comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dĩ. congregetur aqua quae est sub
caelo incollectionem unam et appetreat
arida: cognoscit hoc illa lua in uerbo
dĩ quod id dicitur. & ideo sequitur & sic
est factum. hoc est in eius cognitio exuer¬
bodĩ: Deinde cum additur et congregi¬
ta est aqua. & cętera. cum iam dictum
esset et sic est factum : in suo genere ipsa
creatura fit: Quae item cum in suo gene¬
re facta cognoscitur abea luce quae iã
in uerbo dĩ faciendam cognouerat: fit
tertio uespera. et inde hoc modo cȩtera
usq admane post uesperam sexti diei:
Multum quippe inter est inter cognitioni
rei tuiusq in uerbo dĩ. et cognitionem
eius innatura eius. ut illud merito ad
diem ꝑtineat. hoc aduesperam: Incõpa¬
ratione enim lucis illius quae in uerbo
dĩ conspicitur. omtiis cognitio qua crea¬
turã quamlibet inseipsam nouimus. no
inmerito nox dici potest: Quae rursus
tantum differt aberrore uel ignorantua
eorum qui nec ipsam creaturam sciunt:

Expanded text:
dicit deus: congregetur aqua, quae est sub dicit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additur: et congregata est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tio non se esse quod ds̃ est: mane autẽ
post uesperam hanc quo concluditur
dies unus & inchoatur secundus. con¬
uersio sit eus qua id quod creata. ẽ. ad
laudem referat creatoris. et ꝑcipiat de
uerbo dĩ cognitionẽ creaturae quȩ post
ipsam fit: hoc est firmam̃ti. quod in
eius cognitione fit prius. cum dicitur
et sic est factum: deinde innatura ipsius
firmamenti. quod conditur cũ additur
etiam postea. iam dicto etsic. ẽ factum:
etfecit ds̃ firmamentum deinde fit
uespera illius lucis. cum ipsum firma¬
mentum non inuerbo dĩ sicut ante.
sed in ipsa eius natura cognoscit: Quȩ
cognitio qm̃ minor est: recte uespere¬
nomine signficatur: post quan fit
mane. quo concluditur secundus dies
et incipit tertius : in quo itidem mane
conuersio est lucis huus idest diei
huius ad laudandum dm̃ quod oꝑatus
sit firmamentum. et ꝑcipiendã deuerbo
euis cognitionem creaturae quae conden¬
da .ẽ. post firmamentum: Ac ꝑhoc cum

Expanded text:
tio non se esse, quod deus est, mane autem tio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est firmamenti: quod in eius cognitione fit prius, cum dicitur: et sic est factum, deinde in natura ipsius firmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. ac per hoc, cum
Abbreviated transcription (Latin):
lis antequam fieret caelum quod fir¬
mamentum uocatur. inquo etiam lumi¬
naria facta sunt. quo circuitu uel quo
ꝓcessu & recessu uices diei et noctis
exhibere potuerint non inuenimus.
istam quęstionem relinquere nondebe¬
mus sine aliqua nr̃ae ꝓlatione senten¬
tiae. ut si lux illa quae primitus creata
est non corporalis sed sp̃italis est: sicut
post tenebras facta est ubi intelligitur
asua quadam informitate adcreatorẽ
conuersa atq formata: ita post uesꝑam
fiat mane. cumpost cognitionem suae
ꝓpriȩ naturae qua non est quod ds̃.
refert se adlaudandam lucem quod
ipse ds̃ est. cuius contemplatione for¬
matur: Et quia ceterae creaturae quȩ
in fra ipsam fiunt. sine cognitione cius
nonfiunt: ꝓpt̾ea nuirum idem dies
ubiq repetitur. ut eius repetitione
fiant dies: quotiens distinguntur
rerum genera creatarum. ꝑ fectione
senarii numeri terminanda: ut ues¬
perit primidiei. sit etiam sui cogni¬

Expanded text:
lis, antequam fieret caelum, quod firlis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocatur, in quo etiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inuenimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae, ut, si lux illa, quae primitus creata est non corporalis sed spiritalis est, sicut post tenebras facta est, ubi intellegitur a sua quadam informitate ad creatorem conuersa atque formata, ita et post uesperam fiat mane, cum post cognitionem suae propriae naturae, qua non est quod deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cogni
Abbreviated transcription (Latin):
uel circuitu suo uel contractione et
emissione si corporalis. ẽ uices diurnas
nocturnasq ꝑegerit. uel sisp̃italis est con¬
dendis creaturis omnib presentata sit.
suaq ipsa p̃sentia diem: noctem uero
absentia. uesperam initio absentiae.
mane initio presentiae fecerit: quam
ut re aperta contra diuinȩ scripturae
uerba conemur. dicendo aliud essediem
septimũ. quam illius diei quem fecit
dĩ septimam repetitionem: Alioquin
aut noncreauit dĩ diem septimum.
aut aliquid creauit post illos sex dies.
id est ipsum diem septimum. falsumq
erit quod scriptum. ẽ. insexto die con¬
summasse omĩa opera sua. et insepti¬
mo requieuisse ab omnibus operibus
suis: Quod utiq qm̃ falsum esse non po¬
test: restat ut presentia lucis illius quẽ
diem fecit ds̃. per omĩa eius opera
repetita sit. quotiens dies nominatus
est : & in ipso septimo in quo requieuit
aboperibus suis ⁊ Sed qm̃ lux corpora:¬

Expanded text:
uel circuitu suo uel contractione et uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex dies, id et ipsum diem septimum; falsumque erit, quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua et in septimo requieuisse ab omnibus operibus suis. quod utique quoniam falsum esse non potest, restat, ut praesentia lucis illius, quem diem deus fecit, per omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed quoniam lux corpora
Abbreviated transcription (Latin):
crgo adeam quęstionem relabimur. de
qua in primo libro exisse uidebamur.
ut item quȩramus quo modo circuire
potuerit lux adexhibendam diurnã
nocturnãq uicissitudinem. non solum
antequam caeli luminaria: sed ante¬
quam ipsum caelum quod firmam̃tum
appellatum.ẽ. factum esset. antequam
deniq ulla species terrae uel maris
quae curcuitum lucis ad mitteret. sequen¬
te nocte unde illa transisset: Cuius
quęstionis difficultate compulsi: ausi
sumus disceptationem nr̃am quasi ad
hanc terminare sententiam. ut ditere¬
mus illam lucem quae primitus facta
est conformationem . eẽ. creaturae spiri-¬
talis. noctem uero adhuc formandam
inreliquis operibus rerum materiem
quae fuerat instituta: cum inprincipio
fecit ds̃ caelum et terram. antequam
uerbo faceret diem: Sed nunc diei sep¬¬
tmi consideratione commoniti: facili¬
us est ut nos ignorate fateamur. quod
remotum est asensibus nr̃is. quonam
modo lux illa quae dies appellata est

Expanded text:
ergo ad eam quaestionem relabimur, de ergo ad eam quaestionem relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item quaeramus, quomodo circuire potuerit lux ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem uero adhuc formandam in reliquis operibus rerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est,
Abbreviated transcription (Latin):
sexto die consummauerit omĩa quȩ
creauit. nec aliquid septimo die crea.¬
uerit. sed in eo potius abomnibus
quae creauerat requieuerit. An
unum tantummodo diem creauit
ds̃. ut & eius repetitione multi qui
dicuntur dies p̃terirent atq transcur¬
rerent. nec opus erat ut septimum
diem crearet. quia illius quem creaue¬
uerat septima repetitio hunc utiq
faciebat: lucem quippe dequa scrip¬
tum.ẽ. et dixit ds fiat lux & facta ẽ
lux. discreuit a tenebris. eamq uocauit
diem. et tenebras uocauit noctem:
Tunc itaq ds̃ diem fecit: cuius repetitioni
scriptura appellat scđm diem deins
tertium. & usq adsextum : quo consum¬
mauit ds̃ opera sua. atq inde illius di
primitus creati septima repetitio sepu¬
mi diei nomen accepit. in quo requieus
ds acꝑhoc nulla creatura ẽ septimus
dies nisi eadem ipsa septies rediens quae
condita est: quando uocauit ds̃ lucem
diem. et tenebras uocauit noctem : Rursꝰ

Expanded text:
sexto die consummauerit omnia, quae sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed in eo potius ab omnibus, quae creauerat, requieuerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati septima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus
Abbreviated transcription (Latin):
antemporis tantum modo spacium:
sed etiam temporis spacium: creaturȩ
temporali concreatum.ẽ. acꝑhoc et
ipsum sinedubio creatura est: Neq
enim ulla tempora. uel sunt uel esse
potuer̃ uel poter̃: quorum dĩ non sit
creator: Ac ꝑ hoc & istum septimum
diem si tempus.ẽ. quis creauit. nisi
omnium tẽporum creator: sed illi
sex dies cum quibus uel inquibus
creaturis creati sint: superior scriptu¬
rae scãe sermo indicat: Quocirca
in his diebus septem quorum species
nota nobis est. qui re quidem ipsa
pretereunt. sed alus succedentibus
nomina sua quodãmodo tradunt ut
illi sex dies nominentur: nouimus eoꝵ
primi quando creati sunt. septimum
autem diem qui nomine sabbati nun¬
cupatur : quando ds̃ creauerit non
uidemus : In ipso quippe die nonfecit
aliquid. umo abeis quae sex diebus
fecerat: in eodem septimo requieuit
Quomodo ergo requieuit indie quem
non creauit. Aut quomodo eum
post sex dies continuo creauit. cum

Expanded text:
an temporis tantummodo spatium ? an temporis tantummodo spatium ? sed etiam temporis spatium creaturae temporali concreatum est. ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterunt, quorum deus non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creauit, nisi omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus uel in quibus creaturis creati sint, superior scripturae sanctae sermo indicat. quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quae fecit: frustra huius quietis initium
quȩreremus: Nonenim incipit ds̃ requi-¬
escere: cuius requies sine initio. sine
termino sempit̾na est: sed quod abom¬
nib operibus suis quae fecit. eis non
eggendo requicuit: Intelligitur requiel
quidem dĩ. nec cepta nec terminata¬
requies autem eius abomnib operib
suis quaefecit: exeocepta. ẽ exquo illa
ꝑfecit: Neq enim operibus suis non
egendo requieuis set prius quam essent.
quibus nec perfectis eguisset: It quia eis
omnino nunquam eguit nec ista beati¬
tudo qua noneis eget tanquã ꝓficien¬
do ꝑficietur. ideo septimo diei nulla
uespera accessit: Sed plane quaeri
potest dignaq consideratione mouet.
quomodo intelligatur inseipso ds̃ reqͥe¬
uisse abomnib operibus suis quae
fecit. cum scriptum sit: & requieuit ds̃
indie septimo: Nonenim dictum est
inscipso: sed indie septimo: Quid ẽ. ergo
dies septimus. utrum creatura. ẽ. aliqua.

Expanded text:
quae fecit, frustra huius quietis initium quae fecit, frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies sine initio, sine termino sempiterna est. sed quoniam ab omnibus operibus suis, quae fecit, eis non egendo requieuit, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminatarequies autem eius ab omnibus operibus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque enim operibus suis non egendo requieuisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatitudo, qua non eis eget, tamquam pro- ficiendo perficietur, ideo septimo diei nulla uespera accessit. Sed plane quaeri potest dignaque consideratione mouet, quomodo intellegatur in se ipso deus requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, cum scriptum sit: et requieuit deus in die septimo. non enim dictum est: in se ipso. sed: in die septimo. quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua,
Abbreviated transcription (Latin):
quo inciperet consummata creatura in
illo aquo facta est requiescere. quo initio
cum inseipso requiescentem ubi & ipsa
requiescere posset inuenit. tanto stabili:¬
us atq firmius: quanto ipsa illius. non
ille huius eguit adquietem suam:
Sed qm̃quicquid erit uniuersa creatura
quibus libet mutationibus suis. non uti¬
q nihil erit: ideo creatura uniuersa
increatõ re suo semper manebit.
acꝑ hoc post illud mane nulla deinde
uespera fuit: Hoc diximus cur sep-¬
timus dies in quo requieuit ds̃ abomĩ¬
bus operibus suis mane habuerit
post uesperam sexti: uesperã uero
non habuerit: Est aliud quod dehac
rẽ magis ꝓprie meliusq possit quan¬
tum existimo intelligi. sed aliquanto
difficilius explicari : ut noncreaturae.
sed etiam sibi requies dĩ septimi diei
mane habuerit sine uespera. id est
mnitium sine termino: Si enim ita dice¬
retur requieuit ds̃ indie septimo. nec
adderetur ab omnibus operibus suis

Expanded text:
quo inciperet consummata creatura in quo inciperet consummata creatura in illo, a quo facta est requiescere. quo initio eum in se ipso requiescentem ubi et ipsa requiescere posset inuenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab omnibus operibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut ei quies ꝓprie stabilitatis non sit.
nisi in illius quiete. qui nihil preter
se appetit. quo adepto requiescat: Et
ideo dum ipse manet inse: quicquid ex
illo ẽ. retorquet adse: ut omnis creatura
insehabeat naturae suae terminum. quo
nonsit quod ipse. ẽ: in illo autem quietis
locim. quo seru& quod ipsa est: Scio quod
non proprie dixerim locum. nam propͥe
dicitur in spaciis quae corporibus occu¬
pantur: sed quia etipsa corpora ñ manet
inloco. nisi quo sui ponderis tanquam
appetitu ꝑueniunt. ut eo comperto requi¬
escant: ideo non incongruent̃ acorporali¬
bus ad sp̃italia uerbum transfertur.
ut dicatur locus. cum res ipsa plurimũ
distet: In itium ergo creaturae illoma.¬
ne significatum arbitror: quod factum
est post uesperam sexti diei: Non enim
posset in eonisi perfecta requiescere:
P roinde sexto die consũmatis omnib
decq uespeta. Racum et e mane

Expanded text:
ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora non manent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post uesperam sexti diei ; non enim posset in eo nisi perfecta requiescere . proinde sexto die consummatis omnibus factaque uespera factum est et mane,
Abbreviated transcription (Latin):
ri cogimur: qui ante condita lumina¬
ria commemorati atq numerati sunt:
Acperhoc qualiscũq in eis uespera et
mane fuerit: nullomodo tamen opi¬
nandum est eomane quod post sextia
uesperam factum. ẽ. initium accepisse
requiem dĩ. ne temporale aliquod
bonum. illi aeternitati et in commu¬
tabilitati accidisse uanitate temerani
suspicemur : sed illam quidem requien
dĩ qua in scipso requiescit. eoq bono
beatus . ẽ. quod ipse sibi est. nec initui
eidem ipsi habere nec terminum:
consummatae autem creaturae habe.¬
re initium eandem requiem dĩ. qm̃
re cuusq perfectio nontam in uniuerso
cuius pars est quam in eo aquo est. inquo
ctipsum uniuersum .ẽ. prosui generis
modulo stabilitur utquiescat. id est ut
u momenti ordinem teneat: ac per
hoc ipsa uniuersitas creaturae quae
sex diebus consummata est: aliud
habet in sua natura. aliud in ordine
quo indõ est nonsicut dĩ. sed tamen

Expanded text:
ri cogimur, qui ante condita luminari cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. 34. Ac per hoc qualiscumque in eis vespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est, eo mane quod post sexti diei vesperam factum est, initium accepisse requiem Dei; ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eandem requiem dei, quoniam rei cuiusque perfectio non tam in uniuerso, cuius pars est, quam in eo, a quo est, in quo et ipsum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
non uideo quid ꝓhibuerit et septimum
diem uespera. noctẽq eiusdem mane
concludere. ut similiter diceretur. et
facta .ẽ. uespera et factum est mane
dies septimus: quandoquidem et ipse
unus . ẽ. dierum. qui om̃s septem
sunt. quorum repeticione menses
& anni & scła ꝑ aguntur. ut mane
quod poneretur post uesperã septimi.
hoc esset initium octaui diei. de quo
iam deinceps silendum fuit: quia idem
primus .ẽ. adquem reditur. aquo rursꝰ
ebdomadis series ordiatur: Unde pro¬
babilius est istos quidem septem dies
illorum nominibus & numero alios
atq alios sibunet succerlentes currendo
temporalia ꝑ agere spacia : illos autem
primos sex dies in experta nobis att
inusitata specie. in ipsis rerum conditi¬
onibus explicatos in quibus & uespera
& mane. sicut ipsalux et tenebrae. id est
dies et nox: non eam uicissitudinem
prebuer̃. quam prebent isti persolis
circuitus: quod certe deillis tribus fati.¬

Expanded text:
non video quid prohibuerit et septimum non video quid prohibuerit et septimum diem vespera, noctemque ejusdem mane concludere, ut similiter diceretur, Et facta est vespera, et factum est mane dies septimus: quando quidem et ipse unus est dierum, qui omnes septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur; ut mane quod poneretur post vesperam septimi, hoc esset initium octavi diei, de quo jam deinceps silendum fuit, quia idem primus est ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. Unde probabilius est istos quidem septem dies, illorum nominibus et numero, alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia: illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos; in quibus et vespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam vicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fate
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris: Neq enim caelum & terra¬
& omĩa quae in eis sunt uniuersa scilic&e
sp̃italis corporalisq creatura. in scipsa
manet: sedutiq in illo. dequo dictum¬
est. in illo enim uiuimꝰ et mouemur
& sumus: Et quia etsi una quaeq pars
potest. ẽẽ. in toto cuius pars. ẽ: ipsum¬
tamen totum nonẽ : nisi in illo a quo
conditum est: Et ideo non absurde in¬
telligitur. sexto die completo post eius
uesperam factum mane. quo signifi¬
caretur non initium condendae alteri¬
us creaturae sicut incȩteris. sed quo
significaretur initium manendi et
quiescendi totuis quod conditum est.
in illius quiete qui condidit: Quae
quies dõ nec initium habet nec termi¬
num. creaturae autem habet initiũ.
sed non habet terminum: et ideo septimꝰ
dies eidem creaturȩ cępit amane. sed
nullo uespere terminatur: Namsi in
ceteris diebus uespera et mane talium
temporum uices significant. qualia nc̃
ꝑ haec cotidiana spacia ꝑ aguntur:

Expanded text:
creatoris. neque enim caelum et terracreatoris. neque enim caelum et terrat omnia, quae in eis sunt, uniuersa scilicet spiritalis corporalisque creatura in se ipsa manet, sed utiqest: In illo enim vivimus, et movemur, et sumus. Quia et si unaquaeque pars potest etamen totum non est nisi in illo, a quo conditum est. et ideo non absurde intellegitur sexto die conpleto post eius uesperam factum mane, non quo significaretur initium condendae alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significper haec quotidiana spatia peraguntur;
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris sui. sed illa non hab&e finem
quasi terminum perfectionis suae.
sicut ea quae facta sunt.: acperhoc re¬
quies dĩ. non ipsi dõ sed rerum abeo con¬
ditarum ꝑfectioni inchoatur. ut in illo
recipiat requiescere quod ab illo ꝑficitur.
& in eo habere mane: In suo enum gene¬
re. tanquam uespera terminatum est:
sed indõ uesperam habere iam nonpo¬
test. quia nonerit aliquid illa ꝑfectio¬
ne perfectius ⁊ In illis etͣum diebus
qui bus omĩa creabantur: uesperam
terminum conditae creaturae. mane
autem initium condendae alterius
accipiebamus: ac perhoc quinti diei
uespera. terminus. ẽ. conditae quinto
die creaturae: mane autem quod post
ipsam uesperam factum. ẽ: initium est
condendae sexto die creaturae: qua
condita: tanquam eius terminus fac
restiterat. ita post illam uesperã mane
factum est: ut non esset initium conden¬
dae alterus creaturae. sed initium
quietis uniuersat creaturae in requie

Expanded text:
creatoris sui, sed illa non habet finem creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea, quae facta sunt. ac per hoc requies dei non ipsi deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere, quod ab illo perficitur, et in eo habere mane — in suo enim genere tamquam uespera terminatum est — sed in deo uesperam habere iam non potest, quia non erit aliquid illa perfectione perfectius.. In illis enim diebus, quibus omnia creabantur, uesperam terminum conditae creaturae, mane autem initium condendae alterius accipiebamus. ac per hoc quinti diei uespera terminus est conditae quinto die creaturae, mane autem, quod post ipsam uesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae, qua condita tamquam eius terminus factrestiterat, ita post illam uesperam mane factum est, ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis uniuersae creaturae in requie
Abbreviated transcription (Latin):
beatus est quia haec fecit. sed quia etiã
factis non egens. in se potius quam in ip¬
sis requieuit : Vnde non operis sed quie.¬
tis diem scĩficauit: quia non haec facien¬
do. sedeis quae fecit nonegendo. sẽ
beatum intimauit: Quid ergo tam hu¬
mile acfacile affatu. & quid tam sublime
atq arduum cogitatu. quam ds̃ requi-¬
escens abomnib operibus suis quae
fecit: et ubi requiescens nisi inseipso.
quia beatus nonnisi seipso: quando.
nisi semper: indiebus autẽ quibus
rerum quas condidit consummatio
narratur. & abeis quietis dĩ ordo distin¬
guitur. quando nisi inseptimo die. qui
earum sequitur perfectionem: aꝑfec¬
tis enim requiescit. qui nec perfectis
eget quo beatior esse possit: Et quod
ipud lum qudem quiea ci uemiore
nec uespera est: quia nec aperitur initio
nec clauditur fine: ꝑfectis autem operib
eius: mane habet & uesperam non hab&
Perfecta quippe creatura. habet quoddã
initium suae conuersionis ad quietem

Expanded text:
beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem, quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem
Abbreviated transcription (Latin):
tur sextum. quo erigeremur adhanc
requiem concupiscendam: ut & nos in
illo requiescamus : Neq enim similr
ut & nos aboperibus nr̃is requiescamꝰ
innobis: sicut ipse requieuit inse ab
operibus suis: Inquodam quippe
incommutabili honore quiescere deb:¬
mus: quod ille nobis est qui nos fecit
haec erit igitur summa minimeq suꝑbi
& uere pia requies nr̃a: ut sicut ipse
requieuit abomnib operibus suis.
qua nonei opera sua sel ipse sibi
bonum est quo beatus est: ita &e nos ab
omnib operibus nontantum nr̃is. ue¬
rum etiam ipsius non nisi in illo requi¬
eturos nos esse speremus. idq desideremꝰ
post bona opera nr̃a quae innobis ag¬
noscimus illius potius esse quam nr̃a:
ut etiam sic post bona opera sua ipse
requiescat. cum postbona opera quȩ
ab illo iustificati fecerimꝰ. in se nobis
requiem prestat: Magnum ẽ. enim
nobis ab illo extitisse. sed maius erit
millo quieuisse sicut ipse non ideo

Expanded text:
tur sextum, quo erigeremur ad hanc tur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similit deo, ut et nos ab operibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
do: uerum omnino nulla faciendo:
Sed bona feccere sinonposset: nulla
eẽt. potentia si autem posset nec fecce¬
ret: magna esset inuidentia: Quia
ergo est omnipotens & bonus: omnia
ualde bona fecit: quia uero seipso bono
perfecte beatus est: abonis quae fecit
inseipso requieuit. ea scilic&e requie.
aqua nenquam recessit: Sed si dicere¬
tur requieuisse a faciendis: ni chil ali¬
ud quam nonfecisse intelligeretur:
N isi autem diceretur requieuisse afactis.
non eis egere quae fecit minus com¬
mendaretur: Quo itaq die hoc commen¬
dari oportuisse nisi septimo intelligit.
quisquis senarii numeri perfectionẽ
dequa supra locuti sumus. perfectioni
creaturae congruent̃ adhibitã recolit:
si enim senario numero ꝑfȩcienda fue¬
rat creatura sicuti perfecta est: ea qua
requies dĩ nobis erat commendanda. qua
Edemonstraretur nec perfectis beatifican
creaturis. ꝓculdubio dies erat in hac
commendatione scĩficanda quae sequi¬

Expanded text:
do, uerum omnino nulla faciendo. do, uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuidentia. quia ergo est omnipotens et bonus, omnia ualde bona fecit; quia uero se ipso bono perfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequi
Abbreviated transcription (Latin):
non deputauit diem nisi qui perfectionẽ
rerum omnium sequebatur : Nam qui
semper.ẽ. quictus : tunc nobis requieuit.
cum se requieuisse monstrauit: Illud
quoq adtendendum est: quod dĩ requiẽ
qua deseipso beatus. ẽ. nobis insinuari
oportebat. ut intelligamus quomodo
dicatur etiam requiescere innobis. quod
nondicitur: nisi cum inse requiem pres¬
tat & nobis: Requies igitur dĩ recte
intelligentibus ea est: qua nullius in¬
diget bono: Etideo certa & nobis in il¬
lo est: quia nos beatificamur quodip¬
se est: nonipse bono quod nos sumus:
N am et nos aliquod bonum ab illo sumꝰ
qui fecit omĩa bona ualde: inquib
fecit & nos: Porro alia res bona p̃ter
ipsum nulltc est quam ipse nonfecit.
acperhoc nullo prȩter se alio bono egae.
quibono quod fecit egae: haec ẽ. eius
requies ab omnib operib suis quae
fecit: Quibus autem bonis laudabili¬
ter nonegeret. si nulla fecisset.
Nam etiam sic dici posset nullis egens
bonis. non afactis inseipso requiescen¬

Expanded text:
non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus fecit et nos. porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono indiget, qui bono, quod fecit, non eget. haec est eius requies ab omnibus operibus suis, quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescen
Abbreviated transcription (Latin):
nec dm̃ post laborem desideratum ue
negocii sui finem. temporali quadam
requie delectatum: nec has litteras auc̾¬
toritate tanta merito prȩminentes. frustra
falsoq dixisse. quod ds̃ ab omnibus oꝑibus
suis quae fecit inseptimo die requieuerit.
eaq causa eundem diem scĩficauerit:
Nimirum ergo quia uicium est & infir¬
mitas animae ita suis operibus delecta¬
ri. ut pocius in eis quam inse requiescat
abeis. cum proculdubio melius aliquid
in illa sit quo ea facta sunt quam ipsa
quae facta sunt: insinuatur nobis ds̃
perhanc scripturam qua dicitur requie¬
uisse abomnibus operibus suis quae
fecit. nullo opere suo sic delectatus quasi
faciendi eius eguerit: uel minor futurꝰ
nisi fecisset. uel beatior cumfecisset
non scĩficans diem quo ea facienda in¬
choauit. nec illum quo ea ꝑfecit. ne
illis uel faciendis uelfactis auctum eius
gaudium uideretur: sed eum quo ab ip¬
sis inseipso requieuit: Et ipse quidem

Expanded text:
nec deum uelut post laborem desideratumue nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset. non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem
Abbreviated transcription (Latin):
casse. nec anteipsos sex dies ubi scriptum
est in principio fecit dĩ caelum et terram.
acditum est & scĩficauit: sed diem istum
in quo requieuit abomnibus operibus
suis quae fecit uoluit scĩficare. tanquam
& apud ipsum qui nihil in opere suo
laborat. plus quies quam operatio ualeat:
Hoc quidem in hominibus euangelium
nobis intimat. ubi saluator nr̃ meliorẽ
partem dicit mariȩ. qđ sedens ad pedes eiꝰ
requiescebat in uerbo eius. quam marthȩ:
quamuis propt̃ obsequium quo ei minis¬
trabat circa multa occupatae. etlicet bonũ
opus operantis: Verum hoc indõ quomo¬
dosit uel intelligatur: difficile dictu est.
etiam sicogitatu aliquantulum attingi
potest: cur d̃ scĩficauerit diem quietis
suae. qui nullum scificauerit operis sui.
Acprimum ipsum requiescere dĩ quale sit.
cuius humanae mentis acies assequi
potest: quod tamen nisi esset: hoc omino
ista scriptura nomponeret: Dicam sane
quod sentio. haec duo indubitata p̃loquens:

Expanded text:
casse, nec ante ipsos sex dies ubi scriptum casse, nec ante ipsos sex dies ubi scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram , additum est. Et sanctificavit: sed diem istum, in quo requievit ab omnibus operibus suis quae fecit, voluit sanctificare, tanquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio valeat. Hoc quidem in honobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, ac primum ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens
Abbreviated transcription (Latin):
unius diei uacatione figurabatur : ab¬
lata est ab obseruatione fidelium: In ea
quippe gr̃a. perpetuum iam sabbatum
obseruat: qui spe future quietis. oper.¬
tur quicquid bom operatur. nec in ipsis
bonis oꝑibus suis quasi habens bonum
quod non acceperit głatur : Ita enim
tanquam diem sabbati hoc ẽ. dominicae
cessationis in sepultura suscipiens atq
intelligens baptismi sacramentum: qui¬
escit apristinis operibus suis. ut iam in
nouitate uitae ambulans dm̃ inse ope¬
rari cognoscat : qui simul & operatur
& quiescit. & creaturae prebens congriua
qubernationem. & apud se habens ȩtnã
ganquillitatem : Deniq ipse nec cum crea¬
uit defessus. nec cum cessauit refectus
est sed nos uoluit perscripturam suam
adquietis exortari desiderium. intiman-¬
do nobis eum diem se scĩficasse: in quo
quieuit abomib operibus suis: Nam
nusquam omnium sex dierum quibus
ereata sunt omnia. legitur aliquid scĩfi¬

Expanded text:
unius diei uacatione figurabatur, abunius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quippe iam gratia perpetuum sabbatum obseruat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, quod non acceperit, gloriatur; ita enim tamquam diem sabbati, hoc est dominicae cessationis in sepultura suscipiens atque intellegens baptismi sacramentum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitate uitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scriptad quietis exhortari desiderium, intimando nobis eum diem se sanctificasse, in quo quievit ab omnibus operibus suis. Nam nusquam omnium sex dierum quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
& in eo quod sunt ꝓsuo quaeq genere
maneant. ilico amitterent. & ẽẽ. aliquid
omnino desinerent. si eis subtraheretur
motus ille sapientiae dĩ. quo disponit
omĩa suauiter: Qua ꝓpt̾ sic accipimꝰ
dm̃ requieiusse abomnib operibus siuis
quae fecit: ut iam nouam naturam ulteri¬
us nullam conderet. non utiq condiderat.
continere & gubernare cessaret: Unde
et illud uerum est q̃uod in septimo die requi¬
euit ds̃ : &e illud. quod usq nunc operatur:
Etopera quidem eius uidemus bona. quiẽ¬
tem uero eius post bona opera nr̃a uidebimꝰ:
EOb quam significandam: mandauit hebreo
populo unum diem obseruandum. quod
tam carnaliter agebant: ut eodie salutẽ
tur. ac sic eis deopere patris rectissime
responderet: cumquo et ipse operabatur
aequaliter: nonsolum creaturae uniuer¬
sȩ amministrationem. sed etiam ipsam
nrãm salutem: lam uero tempore grãe
reuelatae. obseruatio illa sabbati quae

Expanded text:
et in eo, quod sunt, pro suo quaeque genere et in eo, quod sunt, pro suo quaeque genere maneant, ilico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouam naturam ulterius nullam conderet, non ut ea, quae condiderat, continere et gubernare cessaret. unde et illud uerum est, quod septimo die requieuit deus, et illud, quod usque nunc operatur. Et opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebant, ut eo die dominumtur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cessauerit eas continuo perituras: Et illud
quod ait apostolus cum dm̃ atheniensib
predicaret. in illo uiuimus. & mouemur:
& sumus. liquide cogitatum quantum
humana mens ualet. adiuuat hanc
sententiam : qua credimus et dicimus
dm̃ in his quae creauit indesinenter
operttri: Neq enim tanquam substan¬
tia eius sic in illo sumus: quẽ ad modum
dictum . ẽ. quod habeat uitam insemet
ipso: Sed utiq cum aliud sunus quam
ipse. non obaliud in illo sumus: nisi
quia id operatur. et hoc ẽ. opus eius
quo continet omĩa. et quo eius sapien¬
tia pertendit afine usq ad finem forti¬
ter: & disponit omĩa suauiter. perquã
dispositionem in illo uiuimus. moue¬
mur & sumus: Vnde colligitur. quod
si hoc opus suum rebus subtraxerit:
nec uiuemus. nec mouebimur nec erimꝰ:
Claret igitur. ne uno quidem die cessasse
dm̃ ab opere regendi quae creauit. ne
motus suos naturales quibus aguntur
atq uegetantur ut omnino naturae sint.

Expanded text:
cessauerit, eas continuo perituras. et illud, cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus. claret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, quibus aguntur atque uegetantur, ut omnino naturae sint
Abbreviated transcription (Latin):
tura edium cum fabricaueritꝰ abscedit.
atq illo cessante atq abscedente stat
opus eus: ita mundus uel ictu oculi
stare poterit. si eidis regimen sui subtra¬
xerit: Proinde et quod dñs ait pater
meus usq nunc operatur: continuatio¬
nem quandam operis eius qua uniuer¬
sam creaturam continet atq amministrat
ostendit. Aliter enim posset intelligi
sidiceret & nunc operatur. ubi noneẽt
necesse ut operis continuationem acci¬
peremus. aliter autem cogit intelligi
cumait usq nunc: exillo scilicet quo
cuncta cumconderet operatus est:
Et quod scriptum est desapientia eus.
pertingit a fine usq ad finem fortiter.
etdisponit omnia suauiter. dequa itẽ
scriptum est quod motus eius agilior
celeriorq sit omnib motibus: satis
apparet recte intuentibus hunc ipsum
in comparabilem et ineffaibilem & si pos¬
sit intelligi stabilem motum suum. reb
eam prebere suauiter disponendis.
quo utiq subtracto. si abhac operatione

Expanded text:
tor aedium, cum fabricauerit, abscedit, tor aedium, cum fabricauerit, abscedit, atque illo cessante atque abscedente stat opus eius, ita mundus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde et quod dominus ait: pater meus usque modo operatur, continuationem quandam operis eius, qua uniuersam creaturam continet atque administrat, ostendit. aliter enim posset intellegi, si diceret: et nunc operatur, ubi non esset necesse, ut operis continuationem acciperemus, aliter autem cogit intellegi, cum ait: usque nunc, ex illo scilicet, quo cuncta cum conderet operatus est. et quod scriptum est de sapientia eius: pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione
Abbreviated transcription (Latin):
capite reddidit spm : Quid ergo mirum
si ds̃ istum diem quo erat xp̃s insepultu¬
ia quieturus. uolens etiam hoc modo
p̃nuntiare ab operibus suis. inuno die
requieuit. deinceps operaturus ordinẽ
scłorum. ut & illud uerum diceretur.
pater meus usq nunc operatur. potest
etiam in telligi dm̃ requieuisse acon¬
dendis generib creaturae: quia ultra
iam non condidit aliqua genera noua:
deinceps autem usq nunc & ultra. oꝑatur
eorundem generum amministrationẽ.
quae tunc instituta sunt: non ut ipso
saltim die septimo potentia eius acęli
& terrae omniũq rerum quas condide¬
rat gubernatione cessaret: Alioquin con¬
tinuo dilaberentur: Creatoris namq
potentia. et omnipotentis atq omnitenen¬
tis uirtus: causa subsistendi est omni
creaturae: Quae uirtus abeis quae crea¬
ta sunt regendis si aliquando cessaret:
simul & illorum cessaret species. omĩsq
natura concideret: Neq enim sicut strucͤ¬

Expanded text:
capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, si deus istum diem, quo erat Christus in sepultura quieturus, uolens etiam hoc modo praenuntiare ab operibus suis in uno die requieuit, deinceps operaturus ordinem saeculorum, ut et illud uerum diceretur: pater meus usque nunc operatur? Potest etiam intellegi deum requieuisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera noua, deinceps autem usque nunc et ultra operari eorundem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. creatoris namque potentia et omnipotentis atque omnitenentis uirtus causa subsistendi est omni creaturae: quae uirtus ab eis, quae creata sunt, regendis si aliquando cessaret, simul et illorum cessaret species omnisque natura concideret. neque enim, sicut struc