comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne quid pear exuita cuius finis incertus est. Ciceronis hor¬
tensius contraphiam disserens circũuenitur arguta cõclusioe
orcum diceret phandum nõ esse nibilominus phari uidebat᷑
humane cogirationis inuentio est pħiam defendimus quia
diuina traditio est eamq ab om̃ibus suscipi oportere testom̃¬
Ille cun pħiam tolleret nec melius aliquid afferret sapientiã
tollere putabatur eoq facilius de sñia pulsus est ꝗt constat ho¬
⁊niiẽ adstulticiã sed ad sapiennã nasci. preterea illud quoq
sroumentũ conita pħiam uslet plurimũ quo idem ẽ usus
Hortensius exeo posse inrelligi pħiam nõ esse sapientiã ꝙ prin¬
cipium et origo eius apparat. Quando inquit pħi esse ceꝑunt
thales ut opinor primus recens hec ꝗdemetas. ubi orig apđ
antiquiores latuit amor iste inuestigande ueritatis: Idem

Expanded text:
ne quid pereat ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Horne quid pereat ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens circumuenitur arguta conclusione, quod cum diceret philosophandum non esse, nihilominus philosophari uidebaturhumanae cogitationis inuentio est, sophiam defendimus, quia diuina traditio est, eamque ah omnibus suscipi oportere testamuille cum philosophiam tolleret nec melius aliquid adferret, sapientiam tollere putabatur eoque facilius de sententia pulsus est, quia constat hominem non ad stultitiam, sed ad sapientiam nasci. praeterea illut quoque argumentum contra philosophiam ualet plurimum, quo idem est usus Hortensius, ex eo posse intellegi philosophiam non esse sapientiam, quod principium et origo eius appareat. quando inquit philosophi esse coeperunt? Thales ut opinor primus. recens haec quidem aetas: ubi ergo aput antiquiores latuit amor iste inuestigandae ueritatis? idem
Abbreviated transcription (Latin):
petunt. Quod quidẽ Cicero testatus est. Profecto inquit om̃is
istorum disputatio quãq uberrimos fontes uirtutis et sciẽne
contineat tam̃ collata cum horum actis ꝓfectisq rebus uereor
sed quasi timeret ne proditi misterii reus apħis citaretur nõ est
ausus confidenieͬ pronũtiare quod fuit uerum illos nõ ideo
dispuraro ut docant sed ut oblectent inocio qui quorua aucto¬
res sunt rorum gerendarũ nec ipsi quicq̃ gerutit pro loqua¬
cibus sunt hñdi. sed profecto quia nihil aduitã botu afferebãt.
Nec ipsi decretis sius ohtempauerũt. nec quisꝙ̃ ꝑ tot secula inuẽtus
est qui eorum legibus uiueret abicienda est igitur om̃is pħia ꝗr
est et quidẽ manre. Non enim nobis altera uita conceditut
ut cum in hac sapiennã que ramus mn illa saꝑe possimul. In hac
utrũq fieri necesse esse cito inueniri debet. ut cito suscipi posset

Expanded text:
petunt. Quod quidem Cicero testatus est: « Profecto, inquit, omnis petunt. Quod quidem Cicero testatus est: « Profecto, inquit, omnis istorum disputatio, quanquam uberrimos fontes virtutis et scientiae contineat, tamen collata cum horum actis perfectisque rebus, vereor sed quasi timeret, ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare, quod fuit verum, illos non ideo disputare, ut doceant, sed ut se oblectent in otio: qui quoniam auctores sunt rerum gerendarum, nec ipsi quidquam gerunt, pro loquacibus sunt habendi. Sed profnec ipsi decretis suis obtemperauerunt nec quisquam per tot saecula inuentus est qui eorum legibus uiueret. abicienda est igitur omnis philosopest et quidem mature. non enim nobis altera uita conceditur, ut cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. cito inueniri debet, ut cito suscipi possit,
Abbreviated transcription (Latin):
Frum enim cum se perpetue desidie tradant nullamq
uirtutẽ capessant. et omnẽ suam uitã nibil aliudq in
eloquendo pagant quid aliud q̃ inertes debent putati: Sapiẽ Nota.¬
tia enim nisi in aliquo actu fuerit quouim suã exerceat ĩ¬
Sanis et falla est. Recteq tullius ciuiles uiros qui rem .p. gubernẽt
qui urbes aur nouas constiniãt aut constinutus equitate tucãtur
qui saluiẽ libertatẽq criuium uel bonis legibus uel salubribs cõsilis.¬
que ne ip̃i quidem faciunt qui loquũtur. Et quotuã se aueris
actibus remouerũt: opparet exertende lingue causa uel ad s¬
rantũ nec faciunt ipsi preceptis suis detrabunt pondussquis
enim obtemꝑet.cum ip̃i preceptores doceant nõ obtemꝑare.
honum est autẽ recta et honesta preciꝑe. sed niis: fatias menda¬
tium est. et est ĩ congruẽs atq ineptum nõ impectore sed ĩ la¬
biis hr̃e bonitatẽ Hon ergo utilitatẽ expħia sed oblectationẽ

Expanded text:
rum cum se perpetuae desidiae tradant, nullamque virtutem capessant, et omnem suam vitam nihil aliud quam in eloquendo peragant, quid aliud quam inertes putari debent? Sapientia enim, nisi in aliquo actu fuerit quo vim suam exerceat, inanis et falsa est; recteque Tullius civiles viros, qui rempublicam gubernent, qui urbes aut novas constituant, aut constitutas aequitate tueantur, qui salutem libertatemque civium vel bonis legibus, vel salubribus consiliquae ne ipsi quidem faciunt, qui loquuntur; et quoniam se a veris actibus removerunt, apparet eos exercendae linguae causa, vel adv docent tantum, nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunt pondus; quis enim obtemperet, cum ipsi praeceptores doceant non obtemperare? Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi et facias, mendacium est; et est incongruens atque ineptum, non in pectore, sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem
Abbreviated transcription (Latin):
cadere coegit.Dixit enim quod noluit: quia argumentu
sic ordinauit ut ad illud quod euitabat. necessario deueni¬¬
ret. Uides igitur quo ꝑueniat ira sublata, et deo adempta
deniq aũt nullus id credit aut ad modum pauci et quidẽ
scelerati ac mali. qui sperant peccatis suis impunitatem
Quod si et hoc falsum inuenitur nec iram indeo eẽ nec
gratiam ueniamus ad illud quod tercio loco positum est.

Expanded text:
cadere coegit: dixit enim quod noluit, quia argumentum cadere coegit: dixit enim quod noluit, quia argumentum sic ordinauit, ut ad illud quod deuitabat necessario deueniret. uides igitur quo perueniat, ira sublata et deo adempta. denique aut nullus id credit aut admodum pauci et quidem scelerati ac mali, qui sperant peccatis suis inpunitatem. quod si et hoc falsum esse inuenitur, nec iram in deo esse nec gratiam, ueniamus ad illud quod tertio loco positum est.
Abbreviated transcription (Latin):
et in expugnabile uideretur non poterat consequentia re¬
cusate. quia uno affectu amputato etiam cetetos affectꝰ
adimere deo necessitas ipsa cogehat. Ita qui non irascitur
unq nec gratia mouetur quod est irẽ contrarium Iam
sic nec ita in eo nec gratia est unq nec metus nec̃ leticia
nec meror nec misencordia. Una estenim ratio cũctis
affectibus ima cõmotio que indeum cadere non potest.
Quod si nullus affectus in ddeo est: quia quicquid afficit᷑
imbecillum est ergo nec cura ullius rei nec prouidentia
est in eo. huc usq ꝑuenit sapientis hominis disputatio.
Cetera que sequuntur obticuit .s. quia nec cura sit ineo¬
nec prouidentia. ergo nec cogitationem aliquam. nec sensũ
in eo esse ullum quo efficitur: ut non sit omĩo. Itaq cum
gradatim descendisset in extremo gradu rẽstitit quia
am precipicium uidebat. Sed quid prodest reticuisse
ac periculum dissimulasse: Necessitas illum uel itiuiciu

Expanded text:
et inexpugnabile uideretur, non poterat consequentia reet inexpugnabile uideretur, non poterat consequentia resecare, quia uno adfectu amputato etiam ceteros adfectus adimere deo necessitas ipsa cogebat. ita qui non irascitur, utique nec gratia mouetur, quod est irae contrarium; iam si nec ira in eo nec gratia est, utique nec metus nec laetitia nec maeror nec misericordia. una est enim ratio cunctis adfectibus, una commotio, quae in deum cadere non potest. quod si nullus adfectus in deo est, quia quidquid adficitur inbecillum est, ergo nec cura ullius rei nec prouidentia est in eo. hucusque peruenit sapientis hominis disputatio, cetera quae secuntur obticuit, scilicet quia nec cura sit innec prouidentia, ergo nec cogitationem aliquam nec sensum in eo esse ullum: quo efficitur ut non sit omnino. ita cum gradatim descendisset, in extremo gradu restitit, quia iam praecipitium uidebat. sed quid prodest reticuisse ac periculum dissimulasse? necessitas illum uel inuitum
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾am tollit. quid aliud dicit nisi deum omĩo non esse:
Deniq Marcus tullius apossidonio dictum refert: id epi¬
curum sensisse nullos deos esse.sed ea que de diis locutus
sit depellendi inuidie causa dixisse itaq uerbis illum
deos relitquere, re autem ipsa tollere,quib nullum mo¬
tum nullum tribuit officium. Quod si ita est. quid eo
fallacius. quod a sopiente et graui uiro debet esse alienũ:
Hic uero si aliquid sensit et aliud locutus est.quid aliud
appellandus est: quam deceptor: bilinguis malus. et ꝑpea
stultus: Sed non erat tam uersutus epicũrus ut fallendi stu¬
dio ista loque retur: cum hoc etiam scriptis adeternam me¬
moriam consignaret: si ignorantia ueritatis errauit. Indu¬
ctus enim apricipio uiͣ silitudine unius sententie: neces¬
sario mea que sequebantur incurrit.prima etum sñtia
fuit iram in deum non conuenire. Quos cum illi uerũ

Expanded text:
stantiam deo tollit, quid aliud dicit nisi deum omnino non esse? stantiam deo tollit, quid aliud dicit nisi deum omnino non esse? denique Marcus Tullius a Posidonio dictum refert id Epicurum sensisse, nullos deos esse, sed ea quae de dis locutus sit depellendae inuidiae causa dixisse: itaque uerbis illum deos relinquere, re autem ipsa tollere, quibus nullum motum, nullum tribuit officium. quod si ita est, quid eo fallacius? quod a sapienti et graui uiro esse debet alienum. hic uero si aliud sensit et aliud locutus est, quid aliud appellandus est quam deceptor bilinguis malus et propterea stultus? sed non erat tam uersutus Epicurus, ut fallendi studio ista loqueretur, cum haec etiam scriptis ad aeternam memoriam consignaret, sed ignorantia ueritatis errauit. inductus enim a principio ueri similitudine unius sententiae, necessario in ea quae sequebantur incurrit. prima autem sententia fuit iram in deum non conuenire. quod cum illi uerum
Abbreviated transcription (Latin):
iram in deo non esse:ita ne gratiam quidem.Nam cũ
putaret epicurus alienum esse adeo male facere. quod ex
affectu iracundie plerunq nascitut. ademit ei etiam he¬
nificentiam. quoniam uidebat consequens esse, ut si hẽat
ir̃am deus hẽat et gratiam.Itaq ne illi uitium concedẽt
etiam uirtutis fecit exptem. Ex hoc inquit beatus. et in¬
corruptus est: quia nihil curat neq ipse habet negocium
neq alteri exhibet.Deus igitur non est si nec mõuetur
nullum actum nullam deniq administrationem que
deo digna sit. Et que maior que dignior ad ministranio
deo assignari potest: quam mundi gubernatio: quam cura
uiuentium maximeq generis humani. cui omĩa terre¬
na subiecta sunt: Que ĩgitur in deo põt esse beatitudo. si
semper quietus et immobilis torpet:si precantib surdus.
si colentibus cecus:Quid tam dignum. tam propriu
deo quam prouidentia: Sed si nĩhil prouidet amisit
omnem diuinitatem. Qui ergo totam uim totam deo¬

Expanded text:
iram in deo non esse, ita ne gratiam quidem. nam cum putaret Epicurus alienum esse a deo male facere ac nocere, quod ex adfectu iracundiae plerumque nascitur, ademit ei etiam beneficentiam, quoniam uidebat consequens esse ut si habeat iram deus, habeat et gratiam. itaque ne llli uitium concederet, etiam uirtutis fecit expertem. \'ex hoc\' inquit \'beatus est et incorruptus, quia nihil curat neque ipse habet negotium neque alteri exhibet\'. deus igitur non est, si nec mouetur, nullum actum, nullam denique administrationem quae deo digna sit. et quae maior, quae dignior admimstratio deo adsignari potest quam mundi gubernatio, quam cura uiuentium maximeque generis humani, cui omnia terrena subiecta sunt? quae igitur in deo potest esse beatitudo, si semper quietus et inmobilis torpet, si precantibus surdus est, si colentibus caecus? quid tam dignum, tam proprium deo quam prouidentia? sed si nihil curat, nihil prouidet, amisit omnem diuinitatem. qui ergo totam uim, totam sub
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut leues. si deus opponetur ei excusatio fragilitatis humane si¬
pest ut factis uerba firmẽtur: quod pħi facere nequeunt.Itaq cu
ipsi preceptores uicantur affectibus quos uinci predicant oportere.
neminẽ possunt ad uirtutẽ quã falso predicant erudire, obeãq
causã putant neminẽ ad huc ꝑfectũ extitisse sapientẽ. idest ĩ quo
sũme doctrine ac scientie. sũma uirtus et ꝑfecta iustitia consẽ¬
serit. Quod quidẽ uerum fuit. Hemo enim post mundum cõ¬
ditum talis extitit nisi christus:. qui et uerbo sap̃iam tradidit: et
xtrinam pñti uirtute firmauit. Q deus licet mortalitatem

Expanded text:
tur ut leues, si deus, opponetur ei excusatio fragilitatis humanae. sutur ut leues, si deus, opponetur ei excusatio fragilitatis humanae. superest ut factis uerba firmentur: quod philosophi facere nequeunt. itaque cum ipsi praeceptores uincantur adfectibus quos uinci praedicant oportere, neminem possunt ad uirtutem quam falso praedicant erudire ob eamque causam putant neminem adhuc perfectum extitisse sapientem, id est in quo summae doctrinae ac scientiae summa uirtus et perfecta iustitia consenserit; quod quidem uerum fuit. nemo enim post mundum conditum talis extitit nisi Christus, qui et uerbo sapientiam tradidit et doctrinam praesenti uirtute firmauit. Age nunc considerem
Abbreviated transcription (Latin):
repugnari posse nature tu ip̃e qui precipis fac ut sciam fieri posse
Cum autẽ ip̃e nõ fatias que in solentia est ut homi libero ĩponẽ
uelis leges quib ip̃e non pareas. prius disce qui doces: et anteqͣ mo¬
res aliorum corrigas. tuos corrige.Quis neget iustã esse hane repre¬
hensionẽ: Quin etiã incõtemptũ ueniet eius mõi doctor: et de¬
ludetur uicissim. qr uidebitur et ip̃e deludere. Quid ergo faciet
ille preceptor: si hec ei fuerint opposita: quõ adimet excus atioe
contumacib nisi ut pñtibus factis doceat se possibilia facere:
Unde euenit ut pħorum preceptis nullus obtemꝑet. homiẽs enim
malunt exempla q̃ uerba qr loqui facile est prestare difficile. Utinã¬
quidẽ ram multi bñfaceret.qͣ multi loquũtur bene. Sed qui pre¬¬
cipiunt nec̃ faciunt abest abeis fides: et si homies fuerint cõtemnẽ¬

Expanded text:
repugnari posse naturae, tu ipse qui praecipis fac, ut sciam fieri posse. repugnari posse naturae, tu ipse qui praecipis fac, ut sciam fieri posse. cum autem ipse non facias, quae insolentia est ut homini libero inponere uelis leges quibus ipse non pareas? prius disce qui doces et antequam mores aliorum corrigas, tuos corrige.\' quis neget iustam esse hanc responsionem? quin etiam in contemtum ueniet huiusmodi doctor et deludetur uicissim, quia uidebitur et ipse deludere. quid ergo faciet ille praeceptor, si haec ei fuerint obposita? quomodo adimet excusationem contumacibus, nisi ut praesentibus factis doceat possibilia se docere? inde euenit ut philosophorum praeceptis nullus obtemperet. homines enim malunt exempla quam uerba, quia loqui facile est, praestare difficile: utinamque tam multi bene facerent quam multi locuntur bene! sed qui praecipiunt nec faciunt, abest ab iis fides: et si homines fuerint, contemnen
Abbreviated transcription (Latin):
Uicunq precepta dat homibus aduitã moresq finoit oli¬
or ecequedo debeat ne ip̃e facere que precepit ac nõ de¬
beat. si nõ fecerit soluta precepta sunt.Si enim bono sutit que pre¬
cipiumitur si uitã hominũ inopeimo statu collocant nõse debet¬
ipse preceptot anumero cetuq hominũ segregare inter quos hĩtet¬
ip̃e, et ipsi eodem mõ uiuendum est: quo docet ip̃e esse uiuendum.
Ne si aliter uixerit ip̃e preceptis siuis fidem detrahat.leuiorẽq: do¬
ctrinã suam faciat si re ip̃a resoluat. quod uerbis nitatur astrĩ¬¬
gere. Unus quisq enim eum audit precipientẽ non uult ĩponi
sibi necessitatẽ parendi tanq̃ uis sibi libertatis adimatur. Respõ¬
det itaq doctori hoc modo nõ possum facere que iubes: quoniã
sunt ĩpossibilia. uetas me irasci.uetas cuꝑe. uetas libidiẽ cõmo¬
ueri uetas dolorẽ uel mortem timere. Sed hoc adeo contra nãm
est ut his affectibus aĩalia uniuersa subiecta sint uelsi adeo putas

Expanded text:
uicumque praecepta dat hominibus ad uitam moresque fingit aliorum, quaero debeatne ipse facere quae praecipit an non debeat. si non fecerit, soluta praecepta sunt. si enim bona sunt quae praecipiuntur, si uitam hominum in optimo statu collocant, non se debetipse praeceptor a numero coetuque hominum segregare inter quos agit, et ipsi eodem modo uiuendum est quo docet esse uiuendum, ne si aliter uixerit, ipse praeceptis suis fidem detrahat leuioremque doctrinam suam faciat, si re ipsa resoluat quod uerbis nitatur adstringere. unus quisque enim cum audit praecipientem, non uult inponi sibi necessitatem parendi, tamquam sibi ius libertatis adimatur. respondet itaque doctori hoc modo: \'non possum facere quae iubes, quoniam sunt inpossibilia. uetas me irasci, uetas cupere, uetas libidine commoueri, uetas dolorem, uetas mortem timere, sed hoc adeo contra naturam est, ut his adfectibus animalia uniuersa subiecta sint: uel si adeo putas
Abbreviated transcription (Latin):
creditum est. Iullio proculo mentiẽti qui sub ornatus apatrib
est ut nũciaret plebi udisse se regem humano habiti angustiorẽ
cũq mandasse ad populũ ut sibi delubrum fieret. se deum esse
et quirinũ uocati. quo facto et ip̃i populo ꝓsuasit Romulũ ad deo

Expanded text:
creditum est Iulio Proculo mentienti, qui subornatus a patribus creditum est Iulio Proculo mentienti, qui subornatus a patribus est, ut nuntiaret plebi uidisse se regem humano habitu augustiorem eumque mandasse ad populum, ut sibi delubrum fieret, se deum esse et Quirinum uocari. quo facto et ipsi populo persuasit Romulum ad deo
Abbreviated transcription (Latin):
qui consensi et placito ĩnumerabiliũ stultorum apiri celũ mor¬
iuis arbitretur. aut aliquẽ quod ip̃e nõ hẽat dare alteri posse: Apud
iomanos deus Iulliuis quia hoc scelerato homini placuit Antonio de¬
Quirinus quia hoc pastorib insum est cum alter gemini fratris ex¬
titerit. alter patrie paricida. o si consul nõ fuisset Antonius .C. Ce¬
sar prosuis in rem.p. meritis et̃ defuncti hominis honore caruisset.
et quidẽ consilio pisonis soceri. et.l.Cesaris propinqui qui uoca¬
bant futius fieri: et Dolobelle consulis qui columnã inforo .i. titu¬
lum eius euertit ac forum expiauit. Nam Romulũ desiderio
fuisse suis declarat: Ennius apud quẽ populus amissum regeni¬
hec dolenis loquitur: o. Romule Romule dic qualẽ te patrie cu¬
stodem dii gęnue rũt. Tu produxisti nos intra liminis oras Opater
o.gȩnitor patrie .o.sanguendiis oriundũ ob hoc desideruĩ facilius

Expanded text:
qui consensu et plaCitO innumerabilium stultorum aperiri caelum morqui consensu et plaCitO innumerabilium stultorum aperiri caelum mortuis arbitretur aut aliquem quod ipse non habeat dare alteri posse? apud Romanos deus Iulius, quia hoc scele- rato homini placuit Antonio, deQuirinus, quia hoc pastoribus uisum est, cum alter gemini fratris extiterit, alter patriae parricida. quodsi non consul fuisset Antonius, Gaius Caesar pro suis in rem publicam meritis etiam defuncti hominis honore caruisset, et quidem consilio Pisonis soceri et Lucii Caesaris propinqui, qui uetabant funus ei fieri, et Dolabellae consulis, qui columnam in foro id est tumulum eius euertit ac forum expiauit. nam Romulum desiderio suis fuisse declarat Ennius, apud quem populus amissum regem dolens haec loquitur: o Romule, Romule die, qualem te patriae custodem di genuerunt! tu produxisti nos intra luminis oras, o pater, o genitor, o sanguen dis oriundum. ob hoc desiderium facilius
Abbreviated transcription (Latin):
Unc quoniam rñdimus impie quorundam de te¬
stabiliq prudentie uel potius amentie redeamus
ad propositum. diximus teligione sublata nec sapĩam
quo differimus abelluis in homine solo reperiatur iu¬
stitiam qua nisi cupiditates nostras deus qui falli nõ
põt coertuerit scelerate impieq uiuemus. Spectari er¬
M actus nostros a deo non modo ad utilitatem comu¬
nisuite atrinet sed etiam adueritatem. quia religione
iustitiaq detracta uel ad stultitiam pecudum ãmissa
tõne de uoluimur uel ad bestiarum ĩmanitatem ymo
ueto amplius. Siquidem bestie sui generis animalib
piurt. Quid erit homine truculentius: quid ĩmitius
si dempto metu suꝑiore uim legum aut fallere potuerit
aut contemnere: Timor igitur dei solus est: qui custo¬
dit hominum interse sociẽtatem: perquem uita ipsa
sustinetur munitut: gubernatur. Is autem timor aufer¬
tut si fuerit hominuĩ ꝑsuasum. quod ire sit expers deus
comunis utilitas sed etiam ratio ipsa et ueritas persuadet

Expanded text:
unc, quoniam respondimus inpiae quorundam detestabilique prudentiae uel potius amentiae, redeamus ad propositum. diximus religione sublata nec sapientiam quo differimus a beluis in homine solo reperiatur, iustitiam, quia nisi cupiditates nostras deus qui falli non potest coercuerit, scelerate inpieque uiuemus. spectari ergo actus nostros a deo non modo ad utilitatem communis uitae attinet, sed etiam ad ueritatem, quia religione iustitiaque detractis uel ad stultitiam pecudum amissa ratione deuoluimur uel ad bestiarum inmanitatem, immo uero amplius, siquidem bestiae sui generis animalibus parcunt. quid erit homine truculentius, quid inmitius, si dempto metu superiore uim legum aut fallere potuerit aut contemnere ? timor igitur dei solus est qui custodit hominum inter se societatem, per quem uita ipsa sustinetur munitur gubernatur. is autem timor aufertur, si fuerit homini persuasum quod irae sit expers deus, communis utilitas, sed etiam ratio ipsa nobis et ueritas persuadet.
Abbreviated transcription (Latin):
Patfitẽ dicit ĩ timeo Plato ut eat neq mẽte cõciꝑe. neq uerbis
enarrare quisq possit ob nimiã et ĩ extimabilẽ potãte dubitet
uõ aliquis ac ꝗcos difficile. aut ĩpossibile sit deo: qui tanta tanq
mirifica oꝑa prouidẽtia excogitauit uirtute cõstituit rõne per¬
fecit. Nutic aũt spiritu sustentet. potãto modaret᷑ in excoitabilis
ĩ offabilis et nulli alii sats notusq sibi. Unde gihi de tãta maie¬
star sepius ogitãti.qui deos colunt interdũ uideri solẽt tam ceci
tam ĩ cogitabiles. tam excordes ram nõ multũ mutis enimalib
differentes qui credãt eos qui genin sũt maris ac fertitie coitu
ali ꝗd maiestatis diuineq unturis hr̃o potuisse cũ sybilis erithrea

Expanded text:
e dicit in Timaeo Plato, ut eam neque mente concipere, neque verbis enarrare quisquam possit, ob nimiam ejus et inaestimabilem potestatem. Dubitet vero aliquis, an quidquam difficile aut impossibile sit Deo, qui tanta tamque mirifica opera providentia excogitavit, virtute constituit, ratione perfecit; nunc autem spiritu sustentet, potestate moderetur, inexcogitabilis, ineffabilis, et nulli alii satis notus quam sibi? Unde mihi de tanta majestate saepius cogitanti, qui deos colunt, interdum videri solent tam caeci, tam incogitabiles, tam excordes, tam non multum a mutis animalibus differentes, qui credant eos, qui geniti sunt maris ac foeminae coïtu, aliquid majestatis divinaeque virtutis habere potuisse; cum Sibylla Erythr
Abbreviated transcription (Latin):
quo tẽpore fuerit apparet.Idem furore atq ĩsania pcitus. uxorẽ suã
cũ liberis ĩteremit. hũc homines deumputant s philotheta heres
suus nõ putauit: qui facem supposuit arsuro. qui artus eius ac neruos
cremati. ac diffluere uidit.qui ossa eius: ac cineres inoetheo monte

Expanded text:
quo tempore fuerit, apparet. Idem furore atque insania percitus, uxorem suam quo tempore fuerit, apparet. Idem furore atque insania percitus, uxorem suam cum liberis interemit. Hunc homines deum putant? sed Philocteta ejus haeres non putavit, qui facem supposuit arsuro, qui artus ejus et nervos cremari ac diffluere vidit, qui ossa ejus ac cineres in Oeteo monte
Abbreviated transcription (Latin):
lieri Omphiale que illum uestib suis indutũ sedere adpedes suos i¬
hebat pensa fatientẽ. detestabilis turpitudo sed tanti erat uoluptas
Quid tu inquiet aliquis poetis ne credendũ putas: Quid ni putem:
nõ enim illa lucilius narrat: aut lucianus quidiis et hõĩbus non pe¬
perrit. sed hi potissimũ qui deorũ laudes canebãt. Quib igitur crede¬
mus si fidem laudantib nõ hẽmus qui hos mẽtiri putat. proferat
alios quibus credamus suctores qui nos doceãt qui sint isti dii. quõ
ur̃ĩ orti que sit uis eorũ qui numerus que potãs. quid in his admi¬
rabile, ꝗđ cultu dignũ quod deniq certius ueriusq misteriũ. nullꝰ
dabit. Credamus iginur istis qui nõ ut repre bẽdetent sĩt locuti. sed
ut predicarẽt. Hauigauit ergo cu argonantis expugnauitq troiam
iratus laumedontĩ obnegatã sibi profilie salute mercedẽ. Unde

Expanded text:
lieri Omphalae, quae illum vestibus suis indutum sedere ad pedes suos jlieri Omphalae, quae illum vestibus suis indutum sedere ad pedes suos jubebat pensa facientem: detestabilis turpitudo! sed tanti erat voluptas. Quid tu, inquiet aliquis, poetisne credendum putas? Quidni putem? Non enim ista Lucilius narrat, aut Lucianus, qui diis et hominibus non pepercit; sed hi potissimum, qui deorum laudes canebant. Quibus igitur credemus, si fidem laudantibus non habemus? Qui hos mentiri putat, proferat alios quibus credamus auctores, qui nos doceant, qui sint isti dii, quomodo, unde orti; quae sit vis eorum, qui numerus, quae potestas, quid in his admirabile, quid cultu dignum, quod denique certius veriusque mysterium: nullos dabit. Credamus igitur istis, qui non ut reprehenderent sunt locuti; sed ut praedicarent. Navigavit ergo cum Argonautis, expugnavitque Trojam, iratus Laomedonti ob negatam sibi pro filiae salute mercedem: unde,
Abbreviated transcription (Latin):
compato. sed simillimũ deo iudico uellẽ adiecisset delibidine luxuria
cupiditate insolentia ut uirtutẽ eius impleret: quẽ deo similẽ iudica¬
bat. Hon eni fortior putãdus est qui leonẽ q qui uiolentiã et inse
ip̃o inclusam ferã suꝑat iracundiã, aut qui rapacissimas uolucres deiecit
qui fimũ de stabulo q qui uicia de corde suo egerit.que magis sũt ꝑni¬
tiosa: qr domesticaret proptia mala sũt qͣ illa que et uitari poterãt et
caueri. Ex quo fitut ille solus uir fortis debeat iudicari: qui temꝑqͬus
et moderatus est et iustus. & si cogitet aliquis que sunt dei oꝑa iam hec
omĩa que miratur homĩes ineptissimi tidicula iudicabit. Ila enim
nõ diuinis uirtutib. quos ignorãt sed infirmitate suarũ uiriũ meti¬
untur.Ham illud ꝗdem nemo negauit herculem nõ euristheo tantũ
seruasse regi. quod aliquatenus honestũ uideri põt sedẽt ĩpudice mu¬

Expanded text:
comparo, sed simillimum deo iudico. uellem adiecisset de libidine luxuria comparo, sed simillimum deo iudico. uellem adiecisset de libidine luxuria cupiditate insolentia, ut uirtutem eius inpleret, quem deo similem iudicabat. non enim fortior putandus est qui leonem quam qui uiolentam et in se ipso inclusam feram superat, iracundiam, aut qui rapacissimas uolucres deiecit qui fimum de stabulo quam qui uitia de corde suo egerit, quae magis sunt perniciosa quia domestica et propria mala sunt, quam illa quae et uitari poterant et caueri. ex quo fit ut ille solus uir fortis debeat iudicari, qui temperans et moderatus et iustus est. quodsi cogitet aliquis quae sint dei opera, iam haec omnia quae mirantur homines ineptissimi ridicula iudicabit. illa enim non diuinis uirtutibus, quas ignorant, sed infirmitate suarum uirium metiuntur. nam illuservisse regi, quod aliquatenus honestum videri potest; sed etiam impudicae mu
Abbreviated transcription (Latin):
ess ł i uiles qui obturtutõ cdatissinius e: qiuosi offricatius in ter
deos h̃tir nõne orbẽ terte quẽ ꝑ agrasse ae purgasse natat
gonitus alcumett Qi g tatde potuit meo eẽ diuiti qui suisipe
oiuisso ancipariis et maros et sernĩss eõeta ꝯmĩes leges ĩfamia Na¬
Sts dedecor affecit. Sed neilla ꝗderi que magna et mirabilia
Gessi: ralis iudicãds sunt ut uirtatib diumis tribuẽda uideant.
Auidonus ram m agcuficũ s leonẽ aprũq suꝑaut si ques dere ⁊.N¬
cit sagutissi roorũ srabulũ egessitsi unginẽ uicit crgulũq dorra¬
NAit Sie quos forotos iuĩ dottũmno ĩterertũt oꝑa surtista fortis uiti
hominis tam̃. Illa enim que uicit fragilia et mortalia fuerũt. Hulla ẽĩ
est. quod ait orator: tanta uis que nõ ferro ac uirib debilitari frãgiue
possit. At animũ uincere iracundiã cohibere fortissimũ est. que ille
nec fecit unqͣ nec potuit. Hec qui faciat nõ modo eũ cũ sũmis uiris

Expanded text:
ercules, qui ob uirtutem clarissimus et quasi Africanus inter deos habetur, nonne orbem terrae, quem peragrasse ac purgasse narratgenitus Alcimenae. quid tandem potuit in eo esse diuini, qui suis ipse uitiis mancipatus et mares et feminas contra omnes leges infamia flagitio dedecore adfecit? sed ne illa quidem quae magna et mirabilia gessit talia iudicana sunt, ut uirtutibus diuinis tribuenda uideantur. quid enim tam magnificum, si leonem aprumque superauit, si aues deiecit sagittis, si regium stabulum egessit, si uiraginem uicit cingulumque detraxit, si equos feroces cum domino interemit? opera sunt ista fortis uiri, hominis tamen. illa enim quae : uicit fragilia et mort-alIa fuerunt. nulla est enim quod ait orator tanta uis, quae non ferro ac uiribus debilitari frangique possit: animum uincere, iracundiam cohibere fortissimi est: quae ille nec fecit umquam nec potuit. haec qui faciat, non ego eum cum summis uiris
Abbreviated transcription (Latin):
litatis obinia miutuu peso nt succossioẽ seruari cͥeo aũt q uest ser¬
pittrnas neq alter sexie req successio necessaria ẽ. dicet aliquis
ut hẽat uolnũsttos uelĩquos ip̃e gossit dominari. Quidigitur se¬
usu et opa foruitie tossit silies procmare. Hont si obusdama etunu¬
ns anirialilgidotestitt ursibi efol ys natos esuauib herbis oreio¬
cani cur mistit alicuis ip̃ti cͥeumnisi ex ptastioe sexus
Altorius ciõ posse gotiorare: Illosigitur nos imꝑui at iosiprentes
anq goosiui niscupart et ad ront nemo est ram incosideratus
od uiotim untum̃ suatum aui enunerũ aut artiũ reptarũ cũ
caui fuussẽt u quib umpita uorũt ĩ memoriã sunt cõsecrati. Q uocͥ

Expanded text:
ssione servari. Deo autem, qui est sempiternus, neque alter sexus, neque successio necessaria est. Dicet aliquis, ut habeat vel ministros, vel in quos ipse possit dominari. Quid igitur opusu et opera foeminae possit filios procreare? Nam si quibusdam minutis animalibus id praestitit, ut sibi E foliis natos et suavibus herbis Ore legant: cur existimet aliquis ipsum Deum, nisi ex permixtione sexus alterius non posse generare? Illos igitur, quos imperiti et insipientes am deos et nuncupant et adorant, nemo est tam inconsideratus,ob merita virtutum suarum, aut munerum, aut artium repertarum, cum cari fuissent iis qui
Abbreviated transcription (Latin):
cedi põt impitis et qui sapientes esse nõ fatrantur: his uõ non potest
qui sapientiã professi stulticiã pocius exhibent. Non sum equidem
tam iniquus ut eos putẽ diuinare potuisse ut ueritatem ꝑse ip̃os in¬
uenirẽt quod ego fieri nõ posse corifitear. Sed hoc abhis exigo quod
rõne ip̃a prestare potuerunt. facerent enim prudenitius. si et ĩtelligȩ
eam que uera esset ab homĩb nõ teneri. Sed mouerit eos fortassi
illud ꝙsi qua uera esset religio exerceret se ac uendicaret nec pate¬
retur esse aliud quicqͣ. Uidere enim nullo modo poterant. quare
aut aquo et quẽ ad modum religio uera opprimeretur: quod est diui
ni sacramenti et celestis archani. Iduero nisi doceatur aliquis scrre
nullo pacto põt. Sũma rei hec est. Impiti et insipientes falsas religior
pro ueris hñt quia neq ueram sciunt: nec falsam intelligũt. Prudẽ¬

Expanded text:
cedi potest inperitis et qui se sapientes non esse fateantur: iis uero non potest, cedi potest inperitis et qui se sapientes non esse fateantur: iis uero non potest, qui sapientiam professi stultitiam potius exhibent. non sum equidem tam iniquus, ut eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo quod ratione ipsa praestare potuerunt. facerent enim prudentius, si et intellegereneam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio, exereret se ac uindicaret nec pateretur esse aliut quicquam. uidere enim nullo modo poterant quare aut a quo et quemadmodum religio uera opprimeretuni sacramenti, et coelestis arcani. Id vero, nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. Summa rei haec est: imperiti et insipientes falsas religiones pro veris habent, quia neque veram sciunt, neque falsam intelligunt. Pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ueram nõ poterat inuenire. et eodem modo inciderunt merrores
multo iiaiorẽ quã illi qui falsam renebant. Nam isti fragiliũ cul¬
tores q̃uis sint inepti. quia celestia constituunt in rebus corruptibi¬
libus atq tertenis. aliquid tamen sapientie retinent. et habrre
ueniatti possunt. quia sũmum hominis officium et si nõ re ipla tñ
proposito tenent. Siquidem hominũ atq multorum uelsolũ uel
certe maximũ in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt
sapientiores. ꝙ intellexerunt false religiones errorẽ tanto sunt facti
uerunt. Itaq quam faciluis est de alienis iudicare.qͣ de suis. dum
aliorum precipitiũ uident nõ prospexerunt quid ante pedes esset.
In utraq igitur parte et sũma stultitia inuenitur et odor quidam
sapie ut possis dubitare: quosdicas potissimũ stultiores: illos nequia
falsam religionẽ suscipiunt: an eosquia nullã. sed ut dixi uenia cõ¬

Expanded text:
ueram non poterant inuenire, et eo modo inciderunt in errorem ueram non poterant inuenire, et eo modo inciderunt in errorem multo maiorem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inepti, quia caelestia constituunt in rebus corruptibilibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent et habere ueniam possunt, qui summum hominis officium etsi non re ipsa, tamen proposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae religionis errorem, tanto sunt facti uerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, non prospexerunt quid ante pedes suos esset. in utraque igitur parte et summa stultitia inuenitur et odor quidam sapientiae, ut possis dubitare quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt an eos qui nullam. sed ut dixi uenia cou
Abbreviated transcription (Latin):
nature sue rõnem adueneranda se terrena prosternat ait eni et
faciunt aĩos hunules formidine diuũ depressosq premũt ad ter̾a
Mliud quidem ille cum hec diceret sentiebat. Nihil utiq colendum
esse quoniã dii humana nõ curent. deniq alio loco religiones et
cultus deorum inane esse officium cõfitetur. Nec pietas ulla est ue¬
latum sepe uideri uertere se ad lapidem.atq omnes accedeit ad
araset procumbere humi prostratum et pandere palmas. Ante
deum delubra nec aras sanguine multo spgere quad rupedum
nec uotis nectere uota. Que profecto si cassa sunt nõ oportet sublimes. et
excelsos anirios auocari atq interrã preri. Sed nihil aliud quam
celestia cogitate. Inpugnate sunt ergo aprudentiorib false religioẽs
quia seritiebant esse falsas: sed nõ est inducta uera. quia qualis aut
ubi esset ignorabant. Itaq sic huerunt tanq̃ nulla esset orũo ꝗa

Expanded text:
naturae suae rationem ad ueneranda se terrena prosternant. ait enim: et naturae suae rationem ad ueneranda se terrena prosternant. ait enim: et faciunt animos humiles formidine diuum depressosque premunt ad terram. aliut quidem ille cum haec diceret, sentiebat, nihil utique colendum esse, quoniam dii humana non curent. denique alio loco religiones et cultus deorum inane esse officium confitetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitare. inpugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas, sed non est inducta uera, quia qualis aut ubi esset ignorabant. itaque sic habuerunt tamquam nulla esset omnino, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt. quanto magis uulgus indatum quod pompis inanib gau¬
det animis ꝑuerilibus spectat omnia oblectatur friuolis et spẽ simu¬
lacrorum capitur Nec ponderare secum unam quãq rem põt ut ĩtel¬
ligat nuhil colendum esse. quod oculis mortalibus cernitur quia mor¬
tale sit necesse est.Hec mirandũ esse si deum nõ uideant: cum ip̃i ne
hominẽ quidem iudeãt quẽ uidere secredunt: hoc enim quod ocu¬
lis subiectum est nõ homo sed hominis receptaculum est. cuius qua¬
litas: et figura nõ exlinementis uasculi quo continetur: sed exfactis
ac moribus ꝑrouidetur. Qui ergo colunt simulacra corpora sunt
hortibus carentia. quia se corporalibus dediderunt. nec uidẽt plus
aliquid mente qͣ corpore. cumsit animi offic̾ium ea subtilius cer¬
nerc que acies corporalis nõ põt intueri. Quos homiẽs idem ille
pħus. ac pocta grauiter accusat tanqͣ hũiles et abiectos: qui contra

Expanded text:
sentiunt: quanto magis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gausentiunt: quanto magis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est! nec mirandum est si deum non uideat, cum ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corporalis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta grauiter accusat tamquam humiles et abiectos, qui contra
Abbreviated transcription (Latin):
Cicero uirtutis est exꝑire populum facere sapientẽ. digna res ẽ ubi
omnes eloquẽtie tue iunos exeras. Non enim uerendum est ne re intam
hona causa deficiat oratio. qui sepe etiam malas copiose. ac fortiter de¬
fetidisti. Sed nimirũ socratis carterem times ideoq patrociniũ uerita¬
multo pulchrius ut obbr̃dicta pocius q obmaledicta mereris nec
plus tib laudis philippite affẽre potuerunt qͣ discussus error gȩneris
humani et mentes hominũ ad sanitatẽ tua disputatiõe reuocate.
sed concedamus timiditatique insapiente. esse nõ debet.Quid ergo ip̃e
ineodem uersaris errore : uideo te terrena et manufacta uenerari.Ua¬
naesse intelligis. et tameneadem facis. que faciunt ipsi quos ip̃e stul¬
tissimos confiteris. Quid igitur profuit uidisse te ueritatẽ quã nec
deferisurus esse nec secuturus: Si libenter errant hi qui errare se

Expanded text:
Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. Sed nimirum Socratis carmulto pulchrius ut ob benedicta potius quam ob maledicta morerere, nec plus tibi laudis Philippicae adferre potuerunt quam discussus error geueris humani et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione reuocatae. sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet: quid ergo ipse in eodem uersaris errore? uideo te terrena et manu facta uenerari: uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant etiam ii qui errare se
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quid prodest aduulgus et ad homũes impito hec mõ
cõciotiari cum iudicamus etiũ doctos ac prudẽtes uiros.
pcuiti religionũ intelligant uanitatẽ nhil omnis tam̃ inhis
ip̃is que damnãt colendis nescio qua prauitate prestare.Iti¬
telligebat Cicero falsa que hortuẽs adorarent.Ham cũ multo
dixisset que ad euersionẽ religionũ u alerent. ait tam non esse
Lilla uulgo disputanda. nc susceptas publice religiones disputatio
talis extinguat. Quid ei faties qui cum errare so sentiat ultro ipe
in lapides ipingat ut populus omĩs offendat ip̃e sibi oculos eruat.¬
ut ꝯmnes ceci sint: qui nec de aliis bene meredtut quos patitur
errate nec de se ip̃o qui alienis accedit ertorib nec utitur tãdẽ
sapĩe sur bhono ut fatis imoleat quod mente ꝑcepit. Sed prudes
et sciens pedemi laqueo inferit ut simulcum ceteris quos libera¬
re ut prudentior debuit. et ip̃e capiatur. Quin pocius siquid tib

Expanded text:
ed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quae damnant colendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offendat, iput omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur, quos patitur errare; nec de se ipso, qui alienis accedit erroribus, nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat, quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum caeteris, quos liberare ut prudentior debuit, et ipse capiatur? Quin potius, si quid tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
que nec pores scire. nec si scias beatior fias: ꝑfecta est in homio sapiẽ¬
tia si et deum esse unũ et ab ip̃o facta esse uniuersa cognoscat.Q dẽ¬

Expanded text:
quae nec potes scire nec si scias, beatior fies? perfecta est in homine sapienquae nec potes scire nec si scias, beatior fies? perfecta est in homine sapientia, si et deum esse unum et ab ipso facta esse uniuersa cognoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectus est nec sap̃ia põt here terminũ nec fortitudo mensurã: oꝑa
ip̃ius uideriiur oculis. quõ autẽ illa fecerit ne mente quidẽ uidẽtur: ꝗr
ut hertnes ait. mortale ĩmortali temporale perpetuo corruptibile
incorrupro propinquare nõ põt idest propius accedere. et ĩtelligẽtia
subsequi. et ideo terrenũ ad huc animal rerum celestiũ ꝑspectiõe
nõ capit quia corpore qi custodia septum uidemr quominus soluto
ac libero senisu cernat omĩa.Sciat igitur quã inepit faciat qui
res inenarrabiles querit. hoc est enim modum cõditionis sue iraris¬
gredi nec ĩtelligere quousq hom̃i liceat accedere deniq cũ apiret
hominii ueritatẽ deus ea sola scire nos uoluit que interfuit hoĩem d¬
scire ad uitã consequendã. que uero adcuriosam et prophariam
cupiditatẽ ꝑtitiebant reticuit ut archana eẽnt.Q uid ergo queris

Expanded text:
perfectus est, nec sapientia potest habere terminum, nec fortitudo mensuram? Opera perfectus est, nec sapientia potest habere terminum, nec fortitudo mensuram? Opera ipsius videntur oculis. Quomodo autem illa fecerit, ne mente quidem videtur: quia, ut Hermes ait, mortale immortali, temporale perpetuo, corruptibile incorrupto propinquare non potest, id est propius accedere et intelligentia subsequi. Et ideo terrenum adhuc animal rerum coelestium perspectionem non capit, quia corpore quasi custodia septum tenetur, quominus soluto ac libero sensu cernat omnia. Sciat igitur quam inepte faciat, qui res inenarrabiles quaerit. Hoc est enim modum conditionis suae transgredi, nec intelligere, quousque homini liceat accedere. Denique cum aperiret homini veritatem Deus, ea sola scire nos voluit, quae interfuit hominem scire ad uitam consequendam, quae uero ad curiosam et profanam cupiditatem pertinebant, reticuit, ut arcana. essent. quid ergo quaeris
Abbreviated transcription (Latin):
confidebat neminẽ id posse discere. qi uero ex hoc putandũ sit nõ esse
hec dirunitus facta quia quõ facta sinit non põt prouideri. An tu si e¬
ducatus indomo fabrefacta et ornata nullã unq fabricam uidisses
dornũ illam putasses nõ ab homine esse edifficatã qr quõ ediffi¬
catur ignorares: Idem profecto de domo quereres: quod nũc de mi¬
do requiris. quib manibus. quib feramẽtis homo tanta esset opa
molitus inaxime si saxa ingentia ĩ mensa cremẽta uastas colũnas
opus totum sublime et excelsum uideres nõ ne hoc tibi humanarũ
uiriũ modum uiderẽtur excedere, ꝗr illa nõ tam uirib qͣ ratione
ait artifitio facta esse nescires.o si homo ĩ quo nihil ꝑfectũ est tam̃
plus efficit ratione qͣ uires eius exigue patiuntur quid estcur ĩcre¬
dibile tibi esse uideanir cũ mundus dicitur factus adeo in quo quia

Expanded text:
confidebat neminem id posse dicere. Quasi vero ex hoc putandum sit, non esse confidebat neminem id posse dicere. Quasi vero ex hoc putandum sit, non esse haec divinitus facta, quia quomodo facta sint, non potest pervideri. An tu, si educatus in domo fabrefacta et ornata, nullam umquam fabricam vidisses, domum illam putasses non ab homine esse aedificatam; quia, quomodo aedificetur, ignorares? Idem profecto de domo quaereres, quod nunc de mundo requiris; quibus manibus, quibus ferramentis homo tanta esset opera molitus; maxime si saxa ingentia, immensa caementa, vastas columnas, opus totum sublime et excelsum videres, nonne haec tibi humanarum virium modum viderentur excedere, quia illa non tam viribus quam ratione atque artificio facta esse nescires? Quod si homo, in quo nihil perfectum est, tamen plus efficit ratione, quam vires ejus exiguae patiantur, quid est cur incredibile tibi esse videatur, cum mundus dicitur factus a Deo, in quo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fortasse humida uel nimiis corporata rigoribus cõcrescerent
uel igneis caloribus incocta et solidata durescerent, aut quõ uiue.¬
ret sole nundũ instituto nec frugibus aut animalib natis. Itaq
necesse fuit hominẽ postremo fieri cũ iam mundo ceterisq reb¬
in anus sũma esset impolita deniq sancte littere docent hominẽ fuisse
ultimũ dei opus et sic inductũ esse inhunc munidũ quasi in domũ iã
patam et instructam. Illius enim causa facta sunt omĩa. Idem etiã
poete fatentur. Ouiduis ꝑfecto iam mũdo. et uniuersis ãĩalibus figu¬
ratis hoc addidit. Sanctius his animal mentisq capacius alte de¬
erat ad huc et quod dominari incetera posset.Hatus homo est adeo x¬
nephas existimandũ est eascrutari que deus uoluit esse celata. Uerũ
ille nõ audiendi aut discendi studio requirebat sed refellendi quia

Expanded text:
cum fortasse humida, vel nimiis rigoribus torporata concrescerent, cum fortasse humida, vel nimiis rigoribus torporata concrescerent, vel igneis caloribus incocta et solidata durescerent? Aut quomodo viveret, sole nondum instituto, nec frugibus, nec animalibus natis? Itaque necesse fuit hominem postremo fieri, cum jam mundo caeterisque rebus manus summa esset imposita. Denique sanctae litterae docent hominem fuisse ultimum Dei opus, et sic inductum fuisse in hunc mundum, quasi in domum jam paratam et instructam: illius enim causa facta sunt omnia. Idem etiam poetae fatentur. Ovidius perfecto jam mundo, et universis animalibus figuratis, hoc addidit: Sanctius his animal, mentisque capacius altae Deerat adhuc, et quod dominari in caetera posset; Natus homo est. Adeo nefas existimandum est ea scrutari, quae Deus voluit esse celata! Verum ille non audiendi aut discendi studio requirebat, sed refellendi; quia