comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus. si desit corporis motus: Non hic gͦ questioẽ.
de motu corpoꝵ sine qͦ non possent omnino misceri:
s de pudendo motu genitaliũ. qui ꝓfecto non esset.¬
& tamen seminatrix cõmixtio non deesset. s geni¬
talia non libidini s uoluntati sicut cęt̾a mem¬
bra seruirent. An non etiã nunc in corpore mor¬
tis huiꝰ imꝑatur pedi. brachio. digito. labro. lin¬
guȩ. & adnutũ nr̃m continuo porrigunt᷑: hu¬
mori deniq quod ẽ mirabiliꝰ in uesica intꝰ posi¬
to. quia & quando eiꝰ copia non urgem. imꝑat᷑
ut ꝓfluat. & obtemꝑat. Immo ipsis abditis uis¬
ceribus & neruis. quibus idem humor continet᷑.
imꝑat ut eũ ꝓpellant. expͥmant. eiciant. & si sa¬
nitas adest sine difficultate seruiunt uoluntati.
Quanta gͦ faciliũs atq tranquilliꝰ obedientibꝰ
genitalibus corporis partibus. & ipsum membrũ
porrigeretur. & homo seminaret᷑. nisi hominibꝰ

Expanded text:
sus, si desit corporis motus? non ergo hic quaestio est sus, si desit corporis motus? non ergo hic quaestio est de motu corporum, sine quo non possent omnino misceri, sed de pudendo motu genitalium, qui profecto non esset et tamen seminatrix commixtio non deesset, si genitalia non libidini, sed uoluntati sicut cetera membra seruirent. an non etiam nunc in corpore mortis huius imperatur pedi, brachio, digito, labro, linguae, et ad nutum nostrum continuo porriguntur? humori denique, quod est mirabilius, in uesica intus posito qui, et quando eius copia non urgemur, imperatur ut profluat et obtemperat? immo ipsis abditis uisceribus et neruis, quibus idem humor continetur, imperatur, ut eum propellant, exprimant, eiciant, et, si sanitas adest, sine difficultate seruiunt uoluntati. quanto ergo facilius atque tranquillius oboedientibus genitalibus corporis partibus et ipsum membrum porrigeretur et homo seminaretur, nisi hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiant᷑ laudabiles: ista uͦ coniugia quȩ nunc aguntur.
adiabolo inuenta definis. Illa itaq inquit᷑ quȩ ins¬
titui potuisse somnias. bona delib̾as. Ista uͦ de quibꝰ
dicit script᷑a diuina. relinquet homo patrem &
matrem & ad herebit uxori suȩ. et erunt duo in
carne una. profiteri mauis diabolica. morbum
postremo debere non coniugia nuncupari. Non est
mirũ si pelagiani dicta nr̃a in sensus qͦs uolunt
retor quere conant᷑. quando & de scͥpturis scĩs non
timonia id facere consueuerunt. more quidem he¬
reticoꝵ etiã cȩteroꝵ. Quis enim dic̾e̾t sine motu cor¬
poꝵ. sine necessitate sexuum. nuptias ẽẽ potuisse:
ds̃ enĩ fecit serus. quia mascłm & feminam fecit¬
eos sicut scriptum ẽ. Unde autẽ fieri posset. ut
qui fuerant conuingendi. & ipsa coniunctione ge¬
neraturi sua corpora non mouerent. quandoqui¬
dem nullus fit hominis ad hominẽ corporalis acces¬

Expanded text:
tiantur laudabiles; ista uero coniugia, quae nunc aguntur, tiantur laudabiles; ista uero coniugia, quae nunc aguntur, a diabolo inuenta definis. illa itaque\', inquit, \'quae institui potuisse somnias, bona deliberas, ista uero, de quibus dicit scriptura diuina: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, profiteris mala diabolica, morbum postremo debere, non coniugium nuncupari\'. non est mirum, si Pelagiani dicta nostra in sensus quos uolunt detorquere conantur, quando et de scripturis sanctis, non rta sunt testimonia, id facere consueuerunt more quidem haereticorum etiam ceterorum. quis enim diceret sine motu corporum, sine necessitate sexuum nuptias esse potuisse? deus enim fecit sexus, quia masculum et feminam feciteos, sicut scriptum est. unde autem fieri posset, ut qui fuerant coniungendi et ipsa coniunctione generaturi sua corpora non mouerent, quandoquidem nullus fit hominis ad hominem corporalis acces
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorent᷑ appareat. S quo uoluerit eã nomine
appellet. Illa dixi qd̾ non ẽẽt. nͥ homo ante peccas¬
set. de qua erubuerunt in paradiso qͥ pudenda
texerunt. quã nemo negat. qm̃ peccatũ in obedi¬
entiȩ p̃cesserat ido subsecutã. Qinautẽ uult intel¬
ligere qͥd senserut. debet considerare quid texerint.
Suc cinctoria quippe sibi de foliis ficulneis non ues¬
timenta fecerunt. quȩ sub cinctoria grece ꝑ izomata
nuncupant᷑. Quid autem cooꝑiant ꝑitomata omni¬
bus notum ẽ. quȩ nonnulli latini campestria sunt int̾¬
pretati. Quis autẽ ignorat qui campestrant᷑ quas par¬
tes corporis contegant: has enim tegebant romani
iuuenes quando nudi exercebantur. in campo. unde
genus tegminis tale nomen accepit. Illȩ gͦ nuptiȩ in¬
quit que sicut concupiscentia sine motu corpoꝵ. sine
necessitate nexuũ ut dicis eẽ potuerunt. ate pronun¬

Expanded text:
commemorentur adpareat. sed quo uoluerit eam nomine commemorentur adpareat. sed quo uoluerit eam nomine appellet, illa dixi quod non esset, nisi homo ante peccasset, de qua erubuerunt in paradiso, qui pudenda texerunt, quam nemo negat, quoniam peccatum inoboedientiae praecesserat, ideo subsecutam. qui autem uult intellegere quid senserint, debet considerare quid texerint. succinctoria quippe sibi de foliis ficulneis, non uestimenta fecerunt, quae succinctoria graece 7teptCto{j.aTa nuncupantur. quid autem cooperiant perizomata, omnibus notum est, quae nonnulli latini campestria sunt interpretati. quis autem ignorat qui campestrantur quas partes corporis contegant? has enim tegebant Romani iuuenes, quando nudi exercebantur in campo, unde hoc genus tegminis tale nomen accepit. Illae ergo nuptiae\', inquit, \'quae sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sexuum, ut dicis, esse potuerunt, a te pronun
Abbreviated transcription (Latin):
ei dimittunt᷑ non propria s aliena peccata. hos
iste audeat dicere manicheos. & antiqͥssimã eccłiȩ
traditionẽ. isto nefario crimine asꝑgat. quia exor¬
cizant᷑ ut dixi. & exsufflant᷑ paruuli. ut in regnũ
x pĩ apotestate tenebrarũ hoc ẽ diaboli & angłoꝵ
eius eruti tranfferant᷑. Nos autẽ paratiores sumꝰ
cũ istis uiris & cũ ȩccłia. xp̃i. in huius fidei antiqͥ¬
tate firmata. quȩ libet maledicta et contumelias
ꝑpeti. quã cũ pelagianis cuius libet eloquii p̃dicati¬
one laudari. Ais itm inquit &e dicis. Nulla eẽt
concupiscentia. nͥ homo ante peccasset. nuptiȩ uͦ
eẽnt. etiã si nemo peccasset. Non dixi nulla ẽẽt con¬
cupiscentia. qͥa ẽ & głianda concupiscentia spiri¬
talis. qua concupiscitur sapientia: s dixi nulla
eẽt pudenda concupiscentia. Relegantur uerba
mea quȩ etiã ipse posuit. ut quanta ab illo frau

Expanded text:
ei dimittuntur non propria, sed aliena peccata. hos ei dimittuntur non propria, sed aliena peccata. hos iste audeat dicere Manicheos et antiquissimam ecclesiae traditionem isto nefario crimine aspergat, qua exorcizantur, ut dixi, et exsufflantur paruuli, ut in regnum Christi a potestate tenebrarum, hoc est diaboli et angelorum eius, eruti transferantur. nos autem paratiores sumus cum istis uiris et cum ecclesia Christi in huius fidei antiquitate firmata quaelibet maledicta et contumelias perpeti quam cum Pelagianis cuiuslibet eloquii praedicatione laudari. \'Ais iterum\', inquit, \'et dicis: nulla esset concupiscentia, nisi homo ante peccasset, nuptiae uero essent, etiamsi nemo peccasset\'; non dixi: nulla esset concupiscentia, quia est et glorianda concupiscentia spiritalis, qua concupiscitur sapientia, sed dixi: \'nulla esset pudenda concupiscentia\'. relegantur uerba mea, quae etiam ipse posuit, ut quanta ab illo fraude
Abbreviated transcription (Latin):
Quos si colligere et eoꝵ testimoniis uti uelim. et
nimis longũ erit. & de canonicis auctoritatibꝰ a qͥbꝰ
non debenius auerti. minꝰ fortasse uidebor presũp¬
sisse quã debui. Ueruntamen ut omittã beatissi¬
mũ ambrosiũ. cui pelagius sicut iã cõmemoraui.
tã magnũ integritatis infide ꝑhibuit testimoniũ.
qui tamen ambrosius nichil aliud defendit in par¬
uulis. ut haberent necessariũ medicũ. xp̃m nͥ ori¬
ginale peccatũ. nunqͥd et gloriosissimȩ corone
cẏprianꝰ dicet᷑ ab aliqͦ non solum fuisse. s uel eẽ
potuisse manicheus. cũ priꝰ iste sit passus quã il¬
le in orbe romano pestis apparuit. & tamen in
libro de baptismate paruuloꝵ ita defendit ori¬
ginale peccatũ. ut propt̾ea dicat. & ante octauũ
diem si necesse sit paruulũ baptizari oportere ne
ꝑeat anima eiꝰ. Quẽ tanto uoluit intelligi ad in¬
dulgentiã baptismi faciliꝰ ꝑuenire. quantomagis

Expanded text:
quos si colligere et eorum testimoniis uti uelim, et quos si colligere et eorum testimoniis uti uelim, et nimis longum erit et de canonicis auctoritatibus, a quibus non debemus auerti, minus fortasse uidebor praesumpsisse quam debui. uerumtamen, ut omittam beatissimum Ambrosium, cui Pelagius, sicut iam commemoraui, tam magnum integritatis in fide perhibuit testimonium — qui tamen Ambrosius nihil aliud defendit in paruulis, ut haberent necessarium medicum Christum, nisi originale peccatum — numquid et gloriosissimae coronae Cyprianus dicetur ab aliquo non solum fuisse, sed uel esse potuisse Manicheus, cum prius iste sit passus, quam illa in orbe Romano pestis adparuit? et tamen in libro de baptismate paruulorum ita defendit originale peccatum, ut propterea dicat et ante octauum diem, si necesse sit, paruulum baptizari oportere, ne pereat anima eius. quem tanto uult intellegi ad indulgentiam baptismi facilius peruenire, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
tus de muliere breui uiuens tempore. plenꝰ iracun¬
diȩ. sicut flos feni decidit. fugit autẽ sicut umbra.
& non stabit. Nonne & huius curã fecisti. & hunc
fecisti intrare in conspectu in iudiciũ. Quis enim
erit mundus a sordibꝰ : Ne unꝰ quidem. etiã si uniꝰ
diei fuerit uita illius suꝑ t̾ram. Quas enĩ dixerat
sordes qͥa peccata uoluit intelligi. ipsa lectio in di¬
cat. Ubi prorsus unde loquatur apparet. Unde ẽ
& illud apud ꝓpħam ⁊ achariam. ubi aufert᷑ a sacer¬
dote uestis sordida. & dicit᷑ ei. Ecce abstuli peccata
tua. Puto qͦd ista omnia & cęt̾a huiꝰ modi quȩ indi¬
cant omnẽ hominẽ sub peccato & maledicto nas¬
ci. non legunt᷑ in tenebris manicheoꝵ. s in luce
catholicoꝵ. Quid autem dicã de ipsis diuinarũ
scͥpturarũ tractatoribꝰ qui in catholica ȩccłia flo¬
ruerunt. quomͦ hec non in alios sensus conatisunt
uertere. qm̃ stabiles erant in antiqͥssima & robus¬
tissima fide. non autẽ nouicio mouebant᷑ errore.

Expanded text:
tus ex muliere breuis uitae et plenus iracundiae sicut flos feni decidit; fugit autem sicut umbra et non stabit. nonne et huius curam fecisti et hunc fecisti intrare in conspectu tuo in iudicium? quis enim erit mundus a sordibus? ne unus quidem, etiamsi unius diei fuerit uita eius super terram. quas enim dixerit sordes, quia peccata intellegi uoluit, ipsa lectio indicat, ubi prorsus unde loquatur adparet. unde est et illud apud prophetam Zachariam, ubi aufertur a sacerdote uestis sordida et dicitur ei: ecce abstuli peccata tua. puto, quod ista omnia et cetera huius modi, quae indicant omnem hominem sub peccato et maledicto nasci, non leguntur in tenebris Manicheorum, sed in luce catholicorum. Quid autem dicam de ipsis diuinarum scripturarum tractatoribus, qui in catholica ecclesia floruerunt, quomodo haec non in alios sensus conati sunt uertere, quoniam stabiles erant in antiquissima et robustissima fide, non autem nouitio mouebantur errore?
Abbreviated transcription (Latin):
in cartula quã misisti scriptus est. ut diceret.
uere credito quia ꝑ iħm facta sunt omnia. &
sine ipso factam est nichil. concedat iħm etiã
pariuilis eẽ iħm. & ut ꝑeũ facta omia fatetur.
ꝑ id quod est uerbũ ds̃. ita etiã paruulos ab eo

Expanded text:
in chartula quam misisti, scriptus est, ut diceret, in chartula quam misisti, scriptus est, ut diceret, Vere credito quia per Jesum facta sunt omnia, et sine ipso factum est nihil; concedat Jesum etiam parvulis esse Jesum: et ut per eum facta omnia fatetur per id quod est Verbum Deus; ita etiam pa
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria moueat᷑. & quando necessaria ẽ. aliquan¬
do cicius. aliquando uͦ tardiꝰ non eoꝵ sequat᷑ nutꝰ. s
suos exerat motꝰ. Hanegͦ eiꝰ mnobedientiã in obedien¬
tes illi tunc homines receperunt. & in nos ꝓpagine
transfuderunt. Neq enĩ ad eoꝵ nutũ s utiq ĩnor¬
dinate mouebatꝰ. quando m̃bra priꝰ głanda tunc
iã pudenda texerunt. S ut dixi sentiat de ista
libidine iste quodlibet. pͣdicet ut libet. laudet qnͣ¬
tum libet. sicut enĩ multis locis significat multũ
libet. ut eiꝰ si ñ usibꝰ saltĩ laudibꝰ pelagiani oblecꝰ¬
tent᷑. qͥ cũq eoꝵ ꝓposito continentiȩ carne coniugio
non fruunt᷑. Tantĩs paruulis parcat. ut ñ eos lau¬
det inutilit̾. defendatq crudeliter. Saluos eẽ
non dicat. non ad laudatorẽ pelagiũ. s ad salua¬
torem xpm̃ uenire ꝑmittat. Nã ut iã liber iste
claudatur. qm̃ ita sermo illiꝰ terminatꝰ est qui

Expanded text:
necessaria moueatur et, quando necessaria est, aliquannecessaria moueatur et, quando necessaria est, aliquando citius, aliquando tardius, eorum sequatur nutus, sed suos exerat motus. hanc ergo eius inoboedientiam inoboedientes illi tunc homines receperunt et in nos propagine transfuderunt. neque enim ad eorum nutum, sed utique inordinate mouebatur, quando membra prius glorianda, tunc iam pudenda texerunt. Sed, ut dixi, sentiat de ista libidine iste quodlibet, praedicet utlibet, laudet quantumlibet — sicut enim multis locis signilibet, ut ejus si non usibus, saltem laudibus Pelagiani oblectentur, quicumque eorum proposito continentiae carnali conjugio non fruuntur: tantum parvulis parcat, ut non eos laudet inutiliter, defendatque crudeliter; salvos esse non dicat; non ad laudatorem Pelagium, sed ad salvatorem Christum venire permittat. Nam ut jam liber iste claudatur, quoniam ita sermo illius terminatus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tis: hic si forte erubuerit. & dixerit tantã pacẽ
felicitatis illius. tantũ q ordinẽ in his rebus eẽ
potuisse. ut nunquã carnis concupiscentia uo¬
luntatẽ illoꝵ hominũ p̃ueniret. s cũ ipsi uellent
tunc illa con surgeret. tunc autẽ uellent. quan¬
do ad seminandos filios opꝰ eẽt. ita ut nulliꝰ semi¬
nis eẽt irritꝰ iactꝰ. nullus fieret concubitꝰ. quem
non sequeret᷑ conceptꝰ & partꝰ. ad nutũ seruiente
carne. ad nutũ seruiente libidine. hoc si dicit.
saltẽ consideret nc̃ in hominibꝰ non eẽ qd̾ dicit.
& si ñ uult concedere uiciũ ẽẽ libidinẽ. dicat sal¬
tim ꝑ illoꝵ hominũ inobedientiã etiã ipsã uici¬
atam eẽ carnis concupiscentiã. ut illa quȩ obe¬
dienter & ordinate moueret᷑. nc̃ in obedienter
& ordinate moueat᷑. ita ut ipsis qͦq pudicis ad
nittũ nͣ obtemꝑet coniugatis. s & quando nonẽ

Expanded text:
tis? hinc si forte erubuerit et dixerit tantam pacem tis? hinc si forte erubuerit et dixerit tantam pacem felicitatis illius tantumque ordinem in his rebus esse potuisse, ut numquam carnis concupiscentia uoluntatem illorum hominum praeueniret, sed, cum ipsi uellent, tunc illa consurgeret, tunc autem uellent, quando ad seminandos filios opus esset, ita ut nullus seminis esset inritus iactus, nullus fieret concubitus, quem non sequeretur conceptus et partus ad nutum seruiente carne, ad nutum seruiente libidine: hoc si dicit, saltem consideret nunc in hominibus non esse quod dicit. et si non uult concedere uitium esse libidinem, dicat saltem per illorum hominum inoboedientiam etiam ipsam uitiatam esse carnis concupiscentiam, ut illa, quae oboedienter et ordinate moueretur, nunc inoboedienter inordinateque moueatur, ita ut ipsis quoque pudicis ad nutum non obtemperet coniugatis, sed et quando non est
Abbreviated transcription (Latin):
posset aut in loco illo ñ habere quod uellet. aut in
suo corpore uel animo sentire quod nollet. Ac ꝑ hoc
simotus libidinis uoluntatẽ hominũ preueniret.
uoluntas continuo sequeret᷑. uxor quȩ propter hoc nũ¬
quam absens eẽ debebat. siue conceptã siue iã gra¬
uida. ilico amoueret᷑. & aut ꝓles semmaret᷑. aut uo¬
luptas nat᷑alis & laudabilis expleret᷑. & ꝑiret semen
hominis. ne appetitꝰ tã bonȩ concupiscentiȩ frauda¬
ret᷑. tantũ ñ se conuerterent coniuges in eũ usũ qui ẽ
contra naturã. s quotiens delectaret. mẽbris adhoc
creatis & genitalibꝰ uterent᷑. Ueruntamen qͦd si et
ille usus contͣ naturã forsitan delectaret. qͥd si &
in hanc uoluptatẽ laudabilis illa libido aduni¬
ret. utrũ sequerent᷑ eã qm̃ suauis eẽt. an repugnarent
qm̃ tͦpis eẽt: Sisequerent᷑. uͥ ẽ cogitatio qualiscũq
honestatis: Si repugnarent. uͥ ẽ paxtante felicita¬

Expanded text:
posset aut in loco illo non habere quod vellet, aut in posset aut in loco illo non habere quod vellet, aut in suo csi motus libidinis uoluntatem hominum praeueniret, uoluntas continuo sequeretur, uxor, quae propter hoc numquam absens esse debebat, siue conceptura siue iam grauida, ilico admoueretur et aut proles seminaretur aut uoluptas naturalis et laudabilis expleretur et periret semen hominis, ne adpetitus tam bonae concupiscentiae fraudaretur: tantum non se conuerterent coniuges in eum usum, qui est contra naturam, sed quotiens delectaret, membris ad hoc creatis et genitalibus uterentur. uerumtamen quid si et ille usus contra naturam forsitan delectaret, quid si et in hanc uoluptatem laudabilis illa libido adhinniret? utrum sequerentur eam, quoniam suauis esset, an repugnarent, quoniam turpis esset? si sequerentur, ubi est cogitatio qualiscumque honestatis? si repugnarent, ubi est pax tantae felicita
Abbreviated transcription (Latin):
pã generantibꝰ cũ potiꝰ ueritas monstraret. & si fue-¬
rit scĩtas ingenerantibꝰ. originalẽ culpã inesse
nascentibꝰ. que ñ aboleat᷑ nͥ in renascentibꝰ  Quȩ cũ ita
sint. de ista carnis concupiscentia & libidine imꝑio¬
sa impudicis. domanda pudicis. pudenda tamen &e pu¬
dicis. & impudicis. sentiat iste quodlibet. qͥa ei sicut
uideo multũ placet. Noneã laudare cunctet᷑. quã
nominare confundit᷑. Appellet eã sicut appellauit
mẽbroꝵ uigorẽ. nec castarũ auriũ reuereat᷑ horrorem.
Appellet membroꝵ potentiã. nec caueat impudentiã.
Dicat siñ erubescit. in paradyso si nemo peccasset
hunc ibi uigorem uelut florem uirere potuisse. nec
opus fuisse ut tegeretur. quod ita moueret᷑ ut inde
nemo confunderet᷑. s parata coniuge semꝑ exerteret᷑.
numquã reprimeret᷑. ne aliquando uoluptas tanta.
felicitati tantȩ negaret᷑. Absit enĩ ut illa beatitudo

Expanded text:
pam generantibus, cum potius ueritas monstrat, etsi fuepam generantibus, cum potius ueritas monstrat, etsi fuerit sanctitas in generantibus, originalem culpam inesse nascentibus, quae non aboleatur nisi renascentibus? Quae cum ita sint, de ista carnis concupiscentia et de libidine imperiosa inpudicis, domanda pudicis, pudenda tamen et pudicis et inpudicis, sentiat iste quodlibet, quia ei, sicut uideo, multum placet; non eam laudare cunctetur, quam nominare confunditur; appellet eam, sicut appellauit, membrorum uigorem nec castarum aurium reuereatur horrorem; appellet membrorum potentiam nec caueat inpudentiam; dicat, si non erubescit, in paradiso si nemo peccasset, hunc ibi uigorem uelut florem uirere poopus fuisse ut tegeretur, quod ita moveretur, ut inde nemo confunderetur; sed parata conjuge semper exerceretur, nunquam reprimeretur, ne aliquando voluptas tanta tantae felicitati negaretur. Absit enim ut illa beatitudo
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ in paradyso mutauit in peius. qͥa multo ẽ gran¬
dius quã nos iudicare possimꝰ. ab omni nascente trahit᷑.
nec nͥ in renascente remittit᷑: ita ut etiã de paren¬
tibꝰ iã renatis in quibꝰ remissũ atq tectũ est trahat᷑
increatũ nascentiũ filioꝵ. nͥ & ipsos qͦs pͥmo carna¬
lis natiuitas obligauit. scdã spiritalis absoluat.
Cuiꝰ rei mirabilis. mirabile creator in oluia & ole¬
astro ꝓduxit exemplũ. uͥ ñ solũ ex oleastri uerum
etiã ex oliuȩ semine ñ nͥ oleaster exorit᷑. Qua ꝓpt̾ quã¬
uis & in hominibꝰ nat᷑a generatis. grã regeneratis sit ista
carnalis concupiscentia repugnans legi mentis. tamen
qͥa remissa ẽ in remissione peccatoꝵ. ñ iã illis in pecca¬
nr̃is generis oleaster. sic in de reatũ nascendo trabit.
ut nͥ renascendo lib̾ari ab illa peste ñ possit. Quomͦ
gͦ affirmat iste nos ascͥbere scĩtatẽ nascentibꝰ & cul¬

Expanded text:
minem in paradiso mutauit in peius, quia multo est granminem in paradiso mutauit in peius, quia multo est grandius quam iudicare nos possumus, ab omni nascente trahitur nec nisi in renascente remittitur, ita ut etiam de parentibus iam renatis, in quibus remissum atque tectum est, trahatur in reatum nascentium filiorum, nisi et ipsos, quos prima carnalis natiuitas obligauit, secunda spiritalis absoluat, cuius rei mirabilis mirabile creator in oliua et oleastro produxit exemplum, ubi non solum ex oleastri, uerum etiam ex oliuae semine nonnisi oleaster exoritur. quapropter quamuis et in hominibus natura generatis, gratia regeneratis sit ista carnalis concupiscentia repugnans legi mentis, tamen, quia remissa est in remissione peccatorum, non iam illis in peccanostri generis oleaster sic inde reatum nascendo trahit, ut nisi renascendo liberari ab illa peste non possit. quomodo ergo adfirmat iste nos adscribere sanctitatem nascentibus et cul
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ ꝑsuasit. qͥa homo nat᷑a ẽ. & ideo eã ꝑsua flen¬
douiciauit. Q enĩ uulnerat. ñ creat membra. s ue¬
rat. S uulnera quȩ corporibꝰ infigunt᷑. membra
faciunt claudicare uel egre moueri. ñ eã uirtutẽ
qua iustꝰ est homo. Uulnꝰ autẽ qͦd peccatũ uocat᷑.
ipsam uttã uulnerat qua recte uiuebat᷑. Hoc autẽ
ualde tunc maiꝰ atq altiꝰ diabolus infixit. quam
sunt ista hominibꝰ nota peccata. Unde illo magno
pͥmi hominis peccato nata ibi nostra indeteriꝰ commu¬
tata: non solũ est facta peccatrix: uerũ etiã generat
peccatores. & tamen ipse languor qͦ bene uiuendi uir¬
tus ꝑiit. nonẽ utiq nat᷑a s uiciũ. sicut certe mala
in corpore ualitudonon ẽ ulla substantia uel nataͣ:
s uicium. E licet ñ semꝑ. tamen plerumq ualitu¬
dines parentũ congenerant᷑ quodãmͦ & apparent in
corporibus filioꝵ. Hoeautẽ peccatũ quod ipsũ ho¬

Expanded text:
naturae persuasit, quia homo natura est, et ideo eam persuadennaturae persuasit, quia homo natura est, et ideo eam persuadendo uitiauit. qui enim uulnerat, non creat membra, sed uexat. sed uulnera, quae corporibus infliguntur, membra faciunt claudicare uel aegre moueri, non eam uirtutem qua iustus est homo; uulnus autem, quod peccatum uocatur, ipsam uitam uulnerat, qua recte uiuebatur. hoc autem ualde tunc maius atque altius diabolus inflixit. quam sunt ista hominibus nota peccata. unde illo magno primi hominis peccato natura ibi nostra in deterius commutata non solum est facta peccatrix, uerum etiam genuit peccatores. et tamen ipse languor, quo bene uiuendi uirtus periit, non est utique natura, sed uitium, sicut certe mala in corpore ualitudo non est ulla substantia uel natura, sed uitium, et licet non semper, tamen plerumque malae ualitudines parentum ingenerantur quodam modo et adparent in corporibus filiorum. Hoc autem peccatum, quod ipsum ho
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ inqͥt ꝓpt̾ delicta nr̃a: et resurrexit ꝓpter iusti¬
ficationẽ nrãm. Si gͥ sicut iste confitetur & ꝓfitet᷑.
& dicit & obicit. ineis sunt & paruuli pro quibus
ñ ẽ opꝰ medico sanis. s male habentibꝰ. habet cur eos
nem suũ se fudisse testat᷑ in remissionẽ peccatoꝵ. ha¬
aboli. huic gͦ paruuloꝵ saluti inimicꝰ est. qͥ eoꝵ sic
asserit innocentiã. ut sauciatis & uulneratis ne¬
get necessariã medicinã. Iã qd̾ seqͥt᷑ & adiungit
attende. Si ante peccatũ inquit ꝑ dm̃ creatũ
ẽ unde homines nascerent᷑. ꝑ diabolũ autẽ unde pa¬
rentes commouerent᷑. ascribit᷑ sine dubio scĩtas nas¬
centibꝰ & culpa generantibꝰ. Quod quia manifestis¬
sime nuptias damnat: adoueto hunc sensũ p̾cor
dicit. quasi nos dicamꝰ ꝑ diabolũ aliquid substan¬
tiȩ creatũ in hominibꝰ. ꝑsuasit malũ diabolus tan¬
quã peccatũ. non creauit tanquã naturã. S plane

Expanded text:
icta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. si igitur, sicut iste et confitetur et profitetur et dicit et obicit, in eis sunt et paruuli, pro quibus non est opus sanis medicus, sed male habentibus; habet cur eos nem se fudisse testatur in remissionem peccatorum; haaboli. huic ergo paruulorum saluti inimicus est, qui eorum sic adserit innocentiam, ut sauciatis et uulneratis neget necessariam medicinam. Iam quod sequitur et adiungit, adtende. \'si ante peccatum\', inquit, 'per deum creatum est unde homines nascerentur, per diabolum autem unde parentes commouerentur, adscribetur sine dubio sanctitas nascentibus et culpa generantibus. quod quia manifestissime nuptias damnat, amoueto hunc sensum, precodicit, quasi nos dicamus per diabolum aliquid substantiae creatum in hominibus. persuasit malum diabolus tamquam peccatum, non creauit tamquam naturam. sed plane
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ originale traheret᷑. Non gͦ sicut iste ait.
ꝑfecte manicheus est. qui malũ originale defen¬
dit. s ꝑfecte pelagianus ẽ. qͥ malũ originale non
credit. Neq enĩ ex quo eẽ cepit manichei pestilen¬
tiosa doctrina ex illo cȩperunt in ȩccłia d̾i par¬
uuli baptizandi exorcizari et exsufflari. ut
ipsis mysteriis ostenderet᷑ non eos in regnũ. xp̃i
nͥ erutos apotestate tenebrarũ tranfferri. aut in
libris manichei legit᷑ quod uenerit filius homi¬

Expanded text:
peccatum originale traheretur. non ergo sicut iste ait: peccatum originale traheretur. non ergo sicut iste ait: \'perfecte Manicheus est, qui malum originale defendit\', sed perfecte Pelagianus est, qui malum originale non credit. neque enim ex quo esse coepit Manichei pestilentiosa doctrina, ex illo coeperunt in ecclesia dei paruuli baptizandi exorcizari et exsufflari, ut ipsis mysteriis ostenderetur non eos in regnum Christi nisi erutos a tenebrarum potestate transferri, aut in libris Manichei legitur, quod uenerit filius homi
Abbreviated transcription (Latin):
boli potestate s dei. Subicit᷑ autẽ uiciũ uicio. na¬
tura nateͣ. quia & in diabolo utrunq ẽ. Ut cũ
dilecti & electi. de potestate tenebrarũ eruunt᷑¬
cui mali iure subdunt᷑. appareat quid donetꝰ iusti¬
ficatis bonis ad̾o tono: bene oꝑante de malis.
Quod autẽ iste sibi quasi religiose dicere uisus est.
si nataͣ ꝑ dm̃ est. ñ potest in ea esse originale ma¬
lum. nonne religiosius sibi alius uidetur dicere.
si nataͣ ꝑdm̃ est. ñ potest inea oriri ullũ malũ :¬
ẜ tamen falsũ est. hoc enĩ manichei asserere uolu¬
erunt. & ñ creaturã dei factã de nichilo. s ipsam
enim ortũ est malũ nͥ in bono. nec tamen summo
& ĩ mutabili. qd est nata d̾i. s facto de nichilo ꝑ
sapientiam dei. Est itaq ꝑ quod homo diuino oꝑi
uendicetur. Malũ autẽ non ẽẽt in paruulis. nͥ uo¬
luntate p̾ͥmi hominis peccaret᷑. & origine uiciata

Expanded text:
boli potestate, sed dei; subicitur autem uitium uitio, naboli potestate, sed dei; subicitur autem uitium uitio, natura naturae, quia et in diabolo utrumque est, ut, cum dilecti et electi de potestate tenebrarum eruuntur, cui iure subduntur, adpareat quid donetur iustificatis bonis a deo bona bene operante de malis. Quod autem iste sibi quasi relSi natura per Deum est, non potest in ea esse originale malum: » nonne religiosius sibi alius videtur dicere, Si natura per Deum est, non potest in ea oriri ullum malum? Et tamen falsum est: hoc enim Manichaei asserere voluerunt, et non creaturam Dei factam de nihilo, sed ipsam enim ortum est malum nisi in bono, nec tamen summo et immutabili, quod est natura Dei, sed facto de nihilo per sapientiam Dei. Est itaque per quod homo divino operi re crearetur. malum autem non esset in paruulis, nisi uoluntate primi hominis peccaretur et origine uitiata
Abbreviated transcription (Latin):
plicentur. In paruulo autem unũ est. natura tan¬
tum. quia uoluntas non ẽ. Illud gͦ unũ inquit
Siuͦ adiabolo. nichil erit ꝑquod homo diuino
oꝑi iundicet᷑. ꝑfecte itaq manicheꝰ ẽ. qͥ malum
originale defendit. Audiat potius aduersum ista
quod uerũ est. In uno homine iure uituꝑat᷑ inten¬
tio. & nat᷑a laudat᷑. quia duo sunt que contrarus
applicent᷑. S etiam in paruulo non unũ est tan¬
tum. idest nat᷑a in qua creatꝰ ẽ homo adeo bono
habet enim & uiciũ quod ꝑ unũ in om̃s homines
ꝑtransiit sicut sapit apłs. non sicut desipit pe¬
lagius uel celestiꝰ. uel eoꝵ quicũq discipłs. Hoꝵ
itaq duoꝵ quȩ in paruulis ẽẽ diximꝰ. unũ ascri¬
bitur dõ. alterũ diabolo. & quod utrũq propter
unũ hoꝵ idest propter uiciũ subicit᷑ potestati di¬
aboli. ideo non ẽ incongruũ. quia non fit ipsiꝰ dia¬

Expanded text:
plicentur; in paruulo autem unum est, natura tanplicentur; in paruulo autem unum est, natura tantum, quia uoluntas non est. illud ergo unum\', inquit, si a diabolo, nihil erit, per quod homo diuino operi uindicetur. perfecte itaque Manicheus est, qui malum originale defendit\'. audiat potius aduersum ista quod uerum est. in uno homine iure uituperatur intentio et natura laudatur, quia duo sunt, quae contrariis adplicentur; sed etiam in paruulo non unum est tantum, id est natura, in qua creatus est homo a deo bono; habet enim et uitium, quod per unum in omnes homines pertransiit, sicut sapit apostolus, non sicut desipit Pelagius uel Caelestius uel eorum quicumque discipulus. horum itaque duorum, quae in paruulo esse diximus, unum adscribitur deo, alterum diabolo. et quod utrumque propter unum horum, id est propter uitium subicitur potestati diaboli, ideo non est incongruum, quia non fit ipsius dia
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑe dei ortũ est : Qua ꝓpter simalũ quod omni¬
no nusquã erat in dei oꝑe oriri potuit. cur malum
quod alibi iamerat ꝑ opꝰ dei transire ñ potuit. p̃¬
sertim cũ ipsis uerbis utat᷑ apłs dicens. et ita in om̃s
homines ꝑtransiit: Nun quid homines non sunt
opus dei: Pertransiit gͦ peccatũ ꝑ homines. hoc
est opꝰ diaboli ꝑ opus dei. Atq ut alio mͦ idipsũ
dicamꝰ. qͥa diaboli opꝰ idest peccatũ. ꝑ ipsum di¬
abolũ exortũ. qͥ factura uel opꝰ dei est. ꝑ aliud opꝰ
dei est ꝑ hominẽ ꝑtransit: opus oꝑis dei. ꝑtran¬
siit ꝑ opus dei. & ideo d̾s ẽ solus immitabilis. &
potentissimȩ bonitatis. qui & antequã eẽt ullum
malũ. bona oꝑa fecit omnia. & de malis quȩ in
bonis abeo factis orta sunt: bene oꝑat᷑ ꝑ omnia.
In uno inquit homine iure uituꝑatur intentio.
& origo laudat᷑. quia duo sunt quȩ contrariis ap¬

Expanded text:
in opere Dei ortum est? Quapropter si malum, quod omniin opere Dei ortum est? Quapropter si malum, quod omnino nusquam erat, in Dei opere oriri potuit, cur malum, quod alicubi jam erat, per opus Dei transire non potuit, praesertim cum ipso verbo utatur Apostolus dicens: Et ita in omnes homines pertransiit . Nunquid homines non sunt opus Dei? Pertransiit ergo peccatum per homines, hoc est opus diaboli dicam, quia diaboli opus, id est peccatum per ipsum diabolum exortum, qui factura uel opus est dei, per aliud opus dei, id est hominem pertransiit, opus operis dei per opus dei. et ideo deus est solus inmutabilis et potentissimae bonitatis, quia et antequam esset ullum malum, bona opera fecit omnia et de malis, quae in bonis ab eo factis orta sunt, bene operatur per omnia. \'In uno\', inquit, \'homine iure uituperatur intentio et origo laudatur, quia duo sunt, quae contrariis ad
Abbreviated transcription (Latin):
bore mala fructꝰ eiꝰ fieri omnia mala oꝑa. sic ipsam
uoluntatem malam id est ipsam fructuũ maloꝵ
arborem malam. unde dicat exortã. Si ex angło.
quid erat ipse angłs. nͥ bonũ opꝰ dĩ : Si ex homine.
quid erat ipse hom̃o. nͥ honũ opus dei : Immo quia
uoluntas mala ex angło angłi. ex homine hominis
orta est. quid erant hec duo. antequam ineis ista
mala orirentur. nͥ bonũ opus dei. & bona atq lau¬
danda nat᷑a : Eoce gͦ ex bono oritur malũ. nec fuit
omnino unde oriri posset nͥ ex bono. Ipsam dico uo¬
luntatẽ malã quã nullũ precessit malũ. non oꝑa
mala quȩ non sunt nͥ ex uoluntate mala tanquã
ex arbore mala. Nec ideo tamen ex bono potuit ori¬
ri uoluntas mala. quia bonũ factũ est a bono d̾o.
s quia de nichilo factũ est non de dõ. Quid gͦ qͦd
dicit. si nat᷑a opus dei est. ꝑ opus dei opus diaboli
transire non sinit᷑: Nonne opus diaboli quando

Expanded text:
bore mala fructus eius fieri omnia opera mala, sic ipsam bore mala fructus eius fieri omnia opera mala, sic ipsam uoluntatem malam, id est ipsam fructuum malorum arborem malam unde dicat exortam. si ex angelo, quid erat ipse angelus nisi bonum opus dei? si ex homine, quid erat ipse homo nisi bonum opus dei? immo quia uoluntas mala angeli ex angelo, ex homine homini orta est, quid erant haec duo, antequam in eis ista mala orirentur, nisi bonum opus dei et bona atque laudanda natura? ecce ergo ex bono oritur malum nec fuit omnino unde oriri posset, nisi ex bono, ipsam dico uoluntatem malam, quam nullum praecessit malum, non opera mala, quae non sunt nisi ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala. nec ideo tamen ex bono potuit oriri uoluntas mala, quia bonum factum est a bono deo, sed quia de nihilo factum est, non de deo. quid ergo est quod dicit: \'si natura opus est transire non sinitur. Nonne opus diaboli, quando
Abbreviated transcription (Latin):
tum mors regnauit ꝑ unũ. ꝑiiꝰ delictũ in om̃s
homines ad condemnationẽ. ꝑ uniꝰ inobedientiã
peccatores constituti sunt multi. Coce inquam ꝑ¬
quid delictũ inuenit᷑ in paruulo. Iam credat ori¬
ginale peccatũ. sinat uenire paruulos ut sal¬
uent᷑ ad. xp̃m. Quid ẽ quod dicit ñ peccat iste qͥ
nascitur. non peccat ille qͥ genuit. non peccat
rimas inter tot pͣsidia innocentiȩ peccatũ fin¬
gis ingressum: Quid querit latentem rimam
cum habeat aꝑtissimã ianuam : ꝑ unũ homi
catũ inquit ex uoluntate ẽ: mala uoluntas quȩ
peccatũ facit. Si ex natura: mala nat᷑a. Cito res¬
pondeo. Ex uoluntate peccatũ est. Querit forte.
utrũ & originale peccatũ. Respondeo prorsus et
originale peccatũ. quia & hoc ex uoluntate primi
hominis seminatũ est. ut et in illo eẽt. & in omnes
transiret. S quod secutꝰ adiunxit si ex natura. ma¬
la nat᷑a. quero ab illo ut si potest respondeat. sicut
manifestum ẽ ex uoluntate mala tanquã ex ar¬

Expanded text:
s homines ad condemnationem. per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi. ecce per quid delictum inuenitur in paruulo! iam credat originale peccatum, sinat uenire paruulos, ut saluentur, ad Christum. Quid est quod dicit: \'non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat rimas inter tot praesidia innocentiae peccatum fingis ingressum?\' quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertissimam ianuam? per unum homincatum\', inquit, 'ex uoluntate est, mala uoluntas, quae peccatum facit; si ex natura, mala natura\'. cito respondeo: ex uoluntate peccatum est. quaerit forte, utrum et originale peccatum. respondeo: prorsus et originale peccatum, quia et hoc ex uoluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset et in omnes transiret. sed quod secutus adiunxit: \'si ex natura, mala natura\', quaero ab illo, ut, si potest, respondeat, sicut manifestum est ex uoluntate mala tamquam ex ar
Abbreviated transcription (Latin):
didit illũ. Puto quod ita dicat. rpm̃ traditũ ꝓ omni¬
bus nobis. ut in hac causa paruuli non separent᷑ a
nob̾. S quid opꝰ ẽ hinc satagere. unde iam nec iste
contendit. qͣndo quidẽ non solũ confitet᷑ mortuum
fuisse etiã ꝓ paruulis. xpm̃. uerũ etiã inde nos ar¬
guit. qd̾ eosdẽ paruulos reos dicimꝰ. ꝓ quibꝰ mortu

Expanded text:
didit eum. puto, quod ita dicat Christum traditum pro omnibus nobis, ut in hac causa paruuli non separenter a nobis. sed quid opus est hinc satagere, unde iam nec iste contendit, quandoquidem non solum confitetur mortuum fuisse etiam pro paruulis Christum, uerum etiam inde nos arguit, quod eosdem paruulos reos dicimus, pro quibus mortu
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso. Deniq qͦs ante om̃s dixerat. multos postea
dixit: eosdem ipsos tamen om̃s multosq signifi¬
cans. Sicut enim inquit ꝑ inobedientiã unius
hominis peccatores constituti sunt multi: ita et
ꝑ unius obedientiã iusti constituentur multi.
Adhuc querat ꝑ quid peccatũ inueniat᷑ in paruu¬
lo. Respondeant ei paginȩ sc̃e. Punũ hominẽ pec¬

Expanded text:
ab ipso. denique autem quos omnes dixerat, multos postea ab ipso. denique autem quos omnes dixerat, multos postea dixit, eosdem ipsos tamen omnes multosque significans: sicut enim, inquit, per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi. Adhuc quaerat, per quid peccatum inueniatur in paruulo. respondeant ei paginae sanctae: per unum hominem pec
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq sicut ꝑ uniꝰ delictum in om̃s homines ad condem
mentis suȩ. & dicant unũ hominẽ non ꝓpaginem
num sit tantũ. idoneum ẽ ducere ad condemnatio¬
onẽ. etiã nullis additis cęt̾is. sicut ꝑducit paruulos
morientes. quiex adam nascunt᷑ si in xp̃o non renas¬
cantur: : Quid gͦ a nob̾ querit iste qd̾ non uult ab
apło audire. ꝑ quid peccatũ inueniat᷑ in paruulo.
utrũ ꝑ uoluntatẽ. anꝑ nuptias. an ꝑ parentes: Ecce
ueniatur in paruulo. Punius delictũ inquit apls
in om̃s homines ad condemnationẽ. Om̃s autẽ dixit
ad condem nationẽ ꝑ adam. & om̃s ad iustificatio¬
nem ꝑ xp̃m. cum utiq non om̃s eos qͥ moriuntur
in adam tranfferat. xp̃c ad uitam. S om̃s dixit
atq om̃s. quia sicut sine adam nullus ad mortẽ.
ita sine. xp̃o nullus ad uitã. Sicut dicimꝰ de lit¬
terarũ magistro si in ciuitate solus est. om̃s iste
hic litt̾as docet. ñ qͥa om̃s discant. s quia nemo nͥ

Expanded text:
homines ad condemnmentis suae et dicant unum hominem non propaginem num sit tantum, idoneum est perducere ad condemnationem etiam nullis additis ceteris, sicut perducit paruulos morientes, qui ex Adam nascuntur, nisi in Christo renascantur? quid ergo a nobis quaerit iste, quod non uult ab apostolo audire. per quid peccatum inueniatur in paruulo: utrum per uoluntatem an per nuptias an per parentes? ueniatur in paruulo: per unius delictum, inquit apostolus, in omnes homines ad condemnationem. omnes autem dixit ad condemnationem per Adam et omnes ad iustificationem per Christum, cum utique non omnes eos, qui moriuntur in Adam, transferat Christus ad uitam. sed omnes dixit atque omnes, quia sicut sine Adam nullus ad mortem, ita sine Christo nullus ad uitam; sicut dicimus de litterarum magistro, si in ciuitate solus est: omnes iste hic litteras docet, non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ uiuentiũ. S hoc fortassis ita intellȩxerit
ut d̾s ꝑ adam nomen illud euȩ imposuisse creda¬
tur. tanquã ꝑ propham. Nam in hoc qd̾ appellat᷑
uita materq uiuentiũ. magnũ est eccłiȩ sacram̃¬
tum. unde nẽ disserere longũ est. & susceptoo ꝑi
non necessariũ. Nam & illud quod dixit apłs. sac̃¬
mentũ hoc magnũ ẽ. ego autẽ dico in xp̃o & in ȩccłia.¬

Expanded text:
est omnium uiuentium. sed hoc fortassis ita intellexerit, est omnium uiuentium. sed hoc fortassis ita intellexerit, ut deus per Adam nomen illud Euae inposuisse credatur tamquam per prophetiam. nam in hoc, quod appellatur uita materque uiuentium, magnum est ecclesiae sacramentum, unde nunc disserere longum est et suscepto operi non necessarium. nam et illud, quod dixit apostolus: sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in
Abbreviated transcription (Latin):
nos. qͥ neq nuptias damnamꝰ. quas etã in ordine
suo. debita pͣdicatione laudamꝰ. nec earũ fructus
diabolo assignamꝰ. Fructꝰ quippe nuptiarũ sunt¬
homines qͥ ordinate in de generant᷑. ñ peccata cum
quibus nascunt᷑. Non enim ideo sunt homines sub
diabolo quia homines ubi ẽ fructꝰ nuptiarũ. s qͥa
peccatore sunt ubiẽ ꝓpago uicioꝵ. Diabolus enĩ
culpe est auctor ñ natureᷤ. Aitende cetera quibꝰ
se existimat aduersum nos huic p̾misso titulo
consonare. D̾s inquit qui adã de limo t̾re fuerat
fabricatus. euã construxit de costa eiꝰ. & dixit. hȩc
uocabit᷑ uita: qm̃ mat̾ est omniũ uiuentium.
Non quidẽ ita sc̾ptũ est.S qͥd ad nos: Solet enĩ
accidere ut memoria fallat in u̾bis. dũ tamen sen-¬
tentia teneat᷑. Nec euȩ nomen ut appellaretur uita
ds imposuit s maritꝰ. Sicenĩ legitur. & uocauit
adam nomen uxoris suȩ uita: qm̃ ipsa ẽ mater

Expanded text:
nos, qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine nos, qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine suo debita praedicatione laudamus, nec earum fructus diabolo adsignamus; fructus quippe nuptiarum homines sunt, qui ordinate inde generantur, non peccata, cum quibus nascuntur. nec ideo sunt homines sub diabolo, quia homines sunt, ubi sunt fructus nuptiarum, sed quia peccatores sunt, ubi est propago uitiorum; diabolus enim culpae auctor est, non naturae. Adtende cetera, quibus se existimat aduersus nos hoc praemisso titulo consonare. \'deus\', inquit, \'qui Adam ex limo fuerat fabricatus, Euam construxit e costa et dixit: haec uocabitur uita, quoniam mater est omnium uiuentium\'. non quidem ita scriptum est, sed quid ad nos? solet enim accidere, ut memoria fallat in uerbis, dum tamen sententia teneatur. nec Euae nomen, ut appellaretur uita, deus inposuit, sed maritus. sic enim legitur: et uocauit Adam nomen uxoris suae uita, quoniam ipsa mater
Abbreviated transcription (Latin):
faciã utrũ singła eiꝰ ꝓponã quibus respondeã. an
eis preter missis quȩ catholica fides continet. ea sola
ꝑtractẽ atq confutẽ. in quibꝰ atramite ueritatis
exorbitat. & heresim pelagianã tanquã uenenosa
uirgulta fructibꝰ catholicis conatur inserere:
Hoc̃ quidem certe breuiꝰ est. S prospiciendũ arbi¬
tror nequisquã libro meo lecto. & ñ lectis omĩbus
quȩ abillo dicta sunt: existimet ea me ponere no¬
luisse ex quibꝰ ista eiꝰ pendent. & ex quibꝰ quasi con¬
sequenter uera eẽ monstrant᷑: quȩ falsa redarguo.
Non itaq pigeat utraq huic opuscło nr̃o indita
&e ea scilicet quȩ ille dirit. & ea quȩ ipse respondeo
uniu̾sa attendere. & considerare lectorẽ. Quȩ sequ¬
untur gͦ ita pͣnotauit qͥ tuȩ dilectioni cartulã mi¬
sit. Contra eos inquit qui nuptias damnant. et
fructꝰ nuptiarũ diabolo assignant. Non gͥ contra

Expanded text:
faciam? utrum singula eius proponam, quibus respondeam, an faciam? utrum singula eius proponam, quibus respondeam, an eis praetermissis, quae catholica fides continet, ea sola pertractem atque confutem, in quibus a tramite ueritatis exorbitat et haeresim Pelagianam tamquam uenenosa uirgulta fruticibus catholicis conatur inserere? hoc quidem certe breuius est. sed prospiciendum arbitror, ne quisquam libro meo lecto et non lectis omnibus, quae ab illo dicta sunt, existimet ea me proponere noluisse, ex quibus ista eius pendent et ex quibus quasi consequenter uera esse monstrantur, quae falsa redarguo. non itaque pigeat utraque huic opusculo nostro indita, et ea scilicet, quae ille dixit, et ea, quae ipse respondeo, uniuersa adtendere et considerare lectorem. Quae sequuntur ergo, ita praenotauit qui tuae dilectioni chartulam misit: \'contra eos\', inquit, \'qui nuptias damnant et fructus earum diabolo adsignant\'. non igitur contra
Abbreviated transcription (Latin):
infantes suos non offerent saluatori. Tam scele¬
rata sentienti quid tͥ prodest ñ metuere. quod tͥ
fit ut salubriter metuas. et te hominẽ facit ẽẽ.
non bestiam que cireundat᷑ pinnis ut cogatur
in retia: Opus erat ut ueritatem teneres. eiusq
studio non timeres. Nunc nͦ ita non times. ut si
timeres euaderes potius retia maligna quã in¬
curreres. Mater catholica te ideo terret. quia &
tͥ & aliis a te timet. Et si ꝑfilios suos in aliqua
positos potestate agit ut timeas. non id agis cru¬
delitate.s carirate. Tu autem uir fortissimꝰ. timere
homines ignauũ putas. D eum gͦ time & noli anti¬
qua fidei catholicȩ fundamenta conari tanta obs¬
tinatione subuertere. Quanquã iste tuus animꝰ
animosus.utinã saltẽ in hac causa homines time¬
ret. Utinã in quã saltẽ paueret ignauia: quã ꝑi¬
ret audatia. Uideamꝰ et cȩt̾a quȩ conectit. S qͥd

Expanded text:
infantes suos non offerent saluatori. tam sceleinfantes suos non offerent saluatori. tam scelerata sentienti quid tibi prodest non metuere quod tibi fit, ut salubriter metuas, et te hominem facis esse, non bestiam, quae circumdatur pennis, ut cogatur in retia? opus erat, ut ueritatem teneres eiusque studio non timeres; nunc uero ita non times, ut, si timeres, euaderes potius retia maligna quam incurreres. mater catholica te ideo terret, quia et tibi et aliis a te timet, et si per filios suos in aliqua potestate positos agit ut timeas, non id agit crudelitate, sed caritate. tu autem uir fortissimus timere homines ignauum putas. deum ergo time et noli antiqua fidei catholicae fundamenta conari tanta obstinatione subuertere. quamquam iste tuus animus animosus utinam saltem in hac causa homines timeret, utinam, inquam, saltem paueret ignauia quam periret audacia! Videamus et cetera quae conectit. sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
ne una: Itaq iam ñ sunt duo s una caro. Quod
gͦ ds̃ coniunxit. homo non separet. Ita quippe os¬
tendit & hominũ conditorẽ & coniugum copula¬
torem dm̃ aduersus manicheos. qui utrũq hoꝵ
negant. Uob̃ autẽ dicit. Uenit filiꝰ hominis que-¬
rere & saluare qd̾ ꝑierat. S uos egregii xpĩani
respondete .xp̃o. Si quod perierat querere & sal¬
uare uenisti. ad paruulos non uenisti. Isti enim
nec ꝑierant & salui natisunt. Uade ad maiores.
De uerbis tuis tͥ prescribimꝰ. Non ẽ opus sanis me¬
dicus s male habentibꝰ. Ita fit ut manicheus qui
homini commaxtã dicit eẽ naturã malã. uelit
inde saltim saluari axp̃o animã bonã. Tu uero
in paruulis cũ saluisunt corpore. nichil axp̃o sa¬
littis ẽẽ contendis. Ac ꝑ hoc manicheus quidem
naturam humanã detestabilit̾ intuꝑat. s tu crude¬
liter laudas. Quicunq enĩ tͥ crediderint landatori.

Expanded text:
ne una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ne una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ita quippe ostendit et hominum conditorem et coniugum copulatorem deum aduersus Manicheos, qui utrumque horum negant. uobis autem dicit: uenit filius hominis quaerere et saluare quod perierat. sed uos, egregii christiani, respondete Christo: si quod perierat quaerere et saluare uenisti, ad paruulos non uenisti — isti nec perierant et salui nati sunt — uade ad maiores; de uerbis tuis tibi praescribimus: non est opus sanis medicus, sed male habentibus. ita fit, ut Manicheus, qui homini commixtam dicit esse naturam malam, uelit inde saltem saluari a Christo animam bonam; tu uero in paruulis, cum salui sint corpore, nihil a Christo saluandum esse contendis. ac per hoc Manicheus quidem naturam humanam detestabiliter uituperat, sed tu crudeliter laudas. quicumque enim tibi crediderint laudatori,
Abbreviated transcription (Latin):
chei. Andigͦ breuit̾ quid in ista questione uer¬
set᷑. Catholici dicunt humanã acreatore deo bo¬
no conditã bonã. s peccato uiciatã medico xp̃o
indigere naturã. Manichei dicunt humanam
naturã non adeo conditã bonã peccatoq uicia¬
tam. a abȩt̾narum principe tenebrarũ. de com¬
mixtione duarum naturarũ quȩ semꝑ fuerit una
bona. una mala. hominẽ creatum. Celestiani et pe¬
lagiani dicunt naturã humanã abono d̾o conditã
bonã. s ita eẽ in nascentibꝰ paruulis sanã. ut. xp̃i
in tuo dogmate nomen tuũ. & catholicis a quibꝰ
confutaris desine obicere & dogma et nomen ali¬
enũ. Nam ueritas utrosq redarguit & manicheos
& uos. Manicheis enĩ dicit. Non legistis quia qui
ab initio fecit hominẽ masculũ & feminã fecit
eos. & dixit. ꝓpter hoc relinquet homo patrẽ et ma¬
trem & adherebit urori suȩ. & erunt duo in car

Expanded text:
chei\'. Audi ergo breuiter, quid in ista quaestione uerchei\'. Audi ergo breuiter, quid in ista quaestione uersetur. catholici dicunt humanam naturam a creatore deo bono conditam bonam, sed peccato uitiatam Christo medico indigere; Manichei dicunt humanam naturam non a deo conditam bonam peccatoque uitiatam, sed ab aeternarum principe tenebrarum de commixtione duarum naturarum, quae semper fuerunt, una bona et una mala, hominem creatum; Pelagiani et Caelestiani dicunt naturam humanam a bono deo conditam bonam, sed ita esse in nascentibus paruulis sanam, ut Christ. agnosce igitur in tuo dogmate nomen tuum et catholicis, a quibus confutaris, desine obicere et dogma et nomen alienum; nam ueritas utrosque redarguit, et Manicheos et uos. Manicheis enim dicit: non legistis quia qui ab initio fecit hominem masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit