comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et ingressus angłs ad eamdixit. Aue
gra plena dominus tecum. benedictatir
int̃ mulieres. Ip̃a ã ut uidit eiirmota
est introitu eius. Disce uirginem mori¬
bus disce uirginem uerecundia. disceu̾¬
giemoraculo. disce mystio. Trepidare
uirginum est:⁊ ad om̃s uiri ingressus
pauere om̃s uiri affaties uereni. Discãt
mulieres. ꝓpositum prdoris imitani.
Sola in penetralib qͣm nemo uroꝵ iu¬
deret. solus angłs reꝑtreti sola sñ comi¬
te. sola sine teste. ne quo degeneri depͣ¬
uaretur affatii ab angło salutatur. Dis¬
ce uirgo u̾borum iuitare lascuii auria
ria ꝙ̃ salutationẽ angłi uerebat᷑. Erat
tñ inquit cogitaus qͣlis eẽt hec salutatio.
Et iõ cum uerecundia: quia pauebat. Cim
prudentia: quia beuedictionis noua fa¬
mina inrabat᷑. Que nisqͣm lecta ẽ nus¬
qͣu ante comꝑta: soli marrie hec salntati¬
o seruabat᷑. Bene enim sola plena gũi dr᷑.
que solagr̃a qͣm nulla alia m̾uerat con¬
secuta est. ut gũa repleret᷑ auctoris. Eru¬

Expanded text:
dixit: haue, gratia plena, dominus tecum, benedicta tu inter mulieres. ipsa autem, ut uidit eum, mota est in introitu eius. disce uirginem moribus, disce uirginem uerecundia, disce uirginem oraculo, disce mysterio. trepidare uirginum est et ad omnes uiri ingressus pauere, omnes uiri adfatus uereri. discant mulieres propositum pudoris imitari. sola in penetralibus, quam nemo uirorum uideret, solus angelus repperiret: sola sine comite, sola sine teste, ne quo degeneri deprauaretur adfatu, ab angelo salutatur. disce, uirgo, uerborum uitare lasciuiam; Maria etiam salutationem angeli uerebatur. erat tamen inquit cogitans qualis esset haec salu- tatio, et ideo cum uerecundia, quia pauebat, cum prudentia, quia benedictionis nouam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam ante conperta. soli Mariae haec salutatio seruabatur; bene enim sola gratia plena dicitur, quae sola gratiam quam nulla alia meruerat consecuta est, ut gratiae repleretur auctore. eru
Abbreviated transcription (Latin):
angłos que audierint ñ qrte usua¬
pauerint nunctare; Nec mireris. si
additur quia nemo in cognatione eiꝰ
uocabat᷑ hoc nomine: ut intelligas
nomen ñ genis eẽ seduatis. T̃achariaᷤ
quoq nutu int̾rogatur Seb quia incre¬
dulitas ei affatum eripuerat.⁊ audi¬
tum: qd̾ uoce ñ pot̾at. manir ⁊ liͣtis est
locutus. scͥpsit .ii. dicens. Ioh̾s est nom̃
eius. Et hoc nomen ñ imponit᷑. sed ast¬
ruitur. ssleritoq ꝯtinuo resoluta ẽ
lingua eius. quia qͣm uinxerat inicre¬
dulitas. fides soluit. Credamus ⁊ nosgͥ
ut loquamure. ut lingua nr̃a que incͤ¬
dulitatis iunculis est ligata. rõnisuo¬
ce soluatur. scͥbamus spũ mysfĩa si
uolunus loqui. scͥbams p̃nuntium
xp̃i ñ in tabulis lapideis. sed intabu

Expanded text:
angelos quae audierint, non quae usurangelos quae audierint, non quae usurpauerint nuntiare. nec mireris si additur quia nemo in cognatione eius uocabatur hoc nomine, ut intnomen non generis esse, sed vatis. Zacharias quoque nutu interrogatur, sed quia incredulitas ei affatum eripuerat et auditum, quod voce non poterat, manu et litteris est locutus; scripsit enim dicens: Joannes est nomen ejus. Et hoc nomen non imponitur, sed astruitur: meritoque continuo resoluta est lingua ejus; quia quam vinxerat incredulitas, fides solvit. Credamus et nos igitur, ut loquamur, ut lingua nostra quae incredulitatis vinculis est ligata, rationis voce solvatur. Scribamus spiritu mysteria, si volumus loqui: scribamus praenuntium Christi non in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
luta est lingua eius ⁊ aꝑtum ẽ os
eius: ⁊ loquebatur benedicens dm̃.
sire sc̃s eiͣugłista p̃t̾mictendum¬
ñ putauit qd̾ plurimi infantem
patris nomine zachanie appellãdũ
putarunt. lit adu̾tas matri nõ no¬
inen alicuius displicuisse deneg̾is.
sed idsc̃o in fusum sp̃u. qd̾ ab angło
ante ⁊acharie fuerat p̃nuntiatũ.
Et quidem ille mutus intimare uo¬
cabulum filii nequiuit uxorts ꝑ
ꝓphetiam elisabeth didicit. qb̾ñ didi¬
cerat a marito. Ioħ̾s est inquit nom̃
eius. Hoc est ñ ei nos nomem impont¬
mus: qui iam a deo nomen accepit ht̃
uocabulum suum qd̃ agnouimus:
ñ qd̃ elegiinus. ht hoc m̾ita scõꝵ uit
a deo nomen ciccipiant. Sic iacobisrł
dicit᷑. quia dm̃ uidit. Sic dñs ñr ih̾c
nominatus est anteqͣm natus tuiñ
angłs. sed pat̾ nomen imposuit. Re¬
uelabit᷑ .ii. inquit filius m̃s ih̾c. cũ
his qui cum eo iocundabunt᷑. qui
relicti sunt in annis qͣdringentis.
Et erit post annos hos ⁊ moriet᷑ filiꝰ

Expanded text:
ius et apertum est os eius, et loquebatur benedicens deum. mire sanctus euangelista praemittendum putauit quod plurimi infantem patris nomine Zacchariae adpellandum putarunt, ut aduertas matri non nomen alicuius displicuisse degeneris, sed id sancto infusum spiritu, quod ab angelo ante Zacchariae fuerat praenuntiatum. et quidem ille mutus intimare uocabulum fili nequiuit uxori, sed per prophetiam Elisabet didicit quod non didicerat a marito. Iohannes est inquit nomen eius, hoc est: non ei nos nomen inponimus, qui iam a deo nomen accepit. habet uocabulum suum quod agnouimus, non quod elegimus. habent hoc menta sanctorum, ut a deo nomen accipiant. sic Iacob Israhel dicitur, quia deum uidit, sic dominus noster Iesus nominatus est, antequam natus, cui non angelus, sed pater nomen inposuit. reuelabitur enim inquit filius meus Iesus cum his qui cum eo iocundabuntur, qui relicti sunt in annis quadringentis. et erit post annos hos et morietur filius
Abbreviated transcription (Latin):
se. ꝯcubitu conugali. seq .ii. ea que
rubesceret partum. Et tñ erubescit
omis parentis. qͣm uiu nescit mist̾i¬
uin religionis. Illa que occultabat
se quia conceꝑat filiuur. iactare se
cepit quia geñabat ꝓph̾aml& que e¬
rubescebat ante benedicit. Et q̃ dubi¬
tabait aũ firmatur. Ecce enim inqͥt uͭ
uox salutationis tue fcã est in auri¬
bus meis. exultauit in gaudio infans ĩ
utero meo. Itaq magna uoce clama¬
uit. uͥ domini sensit aduentum: quia
religiosum credidit partum. Nulla
.ii. causa erat pudorr. uͥ ꝓphe ortus date
ñ ad fectate. fidem gen̾ationis adscistet.¬

Expanded text:
se concubitu coniugali; neque enim ea quae se concubitu coniugali; neque enim ea quae rubesceret partum; et tamen erubescit onus parentis, quamdiu nescit mysterium religionis. illa quae occultabat se, quia conceperat filium, iactare se coepit, quia generabat prophetam, et quae erubescebat ante benedicit et quae dubitabat ante firmatur ecce enim inquit, ut uox salutationis tuae facta est in auribus meis, exsultauit in gaudio infans in utero meo. itaque magna uoce clamauit, ubi domini sensit aduentum, quia religiosum credidit partum; nulla enim causa erat pudoris, ubi prophetae ortus datae, non adfectatae fidem generationis adscisce
Abbreviated transcription (Latin):
tulantiam tuam manus qͣsdam tui
actoris. in utero hoĩem formantis ad¬
ũtis. Iue oꝑcit᷑. i tu sacai nteri secreta¬
incestas libidine: Nel petudem imita¬
re: uł deum uerere. Et quid de pecu¬
dibus loquar: Tra ip̃a agenerandi o¬
ꝑe sepe requiescit. Et si impacienti ho¬
minum studio iactis frequent̾ se¬
minib occupetui: impudentia mł¬
ta agͥcole feciiditatem st̾ilitate cõ¬
mutat. Ita quidam in ipsis elemẽtis
a pecudibus ab usu ñ cessare generã¬
di: nature pudor est. c̾gito gͦ sc̃a eli¬
sabeth erubescebat grãm & si non re¬
cognosceret culpami. Nam ⁊ si conce¬
pit de uiro. neq .N. alit̾ re hõĩs or¬
tu fas est cred̾e: tñ partus sui erubes¬
cebat etatem: ⁊ rursus caruisse gau¬
debat se obꝓbrio. Pudor est enu fe¬
minis nuptiarum p̾mia ñ habere:
sublato pudore ut dixi. quo pude¬
bat eam ꝓpt᷑ etatem. Unde & intelli¬
gi potest. quia iam ñ duieniebant int̾

Expanded text:
tulantiam tuam manus quasdam tui tulantiam tuam manus quasdam tui auctoris in utero hominem formantis aduertis. ille operatur, et tu sacri uteri secretincestas libidine? uel pecudem imitare uel deum uerere. et quid de pecudibus loquar? terra ipsa a generandi opere saepe requiescit et, si inpatienti hominum studio iactis frequenter seminibus occupetur, inpudentiam multat agricolae, fecunditatem sterilitate conmutat. ita quidam in ipsis elementis ac pecudibus ab usu non cessare generandi naturae pudor est. merito ergo sancta Elisabet erubescebat gratiam, etsi non recognosceret culpam. nam etsi concepit de uiro — neque enim aliter de hominis ortu fas est credere — tamen partus sui erubescebat aetatem. et rursus caruisse se gaudebat obprobrio; pudor est enim feminis nuptiarum praemia non habere, sublatum, eo pudore, ut dixi, quod pudebat eam propter aetatem. unde intellegi potest quia iam non conueniebant inter
Abbreviated transcription (Latin):
ab ip̃a ꝯludunt᷑ etate: iiusto intemꝑ¬
antie pudore reuocantur facere oꝑa
nuptiarum. Adolescentes ip̃i plerũq
filiorum uota p̃tendunt: ⁊ excusãdũ
arbitiant᷑ etatis calorem. geñationeͥs
affectu. Quantoragis senib ag̾e tur¬
pe est qd̃ adolescentib pudor est ꝯfit̾iͤ
Quin ⁊ ipsi uiuenes sobria tunore di¬
uno corda qui temꝑant: suscepta ple¬
runq sobole renuntiant oꝑib uiuẽ¬
turis. Et quid mirum de hominib. si
pecudes quoq muto quodamoꝑe locũ¬
tur geu̾andi qͥ studium ñ desid̾ium ẽẽ
coeundi : Siquidem uͥ semel grauem
aluum sͥ senserint ⁊ genitali aruo se¬
men receptum: iam nec ꝯcubitu ĩ dul¬
gent. uec lascuitam amantis. sed curã
parentis assumunt. At uͦ homines. nec
conceptis uec deo parcunt. Illos ꝯtami¬
nant. hunc exasꝑant. Priusqͣm te iqͥt
formarem init̃o noui te. & inuulua
matͥs sc̃ificauite. Ad cohibendam pe¬

Expanded text:
ab ipsa concluduntur aetate et iusto intempab ipsa concluduntur aetate et iusto intemperantiae pudore reuocantur facere opera nuptiarum. adulescentes ipsi plerumque filiorum uota praetendunt et excusandum arbitrantur aetatis calorem generationis adfectu. quanto magis senibus agere turpe est quod adulescentibus pudor est confiteri! quin etiam ipsi iuuenes, sobria timore diuino corda qui temperant, suscepta plerumque subole renuntiant operibus iuuentutis. et quid mirum de hominibus, si pecudes quoque muto quodam opere loquuntur generandi sibi studium, non desiderium esse coeundi? siquidem ubi semel grauem aluum sibi senserint et genitali aruo semen receptum, iam nec concubitu indulgent nec lasciuiam amantis, sed curam parentis adsumunt. at uero homines nec conceptis nec deo parcunt: illos contaminant, hunc exasperant. priusquam te inquit formarem in utero, noui te et in uulua matris sanctificaui te. ad cohibendam pe
Abbreviated transcription (Latin):
quinq dicens. Quid mͥ sic fecit dñs in
dieb quibus respexit auferre obpro¬
brium meum int̾ hoĩes. Magna scĩs
cura est uerecundie: ut plerumq in
ip̃is pudor uoti sit. sic̃ hoc loco adu̾timꝰ
scãm elisabeth que utiq filios habere
cupiebat. occultantẽ se mensib quĩq
Que causa occulcatioiis nͥ pudoris ẽ
.ii. unicͥq officio p̃sqͥpta etas. Et qd̃ tẽ¬
pore decet: temꝑe ñ decet. Euiq muta¬
tio: facti unius cuiusq mutat sepe
naturam. St̃ ꝙ̃. ipsi quedam temꝑa¬
p̃scͥpta ꝯingio: qñ dare oꝑam libenis
sit decoꝵ. Dum auni iugent. dum su̾¬
cipiendoꝵ lib̾orum spes est dũ gene¬
randi usus est in exemplo: copule qͦq
usus in studio est. At uͦ ubi matua e¬
ui senectus successerit. ⁊ etas regendis
lib̾is habilior qͣm creandis: pudor ẽ le¬
gimi licet coitus indicia gestare ⁊ gra¬
uari aliene etatis ouere᷑ & tu mescere
aluum. ñ sui temꝑis fructu. Senes .ii.

Expanded text:
cens: quid mihi sic fecit dominus in diebus, quibus respexit auferre obprobrium meum inter homines? magna sanctis cura est uerecundiae, ut plerumque in ipsis pudor uotis sit, sicut hoc loco aduertimus sanctam Elisabet, quae utique filios habere cupiebat, occultantem se mensibus quinque. quae causa occultationis nisi pudoris? est enim unicuique officio praescripta aetas et quod tempore decet tempore non decet aeuique mutatio facti uniuscuiusque mutat saepe naturam. sunt etiam ipsi quaedam temconiugio, quando dare operam liberis sit decorum, dum anni uigent, dum suscipiendorum liberorum spes est, dum generandi usus est in exemplo, copulae quoque usus in studio est. at uero ubi matura aeui senectus successerit et aetas regendis liberis habilior quam creandis, pudor est legitimi licet coitus indicia gestare et grauari alienae aetatis onere et tumescere aluum non sui temporis fructu. senes enim
Abbreviated transcription (Latin):
cie magnitudo poraigitur. Nichil pre¬
scͥptum. nichil circuinsqͥptum: inchil
emensum. nichil dimensum. tͥnitasht̃.
Non loco claudit᷑ ñ opinone comp̃hen¬
ditiur: ñ estimatione concludit᷑. ñ etate
uariat᷑. Dedit quidem dñs ih̾c hominib
magnaitudinẽ. In omnem .ii. t̾ramexiit

Expanded text:
tiae magnitudo porrigitur. nihil praetiae magnitudo porrigitur. nihil praescriptum, nihil circumscriptum, nihil emensum, nihil dimensum trinitas habet. non loco clauditur, non opinione conprehenditur, non aestimatione concluditur, non aetate uariatur. dedit quidem dominus Iesus hominibus magnitudinem; in omnem enim terram exiuit
Abbreviated transcription (Latin):
lius sp̃e sc̃s. legimus .Ni. Rogabo patrẽ¬
meunri alium paraclitum dabit uob̾.
Solusõs: quia unus d̾s ex quoomnia.
Solus filius. quia unus dñs ꝑquem
omnia. Solundiuinitas facit. Gene¬
ratio ⁊ patrem testificat᷑ ⁊ filium: ut
nusqͣm filius sine patre. aut pat̾ uide¬
atur sine filio ẽẽ. Ergo nec solus. qi ñ
solus immortalis. nec solus lucem ha¬
bitat in accessibi leurtriua nemo dm̃
uidit uinqͣm. nͥ unigenitus filius qui ẽ
in sinu patris. qui seb et ad dext̾ani patͥs.
Et huic quidam audent dicere in accessi¬
bilem lucem ẽẽ qͣm habitat pat̾. Nuinqͥd
lux melior patrec Que ã lux inaccessibi¬
liszei cui ñ est ii accessibilis pat̾: Et ipse
lux uera igenitor lucis et̾ne. de qua dic¬
tum est. Erat lux uera: que illuminat
ommnem hoĩem uenientem in hũc mũ¬
autẽ lux in accessibilis ei: Qmͣ habitat
pat̾. habitat ⁊ filius: quia pat̾ in filio ⁊
filius in patre. Bene gͦ magnus. late .N.
fundit᷑ dei uirtus. late celestis substan¬

Expanded text:
sanctus; legimus enim: rogabo patrem, et alium paraclitum dabit uobis. solus pater, quia unus deus, ex quo omnia, solus filius, quia unus dominus, per quem omnia. solum diuinitas facit, generatio et patrem testificatur et filium, ut nusquam filius sine patre aut pater uideatur esse sine filio. ergo nec solus, quia non solus inmortalis, nec solus lucem habitat inaccessibilem, quia deum nemo uidit umquam nisi unigenitus filius, qui est in sinu patris, qui sedet ad dexteram patris. et huic quidam audent dicere inaccessibilem lucem esse, quam habitat pater. numquid lux melior patre? quae autem lux inaccessibilis ei cui non est inaccessibilis pater, et ipse lux uera et genitor lucis aeternae, de qua dictum est: erat lux uera, quae inluminat omnem hominem uenientem in hunc munux inaccessibilis, quam habitat pater, habitat et filius, quia pater in filio et filius in patre. bene ergo magnus; late enim funditur dei uirtus, late caelestis substan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitit᷑. Quin etiã nequa eẽt dubita¬
tio: fut᷑i quoq uocabulum designat᷑.
Tantisgͥ supra uotum fluentib. non
inm̾ito diffidentie pena silentium est:
qd̃ inpost̾iorib explanabimus. sol¬

Expanded text:
mittitur, quin etiam, ne qua esset dubitatio, futuri quoque uocabulum designatur. tantis igitur supra uotum fluentibus non inmerito diffidentiae poena silentium est, quod in posterioribus explanabimus. sol
Abbreviated transcription (Latin):
nos in omnẽ plenitudinẽ dei mĩa
sua implere dignet᷑. ut uide i possit
a nobis. Iõapparuit zacharie angłs
a dextͥs altaris incensi. Qui apparuit
minus ꝓtectio tua. suꝑ manum dext̾e
tue. Atq utinam nob̾ quoq adolen¬
tib altaria. sacficium deferentib ad¬
sistat angłs. immo p̃beat se uidendũ.
Non .ii. dubites ad sistẽ angłm qñ xp̃c¬
ne turbetur cor tuum angłi uisione.
ꝑturbamur .ii. ia nr̃o alienam᷑ affectir:
qñp̾stͥngimur alicuius suꝑioreͥs po¬
testatis occursu. Idem enĩ angłs qui
occurrerit nob̾ ꝯfirmare nos pot̾it: sic̃
turbatum ante zacharie firmauit a¬
nimum dicens. Ne timeas zacharta qͦ¬
nam ecce or̃õ tua exaudita est. iuxor
tua elisabeth pariet silium: i uocabis
nomen eiꝰ ioh̾m Et erit tͥ gaudiuur et
multi uinatiuitate eiꝰ gaudebunt. Ple

Expanded text:
nos in omnem plenitudinem Dei misericordia sua implere dignetur; ut videri possit a nobis. Ideo ergo apparuit Zachariae angelus a dextris altaris incensi, quia apparuit minus protectio tua super manum dexterae tuae. atque utinam nobis quoque adolentibus altaria, sacrificium deferentibus adsistat angelus, immo praebeat se uidendum; non enim dubites adsistere angelum. qune turbetur cor tuum angeli visione perturbamur enim, et a nostro alienamur affectu, quando praestringimur alicujus superioris potestatis occursu, idem enim angelus qui occurrerit nobis, confirmare nos poterit, sicut turbatum ante Zachariae firmavit animum, dicens: Ne timeas Zacharia, quoniam ecce oratio tua exaudita 1276 est: et uxor tua Elizabeth pariet filium, et vocabis nomen ejus Joannem: et erit gaudium tibi: et multi in
Abbreviated transcription (Latin):
eius de filiab aaron. Non solumgͥ a pa-¬
rentibus sed ĩ amaiorib sc̃i ioh̃is nobi¬
litas ꝓpagatur: Non seculari potestate
sublimis. sed religionis successione ue¬
ñabilis. Tales .ii. maiores hab̾e uebuit
p̃nuntius xp̃r. ut ñ repente ꝯceptam. s
amalorib acceptam. ⁊ ip̃o in fusã u

Expanded text:
eius de filiabus Aaron. non solum igitur a paeius de filiabus Aaron. non solum igitur a parentibus, sed etiam a maioribus sancti Iohannis nobilitas propagatur, non saeculari potestate sublimis, sed religionis successione uenerabilis. tales enim maiores habere debuit praenuntius Christi, ut non repente conceptam, sed a maioribus acceptam et ipso in
Abbreviated transcription (Latin):
lum quem uendita ueste emi dñsiu¬
bet paratum semꝑ & lucidum. tamqͣm
in uagina mentis reconditum hr̃e pos¬
simus. arma .Ni. sp̃ĩalia ⁊ fortia deo ad
destruendas munitiones militib xp̃i
debent ẽẽ semꝑ p̃sentia: Netumueñ¬
it dux celestis militie situ nr̃oꝵ offen¬
sus armoꝵ a legionum suarum nos
abus aaron. & nomen eiꝰ elisabeth.
Et erant ambo iusti ante dñinceden¬
tes in omnib mandatis. & iustifica¬
tionib uñi sine querela. Docet nos
qui p̃dicabiles st̃. sed ĩ parentes opor¬
tere laudari. Ut uelut tͣnsmissa im¬
madate puritatis ħeditas in his qͦs
uentib miraculis. morib. munere paᷤ¬
sione: Sic &̃ scĩ samuelis mat̾ anna lau¬
datur. sic ysaac a parentib nobilita¬
tem pietatis accepit: qͣm post̾is dere¬
liquit. Sacerdos itaq zacharias. nec so¬
lum sacerdos. sed &̃ deuice abia .i. nobi¬
lis int̾ suꝑiores familie. Et uxor inquit

Expanded text:
lum, quem uendita ueste emi dominus iulum, quem uendita ueste emi dominus iubet, paratum semper et lucidum tamquam in uagina mentis reconditum habere possimus. arma enim spiritalia et fortia deo ad destruendas munitiones militibus Christi debent semper esse praesentia, ne cum uenerit dux caelestis militiae, situ nostrorum offensus annorum a leabus Aaron et nomen eius Elisabet. et erant ambo iusti, incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella. docet nos qui praedicabiles sunt, sed etiam parentes oportere laudari, ut ueluti transmissa inmaculatae puritatis hereditas in his quos rentibus miraculis moribus munere passione? sic etiam sancti Samuhel mater Anna laudatur, sic Isaac a parentibus nobilitatem pietatis accepit, quam posteris dereliquit. sacerdos itaque Zaccharias nec solum sacerdos, sed etiam de uice Abia, id est nobilis inter superiores semine. et uxor inquit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m cognoscere uerum dm̃ uerum de
uero. um̃ de deo. uita est sempit̾na. Ti¬
nea est xp̃m cognoscere: sine diuinita¬
te. fide aut corꝑis sacramento. Tinea ẽ
arrius. tinea est sabellus. Patitur has
tineas sp̃c fluctuantis: patitur has ti¬
neas sp̃c qui ñ credit. qi pat̃ ⁊ filius di¬
uinitate unum sunt. Scindit quod
scͥptum est. ego & pat̃ unum sumus:
qui unum ꝑdiscretas substancias
diuidit. patitur hanc tineam sp̃c qͥ
de deo sunt fidem teuent:⁊ iõ tineã
pati ñ queunt q̃ diuidit uestim̃tum.
Omne. N. qd̾ int se diuiditur sicut sa¬
thane regnummñ potest ẽẽ ꝑpetuum.
est ĩ erugo animi cum setulairium
sordibus cupiditatum. religiose acieᷤ
intentionis obducituraut fidei pu¬
ritas decoloratur nube ꝑfidie. Prugo
mentis est: rei cupiditas familiaris.
Frugo mentis in curia ẽ erugomẽtis
est ambitio dignitatum: si in his sum¬
ma spes uite p̾sentis locetur. Et ideo ad
diuina conũsi acuamus ingenium:
excerceamus astatum: ut gladiumil¬

Expanded text:
tum cognoscere uerum deum. uerum de uero, deum de deo uita est sempiterna.- tinea est Christum cognoscere sine diuinitatis fide aut corporis sacramento. tinea est Arrius, tinea est Sabellius. patitur has tineas spiritus fluctuantium, patitur has tineas spiritus qui non credit quia pater et filius diuinitate unum sunt. scindit quod scriptum est: ego et pater unum sumus qui unum per discretas substantias diuidit. patitur hanc tineam spiritusi autem de deo sunt fidem tenent et ideo tineam pati non queunt, quae diuidit uestimentum. omne enim quod inter se diuiditur sicut Satanae regnum non potest esse perpetuum. est etiam aerugo animi, cum saecularium sordibus cupiditatum religiosae acies intentionis obducitur aut fidei puritas decoloratur nube perfidiae. aerugo mentis est rei cupiditas familiaris, aerugo mentis incuria est, aerugo mentis est adpetentia dignitatum, si in his summa spes uitae praesentis locetur. et ideo ad diuina conuersi acuamus ingenium, exerceamus adfectum, ut gladium il
Abbreviated transcription (Latin):
alii ñ uidebunt. Neq.n. indigui de¬
um uidebunt: neq is qui dm̃uid̾e
nolũit. potest dm̃ uidere. Neq in loco
d̾ iudet᷑. s mundo cordenec corꝑali¬
bus oculis d̾s querit᷑ nec circum scͥ¬
bitur uisu. nec tactu tenet᷑. nec audi¬
tur affatu. nec sentit᷑ incessu. Et cum
sum ⁊ adhuc me ñ cognouistis: quin.
cognouit que sit latitudo. ⁊ longitu¬
do. ⁊ altitudo. ⁊ ꝓfundum. & suꝑemi¬

Expanded text:
digni deum uidebunt, neque is qui deum uidere noluerit potest deum uidere. nec in loco deus uidetur, sed mundo corde, nec corporalibus oculis deus quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu tenetur nec auditur adfatu nec sentitur incessu. et cum sum, et adhuc me non cognouistis! qui enim cognouit quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum et superemi
Abbreviated transcription (Latin):
qui alium dm̃ uet̾is testam̃ti. alium
noui asserunt. s ex multis euͣngeliis.
cupleciore testatur dicens plurimos ẽe
conatos. Qui .ii. conatus est ordiuare su¬
o labore. conatus est nec ĩmpleuit sine
conatu. Sunt .ii. donationes ⁊ grã dei
que uͥ se infud̾it. rigare ꝯsueuit. ut ñ
egeat sed redundet scͥptoris ingeniũ.
Non conatus est matħs. ñ conatus ẽ mar¬
cus. ñ conatus ẽ ioh̾s ñ conatus estlucã.¬

Expanded text:
qui alium Deum veteris Testamenti, alium qui alium Deum veteris Testamenti, alium novi asserunt, ex multis Evangeliis cupletiore testatur, dicens plurimos esse conatos. Qui enim conatus est ordinare, suo labore conatus est, nec implevit. Sine conatu sunt enim donationes et gratia Dei, quae ubi se infuderit, rigare consuevit; ut non egeat, sed redundet scriptoris ingenium. Non conatus est Matthaeus, non conatus est Marcus, non conatus est Joannes, non conatus est
Abbreviated transcription (Latin):
alii ã ꝓpħare se pollicebant᷑ ⁊ ꝓfessionẽ
num̃um ꝓpharum. quosã qͣsi bonus
nummulariꝰ imꝓbaret. in quib mat̾¬
ia magis corrupta sorderet qͣm ueri
splendor luminis resultaret. Sic ⁊ nẽ
in nouo testamento multi eungelia scͥ¬
bere conatisunt. q̃ boni nũmularii ñ
libros digestum: ex omnib arbitratift̃
eligendum. Et aliud quidem fertur
eungłium: qd̃ duodecun scͥpsisse di¬
canturAusus &̃ fuit basilides eungłi¬
am. legimus aliqua nelegantur. le¬
gimus ne ignoremus. legimus. ñ ut
teneamus. sed ut repudiemꝰ & ut sciamꝰ
qualia st̃ in quib magnifici isti. corex¬
altant suum. Sed eccł̾ia cum.uiͬi. ei᷑m¬
głii libros habeat ꝑ uniũsum mund̾
eungłistis redundat. Hereses cum mł¬
ta habeant. unum ñ hñt. Multi enĩ co¬
uenenatis putauert̃ assercionib oue¬
niencia referserunt. Ita eccl̃ia q̃ unum
euͣngłium ht̃ unum dm̃ docet: Illi ã

Expanded text:
alii autem prophetare se pollicebantur et professionem alii autem prophetare se pollicebantur et professionem numerum prophetarum, quos autem quasi bonus nummularius inprobaret, in quibus materia magis corrupta sorderet quam ueri splendor luminis resultaret — sic et nunc in nouo testamento multi euangelia scribere conati sunt, quae boni nummularii non libros digestum ex omnibus arbitrati sunt eligendum. et aliud quidem fertur euangelium, quod duodecim scripsisse dicuntur. ausus etiam Basilides euangeliam. Legimus aliqua , ne legantur: legimus, ne ignoremus: legimus non ut teneamus, sed ut repudiemus, et ut sciamus qualia sint in quibus magnifici isti cor exaltant suum. Sed Ecclesia, cum quatuor Evangelii libros habeat, per universum mundum Evangelistis redundat: haereses, cum multa habeant, unum non habent. Multi enim covenenatis putaverunt assertionibus convenientia, referserunt. 1266 Ita Ecclesia quae unum Evangelium habet, unum Deum docet: illi autem
Abbreviated transcription (Latin):
licet omnia in oĩb sintitñ plenitudo
quedam in singłis uirtutum ẽ singl¬
arium. Ortum hoĩs. alius descͥbit ubiꝰ.
Mores quioꝙ hominis: p̃ceptis ub̾ioribus
erudiuit. Alius apotentie cepit exp̃ssio¬
ne diuine.qd̃ ex rege rex fortis exforti.
uerus ex uero. inuiba mortem uirtute
ꝯtempserit. Tenis sacͥficium sacer dota¬
le p̃misit: n ipãm uituli ĩmolationem
stilo quodam pleniore diffudit. Quartꝰ
copiosius cet̾is. diuine miracla resurret¬
tionis exp̃ssit. Unus gͥ omnia. i unus ĩ
omnib sicut lectum estñdissimił in
singłis. seduerus in cunctis. s iã ip̃m
s̃monem adoriamur eungelii.
ordinare narrationem rerum. ple¬
raq nr̃oꝵ quemadinodum uẽtum iu¬
deoꝵ parib & geñib formaut᷑. i causis
atq exemploꝵ similium pariusu exi¬
tuq ꝯueniunt pͥncipioq rerum ⁊ fi¬
ne ꝯcordant. Nam sicut multi in illo
populo diuino in fusi sp̃u ꝓph̾arunt.

Expanded text:
licet omnia in omnibus sint, tamen plenitudo licet omnia in omnibus sint, tamen plenitudo quaedam in singulis uirtutum est singularum. ortum hominis alius descripsit uberius, mores quoque hominis praeceptis uberioribus erudiuit; alius a potentiae coepit expressione diuinae, quod ex rege rex, fortis ex forte, uerus ex uero uiuida mortem uirtute contempserit; tertius sacrificium sacerdotale praemisit et ipsam uituli inmolationem stilo quodam pleniore diffudit; quartus copiosius ceteris diuinae miracula resurrectionis expressit. unus igitur omnia et unus in omnibus, sicut lectum est, non dissimilis in singulis, sed uerus in cunctis. sed iam ipsum sermonem adoriamur euangelii.ordinare narrationem rerum. pleraque nostrorum quemadmodum ueterum Iudaeorum paribus et generibus formantur et causis atque exemplorum similium pari usu exituque conueniunt principioque rerum et fine concordant. nam sicut multi in illo populo diuino infusi spiritu prophetarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
.N. sac̃dotalis est uictima. Et bene con¬
gruit urtulo hic enͣngłii lib̾. qui a
sacerdotib inch̾auit ⁊ ꝯsũmauit ĩui¬
tulo: qui oĩum peccata suscipiens ꝓ
totius mundi uita est ĩmolatus. Sa¬
cerdotalis .i. ẽ ille uitulus. idẽ quippe
ꝙ uitulus ⁊ sac̃dos. sacerdos q ꝓpici¬
ator est nr̃:aduocatum .ii. ip̃m habe¬
mus apd̃ patrem. Nitulus: quia suo
qm̃ euͣngłi librum. scd̾m mathm dix¬
imus ẽe moraleur. opinio huiuscemo¬
diñ p̃ter micteret᷑. Mores .ii. ꝓprie dicũ¬
tur humani. Pleriq tñ putant ipsũ
mis animalium figurari. Qd̾ idemhõ.
idem leo. idem uitulus:. idemẽe aqͥla cõ
pbatur. hõ quia natus ẽ ex maria. leo
quia fortis est. uitulus qi hostia ẽ Aqͥ¬
la quia resurrectio est. Atq ita in libͥs
singłis forma animalium figuratur:
ut unius cuiusq libri series ꝓpositoꝵ
uideat᷑ aminaliũ aut nature. aut uir¬
tuti. aut gr̃e. aut miracło ꝯuenuire Q

Expanded text:
enim sacerdotalis est uictima. et bene conenim sacerdotalis est uictima. et bene congruit uitulo hic euangelii liber, quia a sacerdotibus inchoauit et consummauit in uitulo, qui omnium peccata suscipiens pro totius mundi uita est inmolatus; sacerdotalis enim est ille uitulus. idem quippe et uitulus et sacerdos: sacerdos, quia propitiator est noster — aduocatum enim ipsum habemus aput patrem — uitulus, quia suo quoniam euangelii librum secundum Matthaeum diximus esse moralem, opinio huiuscemodi non praetermitteretur; mores enim proprie dicuntur humani. plerique tamen putant ipsum mis animaliidem leo, idem vitulus, idem aquila esse comprobatur. Homo quia natus ex Maria est: leo, quia fortis est: vitulus, quia hostia est: aquila, quia resursingulis forma animalium figuratur, ut uniuscuiusque libri series propositorum uideatur animalium aut naturae aut uirtuti aut gratiae aut miraculo conuenire. quae
Abbreviated transcription (Latin):
ad errorem sollicitudine. & nuo ma¬
litie athleta pietatis. oleo sp̃itali ut
quedam anime membra ꝑfusus.
suscipiat certamina u̾itatis. haub
dubie ꝑpetua ꝓmerebitur sacrata¬
rum p̃mia coronarum. Bonoꝵ enĩ
laboꝵ nobilis fructus ẽ. & qͣnto plu¬
ra certamina. tanto p̃cellentiorco¬
rona uirtutum. s ad ꝓpositum reũ¬
tamur. hẏstorico stilo dixiiꝰ. hunc
eungłii librum ẽẽ digestum. Beni¬
ꝙ de sc̃bendis magis reb qͣm expri¬
mendis p̃ceptis studium ub̃ius cõꝑ¬
atione alioꝵ uidemus impensum.
Et ip̃e eungłista hystorico more a
narratione sumpsit etordium.
uit inquit in dieb ħodis regis
uidee sac̃dos quidam uomine
racharias. Eame hystoriã. plena
digestione ꝓsequitur. Uñ etiam hii qui
.iiiͦi. animalium formas. q̃ in apocalip¬
si reuelait᷑ .iiͦii. euͣnglii libros incelli¬
gendos arbitrati st̃. hunc librum uo¬
lunt uituli specie figurari. Nitulus

Expanded text:
ad errorem sollicitudine et nudus maad errorem sollicitudine et nudus malitiae athleta pietatis oleo spiritali uelut quaedam animae membra perfusus suscipiat certamina ueritatis, haut dubie perpetua promerebitur sacratarum praemia coronarum. bonorum enim laborum nobilis fructus est et quanto plura certamina tanto praecellentior corona uirtutum. Sed ad propositum reuertamur. historico stilo diximus hunc euangelii librum esse digestum. denique describendis magis rebus quam exprimendis praeceptis studium uberius conparatione aliorum uidemus iupensum. et ipse euangelista historico more a narratione sumsit exordium. fuit inquit in diebus Herodis regis Iudaeae sacerdos quidam nomine Zaccharias eamque historiam plena digestione persequitur. unde etiam hi qui quattuor animalium formas quae in Apocalypsi reuelantur quattuor euangelii libros intellegendos arbitrati sunt hunc librum uolunt uituli specie figurari; uitulus
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ diligent̾ cum legimus. ꝯsideremus
ut in ip̃is locis nobis possint melius
elucere. Qui .ii. querit inuenit: ⁊ qui
pulsat aꝑietur ei. Aꝑit .ii. diligenci¬
a tanuam u̾itatis. ⁊ iõ p̃ceptis celesti¬
bus pareamus. Neq .N. ociose dcm̃ est
homini qd̃ nulli alioꝵ animantiũ.
In sudore uultus tur. manducabis
panem tuum. His .ii. animalib q̃
natura irrõnabilia sc̃. iussu dei t̾ra
pabulum ministrare p̃cepta ẽ Soli
autem homini. ut rõnabile qd̾ accepit
excerceati uite cursus in labore p̃scͥbit᷑
Qui .ii. ñ est ꝯtentus animalium pabu¬
lo cet̾oꝵ. cui ñ satis est lignum fructi¬
ferum cõmune omnib ad escamda¬
tum. sed delicias sͥ uariarum exqui¬
rit epulariu: delicias sͥ tͣnsmarinis
arcessit et̾ris. delitias u̾tit efluctib:
recusare ñ debet qui labore uictum
requirit breuem si laborem ꝓuita
subeat et̾na. Itaq siquis in hec sacra¬
tarum disputationũ cercamina
ueniens exuat se huius uite exposite

Expanded text:
igitur diligenter, cum legimus, consideremus, ut in ipsis locis nobis possint melius elucere. qui enim quaerit inuenit et qui pulsat aperietur ei. aperit sibi diligentia ianuam ueritatis et ideo praeceptis caelestibus pareamus. neque enim otiose dictum est homini quod nulli aliorum animantium: in sudore uultus tui manducabis panem tuum; his enim animalibus, quae natura inrationabilia sunt, iussu dei terra pabulum ministrare praecepta est, autem homini, ut rationabile quod accepit exerceat, uitae cursus in labore praescribitur. qui enim non est contentus animalium pabulo ceterorum, cui non satis est lignum fructiferum conmune omnibus ad escam datum, sed delicias sibi uariarum exquirit epularum, delicias sibi transmarinis arcessit e terris, delicias uerrit e fluctibus, recusare non debet qui labore uictum requirit, breuem si laborem pro uita subeat aeterna. itaque si quis in haec sacratarum disputationum certamina ueniens exuat se uitae huius expositae
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra obscurata ẽ. sol resugit: Ergo omnẽ
quem mundana sͥ prudencia falso
iuͤndicat pͥncipatum: sapĩa uere pos¬
sidec sp̃italis. presertim. cum audatiꝰ
ut aliquid usurpemus. ip̃a fides nr̃a.
ip̃m mistĩum tͥnitatis. sine hac tͥpli¬
ci sapiencia ẽẽ ñ possitͥ credamus ⁊ illũ
naturalit patrem qui nob̾ genuit re¬
demptorẽ. & illum ethicum qui patͥ
usq ad mortem scd̃m hoĩem obediens
nos redemit̾. ⁊ illum rõnabilem sp̃m.
qui rõnem colende diuinitatis. & ui¬
ce regende humanis pectorib infudit.
Nec quisqͣm putet nospotestatis ac fe
columpna ĩ paulum possit incessere.
Neq .ii. distauciam fecit ille cũ dix̃.
Diuisiones gr̃aꝵ sunt. idem ã sp̃c. Et di¬

Expanded text:
terra obscurata est, sol refugit? ergo omnem terra obscurata est, sol refugit? ergo omnem quem mundana sibi prudentia falso uindicat principatum sapientia uere possidet spiritalis, praesertim cum, audacius ut aliquid usurpemus, ipsa fides nostra, ipsum mysterium trinitatis sine hac triplici sapientia esse non possit, nisi credamus et illum naturaliter patrem, qui nobis genuit redemtorem, et illum ethicum filium, qui patri usque ad mortem secundum hominem oboediens nos redemit, et illum rationabilem spiritum, qui rationem colendae diuinitatis et uitae regendae humanis pectoribus infudit. nec quisquam putet nos potestatis aut calumnia etiam Paulum possit incessere. neque enim distantiam fecit ille, cum dixit: diuisiones gratiarum sunt, idem autem spiri
Abbreviated transcription (Latin):
de placere deb̾e. sicut ille sc̃s ioh̃s bap̃a:
his ad inmortalitẽ gradib ascendit
uestimento. cibo. mintio. At uͦ sc̃l lu¬
cas uelud quendam hystoricum or¬
dinemtenuit ⁊ plura nob̾ gestoꝵ dñi
miracula reuelauit. Ita tñ ut om̃s sa¬
pientie uirtutes. enͣnglii complecte¬
retur euis hẏstoria. Quid .i. p̾cellen¬
tius ad sapientiã naturalẽqͣm qd̃ spi¬
ritum sc̃m creatorem ⁊̃ dñice incar¬
nationis exritisse resuan itibocet eͦ
cens sapientiã naturalem: erate in¬
quit sp̃m tuum ⁊ creabruit᷑. Docet mo¬
ralia in eodem libro. cum me in ilł be¬
atitudinib docet mores quentadino
Quemadmodũ bene fac̃e mercedis. sEl¬
ces .ii. faciliꝰ sequitur ñ expectantẽ. Do¬
cuit &̃ rõnabilia cum lego. Qm̃ qui
fidelis est inminimo: iͥmaius fidelis
est. Qͥͥ adhuc denat᷑alib dicamt esd̾ do¬
cuit uirtutes celoꝵ moueri. diũn so¬
lum ẽẽ unigenitum dei filium. in cu¬
ius passione tenebre ꝑ diem facte sũt.

Expanded text:
de placere debere, sicut ille sanctus Iohannes Baptista his ad inmortalitatem gradibus ascendit, uestimento cibo nuntio? at uero sanctus Lucas uelut quendam historicum ordinem tenuit et plura nobis gestorum domini miracula reuelauit, ita tamen ut omnis sapientiae uirtutes euangelii istius conplecteretur historia. quid enim praecellentius ad sapientiam naturalem quam quod spiritum sanctum creatorem etiam dominicae incarnationis exstitisse reserauit? docetcens sapientiam naturalem: Emitte, inquit, Spiritum tuum et creabuntur . Docet moralia in eodem libro, cum me in illis beatitudinibus docet mores: quemadmodum quemadmodum benefacere, ces enim facilius sequitur non exspectantem. docuit etiam rationabilia, cum lego quoniam qui fidelis est in minimo et in maius fidelis est. quid adhuc de naturalibus dicam, quod docuit uirtutes caelorum moueri, dominum solis esse unigenitum dei filium, in cuius passione tenebrae per diem factae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Diuiserunt .ii. sͥuestimenta milites xp̃i:
qd̃ suo locoplemiis explanabit᷑ scͥptum
est ã eunglium ad teophyliur. hoc ẽ ad
eum quem d̾s diligit si dm̃ diligis ad
te scͥptum est. Si ad tescͥptum est: susci¬
pe munus eringłiste. pignusamiti in
penetrabilib animi diligent dĩcids¬
ua. Bonum depositum custodi ꝑ sp̃m
sepius biscute. fides pignori pͥma debe¬
tur. fidem sequit᷑ uiligencia. ne cõmis¬
sa tͥ pignoratinea aut erugossumat.
ad̾ .i. tͥ cõmissum est ꝯsumi potest enͣ¬
num pignus est. sed uide ne ul in cũo
tuo illud aut tinea aut erugo consu¬
mat. Consiunt tinca: si qd̾ bene legeriᷤᷤ
male credas. Tinea h̾eticus est. tinea foti
timentum fotinus. cum legit in pͥnci¬
pio erat ũbrm. ⁊ u̾bum erat apd̃ d̃m
ꝙ d̃s erat Integriun .ii. uestimentum ẽ
si legas: & d̾s erat ũbumi. Scuidit uesti

Expanded text:
diuiserunt enim sibi uestimenta milites Christi. diuiserunt enim sibi uestimenta milites Christi. quod suo loco plenius explanabitur. Scriptum est autem euangelium ad Theophilum, hoc est ad eum quem deus diligit. si deum diligis, ad te scriptum est, si ad te scriptum est, suscipe munus euangelistae. pignus amici in penetralibus animi diligenter adserua, bonum depositum custodi per spier inspice, saepius discute. fides pignori prima debetur, fidem sequitur diligentia, ne conmissa tibi pignera tinea aut aerugo consumat; quod enim tibi conmissum est consumi potestnum pignus est, sed uide ne uel in animo tuo illud aut tinea aut aerugo consumat. consumit tinea, si quod bene legeris male credas. tinea haereticus est, tinea Fotin scindit uestimentum Fotinus, cum legit: in principio erat uerbum et uerbum erat aput deum et deus erat; integrum enim uestimentum est, si legas: et d
Abbreviated transcription (Latin):
qui corpus tm̃mͦ uidere potuer̃t. sõ .Ni.
corꝑalib s sp̃italib oculis iħc iudetur.
Demq uidei ñ uidert̃ eiu: quiuide¬
bant. uidit eun abrahaur: qi scͥptum ẽ.
abra ham diemmeũ uidit. ⁊ gauisus ẽ.
uidit gͦ eum abraham: qui dñm utiq
in corꝑe ñ uidebat. sed qui uidit ĩspĩr
uidit in corꝑe. Qui ãuidit in corꝑe &
dat lucam. Cuius laus est in euͣngelio
ꝑomnes eccl̾ias. Et uere laudabilis est qͥ
m̃uit a tanto gentium doctore laudari.
Adsecutum itaq se ñ pauca dicit: sed õĩ¬
a. Et ad secuto omnia: iusum est scͥb̾e nõ
omnia sed ex omnib. son .ii. scͥpsit oĩa
sedͣ secutus est omma: Quia que fecit ĩ¬
quit iħ̾c si scͥbantur omnia: nec ip̃m ca¬
ꝑe mundum arbitror. Adũtis.ii. quod
consulto ⁊̃ ea que ab aliis sunt scͥpta p̃¬
teriitait diũsa in euͣngłio gr̃a refulg̃
et᷑ i ꝓpriis quibusdam singuli libri mis¬
t̾iorum gestoꝵq miraculis eminerent.

Expanded text:
ere potuerunt; non enim ere potuerunt; non enim corporalibus, sed spiritalibus oculis Iesus uidetur. denique Iudaei non uiderunt eum, qui uidebant. uidit eum Abraham, quia scriptum est: Abraham diem meum uidit et gauisus est. uidit ergo eum Abraham, qui dominum utique in corpore non uidebat, sed qui uidit in spiritu uidit in corpore; qui autem uidit in corpore dat Lucan: cuius laus inquit est in euangelio per omnes ecclesias. et uere laudabilis est qui meruit a tanto gentium doctore laudari. adsecutum itaque se non pauca dicit, sed omnia et adsecuto omnia uisum est scribere non omnia, sed ex omnibus; non enim scripsit omnia, sed adsecutus est. omnia. quia quae fecit inquit Iesus, si scribantur omnia, nec ipsum capere mundum arbitror. aduertis enim quod consulto etiam ea quae ab aliis sunt scripta praeteriit, ut diuersa in euangelio gratia refulgeret et propriis quibusdam singuli libri mysteriorum gestorumque miraculis eminerent.
Abbreviated transcription (Latin):
nistri fuerunt ũbi. Nõ ꝯgriit ista lo
uum ũbum. sed substanciale signa¬
tur ũbum illud. Qd̃ u̾bum caro fc̃m est
& habitauit in nobis: ñ uulgare u̾bũ.
sed illud celeste intelligamus. cui apłi
ministrarunt. Et tñ in exodolectum ẽ
quia ppłs uidebat uocem dñr. ⁊ utiq
uox ñ iudetur. sed auditur. Nox.ii. qͥd ẽ.
nͥsonus: Qui ñ oculis cernit᷑ sed aure ꝑ¬
cipitur. Uerum altissimo ingemio uo¬
luit declarare moyses qr uox iudet᷑ dei.
Int̾ioris .ii. uox. mentis uidet᷑ obtutu. In
eungłio ã ñ uox. sed illud qd̃ uoce p̃stã¬
tius est u̾bum uidetur. Unde ꝙ sc̃sioh̾s
euͣngłista. Qd̃ erat inquit abuntio.
qd̃ audiuimꝰ & qd̃ uidimꝰ. oculis nr̃is
u̾bo uite. Et uita apparuit. & udimus
& testamur: ⁊ annuntiamꝰ uobis deui
runt ni u̾bum: qui cũ moyse ⁊ helya ui¬
derunt głam u̾bi. Isti .n. uider̃t iħ̾nqͥ
in sua eum uiderunt gła. Alii ñ uider̃t:

Expanded text:
nistri fuerunt uerbinistri fuerunt uerbivum verbum, sed substantiale signatur Verbum illud quod caro factum est, et habitauit in nobis, non uulgare uerbum, sed illud caeleste intellegamus. cui apostoli ministrarunt. et tamen in Exodo lectum est quia populus uidebat uocem domini, et utique uox non uidetur, sed auditur. uox enim quid est nisi sonus, qui non oculis cernitur, sed aure percipitur? uerum altissimo ingenio uoluit declarare Moyses quia uox uidetur dei; interioris enim mentis uidetur obtutu, in euangelio autem non uox, sed illud quod uoce praestantius est uerbum uidetur. unde et sanctus Iohannes euangelista quod erat inquit ab initio, quod audiuimus et quod uidimus, oculis nostris uerbo uitae: et uita apparuit, et uidimus et testamur et adnuntiamus uobis de uirunt enim uerbum qui cum Moyse et Helia uiderunt gloriam uerbi. isti enim uiderunt Iesum, qui in sua uiderun
Abbreviated transcription (Latin):
multi sunt conati ordiuare narrati¬
onem rerum. que in nob̾ complete sũt:
uł que in nob̾ redundant. Qd̃ .ii. redun¬
dat: nulli deficit. Et de completonemo
dubitat: cum fidem effectus astruat.
exitus ꝓdat. Itaq euͣngeliui comple¬
tum est ⁊ redundat omnib ꝑ uniuer¬
sum orbem fidelib: & mentes oĩum
regit. aĩumq confirmat. Ergo fiuida¬
tus in petra. ⁊ qui omnẽ fidei sump¬
serit plenitudinẽ firmamentumq
constantie recte dicit. q̃ in nod̾ cõplete
sunt. Qm̃ ñ signis ⁊ ꝓdigiis. sed u̾bo
uera & falsa discͥminant qui saluta¬
ria dñi gesta descͥbunt uł qui aĩmũ
mirabilius eius intendunt. Quid enĩ
tam rõnabilet qͣm ut credas cum legis
ea gesta que supͣ hoĩem sunt potioris
ẽẽ nature: At uero cum legis ea que st̃
mortalid̾. suscepti credas ẽẽ corꝑis pas¬
siones: Ita u̾bo atq rõne ñ signis fides
nr̃a funidat᷑ .s ic̃ tradiderunt in quit
nob̾. qui ab inicio ip̃i inderunt. imi¬

Expanded text:
multi conati sunt ordinare narrationem rerum quae in nobis conpletae sunt uel quae in nobis redundant. quod enim redundat nulli deficit et de conpleto nemo dubitat, cum fidem effectus adstruat, exitus prodat. itaque euangelium conpletum est et redundat omnibus per uniuersum orbem fidelibus et mentes omnium rigat animumque confirmat. ergo fundatus in petra et qui omnem fidei sumserit plenitudinem firmamentumque constantiae recte dicit: quae in nobis conpletae sunt, quoniam non signis et prodigiis, sed uerbo uera et falsa discriminant qui salutaria domini gesta describunt uel qui animum mirabilibus eius intendunt. quid enim tam rationabile quam ut credas, cum legis ea gesta quae supra hominem sunt, potioris esse naturae, at uero cum legis ea quae sunt moralia, suscepti credas esse corporis passiones? ita uerbo atque ratione, non signis fides nostra fundatur. Sicut tradiderunt inquit nobis qui ab initio ipsi uiderunt et mi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥcici supͣdiximus xp̃m. qi subi erat
nob̾ sp̃ĩtale fm̾entum. eo qd̾ pleri¬
q fm̾entum xp̃m putant. quod
iitutem attollat acceptum: ⁊ q
frum̃tum ex farina ñ sp̃e geneti
corꝑe. sed diuinitate incomꝑabi¬
lis p̃minebat. Igit᷑ scã eccłia que¬
ꝑ typum muliens istius eungłi¬
ce figurat᷑. cuius faria nossumꝰ.¬
dñm iħm inuit̾iorib m̃e mentis
abscondat: donec aĩ nr̃i secreta pe¬
netralia. calor sapiencie celestis o¬
obdricat. Et quia in matheo legimꝰ
tͥbus mensuris absconditum esse
fm̾entum: congrite uisum ẽ. ut dei
filium cred̾emus absconditum in
lege ad oꝑtum in ꝓpħis. euͣngłicis
p̃dicationib ad impletum ut per¬
fectam fidem nob̾ ad quirat ex oĩb.
i scͥptorum collatione formatus qͥ¬

Expanded text:
diximus Christum, quia suberat nobis spiritale fermentum, eoque plerique fermentum Christum putant, quod uirtutem attollat acceptam. et quia fermentum ex farina ui, non specie generi corpore, sed diuinitate inconparabilis praeminebat. igitur sancta ecclesia, quae typo mulieris istius euangelicae figuratur, cuius farina nos summ in interioribus nostrae mentis abscondat, donec animi nostri secreta penetralia calor sapientiae coelestis obducat. 188. Et quia in Matthaeo legimus tribus mensuris absconditum esse fermentum , congruere visum est ut Dei Filium crederemus absconditum in Lege, adopertum in Prophetis, Evangelicis praedicationibus adimpletum; ut perfectam fidem nobis acquirat ex omnibus, et scriptorum collatione formatus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebat accepit: sed qͣm ex substan¬
tia patͥs cum generaret᷑ assumpsit.
cabit dñs occłt̾a hoĩum scł̾m euͣgłi¬
cem qui exactori tͣdit ⁊ in carcerem
miccit: Ip̃m in t̾roga:. ĩmo ip̃m lege
in euͣuglio dicentem. Tollite ⁊ mit¬
tite illum in tenebras ext̃iores. Ex ac¬
tores qͦ suos: ip̃e monstͣuit alibi di¬

Expanded text:
n habebat accepit, sed quam ex substantia Patris cum generaretur, assumpsit. cabit Deus occulta hominum secundum Evangelicem qui exactori tradit, et in carcerem mittit? Ipsum interroga, immo ipsum lege in Evangelio dicentem: Tollite et mittite illum in tenebras exteriores . Exactores quoque suos ipse monstravit alio lo
Abbreviated transcription (Latin):
q distinguere: adu̾sus temptamẽ¬
ta nequicie sp̃italis. fidei munim̃
obtend̾e. Demiq dũs ut uineã sitã
ostend̾et ⁊ fuisse munitã. ⁊ sepe ui¬
quit cutum dedi ⁊ circum fodi ccmm.
Et apłs medium parietem sepis dicit
tatib uit̾ioris affectus qi scͥptum ẽ.
In plateis titis diffundant᷑ aq̃ tue.
nupcialem. hoc est firinam habeat
caritatem. Et iõ qui pacem ⁊ caritatẽ
ñ deculerit ad xp̃i altaria. tollet᷑ li¬
gatis pedib ⁊ manibus. ⁊ inittet᷑ in
tenebras ext̾ĩores: ibi erit fletus ⁊ stri¬
dor dencium. Que st̃ cenebre ext̾ioreᷤᷤ

Expanded text:
que distinguere, et adversus tentamenque distinguere, et adversus tentamenta nequitiae spiritalis, fidei munimen obtendere. Denique Dominus, ut vineam suam ostenderet fuisse munitam, Et sepem, inquit, circumdedi, et circumfodi eam . Et Apostolus medium parietem sepis dicit atibus interioris affectus; quia scriptum est: In plateis tuis diffundantur aquae tunuptialem, hoc est, fidem habeat et charitatem. Et ideo qui pacem et charitatem non detulerit ad Christi altaria, tolletur ligatis pedibus et manibus, et mittetur in tenebras exteriores. Illic erit fletus, et stridor dentium
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ adeo. parentum amore deciscas Ita
post diuitum resupina fastidia: d¬
culit se ad gentes. Iubet bonos ⁊ ma¬
los introire. ut bonos augeat. maloꝵ
affectum in meliora cõmutetut cõ¬
pleretur illud qd̾ hodie lectum est.
Tuic lupi ⁊ agni simul pascentur:
Inuitat pauꝑes. debiles cecos. Q ostẽ¬
ditur nob̃ qd̾ nullum debilitas cor¬
poris exludat a regno. Raroq delin¬
quat cui desit illecebra pecc̃orum l̾
demptus acͥmine sit. Qui gl̾atur in
dño głiet᷑. Mittit itaq ad exitꝰ uta¬
rum. Prudencia .Ni. in exitu canitur.
sslitit ad plateas. qr misit ad pecoa¬
tores. ut de laciorib uiis ad ang̾tã
uenirent. q̃ ducit ad uitam. Ait¬
tit ad iuas. ⁊ cira sepes. qd̾ hii iide
licet apti sint regno celoꝵ. qͥ nulliᷤ
p̃sencium cupiditatib occupatiad
fut᷑a festinant: in quodam bone uo¬
luntatis tͣmite ꝯstituti. Et qͥmͦ sepi̾
q̃ ab incultis culta sec̃nat ⁊ in curiꝰ
arceat bestiarũ nou̾int bona mala¬

Expanded text:
uctorem nec a deo parentum amore desciscas. Itaque post diuitum resupina fastidia contulit se ad gentes, iubet bonos et malos introire, ut bonos augeat, malorum adfectum in meliora conmutet, ut conpleretur illud quod hodie lectum est: tunc lupi et agni simul pascentur. inuitat, pauperes debiles caecos quo ostenditur nobis uel quod nullum debilitas corporis excludat a regno rariusque delinquat cui desit inlecebra peccandi uel demtus a crimine si gloriatur in domino glorietur. mittit itaque ad exitus uiarum; prudentia enim in exitu canitur. mittit ad plateas. quia misit ad peccatores ut de latioribus uiis ad angustam uenirent, quae ducit ad uitam. mittit ad uias et circa saepes, quod hi uilicet apti sint regno coelorum, qui nullis praesentium cupiditatibus occupati ad futura festinant, in quodam bonae voluntatis tramite constituti: et qui modo sepis quae ab incultis culta secernat, et incursus arceat bestiarum, norint bona mala