comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luutꝰ est ꝑenniaquarum decursus. a fluendo
ꝑpetim dictus. Proprie autem flumen ipsa
aqua: fluuius cursus aquarum. Prius autem
flumen quam fluuiꝰ : id est prior aqua quam de.¬
cursus. Duo sunt autem genera fluminum. unũ
me flumine uiuo abluero. Torrens est aqua ueni¬
ens cumimpetu. Dictus autem torrens: quia plu¬
uia crescit. siccitate torrescit: idest arescit. De
quo paculiius. Flammeo uapore torrens torret:
cui greci abhieme nomen dederunt. nos ab estate.
Illi autempore quo succrescit: nos a tempore quo
siccatur. Amnis fluuiꝰ est nemore ac frondibus
redimitus: et ex ipsa amenitate amnis uocatus.
Decursus proprie finis cursus. siue aquarum sit.
seu quarumlibet rerum. Riui dicti. quod diri.¬
uentur ad inrigandum: id est ad inducendum
aquas in agris. nam inrigare inducere est. Gurges
proprie lacus altus in flumine. Puteus est lacus
defossus: ex quohauritur aqua. a potatione dict.
Fons caput est aquȩ nascentis: quasi aquas fundenᷤ.

Expanded text:
us est perennis aquarum decursus, a fluendo perpetim dictus. Proprie autem flumen ipsa aqua, fluvius cursus aquae. Prius autem flumen quam fluvius, id est prior aqua quam decursus. Duo autem sunt fluminum genera: unum me flumine vivo abluero. Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est arescit. De quo Pacuvius13: Flammeo vapore torrens torret. Cui Graeci ab hieme nomen dederunt, nos ab aestate; illi a tempore quo succrescit, nos a tempore quo siccatur. Amnis fluvius est nemore ac frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis vocatus. Decursus proprie finis cursus, sive aquarum sit seu quarumlibet rerum. Rivi dicti quod deriventur ad inrigandum, id est ad inducendum aquas in agris; nam inrigare inducere est. Gurges proprie locus altus in flumine. Puteus est locus defossus ex quo hauritur aqua, a potatione dictus. Fons caput est aquae nascentis, quasi aquas fundens.
Abbreviated transcription (Latin):
seniores qui ante conspectum dĩ adsistunt.
Quartus ẽ apud nos ordo ueteris testamenti.
eoꝵ librorum qui in canone hebraico ñ sunt.
Quorum pͥmus sapientie lib̃ ẽ. secundus
eccłasticus. tercius tobi. qͣrtus iudith: quintꝰ
et sextusmachabeoꝵ. Quos licet iudĩ int̾
apocrifa separent: eccłã tamen xp̃i in ter
diuinos libros et honorat et predicat.
In nouo autem testamento duo sunt ordi¬
nes. ẜrimus euangłicus. in quo sunt ma-¬
theus. marcus. lucas. et iohannes. Secundus
apłicus. in quo sunt paulus in quatuordecĩ
epłis. petrus in duabus. iohannes in tribus.
iacobus et iudas in singulis. actus apłoꝵ. et
menti trifarie distinguitur. idẽ in historia.
in moribus. in allegoria. Rursus istatria
multifarie diuidunt᷑. id ẽ quida dõ. quid
ab angłis uł hominibus gestum dictumq sit.
Quid a ꝓpħis prenuntiatum de xp̃o et cor¬
pore eius : quid de diabolo et menbris ipsiꝰ.

Expanded text:
seniores qui ante conspectum Dei adsistunt. seniores qui ante conspectum Dei adsistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum qui in canone Hebraico non sunt. Quorum primus Sapientiae liber est; secundus Ecclesiasticus; tertius Thobias; quartus Iudith; quintus et sextus Macchabaeorum; quos licet Iudaei inter apocrypha separant, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et praedicat. In Novo autem Testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Matthaeus, Marcus, Lucas et Iohannes. Secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in quattuordecim Epistolis, Petrus in duabus, Iohannes in tribus, Iacobus et Iudas in singulis, Actus Apostolorumenti trifarie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius;
Abbreviated transcription (Latin):
tercius samu hel ẽ quod ẽ regum primus.
quartus malachim qui ẽ regum secundus:
quintus esaias. sextus hieremias septimus
et echiel octauus taresra qui dicitur duode¬
cim ꝓpħarum. Qui libri quia sibi ꝓ breuita¬
te adiuncti sunt. ꝓ uno accipiuntur. Ter¬
cius ẽ ordo agiograforum idest scã scribentiũ
in quo sunt libri nouem. Quorum primꝰ
iob scd̃s psalterium. Tercius masloth. qͦdẽ.
ꝓuerbia salomonis quaitus acohelet quod ẽ
eccłastes quintus sirasirim quod ẽ cantica can¬
ticoꝵ. sextus daniel. septimuis dabreiamin qͦd
est uerba dierũ hoc ẽ parali pomenon. octa¬
uus ẽ hesdras. nonus hester. Qui simul
omnes quinq octo et nouem. fiunt .xx. et
duo. sicut suꝑius comprehensi sunt. Qui¬
dam autem ruth. et cinoth. quod latine dici¬
tur lamentatio hieremię. agiograsis adici¬
unt. et uiginti quatuor uoꝰlumina testa¬
menti ueteris faciunt. uixta uiginti qͣtuor

Expanded text:
tertius Samuel, qui est Regum primus; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, quorum primus Iob; secundus Psalterium; tertius Masloth, quod est Proverbia Salomonis; quartus Coheleth, quod est Ecclesiastes; quintus Sir hassirim, quod est Canticum canticorum; sextus Daniel; septimus Dibre haiamim, quod est verba dierum, hoc est Paralipomenon; octavus Esdras; nonus Hester; qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis adiciunt, et viginti quattuor volumina Testamenti Veteris faciunt, iuxta viginti quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Uetera transierunt:
et ecce facta sunt noua. Te¬
stamentum autem nouum idõ nuncupatur.
quia innouat. non enim illud discunt. nisi ho¬
mines renouati ex uetustate ꝑ gr̃am. et ꝑtinen¬
tes iam ad testamentum nouum quod ẽ regnũ
cȩloꝵ. Hebrei autem uetus testamentum hesdra
auctore uxta numerum litterarum suarum
in uiginti duos libros accipiunt. diuidentes
eos in tres ordines. legis. scilicet. ꝓpħarum. et
agiografoꝵ. Primus ordo legis in quinq libris
accipituR: quorum primus ẽ bresith quod ẽ
genesis. Secundus elesmoth. quod ẽ exodus.
tercius uaiechra. quod ẽ leuiticum quartus
uaiedaber quod ẽ numerus. quintus elladaba¬
rum. quod ẽ deuteronomium. Hi sunt qͥnq
libri moẏsi. quos hebrei thorath. latini legem
appellant. Proprie autem lex appellatur.
quȩ ꝑ moysen data ẽ. Scd̾s ordo ẽ ꝓpħarum.
in quo continentur libri octo. Quorum pri¬
mus iosue bennun. qui latine hiesunaue
dicitur. secundus sobthim. quod ẽ iudicum

Expanded text:
etera transierunt, et ecce facta sunt nova.' Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illud discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes iam ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines: Legis scilicet, Prophetarum et Hagiographorum. Primus ordo Legis in quinque libris accipitur, quorum primus est Bresith, quod est Genesis; secundus Veelle Semoth, quod est Exodus; tertius Vaiicra, quod est Leviticum; quartus Vaiedabber, quod est Numerus; quintus Elleaddebarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thora, Latini Legem appellant. Proprie autem Lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo est prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus Iosuae Benun: qui latine Iesu Nave dicitur; secundus Sophtim, quod est Iudicum;
Abbreviated transcription (Latin):
.I. DE TERRAEM
ERRAESTIN MEDIA
mundi regione posita. omnibus partibus celi
in modum centri ȩquali interuallo consistens.
quȩ singlari numero totum orbem significat.
plurali uero singłas partes: cuiꝰ nomina diuersa
dat ratio. Nam terra dicta a suꝑiore parte qua
teritur. humus ab inferiore uł humida terra
ut sub mari. Tellus autem quia fructus eius
tollimus. hec et ops dicta eo quod opem fert fru¬
gibus. eadem et arua ab arando et colendo uoca¬
ta. Proprie autem terra ad distinctione aquȩ
prietas siccitatis est terris. Nam ut humida sit.
hoc aquarum adfinitate sortitur. Cuius motum
alii dicunt uentum eẽ in concauis eiꝰ. qui motus.
ti rupti. aliquot montes tumuliq sedere. alii di¬
cunt a quam generalem in terris moueri: et eas si¬
mul concutere sicut uas: ut dicit lucretiꝰ. alii fun
ruine. suꝑposita cuncta concutiunt. Terre quoq
hiatus aut motu aquȩ inferioris fit. aut crebris
tonitruis aut de concauis terrȩ erumpentibus
uentis.
I.DE OR Be

Expanded text:
 De terra. Terra est in media mundi regione posita, omnibus partibus caeli in modum centri aequali intervallo consistens; quae singulari numero totum orbem significat, plurali vero singulas partes. Cuius nomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem terra ad distinctionem aquaeprietas siccitas est terris; nam ut humida sit, hoc aquarum affinitate sortitur. Cuius motum alii dicunt ventum esse in concavis eius, qui motus e cava terrae citatu rupti aliquot montes tumulique sedere.' Alii aquam dicunt genetalem in terris moveri, et eas simul concutere, sicut vas, ut dicit Lucretius6, 555. Alruinae superposita cuncta concutiunt. Terrae quoque hiatus aut motu aquae inferioris fit, aut crebris tonitruis, aut de concavis terrae erumpentibus ventis. § 2 De orbe
Abbreviated transcription (Latin):
raliter nominantur uoluptates que non ꝑ
semet ipsa inquinant: sed ꝑ ea quȩ illic geruntur.
Dicta autem spectacula eo quod hominibus publi¬
ca ibi prebeatur inspectio. Hȩc et ludicra non cupa¬
ta quod in ludis gerantur aut in scenis. Ludorum
origo sic traditur. lidios ex asia trans uenaᷤ in etru-¬
religionis nomine instituerunt: in de romani accer¬
sitos artifices mutuati sunt. et inde ludia lidiis
uocati sunt. Uarro autem dicit ludos a lusu uoca¬
tos quod iuuenes ꝑ dies festos solebant ludi exul¬
tatione popłm delectare. unde et eum lusum iu-¬
uenum et diebus festis et templis et religionibꝰ
reputant: nichil iam de causa uocabuli dũ rei
causa idolatria sit. Unde et ꝓmiscue ludi libe¬
ralia uocabantur: ob honorem liberi patris. Obhoc
despicienda est originis macula: ne bonum estimes
quod initium a mało accepit. Ludus autem aut
gunnicus est aut circensis. aut gladiatorius aut
scenicus.
XUII. De ludo & ymnnco.

Expanded text:
raliter nominantur voluptates, que non per semetipsas inquinant, sed per ea que illic geruntur. Dicta autem spectacula, eo quod hominibus publica ibi prebeatur inspectio. Hec et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur, aut in scenorigo sic traditur: Lydos ex Asia transuenas in Etrureligionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem aut gymnicus est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus. § 17 De ludo gymnico.
Abbreviated transcription (Latin):
tunt diuisionem. quousq uenias ad tantum tẽporis
punctum. et quandam momenti stillam. ut per
nullam morulam produci possit. et idõiam diuidi
non potest hȩc est athomus temporis. Innueris
ut puta octodiuiduntur in quatuor. rursus qua¬
tuor in duos. deinde duo in unum. unus autẽ
athomus est. quia insecabilis ẽ. Sic et littera.
Nam orationem diuidis in uerbum. uerbum in
sillabas. sillabam in litteras. liltera pars minima
athomus est. nec diuidi potest. Athomus ergo¬
est quod diuidi non potest. ut in geometrica pun¬
ctus. nam thomuᷤᷤ diuisio dicitur. grece at homus
indiuisio.

Expanded text:
tunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis tunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis punctum et quandam momenti stillam, ut per nullam morulam produci possit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, quia insecabilis est. Sic et littera: nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera, pars minima, atest, quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam tomus divisio dicitur Graece, atomus indivisio.
Abbreviated transcription (Latin):
thomos filosophi uocant quasdam in mundo
corporum partes tam minutissimas ut nec ui.¬
sui pateant. nec thomen idest secłionem recipiant.
Unde et athomi dicti sunt. Hi ꝑmane totius mun¬
di in requietis montibus uolitare et huc atq illuc
ferri dicuntur: sicut tenuissimi pulueres qui in fusi
ꝑ fenestras radiis solis uidentur. Ex his arbores. et
herbas et fruges omnesoriri. et ex his ignem et aꝗͣ
et uniuersagigni atq constare. quidã philoso¬
phi gentium putauerunt. Sunt autem athomi
aut in corpore. aut in tempore. aut in numero. In
corpore. ut lapis. diuidis eum in partes. et partes
ipsas diuidis in grana ueluti sunt arenȩ.rursũq
ipsa arene grana diuide in minutissimũ puluerẽ.
donec si possis ꝑuenias ad aliquam minutiam quȩ
iam ñ sit. quȩ diuidi uł secari possit. Hec ẽ atho¬
mus incorporibus. In tempore uero sic intelligitur
athomus annum uerbi gra diuidis in menses. m̃ses
in dies. dies in horas. adhuc partes horarum admit¬

Expanded text:
tomos philosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas ut nec visui pateant nec τομήν, id est sectionem, recipiant; unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis motibus volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad aliquam minutiam, quae iam non sit quae dividi vel secari possit. Haec est atomus in corporibus. In tempore vero sic intellegitur atomus. Annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum admit
Abbreviated transcription (Latin):
urrus autem a cursu dictus. ut quia rotas
habere uidetur: unde et carrum quasscur¬
rum. Quadrigarum uero currus duplici olim
temone erant ꝑpetuoq et qui omiubus equis inicere.¬
tur. iugo primus ciristenes sitionius tantum medi¬¬
os subiugauit: eisq singulos ex utraq parte simpli¬
ci uinculo applicauit. quos greci siraforos latini fu¬
narios uocant: a genere uinculi quo prius alligaban¬
tur. XXXUI. De equis quibus currunt.

Expanded text:
urrus autem a cursu dictus, vel quia rotas habere videtur multas; unde et carrum quasi currum. Quadrigarum vero currus duplici olim temone erant perpetuoque et qui omnibus equis iniceretur iugo. Primus Clisthenes Sicyonius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vinculo adplicavit, quos Graeci σειραφόρους, Latini funarios tur. CAPUT XXXVI. De equis quibus currunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dius dies. uel quia tunc purior dies ẽ. Merũ
enim purum dicitur. In toto enim die niehil
clarius meridie quando sol medio cęlo rutilat.
et omnem orbem pari claritate inlustrat. Su¬
prema ẽ postrema pars diei quando sol cursum
suum in occasum uertit. dicta quod suꝑ ẽ ad par¬
tem ultimam diei. Serumuocatum a clausis se¬
ris. quando iam nox uenit. ut unusquisq som¬
no tutior sit. Hodie quasi hoc die ex quo coti¬
die. Nam cotidie ut sit quot diebus. cras
quod ẽ postea: ext̃num ẽ pridie. et dictum ex¬
ternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis ex-¬
tianeus.: et p̃tereundo alienus. Pridie autem
quasi priore die. Fendie id est ꝑante diẽ. uł in
antecessum id.ẽ. priꝰ¬
uii. De noctibus

Expanded text:
dius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum dius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius. De noct
Abbreviated transcription (Latin):
ex ore. quod in ꝓbat corde. intelligat illos om̃s
de quorum nominibus appellati sunt hi dies
homines fuisse. et ꝓpter beneficia quȩdam mor¬
talia quia plurimum potuerunt et eminuer̃
in hoc scło. delati sunt eis ab amatoribus suis
diuini honores. et in diebus et in sideribus.
Sed pͥmum a nominibus hominum sidera non¬
cupata. et a sideribus dies sunt appellati. A fan¬
do autem feriȩ noncupatȩ sunt. quod sit in eis
nobis temptus dictionis id. ẽ. in diuino uel
humano officio fari. sed ex his festos dies. homi¬
num causa institutos feriatos diuinoꝵ sacroꝵ
Partes diei tressunt. Mane. meridies. et sup̃ma.
Mane. lux matura et plena. nec iam crepuscu¬
lum: et dictum mane amanu. Manum enĩ
antiqui bonum dicebant. Quid enim melius
luce: Alii mane existimant uocari a manibꝰ.
Quorum conuersatio a luna ad t̃ram ẽ. Aliipu¬
est. Meridies dicta quasi medidies. hoc ẽ me¬

Expanded text:
ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii puerspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est me
Abbreviated transcription (Latin):
extitit gentilium stulticia: qui sibi finxerunt
tam ridicu losa figmenta. Apud hebreos autem
dies pͥma una sabbati dicitur. qui apud nos dies
dominicus ẽ. quem gentiles soli dedicauerunt.
Secunda sabbati secunda feria. quem seculares
diem lunȩ uocant. Tercia sabbati tercia feria. quẽ
diem illi martis uocant. Quarta sabbati qͣrta
feria qui mercurii dies dicitur. a paganis. Qumn¬
ta sabbati quinta feria ẽ. id.ẽ. quintus a die dñi¬
co. qui apud gentiles ioius uocatur. Sexta sabba¬
ti sexta feria dicitur. qui apud eosdem paganos
ueneris noncupatur. Sabbatum autem septimꝰ
a dominico die ẽ quem gentiles saturno dedica¬
uerunt. et sat᷑ni nominauerunt. Sabbatum
autẽ ex hebreo in latinum requies int̃pretatur.
eo quod ds̃ in eo requieuisset ab omnibus oꝑibꝰ
suis. Melius autem in uocabulis dierum ab ore
xp̃iano ritus loquendi eccłasticus ꝓcedit. tamen
si quem forte consuetudo traxerit ut illud exeat

Expanded text:
extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ nomina romani quibusdam sideribus sacra¬
uerunt. Primum enum diem a sole appellaue¬
runt qui princeps ẽ omniũ siderum. sicut et ide
dies caput ẽ cunctorum dierum. Secundĩ a lu-¬
na que soli et splendore et magnitudine ꝓrima
est. et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella
martis quȩ uesꝑ uocatur. Quartum abstella
mercurii quam quidam candidum circulũ uocañ.
Quintum abstella iouis quam fetontem aiunt.
Sextum aueneris stella quam luciferum asseruñ.
quȩ inter omnia sidera plus lucis habet. septimũ
ab stella saturni quȩ sexto cęlo locata. triginta
annis fertur explere cursum suum. Qude au¬
tem ex his septem stellis nomina dierum genti¬
les dederunt. eo quod ꝑ eos dem aliquid sibi effici
existimarent. dicentes habere a sole sp̃m. a luna
corpus. a mercurio ingenium et linguam. aue-¬
nere uoluptatem. a marte sanguinem. Aioue
tẽperantiam. a saturno humorem. Talis qͥppe

Expanded text:
quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraquorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ies ẽ presentia solis. siue sol supra terras: siẽ
nox sol sub terris. Ut enun dies aut nox sit.
causa est. aut supra terram sol: aut sub terris. Di¬
es legitimus uiginti quatuor horarum ẽ usq
dum dies et nox spacia sui cursus ab oriente usq
ad alium orientalem solem. cęli uolubilitate con¬
cludat. Abusiue tamen dies unus ẽ. spatium ab
oriente sole. usq ad occidentem. Sunt autem dici
spatia duo: inter dianum atq nocturnum. Et
est dies quidem horarum uiginti quatuor. spati¬
um autem horarum auodecim uocatus autem
dies a parte meliore unde et in usu ẽ. ut sine cõ¬
memoratione noctis numerum dicamus dierum.
sicut et in lege diuina scriptum ẽ. factum est
tios inchoat ab occasu solis. secundum ꝑsas ab ortu
solis. scd̃m athenienses a sexta hora diei. secundum
romanos a media nocte. Unde et tunc gallicini¬
um ẽ. Quorum uox diei ostendit p̃coniu mͥ qͣn¬
do et mesonictios afflatus fit. Dies dicti a diis.

Expanded text:
ies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quattuor horarum, usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem horarum viginti quattuor, spatium autem horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est Genes. 1, tios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓinde appellatur eoquod reges uide et israeli¬
ticȩ gentis. gestaq eoꝵ ꝑ ordinem digerat tẽ¬
porum. Malach enim hebraice latine regũ
interpretatur. Hunc librum hieremias pri¬
mus in unum uolumen coegit. Nam antea
sparsus erat ꝑ singulorum regum histori¬
as. Parali pomenon grece dicitur qͦd p̃t̃missoꝵ¬
nos uł reliquoꝵ dicere possumꝰ: quia ea quȩ in le-¬
ge uł regũ libris uł omissa uł ñ plene relata sunt :
in istosũmatĩ acbuit̃ explicant᷑. Librũ iob qͥdã
moysen scripsisse arbit᷑ntur: alii unũ ex ꝓpħetis
ñ nulli uͦ eundem iob post plagam sue pas¬
sionis scriptorem fuisse estimant. arbitran-¬
tes ut qui certamina spiritalis pugnȩ susti¬
nuit. ipse narraret quas uictorias expe-¬
tiuit. Principiꝰ autem et fines libri iob. a¬
pud hebreos prosa oratione contexta sunt.
Media autẽ ipsnis ab eo loco quo ait pereat
dies in qua natus sum usq ad eum locum.

Expanded text:
proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliproinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat teporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod noum vel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in lege vel regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,' usque ad eum locum42, 6:
Abbreviated transcription (Latin):
replicantur. losue lib̃ nomen accepit ab iesu
filio naue. cuius historiam continet. Scrip¬
torem uero eius eundem iosue hebrei adserun.
In cuiꝰ textu post iordanis transitum. regna
hostium subuertunt᷑. terra populo diuidit᷑.
et ꝑ sĩgulas urbes. uiculos. montes atq con-¬
finia. eccłae cęlestisq hierłm spiritalia reg¬
na prefigurantur. Ludicum nominatur. a
principibꝰ popłi qui pręfuerunt in israel
post moysen et iosue. antequam dauid et
ceteri reges existerent. Hunc librum et
ruth edidisse creditur samuel. Liber sa.
muel eiusdem samuelis natiuitatem et
sacerdotium et gesta describit. iccireo et
ab eo nomen accepit. Et quamuis hic lib̃
saul et dauid historiam contineat. utriq
tamen ad samuel referuntur: quia ipse
unxit saul in regnum. Ipse dauid ui regẽ
fut᷑um. cuius libri pͥmam partem conscrip¬
sit idem samuel: sequentia uero eius usq
ad calcẽ scripsit dauid. Malachim liber

Expanded text:
replicantur. 8. Josue liber nomen accepit a Jesu replicantur. 8. Josue liber nomen accepit a Jesu filio Nave, cujus historiam continet, scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebraei asseverant, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae coelestisque Jerusalem, spiritualia regna praefigurantur. 9. Judicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum et Ruth edidisse cmuel eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber
Abbreviated transcription (Latin):
eteris testamenti scđm hebreoꝵ traditionẽ
hi perhibentur auctores. Primus
moyses diuinȩ historię cosmografiam in
quinq uoluminibus edidit. quod pentate¬
ucum nominatur. Pentate ueus autẽ a qͥuq
uolum inibus dicitur. Penta enim grece
quinq. teueus uolumen uocatur. E ene¬
sis liber inde appellatur. eo quod exordium
mundi et generatio scłi. in eo contineatur
Exodiis uero exitum ab egipto uel egressum
poplĩ isrł digerit. et ex ea causa nomen acce¬
pit. Leuiticus appellatus eo quod leuitarũ
ministeria et diuersitatem uictimarum
ex equitur: totusq in eo ordo leuiticus adno¬
tatur. Numeroꝵ lib uocatur. eo quod in eo
egressȩ dȩ egipto tribus dinumerantur: et
quadraginta duarum ꝑ heremum mansionũ
in eo descriptio continetur. Deuteronomium
greco sermone appellatur. quod latine int̃p̃ta¬
tur secunda lex. idẽ repeticio. et euangłice
legis p̃figuratio. qui sic ea habet quȩ priora
sunt ut tamen noua sint omnia quȩ in eo

Expanded text:
eteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum ab Aegypto, vel egressum populi Israelis digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priosunt, ut tamen nova sint omnia quae in eo
Abbreviated transcription (Latin):
tenderunt. Maxime pͥtolomeus cognom̃to
phila delfus. omnis litteraturȩ sagacissimꝰ:
cum studio bibliothecarum pispstratum e¬
mularetur. Non solum gentium seripturas
sed etiam et diuinas litteras in bibliotecam
suam contulit: nam septuaginta duo milia
libroꝵ huiꝰ tẽporibus alexandrie inuenta
sunt. De interpretibusIILI.

Expanded text:
tenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento tenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. De interpretibus .
Abbreviated transcription (Latin):
ibi recordantur libri. nam biblio libro¬
rum. teca. repositio interpretatur. Biblio¬
tecam ueteris testamenti esdras scriba post
incensam legem a chaldeis dum iudeisegres¬
si fuissent in ierłm. diuino afflatus spũ re¬
parauit. cunctaq legis ac ꝓpħarum uolu¬
mina quȩ fuerant agentibus corrupta cor¬
rexit. totumq uetus testamentum in .xͭxͣ.
duos libros constituit: ut tot libri ce̾nt in
lege quot habebantur et lutere. Apud gre¬
cos autem bibliotecam pͥmus instituisse pi-¬
sistratus creditur atheniensium tẏrannus
quam deinceps ab atheniensibus auctam.
xerxes incensis athenis euexit in ꝑsas. lon¬
goq post tempore seleucus nicanor rurs
in greciam retulit: hinc studium regibus
urbibusq ceteris natum ẽ cõparandi uolu.¬
mina diuersarum gentium: et ꝑ int̃pretes
in grecam linguam uertendi. De hinc mag-¬
nus alexander uł successores eoꝵ instruendis
omnium librorum bibliotecis animum in¬

Expanded text:
ibi recondantur libri. Nam βιβλίων libroibi recondantur libri. Nam βιβλίων librorum, θήκη repositio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam Legem a Chaldaeis, dum Iudaei regressi fuissent in Hierusalem, divino afflatus Spiritu reparavit, cunctaque Legis ac Prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum in
Abbreviated transcription (Latin):
manifestatio eoꝵ quȩ abscondita erant. iux¬
ta quod et ipse iohannes dicit. Apocalipsin
ihu xp̃i quam declit illi ds̃ palam facere ser¬
uis suis. Hisunt scriptores sacrorum libro
nr̃am. et precepta uiuendi et credendi re-¬
gulam conseripserunt. Preter hec alia uolu-¬
dicta. id ẽ secreta: quia in dubium ueniunt.
Est enim earum occulta origo: nec patet
patribus. a quibus usq ad nos auctoritas ue¬
racium scripturarum certissima et notissi-¬
ma successione ꝑuenit. In his apocrifis
et si inuenitur aliqua ueritas. tameti pꝑ
multa falsa nulla ẽ in eis canonica auctori¬
tas. quȩ recte a prudentibꝰ uidicantur ñ ẽẽ
eoꝵ credenda quibus asscribuntur. Nam
multa et sub nominibus ꝓpħarum et
recentiora sub nominibꝰ apłorum ab hereticis
ꝓferuntur: quȩ omnia sub nomine apocrifo.¬
rum auctoritate canica diligenti examina¬
tione remota sunt. De bibliotecis .III.¬
iblioteca agreco nomen accepit. eo qͦd

Expanded text:
manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxmanifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Hi sunt scrnostram, et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia voludicta, id est, secreta, quia in dubium veniunt; est enim earPatribus, a quibus usque ad nos auctoritas veracium scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In iis apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas; quae recte a prudentibus iudicantur non esse eorum credenda, quibus adscribuntur. Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt. De bibliothecis . Bibliotheca a Graeco nomen accepit, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
decim. ex quibus nouem septem eccłiis scͥp¬
sit. reliquas discipulis suis timotheo. tito.
et filemoni. Ad hebreos autem epła a ple¬
risq latinis eius e̾ẽ incerta ẽ ꝓpter dissonan¬
tiam sermonis. eandemq alii barna ban con-¬
scripsisse. alii a clemente scriptam fuisse
suspicantur. Petrus scripsit duas nominis
sui epłas. la cobus et iohannes et iudas
suas serpserunt ȩpłas. quȩ catholicȩ ideo
nominant᷑. quia ñ uni tantum populo uel
ciuitati. sed uniuersis gentibus generalit
scripte sunt. Actus apłoꝵ primordia fidei
xp̃iane in gentibus. et nascentis eccłe histo¬
niam digert᷑. Actuum apłoꝵ scriptorem
retinetur: unde et actus apłorum dicitur.
Apocalipsin librum iohannes euangelista
scripsit. eo tempore quo ob euangłii p̃dicati¬
onem in insula pathinos traditur relegatus.
Apocalipsin autẽ ex greco in latinum reue¬
latio interpretatur. Reuelatio enim dicitur

Expanded text:
decim, e quibus novem septem ecclesiis scripdecim, e quibus novem septem ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scrsui Epistolas. Jacobus et Joannes, et Judas suas scripserunt Epistolas; quae canonicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolorum scriptorem retinetur: unde et Actus apostolorum dicitur. Apocalypsim librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
lium ultimus in asia. incipiens auerbo. ut
ostenderet eundem saluatorem qui ꝓ nobis
dignatus ẽ nasci et pati ipsum ante scła
dĩ uerbum eẽ. ipsum e cęlo uenisse: et post
mortemad cęlum iterum remeasse. Hi st̃
quatuor euangłistȩ quos ꝑ ezechielem sp̃s
sẽs significauit in quatuor animalibus.
ꝓpterea autem quatuor animalia: quia
gionis eoꝵ predicatione disseminata est.
ammalia autem dicta sunt. qm̃ ꝓpter ani¬
mam hominis p̃dicañtur euangelium xp̃i.
Nam et oculis plena erant intͦus et foris.
quoniã preuident euangłia ea quȩ dicta
sunt a ꝓpħis: et quȩ ꝓmiserit in prioribꝰ. Cui¬
ra autem eorum recta. quia nichil prauum
et facies suas. reuelata sunt enim quȩ te¬
gebantur in aduentu xp̃i. Euangłm enim
int̃pretatur bona adnuntiatio. grece enim
eu.bonum. angelium ad nuntiatio dicit᷑.
unde et angłs nuntis interpretatur.
Paulus apłs suas scripsit ȩpłas quatuor¬

Expanded text:
lium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut lium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a coelo venisse, et posmortem ad coelum iterum remeasse. Hi sunt quatuor evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quatuor animalibus. Propterea autem quatuor animalia dicuntgionis eorum praedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt, quomodo propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plena erant intus et foris, quomodo praevident Evangelia, quae dicta sunt a prophetis, et quae promiserat in prioribus. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum eet facies suas: revelata sunt enim, quae tegebantur, in adventu Christi. Evangelium autem interpretatur, bona annuntiatio. Graece enim εὐ bonum, Angelum annuntiatio dicitur. Inde et Angelus, nuntius, interpPaulus Apostolus suas scripsit Epistolas quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
ans euangłizare ab humana xp̃i natiuita¬
te dicens. liber generationis iħu xp̃i filii
dauid filii abraham. significans descendisse
corporaliter ex semine patriarcharũ xp̃m.
marcus plenus sp̃u scõ scripsit euangłm
xp̃i eloquio greco in italia. sequutus p̾etrũ
ut discipulus. Is initium ab spũ ꝓphetali
fecit dicens. uox clamantis in deserto. para¬
te uiam domino. ut ostenderet xp̃m post
assumptionem carnis euangłm p̃dicasse
głistas greci sermonis eruditissimus. quippe
ut meclicus. in grecia euangłm seripsit
theofilo ep̃o. initians a sacerdotali spu dicens.
uitatem carnis et predicationem euange¬
lii hostiam fuisse effectum ꝓ salute mundi.
Ipse ẽ enim sacerdos de quo dictum ẽ in
psalmis. tues sacerdos in et̃num scd̾m ordinẽ
melchisedech. Ubi enim xp̃c aduenit sacer¬
dotium iudeorum obmutuit. lex et ꝓpħia
cessauit. Quarttis iohannes seripsit euange¬

Expanded text:
ans evangelizare ab humana Christi nativitaans evangelizare ab humana Christi nativitate, dicens: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham, significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum ChristMarcus plenus Spiritu sancto scripsit Evangelium Christi eloquio Graeco, in Italia secutus Petrum, ut discipulus. Is initium a spiritu prophetali fecit, dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domino, ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse gelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu, dicens:vitatem carnis et praedicationem Evangelii, hostiam fuisse effectum pro salute mundi. 38. Ipse est enim Sacerdos de quo dictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Ubi enim Christus advenit, sacerdotium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. 39. Quartus Joannes scripsit Evange
Abbreviated transcription (Latin):
tiam redolet. Hunc iudei philonis ẽẽ adfir
mant qui ꝓinde sapientiȩ nominatur.
quia in eo xp̃i aduentus qui ẽ sapientia pa¬
tris. et passio eius euidenter exprimitur.
Li brum autem eccłasticum certissime¬
hiesus filius sirach hierosolimita nepos hie¬
su sacerdotis magni composuit: de quo
meminit et ⁊ acharias: qui liber apud la¬
tinos ꝓpter eloquii similitudinem salo¬
monis titulo prenotatur. Dictus autem
ȩccłasticus. eo quod de totius ȩccłȩ disci¬
plina religiosȩ conuersationis. magna cura
et ratione sit editus. Hic et apud hebreos re¬
peritur. sed intra apocrifos habetur. Iudith ue¬
ro et tobi suie machabeorum libri quibus
auctoribus scripti sunt. minime constat.
Habent autem uocabula ex eorum nomi¬
nibus quoꝵ gesta scribuntur.
uatuor libros euangłioꝵ quatuor
euangłiste singulariter conscripsert̃:
primus matheus conscripsit euangłm lit¬
teris hebraicis et sermonibus in uidea. initi

Expanded text:
tiam redolet. Hunc tiam redolet. Hunc mant, qui proinde Sapientie nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia patris et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem EccIesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Iudith vero et Tobiae, sive Machabaeorum libri quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulariter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris H
Abbreviated transcription (Latin):
condiderunt. Liber duodecim ꝓpħarũ.
auctoꝵ suoꝵ nominibus p̃notatur: qui
ꝓpterea dicuntur minores. quia sermo¬
nes eoꝵ breues sunt. unde et conexi sibimet
inuicem in uno uolumine continentur.
Quoꝵ nomina sunt. osee. iohel. amos.
abdias. ionas. micheas. naum.abacu. so¬
phonias. aggeus. zacharias. et malachi-¬
as. esdre liberꝰ auctoris sui titulo prenota-¬
tur: in euius textu eiusdem esdre nee¬
miȩq sermones pariter continentur: nec
quemquam moueat quod unus esdrȩ di-¬
citur liber. quia secundus. tereius. et qͣrtꝰ
non habentur apud hebreos: sed inter apo.¬
crifos deputantur. Hester librum hesdraᷤᷤ
creditur conscripsisse: in quo eadem regina
sub figura eccłȩ dĩ popłm a seruitute et
morte eripuisse scribitur. atq interfecto
aman qui interpretatur iniquitas. diei
celebritas in posteros mittitur. Liber
sapientiȩ apud hebreos nusquam est.
unde et ipse tituliis grecam magis eloqͣn¬

Expanded text:
condiderunt. Libri duodecim prophetarum condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Canticum uero exametro et penta¬
metro uersu discurrit̾. Hieremias simili¬
ter edidit librum suũ. cũ trenis eiꝰ quos
nos lamenta uocamus eo quod in tristio¬
ribus rebus funeribusq adhibeantur: in qui¬
bus quadruplicem udiuerso metro composu-¬
it alfabetum. quoꝵ duo prima quasi saffico
metto scripta sunt: quia tres uersiculos qui
sibi nexi sunt et ab una. tantum littera in¬
cipiunt. eroicum cõma concludit. Tercium
alfabetum trimetro scriptum ẽ: et a ternis
litteris idem terni uersus incipiunt. Qrͣtũ
alfabetum. simile primo et scđ̾o habetur.
E⁊echiel et daniel a uiris quibusdam sapi-¬
entibus scripti eẽ ꝑhibentur. Quorum ete¬
chiel principia et fines multis obscuritatibꝰ
inuoluta habet. Daniel uero claro sermo¬
ne regna orbis ꝓnuntiat. et tempus ad.¬
uentus xp̃i manifestissima predicatione
adnotat. Hii sunt quatuor ꝓphetȩ qui
maiores uocantur: quia ꝓlixa uolumina

Expanded text:
dit. Canticum vero hexametro et pentadit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum threnis eius, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur; in quibus quadruplicem diverso metro conposuit alphabetum, quorum duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi sunt quattuor prophetae qui Maiores vocantur, quia prolixa volumina
Abbreviated transcription (Latin):
borum et uagines ueritatis ostenderit.
ipsam autem ueritatem ad intelligendum
legentibus reseruauit. Scđm librum coe¬
leth uocauit. qui grece eccłastes dicitur. la-¬
tine concionator: eo quod sermo eius non
specialiter ad unum sicut in prouerbiis.
sed ad uniuersos generaliter dirigatur.
docens omnia quȩ in mundo cernimus ca
duca eẽ et breuia et ob hoc minime appe¬
tenda. Tertium librum sirasirim preno¬
tauit. qui in latina lingua uertitur can.¬
ticum canticoꝵ: ubi ꝑ epͦitalamicum carm̃
coniunctionem xp̃i et eccłe mystice canit.
Dictum autẽ canticum canticoꝵ eo quod
omnibꝰ cantieis preferatur qui in scriptu¬
ris sacris habentur. sicut quędam ui lege
Horum autem trium libroꝵ carmina ix¬
ametris et pentametris uersibus apud
suos composita phibentur: ut iosephu¬
ieronimusq scribunt. Esaias euangłista
potius quam ꝓpħa edidit librum suum.
cuius omne textũ. eloquentię prosa ince¬

Expanded text:
borum et imagines veritatis ostenderit. borum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialsed ad universos generaliter dirigantur, docens, omnia quae in mundo cernimus, vana esse et brevia: et ob hoc minime appetenda. Tertium librum sir hassirim praenotavit: qui in Latinam linguam vertitur in Cantica canticorum. Ubi per epithalamicum carmen conjunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege nctorum. 21. Horum autem trium librorum carmina hexametris et pentametris versibus apud suos composita pHieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa ince