comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ram nullus potest euadere. quia m
mnaini eiuis sunt omnes fines terrez In
lat dextera continent᷑ ⁊ boni ⁊ maliz
Soni quidem conprmunt᷑. ne uelul¬
mã mensuram accepte uirtutis ꝑ ina¬
ltbias ruiant: mali autẽ. ne quantũ
uolunt nocere possint. hac uirtutis
detera retmentur: s tanquam serui
sub potestate dñi ad m̃suram filios uer¬
lar ceclant: Sunt ergo quidam ad
quos dñs uenit ꝑfidem quam habent.
aliquando ꝑbonam uoluntatem: s
quia iterum iepbis morib eũ eicume
⁊ aduitia labunt᷑. non potest ibi mane¬
re iãcirco ambulat. ⁊ ad electos transi¬
ium facit. apud quos duui manet. ⁊
meorum cordib moratur: facit quid¬
ẽaduentus sui p̃sentiã sentire repbos.
d quia fidem illoꝵ oꝑa non secuntur.
nequaquam apũ eos manet. s ad elec¬
toꝵ corcla ab eis transit. in quib ꝑ oꝑa
unrtutũ in habitet: Hoc enim indicat
columba ex arca climissa:. que suꝑ aq̃s
dilinuii uolitans. cũ non in uenisset

Expanded text:
test evadere, quia in manu ejus sunt omnes fines terrae. In hac dextera sunt boni et mali: boni quidem comprimuntur, ne vel ultra mensuram acceptae virtutis per inalecebras ruant; mali autem, ne quantum volunt, nocere possint, hac virtutis dextera retinentur, sed tanquam servi sub potestate Domini, ad mensuram filios verbere caedant. Sunt ergo quidam ad quos Dominus venit per fidem quam habent, et aliquando per bonam voluntatem: sed quia iterum reprobis moribus eum ejiciunt, et ad vitia labuntur, non potest ibi manere, idcirco ambulat, et ad electos transitum facit, apud quos diu manet, et in eorum cordibus moratur. Facit quippe adventus sui praesentiam sentire reprobos: sed quia fidem illorum opera non sequuntur, nequaquam apud eos manet, sed ad electorum corda ab eis transit, in quibus per opera virtutum inhabitet. Hoc enim indicat columba ex arca dimissa, quae super aquas diluvii volitans, cum non inveniret
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt te domine. inquorum etiam perso¬
na. insequentib huiꝰ prophetie u̾bis dici¬
tur. Quia tepilus es. incipiam te euome¬
re exore meo: Et conu̾sus sum ut uiderẽ
uocem que loquebatur mecum: Hic liqui¬
do claret. non corporalem sed spuitualem
uocem iohannem audisse: quam ñ ut au¬
cdiret selut uideret dicit se conu̾sum: Ox
utiꝙ iuxta corporis sensus impossibile eẽ
cognoscitur: non enm uox umꝙͣ inderi
potest: sed ille sp̃u diuinitatis ad sũma
contemplanda raptus. nichil alud audi

Expanded text:
verunt te, Domine . In quorum etiam persoverunt te, Domine . In quorum etiam persona in sequentibus hujus prophetiae verbis dicitur: Quia tepidus es, incipiam te evomere ex ore meo . Et conversus sum ut viderem vocem quae loquebatur mecum. Hic liquido claret, non corporalem, sed spiritalem vocem Joannem audisse, quia non ut audiret, sed ut videre dicit se conversum. Quod utique juxta corporis sensus impossibile esse cognoscitur, non enim vox unquam videri potest. Sed ille raptus spiritu ad summa contemplan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ predicatores suos ita saluare satagit se¬
metip̃am. ut fide et opere placeat deo et ab
ip̃ius uoluntate numqͣm recedat: Laodiei
lis domino: siue fuerunt innomitu: Trib
nomine sacra scriptura sepe utitur: unde
ẽ illuc enim ascenderunt trib trib domini:
a trib scilicet ordinib qui forsitan erant
in populo uideorum. sicut fuerunt apud
romanos insenatorib scilicet militib et
agrcolis: Ita et eccła eiscdem tͥbusmodis
partitur insacerdotib militib et agncul¬
torib: que trib amabilis dicitur in scĩs.¬
iuxta quod apłs dicit. qui dilexit nos et
um cdaret: Porro quod dicitur fuerunt in
uomitu. ad reprobos ꝑtinet: qui simul ꝑ¬
mixti sunt bonis. sicut inarea grana cũ
paleis: qui etiam sua presentia guant
scos ueluti noxu cibi: unde et necesse est
ut eiciagtur de corpore xͥ. Tales utiq fu¬
enint heretici. qui eiecti sunt ab ecclesia
de quib iohannes dicit. ex nob̃ exierunt

Expanded text:
per praedicatores suos ita salvare satagit seper praedicatores suos ita salvare satagit semetipsam, ut fide et opere Deo placeat, et ab illius voluntate nunquam recedat. Laodicialis Domino, sive fuerunt in vomitu. Tribus nomine sacra Scriptura saepe utitur; unde est: Illuc enim ascenderunt tribus Domini . A tribus scilicet ordinibus, qui forsitan erant in populo Judaeorum, sicut fuerunt apud Romanos, in senatoribus scilicet, militibus, et agricolis, ita et Ecclesia eisdem tribus modis partitur, in sacerdotibus, militibus, et agricultoribus, quae tribus amabilis dicitur, juxta quod Apostolus dicit: Qui dilexit nos, etuum unigenitum daret . Porro quod dicitur fuerunt in vomitu, ad reprobos pertinet, qui simul permixti sunt bonis, sicut in area grana cum paleis. Qui etiam sua praesentia gravant sanctos, veluti noxii cibi. Unde et necesse est ut ejiciantur de corpore Christi. Tales utique fuerunt haeretici, qui ejecti sunt ab Ecclesia, de quibus Joannes dicit: Ex nobis exierunt
Abbreviated transcription (Latin):
dra dicitur illuminata: quo nomine ec-¬
lesia generalis designatur q̃ illuminata
est ab eo qui illuminat omnem hõrnem
uenientem in hunc muncdum: cui apls.
fiustis aliquando tenebre. numc autem
lux in domino: De qua et ysaias: populus
nat in latina lingua. principi pulchritu¬
dinis apta subauditur atꝙ ornata: cui
scilicet nisi illi de quo psalmista clicit spe¬
tiosus forma pre filus hominum et uncan¬
tico canticorum ecce tu pulcher es dilecte mis
Huic itaꝙ principi pulchritudius ẽ apta
et preparata ecclła ꝑ ornamenta iurtutum:
unde et ꝑ psalmistam dicitur astitit regi¬
na a dextris tus inuestitu cdeaurato: et ite¬
rum in canticis canticorum. murenulas
aureas faciemus tͥ: Philadel phia: dicitur
saluans hereclitatem domini Ip̃a enini ec¬
clesia hereditas dicitur: de p̃r ad filium po¬
stula a me et dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã:
et de qua coloni mali uidentes heredem.
hereditas: Ip̃a ẽ ager dei: ip̃a et uinea que

Expanded text:
tira dicitur illuminata; quo nomine generaliter Ecclesia designatur, quae illuminata est ab eo qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, cui Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lunat in lingua latina principi pulchritudinis, apta subauditur et ornata. Cui scilicet, nisi illi de quo Psalmista dicit: Speciosus forma prae filiis hominum , et in Canticis canticorum: Ecce tu pulcher es, dilecte mi . Huic itaque principi pulchritudinis est apta et praeparata Ecclesia per ornamenta virtutum; unde et per Psalmistam dicitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato ; et in Canticis canticorum: Murenulas aureas faciemus tibi . Philadephiae. Philadelphia dicitur salvans haereditatem Dei. Ipsa enim Ecclesia haereditas dicitur, de qua Pater ad Filium: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam , et de qua coloni mali videntes haeredem, haereditas . Ipsa est ager Dei, ipsa et vinea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
br: et reuelasti ea pariuilis: Que oportet fi¬
er cito: In his uerbis duo compxehendunt᷑
ut ea seilicet que finienda sunt cito accrp¬
ant tm̃inum: et ea que inchoanda sunt. &¬
to sumant initium: ista tamen nequaqũa fi¬
nem acceptura sunt: bnde nec metuenla sunt
tormenta que transeunt: sel ea metuenda q̃
appetenda. sed iugistatu ꝑmanentia: Cito: it
est in presenti tempore. Omne enim tempꝰ pri¬
sentis uite comparatum eternitati quasi rmꝰ
hore paruissimum ẽ momentum: unde ⁊ idem
iohannes in epła sua de hoc longissimo temp
seunt. et ea que cito adueniunt: ut dum se it¬
poralit̾ ceruit affligi uel prosperari. cogitet bie¬
uitatem istus temporis: et ꝙ uelocit̾ tran¬
seant gaudia et tribulationes cum tempors. ⁊
Quelocit̾ appropuiquent eadem sine fine
mansur: ac ꝑ hoc nequaqͣm maloꝵ prospel¬
tatib inuideat: s potius insuis adn̾sitatib

Expanded text:
ti ea parvulis . Quae oportet fieri cito. In his verbis duo comprehenduntur, ut ea scilicet quae finienda sunt cito accipiant terminum: et ea quae inchoanda sunt, cito sumant initium. Ista tamen nequaquam finem acceptura sunt. Unde nec metuenda sunt tormenta quae transeunt, sed ea metuenda sunappetenda, sed jugi statu permanentia. Cito, id est in praesenti tempore. Omne enim tempus praesentis vitae comparatum aeternitati, quasi unius horae parvissimum est momentum. Unde et idem Joannes in epistola sua dicit de hoc longissimo temposeunt et ea quae cito adveniunt, ut dum se temporaliter cernit affligi vel prosperari, cogitet brevitatem istius temporis, et quam velociter transeant gaudia et tribulationes cum tempore, et quam velociter appropinquent eadem sine fine mansura, ac per hoc nequaquam malorum prosperitatibus invideat, sed potius in suis adversitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
is recondant et aliis etiam manifesta¬
re studeant: uox aũt hec siue iniohanne
siue in cecła recte magna uocatur: quia
nõ de medio crib sed de summis quib ꝙ¬
sacramentis loquitur: que etiam quasi
tuba dicitur: quia ꝑ ora predicatoꝵ sonat.
quib ꝑ ysaiam loquitur. quasi tuba ex¬
alta uocem tuam: Nam et bene uox qͣm
auduit iohannes et millo eccl̃a tanqͣm
nox tube dicitur que abinteriorib sine
strepitu sonum accipit quem profero ex¬
terus quia uidelicet ille sine sono uocis.
audiuit prius incorde. quod post mo¬
dum sonuit exterins inuoce: Sic et pre-
locuti sunt: deus enim loquutus ẽ ad
illos incorde sine sono uocis: ip̃i aũt post¬
ea locuti sunt. formantes u̾ba cum liun¬

Expanded text:
is recordant, et aliis etiam manifestais recordant, et aliis etiam manifestare studeant. Vox autem haec sive in Joanne, sive in Ecclesia, recte magna vocatur, quia non de mediocribus, sed de summis loquitur. Quae etiam quasi tuba dicitur, quia per ora praedicatorum sonat, quibus per Isaiam dicitur: Quasi tuba exalta vocem tuam . Nam et bene vox quam audivit Joannes, et in illo Ecclesia, tanquam vox dicitur tubae, quae ab interioribus sine strepitu sonum accipit quem profert exterius, quia videlicet ille sine sono vocis audivit prius in corde, quod postmodum sonuit exterius in voce, quia aliter locuti sunt. Deus enim locutus ad illos in corde sine sono vocis, ipsi autem postea locuti sunt, operantes verba cum lin
Abbreviated transcription (Latin):
celestib intentus uocem inhis que oblitꝰ
fuerat audiuit in faciem mentis ad eã
conuerteret et que nidebat auditorib
pro futura scriberet: Ita et scĩ post se om¬
na presentis uite gaudia habent et ĩ an. e
se extendunt pro nichilo ducentes om̃ia
temporalia dum considerantes future ui¬
te gaudia uixta illud apłi. unum qͥd retͦ
ẽ obliuiscens inantenorib me extendo: se¬
quens brauium suꝑne nocationis: Sic
autẽ dicitur ei quod uides scribe in libro.
ao sidiceretur quod uisuuis es: nec dum
enum aliquid uiderat: sed tantum adui¬
dendum eleuatus fuerat: librum autem
memoriam eiꝰ appellat: iã est ea que uides
reconde iumente tua et aliis etiam mani-¬
festa: Nam quod liber significet corcla
hominum et conscientiaur testatur cla¬
niel qui dicit. antiquus dierum sedet ⁊
libri aꝑti sunt. et alius liber qui ẽ uite. Sic
etiam fidelib dicitur utquo uident id
est quod intelligunt et ip̃i incordib su¬

Expanded text:
elestibus intentus, vocem in his quae oblitus elestibus intentus, vocem in his quae oblitus fuerat audivit, ut faciem mentis ad ea converteret, et ea quae videbat auditoribus profutura scriberet, ita et sancti post se omnia praesentis vitae gaudia habent, et in ante se extendunt, pro nihilo ducentes omnia temporalia, dum considerant futurae vitae gaudia, juxta illud Apostoli: Unum quod retro est obliviscens, in anterioribus me extendo, sequens bravium aeternae vocationis . Sic autem dicitur ei: Quod vides scribe in libro, ac si diceretur: Quod visurus es. Necdum enim aliquid viderat, sed tantum ad videndum elevatus fuerat. Librum autem memoriam ejus appellat, id est: ea quae vides reconde in mente tua, et aliis etiam manifesta, nam quod libri significent corda hominum et conscientiam, testatur Daniel qui dicit: Antiquus dierum sedit, et libri aperti sunt, et alius liber qui est vitae . Sic etiam fidelibus dicitur, ut quod vident, id est quod intelligunt, et ipsi in cordibus su
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝙ sapientiam nõ seruaturus innocte
penit. Ita ergo in hoc loco ꝑdiem domini¬
tum. aꝑte fides intelligitur. que iam mani¬
fistata erat urtoto mundo: quando ista ui¬
debat beatus iohannes: Iam enimapostoli
profecti p̃dicauerant ubiq:: iam corporalis
illus uocatio sabbati in sp̃ualem transie
lie facta carnis mortificans in luc̃e sp̃s
urgebat: et om̃s electi in die dominica
sint. quia ad gaudia future resurrectio¬
nis bilarscut: Et audiui post me uo-¬
lil magnam tanquam tube dicentis qͦa
iundes scube in libro: Sient in sp̃u positꝰ
sp̃ualia iudit: Nic ea quam andiuit uox
sp̃ualis fuit: Sel qui extra corpꝰ per con-¬
templationem fuerat eductus quemad¬
modum dorsum habebat. Non enim ꝑ
corpus ista uidit. ut post dorsum corpo¬
ris aliquid uideret: facies ergo illiꝰ intel¬
ligitur ip̃a contemplationis uis que ex¬
tendebatur ad ea que udebat: dorsum
uero obliuio de presentib ex quib diui¬

Expanded text:
quoque sapientiam non servaturus in nocte quoque sapientiam non servaturus in nocte percepit. Ita ergo in hoc loco per diem Dominicam aperte fides intelligitur, quae jam manifesta erat in toto mundo, quando ista videbat beatus Joannes. Jam enim Apostoli profecti praedicaverunt ubique, et jam corporalis illius vacatio sabbati in spiritualem transierjam facta carnis mortificans, in lucem Spiritus assurgebat; et omnes electi in die Dominica sunt, quia ad gaudia futurae resurrectionis hilarescunt. Et audivi post me vocem magnam tanquam tubae, dicentis mihi: Quod vides scribe in libro. Sicut in spiritu positus spiritualia vidit, sic ea quae audivit vox spiritualis fuit; scilicet, qui extra corpus per contemplationem eductus fuerat, quemadmodum dorsum habebatur. Non enim per corpus ista vidit, ut post dorsum corporis aliquid videret; sed facies illius intelligitur ipsa vis contemplationis, quae extendebatur ad ea quae videbat, dorsum vero oblivio de praesentibus, ex quibu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in celo Ominis enim qui id̃erro pal¬
sionem patitur. quia diuinitatem ⁊ hu¬
manitatem filii dei predicat. fide et o¬
pere beatus erit: et talib secreta celestia
ruelabuntur cum ad uisionem suꝑ uene¬
unt creatoris: fui in sp̃u indie dominica.
hinc iam aperte demonstratur beatum io¬
hannem hanc uisionem nõ corporaliter sec
insp̃n uidisse. non tam̃e insompnis hoc ui¬
dit sed inextasi raptus ẽ: sicut etiam iheze¬
chiel qui cum seleret in domo sua et senes
iida sederent coram illo ductus ẽ mente
mihenisalem: Itaq sicut dictum ẽ. nichil
allexit: nec ip̃am carnem funditus dese¬
mit. quando hanc reuelationem uiclit. s¬
Nocandum aũt quod se non indie sabba¬
i aut sexta feria sed in die dominica rap¬
ium fuisse dicit: solet enim qualitas rerũ
stendi pro qualitate temporum: Hinc est
qlod abraham inferuore fidei sue angłos
meudie uidit. et loth in penlitione socdomo¬
nm uesperi. aclam post meridiemr: salom̃o

Expanded text:
qui idcirco patitur passionem, quia divinitatem et humanitatem Filii Dei praedicat, beatus erit, et talibus secreta coelestia revelabuntur, cum ad visionem sui pervenerint Creatoris. Fui in spiritu in die Dominica. Hic jam aperte demonstratur, beatum Joannem hanc visionem non corporaliter, sed in spiritu vidisse. Non tamen in somnis, sed in exstasi raptus est, sicut et Ezechiel, qui cum sederet in domo sua, et senes Juda sederent coram illo, ductus est mente in Jerusalem. Itaque sicut dictum est, nihil tellexit, vel ipsam carnem funditus deseruit, quando hanc revelationem vidit, Notandum autem quod se non in die sabbati, aut sexta feria, sed in die Dominica raptum fuisse dicit. Solet enim qualitas rerum ostendi pro qualitate temporum. Hinc est quod Abraham in fervore fidei suae angelos meridie vidit, et Loth in perditione Sodomorum vesperi, Adam post meridiem; Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
propt̾ iusticiam coronatur: iniustus ui¬
ro propt̾ iniquitatẽ dampnat᷑: Hinc
psalmista ait: uidica me deus et discerie
causam meam: unde bene propt̾ u̾bum ãt
et testimonium xp̃i se dicit religatum. ñ
propt̾ homicidium. aut cetera crimina:
Ex illis quippe erat unus. quib dominꝰ dĩ.
beati enitis cum uos oderint homines et ee

Expanded text:
natur, injustus vero propter iniquitatem damnatur. Hinc Psalmista dicit: Judica me, Deus, et discerne causam meam . Unde bene propter Verbum Dei et testimonium Christi se dicit relegatum, non propter homicidium aut caetera crimina. Ex illis quippe erat unus quibus dicit Dominus: Beati eritis cum vos oderint homines, et se
Abbreviated transcription (Latin):
am confirmat narrationem: persona cum
dicit ego tohannes: loco cum se in pathinas
insula religatum ostendit: causa quare h
passus sit: propt̾ u̾bum dei scilicet: ettẽ¬
pore idem die dominiea: fui in insula q̃
uocatur pathinos: Historia nota ẽ becitam
u̾bum dei. cui testimonium ꝑhibebat cdicens.
in principio erat u̾bum: et propt̾ testimo
terra. aꝑtum ẽ celum: Int̾pretat᷑ aũt pasi¬
mos. fretus: Ibr quippe ampluis feruet mni¬
re quod fretum dicitur. ubi angustuis:
et ideo nõ inconuenient̾ per nom̃ istuiss
sule angustia passionis exprimitur qua
paciebatur beatus iohannes. siue ceten qͥ¬
ium ꝑsonam gerebat:. Quanto magis en
sc̃i in presenti iata affliguntur eo amplus
illis secreta celestia manifestantur: unde
paulus in carcere positus dicebat: nĩa c̃¬

Expanded text:
am confirmat narrationem: persona, cum dicit: Ego Joannes; loco, cum se in Pathmos insulam relegatum ostendit; causa, quare haec passus sit, propter Verbum scilicet Dei, et tempore, id est die Dominica. Fui in insula quae vocatur Pathmos; historia nota est, beatumegatum propter Verbum Dei, cui testimonium perhibebat, dicens: In principio erat Verbum; et propter testimoterra apertum est coelum. Interpretatur autem Pathmos fretum; ibi quippe amplius fervet mare, quod fretum dicitur, ubi angustius est: et ideo non inconvenienter per nomen istius insulae angustia passionis exprimitur, quam patiebatur beatus Joannes, sicut caeteri quorum personam gerebat. Quanto magis enim sancti in praesenti vita affliguntur, eo amplius illis secreta coelestia manifestantur. Unde Paulus in carcere positus dicebat: N
Abbreviated transcription (Latin):
mine certaui: hec aũt reuelatõ ip̃ius est do¬
mini ih̾u xp̃i. quam a deo accepit. ut sua
reuelatione manifesta faciat serius suis q̃
oportet ficn cito. Sed in his u̾bis. utraq eiꝰ
natura clemonstratur diuina scilicet per
hoc quod ip̃e cum pr̃e et sp̃u sc̃o cuncta reue¬
lat misteria:. humana aũt in hoc quod nõ
solum apatre et sp̃u sc̃o sed etiam aseip̃o accr¬
pit. ut sua reuelatione manifestaret seruis
sius que oportet fien cito: Deus enum in hoc
loco tota trnitas intelligitur: aqͣ accepit ip̃e
homo assumptus au̾bo dei. ut ista mistera su¬
is reuclaret seruis: ubi etiam ip̃a forma serui
domina predicatun seruoꝵ: Serius suis ea ma¬
nifestauit: idẽ precepta sua sequentib quib
alibi dicit cum feceritis om̃ia que precepta sũt
uob̃ dicite serui inutiles sumus: Non enim ser¬
uis mosayce legis id ẽ iudeis nõ mundane sa¬

Expanded text:
mine certavi. Haec autem revelatio ipsius Domine certavi. Haec autem revelatio ipsius Domini Jesu Christi, quam a Deo accepit, ut sua revelatione manifesta faciat servis suis, quae oportet fieri cito, sed in his verbis utraque ejus natura designatur: divina scilicet, per hoc quod ipse cum Patre et Spiritu sancto cuncta revelat mysteria: humana autem in hoc quod non solum a Patre et Spiritu sancto, sed etiam a seipso accepit, ut sua revelatione manifestaret servis suis quae oportet fieri cito. Deus enim in hoc loco tota Trinitas intelligitur, a qua accepit ipse homo assumptus a Verbo Dei, ut ista mysteria suis revelaret servis, ubi etiam ipsa forma servi, domina praedicatur servorum. Servis suis ea manifestavit, id est praecepta sua sequentibus, quibus alibi dicit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus . Non enim servis Mosaicae legis, id est Judaeis, non mundanae sa
Abbreviated transcription (Latin):
or eẽt sensus: si dixisset:
adiuncto uerbo. hec est
a pocalypsis: Sed huno
modum locutionis qui
cum diminutione u̾bi
fit. frequent᷑ inuenimus indiuinis scrip¬
turis: unde nec salomon ait. he sunt para¬
bole salomonis. aut hec sunt u̾ba ecclesia-¬
stes: sed tantum parabole salomonis. ⁊ u̾ba
ecclesiastes regis hierłm: Sic etiam ysaias di¬
cit. uisio ysaie absꝙ ullo u̾bi adminiculo: ⁊
sic reliqui: Taliter aũt loquentes. sub audi¬
tione necessanas tales sententias habere do¬
cuerunt: ut u̾bi gr̃a cum legimus apotalip
sis ihu xͥ sub audiendum est hec ẽ. Est aũt
apocalypsis grecus sermo: latine dicitur
reuelatio. siue manifestatio: eoquod in ea
status presentis et future ecclesie. beato io-¬
hanni. et in illo ecclesie sit manifestatꝰ. Qmͣ
dedit illi deus palam facere seriuis suis: Q
hic apertius eẽt si dixisset qua: sed hic modus
locutionis sepe fit in scupturis: unde ẽ boñ
certamen ceitaui: pro eo quod ẽ. bono certa¬

Expanded text:
or esset sensus, si dixisset adjuncto verbo: Haec est Apocalypsis; sed hunc modum locutionis, qui cum diminutione verbi fit, frequenter invenimus in divinis Scripturis. Unde nec Salomon ait: Hae sunt parabolae Salomonis, aut: Haec sunt verba Ecclesiastis, sed tantum: Parabolae Salomonis, et: Verba Ecclesiastis regis Jerusalem. Sic etiam Isaias dicit: Visio Isaiae, absque ullo adminiculo verbi. Sic et reliqui. Taliter autem loquentes, subauditiones necessarias tales sententias habere docuerunt. Verbi gratia, cum legimus: Apocalysis Jesu Christi, subaudiendum est: Haec est. Est autem Apocalypsis Graecus sermo, et Latine dicitur revelatio sive manifestatio, eo quod in ea status praesentis et futurae Ecclesiae beato Joanni, et in illo, Ecclesiae sit manifestatus. Quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Et hic apertius esset, si dixisset, Qua; sed et hic modus locutionis saepe fit in Scripturis. Unde est: Bonum certamen certavi , pro eo quod est: Bono certa
Abbreviated transcription (Latin):
pauim. idẽ infidelium dequib eruit
mindum. quib dicitur. fiustis ali¬
quando tenebre nunc autem lux in
tno. princeps mundi huius de quo
qm̃ iuditio ignis eterni in reuocabi¬
ites destinatus est. ⁊ de hoc itaq uidi¬
no quo pͥnceps uidicatus ẽ mundi.
nuitur a scõ spiritu mundus qm̃
am suo principe iudicat᷑ quem su¬
mibus atꝙ impius imitatri Si enĩ
tus sicut dicit apls petrus peccanti

Expanded text:
harum, id est, infidelium, de quibus eruitur harum, id est, infidelium, de quibus eruitur mundus, de quibus dicitur: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , princeps mundi hum judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. De hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mundi, arguitur a sancto Spiritu mundus, quoniam cum suo principe judicatur, quem superbus atque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
di huius iudicatus ẽ: Quis est
iste nisi de quo ait alio loco ette uenit
princeps mundi. ⁊ in me nichil inue¬
niet. idẽ nichil iuris sui. nichil quo
ad eum ꝑtineat: nullum scilicet in¬
nino peccatum. ꝑhoc enim ẽ cliabas
princeps mundi. non enim celi ⁊ terte
⁊ omnium que in eis sunt est diabolis
princeps qua significatione intelligi¬
tur mundus ribi dictum ẽ ⁊ mund̾
ꝑ eum factus ẽ. s mundi ẽ diabolus
princeps de quo mundo sbi continuo
sub iungit atq ait. ⁊ muncdus eũ
non cognouit hoc ẽ homines infideles
quib toto orbe terrarum plenus est
mundus. int̾ quos gemit fidelis mii¬
dus. quem de mundo elegit ꝑ quẽ
factus ẽ mundus de quo ipse qicit.i
uenit filius hominis ut iidlicet mis¬
dum s ut saluetur mundus ꝑ ip̃m
mundus eo iudicante clampnatus.
mundus eo subueniente saluatus:
Qm̃ sicut arbor folus ⁊ pomis. sicua
area paleis ⁊ frum̃tis. ita infidalibis
qhinis hoc ẽ princeps tenebrarum

Expanded text:
di hujus judicatus est. Quis est di hujus judicatus est. Quis est iste? nisi de quo ait alio loco: Ecce venit princeps mundi hujus; et in me nihil invenit, id est, nihil juris sui, nihil quod ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum; per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princesubjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus hujus, hoc est, princeps tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ lapidaretur ait. ecce iudeo cell̃
aotum. ⁊ filium hominis stantem
ad dexteram dei. Quid ergo ẽ ad patrẽ
nado etiam non udebitis me. nisi qͣ¬
modo sum. cũ uobiscum sum. Cũe
gmm adhrit erat mortalis insimilitei¬
dine caenis peccati. qui esiartse poterat
ais suare: fatigar atq dormire. Hunc
tam iusuri ⁊ ipsa ẽ iustitia fidei de
qua dicit apostolus ⁊ si noueramus
xp̃m scd̾m carnem. s nunc iam non
nouimus Erit itaq inquit uestrs
iustitia qua mundus arguitur
quia uado ad patrem et iam non ui¬
debitis me: Qm̃ in eum quem non
nidebitis creditis in me. ⁊ quando me
uidebitis qd̃ tunt ero. non uidebits
me qd̾ sum uobistum modo. non ui¬
debitis humilem s excelsum. ñ uidei¬
tis mortalem s sempit̾num: non uu¬
debitis iudicandum. s iudicatorem.
⁊ de hac fide ur̃a idẽ uistitia ur̃a argu¬
et sp̃c sc̃s̃ incredut mundum. argues
etiam de uiditio. quia princeps mim¬

Expanded text:
qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus, Etsi noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia et Spiritus sanctus incredulum mundum. Arguet etiam De judicio, quia princeps mun
Abbreviated transcription (Latin):
ess aspectib: cum uero ex omni par¬
te impletum ẽ: iustus ex fide uiuit:
Est enim sides sicuit in epistola que
ad hebreos est definitur sperantium
substantia conintuo rerum que nõ
uident᷑. s quid ẽ iam non uidebitis
me: Non enim ait ad patrem uado
⁊ non uidebitis. ut temporis int̾ uallũ
quo non uidebitur significas se intal¬
ligeretur. siue breue siue longum.
tamen utiq terminatum. s dicendo
iam non uidebitis me uelut numqͣm
eos decetero uisuros xp̃m. ueritas pre¬
nuntiauit hechine ustitia ẽ. num¬
quam xp̃m uidere ⁊ in eum tamen cre¬
dere eum ꝓpterea laudetur fides ex qua
uistus unuit: qm̃ credit quẽ modo
non uidet xp̃m se aliquando esse uisu¬
rum: Postremo sccłm hanc iustitiam
numquid dicturi sumus paulum
apostolum non suisse iustum confi¬
tentẽ se uidisse xp̃m post ascensionẽ
eus in celum de quo utiq iam tem¬
pore doxerat iam non uidebitis me :
stus non erat gloriosissimus stephanꝰ

Expanded text:
esset aspectibus, tum vero ex omni paresset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est: Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola, quae ad Hebraeos est, definitur, sperantium substantia, convictio rerum, quae non videntur. Sed quid est: Jam non videbitis me? Non enim ait: Ad Patrem vado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum; sed dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros Christum Veritas pronuntiavit. Haec injustitia est, nunquam Christum videre, et in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt, Christum se aliquando esse visurum? Postremo secundum justitiam, nunquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat: Jam non videbitis me? justus non erat glorio
Abbreviated transcription (Latin):
clixerat quia non credunt in me
s peccatum qui duotaret ex ponẽs
de illis locutus ẽ dicens quia non cre¬
cdunt in me. ex ponens autem quã
diceret uistitiam de qua dixit mũ¬
dus arguitur ad ipsos quib loque¬
batur se conuertit atq ait quia ad
patrem uado etiã non uidebitis me.
qua ꝓpt̾ mundus de peccato quidẽ
suo. de iustitia uero arguitur alie¬
na sicut arguunt᷑ de lumine tene¬
bre. Omnia enim que argurit᷑
ait apostolus alumine manifestan¬
tur. quantum enim malum sit qͥ
rere qui crecdunt. ⁊ qm̃ ista uox infi¬
delium esse consueuit. quomodo cre¬
dimus qd non uidemus. ideo credenti¬
um uistitiam sic oportuit defimr.
quia ad patrem uado etiam non ⁊ nde¬
bitis me: Seati enim qua non uidẽt
⁊ crelunt. nam ⁊ qui uiderunt ⁊p̃m
non meo laulatu ẽ fides eorum quia
credebant qd̃ uidebant. idẽ silii ho¬
miis s quia credebant qd̾ si uide¬
bant. id ẽ filium dei: Cum uero
⁊ ipsa forma serui subtracta eorum

Expanded text:
dixerat, Quia non credunt in me; dixerat, Quia non credunt in me; sed peccatum quid vocaret, exponens, de illis locutus est, dicens: Quia non credunt in me. Exponens autem, quam diceret justitiam, de qua dixit, mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, se convertit, atque ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena: sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur Quantum enim malum fecit rere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit: Quomodo credemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . Nam et qui viderunt Christum, non eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est, Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa forma servi subtracta eorum
Abbreviated transcription (Latin):
faciat bonum. ⁊ non peccauit. quo¬
uuta etiam cũ iustus arguit᷑ de pecta¬
to arguit᷑ non de iustitia: qm̃ ⁊ in il¬
lo qd legimus diuinitus dictum no¬
li effici iustus multũ. non ẽ notata
uistitia sapientis s suꝑbia presumẽ¬
ll. Qui ergo fit multum iustus.
pso nimio fit iniustus: Multum
alm se facit iustum qui dicit se ñ
lilut peccatum. aut qui se putat
li gratia clĩ secl sua uoluntate suf¬
liune esfici iustum. nec recte uinen¬
do uistus ẽ s potius infiatus putã
do esse qd̃ non ẽ: Quo pacto igit᷑
mundus arguendus ẽ de iustitia.
nisi de iustitia credentium:. Argni¬
tur itaq de pectato quia in xp̃m nõ
credit ⁊ arguitur de iustitia eorum
qui credunt. ipsa qtrppe fidelium
comparatio: infidelium ẽ uitrpera¬
tio. hoc ⁊ ipsa ex positio satis inc̾icat
uolens enim aperire quid dixerit.:
de iuistitia uero inquit quia ad pa¬
trem uado etiam non iidebitis me.
non ait etiam non iudebunt de qͥb

Expanded text:
faciat bonum, et non peccet . Quofaciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia, quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum: Noli effici justus multum , non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit justus multum, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum, aut qui se putat non gratia, sed sua voluntate sufficiente, effici justum. Nec recte videndo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitur namque de peccato, quia in Christum non credit; et arguitur de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit: De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbunt me, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
simebat auderet ꝓpterea. lixrt ille aie¬
ssandet in cordib itĩis caritate. Sic
qun timore de prilso: arguendr ha¬
aanis ltectatem: Sepe autm dixinꝰ
nses sbilia esse oꝑa trinitars. s sui¬
platim cõmendancdas fuisse ꝑsonas.
pnon solum sine separatione uerũ
m sine confusione. ⁊ iinitas intelli¬
a ⁊ trinitas: Exponit deinde quid
Sarit de pettato ⁊ de iustitia ⁊ de midi¬
. De pectato quidem inquuit: quia
im crediderunt in me: Hec enun
ptatum quast solum sit p̾ceteris po¬
uuit quia hec manente cetera detinen
nr ⁊ hoc discedente  tetera remit¬
nnt᷑. De ustitia uero inquit quia
a patrem tiado. etiam non iudebitis
me. Hic primo uidendum ẽ si recte
quise arguitur de peccato quomo¬
D rete arguat᷑ ⁊ de iustitia. nũqiud
mum si arguendus ẽ peccator ꝓofea
qua petator ẽ. arguendum quisqrsa
putauit ⁊ iustum ꝓptea quia uist̃
est: absit: Nam ⁊ si aliquando iustꝰ
arguit ideo recte arguitur: quia sicue
strptum ẽ non est iustus interra qͥ

Expanded text:
Ille distris cordibus charitatem. Sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia esse opera Trinitatis, sed sigillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinenet hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hinc primo videndum est, si recte quisquam arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Nunquid enim, si arguendus est peccator, propterea quia peccator est, arguendum quisquam putabit et justum propterea quia justus est? Absit; nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est: Non est justus in terra qui
Abbreviated transcription (Latin):
separant int̾ uos ⁊ d̾m. Quia gͦ ñ reconci¬
liam. nisi ablato qd in medio ẽ. ⁊ posito
qd̾ in medio sit. est enim mediũ separanᷤ.
s contͣ est mediator reconcilians: mediũ
separans. ẽ peccatum. mediator reconcili

Expanded text:
separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciseparant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
hac carne uenit sine peccato. Nam qͦs ui¬
detis in manib matrũ paruulos ferri.
ñ dũ ambulant. ⁊ iam st̃ compediti: tra¬
xerunt enim de adam. qd̾ soluat᷑ a xp̃o.
ꝑtinet etiam ad ip̃os cum baptizant᷑ ista
gr̃a qͣm dñs pollicet᷑: quia de peccato solꝰ
liberare potest. qui uenit sine peccato. et
factꝰ ẽ sacrificiũ ꝓ peccato. Audistis enĩ
fungim᷑. tanqͣm do exhortante ꝑ nos. ob¬
apłs ut reconciliem᷑ deo. inimici eramꝰ d̾o.
Nemo enĩ reconciliat᷑. nisi ex inimicitiis.
Inimicos aũ nos ñ natura. s peccata fecert.
Unde inimici illiꝰ. inde serui peccati. Non
habet d̾s liberos inimicos. necesse est serui
sint. ⁊ serui remanebunt. nisi ab illo libe¬
rent᷑: cui peccando inimici ẽẽ uoluerunt.
Quomͦ aũ reconciliam̃. nisi soluat᷑ qd̾ int̾
nos ⁊ ip̃m separat: Ait enim ꝑ ꝓpham. Nõ
gͣuauit aurem ne audiat: s peccata ura

Expanded text:
hac carne venit sine peccato. Nam quos vihac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam quod solvatur a Christo. Pertinet etiam ad ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest, qui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. Audistis enim fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obApostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. Quomodo autem reconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsum separat? Ait enim per prophetam: Non gravavit aurem ne audiat, sed peccata vestra
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ se: ĩmo si recedit a se. Peccatũ e¬
nim qd̾ facit intꝰ est. fẽcit peccatũ: ut a¬
liqͣm corporalem carperet uoluptatẽ. uo¬
luptas tnͣsit. peccatũ manet: p̃terit qd̾
delectabat: remansit qd pungat. Mala
tos: uolentes carere dius. qui nolunt ca¬
rere peccatis. Aliqͣndo aũ etiã illicito iu¬
go ⁊ improbo subiecti fuguint ad ecclẽ¬
siam: qͥa retinent᷑ ingenui ad seruitutẽ.
dere. ne ingeniitas oppͥmatͣ nmi sericorꝰ
deputat᷑. Ad xp̃m om̃s fugiamꝰ. contͣ pecca¬
tũ dm liberatorem int̾pellemꝰ. Uenales
nos petamꝰ. ut eiꝰ sanguine redimam᷑. Di¬
cit enim dñs. Gratis uenundati estis. ⁊
sine argento redimemini. Sine p̃tio: s
ur̃o. qͥ ameo. Hoc dñs dicit. Ip̃e enim ptiũ
dedit. ñ argentũ s sanguinem suũ. Nã
nos ⁊ serui ⁊ egeni remanseramꝰ. Liberat
gͦ ab hac seruitute solus dt̃is: qͥ illã ñ
habuit. ip̃e de illa liberat.Solus enim in

Expanded text:
sequitur se; imo non recedit a se: peccatum esequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod pungat. Mala linatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, dere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini o; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in
Abbreviated transcription (Latin):
negatum. s ne uilesceret nudatũ. Nec se¬
mel tam̃ s bis a dño dictũ ẽ: am̃ am̃ di¬
co uob̃. Iam qͣntũ hoc cõmendatũ sit ex
ip̃a geminatione cognoscite. Qd ẽ gͦ cõ
mendatũ: uerũ uerum dico uob̃. Ueritaᷤᷤ
dicit. que utiq ⁊ si ñ diceret. uerũ dico
mentiri omĩno ñ posset. tam̃ cõmendat.
inculcat. dormientes quodã mͦ excitar.
intentos facit. contempni si uult. Qd di¬
cens: Am̃ am̃ dico uob̃. quia omĩs qͥ facit
peccatũ seruus. ẽ peccati. O miserabiliᷤᷤ ser¬
uit᷑. plerumq homines cũ dños malos
paciunt᷑. uenales se petunt. ni q̃rentes
dñm ñ habere. s saltem mutare. Quid
Apud quẽ int̾pellet: Apud quẽ se uenalẽ
petat: Deinde seruus hominis aliqͣndo
sui dñi duris imperus fatigatꝰ fugiendo
requiescit. seruus peccati quo fugitie¬
cum se tͣhit quocũq fugerit. Non fugit
se ip̃am mala conscientia. ñ est quo eat.

Expanded text:
negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec senegatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminationemendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus apud quem interpellet? apud quem se venalem petat? Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat,
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ uana suꝑbia: qui etiam de ipsa
qͣm carnalit̾ intelligebant sua libertate
mentiti st̃ dicentes. nemini seruiuimꝰ un
intentius audiamꝰ: ne ⁊ nos ip̃i serui in¬
ueniamur. Respondit enim eis ihe. Am̃
am̃ dico uob̃. qͥa omĩs qui facit peccatũ.
seruus ẽ peccati. Seruus ẽ. iitinã hoĩs. ⁊
ñ peccati. Quis ñ subhis ũbis contremi
appetinda. ⁊ de illa seruitute uitanda.
Am̃ am̃ dico uob̃. ueritas dicit. Et qͣle
ẽ dñi d̃i nr̃i dicere. am̃ am̃ dico uobis:
Multũ cõmendat: qd̾ ita ꝓnuntiat. Qͦ dã¬
modo si dici fas est. iuratio eiꝰ ẽ. am̃ am̃
dico uob̃. Am̃ qͥppe int̾p̃tat᷑ uerum. ⁊
tam̃ ñ ẽ int̾ptatũ. cum potuisset dici:
uerum dico uob̃. Nec grecus hoc int̾pres
ausus ẽ facere. nec latinꝰ. sam hoc u̾bũ
qd̾ est am̃. nec grecum est. nec latinũ: s
hebreũ. Sic mansit. ñ ẽ int̾p̃tatũ. ut ho¬
norem haberet uelam̃to secreti: ñ ut ẽet

Expanded text:
hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus un potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremisappetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset
Abbreviated transcription (Latin):
to seruiebat: Si nemini seruistis unqͣm.
o ingrati. qͥd ẽ qd̾ assidue uob̃ imputat
ds. qd̾ uos de domo seruiturtis liberauit:
An forte patres ur̃i seruierund. uos aũ qͥ
loquimini. nemini unqͣm seruistis: Qͦ mͦ
gͦ soluebatis iam tribita romanis: Un¬
de ⁊ ip̃i ueritati laques qͣsi captioniᷤᷤ ꝓpo¬
suistis: ut diceretis. licet reddere tͥbutum
cesari. ut si dixisset. licet teneretis eũ qͣsi
male optasset libertati seminis abrahe.
Si aũ diceret ñ licet. calumpnaremini a¬
pud reges t̾re qd̾ ꝓhiberet regib tributa ꝑ¬
solui. Merito ꝓlato nũmo uicti estis. ⁊ cap¬
tioni ur̃e uos ip̃i estis respondere compulsi.
Ibi enim uob̾ dictũ ẽ. reddite cesari q̃ cesa¬
ris sunt.⁊ deo que dei st̾: cum uos ip̃i respõ¬
dissetis. qd̾ nũmꝰ haberet imaginẽ cesaris.
qͥa sicut querit cesar in nũmo ymaginẽ
suam: sic d̾s querit in homine suam. Heo
gͦ respondit iudeis. Mouet enim me fr̃es

Expanded text:
to serviebat ? Si nemini servistis unquam, to serviebat ? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod assidue vobis imputat Deus quod vos de domo servitutis liberavit ? An forte patres vestri servierunt, vos autem qui loquimini, nemini unquam servistis? Quomodo ergo solvebatis jam tributa Romanis, unde et ipsi Veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis, Licet reddere tributum Caesari? ut si dixisset, Licet; teneretis eum quasi male optasset libertati seminis Abrahae: si autem diceret, Non licet; calumniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regibus tributa persolvi. Merito prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum est, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt; cum vos ipsi respondissetis quod nummus haberet imaginem Caesaris . Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Haec ergo respondit Judaeis. Movet enim me, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
s tantũ ad salutem: sicut qͥsqͣm dicit᷑ li¬
berari ab infirmitate usitate dicit᷑. ñ ta¬
men ꝓprie. Sic aũ posuit dñs hoc u̾bum
ut diceret ueritas liberabit uos: ut in gre¬
ca lingua nemo dubitet eum de libertate
dixisse. Oeniq ⁊ iuder sic intellexett ⁊ res¬
ponderunt ei. ñ illi qui iam crediderant.
ponder̃t ei. semen abrahe sumꝰ: ⁊ nemini
seruiuimꝰ unqͣm. qͦmodo tu dicis liberi
eritis: Non aũ dixerat dñs liberi eritiᷤ.
s ueritas liberabit uos. In quo tam̃ u̾bo
lexerunt nisi libertatẽ. ⁊ extulert̃ se qd̾
sem̃ ẽẽnt abrabe. ⁊ dixerunt. Sem̃ abrahe
sumꝰ. ⁊ nemini seruiuimꝰ unqͣm: qͦmͦ tu
dicis liberi eritis: O pellis in flata. ñ ẽ
ista magnitudo: s tumor. Et hoc ip̃m
scdm huiꝰ temporis libertatẽ. qͦmodo ue¬
rũ dixistis nemini seruiuimꝰ unqͣm: Io¬
tiuitatẽ ducti: Deinde ñ ne ille ẽ popłs
qui in egypto lateres faciebat ⁊ regibꝰ du¬
ris ñ saltem in auro ⁊ argento. s in lu¬

Expanded text:
t quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, go Judaei: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis: Liberi eritis? » Non enim dixerat Dominus: « liberi eritis, » sed: « veritas liberabit vos. » In quo tamen verbo lexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, Nemini servivimus unquam? Jo populus qui in Aegypto lateres faciebat, et regibus duris non saltem in auro et argento, sed in lu
Abbreviated transcription (Latin):
sit dignus iusti uocabulo: s̃i ẽ. tam̃ sine
peccato. Audi ip̃m sc̃m ioħem. cuiꝰ ⁊ hoc
euͣngeliũ est. in epła sua dicentẽ. Si drx¬
erimꝰ inquit quia peccatũ ñ habemꝰ: noᷤᷤ
ip̃os decipimꝰ. ⁊ ueritas in nobis ñ. ẽ Solꝰ
hoc dicere potuit in mortuis liber: de so¬
lo dici potuit. qui ñ nouerat peccatum.¬
Etenim exꝑtus est omĩa scdm similitu¬
dinẽ sine peccato: solus dicere potuit. et¬
ce ueniet princeps mundi.:⁊ in me nichil
inueniet. Quemcũq aliũ licet ustũ
diseusseris: ñ omnimodo ẽ sine peccato.

Expanded text:
sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et hoc Evangelium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatumexpertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
libertatẽ uocati estis. tantũ ne lib̾tatem
in occasionem carnis detis. s ꝑ caritatem
seruite inuicem. Non gͦ dicat xp̃ianꝰ li¬
ber sum: in lib̾tatem uocatꝰ sum: seriuᷤᷤ
eram. s redemptꝰ sum: ⁊ ip̃a redemptione
liber effectꝰ sum: faciam qd̾ uolo. nemo me
ꝓhibeat a uoluntate mea. si liber sũ. S si
ista uoluntate peccatũ facis: seruus es pec¬
cati. Noli gͣ libertate abitu ad libere pec¬
candũ. s utere ad ñ peccandũ. Erit enĩ
uoluntas tua libera: si fuerit pia. Eris
liber: si fueris seruus. Liber peccati. seruusꝰ
iusticie: dicente apło. Cum serui eẽtes
peccati: liberi eratis iusticie. Nunc uero
liberati a peccato. serui aũ facti d̾o: habe¬
tis fructũ ur̃m in sc̃ĩficationẽ: finẽ uero
et̾nam. Hoc conem̃: id agamꝰ. Prima li¬
bertas ẽ: carere criminib. Intendite fr̃s
mei. intendite: ne forte possim ꝑducere
uos ad sensum ⁊ qͣlis modo sit. ⁊ qualis
futura sit ista libertas. Quemlibet ualde

Expanded text:
libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde