comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc salb̃m id ⁊ hanc requiẽ scriptura illa significat qͣm
uidei ñ intelligebant. & ꝓ temporũ dispensatione carnalit̃
sequebant᷑ umbrã. cuiꝰ umnbre quasi corpꝰ id est ueritas nob̾
dauda erat. S quẽadmodũ illa requies dei post fabricatũ
mudũ insimiat᷑. sic reqͥem que nob̾ ꝓmittit᷑ post oꝑa que
in hoc mundo habemꝰ. si iusta fuerint consequem᷑. septima
scł eademq ultima parte scli. de qua nt̃ longũ ẽ. disputare.
Non ergo dns rescindit scripturã uet̾is testam̃ti. s cogit iuitelli¬
gi: nec sabb̃m soluit ut ꝑeat quod figurabat᷑. s aꝑit potius
ut appareat qđ tegebatur.

Expanded text:
ficat, quam Judaei non intelligebant, et pro temporum dispensatione carnaliter sequebantur umbram, cujus umbrae quasi corpus, id est, veritas nobis danda erat. Sed quemadmodum illa requies Dei post fabricatum mundum insinuatur; sic requiem, quae nobis promittitur, post opera quae in hoc mundo habemus, si justa fuerint, consequemur, septima scilicet eademque ultima parte saeculi, de qua longum est disputare. Non ergo Dominus rescindit scripturam Veteris Testamenti, sed cogit intelligi: nec sabbatum solvit ut pereat quod figurabatur, sed aperit potius ut appareat quod tegebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm tuũ. aut tu quare sꝑnis frẽm ruũ : Om̃s enĩ stabimꝰ
ante tribunal dñi. Scriptũ est enĩ. Uiuo ego dicit dñs. qͥa
mͥ curuabit᷑ omne genu. & confitebit᷑ omnis lingua deo.
logtur unusquisq ur̃m ꝓ se rationem reddet. Non ergo
ampliꝰ inuicem iudicem. s hoc magis iudicate. ne pona¬
tis offendiculũ aut scandalũ fr̃ib. Scio & certus sũ in
dño ih̃u. quia nitħ cõmune ꝑ illũ nisi ei qui putat aliqͥd
ẽẽ. cõmune : illi cõmune ẽ. Nlam si propter escam fr̃ cuus
constristat᷑: iam ñ sccł̃m caritatẽ ambulas. Noli mesca tua
illũ ꝑdere. pro qͦ xp̃s mortuus ẽ. Non gͦ blasphemet᷑ bo¬
nũ nr̃m. Non est enĩ regnũ dei esca ⁊ potus. s iusticia &

Expanded text:
rem tuum? omnes enim adstabimus ante tribunal domini. scriptum est enim: uiuo ego. dicit dominus, quia mihi curuabit omne genu et confitebitur omnis lingua deo. igi-tur unusquisque nostrum pro se rationem reddet. non ergo amplius inuicem iudicemus. sed hoc magis iudicate. ne ponatis offendiculum aut scandalum fratribus. scio et certus sum in domino Iesu, quia nihil commune . per esse commune, illi commune est. Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. Noli in esca tua illum perdere, pro quo Christus mortuus est. Non ergo blasphemetur bonum nostrum. Non est enim regnum Dei esca et po
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ e Suo dño stat aut cadit. Stabit autẽ. Potens est
eiũ dñs statuere illũ. Alius quidem iudicat alt̾uos dies. aliꝰ
autẽ uidicat omnẽ die. Unusquisq in suo sensu abundet.
Qui sapit diẽ dño sapit. & manducat dño manducat: gr̃as
eiũ agit deo. Q qui ñ manducat dño non manducat: &

Expanded text:
seruum? suo domino stat aut cadit. stabit autem; potens est seruum? suo domino stat aut cadit. stabit autem; potens est enim dominus statuere illum. alius quidem iudicat alternos dies. alius autem iudicat omnem diem. unusquisque in suo intellectu abundet. qui sapit diem, domino sapit, et qui manducat, domino manducat: gratias enim agit deo: et qui non manducat, domino
Abbreviated transcription (Latin):
da & ñ bhibendo uino qđ ait apłs. non quia illa inmunda
arbitratꝰ est hoc precepit sicit isti existimant. & errantes
in errorem pretipitant. quib talia ꝑfuasert̃. s cũ ipse po¬
suerit causam cur hoc dixerit. Non est nobis hec interp̃¬
tanda uł exponenda sententia. SSufficit enĩipsũ de apłi
epła totum locũ huic sermoni contexere. ut & causa ma¬
nifeste appareat. cur hoc apłs dixerit. & istoꝵ fraus qui
particłas quasdam de scripturis eligunt. quib decipiant
imꝑitos. non conectentes que supra & infra scripta ft̃. ex
quib uoliuitas & inicentio scriptoris possit intelligi. dio gͦ
apłs dicit. Infirmũ autẽ infide recipite. ñ indiuidicationib
cogitationũ. Alius quidẽ credit manducare omnia. Qui au¬
tem infirmꝰ ẽ. olera manducat. Qui manducat. ñ mandu¬
cantẽ non spernat: QInon mandaicat. mauducantẽ non ui
dicet. De enĩ illum recepit. Lu quis es qui udices alienum

Expanded text:
da et non bibendo uino quod ait apostolus, non quia illa inmunda da et non bibendo uino quod ait apostolus, non quia illa inmunda arbitratus est. hoc praecepit. sicut isti existimant et errantes in errorem praecipitant, quibus talia persuaserunt. sed cum ipse posuerit causam. cur hoc dixerit, non est nobis haec interpretanda uel exponenda sententia. sufficit enim ipsum de apostoli epistula totum locum huic sermoni contexere. ut et causa manifeste adpareat, cur hoc apostolus dixerit. et istorum fraus. qui particulas quasdam de scripturis eligunt. quibus decipiant inperitos non conectentes, quae supra et infra scripta sunt, ex quibus uoluntas et intentio scriptoris possit intellegi. sic ergo apostolus dicit: infirmum autem in fide recipite, non in diiudicationibus cogitationum. alius quidem credit manducare omnia; qui autem infirmus est. holera manducet. qui manducat. non manducantem non spernat, et qui non manducat mandunum
Abbreviated transcription (Latin):
se demonioꝵ. Nos autẽ oĩa hec siue que inueteri siue que
innouo testam̃to scripta sunt: & suis causis exigentib posi¬
ta dicimꝰ. & sibi adu̾sa non ẽẽ. monstramꝰ. Quaniqͣm ⁊ ipse
in his uerbis que posuit de ueteri testam̃to anmaduercere
potuit. ñ ad inmoderatam uoratitatẽ ꝑtinere qd̵ dictũ est
scđm desidium anime tue occide & manduca ominẽ caruẽ
quando sequit᷑. iusta uoluptatẽ quam dedit tͥ dñs. Inmo
ni nature salutiq susficiat. Quisquis autẽ sequit᷑ iumode¬
ratam uoratitatẽ. suũ uitiũ sequit᷑. ñ eam uoluptatẽ quam
dedit dñs. & ideo ũ est contrariũ quod in euangłio positũ ẽ.
ñ grauent᷑ corda ur̃a cruditate & umnolentia. & curis scł̃a¬
rib. Cũ enĩ quisq ñ replet nisi eam uoluptatẽ quã dedit dn̾s.
id ẽ. modestam atq naturalem: ñ grauat᷑ cor eiꝰ cruditate. ⁊
uinolentia. & curis scłarib. De carne autẽ non manducã¬

Expanded text:
nsae daemoniorum. nos autem omnia haec siue quae in uetere siue quae in nouo testamento scripta sunt, et suis causis exigentibus posita dicimus et sibi aduersa non esse monstramus. quamquam et ipse in his uerbis, quae posuit de uetere testamento, animaduertere potuit non ad inmoderatam uoracitatem pertinere quod dictum est: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem, quandni naturae salutique sufficiat. quisquis autem sequitur inmoderatam uoracitatem, suum uitium sequitur, non eam uoluptatem, quam dedit dominus: et ideo non est contrarium quod in euangelio positum est: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus. cum enim quisque non replet nisi eam uoluptatem, quam dedit dominus, id est modestam atque naturalem, non grauatur cor eius cruditate et uinolentia et curis saecularibus. De carne autem uon manducan
Abbreviated transcription (Latin):
deducens: huic gradui suꝑ ecdificat alterũ: ut qui iam audie¬
iat non Ampliorẽ undictã q̃m quisq lesus ẽ. reddere: pla¬
cara mente totũ se donare gauderet. Qdđ eciã in illis uẽt̾ib
libris ꝓpħa predicat dicens. Dñe ds m̃s si feci istud. si est
iniquitas in manib meis. si reddidi retribuentib michi ma
la. Et alius ꝓpħa dicit. de huiꝰ modi uro patiente. in uiri¬
as. & lenissime. tolerante. Dabit ꝑcutienti se maxillam. sa¬
turabit᷑ opprobriis. Ex quo intelligit᷑ & mensurã undican¬
di recte carnalib constitutã. & omnimodã inuirie remissio¬
uem ñ tantũ in nouo testam̃to eẽ. preceptã. s longe ante

Expanded text:
ducens huic gradui superaedificat alterum, ut qui iam audieducens huic gradui superaedificat alterum, ut qui iam audierat non ampliorem uindictam, quam quisque laesus est, reddere, placata mente totum se donare gauderet. quod etiam in illis ueteribus libris propheta praedicat dicens: domine deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si la . Et alius propheta dicit de hujusmodi viro patiente injurias, et lenissime tolerante: Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis . Ex quo intelligitur et mensuram vindicandi recte carnalibus constitutam, et omnimodam injuriae remissionem, non tantum in Novo Testamento esse praeceptam, sed lo
Abbreviated transcription (Latin):
ocłm ꝓ ocło. & dentẽ ꝓ deute ẽẽ. ꝑdendũ. sit calumpnian¬
tur quasi & ipse dñs hec duo sibi ueluti adu̾santia & con¬
traria in euangłio demonstrau̾it. Ipse enĩ ait. Audistis
qͥa ddictum ẽ. antiquis ocłm ꝓ ocło. & dentẽ ꝓdente. Ego
autẽ dito uob̃ non resistere malo. s siquis te ꝑcusserit
in maxillam. p̃be ^  alt̾am: & quicũq uoluerit tecũ udicio
contende. & tunitã tuã auferre: dmitce illi & ꝑalliũ. Inqb
duab sententiis reuera duoꝵ testam̃torum differentia. de¬
monstrat᷑: s amboꝵ tamen abuo deo constitutoꝵ. Nam
q̃m pͥmo carnales homines ałidebant multo ampliꝰ se
uindiçare. quã erat illa iniuria de qua querebant᷑ consi¬
tutus. eis pͥmus lenitatis gradus. ut in uirie Accepte m̃surã
nullo mͦ dolor iundicantis excederet. Dic enĩ & donare ali¬
quando posset in uiriã. qui eã pͥmo non suꝑare dediciss.
nde dñs iam ꝑ euangełii gr̾am ad suminã patẽ populũ

Expanded text:
oculum pro oculo et dentem pro dente esse perdendum. sic calumniantur, quasi et ipse dominus haec duo, sibi ueluti aduersantia atque contraria in euangelio demonstrauerit. ipse enim ait: audistis, quia dictum est antiquis: oculum pro oculo et dentem pro dente: ego autem dico uobis non resistere malo, sed si quis te percusserit in maxilcontendere et tunicam tuam auferre, dimitte illi et pallium. in quibus duabus sententiis reuera duorum testamentorum differentia demonstratur, sed amborum tamen ab uno deo constitutorum. nam quoniam primo carnales homines ardebant multo amplius se uindicare quam erat illa iniuria, de qua querebantur, constitutus est eis primus lenitatis gradus. ut iniuriae acceptae mensuram nullo modo dolor uindicantis excederet. sic enim et donare aliquando posset unde dominus iam per euangelii gratiam ad summam pacem populum
Abbreviated transcription (Latin):
illa que in nouo laudant & predicant etiam in ueteri reꝑirr:
unde daresiat bene intelligentib utriusq testam̃ti manifesta
concordia:
e eo qd̵ scriptũ ẽ. ingenesi. faciamꝰ hominẽ ad ỹmagi¬
nem & similitudinẽ ar̃am. Hunc locũ manichei quo
scripttun ẽ. ingenesi hominẽ. eẽ. factũ ad ymaginrẽ & simili¬
tudinẽ dei. ꝓpterea dicunt nouo testam̃to ẽẽ. contiariũ: qͥa
dñs in euangłio dicit uideis. uos ex patre diabolo estis. &
desicdia patiis ur̃i facere uultis. ille homicida erat ab inttio.
⁊ inueritate ñ stetit: quia ueritas in eo ñ est. Et qd̾ alio lo¬
to iudei serpentiũ genema & inꝑarũ appellant᷑. Non intel

Expanded text:
illa, quae in nouo laudant et praedicant, etiam in uetere reperiri: illa, quae in nouo laudant et praedicant, etiam in uetere reperiri: unde clarescet bene intellegentibus utriusque testamenti manifesta concordia. De eo quod scriptum est in genesi: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. hunc locum Manichaei. quo scriptum est in genesi hominem factum esse ad imaginem et similitudinem dei, propterea dicunt nouo testamento esse contrarium. quia dominus in euangelio dicit Iudaeis: uos ex patre diabolo estis et desideria patris uestri facere uultis; ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, quia ueritas in eo non est, et quod alio loco Iudaei se
Abbreviated transcription (Latin):
euangło parabant᷑. Innno etiam in istis duob captallis¬
quoꝵ unum de genesi alterũ de euangłio. tanquã sibi ii¬
mica posuert̾. tanta inuenit᷑ amicicia atq concordia: ut
uulla maior. desidanda sit. Quid enĩ congruentꝰ. qͣm utal
litas sequeret᷑. illis autẽ ꝑ quoꝵ ministeriũ imprecando dei
uerbo fr̃s liberabant᷑. etiã de crastino minime cogitantib
fructuosa t̾ra seruiret: Qđ si mueti testam̃to exhorrescunt.
maledicto dei t̾ram sterilem factam eẽ. peccatori. cur ñ in
nous testam̃to exhorreseunt malediste di teriam stełilent
peccato dñi sui: Item si dñi sententia delectant᷑ qd disciplis
& ꝓphetica sententia delectant᷑ qua ceciit dicens. abice in do¬
minũ sollicitudinẽ tuam. & ipse te pascet : Ut hoc mͦ si pos¬
sent miseri urtelligant & illa que decestant᷑ inuet̾i tesfamento
de deo dicta usq adeo recta eẽ. ut etiã in nouo inuemant᷑. &

Expanded text:
-euangelio parabantur. immo etiam in istis duobus capitulis-euangelio parabantur. immo etiam in istis duobus capitulisquorum unum de Genesi, alterum de euangelio tamquam sibi inimica posuerunt, tanta inuenitur amicitia atque concordia, ut nulla maior desideranda sit. quid enim congruentius, quid colitas sequeretur, illis autem, per -quorum ministerium in praedicando dei uerbo fratres liberabantur, etiam de crastino minime cogitantibus fructuosa terra seruiret ? quodsi in uetere testamento exhorrescunt maledicto dei terram sterilem factam esse peccatori, cur non in nouo testamento exhorrescunt maledicto domini peccato domini sui? item si domini sententia delectantur, qua discipulis erat, cur non et prophetica sententia delectantur, qua cecinit dicens: abice in dominum sollicitudinem tuam et ipse te pascet, ut hoc modo, si possint, miseri intellegant et illa, quae detestantur in uetere testamento de deo dicta usque adeo recta esse. ut etiam in nouo inueniantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
terra. Nunc maledictus eris a facie t̾rȩ que absorbuit. &¬
recepit sanguinẽ frĩs tui ex cede manĩs tuȩ. Le enĩ oꝑa¬
ri necesse ẽ. t̾ram. quȩ steriles tibi fructus dabit. Huic ca¬
ꝑitulo Geneseos quo maledictũ accepio cam ut terrȩ sterili¬
tate puniret᷑ calumpniantes mainchei. ⁊ euangłio contra¬
riũ demonstrare cupientes: ñ sane mͥ uident᷑ cogitare cũ
hominib se agere. s prorsus quasi pecora qui eos audirent
uł eoꝵ scripta leg̃ent. sic abusi sc̃ imꝑitia eoꝵ. & cardita¬
te ingenũ. uł potus animi cecitate. Qiuppe dixert̃ huic
capitulo. illud in euangłio ẽẽ. contrariũ. qd dñs ait discipu¬
lis suis. Nolite cogitare de crastino: nam crastinus dies ip¬
se coꝗitabit sibi. Respiciente uolatilia celi: quia ñ semi¬
nant. neq metunt. neq colligunt in horrea. Quasi uero
ruit penam sterilitatis t̾re. consequens ess ut eandẽ sterili¬

Expanded text:
terra. Nunc maledictus eris a facie terrae, quae absorbuit et terra. Nunc maledictus eris a facie terrae, quae absorbuit et recepit sanguinem fratris tui ex caede manus tuae: te enim operari necesse est terram, quae steriles tibi fructus dabit . Huic capitulo Geneseos, quo meledictionem accepit Cain, ut terrae sterilitate puniretur, calumniantes Manichaei, et Evangelio contrarium demonstrare cupientes, non sane, mihi videntur cogitare cum hominibus se agere, sed prorsus quasi pecora forent, qui eos audirent vel eorum scripta legerent; sic abusi sunt imperitia eorum et tarditate ingenii, vel potius animi caecitate. Quippe dixerunt huic capitulo illud in Evangelio esse contrarium, quod Dominus ait discipulis suis: Nolite cogitare de crastino; nam crastinus dies ipse cogitabit sibi. Respicite volatilia coeli, quia non seminant, neque metunt, neque colligunt in horrea . Quasi vero ruit poenam sterilitatis terrae, consequens esset ut eamdem sterili
Abbreviated transcription (Latin):
Hec dicit dñs spadonib eis qui custodierĩt pecepta mea.
⁊elegeruit sibi que ego uolo. & capates fuerint testam̃ti
mnei. dabo illis in domo mea & in muro meo locũ nominatis¬
simũ. meliorẽ multũ filioꝵ atq filiarũ: nom̃ et̾num da¬
boilis. nec uinquã deerit. Cercis enĩ quib dam ũbis & si¬
ꝯuris rerũ ante dm̃i aduentum sed̾m mirabilem atq ordi¬
uatissimã distributionẽ tempoꝵ popłs ille tenebat᷑ qui
testam̃tum uecus accepit. tamen in eo tanta. predicatio ⁊
p̃mintiatio noui testam̃ti est: ut nulla in euanglica. atq
apłica disciplina reꝑiat᷑. qͣmuis ardua & diuna p̃cep¬
ta & ꝓmissa. que ipsis etiam libris uet̾ib desint. S sc̃ȩ
scripture non temerarios & suꝑbos. accusatores. s diligentes
& pios lectores desiderant.
e eo qd̵ scriptũ est in genesi. Et dixit dũs ad caini.
Qd fecisti÷ Nox sanguinis fris tu clamat ad me de¬

Expanded text:
haec dicit dominus spadonibus eis: qui custodierint praecepta mea et haec dicit dominus spadonibus eis: qui custodierint praecepta mea et elegerint sibi, quae ego uolo. et capaces fuerint testamenti mei, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nomina tissimum, meliorem multum filiorum atque filiarum: nomen aeternum dabo illis nec umquam deerit. certis enim quibusdam umbris et figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla in euangelio atque apostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa. quae illis etiam libris ueteribus desint. sed sanctae scripturae non temerarios et superbos accusatores, sed diligentes et pios lectores desiderant. De eo quod scriptum est in genesi: et dixit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fr
Abbreviated transcription (Latin):
git. Ueruntam̃ unusquisq uxorẽ suam diligat. mulier¬
autẽ timeat uirũ. Nonne alio loco euidentissime: ostendit
ittriusq sexus ⁊ naturã & coniunctionẽ a dño deo condito¬
re atq ordiuatore consistere cũ dicit. uerũptamen neq mu¬
lier sine uiro. neq uir sine muliere. in dño. sit̃ enĩ muli¬
er ex uiro. ita ⁊ uir ꝑ mulierẽ. oĩa autẽ ex deoͤ Qd̃ isti si
considare uellent. non quib dam capłis separatis. & ad ũsũ
se inuicem magna fraude collatis caliginem facerent imꝑ¬
ttis: s omnia tam inuet̾i qͣm in nouo testamento. uno sc̃o
sp̃u conscripta & comñdatã eẽ. sentirent. Nam & inuet̾i tes¬
tam̃to hñt apud ysaiam ꝓpħam quantã ꝓmittant᷑ spa¬
donib. ne in nouo solo arbitrent᷑ eẽ. laudatos a dño. uͥ diẽ
esse quosdam qͥ se ipsos castrauert̃. propter regnũ celoꝵ &
addidit. qui potest caꝑe capiat. Nlam ⁊ ysaias ita dicit.

Expanded text:
git: uerumtamgit: uerumtamautem ut timeat uirum. nonne alio loco euidentissime ostendit utriusque sexus et naturam et coniunctionem a domino deo conditore atque ordinatore consistere, cum dicit: uerumtamen neque mulier sine uiro neque uir sine muliere in domino. sicut enim mulier ex uiro, ita et uir per mulierem: omnia autem ex deo? quod isti si considerare uellent, non quibusdam capitulis separatis et aduersum se inuicem magna fraude conlatis caliginem facerent inperitis, sed omnia tam in uetere quam in nouo testamento uno sancto spiritu conscripta et commendata esse sentirent. Nam et in uetere testamento habent apud Esaiam prophetam, quanta promittantur spadonibus, ne in nouo solo arbitrentur esse laudatos a domino, ubi dicit esse quosdam, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum, et addidit: qui potest capere. capiat. nam et Esaias ita dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
nis. aut obtinendi regni celorum. similit̾ imꝓbatur a dño. Ita
net ista duo capła euangłica ñ uuentunt᷑ sibi ẽẽ. contra¬
ria. nec euangłm uet̾i testam̃to. quia ibi uxor comungitur
uiro. ut simul mereant᷑ possidere regnũ celoꝵ. & ita uxor
relinquenda ẽẽ. precipit᷑. si uirũ impediat ad possidendũ
regnũ celorũ. Et ideo qͣndo xp̃ianos utrosq apłs monet.
id est marbͥcos &uxores. ñ ne ita dr̃. diligite uxores ur̃as. sic̃
& xp̃s dilexit eccliam. & tradidit se ipsum ꝓ ea. & mulieres
uiris suis subditȩ sit quasi dño. quia & eccł̃ia subdita ẽ.
xp̃o: Nonne illud qd̾ isti miseri irrident inueteri testam̃¬
to qd̃ scriptum ẽ. propt̾ea relinquet homo patrẽ & matrẽ.
& ad herebit uxori sue. & erunt duo in carne una. in mag¬
no sacram̃to idem apłs accipit cum dicit. sacram̃tũ hoc̃
magnũ ẽ. ego autẽ dico in xpisto & in eccłia : De iñ subiũ¬

Expanded text:
nis, aut obtinendi regni coelorum, similiter improbatur a Domino. Ita nec ista duo capitula evangelica inveniuntur sibi esse contraria, nec Evangelium Veteri Testamento: quia ibi uxor conjungitur viro, ut simul mereantur possidere regnum coelorum; et ita uxor relinquenda esse praecipitur, si virum impediat ad possidendum regnum coelorum. 3. Et ideo quando Christianos utrosque Apostolus monet, id est, maritos et uxores; nonne ita dicitur, Diligite uxores vestras, sinis, aut obtinendi regni coelorum, similiter improbatur a Domino. Ita lexit ecclesiam et tradidit se ipsum pro ea? et: mulieres uiris suis subditae sin.t quasi domino. quia et ecclesia subdita est Christo? nonne illud, quod isti miseri inrident in uetere testamento, quod scriptum est: propterea relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, in magno sacramento idem apostolus accipit, cum dicit: sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in ecclesia? deinde subiun
Abbreviated transcription (Latin):
catis parentũ. qui in eadem ꝑuersitate parentũ uoluer̃t ꝑse¬
uerare. Tales enĩ non seuitia s potiꝰ iusticia dei. & sua iniqͥ¬
tate pununt᷑ sicuit ꝓpħa ato. Sc̃s eñ sp̾s discipline effugi

Expanded text:
catis parentum, qui in eadem perversitate parentum perseverare volcatis parentum, qui in eadem perversitate parentum perseverare voluerunt. Tales enim non saevitia, sed potius justitia Dei, et sua iniquitate puniuntur, si
Abbreviated transcription (Latin):
Et illud alud qd̾ item dñs ait. non solũ septies peccantti frĩ
dimitcendũ. s etiam septuagesies septies. Aquib tam̃ si
querã utrũ d̾s non puniat inimitos suos. sine dubio tur¬
babunt᷑. Ipsi enĩ dicunt dm genti tenebrarũ ec̃num carce¬
rem p̃parare. quã dicunt eẽ. inimicã deo. & parũ ẽ. s eum
etiam sua m̃bra simul cũ ipsa gente puniturũ ẽẽ. ñ dubi¬
tant dicere.d cum ad capła uet̾is & noui testam̃ti ueniunt
ut imꝑitos decipiant. & ea sibi adu̾sa esse criminent᷑. fing̃t
se nimis bonos. S dicant nob̾ quib dicturꝰ est dũs. ite in
ignẽ et̾num qui preparatus ÷ diabolo ⁊ angł̃is eiꝰ. si oĩb
parcit & neminẽ dampnat. Quare intelligendũ ẽ. & illud ref¬
tum ẽẽ. qd̃ cds recribuit parentũ peccata filiis qui eũ odert̃.
Ex eo enĩ qd addidit. qui me oder̃t : intelligit᷑ eos piiri pec¬

Expanded text:
et illud aliud quod idem Dominus ait, Non solum septies peccanti fratri et illud aliud quod idem Dominus ait, Non solum septies peccanti fratri dimittendum, sed etiam septuagies septies. . A quibus tamen si quaeram utrum Deus non puniat inimicos suos, sine dubio turbabuntur. Ipsi enim dicunt, Deum genti tenebrarum aeternum carcerem praeparare, quam dicunt esse inimicam Deo. Et parum est, sed eum etiam sua membra simul cum ipsa gente puniturum esse non dubitant dicere. Sed cum ad capitula Veteris et Novi Testamenti veniunt, ut imperitos decipiant, et ea sibi adversa esse criminentur, fingunt se nimis bonos. Sed dicant nobis, quibus dicturus est Dominus, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus ; si omnibus parcit et neminem damnat? Quare intelligendum est et illud rectum esse, quod Deus retribuit parentum peccata filiis qui eum oderunt. Ex eo enim quod addidit, qui me oderunt, intelligitur eos puniri pec
Abbreviated transcription (Latin):
denti qd̾ omnia illa mandata seruauit. dicit unũ ei de esse
si uult ẽẽ. ꝑfectus. ut uendat omnia quȩ habet & det pau¬
perib & sequat᷑ eũ. Ex quo manifestũ ẽ. & honorẽ paren¬
tum ingradu suo ẽẽ. seruandũ. & eos tam̃ in duum amoris
comꝑ atione presertim si impeduñto st̃ nulla dubitatione opor¬
tet concẽpni. Nam & inscripturis uet̾ib habes positũ. Qui
dicit patri aut matri non noui uos. & qui filios suos ñ ag¬
noscit: ipse cognouit testam̃tum tuũ. Ergo si ⁊ in nouo testa¬
mento cõmendatur parentũ dilectio. & inuet̾i cõmendatur
parentũ contemptꝰ : exutroq capite duo sibi testam̃ta con¬
sentiunt. De
ens filiis tertiȩ & quarte generationis parentũ pecca¬
ta qui me oderunt. Huic loco manichei illud de euange¬
lio dicunt ẽe. contrariũ. qd dñs dicit estote benigni sũ pa¬
ter ur̃ celestis. qui solem suũ oriri facit suꝑ bonos ⁊ malos.

Expanded text:
denti quod omnia mandata illa servavit, dicit unum denti quod omnia mandata illa servavit, dicit unum si uult esse perfectus, ut uendat omnia, quae habet, et det pauperibus et sequatur eum. ex quo manifestum est et honorem parentum in gradu suo esse seruandum et eos tamen in diuini amoris comparatione, praesertim si inpedimento sunt, nulla dubitatione oportere contemni. nam et in scripturis ueteribus habes positum: qui dicit patri aut matri: non noui uos, et filios suos non agnoscit, ipse cognouit testamentum tuum. ergo si in nouo testamento commendatur parentum dilectio et in uetere commendatur parentum contemptus, ex utroqsentiunt. CAPens filiis tertiae et quartae generationis parentum peccata qui me oderunt . Huic loco Manichaei illud de Evangelio dicunt esse contrarium, quod Dominus dicit, Estote benigni sicut Pater vester coelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos :
Abbreviated transcription (Latin):
tu autẽ ueni: & annuntia regnũ dei. Qd̃ eodem mͦ soluit᷑ qͥ
illud suꝑius. ubi de uxore relinquenda dictũ est ꝓꝑter regnũ
celoꝵ. Quia & parentes honorare debemꝰ. & eos tam̃ ꝓpter an¬
nuntiationẽ regni dei nulla impiecate contẽpnimꝰ. Nam si
ueteri testam̃to contrariũ ẽ. euangłm ꝓpter istam sententiã:
incipit etiam apło esse contrariũ. qui & filios monet ut ho¬
norent parentes. & parentes ut diligant filios. Ñ solũ autẽ
s etiam dñs uidebit᷑ sibi ipsi ẽẽ. contrariꝰ. qd credere nefas ẽ.
quia loco alio dicit homini querenti uitam et̾nam: si uis ue¬
nire ad uitam. serua mandata. In quib etiã illud cõmemo¬
rat. honora patrẽ & matrẽ. Qu̾ib mandatis ꝑfectis. etiã
ad dilectionẽ dei crescitur. inqua ẽ. tota ꝑ fectio. Nlam di¬
lectio ꝓxini. certus gradus ẽ. Ad dilectionem dei. ⁊ ideo respõ¬

Expanded text:
tu autem veni, et annuntia regnum Dei . Quod eodem modo solvitur, quo tu autem veni, et annuntia regnum Dei . Quod eodem modo solvitur, quo illud superius, ubi de uxore relinquenda dictum est, Propter regnum coelorum: quia et parentes honorare debemus, et eos tamen propter annuntiationem regni Dei nulla impietate contemnimus. Nam si Veteri Testamento contrarium est Evangelium propter istam sententiam, incipit etiam Apostolo esse contrarium, qui et filios monet ut honorent parentes, et parentes ut diligant filios . Non solum autem, sed etiam Dominus videbitur sibi ipsi esse contrarius quod credere nefas est, quia loco alio dicit homini quaerenti vitam aeternam, Si vis venire ad vitam, serva mandata: in quibus etiam illud commemorat, Honora patrem et matrem. Quibus mandatis perfectis etiam ad dilectionem Dei crescitur, in qua est tota perfectio. Nam dilectio proximi certus gradus est ad dilectionem Dei. Et ideo respon
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. diligere nos deb̾e uincos nr̃os. ut sumiles suuus pacrĩ
nr̃o qui in celis ẽ. Qđ in potestate ña ab ipso deo eẽ. positũ.
docet scriptura cũ dicit. Dedit eis potestatem filios dei fieri.
filũ autem diaboli dñr homines cum unitant᷑ eiꝰ impiam suꝑ
biam. & a luce atq celsitudine decidunt. sapientie. & ñ credt̃
ueritati. quales dñs arguit cũ dicit. uos ex patre diabolo estis
& cet̾a. Cui loto euangłico ꝓpħa consonat dicens. Ego dxxi
dũ estis. & filii altissimm om̃s : uos autẽ ut homines moriemi¬
ni. & sic̃ unꝰ ex printipib cadetis.
De to qd̃ scriptum ẽ. in exodo. honora patrẽ tuũi & ma¬
trem tuam. Huic etiam loto ubi de honorandis paren¬
tib deus p̃cepit. illũ euangelii lotum manichei dicunt eẽ.
contrariũ. ubi dñs cuidam dicenti ibo pͥmũ ut sepeliam pa¬
trẽ meũ respondit. sine mortuos. mortuos suos sepeliant:

Expanded text:
dicit diligere nos debere inimicos nostros, ut similes simus patri dicit diligere nos debere inimicos nostros, ut similes simus patri nostro, qui in caelis est. quod in potestate nostra ab ipso deo esse positum docet scriptura, cum dicit: dedit eis potestatem filios dei fieri. filii autem diaerbiam et a luce atque celsitudine sapientiae decidunt et non credunt ueritati, quales dominus arguit, cum dicit: uos ex patre diabolo estis et cetera. cui loco euangelico propheta consonat dicens: ego dixi, dii estis et filii altissimi omnes: uos autem sic'ut homines moriemini et sicut unus de priDe eo quod scriptum est in Exodo: Honora patrem tuum, et matrem tuam . Huic etiam loco, ubi de honorandis parentibus Deus praecepit, illum Evangelii locum Manichaei dicunt esse contrarium, ubi Dominus cuidam dicenti, Ibo primum ut sepeliam patrem meum; respondit, Sine mortuos, mortuos suos sepeliant;
Abbreviated transcription (Latin):
uenena etiam serpentũ & iuꝑarũ genera uocant᷑. Ad yma¬
giiẽ autẽ dei fc̾m hominẽ. non tm̃ genesis sed etiam apłs cla¬
mat cũ dicit. Uir quidẽ ñ debet uelare caput cur sit imago
& gloria dei. mulier aitẽ gloria uiri. Et ut manifeste intelli¬
ꝯatur ũ scd̃m uetustatẽ peccati que corrumpit᷑. s scd̃m sp̃ua¬
lem conformationẽ factum eẽ. hominẽ ad ymaginẽ dei. idẽ
apłs monet ut exuti consuetudine peccatoꝵ. id ⁊ uet̾e hoĩe.
induam᷑ noua uita xp̃i. quẽ nouũ hominẽ appellat. Et ut
doceat: nos aliquando amisse. renouationẽ illam uocat. Nam
ita loquit᷑. Exspoliantes uos uetem hominẽ. cũ actib suis. in¬
duite nouũ qui renouat᷑ in agnitione dei: scd̃m ymaginem
eiꝰ qui creauit eũ. flii ergo dei sunt homines renouati ad eiꝰ
ymaginẽ & ei similes facti usq ad dilectionẽ inimici sicut dũs

Expanded text:
uenena etiam serpentum et uiperarum genera uocantur. Ad imauenena etiam serpentum et uiperarum genera uocantur. Ad imaginem autem dei factum hominem non tantum genesis sed etiam apostolus clamat, cum dicit: uir quidem non debet uelare caput. cum sit imago et gloria dei, mulier autem gloria uiri. et ut manifeste intellegatur non secundum uetustatem peccati, quae corrumpitur, sed secundum spiritalem conformationem factum esse hominem ad imaginem dei. item apostolus monet, ut exuti consuetudine peccatorum, id est uetere homine, induamus nouam uitam Christi. quem nouum hominem appellat. et ut doceat hoc nos aliquando amisisse, renouationem illam uocat. nam ita loquitur: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum. qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eum. filii ergo dei sunt homines renouati ad eius imaginem et ei similes facti usque ad dilectionem inimici. sicut dominus
Abbreviated transcription (Latin):
srib eñ modis. in scripturis sc̃ĩs filioꝵ nom̃ accipit᷑. Uno sed̾m
uaturã. qͥm ẏsaac filiꝰ abrahe. uł etiam ceteri iudei. qͥ exeadẽ
ongnie ueniunt. Alio sccłm doctrinã. ut filiꝰ eius in ea re qͥs¬
que appellet᷑. aquo aliquid didicit. sit̃ filios suos appellat a¬
postolus. qui ab illo didicert̃ euangł̃m. lercio scd̃m imitatio¬
nem. sicut filios abrabe nos uocat apłs. qd̵ eiꝰ fidem unita¬
mur. Duob gͦ modis peccatores infideles uidei. filii diaboli
uorant᷑ a dño. Uł qd̃ abipso ĩpietatẽ didicert̃ sicut de ipso di¬
abolo apłs ditit. qui nc̃ oꝑatur inrfilios diffidentie. uł qd̾ eũ
ittant᷑. qd̵ magis ꝑtinet ad id qd̾ de illo dictũ ẽ. & inuerita¬
te ñ stecit: quia & ipsi uidei inueritate legis que sibi data ẽ. ñ
sterert᷑. eo qdꝰ dño accestante & dicente. si crederetis moysi cre¬
deretis ⁊ mͥ. ille enĩ de me scripsit: scd̾m eoꝵdem petcatoꝵ

Expanded text:
modis in scripturis sanctis filiorum nomen accipitur: uno secundum naturam. quomodo Isaac filius Abrahae uel etiam ceteri Iudaei, qui ex eadem origine ueniunt; alio secundum doctrinam. ut filius eius in ea re quisque appelletur, a quo aliquid didicit. sicut filios suos appellat apostolus, qui ab illo didicerunt euangelium; tertio secundum imitationem, sicut filios Abrahae nos uocat apostolus, quod eius fidem imitamur. duobus ergo modis peccatores infideles Iudaei filii diaboli uocantur a domino, uel quod ab ipso inpietatem didicerunt, sicut de ipso diabolo apostolus dicit: qui nunc operatur in filiis diffidentiae; uel quod eum imitantur, quod magis pertinet ad id, quod de illo dictum est: et in ueritate non stetit quia et ipsi Iudaei in ueritate legis, quae sibi data est, non steterunt eodem domino adtestante et dicente: si crederetis Moysi. crederetis et mihi: ille enim de me scripsit. secundum eorundem peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
illis se cdixit recribuere pectata qͥ eũ oder̃t. ñ qui ei ꝑpeniten¬
tiam reconciliant᷑. Nam & apud ꝓpħ̃am dñs dicit. Nolo
mortẽ pectatoris. quantũ ut reuertat᷑ & uiuat. Ex quo fa¬
cile apparet. & in ea patientia que inuitat ad penitentia &
mea indulgentia que ignoscit penitentib. & in ea iusticia
que punit eos qui corrigi nolunt. utrumq testamentũ con
uenire atq congruere tanqͣm ab imo deo utrũq conscrip

Expanded text:
illis se dixit retribuere peccata, qui eum oderunt, non qui ei per paenitenillis se dixit retribuere peccata, qui eum oderunt, non qui ei per paenitentiam reconciliantur. nam et apud prophetam dominus dicit: nolo mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat. ex quo facile adparet et in ea patientia, quae inuitat ad paenitentiam, et in ea indulgentia, quae ignoscit paenitentibus, et in ea iustitia. quae punit eos, qui corrvenire atque congruere, tanquam ab uno Deo utrumque conscrip
Abbreviated transcription (Latin):
mas amas. ⁊ cet̾a innumerabilia quib intelligit᷑ ⁊ in bo¬
uitate & inseueritate miscłiam. & tusticiã dei testamentum
utrumq p̾dicare. Si autẽ mouent᷑ qd̵ dictũ est ego sum ⁊e¬
lans moneant᷑ etiam illo qd̵ dixit apłs paulus. Telo d̾i uos
monstrat. nicħ digne de deo posse dici. Cur enĩ non eciã
ũba ista dicant᷑ de illa maiestate de qua quicqͥd dictũ fue¬
rit indigne dr̃. quia om̃s opes linguarũ omniũ inesfabi¬
li sullimitate. precedit: Nam q̃m telando solent mariti
uxorũ. pudiciciã custodire. potestatẽ & disciplinã dei qua
fornicari aminã inpune ñ sunt. ⁊ elũ dei scripture uoca¬
uert̃. Est autẽ animȩ foruicatio auersio a fecunditate sa¬
pientie: & ad conceptũ temporaliũ illecebrarũ corruptionũq
conuersio. Ilud uͦ qd dimittendũ eẽ. dicit. fr̾i non solũ sep¬
ties. s & septuagesies septies. penitenti utiq dicte. Ds auc̃e

Expanded text:
era innumerabilia, quibus intellegitur et in bonitate et in seueritate misericordiam et iustitiam dei testamentum utrumque praedicare. Si autem mouentur, quod dictum est: ego sum zelans, moueantur etiam illo, quod dixit apostolus Paulus: zelo dei uos monstrat nihil digne de deo posse dici. cur enim non etiam ista uerba dicantur de illa maiestate, de qua quicquid dictum fuerit, indigne dicitur, quia omnes opes linguarum omnium ineffabili sublimitate praecedit? nam quoniam zelando solent mariti uxorum pudicitiam custodire, potestatem et disciplinam dei, qua fornicari animam inpune non sinit, zelum dei scripturae uocauerunt. est autem animae fornicatio auersio a fecunditate sapientiae et ad conceptum temporalium inlecebrarum corruptionumque conuersio. Illud uero quod dimittendum esse dicit fratri non solum septies sed et septuagies septies, paenitenti utique dicit. deus autem
Abbreviated transcription (Latin):
pareutũ peccata ꝑ seuerantes tenere. quã dei iusticiã seqͥ
maluert̃. Nam ñ ꝑtinere patris peccata ad filiũ inste in¬
uentẽ. ꝓph̃a er echiel aꝑtissime ostendit. Qd̾ autẽ in euangłio
dr̃. estote benigni quẽ ad modũ pater ur̃ celestis qui solẽ su¬
um oriri facit suꝑ bonos ⁊ inalos. ñ est ueteri testam̃to
contrariũ. Hoc enĩ facit d̾s ut inuitet ad penitentiam. sic̃.
dicit. apłs. Ignoras quia patientia dei ad penitentiã te in¬
uitat: Nec tam̃ ideo credendũ est ñ puniturũ dm eos qui
ut dic̃ idem apłs thesaurirant sibi iram in die ire ⁊ reuela¬
tionis iusti uidicii dei. qui reddet unicuiq scd̾ni oꝑa sua.

Expanded text:
parentum peccata perseueranter tenere quam dei iustitiam sequi parentum peccata perseueranter tenere quam dei iustitiam sequi maluerunt. nam non pertinere patris peccata ad filium iuste uiuentem propheta Ezechiel apertissime ostendit. Quod autem in euangelio dicitur: estote benigni quemadmodum pater uester caelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, non est ueteri testamento contrarium. hoc enim facit deus, ut inuitet ad paenitentiam, sicut dicit apostolus: ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te inuitat? nec tamen ideo credendum est non puniturum deum eos, qui, ut dicit idem apostolus, thesaurizant sibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddit unicui
Abbreviated transcription (Latin):
licia eorim. Et alio loco crimcłis peccatoꝵ suoꝵ unus quisq
costringit᷑. Quib testimoniis uet̾is testam̃ti de nouo conses¬
tio apss dicens. Tradidit illos ds in contupiscentias cordis e¬
rũ. Qua concordia utriusq testam̃ti satis ostendit᷑ ñ ẽẽ. seuũ
dm. s unũ queniq in se seuire peccando. Qd̾ autẽ in ter¬
tiam ⁊ qͣrtam scriptũ est generationẽ uindictã ꝓ cedere.
ñ aliud significari arbitror. nisi qd̃ ab ipso abrahamꝰ usq¬
mam. tertia a tͣnsingratione in babiloniã usq ad dñi ad¬
uentũ. Inde usq ad finẽ quarta deputat᷑. ⁊ anq̃m senestꝰ
sclĩ cet̾is etatib longior. Quas etates ꝓ generationib posi¬
ras credimꝰ. quãuis singłe plurib gu̾ationib constent. Et
q̃m tercia incipit a transmigratione babilonie. q̃n uideo¬
intelligi qd dictũ est. tercie & quarte gn̾ationis peccata pa¬
rentũ redditurũ iħm. His utiq legitime atq debite. qui

Expanded text:
litia eorum et alio loco: criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. quibus testimoniis ueteris testamenti de nouo consentit apostolus dicens: tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum. qua concordia utriusque testamenti satis ostenditur non esse saeuum deum, sed unumquemque in se saeuire peccando. Quod autem in tertiam et quartam scriptum est generationem uindictam procedere, non aliud significari arbitror, nisi quod ab ipso Abraham, qniam, tertia a transmigratione in Babyloniam usque ad domini aduentum; inde usque ad finem quarta deputatur tamquam senectus saeculi ceteris aetatibus longior. quas aetates pro generationibus positas credimus, quamuis singulae pluribus generationibus constent. et quoniam tertia incipit a transmigratione Babyloniae, quando Iudaeointellegi, quod dictum est tertiae et quartae generationis peccata parentum redditurum deum, his utique legitime atque debite, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rum. & ñ ipsũ nouũ sibi adu̾sari. quod nefas ẽ. dicere: In¬
telligenda eñ sunt ñ temere. accusanda. que imꝑitis uident᷑
esse contraria. Nam & dñs int̾rogatus a uideis utrũ ei place¬
ret dato libello repudii uxorem dimittere: respondit eis di¬
cens. Non legistis q̃m qui fecit abinitio mascłm & feminã¬

Expanded text:
rum, et non ipsum Novum sibi adversari? Quod nefas est dicere. Inrum, et non ipsum Novum sibi adversari? Quod nefas est dicere. Intelligenda enim sunt, non temere accusanda, quae imperitis videntur esse contraria. 2. Nam et Dominus interrogatus a Judaeis, utrum ei placeret dato libello repudii dimittere uxorem, respondit eis dicens: Non legistis quoniam qui fecit ab initio, masculum et femina
Abbreviated transcription (Latin):
lum hominẽ eẽ. faciamꝰ ei ad uitoriũ. & inmisit dñ
ade sompnũ & obdormiuit. & sũpsit unã de costis etꝰ ex qua
formauit euam. qͣm ad duxit ad adam & ait. Ideo relui quet
homo patrẽ & matrẽ & adherebit uxori suȩ. Huit rursus
loco mannichei calumpniant᷑. dicentes contra nouũ testam̃¬
tum ẽẽ. istam sententiã qua d̾s scribit᷑ & formasse muli¬
erem & iuro conunxisse. ꝓpterea quia in euangelio dicit
dñs. omnis qui reliquerit domũ. aut uxorẽ. aut parentes.
aut fratͥes. aut filios propt̾ regnũ celoꝵ. septies tantũ acci
piet in hoc temꝑe. & in futuro scł̃o possidebit uitam et̾nã.
In qua calu̾pnia miror eos sic ẽẽ. cecatos uł potiꝰ ñ miror. ex¬
cecauit enĩ illos sicut scriptum ẽ. malicia eoꝵ.d tam̃ quis ñ
uideret tanta in nouo testam̃to precepta de uxore diligenda :
Cur enĩ potius uetus testam̃tum dicunt. ad u̾sari huic senten¬
tiȩ dñi. qua dicit relinquendã ẽẽ. uxorem ꝑꝑter regnũ. celo¬

Expanded text:
e; faciamus ei adiutorium. et inmisit deus Adae somnum et obdormiuit; et sumpsit unam de costis eius, ex qua formauit Euam, quam adduxit ad Adam et ait: ideo relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae. huic rursus loco Manichaei calumniantur dicentes contra nouum testamentum esse istam sententiam, qua deus scribitur et formasse mulierem et uiro coniunxisse, propterea quia in euangelio dicit dominus: omnis qui reliquerit domum aut uxorem aut parentes aut fratres aut filios propter regnum caelorum, septies piet in hoc tempore, et in futuro saeculo possidebit vitam aeternam . In qua calumnia miror eos sic esse caecatos, vel potius non miror: Excaecavit enim illos, sicut scriptum est, malitia eorum . Sed tamen quis non videt tanta in Novo Testamento praecepta de uxore diligenda? Cur enim potius Vetus Testamentum dicunt adversari huic sententiae Domini, qua dicit relinquendam esse uxorem propter regnum coelo
Abbreviated transcription (Latin):
ciam cordis ur̃i ꝑmisit uobis moyses dimitt̃e uxores ur̃as.
Abuntio autẽ non sic fuit. Dico autẽ nobis quicũq dimi¬
serit uxorem suam ausi ob causam fornicationis: fatit eam
mechari. Et ipse si alt̾am durerit: Ad ulterũi cõmituit. Cice
hñt conf̾irmatã sententiã uen̾is testam̃ti. ab ipso dño aduer

Expanded text:
mittere uxores uestras; ab initio autem non fuit sic. dico autem uobis: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ob causam fornicationis, facit eam moechari, et ipse si alteram duxerit, adulterium committit. ecce habent confirmatam sententiam ueteris testamenti ab ipso d
Abbreviated transcription (Latin):
caro. Alia quidẽ hominũ. alia auttẽ pecoꝵ. alia caro uolu¬
crũ. alia pisciũ. Et corꝑa celestia. & corꝑa t̾restria. S alia¬
lune. & alia gloria stellarũ. Stella enĩ abstella differt in

Expanded text:
caro: alia quidem hominum, alia autem pecorum: alia caro uolucaro: alia quidem hominum, alia autem pecorum: alia caro uolucrum, alia piscium, et corpora caelestia, et corlunae, et alia gloria stellarum: stella enim ab stella differt in
Abbreviated transcription (Latin):
signo ẽẽ. positum. Non enĩ dĩis dubitauit dice hoc ẽ. corpꝰ
meũ: cũ signum daret corꝑis sui. Qđ aut̃ ait apłs caro &
sanguis regnũ dei ñ possidebunt. etiam in lege dictũ ẽ. non
ꝑuianebit in istis sp̃s mñs: q̃m caro ft̃. Et totiens inuet̾ib li¬
bris iustorum animis p̾miũ futursi ꝓmittit᷑. s tam̃ apłs
sicut angłi incelis: hanc gͦ uuiͣtationẽ futurã corpoꝵ sc̃oꝵ
uolens insinuare dix̃ apłs. Dico eñ uob̾ fr̃s quia caro ⁊ san¬
guis regnũ dei ñ possidebunt. Qd non una separata ⁊ ad
fraudẽ cõmemorata sententias toto ipso epłe loco ꝑtrastato.
uł potiꝰ lecto. non enĩ res obscura ẽ: inueniri potest. Sic enum
dicit. Oportet corruptibile hoc induere in corruptionẽ. & mor¬
tale hoc induere in mortalitatẽ. qd eũ de corpore ditere de
suꝑiorib manifeste inuenit᷑ cũ ait. Non omnis caro eadem

Expanded text:
signo esse positum. non enim dominus dubitauit dicere: hoc corpus signo esse positum. non enim dominus dubitauit dicere: hoc corpus meum, cum signum daret corporis sui. Quod autem ait apostolus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, etiam in lege dictum est: non permanebit in istis spiritus meus, quia caro sunt. et totiens in ueteribus libris iustorum animis praemium futurum promittitur. sed tamen apostolus sicut angeli in caelis, hanc ergo inmutationem futuram corporum sanctorum uolens insinuare dixit apostolus: dico enim uobis, fratres, quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt. quod non una separata et ad fraudem commemorata sententia, sed toto ipso epistulae loco pertractato uel potius lecto - non enim res obscura est — inueniri potest. sic enim dicit: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. quod eum de corpore dicere de superioribus manifeste inuenitur, cum ait: non omnis caro eadem
Abbreviated transcription (Latin):
cunicib. & tantas ab eis molestias sine ulla cedis eoꝵ licen¬
tia sustinere. Nam uehem̃ter urgent᷑ cur in uulpeculã re¬
uoliu anima humana possit. & non possit in mustelam
cũ catulus uulpeculȩ fortasse etiã iuior sit qͣm magna mus¬
tela. Deinde si in mustelam potẽ. cur in murẽ non potẽ:
Et si in istũ potẽ. cur instellionẽ non potest: Et si in eum
potẽ. cur in locustam ñ potest: Deinde in apem. deinde
in muscam. de iide intinicẽ. atq inde usq adpulicẽ. ⁊
si quid ẽ. alud multo minutiꝰ ꝑuenire ⁊ Ubi enĩ t̾minum
consticuant ñ inueniunt : atq ita ꝑ istam migatoriã cre-¬
dulitatẽ conscientie illoꝵ in nimerabilib homicidioꝵ sce
lerib obruinit᷑. Nam ex eo qd̃ scriptũ ẽ. sanguiẽ peccoris ami¬
niã eiꝰ esse. pret̃ id qđ supra dixi ñ adme ꝑtinere qͥd agat᷑
de pecoris anima. possũ etiam interp̃tari preceptũ illud in

Expanded text:
et cimicibus et tantas ab eis molestias sine ulla caedis eorum licenet cimicibus et tantas ab eis molestias sine ulla caedis eorum licentia sustinere. nam uehementer urgentur, cur in uulpeculam reuolui anima humana possit et non possit in mustelam, cum catulus uulpeculae fortasse etiam minor sit quam magna mustela. deinde si in mustelam potest, cur in murem non potest? et si in istum potest, cur in stellionem non potest? et si in eum potest, cur in locustam non potest? deinde in apem, deinde in muscam, deinde in cimicem atque inde usque in pulicem et si quid est aliud multo minutius peruenire? ubi enim terminum constituant, non inueniunt atque ita per istam nugatoriam crudelitatem conscientiae illoscriptum est sanguinem pecoris animam eius esse, praeter id, quod supra dixi, non ad me pertinere, quid agatur de pecoris anima, possum etiam interpretari praeceptum illud in
Abbreviated transcription (Latin):
sine. scelere tam̃ eoꝵ quib iste insultare uoluit factũ ẽẽ. con¬
uinceret. Non enĩ parentũ suoꝵ animas. quib illa omnia
scdm horũ uitellectum accidisse dix̃ ipsi aliqua ex parte le¬
serune. Qua ꝓpter luctũ inde possunt hr̃e. non reatũ. Ed
autẽ ipse ad imantus faciet scdm opinionẽ suam qua cre¬
didit etiam rationales .i. hominũ aminas in beluina corꝑa
posse concłudi: Qd ergo faciet de tanto scelere. siquando
tardũ uim̾tum plagis aut concitatũ freno fatigauit. in cͦ
force patris eiꝰ anima fuerit. ñ dicam qd eciam occide pa¬
rentes suos int̾ pedicłos. & pulites potuerit. a quoꝵ isti int̾¬
fectione non temꝑant: Quid enĩ eis ꝓdest. qd aliquando
negant usq ad ista minutissima animantia reuolui ammas
humanas posse: Hoc enĩ negant. ne tam multarũ int̾fecti¬
onũ rei teneant᷑. aut cogant᷑ partere pulicib & pedicłis

Expanded text:
sine scelere tamen eorum. quibus iste insultare uoluit. factum esse consine scelere tamen eorum. quibus iste insultare uoluit. factum esse conuinceret. non enim parentum suorum animas, quibus illa omnia secundum horum intellectum accidisse dixit, ipsi aliqua ex parte laeserunt; quapropter luctum inde possunt hAdimantus faciet secundum opinionem suam, qua credidit etiam rationales, id est, hominum animas in belluina corpora posse contrudi? Quid ergo faciet de tanto scelere, si quando tardum jumentum plagis, aut concitatum freno fatigavit, in quo forte patris eius anima fuerit? ut non dicam, quod etiam occidere parentes suos inter peduculos et pulices potuerit, a quorum isti interfectione non temperant. quid enim eis prodest, quod aliquando negant usque ad ista minutissima animantia reuolui animas humanas posse ? hoc enim negant, ne tam multarum interfectionum rei teneantur aut cogantur parcere pulicibus et peduculis
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit in libris ueceris legis. qd auinia humana sangͥs
sit. Nusqͣm enĩ hoc inuenient in illa scriptura qͣm lace¬
rare miseri quam du conant᷑. nullo mͦ intelligere ꝑuit¬
tunt᷑. Qđ si de anima humana uicħ tale ibi dictũ ẽ. qͥd
ad nos ꝑtinet si anima peccoris aut ledi abinterfectore
potẽ. aut possidere dei regnũ non potest: S quia de ani¬
mis pecoꝵ nimis sunt isti solliciti. cũ eñ sint hominum
animȩ rõuales. reuolui tamen eas in pecora existimant.
clausa sibi ẽẽ arbitrant᷑ regna celoꝵ. si pecoꝵ animis
clausa eẽ. consentiant. Quid qd̃ eciam insultare ausus
est popło isrł adimantus unꝰ exdiscipłis manichei. quẽ
magnũ doctorem illiꝰ secte. fuisse cõmemorant: Insultare gͥ ausꝰ
uite. partim igne consumpte. partĩ indesertis atq asꝑrimis
montiũ locis arefacte sint. Qd si uerũ esse quisqͣm conced̾et.

Expanded text:
tum sit in libris ueteris legis, quod anima humana sanguis tum sit in libris ueteris legis, quod anima humana sanguis sit. nusquam enim hoc inuenient in illa scriptura, quam lacerare miseri quamdiu conantur, nullo modo intellegere permittuntur. quodsi de anima humana nihil tale ibi dictum est, quid ad nos pertinet, si anima pecoris aut laedi ab interfectore potest aut possidere dei regnum non potest? sed quia de animis pecorum nimis sunt isti solliciti — cum enim sint hominum animae rationales, reuolui tamen eas in pecora existimant — clausa sibi esse arbitrantur regna caelorum, si pecorum animis clausa esse consentiant. Quid? quod etiam insultare ausus est populo Israhel Adimantus, unus ex discipulis Manichaei. quem magnum doctorem illius sectae fuisse commemorant. insultare ergo austibus deuoratae, partim igni consumptae, partim in desertis atque asperrimis montium locis arefactae sint. quod si uerum esse quisquam concederet.