comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolente. ꝑ mor sen mi ssus ÷: aliq.
quã plurimi. qui electione popłi
prouitȩ meritis dõ uolente electis.
Uoluntas enĩpopuli: plerũq uolun¬
tas dĩ est. Tercium quod ab homi
ne tantũ modo ÷: & ñ adõ. cũ fauore
hominũ aliquis eligitur. non pro
bona conuersatione. neq cauisa¬

Expanded text:
ssus est, aliique quamplurimi, qui electione populi pro vitae meritis Deo volente electi sunt. Voluntas enim populi plerumque voluntas Dei est. Tertium, quod ab homine est tantummodo, et non a Deo, cum favore hominum aliquis eligitur, non pro bona conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
raone spiritili erutis: decem epłas
scripsit. Ham quat tuor reliquas
ad discipulos misit. duas uidelic&
timotheo. unã tito: unã philemo¬
ni¶ PA CILI. Paulus ut hieronimus
dic̃it a primo spolio quod scãe eccłȩ.
contulit. apaulo uidelicet sergio
ꝓconsule. quẽ apud crprũ conuer¬
tit. hoc nom̃ sibi imposuit. ut sicut
parchicus qui parthos suꝑauit. et ger¬
manicus qui germaniam uicit.
quilib& duxromanoꝵ ẽ. dictꝰ. sic
ab eo principe quẽ prius suꝑauit sit
appellatꝰ paulus. B eaccus agustinꝰ
dicit. modicũ int̾p̃tari paulũ: id ÷
humilem. Unde ipse dicit . ł gosum¬

Expanded text:
raone spiritali erutis, decem Epistolas scripsit. Nam quatuor reliquas ad discipulos misit, duas videlicet Timotheo, unam Tito, unam Philemoni. Pauli. Paulus, ut Hieronymus dicit, a primo spolio quod sanctae Ecclesiae contulit, a Paulo videlicet Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit , hoc nomen sibi imposuit; ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, quilibet dux Romanorum dictus est, sic ab eo principe quem prius superavit sit appellatus Paulus. Beatus vero Augustinus dicit modicum interpretari Paulum, id est humilem. Unde ipse dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus io est in hac nouissi¬
u aicite inqua modo sumus: discedent
sd de monibus inerrorem illos trahen¬
M Idc̃ est qđ subdit. & adtendentes
bctrinis demoniorũ. in ipocrisi loquo
ndaciũ : idest insimilitudine ueritatis.
Amunes enĩ locunt᷑ ꝑ ora hereticorũ:
simulato quasi uera sit eorũ predicatio:
hiaauteriatã habentiũ su ã conscien¬
uin. Cautere uł cauteriũ est. fer¬
Ia fide recedunt corrupta ẽ: praua
celebrare : dicentes nuptias adiabolo ẽẽ
inientas. ñ recolentes neq intelligentes
miltiplicamini. & ꝓpt̃ hoc relinqu&
hono pateem & matrẽ: & adherebit
uxori suȩ: In his locis notauit apłs per
fuerunt: MARCIONT iudelic&. HebioN
doematis doctores:
oest non aptas & ñ congruas fidei: & aniles
fabulas deuita:

Expanded text:
temporibus, id est in hac novissima aetate in qua modo sumus, discedent oris, id est daemonibus in errorem illos trahentibus. Idem est quod subdit: et attendentes doctrinis daemoniorum in hypocrisi loquentium mendacium, id est in simulatione veritatis. Daemones enim loquuntur per hora haereticorum simulate, quasi vera sit eorum praedicatio: et cauteriatam habentium suam conscientiam. Cautere cauterium est ferrum mens qui a fide recedunt corrupta est prava celebrare, dicentes nuptias a diabolo esse invetas, non recolentes neque intelligentes multiplicamini , et: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae . In his locis notavit Apostolusejus fuerunt, Marcion videlicet, Hebion, dogmatis doctores. Ineptas autem, id est non aptas et non congruas fidei, et aniles fabulas devita
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipse requieuit ab operibus
suiNterręnis om̃ibq labo¬
rib : sicut asuis deus requieuit
die septima ÷ Requies dĩ ꝑfectio
oꝑum illius intelligenda ÷ uide¬
lic& dũ sexto die finita pri
mordiali rerũ creatioͤ. in
septimo cessauit acreatione no¬
uarum naturarũ : Perillã uero
ose ꝓuocat nos ad requiem
ȩterne beatitudinis. quã saba¬
tismũ appellct : Quisquis ergo¬
istud dei sabbatũ intraueritꝰ.
requiesc& ꝑpetuo ab omni
labore & oꝑe. Sicut ds̃ requi¬
escit acreatione nougrũ rerũ
Testinemꝰ ergo introire inillã requiem:
utne inidipsũ quis incidat incredui:¬

Expanded text:
Etiam ipse requievit ab operibus suis. Terrenis, omnibusque laboribus. Sicut et a suis Deus. Requievit die septima. Requies Dei perfectio operum illius intelligenda est, videlicet dum sexta die finita pri mordiali rerum creatione, in septimo cessavit a creatione novarum naturarum, per illam vero ose provocat nos, ut ad requiem aeternae beatitudinis illam, quam sabbatismum appellat, totisistud Dei sabbatum intraverit, requiescit perpetuo ab omni labore et opere, sicut Deus requiescit a creatione novarum rerum. Festinemus ergo ingredi in illam requiem: ut ne in ipsum quis incidat incredu
Abbreviated transcription (Latin):
Id ÷ dimitto
narrare głam meam & mericil¬
gram. ne quis me existim & su¬
pra id quod uid& inmȩ. aue
audit ex me : Nolebat apls
narrare gram sibi largitã quȩ
nolebat maior apparere &

Expanded text:
id est dimitto narrare gloriam meam et meritiam, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me. Nolebat Apostolus narrare gratiam sibi largitam, quia nolebat major apparere et
Abbreviated transcription (Latin):
tritur ueniendo adeã: discut amtualu
ambulare qł tpopulus is raheliticus
ad modũ erat claudus. quia gressus
bonue operationis non habebart.
adquem dñs manus quodã modo ex¬
pandit ut ad se uenir& dũ dixit : Venite ad
me om̃s quilaboratis & honerati estis. et
ego reficiam uos: Sedille neglectis eius
donorũ beneficus. gressus intergũ id ÷¬
in infidelitate retorsit

Expanded text:
tritur veniendo ad eam discat tritur veniendo ad eam discat ambulare: et populus Israeliticus admodum claudus erat, quia gressus bonae operationis jam non habebat, ad quam Dominus quodammodo mapandit ut ad se veniret dum dixit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Sed ille, neglectis ejus donorum beneficiis, gressus retro in infidelitatem retrorsit
Abbreviated transcription (Latin):
pellat totũ tẽpꝰ dominicȩ p̃dicationis:
usq ad passi onẽ illius iQui uidelic& manꝰ
suas ad eundẽ popłm extendit: quia mu¬
nera beneficiorũ suorum largissimabo¬
nitate ex libuit i E xpansio & enĩ ma¬
niiũ: donationẽ munerũ designat: łt N¬
illedicit᷑ manꝰ ex pandere : qui poscentib
beneficia largissime tribuit q Nam mor¬
tuos illorũ suscitabitᷤᷤ. multaq in numẽ
rabilia bona eis impendit: quib illi sẽꝑ
contradixerunt. dicentes de illo Inbeel¬
⁊ ebub principe demoniorũ ẽicit demonia.
Etnon ÷ hic homo adõ: qui sabbatũ ñ custo¬
dit S iue etiã manꝰ expandit: dũ etisin
cruce affigi ꝑmisit i ł stquoq consuetudo
patrum. ut expandant brachia. quib
carissimos filios amplexentur: & in gre
here. dicens eis : Penitentiã agite: apppin¬
quabit regnum cuelorũꝗS edilli semꝑ
studuerunt contradicere: dicentes. Nesci¬
mus hunc undesit s ol& etiã nutrix
extendere manus. utdelectutꝰ qui nu¬

Expanded text:
tempus Dominicae praedicationis usque ad passionem illius. Qui videlicet manus suas ad eumdem populum extendit, quia munera beneficiorum suorum largissima bonitate exhibuit. Expansio enim manuum, donationem munerum designat. Et ille dicitur manus expandere, qui poscentibus beneficia largissime tribuit. Nam mortuos illorum suscitavit: diversas infirmrabilia bona eis impendit, quibus semper illi contradixerunt dicentes de illo: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia , et: Non est hic homo a Deo, quia sabbatum non custodit . Sive etiam manus expandit, dum eas in cruce affigi permisit. Est quoque consuetudo patrum ut expandant brachia quibus carissimos filios amplexentur, et in grehere, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum , sed illi semper studuerunt contradicere, dicentes: Nescimus hunc unde sit . Solet etiam nutrix extendere manus, ut delectatus is qui nu
Abbreviated transcription (Latin):
ut corda & sensũ. auditorũ nr̃orũ aꝑiat.
ut ea queloqͥmꝰ & quȩ abore nrõ emittimꝰ.
adcorda & sensũ illorũ possint intrare:
& intelligant que legimꝰ &docemꝰ: Iale
quid legimꝰ inactib apłorũ demuliere
cor: ut intelliger& ea quȩ apaulo di¬
cebantur: Alit : Ut aꝑiat nob ostiũ
sermonis. id ÷ sensũ & intelligencia
diuinorũ eloquiorũ. ut prompti simꝰ
adloquendũ misteria in carnacionis

Expanded text:
 auditorum nostrorum aperiat, ut ea quae loquimur, et quae ab ore nostro emittimus, ad corda et ad sensum eorum possint intrare, et intelligant quae docemus. Tale quid legimus in Actibus apostolorum de muliere cor, ut intelligeret ea quae a Paulo dicebantur. Aliter: ut aperiat nobis ostium sermonis, id est sensus et intelligentiam divinorum eloquiorum, ut prompti simus ad loquendum mysteria incarnationis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmererigłam sc̃orum: dicit apłs:
dãpnabitur. seruus glorificabitur: Onĩ.
nolite eos tenere utseruos. sedestote eis ut pa¬
tres: qi inde appellati s̃ patres familias quidã.
qđ om̃s indomo sua equali amore diligebaNt̃.

Expanded text:
gloriam sanctorum: dicit Apostodamnabitur, et servus glorificabitur.tenere eos ut servos, sed estote eis ut patres: quia inde appellati sunt patresfamilias quidam, quod omnes in domo sua aequali amore diligebant
Abbreviated transcription (Latin):
ses: Una est momentanea: quaefit
iba ptismate: Altera quae fit cotidie:
uando ꝑstudiũ legendi scripturas
dcuseastud& dedo intelligere quae
ancta ignorabat: ex quo cotidie mens
enouatur : Potest aut̃ tercia reno¬

Expanded text:
nes, una momentanea, quae fit in baptismate, altera quae fit quotidie, quando pro studium legendi Scripturas sacras ea studet intelligere de Deo, quae antea ignorabat, ex quo quotidie mens renovatur. Potest
Abbreviated transcription (Latin):
et bapscitus: dicetis sciatius ẽt
upesnu nouati quo bciptis mate
uose÷ baptiratus i Meliore inquit
baptis mate sum bcptizcitus quã
tus quia melior est nouetus dona¬
to: Quis cnĩ te discernit. subciu¬
dis fidelem ẽẽ. ab infideli. doctũ
abiadocto. id÷ quis te faicit me¬
licrem illo cui nondonciuit qđ tibi
donciuit: ł quis te fecit meliorẽ
o donatistri quã sit nouaticinius.
doncindo tibi uirtutes. quais ille
non haibet: dedit tibi hoc donũ
doncitus. ands: Vtiq ds̃ donis
suis ȩtgrã hoc feicit : danis utiq
quod ñ habet aliuss¬

Expanded text:
baptizatus, dicens sanctius esse baptismum Novati cujus baptismate ipse est baptizatus: Meliori inquit baptismate sum baptizatus quam tu, quia melior est Novatus Donato. Quis enim te discernit? subaudis fidelem esse ab infideli, doctum ab indocto, id est, quis te fecit meliorem illo cui non donavit quod tibi donavit? Vel quis fecit te meliorem, o Donatista, quam sit Novatianus, donando tibi virtutes quas ille non habet? Dedit tibi hoc donum Donatus, an Deus? Utique Deus donis suis et gratia hoc facit, dans uni quod habet al
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ quid aliud sunt assũptiet
electi adõ ex eademplebe. sicut ego & pe¬
trus etreliqui credentes. quiuos etiam
uiuentes ꝑuitũ xp̃i. ex mortuis uideis
infidelibus ͤ Si enim illi sua morte in¬
fidelitutis. reconcilictionẽ p̃stiter̃ mun¬
do : nos quiin in fidelitate mortui ñ sumꝰ.
aduittĩ aliorũ quasi uiui ex mortuis ser¬
Quo d si delibatio sancta

Expanded text:
 quid aliud sunt assumpti et electi a Deo ex eadem plebe, sicut ego et Petrus et reliqui credentes, qui vos etiam viventes per vitam Christi ex mortuis Judaeis infidelibus? Si enim illi sua morte infidelitatis reconciliationem praestiterunt mundo, nos qui in infidelitate mortui non sumus, ad vitam aliorum quasi vivi ex mortuis serQuod si delibatio sancta
Abbreviated transcription (Latin):
ihu xpi. hoc ÷ hominis ase assũpti
omo siquidẽ assũptus auerbo. totius
trinitatis oꝑatione formatus ÷ in utero
urginali: Ethoc adtendendũ: quia
alaudib & benedictionib inchoauit
apłis: sicut soliti sunt agere scĩ ꝓatres
ci merentur: benedicuntur.
dixt nod in oñi benedictione spiritali:

Expanded text:
isti, hoc est, hominis a se assumpti. Homo siquidem assumptus a Verbo totius Trinitatis operatione formatus est in utero virginali. Et hoc attendendum, quia a laudibus et benedictionibus inchoat Apostolus, sicut soliti sunt agere sancti Patres, ci merentur, benedicuntur. Qui benedixit nos in omni benedictione spirituali
Abbreviated transcription (Latin):
& fidelibus : Quia ñ om̃s fideles: sunt sũ
Sunt enĩ catecumini fideles. qui credui
inuerum dm̃. Sędquia ñdum sunt bap¬
tizati: ñ sunt scĩ Ideoq addidit in xp̃o lii
quia sunt multi quisunt fideles. sed non in
xp̃o iħu: sic̃ sunt serui qui nĩdõ sidela
niant: sed grãm dñorum suorum. & qula
timent flagellari ab illis: Illis gͦ obtit
& fideles sunt inxp̃o iħu: hoc ẽ. quifidon
habent iħu xp̃i. & fidẽ quã habent bo¬
nis oꝑibus exornant: Gracia
sub audissit. id ÷ fides. salus. & remissio pi¬
catorũ: queuobis gratis data ÷ inbades

Expanded text:
bus? Quia non omnes fideles sancti sunt. Sunt enim catechumeni fideles, quia credunt in verum Deum, sed quia nondum sunt baptizati, non sunt sancti. Ideo addidit in Christo Jesu, quia sunt multi qui sunt fideles, sed non in Christo Jesu: sicut sunt servi, qui non ideo niant, sed gratiam dominorum suorum, et quia timent flagellari ab illis. Illis ergo Aposet fideles sunt in Christo Jesu, hoc est fidem habent Jesu Christi: et fidem quam habent, bonis operibus exornant. Gratia vobis, subaudis sit, id est fides, salus et remissio peccatorum, quae vobis gratis data es
Abbreviated transcription (Latin):
ergo certũ habetur: utiq mani¬
festũ est qđ fidĩ res ÷ ista credere
łide quippe credimus aptata id ÷
ꝑfectti seu facta scła: quia non ex
uisibilib sael & inuisibibilib facta
sunt quȩ uidentur. Inuisibili a aũt
hic possumus intelligere in formẽ
materiã. dequa dicitur in exordio
genesis In principio inquit fecit
ds̃ cȩlũ & terram. Incaeli cutem
nomine non est intelligendum
istud clũ corporale qđ appellatur
firmamentũ. sed angłica natura.
Caeliq sprittles. Perterrã uero intel¬
ligitur informis materna dequa
tu sunt omĩa corporalia. quȩ tunc
quodam modo in uisibilia erant
suꝑ faciem abrssi Exiniusibiliq aũt
materia. factt sunt uisibilia: Quando
ꝑspeties & formas diuisa & discreta
sunt om̃ia. Potest & aliomodo intel¬
ligi qđ dicit exiusibilib uisibilia
fierent. inuisibiliter mundus antequã
formaretur. indĩ sapientia erat.
quitamen ꝑ expletionẽ oꝑis uisibilis

Expanded text:
ergo certum habetur? Utique maniergo certum habetur? Utique manifestum est, quod fidei res est ista credere, fide quippe credimus aptata, id est perfecta, seu facta saecula: quia non ex visibilibus, sed ex invisibilibus facta sunt quae videntur. Invisibilia autem id possumus intelligere informem materiam, de qua dicitur in exordio Genesis: In principio inquit creavit Deus coelum et terram. In coeli autem nomine non est intelligendum istud coelum corporale, quod appellatur firmamentum; sed angelica natura, coelique spiritales. Per terram vero intelligitur informis materia, de qua delicet omnia corporalia, quae tunc quodammodo invisibilia erantsuper faciem abyssi. Ex invisibili autem materia facta sunt visibilia, quando per species et formas divisa et discreta sunt omnia. Potest et alio modo intelligi quod dicit: Ex invisibilibus visibilia fierent: Invisibiliter mundus, antequam formaretur, in Dei sapientia erat: qui tamen per expletionem operis
Abbreviated transcription (Latin):
mini pristinos dies. deinde ex
scriptura diuina dicente: quia
iustus exfide uiuit. deinde uero
exratio nib ostendens fidẽ esse
subsitntiã rerũ non apparentũ
Nunc aut̃ exꝓgenitorib incipit
loqui mirabilit̃ ehs ponens exeplũ
quia sicut illi ꝑfidẽ salusti sunt
ita & nos om̃s ꝑfidẽ saluamur:
onib socium : requiescit & respirat.
hac infide & intribulationib qualȩ¬
cũq sol& accidere. Ualde enĩ est
fragile genus humanũ nimiũq
hesitans in cogitatione Quaꝓpter
necessariaest consolatio ex prae¬
cedentium: & patientia: Apł̃s ergo
expatrib quidẽ eos hortatur.
sed primũ ex cõmuni initio dicens
Manifestũ ÷ inquit. quia non exl¬
tantib quȩ sunt ds̃ effecit. sed ex
inuisibilib uisibilia ex non exis¬
tentib existentia. Ratiocinando
ergo hoc inuenire non possumus
quo modo fecerit exnihilo omnia.
uel exiniusibilib uisibilia quia
ñ eramus quando factu sunt. Unde

Expanded text:
mini pristinos dies; deinde ex mini pristinos dies; deinde ex Scriptura divina dicente: Quia justus ex fide vivit; deinde vero ex rationibus, ostendens fidem esse substantiam rerum non apparentium: nunc autem ex progenitoribus incipit loqui, mirabiliter eos ponens in exemplum; quia sicut illi omnes per fidem salvati sunt, ita et nos omnes per fidem salvamur: onibus socium, requiescit ac respirat. Hoc in fide, hoc in tribulatione qualicunque solet accidere. Valde enim est fragile genus humanum nimiumque haesitans in cogitatione; quapropter necessaria est consolatio ex praecedentium fide et patientia. Apostolus ergo ex patribus quidem eos hortatur; sed primum ex communi initio, dicens: Manifestum est, inquit, quia non exstantibus, quae sunt, Deus effecit, sed ex invisibilibus visibilia, ex non existentibus existentia. Ratiocinando ergo hoc invenire non possumus quomodo fecerit ex nihilo omnia, vel ex invisibilibus visibilia; quia non eramus, quando facta sunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
& ds̃ m̃s: uidendo ergo credidit. qui
considerando uerũ hominẽ  Dm̃
intelligere patres ueteris testamenti.
patriarchas uidelic& ꝓphetas. aliosq
iustos: qui infide qua crediderunt dõ¬
eiusq ꝓmissionib: testimoniũ laudis
atq iustitiȩ ꝓmeruerunt. Unde
abraham quia credidit dõ reputti¬
tũ est ei adiustitiã &amicus
dĩ appellatus ÷ haec aũt fides ita est
accipienda : ut credatur in corde con
fitectur ore : exornetur oꝑib Ille eñi
uere credit. qui exerc& oꝑando quod
credit: Quo contradehis qui fidem
nominetenus retinent: Paulus dicit
Confitenturse nosse dm̃factis autem
negant. In hac eñi fide intellimus
aptte esse scła uerbo dĩ. ut eusi¬
bilib usibilia fierent. Quia
animȩ hebreorũ debiles adhuc
erant & afide quidẽ initiũ sũpse¬
rant. expassionib aũt tribulatio¬
nũ pus illanimes efficiebantur:
minusq patienter mala sibi irro¬
gata ferebant. hortatus ÷ eos apłs.
primo ex seipsis dicens: rememora¬

Expanded text:
 potest. Videndo ergo credidit, qui considerando hominem verum Deum, intelligere patres Veteris Testamenti: patriarchas videlicet, prophetas, aliosque justos, qui in fide, qua crediderunt Dejusque promissionibus, testimonium laudis atque justitiae promoverunt. Unde Abraham quia credidit Deo, reputatum est ei ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Haec autem fides ita est accfiteatur ore, exornetur operibus. Ille enim veraciter credit, qui exercet operando quod credit. Quod contra de his qui fidem nomine tenus retinent, Paulus dicit: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Fide intelligimus aptata esse saecula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent. Quia animae Hebraeorum debiles adhuc erant, et a fide quidem initium sumpserant, ex passionibus autem tribulationum pusillanimes efficiebantur, minusque patienter mala sibi irrogata ferebant, hortatus est eos Apostolus primo ex seipsis, dicens: Rememora
Abbreviated transcription (Latin):
a cosfertaus infide credentes: Erant aut̃ mix
cintadẽ ciuitate magi & philosophi: iudei
&gencles: Contra quos apłs uirilit̃ pug¬
uaut ꝓ ueritate euangłii. quasi adbestias:
sr̃ alibi dic̃ Si adbestias pugnaui ephesi.
qud ñ ꝓdest. si mortu ñ resurgunt: Ipsos
ostulesmores: Ephesus aut̃ : int̾p̃tatur
uoluntas mea in ea: E dibi quondã ira omĩ¬
potentis di fuerat: ꝓpt̾ idolatriã atq. ma

Expanded text:
et confortans in fide credentes. Erant autem misti in eadem civitate magi et philosophi, judaei et gentiles, contra quos Apostolus viriliter pugnavit pro veritate Evangelii quasi ad bestias, sicut alibi dicit: Si ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest si mortui non resurgunt? Ipsos bestiales mores. Ephesus interpretatur voluntas in ea, et ubi quondam ira omnipotentis Dei fuerat propter idololatria
Abbreviated transcription (Latin):
lulo posuit: Sic & ipse apłs alibidicit: Miln
minimo ominiũ data ÷ gra: Et egosũ minimꝰ
apłorũ. Quidã &iã dicunt illũ fuisse dinomi¬
Auctoritatis aut̃ causa. nom̃ suũ in om̃ibus
solent regesfacere. hocmodo: Nero imꝑator:
senecae suo salutẽ A ẜ LS. Hoc nom̃ grecũ
÷: lic& quidã dicant᷑ hebreũ. &̾ int̃p̃tatur
Ecce ego mictã tẽ longe inregiones & gentes:
hoc &iã nom̃ apostolatus dignitatis causa
posuit: ut maioris honcris eent eius aepłac.
apud auditores: A płorum aut̃: quacuor
sunt genera : Primum est: qđ neq ab
hominbus. ẽ. neq. ꝑ hominẽ. sed ad eo

Expanded text:
bi ait: Mihi omnium minimo data est gratia , et: Ego sum minimus Apostolorum . Quidam etiam dicunt illum fuisse binomiAuctoritatis autem causa nomen suum posuit in omnibus solent facere hoc modo reges: Nero imperator Senecae suo salutem. Apostolus. Hoc nomen Graecum est, licet quidam dicant Hebraeum et interpretatur Ecce ego mittam te longe in regiones et gentes . Hoc etiam nomen apostolatus, dignitatis causa posuit, ut majoris honoris essent ejus Epistolae apud auditores. Apostolorum autem genera sunt quatuor: Primum est quod neque ab hominibus est, neque per hominem, sed a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tatio epłarum istarũ. Pocest eni nclu
distinctio in hoc loco ẽẽ. ubidicit impo
sub inferri grã uobis: sed melius & congruen¬
cuis .ẽ. ꝑfectã distinctionẽ ibi ponere cun
subauditione salutẽ dicit. ac deide aliũ
uersũ incipere : grã uobis & pax: Qua
qđ dicit om̃ib scĩs qui sunt ephesi: saiti
obtat : Tercia ꝑsona ÷. quã requirit ons
salutatio. & qđ sub nectit grã uobis. iũboi

Expanded text:
tatio Epistolarum istarum potest etiam media distinctio in hoc loco esse, ubi dixit in Cet postea subinferri, gratia vobis: sed melius et congruentius est perfectam distinctionem ibi ponere. Et cum subauditione salutem dicit, ac deinde alium versum incipere, Gratia vobis et pax: quia quod dicit omnibus sanctis qui sunt Ephesi, salutem optat, tertia persona est, quam requirit omnis salutatio: et quod subnectit, Gratia vobis, jam
Abbreviated transcription (Latin):
factt sunt intẽpore siue scła uerbũ
dĩ patris iuxta qđ iohannes dicit.
omĩa ꝑ ipsũ factt sunt. Scła uero
ut ouidius nasodicu. dicuntur a se¬
quendo. eo qđ sese sequantur atq
reuoluantur teste uarrone: Scła
aũe ex eo dicipossunt ex quo uarietas
cȩpit esse tẽporis. fide plurimam
hostiã abel quã cain yoptuli
ꝑquã testimoniũ consequutus :
esse iustus. testimoniũ ꝑ hibente
munerib eius dõ: & ꝑ illã defunc¬
tus adhuc loquitur Primũ ponic
eũ qui mala passus ÷ & hoc afratre.
ꝓpriũ illorũ ponens exemplum.
Et eni adeam passim fuerant illi a con

Expanded text:
pore, sive saecula Verbi Dei Patris, juxta quod Joannes dicit: Omnia per ipsum facta sunt : saecula autem, ut Ovidius Naso dicit, dicuntur a sequendo, eo quod sese sequantur, atque in se revolvantur, teste Varrone: saecula autem ex eo dici possunt, ex quo varietas coepit esse temporis. Fihostiam Abel quam Cain obtulit Deo per quam testimonium consecutus est esse iustus testimonium perhibente muneribus eius Deo et per illam defunctus adhuc loquitur fide Enoceum qui mala passus est, et hoc a fratre, proprium illorum ponens exemplum: etenim eadem passi fuerant illi a con
Abbreviated transcription (Latin):
electorũ & mala reproborũ: suis p̃dixer̃
auditorib Quidã uͦ solũmodo ꝓphetae
& purpura reges facit : ita antiquo tẽpore
apud uideos unctio crismatis reges &sa¬
do accipiunt contra: credentes sp̃s scĩ do¬

Expanded text:
electorum, et mala reproborum suis praedixerunt auditoribus: quidam vero solummodo prophetae et purpura reges facit, ita antiquo tempore apud Judaeos unctio chrismatis reges et sado accipiunt credentes Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ita ista inmedio corpore epłarũ consistit
saulusuocabatur quã ad fidẽ uenir&: postea
paulussit appellatus. Exqua questione:
diuersa ÷ auctoritas patrũ. Beatus hiero¬
nmꝰ dic̃. quia primo spolio quod abstulit
diabolo. & adtulit aeccłiae: piulussit ap¬

Expanded text:
ita ista in medio corpore Epistolarum consisSaulus vocabatur quam ad fidem veniret, postea Paulus sit appellatus. Ex qua quaestione diversa est auctoritas Patrum. Beatus Hieronymus dicit, quia a primo spolio quod abstulit diabolo, et attulit Ecclesiae, Paulus sit ap
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ nouo testaimerto p̾diciti est ⁊
plige morsi pec carates:
orttitur dicens. Penitentiẽ agi¬
te. et reliqͣ ul bi cõmendcibatꝰ
ciitumcisioriẽ : ineucinglio bap¬
ibi scicrificici peccorũ . hic¬

Expanded text:
super Novo Testamento praedicta est. In lege Moysi peccantes hortatur, dicens: Poenitentiam agite , et reliqua. Ibi commendabat circumcisionem, in Evangelio bapibi S
Abbreviated transcription (Latin):
nes praue. etuicici quȩ illos pre¬
dicctores putcit latere : dũ ipsi
ta fuuit abipso: quici dicit inue¬
inme.eẽ id ireffert becctus au¬
gustius quodã loco. qđ aliquan¬
do dũ fticeret sermoniẽ adpo¬
pulũ. introiuuit quidc̃ scelestus
homo sttitĩq se non adtenderis.¬
s. sermo suus uersus: contra
illius hominis uitici: Ille aut̃
considerans se pontifici adõ re¬
uelcitũ conuersus ÷: et penitens
salutem obtinuit : ic et inuita
scĩ cescrii arelatensis epĩ legit᷑
quod sp̃s sc̃s itt sermonẽ eiꝰ dis¬
porebcit. ut om̃iũ conscienticis
uerbis suis ꝑtineret: quasi si¬
bi ecis om̃s eius aͣditores indi¬
ceisfenit. aut p̃manib hab et
scriptcis
ltccidens infaiciem
In fidelis ille ł idiota. humili¬
Adhorcibit dm̃ ꝓnun¬
tians qđ uere ds in uobis sit :
qui etiã sucĩ conscientiã reue¬
lcuit uobis :
oscilmum habet de quo
debet disputtire : Doc trina ha

Expanded text:
nes pravae et vitia, quae illos praedicatores putat latere: quia dum ipsi ta sunt ab ipso, quia dicit: In vein me esse. Sic refert beatus Augustinus quodam loco, quod aliquando dum faceret sermonem ad populum, introvit quidam scelestus homo, statimque se non attendente, sermo suus versus est contra illius hominis vitia. Ille autem considerans se pontifici a Deo revelatum, conversus est, et poenitens salutem obtinuit. Sic et in vita sancti Caesarii Arelatensis episcopi legitur, quod Spiritus sanctus ita sermonem ejus disponebat, ut omnium conscientas verbis suis concuteret, quasi sibi eas omnes auditores indicassent aut prae manibus haberet scriptas. Et cadens in faciem, infidelis vel idiota, humiliadorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit, qui etiam suam conscientiam revelavit vobis. psalmum habet, de quo disputare; doctrinam ha
Abbreviated transcription (Latin):
P aulus loquebatur om̃ib linguis
non ꝓpt̃ se. sed ꝓpt̃ increduđos di¬
⁊ uolebat : Prophetͥe autem
id÷ scripturtirũ expositiones.
non infidelibus suiit qu
audiunt scripturtis. sed fide¬
libus qui diligunit etisi¬
uenuiat uniuersci a eccla iN
unũ et om̃s lingucis loquent᷑.
et singuli sua lingua. intrent
aut̾ idiotȩ.
id ÷ ꝓpriai lingua conteriti.
et intrenit infideles siue pagci¬
ni: nonne diceÑ qđ in sanitis.
id ÷ quod inametitia et in fre¬
nesim uersi estise ł tideo quici
omis loquimiri confuse. et qđ
dicitis non intelligunt : di aut̃
omnes ꝓphetei
id ÷ scrip¬
tret aut̃ qͥs infidelis ł idiotti.

Expanded text:
omnibus linguis, non propter se, sed propter incredulos dii volebat. Prophetiae autem, id est Scripturarum expositiones, non infidelibus sunt, qui non audiunt Scripturas, sed fidelibus, qui diligunt easeniat universa Ecclesia in unum, et omnes linguis loquantur, et singuli sua lingua, intrent autem idiotae, id est propria lingua contenti, et intrent infideles, sive pagani, nonne dicent: Quid insanitis? id est, quid in amentiam vel in phrenesim versi estis? Et hoc ideo, quia omnes loquimini confuse, et quod dicitis non intelligunt. Si autem omnes prophetent, id est Scriptret autem quis infidelis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓut sp̃s sc̃s dabat eloqui illis.n
a derciit iudciei exomnnatio¬
ne qucie subcęlo est: etqui pre¬
destinciti eraint. uersi in admi¬
ititione crediderunt in xp̃m.
etsciui fticti sunit : Ceteri uero
licet tã mirei audirent. noluer̃

Expanded text:
us sanctus dabat eloqui illis. Aderant Judaei ex omni natione quae sub coelo est, et qui praedestinati erant, versi in admirationem, crediderunt in Christum et salvi facti sunt. Caeteri vero, licet tam mira audirent, noluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cipe : Malo inquid sic quinq ut¬
ba ꝓferre incoriuentu fideli
ut intellignt᷑ ab cliis. quc̃ dt
milici sine ꝓfectu aliorumi Va¬
liũ dicit pciuicis uerbis incꝑtu¬
ne sermonis loqui. quod om̃su
telligtnit : quc̃i ꝓ lixoi oratione
habere in obscuro :̃
ri effici senisib i ł uerilis el
sensu. id÷ puerilit̃ agit : quiod¬
scuro etpalito sermone ꝓpi
iactantia loqui quaerit: No
licia paruuli estote
tẽ sicut suc̃ quaerit i naliis iu¬
guis elaibus aliis. loquar prp

Expanded text:
alo, inquit, sic quinque verba proferre in conventu fidelium, ut intelligatur ab aliis, quam decem millia sine profectu aliorum. Utilius dicit paucis verbis in apertione sermonis loqui, quod omnes intelligunt, quam prolixam orationem habere in obscuro. Nolite pueri effici sensibus. Puerilis est sensu, id est pueriliter agit, qui obscuro et polito sermone propter jactantiam loqui quaerit: sed malitia parvuli estote, tem, sicut suam, quaerit. In aliis linguis et labiis aliis loquar pop
Abbreviated transcription (Latin):
lumincitus bene docueris. et bene
locutus fueris audientib in lingua
in cognuta : quis supplebit siue qͥs
ad implebit locũ illius quite au
dit. et ũ intelligit uerba tua. s
tcilis astiterit tibi dũ aut miste¬
riũ missȩ sollẽpnit̾ celebras aut
sermonẽ faicis. aut benedictionẽ
ibuis: quomodo dicet amen
nescit. quid diccis.
id ÷ cum respondebit uerbũ con¬
firmatorium qđ dr̃ ameni : cum
illȩ taritũ linguȩ ꝓpricie peri¬
tus. ignoret quid tu barbarti illi¬
lingua loquaris.: Non aderit
alius qui ꝓ illo scienis quid tu di¬
cs. respondecit ameni: id ÷ uerũ
÷ quod dixisti. ł ficit ite: Hescit
quippe ubi sermonis elciusula
nescit : Tu quidẽ bene grcis
subciuidis dõ. in linguai
tibi nota:
sed alt̃ non ȩdif¬
ficcitur qui nescit qđ dicas . n¬
et nedicerent coriathu de a¬
pło. quod ipse non habet id ÷¬
uenetttẽ linguarũ non uult¬
loquor ⁊ Quinquȩ suut disfe¬
ticie grecę lingucie : sicut in pns¬
ni dictis prudens lector in uenis

Expanded text:
luminatus bene docueris, et bene locutus fueris audientibus in lingua incognita, quis supplebit: vel quis adimplebit locum illius qui te audit et non intelligit verba tua? Id. Si igitur talis astiterit tibi, dum aut mysterium missae solemniter celebras, aut sermonem facis, aut etiam benedictionem ibuis: quomodo dicet: Amen, nescit quid dicas; id est, quomodo respondebit verbum confirmatorium quod dicitur Amen, cum ille tantum linguae propriae peritus, ignoret quod tu barbara illa loquaris? Non aderit alius pro illo, sciens quid tu dicas, respondeat: Amen, id est, verum est quod tu dixisti, vel fiat ita. Nescit quippe ubi sermonis clausula nescit. Tu quidem bene gratias agis, subaudis Deo, in lingua tibi nota, sed alter non aedificatur, qui nescit quid dicas. Et ne dicerent Corinthii de Apostolo, quod ipse non habet varietatem linguarum, non vultloquor. Quinque sunt differentiae Graecae linguae, sicut in Prisciani dictis prudens lector invenire
Abbreviated transcription (Latin):
& uos ambulastis
id est cũ uiueretis peccato ante fidem.
& essetis mortui dõ: sed nunc iã ñ am¬
bulatis in illis Nlunc cuit̾ deponite

Expanded text:
 vos ambulastis aliquando cum viveretis, peccato ante fidem, et essetis mortui Deo, sed nunc jam non ambulatis: Nunc autem deponite
Abbreviated transcription (Latin):
Inuitatores mei estoce frẽs¬
tari est. sequi & est sensus  si xp̃mi
potestis imitari & sequi: saltem mo
imitamini discipulum eiꝰ in fide ins
indoctrina. ut sicut ego credo open
doceo: ita & uos credatis opereminido¬
atis: Et obseruate cos

Expanded text:
imitatores mei estoteimitari est sequi, et est sensus: Si Christum non potestis imitari et sequi, saltem me imitamini discipulum ejus in fide, in opere, in doctrina: ut sicut ego credo, operor, doceo, ita et vos credatis, operemini, doatis. Et observate eos
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo caute & obseruate ambuletis .
it uuatis & conuersemini in medio prauȩ
les qui sapienciã substancialẽ inuos habe¬
us Quanta enĩ distancia ÷ int̾tenebras
& lum̃. int̾̃ infidelẽ & fidelẽ : tanta distan¬
cia ÷ int̾ in sipientẽ & sapientẽ. qr lum̃
& sapiencia ñ potest ẽẽ ineo: nisi fidẽ dei¬
onĩpotentis habeat:
edimentes tempus:
quoniam dies mali funt:
Sumodo ÷ tempus malũ. qđ scđm disposi¬
noctib horis. mom̃tisq currentib Sicut¬
engo dicitur ẽẽ mala domꝰ. quȩ malos
habitatores hab&: ita dicuntur malidi¬
es. inqͥb mala fiunt amalis hominibus:¬

Expanded text:
quomodo caute » et ordinate « ambuletis, » vivatis et conversemini in medio nationiles qui sapientiam substantialem in vobis habetis. Quanta enim distantia est inter tenebras et lumen, inter fidelem et infidelem, tanta distantia est inter sapientem et insipientem, quia lumen et sapientia non potest esse in eo, nisi fidem omnipotentis Dei habeat. Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Quomodo tempus malum: quod secundum disposinoctibus, horis, momentisque currentibergo dicitur mala esse domus, quae malos habitatores habet, ita dicuntur mali dies, in quibus mala fiunt a malis hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
oð icut trapaezeta id÷ monta¬
rius ꝓbat metilla pondere. puntatt¬
& tinnitu: ita debemus nos nrã opa
ꝓbare. debemus illa ꝓbare pondere.
consi derantes qu anta & quã magna
sunt: P uritate: utrum pͥuro &sim¬
plici animo. bonaq intentione:
fiant: Tinnitu: utrũ bonã famã
dese reddant: O muia subaudis
rep̃ hendđntur abonis & sc̃is homi¬
nibus in malis.¬
ialis: alumine dest
ab illis quifilui lucissunt manift¬
diu enĩ mala oꝑa ñ rep̃henduntur
abonis : uidentur ee bona malis: Cũ
opus qđ manifestatur ꝑ confessionẽ. siue

Expanded text:
o. Sicut trapezita, id est monetarius, probat metalla, pondere, puritate et tinnitu, ita debemus nos opera nostra probare. Debemus illa probare pondere, considerantes quanta et quam magna sint. Puritate, utrum puro et simplici animo, bonaque intentione fiant: tinnitu, utrum bonam famam de se reddant. Omnia, subaudis reprehenduntur a bonis et sanctis hominibus in malis; a lumine, id est ab illis qui filii lucis sunt, manifediu enim mala opera non reprehenduntur a bonis, videntur esse bona malis: cum opus quod manifestatur per confessionem sive
Abbreviated transcription (Latin):
uenerantur:seruisunt diuitiarũ:
Ueltercio modo auaritiam idolatriȩ idõ
comparauit: ut nihil illa scelestius de
It notandum quia loquens deturpitudine.
stulti loquio. & scurilitate. non sub iunxit
dicia. & auaricia Quo facto: ostendit
quidem illa ẽẽ pec catũ. ista uero maius:

Expanded text:
enerantur, quia servi sunt divitiarum. Vel tertio modo, avaritiam idololatriae ideo comparavit, ut nihil illa scelestius dem avaritia. Et notandum quia loquens de turpitudine, stultiloquio et scurrilitate, non subjungit qditia et avaritia. Quo facto ostendit quidem illa esse peccatum, ista vero magis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ea quia contra p̃ceptũ chñĩ plures
uxores acceꝑunt. & carnẽs comeder̃. leui
ori quodã mod y pena ꝑierunt quãso¬
domite qͥ igne succensi sunt : qr ñ solũ
plures uxores acceꝑunt. sed insuper
contra naturalẽ usũ fornicabant᷑:
Diabolus aut̃ diffidencia appellatur:
qui a homines diffidere. & in desꝑatio
oꝑa imitari. qr̾ si fueritis socii in oꝑe.
eritis & inpena: ł ratis enĩ aliquando tene¬
cores eratis. & ignorantes dm̃ antequã

Expanded text:
es uxores acceperunt, et carnes comederunt. Leviori poena quodammodo perierunt quam Sodomitae, qui in igne succensi sunt, quia non plures uxores acceperunt, sed insuper contra naturalem usum fornicabantur. Diabolus autem diffidentia appellatur, quia homines diffidere et in desperatios imitari, quia si fueritis socii in opere, eritis et in poena. Eratis enim aliquando teneest erati
Abbreviated transcription (Latin):
bemus intelligere om̃ia uitia quȩ per
ebrietatẽ solent euenire. quia ut quidã
doctor dicit: ebrietas nullũ uitium ex
cusat: Sed hoc notandũ est: quia sicut
illi qui replentur uino replentur in¬
uerecundia. inpacientia. luxuria. in¬
pudicitia. suꝑbia. ceterisq uitiis: ita
illi qui replentur spũ scõ. replentur
cascitate. humilitate. mansuetudine:
ceterisq uirtutib Loquentes uobis¬
ma ipsis in psalmis. & himnisi& cantius
spiritalibus: Nobis met ipsis
canimꝰ psalmos : Palnu dnr apsallendo:
latino eloquio sonat lausdĩ : Hy mnꝰ aut̃ si cõ¬
ponit᷑ & ñ cantatur : ñ ÷ hymnus : Si cõpo¬
nit᷑ & cantatur. sedñ in laude dĩ: ñ est
uirr̃ coposuer̃: Bene igitur cum
dixiss& canticis: subiunxit spiritalib.
qui as cantica queñ sunt spiritalia. neq
in laudẽ dĩ cantantur : sicut sunt canti¬
ca seculariũ hominũ: Cantica aut̃ suNT
canticũ anne. canticũ debbore. canti¬

Expanded text:
bemus intelligere omnia vitia quae per bemus intelligere omnia vitia quae per ebrietatem solent evenire, quia, ut quidam docusat. Sed hic notandum est, quia sicut illi qui replentur vino, replentur inverecundia, impatientia, luxuria, impudicitia, superbia, caeterisque vitiis: ita illi qui replentur Spiritu sancto, replentur castitate, humilitate, mansuetudine, caeterisque virtutibus, loquentes vobismetipsis in psalmis et hymnis et canticis spiritualibus. Nobismetipsis incanimus psalmos. Psalmi dicuntur a psallendo, Latine eloquio sonat laus Dei. Hymnus autem si componitur et non cantatur, non est hymnus: si componitur et cantatur, sed non in laudem Dei, non est viri composuerunt. Unde igitur cum dixit canticis, subjunxit spiritualibus, quia sunt cantica quae non sunt spiritalia, neque in laudem Dei cantantur. Sicut sunt cantica saecularium hominum. Cantica autem spircanticum Annae, canticum Deborae, canti
Abbreviated transcription (Latin):
inite illud calia oꝑa faciendo. ꝓquib
remunerationẽ capiatis: liucũq enĩ hocfa¬
cit qđ sibi ÷ utile: tẽpus sibi redinit & ad qui¬
rit. q̾ suũ illud facit: & insuã salutẽ illud
occupat: Propterea subaudis quia dies
malisunt : nolite fieri imprudentes: sed
intelligentes que sit uoluntas dei
Prudens homo dr̃. quasi porro uidens. qr
longe considerat quẽ finẽ sua oꝑaha¬
bituras int. & qͥ scit quid debeat appe¬
tere. & quid uitare: & qͥ considerat &iã
quȩ placeant. aut quȩ displiceant dõ:
Econtra ille qͥ inconsiderate & in ꝑuide
omĩa agit. & qui ñconsiderat ad quẽ
finẽ sua oꝑa deducat:. & quid placeat
uoluntati dei: appellatur imprudens
ta mala fiunt: nolite fieri impruden¬
tes siue inconsiderati. sed estote intel¬
ligentes quȩsit uoluntas dĩ : id ÷ quid
placeat dõ. & in quib oꝑib uoluntas
dei impleatur: Et nolite in ebriari
uino: in quo ÷ luxuria: sedimple¬
mini spũ scõ: Perluxuriam de¬

Expanded text:
lud, talia opera faciendo, pro quibus remunerationem capiatis. Quicunque enim hoc facit quod sibi est utile, tempus sibi redimit, et acquirit, quia suum illud facit, et ad suam salutem illud occupat. « Propterea, » subaudis, quia dies mali, « tunc nolite fieri imprudentes, sed intelligentes, quae sit voluntas Dei. » Prudens homo dicitur quasi providens, quia longe considerat quem finem sua opera habitura sint, et qui scit quid debeat petere, et quid vitare, qui considerant etiam quae placeant aut quae displiceant Deo. Econtra ille qui inconsiderate et improvide omnia agit, et qui non considerat ad quem finem opera sua deducat, et quod placeat voluntati Dei, appellatur imprudens ta mala fiunt, nolite fieri imprudentes, sive non considerantes, sed estote intelligentes quae sit voluntas Dei, id est quid placeat Deo, et in quibus operibus voluntas Dei impleatur. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria, sed impleamini Spiritu sancto. Per luxuriam de
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt qͥ cantant solũ modo ore. quorũ
mens ñ concordat uoci: & qͥ magisad ten¬
dunt ad sonoritatẽ uocis ut auditorib
placeant. quã considerent m̃te quid
dicant: Illi uͦ cantant incorde: quorũ
mens concordat uoci. uxta illud be¬
ati benedicti. sic stemꝰ ad psallendũ.: ut
mens nr̃a cocord& uoci nrãe:
Grãs agen¬
tessẽꝑ ꝓ om̃ib in nomine dñi nr̃i iħu

Expanded text:
unt qui cantant solummodo ore, quorum mens non concordat voci, et qui magis attendunt ad sonoritatem vocis ut auditoribus placeant, quam considerent mente quid dicant. Illi vero cantant in corde, quorum mens concordat voci, juxta illud beati Benedicti: Sic stemus ad psallendum, ut mens nostra concordet voci nostrae. « Gratias agentes semper pro omnibus in nomine Domin
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: quidicunt apud inferos aliam
poenã non sustinere. nisi consci entia ꝓ¬
pria torqueri Non adtendentes quod
dicit ssaias infine sui uoluminis. dereꝓbis:
Uermis eorum non morietur: & ignis non
extinguetur: Trit enim ibi poena in¬
quebuntur grauiter Erit & ex trin-¬
secus uermis & ignis: a quib cruciabuntur
quuntur & seductor aqui dicunt: qui
crediderit & baptiratus fuerit saluus
erit. Lic& mala oꝑa agat qđ om̃i no
mendacis simum est Propter haec enuim. i

Expanded text:
sunt, qui dicunt apud inferos aliam poenam non sustineri, nisi conscientia propria torqueri, non attendentes quod dicit Isaias in fine sui voluminis de reprobis: Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur. Erit enim ibi poena inquebuntur graviter, erit et extrinsecus vermis et ignis a quibus cruciabuntur seductoria loquuntur, qui dicunt: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit ; si et mala opera agat, quod omnino mendacissimum est. Propter haec enim, i
Abbreviated transcription (Latin):
& conuersamini scẽ & immaculate: am¬
bulantes deuirtute inuirtutẽ : Quanta
distancia ÷ int̾ lucẽ & tenebras: tanta
distancia ÷ int̾ lum̃ fidĩ. & cognitionem
dĩ. bonorũq oꝑum: & int̾ tenebras infide¬
litatis & ignorancie atq peccati:

Expanded text:
t conversamini sancte et immaculate, ambulantes de virtute in virtutem . Quanta distantia est inter lucem et tenebras, tanta distantia est inter lumen fidei et cognitionis Dei, bonorumque operum, et inter tenebras infidelitatis et igno
Abbreviated transcription (Latin):
Qus icalitatis est nibilq inse sapiens
sidet: Scurilitas uero: plerũq ab ore
uestum ꝓcedit. & constat quadam
lanitate utillud uirgilii: quibauium
analit: amet tua carmina meui:
qidẽ ungat uulpes: & mulgeat hircos
iffactã nonꝑtinent: sed magis sunt
altates. ut gratiosus sit apud auditores
deom̃b uerbis otiosis. redditurisunt
homnes rationem: Potest & hoc aliter
inteligi qđ dicit. sed magis grãrum
uobis ista quȩ di ximus. seclnec nominent᷑:
sedsit inuobis grãtiarum actio. ut
gãs deo referatis in om̃ib q̃ agitis: &
quae habetis: uł sitis uos gratiosi & ac¬
cepti dõ & hominib łoc em̃ scitote

Expanded text:
us utilitatis est nihilque in se sapientiae habet: scurrilitas vero plerumque ab ore sapientium procedit, et constat quadam urbanitate, ut illud Virgilii: Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi: Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos; perfectam non pertinent, sed magis sunt rilitates, ut graves apud auditoresde omnibus verbis otiosis reddituri sunt homines rationem. Potest et hoc aliter intelligi quod dicit, sed magis gratiarum vobis ista quae diximus, sed nec nominentur, sed sit in vobis magis gratiarum actio, ut gratias Deo referentes in omnibus quae agitis et quae habetis, vel sitis vos gratiosi et accepti Deo et ho
Abbreviated transcription (Latin):
Hebreidicunt᷑: ab heber
patriarcdha suo ⁊ Indedicit a postol.i¬
Gloriantur illi de nobilitate carnis qđ sint
i lui degenere ia cobpatriarchȩ

Expanded text:
Hebraei dicuntur ab Heber patriarcha suo. Inde dicit ApostolGloriantur illi de nobilitate carnis quod Hebilli de genere Jacob patriarch
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse populꝰ uocabatur filiusdĩ: Un¬
de dicitur in exodo adpharaonem
Filius primogenitus meus: israhel :łt
ꝑ esaiam: Filios genui: et exaltaui
Gła erat illis : qđ deom̃ib gentib inpecu¬
liarem dĩ plebẽ s̃ electi Illis etiam ÷¬
quidã codices habent testam̃ta: uetus
scilicet & nouũ si uoluerint credere.
Testam̃tũ enĩ nouũ datũ ÷ illis: ut aser¬
uitute legis transirent ad lib̾tutẽ grãexp̃i. n
Etlegis latio id÷ datio ad eosp¬
tinet: & quialex ꝑmorsen eis data est:
c& diuinue religionis: qui est illis tra¬
ditus : Promissa quoq dexp̃o. deredẽp¬
tione ipsorũ uita ȩt̃na illis data sunt :
ut quicquid promissũ est patribus.
compleretur in filus.¬

Expanded text:
et ipse populus vocabatur Filius Dei. Unet ipse populus vocabatur Filius Dei. Unde dicitur ad Pharaonem: Filius meus primogenitus Israel , et per Isaiam: Filios genui et exaltavi , gloria erat illis, quod de omnibus gentibus in peculiarem Dei plebem sunt electi. Illis etiam quidam codices habent Testamenta, Vetus scilicet et Novum, si voluerint credere, Testamentum enim Novum datum est illis, ut a servitute legis transirent ad libertatem gratiae Christi. Et legislatio, id est datio ad eos pertinet, quia lex per Moysen eis data est. cet divinae religionis, qui est illis traditus. Promissa quoque Christo et de redemptione ipsorum: et vita aeterna illis data sunt, ut quidquid promissum est patribus, compleretur in filiis.
Abbreviated transcription (Latin):
sit idest maledictus i Ponitur prooccisi¬
one corporali : ut hic Quod tale est ac
sidiceret: Optabam enim interfici a
xp̃o corpore . Ethoc est quod dicit scđm
carnem: Poterat aliquis dicere. obeti
te paule. quare optares interficia xp̃o¬
scđm carnem. Adhaec subintulit
ipse ÷ Utfr̃s mei qui sunt mei cogna
ti scđm carnẽ. salui fierent: & uiue¬
rent mente dõ  Dicendo uero qui
sunt cognati mei scđm carnẽ: osten¬
dit non eẽ illos sibi cognatos integrita¬
dñs. descende peccauit popłs tuus. di
mitteme utdeleã eos faciãq tẽ ingen¬
tẽ magnã : ait nimia caritate ductꝰ ii
aut dimitte eis hanc noxam: autdele
me delibro tuo: Uidens dñs eiꝰ caritutẽ
erga popłm: ait: Non delebote delibro
meo : seddimisi iuxta uerbũ tuum ⁊
Ita & paulus uolens magis xp̃õpluce¬
re.: hoc loquebutur caritate cogente
de occisione corporis sui. cũ om̃ino nul¬
lomodo optaret mentis affectu sepu
filiorum ÷: quia exipsis adoptatis filii.

Expanded text:
sit, id est maledictus. Ponitur pro occisione corporali, ut hic, quod tale est ac diceret: Optabam ego interfici a Christo corpore, et hoc est quod dicit secundum carnem. Poterat aliquis dicere: O beate Apostole, quare optabas interfici secundum carnem? Ad hoc subintulit ipse: Ut fratres mei, qui sunt cognati mei secundum carnem, salvi fierent, et viverent mente Deo. Dicendo vero, qui sunt cognati mei secundum carnem, ostendit non esse illos sibi cognatos integritaDominus: Descende, peccavit populus tuus, et dimitte me ut deleam eos, et faciam te in gentem magAut dimitte eis hanc noxam, aut dele me de libro tuo . Vidensque Dominus ejus charitatem erga populum, ait: Non delebo te de libro meo, sed dimisi juxta verbum tuum . Ita et Apostolus volens magis Christo placere, hoc loquebatur charitate cogente de occisione corporis sui, cum nullo modo optaret mentis affectu separfiliorum est, quia ex ipsis adoptati sunt filii,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs: ñ agens contradnĩ preceptum n
Etquia dicturuserat rempene incredibi¬
lem: idõ iurauit necessitute cogente n
Nã int̾romanos qui crediderant. erant
iudei credentes: quib: ista scribebat. n¬
& quia erant qui dicerent paulũ ñdili¬
geregentẽ suam eo quod euangeliz aret
gentibus: iuram̃to obligat. asseren sẽ
diligere &: amare gentẽ suã : Unde sub¬
ungit
estimonium ꝑ hibente mihi
Nondicit modica. parua tristicia mihi
aut temporaneus dolor. subito acciders
subitoq recedens: sed testatur magnã
tristiciam. assiduum dolorẽ sibi in ẽe
profrib suis: qui filiũ dĩ ad sẽ missũ
Nonsolum noluer suscipere. sed insuꝑ
adela mauerunt eum dignũ morte
dicentes acpilaitum  rucisige cruci¬
fige eum: Reusest morti Iđ dicit inspũ¬

Expanded text:
us, non agens contra Domini praeceptum, et quia dicturus erat rem pene incredibilem, ideo juravit necessitate cogente. Nam inter Romanos qui crediderant erant Judaei credentes, quibus ista scribebat: et quia erant qui dicerent Paulum non diligere gentem suam, eo quod evangelizaret gentibus, juramento obligat asserens se diligere et amare gentem suam, unde et subjungit: Testimonium perhibente mihi Non dicit modica et parva tristitia mihi est, aut temporaneus dolor subito accidens, subitoque recedens, sed testatur magnam tristitiam et assiduum dolorem sibi inesse pro fratribus suis, qui Filium Dei ad se missum, non solum noluerunt suscipere, sed insuper declamaverunt eum dignum morte, dicentes ad Pilatum: Crucifige, crucifige eum , reus est mortis. Quod dicit in Sp