comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in partes laudunẽsis pagi. Obsident
igit᷑ ibi dux et exercitus quandam mu¬
nitionẽ: quam eclificauerat et tenebat
tcebaldus in loco qui clicitur mons acu¬
tus. qui et laudum contra regẽ retine.¬
bat. hoc et iam. oppidum expugnantes.
tandẽ nõ sine mora capunt indeq lau¬
clumĩ adeunt. et ineccłia scĩ iuncentii
congregati ep̃i. predictum tcybaldũ
ex communicant. hugonẽ uero princi¬
pẽ uocant litteris. ex parte marini lega¬
ti apłice sedis et sua uenire ademenda¬
tionẽ. promał que contra regẽ et ep̃os
egerat. Uudo deniq suessonice urbis
ep̃c ad regẽ ludouuicum ueniens: eidẽ
sese committit. pacaturq. cum artolto
archiep̃o satis faciens illi pro ordinatiõe
hugonis. Conradus quoq dux fiuiam
ludouici regis sacro defonte suscepit.
Sicꝙ recepto mosomo castro et euerso:
latharienses reuertuntur insua. Igitur
hugo nullam moram faciẽs: lcollecta su¬
oꝵ multa normandnorũq mauu. sues¬

Expanded text:
in partes Laudunensis pagi. Obsident in partes Laudunensis pagi. Obsident igitur ibi dux et exercitus quandam munitionem, quam aedificaverat et tenebat Tetbaldus in loco qui dicitur Mons acutus , qui et Laudunum contra regem retinebat. Hoc etiam oppidum expugnantes, tandem non sine mora capiunt, indeque Laudunum adeunt. Et in aecclesia sancti Vincentii congregati episcopi, praedictum Tetbaldum excommunicant, Hugonem vero principem vocant litteris ex parte Marini legati apostolicae sedis et sua, venire ad emendationem pro malis quae contra regem et episcopos egerat. Wido denique, Suessonicae urbis episcopus, ad regem Ludowicum veniens, eidem sese committit, pacaturque cum Artoldo archiepiscopo, satisfaciens illi pro ordinatione Hugonis. Chonradus quoque dux filiam Ludowici regis sacro de fonte suscepit. Sicque recepto Mosomo castro et everso, Lotharienses revertuntur in sua. Igitur Hugo nullam moram faciens, collecta suorum multa Nortmannorumque manu, Sues
Abbreviated transcription (Latin):
illicite prohibitum ac statutum nei¬
domnino presumeretur abaliquo. S
et dealiis eccł̃ie dei utilitatib tracta
sunt et definita nonnulla. Int̾¬
ea rex ludouincus deprecatur
regem octonem: ut subsidiũ sibi fe¬
rat contra hugonẽ et ceteros inmi¬
cos suos. Qui petita cõcedens. iubet
ut conraliis oux cũ exercitum lotha¬
riensium un euis ꝑgat auxilium. Inte¬
terim uero dum congregetur exertitꝰ.
rer ludouuic cum ipo duce maneat ⁊
ep̃i aitaldus at iodulfus quierant eũ
cert nequia inuia paterentur aduersi de¬
gecent cui lothaticmsib epĩs. Mansut
stam cum totberto treuerensi. Roduit
laucumensis. cum adesberone mettensi
ebtomadas fere quattuor. Exercitu de¬
niq collecto lotharienses ep̃i mosomũ
petunt. ip̃mq obsidentes castrum atꝙ
opugnantes: milites qui erant ibi cũ
hugone ad deditionem. compellunt
et acceptis abeis obsidib ꝑgunt ob¬
uiam ludouiuico regi. et cotirado duci:

Expanded text:
illicite; prohibitumque ac statutum, ne iillicite; prohibitumque ac statutum, ne id omnino praesumeretur ab aliquo. Sed et de aliis aecclesiae Dei utilitatibus tractata sunt et diffinita nonnulla. Interea rex Ludowicus deprecatur regem Otthonem, ut subsidium sibi ferat contra Hugonem et ceteros inimicos suos. Qui petita concedens, jubet ut Chonradus dux cum exercitu Lothariensium in ejus pergat auxilium; interim vero dum congregetur exercitus, rex Ludowicus cum ipso duce maneat, et episcopi Artoldus atque Rodulfus, qui erant cum rege, ne quid in via paterentur adversi, degerent cum Lothariensibus episcopis. Mansimus itaque cum Rotberto Trevirensi, Rodulfus Laudunensis cum Adalberone Mettensi, ebdomadas fere quattuor. Exercitu denique collecto, Lotharienses episcopi Mosomum petunt, ipsumque obsidentes castrum atque oppugnantes, milites qui erant ibi cum Hugone ad deditionem compellunt; et acceptis ab eis obsidibus, pergunt obviam Ludowico regi et Chonrado duci
Abbreviated transcription (Latin):
post recitatas diume auctoritatis lectioẽs
et marini uicarii allocutionẽ. sugges
sit domnꝰ rotbertus treuerensis archiep̃e.
restauratum atq restitutum fuerat
remense. Artoldo presuli: episcopium:
in eiusdẽ sedis inuasorẽ sinodale ꝑage̾¬
tur iudicium. Precepit itat marinus
uicarius. ut canonicã suꝑ hac p̃sum¬
ptiõe synod̾ proferret sententiã. Iubẽ¬
tur ergo scẽ legis catholica recitari ca¬
pitła. Quib recitatis. scł̃m sacroꝵ ĩs¬
tituta canonũ et scõꝵ decreta patrũ
sicti. alexandri. Innocentii.⁊osimi.
Bonefacii. Celestini. Leonis. Simme¬
gremio reppulerunt predictum hu¬
gonẽ. remensis eccłie ꝑuasorẽ. donec
ad penitentiam et dignam satis facti¬
onẽ ueniret procurret. Geteris quoq
dieb sẏnodi: tractata sunt quedam
necessaria. deincestis coniuigiis et ec¬
cłiis que presbiteris in partib ger¬
manie dabant᷑. immo uendebantur
indebite: et auferebantur a laitis

Expanded text:
post recitatas divinae auctoritatis lectiones post recitatas divinae auctoritatis lectiones et Marini vicarii allocutionem, suggessit domnus Rotbertus Trevirensis archiepiscorestauratum atque restitutum fuerat Remense Artoldo praesuli episcopium, in ejusdem sedis invasorem synodale perageretur judicium. Praecepit itaque Marinus vicarius, ut canonicam super hac praesumptione synodus proferret sententiam. Jubentur ergo sanctae legis catholica recitari capitula, quibus recitatis, secundum sacrorum instituta canonum, et sanctorum decreta Patrum, Sixti, Alexandri, Innocentii, Zosimi, Bonefacii, Caelestini, Leonis, Symmagremio reppulerunt praedictum Hugonem Remensis ecclesiae pervasorem, donec ad poenitentiam et dignam satisfactionem venire procuret. Ceteris quoque diebus synodi tractata sunt quaedam necessaria de incestis conjugiis, et aecclesiis, quae presbyteris in partibus Germaniae dabantur, imo vendebantur, indebite et auferebantur a laicis
Abbreviated transcription (Latin):
tarũt. astruentes quod eas antea
numꝗͣ uiderint uł audierint neq¬
inearum delegatione consensum p̃¬
ire non poss. licet ieos calũniis ibs¬
trepens: p̃cepit dõnus marinus lig¬
gerens unuierso sinodo ut sibi cõsilĩ
et rectũ uidiciũ proferrent suꝑ hui¬
modi calumniatore. et calumiaꝵ
inepiscopos delatore. At ill postqsm
delator publice confutatꝰ est falsa¬
deculisse lectis capitulis de huiuisce
calũmatorib iudicant. et unanimiter
censent eum quo fruebatur honore pͥ¬
uari debere. ac scd̃m capituioꝵ cenorẽ
inexilium detrudi. Diaconatus igitur
quo fungebatur ministi̾o multatus:
aconspectu sydomi reprobatus accessit:
artoldo uero presuli qui omib se syno¬
dis presentauilẽ fecerat non resugiens
synodale iudicium: episcopium rem̃¬
se uixta canonum instituta et sanctoꝵ
patrum decreta omnino retinẽdum atq
disponenclum decernunt laudant at¬
q corroboiãt. Sccła concessionis die

Expanded text:
tarunt, astruentes, quod eas antea tarunt, astruentes, quod eas antea numquam viderint vel audierint, neqin earum delegatione consensum prtraire non posset, licet in eos calumniis obstrepens, precepit domnus Marinus suggerens universae sinodo, ut sibi consilium et rectum judicium proferrent super hujusmodi calumniatore et calumniarum in episcopos delatore. At illi, postquam delator publice confutatdetulisse, lectis capitulis de hujuscemodi calumniatoribus, judicant et unanimiter censent, eum quo fruebatur honore privari debere ac secundum capitulorum tenorem in exilium detrudi. Diaconatus igitur quo fungebatur ministerio multatus, a conspectu synodi reprobatus abscessit. Artoldo vero praesuli, qui omnibus se synodis praesentabilem fecerat, non refugiens synodale judicium, episcopium Remense juxta canonum instituta et sanctorum Patrum decreta omnino retinendum atque disponendum, decernunt, laudant atque corroborant. Secunda consessionis die,
Abbreviated transcription (Latin):
mam qm ei delegauerat litis iniciũ
atq tenorẽ: que uersabat᷑ inter ip̃m
et hugonẽ. subrogatũ sibi eccłie re¬
mendis antistitem. Postquarum lit¬
terarũ recitationẽ et earũ propter
reges uixta te otiscam linguam int̾¬
pretationẽ. ingressus synodum quidã
sigiboldus. premisi hugonis cłicus
attulit litteras quas roma detulerat.
quasq iam inalia sinodo mosomi ꝓ¬
palauerat asserens easdem litteras
sibi rome ab ip̃o quiaderat marino ui¬
cario datas. Qui marinus proferẽs
litteras quasdem sigilbaldus romam
detulerat: precepit eas coram synodo
recitar. Inquarum tetitatioe: reptũ est
pro ut ipẽ littere fatebantur. Quodu
uido ep̃s suessonicus. hildegarius qͦ
delegauerint apostolicam pro restau¬
ratione hugonis insede remensi: et ex¬
pulsicẽ artolcdi. Post quatũ letionẽ
exurgentes artoldus presul. et prefa¬
tus rodulfus qui meisdẽ futeris no¬
minabatur. fulb̾tus quoq camas a¬
censis antistes. easdem litteras refu¬

Expanded text:
litis initium atque tenorem, quae versabatur inter ipsum et Hugonem, subrogatum sibi aecclesiae Remensis antistitem. Post quarum litterarum recitationem, et earum propter reges juxta Teutiscam linguam interpretationem, ingressus synodum quidam Sigiboldus praemissi Hugonis clericus, attulit litteras quas Roma detulerat, quasque jam in alia synodo Mosomi propalaverat, asserens easdem litteras sibi Romae ab ipso, qui aderat, Marino vicario datas. Qui Marinus proferens litteras, quas idem Sigiboldus Romam detulerat, praecepit eas coram synodo recitari. In quarum recitatione repertum est, prout ipsae litterae fatebantur, quod Wido episcopus Suessonicus, Hildegarius quoqdelegaverint apostolicam pro restauratione Hugonis in sede Remensi et expulsione Artoldi. Post quarum lectionem exurgentes Artoldus praesul et praefatus Rodulfus, qui in eisdem litteris nominabatur, Fulbertus quoque Camaracensis antistes, easdem litteras refu
Abbreviated transcription (Latin):
lium appellare. Sed error eoꝵ: ꝑfecta
scientia pleuꝰ erat. Nam moyses de eo
dite. Et ipse dese loquitur. Non capit
Ita uͦ accipiendus ẽ ẽẽ ꝓpheta. ut sit
dñs ꝓphetarũ: ũcut ẽ rex regum et do¬
minus dominantium. Et intrauit
sħs int̾eplum. Quod dñs ciuitatem
ingressis primo tẽplũ adiit: formã¬
nobis religioie conuersationis quam
sequi debeamus ostendit. Cum enim
oppidum uel castellum siue aliquem
locum ubi domus orationis deosit cõ
secrata ingredimur prius ad illam
festinare debemus: ⁊ post qmͣ nos ꝑstu¬
dia orationũ deo cõmendauerimus.
sic demum ad ea que necessitas
fragilis uite exigit ꝑagenda negotia:
tutius accedamus. Et cepit eicere uen¬
dentes in illo: ⁊ em̃tes. ⁊ cet̾a. Inter
omnia mirała que dñs ini mũdo
corporalit̾ gessit: hoc p̃cellentissi¬
mum ⁊ maximũ ẽ. Plus eñi fuit¬
unus homo inermis multa milia
armatoꝵ de templo eiecit: quam

Expanded text:
lium appellare, sed error eorum perfecta lium appellare, sed error eorum perfecta scientia plenus erat. Nam Moyses de eo s tanquam me. Et ipse de se loqIta vero accipiendum est propheta, ut sit Dominus prophetarum, sicut est Rex regum et Dominus dominantium. Et intravit Jesus in templum. Quod Dominus in civitatem ingressus, primo templum adiit, formam religiosae conversationis, quam sequi debeamus, ostendit. Cum enim oppidum vel castellum, sive aliquem locum ubi domus orasecrata, ingredimur, prius ad illum festinare debemus, et postquam nos per orationis studia Deo commendaverimus, sic demum ad ea, quae necessitas fragilis vitae exigit, peragenda negotia potius accedamus. Et coepit ejicere vendentes in illo et ementes, et mensas nomnia miracula, quae Dominus in mundo corporaliter gessit, hoc praecellentissimum et maximum est. Plus enim fuitunus homo inermis multa millia armatorum de templo ejecit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quod olim in paschali agno misti-¬
ce fuerat p̾signatũ. Scriptũ namqꝵ
in lege. Decima die m̃sis primi tollat
unus quisq agnum ꝑfamilias et
domos suas. et seruabitis eum inquit¬
usq ad quintam decinam diem m̾e¬
sis huius immolabitq eum omnis
multitudo filioꝵ israel ad nesperam
Ergo secundum hanc de paschali agno
prophetiam. dñs ih̾s decima die men-¬
sis primi. hoc est ante quinq dies
pasche tuutatem ihernsalem ingres¬
pas. iomurante aduersum se semoꝵ
principumq contilio: p̃stolabatur
horam qua pro mundi salute deo pa¬
tri se iodorem suauitatis hostiam of¬
ferret. Populi au̾t dicebant. Hic est
iħs: anarareth ꝓpheta. Suꝑbis iudeis
quisnam ẽẽt qui cum tanta gloria ci¬
uitat̾e intrabat in t̾rogantib: simplex
turba qd̾ nouerat fatebatur. hic est in¬
quiens iħ̾s propheta. Propheta apella¬
bant. quia errabant: et quid ignora¬
bant. Nesciebant eum: dm̃ aut dei fi¬

Expanded text:
est, quod olim in paschali agno mystiest, quod olim in paschali agno mystice fuerat praesignatum. Scriptum namque est in lege : Decima die mensis primi tollat unusquisque agnum per familias et domus suas, et servabitis eum usque ad quartum decimum diem mensis hujus, immolabitque eum omnis multitudo filiorum Israel usque ad vesperam. Ergo secundum hanc de paschali agno prophetiam, Dominus Jesus decima die mensis primi, hoc est, ante quinque dies Paschae, civitatem Hierosolymam ingressus, conjurante adversus se seniorum principumque concilio, praestolabatur horam qua pro mundi salute Deo Patri se in odorem suavitatis hostiam offerret. Populi autem dicebant: Hic est Jesus a Nazareth propheta. Superbis Judaeis quisnam esset, qui cum tanta gloria civitatem intrabat, interrogantibus, simplex turba quod noverat, fatebatur. Hic est, inquit, Jesus propheta. Prophetam appellabant, quia errabant, et quid dicerent ignorabant. Nesciebant enim eum Deum aut Dei Fi
Abbreviated transcription (Latin):
eus et dñs auctor ⁊ reparator
ubi pateretur. ⁊ quando pateretur:¬
pro salute homniũ Impleta gͦ huius
temporis plenitudine: instante iar
passione: appropinquare uoluit loco
sue passionis. ubi intieniri posset ab
tem estimaretur. Non enim metu¬
ebat moͬ tem: sed potestate imꝑabat
morti. Ait gͦ euangelista. quia cum
intrasset ih̾s hierusalem: commota
est uniuersa ciuitas dicens. Quis
est hic: Adingressum saluatoris cõmo¬
ta ẽ ciuitas ammirata populi freqũe¬
tia: ignorans dñi intrantis uirtutem.
atq potentiam. Simile quid ⁊ in eiꝰ
ascensione deangłis legimus. qui cũ¬
dñm triumphali pompa ascendentẽ
cernerent. ⁊carnem iam glorificat᷑a
ad celos uehentem: ammirantes dice¬
bant. Quis est iste rex gle. Notandũ
uero qd̃ ante sex dies pache sicut sc̃s
euangelista iohannes dicit. uenit do¬
minus bethaniam ubi lazarum sus¬
citauerat: atq in crastiñi asino se¬
dens turbis diuinas sibi laudes ac¬
clamantib. hierosolimam ĩgressus

Expanded text:
us et Deus, auctor et reparator ubi pateretur pro sapro salute hominum. Impleta ergo hujus temporis plenitudine, instante jam passione, appropinquare voluit loco suae passionis, ubi inveniri posset ab tem aestimaretur. Non enim metuebat mortem, sed potestate imperabat morti. Ait ergo evangelista: Quia cum intrasset Jesus Hierosolymam, commota est universa civitas, dicens: Quis est hic? Ad ingressum Salvatoris commota est civitas, admirata est populi frequentia, ignorans Domini intrantis virtutem atque potentiam. Simile quid et in ejus ascensione de angelis legimus, qui dum triumphali pompa ascendentem cernerent, et carnem jam glorificatam ad coelos vehentem, admirantes dicebant: Quis est istevero quod ante sex dies Paschae, sicut alius evangelista dicit , venit Dominus Bethaniam, ubi Lazarum suscitaverat, atque in crastinum in asino sedens, turbis divinas laudes acclamantibus, Hierosolymam ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
autem cdixit eis. Ego habes cybum
bant gͦ discipuli eius. Numquid
aliquis attulit ei manducare: qͥd
mirum si mulier samaritana suꝑi-¬
us non intelligebat. qũa aquam
dñs ei promitteret: ecce ipsi discipu¬
li nunc non intelligunt: de qua es¬
ca dñs dicat. sed uerus magistex
instruit eos: non sicut mulierem
ꝑamfractus et sermonum circuitꝰ.
s aꝑte ostendens spiritalem se nomi¬
nare cybum. Ait enim. NNeus cỹbus
est ut faciẽm uoluntatem patris mei

Expanded text:
autem dixit eis: Ego cibum autem dixit eis: Ego cibum runt ergo discipuli ejus: Nunquid aliquis ei attulit manducare? Quid mirum, si mulier Samaritana superius non intelligebat quam aquam Dominus ei promitteret? ecce ipsi discipuli nunc non intelligunt de qua esca Dominus dicat. Sed verius magister instruit eos, non sicut mulierem per anfractus et sermonum circuitus, sed aperte ostendit spiritualem nominare cibum. Ait enim: Meus cibus est ut faciam voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem: ⁊ dicit illis hominibus.
uenite et indete hominem qui di¬
xit michi om̃ia quetumq feci Pro¬
tecit hẏdriam. quam obiuiniam̃ a¬
niditatẽ non iam nsui sed honeri
deputabat: ut expedita atq ex ho¬
nerata. xp̃m annuntiaret. Sed et
mistice scã ecclesia postquam ad
fidem xp̃i uenit. hydriam proiecit:
quia cupiditatib scłi renuntia¬
nit. hydoria eñi illa amorẽ scl̃i fi-¬
guraliter exprimebat: quia sibi
homines detenebrosa ac inimum
demersa conuersatione. quasi de
putesꝰ uoluptatẽ hauriebant. Qa
ꝑcepta iterum sitiunt: quia exple¬
ta uoluptas non satiat. sed ad maio¬
rem sitim mali oꝑis accendit. Ueni¬
te inquit ⁊ udere hominem: qui di¬
xit michi om̃ia quecũq feci. Paula¬
tim uenit ad predicandum xp̃m. pͥ¬
primo diceret auditores iinscerent᷑
⁊ indignarentur: sicq ad eum exire
nollent. Int̾ea rogabant eñ discipu¬
li eius: dicentes. Rabi mauduca . Ille

Expanded text:
civitatem, et dicit illis hominibus: civitatem, et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem qui dixit mihi omnia quaecunque feci. Projecit hydriam suam, quam ob nimiam aviditatem suam non jam usui, sed oneri deputabat, ut expedita atque exonerata Christum annuntiaret. Sed et mystice sancta Ecclesia, postquam ad fidem Christi venit, hydriam projecit, quia cupiditatibus saeculi renuntiavit. Hydria enim illa amorem saeculi figuraliter exprimebat, qua sibi homines de tenebrosa ac in imum demersa conversatione, quasi de puteo, voluptatem hauriebant. Qua percepta iterum sitiunt, quia expleta voluptas non satiat, sed ad majorem sitim mali operis accendit. Venite, inquit, et videte hominem qui dixit mihi omnia quaecunque feci. Paulatim venit ad praedicandum Christum. Prprimo diceret, auditores irascerentur et indignarentur, sicque ad eum exire nollent. Interea rogabant eum discipuli, dicentes: Rabbi, manduca. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
tholica satis nouit: quiã messias
ebraice. xp̃c grece. ainctus clicatur
latine. Ecio inquit. ac si diceret.
Quid necesse est nos promonte. il¬
los pro templo contemdere: cum
templum euertet: ⁊ nos docebit
ut in spũ ⁊ ueritate adorare nos¬
camus. Eciebat iam hec mulier.
aquo docenda esset: sed docentem
nondum agnoscebat. Idoq dig¬
na erat que non differretur. set
cui iam xp̃s manifestaretur. Di¬
cit ei iħc. Ego sum qui loquor te¬
cum. Eoce ad est uir que uocare iui¬
iuibẽbatur: factusq est scđ̃m apos¬
tolum caput mulieris uir. caput
autem uiri xp̃s. Sed illa postqm
audunt ego sum: nichil respondit.
ꝙbos emerent: mirantur. tantã
xp̃i dignationem. tanta clemen-¬
tiam qua ꝑdit̾a ouem querẽbat.
qua gentilem ⁊ erroneam mulie¬
rem docẽbat. Hanc eius misericor¬
diam: hanc bonitat̾e in estimabi¬
lem mirabantur. non mali ali¬
quid suspicabantur. Reliquid gͦ
mulier hidriam suam. ⁊ abiit in

Expanded text:
tholica satis novit quia Messias tholica satis novit quia Messias Hebraice, Christus Graece, unctus Latine dicitur. Scio, inquit, ac si diceret: Quid necesse est nos pro monte, illos pro templo contendere? Cum templum evertet, et nos docebit ut in spiritu et veritate adorare noscamus. Sciebat jam haec mulier a quo docenda esset, sed docentem nondum agnoscebat, ideoque digna erat quae non differretur, sed cui Christus jam manifestaretur. Dicit ei Jesus: Ego sum, qui loquor tecum. Ecce adest vir quem vocare jubebat. Factum est secundum Apostolum caput mulieris, vir; caput autem viri, Christus . Sed illa postquam audivit, Ego sum, nihil respondit, cibos emerent. Mirantur tantam Christi dignationem, tantam clementiam, qua perditam ovem quaerebat, qua gentilem et erroneam mulierem docebat. Hanc ejus misericordiam, hanc ejus bonitatem inaestimabilem mirabantur, non mali aliquid suspicabantur. Reliquit ergo mulier hydriam suam, et abiit in
Abbreviated transcription (Latin):
quod iam instabat dicit: quando
ablata om̃i umbra figurarũ ueritas
pura luce mentes credentiũ illustra¬
tura erat. Dens eñi non loco conti¬
netur. qui celum ⁊ terram continos:
nec intemplis manu factis. sed in
scĩs mentib habitat. Uos inquit
adoratis qd̃ nescitis: nos adoramus
qd̾ scimus. Multum honorem uideis
tribuit. qui dei cognitionem habe-¬
bant. Legem ⁊ ꝓphetias acceperãt.
quoꝵ est testamentũ. ⁊ legis latio
⁊ ꝓmissa: quoꝵ patres. ⁊ ex quib
xpistus qui est benedictus in scla.
hoc est enim qd̃ dicit. salus ex iude¬
is est: quia saluator ex illo populo
natus est. Honorabat ergo iudeos:
sed non istos reprobabat. Ipse enim
erat lapis aigularis: qui exgenti¬
b parietem. pariẽq ex iudeis copu¬
lat. Qd̾ uero ait. adoramus qd̵ sci¬
mus: non adom̃ium ꝑsonas est re-¬
ferendum. sed ad illoꝵ tantum qui
Dicit ei mulier. Scio quia messias
uenit: qui dicitur xp̃s. Pietas ca¬

Expanded text:
quod jam instabat, dicit, quando, quod jam instabat, dicit, quando, ablata omni umbra figurarum, veritas pura luce mentes credentium illustratura erat. Deus enim non loco continetur, qui coelum et terram adimplet, nec in templis manufactis, sed in sanctis mentibus habitat. Vos, inquit, adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus. Multum honorem Judaeis tribuit, qui Dei cognitionem habebant, legem et prophetas acceperant, quorum est testamentum, et legislatio et promissio, quorum patres ex quibus Christus, qui est benedictus in saecula. Hoc est enim quod dicit: Salus ex Judaeis est, quia Salvator ex illo populo natus est. Honorabat Judaeos, sed non istos reprobabat. Ipse enim erat lapis angularis qui ex gentibus parietem parieti ex Judaeis copulat. Quod vero ait, Nos adoramus quod scimus, non ad omnium personas est referendum, sed ad illos tantum qui Dicit illi mulier: Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus. Pietas ca
Abbreviated transcription (Latin):
ter indeos ⁊ samaritanos. quia iudei
solum modo iherosolimis in templo
a solomone constructo. dñm adorabãt.
Samaritani nero longe positi. ⁊ ipsi
dm̃. sed non in illo templo adorabant.
Idoq iudei se extollebant. ⁊ meliores se¬
illis dicebant: qui dm̃ urtemplo asapi¬
entissimo hominum edificato colebant.
Quib dicebant samaritani. Quare¬
uos mẽliores nob̃ ẽẽ putatis. quia
templum habetis qd nos non habe-¬
mus: Nunquid patres nr̃i qui d̾o pla¬
cuerunt non in hoc monte adoraue¬
runt. et ipsi certe templum non ha¬
bebant sed hic adorabant ubi ⁊ nos
adoramus. Utriq contemdẽbant: illi
pro templo. isti ꝓ monte. ⁊ utriq igna¬
ri ueritatis erant. Sed quid dñs mu¬
lierem doceat: audiamus. Dicit ei iħe.
Pulier. crede michi quia ueniet ho¬
ra quando neq in monte hoc neq in
nisi credideritis non intelligetis. Ue¬
nient ait dies. quando neq inmon¬
te hoc neq iherosolimis ad orabitis
patrem. Tempus euangelice gratie

Expanded text:
os, quia Judaei solummodo Hierosolymis in templo a Salomone constructo Deum adorabant, Samaritani vero longe positi, et ipsi Deum, sed non in illo templo adorabant. Ideoque Judaei se extollebant, et meliores se dicebant, qui Deum in templo a sapientissimo hominum aedificato colebant. Quibus dicebant Samaritani: Quare meliores nobis vos esse putatis, quia templum habetis, quod nos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, non in monte hoc adoraverunt? et ipsi certe templum non habebant, sed hic adorabant ubi et nos adoramus. Utrique contendebant, illi pro templo, isti pro monte, et utrique veritatis erant ignari. Sed quid Dominus mulierem doceat, audiamus: Dixit Jesus: Mulier, crede mihi, quia venit hora, quando neque in monte hoc, neque in Si non credideritis, non intelligetis . Venient autem, ait, dies, quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis, adorabitis Patrem. Tempus evangelicae gratiae,
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ uirũ suum uocauerat: sed uici¬
num erat. ut error iste taiquam
adulter expelleret᷑. et intellectus ratõ¬
nalis intro duceretur. Ait ergo mulier.
Domine iudeo quia ꝓpheta estu. Iam
re set nondum plene ueniebat. Pro¬
phetam enim dominum putabat
nec per ommia errabat. Nam et ip̃e
se ꝓpħam uocare dignatus est dicens.
Non capit ꝑire ꝓphetam: extra iheru¬
salem. Et longe ante moyses. de eo di¬
xerat. Prophetam uobis suscitabit
deus defratib ur̃is: tamqu̾a ine.¬

Expanded text:
enim virum suum vocaverat, sed vicienim virum suum vocaverat, sed vicinum erat, ut error iste tanquam adulter expelleretur, et intellectus rationalis introduceretur. Ait ergo mulier: Domine, video quia propheta es tu. Jam re, sed nondum plene adveniebat. Prophetam enim Dominum putabat, nec per omnia errabat. Nam et ipse prophetam se vocare dignatus est, dicens: Non capit prophetam perire extra Hierusalem . Et longe ante Moyses de eo dixerat: Prophetam vobis suscitabit Deus de fratribus vestris tanquam me
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. qui in ipso est. Sed cum
illa responderet: non habeo iurum:
Andinit benedixisti. quinq enĩ ui¬
ros habuisti id est primo tempore.
quia non est inte sp̃s qui intelligat
deum cum quo legitimum potest ha¬
bere coningium. sed error diaboli tͥ¬
dominatur. quite ad ulterina cõma¬
culatione corrũpit. Et fortasse ad hoc
ꝑtinet: qd̾ hec mulier post quinq
sartiales responsiones. sexta iam xpi¬
stum nominat. Nam prima respon¬
sio eius fuit: quomodo tu indeus cũ
sis a me bibere poscis. que sum muli¬
er samaritana: Sccł̃a: Dñe neq in
quo haurias habes. ⁊ puteus altus
est. Tercia: dñe da michi hanc aqua.
ut non sitiam neq ueniam huc hauri¬
re. Quarta: non habeo uirũ. Quir¬
ta: uideo quia ꝓpheta estu: patres
nr̃i in moute hoc adorauerunt.
Sexta iam responsione: xp̃m fate¬
uir dicens. Scio quia messias uenit:
qui dicitur xp̃s. Sed ad huc errat.
que uenturum eum expectabat:
quem presentem habebait. Nondũ

Expanded text:
hominis, qui in ipso est . Sed cum hominis, qui in ipso est . Sed cum illa responderet, Non habeo virum, audivit, Bene dixisti, quinque enim viros habuisti, et primo tempore qquia non est in te spiritus qui intelligat Deum, cum quo legitimum possis habere conjugium: sed error diaboli dominatur, qui te adulterina commaculatione corrumpit. Et fortasse ad hoc pertinet quod haec mulier post quinque carnales responsiones, sexto jam Christum nominat. Nam prima ejus responsio fuit, Quomodo tu, cum Judaeus sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritquo haurias habes, et puteus altus est. » Tertia: « Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. » Quarta: « Non habeo virum. » Quinta: « Video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt. Sexta autem jam responsione Christum fatetur, dicens: Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus. Sed adhuc errat, quia venturum eum exspectabat quem praesentem habebat. Nondum
Abbreviated transcription (Latin):
non error repperit. sed natura contri¬
buit. recte iuri quasi legitimi dicũt᷑.
tempus: quo non illis sensib anima
uteretur. sed haberet uerum id est ra¬
tionalem sp̃m. cui illos priores uiros.
id est quinque sensus infamulatũ
subiceret: nec iam anima quinq
iiris subderetur. sed uerbum d̾i am¬
plecteretur. spiritui scõ inhereret. nec
presentib delectaretur. sed et̾noꝵ a¬
more frueretur. Sed qm̃ ad huc pri¬
stino errore tenebatur: non eam pꝰ
quinq iros. id est post quinq sen¬
suum carnalium uerbum dei acce¬
perat: sed diabolus complexii adulte¬
rino allectam obtinebat. Ait gͦ dñs.
Uoca uirum tuũ: ⁊ neni huc. Qd̾
est dicere. Remouete ab affectione
carnali. inqua nunc es: ⁊ sp̃u intel¬
ligentie euocato: presens ad esto. Uir
enim anume est quodam modo sp̃s
hominis. qui animalem affectio¬
nem tã quam coningem regit.
De quo apłs dicit. Nemo scit homi¬
num que sunt hominis: nisi sp̃s

Expanded text:
non error reperit, sed natura contrinon error reperit, sed natura contribuit, recte viri quasi legitimi dicuntur,erat tempus quo non illis sensibus rectoribus anima uteretur, sed haberet virum, id est rationalem spiritum, cui illos priores viros, id est quinque sensus, in famulatum subjiceret, nec jam anima quinque viris subderetur, sed verbum Dei amplecteretur, spiritu Christo inhaereret, nec praesentibus delectaretur, sed aeternorum amore frueretur. Sed quoniam adhuc pristino errore tenebatur, nec ea post quinque viros, id est post tempus quinque sensuum carnalium, verbum Dei acceperat, sed diabolus complexu adulterino illectam obtinebat, ait Dominus: Voca virum tuum, et veni huc, quod est dicere: Remove te ab affectione carnali in qua nunc es, et spiritu intelligentiae evocato praesens adesto. Vir enim animae est quodammodo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit. De quo Apostolus dicit: Nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
reduxit. Aꝑte gͥ hec mulier sama¬
ritana dicitur: quia scã eccłia an¬
clita erat. nichilq aliud agere no¬
uerat. qu̾a circa scłi curas uanis
cupiditatib occupari. Hoc enim
significat: qd̾ cũ ydria ad puteũ
hec mulier aquã haurire uenie¬
bat. Poscebat dñs ab ea bibere.
salutem gentiũ sitiens: quatinꝰ
sas aberrore erueret. ⁊ ad xp̃ia¬
ne fidei religionem adduceret. Quĩq
uiri quos habuerat: quinq corporis
sensus accipiuntur uisus uidelicet.
andit᷑. gustus. odcratus. ⁊ tactus. Et
nisu quidem alba ⁊ ingra. ⁊ quo qͦ
modo colorata uidemus. Auditu:
ranca ⁊ soncea captamus. Olfactu:
odora fetentiaq discernimus. Gu
tu uero qui ꝑ om̃ia menbra corpo¬
ris cdiffundit᷑ur: calida ⁊ frigida. mol¬
lia et clura. lenia ⁊ asꝑa. sentimus.
Istis quinq sensib ecclesia gentium
aute aduentum xp̃i subdita erat:¬
⁊ lucem mentis non habens. carualẽ
tia transsibat. Et quia istos sensus

Expanded text:
reduxit. Apte igitur haec mulier Samareduxit. Apte igitur haec mulier Samaritana dicitur, quia sancta Ecclesia ancultui erat: nihilque aliud agere noverat quam circa saeculi curas vanis cupiditatibus occupari. Hoc enim significat, quod cum hydria ad puteum haec mulier aquam haurire veniebat. Poscebat Dominus ab ea bibere, salutem gentium sitiens, quatenus eas ab errore erueret, et ad Chrisanae fidei religionem adduceret. Quinque viri quos habuerat quinque sensus corporis accipiuntur, visus videlicet, auditus, gustus, odoratus et tactus. Et visu quidem alba et nigra quoquo modo colorata videmus. Auditu rauca sonoraque captamus. Olfactu odorifera et fetentia discernimus. Gustu vero, qui per omnia corporis membra diffunditur, calida et frigida, mollia et dura, lenia et aspera sentimus. Istis quinque sensibus Ecclesia gentium ante adventum Christi subdita erat: et lucem mentis non habens, carnalem tia transibat. Et quia istos sensus
Abbreviated transcription (Latin):
dlit. Fatigatus gͦ resedit: quia et
imbecillitatẽ carnis pro nobis sus¬
cepit. ⁊ homo humilis int̾ homi¬
nes apparuit. De hac infirmita¬
te carns eius: dicit ꝓpħeta. Uidimus
eum ⁊ non erat aspectus. ⁊ desidera¬
nimus eum despectum ⁊ nouissimũ
uiroꝵ: uirum doloꝵ ⁊ scientem in¬
firmitatem. Dehumilitate uero eiꝰ:
dicit apłs. humiliauit se ipsum
factus obediens usq ad mort̾e: mor¬
tem autem crucis. Mulier hec sa¬
maritana: gentium est eccłia. Qr
bene samaritana uocatur: sama¬
ria eni pro idolatria accipi solet.
hinc ꝓpheta xp̃i premintians in¬
carnationem: dicit. Ante quam
sciat puer nocare patrem suum.¬
aut matrem suam. Acciꝑet uir¬
tutem damasci. ⁊ spolia Samarie.
Xp̾c namq uirtutem damasci
accepit: quando ei magi aurum
obtulerunt. in qͦ quondam ipsa
potentissima ciuitas confidebat.
Accepit ⁊ spolia samarie: id est
homines idolatrie captutate op¬
pressos. ad libertatem noue gr̃e

Expanded text:
dit. Fatigatus ergo resedit, quia et dit. Fatigatus ergo resedit, quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo humilis inter homines apparuit. De hac infirmitate carnis ejus dicit propheta: Vidimus eum, et non erat aspectus: et desideravimus eum, despectum et novissimum virorum, virum dolorum, et scientem infirmitatem . De humilitate vero ejus ait Apostolus: Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Mulier haec Samaritana gentium est Ecclesia, quae bene Samaritana vocatur. Samaria enim pro idololatria solet accipi. Hinc propheta Christi praenuntians incarnationem, dicit: Antequam sciat puer vocare patrem aut matrem suam, accipiet virtutem Damasci, et spolia Samariae . Christus namque virtutem Damasci accepit, quando ei magi aurum obtulerunt, in quo quondam ipsa potentissima civitas confidebat. Accepit spolia Samariae, id est, homines idololatriae captivitate oppressos ad libertatem novae gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
bes non est tus uir. Noit erat cer¬
te ddñs illam non habere uirum:
⁊ ista loquebatur ut paulatim eã
a carnali intellectu retraheret ⁊ ad
intelligendum quis est qui cum
ea loquebatur ꝑduceret. Deniq
mulier audiens que circa se erant.:
primo eum ꝓphetam. post modũ
xp̃m ẽẽ confessa est. Sed hecͥ istorie
sic est plana simplicitas: ut de spi
ter ista tractemus. ⁊ primo iudeamꝰ
quid significet qd hora sexta dici¬
sexta: sextam mundi etatem signi¬
Ad tenebrosam iudelicet mundi hu¬
nis profunditate. de illa celoꝵ subli¬
mitate adinfimas terre partes dig¬
natus descendere. Hora gͦ sexta dñs
ad puteum uenit: quando sol ad in¬
feriores cuculos asumino celi cent᷑
incipit declinare. quia nouissima se¬
tuli ut dictum est etate filius d̾i ad
terrenum laborem nr̃m dignatus ẽ
descendere. ut nos doceret exuere ue
Qd̾ fatigatus uenit infirmitatem
carnis. quod sedit humilitate ostẽ¬

Expanded text:
bes, non est tuus vir. Noverat cerbes, non est tuus vir. Noverat certe Dominus illam non habere virum, et ista loquebatur ut paulatim eam a carnali intellectu retraheret, et ad intelligendum quis esset qui cum ea loquebatur, perduceret. Denique mulier audiens quae circa se erant, primo eum prophetam, postmodum Christum confessa est. Sed haec historiae sic est plana simplicitas, ut in ea ster ista tractemus. Et primo videamus quid significet quod hora sexta Domisexta sextam mundi aetatem signiad tenebrosam videlicet mundi hujus profunditatem: de illa coelorum sublimitate ad infimas terrae partes dignatus est descendere. Hora ergo sexta Dominus ad puteum venit, quando sol ad inferiores circulos a summo coeli centro incoepit declinare: quia novissima saeculi, ut dictum est, aetate, Filius Dei ad terrenum laborem nostrum dignatus est descendere, ut nos doceret exuere vet creatus est. Quod fatigatus venit, infirmitatem carnis; quod sedit, humilitatem osten
Abbreviated transcription (Latin):
stum non poterat: quia donum d̃i. id
est sp̃m sc̃m non habebat. Atq idõ qͥa
petere nesciebat. Sed ad huc in car¬
dit. Dñe. neq in quo haurias ha-¬
bes ⁊ puteus altus est: ⁊ cet̾a. usq¬
⁊ peccora eins. Notandũ uero quod
hic puteum dicit. cum suꝑius fon¬
tem nominauerit: quia miirũ
om̃is putens fons. non aut̃e om̃is
fons puteus. Que uerba sicut aꝑta
⁊ plana. transcurrantes: audiamus
quid ei domins responderit. suꝑio-
ra uerba sua exponens. Ait eñi. Om
nis qui biberit ex aqua hac sitiet¬
Sed aqua quam ego dabo ei. fiet ĩ
eo. fons aque salientis in uitam et̃¬
lectata. ⁊ tanti muneris compos ẽẽ
cupiens: ⁊ ad huc prudentiam car-¬
nis amplectans: respondit. Dñe da
michi hanc aqũa ut nonsitiam.
neq ueniam hucꝰ aurire. Ait illi do-¬
minus. Uade uoca uirum tuum:
Et ueni huc. Dicit ei. Non habeo nn¬
rum. Dicit ei iħs. Benedixisti: quia
non habeo uirum. Qumq eñ ui¬
ros habuisti: ⁊ nunchic quem ha¬

Expanded text:
stum non poterat, quia donum Dei, id est Spiritum sanctum non habebat. Et ideo quia ab eo nesciebat. Sed adhuc in cardit: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est, unde pecora ejus? Notandum vero quod hic puteum dicit, cum superius fontem nominaverit: quia nimirum omnis puteus fons, non autem omnis fons puteus. Quae verba sicut aperta et plana transcurrentes, audiamus quid ei Dominus responderit, superiora sua verba exponens. Ait enim: Omnis qui biberit ex aqua Sed aqua quam ego dabo ei: fiet. 95 in eo fons aque salientis in vitam etlectata, et tanti muneris consors esse cupiens, et adhuc prudentiam carnis amplectens, respondit: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ait illi Dominus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Dicit ei: Non habeo virum. Dicit ei Jesus: Bene dixisti quia non habeo virum: quinque enim viros habuisti, et nunc quem ha
Abbreviated transcription (Latin):
et retigit eos. Quia em̃ illi conster¬
bant: ipse clementer accessit ⁊ teti¬
git eos ut actu suo timorem pelle
uocaret: ⁊ dixit eis. Surgite. noli¬
te timere. Quos manu tangens sa¬
postea doctrinam tribuat. Meus eñi¬

Expanded text:
Jesus, et tetigit eos. Quia illi jacebrant, ipse clementer accedit, et tangit eos, ut tactu timorem fugesolidentur. Dixitque eis: Surgite, et nolite timere. Quos manu sapostea doctrina tribuatur. Levan
Abbreviated transcription (Latin):
dispositionis ipsius. Sicut eni uolun¬
tate natus ẽ: sic ⁊ uoluntate passus ẽ.
Quiq si noluisset: nũqmͣ pateretur.
Si ñ pateretur. nũqua genus huma¬
nũ reclimeretur. Si noñ redimeretur.
nullus hominũ saluaretur. Ad hoc gͦ
d̃s homo factus ẽ: ut ex humanitatis
infirmitate redimeret. quos ex diui¬
nitatis potentia creauisset. Unus ergo
uero diuisus. ⁊ ꝑfectus d̃s ⁊ ꝑfectus ho¬
mo cuius beneficiis et̃nis sit sempit̃na
gr̃arum actio amen¬

Expanded text:
ut enim voluntate natus, sic et voluntate passus est. Quique si voluisset, nunquam pateretur; si non pateretur, nunquam genus humanum redimeretur; si non redimeretur, nullus hominum salvaretur. Ad hoc ergo Deus homo factus est, ut ex infirmitate humanitatis redimeret, quos ex divinitatis potentia creavit. Unus ergo verbo divisus, perfectus Deus et perfectus homo, cujus beneficiis aeternis sit sempiterna gratiarum actio
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. sed a patre non recesserat. In mũ¬
dum namq uenit ꝑ humanitatẽ: sed
mansit cũ patre ꝑco et̾nam illi diui¬
nitatẽ. Inde gͦ uerũ erat eius iuditiũ:
quia ipse nerus erat filius di. Et in lege¬

Expanded text:
Filius fuerat, sed a Patre non recesserat. In munFilius fuerat, sed a Patre non recesserat. In mundum namque venit per humanitatem, sed mansit cum Patre per coaeternam illius divinitatem. Inde ergo verum erat judicium ejus, quia ipse verus erat Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dico qũequ̾a. Hoc de primo euis aduen¬
tu accipi debet. Duo siquidẽ sunt dñi
aduentus. Primus misericordie. scł
iudicii. Ile ꝑactus ẽ ille in fine seculi
futurus est. Si eñi primo dñs iudica¬
re uenisset. om̃s puniendos repperisset.
Prus gͦ p̃roganda erat misccłia: post
dixit. Misericordiã ⁊ uidicium canta¬
bo t domine. Prnis gͦ misericordiam:
post iuditiũ sedixit dño cantaturum.
P hanc miscd̃iam factus est pro homi¬
n̾ib homo: obprobria. inrisiones. spu¬
ta. flagella. post tremo ipsam cruice susti¬
nuit: ite homine ꝑditum saluaret. De
hoc gͦ primo aduentu suo quo miscdi¬
t̃ uenerat genus humanũ redimere
ait. Ego ñ iudico qu̾eqm. Nam de secũ¬
do quo uidex uenturus est sub iungit.
Et si iidico ego: iuditium meũ uerum
aꝑit cũsubdit. quia solus non sum:
sed ego ⁊ qui misit me pat̾ scilicet in¬
carnari me constituit. Missio eñi ista.
incarnatio ẽ. Missus gͦ filuis a patre

Expanded text:
dico quemquam. Hoc de primo ejus advendico quemquam. Hoc de primo ejus adventu accipi debet. Duo enim sunt Domini adventus. Primus misericordiae, secundus judicii; ille peractus est, iste in fine saeculi futurus est. Si enim primo Dominus judicare venisset, omnes puniendos reperisset. Prius ergo praeroganda erat misericordia, post dixit: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine , prius misericordiam, post judicium se dixit Domino cantaturum. Per hanc misericordiam factus est pro hominibus homo, opprobria, irrisiones, sputa, flagella, et postremo ipsam crucem sustinuit, ut hominem perditum salvaret. De hoc ergo primo suo adventu, quo misericorditer venerat genus humanum redimere, ait: Ego non judico quemquam. Nam de secundo, quo judex venturus est, subjungit: Et si judico ego, judicium meum verum aperit cum subdit: Quia solus non sum; sed ego, et qui misit me, Pater, id est, incarnari me constituit. Missio enim ista, incarnatio est. Missus ergo a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
gloriã dabat ungenitus filius. Si iu-¬
quit ego ꝑhibeo de me testimoniũ: ue-
rum ẽ meum testimoniũ. qd parris te¬
stimonio confirmatur. Sci eñi unde
ueni quia ab eo missus sum: et quo ua¬
do quia ꝑacto myst̾io mee incarnatio¬
nis reuertor ad patr̃e. Non aũt quando
ad nos uenit patrem deseruit. nec rur-¬
sus quando ad patr̃e rediit terras per
ralibq comp̃hendatur. sicut sol iste cor¬
poreus qui non potest accedere inocciden¬
tem nͥ recedat aboriente. Non ita de il¬
dit umiqũa. nͥ unigenitus filius qui ẽ
in sinu patris ipse narrauit. In t̾ris loq̃¬
.batur ⁊ apud patr̃e se ẽẽ dicebat sed per
ascenssionẽ iam recess surus demun¬
do promisit fidelib dicens. Ecce ego uob̾-¬
cum sum om̃ib dieb usq ad consum¬
mationẽ scł̃i. Uerũ gͦ erat testimoniũ
q̃d de se ꝑlubebat: quia apatre missus
euis testimoniũ habebat ⁊ iam im¬
pleto eo ꝓpt̾ qd uenerat redibat. Uos
scłm carnem indicatis. ego eñi non iu¬

Expanded text:
s. Si, inquit, ego perhibeo testimonium de me, verum est meum testimonium, quod Patris testimonio confirmatur. Scio enim unde veni, quia ab eo missus sum; et quo vado, quia peracto mysterio meae incarnationis, revertar ad Patrem. Non autem quando ad nos venit, Patrem deseruit, nec rursum quando ad Patrem rediit, terras. ribusque comprehendatur, sicut sol iste corporeus, qui non potest accedere ad occidentem, nisi recedat ab oriente. Non ita de ildit unquam . Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. In terris loquebatur, et apud Patrem se esse dicebat, sed per ascensionem jam recessurus de mundo, promisit fidelibus, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Verum igitur erat testimonium quod de se perhibebat, quia a Patre missus, ejus testimonium habebat, atque hoc impleto, eo unde venerat, redibat. Vos secundum carnem judicatis, ego non ju
Abbreviated transcription (Latin):
scenti ut ostenderet eis patr̃e. respon-¬
dit. Qui me uidet: uidet ⁊ patrem.
Quia enim unum sunt pater et
filius. id circo eoꝵ una est uisio. una¬
⁊ scientia. Hec uerba locutus ẽ iħs
ingazofilatio docens intemplo. Ga¬
rophilaciũ locus erat intemplo ubi
thesauri non recondebant᷑. Gãza qͥp¬
dicitur seruare. Garophilatium gͦ
composito nomine uocabatur. qd¬
ibi diuitie seruarentur. Magna por¬
ro: constantia. ingens fidutia loqn¬
tis dñi demonstratur: qui in ipsis
templi penetralib corã scribis ⁊ pha¬
riseis inimicis sins diuinitatis sue
uerba impert̾ritus loq̃batur. Mysti

Expanded text:
scenti, ut eis ostenderet patrescenti, ut eis ostenderet patrem: Qui me videt, videt et Patrem meum , quia enim unum sunt Pater et Filius, idcirco una est cognitio, una scientia. Haec verba locutus est Jesus in gazophylacio, docens in templo. Gazophylacium locus erat in templo, ubi thesauri recondebantur. Gaza quipdicitur servo. Gazophylacium ergo composito nomine vocat, quod divitiae ibi servarentur. Magna porro constantia, ingens fiducia loquentis Domini demonstratur, qui in ipsis templi penetralibus, coram Scribis et Pharisaeis inimicis suis, divinitatis suae verba imperterritus loquebatur. Mysti
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ ut me cognoscatis ⁊ tunc ad pa¬
tris mei noticiam ꝑuenire pot̾itis.
Si enĩ me sciretis forsitan ⁊ patr̃e
meum sciretis. Una enĩ cognigo pa-¬
tris ⁊ filii. quoꝵ una est substancia.
nͨ alt̾ sine alt̾o cognosci potest. Noue¬
rant gͥ xp̃m scom carnem. scd̃m qũa
alibi eis dixit. Et me scitis. ⁊ unde sĩ
scitis. Sed ignorabant ens diuini-¬
tatẽ. Dicit aut̾e forsitan non dubi¬
tando. sed infidelitat̾e illoꝵ increpan¬
do. Hoc enĩ aduerbium cũ abhomi¬
ne dicitur: dubitatione significat.
cũ a d̾o cui nichil occultũ ẽẽ potest in¬
crepationẽ. Nam ⁊ apłs cum dice¬
ret: Puto q̃d sp̃m di habeo: non se
spm̃ dei habere dubitabat. sed dubi¬
tantes ⁊ incredulos arguebat. Cũ
gͦ dicit. si me scirens. forsitan ⁊ pa¬
trem meũ sciretis: Increpat infideles
qui nesciebant unam ẽẽ cognitionẽ
patris ⁊ filii. nec alt̾um sine altero
posse cognosci. Hinc alibi philippo po¬

Expanded text:
us est ut me cognoscatis, et tunc ad Paus est ut me cognoscatis, et tunc ad Patris mei notitiam pervenire poteritis. Si enim me sciretis, forsitan et patrem meum sciretis. Una est enim cognitio Patris et Filii, quorum una est substantia, nec alter sine altero cognosci potest. Noveralibi de eis dixit: Et me scitis, et unde sim scitis ; sed ignorabant ejus divinitatem. Dicit autem forsan, non dubitando, sed infidelitatem increpando. Hoc enim adverbium cum ab homine dicitur, dubitationem significat; cum a Deo, cui nihil occultum esse potest, increpationem. Nam et Apostolus cum diceret: Puto quia Spiritum Dei habeo , non se Spiritum Dei habere dubitabat, sed dubitantes et incredulos arguebat. Cum ergo dicit: Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis, increpat infideles qui nesciebant unam esse cognitionem Patris et Filii, nec alterum ab altero posse cognosci. Hinc alibi dicit Philippo po
Abbreviated transcription (Latin):
qualissit uita singuloꝵ qui iuidex
est om̃ium hominũ quiq reddet u¬
nicuiq scłm oꝑa sua. Sequitur et¬
iam. Et testimoniũ ꝑhibet de me
qui misit me pat̾. Non solus inqͥt
de me testimoniũ ꝑhibeo. quia pat
qui misit me. ipse testimoniũ red¬
dit mͥ. Sed iudei uerba xp̃i carnali¬
ter accipientes: patr̃e xp̃i carualit̾
intellexerunt. Ideoq dixerunt ei. U¬
bi est pat̾ tuus: Uidebant namq ĩ
aꝑto homine. sed non intelligebant
in oculto dm̃. Ubi est inquiunt pa¬
ter tuus: Audiuimus aiunt te di¬
centẽ quia ñ esses solus. sed qui te
misit pat̃ tecum ẽẽt te aũt solum
uidemus patr̃e tecum uidere non po¬
ssumus. Ostende gͥ nobis patr̃e tuũ
⁊ dñs. Neq me scitis neq patr̃e meũ.
Ac si diceret. Sic uultis ut patrem
uob̾ ostendam quasi iam me sciatis.
sed ad huc neq me scitis neq patrem
meũ. Nam quia me ignoratis id circo
patrem meum scire non potestis. Pri¬

Expanded text:
qualis sit vita singulorum, qui judex qualis sit vita singulorum, qui judex et omnium hominum, quique reddet unicuique secundum opera sua. Sequitur: Et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. Non solus, inquit, de me testimonium perhibeo, quia Pater qui misit me, ipse testimonium reddit mihi. Sed Judaei verba Christi carnaliter accipientes, Patrem Christi carnaliter intellexerunt, ideoque dixerunt: Ubi est pater tuus? Videbant namque in aperto hominem, sed non intelligebant in occulto Deum. Ubi, inquiunt, est pater tuus? Audivimus, aiunt, te dicentem quia non esses solus, sed qui te misit pater, tecum esset: te autem solum videmus, patrem tecum videre non possumus. Ostende ergo nobis patrem tuum. Et Dominus: Neque me scitis, neque Patrem. Ac si diceret: Si vultis ut Patrem vobis ostendam, quasi me jam sciretis, sed adhuc neque me scitis, neque Patrem meum. Nam quia me ignoratis, idcirco meum Patrem scire non potestis. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a dicit. in lege que nob̾ data est Sic
cotidie dicimus orantes. pane nr̃m. id
ẽ quem nob̃ dari exposcimus. Queren¬
ne dm̃ falsum testimonium protuler:
susannam castissimam. falsi crimi¬
nis testimoniũ tulerunt: Sed hoc
modo in lege cũ diceretur. inore dno¬
trinitatis coniñdatum est myst̾ium.
que etiam susanne castitati intus
inconscientia suo testimonio suffra¬
grabatur. cũ a duob prb̃is falso accu¬
saretur. Et est sensus. Si duoꝵ ho
qui non numqm falsum dicere pos¬
sunt. ⁊ si ñ studio meniendi. tamen
errore decepti dum putant uera ẽẽ.
q̃ falsa sunt. Si gͦ hoꝵ testimoniũ
improbare uel reicere non aucletis.
sumitis: accipite potitis nr̃m tesimo¬
niũ. ne sentiatis iuditiũ. Ego sum qͥ
testimonium ꝑhibeo demeipso. Ipse
rit aliũ testem quam seipsũ. quia
om̃ia nouit ⁊ iam aute quam fiant.
⁊ quid ex quo fonte ꝓcedat euidentis¬
sime considerat. Omnia enĩ nuda st̃
⁊ aꝑta oculis eius nͨ abaliqͦ requirit

Expanded text:
um est: in lege quae vobis data est. Sic quotidie dicimus orantes: Panem nostrum, id est, quem nobis dari exposcimus. Quaerenne Domini falsum testimonium protulerunSusannam castissimam falsi criminis testimonium tulerunt . Sed hoc modo cum in lege diceretur: In ore duotrinitatis commendatum est mysterium, quae etiam Susannae castitati intus in conscientia suo testimonio suffragabatur, cum a duobus presbyteris falso accusabatur. Et est sensus: Si duorum hqui nonnunquam falsum dicere possunt, etsi non studio mentiendi, tamen errore decepti, dum putant vera esse quae falsa sunt; si ergo horum testimonium improbare vel rejicere non audetis, sumitis? Accipite potius nostrum testimonium, ne sentiatis judicium. Ego sum qui testimonium perhibeo de meipso. Ipse irit alium testem quam seipsum, quia omnia novit etiam antequam fiant, et quidquid ex quo fonte procedat, evidentissime considerat. Omnia enim nuda et aperta sunt oculis ejus, nec ab aliquo requirit