comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pictic : qua & himologiami magisgreco seg moni
conuenire qua hebrȩo: Cui & eusdius & apollꝯnaris
pari sententia responderunt: Susannȩ belisq ac dracons
fabula setioncon tineri in hebraico÷ sed partem eẽ ꝓplie¬
fie aba cueh fili hiesu. de tribuleiũ: sicid urxta lxͤ lnte¬
ptes : Ititule eiuisdem belis fabulȩ ponit̃: Homo quidam erte
sacer dos nortine danihel filius abda. conuiua regis bablonis
Cudambelen ꝓtrespueros d& ribu uida suisse. sca seriptura
aesta tir e Ande aemos anite an nosplurimos eũ aeresea
qiu helemib as disiones obelo p̃ notauimꝰ: Signistcante sẽas
puresosandignari midhuaquasiego decurta uerimilibrũ
a omitenis & eusebius ꝑ& apollinoris aliique erd esiasticu

Expanded text:
ologiam magis Graeco sermoni convenire, quam Hebraeo. Cui et Eusebius et Apollinarius pari sententia responderunt: Susannae Belisque ac Draconis fabulas non contineri in Hebraico, sed partem esse prophetiae Abacuc filii Jesu de tribu Levi: sicut juxta LXX interpretes in titulo ejusdem Belis fabulae ponitur: Homo quidam erat sacerdos, nomine Daniel, filius Abda, conviva regis Babylonis: cum Danielem et tres pueros de tribu Juda fuisse, sancta Scriptura testetur. Unde et nos ante annos plurimos cum verteremus Danielem, has visiones obelo praenotavimus, significantes eas indicari mihi, quasi ego decurtaverim librum: cum et Origenes et Eusebius et Apollinarius aliique ecclesiastici
Abbreviated transcription (Latin):
tes sua pot est bella bellare & inseruis sus uincere :
Unde & psalmi primi illud hebrax cũ quod inti¬
palmã que signisicat: Sed & hoc nossede bemus.
xte : id circo ilũ apparere confactũ nec haberi
apud hebreos. E& grecir sermoriis esse cõmentu
quia irisusarine fabula contineat᷑ .⁊. Dicerteda¬

Expanded text:
tes, sua potest bella bellare, et in servis suis vincere? tes, sua potest bella bellare, et in servis suis vincere? Unde et psalmi plurimi illud Hebraicum, quod in tipalmamque significat. Sed et hoc nosse debemus is objicere, idcirco illum apparere confictum, nec haberi apud Hebraeos, sed Graeci sermonis esse commentum, quia in Susannae fabula contineat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ gestorũ inquib: dã similitudinẽ. sub antu
ephiphane ir pleta eẽ cortendat : Cuius inpugnat
testimoniũ ueritatis est: Tanta enĩ dsctorũ sides suit :
ut ꝓpheta incredulis hominib: nonideatur sutura di¬
xisse : sed parras se pr&erita : & tam̃ uc ubise occasio in
explapatione eiusdẽ uolumins decderit calumpnice
illius strictm respondere conabor : et phylosophie arti¬
bus immo malitiae seculari ꝓ quã sub uertere pititur
ueritatẽ. & quibus dã prestigiis clarũ oculorũ lum̃
auferre : explanatione simplici contra ire : Itaq ob¬
secro uos pammachi li comani state ȩ & marcella unicũ
romane sc̃itatis exenplar. iunctos side & sanguine.
ut conatus meos orationib: ad iuuetis : ut dñs adque
saluator ꝓ causasua suosensumeo ore respondeat qui
loquit᷑ ad ꝓph&am: Aperi ostuũ & implebo illuds Sienĩ
cũ ad p̃hensi suerimus ante iudices & tribunalia
mon& necogite mus quid respondere debeamus
iuanto magis contra aduersarios blas pheman¬

Expanded text:
uibusdam similitudinem sub Antiocho Epiphane impleta contendat. Cujus impugnatio testimonium veritatis est. Tanta enim dictorum fides fuit, ut propheta incredulis hominibus non videatur futura dixisse; sed narrasse praeterita. Et tamen sicubi se occasio in explanatione ejusdem voluminis dederit, calumniae illius strictim respondere conabor, et philosophiae artibus, immo malitiae saeculari, per quam subvertere nititur veritatem, et quibusdam praestigiis clarum oculorum lumen auferre, explanatione simplici contraire. Itaque obsecro vos, Pammachi φιλομαθέστατε, et Marcella, unicum Romanae sanctitatis exemplar, junctos fide et sanguine, ut conatus meos vestris orationibus adjuvetis: ut Dominus atque Salvator pro causa sua, suo sensu, meo ore respondeat, qui loquitur ad prophetam: Aperi os tuum, et implebo illud . Si enim cum apprehensi fuerimus ante judices et tribunalia, monet ne cogitemus quid respondere debeamus : quanto magis contra adversarios blaspheman
Abbreviated transcription (Latin):
bat om̃a sua ibieum tondere &thes aurizare ille mouerat quihaec mala mundo uen¬
tara pdlisurat : Eeꝑ hoc quidominosuo monenti oboedie rantubi & quo modot hesau¬
rit are diberent : nec ipsast̃renas diuitias barbaris incursantib: amiser̃. Quosau¬
temno nobo edisse penituit : quiddetalib reb faciendũ cẽt si nonp̃cedente sapientia
excruciatisunt ut bonasua hostib ꝓderent illiuero nec prodere nec ꝑdere potuer̃
beniuno quairsi bomerant : Suaututorqueri qũa mã mona iniquitatis ꝓderemalier̃
bonin erant: ddmonendi autẽ fuerant quitanta paciebantur ꝓauro: quantasent
sustinenda praapo ut eumpotius ehiligere discerent᷑ quiprose passos aot̃ nafelierta
dicendo pderetur

Expanded text:
bat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uenbat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, tormentis excruciati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius dildicendo proderetur
Abbreviated transcription (Latin):
sed thesauri⁊ a te uobis dies auros incaelo quifur non accedit neq: tinea corrumpit.
Vbienime thesaurustuus illic erit & cortuũ Tribulationis tẽpore ꝓbauer̃ quã recte
sapuerint non contẽpnendo ueracissimũ p̃ceptorłim : & tdiesauri sui fidelis simũ inuic¬
tissimũq cus todẽ. Namsi multi gauisis ibisehabuis sediuiti assuas quo contigit ut hostis
ñ acceder& : quantocertius & securius gaudere potuer̃ quimonitu di sui illuc migra¬
uerant quo accedere omnino nom posset : unde paulus ñr nolensis ep̃s ex opulentissi¬
mo diuite uoluntate pauꝑrimis & copiosissime s c̃s̃. Quando & ipsam nolam barba¬
riuastauer cum abeis teneretur sic in cordesuo ut abeo postea cognouimꝰ p̃cabatur:
dne nonex erutier ꝓp̃t̃ aurum & argentum. abienĩ som̃a mea tuscis. Ibie ñ habe¬

Expanded text:
sed thesaurizate vobis thesauros in coelo, quo fur non accedit, neque tinea corrumpit: sed thesaurizate vobis thesauros in coelo, quo fur non accedit, neque tinea corrumpit: ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habe
Abbreviated transcription (Latin):
dus iana Profecto indiuitiis cupiditatẽ rep̃ hendit ñ facultatẽ qũa p̃cepit alibidicens.
raecipe diuitib huius mundi non su perbe sapere neque sperare in incerto diuitiarũ. sed indõ
uiuo qui praestat nobis omnia habundant̃ ad fruendum. Bene faciant : diuites sint inopt¬
ribbonis facile tribuant cõmunicent thesaurizent sibi fundamentũ bonũ infuturum
ut adp̃hendant uerã uitam. Haec quidesuis diuitiis faciebant : magnis s̃ lucris leuia
dã pna solati : pluq: lactati ex hisquȩ facile tribuendo totius serua uer̃ qua contristati
ex his quitum de recenendo facilius amiser̃. Hocemĩ potuit int̃raperire : qđ piguit
inde trans ferre : nã qui receper̃ consilium dñi siudicentis. Nolite uobis condere thes
auros interra ubitinea & rubigo exterminant & ubi fures effodiunt & furantur

Expanded text:
et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: raecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum; bene faciant, diuites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde trauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur;
Abbreviated transcription (Latin):
utebantꝰ tãqua nonutentes potuer dicere qđ illegrauit tẽptatus & minime superatus
nudus ex Nde utero matris meȩ nudus reuertar in terram. dñs abstulit dñs dedit : sicut
tates haber& ipsam sui dnĩ uoluntatẽ cuipedis equus menteditescer& nec contris tareo
eis rebuiuens relictus quascito fuerat moriens relicturus. Illiautem infirmiores
quit̃ renis hisbonis quã uisea non preponerent x p̃oraliquantula : tam̃ cupiditate cohe¬
rebant quantũ hab& amando peccauer̃ ꝑdendo senser. Tantũ quippe doluer : quan¬
tum sedolorib: inseruerant. Sicut apłm dixisse supra cõmemoraui. Oportebat enim
ut eis adderetur & iam experimentorum disciplina : aquib: tã diu fuerat neglec¬
ta uerborum. Nam cum dixit apłs qui uolunt diuites fieri incidunt intẽptationẽ

Expanded text:
utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, tates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid mali acciderit fidelib & pus qdieis non ln bonum uerceretur  insiferte putan¬
dune apisdiua ulã uacart sintentiam. ubiait. Scimis quia dligentib dñ om̃acoepetant᷑
inbotiue : amiser unt omña quachabebant : numquidfidem: nĩquid piaetatẽ nũ quid
interuoris homins boraquit antedm̃ diues : haec sunt cpes xp̃ianorum quibus opulentus
diceobat apbs ent autem quaestus magnus praetas cum sufficientia nilil enimlntuli¬
mus lnli untmundum sed nec auferre quid possumus : habentes autemuictum & tegum̃¬
tum: hscontenti sinus : Namquiuolint diuitesfieri incidunt in tmptationiẽ ela¬
que um& desideria multa & noxia que mergunt homines in interitũ e ꝑditionem
Radis enims omnium malorum auaritia quã quidã appetentes afide perrauer̃
e inseruer̃ sedolorib multis : Quibus ergo terrenȩ diuitiae illauas tatione perierunt
si eas sic habebant quȩ ad modũ ab istoforis paupere intus diuite audierant Idẽ simundo

Expanded text:
iderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorudicebat Apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus: habentes autem victum et tegumentum, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieriqueum et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo
Abbreviated transcription (French):
pisse u horupteo erpido niulos feriretur quilnillo uolilletẽplo fuisse iue mcoinedor¬
uir gineas ausidus contigert uittus Nectamen adit quetur uerue a dillo luit quentlo

Expanded text:
pisse, ut inrupto oppido nulpisse, ut inrupto oppido nulVirgineas ausi divae contingere vittas? Nec tamen quod sequitur verum est: Ex illo
Abbreviated transcription (Latin):
da ad capacitatẽ multitudinis elettis p̃t bellorum morem truculenti barbari peꝵ¬
cer a hor tribuere temporib cp̃ianis. Hincdo ageregratias. hinc ad eius nomen uera¬
ut̃ currere ut effuguant poenas ignis aeterni. Quod nomen multieorum mendacit̃
usurpart̃ ut effugerent poenas p̃sentis exitu Nam quos uides petulant & pcucit
bisiul bart seruis ⁊pa s sunt ineis plurimi qui illũ interitum cdademꝗete: noneuasisent
ens somimni resistunit corde ꝓ uerso : ut sempiternis tenebris pamantur. Ad quadro¬
menort uel sib dlo confuger: ut temporali luce fruerentur Totbellagesta conseri¬
tasiuot ÷ uelante conditã romam uel ab eus exerto & imperio. legant & proferant
su ab alienigenis aliquã captã cẽciuitatem. Vthostes quicceperant parcerent eisquos
addeoru suorum templaconfugis se compererant : aut aliquẽ ducem barbarũ pradie¬

Expanded text:
dia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepdia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissenteius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerenturpta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praece
Abbreviated transcription (Latin):
inuitat malos sicut flagellũdĩ ad paenitentiã eruditbonos. Itẽq misericor diade
fouendos amplectitur bonos : sicut stuerita sdĩ puniendos corripit malos. Placuit :uip¬
pe diuinae ꝓuidentiae p̃parare inposterũ. bona iustis quib: ñ fruent᷑ iniusti: &
mala impus quib: non ex cruciabunt᷑boni. Ista uero tẽporaliabona & mala utrisq
uoluit ẽẽ cõmunia : ut nebona cupidius appetantur quȩ maliquoq: habere cernunt᷑
Nac mala turpit̃ euitentur : quib: & bomplerumq: efficiuntur nter ẽ autẽ pluri¬
mũ qualis sit usus earum rerum: quae prospere : uel earũ quaedicuntur aduersae Nam
bonus nec bonis extollitur : nec malis frangitur. Malus autem idõ huius cemodi infe¬
lcitate punitur : quia felicitate corrũpit᷑. Ostendit tamends̃ saepeeis uelubicuq: ꝓpt̃
ap̃i nomen : uel in locis xpi nomini dicatissimis & amplissimis acpro largiore misericor¬

Expanded text:
inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepeopter Christi nomen uel in locis Christi nomini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericor
Abbreviated transcription (Latin):
barbarorum struculentissimas & sae uissimas mentes ille terruit. ille frenauit. illemi¬
rabi lit̃ tẽperauit quiꝑ ꝓphetã tanto antedix . Visitabo inuirga iniquitates eoꝵ & in
flagellis peccataeoꝵ misericordia autẽ meã non dis ꝑgã ab eis. Dic& aliquis curergo
is tadiuina misericordia &iamadimpios ingratosq ꝑuenitur : Curputamus: Nisi
quia eam ille p̃buit qui cotidie facit oriri solemsuum suꝑbonos & malos. & pluit suꝑiustos¬
& iniustos. Quãuis eni quidã eoꝵ ista cogitantes penitendo ab impiaetate secorrigant
quidã uerosicut a płs dicit diuitias bonitatis & longa nimitatis di. contẽpnentes seđm
duriti ã cordissui & cor in paenitens thes aurizent sibi irã indiẽ ire & reuelationis¬
iusti iudiciidĩ qui redd& unicuiq: scđm operaei. Lamen pacientiadi ad paenitntiã

Expanded text:
barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mibarbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in flista divina misericordia etiam ad impios ingratosque pervenit? Cur, putamus, nisi quia eam ille pet iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duritiam cordis sui et cor iniusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
tores tacere potuerꝰ quando p̃tꝰ miteretur si aliquib: hominib: in honorem cuius piam
decrũ sueꝵ sic pepcissent ut inquo quatẽplocedẽ uel captiuitatẽ fieri pro hiberent. Quic
quid ergo uastationis trucidationis dep̃dationis concremationis afflictionis inistare¬
centissima romanadade cõmissũ ẽ : fecit hoc consuetudobellorũ. Quod autẽ nouo
more factume : qđ inusitata rerũ facie in manitas barbara tã mitis apparuit ut am¬
plissime basilicae implendae populo cui parteretur & ligerentur & decernerentur
ubi nemostriretur undenemo raperetur : quo liberandimulq amise rantib: hostib: duce¬
rentur unde captiuandi ulli nec acrudelib: hostib: abducerentur : hoc xp̃i nommi hoc
xp̃iano tempori tribuendũ quis quis ñ uid& caecus quis quis uid& neclaud at ingratus :
quisquis laudanti reluctatur in sanus ẽ. Ab sit ut prudens quisqua hoc feritati input &

Expanded text:
tores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam tores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo caedem uel captiuitatem fieri prohiberent? Cquid ergo uastationis trucidationis depraedationis concremationis adflictionis in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum; quod autem nouo more factum est, quod inusitata rerum facie inmanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae inplendae populo cui parceretur eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captiuandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur: hoc Christi nomini, hoc Christiano tempori tribuendum quisquis non uidet, caecus, quisquis uidet nec laudat, ingratus, quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit, ut prudens quisquam hoc feritati inputet
Abbreviated transcription (Latin):
uudi constitut edicto nequis corpus liberum uolar& : & euersa ẽ tam̃ ciuitas mrabellorum
uido clistur ab imperatore tãcasto atq dementi fuis sep̃ captũ : Vt quis quis adillud uel
ius temoplun fugus & haberetur in lesus qđ ut iq nullomodo p̃teriretur quando neceius
fletus nec qđ edicerat pro pudititia minime uiolanda ꝑtuit taceris fabius tarentinȩ
urbis :÷ asimula chrorum dep̃datione abstinuisse laudatur. Nãcũeis criba suggessis s&
quiddesignis deꝵ quaemulta capta fuer fieri uiberd continentiã suã &iã iocundo condiũ
Quae siuit enim cuius modiessent &cũ eiñ solũ multa grandia uerũ &iã renuntia renturar¬
mata ÷ relinquam̃ inquid tarentinis deos iratos. Cumigitur necillius fletum. nec huius risũ.
necillius castã misericordiã nec huius facetã continentiam romanaru rerũ gestarũ scrip¬

Expanded text:
nuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorumnuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorumiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
sims senatorib: & romanisciuib romana templa metuebant sed in uidelic& ꝑditi
in qua recolamus respici amusq romanos dequorũ p̃cipua laude dictũẽ parceresub¬
iectis & debellare suꝑbos : & qđ accepta in iuria ignoscere quã ꝑsequi malebant quan¬
dotot tantasq urbes ut latedominarent᷑ expugnatas captasq euerter. Legatur
nobis quȩ tẽpla exupere solebant: ut ad ea quis quis confugisses liberaretur Anllifa¬
ciebant & scriptores earundem rerũ gestarum ista reticebant: Itauero quiea quȩ lau¬
darent maxima requirebant: istapclarissima scđmipsos praetatis indiciapte¬
nortne Egregius romam nominis martus m artellus quis irtacusas urbe ornatisrĩa
coepto refertir eum prius fleuis seruitura eantieius sanguine suasilli la crimas estiu¬
cosro Gnst a eurte pudititiae e ia in hesteseruand naprius quã opidũ uictorius fisse i¬

Expanded text:
simis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi simis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset i
Abbreviated transcription (Latin):
& suꝑbia leuium gregorũ : istas xp̃iba silicas miseri cordia & humilitas &iam inmaniũ
barbarorum msi forte greci quidem in illa suauictoria tẽplis deorũ cõmuniũ peꝑcer̃
Atq illo confugientes miseros uictosq troia nos ferire uel captiuare n ausis: sed uirgi¬
lius poetarũ more illam̃titus e immo ueromore hostiũ ciuitates euertentiumillequẽ¬
sententia sua qua de coniuratis insenatu habuit cõmemorare . non pret̃ mittit.
rapi uirgines pueros diuelli liberos a parentum complexu matres familia rũ patiquae
uictorib: conlibuis se& fanaatq: domus spoliaricaede incendia fieri. Postremo armis ca¬
dauerib: eruore atqluctu om̃a repleri hicsi fana tacuisse detx sedib solere hostes
partere putaremus : & haec non ab alienigenis hostib: seda catilina & socuis ei nobilis¬

Expanded text:
et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertentium ille desententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilis
Abbreviated transcription (Latin):
suã famem acsalutẽ uidentes necessariã utilitati erudiendorũ hominũ sed ea potius
infirmitate quadelectat linguablandiens & humanus dies & reformidatur uulgi
iuditium & carnis excruciatio uel ꝑemptio hocẽ ppt̃ quaed am cupiditatis uincula
non ꝓpt̃ officia caritatis. Non mihi itaq: uidetur haet parua eẽ causa quare cumalis
flagellent᷑ & boni : quando dõ plac& ꝑditosmores & iã tẽporalium poenarũ afflictione
pumre. Flagellantur enimsimul non quia simulagant malã uitã : sed quia simul aniant
temporalẽ uita non quidem aequalit̃ sed tamensimul. Quabom conte pnere deberent
ut illi correpti atq correcti consequerent᷑ aet̃nã. Ad quam consequendã sibi ibi dausa¬
hnc int̃ dicta captiuitas ibi possidendi a dominantib: hostib: p̃mebantur. huc liberan¬
di amiserantib: ducebanturs. Postremoillud iunonis templum sibie legerat a uaritia

Expanded text:
suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia
Abbreviated transcription (Latin):
mariticũ uxorib: &filii cum parentib: & parentes cũ filiis & serui cũ dominis. & do¬
minicũ seruis multa tẽporalia multat̃rena libent̃ ad ipiscuntur & moleste amit¬
tunt ꝓpt̃ quȩ non audent offendere homines quorum sibi uita contaminatissima
& consceleratissima displic& . Verum &iam i qui superiorem uitae gradũ tenent.
nec coniugalib: uinculis inretitis & uictu paruo ac tegumento utuntur. Pleruq suȩ
famȩ ac saluti duminsidias atq: impetus malorumtiment : abeo rep̃ hensione sese
abstinent : & quã uis non intantũ eos metuant ut ad similia ꝑpetranda quib: lib& eorũ
errorib: atq in probitatib: cedant : ea ipsa tamen quaecũ eis non ꝑpetrant . nolunt
plerũq: corripere : cufortasse possint aliquos corripiendo corrigere : nisi non potu¬
erint saia salus hac fame inpericulum exiciũq ꝑueniat. Nec ea consideratione qua

Expanded text:
et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et doet mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi uita contaminatissima et consceleratissima displicet; uerum etiam hi, qui superiorem uitae gradum tenent nec coniugalibus uinculis inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua
Abbreviated transcription (Latin):
emuan di dul aedinie: peccantib eis amaricẽ noluer̃ Noñ siypterea quis gabiurgands
aiarp undis male agontibus parcit. quiaoportumiustipus inquuid utleis dẽ ipis me¬
tuit nedeterioros ex hoc efficiantur uel adbonã uitã epĩ erudienios inpediant
adios infirmos & pmant atq infirment afide. nonudetur cẽ cupiditatis occasiosed
consilium caritatis : Illude culpabile qđ in quidis similit̃ uiuint e amalorũ factis
ab horrent parcunt tamen peccatis alienis quicededocere aut obiurgare deberent
dameoꝵ effensionẽ cauent: ne sibi noceant in his rebus quib: licite boni atq in nocent̃
utunt᷑ sed cupidius quã oportebateos qui in hoc mundo peregrinantur. &spemsũꝑnȩ
patriȩ p̃seger . Nonsolum quippe infirmiores uitã ducentes coniugalem : filios ha¬
bentes uelhabere quaerentes domus ac familias possidentes. Quos apłs in ecles iis
allo quitur docens & monens quẽ ad modum uiuere debeant. & uxoras cũ maritis

Expanded text:
mando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis
Abbreviated transcription (Latin):
oras Inconspettudm̃ ulee roso illip auperi minis teriũ prabuit angelorũ quieũ
non extulerunt in marmoreum tumulũ sed in abra hȩgrepnũ sustulerunetis
dent hacuilli contraquesu defendendi suscepi mus ciuitatẽdi Uerum tamenist¬
pulet urae uuramo et i amiet  philo sophi contẽp ser ẽ sepeun uers: exerticu dir̃
ꝓterrena potrua noririntur ubipst tuaucerent uel b bestius escafiernte ñcurar¬

Expanded text:
ores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit Angelorum; qui eum ores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit Angelorum; qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt . Rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus Civitatem Dei: verumtamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt; et saepe universi exercitus, dum terrena patria morerentur, ubi postea jacerent, vel quibus besti
Abbreviated transcription (Latin):
nontex̃ : sed nullumeoꝵ quis qũa acȩlo & terra separauit. quã totã implet pre¬
sentia sui quinouit underesus cit& qđ creauit . Diciturquidem in psalmo posuer̃
mortalia seruorũ tuorũ aescas uolatilib: caeli : carnes scõrũ tuorũ bestiis terrae
Offuder̃ sangui nẽ etꝑ sicuc aquã incircuitu herusalẽ & non eratquis epelir&
sed magis adex aggerendã crudelitatẽ eoꝵ quustafecer̃ : non adeorũ infelicitatẽ
quusta ꝑpessis. Quã uis enĩ haec inconspectu ho mmũ dura e dira uideantur: sed p̃¬
tesi inconspectuhmꝰ morsscõrũ eiꝰ. Ero indeista om̃a idẽ curatio funeris conditiose¬
pulturae pompaex quiarum: magiss uiuorũ solatia qua s ubsidia mortuorum
S saliquid p rodest impio sepultura p̃ciosa: oberit pio ulis autnulla. Praedaras exe¬
quias inons petu hieminĩ purpurato illicdiuiti turba familorum: sedmulto elarra¬

Expanded text:
non texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praenon texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauit. Dicitur quidem in psalmo: Posuerunt mortalia seruorum tuorum escas uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt sanguinem eorum sicut aquam in circuitu Hierusalem, et non eraaggerandam crudelitatem eorum qui ista fecerunt, non ad eorum infelicitatem qui ista perpessi sunt. Quamvis enim haec in conspectu hominum dura et dira videantur, sed pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Proinde ista omnia, id est, curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exsequiarum, magis sunt vivorum solatia, quam subsidia mortuorum. Si aliquid prodest impio sepultura pretiosa, oberit pio vilis aut nulla. Praeclaras exsequias in conspectu hominum purpurato illi diviti turba exhibuit famulorum: sed multo clari
Abbreviated transcription (Latin):
fides nimiũ reformidat : tenens p̃ditũ nec ab sumentes bestias resurrecturis codorib
obfuturas : quorum capillus capitis ñ peribit. Nullo modo dicer& ueritas. Nolite toris¬
reeos qui corpus occidunt animam autẽ ñ poss occidere : siquicquã obeit obẽet futu¬
rã uitã quicquid inmici decorporib: occisorum facere uoluissent : nisi forte quispiã
sic absurdusẽ ut contendat eos qui corpus occidunt non deberetimeri antemortem
necorpus occidant : &timeri postmortẽ ne corpus occisum sepeliri nonsinant. falsũ ẽ
quȩdecada uerib: faciant ab sit ut falsumsic qđ ueritas dix Dictume enĩ aliquid
eos facere cũoccidunt : quia incorpore sensus ẽ occidendo postea ueronihil habere qđ
faciant quianullus sensusẽ incorporeocciso. M ulta itaq: corpora xp̃ianorũ terra

Expanded text:
fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. Nullo modo diceret ueritas: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, si quicquam obesset futurae uitae, quidquid inimici de corporibus occisorum facere uoluissent. Nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat eos, qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non sinant. Falsum estquae de cadaueribus faciant. Absit, ut falsum sit quod ueritas dixit. Dictum est enim aliquid eos facere cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo; postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in corpore occiso. Multa itaque corpora Christianorum terra
Abbreviated transcription (Latin):
rabiles mortes quodã modo cominentur : qũ adiu incertũ ẽ. Quaenã earũ uentura sit : que ro
utrũ satius sit unã ꝑpetimoriendo a nom̃s timere uiuendo nec ignoro quãcitius eligat᷑
diu uiuere subtimore totmortium : qũa semel moriendo nullã deinceps formidare
conuincit. Malamors putanda nonẽ qũ a bonauita p̃cesserit. Nequeenuim facit malã
mortem : nisi qđ sequitur mortem. Nonitaq multum curandũ ẽ eis qui necessario mo¬
rituri sunt quid accidat ut moruntur : sed moriendo quire cogantur. Cũ igitur xp̃iam
nouerint longe meliorẽ fuisse religiosi pauperis mortẽ int̃ lingentiũ canũ linguas
quã impudiuitis inpurpua & brsso : horrenda illa genera mortiũ quid mortuis effuer
quibe neuixer atenim intanta strage cad auerũ : nec sepeliri potuer Neque iscudpia¬

Expanded text:
rabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero rabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur diu uiuere sub timore tot mortium quam semel moriendo nullam deinceps formidare.conuincit. Mala mors putanda non est, quam bona uita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat ut moriantur, sed moriendo quo ire cogantur. Cum igitur Christiani nouerint longe meliorem fuisse religiosi pauperis mortem inter lingentium canum linguas quam inpii diuitis in purpura et bysso, horrenda illa genera mortium quid mortuis obfuerunt, qui bene uixer
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quudemu ma fut cu iqũa talium agciderit utcdi haberetrediar torqueritar le¬
paurtaris confesser sineuelestimeriede torqueri Multeos in quiunt et iua p̃ianos fames
durrter na nastanit hequaiꝑ hrausussuos: bon fideles pie tollerando uerter̃ Quo seram
famus nec auat imalis iuatathaius si cutcor poris morbus t̾rsa ⁊ pute. Q uos autẽ nomnse¬
asuit. iodutt pantansꝰ imortiũ foeda uarietate consupti: hcsi egre ferendũt̃ ommbus
quinha icuitũ procrtatisunt : utiq cõmuneẽ ł locscio neminẽ fuis semortuum : quinori
fuerat aliquando moriturus. łinis autẽ uitae tã longã qũabreuem uitã hocidẽ facit. Ne¬
que enim aliudmelius & aliud deterius aut aliudmaius aliud breuius ẽ qđ iã pariter
Enonẽ. Quidautẽ interẽ quomortis genere uita ista foniatur. quando illefinitur iterã
mori non cogitur : Cumautẽ unicuiq: mortaliũ sub cotidianis uitȩ huius casib inname¬

Expanded text:
nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uepaupertatis confessor sine caelesti mercede torqueri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem nosunt, multi multarum mortium foeda uarietate consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit. Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud maius et aliud breuius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innume
Abbreviated transcription (Latin):
lent decor porib lisepalcis insultare xpĩanis quib & ipsius carnis mẽbrorũq omniũ fer¬
beni o monslum excerra uerũ & iam exaliorũ elementorũ secretissimosinu quodilapsa
iu dauera fesser intemporis punoto redlenda eredinte granda promittitur dec
do uie contẽpnenda &s abiciendas corpora defunctorũ : maximeq iustoꝵ atq fidelium
quib tã qua organis &s uasis ad om̃abo na opera saoctȩ ususẽ sp̃s. Sienĩ paterna uests
& anulus acsiquid huius modicarius ẽ posteris. quanto erga parentes maior affectus.

Expanded text:
ltis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio, non solum ex terra, verum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadavera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur? » Cicienda sunt corpora defunctorum maximeque iustorum atque fidelium, quibus tamquam organis et uasis ad omnia bona opera sancte usus est spiritus. si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus
Abbreviated transcription (Latin):
asrlũ illud noncuius lib& deigregalis uel decurba plebis. sediouis ipsius sororise con
erepta spola portabantur : nondonanda uictis sed diuidenda uictorib:. Hucautẽ
& qđ alibi ad ealoca ꝑtinere cõꝑtũ ẽ. Cum ho nare & obsequio religiosis simere portatũe
Ibiamisa hu seruata libertas. Nollent cẽsotii ferrentur e diligerentur inimici¬
quiadenet uiuunt semꝑ incertũe utrũ uoluntatem sint in melius mutaturi qual iteñ
uetiq parem sediongegra uiorem habent causam. quib ꝑꝓphetã dicitur. ille quidem in
suo peccato morietur : sanguine autemeius demanu speculatoris inqui ram sad hac enim
speculatores hoce populorum p̃positi constitutis in ecclesis : ut non partant obiur¬
ga ndopeicata: neudetam̃ abhuus cemodiculpa penitusalie nus õ qlict p̃postus nonsit:¬

Expanded text:
asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coasylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coerepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi cquia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius mutaturi. Qua in utique parem, sed longe grauiorem habent causam, quibus per prophetam dicitur: Ille e quidem in suo peccato morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praeposit
Abbreviated transcription (Latin):
nec dignant᷑ adtendere & eas linguas aduersus eius nomen dem̃tia sacrilege proter¬
uitatis exercent quib: linguis usurpauer̃ mendacit̃ ipsũ nomen ut uiuerent : uel
quas linguas in locis eisacratis metuendo praesser̃ ut illictuti atq muniti ubi propt̃
eum in lesi ab hostib fuer̃ inde in eum maledictis hostib: ꝓsilirent ipsa ut dixi troia
mater populi romani. sacratis locis deorũ suoꝵ munire nom potuit ciues suos ab ig¬
nib ferro que grecorumeos dẽipsos deos colentium: Quin&iã iunonis asplo Custodes
lectifenex & dirus ulixes predã dod seruabant hucundiq: troiagaza Incensi s erep¬
ta aditis mensequedeoꝵ Crateresq aurosoli decaptiuaq: uestis. Congerit᷑ pueri &
pauide longo ordi nematres. stant cirtũ electusẽ uidelice locus deaesacratus non
unde captiuos non licere ducere : sedubi captiuos libere includere. Conparanunc

Expanded text:
 parcitur, nec dignantur attendere, et eas linguas adversus ejus nomen dementia sacrilegae proter parcitur, nec dignantur attendere, et eas linguas adversus ejus nomen dementia sacrilegae protervitatis exercent, quibus linguis usurpaverunt mendaciter ipsum nomen, ut viverent; vel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti atque muniti, ubi propter cum illaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosiliremater populi Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quã tenere non nomina bona sed omina mala quanto em̃ sapientius credit᷑
no romã adistã cladem non fuis seuenturam nisi prius illiperissent sed illos potius
olim fuis seperituros nisi eos quantũ potusse roma seruassos. Naquis ñ cũ aduertertt¬
uideat quanta sit uanitate p̃sumptũ nom posseuinci subdefensorib: uictis & idoperisse quia
custodes ꝑdidit deos : Cũuelso lacẽ potuert causa pereundi custodes habere noluisseperi¬
turos. Non itaq: cũ dediis uictis illa conscriberent᷑ atq canerentur poctas libeba men¬
tiri : sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri . Verũ istaoportunius aliolo codi¬
ligent̃ copiose quetractandas̃ . Nunc quod institueram de ingratis hominib: dicere:
parum ꝑ explicem ut possum : quiea mala que pros uorũmorum ꝑ uersi tatemerito pati¬
untur blasphemantes xp̃o inputant. Quod au temillis & iã talib: ꝓpt̃ xp̃mpartit᷑

Expanded text:
aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterituideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumuntur, blasphemantes Christo imputant; quod autem illis etiam talibus propter Christum
Abbreviated transcription (Latin):
re igens inmica mihityrrenũ nauigat aequor: ilium initaliã portans uictosq pae¬
natss : itaneistis paenatib: uictis romã neuinceretur prudentes cõm̃dare debuer̃:
sed haet iu nodicebat uelut iratamulier quidloqueretur ignorans. Quid aeneas
ipsepius tociens appellatus nonneita narrat pantus otriades arcis foebi quies acer¬
dos sacra manu uictosq: deos paruũq nepotem: Ipse traht cursuq: amens adliminaten¬
dit Non ne deos ipsos quos uictos nondubitat dicere sibi potius quã seillis ꝑ hib& commen¬
datos cũ eidicitur sacra suos quȩtibi comendat troiapoenates siigitur uergilius tales
deos & uictosdicit & ut ueluicti quoq modo euaderent homini cõm̃datos. quae de¬
mentiae ex istimare histutorib: romã sapient̃ fuisse cõmissam & nisi eos amisiss&
non potuisse uastari immo uero uictos deos tã quã p̃sides ac defensores colere quidẽ

Expanded text:
re: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque pere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est