comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um intestam̃to ita scribitur.
si filius mens me uiuo mori¬
etur. ne pos ex eo pr mortem
meam natꝰ. hr̃s esto. duogr¬
adus hrdum .s̃. nullo. cas uͦi
ut̃q ad hrditarem ad mitere¬
tur. Exquo apparet si nepoti
ticius substitutꝯ fuerit. ⁊ filiꝯ
patri ħrs exstiterit. non posse
ticium imacum filio hrdem
gradum substituitur. ¶ Hec
uerba publius meniog auis
in uicẽ sũ stituti ħrdes micħ
sunto. sic int̾p̃tanda sunt. ut
breniter inderetur test.ator
tres insrituisse hrdes. ⁊ inun¬
cemeos substituisse. ꝑinde ac
.Quntres finos habebat.⁊ita
ni filio inpuberĩ ex ħrdato
eodem modo põt quo isqui
ẜun sẽpnio legatumeunde
prmortẽ sẽꝑmi ex parte h̃rtẽ
insticuit. ¶Seruns testõ hrs
pure scriptus. lib̾añt iussus
dem decẽbris .x. dedisset.si
codicilł purelib̾tatẽ accepit.
intra kalendas quide n lier

Expanded text:
um in testamento ita scribitur: 'si filius meus me uiuo morietur, nepos ex eo post mortem meam natus heres esto', duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitutus fuerit et filius patri heres exstiterit, non posse Titium una cum filio heredem n secundum gradum substituitur. Haec uerba: 'Publius Marcus Gaius inuicem substituti heredes mihi sunto' sic interpretanda sunt, ut breuiter uideretur testator tres instituisse heredes et inuicem eos substituisse, perinde ac Qui tres filios habebat et ita i filio impuberi exheredato eodem modo potest, quo is, qui seruum Sempronio legatum, eundem post mortem Sempronii ex parte heredem instituit. Seruus testamento heres pure scriptus, liber autem iussus Decembres decem dedisset, si codicillis pure libertatem acceperit, intra kalendas quidem neque liber
Abbreviated transcription (Latin):
institutos. ut et labeo scripsit
qua cetracta semisse filii frĩs
semissem primus hret. ¶ꝑ¬
ater .f. distribuerehroitatẽ
in tot ꝑres põt quot nolu¬
erit: set souempnis assisdi¬
stribucio.in xii. uncias fit.¬
¶ Deniq simimus distribuit
pontas niris in hoc reuolui¬
tur ut putasiduos hrdes ex
quadrante scripserit. Nam
hrditas eius residua acce̾dit
ut ex semissib uideantur se¬
ripti ¶ S sialiter ex quadrã¬
te alter ex semisse hrdes scͥꝑ¬
cisunt. ꝗ accedit quadr.inꝯ.
pro partib hrditariis eiac
ex duodecĩ micus hrdem te
ex sexscripsit. ego hi ditati
habeo bessem. tutrientem.
s si duoᷤ exasse hrdes scripse¬
is. aeqͣ distributo fiat. aput

Expanded text:
institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem Primus haberet. Pater familias distribuere hereditatem in tot partes potest quot uoluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit. Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus uideantur scripti. Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrans pro partibus hereditariis eis aex duodecim unciis heredem, te ex sex scripsit: ego hereditatis habeo bessem, tu trientem. Sed si duos ex asse heredes scripseis, an aeque distributio fiat, apud
Abbreviated transcription (Latin):
ut imitetur edictumi
suũ illud ꝙ prefinit tem¬
pus intraꝙ ad eatur ħr¬
ditas. ¶Item sizdicioĩ
in sua potestate non habe¬
bit. ueluti institutõne
collata malteriꝯ fcm̃ ant
ĩquenda casumi sislie pu¬
tat ⁊sul factus fuerit. tẽ
postulantib creditorib
ꝯstituet pretor nsi ĩ rra
certum temp hrditao.
obtigerit aoitaq fuerit.
sebona defuncticredito¬
rib possidere iussurim.¬

Expanded text:
ut imitetur edictum suum illud, quo praefinit tempus, intra quod adeatur hereditas. Item si condicioni in sua potestate non habebit, ueluti institutione collata in alterius factum aut quendam casum, 'si ille' puta 'consul factus fuerit', tunc postulantibus creditoribus constituet praetor, nisi intra certum tempus hereditas optigerit aditaque fuerit, se bona defuncti creditoribus possidere iussurum
Abbreviated transcription (Latin):
t instituero deinde teei
tem subrdicione institu¬
ã. nic hil ualere seqntem
institutone.quia satis
plena prior fuisset.¶S
si plures institutõnes ex
eadem parte subdiu̾sis cõ¬
dicionib fuerint facte.
utra prior condicio exsti¬
terit. id faciet ꝙ s̃ dixim.
sipure ⁊ subꝯdicione itẽ¬

Expanded text:
m instituero et deinde eundem te sub condicione instituam, nihil ualere sequentem institutionem, quia satis plena prior fuisset. Sed si plures institutiones ex eadem parte sub diuersis condicionibus fuerint factae, utra prior condicio exstiterit, id faciet quod supra diximus, si pure et sub condicione ide
Abbreviated transcription (Latin):
sine parte. ꝙassi deẽ ferret.
hoc ⁊ labeo. Undeidem tractͣt
ꝑtescripserit moxumus
ex his quisine parte fue¬
rt reyndiauerit utru oĩ¬
buis se miuncla. an adsolum
sine parte scriptum ꝑtineat
omnib accreseereait. ꝙͣ sña¬
adius ag escendi non sunt
dumcti. qui sine parte insti
arte hrdes scripserit. n hosn
illos ⁊iunctos. ¶S: siasseex¬
plero alium sine parte urde
scripserit. i almmasse ne

Expanded text:
 assi deest, feret: hoc et Labeo. Unde idem tractat, parte scripsit, mox unus ex his, qui sine parte fuerunt, repudiauerit, utrum omnibus semuncia an ad solum sine parte scriptum pertineat: omnibus adcrescere ait, quaad ius adcrescendi non sunt coniuncti, qui sine parte institarte heredes scripserit, neque hos neque illos coniunctos.Sed si asse expleto alium sine parte heredem scripser
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ stripto non ẽset si ĩre
quis errauerit. ut puta d¬
u uult lance relinq̃re u¬
estem leget. neutrumi debe¬
bit. hoc siue ipe scripserit.
sine scribendudic tane¬
errauit. set in parte. Puta
sicum dictasset ex semisse
aliquẽscribiexquadrante
ex semissehrdemfore. qͣsi
plus micupatum sit mi¬
nus scriptum. Que sna res¬
criptis adiuuatur genera
minus scribat cum plus
quadrantesemissem: ꝓculꝰ
putat. ex quadrante fore

Expanded text:
quoniam scriptus non est. Et si in re quis errauerit, ut puta dum uult lancem relinquere, uestem leget, neutrum debebit hoc, siue ipse scripsit siue scribendum dictaueerravit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante ex semisse heredem fore, quasi plus nuncupatum sit, minus scriptu‹m›: quae sententia rescriptis adiuuatur generalminus scribat, cum plus quadrante semissem, Proculus putat ex quadrante fore
Abbreviated transcription (Latin):
in minet. ꝑcuratore sol¬
uendũ ẽ es alienũ. sicuti
cum nenter inpossõne
sit. aut pupillus ħrs cu¬
torem non hat ⁊ideo ait
cause cognicione adiectã.
ꝓpeos qui sine dilacione
pegere eent. uelegrituͦ¬
die .ł. ualitudie itampe¬

Expanded text:
ratorem soluendum aes alienum, sicuti cum uenter in possessione sit aut pupillus heres tutorem non habeat. Et ideo ait causae cognitionem adiectam propter eos, qui sine dilatione peregre essent uel aegritudine uel ualitudine ita impe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ hrdem non ħat. ¶priscia¬
nus dixit. Mammisit qu¬
osdam.⁊ legata dedit. anton̾
cesar. remotis omnibꝰ cum
delib̾asset.⁊ ad mitti rursus
costem ississet dixit. ca p̃
sens ad mictere uidetur hu¬
maniore int̾pretacionem.
ut eadum taxat exstimemꝰ
nepotem irrita ẽe uoluisse
que induxii. ¶nomen
ẜinque liberum eẽ uisser¬
at induxit. antoñ rescripsit.
liberumeum nachominus
fore cuod indelicet fauore
scriptis unins testiuolun¬
catem eodem tõr dñs sollẽ¬
pnit̾ ꝯpleuit. siquasdam
tabulas in publico depoĩtas.
abstulit. atq delenit. q̃ iure
gesta sunt. preẜtim cumex
ceteris tabuł quas non ab¬
stulit resgestadeclaretur.
non ꝯstituetur irrita. pau¬
łis notat. S si ut intestatꝰ
moreretur. incidit tabulas.
⁊ hoc approbauerint hi q
abintestato uenire deside

Expanded text:
 heredem non habet'. Priscianus dixit: 'Manumisit quosdam et legata dedit'. Antoninus Caesar remotis omnibus cum deliberasset et admitti rursus eodem iussisset, dixit: 'Causa praesens admittere uidetur humaniorem interpretationem, ut ea dumtaxat existimemus Nepotem irrita esse uoluisse, quae induxit'. Nomen serui, quem liberum esse iusserat, induxit. Antoninus rescripsit liberum eum nihilo minus fore: quod uidelicet fauore scriptis unius testamenti uoluntatem eodem tempore dominus sollemniter compleuit. si quasdam tabulas in publico depositas abstulit atque deleuit, quae iure gesta sunt, praesertim cum ex ceteris tabulis quas non abstulit res gesta declaretur, non constituentur irrita. Paulus notat: sed si, ut intestatus moreretur, incidit tabulas et hoc adprobauerint hi qui ab intestato uenire deside
Abbreviated transcription (Latin):
namduus traianꝯ rescri¬
psit. possenoiatim ⁊ante
ħrdis institutõne filium
ex brdare. ¶Institutu añt
urdem eumquoq dicim
qniscriptus non ẽ. s solu¬
moconuncuipatꝰ. ¶Outꝰ
⁊ surdus. recte h̾rdes insti¬
tini possut. ¶ Qui n iegat¬
brdaturus quinq uerbis
pot facere testm̃. Ut dicat
intitici michit hrs esto
¶Bau̾t scriptura ꝑtinet ad
eum qui non scriptura te¬
statur. qui potint ⁊ tribus
uerbis cestari. ut dicat in
co fuisset aliquis solus hrs¬
institutꝯ ualet institutõ
detracta fundi m̃cione.
ucet non ad iecerit esto. cre¬
dimus plus nincupatu.¬

Expanded text:
uus Traianus rescripsit posse nominatim etiam ante heredis institutionem filium exheredare. Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus. Mutus et surdus recte heres institui potest. Qui neque legatheredaturus, quinque uerbis potest face'Lucius Titius mihi heres esto': haec autem scriptura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui poterit etiam tribus uerbis testari, ut dicat: 'Ldo fuisset aliquis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione. eres', licet non adiecerit 'esto', credimus plus nuncupatu
Abbreviated transcription (Latin):
muextriente hrdem instit¬
uerit et si scd̃s hrs nonerit
t̾cium ex resse hrdemscrip¬
sit hic scdõ repudiante bessez
babebit. non solum iure sõ
stitutꝰ. si sit alienat. iube ri
adire.abeo põt. cui. ilienatus
est. S et si recemptꝯ sit ates¬
tatore. institutõ ualet. et ne¬
cessariꝯħis erit. ¶ Si ẜuusex
dielib̾tatẽ acceꝑit. et yroi¬
tatem pure mox sit aliena¬
tus ł manumissus. Uidea¬
mus an institutõ ualeat ꝙ¬
siquidem si alienatꝰ nonẽẽt
põt defendi institutõnẽ uase
ut die ueniente lib̾tatis auẽ
ħrditatem morab̾atur. ꝯpetẽ¬
te lib̾tate ⁊ hrs ei necessarius
existat S et si indiemub̾taᷤ.
h̾rditas aũt subodicione da¬
ta sit. siꝯdicio post oiẽadue¬
mientẽ existerit. lib̾ ⁊ hrs e¬
rit S ⁊ si pure fuerit his in¬
stitꝰ. ub̾tate indiem data. si
sit alienatꝰ uł manumissus.
dicidebet hrdem eum posse.
existere s ⁊ siñ ip̃e ẜuus sit
alienatꝯ. s usus fructꝰ meo

Expanded text:
m ex triente heredem instituerit et, si Secundus heres non erit, Tertium ex besse heredem scribat, hic Secundo repudiante bessem habebit non solum iure subsstitutus si sit alienatus, iuberi adire ab eo potest, cui alienatus est: sed si redemptus sit a testatore, institutio ualet et necessarius heres erit. Si seruus ex die libertatem acceperit et hereditatem pure, mox sit alienatus uel manumissus, uideamus, an institutio ualeat. et quidem si alienatus non esset, potest defendi institutionem ualere, ut die ueniente libertatis, quae hereditatem moratur, competente libertate et heres necessarius existat. Sed si in diem libertas, hereditas autem sub condicione data sit, si condicio post diem aduenientem exstiterit, liber et heres erit. Sed et si pure fuerit heres institutus libertate in diem data, si sit alienatus uel manumissus, dici debet heredem eum posse existere. Sed et si non ipse seruus sit alienatus, sed usus fructus in eo,
Abbreviated transcription (Latin):
tuti non rump̾unt testa. sb̃
omini condicione institui po¬
ssunt. ⁊ si redigantur ad filii
ꝯdicione. ¶ Solemꝰ dicere
media tẽpora non nocere.
ut putaciuis romanus he
scripta. nino testatore fcs¬
ẽ pegiinis. mox adcinita¬
tem romanã ꝑuenit. me¬
dia tẽpora non nocent. s

Expanded text:
mpunt testamenta, sub omni condicione institui possunt, etsi redigantur ad filii condicionem. Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore factus peregrinus mox ciuitatem Romanam peruenit: media tempora non nocent. s
Abbreviated transcription (Latin):
um tp̃s quo apud en fuit.
est utroq tp̃r tam testĩfaciẽ¬
di ꝯm̃mortis tõr meũ fui¬
sse. ¶ Unde si apudeum re¬
manserat uiciatur institucio.
ułsicum es testĩ facto ẽ. ius¬
sueins adeundo acꝗret eihr¬
ditatem. ¶Si in non faciendo
in possibils ddrctõ institutõ¬
ne h̾rois sit ex pressa. scd̾ m
acsi pure institutꝰeẽt. ¶Hr¬
uncias. queassis upellacione
dranstriens. crimius semis.¬
hunc heretem. Non eĩ hunc
oĩo repugnant. nam ꝙͣuis

Expanded text:
um tempus, quo apud eum fuit, est utroque tempore tam testamenti faciendi quam mortis tempore meum fuisse. unde si apud eum remanserit, uitiatur institutio: uel si cum eo testamenti factio est, iussu eius adeundo adquiret ei hereditatem. Si in non faciendo impossi bilis condicio institutione heredis sit expressa, secundum ac si pure institutus esset. Heruncias, quae assis appellatione drans triens quincunx semishunc heredem: non enim huncomnino repugnant: nam quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
uł. scribit. S sicum lib̾tatẽ
inscitutꝰ sit. aneilib̾tatis
dacio codicilłꝰ ad imui possit
fieret. ademꝑtõne nõ ua¬
lere nea semetipo ei lib̾tas
tutus asemeripo lib̾tate acte¬
pit. Que sña ht racione. Na
sicuti legaris lib̾tas non
põt. ita nec eẽ sead inii. Dp

Expanded text:
us scribit. Sed si sit cum libertate institutus, an ei libertatis datio codicillis adimi possit,fieret, ademptionem non ualere, ne a semet ipso ei adimatur tutus a semet ipso libertatem accipit. quae sententia habet rationem: nam sicuti legari sibi non potest, ita nec a se adimi. 7
Abbreviated transcription (Latin):
te sit substitussure facta
uideb̾r. ñ quasi adempta.
qm brditas semeldata ad¬
ui facile non tõt s qua¬
si nec data. ¶ Si quis codi¬
cilos intesto ꝯ firmanir.
et codicillis ascripsit auod¬
emolumm̃tu hrditatis non
habebit. ¶Ssiomnia no¬
mina induxerit ut ꝓponi¬
tur. ascripserit aut idcir¬
cose id fecisse. qr uũ ħ̾rde
offensum hũit. muitum
int̾ ẽẽ arbitor. utrum illũ
cĩ frauoare uoluit hrdita¬
te.an uero causa illio totuz
cestmñ infirmare. ut licet u¬
nuscãm inductõis prebu¬
erit. uerum omnib obfu¬
erit ⁊ si quid̾ soliei ademp¬
tam uoluit porcione. ceteri
nich̾ nocebit inductõ. no
magisqͣm si uolens unum¬
hrdem in ducere inuitꝰ et

Expanded text:
te sit substitutus, iure facta uidebitur, non quasi adempta, quoniam hereditas semel data adimi facile non potest, sed quasi nec data. Si quis codicillos in testamento confirmauit et codicillis aemolumentum hereditatis non habebit. sed si omnia nomina induxerit, ut proponitur, adscripserit autem idcirco se id fecisse, quia unum heredem offensum habuit, multum interesse arbitror, utrum illum tantum fraudare uoluit hereditate an uero causa illius totum testamentum infirmare, ut licet unus inductionis causam praebuerit, uerum omnibus offuerit. et si quidem soli ei ademptam uoluit portionem, ceteris nihil nocebit inductio, non magis quam si uolens heredem inducere inuitus et
Abbreviated transcription (Latin):
oitas eiꝰ scd̃m diui parris
mei ꝯstitucione ad eos qm
scripti sunt ꝑtinere non in¬
cetur.⁊ ut ad uocatꝯ fiscioi¬
xit. uos abetis iudices nr̃os
diuus cenodixit. Rogo dñe
imp̃r.audias me paciente
delegatis quid statues. ¶an

Expanded text:
patris mei constitutionem ad eos qui scripti fuerint pertinere non uidetur.' et aduocatis fisci dixit: 'Uos habetis iudices uestros'. Uibius Zeno dixit: 'Rogo, domine imperator, audias me patienter: de legatis quid statues?' An
Abbreviated transcription (Latin):
ditario. mox usu captꝰ ab
ex traneo. non est uitiata
institucio. ¶ Siẜinm com¬
unem cum lib̾tate dñs hr¬
dem scripẜit. et eum redem¬
irerit. necĩꝰ efficietur. ¶O
si substitutꝰ sit impuberi

Expanded text:
ditario, mox usucaptus ab extraneo: non est uitiata institutio. Si seruum communem cum libertate dominus heredem scripserit et eum redemerit, necessarius efficietur. sed si substitutus sit impuberi
Abbreviated transcription (Latin):
effeccum ħt siparuerit cõ¬
diciomi. an⁊si non paruerit
et cecesserit. Iuł putat fili¬
um subhunismodi ꝯdicio¬
ne institutum. ⁊ si ꝯdicioi
non paruerit sũmotuĩ eẽ.
Et ideo si cohrtem hat ita in¬
stitutus. non debere enm
ex spectare donec ꝯdicioni
pareat filius cum ⁊ si patrẽ
intestatum faceret non pa¬
rendo zoiciom ꝓculdubio
exspectare deberet. Quesña
cestatum non faciet. ¶ Pu¬
to recte generaliter difiniri.
utrum in potestate fuerit
odicio an non fuerit. facti
potestas ẽ. Potest eñi ħsi ale
fuerit imposita. põt ⁊ hac.
si .x. ticio deterit ẽẽ indiffici¬
ns. siticio pegrinetur ĩ lon¬
ginquo itinere. ꝓꝑque adge¬
neralem diffinicionẽ recur¬

Expanded text:
effectum habeat, si paruerit condicioni, an et si non paruerit et decessit? Iulianus putat filium sub eiusmodi condicione institutum etiam, si condicioni non paruerit, summotum esse, et ideo si coheredem habeat ita institutus, non debere eum exspectare, donec condicioni pareat filius, cum et si patrem intestatum faceret non parendo condicioni, procul dubio exspectare deberet. quae sentestatum non faciat. Puto recte generaliter definiri: utrum in potestate fuerit condicio an non fuerit, facti potestas est: potest enim et imposita: potest et haec 'si decem Titio dederit' esse in difficil‹i›, si Titius peregrinetur longinquo itinere: propter quae ad generalem definitionem recur
Abbreviated transcription (Latin):
stamẽto legi posst. cũturli
ducta nichominꝰ ualẽt. t̾¬
ꝯsto non ualent. Iduero
Cecerum si extrinsecus inte¬
tiguntur: non uidebuntur
leg̾iposse. Suffit aũt silegi¬
biia sunt inꝯsulto deleta si¬
ue ab ñd testatore siue ab ali¬
o set nolenͣtio inducta ac¬
cipiendum ẽ ⁊ si ꝑducta si¬
nt̃ ꝙ uod igitur. incanites
tuit. et iteo sin nonissime
ut solet testm fuerit ascrip¬
culitturas. inductones sr̃¬
ductõnes ip̃e fecit. non ui¬
debitur referri ad eaq̃ inꝯ¬
sulto ꝯtigerit. ꝓinde ⁊ si ĩ¬
ꝯsuto srscripsit induxisse
se manebunt ⁊si ademit:
nonerunt adempta s et
sileginon possunt. que in¬
ꝯsuitodelata sunt. dicẽdũ
est non deteri s hoc itad̾¬
delata. excepcione petẽtes
repelluntur. inꝯsuitou̾o
non repessuntur. siue legi
possunt siue non possũt.
qm sitotum testmñ noni
exstet. ꝯst at ualere ea oĩa
que in eoscripta sunt. et
siquidem illudꝯcidit tes¬
ramentor.de negabunt᷑
acciones s i uero aliꝯ ĩ ui¬

Expanded text:
stamento legi possunt, ducta nihilo minus ualent, consulto non ualent: id ueroceterum si exstrinsecus intelleguntur, non uidebuntur legi posse. sufficit autem, si legibilia sint inconsulto deleta siue ab ipso siue ab alio, sed nolenticipiendum est et si perducta sint. Quod igitur incaute tuit: et ideo, etsi novissime, ut solet, testamento fuerit adscriptum: "lituras inductiones superductiones ipse feci", non videbitur referri ad ea quae inconsulto contigerunt. proinde et si inconsulto superscripsit induxisse se, manebunt et si ademit, non erunt adempta. Sed si legi non possunt quae inconsulto delata sunt, dicendum est non deberi, sed hoc ita dedel‹e›ta exceptione petentes repelluntur, inconsulto uero non repelluntur, siue legi possunt siue non possunt, quoniam, si totum testamentum non exstet, constat ualere omnia quae in eo scripta sunt. et si quidem illud concidit testator, denegabuntur actiones, si uero alius inui
Abbreviated transcription (Latin):
differt Conẜuadi ca fruc
tus. nelutigranarlaquia
inhis fructꝰ crstodiunt
urceoscapsellas inqbus.
fructꝯ cõponunturs et
ea que ex portamdoꝵ frue¬
tuuz causa ꝑantur: instr¬
unitiee constat ueluti iu¬
mta. et uehicula⁊ naues
⁊culppe.⁊ cullei Alfenus
aũt siquodam exhomi¬
nib aliis legauit. cetero
qui infundo fuerunt ñ
ꝯtineri instr̃o ait. ꝗa ni¬
chil aĩał. instrum̃tiesse
oppinabatur. ꝙ non est
uerum: ꝯ stat enieos qui
inagroerat instrumeto
legato ꝯtineatur. ⁊labeo.
⁊ pegassus recte negaue¬
runt quia non ꝓ instrum̃¬
to infundo fuerat.⁊si so¬
litus fuerat ⁊ familie im¬
pare. ¶S altuariuz autẽ¬

Expanded text:
differt. Conseruandi fructus causa, ueluti granaria, quia in his fructus custodiuntur, urceos capsellas, in quibus fructus componuntur: sed et ea, quae exportandorum fructuum causa parantur, instrumenti esse constat, ueluti iumenta et uehicula et naues et cuppae et culei. Alfenus autem, si quosdam ex hominibus aliis legauerit, ceteros, qui in fundo fuerunt, non contineri instrumento ait, quia nihil animalis instrumenti esse opinabatur: quod non est uerum: constat enim eos, qui in agro erat, instrumento legato contineatur. et Labeo et Pegasus recte negauerunt, quia non pro instrumento in fundo fuerat, etiamsi solitus fuerat et familiae imperare. Saltuarium aute
Abbreviated transcription (Latin):
contineri. Icez fabru qui
uiste reficiende causa ꝑat
sit. mulieres que panez co¬
quant. queq mlla ẜuẽt.
Idem molitores siad usũ
rusticum parati sunt. I¬
tem focariam. ⁊ uillica. si

Expanded text:
 item fabrum, qui uillae reficiendae causa paratus sit, et mulieres quae panem coquant quaeque uillam seruent: item molitores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et uilicam, si
Abbreviated transcription (Latin):
um̃to domus non ꝯ̾tine
eninumerantur. excep¬
affixum Nam ⁊ hoc instr¬
unito domus putat ꝯti¬
le ant ⁊ canales ⁊ crateues
⁊ siqua sunt alias aquas
salientes necessaria. ¶Itẽ
serre⁊claues magis doma
porcio. qua tomꝯꝰ instru¬
affixa. magis puto domꝰo
domus specularia ⁊ ꝑegma¬
ta ordere. siue medifficos
positasine ad tp̃s detita.
Set sinon sint repoisita
ad ħ trisint ut suppeleãtur
sit cum instrum̃to legatꝰ
sitaut instructꝯsit. Que¬
lus ẽe cum instructo fun¬
dus legatur e uams. q

Expanded text:
umento domus non contineenim adnumerantur, excepadfixum: nam et hoc instrumento domus putat contilae autem et canales et crateres et si qua sunt alia ad aquas salientes necessaria, item serae et claues magis domus portio quam domus instruadfixa magis puto domus domus et specularia et pegmata cedere, siue in aedificio sunt posita siue ad tempus detracta. sed si non sint, reposita ad hoc tamen sint, ut suppleantur,sit cum instrumento legatus, sed ita ut instructus sit, quaeplus esse, cum instructus fundus legetur, quam si cum
Abbreviated transcription (Latin):
magto uenaciones sin
uto uenatores quoq mue¬
stigatoes ⁊ car es⁊ceria
q adnenaciones sunt ne¬
cessaria instr̃o ꝯtinerima¬
rimesiager ex hoc reddi¬
tum̾ habuit. Et si ab aucu
nec miru cum aues istrõ
trorsiqultem appar̾eat uo¬

Expanded text:
agro uenationes sint, puto uenatores quoque et uestigatores et canes et cetera quae ad uenationem sunt necessaria instrumento contineri, maxime si ager et ex hoc reditum habuit. Et si ab aucupnec mirum, cum et aues instrumento tror, si quidem apparet uo
Abbreviated transcription (Latin):
enumerati simocreden¬
dum est incancezulla a¬
gentes uoluissetestaro¬
rem legato ꝯtinerineq
¶ Si aliqua parte ansiasdte
pascuntur pocera. alio
partehis parulu duci¬
tur uł ẜursialie ua parte
annipeos ager coltur.
aliquaparte i mnercetem
mictuntur. ncħominus
instro ꝯtine̾ntur¶ Cellari¬

Expanded text:
enumerati sunt, credendum est in eadem uilla agentes uoluisse testatorem legato contineri: neque . Si aliqua parte an‹ni› in fundo pascantur pecora, aliqua parte his pabulum conducitur, uel serui, si aliqua parte anni per eos ager colitur, aliqua parte in mercedem mittuntur, nihilo minus instrumento continentur. Cellarari
Abbreviated transcription (Latin):
cognitõis Cna dande carbo¬
mane possessionis. que he at
comodu ulud. ut pinde atq
simiia ꝯtrou̾siam pat̾etur
impubes possõne accipiat. be¬
ana ẽ cãe cognitio uia. utrum
differri cebeat in tp̃s pub̾tatis
cognicio. an presentari. hoc
antez oiligentissime pretori
craminandu ẽ an expediat
pupillo representari cognici¬
onem. an pociꝯ differri in tp̃s
pubratis. et maxĩe inquirere
hoc acognatis mater tutori¬
orq pupisli oebet. finge eẽ
testes quosda qui dilata con¬
trou̾sia. aut mutabunt ꝯscili¬
bebunt. ue finge eẽ anu obs¬
trtricem. uł ancillas q̃ iuĩtatẽ
pro ꝑtu possunt insinuare.
uł instrumenta satis idonca
aduictoria uł quedam alia
argumenta. ut mag̃ dãp¬
nu paciatur pupilłꝰq dif¬
fertur cognitõ qua pendi
u ꝙ non representatur. fin¬
ge satis pupillu dare nõ po¬
sset. et ad missos in possessioe
quide yrditate ꝯtrou̾sia faci¬
unt. multa posse subtrahere

Expanded text:
 una dandae Carbonianae possessionis, quae habet commodum illud, ut, perinde atque si nullam controuersiam pateretur impubes, possessionem accipiat, alia causae cognitio illa, utrum differri debeat in tempus pubertatis cognitio an repraesentari. hoc autem diligentissime praetori examinandum est, an expediat pupillo repraesentari cognitionem an potius differri in tempus pubertatis, et maxime inquirere hoc a cognatis matre tutoribusque pupilli debet. finge esse testes quosdam, qui dilata controuersia aut mutabunt consilibebunt: uel finge esse anum obstetricem uel ancillas, quae ueritatem pro partu possunt insinuare, uel instrumenta satis idonea ad uictoriam uel quaedam alia argumenta, ut magis damnum patiatur pupillus, quod differtur cognitio, quam compendium, quod non repraesentatur: finge pupillum satisdare non posse et admissos in possessionem, qui de hereditate controuersiam faciunt, multa posse subtrahere
Abbreviated transcription (Latin):
tueri possint cet̾um si itoneos
hant aquibus defendatur. et
tam expediram causam ut
lip̃oꝵ int̾sit. mature deea indi¬
cari⁊tutores eoꝵ indicio ex¬
piri uolunt. non cebet ad uer¬
sus pupillos obẜuari. ꝙ ꝓ ipĩs¬
⁊ excogitatum est. et pendere sta¬
tus eoꝵ cum iam possit indu¬
bitatꝯ eẽ. ¶ Si mater impub̾is.
subiecti ꝑtꝰ rea postuata cau¬
sa obstinuerit. pot̾it ad huc sr̃¬
ẽẽ status quostio. ut puta sidi¬
catur aut non ẽẽ ex rỹd defunc¬
to ꝯceptꝰ. aut ex ip̃o quide. set
statꝰ ꝯtrou̾siam fiuo faciebat.
et solu se fuiu dicebat decesse¬
rit. et mat̾ eiꝯ ħrs extit̾it. siꝗtẽ
candem ꝯtrou̾siam impuberi
mater faciat ꝗ se exalia natur
ad se totam nrditatem ex ꝑsoñ
filii sui cefuncti ꝑtinere. de¬
tatis solam sibi uendicet. ex
bonis pat̾ms. non erit uidici¬
um in tp̃s pubertatis differ¬
rendu. non eĩ de pat̾is set
de fr̃nis dõis impuberisit
patiantur. impuberes pati¬

Expanded text:
tueri possint. ceterum si idoneos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores eorum iudicio experiri volunt: non debet adversus pupillos observari, quod pro ipsis excogitatum est, et pendere status eorum, cum iam possit indubitatus esse". Si mater impuberis subiecti partus rea postulata causam optinuerit, poterit adhuc superesse status quaestio, ut puta si dicatur aut non esse ex ipso defuncto conceptus aut ex ipso quidem, sed status controuersiam filio faciebat et solum se filium dicebat, decesserit et mater ei heres extiterit, si quidem eandem controuersiam impuberi mater faciat, qui se ex alia natum ad se totam hereditatem ex persona filii sui defuncti pertinere dem hereditatis solam sibi uindicet ex bonis paternis, non erit iudicium in tempus pubertatis differendum: non enim de paternis, sed de fraternis bonissi duo impuberes pati
Abbreviated transcription (Latin):
et cum defidei missis. uł leg¬
atis queritur. differri p̃cã in
mitit .o.p. exedicto carbonian
Prrou̾sia fiat. hoc edictu locũ
tutõnib. ¶ Puberi quamuis
pubes quasi impubes obrep¬
dicendu erit nichil eumegis¬
set. nam et si impubes eẽt. in¬
ox pubes fc̃s finiretur .b. p.
in eo uertitur ut si manifesta
calũpnia appareat eoꝵ qui in
uident᷑q probetur filiu non
eẽ. negare debet .b.p. carboni¬

Expanded text:
Et cum de fideicommissis uel de legatis quaeritur, differri potest caessionem ex edicto Carbonianocontrouersia fiat, hoc edictum locum tutionibus. Puberi quamuis pubes, quasi impubes obrepdicen dum erit nihil eum egisse: nam et si impubes esset mox pubes factus, finiretur bonorumin eo uertitur, ut, si manifesta calumnia appareret eorum, qui infuidenterque probatur filium non esse, negare debet ei bon
Abbreviated transcription (Latin):
ec refert singuli aurei inan¬
nos singuios iegentur. an
in annuz primuz mille au
s ꝑsingulos annos S utr¬
um inuitio cuiꝯcũq inni
an uero finito anno cedat.
questionis fuit et iarxo. et¬
sab. et cassius. et celsus ⁊ in¬
lianꝯ.⁊nomnibr que in ã¬
nos singulos retiqumitur
hoc ꝓbauerunt. nͣt initio cu
ret ¶Inde iulianus ait hoc ie¬
gatimi si ẜuo relinquatur.
em exdie mortis cedere nõ
ex quo adita est. quo h̾rditaᷤᷤ
et si forte post multos adea
tur annos hrditas omniu
annoꝵ iegatario deberio
et si quot an̾is sit legatu mi¬
chi indetur et in hoc initi¬
um cuniscumq anni spec¬
tandum insi for̾te euidens
sit uolu̾tas testatoris. in
annuas pensiones io dim¬
dentis &noniam non lega¬
tario consuitum s hroipro¬
spectum uoluit. neurgere¬
tur ad solutõnem ¶Si ma
bitatione aliquid uł indisci¬
plina legetur sic ãmia nel¬
quot annis quibus dieb
pensio debetur hitationis
uł m̾cedis disciplinatum.

Expanded text:
ec refert, singuli aurei in annos singulos legentur an in annum primum mille aursed per singulos annos. Sed utrum initio cuiusque anni an uero finito anno cedat, quaestionis fuit. et Labeo Sabinus et celsus et cassius et Iulianus in omnibus, quae in annos singulos relinquuntur, hoc probauerunt, ut initio cuiret. Inde Iulianus ait, hoc legatum si seruo relinquatur, em ex die mortis cedere, non ex quo adita est hereditas, et si forte post multos annos adeatur hereditas, omnium annorum legatario deberi. Sed et si quotannis sit legatum, mihi uidetur etiam in hoc initium cuiusque anni spectandum, nisi forte euidens sit uoluntas testatoris in annuas pensiones ideo diuidentis, quoniam non legatario consultum, sed heredi prospectum uoluit, ne urgueretur ad solutionem. Si in habitatione‹m› aliquid uel in disciplina"quotannis", quibus diebus pensio debetur habitationis vel merces disciplinarum,
Abbreviated transcription (Latin):
quam condcõ fu̾it impieta
nequidem sica sit condicit¬
o que in postestate sit iegata¬
rii s si ea condco fuit quam
pretor remittit. statimdies
cedit. idemq et impossibii
condictione. qr ꝓ puro hocle¬
gatum habetur Item siqu¬
a conditio sit que plegata¬
rium non stat quo nmꝰ
impleatur. setnnt per br¬
demaut peius ꝑsonam
incuius ꝑsona iussus est
parere conditiomems di¬
es legaticedit qm̃ pro im¬
pietanabeatur. ut puta
elit mibere dicendum e¬
rit diem legaticedere. ꝙ¬
bus hrdi prabitur legatũ
quidus iegatario prabatur¬
¶ Sicumdies iegaticedere
inciꝑet aliem quis uiris
est. deberi his legarum q¬
norimm uiri fuerit subi¬
ectus. et ĩo si puerum ie

Expanded text:
m condicio fuerit impleta, ne quidem si ea sit condicio, quae in potestate sit legatarii. Sed si ea condicio fuit, quam praetor remittit, statim dies cedit: Idemque et in impossibili condicione, quia pro puro hoc legatum habetur. Item si qua condicio sit, quae per legatarium non stat quo minus impleatur, sed aut per heredem aut per eius personam, in cuius persona iussus est parere condicioni, dies legati cedit, quoniam pro impleta habetur: ut puta elit nubere, dicendum erit diem legati cederbus heredi praestabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur. Si, cum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus. et ideo si purum le
Abbreviated transcription (Latin):
uit. nam ad hroem suum
transtunit petionen tant¬
undem est si ad inpuberis
substituto legetur. nam ad
hrde m sinm iegatum tra¬
nffert tractari tñ põt si mmi¬
pureri substitumꝰ dapam sit si
ĩtra pubtatem filius decesse¬
rit.seidcentum dare ãmino
pupillo defunctus seins ad
.hrdem tranferat quasiea cõ¬
ditio sit expressaque mera
et magis est ad yrdem lega¬
tarii transsire ¶Int̾dumꝰ a¬
ditio ħrdis legatis moram fa¬
cit. utputa si forte ẜuo manu¬
missonl ei cui ẜmis legatus
est et ẜuo aliquid iegatum
conpectat quam ad ita hrdi¬
tate eqssimu uisumẽ nec
legati diem añ cedereanoq¬
um mnutile fit legatum. si
dies eiꝯ cessissz antequam
ub̾ eẽ sub condictione iube¬
atur. et pendens conditio
ta sit.puto non adquirido¬
mino uł patri iegatum. si
ante aditam ħrditate. filiꝰ
uł ẜuus decessit.namcu ꝑ¬
sone coh̾rat. recte dicitur añ

Expanded text:
it: nam ad heredem suum transtulit petitionem. Tantundem et si ab impuberis substituto legetur: nam ad heredem suum legatum transfert. Tractari tamen potest, si impuberi substitutus damnatus sit, si intra pubertatem filius decesserit, Seio centum dare, an vivo pupillo defunctus Seius ad heredem transferat, quasi ea condicio sit expressa, quae inerat. et magis est ad heredem legatarii transire. Interdum aditio heredis legatis moram facit, ut puta si forte servo manumisso vel ei cui servus legatus est et ideo servo aliquid legatum competat quam adita hereditate, aequissimum visum est nec legati diem ante cedere: alioquin inutile fieret legatum, si dies eius cessisset antequam liber esse sub condicione iubeatur et pendens condicio ta sit, puto non adquiri domino uel patri legatum, si ante aditam hereditatem filius uel seruus decesserit: nam cum personae cohaereat, recte dic
Abbreviated transcription (Latin):
an nisigulos menses uel q¬
tentie accedo. ꝑm̃ et si ãnui
iegentur. tot aureridez erit
dicendum. ¶Sicinho gn̾a¬
uendicett. decesserit. adhr¬
dem suum legatum transft.¬
¶ Sititio sit iegatuz quem sei
elegerit. et se̾ius post electõ¬
nem cecesẜit. iocus est uend¬
icatõr semel acquisite Pmł.
fuerit. illd̾do lego. adhr dez
non transit nu alt̾uterca¬
sus uno legatario extit̾it.
Qm̃ causa exqua debeatur.
p̾cedere semꝑ debet. nec ꝗa
c̾tum ẽ. ait̾utrum futurum
om̃imodo debebitur. nã tale

Expanded text:
n singulos menses' uel 'qtentiae accedo: proinde et si 'annui' legentur tot aurei, idem erit dicendum. Si cui homo gvindicet decesserit, ad heredem suum legatum transfert. Si Titio sit sic legatum "quem Seius elegerit" et Seius post electionem decesserit, locus est vindicationi semel adquisitae. fuerit, illi do lego", ad heredem non transit, nisi alter casus vivo legatario exstiterit, quoniam causa, ex qua debeatur, praecedere semper debet. nec, quia certum est alterutrum futurum, omnimodo debebitur: nam tale
Abbreviated transcription (Latin):
tur. at si ex trinsecus suspen¬
datur iegatum non exi
ip̃o testam̾toncet ante dece¬
dat legatariꝰ ad hrdem tran¬
smisuse legatum diamꝰ.
ueniti si tem dotalem ma¬
quam pro dotali repecuni
ami. delibante uxore de elec¬
tione dotis decessit iegatari¬
us atq iegatum elegerit
muner. ad hrdem transire
iegatum dictum est. Idq
lirelictasunt ꝑm̃dies ced¬
ti quidem peticiom fecit.
cessioni dieion facit. ꝓm̃
siue pueres institutus tar¬
diꝯ adeat. sine sub condic¬
tione nec ꝑcondictione
impediatur. iegatariꝰ secu
tusͥsit hrs institutus. aut
ap̾. hostes sit. si miłr legata¬
rio non nocebit. eoꝙ dies
iegaticessit ñdiciniꝰ et
si asubstituto legatumm sit
renctum quam diu insti¬
tutꝯ denberat. defuncto le¬
gario non nocebit si post¬
eahrs institutus repudia

Expanded text:
tur. At si exstrinsecus suspendatur legatum, non ex ipso testamento: licet ante decedat legatarius, ad heredem transmississe legatum dicimus: ueluti si rem dotalem maquam pro dotali re pecuniam, deinde deliberante uxore de el‹e›ctione dotis decesserit legatarius atque legatum elegerit mulier, ad heredem transire legatum dictum est. idquellis relicta suntti quidem petitioni facit, cessioni diei non facit. Proinde sive pure institutus tardius adeat sive sub condicione per condicionem impediatur, legatarius secutus sit heres institutus aut apud hostes sit, similiter legatario non nocebit, eo quod dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus deliberat defuncto legatario non nocebit, si postinstitutus repudia
Abbreviated transcription (Latin):
asiam⁊ uemĩtam. Marga
aconcha apud rubru mͣ¬
decausa fuit adhibita. non
cunc aurum gẽmis dicimꝰ
iddm taxat sit inquobibi

Expanded text:
ani, ue‹i›entani. Margara concha apud rubrum me causa fuerit adhibita, non  tum aurum gemmis dicimusid dumtaxat sit, in quo bibi
Abbreviated transcription (Latin):
quoq insint. ¶ Ungentis
legatis. non tmea legͦati ui¬
dentur. quib unginiur uo¬
luptatis causa. s ⁊ nalitudi¬
nis.Qualiasunt comagena
glancia. cyranosa muracollũ
nardum purum. hoc ꝗdem
ores.unguntur femine. S
de ea ꝗminoso cassiꝯait ꝯsul¬
tum se iydisse. cumargentũ
alteri potorium. alteri esca¬
rum legatum eẽt. escario
cedere.Tip.
⁊ sidesertum non sit .i. sisit
consumatumꝙ intela ẽ no¬
dum ꝑtertu. uł detextum¬
ẽ conscestũ appellatur. Quis¬
quis igitur uestem leganer¬
it. n stam̃ n subste̾m̃ legato
ꝯtinebuntur. ¶or
estis anuestim̃ta legentur
nichilrefert. ¶ Uestim̃toꝵ
sunt oĩa ianealineaq uł sen¬
ca.uł bombicina q̃ induendi
ꝑata sunt.⁊ qisaccessionis

Expanded text:
sint. Unguentis legatis non tantum ea legata uidentur, quibus unguimur uoluptatis causa, sed et ualetudinis, qualia sunt commagena glaucina crina rosa muracolum nardum purum: hoc quideores, unguuntur feminae. Sed de aquiminario Cassius ait consultum se respondisse, cum alteri argentum potorium, alteri escarium legatum esset, escario cedere. 22 etsi desectum non sit, id est si sit consummatum. quod in tela est nondum pertextum uel detextum, contextum appellatur. quisquis igitur uestem legauerit, neque stamen neque subtemen legato continebitur. 23 estis an uestimenta legentur, nihil refert. Uestimentorum sunt omnia lanea lineaque uel serica uel bombycina, quae induendit quae his accessionis
Abbreviated transcription (Latin):
lecticariis eisdem uxonͦ
sue copanerat. uł fecerat.
auerat postea exaliastat¬
tua brachirimeiadiecer¬
at. omnimodo statua ale¬
gatario nendicari pot.¬
pecies auriet S ceuos
argentiseie legauit. ⁊ ab
ea petit.in hec uerba. ate
seie peto. ut quicquid ti
argenti solus legatarie.
legatam ad dicto honore
fidei comissi.

Expanded text:
lecticariis eiusdem uxoris suae comparaverat vel fecerat, et postea ex alia statua bracchium ei adiecero, omnimodo statua a legatario vindicari potpecies auri et argenti Seiae legauit et ab ea petit in haec uerba: 'a te, Seia, peto, ut quidquid tibargenti solus legatariae legatam addito onere fideicommissi.
Abbreviated transcription (Latin):
gasse. quib significacioe
muliebriu accomodass.
accidere eo ꝙ illa demons¬
tracione muliebria. neq
uesti.n mũdo appolicari
salua racione rectiẜ monis
a. s preciu p̃sentis tp̃is p̾¬
starideret. ꝑ op̃.¬
.f.uxoriuasa aut uestimẽ¬
tum. aut quid piam aliud
ita legauit. ꝙ eius cã em¬
ꝑtu paraturue eẽt. id ui¬
detur legasse. ꝙ magis. il¬
lius quancoĩs usus ea pa

Expanded text:
gasse, quibus significationem gasse, quibus significationem muliebrium accommodasset: accedere eo, quod illa demonstratio "muliebria" neque vesti neque mundo applicari salva ratione recti sermonis a, sed pretium praesentis temporis praestari debet. Pouxori uas aut uestimentum aut quippiam aliud ita legauit 'quod eius causa emptum paratumue esset', id uidetur legasse, quod magis illius quam communis usus causa
Abbreviated transcription (Latin):
rare estimetur. cum id ꝙ
testõdaretur.in sua speci¬
e non ꝑmansit. Nam qu¬
odam modo extinctu sit
ut int̾im omittat. ꝙ eci¬
amdisolucionez ac ꝑmu¬
tacione tali. uoluntas qu¬
oq uitertur mutata. ¶o¬
ncs ticius testõ ita scrip¬
sit hrdem men uolo fid¬
eiq eius comitto nt in
patria mea faciat portic᷑
publicam. inqua poni no¬
lo imagines argenteas
itez marmoreas.quero
an legatum ualeat.Mar
ꝑtine. intelligi enim uo¬
iuit. aliꝙ ciuitati accede̾
ornam̃tur. ꝑ aul.¬
meaz argentui meuzdã¬
fuisset quia p̃sens tp̃s sẽꝑ
intelligetur si aliud cor¬
porehensum noneet.na
cumdicit uestem meam
argentum meu hac dem¬
onstracione meuz p̃sens
ñ futuru tp̃s ostendit.
Ider ẽ siꝗs it a legauerit
yuos meos. Id
muliebria dampnas esto
dare. cassius ait. si ñ appa¬
reat ꝗd sensisset omnez ue¬
stem scd̃m uerbatestĩlega¬
tamuderipaulꝰ.N2. Itẽ ia¬
uolenus scribit. qr iussimi¬
le est inquit testatrice tm̃

Expanded text:
rare existimetur, cum id, ento dabatur, in sua specie non permanserit, nam quodammodo extinctum sit? ut interim omittam, quod etiam dissolutione ac permutatione tali uoluntas quoque uideatur mutata. Lucius Titius testamento scripsit: 'heredem meum uolo fideique eius committo, ut in patriam meam faciat porticum publicam, in qua poni uolo imagines argenteas, item marmoreas': quaero, an legatum ualeat. Marpertinere intellegi: enim potuit aliquod ciuitati accedere ornamentum. 7 Paulmeam', 'argentum meum dafuisset, quia praesens tempus semper intellegeretur, si aliud comprehensum non esset: nam cum dicit 'uestem meam', 'argentum meum', hac demonstratione 'meum' praesens, non futurum tempus ostendit. idem est et si quis ita legauerit 'seruos meos'. 8 uliebria damnas esto dare'. Cassius ait, si non appareret quid sensisset, omnem uestem secundum uerba testamenti legatam uideri. Paulus. Idem Iauolenus scribit, quia uerisimile est, inquit, testatricem tantum
Abbreviated transcription (Latin):
manẽte mater scribit hr¬
stituit. ⁊ ita scripsit. ꝗsqs
mich̾hr̃s erit. fiteieuis cõ¬
mitto utiornamenta me¬
a oĩa aurũ argentũ uesti¬
m̃ta quib ego nasa sum
ne ueneant. et filie mee
resuentur. Quesitum est.
cum filia recusante. pat̾
ex su̾stitucione urs exti¬
tiset. ⁊ intestatordecessisse.
ssiocedat. principali: Cedet
igͥ geme fialias uł lancib
incluse auro argentone.
S incoronis msarum ge¬
mecoronis cedent ⁊ m̃sis. ⁊¬
inmargaritisquoꝙ ⁊ auro
idemẽ Nam si magarite a¬
uroornandi gr̃a ad hibei¬
te sunt. aurocedunt. Si cõ¬
traaurum margentis ce¬
det. Ideni ⁊ ingemis ami¬
lis inclusis. Gemme autẽ
sunt plucide mat̾ie. quas
ut refert sabins libro ad
intellium. Suus apiłłala¬
pillis eodistinguebat. ꝙ ge¬

Expanded text:
er scripsit herstituit et ita scripsit: 'quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti ornamenta mea omnia aurum argentum uestimenta, quibus ego usa sum, ne ueneant et filiae meae reseruentur': quaesitum est, cum filia recusante pater ex substitutione heres exstitisset et intestato decessisset, ssio cedat principali. cedent igitur gemmae, fialis uel lancibus inclusae, auro argentoue. Sed et in coronis men sarum gemmae coronis cedent et hae mensis. In margaritis quoque et auro idem est: nam si margaritae auri ornandi gratia adhibitae sunt, auro cedunt, si contra, aurum margaritis cedet. Idem et in gemmis anulis inclusis. Gemmae autem sunt perlucidae, materiae, quas, ut refert Sabinus libris ad Uitellium, Seruius a lapillis eo distinguebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ita scriptrimẽ. Si mulier
mandauit tibint sibiu¬
niones usus suiscausa em¬
res.si ti post mortez euis
cum putares eam iue¬
reemeris. attillicurs ne¬
gat ẽẽ legatos eicui m¬
uer ita legauerat. ornami¬
ta que mea causa patuss.
tonie t̾tusledo lego auri
pondotot. ⁊ umione cum
iacinctus. postea unione
soluit. n ullum mortistẽ¬
pore inter ornamenta su¬
aunione renquit. Quero
an hrs excausa fidei cõmis¬
si estimacione reique ĩhr¬
uniones ⁊ iacinctos quo¬
sdam iualiam spẽm orna¬
mentis ꝙ postea precio su¬
is fecit. additis aliis gẽmis
⁊ margaritis conutisse.
an hos uniones.⁊ iacinc¬
tos petere possit. ⁊ hrdes cõ¬
pellatur. ornam̃to posteri¬
orieximere ⁊prare.Mar

Expanded text:
ita scriptum est: si mulier mandauerit tibi, ut sibi uniones usus sui causa emeres, si tu post mortem eius, cum putares eam uiuere, emeris, Atilicinus negat esse legatos ei, cui mulier ita legauerit: 'ornamenta, quae mea causa parata sunt toniae Tertullae lego auri pondo tot et unionem cum hyacinthis': postea unionem soluit neque ullum mortis tempore inter ornamenta sua unionem reliquit. quaero, an heres ex causa fideicommissi aestimationem rei, quae in heruniones et hyacinthos quosdam in aliam speciem ornamenti, quod postea pretiosius fecit additis aliis gemmis et margaritis, conuertisse, an hos uniones uel hyacinthos petere possit et heres compellatur ornamento posteriori eximere et praestar
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur demonstrasse. qd
ꝓprio usun uxoris conpa¬
tum sic. s quod oquintꝯ
mutus demonstrat. uas
aut uestimentuz aut ꝗd

Expanded text:
uidetur demonstrasse, quod proprio usui uxoris comparatum sit. sed quod Quintus Mucius demonstrat 'uas aut uestimentum aut quid
Abbreviated transcription (Latin):
intibi mandauerat ut or¬
nam̃ta inusum uxori
sue emeres. eidem uxorisr
uit assolet legauit. que in
eius causa parataerunt.
ẽndeinde post morte mã¬
datoris ignorans euinde¬
cessisse emisti. non debebũ¬
tur mulierrqmea uerba
ad mortis tp̃sreferuntin
at siuiuente testatore. m¬
uliere aũt mortuaeme¬
ris. ñ mneleganterdicet᷑.
inefficar hoc legatum eẽ
quantonon possit uere
diciems cansaꝑatum in¬
deri que prius decesserit
eade dicenda erunt.⁊ sim
uat quide mulier. s diu̾¬
tit. ⁊ queratur an post em¬
ptaeidebeantur. quasi

Expanded text:
i tibi mandaverat, ut ornamenta in usum uxoris suae emeres, eidem uxori uti adsolet legavit "quae eius causa parata erunt": tu deinde post mortem mandatoris ignorans eum decessisse emisti. non debebuntur mulieri, quoniam ea uerba ad mortis tempus referuntur. at si uiuente testatore, muliere autem mortua emeris, non ineleganter dicetur inefficax hoc legatum esse, quando non possit uere dici eius causa paratum uideri, quae prius decessit. eadem dicenda erunt et si uiuat quidem mulier, sed diuerterit et quaeratur, an post empta ei debean
Abbreviated transcription (Latin):
xorilegamĩt. que eius cã
pata sunt.⁊ ante mortem
diuertit. nondeberi. qa
ad empta uideantur. pro¬
cułait. nimirsi factiq̃stio
est. nam post ħ nec repudi¬
ante adimere uoluisse.
sisset adpurpuras em̃das.
⁊ testõ uxorisue lanã pur¬
puream legasset ꝑtine¬
readeam siqua purpu¬
ream uiuo eo ubtusem¬

Expanded text:
xori legauit quae eius causa parata sunt et ante mortem diuortit. non deberi, quia adempta uideantur, Proculus ait. nimirum facti quaestio est: nam potest nec repudiatae adimere uoluisse. sisset ad purpuras emendas et testamento uxori suae lanam purpuream legasset, pertinere ad eam, si quam purpuram uiuo eo libertus em
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uxoris cansacõpa¬
rata sunt. ueraẽ illiodif¬
finicio. Siuero ita scrip¬
tum fuerit. uestem illã
purpureã ut certamde¬
monstraret. licet adiec
pore legato de monstraci¬
o falsa posita non ꝑimit
legatum elutisi ita scrip¬
dicionez ticiiemi. Namsi
nzemit aut exalia uen¬
dicione emit. legatur ni¬
chominꝯ ualet. Piane si
ita iegatu fuerit uasa ant
uestimenta aut que uxo¬
ris cã pata st̃. tunc eques
erit nera qnti muciisña.
tauit testator sas eẽ. hrde
teneriut eas. seet. Procur.¬
neq gẽmeneq margari¬
lam soluit. põt dici accioe
extestõdurare. qr ĩmagi¬

Expanded text:
quae uxoris causa comparata sunt', uera est illius definitio: si uero ita scriptum fuerit 'uestem illam purpuram', ut certa demonstraret, licet adiectpore legato demonstratio falsa posita non peremit legatum. ueluti si ita sit scripditione Titii emi': nam si neque emit aut ex alia uenditione emit, legatum nihilo minus ualet. plane si ita legatum fuerit 'uas, aut uestimenta, aut quae uxoris causa parata sunt', tunc aeque erit uera Quinti Muci sententia: tauit testator suas esse, heredem teneri, ut eas det. 11 Procuneque gemmae neque margarilam soluit, potest dici actionem ex testamento durare, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nec ip̃e usuras ꝯsequitur.
nec pnpillo pr̾abit. Qr.⁊si¬
musus suos ꝯuertit. demd̾
aliquid impedit inre pu¬
pislare: quanimpendit.
desinit uertisse. et ex inde
ns uras ñ pr̃abit. et siante
inpendit in rem pupilla¬
rem. moxmusus suos u̾-¬
tit. non uidebitur uertisse
qnͣtitate que ꝯcurrit. cu
qnͣtitate sibi debita. nt eiꝰ
sũme non prẽt usuras.
Usuras ucrum tamdin
ꝯsequatur tutor q̃ dintu¬
eiredoatur pecinia ꝯseq̃¬
tur nec eñideret ei sterilis
eẽ pecuma sitm̃ fuit insu¬
set. dicendum e non opor¬
tete eumusuras apupillo
exigeret. Quid ergo. si te
re pupillari non potuit si¬
bi soluere quia erat deposi
inputet. Siuero hocdesid̾¬
rauit. nec inperrauit. dicẽ¬
omnẽ non de perire eius
usuras inztrario iudicio.¬
¶ Suficit tutori un toiligen¬
ter negocia gessisẜe. ⁊ sini
euentu. ad uersu hñit qd

Expanded text:
nec ipse usuras consequitur nec ipse usuras consequitur nec pupillo praestabit. Qusus suos conuertit, deinde aliquid impendit in rem pupillarem, quam impendit desinit uertisse et exinde usuras non praestabit. et si ante impendit in rem pupillarem, mox in usus suos uertit, non uidebitur uertisse quantitatem, quae concurrit cum quantitate sibi debita, ut eius summae non praestet usuras. Usuras utrum tamdiu consequetur tutor quamdiei reddatur pecunia, consequatur: nec enim debet ei sterilis esse pecunia. Si tamen fuit in sutur, dicendum est non oportere eum usuras a pupillo exigere. Quid ergo, si de re pupillari non potuit sibi solvere, quia erat depositimputet: si vero hoc desideravit nec impetravit, dicendum est non deperire ei usuras. In contrario iudicio sufficit tutori bene et diligenter negotia gessisse, etsi eventum ad