comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
formidine suꝑantur. quare non potiꝰ contra¬
illũ suũ tunorẽ dño miseranteatq adur¬
dixerint. in illius potestate sumus. cuius
iram nullus quocumq uadit. euadit. cuiꝰ
miscd̃iã ubicumq sit potest inuenire qui
nusquã uult ire. siuie certis necessitatib im¬
peditus siue laborare nolens. ad incerta suf¬
fugia. ⁊ non adfinienda. sͣ mutanda ꝑicula:
ꝓcul dubio deserendinon sunt ministerio. xri¬
manendũ ẽ qui ꝓpt̾ illos manebant. qr ibi iã
non sunt: ꝓpter quos man̾e adhuc debeant.
Quicũq gͥ isto modo fugit. ut ecclłȩ necessari-¬
um ministeriũ illo fugiente non desit: facit
quodd dominus p̃cepit siue ꝑmisit. Qui aũ
sic fugit ut gregi. xp̃i ea quib spiritaliter ui¬
uunt alimenta subtrahantur. mercennariuᷤ
ille ẽ qui uidet lupũ uenientẽ. ⁊ fugit: q̃m
non ẽ ei cura de ouib Hȩc tͥ qr me consului-¬
sti fũ dilectissime qua eristimaui ueritate:

Expanded text:
formidine superantur; quare non potius contraformidine superantur; quare non potius contra suum timorem Domino miserante atque addixerint: \'In illius potestate sumus. cuius iram nullus, quocumque uadit, euadit, cuius misericordiam. ubicumque sit, potest inuenire, qui nusquam uult ire siue certis necessitatibus impeditus siue laborare nolens ad incerta suffugia et non ad finienda sed ad mutanda pericula\', procul dubio isti deserendi non sunt ministerio Chrimanendum, qui propter illos manebant, quia ibi iam non sunt, propter quos manere adhuc debeant. Quicumque igitur isto modo fugit, ut ecclesiae necessarium ministerium illo fugiente non desit, facit, quod dominus praecepit siue permisit. qui autem sic fugit, ut gregi Christi ea, quibus spiritaliter uiuit, alimenta subtrahantur, mercennarius ille est. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus. haec tibi. quia me consuluisti, frater dilectissime, qua existimaui ueritate et
Abbreviated transcription (Latin):
rp̃i non fuerit cui ministretur. aut etiã fuerit¬
⁊ potest impleri ꝑ alios necessariũ ministeriũ
quib eadem non est causa fugiendi: sicut in
sporta sũbmissus quod supra memoraui fugit
apłs cum a ꝑsecutore ipse ꝓpͥe quereretur. aliiˢ
utiq necessitatẽ similẽ non habentib a quib
illic ministeriũ absit ut desereretur ȩccłȩ: sicut
fugit sc̃s athanasuis alexandrinus ep̃c. cũ euor
specialit̾ app̾hendere. constantiꝰ cuꝑet ĩꝑator.
nequaquã acet̾is ministris deserta plebe catho¬
lica quȩ in alexandria commanebat: Cũ aũ
plebs manet. ⁊ ministri fuguint. ministeriumq
substrahitur. quid erit nisi mercennariorũ fu¬
ga illa damnabilis: quib non ẽ cura de ouib
Ueniet enĩ lupus non homo. s diabolus. qui
plerumq fideles apostatas ẽẽ persuasit qͥb
cõdianũ ministeriũ dñici corꝑis defuit: et
tinet qui in hac re non falluntur errore. s

Expanded text:
Christi non fuerit cui ministretur; aut etiam fuerit, etChristi non fuerit cui ministretur; aut etiam fuerit, et potest impleri per alios necessarium ministerium, quibus eadem non est causa fugiendi: sicut in sporta submissus, quod supra memoravi, fugit Apostolus, cum a persecutore proprie ipse quaereretur, aliis utique necessitatem similem non habentibus, a quibus illic ministerium absit ut desereretur Ecclesiae; sicut fugit sanctus Athanasius Alexandrinus episcopus, cum eum specialiter apprehendere Constantius cuperet imperator, nequaquam a caeteris ministris deserta plebe catholica quae in Alexandria commanebat? Cum autem plebs manet, et ministri fugiunt, ministeriumque subtrahitur; quid erit nisi mercenariorum illa fuga damnabilis, quibus non est cura de ovibus? Veniet enim lupus, non homo, sed diabolus, qui plerumque fideles apostatas esse persuasit, quibus quotidianum ministerium dominici corporis defuit; et tinet, qui in hac re non falluntur errore, sed
Abbreviated transcription (Latin):
obsidione consumptis: partm captiuitate di¬
sꝑsis S multo plures illic manentib ꝓpt̾ quos
manerent. sub eorũdem ꝑiculorũ densitateman¬
serunt: ⁊ si aliqui deseruerunt plebes suas. Hoc
estquod dicimus fieri non debenius. Neq enim
tales docti auctoritate diuina: s humano uel
errore decepti: uel timore sunt uict: Cur eni
sibi putant indifferent̾ obtemperandũ ẽẽ p̃¬
cepto. ubi legunt inciuitatẽ de ciuitate ẽẽ fugi¬
endum: ⁊ mercennariũ non exorrent. qui ui¬
dec lupũ uenientẽ ⁊ fugit: qm̃ ñ ẽ ei cura de
ouib Cur non istas duas dnĩcas uerasq sen¬
tentias. unã scilicet ubi fuga sinitur aut iube¬
tur. alterã ubi arguit᷑ attq culpatur sic intel¬
ligere student ut int̾ se non repperiantur con
trariȩ: sicut non sunt: Et ħ quomͦ repperitur
nisi attendatur quod iam suꝑiꝰ disputaui. tẽ
de locis in quib sumus pmente ꝑsecutione fu¬

Expanded text:
obsidione consumptis partim captiuitate diobsidione consumptis partim captiuitate dispersis; sed multo plures illic manentibus, propter quos manerent, sub eorundem periculorum densitate manserunt. et si aliqui deseruerunt plebes suas, hoc est, quod dicimus fieri non debere; neque enim tales docti auctoritate diuina, sed humano uel errore decepti uel timore sunt uicti. Cur enim sibi putant indifferenter obtemperandum esse praecepto, ubi legunt de ciuitate in ciuitatem esse fugiendum, et mercennarium non exhorrent. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus? cur non istas duas dominicas uerasque sententias unam scilicet, ubi fuga sinitur aut iubetur, alteram, ubi arguitur atque culpatur, sic intellegere student, ut inter se reperiantur non esse contrariae, sicut non sunt? et hoc quo modo reperitur, nisi adtendatur. quod iam superius disputaui, tunc de locis, in quibus sumus, premente persecutione fu
Abbreviated transcription (Latin):
nobis uel populo ꝓfuturi non uideo nisi ut an̾
oculos nr̃os uiri cadant. feminȩ constuprentur.
incendantur ȩccłȩ. nos ipsi tormentis deficia¬
mus: cũ de nob̾ queritur quoo ñ habemꝰ. Po¬
tens est quidẽ ds audire p̃ces familiȩ suȩ ⁊hec¬
quȩ formidantur auert̾e. Nec ideo tam̃ ꝓpt̾ ista
quȩ incerta sunt debet ẽẽ officiĩ nr̃i certa de¬
sertio. sine quo ẽ plebi certa ꝑnicies: ñ in rebus
huiꝰ uitȩ s alterus in comꝑabilit̾ sollicitus di¬
ligentiusq curandȩ. Nam si certa c̾ent mala
ista quȩ timentur ne in locis in quib sumus
forte contingant. pruis inde fugerent omnes.
ꝓpt̾ quos ibi manendũ ẽ:⁊ nos a manendi neces¬
sitate liberos redderent. Non enĩ quisquã ẽ qui
dicat ministros manere oportere: ubi iam ñ
fuerint quib necee sit ministrare. Ita quidã
scĩ ep̃i de hispania ꝓfugerunt. pruis plebib
partim fuga lapsis. partim ꝑemptis. partior

Expanded text:
nobis uel populo profuturi, non uideo, nisi ut ante nobis uel populo profuturi, non uideo, nisi ut ante oculos nostros uiri cadant, feminae constuprentur, incendantur ecclesiae. nos ipsi tormentis deficiamus, cum de nobis quaeritur, quod non habemus\'. potens est quidem deus audire preces familiae suae que formidantur, avertere. Nec ideo tamen propter ista, que incerta sunt, debet esse nostri officii certi desercio, sine quo est plebi certa pernicies non in rebus huius vite, sed alterius incomparabiliter sollicicius dillicitiusque curandae. nam si certa essent ista mala, quae timentur ne in locis, in quibus sumus. forte contingant, prius inde fugerent omnes, propter quos ibi manendum est, et nos a manendi necessitate liberos redderent; non enim quisquam est. qui dicat ministros manere oportere, ubi iam non fuerint, quibus necesse sit ministrare. ita quidam sancti episcopi de Hispania profugerunt prius plebibus partim fuga lapsis partim peremptis partim
Abbreviated transcription (Latin):
pon̾e. Nam qui sugiuint uel suis deuicti ne¬
cessitatib fugere non possunt. si comp̃hensi
paciantur: ꝓ se ipsis non ꝓ fr̾ib utiq pacui¬
tur. Qui uͦ ꝓpterea pacuintur qr fr̃s qui eis
ad xp̃ianã salutẽ indigebant deserere no-¬
luerunt: sine dubio suas animas ꝓ fr̃ib po¬
nunt. Unde illud quod ep̃m quendã dixis¬
se audiuimus. Si dominꝰ nob̃ imperauit fu¬
gam in eis ꝑsecutionib ubi potest fructus ẽẽ
martirii: quantomagis debeinꝰ fugere. sterileᷤ
passiones. quando ẽ barbaricus ⁊ hostilis in¬
cursus: uerũ ẽ quidẽ ⁊ acceptabile: s. his quoᷤ
ȩccłastici officii non tenent uincula. Nã qui
clades hostiles ideo non fugit cũ possit fugere
ne deserat ministeriũ xp̃i. sine quo non pos¬
sunt homines uel fieri uel uiuere. rp̃iani.
hensus non negat xp̃m suscipitq martiruior
Quid est gͦ: quod in epła tua priore posiusti
dicis enĩ. Siin eccłus ꝑsistendum ẽ. quid simus

Expanded text:
ponere. nam qui fugiunt uel suis deuincti necessitatibus fugere non possunt, si comprehensi patiantur, pro se ipsis non pro fratribus utique patiuntur; qui uero propterea patiuntur, quia fratres. qui eis ad Christianam salutem indigebant, deserere noluerunt, sine dubio suas animas pro fratribus ponunt. Unde illud. quod episcopum quendam dixisse audiuimus: \'Si dominus nobis imperauit fugam in eis persecutionibus. ubi potest fructus esse martyrii, quanto magis debemus fugere steriles passiones, quando est barbaricus et hostilis incursus!" uerum est quidem et acceptabile sed his, quos ecclesiastici officii non tenent uincula. nam qui clades hostiles ideo non fugit. cum posset effugere, ne deserat ministerium Christi, sine quo non possunt homines uel fieri uel uiuere Christiani, hensus non negat Christum suscipitque martyrium. Quid est ergo, quod in epistula tua priore posuisti? dicis enim: \'Si in ecclesiis persistendum est, quid simus
Abbreviated transcription (Latin):
omni isrł seccauerunt aduersus lege̾
tuam. q declinauerunt ne audirent
uocem tuam. & suꝑuenit nob̃ male¬
dictio. & iusiurandum qd scͥptũ ẽ in
lege moysi serui di. qͣm peccauimus:
q statuit sermones suos quos locut
est ad nos & ad iudices nr̃os qͥ iudica
bant nob̾. suꝑduc̾e in nos mala mag¬
na: quȩ nuniquã facta sunt subom̃i
celo. scłm ea quȩ facta sunt in ihrłm.
sic̃ scͥptum ẽ in lege moysi. Omĩa ma¬
la hec uenerunt ad nos: ꝙ non roga
uiius dnm dm nr̃m ut auerteret᷑
a nob̾ delicta nr̃a. ut intelligeremꝰ
omnẽ ueritatẽ tuam. Et uigilauit
ddominus ds ad omnẽ sc̃m suum. & ꝑ¬
non audiuimus uocem eiꝰ. Et ñc dne¬
dłs nr᷑ qui eduxisti ppłm tuũ de terra
egypti in manu forti ꝙ fecisti tͥ nom̃
sicut dies ħ: delicta aduersus lege̾ tuã
fecimus domine in omĩ miscdia tua.
Auertatur itaq impetus tuus & ira

Expanded text:
omnis Israhel peccauerunt aduersus legem omnis Israhel peccauerunt aduersus legem tuam et declinauerunt, ne audirent uocem tuam, et superuenit nobis maledictio et iusiurandum, quod scriptum est in lege Moysi serui dei, quoniam peccauimus, et statuit sermones suos, quos locutus est ad nos et ad iudices nostros, qui iudicabunt nos, superducere in nos mala magna, quae nunquam facta sunt sub omni coelo secundum ea quae facta sunt in Jerusalem. Sicut scriptum est in Lege Moysi, omnia mala haec veneruntinum deum nostrum, ut auerteret a nobis delicta nostra et ut intellegeremus omnem ueritatem tuam. et uigilauit dominus deus ad omnem sanctum suum et pnon audiuimus uocem eius. et nunster, qui eduxisti populum tuum de terra Aegypti in manu forti et fecisti tibi nomen, sicut dies hic, delicta aduersus legem tuam fecimus. domine, in omni misericordia tua auertatur itaque impetus tuus et ira
Abbreviated transcription (Latin):
& confessus sum & dicit. Domine d̃s
magne & mirabilis & qui seruas testa¬
mcntum tuum & misccdiam diligentibꝰ
te & seruantibꝰ precepta tua: peccoin¬
mus. aduersus legem fecimus. impie
egimus. & recessimus &. declinauimus
apreceptis tuis & a iudicus : &ͦ. non
eraudiumus seruos tuos ꝓphas qui
loquebant᷑ in nomine tuo: ad reges
nrõs & ad omnẽ popłm t̾re: Tibi dñe
iusticia nob̃ autem confusio faciei. sic̃
dies hic: uiro iuda & habitantib irl̃m
& omni isrł qui ꝓroximm sunt & qui
longe sunt. in omi terra in qua eos dis¬
seminasti ibi. ꝓpt̾ contumaciam eoꝵ:
quia imꝓbauerunt te domine. slob
confusio faciei. & regib nr̃is & pͥncipibꝰ
nr̃is & patrib nr̃is. qͥa peccauimꝰ: tibi
domino do nr̃o miserationes & ꝓpitiati¬
ones. qm̃ recessimꝰ ꝙ non audiuimus.
uocem domini dei ut essemus in precep¬
tis legis huius: quȩ dedit in conspectu
nostro in manu seruoꝵ eiꝰ ꝓpħarum &¬

Expanded text:
et confessus sum et dixi: Domine deus et confessus sum et dixi: Domine deus magne et mirabilis, qui seruas testamentum tuum et misericordiam diligentibus te et seruantibus praecepta tua, peccauimus, aduersus legem fecimus, impie egimus et recessimus et declinauimus a praeceptis tuis et a iudiciis tuis et non exaudiuimus seruos tuos prophetas, qui loque- . bantur in nomine tuo ad reges nostros et ad omnem populum terrae. tibi, domine, iustitia, nobis autem confusio faciei, sicut dies hic, uiro Iuda et habitantibus Hierusalem et omni Israhel, qui proximi sunt et qui longe sunt in omni terra, in qua eos disseminasti ibi propter contumaciam eorum, quia inprobauerunt te, domine. nobis confusio faciei et regibus nostris et principibus nostris et patribus nostris, qui peccauimus. tibo miserationes et propitiationes, quoniam recessimus, et non audivimus vocem Domini Dei nostri, ut essemus in praeceptis legis hujus quam dedit in conspectu nostro in manu servorum
Abbreviated transcription (Latin):
pirebatur ꝙ eos urere ipsa flamma
perrbatur. peccata sua confitebantur.
Ro quib se digne & iuste humiliari no¬
uerant. nec tacebant. Nunquid etiam
meliores ẽe̾ possumus ipso damhele. de
quo ꝑ ierechielem ꝓpħam dicit ds̃. ad
qicipem tẏri. num̃quid tu sapientior
quam daniel: & qui ponitur unus in¬
trb ustis quos dicit ds solos se lib̾a¬
tirum. oftendens utiq in illis tres qͣs¬
lam formas iustoꝵ. quos ita dicit se
liberaturum ut nec filios suos secũli¬
berent.s. ipsi soli liberent᷑. Noe. dan¬
hel & iob: Lege tamen etiam precem
danhelis: & uide quem admodum in cap¬
duitate positus p̾eccata non tamũ pli
sui uerum etiam sũa confiteatur & pro
his dicat ꝑiusticiam dei se adillam capti¬
uitatis penamꝙ obprobria ꝑuenisse. Sic
enim scriptum est. Et dedi faciem inẽã
ad dñm dm̃ ut quererem preces &
obsetrationes in ieuinationibus & sac¬
do: ꝙ precatus sum dominũ dm̃ meũ

Expanded text:
parcebatur et eos urere ipsa flamma parcebatur et eos urere ipsa flamma uerebatur, peccata sua eonfitebantur, pro quibus se digne et iuste humiliari nouerant nec tacebant. Numquid etiam meliores esse possumus ipso Danihele, de quo per Ezechielem prophetam dicit dominus ad principem Tyri: Numquid tu sapientior quam seruus iam sciens uoluntatribus iustis, quos dicit deus solos se liberaturum ostendens utique in illis tres quasdam formas iustorum, quos ita se liberaturum dicit, ut nec filios suos secum liberent, sed ipsi soli liberentur, Noe, Danihel et Iob? lege tamen etiam precem Danihelis et uide, quem ad modum in captiuitate positus peccata non tantum populi sui uerum etiam sua confiteatur et pro his dicat per iustitiam dei se ad illam captiuitatis poenam et opprobria peruenisse. sic enim scriptum est: Et dedi faciem meam ad dominum deum, ut quaererem preces et obsecrationes in ieiunationibus et s sacco, et precatus sum dominum deum meum
Abbreviated transcription (Latin):
trum nr̃oꝵ. & laudabile & głosumn¬
C nomen tuum insecula. quonã
iustus es in omnib que
fecisti nõbis & omnia oꝑatua uera¬
& reccȩ uie tuȩ. & omnia iudiciatia
ueritas & iudicia ueritatis fecistiꝑ
omnia que intulisti nob̃ ꝙ ciuitatise
iudicio intulisti nob̃ omĩa hec ꝓpter
peccata ni᷑a : quoniam peccauimus
ꝙ. legi non paruimus. & mandatis
tuis non obaudiuimus ut bene nob̃
eẽt: & omnia que intulisti nob uero
iudicio intulisti. & tradilisti nos in
manus iniquoꝵ inimicissimors trans¬
fugarum. & regi in iusto & pessimo
ultra uniuersam terram. Et nunc
non est nob̾. ut possimus aꝑire os.
Uere confusio & obprobrium facti su¬
mus seruis tuis. & eis qui te colunt
Q astra cȩli & arenam maris: q̃m
qpine miniimi facti sumus pre omib
tionib. sumusq humiles hodie in
al ꝓpter peccata nr̃a. Uides certe fr̃
quales uiri. quam sci. quam fortes. in
Medio tribulationis: ubi tamen eis

Expanded text:
trum nostrorum, et laudabile et gloriosumtrum nostrorum, et laudabile et gloriosum nomen tuum in saecula, quoniam iustus esfundunt et talia ceteris comminando multos etiam rebaptizari compellunt. pridie, quam ad te ista dictaui, ex uno loco per huius modi terrores XL et VIII animae iudicio intulisti nobis omnia haec propter peccata nostra, quoniam peccauimus et legi non paruimus et mandatis tuis non obaudiuimus, ut bene nobis esset; et omnia, quae intulisti nobis, uero iudicio intulisti et tradidisti nos in manus iniquorum inimicissimorum transfugarum et regiis iniusto et pessimo ultra uniuersam terram. et nunc non est nobis, ut possimus aperire os; uere confusio et opprobrium facti sumus seruis tuis et eis, qui te colunt. ut astra caeli et harenam maris, quoniam, domine, minimi facti sumus prae omnibus nationibus et sumus humiles hodie in terra propter peccata nostra. uides certe, frater, quales uiri, quam sancti, quam fortes in media tribulatione, ubi tamen eis
Abbreviated transcription (Latin):
attendunt qͣnta ꝑu̾sitate ꝯtẽpnit᷑.
Serui autem dĩ humiles & scĩ qͥ du¬
pliciter mala temꝑalia patiuntur
qͥa & ab ipsis impiis & cum ipsis p¬
tiuntur: habent ꝯsolationes suas
ꝙ spem futuri scłi. Unde dicit apłs
Non sunt condignȩ passiones huiden¬
poris. ad futuram głam quȩ reuela¬
bitur in nob̃. Prouide nañe etiã illis
quoꝵ uerba dicis te ꝑferre ñ posse
qm̃ dicunt. si nos peccatores istame¬
rumus. quare serui di barbaroꝵ fes¬
ro ꝑempti sunt. ꝙ ancille d̃i captius
ductȩ sunt: humiliter ꝙ ueracite
& pie responde. Quanlibq enĩ uisi¬
tiam seruennis. qͣntamlibet dno obe¬
dientiam exibeamus: numqͥd melio¬
res esse possumꝰ trib illis uiris qͥn
caminum ignis ardentis ꝓ conseruan¬
da di lege ꝓiecꝰti sunt: Et᷑ tam̃ lege
quid illic dicat azarias unus extlꝰ¬
qui aꝑiens os suum in medio ignis
dixit. Benedictus es domine ds pa¬

Expanded text:
adtendunt, quanta peruersitate contemnitur. adtendunt, quanta peruersitate contemnitur. serui autem dei humiles et sancti, qui dupsti, committantur atque plangantur. quia et ab ipsis impiis, et cum ipsis patiuntur, habent consolationes suas, et spem futuri seculi; unde dicit Apostolus: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Proinde, carissime, etiam illis, quorum uerba dicis te ferre non posse, quoniam dicunt: Si nos peccatores ista meruimus, quare et serui dei barbarorum ferro perempti sunt et ancillae dei captiuae ductae sunt?\' humiliter et ueraciter et pie responde: Quantam libet enim iustitiam seruemus, quantam libet domino oboedientiam exhibeamus, numquid meliores esse possumus tribus illis uiris, qui in camino ignis ardentis pro conseruanda dei lege proiecti sunt? et tamen lege, quid illic dicat Azarias, unus ex tribus aperiens os suum in medio ignis dixit: Benedictus es, domine deus pa
Abbreviated transcription (Latin):
libris scĩs conscripta legerent uł au¬
dirent. nc saldem credere debent
cum compleri iam uident: ut de
his tam magnis pressuris. tanquã
in torculari dm di nr̃i sic̃ amurca
infidelium murmurantiũ ꝙ blasphe¬
mantium fluit: ita oleum quoq fi¬
delium ꝯfitentiũ & orantiũ expͥmi
& liquari non cesset. Illis enĩ contra
qui xꝑianã fidẽ querelas impias
iactitare non quiescunt dicentes.
qd̃ ante quã ista doctrina ꝑ mundũ
p̾dicareti. tanta mala non patie¬
batur genus humanum: facile est
ex eugłio respondere. Dñs enĩ dicit.
Seruus nesciens uoluntatẽ dñi sui
ꝙ faciens digna plagis. uapulabit
paucaᷤ : seruus autẽ sciens uolunta¬
tem dñi sui. & faciens digna plagi.
uapulabit multa. Q uid g̾ mirum.
si xꝑianis temꝑib iste mundus tan¬
quãm seruus iam sciens uolunta¬
tem dñi sui. o faciens digna plagis:
uapula.t multa: Attendunt qͣn¬
ta celeritate eugłium p̾dicat᷑ ꝙ ñ

Expanded text:
sanctis libris conscripta legerent uel ausanctis libris conscripta legerent uel audirent, nunc saltem credere debent, cum compleri iam uident, ut de his tam magnis pressuris tamquam in torculari domini deinostri, sicut amurca infidelium murmurantium et blasphemantium fluit, ita oleum quoque fidelium confitentium et orantium exprimi et liquari non cesset. illis enim, qui contra Christianam fidem querelas impias iactare non quiescunt dicentes, quod ante, quam ista doctrina per mundum praedicaretur, tanta mala non patiebatur genus humanum, facile est ex euangelio respondere; dominus enim dicit: Seruus nesciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulabit pauca, seruus autem sciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulabit multa. quid ergo mirum, si Christianis temporibus iste mundus tamquam seruus iam sciens uoluntatem domini sui et faciens digna plagis uapulat multa? adtendunt, quanta celeritate euangelium praedicatur, et non
Abbreviated transcription (Latin):
haborum fortasse facta mitiora sint.
Cas enim barbarus excogitare potuit
Qđ isti. ut in ocłos clericoꝵ nr̃oꝵ cal¬
cem ꝙ acctum mitterent: Quoꝵ uꝰ̃i¬
bra etiam cetera. plagisꝰ orrendis uul¬
neribusq sauciarunt. Dep̾dantur
etiam domos aliquas c incedunt:
fructus aridos diripiunt humidos
fundunt. et talia ceteris comminan¬
do. multos etiã rebaptirari cõpellũt:
Pridie quam adte ista dictau̾i. ex uno
loco ꝑ huiuscemodi t̾rores .xl .uiiͦi. animae
michi rebaptizatȩ renuntiate sunt
Plangenda sunt hec non miranda: &
exclamandum ad d̾m. ut non scd̾m
merita nr̃a. s scd̾m suam miscdiam
a tantis malis liberet nos. Nam quid
utiq sꝑandum fuit generi humano:
cum hec & in ꝓpħis ꝙ. in eugłio tan¬
to ante predicta sint: Non itaq de¬
bemus tam nobis ipsis ẽẽ contrarii.
ut credamus quando leguntur: ꝙ q̃¬
ramus quando complent᷑: s potiꝰ ꝙ
illi qui increduli fuert cum hec in

Expanded text:
barorum fortasse facta mitiora sint. barorum fortasse facta mitiora sint. quis enim barbarus excogitare potuit, quod isti, ut in oculos clericorum nostrorum calcem et acetum mitterent, quorum membra etiam cetera plagis horrendis uulneribusque sauciarunt? depraedantur etiam domos aliquas et incendunt, fructus aridos diripiunt, humidos fundunt et talia ceteris comminando multos etiam rebaptizari compellunt. pridie, quam ad te ista dictaui, ex uno loco per huius modi terrores XL et VIII animae mihi rebaptizatae renuntiatae sunt. Plangenda sunt haec, non miranda, et exclamandum ad deum, ut non secundum merita nostra sed secundum suam misericordiam a tantis malis liberet nos. nam quid utique sperandum fuit generi humano, cum haec et in prophetis et in euangelio tanto ante praedicta sint? non itaque debemus tam nobis ipsis esse contrarii, ut credamus, quando leguntur, et queramur, quando complentur, sed potius et illi, qui increduli fuerant, cum haec in
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissi¬
mo ꝙ desideran¬
tissimo fr̃ĩ ꝙ cõ¬
presbitero uic¬
toriano: augusti¬
nus in domino
salutem. Littere
tuȩ impleuert᷑
grandi dolore
cor nr̃m quib
petisti ut ꝓlixo oꝑe aliqua responde¬
rem: cum talib malis magis ꝓlixi
gemitus & fletus quam ꝓliri libͥ de¬
beantur. Totus quippe mundꝰ tantis
affligitur cladib: ut pene nulla pars
terrarum sit. lͥ non talia qualia scp
sisti committantur.. atq plangane.
Nam ante paruum tempꝰ etiam in illis
solitudinib egxpti. uͥ monasteria se¬
parata ab mĩ strepitu quasi secura
degebant: a barbaris interfecti sunt
frs lam uero quȩ mͦ in regionib italiȩ.
quȩ in gallus n faria ꝑpetrata sint.
otiam uos latere non arbitror. De his¬
panis quoq tot ꝓumeiis que ab his
malis dii indebantur. intacte: cȩpe¬
runt iam talia nunciari. S qͥd longe
si qm̃ eam barbari non attigers. eleri.¬
eꝯrimi donatistaꝵ  circũcellionum
iatro cinia sic uastant eccłias: ut bar¬

Expanded text:
omino dilectissimo et desiderantissimo fratri et compresbytero VICTORIANO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Litterae tuae impleverunt grandi dolore cor nostrum, quibus petisti ut prolixo opere aliqua responderem; cum talibus malis magis prolixi gemitus et fletus, quam prolixi libri debeantur. Totus quippe mundus tantis affligitur cladibus, ut pene pars nulla terrarum sit, ubi non talia, qualia scsti, committantur atque plangantur. nam ante paruum tempus etiam in illis solitudinibus Aegypti, ubi monasteria separata ab omni strepitu quasi secura degebant, a barbaris interfecti sunt fratres. iam uero quae modo in regionibus Italiae, quae in Galliis nefaria perpetrata sint, etiam uos latere non arbitror; de Hispanis quoque tot prouinciis, quae ab his malis diu uidebantur intactae, coeperunt iam talia nuntiari. sed quid longe si, quoniam eam barbari non adtigerunt, clericorum Donatistarum et Circumcellionum latrocinia sic uastant ecclesias, ut bar
Abbreviated transcription (Latin):
mater promiserat impleuerunt. Ora
ergo dominum pro eis: & roga ut
etiam ipsas doceat talia dicere. qͦ¬
lia supra memoratus sanctus aza
bias inter cetera in oratione & con¬
fessione sua fudit ad dm. Sic enim
sunt ille in terra captiuitatis suȩ.
quomodo erant illi in ea terra ubi
nec sacrificare more suo poterant
domino. sicut nec iste possunt uł fer¬
re oblationem ad altare dei. uł inue¬
nire ibi sacerdotem ꝑ quem offerant
deo. Donet ergo eis dominus. ut ei
dicant qd̾ a carias dixit inconsequen¬
tibus precum suarum. Non ẽ ĩ hoc
holocausta neq oblatio. neq supoli¬
cationes. nec locus ad sacrificandũ
in conspectu tuo. ꝙ inuenire mise¬
ricordiam: s in anima contrita ꝙ
spu humilitatis accipiamur. sicut
in holocaustomatib arietum ꝙ
taurorum & in multitudine agno¬
rum pinguium. sic fiat sacͥficium
nr̃m in conspectu tuo hodie ꝑficere
subsequentes de: qm̃ non erit con¬
fusio his qui in te ꝯfidunt. Et nẽ

Expanded text:
mater promiserat, impleuerunt. Ora mater promiserat, impleuerunt. Ora ergo dominum pro eis et roga, ut etiam ipsas doceat talia dicere, qualia supra merias, inter caetera in oratione et confessione sua fudit ad Deum. Sic enim sunt illae in terra captivitatis suae, quomodo erant illi in ea terra, ubi nec sacrificare more suo poterant Domino, sicut nec istae possunt, vel ferre oblationem ad altare Dei, vel invenire ibi sacerdotem per quem offerant Deo. Donet ergo eis Dominus ut ei dicant, quod Azarias dixit in consequentibus precum suarum: Non est in hocholocausta, neque oblatio, neque supplicationes, nec locus ad sacrificandum in conspectu tuo et inuenire misericordiam, sed in anima contribulata et spiritu humilitatis accipiamur. sicut in holocaustomatibus arietum et taurorum et in multitudine agnorum pinguium sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie et perficere subsoquentes te, quoniam non erit confusio his, qui in te confidunt. et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
cun non cessetis ꝓ illis ingemiscere
Uam: & querere quantum potestis
⁊ qͥntum ipse ꝑmittit cum tempus
s facultatem dederit. quid de illis.
factum sit: uł quȩ ur̃a possint habẽ.
solatia. Nam si de sitifensi. ante pau¬
as annos seueri ep̃i neptis sc̃imonia¬
li a barbaris ducta ẽ: & ꝑ mirabilẽ
domini miscdiam cum honore mag¬
no suis parentib restituta ẽ. Domus
enm illa barbaroꝵ ubi captiua inõs¬
sa est subita cepit dominoꝵ infirmi¬
tate iactari: ita ut om̃s ipsi barbari
ammnaduertit puellam deo deditam.
ꝓeredidit qd̃ eius orationib sui filis
possent ab imminentis iam mortis
pculo liberari. Petiuit ut oraret pro
eis. pollicens quod si salui facti eent
eam suis parentib redderent. Ieiu¬
nauit illa ꝙ orauit. & ꝯtinuo exau¬
dita est. Ad hoc enim factum erat.
qͣntum exitus docuit. Ita illi tam re¬
pentino ddi beneficio salute ꝑcepta.
mirantes q honorantes eam qd eor

Expanded text:
tum non cessetis pro illis ingemescere tum non cessetis pro illis ingemescere ad deum et quaerere, quantum potestis et quantum ipse permittit, cum tempus et facultatem dederit, quid de illis factum sit uel quae uestra possint habere solatia. nam de Sitifensi ante paucos annos Seueri episcopi neptis sanctimonialis a barbaris ducta est et per mirabilem dei misericordiam cum honore magno suis parentibus restituta est. domus enim illa barbarorum, ubi captiua ingressa est, subita coepit dominorum infirmitate iactari, ita ut omnes ipsi barbari,animaduertit puellam deo deditam et credidit, quod eius orationibus sui filii possent ab imminentis iam mortis periculo liberari; petiuit, ut oraret pro eis, pollicens, quod, si salui facti essent, eam suis parentibus redderent. ieiunauit illa et orauit et exaudita continuo est; ad hoc enim factum erat, quantum exitus docuit. ita illi tam repentino dei u beneficio salute percepta mirantes et honorantes, quod eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dicis di seruos & fideles & scõs. gladio
barbaroꝵ ꝑemptos Quid autẽ inter¬
est utrum eos febris an ferrum de cor¬
pore solueret: Non qua occasione exe¬
ant. s quales ad se exeant ds attendit
in seruis suis: nͥ qd̾ maiorem habet pe¬
nam languor diuturmis. quã eitissimꝰ
exitus. Et tamen etiam ipsum langls¬
rem duiturnum & horrendũ. legimis
qualem passus est ille iob: cuiꝰ certe
iusticiȩ ds ipse qui falli ñ potest tale
ꝑhibet testimonium. Grauissima sanẽ.¬
ꝙ multum dolenda ẽ illa captuitas
feminarum castrarum atq sc̃arũ: s.
non ẽ captiuus d̃s earum. nec capłi¬
uas deserit suas. si nouit suas. Nlao
ili sancti quor passiones oie por¬
nsioues de scͥpturis sc̃is cõmemo¬
qul ab hostib ducti atq in captor¬
qarẽ positi. illa dixerunt quȩ con¬
cipta legerentur a nob ut dises¬
cmis captiuos di seruos nor dese.
lomino suo. Unde autẽ scerꝰ.
ouelit mirabilium suorum Tan¬

Expanded text:
dicis dei seruos et fideles et sanctos gladio dicis dei seruos et fideles et sanctos gladio barbarorum peremptos. quid autem interest, utrum eos febris an ferrum de corpore solueret? non qua occasione exeant, sed quales ad se exeant, deus adtendit in semis suis, nisi quod maiorem habet poenam languor diuturnus quam citissimus exitus; et tamen etiam ipsum languorem diuturnum et horrendum legimus, qualem passus est ille lob, cuius certe iustitiae deus ipse, qui falli non potest, tale perhibet 10 testimonium. Grauissima sane et multum dolenda est illa captiuitas feminarum castarum atque sanctarum, sed non est captiuus deus earum nec captiuas deserit suas, si nouit suas. nam et illi sancti, quorum passiones et confessiones de scripturis sanctis commemoraui, ab hostibus ducti atque in captiuitate positi illa dixerunt, quae conscripta legerentur a nobis et disceremus captiuos dei seruos non deseri a domino suo. unde autem scimus,uelit mirabilium suorum? tan
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Legem tamen. etiam unꝰ illoꝵqͥ
serto lõco patiebatur quid dicat Nã
enim scriptum est. Et post hunc
sextum applicauerunt. Cum hic tor¬
mentis excruciatus moreretur dixir
Noli te seducere ꝓpter nos. Hec pati¬
mur peccantes in dm̃ nr̃m & facca st̃
hec digna nob̾. Tu autẽ noli te puta¬
re impunitum futurum. qui aduer¬
sum dm & legem eius legib tuis pug¬
nare uoluisti. Uides etiam isti quam
humiliter & ueraciter sapiant quip
suis peccatis se flagellari a dommo
confitent᷑. De quo scriptum est. Quẽ
enim diligit dominus corripit flagel¬
lat autem omnem filium quẽ recipnt.
Unde & apls dicit. Si enim nos ipsos
iudicaremus adomino non iudicarem.
cum iudicamur autẽ adomino corri¬
pimur. ne cum hoc mundo damnem᷑.
Hec fideliter lege fideliter predica. & ea
quantum potes caue & cauendum does
ne aduersus dm̃ in his temptationib
& tribulationib murmuret᷑. Bonos

Expanded text:
uit. lege tamen, etiam unus illorum, qui uit. lege tamen, etiam unus illorum, qui sexto loco patiebatur, quid dicat; ita enim scriptum est: Et post hunc sextum applicauerunt. cum hic tormentis excruciatus moreretur, dixit: Noli te seducere; s propter nos haec patimur peccantes in deum nostrum et facta sunt haec digna nobis. tu autem noli te putare inpunitum futurum, qui aduersus deum et legem eius legibus tuis pugnare uoluisti\'. uides etiam, isti quam humiliter et ueraciter sapiant, qui pro suis peccatis se flagellari a domino confitentur, de quo scriptum est: Quem enim diligit dominus, corripit; flagellat autem omnem. filium, quem recipit. unde et apostolus dicit: Si enim nos ipsos iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem a domino, corripimur, ne cum mundo damnemur. Haec fideliter lege, fideliter praedica et, quantum potes, cane et cauendum doce, ne aduersus deum in his temptationibus et tribulationibus murmuretur. bonos
Abbreviated transcription (Latin):
dum sua peccata priꝰ dix̃: ꝙ& postea
ppłi sui: ꝙ hanc di commendat iusti¬
tiam & hanc di laudẽ dicit. qͥa non
inuste s ꝓ peccatis eoꝵ flagellat eti¬
am ipsos scõs suos: Si gͦ ista dicunt
qui excellentissima sc̃itate ignes & le¬
ones circa se innoxios habuerunt: qͥd
nos oportet dicere in humilitate nr̃a
qui tam longe illis impares sumus.
qͣntumq iusticiam seruare uideamur :
S ne aliquis existimet illos di seruos
quos dicis a barbaris interfectos. sic
illam mortem euadere debuisse. qͦ
modo tres uiri illi ab ignib. & dani¬
hel a leonib liberatus ẽ: sciat illa
ꝓpterea facta mir̾acła. ut eos uerũ
dm̃ colere crederent reges a quib in
illa supplicia tradebantu. N oc enim
erat in occulto iudicio ꝙ miscdia di.
ut illis regib eo mͦ consulerq ad salu¬
tem. Anthiocho autẽ regi qͥ machabe¬
os penis crudelib int̾emit. noluit ra
consulere: s. eoꝵ głosissimis passionb.
cor duri regis acriori seuerͥtate pum.¬

Expanded text:
dum sua peccata prius dixit et postea populi sui. et hanc dei commendat iustitiam et hanc dei laudem dicit, quia non iniuste sed pro peccatis eorum flagellat etiam ipsos sanctos suos. si ergo ista dicunt, qui excellentissima sanctitate ignes et leones circa se innoxios habuerunt, quid nos oportet dicere in humilitate nostra, qui tam longe illis inpares sumus, quantamcumque iustitiam seruare uideamur? 10 Sed ne aliquis existimet illos dei seruos, quos dicis a barbaris interfectos, sic illam mortem euadere debuisse, quo modo tres illi uiri ab ignibus et Danihel a leonibus liberatus est, sciant illa propterea facta miracula, ut eos uerum deum colere crederent reges, a quibus in illa supplicia tradebantur. hoc m enim erat in occulto iudicio et misericordia dei, ut illis regibus eo modo consuleret ad salutem. Antiocho autem regi, qui Machabaeos poenis crudelibus interemit, noluit ita consulere, sed eorum gloriosissimis passionibus cor duri regis acriore seueritate puni
Abbreviated transcription (Latin):
nos scłm mirabilia tua & da głam
nomini tuo domine: & reuereant᷑
om̃s qui ostendunt seruis tuis ma¬
la.ꝙ. confundantur ab omn̾potentia
tua. ꝙ turtus eoꝵ conterat᷑. Sciant
qm tu es dominus ds solus. & głosus
in uniuerso orbe terrȩ. Hec illis dicen¬
tibus & ad d̾m ingemiscentib. om̃i¬
no suis aderit qui sinis adesse consue¬
uit: ꝙ aut nicħil in earum castissi¬
mis membris libidine hostili ꝑpetͣ¬
ri ꝑmitet: aut si ꝑmittit. cũ earũ
animus nulla consensionis turpitu¬
dine maculatus. etiam carnẽ sua
defendet a crimine: ꝙ quicqͥd in ea
nec cõmisit nec ꝑmisit libido pati¬
entis. solius erit culpa facientis.
om̃isq illa tuolentia non ꝓ corrup¬
tionis turpitudine. s ꝓ passionis
uulnere deputabitur. Tantũ enim
ualet in men̾te integritas castitatis:
ut illa inuiolata. nec in corꝑe possit
pudicitia uiolari: cuius m̃bra potue¬
runt superari. Hec epła ꝓ tuo desi-¬
derio breuis. ꝓ meis tamen occupa

Expanded text:
irabilia tua et da gloriam nomini tuo, domine, et uereantur omnes, qui ostendunt seruis tuis mala, et confundantur ab omni potentia et uirtus eorum conteratur; sciant, quoniam tu es dominus deus solus et gloriosus in uniuerso orbe terrae. Haec illis dicentibus et ad deum ingemesceutibus omnino suis aderit, qui suis adesse consueuit, et aut nihil in earum castissimis membris libidine hostili perpetrari permittit aut, si permittit, cum earum animus nulla consensionis turpitudine maculatur, etiam carnem suam defendit a crimine et, quicquid in ea nec commisit nec permisit libido patientis, solius erit culpa facientis omnisque illa uiolentia non pro corruptionis turpitudine sed pro passionis uulnere deputabitur. tantum enim ualet in mente integritas castitatis, ut illa inuiolata nec in corpore possit pudicitia uiolari, cuius membra potuerint superari. haec epistula pro tuo desiderio breuis, pro meis tamen occupat
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a iusticia iactauimus precẽ nia̾m
in conspectu tuo. s ad miscdiam tuã
quȩ magna. ẽ. Exaudi dñe. ꝓpitiare
dñe: intende dñe: & ne tardaueris
ꝓpter te ds m̃s. quoniam nom en
quente & orante & numerante pec¬
cata mea. & peccata populi mei. au¬

Expanded text:
actavimus precem nostram in conspectu tuo, sed ad misericordiam tuam quae magna est. Exaudi Domine, propitiare Domine, intende Domine, et ne tardaveris propter te, Deus meus; quoniam nomen tquente et orante et enumerante peccata mea et peccata populi mei
Abbreviated transcription (Latin):
tui a orationem eius. & ostende nob̾
faciem tuam ad sc̃ificationẽ tuam quȩ
deserta est. Propter te inclina dñe doꝰ
meus aurem tuam & audi. aꝑi ocłos
tuos & uide interitum nrͦm: & ciui¬

Expanded text:
tui et orationem ejus, et ostende nobis faciem tuam ad sanctificationem tuam quae deserta est. Propter te inclina, Domine Deus meus, aurem tuam, et exaudi; aperi oculos tuos, et vide interitum nostrum et civi
Abbreviated transcription (Latin):
iste nescio quis de quo scͥpsisti qͦd doceat ui¬
darrare xp̃ianos eo modo se sicut insinua¬
uit sc̃itas tua. udeũ ⁊ isrłitã uocat ut ab e
scis ꝓhibeat. quas ꝓ tẽꝑis illiꝰ congruentia lex
ꝑ scm̃ famulũ dĩ moysen data ꝓhibebat &¬
ceteras illiꝰ temꝑis obseruationes. tam n̾c̃ apud
lis intelligatur: & earũ obseruatio ĩã euacu¬
ata monstretur. Unde apparet quare se iste
aptus. uelit isrłitam uideũq uocari. ñ sp̾ita¬
lit̾ s omnino carnalit̾. Nos autẽ nec illis ob-¬
seruationib quȩ nouo testam̃to reuelato. eua¬
cuatȩ sunt tenem᷑ astricti: & p̃cepta legishuic
etiã tempori necessaria. qualia sunt ñ adulte¬
rabis. ñ homicidiũ facies. non concupisces. et
si quoo ẽ aliuo mandatũ quod in ħ sermone
recapitulatur. diliges ꝓximũ tuũ tanꝗͣ te ipsũ¬

Expanded text:
iste nescio quis, de quo scripsisti, quod doceat iuiste nescio quis, de quo scripsisti, quod doceat iudaizare Christianos, eo modo se, sicut insinuauit sanctitas tua, Iudaeum et Israhelitam uocat, ut ab eis escis prohibeat, quas pro temporis illius congruentia lex per sanctum famulum dei Moysen data prohibebat, et ceteras illius temporis obseruationes iam nunc apud lis intellegatur et earum obseruatio iam euacuata monstretur. unde apparet, quare se iste Aptus uelit Israhelitam Iudaeumque uocitari non spiritaliter sed omnino carnaliter. nos autem nec illis obseruationibus, quae nouo testamento reuelato euacuatae sunt, tenemur obstricti et praecepta legis huic etiam tempori necessaria, qualia sunt: Non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces. et si quod est aliud mandatum, quod in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum ta
Abbreviated transcription (Latin):
sione s in p̃putio. Et signũ accepit circũcisio¬
nis signaculũ usticiȩ fidei quȩ est in p̃putio ut¬
et illis ad iusticiã. ut sit pater circũcisionis: his
qui non solũ ex circũcisione sunt s et his qui se¬
cuntur uestigia fidei quȩ est in p̾putio patris
nri babrabam. Et paulopost liquit exfioe ut
michi. Et secutus adiunrit Dicogͦ. Numquio
reppulit ds plebem suã: absit. Nam ⁊ ego isra¬
helita sum ex semine habraham: de tͥbu
beniamin. Non reppulit ds plebem suã. qũã
ysciuit. Quomͦ hic appellauit apłs isrł ñ cre¬
Uel quomͦ se appellauit isrłitam: Num quid ex
eo quod. xp̃ianus factus erat. Non utiq s ex
eo qͦd scd̃m carnẽ fuerat ex semine habrahã
de tribu beniamin: quod non sumꝰ nos scd̃m
carnẽ quãuis scd̃m fidẽ sem̃ simꝰ habrahae.
ac ꝑ ħ ⁊ isrł. S aliud est qͦd agnoscit altioriᷤ
intelligentia sacrament: aliud quod exposcit
cotidianiͣ consuetudo uocabuli. Deniq apͥtus

Expanded text:
cumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in pet illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nm\'. et secutus adiunxit: Dico ergo: Numquid reppulit deus plebem suam? absit. nam et ego I srahelita sum ex semine Abraham, tribu Beniamin. non reppulit deus plebem suam, quam praesciuit. quo modo hic appellauit apostolus Isravel quomodo se appellavit Israelitam? Numquid ex eo quod Christianus factus erat? Non utique; sed ex eo quod secundum carnem fuerat ex semine Abraham, de tribu Benjamin; quod non sumus nos secundum carnem, quamvis secundum fidem simus semen Abrahae, c et Israhel. sed aliud est, quod agnoscit altioris intellegentia sacramenti, aliud, quod exposcit cotidiana consuetudo uocabuli. Denique Aptus
Abbreviated transcription (Latin):
bis iudeũ in abscondito nor. cipcũcisione carniˢ¬
s cordis. et sp̃u non littera: quis est iste nisi xp̃i¬
anus: Sic itaq sumus iudei non carnalit̾ s spi¬
ritalit̾ quẽ admodũ sumus sem̃ habrahȩ non
scd̃m carnẽ sicut illi qui de ipso nomine carna
nos illi. Scimus enĩ nos fuisse ꝓmissos quando
illi dixit ds patrẽ multarũ gentiũ posuite. Et
qua multa de hac re dicat apłs nouimus: Dici¬
mus enĩ inquit. qm̃ reyutata ẽ habrahȩ fides
ad iusticiã. Quando gͦ reputata ẽ cũ in circũ¬

Expanded text:
bis ludaeum in abscondito non carnis circumcisione sed cordis et spiritu non littera, quis est iste nisi Christianus? Sic itaque sumus Iudaei non carnaliter sed spiritaliter, quem ad modum sumus semen Abrahae non secundum carnem sicut illi, qui de ipso nomine carnalei, quod non illi. scimus enim nos fuisse promissos, quando ei dixit deus: Patrem multarum gentium posui te. et quam multa de hac re dicat apostolus, nouimus. dicimus enim, inquit. quoniam deputata est Abrahae fides ad iustitiam. quo modo ergo deputata est? eum in circu
Abbreviated transcription (Latin):
dito iudeus ẽ. ⁊ circũcisione cordis quȩ ẽ spu ñ
littera. cuiꝰ laus ñ ex hominib s ex do ẽ: aut is¬
rahelitas spiritales. ad eũ sellicet ꝑtinentes. cui¬
minorip̃dictũ ẽ seruiturũ eẽ maiorẽ. S hȩc
uocabula nob̾ non indecent̃ imponimꝰ eaq
misteriorũ intelligentia continemꝰ: non uer-¬
borum insolentia uentilamus:

Expanded text:
et circumcisio cordis, quae est spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est ; aut Israelitas spirituales, ad eum scilicet pertinentes cuiminori praedictum est serviturum esse majorem: sed haec vocabula nobis non indecenter imponimus; eaque mysteriorum intelligentia continemus, non verborum insolentia ventilamus.
Abbreviated transcription (Latin):
b legis: qm̃ ex oꝑib legis non iustificabit᷑ om¬
nis caro. Non solũ autẽ illa oꝑa legis. que st̃
in ueterib sacramentiᷤᷤ. ⁊ nunc reuelato testa¬
mento nouo. non obseruantur axpianis. sicu¬
tiẽ circũcisio p̾putii. & salbati carnalis uacati¬
o. & aquib dam escis abstuientia. ⁊ pecorũ in
sacrificiis immolatio. & neomenia. & arimũ. et
ceteras huiꝰmodi. uerũ etiã illud quod in lege
scͥptũ ẽ. non concupisces. quod utiq etiã. xp̃ia¬
nis nullus ambigit ẽẽ dicendũ: non iustificat

Expanded text:
on iustificabitur omnis caro. Xon solum autem illa opera legis, quae sunt in ueteribus sacramentis et nunc reuelato testamento nouo non obseruantur a Christianis, sicuti est circumcisio praeputii et sabbati carnalis uacatio et a quibusdam escis abstentio et pecorum in sacrificiis immolatio et neomenia et azymum et cetera huius modi. uerum etiam illud, quod in lege dictum est: Non concupisces, quod utique etiam Christianis nullus ambigit esse dicendum. non iustificat
Abbreviated transcription (Latin):
catũ in nr̃o mortali corpore ad obediendũ desi¬
deriis eus: nec exibemus m̾bra nr̃a armami¬
quitatis peccato. Inqua iusticia ñdũ consũma¬
ta ꝑseuerant̾ ꝓficientes ad eius consũmationẽ
quandoq ueniemus: ubi peccati concupiscentia
non cohibenda atq frenanda. s nulla sit. Hoc
enũ lex exposuit dicendo non concupisces ñ qͦd
hic ualeamus: s ad quod ꝓficiendo tenoamuᷤ.
Uerũ hoc fit non lege que hoc imperat. s fide
quȩ hoc impetrat: non littera qua iubetur. s
spũ quo donatur. Non gͦ meritis operanti ho¬
minis: s largientis gr̃a saluatoris Utilitasita¬
q legis ẽ ut hominẽ de sua infirmitate conum

Expanded text:
catum in nostro mortali corpore ad obediendum desicatum in nostro mortali corpore ad obediendum desideriis eius nec exhibemus membra nostra arma iniquitatis peccato. in qua iustitia nondum consummata perseueranter proficientes ad eius consummationem quandoque ueniemus, ubi peccati concupiscentia non cohibenda atque frenanda sed nulla sit. hoc enim lex posuit dicendo: Non concupisces, non quod hic ualeamus, sed ad quod proficiendo tendamus. uerum hoc fit non lege. quae hoc imperat, sed fide, quae hoc impetrat, non littera. qua iubetur, sed spiritu, quo donatur, non ergo meritis operantis hominis sed largientis gratia saluatoris. utilitas itaq
Abbreviated transcription (Latin):
s beneficio: non ubente littera: s uiuante fp̾u.
Incipit autẽ homo scd̃m gr̃am in interiori ho¬
mine renouari. ut mente agat quod amat:
nec carni consentiat agenti quod odit: idest
non ut omnino non concupiscat: s ut post
concupiscentias suas non eat: Quod quidẽ tã
magnũ ẽ ut si omnim fieret. ꝙ quauis insit
dũ sumꝰ in corꝑe mortis huiꝰ desideria peccati.
si nulli tam̃ eorũ p̾beremꝰ assensũ. ñ eẽt unde
diceremus patri nr̃o qui est in celis. dimitte
nob̾ debita nr̃a. Nec tam̃ ideo tales ẽemus ĩa:
quales erimus: cũ mortale hoc induerit ĩmor¬
talitatẽ. Tuncenĩ non solũ nulli desiderio
peccati obediemus. s nulla erunt desideria
talia quib non obedire uibeamur. Nunc gͦ
ubi dicitur. iã ñ ego operor illud .ẜ. quod in
me habitat peccatũ. de concupiscentia car¬
nis dicitur quȩ oꝑatur in nob̾ motus suos:
etiã quando eis non obedimꝰ. dũ ñ regnat̃ pec¬

Expanded text:
sed beneficio, non inbente littera sed iuuante spiritu. sed beneficio, non inbente littera sed iuuante spiritu. incipit autem homo secundum gratiam in interiore homine renouari, ut mente agat, quod amat, nec carni consentiat agenti, quod odit, id est non ut omnino non concupiscat, sed ut post concupiscentias suas non eat. quod quidem tam magnum est, ut, si omni modo fieret et, quamuis insint, dum sumus in corpore mortis huius, desideria pesi nulli eorum tamen adhiberemus assensum, non esset unde diceremus Patri nostro qui est in coelis: Dimitte nobis debita nostra . Nec tamen ideo tales jam essemus, quales erimus cum mortale hoc induerit immortalitatem: tunc enim non solum nulli desiderio peccati obediemus, sed nulla erunt desideria talia, quibus non obedire jubeamur. 6. Nunc ergo ubi dicitur, Jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum , de concupiscentia carnis dicitur, quae operatur in nobis motus suos, etiam quando eis non obedimus, dum non regnat pec
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. s &̾ ẽẽ sc̃am ⁊ manoatũ sc̃m. & iustũ
& bonũ: quo dictũ ẽ non concupisces. S pecca¬
tum ꝑbonũ fallit. et ꝑ illud occidit eos: quicũ
sint carnales. ꝓutant sius uirib legem spirita¬
lem se posse complere. Et ꝑ ħ fiunt non solum
peccatores. quod eẽnt &̃ si legem non accepissẽt
s etiã p̃uaricatores. quod non ẽẽnt nisi lege ac¬
cepissent. Sic enĩ alio loco dicit. ubi non ẽ lex.
net p̾uaricatio. Ler gͦ subintrauit sicut alibi i¬
pse testatur. ut habundaret delictũ. Ubi autẽ
habundauit idelictii: suꝑhabuno auit gr̃a:
Hec est igitur utilitas legis. qͥ a ostendit ho¬
mini seipsũ. ut sciat infirmitatẽ suã. et uideat
lis concupiscentia: quã sanetur. Appetuntur enĩ
ardentiꝰ quȩ uetantur. dũ id quoo spiritaliter
iubetur. carnalis obseruare compellitur. Ut
autẽ sit spiritalis qui legem impleat spiri¬
talẽ non fit ipsa lege s gr̃a: hoc est non ĩꝑio

Expanded text:
mandatum sanctum et iustum et bonum, quo dictum est: Non concupisces. sed peccatum per bonum fallit et per illud occidit eos, qui cum sint carnales, putant suis uiribus legem spiritalem se posse complere. et per hoc fiunt non solum peccatores, quod essent, etiam si legem non accepissent. sed etiam praeuaricatores, quod non essent. nisi legem accepissent sic enim alio loco dicit: Ubi lex non est. nec praeuaricatio. lex ergo subintrauit, sicut alibi ipse testatur, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. Haec est igitur utilitas legis. quia ostendit hominem sibi. ipsum, ut sciat infirmitatem suam et uideat. lis concupiscentia, quam sanetur. appetuntur enim ardentius. quae uetantur. dum id, quod spiritaliter iubetur, carnalis obseruare compellitur. ut autem sit spiritalis. qui legem impleat spiritalem. non fit ipsa lege sed gratia, hoc est non imperio