comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de deo sũmo et u̾o ista senserũt ut rerñ
creataꝵ sit effector. et luiẽ cognostẽ¬
daꝵ. et bonũ agẽdaꝵ. ꝙ ab illo nobis
sit et principiũ nature. et ueritas doc¬
trine. et felicitas uite: siue platonici
accomodaciꝰ nũcupentur. siue quodlib
aliud secte sue nomẽ imponãt: siue tũ
ionici generis qui in eis p̾cipui fuerũt
ista senserũt sicut idem plato. et qͥ eũ
bene intellexerũt. siue etiã ytaliti ꝓpt̾
pitagorã. et pitagoreos et si qͥ forte
alii eiusdem sentẽtie idẽtidem fuerũt
siue aliaꝵ q genciũ qͥ sapiẽtes uel ph
habiti sunt. athlãtici libies. egiptii.
indi. ꝑse. chaldei. stite. galli. hispam.
aliiq reperĩt᷑ qui h ͦ uiderint at docu¬
ernt. eos om̃s ceteris anteponimꝰ. eos¬
q nobis ꝓpinquiores fatem᷑. Quãnis
ditus platonicoꝵ forte nomẽ ignoret.
nec utrũ duo genera phĩoꝵ extiterint.
in greca liugna ionitoꝵ et italicorũ

Expanded text:
de Deo summo et uero ista senserunt, quod et rerum de Deo summo et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuerunt, ista senserint, sicut idem Plato et qui eum bene intellexerunt; siue etiam Italici, propter Pythagoram et Pythagoreos et si qui forte alii eiusdem sententiae indidem fuerunt; siue aliarum quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyes, Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliqui reperiuntur, qui hoc uiderint ac docuerint: eos omnes ceteris anteponimus eosque nobis propinqditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Unc satis sit ꝯmenorare plato¬
nem determinasse finẽ boni esse.
stdmñ uirtutem uiuere. et ei soli euenire
posse qui noticiam dei habeat et nuita¬
cionem. nec ẽẽ aliam ob causam beatum.
ideoq non dubitat hͦ ẽẽ philosophari ama¬
re deũ tuiꝰ natura sit incorꝑalis. Unde utiq
colligitur tũc fore beatũ studiosũ sapiẽtie:¬
id enĩ est phũs tũ deo frui ceperit: quãuis
enĩ non ꝯtinuo bt̃s sit qui eo fruitur quod
amat. młti enĩ amãdo ea q̃ amanda nõ
sunt miseri sũt. et miseriores tũ fauĩtur
Nemo tñ beatus ẽ qui eo qd̾ amat non
fruitur. Nam et ip̃i qui res nõ amanda
auiãt non se beatos putãt auiando s fru¬
endo: quisqͥs gͦ fruitur eo qd̾ amat. uerũq
et sũmũ bonũ amat quis endem beatũ nisi
miseruimiꝰ negat. Ip̃m̃ autem uerũ ac
sũmũ bonũ plato dicit deũ. Unde uult
beatam uitam tendit: fruẽs deo sit bt̃s
qui deũ amauerit. Quitũq igr̃ phi

Expanded text:
unc satis sit commemorare Platonem determinasse finem boni esse secundum uirtutem uiuere et ei soli euenire posse, qui notitiam Dei habeat et imitationem nec esse aliam ob causam beatum; ideoque non dubitat hoc esse philosophari, amare Deum, cuius natura sit incorporalis. Unde utique colligitur tuid est philosophum, cum Deo frui ceperit. Quisenim non continuo beatus sit, qui eo fruitur quod amat multi enim amando ea, quae amanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur: nemo tamen beatus est, qui eo quod amat non fruitur. Nam et ipsi, qui res non amandas amant, non se beatos putant amando, sed fruendo. Quisquis ergo fruitur eo, quod amat, uerumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat? Ipsum autem uerum ac summum bonum Plato dicit Deum, unde uult beatam uitam tendit, fruens Deo sit beatus qui Deum amauerit. CAPUT VIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
tonicus loqueretur. dixit eos eisdẽ
tari: gaudere honorib. diuersis sacrorũ
ritib oblectari et in eis si quid neglectũ
fuerit ꝯmoueri. Inter cetera eciã dicit
ad eos ꝑtinere diuinacõẽs augurũ. au¬
ruspitũ. uatũ. atq sominioꝵ: ab hiis¬

Expanded text:
tonicus loqueretur, dixit eos eisdem cari, gaudere honoribus, diuersis sacrorum ritibus oblectari et in eis si quid neglectum fuerit commoueri. Inter cetera etiam dicit ad eos pertinere diuinationes augurum, aruspicum, uatum adque somniorum; ab hi
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipiebat ad ppłm hebreũ ex egipto li¬
berandũ. respondeatur eno sũ qui sum.
et dices filiis israel. qui est misit me ad
uos. tanꝙͣ in eiꝰ tomparacõe qui uere
est qr ĩ ꝯnutabilis est ea que nuitabi¬
lia facta sũt non sint. Uehemẽter hͦ
plato tenuit. et diligentissime ꝯmen-¬
dauit: et nestio utrũ hͦ uspiã reperiat᷑
in libris eoꝵ qui ante platonẽ fuerut.
Nisi ubi dictũ est ego sũ qui simi. et di¬
ces eis qui est misit me ad uos. S un¬
decũq ista ille didicerit. siue p̾cedentib
eũ ueterũ libris. siue potius quõ dicit
bilia eñ eiꝰ a ꝯstitutõe mũdi ꝑ ea que
facta sunt intellecta ꝯspicũtur. sẽpit̾na
qͣ uirtus eiꝰ et diuinitas non nũt ĩmerito
me platonitos pħos elegisse cũ quib agã
qd̾ in ista questione quã modo suscepinuꝰ
agitur de naturali theo logia: utrumi
propter felicitatẽ que post mortẽ fut᷑a

Expanded text:
m Hebraeum ex Aegypto lim Hebraeum ex Aegypto liberandum, respondeatur: Ego sum qui sum, et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad uos, tamquam in eius conparatione, qui uere est quia incommutabilis est, ea quae mutabilia facta sunt non sint, uehementer hoc Plato tenuit et diligentissime commendauit. Et nescio utrum hoc uspiam reperiatur in libris eorum, qui ante Platonem fuerunisi ubi dictum est: Ego sum qui sum. Et dices eis: Qui est misit me ad vos. Sed undecunque ista ille dieum ueterum libris siue potius, quo modo dicit e mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas: nunc non inmerito me Platonicos philosophos elegisse cum quibus agam, quod in ista quaestione, quam modo suscepimus, agitur de naturali theologia, utrum propter felicitatem, quae post mortem futura
Abbreviated transcription (Latin):
.In thumeo autẽ plato quẽ librũ de nũdi
ꝯstitucõe ꝯscripsit: deũ dicit in illo oꝑe
terrã pͥmo. ignẽqz iũxisse. Maifestũ
est autẽ ꝙ igni tribuãt celi locũ. Habet
gͦ hec sentencia quãdã illiꝰ similitudĩe
qua dictũ est. in p̾ncipio fecit deus celũ
et terram. Deinde illa duo media. qͥb
int̾positis sibiuiet hec extrema copula¬
rentur. aquã dicit et aerẽ: unde puta¬
retur sit intellexisse. de aere qd̾ scriptũ ẽ¬
Sp̃s dei ferebatur super aquas. Parũ
quippe actendens quo more soleat illa
scriptura appellare spm̃ dei quĩ et aer sp̃s
dicitur: qͣtuor opinatus elementa loco
illo ꝯmemorata uideri potest. Deinde
ꝙ plato dicit amatorẽ dei ẽẽ phñi. nichil
sic illis sacris brĩs flagrat: et maxitue
illud quo et me plurimũ adduc̾. ut
peue assentiar platonẽ illoꝵ librorum
ex ꝑtem non fuisse. Qd̾ tũ ad sctm̃
moysem ita u̾ba dei ꝑ auglin ꝑferant᷑.
ut querẽti qd̾ sit nomẽ eiꝰ qui eũ ꝑgere

Expanded text:
In Timaeo autem Plato, quem liberum de mundi constitutione conscripsit, Deum dicit in illo opere terram primo ignemque junxisse. Manifestum est autem quod igni tribuat coeli locum, tergo haec sententia quamdam illius similitudinem, qua dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram . Deinde illa duo media, quibus interpositis sibimet haec extrema copularentur, aquam dicit et aerem. Unde putatur sic intellexisse quod scriptum eperferebatur super aquam. Parum quippe adtendens quo more soleat illa scriptura appellare spiritum Dei, quoniam et aer spiritus dicitur, quattuor opinatus elementa loco illo commemorata uideri potest Deinde quod Plato dicit amatorem Dei esse philosophum, nihil sic illis sacris litteris flagrat; et maxime illud quod et me plurimum adducit, ut paene adsentiar Platonem illorum librorum expertem non fuisse, quod, cum ad sanctum Moysen ita uerba Dei per angelum perferantur, ut quaerenti quod sit nomen eius, qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
ignorans uerbis que non didicit
in disputatõe uti queat. ut uel natura¬
lem latine uel phisicã grece appellet eam
partem. in qua de nature inqui sicione
tractatur. et racionalem siue logicam.
in qua querit᷑ quo nam niͦ ueritas ꝑcipi
possit. et moralẽ uel ethicã in qua de
morib agitur bonorũq finib appetendis
maloꝵq uitandis. Ideo uestit ab uno
uero deo atq optimo nat̃am nobis esse
qua facti ad eiꝰ ymaginem sumus. et
doctrinã qua eũ nosq nouerimꝰ et grãm
qua illi coherendo btĩ simus. Hec itaq
phĩ ingenia sua studiaq ꝯtriuerint in
requirẽdis rerũ causis. et qui nã esset
modus discendi atq uiuendi. isti deo
tis. Siue gͦ isti platonici. siue quicũq
alii qͣrũlibet gẽtiũ phĩ de deo ita sentuĩt.
nobistũ senciũt. S ideo cũ platonicis
magis agere placuit hãc causã: qr eoꝵ
in gẽtib p̾minet eas magna p̾dicatõe
relebrarũt: et latim ꝑmoti earũ uel ex¬

Expanded text:
ignorans uerbis, quae non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimus, et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque  alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo tis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causam, quia eoin gentibus praeminet, eas magna praedicatione celebrarunt, et Latini permoti earum uel ex
Abbreviated transcription (Latin):
molis. sine strepitu uocis. sine spacio
uel loci. uel tẽporis. Sz ibi qͦ insi
nutabilis eẽt. non alius alio melius
despecie tensibili iudicaret: meliꝰ inge¬
mosior quã tardior. melius ꝑitior ꝙͣ
imperitior. meliꝰ exercitacior ꝙͣ ninus
exertitatus: et idem ip̃e unus cũ ꝓficit
meliꝰ utiq postea ꝙͣ prius. Qd̾ autẽ
recipit magis aut inuꝰ sine dubitatõe
mutabile est. Unde ingeniosi et docti
et in hiis exertitati hoĩes facile tolli-¬
gerũt: non ẽẽ in eis rebus pͥmã speciẽ
ub̾i imitabilis eẽ ꝯuintit᷑. Cũ igr ĩ eoꝵ¬
ꝯspectu corpus et aniuꝰ maiꝰ minusq¬
et speciosa ẽẽnt. Si autẽ oĩ specie care¬
eẽ aliquid ubii pͥma eẽt et ĩcõnntabilis.¬

Expanded text:
molis, sine strepitu vocis, sine spatio, molis, sine strepitu vocis, sine spatio, vel loci vel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior; melius peritior quam imperitior; melius exercitatior quam minus exercitatus et idem ipse unus cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit magis vel minus, sine dubitationemutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eonspectu corpus et animus magis minusque speciosa essent; si autem omni specie careesse aliquid ubi esset prima et incommutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere quasi possit uinere nõ intel¬
ligens. nec aliid illi est intelligere.
aliud beatũ ẽẽ qiͣ possit intelligere non
beatus: s qd̾ ẽ illi uniere intelligere
beatũ ẽẽ. h ͦ est illi ẽẽ. Propter hani
ĩ cõmutabilitatẽ et simplicitatẽ intel¬
lexerũt eũ et oĩa ista fecisse et ipm̃
a nullo fieri potuisse. Considerauerũt
enĩ quicquid est. uel corpus eẽ uel uitã
meliusq aliquid uitã ẽẽ ꝙͣ corpus:¬
specienq corporis ẽẽ sensibilem: intel¬
ligibilem uite. Proinde intelligibilẽ
specien. sensibili p̾tulerũt. Densibilia
dicimꝰ q̃ uisu tactuq corꝑis sentiri queũt
Intelligibilia q̃ ꝯspectu mẽtis intelligi.
Aulla ẽ enĩ pulcritudo corꝑis fine in
statu corꝑis. sicut est figura. sine ĩmotu
sicut ẽ cantilena: de qua non aniuius
iudicet. Quod ꝓfecto nõ poss: nisi
melior in illo ẽẽt hec speties. sine tumore

Expanded text:
intellegere, quasi possit uiuere non intelintellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi est intellaliud beatum esse, quasi possit intelligere non beatus; sed quod est illi vivere, intelligere, beatum esse, hoc est illi et esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse speciemque corporis esse sensibilem, intelligibilem vite; proinde intelligibilem speciem sensibili pretulerunt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi. Nulla est enim pulchritudo corporis, sive in statu corporis, sicut est figura; sive in motu, sicut est in cantilena, de qua non animus iudicet quod profecto non posset, nisi melior in illo esset hec species, sine tumore
Abbreviated transcription (Latin):
quos crteris nõ imerito fama atqr
głiã p̾latos uidemus nullũ corpus esse
deum. et ideo tũcta torꝑa transtenderũt
querentes deũ. Uiderũt quicqͥd nuta¬
bile est. non ẽẽ sũmũ deũ: et ideo aĩam¬
om̃em mutabilesq om̃s sp̃s trãstende¬
rũt: querẽtes sũmũ deũ. Deĩ de uiderũt
om̃em speciẽ in re quatũq mutabili
qua est quicquid illud ẽ. quoqͦui᷑ et qͣlis¬
cũq natura ẽ. non ẽẽ posse nisi ab illo
qui uere est. qr ĩcõnuitabiliter ẽ: ac
ꝑ hͦ siue uniu̾si mũdi corpus figuras.
uel que mitrit et continet qualis est
in arboribz. uel que et hͦ habet et sẽtit
qualis est in pecoribz. uel que et hoc
habet et intelligit qualis est in hoĩb.
uel que nutritorio subsidio non indiget.
s tñi cõtinet. sentit intelligit. qualis
est in angłis: uisi ab illo esst nõ posse
qui simpliciter ẽ. Quia non aliud
illi est ẽẽ. aliud uiuere qͣi possit ẽẽ nõ
uiuens. Nec aliud ẽ illi uinere. aliud

Expanded text:
quos caeteris non immerito fama atque gratia praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum. Et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt quidquid mutabile est non esse su omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speciem in re quacumque mutabili, qua est, quidquid illud est, quoquo modo et qualiscumque natura est, non esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras quel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uenẽs. et in salũ rediẽs due sũt ꝑtes
mũdi: aut due ꝑtes aĩe mũdi: Qͥs
urin ita desipiat ut hͦ sapiat. Cur
gͦ uobis duas deas fecerũt. nisi qr
ꝓuisum ẽ a sapientib maiorib urĩs
non ut dii plures uos regerẽt: sed
ut ea que istis ueritatib et falsitati¬
bz gandent. plura uos demonia possi¬
derent: Cur autẽ illa salacia ꝑ hanc
interp̾tacionẽ inferiorẽ maris partẽ
qua uiro erat subdita perdidit: Nãq
illam modo cũ refluentẽ fluctũ esse
ꝑhibetis: in suꝑficie posiustis. Ain
quia ueniliam pelitẽ accepit: irata
suũ maritũ de suꝑuis maris exclusit:¬

Expanded text:
ueniens et in salum rediens duae sunt partes ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia prouisum est a sapientibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusit
Abbreviated transcription (Latin):
aĩe ꝓstitute mnltiplitaret᷑ ĩuitatio de¬
monioꝵ: S proferatur interp̾tacio
p̾clara. et theologie que nos abĩsta
repͥhen sione reddita racõe compestat
Uenilia inquit unda ẽ q̃ ad litus ue¬
nit. Salacia q̃ in salũ redit. Cur ergo
dee fũĩt due cũ sit una unda que uenit
et redit: Nempe ip̃a est exestuans
ĩ multa numina libido uesana. Quã-¬
uis enĩ aqua non gemiet᷑ que it et
redit: huiꝰ tñ occasione uanitatis duo¬
bus demoniis ĩuitatis. ampliꝰ ꝯma¬
tulatur aĩa. q̃ it et non redit. Que¬
so te uaruo. uel uos qui tam doctoꝵ hõnn
talia scripta legistis: et aliqͥ magnũ
uos didicisse iactatis. Interp̾tanimi
hͦ. nolo dicere stdñ illam et̾nã ĩcõnui¬
tabilem ꝯz natura qui solus ẽ deꝰ. s
saltem scdm̃ aĩam mũdi et partes eiꝰ
quos deos ẽẽ ueros existimatis . ꝑtẽ
aĩe mũdi que mare ꝑmeat. deũ uobis
fecisse neptimũ ut cũqz tolerabilioris
erporis est. Ita ne unda ad litus

Expanded text:
stitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus
Abbreviated transcription (Latin):
Wa igitur insipientia uel potiꝰ amiẽ¬
ria per aliquam ⁊eligionẽ demonib
subdimur: tũ per uerã religionẽ ab ea uicio¬
sitate in qua illis sumus similes liberem
Cur enĩ demones ꝙ et iste apuleiꝰ quãuis
plurimũ partat. et diuinis honorib
dignos censeat. tnĩ cogitur cõfiteri ira
instigentur. nobis uera religio p̾cipit
ne ira instigemur. s ei potiꝰ resistaniꝰ.
cũ demones donis ĩuitent᷑. nobis uera re¬
ligio p̾cipit. ne ciuꝙͣ donoꝵ acceptatione
faueamꝰ. Cũ demones honorib mulceãt᷑.
nobis uera religio p̾cipit. ut talib nullo
mͦ moueam᷑.: cũ demones quorũdã hõmi
osores. qͦrdam amatores sunt. non prudẽti
tranquilloq iudicio s aĩo ut appellat ip̃e
passino. Nobis uera religio p̾cipit ut
nrõs eciã diliganius ĩimcos: postremo
om̃em motũ cordis et salũ mentis om̃s¬
qz turbelas et tẽpestates amii. quib de¬
mones estuare atqz fluctuare asserit. nos
uera religio de ponere iubet. Que igitur

Expanded text:
l potius amentia per aliquam religionem daemonibus subdimur, cum per ueram religionem ab ea uitiositate, in qua illis sumus similes, liberemur? Cum enim daemones, quod et iste Apuleius, quamuis eis plurimum parcat et diuinis honoribus dignos censeat, tamen cogitur confiteri, ira instigentur, nobis uera religio praecipit, ne ira instigemur, sed ei potius resistamus. Cum daemones donis inuitentur, nobis uera religio praecipit, ne cuiquam donorum acceptione faueamus. Cum daemones honoribus mulceantur, nobis uera religio praecipit, ut talibus nullo modo moueamur. Cum daemones quorundam hominum osores, quorundam amatores sint, non prudenti tranquilloque iudicio, sed animo ut appellat ipse passiuo, nobis uera religio praecipit, ut nostros etiam diligamus inimicos. Postremo omnem motum cordis et salum mentis omnesque turbelas et tempestates animi, quibus daemones aestuare adque fluctuare adserit, nos uera religio deponere iubet. Quae igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ attinet ad doctrinam
ubi uersatur pars altera que ab eis
logita id est rõnalis uotatur. Absit ut
hiis cõparandi uideantur qui posuerũt
iudiciũ ueritatis in sensib corꝑis. eorũq
infidis et fallatib regulis. oĩã q̃ distãt᷑
meciẽda ẽẽ censuerũt. ut epicurei et
quicũq alii tales. ut eciã ip̃i stoici qui
poris sensib eam ducendã puta ⁊ũt
Huic asseuerãtes animũ ꝯtipere noci¬
ꝓpagari atq cõuecti totã distẽdi docẽdi¬
q racionẽ. Ubi ego multũ mirari so¬
leo: cũ pulchros non dicãt ẽẽ nͥ sapiẽtes
quib seusib corꝑis istã pulchritudiuẽ
uiderint. qualib ocłĩs caruis formam
sapiencie decusq ꝯspexerint. Hii uero
quos merito ceteris anteponimꝰ distre¬
uerũt ea que mẽte conspitũt᷑ ab hiis q̃
sensib actiugũt᷑: nec sensib adimentes

Expanded text:
uod autem adtinet ad doctrinam, ubi uersatur pars altera, quae ab eis logica, id est rationalis, uocatur: absit ut his conparandi uideantur qui posuerunt iudicium ueritatis in sensibus corporis eorumque infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, quiporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notipropagari adque conecti totam discendi docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, cum pulchros dicant non esse nisi sapientes, quibus sensibus corporis istam pulchritudinem uiderint, qualibus oculis carnis formam sapientiae decusque conspexerint. Hi uero, quos merito ceteris anteponimus, discreuerunt ea, quae mente conspiciuntur, ab his, quae sensibus adtinguntur, nec sensibus adiment
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipiũ rectissime crediderũt qd̾ factũ
non ẽẽt. et ex qͦ facta tũcta ẽẽnt. Ita
qd̾ notũ ẽ deĩ mauifestauit eis ip̃e. cũ
ab eis ĩuisibilia eiꝰ ꝑ ea q̃ facta sũt intel¬
lecta ꝯspecta sunt: sempit̾ua qͦ uirtus
eiꝰ et diuinitas: a qͦ eciã uisibilia et tẽ¬
poralia cũcta creata sũt. Hec de illa ꝑte
ꝙͣ phisitã id est naturalem ñcupant
dicta suit.

Expanded text:
tissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte, quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quid hermes termegistrus de ydo¬
latria sẽserit et unde stire potuerit suꝑsti¬
ciones egiptias auferendas. Caͫ 2ͫ¬
¶ Quomͦ hermes parẽtũ suoꝵ sit ꝯfos¬
sus erxorẽ quẽ tñ doluerit destruẽdũ. 2ͫ¬

Expanded text:
Quid Hermes Trismegistus de idololatria senserit, et unde scire potuerit superstitiones Aegyptias auferendas. 1.  modo Hermes parentum suorum sit confessus errorem, quem tamen doluerit destruendum.
Abbreviated transcription (Latin):
tanerũt glĩam ĩtorruptibilis dei ĩsimili¬
iudinem imaginis corruptibilis hoĩs et
uolucrũ et quadrupedũ. et serpentiũ. Ubi
et romanos et grecos et egiptios qui de
sapĩe noĩe gloriati sũt fecit intelligi. S
de hoc cũ istis postinodũ disputabimus.
In qͥ autẽ nobis cõsentiũt. de uno deo huiꝰ
uniuersitatis auctore. qui nõ solũ suꝑ
or̃a corpora ẽ ĩtorporeus. Uerũ eciã suꝑ
oñs aĩas incoruuptibilis principiũ no¬
strũ. lumen nr̃m. bonũ nrm. in hͦ eos
ceteris anteponimus.

Expanded text:
ibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium; ubi et Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed de hoc cum istis post modum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo huius uniuersitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, uerum etiam super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum, in hoc eos ceteris anteponimus.
Abbreviated transcription (Latin):
illis lrĩs ꝯtinẽtur: uerũ eciã satra sacer¬
docia. tabernatulũ siue templũ. altaria.
sacrificia. terimonie. dies festi. et qͥtqͥd
aluid ad eam seruitutẽ pertinet. q̃ deo
uitam fideliũ in xp̃o et nupleta credimꝰ
et impleri cernimus: et implenda ꝯfidimnꝰ.

Expanded text:
inentur, uerum etiam sacra, sacerdotia, tabernaculum siue templum, altaria, sacrificia, ceremoniae, dies festi et quidquid aliud ad eam seruitutem pertinet, quae Deo uitam fidelium in Christo et inpleta credimus et inpleri cernimus et inplenda confidimus.
Abbreviated transcription (Latin):
anũ cũ glose docuiss rethoricã et audiss
socratemi. dixisse fertur ad discipulos suos
abite et magr̃mn querite uobis. ego iã reperi¬
magr̃m. statĩq uenditis q̃ habebat et pu¬
blite distributis nichil sibi plusꝙͣ palliolũ

Expanded text:
ui cum gloriose docuisset rhetoricam, audissetque Socratem, dixisse fertur ad discipulos suos: Abite, et magistrum « quaerite, ego enim reperi. » Statimque venditis quae habebat, et publice distributis, nihil sibi plusquam palliolum
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiaꝵ. sr̃ priapũ scapũ noua impta
sede iubebatur: longe ꝯtẽptibiliora atz
leniora sunt pre ista turpitudine crude¬
lissima. uel crudelitate turpissima. Ibi
demonicis ritib sic utẽq sexus illuditur:
ut neuter suo uulnere prematur. Ibi
fastinacio timetur agrorũ: hic mẽbroꝵ
amputatio non timetur. Ibi sic dehones¬
tatur noue nupte uerecũdia. ut nõ solũ
fecũditas s nec uirgniitas adimatur.
hic ita amputat᷑ uirilitas: ut nec con¬
uertat᷑ in feĩam. nec uir relinquatur.

Expanded text:
nuptiarum super Priapi scapum noua nupta nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ne ꝓpterea galli abscisi huic magne
dee seruiũt ut significẽt qui semme
indigeant terrã sequi oportere: qiͣ nõ
eos ip̃a pociꝰ seruitꝰ seĩe faciat indige̾.
Utrũ enĩ seꝙ̃do hãc deã cũ indigeant
semen acquerũt: an potius sequende
hauc deã cũ habeant semen amictũt:
Hoc interptari est: an detestari: Nlec
actenditur ꝙͣtũ maligni demones p̾ua¬
luerũt. qui nec aliqua magna hiis
sacris polliceri ansi sũt: et tã crudelia
exigere potuerũt. Si dea terra non
eẽt manus ei hoĩes oꝑando inferrent
ut seĩa ꝯsequerentur ꝑ illã: nõ sibi se¬
uiendo ut seĩa ꝑderent ꝓpter illã. Si
dea non ẽẽt. ita fecũda fieret manib
alienis: ut non cogeret hoĩem sterilẽ
fieri manib suis. Iam ꝙ in liberi sacs
honesta matona pudenda uirilia coro¬
nabat spectante multitudine. ubi rubẽs
et sudãs si ẽ ulla frons in hoĩb adstabat
forsitan et maritus: et ꝙ incelebracõe

Expanded text:
itane propterea Galli abscisi huic Magnae itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae serviunt, ut significent qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est an detestari? Nec adtenditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Iam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda uirilia coronabat spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, adstabat forsitan et maritus; et quod in celebratione
Abbreviated transcription (Latin):
erranciũ maiorũ auctoritas depͥmit:
et eñdem uarronẽ post hant sentẽtiã
trepidare cõpellit. Adiũgit enĩ et dicit:
cũ quib opinio maiorũ de hiis deab
ꝙ plures eas putarũt eẽ nõ pugnat
Quomiͦ non pugnat: cũ ualde aliud
sit uuã deam noĩa habere multa. aliud
eẽ deas multas. S p̃t inquit fieri
ut eadenires et una sit: et in ea q̃dã
res sint plures. Concedo. ut in uno haĩe
ẽẽ res plures: nũquid ideo et hoĩes plo̾s
Sic in uua dea eẽ res plures: mĩquid
ideo et deas plures: Uerũ situt uolũt
diuidant. ꝯflent. mltiplirẽt. replicẽt
implicent. Hec sunt telluris et mrĩs
magie pclara mnisteria: Unde oĩa referũt᷑
ad mortalia seĩa: et exercẽdam agricul¬
turam. Itane ad hec relata. et hũc fuẽ
habencia timpanũ. turres. galli. iactio
insana mẽbrorũ. crepitus combalorum
ꝯfictio leonũ. uitã cuiꝙͣ pollicent᷑ et̾nã.

Expanded text:
errantium maiorum auctoritas deprimit errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad hhabentia tympanum, turres, Galli, jactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum, vitam cuiquam pollicentur aeternam?
Abbreviated transcription (Latin):
sedeant: semper eñ ẽẽ quod agant. Ci¬
balorum sonitus. ferramẽtoꝵ iactãdoꝵ
at manuũ. et eiꝰ rei crepitus in colẽdo
agro qui fit. sinificãtur ideo ere ꝙ eã
antiqui colebant ere. anteꝙͣ ferrũ ẽẽt
ĩuentũ. Leonem inquit adiũgunt
solutũ ac mansuetũ: ut ostendant
nullũ genus ẽẽ terre tam remotũ ac
uehemẽter ferum. qd non subigi coliq
ꝯueniat. Deinde admĩgit et dicit tellu¬
rem matrem. et noĩb plurib et cogno¬
minib: qd̾ noĩarunt deos existimatos
eẽ complures. Tellurem inquit putãt
esse opemi ꝙ opere fiat melior: matrẽ
ꝙ plurima pariat: magnã ꝙ cibum
pariat: ꝓ serpinã ꝙ ex ea ꝓ serpant
fruges: uestam ꝙ uestiatur herbit:
sic alias deas inquit: nõ ab surde adhãt
reuotãt. Di gͦ una dea est quȩ quidẽ
consulta ueritate nec ip̃a est: interim
ꝙ itur in multas. Uniꝰ suit ista mlłta
uoĩa: non tam dee multe ꝙͣ noĩa. S

Expanded text:
sedeant; semper enim esse quod agant. Cymsedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
propter istam quater genimã uini
quatuor habere cognomina. non qͣtuor
in quib oĩb uis multiplex ẽẽ dicitur
ad unũ deũ uel unã deã ꝑtinẽs: non
multitudo cognomiiũ deoꝵ etiã multi¬
tudinem faciens. S ꝓfecto sicut aliqñ
etiam ip̃as uilissimas feĩas eaꝵ quas
libidine quesierũt tedet penitetqz tur¬
barũ: sic aĩam uilem factã et ĩmũdis
spiritib ꝓstitutã. deos sibi multiplitare
quib ꝯtaminanda ꝓsterneretur sicut
plurimũ licuit: sic aliqñ et piguit. Nã
et ip̃e uarro qiͣ de ip̃a turba uererũdatꝰ
unã deam uult ẽẽ tellurem. Eandem
inquit dicũt matrem magnã. Quod
timpariũ habeat signifitari ẽẽ orbem
terre: ꝙ turres in capite opida: ꝙ sedes
fingnatur cirta eam. cũ oĩa moneant᷑
ip̃am non moueri: ꝙ gallos huit dee ut
seruirent fecerũt significari qui semine
indigeant terrã sequi oportere. in ea
quippe oĩa reporiri: ꝙ se apud eã iactãt.
p̾cipitur inquit qui terram colunt ne

Expanded text:
propter istam quatergeminam uim quattuor habere cognomina, non quattuoin quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
pcellit actinguat illud qd̾ cũcta p̾cellit
id est unũ uerũ optimũ deũ siue qͦ milla
natura subsistit. nulla doctrina ĩstruit.
nullus expedit usus: ip̃e queratur ubi
nobis secura sunt oĩa. ip̃e ternatur ubi
nobis certa sũt oĩa: ip̃e diligat᷑ ubi uo¬
bis recta sunt ommia.

Expanded text:
praecellit, attingat ad illud quod cuncta praecellit, praecellit, attingat ad illud quod cuncta praecellit, id est unum, uerum, optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit -- ipse quaeratur ubi nobis secura sunt omnia, ipse cernatur ubi nobis certa sunt omnia, ipse diligatur ubi nobis recta sunt omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
causam oĩm naturarũ. ubi lumẽ oĩm
racionũ ẽẽ cognouerit uel crediderit dis¬
serendo explitare et longũ ẽẽ arbitror:
et teniere affirmandũ eẽ non arbitror.
Cũ enĩ magri sui socratis quẽ facit in
sius uoluminib disputantem notissimũ
morẽ dissimulande sc̃e uel opinionis sue
factũ est ut eciã ip̃iꝰ platonis de rebus
magnis sentẽcie non facile ꝑspiti possit¬
.Ex hiis tñ que apud eũ legũt᷑. siue q̃
dixit. siue que ab aliis dicta narrauit.
atq constripsit. que sibi placita uiderẽt᷑
quedam ꝯmemorari et oꝑi huic inseri
oportet a nobis: uel ubu suffragatur
religioni uere. quã fides nr̃a sustipit
ac defendit. uel ubi ei uidetur ẽẽ ꝯtrariꝰ.
quãtũ ad istũ de uno deo et płib ꝑtiuet
questionẽ. ꝓpter uitã que post mortem
futura ẽ ueraciter beatã. Fortassis emĩ
aliquid tale de deo sentũit: ut in illo ĩue¬
niatur et causa sub sistendi. et rõ intelli

Expanded text:
causam omnium naturarum, ubi lumen omnium causam omnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognouerit uel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis uoluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae uel opinionis suaefactum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen, quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse narrauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi ei uidetur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter uitam, quae post mortem futura est, ueraciter beatam. Fortassis enim aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subs
Abbreviated transcription (Latin):
studiũ sapĩe in actione et ꝯtemplatõe
uersetur. unde una pars eiꝰ actiua. alt̾a
ꝯtemplatiua dici p̃t. Quaꝵ actiua ad
agendam uitã id ẽ ad mores instituẽdos
ꝑtiuet. ꝯtemplatiua autẽ ad ꝯspiciẽdas
nature causas et sincerissimã ueritatẽ:
sotrates in actiua excelluisse memorat᷑.
pitagoras uo magis ꝯtemplatiue quib
potuit intelligẽtie uirib institisse. Pro¬
buit: unã moralem q̃ maxime ĩ actione
u̾satur. dilteram naturalem q̃ ꝯtempla-¬
cioni deputata est. Tertiã rõualẽ. qua
uerũ disternatur a falso. Que licz utsq
id ẽ accioni et ꝯtemplatoi sit necessaria
maxime tñ ꝯtemplacio ꝑspectionẽ sibi
uendicat ueritatis. Ideo hec triꝑticio
nõ ẽ ꝯtraria illi distinctioni: qr intelli¬
gitur om̃e studiũ sapĩe in actione et ꝯtẽ¬
placione consistere. Quid autẽ in hiis¬
uel de hiis singulis partib plato sen¬
serit. id est ubi finẽ oĩm actionũ. ubi

Expanded text:
studium sapientiae in actione et contemplatione studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Probuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere. Quid autem in hisuel de his singulis partibus Plato senserit, id est, ubi finem omnium actionum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
et platoui ualde familiarẽ. tui plato inti
Ed inter disciplõs socratis. non qͥdẽ
ĩmerito excellentissima gliã claruit
qui omo ceteros obscuraret: plato qui
cũ eẽt atheniensis honesto apud suos
loco natus et ingenio mirabili longe
suos ꝯdiscipulos anteiret: parũ tñ pu¬
tãs ꝑficiende philosophie sufficere seip̃m.
ad socratitã discipliuã quã longe lateq
potuit ꝑegrinatus ẽ: quaqͣ uersũ eũ
alicuiꝰ nobilitate scĩe ꝑcipiende fama
rapiebat. Itaq et in egypto didicit q̃cũq
magna illic habebãtur atq docebãtur:
et inde in eas italie partes ueniẽs ubi
pictagoreoꝵ fama celebrabatur. qͥcquid
italice pħie tunc florebat auditis emi¬
nẽtiorib in ea doctorib facilime ꝯpͥhẽ¬
diligebat eu loquẽtem faciẽs. fere ĩ oĩb
sermonib suis etiã illa que uel ab aliis
didicerat. uel ip̃e quãta potuerat intel¬
ligentia uiderat: cũ illiꝰ lepore. et mo¬
ralib disputacoib tẽperauit. Itaq cũ

Expanded text:
Platone, ed inter discipulos Socratis, non quidem immerito, excellentissima gloria claruit, qui omnino caeteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis, honesto apud suos loco natus, et ingenio mirabili longe suos condiscipulos anteiret; parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinatus est, quaquauersum eum alicuius nobilitatae scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque magna illic habebantur adque docebantur, et inde in eas Italiae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum
Abbreviated transcription (Latin):
cultũ ad uitã adipistendã eciã post mortẽ
beatã: s multos ab illo sane uno cõditos
atq institutos ob eam causam colendos
putant. Hii iã eciã uarronis opinionẽ
ueritatis ꝓpinquitate transtendũt. Si¬
quidem ille totã theologiã naturalem
eiꝰ extendere potuit: isti uero supͣ om̃em
aĩe naturã ꝯfitentur deũ. qui non solũ
mũdũ uisibilem qui sepe celi et terre
noĩe nũcupatur. s eciã õem oninino aĩam
fecerit: et qui racionalẽ et intellectualẽ
cuiꝰ generis aĩa hũana ẽ participacõe
sui luminis ĩ cõnuitabilis et ĩcorpore
beatam facit. Hos pħos platonitos
appellatos a platone doctore uocabulo
diriuato nullus qui hec uel tenuit
audunit ignorat

Expanded text:
cultum ad vitam adipiscendam, etiam post mortem, cultum ad vitam adipiscendam, etiam post mortem, beatam, sed multos, ab illo sane uno conditos atque institutos, ob eam causam colendos putant. Hi jam etiam Varronis opinionem veritatis propinquitate transcendunt: siquidem ille totam theologiam naturalem  extendere potuit: isti vero supra omnem animae naturam confitentur Deum, qui non solum mundum istum visibilem, qui saepe coeli et terrae nomine nuncupatur, sed etiam omnem omnino animam fecerit; et qui rationalem et intellectualem, cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat
Abbreviated transcription (Latin):
Unc intenciori nobis
opus est anime multo ꝙͣ
quippe quã naturalem
uorant non cũ quibuslibet
hominibz. non enĩ fabulosa est uel
ailis hͦ est uel urbana uel theatrica.
indicat deoꝵ desideria criminosiora ac ꝑ
hͦ malignoꝵ potiꝰ demonũ ꝙͣ deorum.
s cũ philosophis est habenda collacio:
quoꝵ ip̃m nomẽ si latiue interp̾tenuir
amorem sapiẽ ꝓfitetur. Porro si sapĩa
deus est ꝑ quẽ facta sunt oĩa siut diuina
anctoritas ueritasqz monstrauit. uerus
phũs est amator dei. S qr res ip̃a tuiꝰ
hͦ nomen est non est in oĩb qͥ hͦ nomẽ
gloriantur. neqz enĩ ꝯtinuo uere sapĩe
sunt amatores quitũqz appellant phi¬
losophi: profecto ex oĩb qͦꝵ seutencias
non indigne questio ista tractet᷑. Neq
nes refutare sustepi. sz eas tnñ q̃ ad theolo¬
giã ꝑtinent. qͦ u̾bo greco signifitari intel¬
liginiꝰ de diuinitate ⁊acionẽ siue sermonẽ.
non tñ sufficere uniꝰ ĩcõnutabilis dei

Expanded text:
unc intentiore nobis opus est animo multo quaquippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uindicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philnon indigne quaestio ista tractetur. Nequnes refutare suscepi, sed eas tantum quae ad theologiam pertinent, quo verbo graeco significari intelligimus de divinitate rationem sive sermonem: non tamen sufficere unius incommutabilis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
titit: ꝙ astrologie numeris ꝯpͥherisis¬
defectus solis et lune eciã p̾dicere potuit
Diquã tñ putauit rerũ ẽẽ pͥncipiũ et
huic oĩa elemẽta mũdi ip̃mqz mũdũ
et q̃ in eo gignũt᷑ existere. Nichil aũt
huic operi. qd̾ mũdo considerato tã mi¬
rabile aspicimꝰ: ex diuina mẽte p̃po¬
suit. Huic successit anaxi mander
eius auditor: mutaiitq de rerũ nat᷑a
opinionẽ. Non ein ex una re sicut thales
ex humore: s ex suis propriis princi¬
piis quasq res nasti putanit. Que
rerũ pͥncipia singularũ ẽẽ credidit ĩ¬
finita. et ĩnumerabiles mũdos gigne.
et quecũq in eis oriũtur: eosq mũdoe

Expanded text:
titit, quod astrologie numeris comprtitit, quod astrologie numeris comprdefectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mund
Abbreviated transcription (Latin):
E hoc igitur platone q̃ necessa¬
ria pñti questioni existimo bre¬
niter actiugã: pͥus illos ꝯmeniorãs
qui eũ in eodem genere lrãꝵ iꝑe p̾ces¬
serũt. Quãtũ eñ actinet ad lrãs gre¬
cas que liugua inter ceteras gẽtiũ cla-¬
unũ italicũ ex ea ꝑte italie q̃ quondã
magna grecia nũcupata ẽ: alterũ
ionicũ in eis terris ubi et nũt grena
noĩata est. Italicũ genus auctorem
habuit putagorã samiũ: a quo etiã
ferũt ipm philosophie nomen exortũ.
Nam cũ antea sapientes appellarẽtur.
interrogatus quid ꝓfiteretur. phm̃ se
simũ uidebatur. Ioniti uo generis
princeps fuit thales mi lesus unus
illoꝵ septem qui sũt appellati sapiẽtes:
sed illi sex uite genere distinguebãtur:
ex quibusdam p̾ceptis ad bene uiuẽdũ
accõmodatis. Iste autẽ thales ut suc¬
cessores etiam ꝓpagaret rerũ naturam
scrutatus. suasq disputatões brĩs man¬
dãs enituit maxĩeq admuirabilis ex¬

Expanded text:
e hoc igitur Platone, quae necessaria praesenti quaestioni existimo, breviter attingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere littes. Quantum enim adtinet ad litteras Graecas, quae lingua inter ceteras gentium claunum Italicum ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata est; alterum Ionicum in nominatur. Italicum genus auctorem habuit Pythagoram Samium, a quo et fertur ipsum philosophiae nomen exortum. Cum vero antea sapientes dicerentur, interrogatus quid se profiteretur, philosophum se simum uidebatur. Ionici uero generis princeps fuit Thales Milesius, unus illorum septem, qui sunt appellati sapientes. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum scrutatus, suasque disputaciones licteris mandans eminuit, maximeque admirabilis ex
Abbreviated transcription (Latin):
mauit quãta quisq etate sua mane
potuit: nec ip̃e aliquid diuine mẽti
in hiis rerũ oꝑib tribuẽs. Iste ana¬
ximenen distipulũ et successorẽ reliqͥt.
qui om̃is rerũ causas aeri dedit infinito
net deos negauit aut tacuit; non tñ
ab ipĩs aerẽ factũ s ipos ex aere ortos
credidit. Anaxagoras uero eiꝰ auditor
materia. q̃ ꝯstaret similib inter se
singula fierent: s aĩo faciẽte diuino.
Diogenes qͦ anaximenis alter audi¬
tor aerẽ quidẽ dixit rerũ ẽẽ materiã.
de qua oĩa fierent : s eũ ẽẽ cõpotem
diuine racionis sine qua nichil ex eo
fieri poss. dinaxagore successit au-¬
ditor eiꝰ archelans. etiam ip̃e de ꝑticulis
inter se similib quib singła queq
fierent ita putauit cõstare oĩa ut in¬
eẽ etiã mẽtem diceret que torpa et̾na
id est illas ꝑticulas cõuigendo et dis¬
sipando ageret oiã. Socrates huiꝰ
discipłs fuisse ꝑhibetur magiseer

Expanded text:
mauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditormateria, quae constaret dissimilibus inter se singula fieri, sed animo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister
Abbreviated transcription (Latin):
hũana curiositas młto uehemẽtiꝰ rẽ iam
ꝓditam quereret. s flãms oboleri nephã¬
da momimenta: ut qr iam necesse ẽẽ
existimabant sacra illa face: tollerabi¬
lius eruaretur cansis eoꝵ iggnoratis ꝙͣ
cognitis ciuitas turbaretur.

Expanded text:
humana curiositas multo uehementius rem iam humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, uexistimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis civitas turbaretur.