comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
munẽ minimis & maximis naturã in fundit.
Codẽ mom̃to ꝓlucit̾ ballena qͦ rana eĩdẽ ui
operrtionis innascit᷑. Non laboret in maxi¬
mis ds̃. ñ fastidit inminimis Nec doluit na¬
tura pasturiens delfinas. sicut ñdoluit cũ¬
exiguos murices cocleasq ꝓducer&. Adũte¬
ohomo quantũ plura in mari. quã int̾ris sint
Numerr si potes om̃a pisciũ genertr. uel minutoꝵ
ł &iã maximorũ sepias. polippodes. lito̾ true¬
tas carabos cancros & in his innume rabilia
sui generis. Quid licã genera serpentium.
chracores. murt nas. anguillas: fiee p̃t̃ mitã
scorpiones ranas. testudines. Mustelas qͦq
& es maritimos uitulos marinos. caece in¬
mania. delfinas. focas. leones: Quid ad texã
&iã merulas. turdos. Pauos qͦq quorũ & iã
colores in auib: uidemꝰ ex pressos. ut iugri
meruli. pauidiũ sicolore. dorsa& calla pictis
Turdi albo uarii & c&ert quoꝵ sibi t̃rȩ spe¬

Expanded text:
munem minimis et maximis naturam infundit. munem minimis et maximis naturam infundit. eodem momento producitur quine, quo rana eiusdem ui operationis innascitur. non laborat in maximis deus, non fastidit in minimis. nec dolet natura parturiens delexiguos murices cochleasque produceret. Adverteo homo, quanto plura in mari quam in terris sint. Numera si potes, omnia piscium genera vel minutorum, vel etiam maximorum, sepias, polypos, lithostracos, carabos, cancros, et in his innumerabilia 81 sui generis. Quid dicam genera serpentium, dracones, muraenas, anguillas? Nec praetermittam scorpios, ranas, testudines, mustelas quoque et canes maritimos, vitulos marinos, cemania. delphinas, phocas, leones. quid serpentis etiam merulas, turdos, panos quoque, quorum etiam colores in auibus uidemus expressos, ut nigrae merulae, paui uerso colore dorsa et colla depicti sint, turdi aluo uarii, et cetera. quorum sibi terrae et spe
Abbreviated transcription (Latin):
les strepuns paludes. & ipsȩ audier̃ dni man¬
datũ dicentis. Producant aquȩ reptilia ani¬
marũ uiuentiũ. Scimꝰ reptilia dicigenert ser¬
pentiũ. eo qd suprr terrã repant. Sed multo
magis omẽ qđ natat. reptandi hab& uelspetiẽ
rint aquã uideant᷑ incidere. tam̃ cũ supra in¬
natant repunt toto corpore. qđ trahunt
suꝑquȩ dã dorsa aquarũ. Unde & dauidait.
ocmare magnũ & spatiosũ. illicreptilia quoꝵ
ñ est numerus. Quin&iã cũ plerrq peches
habeant. & ãbulanch usũ. eo qđ sint amfibia.¬
& quȩ uelinaquis ł int̾ris uiuant. ut s̃ focae.
corcodrilli. equi fluuiales. quos ippotamos
uocant. eo qđ higenerent᷑ nilo flumine.
Tam̃ cũ in alto aquarũ sunt. ñ ambulant sed
natant. Nec uestigia utunt᷑ pedũ ad inceclen¬
dũ. sed tãquã remo adreptandũ. Si quidẽ
& nauis ac taremis labit᷑. & aquis sulcat cari¬
na. Producant aquȩ reptilia dix̃ dñs. Bre¬
uis sermo. sed uehemens & late patens. cõ¬

Expanded text:
les strepunt paludes; et ipsae audierunt domini mandatum dicentis: producant aquae reptilia animarum uiuentium. scimus reptilia. dici genera serpentium eo quod super terram repant, sed multo magis omne quod natat reptandi habet uel speciem rint aquam uideantur incidere, tamen cum supra innatant, repunt toto corpore, quod trahunt super quaedam dorsa aquarum. unde et Dauid dixit: hoc mare magnum et uirtutum; illic reptilia, quorum non est numerus. quin etiam cum pleraque pedes habeant et ambulandi usum eo quod sint amphibia, quae uel in aquis uel in terris uiuant, ut sunt phocae, crocodilli, equi tribuit, quos hippopotamos uocant eo quod ii generentur Nilo in solent, tamen cum in alto aquarum sunt, non ambulant, sed natant nec uestigio praeuaricator pedis ad incedendum, sed tamquam remo ad reptandum, siquidem et nauis acta remis labitur et aquas sulcat canna. Producant aquae reptilia dixit dominus. breuis sermo, sed uehemens et late patens com
Abbreviated transcription (Latin):
cognouimus. Quis ergo non miret᷑ dissimilib
membris. disparẽ mundũ in corpus unũ assurgere:
& insolubili concordiȩ caritatisq lege insocietatẽ
& connexionẽ sui tantã distantiã conuenire.
ut quȩ discreta natura sunt. in unitatis & pacis
uinculũ uelut indiuidua cõpactione nectantur:
Aut quis hȩc uidens possibilitate rationis. infirmo
ingenio rimetur. quȩ omĩa uis diuina i ncõpre¬
hensibilis humanis mentib. & ineffabilis sermo¬
nibus nr̃is. uoluntatis suȩ auctoritate connexuit:
Fecit igitur ds̃ cȩlũ & terrã. & ea quasi auctor: ẽẽ.
p̃cepit. non tamquã figurȩ inuentor. sed tã quã
operator naturȩ. Nam quomodo sibi conueni¬
unt operatoria impassibilis dĩ uirtus. & passibilis
materiȩ natura. tamquã altera ab altera quod
indiguerint mutuantes: Nã si increata ma

Expanded text:
cognouimus. quis ergo non miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelut indiniduaindiuidua conpassione nectantur? aut quis haec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus nostris uoluntatis suae auctoritate contexuit. fecit igitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator naturae. nam quomodo sibi conueniunt operatoria inpassibilis dei uirtus et passibilis materiae natura tamquam altera ab altera quo indiguerint mutuantes? nam si increata ma
Abbreviated transcription (Latin):
tratus sũ. uenit inmentẽ recordatio auiũ.
quȩ cũ eunt cubitũ. quasi ꝑ acto lȩte munere
aethere cantu mulcere consuerunt. Quod
uelut sollẽpniter surgente & occidente die
instaurare consueruNT. ut decurso uel ad
suo referant creatori. Magnũ igitur
incentiuũ excitande nobis deuotionis amiserã
Quis enĩ sensũ hominis gerens non erubescat
sine psalmorũ celebritate diẽ claudere.
cũ etiã minutissime auessollẽp̃ni deuotione
& dulci carmine ortus dierũ ac noctiũ ꝓse¬
quatur. Redeat igit᷑ nobis uolaticus sermꝰ
qui pene fuerat e lapsus ex oculis. & aquilȩ
modo alta petens uolatus suos duxerat nu

Expanded text:
tratus sum, uenit in mentem auium, tratus sum, uenit in mentem auium, quae cum eunt cubitum, quasi peracto laetae munere aethera cantu mulcere consuerunt. quod uelut sollemniter surgente et occidente die instaurare consuerunt, ut decnrsidecursi suo referant creatori. magnum igitur incentiuum excitandae nobis deuotionis amiseram. qui enim sensum hominis gerens non erubescat sine psalmorum celebritate diem claudere, cum etiam minutissimae aues sollemni deuotione et dulci carmine ortus dierum ac noctium prosequantur? redeat igitur nobis uolaticus sermo, qui paene fuerat lapsus ex oculis et aquilae modo alta petens pondus suos obduxerat nu
Abbreviated transcription (Latin):
deficiant. Cesteplus quã niniuitis lataest in aqͣ re¬
missio peccatoꝵ Etcũ paululũ ẽticuiss&: iterũ ser¬
monẽ adorsusait. Iugerat nos frẽs dilectissimine¬
cessaria denatura auiũ disputatio. & sermohuiꝰ mod
nob cũipsis auib euolauerat. Fit enĩnatura quadi
ut hi qui aliqͥd intuent᷑ ueldicendo exprimere
uolunt. eorum qualitatem quȩ urlintuent᷑ ud
loquuntur ad sumant. ut & cũ pigrioribus in¬
moremur. & cũ uelocibus celeri rapiam᷑ aspeicti
Stilo quoq aut tardiore utamur. aut rapido
Itaq cũ caueo ne mari dimersa p̃tereant. &
aquis operta me lateant. Effugit omne uo¬
latile. quia dũ inclinatos sinus aquarum
gurgite scrutor. aerios non respexi uolatus. nec
umbra saltẽ penne me prepetis reclinauit.
quȩ in aquis potuit relucere. Uerũ ubi omẽ
negotiũ expeditũ putaui. & ab solutũ me
esse credidi. & diẽ quintũ consũmatũ arbi¬

Expanded text:
deficiant. certe plus nobis quam Nineuitis data est in aquis redeficiant. certe plus nobis quam Nineuitis data est in aquis remissio peccatorum. Et cum paulolum conticuisset, iterum sermonem adorsus ait: cessaria de natura avium disputatio, et sermo hujusmodi nobis cum ipsis avibus evolaverat. Fit enim natura quadam, ut hi qui aliquid intuentur, vel dicendo exprimere volunt, eorum qualitatem quae vel intuentur vel loquuntur, adsumant; ut cum pigrioribus immoremur, et cum velocibus celeri rapiamur adspectu, stylo quoque aut tardiore utamur aut rapido. Itaque cum aquis operta me lateant, ros omne uolatile, quia dum inclinatus imos aquarum gurgites scrutor, aerios non respexi uolatus, nec umbra saltem pinnae me praepetis lacrimae, quae in aquis potuit relucere. uerum ubi omne negotium expeditum putaui et absolutum esse me credidi et diem quintum consummatum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
Qudde iona dignũ loquar. quẽ cxt̾ expreuut aduitã.¬
Reddidit ad ꝓph& andigram̃. em̃elauit aqͣ quẽ t̃rena
deflexerant: Psallebat interocȩti qͥ merebat int̾ris
& ut utriu̾q redẽptio nonp̃tereat᷑ elem̃ti. terrarũ
salus ĩmari ante p̾cessit. qͥa signũ filuhominis signũ¬
ionȩ. Sic̃ iste inuterocȩti. sic iħe in corde t̃rȩ. Inutroq
remediũ maiꝰ tam̃ in mari pi&atis exemplũ. qõ excepe
pisces quẽ homines refutar̃. & quẽ homines cruci¬
fixer̃. pisces seruauer̃. P&qus qͦq in marititubabat
sedñ labebat᷑. & c̃fessus. ẽ. influctib quẽ negauit
regem̃ dnm̃. ut sermonr̃ qͣsi ionas eiciat᷑ ad terrã.
nediutius insalo fluctu&. Etbene ũ exibat᷑ cucur¬
bita quȩ obũ br& nos amalis nr̃is. Sed& ipsa ꝓce¬
dente solearefacta. ad mon& requiescendũ. Nie
int̃aestuare incipiamꝰ ingenio. Ꝙ nob̃&iã ũba

Expanded text:
quid de Iona dignum loquar, quem cetus excepit ad uitaquid de Iona dignum loquar, quem cetus excepit ad uitareddidit ad prophetandi gratiam? emendauit aqua quem terrena deflexerant, psallebat in utero ceti qui maerebat m terris et, ut utriusque redemptio non praetereatur elementi, terrarum salus iic Iesus in corde terrae. in utroque remedium, maius tamen in mari pietatis exemplum, quoniam exceperunt pisces quem homines refutarunt et quem homines crucifixerunt pisces seruauerunt. Petrus quoque in mari titubat. sed non labitur et confessus in fluctibus tamen negauit rogemus dominum, ut sermo noster quasi Ionas eiciatur in terram, ne diutius in salo fluctuet. et bene etiam exiuit cucurbita, quae obumbret nos a malis nostris. sed et ipsa procedente sole arefacta admonet requiescendum, ne in terra aestuare incipiamus ingenio et nobis etiam uerba
Abbreviated transcription (Latin):
lilicũ hortis ẽmiñ niteq. uela ĩnauib. Hicodor illic uent᷑¬
id spurat. qͣ utilitas infolio: ĩnauib quanta ẽmertia.
lia suauitate nariũ. uela hominũ salutẽ inueheunt.
Idde pisces salientes. & delfinas ludentes: Ad deraueo
sonantes flucł murmure: adice currentes naue s ad¬
litora ł delitorib exeuntes: ut cũ ecarcerib emit¬
tunt᷑ quadrigȩ. quanto studio spectantiũ & aimorecrr¬
tait᷑ E quustamñ ĩuanũ currit. ñ inuanũ nauigia: Illemn
uanũ q̃ iuacuus: Ista adutilitatẽ. qͣsi plena frum̃ti qđ
Ibi nemo refragat᷑. sedom̃s fautores s̃. ubi nemo uincit̃
coronant᷑. ubi palma merces salutis. uietoria p̃tiũ re¬
gressionis .ẽ. Quantũ &iã distat int̃ directos cursus
migus c̃textalitora qͥb uexillũ exeundi. aura decelo ẽ.
Itaq aurigȩ plausũ ĩanẽ refer̃. husoluunt uota seruati

Expanded text:
Lilia in hortis eminus nitent, vela in navibus: hic odor, illic ventuLilia in hortis eminus nitent, vela in navibus: hic odor, illic ventus aspirat. Quae utilitas in folio! In navibus quanta commercia! Lilia suavitatem narium, vela hominum salutem invehunt. Adde pisces salientes, et delphinas ludentes: adde rauco sonantes fluclitora uel de litoribus exeuntes. et cum e carceribus emittuntur quadrigae, quanto studio spectantum et amore certatur! equus tamen in uanum currit, non in uanum nauigia: ille in uanum, quia uacuus, ista ad utilitatem quasi plena frumenti. quubi nemo refragator, sed omnes fautores sunt, ubi nemo uincitur coronantur, ubi palma merces salutis, uictoria pretium regressionis est. quantum enim distat inter directos cursus migiis contexta litora, quibus uexillum exeundi aura de caelo est. itaque aurigae plausum inanem referunt, hi soluunt uota seruati.
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate solidet᷑. Vndeiã ostreis p̃ciosissima margo¬
tanatura in fixerit. Quomͦ eamaris aqͣ in tã mollie
ne solidauerit.ꝙͣ difficile. apud reges ĩueniunt᷑: Ear
litorib qͣ siuilia iacent. uulgo & saxis asperis &c aul
colligunt᷑. Aureũ &iã uellus aqͣnutrit . & lanã in mer¬
rati spetiẽ metalli gignunt litora. ciĩ colorẽ nullus
adhuc eoꝵ qͥ fucis diuersis obduxunt uellera. imitar¬
potuit. Ad eonaturȩ maritimȩ grãm. humana ĩ pli
nescit ĩciustria. Scim̃qͥa sollicitudine uellera ous
xiã minꝰ p̃ciosa curent᷑: sunt lic& optima. rurqͣ̃ quã tam̃
hisfucusina scit᷑: hic naturalis color ẽ quẽ nullꝰ adhue
fuc ȩqͣuit: floc qͦq piscis ẽ. ull. sed&x ipsimuricrs qͥ insigs¬
ipptas floresrefulgeat : Auri qͦq fulgorẽ ĩmarilona
resplend&. Etilli citomarcescunt. ista duiduratta seruat᷑

Expanded text:
firmitatem solidetur. Unde etiam ostreis pretiosissimam margfirmitatem solidetur. Unde etiam ostreis pretiosissimam margritam natura infixerit, quomodo eam maris aqua io tam molli carne tantum. quae difficile apud reges inueniuntur, ea. litoribus quasi meridiano iacent uulgo et in saxis asperis et cautibus colliguntur. aureum etiam uellus aqua nutrit et lanam in memorati speciem metalli gignunt litora, cuius colorem nullus adhuc eorum qui fucis diuersis obducunt uellera potuit imitari. adeo naturae maritimae gratiam humana implere nescit industria. scimus qua sollicitudine uellera ouium etiam minus pretiosa curentur; sint licet optima, nequaquam tamen his fucus innascitur. hic naturalis color est, quem nullus adhuc fucus aequavit: hoc quoque piscis est vellus. Sed et ipsi murices qui insigin pratis flores refulgeant, auri quoque fulgorem in mari lana resplendet: et illi cito marcescunt, ista diu duratura servatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cinct. Ad nõ tuo debras salutis sperare p̃sidiũ. Vleniamꝰ
ad athlanticũ mare: quã ĩgentia illic ĩfinitȩ magnitudii
coete. Quȩ si quando suꝑnatan fluctib arinatare ĩ sula
putes. montes altissimos sũmis ad celũ ũticib eminerȩ . q
ñ in acthanecĩ litorib:. sed in athlanticimaris ꝓfundos
uideri. ut eoꝵ. c̃spectu raute anauigandi millis locis p̃¬
tione reuocent᷑. Nec secreta elem̃toꝵ adire sine supp̃m
t̃rore mortis usurpen: Sediã ad surgam̃ ipsi deꝓfundo .i
& aliquantulũ sermonr̃ emergit. atqͣ superiora se subr¬
gat. Spectemꝰ eaquȩ usitata multa & plena fint grae
qͦ modo aqͣinsalis ũtat᷑ soliditatẽ. Vt ferro sepe cedĩ
qđ debrit tannicis salib nihil mirũ qͥa spetie marmo
ualidi. eiꝰdẽ metalliniueo candore resplenden. salide
corporis cibo. & potuinimis grati: qͦmꝰ & iã in decoris
lapiscoraliũ ĩ mariherba sit: Siĩ aerẽ trans ferat᷑ laps

Expanded text:
it a domino tuo debeas salutis sperare praesidium. ueniamus ad Atlanticum mare. quam ingentia illic et infinitae magnitudinis cete, quae si quando supernatant fluctibus, ambulare insulas putes, montes altissimos summis ad caelum uerticibus eminere! quae non in acta nec in litoribus, sed in Atlantici maris profundo feruntur uideri, ut eorum conspectu nautae a nauigandi in illis locis praesumptione reuocentur nec secreta elementorum adire sine supremo terrore mortis usurpent. Sed iam adsurgamus ipsi de profundo maris et aliquantum sermo noster emergat atque ad superiora se subrigat. squomodo aqua in salis vertatur soliditatem, ut ferro saepe caedatur; quod de Britannicis salibus nihil mirum, qui in speciem marmoris validi, ejusdem metalli niveo candore resplendent, salubres corporis cibo, et potui nimis grati. Quomodo etiam non indecorus lapis corallium in mari herba sit, si in aerem transferatur, in lapidis
Abbreviated transcription (Latin):
r&. Viuificauit prius t̾rirs. sedeaquȩ spirantẽ
animã ñ habebant: aqua iube t᷑ ea ꝓducere
quȩ uiuente̾s animȩ iugorẽ dignitatẽq p̃fereN.
& sensũ tuendȩ salutis & fugiendȩ mortis acci
perent. Dixit itaq ds̃. Producant aquȩ repti¬
lia animarũ uiuentiũ secundũ genꝰ. & uolatilia
uolantia scđm firmatũ cȩli. Uenit mandatũ.
& subito aqͣ iussos fundebat᷑ in part̾. generare
fluios. inuificare lacꝰ mare ipsũ coepit diũsa
reptiliũ genera parturire. Et scđm gen̾ effudere
qđcũq formauerrt. Non exigui gurgites. Non
coenosȩ paludes uacabant: quin omã clatã sibiere¬
andi ad sumerent potestatẽ. Pisces exilibant de
bant aechẏni. Vem. Ante ominẽ coepit in lecebra
nrȩ̃ mat̃ luxuriȩ. anthominẽ delitiȩ. Prior ho
minũ tẽptatio quã natura. sed nihil creatura
deliquit. alim̃tadedit. ñ uitia p̃seripsit. Hec cõ¬
munia dedit. Netibi aliqua uelut ꝓpria uindicares

Expanded text:
ret. uiuificauit prius terra, sed ea quae spirantem animam non habebant: aqua iubetur ea producere quae uiuentis animae uigorem dignitatemque praeferrent et sensum tuendae salutis et fugis: producant aquae reptilia animarum uiuentium secundum genus et uolatilia uolantia secundum firmamentum caeli. uenit mandatum et subito aqua iussos fundebatur in partus; generare fluuii, uiuificare lacus, mare ipsum coepit diuersa . reptilium genera parturire et secundum genus effundere quodcumque formauerat. non exigui gurgites, non caenosae paludes uacabant, quin omnia datam sibi creandi adsumerent potestatem. pisces exilibant de bant echini. uae mihi! ante hominem coepit inlecebra, e mater luxuriae. Ante hominem deliciae. Prior ergo hominum tentatio, quam natura: sed nihil natura deliquit; alimenta dedit, non vitia praescripsit. Haec communia dedit, ne tibi aliqua velut propria vindicares.
Abbreviated transcription (Latin):
Quã multas autẽ quȩ locean naturalẽ duritiã
posse diligentiar studio tẽperari. quib adfest
cult runrlis exẽplũ. Nã plerũq cito floren
mala granata & fructũ ad ferre ñ possuNt.
nuisi c̃gruis peritoꝵ remediis excolantur.
P lerũq sucus uanescit ipterior. & foris eiꝰspe
ties pulchra p̃tendit᷑. Quȩ ñ inmerito cõpari¬
tur ecclesiȩ. ut habes in canticis ad eccle siã
dictũ : ut cortex mali punici genetuꝵ: & in¬
fra. Si floruit uitis. floruer̃ malagranata

Expanded text:
quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam plerumque cito florent mala granata et fructum adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, ut habes in Canticis ad ecclesiam dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata
Abbreviated transcription (Latin):
hui remedũ. grossis arboris agrestis alligatis
ad illã feracẽ arborẽ medentur ciꝰ infirmitati.
ut possit fructꝰ ꝓprios reseruare : lã iãq. side¬
foreis remedia lapsuros. Quo ad monem᷑ uelut
quodã enigmate naturȩ. ñrefugere eosqui
anrã fide & c̃sortio separatis. eo qđ & gentilis si
quis fuerit adquisit̾. quo grauior fuerit ad ser¬
tor erroris. eourhem̃tior possit fidei defensor
existere & siquis dehrreticis conurstat᷑. ur lut
c̃firm& eã pastẽ in quã sec̃mutata opinione
rȩ. ut uiuida eiꝰ possit. eẽ. sententia: Si adminicu¬
letꝰ ei ad tentio sobri&atis. obseruantia castitatis
Profunde ergo circa eũ studiũ tuũ: ut similitu¬
dine fructiferȩ illius ficus. dep̃sentia & con¬
iunctione agrestis illius arboris. tuã possis con
roborare uistutẽ: Itaeiũ tua nec dis solust᷑ in¬
tentio et diligentia fruct̾ & grẽ reseruabit᷑

Expanded text:
huius remedii grossis arboris agrestis alligatis huius remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque, si deforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut quodam aenigmate naturae non refugere eos qui nostra fide et consortio separati sint, eo quod et gentilis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adtor erroris, eo vehementior possit fidei defensor exsistere; et si quis de haereticis convertatur, velut confirmet eam partem in quam se commutata opinione rectum, ut vivida possit esse ejus sententia, si adminiculetur ei attentio sobrietatis, observantia castitatis. Profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et conjunctione agrestis illiroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
renouent᷑: Est &iã qđ mireris. Ipsis sexus in po¬
mis. ẽ. discretio. sexus in arborib Nã uideas palmã
quȩ dactilos generat plerũq inclinantẽ ramos
suos & subiacentẽ : & c̃cupiscentiȩ atq ãplex us
spetiẽ p̃tendentẽ ei arbori quã marẽ appellant
puerirusticoꝵ. Illa ergo palma feminea est
& sexũ suũ subiectionis spetie c̃fitet᷑. Vnde
cultores locoꝵ prȩiaciunt ramis eiꝰ dactiloꝵ
uel palmarũ semina mascãlinoꝵ. quib illefe¬
minȩ arbori uelut qͥb: dã sensib: ꝑ functionis
iri fundit᷑ & exp&iti concubit̾ grã rep̃sentat᷑.
Quomodo reclonata rursus erigit᷑. & eleuatos ra¬
mos suos & inueterẽ statũ comã suã rursus at¬
tollit. Deficui qͦq eadẽ est opinio. Ideoq pliriq
scdni domesticã & fructiferãficũ. agrestẽ ficul¬
neã ferunt᷑ iriserere . eo qđ cito fruet̾ fecunde
illius & domestice ficus uelauri tẽptati aliqua
uelȩstu defluere ferent᷑ int̾rã. Vndegnari

Expanded text:
redes. Est etiam, quod mireris, ipsis sexus in pomis, est discretio sexus in arboribus. Nam videas palmam quae dactylos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subjicientem, et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem pueri rusticorum. illa ergo palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde gnari
Abbreviated transcription (Latin):
Huius ẽ similis plebs aecclesiȩ. quȩ uelut quadã
fideirrdice plantat᷑. & rep̃mit᷑ humilitatis ꝓpa¬
gine. Dequa pulchreait ꝓpheta. Uincã exe¬
gypto transtulisti. & plantasti radices eiꝰ & re¬
plestit̃r̃. Operuit montes ũ braeiꝰ. & arbusta¬

Expanded text:
huius est similis plebs ecclesiae, quae uelut quadam fidei radice plantatur et reprimitur humilitatis propagine, de qua pulchre ait propheta: uineam ex Aegypto transtulisti et plantasti radices eius, et repleta est terra. operuit montis u
Abbreviated transcription (Latin):
operationis impleta. Sunt ergo & qui princi¬
pium non ꝓtẽpore accipiant. sed ante tempus.
& lcefaleon uel caput ut dicamus latine. quasi
summã operis. quia rerũ uisibiliũ summa. cęlũ
& terra est. Quȩ non solũ ad mundi huius spec¬
tare uidentur ornatũ. sed &iã ad indiciũ rerũ
in uisibiliũ. & qđ dam argumentũ eorũ quȩ non
dum uident᷑. ut est illud propheticũ. Caelienar¬
rant gloriã dĩ. & opert manuũ eius adnuntiat
firmamentũ. Quod secutus apłs. aliis uerbis in
eadem conclusit sententia dicens: Quia in uisi¬
bilia cius. ꝑ ea quae facta sunt intelleguntur.
Auctorẽ enim angelorũ & dominationũ & potestatũ.
facile intellegimus eũ. qui momento imperii sui
hanc tantã pulchritudinẽ mundi ex nihilo fecit
esse quȩ non erat. & non de exstantib aut rebus¬
aut causis. donauit habere substantiã. Est
ergo hic mundus diuinȩ specimen operationis. quia

Expanded text:
operationis impleta. Sunt ergo et qui princioperationis impleta. Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus, καὶ κεφαλαῖον vel caput; ut dicamus Latine quasi summam operis, quia rerum uisibilium summa caelum et terra est, quae non solum ad mundi huius spectare uidentur aduertere, sed etiam ad indicium rerum inuisibilium et quoddam argumentum eorum quae nonut est illud propheticum: caeli enarrant gloriam dei et opera manuum eius adnuntiat firmamentum. quod secutus apostolus aliis uerbis in eandem conclusit sententiam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelorum et dominationum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii sui hanc tantam pulchntudinempulchritudinem mundi ex nihilo fecit esse, quae non erat; et non de exstantibus aut rebusaut causis donavit habere substantiam. CAPUT V. Est ergo hic mundus divinae specimen operationis; quia
Abbreviated transcription (Latin):
dñi in opera eius. ut ꝑ ipsum discer& hominũ genus
uias dñi sequi . & operari opera dñi. In hoc ergo prin¬
cipio id est in xp̃o fecit ds̃ caelũ & terrã. quia per
ipsum omĩa facta sunt. & sine ipso factũ est nihil
Quod factũ est in ipso uita est: quia in ipso constant
omia. & ipse .ẽ. primogenitus omĩs creaturae
siue quia ante omnẽ creaturã. siue quia sc̃s.
quia primogeniti scĩ sunt. ut primogenitus
israhel. non quia ante om̃s. sed quia scĩor ceteris
Sc̃s autẽ dñs supra omnẽ creaturã. & scđm corporis
susceptionẽ. quia solus sine peccato. solus sine uani¬
tate. Omĩs autẽ creatura. subiecta uanitati ẽ:
Possumus &iã intelligere in principio fecit ds̃ caelũ
& terrã. id est ante tẽpus. sicut initiũ uiae nondũ
uia. & initiũ domus. nondũ domus. Deniq alii
dixerunt in KE ΦaAEon quasi incapite. quo
significatur inbreui & in exiguo momento. suma

Expanded text:
domini in opera eius, ut per ipsum disceret hominum genus domini in opera eius, ut per ipsum disceret hominum genus uias domini sequi et operari opera dei. in hoc ergo principio, id est in Christo fecit deus caelum et terram, quia per ipsum omnia facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est: in ipso, quiainquia ipso constant omnia et ipse est primogenitus totius creaturae, siue quia ante omnem creaturam, siue quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Istrahel, non quia ante omnes, sed quia sanctior ceteris. sanctus autem dominus super omnem creaturam et secundum corporis susceptionetate. Omnis autem creatura subjecta vanitati est. 16. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa
Abbreviated transcription (Latin):
uel terrenis huius corporis passionib: uel de prauatȩ
mentis errorib. qui demersa omĩ malitia uice
plumbi. bonis operib dextra leuaq munitus. in offensa scłi
huius freta stud& uestigio transire. In libro quoq qui
inscribitur de numeris. ait scriptura. Initiũ nationũ
amalec: & semen eius peribit. Et utiq non omnium
nationũ primus est amalech: sed quia ꝑ interp̃tatio¬
nem amalech rex accipitur iniquorũ. iniqui autẽ
gentes sunt. uide ne principẽ mundi huius accipere
debeamus. qui imperat nationib uoluntatẽ suã faci¬
entibus. cuius semen peribit. Semen autẽ eius
Ego sum primus & nouissimus. in itiũ & finis. Et illud
in euangelio p̃cipue. qđ in terrogatus dñs quis ess&.
respondit. In itiũ. quod & loquor uobis. Qui
uere & secundũ diuinitatẽ est initiũ omnium.
quia nemo ante ipsum. & finis. quia nemo ultra
ipsum : & secundũ euangeliũ. Initiũ est uiarũ

Expanded text:
vel terrenis hujus corporis passionibus, vel depravatae vel terrenis hujus corporis passionibus, vel depravatae mentis erroribus, qui demersa omplumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in libro quoque, qui scribitur de Numeris, ait scriptura: initium nationum Amalech et semen eius peribit. et utique non omnium nationum primus est Amalech, sed quia per interpretationem Amalech admoneat accipitur iniquorum, iniqui autem gentes sunt, uide ne principem huius mundi accipere debeamus, qui imperat nationibus uoluntatem suam facientibus, cuius semen peribit. semen autem eius ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium quod et loquor uobis. qui uere et secundum adpetens est initium omnium, quia nemo ante ipsum, et finis, quia nemo ultra ipsum est. secundum euangelium initium est uiarum
Abbreviated transcription (Latin):
rentis aestus in iuriã sustinere : Simul illud ad¬
uertere lic&. quia iure concurrit. ut eo tẽpore uide¬
atur in hanc generationẽ atq in hos usus ingressus
tributus. quo tẽpore exhac generatione ingenera¬
tionẽ legitimus est transitus. Si quidẽ uerno tẽpore
filii israhel aegyptũ reliquerunt. & ꝑ mare transie¬
runt. baptizati in nube & in mari. ut apłs dixit.
& eo tẽpore dñi quot annis ihũ xp̃i pascha celebra¬
tur. hoc est animarũ transitus auitiis ad uirtutẽ
apassionib carnis ad gratiã sobrietatemq mentis.
amalitiȩ nequitiaeq fermento. adueritatẽ & sinceri¬
tatem regenerationis. Itaq dicitur. Mensis
hic uobis initiũ mensiũ. primus. ẽ. uobis in mensib
Anni
Dereliquit enĩ & deserit qui abluitur.
intellegibilẽ illũ pharaonẽ principẽ istius mundi
dicens: abrenuntio tibi diabole & angelis tius.
& operib tuis. & imperuis tuis. Nec iã serui& ei

Expanded text:
rentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Istrahel Aegyptum reliquerunt et per mare transierunt, baet eo tempore Domini quotannis Jesu Christi Pascha celebratur, hoc est, animarum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad veritatem et sinceritatem. Regeneratis itaque dicitur: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni . Derelinquit enim et deserit, qui abluitur, intelligibilem illum Pharao principem istius mundi, dicens: Abrenuntio tibi, diabole, et angelis tuis, et operibus tuis, et imperiis tuis. Nec jam serviet ei,
Abbreviated transcription (Latin):
& lignũ fructiferũ. In quo nobis & moderationis ꝑ¬
pecuae diuina ꝓuidentia. & celeritas terrae ger¬
minantis. ad aestimationẽ uernȩ suffragat᷑ aetatis
Nam & si quocũq. tẽpore & dõ iubere prõptũ fuit.
& terrȩ obȩdire naturae. ut inter hibernas glacies
& hiemales prunas. cȩlestis imperii fetu germi¬
nans t̾ra fructũ ꝓducer&: non erat tamen dispo¬
sitionis aeternȩ. rigido stricta gelu. in uirides subito
fructus laxare arua. atq horrentib: pruinis floru¬
lenta miscere  Ergo ut ostender& scriptura
ueris tẽpora in constitutione mundi. Ait
Mensis hic uobis initiũ mensiũ. primus est uobis iNi
mensib anni. Primũ mensem. uernũ tẽpus appel¬
lans. Dłcebat enĩ principiũ anni principiũ esse
generationis. & ipsam generationẽ molliorib auris
foueri. Neq enĩ aliter possenT tenerarerũ exordia
aut asperioris laborẽ tolerare frigoris. aut tor¬

Expanded text:
et lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis pet lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffragatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut tor
Abbreviated transcription (Latin):
semitã uiassuas dirigit. Nisi enĩ quis timuerit
dñm. non potest renuntiare peccato. Quod aeque
& iã de illo possumus accipere. Mensis hic. initiũ
mensium erit uobis. Quã uis & de tẽpore istud
accipiatur. quia de pascha dñi loquebatur. qđ ueris
initio celebratur. In hoc ergo principio mensiũ
cȩlũ & terrã fecit. qđ inde mundi capi oportebat
exordiũ : ubi erat oportuna omĩbus uerna tẽperies.
Unde & annus mundi imaginẽ nascentis ex pressit.
ut post hibernas glaties atq hiemales caligines.
serenior solito uerni tẽporis splendor eluceat
Dedit ergo formã futuris annorũ curriculis mundi
primus exortus. ut ea lege annorũ uices surgerer̃t.
atq. initio cuiusq anni ꝓducer& terra noua semi¬
num germina. quo primo dñs ds̃ dixerat
Cermin& terra herbã foeni. seminans semen scđm
genus. & secundũ similitudinẽ. & lignũ fructiferũ
faciens fructũ. Et statim ꝓduxit terra herbã fęni

Expanded text:
semitam vias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit semitam vias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit Deum, non potest renuntiare peccato. 13. Quod aeque etiam de illo possumus accipere: Mensis hic initium mensium erit vobis ; quamvis 7 et de tempore istud accipiatur, quia de Pascha Domini loquebatur, quod veris initio celebratur. In hoc ergo principium mensium, coelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium, ubi erat opportuna omnibus verna temperies. Unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hybernas glacies atque hyemales caligines serenior solito verni temporis splendor eluceat. Dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum vices surgerent, atque initio cujusque anni produceret terra nova seminum germina, quo primum Dominus Deus dixerat: Germinet terra herbam foeni, seminans semen secundum genus et secundum similitudinem et lignum fructiferum faciens fructum. et statim produxit terra herbam faeni
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ operũ. finis optimus. ut misericordiae
principiũ est dõ placere qđ facias. Et enĩ ad
conferendũ hominib subsidiũ. max ime ꝓuocamur
Est &iã uistus diuina. quȩ hac exprimit᷑ appella¬
tione : Ad tẽpus refertur. si uelis dicere. intem¬
pore ds̃ fecit caelũ & terrã. id est in exordio mundi
quando fieri cȩpit. sicut ait sapientia. Cum
parar& cȩlũ. cum illo eram. Ad numerũ autẽ
si referas. ita conuenit. ut accipias in primis fecit
ds̃ caelũ & terrã. de inde colles. regiones. fines in¬
habitabiles. Uel sic. Ante reliquas uisibiles
creaturas. diem. noctẽ. ligna fructifera. animan¬
tium genera diuersa. cęlũ & terrã fecit.
Siuero ad fundamentũ referas principiũ. terrȩ fun¬
clamenta esse legisti. dicente sapientia. Quando fostia
faciebat fundamenta terrae. eram penes illũ com¬
ponens: Est &iã bonȩ principiũ disciplinae.
sicut est illud. Initiũ sapientiae. timor dñi

Expanded text:
bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si uelis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait sappararet coelum, cum illo eram . Ad numerum autem si referas, ita convenit, ut accipias: imprimis fecit Deus coelum et terram, deinde colles, regiones, fines inhabitabiles. Vel sic: ante reliquas visibiles creaturas, diem, noctem, ligna fructifera, animantium genera diversa, coelum et terram fecit. Si vero ad fundamentum referas, principium terrae fundamenta esse legisti, dicente Sapientia: Quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum cuncta componens . Est etiam bonae principium disciplinae, sicut est illud: Initium sapientiae est timor Do
Abbreviated transcription (Latin):
sȩculi huius excit& fluctus. euigilantem
pro nobis habere gubernatorem dñm ihim.
qui uerbo imper&. & tempestatẽ mitig&¬
tranquillitatẽ maris refundat. Cui est honor
gloria laus perpetuitas. a sęculis & nunc & semꝑ
& in omnia saccula saeculorum ameNi.
ISCEDENTE Aqua.¬

Expanded text:
saeculi huius reuiuescunt fluctus, euigilantem saeculi huius reuiuescunt fluctus, euigilantem pro nobis habere gubernatorem dominum Iesum, qui uerbo imperet, tempestatem mitigetranquillitatem maris refundat. cui est honor et gloria laus perpetuitas a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula saeculorum amen. Discedente aqua
Abbreviated transcription (Latin):
deuotis. incentiuum deuotionis. ut cum
undarum leniter alluentium sono certent
cantus psallentium. plaudant insulae tranquil¬
Unde mihi. ut omnem pelagi pulchritudinẽ
comprehendam quam uidit operator.
Et quid plura. aut quid aliud ille concentus
undarum. nisi quidam concentus est plebis :
Vnde bene mari plerumq comparatur eccle¬
sia. quae primo ingredientis populi agmine
totis uestibulis undas uomit. deinde inora¬
tione totius plebis. tamquã undis refluentib
stridit Tum responsoruis psalmorum. can¬
tibus uirorum. mulierum. uirginum. par¬
uulorum consonis. undarũ fragor result&
Uam illud quid dicam. quod unda peccatum
abluit. & scĩ sp̃s auras salutares aspirat :
D& nobis dñs illa successuum flumina prospero
ligno currere. tuto postu consistere:
nequitiae spiritalis grauiora quam ferre
possumus temptamenta nescire. fidei igno¬
rare naufragia. habere pacem profuncłã.
& siquando aliquid sit quod grauis nobis

Expanded text:
deuotis incentiuum deuotionis, ut cum deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquilunde mihi ut omnem pelagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus est plebis? unde bene mari plerumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridit, cum responsoriis psalmorum cantus uirorum mulierum uirginum paruulorum consonus undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit et sancti spiritus aura salutaris aspirat? det nobis illa dominus: successuum flamine propero ligno resoluuntur, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis grauiora quam ferre possumus temptamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam et, si quando aliquid sit, quod graues nobis
Abbreviated transcription (Latin):
furor clauditur. subsidium in necessitatibus.
refugium in periculis. gratia in uoluptati¬
bus. salubritas ualitudinis. separatorum con¬
iunctio. itineris compendium. transfugiũ
laborantum. subsidium uectigalium. steri¬
litatis alimentũ: ex hoc pluuia in terras
trans funditur. Si quidem de mari aqua
radiis solis hauritur. & quod subtile eius est
rapitur. deinde quanto altius eleuatur. tan¬
tomagis & iam nubium obumbratione frigescit.¬
& fit imber. qui ñsolũ t̾renã tẽperat siccita¬
tem. sed & iam ieiuna arua fecundat
Quid enumerem insulas quas uelut monilia ꝓle¬
rumq pretexit: Inquibus hi qui se ab dicar
intemperantiae sȩcularis illecebris. fido con
tinentiae proposito eligunt mundo latere.
& uitae huius declinare dubios anfractus.
Mare est ergo secretũ temperantiae. exer¬
citium continentiae. grauitatis successus.
portus securitatis. tranquillitas sęculi. mun¬
di huius sobrietas. tum fidelibus uiris atq

Expanded text:
furor clauditur, subsidium in necessitatibus, furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in uoluptatibus, salubritas ualetudinis, separatorum coniunctio, itineris conpendium, transfugium laborantum, subsidium uectigalium, sterilitatis alimentum. ex hoc pluuia in terras transfunditur, siquidem de mari aqua radiis solis hauritur et quod subtile eius est rapitur: deinde. quanto altius eleuatur tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, quas uelut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecutinentiae proposito eligunt mundo latere, et vitae hujus declinare dubios anfractus? Mare est ergo secretum temperantiae, exercitium contportus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ds̃ quia bonũ mare. Et si pulchra
species huius elementi. uel cum surgentibus
albescit cumulis. ac uerticibus undarum. &
cautes niuea rorant aspergine. uel cum
aequore crispanti clementioribus auris &¬
blando serenȩ tranquillitatis purpurascentẽ
prefert colorem. qui eminus spectantibus
frequenter offunditur. quando non uiolen¬
tis fluctibus uicina tundit litora. sed uelut
pacificis ambit & salutat amplexibus.
quam dulcis sonus. quã iuͦcundus fragor.
quam grata & consona resultatio
tamen non oculis aestimatum creaturae
decorem arbitror. sed secundũ rationem
operationis iudicio operatoris conuenire &
congruere definitum. Ponum igitur
mare. primũ quia terras ne cessario suf¬
fulcit humore. quibus per uenas quas dam
occulte sucum quendam haud iNutilem
subministrat. Honũ mare. tamquã
hospicium fluuiorum. fons imbrium. de¬
libatio alluuionum. inuectio cõmeatuum¬
quo sibi distantes populi copulantur. quo proe¬
liorum remouentur pericula. quo barbaricus

Expanded text:
ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum aequore crispanti clementioribus auris etblando serenae tranquipraefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. 22. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, deiri adluuionum, inuectio conmeatumquo sibi distantes populi copulantur, quo proeliorum remouentur pericula, quo barbaricus
Abbreviated transcription (Latin):
sealis subrigant. atq. ad ulteriora ꝓcedanł
Caudȩ quoq gub̾naculo uel qͦ uelint se facile
c̃uertant. ł imprtu quodã eregione it̃ suũ
dirigant. Aues qͦq aere uolatib suis uelut
aqͥs enatant. & qͥsi quȩdã extendurł brachia.

Expanded text:
se alis subrigant, atque ad ulteriora procedant, se alis subrigant, atque ad ulteriora procedant, caudae quoque gubernaculo vel quo velint se facile convertant, vel impetu quodam e regione iter suum dirigant. aues quoque aeri uolatibus suis uelut aquis innatant et quasi quaedam extendunt brachia,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ anserũ qͥs ñ miret᷑ excubias. qͥ uigilias
suas &iã cantus assiduitate testant᷑. Deniq
eo &iã romana capitolia agallo hoste ser¬
uata sunt AA efato alis debrẽs roma qđ regna
Dii tui dormiebant . & anseres uigilabaNt Ideo
illis dieb anseri sacrificat. non ioui. Cedurs¬
ne & ipsi abhoste caperent. Pulchre autem
post descriptionẽ pisciũ. de his auib quȩ assu¬
ete sunt aqͥs sermo sutcessit. qͥa & ipsȩ similit̃
usu natandi & munere delectant᷑. Unde pri
ma cognatio uidet̾ auib istis esse cũ piscib
qm̃ natandi cõmunia quedã uident᷑ utriusq
generis. eẽ. consortia. Secunda qͦq cognatio
omĩb auib & piscib r̃: eo qͦđ uolandi usus
species sit natantis. Sic̃ enĩ aquã natan do
piscis inceͥdit. ita auis aerẽ uolatu celeri
secat. atq utriq generisimilit̃ caudȩ sup¬
petit alarũq remigiũ. Vt pisces ad priora

Expanded text:
autem anserum quis non miretur excubias, qui vigilias autem anserum quis non miretur excubias, qui vigilias suas etiam cantus assiduitate testantur? Denique eo etiam Romana Capitolia a Gallo hoste servarunt. Merito illis debes, Roma, quod regnas. Dii tui dormiebant, et vigilabant anseres. Ideo illis diebne et ipsi ab hostibus caperentur. Pulchre autem post descriptionem piscium de his auibus quae adsuetae sunt aquis sermo successit, quia et ipsae similiter usu natandi et munere delectantur. ma cognatio videtur avibus istis esse cum piscibus; quoniam natandi communia quaedam videntur utrique generi esse consortia. Secunda quoque cognatio omnibus avibus et piscibus est; eo quod volantis usus species sit natantis. Sicut enim aquam natando piscis incidit, ita avis aerem volatu celeri secat. Atque utrique generi similiter caudae suppetit alarumque remigium; ut pisces ad priora
Abbreviated transcription (Latin):
ita diligenter undiq fenestras obstruat. nequa
possit aura penetrare : Merito qͦs tã solli¬
cite induimꝰ ac fouemꝰ. exuimus eos clem̃tiȩ
celestis inuolucro. Alchione uero quos
nudos ꝓicit. eos diuino uestit uestim̃to.
Nec uos p̃teribo mergi. qͥb ab assiduitate mes¬
gendi nom̃ hoc hesit. Quomodo sepe mergen¬
tes aurarũ signa colligitis. & p̃uidentes tem¬
pestatẽ futurã. ꝓpe medio reuolatis ex
equore . & adlitoꝵ tuta cũ clamore conten
tantes ꝓfundo. refugientes postea quã p̃¬
senseritis cc̃ notionẽ maris. in uado luditis:
psa ardea quȩ paludib inherere consue uit.
notas deserit sedes. ĩ bresq formidans supͣ
nubes uolat. ut ꝓcellas nubiũ sentire non
possit. Considerem diũsas uolucres maris.
quẽ ad modũ ĩminente uentoꝵ motu ad
tuciora & tunc tẽporis dulciora stagna se
c̃ferant. atq in abscondito t̃rarũ sinu in¬
cognita sibi alim̃ta riment᷑. Nocturnas

Expanded text:
ita diligenter undique fenestras obstruat, ne qua ita diligenter undique fenestras obstruat, ne qua possit aura vel leviter penetrare? Merito quos tam sollicite induimus ac fovemus, exuimus eos clementiae coelestis involucro: halcyone vero quos nudos projicit, eos divino vestit indumento. Nec vos praeteribo, mergi, quibus ab assiduitate mergendi nomen hoc haesit; quomodo saepe mergentes aurarum signa colligitis, et praevidentes tempestatem futuram, propere medio revolatis ex aequore, et ad littorum tuta cum clamore contendtamini profundo, refugientes quam praesenseritis commotionem maris, in vado luditis. Ipsa ardea quae paludibus inhaerere consuevit, notas deserit sedes, imbresque formidans supra nubes volat; ut procellas nubium sentire non possit. Consideremus diversas volucres maris, quemadmodum imminente ventorum motu ad tutiora et tunc temporis dulciora sibi stagna se conferant, atque in abscondito terrarum sinu cognita sibi alimenta rimentur. Nocturnas
Abbreviated transcription (Latin):
constituit. ubi ea relabente fluctu madida ad¬
huc harena suscipiat. nec insurgentes fluctꝰ
qͦs in murmurare atq adlabi uideat refor¬
midat. Et ne putes qđ ouoꝵ uideat᷑ habere
contẽptũ. continuo ubi deposuerit oua nidi¬
ficat. & suo partꝰ corpore fouit: Et nec
saluti ꝓpriȩ alluuionẽ litoris ꝑtimescit.
sed secura dedĩ grã. uentis se cõmittit &
fluctib Parũ est hoc. ad iungit totidẽ alios
ad nutrim̃tũ dies. nec int̾̃pelari tot dieb
infidi maris tranquillitatẽ ueret᷑. Teptatq
meritũ suũ natura. & ⁊ ã sollẽpnitate fundatũ:
Et teneros foetꝰ non latibulis aliqͥb abscondit
aut tectis. nec includit cauernis. sed nudo
& rigenti cõmittit salo. nec defendit a fri¬
gore sed diuino fotu qͦ magis cetera despiciat
tutiores fore existimat. Quis nr̃m paruu¬
los suos ñ uestim̃tis tegat. tectisq ab scondit:
Qus ũclauilat ros septisenbiculixs Quisnon

Expanded text:
constituit, ubi ea relabente fluctu madida adconstituit, ubi ea relabente fluctu madida adhuc harena suscipiat, nec insurgentes fluctus, quos immurmurare atque adlabi uideat, reformidat. et ne putes quod ouorum uideatur habere contemptum, continuo, ubi deposuerit oua, nidificat et suo partus corpore fouet nec saluti propriae adluuione litoris pertimescit, sed secura de dei gratia uentis se committit et fluctibus. parum est hoc. adiungit totidem ad nutriendum dies: nec interpellari tot diebus infidi maris tranquillitatem veretur, tentatque meritum suum naturae jam solemnitate fundatum. Illa teneros fetus non latibulis aliquibus abscondit aut tectis, nec includit cavernis, sed nudo et rigenti committit solo; nec defendit a frigore, sed divino fotu, quo magis caetera despiciat, tutiores fore existimat. Quis nostrum parvulos suos non vestimentis tegat, tectisque abscondat? Quis non claudat eos septis cubiculorum? Quis non