comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crediderunt ꝑdidit: angelos uero qui nõ
seruauerunt suum pͥncipatu. sed dereli¬
querunt suum domicilium: in uidiciũ
magni diei uinculis eternis sub caligine¬
ra et finitime ciuitates similimͦ exfornica¬
te. et abeuntes post carnem alterã facte
sunt exemplum ignis et̾ni penam susti¬
nentes. Similit̾ et hi carnem quidẽ ma¬
culant. dñationem autẽ sꝑnunt. maies¬
tatem aut̃ blasfemant. Cum michael
archangłs cum diabolo disputans alt̾¬
caretur de moysi corpore. non ẽ ausus ĩ¬
peret tͥ dñs. Hi aut̃ quidem quetũq ig¬
norant blaffemant. quecũq aut̃ natura¬
liter tanquã muta animalia norunt.
yn abierunt. ⁊ errore balaam mercede
esfusi sunt: et contradictione chore ꝑie¬
runt. Hi sunt in epulis suis macule cõ¬
uiuantes: sine timore semet ipsos pascen¬
tes. nubes sine aqua. que auentis circũ
feruntur: arbores autunnales. infructu¬
ose. bis mortue. eradicate. fluctus maris.
despumantes suas confusiones: sidera er¬

Expanded text:
equitur: angelos uero, qui non seruauerunj; suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium, in iudicium magni diei uinculis aeternis sub caliginerha, et finitimae civitates simili modo exfornicatae, et abeuntes post carnem alteram, factae sunt exemplum, ignis aeterni poenam sustinentes. Similiter et hi carnem quidem maculant, dominationem autem spernunt, majestatem autem blasphemant. Cum Michael archangelus cum diabolo disputans altercaretur de Moysi corpore, non est ausus peret tibi Deus. Hi autem quaecunque quidem ignorant blasphemant, quae autem naturaliter tanquam animalia norunt, n abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt, et in contradictione Chore perierunt. Hi sunt in epulis suis maculae, convivantes sine timore, semetipsos pascentes, nubes sine aqua, quae a ventis cur; arbores autumnales, infructuosae, bis mortuae, eradicatae; fluctus feri maris, despumantes suas confusiones; sidera er
Abbreviated transcription (Latin):
horinthii sunt achaici. & hĩ simi¬
lit̃ ab apło audier̃ uerbũ uerita¬
tis: & subuersi sunt multipharie
a falsis apłis. quidã aphilophiȩ uerbosã elo¬
quentiã: alii sectã legis iudaice inducti.
Hos reuocat apłs ad uerã ce euangłicã sapi¬
entiam: scribens eis abepheso ꝑtimotheũ¬

Expanded text:
orinthii sunt Achaici; et hi similiter ab apostolis audierunt verbum veritatis, et subversi sunt multifarie a falsis apostolis. Quidam a philosophiae verbosa eloquentia, alii secta legis Judaicae, inducti sunt. Hos revocat Apostolus ad veram evangelicam sapientiam, scribens eis ab Epheso
Abbreviated transcription (Latin):
dño. quã sꝑare in principib. O m̃s g̃s
circuierunt me: & innomine dñi qͥuia
ultus sum ineos. Circumdantes circũ
sicut apes & exarserunt sicut ignis inspi¬
nis. & innomine dĩi quia ultus sum in
cos. Inpulsus euersus sũ ut cadere: &
dñs suscep̃me. F ortitudo mea & laus
mea dñs: & factus ẽ michi in salutẽ.Uex

Expanded text:
o quam sperare in principibus omnes gentes circumierunt me et in nomine Domini quia; ultus sum in eos circumdantes circumdsicut apes et exarserunt sicut ignis in spinis et in nomine Domini  quia; ultus sum in eos inpulsus eversus sum ut caderem et Dominus suscepit me fortitudo mea et laudatio mea Dominus et factus est mihi in sal
Abbreviated transcription (Latin):
dispar numerus increscit. Hic nigro colo¬
re ꝑscriptus: sub se habet alium ex mi¬
nio numerũ discolorem. qui ad decem
usq: ꝓcedens: indicat prior numerus in
quo sit canone requirendus. Cum igit᷑
aꝑto codice uerbi gr̃a illud siue illud.
capitulum scire uolueris. cuius canonis
sit: statim ex subiecto numero doceberis:
& recurrens ad pͥncipia inquibꝰ canonũ
ẽ distincta congeries: eodẽq statim cano¬
ne ex titulo frontis inuento. illum quem
querebas numerũ euisdẽ euangłistȩ qui
& ipse ex inscriptione signat᷑ in uenies.
atq euicino ceterorum tramitibꝰ inspec¬
tis: quoꝵ numeros e regione habeant ad¬
notabis. Et cum scieris: recurres ad uo-¬
lumina singulorũ. & sine mora reꝑtis nu¬
loca. inquibꝰ uel eadẽ uł uicina dixerunt.
Opto ut in xp̃o ualeas: & memineris mei
papa beatissime

Expanded text:
dispar numerus increscit  Al. accrescit. Hic nigro colodispar numerus increscit  Al. accrescit. Hic nigro colore praescriptus, sub se habet alium ex minio numerum discolorem, qui ad decem usque procedens, indicat prior numerus, in quo sit Canone requirendus. Cum igitur aperto codice, verbi gratia, illud sive illud capitulum scire volueris, cujus Canonis sit, statim ex subjecto numero doceberis, et recurrens ad principia, in quibus Canonum est distincta congeries, eodemque statim Canone ex titulo frontis invento, illum quem quaerebas numerum ejusdem Evangelistae, qui et ipse ex inscriptione signatur, invenies: atque e vicino caeterorum tramitibus inspectis, quos numeros e regione habeant, annotabis. Et cum scieris, recurres ad volumina singulorum, et sine mora repertis nuloca, in quibus vel eadem, vel vicina dixerunt. Opto, ut in Christo valeas, et mei memineris, Papa beatissime
Abbreviated transcription (Latin):
Magnus siquidẽ hic in nr̃is codicibꝰ error.
in oleuit: dum quod in eadẽ re alius euan¬
głista plus dixit. in alio quȩ minꝰ putaue¬
rint addiderunt: uł dũ eundẽ sensum
alius alit̃ expresserit: ille qui unũ equa¬
tuor primũ legerat: ad eius exemplum
ceteros quoq estimauerit emendandos
Unde accidit ut apud nos mixta sint oia:
confusionis errore sublato. & similia om̃iũ
scies: & singulis sua quęq restitues. In ca¬
none primo. concordant quatuor. matħs.
marcus. Lucas. Ioħs. In scđo tres: matħs. Mar¬
cꝰ lucas: Intercio tres: Matħs. lucas. Ioħs
Inquarto tres: matħs. Marcus. lołis. Inqͥnto
duo: matħs. Lucas. In sexto duo: matħs. mar¬
cus. In septimo duo: matħs. loħs. In octauo
duo. Lucas. Marcus. In nono duo: lucas.
loħis. In decimo: ꝓpͥa unusqͥsq quȩ non
habentur in aliis ediderunt singulis euã
gelus. abuno incipiens usq ad finẽ libroꝵ

Expanded text:
Magnus siquidem hic in nostris codicibus error Magnus siquidem hic in nostris codicibus error inolevit, dum quod in eadem re alius Evangelista plus dixit, in alio quia minus putaverint, addiderunt. Vel dum eumdem sensum alius aliter expressit, ille qui unum e quatuor primum legerat, ad ejus exemplum caeteros quoque aestimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mixta sint omnia, confusionis errore sublato, et similia omnium scies, et singulis sua quaeque restitues. In Canone primo concordant quatuor, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes. In secundo tres, Matthaeus, Marcus, Lucas. In tertio tres, Matthaeus, Lucas, Joannes. In quarto tres, Matthaeus, Marcus, Joannes. In quinto duo, Matthaeus, Lucas. In sexto duo, Matthaeus, Marcus. In septimo duo, Matthaeus, Joannes. In octavo duo, Lucas, Marcus. In nono duo, Lucas, Joannes. In decimo propria unusquisque, quae non habentur in aliis, ediderunt. Singulis vero Evangeliis, ab uno incipiens usque ad finem librorum,
Abbreviated transcription (Latin):
minũ asserit ꝑuersa contentio: quibꝰ utiq
nec inuetere instrumento post septuagin¬
ta interp̃tes emendare quid licuit: nec in
nouo ꝓfuit emendasse. cũ multarũ gen¬
tium lingius. scriptura ante translata do¬
ceat falsa e̾ẽ quȩ addita sunt. Igitur hec
p̃sens p̃fatiunctila pollicet᷑. quatuor tantũ
euangłia. quoꝵ ordo iste ẽ: Matheus. Marcꝰ.
Lucas. Ioħs. codicũ grecorũ emendata con¬
latione: sed & ueterum. quȩ ne multum
a lectionis latine consuetudine discrepa¬
rẽt. Ita calamo tẽperauimꝰ: ut his tantũ
quȩ sensum uidebantur mutare correc¬
us. reliqua manere pateremur ut fueran.
Canones quoq qͦs eusebius cesariensis ep̃c
alexandrinũ secutus ammoniũ. in decẽ
numeros ordinauit: sic̃ in greco habentur
expressimꝰ. Quod si quis decuriosis uoluerit
nosse: quȩ in euangłuis. uel eadẽ uel uici¬
na uł sola sint: eorũ distinctione cognoscit.

Expanded text:
minum asserit perversa contentio: quibus utique minum asserit perversa contentio: quibus utique nec in veteri Instrumento post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec in Novo profuit emendasse: cum multarum gentium linguis Scriptura ante translata, doceat falsa esse quae addita sunt. Igitur haec praesens praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evangelia, quorum ordo est iste, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, codicum Graecorum emendata collatione, sed Veterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus, ut his tantum quae sensum videbantur mutare, correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant. Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur, expressimus. Quod si quis de curiosis voluerit nosse, quae in Evangeliis, vel eadem, vel vicina, vel sola sint, eorum distinctione cognoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
respondeant quibꝰ tot sunt exemplaria
pene quot codices. Sin autẽ ueritas est
querenda de pluribus: cur non ad gre¬
cam originẽ reuertentes. ea quȩ uel aui¬
tiosis interpretibꝰ male edita. uel apresũp¬
toribꝰ imperitis emendata ꝑuersius. uł a
librariis dormitantibꝰ aut addita sunt
disputo testamento: quod ã seꝑtuaginta
senioribꝰ ingrecã lingũa uersũ. tercio gͣdu
adnos usq ꝑuenit. Non quero quid aqͥla
quid sẏmiacus sapiant: quare theodo¬
tion inter nouos & ueteres mediꝰ incedat
Sit illa uera interp̃tatio: qua apłi ꝓbaue¬
runt. De nouo nunc loquor testamento: qd̃
grecum ẽẽ non dubiũ est. excepto apło
matheo: qui primꝰ in uidea euangłium
xp̃i hebraicis litteris edidit. Hoc certe qd̾
in nr̃o sermone discordat: & indiuersos
riuuloꝵ tramites ducit: uno de fonte que¬
rendum est. Retermuto eos codices quos
a luciano & esit̾yo nuncupatos paucoꝵ ho¬

Expanded text:
respondeant, quibus: tot enim sunt exemplaria respondeant, quibus: tot enim sunt exemplaria pene quot codices. Sin autem veritas est quaerenda de pluribus: cur non ad Graecam originem revertentes, ea quae vel a vitiosis interpretibus male edita, vel a praesumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus addita sunt,disputo Testamento, quod a Septuaginta senioribus in Graecam linguam versum, tertio gradu ad nos usque pervenit. Non quaero quid Aquila, quid Symmachus sapiant, quare Theodotion inter novos et veteres medius incedat. Sit illa vera interpretatio, quam Apostoli probaverunt. De novo nunc loquor Testamento: quod Graecum esse non dubium est, excepto apostolo Matthaeo, qui primus in Judaea Evangelium Christi Hebraicis litteris edidit. Hoc certe cum in nostro sermone discordat, et diversos rivulorum tramites ducit: uno de fonte quaerendum est. Praetermitto eos codices, quos a Luciano et Hesychio nuncupatos, paucorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
catissimo pape cda¬
maso iheronimus.
Nouum opus face¬
re me cogis. exue¬
tere: ut post exem¬
plaria scriptura¬
rum toto orbe dis¬
persa. quasi qui¬
dam arbiter se¬
deam. Et quia in¬
ter se uariant:
quȩ sint illa que¬
cum greca consentiant ueritate decernã.
Pius labor: s periculosa presumptio: u¬
dicare de ceteris. ipsum ab om̃ibꝰ udican¬
dum: senis mutare linguam: & canes¬
centem iam mundũ ad initia retrahere
paruuloꝵ. Quis enĩ doctus pariter uel
in doctus. cum inmanu sua uolumen
ad sumpserit: & a saluia quã semel in¬
bibit uiderit discrepare quod lectitat
non statim erumpat in uocem me falsa¬
rium. me clamitans esse sacrilegum ⁊ qͥ
audeam aliquid inueteribꝰ libris adde¬
re. mutare corrigere:Aduersus quã
inuidiam duplex causa me consolatur:
quod & tu qui summꝰ sacerdos es fieri
iubes: et uerũ non ẽẽ quod uariat. etiã
maledicoꝵ testimonio cõꝓbatur. Si enĩ
latinis exemplaribꝰ fides est ad hibenda.

Expanded text:
atissimo papae Damaso Hieronymus. Novum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum: senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ statui hiemare. Teña legis ꝑitum
& apollo sollicite premicte: ut nichil ilł
desit. Discant autẽ ex nr̃is bonis oꝑibus
preesse adusus necessarios: ut ñ suit in¬
fructuosi. Salutant te qui mecũ sunt
om̃s. Saluta qui nos amant in fide. Grã
dĩ cum om̃ibꝰ uobis am̃.¬

Expanded text:
legis peritum et Apollo sollicite praemitte ut nihil illis desit discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad usus necessarios ut non sint infructuosi salutant te qui mecum sunt omnes saluta qui nos amant in fide gratia Dei cum omnibus vobis am
Abbreviated transcription (Latin):
nosse dm̃. factis autẽ negant: cũ sint abho¬
nunati &e incredibiles: & adom̃e opus bonũ
reꝓbi ¶ Cu autẽ loquere. quȩ decet sanã doccri¬
nam. Senes ut sobrii sint: pudici: pruden¬
tes: sani fide. in dilectione & pacientia.Anus¬
autẽ similit̾ in habitu scõ: ñ criminatrices:
non multo uno seruientes. bene docentes

Expanded text:
nt abominati et incredibiles, . et ad omne opus bonum reprobi. Tu autem loquere quae decet sanam doctrinam. senes, ut sobrii sint, pudici, prudentes, sani fide, dilectione, patientia. anus similiter in habitu sancto, non criminatrices, non uino multo s
Abbreviated transcription (Latin):
ut sobrii sint. In oñubꝰ teipsũ prebe exẽplũ
bonorũ oꝑm: indoctrina. inintegritate. in¬
grauitate. uerbũ sanum. in reprehensibile.
ut is qui ex aduerso ẽ uereat᷑ nichil habens
malũ dicere de nobis. Seruos dñis suis sub¬
ditos eẽ: in om̃ibus placentes. non contradi¬
centes. ñ fraudantes. s in om̃ibꝰ fidẽ bonam

Expanded text:
sint. in . omnibus te ipsum praebe exemplum bonorum operum, in doctrina integritate, grauitate: uerbum sanum inreprehensibile : ut is qui ex aduerso est uereatur nihil habens malum dicere de nobis. seruos dominis suis subditos esse, in omnibus placentes, non contradicentes, non fraudantes, sed in omnibus f
Abbreviated transcription (Latin):
popłm acceptabilem. sectatorẽ bonoꝵ o
perum. Hec loquere & exhortare: & ar¬
gue cum om̃i imꝑio. Nemo te contẽpnat.¬
¶ Admone illos principibꝰ &e porestatibus
subditos esse: dicto obedire: ad om̃e opꝰ
bonum paratos e̾e̾: nemunẽ blasphemare.⁊
non litigiosos esse s modestos: omnẽ osten¬
dentes mansuetudinẽ adom̃s homines:
Eramꝰ enĩ & nos aliquando insipientes.

Expanded text:
tabilem, sectatorem bonorum operum. Haec loquere, et exhortare, et argue cum omni imperio; nemo te contemnat. Admone illos principibus et potestatibus subditos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse, neminem blasphemare, non litigiosos esse, sed modestos omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Eramus enim aliquando et nos insipiente
Abbreviated transcription (Latin):
hromatio & heliodoro
epĩs: hieronimus.
Iungat epistola quos
iungit sacerdocium.
immo charta non di¬
uidat. quos xp̃i nectit
amor. Cõmentarios inoseȩ. amos. ⁊a¬
chariam. malachiam. quoᷤ poscitis scrip¬
sissem: silicuisset preualitudine. Alit¬
titis solatia sumptuum. notarios nrõs
& librarios sustentatis: ut uobis potis¬
simũ nr̃m de sudet ingenium. Et ecce
ex latere frequens turba diuersa pos¬
centiũ : quasi aut ȩquũ sit me uobis
esurientib esurire. & aliis laborare.
aut inracione dati & accepti cuiquã
p̃ter uos obnoxius sim. Itaq longa e¬
egrotatione fractus. ne penitꝰ hoc
anno reticerẽ. & apud uos mutus essẽ.
tridui opus ur̃o nomini consecraui:
inter pretationem uidelicet trium
salomonis uoluminũ: masloth. quas
hebrei parabolas. uulgata editio pro¬
uerbia uocat: coeleth quod grece ec¬
clesiasten. latine concionatorem possu¬
mꝰ dicere: sirasirmn: quod in nr̃a lin¬
gua uertitur canticũ canticoꝵ. Fert̾¬

Expanded text:
HROMATIO et Heliodoro episcopis, Hieronymus. Jungat epistola, quos jungit sacerdotium: immo charta non dividat, quos Christi nectit amor. Commentarios in Osee, Amos, Zachariam, Malachiam, quos poscitis, scripsissem, si licuisset prae valetudine. Mittitis solatia sumptuum: notarios nostros et librarios sustentatis, ut vobis potissimum nostrum desudet ingenium. Et ecce ex latere frequens turba, diversa poscentium: quasi aut aequum sit, me, vobis esurientibus, aliis laborare: aut in ratione dati et aceter vos, obnoxius sim. Itaque longa aegrotatione LXXIV fractus, ne penitus hoc anno reticerem, et apud vos mutus essem, tridui opus nomini vestro consecravi, interpretationem videlicet trium Salomonis voluminum, Masloth, quas Hebraei Parabolas, vulgata autem editio Proverbia vocat: Coeleth, quem Graece Ecclesiasten, latine Concionatorem possumus dicere: Sir Assirim, quod in nostra lingua vertitur Canticum Canticor
Abbreviated transcription (Latin):
turas ñ recipit: sic & hȩc duo uolumina
legat adedificationẽ plebis: ñ ad auc¬
toritatẽ eccłasticor doginatũ confirman¬
dam. Sicui sane septuaginta interp̃tũ
magis editio placet: habet eam a nobis
olim emendatã. Neq enĩ sic noua cũdi¬
mus: ut uetera destruamus. Et tamen
cũ diligentissime legerit: sciat magis
nr̃a intelligi quȩ non in terciũ uas tra¬
nsfusa coacuerint: sed tamen de prȩlo
purissimȩ cõmendata teste suũ saporẽ

Expanded text:
haec duo volumina legat ad aedificationem plebis, non ad auctoritatem Ecclesiasticorum dogmatum confirmandam. Si cui sane Septuaginta Interpretum magis editio placet, habet eam a nobis olim emendatam. Neque enim sic nova cudimus, ut vetera destruamus. Et tamen cum diligentissime legerit, sciat magis nostra intelligi, quae non in tertium vas transfusa coacuerint, sed statim de praelo purissimae commendata testae, suum saporem
Abbreviated transcription (Latin):
nis inscribitur. Quoꝵ priore & hebrai¬
cum repꝑi: non eccłasticũ ut apud
latinos: sed parabolas prenotatum.
Cui iuncti erant eccłastes &ticum
canticorũ: ut similitudinẽ salononis
non solũ libroꝵ numero: sed etiã mate¬
riarũ genere coequaret. Secundus a¬
pud hebreos nusquã est. quia & ipse
stilus grecã eloquentiam redolet. &
non nulli scriptorum ueterũ hunc¬

Expanded text:
nis inscribitur, quorum priorem Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum apud nos, sed parabolas praenotatum. Cui juncti erant Ecclesiastes et Cantica canticorum, ut simitudinem Salomonis, non solum librorum numero, sed etiam materiarum genere coaequarent. Secundus apud Hebraeos nusquam est, quia et ipse stylus Graecam eloquentiam redolet. Et nonnulli scriptorum veterum
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt in libro hoc. que legerunt co¬
ram rege uida. quia dereliquerunt
me & sacrificauerunt diis alienis. ut
me adiracundiam ꝓuocarent incunc
tis oꝑib manuum suarum. Iccirco
stillabit furor meus suꝑ locũ istum:
& non extinguetur. Ad regẽ autẽ iu¬
da quĩ misit uos ꝓdño dẽp̃cando: sic
loquimini. Hec dicit dñs ds̃ isrł. Qm̃
tum ẽ. cor tuum. & humiliatus es in
conspectu dñi. suꝑhis quȩ dicta sunt
contra locum istum. & habitatores ie¬
rłm. reueritusq faciem meã scidisti
uestimenta tua & fleuisti cora me:
ego quoq exaudiui te dicit dñs. Iam
enĩ colligã tẽ. ad patres tuos & infere¬
ris insepulchrũ tuũ in pace: nec ui¬
debunt oculi tui om̃e malum quod
ego inducturus sum suꝑlocũ istum
& suꝑ habitatores eius.

Expanded text:
ta sunt in libro hoc quem legerunt cota sunt in libro hoc quem legerunt coram rege Iuda quia dereliquerunt me et sacrificaverunt diis alienis ut me ad iracundtis operibus manuum suarum. Idcirco stillabit furor meus super locum istum, et non exstinguetur. Ad regem autem Juda, qui misit vos pro Domino deprecando, sic loquimini: Haec dicit Dominus Deus Israel: tum est cor tuum, et humiliatus es in conspectu Dei, super his quae dicta sunt contra locum hunc, et habitatores Jerusalem, reveritusque faciem meam, scidisti vestimenta tua, et flevisti coram me: ego quoque exaudivi te, dicit Dominus. Jam enim colligam te ad patres tuos, et infereris in sepulcrum tuum in pace: nec videbunt oculi tui omne malum quod ego inducturus sum super locum istum et super habitatores ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
ei dicens. Om̃ia quȩ dedisti in manꝰ
seruoꝵ tuoꝵ: ecce cõplentur. Argen¬
tũ quod reꝑtũ est indomo dñi confla¬
uerunt: datũq ẽ p̃fectis artificum. &
diuersa oꝑa fabricantium. Preterea tra¬
didit mͥ helchias sacerdos hunc librũ.
Qũe cum rege p̃sente recitasset. audis¬
setꝰ ille uerba legis: scidit uestien¬
ta sua. & p̃cepit helchiȩ & ahican filio
saphan. & abdon filio micha. saphan
istius qui reꝑtus est. Nagnus enĩ fu¬
ror dñi stillauit contra nos: eoquod
non custodierint patres nr̃i uerba
dñi. ut facerent om̃ia quȩ scripta st̃
in isto uoluminȩ. Abut igitur elchi¬
as & hi qui simul arege missi fuerans
ad holdan ꝓpħen uxorem sellum.
filii thecuath. filii thasra. custodis
uimus. At illa respondit eis. Hecdicit
dñs dĩ istł. Dicite uiro quimisit uos
ad me. Hȩc dicit dñs. Ecce ego inducã
mala suꝑ locum istũ. & suꝑ habitato¬
res eius: cunctaq maledict̾a quȩ scͥp¬

Expanded text:
ei dicens: Omnia quae dedisti in manu ei dicens: Omnia quae dedisti in manu servorum tuorum, ecce complentur. Argentum quod repertum est in domo Domini, conflaverunt: datumque est praefectis artificum, et diversa opera fabricantium. Praeterea tradidit mihi Helcias sacerdos hunc librum. Quem cum, rege praesente, recitasset, audissetque ille verba legis, scidit vestimenta sua: et praecepit Helciae, et Ahicam filio Saphan, et Abdon filio Micha, Saphan istius, qui repertus est: Magnus enim furor Domini stillavit super nos, eo quod non custodierint patres nostri verba Domini ut facerent omnia quae scripta sunt in isto volumine abiit igitur Helcias et hii qui simul a rege missi fuerant ad Holdan propheten uxorem Sellum filii Thecuath filii Hasra custodis va narravimus at illa respondit eis haec dicit Dominus Deus Israhel dicite viro qui misit vos ad me haec dicit Dominus ecce ego inducam mala super locum istum et super habitatores eius cunctaque maledicta quae scrip
Abbreviated transcription (Latin):
reliquiis isrł: ab om̃i quoq uida & ben¬
iamin. & habitatorib iherłm: tradide¬
runt in manib eorũ qui preerant oꝑa¬
riis indomo dñi: ut instaurarent t̾em¬
plum: & infirma quȩq sarcirent.
At illi dederunt eam artificib & ce¬
mentariis: ut emerent lapides de
lapidicinis. & ligna ad cõmissuras
edificii. & ad contignationem do¬
morum: quas destruxerant reges ui¬
da. Qui fidelit̾ cuncta faciebant.
Erant aut̃e prepositi oꝑantium la¬
ath. & abdias: de filiis merari. Tacha¬
rias & mosollã. de filiis caath: qui
urgebant opus. Om̃s leuite scientes
organis canere. Suꝑ eos uͦ qui ad
uarios usus onera portabant: erant
scribȩ & magisti deleuitis ianito¬
res. Cũq efferrent pecuniamquȩ
illata fuerat intemplũ dñi. repꝑit
helchias sacerdos librũ. legis dñi ꝑ
manũ moysi: & ait ad saphanscri¬
bam. Librum legis inueni indo¬
mũ dñi. Et tradidit ei. At ille intu¬
lit uolumen ad regem: & nuntiauit

Expanded text:
ab omni quoque Juda, et Benjamin, et habitatoribus Jerusalem, tradiderunt in manibus eorum qui praeerant operariis in domo Domini, ut instaurarent templum, et infirma quaeque sarcirent. At illi dederunt eam artificibus, et caementariis, ut emerent lapides de lapicidinis, et ligna ad commissuras aedificii, et ad contignationem domorum, quas destruxerant reges Juda. Qui fideliter cuncta faciebant. Erant autem praepositi operantium, Jaath et Abdias de filiis Merari, Zacharias et Mosollam de filiis Caath, qui urgebant opus: omnes Levitae scientes organis canere. Super eos vero, qui ad varios usus onera portabant, erant scribae, et magistri de Levitis janitores. Cumque efferrent pecuniam, quae illata fuerat in templum Domini, reperit Helcias sacerdos librum Legis Domini per manum Mosi. Et ait ad Saphan scribam: Librum Legis inveni in domo Domini: et tradidit ei. At ille intulit volumen ad regem, et nuntiavit
Abbreviated transcription (Latin):
dauid patris sui: & duodecimo anno post¬
quã ceꝑat mundauit uidã & iherłm ab
excelsis & lucis: si mulachrisq & sculpti¬
libus. Destruxerunt q corã eo aras baalim.
& simulachra quȩ suꝑposita fuerant de¬
moliti sunt. Lucos etiã & sculptilia suc¬
cidit atq cominuit: & suꝑ tumolos eoꝵ
qui meis immolare consueuerant fragñ¬
ta disꝑsit. Ossa preterea sacerdotũ cõbussit
uertit. Cũq altaria dissipass&. & lucos et
sculptilia contriuisser in frusta. cunctaq
delubra demolitus eẽt deuniuersa terra
situr anno octauo decimo regni sui.
nuindata iam terra & templo dñi: misit
saphan filium eseliȩ. & maasiã princi¬
pem ciuitatis. & ioha filiũ ioacha a cõ¬
mentariis: ut instaurarent domũ dñi
dĩ sui. Qui uenerunt ad helchiam sacer¬
dotem magnũ: acceptamq pecuniam¬
a heo quȩ illata fuerat indomũ dñi. &
qu̾a congregauerant leuitȩ. & iantto

Expanded text:
 duodecimo anno postquam coeperat mundavit Iudam et Hierusalem ab excelsis et lucis simulacrisque et sculptilibus destruxeruntque coram eo aras Baalim et simulacra quae superposita fuerant demoliti sunt lucos etiam et sculptilia succidit atque comminuit et super tumulos eorum qui eis immolare consueverant fragmenta dispersit ossa praeterea sacerdotum conbusit vertit cumque altaria dissipasset et lucos et sculptilia contrivisset in frusta cunctaque delubra demolitus esset de universa terra igitur anno octavodecimo regni sui mundata iam terra et templo Domini misit Saphan filium Eseliae et Maasiam principem civitatis et Ioha filium Ioachaz a commentariis ut instaurarent domum Domini Dei sui qui venerunt ad Helciam sacerdotem magnum acceptamque ab eo pecuniam quae inlata fuerat in domum Domini et quam congreg
Abbreviated transcription (Latin):
Ntor & iudex: qui potest ꝑdere & liberare. Tu
autẽ quis es qui iudicas ꝓximum tuũ: Ecor
ntine qui dicitis hodie aut erastino ibimus
inillã cuitatem. & faciemus ibi quidẽ an¬
nũ. & mertabiinur & lucrũ faciemꝰ: qui ig¬
noratis quid erit in crastinum. Quȩ enĩ est
uitã uĩa. Tapor est ad modicum parens
deinceps exterminabitur. ꝓ eo ut dicatis. si
dñs uoluerit. & si uixerunus. faciamus hoc
aut illud. Nunc autẽ exułtatis in super¬

Expanded text:
dere et liberare. tu autem quis es, qui iudicas proximum? ecce nunc qui dicitis: hodie aut crastino ibimus in illam ciuitatem, et faciemus quidem ibi annum et mercabimur et lucrum faciemus — qui ignoratis, quid erit in crastinum: quae enim est uita uestra? uapor est ad modicum parens, deinde exterminatur — pro eo ut dicatis: si dominus uoluerit et si uixerimus, faaut illud. nunc autem exultatis in super
Abbreviated transcription (Latin):
paceni. Andebella & lites in uob: Nonne
hinc ex concitpiscentiis ur̃is: quȩ militais
in nenbris ur̃is: Concupiscitis & non
habetis. Occiditis & zelatis: & non pote¬
stis adipisci. Litigatis & belligeratis: et
non habetis ꝓpt̾ quod. non postula tis
Retitis & ñ accipitis eo qđ male petatis.
ut in concupiscentus urĩs insumatis. Ad¬
ulteri: nescitis quia amicitia huiꝰ mundi

Expanded text:
ae. Unde bella et lites in vobis? Nonne hinc? ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris? Concupiscitis, et non habetis: occiditis, et zelatis; non potestis adipisci: litigatis, et belligeratis, et non habetis, propter quod non postulastis. Petitis, et non accipitis; eo quod male petatis: ut in concupiscentiis vestris insumatis. Adulteri
Abbreviated transcription (Latin):
li. ꝓpħas qui loquuti sunt in nomine
dñi. Ecce beatificamus: qui sustinuer.
Siifferentiã iob audistis: & finẽ dñi ui¬
distis. qm̃ misericors ẽ dñs & miserator.
Ante om̃ia autẽ fr̃s mei. nolite uirare

Expanded text:
as qui locuti sunt in nomine Domini ecce beatificamus qui sustinuerunt sufferentiam Iob audistis et finem Domini vidistis quoniam misericors est Dominus et miserator ante omnia autem fratres mei nolite iurare
Abbreviated transcription (Latin):
ni: redarguti alege quasi transgressores.
Quicũq autẽ totam legem seruauerit:
offendat autẽ in unũ: factus ẽ om̃ium
reus.Qui enĩ dixñ mechaberis: dixit
& non occides. Quod si non mechaberis:
occidas autẽ: factus es transgressor legis.

Expanded text:
quasi transgressores. Quicumque autem totam legem servaverit: offendat autem in uno: factus est omnium reus. Qui enim dixit non mechaberis: dixit et non occides. Quod si non mechaberis: occides autem: factus es trangressor legis.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ maius iudiciũ sumitis. In multis e¬
nim offendimus om̃s. Siquis in uerbo
non offendit hic̃ ꝑfectus ẽ uir: potens
etiam freno circumducere totũ corpus
Si autẽ equoꝵ frenos inora mittimꝰ ad
consentiendum nob̃: & om̃e corpꝰ illorũ
circunferimus. Et ecce naues cũ magne
feruntur a modico gubnaculo ubi im¬
petus dirigentis uoluerit. Ita ce lingua
modicum quidem menbrĩi ẽ: et mag¬
na exaltat. in Ecce quantus ignis.¬
quã magnã siluã incendit. Et lingua
ignis est. uniuersitas iniquitatis. Lin¬

Expanded text:
us iudicium sumitis in multis enim offendimus omnes si quis in verbo non offendit hic perfectus est vir potens etiam freno circumducere totum corpus si autem equorum frenos in ora mittimus ad consentiendum nobis et omne corpus illorum circumferimus ecce et naves cum magnae feruntur a modico gubernaculo, ubi impetus dirigentis voluerit. Ita et lingua modicum quidem membrum est, et magna exaltat. quam magnam silvam incendit, ita et lingua ignis est universae iniquitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo. diuites in fide & heredes
regni. quod reymusit diligentibꝰ se: Vos
autẽ ex honorastis pauꝑem. Nonne diui¬
tes ꝑpotentiam oppͥmunt uos. & ipsi
trabunt uos ad iudicia: Nonne ipsi
blasphemant bonum nomen quod in uo¬
catum ẽ suꝑ uos: Si tam̃ legẽ ꝑficitis
regalem scđm scripturas. diliges ꝓxiinũ
tuũ sicut temet ipsum: benefacitis. Si¬

Expanded text:
c mundo diuites in fide et heredes regni quod repromisit dens diligentibus se ? uos autem exhonorastis pauperem. nonne diuites per potentiam opprimunt nos, et ipsi trahunt uos ad iudicia? nonne. ipsi blasphemant bonum nomen, quod inuocatum est super uos? si tamen legem perficitis regalem secundum scripturas: diliges proximum tuum sicut te
Abbreviated transcription (Latin):
arit uictu cotidiano: dicat autẽ aliquis
de uob̾ ilł ite in pace. cale facimini & satu¬
ramini: non dederits autẽ eis quȩ neces¬
saria sunt corpori: quid ꝓderit: Sic et
fides si non habeat oꝑa: mortua ẽ in se¬
met ipsa. S: dicit quis. Tu fidẽ habes.
& ego oꝑa habeo. Ostende michi fidem
tuan. sine oꝑibꝰ: & ego ostenlã tibi ex
oꝑibꝰ fidẽ meã. Tu credis qm̃ unus est
ds̃: bene facis. Et denones credunt.

Expanded text:
ant victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini, et saturamini: non dederitis autem eis, quae necessaria sunt corpori, quid proderit? Sic et fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa. Sed dicet quis: Tu fidem habes, et ego opera habeo. Ostende mihi fidem tuam sine operibus: et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis: et
Abbreviated transcription (Latin):
& unus maledicens: cuius uocẽ exaudi¬
et ds. Qiu baptizat᷑ amortuo & iterũ
tangit eũ: quid ꝓficit lauatio illiꝰꝰ Sic
homo qui ieiunat ꝓpeccatis suis. & ite¬
rum eadem faciens: quid ꝓficit humi¬
liando se: Orationẽ illiꝰ quis exaudiet:
Qui conseruat uerbũ: multiplicat

Expanded text:
cuius vocem exaudiet Deus qui baptizatur a mortuo et iterum tangit illum quid proficit lavatione illius sic homo qui ieiunat in peccatis suis et iterum eadem faciens quid proficit humiliando se orationem illius quis exaudiet qui conservat legem multiplicat
Abbreviated transcription (Latin):
& plurimas uerboꝵ consuetudines. Ali¬
quoties usq ad mortẽ periclitatus sum.
horũ causa. & liberatus sũ gr̃a dĩ.
Spiritus timentiũ dm̃querit᷑. & iN
respectu illiꝰ benedicet᷑. Spes enĩ illoꝵ in
saluantẽ illos: & ocłi dĩ indiligentes se.
Qui timet dñm nichil trepidabit: & ñ
pauebit qm̃ ipse ẽ. spes euis. Timentis
dñm beata ẽ. anima: ad qu̾e respicit
& qui ẽ fortitudo eius. Ocl̃i dñi suꝑti
m̃ites eum: ꝓtector potentiȩ firmamen¬
tum uirtutis. tegimen ardoris. & um¬
braculũ meridiani. dep̃catio effusionis.
& ad itoriũ casus: exaltans animã &
illuminans oculos:dans sanitatẽ et
uitã & benedictionẽ.
mmolans ex iniquo. oblatio ẽ maculata.
& ñ sunt beneplacite subsannationes in¬
iustoꝵ. Dñs solus sustinentibꝰ se: inula
ueritatis & iusticie. Dona iniquoꝵ non

Expanded text:
lurimas uerborum consuetudines. aliquotiens usque ad mortem periclitatus sum horum causa et liberatus sum gratia dei. spiritus timentium deum quaeritur, et in respectu illius benedicentur. spes enim illorum in saluantem illos, et oculi dei in diliqui timet dominum, nihil trepidabit et non pauebit, quoniam ipse est spes eius. timentis dominum beata est anima. ad quem respicit? et quis est fortitudo eius ? oculi domini super timentes eum: protector potentiae, firmamentum uirtutis, tegimen ardoris et umbraculum meridianum, et precatio offensionis et adiutorium casus, exaltans animam et inluminans oculos, dans sanitatem, uitam et benedictionem. immolans ex iniquo, oblatio est maculata, et non sunt beneplacitae subsannationes iniustorum. dominus solus sustinentibus se in uia ueritatis et iustitiae. dona ini
Abbreviated transcription (Latin):
ro. & sominia extollunt imprudentes.
Quasi qui app̾hendit umbr̃a & ꝑseqͥt̃
uentũ: sic & qui attendit ad uisa men¬
datia. Hoc. scđm hoc uisio somniorũ.
ante faciẽ hominis similitudo alteriꝰ¬
hominis. Ab immundo qͥd mundabit᷑:
& amendace quid uerũ dicet᷑.
Hiuinatio erroris. & auguria. m̃datia.
& somnia malefacientiũ uanitas ẽ. &
sicut parturientis cor tuũ phantasias
patitur. Nisi ab altissimo fuerit emis¬
sa uisitatio: ne dederis in illis cortuũ.
Multos enũ errare fecer̃ somnia: & ex¬
ciderunt sꝑantes in ilł. Sine menda¬
tio consũmabitur uerbũ: & sapientia

Expanded text:
dentes. et quasi qui adprehendit umbram et sequitur uentum, sic et qui adtendit ad uisa mendacia. hoc secundum hoc uisio somniorum, ante faciem hominis similitudo hominis. ab inmundo quid mundabitur? et a mendace quid uerum dicetur? diuinatio erroris et auguria mendacia et somnia male facientium uanitas est. et sicut parturientis cor tuum phantasias patitur, nisi ab altissimo fuerit emissa uisitatio: ne dederis in illis cor tuum. multos enim errare fecerunt somnia et exciderunt sperantes. in illis, sine mendacio consum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs exauditor ñ delectabit᷑ in illis. Qui
adorat dm̃ in oblectatione suscipietur:
& p̃catio illius usq ad nubes ꝓpinqua
Iratio humiliantis se
nubes penetrabit: & donec ꝓpinquet
non consolabit᷑: & ñdiscedit donec as¬
piciat altissimus. Et dñs non elonga¬
bit. sed iudicabit iustos: & faciet uidi¬
cium. Et fortissimus ñ habebit in illis
pacientiam: ut contribulet dorsũ ipsoꝵ
& gentib reddet uindictã: donec tollat
plenitudine suꝑborũ. & sceptra iniquoꝵ
contribulet: donec reddat hominib
scđm actus suos. & scđm oꝑa adȩ. et
scđm p̃sumptionẽ illiꝰ: doqec udicet
iudicium plebis suę. & oblectabit ui

Expanded text:
nus exauditor delectans in illis qui adorat Deum in oblectatione suscipietur et precatio illius usque ad nubes propinquabit oratio humiliantis se nubes penetrabit et donec propinquet non conrogabitur et non discedet donec aspiciat Altissimus et Dominus non longinquabit sed iudicabit iustos et faciet iudicium et Fortissimus non habebit in illis patientiam ut contribulet dorsum ipsorum et gentibus reddet vindictam donec tollat plenitudinem superborum et sceptra iniquorum contribulet donec reddat hominibus secundum actus suos et secundum opera Adae et secundum praesumptionem illius donec iudicet iudicium plebis s
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Loquere maior natu: decet
enĩ tẽ primũ uerbũ diligenti scientiã:
& non impedias musicã. Ubi auditꝰ¬
non ẽ. non effundas sermonẽ: & im¬
portune noli extolli in sapientra tua.
Gemmula carbunculi inornam̃to au¬
ri: & comꝑatio musicoru inconuuuo
uini. Sicut infabricatione auri sig¬
num est smaragdi: sic numerus mu¬
sicorũ inocundo & moderato uino.
Audi tacens: & ꝓ reuerentia accidet
tibi bona gr̃a. Adolescens loquere in
tua causa uix: sibis interrogatꝰ fueris
habeat caput responsũ tuũ. In multis
esto quasi ui scius: & audi tacens simul
sumas. & ubi sunt senes. ñ multũ loqͣ¬

Expanded text:
tionis loquere maior natu decet tionis loquere maior natu decet enim te primum verbum diligenti scientiam et non inpedias musica ubi auditus est non effundas sermonem et inportune noli extolli in sapientia tua gemmula carbunculi in ornamento auri et conparatio musicorum in convivio vini sicut in fabricatione auri signum est zmaragdi sic numerus musicorum in iucundo et moderato vino audi tacens et pro reverentia accedet tibi bona gratia adulescens loquere in tua causa vix si bis interrogatus fueris habeat caput responsum tuum in muesto quasi inscius, et audi tacens simul s . Ubi sunt senes, non multum loq
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ est. Diligentes inuino noli pro¬
uocare: multos enĩ ext̃minauit ui¬
num. Ignis ꝓbat ferrum durũ: sic
nũ in sobrietate: si bibas illud mode¬
rate eris sobrius. Quȩ ẽ uita quȩ mi¬
minuit᷑ uino: Quid defraudat ui
tam. mors.
U inum in iocunditate creatũ ẽ: noi
in ebrietate abinitio. Exultatio animȩ
& corporis uinũ moderate potatũ: sa¬
Uinum multũ potatum: irritationẽ
& iram. & riunas multas facit. Amari¬
tudo animȩ uinũ multũ potatũ.
brietatis animositas imprudentis
offensio: minorans uirtutẽ & faciens
uulnera. Inconiuuio uini non argu¬
as ꝓximũ. & ñ despicias eum in iocun¬
ditate illius. Uerba imꝓꝑii non dicaᷤᷤ
illi. & ñ premas illũ inrepetendo. AXTI¬
Rectorem tẽ posuerunt: noli extolli:
estõ in ilł quasi unꝰ ex ipsis. Curã illoꝵ
habe. & sic considera. & om̃i cura tua
explicata recumbe. ut leteris ꝓpter
illos. ut ornam̃tũ gr̃ę accipias coronã.
& dignationẽ consequaris conroga¬

Expanded text:
c: Diligentes uinum noli prouocare: multos enim exterminauit uinum. ignis probat ferrum durum, sic num hominibus si bibas illud moderate eris sobrius quae est vita quae minuitur vino quid defratam mors. uinum in iucunditate creatum est, non in ebrietate ab initio. exultatio animae et cordis uinum modice potatum. Vinum multum potatum irritationem, et iram, et ruinas multas facit. Amaritudo animi vinum multum potatum. Ebrietatis animositas imprudentis offensio, minorans virtutem et faciens vulnera. In convivio as proximum et non despicias eum in iucunditate illius verba inproperii non dicas illi et non premas illum in repetendo rectorem te posuerunt noli extolli esto in illis quasi unus ex ipsis curam illorum habe et sic conside et omni cura tua explicita recumbe ut laeteris propter illos et ornamentum gratiae accipias coronam et dignationem consequaris conroga
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ dederis alii possessionẽ tuã: ne
forte peniteat te. & depreceris ꝓilł.
Uum adhuc suꝑ es & aspĩras: ñ un¬
mutabit te om̃is caro. Melius ẽ enĩ
ut filii tuite rogent: qua te respi¬
cere inmanꝰ filioꝵ tuoꝵ. Inom̃ib
oꝑib tuis: precellens estõ. Ne dedis
maculã ingłam tuã. indie consũ¬
mationis dierum uitȩ tuȩ: & it
tempore exitus tui distribue here¬
ditatem tuam.
ibaria & iurga & onus asino.
p̾anis ce disciplina & opus seruo. Oꝑat᷑¬

Expanded text:
s alio possessionem tuam ne forte paeniteat te et depreceris pro illis dum adhuc superes et adspiras non inmutabit te omnis caro melius est enim ut filii tui te rogent quam te respicere in manus filiorum tuorum in omnibus operibus tuis praecellens esto ne dederis maculam in gloriam tuam in die consummationis dierum vitae tuae et in tempore exitus tui distribue hereditatem tuam cibaria et virga et onus asino panis et disciplina et opus servo o
Abbreviated transcription (Latin):
brauerunt ad horã. Ex ipsis exalta¬
uit & magnificauit ds̃. & ex ipsis
posuit innumerũ dierũ. & homi¬
nes om̃s de solo. & ex terra unde crea¬
tus ẽ. adam. Inmultitudinẽ disci¬
pline dñi seꝑauit eos: & immutauit
uias eoꝵ. Exipsis benedix̃ & exaltauit.
& ex his sanctificauit. & ad se applica¬
uit. Ex ipsis maledixit & humiliauit.
& conuertit illos ad seꝑationẽ ipsoꝵ
Quasi lucũ figuli in manꝰ ipsius płas¬
mare illud & disponere: om̃s uie
eius scđm dispositionẽ eius: sic¬

Expanded text:
braverunt ad horam ex ipsis exaltabraverunt ad horam ex ipsis exaltavit et magnificavit Deus et ex ipsis posuit in numerum dierum et homines omnes de solo et ex terra unde creatus est Adam in multitudine disciplinae Domini separavit eos et inmutavit vias eorum et ex ipsis benedixit et exaltavit et ex ipsis sanctificavit et ad se adplicavit et ex ipsis maledixit et humiliavit et convertit illos a separatione ipsorum quasi lutum figuli in manus ipsius plasmare illud et disponere omnes viae eius s
Abbreviated transcription (Latin):
ue. & a domesticis tius adtende. In
om̃i oꝑe crede ex fide animȩ tuȩ. Hec
est enĩ conseruatio mandatoꝵ. Qui
credit dõ attendit mandatis: & qui
confidit in illo nonminorabit᷑.
Cimenti dĩn ñ occurrent mala ⁊ sed
intemptatione ds̃ illũ conseruat. & li¬
berabit amalis. Sapiens non odit man¬
data & iusticias: & non illi det᷑ quasi in
ꝓcella nauis. Homo sensatus credit legi
dĩ: & lex illi fideł. Qui interrogationẽ
manifestat ꝑabit uerbũ: &sic dep̃catꝰ
exaudiet᷑. & conseruabit disciplinam:
& tunc respondebit. Precordia fatui qͣ¬
si rota plaustri. & quasi axis uersa¬
tilis cogitatus illius. Equus emissariꝰ¬
sieut amicus subsannator. sub om̃i
supͣ sedente hinnit. Quare dies diẽ
suꝑat. & iterũ lux lucẽ. & annus
annũ a sole.  Adñi scientia seꝑati
sunt facto sole. & p̃ceptũ custodien¬
te: & iminutabit temꝑa. & dies fe¬
stos ipsorũ: & in illis. dies festos cȩle¬

Expanded text:
ve et a domesticis tuis adtende in ve et a domesticis tuis adtende in omni opere crede ex fide animae tuae haec est enim conservatio mandatorum qui credit Deo adtendit mandatis et qui confident in illo non minorabuntur timenti Dominum non occurrent mala sed in temptatione Deus illum conservat et liberabit a malis sapiens non odit mandata et iustitias et non inludetur quasi in procella navis homo sensatus credit legi Dei et lex illi fidelis qui interrogationem manifestat parabit verbum et sic deprecatsciplinam et tunc respondebit praecordia fatui quasi rota carri et quasi axis versatilis cogitatus illius equus admissarsicut amicus subsannator sub omni suprasedenti hinnit quare dies diem superat et iterum lux lucem et annus annum a sole a Domini scientia separati sunt facto sole et praeceptum custodiente et inmutavit tempora et dies festos ipsorum et in illis dies festos cele
Abbreviated transcription (Latin):
gendi non tetrices. Precurre aut̃e pͥor
in domũ tuã: & illic auocare. & illic lu¬
de. & age conceptiones tuas: & non in
delictis. & uerbo suꝑbo. Suꝑ his om̃ib
benedicito dñm qui fecit te: & in ebri¬
antem te abom̃ib bonis suis. Qui tunet
dñm excipiet doctrinã eius: & qui uigi¬
lauerint ad illum. inuenient benedi¬
ccionem. Qui querit legẽ replebit᷑ ab
ea: & qui in sidiose agit scandalirabit᷑
in ea. Quitiment dm̃ inuenient uidi¬
cium iustũ: & iusticias quasi lum̃ ac¬
cendent. Peccator homo uitabit correp¬
tionem: & scđm uoluntatẽ suã inue¬
niet comꝑationẽ. Uir consilii non dis¬
ꝑdet intelligentiã : alienus & suꝑbꝰ
ñ ꝑtimescit timorẽ. etiam pꝰ qua fecit
cueo sine consilio. & sius in sectationi¬
bus arguetur.
F ili sine consilio nichil facias: & post
factum ñ peniteb̾is. Inuia riunȩ non
eas. & non offendes in lapides. Nec
credas tẽ uiȩ laboriosȩ: ne ponas ani¬
mȩ tuȩ scandalum. Et a filiis tius ca¬

Expanded text:
gendi, non trices. praecurre autem prior in domum tuam: illic auocare, illic lude et age conceptiones tuas et non in delictis et verbo superbo et super his omnibus benedicito Dominum qui fecit te et inebriantem te ab omnibus bonis suis qui timet Deum excipiet doctrinam eius et qui vigilaverint ad illum invenient benedictionem qui quaerit legem replebitur ab ea et qui insidiose agit scandalizabitur in ea qui timent Dominum invenient iudicium iustum et iustitias quasi lucem accendent peccator homo devitabit correptionem et secundum voluntatem suam inveniet conparationem vir consilii non disperiet intellegentia alienus et superbus non pertimescit timorem etiam postquam fecit cum eo sine consilio et suis insectationibus arguetur fili sine consilio nihil facias et post factum non paeniteberis in via ruinae non eas et non offendes in lapides ne credas te viae laboriosae ne ponas animae tuae scandalum et a filiis tuis ca
Abbreviated transcription (Latin):
latus malicia. Salus animȩ in san¬
ctitate iusticiȩ. & melior om̃i auro
& argento: & corpus ualidũ quã cen¬
sus inmensus. Non ẽ. census suꝑcen¬
sum salutis corporis: & non ẽ. oblec¬
tatio suꝑ cordis gaudiũ. Melior ẽ.
mors quã uita amara: & requies ȩter
na quã langor ꝑseuerans. Bona abs¬
condita inore clauso: quasi appositi¬
ones epularum circumposite sepul¬
chro. Quid ꝓderit libatio idolo. Slec
enĩ manducat. nec odorabit᷑. Sic̃ qui
effugatur a dño & portans mercedes
iniquitatis: uidens ocłis & ingemis¬
cens. sicut spado cõplectens uirginẽ.
& suspirans. Tristiciam ñdes anuȩ
tuȩ: & non affligas temetipsũ in
consilio tuo. Iocunditas cordis hec ẽ.
uita hominis: & thesaurus sine de
fectione scĩtatis. & exultatio uiriẽ.
longẽuitas. Miserere animȩ tuȩ pla¬
cens dõ: & contine & congrega cor
tuum. insanctitate eius: & tristiciã
longe expelle ate:. Multos eñi occi¬

Expanded text:
latus malitia. salus animae in sanlatus malitia. salus animae in sanctitate iustitiae et melior omni auro et argento, et corpus ualidum quam census inmensus. non est census super censum ?salutis corporis, et non est oblectatio super cordis gaudium. melior est mors na quam languor perseverans bona absconsa in ore cluso quasi adpositiones epularum circumpositae sepulchro quid proderit libatio idolo nec enim manducat nec odorabitur sic qui effugatur a Domino et portans mercedes iniquitatis videns oculis et ingemescens sicut spado conplectens virginem et suspirans tristitiam non des animae tuae et non adfligas temet ipsum in consilio tuo iucunditas cordis haec est vita fectione sanctitatis, et exultatio uiri est longaeuitas. miserere animae tuae placens deo et contine, et congrega cor tuum in sanctitate eius et tristitiam longe expelle a te. multos enim occi
Abbreviated transcription (Latin):
inimicũ: & inmedio amicoꝵ głabit᷑
in illo. Mortuus ẽ. pat̾ illiꝰ. & quasi ñ
est mortuus: similẽ enĩ reliquit sibi
post se. Inuita sua uidit & letatus ẽ.
in illo: in obitu suo ñ est contristatus.
nec confusus ẽ. corã inimicis. Reliqͥt
& a micis reddentem grãm. Pro anima¬
bus filiorũ colligabit utilnera sua.
& suꝑ omne uocem turbabunt᷑ uisce¬
ra eius. Equus indomitus euadit du¬
rus: & filius remissus euadet p̃ceps
Lacta filiũ: & ꝑauentẽ te faciet. Lude
cũ eo: & contristabit te. Non conrideas¬
illi nec doleas: & innouissimo obstu¬
pescent dentes tui. Non des illi potesta¬
tẽ iniuuentute: & ne despicias cogita¬
tus illiꝰ. Curua ceruicẽ eius iniiuentu¬
de: & tunde latera illius dũ infans ẽ.
ne forte induret & ñcredat tibi: & erit
tibi dolor animȩ. Doce filiũ tuũ. & opa¬
re illũ: ne inturpitudinẽ illiꝰ offendas
Nelior ẽ. pauꝑ sanus & fortis
iuribꝰ: quã diues in becillis & flagel¬

Expanded text:
 in medio amicorum gloriabitur in illo mortuus est pater illius et quasi non est mortuus similem enim reliquit sibi post se in vita ipsius vidit et laetatus est in illo in obitu illius non est contristatus nec confusus est coram inimicis reliquit amicis reddentem gratiam pro animabus filiorum conligabit vulnera sua et super omnem vocem turbabuntur viscera eius equus indomitus evadit durus et filius remissus evadit praeceps lacta filium et paventem te faciet lude cuilli, ne doleas: et in nouissimo obstupescent dentes tui. non des illi potestatem in iuventute et ne despicias cogitatus illius curva cervicem eius in iuventute et tunde latera illius dum infans est ne forte induret et non credat tibi et erit tibi dolor animae doce filium tuum et opin illum ne in turpitudinem illmelior est pauper sanus et fortis uiribus quam diues inbecillis et flagel