comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tellige in animarũ uitus atq peccatis.
& quod unius cuiꝰq opus qualesit iN
die iudicii ignis ꝓbabit: Vx qui
habitatis funiculũ matris. gens ꝑditorũ:
Uerbũ dñi suꝑ uos canaan terra phyli¬
stinorũ: & disꝑdã te:ita ut nonsit in¬
habitator Et erit funiculus ma ris
requies pastorũ : & caule pecorum:
Eterit funiculus eiꝰ qui remanserit de
domo iuda: ibi pascent᷑ indomibus
a scalonis: Ad uesꝑam reqͥescent : quia
uisitabit eos dñs ds̃ eorũ : & auert& cap¬
tiuitate eorũ: lxx Ua qui habitatis
funiculũ matris: ac colae cretarum:
Verbũ dñi suꝑ uos chanaan. terra allo¬
philorũ: Et ꝑdã uos dehabitatione.
&erit creta pascua pastorũ: & ouile
peccorũ : &ent funiculus matis hs
qui reliqui sunt dedomo iudi : sip ips
pascentur: Indomib: ascalonis pot
meridiem uertent a facie filiorũ iudi
captiuitatẽ eorũ: Quantũ ad storum
non ẽ. difficile interpretari: quia in

Expanded text:
tellige in animarum vitiis atque peccatis, tellige in animarum vitiis atque peccatis, et quia uniuscujusque opus quale sit, in die judicii ignis probabit . Vae qui habitatis funiculum maris gens perditorum verbum Domini super vos Chanaan terra Philisthinorum et disperdam te ita ut non sit inhabitator et erit funiculus maris requies pastorum et caulae pecorum et erit funiculus eius qui remanserit de domo Iuda ibi pascentur in domibus Ascalonis ad vesperam requiescent quia visitabit eos Dominus Deus eorum et avertet captivitatem eorum aufuniculum maris, advenae Cretensium: verbum Domini super vos, Chanaan, terra Allophylorum, et perdam vos de habitatione. Et erit Creta pascua gregum, et ovile pecorum, et erit funiculus 700 maris his, qui reliqui sunt de domo Juda: super ipsos pascentur in domibus Ascalonis: post meridiem divertent ÷ a facie filiorum Juda captivitatem eorum. Quantum ad historiam, non est difficile interpretari, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
qđ oꝑata ẽ. pondere deprimetur:
Et quia arsit ad effundendũ sanguinẽ:
& multas scandalizauit animas. &
impletũ ẽ in eti. uirũ sanguinum
& dolosum ab ominabitur dñs:
non diripietur ut gaza: sed in soli¬
tudinẽ redacta : ge henne ignibus
usq ad puluerẽ cremabitur: Nec
non &atotus quae hȩbraice dicitur
es dõd &in lingua nr̃a sonat ignis.
gnerationis: clara luce uastabitur:
Arsit enĩ libidine: & generationis incen¬
dium sectata ẽ: Et quia om̃s adulte¬
rantes quasi dibamis corda eorũ. & sa¬
gittqs ardentib uulnerati sunt: Non
intenebris. non in occulto iudicio: sed
inmeridie hoc ẽ. quando sc̃i plenam
recipiant claritatẽ. ꝓicientur intenebras:
& scõrũ consortiũ non habebunt: Sed¬
& accharon quae interp̃tat᷑ sttrilitas
uel eradicatio. quia nullos fructus
habuit. &ꝑuersitate doccrinae suae
eradicauit plurimos: ipsa quoq cradi¬
cabitur Has autẽ om̃s uarietates. in¬

Expanded text:
quo operata est, pondere deprimetur. quo operata est, pondere deprimetur. Et quia arsit ad effundendum sanguinem, et multas scandalizavit animas, et impletum est in ea: Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus , non diripietur ut Gaza, sed in solitudinem redacta, gehennae ignibus usque ad pulverem cremabitur. Nec non et Azotus, quae Hebraice dicitur ESDOD  , et in lingua nostra sonat, ignis generationis, clara luce vastabitur: arsit enim libidine, et generationis incendio debacchata est. Et quia omnes adulterantes quasi clibanus corda eorum , et sagitis ardentibus vulnerati sunt, non in tenebris, non in occulto judicio; sed in meridie, hoc est, quando sancti plenam recipient claritatem, projicientur in tenebras, et sanctorum consortium non habebunt. Sed Accaron, quae interpretatur sterilitas, vel eradicatio: quia nullos fructus habuit et perversitate doctrinae suae eradicavit plurimos, ipsa quoque eradicabitur. Has autem omnes varietates in
Abbreviated transcription (Latin):
sdbello. dest manifesta lucextq
uctoria incaptiuitẽ trabent. et
accharon quae interpretat᷑ eradica¬
uo. hoc sustinebit: qđ insuo uocabido
lib terra : dequib: iam supra dictũ
st. ut opantur iudiciũ & quarant
iustitiam: quã non puto aliũ eẽ.
pondeat: Hoc ẽ alios doceat: Sa¬
pientia enĩ absconditti &thesaurus
non conparens. qua utilitas inam¬
bob : & hoc in qͥt p̃cipio uob: ut
indie ira dñi ꝓtegamini: uel in con¬
sum mationẽ mundi: uel in exitu
unius cuiꝰq de scło: Gaza enĩ &
ascalon & arotus & accharon: diũ¬
sa supplicia sustinebunt: Gaza:
int̾̃pretatur fortitudo eius Om̃ s
ergo qui sibi ad plaudent inforcitu¬
dine corporis. & inpotentia seculari.
& dicunt cũ diabolo. fortitudinẽ
faciam: diripientur indie irae dñi:
&ad nihilũ redigent᷑: Ascalor
quoq quae dr̃ ponderata uel ignis
homicida. Cũ uenerit diesira dñi
scleris sui mensurã senti& : & eodem

Expanded text:
sed bello, id est, manifesta luce atque sed bello, id est, manifesta luce atque victoria in captivitatem trahent: et Accaron, quae interpretatur eradicatio, hoc sustinebit, quod in suo vocabulo libus terrae, de quibus supra dictum est, ut operentur judicium, et quaerant justitiam, quam non puto aliam esse pondeant, hoc est, alios doceant: Sapientia enim abscondita, et thesaurus non comparens, quae utilitas in ambobus ? Et hoc, inquit, praecipio vobis, ut in die irae Domini protegamini, vel in consummatione mundi, vel in exitu uniuscujusque de saeculo, Gaza enim et Ascalon, et Azotus, et Accaron diversa supplicia sustinebunt: Gaza enim interpretatur fortitudo ejus. Omnes ergo qui sibi applaudunt in fortitudine 699 corporis et potentia saeculari, et dicunt cum diabolo, fortitudine faciam, diripientur in die irae Domini, et ad nihilum redigentur. Ascalon quoque, quae dicitur ponderata, vel ignis homicida, cum venerit dies irae Domini, sceleris sui mensuram sentiet, et eodem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ad scõs Quos qui mea p̃cepta
fecistis : qui interra positi &scientes
qm̃ om̃is qͥse humiliat ex altabias
Imitati estis mansuetudinẽ meam:
& iudiciũ estis oꝑati: querite dim
in mansuetudine ur̃a Et si uales
scire quis iste sit dñs: queritt ullĩ
quarite mansuctũ: Pater eni omẽ
iudiciũ dedit filio: qui iuste ude¬
turus est: Et quia mansueti estis
Nuutẽ dico uobis: quo modo abs¬
adimini indie feroris dñi:
Nast: si forte possitis exeo qđ qua¬
us dñm: &iustitiam eiꝰ estis oꝑati:
ã di uitare uenientes: & effugere
aptunitatẽ: quae uel anabuchodonosor
el aromanis inferenda est pupło
udͥģorũ: Si autẽ de his dubitatis
quomodo abscondamini indie fu¬
tris dm̃: Quid fi& de peccatorib.
sinta eni uastitas iudee trae ueni&e.¬
lbylonius. ut &iam potentissimas
irbes phylistinorũ. quae semꝑ uob
aquo certamine restiter̃: eadem
utiuitas ad prȩhendat: Gciza enim
ltuccti erit : &ascalon insolitudi¬
im redigectr : & a totũ non furto

Expanded text:
os, qui mea praecepta custoditis, qui 698 in terra positi, et scientes, quoniam omnis qui se humiliat exaltabitur, imitati estis mansuetudinem meam, et judicium estis operati, quaerite Dominum in mansuetudine vestra. Et si vultis scire quis iste sit Dominus, quaerite justum, quaerite mansuetum: Pater enim omne judicium dedit Filio , qui juste judicaturus esHoc autem dico vobis: Si quomodo abscondamini in die furoris Domini, hoc est, si forte possitis ex eo, qu et justitiam ejus estis operati, iram diei vitare venientis, et effugere captivitatem, quae vel a Nabuchodonosor, vel a Romanis inferenda est populo Judaeorum. Si autem de his dubitat  quomodo abscondamini in die furoris Domini, quid fiet de peccatoribus? Tanta enim vastitas Judaeae terrae venieexercitus, ut etiam potentissimas urbes Philistinorum, quae semper vobis aequo certamine restiterunt, eadem captivitas apprehendat. Gaza enim destructa erit, et Ascalon in solitudinem redigetur, et Azotum, non furto,
Abbreviated transcription (Latin):
hierł. & popłm suum liber& demami
gintiũ quatenent᷑: Et hoc sonare quod
dicitur : It ad orabunt eũ uir deloco sus
om̃s insulx gentiũ: Non solũ autem
suꝑiores gentes: sed aethiopes quoq &
assrrios & niniuen urbem assyriorum:
tium: Ex quo significare putant : de
cunctis nationib: qua euersurae sunt
niniuen: Etquia niniuae speciosa inter¬
pretatur: in presenti loco speciosam
referunt ad babilont̃: Et om̃e qđ sequt᷑
onocrotalus &ericius in liminib eius
morabuntur &cetera: babyloniae po¬
tius conuenire : cuius & inestua cadem
solitudo predicitur: Econtrario ali
ad firmant manifestt assrrio dici: deq
im precesserit: Et extend& manum
suam suꝑ aquilonẽ. & ꝑd& assur:
pon& niniuen in solitudinẽ : Post assy

Expanded text:
alem, et populum suum liberet de manu gentium, qua tenentur: et hoc sonare quod dicitur: Et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulae gentium. Non solum autem superiores gentes, sed Aethiopes quoque et Assyrios et Niniven urbem Assyriorum tium: ex quo significari putant de cunctis nationibus, quae eversurae sunt Niniven. Et quia Ninive, speciosa interpretatur, in praesenti loco speciosam referunt ad Babylonem. Et omne quod sequitur: Onocrotalus et hericius in liminibus ejus morabuntur, et caetera, Babyloni potius convenire, cujus et in Isaia eadem solitudo praedicitur. Et econtrario alii affirmant, manifeste de Assyrio dici, de quo jam praecesserat: Et extendet manum suam super Aquilonem, et perdet Assur, et ponet Niniven in solitudinem.
Abbreviated transcription (Latin):
solitudm̃e inuiam quasi desertũ : Et
pascentur inmedio eius greges: & om̃s
bestiae terra: It chame leontes dceri¬
cii: inprȩscpib: eius cubabunt: Et
bestix clamabunt inforeis eius. corui
inportis eiꝰ : quia caedrus alcitudo eiꝰ:¬
tat inspe. quae dic̃ incorde suo: Egosũ:
&e non ẽ. post me amplius: Quomodo
redacta ẽ. islitudinẽ pascua bestiarũ
om̃is quitraisit ꝑeã. sibilabit & moue¬

Expanded text:
ium sine aqua in desertum: et pascentur in medio ejus greges, omnes bestiae terrae et cameleonti, et hirci in laquearibus ejus cubabunt, et bestiae vocem dabunt in fossis ejus, et corvi in portis ejus, quoniam cedrus altitudo etat in spe, quae dicit in corde suo: Ego sum, et non est post me . Et adhuc: Quomodo facta est in exterminio, pascua bestiarum? Omnis, qui transit per illam, sibilabit et move
Abbreviated transcription (Latin):
mora Et ad presbiteros. cupientes
sub figura susannae xecła cortĩpe
castitatẽ: dicat danihel. hoc est
iudiciũ dĩ: Semen chanaan: Anon
iuda: Et ut sciatis quoties cumq b
doma & gomorra &xgiptus nomiuis¬
tur. non dehis dici ꝑuintiis quis
oculis cernimꝰ. sedde aliis sp̃italib
quib sermo ꝓpheticus cõminatu
legitt in apocalrpsi lobannis: Ioes

Expanded text:
morrhae . Et ad presbyteros cupientes sub figura Susannae Ecclesiae corrumpere castitatem, dicat Daniel: Hoc est judicium Dei: semen Chanaan, et non Juda . Et ut sciatis quotiescumque Sodoma et Gomorrha et Aegyptus nominantur, non de his dici provinciis, quas oculis cernimus, sed de aliis spiritualibus, quibus sermo propheticus comminatur: legite in Apocalypsi Joannis: Locus
Abbreviated transcription (Latin):
pretat᷑ ex nominib loth & moab.
& dĩ eẽ. filii cessauerunt qđ dicitur
popłs ms. & intenebrosa spelunca
concepti deincestis nuptiis substite¬
runt: ꝓpt̃ ea usq hodie simplicitati
filiorũ iudae insultantes : magnificare
cupiunt suꝑ terminos eius possessio¬
nẽ suam: Dequib inꝓuerbis dicit᷑:
N on cransferas terminos sempiternos.
quosstatuer̃ priores tui Vide har¬
reticos indialettica sibi &rethorica
& omium sophis matũ dogmatibus
ad plaudentes: contẽpnere aeccłx
rusticitatẽ : & quasi in dignos myste¬
rus suis: quae sibi uel ut idola
fuixerunt despicere & habere pro
Et pulchrȩ ad distintionẽ mortuorũ
deorũ. qui appellant᷑ idola : se
uidentis dm̃ quia blasphemantes he
gentes. idest moab & filii ammor.
dequib supͣ diximꝰ. sic̃ sodoma. &go¬
morre erunt: Videntur quidem sibi
in eo quod gentles non sunt. exisse de
sodomis &gomorris. sed quia blasphe¬
mant popłm dĩ : & contra hicrusalẽ

Expanded text:
pretatur ex nominibus Lot et Moab pretatur ex nominibus Lot et Moab et Dei esse filii cessaverunt quod dicitur populus meus et in tenebrosa spelunca concepti de incestis nuptiis substiterunt: propterea usque hodie simplicitati filiorum Judae insultantes, magnificare cupiunt super terminos ejus possessionem suam, de quibus in Proverbiis dicitur: Non transferas terminos sempiternos, quos posuerunt patres tui . Vide haereticos in dialectica sibi et rhetorica et omnium sophismatum dogmatibus applaudentes, contemnere Ecclesiae rusticitatem, et quasi indignam mysteriis suis, quae sibi quasi idola confinxerunt, 707 despicere, et habere pro Et pulchre ad distinctionem mortuorum deorum, qui appellantur idola, se videntis Deum: quod blasphemantes hae gentes, id est, Moab et filii Ammon, de quibus supra diximus: Sicut Sodoma et Gomorrha erunt, videntur quidem sibi in eo quod gentiles non sunt, exisse de Sodomis et Gomorrhis, sed quia blasphemant populum Dei, et contra Israel
Abbreviated transcription (Latin):
morra: Quod ergo sequit᷑ &damas¬
cus deserta quasi aceruus areae: &¬
filii ammon utgomorra. quarum
peccata ante iam dixerat: sic da
masci uel obꝓbria uel blasphemias
descripsit. ut postea digne suppli¬
cium uideretur inferre Sed hoc
ipsũ qđ dicitur quasi Aceruus arcȩ.
interptatos id est salis : sed ab imꝑitis
frumenti uel frugũ putauerint: ꝓ
aAUNIc additis duab: litteris.c.
R .N. quasi ad consequentiã frugum
de interp̃tationis uarietate &errort
sit diccũ: ac difficultate historiae
Qui autẽ doctus uirẽ. & spiritalib
spiritalia comparat. & non quaerit
quae deorsũ sunt. sed ea quar sursũ.
& cũ xp̃o resurgit ab inferis. &ueterẽ
hominẽ deponens induitur nouo.
riorũ aeccłaxe dogmatũ refert. qui
& ipsi uidentur degenere eẽ. abrabam
& effugisse incendium sodomae dego¬
morrt & babitare insegor paruula.
sed quia generatio eorũ intenebris ẽ :¬
declinauer̃ enĩ adõ patre qđ inter¬

Expanded text:
morrha. Quod ergo sequitur: Et Damasmorrha. Quod ergo sequitur: Et Damascus deserta, quasi acervus areae, filii Ammon ut Gomorrha, quarum peccata ante jam dixerat: sic et Damasci vel opprobria, vel blasphemias descripsisset, ut postea digne supplicium videretur inferre. Sed et hoc ipsum quod dicitur: Quasi acervus areae, interpretatos, id est, salis; sed ab imperitis frumenti vel frugum putaverunt, pro ἁλὸς, additis duabus litteris ω et ν, quasi ad consequentiam frugum, de interpretationis varietate et errore sit dictum, et de difficultate historiae. Qui autem doctus vir est, et spiritualibus spiritualia comparat, et non quaerit quae deorsum sunt, sed ea quae sursum, et cum Christo resurgit ab inferis, et veterem hominem deponens induitur novo, riorum Ecclesiae dogmatum referet, qui et ipsi videntur de genere esse Abraham, et effugisse incendium Sodomae et Gomorrhae, et habitare in Segor parvula. Sed quia generatio eorum in tenebris edeclinaverunt enim a Deo Patre, quod inter
Abbreviated transcription (Latin):
am aphilistium & idumeam. quae
unc in sultant iudaeis: eo tempore
puniendos: Interrogemꝰ ergo eos. qͣre
lis potissi mũ gentes di puniat. &e non
atũ orbem: in quo iudei longe late¬
ꝗ disꝑsis unt Si enĩ meretur moab
orripi. qui iudoris insultat. & filii
inmon &reliq gentes incircuitu
Vt gallia ñ corripit᷑ Quare brit¬
nnias in cõminatione non punit.
ur his panae apoena alienȩ sunt:
qũ obcausam de italia nihil dicitur.
dnfrica curtacet᷑: &ut semel dicã.
cũ om̃is orbis iudaeos captiuos teneat
qud sole gentes tantũ cõmisere fla¬
gitu. quae incircuitu sunt. ut sole
potissimũ nominentur: hoc c̃tra
iudaeos. & generalis in om̃ib ꝓphe¬
us. ubi cũq ad uersum gentes aliquas
ꝓphetia texitur. explanatio est
Nunc qđ supͣ diximꝰ. damascũ haebraicae
non haberi. nec apud quẽ quã alium
interpretem: &iam ex ipso scri ptura
postea retulit: quia moab. ut sodo¬
ma erit : & filii ammon quasi go¬

Expanded text:
tum, et Philisthiim, et Idumaeam, quae tum, et Philisthiim, et Idumaeam, quae nunc insultant Judaeis, eo tempore puniendas. Interrogemus ergo eos, quare has potissimum gentes Deus puniat, et non totum orbem in quo Judaei longe lateque dispersi sunt. Si enim meretur Moab corripi, Judaeis insultans, et filii Ammon et reliquae gentes in circuitu, quare Gallia non corripitur? quare Britannias in comminatione non ponit? cur Hispaniae a poena alienae sunt? quam ob causam de Italia nihil dicitur? de Africa cur tacetur? et ut semel dicam, cum totus orbis Judaeos captivos teneat, quid solae gentes tantum commisere flagitii, quae in circuitu ejus sunt, ut solae potissimum nominentur? Haec contra Judaeos, et generalem in omnibus prophetis ubicumque adversum gentes aliqua prophetia dicitur, explanationem. Nunc quod supra diximus, Damascum Hebraice non haberi, nec apud quemquam alium interpretem, etiam ex ipso Scripturae postea retulit: Quia Moab et Sodoma erit, et filii Ammon quasi Go
Abbreviated transcription (Latin):
Esto: accidisse qđ didicis: Qut iusi¬
tia dĩ est blasphemasse auos. &eꝙ
brase attauos. & postea nepotibis rd¬
ditũ: Cum utiq illa sententia ques
ante dicebatur in lege peccati pitĩ
suꝑ filios intertiam & quartã gena¬
tione restitui ꝑ hie techiel solutad¬
ubi dicitur. uiuo ego dicit dñs. nequ¬
quã dicetur haec parabola sed anna
qua peccauerit ipsa morietur. Asinil
anim aduerte: parabolam ẽt que
dictum ẽ nec id sonart: quod inses¬
ficiat litare p̃ferunt: Quoadsi f¬
sum est nepotib reddere qđ deliqueras.
uunto inustius scđm stulcitiam iudae¬
qũ hoc ipsum sꝑare in consũmatione
undi ficri. quando ñ xp̃s eorũ ut pu¬
at sed est uenturus antichristus:
subi enĩ artiti fuerint in historia. ut
bicant completũ eẽ qđ dictũ est: statĩ
iansilunt ad futura xp̃i tempora:
com̃ã quar non possunt exponere.
pst multa sibi scła reꝓmittunt
ilicunt. & moab & filiis ammon. & xegip¬

Expanded text:
Esto accidisse quod dicitis: quae justiEsto accidisse quod dicitis: quae justitia Dei esset blasphemasse avos, et exprobrasse atavos, et postea nepotibus redditum? cum utique illa sententia, qua antea dicebatur in Lege, peccata patrum in filios in tertia et in quarta generatione restitui , per Ezechielem soluta sit: Vivo ego, dicit Dominus: nequaquam dicetur haec parabola; sed anima quae peccaverit, ipsa morietur . Et simul animadverte, parabolam esse quod dictum est, nec id sonare quod in superficie litterae proferunt. Quod si injustum est nepotibus reddere quod deliquerint avi: quanto injustius pro stultitia Judaeorum hoc ipsum sperare in consummatione mundi fieri, quando non Christus eorum, ut putant; sed est venturus Antichristus. Sicubi enim arctati fuerint in historia, ut doceant completum esse quod dictum est, statim transiliunt ad futura Christi tempora, et omnia quae non possunt exponere, postet dicunt, et Moab, et filios Ammon, et Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
iudaeof quitantũ sequuntur histo¬
riam: exponere nobis. quando moab
& filii ammon facti sunt quasi sodo¬
ma & gomorra : & quasi acerui salis:
& desertȩ usq inaeternũ: Debent
incineres. fauillãq conuersam:
Mare supra deputcis quondam salis. qđ
nunc mortuũ dicitur: mundasse: Qun¬
do eos diripuerint iudxi: quando resi¬
duae gentes israhaelitic& possederint
eos. aut quae indignatio dñi est ꝓblas¬
phemia & contumeliis: attenuare &
disꝑdere deos non moab & ammon
sed uniuersa terra. ut ad orant eum
singnli deloco suo: om̃s insulae gen¬
tium: Quod magis ꝓbeneficio tnbul
blasphemantib : ut aberrore redens
ad salutẽ: Quod si uoluerint dicer
post regressionẽ debabilone has
gentes popło isrł fuisse subiectas. pn
mũ auctoritatẽ postulabimꝰ scrito¬
rarũ : unde hoc factũ ꝓbent: Dend¬
potueruntũ minime potuerꝰ dt monstare. an¬
cedemꝰ eis ex suꝑ fluo. atq dicemis:

Expanded text:
Judaeos, qui tantum sequuntur histoJudaeos, qui tantum sequuntur historiam, exponere nobis quando Moab et filii Ammon facti sint quasi Sodoma et Gomorrha, et quasi acervi salis, et desertae usque in aeternum: debent s, terram in cineres favillamque conversam, mare supra de puteis quondam salis, quod nunc Mortuum dicitur, inundasse: quando eos diripuerint Judaei, quando residuae gentes Israeliticae possederint eos. Aut quae indignatio Domini est pro blasphemia et contumeliis attenuare et disperdere eos? non Moab et Ammon, sed universam terram, ut adorent eum singuli de loco suo, omnes insulae gentium? quod magis pro beneficio tribuet blasphemantibus, ut ab errore redeant ad salutem. Quod si voluerint dicere, post regressionem de Babylone has gentes populo Israel fuisse subjectas, 705 primum auctoritatem postulabimus Scrirarum, unde hoc factum probent: deinde cum minime potuerint demonstrare, concedemus eis ex superfluo, atque dicemus:
Abbreviated transcription (Latin):
&gomorra: exponendi nulla est
difficultts Verũ hoc qđ sequitur
deserta cruns usq in aternum:
aut destructionẽ regni earũ int̃¬
pratabr᷑ur: quia postea sub uersa
aptolomaeis. tente nouissimae romano
imperio colla submiserint: Aut certe
ỹepno urt̃ dici: accipiendum est:
loliao quippe: &ȩternitatẽ sonat.¬
co tẽpore. &una xetate accipi potest:
auxilia possidebat Et qui reliqui
Hoc autem euenid eis ꝓsuꝑbia eorũ :
quia blasphemauerunt & magnifi¬
cati sunt contra popłm dñi exerci¬
tuum: Qui dñs exercituum erit
horribilis suꝑ eos: & horror eius n
interfici& suꝑbos: non blaspheman¬
tium sanguinem fund&. sed disꝑd&
&atenuabit omã idola eorũ: Vt
qui prius tenebant᷑ errore. & dñm
ꝑbeneficia non sentiebant : malorum
necessitate pressi: scient idola nil
ꝓdesse : & adorant eum unꝰ quisq de
loco suo: onis insulae gentium: Huc¬
usq iuxta haebraicũ: Nunc ad lxx
interp̃tes reuertamur: Cogamꝰq

Expanded text:
et Gomorrha, exponendi nulla est et Gomorrha, exponendi nulla est difficultas. Verum hoc quod sequitur: Desertae erunt usque in aeternum, aut destructionem regni earum interpretabimur quia postea subversae Ptolemaeis tentae, novissime Romano imperio colla submiserint, aut certe ὑπερβολικῶς dici accipiendum est: LOLAM   quippe et aeternitatem sonatto tempore, et una aetate accipi potest. auxilia possidebunt. Hoc autem Hoc autem eveniet eis pro superbia eorum, quia blasphemaverunt, et magnificati sunt contra populum Domini exercituum, qui Dominus exercituum erit horribilis super eos, et horror ejus non interficiet superbos: non blasphemantium sanguinem fundet; sed disperdet et attenuabit omnia idola eorum, ut qui prius tenebantur errore, et Domini beneficia non sentiebant, malorum necessitate pressi, sciant idola nihil prodesse, et adorent eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium. Hucusque juxta Hebraicum. Nunc ad LXX interpretes revertamur, cogamusque
Abbreviated transcription (Latin):
inuer̃ popło ieo: ego dñs exercituũ
qui possum implere quod cõminor. & ds
istł qui inpopło meo ipse patior in iu¬
nam. friciam ut sit moab quasi sodo¬
ma. & filii ammon quasi gomorra:
Legtimꝰ huiꝰ cemodi uisiones in esaici
& hieremia: &eadem quae nunc hic
legimꝰ : repperiemꝰ: Siccitas spina¬
rũ &acerui salis: & desertũ usq iN
xternũ : Proquo nescio quidsibi uo¬
lentes lxx. da mascũ euulsam:
&derelictam interpretati sunt Ni
fallor: uerbi ambiguitite decepti:
Siccitas enĩ qđ habraicae dicitur.
mana sac. excepto prima litt̾a
mem̃ simutetur. & delet accipiat.
casdem litt̃as reliquas habet: quas
& damascus Et potest legi ꝓsupe¬
nori uerbo : daaesẽc Quaritur
autẽ: quomodo istae urbes hoc est
mocib &filii ammon redacte sint
in sodomã &egomorrã: & quasi spi¬
narũ ariditas : & acerui salis : & usq
in aternũ non adificentur: Et quod
quidem uastata sint quasi sodoma

Expanded text:
nt populo meo, ego Dominus exercituum, nt populo meo, ego Dominus exercituum, qui possum implere quod comminor, et Deus Israel, qui in populo meo ipse patior injuriam, faciam ut sit Moab quasi Sodoma, et filii Ammon quasi Gomorrha. Legamus hujuscemodi visiones in Isaia et Jeremia, et eadem quae nunc hic legimus, reperiemus. Siccitas spinarum et acervi salis, et desertum usque in aeternum, pro quo nescio quid sibi volentes LXX Damascum evulsam et derelictam interpretati sunt, nisi fallor, verbi ambiguitate decepti: siccitas enim quod Hebraice dicitur MAMASAC  , excepta prima littera MEM si mutetur, et DALETH accipiatur, easdem litteras reliquas habet, quas et Damascus, et potest legi pro superiori verbo DAMASEC. Quaeritur autem quomodo istae urbes, hoc est, Moab et filii Ammon, redactae sint in Sodomam et Gomorrham, et quasi spinarum ariditas et acervi 704 salis, usque in aeternum non aedificentur? Et quod quidem vastatae sint quasi Sodoma
Abbreviated transcription (Latin):
or dine fecit: Post phylistum cnim
iflios ammon. siue ut in lxx. additũ
Nl contra damascum quat in esaia di¬
itur an ãm texitur ꝓphetia: eoqđ
prebentes auxilia nabugo donosor.
iastauerint iudeam. conculcauerit
euarium eius: templumq sub uercerte¬
ni: & subiugato popło nrł dñm pblas
phemauerint: Nabuchodonosor qͥppe
it huldei. iudaxorũ urbib: subrutis.
uteris gentes oppresserunt: Et ita faccũ
st. ut qui inqui in sultiuerant poplodi:
pĩ quoq eidem malorũ angustia pra¬
nerentur : & haberent conserũu iudam.
quemputauerant se habert sub iectũ:
igtur antequã ueniat captiuitas sub iosia
adhuc rege. Necdum hi crosolimis
iloq sub uersis: dirigitur aduersum
sultantes ꝓphetia: ut mala quondã
olasphemias filiorũ ammon: quae
lipsa urbs arabiȩ : scđa post bostram
pͥhiladelphia dicitur: inquib exꝓbra¬
uerunt popło meo Et eiectis uidxis:
ailatauer̃ in terra eorũ. fines suos:

Expanded text:
ordine facit. Post Philisthiim enim ordine facit. Post Philisthiim enim et filios Ammon, sive ut in LXX additum est, contra Damascum, quae in Isaia dicitur Aram, texitur prophetia, eo quod praebentes auxilia Nabuchodonosor, vastaverint Judam, conculcaverint sanctuarium ejus, templum quoque subverterint, et subjugato phemaverint. Nabuchodonosor quippe atque Chaldaei, Judaeorum urbibus subrutis, caeteras gentes oppresserunt, et ita factum est, ut qui insultaverant populo Dei, ipsi quoque eadem malorum angustia premerentur, et haberent conservum Judam, quem putaverunt se habere subjectum. Igitur antequam veniat captivitas sub Josia adhuc rege, necdum Jerosolymis temploque subversis, dirigitur adversum insultantes prophetia, ut mala quondam blasphemias filiorum Ammon, quae et ipsa urbs Arabiae secunda post Bosram Philadelphia dicitur: in quibus exprobraverunt populo meo, et ejectis Judaeis, dilataverunt in terra eorum fines suos.
Abbreviated transcription (Latin):
gentũ lxx. Audiui obꝓbria moab
& contuelias filiorũ ammõ inquib
exꝓbrauer̃ popło meo : & magnificat
sunt suꝑ termbnos meos Propt̃ ea
ammon quasi gomorra : & damacus
derelicta quasi aceruus areae : &dis¬
fuerint de popło meo diripient eos:
& residui gentis mea possidebunt eos
Hoc erit ꝓ contumelia sua: quia exꝓ¬
brauer̃ & magnificati sunt suꝑ diim
omi potentẽ: Manifestus erit dis
suꝑ eos : & disꝑd& om̃s deos gentium
terra: & ad orabunt eũ singuli delaco
suo : om̃s insulae gentium:
Quod excepto danihel ꝓpheta
qui quattuor regnorũ ceruit sepus
uisiones ÷ &eorũ differentias subalis
atq aliis imaginib: exponit. &isuas.
hieremias. & hietechiel faciunt: ut
postuisionẽ iudxȩ aduersũ cett¬
ras nationes quae incircuitu eiꝰ suns
uertant uaticinium. &iuxta iNu
mata quaieis euentura sint nuntienꝰ
atq indescriptione earũ diutius in¬
morentur: hoc nunc ꝓpheta sopho¬
nias quã quã breuiter : eodem camen

Expanded text:
obrium Moab, et contumelias filiorum Ammon: in quibus exprobraverunt populo meo, et magnificati sunt super terminos meos. Propterea Ammon quasi Gomorrha, et Damascus derelicta quasi acervus areae, et disfuerint de populo meo, diripient eos, et residui gentis meae possidebunt eos: hoc erit eis pro contumelia sua, quia exprobraverunt et magnificati sunt super Dominum omnipotentem: manifestus erit Dominus super eos, et disperdet omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum singuli de loco suo, omnes insulae gentium. Quod excepto Daniele propheta, qui quatuor regnorum saepius cernit visiones, et eorum differentias sub aliis atque aliis imaginibus exponit , Isaias, Jeremias, Ezechiel faciunt, ut post visionem Judae adversum caeteras nationes, quae in circuitu ejus sunt, vertant vaticinium, et jum, quae eis ventura sunt, nuntient, atque in descriptione earum diutius immorentur: hoc nunc propheta Sophonias, quamquam breviter, eodem tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tabernaculis eorũ: Quod autem
legitur inlxx. a facie filiorũ iuda:
oboelo p̃notauimꝰ: Nec in habraico
eni: hec apud ullũ fertur interp̃tũ:
& texcũ capituli sensũ conturbat :
Non quo difficile futrit. quomodo cũq
& hoc posito sententiã texere : sed
semel decreuimꝰ ueritatẽ incerp̃tati¬
onis : & lectoris magis eruditi: quã
uulgi iudicium sequi: is Audiui
obꝑbriũ moab: &blasphemias filiorũ
ammon: qua ex ꝓbrauer̃ popło meo :¬

Expanded text:
tabernaculis eorum. Quod autem tabernaculis eorum. Quod autem legitur in LXX, A facie filiorum Juda, obelo praenotavimus, nec in Hebraeo enim, nec apud ullum fertur interpretum, et contextum capituli sensumque conturbat: non quod difficile fuerit quomodocumque et hoc posito sententiam texere; sed semel decrevimus veritatem interpretationis, et lectoris magis eruditi, quam vulgi judicium sequi. Audivi opprobrium Moab, et blasphemias filiorum Ammon, quae exprobraverunt pop
Abbreviated transcription (Latin):
regione uersantur: Fit itaq adõ sermo
dĩ: uel in consũmitione a fine mundi :
uel quatidie ꝑ acclesasticos uiros : & qͥ
possunt cũ apło dicere : An exꝑim̃tũ
quaeritis eius. qͥ inme loquit᷑ xp̃c : Vt
eicientur de creta: & ꝑdantur de pristi¬
nis babitationib: suis. Et illa regio
que prius gregẽ ꝑditũ continebat.
incipiat et̃ ouile pecorũ xp̃i : Et
iudas id est uera c̃fessio: babit & infu¬
nicul is maris: Cumq iam coeperit
eẽ mundus aduesꝑam: & de multis
uocantur dedomo iuda. pauerint
eos qui primũ inmari & increta & in
mendatio pascentur : dedinabun
in domib: ascalonis : idẽ ubi pͥus ignis
di aboli &interfectorũ manabat cruor:¬
A scalon enĩ: interpretatur ignis homi¬
cida: & hoc fi& : quia uisitauit dris
populũ suũ Et bi qui ante facile
capiebantur sophismatib: hareticorũ
quasi decaptiuitate uenientes: uincens
aduersariossuos: & habitabunt in

Expanded text:
regione versantur. Fit itaque ad eos sermo regione versantur. Fit itaque ad eos sermo Dei, vel in consummatione et fine mundi, vel quotidie per ecclesiasticos viros, et qui possunt cum apostolo dicere: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? ut ejiciantur de Creta, et perdantur de pristinis habitationibus suis, et illa regio quae prius gregem perditum continebat, incipiat esse ovile pecorum Christi; et Judas, id est, vera confessio, habitet in funiculis maris. Cumque jam coeperit esse mundus ad vesperam, et de multis vocantur de domo Juda, paverint eos qui primum in mari, et in Creta, et in mendacio pascebantur: declinabunt in domibus Ascalonis, id est ubi prius ignis diaboli et interfectorum manabat cruor:Ascalon enim interpretatur ignis homicida. Et hoc fiet quia visitabit Dominus populum suum, et hi qui ante facile capiebantur sophismatibus haereticorum, quasi de captivitate venientes, vincent adversarios suos, et habitabunt 702 in
Abbreviated transcription (Latin):
domen creta insulax putauerunt:
machus quoq eΘΝΟCΟΑ ΕΡΕrΟME¬
nõn Qua omia: cũ interpretione
huic translationi congruer̃: scribit᷑
inlxx Et erit creta: pascua gregis:
tenentes semitam: quaerimꝰ si cubi in
scrpturis scĩs alibi nomen creta lege¬
rimꝰ: &nifallor. illud in ꝓnicu est:
Cretenses semꝑ mendaces: malae
bestx: uentres pigri: Testimonium
boc uerũ est: Quifluctuant &circũ¬
struntur om̃i uento doctrina. indecep¬
tone hominũ inuersutia erroris. isti
cũ debuerint inttrra c̃fessionis hoc est
int̾ra habitare iudaę : uoluer̃ magis
ad uena et̃ crt̾ ensium: qui diuersis ma¬
ris fluctib: hinc inde tunduntur: &
sonant aere corybant hio: &e sunt iuxta
apłm quasi crmbalũ tinens : Et qua
aduene sunt crecensium:. idõ sermo dĩ
hoc ẽ conminatio fit ad illos: & dicunt᷑
terra chanaan: semꝑ influctu: semꝑ
immnotu : &terra allo phylorũ: Alieni
enĩ adõ: infuniculo maris : & increta

Expanded text:
nomen Cretae insulae putaverunt. machus quoque ἔθνος ὀλεθρευόμενον, quae omnia cum interpretatione huic translationi congruerunt, scribitur in LXX: Et erit Creta pascua gregis, tenentes semitam, quaerimus an alibi in Scripturis sanctis nomen Cretae legerimus. Et, ni fallor, illud in promptu est: Cretenses semper mendaces: malae bestiae, ventres pigri: testimonium hoc verum est . Qui fluctuant et circumferuntur omni vento doctrinae in deceptione hominum, in versutia erroris: isti cum debuerint in terra confessionis, hoc est, in terra habitare Judaeae, voluerunt magis advenae esse Cretensium, qui diversis maris fluctibus hinc inde tunduntur, et sonant aere Corybantio, et sunt, juxta Apostolum, quasi cymbalum tinniens . Et quia advenae sunt Cretensium, ideo sermo Dei, hoc est, comminatio fit ad illos: et dicuntur terra Chanaan semper in fluctu, semper in motu, et terra Allophylorum: alieni enim a Deo, in funiculo maris et in Cretae
Abbreviated transcription (Latin):
&disꝑd& om̃a dogmata idest deos
eorũ: & diuersarũ gentium idola:
UIt postquã simulachra quae desuo
sensu sibi conposuerant euersa fueris.
conuertant᷑ gentes addnim : &unus¬
quisq in loco suo ad or& eũ ÷ quẽ ancea¬
nesciebat: Sed & uos aethiopes. iN¬
cerfecci gladio meo eritis Et ex¬
tend& manũ suam suꝑ aquilo Nem
sꝑd& assur: & ponee speciosam in
solitudine Rininuium: & quas desertũ:
Et accubaburꝰ mmedio eius greges. om̃s
bestia gentium: & onocrotalus &ericius

Expanded text:
det omnia dogmata, id est, deos eorum, et diversarum gentium idola, ut postquam simulacra, quae de suo sibi sensu composuerant, eversa fuerint, convertantur gentes ad Dominum, et unusquisque in loco suo adoret eum quem nesciebat ante. Sed et vos, Aethiopes, interfecti gladio meo eritis: et extendet manum suam super Aquilonem, et perdet Assur: et ponet speciosam in solitudinem et in invium et quasi desertum. Et accubabunt in medio ejus greges: omnes bestiae gentium, et ono
Abbreviated transcription (Latin):
desertũ Ad otũ in meridiem eitieNT:
& accaron eradicabitur : lxx : Quae¬
rite dñm om̃s humiles terrae: iudi¬
cium oꝑamini : & iustitiam quaerite:
& respondete ea: ut ꝓtegamini in
die irae diñ: quia giza directa ere:
& ascalon indesertũ : & azocus men¬
die ꝓicietur : & accharon eradicabieꝰ
Humilis terra appellatur : qui non
humilitate qu& uirtutẽ sonat: sed
peccatis humiliatus ẽ. Nec potest
cũ xp̃o dicere: Discite anie: quia
mansuetus sum & humilis corde.
humilia te ipsum: & corã dño inue¬
nies gratiã: Qui autẽ peccatis hu¬
miliatus ẽ : ad grauatus consientia¬

Expanded text:
desertum. Azotum in meridie ejicient, desertum. Azotum in meridie ejicient, et Accaron eradicabitur. LXX: Quaerite Dominum, omnes humiles terrae: judicium operamini, et justitiam quaerite, et respondete ea, ut protegamini in die irae Domini, quia Gaza direpta erit, et Ascalon in desertum: et Azotus in meridie projicietur, et Accaron eradicabitur. Humilis terrae appellatur, qui non humilitate, quae virtutem sonat, sed peccatis humiliatus est, nec potest cum Christo dicere: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde .humilia teipsum, et coram Deo invenies gratiam . Qui autem peccatis humiliatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
transierit : tunc uelitis agere poeni¬
tentiã. quando locus nonꝰ erit poe¬
nitentia sed poenirũ: Quaerat
aliquis: quomodo hoc ipsum suꝑ uno¬
quoq migrante desđo possit intelligi
Dicitur ergo & ad singulos Ocu qͥseli
negociis occupatus ꝑdiuersa discurris.
cere dñõ Et dissoluta menbra aninte
turꝰ nec sibi coherentia in unã sapi¬
entix coge compugẽ. & illius here com¬
plexui : &audi mrstica: Conforta¬
mini manꝰ dissolutie. & genua de¬
bilia solidamini: Nec glorieris in
bonis carnis: & eiꝰ flore qͥ preterit:
Om̃is enĩ caro foenũ: & omĩs gloria
eiꝰ quasi flos foeni: Aruit fanum
& flos decidit. uerbũ autẽ dñi ma¬
n& in xternũ: Possumꝰ hoc capitu¬
Et dicere ad eũ Congregare & con¬
iungere popło dĩ. qui dñi precepta
non audis: antequam gloria tua
estis oꝑari: Querite iustũ : quaerite
mansuetũ : si quomodo absconda¬
mini indie furoris dñi: Quia
gaza destructa erit: & ascalon in

Expanded text:
transierit: tunc velitis agere poenitentiam, quando locus non erit poenitentiae, sed poenarum. Quaerat aliquis, quomodo hoc ipsum super unoquoque migrante de saeculo possit intelligi. Dicitur 697 ergo ad singulos: O tu, qui saeculi negotiis occupatus, per diversa discurris, cere Deo, et dissoluta membra animae tuae nec sibi cohaerentia in unam sapientiae coge compagem, et illius haere complexui, et audi mystice: Confortamini, manus dissolutae: genua debilia, solidamini : nec glorieris in bonis carnis, et ejus flore qui praeterit: Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Aruit fenum, et flos decidit: verbum autem Domini manet in aeternum. Possumus hoc capituet dicere ad eum, congregare et conjungere populo Dei, qui Domini praecepta non audis, antequam gloria tua estis operati: quaerite justum, quaerite mansuetum, si quomodo abscondamini in die furoris Domini. Quia Gaza destructa erit, et Ascalon in
Abbreviated transcription (Latin):
ei ua babrlonio ueniente : qđ hips
qͥ uuexta mare habitant. pereant ut
tollantur: Quod aut̃ t̾ra palest¬
norũ t̾ra sit chanaan. Nulli dibiumẽ:
Et disꝑdã te inquit: ita ut nullus st
habitator Et intanitã uenies uastta¬
tẽ qua latabaris in euersione udeis
ut om̃s tuae urbes munitissi mx iau
lia sint pastorũ: Et postquã dns uisto¬
uerit popłm suum. & fecerit eos rqt¬
ne post metadiem requiescant
in urba quondam nobili: greges sus
faciant accubare Ec hoc fi& quio
dñs uisitabit plebem suam: augd¬

Expanded text:
is, Babylonio veniente; quia et ipsi qui juxta mare habitant, perient atque tollentur. Quod autem terra Palaestinorum terra sit Chanaan, nulli dubium est. Et disperdam te, inquit, ita ut nullus sit habitator: et in tantam venies vastitatem, quae laetabaris in eversione Judaeae, ut omnes tuae urbes munitissimae in ovilia sint pastorum. Et postquam Dominus visitaverit populum suum, et fecerit eos regrene post meridiem requiescant, et in urbe quondam nobili greges suos faciant accubare, et hoc fiet, quia Dominus visitabit plebem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ hone stum est: Nec iubendo
turpia: facit honesta quae apia
sunt: sed quia scimus nihil dm̃
uelle. nisi qđ honestũ est: hoc
praecipit qđ honestum ẽ : Haec
in principio ꝓlixius sũ locutus. ut
difficillimã primũ soluerem ques¬
tionem: & oppositũ in ipso exitu
scopulũ: dĩ auxilio pret̃ grediens
ad tuta de currerem: Ceterũ non
ignoro pam machi carissimae
amultis ecclȩ si asticis praet̃ missa¬
questionem et qui exponere
sunt conati: aput grecos reppe¬
ri. apollinarem laodecenum:
Quicũ in ad olescentia sua breues
et in hoc & alias ꝓphetas comnĩ¬
tariolos reliquisset. tangens ma¬
gis sensus quã explicans. rogatus
est postea. ut inose e ple nius scri¬
ber&: Quiliber: uenit in nrãs
manus: sed et ipse ꝓnimia breui¬
tate : ad ꝑfectam intelligentiã
lectorem ducere non potest: Ori¬
ge̾nes paruum de hoc ꝓpheta scrip¬
sit libellũ: cui hunc titulum in po¬
ssuit

Expanded text:
quod honestum est, nec jubendo quod honestum est, nec jubendo turpia, facit honesta quae turpia sunt. Sed quia scimus nihil Deum velle nisi quod honestum est, hoc praecepit quod honestum est. Haec in principio prolixius sum locutus, ut difficillimam primum solverem quaestionem, et obsitum in ipso exitu scopulum Dei auxilio praetergrediens, ad tuta decurrerem. Caeterum non ignoro, Pammachi charissime, a multis Ecclesiasticis praetermissam: et qui exponere sunt conati, apud Graecos reperi Apollinarem Laodicenum, qui cum in adolescentia sua breves et in hunc et in alios prophetas commentariolos reliquisset, tangens magis sensus, quam explicans, rogatus est postea, ut in Osee plenius scriberet: qui liber venit in nostras manus; sed et ipse nimia brevitate ad perfectam intelligentiam lectorem ducere non potest. Origenes parvum de hoc propheta scripsit libellum, cui hunc titulum imposuit
Abbreviated transcription (Latin):
dunt dnm̃: Quae dicit incantico
canticorum : Fuscasũ & formosa.
filiae hierusalem: alioquin si orña
quae p̃cipiuntur ob causas ut insi¬
militudinem fiant. uere facta con¬
tendimus. ergo hiere mias accinc¬
tus lũbari uestimento muliebri:
ꝑ innumerabiles nationes & assy¬
rios atq chaldȩ os gentes inimi¬
cissimas iudaorũ : iuit ad euphra¬
ten: ut ibi abscondera lũbare suũ:
& post multa tem pora reuersus.
inuenit illud conputruisse: quod
nullo esset usui aptum: Quomodo
exire poterat & ire tam longe.
obsessa hierusalem: extructis ꝑ
circuitum munitionib fossa ual¬
lo atq castellis: qui cũ semel ada
situra miliario uoluisset exire.
inporta capitur: et reductus ad
principes. quasi ꝓditor uerbera¬
tus in carcerẽ mittitur: Si illud
intrpo quia fieri non potuit ergo
& hoc intypo: quia si fiat turpis¬
simũ est: Sed respondebis: Dõ
iubente : nihil turpe est: Et
nos dicemus: Nihil ds̃ p̃cipit : nisi

Expanded text:
dunt Deum : quae dicit in Cantico dunt Deum : quae dicit in Cantico Canticorum: Fusca sum et formosa, filiae Jerusalem . Alioquin si omnia quae praecipiuntur ob causas, ut in similitudinem fiant, vere facta contendimus: ergo et Jeremias accinctus lumbari, vestimento muliebri, inter innumerabiles nationes et Assyrios atque Chaldeos, gentes inimicissimas Judaeorum, ivit ad Euphratem, ut ibi absconderet lumbare suum, et post multa tempora reversus, invenit illud computruisse quod nulli esset usui . Quomodo exire poterat, et ire tam longe obsessa Jerusalem, exstructis per circuitum munitionibus, fossa, vallo, atque castellis? Qui cum semel ad Asitum voluisset exire, in porta capitur  Al. captus, et reductus ad principes, quasi proditor verberatus in carcerem mittitur. Si illud in typo, quia fieri non potuit: ergo et hoc in typo, quia si fiat, turpissimum est. Sed respondebis, Deo jubente, nihil turpe est: et nos dicimus, nihil Deus praecipit nisi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs adiudeos Amendico uobis me¬
rtnices & plicani praecedent uos
iregno dĩ: Vos enĩ missũ aduos
silum patris familiae. & dñm
uneae qui plantauit eam suscipe¬
re nolustis: ista meretrix ex¬
pratores meos duos fortissimos
uuenes : quorũ alterũ incircũcisi¬
onẽ misi alterũ ad gentes huma¬
ne suscepit: abscondit studiosae
leua uit intectũ: operuit linistipu¬
la quae caesa ꝑse cutionib & lota
inbaptis mate: mutat colorem.
e decetro in albũ uertitur:
ec mirũ si infigura dñi saluato¬
nse ecdesiae depeccatorib: con¬
gregatae. haec facta memoremꝰ:
cum ipse dñs in hoc eodem dicat ꝓ¬
pleta loquar ad ppła as : Ego uisio¬
nes multiplicaui. M inmanib ꝓphe¬
tarum adsimilatus sum: Ut quic quid
ꝓphetae iubentur operari. ad meã
referatur similitudinem: Cuius
uxor aethiopis sa est: contra quã
aa ron & maria carnale sacerdo¬
tium iudaeorũ. & ꝓphetia litte¬
rae seruiens: musitant et offen¬

Expanded text:
Dominus ad Judaeos: Amen dico vobis, meDominus ad Judaeos: Amen dico vobis, meretrices et publicani praecedent vos in regno Dei . Vos enim missum ad vos Filium patris familiae et Dominum vineae, qui plantavit eam, suscipere noluistis. Ista meretrix exploratores meos duos fortissimos juvenes, quorum alterum in circumcisionem misi, alterum ad gentes, humanitate suscepit, abscondit studio, levavit in tectum, operuit lini stipula . Quae caesa persecutionibus, et lota in baptismate, immutat colorem, et de tetro in album vertitur. Nec mirum si in figura Domini Salvatoris, et Ecclesiae de peccatoribus congregatae, haec facta memoremus, cum ipse in hoc eodem dicat propheta: Loquar ad prophetas; ego visiones multiplicavi, et in manibus prophetarum assimilatus sum ; ut quidquid prophetae jubentur operari, ad meam referatur similitudinem. Cujus uxor Aethiopissa est, contra quam Aaron et Maria, carnale sacerdotium Judaeorum, et prophetia litterae serviens, mussitant et offen
Abbreviated transcription (Latin):
ni sui fecerit successorẽ: Ns&
qui debethsabeae ꝓcreatis e
Vt non solũ mere trices. seden
adulterae dõ placere uideamꝰ
Vnde & in hoc ipso ꝓpheta legis
quod iunctus primũ meretria
secundo adulterae copule tur
Dicente adeũ dño: Adhuc ualt
Silige mulierem dilectanun¬
co: siue diligentem malã &ii¬
ulteram: Haec est mulier me¬
retrix & adultera : quae iueus¬
crinae detersit: et conuessus
suae honorauit ungento: Inds¬
nantibq discipulis & maxine
proditore. qđ non fuis set uenda
et p̃tium illius in alimenti pu¬
perum dis tributũ: dñs repnd
Quid molesti estis mulieri s opiso¬
nũ operata est in me: pauperis
enim semꝑ habetis uobisdũ me t¬
musleue es se quod fecerat ⁊
naedũ pisticũ idest ungentũ
lelissimũ ad aliud quidl a non
Acedesiamẽ ẽ re ferendum. dat
dis eccasionem intelligentiae
mignae fider magna prae mua
huc est meretrix: dequa loquit᷑

Expanded text:
ni sui fecerit successorem nisi eum ni sui fecerit successorem nisi eum qui de Bethsabee procreatus est : ut non solum meretrices, sed etiam adulterae Deo placere videantur. Unde et in hoc ipso propheta legimus, quod junctus primum meretrici, secundo adulterae copuletur, dicente ad eum Domino: Adhuc vade, dilige mulierem dilectam amico , sive diligentem mala logo: Haec est mulier meretrix et adultera, quae in Evancrine detersit, et confessionis suae honoravit unguento; indignantibus discipulis, et maxime proditore, quod non fuisset venditum, et pretium illius in alimentum pauperum distributum, Dominus respondet: Quid molesti estis huic mulieri? Opus bonum operata est in me; pauperes enim semper habebitis vobiscum, me tur leve esse quod fecerat, et nardum pisticum, id est, unguentum fidelissimum, ad aliud quid, et non ad Ecclesiam esse referendum, dat nobis occasionem intelligentiae et magnae fidei, magna praemia rAl. mei. Haec est meretrix de qua loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
rabo mirabilia dele ge tua:
Vt introducatꝰ rex incubiculũ suũ:
et uelam̃ qđ ante occulos morsi
positũ fuit inlectione ueceristes¬
tam̃ti tollat a nobis: Statim enĩ
ut locutus ẽ dñs pater in manus
tuas commendo sp̃m̃ meũ & haec
dicens expirauit: uelũ templi
scis sum est : et om̃a iudeorũ secre¬
ta patuerunt Et fons quie gredi
ras: sapientiae suae condiuit sa¬
le : et fecit esse uitales: Myrraq¬
que legis quae int̃ precatur
a maritudo: ligno patibuli dul¬
corata est: Intelligimus enuim:
qui sit iudas patriar cha electus
in regem: Nec mira mur
cur ad thamar quasi ad meri¬
tricem uir sc̃s uitro eat: Quare
sampson qui int̃ pretat᷑ solda¬
ilam amauerit: quae trans¬
fertur in pauperem. : Et ꝓpte¬
rea in risus & mortuus adue¬
uirũ iustum bo or dera ab
trice generarit: qui ruth noi¬
tem penna pallusui opere
et iacentem adpedes ad capt
euuangelii transtulit: Qua
causae sit: ut cũ dauid tot hab¬
erit uxores : Nullũ alium n¬

Expanded text:
mirabilia de lege tua ; ut introducat nos rex in cubiculum suum , et velamen quod ante oculos Moysi positum fuit in lectione veteris Testamenti , tollat a nobis . Statim enim ut locutus est Dominus: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens exspiravit , velum templi scissum est, et omnia Judaeorum secreta patuerunt. Et fons qui egredieras sapientiae suae condivit sale, et fecit esse vitales : Maraque Legis, quae interpretatur amaritudo, ligno patibuli dulcorata est . Intelligimus enim quis sit Judas patriarcha electus in regem, nec miratur cur ad Thamar quasi ad meretricem vir sanctus introierit ; quare Samson, qui interpretatur sol, Dalilam amaverit, quae transfertur in pauperem; et propter eam irrisus et mortuus advevirum justum Booz de Raab meretrice generarit, qui Ruth Moabiten pinna pallii sui operiens, et jacentem ad pedes, ad caput Evangelii transtulerit . Quid causae sit ut cum David tot habuerit uxores, nullum alium reg
Abbreviated transcription (Latin):
ad pharaonẽ & dux isra heli¬
tici populi constituit᷑. & tamen
non inbecillitate sed humilita¬
te respondit: prouide alium:
quem mictas :Hie remias puerũ
eẽ sedicit: ne ꝑeccantẽ arguat
de omnigenere leguminis
ac sementis unũ subcinericiũ
panem facere. et coquere illũ
mundũ intrauit inos meum:
Et ose ȩ audiens ad ño accipe
uxorem fornicariã Nonfron¬
tera rugat. Non merorem
pallore testatur. non uere con
de monstrat: sedpergit ad
matronali. sed se luxuriosum
mus respondere. Nisi illud ꝓphe¬
ticũ quisapiens & intelliget ista.
intelligens & cognosc& ea : Vnde
& nobis dicendũ est cũ dauid

Expanded text:
ad Pharaonem, et dux Israeliad Pharaonem, et dux Israelitici populi constituitur: et tamen non imbecillitate, sed humilitate respondet: Provide alium quem mittas . Jeremias puerum esse se dicit, ne peccantem arguat de omni genere leguminis ac sementis unum subscinericium panem facere, et coquere illum mundum introivit in os meum . Et Osee audiens a Domino: Accipe uxorem fornicariam , non frontem rugat, non moerorem pallore testatur, non verecundidemonstrat; sed pergit ad atronali; sed se luxuriosum mus respondere nisi illud propheticum: Quis sapiens et intelliget ista, intelligens et cognoscet ea? Unde et nobis dicendum es