comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utauexcolsis: Iegimus in euangelio iohannis.
quia refecte dequinque panibus & duob: piscib: tur¬
beuoluerunt rapere iħm & constituere eũ regẽ
sed nehoc ꝑficere possent. ipse in montem fugiendo p̃ca¬
uit. Nunc aut ubipassurus hieroso limã uenitñ nefu¬
git eos qui seregẽ faciunt quiagmine glorifico & h
hymnis difilio acrege dignis ad ciuitatẽ regiani
ducunt Nonre primit uoces eorum qui regnũ pa¬
triarche dauid in eorestaurandũ. & priscȩ bene¬
dictionis donarecuperanda concinunt: Vitquid
ergo hocqđ prius fugiendo declinauit modo libens
ãplectitur: pegnũq qđ ad huc uicturus inmundo
sus cipere nolui iã queiã &iturus ꝑpassionẽ crucis
demundo non negauit suscipere. nuisiut aꝑte docẽ¬
r& quia non temporalis & terreni sed &erni in ce¬
lis r& eẽt imperu atquepro f&tu regnũ ꝑ contemptũ
mortis gloriã &resurr&tionis & triũphum as¬
censi onis ꝑ uenir&. hincestenim quae post resur¬
r&tionem apparens discipulis ait. data est mihi

Expanded text:
um, etc. Legimus in Evangelio Joannis quod refectae de quinque panibus et duobus piscibus turbae voluerunt rapere Jesum et constituere eum regem; sed ne hoc perficere possent, ipse in montem fugiendo precavit. Nunc autem ubi passurus Jerosolymam venit, non refugit eos qui se regem faciunt, qui agmine glorifico et hymnis Dei Filio ac rege dignis ad civitatem regiam ducunt; non reprimit voces eorum qui regnum patriarchae David in eo restaurandum et priscae benedictionis dona recuperanda concinunt. Ut quid ergo hoc quod prius fugiendo declinavit modo libens amplectitur, regnumque quod adhuc victurus in mundo suscipere noluit jamjam exiturus per passionem crucis de mundo non negavit suscipere, nisi ut aperte doceret quod non temporalis et terreni, sed aeterni in coelis Rex esset imperii? Ad quod profecto regnum per contemptum mortis, gloriam resurrectionis, et triumphum ascensionis perveniret. Hinc est enim quod post resurrectionem apparens discipulis ait: Data est mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ilon nonorontus scbntiꝵ cibex̧ tortu st dabomi ni le¬
nua neoraliumn dela tationr̃ Corso quasi parinũ
idest parten aliquã quaad cibos ꝑtin& dicit. Nonopor¬
tere homunibus adhucu&eri consu&udine deditis
in ꝑtiri quia & illic quias̃i conscisio uid&ur fieri&
ipsi ue custati non conuenit

Expanded text:
omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non conuenit
Abbreviated transcription (Latin):
qu maditeo it apositũ est nũquid possiNT filii sponsi lugere
quã diucũ illis est sponsus sponsus ergo xp̃s sponsa ecclesia
e. dequo scõ spiritali quae conubio apl̃i sunt creati quilugere
acieiunare non possuNt quã diu sponsũ intalamo uident¬
& sciunt sponsũ eẽ cũ sponsa quando uero transier̃ nuptiae
& passionis acresurrectionis tempus ad uenerit tunc spon¬
si filiitiun abunt Iuxta leges autem tropologiȩ sciendũ quod
quãdiu sponsus nobiscũ est &in l&itia sumus necieiu nare pos¬
sumusne iugere cũ autem ille ꝓpt̃ peccata c nobis recesserit &
auolauerit tunc indicendũ ieiuniũ est tuncluctus recipur dus

Expanded text:
 Matthaeo ita positum est: Nunquid possunt filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus ? Sponsus ergo Christus, sponsa Ecclesia est. De quo sancto et spirituali connubio apostoli sunt creati. Qui lugere ac jejunare non possunt, quandiu sponsum in thalamo vident, et sciunt sponsum esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae et passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii jejunabunt. Juxta leges autem tropologiae sciendum quod quandiu sponsus nobiscum est et in laetitia sumus, nec jejunare possumus, nec lugere. Cum autem ille propter peccata a nobis recesserit et avolaverit, tunc indicendum jejunium est, tunc luctus recipiendus.
Abbreviated transcription (Latin):
uminter rogatus ess& dñs quur discipulieius noniciun aretu
Qespondit carnales adhiuc quosque & nae du pasionis resurret¬
onis quesuc si de solidatos non posse seueriora ie iunna de con¬
tn entia sus tinere precepta neper auster utete uut ipso
er go aliut discipulos ti qua u&ere uestinentu d sdes

Expanded text:
interrogatus esset Dominus cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos, non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam, ergo adhuc discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
Miraculũ nãque faciens & taceriius sit & tamen tace¬
renon potuit: Vit uidelic& electi eius ecempla doc tri¬
nae illius sequentes in.magnis quefa ciuNT: L&are quidem
in uolunta te habeaNt. Sed ut pro sint aliis ꝓdantur in ui¬
ti quatinus & magnae humilitatis sit qđ sua operata ceriappe¬
tint & magnae. sublimitatis sit. qđ eorũ operataceri non
possuNt : Nonergo dñs uoluit quicquã fieri & minime potuit sec
quiduelle eius membra debeant qui dua deeis
&iã nolentib: fiatdotrinae magisterio ex ẽplũ dedit:¬

Expanded text:
Miraculum namque faciens et taceri jussit, et tamen taceri non potuit, ut, videlicet, electi ejus, exempla doctrinae illius sequentes, in magnis quae faciunt latere quidem in voluntate habeant, sed, ut prosint aliis, prodantur inviti, quatenus et magnae humilitatis sit, quod sua opera taceri appetunt, et magnae sublimitatis sit, quod eorum opera taceri non possunt. Non ergo Dominus voluit quidquam fieri et minime potuit, sed quid velle ejus membra debeant, quidve de nolentibus fiat, doctrinae magisterio exemplum dedit
Abbreviated transcription (Latin):
uã quilan guebat extendit dexterã quanon ipsorũ
quuisque maiora sabbatis eicerit cibosportandopor¬
rigendo calicẽ c&erãq queui tui necessaria sunt
exsequendo Neque enim illequi dixit & factes
diasque neque ad huc uenerat orã passionis
eiis neque extra hierusalẽ suit locus passionis seces¬
sit fugiens sese odio ꝑsequenter sedibi asces sit
hubi plures inuenit seseꝑ amorẽ sequentes nr̃a
subditur:

Expanded text:
vam qui languebat extendit dexteram, quasi non ipsorum vam qui languebat extendit dexteram, quasi non ipsorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porrigendo calicem, caeteraque quae victui necessaria sunt exsequendo. Neque enim ille, qui dixit, et facta sunt, dias, quia neque adhuc venerat hora passionis ejus, neque extra Jerusalem fuit locus passionis. Secessit fugiens sese odio persequentes; sed illuc accessit ubi plures invenit sese per amorem sequentes. Nam subditur:
Abbreviated transcription (Latin):
Canan damanus arida iub& ur extendi quia in¬
fruc tuose debilitas anime nullo melius ordine quã
elemosi narum largitate curatur. unde iohan nis
baptista turbis scitantibus quid facereNT ut non uelud
arbores cride nut terentur inignem. Hoc solũ p̃ce¬
pit qui hab& duastuni cas d& non habenti. & qui hab&
escassimiliter similiter faciat. & in & lesi astico dicitur
rili non sit manustua ad accipiendũ porr&ta & ad dan¬
dum coll&ta frustra enim manus addm̃ prop&catis
rogaturus expandit qui non as aduiduã rogantem be
iseicum hepodianus consili uo paciebantad¬
uia sus euor quomodo tum perdereNT. Fero
dianos hero disthetrarche ministros dicit qui ꝓpt inimi¬
cicias quas dñs ipsorũ aduersus iohannem gercebat &i¬
am saluatorem quem iohannes p̃dicabat. Insidiis inse¬
quebantur &odiis magnaaut insipientia eosquisa¬
lute plurimũ indigebant denece saluatoris agere
consilio quiquantũ nequitiae studeant oftenditur
cũ & hoc incrimen reputant: qđ aduerbũ illius sal¬

Expanded text:
ananda manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista, turbis sciscitantibus quid facerent ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum correpta . Frustra enim manus ad Deum pro peccatis rogaturus expandit, qui non has ad viduam rogantem, betim cum Herodianis, consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perdequi propter inimicitias quas dominus ipsorum adversus Joannem exercebat, etiam Salvatorem quem Joannes praedicabat, insidiis insequebantur et odiis. Magna autem insipientia fuit eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod ad verbum illius sal
Abbreviated transcription (Latin):
transire nequimus nisinos gratia redẽptoris nr̃i.
alimento sui uerbi reficiat: hoc uerothipice
interhanc refecti onem. & illã quinquepanũ ac du¬
orũ pisciũ diftat ꝗdibilittera u&eris instrumen¬
ta spałi gratic plena eẽ signata ẽ. hic uũt noui
ueritas acgratia testamenti fidelibus ministran¬
du monstrata est: S anautraque refectio in mon¬
te caelebrata est utulioꝵ euangelistarũ narra¬
tio declarat quia utrius que scriptura testam̃¬
tires te intellestaulttu dinẽ nob̵ caelestium
& p̃receptorũ mandat & p̃remiorũ utraque
ultitudinem xp̃i qui est mons domus dñi in
uertice montiũ consona uce p̃dicant quienĩ
edficatã suꝑ seci uitatem siuedomũ dñi idest
ecclesiã in altabonorũ extollit operum & cunc¬
tis manifestã gentibus exib& ipsehanc ab in fur¬
mis delet tationibus abstractã pane caelira¬
ficit atque aduꝑp&ite suꝑnae suuuitatis da¬
topinore cibispalis accen dit: orisex
quid super ter bao quia eccriamioi duo

Expanded text:
transire nequimus, nisi nos gratia redemptoris nostri alimento sui verbi reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi littera Veteris Testamenti spirituali gratia plena esse signata est, hic autem Novi veritas ac gratia Testamenti, fidelibus ministranda monstrata est. Sane utraque refectio in monte celebrata est, ut aliorum Evangelistarum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenti recte intellecta, altitudinem nobis coelestium et praeceptorum mandat, et praemiorum, uns domus Domini in vertice montium consona voce praedicat. Qui enim aedificatam super se civitatem sive domum Domini, id est, Ecclesiam in altum bonorum extollit operum, et cunctis manifestam gentibus exhibet, ipse hanc ab infimis delectationibus abstractam pane coeli reficit, atque ad appetitum supernae suavitatis dato pignore cibi spiritalis accendit. Misereor, inquit, super turbam, quia ecce jam triduo
Abbreviated transcription (Latin):
enesur recit &umbulubat quaetum que enĩ liat¬
Opeccatis mortuum suꝑne manus miserationis
resuscita tura tetigerit. non solum a sordibus &
ue terno scelerum &urgere sed & inbonis continuo
proficere deb& operibus uidelic& iuxta psal¬
mistã ingrediens sinematula &opera ecercens

Expanded text:
ene surrexit, et ambulabat. Quemcunque enim peccatis mortuum supernae manus miserationis resuscitatura tetigerit, non solum a sordibus et veterno scelerum exsurgere, sed et in bonis continuo proficere debet operibus, videlicet, juxta Psalmistam, ingrediens sine macula, et opera exercens
Abbreviated transcription (Latin):
hac lectine ubicar chysynagogus sclucre fili¬
am p&it sucm. sed per gente ad domum eius
dño preoccupatemorous amulier prerupit sanitatem : im
modemor te reuocata est aduitam salus ostenditur
genen eris huma nique dño incarne ueniente ita
dispensata est utprimo aliquie irħl adfidem
uenirent deinde plenitudo gentium introcs&
acgicomnas urħlsaluus fier & quis esgo archysy¬
na gogus iste quiad dnm profilia rogatu rus aduenit
melius quã pse moises intellegitur. unde bene
iayrus idestinlumi nuns siue in luminatus uocatur.
quic quiac cepit uerbaune durenob &ꝑha&

Expanded text:
hac lectione ubi archisynagogus salvare filiam petit suam, sed pergente ad domum ejus Domino, praeoccupans haemorrhoissa mulier praeripit sanitatem, ac mo de morte revocata est ad vitam, salus ostenditur generis humani, quae Domino in carne veniente ita dispensata est, ut primo aliqui ex Israel ad fidem venirent, deinde plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Quis ergo archisynagogus iste, quid ad Dominum pro filia rogaturus advenit, melius quam ipse Moyses intelligitur? Unde bene Jairus, id est illuminans, sive illuminatus, vocatur, quia accepit verba vitae dare nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fecta saluatio multas ad dnm̃ cogit turbas utenim ipse
seinterius exteriusq: docer& esresanatu: Ntqua quã percq¬
tũ beneficiũ uł ab ipso ciquo acceperat iussus tac&: quin
ptius euangelista functus officio. mox egressus cepit pre¬
dicare & disfa mare sermonẽ: undemerito queritur
quidnãsit qđ dñs non nulla queies sit abscondi iussit & nec
ado rãpotueruNT abscondi: Nũquid enim unigenitus fili
le corpus omne qđ egit hoc nob̵ in ȩxemplo uctionis p̃buit

Expanded text:
fecta salvatio, multas ad Dominum cogit turbas: ut enim ipse se interius exteriusque doceret esset sanatum, nequaquam perceptum beneficium, ut ab ipso a quo acceperat jussus, tacet: quin potius evangelistae functus officio, mox egressus coepit praedicare et diffamare sermonem. Unde merito quaeritur quidnam sit quod Dominus nonnulla quae gessit abscondi jussit, et nec ad horam potuerunt abscondi? Nunquid enim unigenitus Filiule corpus omne quod egit hoc nobis in exemplo actionis praebuit
Abbreviated transcription (Latin):
Ci oc casu solis mors exprimitur saluatoris. quare non
Ddiluculo redeunte resurrectio eius indic&ur. Cuius
manifestalucae habut in desertũ. gentiũ. ibique insus fi¬
s delib: orabat. quia cordaeo rũꝑgratiã sui sp̃s & uirtu¬
tẽ orationi excitabat: &epatpredi caris uasina. qae
num & oconii galilea & deorua eiciers:
Inhac p̃dicatione quãdiciteũ hacbuis se inamnigalileãm
Ptelligitur &iã sermoille habitus inmonte cuius com¬
moemorationẽ facit mat thieus nãque mar cus ita sequitur
et uenit adeu lepposus deppecanis eũ. & qenuflexu
Dix̃ siuis potesme munidape & cẽtu

Expanded text:
Si occasui solis mors exprimitur Salvatoris, quare non diluculo redeunte resurrectio ejus indicetur? Cujus manifestata luce abiit in desertum gentium, ibique in suis fidelibus orabat, quia corda eorum per gratiam sui Spiritus ad virtutem orationis excitabat. Et erat praedicans in synagogis eorum et omni Galiin hac praedicatione, quam dicit eum habuisse in omni Galilaea, intellegitur etiam sermo iste habitus in monte, cuius commemorationem facit Mattheus. namque idem Marcus ita sequitur: et uenit ad eum leprosus deprecans eum et genu flexo dixit: si uis, potes me mundare, et
Abbreviated transcription (Latin):
deo permisit quod p&ebant demonibus ut ꝑinter¬
sttionem porcorũ homi nibur saliitis occano p̃¬
ber&u r paflores enimista cernenter statim
nuntiant ciuitati erubescant manidieus side ta¬
dam substantia & ẽceo dem auctorem hominũ bis¬
tiarum que sunt unime quomodo obunius homi¬
nis salutem duomilicpor corum susto canturnico
mi tamen in teritu figuraliter homines in mundiuo¬
cis arationis expertes indicantur quiminous alib
enim ꝑcultus idolorum possunt demonia dominarinã
nisi quis porcimore uix eritnonin aeum diabolus accpior
potestatem uuntproban dum tantũ non aut̃ &ud ꝑ¬
dendum uccipi&:¬

Expanded text:
deo permisit, quod petebant, daemonibus, ut per interfectionem porcorum, hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quomodo ob unius hominiquorum tamen interitu figuraliter homines immundi, vocis et orationis expertes indicantur, qui in monte senim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, non in eum diabolus accipiet potestatem ad approbandum tantum, non autem ad perdendum accipi
Abbreviated transcription (Latin):
tur sermonibus ut euangelista mathteus delurat
quic differente iudea gentilitas confluxit cdx pm̃
atque in terna uite misteria quanto fide uicinior
tantomente capatior ausit iuxta q̃đ psulmusait
accedite ud eum & inlumi numini:
qutus uerbum intus est lumen unde alibi ut intrantes
inquidiudeant lumen siergoforis stantes n&ipri. ig
Sedsoris stemus foris enĩ stantes uolumus dñm uidere
cognacti ipsius cumiudȩi spiritalem in legesensum non
querentes sese udcustodiam litereforis fxerunt & quu
sixpm potius ad carnalia docenda cogunt xire quã se
cul discenda spiritalia consentiunt in gredi:¬

Expanded text:
tura sermonibus, ut evangelista Matthaeus declarat: quia differente Judaea gentilitas confluxit ad Christum, atque interna vitae mysteria quanto fide vicitanto mente capacior hausit. Juxta quod psalmus ait: Accedite ad eum et illuminamini ; intus verbum, intus est lumen. Unde alibi: Ut intrantes, inquit, videant lumen. Sic ergo foris stantes nec ipsi agsi foris stamus. Foris enim stantes volunt Dominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritalem in lege sensum non quaerentes sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritalia consentiunt ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
Uli tes quidem quiar& iudeoꝵ fuerat apellatus & hoc¬
b  Deiscribȩ & sacerdotes crimen obiecerant quod
sibimn populo istaelitico usurpar& imperium. In ludentes
hocfaciunt ut nudatum pristinis uestibus induant¬
purpura quoreges ueteres utebantur & ꝓdiademate
ponantes coronam spineam. Prosceptro regali dentcalamũ
Vtmatheus scribit & adorent quan regem. Nos aũt
om̃a haecintelegamus mystice quomodo enim cal¬
phas dix̃. oport& unum hominem oripomnibus.
Nesciens quidicer& Sic & isti quod cũque secer̃
lic& aliamente fecerunt tamen nobis qui credidimus
sacram̃ta tribuebant. Notandum añt quia ꝓeo
quod marcusait & induunt eũ purpura. Moat¬
heus itaposuit & & seuntes eũ clamidem coc¬
cineam circum deder̃ ei. Vbi intellegitur ꝗd
mathe usait. Clamidem coc cineam circum
deder̃ ei. hoc marcus dixisse indictũ purpura.
Proregiaenim purpura clamis illa cociea ab
in lidentibus adibita erit & estrubra quedam
purpora coc cosimillima. Po test etiam fier

Expanded text:
lites quidem, quia rex Judaeorum fuerat appellatus; et hoc ei sacerdotes crimen objecerant, quod sibi in populo Israelitico usurparet imperium: illudentes hocpurpura, qua reges veteres utebantur, et pro diademate imponant ei coronam spineam, pro sceptro regali dent calamum, ut Matthaeus scribit , et adorent quasi regem. Nos autem omnia haec intelligamus mystice. Quomodo enim Caiphas dixit: Oportet unum hominem mori pro omnibus , nesciens quid diceret, sic et isti quodcunque fecerunt, licet alia mente fecerint, tamen nobis qui credimus, sacramenta tribuebant. Notandum autem quod pro eo quod Marcus ait, Et induunt eum purpura , Matthaeus ita posuit: Et exuentes eum chlamydem coccineam circumdederunt ei . Ubi intelligitur quod Matthaeus ait, Chlamydem cdederunt ei, hoc Marcus dixisse indutum purpura. Pro regia enim purpura chlamys illa coccinea ab illudentibus adhibita erat, et est rubra quaedam purpura cocco simillima. Potest etiam fieri
Abbreviated transcription (Latin):
nemonouitfiliũ nisi pater neque patrem quis
nouit nisi filius & cui uoluerit filius reuelare
quid nisi panem ui te nobis ꝑseaperiendũ demons¬
trauit udcuius interiora cernenda ꝑnosip¬
sos pen&rare nequi uimus: Cui contra proph&ã
miserabilem corundã famem deplorans ait : par¬
uuli p&ierunt panenec erat qui franger&tis
qđ est uliis uerbis dicereindoti quesi eruNt
pabulo uerbidi quod caluir tutẽ boneopera¬
tionis conuules cerent refici nec erat magis¬
tris deficientibus quieis scriptura archana pa¬
tefacer& eosque aduiam ueritatis instituer&.
acceptis uut ud frãgen dum panibus dñs gratias
agit ut & ipse quantum desclute generis humec¬
ni congaudeat ostendat &nos adagendas se ꝑ
do gratius in form& cumuel terreno panetar.¬
nem uł animã caelesti suꝑna gratia largiente
reficimus:
et habebar pisciculos paucm

Expanded text:
nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit filius revelare , quid nisi panem vitae nobis per se aperiendum demonstravit, ad cujus interiora cernenda per nos ipsos penetrare nequivimus? Cui contra propheta miserabilem quorumdam famem deplorans aiebat: Parvuli petierunt panem, nec erat qui frangeret eis . Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo ad virtutem bonae operationis convalescerent refici, nec erat, magistris deficientibus, qui eis Scripturarum arcana patefaceret, eosque ad viam veritatis institueret. Acceptis autem ad frangendum panibus Dominus gratias agit, ut et ipse quantum de salute generis humani congaudeat ostendat, et nos ad agendas semper Deo gratias informet, cum vel terreno pane carnem, vel animam coelesti superna gratia largiente reficimus. Et habebant pisciculos, et
Abbreviated transcription (Latin):
enim caro foenum & omnis gła eius tãquã flos
foeni. Innouo aut̃ testamento ipsam quoque
terrã ac facultates temporales derelinquere
precipimur uł certe qui amons in quo turba do¬
minicis panibus reficiebatur ccltitu dinem ut
supra diximus redemp toris nr̃i figni ficat . xp̃i
propter carnales homines & ibrłm terre¬
num carnidi spe & desiderio tegitur hic
cuit remota om nicupiditate carnuli con¬
uiuas nouitestamenti spei ꝑmunentis firma¬
men tum tamquẽc ipsius montis soliditas nul¬
lo foeno interposito continebat:¬
Iñs accipiens panes dabat discipulis ut ipsi
acceptosturbe adponerent qui a spałis dona
scientiae tribuens aplis ꝑ eorum minis teriũ
uoluit ecclesia suae ꝑ orbem uite ciburia
distribui qđ aut fregit panes quos discipu¬
los dur& aptionem designat sacramento¬
rum quibus adꝑp&u um sulutem nutri¬
endus erat mundus. cum enim ait ipsedñs &

Expanded text:
enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . In Novo autem Testamento ipsam quoque terram ac facultates temporales derelinquere praecipimur. Vel certe quia mons in quo turba dominicis panibus reficiebatur, altitudinem, ut supra diximus, Redemptoris nostri significat, ibi propter carnales homines et Jerusalem terrenam carnali spe et desiderio tegitur: hic autem remota omni cupiditate carnali, convivas Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum, tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito continebatinus accipiens panes, dabat discipulis, ut ipsi acceptos turbae apponerent, quia spiritualis dona scientiae tribuens apostolis, per eorum ministerium voluit ecclesiae suae per orbem vitae cibaria distribui. Quod autem fregit panes, quos discipulis daret, apertionem designat sacramentorum, quibus ad perpetuam salutem nutriendus erat mundus. Cum enim ait ipse Dominus: Et
Abbreviated transcription (Latin):
&icm qui delonginquo ueniunt quia conuer¬
sis peccatoribus doctrine scaẽ cibi p̃bendisunt
ut indm̃ uires reparent quasin flagitiis camise¬
runt : Item iudei qui cum que in xp̃o credider̃
depropeadillũ uenerunt quialegis & ꝓ̃ph&a¬
rũ erant literis edocti deillo. credentes uero ex
gentibus delonge utique uenerunt adxpm quia
nullis paginarum: sc̃arũ monumentis deeĩ eranł
Oponuntur in quo septi formis gratia sp̃s scĩ
plenius fidelibus cunctis & credenda reue¬
latur & credita diturne que ordeaci fuis¬
se produntur sicutille quinque dequbus quar
quesunt hominũ milia saturata necterũ sicut
ihlege uitale anime alimentũ corpora libus
sacramentis obteger&ur hordei & enim me dulla
num turba suꝑ fenum uiride discumbebat
nunc septem panibus reficienda est supraterra. dis¬
cũbere p̃cipitur qua ꝑscripturã legis carns deside¬
rica calcare &conprimere iubemur: Omnis

Expanded text:
etiam qui de longinquo veniunt, quia converetiam qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi praebendi sunt ut in Deum vires reparent quas in flagitiis amiserunt. Item Judaei quicunque in Christo crediderunt, de prope ad illum venerunt, quia legis et prophetarum erant litteris edocti de illo. Credentes vero ex gentibus de longe utique venerunt ad Christum, quia nullis paginarum sanctarum monumentis de ejus eranponuntur, in quo septiformis gratia Spiritus sancti plenius fidelibus cunctis et credenda revelatur et credita datur. Neque hordeacei fuisse produntur, sicut illi quinque de quibus sunt quinque hominum millia saturata, ne iterum sicut in lege vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur. Hordei enim medulla num turba super fenum viride discumbebat, nunc ubi septem panibus reficienda est, supra terram discumbere praecipitur, quia per Scripturam legis carnis desideria calcare et comprimere jubemur. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
conuertit quos dimit tere ieiunos in domum succ̃
dñs non uult nedifficase inuia : Quia uidelic& con¬
uersi peccatores in presentis uite ui adeficiuNT si
in sua constientia sinedotrine scae pabulo dimit¬
tantur neergo lassentur huius pere grinationis
itinere pascen disunt sacra amonitionẽ ualde
ccũt pens anduest pia sententia que processit ex
tentis dĩ seruitium festinauit iste delongin quo non
uenit quia ꝑ in corrutionẽ & in nocenciã proximus
fuit cdius nullac inpudicitia nullus flagituis inqui¬
natus solo aut̃ coniugio exꝑtus adminis terium
spiritale conuersus est neque iste uenit delon¬
inco qui cuisus coniunctione concessa per
nlicita nonerntuit: aliiuero postiarnis
tias Aliipost pebittu homicidiu ad peni¬
tenticẽ redeunt ud quecd omnipotentis dĩ ser¬
uitium conuertuntur. Hi uidelic& ad dnm̃
delinginquo ueniunt quanto & ẽnim quis queplus
in prauo opere errauit tanto abomnipotente
dño longius recessit. dentur igitur alimenta eis

Expanded text:
convertit. Quos dimittere jejunos in domum suam nus non vult, ne deficiant in via, quia videlicet conversi peccatores in praesentis vitae via deficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sanctae pabulo dimittantur. Ne ergo lassentur in hujus peregrinationis itinere, pascendi sunt sacra admonitione. Valde autem pensanda est pia sententia, quae processit ex tentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non venit, quia per incorruptionem et innocentiam proximus fuit. Alius nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus, ad ministerium spiritale conversus est. Neque iste venit e longinquo, quia usus conjunctione concessa per illicita non erravit. Alii vero post carnis tias, alii post perpetrata homicidia ad poenitentiam redeunt, atque ad omnipotentis Dei servitium convertuntur: hi videlicet ad Dominum de longinquo veniunt. Quanto enim quisque plus in pravo opere erravit, tanto ab omnipotente Domino longius recessit. Dentur ergo alimenta eis
Abbreviated transcription (Latin):
bum alfei cumadditamento posuit ad diftinctio nem
iaccobi gebedei ipseest qui in euangeliis nominatur fra¬
terdñi &i nepisto laudicilatas qui amuria uxor ul¬
phei soror fuit mariae matris dñiquia mariã leo phe
iohannes eu angelista cognamin at fortassequia isdc̃
clpheus &iãclephas ẽ dictus ułipsa maria defiucto post
natũ iu cobo alpheo cleophe nupsit qui auero ic cob
merito filius al phei idẽdoti sitco gnominatus ipsi
aut̃ ipse estquem lucas & in euangelio suo & in acti¬
bus apostolorum iudam iu cobi nominat erat erũ
frater ia cobifratris dñi ut ipse inepisto lasua seri.¬
bit: unde &iam ipse frater dñi uocabatur ad testan¬
tibus ciuibus ipsius quideuirtutibus eius ftupentes
ugebant: Nonne iste est faber silius maria frater

Expanded text:
bum Alphaei cum additamento posuit, ad distinctionem Jacobi Zebedaei. Ipse est qui in Evangeliis nominatur frater Domini, et in Epistola ad Galatas: quia Maria uxor Alphaei soror fuit Mariae matris Domini, quam Mariam Cleophae Joannes evangelista cognominat, fortasse quia vel idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus vel ipsa Maria, defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Quia vero Jacobus merito filius Alphaei, id est docti, sit cognominatus, ipsi  Thaddaeus autem ipse est quem Lucas et in Evangelio suo, et in Actibus apostolorum Judam Jacobi nominat. Erat enim frater Jacobi fratris Domini, ut ipse in Epistola sua scribit. Unde etiam ipse frater Domini vocabatur, attestantibus civibus ipsius, qui de virtutibus ejus stupentes aiebant: Nonne iste est fabri filius et Mariae, frater
Abbreviated transcription (Latin):
annosplurimus auxiliante dĩ gratia conposiumus constit eẽ fac¬
titantũ oxante ꝓ nobscitate tuã caelestis semꝑ gratia ꝓtegat Gud
& hoc ante om̃a cunctos quihat forte lictur sunt depcor in dño
ut ꝓmeis & corporis & animi fragilitatibus aput pium iudicẽ int¬
cessores gistese dign&ur: explicit pro loqus

Expanded text:
 constat esse factitatum. Orantem pro nobis sanctitatem tuam coelestis semper gratia protegat. Sed et hoc ante omnia cunctos qui haec forte lecturi sunt deprecor in Domino, ut pro meis et corporis et animi fragilitatibus, apud pium judicem intercessores existere dignentur. EPISTOLA IX,
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc uidaiz antem quasi in laude gentissu&e librũ suꝑcor
conuersationẽ scripsit: & quom do luca senarrat inihi¬
rusolimȩ credentes om̃a habuissed comniunia: Sic & ille
qđ a lexandriae submarco fieri doctore cernebat mȩmo¬
riae tradidit tradunt aut hum nanioneis rahebta te
sacerdo taliortuꝓsapiahac post passione hacresur ton
dñisaluato ris ad p̃dicatione apostolox euuangelica si g ac sa¬
cra mentis imbutum atque & eorũ fiisse numero dequuibus
scribit lucas quia multa &ia turba sacerdotũ oboeditbat fides
qua ꝓpt ut pote legalibus instrutus edictisoptimũ ꝑonia iiuen¬
dior dinem genti quã ad sidem uocabat pmonstra it sed
so can nomi capasciȩ obseruantia queuniuer sis xp̃iadesu¬

Expanded text:
adhuc Judaizantem, quasi in laudem gentis suae librum super eorum conversatione scripsit. Et quomodo Lucas enarrat Jerosolymae credentes omnia habuisse communia, sic et ille quod Alexandriae sub Marco fieri doctore cernebat, memoriae tradidit. Tradunt autem hunc natione Israelitica, et sacerdotali ortum prosapia, ac post passionem ac resurrectionem Domini salvatoris ad praedicationem apostolorum evangelica fide ac sacramentis imbutum, atque ex eorum fuisse numero de quibus scribit Lucas quia multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. Quapropter, utpote legalibus institutus edictis, optimum per omnia vivendi ordinem genti, quam ad fidem vocabat praemonstravit. Sed et canonicam Paschae observantiam, quae universis Chris
Abbreviated transcription (Latin):
iscipulis nauigantibus xp̃robdormiuit qui¬
a calcantibus scłm fidelibus futuri que regni qui¬
&em unimo meditantibus &uł secundo sp̃s scĩ
flatu uelremigio proprii conatus infidos mun¬
di factuscertatim posterga iactantibus tempus
subito dominice passionis cduenit: undebefiehoc
sero facto iestum fuisse perib&ur ut ueri solis
occubitũ non solad nĩ dormitio sed &ipsa de¬
cedentis lucis ora signisi c& ascendente
autem illo puppim crucis quasomnũ mortis can¬
paer& fluctibus blasphemantium ꝑsecutorum.
demonics ecitati procellis ad surgunt. quib
tamen non ipsius patientia turbat sed discipulo¬
rum in becillitas concutitur trepidat peridita¬
tur
Et &citanit eum & dicun¬
adte pegtiu&

Expanded text:
iscipulis navigantibus Christus obdormivit: quia calcantibus saeculum fidelibus futurique regni quietem animo meditantibus, et vel secundo Spiritus sancti flatu, vel remigio proprii conatus, infidos mundi fastus certatim post terga jactantibus, tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene hoc sero facto gestum fuisse perhibetur, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Ascendente autem illo puppim crucis, qua somnum mortis caperet, fluctus blasphemantium persecutorum daemoniacis excitati procellis, assurgunt. Quibus tamen non ipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. Et excitant eum, et dicunad te perti
Abbreviated transcription (Latin):
uit & quasi manifestius fidẽ aduentus eius illis in sinuans
hicuir inquid hic ẽille quẽ mosesisteuobsepius inmundunas¬
citurũ ꝓmisit huius uerbis uxxta p̃ceptũ ipsius moysi & uos ctus¬
cultate & om̃s iuriamatores auscultare iub&e & notandũ
scaẽ trinitatis misteriũ declaratur. Quanimirũ głam eĩ
quã in baptis mo credentes confitemur in resurrectione
uidentes conlaudabimus Nec frustra sp̃ssc̃s hicinlucida
nube ut alius euangelista cũmemorat illicapparebit in colũ¬
ba quia quinunc simplicecorde fidẽ quaꝑcipit seruat.
tuncluce aꝑte uisionis qđ crediderat contemplabit ipsa¬
que qua inlus trabitur in ꝑp&uũ gratiaptegetur : e
utim cincũ spicientes neminem uidenn luolus

Expanded text:
vit; et quasi manifestius fidem adventus ejus illis insinuans: vit; et quasi manifestius fidem adventus ejus illis insinuans: Hic vir, inquit, hic est ille, quem Moyses iste vobis saepius in mundo nasciturum promisit. Hujus verbis juxta praeceptum ipsius Moysi et vos auscultate, et omnes veri amatores auscultare jubete. Et notandsanctae Trinitatis mysterium declaratur. Quia nimirum gloriam ejus quam in baptismo credentes confitemur, in resurrectione videntes collaudabimus. Nec frustra Spiritus sanctus hic in lucida nube, ut alius evangelista commemorat, illic apparebat in columba, quia qui nunc simplici corde fidem quam percepit servat, tunc luce apertae visionis quod crediderat contemplabitur, ipsaque qua illustrabitur in perpetuum gratia protegetur. Et statim circumspicientes neminem viderunt amplius
Abbreviated transcription (Latin):
ui ain prudenter interrogauerunt proptereares ponsi¬
oInemi dñi non merentur sed pater respondit ꝓfiliõ utuer¬
bũ dñi cũpler&ur ego tes timoniũ nondico ꝓme. sed paty
qui memisit ipse ꝓmedicit testimoniũ : liox quoque decelo
patris loquentis auditur que testimoniũ ꝑ hib& filio & pe¬
naculũ liuic obtẽperan dũ hicest fileus illiseriu sunt
no sere belias debent & ipsi uobiscũs impene trabdibuscor¬
bs i uiduio trabnaculu p̃parare concordat sane nceudit doi
locus cũ cerbis ipsus monsi quibus incat mationedomi¬
quce tes timoniũ ferens agebat proph&a uob suscitauit¬
dñs di cr̃ defratribus uris tã qua meipsum aud&s iex taom̃a
quelo cutus fuerit uoberat aut om̃is anima quecũq non au¬
dierit proph&ã illu ex termina bitur deplebe Quener¬
gomoses conuenerit in carne audiendũ ab onianim aquȩ̃
sal uari uell& p̃dix̃ hunciã ueniente in carne dspater au¬
diendũ discipulos ostendit & suũ esse filiũ calesti uocesi gna¬

Expanded text:
uia imprudenter interrogaverunt, propterea responsionem Domini non merentur, sed Pater respondet pro Filio, ut verbum Domini compleretur: Ego testimonium non dico pro me, sed Pater qui misit me, ipse pro me dicit testimonium . Vox quoque de coelo Patris loquentis auditur, quae testimonium perhibeat pro Filio, ernaculum, huic obtemperandum. Hic est filius, illi servi sunt Moyses et Elias; debent et ipsi vobiscum in penetralibus cordis sui Domino tabernaculum praeparare. Concordat sane hic Evangelii locus cum verbis ipsius Moysis, quibus incarnationi Dominicae testimonium ferens, aiebatster, tanquam meipsum audietis, juxta omnia quae locutus fuerit vobis. Erit autem omnis anima, quaecunque non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe . Quem ergo Moyses, cum venerit in carne audiendum ab omni anima quae salvari vellet, praedixit, hunc jam venientem in carne Deus Pater audiendum discipulis ostendit, et suum esse filium coelesti voce signa
Abbreviated transcription (Latin):
Fex habundantia aibi uideus mnittit in enuneradi qui de iustitia
ua pra sum mens hec a pud seait a dsigratias agotibi. qm̃
non sum sicut ceterihominum aaptores in iusti. & ceiꝰ. Om¬
ne aut̃ uictum suum indi munera mittit aeclã. quae omne
quae uiuit non sui es semeriti sed diuini muneris intelligit
dicens &s propitius esto mihi peccatori. Et iterũ fortitudi¬
nem me am adte custodiam quiatuds̃ surceptor meus er. dc̃
meus miscricor dia eus praȩ ueni& me. Explĩ lis̃ u¬

Expanded text:
udaeus mittit in munera Dei qui, de justitia sua praesumens, haec apud se orat: Deus, gratias ago tibi, quoniam non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, etc. . Omnem autem victum suum in Dei munera mittit Ecclesia, quia omne quod vivit, non sui esse meriti, sed divini muneris intelligit, dicens: Deus propitius esto mihi peccatori . Et iterum: Fortitudinem meam ad te custodiam, quia tu Deus susceptor meus es, Deus meus? misericordia ejus praeveniet me . LI
Abbreviated transcription (Latin):
ait & eni tribulatio quanto ceteris que pre¬
cersere presurarum pondere grauior : tanto ẽ
temporis breuitate moderatior. Futura namq
tribus annis acdimidio danihelis proph&iae
quantdm de apo calypsi scĩ iohannis conici potest
ec clesiam per orbem inpugnatura eẽ creditur:
Et tunc si quis uobis dieRit. et ce
hic est xp̃s. ex ceillic necredi deritis
A SURGEnt eni. Seu do xp̃i. & SEUDo

Expanded text:
aec etenim tribulatio quanto caeteris quae praecessere pressurarum pondere gravior, tanto est temporis brevitate moderatior futura. Namque tribus annis ac dimidio, quantum de prophetia Danielis et Apocalypsi S. Joannis conjici potest, Ecclesiam per orbem impugnatura esse creditur. Et tunc si quis vobis dixerit: Ecce hic est Christus, ecce illic, ne credideritis. Exsurgent enim pseudochristi
Abbreviated transcription (Latin):
pia non ad tempus uł exparte corripienda ex¬
ternorum incursib: & mox miserante dño post
actã penitentiã priscae restituenda libertati ut
sepe factũ sacra storia refert sed a &erna potius
dãnatione ferienda arefacta ẽ. radicitu sutinti¬
mar&ur nefanda plebs non solũ humana gloria fo¬
rinsecus uerũ &iã diuino intus fauore funditus ẽẽ
distituenda Nã & salutẽ uitãq quã accipere pote¬
rat in caelis & quãiã ꝑciperat patriã ꝑdidit interris
am̃dicouoũ. quia quicũq dixerit liuic moxti
tollers et anttere ixorare. et ñ hesitiueuit

Expanded text:
pia, non ad tempus vel ex parte corripienda expia, non ad tempus vel ex parte corripienda externorum incursibus, et mox, miserante Domino, post actam poenitentiam priscae restituenda libertati, ut saepe factum sacra historia refert; sed aeterna potius damnatione ferienda, arefacta est radicibus, ut intimaretur nefanda plebs non solum humana gloria forinsecus, verum etiam divino intus favore funditus esse destituenda. Nam et salutem vitamque quam accipere poterat in coelis, et quam jam perceperat patriam, perdidit in terris. Amen dico vobis, quia quicunque dixerit huic monti: Tollere et mittere
Abbreviated transcription (Latin):
Iuid accipiendã munera in templo residebant ꝓfecto qua
quibdã ñdantib lesiones ex quirerent dubiũ non erat.
Domus ergo orationis spelunca latronũ facta fuerat quae
ad hoc intemplo adsistere nouerant ut auto nondantes
& domus dĩ ẽ. ipsa mens atq: conscientia fideliũ quaȩsi quan¬
do inlesi one ꝓximiꝑuersas cogitationes ꝓfert quasi inspe¬
lunca latrones resident. & simpliciter gradientes inter¬
fitiunt. Quando in eos qui innullo reisunt lesionesgla¬
dior defigunt Mensenim fidelium non iam domur
orationir sed spelunca latronis ẽ Quando relic¬
ta in nocentia & simplicitate rc̃tatis illud
conatur agere unde ualeat proximis nocere
et cum ma xe tuansiuent. uiderunt
picum a tudã pactã aradicib
Non ramitantũ autstipes infructuose ficis ed
ipsa &iã radix a refiendo sententiã diuina in se
r& probationis ostendit: & io hannes ait quia
securis ad radicem orborem posita .e. are fata ẽ
itaque ficus aradicib ut ostender&ur gensim¬

Expanded text:
i ad accipienda munera in templo residebant, profecto quin quibusdam non dantibus laesiones exquirerent, dubium non erat. Domus ergo orationis spelunca latronum facta fuerat, quia ad hoc in templo assistere noverant, ut aut non dantes et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium, quae si quando in laesione proximi perversas cogitationes profert, quasi in spelunca latronum resident. Et simpliciter gradientes interficiunt, quando in eos qui in nullo rei sunt laesionis gladios defigunt. Mens enim fidelium non jam domus orationis, sed spelunca latronum est, quando, relicta innocentia et simplicitate sanctitatis, illud conatur agere, unde valeat proximis nocere. Et cum mane transirent, viderunt ficum aridam factam a radicibus. Non rami tantum aut stipites infructuosae fici, sed ipsa etiam radix arefiendo, sententiam divinae in se reprobationis ostendit. Et Joannes ait quia securis ad radicem arborum posita est . Arefacta est itaque ficus a radicibus, ut ostenderetur gens im
Abbreviated transcription (Latin):
neuangelio luce scriptumest sedentem ad peder
eus. sigñ faut̃ mulatudinẽ u&usta suu uita de¬
lestatam honorare quidem sed nolle patichristia¬
nam legendũ dicunt quod eam implere implere¬
non pos sint udmirantes tam̃fidelem populum
ccpristina perdita conuersatione sanatum.
sedere namque ad pedes dñi est eum u quo de¬
moniu gierant eosquia p& catis correti
fuerunt fixa mentis intentione uestigia sui sal¬
uictoris que sequuntur in tueri uestitũ resume¬
reest uirtutũ studi c queuesani ꝑdiderant. iã
sana mente recipere cuifigure apte congruit
illa dñi parabolc inqua rediens ad pectrem fili¬
us luxurio sus & p̾ro digus moxstola primae cuma¬
nulo an duitur manifeste insinusns quia quis quis
uero cordecdmisss penituerit potest donunte xp̃i
gratia prima iustrtiae opera de quibus ceciderat
cum cnulo inuiolate fideir ecuperare.
Et roqape
eum cepexunł ut desce dex& apiNbus euuo

Expanded text:
Evangelio Lucae scriptum est, Sedentem ad pedes ejus. Significat autem multitudinem vetusta sua vita delectatam, honorare quidem, sed nolle pati Christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possunt, admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum. Sedere namque ad pedes Domini, est eum a quo daemonia exierant, eos qui a peccatis correcti fuerint, fixa mentis intentione vestigia sui Salvatoris quae sequantur intueri. Vestitum resumere, est virtutum studia quae vesani perdiderant, jam sana mente recipere. Cui figurae apte congruit illa Domini parabola, in qua rediens ad patrem filius luxuriosus et prodigus, mox stola prima cum annulo induitur, manifeste insinuans quod quisquis vero corde de amissis poenituerit, potest donante Christi gratia, prima justitiae opera de quibus ceciderat, cum annulo inviolatae fidei recuperare. Et rogare eum coeperunt, ut discederet a finibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
br itraque unius eiusdem quemedia torisi bite lion¬
Inum naturer imcni feste disti nataẽ suscipiens enin
in urluia qua sihiomo dm̃ precaturus ingeosurte scu
moex unos qr uaone quañ dunapotens ma iestede uiue
Beneaũt dicitus de eo cuius dñs aperuit cures
aclingue uinculũ s oluit quia loquebatur recte:
Ille &enim solus recte loquitur siuedm̃ confiten¬
do seualiis predicando cuius cuditũ utcaelestib
possit auscultare & obfecundicre mandictis diui¬
nec gratia reserat: Cuius linguam dñs tactu sapi¬
entiae que ipseest alloquendum instituit talis
aut merito potest dicere cũpsalmista : Dñe labia
mea aperies & õsineum annunciabit laudem tuam:
&cũ is auc dñs dedit mihilinguam heruditã ut sciã
sustentare cum qui lapsus est uerbo erigit mane
mane erigit mihi aurẽ &cudiã quasi magis trum:
Erpecpit iula¬

Expanded text:
bi utraque unius ejusdemque mediatoris Dei et hominum natura manifeste distincta est. Suscipiens enim in coelum quasi homo Deum precaturus ingemuit, sed mox uno sermone quasi divina potens majestate curavit. Bene autem dicitur de eo, cujus Dominus aperuit aures, ac linguae vinculum solvit, quia loquebatur recte. Ille etenim solus recte loquitur, sive Deum confitendo, seu aliis praedicando, cujus auditum ut coelestibus possit auscultare et obsecundare mandatis, divina gratia reserat, cujus linguam Dominus tactu sapientiae, quae ipse est, ad loquendum instituit. Talis autem merito potest dicere cum Psalmista: Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam . Et cum Isaia: Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo. Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum . Et praecepit il
Abbreviated transcription (Latin):
Epuens quippe dñs lingũa tan gens egroticum ad
confessionẽ si dei ora cathecigatorũ instituit
sputũ nãque dñi saporẽ designat sapientiae quetes¬
te uiro sapiente loquitur. Ego exore ultissimi
prodiui primo genita unde &cdibi sputo eius
terrae cõmexto cecus nictus in luminatur spu¬
& enim quod excapite dñi descendit diui nã eiusna¬
turã que exdõ est portioterae cui idem sputum
inmiscuit humanã que ex homi nibus ad sũpta
est designat & ꝑme dicamentũ exputo suo actuis fa
conpositum oculos ceci nati aperuit qui agerans hu¬
sounum ꝑcon fessionẽ utrius que e suce ieturt
ab ingents errorum suorum tenebris ceut et¬
puins ergo dñs linguam muti utloqui uadeattan¬
gt cũ hora diubruta cduerba sapientiae prose¬
rendacontartu suae pi&atis in format beneaũ
subditur:
Snde audruũ surdis indecunctis infirmitatibus me¬
dellam̃ docer& es sequerendam: In gemuit cũt

Expanded text:
puens quippe Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instruit. Sputum namque Domini saporem designat sapientiae, quae, teste viro sapiente, loquitur: Ego ex ore Altissimi prodivi primogenita . Unde et alibi sputo ejus terrae comisto, caecus natus illuminatur. Spuetenim quod ex capite Domini descendit divinam ejus naturam, quae ex Deo est; portio terrae cui idem sputum immiscuit, humanam quae ex hominibus assumpta est, designat. Et per medicamentum ex sputo suo ac terra compositum oculos caeci nati aperuit, quia genus humanum per confessionem utriusque suae naturae ab ingenitis errorum suorum tenebris eruit. Exspuens ergo Dominus, linguam muti ut loqui valeat tangit, cum ora diu bruta ad verba sapientiae proferenda contactu suae pietatis informat. Bene subditur: inde auditum surdis, inde cunctis infirmitatibus medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit. Ingem
Abbreviated transcription (Latin):
euasis dic̃illis qua mercandi gratia inferebantur c&le¬
rum absit utua sadõ dicata dñs eici& de templo uł
intro ferri proiber& intem plum sed potius ubi futu¬
& pro fana eliminat uasade templo ac neamplius infe¬
rantur proib&. quando non solum deecła om̃s repel¬
l& acd&urbat reprobos. Uerũ &iã neultra adtur¬
bandã ecłam intrenta &erno eos uerbere conpescit.
sed &in p̃senti haec ẽ ueradomus dñi idẽ cordisfideliũ
purificatio utnontantũ peccata quae iͥerant diuinitus
in misra conpunctio tollant sed &iam nehaec ultra
repetantur diuina. in eis gratia ꝑseuerans adiuat:
Et docepat dicens eis. scrupi
Scrripũ
est quia domusmea domus orationis

Expanded text:
asis dicit illis quae mercandi gratia inferebant. Caeterum absit ut vasa Deo dicata Dominus ejiceret de templo, vel introferri prohiberet in templum, ubi futuius immunda et profana eliminat vasa de templo, ac ne amplius inferantur prohibet, quando non solum de Ecclesia omnes repellit ac deturbat reprobos, verum etiam, ne ultra ad turbandam Ecclesiam intrent, aeterno eos verbere compescit. Sed et in praesenti haec est vera domus Domini, id est, cordis fidelium purificatio, ut non tantum peccata quae inerant divinitus immissa compunctio tollat, sed etiam ne haec ultra repetant, divina in eis gratia perseverans adjuvet. Et docebat, dicens eis: Nonne scriptum est quia domus mea domus orationis
Abbreviated transcription (Latin):
ret magistrorum. Quoduictu atq ueftitu & disci¬
pulis deberent essecontenti Sed uidecmus qua¬
septem demonia eicer& & mariã ia cobi. & ioseph
matrem materteram suã. & alias quas in cac&e¬
ris. euan geliis legimus Et cuaiam sero es¬
Set pactum quae enat pauas ceue quo

Expanded text:
ret magistrorum, quod victu atque vestitu ex disciret magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse contenti. Sed videamus, quaseptem daemonia ejecerat, et Mariam Jacobi et Joseph matrem, materteram suam, et alias, quas in caeteris Evangeliis legimus. Et cum jam sero esset factum, quia erat parasceve, quo