
sare erratum. ⁊ ad correctõnem eius tempꝰ exꝗ¬
rereoportuũ ⁊ familiare secretum. dumem̃ ex
turbacõue recentiad huc est in ꝗeoor eg̾ añiuis
tantas dissiłacõne opus ẽ donec m̃tis uubilo ẜ¬
enato auris paca. cõr u̾ba blande mouentis ad¬
mittat. Cte cuni rex dd̾ adult̾io ꝓdicõui ⁊ homi¬
cidium adietiss correpturus eum ꝓpħ̾a nat᷑aui
recietũ deferens maiestati nõ sb̾ito nõ m̃te tur¬
bata tanti sceleris ei crimen ĩ peg s congrua dis

Expanded text:
um puritatem. Est enim quaedam simulatoria, sed dispenlege amicitiae fieri potest, decet nos ejus dissimulare aut excusare erratum, et ad correctionem ejus tempus exquirere opportunum, et familiare secretum. Dum enim ex turbatione recenti adhuc est inquietior aeger animus, tanta dissimulatione opus est, donec mentis nubilo serenato, pacatior verba blande monentis admittat. Certe cum rex David adulterio proditionem et homicidium adjecisset, correpturus eum propheta Nathan, regiae tamen deferens majestati, non subito, non mente turbata, tanti sceleris ei crimen impegit; sed congrua diss
Abbreviated transcription (Latin):
in n̾ecũdͥa ⁊ actrioõ frontis in firmitas. ꝓ¬
lerisq ac̾cidit ꝙ cum iracũdie iguis in eoꝵ o
cor dib conceptus iam ꝓdiret in publiciuir aut
cum iam u̾bum ꝯtumelie ꝓrũpiss ad fauors
sr̃uerientis aspectus amici se dabat estuaintis
amini motum turbatãq m̃tis faciẽ quodã pla¬
caciqr e nultus ⁊ auctoritate nenerabili sb̾ido

Expanded text:
inverecundia, et attritae frontis infrunitas. Plerisque accidit quod, cum iracundiae ignis in eorum corde conceptus jam prodiret in publicum, aut cum jam verbum contumeliae protulisset ad fauces, supervenientis aspectus amici sedabat aestuantis animi motum, turbatamque mentis faciem quodam placore vultus, et auctoritate venerabil
Abbreviated transcription (Latin):
inicis honesta petauius. amicorũ caus a honesta
uirtuti opera danda est sine qua nec amicici ã nec ul¬
lam rem expectãdam ꝯsequi possumꝰ. Ea uero neg¬
lecta quise aucos hab̾e̾ arbitrantur tunc deniq er
iisse sentuint cum eo aliquis granis casus exꝑiri ꝯ

Expanded text:
micis honesta petamus, et amicorum causa honesta fvirtuti opera danda est, sine qua neque amicitiam, neque ullam rem expetendam consequi possumus. Ea vero neglecta, qui se amicos habere arbitrantur, tum denique se errasse sentient, cum eos gravis aliquis casus experiri
Abbreviated transcription (Latin):
liorem. ait em̃ ihus firac. aiico ⁊ iniunco noli
enarrare sensimi tuum ⁊ si est tuũ delictum noli
denudare. audiet enĩ. ⁊ uespiciet te ⁊ qĩ defendẽs
pcc̃ms tuũ so̾ridet te. ⁊ alius dixit. Quod secre¬
tueẽ uis nemimi dicas. est alius dixit .uix. ex¬
istimes abuo posse celari secretiui ⁊ petrus al
futisus. ait. Consiliũ. uł secretum tuum ab sꝯdi¬
tum qĩ incarcere tuo est retrusũ reuelatum u̾o
te incarcere suo tenet ligatum. Quare dixit qui
ut taceat aliuui rogare. ait enĩ seneta. Si tibi
ip̃i non imꝑasti ut taceres quomodo ab alio silẽ¬

Expanded text:
 Ait enim Jesus Sirac: «Amico et inimico noli enarrare sensum tuum. Et si est tuum delictum noli denudare: audiet enim te et respiciet te et quasi defendens peccatum tuum» subridebit te. 10 Et alius dixit: «Quod secretum esse vis, nemini dicas». 11 Et alius dixit: «Vix existimes ab uno celari posse secretum». 12 Et alius dixit: «Consilium vel secretum tuum absconditum quasi in carcere tuo est retrusum; revelatum vero te in carcere suo tenet ligatum». 13 Quare dixit: «Qui ut taceat alium rogare. 15 Ait enim Seneca: «Si tibi ipsi non imperasti ut taceres, quomodo ab alio sile
Abbreviated transcription (Latin):
q̃rat eniditus. ubi possit existere głios uͥs e iteriun¬
prudens freꝙ̃ciam nou respuit hominũ uiqua
se nou̾it eẽ landandum alioquin uirtutib fanra

Expanded text:
rat eruditus ubi possit existere gloriosus: prudens frequentiam non respuat hominum, in qua se novit esse laudandum. Alioqui virtutibus fama
Abbreviated transcription (Latin):
tał ⁊ nõ gratuita pp̃ea solidaores inuemũt᷑
pluq pauꝑum amniticie quam mugnatum.
duntib equid̾ assentatorie gratificatur anił¬
tis nullus uero erga mopem siłatorie agit. s
tanto puriorest erga pouꝑeni caritatis affcõ
l̾e qua tibi ad est intencõne patebit. Naurł uihi¬
nis cañ iunic ex directõne oculorum uunc exiuil¬
tudo poterit dep̾hendi

Expanded text:
 non gratuita. Propterea solidiores inveniuntur plerumque pauperum amicitiae quam magnatum. Divitibus siquidem assentatorie gratificatur a multis. Nullus vero erga inopem simulatorie aget, sed tanto purior est erga pauperem charitatis affectio, le qua tibi adhaeserit intentione patebit. Nam in hujusmodi casu nunc ex dejectione oculorum, nunc ex vultudo poterit deprehendi
Abbreviated transcription (Latin):
Erscrutentur sapientes inuestigent
alta celilat ꝑa f̾re ꝓfunda maris. ⁊ desi
toꝙ dix̾at dedi cor meim ut scirem prude̾uciã
atq doctrinam errores ⁊ stulticiam ⁊ agno in
ꝙ eeclabor ⁊ afflictõ spt̃ es ꝙinmulta sapiã¬
multa sit indignacõ ⁊ qui addit scĩam addł
dolorem. ¶Licet em̃ oporteat indagantẽ nuil¬
tis ⁊̃ infudare ugiliis. ⁊ in ingilare sudorib
iux tam̃ est quicꝙͣ tam uile uix est tam facile

Expanded text:
erscrutentur sapientes et investigent alta celi, lata terre, profunda maris. De singqui dixerat: « Dedi cor meum ut scirem prudentiam atque doctrinam, errores et stultitiam, et agnovi quod esset labor et afflictio spmulta sit indignatio, et qui addit scientiam addit dolorem». 2 Licet enim oporteat indagantem multis insudare vigiliis et invigilare sudoribus, vix tamen est quidquam tam vile, vix est tam facile,
Abbreviated transcription (Latin):
lud ⁊ curandum. ne offeramus. nos ꝑicuł. siue
cũ. quo nicħ pot eẽ stultius qua pp̃ in ademidis
iculosas cuuicõnes ⁊ oucipites ad hibere cogunt᷑.
quate intranquillo tempestatẽ adu̾sam optare
dem̃tis est. sb̃uenire autem tempestati .i. neccessi

Expanded text:
lud, ne offeramus nos periculis sine causa, quo nihil potest esse stultius. Quapropter in adeundis utem morbis periculosas curationes, et ancipites adhibere coguntur. Quare in tranquillo tempestatem adversam optare, dementis est; subvenire autem tempestati quavis
Abbreviated transcription (Latin):
Et attende quo cibo conceptus nutriatur
in utero ꝓfcõ saugnine m̃struo quicessat
ex femina post excepeᷤ. ut ex eo conceptus nut¬
atu in femina qui fertur eẽ tam de tesca bił it
iuũdus ut euis contactu frugces nõ g̃mmẽt
arescant arbusta. Moriantur berbe amitiant
arbores fecus si canes nĩ comederũt iurbie
efferantu. conoepti fetꝰ ncium sem̾is trahũ
ataut lepsi relefantici ex hac corrupcõne nas¬
cantur. uñ scdñi legeni moysicam. Mulier que
m̃strua patitur reputatur in unũda ⁊ si quis
admẽ scruatã accesserit ibetur nnt̾fi ci ac pp̃¬

Expanded text:
ed attende quo cibo conceptus nutriatur in utero. Profecto sanguine menstruo, qui cessat ex femina post conceptum, ut ex eo conceptus nutriatur in femina. Qui fertur esse tam detestabilis et immundus, ut ex ejus contactu fruges non germinent, arescant arbusta, moriantur herbae, amittant arbores foetus, et si canes inde comederint in rabiem efferantur. Concepti fetus vitium seminis contrahunt, ita ut leprosi et elephantici ex hac corruptione nascantur. Unde secundum legem Mosaicam, mulier quae menstruum patitur, reputatur immunda ; et si quis ad menstruatam accesserit, jubetur interfici