comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nulla erit: sed dĩ laudetur sapientia atq clem̃¬
tia. qͥ & qđ non erat fecit: & liberauit a corruptione
qđ fecit. Vt enĩ in excordio generis humani de latere
uiri dormientis costa detracta femina fieret: xp̃m et
ȩccłam tali facto iã tunc ꝓpħari oportebat. Sopor
quippe ille uiri mors erat xp̃i. cuiꝰ erxanimis incrure
pendentis latus lancea ꝑforatũ est: atq inde sanguis
& aqua ꝓfluxit. quȩ sacram̃ta ẽẽ nouimꝰ quib edifi¬
catur ȩccła. Nam hoc etiã uerbo scriptura usac̃: ubi¬
non legitur formauit aut finxit. sed edificauit eã in mu-¬
lierẽ. Unde & apł̃s ȩclificationẽ dicit corporis xp̃i: qđ
est ȩccła. Creatura est ergo femina aur: sed ut de uiro
fieret unitas cõmendata: Ut autẽ illo modo fieret: xp̃s
ut dictũ est & ȩccła figurata est. Qui ergo utrũq sexcũ
instituit: utrũq restituet. Deniq ipse iħs int̾rogatꝰ

Expanded text:
quae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia adque clemequae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia adque clementia, qui et quod non erat fecit et liberauit a corruptione quod fecit. Ut enim in exordio generis humani de latere uiri dormientis costa detracta femina fieret, Christum et ecclesiam tali facto iam tunc prophetari oportebat. Sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est adque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatur enon legitur "formauit" aut finxit, sed: aedificauit eam in mulierem; unde et apostolus aedificationem dicit corporis Christi, quod est ecclesia. Creatura est ergo Dei femina sicut uir; sed ut de uiro fieret, unitas commendata; ut autem illo modo fieret, Christus, ut dictum est, et ecclesia figurata est. Qui ergo utrumque sexum instituit, utrumque restituet. Denique ipse Iesus interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
contendit: non est cũ illo laboriosa contradictione
pugnandũ. Nonnulli ꝓpt̃ hoc qđ dictũ est donec
occurramꝰ om̃s inuirũ ꝑfectũ. in m̃surã ȩtatis pleni¬
tudinis xp̃i. & conformes imaginis filii dĩ: nec in
sexu femineo resurrecturas feminas credunt. sed in
uirili om̃s auint: qm̃ ds̃ solũ uirũ fecit exclimo. femi¬
nã ex uiro. Sed michi melius sapere uident᷑: qui
utrũq seocũ resurrecturũ eẽ non dubitant. NoN
enĩ libido ibi erit: quȩ confusionis. ẽ. causa. Nam
prius quã peccassent nudi erant: & ñ confundeban¬
tur uir & femina: Corporib ergo illis uitia de¬
trahentur: natura seruabit᷑. Non est aute in
uitiũ sexus femineus. sed natura: quȩ tunc qͥdẽ
& a concubitu & partu immunis erit. erunt tam̃
membra feminea. ñ accomodata usui ueteri: sed de¬
cori nouo. quo ñ alliciat᷑ aspicientis concupiscentia

Expanded text:
ue hominem contendit, non est cum itto laboriosa contradictione ue hominem contendit, non est cum itto laboriosa contradictione pugnandum. Nonnulli propter hoc, quod dictum est: 'Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram etatis plenitudinis Christi, et: Conformes imaginis filii Dei, nec in sexu femineo resurrecturas feminas credunt, sed in uirili omnes aiunt, quoniam Deus solum uirum fecit ex limo, feminam ex uiro. Sed mihi melius sapere uidentur, qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam peccassent, nudi erant, et non confundebantur uir et femina. Corporibus ergo illis uitia detrahentur, natura seruabitur. Non est autem uitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a concubitu et a partu inmunis erit; erunt tamen membra feminea non adcommodata usui ueteri, sed decori nouo, quo non adliciatur adspicientis concupiscentia,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i Illud etiã qđ ait p̃destinatos conformes imagi.¬
nis filii dĩ: potest & scđm interiorẽ hominẽ intelli¬
gi. Unde nob̃ alio loco dicit: Nolite conformari
huic scło: sed reformanuni in nouitate mentis urẽ
Abiergo reformam᷑ ne conformem᷑ huic scło.
ibi conformam᷑ dĩ filio. Potest & sic accipi: ut quẽ.¬
admodũ ille nob̵ mortalitate: ita nos illi efficiam᷑ iminor¬
t  ⁊ conformes. Qđ quidẽ: & ad ipsã resurreo.¬
cionẽ corpoꝵ ꝑtinet. Si autẽ etiã in his uerb̃ qua
forma resurrectura sint corpora sumꝰ admoniti: sicut
illa mensura. ita &ista conformatio. ñ quantitatis intel.¬
ligenda ẽ. sedȩtatis. Resurgent itaq om̃s tã magni
corpore. quã uł erant uł futuri erant. ȩcate iuuenili :
quãuis nichil oberit etiãsi erat infantilis uł senilis cor¬
poris forma. ubi nec m̃tis nec ipsius corporis ulla re.¬
manebit infirmitas. Unde etiã siqͥs in eo corporis

Expanded text:
d ait, Praedestinatos fieri conformes imagid ait, Praedestinatos fieri conformes imaginis Filii Dei, potest et secundum interiorem hominem intelligi, unde nobis alio loco dicit: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae. Ubi ergo reformamur ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei Filio. Potest et sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immorte conformes; quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem etiam in his uerbis, qua forma resurrectura sint corpora, sumus admoniti, sicut illa mensura,_ ita et ista conformatio non quantitatis intellegenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore, quam uel erant uel futuri erant aetate iuuenali; quamuis nihiloberit, etiamsi erit infantilis uel senilis corporis forma, ubi nec mentis, nec ipsius corporis ulla rem
Abbreviated transcription (Latin):
recipiat quisq mensurã. quã uel habuit iniuuentute
etiãsi senex ẽ mortuus. uł fuerat habiturus siẽ. ante
defunctus: atq illud qđ cõmemorauit apl̃s de m̃sura
ȩtatis plenitudinis xp̃i. aut ꝓpter aliud intelligamꝰ
dictũ eẽ. idest ut illi capiti in popłis xp̃ianis accedente
omniũ ꝑfectione mẽbroꝵ ęatis eiꝰ mensura cõpleatur.:
aut si hoc de resurrectione corpoꝵ dictũ est sic accipia¬
mus dictũ. ut nec infra nec ultra iuuenilẽ formã resur¬
gant corpora mortuoꝵ: sed in ei ȩtate & robore. usq
ad quã xp̃m hic ꝑuenisse cognouimꝰ. Circa triginta
quippe annos: definierunt eẽ etiã scłi huiꝰ doctissimi.
hominis iuuentutẽ: Quȩ cũ fuerit spacio ꝓprioter.¬
minata: inde iã hominẽ in detrimta uergere grauioris
ac senilis ȩtatis: & ideo non eẽ dictũ inm̃surã corporis.
uel in m̃surã staturȩ: sed inm̃surã ȩtatis plenitudinis

Expanded text:
recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentate, recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentate, etiam si senex sit mortuus, uel fuerat. habiturus, etiam si est ante defunctus, atque illud quod commemorauit apostolus de mensura aetatis plenitudinis Christi, ant propter aliud intellegamus dictum esse, id est ut illi capiti in populis christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis eius mensura compleatur, aut, si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuuenalem formam resurgant corpora mortuorum, sed in eius aetatad quam Christum pervenisse cognovimus. Circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi homines iuuentutem, quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde iam hominem in detrimenta uergere grauioris ac senilis aetatis — et ideo non esse dictum in mensuram corporis uel in mensuram staturae, sed: in mensuram aetatis plenitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
poris ñ timemꝰ: quia & si ȩqualitas futura eẽt omniũ.
ita ut om̃s usq ad giganteas magnitudines ꝑueniren:
ne illi qͥ maximi fuerunt minus haberent aliqͥd in
statura qđ eis contra sententiã xp̃i periret qͥ dixit nec
capillũ capitis cẽ periturũ. creatori utiq qͥ creauit
cuncta de nichilo quomͦ deesse posset unde adderet qđ
addendũ cẽ mirus artifeac nosset: Sed utiq xp̃s: in ea¬
mensura corporis in qua mortuus est resurreã. Nec fas
est dicere cũ resurrectionis omniũ tempus uenerit ac.¬
cessurã corpori eiꝰ eã magnitudinẽ quã non habuit. qͣn¬
do in ea discipłis in qua illis erat notus apparuit: ut
longissimis fieri possit ęqualis. Si autẽ dixxerimꝰ ad
dñici corporis modũ etiã quorũq maiora corpora redi¬
genda: peribit de multoꝵ corporib plurimũ. cũ ip¬
se nec capillũ periturũ eẽ ꝓmiserit. Restat ergout suã

Expanded text:
poris non timemus, quia. etsi aequalitas futura esset omnium, poris non timemus, quia. etsi aequalitas futura esset omnium, ita ut omnes usque ad giganteas magnitudines peruenirent. ne illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid in statura, quod eis contra sententiam Christi periret, qui dixit nec capillum capitis esse periturum, Creatori utique, qui creauit cuncta de nihilo, quo modo deesse posset unde adderet quod addendum esse mirus artifex nosset? CAPUT Xmensura corporis, in qua mortuus est, resurrexit nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus uenerit, accessuram corpori eius eam magnitudinem, quam non habuit, quando in ea discipulis, in qua illis erat notus, apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. si autem dixerimus ad domini corporis modum etiam quorumcumque maiorum corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. restat ergo, ut suam
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i non peribit: dictũ est non defuturũ qͣđ fuit. ñ autẽ
negatũ est affuturũ eẽ qđ defuit. Defuit autẽ infanti
mortuo: ꝑfecta qͣntitas sui corporis. Perfecto quippe
infanti. deest utiq ꝑfectio magnitudinis corporalis.
quȩ cũ accesserit. iã statura longior et̃ non possit.
Hunc ꝑfectionis modũ sic habent om̃s. ut cũ illo con¬
cipiant᷑ atq nascant᷑: sed habent inratione ñ mole. sicut
ipsa mẽbra om̃ia iam sunt latent̃ in semine: cũ etiã natis
non nulla adhuc desint sicut dentes. acsiqͥd eiusmodi:
In qua ratione uniuscuiꝰq materiȩ indita corporea¬
liniam̃ta: quodãmodo ut ita dicã liniatũ uidet᷑ ẽẽ qđ
nondũ est. immo qđ latet. sed accessu tẽporis erit: uel
potius apparebit. In hac ergo infans iã breuis aut longꝰ
est: qui breius longusue futurus est. Scđm hanc
rationẽ ꝓfecto in resurrectione corporis detrim̃ta cor¬

Expanded text:
uestri non peribit, dictum est non defuturum esse quod fuit, non autem uestri non peribit, dictum est non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum esse quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis; perfecto quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit, iam statura longior esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur adque nascantur; sed habent in ratione, non mole; sicut ipsa membra omnia iam sunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes ac si quid eius modi. In qua ratione uniuscuiusque materiae indita corporali iam quodam modo, ut ita dicam, liciatum uidetur esse, quod nondum est, immo quod latet, sed accessu temporis erit uel potius apparebit. In hac ergo infans iam breuis aut longus est, qui breuis longusue futurus est. Secundum hanc rationem profecto in resurrectione corporis detrimenta cor
Abbreviated transcription (Latin):
ita negare ñ audeo. quãuis ñ uideã quomodo ad cos
non ꝑtineat resurrectio moituoꝵ: si ñ excimunt᷑ de
numero mortuoꝵ. Aut enĩ non om̃s mortui resurge&.
& crunt aliquȩ humanȩ animȩ sine corporib in ȩt̃nũ:
quȩ corpora humana quãuis intra uiscera nut̾na gestar̃:
aut si om̃s animȩ humanȩ recipient resurgentia sua
corpora quȩ habuerunt ubicũq uiuentia. & morientia
reliquerunt: non inuenio quẽ admodũ dicã ad resurrec.¬
tionẽ non ꝑtinere mortuoꝵ quoscũq mortuos etiã in
uttris matrũ. Sed utrũlibet de his quisq sentiat qđ de
iã natis infantib dixerimꝰ. hoc etiã de illis intelligendũ
sumꝰ. nisi quia ñ inẽa resurrecturi sunt corporis eocigui¬
tate qua mortui: Sed qͥd eis tardius accessurũ crattẽ¬
pore: hoc sunt illo di opere muro atq celcrrimo recep¬
turi. Insententia quippe dñi ubi ait. capillus capitis

Expanded text:
ita negare non audeo: quamvis non videam quomodo ad eos ita negare non audeo: quamvis non videam quomodo ad eos non pertineat resurrectio mortuorum, si non eximuntur de numero mortuorum. Aut enim non omnes mortui resurgent, et erunt aliquae humanae animae sine corporibus in aeternum, quae corpora humana, quamuis intra uiscera materna, gestarunt; aut si omnes animae humanae recipient resurgentia sua corpora, quae habuerunt, ubicumque uiuentia et morientia reliquerunt, non inuenio quem ad modum dicam ad resurrectionem non pertinere mortuorum quoscumque mortuos etiam in uteris matrum. Sed utrumlibet de his quisque sentiat., quod de iam natis infantibus dixerimus, hoc etiam de illis intellegendum sumus, nisi quia non in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui, sed quod eis tardius accessurum erat tempore, hoc sunt illo Dei opere miro adque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini, ubi ait: Capillus capitis
Abbreviated transcription (Latin):
in cuiꝰ carnẽ reditura sit caro: qua corpus alterius ues¬
centis humana uiscera fame cõpellente nutrit᷑: In
carnẽ quippe conuersa. ẽ. cius qͥ talib uixit alim̃tis :¬
& ea quȩ macies ostenderat detrim̃ta suppleuit Utrũ
ergo illi redeat homini cuiꝰ earo prius fuit. anilli potius
cuius postea facta est. ad hoc ꝑcunetant᷑ ut fidẽ resurrec¬
tionis illudant. acsic animȩ humanȩ aut alt̾nantes sicut
plato ueras infelicitates. falsasq ꝓmittant beatitudines:
aut post multas it idẽ ꝑdiuersa corpora reuolutiones.
aliquando tam̃ eã sicut porphirius finire miserias. et
ad eas nũquã redire fateant᷑: non tam̃ corpus habendo
immortale. sed corpus omne fugiendo. Adhec ergo
tur opposita: miscdã dĩ meis nisib opt̃ ferente res¬
pondeam. PABOrTIUoS foctus qͥ cũ iã uixissent
in utero ibi sunt mortui resurrecturos: ut affirmare

Expanded text:
in cuius carnem reditura sit caro, qua corpus alterius uesin cuius carnem reditura sit caro, qua corpus alterius uescentis humana uiscera fame conpellente nutritur. In carnem quippe conuersa est eius, qui talibus uixit alimentis, et ea, quae macies ostenderat, detrimenta subpleuit. Utrum ergo illi redeat homini cuius caro prius fuit, an illi potius cuius postea facta est, ad hoc percontantur, ut fidem resurrectionis inludant ac sic animae humanae aut alternantes, sicut Plato, ueras infelicitates falsasque promittant beatitudines aut post multas itidem per diuersa corpora reuolutiones aliquando tamen eam, sicut Porphyrius, finire miserias et ad eas numquam redire fateantur; non tamen corpus habendo inmortale, sed corpus omne fugiendo. CAPUT XIII tur opposita, misericordia Dei meis nisibus opem ferente, respondeam. Abortivos fetus, qui, cum jam vixissent in utero, ibi sunt mortui, resurrecturos ut affirmare,
Abbreviated transcription (Latin):
Aecedet ergo aluis aliqͥd. alus minuct᷑: ac ꝑhoc non qđ
erat recipiendũ. sed alicubi addendũ est qđ non fuit:
& alicubi ꝑdendũ qđ fuit. DE ipsis etiã corruptio¬
nib & dilapsionib corpoꝵ mortuoꝵ. cũ aliud uertat᷑
inpuluerẽ. in auras aliud ex alet̃. sint quos bestiȩ.
sint quos ignis absumat. naufragio. uelquib cũq
aquis ita quidã pereant ut eoꝵ carnes in humorem
putredo dissoluat. ñ mediocriter ꝑmouent᷑: atq omĩa
ista recolligi in carnẽ & redintegrari posse ñ eredu&
ONsectant᷑ etiã quasq feditates & uitia siue
accidant siue nascant᷑: ubi & monstruosos partus cũ
horrore atq irrisione cõmemorant. & requirunt quȩ¬
nã cuiusq deformitatis resurrectio sit futura. Si enĩ
nichil tale redire incorpus hominis dixerimꝰ: respon¬
DEDinter hȩc om̃ia: quȩstio difficillima illa ꝓponitur.

Expanded text:
Accedet ergo aliis aliquid, aliis minuetur; ac per hoc non, quod Accedet ergo aliis aliquid, aliis minuetur; ac per hoc non, quod erat, recipiendum, sed alicubi addendum est, quod non fuit, et alicubi perdendum, quod fuit. De ipsis etiam corruptionibus et dilapsionibus corporum mortuorum, cum aliud uertatur in puluerem, in auras aliud exhaletur, sint quos bestiae, sint quos ignis absumit, naufra. gio uel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in umorem putredo dissoluat, non mediocriter permouentur adque omnia ista recolligi in carnem et redintegrari posse non credunt. Consectantur etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus cum horrore adque inrisione commemorant, et requirunt, quaenam cuiusque deformitatis resurrectio sit futura. Si enim nihil tale redire in corpus hominis dixerimus, responSed inter haec omnia quaestio difficillima illa proponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sui sic intelligendũ est ut statura & modus eorporis xp̃i.
omniũ qui in regno eiꝰ crunt humanoꝵ corpoꝵ sit futurꝰ:
multis erit inquiunt de magnitudine & longitudine
corporis detrahendũ. Et ubi iã erit capillus capitis ur̃i
non peribit. si de ipsa corporis qͣntitate tã multũ ꝑibit:
Qua̾uis & de ipsis capillis possit inquiri: utrũ
redeat quieqͥd tondentib deridit. Qđ si rediturũ est. qͥs
non exhorreat illã deformitatẽ : Nam hoc & de ungiub
uidet᷑ necessario secuturũ : ut redeat tã multũ qđ corpo¬
ris curatura desecuit. Et ubi erit decus qđ certe maius
quã in ista eẽ corruptione potuit. in illa iã immortalitate
cẽ debebit: Siautẽ non redibit: ergo peribit: Quomͦ
igitur inquiunt capillus capitis ñ peribit:
ł macie quoq uł pinguedine: similit̃ disputant. Nã
siȩquales om̃s erunt: non utiq alii macri. alii pingues et̃

Expanded text:
sui, sic intellegendum est, ut statura et modus corporis Christi sui, sic intellegendum est, ut statura et modus corporis Christi omnium, qui in regno eius erunt, humanorum corporum sit futurus: \'Multis erit, inquiunt, de magnitudine et longitudine corporis detrahendum; et ubi iam erit: capillus capitis uestri non peribit, si de ipsa corporis quantitate tam multum peribit?\' Quamuis et de ipsis capillis possit inquiri, utrum redeat quidquid tondentibus decidit. Quod si rediturum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam hoc et de unguibus uidetur necessario secuturum, ut redeat tam multum quod corporis curatura desecuit. Et ubi erit decus, quod certe maius, quam in ista esse corruptione potuit, in illa iam inmortalitate esse debebit? Si autem non redibit, ergo peribit Quo modo igitur, inquiunt, capillus capitis non peribit? De macie quoque uel pinguedine similiter disputant. Nam si aequales omnes erunt, non utique alii macri, alii pingues erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
equalia futura sint om̃ib an diuersȩ corpoꝵ qualitates
Sienĩ equalitas erit corpoꝵ. unde habebunt qđ hic ñ
habuerunt in mole corporis illi abortiui si resurgent¬
& ipsi. aut si ñ resurgent quia nec nati sunt sed effusi:
andẽ questionẽ de paruulis uersant: illis mensura
corporis quã nunc defuisse uidemꝰ accedat. cũ in hac
ȩtate moriant᷑. Neq enĩ dicturi sumꝰ eos ñ resurrec¬
turos: qͥ non solũ generationis. uerũ ctiã regenera
tionis capaces sunt. Ołinde int̾rogant: quẽ¬
ad modũ ipsa equalitas habitura sit. Sienĩ tã magni
& tam longi erunt om̃s quã fuerunt quicũq hicfueru&
maximi atq longissimi: non solũ de paruulis. sed de plu¬
rimis quȩrunt unde illis accessurũ sit qd hic defuit: si
hoc quisq recipiet qđ hic habuit. Siautẽ qđ ait apłs
occursuros nos om̃s inm̃surã ȩtatis plenitudinis xp̃i. & il.¬
lud alitrũ. quos predestinauit conformes inaginis filu

Expanded text:
equalia futura sint omnibus an diuersae corporum quantitates. Si enim aequalitas erit corporum, unde habebunt quod hic non habuerunt in mole corporis illi abortiui, si resurgent et ipsi? Aut si non resurgent, quia nec nati sunt, sed effusi, eandem quaestionem de paruulis uersant, unde illis mensura corporis, quam nunc defuisse uidemus, accedat, cum in hac aetate moriuntur. Neque enim dicturi sumus eos non resurrecturos, qui non sotionis capaces sunt. Deinde interrogant, quem modum ipsa aequalitas habitura sit. Si enim tam magni et tam longi erunt omnes, quam fuerunt quicumque hic fuerunt maximi adque longissimi, non solum de paruulis, sed de plurimis quaerunt, unde illis accessurum sit, quod hic defuit, si hoc quisque recipiat, quod hic habuit; si autem, quod ait apostolus, occursuros nos omnes in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et illud alterum: Quos praedestinauit conformes imaginis filii
Abbreviated transcription (Latin):
substantiȩ sed sola deformitas pertat acsiqͥd in illa
figura priore indecent̾ extabat nec parilitati partiũ
congruebat. non de toto unde fecerat amputare atq
separare. sed ita conspergert uniuerso atq miscere.
ut nec feditatẽ faciat nec minuat qͣntitatẽ. qͥd de om̃i¬
potenti artifice sentiendũ est: Ergone ñ poterit qͣsq
deformitates humanoꝵ corpoꝵ ñ modo usitatas. uerũ
etiã raras atq monstruosas quȩ huic miscrȩ uitȩ ẽgru¬
unt. abhorrent autẽ abilla futura felicitate scõꝵ sic austrre
ac ꝑdere. ut quȩcũq earũ faciunt & si naturalia tam̃
in decora ex crem̃ta substantiȩ corporalis. nulla eiusdẽ di¬
minutione collatur : Ac ꝑhoc non est macris pinguibq
metuendũ. ne ibi etiã talessint: quales si possent nec
hic eẽ uoluissent: Om̃is cnĩ corporis pulchritudo est
partiũ congruentia: cũ quadã coloris suauitate.

Expanded text:
substantiae, sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa substantiae, sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa figura priore indecenter exstabat nec parilitate partium congruebat, non de toto, unde fecerat, amputare adque separare, sed ita conspergere uniuerso adque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem: quid de omnipotenti artifice sentiendum est? Ergone non poterit quasque deformitates humanorum corporum, non modo usitatas, uerum etiam raras adque monstrosas, quae huic miserae uitae congruunt, abhorrent autem ab illa futura felicitate sanctorum, sic auferre ac perdere, ut, quascumque earum faciunt etsi naturalia, tamen indecora excrementa substantiae corporalis, nulla eius deminutione tollantur? Ac per hoc non est macris pinguibusque metuendum, ne ibi etiam tales sint, quales si possent nec hic esse uoluissent. Omnis enim corporis pulchritudo est partium congruentia cum quadam coloris suauitate.
Abbreviated transcription (Latin):
guesue desecti. ad sua loca deformit̃ redeunt. non redi¬
bunt: nec tam̃ cuiq resurgenti peribunt. qm̃ in eandẽ
carnẽ ut quẽq ibi locũ corporis teneant. seruata partiũ
congruentia materie mutabilitate uertent᷑ : quã uis
qd̃ ait dñs capillus capitis ur̃i non ꝑibit. ñ de longi¬
tudine sed de numero capilloꝵ dictũ multo aptius pos¬
sit intelligi. Unde & alibi dicit. Capillicapitis ur̃i.
numcrati sunt. Neq hoc ideo dixerĩ. qđ aliqͥd eocisti¬
mẽ corpori cuiq periturũ qđ naturalit̃ inerat: sed
qđ deforme natũ fucrat. ñ utiq obaliud nisi ut hinc
quoq ostenderet᷑ quã sit poenalis conditio isͫ ta
mortaliũ: sic eẽ rediturũ. ut seruata in tegritate sub¬
stantiȩ. deformitas percat. Si enĩ statuã potest arti¬
fex homo quã ꝓpter aliquã causã deformẽ fecerat
conflare. & pulcherrimã reddere. ita ut nichil inde

Expanded text:
guesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non rediguesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non redibunt; nec tamen cuique resurgenti peribunt, quia in eandem carnem, ut quemcumque ibi locum corporis teneant, seruata partium congruentia materiae mutabilitate uertentur. Quamuis quod ait Dominus: Capillus capitis uestri non peribit, non de longitudine, sed de numero capillorum dictum multo aptius possit intellegi; unde et alibi dicit: Capilli capitis uestri numerati sunt. Neque hoc ideo dixerim, quod aliquid existimem corpori cuique periturum, quod naturaliter inerat; sed quod deforme natum fuerat non utique ob aliud, nisi ut hinc quoque ostenderetur, quam sit poenalis condicio ista mortalium, sic esse rediturum, ut seruata integritate substantiae deformitas pereat. Si enim statuam potest artifex homo, quam propter aliquam causam deformem fecerat, conflare et pulcherrimam reddere, ita ut nihil inde
Abbreviated transcription (Latin):
tionis formã inquacrit unusquisq referendũ eẽt:
quid nos impediret nominato uiro intelligere et
feminã. ut uirũ ꝓ homine positũ acciperemꝰ sicut
in eo qđ dictũ est. beatus uir qͥ timet dnm: Utiq ibi¬
uid iam respon¬
deam de capillis atq ungiuibus: Semd qͣpe intellec¬
to. ita nichil pcriturũ eẽ de corpore ut deforme nichil
sit incorpore: siul intelligitur ea quȩ deformem
factura fuerant enormitatẽ assi ipsi accessura eẽ ñ locis
in quib membroꝵ forma turpetur: uelut si de limo
uas fieret. qđ rursus in eũdẽ limũ redactũ totũ de
toto iterũ ficret: non eẽt necesse ut illa pars limi quȩ
in ansa fuerat. ad ansã rediret. aut quȩ fundũ fecerat
ipsa rursus faceret fundũ. dũ tam̃ totũ reuerteretur
in totũ: idest totus lumꝰ ille in totũ uas nulla sui ꝑdita
partt remearet: Qua ꝓpt̃ sicapilli totiens tonsi un-¬

Expanded text:
tionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset, tionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset, quid nos inpediret nominato uiro intellegere et feminam, ut uirum pro homine positum acciperemus? sicut in eo quod dictum est: Beatus uir qui timet Dominum, utique ibiuid iam respondeam de capillis adque unguibus? Semel quippe intellecto ita nihil periturum esse de corpore. ut deforme nihil sit in corpore, simul intellegitur ea, quae deformem factura fuerant enormitatem, massae ipsi accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo uas fieret, quod rursus in eundem limum redactum totum de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi, quae in ansa fuerat, ad ansam rediret, aut quae fundum fecerat, ipsa rursus faceret fundum, dum tamen totum reuerteretur in totum, id est, totus ille limus in totum uas nulla sui perdita parte remearet. Quapropter si capilli totiens tonsi un
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ scõꝵ in opus ministeru inedificationẽ corporis
xp̃i. ac deinde subiectũ unde nunc agimꝰ. donec occurra
mus om̃s in unitatẽ fidei & agnitionẽ filui dĩ. in uirum
perfectũ. in m̃slrã ȩtatis plenitudinis xp̃i& cȩtera:
donec eadẽ m̃sura in quo corpore intelligenda eẽt osten¬
deret dicens. augeam᷑ in illo ꝑ omia qui est caput xp̃s:
eo quo totũ corpus cõnexũ & cõpactũ ꝑ omnẽ tactum
sũ ministrationis scđm oꝑationẽ in m̃surã unius cuiusq
partis. Sicut ergo est mensura uniuscuiusq partis:
ita totius corporis qđ om̃ib suis partib constat ẽ. utiq
mensura plenitudinis. de qua dictũ est. In mensurã
etatis: plenitudinis xp̃i. Quã plenitudinẽ. etiã illo
cõmemorauit loco : ubi ait de xp̃o. Et ipsũ decdit caput
suꝑ omnẽ ȩccłam quȩ est corpus ciꝰ & plenitudo eius:
qui omĩa in om̃ib implet᷑. Uerũ si hoc ad resurreo¬

Expanded text:
tionem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis tionem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi ac deinde subiectum unde nuncin unitatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo corpore intellegenda esset, ostenderet dicens: Augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis. Sicut ergo est mensura uniuscuiusque partis, ita totius corporis, quod omnibus suis partibus constat, est utique mensura plenitudinis, de qua dictum est: In mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quam plenitudinem etiam illo commemorauit loco, ubi ait de Christo: Et ipsum dedit caput super omnia ecclesiae, quae est corpus eius, plenitudo eius, qui omnia in omnibus inpletur. Verum si hoc ad resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: donec occurramꝰ om̃s in unitatẽ fidei & agnitionẽ
filii dĩ. inuirũ ꝑfectũ. inm̃surã ętatis plenitudinis
xp̃i: ut ultra ñ simꝰ paruuli iactati & circũlati omni
uento doctrinȩ. in illusione hominũ in astutiã: ad
machinationẽ erroris. Ueritatẽ autẽ facientes. in
caritate augeamur uillo ꝑ om̃ia. qui ẽ. caput xp̃s.
ex quo totũ corpus cõnexũ & cõpactũ ꝑ omnẽ tactũ
sũ ministrationis. scđm operationẽ in m̃surã unius.¬
cuiusq partis: incrementũ corporis facit inȩdificatio.¬
nem sui incaritate. ¶cce qui est uir ꝑfectus.
caput & corpus qđ constat om̃ib membris quȩ suo
tempore cõplebunt᷑ cotidie tam̃ eidẽ corpori accedu&:
dũ ȩdificatur ȩccła cui dicit᷑. Uos autẽ estis corpus
xp̃i & membra. Et alibio ꝑ corpore inqͥt eiꝰ qđ ẽ. eccła
Itemq alibi. Unus panis. unũ corpus multisumꝰ De
cuius corporis ȩdificatione & hic dictũ est: ad consũma.¬

Expanded text:
idei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi; ut ultra non simus paruuli iactati et circumlati omni uento doctrinae, in inlusione hominum, in astutia ad machinationem erroris, ueritatem autem facientes in caritate augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis incrementum corporis facit in aedificationem sui in caritate. Ecce qui est uir perfectus, caput et corpus, quod constat omnibus membris, quae suo tempore conplebuntur, cottidie tamen eidem corpori accedunt, dum aedificatur ecclesia, cui dicitur: Vos autem estis corpus Christi et membra, et alibi: Pro corpore, inquit, eius quod est ecclesia, itemque alibi: Unus panis, unum corpus multi sumus. De cuius corporis aedificatione et hic dictum est: Ad consumma
Abbreviated transcription (Latin):
ero heres: Terrȩ quippe cius ꝓmissa erat hereditas:
ait scđm quid sciã. ut circi quã crediderat aliq̃ simi¬
litudo adhiberetur qua ciꝰ modus agnosceretur:
sicut non ẽ. uirginis mariȩ diffidentia qđ ait: Quomͦ
fict istud. qm̃ uirũ non cognosco: Qđ cnĩ futurũ eẽt
erat certa: modũ quo ficret in quirebat. Et hoc
cum quęsisset: audiuit. Deniq & hic similitudo
data est de animalib iuuenca. & capra. & ariete. & du.¬
abus uolucrib turture & columba : ut scłm hȩc futu

Expanded text:
eius ero? terrae quippe illius promissa erat hereditas eius ero? terrae quippe illius promissa erat hereditas ait: Secundum quid sciam? ut ei rei, quam crediderat, aliqua similitudo adhiberetur, qua eius modus agnosceretur; sicut non est uirginis Mariae diffidentia quod ait: Quo modo fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod enim futurum esset, certa erat; modum quo fieret inquirebat, et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic similitudo data est de animalibus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut secundum haec futu
Abbreviated transcription (Latin):
annis Gentẽ autt̃ eui scriuerint: iudicabo ego. Post
hec uero exibunt huc cũ suppelleetile multa: cu autẽ
ibis ad patres tuos cũ pace. nutritꝰ insenectute bona
Quarta autẽ generatione: conuertent se huc. Nonclũ
enĩ impleta sunt peccata amorrȩoꝵ: usq ad huc
Cum autẽ iam solerat ad occasũ: flãma facta ẽ. & ecce
fornax fumabunda. & lampades ignisq: ꝑtransicr̃¬
ꝑ mecdia diuisa illa. Indie illa: disposuit dñs ds̃ testa.¬
mentũ ad abraham dicens. Semini tuo dabo terrã
hanc: aflumine egipti usq ad flum̃ magnũ eufraten:
gescos: & iebuscos.
c om̃ia in uisu facta diuinitus atq dicta sunt: de
quib singulis enuelcate disscrere longũ est: & intencio¬
nem operis huius excedit. Qđ ergo satis est nosse de¬
bemus: postea quam dictũ est credidisse abraham dõ et
deputatum cẽ illi ad iusticiã. non cũ infide defecisse
ut diceret. dominator dñe scđm quid sciã quia cius

Expanded text:
annis; gentem autem cui servierint, judicabo ego. Post annis; gentem autem cui servierint, judicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum suppellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta vero generatione convertent se huc. Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem jam sol erat ad occasum, facta est flamma, et ecce fornax fumabunda, et lampades ignis, quae pertransier media diuisa illa. In die illa disposuit Dominus Deus testamentum ad Abram, dicens: Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti usque ad flumen magnum flumen gesaeos et Iebusaeos. Haec omnia in uisu facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est et intentionem operis huius excedit. Quod ergo satis est nosse debemus. Postea quam dictum est credidisse Abraham Deo et deputatum illi ad iustitiam, non eum in fide defecisse, ut diceret: Dominator Domine, secundum quid sciam, quia heres
Abbreviated transcription (Latin):
ut credenti abrahȩ deputaret᷑ sides adiusticiã. ñdũ fuerat circũcis
Neodẽ uisucũ loqueret᷑ ei ds̃: ctiã hoc ait ad illũ.
Ego ds̃ qui eduxite de regione chaldeoꝵ. ut dem
tibi terrã hanc: ut heres sis eiꝰ Elbi cũ interrogasset
abraham scđm qͥd sciret qđ hȩres cius ec̃t: dixit illi ds̃
Accipe michi uiuencã trimã. & caprã trimã. & arietẽ
trimũ: & turturẽ & colũbam. Accepit autẽ ille hec
omĩa. & diuisit illa media: & posuit ea contra faciẽ
alteram alteri: Aues autt̃: non liuisit. Et descender
sicut scriptũ est aues supra corpora quȩ diuisa crant:
& consedit illis abraham. Circa solis autẽ occasum.
pauor irruit suꝑ abrahã: & ecce timor tenebrosus magnꝰ
incidit ci. & dictũ est ad abraham. Sciendo scias quia
peregrinũ erit sementuũ in tęrra ñ ꝓpria: & in ser¬
uitutẽ redigent cos. & affligent eos qͥ dringentis

Expanded text:
ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, nondum fuerat circumcisut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, nondum fuerat circumciseodem uisu cum loqueretur ei Deus, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius. Ubi cum interrogasset Abraham secundum quid sciret, quod heres eius erit, dixit illi Deus: Accipe mihi iuuencam trimam et capram trimam et arietem trimum et turturem et columbam. Accepit autem illi haec omnia et diuisit illa media et posuit ea contra faciem alterum alteri; aues autem non diuisit. Et descenderunt, sicut scriptum est, aues supra corpora quae diuisa erant, et consedit illis Abram. Circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei; et dictum est aperegrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigent, et affligent eos quadringenti
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quis ad istã cõparationẽ in tantũ eẽ similẽ dicat.
inquantũ etiam stellȩ dinumerari ñ ualent. qͥa nec
om̃s eas uideri posse credendũ est: Nã quantoqͥsq
acutius intuetur: tanto plures uidet Unde & acer.¬
rime cernentib. aliquas occultas eẽ merito existimat᷑:
exceptis cis siderib quȩ in alia parte orb a nob̃ remo.¬
tissuma. oriri & occidere ꝑhibent᷑. Postremo quicũq
uniuersũ stellarũ numerũ cõprehendisse & conscrip¬
sisse iactant᷑: sicut aratus uel eudoxius. uł siqui alu
sunt: eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane
illa sententia ponitur. cuiꝰ apłs meminit: ꝓpt̃ dĩ gram
cõmendandã. Credidit abrabam dõ. & deputatũ ẽ.
illi ad iusticiã: ne circũcisio gloriarct᷑. gentesq in cir
cũcisas ad fidẽ xp̃i nollet ad mitti. Hoc enĩ qͥndo factũ ẽ

Expanded text:
nisi quis et istam conparationem in tantum esse similem dicat, nisi quis et istam conparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinumerari non ualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane illa sententia ponitur, cuius apostolus meminit propter Dei gratiam commendandam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iusticumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
impleturq illud qđ longe post hoc factũ ꝑꝓpħam
dicitur ad xp̃m. quifuerat ad huc uenturus in carne
Tues sacerdos inȩcernũ scđm ordinẽ melchisedech
non scilicet scđm ordinẽ aaron: qui ordo fuerat aufe.¬
rendus. illucescentib reb quȩ illis umbris p̃notabant᷑.
łiaM cunc factũ est uerbũ dñi ad abrahã:
inuisu:. Quicũ ei ꝓcectionẽ mercedẽq ꝓmitteret
ualde multã: ille de posteritate sollicitus quendã
quendã cliezer uernaculũ suũ futurũ sibi dixcit hȩ¬
redem: Continuoq illi ꝓmissus est hȩxes: non ille
uernaculus. sed qui de ipso abraham fuerat exiturꝰ:
rursusq semen innumerabile ñsicut harena t̾rȩ.
sed sicut stellȩ cęli. Ubi michi magis uidet᷑ posteritas¬
ꝓmissa: cȩlesti felicitate sublimis. Nã quantũ ad multi¬
tudinẽ ꝑtinet. quid sunt stellȩ cęli. ad harenã t̃rȩ:

Expanded text:
impleturque illud quod longe post hoc factum per prophetam impleturque illud quod longe post hoc factum per prophetam dicitur ad Christum, qui fuerat adhuc venturus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Non scilicet secundum ordinem Aaron: qui ordo fuerat auferendus illucescentibus rebus, quae illis umbris praenotabantur. iam tunc factum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae?
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. Et uniuersa terra illa. cũ axp̃ianis in habitat᷑:
tiam ipsum semen est abrahae
oc responso ꝓmissionis accepto: migrauit abrahã.
& mansit in alio ciusdt̃ terrȩ loco. idest iuxta quercũ
mambre: quȩ erat hebron: Deinde abhostib qui
sodomis irruerant. cũ quinq reges aduersũ qͣctuor
bellum gererent. & uictis sodomitis ctiã lothe aptꝰ
eẽt: liberauit eũ abraham adductis secũ in preliũ
trecentis decẽ & octo uernaculis suis. & uictoriã fecit
regib sodomoꝵ: nichilq spolioꝵ auferre uoluit.
cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc bene¬
dictus est a melchisedech. qui erat sacerdos dĩ excelsi:
de quo inepła quȩ inscribit᷑ ad hebreos quã plures pau¬
li apłi et̃ dicunt quidã uero negant. multa & mag¬
na conscripta sunt. Ibi quippe pͥmũ apparuit sacrifi¬
cium. qđ nunc axp̃ianis offertur dõ toto orbeterrarũ:

Expanded text:
bunt; et uniuersa terra illa cum a Christianis inhabitatur, bunt; et uniuersa terra illa cum a Christianis inhabitatur, etiam ipsum semen est Abrahaeoc responso promissionis accepto migravit Abraham, et mansit in alio ejusdem terrae loco, id est juxta quercum Mambre, quae erat Chebron . Deinde ab hostibus qui Sodomis irruerant, cum quinque reges adversus quatuor bellum gererent, et victis Sodomitis etiam Lot captus esset, liberavit eum Abraham, adductis secum in praelium trecentis decem et octo vernaculis suis: et victoriam fecit regibus Sodomorum, nihilque spoliorum auferre voluit, cum rex cui vicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi : de quo in Epistola quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures apostoli Pauli esse dicunt, quidam vero negant, multa et magna conscripta sunt . Ibi quippe primum apparuit sacrificium, quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum,
Abbreviated transcription (Latin):
litica. sed uniuersũ semen abrahȩ ubi est: ꝓmissio
non scđm carnẽ sed scđm sp̃m pluriũ filioꝵ. congru¬
entius harenȩ multitudini cõparat᷑: potest hic intel¬
ligi utriusq reifacta ꝓmissio. Sed ideo diximꝰ qđ non
euidenter appartat. quia & illius gentis unius mul¬
titudo quȩ scđm carnẽ nata est ex abrahã ꝑciꝰ nepotẽ
ia cob intantũ ereuit. ut pene om̃s partes orb impleue.
rit. & ideo potuit ctiã ipsa scđ̾m ỹꝑbolen harenȩ mul¬
titudini cõparari. quia & hec innumcra soli c̃. homini
Terram cerce illã solã significatã. quȩ appellata est
chanaan: ambigit nemo. Sed qđ dictũ est cibi cdabo
cam & semini tuo usq inscłm: potest mouere ñnullos.
siusq inscłm intelligunt inȩternũ. Si autẽ scłm hoc
loco sic accipiant. quẽ ad modũ fidelic̃ tenemꝰ initiũ
futuri scłi afine presentis ordiri: nichil eos mouebit.¬
in aliis ciuitatib terrȩ chanaan: & usq infinc̃ mane¬

Expanded text:
litica, sed uniuersum semen Abrahae, ubi est et promissio non secundum carnem, sed secundum spiritum plurium filiorum, congruentius harenae multitudini conparatur: potest hic intellegi utriusque rei facta promissio. Sed ideo diximus, quod non euidenter appareat, quia et illius gentis unius multitudo, quae secundum carnem nata est ex Abraham per eius nepotem Iacob, in tantum creuit, ut paene omnes partes orbis inpleuerit. Et ideo potuit et ipsa secundum hyperbolen harenae multitudini conparari, quia et haec sola innumera est homini. Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest mouere nonnullos, si usque in saeculum intellegant in aeternum. Si autem in saeculum hoc loco sic accipiant, quem ad modum fideliter tenemus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebitin aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque in finem mane
Abbreviated transcription (Latin):
uideant᷑: elegantissime respondisse ꝑhibetur. bene
potius eẽ uiuendũ. ut int̾ eos quisq re periat᷑ qui pro
aluis int̾cessuri sunt liberandis: ne tã paucisint ut cito
ad numerũ suũ uel tricenũ uł sex agenũ. uł centenũ
uno quoq eoꝵ perueniente. multi remaneant qui
erui iã de poenis illoꝵ int̾cessione ñ possint: & in
cis inueniat᷑ quisqͥs sibi spem fructus alieni temeri¬
tate uanissima pollicet᷑. Hȩc me illis respondisse
suffc̾cerit. qui sacrarũ litterarũ quas cõmunes habemꝰ
auctoritatẽ non sꝑnunt: sed eas male intelligendo
non qđ illȩ locunt᷑. sed hoc potius putant futurũ
esse qđ ipsi uolunt. Hac itaq responsione reddita:
librum sicut promisimus terminemus.

Expanded text:
uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminamus.
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatis etiãsi ꝑseucret ignorat᷑ modus. ꝓfecco et
studiũ in meliora ꝓficiendi. orando & instando ui.¬
gilantius adhibetur: & faciendi de mãmona iniqͥta.¬
tis scõs amicos cura ñ spernit᷑. Uerũ ista liberatio quȩ
fit siue suis quibusq orationib siue int̾cedentibus
scĩs: id agit ut inignẽ quisq ñ mittat᷑ ȩternũ. non ut
cum fuerit missus post quantũ cũq tẽpus inde eruat᷑.
Nam & illi qͥ putant sic intelligendũ eẽ qđ scriptũ
est afferre terrã bonã uberẽ fructũ. aliã tricenum.
aliã sexagenũ. aliã centenũ. ut scĩ ꝓsuoꝵ diuersi¬
tate meritoꝵ. alii tricenos homines liberent. alii sexa¬
genos. alii centenos. hoc in die iudicu futurũ suspicari
solent: non post iudiciũ. Qua opinione quidã cum
uideret homines impunitatẽ sibi ꝑuersissime pollicen¬
tes. eoqđ om̃s isto modo ad liberationẽ ꝑtinere posse

Expanded text:
iniquitatis, etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto et iniquitatis, etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue intercedentibus sanctis, id agit ut in ignem quisque non mittatur aeternum, non ut, cum fuerit missus, post quantumcumque inde tempus ematur. Nam et illi, qui putant sic intellegendum esse quod scriptum est, adferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse
Abbreviated transcription (Latin):
frequentat᷑ ore xp̃iano. cũ se cuiq scõꝵ humilis qͥsq
cõmendat & dicit. memor mei esto: atq id ut eẽ pos¬
sit ꝓmerendo efficit. Sed quis iste sit modus. & quȩ
gentiã. difficillimũ est inucnire: periculosisimũ defi¬
nire . Ego ccrte usq ad hoc tẽpus cũ inde satagerẽ:
ad eoꝵ indaginẽ ꝑuenire ñ potui. Et fortassis ꝓp¬
terea latent. ne studiũ ꝓficiendi ad omĩa cauenda
peccata pigrescat. qm̃si scirent᷑ quȩ uel qualia sint
delicta. ꝓ quib eciã ꝑmanentib nec ꝓuectu uitȩ
melioris absũptis int̾cessio sit inqͥrenda & speranda
iustoꝵ. eis secura se obuolucret humana segnicia. nec
euolui talib implicam̃tis ullius uirtutis expeditio.¬
ne curaret: sed tantũmodo quȩreret alioꝵ meritis
liberari. quos amicos sibi de mãmona iniqͥtatis ele¬
mosinarũ largitate fecisset. Nunc uerodũ uenialis

Expanded text:
frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humilis quisque frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat et dicit: \'Memor mei esto\', adque id ut esse possit promerendo efficit. Sed quis ite sit modus, et quae gentiam, difficillimum est inuenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem ad eorum indaginem peruenire non potui. Et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia cauenda peccata pigrescat. Quoniam si scirentur quae uel qualia sint delicta. pro quibus etiam permanentibus nec prouectu uitae melioris absumtis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, eis secura se obuolueret humana segnitia, nec euolui talibus inplicamentis ullius uirtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mammona iniquitatis elemosynarum largitate fecisset. Nunc uero dum uenialis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsit ad capescendũ regnũ cęloꝵ largitas edlemosina¬
rum. quib etiã iustoꝵ sustentat᷑ inopia. & fiunt
amici qͥ intab̾nacula ȩc̃na suscipiant: nec tã bone.
ut ad tantã beatitudinẽ adipiscendã eis ipsa suffi¬
ciut: nisi eoꝵ meritis quos amicos fecerint miscdam
consequant᷑. Mirari autẽ soleo etiã apud uirgiliũ
re periri istã sentenciã dñi ubi ait. facite uob̾ ami¬
cos de mãmona iniqͥtatis ut & ipsi recipiant uos in
tabernacula ȩc̃na. cui est & illa similis. qui recipit
& qui rccipit iustũ in nomine iusti. mercedẽ iusti
accipiet. Nam cũ elĩ sios cãpos poeta ille describeret.
ubi putant habitare animas beatoꝵ: non solũ ibi
posuit eos qͥ ꝓpriis meritis ad illas sedes ꝑuenire
potuerunt. sed adiecit atq ait. Quiq sui memores alios
fecre merendo: idest qͥ ꝓmeruerunt alios. eosq sui memores
ꝓmerendo fecerunt . Prsus tanquã & is diceret qđ

Expanded text:
prosit ad capessendum regnum coelorum largitas eleemosynaprosit ad capessendum regnum coelorum largitas eleemosynarum, quibus etiam justorum sustentatur inopia, et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant, nec tam bonae ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat nisi eorum meritis quos amicos fecerint misericordiam consequantur. Mirari autem soleo, etiam apud Virgilium reperiri istam Domini sententiam ubi ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant vos in tabernacula aeterna. Cui est illa simillima: Qui recipit et qui recipit iustum in nomine iusti, meroedem iusti accipiet. nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos qui propriis meritis ad illas sedes peruenire potuerunt, sed adiecit atque ait: quique sui memores alios fecere merendo, id est qui promeruerunt alios eosque sui memores promerendo fecerunt; prorsus tamquam eis dicerent quod