comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri posset᷑ uerũ etiam ut ita eum fi̾
necesse eẽt. tam enĩ nõ facit d̾s con¬
tͣ cãm qͣm sine alubio uolens p̾stitu¬
it qͣm contͣ uoluntatẽ suam nõ fa¬
cit Si aũt ñ om̃s causas in creatu¬
ra primitus conclita p̾fixit. seda¬
liqͣs in sua uoluntate seruauit.
ñ st̃ qͥdẽ ĩlle qͣs in sua uoluntate
seruauit. ex istaꝵ quas creauit
necessitate pendentes. ñ tñ possũt
ẽẽ ꝙͣrie qͣs ĩ sua uolũtate ꝯstituit. qr
dei uoluntas ñ potest sabi ẽẽ contͣ¬
ria istas ergo sic conclidit ut ex
illis ẽẽ illud cuꝰ cause sunt possit
s ñ necõe sit. ilłas aũt sic abscon¬
dit᷑. ut ex ĩllis ẽẽ noce sit hoc qd̾ ex
istis fecit. ut ẽẽ possit. Solec
item q̃ri utrũ aĩale corpꝰ prius ho¬
mini formatũ sit de limo quale
nũc hẽmus. nõ sp̃uale quale resur¬
gentes hẽbimꝰ qͣmquam enĩ hoc
in illud mutabitur seminat᷑ enĩ
pͥmũ hoĩ fc̃m sit ideo disceptatur

Expanded text:
ri posset, uerum etiam ut ita eum fieri ri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim prius homini factum sit, ideo disceptatur,
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ẽẽ psciebat. nec tñ illi craui
additi recte slicerent᷑ nͥ ad aliqͥd ad¬
deirtur qd̃ se alit̃ in aliis causis
habuit. scd̾m aliquas gͥ causas
inferiores iam uitam flnierat
scd̾m illas aũt que sunt in uolun-¬
tate et p̾scientia dei qui ex et̾nita¬
te nou̾at quid illo tempore factu¬
rus erat ⁊ hoc uere futurũ erat.
et tũc finiturꝰ euat uitam qñ fi¬
niuit uitcun qr et si oranti ꝯces¬
sum est. etiam sic eum oraturum
ut tali orõni concecti oport̾et ille
utiq p̃sciebat cuiꝰ p̃scientia falli
ñ pot̃at ⁊ id̾̃o qd̾ presciebat ne-¬
cessario futurũ erat Qua¬
p̃p si om̃ium futuroꝵ oause mũ¬
do sunt insite. cum ille fc̃ns est
dies qñ ds oreauit omĩa simul ñ
alit̃ adam fcus est. cum delimo t̾¬
re formatꝰ est. sicut est creclibłius iã
ꝑfecte uirilitatis qͣm erat in illis
cͥausis ubi d̾s hoĩem in sex dieꝵ oꝑi¬
b fecit. Ibi erat ñ solum ut it̾a fie¬

Expanded text:
turum esse praesciebat. nec tamen illi anni turum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam. quia etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum, ut tali orationi concedi oporteret, ille utique praesciebat cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebat necessario futurum erat. Quapropter. si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fie
Abbreviated transcription (Latin):
Itiam u̾o qua fit ut necc̃e sit ma¬
nifestum est illic ñ ẽẽ. s fortas¬
sis in mundo ut noõe sit istũ ho¬
miuẽ senesc̾e. Si aũt nec in mũ p¬
do est in deo est. hoc aut necessa¬
rio futurũ est qd̾ ille uult. Seai
uere futura sunt q̃ ills p̃sciuit
nam mlłta sod̾m inferiores eau¬
et in p̃scĩa dei u̾e futura sunt
si aũt ibi alit̃ sunt ita potiꝰ fut᷑a
sunt. sicut ibi sunt ubi qui p̃s¬
cit falli nẽ pocest. Nam futu¬
ra d̾r̾ senectus in iuuene. s tñ
futura ñ est. si añ moriturꝰ est.
hoc aũt ita erit sicut se hñt a¬
lie cause sine mundo ꝯtexte siue
in dei p̾scientia reseruate. Nam
sod̾m quasdam futuroꝵ causas
moriturꝰ erat. Eechicis cui ds̃¬
aaditlit qͥndecim annos ad ui¬
tam. id iiq faciẽs qd̾ añ consti¬
tutõem mũdi se facturũ ẽẽ p̾scie¬
bat s in suci uoluntate serua¬
bat. ñ gͦ id fec̃ ꝙ futurũ ñ erat. hoo
enim magis erat fut᷑um qd̾ se fac¬

Expanded text:
illam uero, qua fit, ut necesse sit, maillam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit; istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est, quod ille uult, et ea uere futura sunt. quae ille praesciuit; nam multa secundum inferiores cauet in praescientia dei, uere futura sunt; si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui pcit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui daddidit quindecim annos ad uitam: id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit quod futurum non erat. hoc enim magis erat futurum quod se fac
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas reꝵ necc̃itas est.
Nam ⁊ nos ꝓ captu infirmitatis¬
insirmitatis humane iam ĩ
ip̃is reb tempore gottis possumꝰ
nosce quid in ciiꝰq natura sit qgꝰ¬
exꝑinĩto ꝑceꝑimus. s utrũ etiã
futurũ sit ignoramꝰ est quippe ĩ
natura huiꝰ uerbi gr̃a. iuuenis
in dei uoluntaite nescimꝰ. s neo in
natur ẽẽt. nisi in dei uoluntate
prius fuisset. qui conclictit omĩa.
et utiq ooculta rõ est senectutis in
corpore iuuenili uł iuuentutis in
corpore pũili. neq enĩ oculis cerni¬
tur sicut ip̃a in pu̾o pũicia. sicut
iuuentꝰ in iuuene. sed alia quadã
noticia colligitur inẽe in natura
quidam latens quo ecduoantur
in ꝓmptũ num̾i occulti l̾iuuẽtutiꝰ
a pũcia. uł senectutis a iuuen¬
tute. occulta est gͦ ista rõ qua fit
ut hoc ẽẽ possit s oculis. Menti
etiam noõe sit om̃i modo nescimꝰ
et illam quid̃ qua fit ut ẽẽ possit
ẽẽ in nat᷑a ip̃ius corporis nouimꝰ.

Expanded text:
uoluntas rerum est necessitas. uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse quid in cuiusque natura sitento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis in dei uoluntate nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentatis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentas in iuuene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentatis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista rut hoc esse possit, sed oculis; menti etiam necesse sit, omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus;
Abbreviated transcription (Latin):
sex clieꝵ oꝑib fec̃at in quib cum
dicit᷑ fẽũs. ip̃am cãm utiq feẽat
d̾s qua erat suo tempore futurus
homo ⁊ scd̃̾m qͣm fuerat ab illo
nim ⁊ inchoauĩat ꝯsũmanda pp̃
ordinem tempoꝵ. si ergo in illis pͥ¬
mis rerum causis quas mũdo pei¬
mitus creator inseruit. ñ cm̃ posuit
qd̃ de limo formaturꝰ erat hoĩem
s etiã quẽadmnod̃ formaturꝰ. utrũ
sicut in matͥs ut̾o an in forma in¬
uenili ꝓcultlubio sic fecit ut illic
p̃six̾at. neq enim contͣ dispoĩtio¬
nem suam fac̾et si aũt uim tm̃
ibi posuit possibłitatis ut hõ fle¬
unũ aũt ip̃m mectum quo erat
fc̃urus in sua uoluntate serua¬
uit. manifestũ est etiã sic s̃ fc̃m
ẽẽ hoĩem ꝯtra od̃ ercit in illa
prima conclitõne causaꝵ. qr ibi
erat etiã sio fieri posse qͣmuis
ñ ibi erat ita fieri neceise esse
hoc enim ñ erat in contlitõne cre¬
ature s in placito creatoris cuiꝰ

Expanded text:
sex dierum operibus fecerat. in quibus cum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo ionum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem sed etiam quemadmodum formaturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam fecerat. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieunum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit. manifestum est enim sic non factum esse hominem, contra quam erat in illa prima condicione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse. hoc enim non erat in condicione creaturae, sed in placito creatoris, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ata eent ñ ita seq̃retur. Quia issa
die requieuit ab om̃ib oꝑib suis
que inchoauit d̾s̃ facẽ. hio gͥ siquis
inquirat quo ꝯsuminauit. et quo¬
modo inchoauit. neq enĩ alia con¬
sũmauit alia inchoauit. sed eadem
ip̃a utiq a quib in die septimo re¬
quieuit ex hiis que supͣdiximus
clarũ est. ꝯsuminasse quippe ista in¬
tesligimꝰ d̾m cum creauit omnia
simul. ita ꝑfõe ut nichil ei ad huo
in ordine tempoꝵ creandũ esset
qd̃ nõ hic ab eo im in orcline cau¬
saꝵ creatum eẽt. Inchoasse aũt ut
qd̾ prefixerat. hio causis post imple
quo usitatissime temporalia tͣnͣs¬
currunt siue ad illũ quo rara ⁊ mi¬
rabłia fiunt. sicut deo fac̾e ꝑlacu̾̃it
qd̃ tempori congruat. Uerũp
tũ sic factus est homo quẽadmodũ
ille prime cause habebant ut fie¬
ret primꝰ homo quem exͣ ꝑentib
nasci qui nlłi p̾cesserant s de limo
formabi oportebat. scd̃m causalem
si alit̃ fc̃ũs est ñ eũ d̾s in illorũ

Expanded text:
 ita sequeretur, quia in illa die requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. Hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique, a quibus in die septimo requieuit — ex his. quae supra diximus, clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum. cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causaquod hic praefixerat causis, post implequo usitatissime temporalia transcurrunt, sine ad illum, quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit, quod tempori congruat. Uerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem n eum deus in illorum
Abbreviated transcription (Latin):
simul omĩa crequit in suo modo ꝑ¬
fecta ñ eẽñt ea ꝓculdubio post ad¬
derent᷑ que illis ꝑficiendis defuis¬
sent ut quedam uniu̾sitatis ꝑfec¬
tõ ex utriusq constaret singłis qͣi
semĩs. uelut alicuiꝰ totius ꝑtes es
sent illa ꝑfea sicut ꝑficiunt᷑ cum
sins queꝙͥ temporibͣ in manife¬
stas formas accusq creantur ꝓfc̃o
aũt nil uł ex eis postea ꝑ tpr̃a fie¬
ret. aut hoc fieret qd̃ ex istis q̃ suo
queq iã tempore oruint᷑ d̾s ñ cessat
oꝑari. nũc aũt quia iam et ꝯsũma
tn quodammͦ et quodam inchoata
sunt ca ip̃a que conseqntib euoluẽ¬
da temporib primitꝰ d̾s om̃ĩa fi¬
mul creauit cum fac̾et mundũ ꝯ
summata quid̃ qm̃ nil hñt illa in
naturis ꝓpriis quib suoꝵ tempoꝵ
cursus agunt qd nõ in islis causa¬
erant quasi semina futuroꝵ per
secłi tractum ex occulto in mani¬
festum locis congruis exerenda
ip̃ius etiam scͥpture u̾ba satis

Expanded text:
simul omnia creavit, in suo modo psimul omnia creavit, in suo modo perfecta non essent, ea proculdubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam universitatis perfectio ex utrisque constaret singulis quasi semis, velut alicujus totius partes esssent illa perfecta, sicut perficiuntur cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis postea per tempora fieret, aut hoc fieret quod ex istis quae suo quaeque jam tempore oriuntur Deus non cessat operari. Nunc autem quia et jaet quodam modo inchoata sunt ea ipsa, quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod non in istis causaerant quasi semina futurorum per saeculi tractum ex oculto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis
Abbreviated transcription (Latin):
hec alit̃ in u̾bo dei ubi ista ñ fc̃a sed
in reb que scd̾m causas simul cre
pore creantur. in quib adam iam
formatus ex limo ⁊ dei flatu anima¬
tus. sicut fenum exortũ alit̃ in semi¬
nib in quib riresus quasi primor¬
diales cause repenntur de reb du¬
cte que scd̃m causas qͣs primũ ꝯi¬
dit extit̃ant uł ut herba ex t̃ra se¬
men ex ħba in quib om̃ib ea iam
fc̃a modos et actus sui temporis ac¬
ceꝑunt. que ex occultis atq in infi¬
bilib rõnib que in creatum cau¬
salit̃ latẽt in manifestas formas.
naturas ꝓclierunt. sient herba exor
ꝑtinentia que usq nũc oꝑatur. s
etiam ista secum gerũt tanqͣm it̃¬
un se ip̃a inuisibuit̃ in occulta qua¬
dam ui gen̾andi qͣm extingerunt
de issis primordiis eciusaꝵ suaꝵ in
quib creato mundo cum fc̃ns est
dies añqͣm in manifestam spẽm
sui geñis ecorientur insecta sũt.
S̾i enĩ illa prima oꝑa dei cũ

Expanded text:
haec aliter in verbo Dei, ubi ista non facta sed haec aliter in verbo Dei, ubi ista non facta sed in rebus quae secundum causas simul creaquoque tempore creantur, in quibus Adam jam formatus ex limo et Dei flatu animatus, sicut fenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur, de rebus ductae quae secundum causas quas primum condidit exstiterunt, velut herba ex terra, semen ex herba, in quibus omnibus ea jam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque visibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exortpertinentia, qua usque nunc operatur. Sed etiam ista secum gerunt, tanquam iterum seipsa invisibiliter in occulta quadam vi generandi, quam traxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus, creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorirentur inserta sunt. Si enim prima illa opera Dei, cum
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ ꝑentum qui duo soli fuer̃t
genis humani contͣxerit uniũ-¬
sa consꝑsio. Sich tñ tali¬
um m̃itoꝵ hr̃e potuisse hoĩem
añquam de t̾re pulũe fictus eẽt
añquam suo tpr̃e uiu̾et nlła q̃stio
est. Sicut enim esau ⁊ iacob quoꝰ
nonclum natos clixit apłs nicħ e¬
gisse boni aut mali ñ possumus
dic̃e. aut traxisse aliquid m̾iti
de ꝑentib si nec ipsi ꝑentes egis¬
sent aliquid boni autͥ mali. nec
genus hũanum pecoasse in adam
s ip̃e ñ peccasset adam. ñ aũt
peccasset adam nisi iam suo tẽ¬
pore uiũet quo posset uiue siue
bene siue male. ita frustra pecõm
eius seu recte fc̃m requiritur cum
adhuc in reb simul creatis causa¬
liter conlitus nec uita ꝓpria ⁊ am
uiuebat nec in ꝑentil sic uiuen¬
tib erat. In illa enim prima cõditõe¬
mundi cum dõ omĩa simł creauit:
hõ fc̃us est qui eẽt futurꝰ ratõ crean¬
di hominis ñ actio creati.S¬

Expanded text:
morum parentum, qui duo soli fuerunt, morum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem antequam de terrae pulvere finctus esset, antequam suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut enim Esau et Jacob, quos nondum natos dixit Apostolus nihil egisse boni aut mali , non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali; nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non peccasset Adam; non autem peccasset Adam, nisi jam suo tempore viveret, quo posset vivere sive bene sive male: ita frustra peccatum ejus, seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter conditus, nec vita propria jam vivebat, nec in parentibus sic viventibus erat. In illa enim prima conditiomundi, cum Deus omnia simul creavit, homo factus est qui esset futurus, ratio creandi hominis
Abbreviated transcription (Latin):
matus añquam natus. neq enĩ
ht̃ ullam cunctatõem apłica illa
sententia de genuris in rebeoce u¬
t̾o nonclum agentib aliquid ho¬
ni aut mali. Nec tñ fru¬
stra scͥptum est:. nec infantẽ muu¬
cdum ẽẽ a pec̃to cuiꝰ est unius diei
uita suꝑ t̾ram et illd̾ in psalmo.
ego in iñiquitatib ꝯceptus sum: et
in pecc̃is mat̃ mea me in ut̃o aluit.
⁊ qd̃ in adam om̃s moriunt᷑  in qͦ
om̃s peccaueẽt. nũc añt liquido te¬
neamus quelib ꝑentum m̃ita tͣ¬
hiciantur in ꝓlem quecũq gr̃a dei
añquam nascatur: quẽoũq saneti¬
ficet nec inquitatẽ ẽẽ apud d̾m
nec boni mali ue ag̃e quemqͣm qd̃
ad ꝓpriam ꝑsonam ꝑtineat ante¬
quam natus est. illamq sententiã
qua ñ nulli putant alibi peocasse
magis minusq animas ꝓ diũso¬
rum m̃itis peocoꝵ in cliuersa cor¬
egisse nonclum natos seu boni
seu mali. ac ꝑ hoc alia q̃stio est suo
loco tractanda quid de pecc̃o pri¬

Expanded text:
matus, antequam natus. neque enim matus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud deum nec boni maliue agere quemquam, quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est, illamque sententiam, qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas et pro diuersorum meritis peccatorum in diuersa coregisse nondum natos seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato pri
Abbreviated transcription (Latin):
noui te ubi aũt illum nosset aute¬
quam ita formasset. et si nr̃e infrr¬
mitati assequi uł diffĩcile uel ĩpos¬
sible est. utrũ in aliquib ꝓpinqui¬
orib causis sicut leui in lumbis
abrahe decimatus est anꝰ ip̃o adam
in quo humanũ genus tanqͣm ra¬
dicalit̃ inflitutũ ẽst. et in eo ipso
utrũ cum de limo formatus esset.
an cum causalit̾ in hiis oꝑib fc̃us
que creauit omĩa simul an u̾o an-¬
te omnẽ potius creaturã siout ele¬
git ⁊ p̾destinauit scõs suos ante
mundi ꝯstitutõem. an petins in oĩ¬
b p̾cedentib eausis sine quas ꝯ¬
memoraui siue qͣs ñ ꝯmemoraui pͥꝰ¬
ꝙͣ ĩ ut̾o formaret᷑ nõ arbitror scru¬
ꝯstet ex quo est in hac luce aꝑenti¬
b eclitus ex illo egisse uitam ꝓpei¬
am qua grandesdens etatis accessu
posset uiuiere seu male seu bene
ãtea uͦ nlło mͦ. ñ solũ priusqͣm in u¬
t̃o formaretur s nec iam ibi for¬

Expanded text:
noui te. ubi autem illum nosset, antenoui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scruconstet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi for
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ est suꝑ omnẽ t̾om ⁊ om̃e lig¬
num fructiferum qd̾ ht̃ in se fru¬
ccum seminis seminalis qd̃ erit
uobis ad esoam: ip̃e sermo eius añ
omnẽ aeris sonũ. ante omnẽ car¬
nis et nubis uocem in illa sũma
ñ quasi humanis aurib instrepe¬
bat. s reb fc̃is uerum faciendaꝵ
causas inserebat et ommipotenti
potentia futura faciebat hoĩem¬
q suo tempore foemandũ in tẽpoꝵ
debat uñ ꝯdebat. unde inciꝑent se¬
cula ab illo conclita qui est ante se¬
cula. Creature quippe alie creatu¬
Ille añ omĩa que fecit ñ solum excel¬
niorib deinde scripturaꝵ locis for¬
tassis plenius disserentlũ est.
Nũc de hoĩe qd̃ ceptum est t̃minetur
mod̾atõne seruata ut in ꝓfundo scͥp¬
ture sensu magis p̾stemus diligen¬
tiam requirendi quã affirmandi
temr̃itatem. qr enĩ noũat ieremiã
deus. pͥusqͣm eũ forͣret in ut̾o. du¬
bitare fas ñ est aꝑtissime quippe
dicit. priusqͣm te formarẽ in ut̾o

Expanded text:
omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit, uobis ad escam, ipse sermo eius ante omnem aeris sonum, ante omnem carnis et nubis uocem in illa eius somnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum ndebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creatuille autem omnia, quae fecit, non solum excelnioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩba dñi ꝑ os earnis eius ⁊̃ ũba dĩ
ꝑ ora ꝓphetaꝵ temporali corporis
uoce proferuntur. ⁊ om̃ib sellabis
suis congruas tempoꝵ moras sumũt
atq consumũt. Cum u̾o d̾s licebat
faciamꝰ hoĩem ad ymaginem et si¬
militudinem nr̃am. ⁊ hẽat potesta¬
tem piscium maris et uolatibium
celiet om̃im peoooꝵ et omĩs t̃re. et¬

Expanded text:
uerba domini per os carnis eius et uerba dei uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq sexum in una aĩa acci¬
pientlum putau̾it quid faciet de
hiis que ad eseam dd ip̃o die dedit
de lignoꝵ fructib que nisi hñti
homini corpꝰ ñ utiq congrua est.
nam si hnͣc escam figuinte quisꝙͣ
gestaꝵ que primitꝰ in huiꝰ narra¬
tõnib omui obseruatõne fundan
batur inquit eis qui nontlũ au¬
diebant nec intelsigebant nec qr
erant qui uba ꝑciꝑent: possem res¬
pond̾e. sic illos aliocutum d̾m ꝙ̃ad¬
tos etiam longe post futuros. nec
tm̃ nos s etiam eos om̃s qui futu¬
ri funt post nos om̃ib em̃ dice¬
bat. quos suos futuros indebat. ecce
ego uob̾cum sum usq in ꝯsũmatõ¬
nem scłi. sicut deo notus erat ꝓpħa
cui clixit pͥusqͣm te formarẽ in ut̃o
noui te sicut decimatus est leui.
cum ẽẽt inlumbis abraham. Cur
enim ñ ita et ip̃e abraham in adã.
et ip̃e adam in oꝑib primis mun¬
diq̃ d̃s ereauit omnia simul. S

Expanded text:
utrumque sexum in una anima acciutrumque sexum in una anima accipiendum putaverit; quid faciet de his quae ad escam Deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? Nam si et hanc escam figurate accipergestarum, quae primitus in hujusmodi narrationibus omni observatione fundandbatur, inquit, eis qui nondum audiebant, nec intelligebant; quia nec erant qui verba perciperent? Possem respondere sic eos allocutum Deum, quemadtos, etiam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes qui futuri sunt post nos. Omnibus enim dicebat, quos suos futuros videbat, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi : sicut Deo notus erat propheta cui dixit, Priusquam te formarem in utero, novi te ; sicut decimatus est Levi cum esset in lumbis Abraham . Cur enim non ita et ipse Abraham in Adam, et ipse Adam in primis operibus mundi, quae deus creauit omnia simul? sed
Abbreviated transcription (Latin):
uisibolia semina sunt ille cause. sed¬
nõ intessigit quid gͦ faciam: nsi
qͣntum possum salubrit moneam
ut sõpture dei credat. ⁊ tũc hoĩem
dicit qui uiuit in et̃num creauit
omnia simul ⁊ tũc qñ iam ñ simł
sed suis queq temporib creans fin¬
xit eum de simo t̾re ⁊ exeius osse
mulierem. nã nec isto mͦ eos illos
sexto clie fcos. noc tñ eos illo sexto
die nõ fc̃os intellig̾e scͥptura ꝑmit¬
tat. forte ergo anime corũ
sexto die illo fc̃e erant. ubi ⁊ ipsa
ymago dei recte intelligitur in sp̃u
m̃tis eoꝵ ut postea corpora forma¬
rentur s neq hoc credere ead̃ scͥptu
ra ꝑmitcit primo p̃p̃ illam oꝑum
ꝯsummatõem q̃ nõ uideo qu̾o possit
intelligi si defuit aliquid tinc non
causalis contlitum qd̾ postea nsi¬
błiter cond̾etur. deinde q sexus ip¬
se masculi ⁊ femine nisi in corpo¬
rib ẽẽ ñ potest. Quod si quisqͣm
scd̃m intellõm et accõem tanqͣm

Expanded text:
uisibilia semina sunt illae causae . seduisibilia semina sunt illae causae . sednon intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura permittit. Primo propter illam operum consummationem; quae non video quomodo possit intelligi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea visibiliter conderetur. Deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. Quod si quisquam secundum intellectum et actionem tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
gri ⁊ uolatilia celi ñ qñ uolatilia
ꝑluxerunt aque ⁊ aĩam uiuam
in qua et bestie sunt ꝓluxit t̾ra.
tñc aũt fc̃us est hõ masculꝰ ⁊ fe¬
mina ergo et tũc ⁊ postea. neq
enĩ tunc ⁊ ñ postea. aut u̾o postea
⁊ ñ tũc. nec alii postea. s idẽ ip̃e
alit̃ tũo alit̃ postea q̃ret ex me qͣ¬
modo: respondebo postea uisibłit̃
sieut spẽs hũane ꝯstiturõnis no¬
ta nob̾ est. ñ tñ parentib gen̾an¬
tib sed ille delimo illa de costa eiꝰ.
q̃ret tũc qn̾o: respondebo inuuisiołi¬
ter potentialit̃. causalit. qũo fi¬
unt futura nõ fc̃a hio forte ñ in¬
tellig̃et. subtͣhuntur enĩ ei cune¬
ta que nouit usq ad ip̃am seminũ
corpulentiã. Neq enꝑn uł tale qͥd hõ
iam erat oum in prim᷑ illa sex dieꝵ
contlitõne fc̃us erat. datur quidem
de seminib ad hanc uem ñ nlła si¬
militudo p̃p̃ illa que in eis futura
conserta sunt. Uerũptñ añ omĩa

Expanded text:
gri et uolatilia caeli, non quando uolatilia gri et uolatilia caeli, non quando uolatilia produxerunt aquae et animam uiuin qua et bestiae sunt, produxit terra. Tunc autem factus est homo et masculus et femina: ergo et tunc et postea. Neque enim tunc, et non postea; aut vero postea, et non tunc: nec alii postea, sed iidem ipsi aliter tunc, aliter postea. Quaeret ex me quomodo. Respondebo, Postea visibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est; non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa ejus. Quaeret tunc quomodo. Respondebo, Invisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. 11. Hic forte non intelliget. Subtrahuntur enim ei cuncta quae novit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nos nec dic̃e nec sentire. qͣmquam
enĩ p̾cedentib sermonib qͣntum
potuerĩ lectorẽ ꝑstruxerĩ. płes tñ
irbuͦt caligare in hus locis et puta¬
re ita fecisse prius hoĩem in islo
dei oꝑe quo tuncoia simnul creata
sunt. ut̾ aliqͣm uitam duc̃et. ut
dei locutõem ad se directã cũ clixit
d̾s. ecce decli uobis omne pabulum
seminale. disc̾neret cred̾et. intel¬
lig̾et.Iou̾it ergo qui hoo putat.
ñ hoc me sensisse neq clexisse S̾
rubsum si diõo ñ ita fuisse hoĩem
in illa prima rerũ ꝯditõne qua cre¬
auit d̾s omĩa simul sicuti est nõ
tm̃ ꝑfecte etatis hõ. s ne infans qͥ¬
dem nec tm̃ infans s puerꝑium
quidem in ut̾o matͥs neo tm̃ hoc. sed
bit omĩno ñ fuisse. redeat gͦ ao scͥp¬
turã inueniet sexto clie hoĩem
fc̃m ad ymaginẽ dei fc̃os aũt mas¬
culũ ⁊ feminã. Item q̃pat qñ fc̃a
sit femina. inueniet nõ getra
illos sex clies. Tũc enĩ frã est qñ
d̾s de t̾ra fuicit adhuc bestias a¬

Expanded text:
ec dicere. Quanquam enim praecedentibus sermonibus, quantum potuerim, lectorem praestruxerim; plures tamen arbitror caligare in his locis, et putare ita fuisse prius hominem in illo Dei opere, quo cuncta simul creata sunt, ut aliquam vitam duceret, ut Dei locutionem ad se directam, cum dixit Deus, Ecce dedi vobis omne pabulum seminale, discerneret, crederet, intelligeret. Noverit ergo qui hoc putat, non hoc me sensisse, neque dixisse. 10. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creavit Deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed bit omnino non fuisse. redeat ergo ad scripturam, inueniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias a
Abbreviated transcription (Latin):
huc de t̾ra om̃s bestias agri ⁊ oĩa
uolatilia celi. ⁊ addueit uiã ad adã.
ut uid̾et quid uocaret illa ⁊ omne
quodꝯ illud uocauit adam aĩam
uiuam. hoc nom̃ est illiꝰ. ⁊ uocauit
adam noĩa hominib pecorib et
om̃ĩb uolatilib celi ⁊ omib besti¬
is agri. ade aũt nõ est inuentꝰ ad¬
iutor similis ip̃i. Et inecit d̾s m̃¬
tiꝰ alienatõem suꝑ adam et obdor¬
miuit ⁊ sumpsit unam de costis eiꝰ
⁊ adimpleuit carnem in loco eius
et eclificauit dñs ds̃ costam qͣm fũp̃¬
sit de adam in mulierem. Si ergo
conseqñter cum in peccorib et besti¬
is agri et uolatilib celi ñ eẽt inuen¬
tum adiutorium simile homini.
fecit ei d̾s acluitoriũ siłe hoĩ. de co¬
sta latĩs eiꝰ. hoc aũt fcm̃ ẽ eũ easdẽ
bestias agͥ. ⁊ uolatilia celi adhuc de
tra finxiss. ⁊ ad illũ adduxiss. quõ
sexto die fcm hoc p̃t ĩtlłigi. qñ qͥd̾ illo
die ꝓdux̃ t̾ra aĩam uiuã ẜ u̾bũ dĩ. uo

Expanded text:
stias agri et omnia uolatilia caeli et adduxit illa ad Adam, ut uideret, quid uocabit illa: et omne quodcumque illud uocauit Adam animam uiuam, hoc nomen illius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. Adae autem non est inuentus adiutor similis ipsi. et iniecit deus mentis alienationem super Adam, et obdormiuit: et sumsit unam de costis eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam sumsit de Adam, in mulierem. si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri et uolatilibus caeli non esset inuentum adiutorium simile homini, fecit ei deus adiutorium simile de costa lateris eius, hoc autem factum est, cum easdem bestias agri et uolatilia caeli adhuc de terra finxisset et ad illum adduxisset: quomodo sexto die factum hoc potest intellegi, quandoquidem illo die produxit
Abbreviated transcription (Latin):
corporis pecr̃o meruisse arbitrantur.
s moetem aĩe qͣm fecit inquitas. nã
creclunt eum p̃p corpꝰ aĩale exiturũ
fuisse de hoc corpore ad requiem. si
et fine secłi eadem m̃bra ĩmortalit̾
recepturũ. ut usdelicet mors cor¬
poris ñ de pecc̃o accitlisse uideatur.
s naturalit̃ ut aĩalium cet̃oꝵ. ueꝵ
hiis rircsus apłs occurrit ⁊ dicit.¬

Expanded text:
corporis peccato meruisse arbitrantur, corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilet in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus aposto
Abbreviated transcription (Latin):
re inter se sine illud qd̃ de animali
corpore dc̃m est sine illa que de reno¬
uatõne nr̃a płima in scĩs litt̃is re¬
ꝑiuntur ħ t anqͣm necessario conse¬
qͣui credidunt. s si ita est frustra
conamur ꝑaclysum et illas arbo¬
res eaꝵq fructus p̾cer figuratam
significatõem prius adcrꝑe ad re¬
rum gestaꝵ ꝓprietatem. quis enĩ
crecdit iam ilłiuis mocli cibos ex ar¬
boꝵ pomis ĩmortellib ⁊ sp̃uailib
corporib necessarios ẽẽ potuisse.
Uerũptñ si aliud ñ potest ĩ¬
ueniri. melius eligimꝰ ꝑadisum sp̃u¬
alit̃ intellig̃e qͣm uł putare ñ reno¬
uari hoĩem cum tociens hec scͥpturea
ꝯmemoret. uel eum existimare reci¬
ꝑe qd̃ nõ ostñlitur amisisse. huc
eum pecc̃o merusse multa diui¬
na testimonia collocunt᷑. inclicat
eum sine morte futurũ fuisse nisi
peccasset. qũo ergo sine morte mor¬
talis aut qũo ñ mortalis si corpꝰ aĩa¬
le:Uñ quidã ñ eum mortem

Expanded text:
se consentire, siue illud, quod de animali se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem
Abbreviated transcription (Latin):
reni hoĩs ab ip̃o exorclio humane ge¬
ñatõnis incluimꝰ. Hie ee¬
prius eramꝰ. Qnͣiquam enĩ multa
non in pristinum s in meliꝰ reno¬
uentur ab inferiore tñ statu qͣm
quo erant autea renouant᷑. Uñ ergo
filius ille mortuus erat ⁊ reuixit ꝑ¬
ierat et inuentꝰ est. Unde illi ꝓfer¬
buit aĩale: neq enĩ aĩale corpꝰ sed
sp̃uale erit cum corruptibłe hoc ĩ¬
cduetur in corruptõem ⁊ mortale
hec incluet ĩ mortalitatẽ.
Non nlłi hiis angustiis coartati ut
et illa constet sententia qua exem¬
plum de aĩali corpore huic datum ẽ
ut dic̃etur fc̃us est pͥmus hõ adam
in aĩam uiuentẽ ⁊ ista renouatio
receptioq ĩmortalitatis ñ absurde
dicatur in pristinũ futura in ssd̾¬
.s. qd̃ adam ꝑaidit putaũnt pͥus
quid̃ hoĩem fuisse corporis aĩalis.
s clum in ꝑadyso constitutꝰ est eũ
fuisse mutatum sient nos quoq
neseos ñ ꝯmemorat s ut possint
utraq testimonia scͥpturaꝵ ꝯsenti

Expanded text:
rreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic ocprius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi proferbuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in idit: putaverunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis; sed dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque neseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia Scripturarum inter
Abbreviated transcription (Latin):
recipimꝰ iusticiã ex qua ꝑ pecom lap¬
sus est hõ renouabimur ergo a ue¬
tustate pec̃ci ñ in pͥstinũ corpꝰ aĩa¬
le in quo fuit adam s in melius
.i. in corpus sp̃uale cum efficiemur
equales angłis dñi aꝑti celesti ha¬
bitatõni ubi esca que corrumpitur
ñ egebimꝰ renouamur ergo sp̃u m̃¬
tis nr̃e scd̃m ymagĩem eius qui
creauit nos qͣm peccando adam
ꝑclidit renonabimꝰ etiã carne cũ
hoc corruptibłe induetur incorrup¬
tionem ut sit sp̃uale corpꝰ in quod¬

Expanded text:
recipimus justitiam, ex qua per peccatum laprecipimus justitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. Renovabimur ergo a vetustate peccati, non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius, id est in corpus spirituale, cum efficiemur aequales Angelis Dei , apti coelesti habitationi, ubi esca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptione, ut sit spirituale corp
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃o est. si ergo nõ peccasset adam
nec corpore moreretur. id̾oq ĩmor¬
tale haberet ⁊ corporeus. quom᷑ ergo
immortale si cũale. S rur¬
sus ñ uident qui eius corpꝰ in para¬
dẏso mutatum putant ut ex aĩali
fieret sp̃uale nicħ impeclire si ñ
paceasset: ut post ꝑadysi uitam si in¬
fte obetlient̃q uixisset. acciꝑet eã¬
dem corporis mutatõnem in nita ec̃¬
na ubi iam cibis coeporalib ñ eg̾̃et.
quid gͦ necesse est p̃p hoc iam cogi¬
figurate ñ ꝓprie paradysum intelli¬
gere qr ñ posset mori corpꝰ nisi pcc̃o:
u̾m est etiam qd̃ ñ moreret᷑ ᷑ etiam
corpore iusi peccasset aꝑte quippe di
tam iusticie cum d̾s uellet fĩ sp̃uale.
Qũo ergo uiquiunt reno¬
uari dicim᷑i si ñ hoo recipimus q̾ ꝑ
didit primꝰ hõ in quo om̃s moriunt᷑.
ħ plane recipimꝰ scd̃m ꝙ̃dam modũ
⁊ ñ hoc recipimꝰ scd̾m quẽdam mod̾.
ñ itaq ĩmortalitatẽ sp̃ualis corporis
recipimus qͣm nonclum hũit hõ. s

Expanded text:
peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogfigurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dictam iustitiae, cum deus uellet, fieri spiritale. Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporecipimus, quam nondum habuit homo; sed
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u m̃tis imp̾ssam ꝑdidit adam
nõ sp̃uale atq iinmortale corpꝰ in
quo ille nundũ fuit ⁊ in quo erunt
om̃s sc̃i resurgentes a mortuis. Hoc
enim p̾miũ est illius m̃iti qd̃ ami-¬
sit. Proinde illa stola pͥma
aut ip̃a iusticia est. Uñ lapsus est
aut si inclum̃tũ corporalis ĩmorta¬
litatis sigͣt eciã hnͣc ille sic ami
tum ñ acceꝑit illo a quo sꝑabat
Sod̃m hnͣo gͦ sen¬
tentiã corpꝰ animale hũit adam
so constitutꝰ quamuis int̾iore ho¬
mine fu̾it sp̃ualis sod̾m ymagi¬
nem eiꝰ qui creauit eum qd̃ amĩ¬
sit pecoando ñuit q etiam corpo¬
ris mortem qui ñ peccando m̃et᷑
et in corpꝰ sp̃uale ꝯmutatõnem
nam ⁊ siint̾ius animalit̃ uixit
ñ possumꝰ dici ad hoc ip̃ius re¬
nitõne dei scdm ymaginem eius
qui oreauit eum ñ ido̾ tñ iam¬
nõ peccare ñ poc̾ant si ꝯsentirent in¬
iquitati. nam ⁊ sp̃uales posse ca¬
dere in temptatione pecei ostñdit
apłs ubi ait. fr̃es si p̃ocoupatus

Expanded text:
tis impressam perdidit Adam non spirituale atque immortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis: hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. Proinde illa stola prima , aut ipsa justitia est unde lapsus est; aut, si indumentum corporalis immortalitatis significat, etiam hanc ille sic amistum non acceperit, illo a quo sperabatgo sententiam corpus animale habuit Adam so constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi ait: fratres, et si praeoccupatus
Abbreviated transcription (Latin):
xit d̾s adhuc de t̾ra om̃s bestias
agri. ⁊ omĩa uolatilia celi. nͥ quia
iam t̾ra produx̾at om̃s bestias agͥ
sexto die et aqua omĩa uolatilia ce¬
li quinto die alit̃ ergo tũc idest po¬
tentialit̾ atq causalit̃ sicut ilsi oꝑ
ꝯpetebat qͦd̾ crenuit omĩa simul
a quib indie septimo requieuit.
alit̾ aũt nũe sicut ea uidemus q̃ ꝑ
temporalia spatia creat sicut usq
nũc oꝑatur. Ac ꝑ hoc iam
ꝑ istos notissimos lucis corporalis
dies qui circuitu solis fiunt eua
fẽa est de lat̾e uiri sui tũe enĩ dens
adhuc finxit de t̾ra bestias et uola¬
tilia in quib cum aduutoriũ simi¬
le ip̃i adam ñ eẽt inuentũ illa for¬
mata est. in talib ergo clieb eciã
ip̃m de limo fuixit dens. neq enĩ di¬

Expanded text:
huc de terra omnes bestias agri, et omnia volatilia coeli, nisi quia jam terra produxerat omnes bestias agri sexto die, et aqua omnia volatilia coeli quinto die. Aliter ergo tunc, id est potentialiter atque causaliter, sicut illi operi conpetebat, quo creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, aliter autem nunc, sicut ea uidemus, quae per temporalia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim di
Abbreviated transcription (Latin):
atus est in iusticia ⁊ scĩfirate ũita¬
tis. Eoce qd̃ ꝑdidit adam ꝑ pecc̃m.
In hoo ergo renouaniur scd̃m id quod
renouabimur qd̃ nonclũ fuit in a¬
dam. dicit idem apłs. expoliantes
uos uet̾em hoĩem cum actib eius¬

Expanded text:
atus est in iustitia et sanctitate ueritaatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum! In hoc ergo renouamur secundum id, quod renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad huo de uiuentib loq̃retur nͥ
qr iam ip̃a conlitio moriencli ex pͦ¬
cato ꝑentum hesit in ꝓle: aĩale est
enim ⁊ hoc corpus sicut ⁊ pͥmi hoĩs
fuit sed hoc iam ii ip̃o animcilis ge¬
ñe multo est det̾ius. ht̃ enĩ necessita¬
tem morientli non qd̃ ĩllud hu̾it. qͣm¬
uis enim restabat adhuc ut ĩmutti¬
retur ⁊ sp̃uale fõm plenã iminor¬
talitatem ꝑciꝑet ubi cibo corrupti¬
błi ñ eg̃et tñ si iuste uiũet homo
et in spͤualem hĩtudinem corpꝰ eiꝰ
mutaretur. ñ iret in mortem In
nobis aũt iuste uiuentib corpls
moriturũ est pp̃ qͣm noc̃itatem ex illiꝰ
primi hominis pecõo uenientẽ ñ
mortine s mortuũ corpꝰ nr̃m tlixit a
dicit sicut est uitas in th̾u depoñe nos
scd̾m priorem ꝯũsatõem uet̾em homi¬
nẽ eum qui corrumpit᷑ sod̾m ꝯcupis¬
centias deceptõnis ħ est fc̃us adam
ꝑ pecẽm uide ergo quid sequatur re¬
duite nouũ hoĩem qui scd̃m d̾m cre¬

Expanded text:
tibus loqueretur, nisi quia jam ipsa conditio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? Animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc jam in ipso animalis genere multo est deterius: habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. Quamvis enim restabat adhuc ut immutaretur, et spirituale factum plenam immortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret; tamen si juste viveret homo, et in spiritualem habitudinem corpus ejus mutaretur, non iret in mortem. In nobis autem etiam juste viventibus, corpus moriturum est; propter quam necessitatem, ex illius primi hominis peccato venientem, non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit Adicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. reui secundum deum cre
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it intimaret. hoc est de t̾re pul¬
uere ⁊ mulier illi de lat̾e ñ tñ ali¬
qd̃ creature genꝰ p̃termitt̾e uł in co
qd̃ dixit d̾s fiat. uł faciamus uel
in eo qd d̾: ⁊ sic est fc̃m siue fecit d̾s
alioqͥn frustra ꝑ singulos clies tam
diligent̃ listincta sunt omia si ꝑ-¬
mixionis dieꝵ potest ulla suspitõ
reman̾e. ut cum ħba et lignũ diei
t̃cio sit attributum aliqua ligna
Postremo quid Rndebi¬
mus de bẽstus agri et nolatilib
celi que adduxit d̾s̃ ad adam ut
uid̾et quid ea nocaret. Qd̾̃ ita scͥp¬
tum est et dixit clñs d̾s ñ est bo¬

Expanded text:
fuerit, intimaret, hoc est de terrae pulfuerit, intimaret, hoc est de terrae puluere, et mulier illi de latere, non tamen aliquod creaturae genus praetermittere, uel in eo, quod dixit deus: fiat, siue: faciamus, uel in eo, quod dicitur: sic est factum, siue: fecit deus. alioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut, cum herba et lignum diei tertio sit adtributum, aliqua ligna Postremo, quid respondebimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dixit dominus deus: non bo
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s ꝑadysum ad orientẽ ⁊ posuit
dicit gͦ eiecit adhuc de t̾ra om̃e lig¬
num pulchrum ad aspectum. ma¬
nifestat utiq qd̃ alit̃ mĩc eiec̾it de
t̾ra lignum alit̃ tũc cum t̾cio die
ꝑluxit t̾m ħ̾bam pabuli seminan¬
tem semen scd̾m suũ genꝰ. ⁊ lignũ
fructuosum scd̃m suũ gemis. hoc
eiec̾at. tũc utiq potentialit̾ ⁊ cau¬
salit̃ in oꝑe ꝑtinente ad creanda oĩa
simul a quib ꝯsũmatis in clie sep¬
timo requieuit. nũc aũt usibłit̃
in oꝑe ꝑtinente ad tempoꝵ cursũ
sicut uiq mĩc oꝑatur nisi forte qͥs
dicat ñ omne ligni genus t̃cio die
creatũ s cdilatũ aliquid qd̾ sexto cre
aretur. cum hõ fõns est atq in ꝑa¬
dẏso ꝯftitutꝰ. sed que sexto die crea¬
ta sunt aꝑtissime scriptura decla¬
quadrupedum. ⁊ reptentiũ ⁊ bestia¬
rum ⁊ ip̃e hõ ad ymagĩem dei ma¬
sculus ⁊ femina ꝓinde potuit pre¬
die scm̃ esse ip̃e narrauit ut reca¬
pitulando postea qm̃admod̾ etiã fc̃s

Expanded text:
 Eden ad orientem, et posuit dicit ergo, Ejecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum; manifestat utique quod aliter nunc ejecerit de terra lignum, aliter tunc cum tertio die produxit terra herbam pabuli, seminantem semen secundum genus suum, et lignum fructuosumeiecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum. sed dilatum aliquid, qaretur, cum homo factus est atque in paradiso constitutus. Sed quae sexto die creata sunt, apertissime Scriptura declaquadrupedum et repentium et bestiarum et ipse homo ad imaginem dei masculus et femina. proinde potuit praedie factum esse narrauit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus