comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uou sernare. Quo nam morbo
racionis laborat qui eun sibi
fideleui fore credit quem uidet
ee corruptum et perfidum in
Illum cui plurium debet. sed
tuuet principeui Certe si forcor
superuenerit pretunebit et il¬
luui amatur forte priuceps at
si benigiuot at beneficencior ap¬
paruerit. Et illum p̾amabit
nou est quo se uertat inipius
qui hominem deo prefert neq̃¬
quĩ seruabit fideu secundam
qui primaui irritam facit.
multu sunt q̃ de iure antiquo
lacius patent. nam et siberio¬
res sunt et plurihus iumunu¬
tatibus gaudent. ab angariis
et paraugariis et sordidis uun¬
ueribus alieui. ¶ Iura quoqz
licenter ignorant et licet in po¬
testate suit in castreusi peculio
testari put. et expublica solli¬
citudiue quod maxinum est nõ
ꝑinctuitur egere. Et in hunc
modum plurua q̃ longuni
est euarrare. ¶Licet autem
suit qui sibi non teneri uideu¬
tur ecclesie ex sacraiento solep̾¬
u quia Iam ex consuetudine
plurqz nou prãtur. nullus taũr

Expanded text:
non servare. Quonam morbo non servare. Quonam morbo rationis laborat, qui eum sibi fidelem fore credit, quem videt esse corruptum et perfidum in illum cui plurimum debet? Sed timet principem. Certe si fortior supervenerit, praetimebit illum. Amatur forte princeps. At si benignior et beneficentior apparuerit, et illum praeamabit. Non est quo se non vertat impius, qui hominem Deo praefert; nequaquam servabit fidem secundam, qui primam irritam facit.multa sunt, quae de jure antiquo latius patent. Nam et uberiores sunt, et pluribus immunitatibus gaudent. Ab angariis et parangariis, et sordidis muneribus alieni. Jura quoque licenter ignorant, et licet in potestate sint, in castrensi peculio testari possunt, et ex publica sollicitudine, quod maximum est, non permittuntur egere, et in hunc modum plurima, quae longum est enarrare. Licet autem sint qui sibi non teneri videntur Ecclesiae ex sacramento solemni, quia jam ex consuetudine plerumque non praestatur, nullus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
litet an infideli dumi tamen mili¬
tet fide incolumi. ¶ Dyocleciano
et iuliano et aliis impiis legunt᷑
uulitasse fideles et eis in rei pu¬
bus fidem exibuisse et reuerenͫꝰ
impuguabant eium hostes impe¬
rii. sed mandata dei seruabant¬
¶ Sedebant principes et accusa¬
bant eos. Illi ex̾cebantur in iusti¬
ficacionibus domni. constant̾
loquentes et agentes suie con¬
fusione mandata eius ami fi¬
ducia. dauid quoqz militasse le¬
gitur achis. et fidem et reueren¬
tiam militantis implesse. Hec
autem ouini milicie formula
prescribenda est et impleuda. ut
deo primum fides debita. denide
principi et rei publice seruetur
iucolumis. Et sempet maiora
p̾iudicabunt inuoribus. quia
nec rei publice nec principi fi¬
des seruanda est contra deuin
sed secuudunu deum sicut h ĩpã
coucepcio iuilitaris sacramenti¬
¶ Dude pluriuum uuror si
quis priceps Illis habeait fidem
quos uidet deosuo. cui ut cetera
taceam etiam sacramento. ini¬
licie obligati sunt. fidem debita

Expanded text:
litet, an infideli, dum tamen militet fide incolumi. Diocletiano et Juliano, et aliis impiis leguntur militasse fideles, et eis in defenbus, fidem exhibuisse et reverentiam. Impugnabant enim hostes imperii, sed mandata Dei . Sedebant principes et accusabant eos, illi exercebantur in justificationibus Domini, constanter loquentes, et agentes sine confusione mandata ejus cum omni fiducia. David quoque militasse legitur Achis, et fidem et reverentiam militantis implesse. Haec autem omni militiae formula praescribenda est et implenda, ut Deo primum fides debita, deinde principi et reipublicae servetur incolumis. Et semper majora praejudicabunt minoribus, quia nec reipublicae, nec fides principi servanda est contra Deum, sed secundum Deum, sicut habet ipsa conceptio militaris sacramenti. Unde plurimum miror, si quis princeps illis habeat fidem, quos videt Deo suo, cui, ut caetera taceam, etiam sacramento militiae obligati sunt, fidem debitam
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis sermo et omui accepcoe
diguus qui doceat pambulum
gracie preconeui ueritatis
douuni precursorem. nouerat
ennui mianum militareui ꝓni¬
ptam ad inurias. rapius as¬
suetami et cui numꝙͣ aut
raro sufficuuit sua. quin ap¬
petat aliena ¶ Concussione
ergo prohibita exclusit iuiuri¬
as. rapiuas ex teriuuiauit. ex¬
clusa calumpia auariciaui
quoqz dampuauit. di p̾ce¬
pit unuui queuiqz contentu
eẽ sus stipendiis. sicut eiui
dictum est mulitem ettere no
licet. cui dum militat milicie
sue prestantur stipeudia. et
cuui emuitus est predia uel
aluienta quo ad ueccessitas
exigit de publico prouideu¬
tur

Expanded text:
Fidelis sermo, et omni acceptione dignus , qui deceat praeambulum gratiae, praeconem veritatis, Domini praecursorem. Noverat enim manum militarem promptam ad injurias, rapinis assuetam, et cui nunquam aut raro sufficiunt sua, quin appetat aliena. Concussione ergo prohibita, exclusit injurias, rapinas exterminavit, exclusa calumnia. Avaritiam quoque damnavit, dum praecepit unumquemque contentum esse stipendiis suis. Sicut enim dictum est, militem egere non licet, cui dum militat, militiae suae praestantur stipendia, et cum emeritus est, praedia, vel alimenta, quoad necessitas exigit, de publico providentur
Abbreviated transcription (Latin):
dibus uero solo iugiter in here¬
tis prouidencia tantomagis nec¬
cessaria est quo plura inuenut
osfendicula. dum in obsequio cor¬
poris in terra grediuntur. Eisqz
iustius tegumentorum debetur
susfragium qui tocius corporis
erigunt sustiient et ꝓmouent
moleui. pedum admicula robu¬
stissimo corporis tolle suis uiri¬
bus non ꝓcedet. sed aut turpit̾
mu tiliter et moleste manibus
repet. aut brutorum ammaliu
ope mouebr. point in hunc mo¬
dum more suo ꝙͣ plurima que
diligencius diffusiore tractatu
ꝓsequitur aid informacoem rei¬
publice et magratuum erudi¬
cioneu. Que omima silla batun
exequi seruilis int̾pretationis
est. que pocius affeccat speciem
ꝙͣ uires auctoris expͥmere ¶ Et
quia apud ipsum de cerimoniis
et cultura deorum płraq reli¬
gioso principi putabat iugeren¬
da supersticio sius disputata
sunt. hiis omissis que ad ỹdo¬
latrie cultum pertineut. ꝓstrin¬
gamus breuiter sensum homus
quo principem et officia rei pu¬

Expanded text:
dibus vero solo jugiter inhaeredibus vero solo jugiter inhaeretis providentia tanto magis necessaria est, quo plura inveniunt offendicula, dum in obsequio corporis in terra gradiuntur, eisque justius tegumentorum debetur suffragium, qui totius corporis erigunt, sustinent, et promovent molem. Pedum adminicula robustissimo corpore tolle, suis viribus non procedet, sed aut turpiter, inutiliter, et moleste manibus repet, aut brutorum animalium ope movebitur. Ponit in hunc modum, more suo, quam plurima, quae diligentius diffusiore tractatu prosequitur, ad informationem Reipublicae, et magistratuum eruditionem. Quae omnia syllabatim exsequi, servilis interpretationis est, quae potius affectat speciem, quam vires auctoris exprimere. Et quia apud ipsum de caeremoniis, et cultura deorum, plura quae religioso principi putabat ingerenda, superstitiosius disputata sunt, his omissis, quae ad idololatriae cultum pertinent, perstringamus breviter sensum hominis, quo principem et officia Reipu
Abbreviated transcription (Latin):
augustus cesar eo usqr sacroꝵ
pontisicibus subiectus suit don
et ipẽ ne cui omnino subesset
uescalis creatus est pontifex.
Et paulo post ad deos relatus
et uiuus. ¶ Princeps uero ca¬
pitis in re publica obtiunet lo¬
cum uni subiectus deo et his qͥ
uices Illius agunt in terri
quoniam et ui humano corpo¬
re aibamma uegetatur caput
et regitur ¶Cordis locum sena¬
tus optinet. a quobonorum
operum et malorum ꝓcedunt
micia. ¶ Oculorum auruim et
luigue officia s̾ uendicant iudi¬
ces et presidos ꝓuinciarum. of¬
ficiles et milites manibus caꝑ¬
tantur. Qui semper assistunt
principi lateribus assi lautur
Questores et commentarien¬
ses. non Illos dico qui carcerib
p̾sunt. sed comites rerum pͥ¬
natarum ad uentris et intesti¬
uorum refert ymaginem que
si imeusa auiditate iouges¬
serint. et congesta tenacius re¬
seruanerint. innumerabiles
et incurabiles generant mor¬
pos. ut uicio eorum tocius cor¬
poris ruina inimineat. ¶ Pe¬

Expanded text:
Augustus Caesar eo usque sacrorum Augustus Caesar eo usque sacrorum pontificibus subjectus fuit, donec et ipse, ne cui omnino subesset, Vestalis creatus est pontifex, et paulo post ad deos relatus est vivus. Princeps vero capitis in Republica obtinet locum, uni subjectus Deo, et his qui vices illius agunt in terris, quoniam et in humano corpore, ab anima vegetatur caput et regitur. Cordis locum senatus obtinet, a quo bonorum operum et malorum procedunt initia. Oculorum, aurium, et linguae officia, sibi vindicant judices et praesides provinciarum. Officiales et milites manibus coaptantur. Qui semper assistunt principi, lateribus assimilantur. Quaestores et commentarienses, non illos dico qui carceribus praesunt, sed comites rerum privatarum, ad ventris et intestinorum refert imaginem. Quae si immensa aviditate congesserint et congesta tenacius reservaverint, innumerabiles et incurabiles generant morbos, ut vitio eorum totius corporis ruina immineat. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
constitucionis capitula in libel¬
lo qui iuscribitur institucio tra¬
iam que pro parte presenti opu¬
sculo curam inserere. Ita tame
bt sentenciarum uestigia pocius
iitarer ꝙͣ passus uerborum¬
¶ Est ergo pͥmum om̃i ut pͥn¬
ceps se totum meticitur et quid
in toto corpore rei publice cuiꝰ
pice sr natur diligenter aduer¬
tat. Est antem res publica si¬
cut plutarcho placet quoddam
corpus quod diuim muneris
beneficio aminatur. et sumine
equitatis agitur nutu et regr̃
quod̃ moderamine racionis.
¶Ea uero que cultuni religio¬
tis in nobis iustituunt et iu¬
formant et dei ne secundum
pfutarchum deorum dicai ie¬
rionias tradunt uicẽ auime
in corpore rei publice optinent
Illos pero qui religionis cultiu
presunt quasi auimam cor¬
poris suspicere et uenerari o¬
porteret. Quis enim sauctitat᷑
iniistros dei ipũs uicario
ee ambigit. Porro sicũt anima
tocus hi corporis pruicipatum
Ita et hn quos iue relitiour
prefectos uocat toti corpori p̾sunt

Expanded text:
constitutionis capitula, in libello qui inscribitur: Institutio Trajani, quae pro parte praesenti opusculo curavi incerere, ita tamen ut sententiarum vestigia potius imitarer, quam passus verborum. Est ergo primum omnium, ut princeps se totum metiatur, et quod in toto corpore Reipublicae, cujus vice fruatur, diligenter advertat. Est autem Respublica, sicut Plutarcho placet, corpus quoddam, quod divini muneris beneficio animatur, et summae aequitatis agitur nutu, et regitur quodam moderamine rationis. Ea vero quae cultum religionis in nobis instituunt, et informant, et Dei ne secundum Plutarchum deorum dicam caeremonias tradunt, vicem animae in corpore Reipublicae obtinent. Illos vero, qui religionis cultui praesunt, quasi animam corporis suspicere et venerari oportet. Quis enim sanctitatis ministros Dei ipsius vicarios esse ambigit? Porro sicut anima totius habet corporis principatum: ita et hi, quos ille religionis praefectos vocat, toti corpori praesunt.
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis exigit rerum suaru
non tam doiii sunt ꝙ̃ cu¬
stodes. si uero ueccessitatis nõ
iucum bit articulus suit pro¬
uiicialiun boua sua. quibus
uec iꝑe princeps licenter abutit᷑¬
¶ Si enuui expedit rei publice.
ne quis resua male utatur
aibuti alieua usq quaq non
uiros herodianos fuerit exhau¬
sta ꝓuincia si neccessitas im¬
minet quibus utetur princeps
uentris inglumes uastare pos¬
sini et lacerare piunciam et
iniurian principis quasi uires
tocins rei publice exhaurire
Alioquin et ip̃e in egestatem
incidet. punicialibus ouubz
odiosus. redditurus suo iudici
racoemi in dist̾ito examiue de
operibus inaunim suarum
et de lesione ꝓuincialium quos
muiste et quasi per fraudem
sub umbra tuicionis manu
sppligunt et lacerauit merinis¬

Expanded text:
exigit potestatis, rerum suarum exigit potestatis, rerum suarum non tam domini sunt, quam custodes. Si vero necessitatis non incumbit articulus, sua sint provincialium bona sua, quibus nec ipse princeps licenter abutitur. Si enim expedit reipublicae ne quis re sua male utatur, abuti aliena usquequaque non viros Herodianos, fuerit exhausta provincia, si necessitas imminet, quibus utetur princeps? ventris agit ingluvies, vastare possint, et lacerare provinciam, et injuriam principis, quasi vires totius reipublicae exhaurire. Alioquin et ipse in egestatem incidet, provincialibus omnibus odiosus, redditurus suo judici rationem in districto examine, de operibus manuum suarum, et de laesione provincialium, quos injuste, et quasi per fraudem sub umbra tuitionis manu spoliavit, et laceravit in
Abbreviated transcription (Latin):
hestas. si sporitaneam detrectas
pre bere ceruicem. uentrem mi¬
dat. ostentat ingulum. ceruice
extendit. Et te prouocat ut si
audes cesaris iite stina telo ri¬
meris. Et quo li buerit modo
manum mictas in cesareut. se
enn personau cesaris gerere
gloriatur. ac si hec est dextra ce¬
saris. que nam suustra erit¬
¶ Profecto factio Istorum nõ
iusticiam exequitur sed Illudit
Et nou implet sed euacuat le¬
geui. licet nomuilli seua pre¬
rogatina uerborum aduersus
mentem legis suuui fraudulen¬
ter tueantur errorem. sapien¬
tes en sunt ut faciant ma¬
la. cum non ꝓuincialibus sit
hec pestis periuciosa nulli pĩ
si quidem ꝓuincialium prin¬
cipis sunit ad neccessitateui
et usum principis. ouinia q̃
puicialiuut sunt de fure ex¬
ponuntur ¶ Idrouiicia tota.
quast archi principis est ꝙͣ
quisquis exhaurit. grauissime.
deluiquit in principem. cuius
extenuat facultates naui ꝓ-¬
uinciales quasi quidem super¬
ficiarii sunt. Et quocieus usus

Expanded text:
gestas, si spontaneam detractas gestas, si spontaneam detractas praebere cervicem, ventrem nudat, ostentat jugulum, cervicem extendit, et te provocat, ut si audes, Caesaris intestina telo rimeris, et quo libuerit modo, manum mittas in Caesarem. Se enim personam Caesaris gerere gloriantur. At si haec est dextera Caesaris, quaenam sinistra erit? Profecto factio istorum, non justitiam exsequitur, sed illudit, et non implet, sed evacuat legem: licet nonnulli saeva praerogativa verborum, adversus mentem legis suum fraudulenter tueantur errorem. Sapientes enim sunt, ut faciant mala. Cum vero provincialibus sit haec pestis perniciosa, nulli persiquidem provincialium principis sunt. Ad necessitatem et usum principis, omnia quae provincialium sunt, de jure exponuntur. Provincia tota quasi arca principis est, quam quisquis exhaurit, gravissime delinquit in principem, cujus extenuat facultates. Nam provinciales quasi quidam superficiarii sunt, et quoties usus
Abbreviated transcription (Latin):
iugent auctoritate ut quicquid
dixeruit Ita obtiueat. ac si iu¬
ueniatur in actis. Actestacio eor
ueritati pͥuidicat. nou est pret̾
principem cui liceat obuiare cor
seutenciis uͥ eos princeps coher¬
ceat. licet ouines dicant quia
pax est. nou est utiqz pax cuit
Illa pax sola est. in qua est ama¬
ritudo amarissuna . ¶ Namai¬
alias habita moderacõe incuspa.¬
te tutele unu interpeliere liceat.
coucucientibus. spolicutibus.
torquentibus his nuutire uon
licet. Iuris et eniuui uidentut ee¬
nuustri. Excusatut qui aͥd ob¬
tutelam ꝓprii corporis fecerit
si tauien quauis iuiria trahe¬
tibus his restiterit. diquus pẽa.
qualibet iudicatur. si cruuer
turbaturi et turpatum ꝓteahit.
si barbanuellit. si aures quast¬
iumium brenes ꝓducit. si dat
ala pain aut percutit puguo un¬
pie. si alterum eruit occulum
sustiue pacienter nsi utͣqͣz ma¬¬
lis auuctere. quia quicquid pre¬¬
suuiunt cesaris dextra factum¬
iactitant. i telum manu

Expanded text:
vigent auctoritate, ut quidquid vigent auctoritate, ut quidquid dixerint ita obtineat, ac si inveniatur in actis. Attestatio eorum veritati praejudicat. Non est praeter principem, cui liceat obviare eorum sententiis. Nisi eos princeps coerceat, licet omnes dicant quia pax est, non est utique pax, aut illa pax sola est, in qua est amaritudo amarissima. Nam cum alias habita moderatione inculpatae tutelae, vim vi repellere liceat, concutientibus, spoliantibus, torquentibus his, mutire non licet. Juris etenim videntur esse ministri. Excusatur qui aliquid ob tutelam proprii corporis fecerit, si tamen quavis injuria trahentibus his restiterit, dignus poena qualibet judicatur. Si crinem turbatum et turpatum protrahit, si barbam vellit, si aures quasi nimium breves producit, si dat alapam, aut percutit pugno impie, si alterum eruit oculum, sustine patienter, nisi utrumque mavis amittere; quia quidquid praesumunt, Caesaris dextra factum jactitant. Si telum manu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ honunibus obediri. si ecclesie
eius ꝙͣ hoc odiosissinum est ali¬
quod protuleris priuilegium. cõ¬
tumo uociferantes intonabant
quid amplius desideratis testes
Ccce uos ip̃i audistis blaphemna
Quisquis asserit talia contra¬
dicit cesari. ¶ Si uero uidex in¬
nocenciam uideus iusticiamqz
reueritus dissinu lauerit. undiqz
conclamabunt. Si hunc di¬
unctis nou es amicus cescris
pt unius sit pena hberacio mul¬
torum. tolle et dele hunc ut ui¬
uat et ualeat barrabas. Ouies
euimi sunt quasi corpus unũ
quod sicut mauifesta coninicũt
opera ex patre dyabolo est cuiꝰ
isti sunt nembra. ¶ Cgregie
quidem de istis beatus iob ait
Corpus illuis quasi scuta susi¬
lia et ꝯpactuui squanus se pre¬
uientibus. una un conuugr
et ue spiraculuuu incedit ꝑeas
una alteri coherebat. et tenentes
se nequaꝙͣ separabuntur. ¶Assi¬
stunt s quia conuenerunt in
uiuuu aduersus dominiun et
aduersus xpiu euis. tantaq

Expanded text:
quam hominibus obediri , si Ecclesiae quam hominibus obediri , si Ecclesiae ejus, quoniam hoc odiosissimum est, aliquod protuleris privilegium, continuo vociferantes intonabunt: Quid amplius desideratis testes? Ecce vos ipsi audistis blasphemiam. Quisquis asserit talia contradicit Caesari . Si vero judex innocentiam videns, justitiamque reveritus dissimulaverit, undique conclamabunt: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris . Ut unius poena liberatio sit multorum, tolle et dele hunc, ut vivat et valeat Barrabas. Omnes enim sunt quasi corpus unum, quod sicut manifesta convincunt opera, ex patre diabolo est, cujus isti sunt membra. Egregie quidem de istis beatus Job ait: Corpus illius quasi scuta fusilia et compactum squamis se prementibus. Una uni conjungitur, et ne spiraculum quidem incedit per eas. Una alteri cohaerebit et tenentes se, nequaquam separabuntur . Assistunt sibi, quia convenerunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus, tantaque
Abbreviated transcription (Latin):
ut lucri quanicunq recipiant
porcionem. si mi sertus fue¬
ris pauperis. si occasumi iusti¬
cie fleueris si decreueris subue¬
iure. si obiitire audes ut ad
sigula que dicuut aut facuuit
non dixeris. Euge euge accu¬
santibus herodiaus le se ma¬
iestatis reddes, coraui preside
racionem. Cui nͨ ĩ om̃ib adqriũs
cesari contradices et q̃cquid diciet
iusi sic eat et uisi sic stet est
in per souam regis contraq
coronã. ¶ Cõsurget ingennabr
et uiq ad inibes ĩualese officialiũ
clamor replicaciũ boce magna.
hunc iuueninius subuertentem
populum et ꝓhibentem tributa
dari cesari. neganteniqz cesarẽ
regeu ee. Et instriᷤ eius uni¬
uersa de iure licere. hunc iune¬
iinius euacuantem paternas le¬
ges. nouas introducentem. Et
retustissime consuetuduns con¬
temptorem. huius rei testes su¬
mus. ꝙ si tuam purgare uolu̾is
inuocentiam. aut pro iusticia
quicꝙͣ astruere. si xpiu dixeris
regeui ee cui magis oporteat

Expanded text:
ut lucri quamcunque recipiant ut lucri quamcunque recipiant portionem. Si misertus fueris pauperis, si occasum justitiae fleveris, si decreveris subvenire, si obmutire audes, ut ad singula quae dicunt, aut faciunt, non dixeris euge, euge, accusantibus Herodianis, laesae majestatis reddes coram praeside rationem. Cui nisi in omnibus acquieveris, Caesari contradices, et quidquid dictet, nisi sic eat, et nisi sic stet, est in personam regis contraque coronam. Consurget, ingeminabitur, et usque ad nubes invalescet officialium clamor, replicantium voce magna: Hunc invenimus subvertentem populum, et prohibentem tributa dari Caesari, negantemque Caesarem regem esse, et ministris ejus universa de jure licere. Hunc invenimus evacuantem paternas leges, novas introducentem, et vetustissimae consuetudinis contemptorem. Hujus rei testes sumus . Quod si tuam purgare volueris innocentiam, aut pro justitia quidquam astruere, si Christum dixeris regem esse , cui magis oporteat
Abbreviated transcription (Latin):
lebz quocumiqz uenerit nocent. Et
forte in locis pluribus. sz tauiẽ
miꝰ bruco qui cum in sederit
nou moͬ doner labores honn oĩo
ex hauriat. ¶At in officialibus
eiuidem brucum athelebum in¬
ueuies et locustam qui ꝓpiu¬
quis nocecit et remotis. et illius
cui semel uisederit fortunam
deuoret uec aute abscedat. ꝙ
omnes eus auferat facultates
quis numerare pot quot pullos
officiosissune circum scripserat et
quot uenales iniuria fecerit agͦs
Et quot apud uos licencia Isto¬
rum int̾catos bous sub ymagie
religionis alione pre textu nõ
tau ronupetas et peregriuos. ꝙ
exules fecerit. utiqz iam fuuit
Ista palain ut eos presides aut
proconsules cohibent. quia ut
dici solet. operibus luppi congra¬¬
tulcitur coruus. Et iumistro uir¬
quitatis impui uidex applau.¬
dit. ¶Doc cuitem ounibus
his usu unnotuit. principe
quorumi uifideles sunt socii.
furum quoꝵ cumi in maleficio
uiderunit cuirrunt cum er
adicientes inquitatis partez

Expanded text:
lebus quocunque venerint nocent, et lebus quocunque venerint nocent, et forte in locis pluribus, sed tamen minus brucho, qui cum insederit non movetur, donec labores hominum omnino exhauriat. At in officialibus eumdem bruchum, athelebum invenies, et locustam, qui propinquis noceat et remotis, et illius cui semel insederit, fortunam devoret, nec ante abscedat, quam omnes ejus auferat facultates. Quis numerare potest quot pupillos officiosissime circumscripserit, et quot venales injuria fecerit agros, et quot apud nos licentia istorum suis nudatos bonis, sub imagine religionis aliove praetextu, non tam Romipetas et peregrinos, quam exsules fecerit? Utique jam fiunt ista palam, nec eos praesides aut proconsules cohibent, quia ut dici solet operibus lupi congratulatur corvus, et ministro iniquitatis impius judex applaudit. Hoc autem omnibus his usu innotuit, principes quorum infideles sunt socii furum, quos cum in maleficio viderint, currunt cum eis, adjicientes iniquitatis partem,
Abbreviated transcription (Latin):
bit tabernacula eorum qui niu¬
uera libenter accipiunt. Conce¬
pit doloreui conuentus eorum
et peperit inquitatem. Et ute¬
riiz eui pparat dolos. ¶ Idu¬
blicanorum oñi a maximo usq
ad iuinium cetus concussioni
Et Ita in populum debaccantur
ut quod reliquit unus alii non
morentur auserre cic si iuxta
conquestionem ꝓpheticam ad
hoc iustituti sunt. ut residuũ
locuste comedat brucus. Et ut
eis sit maior licencia nocendi-¬
unus in se plura coaceruat of.¬
ficia. ut quod ab uno non accer¬
pit officio. tollat abalio ¶ Tra¬¬
dunt phisiologi ꝙ ex locusta
nascitur brucus. qui ita uocci᷑
quousqz alas habeat. Exuide
succrescentibus alis. cuni ceꝑit
politare uocatur atheleb cuin
enim plenissime uolare pot̾ai
efficitur locusta Iterum. ei mul¬
to grauior est brucusꝙͣ locusta
et athelebz quia ei desuut ale
uec cito p̃t abscedere. Ideoq quo¬
cuiqz uenerit fruges omuirio
consumnit ¶ Locusta tauien et ache¬

Expanded text:
bit tabernacula eorum, qui mubit tabernacula eorum, qui munera libenter accipiunt. Concepit dolorem conventus eorum, et peperit iniquitatem, et uterus ejus praeparat dolos . Publicanorum omnium a maximo usque ad minimum coetus, concussioni et ita in populum debacchatur, ut quod reliquit unus, alii non morentur auferre, ac si juxta conquestionem propheticam ad hoc constituti sint, ut residuum locustae comedat bruchus. Et ut eis sit major licentia nocendi,se plura coacervat officia, ut quod ab uno non accepit officio, tollat ab alio. Tradunt physiologi quod ex locusta nascitur bruchus, qui ita vocatur quousque alas habeat. Exinde sucrescentibus alis, cum coeperit volitare, vocatur athelebus. Cum enim plenissime volare poterit, efficitur locusta. Iterum et multo gravior est bruchus, quam locusta, et athelebus, quia ei desunt alae, nec cito potest abscedere. Ideoque quocunque venerit, fruges omnino consumit. Locusta tamen et athe
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis iusticie iusticiam dauip¬
uat. Et arius inuocencie spolia.
uiq̃ dec̾uit ius dicit ¶ Habito¬
tameu rͦ nou ad id quod facit
sedad Id quod facere debet. sic et¬
publicanus etiam cum deluiqͥt
officu nou malicie rõe. sed quod¬
est officium publi ͫ luca refente¬
didiscimus quia publicam uene-¬
riuit ad iohein ut baptizaren¬¬
tur ab eo et dixeruni. ¶ Mag̃r
quid faciemus. respondens autẽ
dicebat illis. uichil auiplius ꝙ̃
coustitutu est uobis exigatis
Ccce officiumi publicani. exigere
et recipere quod statutum est
Quicquid auteui amplius est
a malo est exigentis et accipien¬
tis nou prebentis. hoc auteui ad
oun magratuuui officiales
porrigitur ut ab eis uichil caun¬
plius cxigtatur. ¶Apparitores
Itaqz licent̾ exigunt quod eis de¬
betur exsportulis. Et ouii stra¬
tilatum ordines salarium con¬
stitutuui iuste accipiunt. Cou¬
cutere tamen et uexare nou li¬
cet ut extorqueantur et ium̾a
igiuis inquit beatus iob deuora¬

Expanded text:
verbis justitiae justitiam damverbis justitiae justitiam damnat, et armis innocentiae, spoliat, inique decernit, jus dicit, habito respectu non ad id quod facit, sed ad id quod facere debet: sic publici officiales etiam cum delinquunt, officii, non malitiae ratione. Sed quid est officium publicani? Luca referente didicimus quia publicani venerunt ad Joannem, ut baptizarentur ab eo: et dixerunt: Magister, quid faciemus? Respondens autem dicebat illis: Nihil amplius quam quod constitutum est vobis exigatis . Ecce officium publicani exigere et recipere quod statutum est. Quidquid autem amplius est, a malo exigentis est et accipientis, non praebentis. Hoc autem ad omnium magistratuum officiales porrigitur, ut ab eis nihil amplius exigatur. Apparitores itaque licenter exigunt quod eis debetur ex sportulis, et omnium stratilatum ordines, salarium constitutum juste accipiunt. Concutere tamen et vexare non licet, ut extorqueantur et munera. Ignis, inquit beatus Job, devora
Abbreviated transcription (Latin):
cipiantur aeb stuxers aẜerectiou¬
bus et rapiius. Iueruus etiam
a ninueribtis drdetur. si tauieu
peua alicui irrogatur legitun a
si exigitur aut accipitur quod ur¬
re statutum est uel concessum.
nequaqmͣ puuitur aut rep̾hero¬
ditur. ¶ Doc eium quicquid su
exactioius nomen nou recipit
neqz cadit in inuneris racionem
quod officiales recipere ꝓhibent᷑¬
¶ Quia uero officialum licen¬
cia iaior est dum sub p̾textui
ossicu spoliare possunt. aut uexoi¬
re pucitos quod contra officiunt
p̾sumiunt pena seriendum est gra¬
iuori. ¶ Lit enun beatus lauren¬
cuis mediolanensis episcopus.
Quid est publicanus nomreica¬
put rapine. Et lex uiolencie qͥd
est puplicas. predo siue pudore
iedicus ext̾mumi. Nonne un¬
inauior est furibus publicanus
sur uauiq uel tuneus furatur
h auteui delui quit confidenter
sur laqueos legis tunet. hic quil.¬
quid fecerit legeui putat. lex sur ẜ
deterret ab illicitis. hic ad nuuqpsa
ialicie sue compendium legeuq.
trahit. Quis eo iquior qui

Expanded text:
cipiantur abstinere ab exactionibus et rapinis, inermis etiam a muneribus arceatur. Si tamen poena alicui irrogatur legitima, si exigitur aut accipitur quod jure statutum est vel concessum, nequaquam punitur aut reprehenditur. Hoc enim quidquid sit, exactionis nomen non recipit; neque cadit in muneris rationem, quod officiales accipere prohibentur. Quia vero officialium licentia major est, dum sub praetextu officii, spoliare possunt, aut vexare privatos, quod contra officium praesumunt, poena feriendum est graviori. Ait enim beatus Laurentius, Mediolanensis episcopus: Quid est publicanus? Nonne caput rapinae, et lex violentiae? Quid est publicanus? Praedo sine pudore, medicus exterminii. Nonne immanior est furibus publicanus? Fur namque vel timens furatur: hic autem delinquit confidenter. Fur laqueos legis timet, hic quidquid fecerit, legem putat. Lex furem deterret ab illicitis; hic ad iniquum malitiae suae compendium, legem trahit. Quis eo iniquior, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pondus. et solem puluereuq
ferre ꝯdiscam. parco uictu utan.
et rustico. Interdum sub diuo.
interdum sub papiliouibus
commorentur. tunc demumi
ad usum erudiantur armor
Et si iongior expedicio emergit
in angariis pluruum detiuen¬
di sunt. ꝓculqz habendi ab ille¬
cebris ciuitatis ut eomodo et
corporibus eorum robur accedat
et auimus. ¶Nec iuficiandũ
est post ur beni conditam ro¬
manos ex cintate semper ꝓ¬
fectos eẽ adbellum. Sed tunc
nullis deliciis fungebantur. su¬
dorem cursu et campestͬ. exer¬
cicio collectum. naudi usu iu¬
uentus. abluebat in tyberi.
idem uellator. Ideuiqz a gricola
sed genera tantum conmurta¬
bat armorum. Quod usq¬
ad eo uerum est ut ciranti qui¬¬
cio cicumato dictaturam con¬
stet oblatam quem trepida an-
boues dictaturau indint uxor
et sua aratra donunu lictor tu-¬
ut. ¶Ex agris ergo robur ex¬
citus p̾cipue suppleudum est
ut enĩ cut nescio quo pacto mor¬
uouit in uita.

Expanded text:
pondus, et solem pulveremque pondus, et solem pulveremque ferre condiscant, parco victu utantur et rustico. Interdum sub divo, interdum sub papilionibus commorentur, tunc demum ad usum erudiantur armorum. Et, si longior expeditio emergit, in angariis plurimum detinendi sunt: proculque habendi ab illecebris civitatis, ut eo modo et corporibus eorum robur accedat, et animis. Nec inficiandum est, post Urbem conditam Romanos ex civitate semper profectos esse ad bellum; sed tunc nullis deliciis fungebantur, sudorem cursu et campestri exercitio collectum, nandi usu juventus abluebat in Tiberi. Idem bellator, idemque agricola; sed genera tantum commutabat armorum. Quod usque adeo verum est, ut aranti Quintio Cincinnato dictaturam constet oblatam: Quem trepida ante boves dictaturam induit uxor Et sua aratra domum lictor tulit. Ex agris ergo robur exercitus praecipue supplendum est. Ut enim ait, nescio quo pacto mornovit in vita.
Abbreviated transcription (Latin):
dos proiciente ciquas. his relicus
qui deflexo poplite biberaut.¬
¶ In trecentis Itaq uiris. facta
est liberacio populi. hostes cesi
captinati reges et interfecti nõ
iam mlicie ꝙͣ malicie pncipis¬
¶ Percussitqz zebee et salmana
i ore gladii et tulit ornamen¬
ta et bullas. quibus colla re¬
galium cauielorum decorari so¬
ient. ornamenta quoq momi¬
lia et uestem purpur eam qui¬
bus reges madian pti consue¬
uerant. sibiqz de tanta preda
solas in aures aureas isma¬
helit̾arum reseruauit. ceteris
ex racõe populo distributis.
¶Uicit er go uuierables
hostiumi copias in expedita pau¬
citate uirorum forcium quos
non facile crediderim in deliciis
urbiu. aut regalibus epulis
cotidiauisqz conuuis didicisse
ut ciquam lamberent. unde eos
donunus ꝑre ceteris censuit eli¬
gendos. ¶Si tameu interdum
neccessitas exigit urbanos delica¬
toresqz ad armai compelli. ex quo
pͥmum nomen debere milicie.
laborare. decurrere. portare

Expanded text:
d os projiciente aquas. His relictis, d os projiciente aquas. His relictis, qui deflexo poplite biberant. In trecentis itaque viris facta est liberatio populi, hostes caesi, captivati reges, et interfecti non tam militiae quam malitiae principes, percussitque Zebee, et Salmana in ore gladii, et tulit ornamenta et bullas, quibus colla regalium camelorum decorari solent, ornamenta quoque, monilia, et vestem purpuream, quibus reges Madian uti consueverant, sibique de tanta praeda solas inaures aureas Ismaelitarum reservavit, caeteris ex ratione populo distributis. Vicit ergo innumerabiles hostium copias, inexpedita paucitate virorum fortium, quos non facile crediderim in deliciis urbium aut regalibus epulis quotidianisque conviviis didicisse ut aquam lamberent, unde eos dominus prae caeteris censuit eligendos. Si tamen interdum necessitas exigit, urbanos delicatioresque ad arma compelli, ex quo primum nomen dedere militiae, laborare, decurrere, portare
Abbreviated transcription (Latin):
cere, onus serre cousne tudo de
rure est. ¶ Nunquid cautores
alcatores aut aucupes cum opus
fuerit aid hoc inuementur ydonei
plane et istos et piscatores dul¬
carios luiteones. et oumes qui
aliquid tractasse uidebiuitur ad
genetia per tiuens. a militari
ossicio sic. repellit. ui sabros ser¬
rarios. Itemqz lignarios. cernor
aprorumqz uenatores in usum
uulicie censeat eligendos. ¶Na
et iheroboal ut siguralium ini¬
steria taceautur. domino mau¬
daute prohibitus est in multi¬
tudine tinuda et in exercitata
habere fiduciam. et Illos iolos ad¬
uersus madianitas producere
quos robur auumi et ex̾cicum
corporis approbaret. ¶ Cum ergo
gedcon cunctis audientibus pro¬
clamaret qui formidolosus et
tuuidus est reuertatur recesserui
et populo uiguiti et duo nlia
uirorum et tantum decem imilia
remanserunt. sed ab his decem
nlibus Illos solos tanꝙͣ expedi¬
ciores ad bella udicium domini
preelegit qui in siti sua uelut
canes festun l amberent mauia¬

Expanded text:
cere, onus ferre, consuetudo de cere, onus ferre, consuetudo de rure est. Nunquid cantores, aleatores, aut aucupes, cum opus fuerit, ad haec invenientur idonei? Plane et istos, et piscatores, dulciarios, linteones et omnes qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens a militari officio sic repellit, ut fabros ferrarios, itemque lignarios, cervorum aprorumque venatores, in usum militiae censeat eligendos. Nam et Hierobaal ut figuralium mysteria taceantur, domino mandante prohibitus est in multitudine timida et inexercitata habere fiduciam, et illos solos adversus Madianitas producere, quos robur animi, et exercitium corporis approbaret. Cum ergo Gedeon cunctis audientibus proclamaret. Qui formidolosus et timidus est revertatur, recesserunt ex populo viginti et duo millia virorum, et tantum decem millia remanserunt. Sed ab his decem millibus illos solos tanquam expeditiores ad bella judicium Domini praeelegit, qui in siti sua velut canes festini lamberent, manu a
Abbreviated transcription (Latin):
cramento rei publice impendebãt¬
¶ Nam quid aduer sus gallor
multitudinem romana panctas
ualusset. Quid aduersus ger¬
manorum proceritatem breuitas
potuisset audere hispanos quide
non tantum nuimero sed et ui¬
ribus corporis manfestum est
p̾stitisse romanis assror dols
atqz diuiciis semper impares ex¬
titerunt. unde aduersus hec oĩa
ꝓfuit tirouem sollertem eligere
Et ut ita dictum sit docere ius
armorum cotidiano exercicio ro¬
borare doctrinam quecumqz pũt
in acie et prelus euenire. p̾nosse
meditacione campest. et in desides
seueritas uiudicte. ¶ Hoc memio¬
ratus auctor testatur. et fere
uerbis eisdem cidiciens nutilem
eẽ mulicie nutritum tenere. et
delicus assuetum preserens tqmͣ
apciorem plebeni rusticant que
sub diuo et in labore nutritur
solis paciens. negligens umbre
balnearum nescia. Ignara delicia¬
riuui simplicis auu parno
contenta cibo duratis ad omnẽ
laborum toleranciam membris
cui gestare ferrum. sossam du¬

Expanded text:
cramento reipublicae impendebantcramento reipublicae impendebant. Nam quid adversus Gallorum multitudinem Romana paucitas valuisset? Quid adversus Germanorum proceritatem brevitas potuisset audere? Hispanos quidem non tantum numero, sed et viribus corporis manifestum est praestitisse Romanis. Afrorum dolis atque divitis semper impares exstiterunt. Unde adversus haec omnia profuit tironem solertem eligere, et ut ita dictum sit, docere jus armorum, quotidiano exercitio roborare doctrinam, quaecunque possunt in acie et praeliis evenire, praenosse meditatione campestri, et in desides severitas vindictae. Hoc memoratus auctor testatur, et fere verbis eisdem adjiciens inutilem esse militum nutritum tenere, et deliciis assuetum, praeferens tanquam aptiorem plebem rusticam, quae sub divo et in labore nutritur, solis patiens, negligens umbrae, balneorum nescia, ignara deliciarum, simplicis animi, parvo contenta cibo, duratis ad omnem laborum tolerantiam membris. Cui gestare ferrum, fossam du
Abbreviated transcription (Latin):
manus que castreusem et cru¬
eutam ut dictum est excet ii¬
liciam. ¶In huis antem ino¬
deracione sapiencia et insticia
principis elucet plurunum ut
enim cut uegetius renatus. mil¬
lus est quem oporteat uel płra¬
uel meliora scire. quem pͥncipe.
cuius datruia debet omnibz
ec subiectis. Cum eium pacis Iieq.
belli debect opera moderari. legñ¬
periciam ¶ Et quidem de pacatis
studiis aliqua superius dicta
sunt. nunc ianus armata di¬
scutitur que sine delectu sciencia
et exercitacione non conualescu
Quouis eium istorum cessante
non ꝓdest uuitilis mauus. at
in his sciencia et exercitaco ut¬
liora sunt. sciencia eium rei bellice
diuu candi nuitrit audaciam. ne¬
mo sacere metuit quod se bene¬
didicisse confidit. et enum in cer¬¬
tamine bellorum exercitata pan¬
citas ad untoriam prompcior
est.ꝙͣ indocta multitudo exposita
semper ad cedem. Quid enuni
romanos gencium omninu
fecit ee uictores sciencia utiq
crercitacõ et fides ꝙͣ electi ex sa¬

Expanded text:
sem et cruentam, ut dictum est, exercet militiam. In hujus autem moderatione sapientia et justitia principis elucet plurimum. Ut enim ait Vegetius Renatus: « Nullus est quem oporteat, vel plura, vel meliora scire, quam principem, cujus doctrina debet omnibus prodesse subjectis. » Cum enim pacis itemque belli debeat opera moderari, legum peritiam. Et quidem de pacatis studiis aliqua superius dicta sunt, nunc manus armata discutitur, quae sine delectu, scientia et exercitatione non convalescit. Quovis enim istorum cessante, non prodest inutilis manus. At in his scientia et exercitatio utiliora sunt. Scientia enim rei bellicae dimicandi nutrit audaciam. Nemo facere metuit, quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata paucitas ad victoriam promptior est, quam rudis et indocta multitudo exposita semper ad caedem. Quid enim Romanos gentium omnium fecit esse victores? Scientia utique et excercitatio, et fides, quam electi ex sa
Abbreviated transcription (Latin):
tempora sua errasse gloriatur
Ex iude gloriam eorum ferre nou
poteris fabula. hic in annun
cente suum protelabitur. ¶ Iti¬
li quoqz qui nascentur et exur¬
gent enarrabunt siliis suis. si
hastas aliquot quas ad modum
canuabis sragiles. diligens in¬
hercia ꝓcarauit. quis fregerit
ictu casu ue a clipeo excidit hoc
garrula liugna si licuerit memo¬
rale faciet in seculum seculi ¶Isti
primos recubitus habent in cenis
Et quicquid renatus noster de re
nulitari tradiderit epulantur
si sortuna peruncit cotidie splen¬
dide. ouiemqz laborem et exerci¬
tacionem. que non in uiicibilis
ueccessitas iugerit. cane et an¬
gue detus fugunnt. et quicquid
nuinnet difficultatis reiciunt
non tra cultorem quem presi¬
dem martis credas. Qui uis
istorum clipeus detrahatur aut
galea spolia cius ipsum mar¬
teui poterunt honorare

Expanded text:
tempora sua errasse gloriatur. tempora sua errasse gloriatur. Exinde gloriam eorum ferre non poteris. Fabula haec in annum centesimum protelabitur. Filii quoque qui nascentur et exsurgent, enarrabunt filiis suis. Si hastas aliquot, quas ad modum canabis fragiles, diligens inertia procuravit, quis fregerit,ictu, casuve a clypeo excidit, hoc garrula lingua, si licuerit, memoriale facient in saeculum saeculi. Isti primos recubitus habent in coenis, et quidquid Renatus noster de re militari tradiderit, epulantur, si fortuna permittit, quotidie splendide, omnemque laborem et exercitationem, quem non invincibilis necessitas ingerit, cane et angue deterius fugiunt, et quidquid imminet difficultatis, rejiciunt non tam cultorem quam praesidem Martis credas. Cujus istorum aut clypeus detrahatur aut galea, spolia ejus ipsum Martem poterunt honorare
Abbreviated transcription (Latin):
¶Harmate milicie mumia q̃
nou tam ui eis uidetur discipli¬
nam redolet ulitarem ꝙͣ Igno¬
imiuose seruitutis angustias. ¶ In
riam opiautur si iutidiori spleie¬
deant habitu ut lineas suas uestes¬
ue sericas sit ꝑstringant et tor¬
queant. ui quasi cutem cerusa¬
tam aliis uesuccis obnoxiaui
carui faciant coherere. si grada¬
riis equis iusideant mollius. si
calanustrati cirrati acceo nou¬
cedant appolliu. et deliciis suit
iagis ꝙͣ uir tute presignes. Cor.
si forte coustruxeris acieui ca-¬
strum thaidis ꝙͣ hannubalis tu¬
curs expugnabis. ¶Quisquis
coruui in aula iaccantior est. cũ.
ad prelii discrimen acceditur.:
lacones duce sanga. turmati.
pͥuictet ad pugnaui nouissimos.
presidu causa subsequens ciuir.
funditoribus aliicq qui in hostẽ¬
tela emuiꝰ nuctere manum cour¬
serere uolunt. ¶ Cum uero sine
sta canunt prelia marte grau
illie eacides. Illic tendebat achilles
et purgunt fludo pergama tota
mero. Et quisqz mortes nulle t̾ca

Expanded text:
haec armatae militiae munia, quae non tam ut eis videtur disciplinam redolet militarem, quam ignominiosae servitutis angustias. In stare opinantur, si nitidiori splendeant habitu, ut lineas suas vestesve sericas sic perstringant et torqueant, ut quasi cutem cerussatam, aliisve fucis obnoxiam, carni faciant cohaerere, si gradariis equis insideant mollius, si calamistrati, curative Acteo nocedant Apollini, et deliciis sint magis quam virtute praesignes. Eorum si forte construxeris aciem, castrum Thaidis quam Hannibalis tutius expugnabis. Quisquis eorum in aula jactantior est, cum ad praelii discrimen acceditur, Lacones duce Sanga turmatim praemittet ad pugnam, novissimos praesidii causa subsequens, cum funditoribus aliisque, qui in hostem tela eminus mittere quam manum conserere volunt. Cum vero sine sta canunt praelia Marte gravi. Illic Aeacides, illic tendebat Achilles. Et pingunt fluido Pergama tota mero. Et quisque mortes mille circa
Abbreviated transcription (Latin):
aruus feriando uris nulicie ser¬
uit. ¶ Neq eium rei publice
mlitant ioli Illi qui galeis toracib.¬
q inuuiti in hostes exercent gła.¬
dios aut tela quelz. sed et patrou¬
causarum qui gloriose bocis con¬¬
sisi iniuiine lapsa criginit.
fatigata reparant. nec nuius
ꝓuident humano generi. ꝙͣ si
laboranciuui uitam. spem. poste.¬
rosq armorum presidio ab hosti¬¬
bus tuerentur. ¶Militant et
publicaui. apparitores et ossicia¬
les omi uidicum. Sicut enun
alia sunt officia pacis alia belli
Ita eadem ncc̃e et per alios et
alios expediri. ¶ Armata Itaq
manus in hostem dum tarãt ex¬
cetur. aut merius extenditur
est discipliua. quia utriusq
solet iusigius ee iuilicia. usus
quoqz manuum capitis sui pro¬
testatur ymaginem. quia ut
ait sapiencia. rex uniquus omẽs
iuinistros impios habei et qua¬
lis rector est cunitatis. tales sũt
et iu habitautes in ea. oportet
inquit ꝑides collegam sophoclem
arguens. pretorem non modo

Expanded text:
armis feriendo juris militiae serarmis feriendo juris militiae servit. Neque enim reipublicae militant soli illi, qui galeis thoracibusque muniti, in hostes exercent gladios, aut tela quaelibet, sed et patroni causarum, qui gloriosae vocis confisi munimine, lapsa erigunt, fatigata reparant; nec minus provident humano generi, quam si laborantium vitam, spem, posterosque, armorum praesidio ab hostibus tuerentur. Militant et publicani, apparitores, et officiales omnium judicum. Sicut enim alia sunt officia pacis, alia belli, ita eadem necesse est per alios et alios expediri. Armata itaque manus in hostem duntaxat exercetur, at inermis extenditur est disciplina, quia utriusque solet insignis esse malitia. Usus quoque manuum capitis sui protestatur imaginem, quia, ut ait Sapientia: Rex iniquus omnes ministros impios habet; et qualis rector est civitatis, tales sunt et inhabitantes in ea . « Oportet, inquit Pericles, collegam Sophoclem arguens, praetorem non modo
Abbreviated transcription (Latin):
exempla nicuorum ꝙ̃ p̾ucipis
maguitudo inuicti eius titulos mĩt
apud me in uiuuu congero ut
cum aliorum tuba et litui et ome
genus nuisicorum laudes eius pa¬
riter in unum coullamabunt
Ego iur plebei̾s et. iudoctus iuei
suuilibus precouia eius sistula
stridenti disꝑciam. ¶Nam qͥs
a seuupagano tibiam oricalco
minctam et enuulami tulx grandio¬
ris expectetur adero tameu et me
tantis sollempiis iugeram. et
quod ingein ueua subtrahit.
deuocioirs copia supplebit. dumi
iuga moutis aꝑ fluiuos duuu
piscis amabit. duuiqz thino pa¬
sceutur apes. dum rore cicade
semper houos nomenqiz suum
laudesqz manebunt. ¶Quod
si duces in inuriam suam ad
dictum putant. doceantur a
principe quia non in ꝑuiciem
sed saluteui egro tantium ꝓpi¬
nantur amcira medicie. his
premissis ad reliqua progredia¬
tur oracio.
aut armata est aut merms.. Ir¬
mata quidem est que castreusez
et cruentem excet miliciam. Iuer¬
nus que iusticiam expedit. et aib

Expanded text:
exempla majorum, quam principis exempla majorum, quam principis magnitudo invicti, cujus titulos nunc apud me in unum congero, ut cum aliorum tuba et litui, et omne genus musicorum, laudes ejus pariter in unum conclamabunt, ego vir plebeius et indoctus, mei similibus praeconia ejus fistula stridenti dispertiam. Nam quis a semipagano tibiam aurichalco junctam, et aemulam tubae grandioris exspectet? Adero tamen, et me tantis solemniis ingeram, et quod ingenii vena subtrahit, devotionis copia supplebit. Dum juga montis aper, fluvios dum piscis amabit, Dumque thymo pascentur apes, dum rore cicadae, Semper honos, nomenque tuum, laudesque manebunt. Quod si duces in injuriam suam aliquid dictum putant, doceantur a principe, quia non in perniciem, sed salutem aegrotantium propinantur amarae medicinae. His praemissis, ad reliqua progrediatur oratio.aut armata est, aut inermis. Armata quidem est, quae castrensem et cruentam exercet militiam. Inermis, quae justitiam expedit, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
otum
est itlud ethi¬
ci quia enu¬
luiui circa
ludum faber
uiiis et ungues exprimet et
iuolles mutabitur ere capillos
Infelix operis sumina quia po¬
uere totum uesciet. huc ego me
si quid compouere curem non
magis eẽ ueliiii. ꝙͣ naso uiuere
prauo. spectandum ingris occłis
iugroq capillo. ¶ Dumi plutar¬
chi restigia in traiam iustitucoe
fauuliarius sequor meipsum
hac ỹmaqiue arbitror compel¬
lari eroqz ludibrio ouinium. i
diligencius ꝓsequar quod uicepi
uie enumi in presenti clientem
eius ee prosessus sum. ¶ de quar
ego eun et a capite rei publice
cum co ad pedes usqz descendam
Ca tamneu condicione ut si his
quibus iura perunctitur iguora¬
re mordacior in hac parte appa¬
ruero. Id uon nichi sed plutar¬
cho ascribant. aut sibi pocus qͥ
regulam quaui ꝓfitentur. et
qua uiuendum est eis discere no¬
luerunt. ¶ Ham quod de ur̃a¬
tibus dictumi est ea sola intericõe
adieci ut ad uirtutis uiam re¬
deant uel inuiti. Cos nauiqz ad
agenda sufficiunit aumare. tã

Expanded text:
otum est illud ethici, quia Aemilium circa ludum faber unus et ungue Exprimet, et molles imitabitur aere capillos. Infelix operis summa, quia ponere totum Nesciet. Hunc ego me, si quid componere curem, Non magis esse velim, quam naso vivere pravo, Spectandum nigris oculis, nigroque capillo. Dum Plutarchi vestigia in Trajani institutione familiarius sequor, me ipsum hac imagine arbitror compellari, eroque ludibrio omnium, nisi diligentius persequar quod incoepi. Me enim in praesenti clientem ejus esse professus sum. Sequor ergo eum, et a capite reipublicae cum eo usque ad pedes descendam, ea tamen conditione, ut si his, quibus jura permittitur ignorare, mordacior in hac parte apparuero, id non mihi, sed Plutareno ascribant, aut sibi potius, qui regulam quam profitentur, et qua vivendum est eis, discere noluerunt. Nam quod de nostratibus dictum est, ea sola intentione adjeci, ut ad virtutis viam redeant vel inviti. Eos namque ad agenda sufficiunt animare tam