comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
os amici mei estis. O ꝙͣ¬
ta est miscd̾ia cõditoris
ñri. Serui digni ñ fuimus:
et amici uocani. Qnͣta est
dignitas hominũ esse ami¬
cos dei: S audistis gli̾am
dignitatis: audite ⁊ labo¬
rem cectaminis. Sifec̾itis
q̃ ego p̾cipio uobis. Amici
citis. Acsi aꝑte dicat. Gau¬
detis deculmine: pensate
quib laborib uenitur ad
culmen. Certe dũ filii zebe.¬
dei int̾ueniente matre q̃ re¬
rent ut unꝰ a dextris dei. et
alius a sinstris sede̾ debu¬
issent: audierũt. Potestis
bibere calicem. quẽ ego bi¬
biturꝰ sum: Iam locũm
celsitudinis querebãt. Ad
uiam illos ueritas reuocat:
ꝑ qͣm ad celsitudinie ueni¬
rent. Ac si dicat᷑. Iam uos
locus delectat celsitudinis:
s pͥus uia exerceat laboris.
P calic̾e : ꝑtingitur ad ma¬
iestatem. Si mẽs urã appe¬
tit qd demulcet pͥusbibite
qd̃ dolet. et sic ꝑ amarum
poculũ cõfectionis: ꝑuent¬
tur ad gaudiũ salutis. Iã

Expanded text:
os amici mei estis. O quanta est misericordia conditoris nostri. Servi digni non sumus, et amici vocamur. Quanta est dignitas hominum esse amicos Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici  vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus pervenitur ad culmen. Certe dum filii Zebedaei, interveniente matre, quaererent ut unus a dextris Dei et alius a sinistris sedere debuissent, audierunt: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? 1562 Jam locum celsitudinis quaerebant, ad viam illos Veritas revocat, per quam ad celsitudinem venirent. Ac si dicatur: Jam vos locus delectat celsitudinis, sed prius via exerceat laboris. Per calicem pertingitur ad majestatem. Si mens vestra appetit quod demulcet, prius bibite quod dolet. Sic sic per amarum poculum confectionis pervenitu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽtiam carnis: ⁊ qd̃ oba¬
deat cõpassionẽ mentis.
Euicino namq abstinẽ¬
tiam carnis ñ numqͣm
uana głia obsidet: quia
dũ temutas in corpore dñ
pallor ĩuultur tespitit᷑.
uirtuis patefacta laudat.
Et tanco se scelerius foras
fundit: qnͣto ad humanoᷤ
ocłos ꝑ ostensum pallorẽ
exit. Et plerũq at. ut qd̾
causa dei agi creditur: ꝓ sol
humanis fauorib agat᷑.
Qd bene symõ ille signifi¬
cat: qui inuetus in itine̾.
crucem dñicam manga¬

Expanded text:
iam carnis et quod obsideat compassionem mentis. E vicino namque abstinentiam carnis nonnunquam vana gloria obsidet, quia dum tenuitas in corpore, dum pallor in vultu respicitur, virtus patefacta laudatur; et tanto se celerius foras fundit, quanto ad humanos oculos per ostensum pallorem exit. Et plerumque fit ut hoc quod causa Dei agi creditur pro solis humanis favoribus agatur. Quod bene Simon ille significat, qui, inventus in itinere , crucem domi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ suꝑ ip̃m est ñ appropĩ¬
quãt. Nec ualet apprehen¬
dere ꝙ ultra ip̃m est:si nes¬
cierit mactarc qd̃ est. Sic
olerũ plaute trãsponunt᷑
ut ꝓficiant: atq ut ita
dixerim eradicant᷑ ut cres¬
cant. Sic rerũ semina in
t̾re cõmixtione deficumt:
⁊ in reꝑatione sin generis
uberius assurgũt. ende
enĩ uident᷑ pdidisse qd̾ e¬
rant:Indeincipiũt appa¬
rere qd nõ erant. S iam

Expanded text:
qui super ipsum est non appropinquat; nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est. Sic olerum plantae transponuntur ut proficiant, atque, ut ita dixerim, eradicantur ut crescant. Sic rerum semina in terrae admistione deficiunt, ut in reparatione sui generis uberius assurgant. Unde enim videntur perdidisse quod erant, inde accipiunt hoc apparere quod non erant. 3. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ est. Ad se aũt nobis ueni¬
entib dñs p̾cipitut tenũti¬
eniꝰ nrĩs: quia qͥcq̃ ad fider
agonẽ uenimꝰ: luctamen
contra malignos spc̃ sumi¬
mus. Nichil aũt maligni
spc̃ in hoc inũdo ꝓpriũ possi¬
dent. Nudi ergo cũ mido:
luctari debemꝰ. Nam si uest¬
tus quisq cũ nudo luctet᷑.
citius ad terram deicit᷑: qr
ht̃ unde tencat᷑.¬

Expanded text:
Ad se autem nobis venientibus Dominus praecepit ut renuntiemus nostris, quia quicunque ad fidei agonem venimus, luctamen contra malignos spiritus sumimus. Nihil autem maligni spiritus in hoc mundo proprium possident. Nudi ergo cum nudis luctari debemus. Nam si vestitus quisquam cum nudo luctatur, citius ad terram dejicitur, quia habet unde teneat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ symonẽ designant᷑. insi
abstinẽtes ⁊ arrogantes:
Qͥ ꝑ abstinẽtiam qͥdem
carnem affitiunt: s fru¬
ctum abstinẽtie interiꝰ ñ
reqͥrunt. Erucẽ ergo dñi ĩ
angaria sẏmonportat:
quia cũ ad opus bonũ ex
uona uolũtate ñ ducitur:
rem iusti sine fructu perta¬
tor oꝑatur. Unde idem sy¬
mon crucẽ portat s non
moritur: qr abstinentes
⁊ arrogãtes ꝑ abstinentiã
qͥdem corpꝰ affitiunt: s ꝑ
desid̾ium głie mundo ui¬
uunt. Compassionẽ uero
animi plerumq latenter
obfidet pietas falsa. ut hac
ñnumꝙͣ usq ad cõdescen¬
dendũ uitiis ꝑtrahat: dũ
ad culpas quisq ñ debeat
compassionẽ exercẽ s zelũ.
Compassio quippe homini:
⁊ rectitudo uiciis debet:t
in uno eodemq homine ⁊
diliganus bonũ qd fact᷑
est: et ꝑsequam᷑ mala q̃ fe¬
cit. nẽ dum culpas in cau¬
te remiitimꝰ. ñ iam ꝑ cari¬
tatem compati: s ꝑ negli¬
gentiã cõdescendisse idea¬

Expanded text:
 Simonem designantur, nisi abstinentes et arrogantes? Qui per abstinentiam quidem carnem afficiunt, sed fructum abstinentiae interius non requirunt. Crucem ergo Domini in angaria Simon portat, quia cum ad opus bonum ex bona voluntate non ducitur, rem justi sine fructu peccator operatur. Unde idem Simon crucem portat, sed non moritur, quia abstinentes et arrogantes per abstinentiam quidem corpus afficiunt, sed per desiderium gloriae mundo vivunt. Compassionem vero animi plerumque latenter obsidet pietas falsa, ut hanc nonnunquam usque ad condescendendum vitiis pertrahat, cum ad culpas quisque non debeat compassionem exercere, sed zelum. Compassio quippe homini, et rectitudo vitiis debetur, ut in uno eodemque homine et diligamus bonum quod factus est, et persequamur mala quae fecit, ne dum culpas incaute remittimus, non jam per charitatem compati, sed per negligentiam concidisse videa
Abbreviated transcription (Latin):
tremco nota feci uob̾. Qe
sũt omia q̃ audiuit a patͤ
suo. q̃ nota fieri uoluit ser¬
uis suis. ut cos efficct ami¬
cos suos nisi gaudia int̾¬
necaritatis. nisi illa festa
moris imprimit: Dũ enĩ
audita suꝑna celestra a¬
mamꝰ. amata rã nouimꝰ:
quia amoripẽ notitra est.
Om̃ia ergo eisnota fecerat:
qui at̾reurs desid̾iis ĩmuta¬
ti. amoris sũmi fascib ar¬
debant. Istos uero amicos
dei aspexerat ꝓph̾a: cũ dice¬
bat. Michi autẽ nimis ho¬
norificati sũt amici tui ds̃.
Amicus enĩ: qiͣ animi cu¬
stos uocatur. Quia gͥ psal¬
nuista ꝓĩpexit electos dei a
mũdi huiꝰ amore seꝑatos.
custodire ĩ maudatis celesti¬
b uolutatẽ dei: miratꝰ est a¬
micos dei dicẽs. Michi aũt
nimis honorificati sũt ami¬
ci tui deus. Et tanqͣm si abeo
ꝓtimis causas honoris tan¬
ti nobis ĩsinuari q̃ teremꝰ:
ilico adiuuxit. Numis con¬
fortatꝰ est pͥncipatꝰ coꝵ. Ecce
elccidei camẽ domãt. sp̃m̃

Expanded text:
i vobis. Quae sunt omnia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri veluit servis suis, ut eos efficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa moris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia est. Omnia ergo eis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Amicus enim quasi animi custos vocatur. Quia ergo Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis insinuari quaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum . Ecce electi Dei carnem doma
Abbreviated transcription (Latin):
aimis cõfortatus est pͥmi¬
paruscoꝵ. In ista ip̃a pail¬
one qͣ ccciderũt in mortem
carnis: uidete quͣtũ fui̾t
culmen mentis. Unde hoc. nͥ
quia cõfortatus est p̾ncipatꝰ
pauci sunt: subunxit. Di¬
multiplicabũtur. Cotum
mũdum frẽs aspicite: mͣr¬
tirib plenꝰ est. Iam pene tot

Expanded text:
onfortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione, qua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus pauci sunt? Subjunxit: Dimultiplicabuntur . Totum mundum, fratres, aspicite: martyribus plenus est. Jam pe
Abbreviated transcription (Latin):
meũ et in scruitutẽ redigo:
ne forte aliis p̾ditans. ip̃se
reꝑb efsitiar. Ecce ĩ afflicti¬
one corꝑis audinimꝰ cru¬
cem carnis: audiamꝰ nc̃
in cõpassione ꝓrimi cru¬
cem mẽtis. Aiteñ. Quis
infirmat᷑. ⁊ ogo ñ infirmor.
Quis scandaliz at ꝰ ⁊̃ ego nõ
uror: ꝑfectus quippe p̾dica

Expanded text:
tutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, audiamus nunc in compassione proximi crucem mentis. Ait enim: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Perfectus qui
Abbreviated transcription (Latin):
nam młuplicati sũt: qui qͣn¬
tisunt a nobis comp̾hendi
ñ possit. S qͥsquis ad hãc
ꝑuenit dignitate. ut ami¬
cus uocetur dei: sese inse cõ¬
buat: ne ad inimcicias
erumpat.

Expanded text:
sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. 5. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem, ut amicus vocetur Dei, sese in se conbuat, ne ad inimicitias erumpat.
Abbreviated transcription (Latin):
molestia nulla inqͥetat: s
t̾na. Si queris quidibi fit.
ubi tanta ⁊ talis bĩtudo
cõsistit. aliter dici ñ poteste
ñ quicqͥd boni ẽ ibi est. et

Expanded text:
molestia inquietat, sed 85. Si quaeris quid ibi sit, ubi tanta et talis beatitudo persistit, aliter dici non potest, nisi quidquid boni est ibi est, et
Abbreviated transcription (Latin):
disciplõs ammonẽtem: reco¬
lite mrͣcirun regem cohor¬
tes suas armis spũalib in¬
struentẽ: bella monstrantẽ.
adiutoria ministrantẽ. p̾¬
mia pollicentẽ. Qui cũ dixis¬
set disciplis suis. in hoc mũ¬
dop̾ssuram habebitis: mox
unde tcrrin consolarẽtur.
adiurit dicens. S ꝯfidite:
quia ego incimundũ. Qd
ergo miranuir karissimi.
sim illo uicit uincentius:
a quo uictus est mundus:
ram habebitis. Et sip̾mit:

Expanded text:
discipulos admonentem: recodiscipulos admonentem: recolite martyrum Regem cohortes suas armis spiritualibus instruentem, bella monstrantem, adjutoria ministrantem, praemia pollicentem: qui cum dixisset discipulis suis, In hoc mundo pressuram habebitis, mox, unde cor territum consolaretur, adiunxit dicens: sed confidite, quia ego uici mundum. quid ergo miramur, carissimi, si in illo uicit Uincentius, a quo uictus esram habebitis. Etsi premit,
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur iudex ferox tor¬
tor cruentus: martir in¬
uictus. Incuiꝰ corꝑe penis
uariis exarato.iam torm̃¬
ta defecerant: ⁊ad huc mẽ¬
bra durabãt. Tot cõuicta
miracłis ꝑsistebat ĩpietas:
tot uerata supplicus non
cedebat ĩfirmitas. Agnosca¬
tur ergo oꝑata diuinitas.
Quomͦ enĩ corruptibłis pł¬
uis cõtratam immania
tormẽta duraret. nisi in
eo xp̃c habitaret. In hiise¬
nim omib ille agnoscen¬
dus. illeglificãdus. ille lau
se quia utrũq donatũ ẽ.
audite apłm paulũ. No¬
bis inquit donatum ẽ ꝓ xp̃o:.
uerum etiam ut patiami¬
ni pre eo. Acceperat hec ittͣq¬
acceperat ⁊ habebat. Si em̃
non accepisset: qͥd haberet:
tiam. Nemo ergo de suo cor¬
de p̾sumat. qͣndo ꝑfert ser¬
mone: nemo de sius uiri¬
b confidat. qnͣdo suffert tẽp¬
tatione. Quia ut bona pru¬
denter loq̃mur. ab illo ẽ nr̃a¬
sapientia: et ut mala forti¬
ter ꝑferamus: ab illo ẽ nr̃a
patientia. Recolite clñm
ih̃m xp̃m suos in enͣngłio

Expanded text:
ostenditur iudex ferox, tortor cruentus, martyr inuictus. in cuius corpore poenis uariis exarato iam tormenta defecerant et adhuc membra durabant. tot conuicta miraculis persistebat impietas, tot uexata suppliciis non cedebat infirmitas. cognoscatur ergo operata diuinitas. quomodo enim corruptibilis puluis contra tam inmania tormenta duraret, nisi in eo Christus habitaret? in his enim omnibus ille agnoscendus, ille glorificandus, ille laudse, quia utrumque donatum est, audite apostolum Paulum: uobis inquit, donatum est pro uerum etiam ut patiamini pro eo. acceperat haec utacceperat et habebat. si enim non acciperet, quid haberet? sione. nemo ergo de suo corde praesumat, quando profert sermonem. nemo de suis uiribus confidat, quando suffert temptationem, quia et ut bona prudenter loqsapientia; et ut mala fortiter perferamus, ab illo est nostra patientia. Recolite Dominum Christum suos in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
rant. precipue deffensor qͥ¬
dam nomine diciur resti¬
tisse. Inde anintadisum
ẽgrauit illum lectione
ꝓpħica tinc notatũ. Nam
cum fortuitu lector cui le¬
gendo eo die offitiũ erat: in¬
terclusus appło defuiss. tͣ¬
batis ministris dũ expecta¬
tur: qui ñ ad crat. intꝰ etͥ¬
cunstantib sup̃to ꝑsalt̾io ꝙ̃
pͥmum u̾sum ĩuenit arri¬
puit. Psalmus aũchic e¬
rat. Ex ore ĩfantium ⁊ lactẽ¬
tium ꝑfecisti laudẽ. ꝓꝑter
mimicostuosut destruas
inimitũ ⁊ defensorem. Quo
lecto: clamor ppłi attollit᷑.
pars diu̾sa confunditur. Ato
ita babitũ est diuino nu¬
tu psalmũ hũc lectũ fuis¬
se: ut testimoniũ opissu¬
deffẽsor audiret:qr ex ore ĩ¬
fantiũ atq lactentiũ in
mrtino dñi laude ꝑfecta.⁊
ostensus ꝑiter. ⁊ destructus

Expanded text:
rant, praecipue defensor qurant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis suDefensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus
Abbreviated transcription (Latin):
simillato: ad genia illiꝰ
ꝓuolutus. ut egrd̾etur ob¬
tiuuit. Ita dispositis iam
ĩ itinere ciium turbis
sub qͣdam custodia ad cuu¬
tatem usq deducitur. Mi¬
rum inmodũ. incredibi¬
lis młtitudo ñ solum ex
illo oppido. s etiam ex uici¬
nisurbib ad suffragia pe¬
tenda cõuenerat. Una om¬
nium uoluntas. eadẽ uo¬
ta. eademq sententia: mͣr¬
tinũ episcopatu cẽ dignis¬
simũ felicem fore tali ee¬
clesran sacerdote. Pauci
tamẽ ⁊non nulli ex episco¬
pis qui ad constituendũ
antistitẽ fu̾ant enocatriin¬
pie repugnabãt dicentes:
sclicet cõtemptibilẽ esse ꝑ¬
sonam. indignum ẽẽ epã¬
tu. hominẽuultu despica¬
bilem. ueste sordidũ. crine
deformẽ. Ita a ppło sententi¬
esamoris hecilloꝵ irrisa
dementia ẽ:qui illu strem
uirum dum uicuperare cu¬
piunt p̾dicabant. Nec uõ
aliud hiis facere licuit: ꝙͣ¬
qd ppls dño uolente cogebat.
Iuter epõs tamẽ qui affue.¬

Expanded text:
simulato ad genua illius simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, d populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affue
Abbreviated transcription (Latin):
tuit: ut qͥ sc̃s̃ iam ab om̃ib
habebatur. potens etiam ⁊
uere apł̾icus haberet᷑. Aec
multum pꝰ duni agrum
lupitini cuidam honorati
secundũ sclm uiri p̾t̾iret:
clamore ⁊ luctu turbe plan¬
gentis excipitur. Ad quã
cum sollicitꝰ astitisset.
⁊ quis cẽt hic fletus in qui¬
rerrt: indicatur unũ e fa¬
milia seruulũ. laqueo sͥ
uitam extorsisse. Quo cog¬
nito cellulam inqͣ corpus
iacelat ingredit᷑. Exclusis¬
q omĩb turbis suꝑstra¬
tus corpori aliqͣntis ꝑ ora¬
uit. Mox ĩnescente nul¬
tu. maitescẽtib ocłis in
ora illius defunctꝰ erigit᷑.
Lentoq conamine enisus
assurgie: app̾hensa beati
iuri dextã in pedes cõstitit:
atq ita cũ cousq ad uesti¬
builũ domus turla om̃i
inspectante ꝓcessit. Sub
eodem fere tempore: mar
tinus ad epãtum turonice
eccłie petelat᷑. S cum erui
monast̾io suo ñ facile pos¬
set:ruriciꝰ quidamex ciui
b unus. uxoris langore

Expanded text:
tuit, ut qui sanctus iam ab omnibus tuit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore
Abbreviated transcription (Latin):
intrepidꝰ expectabat euentũ.
uixq duarũ forte horarũ
spacium int̾cesserat: iudit
defunctum paulatim mẽ¬
bris om̃ib cõmoueri.⁊ la¬
xatis inusum uidendi pal¬
pitare luminib. Timm u̾o
magna ad dñni uoce com̾¬
sus: grãs agens cellulam
clamore cõpleuerat. Quo
audito qui pro forib a¬
stiterãt: statim irruunt.
Mirum spectaculũ: qd̾ ii¬
debant iiuere quẽ mor¬
tuũ reliquissẽt. Ita raditꝰ
uite: statim baptisma cõ¬
secutus. plures postea uix̾
annos. Primꝰq apd̃ nos
martuũ uͥtutum uel ma¬
teria uel testimoniũ fuit
Idem tañ referre erat solr¬
tus se corpore exutũ. ad tri¬
bunal iudicis ductũ depur¬
tandum q obscuris locis.
et uulgarib turbis tristẽ
excepisse scritenciã. eum ꝑ
duos angłos iudici fuisse
hunc ẽẽ ꝓ quo mrͣtinus
oraret. ⁊ ita ꝑ cosdem ange¬
los se iussum reduci. ⁊ mͣr¬
tino redditum: uiteq pri¬
stinerestitutũ.Ab hoc pri¬
mo tpr̃e bĩ uiri nomeu eni¬

Expanded text:
intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen eni
Abbreviated transcription (Latin):
nichil cum rn̾tib cẽ com¬
nune: cũ illos glia se pe¬
na retineret. Mirum ĩ mo¬
dum. uocem loquẽtis qui
ad erant audiebant: ꝑso¬
nam tamẽ non uidebant.
lum maitinꝰ quid uidiss
exposuit.Iussit qz ex coloco
altare ꝙ ibi fuerat submo¬
ueri : atq ita ppłm suꝑsti¬
tionis illius absoluit erro

Expanded text:
nihil cum martyribus esse comnihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit erro
Abbreviated transcription (Latin):
locus: quẽ falsa hominũ
opinio uelut cõsepultis
ibi martirib sacrauerat.
Nam ⁊ altare ibi a suꝑio¬
rib episcopis cõstitutum
habbatur. S martinus
ñ tane adhibens incertis
fidem: ab hiis qui maio¬
res uatu erant pb̾ris uł
deritis flagitabat nom̃
sibi martiris ⁊ qp̃ra passio¬
nis ostendi. grandi se scru¬
certi constans sibi maioꝵ
menoria tradidiss. Cũ
aliqu dui etgo aloco alo
se abstinmaet. nec derogãs
religioni qua incertus e¬
rat. nec auctoritatẽ suam
uulgo accomodans. ne suꝑ¬
stuio cõualesceret: quodam
die paucis secum adhibitis
fratrib ad locum pergit. De¬
in suꝑ sepulchrũ ip̃m a¬
stans orauit ad dnm: ut
quis eẽt uel cuiꝰ mermi se¬
pultus ostenderet. Tum cõ¬
uersus ad leuam: iudit
ꝓpe assistere umbram sor¬
didam trucem. Imperat no¬
men merituni q ut loque¬
retur. Nomen edicit: de cri¬
mine cõfitetur latronem
se fuisse obscelera pcussum.
uulgi ertore celebratũ. sibi

Expanded text:
locus, quem falsa hominum locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrucerti constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi
Abbreviated transcription (Latin):
bĩ magistri iustituebãtur.
Nemo ibi quicꝙͣ ꝓprium ha¬
bebat: om̃ia in medio cõfe¬
rebantur. Non enere aut
uendere ut plerisq monachiᷤ
moris ẽ: cuicqmͣ licebat:
Ars ibi exceꝑtis scriptorib uł¬
la habebatur: cui tamen
oꝑi minor etas depittaba¬
tur. Maiores oroni uaca¬
bant. Ratus cuiqͣm extra
cellulam egressus: isi
cum ad locum or̃onis cõ¬
ueniebãt. Cibum unũ õs:
post horã ieiuini accipiebãt.
Uiuũ nemo nouerat: nisi
que infirmitas coegisset.
Pͥ leriq cameloꝵ setis nesti¬
ebantur: mollior ibi habi¬
tus pro crimine habłatur.
Qđ eo magis sit mirum
necesse est qd̃ mlti int̾ cos
no biles habebant᷑: qui lõ¬
ge aliter ed ncati. ad hãc
se humlitatẽ ⁊ pacientiã
coegerant. Plerosq ex hiis
postea epõs iudimiis. Que
enim ess ciuitas aut eccłia.
cuꝑet habere sacerdotes. S
ut reliquas uirtutes eius
quas in epãtu egit aggre¬
diar: erat haud longe ab
oppido ꝓximꝰ mon astu

Expanded text:
beati magistri instituebantur. beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesiacuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
p̾stiterit: ñ est nr̃e faculta¬
tis euolue̾. Idem eñi constã¬
tissime ꝑseuerabat: qui pͥ¬
us fuat. Eadem in corde enis
humłitas: eadem in uesti¬
tu eius uilitas fuit. Atq ita
plenus auctoritatis ⁊ gr̃e ĩ¬
plebat epĩ dignitatẽ: ut ñ
tam̃e ꝓpositum monachi
uirtutẽ q desereret.. Aliqnͣ¬
diu ergo adherenti ad arłi¬
am cellulamusus c̃. Dem̃
cũ inquietudinẽ freqũetã¬
tium fecre ñ posset: duob
fere extra ciuitatẽ milib
monast̾ium sibi statuit.
Qui locus tam secretus et re¬
motus erat: ut hemi soluu¬
dinẽ non desideraret. Ex u¬
no enim latere p̾cisa mon¬
tis exelsa rupe ambiebat.
reliqͣm planitiem liger
flumiꝰ reducto paululum
sinu clauserat. Una tan¬
tum cademq arta ad mo¬
dum ura adiri potat. Ipẽ
exlignis cõtextam cellulã
habebat. Musti quidem
e fc̃ib in eiuidem modũ:
pleciq saxo suꝑiecti mon¬
tis cauato receptacła sibi fe¬
cerant. Discipli̾ u̾o octogĩ¬
ta erant: qui ad exẽplum

Expanded text:
stiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
mum: posturibunꝰ multtũ
fuit. Ip̃e armatã nulitiam
ĩ adolescentia secutus: int̾
scolares a las sub rege con¬
stantio: deinde sub iuliano
cesare militauit. Non tam̃
sponte:quia a pͥmis fere an¬
nis diunĩa ponus seruitu¬
tem sacra illustris pm̾ in
spirauit ĩfantia. Nam cũ
ess annoꝵ decem: inuitis
parentib ad eccł̃iam cõfu¬
git. seq cathecuminũ fie¬
ri postulauit. Mox mirũ
in modum: totus in dei o¬
pere couu̾sus. cum eẽt an¬
norũ duodecim. h̾emum cõ¬
cup iuit. Feciss q uotis sa¬
tis: si etatis infirinitas nõ

Expanded text:
ibunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infir
Abbreviated transcription (Latin):
gratissime fuisset suscep¬
tus: haud longes opido
monastium collocauit.
Quo tpr̃e se ei qͥdam cache¬
cuminꝰ iunxit: cupiens
scĩssimi uiri institiu disci¬
plinis. Paucis quippeint̾¬
positis dieb languore cor¬
reptus: in febrium labora¬
bat. At tam̃ mͣrtinus forte
discesserat. Et cũ ꝑtriduum
defuiss: regressus exanirne
corpꝰ mucunit. Ita subita
mors fua̾t: ut absq baptis¬
mate humanis reb excecet᷑.
Corpꝰ q in medio positum.
tristi merentiũ fratrũ freq̃n¬
tabatur offitio. Tunc marti¬
nus flens ⁊ euilans accurrit.
te concipiens: egredi cellu¬
lam in qua corpꝰ iacebat ce¬
teros iubet. ac foribz obse¬
ratis. suꝑ exanimati defũcti
frĩs membra ꝓsternit᷑. Et cũ
aliqͣndiu oroni incubuiss.
sensisset q ꝑ spm domini

Expanded text:
gratissime fuisset suscepgratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. itum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque p
Abbreviated transcription (Latin):
sus est: ⁊ ad extremum de
ciuitate exire compulsus.
italiam repetens: cũ intra
clesiam̃ comꝑiss:mediola¬
nis sibi monastĩum fecit.
ibi quoq eum maxentiꝰ
aucdor ⁊ p̾nceps arrianoꝵ.
grauissime insectatus ẽ.
multisq affectũ iniuriis.
de ciuitate exturbauit. Ce¬
dendũ itaq tpre arbitratꝰ.
ad insulam gallinariam¬
cui sic nomeni ẽ secessit: co¬
mite quodam ꝓb̾ro mag¬
narũ uirtutũ uiro. Hic ali¬
qͣndiu radicib herbaꝵ ui¬
rit. Quo tp̃re elleborũ ue¬
nenatũ ut ferunt gramen
in cibum sumpsit. S cũ
uim ueneni inse crassan¬
tis uicina iam morte sen¬
sisset: ĩminens ꝑiculum
or̃one reppulit. Statim¬
q om̃is dolor fugatus est.
Aec mltũ post: cum scõ
hylacio comꝑiss regis pe¬
initentia potestatẽ indultã
fuisse redeundi. rome ei tẽp¬
tauit occurrẽ. Profectusq¬
est adurbem:cũiam hila¬
uus p̾teriss. ita eum ẽuesti¬
giis ꝑsecutus. Cumq ab eo

Expanded text:
sus est et ad extremum de sus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra clesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
rer:Latro credidit ꝓse¬
cutusq mactinũ ie ud¬
didit:oransut ꝓ se dũm
p̾caretur. Idẽq postea te¬
ligiosam agens uitam:
uisus ẽ ad eõ ut hec q̃ supͣ
retulimꝰ. ab ip̃o audita di¬
cantur. Igitur mrtinus:
inde ꝓgressus. cũ mediola¬
num preceriss: dyabolus
in itinere humana specie
assup̃ta se ei obuiũ tulit.
quo tenderet q̃rens. Cũq
id a marrino responsi ac¬
cepisset. se quo dũs noca¬
ret intendere: ait ad eum.
Quocũq ieris uel quecũ¬
q temptau̾is: dyabolus
tibi adu̾sabit. Tunc ei ꝑ¬
phetica uoce respondit᷑.
eius: iuimicus euanut.
Itaq ut animo ac mẽte
conceꝑat: matr̃e gentili¬
tatis absoluit errore. pa¬
tre in malis ꝑseuerante
illos tame suo saluauit
exemplo. Deinde cũ hẽsis
arriana ꝑ totũ orbem. et
maxime intra illiricum
pululass. cũ adu̾sus ꝑ¬
tidiam sacerdotũ solus pe¬
ne acetrime pugnaret. mł¬
tisq suppliciis eẽt affectu¬
nai ⁊ publice uirgis ce¬

Expanded text:
rer? latro credidit proserer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis cae
Abbreviated transcription (Latin):
tudine uisitaret. ex uolũ¬
tate sc̃ĩ hylarii ꝓ fectus est.
Multisq ab eo obstrictus
p̾cib et lacrimis ut rediret.
mestus ut ferũt pegrina¬
tionẽ illam aggressus ẽ.
Contestatꝰ frẽs multa se
adilsa passurũ: qd̾ poste¬
a probauit euentus. Acpͥ¬
mum inter alpes deuia se¬
cutus: incidit in latrones.
Cumq uiꝰ seturim eleua¬
tam in caput eiꝰ librass:
ictum ferientis dext̾e susti¬
nuit alter. Uinctis tamẽ
pꝰ tergũ manib: ui ser¬
uandusi custodiendꝰ tra¬
ditur. Qui cum eũ ad re¬
motiora duxiss: ꝑcñcta¬
ri ab eo cepit quis nam
esset. Respondit xp̃ianũ
se ẽẽ. Querebat etiam ab
co: an timeret. Tunc uͦ con¬
stantissime ꝓfurtur. nũ¬
qm se tam fuisse securum.
quia scurt miscdĩam dñi
maxime ĩ temptatõnib
affuturami. se magis illi
pote latrocinia exertens:
ess indignus. Ingressus¬
q cũngelitã disputatio¬
nem: uerbũ dei lattoni p̾¬
dicabat. Quid longiꝰ mo¬

Expanded text:
tudine uisitaret, ex uoluntudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi pote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius mo
Abbreviated transcription (Latin):
inter hostiũ gladios ⁊ te¬
la potuiss:tam̃ ne uel a¬
lioꝵ morte scĩ uiolarent᷑
obtuitus. exemit pugne
necessitatẽ. Neq eñi aliã
ꝓmilite suo xp̃c debuit pͥ¬
state uictoriam: qͣm ut sb̾¬
actis sine sanguinc hosti¬
b. nemo moreretur. Ex in¬
de relicta militia scm̃hyla
ta et cognita fides habelatꝰ
expetinit: et aliqũdiu apd̾
eum cõmoratus est. Temp¬
tauit aũt idem hylarius
imposito dyaconii offitio.¬
sibi eum arcius implicate:
et miuistĩo uinciri diui¬
no. S cum sepissime re¬
stitisset. ĩdignum se esse
uociferãs: intellexit uir dei¬
altioris ingenii hoc eũ modo
posse constringi. si dei offi¬
tiis impon̾et: in qͦ quidã
locus inunic uideretur. Ita¬
q exorcistam eũ esse p̾cepit.
Qmͣ ille ordiuatione ne des¬
pexisse tanqͣm humliorem
uide̾tur: non repudiauit.
Nec multłi post ãmonit᷑
ꝑ soporem. ut patriã parẽ¬
tes qr quos ad huc genrilitaᷤᷤ
detinbat: religiosa sollici¬

Expanded text:
inter hostium gladios et teinter hostium gladios et tela, potuisset; tamen ne vel aliorum morte Sancti violaretur obtutus, exemit pugnae necessitatem: neque enim aliam pro milite suo Christus debuit prstare victoriam, quam ut, subactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. V. Exinde relicta militia, sanctum Hilarta et cognita fides habebatur, expetivit; et aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentavit autem idem Hilarius imposito diaconii offisibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollici
Abbreviated transcription (Latin):
militaturꝰ acciꝑet. Hactenꝰ
inquit ad cesarem inilita¬
ui tibi: patere ut nũc mili¬
tem deo. Donatiuũ tuũ
pugnaturꝰ accipiat: xpĩ
ego miles sum pugnare
michi ñ licet. Tum uͦ adu̾¬
sum hanc uocem tirami
infremuit: dicens eũ me¬
tu pugne q̃ postera die e¬
rat futura. non religioniꝰ
grã detrectare miliciam.
At marcinꝰ intrepidꝰ immno
illato sibi terrore cõstantior:
si hoc inquit ignauie ad scͥ¬
bitur ñ fidei. crastina die
ante aciem mnermis. asta¬
bo. et in noĩediũ ih̃u iigno
crucis ñ clipeo protectus aut
galca: hostium cuncos pe¬
netrabo securus. Retrudi
ergo in custodia iubeture
facturꝰ fidem dictisut in er¬
mis barbaris obice̾tur. Po¬
stero die hostes legatos de
pace miserũt: sua om̃ia se¬
q dedentes. Unde qͥs dubitet
hanc ucre beati iuiri fuisse
uictoriam: cui p̾stitũ sit.
neiuermis ad p̾lium mit¬
tẽtur. Et qͣmus piris dr̃is
seruare nlitẽ suũ. licet

Expanded text:
militaturus acciperet: Hactenus, militaturus acciperet: Hactenus, inquit ad Caesarem, militavi tibi: patere ut nunc militem Deo: donativum tuum pugnaturus accipiat: Christi ego miles sum; pugnare mihi non licet. Tum vero adversus hanc vocem tyrannus infremuit, dicens, eum metu pugnae, quae postera die erat futura, non religionis gratia detrectare militiam. At Martinus intrepidus, immo illato sibi terrore constantior: Si hoc, inquit, ignaviae ascribitur non fidei, crastina die ante aciem inermis astabo: et in nomine Domini Jesu, signo crucis non clypeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. Retrudi ergo in custodiam jubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris objiceretur. Postera die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seseque dedentes. Unde quis dubitet hanc vere beati viri fuisse victoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad praelium mitteretur? et quamvis pius Dominus servare militem suum, licet
Abbreviated transcription (Latin):
in codem se habitu quẽ pau¬
peracceꝑat. ẽ dignatus ostẽ¬
dere. Quo uiso uir beatissi¬
mus. ñ ingłiam ẽ elatus
humanã: s bouitatẽ dei
in suo oꝑe cognoscens. cũ
ec̃t annoꝵ duode uiginti
ad laptisma cõuolauit.
Nec statim militie renũti¬
auit. tribun sui p̾cib eui¬
ctus: cui cõtuberinũ fami¬
liare p̾stabat. Et enĩ trans¬
acto tribunatꝰ sui cp̃re: te¬
nũtiaturũ sescło polliceba¬
tur. Qua martinus expecta¬
tione suspensus: ꝑ bienn¬
um fere post ca ꝙͣ est baptis¬
ma cõsecutus. solo scilicet
noĩe mlitanit. Interea ir¬
ruentib intra galliam
barbaris: iuliaiuis cesar co¬
acto in unũ exercitu. apud
uangionũ ciuitatẽ donati¬
iũi cẽpit erogate nilitib.
Et ut est cõsuenidinis singli
citabant᷑: donec ad marti¬
num uencumnẽ. Cum u̾o
oportimũ cempꝰ existimas
quo peteret missiouẽ: neq
eñi integrũ sibi fore arbi¬
crabatur. si donatinũ non

Expanded text:
in eodem se habitu, quem pauin eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudicitabantur, donec ad Martinum ventum est. Tum vero opportunum tempus existimans, quo peteret missionem neque enim integrum sibi fore arbitrabatur si donativum non
Abbreviated transcription (Latin):
in opus simle cõsumpse¬
.rat. Arrepto itaq ferro qͦ
accinctus erat: mediã di¬
iudit partcem q eiuspai¬
peti tribuit : reliq̃ rursus
induitur.Intea decircũstã¬
tib risere non nulli: quia
deformis eẽ ⁊ truncatus ha¬
bitus uidẽtur. Multi qͥdem
quib erat mens samor altĩ
gemere qd̾ nichil simłe fe¬
cissent: cũ utiq plus habẽ¬
tes uestur pauperẽ sine sua
nuditate potuissent. Nocte
igitur insecuta tum se sopo¬
dis sue qua pauꝑem texerat
parte uestitum. Incueri di¬
ligentississime dum̃n. uestẽ¬
q qmͣ dederat iubetur ag¬
uoscere. Moxq angłoꝵ cir¬
cunstantiũ młtitudiñe au¬
dit: ⁊ ih̾m uoceclara dicen¬
tem. Martinus ad huccathe¬
cuminus: hac me ueste con¬
texit. Uete menor dũs di¬
choꝵ suoꝵ qui ante p̾dixat:
qudui fecistis hec uni ex mi¬
nimis istis. mͥ fecistis: se ii
pauꝑem ꝓfessus ẽ fuissene¬
stitum. Et ad cõfirmandum
tam bonioꝑis testimoniũ:

Expanded text:
in opus simile consumpsein opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopodis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
illo tp̃r non nules s mona¬
chus putaietur. Qiub re¬
b ita sibi omes cõmilito¬
nes suos deui cerat:nt eũ
miro affectu uenarentur.
Necdum tamẽ regenãtus ĩ
xp̃o: agebat quc̃dam bonis
oꝑib baptisiatis cãdidatũ.
assistere scilicet laborantib.
opem ferre miseris. alere egẽ¬
tes : uestire nudos. Nichil sͥ
ex milicie stipendiis preter
cotidianũ uitum reẜna¬
bat: iam tc eungłi non
surdus auditor: de crasti¬
no ñ cogitabat. Quodã ita¬
q tp̃r cum iam nichil p̾¬
ter atma ⁊ simplicem nli¬
cie uestem haberet. media
hyeme que solito asꝑior
inhorruerat: adeo ut plero ᷤ¬
q uis algoris extinguerit.
obiiũ habet in porta ambi¬
anensul cuutatis pauꝑem
nudum. Qui cũ pretereũ¬
tes ut sui mise̾rent᷑ oraret.
om̃esq miserũ p̾terirent:
intellexit uirdeo plenus.
sibullum aliismiscd̃iam
ñ pͥstantib reseruari. Qͥd
tamen ageret:Nichil p̾ter
clamidem̃ qͣ indutus erat¬
habebat. Ian enĩ reliqua:

Expanded text:
nachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itatempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erathabebat: iam enim reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
deute patre qui felicib eius
actib inuidebat. cũ eẽt an¬
noꝵ qͥndecim: raptus ⁊ cathe¬
natus sacraniẽtis milita¬
rib implicatus est. U notã¬
tum seruo comite cõtentus:
cui tamen u̾sa uice dñs ser¬
uiebat. ad eo ut plerumq
e ⁊ calci amenta detraheret.
nip̃e detergeret. Cibum una
caperent: hic seꝑius nummi¬
Ii. straret. Trienniũ fere ante
baptisma ĩ aunis fuit: in¬
teger tamẽ ab hiis uicus qͥ¬
b illud hominũ genus ĩ¬
plicari solet. Multa illi cir

Expanded text:
us actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplic
Abbreviated transcription (Latin):
nis auctoritas stupentis
animũ compleuerũt. ut
ñto fama cum minorẽ
fuisse ceguoscẽt. Inuentꝰ est
euim reb mator eẽ quam
nũtiis. Offert iniuiã. inge¬
rit bñficia. ambit᷑ ꝙ abea¬
tissimo uiro: indignaret᷑
modũ etiam ꝯfitetur uxo¬
tis. Qua usitata ita ius
passionis extincta ẽ: ut tre¬
mor p̾cedens et febris subse¬
ques delerenit᷑. Redditaq pͥ¬
stine sauitati: fidelis matͦ¬
na remediũ celeste suscepͭ.
qui et corpꝰ salubritate et
anima credulitate cõnalu¬

Expanded text:
nis auctoritas stupentis nis auctoritas stupentis animum conpleverunt, ut merito fama eum minorem fuisse cognosceret; inventus est enim rebus maior esse quam nuntiis. Offert munera, ingerit beneficia, ambiturque a beatissimo viro, ut dignaretur modum etiam confitetur uxoris; qua visitata, ita vis passionis extincta est, ut tremor praecedens et febris subsequens delerentur, redditaque pristinae sanitati, fidelis matrona remedium caeleste suscepit, quo et corpus salubritate et anima credulitate convalu
Abbreviated transcription (Latin):
irrigauit. Si itinera eiꝰ cim
gesta fastidiim. S dabit
dñs ueniam: qd̃ sciens plu¬
ra p̾teiro. Itaq aduenientẽ
beatissimũ uirum urbs are¬
latensis religiosa gratulati¬
one suscepit: apli̾cum ĩstar
sui temꝑis sacerdoteni susci¬
piens. Illustrabat᷑ eo tpr̃e
ciuitas: hylario sacerdote ml¬
timoda uirute p̾cioso. Erat
enim fide ignens torrens ce¬
lestis eloquii: et p̾ceptionis
diuine oꝑarius indeffessus.
Qui uenerabilẽ scm ponti¬
ficem affectu ut patrem: re¬
uerentia ut apłm sublima¬
bat. Autiliaris etiã regebat
tunc ꝑ gallias apicem p̾fe¬
ture. qui p̾sentiam sacerdo¬
tis dupplicata gratulatõne¬
suscepit. Qd̃ et ꝑ insignem
uirentib uirũ desideralut
agnosce̾: et qd̾ uxor eiusdẽ
longo iam tpr̃e quarcano
tabescebat ĩ cominodo. Iug̾¬
dientẽ longissimo p̾ter con¬
suetudiñe famulat᷑ occur¬
su: simulq ammiratõe dest¬
gitur. Ita enĩ dignitas uultꝰ.
sermonis cruditio p̾dicatio¬

Expanded text:
inrigavit. Si itinera eius cuninrigavit. Si itinera eius cungesta fastidium; sed dabit Deus veniam, quod sciens plura praetereo. Itaque advenientem beatissimum virum urbs Arelatensis relegiosa gratulatione suscepit, apostolicum instar sui temporis sacerdotem suscipiens. Inlustrabatur eo tempore civitas Hilario sacerdote multimoda virtute pretioso; erat enim fide igneus torrens caelestis eloquiiet praeceptionis divinae operarius indefessus. Qui venerabilem sanctum affectu ut patrem, reverentia ut apostolum sublimabat. 24. Auxiliaris etiam regebat tum per Gallias apicem praefecturae. Qui praesentiam sacerdotis duplicata gratulationesuscepit, quod et insignem virtutibus virum desiderabat agnoscere, et quod uxor eiusdem longo iam tempere quartano tabescebat incommodo. Ingrediente longissimo praeter consuetudinem famulatur occursu simulque admiratione defigitur. Ita enim dignitas vultus, sermonis eruditio, praedicatio