comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
surrexistis cũ xp̃o que sursũ sũt sapite
ubi xp̃s est in dextera dei sedens: q̃ sur¬
sum sũt querite: non que supͣ t̾ram.
De qualibus itẽ dicit. qd̾ eoꝵ ꝯuersaco
sit in celis. Postremo regnãt cũ illo
qui eo modo sunt in regno eiꝰ: ut suit
etiam ip̃i regnũ eiꝰ. Quomiͦ autẽ st̃
regnũ xp̃i. qui ut alia taceã. ꝙͣuis ibi
sint donec colligant᷑ in fiue sclĩ de regno
eiꝰ oĩa standala : tñ illuc sua querũt
mlitie in quo ad huc cũ hoste ꝯfligit᷑.
et aliqñ repugnatur repugnantib¬
uiciis aliqñ redentib imperat᷑ donec
ueniatur ad illud pacatissimũ regnũ
ubi sine hoste regnabitur. et de hac p̾ma
resurrectione que nĩt est: liber iste sic
loquitur. Cñ enĩ dixiss alligari diabo¬
lum mille auis et postea solui breui
tp̃e. mox recapitulando qd̾ in istis mil¬
le amus agat ecclia uel agatur in ea:
et uidi inquit sedes et sedentes supͣ eas
et indiciũ datũ est: nõ hͦ putãdũ est

Expanded text:
quae sursum sunt sapite, ubiChristus estin dexteraDeisedens; quae sursum sunt quaerite, non quae super terram; de qualibus item dicit, quod eorum conuersatio sit in caelis. Postremo regnant cum illo, qui eo modo sunt in regno eius, ut sint\' etiam ipsi regnum eius. Quo modo autem sunt regnum Christi, qui, ut alia taceam, quamuis ibi sint donec colligantur in fine saeculi de regno eius omnia scandala, tamen illic sua quaerunt, militiae, in quo adhuc cum hoste confligitur et aliqvitiis, aliquando cedentibus imperatur, donec veniatur ad illud pacatissimum regnum, ubi sine hostresurrectione, quae nunc est, liber iste sic loquitur. Cum enim dixisset adligari diabolum mille annis, et postea solui breui tempore, tum recapitulando quid in istis mille annis agat ecclesia uel agatur in ea: Et uidi, inquit, sedes et sedentes super eas, et iudicium datum est Non hoc putandum est
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dextros fecisse menorauit. siliterq
interrogantib qñ eũ: uiderint ĩ hoꝵ
indigencia ꝯstitutũ. et qd̾ nininus
suis non factũ est sibi factũ nõ fuisse
respondit. sermonẽq ꝯcludens. et ibũt
inquit hii in suppliciũ et̾nũ: iusti aũt
in uitam eternam. Ioħes uero euãgelista
aptissime narrat eñ in resurrectione
mortuoꝵ futurũ p̾dixisse iudicium.
Cum eñi dixisset. neq enĩ pr̃ iudica
quẽꝙͣ s iudiciũ omne dedit filio. ut
om̃s honorificẽt filiũ. sicut honorifi

Expanded text:
sse memorauit. Similiterque interrogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in resurrectione mortuorum futurum praedixisse iudicium. Cum enim dixisset: Neque enim Pater iudicat quemquam, sed iudicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorifi
Abbreviated transcription (Latin):
mille ãnis. reliqͥ eoꝵ non uixerũt donec
fiuiantur mille anui. Hec resurrectio
in hac p̾ma resurrectione partem.
In istis stdã mors non habet plãtem:
sz erũt sacerdotes dei et xp̃i. et regna¬
bunt cũ eo nulle ãnis. Qui ꝓptꝰ hec¬
huiꝰ libri uerba pͥmã resurrectionem
futurã suspitati sunt corꝑ alẽ: iuter
cetera maxĩe niniero annoꝵ mille
ꝑuoti sunt tanꝙͣ oporteret ĩ sanctis
istis eo niͦ uelut tanti tꝑis fieri sabba¬
tisuiũ. uacatione st sancta post labo¬
res ãnoꝵ sex miliũ. ex qͦ treatus est
in huiꝰ mortalitatis erũpnas de para¬
disi felicitate dimissus est eut qũi
scriptũ est unus dies apd̾ diun sicut
mille ani. et mille aui sicut dies unꝰ.
sex auuorũ nulib tanꝙͣ sex diebus
ĩpletis. sequatur uelut septiuiꝰ sabbati
in aimus nille postremis. Ad hͦ sez
sabbatũ celebrandũ resurgentib sãs.
Que opinio ẽẽt utcũq tolerabilis. si

Expanded text:
mille annis. reliqui eorum non uixerunt, donec mille annis. reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni. haec resurrectio in hac resurrectione partem: in istis secunda mors non habebit potestatem, sed erunt sacerdotes Dei et Christi, et regnabunt cum eo mille annis. Millei libri uerba primam resurrectionem futuram suspicati sunt corporalem, inter cetera maxime numero annorum mille permoti sunt, tamquam oporteret in sanctis in eo modo uelut tanti temporis fieri sabbatismum, uacatione scilicet sancta post labores annorum sex milium., ex quo creatus estin huius mortalitatis haerumnas de paradisi felicitate dimissus est, ut, quoniam scriptum est: unus dies apud dominum sicut mille anni et mille anni sicut dies unus, sex annorum milibus tamquam sex diebus impletis sequatur uelut septimus sabbati in annis mille postremis, ad hoc scilicet sabbatum celebrandum resurgentibus sanctis. quae opinio esset utcumque tolerabilis, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuexione sit liberũ. et seorsũ ĩtelligendũ
uelut si post adderet᷑. ut sic se hr̃et tota
sẽtentia. Et clausit et signauit sr eũ do¬
nec fiuiant᷑ mille ãni ut nõ seduceret
iã gẽtes: id ẽ ideo clausit donec finiant᷑
nlle aui. ut non seduceret iam gẽtes.
¶Capłm.s. ¶ De alligatõe et solucõe
dyaboli.

Expanded text:
exione sit liberum, et seorsus intelligendum, velut si post adderetur, ut sic se haberet tota sententia, Et clausit, et signavit super eum, donec finiantur mille anni, ut non seduceret jam gentes; id est, ideo clausit, donec finiantur mille anni, ut jam non seduceret gentes. CAPUT VIII.-- De alligatione et solutione diaboli.
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. Multa p̾t̾ea. que de ultio iudicio
ita dici uidentur ut diligenter ꝯsiderata
reꝑiantur ambigna. uel magis ad ali¬
ud ꝑtinentia. siue st ad eũ saluatoris
aduentũ. qͦ ꝑ totũ hͦ tp̃s in ecclĩa sua
uenit. Hoc est in mẽbris suis. ꝑticulatĩ
atq paulatim qm̃ tota corpus est eius:
de fire sclĩ. atqz illo die iudicii nouissiõ
et magno loquatur: ita ut dignosti
non possit oĩno. nisi ea q̃ apud tres
euãgelistas. matheũ martũ et lucã.
de hac re similiter dicta sunt inter se
oĩa ꝯferãtur. Quedã quippe alter ob
uñ dicantur. Qd̾ facere ut tñq curaui
in quadã epła quã stripsi ad bte memo¬
cuiꝰ eple titulus est de fine scli. Proinde
iam illud hic dicã qd̾ in euãgelio sidm̃
matheũ de seꝑacione bonoꝵ et maloꝵ
legitur ꝑidiciũ p̾sentissumũ at nõ¬

Expanded text:
fidem. multa praetereo, quae de ultimo iudicio fidem. multa praetereo, quae de ultimo iudicio ita dici uidentur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua uel magis ad aliud pertinentia, siue scilicet ad eum saluatoris aduentum, quo per totum hoc tempus in ecclesia sua uenit, hoc est in membris suis particulatim atque paulatim, quoniam tota corpus est eius, de fine saeculi atque illo die iudicii nouissimo et magno loquatur, ita ut dinosci non possit omnia, nisi ea quae apud tres euangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam de hac re similiter dicta sunt inter se omnia conferantur. quaedam quippe alter obsunde dicantur. quod facere utcumque curaui in quadam epistula, quam rescripsi ad beatae memotulae titulus est: De fine saeculi. Proinde iam illud hic dicam, quod in euangelio secundum Matthaeum de. separatione bonorum et malorum legitur per iudicium praesentissimum a
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicate: duodecim facĩt. Nam et
quatuor ter. et tria quater duodecim st̃.
Et si qua alia huiꝰ duodenarii numeri
que ad hͦ ualeat racio reperitur. Ailioqͥn
qũ in locũ iude traditoris apostolũ ma¬
thiã leginius ordinatũ: apłs paulus
qui plus illis oĩb laborauit ubi adiudi¬
candũ sedeat. non habebit. Qui ꝓfecto
cũ aliis sanctis ad nnuuerũ iudicũ se ꝑti¬
nere demonstrat. cũ dicit. Nescitis quia
anglos iudicabimꝰ: De ip̃is q iudicã
dis in hͦ numero duodenario similis cã
est. Non em̃ qr dictũ est iudicãtes duodetĩ
tribus isrl tabus leui que tertiadecima
est ab eis iudicanda non erit: aut solũ
illũ ppłm. non eciã ceteras gentes iudi¬
cabũt. Qd̃ autẽ ait in regeneracõe pro¬
culdubio mortuoꝵ resurrectionem. noĩe
uoluit regenerationis intelligi. Sic eñi
caro nr̃a regenerabitur ꝑ ĩcorruptionẽ:
quẽadinodũ est aĩa nr̃a regenerata per

Expanded text:
multiplicatae duodecim faciunt. nam et multiplicatae duodecim faciunt. nam et quattuor ter et tria quater duodecim sunt, et Si qua alia huius duodenarii numeri quae ad hoc ualeat ratio reperitur. alioquin quoniam in locum Iudae traditoris apostolum Matthian legimus ordinatum, apostolus Paulus, qui plus illis omnibus laborauit, ubi ad iudicandum sedeat non habebit. qui profecto cum aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat, cum dicit: nescitis quia angelos iudicabimus? de ipsis qudenario similis causa est. non enim quia dictum est: iudicantes duodecim tribus Israhel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudicanda non erit aut solum illum populum, non etiam gentes ceteras iudicabunt. quod autem ait: in regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine noluit regenerationis intellegi. sio enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quemadmodum est anima nostra regenerata per
Abbreviated transcription (Latin):
ibi erit fletus et stridor dentiũ: tũc iusti
fulgebũt sicut sol in regno prĩs eorum.
Qui habet aures audiendi audiat. Hic
iudiciũ quidem uel diem iudicii nõ noĩauit:
s eũ multo clariꝰ ip̃is rebus exp̾ssit. et ĩ
fiue sclĩ futurũ ẽẽ pdixit. Item distipulis
suis. auien inquit dico uobis. ꝙ uos qui
setuti estis me. in regeneratõe tũ sederit
filius hoĩs in sede maiestatis sue. sedebitis
et uos super sedes duodecimi iudicãtes duode¬
tim trib isrl. Hic discimiꝰ cũ suis distipu¬
lis iudicaturũ ihm. Unde et alibi udeis
dixit. Si ego in belzebus eicio demomia:
filii ur̃i in quo eicĩt: Ideo ipi iudices
sessuros ẽẽ ait. duodecum solos hoĩes cum
ip̃o iudicaturos putare debenus. Dus¬
denario quippe nuiniero uniu̾sa quedam
significata est iuditantiũ multitudo ꝓpt
duas partes muueri septenarii: qͦ signi¬
ficatur plerũq uniu̾sitas. Que due ꝑtes
id est tria et quatuor. altera ꝑ alteraus

Expanded text:
s et stridor dentium. Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum. Qui habet aures, audiat. Hic iudicium quidem uel diem iudicii non nominauit, sed eum multo clarius ipsis rebus expressit et in fine saeculi futurum esse praedixit. Item discipulis suis: Arnen, inquit, dicouobis, quod uos, qui secuti estis me, in regeneratione, cum sederit filet uos super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel. Hic discimus cum suis discipulis iudicaturum Iesum. Unde et alibi Iudaeis dixit: Si ego in Beelzebub eicio daemonia, filii uestri in quo eiciunt? Ideo ipsi iudices solos homines cum illo iudicaturos putare debemus. duodenario quippe numero uniuersa quaedam significata est iudicantium multitudo propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque uniuersitas: quae duae partes, id est tria et quattuor, altera per alteram
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵ ꝑtiuere possemius. Ad hãc enĩ
p̾mai non ꝑtiuent insi qui bt̃ĩ erunt
in et̾uũ. Td stdãm uero de qua mox
locuturus est et btõs ꝑtiuere docebit
et nuseros. Ista est mi sericordie: illa
iudicii. Propter qd̾ in psaliuo scriptũ
est: misericordiã et iudiciũ cãtabo tibi
dñe. De qͦ iudicio ꝯsequẽter adiũxit.
atq ait. Et pt̃atem dedit ei et iudiciũ
facere: qr filiꝰ hoĩs est.Hic ostendit ꝙ
in ea carue ueniet indicaturus in qua
uenerat iudicandus. Ad hͦ eni ait qm̃
filius hoĩs est. dic deinde subĩgẽs uñ
agimus uolite inquit mirari h ͤͦ quia
uent hora in qua om̃s qui ĩmoniuẽtis
sunt. audient uotem eiꝰ. et ꝓcedent qͥ
bona fecerũt in resurrectionem uite: qͥ

Expanded text:
pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. Ista est misericordiae, illa iudicii. Propter quod in psalmo scriptum est: Misericordiam et iudicium cantabo tibi, Domine. De quo iudicio consequenteatque ait: Et potestatem dedit ei et judicium facere, quia Filius hominis est. Hic ostendit quod in ea carne veniet judicaturus in qua venerat judicandus. Ad hoc enim ait, Quoniam Filius hominis est, ac deinde subjungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia veniet hora in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus, et procedent qui bona feceru
Abbreviated transcription (Latin):
Duas res hͦ loco discmus et uenturũ
esse iudiciũ et cũ mortuorũ resurrectione
uenturũ. De niniuitis enĩ et regina au-¬
stri qñ ista dicebat de mortus siue dubio
loquebatur: qͦs tñ in die iudicii resurrec¬
turos ẽẽ p̾dixit. Nec ideo dixit ꝯdẽpnabũt.
isti merito dãpnabũtur. Rursus alio loco.
cũ de hõi bonoꝵ et maloꝵ nũc ꝑuuxti¬
one. postea seꝑatione que utiq ĩ die iu-¬
dicii futura est loqueretur: adhibint su¬
litudinem de tritico seĩato. et suꝑ seĩatis
zizaniis: eãq suis exponẽs distipulis. qͥ
seruinat inquit bonũ semen est filiꝰ hoĩs.
ager antẽ est mũdus. bonũ uero semen
hii sunt filii regni. zizania autẽ hii filii
ea. est diabolus. Messis autẽ ꝯsumacio
est scli: messores uero augli̾ sũt. Sicut
ergo colligũtur zizania et igui ꝯburũtur
sic erit in cõsũmacõe scli. Mictet filius
hoĩs angelos suos. et colligent de regno

Expanded text:
Duas res hoc loco discimus, et uenturum esse iudicium et cum mortuorum resurrectione uenturum. De Nineuitis enim et regina Austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. Nec ideo dixit: \'Condemnabuisti merito damnabuntur. Rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione, quae utique die iudicii futura est, loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis, eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; ager autem est mundus: bonum uero semen hi sunt filii regni; zizania autem filiiseminauit, diabolus est, messis autem consummatio saeculi est, messores autem angeli sunt. sicut ergo colliguntur zizania et igni conburuntur, sic erit in consummatione saeculi. mittet filius hominis angelos suos, et congregabunt de regn
Abbreviated transcription (Latin):
lege iusticia dei manifesta est. testificata
per legem et ꝓpħas: iusticia autẽ dei
ꝑ fidem ihũ xp̃i in om̃s qui credũt ĩ eũ.
Hec autẽ iusticia dei ad nonũ ꝑtiuet tes¬
tamentũ. et testinoniũ habet a ueterib
libris: hͦ est a lege ac ꝓphetis. Priꝰ igr
ip̃a causa ponenda est: et postea testes
introducendi. Hũc et ip̃e xp̃s iħs ordinẽ
seruanidũ ẽẽ demonstrãs. striba inquit
eruditus in regno dei. suilis ẽ uiro pri
familias: proferenti de thesauro suo no¬
ua et uetera. Non dixit uetera et noua.
Quod utiq dixisset. nisi maluisset
meritoꝵ ordiuem seruare ꝙͣ temporũ.¬
¶ Capłm .li. ¶ Quib sentẽtiis dñi sal¬
uatoris diuinũ iudiciũ futurũ in fine
rgo ip̃e saluator cũ obiurgaret ciui¬
tates in quib uirtutes magnas
fecerat neq crediderant. et eis alienige¬
nas aute poneret: uerũtanien inquit
dito uobis. tyro et spdoui remissiꝰ erit

Expanded text:
lege iustitia Dei manifestata est, testificata lege iustitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas; iustitia autem Dei per fidem Iesu Christi in omnes qui credunt. Haec iustitia Dei ad nouum pertinet testamentum et testimonium habet a ueteribus libris, hoc est lege ac prophetis. Prius igitur ipsa causa ponenda est, et postea testes introducendi. Hunc et ipse Christus Iesus ordinem seruandum esse demonstrans: Scriba, inquit, eruditus in regno Dei similis est uiro patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera. Non dixit: \'Vetera et noua\', quod utique dixisset, nisi maluisset meritorum ordinem seruare quam temporum. CAPUT V. Quibus sententiis Domini Saluatoris diuinum iudicium futurum in fine rgo ipse Saluator cum obiurgaret ciuitates, in quibus uirtutes magnas fecerat neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret: Verum tamen, inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e hͦ opus id est qd̾ ab hoĩe fit in hac
uita. siue bonũ siue malũ deꝰ adducet ĩ
iudiciũ. In oĩ despecto id est in oĩ etiã
qui cõtemptibilis hic uidetur: et ideo
nec uidetur qm̃ deus et ip̃m uidet. nec
eũ despicit nec cũ iudicat p̾terit.¬
¶ Tapłm .x. ¶ Quod ad disserendum
de nonissimo iudicio dei. nomi p̾mum
testamenti. ac deinde ueteris testimoᵃ.
probaturus sit.
Uius itaq ultimi indicii dei testi¬
monia de scripturis scĩs q̃ ponere
institui: p̾us eligenda sunt de libris
instrumẽti noui postea de ueteris. Qͣnis
enĩ uetera pͥora sint tp̃e noua tauien
anteponenda sunt dignitate qm̃ illa
uetera p̾conia sũt nouoꝵ. Noua igitur
ponẽtur prius: que ut firmiꝰ ꝓbenius:
assumẽtur et uetera. In ueterib habẽ¬
tur lex et ꝓphete: in nouis euãgeliũ
et apostolice litere. Ait autẽ apłs. Per
legem eñ cognicio piti. Nũt autẽ sine

Expanded text:
omne hoc opus — id est quod ab homine fit in hac omne hoc opus — id est quod ab homine fit in hac uita — sine bonum siue malum deus adducet in iudicium in omni despecto, id est in omni etiam, qui contemtibilis hic uidetur et ideo nec uidetur; quoniam deus et ipsum uidet nec eum despicit nec cum iudicat praeterit. CAPUT IIII. Quod ad disserendum de nouissimo iudicio Dei noui primum testamenti ac deinde ueteris testimonia prolaturus sit. Huius itaque ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa uetera praeconia sunt nouorum. Noua igitur ponentur prius, quae ut firmius probemus, adsumentur et uetera. In ueteribus habentur lex et prophetae, in nouis euangelium et apostolicae litterae. Ait autem apostolus: Per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine
Abbreviated transcription (Latin):
uisi ut eam uitã desiderenus q̃ uanita¬
tem non habet sub hͦ sole: s ueritatem
sub illo qui fecit hũc solem. In hac gͦ
uanitate. nuĩquid nnisi iusto dei rectoq
iudicio siuilis eidem uanitati factus
uanesteret homo : In dieb tñ uanita¬
tis fue. interest plurimũ utrũ resistat
an obtemperet ueritati. et utrũ sit ex¬
pers uere pietatis an ꝑticeps: nõ ꝓptꝰ
uite huiꝰ uel bona acguirenda: uel ma¬
la uitanda uanescendo trãseñtia: sed
librũ sic conclusit ut diceret. Deũ time.
et mandata eiꝰ custodi. qr hͦ est oĩs hõ.
qr om̃e h ͦ opus dens adducet in iudiciũ
in omni despecto. siue bonũ siue malũ.
Qui d breuius. ueriꝰ salubriꝰ dici potuit:
Deũ inquit time. et maudata eiꝰ cu-
stodi: qr hͦ est oĩs homo. Quicũq em̃i
est hoc. est custos utiq mandatoꝵ dei:
qm̃ qui hͦ non est: nichil est. Non enñ
ad ueritatis ymaginem reformatur.
remanẽs in suuilitudĩe uanitatis. Q̾

Expanded text:
nisi ut eam uitam desideremus, quae uanitanisi ut eam uitam desideremus, quae uanitatem non habet sub hoc sole, sed ueritatem sub illo qui fecit hunc solem — in hac ergo uanitate numquid nisi iusto dei rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? in diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati et utrum sit expers uerae pietatis an particeps, non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanescendo transeuntia, sed librum sic conclusit, ut diceret: deum time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo; quia omne hoc opus Deus adducet in iudicium in omni despecto, siue bonum siue malum. Quidbreuius, uerius, salubrius dici potuit? Deum, istodi, quia hoc est omnis homo. quicumque enim est, hoc est, custos utique mandatorum dei, quoniam qui hoc non est, nihil est; non enim ad ueritatis imaginem reformatur remanens in similitudine uanitatis. quia
Abbreviated transcription (Latin):
exorsus est. Danitas uauitatũ dixit
eccliastes: uauitas uanitatũ: et oĩa
uanitas. Que abũdancia hoĩ. et oĩ
labore suo quo laborat sub sole: Et cũ¬
ex hac sententia cõnecteret cetera. cõme
ubi nichil solidũ. nichil stabile retiuet᷑
in ea rerũ uanitate sub sole. illud etiã
deplorat quodãmodo ꝙ cũ sit abũdãtia
sapie suꝑ insipienciã. sicut habũdantia
pacis super tenebras sapientisq ocli
suit in capite ip̃iꝰ et stultus in tenebris
ambulet: unus tñ mcursus incurrat
oĩb utiq in hac uita q̃ sub sole agitur.
signifitans uidelz ea mala q̃ bouis et
malis uidenus ẽẽ ꝯmunia. Dicit eciã
illud ꝙ et boui patiantur mala tanꝙͣ
mali suit: et mali tãꝙͣ boui suit adi¬
pistantur bona. ita loquens. Est inquit
uanitas que facta est super terrã. qr
sunt iusti sr̃ qͦs uenit qiͣ factũ impioꝵ.
hac uauitate cui ꝙͣtũ satis uisũ est.
intimande. totũ istũ librũ uir sapien¬
tissimus deputauit non utiq ob aliud

Expanded text:
xit ecclesiastes, uanitas uanitantium, omnia. uanitas. quae abundantia homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? et cum hac sententia conecteret cetera, commemubi nihil solidum, nihil stabile retinetur, in ea rerum uanitate snb sole illud etiam deplorat quodam modo, quod. cum sit abundantia sapientiae super insipientiam sicut abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus incurrat omnibus, utique in hac uita, quae sub sole agitur, significans uidelicet ea mala, quae bonis et malis uidemus esse communia. dicit etiam illud quod et boni patiantur mala, tamquam mali sint, et mali, tamquam boni sint, adipiscantur bona, ita loquens: est, inquit, uanitas, quae facta est super terram, quia sunt iusti, super quos uenit sicut factum impiorum, hac uanitate, cui quantum satis uisum est intimandae totum istum librum uir sapientissimus deputauit, — non utique ob aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩm ut miseri sint ꝓpter pͥmoꝵ meritũ
gerũt arbitrio uolũtatis. Nam et demo
nes ne torq̃antur p̾cantur. Nec utiq
ĩuste uel partitur eis: uel pro sua quiqr
improbitate torquẽtur. Et hoĩes plerũq
aꝑte semꝑ occulte liint ꝓ suis factis
diuinitus penas siue in hac uita. siue
post mortem : quãnis nullus hoĩm agat
recte uͥ diuino adiuet᷑ auxilio. Aullus
demonũ aut hõĩm agat inique nͥ diuino
eodẽq iustissimo iudicio ꝑmictat᷑. Sicut
ip̃e alibi dicit. Instrutabilia sũt iudicia
eiꝰ: et ĩuestigabiles uie eiꝰ. Non igr̃ ĩ hͦ. li ͦ
de illis pͥmis nec de istis mediis dei iudiciis.
s de ip̃o nouissiõ iuditio ꝙͣtũ ip̃e tͥbuerit
disputabo: qñ xpp̃s de celo uẽturꝰ ẽ uiuos
iudicaturus et mortuos. Iste quippe dies
iuditii ꝓprie iam uocatur: eo ꝙ nullꝰ ibi
erit ĩperite querele locus: cur iniustus
ille sit felix. et iste iustus infelix. Om̃n

Expanded text:
hominum, ut miseri sint propter primorum meritum hominum, ut miseri sint propter primorum meritum gerunt arbitrio uoluntnes ne torqueantur, precantur : nec utique injuste vel parcitur eis, vel pro sua quique improbitate torquentur. Et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis divinitus poenas, sive in hac vita, sive post mortem: quamvis nullus hominum agat recte, nisi divino adjuvetur auxilio; nullus daemonum aut hominum agat inique, nisi divino eodemque justissimo judicio permittatur. Sicut i dicit, inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius. Non igitur in hoc libro de illis primis nec de istis mediis Dei iudiciis, sed de ipso nouissimo, quantum ipsi tribuerit, disputabo, quando Christus de caelo uenturus est uiuos iudicaturus et mortuos. Iste quippe dies iudicii proprie iam uocatur, eo quod nullus ibi erit inperitae querellae locus, quur iniustus ille sit felix et quur ille iustus infelix. Omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Ilam ꝑ quot dies h ͦ iudiciũ tendat᷑ ĩcertũ
est: sz scripturaꝵ more sauctaꝵ diem pon
solere pro tꝑe. nemo qui illas lãs quã¬
libet negligenter legerit nescit. Ideo
autem cũ diem iudicii dei dicimꝰ adicimꝰ
ultimũ uel nouissimũ qr et nũc iudicat.
et ab hũani gn̾is micio iudicauit. diuit¬
tens de paradiso. et a ligno uite seꝑans
pͥmos hoĩes pcti magni ꝑpetratores:
imio eciam qñ angłis pectantibz non
peperrit qͦꝵ priuceps hoĩes a seip̃o sub¬
uersus ĩuidendo subuertit: ꝓtuldubio
iudicauit. Nec sine illius alto iudicio iustoq
et in h ͨ aereo celo et in terris et demonũ
et hoĩni miserrima est uita eruorib erũ¬
nisqz pleuissua. Uerũ et si nemo pec¬
casset: non siue bono rectoq iudicio uni¬
uersam racionalem creaturã ꝑseueran¬
tissime sibi suo dño coherentem in et̾ua
btĩtudine retineret.Iudicauit enam
non solũ uniu̾saliter de gu̾e demonũ atq

Expanded text:
Nam per quot dies hoc iudicium tendatur, incertum Nam per quot dies hoc iudicium tendatur, incertum est; sed scripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore nemo, qui illas litteras quamlibet neglegenter legerit, nescit. Ideo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni perpetratores; immo etiam quando angelis peccantibus non pepercit, quorum princeps homines a se ipso subuersus inuidendo subuertit, procul dubio iudicauet in hoc aerio coelo, et in terris, et daemonum et hominum miserrima est vita, erroribus aerumnisque plenissima. Verum etsi nemo peccasset, non siuersam rationalem creaturam perseuerantissime sibi suo Domino cohaerentem in aeterna beatitudine retineret. Iudicat etiam non solum uniuersaliter de genere daemonum adque
Abbreviated transcription (Latin):
Edie ultimi iudicii dei
impios et incredulos:
tanꝙͣ in edificii funda¬
mento prins ponere
testuuonia diuina debe¬
mus. Quibz qui nolunt credere: hũa¬
ius ratiũculis falsis atq fallacibus
cõtrauenire conãtur ad hͦ nt aut aliud
significare contendãt qd adhibetur tes¬
timoniũ de lĩs sacris. aut oĩno diuinitꝰ
ẽẽ dictũ negent. Nam nullũ existimo
ẽẽ mortaliũ. qui cũ ea sicut dicta sunt
intellexerit. et a sũmo ac uero deo per
aĩas sanctas dicta ẽẽ crediderit: nõ eis
cedat atqz consenciat. sine id etiã ore
fateatur. siue aliquo uicio fateri erubes¬
tat aut metuat uel etiam peruicatia
similima insanie id qd falsum ẽẽ nouit
aut credit: contra id qd̾ uerũ ẽẽ nouit
aut credit: contra enã contẽtiosissime
defendere moliatur. Qd̾ gͦ in ꝯfessione
at ꝓfessione tenet oĩs ecclĩa dei ueri xp̃m
decelo ẽẽ uenturũ ad uiuos et mortuos
iuditãdos: hũc diuini iudicii ultinũ
diem dicimius id est nouissiũ tempus.

Expanded text:
die ultimi iudicii Dei inpios et incredulos tamquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictum negent. Nam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id etiam ore fateatur siue aliquo uitio fateri erubescat aut metuat, uel etiam peruicacia simillima insaniae id, quod falsum esse nouit aut credit, contra id, quod uerum esse nouit aut credit, etiam contentiosissime defendere moliatur. Quod ergo in confessione ac professione tenet omnis ecclesia Dei ueri Christum de caelo esse uenturum ad uiuos ac mortuos iudicandos, hunc diuini iudicii ultimum diem dicimus, id est nouissimum tempus.
Abbreviated transcription (Latin):
solũ in malo sunt boui et in bono mali
qd̾ uidetur ĩiuistũ uerũ etiã plerũq et
malis mala ueniũt et bonis bona ꝓ¬
uenũt: magis ĩstrutabilia fũĩt in¬
dicia dei et ĩuestigabiles uie illiꝰ. Qxͥuis
gͦ nescianius qͣ iuditio deꝰ ista faciat
uel fieri siuat apud quẽ sũma uirtus
est et sũma sapĩa. sũmaq iisticia.
nulla infirmitas. nulla temeritas.
nulla imquitas. salubriter tñ discimꝰ
nõ magnipendere seu boua seu mala
que uidemꝰ ẽẽ bonis malisq cõmunia:
maxime fugere que ꝓpria sũt maloꝵ.
Cũ uero ad illud dei iudiciũ uenerimꝰ
cuiꝰ tp̃s iam ꝓprie dies iudicii. et ali¬
quãdo dies dnni nĩtupatur: non solũ
quecũq tũt iudicabũtur uerũ etiã q̃tũq
ab inicio iudicata. et quecũq usq ad
illud tempus adhuc iudicanda sunt.
apparebũt eẽ iustissima. Ubi hͤ q
manifestabitur. ꝙͣ iusto iudicio dei
fiat. ut nuĩc tũ multa ac pene oĩa

Expanded text:
solum solum quod videtur injustum, verum etiam plerumque et malis mala eveniunt, et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla iniquitas: salubriter tamen discimus non magnipendere seu bona seu mala, quae uidemus esse bonis malisque communia, maxime fugere, quae propria sunt malorum. Cum uero ad illud Dei iudicium uenerimus, cuius tempus iam proprie dies iudicii et aliquando dies Domini nuncupatur: non solum quaecumque tunc iudicabuntur, uerum etiam quaecumque ab initio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tuerũt. diuersa morboꝵ atrotitate affli¬
gãtur: infantes utiles reb hũanis ĩ¬
matura morte rapiantur: et qui uidẽt᷑
net nasti debuisse. diutissime insuper
uiuant. plenus criminib sublimetur
honoribz: et hoĩem sine querela tenebre
ignobilitatis abstondant: et cet̾a huiõi
sacer psalinus eloquit᷑ uanitati sinulis
factus est. et dies eiꝰ uelut umbra p̾t̾eñt.
non nisi mali adipiscerentur trãsitoria
bona ista atqz terrena nec nnsi boni ta¬
lia paterentur mala: poss hͦ referri ad
iudiciũ iustũ dei uel eciã benignũ. ut qͥ
non erant assetuturi bona et̾na q̃ faciũt
beatos: temporalib uel deciperent᷑ pro
malitia sua. uel pro dei misericordia ꝯso¬
larentur bouis: et qui non erãt passuri
eterua tormenta. temporalib uel ꝓ suis
quibustñq et quantuliscũq peccatis
affligerentur; uel ꝓpter ĩplendas uirtutes
exercerentur malis. Nũc uero qñ non

Expanded text:
tuerunt, diuersa morborum atrocitate adflituerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatura morte rapiatur, et qui uidetur nec nasci debuisse, diutissime insuper uiuat; plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querella tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, sacer psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel deciperentur pro malitia sua, uel pro Dei misericordia consolarentur bonis, et qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm̃ .2. ¶ De uarietate rerũ hũana¬
rũ cui non p̃t dici deesse iudiciũ dei. ꝙͣuis
nequeat inuestigari.
Unc autẽ et mala equo aĩo ferre di¬
stiuius que patĩtur et boni: et bo¬
na nõ magmpendere que adipistũtur et
mali. Dit per hoc etiã in hiis reb ĩ quib
non apparet diuina iusticia: salutaris ẽ
diuina doctrina. Nestimꝰ enĩ qͦ iudicio dei
bouus ille sit pauper. malus ille sit di¬
ues: iste gaudeat. quẽ pro suis ꝑditis
morib crutiari debuisse merorib arbitra¬
mur: cõtristetur ille quẽ uita laudabilis
gaudere debuisse ꝑsuadet. Exeat de
iuditio non solũ multus. uerũ eciã dãp¬
natus ĩnocẽs. aut iniquitate iudicis
pressus. aut falsis obrutus testimoniis
econtrario scelestus aduersariꝰ eiꝰ non
solũ ĩpunitus. uerũ etiã uiudicatꝰ ĩsultet.
impiꝰ optime ualeat: pius langore
tabestat. Latrociuentur suauissinu iu¬
uenes. et qui nec uerbo quẽqͣ ledere po¬

Expanded text:
 CAPUT II. De uarietate rerum humanarum, cui non potest dici deesse iudicium Dei, quamuis neque at uestigari. Nunc autem et mala aequo animo ferre discimus, quae patiuntur et boni, et bona non magnipendere, quae adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet diuina iustitia, salutaris est diuina doctrina. Nescimus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse maeroribus arbitramur, contristetur ille, quem uita laudabilis gaudere debuisse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere po
Abbreviated transcription (Latin):
uictor iussisset inuadi ꝯstituit edicto. ne
quis corpus liberũ uiolaret. Cuersa est tñ
tiuitas more bellorũ. nec uspiam legitur
ab imperatore tam casto atq clemẽti fuisst
p̾ceplum: ut quisquis ad illud uel illud tẽ¬
potuit tateri. Fabiꝰ tarentine urbis euersor
a simuilatrorũ dep̾dacione abstinuisse lan-¬
datur. Nam cũ ei striba suggessiss quid de
signis deoꝵ que multa capta fuerant fieri
iuberet: continencia suã etiã iotando ꝯdiuit
Quesut eñ eniusmodi essent. Et cũ ei nõ
solum multa grandia uerũ eciã renũtiarẽt᷑
armata: relinquamꝰ inquit tarẽtiuis deos
iratos. Cũ igitur nec illiꝰ fletũ. nec huiꝰ
risum. nec illiꝰ castam miseritordiã. nec
huiꝰ facetam ꝯtinentiã romanoꝵ ⁊eꝵ gesta¬
rũ scriptores tatere potuerũt: qñ p̾termite¬
retur si aliquib hoĩb in honorem cuiuspiã
deoꝵ suoꝵ sit pepercissent. ut in qͦquã tẽplo

Expanded text:
victor jussisset invadi, constituit edicto, ne victor jussisset invadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum violaret. Eversa est tamen civitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto atque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud vel illud tempotuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis eversor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri juberet, continentiam suam etiam jocando condivit. Quaesivit enim, cujusmodi essent: et cum ei non solum multa grandia, verum etiam renuntiarentur armata, Relinquamus, inquit, Tarentinis deos iratos. Cum igitur nec illius fletum, nec hujus risum, nec illius castam misericordiam, nec hujus facetam continentiam, Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint; quando praetermitteretur, si aliquibus hominibus in honorem cujuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo
Abbreviated transcription (Latin):
uid ergo per multas gentes que mt̾
se bella gesserunt et nusꝙͣ uictis in
deoꝵ suoꝵ sedib pepercerũt nr̃ sermo distur¬
rat: Romanos ip̃os uideamꝰ. ipos inquã
recolamꝰ respiciamꝰq romanos de quoꝵ
precipua laude dictũ est. Partere subiectis
et debellare suꝑbos: et ꝙ accepta iniuria
ignostere quam ꝑsequi malebant. Quãdo
tot tantasqz urbes ut late dñarent᷑. expu
gnatas captasqz euerterũt. lenat᷑ nobis q̃
templa aupere solebant. ut ad ea quisqui
confugiss liberaretur. An illi faciebãt: et
scriptores earũdem rerũ gestarũ ista retice¬
bant. I tane qui ea que laudarent mayie
inquire barit: ista p̃clarissua stdm̃i ip̃os
pietatis iudinia preterissent: Egregiꝰ romani
noĩs marcus marcellus qui siracusas orbem
ornatissimã cepit refertur eã priꝰ fleuisse
ruiturã: et ante eiꝰ sanguinẽ. suas illi lacri¬
mas effudisse. Gessit et cura pudicitie
eciã in hoste seruãde. Nam p̾us quã opidũ

Expanded text:
uid ergo per multas gentes, quae inter se bella gesserunt et nusquam uictis in deorum suorum sedibus pepercerunt, noster sermo discurrat? Romanos ipsos uideamus, ipsos, inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, egnatas captasque everterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset, liberaretur. An illi faciebant, et scriptores earumdem rerum gestarum ista reticebant? Itane vero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam
Abbreviated transcription (Latin):
malos dampnat uastat exterminat. uñ
in eadem afflictione. mali deũ detestant᷑
atqz blasphemant: boni autẽ p̾tant᷑ et
laudant. Tantũ interest: non qualia s
qualis quisqz pacrat. Nam pari motu
exagitatũ exalat horribiliter ceuũ: et
uter fragrat unguẽtũ.

Expanded text:
malos damnat, vastat, exterminat. Unde malos damnat, vastat, exterminat. Unde in eadem afflictione mali Deum detestantur atque blasphemant; boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter coenum, et suaviter fragrat unguentum.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationem suã. Nam si nũt om̃e pctm
manifesta plecteret pena: nichil ultimo
Iudicio seruari putaret᷑. Rursus si nullũ
pctm ñc puniret aperte diuinitas:
nulla ẽẽ diuina ꝓuidencia crederet᷑. Sii¬
militer in rebus stdĩs. si non eas deꝰ qͥbdã
petentib eiudẽtissima largitate cõcederet.
non ad eũ ista ꝑtinere diceremꝰ. Itẽq si
oĩb eas petẽtib daret: non nisi propter
talia pͥmia seruiendũ illi ẽẽ arbitrarenur
Nec pios nos faceret talis seruitus: s potiꝰ
cupidos et anaros. Hec tũ ita sunit. quicũq
bomi et mali pariter afflicti sũt. non ideo
ip̃i distuicti non sũt: qz distinctũ non est
ꝙ utriqz ꝑpessi sũt. Manet enĩ dissimilitu¬
do passoꝵ eã in similitudie passionũ: et
licet sub eodem tormento: non idẽ est utus
et uitĩ. Nai sicnt sub uno igne aurũ ru¬
tilat palea fumiat. et sub eadẽ tribula
ironẽs bonos ꝓbat. purificat. eli quat:

Expanded text:
operationem suam. Nam si nunc omne peccatum operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo judicio servari putaretur: rursus, si nullum peccatum nunc puniret aperte Divinitas, nulla es e providentia divina crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus evidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus: itemque si omnibus eas petentibus daret, nonnisi propter talia praemia serviendum illi esse arbitraremur; nec pios nos faceret talis servitus, sed potius cupidos et avaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter afflicti sunt, non ideo ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum; et licet sub eodem tormento, non est idem virtus et vitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat, palea fumat; et sub eadem tribula irruens bonos probat, purificat, eliquat;
Abbreviated transcription (Latin):
rami ii die ire et reuelacionis iusti iudicii
dei qui rẽddet unituiq scdm oꝑa sua. Tamẽ
patiencia dei ad penitenciã ĩuitat malos
sinit flagellum dei ad penitentiã erudit
bonos. Itẽq mĩa dei fouendos amplectit᷑
bonos. sicut seueritas dei puniendos cor¬
ripit malos. placuit quippe diuine pro¬
uidentie p̾parare in posterũ bona iustis
quib non fruerentur ĩiusti: et mala ĩpiis
quib nõ excruciabũt᷑ boni. Ista uo tẽpo¬
ralia bona et mala utrisq uoluit ẽẽ ꝯnu¬
ma. ut nec bona cupidiꝰ appetant᷑ q̃ mali
qͦ habere ternũt᷑: nec mala turpiter eui¬
tentur: quib et bom plerũq assim̃tur.
Interest autẽ plurimũ qualis sit usus uł
eaꝵ rerũ que ꝓspere: uel eaꝵ que dicũtur
aduerse. Nlain bonis temporalibz net bonꝰ
extollitur. nec malis frangit᷑. Malus:
autẽ ideo hunistemodi infelicitate pimit᷑.
qui a felicitate corrũpitur. Ostendit tñ
deꝰ sepe etiã in hiis distribuendis euidẽtiꝰ

Expanded text:
elationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extolliturscemodi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis evidentius
Abbreviated transcription (Latin):
Uitquid ergo uastarionis. tritidationis
depͥdacionis. cõtremationis. afflictionis
in ista retentissima romania clade ꝯmissũ ẽ:
ferit hͦ ꝯsuetudo bellorũ ꝙ autẽ nouo more
factũ est ꝙ ĩusitata rerũ facie inmanitas
barbara tam mitis apparuit. ut ãplissiẽ
basilice nuplende ppło cui parceret᷑ elige¬
rẽtur et decernerentus: ubi nemo feruet᷑.
unde neno ⁊ aperet᷑ qͦ liberandi multi
net laudat ingratꝰ. quisquis laudanti
resuctat᷑ in sauus est. Absit. ut prudẽs
quisquã hͦ feritati imputet baibarorum
Trnculẽtissimas et seuissumas mẽtee
ille terbuit ille frenainit. ille mirabiliter
temperauit: qui philosophando antedixit
Uisitabo in uiga miquitates eoꝵ. et li

Expanded text:
uidquid ergo uastationis trucidationis depraedationis concremationis adflictionis in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum; quod autem nouo more factum est, quod inusitata rerum facie inmanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae inplendae populo cui parceretur eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi nec laudat, ingratus, quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit, ut prudens quisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in
Abbreviated transcription (Latin):
ueni morem eciã catho sicut stribit
salustiꝰ nobilitate ueritatis historitꝰ
sentẽcia sua quã de cõiuratis in senatu ha-¬
buit ꝯmemorare non p̾termictit: ⁊ api
uirgines. pueros diuelli liberos a parẽtũ
ꝯplexu matres familiaꝵ pati q̃ uictorib
ꝯlibuisset. fana atq domios spoliari cedẽ¬
et incendia fieri postremo armos cadaue¬
rib. cruore atq luctu oĩa repleri. Hic si
fana tacuiss: deoꝵ sedibz solere hostes par¬
cere putaremꝰ et non hec ab aliengenis
hostib. s a chateliua et sociis eiꝰ nõbilissis
senatorib et romaius ciuib romana tẽpla
metuebant. S hii uidel perditi et patrie

Expanded text:
 morem etiam Caesar sicut scribit Sallustius, nobilitatae veritatis historicus sententia sua, quam de conjuratis in senatu habuit, commemorare non praetermittit: « Rapi virgines, pueros; divelli liberos a parentum complexu, matres familiarum pati quae victoribus collibuisset, fana atque domos spoliari, caedem, incendia fieri; postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia repleri » . Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis ejus, nobilissimis senatoribus et Romanis civibus, Romana templa metuebant. S
Abbreviated transcription (Latin):
a miserantib hostib ducebant᷑. postremo
illud iunonis tẽplũ sibi elegerat auaricia
et suꝑbia leuiũ grecoꝵ: istas xp̃i basilicas
mnisericordia et hũilitas eciã mimaniũ bar¬
baroꝵ. Nisi forte gci qͥdẽ in illa sua uictoria
tẽplis deoꝵ ꝯmuniũ pepercerũt: atq illo
ꝯfugientes mi seros uictosqz troianos ferire
uel captiuare non ausi sũt. Ez uirgilius
poetarũ more illa mẽtitus est. Inmo uo
hostiũ morẽ tiuitates euertẽtiũ ille destripsit

Expanded text:
a miserantibus ducebantur: postremo a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertentium ille descripsit
Abbreviated transcription (Latin):
Psa ut dixi troya mater ppłi romani sa¬
cratis locis deoꝵ suoꝵ munire non potuit
tiues suos ab ignibz feruoq grecoꝵ eosdem
ip̃os deos tolenciũ. quin eciã iunonis asilo
.tustodes lecti fenix et dirus ulixes p̾dam
assernabant huc undiq troia gaza. In¬
censis erepta aditis mẽseq deoꝵ. trateresq
auto solidi captiuaq uestis. ꝯgerit᷑ pueri et
pauide longno ordine matres. stãt circum
Clectus est uidelicz locus tante dee sacratꝰ.
non unde capliuos non liceret ducere s ubi
captiuos liberet includere. Compara nũc
a sillũ illud non cuiuslibet dei gregalis uel
de turba plebis. s iouis ip̃iꝰ sororis et cõ¬
erepta spolia portabãt᷑ non donãda uictis
s diuidenda uictorib: huc autẽ et ꝙ alibi
ad ea loca pliuere ꝯpertũ est: cũ honore
et obsequio ⁊eligiosissimo reportatũ est.
Ibi amissa hit seruata libertas: ibi clausa
hic interdicta captinitas ibi possidendi a
dñãtib hosłib pͥmebant᷑: hut liberandi

Expanded text:
psa, ut dixi, Troia, mater populi Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et conerepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi
Abbreviated transcription (Latin):
sequẽtes. Custodes lecti phenix et dirus ulixet
predam asseruabant hut undiq troya gaza
Iutensis erepta aditis menseq deoꝵ. Erateres¬
Q auio solidi captiuaq uestis. Congerit᷑ pueri
et paiide longo ordine matres. Staut tirrũ.

Expanded text:
sylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum.
Abbreviated transcription (Latin):
seruass: Nam quis non cũ aduerterit ui-¬
deat quãta sit uanitate p̾sũptũ non posse
uinci sus defensorib uictis et ideo perisse qr
nistodes ꝓdidit deos iũ uel sola ẽẽ potuerit
tausa pereũdi tustodes habere uoluisse peri¬
lurros: Non itaq cũ de hiis uictis illa ꝯstri¬
berentur atq tanerent᷑ poetas libeat mẽtiri.
s cordatos hoĩes cogebat ueritas ꝯfiteri. Ue¬
rñ ista oportuniꝰ alio loco diligẽter copioseq
tactanda sunt. Nũc ꝙ instituerã de ĩgra¬
tis hõĩb dicere parũper explicem ut possũ
qr ea mala que ꝓ suoꝵ morũ ꝑuersitate
merito paciũtur blasphemantes xp̃o ĩpu¬
tant. Quod autẽ illis etiã talib ꝓpt̾ xp̃m
adu̾sus eiꝰ nomen demẽtia sacrilege ꝓterui¬
tatis excercent: quibz linguis usurparũt
mendaciter ip̃m nõm ut uiuerent: uel quas
liuguas in locis ei sacratis metuendo p̾sserũt

Expanded text:
seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uiseruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, quae pro suorum morum peruersitate merito patiuntur, blasphemantes Christo inputant; quod autem illis etiam talibus propter Caduersus eius nomen dementia sacrilegae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerent, uel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt,