comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non cas. et non offendas in
lapides: nec crrdas te uic labo¬
riose. ne pouas amunc tue
scandalum. Et a filiis tuis
caue: et a domesticis tius
attende. In omni opcit crede
ex fide amme tue: hec est em̃
conscruatio mandatorum.
Qui credit deo attendit mã¬
datis: et qui confidit ĩ illo
Lmienti dñm non oc¬
current mala: scd in temp¬
tatione deus illum conscr¬
uat. et liberabit a malis.
Sapiens non cdit manda¬
ta et iusticias: et non illi¬
detur quasi in procella nauiᷤ.
homo sensatus credit legi
dei: et lex illi fidelis. Qui
interregationem manifestat
parat u̾erbum: et sic deprcta¬
tus exaudictur. et conserua¬
bit disciplinam: et tunc res¬
pondebit. Precordia fatui qͣ¬
si rota plaustri: et quasi axis
uersatilis cogitatus illius.
Equus ammissarius sicut
amicus subsannator: sub
omni supra sedente humit.
Quare dies diem superat. et
iterum lux lucem. et annus
annum a sole: A dñi scien¬
tia separati sunt. facto sole.

Expanded text:
non eas et non offendes in non eas et non offendes in lapides ne credas te viae laboriosae ne ponas animae tuae scandalum et a filiis tuis cave et a domesticis tuis adtende in omni opere crede ex fide animae tuae haec est enim conservatio mandatorum qui credit Deo adtendit mandatis et qui confident in illo menti Dominum non occurrent mala sed in temptatione Deus illum conservat et liberabit a malis sapiens non odit mandata et iustitias et non inludetur quasi in procella navis homo sensatus credit legi Dei et lex illi fidelis qui interrogationem manifestat parabit verbum et sic deprecatus exaudietur et conservabit disciplinam et tunc respondebit praecordia fatui quasi rota carri et quasi axis versatilis cogitatus illius equus admissarius sicut amicus subsannator sub omni suprasedenti hinnit quare dies diem superat et iterum lux lucem et annus annum a sole a Domini scientia separati sunt facto sole
Abbreviated transcription (Latin):
uit coruscatio. et antr ucretũ¬
diam preibit gratia: et pro
reuerentia accedit tibi bona
gratia. et hora surgendi nõ
tctrices. Precurre aũt prior
in domum tuam: et illic
auocare. et illic lude. et age
conceptiones tuas: et non
in delictis et uerbo supcrbo.
Et super his omnibz benedi¬
cito dñm qui fecit te: et me¬
briantem te ab omnib boniᷤ
sius. Qui tiniet dñm excipi¬
et doctrinam eius: et qui u¬
gilauerint ad illum mucni¬
ent benedictionen. Qui que¬
nt legem replebitur ab ca:
et qui insidiose agit scanda¬
lizabitur in ca. Qui timent
deum inuenient iuditium
iustum: et iustitiam quasi
lumen accendent. Peccator
homo uitabit correptionem:
et sccundum uoluntatem suã
inueniet comparationem.
Uir consilii non disperdet in
telligentiam. alienus et su¬
perbus: non pertimescit tumo
rem. ctiam postquam fecit
cum eo sinc consilio. et sius
insectationib arguctur.
nichil facias: et post factum
non penitebis. In uia ruinc

Expanded text:
bit coruscatio, et ante verecunbit coruscatio, et ante verecundiam praeibit gratia, et pro reverentia accedet tibi bona gratia et hora surgendi non te trices praecurre autem prior in domum tuam et illic avocare et illic lude et age conceptiones tuas et non in delictis et verbo superbo et super his omnibus benedicito Dombriantem te ab omnibus bonis suis. qui timet deum, excipiet doctrinam eius: et qui uigilauerint ad illam, inuenient benedictionem. qui quaerit legem, replebitur ab ea: et qui insidiose agit, scandalizabitur in ea. qui timent dominum, inuenient iudicium iustum et iustitiam quasi lumen accendent. peccator homo deuitabit correptionem, et secundum uoluntatem suam inueniet conparationem. uir cotelligentiam: alienus et superbus non perem etiam postquam fecit cum eo sine consilio et suis insectationibus arguetur nihil facias et post factum non paeniteberis in via ruinae
Abbreviated transcription (Latin):
in illis. quasi unus ex ipsis.
Curam illorum habe. et sic
considera: et omni cura tua
explicata recumbe. ut leteris
ꝓpter illos. ut ornamentum
gratie accipias coronam.
et dignationem consequaris
conrogationis. Loquere ma¬
ior natu. decet enim te. pri¬
mũ uerbum diligenti scien
tiam: et non impedias mu¬
sicam. Ubi auditus non ẽ.
non effundas sermonem in
tempestiue. et importune noli
extolli in sapientia tua. Gt̃¬
mula carbunculi in ornamẽ¬
to auri: et comparatio mu¬
sicorum in conuiuio uini.
Sicut in fabricationc auri
signum est smnaragdi: sic
numcrus musicorum in io¬
cudo et mederato uino. Audi
taceus: et pro rruerentia asi¬
det tibi bona gratia. Adolescẽs
loquere in tua causa iix. si
bis interrogatus fueris: habeat
caput responsum tuum. In
multis esto quasi inscius: et
audi tacens simul et querenͨ.¬
Et loqui in medio magnato
rum non presumas: et ubi
sunt senes non multum lo¬
quaris. Ante grandinem p̾i¬

Expanded text:
in illis, quasi unus ex ipsis; in illis, quasi unus ex ipsis; curam ilconside et omni cura tua explicita recumbe, ut leteris propter illos et ornamentum gratie accipiet dignationem consequaris conrogationis loquere maior natu decet enim te primum tiam: et non inpedias musicam. ubi auditus est, non effundas sertempestive, et importune noli extolli in sapientia tua. mula carbunculi in ornamento auri et conparatio musicorum in convivio vini sicut in fabricatione auri signum est zmaragdi sic numerus musicorum in iucundo et moderato vino audi tacens et pro reverentia accedet tibi bona gratia adulescens loquere in tua causa vix si bis interrogatus fueris habeat caput responsum tuum in muaudi tacens simul et quaerens. In medio magnatorum loqui non praesumas; et ubi sunt senes, non multum loquaris. Ante grandinem praei
Abbreviated transcription (Latin):
duces corpori tuo infirmita¬
tem. Audi me fili et ne sꝑnas
mitas non occurret tibi. Splẽ¬
didum in panibz benedicent
labia multorum: et testimo¬
nium ueritatis illius fidele.
In nequissimo pane murmu¬
rauit ciuitas: et testimoniũ
nequicie illius uerum est.
Diligentes in uino noli pro¬
uocare: multos enim exter¬
minauit uinum. Ignis
probat ferrum durum: sic
uinum corda superborum
fraudat uitam: Mors.iiii. u.¬
mum in iccunditate
creatum est: non in ebricta¬
te ab mitio. Erultatio aĩe
et corporis: uinum modera¬
te potatum. sanitas est cor¬
Uinum multum potatũ:
irritationem et iram. et riu¬
nas multas facit. Amari¬
tudo anime: uinũ multũ
potatum. Ebrietatis animo¬
sitas imprudentis offensis.
minorans uirtutem et fa¬
ciens uulnera. In cõmio
uini non arguas prorimũ.
et non despicias eum in iccũ¬
ditate illius. Uerba impro¬
perii non dicas illi: et non
premas illum in repetendo.
posuerunt noli extolli: esto

Expanded text:
duces corpori tuo infirmitaduces corpori tuo infirmitates audi me fili et ne spernairmitas non occurret tibi splendidum in panibus benedicent labia multorum et testimonium veritatis illius fidele in nequissimo pane murmurabit civitas et testimonium nequitiae illius verum est diligentes in vino noli provocare multos enim extermiprobat ferrum durum, sic uinum corda superborum fraudat uitam mors. uinum in iucunditate creatum est non in ebrietate ab initio exultatio animae et cordis vinum moderate potatum sanitas est et cornum multum potatum inritationem et iram et ruinas multas facit amaritudo animae vinum multum potatum ebrietatis animositas inprudentis offensio minorans virtutem et faciens vulnera in convivio vini non arguas proximum et non despicias eum in iucunditate illius verba inproperii non dicas illi et non premas illum in repetendo tuerunt? ne extollaris: Esto
Abbreviated transcription (Latin):
magnam sedisti: non ape¬
rias super illam faucẽ tuã
prior. Non dicas si multa
sunt que super illam sunt.
memento qm̃ malus ccłs
nequam. Requius cculo
quid creatum est: Ideo ab
omni facie sua lacrimabi¬
tur cum uiderit. Ne extẽdas
manum tuam prior: et in¬
uidia contaminatus erubes¬
scas. Ne comprimaris ĩ con¬
sunt proximi tui. ex te ip̃o.
Utere quasi homo frugi his¬
que tibi apponuntur:⁊ nõ
cum manducas multum
odio habraris. Cessa prior
causa discipline. et noli ni¬
mius esse: ne forte offendas.
Et si in medio multorum
sedisti: prior illis non exten¬
das manum tuam. nec
prior poscas bibere. Quam
sufficiens est homini crudi¬
to uinum exiguum: et in
dormiendo non laborabis
ab illo: et non senties dolo¬
rem. Uigilia et colera. et
tortura: iuro infrunito. sõ¬
nus sanitatis in homine
parro. Dormiet usq ĩ ma¬
ne: et anima illius cum
ip̃o delectabitur. Et si coac¬
tus fueris in edendo mul¬
tum. surge c medio ⁊ uome.
et refrigerabit te: et non ad¬

Expanded text:
magnam sedisti non aperias super illam faucem tuam prior non dicas simulata sunt quae super illa sunt memento quoniam malum oculus nequa nequius oculo quid creatum est ideo ab omni facie sua lacrimabitur cum viderit ne extendas manum tuam prior et invidia contaminatus obrubescas nec conprimaris in con proximi tui ex te ipso utere quasi homo frugi quae tibi adponuntur et non cum manducas multum odio habearis cessa prior causa disciplinae et noli nimius esse ne forte offendas et si in medio multorum sedisti prior illis non extendas manum tuam nec prior poscas bibere quam sufficiens est homini erudito vinum exiguum et in dormiendo non laborabis ab illo et non senties dolorem vigilia et cholera et tortura viro infrunito somnus sanitatis in homine parco dormiet usque in mane et anima illius cum ipso delectabitur et si coactus fueris in edendo multum surge e medio et vome et refrigerabit te et non ad
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dicisti. Et exiit ptolo¬
meus de egipto ip̃e et cleo¬
patra filia eius: et uenit
ptolomaidam anno cente¬
simo sexagesimo sctundo.
Et occurrit ei alexandr ar
et dedit ei dcopatram filiã
suam. Et fecit nuptias nꝰ
ptolomaide: sicut reges i
magna gloria. Et scripsit
rex alexander ionathe: ut
ueniret obuiam sibi. Et
gloria. et occurrit ibi duob
regib. et dedit illis argen¬
tum multum et auium
et dona. et iucuit gram
in conspectu corum. et coll¬
uenerunt aducrsus eum
iiri pestilentes ex isrl. uiri
miqui incerpellantes ad¬
uersus cum. et non ĩtendit
ad cos rex. Et iussit expo¬
liari ionathan uestimentis
sius: et induit cũ purpura.
Et ita fecerunt. Et colloca¬
uit cum rex sedere secum:
dixitq principib. Exite
cum eo in medio ciuitatiˢ.
et predicate ut nemo inter¬
pellet aduersus cũ de ullo
negotio: nec quisquam
ei molestus sit de ulla ra¬
tione. Et factum est ut ui¬
derunt qui interpellabant
gloriam eius que predica¬

Expanded text:
sicut dixisti et exiit Ptolosicut dixisti et exiit Ptolomeus de Aegypto ipse et Cleopatra filia eius et venit Ptolomaidae anno centesimo sexagesimo secundo et occurrit ei Alexander rex et dedit ei Cleopatram filiam suam et fecit nuptias eius Ptolomaidae sicut reges in magna gloria et scripsit rex Alexander Ionathae ut veniret obviam sibi et olomaidem et occurrit ibi duobus regibus et dedit illis argentum multum et aurum et dona et invenit gratiam in conspectu eorum et convenerunt adversus eum viri pestilentes ex Israhel viri iniqui interpellantes adversus eum et non intendit ad eos rex et iussit expoliari Ionathan vestimentis suis et induit eum purpura et ita fecerunt et conlocavit eum rex sedere secum dixitque principibus exite cum eo in medio civitatis et praedicate ut nemo interpellet adversus eum de ullo negotio nec quisquam ei molestus sit de ulla ratione et factum est ut viderunt qui interpellabant gloriam eius quae praedica
Abbreviated transcription (Latin):
t congregait rex ale¬
xander excicitum magnũ:
et admouit castra ad deme¬
trium. Et commuserunt p̾¬
lium duo reges. et fugit ex¬
ercitus alexandri: et insccu¬
tus est eum demetrius. et ĩ¬
cubuit super cos. et ĩualuit
prelium nunis. doncc occi¬
dit sol: et cecidit demetrius
in illa dic. Et misit alexã¬
der ad ꝑtolonicum regẽ egip¬
ti legatos: scõm hec uerba
dicens. Qm̃ regressus sum
in regnum neum. et sedi
in sede patrum meorum. et
obtinui principatum. ⁊ con¬
truu demetrium. et possedi
regionem nr̃am. et cõmisi
cum co pugnam. et contri¬
tus est ipsẽ et castra cius a
nobis. et sedemus in sede
regni cius: et nunc statua¬
mus ad mincem amicic¬
am. et da michi filiam
tuam uxorem. et ero gente
dignitatem. Et respondit
ptolomeus rex: dicens. ffe¬
lix dies. in qua reuersus es
ad terram patrum tuorũ:
et sedisti in sede regni corũ
Et nunc faciam tibi que
scripsisti. sed occurirt ptolo¬
maidam. ut uideamus nes
iuicem: et spondcam tibi

Expanded text:
t congregavit Alexander rex exercitum magnum et admovit castra ad Demetrium et commiserunt proelium reges et fugit exercitus Alexandri et insecutus est eum Demetrius et incubuit super eos et invaluit proelium nimis donec occidit sol et cecidit Demetrius in illa die et misit Alexander ad Ptolomeum regem Aegypti legatos secundum haec verba dicens quoniam ingressus sum in regnum meum et sedi in sede patrum meorum et obtinui principatum et contrivi Demetrium et possedi regionem nostram et commisi cum eo pugnam et contritus est ipse et castra eius a nobis et sedimus in sede regni eius et nunc statuamus ad invicem amicitiam et da mihi filiam tuam uxorem et ero gener dignitatem et respondit Ptolomeus rex dicens felix dies in qua reversus es ad terram patrum tuorum et sedisti in sede regni eorum et nunc faciam tibi quae scripsisti sed occurre Ptolomaidae ut videamus nos invicem et spondeam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
terra autem in cternũ stat.
ritur sol et occidit .ii.
et ad locum suum reuerti¬
tur: ibiqz renascens girat
per meridiem. et flectitur
ad aquilonem. Lustrans
unuiersa in circuitu ꝑgit
sp̃s. et in cuculo suo reuer¬
titur. Omnia flumina in¬
trant in mare: et mare nõ
redundat. Ad locum unde
excunt flumina reuertun¬
tur. ut iterum fluant. Cũc¬
te res difficiles: non potest
cas homo explicare sermo¬
ne. Non saturatur oculus
iusu: nec auris impletur

Expanded text:
ra vero in aeternum stat. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur: Ibique renascens, gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem: Lustrans universa in circuitu pergit spiritus, et in circulos suos regreditur. Omnia flumina intrant in mare, et mare non redundat: Ad locum, unde exeunt flumina, revertuntur, ut iterum fluant. Cunctae res difficiles: non potest eas homo explicare sermone. Non saturatur oculus visu, nec auri
Abbreviated transcription (Latin):
reuersus ab inferis. quia
ex nichilo nati sumus. et
post hec erimus tanquam
si non fuerimus: quomã
fumus afflatus est in na¬
rib nris. et sermo scintil¬
le ad commouendum cor
nr̃m: quia extinctum cimꝰ
erit corpus nr̃m. et sp̃s dif¬
fundetur tanquam molliᷤ
aer. Et transiet uita nr̃a
tanquam uestigia nubiᷤ.
et sicut nebula dissoluetur
que fugata est a radiis so¬
lis: et a calore illuis aggra¬
uata. Et nomen nostrum
obliuionem accipiet per tẽ¬
pus: et nemo memoriam
habebit operum nr̃orum.
Umbre enim transitus ẽ
tempus nr̃m: et non est re¬
nata est. et nemo reuertet᷑.
Uenite ergo et fruamur bo¬
nis que sunt: et utamur
crcatura tanquam in iu¬
uentute sceleriter. Uino p̾¬
tioso et unguentis nos mi¬
plcamus: non pretereat nos
tlos temporis. Coroneius
nos rosis antequã maires¬
cant. nullum pratum sit.
quod non pertranseat lutu¬
ria nr̃a. Nemo ur̃m sit
exors luxuric mĩr. Ubiq
relinquamus signa leticie:

Expanded text:
reversus ab inferis; quia reversus ab inferis; quia ex nihilo nati sumus, et post hoc erimus tanquam si non fuerimus. Venite fumus afflatus est in naribus nostris, et sermo scintilla ad commovendum cor nostrum, qua exstincta, cinis erit corpus nostrum, et spiritus diffundetur tanquam mollis aer, Et transibit vita nostra tanquam vestigium nubis, et sicut nebula dissolvetur quae fugata est a radiis solis et a calore illius aggravata. Et nomen nostrum oblivionem accipiet per tempus, et nemo memoriam habebit operum nUmbre enim transitus est tempus nostrum, et non est renata est, et nemo revertetur. Venite ergo, et fruamur bonis que sunt et utamur creatura tamquam in iuventute celeriter. Vino pretioso et unguentis nos impleamus, et non praetereat nos flos temporis. Coronemus nos rosis, antequam marescant; nullum pratum sit, quod non pertranseat luxuria nostra, nemo nostrum sit exors luxuriae nostrae, ubique relinquamus signa laetitiae;
Abbreviated transcription (Latin):
tationib enim impii: iñt̾¬
rogatio erit. Sermonum
aũtem illius auditio ad
dñm uenict. et ad correptio¬
nem miquitatum illius:
qm̃ auris zeli audit om̃ia
et tumultus murmuratio¬
num non abscondetur. Cu¬
stodite ergo nos a murmu¬
ratione que nichil prodest:
in uacuum non ibit. os
autem quod mentitur oc¬
cidit anmam. Nolite ze¬
lare mortem in errore uite
ur̃e. neq adquiratis perdi¬
tionem in operib manuũ
ur̃arum: qm̃ deus mortem
non fecit. nec letatur in per¬
ditionc uinorum. Creauit
enim ut essent omĩa: et
sanabiles fecit nationes
orbis terrarum. Et non est
in illis medicamentum ex¬
terminii: nec inferoꝵ reg¬
num in terra. Iustitia em̃
impni autem manibz et uer¬
bis arcessierunt illam: et
estimantes illam amicam
defluxerunt. et sponsionem
posuerunt ad illam: qm̃
digni sunt qui sunt ex par¬
Licerunt enum apud
guum et cum̃ tedio est tem¬
pus uite nĩr: et nõ ẽ refri¬
gerium in finc hominis.
et non est qui agnitus sit

Expanded text:
tationibus enim impii interrogatio erit; sermonum autem illius auditio ad Dominum veniet, et ad correptionem iniquitatum illius. Quoniam auris coeli audit omnia, et tumultus murmurationum non abscondetur. Cstodite ergo vos a murmuratione quae nihil prodest ecurum in vacuum non ibit os autem quod mentitur occidit animam nolite zelare mortem in errore vitae vestrae neque adquiratis perditionem in operibus manuum vestrarum quoniam Deus mortem non fecit nec laetatur in perditione vivorum creavit enim ut essent omnia et sanabiles nationes orbis terrarum et non est in illis medicamentum exterminii nec inferorum regnum in terra iustitia enim i autem manibus et verbis arcessierunt illam et aestimantes illam amicam defluxerunt et sponsionem posuerunt ad illam quoniam digni sunt qui sunt ex pardixerunt enim apud guum et cum taedio est tempus vitae nostrae, et non est refrigerium in fine hominis, et non est, qui agnitus sit
Abbreviated transcription (Latin):
et canticum canticorum:
ut similitudinem salomo¬
nis. non solum libroꝵ nu¬
mero. sed etiam materia¬
rum genere coequaret. Se¬
cundus apud hebreos nus¬
quam est: quia ip̃e stilus
grecam eloquentiã redolet.
Et nonnulli scriptorum
ucterum: hunc esse iudei
filonis affirmant. Sicut
ergo iudich et tobi et ma¬
chabeorum libros: legit qͥ¬
dem eos etdesia. sed inter
canonicas scripturas non
recipit. sic et hec duo uolu¬
mina legat ad edificatio¬
nem plebis. non auctorita¬
tem ecclesiasticorum dog¬
matum confirmandam.
Sicui sant septuaginta
interpretum magis editio
placit: habet eam a nobis
olim emendatam. Neq
enim sic noua cudimus:
ut uetera destrisamus. Ets
tamen cum diligentissime
legerit: sciat mãgis nostra
iñtelligi. que non in tertiũ
uas transfusa coacuerint:
sed statim de prelo purissi¬
me comendata teste. suũ
saporem seruauerint

Expanded text:
et Canticum Canticorum, et Canticum Canticorum, ut similitudinem Salomonis non solum librorum numero, sed etiam materiarum genere coaequaret. Secundus apud Hebraeos nusquam est, quia et ipse stylus Graecam eloquentiam redolet: et nonnulli scriptorum veterum hunc esse Judaei Philonis affirmant. Sicut ergo Judith, et Tobi, et Machabaeorum libros legit quidem Ecclesia, sed inter canonicas Scripturas non recipit: sic et haec duo volumina legat ad aedificationem plebis, non ad auctoritatem Ecclesiasticorum dogmatum confirmandam. Si cui sane Septuaginta Interpretum magis editio placet, habet eam a nobis olim emendatam. Neque enim sic nova cudimus, ut vetera destruamus. Et tamen cum diligentissime legerit, sciat magis nostra intelligi, quae non in tertium vas transfusa coacuerint, sed statim de praelo purissimae commendata testae, suum saporem servaverint
Abbreviated transcription (Latin):
tarios in osce. amos. zacha¬
riam. malachiani. quos po¬
scitis. scripsissem: si licuisset
pre ualitudine. Mittitis
solatia sumptuum. nota¬
rios nĩos et librarios susten¬
tatis: ut uobis potissimũ
nostrum resudet ingenium
Et ecce ex la tere freq̃uens
turba diuersa poscentium:
quasi ant equum sit me
nobis esurientibz aliis la¬
porare. aut in ratione dati
et accepti cuiquam preter
uos obnorius sim. Itaq
longa egrotatione fractus.
ne penitus hoc anno retice¬
rem. et apud uos mutus
essem triduo hoc opus ur̃o
nomini con secraui. inter¬
pritationem iudlicet triũ
salomonis uoluminum.
Maloth: quas hebrei para¬
bolas. nulgata editio pro¬
uerbia uoc̃at. Cocleth: qd̃
grete eclesiasten. latinc con¬
tionatorem possumus dice¬
nr̃a uertitur canticum can¬
titorum. ffertur et panare¬
tos iesu filii syrach liber: et
sapientia salomonis in¬
scribitur. Quorum priorẽ
hebraicum reperi: non eccle¬
siasticum ut apud latinos.
sed parabolas prenotatũ
Cui iuncti erant ecclĩastes

Expanded text:
s, Zachariam, Malachiam, quos poscitis, scripsissem, si licuisset prae valetudine. Mittitis solatia sumptuum: notarios nostros et librarios sustentatis, ut vobis potissimum nostrum desudet ingenium. Et ecce ex latere frequens turba, diversa poscentium: quasi aut aequum sit, me, vobis esurientibus, aliis laborare: aut in ratione dati et accepti, cuiquam, praeter vos, obnoxius sim. Itaque longa aegrotatione LXXIV fractus, ne penitus hoc anno reticerem, et apud vos mutus essem, tridui opus nomini vestro consecravi, interpretationem videlicet trium Salomonis voluminum, Masloth, quas Hebraei Parabolas, vulgata autem editio Proverbia vocat: Coeleth, quem Graece Ecclesiasten, latine Concionatorem possumus dicelingua vertitur Canticum Canticorum, τος Jesu filii Sirach liber, et Sapientia Salomonis inscribitur. Quorum priorem, Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum, ut apud Latinos; sed Parabolas praenotatum, cui juncti erant Ecclesiastes
Abbreviated transcription (Latin):
Lon ledas seruum ope¬
rantem in ucritate: neq
mertennarium dantẽ ani
mam suam. Seruus sen¬
satus sit tibi dilectus: qua¬
si anima tua. Ne defraudes
illum libertate. neq inopẽ
derelinquas illum. Petora

Expanded text:
o laedas seruum operantem in ueritate neque mercennarium dantem animam suam. Servus sensatus sit tibi dilectus quasi anima tua, non defrillum libertate neque inopem derelinquas illum pecora
Abbreviated transcription (Latin):
¶ardocheus autem de p̾¬
catus est dñm. memor
omnium operum eius: et
ta sunt posita: et non est
qui possit resistere tuc no¬
luntati si decreucris salua

Expanded text:
ardochaeus autem deprecatus est Dominum, memor omnium operum ejus, et ta sunt posita, et non est qui possit tuae resistere voluntati, si decreveris salva
Abbreviated transcription (Latin):
Mandragore dederunt odorc̃
in portis nr̃is. Omĩa poma
noua et uetera dilecte. mi:
scruau tibi
uis michi de te fratrem
meum suggentem ubcra
matris mc̃e. ut mueniam
ite foris. et deosculer. et iam
nemo me despitiat. Appre

Expanded text:
e dederunt odorem in portis nostris omnia poma nova et vetera dilecte mi servavi tibi quis mihi det te fratrem meum sugentem ubera matris meae ut inveniam te foris et deosculer et iam me nemo despiciat adpre
Abbreviated transcription (Latin):
go dilecto meo: et ad
me conuersio eius. Etclĩa¬
mi. egredianr in agrũ:
commoremur in uillis.
Manc surgamus ad uincã
uideamus si floruit uinca.
si flores fructus parturiũt.
si floruerunt mala punica

Expanded text:
go dilecto meo, et ad me conversio ejus. Veni,mi, egrediamur in agrum, commoremur in villis. Mane surgamus ad vineas, videamus si floruit vinea, si flores fructus parturiunt, si floru
Abbreviated transcription (Latin):
rib nomi¬
nib uoca¬
tum fuisse
salomont̃:
scripture
manifestissime docent. Paci¬
ficum idest salomonem. et
ididam idest dilectum dñi.¬
et quod nunc dicitur cocleth
siam congregat. quem nos
nuncupare possumus contio¬
natorem. quod loquatur ad
populum. Et sermo eius
non specialiter ad unum:
sed ad uniucisos gencrali¬
trr diurigatur. Porro pacifi¬
cus it dilectus dm̃. ab co
qued i regno cius par fu¬
rrit. et cum dommus dile¬
cerit appellatus est. Nam
et psalmus quadragesimꝰ
quartus. et septuagesimus
primus. dilecti et pacifici
titulo prenotantur. Qui
tam et si ad prophetiam xp̃i
et ecclesic pertinentes. felici¬
tatem et iures salomonis
ercibunt. Tamen secundũ
hystoriam super salomone
conscripti sunt. Is itaq uir¬
ta numcrum uocabulorum
tria uolumina eoidit. Pro¬
ucrbia. eclesiasteri. cantica
canticorum. In proucrbiis
pariuilum docens. et quasi
clesiasten ucro mature iurũ
ctatis instituens. ne quicꝙͣ
in mundi reb putet. ẽt per¬
unuersa que cernimus.

Expanded text:
ribus nominibus vocatum fuisse Salomonem, Scripturae manifestissime docent, pacificum id est Salomonem. Et Ididam, idet quod nunc dicitur Coeleth,siam, congreget; quem nos appellare possumus concionatorem, qui loquitur ad populum, et sermo ejus non specialiter ad unum, sed ad universos generaliter dirigitur. Porro pacificus, et dilectus Domini, ab eo quod in regno ejus pax fuerit, et eum Dominus dilexerit, appellatus est. Nam et psalmus quadragesimus quartus, et septuagesimus primus, dilecti et pacifici titulo praenotantur. Qui tametsi ad prophetiam Christi et Ecclesiae pertinentes, felicitatem et vires Salomonis excedant, tamen secundum historiam super Salomone conscripti sunt. Is itaque juxta numerum vocabulorum suorum, tria volumina edidit: Proverbia, Ecclesiasten, Cantica canticorum. In Proverbiis parvulum docens, et quasi clesiaste vero, maturae virum aetatis instituens, ne quidquam in mundi rebus putet esse peruniversa quae cernimus.
Abbreviated transcription (Latin):
obturauit torrentes. et eqͥ
eorum cooperuerũt ualles.
Dixit se incensurũ fines
meos. et iuenes meos oc¬
cisurum gladio: infantes
meos dair in predam. et
uirgines in captuntatem.
Dominus autem omp̃s
nocuit cum. et tradidit
eum in manus femme.
uenib: nec filii titan per¬
cusserunt cum. nec excelsi
gygantes imposuerũt se
illi: sed iudith filia mera¬
ri in specie faciei sue dissol¬
uit eum. Exuit enim se

Expanded text:
obturavit torrentes, et equi obturavit torrentes, et equi eorum cooperuerunt valles. Dixit se incensurum fines meos, et juvenes meos occisurum gladio, infantes meos dare in praedam, et virgines in captivitatem. Dominus autem omnipotens nocuit eum, et tradidit eum in manus  Al. mvenibus, nec filii Titan percusserunt eum, nec excelsi gigantes opposuerunt se illi, sed Judith filia Merari in specie faciei suae dissolvit eum. Exuit enim se
Abbreviated transcription (Latin):
una uoce dicentes. Tu
gloria ihrłm. tu letitia
israel: tu honorificentia
populi nr̃i. quia fecisti
uiriliter. et confortatum
est cor tuum: eoquod ca¬
stitatem amaueris. ⁊ post
uirum tuum alterũ
nescieris. I deo et manus
dñ confortauit te: ⁊ ideo
eris benedicta in eternũ.
Et dixit omins populus.
fiat fiat. Per dies autem
triginta: ux collecta sũt
spolia assyriorum. a ppło
isrl̾. Porro aũt unmersa
que holofernis pecularia
fuisse probata sunt: dede¬
runt iudith. in auro. in
argento. et uestibz. et gem¬
mĩs. et omni suppellẽctili.
et tradita sunt illi om̃ĩa
a populo. Et omnes pplĩ
gaudebant cum mulieri¬
bus. et uirginibz et mue¬
nib: in organis ⁊ cythanˢ.
unc cantauit uiii.¬
canticum hoc dño iudith.
cymbalis. modulamini
illi psalmum nouũ. Ex¬
ultate et muccate nomen
cius. Dñs conterens bella
dũs nomen est illi. Qui
posuit castra sua ĩ medio
populi sui: ut eriperet nes
in multitudine fortitudi¬
nis sue. cuius multitudo

Expanded text:
una voce, dicentes: Tu una voce, dicentes: Tu gloria Jerusalem, tu laetitia Israel, tu honorificentia populi nostri: quia fecisti viriliter, et confortatum est cor tuum, eo quod castitatem amaveris, et post virum tuum, alterum nescieris: ideo et manus Domini confortavit te, et ideo eris benedicta in aeternum. Et dixit omnis populus: Fiat, fiat. Per dies autem triginta, vix collecta sunt spolia Assyriorum a populo Israel. Porro autem universa, quae Holofernis peculiaria fuisse probata sunt, dederunt Judith in auro, et argento, et vestibus, et gemmis, et omni supellectili, et tradita sunt omnia illi a populo. Et omnes populi gaudebant cum mulieribus, et virginibus, et juvenibus, in organis, et citharis. Tunc cantavit canticum hoc Domino Judith, cymbalis, modulamini illi psalmum novum, exaltate et invocate nomen ejus. Dominus conterens bella, Dominus nomen est illi. Qui posuit castra sua in medio populi sui, ut eriperet nos in multitudine fortitudinis suae: cujus multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
sed precipites. filii autem
israel uno agminc perse¬
quentes: debilitabant om¬
nes quos muenur potiis¬
sent. Misitq ozias nun¬
cios per omnes ciuitates.
et regiones isrł. Omns
itaq regio. om̃ĩsq nrbs:
clectam iuuentutem mi¬
sit armatam post eos. Et
persecuti sunt eos in ore gla¬
dii. M quousq ueni¬
rent ad extremitatem fini¬
um suarum. Reliqui aũt
qui erant in bethulia. in¬
gressi sunt castra assyrioꝵ:
et predam quam fugien¬
tes assyri relinquerant¬
miserant abstulerunt. et
omistati sunt ualde. hi
reuersi sũt eñ ĩ bethuliã.
Omina queq que erant
illorum abstulcrunt secũ
ita ut non esset numcrus
in pecorib. in iumentis.
in uniuersis mobilibus
corum: ut a minimo us¬
q ad maximũ omnes di¬
uites fierent de predatioĩ¬
bus eorum. Ioachim au¬
tem suminus pontifex
de ihrlm̃ uenit in bethuli¬
am cum uniuersis pbrĩs
suis: ut uideret iudith.
Que cum exisset ad illũ:
benedixerunt illam om̃s

Expanded text:
 praecipites filii autem  praecipites filii autem Israhel uno agmine persequentes debilitabant omnes quos invenire potuissent misitque Ozias nuntios per omnes civitates et regiones Israhel omnis itaque regio omnisque urbs electam iuventutem misit armatam persecuti sunt eos in ore gladii quousque venirent ad extremitatem finium suorum. Reliqui autem qui erant in Bethulia, ingressi sunt castra Assyriorum, et praedam, quam fugientes Assyrii reliquerant, abstulerunt, et onustati sunt valde. Hi eversi sunt ad Bethuliam, omnia quae erant illorum, attulerunt secum, ita ut non esset numerus in pecoribus, et jumentis, et universis mobilibus eorum, ut a minimo usque ad maximum omnes divites fierent de praedationibus eorum. Joacim autem, summus pontifex, de Jerusalem venit in Bethuliam cum universis presbyteris suis, ut videret Judith. Quae cum exisset ad illum, benedixerunt eam omnes
Abbreviated transcription (Latin):
uoce magna cum fletu. et
sadit uestimenta sua. et in¬
gressus tabenaculũ iudith:
non inuenit eam. Et exili¬
uit foras ad populum: et
dixit. Una mulier hebrea:
fecit confusionem in domo
iegis nabuchodonosor. Ette
cmm holofernes iacet in ter¬
ra: et caput ip̃uis non est
in illo. Quod cũ audissent
principes inrtutis assyrioꝵ.
saderunt omnes uestimen¬
ta sua: et intolerabilis ti¬
mor et tremor cecidit super
ces. et turbati sunt animi
eorum ualde: et factus est
damor incomparabilis ĩ
holofernen audisset: fugit
mens et consilium ab eis.
et solo tirmore et metu agi¬
tati. fuge presidium sumũt.
ita ut nullus loqueretur
cum proximo suo. sed indi¬
nato capite. relictis om̃ib¬
cupiebant euadere hebreos.
quos armatos uenire suꝑ
se audierant. fugientes
per mas camporum. et se¬
mitas collium. Uidentes
itaq filii isrł fugientes
illos: descenderunt clangen¬
tes tubis. et ululantes post
ip̃os. et qm̃ assyrni non ad¬
unati i fugam ibant.¬

Expanded text:
voce magna cum fletu, et voce magna cum fletu, et scidit vestimenta sua. Et ingressus tabernaculum Judith, non invenit eam, et exsiliit foras ad populum, et dixit: Una mulier Hebraea fecit confusionem in domo regis Nabuchodonosor: ecce enim Holofernes jacet in terra, et caput ejus non est in illo. Quod cum audissent principes virtutis Assyriorum, sciderunt omnes vestimenta sua, et intolerabilis timor et tremor cecidit super eos, et turbati sunt animi eorum valde. Et factus est clamor incomparabilis in Holofernem audisset, fugit mens et consilium ab eis, et solo tremore et metu agitati, fugae praesidium sumunt: ita ut nullus loquerecum proximo suo sed inclinato capite relictis omnibus evadere Hebraeos quos armatos venire super se audierant fugientes per vias camporum et semitas collium videntes itaque filii Israhel fugientes illos descenderunt clangentes tubis et ululantes post ipsos et quoniam Assyrii non adunati in fuga ibant
Abbreviated transcription (Latin):
egressi sunt cum grandi
strepitu et ululatu. Quod
uidentes exploratores: ad
tabernaculum holoferiis
cucurrerunt. Porro hii qui
in tabernaculo erant ueni¬
entes. et ante introitum
cubiculi perstrepentes exci¬
tandi gratia. inquictudi¬
nem arte molicbantur:
ut non ab excitantibus
sed a sonantib holofernts
eiuigilaret. Nullus enim
audebat cubiculum uirtu¬
tis assyriorum. pulsando
aut intrando aperire. So
cum uenissent duces eius
et tribuni. et uniuersi ma¬
iores exercitus assirioru.
dixerunt cubiculariis. Il¬
trate et excitate illum. qm̃
egrssi mures de cauerins
sius: ausi sunt prouocare
nos ad prelium. Tunc in¬
gressus nagao cubiculũ
eius. stetit ante cortinam.
et plausum fecit manibz
sius. Suspicabatur emm
illum cum uidich dormi¬
re. Sed cum nullum mo¬
tum iacentis sensu auriũ
capent: accessit proximans
ad cortinam. Et eleuans
eam. iudens cadauer absq
capite holofernis in suo
sanguine tabefactum. iace¬
ie super terram: exclamauit

Expanded text:
egressi sunt cum grandi egressi sunt cum grandi strepitu et ululatu. Quod videntes exploratores, ad tabernaculum Holofernis cucurrerunt. Porro hi qui in tabernaculo erant, venientes, et ante ingressum cubiculi perstrepentes, excitandi gratia, inquietudinem arte moliebantur, ut non ab excitantibus, sed a sonantibus Holofernes evigilaret. Nullus enim audebat cubiculum virtutis Assyriorum pulsando aut intrando aperire. Sed cum venissent ejus duces ac tribuni, et universi majores exercitus regis Assyriorum, dixerunt cubiculariis: Intrate, et excitate illum, quoniam egressi mures de cavernis suis, ausi sunt provocare nos ad praelium. Tunc ingressus Vagao cubiculum ejus, stetit ante cortinam, et plausum fecit manibus suis: suspicabatur enim illum cum Judith dormire. Sed cum nullum motum jacentis sensu aurium caperet, accessit proximans ad cortinam, et elevans eam, vidensque cadaver absque capite Holofernis in suo sanguine tabefactum jacere super terram, exclamavit
Abbreviated transcription (Latin):
sumpto spũ recrratus est:
procidit ad pedes eius. et ad¬
orauit eam et dixit. Bene¬
dicta tu a deo tuo in om̃i
tabernaculo iacob: qm̃ in
omni gente qui audierit
nomcñ tuum magnifica
populum. Audite me fra¬
tres. Suspendite caput
hoc. super muros nr̃os. et
erit cum exierit sol. accipi¬
at unusquisq arma sua.
et exite cum impetu. non
nt descendatis dcorsum: sed
quasi impetum facientes.
Tunc exploratores necesse
erit ut fugiant ad princi¬
pem suum. excitandum
ad pugnam. Cumq du¬
ces eorum cucurrerĩt ad
tabernaculum holoferms.
et inuenerĩt eum truncũ
in suo sanguine uolup¬
tatum: decidet super eos ti
curi: qm̃ dñs conteirt eos
sub pedibz ur̃is. Tunc a¬
chior udens uirtutem ꝙͣ
et cirruncidit carnem pre¬
pucii sui: et appositus est
ad populum isrł et omĩs
successio eius usqz in ho¬
diernũ diem. Mox autem
ut ortus est dies: suspen¬
derunt super muros caput
holoferins. accepitq unus¬
quisq uir arma sua: et

Expanded text:
esumpto spiritu, recreatus est, esumpto spiritu, recreatus est, procidit ad pedes ejus, et adoravit eam, et dixit: Benedicta tu a Deo tuo in omni tabernaculo Jacob, quoniam in omni gente, quae audierit nomen tuum, magnificabpopulum: Audite me, fratres, suspendite caput hoc super muros nostros: et erit, cum exierit sol accipiat unusquisque arma sua, et exite cum impetu, non ut descendatis deorsum, sed quasi impetum facientes. Tunc exploratores necesse erit ut fugiant ad principem suum excitandum ad pugnam Cumque duces eorum cucurrerint ad tabernaculum Holofernis, et invenerint eum truncum in suo sanguine volutatum, decidet super eos timcuri, quoniam Dominus conteret eos sub pedibus vestris. Tunc Achior videns virtutem, quam et circumcidit carnem praeputii sui, et appositus est ad populum Israel, et omnis successio generis ejus usque in hodiernum diem. Mox autem ut ortus est dies, suspenderunt super muros caput Holofernis, accepitque unusquisque vir arma sua, et
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qui creauit celum et
terram. qui te direxit ĩ iuil¬
nera capitis principis ĩnni¬
coꝵ nr̃orũ. quia hodic no¬
nien tuum ita magnifi¬
cauit. ut non recedat laus
tua de ore hominum. qui
memores fuerint uirtutis
dñi in eternum. pro quib
non pepertisti anime tue
propter angustias. et tri¬
bulationei generis tui:
sed subuenisti ruine ante
conspectum dei nr̃i. Et di¬
xit omnis populus: fiat
fiat. Porro achior uocatus
uenit: et dixit ei. Deus isrl
cui tu testimoniũ dedisti.
quod ulciscatur de inimi¬
cis suis: ip̃c caput omnũ
incredulorum incidit. in¬
hac nocte in manu mea.
Ut probes quia ita est: ecce
caput holofernis. qui in
contemptu superbie sue
deum isrł contempsit: et
tibi interitum minabat᷑
dicens. Cum captus fuerit
populus isrł: gladio per¬
forare precipiam latera
tua. Uidens autẽ achior
caput holofirins angustia¬
tus pre pauore cecidit ĩ faciẽ
suã suꝑ terrã: ⁊ estuauit aĩa
cius. Postea uero quam ir¬

Expanded text:
Dominus, qui creavit coelum et Dominus, qui creavit coelum et terram, qui te direxit in vulnera capitis principis inimicorum nostrorum: quia hodie nomen tuum ita magnificavit, ut non recedat laus tua de ore hominum, qui memores fuerint virtutis Domini in aeternum, pro quibus non pepercisti animae tuae, propter angustias et tribulationem generis tui, sed subvenisti ruinae ante conspectum Dei nostri. Et dixit omnis populus: Fiat, fiat. Porro Achior vocatus venit, et dixit ei Judith: Deus Israel, cui tu testimonium dedisti quod ulciscatur se de inimicis suis, ipse caput omnium incredulorum incidit hac nocte in manu mea. Et ut probes quia ita est, ecce caput Holofernis, qui in contemptu superbiae suae Deum Israel contempsit, et tibi interitum minabatur, dicens: Cum captus fuerit populus Israel, gladio perforari praecipiam latera tua. Videns autem Achior caput Holofernis, angustiatus prae pavore, cecidit in faciem suam super terram, et aestuavit anima ejus; postea vero quam, r
Abbreviated transcription (Latin):
non deserut sperantes ĩ se
et in me ancillam suam
adimpleuit mĩam suall
quam promisit domui ili.
et interfecit in manu ica
hostem populi sin in hac no¬
te. Et proferens de pera capõ
holoferiis: ostendit illis dl¬
cens. Ecce caput holofernis
principis milicie assyrior.
et ecce conopeum illius in
quo ircumbebat in ebrieta¬
te sua. ubi et per manum
femine perrussit illũ dñs
deus nr̃. Uint autem ip̃e
dñs: qm̃ custodiuit me an¬
gelus eius. et hinc euntem
it ibi commorantem. et
inde huc reuertentem. et
non permisit me ancillam
suam dñs comquinari:
sed sine pollutione peccati
rruocauit me uobis gau¬
dentem in uuctoria sũa. in
euasione mea. in liberatio¬
ne nr̃a. Confitemini illi
dixerunt ad cam. Benedi¬
cit te dñs in urtute sua:
qui per te ad nichilum re¬
degit mimicos nr̃os. Porro
orias princeps populi isrł̃:
dinit ad cam. B enedicta
es tu filia a dño deo excel¬
so: pre omnib mulicrib
super terram. Benedictus

Expanded text:
non deseruit sperantes in se non deseruit sperantes in se et in me ancillam suam adimplevit misericordiam suam quam promisit domui Israhel et interfecit in manu mea hostem populi sui in hac nocte et proferens de pera caput Holofernis ostendit illis dicens ecce caput Holofernis principis militiae Assyriorum et ecce conopeum illius in quo recumbebat in ebrietate sua ubi et per manum feminae percussit illum Dominus Deus noster vivit autem ipse Dominus quoniam custodivit me angelus eius et hinc euntem et ibi commorantem et inde huc revertentem et non permisit me ancillam suam Dominus coinquinari sed sine pollutione peccati revocavit me vobis gaudentem in victoria sua in evasione mea in liberatione vestra confiteamur illi dixerunt ad eam benedixit te Dominus in virtute sua quia per te ad nihilum redegit inimicoOzias, princeps populi Israel, dixit ad eam: Benedicta es tu filia a Domino Deo excelso, prae omnibus mulieribus super terram. Benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
dit comam capitis eius:
et ait. Confirma me dñe
deus: in hac hora. Et ꝑcus¬
sit bis in ceruicem eius: et
abscidit caput cius. Et ab¬
stulit conopeum eus a co¬
lumnis: et euoluit corpus
eius truncum. Et post pu¬
sillum eriuit. et tradidit
caput holoferns ancille
sue: et iussit ut mitteret
illud in peram suam. Et
exicrunt due scd̃m consue¬
tudinem suam quasi ad
orationem: et transierũt
castra. et girantes uallem:
uenerunt ad portam ciui¬
tatis. Et dixit uidith a lon¬
ge custodib murorum. Ape¬
rite portas: qm̃ nobiscum
est deus. qui fecit urtutem
in isrl̾. Et factum est cum
audissent uiri uocem eius.
uocauerunt presbiteros ciui¬
tatis: et cucurrerunt ad cã
omnes aminimo usqz ad
maximum. qm̃ speraue¬
runt cam iam non esse
uenturam. Et accendẽtes
luminaria: congirauerũt
circa eam unuiersi. Illa
autem ascendens in emi¬
nentiorem locum: iussit
fieri silentium. Cumq õs
tacuissent: dixit iuidich.
Laudate dñm deũ nr̃m qͥ

Expanded text:
dit comam capitis ejus, dit comam capitis ejus, et ait: Confirma me, Domine Deus in hac hora. Et percussit bis in cervicem ejus, et abscidit caput ejus, et abstulit conopeum ejus a columnis, et evolvit corpus ejus truncum. Et post pusillum exivit, et tradidit caput Holofernis ancillae suae, et jussit ut mitteret illud in peram suam. Et exierunt duae, secundum consuetudinem suam, quasi ad orationem, et transierunt castra, et gyrantes vallem, venerunt ad portam civitatis. Et dixit Judith a longe custodibus murorum: Aperite portas, quoniam nobiscum est Deus, qui fecit virtutem in Israel. Et factum est, cum audissent viri vocem eius, vocaverunt presbiteros civitatis. Et cucurrerunt ad eam omnes a minimo usque ad maximum, quoniam speraverunt eam iam non esse venturam; et accendentes luminaria congyraverunt circa eam uniautem ascendens in eminentiori loco iussit fieri silentium cumque omnes tacuissent dixit Iudith laudate Dominum Deum nostrum qui
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ magnificata est aĩa
inca hodie pre omĩbz diebz
meis. Et accepit et mãdu¬
cauit et bibit coram ipso.
ea que parauerat illi an¬
cilla eius. Et iocundus fac¬
tus est holofernes ad illã:
bibitq uinum multum
nimis. quantum nunꝙͣ
tinauerunt serui illius ad
hospitia sua. Et conclusit
uagao ostia cubiculi: et
abiit. Erant autem om̃s
fatigati a uino. Eratq ui¬
dich sola in cubiculo. Porro
holofernes iacebat in lecto:
nunia ebrictate sopitus.
Dixitq iudich puelle sue.
ut staret foras ante cubicu¬
lum: et obseruart. Stetit¬
q udich ante lectũ orans
cum lacrimis. et labiorum
motu in silentio dicens.
Confirma me dñe deus
israel: et respice in hac ho¬
ra ad opera manuũ mea¬
rum. ut sicut promisisti.
crigas: et hoc quod credens
per te posse fieri cogitaui.
perfitiam. Et hec cum di¬
xisset: accessit ad columnã
que erat ad caput lectuli
eius. et pugionem eius
qui in ea ligatus pende¬
bat exoluit. Cumq eua¬
ginasset illum apprehen¬

Expanded text:
m magnificata est anima mea hodie prae omnibus diebus meis. Et accepit, et manducavit, et bibit coram ipso, ea quae paraverat illi ancilla ejus. Et jucundus factus est Holofernes ad eam, bibitque vinum multum nimis, quantum numquatinaverunt servi illius ad hospitia sua, et conclusit Vagao ostia cubiculi, et abiit. Erant autem omnes fatigati a vino: eratque Judith sola in cubiculo. Porro Holofernes jacebat in lecto, nimia ebrietate sopitus. Dixitque Judith puellae suae ut staret foris ante cubiculum, et observaret. Stetitque Judith ante lectum, orans cum lacrymis, et labiorum motu in silentio, dicens: Confirma me, Domine Deus Israel, et respice in hac hora ad opera manuum mearum, ut, sicut promisisti, erigas; et hoc, quod credens per te posse fieri, cogitavi, perficiam. Et cum haec dixisset, accessit ad columnam, quae erat ad caput lectuli ejus, et pugionem ejus, qui in ea ligatus pendebat, exsolvit. Cumque evaginasset illum, apprehen
Abbreviated transcription (Latin):
dite uerbum dñi. Hec dicit
dñs deus. Eoqd̃ dixerit mni¬
micus de uobis. euge al
titudines sempiternẽ in hx
dic. Hec dicit dñs ds. Pro
eo qd̃ desolati estis. et con¬
culcati per cirtuitum. et
facti in hereditatem reliqͥs
gentib. et ascendisti super
montes isrł audite uer-¬

Expanded text:
dite verbum Domini: Haec dicit Dominus Deus: Eo quod dixerit inimicus de vobis: Euge, altitudines sempiternae in haedic: Haec dicit Dominus Deus: Pro eo quod desolati estis, et conculcati per circuitum, et facti in haereditatem reliquis gentibus, et ascendistis super montes Israel, audite ver
Abbreviated transcription (Latin):
tecto de uniuersa structu¬
ra curandum est. ei uero
qui pingere conatur. que
apta sunt ad ornatum ex¬
quirenda sunt: ita estimã¬
dum est et in nobis. Et enĩ
intellectum colligere. et or¬
dinare sermonem. et curi¬
osius partes singulas qͣsq
discurrere: historie congru¬
it auctori. Breuitatem ue¬
ro dictionis sectari et ex¬
secutiones uerum uitare:
breuianti concedendum ẽ.
Hinc igitur narrationẽ
incipiemus: de prefatiõe
tantum dixisse sufficiat.
Stultum et enim est an¬
te historiam effluere: in
ipsa autem historia suc

Expanded text:
tecto de universa structutecto de universa structura curandum est ei vero qui pingere conatur quae apta sunt ad ornatum exquirenda sunt ita aestimandum est et in nobis etenim intellectum colligere et ordinare sermonem et curiosius partes singulas quasque disquaerere historiae congruit auctori brevitatem vero dictionis sectari et exsecutiones rerum vitare brevitati concedendum est hinc igitur narrationem incipiemus de praefatione tantum dixisse sufficiat stultum etenim est ante historiam effluere in ipsa autem historia suc
Abbreviated transcription (Latin):
rent. et cuuitatem liberarent
ut leges que abolende erãt
restituerentur dño cum oi
transquillitate propitio
facto illis. itemq ab iaso¬
ne cyreneo quinq libris cõ¬
pri hensa: temptauimus
nos uno uolumine breuia¬
re. Considerantes enim ml¬
titudinem librorum et dif¬
ficultatem. uolentib aggre¬
di narrationes historiarũ.
propter multitudinem re¬
rum. curauimus uolenti¬
b quidem legere ut esset
animi oblectatio: studiosis
uero ut facile possint memo¬
rie commendare. omnibus
autem legentib utilitas
conferatur: et nobis quidẽ
ip̃is qui opus hoc breuian¬
di causa suscepimus non
facilem laborem. immo ue¬
ro negotium plenum ui¬
gilarũm et sudoris assũp¬
sunus: sicut hi qui prepa¬
rant conuiuum et querũt
aliorum uoluntati parere.
propter muitorum gr̃am
libenter laborem sustm̃emꝰ.
ueritatem quidem de singu¬
lis auctori concedentes: ip̃si
autem scd̃m datam formã
breuitati studentes. Sicut
enim noue domus archi¬

Expanded text:
rent et civitatem liberarent rent et civitatem liberarent ut leges quae abolendae erant restituerentur Domino cum omni tranquillitate propitio facto illis itemque ab Iasone Cyreneo quinque libris conprehensa temptavimus nos uno volumine breviare considerantes enim multitudinem librorum et difficultatem volentibus adgredi narrationes historiarum propter multitudinem rerum curavimus volentibus quidem legere ut esset animi oblectatio studiosis vero ut facile possint memoriae commendare omnibus autem legentibus utilitas conferatur et nobis quidem ipsis qui opus hoc breviandi causa suscepimus non facilem laborem immo vero negotium plenum vigiliarum et sudoris adsumpsimus sicut hii qui praeparant convivium et quaerunt aliorum voluntati parere propter multorum gratiam libenter laborem sustinemus veritatem quidem de singulis auctori concedentes ipsi autem secundum datam formam brevitati studentes sicut enim novae domus archi