comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eretur contradicebat cathoni. tinens
ĩfirnus anitis hostem securitatẽ. et
tauquã pupillis ciuib ydoneũ tutorer
necessariũ uidẽs ẽẽ teruorẽ. Net eũ sẽten¬
cia fefellit. re ip̃a ꝓbatũ est ꝙͣ uerumi
diceret. Deleta quippe cartagine. magno
scilicz teruore romane reipublice de pulso
et extincto: tanta de reb ꝓsperis orta ma¬
la cõlinuo subsetuta sũt: ut toruupta
discuptaq concordia pͥus senis cruentisq
seditionib. deinde mox malaꝵ cõnepione
causaꝵ. bellis eciã ciuilib tante strages
ederentur. tantus sanguis effunderetur.
tanta cupiditate ꝓstripcionũ ac rapinaꝵ
ferueret ĩmanitas: ut romaniilli qͥ uita
integriore mala metuebant ab hostib. ꝑ¬
dita integritate uite crudeliora paterẽtur
a ciibz eaq ip̃a libido dũandi. que inter
alia uitia generis hũam meratior merat
uniu̾so ppło romano. postea ꝙͣ ĩpautis
potentiorib uicit. ob tritos. fatigatosq

Expanded text:
eretur contradicebat Catoni, timens eretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fefellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, quiintegriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate vitae crudeliora paterentur a civibus: eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia vitia generis humani meracior inerat universo populo Romano, posteaquam in paucis potentioribus vicit, obtritos fatigatosque
Abbreviated transcription (Latin):
uester quonda pontifex uiueret. quẽ
sub terrore belli puuici ĩ sustipiendis faigiie
sacus cũ uir optimiꝰ quereret᷑ unu̾sus sẽ-¬
natus elegit cuiꝰ os fortasse nõ auderetis
aspicere: ip̃e uos ab hac impudẽna cohibe¬
ret. Cur enĩ afflicti reb aduersis de tpib
querimin xpianis: nisi qr ur̃aum luxu¬
riam cupitis habere securami et ꝑditissimis
morib ⁊ enota oĩi molestiarum asperi¬
tate diffluere: Neq enĩ ꝓpterea cupitis
habere pacem et omni gn̾e copicerũ abũ¬
dare. ut hiis bouis honeste utamini. hͦ
est modeste. sobrie. temperãter. pie: sed
ut infiuita uarietas uoluptatũ insanis
effusionib exquirat᷑. stdĩsq reb ea mala
oriantur in morib. que semẽtib peiora
sunt hostib. At ille scipio pontifex ma¬
xiiuiꝰ uester. ille iudicio tociꝰ senatus uir
optimius. istani uobis metues calani¬
tateii. nolebat eniulã tũc imperii roma¬
ni tartaginẽ dirui: et decernẽti ut diru¬

Expanded text:
uester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti ut diru
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑbissinus mẽtib: douec ꝯtinuatis
honorib ad potestatẽ regia ꝑueniret.
Honorũ porro continuãdoꝵ facultas non
ẽẽt: nisi ambicio p̾ualeret. Minime autẽ
p̾ualeret ambicio: insi in ppło auaritia
luxuriaq corrupto. Auarus ꝟo luxuriosꝰ¬

Expanded text:
in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxurios
Abbreviated transcription (Latin):
rat deuiceps ꝓhiberet apponi. Quãto
deos putabat resistere auderet : qͦs stilz
pociꝰ ꝙͣ cõtempnẽdos deos existimabat
Nondũ enĩ fuerat declarata gẽtib
suꝑua doctrina que fide cor mũdanis
ad celestia. uel suꝑ celestia capestẽda.
hunili puetate humanũ nutaret af¬
fectũ: et a dñatu suꝑboꝵ demonũ lib̾a̾ret

Expanded text:
rat, deinceps prohiberet apponi. Quanto rat, deinceps prohiberet apponi. Quanto deos putabat, resistere auderet; quos esse npotius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata Gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans, ad coelestia vel supercoelestia capessenda, humili pietate humanum mutaret affectum, et a dominatu superborum daemonum liberaret
Abbreviated transcription (Latin):
ille ꝓuidẽtissime tauendas ẽẽ ceuse bat.
qñ ciuitatẽ hostiũ maxiniã. fortissimã.
opulentissimã nolebat aufferri. ut ti¬
more libido p̾meret᷑. libido p̾ssa nõ laxa¬
retur: luxuriaq cohibita. nec auaritia
grassaretur. Quib uiciis obseruatis ci¬
uitati utilis uirtus floreret et cresteret.
eiq uirtuti libertas congrua ꝓmaneret.
Huic etiã erat et ex hac prouidẽtissia
patrie caritate ueniẽbat. ꝙ idem ip̃e ur̃
pontifex maximꝰ a senatu illiꝰ tp̃is ꝙ
ciaꝵ distrepãtia uir optimꝰ caueã thea¬
tri senatũ construere molientem: ab hac
disposicione. et cupiditate compestuit
ꝑsuasitq or̃one grauissima. ne grecam
luxuriam uirilib patrie morib paterẽt᷑
obrepere: et ad uirtutẽ labefactandã euer¬
uandamq romanã pegrine consentire
nequitie. Tantũq auctoritate ualuit.
ut eiꝰ uerbis cõmota senatoria ꝓuidẽcia
etiã sub sellia. quib ad horã congestis
in ludoꝵ spectatulo iã uti ciuitas cepe¬

Expanded text:
uidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporitiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum constdispositione et cupiditate compescuit; persuasitque oratione gravissima, ne Graecam luxuriam virilibus patriae moribus paterentur obrepere, et ad virtutem labefactandam enervandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae: tantumque auctoritate valuit, ut ejus verbis commota senatoria providentia, etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo jam uti civitas coepe
Abbreviated transcription (Latin):
inter marcũ et scipionẽ nasitã qͦ alter
sapiẽtissimꝰ uir ĩtiuitate habebat᷑. et aet̾
optiuiꝰ eciã iudicabat᷑. a senatũ erat diu̾sis
certatũ sentẽciis tathone suadente belliuii.
et ut tolleret deleret᷑q carthago. nasira
contra fedus naues haberent. et ꝙ excercitꝰ
extra fines duxissent. et ꝙ socio ppłi roui
et amico masiuisse ariua intalissent. et ꝙ
filiũ eiꝰ gulusami. qui cũ legatis romanis
erat in oppidum non recepissent bellũ hiis

Expanded text:
nem et Scipionem Nasicam, quorum alter sapientissimus uir in ciuitate habebatur, alter optimus uir etiam iudicatus a senatu erat, diuersis certatum sententiis est, Catone suadente bellum et ut tolleretur delereturque Carthago, Nasica contra foedus naues haberent, quod exercitum extra fìnes duxissent, quod socio populi R. et amico, Masinissae, arma intulissent, quod filium eius, Gulussam, qui cum legatis Romanis erat, in oppidum non recepissent, bellum his
Abbreviated transcription (Latin):
gramꝰ. dũ unus sub dño barbaris morib
npudico qui non p̃t nisi steleratissime
dicere interfice te pcais tius oĩb absolulis.
ne rursus talia uel eciã peiora cõmictas
dũ uiuis in mũdo. tot ĩpuris uoluptatib
illecebroso. tot nephandis crudelitatib fu¬
rioso: tot eruorib et terrorib ĩimico. Hoc
qr nephas est dicere: nephas ẽ ꝓfecto se
occidere. Nam si hͦ sponte faciẽdi ulla cã
iusta ẽẽ poss: proculdubio iustior ꝙͣ ista
non ẽẽt. Quia u̾o nec ista est. gͦ nulla
uita ur̃a: si ludibrio fuit hostib castitas
ur̃a. Habetis magnã uerãq ꝯsolacionẽ:
si fidam ꝯstiẽtiã retinetis. non uos cõsen¬
sisse pctis eoꝵ qui ĩ uos pectare ꝑmissi sũt

Expanded text:
grauius, dum uiuis sub domino barbaris moribus grauius, dum uiuis sub domino barbaris moribus inpudico\', qui non potest nisi sceleratissime dicere: \'Interfice te peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus talia uel etiam peiora committas, dum nimis in mundo tot inpuris uoluptatibus inlecebroso, tot nefandis crudelitatibus furioso, tot erroribus et terroribus inimico\'? Hoc quia nefas est dicere, nefas est profecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul dubio iustior quam ista non esset. Quia uero nec ista est, ergo nulla uita uestra, si ludibrio fuit hostibus castitas uestra. Habetis magnam ueramque consolationem, si fidam conscientiam retinetis non uos consensisse peccatis eorum, qui in uos peccare permissi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
debeat ne uniꝰ caꝑtiuãtis dominalu cor¬
ruat in patm̃: et uiuendũ sibi existimet
ut ip̃m ꝑferat nũdũ ꝑ oñs horas tẽp¬
tationib pleuũ: et talib qualis sub
uno domino formdat᷑ et ĩnumerabilib
ceteris. sine quibz hec uita non. ducit᷑
Quid gͦ tause est. cur iii eis exhortacio¬
nib tꝑa cõsumamiꝰ. quib baptizatos
alloquẽdo studenꝰ accendere. siue ad uirgi¬
nalem integritatẽ. siue ad continenciau
uidualẽ. siue ad ip̃am thori ꝯiugalis fidẽ:
cũ habemus meliora. et ab oĩb peccãdi
peritulis remota ꝯpendia: ut quibustũq
post renussionẽ recẽtissimã pectatoꝵ arri¬
piendã mortẽ sibiq ingerẽdã ꝓsuadere po¬
luerimꝰ. eos ad dñn sauiores purioresq
mictamꝰ. Porro si quisquis hͦ angre¬
diendĩ et suadendũ putat. nõ dico desipit.
sz insaint. qua tandem froute hõi dicit
interfice te. ne paruis tuis pct̃is addicias

Expanded text:
debet, ne unius captiuantis dominatu condebet, ne unius captiuantis dominatu conruat in peccatum, uiuendum sibi existimet, ut ipsum perferat mundum per omnes horas tentationibus plenum, et talibus, qualis sub uno domino formidatur, et innumerabilibus ceteris, sine quibus haec uita non ducitur? Quid igitur causae est, quur in eis exhortationibus tempora consumamus. quibus baalloquendo studemus accendere, sive ad virginalem integritatem, sive ad continentiam vidualem, sive ad ipsam tori conjugalis fidem; cum habeamus meliora et ab omnibus peccandi periculis remota compendia, ut, quibuscumque post remissionem recentissimam peccatorum arripiendam mortem sibique ingerendam persuadere potuerimus, eos ad Dominum saniores purioresque mittamus? Porro si, quisquis hoc adgrediendum et suadendum putat, non dico desipit, sed insanit: qua tandem fronte homini dicit: <Interfice te, ne paruis tuis peccatis adicias
Abbreviated transcription (Latin):
Estat una causi de qua dice ceperan
Iqua utile putat᷑ ut se quisq ĩterficiat.
stil ne in pctm irruat uel blandiẽte uolup¬
tate: uel dolore semiente. Quã causã si
uoluerimꝰ admictere eousq ꝓgressa ꝑue¬
niet ut hortandi sint hoĩes tũt se potius
interimere: cũ lauatro scte regenerationit
abluti uniu̾soꝵ remissionẽ acceperint
pctoꝵ. Tũc ein tempus est canendi oĩa
futura pcta cũ sũt oĩa deleta p̾terita.
Qd̾ si morte spontanea recte fit: cur nõ
tũt potissimũ fit. Cur baptizatꝰ sibi
quisq partit. Cur liberatũ caput tot
rursus uite huiꝰ ꝑiculis inserit: cũ sit
fatilime ptatis illata sibi nece oĩa deui-¬
tare. scriplũqz sit qui arat periculum
intidet in illud. Cur g amatur tot et tã¬
ta pericula: uel certe eciã si nõ amãtur
sustipiũtur: Cur manet in hac uita. mi
abcedere licitũ est. An uero tam insulsa
ꝑuersitas cor euertit et ea ꝯsi deracõe ueri¬
tatis auertit ut si se uiuisquisq ĩterime

Expanded text:
estat una causa, de qua dicere coeperam, qua utile putatur ut se quisque interficiat, scilicet ne in peccatum inruat uel blandiente uoluptate uel dolore saeuiente. Quam causam si uoluerimus admittere, eo usque progressa perueniet, ut hortandi sint homines tunc se potius interimere, cum lauacro sanctae regenerationis abluti uniuersorum remissionem acceperint peccatorum. Tunc enim tempus est cauendi omnia futura peccata, cum sunt omnia deleta praeterita. Quod si morte spontanea recte fit, quur non tunc potissimum fit? Quur baptizatus sibi quisque parcit? Quur liberatum caput tot rursus uitae huius periculis inserit, cum sit facillimae potestatis inlata sibi nece omnia deuitare scriptumque sit: Qui amat periculum, incidet in illud? Quur ergo amantur tot et tanta pericula uel certe, etiamsi non amantur, suscipiuntur, cum manet in hac uita, cui abscedere licitum est? An uero tam insulsa peruersitas cor euertit et a consideratione ueritatis auertit, ut, si se quisque interimere
Abbreviated transcription (Latin):
amplexu dimisit. lecto in nocte ad lucernã¬
li platonis qui de ĩmortalitate aĩe docet
paululũ quienit tũc circa p̾mã uigiliam
stricto gladio reuelatũ manu pectꝰ semel
abstederent restidit plagas secutaq ui
sangiũs moribundas manus in ipo uuln̾e̾

Expanded text:
amplexu dimisit, in noctem lecto ad lucernam Platonis libro, qui inmortalitatem animae docet, paulum quieti dedit; tunc circa primam uigiliam stricto gladio reuelatum manu pectus semelabscederent, rescidit plagas secutaque ui sanguinis moribundas manus in ipso uolnere
Abbreviated transcription (Latin):
de pũti homicidiũ:. Nlonue satiꝰ ẽ flagiciũ
cõmictere. ꝙ penitendo sauetur: ꝙͣ tale
faciniꝰ ubi locus salubris penitencie nõ
reliuquit᷑. Hec dixi ꝓpter eos uel eas q̃
alteriꝰ libidiue eciã excitate sue forte ꝯsen¬
tiant: uiii sibi qua moriãtur inferẽdam
putant. Ceterũ absit amẽte xpĩana que¬
deo suo fidit ini eoq spe poĩta eiꝰ adiutorio
nitit᷑. absit inꝙͣ ut mẽs talis cuiuslibet.
carius uoluptatib ad consensũ turpitu¬
dinis cedat. Qd sulla ꝯcupistentialis ĩ¬
obediẽtia que ad huc in mẽbris moribũdis
habitat p̾ter nr̃e uolũtatis legem quasi
lege sua mouet᷑: ꝙͣ to magis absqz culpa
est in corpore non ꝯsenciẽtis.
si absqz culpa
est in corpore dormentis.¬

Expanded text:
de praesenti homicidium? Nonne satius est flagitium de praesenti homicidium? Nonne satius est flagitium committere, quod paenitendo sanetur, quam tale facinus, ubi locus salubris paenitentiae non relinquitur? Haec dixi propter eos uel eas, qualterius libidine etiam excitatae suae forte consentiant, uim sibi, qua moriantur, inferendam putant. Ceterum absit a mente Christiana, quDeo suo fidit in eoque spe posita eius adiutorio nititur, absit, inquam, ut mens talis quibuslibet carnis uoluptatibus ad consensum turpitudinis cedat. Quod si illa concupiscentialis inoboedientia, quae adhuc in membris moribundis habitat, praeter nostrae uoluntatis legem quasi lege sua mouetur, quanto magis absque culpa est in corpore non consentientis, si absque culpa est in corpore dormientis
Abbreviated transcription (Latin):
obrepit. ut homo se orcidat. uel qr in
eu pecrauit uel ne in eũ peccet miuutus:
tũ uel peccatorẽ uel peccaturũ ipm occidere
et cauendũ: ne libidini hosti subditũ corpꝰ.
illecebrosissima uoluptate ami alliciat ꝯsen¬
tire pcto. Proiide inqͥunt nõ ia ꝓpter alie¬
nũ: s ꝓpter suũ pctĩn autequã h ͦ quisq cõ¬
mictat se debet occidere. Nullo nͦ quidem
hͦ faciet aniuiꝰ ut cõsentiat libidini car¬
nis sue: alieua libidine conitate: qui deo
potiꝰ eiusq sapĩe ꝙͣ corpori ꝯcupistẽtie q¬
subiectus est. Uerũtĩ si detestabile facinꝰ.
et dampnabile scelus est eciã seip̃m hoĩez
occidere sicut ueritas manifeste ꝓclamat:
quis ita desipiat. ut dicat iam nũc pectemꝰ.
ne postea forte pectemꝰ. iã nũt ꝓpetremꝰ
horuiadiũ ne postea forte incidamiꝰ in a-¬
dulteriũ. Nonne si tñ̃ dñatur iniquitas
Ut non ĩnocẽtia s pit̃a potiꝰ eligãtur: satiꝰ
est incertũ defuturo adulteriũ ꝙͣ certum

Expanded text:
obrepit, ut homo se occidat, uel quia in eum peccauit, uel ne in eum peccet inimicus, cum uel peccatorem uel peccaturum ipsum occidere et cauendum, ne libidini subditum corpus inlecebrosissima uoluptate animum adliciat consentire peccato. Proinde, inquiunt, non iam propter alienum, sed propter suum peccatum, antequam hoc quisque committat, se debet occidere. Nullo modo quidem hoc faciet animus, ut consentiat libidini carnis suae aliena libidine concitatae, qui Deo potius eiusque sapientiae quam corpori eiusque subjectus est. Verumtamen si detestabile facinus et damnabile scelus est, etiam se ipsum hominem occidere, sicut veritas manifesta proclamat; quis ita desipiat, ut dicat, Jam nunc peccemus, ne postea forte peccemus; jam nunc perpetremus homicidium, ne postea forte incidamus in adulterium\'? Nonne si tantum dominatur iniquitas, ut non innocentia, sed peccata potius eligantur, satius est incertum de futuro adulterium quam certum
Abbreviated transcription (Latin):
asserere: non ꝓpter uite pũtis utilitatẽ.
ẜ̾ ꝓpter eã que post mortẽ futura ẽ colen¬
dos deos. Que nisi fallor questio mlto
erit oprosior et subtiliori disputacione
dignior ut et contra philosaphos ĩ ea
disserat᷑ non qͦstibet. s qui apd̾ illos
excellentissima głia clari sũt: et nobis¬
cũ ml̃ta sentiũt. et de aĩe ĩmortalitate
et ꝙ deus uerꝰ mũdũ cõdiderit. et de ꝓ¬
uidencia qua uniu̾sum qd̾ condidͬ regit.
S quĩ et ip̃i ĩ illis q̃ contra nos sencũt
refellendi sunt. deesse huic officio nõ
debemꝰ: ut refutatis impiis ꝯtradictio¬
nib ꝓ uirib quas deus impartiet
asseramꝰ tiuitatẽ dei uerãq pietatẽ et
deitultũ: ĩ qͦ una u̾atit᷑ sepit̾na bl̃ĩtudo

Expanded text:
litatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior, et sublimiore disputatione dignior; ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui apud illos excellentissima gloria clari sunt, et nobiscum multa sentiunt, scilicet de animae immortalitate, et quod verus Deus mundum condiderit, et de providentia ejus, qua universum, quod condidit, regit. Sed quoniam et ipsi in illis quae contra nos sentiunt, refellendi sunt; deesse huic officio non debemus: ut refutatis impiis contradictionibus pro viribus, quas Deus impertiet, asseramus civitatem Dei, veramque pietatem, et Dei cultum, in quo uno veraciter sempiterna beatitudo
Abbreviated transcription (Latin):
uite suauia uiucula rũpenda sola affuit
animi magnitudo. Qd̾ tñ tan magne
pociꝰ factũ ẽẽ ꝙͣ bene testis ei ẽẽ potuit
plato ip̃e quẽ legerat. qui profecto id p̾ci¬
pue potissimũ q fecisset uel enã p̾cipiss
nisi ea mẽte qua ĩmortalitatẽ aĩe uidit
nequaꝙͣ faciendũ quin etiã ꝓhibendum
esse iudicasset

Expanded text:
uitae suauia uincla rumpenda sola adfuit uitae suauia uincla rumpenda sola adfuit animi magnitudo. Quod tamen magne potius factum esse quam bene testis ei esse potuit Plato ipse quem legerat, qui profecto id praecipue potissimumque fecisset uel etiam praecepisset, nisi ea mente, qua inmortalitatem animae uidit, nequaquam faciendum, quin etiam prohibendum esse iudicasset
Abbreviated transcription (Latin):
ITquitũq hoc in seipĩs ꝑpetrauerũt
Iaĩ magnitudine fortasse mirandi.
non sapiẽtie sanitate laudandi sũt: quãꝙͣ
si racionem diligenciꝰ ꝯsulas. ne ip̃a qͥdẽ
mẽs infirma dep̾hendit᷑. que ferre non
pt̃ uel durã sui corporis seruitutẽ uel stul¬
tam uulgi opinionẽ maiorq animꝰ meri¬
to dicendus est: qui uitã erũnosã magis
potest ferre ꝙͣ fugere: et humanũ iudiciũ
maximeq uulgare. qd̾ plerũq taligine
erroris ĩuoluit᷑ p̾constiencie luce at puri¬
tate cõtẽnere. Quã obrem si magno aĩo
mortẽ: ille pociꝰ theobrotꝰ in hac antini
magnitudĩe reperit᷑. quẽ ferũt lecto pla-¬
touis libro ubi de ĩmortalitate aĩe dispu¬
tauit se p̾cipitem dedisse de nuiro. atq
ita ex hac uita demigrasse ad eã quani
tredidit ẽẽ meliorem. Nil enĩ urgebat
aut calamitatis aut criminuis seu uerũ
seu falsum qd̾ non ualendo ferre se aufer¬
ret: s ad capestendani mortẽ atq huiꝰ

Expanded text:
quicumque hoc in se ipsis perpetrauerunt, animi magnitudine fortasse mirandi, non sapientiae sanitate laudandi sunt. Quamquam si rationem diligentius consulas, ne ipsa quidem mens infirma deprehenditur, quae ferre non potest uel duram sui corporis seruitutem uel stultam uulgi opinionem, maiorque animus merito dicendus est, qui uitam aerumnosam magis potest ferre quam fugere et humanum iudicium maximeque uulgare, quod plerumque caligine erroris inuoluitur, prae conscientiae luce ac puritmortem, ille potius Theobrotus in hac animi magnitudine reperitur, quem ferunt lecto Platonis libro, ubi de inmortalitate animae disputauit, se praecipitem dedisse de muro adque ita ex hac uita emigrasse ad eam, quam credidit esse meliorem. Nihil enim urguebat aut calamitatis aut criminis seu uerum seu falsum, quod non ualendo ferre se auferret; sed ad capessendam mortem adque huius
Abbreviated transcription (Latin):
uasdam uero exceptiones eadẽ ip̃a
diuina fecit auctoritas ut liceat ho¬
minem occidi: s hiis acceptis. qͦs deꝰ occidi
expressa iussione: non autẽ ip̃e occidit qui
ministeriũ debet iubenti. sicut adminiculũ
gladiꝰ utenti: et ideo neqͣꝙͣ contra hͨͦ p̾ceptũ
fecerũt qͦ dictũ est non ocaides qui deo auctore
bella gesserũt: aut ꝑsonã gerentes publite
pt̃atis. scdñ̃ eiꝰ leges hͦ est iustissime ra-¬
tionis imperiũ steleraos morte punierũt
Et, abrahani non solũ non est culpatus
trudelitatis trimine uerũ eciã laudatꝰ est
utrũ ꝓ iussu dei sit habendũ ꝙ iepthe filiã
que pr̃i occuruit occidit nñ id se uouisset
ĩmolaturũ deo qd̾ ei redemti de pͥlio uictori
primitus occurrisset e nec sampson alit̾
excusatur ꝙ se ip̃m cũ hostib ruma domꝰ
oppressit: uisi qr sp̃s latenter h ͦ iusserat.
qui ꝑ illũ miracula faciebat. Hiis igił
exceptis qͦs uel lex iusta gn̾aliter; uel ip̃e

Expanded text:
uasdam exceptiones eadem ipsa divina fecit auctoritas, ut liceat hominem occidi. Sed his exceptis, quos occidi expressa iussione, non autem ipse occidit, qui ministerium debet iubenti, sicut adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est: Non occides, qui Deo auctore bella gesserunt aut personam gerentes publicae potestatis secundum eius leges, hoc est iustissimae rationis imperium, sceleratos morte punierunt; et Abraham non solum non est culpatus crudelitatis crimine, uerum etiam laudatus est utrum pro iussu Dei sit habendum, quod Iephte filiam, quae patri occurrit, occidit, cum id se uouisset immolaturum Deo, quod ei redeunti de proelio uictori primitus occurrisset; nec Samson aliter excusatur, quod se ipsum cum hostibus ruina domus obpressit, nisi quia spiritus latenter hoc iusserat, qui per illum miracula faciebat — his igitur exceptis, quos uel lex iusta generaliter uel ipse f
Abbreviated transcription (Latin):
at pecora conãtur extendere: ut ex hoc
nullũ eciã illoꝵ licea̾t omidere. Cur non
gͦ et herbas et quicquid humo radicitus
alitur ac figitur: Nani et hͦ genꝰ reruii¬
uis adhibetur occidi. Unde apłs cũ de hu-
iustemodi seminib loqueretur: tu inquit
qd̾ seminas nõ uiuificat᷑: nisi pͥus moria¬
tur. Et in ꝑsaliuo st̾ͥptũ est. Occidit uites
eoꝵ in grandine Num igr ob hͦ tũ audim
non occides uirgultũ uellere nephas du-¬
timꝰ: et manicheorũ eruori ĩsanissime
motis: cũ leginiꝰ non occdes. si ꝓpt̾ea nõ
accipimiꝰ hͦ dictũ ẽẽ de fruteitis qr nullus
eis sensus est: net de irxacionabilibus
aĩantib. uolatilib. natatilib. ãbulãtib
reptilibus. qr nulla nobis racione sonãt᷑.
.quã nõ eis datũ est nobistũ habere ꝯmuẽ.
unde iustissima ordinatõe creatoris et uita.
et mors eoꝵ nrĩs usib subdit᷑ restat ut de
hoĩe intelligamꝰ qd dictum est. nõ ottides

Expanded text:
ac pecora conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Cur non ergo et herbas, et quidquid humo radicitus alitur ac figitur? nam et hoc genus reruuis adhibetur, occidi. Unde et apostolus, cum de huius modi seminibus loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissimemotis cum legimus: Non occides, si propterea non accipimus hoc dictum de frutectis esse, quia nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia nulla nobis ratione sociantur, quam non eis datum est nobiscum habere communem unde iustissima ordinatione creatoris et uita et mors eorum nostris usibus subditur: restat ut de homine intellegamus, quod dictum est: Non occides,
Abbreviated transcription (Latin):
Qua obrem nõdũ niterim disputo. qͣlis
in regulo uirtus fuerit. Sufficit ꝙ nũc
isto nobilissimo exemplo cogũt᷑ fateri
non ꝓpter corporis bona uel eaꝵ rermin
que extrinsetus hõs accidũt colendos deos :
qũquidẽ ilsetar erẽ hiis oĩb maluit. ꝙͣ
deos ꝑ qͣs iurauit offendere. Sed quid faci¬
emꝰ hõib qui gloriãt᷑ se talẽ habuisse
tiuens: qualem timẽt habere tiuitatẽ
Qd̾ si non tunent: tale gͦ aliqͥd quale
actidit regulo. eciã cuutati tam diligẽter
quã ille deos colenti occidere potuisse fate¬
ant᷑: et xp̃ianis tꝑib nõ calũpnientur
Uerũqr de illis xp̃ianis orta questio est
qui enã captiuati sũt hͦ intueant᷑ et la

Expanded text:
Quam ob rem nondum interim disputo, qualis Quam ob rem nondum interim disputo, qualis in Regulo uirtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri non propter corporis bona uel earum rerum, quae extrinsecus homini accidunt, colendos deos, quando quidem ille carere his omnibus maluit quam deos per quos iurauit offendere. Sed quid faciamus hominibus, qui gloriantur se talem habuisse ciuem, qualem timent habere ciuitatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid, quale accidit Regulo, etiam ciuitati tam diligenter quam ille deos colenti accidere potuisse fateantur et Christianis temporibus non calumnientur. Verum quia de illis Christianis orta quaestio est, qui etiam capt
Abbreviated transcription (Latin):
extinitꝰ est. Si autẽ deoꝵ cultus post
hant uita uelut mercedeni reddit felici-
tateni: tur calũpniãt᷑ tp̃ib custianis ideo
dicẽtes urbi accidisse illam talamitatẽ
qr deos suos tolere destitit cũ potuerit et
illos diligentissime colens tam infelix
fieri quã ille regguilus fuit : nisi forte qͣtra
clarissimã ueritatẽ tanta quisquã deiuẽ¬
tia mire cecitatis obuitit᷑ ut ꝯtendere au¬
deat uniu̾sam curitatẽ deos colentẽ ĩfe¬
liceni ẽẽ non posse. unũ uero hoĩem posse
ꝙ uidelic potẽcia deoꝵe suoꝵ mł̃tos pociꝰ
Nt ꝑ donea ꝯsernare qua siglos cũ młtid
coustet ox suiglis. Si antẽ dicũt marcũ
regulũ etiã in illa captiuitate illisq tui¬
tatib corꝑis. animi uirtute beatũ ẽẽ po¬
tuisse: uirtus potiꝰ uera queratur: qua
brata ẽe possit et ciuitas. Neq enĩ aliũde
btã tiuitas. aliude homo: cũ aliud ciuitas
noi sit. quã concors hom̃i multitudo

Expanded text:
extinctus est. Si autem deorum cultus post extinctus est. Si autem deorum cultus post hanc uitam uelut mercedem tatem, cur calumniantur temporibus christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum potuerit etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam veritatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat universam civitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum vero hominem posse; quod videlicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conservare, quam singulos; cuconstet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque cruciatibus corporis animi uirtute beatum esse potuisse, uirtus potius uera quaeratur, qua beata esse possit et ciuitas. Neque enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
magna nifelicitate maiorẽ. Et per deos
ille mrauerat: qͦꝵ ꝓcultu ꝓhibito. has
geueri hũano clades isti opuiãt᷑ infligi
Qui gͦ ꝓpterea tolebant᷑ ut istã uitan
prosperam redderẽt siuerũt iurãti has
iruogari penas seu ꝑmiserũt. sen uolue¬
rũt. Quid pariuro gramꝰ irati facere
potuerũt. S tur no racionationẽ meam
poti ꝰ ad utrũq concludã: Deos terte ille
sit toluit ut ꝓpter iuristurandi fidem nec
maneret in prĩa. nec inde qͦ libet iret: s
ad suos aceruimios inimitos redire mini¬
me dubitaret. Hoc si huic uite utile exi¬
stimabat: cuꝰ tam horuendũ exitũ me¬
ruit: ꝓculdubio fallebat᷑. Suo quippe
docuit exemp lo nichil deos ad istã tꝑalẽ
felicitatem suis ꝓdesse tultorib qñ quidẽ
ille eoꝵ deditus cultui. et uictꝰ et captiuꝰ
abditꝰ est. et qr noluit aliter quã ꝑ eos
iurauerat facere: nouo ac pͥus in audito
nimũq horuibili supplicii genere cautiatꝰ

Expanded text:
magna infelicitate maiorem. Et per deos magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum cultu prohibito has generi humano clades isti opinantur infligi. Qui ergo propterea colebantur, ut istam uitam prosperam redderent, si uerum iuranti has inrogari poenas seu uoluerunt seu permiserunt, quid periuro grauius irati facere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam horrendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cruciatus
Abbreviated transcription (Latin):
decaptiuitate relihianis
causa eciam sponte toleranda: et in
suis ptlaris uiris nobilissimũ exẽplũ. Mar¬
tus ⁊ egulus miperator ppłi ⁊ omani capliuꝰ
apud cartagnĩeses fuit. Qui cũ sibi mallẽt
aromanis suos reddi ꝙ eoꝵ tenere captiuos
ad sͣ impetrandũ eciã istũ p̾cipue regulũ
cũ legatis sins rouia muiserũt. pͥus iuracõe
ꝯftactũ si ꝙ uolebant minĩe perigisset.
reditirrũ ee cartagnie. Peruexit ille atos
in senatu ꝯtraria ꝑsuasit. qui non arbitia¬
bat᷑ utile ẽẽ romane ⁊ ei publice nuitare
taptiuos. Ilec post hanc ꝑsuasionẽ a suis
ad hostes redire tompulsus est⁊ s qr iura¬
uerat. id sponte ꝯpleuit. At illi extogita¬
tis alz horbendis cuciatib necauerũt.
Analustĩ qruippe angusto ligno ubi stare co¬
geret clamisq atutissimis undiq confixo.
Ut se in muillam eiꝰ partẽ sine penis atro¬
tissinus inclmaret. eciã uigilando ꝑere¬
rñt. Merito terte laudant uirtutẽ: tam

Expanded text:
de captiuitate religionis causa etiam sponte toleranda et in suis praeclaris uiris nobilissimum exemplum. M. Regulus, imperator populi Romani, captiuus aput Carthaginienses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi quam eorum tenere captiuos, ad hoc inpetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius iuratione constrictum, si quod uolebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille adque in senatu contraria persuasit, quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae rei publicae mutare captiuos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire conpulsus est, sed quia iurauerat, id sponte conpleuit. At illi eum excogitatis adque horrendis cruciatibus necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clauisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam eius partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam uigilando peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam
Abbreviated transcription (Latin):
inferamꝰ. Naui et ꝓhibitas nos ẽẽ ĩtelli¬
gendũ est. ubi ct sex. nõ occides: p̾sertĩ
qr nõ addidit ꝓximũ tuũ. sicut falsum
testimoniũ cũ uetasset: falsũ inqͥt testi¬
moniũ non dices aduersus ꝓximũ tuũ
Nec ideo tñ si aduersus se ip̃m quisquan
falsum testimoniũ dixerit: ab hͦ crimĩe
se putauerit alienũ : quĩ regulã diligẽdi
ꝓximũ asemetipo dilector accepit : qñ
quidem scaptũ est diliges ꝓximũ tuũ
tanꝙͣ teip̃m. Porro si falsi testiuionii
eo pͥcepto quo falsum testimoniũ ꝓhibet᷑
aduersus ꝓximũ ꝓhibeat᷑. possitq nõ
recte intelligentib uideri non ẽẽ ꝓhibi-¬
tũ ut adu̾sus seip̃m quisq falsus testis
adsistat: ꝙͣto magis intelligendũ ẽ non
litere hõi seip̃m occidere. tũ ni eo qd̾ striptũ
est. non occides nichilo deinde addito . nullꝰ

Expanded text:
hibitos nos esse intellegendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim quia non addidit: \'proximum tuum\', sicut falsum testimonium cum uetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices aduersus proximum tuum. Nec ideo tamen si aduersus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc crimine se putauerit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semet ipso dilector accepit, quando quidem scriptum est: Diliges pro x i mum tuum tamquam te ipsum. Porro si falsi testimonii neo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, aduersus proximum prohibeatur possitque non recte intellegentibus uideri non esse prohibitum, ut aduersus se ipsum quisque falsus testis adsistat: quanto magis intellegendum est non licere homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occ
Abbreviated transcription (Latin):
ut si extenuat᷑ honucidiũ adulteriũ ꝯfir¬
met᷑: si purgat᷑ adulteriũ honundiũ crmi¬
letur. Net õĩno ĩuenit᷑ exitus: ubi dicit᷑¬
Si adultera cur landata : si pudita cur ot¬
tisa: Nobis tñ in hͦ tam nobili feĩe huiꝰ
exemplo ad istos refutandos qui xp̃ĩanis
feminis in captiuitate ꝯpressis alienis
ab oĩ cogitatõe stũtatis insultãt: sufficit
qd̾ in p̾claris eiꝰ laudib dictũ ẽ. duo suert
et adulteriũ unꝰ admisit. Talis enĩ ab
eis lucretia magis credita est: que se nullo
adulterio potuerit maculare conserisu.
nõ adultera occidit: non est pudicitie ta¬
ritas s pudoris infirucilas. Puduit
enĩ eani turpitudinis aliene in se cõmisse
eciã si non setũ: et romana mulier landis
auida niniũ uerita est ne putaret᷑ qd̾
uiolenter est passa cũ uiueret: libenter
passa si uiueret. Uude ad otłos hõmi mẽtis
Sociam quippe fcti se tredi erubuit : si qd̾

Expanded text:
ut, si extenuatur homicidium, adulterium confirut, si extenuatur homicidium, adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium cumuletur; nec omnino iSi adulterata, cur laudata? si pudica, cur occisa? 3. Nobis tamen in hoc tam nobili feminae hujus exemplo ad istos refutandos, qui christianis feminis in captivitate compressis alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit quod in praeclaris eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae etiamsi non secum, et Romana mulier, laudis auida nimium, uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret, libenter passa si uiueret. Unde ad oculos hominum testSociam quippe facti se credi erubuit, si, quod
Abbreviated transcription (Latin):
na polluat libido metuit᷑. Non polluet.
si alieua erit. Si autẽ polluetur: aliena
non erit. d̾ cũ puditicia uirtus sit animi
comitẽq habeat fortitudinẽ. qua potiꝰ que¬
libet mala tolerare ꝙͣ malo ꝯsentire deter¬
int: nullus autẽ magnanimꝰ et pudicus
ĩ ptate habeat quid desuatarne fiat. s lñi
quid amnuat mẽte uel renuat: quis cadẽ
sana mẽte putauerit se perdere pudicitiam
si forte in app̾hensa et oppͥssa carne sua ex¬
terteat᷑ et expleatur libido non sua. Si eni
hͦ m᷑ pudic̃itia perit. profecto pudicicia
uirtus aĩnon erit: nec ꝑtruebit ad ea
bona quib bene uiuit᷑. s in bonis torporeis
nimerabit᷑. qualia sunt uires pulcritudo
saua integraq ualitudo ac si quid hiuõi ẽ
que bona eciã si minuãt᷑. bonã iustamq
uitã oĩno non minuũt. Quod si tale aliqͥd¬
est puditicia ut quid ꝓ illa ne amictat᷑
etĩa nĩ periculo torporis laborat᷑. Siaũt

Expanded text:
na polluat libido, metuitur. Non polluet, si aliena erit; si autem polluet, aliena non erit. Sed cum pudicitia uirtus sit animi comitemque habeat fortitudinem, qua potius quaelibet mala tolerare quam malo consentire decernit, nullus autem magnanimus et pudicus in potestate habeat, quid de sua carne fiat, sed tantum quid adnuat mente uel renuat: quis eadem sana mente putauerit perdere se pudicitiam, si forte in adprehensa et oppressa carne sua exerceatur et expleatur libido non sua? Si enim hoc modo pudicitia perit, profecto pudicitia uirtus animi non erit, nec pertinebit ad ea bona, quibus bene uiuitur, sed in bonis corporis numerabitur, qualia sunt uires pulchritudo saneualetudo, ac si quid huius modi est; quae bona, etiamsi minuantur, bonam iustamque uitam omnino non minuunt. Quod si tale aliqest pudicitia, ut quid pro illa, ne amittatur, etiam periculo corporis laboratur? Si aut
Abbreviated transcription (Latin):
feĩa mẽte toruupta uiolato q ꝓposito qd̾
deo uouerat. ꝑgat uitianda ad deceptorẽ
suũ. ad huc ea ꝑgente sctam uel corpore
ditimꝰ. ea stĩtate aĩ per quã corpus sct̃i¬
ficabatur amissa atq destructa. As sit
hit eruor: et huit potiꝰ ãmoneani᷑. ita nõ
amtti corꝑis sclĩtatẽ manẽte animi stĩtate
etiã corꝑe oppͥsso: sicut amictit᷑ corꝑis stĩtas
uiolata aĩ sttĩtate eciã corꝑe ĩtacto. Quã¬
obrem non habet quod in se morte spon-¬
tanea punat feĩã sine ulla sua cõsensio¬
ne uiolenter. oppressa et alieno cõpressa
pcto ꝙͣto minꝰ anteꝙͣ hͦ fiat ne admctat
homicidiũ certũ. cũ ip̃m flagiciũ ꝙͣuis
huit ꝑspicue racioni qua dicimꝰ corꝑe
appresso nequaꝙͣ ꝓposito castitatis ulla
in malũ ꝯsensione mutato illiꝰ tñi esse
flagitiũ qui opprimẽs cõcubuerit : nõ
illiꝰ que opp̾ssa cõcubenti nilla uolũ¬

Expanded text:
femina mente corrupta uiolatoque proposito, quod femina mente corrupta uiolatoque proposito, quod Deo uouerat, pergat usuum, adhuc eam pergentem sanctam vel corpore dicimus, ea sanctitate animi, per quam corpus sanctificabatur, amissa atque destructa? Absit hic error! et hinc potius admoneamur, ita non amitti corporis sanctitatem, manente animi sanctitate, etiam corpore oppresso, sicut amittitur corporis sanctitas violata animi sanctitate, etiam corpore intacto. Quamobrem non habet quod in se morte spontanea puniat femina, sine ulla sua consensione violenter oppressa, et alieno compressa peccato: quanto minus ante quam hoc fiat; ne admittatur homicidium certum, cum ipsum flagitium, quamvis huic perspicuae rationi, qua dicimus corpore oppresso, nequaquam proposito castitatis ulla in malum consensione mutato, illius tantum esse flagitium qui opprimens concubuerit, non illius quae oppressa concumbenti nulla volun
Abbreviated transcription (Latin):
et ipni corpus sanitificat᷑: et ideo tũ eis
non tedere intõcussa intentione ꝑsistit.
nec de ip̃o torpore perit scĩtas: qr eo scte
utendi ꝑseuerat uolũtas: et ꝙͣtũ ĩ ip̃o ẽ
etiã facultas. Neq enĩ eo torpus sanctũ
est ꝙ eiꝰ mẽbra sunt integra. aut eo ꝙ
nillo ꝯtrectant᷑ attactu: cũ possuit diu̾sis
tasib. eciã uulnerata uiii ꝑpeti: et me¬
dici aliqñ saluti opitulantes. hec ibi fa¬
ciant que horret aspectus. Obstetrix
uirgnus tuiusdã integritatẽ mami ue¬
lut ex plorãs; sine maliuolencia. siue
nistientia. siue tasu: dũ iuspicit ꝑdit
Non opinor quẽquã tam stulte sapere
ut huit perisse aliquid existimet enã de
ip̃iꝰ torporis stĩtate ꝙͣuis mẽbri illiꝰ ĩte¬
gritate iã ꝑdita. Quotirta ꝓposito aĩ
ꝑmanẽte. ꝑ quod iã corpus sauctificari
meruit. nec ip̃i corpori aufert stĩtatem
uiolencia libidinis aliene: quã seruat
ꝓseuerancia tõtiuẽcie sue. An uero si aliqͣ

Expanded text:
et ipsum corpus sanctificatur, et ideo, cum eis non cedere inconcussa intentione persistit, nec de ipso corpore perit sanctitas, quia eo sancte utendi perseuerat uoluntas et, quantum est in ipso, etiam facultas. Neque enim eo corpus sanctum est, quod eius membra sunt integra, aut eo, quod nullo contrectantur adtactu, cum possint diuersis casibus etiam uulnerata uim perpeti, et medici aliquando saluti opitulantes haec ibi faciant, quae horret aspectus. Obstetrix uirginis cuiusdam integritatem manu uelut explorans siue maleuolentia siue inscitia siue casu, dum inspicit, perdidit. Non opinor quemquam tam stulte sapere, ut huic perisse aliquid existimet etiam de ipsius corporis sanctitate, quamuis membri illius integritate iam perdita. Quocirca proposito animi permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem uiolentia libidinis alienae, quam seruat perseuerantia continentiae suae. An uero si aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Utretiam certe matroriã nobilem
ueterem romanã pudicitie magius efferũt
laudib. Iuiꝰ corpore cũ uiolenter oppresss
tar quinii regis filiꝰ libidinose potitꝰ ẽẽt.
illa stelus ĩprobissum iuuenis marito
collatino. et propiiqͣ bruto uiris clarissi¬
ns ac fortissums idicauit. eosq ad
uiudictã ꝯstrmxit: deide fedi in se ꝯmis
egia atq ĩpatiens se ꝑimiit. Quid dicem
Adultera hec. an casta iuditanda est: Qs
in hat controuersia laborandũ putauerit᷑
Egregie quidam ex hͦ ueraciter q declarã
ait. Mirabile dictu. Duo fuerũt et adul¬
teriũ unus admisit. Splendide ac ueris¬
sime. Iutuens enĩ in duoꝵ corpoꝵ ꝯmi¬
xtione uiꝰ inqͥnatissimã cupiditatem
alteriꝰ castissimã uolũtatẽ:. et nõ quid

Expanded text:
ucretiam certe, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra adque inpatiens se peremit. Quid dicemus? Adultera haec an casta iudicanda est? Quis in hac controuersia laborandum putauerit? Egregie quidam ex hoc ueraciterque declamans ait: \'Mirabile dictu, duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Splendide adque uerissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione unius inquinatissimam cupiditatem, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
Ulm utiq si non lic puata ptãte ho¬
Iminẽ occidere uel notẽtem. cuiꝰ occiden¬
di licenciã. lox nuilla cõcedit: ꝓfecto et qui
seipn occidit homicida est. Et lanto fit
nocẽtior tũ se ouiderit. ꝙͣto ĩnotẽtior in ea
causa suerit: qua se occidendũ putauit.
Nam si inde factũ merito detestam᷑. eũq
ueritas iudicat cũ se laqueo suspendͬ. stele¬
rate illiꝰ tradicionis auxisse pociꝰ ꝙͣ expi
intencie locũ reliuqͥt: ꝙͣtomagis a sua
nece se abstinere debet. qui tali supplicio
qd̾ in se puniat non habet: Indas eñ cũ
se octidit steleratũ hoĩem ocaidit: et tñ non
solũ xp̃i. uerũ eciã sue reꝰ mortis finiuit
hant uitã: qr lit ꝓpter suũ stelus alio
suo scelere occisus est.

Expanded text:
Nam utique si non licet priuata potestate hominem occidere uel nocentem, cuius occidendi licentiam lex nulla concedit, profecto etiam qui se ipsum occidit homicida est, et tanto fit nocentior cum se occiderit, quanto innocentior in ea causa fuit, qua se occidendum putauit. Nam si Iudae factum merito detestamur eumque ueritas iudicat, cum se laqueo suspendit, sceleratae illius traditionis auxisse potius quam expiaenitentiae locum reliquit: quanto magis a sua nece se abstinere debet, qui tali supplicio quod in se puniat non habet. Iudas enim cum se occidit, sceleratum hominem occidit, et tamen non solum Christi., uerum etiam suae mortis reus finiuit hanc uitam, quia licet propter suum scelus alio suo scelere occisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
diis eoꝵ ꝓbro nõ fuit attẽtissiuiꝰ cultor
illoꝵ dũ eis urrisiurãdi fidem seruaret
prĩa carint cũ aliã non haberet captinuisq
apud hostes longa morte. supplicio noue
tiudelitatis occisus est: multonumꝰ nomẽ
criminadũ est xp̃ianũ in captiuitate
sacramẽtorũ sũoꝵ: qui suꝑuã prĩam ue¬
raci fide expectãtes. eciã in suis sedib ꝑe¬
grinos se esse nouerũt.

Expanded text:
dis eorum probro non fuit, quod adtentissimus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem seruaret, patria caruit, cum aliam non haberet, captiuusque aput hostes per longam mortem supplicio nouae crudelitatis occisus est, multo minus nomen criminandum est Christianum in captiuitate sacratorum suorum, qui supernam patriam ueraci fide expectantes etiam in suis sedibus peregrinos se esse nouerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Aterea cũ roma gothorũ iruuptione
agentiũ sub rege alarito atq mipelu ma¬
gne cladis euersa est eius euersionẽ deoꝵ
falsorũ nliorũ q tultores quos usitato
noĩe paganos uotanus. in upĩanã ⁊eli¬
gionem referue conantes. solito acerbius
et umariꝰ deũ uerũ llasphemare ceperũt
Unde ego exardescens zelo domꝰ dei. adu̾¬
sus eoꝵ blasphenias uel eruores: libros de
cinitate dei stribere iustitui. Quod opus
pontiliquol anos nue tenuit eo ꝙ alia
multa interturuebãt que differre non
oportrret et nie priꝰ ad soluendũ otcupabãt
Mot antẽ de tiuitate dei grande opꝰ tandẽ
uoi refellut qui ⁊ es hũanas ita ꝓsperari
uoliunt. ut ad hͦ multoꝵ deoꝵ ctultũ qͦt¬
pagani tolere ꝯsuenerũt necessariũ espe
uibitrentꝰ et qr ꝓhibentur: mala ista exo¬
eru atq habundare ꝯtendũt. Sequentes
autem qͥuq aduersus eos loquũtur que
fatentur hec mala nec defuisse unꝙͣ net
defuturia mortalib. et ea nũt magna

Expanded text:
terea Roma Gothorum irruptione, agentium sub rege Alarico, atque impetu magnae cladis eversa est; cujus eversionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine Paganos vocamus, in christianam religionem referre conantes, solito acerbius et amarius Deum verum blasphemare coeperunt. Unde ego exardescens zelo domus Dei, adversus eorum blasphemias vel errores libros de Civitate Dei scribere institui. Quod opus per aliquot annos me tenuit, eo quod alia multa intercurrebant, quae differre non oporteret, et me prius ad solvendum occupabant. Hoc autem de Civitate Dei grande opus tandemeos refellunt, qui res humanas ita prosperari volunt, ut ad hoc multorum deopagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna
Abbreviated transcription (Latin):
ubi opns est et ĩ priorib detẽ que nr̃a iũ
assecamꝰ et in uii. posteniorib redarguamꝰ
aduersa. Duodetim gͦ libroꝵ sequẽnũ pͥmi
quatuor contiuent exortũ duaꝵ ciuitatũ:
quaꝵ una est dei: altera huiꝰ mũdi Sedĩ
quatior extur sum eaꝵ seu ꝓtursũ. Tercii
brio qui et postremi. debitos fines. Ita
Ut de tuitate dei potiꝰ uotarẽt᷑ ¶In quoꝵ
deniuo libro non debuit pro miraculo poni
in abrar satrificio flãniã celitus factani
inter diui sas uictiũias iuturuisse: qui
hͣ illi in uisione monstratũ est. In xuiiͦ.¬
de filiis aaron. dicendũ pociꝰ fuit non
erãt filuis sacerdotis. Silios quippe sater¬
dolũ defunctis sacerdotib succedere magis
legitum moris fuit Nlaui in filiis aaron
reperitur pater saniuelis: s saterdos non
fuit: nec ita in filiis ut eũ ip̃e genuerit
acion s sinit oñĩs illiꝰ ppłi dit᷑ filii isel.

Expanded text:
ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in sepde filiis Aaron ; dicendum potius fuit, Non erat filius sacerdotis. Filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit: nam in filiis Aaron reperitur pater Samuelis; sed sacerdos non fuit, nec ita in filiis ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israel.