comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sem : Ego dormiui. Ego de quib dietũ
erat. partes uulpium erunt. dehis nimo dictũ
est. diripuerunt eum oms transeuntes uiam.
factus est opprobrium uicinis suis. ex altasti
dextenrm mnimicorum eius. iocundasti oms
omia impl& a. quȩ prȩdicta sunt: Auestisti
adiutoriũ gladii enus. Quomodo solebant
pauci dimicare. multos ꝓsternere Auestisti
adiutoriũ gladii eius. & non esopitulatus ei
inbello : Merito uictus. merito captus.
merito a regno suo alienatus. menito disꝑsus.⁊
Eam eni terram perdidit. ꝓ qua dñm occi¬
dit, uefasti ad iutoriũ gladii eius. & non
es opitulatus ti inbello. dissoluisti eum ab e¬
mundatione: Quid est hoc: Inter omĩa
mala. magnus hic terror: Q uantum cũq
enim cędat dr̃. quantũ lib& irascatur.
quantũ lib& uerber& flagello: Ligatum ta¬
de dictum est fide mundans corda eorum
E quia sola fides xp̃i mundat. non creden¬
do inxp̃m. soluti sunt abemundatione

Expanded text:
sem. «Ego dormivi.» Ergo de quibus dictum sem. «Ego dormivi.» Ergo de quibus dictum erat, «Partes vulpium erunt;» de his nunc dictum est, «Diripuerunt eum omnes transeuntes viam; fadexteram inimicorum ejus, jucundasti omnes omnia impleta quae praedicta sunt. «Avertisti adjutorium gladii ejus.» Quomodo solebant pauci dimicare, multos prosternere? «Avertisti adjutorium gladii ejus,» «et non es opitulatus ei in bello.» Merito victus, merito captus, merito a regno suo alienatus, merito dispersus: eam enim terram perdidit, pro qua Dominum occidit. «Avertisti adjutorium gladii ejus, et non es opitulatus ei in bello. Dissolvisti eum ab emundatione.» Quid est hoc? Inter omnia mala magnus hic terror. Quantumcumque enim caedat Deus, quantumlibet irascatur, quantumlibet verberet, flagellet; ligatum tade dictum est, «Fide mundans corda eorum» : et quia sola fides Christi mundat, non credendo in Christum soluti sunt ab emundatione.
Abbreviated transcription (Latin):
mundauit Ibi est inquit sub stantia mia
memento eius: Nonenim. uane conftuca¬
isti oms filios hominum Eigo seruastial¬
quid. unde mindarentur.: Quis est iste
intate. Non enim inuanitate constituti
ons filii hominũ. aut potest illos con¬
pier qui fecit illos. non eos conuertere:

Expanded text:
ntia mea, memento ejus. «Non enim vane constituisti omnes filios hominum.» Ergo servasti aliquid unde mundarentur. Quis est iste a vanitate. Non enim in vanitate constituit omnes filios hominum, aut potest illos contemnere qui fec
Abbreviated transcription (Latin):
los autem prȩdestinauit. illos & uocauit⁊
liosautẽ uocauit. illos & iustificauit.
us autẽ iustificauit. illos & glorificauit.⁊
daent quantũ uolunt desperati. responde¬
t nẽbra xpi Si ds̃ pronobis. quis con
us Nonergo nocebit ds̃ inueritate¬
insium: Man& in mobile testamentum
us quia ipse sibi prȩsciens prȩdestinauit he¬
es. Et quȩ procedunt de labiis cius. non
uli ad securtatem tuam. si te in membris
iuinem ꝓ uita nra habuit. qui pro nobis
NCO MEO SIDAUITO MENTIAR. SEMEN
IVS U AETERNTM MANE T In a&emũ

Expanded text:
«Quos autem praedestinavit, illos et vocavit; «Quos autem praedestinavit, illos et vocavit; quos autem vocavit, illos et justificavit; quos autem justificavit, illos et glorificavit.» Peccent quantum volent desperati: respondeant membra Christi, «Si Deus pro nobis, quis contra nos» ? Non ergo nocebit Deus in veritattum suum. Manet immobile testamentum ejus, quia ipse sibi praesciens praedestinavit haeredes: et quae procedunt de labiis ejus, non audi ad securitatem tuam, si te in membris rationem pro vita nostra habuit, qui pro nobis sancto meo, si David mentiar: semen ejus in aeternum m
Abbreviated transcription (Latin):
Neq profa nabo testamentũ meum & uy
ꝓcedunt de labus meis non reprobabodam¬
quia filii eius peccant. ideo ego mendax i¬
ueniar : Promisi. facio Pone quia uolint
illi & iam cum desperatione peccare. & si
ire omnino in peccata. ut offendant oculos
patris & ex hereditari mereantur : Nonne
ipse est ds̃ de quo dictũ est. de lapidib istis
suscitabit ds̃ filios abrahȩ : Itaq dico uobi
fratres. multi xpĩani tolerabiliter peccant
flagello a peccato corriguntur. & emen¬
ar & sanantur: Multi
dsciplinam patris. & ipsam om̃i no
itsnitatẽ recus antes Habentes tamen
um xp̃i. eunt in tales miquitates. ut non
t nisi recitari contra eos. qm̃ qui talia
s. regnũ dĩ non possidebunt: Non
er non propter paleam & iam frumenta
ebint: Hon propter pisces malos. nihil
sagena mittetur in uascula. nouit dr̃s
sint eius: Securus enim promisit. qui
tequam essemus prȩdestinauit.⁊

Expanded text:
neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non reprobaboquia filii ejus peccant, ideo ego mendax inveniar: promisi, facio. Pone quia volunt illi etiam cum desperatione peccare, et sic ire omnino in peccata, ut offendant oculos Patris, et exhaeredari mereantur; nonne ipse est Deus de quo dictum est: «De lapidibus istis suscitabit filios Abrahae» ? Itaque dico vobis, fratres: multi christiani tolerabiliter peccant, multi flagello a peccato corriguntur, et emenur, et sanantur; multi disciplinam Patris, et ipsam omnino Dei paternitatem recusantes, habentes tamen signum Christi, eunt in tales iniquitates, ut non possit nisi recitari contra eos, «Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt» . Non reditate: non propter paleam etiam frumenta interibunt ; non propter pisces malos nihil ex illa sagena mittetur in vascula . Novit Dominus qui sunt ejus . Securus enim promisit, qui nos antequam essemus praedestinavit:
Abbreviated transcription (Latin):
t:Sed cum illi erudiantur insapientia. qui
tuint sicut scriptũ est pedẽ in compedes eius
inutiq pedẽ corporis sed pedem cordis. & eius
adit aurcis uiculis inligati auia dni non ex¬
brant. nec siunt ab illo fugitiui: Quodlib&
em legatur. salua est sententia uentatis¬
Et ipsos enĩ compeditos uel truditos corde isapientia
sic notos ds̃ fecit in nouo testamento. ut profide
quã iudȩorũ & gentilium detestabatur impi& as
omia contẽpnerent & eis se priuari paterentur
que magna putant ꝓmissa inu& ere testa mento.
ut illa contẽpnerent. & desiderandis a& ernis
ꝑsuas passiones testimonium perhiberent. unde
& tefles dict sunt sic enĩ grȩce martrres appel¬
lantur. Multa & multu mala & acerba tẽ¬
poralia ptulerunt: Hoc ad tendit iste homo di¬

Expanded text:
rat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui rat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatisEt ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, ut pro fide quam Judaeorum et Gentilium detestabatur impietas, omnia contemnerent; et eis se privari paterentur, quae magna putant promissa in Vetere Testamento qut illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes dicti sunt; sic enim graece martyres appellantur, multa et multum mala et acerba temporalia pertulerunt; hoc attendit iste homo D
Abbreviated transcription (Latin):
onno ueantur pedes corũ cum eã uiderint
s quite non colunt. & gressus eorũ effumn¬
et in lapsum. dum nesciant dinumerare
u de monstrar&e non ea munera quȩ uiden
bnase in uoere testamento. ubi sunt um
stinorũ. sed a& erna ẽẽ. concupiscenda :
insto sensu & ram dĩ dextera intellegi in
instos suos ab impiis segregabit. quia & ipsa
unnotescit sic̃. cum flagellat omnẽ silium
i napit: nec mpeccatis suis prosperari sinit.
Vnascendo sed iinansu& udine sinistram
ulit ut emendatu addexterã ponat
lud quod pleriq codices habent. dexterã
dionhab& corporalis formȩ dextera si cut
eni commotionib turbulentã Quod uero
ligt ł ⁊ cõprditos corde in sapientia
Abcodices non habent cõpeditos sed eruditos.:
Vlnbum enm grȩcũ ita mutraq significatione
inle resonat ut una syllaba paululũ diffe¬

Expanded text:
et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et in eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur in lapsum, dum nesciunt dinumerare nibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, ut emendatum ad dexteram ponat . Et illud quod plerique codices habent, «Dexteram ita non habet corporalis formae dexteram, sicut nec iram commotionibus turbulentam. 13. Quod vero adjungit, «Et compeditos corde in sapientia:» alii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita in utraque significatione similiter sonat, ut una syllaba paululum diffe
Abbreviated transcription (Latin):
quiNo uerit. ita prȩ timore tuo dinumeran
iram tuã. ut & iam hoc addat. & ad eam ix¬
tellegat ꝑtinere. quod non nullis quib plus
ira scens parcere uidearis. ut prospera i pa¬
cator inuia sua. & maiora recipit in nouissim
Potestas qui ppe humanȩ irȩ. cum corpis oui¬
derit amplius non hab& quid faciat. ds ur
hab& potestatẽ & hic pimire. & post corpins
mortem. mittere ingehennam Ꝙ apuci
eruditis maior eius ira in tellegitur. uani
& seductoria felicitas impiorum Hanc ille
non nouerat cuius pęne cõmoti sirat pedes
quia ⁊elauit inpeccatoribus. pacẽ pecatn
in tuens: Sed didicit eam cũ intrar& in seũ¬
rium di. & in tellegeie in nouissima. quo
pauci intrant ut discant prȩtimare di dn¬
merare eius nam. & prosperitate hominim
sdeles tui ea magis a te poscere & sperare
u fidei quȩ non apparent inu&ere testa
sedreuelantur in nouo. ne arbitrentur pro

Expanded text:
qui noverit ita prae timore tuo dinumerare qui noverit ita prae timore tuo dinumerare iram tuam, ut etiam hoc addat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille non noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens: sed didicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, et intelligeret in novissima ; quo pauci intrant, ut discant prae timore Dei dinumerare iram ejus, et prosperitatem hominum  fac, ut in eo discant fideles tui ea magis a te poscere et sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro
Abbreviated transcription (Latin):
tin & dicit: QM SUEERUENT SUEERNOS AIAN¬
Sut ruoo. ET CORRIEIE MTR: Quem enĩ
diligit dns corripit. flagellat autem omi
filiũ quem recipit : Et dat & iam magns
quib dã stimulum carnis a quo colaphix
ne ex tollantur inmagnitudine reuelato
suarum ut uirtus in in firmitate ꝑficiatn
Quidam sane codices non habent cornpn
sed erudiemur. quod ad eandem mansue¬
dinem reuocamus: Non enĩ potest eruam
quã sine labore & dolore. quia uirtus in inpe
irat tirat. Et eręnaiort irã tuã dinu¬
MERARE: Ualde paucorũ hominum efti
quit nosse irȩ tuę potestatẽ. quia plensqti
magis cum parcis irasceris. ut non adirã sap
tius ad mansu& udinẽ ꝑtinere intellegatur la¬
bor & dolor. quo corripis erudisq quos diligsa
ne poenis ex crucientur a& ernis Sic ut tum
ergo nouit. id est quotusquisq. reperitur
Quis nouerit potestatẽ irae tue. & pręmo¬
re irã tuam dinumerare : & iam hic subau¬
ditur. quis nouit: Quã difficile inuentin

Expanded text:
os mansuetudo, et corripiemur.» Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit : et dat etiam magnis quibusdam stimulum carnis, a quo colaphizentur, ne extollantur in magnitudine revelationum suarum, ut virtus in infirmitate perficiatur . Quidam sane codices non habent, «corripiemur;» sed «erudiemur,» quod ad eamdem mansuetudinem revocatur. Non enim potest erudiri quisquam sine labore et dolore; quia virirae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim ergo «novit,» id est, quotusquisque reperitur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Etiam hic subauditur, «quis novit.» Quam difficile invenitur
Abbreviated transcription (Latin):
SE DIS TUAE. Utiq in die iudicii Nim
ergo quid: MIS ERTCORDIA ETUENNIA
te misencordia & ueritas tua: Quida
meam in fine iudicia tua. quando prȩ¬
aent misericordia tua. deles peccata mea
ubendo hereditatem tuam Imples promissa
ssricordia & ueritas prę eunt ante faciem
an V niuersȩ enim ui ae dñi. misericordia

Expanded text:
sedis tuae:» utique in die judicii. Nunc sedis tuae:» utique in die judicii. Nunc ergo quid? «Misericordia et veritate misericordia et veritas tua: quid timeam in fine judicia tua, quando praecedente misericordia tua deles peccata mea, et exhibendo veritatem imples promissa tua? «Misericordia et veritas praeeunt ante faciem tuam.» Universae enim viae Domini misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi. Ut ergo inliin aremur absel
tum est ut anathema nobis ess&. quino
in suo errore & superbia d& i nebat.At
nobis est ergo thabor & hermon innon¬
ne tuo exultabunt: Non in meritis suis sa
in nomine tuo: Dicent enim isti non nods
dñẽ non nobis. sed nomini tuo da glonam.
g&. tuum brachium cum potentia Ate fic¬
t sumus. ate defensi sumus. Tuum brachus
cum potentia: FIR ME TTR MAIUS TVA
ET EXALTETUR DEXTENA TUA.
Iustitia & iuditium. pręparatio sedis tuę.
Apparebit infine iustitia tua. & iuditũ tũ
Numc occulta sunt ista. & de iuditio to
dicitur in alio ꝑsalmo. pro occultis filui
Erit manifestatio iuditi tui. & iusttę
tuȩ: Ponentur quidam ad dexteram. qui¬
dam ad sinistram. Q ex pauescent infi¬
deles. cum uiderint quod modo deridentes
non credunt. gaudebunt iusti cũ uidem
quod modo non uidentes credunt.
IUSTTIA ET IUDICIUMI. PREPARAM

Expanded text:
superbi? Ut ergo illuminaremur, abs te superbi? Ut ergo illuminaremur, abs te datum est; ut anathema nobis esset qui nos in suo errore et superbia detinebat, a te nobis est. Ergo «Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt:» non in meritis suis, sed «in nomine tuo.» Dicent enim isti, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam;» get. «Tuum brachium cum potentia:» a te facti sumus, a te defensi sumus. «Tuum brachium cum potentia; confirmetur manus tua, et exaltetur dextera tua.ustitia et judicium praeparatio sedis tuae.» Apparebit in fine justitia tua et judicium tuum: nunc occulta sunt ista. Et de judicio tuo dicitur in alio psalmo, «Pro occultis filii» . Erit manifestatio judicii tui et justitiae tuae. Ponentur quidam ad dexteram, et quidam ad sinistram : et expavescent infideles, cum viderint quod modo deridentes non credunt; gaudebunt justi, cum viderint quod modo non videntes credunt. «Justitia et judicium praeparatio
Abbreviated transcription (Latin):
milis altissimo Sedhumiliasti. sicut uul¬
neratum suꝑbum. Ergo quod in illis tu
fecisti. plus ual& ad dominationẽ tuam.
quam illorũ uoluntas ad malitiã suam ⁊¬
AQUI LONEM ET MARIA TUCREASTI.
TABOR ET HERMON IINOMINE
TUO EXULTABUNT. Montes isti intel¬
leguntur. sed aliquid significant. Tabor
& hermon in nomine tuo exultabunt
Tabor interpr& atur ueniens lumen.
Sed unde ueniens lumen de quo dictum
est. uos estis lumen mundi nisi ab illo de
quo dictum est. erat lumen uerã. quod
in luminat omnẽ hominẽ uenientem in
hunc mundum. Ergo lumen quod est
mundi lumen: ab illo lumine uenit: quod
aliu de accenditur. ut timendum sit nen
tinguatur: Ergo uenit lumen abillo iua¬
na illa quȩ non ponitur sub modio. sealiso
candelabrum ueniens lumen thabor
Hermon autẽ. interpr&atur anaho
eius. Merito uenit lumen. & factũ ana¬
thema eius.: Cuius. nisi diaboli uulnerai

Expanded text:
milis Altissimo» ; sed humiliasti sicut vulmilis Altissimo» ; sed humiliasti sicut vulneratum superbum. Ergo quod in illis tu fecisti, plus valet ad dominationem tuam, quam illorum voluntas ad malitiam suam. «Aquilonem et maria tu creasti.» 13. «Thabor et Hermon» «in nomine tuo exsultabunt.» Montes isti intelliguntur, sed aliquid significant. «Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt.» Thabor interpretari dicitur Veniens lumen. Sed unde venit lumen de quo dictum est, «Vos estis lumen mundi» ; nisi ab illo de quo dictum est, «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» ? Illud ergo lumen quod est lumen mundi, ab illo lumine venit quod non aliunde accenditur, ut timendum sit ne exstinguatur. Ergo venit lumen ab illo, lucerna illa quae non ponitur sub modio, sed super candelabrum, veniens lumen Thabor. Hermon autem interpretatur Anathema ejus. Merito venit lumen et factum est anathema ejus. Cujus, nisi diaboli, vulnerati,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia cautionem contra nos tenebat.
Hanc cautionem. hoc cyrographum. tuo san¬
guine delesti. Illum ergo uulnerasti. cui tot
abstu listi: U ulneratum enĩ intellegas di abo¬
lum. non pen& rata carne quã non hab&. sed
ꝑcusso corde ubi suꝑb est: ETIN BRAchio
UIRTUTIS TUAE DISPERSISTI INIAUI
TERRA: Ate pluunt. suꝑ tuã pluuNt.
Iui sunt cęli perquos prȩdicata est ueritas
incircuitu tuo Tua est terra. quȩ excipit
uentate mentuitu tuo. Deniq quid illa
pluuia factum est: ORBE MTERRARUAI
ETPLENIIUDINE MEIUS TUEUNDAS¬
TI. A QUI LONEM ET MARIA IUCAEASTI
Non eni aliquid contra te ual&. contra
creatorem suum Ꝙ malitia quidem sua.
ꝑ suȩ uoluntatis peruersitatẽ sę̧uire potest
mundus. num quid tamen excedit modum
positum a creatore. qui fecit omĩa: Quid
ergo timeo aquilonem quid timeo mãna
Est quidẽ in a quilone diabolus qui dixit.
ponam sedem meã in aquilonem. & ero si¬

Expanded text:
nisi quia cautionem contra nos tenebat? nisi quia cautionem contra nos tenebat? Hanc tu cautionem, hoc chirographum tuo sanguine delevisti : illum ergo vulnerasti, cui tot abstulisti. Vulneratum enim intelligas diabolum, non penetrata carne, quam non habet; sed percusso corde, ubi superbus est. «Et in brachio virtutis tuae dispersisti inimicoterra.» A te pluunt, super tuam pluunt. «Tui sunt coeli,» per quos praedicata est veritas in circuitu tuo: «tua est terra,» quae excepit veritatem in circuitu tuo. Denique quid de illa pluvia factum est? «Orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti; aquilonem et maria tu creasti.» Non enim aliquid contra te valet, contra Creatorem suum. Et malitia quidem sua, per suae voluntatis perversitatem saevire potest mundus; numquid tamen excedit modum positum a Creatore, qui fecit omnia? Quid ergo timeo aquilonem? quid timeo maria? Est quidem in aquilone diabolus, qui dixit, «Ponam sedem meam in aquilonem, et ero si
Abbreviated transcription (Latin):
mare. immo ut eneruar& ur rabies maris.
quid in ipso mari fecisti: Tu humiliasti sicut
uulneratum superbum Est quidam suꝑb
draco inmari de quo alia scriptura dicit.
Mand abo daconi ibi. ut mordeat eum
Est draco de quo dicitur. draco hic quem
fixisti ad onludendum ei. cuius contundit
caput suꝑ aquam: Tumquit humiliasti si¬
cut uulneratũ suꝑbum Humiliasti tẽ. &
superbos tenebat Humiliatus est magnus.
credens autẽ in eum factus est paruus. dum
nutritur paruus exemplo magnificati parui. ⁊
non nisi superbos tenebat: Dato tanta hu¬
militatis exemplo. didicerunt homines dãp¬
nare suꝑbiam suam. imitari humilitatẽ dĩ.
Ita ergo ille perdendo quos tenebat. & ĩã
ipse humiliatus est. non correctus. sed ꝓstra¬
tus : Tu humiliasti sicut uulneratum suꝑbũ.⁊
Humiliatus es & humiliasti. uulneratus es
& nulnerasti Neq enĩ tum non uulnerar&¬
sanguis tuus qui fusus est. ut deler& cyrogre¬
phum peccatorum. Unde enim suꝑbiebat.

Expanded text:
mare, imo ut enervaretur rabies maris, quid in ipso mari fecisti? «Tu humiliasti sicut vulneratum superbum.» Est quidam superbus draco in mari, de quo alia Scriptura dicit, «Mandabo draconi ibi ut mordeat eum» ; est draco de quo dicitur, «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei» : cujus caput contundit super aquam. «Tu,» inquit, «humiliasti sicut vulneratum superbum.» Humiliasti te, et superbos tenebat: humiliatus est magnus, credens autem in eum factus est parvus. Dum nutritur parvus exemplo magni facti parvi, pe nonnisi superbos tenebat. Dato tanto humilitatis exemplo, didicerunt homines damnare superbiam suam, imitari humilitatem Dei. Ita ergo ille perdendo quos tenebat, etiam ipse humiliatus est; non correctus, sed prostratus. «Tu humiliasti sicut vulneratum superbum.» Humiliatus es, et humiliasti; vulneratus es, et vulnerasti: neque enim eum non vulnerarsanguis tuus, qui fusus est ut deleret chirographum peccatorum. Unde enim superbiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
nanuũ nrãrum dirige. tam quã ultimo
si uolens ostendere ipsa opera imũ opus esse.
na uui adhunc unũ finẽ diriguntur Finis
onsin᷑ omĩa. fides quȩ ꝑdilectionẽ operatur
u &eiam dñs in euangelio dicit. Hoc est opus
Ia eredatis ieũ. quem ille misit Cũ igitur
isopsalmo & uita u&us. & uita noua: & uita
ehais & uita uitalis & anni qui pronihiloha¬
itir & dies habentes plenitudinẽ. misericoꝵ
quereq lexitiȩ. id est & pcenã primi hominis
sirmi secundi. satis aꝑteq distincta sint. ad
uueustimo hominis di morsi nomentitulo eiꝰ
isnptũ. ut eis qui pie recteq serutantur scrip¬
ias romodo intimar& ur & iã legemdĩ. quȩ
nor sen ministrata est. ubi probonis operib
uiuel pęne sola pręmia terrenorũ bonorum
rorimds polliceri uid& ur. sine dubio habe
nsiburlamento tale aliquid. quale iste psalmꝰ
tionsiderent mirabilia delege dĩ. donante

Expanded text:
«manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit» . Cum ergo in isto psalmo, et vita vetus et vita nova, et vita mortalis et vita vitalis, et anni qui pro nihilo habentur et dies habentes plenitudinem misericordiae veraeque laetitiae, id est, et poena primi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmusut consideret mirabilia de lege Dei; donante
Abbreviated transcription (Latin):
lemus : Ds est enĩ qui operatur in uobis & iis
& operari. probona uoluntate ł ⁊ diuori
lios torua. Vt sint recti corde qub
non sicut ille cui cõmoti sunt pedes. quia pac
peccatorum intuenti displicere ceperat ds
quasi ista nesciens. quasi ista non curans & ab
humana generatione dissimulans: Pr din¬
dicitur. signatũ est suꝑ nos lumen uultustu
dnẽ ⁊ ET OPERA MANUIAT NR̃ARUAID¬
RIGE surtn Nos Et non ea proreri to¬
renarum mercede faciamus : Tunc enĩ non
recta. sed curua sunt Huc usq psalmũ istm
multi codices habentꝰ. sed in non nullis legtus
alius ultimus uersus. Et optis alaNuua
NRARUMI DIRIGE Qui uersui diligentes
& docti prȩnotant stellã quos asteriscos uous
quib significant ea quȩ in hebreo uel alis qĩt¬
pro&ib grȩcis reperiuntur. in septuaginta
ierpreatione non sunt: Quem uersum si
ius e pontre. id mihi uid& ur habere senten
quo domia bona opera nr̃a. umum opus est

Expanded text:
emus . Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . «Et dirige filios eorum:» ut sint recti corde, quiNon sicut ille cui commoti sunt pedes, quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans, et ab humani generis gubernatione dissimulans . dicitur, «Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine» . «Et opera manuum nostrarum dirige super nos:» ut non ea pro rerum terrenarum mercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt. Huc usque psalmum istum multi codices habent; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, «Et opus manuum nostrarum dirige.» Cui versui diligentes et docti praenotant stellam, quos asteriscos vocant, quibus significant ea quae in hebraeo vel aliis interpretibus graecis reperiuntur, in Septuaginta vero interpretatione non sunt. Quem versum si velimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est
Abbreviated transcription (Latin):
ds atus Et susct pron saluns aitat
ET EGO PRIMOSENITTMA PONAAI IIuA
EXCELSUM APUD REGES TENRAE
Martrres nrĩ quorum nata litia celebans
sanguinẽ suum ꝓpter hȩc credita. & nondi
uisa fuderunt: Quanto fortiores nosesse
debemus. uidendo ꝑ quod illi crediderint
Ex celsum enĩ apud reges terrae illi nondi
uid erant xpm̃. adhuc principes conuemiebas
mo sequitur. Qnimc reges intellegite
erudimini qui iudicatis terrã: Iam ergo se¬
tus est xp̃s. excelsus apud reges ternre:
IPSI. ⁊ Propter ipsum fidele testamentim
in ipso mediatũ est testamentũ ipse mediator
testamenti. ipse signator testament. ipse fii¬

Expanded text:
us et susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam eum, excelsum apud reges terrae.» Martyres nostri, quorum natalitia celebramus, sanguinem suum propter haec credita et nondum visa fuderunt: quanto fortiores nos esse debemus, videndo quod illi crediderunt? Excelsum enim apud reges terrae illi nondum viderant Christum; adhuc principes conveniebantmo sequitur, «Et nunc, reges, intelligite; erudimini omnes qui judicatis terram» . Jam ergo factus est Christus excelsus apud reges terrae. ipsi.» Propter ipsum, fidele testamentum; in ipso mediatum est testamentum; ipse mediator testamenti, ipse signator testamenti, ipse fid
Abbreviated transcription (Latin):
lulauit Secure ergo pergant nubes. diffudendo
ueritate tuam incircuitu tuo. non timeant
rabidos fluctus. tu dominaris potestati ma¬
ris: Mou&ur quidem mare. contradicit
mare. ꝑ strepit mare. sed fidelis ds̃ qui non
uos sinat tẽptari. super id quod potestis. ÷
quia ergo fidelis qui nonuos sin it tep̾tari su

Expanded text:
lulavit. Securae ergo pergant nubes; diffundant lulavit. Securae ergo pergant nubes; diffundant veritatem tuam in circuitu tuo, non timeant rabidos fluctus: «Tu dominaris potestati maris.» Movetur quidem mare, contradicit mare, perstrepit mare; sed fidelis Deus, qui non vos sinat tentari supra id quod potestis . Quia ergo fidelis est qui non vos si
Abbreviated transcription (Latin):
sudducendam con iugem ex aligenis. oc¬
unt leo fremens. & suffocatus est ate.⁊
ha enim prȩfiguratum est in sanson. & il¬
iusuerbis meis. sine nomine illius dictis.
Nm ad clamar& is nisi agnoscer& is
Auditis enim ut illi. qui sol& is conplui nu¬
ibus dĩs Ergo ueritas tua. in circuitu tuo.⁊
id quando sine persecutionibus. quando
int contradictiomibus. cum dictum sit eũ
atum insignũ cui contradicitur: Quia
o illa gens ubi nasci. ubi conuersari uo¬
ssi tamquam terra erat separata a fluc¬
tib gentium. ut apparer& arida conpluenda.
reliquę autẽ gentes mare erant inamaritudme.
sterilitatis suȩ. quid faciunt prȩdicatores tui
spargentes ueritatẽ tuam in cicuitutuo.
Qm̃ fremuerunt fluctus maris. quid faciunt :¬
TU DOAUNARIS POTESTATI MARIS.
Nam quid fecit mare sȩuiendo. nisi diem
quem hodie celebraremus. martrres occidit.
semina sanguinis sparsit. seges a ecdesiȩ pul¬

Expanded text:
res ad ducendam conjugem ex alienigenis, ocres ad ducendam conjugem ex alienigenis, occurrit leo fremens, et suffocatus est a te. Hoc enim praefiguratum est in Samson : et illis verbis meis, sine nomine illius dictis, non acclamaretis, nisi agnosceretis; audistis enim, ut illi qui soletis complui a nubibus Dei. Ergo «veritas tua in circuitu tuo.» Sed quando sine persecutionibus, quando sine contradictionibus, cum dictum sit eum natum in signum cui contradicetur ? Quia ergo illa gens, ubi nasci, ubi conversari voluisti, tanquam terra erat separata a fluctibus Gentium, ut appareret arida compluenda, reliquae autem Gentes mare erant in amaritudine sterilitatis suae; quid faciunt praedicatores tui spargentes veritatem tuam in circuitu tuo, quoniam fremunt fluctus maris? quid faciunt? «Tu dominaris potestati maris.» Nam quid fecit mare saeviendo, nisi diem quem hodie celebramus? Martyres occidit, semina sanguinis sparsit, seges Ecclesiae pul
Abbreviated transcription (Latin):
ISIAUILIS TIBI. POTENS ES DĨẼ ET TIE¬
sas tua in cir cuire ruo: Magna
uentia tua. tu fecisti cȩlum & terram & om¬
uiduȩ in eis sunt Sed plus est misericordia
ubi resurgere. unde ascendere uolu
impl& a ess& illa ueritas promissi dĩ.
lonfirmandas promissiones patrum. sed
nmmpler& ur. gentes autem super miseri¬
ndiam glorificare dm̃. nisi illa ueritas ex¬
macr& ur. & ab illo loco ubi apparere uo
ih mencuitu diffunder&ur: Tu quidem
ilo loco de nube ꝓpria in tonuisti. sed ad
andum in circuitu gentiũ alias nubes mi
Tlere potens. implesti quod dixisti. a¬
ndo uidebitis filium hominis. uenientem
mibibus cęli. Potens es dnẽ. & ueritas
ul menrcuitu tuo Sed cum coepit ueritas
nl incircuitu prȩdicari. utiq fremuerunt
intis. & populi meditati sunt mania.⁊
lusiterunt reges terrȩ & principes conue
sepm̃ eius.: Utiq cum ceperit ueritas
upredicar incicuitu tuo. tamquã ueni¬

Expanded text:
similis tibi? Potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo.» Magna potentia tua; tu fecisti coelum et terram, et omnia quae in eis sunt: sed plus est misericordia ubi resurgere, unde ascendere voluisti; impleta esset illa veritas promissi Dei, «ad confirmandas promissiones patrum:» sed non impleretur, «Gentes autem super misericordia glorificare Deum» , nisi illa veritas expanderetur, et ab illo loco ubi apparere voluisti, in circuitu diffunderetur. Tu quidem in illo loco de nube propria intonuisti, sed ad rigandum in circuitu Gentium alias nubes misisti. Vere potens implesti quod dixisti, «Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus coeli» . «Potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo.» 10. Sed cum coepit veritas tua in circuitu praedicari, utique fremuerunt Gentes, et populi meditati sunt inania; astiterunt reges terrae, et principes convestum ejus . Utique cum coepisset veritas tua praedicari in circuitu tuo, tanquam veni
Abbreviated transcription (Latin):
malignis. dicamus quod sequitur : E QVN
IN Sentios ruos tx in optra tua. Isa
serui tui opera tua sunt. non solũ ut honn
sint. sed &iã ut sint seruitui. id est oboda¬
tes ussis tus: Ipsius enĩ sumus figmenu ei
solum in adam. sed & iam creati i xp̃o ihunu¬

Expanded text:
malignis dicamus quod sequitur: «Et respice in servos tuos, et in opera tua.» Ipsi enim servi tui opera tua sunt, non solum ut homines sint, sed etiam ut sint servi tui, id est obedientes jussis tuis. Ipsius enim sumus figmentum, non solum in Adam, sed etiam creati in Ch
Abbreviated transcription (Latin):
cant uum uerum dm̃: Non enim illi ibunt
aduisionem patris. & non ibi uidebunt & fi¬
lium.: Si non ess& filius ipatris sui uisione.
non dicer& ipse filius discipulis suis. quia fi¬
lius in patre est. & pater infilio. Dicunt illi
discipuli Ostende nobis patrem. & sufficit
nobis: Ait illis. Tanto tempore uobiscũ sũ.
& non me cognouistis: Philippe. qui me
uidet. uid& & patrem.: Uid&is quia in

Expanded text:
cant unum verum Deum. Non enim illi ibunt ad visionem Patris, et non ibi videbunt et Filium. Si non esset et Filius in Patris sui visione, non diceret ipse Filius discipulis suis quia Filius in Patre est, et Pater in Filio. Dicunt illi discipuli: «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Ait illis: Tanto tempore vobiscum sum, et non me nostis? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem.» Videtis quia in
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid dicitis:Angelos colimus angui
habemus deos Non plane nostis angłs
Angeli enim. uum dm̃ colunt Nec fuq
hominib qui uolunt colere angelos. & non
dm̃ Nam iuenimus honoratos anglis
ꝓhibentes homines Ne se ad orarent. sidit¬
rum dm̃: Sed angelos dicant. hommes dias
quia dictum est. ego dixi du estis. & fili dis¬
simi oms Non est similis tibi indus dnc̃
Quod lib& aliud cogito homo. non ei¬
mile quod factum est illi qui fecit Enos
dõ quicquid aliud est in natura rerum faci
est adõ: Quantum inter est interai qu
fecit. & illud quod factum est. quis digni
tendat caritas urã. ds̃ ineffabilis est
Facilius dicimus quid non sit. quã quist
Terram cogitas. non est hoc ds̃ Mar co¬
gitas. non est hoc ds̃.: O mĩa quę sunt n¬

Expanded text:
Sed quid dicitis? Angelos colimus, Angelos Sed quid dicitis? Angelos colimus, Angelos habemus deos. Non plane nostis Angelos. Angeli enim unum Deum colunt, nec favent hominibus qui volunt colere Angelos, et non Deum. Nam invenimus honoratos Angelos, prohibentes homines ne se adorarent, sed verum Deum . Sed Angelos dicant, homines dicant, quia dictum est, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes» : «Non est similis tibi in diis, Domine.» Quodlibet aliud cogitet homo, non est simile quod factum est illi qui fecit. Excepto Deo, quidquid aliud est in natura rerum, factum est a Deo. Quantum interest inter eum qui fecit, et illud quod factum est, quis digne tendat Charitas vestra: Deus ineffabilis est; facilius dicimus quid non sit, quam quid sit. Terram cogitas; non est hoc Deus: mare cogitas; non est hoc Deus: omnia quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nondum coepit suspirare tam quã peregri¬
nus. Ab sit absit Recedant omĩa sedue¬
toria. recedant blandimenta falsa. recedan
ea quȩ nobis dicunt cotidie. ubi est ds̃tuus.
Effundamus suꝑ nos animã nram̃. confi¬
teamur in lacrimis. gemamus in confessio¬
nibus. inmiseria suspiremus : quicquid no¬
bis ad est pr&er dm̃ nrm̃. non est dulce
nolumus omĩa quȩ dedit. si nondat se ip¬
sum qui omĩa dedit: A uribus insige dnẽ
orationem meã. & intende uoci deprecatio¬
deos quos uolunt pagani. adducant sa¬
bros argentarios. aurifices. ex politores
sculptores. faciant d eos: Quales : Oculi
bentes. & non uidentes. & c&era. quȩ da
psalmus consequenter: Sed ista non coln
ait . non colimus. hȩc signa sunt: Ꝙ quia
litis : Aliud aliquid peius. qm̃ dii gentuns
monia: & quid: Nec dę monia inquunt
colimus: Plane nihil aliud hab& is intepl
nihil aliud impl& uates uros. quã denon

Expanded text:
nondum coepit suspirare tanquam peregrinondum coepit suspirare tanquam peregrinus. Absit, absit: recedant omnia seductoria, recedant blandimenta falsa; recedant ea quae nobis quotidie dicunt, Ubi est Deus tuus? Effundamus super nos animam nostram, confiteamur in lacrymis, gemamus in confessionibus, in miseriis suspiremus . Quidquid nobis adest praeter Deum nostrum, non est dulce: nolumus omnia quae dedit, si non dat seipsum qui omnia dedit. «Auribus infige, Domine, orationem meam, et intende voci oratiodeos quos volunt Pagani; adducant fabros argentarios, aurifices, expolitores, sculptores, faciant deos. Quales deos? Oculos habentes, et non videntes ; et caetera quae dicit psalmus consequenter. Sed ista non colimus, ait; non colimus, haec signa sunt. Et quid colitis? Aliud aliquid pejus: «Quoniam dii Gentium daemonia» . Et quid? Nec daemonia, inquiunt, colimus. Plane nihil aliud habetis in templis, nihil aliud implet vates vestros quam daemonium.
Abbreviated transcription (Latin):
sine fastidio: Quamdiu ergo non ibi uid& is:
Quia non mbono. sed abundant omnia
habundent omĩa. Uide si securus es. quia
non pereunt omĩa. Sed habeo. quod non
habebam: Accessit peciia quę nonerat.
forte accessit & timor qui non erat. Forte
tanto securior eras. quanto pauperior:
Postremo sint copiȩ redund& affiuentia
huius scłi. d&ur securitas quod non pere¬
ant. dicat ds̃ desuꝑ aeternus. in his eris.
Aeterna tecum erunt ista. sed meã faciẽ non
uidebis Nemo carnẽ consulat. spm̃ consu¬
lite Respondeat uobis cor urm̃. responde¬
at fides. spes. caritas. quȩ in uobis esse coepit.
Ergone si acci peremus securitatẽ. nos m
affluentia bonorum sȩcularium semꝑ futu¬
ros. & dicer& nobis ds̃. faciem meã non uide¬
bitis. gauderemus millis bonis: Eliger&
forte aliquis. gaudere & dicere. habundant
mihi ista Bene mihi est. nihil amplius
quȩro: Nondum coepit esse amator dĩ.

Expanded text:
sine fastidio. Quamdiu ergo non ibi, videtis sine fastidio. Quamdiu ergo non ibi, videtis quia non in bono. Sed adundant omnia? Abundent omnia, vide si securus es quia non pereunt omnia. Sed habeo quod non habebam; accessit pecunia quae non erat. Forte accessit et timor qui non erat; forte tanto securior eras, quanto pauperior. Postremo sint copiae, redundet affluentia hujus saeculi, detur securitas quod non pereant: dicat Deus desuper, Aeternus in his eris, aeterna tecum erunt ista, sed meam faciem non videbis. Nemo carnem consulat; spiritum consulite: respondeat vobis cor vestrum; respondeat spes, fides, charitas, quae in vobis esse coepit. Ergone si acciperemus securitatem nos in affluentia bonorum saecularium semper futuros, et diceret nobis Deus, Faciem meam non videbitis, gauderemus in illis bonis? Eligeret forte aliquis gaudere, et dicere: Abundant mihi ista, bene mihi est, nihil amplius quaero. Nondum coepit esse amator Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
ela Miam ad it. aua Exaudisti cẽ
Causa ut exaudires me. quia indie tribula¬
tionis meae clamaui ad te Paulo ante
dixerat tota dit clamaui. tota die tribula¬
tus sum Nullus ergo xpĩanus dicat esse
diem quo nonsit tribulatus: Iotam diem.
totum tempus intelleximus. tota die tribu¬
latur Quid ergo tribulatio est: Q quando
bene est. utiq tribulatio: Unde tribula¬
tio: Quia quã diu sumus in corpore. pere¬
grinamur adnõ: Quod lib& hic habund&
non dum sumus in illa patria. quo redire fes¬
tinamus: Cui peregrinatio dulcis est. non
amat patriam Si dulcis est patria. amara
est peregrinatio Si amara est peregrina¬
tio. tota die tribulatio: Quando non est
tribulatio Quando inpatria delectatio
Delectationes indexteratua usq infinem.
implebis me loxitia ait cum uultu tuo. ut
comtẽpler delectationem dnĩ Ibi transioe
labor & gemitus. ibi non oratio. sed lau¬
datio. Ibi alleluia amen ibi. uox consona
cum angelis: Ibi uisio sine defecti. & amor

Expanded text:
clamavi ad te, quoniam exaudisti me.» Causa ut exaudires me, quia «in die tribulationis meae clamavi ad te.» Paulo ante dixerat: «Tota die clamavi,» tota die tribulatus sum. Nullus ergo christianus dicat esse diem in quo non sit tribulatus. Totam diem, totum tempus intelleximus: tota die tribulatur. Quid ergo, tribulatio est et quando bene est? Utique tribulatio. Unde tribulatio? Quia quamdiu in corpore sumus, peregrinamur a Domino . Quodlibet hic abundet, nondum sumus in illa patria quo redire festinamus. Cui peregrinatio dulcis est, non amat patriam: si dulcis est patria, amara est peregrinatio; si amara peregrinatio, tota die tribulatio. Quando non est tribulatio? Quando in patria delectatio. «Delectationes in dextera tua usque in finem. Implebis me laetitia,» ait, «cum vultu tuo» , «ut contempler delectationem Domini» . Ibi transiet labor et gemitus: ibi non oratio, sed laudatio; ibi Alleluia, Amen ibi, vox consona cum Angelis; ibi visio sine defectu, et amor
Abbreviated transcription (Latin):
& iam ꝑ miracula suasores. tam quã magnimȩ¬
dici agant cum hominibus si mortui sunt.
& tua gratia non reuixerint. numquidmor¬
tuis facies mirabilia. aut medici ex suscita¬
bunt Ꝙ hi quos ex suscitabunt. confitebun¬
tur tibi: Hȩc enm confessio indicat uiuos.
non sicut alibi scriptum est. a mortuo uelut
qui non sit perit confessio: Numquit enar¬

Expanded text:
etiam per miracula suasores, tanquam magni meetiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsuscitabunt, et» hi quos exsuscitabunt, «confitebuntur tibi?» Haec enim confessio indicat vivos: non sicut alibi scriptum est, «A mortuo, velut qui non sit, perit confessio» .
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatis audire: Quam gratiam. cõmendat
in euangelio dicens: Nemo potest uenire ad
me. nisi pater qui misit me traxent eum.⁊
Ꝙ paulo post. aꝑtius hoc ipsum rep& ensait:
Uerba quȩ ego locutus sum uobis. sps̃ & uita
sunt. sed sunt quidam ex uobis qui non credunt. ⁊
Drinde inter ponit euangelista Sciebat eni
abinitio ihs̃ qui essent credentes. & quis tradi¬
turus eum ess& & secutus. atq ipsius dñi uer¬
ba coniungens ait & dicebat Propterea
dixi uobis. quia nemo potest uenire ad me
nisi fuerit eidatum a patre meo Supra dixerat. sed
sunt quidam ex uobis qui non credunt. & tamquã
huius rei causamex ponens. propterea dixi inquit
uobis. quia nemo potest uenire adme. nisi ei fu¬
erit datum apatre meo. ut ostender& & iam fidẽ
qua credit. & ex morte sui cordis anima reuiuis.¬
cit. dari nobis ado. Quantum lib& ergo ex¬
ipsa excellentes uerbi prȩdicatores & ueritatis.

Expanded text:
sanitatis audire. Quam gratiam commendat sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» et paulo post apertius hoc ipsum repetens, ait, «Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt; sed sunt quidam ex vobis qui non credunt.» Deinde interponit Evangelista, «Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus eum esset:» et secutus atque ipsius Domini verba conjungens, ait, «Et dicebat, Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo» . Supra dixerat, «Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt;» et tanquam hujus rei causam exponens, «Propterea dixi,» inquit, «vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo:» ut ostenderet etiam ipsam fidem qua credit, et ex morte sui cordis anima reviviscit, dari nobis a Deo. Quantumlibet ergo excellentes verbi praedicatores, et veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quia & deipso anõ dictum est. ex ulta uit
sicut gigans ad currendam uiam. quod ita sit
gigas gigantum. magnorum scilic& & fortissi¬
morum qui in eius a ecclesia spĩtali robore excel¬
lunt. sicira est mons montium. quia de illo senp¬
tum est. erit in nouissimis ctemporibus mani¬
festus mons dnĩ paratus in cacumine montium.
sicut &iam sc̃s scõrum: Non est ab surdum.
ut inde ipsi magni & fortes & iam medici uo¬
centur. unde dicit apostolus paulus. si quomo¬
do aemulan potero carnemmeam. ut saluos
faciam aliquos exillis Sed &iam tales medici
quamuis non de suo curent quia nec medici corpo¬
ris curant de suo. tamen quantum lib& ꝑ fide¬
le ministeriu opitulentur saluti. uiuentes cu¬
rare possunt non mortuos excitare. dequibus
dcenm est. num quid mortuis facies mirabi¬
lia nimis enim occulta dĩ gratia est. quia
hominum mentes quodam modo reuiuiscunt.
ut possint a quibus lib& eius ministris prȩcepta

Expanded text:
tes, quia et de ipso Domino dictum est, «Exsultavit tes, quia et de ipso Domino dictum est, «Exsultavit ut gigas ad currendam viam» ; quod ita sit gigas gigantum, magnorum scilicet et fortissimorum, qui in ejus Ecclesia spirituali robore excellunt; sicuti est mons montium, quia de illo scriptum est, «Erit in novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium» ; sicut etiam sanctus sanctorum: non est absurdum ut iidem ipsi magni et fortes etiam medici vocentur. Unde dicit apostolus Paulus: «Si quo modo aemulari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
inruixerunt: Quod autem sequitur.
IMEDICI EXSUSCIRABUNT ET CONFITE¬
deatisi. Id est quia non amedicis ex¬
stabuntur homines. ut confite antur tibi⁊
ihebrȩo quidem. aliter se habere firmatur. :¬
Nm enim medici. sed gigantes esse ꝑhiben¬
r.Utrum septuaginta interpro&res quoꝵ
lictontas tanta est: ut non inmerito prop
mirabilem comsonantiam diuino spũ
hitrpr& at esse credantur. de uocis simi¬
midine qua in hebrȩa lingua gigantes &¬
ilici pene eodemmodo ionant. ut
gua differentia distinguantur. non
errore sed potius occasione quomodo isto loco ac¬
cipiendi essent gigantes. significare uoluerunt.
Si enim superbos gigantium nomine insinuatos
in tellegamus. de quibus dicit apostolus. ubi sapi
ens ubi scriba: Vbi conquisitor huius saeculi:
Nonne fuit in congruum rosdem medicos nim
cupari. uelut ꝑ artem sapientię suȩ promitten¬
tes annnarum salutem. contra quos dicitur dnĩ
est salus Si autem bonum acceperimus gigan¬

Expanded text:
non revixerunt. Quod autem sequitur, non revixerunt. Quod autem sequitur, «Aut medici exsuscitabunt, et confitebuntur tibi?» id est, quia non a medicis exsuscitabuntur homines, ut confiteantur tibi. In hebraeo quidem aliter se habere firmatur; non enim medici, sed gigantes esse perhibentur: verum Septuaginta interpretes, quorum auctoritas tanta est, ut non immerito propter mirabilem consonantiam divino Spiritu interpretati esse credantur; de vocis similitudine, qua in hebraea lingua gigantes ici pene eodem modo sonant, et exigua differentia distinguuntur, non errore, sed potius occasione, quomodo isto loco accipiendi essent gigantes, significare voluerunt. Si enim superbos gigantum nomine insinuatos intelligamus, de quibus dicit Apoens? ubi scriba? ubi conquisitor huius saeculi? Nonne cupari, velut per artem sapientiae suae promittentes animarum salutem: contra quos dicitur, «Domini est salus» . Si autem in bono acceperimus gigan
Abbreviated transcription (Latin):
ic enim si de his dictum putauerimus quorũ
io exanimis facta est. mirabilia magna fac¬
snt mortius cum quidam eorum reuixerunt.
t quod dns̃ pen& rauit inferna. atq inde
ator mortis ascendit. magnũ mortuis mira¬
um factum est Significat ergo isto uerbo
uo ait numquid mortuis faciens mirabilia
mines cordeita mortuos. ut eos ad uitam
de tanta xp̃i mirabilia. non mouerent. ⁊¬
d enim propterea dixit non eis fieri mira¬
a. quia non eauident. sed quia non eis pro
Nam sicut hic ait totadie expandi
unus meas adte. quia omia opera sua non¬
ni aduolimtatem referat patris. sȩpissime
intstans ideo se uenisse. ut uoluntatẽ patris
npler& Ita quia eadem opera & iam infide¬
spipulus uidit. alius proph& a dicit. Iota
li extendi manus meas ad populum non
ntdentem. & contradicentem Ipsi sunt
iotui. quibris non sunt facta mirabilia. ⁊¬
Non quod ea non uiderunt. sed quod per ea

Expanded text:
Hoc enim si de his dictum putaverimus, quorum Hoc enim si de his dictum putaverimus, quorum caro exanimis facta est; magna mirabilia facta sunt mortuis, cum quidam eorum etiam revixerunt : et quod Dominus penetravit inferna, atque inde mortis victor ascendit, magnum mortuis miraculum factum est. Significat ergo isto verbo quo ait, «Numquid mortuis facies mirabilia,» homines corde ita mortuos, ut eos ad vitam fidei tanta Christi mirabilia non moverent. Neque enim propterea dixit non eis fieri mirabilia, quia non ea vident; sed quia non eis prosunt. Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta dicit, «Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem» . Ipsi sunt mortui, quibus non sunt facta mirabilia; non quod ea non viderunt, sed quod per ea