comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecert̃. gladio. ipsã qͦq cȩdentes in domũ
matris reduxeruN. Erant aũt sub arria¬
na secta uiuentes. Et ꝗa consuecudo
edꝵ est. ut ad altariũ uenientes de alio
cominunica tura erat. Quoilã hausto.
ꝓtinꝰ mortua est: Non enĩ dubiũ. ẽ. tale
maleficiũ esse ex parte diaboli. Quid
contra. hȩc miseriheretici respondebunt
qđ in scã eorũ locũ habeat inimicus.
Nos uͦ trimitatẽ in una &qualitate parit̃
& onũ potentia confitentes. etiã si morti¬
ferũ bibamꝰ in nomine patris & filii &¬
sp̃ssei̾ ueri & incorruptibilis dĩ nihil nos¬
nas nocebit Indignantes aut̃ itali contra
ħanc mulietem. tlicodadũ regẽ suꝑ se¬
constituunt. Hic uͦ cũ didiciss& quȩ mere¬
trix esta cõmiserat. & qualit̾ ꝓpt᷑ seruum
quẽ acceperat in matrẽ extiterit parri¬
cida. succinso uehementer balneo. eã
in eodẽ cũ imna puella includi p̃cepit
consumpta est. Qđ cognoscentes hi re¬

Expanded text:
fecerunt gladio, ipsam quoque caedentes in domum fecerunt gladio, ipsam quoque caedentes in domum matris reduxerunt. Erant autem sub Ariana secta viventes. Et quia consuetudo eorum est, ut ad altarium venientes, de alio communicatura erat. Quo illa hausto, protinus mortua est; non enim dubium est tale maleficium esse de parte diaboli. Quid contra haec miseri haeretici respondebunt, ut in Sancta eorum locum habeat inimicus? Nos vero Trinitatem in una aequalitate pariter et omnipotentia confitentes, etiam si mortiferum bibamsancti, veri atque incorruptibilis Dei, nihil nos nocebit. Indignantes ergo Itali contra hanc mulierem, Theodadum regem Tusstatuunt. Hic vero cum didicisset quae meretrix ista commiserat, qualiter propter servum, quem acceperat, in matrem exstiterat parricida, succenso vehementer balneo, eam in eodem cum una puella includi praecepiconsumpta est. Quod cognoscentes hi re
Abbreviated transcription (Latin):
drgisilũ leuauert̃ rege̾ lscũ ad cenã
cũ dinicis suis epularetur. & ess& ualde
letus. subito cerris extinctis in recubtu
ab inimicis gladio ꝑcussus interut.
Postquẽ agila regnũ accepit. Sumpse¬
rant enĩ gothi hanc decestabilẽ consu¬
etudine᷑ ut siqͥs eis de regib nͣplacuissie.
gladio cũ appeterent. & qui libuiss&
animo. hunc sibi statuerent regem¬
It quia throdericꝰ rex italię chlodouei
regis sororẽ inmatrimonio hałuit.
animi sui relicto matris consio quȩ ei
regis filiũ pͣuidebat. seruũ suũ tranquil¬
lanũ nomine accepit. & cũ eo adciuitatẽ
qua defensari poss& aufugit. Cumq mat᷑
eiꝰ contra eã ualde frender&. peter& q.
ab ea ne humiliar& diutius nobile genus
sed dimisso seruo similẽ sib de genere
regio quẽ mat᷑ pͣuiderat deber& accipere
nullatenꝰ uoluit ad quiescere. Tõ mat̾ eiꝰ
cantra eã frendens. exercitũ mouit. At
illi uiruentes suꝑ eos tranquillanũ inter¬

Expanded text:
degisilum levaverunt regem. Is dum ad coenam cum amicis suis epularetur, et esset valde laetus, cum subito, exstinctis in recubitu luminaribus, ab inimicis gladio percussus interiit: post quem Agila regnum accepit. Sumpserant enim Gotthi hanc detestabilem consuetudinem, ut si quis eis de regibus non placuisset, gladio eum appeterent, et qui libuisset animo, hunc sibi statuerent regemodoricus rex Italiae Chlodovechi regis sororem in matrimonio habuit, r levitatem animi sui relicto matris consilio, quae ei regis filium providebat, servum suum, Traguilanem nomine, accepit, et cum eo ad civitatem, qua defensari possit, aufugit. Cumque 132 mater ejus contra eam valde frenderet, peteretque ab ea ne humiliaret diutius nobile genus, sed dimisso servo similem sibi de genere regio, quem mater providerat, deberet accipere, nullatenus voluit acquiescere. Tunc mater ejus contra eam frendens, exercitum commovit. At illi venientes super eos, Traguilanem inter
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃ indomũ illã. & cecidit & facta ẽ. rui¬
na eiꝰ magna. Chramnꝰ uꝰ ad basilicã ab
ante dicto sacerdote susceptus . ẽ. ibiq
panẽ comedens. ad childe bertũ ꝑtendit.
inframuros tam̃ diuionenses ñ est ꝑmissꝰ
intrare. Fortiter tõ chlocharius contra
saxonus decertaliat. Saxones em̃ ut as¬
sert᷑ ꝑcluldebertũ cõmoti. atq in di¬
gnantes conita francos superioriamno
iam accepta uuiliacarii filia. parisius
accessit. secũ cluldebertũ regẽ constrin¬
xit infide atq. caritate. iurans sepatri
essecortissimũ inunicũ. Chudebert
aũt rex dũ chlotharius contras axones
decercara. in oãpaniã remensẽ accessit.

Expanded text:
t in domum illam, et cecidit, et facta est ruina eius magna. Chramnus vero ad basilicas ab antedicto sacerdote susceptus est, ibique panem comedens, ad Childeberthum pertendit. Infra murus tamen Divionensis non est permissus intrare. Fortiter tunc rex Chlotharius contra Saxones decertabat. Saxones enim, ut adserunt, per Childeberthum commoti atque indignantes contra Francos superiore annoiam accepta Wiliacharii filia, Parisius accedens, secum Childeberthum regem constringit in fide atque caritate, iurans, se patri esse certissimum inimicum. Childeberthus autem rex, dum Chlotharius contra Saxones decertaret, in campa
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ꝑ aruernũ uenirnites. audicintsq
qđ in lemo uicino essa. usq ad montem
quẽ nigrũ nomine diciuit accedunt
eũq. rẽperiunt. & sigeutes tentoria
contra se resedert̃. mit tentes legatio
ne. ut ros paternas quas maleꝑua serat
reddere deber&. Sin aut̃ aliud. campũ p̃pa¬
rar& adbellũ. Cumq ille patri subditũ se
isse confinger&. diceraq totã qđ circuiui
laxare ñ potero. sed sub mra potestatecũ
grã patris meicupio recinere. Iiip̃liũ hoc
inter ipsos diudicare postulant. Cũq oõ
moto utriq exercitu eũ magno armorum
eos ne pugnarint in hiliuit. Redeuntib
aut᷑ ad castra. chii aintiꝰ dolose ꝑextrancã ꝑ¬
sonã. patris mortẽ fr̃ib denuntiat. Co enĩ
tẽpore. bellũ contra saxꝰ ones qđ supͣdiximus
gerrbat᷑. At illi timentes. cũ sũm a uelocitate
burgundiã rediert̃. Chramnꝰ uͦ cũ exercitu
post oos dirigrns. usq. ciuitatẽ cabillonen¬

Expanded text:
Qui per Arvernum venientes audientesque, Qui per Arvernum venientes audientesque, quod in Lemovicino esset, usque ad montem quem Nigrum nomen dicunt accedunt eumque repperiunt, figentesque tenturia, contra se resederunt, minem, ut res paternas, quas male pervaserat, reddere deberet: sin autem aliud, campum praepararet ad bellum. Cumque ille patri subditum se esse confingeret, diceretque: Omne quod circumivi laxare 157 non potero, sed sub mea hoc potestate cum gratia patris mei cupio retinere. Illi ut praelium hoc inter ipsos dijudicaret, postulant. Cumque moto utrique exercitu cum magno armorum eos ne pugnarent, inhibuit. Redeuntes autem ad castra, Chramnus dolose per extraneam personam patris mortem fratribus pronuntiat. Eo enim tempore bellum contra Saxones, quod supra diximus, gerebatur. At ille timentes, cum summa velocitate Burgundiam redierunt. Chramnus vero cum exercitu post eos dirigens, usque civitatem Cavillonen
Abbreviated transcription (Latin):
Sed statĩ ꝑ cussus auirtute confessorũ sut dus
enĩ miser adbasilicã sc̃i Martini turonis.
celebrauitq uigilias. dedit munera. sed ñ
eũ respexit uirtus consceta. Cũ ipsa enĩ
quauenerat infirmitate regressus est.
hramnꝰ aut̃ ab aruerno regressus. pictauis
ciuitatẽ uenit. Ubi dũ cũ magna potentia
resider&. seductꝰ ꝑ maloꝵ cõasiliũ. ad chuil¬
debercũ patruũ suũ transire cupit. patri
insidias parare disponens. Vlle uͦ dolose
Lc̃ ꝑ occultos nuntios interseconiurati õtia
clilothiariũ unanimit̃ conspirrart᷑. Sedñ¬
memor fuit oliil debertꝰꝰ qđ qͦ tiescumq
contra fr̃im suũ ȩgit. semꝑ confusus ab¬
scessit. Clramnus uͦ hoo fordere inito.
lemouiceno redit. & illud ꝑ qđ prius am¬
bulauerat in regno patris sui insua do¬
minationeredegit . Tt̃ arueriiꝰ popłs
di lotharius rex duos filios suos id est
charibtũ & Guntramnũ ad eũ dirigit

Expanded text:
Sed statim percussus a virtute confessorum, surdus Sed statim percussus a virtute confessorum, surdus enim miser ad basilicam sancti Martini Turonis, celebravitque vigilias, dedit munera: sed non eum respexit virtus consueta; cum ipsa enim qua venerat infirmitate, regressus est. Chramnus autem ab Arverno regressus, ad Pictavis civitatem venit. Ubi cum in magna potentia resideret, seductus per malorum consilium, ad Childebertum patruum suum transire cupit, patri insidias parare disponens. Ille vero dolose Tunc per occultos nuntios inter se conjurati, contra Chlothacharium unanimiter conspirant. Sedildebertus, quod quotiescunque adversus fratrem suum egit, semper confusus abscessit. Chramnus vero hoc foedere inito, Lemovicino rediit, et illud, per quod prius ambulaverat in regno patris sui, in sua dominatione redegit. Tunc Arvernus populus Chlothacharius rex duos filios suos, id est Charibertum et Guntchramnum, ad eum dirigit.
Abbreviated transcription (Latin):
aduenit subto cato prbr. de p̃cans regẽ
ut ciecto oatutmo. ipsũ aruerno iubera
insticui. Qđ regrirridente. petut ite¬
rũ ut turonis otdinareccr qđ ante de¬
spexerat. Cui rex ait. Ego primũ p̃cepi
ut turonis te ad epatũ cansecrarent.
sed quantũ audio despectui habtusti.
xcołam illã ideoq. elongalieris ado¬
minatione eiꝰ. Et sic confusus ab scessit.
De sco uͦ eufrunio interrugaus. dixerc̃
rũ nepotẽ esse beait Grrgorii ep̃i. cuiꝰ
supra meminimꝰ. Respondit rex. Prima
hȩo est & magna generatio. Fiat uolun¬
Eotempore grauit᷑ egrotauit. ita ut
capilli riꝰ animia febre dociderent.
Halitbat aut̃ tt᷑ secũ uirũ magniftcũ
& in oñi bonitate conspicuũ ciuẽ ar¬
ab hac malitia quęrebat a uertere sed non
poterat. Habebat aut̃ & leo nẽ pistaueu sẽ
in om̃i cupiditate seuissimus. Hic frit᷑ qua¬
dã uice dixisse. qđ Martinꝰ & Marcialis coufis¬
sores dñi. nihil fisci uirib utile reliquissent

Expanded text:
advenit subito Cato presbiter, depraecans regem, ut, eiecto Cautino, ipsum Arverno iuberet institui. Quod rege inridente, petiit iterum, ut Turonus ordinaretur, quod ante dispexerat. Cui rex ait: 'Ego primum praecipi, ut Turonus te ad episcopatum consecrarent, sed quantum audio, despectui habuisti ecclesiam illam; ideoque elongaveris a dominatione eius'. Et sic confusus abscessit. De sancto vero Eufronio interrogans, dixerunt, eum nepotem esse beati Gregorii, cui suprhaec est et magna generatio. Fiat volunEo tempore graviter aegrotavit, ita ut capilli ejus a nimia febre deciderent. Habebat autem tunc secum virum magnificum, et in omni bonitate perspicuum, civem Arab hac malitia quaerebat avertere, sed non poterat. Habebat enim et Leonem Pictavensem, in omni cupiditate saevissimus. Hic fertur quadam vice dixisse, quod Martinus et Martialis confessores Domini nihil fisci juribus utile reliquissent.
Abbreviated transcription (Latin):
poris sui facultatẽ. dicentes. Hec om̃ĩa
tollite cũ medictate terre nr̃ẜ. tantũ
uxores & paruulos nrõs relinquite li¬
ueros & bellũ inter nos ñ comittatur
Franci aũt. nec ad quiescete adhoc¬
uoluert᷑. Quibrait chlotharius. De¬
sistite queso defistite alihac inteatione
Uerbũ etũ directũ nͣ liabemꝰ Nolite
ad bellũ ire. in qͦ disꝑdamiini. Lamensi
si abire uolueritis spontanea uoluntate.
toriũ eiꝰ. qr sumq. conuitis exasperan¬
tes ac ui detralientes. interficere uo¬
luert᷑. sicũ illis abire differra. Hec
uidens chlotharius. inuitꝰ abut cum
eis. At illiunto certamine. maxuna ab¬
aduersariis internetione cedunt᷑. lautaq.
ab utroq. exercita multitud̃o cecidit. ut
neo estimari. nec num erari possos. Tunc
chlotharius ualde confusts pace̾ pe¬
tut. dicens se ñ sua uoluntate suꝑ etis
uenisse. Qua optenta. ad ppria redũe
uronici aut̃ audientes regressũ et᷑ regẽ

Expanded text:
pus facultatis suae, dicentes: Haec omnia pus facultatis suae, dicentes: Haec omnia tollite cum medietate terrae nostrae: tantum uxores et parvulos nostros relinquite liberos, et bellum inter nos non committatur. Franci autem nec hoc acquiescere voluerunt. Quibus ait Chlothacharius rex: Desistite, quaeso, desistite ab hac intentione. Verbum enim directum non habemus; nolite ad bellum ire, in quo disperdamini. Tamen si eo ire volueritis spontanea voluntate, torium ejus, ipsum quoque conviciis exasperantes, ac vi detrahentes, interficere voluerunt, si cum illis abire differret. Haec videns Chlothacharius, invitus fuit cum eis. At illi inito certamine, maxadversariis internecione 155 caeduntur: tantaque ab utroque exercitu multitudo cecidit, ut nec aestimari, nec numerari penitus possit. Tunc Chlothacharius valde confusus pacem petiit, dicens se non sua voluntate super eos venisse. Qua obtenta, ad propria rediit. XV. Turonici autem audientes regressum fuisse regem
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde quia pleriq delicta rep̃hendea¬
Sa ꝑ maliuolentiã & inuidiã dicta pu¬
tant. Sed cepta sequamur.
gitur post mortẽ theo doualdi chlots a¬
illud cireuir&. dudunt a suis iterata
gulis consuenetant ministiare. contem¬
uerent reddere. His incitatꝰ uerbis.
ad eos iter dirigit. Cumq iã prope
terminũ illoꝵ ess&. saxones legatas
ad eũ mittunt dicentis. Non sumꝰ conte᷑¬
ptores tui. & ea quę fr̃ib ac nepotibi
tus reddere consueuimꝰ ñ negamus.
& maiora adhuc si quȩsieris rrddemus.
Unũ tantũ exposcimꝰ ut paxsit. ne tu¬
us exercitus & nrͣ popłs collidatur
Hec audiens chlotharius. ait suis bene
serint impleturos. eamꝰ suꝑ eos Prsũ
saxones obtulerẽ medietai. tẽ facul¬
tatis sue. pacẽ petentes. Et chlotha¬
rius rex. ait suis Desistite quȩso ab his
liominib. ne suꝑ nos iradĩ concitetur
Qđ illi ñ ad quie uert̃. Pursũ saxoues
optulerẽ uestimta. necora. uł oninẽ cor¬

Expanded text:
deinde quia plerique delicta, quae reprehendedeinde quia plerique delicta, quae reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant. » Sed coepta sequamur.post mortem Theodobaldi cum illud circumiret, audivit a suis iterata gulis consueverant ministrare, contemnerent reddere. His incitatus verbis, ad eos dirigit. Cumque jam prope terminum illorum esset, Saxones legatos ad eum mittunt, dicentes: Non enim sumus contemptores tui, et ea quae fratribus ac nepotibus tuis reddere consuevimus, non negamus, et majora adhuc, si quaesieris, reddemus. Unum tantum exposcimus, ut sit pax, ne tuus exercitus et noster populus collidatur. Haec audiens Chlothacharius rex, ait suis: Bene serint impleturos. Eamus super eos. Rursum Saxones obtulerunt medietatem facultatis suae, pacem petentes. Et Chlothacharius rex ait suis: Desistite, quaeso, ab his hominibus, ne super nos Dei ita concitetur. Quod illi non acquieverunt. Rursum Saxones obtulerunt vestimenta, pecora, vel omne cor
Abbreviated transcription (Latin):
ps allentio sicut supa minoraui mꝰ¬
hi qͥ missi fuerant a chramno ingre¬
dtunt᷑ eccłam. ac firminũ cesariamq
uarus collocutionũ dolis mulcere temp
no quȩ dicoliant᷑ ad regias edissacras
que it̃ resciate fuerant aꝓpropinquant
Lc̃ imnacharius firminũ. scaptarius cesa¬
riã app̃liensos inter brachia aliȩcela
eiciunt paratis pueris qui suscipetint
Quof statt᷑i exiliũ direxerunt. Sed die
altera deppessis somno custodib ipsi so
libetos senaentes. ad beatiauliani basi¬
licã confugiunt. & sic ab exilio liberant᷑
Ros tam̃ ecirũ. fisco collatę st̃. Cautinꝰ
quũ haber& stratũ uidit posttergum
homines uenientes cũ raballis qͥ ad oc¬
cursũ ueniebant. & ait. Uȩmihi. ꝗa hi st̃
quos chramnꝰ direxit ad me cãpreheri
lentio. solus usq in porticũ basilice
scĩ iuliani amboli urgens calcancis cor¬
nipedẽ pencex animis ꝑcucurrit. Sed
nos liec narrantes salustii sententiam
Primũ qđ facta dictis exequenda sunt

Expanded text:
psallentio, sicut supra memoravimi missi fuerant a Chramno ingrediuntur eclesiam ac Pirminum Caesariamquae variis collucutionum dolis mulcere temptmo quae dicebantur, ad regias aedis sacrae, quae tunc reseratae fuerant, appropinquant. Tunc Imnacharius Firminum, Scaptharius Caesariam apprehensos inter brachia ab ecclesia ejiciunt, paratis pueris qui susciperent: quos statim in exsilium direxerunt. Sed die altera depressis somno custodibus, ipsi se liberos sentientes, ad beati Juliani basilicam confugiunt, et sic ab exsilio liberantur: res tamen eorum fisco collate sunt. Cautinusquum haberet stratum, vidit post tergum homines venientes cum caballis, qui ad occursum ejus veniebant, et ait: Vae mihi, quia hi sunt quos Chramnus direxit ad me comprehendelentio, solus usque in porticum basilicae sancti Juliani, ambobus urgens calcaneis cornipedem, pene exanimis percurrit. Sed nos haec narrantes, Sallustii sententiam,primum, quod facta dictis exaequanda sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓder&. fame nerarut᷑ : Frat enĩ adlasi¬
licã sc̃i Cassuimaresris cripta antiuis¬
sima ab dicissimaq ubi erat sepulorũ
magnũ ex marinore pario. in quo gran¬
sepeli᷑. operitꝰqͣ lapide quo prius sar¬
co fagũ fuic olrctũ datis antr ostium
de ineretui cũ esse pr̃imps accenso igne
uin sopitt calcdo obdormiunt. At pũsi
flagitasrat. Etꝗa spatiosũ etat ut diaun
sarco fagũ & si se integrũ uercere ñ po¬
terat. manus tam̃ in parcẽ qͣm uetiotꝰ¬

Expanded text:
proderet, fame necaretur. Erat enim ad basiproderet, fame necaretur. Erat enim ad basilicam sancti Cassii martyris crypta antiquissima abditissimaque, ubi erat sepulcrum magnum ex marmore Pario, in quo gransepelitur operiturque lapide, quo prius sarchofagum fuit obtectum, datis ante ostium de premeretur, cum esset hiems, accenso igne, vino sopiti calido, obdormiunt. At presbiflagitabat. Et quia spatiosum, ut diximus, erat sarchofagum, etsi se integrum vertere non poterat, manus tamen in parte qua vo
Abbreviated transcription (Latin):
ut cuiuscũq posscssionis finis eiꝰ termino
adhesiss& interitũ sibi putar&. si ab eisdẽ
aiiꝗd imminuissoe. Et maior ibr quidem
cũ rixa & scandalo auferrbat. aminorib
uiolenter diripiebat. Quib & aquil ut
solinus nr̃ ait nec dabat p̃cia contemnens
nec accipaebat instrumenta desperans.
rat em̃ tt̃ temporis anastasius prbi.
ingenuus genere. qͥ ꝑ cartas gł osȩmemo¬
rig̃ clrrodhildis regini ꝓprictatẽ aliqͣm
possi debat. quẽ plerumq conuentũ ep̃s
rogabat suppliciter ut ei cartas supͣdictȩ
reginȩ dar&. sibiq. possessionẽ hanc sub¬
der&. Sed ille cũ uoluntatt̃ sacerdotis
timũ inuitũ urbi exhuieti p̃crpit ibiq.
imprudenter teueri & insi instrumentu
dara in iuriis affici & fame necari prcepic
Sed ille uirilit epeignans spiritu. nequaqm
p̃buit instrum̃ta dicens. aptiussanesse ad
tempꝰ in edia tabescere. quã sobolẽ in po¬
sterũ miserã derolinqui Tc̃ exiussu ep̃i
traditur custodib. ut nisihas cartulas

Expanded text:
ino adhaesissent, interitum sibi putaret, si ab eisdem aliquid non minuisset: et a majoribus quidem cum rixa et scandalo auferebat, a minoribus autem violenter diripiebat. Quibus et a quibus, ut Sollius noster ait, « nec dabat pretia contemnens, nec accipiebat instrumenta desperans. » Erat enim tunc temporis Anastasius presbyter, ingenuus genere, qui per chartas gloriosae memoriae Chrotechildis reginae proprietatem aliquam possidebat: quem plerumque conver ac suppliciter, ut ei chartas supradictae reginae daret, sibique possessionem hanc subderet. Sed ille cum voluntatem sacerdotis timum invitum urbi exhiberi praecepit, ibique impudenter teneri; et, nisi instrumenta daret, injuriis affici et fame necari jussit. Sed ille virili repugnans spiritu, nunquam praebuit instrumenta, dicens: Satius sibi esse ad tempus inedia tabescere, quam sobolem in posterum miseram derelinqui. Tunc ex jussu episcopi traditur custodibus, ut nisi has chartulas
Abbreviated transcription (Latin):
Rexuͦ chlotharius annoquinqͣ gesimo
regni sui cũ multis munerib: beati
crũ ante dicti antistitis. cunctas acti¬
ones quas fortassis neglegent᷑ egerat
replicans & orans cũ grandi gemitu. ut
ꝓsuis culpis beatꝰ confessor dm̃ miscđiam
exorar&. & ea quȩ irrationabilit̾ oõ mise¬
prat suo obteniti diluer&. Dunde
regressus. quinquasimo primo regni
sui anno. dũ scotiã siluã uenationẽ exer¬
cer& a febre corripit᷑. & ex inde cõpindio
uillã redut inqͣ cũ grauit᷑ uerarit᷑ ast¬
bre. atebat. Uua. quid putatisqualis. eͣ¬
rex ille cȩlestis. qͥ sic tã magnos reges
magno honoresuessionis deferentes.
in basilicã beati medardi sepelierun.
Obut aut̃ post unũ decurrentis anna
diem qͦ chramnꝰ furrat interfectus.

Expanded text:
Rex vero Chlotharius anno quinquaginsimo Rex vero Chlotharius anno quinquaginsimo primo regni sui cum multis muneribus limina beati crum antedicti antistitis, cunctas actiones quas fortasse negligenter egerat replicans, et orans cum grandi gemitu, ut pro suis culpis beatus confessor Domini misericordiam exoraret, et ea quae irrationabiliter commiserat, suo obtentu dilueret. Exin regressus, quinquagesimo primo regni sui anno, dum in Cotia silva venationem exerceret, a febre corripitur, et exinde Compendium villam rediit: in qua cum graviter vexaretur a febre, aiebat: Vua! Quid putatis, qualis est ille Rex coelestis, qui sic tam magnos reges magno honore Suessionas deferentes, in basilica beati Medardi sepelierunt. Obiit autem post unum decurrentis anni diem, quo Chramnus fuerat interfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
pͣuentꝰ fteriñ ꝑmisit. Mane aũt facto.
uterq cõmotꝰ exercitꝰ ad bellũ conirase
ꝓperant. lbiq chlotharius rex tam quã
nouus dauid contra absalon filiũ suũ¬
pugnaturꝰ plangens & dicens. Respice
dñe decęlo & iudica causã mirã. ꝗa in¬
iuste a filio iniurias patior. kespioe
& iudica iuste. illudq impone iudiciũ.
qđ qͦndã inter absalon & patrẽ eiꝰda¬
uid posuisti. Confligentes & enĩ pa¬
riter. brittannoꝵ odmes tergauet¬
tit. ibiq & cecidit. Deruq chiamnus
fugã iuit naues in mari paratas ha¬
liens. Sed dũ uxorẽ & filias eiꝰ libera¬
re uell&. ab exercitu patris opp̃ssus.¬
captus. atq ligatꝰ .ẽ. Qđ ctĩ ohlotha¬
rio reginuntiatũ fuiss&. iussit eũ cũ
uxorẽ & filiab igne consumi. in olu¬
siq. ft̃ intugurium cuiusdã pauꝑculȩ
Clramnꝰ suꝑ scamnũ extensus arario
suggillatꝰ .ẽ. & sic postea suꝑcos incen¬
sa casula. cũ uxore & filiab in teriit

Expanded text:
n permisit. Mane autem facto, uterque commoto exercitu ad bellum contra se properant. Ibatque Chlothacharius rex tanquam novus David contra Absalonem filium pugnaturus, plangens atque dicens: Respice, Domine, de coelo, et judica causam meam, quia injuste a filio injurias patior. Respice, et judica juste; illudque impone judicium, quod quondam inter Absalonem et patrem ejus David posuisti. Confligentibus igitur pariter, Britannorum comes terga vertit, ibique et cecidit. Denique Chramnus fugam iniit, naves in mari paratas habens: sed dum uxorem et filias suas liberare voluit, ab exercitu patris oppcaptus atque legatus est. Quod cum Chlothario regi nuntiatum fuisset, iussit eum cum uxore et filiabus igni consumi. Inclusique in tugurium cuiusdam pauperculae, Chramnus super scamnum extensus orario sugillatus est; et sic postea super eos incensa casula, cum uxore et filiabus interiit.
Abbreviated transcription (Latin):
ac filiȩ latuert̃. Uuiliacharius aut᷑ socreiꝰ
adbasilicã sc̃i Martini confugit. Ic̃ scã
hasilica a petratis popłi ac ludibrus qui
in ea fiebant ꝑ uuiliachariũ coniugũq
eiꝰ succensa . ẽ. qđ ñ sine graui suspirio
memoramꝰ. Sed & ciuitas turonio a
ante annũ iãigne succensa fuerat.
tȩ desercȩ st̃. Protinꝰ beati alartini
tia reparata .ẽ. Tunc due acies locustaꝵ
apparuert̃. quȩ ꝑ aruernũ atq lemo¬
uicinũ transeuntes ut fect̾ ad romani
exercitu aduiersus eũ infirittanm am
dirigit. Sed nec ille contra patrẽ egredi
batus uterq. resider ⁊ excratus. +
oliramnus cũ brietaninis conera pateq
acir̃ instruxissa. incũbente noc it

Expanded text:
ac filiae latuerunt. Wiliacharius autem, socer eius, ac filiae latuerunt. Wiliacharius autem, socer eius, ad basilica sancti Martini confugit. Tunc sancta basilica a peccatis populi ac ludibria, quae in ea fiebant, per Wiliacharium coniugemque eius succensa est; quod non sine gravi suspirio memoramus. Sed et civitas Toronica ante annum iam igne consumpta fuerat, e sunt. Protinus beati Martini tia, reparata. Tunc duae acies locustarum apparuerunt, quae per Arvernum atque Lemovicinum transeuntes, ut ferunt, Romaniaexercitu adversus eum in Britanniam dirigit. Sed nec ille contra patrem egredi  conglobatus uterque resideret exercitus, et Chramnus cum Britannis contra patrem aciem instruxisset, incumbente noct
Abbreviated transcription (Latin):
dardus eñs cansũmato uonis operili
cursu & plenꝰ dierũ. sc̃itate ̃ cipuus diẽ
obiit. Quẽ chlotharius. ex cũ sũmo ho¬
nore apud suessionis ciuitatẽ sepeliuit.
& basilic̃a suꝑ eũ fabricare coepit. quã
sigibtus filius eiꝰ cõpleuit atq composuit
Ad cuiꝰ beatũ sepulcrũ uidimꝰ uinctorũ
compedes atq eatenas disruptas nifias¬
tasq iacere quȩ usq: hedie inistuno¬
niũ uirtutis eiꝰ ac ipsũ beati sepulcrum
reseruanti: Sed ad suprriorarednmus.
iuldebertꝰ igit᷑ rex egrotare coepit
Et cũ diutissime apud parisius letꝰ¬
tulo decubiass&. oluit. & adbasilicam
beati uincenti quã ipse construxerat
est sepultus. Cuius regnũ xthesauros
chlotharius rex accepit Vtrogodã
uͦ & filias eiꝰ duas in exiliũ misitꝰ Chramniꝰ
aut̃ patrirep̃sentatur. sed postra infi¬
delis extitit. Cumq secernet& cuadere.
ñ nosse brittanniã petiit. ilnq cũ cho¬
nobro brictannoꝵ conute ipse &uxor ciꝰ

Expanded text:
dardus episcopus, consummato boni operis cursu, et plenus dierum, sanctitate praecipuus, diem obiit. Quem Chlothacharius rex cum summa honore apud Suessionas civitatem sepelivit, et basilicam super eum fabricare coepit; quam postea Sigibertus filius ejus explevit, atque composuit. Ad cujus beatum sepulcrum vidimus vinctorum compedes atque catenas disruptas confractasque jacere, quae usque hodie in testimonium virtutis ejus, ad ipsum beati sepulcrum reservantur. Sed ad superiora redeamus. XX. Childebertus igitur rex aegrotare coepit, et cum diutissime apud Parisios lectulo decubasset, obiit et ad basilicam beati Vincenti, quam ipse construxerat, est sepultus. Cuius regnum et thesauros Chlotharius rex accepit; Vulthrogotham vero et filias eius duas in exilium posuit. Chramnus autem patri repraesentatur, sed postea infidelis extitit. Cumque se cerneret evadere non posse, Brittanias petiit, ibique cum Chonoobro Brittanorum comite ipse vel uxor eius
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dis & incendio deuastauit. Audierat
enĩ frẽinsuũ a saxonib fuisse inter¬
emptũ. & regno suo euncta subici
estians. qͦ adirepotuit uniuet saꝑ¬
unc & astrapius dux chramnũ metu¬
ens in basilicã sc̃i Martini confugit
Cui intali tribulatione ñ de fuit diui¬
nũ duxiliũ. Nã cũ ohiramnꝰ eũ con¬
stringiuississ& & ut nullus illi alim̃ta
p̃here p̃sumer&. & ita artius custodi¬
retur ut nec aquã quidem haurire
quidã uasculũ illi cũ aqua sine uino de¬
tulit ad potandũ. Quo accepto uelo¬
eitor iudex loci aduolait. treptñq
demanu eiꝰ . tereȩ diffudit. Qđ uel qr

Expanded text:
atque incendio devastavit. Audierat enim, fratrem suum a Saxonibus fuisse perimtum, et regno suo cuncta subici aestimans, quae adire potuit universTunc et Austrapius dux Chramnum metuens, in basilica sancti Martini confugit. Cui tali in tribulatione posito non defuit divinum auxilium. Nam cum Chramnus ita eum constringi iussit, praebere praesumeret, et ita arctius custodiretur, ut nec aquam quidem ei haurire quidam vasculum illi cum aqua semivivo detulit ad potandum. Quo accepto, velociter judex loci advolavit, ereptumque de manu ejus, terrae diffudit. Quod velox
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. fabulã fingera dicens. Ser¬
pens ampullã uino plenã repperit.
Per huiꝰ aũt os ingressus. qđ habebat᷑¬
intus auidus hausit. A quo inflatus
uino. exire ꝑ aditũ quo ingressus fue¬
rat ñ ualebat. Uemiens autẽ iuim do¬
minus cũ ille exirenitetet᷑ nec poss&.
ait adserpentt̃ Cuome urius qđ in¬
Quȩ fabula magnũ ei timort̃ atq oiliũ
p̃ parauit. Subito riũ a bucedmnꝰ cũ totam
italiã minfiancorũ reguũi edegiss&. a nar

Expanded text:
habebat, fabulam fingeret, dicens: 'Serhabebat, fabulam fingeret, dicens: 'Serpens ampullam vino plenam repperit. Per huius enim os ingressus, quod intus habebatur avidus hausit. A quo inflatus vino, exire per aditum, quo ingressus fuerat, non valebat. Veniens vero vini dominus, cum ille exire niteretui nec possit, ait ad serpentem: „Evome prius quod inQuae fabula magnum ei timorem atque odium praeparavit. Sub eo enim et Buccelenus, cum totam Italiam in Francorum regno
Abbreviated transcription (Latin):
gere deberent ep̃es & cametarus. aruer
no dirigitur. Qui aciuib & clericis li
& diuisio clericorum facta . ẽ. & alii cautino
ep̃o erant subditi. alii catom prbro. Qđ eis
fuit maximũ detrũtũ. Cautiuꝰ aut̃ ep̃s
uidens eũ nulla ratione posse flecti ut sibi
ess & subditꝰ. tã ei quã amiciseiꝰ đ qͥ cumq
ei consentieliant om̃s resȩcełe abstulit.
reliquitq eos in anes ac uacuos
egnante uͦ agilane apudhyspanias.
cũ popłm grauissimo dominationis suę
at terer&. ex exercitus imperatoris hy¬
spatias est ingressus. & ciuitates aliqͣs
ꝑ uasit. Interfesto aut̃ agilane. athana.¬
gel dux regnũ aec ent. Qui multa
u̾ella contra ipsũ exercitũ postraegit.
& cos plerũq deuicit. ciuitatesq quas
de potestate eorũ.
heodoualdus aũt cũ iã adultꝰ ess&. uual¬
deradã uxorẽ ducit. Hunc theodo¬
ualdũ ferc̃ malifuisse ingenu. ita ut
iratus cuidã quẽ suspectum de reb suis

Expanded text:
pergere deberent episcopis et camerariis, Arverno pergere deberent episcopis et camerariis, Arverno eum direxerunt. Qui a civibus et clericis libet divisio clericorum facta est, et alii Cautino episcopo erant subditi, alii Catoni presbitero; quod eis fuit maximum detrimentum. Cautinus autem episcopus videns, eum nulla ratione posse flecti, ut sibi esset subditus, tam ei quam amicis eius vel quicumque ei consentiebant omnes res ecclesiae abstulit reliquidque eos inanes ac vacuosegnante vero Agilane apud Hispaniam, cum populum gravissimo dominationis suae jugo attereret, exercitus imperatoris Hispanias est ingressus, et civitates aliquas pervasit. Interfecto autem Agilane, Athanagildus regnum accepit. Qui multa bella contra ipsum exercitum postea egit, et eos plerumque devicide potestate eorum. Theodovaldus vero cum iam adultus esset, Vuldetradam duxit uxorem. Hunc Theodovaldum ferunt mali fuisse ingenii, ita ut iratus cuidam, quem suspectum de rebus suis
Abbreviated transcription (Latin):
crantes. discessert᷑
gitur eã consetisa clericorũ
ad ep̃atũ electus cũ adhuc ñ ordinatus
ounctis ipse p̃ess&. cautino archidia¬
cono diuersas minas intendere coepit
dicens. Egote remouebo. ego te humilia¬
bo. ego tibi multas iniurias impendi
p̃cipiã. Cui ille. Grãm inꝗͥt tuã domite
ptissime habere desidero. Iuã simerror.
cinuͣ tibi beneficiũ p̃stabo: Sine aliquo
eniͣ labore tuo ⁊ absq ullo dolo ego
At ale suspicans eũ sibi uelle illuderr.
hiecualde desporit. Hicuꝰ cũ se ceinera
humiliari atq calumnie subici. lango¬
re simulato ꝑ noctẽ ciuitatẽ egrũitis.
thco doualũ regẽ pecut. auiuntt .. .s
transitũ sc̃i Galli. Qđ ille audiens uel¬
hu qui cõilꝰ erant. conuocatis sacerdo¬
tib apud mectensem ursẽ. cautinus
arcindiaconꝰ ep̃s ordinatur. Cũ autt̃
uenissent nuntii catonis prbri. hicram
ricis & om̃ib quȩ hi der̾ebus ecolesię
exsubuerant. ardenatisq qui cũ eo ꝑ

Expanded text:
crantes, discesserunt. VII. Igitur cum consensu clericorum ad episcopatum electus, cum adhuc non ordinatus cunctis ipse praecesset, Cautino archidiacono diversas minas intendere coepit, dicens: Ego te removebo, ego te humiliabo, ego tibi multas neces impendi praecipiam. Cui ille: Gratiam, inquit, tuam, domine piissime, habere desidero, quam si mereor, unum tibi beneficium praestabo. Sine ullo enim labore tuo, et absque ullo dolo, egoAt ille suspicans eum sibi velle illudere, haec valde despexit. Hic vero cum se cerneret humiliari, atque calumniae subjici, languore simulato, et per noctem civitatem egrediens, Theodobaldum regem petiit, annuntcti Galli. Quod ille audiens vel qui cum eo erant, convocatis sacerdotibus apud Metensem civitatem, Cautinus archidiaconus episcopus ordinatur. Cum autem venissent nuntii Catonis presbiteri, hiricis et omnia, quae hi de rebus ecclesiae exhibuerant, ordinatisque qui cum eodem
Abbreviated transcription (Latin):
intus. Temporeuͦ illo adclericatũ ac¬
cedens apud sellense castrũ cũ inpictaui
haberctur diocesis. ep̃s ordinat᷑. futurũ
ut decedente pientio antistite qͥ tc̃ picta¬
uense᷑ regelat ecołam. ipse succederit
Sedrex chiaribertꝰ in aliud uercit sen¬
tentiã. Deniq. cũ pientius ep̃s ab hac
luce migrassoe. apud parisius ciuitatẽ
Pascentius qͥ tc̃ abba erat basilicȩ sẽihr
laru ei succedit exiussuregis charibti.
clamante austrapio sibi huno debere¬
reddi locuĩ. sed parũ ei iactati ꝓfuere¬
sermones. In se qͦq reuersus ad castrũ
suũ mota suꝑ se theifalatũ seditione
qͣs sepe grauauerat. lanceaq sauciatꝰ
cruoiter uitã finuuit Dio cesesuero
suas ęccłapictauensis recepit

Expanded text:
bitus. Tempore vero ejus, ad clericatum accedens apud Sellense castrum, quod in Pictava habetur dioecesi, ordinatur: futurum ut decedente Pientio antistite, qui tunc Pictavam regebat Ecclesiam, ipse succederet. Sed rex Chariberthus in aliut vertit sententiam. Denique cum Pientius episcopus ab hac luce migrasset, apud Parisius civitatem Pascentius, qui tunc abba erat basilicae sancti Helari, ei succedit ex iussu regis Chariberthi, clamante Austrapio, sibi hunc redebere locum. Sed parum ei iactati sermones. Ipse quoque regressus ad castrum suum, mota super se Theifalorum seditione, quos saepe gravaverat, lancea sauciatus 160 crudeliter vitam finivit. Dioeceses vero suas Ecclesia Pictava recepit
Abbreviated transcription (Latin):
nuntis̃ confortare dignat.ẽ. ti gationes
illas instituit. ut media quadragesima
psallendo ad basilicã beatiulianimar¬
tyris in itinete pedestri uenirent
uł domorũ uł eccłarũ signari uidetuantr.
Unde drusticis hoc scriptũ tauuacailutur

Expanded text:
nuntium confortare dignatus est, Rogationes illas instituit, ut media Quadragesima psallendo, ad basilicam beati Juliani martyris itinere pedestri venirent. vel domorum vel ecclesiarum signari videbantur. Unde a rusticis haec scriptio Thau
Abbreviated transcription (Latin):
prbro uictus confususq discessit. Prbr
aut̃ acceptis arege peeptionib rr̃s
suas ut libuit defensauit. posseditq
hramntis uͦ his dieb apud aruetnũ
residebat. Multȩ eñ causȩ tt̃ ꝑ eũ ir¬
rationabilitor gerebantur. & ob hoc
acceleratus .ẽ. demundo. Multũ enĩ
maledicebatur a populo. Nullã aũt
hominũ diligebat. aqͦ consiliũ bonum
uttleq poss& accipere. nisi colletis
uilib ꝑ sonis etate iuuenili fluctuan¬
tib ensdẽ tañtũ modo diligebat eo¬
uiter in iuriatũ ab egit & salustium
& quadragesimȩ dies. & cautinꝰ ep̃s bri¬

Expanded text:
presbytero, victus confususque discessit. Presbyter autem acceptis a rege praeceptionibus, res suas ut libuit defensavit posseditque,Chramnus vero his diebus apud Arvernum residebat. Multae enim causae tunc per eum irrationabiliter gerebantur; et ob hoc acceleratus est de mundo: multum enim maledicebatur a populo. Nullum autem hominem diligebat, a quo consilium bonum utileque posset accipere; nisi collectis vilibus personis aetate juvenili fluctuantibus, eosdem tantummodo diligeba, eoviter injuriatum abegit, et Salustium m Quadragesimae dies: et Cautinus episcop
Abbreviated transcription (Latin):
me dulcedo tua expetut. & requitens
uirũ sapientẽ atq diuitẽ quẽ tuȩ sorori
debere᷑ adiungete. nihil inelius quã me¬
ipsũ inueneltaq noueris quia tã comu¬
gem accepi. qđ tibi displicere ñ puto
At illa. Qđ bonũ inqt uidetur in oculis¬
tuis domineini fat. tantũ ancilla tua
cũ gr̃a regis uiuat. Guntharius uͦ chran¬
nus. atq chuldericus uiuente patre mor¬
tui st̃. Exitũ uͦ chramni in posterũ scripsimꝰ
Aiboenus qͦq rex lango bardorũ chlotsin¬
dã filiã regis accrpit. Obrit in iurtosus¬
ep̃s urbis turonicȩ. decimo & septimo
episcopatꝰ sui añno. Cui baudinꝰ ex do¬
mnesticis chlathariiregis successit. sextus
decimꝰ post obitũ brati Martini.
hanoo qͦq brittannorũ comes. tres fr̃s
suos interfecit. uolens aũt ad huc ma¬
ohliauũ interficere. comp̃hensũ atq.
cathenis oneratũ in oait ereretinebat :
qui ꝑ felicẽ namneticũ ep̃m liberatus est¬

Expanded text:
me tua dulcedo expetiit. Et requirens me tua dulcedo expetiit. Et requirens virum divitem atque sapientem, quem tuae sorori deberem adjungere, nihil melius quam meipsum inveni. Itaque noveris, quia eam conjugem accepi, quod tibi displicere non credo. At illa: Quod bonum, inquit, videtur in oculis domini mei faciat: tantum ancilla tua cum gratia regis vivat'. Guntharius vero, Chramnus atque Childericus vivente patre mortui sunt. Exitum vero Chramni in posterum scripsimus. Alboenus quoque rex Langobardorum Chlothsindam, filiam regis, accepit. Obiit autpus urbis Turonicae decimo et septimo episcopatus sui anno: cui Baudinus, ex domestico Chlothacharii regis, successit, decimus sextus post exitum beati Martini. IV. Chanao quoque Britannorum comes tres fratres suos interfecit. Volens autem adhuc Macliavum interficere, comprehensum atque catenis oneratum in carcere retinebat, qui per Felicem Namneticum episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
uir tutẽ beati Martini. misit post etĩ
cũ munerib ueniã pͣcans. & hoc qđ fe¬
cerat damnans. simulq rogans ut ꝓ se
suo mesttatui ad sciuit. Nunc ad com¬
plendã uui tedẽ. quid famuĩ a sua sug¬
gerat. audiat domunꝰ m̃s rex Precor
ut sororimee seruȩ ur̃ȩ utilẽ atq ha¬
bund antẽ uirũ ordinare dignenuni.
unde nͣ humilier. setł potius exaltata
seruire fidelius possim. Qđ ille audiens.
cũ ess& ninuũ luxuriosus in ainore are¬
gundis ncidit. & ad uillã inqua ipsa
GITUR CEIRODFILDIS REGINA
plena dierũ bonisq operib: ꝓͣdita apud
urbẽ turo nicã obut: temporib iniuri¬
osi eñĩ. Quȩ parisius cũ magno psallen¬
tio deportata. in sacrariũ beati PeT AC
ad latus chlodouei regis sepulta .ẽ. a
filus suis childe lierto & chlothario re¬
gibus. Nã basilicã illã ipsa construxe¬
rat inqua & Genouefab eatissim a
ait. Tractaui mercedẽ illã explere quã

Expanded text:
virtutem beati Marvirtutem beati Marcum muneribus, veniam precans, et hoc quod fecerat damnans, simulque rogans, ut pro sesuo me stratui adscivit. Nunc ad conplendam mercide, quid famula tua suggerat, audiat dominus meus rex. Praecor, ut sorore meae, servae vestrae, utilem atque habentem virum ordinare dignimini, unde non humilier, sed potius exaltata servire fidelius possem'. Quod ille audiens, cum esset nimium luxoriosus, in amore Aregundis incedit et ad villam, in qua ipsagitur Chrotechildis regina plena dierum, bonisque operibus praedita, apud urbem Turonicam obiit, tempore Injuriosi episcopi: quae Parisios cum magno psallentio deportata, in sacrario basilicae S. Petri, ad latus Chlodovechi regis sepulta est a filiis suis, Childeberto atque Chlothachario regibus. Nam basilicam illam ipsa construxerat, in qua et Genovefa beatissima ait: Tractavi mercedem illam implere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uircutẽ beati Martini antistitis exorar&.
eniq ipse rex chlotħarius de diuersis
mulierili septẽ filios habuit. id est
deingundȩ gunthariũ. childericum.
charibertũ. Gunthrannũ Sigibertũ.
& chlosindã filiã. De dregundȩ uͦ sorore
chilpericũ de chunsena. Habuit chian¬
nũ. Que aut̃ causa fuerit ut uxoris sue
sororẽ acceperit. dicã. Cũiã ingundr̃
in conugio accepiss&. & eã unico amore
diliger&. suggestionẽ ab ea accepit
dicente. Fecit dominꝰ m̃s qđ libuit. &
eniq chlotharius rex indixerat ut om̃s
ȩccłȩ regnisui tertiã partẽ fructuum
epĩ consensissent atq subscrisissent
uiriliter hoc beatꝰ iniuriosus respueris.
subscribere dedignatus .ẽ. diciiis. Si
uolueris res dĩ tollere. dñs regnũ tuũ
uelociter aufer&. quia mniquũ. ẽ. ut
pauperes quos tuo debies alere horreo.
ab eorũ stipe tua horrea repleantur.
Et iratus contra rege̾. nec ualedicens
abscessit. Tc̃ cõmotus rex timins etiã

Expanded text:
irtutem beati Martini antestites exoraret. Denique ipse rex de diversis mulieribus septim filius habuit, id est de Ingunde Guntharium, Childericum, Chariberthum, Gunthchramnum, Sigyberthum et Chlothsindam filiam; de Aregundem vero, sororeChilpericum; de Chunsena habuit Chramnum. Quae autem causa fuerit, ut uxoris suae sororem acciperet, dicamus. Cum jam Ingundem in conjugio accepisset, et eam unico amore diligeret, suggestionem ab ea accepit, dicente: Fecit dominus meus de ancilla enique Chlothacharius rex indixerat, ut omnes eclesiae regni sui tertiam partem fructuum  omnes episcopi consensissent atque subscripsissent, viriliter hoc beatus Iniuriosus respuens, subscribere dedignatus est, dicens: 'Si volueris res Dei tollere, Dominus regnum tuum velociter aufret, quia iniquum est, ut pauperes, quos tuo debes alere horreo, ab eorum stipe tua horrea repleantur'. Et iratus contra regem nec valedicens abscessit. Tunc commotus rex, timens etiam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptione. At ille ut erat uane głȩ cupa¬
dus. adunata pauperũ caterua. clamorẽ
dare p̃ceit his uerbis: Curnos pat᷑ bone
cibo potuq. rificio. Situ aleris. roga¬
mus ne nos relinquas. qͦs alere consueaisti
Tc̃ ille conuersus ad clerũ turonicũ. ait
multitudo pauperũ me diligit : Non
Cato dut̃ dinicitias cũ chramnonexuerat.
ꝓmissionẽ ab eo accipiotis. ut si continge¬
rium. statt᷑ etecto cautino ab ep̃atu istt
e soncrocur ȩccłȩ. Sed qͥ cathedram
beate martini contemptui habuit.
uanitatũ anurno elatus nullũ siln pu¬
s. antiorẽ. Nã quadã uice conductã
criminosũ. in dignũq qͥ sacerdoitũ d sn¬
iss& adipisci Deniq cnitinꝰ is i mnpco
ep̃atu talẽ seredodidit ut ab ormibi
execra retir ninatesodũ deditis
Ylom plerumꝙ ita ine undebat᷑ potii. u
de conuuuo uix aquattuor portaretir

Expanded text:
praeceptione. At ille, ut erat vanae gloriae cupipraeceptione. At ille, ut erat vanae gloriae cupidus, adunata pauperum caterva, clamorem dari praecepit his verbis: Cur nos deseris, bone cibo potuque reficiet, si tu abieris? rogamus ne nos relinquas, quos alere consuesti. Tunc ille conversus ad clerum Turonicum, ait:multitudo pauperum me diligit; non pCato autem amicitias cum promissionem ab eo accipiens, ut, si contigerium, statim eiecto Cautino ab episcopatu, iste praeponeretur ecclesiae. Sed qui cathedram beati Martini contemptui habuit, vanitatis coturno elatus, nullum sibi pustantiorem. Nam quadam vice conductam criminosum indignumque, qui sacerdotium debuisset adipisci. Denique Cautinus, adsumpto episcopatu, talem se reddidit, ut ab omnibus execraretur, vino ultra modum deditus. Nam plerumque in tantum infundebatur potu, ut de convivio vix a qua
Abbreviated transcription (Latin):
ratoris capta. ñ fuit qui eã ulta retiperre.
Sub cuiꝰ timpore uuas in arbote quã sau¬
cũ uocam abisq uitis coniunctione natas
te ueniens int̾roisse uisa . ẽ. Credo hec
signa mortẽ ipsius regis aimunti asse.
lpseuꝰ tialde infiriat. Ac inctura deor¬
sũ mndicare ñ poterat. Iui paulatim
decidens. septimo anno trgni sui mortuts
est. rrgnũq. eiꝰ chlotharius tex dccepit.
copusans uualdetadã uxorẽ eiꝰ stratu suo
Sed increpatꝰ a sacer dotib trliquit ea.
dans ei gariualdũ ducẽ ditigriisq ar¬
utiiuis chrannũ filiũ suum:
o dimo ribellantib saxonib chlodu¬
eo qđ sa ionib sołatium pribuisserat
tccdentr uͦ aptd urbẽ titonicã guntra¬
rio ep̃õ. ꝑ emissionẽ ut fert̃ cautini
ut cantuucti elericicũ leubaste mar¬
tirario & afebate. eũ magno appatu¬
regredi cupientes. dicunt. Puide uobis
uoluntatr̃ tuã ut sciaimꝰ ꝗd debramꝰ sequi:
Alco quin. reueritinur ad ppria Non
enĩ nĩate uoluntate expetiuimꝰ. sed regis

Expanded text:
fuit qui eam ultra reciperet. Sub hujus tempore uvas in arbore, quam sambucum vocamus, absque vitis conjunctione natas so veniens introisse visa est. Credo haec signa mortem ipsius regis annuntiasse. Ipse vero valde infirmatus, a cinctura deorsum se volutare non poterat. Qui paulatim decidens, septimo regni sui anno mortuus est, regnumque ejus Chlothacharius rex accepit, copulans Vuldetradam uxorem ejus strato suo. Sed increpitus a sacerdotibus, reliquit eam, dans ei Garivaldum ducem, dirigensque Arvernis Chramnum filium suum. X. Eo anno rebellantibus Saxonibus, Chlothachaeo quod Saxonibus solatium praebuissentcedente vero apud urbem Turonicam Gunthario episcopo, per emissionem, ut ferunt, Cautini ut conjuncti clerici, cum Leubaste martyrario et abbate, cum magno apparegredi cupientes, dicunt: Pande nobis voluntatem tuam, ut sciamus quid debeamus sequi; alioquin revertimur ad propria. Non enim nostra te voluntate expetivimus, sed regis
Abbreviated transcription (Latin):
untẽ. Hunc lic& tenaei uoce uocat
Exaudit ille. Neo mora uenit securim
manu tonions. sudes legneos quib serae
contineb ant᷑ incidit. aditũq. prbro
pate fecte. At illede nocte p̃terieus
ad domũ ꝑgit. satis uirũ olisecrans
ne de eo cuiquã aliꝗd enarrar&. Domũ
igitur ingressus. in quisitis cartis qͣs ei
memorata regina tradiderat addlo¬
thariũ regrm defert: indicans ei qͣ liter

Expanded text:
untem. Hunc, licet voce tenui, vocat. untem. Hunc, licet voce tenui, vocat. Exaudit ille, nec mora, securem manu tenens, sudes ligneas, quibus serae continebantur, incidit, aditumque presbytero patefecit. At ille de nocte consurgens, ad domum pergit, satis virum obsecrans, ne de eo cuiquam aliud enarraret. Domum igitur suam ingressus, inquisitis chartis, quas ei memorata regina tradiderat, ad Chlothacharium regem defert, indicans qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
interna insoera quatiełat. Cumq. adit
nariũ pallio obserar&. quãdiuflatũ
continere poterat. iulnl pessimũ sentiebat
lũ ab ore pallio. ñ inodo ꝑ os aut nares
uerũ etiã ꝑ ipsas ut ita dicã aures odo¬
reͣ postiferũ hauriebat. Quid płura
Quando diuuntati ut credo condoluit.
manũ dextetã adspouaã sarco fagi
tendit . sepperitq uectẽ qͥ decidente
oꝑtorio interipsũ do laliũ sepulcri
reman serat. Quẽ paulatĩ cõmouens
seusit coopetante dĩ adiutorio lapidẽ
amoueri. Urrũ ubi ita remotũ fuit ut
prbt caput fora seducer&. maiorem
quo totus egrederet᷑ aditũ liberius pa¬
te fecit. Interra operientib nocturiuis
tenebris diem. nec ađsnic usque quãq.
diffusis. aliud aditũ criptȩ pecit.
Erat eiĩ seris forcissimis clauisq. ualidis¬
simis obseratũ. Urrũtam̃ ñ erat ita le¬
uigatũ ut inter cabulas homo aspice
re ñ poss&. Adhos aditꝰ prbr caput
reclinat. aduercitq. hominẽ uiđ ptere¬

Expanded text:
erum quatiebat. Cumque pallio aditus narium obseraret, quandiu flatum continere poterat, nihil pessimum sentiebat:lum ab ore pallio, non modo per os aut per nares, verum etiam per ipsas, ut ita dicam, aures, odorem pestiferum nauriebat. Quid plura? Quando divinitati, ut credo, condoluit, manum dexteram ad spondam sarcophagi tendit, reperitque vectem, qui decedente opertorio, inter ipsum ac labium sepulcri remanserat. Quem paulatim commovens, sensit cooperante Dei adjutorio, lapidem amoveri. Verum ubi ita remotus fuit, ut presbyter caput foras educeret, majorem quo totus egrederetur aditum liberius patefecit. Interea operientibus nocturnis tenebris diem, nec adhuc usquequaque diffusis, aliud cryptae ostium petit: erat enim seris fortissimis clavisque firmissimis obseratum; verumtamen non erat ita levigatum, ut inter tabulas aspicere homo non posset. Ad hos aditus presbyter caput reclinat, advertitque hominem viam praetere
Abbreviated transcription (Latin):
cũ die dñica aduenissae. qͥd gostũ fuerit
dicã. Erat ibi tc̃ tẽporis sõs tetrioꝰ ipiscop.
ouiꝰ insuperiori libello memoriã fecimus.
Positis clerioi trib libellis suꝑ altarium.
r&. aut si et folicitas suoceder&. aut certr
si regnare posso. diuina potentia docla¬
tiã ut unus quisq in librũ quẽ primũ ra¬
gera. Aꝑto gͦ primo omniũ libro ꝓphe¬
tarũ. repporiunt. Auferã maceriã ei
& erit in desolationẽ. ꝓ eo qđ debuit
facereuuã. focit aut̃ labruscam Riese¬
diligentor soitas fr̃s. quia dies dñi sicut
fur in nocto ⁊ tauitu Cumq. dixerut

Expanded text:
nico advenisset, quid gestum fuerit dicam. Erat ibi tunc sanctus Tetricus episcopus, cujus in superiori libello memoriam fecimus. Positis clerici tribus libris super altarium, ret: aut si ei felicitas succederet, aut certe si regnare posset, divina potentia declatiam, ut unusquisque in libro quod primum ageret. Aperto ergo primo omnium Prophetarum libro, reperiunt: Auferam maceriam ejus, et erit in desolationem: pro eo quod debuit facere uvam, fecit autem labruscam . Resediligenter scitis, fratres, quia dies Domini sicut fur in noc