comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
item queriutrum animale corpus prius hominis formatum sit elimo
qua lenunchabemus non spiritale qualeresur gentes habebimus quõ¬
quamenim hoc in illud mutabi tur: Seminaturenim animale cor¬
pus resurg& corpus spiritale :amen quid prius homini fac¬
tumsit id eo dis ceptatur: quiasi animale factum est non hocrecipienus
quod inillad perdidimus : sed tam melius quanto spiritale animalepre¬
ponendumest quando erimus ȩquales angelis dĩ: Sed angepossum
aliis & iustitia prȩponi Numquid & dño de quotamendictum
est: Mino rastieum paulominus ab angelis: unde nisi proptꝰ
carnes infirmitatem quam sum sit exuirgine. formam serui deci¬
piens inqua moriensꝰ nos aseruituteredimer&: Sed quid hine
diucius disseramus uonenim obscura est aposto lisententia
dehacre: Qui cum uoluiss&& a diberetest imonium quo probars

Expanded text:
item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spirituale, quale resurgentes habebimus. Quanquam enim hoc in illud mutabitur; seminatur enim corresurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probar
Abbreviated transcription (Latin):
terram & nondum erathomo: Tertio quippe fecit ista:
hominem autem sextodie : sed cum fecitds̃ omne uiride
at que omne fenum a griante quam eor tum est super
terram: Nonsolum homononerat quio peraretur t̃ram
sed nec ipsum fenum erat super terrã: quodutique antedi¬
cit factum quam eortum : Anideo die tertio dĩ fecit ista.
quia nondum erat homo qui operando terram facer&ea.
quasi uero tam multa ligna & tam multa genera herbarũ
non sineulla operẽ hominum nascuntur & terra: Anob
hoc utrum que positum est. & qui a nondum pluerat suꝑ ter¬
ram. & quia non dum erat homo quio perar&ur terram :
ubi enim opera humana non est: ꝑ pluuiam ista nascunt᷑:
unt autem quaedam quae &iam ꝑ pluuiam iam non nascuntur:
nisi humana opera accedat : Ideo nunc utrumque ad iutorium
necessarium est: ut cunctanas cantur: Tuncautem utrumq
desuit : ideo fecit ds̃ haec potentia uerbi sui sinepluuia & si¬
neopere humano: Nam &iam ipsenunc facit: sed iam ꝑ plu¬

Expanded text:
terram, et nondum erat homo? tertio quippe die fecit ista, hominem autem sexto. sed cum fecit deus omne uiride atque omne fenum agri, antequam exortum est super terram, non solum homo non erat. qui operaretur terram, sed nec ipsum fenum erat super terram, quod utique ante dicit factum quam exortum. an ideo die tertio deus fecit ista, quia nondum erat homo, qui operando terram faceret ea? quasi uero tam multa ligna et tam multa genera herbarum non sine ulla opera hominum nascuntur ex terra. An ob hoc utrumque positum est, et quia nondum pluerat super terram et quia nondum erat homo, qui operaretur terram? ubi enim opera humana non est, per pluuiam ista nascuntur. sunt autem quaedam, quae etiam per pluuiam non nascuntur, nisi opera humana accedat. ideo nunc utrumque adiutorium necessadefuit; ideo fecit Deus haec potentia Verbi sui sine pluvia, sine opere humano. Nam etiam nunc ipse facit, sed jam per plu
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur uiuere: quae frui non possunt participatio¬
saeculũ quomodo eius dñm non facilius inuenerunt: Ignotaenim sunt
funda mentater rae oculis nr̃is : & qui fundauit terrã propinquat
mentib nr̃is: hinc iã nunc consideremus eaquȩ f&itds̃ omnia simul.
a quib insextodie consumiatis requieuit in .VII postea considera

Expanded text:
dicuntur uiuere, quae frui non possunt participatiodicuntur uiuere, quae frui non possunt participatiosaeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? ignota enim sunt fundamenta terrae oculis nostris, et qui fundauit terram, propinquat mentibus nostris. Iam nunc consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requ
Abbreviated transcription (Latin):
mus ut & ipsa terra & quȩ cum que in ea sunt urtasit : que ato
cum ab sorde dicantur omnia uiuere quanto ab sordius ut &i¬
amuita sint .Preser tim quia distinguit dequalauito dis¬
lo qurtur quam ad didit uitaerat lux hominum sicengo dis¬
tin guendum est ut cum dixcrimus quod sactum est deinde
in feramus in illo uita est: non in selic& hocest in suaua uatas
que sarus ql ut conditio ereatura quesit sed iabolet urllo
sapi entia: ip sum ucrbum unigenitus difilius. comodo ergo in
llo uita est quod factum est: quo modo dictum est:
si cuthab& pateruitam in sem& ipso sicdedit filio
uitam habere in sem& ipso: Nec prae termitten¬
dum est quod emendantiores codices habent: quod
factum est illo uita erat : ut sic intellegatur uita erat
quomodo in principio erat uerbum & uerbam erai apud
dn ads crat uerbum: Quodergo factum est iam utr
crat᷑ in ilło : &uita non qualis cumque: nam &pecona

Expanded text:
mus, ut et ipsa terra et quaecumque in ea sunt uita sint. quae mus, ut et ipsa terra et quaecumque in ea sunt uita sint. quae cum absurde dicantur omnia uiuere, quanto absurdius, ut etiam uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, deinde inferamus: in illo uita est, non in se scilicet, hoc est in sua natura, qua factum est, ut conditio creaturaque sit, sed in illo sapientia et ipsum uerbum unigenitus filius dei. eo modo ergo in illo uita est, quod factum est, quomodo dictum est: sicut habet pater uitam in semet ipso, sic dedit filio habere uitam in semet ipso. Nec praetermittendum est, quod emendatiores codices habent: quod factum est, in illo uita erat, ut sic intellegatur: uita erat, quomodo in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. quod ergo factum est, iam uita erat in illo, et uita non qualiscumque — nam et pecora
Abbreviated transcription (Latin):
rauit sicut uidit: his at que huils modi testimoniis pro¬
batur quo÷ haecomnia prius quam fierent erant in
noticia facientis: & utique ibi meliora ubi
ueriora ubi ceterna & in cõnmut abilia: quam¬
quam sufsicere debeat ut quis que nouerit uel
in concusse credat. quod ds̃ haecomnia fecerit. non op¬
nor cum esse tam & cordem ut dm̃ quȩ non nouerat
fecis se arbi tretur: por rosinouerat caprius¬
quam facer& ea p rofecto prius quãfierent
iniquitate eterrore mundatȩ: nonergo tapro nuntiare opor¬
t&. quod fiotum est in illouita est ut sub dis gamus quod sactum est
in illo adeinde in feramus uita est: quid enim non in illo fac¬
tum est cum cam memoratis multis &iam terrenis ereatu¬
ris dicatur hapsalmo. Omnia in sapientia fecisti dicat &a
postolus qm̃ in ipso condita sunt omnia ineueloainterra
Aisibilia &inuisibilia: consequens ergo erit siud disti xeri¬

Expanded text:
rauit. his atque huiusmodi testimoniis prorauit. his atque huiusmodi testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, erant in notitia facientis, et utique ibi meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, priusquam fierentiniquitate et errore mundatae. Non ergo ita pronuntiari oportet: quod factum est in illo, uita est, ut subdistinguamus: quod factum est in illo, et deinde inferamus: uita est. quid enim non in illo factum est, cum commemoratis multis etiam terrenis creaturis dicatur in psalmo: omnia in sapientia fecisti, dicat et apostolus: quoniam in ipso condita sunt omnia in caelo et in terra. uisibilia et inuisibilia. consequens ergo erit, si ita distinxeri
Abbreviated transcription (Latin):
die .uII. r equi euit. aliter ista quae e illis us que nunc opera¬
tur: horum trium. hoc quod & tremum posui nobis ut cumq
notum est per corporis sensus & huius consuetudinem uitae:
ne sapientiae: sed uita eratlux hominum mentes quippe
rationales purgatae gratia eius pos sunt ꝑuenire ad eius¬
modi uisionem quanec se pous quic quam sit n& b&ias:
Scd&an si hoc legamus ut intellegamus quod factum est in
louita est: oon& ista sententia ut id quod ꝑ ipsum factum est
uita esse in illo intellegatur: in quauita uidit omnia. quan¬
dofecit: & sicut uidit ea ita fecit: non praeter seipsum uidens
sed & in seipsoita enumera uit omnia que fecit: nec alia uisio
eius & patris. sed una sicut una substantia: Nam & in libroꝑ
unde iuenta est uel quis locus scientia e ignorat mortalis
uiam eius
uiareus oapsenouit locum eius: Inseenim omne quod est
subcctelo ꝑfecit: & nouit que sunt interomnia quȩfecit
uentoru libramenta aquȩ mensuras. quando fecit enume

Expanded text:
die septimo requievit: aliter ista, quae ex illis usque nunc operatur: horum trium hoc quod extremum posui, nobis utcunque notum est per corporis sensus, et huius consuetudinem vitae ne sapientiae — sed uita erat lux hominum. mentes quippe rationales purgatae gratia eius possunt peruenire ad eiusmodi uisionem, qua nec superius quicquam sit nec beatius. Sed etiam si hoc legamus et intellegamus: quod factum est, in illo uita est, manet ista sententia, ut id, quod per ipsum factum est, uita esse in illo intellegatur, in qua uita uidit omnia, quando fecit et, sicut uidit, ita fecit, non praeter se ipsum uidens, sed in se ipso ita enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et patris, sed una, sicut una substantia. nam et in libro unde inuenta est? uel quis sit locus scientiae? ignorat mortalis uiam eiuseius et ipse nouit locum eius. ipse enim omne, quod est sub caelo, perspicit et nouit quae sunt in terra omnia quae fecit: uentorum libramenta aquae mensuras quando fec
Abbreviated transcription (Latin):
esioni elesuirt patre ratus est abrahiam: perlegan sciliea
mẽbnis repnignantem ligim̃tis. & in uisibilm concupisoa¬
tiamꝰ qua ius cem raste & bona iura nuptiarũ nonsinan
ual pians. quarttũ & capos sunt generi substreuendo
progi care: ponaũt & ille ibidecimatus est: cuius caro inel
eiluser uersim uuliicris sedmateriem medicaminis true¬
po am cũ ipsadecimatio ad presigurandam medicinam
ꝑtinuerit. illud in abrahae carne decimabatur qdcunabator.
non illud undecurabat᷑: eadm namq: caroꝰ abrahae tantũ
sedipsius primi terreni que hominis. simulhabebat & uul
nus prȩuaricationis & medica m̃tũ uulneris: Uulnus prȩ¬
uaricationis in lege membrorum repugnante legim̃tis.
quae ꝓ omnem inleꝓpagatam carneor quasi seminali rati¬
one transcribitur: onedicam̃tũ aũt uulneris in eoqđm
de sineopere concupiscentiali insola materie corporali
ꝑdiuinam conceptionis fermationis queration E de
uirgine aelsum ptũ est propt̃ mortis sine iniquitate con¬

Expanded text:
per legem scilicet in membris repugnantem legi mentis et inuisibilem concupiscentiam, quamuis eam casta et bona iura nuptiarum non sinant ualere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere . non autem et ille ibi decimatus est, cuius caro inde non feruorem uulneris, sed materiam medicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam rtinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur, quod curabatur, non illud, unde curabatur. eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique homnus praevaricationis et medicamentum vulneris: vulnus praevaricationis in lege membrorum repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem vulneris in eo quod inde sine opere concupiscentiali in sola materia corporali, per divinam conceptionis formationisque rationem, de virgine assumptum est, propter mortis sine iniquitate con
Abbreviated transcription (Latin):
nar&ur: quinto aquarum natura: quia cuelo uerique coniun¬
gitur produxit ad dĩ uerbum Iridegenũs suo somnia scilic&
natatilia & uolatilia: & haec potentialiter in numeris: quiꝑ
congruos temporum motus ererentur: secto ter restria
similiter animalia tamqũa & ultimo elementomundi: ultima
creaturae or dinatae dies ille cognouit: & ꝑhanc cognitio¬
nem sexies quodam modo praesentatus. tam quã sex dies &x¬
hibuit cum sit unus dies: ea quae facta sunt increatore¬
primitus & in ipsi sconsequenter agnoscens: nec in ipsis rema¬
nens sed eorum &iam posteriorem cognitionem ad dĩre¬
ferens dilectionem : Uesperam & mane & meridiem om
nibus praebuit non ꝑmoras temporum sed propt̃ ordinẽ
conditorum : postremam qui&is sui creatorisqua insere¬
quiescit ab omnib operibus suis notitiam re praesentans in
qua non hab& uesperã benedici& scĩficari. ob hoc meruit: unde
ipsum sept enarium numerum sc̃o spui quodam mododcom

Expanded text:
naretur. quinto aquarum natura, quia caelo aerique coniungitur, produxit ad dei uerbum indigenas suos, omnia scilicet natatilia et uolatilia; et haec potentialiter in numeris, qui per congruos temporum motus exererentur. sexto terrestria similiter animalia, tamquam ex ultimo elemento mundi ultima,creaturae ordinatae dies ille cognouit; et per hanc cognitionem sexies quodammodo praesentatus tamquam sex dies hibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt,primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis remanens, sed eorum etiam posteriorem cognitionem ad dei referens dilectionem, uesperam et mane et meridiem in omnibuconditorum. Postremo, quietis sui Creatoris, qua in se requiescit ab omnibus operibus suis, notitiam repraesentans, in qua non habet vesperam, benedici et sanctificari ob hoc meruit. Unde ipsum septenarium numerum sancto Spiritui quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
sit corpore sp̃s & posterior corporis imago quã corpꝰ. tam̃ quia illud
qđ tẽpore posterius ẽ fit in eo qđ natura prius ẽ : prestantior sit
imago corporis in sp̃u quã ipsũ corpꝰ in substantia sua. Nec sane
putandum ẽ facere aliquid corpus in spũ . quasi sp̃s corpori facien¬
ti materiȩ uice subdat᷑. Om̃i eñĩ modo prestantior ẽ qui facit. ea
re de qua aliquid facit. Neq enĩ ullomodo spu prestantius ẽ corpꝰ.
immo ꝑspicuomodo sp̃s corpore. Quauis ergo prius uideamꝰ aliqđ

Expanded text:
sit corpore spiritus et posterior corporis imago quam corpus, tamen, quia illud, sit corpore spiritus et posterior corporis imago quam corpus, tamen, quia illud, quod tempore posterius est, fit in eo, quod natura prius est, praestantior sit imago corporis in spiritu quam ipsum corpus in substantia sua. nec sane putandum est facere aliquid corpus in spiritu, tamquam spiritus corpori facienti materiae uice subdatur. omni enim modo praestantior est qui facit ea re, de qua aliquid facit. neque ullo modo spiritu praestantius est corpus, immo perspicuo modo spiritus corpore. quamuis ergo prius uideamus aliq
Abbreviated transcription (Latin):
lux. primũ ꝑoculos sola diffundit᷑ emicatq in radus oculoꝵ ad uisibi¬
lia contuenda. deinde mixtura quadã scđo cũ aere puro. tertio cũ ae¬
re caligi noso atq nebuloso quarto cũ corpulentiore humore. quin¬
to cũ t̃rena crassitudine. quinq: sens cũ ipso ubi sola excellit oculoꝵ
sensu efficit. sicut in libro quarto itẽq: inseptimo disseruisse me reco¬
lo. Est aut̃ hoc cȩlũ oculis conspicuũ unde luminaria & sydera efful¬
gent excellentius utiq om̃ib: corporeis elem̃tis. sicut oculoꝵ sensus
excellit incorpore. Quia uero sp̃s om̃is om̃i ẽ corpore sine dubitatione
p̃stantior. sequit᷑ ut ñ loci positione sed naturae dignitate p̃stantior
sit natura spiritalis isto corporeo cȩlo. etiã illa ubi rerũ corporaliũ i¬
magines exprimunt᷑. Hic existit quiddam mirabile. ut cũ prior

Expanded text:
lux primum per oculos sola diffunditur emicatque in radiis oculorum ad uisibilux primum per oculos sola diffunditur emicatque in radiis oculorum ad uisibilia contuenda, deinde mixtura quadam primo cum aere puro, secundo cum aere caliginoso atque nebuloso, tertio cum corpulentiore humore, quarto cum terrena crassitudine quinque sensus cum ipso, ubi sola excellit, oculorum sensu efficit, sicut in libro quarto itemque in septimo disseruisse me recolo. est autem hoc caelum oculis conspicuum, unde luminaria et sidera effulgent, excellentius utique omnibus corporeis elementis, sicut oculorum sensus excellit in corpore. quia uero spiritus omnis omni est corpore sine dubitatione praestantior, sequitur, ut non loci positione, sed naturae dignitate praestantior sit natura spiritalis isto corporeo caelo etiam illa, ubi rerum corporalium exprimuntur imagines. Hic existit quiddam mirabile, ut, cum prior
Abbreviated transcription (Latin):
ut diceret᷑. sine dubio cogitatũ est. Verumtam̃ ꝓpt̾ animȩ affec¬
tionẽ bonã quȩ desiderio melioris uoluntatis mundata multas
int̾fecit cupiditates quȩ ad naturalẽ carnis motũ ñ ꝑtinent. qu̾e casti
uigilantes cohibent & refrenant : dormientes autẽ ideo ñ possunt quia
ñ habent in potestate qua ea moueat᷑ expressio arporalis imaginis
quȩ discerni ñ possit a corpore : ꝓpt̃ illã ergo affectionẽ animȩ bonã
etiã in somnis quȩdã eiꝰ merita clarent. Nã etiã dormiens salomonsa¬
sicut scriptura testat᷑ placuit hoc corã dño. nec distulit retributionẽ bo¬
nã ꝓ desideriobono. Quȩ cũ ita sint: ꝑtin& corporis sens ad uisa corpo¬
ralia qui ꝑquinq quasi riuulos distant̃ ualentes distribuit᷑. cũ illud
qđ ẽ subtilissimũ incorpore & obhoc animȩ uicinius quã cȩtera id est

Expanded text:
ut diceretur sine dubio cogitatum est. uerum tamen propter animae adfecut diceretur sine dubio cogitatum est. uerum tamen propter animae adfectionem bonam, quae desiderio meliore mundata multas interficit cupiditates, quae ad naturalem carnis motum non pertinent, quem casti uigilantes cohibent et refrenant, dormientes autem ideo non possunt, quia non habent in potestate quae admoueatur expressio corporalis imaginis, quae discerni non possit a corpore: propter illam ergo adfectionem animae bonam etiam in somnis quaedam eius merita clarent. nam etiam dormiens Salomon sasicut scriptura testatur, placuit hoc coram domino nec distulit retributionem bonam pro desiderio bono. Quae cum ita sint, pertinet corporis sensus ad uisa corporalia, qui per quinque quasi riuulos distanter ualentes distribuitur, cum illud, quod est subtilissimum in corpore et ob hoc animae uicinius quam cetera, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ ñ cũ placito consensionis. Sed sicut etiã talia ꝓpt̃ aliquid
loquim᷑. sic ad mouent᷑ in somnis & exprimuntur ut eis caro
mittat: sicut hoc ipsũ dicere utiq ñ possẽ nisi etiã cogitarẽ. Porro i¬
magines rerũ corporaliũ quas necessario cogita in ut hȩc dicerẽ. si
tanta expressione p̃sentarent᷑ in somnis quanta p̃sentant᷑ corpora
uigilantib. fier& illud qđ sine peccato fieri a uigilante ñ poss&.
uis eñi uel cũ loquit᷑ & postulante necessitate sermonis de suo con¬
cubitu aliquid dicit. possit ñ cogitare qđ dicit: Porro ipsa fantasia
quȩ fit in cogitatione sermocinantis. cũ ita expressa fuerit inui¬
sione somniantis ut int̃ illã & uerã cõmixtionẽ corpoꝵ ñ discer¬
nat᷑ continuo mouet᷑ caro & sequit᷑ qđ eũ motũ sequi sol&. cum
hoc tam sine peccato fiat quã sine peccato auigilante dicit᷑. Qđ

Expanded text:
tamus, non cum placito consensionis, sed sicut etiam talia propter aliquid tamus, non cum placito consensionis, sed sicut etiam talia propter aliquid loquimur, sic admoventur in somnis, et exprimuntur, ut eis natuales vias emittat; sicut hoc ipsum dicere utique non possem, nisi etiam cogitarem. Porro imagines rerum corporalium, quas necessario cogitavi, ut hoc dicerem, si tanta expressione praesentarentur in somnis, quanta praesentantur corpora vigilantibus, fieret illud quod sine peccato fieri a vigilante non posset. Quis enim vel cum loquitur, et postulante necessitate sermonis de suo concubitu aliquid dicit, possit non cogitare quod dicit? Porro ipsa phantasia, quae fit in cogitatione sermocinantis, cum ita expressa fuerit in visione somniantis, ut inter illam et veram commixtionem corporum non discernatur, continuo mouetur caro et sequitur, quod eum motum sequi solet, cum hoc tam sine peccato fiat, quam sine peccato a uigilante dicitur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qđ solutꝰ auinculis seq angło deducente factũ ẽ repentinomiraculo
ut putar& se uisũ uidere. ł cũ in illa extasi respondit. Nequaquã dñe.
quia nũ quã manducaui om̃e cõmune & immundũ : putans & ipsa
quȩ indisco demonstrabant᷑ quasi uera animalia. hȩc quando alit̃ inuen¬
ta fuerint quã putata sunt cũ uiderent᷑. ñ nos penit& ita nobis fuisse uisa
si ñ arguat᷑ uel infidelitas dura uel opinatio uana siue sacrilega. Qua¬
ꝓpt̃ & cũ uisis corporalib diabolus fallit. nihil ob est qđ ludificant᷑ oculi
si ñ errat᷑ inueritate fidei & intelligentiȩ sanitate qua doc& dĩ subditos
sibi. Aut si ludificat animã spiritali uisione imaginib corpoꝵ ut putos
cumbere sibi uident᷑ uel contra ꝓpositũ suũ uel contra etiam lici¬
tos mores. Qđ non contingit. nisi cũ ea quȩ uigilantes etiam cogi¬

Expanded text:
d solutus a uinculis seque angelo deducente factum est repentino miraculo, d solutus a uinculis seque angelo deducente factum est repentino miraculo, ut putaret se uisum uidere. uel cum in illa extasi respondit: nequaquam, domine, quia numquam manducaui omne commune et inmundum, putans ea ipsa, quae in disco demonstrabantur, tamquam uera animalia. haec quando aliter inuenta fuerint quam putata sunt, cum uiderentur, non nos paenitet ita nobis fuisse uisa, ad non arguatur uel infidelitas dura uel opinatio uana siue sacrilega. quapropter et cum uisis corporalibus dsi non erratur in veritate fidei, et intelligentiae sanitate, qua docet Deus subjectos sibi. Aut si ludificet animam spirituali visione imaginibus corporum, ut pucumbere sibi videntur, vel contra propositum suum, vel contra etiam licitos mores. Quod non contingit, nisi cum ea quae vigilantes etiam cogi
Abbreviated transcription (Latin):
sint. Aut quid faciat animi intentio cũ in spũ facta fuerit corpo¬
ris similitudo. quã ñ ualeat distinguere a corpore: Sed adhibet᷑ in¬
tellectꝰ quȩrens quid illa significent. ł utile doceant. Et aut inueni¬
ens ad fructũ suũ ꝑuenit. aut ñ inueniens in disceptatione se ten&.
ne aliqua ꝑnitiosa temeritate ꝓlabat᷑ in exi tiabilẽ errorẽ. Iudicat
aut̃ sobrius intellectꝰ diuinitꝰ adiutꝰ quȩ ł quanta sint in quib etiã
aliud putare quã ẽ ñ sit animȩ ꝑnitiosũ. Neq: enĩ putantiũ pericu
lo & ñ potius exicio suo quisq ab onis putat᷑ bonꝰ etiã si occultꝰ sit
malus. si in reb: ipsis id est in ipsobono quo fit quisq bonꝰ ñ erret᷑.
Aut aliquid ob ẽ om̃ib hominib qđ cũ dormiunt uera corpora eẽ arbi¬
trant᷑. quoꝵ similitudines in somnis uident. Aut aliquid offuit eerro¬

Expanded text:
sint, aut quid faciat animi intentio, cum in spiritu facta fuerit corposint, aut quid faciat animi intentio, cum in spiritu facta fuerit corporis similitudo, quam non ualeat distinguere a corpore. sed adhibetur intellectus quaerens, quid illa significent uel utile doceant, et aut inueniens ad fructum suum peruenit aut non inueniens in disceptatione se tenet, ne aliqua perniciosa temeritate prolabatur in exitiabilem errorem. Iudicat autem sobrius intellectus diuinitus adiutus, quae uel quanta sint, in quibus etiam aliud putare quam est non sit animae perniciosum. neque enim putantium periculo non potius exitio suo quisque a bonis putatur bonus, etiamsi occultus sit malus, si in rebus ipsis, id est in ipso bono, quo fit quisque bonus, non erretur, aut aliquid obest omnibus hominibus, quod, cum dormiunt, uera corpora esse arbitrantur, quorum similitudines in somnis uident; aut aliquid Petro obfuit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
lucis. ad hoc ut cũ illi in manifestis bonis creditũ fuerit. seducat ad sua
Hunc discerni non arbitror. nisi dono illo de quo ait apłs cũ de diuersis
dĩ munerib loqueret᷑ : alii diiudicatio spuũ. Non enĩ magnũ ẽ tunc
eũ dinoscere. cũ ad aliqua ꝑuenerit uel ꝑduxerit quȩ sunt contra bo¬
nos inores uel regulã fidei. Tunc eñĩ amultis discernit᷑. Illo autem
dono in ipso primordio quo multis adhuc bonꝰ appar& continuo
diiudicat᷑ anmalus sit . Tam̃ & ꝑ corporalẽ uisionẽ & ꝑ imagines
corporaliũ quȩ demonstrant᷑ in spũ. & bonis instruunt & malis falluñ.
ntellectualis aut̃ uisio ñ fallit᷑. Aut enĩ ñ intelligit qui aliud opi¬
natꝰ quã ẽ : aut si intelligit continuouerũ ẽ. Quid enĩ faciant ocu
lñ habent cũ simile corpꝰ uiderint. qđ ab alio discernere ñ pos¬

Expanded text:
lucis, ad hoc, ut, cum illi in manifestis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. lucis, ad hoc, ut, cum illi in manifestis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. hunc discerni non arbitror nisi dono illo, de quo ait apostolus, cum de diuersis dei muneribus loqueretur: alii diiudicatio spirituum. non enim magnum est tunc eum dinoscere, cum ad aliqua peruenerit uel perduxerit, quae sunt contra bonos mores uel regulam fidei; tunc enim a multis discernitur. illo autem dono in ipso primordio, quo multis adhuc bonus adparet, continuo diiudicatur an malus sit. Tamen et per corporalem uisionem et per imagines corporalium, quae demonstrantur in spiritu, et boni instruunt et mali fallunt. intellectualis autem uisio non fallitur; aut enim non intellegit, qui aliud opinatur quam est, aut, si intellegit, continuo uerum est. quid enim faciant oculi non habent, cum simile corpus uiderint, quod ab alio discernere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
uud tam̃ dubiũ e̾e ñ deb&. corporales imagines quȩ spũ cernunt᷑
non semꝑ signa ee aliarũ rerũ. siue inuigilantib siue in dormienti¬
b siue in aegrotantib. Mirũ ẽ autẽ si aliquando extasis fieri po¬
test. ut ñ illȩ corporaliũ rerũ similitudines aliquid significent.
ñ sane mirũ ẽ si & dȩmoniũ habentes aliquando uera dicunt quȩ
absunt ap̃sentiũ sensib. Qđ certe nescio qua occulta mixtura eiꝰdẽ sp̃s sit
ut quasi unꝰ sit patientis atq uexantis. Cũ autẽ sp̃s bonꝰ in hȩc uisa hu¬
manũ sp̃m assumit aut rapit. nullomͦ illas imagines signarerũ alia¬
rũ ee dubitandũ ẽ : & earũ quas nosse utile ẽ. Di eñi munꝰ ẽ. Discre¬
tio sane difficillima ẽ cũ sp̃s malignꝰ quasi tranquillius agit ac sine ali¬
qua uexatione corporis assũpto humano spũ dicit qđ potest quando etiã
uera dicit & utilia p̃dicat. tranffigurans se sicut scriptũ ẽ uelut angłm

Expanded text:
ud tamen dubium esse non debet corporales imagines, quae spiritu cernuntur, non semper signa esse aliarum rerum siue in uigilantibus siue in dormientibus siue in aegrotantibus; mirum est autem, si aliquando extasis fieri potest, ut non illae corporalium rerum similitudines aliquid significent. Non sane mirum est, si et daemonium habentes aliquando uera dicunt, quae absunt a praesentium sensibus: quod certe nescio qua occulta mistura eiusdem spiritus fit, ut tamquam unus sit patientis atque uexantis. cum autem spiritus bonus in haec uisa humanum spiritum adsumit aut rapit, nullo modo illas imagines signa rerum aliarum esse dubitandum est, et earum, quas nosse utile est; dei enim munus est. discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillius agit ac sine aliqua uexatione corporis adsumto humano spiritu dicit quod potest. quando etiam uera dicit et utilia praedicat, transfigurans se, sicut scriptum est: uelut angelum
Abbreviated transcription (Latin):
illa signa intellegerentur mentiserat actio connantis. sedde erat effec
donec nuntiata sunt quiuenerant a cornelio: acuero corporali &ia
accedente usione cum &i sp̃r scõs. Rursus inspũei dicer&. uadecum
ubi& illud s gnum ostenderat & in presserat uoces: ad iuta diuinitus mer
intellexi: Nuidillis signis omnibus ager&ur: his atque huius modi rebu
diligenter consideratis satis appar& corporalem uisionem referri a
sp̃italem eũmque sp̃italem referri ad intellectua lem sed cũuigilantis

Expanded text:
illa signa intellegerentur, mentis erat actio conantis, sed deerat effectus, illa signa intellegerentur, mentis erat actio conantis, sed deerat effectus, donec nuntiati sunt qui uenerunt a Cornelio; hac uero corporali etiam accedente uisione, cum et spiritus sanctus rursus in spiritu ei diceret: uade cum eis, ubi et illud signum ostenderat et inpresserat uoces, adiuta diuinitus mens intellexit, quid illis signis omnibus ageretur. his atque huius modi rebus diligenter consideratis satis adparet corporalem uisionem referri ad spiritalem eamque spiritalem referri ad intellectualem. Sed cum uigilantes
Abbreviated transcription (Latin):
disceptar& eccequos cormslius miserat nuntiauiteos sp̃ĩdicens : Ecceius
quaerunt sed sur gedescendẽ & uadecumillis quia egomisi eos: quicum uensent
ad cornilium qui dinilla uisione intellexerit ubi audierat qua edi mundus
tune communia dixeris ipse indicauit dicens: Sed mihids̃ ostendit nłmup
cõmunem aut in mundum hominem dicese: Cumergo illum discum uidere
alienatus acorporissensibus & illas uoces. macta & manduca & qua ed smu¬
dauit tu conmunia nedixeris inspũ audiebat: Redditus aũt corps
sensibus idipsum quod iusum atqueduditum memoria tenuerat in eodem
cogitando cernebat quȩ omnia noncorporalia secs corporalium imagin
erant : Si uecum primum in ipsa alienatione uisaesunt. Si uecũ poste
recor datȩ atque cogitatȩ: Cumuero disceptabatur &requer ebatur

Expanded text:
disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei spiritus dicens: ecce, uiri disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei spiritus dicens: ecce, uiri quaerunt te; sed surge, descende et uade cum illis, quia ego misi eos. qui cum uenisset ad Cornelium, quid in illa uisione intellexerit, ubi audierat: quae deus mundauit, tu ne communia dixeris, ipse indicauit dicens: et mihi deus ostendit neminem communem aut inmundum dicere hominem. cum ergo illum discum uideret alienatus a corporis sensibus, et illas uoces „macta et manduca" et "quae deus mundauit, tu communia ne dixeris in spiritu audiebat. redditus autem corporis sensibus id ipsum, quod uisum atque auditum memoria tenuerat, in eodem spiritu cogitando cernebat. quae omnia non corporalia, sed corporalium imagines erant, siue cum primum in ipsa alienatione uisae sunt siue cum postea recordatae atque cogitatae. cum uero disceptabatur et requirebatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
i pressa est : atque ipso uiso facto acprȩterito illa incogitatione ꝑmansit :
uidebatur in spũ & non intellegebatur. nec tunc intellectumerat hoc
gnum cumcorporalit̃ fier& atqueoculis corporalibus apparer&: iam
qamen signumesse intellegebatur idhabens exmentisofficio : & quia
equerebatur quid significar& : &iam ipsam inquesitionem utique mens¬
agebat: quo non compesto danihel acessit : & spũ profeic omente in¬
luftrata ꝑ turbato regi. quid illo signo ꝓtender&ur aperuit: ipsepos
corporaliter factum corporaliter uiderat. & trans actieius imagins
inspũcogitando cernebat: nec aliquid intellectu poterat nisi nos se signius
esse. & quid significar& inquerere : Viditp&rus in alienatione menti
uas quat tuor lineis alegatum sumiti decaclo plenum uariis animalibus
cumaudiit & uocem macta & manduca : quicum rolditas sensibus daus

Expanded text:
inpressa est atque ipso uiso facto ac praeterito illa in cogitatione permansit. inpressa est atque ipso uiso facto ac praeterito illa in cogitatione permansit. uidebatur in spiritu et non intellegebatur, nec tunc intellectum erat hoc signum, cum corporaliter fieret atque oculis corporalibus adpareret, iam tamen signum esse intellegebatur id habens ex mentis officio. et quia requirebatur, quid significaret, etiam ipsam inquisitionem utique mensagebat. quo non conperto Danihel accessit et spiritu prophetico mente inlustrata perturbato regi, quid illo signo portenderetur, aperuit, ipse potcorporaliter factum corporaliter uiderat et transacti eius imaginem in spiritu cogitando cernebat nec aliquid intellectu poterat nisi nosse signum esse et, quid significaret, inquirere. Uidit Petrus in alienatione mentis uas quattuor lineis alligatum submitti de caelo, plenum uariis animalibus, cum audiuit et uocem: macta et manduca. qui cum redditus sensibus de uisu
Abbreviated transcription (Latin):
pũ cogitari: Sed solamente idestintellectu cognosci & ꝑspici corpora¬
ssane uisio nulli horumgeneri prȩsedit: Sed quod ꝑ eam sentitur. illi
itali quasi prȩsidenti nuntiatur : nam cũ aliquid oculiscernitur: con¬
inuosit imago eius in spũ: sed non denoscitur facta nisicum ablatis oculis
eo quod ꝑ oculas uidebamus imaginem eius in animo inuengremus:
esi quidem sp̃s inrationalis est uelutipecoris. hucusque oculinuntiant :
ud& utsi illud quod auserunt oculiatque id spiritui ut eius illic imago
iier & nuntiauerunt alicuius reisignum est .: & ut intellegatur continuo
uidsignific& autquȩratur qm̃ nec intellegi nec requerinisi officio mentis
otest: Vidit rex baldasar articulus manus scribentis in pari&e :¬
ontinuoque percorporissensum imagorei corporaliter factẽ spũi eius

Expanded text:
spiritu cogitari, sed sola mente, id est intellectu, cognosci et percipi. corporalispiritu cogitari, sed sola mente, id est intellectu, cognosci et percipi. corporalis sane uisio nulli horum generi praesidet, sed quod per eam sentitur, illi spiritali tamquam praesidenti nuntiatur. nam cum aliquid oculis cernitur, continuo fit imago eius in spiritu; sed non dinoscitur facta, nisi cum ablatis oculis ab eo, quod per oculos uidebamus, imaginem eius in animo inuenerimus. et siquidem spiritus inrationalis est, ueluti pecoris, hoc usque oculi nuntiant; itui praesidet, ut, si illud, quod hauserunt oculi atque id spiritui, ut eius illic imago fieret, nuntiauerunt, alicuius rei signum est, aut intellegatur continuo, quid significet, aut quaeratur, quoniam nec intellegi nec requiri nisi officio mentis potest. Uidit rex Baltasar articulos manus scribentis in pariete continuoque per corporis sensum imago rei corporaliter factae spiritui eius
Abbreviated transcription (Latin):
intellegibilis quia & uidese intellectu alis est secundum illam distinc¬
nem qua propter sique strata illa difficillima questione utrum sit
aliquid quad tantum intellegatur nec intellegat : Nuncintellectuale
ntellegibile subeaden significatione appellamus: ctria igitur ista ge¬
nera uisorum corporale sp̃itale. intellectuale. singilatim conside¬
canda sunt ut ab inferioribus ratio adsuperiora conscendat : Iamquidem
uperius exemplũ ꝓposuimus quo in una sententia omnia tspagenera uide¬
intur : Cumenim legitur diliges proximumtuum sicut teipsum. cor¬
pora liter litterȩ uidentur sp̃italiter ꝓximus cogitat᷑ . Intellactuali ter
lilectio conspicitur: sed& litterȩ absentis. possunt sp̃italiter cogitari:
& ꝓximus prȩsens potest corporaliter uidere : Dilectio aũt nec substan¬
iam suam potest oculis corporiscerni: Nec ꝑ imaginem corpori similẽ

Expanded text:
intellegibilis, quia et uidere, intellectualis est secundum illam distincintellegibilis, quia et uidere, intellectualis est secundum illam distinctionem. quapropter sequestrata illa difficillima quaestione, utrum sit aliquid, quod tantum intellegatur nec intellegat, nunc intellectuale et intellegibile sub eadem significatione appellamus. Tria igitur ista genera uisorum, corporale, spiritale, intellectuale, singillatim consideranda sunt, ut ab inferioribus ratio ad superiora conscendat. iam quidem superius exemplum proposuimus, quo in una sententia omnia tria genera uideantur. cum enim legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, corporaliter litterae uidentur, spiritaliter proximus cogitatur, intellectualiter dilectio conspicitur. sed et litterae absentes possunt spiritaliter cogitari et proximus praesens potest corporaliter uideri, dilectio autem nec per substantiam suam potest oculis corporis cerni nec per imaginem corpori similem
Abbreviated transcription (Latin):
&eorum refulger& intellectus inmente : Secundum hanc inquaus
distinctionem sp̃itale nunc appellauimus talegenus uisorum quap¬
li etiam corporum absentium imagines cogitamus : Intellec tuale
autem illud excelentius quod mentis est proprium nec mihi occurrtio ia¬
omni .n o. Ita pluribus modis diciposse intellectum sicut spmmulo snt
modis appellatumesse cõnperimus: Siueaũt intellec tuale dicamĩ in¬
siue intellegibile: hoc idem significamus : quam quam non nihil int ini¬
esse non nulli uoluerint : ut intellegibilissi tres ipsa quae solo inteputo¬
tu percipi potest. Intellectualis aũt mens. quae in tellegit: sed essealiqutal
rem quaesolo intellectu cernipossit acnon &iam intellegat : magnn
& difficilis quaestio est: esse aũt rem quae intellectu percipiat. & norfiua¬
&iam intellectu percipiposs& non arbitror quem quam uel putas epoue
uel dicesemens quippe non uid&ur nisimente : qui aergo uidere poteu

Expanded text:
et eorum refulgeret intellectus in mente: secundum hanc, inquam, et eorum refulgeret intellectus in mente: secundum hanc, inquam, distinctionem spiritale nunc appellauimus tale genus uisorum, quali etiam corporum absentium imagines cogitamus. Intellectuale autem illud excellentius, quod mentis est proprium. nec mihi occurrit omnino ita pluribus modis dici posse intellectum, sicut spiritum multis modis appellatura esse conperimus; siue autem intellectuale dicamus siue intellegibile, hoc idem significamus. quamquam nonnihil interesse nonnulli uoluerint, ut intellegibilis sit res ipsa, quae solo intellectu percipi potest. intellectualis autem mens, quae intellegit; sed esse aliquam rem quae solo intellectu cerni possit ac non etiam intellegat magna et difficilis quaestio est. esse autem rem, quae intellectu percipiat et non etiam intellectu percipi possit, non arbitror quemquam uel putare uel dicere; mens quippe non uidetur nisi mente. quia ergo uideri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
eita ut intelleger& : Ac perhoc in illo era dingua misto preph& a
nruia in illorerum imaginatio in isto imaginationum intter pr&atiio:
oninus ergo proph&a quirerum quae significantur illa sola ipsa signu
in spu perrerum corporalium imaginis uidit : & magis piðpheca qui luio¬
la earum intellectu prȩdi: tus est : sed maxime proph&a qui utroqu
prȩcellit: ut & uideat in spu corporalium rerum significatiuas simile¬
tudines & ea sui uacitate mentis intellegat: Sicut danielis excellentip
tenptata est & probata: quis ugi & somnium quoduiderat dixit. & quid i¬
significare aperuit: & ipsequippe imagines corporalis in spueius exprsto¬
saesunt : earum intellectus reuelatus inmente : Ex hocergo modo
quo appellatur inista distinetione sp̃s secundum quemdxit apostolus
drabo spu orabo aũt & mente. ut & signarerum formarentur inssus

Expanded text:
nata, ut intelligeret. Ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia; nata, ut intelligeret. Ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia; quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum interpretatio. Minus ergo propheta, qui rerum quae significantur, sola in spiritu per rerum corporalium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est; sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut et uideat in spiritu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate mentis intellegat, sicut Danihelis excellentia temtata est et probata qui regi et somnium, quod uiderat, dixit et, quid significaret, aperuit. et ipsae quippe imagines corporales in spiritu eius expressae sunt et earum intellectus reuelatus in mente. ex hoc ergo modo, quo appellatur in ista distinctione spiritus, secundum quem dixit apostolus: orabo spiritu, orabo autem et mente, ut et signa rerum formarentur in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
proprius sit relatio uel agnitio uel proph&ia ueldo etrina: Prom¬
ide ait : Si uenero aduos linguis loquens quid uobis prodero nesilo quar
obis in reuelatione autinagnitione autin proph&ia. autindo etrina
tudestcum signis hoc est linguae accesserit intellectus : ut non sputan¬
utlum sed &iammente agatur quod agitur : Pro inde quibus signa
dier aliquas rerum corporalium similitudines demonstrabantur inspũ.¬
usqisi accesseratmentis officium ut &iam intellegerentur non dumerat
uroph&ia: magisque proph&a erat qui interpr&abatur quod alius
musidiss& quam ipse uidiss& unde dppar& magis ad mentem pestinere
is animae quaedamnente inferior ubi corporalium rerunsin liti¬
nes exprimuntur : Ita quemagis iosephoroph&a qui intellexit quid
ugnificar& septinȩ spicȩ & septenaeboues: quam surao qui easiua¬
idii somnis: Illius enir sp̃r informatus est ut uider&: huius meni in luna

Expanded text:
est proprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proiest proprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut in prophetia aut in doctrina? id est: cum signis, hoc est linguae accesserit intellectus, ut non spiritu tantum, sed etiam mente agatur quod agitur. Proinde, quibus signa per aliquas rerum corporalium similitudines demonstrabantur in spiritu, nisi accesserat mentis officium, ut etiam intellegerentur, nondum erat prophetia; magisque propheta erat, qui interpretabatur, quod alius uidisset, quam ipse qui uidisset. unde adparet magis ad mentem pertinere uis animae quaedam mente inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. itaque magis Ioseph propheta, qui intellexit, quid significarent septenae spicae et septenae boues, quam Pharao, qui eas uidit
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ergo linguã intellegatur hoc locodicere obscuras & misticas ni¬
nificationes a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedifi¬
catur audiendo quod non intellegat. unde & iam dicit quieni
lo quitur lingua non hominibus loquitur seddõ. Nemo enim
audit sp̃s aũt loquitur misteria: satis indicat eam Selinguam hoc loco
appella .e ubi sunt significationes uelut imagines serum ac similitudines
quae ut intellegantur indigentmentes obtutu : cum aũt non intelle¬
untur. in spãi eas dicit esse non inmente: unded periius ait : Sibene¬
lixeris sp̃u qui sub pl& locum Ideotȩ : quomododitit amen supertu am¬
ue penedictionem : quando quidem nescit quiddicas: qui a ergo & iam
itingua Idest membro corporis quod mouemus inõie cũmlo qui mur¬
igna utique rerum dantur non res ipsȩ proferuntur. propterea
rans lato uerbo linguã apellauit quamlib& signorum prolationẽ¬
squam intellegantur: quocum intellectus accesserit quiment

Expanded text:
cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu, qui subplet locum idiotae quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit, quid dicas? quia ergo etiam lingua, id est membro corporis, quod mouemus insigna utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea translato verbo linguam appriusquam intellegantur: quo cum intellectus accesserit, qui mentis
Abbreviated transcription (Latin):
es sediero ui: quõ illius diei qũe fecitłs septimã rep&itionẽ: alio¬
quin aut non creauit łsdiẽ septimũ: autaliquidereauit postillos sex

Expanded text:
em septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex
Abbreviated transcription (Latin):
cent: cum dixiss& cmnem flatum ego feci: & propter p&catum
in qui pusillum contris tauieum : & percussi eum: quidergo di¬
cit flatum nisi animam. quae propter paecatum percussa & con¬
tristata est : quid est omnem flatum ego feci. nisi omnem ani

Expanded text:
isset, Omnem flatum ego feci; Et propter peccatum, inquit, pusillum quid contristavi eum, et percussi eum . Quid ergo dicit flatum, nisi animam, quae propter peccatum percussa et contristata est? Quid igitur est, Omnem flatum ego feci, nisi, Omnem ani
Abbreviated transcription (Latin):
neullispedibus nondico requiescunt interra sed ab eauix autnũ¬
quamrecedunt. dracones autem sinepedibus & in speluncisre¬
quiescere : &inaerẽ sustolliꝑ hibentur: quiquã quã non facile
notisi nt. Litterȩ tamen nontantũ nostrȩ sed & iam gentilium
nequam quã deistorum animantium generetacuerunt. qua¬
ꝓpter & side mones sunt aer ea animalia qm̃ corporum aereorũ
naturauigent. Et ꝓ pt̃ea morte non desoluuntur quia p̃ualo t
ineis elonentũ quod ad faciendumest quamaffaciendum aptius. Duo sub:¬
ter possi tis aqua scilic & & terra. Uino autẽ superposito id est igne side¬
rio. distribuuntur enim elementa ad patiendum .ii. umor & humus
ad faciend umalia .ii. aer &ignis. Sihecergo ita sunt non inpeditis ta
distinctio nostrã scripturã
quae non ex aere sed &x aquis ꝓdut a
indicatuolatia quia subtilioris quidem & mauras & alatatquȩ distendit

Expanded text:
ne ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numne ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti,
Abbreviated transcription (Latin):
trisest: Et memor & garrula & innidis conserudis aedõcendisqse
tibus soletisima: nec inoroita quosdã filosophos suacuusq: elemen¬
tidistribuisse animalia ut terrena essedicerent. nontantumq̃ int̃¬
railpunt atq gilcdiuntur: sedaues &iã quod &ipsȩ interrarequies¬
cunt uolando fatigatȩ: Aer e auero animalia demones essecelestia
de osquorũ quidem nos partem luminaria partẽ angelos dicimus:
Idemtamen aquispisces & suigeneris beluas ad tribuunt ut nullũ
elimentũ suis animalibus uac&: quasi uero sub aquis terranonsit
aut probar spossint pisces non inearequiescere acreparare natandi
unessicut uolandiaues: Etsifor tepisces rarius id faciunt quodges¬
tanda corporasit undaquã auraualidior. Itaut terrena quoq
animalia natantia ferat siueusud octa ut homines seunatura ut qua¬
nec colobrico
clȩque terrarum nam & illȩ pedes habent : & hax generasi¬

Expanded text:
tris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque tris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim anIidem tamen aquis pisces et sui generis belluas attribuunt, ut nullum elementum suis animalibus vacet; quasi vero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi vires, sicut volandi aves; et si forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura validior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, sive usu docta, ut homines, sive natura, ut quanec colubri cocleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera si