comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est: quod uirgo conceꝑit uirgo peꝑit uirgo ꝑmanserit. Honhic cogitet᷑ parientis
condicio s nascentis arbitrium: qui sic homo natusẽ ut uolebat ⁊ poterat. Si ue¬
ritatem queris humane nature: cognosce materiam Si racionẽ scrutaris origi
ñ ꝑpeti. Nec succumbere uiciis: sed mederi. Yenit ut omnẽ langorem corrupti¬
onis ⁊ uniu̾sa uulnera sordenciũ curaret animarũ. Propt̾ qđ oportuit in nouo
nasceret᷑ ordine qui nouã impollute sinceritatis grãm humanis corꝑib infere¬
bat. Oportuit enĩ ut pͥmam genitricis integritatẽ nascens incorruptio custodiret. &
conplacitum sibi claustrum pudoris & scitatis hospicium diuini sp̃c uirtus infusa
seruaret. que statuerat deiecta erigere fracta solidare. & suꝑandis carnis illece¬
bris multiplicatam pudicicie donare uirtutẽ. ut uirginitas que in aliis ñ pot̾at
salua ẽẽ generando fieret inaliis imitabilis renascendo. Hoc ip̃m autẽ

Expanded text:
t, quod virgo pepererit, et virgo permanserit. Non hic cogitetur parientis conditio, sed nascentis arbitrium, qui sic homo natus est, ut volebat et poterat. Si veritatem quaeris naturae, humanam cognosce materiam; si rationem scrutaris originnon perpeti; nec succumbere vitiis, sed mederi. Venit ut omnem languorem corruptionis et universa ulcera sordentium curaret animarum: propter quod oportuit ut novo nasceretur ordine, qui novam impollutae sinceritatis gratiam humanis corporibus inferebat. Oportuit enim ut primam genitricis virginitatem nascentis incorruptio custodiret, et complacitum sibi claustrum pudoris, et sanctitatis hospitium, divini Spiritus virtus infusa servaret, qui statuerat dejecta erigere, confracta solidare, et superandis carnis illecebris multiplicatam pudicitiae donare virtutem: ut virginitas, quae in aliis non poterat salva esse generando, fieret et in aliis imitabilis renascendo. CAP. III. Hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
statim ut nos diabolica maligni. tas ueneno sue mortificauit in uidie. p̃ desti¬
nata renouandis mortalibꝰ pietatis sue remedia inter ipsa miidi pͥmordia p̾signauit: de¬
nuncians serpenti futurum sem̃ mulieris. qđ noxii capitis elacionem sua uirtute con¬
tereret xp̃m scilicet incarne uenturum dm̃ hominemq significans: qui natus ex
uirgine iuolatorem humane ꝓpaginis incorrupta natiuitate dampnaret. Nam q
głabat᷑ diabolus hominem suafraude deceptũ. duinis cariusse munerib & in
mortalitatis dote nudatũ durã mortis subisse sentenciam seq in malis suis qđdã
cdep̾uaricatoris consorcio inuenisse solatiũ. dm̃ quoq iuste seueritatis exigente raci¬
one erga hominem quem uitanto honore condiderat antiquam mutasse sentenciã
opꝰ fuit dilectissuni secreti dispensacione consilii. ut incõmutabił ds cuiꝰ uoluntas
ñ potest sua benignitate pͥuari pͥmam pietatis sue dispensacionẽ sacram̃to occulti¬

Expanded text:
statim ut nos diabolica malignitas veneno suae mortificavit invidiae, praeparata renovandis mortalibus suae pietatis remedia inter ipsa mundi primordia praesignavit; denuntians serpenti futurum semen mulieris quod noxii capitis elationem sua virtute contereret ; Christum scilicet in carne venturum, Deum hominemque significans, qui natus ex Virgine violatorem humanae propaginis incorrupta nativitate damnaret. Nam quia gloriabatur diabolus, hominem sua fraude deceptum divinis caruisse muneribus, et immortalitatis dote nudatum duram mortis subiisse sententiam, seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio invenisse solatium; 68 Deum quoque, justae severitatis exigente ratione, erga hominem, quem in tanto honore condiderat, antiquam mutasse sententiam: opus fuit, dilectissimi, secreti dispensatione consilii, ut incommutabilis Deus, cujus voluntas non potest sua benignitate privari, primam pietatis suae dispositionem sacramento occulti
Abbreviated transcription (Latin):
amiserant rur sum reuerti ambunt. prins errores suos upsos auctores ertorum cdãpnari.
a se siue aubiguitate fateant᷑. ut sensib pͣarius ⁊̃ ꝑemptis. niula speranci suꝑsit ocalio.
ñ ullũ m̃brum talium possit societat uolari. cumꝑ omnia ilł ꝓfestis ꝓpͥa cepit che
uuare. sirea quos ⁊̃ illã canonũ constitucionẽ p̃cipmus custo diri: ut in maguo heant
beneficio. siadempta s̾ om̃ spe ꝓmocionis in quo inuenuit᷑ oi dine stab ilitare ꝓpetua mane¬

Expanded text:
amiserant, rursum reverti ambiunt, prius errores suos et ipsos auctores errorum damnari amiserant, rursum reverti ambiunt, prius errores suos et ipsos auctores errorum damnari a se sine ambiguitate fateantur, ut sensibus pravis etiam peremtis nulla sperandi supersit occasio, ne ullum membrum talium possit societate violari, quum per omnia illis professio propria coeare. Circa quos etiam illam canonum constitutionem praecipimus custodiri, ut in magno habeant beneficio, si adempta sibi omni promotionis spe, in quo inveniuntur, stabilitate perpetua mane
Abbreviated transcription (Latin):
eo ep̃c lanuario ep̃o aquil eiensi. Lectis fr̾nitatis tue litteris. uigorẽ fideitue quẽ olĩ
nou̾amꝰ agnoiumiꝰ: congͣtulantes qd adeustodiã gregũ xꝑi. pastoralẽ curã uigilant̾ exe¬
qͣris. ne lupi qͥ sub sp̃e ouiũ subint᷑runt. bestian seuicia simplices qͦsq dilacerent. & ñ solũ
ipsi nulla correcciõe ꝓficiant: s ⁊̃ ea que sunt sana corrũpant. Qd̃ ne iuperea possit optiñe
fallacia. dileccionẽ tuã duximꝰ comouendã. insinuantes ad anime ꝑicłm ꝑtine. siquisꝙͣ dehis
qui a nob̃ inhereticoꝵ ato scismaticoꝵ sectã delapsus. & se ut cũq herence cõmunionis conta¬
gione macularit resipiscens incõmunione catholica sine ꝓmociõe legitime satisfacionis hẽat᷑.
Salub̾rimũ eñi ⁊ spũ ali medicine utilitate plenissimũz. ut siue pbri siue diaconi aut cuiꝰ¬
libet ordinis dlerici qui se correctos uicli uolunt. atq ad eatholicã sidem quã iampridem

Expanded text:
 olim noveramus, agnovimus: congratulantes tibi, quod ad custodiam gregis Christi pastoralem curam vigilanter exsequeris, ne lupi, qui sub specie ovium subintrarunt, bestiali saevitia simplices quosque dilacerent, et non solum ipsi nulla correctione proficiant, sed etiam ea quae sunt sana, corrumpant: quod ne viperea possit obtinere fqui a nobis in haereticorum sectam delapsus, et se utcunque haereticae communionis contagione macularit, resipiscens in communione catholica sine promotione legitimae satisfactionis habeatur. Saluberrimum enim et spirituali medicinae utilitate plenissimum est, ut sive presslibet ordinis clerici, qui se correctos videri volunt atque ad catholicam fidem, quam jam pridem
Abbreviated transcription (Latin):
curã suã disposieionib nr̃is: & det oꝑã. ut eirxunspecte ac uelocit̾ un pleant᷑ que adtoeuus
eccłie incolunitatẽ & laudabilter suggesta sunt: & salubric̃ ordinata. N onautẽ dileccio
tua nos siquid non arbitraniur neglecta fiũnt que ꝓcustodia canonĩ &. ptid. incegͥtate
dec̾mimus uehem̃enis cõmouendos: ꝙ inferiorum ordnũ culpe adiullos magis referende
sunt. qͣ acldesides neglegentes q rectors. qui multam spe nut̾unt pestilenciã. dũ necessariã
dissimulant adhib̃e meliemã. Data . ii. ieł lulii. alipio & aldabure ꝯsuilibus. splłabi .ł.¬

Expanded text:
is, et det operam, ut circumspecte ac velociter impleantur, quae ad totius Ecclesiae incolumitatem, et laudabiliter suggesta sunt, et salubriter ordinata. Non autem dubitet dilectio tua, nos, si quod non arbitramur neglecta fuerint, quae pro custodia canonum, et pro fidei integritate decernimus, vehementius commovendos, quia inferiorum ordinum culpae ad nullos magis referendae sunt, quam ad desides negligentesque rectores: qui multam saepe nutriunt pestilentiam, dum necessariam dissimulant adhibere medicinam. Data III cal. Januarii, Alypio et Ardabure conss. Leo
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire. & diligent̾ inquirere: neforte het disfinicio teneat᷑ ꝙ his ex cessus qͥ pͥorib
uidet᷑ repugnꝰe temꝑib nr̃e coniuencie uł negligencie deputet᷑ i fiat in nr̃is dieb
qd̃ nunqmͣ ante p̾sumptũ ẽ. Qa uͦ oportet fr̃nitatem tuam cure istiꝰ metũ ẽẽ partici¬
pem. & nequid tale alcidat p̃cauere. crebrus religissimo & fidelissimo pͥncipi dignare
sugg̃e. ut indissimulant̾ iubeat egiptios admon̾e. ne insum me festiuitatis die aut dis¬
sensione aliqͣ. aut tnͣgressione peccet᷑. Qͥd qͥd aũ dehac re diligenciꝰ inuestigare sollicit udo
ura pot̾uit cito ad noticiã meã głosillmiꝰ imꝑator iubeat ꝑuenite: q & ad ipsiꝰ  ad oĩũ¬

Expanded text:
convenire, et diligenter inquirconvenire, et diligenter inquirel negligentiae deputetur, et fiat in nostris diebus quod nunquam ante praesumptum est. Quia vero oportet fraternitatem tuam curae istius mecum esse participem, et ne quid tale accidat praecavere, crebrius religiosissimo et fidelissimo principi dignare suggerere, ut indissimulanter jubeat Aegyptios admonere, ne in summae festivitatis die, aut dissensione aliqua, aut transgressione peccetur. Quidquid autem de hac re diligentius investigare sollicitudo vestra potuerit, cito ad notitiam meam gloriosissimus imperator jubeat pervenire, quia et ad i
Abbreviated transcription (Latin):
seniorem scͥbens ꝑcentũ annos apͥmo p̾dicti pͥncipis consulatu ligessit
idus apͥlis celebrata ẽ sacra sollẽntas. Uñ seq̃nti anno p̾die nonas apͥlis eadem festiuitas
racionabilit consequit᷑. s annꝰ qui erat septuagesimꝰ sextꝰ memioratꝰ ep̃i annotacio¬
nem habere cognoscit᷑. que atociꝰ antiquitatis exemplo ꝙ abomĩ patrum auctorita¬
te discordat. Siquidẽ in octanu ħ alendarũ maiarũ dñicum pascha transtulerit
paschalem sollennttatem sicut constituerunt alii potuerit annotare. Uñ qi ñ medi¬
ocris mͥn sollicitudo gn̾atur. ne apud egiptios hec ꝑsualio ꝓbaret᷑. ad dem̃tissimũ &: xp̃i-¬
anissimum pͥncipẽ scͥpta direximꝰ. quib causam scrupuli diligent᷑ exposui. & suppli¬
cit̾ postulaui:. ut oꝑam suã quemadmodũ consueuit religionis cultui dignant̾ imi-¬
pendat. ut eos qͥ huiꝰ supputacionis ꝑfectam uident᷑ habere notinam in unum iubeat

Expanded text:
seniorem scribens, per centum annos a primo praedicti principis consulatu digessit Idus Aprilis celebrata est sacra solemnitas, unde sequenti anno pridie Nonas Aprilis eadem festivitas rationabiliter consequitur. Sed annus qui erat septuagesimus sextus memorati episcopi annotationem habere cognoscitur, quae a totius antiquitatis exemplo et ab omni Patrum auctoritate discordat. Siquidem in octavum kalendarum Maiarum Dominicum Pascha transtulerit, aiarum paschalem solemnitatem sicut constituere alii potuerit annotare. Unde quia non mediocris mihi sollicitudo generatur, ne apud Aegyptios haec persuasio probaretur, ad Christianissimum et clementissimum principem scripta direximus, quibus causam scrupuli diligenter exposui, et suppliciter postulavi, ut operam suam, quemadmodum consuevit, religionis cultui dignanter impendat, ut eos qui hujus supputationis perfectam videntur habere notitiam, in unum jubeat
Abbreviated transcription (Latin):
multis ⁊ licitis abstin̾e. dicente apło. Omĩa licent s ñ omia expediuit. Nñ sipeniters
ht̃ causã. quã neglegẽ ñ debeat. meliꝰ exigit eccli asticũ. ꝗͣ forense iudiciun
Qđ penitenti nulla lucra negociacionis exercere conueniat.

Expanded text:
bstinere, dicente Apostolo: « Omnia licent, sed non omnia expediunt . » Unde si poenitens habet causam quam negligere non debeat, melius exigit ecclesiasticum quam forense judicium. Quod poenitenti nulla lucra negotiationis exercere conveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
Conabor tam̃ quãtum ualuero ad iuuantib meapud dnĩ mise¬
ricordiam etiam orõnibꝰ urĩs: ut nonultra quã necesse ẽ. meus
sermo ꝓcurrat. Anteomĩa inquit interrogandus. ẽ. qui nega
hominem sine peccato eẽ posse: quid sit quod cũq peccatum:
Qd̾ uitari pot᷑. an quod uitariñ pot̾: Si quod utiariñ pot̾. pecca¬
tum non ẽ. Si quod uitari pot᷑: pot̾ homo sine peccato ẽẽ. quod¬
iutaripot̾. Nulla enim ratio ueliusticia patit᷑ saltem dici pec¬
catum : quod uitari nullomͦ. pͥ. Respondemus uitariposse pͥecca¬
In tantum enim sana non ẽ: inqͦua̾tum id quod faciendũ ẽ. aut
cecitate nonuidet. aut infir mitate non implet: dũ caro concupis
faciat. It̾um querendum. ẽ. inquit. Peccatum uoluntatis an
necessitatis. ẽ: Si necessitatis. ẽ. peccatum non. ẽ. Si uolunta¬
tis. ẽ.:: uitaripͭ Respondemꝰ qd̾ supra. & ut sanemur inuocamꝰ

Expanded text:
conabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini miseconabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato euitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest". Respondemus uitari posse peccadominum nostrum. in tantum enim sana non est, in quantum id quod faciendum est aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum caro concupiscfaciat. II. "Iterum quaerendum est" inquit "peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest." Respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus
Abbreviated transcription (Latin):
anctis frrĩb et coepĩs. eutroꝑio & paulo auo ustinꝰ:
Karitas urã quȩ in uobis tarta÷ & tam sandta.
ut etiam nibenti seruire delestet: petunt ut defi¬
nitionibꝰ quȩ dicunt᷑ cȩlestii eẽ. res pondeam. Sic
enim p̾notata. ẽ. eadem cartula quam dedistos de¬
finitiones ut drͣ cȩlestii. Quȩ prenotatiocredo qd̃
non illius s eorum sit. qui hocattulerunt desiciliaubi celestus
non ẽẽ ꝑhibetus. s multitalia garrientes. & sicut ait apłs. ⁊ psi
errantes. et alios inerrorem mitt᷑entes. Eẜx illiꝰ tamen hec ẽẽ doc¬
triuauel etiam quorũdam sociorum eiis & nospossumus arbi¬
trari. Nam neq istebreues diffinitiones uel potiꝰratiocinationes
eẽ constatauctorem. Et non frustra istos fratres quihec attulert᷑
in sicilia existimo audisse: quod ipse docuent istauelscripsertie
ut etiam ego tam breuit᷑ responderem. S nisi & illa conmemorem
quib respondeo.quis pot̾it quẽad modũ responderim uilicare e

Expanded text:
anctis fratribus et coepiscopis Eutropio et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. ut etiam ego tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus respondeo, quis poterit quemadmodum responderim iudicare?
Abbreviated transcription (Latin):
ita nuptiarũ bonũ malo originali qd̵ inde trahit᷑ non potest
accusari. sicut adulterioꝵ & fornicationũ malũ bono natu¬
rali qd̾ inde nascit᷑ non potest excusari. Nam sit̃ pẽcem siue

Expanded text:
ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali quod inde nascitur non potest excusari. Nam sicut peccatum, sive
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui de tali cõiixtione nascunt᷑ trahere originale pec̾em.
eosq qui de parentib qualib cumq nascant᷑. non negamꝰ
adhut eẽ. sub diabolo. nisi renascant᷑ ui xp̃o. In his uerbis
meis testimoniũ apłi quodint̾posui pret̾misit. cuiꝰ se premi
magna mole sentiebat. Ego enĩ cũ dixissem homines natos
trahere originale pec̾m. mox hoc intidi qd̵ apłs ait. E unũ
hominẽ pecc̃m intraiit in mundũ. & ꝑ pec̾cm mors. &ita in
om̃s homines ꝑtransĩtt in qͦ om̃s peccauert̃. Quo testimonio
ut diximꝰ pret̾misso cecera ille contexuit qͦ supra cõmemora¬
ta sunt. Nlouit enĩ quẽadmodum soleant hec uerba apłica
que pret̾misit acciꝑe catholicoꝵ corda fideliũ. Que uerba
tam recta & tanta luce fulgentia tenebrosis ⁊ tortuosis int̃¬
pretationib noui heretici obscurare & deprauare moliunt᷑.
alia mea uerba subtexuit ubi dixi. nec ad uertunt qd̾

Expanded text:
eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum; eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum; eadhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo.\' in his uerbis meis testimonium apostoli quod interposui praetermisit, cuius se premi magna mole sentiebat. ego enim cum dixissem homines natos trahere originale peccatum, mox hoc intuli quod apostolus ait: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. quo testimonio, ut diximus, praetermisso cetera ille contexuit, quae supra commemorata sunt. nouit enim quemadmodum soleant haec uerba apostolica, quae praetermisit, accipere catholicorum corda fidelium. quae uerba tam recta et tanta luce fulgentia tenebrosis et tortuosis interpretationibus noui haeretici obscurare et deprauare moliuntur. Deinde alia mea uerba subtexuit, ubi dixi: \'nec aduertunt q
Abbreviated transcription (Latin):
ista scripta direxit. De nescio quib ea libris causa qͣntũ
existimo celerioris responsionis ne tuã differree. instantiam
uoluisse decerꝑe. Qui autẽ sint isti libri cũ cogitarẽ. eos eẽ.
arbitratus sũ. quoꝵ mentionẽ Iulianus facit in epła
ñ fuisse qd̵ in libro legit᷑ augustini. Contra quẽ ego mͦ
quatuor libellis respondi. Credo ex his libellis ista decerp¬
ta sunt. Uude melius fortasse fuerat. ut unuierso ipsi
oꝑi eius qđ quatuor uoluminib explicauit. redarguendo
& refellendo nr̃a elaboraret intentio. nisi & ego responsionẽ
differre noluissem. sicut nec tu transinissionẽ scriptoꝵ qͥb
respondendũ ÷ distulisti. Uerba ergo de libro meo tͥ a me
misso tͥ notissimo. ista posuit que refutare conatus ẽ. Dãp¬
natores nos eẽ. nuptiarũ oꝑisq diuini quo ex marib & fe¬
minis ds homines creat inuidiosissime clamitat. qm̃ dicimꝰ

Expanded text:
ista scripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quantum ista scripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quantum existimo, celerioris responsionis, ne tuam differret instantiam, uoluisse decerpere. qui autem sint isti libri cum cogitarem, eos esse arbitratus sum, quorum mentionem Iulianus facit in epistnon fuisse, quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi.\' credo, ex his libellis ista decerpta sunt. unde melius fortasse fuerat, ut uniuerso ipsi operi eius, quod quattuor uoluminibus explicauit, redarguendo et refellendo nostra elaboraret intentio, nisi et ego responsionem differre noluissem, sicut nec tu transmissionem scriptorum, quibus respondendum est, distulisti. Verba ergo de libro meo tibi a me misso tnatores nos esse nuptiarum, operisque divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
N LeR milicie tue cums ⁊ illustris ꝑsone qͣm ꝑ meritis
gestas. actusq rei publite necessarios fili dilectułime ⁊ ho¬
uerande ualeri elnto studio re aduersus herecicos in elo qͥa¬
diuina flagrare. satis dici non potest quanta m̃tis iocundi¬
tate delecter. Itaq postea quam legi litteras sullumnitatis tue
piscopũ meũ alpͥiũ audiam qͥd de quib dam locis eu̾dem
libri heretici disputationis assumant. ad hoc scribendũ ex¬
titatus sũ. E quia ñ tm̃ relatu memorati mei fr̃is id didi¬
ci. uerũ etiam ꝓlatas ab eo cartulas legi. quas post eiꝰ de
tauenna ꝓfectionem romam mitt̾e ipse curasti. ubi aduer-¬
sarioꝵ uaniloquia. reꝑirem ad ea respondire aduuante
dũo quanta possũ ueritate & scripturarũ diuinarũ auc̃¬
toritate ꝓposui. Cartula cui nc̃ respondeo hoc titulo p̾no¬
tatur. Capitula de libro augustini quẽ scripsit. contͣ que
de libris pauca decerpsi. Dic uideo eũ qui tue p̾stantie

Expanded text:
nter militiae tuae curas et inlustris personae quam pro meritis gestas actusque reipublicae necessarios, fili dilectissime et honorande Valeri, tanto studio te aduersus haereticos in eloqudiuina flagrare satis dici non potest quanta mentis iucunditate delecter. itaque posteaquam legi litteras sublimitatis tuae,piscopum meum Alypium audiam quid de quibusdam locis eiusdem libri haeretici disputationis adsumant, ad hoc scribendum excitatus sum. et quia non tantum relatu memorati mei fratris id didici, uerum etiam prolatas ab eo chartulas legi, quas post eius de Rauenna profectionem Romam mittere ipse curasti, ubi aduersariorum potui uaniloquia reperire, ad ea respondere adiuuante domino quanta possum ueritate et scripturarum diuinarum auctoritate proposui. Chartula, cui nunc respondeo, hoc titulo praenotatur: \'capitula de libro Augustini quem scripsit contra quae de libris pauca decerpsi\'. hic uideo eum qui tuae praestantiae
Abbreviated transcription (Latin):
exterior homo nr̃ corrumpit᷑. ex hoc & huiꝰ scłi filii generan
tur. nec filũ dei nisi regenerent᷑ fiunt. s ex quo fumꝰ filii dei:
int̾ior de die indiem renouat᷑. qͣmuis ⁊ ipse exterior ꝑ laua¬
crũ regenerationis sanctificatus sit. & spem future in corrup¬
tionis acceꝑit. propter qd & templũ dei merito dr̃. Corpora¬

Expanded text:
exterextertur, nec filii Dei nisi regenerentur fiunt: sed ex quo sumus filii Dei, interior de die in diem renovatur . Quamvis et ipse exterior per lavacrum regenerationis sanctificatus sit, et spem futurae incorruptionis acceperit, propter q
Abbreviated transcription (Latin):
um. qͣm exhibet conuigi. Satramentũ uͦ quod nec separari
& adulterari ad mitunt conuiges. qui concorditer casteq cus¬
todiunt. Dolũ est enĩ quod etiam sterile coniugiũ tenet uire
piecifatis iam fecunditatis spe amissa ꝓꝓter quã fuerat copu¬
latum. Hec bona nuptialia laudet in nuptiis. qui laudare
uult nuptias. Carnis autẽ contupiscentia ñ est nuptiis un¬
putanda. s toleranda. Non enĩ est ex naturali comibio uem¬
ens bonũ. s exantiquo peccato accedens malũ. ꝓpter hanc
gͦ scitur ut etiam deuistis & legitimis nuptiis filioꝵ dei. non
filii dei. s filũ scłi generent᷑. Quia & hũ qui generant. si iam
generati sunt. ñ ex hoc generati st̃ qd̃ filii dei sunt. s ex hoc
qd̾ ad huc filũ scłi. Dñica quippe sententia ẽ. filii huiꝰ sclĩ
generant. & generant᷑. Exquo utiq sumꝰ. adhuc filii scł̃i huiꝰ

Expanded text:
um, quam exhibet coniugi. sacramentum uero, quod nec separati um, quam exhibet coniugi. sacramentum uero, quod nec separati et adulterati amittunt, coniuges concorditer casteque custodiant. solum est enim quod etiam sterile coniugium tenet iure pietatis iam spe fecunditatis amissa, propter quam fuerat copulatum. haec bona nuptialia laudet in nuptiis, qui laudare uult nuptias. carnis autem concupiscentia non est nuptiis inputanda, sed toleranda. non enim est ex naturali conubio ueniens bonum, sed ex antiquo peccato accidens malum. Propter hanc ergo fit, ut etiam de iustis et legitimis nuptiis filiorum dei non filii dei, sed filii saeculi generentur, quia et hi qui generant, si iam regenerati sunt, non ex hoc generant quod filii dei sunt, sed ex quo adhuc filii saeculi. dominica quippe sententia est: filii saeculi huius generant et generantur. ex quo.itaque sumus adhuc filii saeculi huius,
Abbreviated transcription (Latin):
continentiȩ ne cadat in ruinã flagitioꝵ excipiat᷑ honestate
nptiarũ. Qd enĩ ait apłs de feminis. uolo igit᷑ uiniores nu¬
bere. hoc & de marib diti potest. uolo uniores irores duc̃e.
ut adutrũq sexum ꝑtineat filios ꝓcreare. patres ⁊ matressa¬
milias ẽẽ. nullam occasionẽ dare adu̾sario maledicti gr̃a.
In nuptiis tam̃ bona nuptialia diligant᷑. ꝓles. fides. sacra¬
mentũ. s ꝓles ñ ut nascatur tm̃. uerũ etiam ut renascat᷑.
Nascitur namq ad penam. nͥ renascat᷑ aduitã. fides autẽ ñ
qualem hñt inter se etiam iifideles ⁊elantes carnẽ. Quis enim
uir quamlibet impiꝰ uult adult̾am uxorem. aut que mulier
q̃mlibet impia uult adulterũ uirũ: Hoc inconubio bonũ
naturale ẽ. quidẽ. carnale tam̃.d membrũ xp̃i comiugis ad¬
ult̾ium coniugi debet timere. ñ sibi & a xp̃o sꝑare fidei p̾mi¬

Expanded text:
continentiae, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipiatur honestate continentiae, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipiatur honestate nuptiarum. quod enim ait apostolus de feminis: uolo igitur iuniores nubere, hoc et de maribus dici potest: uolo iuniores uxores ducere, ut ad utrumque sexum pertineat filios procreare, patres et matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia\'. In nuptiis tamen bona nuptialia diligantur: proles, fides, sacramentum. sed proles, non ut nascatur tantum uerum etiam ut renascatur; nascitur namque ad poenam, nisi renascatur ad uitam. fides autem, non qualem habent inter se etiam infideles zelantes carnem; quis enim uir quamlibet inpius uult adulteram uxorem? aut quae mulier quamlibet inpia uult adulterum uirum? hoc in conubio bonum naturale est quidem, carnale tamen. sed membrum Christi coniugis adulterium coniugi debet timere, non sibi et a Christo sperare fidei praemi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ precessifset ẽẽ. potuerunt : sut tales quales sc̃orum patrũ
fuerunt. ut pudenda carius concupiscentia q̃ in parady¬
so nec ante peccatũ fuit. nec post peccatũ ẽẽ. ꝑmissa ẽ. qr
necesse est in corꝑe mortis huiꝰ ut sit. ñ ei seruiat᷑. s ipsa po
tempus qd̃ iam ẽẽ. diximꝰ continendi ab amplexi. ñ ht̃
huiꝰ officũ necessitatẽ. adiacente undiq in omnib gentib
tanta fercilitate gignendoꝵ spiritualiter filioꝵ illud potiꝰ
excellentis bonũ continentiȩ qui potest capere capiat. Qui
uero id caꝑe non potest. & si acteꝑit uxorem ñ peccat. & fe¬
mina si se ñ continet nubat. Bonũ est enĩ homini mulierẽ
non tangere. Uerũ quia ñ om̃s capiunt uerbũ hoc s quib
datum ẽ : restat ut ꝓpter fornicationes unusqͥsq suã uxorẽ
habeat. & unaqueq uirũ suũ habeat. Ac sit infirmitas in¬

Expanded text:
non praecessisset, esse potuerunt, sint tales, quales sanctorum patrum non praecessisset, esse potuerunt, sint tales, quales sanctorum patrum fuerunt, ut pudenda carnis concupiscentia, quae in paradiso nec ante peccatum fuit nec post peccatum esse permissa est, quia necesse est in corpore mortis huius ut sit, non ei seruiatur, sed ipsa pottempus, quod iam esse diximus, continendi ab amplexu non habet huius officii necessitatem adiacente undique in omnibus gentibus tanta fertilitate gignendorum spiritaliter filiorum, illud potius excellentis continentiae bonum qui potest capere, capiat; qui uero id capere non potest, et si acceperit uxorem, non peccat, et femina, si se non continet, nubat. bonum est enim homini mulierem non tangere. uerum quia non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est, restat, ut propter fornicationes unusquisque suam uxorem habeat et unaquaeque uirum suum habeat ac sic infirmitas in
Abbreviated transcription (Latin):
s honestũ nomen uelande turpitudinis obtendunt. ꝓdunt᷑
autẽ quando eos usq ꝓgredunt᷑ ut exponant filios qͥnascunt᷑
inuitis. Oderunt enĩ nutrire uł habere quos gignere metue¬
bant. Itaq cũ in suos seuit quos nolens genuit tenebrosa ini¬
quitas. clara iniquitate in lucẽ ꝓmit᷑. & occulta turpitudo
manifesta crudelitate conuncit. Aliquando eousq ꝑuenit.
hec libidinosa crudelitas. uł libido crudelis. ut etiã sterilitatis¬
uenena ꝓcuret. & si nicħ ualuerit. conceptos fecus aliqͦ mͦ
intra uiscera extinguat. ac fundat uolendo suam ꝓlem int̾i¬
re quam uiuere. Aut si inutero iam uiuebat. occidit anteꝙͣ
nascitur. Prorsus si ambo tales st̃. coniuiges ñ sunt. Et si ab
Si autẽ non ambo sunt tales. audeo dicere. aut illa ẽ. quo¬
damimͦ meretuix mariti. aut ille adulter uxoris. Quia gͥ ta¬
les nuptie ẽẽ. non possunt. quales pͥmoꝵ hominũ si peccatũ

Expanded text:
sed honestum nomen uelandae turpitudini obtendunt. produntur sed honestum nomen uelandae turpitudini obtendunt. produntur autem quando eo usque progrediuntur, ut exponant filios, qui nascuntur inuitis. oderunt enim nutrire uel habere, quos gignere metuebant. itaque cum in suos saeuit, quos nolens genuit tenebrosa iniquitas, clara iniquitate in lucem promitur et occulta turpitudo manifesta crudelitate conuincitur. aliquando eo usque peruenit haec libidinosa crudelitas uel libido crudelis, ut etiam sterilitatisuenena procuret et si nihil ualuerit, conceptos fetus aliquo modo intra uiscera extinguat ac fundat, uolendo suam prolem prius interire quam uiuere, aut si in utero iam uiuebat, occidi ante quam nasci. prorsus si ambo tales sunt, coniuges non sunt; et si ab s conuenerunt. si autem non ambo sunt tales, audeo dicere: aut illa est quodam modo mariti meretrix aut ille adulter uxoris. Quia igitur nuptiae tales esse non possunt, quales primorum hominum, si peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
bilis non sit gn̾andi intentione concubitus. qui ꝓprie nuptiis
imputandus ẽ. qͥd sccłm ueniã concedit apłs. nisi qd̾ cõnuges
dũ se ñ continent debitũ ad alterutrũ carnis exposcunt ñ uo¬
luntate ꝓpaginis. s libidinis uoluptate : Que tam̃ uoluptas
ñ propter nuptias ñ cadit inculpã. s propter nuptias accipit
ueniã. Quo circa etiam hinic sunt laudabiles nuptie. qͥa & il
iste concubitꝰ quo seruit᷑ contupiscentie sic agit᷑. ut impleatur
fecus quẽ postulant nuptie. S tam̃ aluid ÷ ñ contumbere
nuisi solo uoluntate gũandi. qd non ht̃ culpam aliud carnis
concumbendo appetere uoluptatẽ. s non preter coniugẽ qd̵
uenialẽ ht̃ culꝑam. Quia ⁊ si non causa ꝓpagande ꝓlis concũ¬
bit᷑. non tam̃ huiꝰ libidinis causa ꝓpagationi ꝓlis obsistit᷑. siue
uoto malo. siue oꝑe malo. Nam qui hoc faciunt quamius uo¬
cent᷑ conuiges ñ sunt. nec ullam nuptiarũ retinent ueritatẽ.

Expanded text:
bilis non sit generandi intentione concubitus, qui proprie nuptiis imputandus est; quid secundum veniam concedit Apostolus, nisi quod conjuges, dum se non continent, debitum ab alterutro carnis exposcunt, non voluntate propaginis, sed libidinis voluptate? Quae tamen voluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propteveniam. Quocirca etiam hinc sunt laudabiles nuptiae, quia etiam iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur, ut impleatur fetus quem pnisi sola uoluntate generandi, quod non habet culpam, aliud carnis concumbendo adpetere uoluptatem, sed non praeter coniugem, quod uenialem habet culpam, quia, etsi non causa propagandae prolis concumbitur, non tamen huius libidinis causa propagationi prolis obsistitur siue uoto malo siue opere malo. nam qui hoc faciunt quamuis uocentur coniuges, non sunt nec ullam nuptiarum retinent ueritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ait: aut facite arborẽ bonam & fructum eiꝰ bonũ: aut faci
fieri. Cum enĩ hoc sit in potestate quod cũ uolumꝰ facinꝰ.
nicb̾ tam in pocestate quam ipsa uoluntas ẽ. s preparat᷑¬
uoluntas a dño. Eo modo gͦ dat potestatẽ. Sic intelligen¬
dum ẽ. & qd dixi postea. innr̃a potestate ẽẽ. ut inseri b̾o¬
nitatẽ dei. uł excidi eus seueritate mereamͣ. quia in potes¬
tate nr̃a non ẽ. nisi quod nr̃am sequit᷑ uoluntatẽ. que cũ¬
fortis ⁊ potens preparat᷑ a dũo. facile fit opus. pietatis etiã
qd difficile. atq inpossibile fuit. Hic liber sit incipit.
De eo qd̵ scriptum ẽ. inpͥncipio fecit d̃ celum & terram.

Expanded text:
ut facite arborem bonam, aut fructus ejus bonos, etc. fieri. Cum enim hoc sit in potestate, quod cum volumus facimus, nihil tam in potestate quam ipsa voluntas est; sed praeparatuoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, nisi quod nostra assequifortis et potens praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque impossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo quod scriptum est, « In principio fecit Deus coelum et terram.
Abbreviated transcription (Latin):
in eo tanta predicatio ⁊ premuntiatio noui testam̃ti ẽ. ut
nulla in euanglica atq apl̃ica doctrina repiant᷑. qͣmuis
ardua & diuina p̃cepta atq ꝓmissa. que illis etiam libris ue

Expanded text:
in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est, ut in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est, ut nulla in euangelio atque apostolica doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etia
Abbreviated transcription (Latin):
obrmn ⁊ empore UeNERUN ⁊
in manus meas quedam disputatio¬
nes adunãtii qui fuerat discipłs ma¬
nichei. quas conscripsit aduersus le¬
gem & ꝓpħas. uelut contraria eis euã¬
gelica & apłica scripta demonstrare
conatur. Huic gͦ respondi uerba eiꝰ
ponens. eisq reddens responsionem
meant. qttod opus uno uolumine conclusi. & in eo quib dam
questionib ñ semel. s iterũ respondi. qm̃ qđ pͥmo responde
iam ꝑierat. & tune inuentum ẽ ÷ cum iam iterũ respondissẽ.
Aliquas sane earumdẽ questionũ popularib eccłiasticis ser¬
monib solui. ad huc etiã quib dam ñ respondi. aliquȩ re¬
mansert̃ que reb aliis magis urgentib pret̾misse sunt:
cumulo quoq obliuuonis adiuncto. In hoc ergo dixi certis
enĩ quibdam umbris & figuris rerũ ante dñi aduentum
scd̃m mirabilem atq ordinatissimã distributionẽ tempoꝵ
popłs ille tenebatur. qui testam̃tum uetus accepit. Lamen

Expanded text:
odem tempore uenerunt ad manus meas quaedam disputationes Adimanti, qui fuerit discipulus Manichei, quas conscripsit aduersus legem et prophetas, uelut contraria eis euangelica et apostolica scripta demonstrare conatus. huic ego respondi uerba eius ponens eisque reddens responsionem meam. quod hic uno uolumine inclusi et in eo quibusdam quaestionibus non sierat et tunc inuentum est, cum iam iterum respondissem. aliquas sane earundem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solui; adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt cumulo quoque obliuionis adiuncto. In hoc dixi: certis enim quibusdam umbris ct figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uis & illic suit duo illa p̾cepta de dilectione dei & ꝓximi. qͦ¬
rectissime omnia. & legitima & prophetita & euangelica
& apłita referunt᷑. Item qd̃ dixi trib modis inscripturis¬
sc̃is filiorum nom̃ accipitur. minus considerate dictũ ẽ. Et
alios enĩ quosdam modos sine dubio pret̾insimꝰ. sicut dicit᷑
filus gebenne uł filiꝰ adoptionis. que utiq ñ scdm naturã
nec sccłm doctrinam. nec scd̾m unitationẽ: dñr. quoꝵ triũ
modorum tanqͣm sola suit exempla reddidimꝰ. Scdm na¬
turã sic̃ iuidei filii abrahe scdm doctrinam. sicut filios su¬
os quos euangłm docuit apłs uocat. scd̃m imitationem
sicut abrahe filũ non sumꝰ: cuiꝰ mitam᷑ fidem. Qd autem
dixi cũ induerit in corruptionẽ & inmortalitatẽ. iam ñ ca¬
ro & sanguis erit: scłm corruptionem carnalẽ dictũ est.
caruem non futiam. ñ sccł̃m substantiam. scd̃m quã & dñi

Expanded text:
uis illic sint duo illa puis illic sint duo illa prectissime omnia legitima et prophetica, Evangelica et apostolica referuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apostolus uocat, secundum imitationem, sicut filii Abrahae nos sumus, cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum substantiam, secundum quam et domi
Abbreviated transcription (Latin):
pene nulla in euangelica atq apłica doctrina reꝑiant᷑.
quamus ardua & duuna p̃cepta & ꝓmissa que illis etiã
libris uet̾ib desint. Quid ẽ. enĩ qd insermone euangelico
in monte dñs dicit. Audistis qd̵ dictum ẽ. antiquis hoc:
ego autẽ dico uobis hoc. si nicħ ipse ampliꝰ precepit quã
preceptũ est in illis uet̾ib libris: De inde regnum celoꝵ
illi popło fuisse ꝓmissũ non legimꝰ. in his que ꝓmissa sc̃
lege data ꝑ moysen in monte syna. qͦd ꝓprie uetus dr̃ tes¬
tamentũ qd prefiguratũ dicit apłs ꝑ ancillam sare & fi¬
liũ eiꝰ. s & ibi fuguratum ẽ. & nouũ ꝑ ipsam saram & filiũ
eits. ꝑinde si figure discutiant᷑. omnia ibi ꝓphetata reꝑum¬
tur. que st̃ presentata: uł exspectant᷑ presentanda ꝑ xp̃m.
Uerumptamen ꝓpter quedam p̾cepta ñ figurata s ꝓpria.
que ñ inueti s in nouo inueniunt᷑ : cautius & moderatiꝰ dice¬
ret᷑. pene nulla qͣm nulla bic esse quẽ non sint & illic: qͣm¬

Expanded text:
tolica doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. quid est enim, quod in sermone euangelico in monte dominus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata uel expectantur praesentanda per Christum. uerum tamen propter quaedam praecepta non figurata, sed propria, quae non in uetere, sed in nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quẽadmodũ intellecta sunt: ut mentis uisio inqua totꝰ
fructus ẽ. exercendis lectorib seruaret᷑.  ex multis que aꝑte
sunt scripta. inanifestat᷑ nob̾ quomͦ illa intellexerint que
sic iulibris posuert̾. quomͦꝰ figurate illis demonstrata st̃. Ad
duo enĩ genera illa iuisionis. ꝑtinent figurate demones. ad
mentis autẽ. id est ad intelligentie uisionẽ simplex & ꝓͥe ꝑti¬
net reuelatio rerũ intelectarũ atq certarũ. Omnia tam̃ hec
geñ̾a mirificis & in esfabilib distributionib exhibet atq mno
seri sunt qui calũpniant᷑ ꝓpħe dicenti qd̾ dm uderit: obi¬
cientes apłicam sententeam ubi ininsibilẽ dixit. Si alter obi¬
ciat huic apłico uerbo euangłicum uerbũ quo dñs ait. bea¬
ti mundi cordes. qm̃ ipsi dm uidebunt. quomͦ respondebt̃
posse in uisibilem uideri : Uerbo enĩ premunt imꝑitos. &

Expanded text:
etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in qua totus etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in qua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaretur. sed ex multis, quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis. quomodo illa intellexerint. quae sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad duo enim genera illa uisionis pertinent figuratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria pertinet reuelatio rerum intellectarum atque certarum. omnia tamen haec genera mirificis et ineffabilibus distributionibus exhibet atque modseri sunt. qui calumniantur prophetae dicenti. quod deum uiderit. obicientes apostolicam sententiam, ubi inuisibilem dixit. si enim alter obiciat huic apostolico uerbo euangelicum uerbum, quoniam dominus ait: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt, quomodo respondebunt posse inuisibilem uideri? uerbo enim premunt inperitos et
Abbreviated transcription (Latin):
it ading̾e mentis aspestum. querebat ad huc uidere qd̾ ui¬
derat. Lali autem atie luminis qua ista intelligunt᷑ damel
preditꝰ. mente uidit. qd̃ ille uderat corꝑe. Rursus illa par¬
te animi q̃ imagines corporum capte. uidit sompniũ nabu¬
chodonosor rex. Et q̃m ñ habebat idoneũ ocłm mentis ad
meliꝰ uidendũ qd̵ uiderat. id est ad intelligendũ qd̃ uiderat:
ideo ad interpretandũ uisum suum aspectũ quesiuit alienũ.
eiusdẽ scilicet damelis. Cui tam̃ aꝑienti ut certã accõmodaret
fidem: etiam ipsũ sompniũ sibi ut diceret᷑ exegit. Damel au¬
tem reuelante sc̃o dei sp̃u ⁊ quid ille uidisset in sõmpnis ea
parte uidit. qua corꝑum capiunt᷑ imagines: & qͥd significa¬
ta diuinitus uisa. uł soło corꝑe. uł etiam illa parte sp̃s udet.
qua corꝑum capiunt᷑ imagines. & mente ñ uidet. S pler̃q
inscripturis sic posita inueniunt᷑ que admodũ uisa sunt. uou

Expanded text:
it adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiit adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiderat. tali autem acie luminis, qua ista intelleguntur, Danihel praeditus mente uidit, quod ille uiderat corpore. rursus illa parte animi, quae imagines corporum capit, uidit somnium Nabuchodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad melius uidendum, quod uiderat, id est ad intellegendum quod uiderat, ideo ad interpretandum uisum suum aspectum quaesiuit alienum, eiusdem scilicet Danihelis: cui tamen aperienti, ut certam adcommodaret fidem, etiam ipsum somnium sibi ut diceretur exegit. Danihel autem reuelante sancto spiritu. et quid ille uidisset in somnis ea parte uidit, qua corporum capiuntur imagines. et quid significata diuinitus uisa uel solo corpore uel etiam illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumque in scripturis sic posita inueniuntur, quemadmodum uisa sunt. non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓprie multa dicunt᷑. ita etiam figurate multa monstrant᷑.
Terciũ autẽ genus usionis ẽ. sccł̃m mñtis intintũ. qͦ uitellecta
conspicuint᷑. ueritas atq sapientia. Dine quo gn̾e illa duo que
priꝰ exposui. uł infructuosa sunt. uł eciam in errorẽ intunt.
Cum ea que siue corꝑis sensib. siue illi parti anime que cor¬
poraliũ rerũ unagines capit diuinitꝰ demonstrant᷑. ñ solũ
sentiunt᷑ his modis. s etiam m̃te intelligunt᷑: tunc est ꝑ fecta
reuelatio. Ex hoc tertio gñe est uisio illa qͣm cõmemoraui. di¬
cente apło. Inuisibilia eiũ dei a constitutione mundi: ꝑ ea q̃
facta sunt intellecta conspiciunt᷑. Hac uisione uidet᷑ d̾̃s cũ¬
ꝑ piecatem fidei & ꝑ agnitionem dei moꝵ optimoꝵ corda mũ¬
dant᷑. Quid enĩ ꝓfuit balthasari regi. qd̃ manũ scribentem
ante ocłos suos inpariete conspexit: Cii uisioni quia ñ potu¬

Expanded text:
non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. tertium autem genus uisionis est secundum mentis intuitum. quo intellecta conspicitur ueritas atque sapientia: sine quo genere illa duo, quae prius exposui, uel infructuosa sunt uel etiam in errorem mittunt. cum enim ea, quae siue corporeis sensibus siue illi parti animae. quae corporalium rerum imagines capit, diuinitus demonstrantur, non solum sentiuntur his modis sed etiam mente intelleguntur, tunc est perfecta reuelatio. ex hoc tertio genere est illa uisio, quam commemoraui dicente apostolo: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. hac uisione ut uideatur deus per pietatem fidei et per actionem dei morum optimorum corda mundantur. quid enim profuit Balthasari regi. quod manum scribentem ante oculos suos in -pariete conspexit? cui uisioni quia non potu
Abbreviated transcription (Latin):
se rursus dixit conspiciunt᷑. Nonͤ  hit cogunt᷑ fati ocł̃is corꝑeis
ẽe. inuisibilia. menti uero ẽẽ. uisibilia: dic igit᷑ & ꝓpheta dm̃
qui corꝑaliter inusibilis est. non corꝑaliter s spualtter uidit.
Nam multa gn̾a uisionis inscript᷑is sc̃is inueniunt᷑. Unũ sed̾m
ocłos corꝑis. sicut uidit abraham tres uiros subilice mambre.⁊
moyses ignem in rubo. & discipłi transfigurãtũ dñm in mon¬
te. inter moysen ⁊ heliam. & cet̾a huiꝰ modi. Alt̾um scđm qd̃¬
diuinitꝰ assumit᷑. multa reuelant᷑ ñ ꝑ ocłos corꝑis. aut aures.
aliũ ue sensum carnalẽ. s tamen his similia. sicut uidit petrꝰ
discũ illũ sũmitti ẽ celo cũ uariis animalib. Ex hoc gn̾e ẽ.
etiã istud ysaie. qd̃ imꝑitissime impii reprehendunt. Non enĩ
d̾m forma corꝑea circumt̾minat. s quẽ admodum figurate

Expanded text:
se rursus dixit: conspiciuntur. nonne hic coguntur fateri oculis corporeis se rursus dixit: conspiciuntur. nonne hic coguntur fateri oculis corporeis esse inuisibilia, menti uero esse uisibilia ? sic igitur et propheta deum. qui corporaliter inuisibilis est, non corporaliter, sed spiritaliter uidit. Nam multa genera uisionis in scripturis sanctis inueniuntur: unum secundum oculos corporis; sicut uidit Abraham tres uiros sub ilice Mambre et Moyses ignem in rubo et discipuli transfiguratum dominum in monte inter Moysen et Heliam et cetera huiusmodi. alterum secunddiuinitus adsumitur, multa ei reuelantur non per oculos corporis aut aures aliumue sensum carnalem, sed tamen his similia: sicut uidit Petrus discum illum submitti e caelo cum uariis animalibus. ex hoc genere est etiam istud Esaiae, quod inperitissime inpii reprehendunt. non enim deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate.
Abbreviated transcription (Latin):
soli deo honor & gloria in scła scłorum. Anforte tunuit ne tͥni¬
tatis cõmemoratio cõm̾daret ꝓpħam lectori. & aliquid magnum
In apło autem forte uidit. qd̃ si dixiss in corruptibili deo. respõ¬
deretur illi quid nc̃ istis ditimꝰ. Quid ergo incorruptibili deo fac¬
tura erat geus tenebrarũ. si cum ea pugnare uoluisset: Auit
si forte mendosos codices legerat. Aut iste mendosus ẽ. ribi nos
ipsũ adimantũ legimꝰ. non est diutius de re dubia disserendũ.
de altissima. & apłs paulus uerũ dixerit in uisibilem dm̃. Inter¬
rogo itaq istos utrũ inuisibilia possint conspici.Di dicunt pos¬
se. qͥd ergo calumpniant᷑ si dm̃ iniusibilem ꝓpħa conspexit: di
autẽ dicunt ñ posse ipsi apło potus calumpnient᷑ si audent qͥ
ait. Inuisibilia enuĩ dei a constitutione mundi: ꝑ ea que facta
sunt intellecta conspiciunt᷑. Ipse enĩ dirit ẽẽ. inuisibilia. & ip¬

Expanded text:
soli deo honor et gloria in saecula saeculorum. an forte timuit, ne trinisoli deo honor et gloria in saecula saeculorum. an forte timuit, ne trinitatis commemoratio commendaret prophetam lectori et aliquid magnum in apostolo autem forte uidit, quod si dixisset: incorruptibili deo. responderetur illi, quod nunc istis dicimus: quid ergo incorruptibili deo factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset  aut, si forte mendosos codices legerat. aut iste mendosus est. ubi nos ipsum Adimantum legimus, non est diutius de re dubia disserendum, de altissima. et apostolus Paulus uerum dixerit inuisibilem deum. interrogo itaque istos, utrum inuisibilia possunt conspici. dicunt posse. quid ergo calumniantur, si deum inuisibilem propheta conspexit? si autem dicunt non posse. ipsi apostolo potius calumnientur, si audent, qui ait: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. ipse enim dixit esse inuisibilia et ip
Abbreviated transcription (Latin):
angłis euis. nonne infaueam cadens. om̃s qui se sequerentur
indoctos. & seripturarũ ignaros imꝑicie cecitatem germinante
malicia secum pariter p̃cipitaret: Qui auttẽ ocło pio legit.⁊
in nouo destam̃to łenit qd̃ isti accusant inuetere. & inuetere
qd̾ laudant in nouo.
e eo qd̾ scriptum ẽ. in ysaia. & factũ ÷ eo anno qͦ mortu¬
us ẽ. rex orias uidi dnm sedentem in sede altissima &
psena erat domꝰ glorie ipsiuis & in cͥcuitu seraphin stabant se.¬
nas alas habentes. & binis quidem oꝑiebant faciẽ ipsiꝰ. bius
uero pedes. Huic loco illud opponit adimantꝰ. qd̵ ait apłs. Re¬
gi autẽ scłorum inuisibili. honor. & laus in scła. In qua questi¬
one querendũ ẽ. qd̾ ei uisũ fuerit. uł in illa uisione ysaiȩ bi¬
nas alas pret̾mittere quib uolabant seraphin dicentes. Sc̃s.
Nam ita dic̃ apłs. Regi autẽ scłoꝵ iniusibili. in corruptibili.

Expanded text:
angelis ejus : nonne in foveam cadens omnes qui se sequerentur, angelis ejus : nonne in foveam cadens omnes qui se sequerentur, indoctos et Scripturarum ignaros in imperitiae caecitatem germinante malitia secum pariter praecipitaret? Qui autem oculo pio legit, et in Novo Testamento invenit quod isti accusant in Vetere, et in Vetere quod laudant in Novo.e eo quod scriptum est in Isaia: Et factum est eo anno quo mortuus est Ozias rex, vidi Dominum sedentem in sede altissima; et plena erat domus gloriae ipsius, et in circumitu Seraphim stabant, senas alas habentes, et binis quidem operiebant faciem ipsius, binis vero pedes . Huic loco illud opponit Adimantus, quod ait Apostolus: Regi autem saeculorum invisibili honor et laus in saecula . In qua quaestione quaerendum est, quid ei visum fuerit; vel in illa visione Isaiae binas alas praetermittere, quibus volabant Seraphim, dicentes. SanctNam ita dicit Apostolus: Regi autem saeculorum invisibili, incorruptibili,