comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt offm̃ egtis ẽ ad remediũ. Infirmitas enĩ
in ꝯtinẽtie q̃ ẽ in carne pp̃ pecc̃m mortua
ne cadat ĩ rumã flagitioꝵ: excip̃t hones¬
tate nuptiar̃. Si non peccassent primi ho¬
mines sine carnis ĩcẽtiuo ac feruere libidi¬
nis: ip̃i ac suocessores eoꝵ ꝯuenirẽt. ⁊ sic̃ re¬
mu̾abile ẽ aliqͦd bonũ opꝰ: fic cohitꝰ eoꝵ¬

Expanded text:
egrotis ad remedium. Infirmitas enim incontinentiae, quae est in carne per peccatum mortua, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipitur honestate nuptiarum. Si non peccassent primi homines, sine carnis incentivo ac fervore libidinis ipsi eorumque successores convenirent: Et sicut remunerabile est aliq
Abbreviated transcription (Latin):
oniugii aũ ĩstitutõ duppler ẽ. Una
qn pecẽm ad offm̾ facta ẽ ĩ ꝑadiso.
ubi esset thorꝰ minacłatꝰ ⁊ nuptie honora¬
biles ex qͥb sine ardore ꝯciꝑẽt sine dolore pa¬
rerẽt. C Alt̾a̾ pꝰ pecc̾m ad remediũ facta eitͣ

Expanded text:
Conjugii autem institutio duplex est. Una ante peccatum ad officium facta est in paradiso, ubi esset thorus immaculatus, et nuptiae honorabiles, ex quibus sine ardore conciperent, sine dolore parerent; altera post peccatum ad remedium facta extra
Abbreviated transcription (Latin):
uioĩ tͣdũt᷑ pͥora mala. qr forsitã ĩfut᷑õ pͥsti¬
ne ꝯu̾satõnis memoria oi̾o delebr. succedẽ-¬
tibꝰ bonis et̾nis. nesit pars maloꝵ pͥoris an-¬
g̾tie memorari. S ħ ihis siłia posst̃ accipi
sic ut ñ exeludãt memoriã p̃cedentiũ maleꝵ

Expanded text:
priora mala, quia forsitan in futuro pristinae conversationis memoria omnino delebitur, succedentibus bonis aeternis, ne sit pars malorum, prioris angustiae memorari. Sed haec et his similia possunt accipi sic, ut non excludant memoriam praecedentium malorum,
Abbreviated transcription (Latin):
appetitꝰ corpꝰ administͣnͣdi. qͦ retardat᷑ qͦdã¬
mͦ : ne tota ĩtẽcione ꝑgat ĩ illd̾ sũmũ ce¬
lũ donec ille appetitꝰ ꝯqͥescat. porro tũ si
tale sit corpꝰ euiꝰ sit difficił igͣuis adminiᷤᷤ¬
cit᷑ mẽs ab illa uisiõe sũmi cele. ꝓ ud̾ cũ

Expanded text:
ppetitus corpus administrandi, quo retardatur quodammodo, nec tota intentione pergat in illud summum coelum, donec ille appetitus conquiescat. Porro si tale sit corpus, cujus sit difficilis et gravis administrtitur mens ab
Abbreviated transcription (Latin):
uenit carnis ꝯcupiscẽtia. quacet̾i ꝯcipiũt᷑: qͥ origi¬
nale tͣhunt pecc̃m. S credñdo ñ ꝯcũbẽdo facta ÷

Expanded text:
centia qua caeteri concipiuntur, qui originale trahunt peccatum, sed credendo, non concumbendo facta est
Abbreviated transcription (Latin):
uitia. aqͥb̾ oĩo ĩmunis exatit. qͦs enĩ defectꝰ hũt. u
ad ostẽsionẽ u̾e huma̾itatis ut timorẽ ⁊t̾ticia. uł
ad ĩplet̾onẽ oꝑis. ad qd̾ uen̾at. ut passibłitatẽ ⁊ mor¬
talitatẽ. uł ab ĩmortalecatis desꝑat̃one. spẽ mr̃a erirẽ¬
dã ut mortẽ: suscep̃.¬

Expanded text:
itia, a quibus omnino immunis extitit. Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem verae humanitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem; vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut mortem, suscep
Abbreviated transcription (Latin):
titit. qͥ ñ ab aurora s aplena luce ĩchoa¬
uit. n mane seq̃ntis diei ꝯsũmatꝰ ÷ uñ be¬
da suꝑ genesĩ. Decebat ut dies aluce ĩciꝑae
⁊ ĩmane seq̃ntis diei tẽd̾ae. ut oꝑa dĩ a su¬
ce ĩchoasse ⁊ ĩ luce ꝯpleca ẽẽ sig̃canit᷑. Re¬

Expanded text:
non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda super Genesim: « Decebat, ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Re
Abbreviated transcription (Latin):
illustrat sola diurna lux. Hec mił lucẽ ĩ
Ibi gͦ pͥm̃ lucẽ aꝑuisse u̾isimile s uͥ soł
cotidiano sisue̾su cͥc uectꝰ appaite: ut eod̾
tͣmite lux eͥd̃ cͣrẽs ac pͥmo ad occasũ descẽ¬
dẽs uesꝑã fac̾e. dei̾n reuoeata ad ortũ au¬
rorã .i. mane illustrane: euta diuisit d̾s
lucẽ. itenebras ⁊ appellaũ lucẽ .d. ⁊tene.¬
tenebras illumĩabat ⁊ dr᷑ dies illumĩato

Expanded text:
illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in Ibi ergo primum lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus aptramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret, deinde revocata ad ortum, auroram, id est mane illustraret; et ita divisit Deus lucem a tenebris, et appellavit lucem dietenebras illuminabat; et dicitur dies illuminatio
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtpõne sui faciat distãciã cͥc̃stãciũ sic̃ corpus.
Conclusio exp̃dictis qd̾ sp̾s c̾ati s̃ locales ⁊ cͥc̃scͥti¬

Expanded text:
itione sui faciat distantiam, sicut corpus. 13. Conclusio ex praedictis, quod spiritus creati sunt locales et circumscripti
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ pecẽm fiꝰ tͥbꝰ modiᷤᷤ.s. cogitatu. u̾bo. ⁊ oꝑe. Un̾
iere. suꝑ ezechielẽ. Tria gñalia delicta s̃. qͥbꝰ huma¬
nũ subiaca gn̾s. Aut enĩ cogitaeione. aut ser-
dei peierãdo eõtẽptibile faẽ. In ꝓxim̃ percat. cũ
nocae ¶Uariã qͦ appellatõnẽ ht̃. Dicit᷑ enĩ ⁊i pecc̃m
leuitici. Declinare abono pecc̃m est. fac̾e ma¬
lũ pecc̃m est. A lid̾ est enĩ declinare abono:
alid̾ fac̾e malũ. Fecc̃m gͦ est ꝑpet̾cio mali. de¬

Expanded text:
e. Unde Hieron. super Ezech.: Tria generalia delicta sunt, quibus humanum subjacet genus. Aut enim cogitatione, aut sermoDei pejerando contemptibile facit. In proximum peccat, cum t. Dicitur enim peccatum est declinare a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declicare a bono, aliud est facere malum. Peccatum ergo est perpetratio mali, de
Abbreviated transcription (Latin):
nis feclud̾e cupiẽtes. orthodonis pat̾bꝰ atq catho¬
licis doctoribꝰ nulla p̃u e ĩtelligẽtie suspicione
notatis: ꝯsentimꝰ. dicẽtes. ⁊ pͣm filii assũ psisse
nat᷑a humanã. i nͦ m diuinã humane nͦ t̃filio u¬
nitã. eãq s unisse ł assũpsisse. Un u̾e ĩcarnata

Expanded text:
nis secludere cupientes, orthodoxis Patribus atque catholicis doctoribus nulla pravae intelligentiae suspicione notatis, consentimus dicentes, et personam Filii assumpsisse naturam humanam, et naturam divinam humanae naturae in Filio unitam, eamque sibi unisse vel assumpsisse. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ũqͥtatis in qͣ si cecid̾is: nõ claudet suꝑ te osfu¬
in ꝓfũdo ꝯtẽpuit. a qͦ mortuo uelud qͥ nõ sit
ꝑit ꝯfessio. It̃. Hullus debite gͣuiaris pene ac¬
cip̃ ueniã: nisi qlẽcũq ⁊ si lõge minorẽ ꝙͣ. d̾¬
beat : solu̾it penã. Ita enĩ inꝑtit᷑ a deo lar
erat egressus. ⁊ dormiat ĩ sacco. ut p̃t̾itaᷤᷤ
delicias ꝑ qͣs dm̃ offend̾at uite austeritate
ꝯpẽset. His aliisq auctoritatib nitunt᷑
asserere sine ꝯfessiõe uocis ⁊ aliqͣ solõne
pene: neminẽ a peccato mũdari Quod ex¬

Expanded text:
iniquitatis, in quam si cecideris, non claudet super te os suin profundo contemnit; a quo mortuo, velut qui non sit, perit confessio. Item, nullus debitae gcipit veniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debeat, solverit poenam. Ita enim impartitur a Deo largerat egressus; et dormiat in sacco, ut praeteritas delicias per quas Deum offenderat, vitae austeritate compenset. His aliisque auctoritatibus nituntur asserere sine confessione vocis et aliqua solutione poenae neminem a peccato mundari.
Abbreviated transcription (Latin):
patri q̃stio̾i̾s ꝓbati fauet auctores. ĩoq ali¬
cui ꝑti nõ p̃iu̾dicãs. studioso lectori iudicium
relinqͦ. Addẽs mͥ tutũ fore ac saluti ꝓpinquũ
sub m̃sa dñoꝵ suoꝵ u̾cas edere.
Iuid sit hic sacͣm̃tũ ⁊ res.

Expanded text:
t doctores. Ideoque alicui parti non praejudicans, studioso lectori judicium relinquo, addens mihi tutum fore ac saluti propinquum, sub mensa dominorum micas edere. uid sit hic sacramentum et res.
Abbreviated transcription (Latin):
to fuerat ꝯtctũ. Uolũtas gͥ u̾b erp̃ssa ĩ oceul¬
to. ad ħ suffragat᷑ ut fiat ꝯugnĩ. mani¬
feste uͦ u̾bis exp̃ssa suffragat᷑ ut sã¬
ciẽt ⁊ roboret ac lib̾m fiat ecctie de ħ ni-¬
dicare si expedierit.

Expanded text:
ctum. Voluntas ergo verbis expressa in occulto ad hoc suffragatur, ut fiat conjugium; manifeste vero expressa suffragatur ut sanciat et roboret, ac liberum sit Ecclesiae de hoc judicare si expedierit. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ ac ꝓg̃ssũ humãe ꝑdiciols. Pmo deꝰ
dix̾at. Quac̃q die comed̾is ex eo morte mori¬
eris. Dem̾ mulier dix̃. He fortȩ moriam᷑
Nouissime serpẽs dix̃. Ne forte noriemun.
Deus affirmaũ.Mulier qiͣ abigẽdo dix̃. Dia¬

Expanded text:
mo Deus dixerat: Quacunque die comederitis ex eo, morte moriemini. Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur. Novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit; mulier quasi dubitando illud di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuasionẽ plenit̾ suffuciẽdã.i. ut inalũ qd̾
ĩtendebat lib̾e ꝑsuad̾e. ⁊ malũ qd̾ mulierti¬
muit negãdo remouit. ⁊ ꝓmissionẽ addidit:
nut eiꝰ ꝑ suasio ciciꝰ reciꝑet᷑ : ꝓmissiõẽ duppli¬
cauit. Unã nẽpe ꝯmestionẽ suadẽs: duo ĩ¬

Expanded text:
rsuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Una
Abbreviated transcription (Latin):
colitũ ꝑtinet p̃paratio luminariũ ĩ sacͣrio
ip̃e cereũ portat. Ip̃e urceolũ c̃ uino ⁊ aqͣ
suggesta ꝓ encaristia ⁊ subdiaconis p̃parat
hii c̃ ordinant᷑ c̃ edocti fuerĩt ab ep̃o qͣlr̾ ĩ of¬
fitio suo ag̾e debeãt: ab archidiacono ac

Expanded text:
acolytum pertinet praeparatio luminarium in sacrario. Ipse cereum portat, ipse urceolum cum vino et aqua suggesta, pro Eucharistia, subdiaconis praeparat. Hi cum ordinantur, cum edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, ab archidiaco
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ꝑ simile ꝓbat᷑. Si enĩ diabłs tñssig̾anᷤ se
in angłm lucis c̾dat᷑ bonꝰ: nõ ẽ error ꝑicło¬
sus. Qd̾ aũ uir ille ĩ illã mulierẽ nõ ꝯsẽ¬
rit ex simili ostẽdet᷑. Siqͥs ħeticꝰ noĩe au-¬
g̾i. ł abr̾ii alicu catholico se offerret ⁊ eũ
ad sue fidĩ imitat̾onẽ uocara si ille assẽ¬

Expanded text:
ans se in angelum lucis credatur bonus, non est error periculosus. Quod autem vir ille in illam mulierem non consenserit, ex simili ostenditur. Si quis haereticus nomine Augustini vel Ambrosii, alicui catholico se offerret, eumque ad suae fidei imitationem vocaret: si ille assen
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ nec ĩ eam s in rachel ꝯsenserit: S qd̾ ibi
factũ est ĩ mist̾io gestũ nõ ĩꝓbe tͣdit᷑. Ibi tñ
i si nõ p̃cessit: secutꝰ ẽ ꝯsensus. nec ex illo ꝯ¬
cubitu qͥ ꝯsensũ p̃cessit fornicarii iuudicãt᷑.
c̃ ille maritali affectu eã cognou̾it. ⁊ illa
uxorio affectu debitũ ꝑsolu̾it. Putãs lege
pͥmogentar̃ i pat̾ns in ꝑiis se illi iure

Expanded text:
t? Sed quod ibi factum est, in mysterio gestum non improbe traditur, ibi tamen etsi non praecessit, secutus est consensus; nec ex illo concubitu qui consensum praecessit, fornicarii judicantur, cum ille maritali affectu eam cognoverit, et illa uxorio affectu debitum persolverit, putans lege primogenitarum, et paternis imperiis se illi jure
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ tͣnsire. Siqͥs gͦ sacͥ lego u⁊ tem̾ario ausu
ĩ defũcto q̃rit ꝓpĩqͥtatẽ ext̃guere. ł sub alt̾o
afsinitatis uoclabła dissipare. ł susceptas
soboles alt̾iꝰ copłe ꝓpĩqͥtatis pͥous credit le¬
gitime sociari: hic negat dĩ u̾bũ ualidũ
hibae si mortuo pͥmo uito uxor eiꝰ alis nup¬
serit: filios de sed̾o uiro genitos duce u
xorẽ decognat̾one pͥoiis uiri. qr filii me¬
diãte matre ad cognitonẽ pͥoris uiri ꝑti¬
pcias tͣnsierit: ⁊ exeis sobolẽ genu̾it: nul¬

Expanded text:
ario ausu in defuncto quaerit propinquitatem extinguere, vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, vel si susceptas soboles alterius copulae propinquitati prioris credit legitime sociari; hic negat Dei verbum, et validum prohibet, si mortuo primo viro uxor ejus alii nupserit, filios de secundo viro genitos ducere uxores de cognatione prioris viri, quia filii mediante matre, ad cognationem prioris viri pertiptias transierit, et ex eis sobolem genuerit, nul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmaneit ł si sub alio iuro cognatõnis uoca¬
bła dissoluãt᷑. ł si suscepte sõboles posst̃ legita¬
me ad pͥoris uiri cognat᷑onis tͣnsire copłam.
creded̾r. porro uno defũcto ĩsuꝑtite. affini¬
tas ñ delet᷑. nͨ alia copła ꝯuigał astinitatẽ
copłe pͥoris solu̾e ual&. s nͨ alt̾iꝰ ꝯũctõnis

Expanded text:
ocabula dissolvantur; vel si susceptae soboles possint legitime ad prioris viri cognationis transire copulam. credendum est. Porro uno defuncto, in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affinitatem copulae prioris solvere valet; s
Abbreviated transcription (Latin):
mala ÷ nͨ. Cui respo̾do. Ei uolũtate s pecc̾m.
Querit forte utrũ origĩale pecc̃m exuolilta¬
te sit. Respod̾o ꝓrsus ⁊ originale pecẽm ex uo¬
lũtate eẽ. qr ħex uolũtate pͥmi hoi̾s semĩatũ
est. ut ĩ illo eẽt: niõs tͣnsine.

Expanded text:
a. Cui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
tñ uitã ñ mẽtur nͨ gram ꝙͣ uistificatur. Illsꝰ enĩ
gr̃e ꝑcipiende q̃ uoluntate hominis sanat
ut saneat lege impleat. nulla m̃ita pcedunt
pa soni qua istificat᷑ impiꝰ .i. sit uistus qͥ
pͣ utat impius. Meritis enim impis ñ gr̃a s pe¬
na deb̾etur. nec ista eẽt gr̾a si nõ daretur gͣti¬
ta. datur aũ gͣtuita. qr nicħ boni añ feceramꝰ

Expanded text:
n vitam non meretur, nec gratiam qua justificatur. Illius enim gratiae percipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur autem gratuita, quia nil boni ante feceramus,
Abbreviated transcription (Latin):
hac uoluntate ꝯ cupiscr̃. lla bona uolũtas
q̃ ẽ magnũ bonũ bonũ. Ista uͦ ñ alia ẽ gͦ illa
uoluntas siũ cogitacio alia ista. ⁊ sic illa is¬
tã ꝓ cecdit ut illã p̃uenit intellectu ¶ Uñ
Al̃b. ita distinguens suꝑ illũ locũ ꝑsalmi¬

Expanded text:
piscitur illa bona voluntas quae est magnum bonum, ista vero, non. Alia est ergo illa voluntas sive cogitatio, alia ista. Et sicut illa istam praecedit, ita illam praevenit intellectus. Unde August., ista distinguens super illum locum psal
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. sp̃c̃ sc̃s q̃ anime calitates informat ⁊ scĩficat
ut eis anima informet᷑ ⁊ sc̾ificet᷑. Sine qua

Expanded text:
 sanctus, quae animae qualitates informat et sanctificat, ut eis anima informetur et sanctificetur; sine qua
Abbreviated transcription (Latin):
deli dep̃henso ĩ abiꝯdito ad ult̾io qͥ d̾ collat᷑
Uͥ ostẽd̾ leuia ꝑecc̃a b̾ui ⁊tꝑrali supplicio pͣga¬
ri. magna uͦ diurnis et̾nisq suppliciis reser¬
uars i ta ĩqͥens. Querat ħͥ aliqͥs si fideł dep̃hẽsus sit¬
ĩ adult̾to decollet᷑: qͥd deeo pꝰea fiat. Ant .n. pu

Expanded text:
deli deprehenso in adulterio, qui decollatur. Ubi ostendit levia peccata brevi et temporali supplicio purgari, magna vero diuturnis aeternisque suppliciis reservari, ita inquiens: Quaerat hic aliquis, si fidelis deprehensus in adulterio decolletur, quid de eo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥis ꝯfessionib crim̃ ꝓdũt: aut nescientib a¬
liis ip̃i ĩ se uolutarie ex ꝯmuncationis fer̾t
sentẽciã. ⁊ ab altari cui ministrabt nõ aĩo
s officio seꝑati: uitã suã qͣi mortuã plagt̃.
certi qd̾ reꝯciliati sibi efficacis penitẽcie fruc¬
tib. a dõ nõ solũ amissa recipiãt: s &ẽ suꝑne
ciuitatis gaudia recipiãt. his auctoritatib
mitut᷑. qͥ suffice ꝯtẽdt̃ deo ꝯfit̾i pecc̃a sine sa¬
cerdote. dñt enĩ qd̾ siqͥs timẽs decegi culpã
suã ap̃ homines ne ĩ opprobrio hat᷑. Pali pec
cati fui erẽplo ad peccand̾ accĩgant᷑ ⁊ ĩo ho¬

Expanded text:
onibus crimen produnt, aut nescientibus aliis ipsi in se voluntariae excommunicationis ferunt sententiam: et ab altari cui ministrabant, non animo, sed officio separati, vitam suam quasi mortuam plangunt; certi quod reconciliati sibi efficacis poenitentiae fructibus, a Deo non solum amissa recipiant, sed etiam supernae civitatis gaudia recipiant. His auctoritatibus innituntur qui sufficere contendunt Deo confiteri peccata sine sacerdote. Dicunt enim quod si quis timens detegere culpam suam apud homines, ne inde opprobrio habeatur, vel alii suo exemplo ad peccandum accingantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ cord̾ teneb̾. Idem. ꝑeccata tũa dicito
ut deleas illa. S si ꝯfunderis alicui ar̃e
dicito cotidie ea ĩ aĩa tua. nõ dic̃o ut fateariᷤᷤ
ea ꝯseruo tuo ut tͥ ex ꝓbet. dicito dõ qͥ eu¬
ret ea neq enĩ si nõ dixis ignorat eõ.
cũ faciebas ea p̃sto erat. cũ ad mittẽs ea
cognou̾at. Numqͥd ea uult ate cognos¬
cere: peccare nõ erubiusti ⁊ ꝯfitẽri eru¬
bescisc̾ dicito ĩ hac nito ut ĩ alia reqͥ¬
em hãs. Dicito ĩgetiscẽs .i lacomiãs. In.

Expanded text:
 Item idem: « Peccata tua dicito ut deleas illa, sed si confunderis alicui dicere, dicito ea quotidie in anima tua. Non dico ut confitearis ea conservo tuo, ut tibi exprobret. Dicito Deo, qui curat ea. Nec enim si illi non dixeris, ignorat ea: cum faciebas ea, praesto erat; cum admitteres ea, cognoverat. Numquid ea vult a te cognoscere? Peccare non erubuisti, et confiteri erubescis? Dicito in hac vita, ut in alia requiem habeas: dicito ingemisce
Abbreviated transcription (Latin):
a̾it. ne ead̾ rõne intellig̾et᷑ uelle bona ⁊imala
subdens uł sinẽdout fiat. ħ ꝗͣtũ ad mala diẽ ꝙ
tp̃e faciẽdo. ħ quãtũ ad bona. Mala enĩ sinit si . s.ñ
facit. bona uͦ ip̃e facit. ĩoq dix̃ eũ uelle. qr iuo
iens mala sinit. ⁊ uolens bn oꝑat᷑. ⁊ ob hoc oꝑato¬

Expanded text:
dixerit, ne eadem ratione intelligeretur velle bona et mala, subdens: Vel sinendo ut fiat, hoc quantum ad mala dicit; vel: Ipse faciendo, hoc quantum ad bona. Mala enim sinit fieri, sed non facit; bona vero ipse facit. Ideoque dixit eum velle, quia et nolens mala sinit, et volens bona operatur; et ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sim ita dicẽtis. Nõ frusta putar pͭ ab ĩ tt̾o tpriᷤᷤ
diabłm cecidisse. nͨ c̃ scĩs angłis paccatũ aliqͣn
uixisse:
ut ĩtelligamꝰ qr ĩu̾itate ñ stetit ex qͦ creatꝰ
est. qͥ stane si stare uoluiss U̾ in eod̾. Hon

Expanded text:
ab initio temporis diabolum cecidisse, nec cum sanctis angelis pacatum aliquando vixisse et ut intelligamus quia in veritate non stetit ex quo creatus est, qui staret si stare voluisset. Item in
Abbreviated transcription (Latin):
sim. cͣ ñ c̾damꝰ pͥmos hoĩes an pec̾em genitalibꝰ
m̃bs ad ꝓc̾at̾onẽ ĩꝑare potuisse. sic̃ cet̾is ĩqͦlibie
oꝑe sine uoluptatis pruritu utũt᷑ incredi¬
błe enĩ ñ ẽ dm̃ talia fecisse illa corꝑa ut si
ñ peccassent: illis m̃bͥs sicut pedibꝰ in ꝑarẽ
nec t̃n ardore semui̾arẽt. ł c̃dolore parerẽt. s p̾
pec̾c̾m motũ illã m̾uer̃. quẽ nuptie ordinãt.
ꝯtinentia cohib&: infirmitaᷤᷤ enĩ ꝓna ĩruia
t᷑pitelinis excipit᷑ honestate nuptiali. n qd̾ sa¬
nis ee̾t offm̃: egͦtis ẽ rͥemediũ. Emissi qd̾ de

Expanded text:
 homines ante peccatum genitalibus membris ad procreationem imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est officium, aegrotis est remedium. Emissi quidem de
Abbreviated transcription (Latin):
copła ꝯuenissaẽ. ⁊ ẽet ibi thorꝰ ĩmacłatꝰ. i9
mixt̾o sine ꝯcupiscẽtia atq genitalibꝰ m̃bͥs
sic̃ cet̾is inꝑanẽ. ut ibi nullũ mocũ illicitũ
sentirae. ⁊ sic̃ alia m̃bͣ corꝑis aliis ad mouemꝰ
ut manũ ori sine ardore libidĩs: tta genita¬
libꝰ ut̾ent᷑ m̃b̾s sine aliqͦ priritu carniᷤᷤ. hec
enĩ letał egͥtudo m̃bs hũ̾anis ex pec̾c̾o inbe

Expanded text:
esset ibi thorus immaculatus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus, ut manum ori, sine ardore libidinis; ita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis. Haec enim lethalis aegritudo,
Abbreviated transcription (Latin):
in homine quatuor status libi ar.
malum nilmpellebat. Hõ hu̾it ĩfurmi¬
tatẽ admalũ. ⁊ hu̾it aduitoriũ ad bonũ.
t̃c sine errore rõ ucticare ⁊ uoluntas siue
difficultate bonũ appet̾e pot̾at. Post pec¬
catũ uͦ añ reparationẽ gre p̃sumit᷑ aꝯ

Expanded text:
ine notari quatuor status liberi armalum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾as. s mala caues. s exeo qr mala caues corrigiꝰ
te.⁊ ĩcipis bona desid̾are. Cũ bona d̾sid̾are cepisent
oudstimores: ꝗ̃ si ponas duas mulieres mantatd mila ꝗ
qͦr unã ꝯstituas uolentẽ fac̾e adult̾iũ. s time ne
dã pnet᷑ am̃arito. Timae maritũ: qr ad huc amat
Tales s̃ qͥ timã diẽ iudicii. facatt̾ã amate uirũ.
deb̾e illi castoᷤᷤ ãplexꝰ. nulla se ad ult̾ina ĩ mũdica
macła re uelle. Ista optat p̃sentiã uin. Istati¬
mae. ⁊ illa tim&e. Iã gͦ ĩt̾rogẽt᷑ qrͣtimeat̃. Illadi¬
cae. timeo uir̃ ne ueniat. Illa dicae: Timeo uirũ¬

Expanded text:
la caves. Sed ex eo quia mala caves, corrigis te et incipis bona desiderare; cumque bona desiderare coeperis, erit stos timores, quam si ponas duas mulieres maritatas; quarum unam constituas volentem facere adulterium, sed timet ne damnetur a marito. Timet maritum, quia adhuc amat Tales sunt qui timent diem judicii. Fac alteram amare virum, et debere illi castos amplexus, nulla se adulterina immunditia maculare velle: ista optat praesentiam viri. Illa timet et ista timet. Jam ergo interrogentur quare timeant. Illa dicet: Timeo virum ne
Abbreviated transcription (Latin):
puella iuolẽt̾ adomo pat̾s eduẽt. ut
corrupta ĩuxorẽ habeat᷑. si ue puelle
siue paretibꝰ uis illata ꝯslit̾it: hic mor
garis appellatõnis. potiꝰ ꝙͣ ulla cã cog¬
cognata uocat᷑. mariti fr̃ leuir dr̃

Expanded text:
lenter a domo patris educitur, ut corrupta in uxorem habeatur. Sive puellae, sive parentibus vis illata constiterit, hic mortgaris appellationis potius, quam ulla cogcognata vocatur. Mariti
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝯfit̾i. s qr suffic̃ uͥ crim̃ occultũ ẽ soli deo
dico ut te ꝓdas in public̃. Sic̃ enĩ publica nera
publico eget remedio: ita occulta secta ꝯfessio¬
ne ⁊ occulta satisfactione p᷑gant᷑. Nec ẽ neceᷤ
se ut qd̾ sac̾doti semel ꝯfessi sumꝰ : it̾um ꝯfiteam
s lingua cord̾ nõ carnis ap̃ uer̃ uidicẽ id iug̾t¬

Expanded text:
nfiteri; sed quia sufficit ubi crimen occultum est, soli Deo dico ut te prodas in publicum. Sicut enim publica noxa publico eget remedio, ita et occulta secreta confessione et occulta satisfactione purgatur. Nec necesse est ut quod sacerdoti semel confessi sumus, iterum confiteamur; sed lingua cord
Abbreviated transcription (Latin):
dicio se ip̃m deo ł altari reꝯciliari licet qd̾
eccłiastice ĩstitutioni ⁊ ꝯsuetudiui penitꝰ re¬
pugnat. Pociꝰ gͥ si publice peceasti: publice
ꝯfit̾e te reũ. ⁊ em̃da. Si uero occulte deli-¬
qͥsti de sic nõ taceas. nec tñ dico ut publiceᷤᷤ
Tacit᷑nitas enĩ pec̾ci ex suꝑbia nascr̃ cord̾.
Iõ enĩ peccatũ suũ qͥs celat: ne putet᷑ foris

Expanded text:
ciliare licet, quod ecclesiasticae institutioni et consuetudini penitus repugnat. Potius ergo si publice peccasti, publice confitere te reum, et emenda. Si vero occulte deliquisti, etiam sic non taceas, nec tamen dico ut publices. Taciturnitas enim peccati ex superbia nascitur cordis. Ideo enim peccatum suum quis c
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: pece̾m nõ erubescit ꝯfit̾i. ꝑfectꝰ timor
soluit oem pudorem. Confessio enĩ pec̾ci
pudorẽ ht̃. ⁊ ipsa erubescẽtia est gͣuispena
Iõ q iubem ꝯfit̾i pec̾ca: ut erubescentiã
patiam ꝓpena. Nam ħ ip̃mi pars ẽ duimi nidi¬

Expanded text:
Dei, peccata non erubescit confiteri. Perfectius timor solvit omnem pudorem. Confessio peccati pudorem habet, et ipsa erubescentia est gravis poena. Ideoque jubemur confiteri peccata, ut erubescentiam patiamur pro poena. Nam hoc ipsum pars e
Abbreviated transcription (Latin):
fessio occulta sic̃ q̃ fit soli saterdoti lauãt
delictũ qd̾ pudet aliꝗ̃ publice ꝯfit̾i. Qđ uͦ
enĩ facta st̃: q̃ scripta nõ st̃. Uł forte nõ¬
dũ facta erat ĩstitucio ꝯfessionis q̃ mͦ ẽ. Si¬
milit̾ ⁊ ilłd ꝓsꝑi. Si sui iudices fiãt: mu

Expanded text:
creta, sicut quae fit soli sacerdoti, lavant delictum quod pudet aliquem publice confiteri. Quod vero enim facta sunt, quae scripta non sunt; et forte nondum facta erat institutio confessionis, quae modo Sim
Abbreviated transcription (Latin):
sp. Nã ali hoĩes debitores erĩt.iuix unicuiq
sua u̾tꝰ sufficiebat ⁊humilitaᷤᷤ. Hullus ergo eoꝵ
hostiã pot̾at offerre sufficientẽ nr̃e reꝯcidiatoĩ
pliꝰ humiliatꝰ ÷ amantudĩe mortiᷤᷤ gͦtãdo. ꝗͣ ille
adã suꝑbiit: ꝑesũ ligni uetiti uona dlectacioẽ¬

Expanded text:
s alii homines debitores erant, et vix unicuique sua virtus sufficiebat et humilitas; nullus ergo eorum hostiam poterat offerre sufficientem reconciliationi noplius est humiliatus, amaritudinem mortis gustando, quam ille Adam superbiit per esum ligni vetiti
Abbreviated transcription (Latin):
muͦ dicãt᷑ ignẽ ꝑꝑeti ꝗ̃ alii nõ sentiũt
qͥ hmͦi edifitia nõ portauert̃. ut ĩueni¬
ant ignẽ tͣnsitorie tri¬
bulationiᷤ uenialia
c̾mãtẽ : ñ redarguo
qr forsitã u̾um ẽ. S¬

Expanded text:
m dicantur perpeti, quem alii non sentiunt qui hujusmodi aedificia non portaverunt, ut inveniant ignem transitoriae tribulationis venialia concremantem, non redarguo, quia forsitan verum est. S
Abbreviated transcription (Latin):
dionisiꝰ tres ordĩes ãgłorũ ẽẽ t̾dit. t̾noᷤ ĩsin¬
guł ponẽs. Sũt enĩ tres suꝑiores. tres ĩferi¬
ores. tres medii. Suꝑiores c seraphĩ cheru¬
bin. tͦmi. Medis: dñat̾ones. pͥncipatꝰ. potesta¬
tes. Inferiores : uͥtutes. arcãhłi.ãgłi. Qͥdap¬

Expanded text:
onysius tres ordines angelorum esse tradit, ternos in singulis ponens. Sunt enim tres superiores, tres inferiores, tres medii. Superiores: seraphin, cherubin, throni; medii: dominationes, principatus, et potestates; inferiores: virtutes, archangeli, a
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligat᷑ qd̾ sic̃ aqua sordes corꝑis ac uestes ablu¬
ꝑ it : ita baptismꝰ macłas aĩe. sordesq uicioꝵ emũ¬
dãdo abstget. Uł ĩo: ut nullũ ĩ opia excusarce.
qd̾ poss fi̾ si ĩ uino. ⁊ oleo: fierae. ⁊ ut ꝯmunis
mat̾ia baptizãdi ĩuenuet᷑ apd̾ õs. qd̾ aqua signa¬
uit. q̃ de lat̾e xͥ manauit. Sic̃ sanguis alt̾iꝰ sacͣ¬
m̃ti sigñ fuit. Nõ gͥ ĩ alio liqͦre p̃ ꝯsec̃ri baptismꝰ:¬

Expanded text:
intelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo fieret, et ut communis materia baptizandi inveniretur apud omnes; quod aqua signavit quae de latere Christi manavit, sicut sanguis alterius sacramenti signum fuit. Non ergo in alio liquore potest cons
Abbreviated transcription (Latin):
mantesta ad uidẽdos ĩpioꝵ cruciatꝰ. Qͦs
uudetes ñ dolore assiciẽt᷑: s leticia saciabũ¬
tͣ agentes gras de sua lib̾at̾one uisa t̃pioꝵ
ĩ esfabłi calam itate. Un ẏsaias: In piorũ
torm̃ta descbens i ex eoꝵ uisione leticiam
bonoꝵ expͥmens ait. E gredient᷑ electi . s. ui

Expanded text:
sta, ad videndum impiorum cruciatus; quod videntes non dolore afficientur, sed laetitia satiabuntur, agentes gratias de sua liberatione, visa impiorum ineffabili calamitate . Unde Isaias impiorum tormenta describens, et ex eorum visione laetitiam bonorum exprimens, ait c. ult.: Egredientur, el
Abbreviated transcription (Latin):
incelo qr clarꝰ locꝰ ÷ namenꝰ. nͦ ĩ t̾ra no¬
biscũ. ne hoĩes niiis ĩfestarẽ. s iuxta apłi
petͥ doct᷑nã ĩ epła canonica tͣditã: ĩ aere isto
caliginoso qui eoͥs qi carcer usq adtẽpꝰ uidi¬
cii deputatꝰ ÷ tũc a̾ decrudẽt᷑ inbaratrũ ĩ¬

Expanded text:
ra nobiscum, ne nos nimis infestarent, sed juxta apostoli Petri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus . Tunc enim detrudentur in barathrum in
Abbreviated transcription (Latin):
te aliꝙn ñ descendat. Sũt .i. ñ nulli hõiũ qͥ excu¬
piditate fuit suꝑbi.⁊ aliqͥ ex suꝑbia fuit̃ cupidi.
st cnĩ uͥ ait augꝰ. hõ qͥ ñ e̾et amator pecunie nͥ ꝑ
ħ putane seexcellentiorẽ eẽ. Iõ q n excellat: diui¬
qs cupit. tali ex suꝑbia oborit᷑ cupiditas. ⁊ ẽ aliqͥs
qͥ ñ amane excelłe nͥ putaroe ꝑ ħ maiores diuicias

Expanded text:
hominum qui ex cupiditate fiunt superbi: et aliqui ex superbia fiunt cupidi. Est enim, ut ait Aug., homo qui non esset amator pecuniae, nisi per hoc putaret se excellentiorem esse; ideoque ut excellat, divitias cupit; tali homini ex superbia oboritur cupiditas. Et est aliquis qui non amaret excellere nisi putaret per hoc divitias
Abbreviated transcription (Latin):
ministͥi dari. sic̃ ab oms ⁊ amał sumit᷑. uͦ
melior est baptismꝰ qͥ ꝑ meliorẽ dat᷑. nec mi¬
nꝰ bonꝰ qͥ ꝑminꝰ boñ dat᷑. Nec maltis qͥ ꝑ malũ
nͥ miiꝰ ĩ baptismo dato a malo. s eqͣle:
Baptismꝰ tał ÷ quał ÷ iste ille: ĩcꝰ potestate dat᷑¬

Expanded text:
ris dari, sicut a bonis et a malis sumitur. Nec melior est Baptismus qui per meliorem datur, nec minus bonus qui per minus bonum datur, nec malus qui per malum nec minus in Baptismo dato a malo, sed aequalBaptismus talis est qualis ille in cujus potestate dat
Abbreviated transcription (Latin):
distinctum. Inquorum maiorum exem¬
pla doctrinamq repperies. In quo per
dñice fidei sinceram professionem: uspe¬
ree doctrine fraudulenti am  perdidimꝰ.
Additum demonstrande ueritatis conple¬
xuri : nec periculo in pie professionis inser-¬
ti temperato inter utrumq mod̾ami nes
utentes. si cuͥ uero parum uox nostra in¬
sonuit: non apaternis discessit limitibus.
Non igitur debet hic labor cuiquam
pigro uel multum docto uideri super¬
fluus. cum multis in pigris multis ꝗt in¬
doctis interquos etiam et michi sit ne¬
cessarius. brui uolumine. conplicans pa¬
trum senten cias: appositis eorum testimo¬
niis. ut non sit necesse querenti. librorũ
numerositatem euoluere. cui breuitas¬
collecta: quod queritur offert sine labo
pium lectorem: set etiam liberum lec¬
torem correctorem desidero. maxime ubi
profunda ueritatis questio. que utinã
tot haberae inuentores: quot habet cõ¬
tradictore . Ut autem quod queritur

Expanded text:
distinctum. In quo majorum exemdistinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam et mihi, sit necessarius; brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine laborpium lectorem, sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
rere. nec docenda desiderare. set desidera¬
tis doctrinam coaptare. Habent racioñ
sapientie in supersticione.quia fidei de¬
fectionem sequitur ypocrisis mendix ut
sit ł in uerbis pietas. quam amiserit coñs¬
cientia. Ipsamq sunusatam pietateni: om̃i
uerborum mendatio inpiam reddunt. fal¬
se doctrine institutis: fidei sc̃itatem corrum¬
pere molientes. aursum  preu iginem sub
nouello sui desiderisim dogmate: aliis uige¬
rentes. qui contencioni studentes: contra ue¬
ritatem sine federe bellant. Inter ueri
namq asfercionem ⁊ placiti defensionẽ:
pertinax pugia est: dum se ⁊ ueritas te¬
net et uoluntas erroris tuetur. h orum
ergo et deo odibilem ecclesiam eunttm
atq ora opilare. ne uirus mequi cie ina¬
lios effundere queant. et litternam ueri¬
tatis inꝰ candelabro exaltare tiõsentes. in
labore multo et sudore uolumen deo pre¬
stante conpegimus: extesti monus ueritatiᷤᷤ
ineternum fundantis. in quatuor libris.

Expanded text:
rere; nec docenda desiderare, sed desiderarere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur. Horum igitur et Deo odibilem ecclesiam evertere, atque ora opilare ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis agitat: ip̃i caritas. quamuis non am¬
bigamus omnem humani eloquis sermonẽ:
calumpnie atq: traditioni emulorum sẽꝑ
fuisse obnoxium. quia dissentientibus uolũ¬
tatum motibus: Dissentiens quoq fit animo¬
rum senseis. ut cum omne dictum ueri raci¬
one ꝑfectum sit: tamen dum aliud alis iui¬
detur aut conplacae: ueritati uel non intel¬
lecte. uel offendenti. in pietatis error obni¬
tatui. ac uolunt᷑as inuidia resultae. quam
deus huius seculi openitur. in illis diffiden¬
tie filiis. qui non racioni uoluntatem subi¬
ciunt: nec doctrine studium inpendunt. s¬
in his que sõpniauerunt: sapiencie uerba
coaptare nituntur. non ueri sec placitͥam
racionem sectantes. quos iniqua uoluntas
non ^ intelligenciam ueritatis. set ad defensi¬
onem placentium incitat. non desideran¬
tes doceri ueritatem: set ab ea ad fabsa ᷤ.ͥ
conuertentes auditum. quorum professio
est magis placita quam docenda: conqͥ¬

Expanded text:
in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non amin nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis invidia resultet; quam Deus seculi hujus operatur in illis diffidentiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conq
Abbreviated transcription (Latin):
de penuria ac
tenutate nra
cumꝰ paupcuta
ingagophilaci¬
um dñi micte¬
re: ardua scan¬
Dere. opus ul¬
tra uires nr̃as
simus. ꝯsuminationis fidutiam. laborisq mer¬
cedem insamaritano statuentes: qui prolatis
incaracionem semiuiui duobꝰ denar i. suꝑ ero¬
ganti cueta reddere professus est. Delectat noᷤ
ueritas pollicentis. set terret in mensitas labo¬
ris. Desiderium hortatur ꝓficiendi. set dehor¬
tatur infirmitas deficiendi. quam iincut qne¬
lus domus dei. Quo mn ardescentes fidem nrã
aduersus errorẽ carnalium. atq aĩ alium hoͣ¬
minum. dauttice turris clipeis munire. uel
potius munttã ostendere. ac theologicar um
ĩquisitõnum abdita aperire. necfionͣ isacra¬
mentorum ecclesiasticorũ pro modico intelligẽ¬
ue nr̃e noticiam tradere: studumus. non ua¬
lentes studiosorum fratrum uotis. sure ressiste¬
re eorum in xp̾o laudibus studixs: linga ac
stilo nos seruire: flagitantium. Quaᷤ biguias

Expanded text:
de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras simus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et Sacramentorum ecclesiasticorum pro modulo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas
Abbreviated transcription (Latin):
luitate. Restat gͦ ut id̾oita recte dictĩi intelli¬
gatur ut totũ detur do qui hominis uolitatẽ
bonã p̃uenit ⁊ p̃parat adiuuandã et adiunat
p̃paratam. Nolentẽ p̃uenit ut uelid. uoletẽ
sub seqͣr nefrustra uelid. Ecce his u̾b ⁊ laͥus

Expanded text:
urrat. Restat ergo ut ideo ita recte dictum intelligatur, ut totum detur Deo qui hominis voluntatem bonam praevenit, et praeparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam: nolentem praevenit ut velit, volentem subsequitur ne frustra velit. Ecce his verbis et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
lũtate ꝑ gr̾ã qͥd̾ ad uta. boñ eligt̃. ⁊ malũ
respuut. ⁊ mali simłr spo̾tanea uolũtate

Expanded text:
luntate per gratiam quidem adjuti bonum eligunt, et malum respuunt, et mali similiter spontanea voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
adimi. Un ait origenes. Puto ĩ qͥt sane q
sc̃ĩ repugnãtes adu̾sus istoᷤ ĩcentores ⁊ uin¬
centes minuat̃ ex̾citũ demonũ. ueld̾ ꝗͣ
płimos eoꝵ ĩtima̾t nec ultͣ fas sit illi sp̃us
qͥ ab aliqͦ sc̃o caste ⁊ pudice uiuẽdo uictꝰs

Expanded text:
imile est. Origenes: Puto etiam sane quod sancti repugnantes adversus illos tentatores et vincentes minuant exercitum daemonum velut quam plurimos eorum interimant; nec ultra fas sit ullum spiritum qui ab ullo sancto cast
Abbreviated transcription (Latin):
um huiꝰ mͦi st̃ pecc̃a ut ea qͥ penitẽciam posct̃
nõ timeant publicare: remoueat᷑ in ꝓbabił ꝯsu¬
etudo. ne multi a penitẽcie remedus arceãt᷑.
dũ aut erubeset̃ : aut timẽt ũmicis sua fac¬
ta reserare. qͥb poss legũ ꝑ celli ꝯstitutione.
Suffic̃ enĩ ꝯfessio q̃ primum dõ offert᷑. tẽ rẽ¬
sac̃doti. qͥ ꝓ delictis peniẽtiũ p̃cator acedit.
Tunc enĩ płes ad penitẽtiã potert̃ ꝓuocari:
Ex his aliisq płib indubitãt̾ ostẽor̃ oport̾e
deo pͥmũ ⁊ deinde sac̾doti offerre ꝯfessionem
nec alit̾ posse ꝑuenire ad ingressũ ꝑadisi si ad¬
sit facultas

Expanded text:
ujuscemodi peccata, ut ea qui poenitentiam poscunt, non timeant publicari, removeatur improbabilis consuetudo, ne multi a poenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt, aut timent inimicis sua facta reserare, quibus possunt legum percelli constitutione. Sufficit enim confessio, quae primum Deo offertur, esacerdoti, qui pro delictis poenitentium precator accedit. Tunc enim plures ad poenitentiam poterunt provocari, Ex his aliisque pluribus indubitanter ostenditur oportere Deo primum, et deinde sacerdoti offerri confessionem; nec aliter posse perveniri ad ingressum paradisi, si adsit facultas
Abbreviated transcription (Latin):
hõ erit: ⁊ ñ deꝰ. qr adhuc uiuꝰ d̾elictũ seclamabat. ñ
d̾elinq̃nd̾. Si gͦ illa delictõ unioi̾s t̃clłigat᷑ solõ: an
cat: fateam̃ gͥ deũ qͦdã mͦ illũ hoĩẽ ĩ morte d̾seni¬
ise. qr potestati ꝑseq̃ntiũ eũ exposuit ad tp̃s. ñ su¬
ã potenc̾iã ex̾cendo. illũ defendit ũ ñ moreret᷑.
Seꝑaũ se diuinitas qr subt̾xit ꝓtectõnẽ. s ñ soluit
unionẽ. seꝑaũ seforis ut ñ adeẽt ad defensionẽ.
s ñ int̾ defuit adunionẽ. Si ñ ibi cohibiuss potti¬

Expanded text:
adhuc vivus se derelictum clamabat, non derelinquendum. Si ergo illa derelictio unionis intelligatur solutio, ante cat? Fateamur ergo Deum quodammodo illum hominem in morte deseruisse, quia potestati persequentium eum exposuit ad tempus, non suam potentiam exercendo illum defendit ut non moreretur. Separavit se divinitas, quia subtraxit protectionem, sed non solvit unionem. Separavit se foris, ut non adesset ad defensionem, sed non intus defuit ad unionem. Si non ibi cohibuisset poten
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑħ diuinitatȩ acarne huic sue ꝓbabłitatiad.¬
dũt auctoritatis cestimoiũ. Ambr̾.n. tcͣtãs dexͥ¬
delictone qͥ ĩ cruce uoce magna clamãs dix̃. dĩ
ds nĩs ut qͥd me d̾eliqͥsti : ait. Clamat hõ seꝑat̾o¬
ne diuinitatis morit᷑us. Hã cũ diuinitas mortis
lib̾a sit: utiq mors ibi ẽẽ ñ pot̾at: nͥuita disce¬
parita sit ĩmorte. Ab hoĩe. q̃ nͥ dicessiss hõ ille mo¬
ri ñ poss qd̾ illi ad carnẽ referũt. ꝗͣ dñt adeosepa¬
tã. Qͥbꝰ respõdemꝰ. illã seꝑatõnẽ sic eẽ accipiẽdã. sic̃

Expanded text:
ac per hoc divinitas, a carne. Huic suae probabilitati addunt auctoritatis testimonium. Ambros. enim tractans deelictione, qui in cruce voce magna clamans dixit: Deus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? ait: Clamat homo separatione divinitatis moriturus. Nam cum divinitas mortis libera sit, utique mors ibi esse non poterat, nisi vita disceparata sit in morte ab homine; quae nisi discessisset, homo ille mori non posset. Quod illi ad carnem referunt, quam dicunt a Deo separatam. Quibus respondemus illam separationem sic esse accipiendam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut hĩte : s ut ꝯsum̾a. Deꝰ .ii. igniᷤᷤ ꝯsumẽs ẽ. Ex
his satis ostẽdr̃ p̃missa u̾ba ãbñ. sic eẽ accipiẽda:
ut p̃diximꝰ. alii aliã inducunt auctoritatem.
Un qͦ anctoritati ĩnitũt᷑ qͥ assert diuinita¬
tem in morte recessisso ab hoĩe. ẜcarnẽ. Ait .ni.¬

Expanded text:
sumens est . Ex his satis ostenditur, praemissa verba Ambrosii sic esse accipienda, ut praediximus. 2. Aliam ad idem inducunt auctoritatem. Alii quoque auctoritati innituntur, qui asserunt divinitatem in morte recessisse ab homine secundum carn
Abbreviated transcription (Latin):
his auditis exiliit pelasgiuis dicens. Cur gͦ
paruili ⁊ illi qui no hñt grãm sine qͣ nõ
possunt fac̾e mandata dutina teneantur¬
rei :ͣ ħ aũ qr o ccasione dix̾it ĩ lib ꝰ recͣct̃. pe¬
lasigio respondens aꝑit. Id eni q̃ manicheoᷤ

Expanded text:
His auditis exiliit Pelagius, dicens: Cur ergo parvuli et illi qui non habent gratiam, sine qua non possunt facere mandata divina, rei tenentur? Hoc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos
Abbreviated transcription (Latin):
tem et optinentam nec mitis p̃cedentibus
gr̃am dĩ ad uocar sic̃ pelagiana hesi trabiot
Hetici pelagiani libm sic asseriunt uoliortis
nitm̃ inunici st̃ ut sine luac c̾̃aant hommõ
posse face om̃ia duitna mandata. Demꝙ

Expanded text:
ntibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. haeretici Pelagiani liberum sic asserunt voluntatis tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mod̾atori ut q̃m tͥota młtitudo angłorũ deũ de¬
seredo ꝑierat᷑. ea q̃ ꝑiciat: in ꝑpetua ꝑdiciõe re.¬
man̾ae. Que ã cũ deo illa deserente ꝑstit̾at de
sua c̾tissime cognita sẽꝑ felicitate gaud&. At si¬
societati suppłet᷑. qd̾ ruina illa minuenit. ħ¬

Expanded text:
a multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At societati suppleretur quod ruina illa minuerat;
Abbreviated transcription (Latin):
ac formã. ⁊ podus q̃dam .ni. aliis meliorẽ ac
digniorẽ eẽntiã ⁊ formã hñt. ⁊ alia aliis leui¬
ora atq agiliora sũt. Adhũc gͥ modũ c̾ded̾ ÷
eẽntia forma ⁊ t̃ facultate: diffras accepisse ĩexor ĩ¬
dio sue ꝯdit̃oniᷤᷤ. qͥbꝰ aliis suꝑiore ᷤᷤ alii t̃fenores
dei sapĩa ꝯstituerent᷑: aliis maiora aliis minora
dona p̃statis. ut qͥ tũc ꝑ nͣlia bona aliis excellebãt.¬

Expanded text:
ac formam et pondus. Quaedam enim aliis meliorem ac digniorem essentiam et formam habent, et alia aliis leviora atque agiliora sunt. Ad hunc ergo modum credendum est et in forma, et in facultate differentias accepisse in exordio suae conditionis; quibus alii inferiores, alii superiores Dei sapientia constituerentur, aliis majora, aliis minora dona praestantis, ut qui tunc per naturalia bona aliis excellebant
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ. Qm̃ utͥq sine fine. s ĩb̾ atitudĩe isti.
aliꝰ alio p̃stabiliꝰ. ĩmiseria li illi alsꝰ alio toła¬
biliꝰ ꝑmanebt̃. Ex his appaite qd̾ sic̃ boni
differet̾ głificabũt᷑. alii mag̃ alii munꝰ. ita
umali differẽt᷑ ĩ infermo puniẽt᷑. Sic̃ .n. ĩ
domo patł .i. ĩ regno celesti mãsiones młte

Expanded text:
sti, alius alio praestabilius; in miseria vero illi, alius alio tolerabilius permanebunt . Ex his apparet quod sicut boni differenter glorificabuntur, alii magis, alii minus, ita et mali differenter in inferno punientur. Sicut enim in domo Patris, id est, in regno coelorum mansiones multae
Abbreviated transcription (Latin):
electis ꝯmune ĩtelligt̃.s. uita etͣna. deus
ip̃e qͦ õs fruẽt᷑. s ĩparit̾. Nã sic̃ ent diffe¬
res clanficatõ corꝑm: ita differẽs erit gła
aĩar̃. Scella enĩ astella diffeit .i. electũs
ab electo differt ĩclaritate m̃tis ⁊ corꝑis
A li enĩ aliis uiciniꝰ clariq dĩ sp̃e ꝯtẽpla¬

Expanded text:
licet, vita aeterna, Deus ipse quo omnes fruentur, sed impariter. Nam sicut erit differens clarificatio corporum, ita differens gloria erit animarum. Stella enim a stella, id est, electus ab electo, differt in claritate, mentis et corporis. Alii enim aliis vicinius clariusque Dei specie
Abbreviated transcription (Latin):
d̾e qd̾ digni sit̃ ĩtificatone. ⁊ ĩaliis qd̾ dignist
de ocultis dei disserentiũ carnaliter.

Expanded text:
dere quo digni sint justificatione, et in aliis quo digni sint rumdam falsa de occultis Dei disserentium carnaliter.
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾o arb plane cumdata fuerit gĩa ĩcipuĩt
eẽ ñra m̾ita bona. ꝑ illĩ tñ qr si illa aefuerit:
cadit homo.

Expanded text:
io. Plane cum data fuerit gratia, incipiunt esse nostra merita bona; per illam tamen, quia si illa defuerit, cadit homo. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
gͣndeᷤᷤ fac̾e. S ut ħomittã: potat c̾te eis p̾¬
sĩt pariuli tn̾ mox ut nascũt᷑ cru̾t ⁊ ma¬
tres secũt᷑. E ꝯtͣ hõi nato: nec ad ĩcessũ pe¬
des idonei ĩ nͨ manꝰ saltẽ ad scalpẽd̾ habileᷤᷤ
⁊ uxta se mãmis positis nascẽteᷤᷤ. mag̃ poᷤᷤ¬
sũt esuriẽte ᷤᷤ flere: ꝗͣ sugg̾e. ꝓprieq infir¬
mitati m̃tiᷤᷤ ꝯgruit ħ ĩfirm itas camis. hiᷤᷤ
u̾b̾ uidet᷑ ĩsinuare qd̾ fili ⁊̃ partuili offi¬
ciis m̃broꝵ ualet ut. Ioͦ qͥb̾dam nõ absur¬

Expanded text:
hoc omittam, poterat certe eis prsint parvuli, tamen mox ut nascuntur currunt, et matrem sequuntur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis videtur insinuari quod filii etiam parvuli officiis membrorum valerent uti. 6. Quibusdam non absur
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ ĩ encħridiõ eiudẽt tͣlit. Illã ĩqͥt mor¬
talitatẽ ĩq̾ pot̾at ñ mori uͥ humana: ꝑdi¬
dic libũ ꝑ libũ arbit̾ũ. hãc uͦ ĩqua non
casset accept᷑aͣ ꝑ m̾itũ. Quãuis sñ gr̃a nec tu̾c
ullũ m̾itũ ẽẽ poruiss qr ⁊si pec̾c̾m ĩ solo erat
arbitͥo ꝯstitutũ. ñ eñ i̾ticie hñde ł retinẽde s̃
Ecce his u̾biᷤᷤ satis ostẽd̾ut᷑. qd̾ a̾n pecc̾m hõ ĩ¬
re. Utrũ hõ añ lapsũ uirtutes hu̾it¬

Expanded text:
mortalitatem in qua poterat non mori natura humana, perdidit per liberum arbitrium. Hanc vero in qua non casset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat arEcce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo inre. 2. Quod homo ante lapsum virtutes h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtẽpsit. nec prudẽtiã: ꝗe sibi ñ ꝓuidit. neq
tẽꝑãtiã: qr aliena appetiit.neq fortitudi¬
nem: qr p̃ue suggestioĩ cessi. ¶Qͥbꝰ respõdẽteᷤᷤ
dm̃s eũ qͥd̾ nec tũc habuisse hasuͥtuteᷤᷤ. qͥn pec¬
cauit: s an. ⁊ tũc amisisse. qd̾ młtis sc̃c u testi¬

Expanded text:
contempsit; nec prudentiam, quia sibi non providit; nec temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc amisisse. Quod multis sanctorum testi