comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do soluatur. atq ita etiam illud adulte¬
rium ñ ꝑmaneat. euacuata muliere a
lege uiri ꝑ mortẽ uiri: s de tͣnsacto quod
factũ est per penitentiã satisfiat. uel re¬
generatione deleatur: nũquid ꝓpterea ẽ
accusanda lex xp̃i tamqͣm compulerit fi¬
eri homicidium. cum sine crimine fornica¬
tionis repudiatam ducere dicit eẽ adul¬
terium: hic enĩ si parũ qͦd loquim᷑ atten¬
dimus: multo grauiora dici possunt qm
ipse dixisti. Nam tu dum ñ uis eẽ adul¬
tera: si alie ducantur dimissis adulteris
hoc inuenisti. Qm si hec adulteria dixeri¬
mus cogentur mariti occidere adulteras.
quarũ uita impediunt᷑ alteras ducere:
atq ut hoc exagerares dixisti. Nõ michi ui¬
detur amantissimepat᷑ hic diuinꝰ eẽ sensus:
ubi benignitas &e pietas excluditur. Si gͦ
quispiã nolens credere eẽ adulterium. qͣn¬
do a marito sine fornicationis crimine re¬
pudiata ab altero ducitur. ce hoc contra

Expanded text:
do soluatur atque ita etiam illud adultedo soluatur atque ita etiam illud adulterium non permaneat euacuata muliere a lege uiri post mortem uiri. sed de transacto quod factum est per paenitentiam satis fiat uel regeneratione deleatur: numquid propterea est accusanda lex Christi, tamquam conpulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere dicit esse adulterium? Hic enim, si parum quid loquamur adtendimus, multo grauiora dici possunt quam ipse dixisti. nam tu dum non uis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc inuenisti: quoniam si haec adulteria dixerimus. cogentur mariti occidere adulteras, quarum uita inpediuntur alteras ducere\'. atque, ut hoc exaggerares. dixisti: \'non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. si ergo quispiam nolens credere esse adulterium. quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra
Abbreviated transcription (Latin):
salteram duxerit. qmdiu illa prior uiuit.
ppetius adulter ẽ: nec agit penitentiam
siuetuosam a flagitio ñ recedens. Nec si
uthecuminus ẽ ad baptysmũ admittit᷑:
qͣu ab eo qͦd impedit ñ mutat᷑. Nec recon¬
liar penitens potest: in eadẽ nequitia
pseuerans. Si autẽ accusando adulteram
uato penitentia ce reconciliatiõe sanat᷑.
s nũquid ꝓpterea dicturi sumus adul¬
terium ñ eẽ adulteriũ: Qd sine dubio
cõmittit᷑: si conuge adultera uiuente.
altera ducit᷑. s hoc adulterii genere ex¬
cepto. nempe ñ dubites eẽ adulteriũ. si
quis qͣm ducat uiuentis uxorẽ a uiro suo
ꝑlibellum repudii sine ulla fornicatioẽ
se nec ad baptysmũ admitti si catheru¬
minus ẽ. nec utiliter agere penitentiam
si baptyratus hoc fecit: ñ corrigendo ⁊ re¬
linquendo quod fecit. si eum uoluerit & po¬
duerit occidere cuiꝰ duxit iyxorem. ut hoc
scelus uel baptysmate diluat᷑. uel peniten¬

Expanded text:
si alteram duxerit, quamdiu illa prior uiuit, si alteram duxerit, quamdiu illa prior uiuit, perpetuus adulter est nec agit paenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec, si catechumenus est, ad baptismum admittitur, quoniam ab eo quod inpedit non mutatur; nec reconciliari paenitens potest in eadem nequitia perseuerans: si autem accusando adulteram tizato, paenitentia et reconciliatione sanatur. sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si coniuge adultera uiuente altera ducitur? sed hoc adulterii genere excepto nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat uiuentis uxorem a uiro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornse nec ad baptismum admitti, si catechumenus est, nec utiliter agere paenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo et relinquendo quod fecit, si eum uoluerit et potuerit occidere, cuius duxit uxorem, ut hoc scelus uel baptismate diluatur uel paeniten
Abbreviated transcription (Latin):
aulteram occidere. Si licet melius ẽ ut
ab itroq se temꝑet. Idẽ ee alicito illa pec¬
ante supplicio: &e ab illicito illa uiuente
coniugio. Ed si alterutrũ eligere ꝑseuerat.
sinus ẽ ei facere qͦd licet ut adultera pu¬
matur: qͣm id quod ñ licet ut ipsa uiua.
rr s tantũ dimittere: quis ẽ tam demens
qui ei dicat fac qͦd ñ licet ut tibi liceat qͦd
is licet: sum enĩ utrũq scđm legem xp̃i il¬
ueitum sit siue adulteram occidere. siue il¬
lauiuente alteram ducere: ab utroq est
abstinendum. ñ illicitũ pro illicito facien¬
dum. Si enĩ facturuis ẽ quod ñ licet. iam
faciat adulteriũ. & ñ faciat homicidium:
ut uuente uxore alteram ducat. & ñ hu¬
nanum sanguinẽ fundat. Quod si ẽ utrũ¬
ꝙ nefarium ñ debet alterutrũ pro altero
petrare: s utrumq uitare. Hic uideo qͥd
dui ab incontinentib possit. Qͦd uidelicet
qu dimitcit &e uiuere ꝑmittit adulterã

Expanded text:
adulteram occidere. si licet, melius est, ut adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ire, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare. Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram,
Abbreviated transcription (Latin):
debita nr̃a sicut & nos dimitaimus dii¬
reddentes. Et si qua s̃ huius modi in sipt¬
ris scĩs quib ad ulciscendum qͣndo hur¬
nus animus excitatur: quia xp̃ians
qͣm ut dicamus tantũ adulteras istasl
mittite: ot earũ nolite sanguinẽ quea
Quicqͥd doloris ex earũ flagitiis habit
consolabunt᷑ uos aliȩ quas duxeritis
rito enĩ uelletis istas de uiuentium is¬
mero auferre: si earũ uita impedimos
eẽt quominus alias duceretis. Nun
ro etiam istis uiuentib cum liceat ll
uob̾ matrimonia prouidere: qͥd eas e¬
coꝑe uultis occidere: hec si dicimus. nõne
atendis qm nr̃a suasio longe sit a carita
ucet. hoc ẽ istis uiuentib ut aliis copulen¬
ur & si ꝓpterea illis peꝑcerint ñ parcẽt
piopter pietatem . s. ꝓpter aliarũ nuptia¬
tum liberam potestatem. Postremo quero
abs te utrum marito xp̃iano liceat uel
sẽm ueterẽ dei legem uel romanis legib

Expanded text:
debita nostra, sicut et nos dimittimus debidebita nostra, sicut et nos dimittimus debireddentes et si qua sunt huius modi in scripturis sanctis, quibus ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christiadicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a charactlicet, hoc est istis uiuentibus, ut aliis copulentur, et si propterea illis pepercerint, non parcunt propter pietatem, sed propter aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus
Abbreviated transcription (Latin):
uentur. dum castitatem ab uxorib uola
nec ipsi humanitus ulciscunt᷑: &e marin
uox illa dñica eis ẽ in memoriã reuoean
si se ñ seducunt. & ẽ in eis ueritas: ñ ent
eis cruenta seueritas. Scientes enĩ se ñ fi
ne pecc̃o dimittunt ut dimittat᷑ eis. u
ab cis benignitas &e pietas excludit᷑.
enĩ hec excludunt᷑ si peccatis conugĩa
eis impetret ueniã licentia libidinis nͥ
ra pietatis: id est ut ꝓpterea partant n
licet eis alteras ducere: &e ñ potius ppn
quia uolunt &e sͥ dñm parcere. Qnͣt r
melius. honestius. xp̃iana deniq ꝓfelii
dignius ẽ ut parcant adulterarũ san¬
ni uxorum. Qd scͥptum ẽ eis dicimꝰ. dn¬
de iniusticiã proximo tuo: &e tunc p̃can
iram: ce a dño querit medelã. Suꝑ hon¬
nem similem sͥ ñ habet miscłiam. ae d
tatis suis dep̃catur: Cum ipse caro sium
seruat iracundiam: qͥs ꝓpitiabitur pa

Expanded text:
ventur, dum castitatem ab uxoribus violatam ventur, dum castitatem ab uxoribus violatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. Et maxime vox illa dominica est eis in memoriam revocanda: si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc precaniram et a domino quaerit medellam? super hominem similem sibi non habet misericordatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur pec
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is uirib s oratio adiungenda conatib:
ut impleat bonis qui deterret a malis. Re¬
spondeamus etiã ad illud ubi putas mari¬
tos ad puniendas adulteras sine ulla mise¬
ratione compelli: cum uolunt eas mori si eis
uiuentib ñ eis licet alteras ducere. Quam
crudelitatẽ uolens exaggerare. dixisti. Nõ
michi uidetur amantissime pater hic diun¬
nus eẽ sensus: ubi benignitas ce pietas ex¬
eluditur. Ita istuc dicis quasi ꝓpterea ma¬
riti debeant parcere adulteris feminis: qͥa
licet eis alteras ducere. Ut si ñ licet: ñ par¬
cant ut liceat. Qͥnimmo ꝓpterea debent pec¬
catricib p̃bere miscłiam: ut & ipsi ꝓ suis
peccatis. miscłiam ꝯsequant᷑. Et multoma¬
gis hoc eis faciendum ẽ: qui dimissis uxo¬
rib adulteris cupiunt uiuere continent᷑.
c̃anto qͥppe debent eẽ misericordiores: qnͣ¬
to uolunt ẽẽ sanctiores. Ut oe ad castita¬
tem in se ipsis seruandã diunitus adiu¬

Expanded text:
nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet altecrudelitatem volens exaggerare dixisti: Non mihi videtur, amantissime pater, hic divinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur. Ita istud dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis, quia licet eis alteras ducere; ut si non licet, non parcant ut liceat. Quinimo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. Et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt vivere continenter. Tanto quippe debent esse misericordiores, quanto volunt esse sanctiores: ut et ad castitatem in se ipsis servandam divinitus adju
Abbreviated transcription (Latin):
osi mali. Ac ꝑ hoc ad hoc exhortarer etiãsi
uxor eẽt in languore insanabili atq diut᷑¬
no: etiã si alicubi eẽt corꝑe seꝑata. quo ma¬
ritus ñ posset accedere. Postremo ad hoc
exhortarer etiamsi mulier uolens uiuere
continenter qmuis contra disciplinã: qͥa ñ
ex consensu tamen pudicũ pudica dimit¬
teret. futo enĩ xp̃ianũ neminẽ reluctari. ad¬
ulterũ ẽẽ qui uel du languente. uel du ab¬
sente. uel continenter uiuere cupiente uxo¬
re: alteri cõmixtus ẽ femine. Sic gͦ ce dimis¬
sa adultera adulter ẽ cum adultera: quoni¬
am ñ ille aut ille s omnis qui dimittit uxo¬
rem suã ce ducit alteram mechat᷑. Quappt̃
si a coniugali uinculo immunis minus ap¬
petitur. uita scõrum exhorreatur pena me-¬
choꝵ: &e timore saltem frenetur concupis¬
centia. si amore ñ eligitur continentia. Si
enĩ ubi ẽ timor oꝑetur labor: ubi erat la¬
bor erit ce amor. Non enĩ confidendũ est dde

Expanded text:
osi mali. ad hoc exhortarer, etiamsi osi mali. ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier uolens uiuere continenter, quamuis contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter uiuere cupiente sua uxore alteri commixtus est feminae. sic ergo et dimissa adultera adulter est cum altera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de
Abbreviated transcription (Latin):
chari qm uri. Non ẽ gͥ ad qͦd exhortemur
eos qui reconciliari timent coniugibus
adulteris penitendo sanatis. nisi ad eusto¬
diendam continentiã: q̃m mulier alliga¬
tat qmdiu siue mechus siue castus uir
eius unut. mechatur si alteri nupserit.
Et uir alligatus qͣmdiu siue mecha siue
casta uxor eiꝰ uiuit: mechat᷑ si alterã du¬
xerit. Hec namq alligatio qnͣdoquidẽ
ñ soluitur etiamsi ꝑ repudium coniurx
a casto coniuge seꝑẽtur: multominꝰ sol¬
uitur si ñ seꝑata mechetur. Ac ꝑ hoc
ñ eam soluit nisi mors coniugis: ñ in ad¬
ulterium corruentis. s de corꝑe exeun¬
tis. Quappter si recesserit mulier ab ad¬
ultero uiro. &e ei reconciliari ñ uult:
maneat innupta. Et si dimiserit uir
adulteram mulierem ce eam ñ uult re¬
ciꝑe nec post penitentiã custodiat con¬
tinentiam: ce si ñ ex uoluntate eligendi po¬
tioris boni. certe ex necessitate uitandi ꝑniti¬

Expanded text:
chari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur chari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si alteri nupserit, et uir alligatus, quamdiu siue moecha . siue casta uxor eius uiuit, moechatur, si alteram duxerit. haec namque alligatio quandoquidem non soluitur, etiamsi per repudium coniux a casto coniuge separetur, multo minus soluitur, si non separata moechetur. ac per hoc non eam soluit nisi mors coniugis non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. quapropter si recesserit mulier ab adultero uiro et ei reconciliari non uult, maneat innupta; et si dimiserit uir adulteram mulierem et eam non uult recipere nec post paenitentiam, custodiat continentiam, etsi non ex uoluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate uitandi pernici
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ. De incontinentib quippe loquebat᷑
apłs ubi ait. Uolo gͥ iuniores nubere. filios
procreare. matres familias eẽ: nullã occa¬
sionẽ dare aduersario maledicti gr̃a. Iam
enĩ quedã conuerse s̃ retro post sathãnan.
sum itaq dicebat uolo iuniores nubere:
hoc utiq monebat ꝓpter ruinam incon-¬
tinentie fulciendã. s ne forte ab eis sola
carnalis concupiscentie cogitaret᷑ infirmi-¬
tas. cui tantumm᷑ eẽt opere conubii serui¬
endum. nuptiarũ autẽ uel ꝯtempneretur
uel negligeretur bonũ: continuo subiun¬
xit. filios ꝓcreare: matres familias eẽ. Qͥ
uero eligunt continere: aliquid utiq me¬
lius eligunt qͣm ẽ nuptiarũ bonũ. hoc est
generatio silioꝵ. Unde si eligitur conti¬
nentia ut bono nuptiarum meliꝰ aliquid
capescatur: qnͣto potiꝰ custodiendũ ẽ ut
adulterium caueatur. Cum enĩ dixisset
apłs. qͦd si se ñ continet nubat. melius ẽ

Expanded text:
filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, ubi ait: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc utique monebat propter ruinam continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere conubii seruiendum, nuptiarum autem uel contemneretur uel neglegeretur bonum, continuo subiunxit: filios procreare, matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt. quam est nuptiarum bonum; hoc est generatio filiorum. unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium caueatur! cum enim dixisset apostolus: quodsi se non continet, nubat, melius est
Abbreviated transcription (Latin):
ninc autẽ uinculũ nuptiale incontinentie
subuenit uicio. Ut ab eis qui se ñ conti¬
nent ñ ꝑ turpitudinẽ stuproꝵ. s ꝑ honesta-¬
tilicet hoc temꝑe ꝯtinendi ab amplexu ñ
e necesse filios ꝓpagare. & quare dixit si se
ĩcontinet nubat: ũtiq ꝓpterea: ne prop¬
tr incontinentiã cogatur adulterare.Si
ssi continet: nec nubat nec generet. Si
autem se ñ continet. licite nubat ne turpi-¬
ter generet: aut turpius cõcumbendo ñ ge¬
nert. Qmqͣm hoc quod ultimum dixi nõ¬
nulli faciant etiam licite coniugati. Iuli¬
ate namq & turpiter etiam cũ legitima
liore cõcumbitur: ubi prolis conceptio de¬
liadur. Ed faciebat aunan filius iude:
roecidit illũ ꝓpter hoc ds̃. Eropagatio ita
filioꝵ: ipsa est prima &e naturalis et
litima causa nuptiarũ. de ꝑhoc qͥ prop
ł continentiã coniunguntur. nõ sic
debent temꝑare malum suũ. ut bonum
exterminent nuptiarũ.idest ꝓpagationẽ

Expanded text:
nunc autem uinculum nuptiale incontinentiae nunc autem uinculum nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestascilicet hoc tempore continendi ab amplexu non est necesse filios propagare. et quare dixit: si se non continet, nubat? utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adulterare. si ergo se continet, nec nubat nec generet; si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet aut turpius concumbendo non generet. quamquam hoc, quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite coniugati. inlicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concumbitur. ubi prolis conceptio deuitatur. quod faciebat Aunan filius Iudae, et occidit illum propter hoc deus. propagatio itaque filiorum ipsa est prima et naturalis et legitima causa nuptiarum. ac per hoc qui propter incontinentiam coniunguntur, non sic debent temperare malum suum, ut bonum exterminent nuptiarum, id est propagationem
Abbreviated transcription (Latin):
cusanda adulteria: qnͣtominus exeulꝰ¬
tur ꝓcreandoꝵ causa filioꝵ: Iui quls
nibat filiorum quidẽ ꝓpagine compensa¬
u qd incontinentie nubendo conceditur.
dam itq in continentia uitium ẽ. coniu¬
um autẽ ñ est uicium. Et ideo fit ꝑ hoc
ponuin: ut illud ueniale sit malũ. Cũ sint
mptie causa generandi institute: ea
ausa fiebant a patrib qui tantũ offitio
snerandi feminis s ñ illicite miscebant᷑.
frat enĩ tunc quedã ꝓpagandi necessitas
ue nunc ñ est: qm̃ tempus amplectendi
suit scͥptum ẽ. qͦd utiq tunc fuit: & tem¬
pis contnendi ab amplexu qͦd nunc est.
de quo temꝑe apłs loquens ait. De cetero
fũs tempus breue ẽ: reliquũ ẽ ut ce qͥ ha¬
udent uxores tamqͣm ñ habentes sint. Un¬
de nunc rectissime. dr̃. Qui potest capere
apiat: qui se ñ continet nubat. ẽunc gͦ
itam continentia ꝓpter propagationem
sliorum in nuptias descendebat officio:

Expanded text:
excusanda adulteria, quanto minus excusaexcusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa generandi institutae, ea causa fiebant a patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non inlicite, miscebantur. erat enim tunc quaedam propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, sicut scriptum est, quod utique tunc fuit, et tempus continendi ab amplexu, quod nunc est. de quo tempore apostolus loquens ait: de cetero, fratres, tempus breue est; reliquum est, ut et qui habent uxores, tamquam non habentes sint. unde nunc certissime dicitur: quae potest capere, capiat; quae autem se non continet, nubat. tunc ergo etiam continentia propter propagationem filiorum in nuptias descendebat officio;
Abbreviated transcription (Latin):
rans puniatur.: Iam nunc etiã illa ul¬
amus que alio loco interponens addids
meq ad ea respondere uoliuisti: ubi te n¬
uet ce miraris hominem qui cubare n
adultera etiam si ñ incontinentia cetes
orum ꝓcreandoꝵ necessitate compelius
si ñ ei licet sic eã dimittere ut ea uiuent
deram ducat. Unde recte mouereris si
ulterium ñ eẽt: qmuis adultera uiua
re. alterã ducere. si autẽ adulteriũ ẽn
ea que sunt disputata docuerit: qd
obtenditur ꝓcreandoꝵ causa filiorũ
Aut uero tam cauendum ẽ sine postirm
ri qm eligendum in posterũ uiuere: q
sinentur adulteri quos necesse ẽ postyl¬
mam mortẽ scde mortis ȩternitate dal¬
nari. Nam ꝓcreandoꝵ. filioꝵ. ista cal¬
tio etiam ñ adulteras s castissimas sit¬
nas si forte sint steriles cogit dimical
alteras duci: qͦd tibi existimo ñ placll
Quaꝓpter causa incontinentie ñ sim

Expanded text:
rans puniatur? Iam nunc etiam illa uirans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non  licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non sinentur adulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi existimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mechari eam que dimissa nupserit. ce me¬
chari eum qui dimissam duxerit siue a me¬
cho siue a continente dimissa sit: qm̃ mu¬
lier alligata ẽ qͣm̃diu uir eiuis iuuit. s: nc̃
de querelis incontinentiũ disputamus s
enim uidetur iustiꝰ huiꝰ mulieris querss
que dicit dimissa sum ñ dimisi: & quonua
continere paucoꝵ ẽ ñ me continui. ne sis¬
carer nupsi. & dicor mechata quia nupse
Num qͥd propter huiꝰ quasi iustam quer¬
lam legem censebimus mutandã ẽẽ alip¬
nam: ñ istam ut iudicemus adulterã
sit. s respondebis ñ eam debuisse dinti
quia fornicationis nulla causa pcessen
Qerum dicis. Nam peccatũ mariti ei dis
expressit: ubi ait. Qui dimiserit uxcrẽ
excepta causa fornicationis: facit eã n¬
chari. S numqͥd ideo ista nubendo pis
ñ peccauit. quia prius dimittendo ll:
cauit: Qͥd gͦ ei prodest qͦd de lege xp̃i mi¬
er incontinens queritur: nisi ut murmu¬

Expanded text:
moechari eam quae dimissa nupserit, et moemoechari eam quae dimissa nupserit, et moechari eum qui dimissam duxerit, sive a moecho, sive a continente dimissa sit; quoniam mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit. Sed nunc de querelis incontinentium disputamus. Quid enim videtur justius hujus mulieris querela, quae dicit: Dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui, ne fornicarer nupsi; et dicor moechata, quia nupsi? Numquid propter hujus quasi justam querelam, legem censebimus mutandam esse divinam, ut istam non judicemus adulteram? Absit. Sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. Verum dicis: nam peccatum mariti ejus Dominus expressit, ubi ait, Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incontinens queritur, nisi ut murmu
Abbreviated transcription (Latin):
bis. qui a omnis qui dimiserit ucorẽ suam
excepta causa fornicationis: facit eam me¬
chari. Et qui dimissam duxerit: adulterat
fcce dimissa ẽ. ñ dimisit. &. quia continere
paucoꝵ ẽ. incontinentie cessit & nupsit:
ce tamen adulter adulteram duxit. Ambo
rei. ambo damnandi sunt: ce que nupsit
uiuo marito. &e qui duxit eã cui uiuit ma¬
ritus. Numqͥd hic legem xp̃i dicimus inhu-¬
manam. qua constituitur rea tanti crimi¬
nis atq punitur. quã uir nulla eius prece¬
dente fornicatione dimisit: & quia pauco¬
rum ẽ continere. dimittendo compulit nu-¬
bere. Cur ñ hunc dicimus habendum eẽ pro
mortuo: qui male dimitdendo prior conu¬
gale uinculum rupit: Nam qua ratione
dicturus rupisse eum uinculũ coniugale. qͥ
licet sit mechus ñ dimisit uxorẽ: ce eum ñ
rupisse qui etiam castam dimisit uxorem:
Ego autẽ dico m utroq manere hoc uincu¬
lum quo mulier alligata ẽ qmͣdiu uir eiꝰ
uiuit. siue continens siue mechus: ce ideo

Expanded text:
it uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissam duxerit, adulterat . Ecce dimissa est, non dimisit; et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. Ambo rei, ambo damnandi sunt; et quae nupsit vivo marito, et qui duxit eam cujus vivit maritus. Numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam vir nulla ejus praecedente fornicatione dimisit, et quia paucorum est continere, dimittendo compulit nubere? Cur non hic dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior conjugale vinculum rupit? Nam qua ratione dicturus es eum rupisse vinculum conjugale, qui licet sit moechus, non dimisit uxorem; et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? Ego autem dico in utroque manere hoc vinculum, quo mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit, sive continens, sive moechus: et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
coniugale difficillimas: repudio interposi¬
to abicere uolunt ce alteras ducere:Iam ergo
quia istorum incontinentia legẽ xp̃i horru¬
it: ad eoꝵ lex xp̃i arbitrium cõmutanda ẽ:
Iam porro si maritũ relinquat. uxor. uel ma¬
ritus uxorem. ñ causa fornicationis s potiꝰ
continentie. sitq incontinens cui propt᷑ hoc
repudium datur: quero utrum ñ erit adul¬
ter uel adultera si alteri copuletur. Si nõ
erit dicitur. dño contradicit᷑: cuiꝰ hec uerba s̃.
Dictum ẽ autẽ. quicũq dimiserit uxorẽ suã:

Expanded text:
coniugale difficillimas repudio interposiconiugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copuletur. si non erit\' ut dicitur, domino contradicitur, cuius haec uerba sunt: dictum est autem: quicumque dimiserit uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
tari. ñ lege compelli. Itaꝙ si dimissa ad¬
ultera ñ ducit᷑ altera: iustam querelam
sicut putas habebit hominũ inconti¬
nentia. s attende qmplura sint ubi
si querelas incontinentiũ uelimus ad¬
mittere: necesse nobis erit adulteria fa¬
cienda ꝑmittere. Qͥd si enĩ aliquo diu¬
turno &e insanabili morbo corꝑis tene¬
atur conunx quo concubitus impedi¬
tur: Qͥd si captiuitas uel uis aliqua se¬
parauerit ita ut sciat uiuere maritus
uxorem. cuiꝰ sͣ copia denegatur: Censes¬
ne admittenda incontinentiũ mur¬
mura. &e ꝑmittenda adulteria. Qͥd in
hoc ipso unde interrogatus ẽ dñs. re¬
sponditꝙ fieri ñ debere. s ad duritiam
cordis illoꝵ moysen ꝑmisisse dari libel¬
lum repudii. & quacumq causa dimitte¬
re conugem: Nonne lex xp̃i in continenti¬
b displicet qui uxores litigiosas. iniuriosas.
imꝑiosas. fastidiosas. ce ad reddendũ debitũ

Expanded text:
tari, non lege conpelli. itaque si dimissa adtari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ñ solũ ipse mechatur. s sicut ẽ apd̃
marchum. quicũq dimiserit uxorẽ suã ce
aliam dicerit adulterium committit
suꝑ eam. Q. si uxor dimiserit uirũ suũ
apud lucam. omnis qui dimitait uxorem
suam ce ducit alteram: mechatur:. Et qui
dimissam a uiro duxerit: mechat᷑. De qui¬
bus testimoniis iam satis in libro suꝑiore
disserui.s respondes micbi. Continenter
uiuere paucorum ẽ. e ideo qui fornican¬
des coniuges dimiserunt: qm̃ ñ possunt
reconciliari. tantũ se ꝑielitari uident ut
legem xp̃i ñ humanam s feralem pro¬
nuntient. Ofrater qntum ad incontinen¬
tes ꝑtinet multas querelas habere pos¬
sunt: quib ut dicis legem xp̃i feralem
pronuntient ñ humanam: &e tamen ñ
tare debemus. Te quippe sola eorum que¬
rela ꝑmouet qui coniuges causa forni¬
cationis intercedente dimittunt. si ali¬
as ducere ñ sinantur qm̃ continere pau¬
corum ẽ: atq ad id debent laude adhor¬

Expanded text:
tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, quicumque dimiserit uxorem suam et alisuper eam: et si uxor dimiserit virum suum, ndum Lucam: Omnis qui dimittit uxorem suam, et ducit alteram, moechatur . Sunt dimissam a uiro rit, moechatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, non humanam. et tamen non tare debemus. te quippe sola illorum querella permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhor
Abbreviated transcription (Latin):
post xp̃i consortium adultera ñ uocetur.
Uerum ecce ñ fiat nemo compellit quia for¬
te lex aliqua huiꝰ scłi uetat scđm terrene ci¬
uitatis modum ubi cogitata ñ est abolitio
itiminũ ꝑ sanguinem sc̃m. Suscipiatur
s continentia quã nulla lex ꝓhibet: in alia
sieatur adulteria. Et quid ad nos si nec sal¬
an diuna miseratione mundata. mari
onconcilietur adultera. dum tamen nõ
suinciliatis adulteris ñ alia siant quasi
aonubia. que conuincunt᷑ eẽ adulteria: mu¬
ler enĩ alligata ẽ qͣmdiu uir eiꝰ uiuit. Er¬
o consequent̃ & uir alligatus ẽ qmdiu
mulier eiꝰ uiuit. Hec alligatio facit ut a¬
lis coniungi sine adulterina copulatio¬
il ñ possint. Unde necesse ẽ ex duob con-¬
ligib quatuor adulteros fieri: si &e illa al
nupserit. &e ille alterã duxerit. Qmͣuis
ii seleratius mechetur qui ñ causa forni¬
elonis prore dimissa alteram ducit. qͣd
genus adulterii cõmemorauit matheus:

Expanded text:
post Christi consortium adultera non uocetur. post Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — genus adulterii commemorauit Matthaeus —
Abbreviated transcription (Latin):
rtas angłoꝵ. Que cum ita sint: nũqͥd ideo
mainor ẽ. ac ñ potius maior & peior uiroꝵ
mpidicitia: quia inest illis suꝑba ce ucen¬
uosa lactantia: Non gͥ exhorreant uiri qͣd
fes ad eundem saluatorem supplici pieta¬
te confugiant: oe quod in illa factũ legũt.
eiam sͥ necessariũ ẽẽ fateantur. Adulteri¬
ap suorum medicinã suscipiant: adultera¬
eiam desinant. Laudent in se dei patien¬
aam: agant penitentiã: sumant indulgẽ¬
uem. Mutent de pena feminarũ. & de sua
mpunitate sententiã. Quib ꝯsideratis at
ꝙtractatis. si ꝯmunis conditio cõmune ma¬
lum cõmune ꝑiculum. ꝯmune uulnus. cõ¬
munis salus fideliter &e humiliter cogitet᷑:
ñ ecit turpis neq difficilis etiam post ꝑpe¬
irata atꝙ purgata adulteria reconciliatio
omugũ. ubi ꝑclaues regni celoꝵ ñ dubita¬
tur fieri remissio peccatoꝵ. Non ut post
uiri diuortium adultera reuocetur: s ut

Expanded text:
etas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo etas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum inpudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur exhorreant uiri, quotes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare iam desinant, laudent in se dei patientiam, agant paenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpunitate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis condicio, commune malum, commune periculum, commune uulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
inter maritũ & uxorem hoc uinculũ solutt
ce pro morte habenda ẽ sicut dicis etiam s¬
nicatio: ꝓculdubio erit ab hoc &e mulieris¬
luta qͣndo fuerit fornicata. Neꝙ enĩ dico
terit hec alligata uiro: qnͣdo ab illa suit
uir solutus. Ac ꝑ hoc postea qͣm fornican¬
do alligata uiro eẽ destiterit: quisqͥs eamili¬
xerit adulter ñ erit. Et uide qmͣ sit absuii
ut ideo ñ sit adulter quia duxit adultire
Immo uero qͦd est monstruosius nec ipsm
lier erit adultera: qm̃ ñ erit posterion lis
uxor aliena s sua. Soluto eni per adulia¬
um priore iugali uinculo: cuicumq ian
nupserit uxorem ñ habenti ñ adultera o
adultero s uxor erit potius cũ marito l¬
modo gͦ erit uerum. mulier alligata ẽ qͥ¬
diu uir eius uiuit: ẽcce uir eius uiuit.
nec de corpore excessit nec fornicatus e
morte uis deputari: ce tamen ei mulid
ligata iam n est. Nõ attendis qͣm sio ͤ¬

Expanded text:
inter maritum et uxorem hoc uinculum soluitur inter maritum et uxorem hoc uinculum soluitur et pro morte habenda est, sicut dicis, etiam fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit fornicata. neque enim dici poterit haec alligata uiro, quando ab illa fuerit uir solutus. ac per hoc posteaquam fornicando alligata uiro esse destiterit, quisquis eam duxerit, adulter non erit. Et uide, quam sit absurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monstrosius, nec ipsa mulier erit adultera, quoniam non erit posteriori uiro uxor aliena, sed sua. soluto enim per adulterium priore coniugali uinculo cuicumque iam nupserit coniugem non habenti non adultera cum adultero, sed uxor erit potius cum marito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? ecce uir eius uiuit, quia nec de corpore excessit nec fornicatus est, quod pro morte uis deputare; et tamen ei mulier alligata iam non est. nonne adtendis, quam sit
Abbreviated transcription (Latin):
iunctus: iam illum nullo p̃cepto ut se con¬
tineat detineri. nec omĩno mechari si uuua
illa alteram duxerit. Qm̃ id quod ait idem
apłs. mulier alligata ẽ qͣmdiu uir enis iunim
quod si mortuus suerit uir erus liberata ẽ es
uult nubat: sic intelligendum existimas u
si uir fuerit fornicatus pro mortuo depucti
ce uxor pro mortua. Q ideo liceat cuilibtrs
ioꝵ. tamqͣm post mortẽ ita post fornicati¬
nem coniugis alteri copulari. Quib tus sii
duxerit mulierem que uiro alligata ẽt de¬
terit adulter habendus sit: quod tibi exsti¬
mo ñ uideri. Ideo enĩ mulier uiuente uin
uocabitur adultera si fuerit cum uiro alio¬
q̃m mulier alligata ẽ qmdiu uir eus uut
Hoc autẽ uinculũ si ei cum uiro iuuente is
eẽt: sine ullo adulterii crimine alteri nuer
Proinde si alligata ẽ qmdiu uir eiꝰ uiuit nus¬
lomodo nisi uiro mortuo soluta dicendat
ab hoc uinculo. Porro si morte. cuiꝰlibet corn

Expanded text:
junctus, jam eum nullo praecepto ut se conjunctus, jam eum nullo praecepto ut se contineat detineri, nec omnino moechari, si viva illa alteram duxerit: quoniam id quod ait idem apostolus, Mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit; quod si mortuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat ; sic intelligendum existimas, ut si vir fuerit fornicatus, pro mortuo deputetur, et uxor pro mortua; et ideo liceat cuilibet illorum, tanquam post mortem, ita post fornicationem conjugis alteri copulari. CAPUT III. 3. duxerit mulierem quae viro alligata esse destiterit, adulter habendus sit? Quod tibi existimo non videri. Ideo enim mulier vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio alligata est. quamdiu uir eius uiuit; hoc autem uinculum si ei cum uiro uiuente non esset, sine ullo adulteri crimine alteri nuberet. proinde si alligata est quamdiu uir eius uiuit, nullo modo nisi uiro mortuo soluta dicenda est ab hoc uinculo. porro si morte cuiuslibet eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tum eẽ si discesserit ut a uiro fornicante
discessisse intelligatur. qua sola causa dis¬
cedere licitũ est: sed potius existimas apu¬
dico. E ideo iussam manere innuptã ut
posset ei reconciliari si continere ille nolu¬
isset: ne uirũ ad fornicandũ id est ad aliã
se uiuente ducendã ipsa ñ reconciliata com¬
pelleret. Ceterum si a uiro fornicante disces¬
serit putas ei ñ p̃cipi ut innupta ꝑmane¬
at: s hoc eam facere si continens eẽ uolue¬
rit ñ ut precepti uiolatrix inueniatur si
nupserit eẽ. Que tibi uidetur forma & a
uiro ẽẽ seruanda: ut uxorem ñ limittat ex¬
cepta causa fornicationis. Si autẽ dimise¬
rit maneat sine coniugio: ut pudice re¬
conciliari possit uxori. Nisi forte continẽ¬
tiam illa delegerit: ne uxoris caste reconci¬
ationem refugiens. ipse illam cogat mecha-¬
ri. si se ñ continens uiuente illo nupserit
alteri. Si autẽ fuerit ab uxore fornicantis¬

Expanded text:
tum esse, si discesserit, ut a viro fornicante tum esse, si discesserit, ut a viro fornicante discessisse intelligatur, qua sola causa discedere licitum est; sed potius existimas a pudico, et ideo jussam manere innuptam, ut posset ei reconciliari, si continere ille noluisset, ne virum ad fornicandum, id est, ad aliam se vivente ducendam, ipsa non reconciliata compelleret. Caeterum si a viro fornicante discesserit, putas ei non praecipi ut innupta permaneat: sed hoc eam facere, si continens esse voluerit; non ut praecepti violatrix inveniatur esse, si nupserit. Quae tibi videtur forma et a viro esse servanda, ut uxorem non dimittat, excepta causa fornicationis; si autem dimiserit, maneat sine conjugio, ut pudicae reconciliari possit uxori, nisi forte continentiam illa delegerit; ne uxoris castae reconciliationem refugiens, ipse illam cogat moechari, si sese non continens vivente illo nupserit alteri: si autem fuerit ab uxore fornicante dis
Abbreviated transcription (Latin):
dea que michi scͥpseras frater re¬
ligiose pollenti: iam rescͥpserã
ñ paruũ uolumen. de his qui
uiuentib coniugib siuis aliis
opulantur. Quod cũ innotu¬
isset dilectioni tue addidisti aliqua ad li¬
bellum tuũ: etiã his me respondere deside¬
rans. S cum facere disponerẽ addendo ce
ego ad meũ ita ut unus liber eẽt etiã re¬
sponsionis meȩ: repente illud editum ẽ
qͦd absolueram prius flagitantib fratrib
ce nescientib nr̃is qͦd adhuc aliquid esset
addendũ. Hinc factũ est ut altero seorsꝰ
opusculo ad ea que ad didisti respondere:
compellerer. Non autẽ que ad didisti adiun-¬
cta sunt fini opusculi tui: s ubi uisum est
eius interiecta s̃ corpori. Horum primum
illud ẽ cui quidem arbitror me respondere
debere: qͦd in his apłi uerbis ubi ait. ceteris
autẽ ego dico ñ dñs mulierem a uiro ñ dis¬
cedere. qͦd si discesserit manere innuptam
aut uiro suo reconciliari. ñ putas ita dic¬

Expanded text:
ea, quae mihi scripseras, frater religiose Pollenti, iam rescripseram non paruum uolumen de his, qui uiuentibus coniugibus suis aliis copulantur. quod cum innotuisset dilectioni tuae,. addidisti aliqua ad libellum tuum, etiam his me respondere desiderans. sed cum facere disponerem, addendo et ego ad meum, ita ut unus liber esset etiam responsionis meae, repente illud editum est, quod absolueram prius, flagitantibus fratribus et nescientibus, quod adhuc aliquid esset addendum. hinc factum est, ut altero seorsum opusculo ad ea, quae addidisti, respondere conpellerer. non autem quae addidisti, adiuncta sunt fini opusculi tui; sed ubi uisum est, eius interiecta sunt corpori. Horum primum illud est — cui quidem arbitror me respondere debere — quod in his apostoli uerbis, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptaaut viro suo reconciliari, non putas ita dic
Abbreviated transcription (Latin):
erit defectio. Uiuemus. regnabimus:
labimur. Si tantũ delectat cũ de ea lo¬
ui deo. iuere de do. Uita erĩ nr̃a. erit
laudare dm̃: ce sine defectu amare. Beati
ctissimi si cum nauigantib laborauimꝰ.
ce iuantib ducatum p̃buimus: si deuias
fauces latronũ hoc ẽ hereticoꝵ sollicite
ur̃i: reddite nobis fructum laboris nr̃i.
Reddite fr̃s reddite: exigimus a uobis.
Talis ẽ enim merces nr̃a quã a uobis exigi¬
mus: ut nec nos pudeat petere. nec uos
pigeat erogare. Hoo quod exigimus: ero¬
gando cumulabitis magis qͣm detrim̃¬
tum paciemini si ñ erogaueritis. Que ẽ
gͦ merces nr̃a: Non querimus aurum

Expanded text:
erit defectio. Vivemus, regnabimus, erit defectio. Vivemus, regnabimus, laetabimur. Si tantum delectat cum de ea locum Deo, vivere de Deo. Vita enim nostra erit laudare Deum, et sine defectu amare. Beati ctissimi, si cum navigantibus laboravimus, et viatoribus ducatum praebuimus, si devias fauces latronum, hoc est haereticorum, sollicite vestri; reddite nobis fructum laboris nostri. Reddite, fratres, reddite, exigimus a vobis. Talis est enim merces nostra, quam a vobis exigimus, ut nec nos pudeat petere, nec vos pigeas erogare. Hoc quod exigimus, erogando cumulabitis magis, quam detrimentum patiemini, si non erogaveritis. Quae est ergo merces nostra? Non quaerimus aurum
Abbreviated transcription (Latin):
apila. Domine. dñe: nõne in nomine
no ꝓpħauimus. ce in tuo nomine demo¬
na ciecimus: ce in tuo nomine uirtutes
niltas fecimus: Et tunc dicam eis. Non
ii uos. Recedite a me om̃s qui oꝑatĩ estis
iquitatem. Ideo oꝑati estis iniquitatem:
mua eccłe mee ꝑturbastis unitatem. Uos
uobis: anathema sit. Rectos cursus facite
puib ur̃is: ñ declinetis nͨ ad dexteram p̃su¬
mendo. nec ad sinistram desꝑando. Currite
ulocter: recta uia. Ipsa enĩ uos ꝑducit ad
patam. ad illam pat̾am cuiꝰ ciuuies angłi s̃:
uiꝰ templum ds̃. cuiꝰ splendor filius: euius
unitas sp̃s sc̃s. Ciuitas sc̃a: ciuitas beata.
sutas ubi nullus ꝑit amicus: quo nullꝰ
anitat᷑ inimicus. Ciuitas ubi nullus mo¬
sair: quia nullus orit᷑. Hullus infirma¬
lr. qͥa incorrupta salute letatur. Cum il¬
ll uenerimus: ñ esuriemus aut sitiemus.
sso ipsa: sacietas nr̃a erit. Non ibi dormi¬
nuis: quia ñ ibi laborabimus. Nulla cu¬
libet rei necessaria erit refectio: ubi nul

Expanded text:
n tuo nomine prophetavimus, et in tuo nomine daemonia ejecimus, et in tuo nomine virtutes multas fecimus? Et tunc dicam eis, Non novi vos: recedite a me, omnes qui operati estis iniquitatem . Ideo operati estis iniquitatem, quia Ecclesiae meae perturbastis unitatem. CAPUvobis, anathema sit . Rectos cursus facite pedibus vestris: non declinetis nec ad dexteram praesumendo, nec ad sinistram desperando. Currite velociter rectam viam: ipsa enim vos perducit ad patriam; ad illam patriam cujus cives Angeli sunt, cujus templum Deus, cujus splendor Filius, cujus charitas Spiritus sanctus; civitas sancta, civitas beata; civitas ubi nullus perit amicus, quo nullus admittitur inimicus; ubi nullus moritur, quia nullus oritur; nullus infirmatur, quia incorrupta salute laetatur. Cum illuc venerimus, non ibi esuriemus aut sitiemus: visio ipsa satietas nostra erit. Non ibi dormiemus, quia non ibi laborabimus. Nulla cujuslibet rei necessaria erit refectio, ubi nulla
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pediuntq ne quis ad patriã ualeat pu¬
nire. Effecti lupi semitarii. indutti oums
le: cum sint intus lupi rapaces. Predis
dicit annuntiare. quare ñ sequar talia n¬
dicantem: respondeo. Quia aliud habroi
lingua: aliud ꝯscientia. Unde noui mit
Numqͥd ego conscientias discutere połt
Xp̃m ab eo audio. Qd audio: ⁊ẽ eole
credo. hoc teneo. Non te seducat filiuo fll¬
tatis: si filius es ueritatis. Disce iam xp̃¬

Expanded text:
praepediuntque ne quis ad patriam valeat pervepraepediuntque ne quis ad patriam valeat pervenire: effecti lupi semitarii induti ovina pelle, cum sint intus lupi rapaces; praedic veritatem se dicit annuntiare, quare non sequar talia praedicantem? respondeo, Quia aliud ejus habet lingua, aliud conscientia. Unde novi, inquis? numquid ego conscientias discutere possum? Christum ab eo audio: quod audio, hoc credo, hoc teneo. Non te seducat filius falsitatis, si filius es veritatis. Disce jam
Abbreviated transcription (Latin):
in uia uobiscum ambulare. Si tardi sumꝰ
p̃uenite nos. ñ inuidemus: querimus qd̃
sequamur. Si autẽ nos putatis celeriter
ingredi: currite nobiscum. Unum ẽ ad qd̾
om̃s festinamus: ce qui tardius ce qui ce¬
lerius ambulamus. Qui s̃ ce retro redeun¬
tes: Qui ex continentia reuertunt᷑ in im¬
munditiã. qui ex bono oe singulari sc̃o
ꝓposito uirginitatis deuoluunt᷑ in t᷑pitu¬
dines uoluptatis: ce corrupta mente
corrumpunt simul ce carnẽ. Hos in¬
crepat petrus apls. dicens. Melius illis
erat ñ cognouisse uiã salutis: qmͣ eogns¬
centes retro respicere. O malũ respicer ꝰ
Tixor enĩ loch que liberata a sodomis eo
p̃ceptum retro respexit: quod euaserat
didit. Nec immerito in statuam selis um
est: nisi ut fatuos suo etiam exemplo eon¬
diret. Qui s̃ ce aberrantes: Om̃s heraa
qui relicta ueritatis uia errando ꝑdesem
latrocinant᷑. ce animas captant in prũ

Expanded text:
in via vobiscum ambulare: si tardi sumus, in via vobiscum ambulare: si tardi sumus, praevenite nos; non invidemus, quaerimus quos sequamur. Si autem nos putatis celeriter ingredi, currite nobiscum: unum est ad quod omnes festinamus, et qui tardius et qui celerius ambulamus. Qui sunt et retro redeuntes? Qui ex continentia revertuntur in immunditiam, qui ex sancto et singulari bono proposito virginitatis divertuntur in turpitudines voluptatis, et corrupta mente corrumpunt simul et carnem. Hos increpat apostolus Petrus, dicens: Melius illis erat non cognoscere viam salutis, quam cognoscentes retro respicere . O malum, retro respicere! Uxor enim Loth, quae liberata a Sodomitis, contra praeceptum retro respexit, quod evaserat perdidit. Nec immerito in statuam salis repente conversa est , nisi ut fatuos suo etiam exemplo condiret. Qui sunt et aberrantes? Omnes haeretici, qui relicta veritatis via errando per desertum latrocinantur, et animas captant in peccatis,