comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terent. Rursus int̾rogauit: utrũ
medem insula xp̃iani essent an
paganoꝵ errorib implicati
Dictum ẽ. quod essent pagani
At ille intimo excorde longe
trahens suspiria: heu prodolor
inquit: quod tam lucidi uultꝰ
homines tenebrarũ auctor pos
Rursus ergo int̾rogauit: quod
ess& uocabulum gentis illius.
Responsum ẽ: quod angli uocaren¬
tur at ille. bene inquit. Nam
& angłicam habent faciem: &
tales angłoꝵ. incęlis deca&e esse
coheredes. Quod hab& inquit
Snom̃ ipsa ꝓuintia: de qua isti
sunt allati: Responsum ẽ. quia
deri uocarent᷑ idem ꝓuintiales.
At ille inquit. deri. de ira eruti:
ꝓuintie illius quomodo uocat᷑:
Responsum ẽ. quod aelle uocaret᷑
At ille alludens ad nomen ait. Allestya
st laudem dĩ creatoris illis in par¬
in brittanniã aliquos uerbi mi¬
nistros ꝑ quos ad xp̃m conuer¬
rante ꝑficiendum paratum ẽẽ.
ut fier& placer&. Quod dum
ꝑficere non poss&: quia & si
pontifex concedere illi quod

Expanded text:
terent. Rursus interrogavit utrum terent. Rursus interrogavit utrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possRursus ergo interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet, inquit, nomen illa provincia, de qua isti sunt allati? Responsum est, quia Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille: Bene, inquit, Deiri, de ira eruti, provinciae illius quomodo vocatur? Responsum est quod Alle vocaretur. At ille al, laudem Dei Creatoris illis in parin Brittaniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converrante perficiendum, si tamen ut fieret, placeret. Quod dum perficere non posset, quia etsi pontifex concedere illi quod
Abbreviated transcription (Latin):
ratio. & de utero matris egressa
ẽ. mecum: Adcuius pietatis &
iustitiȩ opus ꝑtina quod anglor
gentẽ ꝑ predicatores quos illuc
direxit dentib antiquihostis
enpiens. et̃nȩ libertatis fecit ẽe.
participem: Et enim quia qui
largifluo mimere adpotiora con¬
scendit: dum sc̃s iste ardenti stu¬
dio ꝓcolligendis particulatim fi¬¬
delium animab satager&. dona¬
uit illi pius dñs ut totam parit̃
onis ut putatur facta diuinituꝵ
hȩc occasio fuit. dum die qua¬
dam aduenientib nuꝑ mercato¬
rib multa uenalia intorũ romȩ
collata fuissent. multiq ademen¬
dum hincinde confluerent: con¬
tigit & gregoriũ ante scilic& quã
pontificale decus haber& cum
alia pueros uenales positos lactei
corporis ac uenusto uultu capil¬
los quoq precipui candoris ha¬
bentes. Quos cum aspicer&: in¬
terrogauit ut aiut de Iregione
uel terra essent allati dictumq¬
ẽ ei. quia debrittannia insula:
cuius in colȩ tali om̃s decore ni¬

Expanded text:
ero matris meae egressa est mecum . 17. Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet, quod Anglorum gentem per praedicatores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatim fidelium animabus satageret, donavit illi pius dominus, ut totam pariteronis, ut putatur facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, pe inter alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore ni
Abbreviated transcription (Latin):
benedicens eum. ac faens cate¬
cuminũ abiit. Tunc congrega¬
tis om̃ib presbiteris & diaconib
cum om̃i clero. indixit ieiuniũ
om̃i eccłȩ dicens. Sininiuitȩ in
p̃dicatione ionȩ ꝑ triduanũ ie¬
iuniũ iram dĩ offessamq quã
ꝓmiserat his debitam euaserunt.
quantomagis nos in predicatio¬

Expanded text:
benedicens eum ac faciens catechumenum. Tunc congregatis omnibus presbyteris, et diaconibus, cum universo clero, indixit jejunium omni ecclesiae, dicens: Si Ninivitae in praedieatione Jonae per triduanum jejunium, iram Dei offensamque quam promiserat, his debita evaserunt, quanto magis nos in praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
gitus posuisti terminũ. & effusio¬
nem innoxii sanguinis b̾rrusti:
tibi sanitatis recuperandȩ consiliũ.
Audi ergo monita nr̃a: & om̃ia quȩ¬
cunq indicamꝰ tibi. Siluester ep̃s
is tibi piscinã deitatis ostend&:
in qua te dum tertio merserit.
om̃is ualitudo te deser& leprę.
quod dum factum fuerit: hanc
uicissitudinẽ tuo saluatori com¬
pensa. ut om̃s iussu tuo ꝑ totũ
tur. Tu autẽ te ipsum in hoc pu¬
rifica: ut relicta om̃i suꝑstitione
tem attingas. In his dictis eugi

Expanded text:
is posuisti terminum, et effusionem innocentum sanguinis horruisti, tibi sanitatis recuperandae consilium. Audi ergo monita nostra, et fac omnia quaecunque indicabimus tibi. Silvester episcopus ipse tibi piscinam pietatis ostendet, in qua dum tertio te merserit, omnis te valetudo ista deseret leprae. Quod dum factum fuerit, hanc vicissitudinem tuo salvatori compensa, ut omnes jussu tuo per totum . Te autem ipsum in hac parte purifica ut relicta omni superstitione tem attingas. Exurgens igitur
Abbreviated transcription (Latin):
qui agnus immaculatus ideo
totius popłi immolandus offensa
nos renascerem ex ȩccłȩ uirginis
utero. Temptatus ẽ. ut nos a
temptatione liberar&: tentus ut¬
nos dimitteremurligatus ut nos
a nodo maledictionis absolue¬
remur. illusus ẽ. ut nos ab illu¬
sione demonum liberar&: ue¬
nundatus ẽ. ut nos redimer&.
humiliatus ẽ. ut nos exaltar&:
captus ẽ. ut nos acaptiuitate¬
demonũ auferr&: spoliatus ẽ.
ut nuditas primi hominis per
quã mors ingressa ẽ. tegere¬
tur: spinis coronatꝰ est. ut spinas
terram lactae & melle manan¬
tẽ intrare : postremo in altari
crucis sacrificatus ẽ: ut totius
mundi peccata deler&. Hic de¬
fecit argumentũ diaboli: qui ui¬
tulum contra uitulum. & hyrcũ
contra hyrcumfacer&: agnum
contra agnũ immaculatũ inue¬
nire non potuit. Mortuus est

Expanded text:
i agnus immaculatus jure totius populi offensa nos nasceremur ex Ecclesiae virginis utero: tentatus est, ut a tentatione liberaret; tentus, ut dimitteremur; ligatus, ut nos a nodo maledictionis absolveremur: illusus est, ut nos ab illusionibus daemonum liberaret: venumdatus est, ut nos redimeret: humiliatus est, ut nos exaltaret: captus edaemonum auferret; spoliatus, ut nuditas primi hominis, per quam mors ingressa est, tegeretur; spinis coronatus, ut spinas terram lacte et melle manantem introduceret; postremo in altari crucis sacrificatus, ut totius mundi peccata deleret. Hic defecit argumentum diaboli: qui vitulum contra vitulum et hircum contra hircum fecerat, agnum contra agnum immaculatum invenire non potuit. Mortuus it
Abbreviated transcription (Latin):
tuis uitã redder& Ascendit
in cȩlos. ut homini non solum
paradysum quẽ amiserat resti¬
ianuas aperir&. Sedet nunc
ad dexteram patris: ut precib cre¬
dentium annuat. Uenturus est
autẽ iudicare uiuos & mortuos.
ut reddat unicuiq scđ̾m opera sua

Expanded text:
suis daret. Ascendit ad coelos, ut homini non solum paradisum, quem amiserat, restijanuam aperiret. Sedet nunc ad dexteram Patris, ut precibus credentium annuat. Ventuautem judicare vivos et mortuos, ut reddat unicuique secundum opera sua
Abbreviated transcription (Latin):
des quia ictus ferientis ferri splen¬
dorem solis excipit. priusquam
ꝑtingatur ad lignum. Sed splen¬
dor cum ibi sit non potest incidi.
nec adolante separari. Sic autẽ
diuinitas. nec separari potest.
nec incidi. Illud autẽ passioni
subiacuit: quod sicut lignum
ligari possit & teneri. Tunc uni¬

Expanded text:
demus quia ictus ferientis ferri splendorem solis excipit, priusquam pertingatur lignum: sed splendor cum ibi sit, non potest nec incidi, nec a dolante separari; sic etiam divinitas nec separari potest, nec incidi: illud autem passioni subjacuit, quod sicut lignum et ligari possit et teneri. Igitu
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens bipennẽ. terram primus
aperuit ad fud amentũ basilicę
construendę. De hinc innumero
duodecim apłoꝵ duodecim cophi¬
nos plenos. suis humeris suꝑ posuit.¬

Expanded text:
cepto bidente terram primus aperuit ad fundamentum basilice construende. Deinde in numero duodecim apostolorum duodecim cophinos terre suis humeris export
Abbreviated transcription (Latin):
& uictoriȩ de cęlo ministrentur.
Quem cũ rex alacri animo. & uul¬
tu placidissimo suscepiss&: om̃ĩa
prehensum exposuit. Post finẽ
uero narrationis suę ꝑcunctat᷑
qui isti essent du petrus & paulus.
qui illum uisitassent. & ob quã
causam salutis suȩ eius latebrã
detexissent: Cui siluester rp̃s¬

Expanded text:
et victoriae de coelo ministrentur. Quem cum rex alacri animo et vultu placidissimo suscepisset, omnia m superius comprehensum exposuit. Post finem vero narrationis suae, percontabatur qui isti essent dii Petrus et Paulus qui illum visitarent, ob quam causam salutis suae ejus latebram detexissent
Abbreviated transcription (Latin):
notum ita nos xp̃i cultores effec¬
tos: ut intra palatiũ nr̃m tem¬
plum eius nomini construamus.
in quo populus xp̃ianus. una
nobiscum conueniens deitati eius

Expanded text:
notum, nos ita Christi cultores effectos, ut intra palatium nostrum templum ejus nomini construamus, in quo populus Christianus una nobiscum conveniens, divinitati illic
Abbreviated transcription (Latin):
inquocunq loco fuerit fabricata
ȩccła: conseerationis suę hanc uir¬
tocẽ obtineat: ut quicunq reus
ad eam confugerit. iudicis muni¬
mine qui inpresenti fuerit defen¬
setur. Sexta die hȩc constituta
lex ẽ: nulli intra muros euiuscunq¬
ciuitatis darilicentiã ȩccłam con
struendi: nisi ex consensu p̃sentis¬
ep̃i. quẽ sedis apłicȩ ꝓbass& antistes¬

Expanded text:
in quocunque loco fuerit fabricata ecclesia, consecrationis hanc virtutem obtineat: ut quicunque reus in eam fugerit, judicis periculo, qui in praesenti fuerit, defensetur. Sed et perspoco fuerit fabricata ecclesia, consecrationis hanc virtutem obtineat: ut quicunque reus in eam fugerit, judicis periculo, qui in praesenti fuerit, defen
Abbreviated transcription (Latin):
xiliabitur. Exurgens igitur a som¬
no statim conuocauit eos qui ob-
somni sui misit ad montẽ siraptin
ubi sc̃s siluester incuiusdam xp̃iani
agro ꝑsecutionis causa cum suiscle.¬
ricis receptus. lectionib & orationib
insistebat. Cum ergo se a militib
conuentũ uidit: credidit se ad mar¬
tyri coronã euocari. & conuersꝰ
ad omnẽ clerũ qui cum eo erat
dixit. Ecce nunc tempꝰ accepta¬
bile. ecce nunc dies salutis adue¬

Expanded text:
tingas. Exsurgens itaque a somno statim convocat eos qui obsesomni sui misit ad montem Soractem, ubi sanctus Silvester in cujusdam Christiani agro persecutionis causa cum suis clericis receptus, lectionibus et orationibus insistebat. At ubi a militibus se conventum vidit, credidit se ad martyrii coronam evocari; et conversus ad clerum omnem qui cum eo erat, dixit: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis
Abbreviated transcription (Latin):
una ebdomada ieiumũ: & depo¬
sita purpura intra cubiculũ tuũ
ibiq induere humi ꝓstratuscili¬
cio: & confitere te ꝑ ignorantiã
errorẽ passum. ut xp̃ianis ꝑsecu

Expanded text:
hac una hebdomada jejunium, et deposita purpura intra in cubiculum tuum, ibique induere cilicio prostratus humo, et confitere te modo per ignorantiam errorem pa
Abbreviated transcription (Latin):
quando pietas ab impietate
misto congressu: bene enĩ om¬
niũ aduersantiũ poterimus ẽẽ
uictores: si a sola pietate uincam᷑
qui uerũ seruũ se ostenderit pi¬
etatis. Cum adistam contionẽ

Expanded text:
ur si pietas ab impietate in isto congressu. Bene enim adversantium omnium poterimus esse victores si a sola pietate vincamur. qui servum se monstraverit pietatis. Meli
Abbreviated transcription (Latin):
ctores: Quid iuuat barbaros
superasse. si acrudelitate uinca¬
mur.: Nam uicisse extraneas
puloꝵ: uincere autẽ uitia & pec¬
In illis ergo pręlus fortiores existi¬
mus aliis: in his autẽ nobis ipsis

Expanded text:
s? Quid iuvat barbaros superasse, si a crudelitate vincamur? Nam vicisse extraneas pulorum. Vincere autem vitia et pecIn illis ergo preliis fortiores nos extitimus illis. In hiis vero nobis ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos martini uirtutum. uł
materia. uł testimoniũ fuit:
Idem tamen referre erat solitus. se
corpore exutum: ad tribunal ui¬
dicis ductũ: deputandũq obscu¬
ris locis & uulgarib turbis. tris¬
tem excepisse sententiam. Tũ ꝑ
duos angłos se uissum reduci. ꝙ
martino redditum: uitȩq pͥstinȩ
restitutũ. Ab hoc primo tẽpore
beati uiri nomen enituit: ut qͥ
sc̃s iam ab om̃ibus habebatur.
potens etiam ꝙuere apłicus
habebatur. N ec multo post
dũ agrum lupicini cuiudam honorati
scđ̾m scłm uiri preteriret: clamore &
luctu turbȩ plangentis excipi
ngentis excipi¬
tur. Ad quam
esset hic fletus
inquireret: indicatur unũ e fami¬
lia seruulum. laqueo sibi uitam
extorsisse. Quo cognito: cellulam
in qua corpus iacebat ingreditur:
Exclusisq om̃ibus turbis: suꝑstratus
corpori. aliquantisꝑ orauit. Mox
uiuescente uultu marcescentib ocu¬
lis: in ora illius defunctus erigitur
Lentoq conamine enisus adsurgere.

Expanded text:
apud nos Martini uirtutum uel apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iMartino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipingentis excipitur, ad quam esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere,
Abbreviated transcription (Latin):
tismate humanis rebus excederet:
Corpus in medio positũ tristi meren-¬
tium fratrũ frequentabat᷑ officio:
cum martinus flens. & heiulans
accurrit. Tum uero tota sc̃m spi¬
ritum mente concipiens: ẽgredi
cellula in qua corpus iacebat ce¬
teros iubet. ac foribus obseratis su¬
per exanmata defuncti frĩs m̃bra
ꝓsternitur. Et cum aliquandiu ora¬
tioni incubuisset. sensissetq ꝑ spiritũ
dni adesse uirtutẽ: erectus paululũ.
&in defuncti ora defixus orationis
tabat euentũ. Uixq duarũ fere
horarũ spatium intercesserat.
uidet defunctũ paulatim m̃briᷤ
om̃ibus cõmoueri: ꝙ laxatis in
usum uidendi palpitare lumini¬
bus. Tum uero magna ad dñm
uoce conuersus: grãs agens. cellu¬
lam clamore cõpleuerat. Quo
audito qui ꝓ foribus astiterant:
statim irruunt. Mirum specta¬
culum qđ uidebant uiuere: quẽ
mortuũ reliquissent. Ita redditꝰ
uitȩ statim baptisma consecutꝰ.
plures postea uixit annos: pͥmꝰq

Expanded text:
tismate humanis rebus excederet. tismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationistabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque
Abbreviated transcription (Latin):
magnarum uirtutum uiro. Hic
aliquandiu radicib uixit herba¬
rum. Quo tempore elleborum ue¬
nenatum ut ferunt gramen in cy¬
bum sũpsit. Sed cũ uim uenen in
se grassantis uicina iam morte sen¬
sisset: inminens periculum orati¬
one reppulit. Statimq omnis dolor
fugatus ẽ. Nec multo post cum sc̃o
hylario cõperisset. regis pęnitentia
potestatẽ indultam fuisse redeun¬
di. romȩ ei cemptauit occurrere:
ꝓfectusq est ad urbem. Cum iã
hylarius p̃terisset: ita eum ẽ eues¬
tigiis ꝓsecutus. Cumq ab eo gra-¬
tissime fuisset susceptus: haud lon¬
ge sibi ab̃ oppido monasterium
collocauit. Quo tẽpore se ei qͥdã
catecuminus iunxit: cupiens scĩs¬
simi uiri instrui disciplinis. Pau¬
cis quippe interpositis diebus lan-¬
gore correptus: ui febrium labora¬
bat. Ac tum martinus forte disces¬
serat: et cũ ꝑ triduum defuisset.
regressus exanime corpus inuenit:
Ita subita mors fuerat: ut absq bap¬

Expanded text:
magnarum uirtutum uiro. hic magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque bap
Abbreviated transcription (Latin):
tiq est e conspectu eius: inimicꝰ
euanuit. Itaq ut animo ac mente
conceperat: matrẽ gentilitatis ab-¬
soluit errore. patre in malis ꝑse-¬
uerante. plures tamen suo salua¬
uit exemplo.L. Deinde cũ frł¬
heresis arriana ꝑ cotũ orbem. &
maxime intra illiricũ pullulasset:
cũ aduersus ꝑfidiam sacerdotum.
solus pene accerrime repugnaret:
multisq supplicus eẽt affectus. nã
et publice uirgis cesus est. et ad ex¬
tremũ de ciuitate exire compul¬
sus: italiam repetens. cum intra gal¬
lias quoq discessu scĩ hylarii. quẽ
ad exilium hereticoꝵ uis coege¬
rat. turbatam ẽẽ ȩccłam comperis-¬
set. mediolani sibi monasterium sta¬
tuit. Ibi quoq eum auxentius auc¬
tor & princeps arrianorũ. grauissi¬
me insectatus ẽ: multisq affectũ
iniurus de ciuitate exturbauit..
Cedendũ itaq tempori arbitratus
ad insulam cui galliria nomen ẽ.
secessit: comite quodã presbitero

Expanded text:
timque de conspectu eius inimicus timque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero,
Abbreviated transcription (Latin):
cunctari ab eo cȩpit. quisnam eẽt.
Respondit. xpianum se eẽ. Quȩrebat
etiam ab eo. an timeret. Tunc uero
constantissime ꝓficetur numquã se
tam fuisse securum. quia sciret mi¬
sericordiã dĩ maxime in tẽptationi¬
bus ad futuram. se magis illi dolere:
qui xꝑi miscd̃ia utpote latrocinia
exercens eẽt indignus. Ingressusq¬
ȩuuangelicã disputationẽ: uerbũ
dĩ latroni predicabat. Quid longuis
morer: Latro credidit: ꝓsecutusq
martinũ uiȩ reddidit. orans ut ꝓ
se dñm precaret᷑. Ĩemq postea reli¬
giosam agens uitã uisus est: ut ħ
dicantur. Igit᷑ martinus inde ꝓ gres¬
sus. cum mediolanũ preterisset: di-¬
abolus in itinere humana spetie
adsũpta. se ei obuiũ tulit. quo tende¬
ret quȩrens. Cũq id a martino res¬
ponsi accepisset: se quo dñs uocarȩ
intendere: ait ad eum. Quocumq
ieris uel quȩcumq temptaueris:
diabolus tibiaduersabitur.

Expanded text:
ercontari ab eo coepit, quisnam esset. ercontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
rans: intellexit uir dĩ altioris inge¬
nu hoc eum modo posse constringi.
si id ei offici imponeret. in quo qͥdã
locus iniuriȩ uideretur. Itaq exor¬
cistam eum ẽẽ precepit. Quã ille
ordinationẽ ne despexisse tamquã
humiliorẽ uideret᷑: non repudiauit.
Nec multũ post ammonitꝰ ꝑ soporẽ:
ut patriam. parentesq quos adhuc
gentilitas detinebat. religiosa solli¬
citudine uisitaret: ex uolunta te
scĩ hylarii ꝓfectus ẽ. Multisq ab
eo obstrictus precib ꝙ lacrimis ut
rediret: mestus ut ferunt peregrina¬
tionem illam aggressus est: contes¬
tatus fr̃s multa se aduersa passu¬
rum: qđ postea ꝓbauit euencus. Ac
pͥmum inter alpes deuia secutus:
incidit in latrones. Cumq unꝰ secu¬
ri eleuata. in caput eius librasset:
ictum ferientis dextrȩ sustinuit alter:
Uinctis tam̃ post tergũ manibus: uni
seruandus & custodiendus traditur.
Qui cũ eum adremotiora duxisset: ꝑ¬

Expanded text:
rans, intellexit uir altioris ingerans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, p
Abbreviated transcription (Latin):
di ergo in custodiam iubetur:
facturus fidẽ dictis. ut mermis
barbaris obiceretur. Postero die
hostes legatos de pace miserunt:
sua omĩa seq dedentes. Unde qͥs¬
dubitet hanc uere beati uiri fuisse
uictoriam: cui prestitũ sit. ne mermis
ad p̃lium mitteretur: Et quanuis
pius dñs seruare militẽ suum. licet int̾
hostium gladios & tela potuisset. ta¬
men ne uł alioꝵ morte sci uiolarent᷑
obtutus: exemit pugnȩ necessitatẽ.
Neq enĩ aliam ꝓ milite suo xp̃c debu¬
it prestare uictoriam: quã ut subacꝰ¬
tis sine sanguine hostib nemo more¬
retur.LU Exinde relicta m̃i¬
litia. scm̃ hylarium pictauȩ ep̃m
ciuitatis. cuius tunc in dei reb. spec¬
tata & cognita fides habebatur expe.¬
tiuit: & aliquandiu apud eũ cõmo¬
ratus est. Temptauit aut̃ idem sc̃s¬
hylarius. imposito diaconii officio
sibi eum artius implicare: ꝙminis¬
terio uinciri diuino. Sed cũ sepissi¬
me restitisset. indignũ se esse uocife¬

Expanded text:
di ergo in custodiam iubetur, di ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde qdubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uocife
Abbreviated transcription (Latin):
irruentib intra gallias barbaris:
uilians cęsar coacto in unũ exer¬
citũ. apud euangionum ciuita¬
tem. donatiuũ cepit erogare mi¬
litibus. Et ut est consuetudinis
singuli citabantur: donec ad mar-¬
tinum uentũ est. Tũ uero opor¬
tunũ tempus existimans. quo p̃e¬
teret emissionem: neq enĩ integrũ
sibi fore arbitrabatur si donatiuũ
non militaturus acciperet. Hacte¬
nus inquit ad cęsarẽ militaui ti¬
bi: patere ut nc̃ militem deo..
Donatiuũ tuum pugnaturus acci¬
piat. Xp̃i ego miles sum: pugna¬
re michi non licet. Tum uero ad¬
uersus hanc uocem tyrannus in¬
fremuit: dicens. eum metu pu-¬
gnȩ quȩ postera die erat futura.
non religionis grã detrectare mi¬
litiam. At martinus intrepidus
immo in lato sibi terrore constan¬
tior: si hoc inquit ignauiȩ adscri¬
bitur non fidei: crastina die ante
aciem inermis adstabo. & in nomi¬
ne dñi iħu signo crucis non clipe
o ꝓtectus aut galea. hostiũ cu¬
neos penetrabo securus. Retru¬

Expanded text:
inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retru
Abbreviated transcription (Latin):
gustinus eã fefellit. iuolent̃ se tenen¬
tem. ut aut eũ reuocaret. aut cum
ipso ꝑgeret: & finxit se amicũ nolle
deserere. donec facto uento nauiga¬
ret. Et mentitus ẽ matri. Et nolen¬

Expanded text:
est. Sed fefelli eam violenter me tenentem, ut aut revocaret, aut mecum pergeret; et finxi me amicum nolle deserere, donec vento facto navigaret. Et mentitus sum matri, et il
Abbreviated transcription (Latin):
Quicqͥd de arte loquendi uel disseren¬
di. quicqͥd de dimensionib figurarũ.
& de musicis. & de numeris. sine ma¬
gna difficultate nullo hominũ tra
quia & celeritas intelligendi. & inspi¬
ciendi acum̃. donũ tuũ est. Anno
uno minꝰ de tricesimo ȩtatis seiȩ. con
uenerat carthaginẽ quidã maniche¬
orũ ep̃s. faustus nomine. magnus
eos: eoquod esset honestarũ om̃ium
beralib eruditus. Et quia augustinꝰ
multa philosophoꝵ legerat. memorie¬
q mandata retinebat. conferebat cũ¬
dictis manichei: qui de plurib reb
multa seripserat copiosissime deliraes.
uenit: exꝑtus est hominẽ gratum &

Expanded text:
quid de arte loquendi et disserendi, quidquid de dimensionibus figurarum, et de musicis et de numeris, sine magna difficultate, nullo hominum trad quia et celeritas intelligendi, et dispiciendi acumen, donum tuum est: sed um undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Carthaginem quidam manichaeorum episcopus, Faustus nomine, magnus erat quod esset honestarum omnium beralibus eruditus. Et quoniam multa philosophorum legeram, memoriaeque mandata retinebam, ex eis qudictis Manichaei, quae de his rebus multa scripsit copiosissime delirans; uenit, expertus sum hominem gratum et
Abbreviated transcription (Latin):
re secum eandem mensam in do
blasphemias erroris cius. Uidit
enĩ se stantẽ in quadã regula lig¬
nea. & aduenientẽ ad se iuuenẽm
splendidũ. hilarẽ. atq arridentẽ
sibi: cum illa esset merens & mero¬
re confecta. Qui cũ causas quesis¬
set. tristitiȩ suȩ ab ea cotidianarũ
lacrimarũ docendi. ut assolet non
discendi gr̃ã: illa respondit ei di¬
secura esset: admonuitq ut ad¬
tenderet & uideret. ubi ipsa esset
illa attendit: uidit eũ iuxta se in
eandẽ regulã stantẽ. Qd̃ ubi filio¬
re conaret᷑. ut illa potiꝰ se non de¬
speraret futurã esse qd ipse erat:
continuo illa sine aliqua hesitati¬
ibi eris & tu: sed ubi tu. ibi & ille.

Expanded text:
re mecum eandem mensam in domblasphemias erroris mei. uidit enim se stantem in quadam regula lignea et uenientem ad se iuuenem splendidum hilarem atque arridentem sibi, cum illa esset maerens et maerore confecta. qui cum causas ab ea quaesisset maestitiae suae cotidianarumque lacrimarum docendi, ut adsolet, non discendi gratia, atque illa respondisset secura esset, atque admonuisse, ut adtenderet et uideret, ubi esset illa, illa ubi adtendit, uidit me iuxta se in eadem regula stantem. unde hoc, nisire conarer, ut illa se potius non desperaret futuram esse quod eram; continuo sine aliqua haesitatiibi et tu; sed, Ubi tu, ibi et ille.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tam̃ illa uidua. casta. pia & sobria.
quales ds̃ amat: iam quidẽ spe ala¬
crior sed fletu & gemitu non segnior.
ñ desineret om̃ib horis orationum
suarũ de filio plangere ad dm̃. Et
intrabant in conspectũ dĩ preces eiꝰ:¬
& ipsũ tam̃ dimittebat adbuc uol¬
ui & inuolui illa caligine. Et dedit¬
interĩ alterũ responsum: ꝑ quendã¬
prudent̃ sane quantũ sensit postea.
Respondit enĩ illũ adhuc esse indo¬
cilẽ: eoqd̃ inflatus esset nouitate

Expanded text:
cum tamen illa uidua casta, pia et sobria, quales amas, iam quidem spe alacrior, sed fletu et gemitu non segnior, non desineret horis omnibus orationum suarum de me plangere ad te, et intrabant in conspectum tuum preces eius, et tamen dimittebus adhuc uolui et inuolui illa caligine. . Et dedisti alterum responsum inprudenter sane, quantum sensi postea. respondit enim me adhuc esse indocilem, et quod inflatus essem nouitate
Abbreviated transcription (Latin):
tanta flagrantia refrangebat: qđ
nomen xꝑi ibi non erat. quia¬
huc lacte matris tenerũ cor eius
pie biberat. & alte retinebat. Et
quicquid sine hoc nomine fuis¬

Expanded text:
tanta flagrantia refrangebat, quod nomen Christi non erat ihuc lacte matris tenerum cor meum pie biberat et alte retinebat, et quidquid sine hoc nomine fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ceronis: cuiꝰ linguã pene om̃s mi¬
rantur. pectus non ita. Sed liber
ille ipsius exhortationẽ continet ad
philosofiã: & uocatur hortensius.
Ille uero liber mutauit affectũ eius:
uana spes: & immortalitatẽ
sapientiȩ concupiscebat estu cordis
incredibili: & surgere ceperat ut

Expanded text:
ceronis, cuius linguam fere omnes mirantur, pectus non ita. sed liber ille ipsius exhortationem continet ad philosophiam et uocatur Hortensius. ille uero liber mutauit affectum meum vana spes, et immortalitatem sapientiae concupiscebam aestu cordis incredibili; et surgere coeperam ut
Abbreviated transcription (Latin):
ostenderent. Sed illi uidentes
uidere non poterant: quia mu¬
tos oculos non habebant. Plunm
tem stellam supra corpus eiuss
dere narrabant. Sed lucescem
sacramentis diuinis. de ȩccła le¬
retur portandũ adbasilicama¬
brosianã in qua positus ẽ.: itau
dȩmonũ turba clamabat se ab
torqueri. ut heiulatus illoꝵ fen

Expanded text:
ostenderent: sed illi videntes ostenderent: sed illi videntes videre non poterant, quia mundatos oculos non habebant: plurimi autem stellam supra corpus ejus se vidisse narrabant. Sed lucescente sacramentis divinis, de Ecclesia levaretur, portandum ad basilicam Ambrosianam, in qua positus est, ita ibi daemonum turba clamabat se ab illo torqueri, ut ejula
Abbreviated transcription (Latin):
illius tantũ moueri uidebamus.
uocem autẽ non audiebamus.
honoratus etiã sacerdos ȩccłȩ uer
cellensis cum insuperiora domꝰ
se ad quietẽ composuiss&: tertio
uocem uocantis se audiuit. dicen¬
tisq sibi. Surge festina: quia mo¬
do ẽ recessurus. Qui descendens.
obtulit scõ dñi corpus. Quo ac¬
cepto: ubi glutiuit emisit sp̃m.
bonũ uiaticũ secum ferens. ut
in uirtute ȩscȩ animȩ refectior.
angłoꝵ. nunc consortio quoꝵ
uita uixit in t̾ris. & heliȩ socie¬
tate lȩtatur: quia ut helias nun¬¬
quã regib uel ullis potestatib
ita & iste ꝑ dĩ timorem loquiue¬
ritus ẽ: atq inde ad ȩccłam ma¬
iorem ante lucanã horam qua
de functus ẽ. corpus ipsius por¬
tatum ẽ : ibiq eadem fuit nocte.
qua uigilauimꝰ inpascha: quã
plurimi infantes baptirati cum
a fonte uenirent. uiderunt ita
ut aliqui sedentẽ incathedra
intribunali dicerent: aln uero
ambulantẽ suis parentib digito

Expanded text:
illius moveri videbamus, illius moveri videbamus, vocem autem non audiebamus. Honoratus etiam sacerdos Ecclesiae Vercellis cum in superioribus domus se ad quiescendum composuisset, tertio vocem vocantis se audivit, dicentisque sibi: Surge, festina, quia modo est recessurus. Qui descendens, obtulit sancto Domini corpus: quo accepto ubi glutivit, emisit spiritum, bonum viaticum secum ferens; ut in virtute escae anima refectior, angelorum nunc consortio, quorum vita vixit in terris, et Eliae societate laetetur; quia ut Elias numquam regibus vel ullis potestatibus, ita nec iste pro Dei timore loqui veritus est. 48. Atque inde ad Ecclesiam majorem antelucana hora qua defunctus est, corpus ipsius portatum est; ibique eadem fuit nocte, qua vigilavimus in pascha: quem plurimi infantes baptizati cum a fonte venirent, viderunt, ita ut aliqui sedentem in cathedra in tribunali dicerent, alii vero ambulantem suis parentibus digito
Abbreviated transcription (Latin):
ess&. atq cum de nomine scĩloque¬
rentur simpliciani: tanquã inter¬
ess& tractatin cum loge positus
abipsis iacer&. approbans exclama¬
uit tertio. Senex sedbonus. Erat
enĩ simplicianus ȩui maturus.
Qua uoce audita: expauescentes
fugerunt. Defuncto tam̃ eo. non
alius illi successit insacerdotium
nisi is quẽ ille bonũ senem trina
uoce signauerat. Cui simplino
uenerius quẽ supra memoraui¬
mus successor fuit: felix uero nunc
usq bononiensem regit ȩccłam.
Castus autẽ uel polemius nutriti
ab ambrosio. bonȩ arboris boni
fructus in ȩccła mediolanensi dia¬
coni fungunt᷑ officio. In eodem
tamen loco sicut referente scõbassi¬
ano ep̃o lacodensis ȩccłe qui ab
eodem audierat. didicimus cum
orar& una cum supradicto sacer
eodem tempore quo a nobis migra¬
uit ad dñm. ab hora circit̃ unde¬
cima diei usq ad illam horam qua
emisit sp̃m. expansis manib in mo¬
dum crucis orauit. Nos uerolabia

Expanded text:
esse, atque cum de nomine sancti loqueesse, atque cum de nomine sancti loquerentur Simpliciani, tamquam interesset tractatui, cum longe positus ab ipsis jaceret, approbans exclamavit tertio: Senex, sed bonus. Erat enim Simplicianus aevi maturus. Qua voce audita, expavescentes fugerunt; defuncto tamen eo, non alius illi successit in sacerdotium, nisi is quem ille bonum senem trina voce signaverat. Cui Simpliciano Venerius, quem supra memoravimus, successor fuit: Felix vero nunc usque Bononiensem regit Ecclesiam: Castus autem et Polemius nutriti ab Ambrosio bonae arboris boni fructus, in Ecclesia Mediolanensi diaconii funguntur officio. 47. In eodem tamen loco in quo jacebat sicut referente sancto Bassiano episcopo Laudensis Ecclesiae, qui ab eodem audierat, didicimus cum oraret una cum supradicto sacerdeodem tempore quo migravit ad Dominum, ab hora circiter undecima diei usque ad illam horam, in qua emisit spiritum, expansis manibus in modum crucis oravit: nos vero labia
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimus Uade: & a modo sal¬
uiseris: nec se amplius doluisse
ƿedes. tempore quo sẽs sacerdos
de hac luce migrauit. lacrimis te¬
stabatur. Sed post hos dies ordina¬
to sacerdote ȩccłȩ ticimiensi incidit
ininfirmitatem. Qua plurimis
dieb cum detineretur in lectulo.
comes stilico dixisse fertur: quo
tanto uiro recedente de corpore.
interitus imminer&. italiȩ. Unde
conuocatis adse nobilissimis uiris
illius ciuitatis quos diligi asc̃õ sacer
sermone ꝑsuasit. ut ꝑgerent ad
scm sacerdotẽ. suaderentq illi
ut sibi unuendi peter& a dño com¬
meatum. Quod ille ubi ab eis au¬
diuit. respondit: non ita inter
uos ixi. ut pudeat me uiuere.
nec timeo moriquia bonum dnm̃
habemus. ł idem tempus cum in
extrema parte porticus inqua ia¬
cebat. in uno positi. castus. polemi¬
us. uenerius. & felix. tunc diaconi
secum tractarent. uoce ita pressa.
ut uix se inuicem audirent. qui
post obitum illius ep̃s ordinandus

Expanded text:
audivit: Vade, et amodo salaudivit: Vade, et amodo salvus eris. Nec se amplius doluisse pedes, tempore quo sanctus Sacerdos de hac luce migravit, lacrymis testabatur. 45. Sed post dies hos, ordinato sacerdote Ecclesiae Ticinensi, incidit in infirmitatem, qua cum plurimis diebus detineretur in lectulo, comes Stilico dixisse fertur quod, tanto viro recedente de corpore, interitus immineret Italiae. Unde convocatis ad se nobilibus viris illius civitatis, quos diligi a sancto Sacerdsermone persuasit, ut pergerent ad sanctum Sacerdotem, suaderentque illi, ut sibi vivendi peteret a Domino commeatum. Quod ille ubi ab illis audivit, respondit: Non ita inter vos vixi, ut pudeat me vivere: nec timeo mori; quia Dominum bonum habemus. 46. Per idem tempus cum in extrema parte porticus in qua jacebat in uno positi Castus, Polemius, Venerius et Felix tunc diaconi secum tractarent voce ita pressa, ut vix se invicem audirent, quis post obitum illius episcopus ordinandus
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ut tenerent᷑ homina
qui administrandum ꝑgebant
Sed ubi ad ꝑsonam seruisu ꝑuen
uindicare. homines etiã quia
eodecepti fuerant: int̃uentu si¬
cerdotis dimisit. De ipso uerose¬
uo sacerdoti questus ẽ: quẽ u
sc̃s cum de ęccła ambrosi anas
deretur requirifecit. atq ꝑdu
adse. Quem cũ introgass& &l
prehendiss& auctorem tantis
gitii: ait. Oport& illũ tradiss¬
nȩ in interitũ carnis. ne talid
inposterum audeat cõmittes
Iuẽ eodem momento cum ad
sermo ess& inore sacerdotis: sp̃s im¬
mundus arreptũ discerpere cȩpit
luo uiso. non minimo timore repleti
sumus. & ad miratione. Multos
etiã diebus ipsis imponente illo
manus & imperante: abspiritib
immundis uidimꝰ ẽẽ. purgatos:
er idem tempus nicentius quidã
ex tribimo & notario qui ita pedũ
dolore tenebat᷑. ut raro inpublico
inderetur. cum ad altare accessis¬
s& ut sacramenta ꝑciper&. calca¬
tusq casu asacerdote exclamass&.

Expanded text:
tantum ut tenerentur homines, tantum ut tenerentur homines, qui ad ministrandum pergebant: sed ubi ad personam servi sui pervenit vindicare. Homines etiam qui decepti fuerant, interventu Sacerdotis dimisit, de ipso vero servo Sacerdoti questus est. Quem vir sanctus cum de basilica Ambrosiana egrederetur, requiri fecit, atque ad se perduci. Quem cum interrogasset, et deprehendisset auctorem tanti flagitii, ait: Oportet illum tradi satanae in interitum carnis, ne talia aliquis in posterum audeat admittere . Quem eodem momento cum adhuc sermo esset in ore Sacerdotis, spiritus immundus arreptum discerpere coepit: quo viso, non minimo timore repleti sumus et admiratione. Multos etiam diebus illis, imponente illo manus, et imperante ab spiritibus immundis vidimus esse purgatos. 44. Per idem tempus Nicentius quidam ex tribuno et notario, qui ita pedum dolore tenebatur, ut raro in publico videretur; cum ad altare accessisset, ut sacramenta perciperet, calcatusque casu a Sacerdote exclamasset,
Abbreviated transcription (Latin):
tineretur. cum quadragesimũ
tertium psalmũ dictat&. me
excipiente. & uidente: subito
in modum scutibreuis ignis ca¬
put enus cooperuit: atq paula¬
tim ꝑ os ipsius tanquã in domũ
habitator ingressus ẽ. Post quod
facta ẽ facies enis tanquã nix
Post ea reuersus ẽ uultus enis
ad speciem suam. Quod cum
fier&. stupore ꝑculsus obrigui.
nec potin scribere quȩ abillo
dicebantur: nisi postea quam
uisio illa transunt. Dicebat enĩ
intempore testimoniũ scriptu
diuine: quod ego obtime retinelu
Iam scribendi uel dictandi. ipso die
finẽ fecit. Siquidem ipsum psil¬
mum explere non potuit. Ego ue¬
ro id qđ a me uisum fuerat. hon¬
rabili uiro casto diacono sub eun
cura degebam. statim retuli. di
tum me in illo indisse edocuit e
tunc comitis seruus qui de monr
laborauerat. in ambrosiana basili¬
ca iam sanus maner&. cominens¬
datus a dño suo. ferebat̾ enim
quod libenter ab eodem haberes
facer& falsas epłas tribunatusi

Expanded text:
tineretur, cum quadragesimum tineretur, cum quadragesimum tertium psalmum dictaret, me et excipiente et vidente, subito in modum scuti brevis ignis caput ejus cooperuit, atque paulatim per os ipsius tamquam in domum habitator ingressus est: post quod facta est facies ejus velut nix, et postea reversus est vultus ejus ad speciem suam. Quod cum fieret, stupore perculsus obrigui, nec potui scribere quae ab illo dicebantur, nisi posteaquam visio ipsa transivit; dicebat enim in eo tempore testimonium Scripturae divinae, quod ego optime retinebam. Nam scribendi vel dictandi ipso die finem fecit; siquidem ipsum psalmum explere non potuit. Ego vero id quod visum a me fuerat, honorabili viro Casto diacono, sub cujus cura degebam, statim retuli: at tum me in illo vidisse edocuit letunc comitis servus, qui daemonio laboraverat, in Ambrosiana basilica jam sanus maneret, commendatus a domino suo; ferebatur enim quod libenter ab eodem haberetur: faceretque falsas epistolas tribunatus, in
Abbreviated transcription (Latin):
aut filio aut ꝓpinquorũ causas
pretendere ad excusandas excusa¬
tiones inpeccatis: quando quidem
plerosq cȩperit. etiã cȩlibes sacer¬
dotes uel leuitas quib portio ds̃
Et ue nobis miseris: quia nec fine
mundi ꝓuocam᷑ ut tam graui
iugo seruitutis liberari uelimus.
quod demergit usq ad prosun¬
dum inferm: ut faciamus nobis
amicos de mammona iniquita
tis qui nos recipiant inet̃na taber¬
nacula. At tamen beatus ille¬
qui quandoq conuersus difruptis
uinculis atq ꝓiecto iugo huius¬
modi dominationis tenebit. &
allid& paruulos suos ad petram.
interimit. Ipsa autẽ ininola¬
bilis manens. nec reum faciens
eum qui adse alliserit nequis¬
simi uteri deteriores partus.
sed innocentẽ. ita ut securus
possit dicere. portio mea dñs.
quia cui nihil inscło ẽ: illi uere
portio xp̃s ẽ. Et qui contempse¬
rit parua. multa ꝑcipi&: insuꝑ
& uitã ȩ̨t̃nam possidebit: Ante
paucos uero dies quã lectulo de¬

Expanded text:
aut filiorum aut propinquorum causas aut filiorum aut propinquorum causas praetendere: Ad excusandas excusationes in peccatis ; quandoquidem plerosque ceperit etiam coelibes sacerdotes vel levitas, quibus portio Deus Et vae nobis miseris! quia nec fine mundi provocamur, ut tam gravi jugo servitutis liberari velimus, quod demergit ad profundum inferni; ut faciamus nobis amicos de iniquo mammona, qui nos recipiant in aeterna tabernacula . Attamen beatus illequi quandoque conversus, diruptis vinculis, atque projecto jugo hujusmodi dominationis, tenebit, et allidet parvulos ejus ad petram ,interimit, ipsa inviolabilis manens, nec reum faciens eum, qui ad se alliserit nequissimi uteri deteriores partus, sed innocentem; ita ut securus possit dicere: Portio mea Dominus . Quia cui nihil in saeculo est, illi vere portio est Christus: Et qui contempserit parva, multa percipiet, insuper et vitam aeternam possidebit . 42. Ante paucos vero dies quam lectulo de
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiatum illifuerat de cuiuscunq
sẽĩ obitu sacerdotis: in tantum ut
nos illum consolari uderemꝰ. igno¬
rantes piũ affectum uiri nec qua
ratione ita fler& intelligentes.
Quib ille huiꝰ modi responsum red¬
debat. non se flere quia recesserat
quifuerat mortuus nuntiatus. sed
quia se precesserat: uel quia difficile
ess& in uenire uirum qui sum mo
sicerdotio dignus haberetur. Ipse au¬
tem de sua morte ante predixit:
quod usq pascha nobiscum futurꝰ
ess&. Quod quidem meruit. dñm
obsecrando. quo maturius liberare¬
tur. Ingemiscebat enĩ uehement̃.
cũ uider& radicem omniũ maloꝵ
magisq increscere in hominib &
maxime in his qui inpotestatib
erant constituti: ita ut int̾ueni¬
endi illi apud illos grauissimus
labor ess&: quia om̃a pretio distra¬
hebantur. Quȩ res omne malum¬
primo inuexit italiȩ: & exinde
uergunt᷑ om̃a in peius. Et quid
dicam siin hinuscemodi ꝑsonis
ita rabiem suã exerc&. qui solent

Expanded text:
nuntiatum illi fuerat de cujuscumque nuntiatum illi fuerat de cujuscumque sancti obitu sacerdotis, in tantum ut nos illum consolari niteremur, ignorantes pium affectum viri, nec qua ratione ita fleret intelligentes. Quibus ille hujusmodi responsum reddebat: Non se flere, quia recesserat, qui fuerat mortuus nuntiatus: sed quia praecesserat, vel quia difficile esset invenire virum, qui summo sacerdotio dignus haberetur. Ipse autem de sua morte ante praedixit quod usque ad pascha nobiscum futurus esset: quod quidem meruit Dominum obsecrando, quo maturius hinc liberaretur. 41. Ingemiscebat enim vehementer cum videret radicem omnium malorumagisque increscere in hominibus, et maxime in iis qui in potestatibus erant constituti; ita ut interveniendi illi apud illos gravissimus labor esset, quia omnia pretio distrahebantur. Quae res primo omne malum invexit Italiae, et exinde omnia verguntur in pejus. Et quid dicam, si in hujusmodi personis ita rabiem suam exercet, qui solent
Abbreviated transcription (Latin):
tesce diabole. quia non te tor¬
qu& ambrosius: sed fidesscõꝵ. &
inuidia tua: quonia illo uides
iectus es: nam ambrosius nescit
preuenit ut confitendo suũ allig&
ipse delictum: nec habeat quod ad¬
uersarius criminetur: Ideoq scłiptu
ra dicit: Iustus inprincipio sermo¬
nis accusator est sui. Uocem enĩ
erpit aduersario. & quasidentes
quosdam paratos ad predam crimi¬
nationis infestȩ.peccatoꝵ suorum
confessione confringit: dans hono¬
rem dõ cui nuda sunt om̃a: &
qui uult uitam peccatoꝵ. magis
quã mortem. Nam & ipsi pęniten¬
tinon sufficit sola confessio. nisi
subsequatur emendatio facti: ut
pęnitens pęnitenda non faciat.
humili& etiam suam animam sicut
dauid sc̃s. qui post quã audiuit
a propheta. dimissum ẽ peccatum
tuũ humilior factus ẽ. inemenda¬
tione peccati: ita ut cinerem sicut
ƿanem manducar&: & potum suũ
cum fletu miscer&: flebat etiam
amarusime. quotienscunq forte

Expanded text:
tesce, diabole; quia non te tortesce, diabole; quia non te torquet Ambrosius, sed fides sanctorum et invidia tua; quoniam illuc vides jectus es; nam Ambrosius nescit praeuenit, ut confitendo suum alleuet omne delictum, ne habeat quod aduersarius criminetur. ideoque scriptura tibi dicit: iustus in principio sermonis accusator est sui; uocem enim eripit aduersario et ququosdam paratos ad praedam criminationis infestae peccatorum suorum confessione confringit, dans honorem Deo, cui nuda sunt omnia , et qui vult vitam magis peccatoris quam mortem . Nam et ipsi poenitenti non suffet subsequatur facti emendatio, ut poenitens poenitenda non faciat, humiliet etiam animam suam sicut David sanctus, qui postquam audivit a propheta: Dimissum est peccatum tuum ; humilior factus est in emendatione peccati, ita ut cinerem sicut panem manducaret et potum suum cum fletu misceret . 40. Flebat etiam amarissime quotiescumque forte