comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quoniam ip̃e dixit et facta
sunt. Hoc est u̾bum suũ gemi¬
it. ꝑ qd̃ fc̃a sunt om̃ia. Et ne for¬
te existimares. eorũ que sunt q̃¬
dam quidem ꝑ ip̃m dei u̾bum
facta ẽẽ quedam uero extra ip¬
sum aut facta ẽẽ. aut exiften¬
tia ꝑsemet ip̃a. ita ut ñ om̃iaõ
sunt et que ñ sunt. ad unum
principium referat᷑. conclusio¬
nem totius theologie subdidt
Et sine ipsofc̃m est nichil. Hte
est nichil extra ip̃m est fc̃m qi
ipse ambit intra se cõprehen¬
dens om̃ia. Et nichil ei coeter¬
num uel consubstantiale in¬
telligitur. uel coessentia le p̾ter
suum patrem et suũ sp̃m. apa
cilius ingreco datur intelligi.
ubi enim latini ponunt sme
extra ip̃m. Similiter et ip̃e do¬
minus siuis discpłis dicit. Ex¬
tra me nichil potestis facere:
Qui per uos inqͥt extra me fieni
ñ potiustis quid extra me faceie
potestis: Nam et ibi: ñ aney
sed choris hoc est sine sed extra
greci scribunt. fãcilius autem
ꝓpterea dixi: quia dum quis

Expanded text:
quum ipse dixit, et facta sunt, hoc est, Verbum suum genuit, per quod facta sunt omnia. Et ne forte existimares eorum, quae sunt, quaedam quidem per ipsum Dei Verbum facta esse, quaedam vero extra ipsum aut facta esse aut existentia per semetipsa, ita ut non omnia, quae sunt, et quae non sunt, ad unum principium referantur, conclusionem totius theologiae subdidit: et sine ipso factum est nihil; hoc est, nihil extra ipsum est factum, quia ipse ambit, intra se comprehendens omnia, et nihil ei coaeternum vel consubstantiale intelligitur vel coessentiale, praeter suum Patrem et suum Spiritum acilius in Graeco datur intelligi. Ubi enim Latini ponunt sine extra ipsum. Similiter et ipse Dominus suis discipulis dicit: « Extra me nihil potestis facere » . Qui per vos, inquit, extra me fieri non potuistis, quid extra me facere potestis? Nam et ibi non ἄνεν, sed χωρίς, hoc est, non sine, sed extra Graeci scribunt. Facilius autem propterea dixi, quia, dum quis
Abbreviated transcription (Latin):
ox sp̃ualis aquile audi¬
tum pulsat eccl̃ie. Exteri¬
or sensus transeuntem accipi-¬
at souitũ interior animus ma-¬
nentem penecret intellectum.
uox altiuidi uolatilis ñ aera
corporeum uel etherea uel tocius
sensibilis mundi ambitũ suꝑ¬
uolitantis. sed omnẽ theoriam
ultra om̃ia que sunt. et que ñst̃
citiuolis intimat theologie p̃e¬
nis. clarissime suꝑeq. cõtem¬
plationis obtutib tͣnscẽdentis.
bico aũt que sũt: q̃ siue hu¬
manũ siue angelicũ ñ om̃ino
fugiunt sensũ. Que uero non¬
sunt: q̃ ꝓfecto omnes intelli¬
gentie uires relinqunt cũ post¬

Expanded text:
ox spiritualis aquilae auditum pulsat Ecclesiae. Exterior sensus transeuntem accipiat sonitum; interior animus manentem penetret intellectum. Vox altividi volatilis, non aera corporeum vel aethera vel totius sensibilis mundi ambitum supervolitantis, sed omnem theoriam, ultra omnia, quae sunt, et quae non sunt, citivolis intimae theologiae pennis clarissimae superaeque contemplationis obtutibus transcendentis. Dico autem quae sunt, quae sive humanum sive angelicum non omnino fugiunt sensum, cusunt, quae profecto omnes intelligentiae vires relinquunt. S
Abbreviated transcription (Latin):
Et superhec om̃ia altissimo
mentis contuitu contempla¬
tus es illud dico u̾bum in pr̃¬
cipio suo apud patrem suum.
ubi iudisti głam eiꝰ quasi uni¬
geniti apatre. plenũ gr̃e et ue¬
ritatis. Buplex huius periodi
intellectus est. Potest enim
dehumanitate ac diuinitate
in carnati uerbi accipi. ita ut
plenitudo gr̃e referatur adhu¬
manitarem. plentudo uero
ueritatis ad diuinitatem. Uer¬
bum quippe incarnatum do¬
nem gr̃e scdm humanitatẽ
accepit. qm̃ capud ecclesie ẽ
et primogenitus uniuerse
creature. hoc est tocius uni¬
uersaliter humanitatis. q̃
in ip̃o et ꝑ ip̃m sanata et res¬
taurata est. In ipso dico: qm̃
maximum et principale exẽ¬
plum gr̃e qua nullis prece¬
dentib meritis homo efficit᷑.
deus ip̃e est: et in ip̃o primor¬
dialiter manifestatum est.
qua in eũ credimus. et actioniᷤ
qua mandata eius custodimꝰ
potest enam plenitudo gr̃e xp̃i

Expanded text:
Et super haec omnia altissimo Et super haec omnia altissimo mentis contuitu contemplatus es illud, dico Verbum, in principio suo apud Patrem suum, ubi vidisti gloriam ejus quasi unigeniti a Patre. Plenum gratiae et veritatis. Duplex hujus periodi intellectus est. Potest enim de humanitate, ac divinitate incarnati Verbi accipi, ita ut plenitudo gratiae referatur ad humanitatem, plenitudo vero veritatis ad divinitatem. Verbum quippe incarnatum Dom humanitatem accepit, quoniam caput Ecclesiae est, et primogenitus universae creaturae, hoc est, totius universaliter humanitatis, quae in ipso et per ipsum sanata et restaurata est. In ipso dico, quoniam maximum et principale exemplum gratiae, qua, nullis praecedentibus meritis, homo efficitur Deus, ipse est, et in ipso primordialiter manifestatum est. qua in eum credimus, et actionis, qua mandata ejus custodimus. Potest etiam plenitudo grati
Abbreviated transcription (Latin):
filios transmutari. Solus des¬
cendit. cũ multis ascendit. De
hominibz facit deos. qͥ de des
fecit hominem. Et habitauit
in nobis. Hoc est naturam
nostram possedit. ut sue nat᷑e
nos ꝑticipes faceret. Et̾ uidi¬
mus glam eius. głam quasi
uigeniti a patre. Ubi uidisti
obeate theologe głam incar¬
nati u̾bi: Głam umanatifi¬
bĩ dei qͣndo iidifti qualib ocu¬
lis ꝑpexistiẽ. Corporalib ut o¬
pinor in monte tͣnsformatio¬
nis tempore. Tunc enĩ t̾ciusad¬
eras testis diuine glorificatio¬
nis. Presens aderas ut existi¬
mo in ierłm et audisti uocem
patris filium clarificantis di¬
centem. Carificaui et iterũ
clarificabo. Audisti turmas
infantum ꝓclamantium
osanna filio dauid. Quid dicã
degła resurrectionis: uidi¬
sti eũ resurgentem a mortins.
dũ ad te ceteros q tuos cõdisci¬
pulos clausis intuit ianuis
uidisti głam eius ascenden¬
tis ad patrem. quando ab an¬
gelis assumptus est in celum

Expanded text:
filios transmutari; solus desfilios transmutari; solus descendit, cum multis ascendit; de hominibus facit deos, qui de Deo fecit hominem. Et habitavit in nobis, hoc est naturam nostram possedit, ut suae naturae nos participes faceret. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre. Ubi vidisti, o beate theologe, gloriam incarnati Verbi, gloriam humanati Filii Dei? Quando vidisti? Qualibus oculis perspexisti? Corporalibus, ut opinor, in monte tranformationis tempore. Tunc enim tertius aderas testis divinae glorificationis. Praesens eras, ut existimo, in Jerusalem, et audisti vocem Patris Filium clarificantis dicentem: « Clarificavi et iterum clarificabo » . Audisti turmas infantium proclamantium: « Hosanna filio David » . Quid dicam de gloria resurrectionis? Vidisti eum resurgentem a mortuis, dum ad te ceterosque tuos condiscipulos clausis januis intravit. Vidisti gloriam ejus ascendentis ad Patrem, quando ab angelis assumptus est in caelum.
Abbreviated transcription (Latin):
carnaliter numerositas ꝓpa¬
gatur. Carnis quidem noĩe fe¬
mineũ. uiri uero masculinũ
euͣngelista habitum. Et ne
forte dicas. imposibile uidet᷑
mortales fieri ĩmortales. cor¬
ruptibiles corruptione catere
puros homines filios dei ẽe.
temporales et̾nitatem posside¬
re: ex hiis que maiora suntac¬
cipe argumentũ. quo rei deqͣ
dubitas possis fidẽ. accõmoda¬
re. Et u̾bum caro factũ est Si
itaq qd̵ plus est ꝓculdubio p̃¬
cessit: cur incredibile indetur
qd̾ minꝰ est posse cõsequi: Si fi¬
liis dei factus est homo. quod
nemo eoꝵ quieum recipiunt
ãbigit: quid mirũ si homo
credens in filiũ dei. filius dei
futurus fit: Adhoc fiquidẽ
uerbum in carnem descendit.
ut imp̃m caro id est homo cre¬
dens ꝑcarnẽ in uerbum ascẽ¬
dat. ut ꝑnaturalem filium
unigenitum. multi fibii effi¬
cianturad optiui. Non ꝓpter
seip̃m u̾bum caro factũ est
sed ꝓpt̾nos. qui ñ nisi per uer¬
bi carnem potuissemus in des

Expanded text:
carnaliter numerositas propacarnaliter numerositas propagatur; carnis quidem nomine femineum, viri vero masculinum evangelista significavit habitum. Et ne forte dicas: impossibile videtur, mortales fieri immortales, corruptibiles corruptione carere, puros homines filios Dei esse, temporales aeternitatem possidere, ex iis, quae majora sunt, accipe argumentum, quo rei, de qua dubitas, possis fidem accommodare: Et verbum caro factum est. Si itaque, quod plus est, procul dubio praecessit, cur incredibile videtur, quod minus est, posse consequi? Si Filius Dei factus est homo, quod nemo eorum, qui eum recipiunt, ambigit, quid mirum, si homo credens in Filium Dei filius Dei futurus sit? Ad hoc siquidem Verbum in carnem descendit, ut in ipsum caro, id est, homo credens per carnem in Verbum ascendat, ut per naturalem Filium unigenitum multi filii efficiantur adoptivi. Non propter seipsum Verbum caro factum est, sed propter nos, qui non nisi per Verbi carnem potuissemus in Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tib in nõie eius. Multi recipi¬
unt xp̃m. Arriani recipiunt e¬
um: sed ñ credunt in nõie eius.
ñ credunt uigenitũ dei filiũ.
patrem cõsubstantialem. Omo¬
usion eũ negant. hoc est patrico-¬
affirmant. hoc est alterius es¬
sentie ꝙͣ pat̾ est. Ac ꝑ hoc ñ ꝓdest
eis xp̃m recipere. dum conantꝰ
ueritatem eiꝰ negare. Qui gͦ re¬
nem et hoc firmissime credũt.
eis possibilitas data est filios
dei fieri. Qui ñ ex sanguinib.
neq ex uoluntate carnis. neq
ex uoluntate uiri sed ex deo nati
sunt. In antiqͥs grecorũ exem¬
plarib solũ modo scribitur.
qui non exsanguinib. sed ex
deo nati sunt. Non ex sangui¬
nib inquit. Hoc est ñ corporali¬
b ꝓcreationib quiqͥ ad opinio¬
nem filiorũ dei merito fideiad¬
ipiscuntur. sed a deo patre ꝑ
ti dei filii nati sunt. Neq ex uo¬
luntate carins. neq ex uolun¬
tateuiri. Duplex introducit᷑
sexꝰ. ex quo incarne nascentiũ

Expanded text:
tibus in nomine ejus. Multi recipitibus in nomine ejus. Multi recipiunt Christum. Ariani recipiunt eum, sed non credunt in nomine ejus, non credunt unigenitum Dei Filium Patri consubstantialem; ὁμοούσιον eum negant, hoc est, Patri coaffirmant, hoc est, alterius essentiae quam Pater est. Ac per hoc non prodest eis Christum recipere, dum conantur veritatem ejus negare. Qui vero renem, et hoc firmissime credunt, eis possibilitas data est filios Dei fieri. Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. In antiquis Graecorum exemplaribus solummodo scribitur: Qui non ex sanguinibus, sed ex Deo nati sunt. Non ex sanguinibus, inquit, hoc est, non corporalibus procreationibus, qui adoptionem filiorum Dei merito fidei adipiscuntur; sed a Deo Patre peti Dei Filii nati sunt, Neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Duplex introducitur sexus, ex quo in carne nascentium
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. In ea iuidelicet que per
ip̃m fc̃a sunt. ac ꝑ hoc ꝓpria il¬
lius ñ ĩmerito sunt. Et sui eũ
non receperunt. Sui sunt õs
homines quos uoluit redimes
et redemit. Quot quot autem re¬
ceperunt eum: dedit eis potesta¬
tem filios dei fieri credentibus
in nõie eius. Iam dunditur ñ
humanitas rationalis mũdi
sed uoluntas. Segregantur re¬
ceptores incarnati u̾bi a respu¬
entib illud. fideles credunt ad¬
uentum u̾bi. et libenter recipi¬
unt dñm sui. Impii negant
et cõtumacit̾ remiunt. iudei
ꝑinuidiam. pagani ꝑ ignor̃ã-¬
tiam. Recipientib dedit pote¬
statem filios dei fieri. non reci¬
pientib dat adhuc spacium
recipiendi. Anullo enim au-¬
fertur possibilitas credendi ĩ
dei filium. et possibilitas effi¬
ciendi dei filium. Hoc enim
arbitrio hominis et cooꝑatiõe
gr̃e constitutũ est. Quib dedit
potestatem filios dei fieri: Re-¬
cipientib se uidelicet et creden¬

Expanded text:
venit, in ea videlicet, quae per venit, in ea videlicet, quae per ipsum facta sunt, ac per hoc propria illius non immerito sunt. Et sui eum non receperunt. Sui sunt omnes homines, quos voluit redimere et redemit. Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, credentibus in nomine ejus. Jam dividitur non humanitas rationalis mundi, sed voluntas; segregantur receptores incarnati Verbi a respuentibus illud. Fideles credunt adventum Verbi et libenter recipiunt Dominum sui. Impii negant et contumaciter renuunt, Judaei per invidiam, pagani per ignorantiam. Recipientibus dedit potestatem filios Dei fieri, non recipientibus dat adhuc spatium recipiendi. A nullo enim aufertur possibilitas credendi in Dei Filium, et possibilitas efficiendi Dei filium; hoc enim in arbitrio hominis et cooperatione gratiae constitutum est. Quibus dedit potestatem filios Dei fieri? Recipientibus se, videlicet creden
Abbreviated transcription (Latin):
natũ. Et corpus quidem om¬
nem corpoream. anima uero
omnem incorpoream possidet
nat᷑am. Que dum cõpagine
una cõglobantur: om̃e mun¬
danum hominis conficiũt
ornamentũ. Ideoq hõ dicitur
om̃is. Om̃is nanq creatura.
in ip̃o ueluti in officina qͣdã
conflatur. Hinc et ip̃e dñs p̃¬
dicaturis discpłis precepit. Pre¬
dicate eungłm om̃i creature.
Iste igit᷑ mũdus hoc est homo
creatorẽ suũ ñ cognouit. Nor
ꝑlegis scͥpte symbola. neq ꝑ
insibilis creat᷑e paradigna¬
ta deũ suũ uoluit cognoscere
carnalium cogitationũ uin-¬
culis detentus. Et mundus
eũ non cognouit. Non cogno¬
uit homo deũ u̾bum. neqͦ an¬
te humanationem eiꝰ ꝑ se so¬
la diuinitate nudũ nec pote
humanatione sola incarna¬
tione uestitum. Inuisibilem
ignorabat. iuisibilem negabat
Lrur querere querentem se
noline audire uocantem. nolu¬
it colere dificantem. noluit
recipere recipͥentem. In ꝓpria

Expanded text:
natum. Et corpus quidem omnatum. Et corpus quidem omnem corpoream, anima vero omnem incorpoream possidet naturam. Quae, dum compagine una conglobantur, omne mundanum hominis conficiunt ornamentum. Ideoque homo dicitur omnis; omnis namque creatura in ipso velut in officina quadam conflatur. Hinc et ipse Dominus praedicaturis discipulis praecepit: « Praedicate Evangelium omni creaturae » . Iste igitur mundus, hoc est homo, Creatorem suum non cognovit, neque per legis scriptae symbola, neque per visibilis creaturae paradigmata Deum suum voluit cognoscere, carnalium cogitationum vinculis detentus. Et mundus eum non cognovit. Non cognovit homo Deum Verbum, neque ante humanationem ejus per se sola divinitate nudum, nec post humanationem sola incarnatione vestitum. Invisibilem ignorabat, visibilem negabat. Noluit quaerere quaerentem se; noluit audire vocantem; noluit colere deificantem; noluit recipere recipientem. In propria
Abbreviated transcription (Latin):
debemus beatũ eungłiftam
qualit̾ mundũ nominasse.
Tres tamen mũdos debemus
intelligere. Quoꝵ primus est
qui absolute solis inuisibilib
et sp̃ualib uirtutum implẽt᷑
substantiis. In quem quicuq
uenerit: plenam uere lucis
possidet participationẽ. Scd̃s
qui prefato opponitur ediũso.
qm̃ absolute exuisibilib et
corporalib constituitur nat᷑is.
Et quamuis uniu̾sitatis in¬
fima obtineat ꝓportionem. in
eo tamen erat uerbũ. et ꝑu̾bũ
sc̃s est. Et est primus gradus.
ad cognitionem ueritatis as¬
cendere. ꝑsensus uolentibus.
species nanq uisibilium. ad
cognitionẽ inuisibilium ra¬
tiocinantem attrahit animũ
Tercius mundus est: qui rati¬
one medietatis et suꝑiorem
sp̃ualium et inferiorem cor¬
poralium inseip̃o copulat. et
de duob unũ facit. et inhoĩe
solo intelligit᷑. in quo om̃is
creatura adunatur. Corporeeñ
constat et anima. Corpus deh̾
mundo. animam dealt̃o
mũdo colligens unũ facit or¬

Expanded text:
debemus, beatum evangelistam debemus, beatum evangelistam generaliter mundum nominasse. Tres tamen mundos debemus intelligere. Quorum primus est, qui absolute solis invisibilibus et spiritualibus virtutum impletur substantiis; in quem quicunque venerit, plenam verae lucis possidet participationem. Secundus, qui praefato opponitur e diverso, quoniam absolute ex invisibilibus et corporalibus constituitur naturis. Et quamvis universitatis infimam obtineat proportionem, in eo tamen erat Verbum, et per Verbum factus est, et est primus gradus ad cognitionem veritatis ascendere per sensus volentibus; species namque visibilium ad cognitionem invisibilium ratiocinantem attrahit animum. Tertius mundus est, qui rationem medietatis habet, et superiorem spiritalium, et inferiorem corporalium in se ipso copulat, et de duobus unum facit, et in homine solo intelligitur, in quo omnis creatura adunatur. Corpore enim constat et anima. Corpus de hoc mundo, animam de altero mundo colligens, unum facit or
Abbreviated transcription (Latin):
dita. u̾bum lux uera erat. idẽ
subsistebat. et semꝑ erat. quia
nunquam in om̃ib subsiste¬
re desistit. Ut enĩ qui loquitur:
dũ loquit᷑ desinit. uox enis eẽ
desinit et euanescit: sic celestis
pater siuerbum suum loqͥ
cessarit effectus u̾bi hoc est
uniu̾sitas cõdita ñ subtisterit.
Uniuersitatis nanq condite
substitutio est et ꝑ mansio dĩ
patris locutio. hoc est et̾na et
incõmutabilis sui u̾bi gn̾atio.
potest etiam ñ irrationaliter
li hec sententia p̃dicari. que
ait. In mũdo erat et mũdus
ꝑ ip̃m fc̃s est. Ne forte quis pu¬
taret manichee heresis cõsors.
mundum corporeis sensib
succũbentem a diabolo fuisse
creatum. et ñ a creatore om̃i¬
um uisibilium et inuisibi¬
lium. theologꝰ fubnectit. In
mũdo erat. hoc est in hoc mu¬
do erat. ille qui cõtinet om̃ia.
et mundus ꝑ ip̃m fc̃s est. Nõ
enim in alienis oꝑib uniũ¬
sitatis conditor habitat. sed ĩ
suis que fecit. Animadu̾tere

Expanded text:
dita Verbum lux vera erat. Idem dita Verbum lux vera erat. Idem subsistit, et semper erat, quia nunquam in omnibus subsistere desistit. Ut enim, qui loquitur, dum loquitur, desinit vox ejus esse, desinit et evanescit: sic caelestis Pater si Verbum suum loqui cessarit, effectus Verbi, hoc est, universitas condita non substiterit. Universitatis namque conditae substitutio est et permansio Dei Patris locutio, hoc est, aeterna et incommutabilis sui Verbi generatio. Potest etiam non irrationabiliter do haec sententia praedicari, quae ait: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est. Ne forte quis putaret Manicheae haeresis consors, mundum corporeis sensibus succumbentem a diabolo fuisse creatum, et non a Creatore omnium visibilium et invisibilium, theologus subnectit: In mundo erat, hoc est, in hoc mundo erat ille, qui continet omnia, et mundus per ipsum factus est. Non enim in alienis operibus universitatis conditor habitat, sed in suis quae fecit. Animadvertere
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ gr̃e que datur in baptis¬
mate in mundũ ueniunt in¬
uisibilem. qui natiuitatem
que scd̾m corruptibile corpus
est sꝑnentes: natiuitatem q̃
est scd̃m sp̃m eligunt. Mun¬
dum qui deorsum est calcan¬
tes. et in mundum qui desur¬
sum est ascẽdentes Umbras ig¬
norantie et mortis deserentes.
lucem sapientie et uite appet̃e¬
tes.filii hominũ. ẽẽ desmetes.
filii dei fieri inchoantes. Mun¬
dum uitiorũ post ponentes: ⁊
insemet ip̃is destruentes m̃u¬
dum uirtutũ ante ocłos mecis
constituentes. et meũ totisui¬
rib ascend̾. inhiantes. Eos itaq
uera lux illuminat. qui in m̃u¬
dum uirtutũ ueniunt. non
eos qui in mundũ uiciorum
ruunt. In mũdo erat. In hoclo-¬
co mundum appelłat. non so¬
lum generaliter usibilẽ cre¬
aturam uerũ etiam spetiali¬
ter rationalis nate que in ho¬
mine est substantiam Pbiñ
siquidem om̃ib. et ut stmpli¬
citer dicam. in unũsitate cõ¬

Expanded text:
tionem gratiae, quae datur in baptistionem gratiae, quae datur in baptismate, in mundum veniunt invisibilem, qui nativitatem, quae secundum corruptibile corpus est, spernentes, nativitatem, quae est secundum spiritum, eligunt, mundum qui deorsum est calcantes, et in mundum qui desursum est ascendentes, umbras ignorantiae et mortis deserentes, lucem sapientiae et vitae appetentes, filii hominum esse desinentes, filii Dei fieri inchoantes, mundum vitiorum postponentes et in semetipsis destruentes, mundum virtutum ante oculos mentis constituentes, et in eum totis viribus ascendere inhiantes. Eos itaque vera lux illuminat, qui in mundum virtutum veniunt, non eos, qui in mundum vitiorum ruunt. In mundo erat. In hoc loco mundum appellat non solum generaliter visibilem creaturam, verum etiam specialiter rationalis naturae, quae in homine est, substantiam. In his siquidem omnibus, et, ut simpliciter dicam, in universitate con
Abbreviated transcription (Latin):
dum: Et unde uenit in nũi-¬
dum. et in quem mũdum ue¬
nit. Si be hiis qui de occultis
nate sinib in hunc mundũ
ꝑgenerationem locis tempo¬
rib ꝙ ueniunt acceꝑis: qͣlis
illuminatio est in hac uita
nascentib ut moriantur cres¬
centib ut corrũpantur cõp¬
sitis ut soluantur. deqͥetu¬
dine silentis nat᷑e in inqͥedui¬
diñe tumultuantis miserie
cadentib: Dic queso qualis
lux est spũalis et uera. procra¬
tis in uita transitoria et falsaꝰ
Nunquid mundus iste illimis¬
natis a uero lumine conuemĩs
habitatio est: Nunquid regio
umibre mortis. et lacrimatũ
uallis et ignorantie ꝓfundũ.
et t̾rena habitatio humanĩ
animum aggrauãs et a ue¬
ri luminis contuitu interio¬
res ocłõs elimitans. ñ merito
dicitur.: Non ergo de hiis qui
deoccultis seminum causis
in species corporeas ꝓcedunt
debemus intelligere. que il¬
luminat omnem hominem
uenientem in mundũ. sed de
hiis. qui sp̃ualiter ꝑ regettera¬

Expanded text:
dum? et unde venit in mundum? et unde venit in mundum? et in quem mundum venit? Si de iis qui de occultis naturae sinibus in hunc mundum per generationem locis temporibusque veniunt, acceperis, qualis illuminatio est in hac vita nascentibus ut moriantur, crescentibus ut corrumpantur, compositis ut solvantur, de quietudine silentis naturae in inquietudinem tumultuantis miseriae cadentibus? Dic, quaeso, qualis lux erat spiritualis et vera procreatis in vita transitoria et falsa? Numquid mundus iste alienatis a vero lumine conveniens habitatio est? Numquid regio umbrae mortis, et lacrymarum vallis, et ignorantiae profundum, et terrena habitatio, humanum animum aggravans, et ex veri luminis contuitu interiores oculos elimitans, non immerito dicitur? Non ergo de iis, qui de occultis seminum causis in species corporeas procedunt, debemus intelligere: quae illuminat omnem hominem venientem in mundum, sed de iis, qui spiritualiter per genera
Abbreviated transcription (Latin):
mattutinum: Lucerna ar¬
igne incensus ardebat. non
ꝓpria luce lucebat. Sella erat
matutina. sed non a se ip̃o ꝓpri¬
um lumen accepit. Gr̃a ip̃ius
quem p̾currebat. in eo ardebat.
et splendebat. Non erat ille lux
sed particeps luminis. Suum
ñ erat. qd̾ in se et post se fulge¬
bat. Ut enim suꝑius diximꝰ.
nulla seu rationalis seu in¬
tellectualis creatura ꝑ seip̃am
substantialit̾ lux est: sed par¬
ticipatione uniꝰ acueri lumi-¬
nis substantialis. qd̾ ubiq in
om̃ib que intelligibit lucẽt.
lucet. ꝓpterea subdit᷑. Erat
autẽ lux uera. que illuminat
omnem hominem uenientẽ
in mundum. ueram lucem
lium hominẽ exhominibus
ꝓpter homines factum. Ip̃e ẽ
lux uera qui deseip̃o ait. Ego
sum lux mundi. Qui sequitur
me ñ morabitur in tenebris.
sed habebit lumen uite et̾ne.
Erat lux uera. que illuminet
omnem hominem uenientẽ
in mundum. Et quid est ue¬
nientem in mũdum: Et qͥs
est om̃is homo ueniens in m̃u-¬

Expanded text:
matutinum? Lucerna armatutinum? Lucerna arigne incensus ardebat, non propria luce lucebat. Stella erat matutina, sed non a seipso proprium lumen accepit. Gratia ipsius, quem praecurrebat, in eo ardebat et splendebat. Non erat ille lux, sed particeps luminis; suum non erat, quod in se et post se fulgebat. Ut enim superius diximus, nulla seu rationalis seu intellectualis creatura per seipsam substantialiter lux est, sed participatione unius ac veri luminis substantialis, quod ubique in omnibus, quae intelligibiliter lucent, lucet. Propterea subditur: Erat autem lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in mundum. Veram lucem lium hominem ex hominibus propter homines factum. Ipse est lux vera, qui de se ipso ait: « Ego sum lux mundi; qui sequitur me, non morabitur in tenebris, sed habebit lumen vitae aeternae » . Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in mundum. Et quid est venientem in mundum? et quis est omnis homo veniens in mun
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi manifestatorẽ. et in sp̃u¬
alem filietatem baptizatorem
et̾ni luminis uoce et marty¬
rio testatorẽ. Hic uenit intesti¬
moniũ. ut testimoniũ ꝑhibe¬
ret delumine. Dexp̃o iuidelicet.
Audi testimonium eius. Etce
agnus dei. ecce qui tollit pecc̃a
mundi. Et iterũ. Qui post me
uenit ante me fc̃s est. Ed eui-¬
Dentius ingreco legit᷑. eiͦͫ. pros¬
ten moy. hoc est coram me: an¬
te conspectum meum factus
est. Ac si aꝑte diceret. Qui in or¬
dinetẽpoꝵ post natiuitatem
meam natus est in carnean¬
te conspectũ meũ dũ adhuces¬
sem inuiscerib mee matris
sterilis ꝓphetico uisu iidi illũ
coram me cõceptũ et homiñe
sc̃m in utero uirginis. Hon e¬
rat lux: sed ut testimonium
ꝑhiberet delumine. A suꝑio-¬
rib sub audi. et sic intellige
ie. Nerat ille lux: sed missus
est ut testimoniũ ꝑhiberet de
lumine. Precursor luminis
ñ erat lux. Quare ergo lucer¬
na ardens. astrũq uocitatur

Expanded text:
Verbi manifestatorem, et in spirituVerbi manifestatorem, et in spiritualem filietatem baptizatorem, aeterni luminis voce et martyrio testatorem. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine. De Christo videlicet. Audi testimonium ejus: « Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi » ; et iterum: « Qui post me venit, ante me factus est » . Quod evidentius in Graeco legitur ἔμπροσθέν μου, hoc est coram me, ante conspectum meum, factus est. Ac si aperte diceret: Qui in ordine temporum post nativitatem meam natus est in carne, ante conspectum meum, dum adhuc essem in visceribus meae matris sterilis, prophetico visu vidi illum coram me conceptum et hominem factum in utero virginis. Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine; a superioribus subaudi, et sic intellige: Non erat ille lux, sed missus est, ut testimonium perhiberet de lumine. Praecursor luminis non erat lux. Quare ergo lucerna ardens astrumque vocitatur
Abbreviated transcription (Latin):
gregaret uocẽ transeuntem.
au̾bo semꝑ etͥ cõmutabiliter
manente. Ut insinuaret ma¬
tutinam stellam in ortu reg¬
ni celoꝵ apparẽtem et declata¬
ret sole iusticie suꝑuemien¬
tem. Testem discernit abeo
dequo testimonium ꝑhibet
missum abeo qui mittit. lu¬
cernam lucubrantem a luce
clarissima mundũ implete.
totius humani generis tene¬
bras mortis et delictorum de¬
moliente. Precutsor itaq dñ
homo fuit. ñ deus. Dñs autem
cuius precursor est homo siml
fuit et deus. Precursor homo fu¬
it transiturus in dm̃ ꝑgr̃am.
Qũe p̾currit deus erat ꝑ nat᷑am
accepturꝰ hominem ꝑhumili¬
tatem. et nr̃e salutis et redẽp¬
tionis uoluntatem. Homo
erat missus. Aquo: Adeo uer¬
bo qd̃ p̃currit missio eius. pre¬
cursio eius. Clamans premit¬
tit uocẽ. Uox clamantis inde¬
serto. Nuntiꝰ p̃parat dñi adue¬
tum. Cui nomen erat ioh̾es.
Cuidonatũ est regis regum
fieri precursorem. incarnati

Expanded text:
gregaret vocem transeuntem a gregaret vocem transeuntem a Verbo semper et incommutabiliter manente; ut insinuaret matutinam stellam in ortu regni caelorum apparentem, et declararet solem justitiae supervenientem. Testem discernit ab eo, de quo testimonium perhibet, missum ab eo, qui emittit, lucernam lucubrantem a luce clarissima mundum implente, totius humani generis tenebras mortis et delictorum demoliente. Praecursor itaque Domini homo fuit, non Deus; Dominus autem, cujus praecursor, homo simul fuit et Deus. Praecursor homo fuit transiturus in Deum per gratiam; quem praecurrit, Deus erat per naturam, accepturus hominem per humilitatem, et nostrae salutis et redemptionis voluntatem. Homo erat missus. A quo? A Deo Verbo, quod praecurrit; missio ejus praecursio ejus; clamans praemittit vocem. Vox clamantis in deserto, nuntius praeparat Domini adventum. Cui nomen erat Joannes, cui donatum est regi regum fieri praecursorem, incarnati
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus. Magnus itaq theo¬
logus ioh̃em dico in primordio
eungelii sui excellentissima
theologie  cacumina tangẽs.
celiq celorũ sp̃ualium secreta
penetrans. ultra omnem hys¬
toriam. et ethicã et physicam
ascendens: ad ea que paulo ã¬
te incarnationem u̾bi facta
sunt: inhystoriam narrandã
ueluti in quandam t̾ram suũ
intelligibilem defleti uolacũ
et ait. fuit homo missus a deo
cui nomen erat ioh̾es. Iohem
cõsequenter in suam introdu¬
cit theologiam. Abysul abysiu
inuocat. in̾uoce diuinoꝵ my¬
steriorũ. E uͣngelista precursoris
narrat hystoriam. Ille cui dom¬
tum est u̾bum in principio
cognoscere: illũ cui donacũ
est u̾bum incarnatũ preire
cõmemorat. Fuit homo inqͥt
Non dixit simpliciter. fuit mis¬
sus a deo. sed fuit homo. ue dis¬
cerneret hominẽ soliꝰ huma¬
nitatis participem qui pre¬
currit ab homine diuinitate
et humanitate coadunato⁊
cõpacto. qui post uenit. Ut se¬

Expanded text:
intellectus. Magnus itaque theointellectus. Magnus itaque theologus, Joannem dico, in primordio Evangelii excelsissima theologiae cacumina tangens, caelique caelorum spiritualium secreta penetrans, ultra omnem historiam et ethicam et physicam ascendens ad ea, quae paulo ante incarnationem Verbi facta sunt, in historiam narrandam veluti in quandam terram suum intelligibilem deflectit volatum, et ait: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Joannem consequenter in suam introducit theologiam. Abyssus abyssum invocat in voce divinorum mysteriorum. Evangelista praecursoris narrat historiam; ille, cui donatum est Verbum in principio cognoscere, illum, cui donatum est Verbum incarnatum praeire, commemorat. Fuit homo, inquit; non dixit simpliciter, missus a Deo; sed fuit homo, ut discerneret hominem solius humanitatis participem, qui praecurrit, ab homine divinitate et humanitate coadunato et compacto, qui post eum venit; ut se
Abbreviated transcription (Latin):
fuit homo missus adeo cui no¬
men erat iohes. Ecce aquila
de sullimissimo u̾tice mõtis
theologie leni uolatu descen¬
dens in ꝓfundissimã uallẽ
hystorie de celo spũalis mun-¬
di pennas altissime cõtempla¬
tionis relaxat. Diuina siqui¬
dem scͥptura mundus quidã
est intelligibilis sins quatuor
partuor ueluti quattuor. elem̃¬
tis constitutis. Cuius t̾ra est:
ueluti in medio imoq instar
centri hystoria. Circa quam aqͣ¬
rum similitudine abyssus cir¬
cũfundit᷑ moralis intelligẽtie.
que agrecis et hice solet appella¬
ri. Circa q̃s hystoriam dico et
echicam ueluti duas p̾fati mũ¬
di inferiores partes. aer illena¬
turalis scientie circũ uoluitur.
Qm̃ naturalem dico scientiam:
greci uocant physicem. Extra
hec om̃ia et ultra: ethereus ille
igneusq ardor empurii celi.
hoc est suꝑe contemplationis
diuine nature. quã greci theo¬
logiam nominat circũgloba¬
tur ultra ꝙͣ nullus egreditur

Expanded text:
Fuit homo missus a Deo cui noFuit homo missus a Deo cui nomen erat Joannes. Ecce aquila, de sublimissimo vertice montis theologiae leni volatu descendens in profundissimam vallem historiae, de caelo spiritualis mundi pennas altissimae contemplationis relaxat. Divina siquidem Scriptura mundus quidam est intelligibilis, suis quatuor partibus, veluti quatuor elementis constitutus. Cujus terra est veluti in medio imoque instar centri historia, circa quam aquarum similitudine abyssus circumfunditur moralis intelligentiae, quae a Graecis Ethice solet appellari. Circa quas, historiam dico et ethicam, veluti duas praefati mundi inferiores partes aer ille naturalis scientiae circumvolvitur. Quam, naturalem dico scientiam, Graeci vocant Physicen. Extra haec omnia et ultra ethereus ille igneusque ardor empyrii caeli, hoc est, superae contemplationis divinae naturae, quam Graeci Theologiam nominant, circumglobatur; ultra quam nullus egreditur
Abbreviated transcription (Latin):
bili modo sonare. Non uos estis
uobis lucere uobis manifestat.
quia ego sum lux intelligibił
mundi. hoc est rationalis et in¬
tellectualis nature.Non uos
estis qui intelligitis me: sed
ego ip̃e in uobis ꝑsp̃m meum
me ip̃m intelligo. Quia uos ñ
estis substantialis lux. sed par¬
ticipatio ꝑ se subsistentis lu¬
minis. Lux itaq intenebris lu¬
cet. quia dei uerbumuita et
lux hominũ. in nr̃a natura q̃
ꝑse inuestigata et cõsiderata
informis quedam tenebrositas
reperitur. lucere ñ desinit. Nec
eam qmͣuis delinquentem de¬
serere uoluit. nec unqͣm deseru-¬
it. formans eam ꝑnaturam
continẽdo. reformansq ꝑ gram
deificando. Et qm̃ ip̃alux om̃i
creature in cõprehensibilis est.
tenebre eã ñ comprehenderunt.
Suꝑat namq deus omnẽ sen-¬
sum et intellectum. et solꝰ ha-¬
bet ĩmortal:tatem. cuiꝰ lux ꝑ
excellentiam tenebre nomina¬
tur. Qm̃ a nulla creatura qͥd
uel qualis sit cõprehenditur.

Expanded text:
bili modo sonare: non vos estis, bili modo sonare: non vos estis, vobis lucere vobis manifestat, quia ego sum lux intelligibilis mundi, hoc est, rationalis et intellectualis naturae. Non vos estis, qui intelligitis me, sed ego ipse in vobis per Spiritum meum me ipsum intelligo; quia vos non estis substantialis lux, sed participatio per se subsistentis luminis. Lux itaque in tenebris lucet, quia Dei Verbum, vita et lux hominum, in nostra natura, quae per se investigata et considerata informis quaedam tenebrositas reperitur, lucere non desinit, nec eam, quamvis delinquentem, deserere voluit, nec unquam deseruit, formans eam per naturam continendo, reformansque per gratiam deificando. Et quoniam ipse lux omni creaturae incomprehensibilis est, tenebrae eum non comprehenderunt; superat namque Deus omnem sensum et intellectum, et solus habet immortalitatem. Cujus lux per excellentiam tenebrae nominatur, quoniam a nulla creatura, quid vel qualis sit, comprehenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
ret: suis ꝓpriis uirib lucere ñ
posset. Non eñi naturalit̾ luxẽ.
sed particeps lucis. Capax fiqui¬
dem sapientie est: non ip̃a
sapientia: cuius partitipatio¬
one fieri sapiens potest.Sicut
ergo aer iste ꝑseip̃m non lu¬
cet. sed tenebrarum uocabu¬
lo ñcupatur: capax tamen¬
est solaris luminis. ita nr̃a
natura dum ꝑse ip̃am cõsi¬
deratur q̃ dam tenebrosa
substantia est capax ac parti¬
ceps lucis sapientie. Et quem¬
admodum. p̾fatus aer dũ sola¬
ri radio participat. ñ dr ꝑse lu¬
cere. sed solis splendor dicitur
in eo apparere. ita ut et nat᷑alem
suam obscuritatem ñ ꝑdat. et
lucem suꝑuemẽtẽ inse recipi¬
at ita rationalis nr̃e nature ꝑs
dum p̾sentiam u̾bi dei possidet
ñ ꝑse res intelligibiles et deum
suum. sed ꝑinsitum sibi diumu
lumen cognoscit. Audi ipsum
na sententia uoluit nos docere.
id ip̃m in ceteris intelligere ac
semꝑ in aure cordis nr̃i in effa¬

Expanded text:
ret, suis propriis viribus lucere non ret, suis propriis viribus lucere non posset. Non enim naturaliter lux est, sed particeps lucis. Capax siquidem sapientiae est, non ipsa sapientia, cujus participatione sapiens fieri potest. Sicut ergo aer iste per se ipsum non lucet, sed tenebrarum vocabulo nuncupatus, capax tamen solaris luminis est; ita nostra natura, dum per se ipsam consideratur, quaedam tenebrosa substantia, capax ac particeps lucis sapientiae. Et quemadmodum praefatus aer, dum solari radio participat, non dicitur per se lucere, sed solis splendor dicitur in eo apparere ita, ut et naturalem suam obscuritatem non perdat, et lucem supervenientem in se recipiat, ita rationalis nostrae naturae pars, dum praesentiam Dei Verbi possidet, non per se res intelligibiles et Deum suum, sed per insitum sibi divinum lumen cognoscit. Audi ipsum na sententia voluit nos docere id ipsum in ceteris intelligere, ac semper in aure cordis nostri ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. Non in absentia lu-¬
cis que mundum corporeum
declarat. sed mabsentia lucis
que mũdum incorporeum illu¬
minat. post cuius ortum ex uir¬
gine lux intenebris lucet.incor¬
dib uidelicet se cognoscentium
Qm̃ uero totũ genus humar̃
in duas ueluti partes diuidit᷑.
in eos uidelicet quorũ corda
cognitione ueritatis illumi-¬
nata sunt: et in eos qui adhuc
inobcurissimis impietatis auꝑ
ꝑfidie tenebris ꝑmanẽt. eũnge¬
lista subiunxit. Et tenebre enĩ
non cõprehenderunt.Ac si eui-¬
denter diceret. Lux in tenebris
fidelium animarum lucet. et
magis ac magis lucet. a fide in¬
choans. ad speciem tendens. Im¬
piorũ uero cordium ꝑfidia et ig¬
norantia. lucem u̾bi dei in cat̾¬
ne fulgentis comprehenderũt.
Obscuratũ est enĩ utait apl̃s
insipiens coreorũ. et sapientes
se ẽẽ dicentes stulti fc̃ĩ sunt. si
iste sensus moralis. Physica u̾
horũ u̾borum theoria talis est.
Humana natura et si ñ pecca¬

Expanded text:
veritatis; non in absentia luveritatis; non in absentia lucis, quae mundum corporeum declarat, sed in absentia lucis, quae mundum incorporeum illuminat. Post cujus ortum ex virgine lux in tenebris lucet, in cordibus videlicet se cognoscentium. Quoniam vero totum genus humanum in duas veluti partes dividitur, in eos videlicet, quorum corda cognitione veritatis illuminata sunt, et eos, qui in obscurissimis adhuc impietatis atque perfidiae tenebris permanent, evangelista subjunxit: et tenebrae eum non comprehenderunt. Ac si evidenter diceret: Lux in tenebris fidelium animarum lucet, et magis ac magis lucet, a fide inchoans, ad speciem tendens; impiorum vero cordium perfidia et ignorantia lucem Verbi Dei in carne fulgentis non comprehenderunt. « Obscuratum est enim » , ut ait Aposinsipiens cor eorum » , et sapientes se esse dicentes stulti facti sunt. Sed iste sensus moralis. Physica vero horum verborum theoria talis est. Humana natura, etsi non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
angłis. om̃iq creature diuine
cognitionis particeps fieri ua¬
lenti serp̃m declarauit: hon
lum hominib. sed ꝑhominem
et hominib et angłis ñ in phan¬
tasia. sed in ip̃a uera humanita¬
te. quam totam sibi in unitatẽ
substantie suscepit apparuit.
suamq cognitionem om̃ibus
cognoscentib se prestitit. lux ita
qui in humana natura om̃i
rationali et intellectuali crea¬
ture seip̃m manifestauit. sueq
diuinitatis qua patri equalis ẽ
abdita reuelauit mysteria. Et
lux intenebris lucet. Audi apłm.
fuistis inqͥt aliquando tenebre.
nunc aũt lux in dño. Audi ysa¬
iam. Sedentib in regione um¬
bre mortis lux orta est. Lux inte¬
nebris lucet. Totum genꝰ huma-¬
num merito originalis pec̾ci
intenebris erat: non exterioꝵ
ocłoꝵ quib sensibilium forme
colores q sentiunt᷑. sed interioꝵ
quib intelligibilium species
et pulcritudines discernunt᷑
ħ intenebris huius caliginosi
aeris. sed intenebris ignorãtie

Expanded text:
eaturae, divinae cognitionibus particeps fieri valenti, seipsum declaravit? Non lum hominibus, sed per hominem et hominibus et angelis, non in phantasia, sed in ipsa vera humanitate, quam totam sibi in unitatem substantiae suscepit, apparuit, suamque cognitionem omnibus cognoscentibus se praestitit. Lux itaqristus, qui in humana natura omni rationali et intellectuali creaturae seipsum manifestavit, suae que divinitatis, qua Patri aequalis est, abdita revelavit mysteria. Et lux in tenebris lucet. Audi Apostolum: « Fuistis » , inquit, « aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino » . Audi Isaiam: « Sedentibus in regione umbrae mortis lux orta est » . Lux in tenebris lucet. Totum genus humanum merito originalis peccati in tenebris erat, non exteriorum oculorum, quibus sensibilium formae coloresque sentiuntur, sed interiorum, quibus intelligibilium species et pulchritudines discernuntur; non in tenebris hujus caliginosi aeris, sed in tenebris ignorantiae
Abbreviated transcription (Latin):
sed ñgenita. principiũ ex quo
om̃ia: pater est. principium ꝑ
qd̵ om̃ia. filius est. patre loquẽ¬
te u̾bum suũ. hoc est patre gig¬
nente sapientiam suam: om̃ia
fiunt. p̾pha ait. Omĩa in sapi¬
entia fecisti. Et alibi. ꝑsonã pa¬
tris introdueens. Eructauit cor
meum. Et qͥdatil eructauit cor
suume Ipse exponit. Uerbũ
bonum dico. uerbum loquor.
bonum. filium bonum gigno.
Cor patris est sua ꝓpria substan¬
tia. dequa genita est. filii ꝓpria
substantia. Precedit pater u̾bũ.
nõ natura sed causa. Audi ip̃m
filium dicentem. Pat̾ maior
me est. Substantia enuis. causa
mee substantie est. Precedit in¬
quam pater u̾bum causaliter.
precedit filius om̃ia que ꝑ ip̃m
fc̃a sunt naturabter. Substan¬
tia patri filii est coet̾na. subfta¬
tia eorũ que ꝑ ip̃m fc̃a sunt in¬
choauit in ip̃o eẽ ante tempora
sclaria. non intempore sed cũ
temporib. Tempus siqͥdem in¬
ter cetera que facta sunt factũ

Expanded text:
sed non genita. Principium, ex quo sed non genita. Principium, ex quo omnia, Pater est; principium, per quod omnia, Filius est. Patre loquente verbum suum, hoc est, Patre gignente sapientiam suam, omnia fiunt. Propheta ait: « Omnia in sapientia fecisti » ; et alibi, personam Patris introducens: « Eructavit cor meum » . Et quid eructavit cor suum? Ipse exponit: « verbum bonum dico » , verbum bonum loquor, Filium bonum gigno. Cor Patris est sua propria substantia, de qua genita est Filii propria substantia; praecedit Pater Verbum non natura, sed causa. Audi ipsum Filium dicentem; « Pater major est me » , substantia ejus causa meae substantiae est. Praecedit, inquam, Pater Verbum causaliter, praecedit Filius omnia, quae per ipsum facta sunt, naturaliter. Substantia Filii Patri coaeterna est. Substantia eorum, quae per ipsum facta sunt, inchoavit in ipso esse ante tempora secularia, non in tempore, sed cum temporibus. Tempus siquidem inter cetera, quae facta sunt, factum
Abbreviated transcription (Latin):
aytos scͥbit᷑. idẽ hic. et potest re¬
ferri adutrumq. ad u̾bum ui¬
delicet et dm̃. Hec qͥppe duo no¬
cos. masculini generis sunt.
Ac ꝑhoc ĩta potest intelligi. et
deus erat u̾bum. hic erat in pr̃i¬
cipio apud deum. tanqͣm si
luce clarius dixerit. Hic deus
u̾bum apud deum. ip̃e est deqͦ
dixi. In principio erat u̾bum.
Om̃ia ꝑ ip̃m fc̃a sunt. ꝑ ipsum
deum u̾bum. uel ꝑ ip̃m u̾bum
deum. om̃ia facta sunt. Et qͥd
est om̃ia ꝑ ip̃m fc̃a sũt. ñͥ eo nas¬
cente ante om̃ia ex patre. om̃ia
cũ ip̃o et ꝑip̃m fc̃a sunt: Nã
ip̃nis ex patre generatio. ip̃a
est causarum om̃ium condi-¬
tio: om̃iũq q̃ ex causis ingña
et species procedunt oꝑatio et
effectus. ꝑgenerationem qͥppe
dei u̾bi ex deo principio fc̃a sũt
omĩa. Audi diuinum et in ef¬
fabile paradoxũ. irreferabile se-¬
crecum. inuisibile ꝓfundum.
incõprehenfibile mysterium.
ꝑñfactum sed genitũ omĩa fc̃a.

Expanded text:
οὗτος scribitur, id est, hic, et potest reοὗτος scribitur, id est, hic, et potest referri ad utrumque, ad Verbum videlicet et Deum; haec quippe duo nocos masculini generis sunt. Ac per hoc ita potest intelligi: et Deus erat Verbum; hic erat in principio apud Deum, tanquam si luce clarius dixerit: Hic Deus Verbum apud Deum, ipse est, de quo dixi: In principio erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt. Per ipsum Deum Verbum, vel per ipsum Verbum Deum omnia facta sunt. Et quid est omnia per ipsum facta sunt, nisi: eo nascente ante omnia ex Patre, omnia cum ipso et per ipsum facta sunt? Nam ipsius ex Patre generatio ipsa est causarum omnium conditio, omniumque, quae ex causis in genera et species procedunt, operatio et effectus. Per generationem quippe Dei ex Deo principio facta sunt omnia. Audi divinum et ineffabile paradoxum, irreserabile secretum, invisibile, profundum, incomprehensibile mysterium. Per non factum, sed genitum, omnia facta,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur in ẽẽ: cõtinuo sub¬
iunxit. Et u̾bũ erat apud dm̃
Hoc est et filius subsistit cũ pa¬
tre. in unitate essentie. et sub¬
stantiali distinctione. Et iteũ.
ne inquo piam talis serperet
uenenosa cogitatio u̾bum so¬
lum mͦ in patre ẽe et cũ deo ẽẽ.
ñ autem ip̃m uerbum substã¬
tialiter et coessentialiter patͥ
deũ subsistere hic ñaq error
ꝑtidos inuasit arrianos: ꝓtinꝰ
adiecit. Et deus erat u̾bum. Ui¬
dens item qd̃ non de futuri es¬
sent qui dicerent.ñ de uno eo¬
demq ũbo euͣngłistam scͥpsisse.
in pr̃icipio erat u̾bum. et deus
erat u̾bum. sed aliud uoluisse
u̾bum. inpͥncipio. aliud deus
erat u̾bum: hereticam opini¬
onem destruens cõsequenter
subnectit. Hoc erat in principio
apud deũ. Ac si diceret. Hoc u̾bũ
qd̾ deus est apud deũ: ip̃m est
et ñ aliud qd̾ erat in principio.
Sed significantiꝰ ex grecoꝵ exem¬
plarib potest intelligi. In eis em̃

Expanded text:
intelligatur inesse, continuo subintelligatur inesse, continuo subjunxit: Et Verbum erat apud Deum, hoc est, et Filius subsistit cum Patre in unitate essentiae et substantiali distinctione. Et iterum, ne in quopiam talis serperet venenosa cogitatio, Verbum solummodo in Patre esse, et cum Deo esse, non autem ipsum Verbum substantialiter et coessentialiter Patri Deum subsistere--hic namque error perfidos invasit Arianos--protinus adjecit: Et Deus erat Verbum. Videns item, quod non defuturi essent, qui dicerent, non de uno eodemque Verbo evangelistam scripsisse: In principio erat Verbum, et Deus erat Verbum, sed aliud voluisse Verbum in principio, aliud Deus erat Verbum, haereticam opinionem destruens, consequenter subnectit: Hoc erat in principio apud Deum, ac si diceret: hoc Verbum, quod Deus est, apud Deum ipsum est, et non aliud quid erat in principio. Sed significantius ex Graecorum exemplaribus potest intelligi. In eis enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓclamans idem u̾bum super¬
essentialiter genitũ ex patre
ante et ultra om̃ia. In principio
inqͥt erat u̾bum. Et notandũ
qd in hoc loco ñ temporis sedsu¬
bstantie significationem beatꝰ
eungłista insinuat. ꝑ hanc uo-¬
cem que est. erat. Nam et positio
eius id est sum: unde in eqͣliter
flectitur. dupplicem cõtinet in¬
tellectum. Aliquando quidẽ
lubsistentiam cuiꝰcumq resde
qua predicat᷑ absq ullo tem¬
porali motu significat. ideoq
substantiũi uerbum uocta¬
tur. aliquando temporales mo¬
tus scd̃m alioꝵ u̾borũ analo¬
giam declarat. Cale ergo est y
ait. in pͥncipio erat u̾bum as
si aperte diceret. In patre sub¬
sistie filius. Qs enim sanum
sapiens. dixerit filium in pa¬
tre tẽporaliter unqͣm subtiti¬
se: Illic enim sola cogitatur
et̾nitas. ubi sola intelligitur
imutabilis ueritas. Et neqͥs
existimaret ita u̾bum in pͥn¬
cipio subsistere. ut nulla sub¬
stantiarum differentia sub¬

Expanded text:
proclamans idem Verbum superproclamans idem Verbum superessentialiter genitum ex Patre ante et ultra omnia. In principio, inquit, erat Verbum. Et notandum, quod in hoc loco non temporis, sed substantiae significationem beatus evangelista insinuat per hanc vocem, quae est erat. Nam et positio ejus, id est sum, unde inaequaliter flectitur, duplicem continet intellectum. Aliquando quidem subsistentiam cujuscunque rei, de qua praedicatur, absque ullo temporali motu significat, ideoque substantivum verbum vocitatur; aliquando temporales motus secundum aliorum verborum analogiam declarat. Tale ergo est quod ait: In principio erat Verbum, ac si aperte diceret: In Patre subsistit Filius. Quis enim sanum sapiens dixerit, Filium in Patre temporaliter unquam substitisse? Illic enim sola cogitatur aeternitas, ubi sola intelligitur immutabilis veritas. Et ne quis existimaret, ita Verbum in principio subsistere, ut nulla substantiarum differentia sub
Abbreviated transcription (Latin):
test sentire ꝙͣ se solarib radiis ĩ¬
misceat. unumq in ip̃is et cum
ip̃is fiat. ita animus sc̃orũ.
puram rerum sp̃ualium om¬
nemq intellectum suꝑantiũ
cognitionem ñ suffert acciꝑe.
nisi prius in cõprehensibilis ue¬
ritatis participationem dignꝰ
efficiatur habere. Sc̃s itaq the¬
ologus in deum tͣnsmutatus
ueritatis particeps. deũ uerbũ
subsistere in deo principio. hoc
est dm̃ filium in deo patre pro¬
nuntiat. In principio inqͥt era
uerbum. In tuere celum aꝑtũ
hoc est summe ac sc̃e trinitatis
et unitatis reuelatum mundo
mysterium. Animadũte ange¬
lum diuinum suꝑ filium ho¬
minis ascendentem. nobis ui¬
delicet ãnuntiantẽ ip̃m ẽe ante
om̃ia in principio u̾bum̃. ac
mox descendentem suꝑeũdem
filium hominis clamantem¬
q. Et u̾bum caro factũ est. Bes¬
cendit euͣngligans deũ uerbũ
hominem ftm suꝑ naturalit̃
int̾ om̃ia ex uirgine. ascendit

Expanded text:
test sentire, quam se solaribus radiis imtest sentire, quam se solaribus radiis immisceat, unumque in ipsis et cum ipsis fiat, ita animus sanctorum puram rerum spiritualium, omnemque intellectum superantium cognitionem non suffert accipere, nisi prius incomprehensibilis veritatis participationem dignus efficiatur habere. Sanctus itaque theologus, in Deum transmutatus, veritatis particeps, Deum Verbum subsistere in Deo principio, hoc est Deum Filium in Deo Patre, pronuntiat. In principio, inquit, erat Verbum. Intuere caelum apertum, hoc est summae ac sanctae trinitatis et unitatis revelatum mundo mysterium. Animadvertere angelum divinum super Filium hominis ascendentem, nobis videlicet annunciantem, ipsum esse ante omnia in principio Verbum, ac mox descendentem super eundem Filium hominis, clamantemque: Et Verbum caro factum est. Descendit evangelizans Deum Verbum hominem factum supernaturaliter inter omnia ex virgine; ascendit