comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lege eẽt iusticia. S conclusit scriptura omĩa sub
peccato ut ꝓmissio ex fide ihũ xpĩ daret᷑ credentib
Hinc ẽ qd̾ uetus testamentum ex monte sina ubi lex
data ÷. in seruitutẽ generat quod ẽ agar. Nos aut̃
inquit nousumꝰ ancille filii s lib̾e. Nonsunt itaq
filii lib̾e qui legem acceꝑunt litt̾e. qua possent non
solum peccatores uerum &̃ p̃uaricatores insuꝑ de¬
monstrari. s qui sp̃m grẽ. quo lex ipsa sancta. & ius¬
ta & bona possit impleri. Ecce quod dm̃s. intẽdãt
& ñ contendant. illuminẽnt᷑: & non calũnient᷑.
astisma quoq inquiunt ñ uere hoĩes nouos
facere asserunt. id ẽ non plenã dare remissionẽ.
peccatoꝵ. s ex parte filios dĩ fieri. Ex parte autẽ
seculi filios. Idẽ. diaboli reman̾e contendunt.
Mentiunt᷑. insidiant᷑. tergiu̾saut᷑ ñ hoc dm̃s. Om̃s
enĩ hoĩes qui sunt filii diaboli. oẽ filios scłi. ñ aũt̃
om̃s filios scłi cẽ filios diabolidm̃s. Ab sit enĩ ut fi¬

Expanded text:
it scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus . hinc est quod uetus testamentum ex monte Sina, ubi lex data est, in seruitutcm generat, quod est Agar. nos autem, inquit, non sumus ancillae filii, sedliberae. non sunt itaque filii liberae, qui legem acceperunt litterae, qua possent non solum peccatores, uerum etiam praeuaricatores insuper demonstrari, sed qui spiritum gratiae, quo lex ipsa sancta et iusta et bona possit inpleri. ecce quod dicimus, intendant et non contendant, inluminentur et non calumnientur. Baptisma quoque, inquiunt, non uere homines nouos facere asserunt, id est non plenam dare remissionem peccatorum, sed ex parte filios dei fieri, ex parte autem saeculi filios, id est diaboli, remanere contendunt. mentiuntur, insidiantur, tergiucrsantur; non hoc dicimus. omnes enim homines, qui sunt filii diaboli, etiam filios omnes filios saeculi etiam filios diaboli dicimus. Absit enim ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
eonimirũ qd scriptum ẽ. hominis. ẽ. p̃ꝑare
cor. & a dnd̃ responsio linguȩ. N bñ intelli¬
gendo fallunt᷑. ut existiment cor p̃ꝑare. hoc ẽ boñ
inchoare sine adiutorio grẽ dĩ ad hominẽ ꝑtunere
Absit. ut sic intelligant filii ꝓmissionis. tamqͣm
cũ auclierint dñm dicentem. sine me nichil potestis
fac̾e. qͣsi c̃uincant eum dicentes. ecce sine te possumꝰ
cor p̃ꝑare. aut cũ audierint a paullo apło. ñ qui a
idonei sumꝰ cogitare aliquid quasi ex nobis met ip¬
sis. s sufficiencia nrã ex dõ ẽ. tamqͣm & ipsum con¬
iuncant dicentes. ecce idonei sumꝰ ex nobismet ip¬
sis p̃parare cor : ac ꝑ hoc & boni aliqͥd cogitare.
uisenim pot̃ sine bona cogitatione ad bonum
cor p̃ꝑare. absit ut sic intelligant. nͥ suꝑbͥsui arbi¬
trui defensores. & fidĩ catholice desertores. Idõ quip¬
pe scriptum ẽ. hõĩs ẽ. p̃parare cor. & adnõ respõsio
lingue. quia hõ pꝑat cor. ñ tam̃ sine adiutorio dĩ qui

Expanded text:
nimirum quod scriptum est, Hominis est praeparare cor, et a Domino responsio linguae , non bene intelligendo falluntur, ut existiment cor praeparare, hoc est, bonum inchoare, sine adjutorio gratiae Dei ad hominem pertinere. Absit ut sic intelligant filii promissionis, tanquam cum audierint Dominum dicentem, Sine me nihil potestis facere; quasi convincant cum dicentes, Ecce sine te possumus cor praeparare: aut cum audierint a Paulo apostolo, Non quia idonei sumus cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; tanquam et ipsum convincant dicentes, Ecce idonei sumus ex nobismetipsis praeparare cor, ac per hoc et boni aliquid cogitare. Quis enim potest sine bona cogitatione ad bonum cor praeparare? Absit ut sic intelligant, nisi superbi sui arbitrii defensores et fidei catholicae desertores. Ideo quippe scriptum est, Hominis est praeparare cor, et a Domino responsiolinguae, quia homo praeparat cor, non tamen sine adiutorio dei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
suũ insimilitucline carnis peccati. & de peccato dãna
Cum gͦ dixisset nunc cepi. ñ dixit hec ĩmutacio abitrii mei: sed
dextere excelsi:
qd̾ dm̃s orent: ut aliquando intelligant. ñ litigent
ut numqmͣ intelligant. Impossibile enim ẽ. legẽ
impleri ꝑ carnem. hoc ẽ. ꝑ carnalem p̃sumptionẽm
qua superbi innorantes dĩiusticiã. id ẽ. quȩ ex dõ ÷
hoĩ ut sit iustꝰ. & suã uolentes consticuere tamqmͣ ꝑ
eoꝵ ñ aduitũ duunitꝰ arbitͥum lex possit impleri.
iusticie dĩ: non sunt subiecti. Idõ iusticia legis meis
implet᷑. qui ñ scd̃m carnem ambulant. id ẽ. scđm ho¬
minẽ ignorantem dĩ iusticiam: & suam uolentem
constituere. s ambulant scdm spm̃. Quis aũ ambu

Expanded text:
suum in similitudine carnis peccati, et de peccato damnasuum in similitudine carnis peccati, et de peccato damnaCum ergo dixisset, Nunc coepi; non ait, haec mutatio arbitrii mei; sed dexterae Excelsi. quod dicimus, orent, ut aliquando intellegant, non litigent, ut numquam intellegant. inpossibile enim est legem inplere per carnem, hoc est per carnalem praesumptionem, qua superbi ignorantes dei iustitiam, id est quae ex deo est homini ut sit iustus, et suam uolentes constituere, tamquam per eorum non adiutum diuinitus arbitrium lex possit inplcri, iustitiae dei non sunt subiecti. ideo iustitia legis in eis inpletur, qui non secundum carnem ambulant, id est secundum hominem ignorantem dei iustitiam et suam uolentem constituere, sed ambulant secundum spiritum. quis autem ambu
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ uoluminis t̃minus ut legentis reficiat᷑ uitentio
& ad sequentia reparst uR.
obitiunt nũdũ ea quȩ ipsi sentiunt ꝓ¬
texere incipiunt. S ne plixitas uolumi¬
nũ offenderet. ħ ipsa quȩ obitiunt ĩduos
libros partiti sumꝰ. quoꝵ suꝑiore finito. quitotiꝰ huiꝰ
coniungimus.
es em ueteris testam̃ti nosaiunt dicere non
ob hoc datam fuisse: ut iustificaret obedientes. s ut
gͣuioris fieret causa peccati łrsus ñ intelligunt quio
de lege dicamꝰ. Quia id qd̾ dixit apłs. quem ñ intelli¬
gunt dnĩs. Quis enimdicat ñ iustificarieos qui sũt
legi obedientes. qnͣ nͥ iustificarent᷑ ñ possent eẽ obedi¬
entes: S dĩs lege fieri. ut ds̃ quid fieri uelit audia
s factores legis iustificabunt᷑. Lex gͦ auditores iusticiȩ
facit. grã factores. Qd̃ enim in possibile erat legis: ait
ide ap̃łs. in quo infirmabat᷑ ꝑ carnem: misit ds̃ filiũ

Expanded text:
huius uoluminis terminus, ut legentis reficiatur intentio huius uoluminis terminus, ut legentis reficiatur intentio et ad sequentia reparetur. Lobiciunt, nondum ea quae ipsi sentiunt pertexere incipiunt. sed ne prolixitas uoluminum offenderet, haec ipsa quae obiciunt in duos libros partiti sumus; quorum superiore finito, qui totius huius coniungimus. \'Legem ueteris testamenti nos\' aiunt \'dicere non ob hoc datam fuisse, ut iustifiearet oboedientes, sed ut grauioris fieret causa peccati\'. prorsus non intellegunt quid de lege dicamus, quia id quod dicit apostolus, quem non intellegunt, dicimus. quis enim dicat non iustificari eos qui sunt legi oboedientes, quando, nisi iustificarentur, non possent esse oboedientes? sed dicimus lege fieri, ut deus quid fieri uelit audiatsed factores legis iustificabuntur. lex ergo auditores iustitiae facit, gridem apostolus, in quo infirmabatur per carnem, misit Deus Filium
Abbreviated transcription (Latin):
uetur grã. ñ tam̃ incipit sine grã. s ab illo inspirat᷑
ꝑ uob̾ incordecyti: Sistudiũ quisq ut ꝑaliis
habeat ds̃ dat. ut ꝓ ipso se habeat. quis alius ẽ da¬
tus : Quȩ cum ita sint: nichil inscripturis sanctis ho¬
nuni adño uideo iuberi: ꝓpt̾ ꝓbandũ lib̾um arbitri¬
ũ qd̾ non inueniat᷑ ł dari  ab eiꝰ bonitate ł posci
ꝓpt̃ ad iutorium grẽ demonstrandũ. Nec omĩno ĩ oi¬
pit hõ ex malo inbonũ ꝑ initiũ fidĩ ꝯmutari nsi¬
hoc millo agat in debita & gratuita miscdiadĩ. dequa
suam cogitationẽ. recolens quidã sic̃ legimꝰ in psalmis.
Num quid obluuscetur inqͥd misereri d̃s. aut contine¬
bit inira sua miseratiões suas : Ꝙ dixi. nunc cȩpi
ħ ĩnutat̾o dext̾e excelsi ͤ Sic itaq dĩgrã cogitet᷑ ut ab
mitio bone imitationis sue usq infinẽ c̃sũmationis.
qui głat᷑. in dnõ głet᷑. Quia sicut nemo pot̃ bonum
ꝑficere sine dño: sic nemo inciꝑe sine dnõ. s hic sit

Expanded text:
uetur gratia, non tamen incipit sine gratia, sed ab illo inspiraturpro uobis in corde Titi. si studium, quisque ut pro aliis habeat, deus dat, ut pro se ipso habeat, quis alius est daturus? Quae cum ita sint, nihil in scripturis sanctis homini a domino uideo iuberi propter probandum liberum arbitrium, quod non inueniatur uel dari ab eius bonitate uel posci propter adiutorium gratiae demonstrandum nec omnino incipit homo ex malo in bonum per initium fidei commutarin illo agat indebita et gratuita misericordia dei. de qua suam cogitationem recolens quidam, sicut legimus in Psalmis: numquid obliuiscetur, inquit, misereri deus aut continebit in ira sua miserationes suas? et dixi: nunc coepi sed dexterae excelsi. sic itaque dei gratia cogitetur, ut ab initio bonae mutationis suae usque in finem consummationis qui gloriatur in domino glorietur, quia, sicut nemo potest bonum perficere sine domino, sic nemo incipere sine domino. sed hic sit
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ÷ enim bonicupiditas. nͥ caritas: de qua ioh̃es
apłs sine ambiguitate loquit᷑ dicens. Caritas ex dõ
ritas ex dõ ÷: tota nobis ex dõ ẽ. Au̾tat enĩds̃ hanc
amentiam. ut in donis eiꝰ nospͥores faciamꝰ posterio
distionib dulcedinis. Et quid hic aptiꝰ intelligitur
quã ipsa de qua loqͥm᷑ cupiditã boni: Tunc enĩ boñ
concupisci incipit. qñ dulcescere ceꝑit. qñ aũt ti¬
more. penȩ ñ amore iusticiȩ fit bonũ: nũdũ bene
fit bonũ. nec fit in corde. qd̾ fieri uidet᷑ in oꝑe. qñ
mallet hõ ñ face̾ si poss inpune. G̃ benelictio dut¬
cedinis. ẽ. grã dĩ. quafit in nob̾. ut nos delestet et
enim sine illo nichil possumꝰ face̾: ꝓfecto nec inciꝑe
nec ꝑfic̾e̾. Quia ut incipiamꝰ. dictum ẽ miscdia etꝰ

Expanded text:
Quid est enim boni cupiditas, nisi charitas, de qua Joannes Quid est enim boni cupiditas, nisi charitas, de qua Joannes apostolus sine ambiguitate loquitur dicens, Charitas ex Deo ritas ex Deo, tota nobis ex Deo est. Avertat enim Deus hanc amentiam, ut in donis ejus nos priores faciamus, posterior eum in benedictione dulcedinis . Et quid hic aptius intelligitur, quam ipsa de qua loquimur cupiditas boni? Tunc enim bonum concupisci incipit, quando dulcescere coeperit. Quando autem timore poenae, non amore justitiae fit bonum, nondum bene fit bonum; nec fit in corde quod fieri videtur in opere, quando mallet homo non facere, si posset impune. Ergo benedictio dulcedinis, est gratia Dei, qua fit in nobis ut nos delectet et enim sine illo nihil possumus facere, profecto nec incipere, nec perficere: quia ut incipiamus, dictum est, Misericordia ejus
Abbreviated transcription (Latin):
eisdẽ litt̾is legitur. p̃ꝑat᷑ uolũtas a dnõ. & labia
mea aꝑies. &̃ os meum annũciabit laudẽ tuam. Ec¬
ce ds̃ ammonet ut p̃paremus uoluntatem in eo quod
legimꝰ. hoĩs ẽ. p̃parare cor. & tam̃ ut hoc faciat homo
cut iubendo. ut nemo possit nisi ipse id faciat ad uiuã¬
do. Cui dr̃. Labia mea aꝑies: An ñquid isti usq adco
desipiunt. ut aliud os: aliud labia eẽ contendant
Et mirabili uanitate hoĩem dicant os aꝑire. labia
hoĩs dm̃: Quãꝙͣ ds̃ illos & ab hac absurditate c̃pes¬
cit. uͥ ad moy sen famulũ suũ dicit. Ego aꝑiam os
tuũ. & instruam te quȩ debeas loqui. In senten
aũt ubi dr̃ ego aꝑiam os tuũ & instruã te. utrũq
hoĩe bona q̃ ñ facit hõ. nulla uͦ facit homo. q̃ ñ ds̃
fac̃ ut faciat hõ. Pinde cupiditas boni ñ homini
adnõ eẽt : si bonũ ñ eẽt. Si aut̃ bonum .ẽ. ñ nͥ ab il¬
lo nob. ẽ. qui sũme atq in cõmittabilit̾ bonꝰ. ẽ.

Expanded text:
atur uoluntas a domino, et: labia mea aperies et os meum adnuntiabit laudem tuam. ecee deus admonet, ut praeparemus uoluntatem in eo, quod legimus: hominis est praeparare cor, et tamen, ut hoc faciat homo,peri os\' ita dicit iubendo, ut nemo possit, nisi ipse id faciat adiuuando, cui dicitur: labia mea aperies. an numquid isti usque adeo desipiunt, ut aliud os, aliud labia esse contendant et mirabili uanitate hominem dicant os aperire, labia hominis deum? quamquam deus illos et ab hac absurditate conpescit, ubi ad Moysen famulum suum dicit: ego aperiam os tuum et instruam te quae de beas loqui. in sententautem, ubi dicitur: ego aperiam os tuum et instruam te, utrumque homine bona, quae non facit homo: nulla vero facit homo, quae non facit Deus ut faciat homo. Proinde cupiditas bonet: si autem bonum est, non nisi ab illo nobis est, qui summe atque incommutabiliter bonus est.
Abbreviated transcription (Latin):
elesti ante constitutionẽ mundi. De hoc ꝓpposito dĩ
dictum ẽ. & ullud qd̾ iã c̃memoraui de geminis esau
et iacob: ut scd̃m elestionem ꝓpositum cdlĩ maneret
ñ ex oꝑib s ex uocante distum : ei. quia maior ser¬
uiet minori. hoc ꝓpositũ dĩ. & illo cõmemorat᷑ loco
u ad timotheũ scribens ait. Collabora etiangłio:
scd̾m uirtutẽ dĩ saluos nos facientis. & uocantis uo¬

Expanded text:
electi ante constitutionem mundi. de hoc proposito dei electi ante constitutionem mundi. de hoc proposito dei dictum est et illud, quod iam commemoraui de geminis Esau et Iacob: ut secundumelectionem propositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est ei quia maior seruiet minori. hoc propositum dei et illo commemoratur loco; ubi ad Timotheum scribens ait:conlabora euangelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uo
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt com memorant dicunt se confiteri grãm
quoq ad iuuare. tiniꝰ cuiꝰq bonũ ppositũ. ñ tam̃ re¬
luctanti studium uͥtutis ĩmitt̾e ᷤ : Hoc quippe ita
dicunt. uelut hõ aseipso sine ad uitorio dĩ habeat
ꝓposit ũ bonũ: studiumq uirtutis. quo m̾ito p̃¬
cedente dignus sit ad iuuari dĩ grã subsequente:
putant enim fortasse ita dixissẽ apłm. scimꝰ quia
diligentib dm̃. omĩa cooꝑant᷑ in bonũ his qui se¬
cũdũ ꝓpositũ uocati sunt. ut ꝓpositũ hominis uel¬
let intelligi. qs ꝓpositũ tumqͥuã bonũ m̃itũ seq̃tꝰ
miscclia uocantis dĩ Ignorantes idõ dictum eẽ qͥ secũ¬
dũ ꝓpositum uocati sũnt. uit dĩ non hõis ꝓpositũ ĩcel¬
ligatur. quo eos quos p̃sciuit & p̃destinauit. confor¬
mes imagini filii sui elegit añ mũdi constitutonem.
Non enĩ om̃s uocati sccd̾m ꝓpositũ st̃ uocati. qm̃ mul
Nuocati: pauci electi. Ipsi gͦ scdm ꝓpositũ riocati. qͥ

Expanded text:
am quoque adiuuare uniuscuiusque bonum propositum, non tamen reluctanti studium uirtutis inmittere\'? hoc quippe ita dicunt, uclut homo a se ipso sine adiutorio dei habeat propositum bonum studiumque uirtutis, quo merito praecedente dignus sit adiuuari dei gratia subsequente. putant enim fortasse ita dixisse apostolum: scimus quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum m his, qui secundum propositum uocati sunt, ut propositum hominis uellct intellegi, quod propositum tamquam bonum meritum sequatur misericordia uocantis dei, ignorantes ideo dictum esse: qui secundum propositum uocati sunt, ut dei, non hominis propositum intellegatur, quo eos, quos praesciui t et praedestinauit conformes imaginis filii u i, elegit ante mundi constitutionem. non enim omnes uocati secundum propositum sunt uocati, quoniam multi uocati, pauci electi. ipsi ergo secundum propositum uocati, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ã ante sunt extentꝰ. sccłm intentionẽ seqͦr ad palmã
suꝑne uocationis dĩ in xp̃o ibu. Ordo u̾boꝵ ẽ. hnũ
aut seqͦr. de quo uno bene intelligit᷑. & dñs ad monu¬
isse marthã ubiait. Martha. marcha sollicita es
& tͥbaris erga płima. Porro. unum ẽ necessariũ. hoc
iste uolens app̾hende tanꝙͣ ĩuia constitutꝰ. seqͥ se dyxit¬
extollat᷑ sathane angłus colafirabit: Nem̃ admonẽs
eos quipossent illiꝰ isticiȩ plenitudine iam se putare

Expanded text:
tus secundum intentionem sequor ad palmam supernae uocationis dei in Christo Iesu. ordo uerborum est \'unum autem sequor\'. de quo uno bene intellegitur et dominus admonuisse Martham, ubi ait: Martha, Martha, sollicita es et turbaris circa plurima. porro unum est necessarium. hoc iste uolens adprehendere tamquam in uia constitutus sequi se dextollatur, satanae angelus colaphizat? Deinde admonens eos qui possent i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtui̾e intelligamꝰ. ut anglica illa quȩ in xpĩ mani¬
festatione nõbis ent iusticia. nondũ nos ꝑfeltos eẽ
sapiamꝰ. Et siquid alit̾ sapitis inquit. hoc quoq ds̃ uo
bis reuelabit. Quomͦ nͥ ãbulantib & ꝓficientib ĩuia
reste fidei. donec ista ꝑegrinatio furiat᷑ et ad spẽm uenia¬
t᷑. Unde consequent̃ adiunxit. Uerũtam̃ in qd̾ perue¬
nimꝰ. in eo ambulemꝰ. Demde concludit. ut caueant̃ il¬
li de quib hiclocus sermonis eiꝰ siunxit exordiũ. Comi¬
tatores in qͥt mei. estote fr̃s. & intendite eos qui sicam
bulant. sicut habetis formã nrãm. Multienĩ abulat
cos crucis xͥ. qr finis ẽ. int̾itꝰ. & cet̾a. Iili ipsi sunt de qͥb
incipiens dix̾at. Uidete canes uidete malos oꝑarios. et
sequentia. Om̃s itaq sunt inimicicrucis.xͥ. qͥ uolẽtes
constituere stiam iusticiã. q̃ ẽ. ex lege. Idẽ. litt̾a tantũ
nibente ñ spũ implente. iusticiȩdĩ non sunt subiec

Expanded text:
 quae in Christi manifestatione nobis erit justitia, nondum nos perfectos esse sapiamus. Et si quid aliter sapitis, inquit, hoc quoque vobis Deus revelabit. Quomodo, nisi ambulantibus et proficientibus in via rectae fidei, donec ista tur? unde consequenter adiunxit: uerum tamen, in quod peruenimus, in eo ambulemus. deinde concludit, ut caueantur illi, de quibus hic locus sermonis eius sumpsit exordium: coimitatores mei, inquit, estote, fratres, et intendite eos qui sicam bulant, sicuthabetis formam nostram. multi enim ambulant, cis Christi, quorum finis est interitus , et caetera. Illi ipsi sunt, de quibus incipiens dixerat, Videte canes, videte malos operarios, et sequentia. Omnes itaque sunt inimici crucis Christi, qui volentes constituere suam justitiam, quae ex lege est, id est, littera tantum jubente, non sp
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ bonum ceꝑit. ꝑficiet usq indiem xp̃i ihũSS
in scripturis sanctis ap̃ eumdẽ apłm istud unde
loquimur ampliꝰ inuenimꝰ. Loquimur enim nc̃
de boni cupiclitate. quam si uolunt a nob inciꝑe.
non quia idonei sumꝰ cogitare aliquid quasi ex no¬
bismet ipsis. s sufficiencia nrã ex dõ ẽ. Cogitare
cupimꝰ cogitamꝰ. Cum igit᷑ minꝰ sit cogitare quam
cuꝑe: potest enĩ homo cogitare bonũ qd̾ nũdũ cu¬
pił. & ꝓficiendo pꝰ eacuꝑe qd̃ antea ñ cupiendo co¬
gitauit. quomͦ ad id qd̾ minꝰ ẽ. idẽ. ad cogitandum
aliquid boni. ñ sumꝰ idonei tamqmͣ ex nobinet ip¬
sis. s sufficiencia nrã ex dõ ÷. Q ad id qd ÷ amplius
id.ẽ. ad cupiendum aliquid boni. sinediuino adiu¬
torio idonei sumus: ex lib̾o arbitͥo. Neq enĩ & hic
apłs ait. ñ quia idoneͥ sumꝰ cogitare quod ꝑfectum ÷
tamqmͣ ex nob̾met ipsis. s cogitare ait aliquid ciu¬

Expanded text:
opus bonum coepit, perficiet usque in diem Christi Iesu. sed opus bonum coepit, perficiet usque in diem Christi Iesu. sed in scripturis sanctis apud eundem apostolum isto unde loquimur amplius inuenimus. loquimur enim nunc de boni cupiditate, quam si uolunt a nobis incipenon quia idonei sumus cogitare aliquid quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo ecupimus cogitamus. cum igitur minus sit cogitare quam cupere — potest enim homo cogitare bonum, quod nondum cupit, et proficiendo postea cupere, quod antea non cupiendo cogitauit —, quomodo ad id quod minus est, id est ad cogitandum aliquid boni, non sumus idonei tamquam ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est et ad id quod est amplius, id est ad cupiendum aliquid boni, sine diuino adiutorio idonei sumus ex libero arbitrio ? neque enim et hic apostolus ait: non quia idonei sumus cogitare \'quod perfectum est\', tamquam ex nob
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio ẽẽ lib̾os. & ab isto pelagio atq ista u̾ba
eoꝵ q̃ in hac cui respondemus epła posuerunt. po¬
tiꝰ attendamꝰ. Hoc enim nob̾ obiciendũ putarũt
qd̃ inuito & reluctanti homini dm̃ dicamus inspirare
nem posse habere boni s imperfesti cupiditatem. ꝑ¬
fecti autem non faciliꝰ ꝑ illam posse. s nisi ꝑ illã omi᷑¬
no non posse. Nerum & sic grãm dĩ clicunt scd̾m me¬
rita nra dari. quod in oriente pelaguis ec cłasticis
gestis dãnari timendo dãnauit. Si enim sine dĩ qrã
ꝑ nos incipit cupiditas boni: ipsum ceptũ erit me¬
ritum. cui tamquam ex debito grẽ ueniat aduitori¬
ũ. Ac sic grã dĩ non gratis donabĩt᷑. s scłm meritũ
ur m̃ dabit᷑. Dñs autem ut respond̾ et fut᷑o pelagio ñ
istis in eadem ipsa euangelica sentencia. nonait
dixiss:. nichisti dicerent. non ad incipiendũ boñ¬
sitor aꝑtiꝰ utrumq distuxit dicens. qm̃ qui ĩnob

Expanded text:
arbitrio esse liberos et ab ipso Pelagio — atque ista uerba arbitrio esse liberos et ab ipso Pelagio — atque ista uerba eorum, quae in hac cui respondemus epistula posuerunt, potius adtendamus. Hoc enim nobis obiciendum putarunt, od \'inuito et reluctanti homini deum dicamus inspirare\nem posse habere boni, sed inperfecti cupiditatem, perfecti autem non \'facilius\' per illam posse, sed nisi per illam omnino non posse. uerum et sic gratiam dei dicunt secundum merita nostra dari, quod in oriente Pelagius ecclesiasticis gestis damnari timendo damnauit. si enim sine dei gratia per nos incipit cupiditas boni, ipsum coeptum erit meritum, cui tamquam cx debito gratiae ueniat adiutorium, ac sic gratia dei non gratis donabitur, sed secundum meritum nostrum dabitur. dominus autem, ut responderet futuro Pelagio, non istis in eadem ipsa euangelica sententia, non aitdixisset, possent isti dicere non ad incipiendum bonsitor, apertius utrumque distinxit, dicens: Quoniam qui in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt grẽ ita fatum asserunt. ut dicant quia
nisi in uitõ & reluctanti homini inspirauerit bomĩ
& ipsam imꝑfecti cupiditatem. nec amalo declina¬
re. nec bonum possit arriꝑe. Iam de fato & grã qmͣ¬
inania loquantur ostendimꝰ.
uac illud ẽ. qd̾ debemus adu̾tere. utrũ inui¬
to & reluctanti hoĩ ds̃ inspiret boni cupidita¬
tem. ut iã non sit reluctans. ñ sit inuitꝰ s consen¬
ciens bono & uolens bonum. Isti enim uolunt in
homine abipso homine inciꝑe cupiditatẽ boni. ut
huiꝰ cepti m̾itum &ẽ ꝑficiendi grã conseqͣtur. si tam̃
hoc saltem uolunt. Pelagiꝰ enĩm faciliꝰ dicit imple¬
ri quod bonum ẽ : si adiuuet grã: Quo additam̃¬
to. idẽ. addendo faciliꝰ utiq significat hoc se saꝑe
qd etiam si grẽ defuerit ad iutoriũ: potest quãuis
difficiliꝰ inpleri bonum. ꝑ lib̾um arbitum. S isti
quid in hacre senciant. ñ de actore illo huiꝰ he¬
resis prȩscribamꝰ. ꝑmittamꝰ eos cum suo libero

Expanded text:
ine gratiae ita fatum asserunt, ut dicant, quia nisi Deus invito et reluctanti homini inspiraverit boni, ipsius etiam imperfecti cupiditatem, nec a malo declinare, nec bonum posset arriinania loquantur ostendimus. nunc illud est, quod debemus aduertere, utrum inuito et reluctanti homini deus inspiret boni cupiditatem, ut iam non sit reluctans, non sit inuitus, sed consentiens bono et uolens bonum. isti enim uolunt in homine ab ipso homine incipere cupiditatem boni, ut huius coepti meritum etiam perficiendi gratia consequatur. si tamen hoc saltem uolunt; Pelagius enim \'facilius\' dicit inpleri quod bonum est, si adiuuet gratia. quo additamento, id est addendo \'facilius\', utique significat hoc se sapere, quod, etiamsi gratiae defuerit adiutorium, potest quamuis difficilius inpleri bonum per liberum arbitrium. sed isti quid in hac re sentiant, non de illo auctore huius heresis praescribamus — permittamus eos cum suo libero
Abbreviated transcription (Latin):
si ab surdissimũ. insulsissimũ dementissimũ ẽ. quos¬
libet homines ex his peccatis. quorum nec reatũ ex pa¬
rentibꝰ crahere dictis. nec ea non solum cõmitt̾ere.
nec saltem cogitare potuerunt eẽ dãnandos.S
fr̃ ille geminus baptizati ñ baptiratꝰ & tacitꝰ querit
a uob̃ unde fuerit a fratna felicitate discretꝰ. cur illa
infelicitate puniꝰ. ut illo in dĩ filios ad optato ipse
cramentum. si quemadmodum nulla ẽ. fortuna uł
fatum. uel ap̃ dm̃ acceptio ꝑsonarũ. Ita nullũ ẽ. grẽ¬
donum sine m̾itis. nullum originale peccatũ: hũic
ꝓrsus infanti luguã urãm uõcẽq sũmittitis. huic
loquenti qd loquamin ñ habettis. Iam nunc ui¬
deamꝰ ut possumus hoc ipsum qd uolũt p̃ cedereĩ
hoĩe ut ad iutorio grẽ dignꝰ habeat᷑. & cuim̃ito eiꝰ

Expanded text:
dsi absurdissimum, insulsissimum, dementissimum est quosdsi absurdissimum, insulsissimum, dementissimum est quoslibet homines ex his peccatis, quorum nec reatum ex parentibus trahere, sicut dicitis, nec ea non solum committere, sed nec saltem cogitare potuerunt, esse damnandos, redit ad uos frater ille geminus baptizati non baptizatus et tacitus quaerit a uobis, unde fuerit a fraterna felicitate discretus, cur illa infelicitate punitus, ut illo in dei filios adoptato ipse  sicut fatemini, sacramentum, si quemadmodum nulla est fortuna uel fatum uel apud deum acceptio personarum, ita nullum est gratiae sine meritis donum, nullum originale peccatum. huic prorsus infanti linguam uestram uocemque summittitis, huic non loquenti quid loquamini non habetis. Iam nunc uideamus, ut possumus, hoc ipsum, quod uolunt praecedere in homine, ut adiutorio gratiae dignus habeatur et cui merito eius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑibꝰ. s ait ñ ex oꝑib ut grãm cõmendaret. Si enim
grã.iam ñ ex oꝑib. Alioquin grã iam ñ ẽ. grã. Prẽce¬
dit namq ñ debita: s gratuita grã. ut ꝑ illã fiant
bona oꝑa. Ne si p̃cesserint bonaoꝑa. tamqm oꝑib
reddatur grã. ac sic grãm iam ñ sit grã. S ut uob̾
auferret᷑ õmĩs urẽ caliginis latebͣ. ꝓ̃pterea geminoᷤᷤ
ta les ꝑposui. qui neq parentũ m̾itis iuuarent᷑. et
ambo ininfancie pͥmordio: unꝰ baptizatꝰ. alt̾ sine
baptis mate morerent᷑. ne dice̾tis dm̃ sicut de iacob
enĩ p̃sciuit ea fit᷑a. quę illis in infancia moritu¬
ris quia p̃sencia eiꝰ falli ñ pͭ. p̃sciuit potiꝰ non fut᷑a :
Aut quid prodest eis quirapiunt᷑ ex hac uita ne ma¬
liti a mutet intellectũ eoꝵ. aut ne fictio decipiat ani¬
mã eorum. si peccatum &ẽ qd̾ non ÷ factum. dictum.
cogitatum. tamquam cõmissum fuerit. sic punit᷑: Qd̾¬

Expanded text:
n ex operibus, ut gratiam commendaret; si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. praecedit namque non debita, sed gratuita gratia, ut per illam fiant bona opera, ne, si praecesserint bona opera, tamquam operibus reddatur gratia ac sic gratia iam non sit gratia. Sed ut uobis auferretur omnis uestrae caliginis latebra, propterea geminos tales proposui, qui neque parentum meritis iuuarentur et ambo in infantiae primordio, unus baptizatus, alter sine baptismate, morerentur, ne diceretis deum, sicut de Iacob enim praesciuit ea futura, quae illis in infantia morituris, quia praescientia eius falli non potest, praesciuit potius non futura ? aut quid prodest eis, qui rapiuntur ex hac uita, ne malitia mutet intellectum eorum aut ne fictio decipiat animam eorum, si peccatum etiam, quod non est factum, dictum, cogitatum, tamquam commissum fuerit, sic punitur? quo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex oꝑib quia ñdum oꝑati fuerant aliqͥd boni ł ma-¬
li. s ex uocante dictũ ÷ maior seruiet minori. et ia-¬
cob dilexi. E sauaũt odio habui. Et huiꝰ ꝓfundita¬
tis horrorem usq ad hoc ꝑ duxiss ut diceret. gͥ cuius
irult miseret᷑. & quem uuit obdurat. sentit continuo
quid moueret. & sic u̾ba contradicentis. q̃ apłica auc¬
toritate coerceret opposuit. Ait enĩ. Dicis itaq mͥ qͥd
ad huc conquerit᷑. nam uoluntati eiꝰ quis resistit: Res¬
ponditq ista dicenti. O homo tuqͥs es quis respõdeas
dõ: Nuiqͥd dicit figmentũ ei qui se finx̃. quare sic
me fecisti. An ñ ht̃ p̃otestatem figulꝰ litti ex eadem

Expanded text:
non ex operibus, quia nondum operati fuerant aliquid boni uel manon ex operibus, quia nondum operati fuerant aliquid boni uel mali, sed ex uocante dictum est: maior seruiet minori, et: Iacob dilexi; Esau autem odio habui, et huius profunditatis horrorem usque ad hoc perduxisset, ut diceret: ergo cuius uult miseretur et quem uult obdurat, sensit continuo quid moueret et sibi uerba contradicentis, quae apostolica auctoritate coherceret, opposuit. ait enim: dicisitaque mihi: quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eiusquisresistit?responditque ista dicenti: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei qui se finxit: quare sic me fecisti?an non h
Abbreviated transcription (Latin):
tuna quia ñ fortuiti casꝰ hec agrint. nec ꝑsonarũ nec
m̃itoꝵ diu̾sitas hoc fecerunt. quid restat quantum
ad baptizatum attinet. nͥ grã dĩ q̃ uasis factis in hono¬
rẽ gratis dat᷑. quantum aũt ad ñ baptizatũ ira dĩ q̃ua
sis factis in contumeliã ꝓ ipsiꝰ masse m̃itis reddit᷑: Sed
in illo qͥbaptizatꝰ ẽ. grãm dĩuos confiteri cogitamꝰ. et
m̾ctum eiꝰ nullũ p̃cessisse coniuncimꝰ. De illo aũ sinebap¬
tismate mortuo cur ei de fuerit. sacͣm̃tũ qd̾ & nos fa¬
tem ini omĩb etatib necessariũ. & qͥd istomͦ ĩ eo fuerit
uindicatũ uos uid̾itis. qui ñ uultis eẽ originale de¬
lstũ. Nob ĩ duobꝰ istis geminis unã ꝑcul dubio hñti¬
b causam difficultatẽ questionis. cur aliꝰ sic aliꝰ usic
mortiuis ẽ. uelut ñ soluendo soluit apłs. Qui cũ et
ipse de duobꝰ geminis tale aliquid ꝓposuiss. ꝓptͣ qd̾

Expanded text:
tuna, quia non fortuiti casus haec agunt, nec personarum nec tuna, quia non fortuiti casus haec agunt, nec personarum nec meritorum diuersitas hoc fecerunt., quid restat, quantum ad baptizatum adtinet, nisi gratia dei, quae uasis factis in honorem gratis datur, quantum autem ad non baptizatum, ira dei, quae uasis factis in contumeliam pro ipsius massae meritis redditur? sed in illo, qui baptizatus est, gratiam dei uos confiteri cogimus et meritum eius nullum praecessisse conuincimus; de illo autem sine baptismate mortuo, cur ei defuerit sacramentum, quod et uos fatemini omnibus aetatibus necessarium, et quid isto modo in eo fuerit uindicatum, uos uideritis, qui non uultis esse originale delictum. Nobis in duobus istis geminis unam procul dubio habentibus causam difficultatem quaestionis, cur alius sic, alius uero sic mortuus est, uelut non soluendo soluit apostolus. qui cum et ips, de duobus geminis tale aliquid proposuisset, propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ parit̾ ab utroq debet᷑. S ut id qd̾ dm̃s alicꝰ exempli
manifestatione clarescat: constituamꝰ aliquos ab aliqͣ
metrice geminos ecditos atq ut ab aliis collig̾ent᷑
expositos. horũ sine baptismo expirauit tinus. aliꝰ¬
ẽ baptizatꝰ. qd̾ hic fatum fortunam uedicamꝰ fuisse.¬
Q̃ omĩno nulla sunt. qmͣ ꝑsonarum acceptionẽ. cũ m̃
ap̃ dñm nulla ẽẽt. &̃ si in istis ulla ẽẽ potuiss Q utiq
nichil habebant. undealt̾ alt̾i p̃ferretur. m̾ita q̃ nul¬
la ꝓpͥa siue bona quib mereret᷑ aliꝰ baptizari siue
mala quib aliꝰ sine baptismate mori. An aliqͣ ꝑaren¬
tũ fuerunt ubi fornicator pat̾. meretͥx mat̃: Sed
qualicumq illa fuerint. ñ utiq istis tam cdiu̾sa con¬
ditione morientib ulla diu̾sa. s utͥq ꝯmunia. Si gͦ
nec fa tum. quia nulle stelle ista decernunt. nec for¬

Expanded text:
quod pariter ab utroque debetur. Sed ut id quod dicimus alicuius exempli quod pariter ab utroque debetur. Sed ut id quod dicimus alicuius exempli manifestatione clarescat, constituamus aliquos ab aliqua meretrice geminos editos atque, ut ab aliis colligerentur, expositos: horum sine baptismo exspirauit unus, alius baptizatus. quod hic fatum fortunamue fuissequae omnino nulla sunt? quam personarum acceptionem, - cum apud deum nulla esset, etiam si in istis ulla esse potuis.wt, qui utique nihil habebant, unde alteri alteri praeferretur, meritaque nulla propria, sine bona, quibus mereretur alii s baptizari, siue mala, quibus alius sine baptismate mori? an aliqua parentum fuerunt, ubi fornicator pater, meretrix mater? sed qualiacumque illa fuerint, non utique istis tam diuersa condicione morientibus ulla diuersa, sed utrique communia. ?i ergo nec fatum, quia nullae stellae ista decernunt, nec for
Abbreviated transcription (Latin):
tũ inttͣuit in nrũdum. &e in illa quidẽ oꝑarioꝵ simili¬
tudine uͥ unũ dentiriũ acceꝑunt. qͥ una hora. & qui
duodecies tantum laborauer̃. quia itͥq scđm ratio¬
nes humanas s uanas. ꝓ quantitate laboris sui duo¬
decim denarios acciꝑe debuerunt. utiq in bono coe¬
qͣti. ñ alii lib̾ati. alii dãnati sunt. quia & illi qͥ pꝰ labo¬
rauerunt. & sic uocati sunt ut uenirent. & qd sic pas¬
ti ut non deficerent. Ab ipso patre familias habrierunt.
qui facit aliud uas in honorẽ. aliud in contumeliam
bonũ quidẽ inm̾ito & gratis dat᷑. qr ex eadẽ massa ẽ.
cui ñ dat᷑. malũ uͦ m̾itõ & debitum reddit᷑. quia ĩ mas
saꝑditionis malũ maloñ male reddit᷑ s eĩ cui reddit᷑
malum ẽ. quia suppliciũ eiꝰ ẽ: ei uͦ a qͦ reddit᷑ bonũ ẽ.
quia reste factum eiꝰ ẽ. nec ulla acceptio ꝑsonarũ in
duob debitorib eqͣlit̾ ẽ. si alt̾i cdimittit᷑. alt̾ exigitur

Expanded text:
it in mundum . Et in illa quidem operariorum similitudine, ubi unum denarium acceperunt, qui una hora, et qui duodecies tantum laboraverunt, qui utique secundum rationes humanas, sed vanas, pro quantitate laboris sui duodecim denarios accipere debuerunt, utrique in bono coaequati, non alii liberati, alii damnati sunt, quia et illi, qui plus laborauerunt et quod sic uocati sunt, ut uenirent, et quod sic pasti, ut non deficerent, ab ipso patre familias habuerunt. qui facit aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, bonum quidem inmerito et gratis datur, quia cx eadem massa est cui datur, malum ucro merito et debitum redditur, quia in massa perditionis malum malo non male redditur, et ei cui redditur malum est, quia supplicium eius est, ei uero, a quo redditur, bonum est, quia recte factum eius est. nec ulla est acceptio personarum in duobus debitoribus aequaliter reis, si alteri dimittitur, alter exigitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ acceꝑis. hoc ẽ. quasi de tuosit unde discerneris. Sͦ
ille discernit. qui unde discernaris imꝑtit. penam
debitam remouendo: indebitã grãm largiendo. Il¬
le discernit. qui cũ tenebre eẽnt suꝑ abyssũ dixit.
fiat lux. & facta ÷ lux. Et diuisit hoc ÷ discernit
int̾ lucem & tenebras: Nonenĩ cũ sole eẽnt tenebre.
quid discerneret inuenit. s lucem faciendo discreuit
ut iustificatis impiis dicatur. fiustis enim aliquan¬
uocante dixit. Maior seruiet minori. Atq id ipsum
cõmendans postea ꝑ prophetã. Ia cobinquit dilext. E¬
sau aut̃ odio habui. Electionem quippe dixit. ubi ds̃
ñ ab alio factũ. qd̾ eligat inuenit. s qd inueniat ipse
facti. sicut de reliquũs isrł: scriptum ẽ. Reliquie ꝑ
electionẽ grẽ factesunt. Si aut̃ grã: iam ñ ex oꝑibus.¬
di cente u̾itate non exoꝑib s ex uocante dictũ ÷ uos

Expanded text:
non acceperis? hoc est, quasi de tuo sit, unde discerneris. ergo non acceperis? hoc est, quasi de tuo sit, unde discerneris. ergo ille discernit, qui unde discernaris inpertit, poenam debitam remouendo, indebitam gratiam largiendo; ille discernit, qui, cum tenebrae essent super abyssum, dixit: fiatlux, et factaestlux; et diuisit, hoc est discreuit, inter lucem et tenebras. non enim cum solae essent tenebrae, quid discerneret inuenit, sed lucem faciendo discreuit, ut iustificatis impiis dicatur: fuistis enim aliquanuocante dixit: maior- seruiet minori atque id ipsum commendans postea per prophetam: Iacob, inquit, dilexi, Esau autem odio habui. electionem quippe dixit, ubi deus non ab alio factum quod eligat inuenit, sed quod inueniat ipse facit, sicut de reliquiis Israhel scriptum est: reliquiae per electionem gratdicente ueritate: non ex operibus, sed ex uocante dictum est, uos
Abbreviated transcription (Latin):
ricordie. q̃ p̃ꝑauit ingłam. hoc ÷ grẽdĩ non solũ ad¬
uitoriũ. uerum &̃ documentũ. ad iutoriũ scilicet in
uasis miscłie. Inuasiᷤᷤ aut̃ ire documentũ. In eisenĩ
ostendit iram & demonstra potenciã suam. qui a
tam potens ẽ. bonitas eiꝰ. ut bñ utat᷑ etiã malis. Et
qd̾ ab ire uasis exigit iusticia punientis. hoc uasis mi¬
sericordie dimittit grã lib̾antis. Nec bñficiũ qd̾ qͥb¬
dã gratis tͥbuit᷑ appareret. nisi ds̃ aliis ex eadẽ. massa
parit᷑ reis iusto supplitio c̃dẽnatis. Quid utrisq de¬
b̾et᷑ ostendẽt. Quis enim te discernit ait idẽ apłr ho¬
mini. tamqmͣ de semet ipso & de suo ꝓpͥo bono głan¬
ti: Quis enim te discernit: Utͥq ab ire uasis. amas¬
sa ꝑditionis. q̃ ꝑ unum om̃s misit in dãnationẽ quis
te discernit : Et tamqmͣ respondiss Discernit me fi¬
des mea. ꝓpositũ meũ. m̾itũ meũ. Quid enim habes
inquit. qd̾ ñ accepisti. Si aũ accepisti qͥd głaris qͣsĩ

Expanded text:
raeparauit in gloriam. hoc est gratiae dei non solum adiutorium, uerum etiam documentum, adiutorium scilicet in uasis misericordiae, in uasis autem irae documentum; in eis enim ostendit iram et demonstrat potentiam suam, quia tam potens est bonitas eius, ut bene utatur etiam malis, et iae, quoniam quod ab irae uasis exigit iustitia punientis, hoc uasis misericordiae dimittit gratia liberantis. nec beneficium, quod quibusdam gratis tribuitur, appareret, nisi deus aliis ex eadem massa pariter reis iusto supplicio condemnatis quid utrisque deberetur ostenderet. quis enim te discernit? ait idem apostolus homini tamquam de semet ipso et de suo proprio bono glorianti. quis enim te discernit ? utique ab irae uasis, a massa perditionis, quae per unum omnes misit in damnationem. quis te discernit? et tamquam respondisset: \'discernit me fides mea, propositum meum, meritum meum\': quid enim habes, inquit, quod ncn accepisti? si autem et accepisti?, quid gloriaris quasi
Abbreviated transcription (Latin):
decorq̃uere qd̾ legit. Librum autẽ meũ contͣ quẽ se
qͣtuor libellis respondisse cõmemoiat. post damp¬
nationẽ pelagii celestiiq conscͥpsi. Qd̾ ideo dicend̾u
putaui. qm̃ iste dicit ab iimicis suis in odium iu¬
tatis dicta mea fuisse suscepta. ne ideo quisquã existi.¬
met ꝓpt̾ hunc librũ meũ inimicos gr̾e xp̃i nouoᷤᷤ
hereticos fuisse dampnatos. In eo autẽ libro defensio
est potius qmͣ rep̃hensio nuptiar̾. Dicunt etiam inqͥt
motum genitaliũ & connuxtionẽ comugũ adi¬
abolo fuĩsse reꝑtã.⁊ ꝑꝑt̾erea eos qui nascuñtur
innocenter reos ẽẽ et adiabolo fieri ñ adõ: quia
dehac diabolica cõmxtione nascunt᷑. Hoc autẽ
sine aliqua ambiguitate manicheũ ÷. Immo sic̃
dicinus adõ nuptias institutas ꝓpt̃ ordinatã generati¬
onẽ filiorũ gignendorũ. itadicimus filior gignendor
semmationẽm. sine motu genitalium ⁊ sine cõmixtio¬

Expanded text:
detorquere quod legit. librum autem meum, contra quem se detorquere quod legit. librum autem meum, contra quem se quattuor libellis respondisse commemorat, post damnationem Pelagii Caelestiique conscripsi. quod ideo dicendum putaui, quoniam iste dicit \'ab inimicis suis in odium ueritatis dicta mea fuisse suscepta\', ne ideo quisquam existimet propter hunc librum meum inimicos gratiae Christi nonos hereticos fuisse damnatos. in eo autem libro defensio est potius quam reprehensio nuptiarum. . Dicunt etiam, inquit, motum genitalium et commixtionem coniugum a diabolo fuisse repertam et propterea eos qui nascuntur innocentes reos esse et a diabolo fieri, non a deo, quia de hac diabolica commixtione nascuntur. hoc autem sdicimus a deo nuptias institutas propter ordinatam generationem filiorum, ita dicimus filiorum gignendorum seminationem sine motu genitalium et sine commixtio
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ iparuulis qͣerurt nos sic̃ dic̃ apłs depotẽstate tene¬
brarum ⁊ transtulit in regnũ filii caritatis sue. qnͣdo
quid̃ pariulos negant. eẽ. inpotestate tenebrarum.
etiã ante dñi libẽratoris auxilnm. ita in eis laudantes
opꝰcreatoris. ut miscdiam destruant redemptoris. ꝗͣ

Expanded text:
sicut dicit apostolus, de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, quando quidem paruulos negant esse in potestate tenebrarum etiam ante domini liberatoris auxilium ita in eis laudantes opus creatoris, ut misericordaim destruant redemptoris?
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me traxerit eum. Ubi ne quisquã put⁊
aliud dictum ẽẽ uenire adme qmͣ credere mine:
paulo post cũ de suo corꝑe ⁊ sanguine loqueret᷑
et scandalizati eẽnt plurimi insermone eiꝰ ait. U̾ba
que ego locutus sum uobis: sp̃s ⁊ uita surit. S ft̾
quidam ex uobis quiñ credunt. Deinde subiunxit

Expanded text:
qui misit me traxerit eum . Ubi ne quisquam putet qui misit me traxerit eum . Ubi ne quisquam putet aliud esse venire ad me, quam credere in me, paulo post cum de suo corpore et sanguine loqueretur, et scandalizati essent plurimi in sermone ejus, ait: Verba quae ego locutus sum vobis spiritus et vita sunt: sed sunt quidam ex vobis qui non credunt.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a receꝑunt. Hec ÷ quippe intentio qͣ gr̾am destru¬
ere moliunt᷑. ut eam dari scd̾m merita nr̃a conten¬
dant. Neforte gͦ hanc euuangłicã sententiã sic di¬
uidant. ut meritũ ponant ineo qd dictum ẽ. qͦtqͦt
autẽ receꝑunt eum. Ac deinde ñ gͣtis datã s huic
m̾ito redditam gr̾am in eo qd sequit᷑. dedit eis potes¬
tatẽ filios dĩ fieri. Nunquid si querat᷑ ab eis qͥd sit
receꝑunt eum. dicturi sunt aliud nͥ crediderunt in
eũ: Ut gͥ et hoc sciant ad gr̃am ꝑtinere. legant¬
qd̃ ait apłs. Innullo expauescatis ab adu̾sariis que
quidẽ ÷ illis causa ꝑditionis. u̾r̃e autẽ salutis. Et ħ
tis in eum. s ut etiã patiamini ꝓ eo. Nempe utr̃q
dix̃ ẽẽ donatũ. Itẽ qd̾ ait. Pax fr̾ĩb ⁊ caritas cũ fide
adõ patre et dño ihu xp̃o: Legant etiamillud qd̵¬
ipse dñs ait. Nemopotest uenire adme. nisi pater

Expanded text:
gratia receperunt; haec est quippe intentio, qua gratiam destrugratia receperunt; haec est quippe intentio, qua gratiam destruere moliuntur, ut eam dari secundum merita nostra contendant —. ne forte ergo hanc euangelicam sententiam sic diuidant, ut meritum autem receperunt eum; ac deinde, non gratis datam, sed huic merito redditam gratiam, in eo quod sequitur: Dedit eis potestatem filios Dei fieri; nunquid si quaeratur ab eis, quid sit, receperunt eum? dicturi sunt aliud, nisi, crediderunt in eum? Ut igitur et hoc sciant ad graquod ait apostolus: in nullo expauescatis a b aduersariis, quae quidem est illis causa perditionis, uestrae autem salutis, et hoc tis in eum, sed ut etiam patiamini pro e o — nempe utrumque dixit esse donatum —, item quod ait: pax fratribus et caritas cum fide a deo patre et domino ipse Dominus ait: Nemo potest venire ad me, nisi Pater
Abbreviated transcription (Latin):
etiam uerba ipsa discreuit. Cum enim serui essecis
inquit peccati. lib̾i fuistis uisticie. Quẽ gͦ t̃t fruc¬
tum habuistis in his in quibꝰ nunc erubescitis: Nã
finis illoꝵ mors est. Hunc autẽ lib̾ati apeccato. ser¬
ui autẽ facti dõ: habetis fructũ ur̃m inscificatõe
finẽ uͦ uitã et̃nã. Nam lib̾os dix̃ usticie ñ lib̾atos.
apeccato autẽ ñ lib̾os ne sibi hoc tͥbuerent. s uigilã¬
tissime maluit dicere lib̾atos. referens hoc ad illã
dñi sententiã. siuos filius lib̾auit. tc̃ uere lib̾i el tͥis.
Cũ itaq ñ uiuant bene filii hominũ nisi ͤ ffecti filii
dĩ: quid ÷ qđ iste lib̾o arbitͥo uult bene uiuendi tͥ¬
quot autẽ receꝑunt eum. dedit potestatẽ filios
dĩ fieri: S ne forte dicant ad hoc ẽẽ aduitos ut ha¬
berent potestatem filii dĩ fieri. ut autẽ hanc acci¬
ꝑe mererent᷑. prius eum lib̾o arbitrio nulla aduiti

Expanded text:
etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit, peccati, liberi fuistis iustitiae. quem ergo tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? nam finis illorum mors est. nunc autem liberati a peccato, serui autem factfinem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. cum itaque non uiuant bene filii hominum nisi effecti filii dei, quid est quod iste libero arbitrio uult bene uiuendi trquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios deifieri? Sed nc forte dicant ad hoc esse adiutos, ut haberent potestatem fieri filii dei- ut autem hanc accipere mererentur, prius eum libero arbitrio nulla adiuti
Abbreviated transcription (Latin):
res uel dampnatores ẽẽ nuptiarũ. Lib̾m autẽ arbitͥũ
defendendo p̾cipitant. ut de illo potius ad facien¬
dam iusticiã quam de dñi adutorio confidat᷑. atq
nere humano: Lib̾tas quidẽ ꝑ iit ꝑpeccatũ. s illa q̃
in paradiso fuit habendi plenã cum in mortalitate
iusticiã. Ropt̾ qd̾ natura humana diuina indiget
gr̃a. dicente dño. Si uos filius liberauerit: tunc̃ uere
lib̾i eritis. Utiq liberi. ad bene iusteq uiuendũ. Nã
lib̾m arbitrium usq ad eo in peccatore ñ periit. uit
ꝑipsum peccent maxime om̃s qui cũ delectatione
peccant. ⁊ amore peccati. et hoc eis placet qd̾ eis lib.
Unde et apłs. Cum essetis inquit serui peccati. liberi
fustis iusticie. Ecce ostendunt᷑ etiam peccato mini¬
me potuisse nisi alia lib̾tate seruire. Libi aiuisticia
ñ sunt: ñ arbito uoluntatis. Lib̾i aũt apeccato non
siunt. nͥ gr̃a saluatoris. Ropt̃ qd̾ admirabił doctor

Expanded text:
res uel damnatores esse nuptiarum. Liberum autem arbitrium res uel damnatores esse nuptiarum. Liberum autem arbitrium defendendo praecipitant, ut de illo potius ad faciendam iustitiam quam dc domini adiutorio confidatur atque nere humano ? libertas quidem periit per peccatum, sed illa, quae in paradiso fuit, habendi plenam cum inmortalitate iustitiam. propter quod natura humana diuina indiget gratia dicente domino: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, utique liberi ad bene iusteque uiuendum. nam liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. unde et apostolus: cum essetis, inquit, serui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor
Abbreviated transcription (Latin):
cerissime innos benĩuolentie tue qd̃ eas me lat̾e
no luisti litt̾as inimicorũ gr̃e dĩ. inquibꝰ repperiᷤ¬
timeũ nom̃ calumpniose atq euident̃ exp̃ssum.
ẽ illi me lacerant dente maledico: quibꝰ me ꝓ paͬuul
ne fallaci laudatori pelagio ꝑditi relinqͣnt᷑. s ueraci
saluatori xp̃o liherandi offerantur oppono. Iamitaq
uiliani respondeamus epłe. Dicunt inquit illima¬
nichei quibꝰ mͦ ñ cõmunicamus. id toti isti cũ quibꝰ
dissentimus. quia pͥmi hominis peccato. id÷ ade. libe¬
rum arbiͥtum perierit. & nemo iam potestatẽ habe¬
at bene iuuendi. s om̃s in peccatum carnis sue necessi¬
tate cogant᷑. Manicheos appellat catholicos. more illiꝰ
iouiniani qui paucos ante annos hereticꝰ nouus uir¬
ginitatẽ scẽ marie destruebat. & uirginitati sa-¬
cre nuptias fideliũ coeqͣbat. Nec hoc obaliud obici¬
ebat catholicis. nisi quia eos uideri uolebat aocusato¬

Expanded text:
cerissimae in nos benevolentiae tuae, quod eas me latere cerissimae in nos benevolentiae tuae, quod eas me latere noluisti litteras inimicorum gratiae Dei, in quibus reperisti nomen meum calumniose atque evidenter expressum.est, illi me lacerant dente maledico, quibus me pro paruulis, nc fallaci laudatori Pelagio perditi relinquantur, scd ucraci saluatori Christo liberandi offerantur, oppono. Iam itaque Iuliani respondeamus epistulae. dicunt, inquit, illi Manichei, quibus modo non communicamus, id est toti isti, cum quibus dissentimus, quia primi hominis peccato, id est Adae, liberum arbitrium perierit et nemo iam potestatem habeat bene uiuendi:, sed omnes in peccatum carnis suae necessitate cogantur. Manicheos appellat catholicos more illius Iouiniani, qui paucos ante annos hereticus nouus uirginitatem sanctae Mariae destruebat et uirginitati sacrae nuptias fidelium coaequabat. nec ob aliud hoc obiciebat catholicis, nisi quia eos uideri uolebat accusato