comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siuis: potes me mundare. Et
dñs mox miscdie porrigens
manũ: dicat: Uolo: Aundare
Et iħc ait illi mundato lepra.
huic cui misertus ẽ. huic cre¬
denti dño: qui confisus est
in uirtute cius: Huic gͦ dixit
ihe Credidisti sanus es: Spe¬
rasti: mundus effectus es: Noli
obliuisci qualis fueris: & qua¬
lis factus sis: Non cesses gratias
agere. non taceas confiteri.
Hoc & nos debemus facere
hoc km̃ quando adño nostro
de aliquo ꝑiculo liberamur:
quando ab aliquo dolore sal¬
uamur: siue infirmitatis. fiue
uulneris. siue de qualibet ne¬
cessitate. non efficiamꝰ ingratiꝰ.
non relinquamus liberatorem
nr̃m: sed alacres gr̃ãrum actio¬
nem ei reddamus: sed & mune¬
ra scdm fubstantiam nr̃am ad
honorificandũ cum: exhibeamꝰ:
hoc enim & illi mandauit dñs
Uade ait ad sacerdotẽ: & offer
munus tuũ:. Dixit ergo erihe
Uide uemini dixeris: Et quare
cedinem: ut & uos doceamini
quando aliquid boni facitis
non gloriari: non extolli non

Expanded text:
si vis, potes me mundare. Et si vis, potes me mundare. Et Dominus mox misericordiae porrigens manum, dicit: Volo, mundare. Et Jesus ait illi mundato a lepra, huic cui misertus est, huic credenti Domino, qui confisus est in virtute ejus, huic ergo dixit Jesus: Credidisti, sanus es; sperasti, mundus factus es. Noli oblivisci qualis fueris, et qualis factus sis. Non cesses gratias agere, non taceas confiteri. Hoc et nos debemus facere quando a Domino nostro de aliquo periculo liberamur, quando ab aliquo dolore salvamur, sive infirmitatis, sive vulneris, sive de qualibet necessitate. Non efficiamur ingrati, non relinquamus Redemptorem nostrum, sed alacriter gratiarum actiones ei reddamus, sed et munera secundum substantiam nostram ad honorificandum eum exhibeamus. Hoc enim et illi mandavit Dominus. Vade, ait, ad sacerdotem, et offer munus tuum. Dixit ergo ei Jesus: Vide, nemini dixeris. Et quare,cedinem, ut et vos doceamini quando aliquid boni facitis, non gloriari, non extolli, non
Abbreviated transcription (Latin):
sum enim ait incorruptibilis.
& luna iustitiȩ id̃oq omnib
apppio & om̃s meis splendo¬
rib ad salutem radio: Ipse uͦ
sicut fui ꝑmaneo. in fingula¬
ri meȩ sc̃itatis pulcritudine
Extendens manũ: tetigit eũ
Non sꝑno legem: sed curo uul¬
nus: Non destruo mandatũ:
sed fugo atq: mundo lepram:
ldoq: cum extendo manum:
mox effugit hec contamina¬
tio: Mea uirtute ꝓximare. uel
resistere meȩ potentiȩ ñ pote¬
rit: Dico mundare : & manũ
ad tangendũ extendens: effu¬
git ilico lepra: Et inuenta est
manus dñi. non lepram sed
mundum tetigisse corpus:
Confideremꝰ & nos nunc dilec
tissimi fratres. ut nullus pec¬
cati lepram in sua habeat ani¬
ma:. ut nullus contaminatio¬
nes delictorum in suo retineat
corde: Et si habet instanter ad¬
orans dñm. dicat ad eum: dñe
si uis: potes me mundare: Tu
illum prius multa delicta cõ¬
mittentẽ mundasti manassem
tu innumerabilib aluis ascło
peccantib misertus es: Tu ergo

Expanded text:
sum enim, ait, incorruptibilis, sum enim, ait, incorruptibilis, et luna justitiae, ideoque omnibus appropio, et omnes meis splendoribus ad salutem irradio, ipse vero sicut fui permaneo, in singulari meae sanctitatis pulchritudine. Et extendens manum, tetigit eum. Non sperno legem, sed curo vulnus. Non destruo mandatum, sed fugo atque mundo lepram. Ideoque cum extendo manum, mox effugit haec contaminatio; meae virtuti proximare, vel resistere meae potentiae non poterit. Dico, Mundare, et manum ad tangendum extendens, effugit illico lepra. Et inventa est manus Domini non lepram, sed mundum tetigisse corpus. Consideremus et nos nunc, fratres charissimi, ut nullus peccati lepram in sua habeat anima, ut nullus contaminationes delictorum in suo retineat corde. Et si habet, instanter adorans Dominum, dicat ad eum: Domine, si vis, potes me mundare. Tu illum prius multa delicta committentem mundasti Naaman, tu aliis innumerabilibus a saeculo peccantibus misertus es, tu ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
Magnifice credis: magnifice
et mundaris: Plenissime con¬
fiteris: plenissime letificaris:
Uolo: Mundare: Non dubita¬
sti credere: non tardo sanare:
Non distulisti confessionẽ: ñ
differam te mundare. Uolo¬
Mundare: Ut & magnã grãm
tibi ostendam: manũ ad te
porrigo: Extendens itaq: ma¬
num iħc: tetigit eum dicens:
Uolo: Mundare: Et quare te¬
tigit cum dñs: cum lex ꝓhibu¬
isset leprosum non tangere:
Propt̃ hoc tetigit. ut ostendis¬
set quia om̃ia munda mundis:
quia aliorum alus non adhe¬
rent inquinam̃ta: quia extra¬
nea immunditia: immacula¬
tos non coinquinat: S adhuc
ꝓpter quid tetigit: It humi¬
litatẽ demonstrasset: ut nos
doceret nullum spnere: nul¬
lum horrere: nullũ contempti
ducere. aut maculationem
scit ratione: Extendens gͦiħc
manum tetigit cum: Medicꝰ
ait sum celestis:. corpora cũ ani¬
mis curare possum: Propterea
om̃s tango: non ut infirmitas
michi adhereat. sed ido ut his
qui cam habent expellam:Sol

Expanded text:
Magnifice credis, magnifice Magnifice credis, magnifice et mundaris. Plenissime confiteris, plenissime et laetificaris. Volo, mundare. Non dubitasti credere, non tardo sanare. Non distulisti confessionem, non differam te mundare. Volo, mundare. Ut et magnam gratiam tibi ostendam, manum ad te porrigo. Extendens itaque Jesus manum, tetigit eum, dicens: Volo, mundare. Et quare tetigit eum Dominus, cum lex prohibuisset leprosum tangere? Propter hoc tetigit, ut ostendisset quia omnia munda mundis, quia aliorum aliis non adhaerent inquinamenta, quia extranea immundities immaculatos non coinquinat. Sed adhuc propter quid tetigit? Ut humilitatem demonstraret, ut nos doceret nullum spernere, nullum horrere, nullum contemptibesionem, aut maculationem scit rationem. Extendens ergo manum Jesus, tetigit eum. Medicus, ait, sum coelestis, corpora cum animis curare possum, propterea omnes tango, non ut infirmitas mihi adhaereat, sed ideo ut ab his qui eam habent expellam. Sol
Abbreviated transcription (Latin):
me: Siue ꝓpter prudentiã tu
am mirabiltt̃ me munda. ut
ab om̃ib magnificeris: Dñe
siuis: potes me mundare: Uo¬
luntas tua opus ẽ: quia & opa
uoluntati tuȩ obediunt: Id̃oq
si uis potes me mundare. Non
dubito: non fallor non dico si¬
cut ille qui filii salutem depre¬
cabatur: si quid potes adiuua
nos: sed scio quia om̃ia potes
Idoq non poter tiam peto: non
formidinẽ quero: Has enĩ scio
c̃ẽ indeficientes: sed tantum uo¬
luntatẽ tuam deprecor: & sequeis
uirtus statim hanc grãm adim¬
plebit: Dñe siuis e: potes me
mundare: Michi ad beneficiũ:
tibi ad salutem: Uidentib au¬
doctrinam: Dñe si uis: potes
me mundare: Tu prius naama¬
ait principem syrie phelyseũ
in iordanem tingens. lepra
mundasti:tu & modo siuis po¬
tes me mundare: Cut respondeis
dñs:ait: Confiteris quia ego
possum ꝓfiteris quia siego uo¬
lo fit: ido uolo mundare Uo¬
luntatem precaris: potentiam
confiteris: uolo mundare.

Expanded text:
me: sive propter providentiam tuam me: sive propter providentiam tuam me mirabiliter munda, ut ab omnibus magnificeris. Domine, si vis, potes me mundare. Voluntas tua opus est, quia et opera voluntati tuae obediunt, ideoque, si vis, potes me mundare. Non dubito, non fallor, non dico sicut ille qui filii salutem deprecabatur, Si quid potes, adjuva nos; sed scio quia omnia potes, ideoque non potentiam peto, non fortitudinem quaero, has enim scio esse indeficientes, sed tantum voluntatem tuam deprecor, et sequens virtus statim hanc gratiam adimplebit: Domine, si vis, potes me mundare. Mihi ad beneficium, tibi ad laudem, videntibus audoctr.. Domine, si vis, potes me mundare. Tu prius Naaman principem Syriae per Eliseum in Jordane tingens lepra mundasti ; tu et modo, si vis, potes me mundare. Cui respondens Dominus, ait: Confiteris quia ego possum, profiteris quia si ego volo, fit: ideo volo, mundare; voluntatem precaris, potentiam confiteris. Volo, mundare.
Abbreviated transcription (Latin):
cuti de cęlestib montib ad sal¬
uandos carnales descendente:
Uenit ergo ad eum homo lepro¬
sus:adorans cum: Antequã
peteret: adorare cȩpit: Anteqͣ
rogaret: culturam ostendit:
Adorauit cum: Pro hoc ipso
prius ꝓcidentes adorauerunt
eum: & ita demũ ei mimera
obtulerunt: Eodem mͦ & nunc
iste cadens adorabat: & sic sim¬
plicem obtulit postulationẽ:
dñe dicens. tu qui digne adora¬
ris : qui merito coleris: te ergo
dicoꝰ oꝑa prius contestans. et
sic uerba loquens: ꝑte enĩ om¬
nia facta sunt: Tu ergo dñe si
uis: potes me mundare: Nolun¬
tas tua opus ẽ: Ido si uis: potes
me mundare: Uoluisti ut hec
immundissima lepra suꝑ me
ueniret siue ꝓpter mea pecca¬
ta. ut. correptus penituissem:
siue propt̃ tuam prudentiam
ut me mirabilit̃ mundans sig¬
nificeris: Om̃ia dispensanter et
ꝓuident facis: & salutẽ largit̃
tribuis: Siue ergo hanc lepram
ꝓpter mea peccata portaui: di-¬
mittens culpas meas munda

Expanded text:
cuti de coelestibus montibus ad salcuti de coelestibus montibus ad salvandos carnales descendente. Venit ergo ad eum homo leprosus, adorans eum. Antequam peteret, adorare coepit: antequam rogaret, culturam ostendit. Adoravit autem eum. Pro hoc ipso prius procidentes adoraverunt eum, et ita demum ei munera obtulerunt . Eodem modo et nunc iste cadens adorabat, et sic supplicem obtulit postulationem: Domine, dicens, tu qui digne adoraris, qui merito coleris, te ego dico. Opera prius contestans, et sic verba loquens. Per te enim omnia facta sunt: tu ergo, Domine, si vis, potes me mundare. Voluntas tua opus est, ideo si vis, potes me mundare. Voluisti ut haec immundissima lepra super me veniret, sive propter mea peccata, ut correptus poenituissem; sive propter tuam prudentiam, ut mirabiliter me mundans magnificeris. Omnia dispensanter et providenter facis, et salutem largiter tribuis. Sive ergo hanc lepram propter mea peccata portavi, dimittens culpas meas, munda
Abbreviated transcription (Latin):
celestem ascendunt. audientes
apłm dicentem: que sursum
sunt querite: quȩ fursum sunt
sapite ubi xp̃c est in dextera
di sedens: Descendente nunc
dño hoc est inclinante se ad
infirmitatẽ. & impotentiam
cȩterorũ: misertus imꝑfectioni
eorum uel infirmitati . secute
sunt cum turbȩ multȩ: Aliqͣn¬
ti ꝓpter caritatem: aliquanti
ꝓpter doctrinam: aliquanti
ꝓpter ammirationẽ & curati¬
onem: Et ecce homo leprosus
unus ex illis qui curam que¬
rebant: qui leuamen deside¬
rabant: Et ecce leprosus ueni¬
ens: adorabat cum dicens: Do¬
mine siuis: potes me munda¬
re: Deorsum currens rogas o
homo: & in montẽ nichil dicis:
Quare fic᷑ Quia tempꝰ & tem¬
pora. om̃i rei fub cęlo: Tempus
doctrine & tempus curationis:
in monte docuit: illumina¬
uit: monuit: animas curauit:
corda sanauit. Propterea ergo
illa maiora temptare nolui. Al¬
la summa tardare passus sum:
Ipsis ergo ab illo completis: de¬
orsum eo de monte adcurandũ
descendente sicuti de cęlo. si¬

Expanded text:
audientes Apostolum dicentem: Quae sursum sunt quaerite, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est in dextera Dei sedens . Descendente nunc Domino, hoc est, inclinante se ad infirmitatem et impotentiam caeterorum, misertus imperfectioni eorum vel infirmitati, secutae sunt eum turbae multae, aliquanti propter charitatem, aliquanti propter doctrinam, aliquanti propter admirationem et curationem: et ecce homo leprosus unus ex illis qui curam quaerebant, qui levamen desiderabant. Et ecce leprosus veniens, adorabat eum, dicens: Domine, si vis, potes me mundare. Deorsum currens rogas, o homo, et in monte nihil dicis? Quare sic? Quia tempus et tempora omni rei sub coelo, tempus doctrinae, et tempus curationis. In monte docuit, illuminait, monuit, animas curavit, corda sanavit. Propterea ergo ego illa majora tentare nolui, illa summa tardare passus sum. Ipsis ergo ab illo completis, deorsum eo de monte ad curandum descendente, sicuti de coelo, si
Abbreviated transcription (Latin):
posse: ubiq p̃sentem eẽ:ꝰ remis¬
sionem nob cunctorũ peccatoꝵ
cius indulgentia sitamen eius
precepta seruemus largiriꝰ: ut¬
& unusquisq nr̃m cum centu¬
rione isto audire mereat᷑. uade
& sicut credidisti fiat tibi adiu¬

Expanded text:
posse, ubique praesentem esse, remisposse, ubique praesentem esse, remissionem nobis cunctorum peccatorum ejus indulgentia si tamen ejus praecepta servemus largiri, ut unusquisque nostrum cum centurione isto audire mereatur: Vade, et sicut credidisti fiat tibi. Adju
Abbreviated transcription (Latin):
bene predicata &annuntiata:
ista est exultatio. ista est abini¬
tio narrata requies: In istam
treꝰ ad istam colligunt᷑ om̃s ex
gentib dño credentes: religiosi¬
tatem seruantes: In caꝙ nos om¬
nes ꝑganus oreligiosi filu di
ad istam om̃i nr̃a uirtute festi¬
nemus: Nichil nos reuocet: ni¬
chil nos retardet nichil nos
impediat ad hoc desiderabile
ꝓperare conunũ: Omnẽ negli¬
gentiam a nob pellamus: omnẽq
defidiam ab animo & corpors
impedimento a nob ꝓiciamꝰ: ut
huius beatitudinis ꝙ. requiet do¬
mestici efficiamur: quatinus
sc̃ẽ huius ut dictum est epula¬
tionis.digni inuemamur. Ua¬
de: sicut credidisti. fiat tibi. Sic
fiet uere unicuiq bomini ficut
crediderit: scđm mensuram fi¬
dei metietur ei: Et ista adño gr̃a:
ldoq dixit ad illum dñs. sicut
credidisti fiat tibi: Credidisti
quia ego om̃ia possumꝰ credi¬
disti quia ego dñs sum omniũ:
sicut credidisti ita fiat tibi: Cre

Expanded text:
bene praedicata et annuntiata, bene praedicata et annuntiata, ista est exsultatio, ista est ab initio narrata requies. In istam iligentes, ad istam colliguntur omnes ex gentibus Domino credentes, religiositatem servantes. In eam et nos omnes pergamus, o religiosi filii Dei, ad istam omni virtute nostra festinemus. Nihil nos revocet, nihil nos retardet, nihil nos impediat ad hoc desiderabile properare convivium. Omnem negligentiam a nobis pellamus, omnemque desidiam ab animo et corporis impedimenta a nobis projiciamus, ut hujus beatitudinis et requiei domestici efficiamur, quatenus sanctae hujus, ut dictum est, epulationis digni inveniamur. Vade, sicut credidisti, fiat tibi. Sic fiet vere unicuique homini sicut crediderit: secundum mensuram fidei metietur ei et ista a Domino gratia. Ideoque dixit ad illum Dominus: Sicut credidisti, fiat tibi. Credidisti, quia ego omnia possum; credidisti, quia ego sum Dominus omnium: sicut credidisti, ita et fiat tibi. Cred
Abbreviated transcription (Latin):
pauci electi de mulutudine: Et¬
enim ꝑdiuersas generationes
& secula diuersa pauci electi
sunt. si multi uero conuenien¬
tes. & simul congregati in tem¬
pore uisitationis multi inueni¬
entur: nimiũq innumerabi¬
les: Multi uement aboriente et
occidente: &. recumbent non car-¬
nalit̃ iacentes. Ie spiritalit̃ re¬
quiescentes: non temporaliter
potantes. sed eterne epulantes
Recumbent in regno di: ubi lux
& spes ubi letitia & exultatio uͥ
gloria & benedictio: ubi lux ocu¬
lorum et longeuitas uitȩ eterne
ubi om̃s iocundantur ubi õs
gaudent: ubi patres illi beati
recumbent ubi om̃s ꝓpħe re
quiescunt: ubi apl̃i et euuan¬
głistȩ fuꝑglosos sedent thro¬
nos: tibi multtudo martyrũ
in ȩterna gloria glorianturꝰ uͥ
copiositas uirginum in secula
exultat portans coronam im¬
maculatȩ uirginitatis: O dul¬
cissimi fratres unanimis con¬
uentio hylaris congregatioꝰ
fulgens contunctio: ista ascło

Expanded text:
pauci electi de multitudine. Etpauci electi de multitudine. Etenim per diversas generationes et saecula diversa pauci electi sunt. Simul vero convenientes, et simul congregati in tempore visitationis multi inveniuntur, nimiumque innumerabiles. Multi enim venient ab oriente et occidente, et recumbent non carnaliter jacentes, sed spiritualiter requiescentes, non temporaliter potantes, sed aeternaliter epulantes. Recumbent in regno Dei, ubi lux est et spes, ubi laetitia et exsultatio, ubi est gloria et benedictio, ubi lux oculorum et longaevitas vitae aeternae, ubi omnes jucundantur, ubi omnes gaudent, ubi patres illi beati recumbunt, ubi omnes prophetae requiescunt, ubi apostoli et evangelistae super gloriosos sedent thronos, ubi multitudo martyrum in aeterna gloria gloriatur, ubi copiositas virginum in saecula exsultat, portans coronam immaculatae virginitatis. O dulcissimi fratres, unanimis conventio, hilaris congregatio, fulgens conjunctio. Ista est a saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
cutus est dicens & uenient gen¬
tes multe & dicent. Uenite as¬
cendamꝰ ad montẽ dñi: & in
montem di iacob ingrediamur.
&. ostendat nob̃ uiam suamꝰ et
ambulemꝰ in ea: Multi uenient¬
illi de quib dñs ait: Et alias oues
habco quȩ non sunt ex hoc oui¬
li: & illas adducam: & erit unus¬
grex &. unus pastor: Multi ueni¬
ent. illi de quib dictum ẽ: ut et
filii di qui disꝑsi sunt congre¬
garent᷑ in unum: Isti gͦ omnes
uenient: Unde uemient. Ab
oriente & occidente hoc est ex
om̃i gente quȩ est sub sole: ab
oriente usq ad occidentẽ: Sic̃
enim pom̃s gentes habet hoc
euuangłium predicari. sic
om̃ib gentib uenturi sunt
ad regnum celorum: Uel adhic
statim illuminati transeunt:
Et ab occidente hii qui passio¬
nes & ꝑsecutiones usq: ad mor¬
tem tolerarunt ꝓfide: Multi gͦ
uenient: Et quomodo alibi di¬
cis odñe dulcissime. multi uo¬
cati pauci electi: Multi att uo¬
cati: Om̃s enim tribus hominũ
abinitio seculi uocate sunt: et

Expanded text:
cutus est, dicens: Et venient gentes multae, et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini, et in domum Dei Jacob ingrediamur, et ostendat nobis vias suas, et ambulemus in eis . Multi venient de quibus ait Dominus: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas adducam, et erit unusgrex et unus pastor . Multi venient, de quibus dictum est: Ut et filii Dei qui dispersi sunt congregentur in unum . Isti ergo omnes venient. Unde venient? Ab oriente et occidente, hoc est, ex omni gente quOriente usque ad Occidentem. Sicut enim per omnes gentes habet hoc Evangelium praedicari, sic ex omnibus gentibus venturi sunt ad regnum coelorum: vel adhuc statim illuminati transeunt, et ab Occidente hi qui passiones et persecutiones usqtem tolerarunt pro fide. Multi ergo venient. Et quomodo alibi dicis, o dulcissime Domine, Multi vocati, pauci vero electi? Multi, ait, vocati. Omnes enim tribus hominum ab initio saeculi vocatae sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ sicut ꝓximi. uel fratres: ido
ait & dñs ad cos: Uos estis sal
terrȩ: & uos estis lux mundi:
Nunc uero descendente eo de
monte secute sunt eum turbȩ.¬
qͦ in monte ascendere non po¬
tuerunt: ut pigri popłi: ut ne¬
gligentes: ut imꝑferti: Ita et
filii ifrł primitus in montem
ascendere non potuerunt: ad
obuiandũ do ꝑgere non ualu¬
erunt ꝓpter suam irreligiosi¬
tatem & impietatem. sed solus
moyses ascendit: & pauci cum
co seniorum ifrl. Ita &. cum
dño discipłi soli in montẽ as¬
cenderunt: & tardiores deor¬
sum stecerunt: Sic & modo ui¬
gilantes & alacres & fideles
animȩ dm̃ timentes & dñm
diligentes: celestia regna desi¬

Expanded text:
mi, sicut amici vel fratres. Ideo ait et Dominus ad eos: Vos estis sal terrae, et, vos estis lux mundi . Nunc vero descendente eo de monte, turbae secutae sunt eum, quae in montem ascendere non potuerunt, ut pigri populi, ut negligentes, ut imperfecti. Ita et filii Israel primitus in montem ascendere non valuerunt, ad obviandum Deo pergere non potuerunt propter suam irreligiositatem et impietatem, sed solus Moyses ascendit, et pauci cum eo seniorum Israel: ita et cum Domino discipuli soli in montem ascenderunt, et tardiores deorsum steterunt. Sic et modo vigilantes et alacres et fideles animae, Deum timentes et Dominum diligentes, re
Abbreviated transcription (Latin):
glexerunt: in cuius passione
etiam sole lugente letati sunt:
Quid mirum si caldeis aduen¬
tantib hn credere noluerunt:
quos ad fidem ueritatis addu¬
cere concursus non potuit an¬
gelorum: letemur itaq nos
fratres &. exultemꝰ in dño festi¬
uitatẽ phennns mysterri om̃i
cum gaudio cęlebrantes: qui
natiuitatẽ domimcã non con¬
iecturis carnalib abnegamus:
sed fide simplici confitemur:
Qui saluatoris aduentũ non
nuntiantib magis. sed attes
cunabula uagientẽ querimꝰ:
sed regnantẽ ueneram᷑ in cęlo:¬

Expanded text:
glexerunt, in cujus passione, glexerunt, in cujus passione, etiam sole lugente, laetati sunt? Quid mirum, si Chaldaeis adventantibus, hi credere noluerunt, quos ad fidem veritatis adducere concursus non potuit angelorum? Laetemur itaque nos, fratres, et exsultemus in Domino, festivitatem perennis mysterii omni cum gaudio celebrantes; qui nativitatem dominicam non conjecturis carnalibus adnegamus, sed fide simplici confitemur; qui Salvatoris adventum non nuntiantibus magis, sed attestcunabula vagientem quaerimus, sed regnantem veneramur in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
strante: nec sane aquibuscũq
uilib obscuris abiectisq homi¬
nibus hȩc sunt intellecta uel
uisa. sed acaldeis. id est apud
quos suꝑstitionũ regnabat
error: In his ingressus mundũ
xp̃c: primitias fidei salutaris
inuenit: Et factum est int̃ iu¬
deos & gentiles quoddam per¬
fidiȩ fideiq certamen: Nato
enim xp̃o exultabat caldȩa.
& totum cum suis principib
hierosolima torquebat᷑: In¬
sectabatur iudeus: magus ad¬
orabat: Herodes acuebat gla¬
dium: caldcus munera prepa¬
rabat: Sedquid mirum situr¬
ba illa iudaica xp̃i non susce¬
pit infantiam:quȩ etiã mor¬
tuos suscitantẽ contumacit̃
abusa contempsit: Quid mir̃
si incunis iacentem xp̃m spre¬
uere iudei: quẽ cecis uel
noua daret lumi na. uel re¬
pararet amissa.languoresq:
uarios salutifero sermone cu¬
raret: ad om̃ia beneficia dñi re¬
dimentis ingrati. mendacis lin¬
gue calumpnus incusabant:
Quid mirũ si in cius natiuitate
stellȩ splendentis inditia ne-¬

Expanded text:
runt. Nec sane a quibuscunque vilibus, obscuris abjectisque hominibus haec sunt vel intellecta, vel visa, sed a Chaldaeis, id est, 85 apud quos superstitionum regnabat error. In his ingressus mundum Christus primitias fidei salutaris invenit: et factum est inter Judaeos atque gentiles quoddam perfidiae fideique certamen. Nato enim Christo exsultabat Chaldaea, et tota cum suis principibus Hierosolyma torquebatur. Insectabatur Judaeus, magus adorabat; et Herodes acuebat gladium, Chaldaeus munera praeparabat. Sed quid mirum si turba illa Judaica Christi non suscepit infantiam, quae etiam mortuos suscitantem contumaciter abusa contempsit? Quid mirum si in cunis jacentem Christum sprevere Judaei, quem, cum caecis vel nova daret lumina, vel repararet amissa, languoresque varios salutifero sermone curaret, ad omnia beneficia Domini redimentis ingrati, mendacis linguae 86 calumniis incusabant? Quid mirum si in ejus nativitate stellae splendentis indicia ne
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum atcestatur: uenerantur
& magi:. quia mystica cius nati¬
uitas sempit̃no gaudio & t̃ram
lecificat: & cęlum: Hunc gͦ regẽ
cȩlestium hominũq rectorem
sub carnis mysterio uenientẽ:
inuidus tremit herodes:iudea
infidelis abiurat: Tremit he¬
rodes infantem regiȩ dignita¬
tis: quia bonitatem nascentis
ignorat: Abiurat xp̃m iudea
quem predicat: quia impieta¬
tib suis metuens iusti iudicis
refugit equitatẽ: & scelerum
suorũ obcecata tenebris sola
uidere non potest: qđ om̃ib
splendet ecȩlo: Et cum omni¬
um patriarcharũ doctrina ac
ꝓphetica scõrum uirorũ eloqͥa.
ad agnitionẽ filu di iudaica
corda non reflexerint:unius
stellȩ radiꝰ fidem gentiũ suscita¬
uit: Quȩ tanta ꝑmutatio fres
quȩ ue ista conuersio ẽ:Apud¬

Expanded text:
coelum attestatur, venerantur coelum attestatur, venerantur et magi, quia mystica ejus nativitas sempiterno gaudio et terram laetificavit et coelum. Hunc ergo regem coelestium hominumque rectorem, sub carnis mysterio venientem, invidus tremit Herodes, Judaea infidelis abjurat. Tremit Herodes infantem regiae dignitatis, quia bonitatem nascentis ignorat: abjurat Christum Judaea, quem praedicat, quia impietatibus suis metuens justi judicis refugit aequitatem; et scelerum suorum obcaecata tenebris, sola videre non potest quod omnibus splendet e coelo: et cum omnium patriarcharum doctrina, ac prophetica sanctorum virorum eloquia ad agnitionem Filii Dei Judaica corda non flexerint, unius stellae radius fidem gentium suscitavit. Quae tanta permutatio, fratres, quaeve ista conversio e
Abbreviated transcription (Latin):
Apud iudeam xp̃c in presepi
pastorib uagiebat: & in caldea
magorũ oculis int̃ sydera cho¬
ruscabat: Apud iudȩos sorde¬
bat inpannis:apud gentiles
fulgebat ingloria: Et quidem
necesse erat ut cȩlorum dñm
testimoniũ cęleste precederet:¬
& auctorem lucis signũ lumi¬
nis reuelaret: Magnum hoc
fratres tremendũq mysteriũ.
cum unus idemq annuntia¬
tur de patre ds & homo de ma¬
tre: unus idemq filius feminȩ
& filius maiestatis: unus ideq
hominũ particeps & dñs angło¬
rum: Quis enim ualeat estima¬
re qͣnti sacramenti.quantȩq:
sit gratiȩ. quod ille suggit ube¬
ra qui pascit om̃ia:. & qui uni¬
uersis animantib cybi substan¬
tiam prestat e cęlo. obsalutem
terrestriũ terreno lacte nutri¬
tur: Nullus ergo ambigat: ne¬
mo cunctetur: quod xp̃e in ter¬
ra degens.fulgebat incelo:quia
sicuenit ad terras: ut non relin¬
queret cȩlum: Et inde est qđ
dant angli: mirant᷑ pastores:

Expanded text:
Apud Judaeam Christus in praesepi Apud Judaeam Christus in praesepi pastoribus vagiebat; et in Chaldaea magorum oculis inter sidera coruscabat. Apud Judaeos sordebat in pannis; apud gentiles fulgebat in gloria. Et quidem necesse erat ut coelorum Dominum testimonium coeleste praecederet, et auctorem lucis signum lucis revelaret. Magnum hoc, fratres, tremendumque mysterium, cum unus idemque annuntiatur de Patre Deus, et homo de matre; unus idemque filius feminae, et filius majestatis; unus idemque hominum particeps, et Dominus angelorum. Quis enim valeat aestimare quanti sacramenti, quantaeque sit gloriae, quod ille sugit ubera, qui pascit omnia, et qui universis animantibus vivendi substantiam praestat e coelo, ob salutem terrestrium terreno 84 lacte nutritur? Nullus ergo ambigat, nemo cunctetur, quod Christus in terra degens fulgebat in coelo, quia sic venit ad terras, ut non relinqueret coelum. Et inde est quod dant angeli, mirantur pastores,
Abbreviated transcription (Latin):
pem passionis:atq: cosquib
libenter uitam parabat ȩternã.
patient̃ ꝑmisit occidi: Proinde
nos dilectissimi uementes ex
gentib quib instella domini¬
ca salutare  lumen radiauit. e
çȩlo. apud quos uirginis fide¬
lis est partus: quib xp̃e & in
cunabulis ds est: deuotionis
ac fidei nr̃e munera deferentes.¬
herodis ꝑfidiam declinemus:
& scificato corpore ac sp̃u nr̃am
mum semꝑ dñi honoremus ad¬
uentũ: ut sicut de cius illumi¬
natione gaudemus.ita de nr̃a
retributione letemur: Itẽ ciusd̃¬
ueniens. ut concurren¬
tes ad festa domimca & myste¬
ria saluatoris nr̃i. de cuius na¬
tiuitate gauisi sumus.⁊eius
manifestatione letemur:quia
sicut nascendo głosus ẽ. difiliꝰ:
ita apparendo mirabilis: Mirũ
gine: nec minꝰ magnificũ: qđ
ostensus est c̃celo: Mirũ ualde.
quod noũu hominẽ terra fus¬
cepit: stupendũ nichilominꝰ:
quod nouũ hunc hominem
noua de cęlo stella ꝓdiderit:

Expanded text:
pes passionis, atque eos quibus pes passionis, atque eos quibus libenter vitam parabat aeternam, patienter permisit occidi. Proinde nos, dilectissimi, venientes ex gentibus, quibus in stella dominica salutare lumen radiavit e coelo, apud quos Virginis fidelis est partus, quibus Christus et in cunabulis Deus est, devotionis ac fidei nHerodis perfidiam declinemus et sanctificato corpore ac spiritu, nomum semper Domini honoremus adventum: ut sicut de ejus illuminatione gaudemus, ita de nostra retributione laetemur, adjuvveniens, ut concurrentes ad festa dominica et mysteria Salvatoris nostri, de cujus nativitate gavisi sumus, ejus manifestatione laetemur: quia sicut nascendo gloriosus est Dei Filius, ita apparendo mirabilis. Mirum gine; nec minus magnificum quod ostensus e coelo est. Mirum valde quod novum hominem terra suscepit; stupendum nihilominus quod novum hunc hominem nova de coelo stella prodiderit.
Abbreviated transcription (Latin):
idest itinere mortis redire: qui
in patriam suam adorato dei
filio cęlestis uitȩ munera repor¬
tabant: Elusus ergo herodes
& contemptus amagis. ut ait
Et misit & occidit om̃s pũcros
qui erant inbethleem: abima¬
ti &. infra: Abimatu inquit et
infra etas scribitur occisorum.
ut occidentis innotescat acer¬¬
bitas: Oira ꝑuersa: inconsultaq:
seuientis indignatio: caldȩis
irascitur: innocentes interficit¬
& dum in mortẽ immaculati
fertur infantis: lactentiũ peri¬
mit turbas: quatinꝰ imquissi¬
mum regem qui indebitum
querebat sanguinẽ ꝓstratȩ
multitudinis multiplex reat᷑
inuolueret: Nec adu̾tere pote¬
rat furentis insama:quod ille
care. uuemebat. cogi in mor
abolus: ut ꝑuoluntatis suȩ mi¬
nistrum. aut. xp̃m perimeret.
aut paruulorũ nece letissimũ
xp̃i contristaret ingressum:
Sed nulla sit apud fideles in¬
nocentũ de morte tristitia:. quia
xp̃c iustissimus retributor se
propter passos suȩ fecit partici¬

Expanded text:
id est itinere mortis redire, qui id est itinere mortis redire, qui in patriam suam, adorato Dei Filio, coelestis vitae munera reportabant. Elusus ergo Herodes, et contemptus a magis ut ait et misit, et occidit omnes pueros, qui erant in Bethlehem, a bimatu, inquit, et infra: aetas scribitur occisorum, ut occidentis innotescat acerbitas. O ira perversa inconsultaque saevientis indignatio! Chaldaeis irascitur, innocentes interficit; et dum in mortem immaculati fertur infantis, 82 lactentium perimit turbas: quatenus iniquissimum regem, qui indebitum quaerebat sanguinem, prostratae multitudinis multiplex reatus involveret; nec advertere poterat furentis insania quod ille care veniebat cogi in mortabolus, ut per voluntatis suae ministerium, aut Christum perimeret, aut parvulorum nece, laetissimum Christi contristaret ingressum. Sed nulla sit apud fideles innocentium de morte tristitia: quia Christus justissimus retributor, propter se passos suae fecit partici
Abbreviated transcription (Latin):
inquirentib magis ac dicenti¬
bus. ubi est qui natus est rex
iudeorũ: turbatus ẽ. herodes.
& om̃is hierosolima cum illo:
Turbatur rex regno credo me¬
tuens suo: nescius quia xp̃c
non ueniebat regnum eius
iuadere.se saluare: & quod
nulli inferret mortẽ. qui ẽẽt
uita cunctorũ: Et cum ꝑambu¬
larent magi: stella sicut lectũ
est quã uiderant in oriente an¬
tecedebat eos: donec uenit. et
stetit supra ubi erat puer: Ue¬
& clamare uidebatur. hic est
puer quem natũ testabar e cȩ¬
lo. hic est rex ille magnus. qͥ
uenit cęlesti imꝑio regnũ socia¬
re trarum Uere stella hec domi¬
nicȩ natiuitatis ministra: quȩ
tanto est caldeis obsecuta famu¬
latu. ut mninquirendo xp̃o ñ
solum eos moneret e cȩlo: sed
& ducatũ illis prestaret in ter¬
ris: Adorato itaq dño magi.
oblatisq munerib pretereun¬
tes herodem: ꝑaliam uiam re¬
uersi sunt in regionem suam:
Neq: uero poterant ꝑherode.

Expanded text:
inquirentibus magis et dicentiinquirentibus magis et dicentibus: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Et turbatus est Herodes, et omnis Hierosolyma cum illo. Turbatur rex regno, credo, metuens suo; nescius quia Christus non veniebat regnum ejus invadere, sed salvare; 81 et quod nulli inferret mortem, qui est vita cunctorum. Et cum perambularent magi, Stella, sicut lectum est, quam viderant in Oriente antecedebat eos, donec venit, et stetit supra ubi erat puer. t clamare videbatur, Hic est puer quem natum testabar e coelo? Hic est rex ille magnus qui venit coelesti imperio regnum sociare terrarum. Vere stella haec dominicae nativitatis ministra, quae tanto est Chaldaeis obsecuta famulatu, ut in inquirendo Christo non solum eos moneret e coelo, sed et ducatum illis praeberet in terris. Adorato itaque Domino magi oblatisque muneribus, praetereuntes Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam. Neque vero poterant per Herodem,
Abbreviated transcription (Latin):
niunt orientẽ. De quo dictũ
est . ꝙ uisitauit nos oriens ex
alto: illuminare his qui in te¬
Dein subiungunt caldȩi. Uidi¬
uenimus adorare eum: Lius
inquiunt stellam uidimus:
Bene cius: quia quamuis om̃s
ab eodem creatȩ stellȩ ipsius
sint. hȩc tamen propͥe xp̃i erat.
quȩ specialit̃ cius nuntiabat
aduentũ: Et cętere quide facte
sunt stellȩ ut mundi istius
tempora cursusq distingue¬
rent. hec uero prodire iussa ẽ.
ut ipsum mundi dñm & regni
cȩlestis adesse tempus ostende¬
ret: Aiunt itaq: magi: Uidimꝰ
stellam cius: & uenimus adora¬
re eum: Ecce xp̃m qui ñ habent
habere uolunt: & inuenire con¬
tendunt: Iudeus dm̃ suum re¬
fugit: paganus inquirit: Qd
proximus non agnoscit: alie¬
nus intelligit: Gentilis stellam¬
uidet. & inuidet: Sicut lectum
est: in sua uenit. & sui cum non
receperunt: Uere iudea durissi¬
ma. suaq infidelitate cȩcata.
non indebat quod stella tadia¬
bat nec audire poterat quod
angłi conclamabant: Igitur

Expanded text:
em, de quo dictum est: Et visitavit nos Oriens ex alto: illuminare his qui in teDeinde subjungunt Chaldaei: Vidivenimus adorare eum. Ejus, inquiunt, stellam vidimus. Bene ejus: quia quamvis omnes ab eodem creatae stellae ipsius sunt, haec tamen proprie Christi erat, quae specialiter ejus nuntiabat adventum. Et caeterae quidem factae sunt stellae, ut mundi istius tempora cursusque distinguerent; haec vero prodire jussa est ut ipsum mundi Dominum et regni coelestis adesse tempus ostenderet. Aiunt itaque magi: Vidimus stellam ejus, et venimus adorare eum. Ecce Christum qui non habent habere volunt, et invenire contendunt. Judaeus Deum suum refugit, paganus inquirit: quod proximus non agnoscit, alienus intelligit: gentilis stellamvidet, et invidet, sicut lectum est: In sua venit, et sui eum non receperunt . Vere Judaea durissima, suaque infidelitate caecata, non videbat quod stella radiabat, nec audire poterat quod angeli conclamabant. Igitur,
Abbreviated transcription (Latin):
it ꝓpħarum precipu¬
tis kiñi. illuminare illumina¬
re ierłm: adest enim lum̃ tuũ
& maiestas dñi in te exorta ẽ:
lerłm uero. manifestum est eẽ
fidelium ciuitatem: Unde nos
fratres qui portas cęlestis ierłm
cupimus introire: illuminati
salutarib sacramentis. in cons¬
pectu dĩ nr̃i nouo gaudio neces¬
se est exultemus:quia noua
homo natus ex femina: subspe¬
tie adorantiũ caldeorũ fidem
gentiũ dedicauit: Qui quãuis
diuinitatẽ suam nr̃i corporis
adumbratione uelaret: dm̃ ta¬
men ẽȩ illum. cȩlũ ꝓdidit. et
terra cognouit: humilis qͥde
sed miserabilis uenit: ut parit̃
in eo & assumptȩ carnis ueritas:
& ineffabilis ditatis natura ful¬
geret: Et quamquã nascentem
illum cunabula terrena susce¬
perint: non tamen eȩ̃ terrenũ
celeste signaculum testabatur:
Incunis namq: iacebat: sed ra¬
diabat ecȩlo: Uagiebat apud
iudeos: apud gentiles regnabat:
In bethleem lactabat᷑ amatre:
& in caldea adorabat᷑ amagis:

Expanded text:
tarum praecipucarissimi: Illuminare, illuminare Jerusalem; adest enim lumen tuum et majestas Domini in te orta est. Jerusalem vero manifestum est esse fidelium civitatem. Unde nos, fratres, qui portas coelestis Jerusalem coepimus introire, illuminati salutaribus sacramentis in conspectu Dei nostri novo gaudio necesse est exsultemus, quia nova homo natus e femina sub specie adorantium Chaldaeorum fidem gentium dedicavit: qui quamvis divinitatem suam nostri corporis adumbratione velaret, Deum tamen esse illum coelum prodidit, et terra cognovit. Humilis quidem, sed mirabilis venit: ut pariter in eo et assumptae carnis veritas, et ineffabilis Deitatis natura fulgeret. Et quanquam nascentem illum cunabula terrena susceperint, non tamen esse terrenum coeleste signaculum testabatur. In cunis namque jacebat, sed radiabat in coelo; vagiebat apud Judaeos, et apud gentiles regnabat; in Bethlehem lactabatur a matre, et in Chaldaea adorabatur a magis.
Abbreviated transcription (Latin):
cet &. suadet. Uere sicut scrip¬
tum est.quib non est nuntia¬
tum de eo uidebunt: & qui ñ
audier̃t intelligent: Ecce enim
caldei quib nichil unquã fue¬
rat de huiusmodi mysterus
p̃dicatum. intellexerunt nati¬

Expanded text:
et suadet. Vere sicut scriptum est: Quibus non est nuntiatum de eo videbunt; et qui non audierunt, intelligent . Ecce enim Chaldaei, quibus nihil unquam fuerat de hujusmodi mysteriis praedicatum intellexerunt nati
Abbreviated transcription (Latin):
afferatis ultra sacrificium fru¬
stra. incensum abhominatio
est michi: Pneomeniã & sabba¬
tum & festiuitates alias non
feram: iniqui sunt cetus ur̃i:
Ralendas uras & sollempni¬
tates ur̃as odiuit anima mea.
facta sunt michi molesta. la¬
boraui sustinens: Et cum exten-¬
deritis manus ur̃as: auertam
oculos meos auobis: & cũ mul¬
tiplicaueritis orationem non
exauliam: Manus ur̃ȩ san-

Expanded text:
sacrificium frustra, incensum abhominacio est michi, neomenia et sabbatum et festivitates alias non feram, iniqui sunt cetus vestri. Kalendas vestras et sollempnitates vestras odivit anima mea, facta sunt michi molestia, laboravi sustinens. Et cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis. Et cum multiplicaveritis orationes non exau
Abbreviated transcription (Latin):
do: hu itaq: adorato xp̃o. obla¬
tisq muneribus: ꝑaliam ut
lectum est uiam: reuersi sunt
in regionẽ suam: Rectissime ꝑ
aliam uiam redeunt: ne cruen¬
tus herodes qui mortẽ parabat
infanti. itinere magorũ ꝑueni¬
re possit adxp̃m: Neq enĩ qui
adorare dñm uenerant: dñi
c̃ẽ poterant ꝓditores: Quã bene
fratres paliam uiam redisse di¬
cuntur: nam qui stella duce
uenerant in iudeam:in patriã
suam eterni solis illuminati
radus reuerterunt: Et ido om̃i¬
cum reuerentia celebremꝰ hunc
diem: magorũ obsequia. nostra
deuotione superantes: qm̃ fi il
pererunt: nos eum regnantem

Expanded text:
Deo. Hi itaque; adorato Christo oblaDeo. Hi itaque; adorato Christo oblatisque muneribus, per aliam, ut lectum est, viam reversi sunt in regionem suam. Rectissime per aliam viam redeunt, ne cruentus Herodes, 76 qui mortem parabat infanti, itinere magorum pervenire possit ad Christum; neque enim qui adorare Dominum venerant, Domini esse poterant proditores. Quam bene, fratres, per aliam viam rediisse dicuntur: nam qui stella duce, venerant in Judaeam, in patriam suam aeterni Solis illuminati radiis revertuntur. Et ideo omni reverentia celebremus hunc diem, magorum obsequia nostra devotione superantes: quoniam, spererunt, nos eum regnantem
Abbreviated transcription (Latin):
lus refugias quod uniuersitas
credit. solus certe uidere con¬
tempnas quod splendet cȩlo:
Apud te uirgo concepit: & uir¬
ginis tuȩ partum alienus ag¬
nouit: Tibi salutẽ tuam ange¬
lice uoces ꝑsuadere ñ possunt.
& ad xp̃m tuum una caldeos
stella ꝑduxit: Ubi est inquit
quod ꝓpħico sermone p̃dictũ
caldeus cui neq: annuntiatũ
de xp̃o fuerat. neq audierat: et
uidit stellam xp̃i: & adesse cũ
intellexit instella. Adorant
itaq magi dñm: & offerunt mu¬
nera: ut impleretur quod ait
ille precipuus ꝓpharum dauid:
Afferte dño patriȩ gentiũ af¬
ferte dño głam & honorẽ. Dño
quod homo ẽ. redemptor est
mundi: Quomodo ergo non
uersa aut creatione. aut redẽp¬
tione subegit. Afferte inquit
dño: głam ꝙ honorẽ: Honoris
ergo est km̃i quod offerunt
gentiles munera: gloriȩ quod
adorant: Munera caldei offer̃t:
&adorant: Unum ab illis defer¬
tur ut regi: aliud exhibetur ut

Expanded text:
lus refugias quod universitas lus refugias quod universitas credit, solus certe videre contemnas quod splendet e coelo? Apud te virgo concepit, et virginis tuae partum alienus agnoscit; tibi salutem tuam angelicae voces persuadere non possunt, et ad Christum tuum una Chaldaeos stella perduxit. Ubi est, inquiuprophetico sermone praedictum Chaldaeus, cui neque annuntiatum de Christo fuerat neque audierat, et vidit stellam Christi, et adesse eum intellexit in stella. Adorant itaque magi Dominum, et offerunt munera, ut impleretur quod ait ille praecipuus prophetarum David: Afferte Domino, patriae gentium, afferte Domino gloriam et honorem . Domino Quod homo est, redemptor est mundi. Quomodo ergo non versa aut creatione, aut redemptione subegit? Afferte, inquit, Domino gloriam et honorem . Honoris ergo est, carissimi, quod offerunt gentiles munera; gloriae, quod adorant: munera Chaldaei offerunt, et adorant. Unum ab illis defertur ut regi, aliud exhibetur ut
Abbreviated transcription (Latin):
infantiȩ daret inpannis: Lete¬
mur itaq fratres. totisq gaudi¬
is exultemus: quia nob natus
est. xp̃c ex femina: nobis iacuit
in prescpi: nobis uagiebat in
cunis: nobis arridebat in stel¬
la: Totum enim nobis ꝓficie¬
bat: quicquid saluator homi¬
nis agebat in homine: At
itaq cuuangłicus sermo: Eece
magi ab oriente aduenerunt
hierosolimam:dicentes: Ubi
est qui natus est rex iudeorũ:
Uidimꝰ stellam eius inorientẽ
& uenimus adorare cum: Quo
usq: iudeȩ durissimȩ. obtusa
aure: clausis oculis. & ꝑfido
corde ꝑsistis: Ecce iam post illa
patriarcharũ preconia: post
tuis credere detrectas qui ab
inito seculi ȩterni regis aduen¬
tum innumeris sacratisq uoci¬
bus cecinerunt: crede uelhis
tandem.qui eum non adhuc
post tempora nasciturũ: sed
iam & apudte & tibi natum
ẽẽ testantur: Quȩ tanta est in
pectore tuo morti ferȩ obstinati¬
onis auersio. ut solus non au¬
dias quod om̃s locuntur: so¬

Expanded text:
infantiae daret in pannis. Laeteinfantiae daret in pannis. Laetemur itaque, fratres, totisque gaudiis exsultemus, quia nobis natus est Christus ex femina, nobis jacuit in praesepi, nobis vagiebat in cunis, nobis arridebat in stella. Totum enim nobis proficiebat, quidquid Salvator hominibus agebat in homine. Ait itaque evangelicus sermo: Ecce magi ab Oriente advenerunt 74 Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum. Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quo usque, Judaee durissime, obtusa aure, clausis oculis, et perfido corde persistis? Ecce jam post illa patriarcharum praeconia, post tuis credere detrectas, qui ab initio saeculi aeterni regis adventum innumeris sacratisque vocibus cecinerunt, crede vel iis tandem qui eum non adhuc post tempora nasciturum, sed jam et apud te, et tibi natum esse testantur. Quae tanta est in pectore tuo mortiferae obstinationis adversio, ut solus non audias quod omnes loquuntur, so
Abbreviated transcription (Latin):
udistis fratres lectionẽ
ȩuuangłii salutaria
p̃sentis diei sacramenta recitan
qui in hunc mundũ latent̃
aduenit. paulatim dignatus
est suam aꝑire mortalib ma¬
iestatem: quamquã km̃i late¬
re inter obscura scłi lumen cę¬
leste non poterat: Deniq cũ
uisitationem suam necdum
terra dinosceret: cȩlum sua
gaudia ac totiꝰ mundi lecitiam
caldeis stupentib tacito in sy¬
dere loquebatur: Et cum quis
quantus ue ẽẽt. necdum infide¬
lis possit uidere iudea: iam tẽ
głam eius inditiis excitata cȩ¬
lestib gentilitas sentiebat: No¬
ua enim stella nouũ aduentas¬
se hominẽ reuelabat: Et ita re¬
indueret carnẽ: siue generati¬
one carnali & haberet scđm
hominẽ tempus nascendi: qͥ
scđm am natiuitatis initium
non habebat: Nouũ nimirũ
erat: ut unigenito altissimi
quẽ non capit celũ: paruissi¬
mi tugurii minimũ prescpe
sufficeret: Nouũ erat. qui in cȩ¬
lestib cum patre regnabat: t̃re¬
na matre contentus. uagitus

Expanded text:
udistis, fratres, lectionem Evangelii salutaria praesentis diei sacramenta recitantqui in hunc mundum latenter advenit, paulatim dignatus est suam aperire mortalibus majestatem; quanquam, carissimi, latere inter obscura saeculi lumen coeleste non poterat. Denique cum visitationem suam necdum terra dignosceret, coelum sua gaudia ac totius mundi laetitiam, Chaldaeis stupentibus, tacito in sidere loquebatur. Et cum quis quantusque esset necdum infidelis posset videre Judaea; jam tunc gloriam ejus indiciis excita de coelestibus gentilitas sentiebat. Nova enim stella novum adventasse hominem revelabat, et ita reindueret carnem sine generatione carnali, et haberet secundum hominem tempus nascendi, qui secundum Deum nativitatis initium non habebat. Novum nimirum erat, ut Unigenito Altissimi, quem non capit coelum, parvissimi tugurii minimum praesepe sufficeret. Novum erat, qui in coelestibus cum Deo Patre regnabat, terrena matre contentus, vagitus
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ ẽȩt altissimi: quod oꝑe
ꝓbabatur: Unde & nos fratres
c̃ẽ di filiũ: quem filiũ hominis
confitem: Credamus illum et
nr̃ȩ consortem nature & pater¬
nȩ substantiȩ cocquale: qm̃ et
nuptus interfuit ut homo. et
aquas inuina mutauit ut
ds̃: quatinus fidci huiꝰ merito
nos ȩtiam dñs nr̃ sobrio illo
gratiȩ suȩ uino ppiciꝰ potare

Expanded text:
genitus esset Altissimi, quod in opere genitus esset Altissimi, quod in opere probabatur. Unde et nos, fratres, esse Dei Filium, quem filium hominis confitemur. Credamus illum et nostrae consortem naturae, et paternae substantiae coaequalem: quoniam et nuptiis interfuit ut homo, et aquas in vina mutavit ut Deus; quatenus fidei hujus merito nos etiam Dominus noster sobrio illo gratiae suae vino propitius potare
Abbreviated transcription (Latin):
in uinũ. qui eas abinitio con¬
creuit in niues: durauit in
glatiem: egyptus uertit in san¬
guinẽ: & hebreis sitientibus
manare arida de rupe prece¬
pit: quȩ innumerabiliũ mul¬
titudinẽ popłorum stillicidio
noui fontis uicem ȩternorũ
uberum nutriebat: Quid priꝰ
stupeas: quid mireris: Uinũ
de aqua: an aquam de petra.
Sed nulla te quicũq int̃ ista
cunctaris. infidelitas turbet
quod dubium non ẽẽ ad nu¬
tum creatoris creaturarũ ele¬
menta pendere: Aut eur ñ ere¬
damus uirtute dominica ui¬
num fieri potuisse de aquaꝰ
cum nob oꝑante do fomentis
ymbrium terrȩ de gremio ꝑ
mysteria uinearũ aqua sur¬
gat in uinum: hoc inquit fe¬
cit iħc initiũ signorũ incha¬
na galyleȩ. & manifestauit glo¬
riam suam & crediderunt in
eum discipłi eius: Credider̃t
discipłi non utiq hoc quod
fieri cernebant: sed illud qđ
carnalis uidere non posset as¬
pectus: Crediderunt non qđ
sciebatur: sed quod idem uni¬

Expanded text:
in vinum, qui eas ab initio conin vinum, qui eas ab initio concrevit in nives, duravit in glaciem, Aegyptiis vertit in sanguinem, et Hebraeis sitientibus manare arida de rupe praecepit, quae innumerabilium multitudinem populorum stillicidio novi fontis, vice maternorum uberum, nutriebat. Quid primum stupeas, 70 quid mireris, vinum de aqua, an aquam de petra? Sed nulla te, quicunque inter ista cunctaris, infidelitas turbet, quod dubium non est ad nutum Creatoris creaturarum elementa pendere: aut cur non credamus virtute dominica vinum fieri potuisse de aqua, cum nobis, operante Deo, fomentis imbrium terrae de gremio per ministerium vinearum aqua surgat in vinum? Hoc, inquit, fecit Jesus initium signorum in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam, et crediderunt in eum discipuli ejus. Crediderunt discipuli non utique hoc quod fieri cernebant, sed illud quod carnalis videre non possit aspectus. Crediderunt non quoinis, quod sciebatur; sed quod idem Uni
Abbreviated transcription (Latin):
centis offensam p̃tendere:sed
miserantis portare mysterrũ:
apiens maiestatẽ: expectantib
ait ministris: Implete hydri¬
as aqua:Nec mora obsequrũ
suum obediens minister exhi¬
buit: Et ecce repente aquȩ illȩ
ceperunt mirabilit̃ fortitudi¬
nem sumere: ducere colorem:
odorem prebere: saporẽ conci¬
perc:totamq simul mutare:
naturam: Quȩ ꝑmutatio aqͣ¬
rum. asua inaliam creaturã:
p̃sentis creatoris est testata uir¬
tutem. Neq uero quisquã con¬
alios: nisi ille qui cas fecit ex
nichilo: Stupuit gͦ minister
attonitus qui aquas miserat.
& uinũ sumebatꝰ. letatusq
nimiũ illa se suis humeris
fluenta portasse: ꝑ quȩ d̃i ẽẽt
gloria reuelata: Nemo enim
quicquã locutus in tempore
hydruis p̃ter aquã nichil ad¬
iectum ars nulla conducta ẽ:
&. tam grande miracłm inter
pauida circumstantia silentia.
sola tantũ uoluntas dñi tacen¬
tis effecit. Nec dubitandum
km̃i. quia ipse aquas traduxit

Expanded text:
centis offensam praetendere, sed centis offensam praetendere, sed miseratiaperiens majestatem, exspectantibus ait ministris: Implete 69 hydrias aqua. Nec mora obsequium suum obediens minister exhibuit: et ecce repente aquae illae coeperunt mirabiliter fortitudinem sumere, ducere colorem, odorem praebere, saporem concipere, totamque simul mutare naturam. Quae permutatio aquarum a sua in alienam creaturam, praesentis Creatoris est testata virtutem. Neque vero quisquam conalios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo. Stupuit ergo minister attonitus, qui aquas miserat et vina sumebat, laetatusque nimium illa se suis numeris fluenta portasse, per quae Dei esset gloria revelata. Nemo enim quidquam locutus est in tempore: hydriis praeter aquam nihil adjectum: ars nulla conducta est: et tam grande miraculum inter pavida circumstantium silentia, sola tantum voluntas Domini tacentis effecit. Nec dubitandum, carissimi, quia ipse aquas traduxit