comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natu ferri sibi imꝑauit.
¶Pluruuos senatorum
nulla extante causa bous
priuauit uegociatorum oun
sub una die tormentis quoꝵ
adhibit ouinem penitus ceu¬
sum abstorsit crudelitatie
autem rabie Ita essrenatus
est ut pluruuam senatus
partem interficeret equestre
ordinem peue destitueret sed
ne parricidiis quid abstinnt
matrem fratrem sororem
uxorem ceterocqz omues
cogniatos et propinquoe sine
hesitacione prostrauit hausit
auxit haric molem facinoris
eius teneritas impietatis
inidiii. ¶ Nam priuius ro¬
me rpianos suppliciis ei mor¬
tibus affecit ac per omines
ꝓunicias pari persecucione ex¬
cruciari imꝑauit ipsumqz
nomen extirpare conatus bea
cruce paulum gladio interfe¬
cit mox acerbissue miseca
ciui tatem oborte uudiqz op¬
presse clades. ¶ Nam sub¬
sequente autumpno tanta
urbi pestilencia incubuit ut
xxx. milia funerum in roẽm
libitumane uenirent britan¬
nica deuide clades euestigio
accidit qua duo precipua oppi¬

Expanded text:
natu conferri sibi imperavit: natu conferri sibi imperavit: plurimos senatorum, nulla exstante causa, bonis privavit: negotiatorum omnium sub una die, tormentis quoque adhibitis, omnem penitus censum abstorsit. Crudelitatis autem rabie ita effrenatus est, ut plurimam senatus partem interficeret, equestrem ordinem pene destitueret. Sed ne parricidiis quidem abstinuit, matrem, fratrem, sororem, uxorem, caeterosque omnes cognatos et propinquos, sine haesitatione prostravit. Auxit hanc molem facinoris ejus, temeritas impietatis in Deum. Nam primus Romae Christianos suppliciis et mortibus affecit: ac per omnes provincias pari persecutione excruciari imperavit. Ipsumque nomen exstirpare conatus, beacruce, Paulum gladio interfecit. Mox acerbissime miseram civitatem obortae undique oppressere clades. Nam subsequente autumno tanta urbi pestilentia incubuit, ut triginta millia funerum in rationem Libitinae venirent. Britannica deinde clades evestigio accidit, qua duo praecipua oppi
Abbreviated transcription (Latin):
sit luxurie tam esrenate fuit
ut rethibus aureis piscaretur
et calidis lauaret unguentis
uec umꝙͣ iuinus mlle car¬
cuais confecisse traditur Iter
Deuiqz urbis rome incendiũ
uoluptatis sue spectaculum
feat pet .ui. dies septeuqz
uoctes ardens ciuitas regios
parit aspectus horrea quãdro
struita lapide magueqz uete
ru ille insule quas discur¬
terat magius machuus
quondam ad externa bella
preparatis la besacte atqz im¬
flauimate surit ad aditor
mensioues bustoꝵqz diuer¬
soria infelici plebe compul¬
sa quod ip̃e ex altissima illa¬
leiseles odam souat iacerdo¬
talis hympnos ciuitatis in
qua solis splendor colitur
decantabat. ¶Auaricie aute
tam prerupte extitit ut post
hoc uicendium urbis quã
se augustus ex latericia mar¬
uioream reddidisse iaccau̾at
neuunem ad reliquias re¬
rum suarum adire permise¬
rit cuucta que flamine quo¬
quomodo suꝑfuerant ipse
abstulit ceucies centera mi¬
lia sextercium amina a se¬

Expanded text:
sit. luxuriae uero tam effrenatae fuit, sit. luxuriae uero tam effrenatae fuit, ut retibus aureis piscaretur,et calidis lauaret unguentis. uam minus mille carrucis confecisse iter traditur. denique urbis Romae incendium uoluptatis suae spectaculum fecit; per sex dies septemque noctes ardens ciuitas regios pauit aspectus; horrea quadro structa lapide magnaeque illae ueterum insulae, quas discurterat, magnis machinis quondam ad externa bella praeparatis, labefactae atque inflammatae sunt, ad aditorum mansiones, bustorumque diversoria, infelici plebe compulsa. Quod ipse ex altissima Maliofeles odam sonat sacerdotates nymnos civitatis, in qua solis splendor colitur, decantabat. Avaritiae autem tam praeruptae exstitit, ut post hoc incendium urbis, quam se Augustus ex lateritia marmoream reddidisse jactaverat, neminem ad reliquias rerum suarum adire permiserit. Cuncta quae flammae quoque modo superfuerant, ipse abstulit: centies centena millia sestertium annua a se
Abbreviated transcription (Latin):
sierit. ¶orores quas cali¬
gula primuui stupro pollue¬
rat dampuauit exilio et post
occidi. ¶ Ipse autem a suis
protectoribus occisus est in
secreto eius iuuenti sunt duo
libelli contuentes lectissino
archa quaqz uigens multipliaũ
ueneuorum iuuenta est quibus
gladio cesare iubente deurersz
maria ip̃a magnum piscium
ericio protestante traduntur
iicerta. ¶Successit auin¬
culo caligle claudio tamen
iuterposito nero cesar rerum
uiciorumqz successor iuimo tnͣs¬
gressor petulenciam libidinẽ
luxuriam auariciam crude¬
litatemqz scelere quous exer¬
cuit. ¶ Teste namqz ocosio
patus petulancia ouima pe¬
ne ytalie et grecie theatra
perlustrans assumpto etiam
uarii uestitus de decore cericas
i. coruianes cytharistas tra¬
gedas et aurigas sepe uisus
est superasse libiõuubusqz
tantis exagitatus est ui ne
a matre quidem uel sorore
ulla ue consanguinitatis re¬
uerencia abstuiuisse referat᷑
uirum in uxorem duxerit
ipe a uiro ut uxor acceptus

Expanded text:
sierit. Sorores, quas Calisierit. Sorores, quas Caligula primum stupro polluerat, damnavit exsilio, et post, occidi. Ipse autem a suis protectoribus occisus est. In secreto ejus inventi sunt duo libelli, continentes lectissimorArca quoque ingens multiplicium venenorum inventa est, quibus, Claudio Caesare jubente, demersis, maria ipsa, magno piscium exitio protestante traduntur infecta. Successit avunculo Caligulae, Claudio tamen interposito, Nero Caesar, rerum vitiorumque successor, imo transgressor, petulantiam, libidinem, luxuriam, avaritiam, crudelitatemque scelere quovis exercuit. Teste namque Orosio, percitus petulantia, omnia pene Italiae et Graeciae theatra perlustrans, assumpto etiam varii vestitus dedecore, Cerycas, id est cornicines, citharistas, tragoedos et aurigas, saepe visus est superasse. Libidinibus quoque tantis exagitatus est, ut ne a matre quidem, vel sorore, ullave consanguinitatis reverentia abstinuisse referatur; virum in uxoreipse a uiro ut uxor acceptus
Abbreviated transcription (Latin):
iores iusto dei domniuo sub¬
dere ueuerat et pauperumi
misereri cum ergo a sacie xp̃i
silerent omnia et tantas mi¬
seraciones alcissiu obstupe¬
sierei mundus summa reru
et ptatum in tercium ab
augusto caligulam cecidit ¶Cu¬
ius ferocia ut breuibus lique¬
at exclamcsse fertur ¶ut
populus romanus unau trñi
ceruicem haberet Et quia hostis
deerat magno et incredibili
apparatu profectus est hostẽ
querere occiosieqz uiribus ger¬
maniam galliamqz pcurrens
in ora occeam arca prospem
britauire substitu romamiq
reuersus est uelli defficiente
materia et nullo expleto ue¬
gocio nsi quod belinum bri¬
tanuorum regis silium quem
pater expulerat cum pancis in
dedicionem accepu. ¶ Infestissi¬
mus quid̃ indeis excitit et
sacra iherosoliz̃ loca prophanari
Et statius repleri nussu et ie
coli ut deum pylatum iudee
presidem tantis coartauit an¬
goribus ui sua ie tranuerbe¬
rans manu malorum compen¬
dium mortis celeritate que¬

Expanded text:
tores justo Dei dominio subtores justo Dei dominio subdere venerat, et pauperum misereri. Cum ergo a facie Christi silerent omnia, et tantas miserationes Altissimi obstupesceret mundus, summa rerum et potestatum in tertium ab Augusto ad Caligulam cecidit. Cujus ferocia, ut brevibus liqueat, exclamasse fertur: « Utinam populus Romanus unam tantum cervicem haberet! » Et quia hostis deerat, magno et incredibili apparatu profectus est hostem quaerere. Otiosisque viribus Germaniam Galliamque percurrens, in ora Oceani circa prospectum Britanniae substitit, Romamque reversus est belli deficiente materia, et nullo expleto negotio, nisi quod Belinum Britannorum regis filium, quem pater expulerat, cum paucis in deditionem accepit. Infestissimus quidem Judaeis exstitit, et sacra Hierosolymorum loca profanari, et statuis repleri jussit, et se coli ut Deum. Pilatum Judaeae praesidem tantis coarctavit angoribus, ut sua se transverberans manu, malorum compendium, mortis celeritate quae
Abbreviated transcription (Latin):
consc̃psu elecios cuiꝰ aduetꝰ mltis
pͥuiciatꝰ ẽ et patefaitus indiaus
Caui orosuis rẽfert caiu
cesar iulio interfecto ex appol¬
louia rediens urbem ingredere¬
tur hora circiter tercia repente
liquido ac puro sereno circulus
ad spem celestis arcus orbem
solis auibiit et hoc octano ydꝰ
iauuarii die qui dicitur ephior
creditur accidisse quo cesar p ͫ
iau portas sopitis siuitisqz¬
ouiuibus bellis ciuilibus ilau¬
sit et angusti adeptus est no¬
men apicem dedarans imꝑui
ut peues unum doceretur sum¬
ma rerumu et ptãtum ce quã
mouarchiam nominant greci¬
¶ Refert idem hystoricu
ꝙ cumi a cicilia rediens recep¬
tis legiouibus a pompeio et
lepido triguita nilia seruor
donimis restituisset et omnia
superiora populi debita donan¬
da trarum etiam monumen¬
tis abolit̾ seususset in ipsis
dicbus sous olei largissinius
de tabxrua meritoria per to¬
tum diem defluxit illum utiq
manifeste adee imperio nu¬
cians qui seruos dyaboli pecca¬

Expanded text:
psit electos, cujus adventus multis praenuntiatus est, et patefactus indiciis. Nam, ut Orosius refert, cum Caesar, Julio interfecto, ex Apollonia rediens urbem ingrederetur, hora circiter tertia, repente, liquido ac puro sereno, circulus ad speciem coelestis arcus orbem solis ambiit: et hoc octavo Idus Januarii die, qui dicitur Epiphaniorum, creditur accidisse, quo Caesar primum Jani portas, sopitis finitisque bellis civilibus, clausit, et Augusti adeptus est nomen, apicem declarans imperii, ut penes unum doceretur summa rerum et potestatum esse, quam monarchiam nominant Graeci. Refert idem historicus, quod, cum a Sicilia rediens, receptis legionibus a Pompeio et Lepido, triginta millia servorum dominis restituisset, et omnia superiora populi debita donanda, litterarum etiam monumentis abolitis, censuisset, in diebus ipsis fons olei largissimus, de taberna meritoria per totum diem defluxit, illum utique manifeste adesse imperio nuntians, qui servos diaboli, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
possit molesta tamen ad mo¬
dicum temporis est nam eam
utrisq contingere manisestum
est licet exigente malicia ten¬
poris nostri qui ii uos flagei¬
lum donnui iugiter pronoca¬
uius ualis .i. insipientibus
sepius concedatur. ¶ Quid eni
ii rebus humanis romano in¬
perio potencius põt ulla nie¬
moria recordari si tp̃iu series
ab urbe condita reuoluantur
Illud iuuecuiitur mali ges¬
sisse frequenaus ¶ Quis enĩ
gaio galicula augusti tercio
successore tetrior aut nnuimant¬
or preter uerouem qui aute¬
cessores et suicessores ouines
turpitudine uite et in auditis
slagicus superauit hic autem
caligula oui flagitiosissinia
tantum rexit aut pociꝰ ior su
iꝑiũ ea quidem crudelitaie
ut ꝓp̾e iuuides selici ͭ ͥ de conditoe¬
iisiguirẽtur calamtatibr pu¬
blicis. ¶ Ille si quidẽ ortu suo pa
mortis impiu licet enĩ hec imie¬
sitas pacis ascͥbẽt᷑ augusto i p̃o
tam pociꝰ asc̾bẽda est qͥcuus rõnꝰ¬

Expanded text:
possit, molesta tamen ad mopossit, molesta tamen ad modicum temporis est. Nam eam utrisque contingere manifestum est, licet exigente malitia temporis nostri, qui in nos flagellum Domini jugiter provocamus, malis, id est insipientibus, saepius concedatur. Quid enim in rebus humanis, Romano imperio potentius, potest ulla memoria recordari? Si temporum series ab Urbe condita revolvatur, illud inveniuntur mali gessisse frequentius. Quis enim C. Caligula, Augusti tertio successore, tetrior, aut immanior, praeter Neronem, qui antecessores et successores omnes turpitudine vitae et inauditis flagitiis superavit? Hic autem Caligula, omnium flagitiosissimus, tamen rexit, aut potius torsit imperium, ea quidem credulitate, ut propriae invidens felicitati, de conditinsignirentur calamitatibus publicis. Ille siquidem ortu suo pacmortis imperium. Licet enim haec immensitas pacis ascriberetur Augusto, Christo tamen potius ascribenda est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ti tamen interdum bona nõ
est aut pacienti sed mala licet
ꝙ ad uniuersitatem sit bonci
illo faciente qui bene utitur
malis nostris sicut enim in
pictura iuscus aut iuger co¬
sor aut aliquis alius per se cõ¬
sideratus indecens est Et tam
in tota pictura decet sic per se
qued inspecta indecora et ma¬
la relata ad uniuersitatem
bona apparent et pultra eo
ommia sͥ adoptante cuuius
omnia opera ualde sunt bona.¬
¶ Ergo et tyrampni ptas bona
quidem est tyrampuide tamen
nichil est penis Est eiuim tyramp¬
nus a deo concesse honum ptatis
abusus in hoc tamen malo mul¬
tus et magnus est bonorim
usus patet ergo non in solis
principibus ee tyranuidem sed
omes esse tyrampnos qui
concessa de super potestate in
subditos abntuntur Porro si
potestas accedai sapienti qui
xexum omniunt nouit et
h usum omnibus boius gra¬
ta est et omnibus utlis. ¶ Si
uero cadai in insipi ᷝ ͤ ei si ho¬
i quibus ommia cooperan¬
tur in honum mala eẽ non

Expanded text:
ti tamen interdum bona non ti tamen interdum bona non est, aut patienti, sed mala, licet quoad universitatem sit bona, illo faciente qui bene utitur malis nostris. Sicut enim in pictura fuscus aut niger color, aut aliquis alius per se consideratus, indecens est, ettamen in tota pictura decet: sic per se quaedam inspecta, indecora et mala, relata ad universitatem, bona apparent et pulchra, eo omnia sibi adaptante, cujus omnia opera valde sunt bona. Ergo et tyranni potestas bona quidem est, tyrannide tamen nihil est pejus. Est enim tyrannis, a Deo concessae homini potestatis abusus. In hoc tamen malo, multus, et magnus est bonorum usus. Patet ergo non in solis principibus esse tyrannidem, sed omnes esse tyrannos, qui concessa desuper potestate in subditis abutuntur. Porro si potestas accedat sapienti, qui rerum omnium novit et habet usum, omnibus bonis grata est, et omnibus utilis. Si vero cadat in insipientem, etsi bonis quibus, omnia cooperantur in bonum, mala esse non
Abbreviated transcription (Latin):
et focarie et agros et predia
ut ea prolibito distribueret
seruis sius populumqz totum
seruitutis premeret iugo.
¶Idem tamen xpus din dic¬
tus est et tiramũdem exceus
regium non amisit honoren
ouiibus ut eum quasi niui¬
strum donun cuius quodam¬
modo gestabat ymaginem ue¬
nerarentur amplius quid̃ adi¬
ciam etiam tyrampni gentiũ
reprobati ab exteruo ad mot¬
tem munstri dei sunt et xpi
domun appellantur ¶ Unde
propheta Ingredientur por¬
tas babyloins duces uidelicet
cyrus et darius Ego enint
mandant sancti ficatis meis
et uocaui fortes meos in ira
mea et exultantes in gloria
mea. Ecce quia sanctificatos
uocat medos et persas non
ꝙ sancti eent sed domii ad¬
uersus babylonem nuple¬
bant uoluntatemt alias quoq
¶Eice ego adducam inquit
nabugodonosor serunm meñ
Et quia seruunt michi bene¬
cipud tỹrum dabo ei egiptum
Ounus auten potestas bona
quomamn ab eo est a quo iola¬
et omina sola sunt bona uten¬

Expanded text:
et focariae, agros et praedia, et focariae, agros et praedia, ut ea pro libito distribueret servis suis, populumque totum servitutis premeret jugo. Idem tamen Christus Domini dictus est, et tyrannidem exercens, regium non amisit honorem. omnibus, ut eum quasi ministrum Domini, cujus quodammodo gestabat imaginem, venerarentur. Amplius quidem adjiciam, etiam tyranni gentium reprobati ab aeterno ad mortem, ministri Dei sunt, et Christi Domini appellantur. Unde propheta: Ingredientur portas Babylonis duces, videlicet Cyrus et Darius. Ego enim mandavi sanctificatis meis, et vocavi fortes meos in ira mea, et exsultantes in gloria mea . Ecce quia sanctificatos vocat Medos et Persas, non quod sancti essent, sed Domini adversus Babylonem implebant voluntatem. Alias quoque: Ecce ego adducam, inquit, Nabuchodonosor, servum meum, et quia bene mihi servivit apud Tyrum, dabo ei Aegyptum . Omnis autem potestas bona, quoniam ab eo est, a quo solo, omnia, et sola sunt bona. Uten
Abbreviated transcription (Latin):
nistros dei ti¬
tyrampuos esse non abuego.
qui in utroqz pruiatu. scilicet
ammiarum et corporum iusto
suo iudicio ee uoluit per quos
purentur mali et corrigere¬
tur et erercerentur boui. ¶Nã
et peccata populi faciunt reg¬
nare ypocritaui. ¶Et sicut
reguii testatur hystoria def¬
fectus sacerdotuui in populos
dei tyrampnos uiduxit si quid
pruni patres Et patriarche ui¬
uendi optinam naturami se¬
cuti sunt. ¶ Successerunt
duces a moyse sequentes legẽ
et iudices qui legis auctoritate
regebant populuin. Et cosdẽ
fuisse legiuius sacerdotes, tau¬
demi in furore donini dati sunt
reges alii quidem bour alui u̾o
mali. Senuerat emi saiuel
et cum siln eius non ambula¬
rent in uiis suis sed auariciã
et immundiciam sectarentur
populus qui fortaise et ipie
meruerat ut ei tales preceñt
sacerdotes a deo quem contemp¬
serat sibi regem extorsit. ¶E¬
lectus est saul regis tamen
iure predicto Idest qui filios
eorum tolleret ut faceret auri¬
gas et filias ut panifice fierent

Expanded text:
nistros Dei tatyrannos esse non abnego, qui in utroque primatu, scilicet animarum et corporum, justo suo indicio esse voluit, per quos punirentur mali, et corrigerentur, et exercerentur boni. Nam et peccata populi faciunt regnare hypocritam, et sicut Regum testatur historia, defectus sacerdotum, in populo Dei, tyrannos induxit. Siquidem primi patres et patriarchae, vivendi ducem optimam naturam secuti sunt. Successerunt duces a Moyse sequentes legem, et judices qui legis auctoritate regebant populum, et eosdem fuisse legimus sacerdotes. Tandem in furore Domini dati sunt reges, alii quidem boni, alii vero mali. Senuerat enim Samuel, et cum filii ejus non ambularent in viis suis, sed avaritiam et immunditias sectarentur; populus, qui fortasse et ipse meruerat ut ei tales praeessent sacerdotes, a Deo quem contempserat, sibi regem extorsit. Electus est ergo Saul, regis tamen jure praedicto, id est qui filios eorum tolleret, ut faceret aurigas, et filias ut panificae fierent,
Abbreviated transcription (Latin):
qr si ꝑt nõ euenire ꝑt etiã
nou finsse p̾uisum. Quid
emm ex quo ueraciter conse¬
quatur Ipã ueritas nouit inu¬
cturamqz racionum plene et
perfecte pͥmitina racio pen¬
scit. hanc autem humano gini
iudulget accidennia antiq̃ si¬
bablẽ occureit suo iure deffen¬
dat. ¶Solebat nr̃i temporis
pipateticus palatinus om̃ib
hiis condicionibus obuuare

Expanded text:
etiam non fuisse praevisum. Quid enim ex quo veraciter consequatur, ipsa veritas novit, juncturamque rationum plene et perfecte primitiva ratio pensat. Hanc autem humano generi indulget academia antiqua liprobabile occurrit, suo jure defendat. Solebat nostri temporis peripateticus Palatinus omnibus his conditionibus obviare,
Abbreviated transcription (Latin):
tu ipẽ. ¶ Quod decipis t̾
imputa ¶ Quis eium te
coegit falsum putare. Quis
ca que preeuntibus sigiis
pentura comectas miniuta¬
bilia eẽ ꝓsuasit. an falleris
eo ꝙ sigulus sibi lans aui
lege per euum errat. Et in¬
certo uoluuntur sydera mo¬
tu. aut si fata mouent.
urbi generiqz paratur hu¬
mano matura lues. ¶ Itẽqz
mam festius subicit et
superos quid prodest poscere
finem Cum domino pax
Ista uenit duc roma malo¬
tum continuam seriem clan¬
demqz in tempora multa
protralx. ciuili tantum Iã
libera bello sed ꝓculdubio
multi dii tui futurum bel¬
lum amouere non poterãt
quia multi inmo pocius
nulli siuit. hoc tamen unus
beneficio maliciam simar.
Pũde et nabugodonosor cõ¬
silio damelis peccata elemo¬
suis redimens. Et iniqui¬
tates in misericordiis pau¬
perum sentencia domini
mminentem ad tempus
esfugit donec in aula babi¬
sonis glorians diceret. non¬
ne hec est babylon magna
quam ego condidi in domo

Expanded text:
tu ipse. Quod deciperis tibi tu ipse. Quod deciperis tibi imputa. Quis enim te cogit falsum putare? Deus ea, quae praeeuntibus signis ventura conjectas, immutabilia esse persuasit. An falleris eo quod figulus sibilans, aut lege per aevum Errat, et incerto volvuntur sidera motu. Aut si fata movent, urbi, generique paratur Humano matura lues? Idemque manifestius subjicit: . . . Et superos quid prodest poscere finem? Cum domino pax ista venit: duc Roma malorum Continuam seriem, clademque in tempora multa Protrahe, civili tantum jam libera bello. Sed procul dubio multi dii tui, futurum bellum amovere non poterant, quia multi, imo potius nulli sunt. Hoc tamen unus beneficio ejus maleficium finias. Unde et Nabuchodonosor consilio Danielis peccata eleemosynis redimens, et iniquitates in misericordiis pauperum; sententiam Domini imminentem, ad tempus effugit, donec in aula Babylonis glorians diceret: Nonne haec est Babylon civitas magna, quam ego aedificavi in domum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcunctetur. an illi suit pla¬
nete placandi qui numeris
totum rotant eos mandro¬
gerus uet uisu saciles net
dictu affabiles ee respondet.
adiciens ꝙ et achonios more
uoluunt. stellas numerant.
sola mutare nou posunt
sua. Sic Itaqz adispõe sỹ
derum euentium uccitatẽ
ingerit ut illos sale satis
urbano eleganter irridect
qui uisum exercent in con¬
templacõe eorum qui ui¬
sum fuguint et interpel¬
lant eos qui loqui dedig¬
uantur. Et cum athoinos
more uoluant uertendum
est ne si athonius geuellia¬
io forte intercidat in excipi¬
enda sina celestium laba᷑.
dic ergo eorum insigni
auctoritas dum stabilis
et inconuulsa maneat cre¬
citoris. Certe quicquid tibi
mars tuꝰ aut iupiter sun¬
gerant. deus uerax est. Et
tu dum illis plusꝙͣ deo cre¬
dis peruciosissume mendax
astra quid̃ muendacia sunt
in conspectu eius sed in an¬
glis suis reperit prauitatẽ
ut tamen uerum satear tͥ
astra non mencuntur sed

Expanded text:
percunctaretur, an illi sint plapercunctaretur, an illi sint planetae placandi, qui numeris totum rotant: eos Mandrogerus nec nostro visu faciles, nec dictu affabiles esse respondet, adjiciens quod atomos in ore volvunt, stellas numerant, sola mutare non possunt sua. Sic itaque a dispositione siderum eventuum necessitatem ingerit, ut illos sale satis urbano eleganter irrideat, qui visum exercent in contemplatione eorum, qui visum fugiunt, et interpellant eos, qui loqui dedignantur: et cum atomos in ore volvant, verendum est, ne si atomos genethliaco forte intercidat, in excipienda sententia coelestium labatur. Sit ergo eorum insignis auctoritas, dum stabilis et inconvulsa maneat Creatoris. Certe quidquid tibi Mars tuus, aut Jupiter suggerant, Deus verax est, et tu dum illis plus quam Deo credis, perniciosissime mendax. Astra quidem mendacia sunt in conspectu ejus, sed et in angelis suis reperit pravitatem. Ut tamen verum fatear, tibi astra non mentiuntur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
te donuno expectabat.i
michi non credis ꝙ eam deus
ip̃e p̾muicianerut audi helin.
Ait enim. hec dicit dominus
Decidisti et posedisti. ¶Itemq
in quo loco liurerunt caue
sanguinem naboth. Ibi lui¬
gent sanguinem tuunt. et
iez aibel canes comedent ante
iuros Iezabel. Quod cum au¬
disset achab scidit uestimenta
sua et posuit saccum super
carnem suai. ieumauitqz
et dormunt in cilicio. Ffactus¬
q est sermo domini ad helia
dicens. Quia reueritus est
achab faciem meam non in¬
ducam malum in diebus
euis. Esce pena que debeba¬
differtur in posteroz. et ieza¬
bel in scelere perseuerans pre¬
senti iudicio condempnatur
una eademqz fuit sina que
sanguinem achab et iezabel
canibus exponebant Et ta¬
men pro par te mutatux. et
pro parte manet nimobilis
te sic et inmite a p̾senti ex¬
cidio ubertati domini fle¬
xere suniam ex edito regis et
tis ꝙͣ sentencia creatorie
non utiq plauti consilio ad¬
quiesces si istud uiru pla¬
netis ascripseris. Cum eumi
sicophanta mandrogerum

Expanded text:
pectabat. Si mihi non credis, quod eam Deus ipse praenuntiaverit, audi Eliam. Ait enim: Haec dicit Dominus: Occidisti et possedisti Itemque: In quo loco linxerunt canes sanguinem Naboth, ibi lingent sanguinem tuum, et Jezabel canes comedent ante muros Jezrael . Quod cum audisset Achab, scidit vestimenta sua, et posuit saccum super carnem suam, jejunavitque et dormivit in cilicio. Factusque est sermo Domini ad Eliam dicens: Quia reveritus est Achab faciem meam, non inducam malum in diebus ejus . Ecce poena quae debebadiffertur in posteros, et Jezabel in scelere perseverans praesenti judicio condemnatur. Una eademque fuit sententia, quae sanguinem Achab et Jezabel canibus exponebat. Et tamen pro parte mutatur, et pro parte manet immobilis,te. Sic et Ninivitae, a praesenti excidio liberati, Domini flexere sententiam, ex edicto regis et tis, quam sententia Creatoris? Non utique Plauti consilio acquiesces, si istud virium planetis ascripseris. Cum enim Sycophanta Mandrogerum
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigat. que ne rebus sin¬
gulis ad eẽ neccesse sit que ab¬
eẽ non possint ꝑspitacus con¬
templatur mulcos apud se re¬
rum uiuenit status alios quid̃
uniuersales alios singulares
quos pro arbitrio suo diffinies
Et multiphariam dunden
ad ipsins archana nature me¬
tis traustcit aspectum ut
nichil naturalium ꝑsene ab¬
sconditum sit ab occulis euis
Et primo substantiam q̃ ouini¬
bus subest acucius intuetur.
in qua manus nature ꝓba¬
tur artisius dum eam uariis
pprietatibus et sorms qĩ
suis quibusd̃ restibus indint
Et sius sensuum ꝑceptibilib
informat quo possit apcius
humano ingeno comp̾hendi
Quod igitur sensus percipit.
forimisq subiectum est sin¬
gularis et pͥma sbã est. Id uo
sine quo illa nec ẽẽ nec iutel¬
ligi pt ei substan ᷝ ͨ est. Et ple¬
rumq secuida substancia no¬
nuinatur. hoc autem quod adest
quid̃ si unius tantum sit ulẽ
si licet nõ natura cõformirate
tamer sit comune multorum

Expanded text:
investigat, quaeve rebus sininvestigat, quaeve rebus singulis adesse necesse sit, quae abesse non possint, perspicacius contemplatur, multos apud se rerum invenit status, alios quidem universales, alios singulares. Quos pro arbitrio suo definiens et multifariam dividens, ad ipsius arcana naturae, mentis transmittit aspectum ut nihil naturalium plene absconditum sit ab oculis ejus. Et primo substantiam, quae omnibus subest, acutius intuetur, in qua manus naturae probatur artificis, dum eam variis proprietatibus, et formis quasi suis quibusdam vestibus induit, et suis sensuum perceptibilibus informat, quo possit aptius humano ingenio comprehendi. Quod igitur sensus percipit, formisque subjectum est, singularis et prima substantia est. Id vero, sine quo illa nec esse, nec intelligi potest, ei substantiale est, et plerumque secunda substantia nominatur. Hoc autem quod adest quidem si unus tantum sit: universale, si, licet non natura, conformitate tamen, sit commune multorum.
Abbreviated transcription (Latin):
prehendit. ut si uideantur te¬
uebre non uidendo. et uou
audiendo silencium audiatur
Ecie non est homo qui non
sit albus aut nnger aut inc¬
di coloris particeps uec ꝑt eẽ
homo qui nou statum sit aliq̃s
homo cum Idem sit alicui ec̃
tamen sic hommem iitellenꝰ
actigit ut ad ueuiem hoii
aspectus illius descendat ge¬
ueraliter intueus quod nou
insi singulariter ee pt. sicut
emm dicendi et sig̾ndi sic in
telligendi diuer sitas subsi¬
stendi modos srui nuniero si ᷝ ͤ
transcendi. Et homo qui nõ
pt nsi singulariter ẽẽ uni¬
uersali clauditur inentis cõ¬
cepcoe. ¶ Diffunt ergo raco
ꝙ concipit intellectus animal
racionale mortale quod in
solos subdito⁊ cadere nemum
recte sapientium ambignum
est. Dum itaq rerum simili¬
tudines et dissimilitudines
colligit dum differercium cõ¬
ueniencias et conuementiũ
differencias alcius ꝑscrutat᷑
Dunt quid suigula cum plu¬
ribus. quid cum paucioribus
conunc habeant diligencius

Expanded text:
mprehendit, ut si videantur temprehendit, ut si videantur tenebrae non videndo, et non audiendo silentium audiatur. Ecce non est homo qui non sit albus, aut niger, aut medii coloris particeps, nec potest esse homo, qui non statim sit aliquis homo, cum idem sit alicui esse tamen sic hominem intellectus attingit, ut ad neminem hominem aspectus illius descendat, generaliter intuens quod non nisi singulariter esse potest. Sicut enim dicendi et significandi, sic et intelligendi diversitas, subsistendi modos sui numerositate transcendit, et homo qui non potest nisi singulariter esse, universali clauditur mentis conceptione. Diffinit ergo ratio quod concipit intellectus, animal rationale mortale, quod in solos subditos cadere, nemini recte sapientium ambiguum est. Dum itaque rerum similitudines et dissimilitudines colligit, dum differentium convenientias, et convenientium differentias altius perscrutatur, dum quid singula cum pluribus, quid cum paucioribus commune habeant, diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
omnino ee non possu iusi forꝰ
eendi. Et ei adherentes forme
formarum ex quibus Ille flure¬
runt que in materia sunt et
corpus efficiuint. porro cum
res aliter ꝙͣ sint conponendo
inspuit eoꝙ casus est. et a
rerum ueritate defficiens ad
oppinionis errorem bergit
et se ee asserit ul nou ee ple¬
no nomme oppimio est. ed
licet aliter ꝙͣ suit dum tamẽ
simpliciter comuncta disum¬
gat. non manis erit concepco
q̃ tocius inuestigacionis sapĩe
expeditissimam parit uiam.
hic est enmm tocius phĩe instru¬
mentum quod et mente mira
subtilitate exciant. Et res sun¬
gulas a se inuicem nature sue
ꝓprietate distingunit si ab tra¬
hentem tuleris intellectum li¬
beralium arcium officina ꝑi¬
bit. cum citra Ipius operant
nulla earum rite habert uale¬
at aut doceri. hic itaqz sicut
formai suie materia. sic et
materiam aggreditur sine for¬
ma. Et quod ꝓprie uirtuti
potencie tenere non sussicit
suo quod̃ deffcũ interdum co¬

Expanded text:
omnino esse non possit, nisi forma omnino esse non possit, nisi forma essendi, et ei adhaerentes formae formarum, ex quibus illae fluxerunt, quae in materia sunt et corpus efficiunt. Porro cum res aliter quam sint, componendo inspicit, eo quod cassus est, et a rerum veritate deficiens, ad opinionis errorem vergit, et si esse asserit, velle non esse, pleno nomine opinio est. Sed licet aliter quam sint, dum tamen simpliciter conjuncta disjungat, non inanis erit conceptio, quae totius investigationis sapientiae expeditissimam parit viam. Hic est enim totius philosophiae instrumentum, quod et mentem mira subtilitate exacuit, et res singulas a se invicem naturae suae proprietate distinguit. Si abstrahentem tuleris intellectum, liberalium artium officina peribit, cum citra ipsius operam nulla earum rite haberi valeat, aut doceri. Hic itaque sicut formam sine materia, sic et materiam aggreditur sine forma; et quod propriae virtutis potentia tenere non sufficit, suo quodam defectu interdum co
Abbreviated transcription (Latin):
nou possit ee de his sine racce
iudicium. Intellectus Itaq alii
defficientibus exerit uires suas
Et quasi in arce anme con¬
stitutus omnia inferiora com¬
plectitur cum ab inferiorib
superiora nequeunt compre¬
hendi. Et nume quideni re
ui sunt nc aliter intuctur. ñc
simpliciter nunt composite
nnic disuincta comiign. ñc
comuncta distrahit et disum¬
gi. ¶ Simpliciter uero ince¬
dit intellectus dum rem qualz
contemplatur. puta hominem
equiun ue concipiens. Cum u̾o
res plures gradatim complectitꝰ᷑
composinom obuoxius est puta
h intessectum hominem albũ
equum ue currere mente com¬
plectens Disiuncta cõungit
ut si humano capiti ceruicem
Iungat cquinam uarias indri¬
cens undiqz plumas. ut iux̃
poetam turpiter atrum desiãt
in pisce mulier formosa suꝑne
hc̃ uero ad auditores suos u̾bo
trahiciunt poete cum hycoc̾uũ
centaurum describunt ⁊ chy ͣ
formam teneat asqz materia
cum tamen sine ea forma cẽ¬

Expanded text:
non possit esse de his sine ratione non possit esse de his sine ratione judicium. Intellectus itaque aliis deficientibus, exerit vires suas, et quasi in arce animae constitutus omnia inferiora complectitur, cum ab inferioribus superiora nequeant comprehendi. Et nunc quidem res ut sunt, nunc aliter intuetur, nunc simpliciter, nunc composite, nunc distincta conjungit, nunc conjuncta distrahit, et disjungit. Simpliciter ergo incedit intellectus, dum rem quamlibet contemplatur, puta hominem, equumve concipiens. Cum vero res plures gradatim complectitur, compositioni obnoxius est. Puta hoc intellectum, hominem album equumve currere mente complectens. Disjuncta conjungit, ut si Humano capiti cervicem jungat equinam . . . varias inducens undique plumas, ut, juxta poetam: . . . . . Turpiter atrum Desinat in piscem mulier formosa superne. Hunc vero ad auditores suos verbo trajiciunt poetae, cum hircocervum, centaurum describunt, et chimaformam teneat absque materia, cum tamen sine ea forma
Abbreviated transcription (Latin):
et iota corporis uita discedere
Si uero corporum absenciu
pͥ fatas pprietates iquiris
cas tibi tracta similitudine
cibhis quas sensus agnouit
poterit ymaginacio putare
que tanto erit sidelior ꝙͣto
expssior fuerit sumilitudo
Uñ et titius apud marouẽ
non aissecute simelitudim
uicio lapsam sibi quẽ. ỹma¬
guiacoem. urbem quam dicũt
romam melibee putam stul¬
tus ego huic nr̃e similem. qua
sept solemus pastorem omumi
tencros depellere setus. ¶ Uerũ
hec inter alias tantum caput ex¬
tulit urbes quantum leuta so¬
lent inter iuburua cupressi
duii antem familiarius exp̃ssui
reisimilitũdinem sidelis et uera
est ymuafiaco quali utitur au¬
dromache apud uirgisium. O
mͥ sola mei super astinatis yma¬
go sic occulos sic ille manu
sic ora ferebat. Et nunc equali
tecum pnbesteret euo. ueruni si
adͬ corporea diuertendum est ra¬
cione. opus est et intellectu. cum
aibiqz intelligencia hec non ua¬
seant comprehendi. Et uerum

Expanded text:
et tota corporis vita discedere. et tota corporis vita discedere. Si vero corporum absentium praefatas proprietates inquiris, eis tibi, tracta similitudine ab his quas sensus agnovit, poterit imaginatio praesentare, quae tanto erit fidelior, quanto expressior fuerit similitudo. Unde et Tityrus apud Maronem , non assecutae similitudinis vitio lapsam sibi queritur imaginationem: Urbem quam dicunt Romam, Melibaee, putavi Stultus ego huic nostrae similem, quo saepe solemus Pastores ovium teneros depellere fetus: Verum haec tantum alias inter caput extulit urbes, Quantum lenta solent inter viburna cupressi. Sin autem familiarius expresserit rei similitudinem, fidelis et vera est imaginatio, quali utitur Andromache apud Virgilium: O mihi sola mei super Astyanactis imago, Sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat, Et nunc aequali tecum pubesceret aevo. Verum si ad incorporea divertendum est, ratione opus est et intellectu, cum absque intelligentia haec non valeant comprehendi, et verum
Abbreviated transcription (Latin):
res quas uatura creauit dis¬
cussunit easqz multipliciter
iuuestigant nunc quoͦ ex par¬
tibus sis. nunc quorodo ex
materia et forma constent
inquirentes qd̾ ut faciliu
possuit seusuum uires peu¬
saut. Et intellectus effica ͣ
metiuntur. Et qr sensuum
hebetudo rerum corporearum
naturaui non transgreditur
paulatun aliorum beneficio
ad sub tiliora consurgunt.
uisus et emim in solo corpore
eoqz presenti colores tantum
quantitates excumiuat et si¬
guras solus souus contungit
auditum. Gustus de saporibz
indicat. Olfaciendi ius in odo¬
ribus tota uersatur. Quid du¬
rum quid molle sit. quid leue.
quid asperum. quid pondero¬
sum quid leue. quid calidum
aut srigidum quid humidum
sit aut siccum tactus disceriui¬
¶ Et interdum sigure explo¬
rator et quantitatis et poude¬
ris couscius. dolorem quoq con¬
cipit ⁊ uoluptatem. Isqz poms
iere sensati corporis partes dis¬
sunditur ad eoqz amme iohe¬
rens est ui eo discedente uideat᷑

Expanded text:
res quas natura creavit disres quas natura creavit discutiunt, easque multipliciter investigant, nunc quomodo ex partibus suis, nunc quomodo ex materia et forma constant inquirentes. Quod ut facilius possint, sensuum vires pensant, et intellectus efficaciam metiuntur. Et quia sensuum hebetudo rerum corporearum naturam non transgreditur, paulatim aliorum beneficio ad subtiliora consurgunt. Visus etenim in solo corpore, eoque praesente, colores tantum et quantitates examinat, et figuras. Sonus solus contingit auditum. Gustus de saporibus judicat. Olfaciendi vis in odoribus tota versatur. Quid durum, quid molle sit, quid lene, quid asperum, quid ponderosum, quid leve, quid calidum aut frigidum, quid humidum sit aut siccum, tactus discernit. Est interdum figurae explorator, et quantitatis et ponderis conscius. Dolorem quoque percipit et voluptatem. Isque per omnes fere sensati corporis partes diffunditur, adeoque animae cohaerens est, ut eo discedente videatur
Abbreviated transcription (Latin):
auditum et neq̃ꝙͣ respiciat
ad hiioi uauitates et insa¬
mas falsas.
ossit utinan
tam fucile mathematicorum
error a prestanciorib aumus
amoueri quam leuiter iii cõ¬
spectu uere fidei et sane ꝯscĩe
istarum Illusionum demonia
conquiescunt. uerumptantẽ
ei periculosins errant. quo in
solidi ͭ ͤ nature et uigore ra¬
cionis suuni fundare uiden¬
tur etrorem. ¶Temerarum
si quidem uidetur uniuersi⁊
In iegem nature priuari. et
stu. tuue gratis dissentire ab
eo quod raco persuasit. aueri
gͦ sumiunt iuicium ut ꝑ ua
diucius gradientes se et sẽqui¬
pedas suos p̾cipitant ini laqueñ
et foueam falsitatis. Mathe¬
sun ergo ꝓbabilen que penul¬
tuna breui enunciatur ꝙͣ et
natura inducit raco probat
et utilitatis experiencia appro¬
bat quasi quoddam doctrine sue
iacuit fundamentum ut ex in¬
quasi quad̾ ymagine racõniꝰ
in mathesim repbam q̃ ꝓfertur
extensa peuultima. puicio sysi¬
me plabantur. pͥmo uaniq

Expanded text:
auditum, et nequaquam respiciat auditum, et nequaquam respiciat ad hujusmodi vanitates et insanias falsas. ossit utinam tam facile mathematicorum error a praestantioribus animis amoveri, quam leviter in conspectu verae fidei et sanae conscientiae istarum illusionum daemonia conquiescunt. Verumtamen eo periculosius errant, quo in soliditate naturae et vigore rationis, suum fundare videntur errorem. Temerarium siquidem videtur universis in legem naturae praevaricari, et stultum, gratis dissentire ab eo quod ratio persuasit. A veris ergo sumunt initium, ut per vera diutius gradientes, se et sequipedas suos praecipitent in laqueum, et foveam falsitatis. Mathesim ergo probabilem, quae penultima brevi enuntiatur, quam et natura inducit, ratio probat, et utilitatis experientia approbat, quasi quoddam doctrinae suae jaciunt fundamentum, ut exinquasi quadam imagine rationis, in mathesin reprobam, quae profertur extensa penultima, perniciosissime prolabantur. Primo namque
Abbreviated transcription (Latin):
Quale est ꝙ nocticulam
quandam uel herodiadem
uel presidam noctis duam
consilia et conuentus de noc¬
te asserunt conuocare. uaria
celcbrari coniuina m̾isterioꝵ
species diuersis occupacionib
exerceri. Et nunc istos ad pe¬
nam trahi ꝓmicteris nunc
iulos ad gloriam sublunari
Nreterea infantes exponi
l amiis et nurc frustratun
disterptos edaici inglumen
in uentrem traiectos congeri.
nunc presidentis iuseracione
reiectos in cuuas reponi. Quis
uel cecus h̾ ludisicancium de¬
monum non iudeat ee nequi¬
ciam. quod uel ex eo patet ꝙ
nuilierculis et uiris simpli¬
cioribus et infirmoribus in
side yta puenuunt. Si uero quis¬
qm̃ eorum qui hac Illusione
laborat ab aliquo constanter
rex signis aliquibus arguat᷑
demionum statim aut suꝑitur
aui cedit et ut dicitur ex quo
quis in luce arguitur cessant
opera tenebrarum. huius aut
pestis cura efficatissima est
ut fidem quis amplexus. his
mendaciis subtrahat mentis

Expanded text:
Quale est quod nocticulam Quale est quod nocticulam quamdam vel Herodiadem, vel praesidem noctis dominam concilia et conventus de nocte asserunt convocare, varia celebrari convivia, ministeriorum species diversis occupationibus exerceri, et nunc istos ad poenam trahi pro meritis, nunc illos ad gloriam sublimari. Praeterea infantes exponi lamiis, et nunc frustratim discerptos, edaci ingluvie in ventrem trajectos congeri, nunc praesidentis miseratione rejectos in cunas reponi. Quis vel caecus hoc ludificantium daemonum non videat esse nequitiam? Quod vel ex eo patet, quod mulierculis et viris simplicioribus et infirmioribus in fide ista proveniunt. Si vero quisquam eorum qui hac illusione laborabat, ab aliquo constanter, et ex signis aliquibus arguatur, daemonium statim aut superatur, aut cedit, et, ut dicitur, ex quo quis in luce arguitur, cessant opera tenebrarum. Hujus autem pestis cura efficacissima est, ut fidem quis amplexus, his mendaciis subtrahat mentis
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝙ nou sinis erat s cicero¬
manus hoc tamen non au¬
dacter affirmauerim sompun¬
censendum nomme cum idez
ueracissimus et prudentissimꝰ
doctor umbram sompinim no
fuisse sed rem secum ueraciter
agi dommio iusitante etiam
iurisiurandi religione confir¬
met. Et ut plenam assertoins
sue faciait sidem liuorẽ perbeꝵ
in cute uulnerum cicatrices
expergesactus ostend it in cor¬
pore. ¶ded cum hec aspirin¬
bus ciria homines fiant eam
solcum rerum ymaginem n¬
delis cimina nou aspernatur
que inuocenciam resinquit
incolumen. ¶ Quod si mate¬
riam uiciis aifferat libidine
sorte accendens aut auari¬
ciam aut domnandi inge¬
rens appetitum aut quisquid
hunõi est ad subuersionem
auime ꝓculdubio aut caro
cuuit spiritus malignus in¬
mictit. Qui in quosdam exi¬
gentibus culpis domino ꝑ¬
mctente tanta malicie sũe
licencici debachatur ut quod
inspiritu pacuuitur miser¬
rume et mendacissime cre¬
dant in corporibus euemre

Expanded text:
est quod non suus erat, sed Ciceroest quod non suus erat, sed Ciceronianus. Hoc tamen non audacter somnii affirmaverim censendum nomine, cum idem veracissimus et prudentissimus doctor umbram somnii non fuisse, sed rem secum veraciter agi, Domino visitante, etiam jurisjurandi religione confirmet. Et ut plenam assertionis suae faciat fidem, livorem verberum in cute, vulnerum cicatrices expergefactus ostendit in corpore. Sed cum haec a spiritibus circa homines fiant, eam solam rerum imaginem fidelis anima non aspernatur, quae innocentiam relinquit incolumem. Quod si materiam vitiis afferat, libidinem forte accendens, aut avaritiam, aut dominandi ingerens appetitum, aut quidquid hujusmodi est ad subversionem animae, procul dubio aut caro aut spiritus malignus immittit. Qui in quosdam exigentibus culpis, Domino permittente, tanta malitiae suae licentia debacchatur, ut quod in spiritu patiuntur, miserrime et mendacissime credant in corporibus evenire.
Abbreviated transcription (Latin):
deluderetur cailidi ͭ ͤ alterm.
accidit ut eadem uocte pariter
sompmarent. alter ꝙ rem que¬
sitam petenti exponeret. alter
quod ei a doctiore diligẽtis sime
exponeretur. factumqz est ut
cum umibra quietis enanescẽt
ie miraretur. Ille ad fram quã
diu quenerat sine dectioris ue¬
nesitio nulloq su exercicio per¬
nenisse. ¶ Deinde cum more
solito apud doctiore agerei ot
ubi ꝓmissum solueretur Iam
inquit dectior factum est quod
petisti cum ea nocte ui docerem
aiccesserimi. quis huius facti ex¬
uel maligm exigentib homi
meritis eos erudiunt uel iilu¬
dunt. ¶ Nouit enu pero¬
mino referente tatholita ma¬
ter esca quomodo ad tribimal
uidicis dei raptus eo ꝙ libris
gentilium pehementuis inhe¬
reret ibidem coactus est pron¬
teri se ułtra gentilium sibres
non modo. nou lecturum sed
nec etiam habiturum ante
si quid̃ professionem interro¬
gatus cum se diceret xpĩanũ
ei a iudice probrose obiectum

Expanded text:
deluderetur calliditate alterius, deluderetur calliditate alterius, accidit ut eadem nocte pariter somniarent, alter quod rem quaesitam petenti exponeret, alter quod ei a doctiore diligentissime exponeretur. Factumque est ut, cum umbra quietis evanesceret, se miraretur ille ad scientiam, quam diu quaesierat, sine doctoris beneficio, nulloque sui exercitio pervenisse. Deinde cum more solito apud doctiorem ageret, ut sibi promissum solveretur, jam, inquit doctior, factum est quod petisti, cum ea nocte ut docerem accesserim. Quis hujus facti exvel maligni exigentibus hominum meritis, eos erudiunt vel illudunt? Novit enim, Hieronymo referente, catholica mater Ecclesia, quomodo ad tribunal judicis Dei raptus, eo quod libris gentilium vehementius inhaereret, ibidem coactus est profiteri se ultra gentilium libros non modo non lecturum, sed nec etiam habiturum. Ante siquidem professionem interrogatus, cum se diceret Christianum, ei a judice probrose objectum
Abbreviated transcription (Latin):
uiubra obimbilabat et iigine
seculorum completum est aui
complendimi prudenter erpo¬
suit. diccine solent comectores
eticm cogitaciones excutere. et
umbras exmanire explicare in¬
uolucra et illustrare tenebra
figurarum. ¶ Siquis est qui
pari gracie pͥmlegio gaudeat ac¬
cedat ad damelem et roseph et
similiter eis domno gratuletur
Quem uero ueritatis spiritu.
non Illustrat de arte sompnolen¬
ta frustra confidit cum ars omis
babeat a natura originem abu¬
su et racoe ꝓcessum. Racio ueio
in hiis tantum deffectum patitur
ut quo se uertat quid iudicet
plerumq omnino non habrat
Quod quidem cum frequenter
eueniat. facillune ex paucis col¬
licitur. Sollicitus quidam no¬
uien et eniui a memoria exci¬
dit. Et si narracionis auctore
magnum teneam angustii
in re dubia sensum alteriu
tin rem nouerat ee notam
magua instancia sibi postula¬
bat expoui. Cum uero alter pe¬
tentis desiderium ꝓmissionibr
protraxisset et uinus instancia

Expanded text:
umbra obnubilabat, et in fine umbra obnubilabat, et in fine saeculorum completum est, aut complendum, prudenter exposuit. Siccine solent conjectores etiam cogitationes excutere, et umbras exinanire, explicare involucra, et illustrare tenebras figurarum? Si quis est qui pari gratiae privilegio gaudeat, accedat ad Danielem, et Joseph, et similiter cum eis Domino gratuletur. Quem vero veritatis spiritus non illustrat, de arte somnolenta frustra confidit, cum ars omnis habeat a natura originem, ab usu et ratione processum. Ratio vero in his tantum defectum patitur, ut quo se vertat, quid judicet, plerumque omnino non habeat. Quod quidem cum frequenter eveniat, facillime ex paucis colligitur. Sollicitus quidam, nomen etenim a memoria excidit, etsi narrationis auctorem magnum teneam Augustinum, in re dubia sensum alterius cui rem noverat esse notam, magna instantia sibi postulabat exponi. Cum vero alter petentis desiderium promissionibus protraxisset, et unius instantia
Abbreviated transcription (Latin):
in ommi sapiencia egipcioꝵ
Hauc artem aut nescunt aut
spreuit cum eam impietatis
etrore decestatus a populo dei
ex termmiuare curauerit. Pretea
sauctus damel disciplinas et sa¬
piam didiscit caldeorum quod
utiqz sanctus uir non secisset
si gentilium disciplinis isti ͥ
credidisset peccatis ascribendum
habuitqz crudicionis participes
quos legis et iusticie dei se gau¬
debai habere consortes siniul
et eium discebant anama
azariaz misael quicquid po¬
terat docere caldeus simul a
mensa et a regalibus epul
abstinebant quod inspirabat
deus acceptis legumimibue
pariter reficiebantur eisdent
contenti erant milicie sue sti¬
peudus regi una famulabant
ded ecce primlegium quod ho
conserre non potiit sigillatim
datum est dameli ut in lucem
et domnno dictante umbra
samiliaritas dimine gracie eui¬
dencius iuucescat. quid rex in
strato aibens precogitaret agno¬
uit et medicaciomi uisa connes¬
tens inisterium salutis quod

Expanded text:
in omni sapientia Aegyptiorum in omni sapientia Aegyptiorum hanc artem aut nescivit aut sprevit, cum eam, impietatis errorem detestatus, a populo Dei exterminare curaverit. Praeterea sanctus Daniel disciplinas et sapientiam didicit Chaldaeorum; quod utique sanctus vir non fecisset, si gentilium disciplinis instrui, credidisset peccatis ascribendum. Habuitque eruditionis participes, quos legis et justitiae Dei se gaudebat habere consortes. Simul etenim discebant Ananias, Azarias, Misael, quidquid poterat docere Chaldaeus: simul a mensa et a regalibus epulis abstinebant, quod inspirabat Deus. Acceptis leguminibus pariter reficiebantur, eisdem contenti erant militiae suae stipendiis, regi una famulabantur. Sed ecce privilegium quod homo conferre non potuit, singillatim datum est Danieli, ut in lucem et Domino dictante umbras familiaritas divinae gratiae evidentius illucescat, quid rex in strato cubans praecogitaret agnovit, et meditationi visa connectens, mysterium salutis, quod