comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ciuitates destruxisti: perut memoria eorũ cumstrepitu.
et dñs in aeternum manet. Necesse est ergo ut impleantur
haec omnia: non quod adhuc audent ipsi pauci qui remanser̃
uaniloquas suas ostentare doctrinas. et xp̃ianos tamquam impe¬
ritissimos irrȩdere. moueri debemus dum ineis impleri ea quȩ
p̃dicta sunt uideamus. Ipsa quippe uelut imperitia et
stulticia cristianoꝵ quȩ humilibus et scĩs eiusq diligenter
studiosis apparet excelsa et sola uera sapientia: Ip̃sa in quã
uelut stulticia xp̃ianoꝵ eos adistam paucitatem redegit.
qm̃ sicut dicit apłs. stultam fecit ds̃ sapientiã huiusmundi.
Deinde subiungit rem mirabilem. siquis intelligat. et it a
sequitur. Nam̃ qm̃ in dĩ sapientia non cognouit mundus ꝑ
sapientiã dm̃: placuit dõ ꝑstulticiã p̃dĩcationis saluosfacere

Expanded text:
et ciuitates eorum destruxisti: periit memoria eorum cum strepitu. et ciuitates eorum destruxisti: periit memoria eorum cum strepitu. et dominus in aeternum manet. necesse est ergo, ut inpleantur haec omnia; nec quod adhuc audent ipsi pauci, qui remanserunt, uaniloquas suas ostentare doctrinas et christianos tamquam inperitissimos inridere, moueri debemus, dum in eis inpleri ea, quae praedicta sunt, uideamus. ipsa quippe uelut inperitiae stultitia christianorum, quae humilibus et sanctis eiusque diligenter studiosis adparet excelsa et sola uera sapientia, ipsa, inquam, uelut stultitia christianorum eos ad istam paucitatem redigit, quoniam, sicut dicit apostolus, stultam fecit deus sapientiam huius mundi. deinde subiungit rem mirabilem, si quis intellegat, et ita sequitur: nam quoniam in dei sapientia non cognouit mundus per sapientiam deum, placuit deo per stultitiam p
Abbreviated transcription (Latin):
dixit adme: filius m̃s estu. ego hodie genuite. Postula ame et
dabo tibi gentes hereditatem̃ tuam. et possessionẽ tuã terminos
terrȩ. Ecce unde dictum est et in alio psalmo qđ superius inter¬
posui. Commemorabuntur et conuertentur addñm. uniuersi
fines t̾rȩ. Hisatq huiusmodi ꝓpheticis documentis p̃dictum
ostenditur quod uidemus impleri ꝑ xp̃m. futurum fuisse ut
ds̃ ixł quem unum uerum dm̃ intelligimus noninuna ipsa gen-¬
te quȩ appellata est isrł: Sed in om̃nibus gentibus coleretur. et
omnes deos falsos gentiũ et atemplis eoꝵ & acordib cultorum
suoꝵ amoliretur. Eant nunc isti & ad huc contra xp̃ianam re¬
ligionem. contra uerum dĩ cultum uanitates pristinas defensita¬
rẽ audeant: cum strepitu pereant. Nam etde illis hoc p̃dictũ ẽ
in psalmis : dicente ꝓpheta. Sedisti suꝑ thronum qui iudicas
aequitatẽ: increpasti gentes et perut impius. nomen eorum de¬
lesti ina eternum  in scłm scłi: Inimici defecerunt frãmeȩ infinem.

Expanded text:
hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. ecce unde dictum est et in alio psalmo, quod superius interposui: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae. his atque huius modi propheticis documentis praedictum ostenditur, quod uidemus inpleri per Christum, futurum fuisse, ut deus Israhel, quem unum uerum deum intellegimus, non in una ipsa gente, quae appellata est Israhel, sed in omnibus gentibus coleretur et omnes falsos deos gentium et a templis eorum et a cordibus cultorum suorum amoliretur. Eant nunc isti et adhuc contra christianam religionem, contra uerum dei cultum uanitates pristinas defensitare audeant, ut cum strepitu pereant. nam et hoc de illis praedictum est in Psalmis dicente propheta: sedisti super thronum, qui iudicas aequitatem. increpasti gentes, et periit inpius; nomen eorum delesti in aeternum et in saeculum saeculi. inimici defecerunt frameae in finem,
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus: manifestum esł slubpterci a lanom patri
Unde apparet ea quae in singulis separatim dici
oportet. nec tamen in omnibus dici queunt. Nec
substantialiter praedicari: sed alio modo. Qui uero
iste sit posterius quaeram. Nam qui pater est. hoc
uocabulum non transmittit ad filium. neq ad sp̃m̃

Expanded text:
dicamus, manisfestum est substantialiter dici. Unde apparet ea quae cum in singulis separatim dici convenit, nec tamen in omnibus dici queunt, non substantialiter praedicari, sed alio modo: qui vero iste sit, posterius quaeram. Nam, qui Pater est, hoc vocabulum non transmittit ad Filium, neque ad Sp
Abbreviated transcription (Latin):
adunatione manentium una ꝑsona fit xp̃i.¬
Non autem secundum eam significationem ex
lica tenet: secundum quam eutiches ꝓnunciat
Nam ille talem significationem coniunctionis
exutraque natura sumit: ut non confiteatur
eam que conseruat: quam inutrisque consiste

Expanded text:
adunatione manentium una persona fit Non autem secundum eam significationem ex tholica tenet, secundum quam Eutyches pronuntiat. Nam ille talem significationem conjunctionis ex utraque natura sumit, ut non confcationi, eamque conservet, quae in utrisque consister
Abbreviated transcription (Latin):
esse dm̃. atque dĩ filium. Nec quaternitatem
trinitati astrui. dum homo additur suprec
perfectum dm̃: sed una cademq persos ucc
numerum trinitatis explere. ut cũ humanitas
passa sit. ds̃ tamen non passus essedicatur.
non quod ipsa dĩtas humanitas facta sit.
sed quod aditocte as sumptec fuerit. Item qui

Expanded text:
esse Deum ac Dei Filium; nec quaternitatem trinitatis astrui, dum homo additur supra perfectum Deum, sed unam eamdemque personam numerum trinitatis explere: ut cum humanitas passa sit, Deus tamen passus esse dicatur; non quod ipsa deitas humanitas facta sit, sed quod a deitate fuerit assumpta. Item qui
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde molitus est: ne iam exstitisse aliquid
quod eius uoluntatem existens ꝓpriȩ naturae
iuuaret atque esset. et quod neque ab ipso factũ
esset: et tamen esset. Sed uerbo ꝓduxit caelos.
terram creauit. ita ut caelesti habitatione dignas

Expanded text:
aliunde molitus est, ne iam exstitisse aliquid quod eius uoluntatem exsistentia propriae naturae iuuaret atque esset quod neque ab ipso factum esset et tamen esset; sed uerbo produxit caelos, terram creauit, ita ut caelesti habitatione dignas
Abbreviated transcription (Latin):
one autem .i. uirtute dĩ qui est filius apparuer̃
om̃a & facta sunt sicut uoluit. & quando uoluit
& quomͦ uoluit qui fecit om̃a: sed non ille est¬
factus perquem ofacta sunt om̃a. Natus est
gͦ filius di ex aeterno aeternus. dedõ ds̃. delu¬
mine lumen.¬

Expanded text:
one autem, id est, virtute Dei, qui est Filius, apparuerunt omnia, et facta sunt sicut voluit, et quando voluit, et quomodo voluit, qui fecit omnia: sed non ille factus, per quem facta sunt omnia. Natus est ergo Filius Dei, ex aeterno aeternus, de Deo Deus, de lumine lumen
Abbreviated transcription (Latin):
bonorum ẽ. fundamentum. fides humanȩ
salutis initium. Sine hac nemo ad filiorũ dĩ
consortium potest peruenire. quia sine ipsa
nec in hoc scło quisquam iustificationis conseqͥt᷑
grãm. nec infuturo uitam possidebit aeternã¬

Expanded text:
bonorum omnium fundamentum, fides humanae salutis initium. Sine hac nemo ad filiorum dei potest consortium pervenire, quia sine ipsa nec in hoc saeculo quisquam iustificationis consequitur gratiam nec in futuro vitam possidebit aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
A PTANAM EIDE
DNOUI ACUTITRISTESIAMINTI PANOIT
auctoritas. Et quamuis nomen
ipsum xp̃i uetus intra semet con¬
tinuerit instrumentum. eumque semper designa¬
uerit affutiuquem credimus per partum uirgi

Expanded text:
anam fidem noui ac ueteris testamenti pandit auctoritas; et quamuis nomen ipsum Christi uetus intra semet continuerit instrumentum eumque semper signauerit affuturumquem credimus per partum uirgi
Abbreviated transcription (Latin):
prȩsertim si humana caro sumpta est: non ab
alio sumi potͬerit: nisi unde etiam procreabatur
Suigitur amariec non est sumptum corpus

Expanded text:
praesertim, si humana caro sumpta est, non ab alio sumi potuerit nisi unde etiam procreabatur. Si igitur a Maria non est sumptum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ manifestum est hono animo nos facere. quodnof facere qđ facimꝰ.¬
Sume enĩ quod manifestatur. lumenest. Nam ipsa facta quȩ ad
hominũ sotietatẽ anob ꝓcedunt: incercũ habent exitũ. et idõ terie¬
bras eas uocauit. N on enĩ noui cum pecuniã porrigo indigeriti
et pecenti: quid inde aut facturꝰ aut passurꝰ sit. et fieri potest
ut uł faciat ex ea. ut ꝓpt̃ eã patiat᷑ aliqͥd mali: Qđ ego cũ da¬
rẽ non euenire uolueri : Neq hoc animo dederĩ: ltaq siborio
ammo feci ꝗđ mͥ cũ facerẽ notũ erat. et idõ lumen uocat ur:
llluminaturꝰ etia factũ meũ. qualemcũq exitum habuerit
Qui exitꝰ qm̃ in certꝰ et ignotꝰ est: tenebrȩ appellatȩ sunt. Si autẽ
⁊malo animo feci: etiã ipsũ lumen tenebrȩ sunt. lumeN enĩ dicit᷑:
quia nou it quisq quo ammo faciat. etiã cum malo animo facut

Expanded text:
nobis manifestum est, bono animo nos facere quod facimus; omnobis manifestum est, bono animo nos facere quod facimus; omne enim, quod manifestatur, lumen est. nam et ipsa facta, quae ad hominum societatem a nobis procedunt, incertum habent exitum et ideo tenebras eas uocauit. non enim noui, cum pecuniam porrigo indigenti et petenti, quid inde aut facturus aut passurus sit, et fieri potest, ut uel faciat ex ea uel propter eam patiatur aliquid mali, cum ego, cum darem, non euenire uoluerim neque hoc animo dederim. itaque si bono animo feci quod mihi, cum facerem, notum erat, et ideo lumen uocatur: inluminatur etiam factum meum, qualemcumque exitum habuerit: qui exitus quoniam incertus est et ignotus est, tenebrae appellatae sunt. si autem malo animo feci, etiam ipsum lumen tenebrae sunt. lumen enim dicitur, quia nouit quisque, quo animo faciat, etiam cum malo animo facit.
Abbreviated transcription (Latin):
simplex fuerit: totum corpꝰ tuum lucidum erit. Si autem oculꝰ
tuus nequam est: totum corpꝰ tuum tenebrosũ erit. Si ergo lumeri
quod intẽ est tenebrȩ sunt: tenebrȩ quante: Quilo cͦ intelligeri¬
dus est. ut nouerimꝰ omnia oꝑa nr̃a tunc esse munda et placere
inconspectu dĩ si fiarat simplici corde. id est intentione suꝑna
sine illo caritatis. quia et plenitudo legis caritas. Oculum ergõ inteb¬
tigere debemꝰ ipsam intentionẽ: qua fãcimꝰ quicqͥd facimꝰ. Quae si mam¬
totum corpꝰ appellauit: quia et apłs membra nr̃a dicit quaedam
oꝑa quae imꝓbat. et mortificanda p̃cipie dicens. Mortificate gͦ¬
aaquait membra ur̃a. quȩ sunt suꝑ t̾ram. Forncationẽ. immumdi¬
tiã. auaritiam. et cȩtera talia. Non ergo quid quisq faciat: sed quo
aumo faciat considerandum est. hoc est enĩ lumen innobis: quia hoc

Expanded text:
simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus nequam est, totum corpus tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est, tenebrae sunt, tenebrae quantae? qui locus sic intellegendus est, ut nouerimus omnia opera nostra tunc esse munda et placere in conspectu dei, si fiant simplici corde, id est intentione in superna, fine illo caritatis, quia plenitudo legis caritas. oculum ergo hic. accipere debemus ipsam intentionem, qua facimus quidquid facimus. quae si muntotum corpus appellauit, quia et apostolus membra nostra dicit quaedam opera, quae improbat et mortificanda praecipit dicens: mortificate ergo membra uestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, auaritiam et cetera talia. Non ergo quid quisque faciat, sed quo animo faciat, considerandum est. hoc est enim lumen in nobis, quia hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rantur. Ubĩ eni est thesaurꝰ tuuꝰ. ibi erit et cortuũ. Ergo si int̾raeit
cor id est si eo corde operet᷑ quisq aliqͥd ut terrenum commnodum
adipiscat᷑. quomodo erit mundum quod int̾ra uolu tatur: Si
autẽ in cȩło. mundũ erit: qͥa munda s̃ quecũq cȩlestia. Sordescit eni
aliqͥd. cũ inferiori miscet᷑ naturȩ quamuis in suo genere non sordide:
qͥa etiã de puro argerito sordidat᷑ aurum simisceat᷑. Ita et animꝰ nr̃
t̾renoꝵ cupiditate sordescit: quamuis ipsa t̾ra in suo genere atq
ordine munda sit. Cȩlũ autẽ hoc loco non corporeum acceperim:
qͥa omne corpꝰ ꝓ tsa habendum est. Totũ enĩ muridĩ debec con¬
tempnere: qui sibi thesaurizat incȩlo. Ir̃a illo ergo cȩlo. de qͦ ditꝰ¬
tumest Cȩlũ cȩli drão. id est infirmamento spiritali. Non enim
Et hic manifestat de mundando eos corde sẽ cuncta ista p̃cipere.
cumdicit. lucerna corporis tui. est oculus tuus. Si ergo oculꝰ unꝰ

Expanded text:
rantur. Ubi enim est thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum. » Ergo si in terra erit cor, id est, si eo corde quisque operetur aliquid, ut terrenum commodum adipiscatur, quomodo erit mundum, quod in terra volutatur? Si autem in coelo, mundum erit, quia munda sunt quaecumque coelestia. Sordescit enim aliquid, cum inferiori miscetur naturae, quamvis in suo genere non sordidae; quia etiam de puro argento sordidatur aurum, si misceatur: ita et animus noster terrenorum cupiditate sordescit, quamvis ipsa terra in suo genere atque ordine munda sit. Coelum autem hoc loco non corporeum acceperimus, quia omne corpus pro terra habendum est. Totum enim mundum debet contemnere, qui sibi thesaurizat in coelo. In illo ergo coelo de quo dictum est, Coelum coeli Domino , id est in firmamento spirituali, non enim  et terra transient . 45. Et hic manifestat de mundando corde se cuncta ista praecipere, cum dicit: « Lucerna corporis tui oculus tuus est. Si ergo oculus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntatem igitur boni comitata sunt. ut essent
bona: in eo quod sunt. Uoluntatem uero non albi
non sunt comitata: ut talis eius eẽt qđ est ꝓpetas.

Expanded text:
oluntatem igitur boni comitata sunt, ut essent bona, in eo quod sunt; voluntatem vero non albi non sunt comitata, ut talis ejus esset proprietas
Abbreviated transcription (Latin):
sed officia frat̃nitatis debita ꝑ aliquam infirmitatem animi
nonͤ xibuerit. Qua ꝓpt̃ ec dominꝰ in cauce ait. Pater ignosce
ticipes facti societatẽ sc̃ȩ frat̾nitatis inierant. Et beatus
dum xp̃o crediderant. Neq aduersus illam communem gratiã

Expanded text:
sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait: Pater, ignosce sancti participes effecti, societatem sanctae fraternitatis inierant. Et beatus dum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝓ ꝑsecutorib nr̃is orare iubeat. Neo ista quęstio solui
potest: nisi fateamur. ẽe aliqua peccata in fr̃ibus. quȩ inimicor
ꝑsecutione grauiora. sint. Fñs autẽ cristianos significari:
multis diuinarũ scripturarum documentis ꝓbari potest. Ma¬
nifestissimum tamen est illud: qđ apłs ita ponit. Sc̃ificatꝰ est
enĩ uir infidelis in uxore. et scĩficata est mulier infidelis ira
fr̃ȩ. Non enim addidit nr̃o: sed manifestum existimauit cũ fr̃is
nomine xp̃ianũ intelligi uoluit. qui infidelẽ haberet uxorem.
Et idõ paulopost dicit. Q uod si infidelis discedit: discedat
Non autẽ seruituti subiectus est fr̃ uel soror: in huius modi.
Peccatũ ergo frĩs admortẽ puto esse. cum post agnitionẽ dĩ ꝑ gr̃an
grãm qua re conciliatꝰ est dõ. inuidentiae facib agitat᷑. ꝑ eccatũ
autẽ non admortẽ est si quisquã non amorẽ afr̃e alienauerit.

Expanded text:
etiam pro persecutoribus nostris orare jubeat. Nec ista quaestio solvi etiam pro persecutoribus nostris orare jubeat. Nec ista quaestio solvi potest, nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus, quae inimicorum persecutione graviora sint. Fratres autem Christianos significare, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Manifestissimum tamen illud est, quod Apostolus ita ponit, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servituti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem puto esse, gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit;
Abbreviated transcription (Latin):
Erophetȩ autẽ maximȩ solent figura imp̃cantis futura predicere.
sicut figura preceriti temporis ea quȩ uentura erant sepe ceciner̃:
sicuti est illud. Quare fremuer̃ gentes. et populi meditati sunt
mania: Non erĩ dixit quarẽ frement gentes. & populi me¬
ditabuntur in ania: cum ea non quasi iã transacta meminisset.
ses uentura prospiceret. Iale eciã illud est. Duuserunt sibi
uestimenta mea : & suꝑ uestimentũ meum miserunt sortem.
Et hic enim non dixit. diuiden᷑ sibi uestimenta mea. et super
uestimentũ meum mittent sortem. Nectamen dehis uerbis quis¬
quam calumnat᷑. nisi qui non sentit uariecatẽ istam figurarã
in loquendo nihil ueritati rerum minuere: et plurimum ad dere.
non ad mortẽ: postulabit. et dabit ẽi ds̃ uitam: qͥ peccat ñ admortẽ
Peccatũ autẽ est admortẽ: non pro illo dico ut roget. Aꝑteenĩ
ostendit. eẽ. quosdã fr̃s ꝓquib orare ñ nob̾ p̃cipit᷑: cum dominꝰ

Expanded text:
rophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : et hic enim non dixit, Divident sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum mittent sortem. Nec tamen de his verbis quisquam calumniatur, nisi qui non sentit varietatem istam figurarum in loquendo nihil veritati rerum minuere, et plurimum addere afnon ad mortem, postulabit, et dabit illi Dominus vitam qui peccat non ad mortem: est autem peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget . Aperte enim ostendit esse quosdam fratres pro quibus orare non nobis praecipitur, cum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
habebit. Temporale est quod initium habuit: et finem habebit
Et idõ hoc dr̃ aeterne ds. quia solꝰ ds̃ aeternus est: nec cepit
gł. et gub̾nat quȩ creauit. Et aliter as̃ adunnitate dicꝰtus est
quia diuinus est et omnia scit: et omnia diuidit ꝓut uult. PtR
uenit in MARIA uirginẽ et unxit unctione diuina uterum eꝰ
et conceptꝰ est de sp̃u scõ. et natꝰ est de MA RIA urgine: Nam et̃
mͣteri testamento sacerdotes et reges ungebantur: etidõ xp̃i
dicebantur. quia uncti erant unctione temporali. Iste xp̃c ꝑ
quem patri grãs agimus. aeternalit̾ xp̃c est. et cum patre aetnꝰ
ds est : et ꝑ ipsum redempti sumus ꝑ quem patri grãs agimꝰ¬
et ipse as̃ nr̃ est : quia ddominatur nob. ꝑ QUECA MAIESIÑT EUA

Expanded text:
habebit, temporale est, quod initium habuit et finem habebit; habebit, temporale est, quod initium habuit et finem habebit; et ideo hic dicitur aeterne Deus, quia solus Deus aeternus est, nec coepitgit, et gubernat quae creavit, et aliter, Deus a divinitate dictus est, quia divinus est, et omnia scit, et omnia disponit, prout vult. venit in Mariam virginem, unxitque unctione divina uterum ejus, unde conceptus est de Spiritu sancto, et natus est de Maria virgine. Nam et in veteri testamento sacerdotes et reges ungebantur; et ideo christi dicebantur, quia uncti erant unctione temporali. Iste Christus per quem Patri gratias agimus, aeternaliter Christus est, et cum Patre aeternus Deus est, et per ipsum redempti sumus, et ipse Dominus noster est, quia dominatur nobis. Per quem majestatem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
Conuersus sacerdos ad dñm post ꝓfessionẽ popłi. quasi ad p̃sentẽ¬
loquitur: quia in presentia drũ semper sumus et ipse uidet cogitati¬
ones pras: et dicit sacerdos tam de se quam depopulo Nos TI SEXCER
hoc est omnitempore: & ubie: idest in omni loco. Guas AGERE DNE.
quia dominator est om̃ium᷑. & sub eius dominatione omnia sur. Sc̃e.
Tuqui sc̃s ẽs et perquem omnia scc̃e sunt: quia omĩa scẽc et bona creasti
lium. sine ulla coinquinationẽ seu corruptionẽ. Pat̃ lati.
ab adiuuando: quia ipse fecit omnia quȩ facta sunt. et adiuuat
omnia quȩ adiuta sunt: et uoluit nos filios dĩ fieri adoptiuos
idõ omniprgens dicit᷑: et non est impossibile apud dm̃ omne
uerbũ. Aeterne ds̃. Hoc int̾ est int̾ aet̾num et ꝑpetuum: et
temporale. A eternũ est quod initium non habuit: nec finẽ habebit
sed semꝑ fuit: et est. et erit. ꝑpetuum est quod ẽe̾ cȩpit: et finem non

Expanded text:
us Sacerdos ad Dominum post professionem populi quasi ad praesenteus Sacerdos ad Dominum post professionem populi quasi ad praesenteloquitur, quia in praesentia Domini semper sumus, et ipse videt cogitationes nostras; et dicit Sacerdos tam de se, quam de populo. Nos tibi semper, hoc est, omni tempore, et ubique, id est, in omni loco. Gratias agere, Domine, quia dominator est omnium, et sub ejus dominatione omnia sunt. Sancte, tu, qui sanctus es, et per quem omnia sancta sunt, quia bona et sancta creasti.lium sine ulla coinquinatel adjuvando, quia ipse fecit omnia quae facta sunt. Et adjuvat omnia quae adjuvata sunt, et voluit nos filios suos fieri adoptivos ideo omnipotens dicitur, et non est impossibile apud Deum omne verbum. Aeterne Deus; hoc est inter aeternum et perpetuum 223 et temporale. Aeternum est quod initium non sed semper fuit et est et erit. Perpetuum est quod esse coepit et finem non
Abbreviated transcription (Latin):
tio orationis est apopulo: et in nr̃a lingua intelliꝰ potest quasi om̃s
dicant ut ita fiat sicut sacerdos orauit. sed ꝓpria eiꝰ int̾pretatio
est: uere. siue sideliter. SVRSUM CORDa. Ad monet sacerdoᷤ po¬
pulũ. ut sursum id est sup᷑ semetipsũ ad dnm omnipotentẽ corda
leuent: & fidelit̾ orent. quo de sursũ eis ueniat auxilium
adõ cęlesti: a quo creatisunt. HABE Mͦ addñd Responsio
populi : quod sicut sacerdos uissit eos corda sursum tenere. sic
retinere ꝓfitentur. CLAS AGAM DÑo DÕ NR̃O. Sacerdos grãsagit
dõ. uixta ꝓfessionẽ populi: qͥa confessus est ad dñm se c̾e intẽntũ
DiGNUM & ISIU ts. Populus cũ sacerdote simul grãs agit dõ.
quia iusta et digna ratio est dõ grãs referre: qͥa ab ipsõ omnia
siue ȩquale. ac salutare idest salute plenũ ut ei grãs referamꝰ:
qui nobis salutẽ dedit aetnã. NOSł SEME HUBIOS GRAS AOERE.¬

Expanded text:
tio orationis est a populo, et in nostra lingua intelligi potest, quasi omnes tio orationis est a populo, et in nostra lingua intelligi potest, quasi omnes dicant, ut ita fiat, sicut Sacerdos oravit. Sed propria ejus interpretatio est vere, sive fideliter. Sursum corda. Ammonet Sacerdos populum, ut sursum, id est, supra semetipsum ad Dominum omnipotentem corda levent, et fideliter orent, quod desursum eis veniat auxilio coelesti, a quo omnia creata sunt. Habemus ad Dominum. Responsio populi, quod sicut sacerdos jussit eos sursum corda tenere, sic retinere profitentur. Gratias agamus Domino Deo nostro. Sacerdos gratias agit Deo juxta professionem populi, quia confessus est ad Dominum se esse intentum. Dignum et justum est. Populus cum sacerdote simul gratias agit Deo, quem justa et digna oratione Deo gratias referre, quia ab ipso omnia sive aequale; ac salutare, hoc est, salute plenum, ut ei gratias referamus qui nobis salutem dedit aeternam. Nos tibi semper
Abbreviated transcription (Latin):
Saliitat sacerdos populũ: et orat ut dñs sit
cũ illo. EtSPU IuO. Responsio papoli atq oratio:
ut sicut sacerdos orauit quod dñs eet. cum populo.
ita et populus qͣuod dñs sit cum sp̃u sacerdotis.
Dum dicit sacerdos ortaꝰ. rogat onnes orare: ut oratio eiꝰ adrio
inunitate sp̃s sc̃ĩ: uult populũ credere et intelligeye quod filius
cũ patre sine initio et sine fine uut et regnat. et ds̃ est sicut pat̃
ds est : et una potestas est sp̃s scĩ cum patre et filio. atq una sub¬
stantia: et in omnib unitas dĩtatis. ꝑomnia. scła scłorum. id est ut
filius cum patre inunitate sp̃s scĩ sicut ante omnia scła indĩtate
uixit et fuit: ita et inp̃senti scło atq infuturo ubi iusti cum angłis soĩs
ꝑmanebunt. et intusti cum diabolos cruciabunt᷑: credat᷑ ȩq̃ualit̃
uiuere cum patre et sp̃uscẽ. et nullo fine concludi. Antii. confirma¬

Expanded text:
Salutat Sacerdos populum, et orat, ut Dominus sit cum illo. Et cum spiritu tuo. Responsio populi atque oratio, ut sicut Sacerdos oravit, quod Dominus esset cum populo, ita et populus orat, quod Dominus sit cum spiritu Sacerdotis. Dum dicit Sacerdos, oremus, rogat, omnes orare, ut oratio ejus a Domino in unitate Spiritus sancti, vult populum credere, et intelligere, quod Filius cum Patre sine initio, ac sine fine vivit, et regnat; et Deus est sicut Pater. Deus est, et una potestas est Spiritui sancto cum Patre, et Filio, atque una substantia, et in omnibus unitas Deitatis. Per omnia saecula saeculorum, id est, ut Filius cum Patre in unitate Spiritus sancti sicut ante omnia saecula in Deitate vixit, et fuit, ita et in praesenti saeculo, atque in futuro, ubi justi cum angelis sanctis permanebunt, et injusti cum daemonibus cruciabuntur. Credatur aequaliter vivere cum Patre et Spiritu sancto, et nullo fine concludi. Amen. Confirma
Abbreviated transcription (Latin):
erue illud et ꝓice abste. Expedit enĩ tibi ut pereat
inum horum quȩ ita diligis. ut tanquam membra
tibi hęreant: quam totum corpꝰ tuum eat in gehen¬
nam. Sed qm̃ sequit᷑ de manu dextera et simiłiter
dicitur : Si dextra manus tua scandalizat te : absci.¬
de eã et pice abste. Expedit enĩ tibi ut pereat unũ

Expanded text:
erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quae ita diligis ut tanquam membra tibi haereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. 38. Sed quoniam sequitur de manu dextera, et similiter dicitur, Si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam, et projice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum
Abbreviated transcription (Latin):
ligendo: implorat consolatoris auxilium. Nec paruus est
ad beatitudinẽ accessus : cognitio infelicitatis suae. Et
idõ beati etiã lugentes: qm̃ ipsi consolabuntur. Deinde
pereat unum membrt tuorum: quantotum corpus tuum
cait in gehennam. Hic uero magna opus est fortitudine:
id membra precidenda. Quic quid enĩ est quod significat
oculus. sine dubio tale est: quod uehementer diligitur
Solet enĩ et ab his qui uehementer uolunt exprim̃ere di¬
lectionem suam: ita dici. Diligo eum ut oculos meos
aut etiam plus quam oculos meos. Quod autẽ additum
est dexter: fortasse ad augendam uim dilectionis ualet
Quamquã enĩ ad uidendũ isti oculi corporis commu¬
niter intendant᷑. et si ambo intendant᷑. a equaliter
possint: amplius tamen homines formidant dextrũ
amittere: Ut iste sit sensus. Quicquid illud est quod
ita diligis ut ꝓdextro oculo habeas. si scandalitat te
id est si impedimento est tibi adueram beatitudinem:

Expanded text:
lugendo implorat consolatoris auxilium, nec parvus est lugendo implorat consolatoris auxilium, nec parvus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo: Beati etiam lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. CAPUT pereat unum membrorum tuorum quam totum corpus tuum eat in gehennam. Hic vero magna opus est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
Et foitasse considerat quas differentias habeat eciam
ipsa uox resuscitantis: cum alibi dicit puella sarge:
Alibi uiuenis tibi dico surge. alibi infremuit. iñspu
et fleuit: Et rursus fremũit: et post de inde uoce
magna clamauitin La zare. ueni foras. Qua propt̃.
oportet intelligi. Cum enim tam assidue idolatriam
scriptura fornicationem dicat. Paulus autem apłs¬
auaritiã idolatriȩ nomine appellet : quis dubitet
omnẽ malã concupiscentiã recte fornicationẽ uocar
quando anima neglecta superiore lege qua regit᷑
inferiorum naturarum turpi uoluptatẽ quasi mercede
prostituta corrumpitur: Et idõ quisquis carnalem
delectationẽ aduersus rectam uoluntatem suã rebellase
sentit ꝑ consuetudinẽ peccatorum. cuius in domit a
uolentia trahitur in captiuitatẽ: recolat quantũ po-¬
test qualẽ pacẽ peccando amiserit. et exclamet. Irife¬
lix ego homo. quis me liberabit de corpore mortis huiꝰ:

Expanded text:
et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter noportet intelligi. Cum enim tam assidue idololatriam Scriptura fornicationem dicat, Paulus autem aposaritiam idololatriae nominomnem malam concupiscentiam recte fornicationem vocari, quando anima, neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi voluntate, quasi mercede, prostituta corrumpitur? Et ideo qudelectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius?
Abbreviated transcription (Latin):
delecꝰtatio. quae tamen adhuc multo minor est quam illa
quae assiduis factis in consuetudinẽ uertit. Hanc enim
iuncere: difficillimũ est. Et tamen ipsam etiam consutu¬
dinem si se quisq non deserat. et xp̃ianam militi am
non reformidet: illo duce atq adiutore superabit.
ac sic in pristinam pacẽ atq ordinem et uir xp̃o . et
mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad
peccatum ꝑ uenitur. suggestione. delectatione. consen¬
sione: ita ipsius peccatĩ tres sunt differentiȩ̨. iN
corde. infacto. in consuetudine: tanquã tres morces
Una quasi in domo. id est cum incorde consentit᷑ libidi¬
ni: altera iã ꝓlata quasi extra portam. cum in factũ
ꝓcedit assensio. Tercia: cum ui consuetu dinis malę
tanquam mole terrena premitur animus. quasi in
sepulchro iam putens. Quae tria genera mortũorũ.
dñm resuscitasse: quiquis euangeliũ legit agnoscit.

Expanded text:
delectatio, quae tamen adhuc multo minor est quam illa delectatio, quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem uertit. hanc enim uincere difficillimum est; et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit,
Abbreviated transcription (Latin):
suasio: in appecitu autem carnałi: tanquam in eua
delectatio: in ratione uero. tanquam in uiro consensio
Quibus ꝑ actis. tanquam de paradiso hoc est de bea¬
tissimae luce iustitiae in mortẽ homo expellitur: iustis¬
sime omnino. N on enim cogit qui suadec. Et omnes
naturȩ in ordine suo gradibus suis pulchre sunt: sed
desuperibus in quibus rationalis animus ordinatus est
ad inferiora non est declinandum. Nec quisquam
hoc facere cogitur. Et idõ sifecerit: iusta dĩ lege¬
punitur. uel sine iusta defengione punit᷑. Nonenĩ
hoc committitur inuitus. Uerumtamen delectatio
ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis. ut
ꝓpe nulla sit : cui consentire magnum peccatum est
cum est illicita. Cum autem qũisq consenserit.
committit peccatum in corde. Si autem eciam in fac¬
tum ꝓcesserit: uidetur satiari et extingui cupiditas
Sed postea cum suggestio repetitur: m̃aior accendit᷑

Expanded text:
suasio, in appetitu autem carnali tamquam in Eua suasio, in appetitu autem carnali tamquam in Eua delectatio, in ratione uero tamquam in uiro consensio. quibus peractis tamquam de paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo expellitur, iustissime omnino. non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt, sed de superioribus, in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo, si fecerit, sine iusta defensione punitur. non enim hoc committit inuitus. uerum tamen delectatio ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis, ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum est inlicita. cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. si autem etiam in factum processerit, uidetur satiari et extingui cupiditas; sed postea, cum suggestio repetitur, maior accenditur
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Quodsi frui delectauerit. delectatio inlicita
refrenanda est: uelut cum ieunamus et uisis cibispalati
appetitus assurgit. Nonfit nisi delectatione. Sed huic
tamen non consentimus: et eam dominantis rationis iure
cohibemus. Si autem consensio facta fuerit: plenum pec¬
catum erit notum dõ in corde nr̃o. etiam si facto non
innotescat hominibus. Ita ergo sunt isti gradus. quasi
a serpente suggestio fiat: idẽ lubrico et uolubili. hoc
est temporali corporalium motu. Quia et siquã phantas¬
mata intus uersantur in anima: decorpore forinsecus
tracta sunt. Et siquis occultus prȩter istos quinque
sensus motꝰ corporis animam tangit: est etiam ipse tem¬
poralis et lubricꝰ. et idõ quanto illabitur occultius
ut cogitationem contingat: tanto conuenientius ser-¬
pentĩ comparatur. Tria ergo haec ut dicere coepe¬
ram similia sunt illi gestę rei quȩ ingenesi scripta
susit ut quasi aserpente fiat suggestio. et quaedam

Expanded text:
mus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita mus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei, quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
est: non mechaberis. E go autẽ dio uobis. quia om̃is
qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam: iam
mechatꝰ est eam in corde suo. Iustitia ergo minor est:
non mechari corporum conunctione. lustitia uero
maior regni dĩ : non mechari in corde. Quisquis autẽ
non mechatur incorde: multo facilius custodit ne me¬
chetur incorpore. Illud ergo confirmauit: qui hoc p̃¬
cepit. Non enim uenĩ legem soluere : sed implere.
Sane considerandum est qđ non dixit omnis qui concupi¬
uerit mulierem. sed qui uiderit mulierem ad concupiscea¬
dum. Idest hoc fine et hoc animo attenderit ut eam
concupiscat. quod iam non est titillari delectatione
carnis sed plane consentire libidini. ita ut non refre-¬
netur illicitus appecitus : sed si facultas data fuerit
satiet᷑. Nam tria sunt quibus impletur peccatum:
suggestione. consentione. delectatione. Suggestione
siuẽ ꝑ memoriam fit. stue ꝑ corporis sensus. cũ aliquid
uidemꝰ. uł audimꝰ. uł olfacimꝰ. uel gustamus: uł tangi¬

Expanded text:
go autem dico uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tangi
Abbreviated transcription (Latin):
obscurũ aut absurdum illi sonat non inde concitet
contradictionum certamina. sed oret ut intelligat beni¬
uolentiã tameni et reuerentiam tante auctoritat i
ex hibendam. ee meminerit. Sed quis hoc facit. nisi
quisqͥs ad testamentũ patris a periendũ et cognoscen:¬
dum. non litium minitatione a cerbus sed pietate mitis
accesserit: Beati ergo mites: qm̃ hereditate possi

Expanded text:
obscurum, aut absurdum illi sonat, non inde concitet obscurum, aut absurdum illi sonat, non inde concitet contradictionum certamina, sed oret ut intelligat; benevolentiam tamen et reverentiam tantae auctoritati exhibendam esse meminerit? Sed quis hoc facit, nisi quisquis ad testamentum patris aperiendum et cognoscendum, non litium minitatione acerbus, sed pietate mitis accesserit? Beati ergo mites; quoniam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
in direttum. et habitabo innouissima maris: et enĩ illuc
manus tua deducet me. et abducẽt me dextera tua
Qut si non placet impios dici. ẽe cumdõ quãquam
nusquã ñ p̃sto sit ds̃. que madmodũ non dicimꝰ cȩcos
esse cum luce. tãet si oculos eorum lux circumfundat.
inũ relicum est: ut hic aduersarium. p̃ceptũ dĩ intel¬
ligamꝰ  Quid enim sic aduersatur peccare uolentib
quã p̃ceptum dĩ id est lex eiꝰ. et scripturadiuina quȩ
data est nob̾ ad hanc uitam. ut sit nobił in uia Cui
non oportet contra dicere: ne nos tradat iudici: sed
ei oporcet consentire cito. Non eriĩ quisq nouit.
quando de hac uita exeat. Quis autem consentit
scripturȩ nisi qui legit uel audit pie. defereris ei¬
culmen auctoritatis: ut qđ intelligit nonꝓpt̃ hoc
oderit quod peccatis suis aduersari sentit. sed magis
diligat correctionem suam. et gaudeat quod morbis
suis donec sanentar non parcitur. Quod uero aut

Expanded text:
in directum, et habitabo in novissima maris; etenim illuc in directum, et habitabo in novissima maris; etenim illuc manus tua deducet me, et continebit me dextera tua . Aut si non placet impios dici esse cum Deo, quanquam nusquam non praesto sit Deus; quemadmodum non dicimus caecos esse cum luce, tametsi oculos eorum lux circumfundat; unum reliquum est, ut hic adversarium praeceptum Dei, intelligamus. Quid enim sic adversatur peccare volentibus quam praeceptum Dei, id est lex ejus et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. Quis autem consentit Scripturae divinae, nisi qui legit vel audit pie, deferens eiculmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, non parcitur: quod vero aut
Abbreviated transcription (Latin):
essemꝰ reconciliati sumꝰ dõ ꝑ mortem filu eiꝰ: multomagis
reconciliati salui erimꝰ inuita ipsius. Ex quo intelligi
potest nullam naturam malam inimicam dõ esse: quã¬
doquidem ipsi reconciliantur quunimici fuer̃. Iuisquis
argo in hac uia id est in hac uita Nonfuerit reconciliatꝰ
dõ ꝑ mortẽ filii eiꝰ. tradet᷑ iudici ab illo: qͥa pat̾ ñ iudicat
quemquam. sed omne iudicium dedit filio: at omnef atque ita catero
quae in hoc capitulo scripta sunt consecunt᷑. dequibus
am tractauimus. Unum solum est quod huic intellecꝰ¬
tui difficultatem facit. quomodo possit recte diciin uia
nos. et cum dõ: si hoc loco ipse accipiendus est aduersarius
impiorum cui iubemur cito reconciliari. nisi force quia
ipse ubiq est: nos etiam cum in hac uia sumͦ. cumillo
itiq sumꝰ. Sienĩ ascendero in cȩlum inquit tuibies:
i descendero minfernum ades. Si recipiã pennas meas

Expanded text:
essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius . Ex quo intelligi potest, nullam naturam malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi reconciliantur qui inimici fuerunt. Quisquis ergo in hac via, id est in hac vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est quod huic intellectui difficultatem facit, quomodo possit recte dici in via nos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari: nisi forte quia ipse ubique est, nos etiam cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si enim ascendero in coelum, inquit, tu ibi es; si descendero in infernum, ades; si recipiam pennas meas
Abbreviated transcription (Latin):
in hac uita: Nectamen idõ non sanabit᷑ pęnitendo & ad
illius miscdiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendo.
qui donat peccata conuersis adse : et qui plus gaudet de
uno penitente. quam de non aginta nouem iustis. Carm
uero multominus uideo quomodo beniuoli uł concordes.
uł consentientes. ẽẽ. iubeamur: Magis enim peccatores
amant carnem suam. et concordant cum illa: et consentiun
eI. Qui uero eam seruituti subitiunt: Non ipsi ei con¬
sentiunt. sed eam sibi consentire cogunt. Forcassis ergo¬
dõ iubemur consentire. et illi. ẽẽ. beniuoli ut ei recõn¬
ciliemur. aquo peccando auersi sumus ut aduersariuꝰ nr̃
dici possit. Quibus enim resistit. recte dr̃ eorũ aduersaruꝰ.
Da eñ suꝑbis resistit. humilibus autem dat grãm: &. Ini¬
tium omnis peccati. suꝑbia. Initium autem suꝑbie homi.
nis: apostatare adõ. Et apłs dicit. Si enĩ cũ inimici

Expanded text:
in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad illius misericordiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendo qui donat peccata conversis ad se, et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogunt. 32. Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconciliemur, a quo peccando aversi sumus, ut adversarius noster dici possit. Quibus enim resistit, recte dicitur eorum adversarius: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; et, Initium omnis peccaticum inimici
Abbreviated transcription (Latin):
cordare cum illo expedit. cui semel renuntiando bellum
in diximꝰ: et quo uicto coronabimur. Neq consentire
illi iam oporcet : cui si numquam consensissemꝰ. numquã
in istas in cidissemꝰ miserias. De homine autẽ quãquã
iubeamͦ cum omnib quantum in nobis est pacẽ habere
ubi utiq et benuolentia et concordia. et consensio po¬¬
test intelligi: Non uideo quomodo accipiam ab homine
nos iudici tradi. ubi tudicem intelligo ante cuiꝰ tribu¬
nal om̃s oportet exhiberi: sicut dicit apłs. Quomodo
ergo iudici traditurꝰ est. alium. qui ante iudicem pariter
exhibebitur: Aut si ꝓpterea traditur quisq iudici
quia hominem lȩsit. quamuis illo noneradente qͥ lȩsus. ẽ.
multo commodius accipitur alege ipsa reum tradi uidici.
contra quam fecit: cum hominem lederet. Quia et si oc¬
cidendo quis nocuerit homini. non erit iam tempꝰ quo
concordet cum eo: quia iam non. ẽ cum illo inuia. id est

Expanded text:
cordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum cordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in istas incidissemus miserias. De homine autem, quanquam jubeamur cum omnibus, quantum in nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest intelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes oportet exhiberi, sicut dicit Apostolus : quomodo ergo judici traditurus est, qui ante judicem pariter exhibebitur? Aut si propterea traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet. Quia et si occidendo quis nocuerit homini, non erit jam tempus quo concordet cum eo; quia jam non est cum illo in via, id est
Abbreviated transcription (Latin):
non exies inde donec soluas nouissimum quadrantem:
Semꝑ non. eẽ exiturum: quia semꝑ soluet nouissimum
quadrantem. dũ sempit̾nas pęnas terrenorũ peccatorũ
luit. Neq hoc ita dixerim: ut diligentiorem tracta¬
tionem uidear ademisse de pęnis peccatoꝵ. quomodo
in scripturis dicantur aeterne: Quã quam quolibet mo-¬
ddo sint: uitandę sunt potius quam sciendȩ. Sed iudea.¬
mꝰͦ iam qui sit ipse ad uersarius. cui iubemur. ẽe. beni¬
uoli cito. cum simus cum illo inuia. Aut enim diabolus
est: aut homo. aut caro. aut ds. aut preceptum eius.
Sed diabolo non tudeo quomodo iubeamur ee beniuoli:
id est concordes ẽt consentientes. Namq alii qđ grecȩ
positum est. EͦT I OXN. int̾p̃tati s̃ concors. alii consen¬
tiens: sed neq beniuolentiam diabolo ubemur exhibere
Ubi enĩ beneuolentia. ibi amititia: Nec quisquã di¬
xerit amicitiã cum diabolo. ẽẽ faciendam. Neq con¬

Expanded text:
Non exies inde, donec solvas novissimum quadrantem, Non exies inde, donec solvas novissimum quadrantem, semper non exiturum esse; quia semper solvit novissimum quadrantem, dum sempiternas poenas terrenorum peccatorum luit. Neque ita hoc dixerim, ut diligentiorem tractationem videar ademisse de poenis peccatorum, quomodo in Scripturis dicantur aeternae: quanquam quolibet modo vitandae sunt potius quam sciendae. 31. Sed videamus jam quis sit ipse adversarius, cui jubemur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabolus est, aut homo, aut caro, aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diabolo non video quomodo jubeamur benevoli id est concordes aut consentientes. Namque alii quod graece positum est εὑνοῶν, interpretati sunt concors, alii consentiens: sed neque benevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque con