comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficia. ubi omnia illo tempore neca¬
saria xp̃m promittentia: promiss
cum redditur resiam fit suꝑflu
Nam antequã reddatur qđ pron¬
titur. necessaria est ipsa promissi
ne promissũ sibi obliuiscatur cui p¬
mittitur : & non expectando morin
O post& ergo ut expect& ut cum uent
ut ueniente die umbrae tollerentur
montẽ sion istũ quẽ in habitasti. in ipso
Eleua manũ tuã. insuperbias eorũ¬
nem:. Quo modo nos repellebas In fin
sic eleua manũ . insu perbiã eori infi
quorum superbiã: aquibus euersa ehien¬
salem: Aquibus autem nisi a regibus
gentium: bene eleuata est manus eiul
insuperbiã eorũ infinẽ: Nam & ipsi
iam xp̃m cognouerunt: finis enim
legis xp̃s. ad iustitiã omni credenti
bẽne illis optat: quañ iratus loquitur
& malecdicere indetur : & utinam eu¬
niat quod maledicit Immo iam in
mine xp̃i. euenire gaudeamus: la
tenentes sceptrum. subduntur ligno
crucis. iam fit quod p̃dictum est

Expanded text:
ficia, ubi omnia illo tempore neceficia, ubi omnia illo tempore necessaria, Christum promittentia. Promissio, cum res redditur, jam fit superflua. Nam antequam reddatur quod promittitur, necessaria est ipsa promissio, ne promissum sibi obliviscatur cui promittitur, et non exspectando moriatur. Oportet ergo ut exspectet, ut cum venerit ut veniente die, umbrae tollerentur: Montem Sion istum quem Leva manum tuam in superbias eorunem. Quomodo nos repellebas in finem, sic eleva manum tuam in superbiam eorum in finem. Quorum superbiam? A quibus eversa est Jerusalem. A quibus autem, nisi a regibus Gentium? Bene elevata est manus ejus in superbiam eorum in finem; nam et ipsi jam Christum cognoverunt. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Quam bene illis optat? Quasi iratus loquitur, et maledicere videtur: et utinam eveniat quod maledicit! imo jam in nomine Christi evenire gaudeamus. Jam tenentes sceptrum, subduntur ligno crucis; jam fit quod praedictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
Innobis. Redonistĩ uirgã hersditatis
tuae : quia sy nagogae uox est . redemit
autẽ uirgã hereditatis dĩ. magis a ẜpa¬
r& ingentibus Occulta autẽ per iu¬
daeorum uł eorum qui futuri sunt
ut credant. uel eorũ qui eo tempore
crediderunt quando misso spũ scõ dis¬
cipuli omniũ gentium linguis locuti
sunt: Tunc enim aliquiđ milia denu¬
claeis ipsis xp̃i crucifixoribus credideruNt:
& quia prope inuenti erant. ita credide¬
runt : ut omnia quae habebant uende¬
rent & p̃tia rerum suarum ante pedes
apostolorũ ponerent: quia ergo occul¬
tum erat hoc magisqu e redemptio
uirgae dĩ clara futura erat ingentibus :
Expriat unde dicat qđ dixit : Redimis¬
ti uirgã hereditatis tuae hoc dixit.
non degentibus in quibus manifestum ẽ:
sed unde: mons sion: at hic monssion
potest alit̃ intellegi. istumInquẽ habi¬
tastunipso. ibi erat populus ante. ubi
institutũ templũ. ubi caelebrata sa¬

Expanded text:
in nobis, Redemisti virgam haereditatis in nobis, Redemisti virgam haereditatis tuae. Sed quia Synagogae vox est; redempta autem virga haereditatis Dei magis apparet in Gentibus, occulta autem spes Judaeorum, vel eorum qui futuri sunt ut credant, vel eorum qui eo tempore crediderunt, quando misso Spiritu sancto, discipuli omnium gentium linguis locuti sunt . Tunc enim aliquot millia de Judaeis ipsis Christi crucifixoribus crediderunt; et quia prope inventi erant, ita crediderunt, ut omnia quae habebant venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quia ergo occultum erat hoc, magisque redemptio virgae Dei clara futura erat in Gentibus; explanat unde dicat quod dixit: Redemisti virgam haereditatis tuae. Hoc dixit non de Gentibus, in quibus manifestum est. Sed unde? Montem Sion. Adhuc et mons Sion potest aliter intelligi. Istum quem inhabitasti in ipso: ubi erat populus ante, ubi institutum templum, ubi celebrata sacri
Abbreviated transcription (Latin):
aeneum ex altar& inheremo & ãdmone¬
r& populum : ut quisquis a serpente mor¬
sus ess&. illum intuer&ur & sanar&ur:
sic & fiebat. Sic & homines auenenis morsi
mostuum saluari amoste & tamen expauit
& fugit morses Quid est abillo serpente fu¬
gisse moysen : quid fratres. nisi quod scimus
ine uangelio factum: mostuus est xp̃s. & ex
pauerunt discipuli. & abilla spe inqua
fuerant recesserunt : Sed quid dictum
est: a sprehende caudam eius. quid est
caudam: posteriora conprehende: hoc
significauit & illud. posteriora mea ui¬
debis Primo factus serpens: sed cauda
retenta facta uirga. primo occisus. postea
resurrexit: est &iam in cauda serpen¬
tis finis saeculi. Quia sic modo mostali¬
tas ecclesiae ambulat aliieunt alii ue¬
niunt permostem tamquam perser¬
pentem. quia a serpente mors se¬
minata est sed infine scłi tamquam
cauda redimus ad manum dĩ & effi¬
cimur stabilitũ regnũ dĩ. ut inpleatur

Expanded text:
aeneum exaltaret in eremo, et admoneaeneum exaltaret in eremo, et admoneret populum, ut quisquis a serpente morsus esset, illum intueretur, et sanaretur . Sic et fiebat; sic et homines a venenis, morsi mortuum salvari a morte. Et tamen expavit et fugit Moyses. Quid est, ab illo serpente fugisse Moysen? Quid, fratres, nisi quod scimus in Evangelio factum? Mortuus est Christus, et expaverunt discipuli, et ab illa spe in qua fuerant recesserunt . Sed quid dictum est? Apprehende caudam ejus. Quid est, caudam? Posteriora comprehende. Hoc significavit et illud: Posteriora mea videbis . Primo factus serpens, sed cauda retenta facta virga; primo occisus, postea resurrexit. Est etiam in cauda serpentis finis saeculi; quia sic modo mortalitas Ecclesiae ambulat: alii eunt, alii veniunt per mortem tanquam per serpentem, quia a serpente mors seminata est; sed in fine saeculi, tanquam cauda, redimus ad manum Dei, et efficimur stabilitum regnum Dei, ut impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
congregationis tuae. quamꝰ possedisti ab ini¬
tio: Redemisti uirgam hereditatis tuae.
Ipsam congregationem tuam. uirgã hęre¬
ditatis tuae redimisti: hanc ipm congre¬
gationem dixit uirgam hereditatis:
Respiciamus ad factũ primum. quando uo¬
luit possi dere ipsam congregationem li¬
herans illam deaegypto. quod signum
dedit moysi Cum dicer& eiꝰ moyses
Quod signũ dabo ut credant mihi quia
tu me misisti: Etdẽ adillum Quid in
manu tua portas: uirgam: proi¬
ce illam interram: & dimisit uirgam in
terram. & facta est serpens & ex pauit
morses. & fugit ab eo: & ait illi dñs: a spre¬
hende caudam eius: & a sp̃hendit. & re¬
uersa est instatum suum uirga facta. si¬
cut antea uirga erat Quid significat: Non
enim frustra factum est: Interrogemus
litteras dĩ. quid serpens persuasit homini:
mostem: Ergo mors a serpente : si mors
aserpentibus indeserto morderentur & neca¬
rentur. praecepit dñs morsi ut serpentẽ

Expanded text:
congregationis tuae, quam possedisti ab inicongregationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditatis tuae. Ipsam congregationem tuam, virgum haereditatis tuae redemisti. Hanc ipsam congregationem dixit virgam haereditatis. Respiciamus ad factum primum, quando voluit possidere ipsam congregationem, liberans illam de Aegypto, quod sidedit Moysi. Dixerat enim Moyses: Quod signum dabo eis, ut credant mihi, quia tu me misisti? Et Dominus ad illum: Quid in manu tua portas? Virgam, ce illam in terram. Et dimisit virgam in terram. Et facta est serpens, et expavit Moyses, et fugit Moyses ab eo. Et ait illi Dominus: Apprehende caudam ejus. Et apprehendit; et reversa est in statum suum, virga facta, sicut antea virga erat . Quid significat? non enim frustra factum est. Interrogemus Litteras Dei. Quid serpens persuasit homini? Mortem . Ergo mors a serpente. Si mors a serpentibus in deserto morderentur et necarentur, praecepit Dominus Moysi, ut serpentem
Abbreviated transcription (Latin):
ipso planctu. tam quam intellectus dis¬
cernĩ terrena acaelestibus: Discernit
uetus testamentum a nouo testamento.
ut uideas ꝑquae transeas. quid expectas.
quid derelinquas quibus hȩreas: Sic ergo
puli iudaeorum. Expersona congregatio¬
nis quae propriȩ synagoga appellatur :
ut quid reppulisti nos ds̃ infinem: Nonre¬
p̃hendit. sed quaerit: Vt quid q̃uam obrẽ:
propt̃ quid hoc fecisti: quid fecisti: reppu¬
usti nos infinem: Quid infinem foste usq
nsinem scłi: an reppulisti nos inxp̃o. qui fi¬
nis est omni credenti : Vt quid enim rep¬
pulisti nos ds̃ infinem : Iratus est animus
tuus super oues gregis tin: quare iratus
es super oues gregis tui. Nisi quia terre¬
nis inhȩrebamus & pastorem non agnosce
potest esse uox gentium : Numquid gen¬
tum depatriart his patribus nr̃is. quorũ
nos filufacti sumus. Nonueniende car¬
ne sed imitando fidem: illi autẽ adõ pos¬
sessi abinitio quid eis contigit: memento

Expanded text:
ipso planctu, tanquam intellectus disipso planctu, tanquam intellectus discernit terrena a coelestibus, discernit Vetus Testamentum a Novo Testamento; ut videas per quae transeas, quid exspectes, quid relinquas, quibus haereas. Sic ergo puli Judaeorum, et ex persona congregationis quae proprie Synagoga appellatur. Utquid repulisti nos, Deus, in finem? Non reprehendit, sed quaerit, Utquid, quamobrem, propter quid hoc fecisti? Quid fecisti? Repulisti nos in finem. Quid est, in finem? Forte usque in finem saeculi. An repulisti nos in Christum, qui finis est omni credenti ? Utquid enim repulisti nos. Deus, in finem? Iratus est animus tuus super oves gregis tui. Quare iratus es super oves gregis tui; nisi quia terrenis inhaerebamus, et pastorem non agnoscebpotest esse vox Gentium? numquid Gentum de Patriarchis, patribus nostris; quorum nos filii facti sumus, non veniendo de carne, sed imitando fidem. Illi autem a Deo possessi ab initio, quid eis contigit? Memento
Abbreviated transcription (Latin):
quibus ipsum nouum testamentum ñ¬
dum fuerat reuelatum. Quanto ine¬
cussabilius terrena sectantur. quibu
iam promissa caelestia innouo tefta¬
mento reuelata sunt : Nam recoli
fratres mei quid dictum sit. ꝑ sequentl¬
xp̃m si dimiserimus eum: uenient ro¬
mani & tollentꝰ nobis & locum & gen¬
tem : Videte quia timendo terrena
perdere : regem caeli occiderunt:
etquid eis factum est perdiderunt¬
&iam ipsa terrena: & ubi occiderum
xp̃m. ibi occisisunt: & cum terrena no¬
lentes perdere datorem uitȩ occider
eandem terram ꝰ perdiderunt: & eo ter¬
pore quo illum occiderunt: eo ip̃sotemp¬
re admonentur Quare ista perpessi sin
quando enim euersa est ciuitas iuda eos
Pascha caelebrabant : & multis milibus
quidem : sed tam̃ ille bonus ꝑ iniustos. sed
iustus &iuste ita in eos uindicauit: ut
peri merentur multa hominum milia.
& ipsa ciuitas euerteretur: Hoc inisto
psalmo plangit intellectus asaphe Et in

Expanded text:
quibus ipsum Novum Testamentum nonquibus ipsum Novum Testamentum nondum fuerat revelatum; quanto inexcusabilius terrena sectantur, quibus jam promissa coelestia in Novo Testamento revelata sunt! Nam recolite, fratres mei, quid dictum sit a persequentm. Si dimiserimus eum, venient Romani, et tollent nobis, et locum, et gentem . Videte quia timendo terrena perdere, regem coeli occiderunt. Et quid eis factum est? Perdiderunt etiam ipsa terrena; et ubi occiderunt Christum, ibi occisi sunt: et cum terram nolentes perdere, datorem vitae occiderunt, eamdem terram occisi perdiderunt; et eo tempore quo illum occiderunt, ut ex ipso tempore admonerentur quare ista perpessi sunt. Quando enim eversa est civitas Judaeorum, Pascha celebrabant, et in multis millibus quidem, sed tamen ille bonus; per injustos, sed justus et juste, ita in eos vindicavit, ut perimerentur multa hominum millia, et ipsa civitas everteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellectus Asaph; et in
Abbreviated transcription (Latin):
tia: Inhȩrere ergo terrenis quamuis
ea ds̃ don&: Non debes: uerumtamen non
quia eis Inherere non debemus. alium ea
clare : nisi dm̃ credere debemus: Ipse ea
dat. sed noli promagno expectare abeo bon
qđ dat & nonbono: nam si ꝓmagno ea dis
malis ea nondar& Ideo autẽ illa uoluit
dare & malis : ut discant boni aliud abillo
quȩrere quod nondat & malis: Illi autẽ
inherentes terrenis. miseri & non de ilb
praesumentes qui fecit caelum & terram
qui eis dedit. & ipsa terrena. qui eos &u
temporaliter deaegipti captiuitate liber¬
uit. qui eos perdiuisum mare duxit. qu
eorum inimicos persequentes fluctibus
obruit Nonillo p̃sumentes quidar & u
caelestia grandibus: sicut terrena paru¬
lis dedit: timentes ꝑdere quod accłperas
occiderunt qui dederat: Haec dicimꝰ
fratres: ut homines denouo testam̃t
discatis non in hȩrere terrenis: Si en
illi in excusabiliter terrenis in hȩserim

Expanded text:
tia. 3. Inhaerere ergo terrenis, quamvis tia. 3. Inhaerere ergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumtamen non quia inhaerere eis non debemus, alium ea dare, nisi Deum, credere debemus; ipse ea dat; sed noli pro magno exspectare ab eo bonum, quod dat et non bono. Nam si pro magno ea daret, malis ea non daret. Ideo autem ea voluit dare et malis, ut discant boni aliud ab eo quaerere, quod non dat et malis. Illi autem inhaerentes terrenis miseri, et non de illo praesumentes qui fecit coelum et terram, qui eis dedit et ipsa terrena, qui eos etiam temporaliter de Aegypti captivitate liberavit, qui eos per divisum mare duxit, qui eorum inimicos persequentes fluctibus obruit ; non in illo praesumentes qui daret utique coelestia grandibus, sicut terrena parvulis dedit, timentes perdere quod acceperant, occiderunt qui dederat. Haec dicimus, fratres, ut homines de Novo Testamento discatis non inhaerere terrenis. Si enim illi inexcusabiliter terrenis inhaeserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
diu terrã sapis Numquid qm̃ puero dan¬
tur quaedam puerilia ludrica quibus pue¬
rilis animd̃s auoc&ur . Propterea gran¬
descenti numminon excutiuntur emanibꝰ.
ut aliquid iam utilius tract& quod grar¬
dem decet: Uerumtam̃ tu ipse dedis¬
ti filio tuo & nuces paruulo. & codicem
grandi Nonergo quia illa quasi ludi¬
cã puerorum ds̃ ꝑ nouum testamentũ
excusit demanibus filiorum: ut aliquid
utilius grandescentibus dar&. Propt erea¬
a priora illa non ipsa dedisse putandus
est. ipse utrumq dedit Sed lex ipsa ꝑ
tatem quod perlitteram iubebatur:
Veritas q̃uia redditur quod promit¬
tebatur Hoc ergo intellexit. asaphi
iste: denique omnia quae iudȩis promis¬
osa fuerant. ab lata sunt Ubi est regnũ eoꝵ
ubi templum : ubi unctio : ubi sagerdos:
ubi iam apud illos prophetaesexquo ue¬
nits ꝑ prophetas praedicabatur mnilla
genteam nihilbrum est. iam perdi¬
dit terrena. & nondum quaerit caeles¬

Expanded text:
diu terrena sapis? Numquid quoniam puero dandiu terrena sapis? Numquid quoniam puero dantur quaedam puerilia, ludicra quibus puerilis animus avocetur, propterea grandescenti non ei excutiuntur e manibus, ut aliquid jam utilius tractet, quod grandem decet? Verumtamen tu ipse dedisti filio tuo, et nuces parvulo, et codicem grandi. Non ergo, quia illa quasi ludicra puerorum Deus per Novum Testamentum excussit de manibus filiorum, ut aliquid utilius daret grandescentibus, propterea priora illa non ipse dedisse putandus est: ipse utrumque dedit. Sed Lex ipsa petatem quod per litteram jubebatur; veritas, quia redditur quod promittebatur. Hoc ergo intellexit Asaph iste. Denique omnia quae Judaeis promissa fuerant, ablata sunt. Ubi est regnum eorum? ubi templum? ubi unctio? ubi sacerdos? ubi jam apud illos Prophetae? Ex quo venit qui per Prophetas praedicabatur, in illa gente jam nihil horum est; jam perdidit terrena, et nondum quaerit coeles
Abbreviated transcription (Latin):
cramenta facta sunt feliciora. pauciora.
salubria fa᷑ prõmissa quare non eadem:
quia promissa est. terra copiosa. fructuosa.
a fluens lacte &melle: promissum regnũ
temporale. promissa felicitas scłi promis¬
sa fȩcunditas filiorum. promissa subiectio
inimicorum: haec omnia ad terre¬
nam felicitatẽ pertinent: sed quare ipsa
primo promitti oportebat : quia non
primum quod spiritale est: sed quod
animale est. postea in quiđ spiritale
primus homo d&erra terrenus. secundus
mus & imaginem eius qui decaelo est:
adimaginẽ terreni. pertin& u&us testa¬
mentum: ad imaginem caelestis. nouum
testamentum: Sed ne quisquam putar&
ab alio factum esse hominem terrenũ.
abalio caelestem: Ideo ds̃ ostendens se. ẽẽ.
utriusque creatorem. & iam utriusq
testamenti esse uoluit auctorem: ut &
terrena promitter& Inu&eri testamen¬
to. & caelestia innouo testamento Sed
tamdiu primus homo terrenus es. quam¬

Expanded text:
cramenta; facta sunt faciliora, pauciora, cramenta; facta sunt faciliora, pauciora, salubriora, feliciora. Promissa quare non eadem? Quia promissa est terra Chanaan, terra copiosa, fructuosa, affluens lacte et melle; promissum regnum temporale, promissa felicitas saeculi, promissa fecunditas filiorum, promissa subjectio inimicorum : haec omnia ad terrenam felicitatem pertinent. Sed quare ipsa primo promitti oportebat? Quia primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus mus et imaginem eius qui de caAd imaginem terreni pertinet Vetus Testamentum; ad imaginem coelestis Novum Testamentum. Sed ne quisquam putaret ab alio factum esse hominem terrenum, ab alio coelestem; ideo Deus ostendens se esse utriusque creatorem, etiam utriusque Testamenti se esse voluit auctorem; ut et terrena promitteret in Vetere Testamento, et coelestia in Novo Testamento. Sed quamdiu prius homo terrenus es? quam
Abbreviated transcription (Latin):
praeceptũ est & quisquis ea ponobser¬
uauerit deuiat: nec omnino lignus ẽ.
qui accipere mersatur montẽ sc̃m dĩ
de quo dictum est: quis habitabit in
tabernaculo tuo & quis requiesc& In mon¬
te scõ tuo: In nocens manibus & mundo
corde: Discussa ergo praecepta aut omnia
eadem in ueniuntur. aut uix aliqua
ineuengelio quae non dicta s ant. pro¬
phetis. praecepta eadem. sacramenta
noneadem. promissa non eadẽ uide¬
amus quare praecepta eadẽ. quia secun¬
dum haec dõ seruire debemus. sacram̃¬
ta non eadem: quia alia sunt sacramen¬
ta cdantia salutem. Alia promitten¬
tia saluatorem: sacranenta noui testa¬
menti dant salutem sacramenta u&e¬
ris testamenti promiserunt saluatorẽ:
Cum ergo iam teneas promissa. quoͥd
quaeris promittentia habens iam sal¬
uatorẽ. in hoc teneas promissa. pon
quod iam acceperimus uitã ae ternã.
sed quia iam uenerit xp̃s qui ꝑ prophe¬
tas praenuntiabatur: Mutata sunt sa¬

Expanded text:
praeceptum est; et quisquis ea non obserpraeceptum est; et quisquis ea non observaverit, deviat, nec omnino dignus est qui accipere mereatur montem sanctum Dei, de quo dictum est: Quis habitabit in tabernaculo tuo; aut quis requiescet in monte sancto tuo ? Innocens manibus, et mundo corde . Discussa ergo praecepta, aut omnia eadem inveniuntur, aut vix aliqua in Evangelio quae non dicta sint a Prophetis. Praecepta eadem; Sacramenta non eadem, promissa non eadem. Videamus quare praecepta eadem; quia secundum haec Deo servire debemus. Sacramenta non eadem, quia alia sunt Sacramenta dantia salutem, alia promittentia Salvatorem. Sacramenta Novi Testamenti dant salutem; Sacramenta Veteris Testamenti promiserunt Salvatorem. Cum ergo jam teneas promissa, quid quaeris promittentia, habens jam Salvatorem? Hoc dico, teneas promissa, non quod jam acceperimus vitam aeternam; sed quia jam venerit Christus, qui per Prophetas praenuntiabatur. Mutata sunt Sa
Abbreviated transcription (Latin):
uim dicit Ecce ipsi peccatores abundan¬
tes in scło. obtinuerunt diuitias Num qͥđ
iuano iustificaui cormeum : Vid&e quẽ¬
ad modum paulominus effusi sunt gres¬
sus eius. ut iam licat sibi anima quȩ
& felix est : Ego seruio & laboro: postremo
puta quia ego felix sum: quando &ille
felix est qui nonseruit: quare me putẽ
ideo felicem  quia seruio: Ille autem
psalmus cuius testimonium produxi
praecedit istum quem nunc inmanib
habemus. Opostune autẽ ponex nr̃a
sed exlĩ despensatione factum̃ est: ut mo¬
do audiremus ex euangelioi E ex permo¬
ysen data est gratia & ueritas perih̃m¬
xp̃m facta ẽ: Si enim discernimus
duo testamenta u&us & nouum. Non
sunt eadem sacramenta nec eadem
promissa. eadem tam̃ pleraque prae
cepta: nam pon occidis. non mechabe¬
ris. non furaberis. honora patrem & ma¬
trem. ponfalsum testimonium dixeris
non concupisces rem proximi. poncon¬
cupisces uxorem proximi tui . & nobis

Expanded text:
nim dicit: Ecce ipsi peccatores, et abundannim dicit: Ecce ipsi peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Numquid in vano justificavi cor meum ? Videte quemadmodum paulo minus effusi sunt gressus ejus, ut jam dicat sibi anima: Quae  felix est; ego servio, et laboro. Postremo puta quia ego felix sum; quando et ille felix est qui non servit, quare me putem ideo felicem esse quia servio? Ille autem psalmus cujus testimonium produxi, praecedit istum quem nunc in manibus habemus. 2. Opportune autem non ex nostra, sed ex Dei dispensatione factum est, ut modo audiremus ex Evangelio, Quia lex per Moysen data est; Gratia et veritas perstamenti. Si enim discernimus duo Testamenta, Vetus et Novum, non sunt eadem sacramenta in utroque, nec eadem promissa, eadem tamen pleraque pcepta. Nam, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Honora patrem et matrem, Non falsum testimonium dixeris, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui , et nobis
Abbreviated transcription (Latin):
telligamus israhelitarum uocemqr¬
modo dixit apłs Nam & ego israhe¬
ta sum exsemine abrahȩ extribube¬
iamin: Hic ergo intellegamus qđ
prophetae dixerunt. reliquiae salu
fiept: reliquiarũ itaq saluatarũ a¬
diamus hic uocem ũtloquatur syn¬
goga quae acciperat uetus testamem
& intenta erat inpromissa carnalia.
& ex hoc factum est ut nutarent eipa¬
des: nam & in alio quodam psalmo ub
&iam titulus hab& asaph quid dicitu
quam bonus ds̃ isrł rectiscorde: quar¬
ti sunt pecdes: & quasi diceremus. unde
tibi cõmoti sunt pedes: paulominus in¬
quit effusi sunt gressus mei. quia zelau
inpeccatoribus. pacem peccatorum int¬
ens: Cum enim secundum promissa dĩ ad
u&us testamentum ꝑtinentia expecta¬
ret felicitatem terrenam: animaduerti
eam abundare apud impios: In his rebus
quas pectabat adõ pollere illos qui
non colerent dm̃: & tanquã sine causa dõ
seruiss&. Nitauerunt pedes eius: Ibie¬

Expanded text:
telligamus Israelitarum vocem, quotelligamus Israelitarum vocem, quomodo dixit Apostolus: Nam et ego Israelita sum ex semine Abrahae, de tribu Benjamin . Hic ergo intelligamus quod Prophetae dixerunt: Reliquiae salvae fient . Reliquiarum itaque salvatarum audiamus hic vocem; ut loquatur Synagoga, quae acceperat Vetus Testamentum, et intenta erat in promissa carnalia; et ex hoc factum est ut nutarent ei pedes. Nam et in alio quodam psalmo, ubi etiam titulus habet Asaph, quid dicitur? Quam bonus Deus Israel rectis corde! ti sunt pedes. Et quasi diceremus: Unde tibi moti sunt pedes? Paulo minus, inquit, effusi sunt gressus mei, quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens. Cum enim secundum promissa Dei ad Vetus Testamentum pertinentia exspectaret felicitatem terrenam, animadvertit eam abundare apud impios; in his rebus quas exspectabat a Deo, pollere illos qui non colerent Deum; et tanquam sine causa Deo servisset, nutaverunt pedes ejus. Ibi e
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ propriae synagoga dicta est congre¬
gatio populi isrł Ita ut ubi cumq audie¬
rimus synagogam noniam soleamus in¬
tellegere pisi populum iudaeorum. Vide¬
amus ne foste ipsius uox sit misto psalmo:
sed qualium iudaeorum: & qualis populi
isrł : Non enim paleae: sed foste frumen¬
ti nonramorũ fractorũ sed foste con¬
firmatorum: Nonenim omnes qui sum
exisrł hi sunt ifrahel: sed in isa acindoca¬
bit ur tibi semen Hoc est non qui filii
carnis hi filii dĩ . sed filii promissionis di¬
putantur insemine : Sunt qͣuidam is¬
helitȩ ex quibus erat ille de quo dictumn
est : Ecce uere israhelita. inquo dolus
non est non secundum hoc dico. qua
& nos israhelitȩ sumus. quia & nos sen
abrahae sumus Centibus quippe loq¬
batur apłs cum: dicer&. Ergo semen
abrahae estis: secundum promissionẽ
hȩredes: Secundum hoc ergo omnss
ifrahelitȩ. qui sequimur uestigia fida
patris nr̃i abrahȩ sed illo modo hoc hi¬

Expanded text:
quoniam proprie Synagoga dicta est congrequoniam proprie Synagoga dicta est congregatio populi Israel, ita ut ubicumque audierimus Synagogam, non jam soleamus intelligere nisi populum Judaeorum; videamus ne forte ipsius vox sit in isto psalmo. Sed qualium Judaeorum, et qualis populi Israel? Non enim paleae, sed forte frumenti ; non ramorum fractorum , sed forte confirmatorum. Non enim omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israelitae; sed in Isaac, inquit, vocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Sunt ergo quidam Israelitae, ex quibus erat ille de quo dictum est: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Non secundum hoc dico, quod et nos Israelitae sumus, quia et nos semen Abrahae sumus; Gentibus quippe loquebatur Apostolus, cum diceret: Ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Secundum hoc ergo omnes Israelitae, qui sequimur vestigia fidei patris nostri Abrahae. Sed illo modo hic in
Abbreviated transcription (Latin):
congregatio. grece. sinagoga di¬
citurꝰ: unideamus quid intellexe¬
rit ista sẏnagoga nos autẽ intelle¬
gamus primitus synagogam. exinde in
congregatio generali nomine synago¬
ga appellatur. & pecorum & hominũ
potest dici congregatio: ponautem hic
pecorum congregatio est.quando audiui¬
mus intellectum: Nam homo cum in
se neglexerit intellectum in honore
positus. quid de illo dictum est audi: ho¬
mo in honore positus ponintellexit. cõ¬
paratus est iumentis insensatis & similis
factus est illis Quia ergo non est peco¬
rum congregatio. nec diu disserendũ
est : nec diligentius commendandum. ẽ:¬
sed quia hominũ est: quorum hominũ
sit hoc debemus intellegere: non utique
eorum hominũ est . qui inhonore posi¬
ti pon intellegentes. Cõpparati sunt iu¬
mentis insensatis & similes facti sunt eis.
sed eorum qui intelligunt ꝑscribit enĩ
hoc titulus psalmidicens. intellectus
a saph Intellectus ergo quadam congre¬
gatio euius uocem audituri sum us

Expanded text:
Congregatio, graece Synagoga dicitur. Videamus quid intellexerit ista synagoga. Nos autem intelligamus primitus synagogam; exinde int. Omnis congregatio generali nomine synagoga appellatur: et pecorum et hominum potest dici congregatio; non autem hic pecorum congregatio est, quando audivimus intellectum. Nam homo cum in se neglexerit intellectum in honore positus, quid de illo dictum est audi: Homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insensatis, et similis factus est illis . Quia ergo non est pecorum congregatio, nec diu disserendum est, nec diligentius commendandum; sed quia hominum est, quorum hominum sit hoc debemus intelligere. Non utique eorum hominum est, qui in honore positi non intelligentes, comparati sunt jumentis insensatis, et similes facti sunt eis; sed eorum qui intelligunt. Praescribit enim hoc titulus Psalmi, dicens: Intellectus Asaph. Intelligens ergo quaedam congregatio est, cujus vocem audituri sumus. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
sura. Propterea torcularia nominantur
aecclesiȩ di huius tẽporis. sed intorcularib
positi. qui sumus filii chore Sic enĩ ali
est : protorcularibus filiis chore: Fiiq
re. interpr& atos habemus filios calii.
quantum nobis qui illam linguã nouen
perministerium quod dõ debebant m¬
pr&ari potuerunt. Et in hoc nonbi¬
gio magnum mysterium intueri. & ade¬
te dnõ inuenire uobiscum: Non eniti¬
quam a filiis pestilentię. omĩs est mmib¬
da caluities. ne cum quisq sacrata a¬
tiem caluam mnserit. ademoniis ds¬
tur : Nam & eliseus ibat. & insetndi
pueri clamauerunt post eum calue e
sus ad dnm̃ p& it. ut eos ursi de silua qe¬
tes comederent: Abrepta est quidens
infantia mexitium uitę de hoc scło n
tui sunt pueri. senes quandoq mortin
Uerumtamen. sa cramenti terror datu
hommibus Hęliseus enim personã cuu
time gerehat. cuius filii sumus: Fili d¬

Expanded text:
sura: propterea torcularia nominantur sura: propterea torcularia nominantur Ecclesiae Dei hujus temporis. 2. Sed in torcularibus positi qui sumus? Filii Core. Sic enim additum est, «Pro torcularibus, filiis Core.» Filios Core interpretatos habemus filios Calvi, quantum nobis qui illam linguam noverunt, per ministerium quod Deo debebant, interpretari potuerunt: et in hoc non defugio magnum mysterium intueri, et adjuvante Domino invenire vobiscum. Non enim tanquam a filiis pestilentiae omnis est irridenda calvities; ne cum quisque sacratam calvitiem irriserit, a daemoniis dissipetur. Nam et Elisaeus ibat, et insensati pueri clamaverunt post eum, «Calve,versus ad Dominum petivit ut eos ursi de silva exeuntes comederent . Abrepta est quidem illorum infantia in exitium vitae de hoc saeculo; mortui sunt pueri, senes quandoque morituri: verumtamen sacramenti terror datus est hominibus. Elisaeus enim personam cujusdam tunc gerebat, cujus filii sumus, fili
Abbreviated transcription (Latin):
duobus fructib solent torcularia prȩpa¬
rari. Ꝙ quã diu pendent in fructicibus
suis. tamquã libero aere ꝑfruuntur. & nec
uua uium est: nec oliua oleum ante pres¬
suram: Sic sunt hommes quos predestina¬
uit ds̃ ante sęcula conformes fieri imagi¬
nis unigeniti filii sui. qui pręcipue mpassi¬
one magnus botrus ex pressus est Huuis¬
modi ergo homines antequã accedant ad
seruitutem dĩ. fruutur in scło tamquam
deliciosa libertate. uelut uuę aut oliuȩ
dens ad seruitutẽ dĩ. sta iniustitia & timo¬
re. & prepara animã tuam ad tẽptationem.
accedens quisq ad seruitutẽ dĩ. ad torcula¬
ria se uenisse cognoscat: Contribulabitur
conter&ur. cõprim& ur. non ut in hoc scło
pereat. sed ut mapotẽca dĩ defluat.
tis quasi uinaciis. hoc enĩ eis contigitꝰ ide¬
sideriis carnalibus. propter quȩ apostolus
dicit. exuite uos u&trem hominẽ. & indu¬
ite nouum: Hoc totũ non fit. nisi de pres¬

Expanded text:
duobus fructibus solent torcularia praepaduobus fructibus solent torcularia praeparari; et quamdiu pendent in fruticibus suis, tanquam libero aere perfruuntur; et nec uva vinum est, nec oliva oleum, ante pressuram. Sic sunt homines quos praedestinavit Deus ante saecula conformes fieri imaginis unigeniti Filii sui , qui praecipue in passione magnus botrus expressus est. Hujusmodi ergo homines antequam accservitutem Dei, fruuntur in saeculo deliciosa libertate. Sed cum accedunt dens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem» ; accedens quisque ad servitutem Dei, ad torcularia se venisse cognoscat; contribulabitur, conteretur, comprimetur; non ut in hoc saeculo pereat, sed ut in apothecas Dei defluat. tis, quasi vinaciis: hoc enim ei contigit in desideriis carnalibus, propter quae et Apostolus dicit, «Exuite vos veterem hominem, et induite novum» . Hoc totum non fit nisi de pres
Abbreviated transcription (Latin):
SALMUS ISTE PRO TONCULARIBIS
in seribitur. & quantum aduertit
Nobiscum caritas ur̃a. quia uos intentissime
audire aduertebamur. nihil meius textu
dictum est uel de pręlo. uel de fisemis. uel
delacu. uel de instrimentis aut edificio
torcularis. Omino nihil m eo tale audiuimꝰ.
unde quid sibi uelit titulus cuis quod in scribit᷑
protorcularibus. non parua questio est Profec¬
to eni si post istum titulum aliquid de talibus
rebus dicer& quales cõmemoraui creder& ur
a carnalib uere ista uisibilia torcularia uo¬
luisse cantare: Quia uero titulũ inposuit
protorcula ribus. & nihil postea iomĩ uersu
psalmi dixit de his torcularib notissimis
oculis nr̃is. non dubitatur esse alia torcula¬
ria. quȩ nos hic quęrere & intellegere uo¬
luit sp̃s dĩ. Qua propter quidagatur
m his uisibi libus torcularib recordemur.
& hoc uideamus quem ad modum sp̃itali¬
ter geratur in ecclesia. Uua certe pend&
inuitib & oliua in arboribus. His enim

Expanded text:
salmus iste, «Pro torcularibus,» inscribitur. Et quantum advertit nobiscum Charitas Vestra quia vos intentissime audire advertebamus, nihil in ejus textu dictum est vel de prelo, vel de fiscinis, vel de lacu, vel de instrumentis aut aedificio torcularis; omnino nihil in eo tale audivimus: unde quid sibi velit titulus ejus, quod inscribitur, «Pro torcularibus,» non parva quaestio est. Profecto enim si post istum titulum aliquid de talibus rebus diceret, quales commemoravi, crederetur a carnalibus vere ista visibilia torcularia voluisse cantare: quia vero titulum imposuit, «Pro torcularibus,» et nihil postea in omni versu Psalmi dixit de his torcularibus notissimis oculis nos tris; non dubitatur esse alia torcularia quae nos hic quaerere et intelligere voluit Spiritus Dei. Quapropter quid agatur in his visibilibus torcularibus recordemur, et hoc videamus quemadmodum spiritualiter geratur in Ecclesia. Uva certe pendet in vitibus, et oliva in arboribus his enim
Abbreviated transcription (Latin):
secutus electio autem consecuta est: c&e¬
riuero excȩcatisunt: Istaigitur electio
istȩ reliquiȩ ista plehsdĩ quamnon reppu¬
lit ds̃ hereditas eꝰ dicitur  In illo autem
israhel. qui hoc non estsecutus illis C&ce¬
ris excȩcatis non erat iam hereditas dĩde
qua diciposs& postxpi in celis glorifica¬
uastatione uidentur in hoc psal moese
prȩdicta : pro inde autemdebemus inte¬
legere : quae facta sunt ab aliis hostibus a¬
te quam xp̃s ueniss& in carnem. non enin¬

Expanded text:
secutus: electio autem consecuta est; caesecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificavastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus, antequam Christus venisset in carne ;
Abbreviated transcription (Latin):
nequis quam male intelligens. uniuer sum
illum populum: crimine incredulitatis
& contra dictionis arbitretur esse dam¬
natum continuo subiecit: Dico ergo:
numquid reppulit ds̃plebem suam absit :
Nam & ego isrła sum exgenere ifraþel tribu
beniamin: hic ostendit quam plebem dixe¬
rat utiq populi prioris quam sitotam ds̃
reprobassa atque damnasse : ntinutiq:
ipse xp̃iess& a postołs. israhelita ex semine
abraham tribubeniamin: Adhib& autem.
ualde necessarium testimonium dicens
Annescitis inelia quidicit scriptura quem¬
add modum interpellat dm̃ aduersus isrł.
dñe proph&cas tuos occiderunt altaria
tua suffoderunt. Et ego relictus sum solus
& quȩrunt animam meam: sed quid dicit
illi responsum diuinum reliquimihi septẽ
milia uirorum qui non curuauerunt genua
Istȩ reliquiae sunt exilla gente hereditas
dĩ. non illi de quibus paulo post E&eri
go: quod querȩbat israhel hoc non est con¬

Expanded text:
ne quisquam male intelligens, universum ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecnunquid repulit Deus plebem suam? Absit; Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin. Hic ostendit quam plebem dixerit, utique populi prioris, quam si totam Deus reprobasset atque damnasset, non utique ipse Christi esset apostolus, Israelita ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Adhibet autem valde necessarium testimonium, dicens:escitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua suffoderunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam. Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit:go? Quod quaerebat Israel, hoc non est con
Abbreviated transcription (Latin):
dens escas Id est priusrapiens per secutor
admortem postea parcens prȩdicitor
ad uitam : huerant ex illo populo heredi¬
tasdĩ : Vndeait & ipse minimus a postolo¬
rum doctor gentium : Di co ergo numquid
reppulit ds̃ plebem suam : absit: Nlamee
ego isra helita sum ex semine israhel tribu
beniamin : non reppulit ds̃ plebemsuam
quam presciuit: haec plebsquȩ exilla gen¬
te xp̃i corpori accessit hereditas dĩ est :
lam quod a postolusait. Non reppulit ds̃
plebem suam quam prȩsciuit illi psalmo uti¬
que respondit᷑ ubi scriptum est Qm̃ non
reppell& dñs plebem suam Abi autem se¬
quitur. Et hereditatem suam nonderelin¬
quit̃ : ibi euidenter appar&. talem ple¬
bem esse hereditatem dĩ: ut enim hoc dicer&
apostolus. Supra commemora uerat pro¬
ph&cicum testimonium deprenuntiata fu¬
tura incredulitate populi israhel: Tota
die expandimanus meas ad populum non
credentem & contra dicentem: Hic ergo

Expanded text:
dens escas , id est, prius rapiens persecutor dens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimus Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
beatia płihine nathanahel in quodolusnerat:
łincalius io seph quiex pectabat & lamis egnũ
dĩ : hinc tanta illa multitudo quȩ praecede¬
bat et sequebatur iumentũ eiusdicens:
Benedictus quiuenit in nomine dñi inquaerat
& congregatio puerorum. in quib: dixit im¬
pl&cum exore infantium & lactaentiũ
perfecisti laudem: hinc &tam illi post eꝰo  resur¬
rectionem : quorum die uno tria & alio quin¬
que milia baptizati sunt in animam unam
& corunum Caritatis igne conflati
quorum nemo dicebat ałiquid ꝓpriũ.
sederant illis omĩa communia : Hlinc
scĩ diaconi: quorum stephanus ante
a postolos marty̧rio coronatus: hic tot
ecclȩsiȩ iudeae quȩ inxp̃o erant. quibus
erat facie paulus ignotus. notus autẽ
sȩuitia famosissima sed notior xp̃imi
sericor dissima gratia: Hinc & ipse secun¬
dum praemissa de se ꝓphaciam lupusra¬
pax mane rapiens & ad uesperum cliui¬

Expanded text:
beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Apostolos martyrio est coronatus : hinc tot Ecclesiae Judaeae quae in Christo erant, quibus erat facie Paulus ignotus , notus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum divi
Abbreviated transcription (Latin):
latilibus caeli. carnes scõrum bestus terrȩ :
effuderunt sanguinem eorum sicut aquam
morcuitu hierusalem : & nonerat qui sepe¬
ur& : Siinista proph&ia quisquã nostrum
cam uastationem hierusalem intellegendã
tuit lam ille populus hereditas dĩ nonte¬
nens xpm. quore probato & occiso factus e
reprobus qui in eum post eius resurrectio¬
nem credere uoluit : & in supermartyres
aus occidit: Ex illo enim populus isrł quicũ¬
que irxpm crediderunt quib facta est xp̃iprȩ¬
sortatia et quodã modo promssi reditio salu¬
ins atque fructuosa dequib et ipse dñsdicit:
Ansummissus nisi adoues quȩ perierunt do¬
mnus ił. Ipsi exillis filii promissionis.
psideputantur in semine. ipsi ꝑtinent ad
ereditatem dĩ: Hinc st̃ ioseph homo ius
usurgo maria quae peperit xp̃m:¬
iohannes baptista amicus sponsi &
ntes eius zacharias & helis ab& hinc
neon senex & anna uidua qui xp̃m non
loquentem sensu corporis audierunt sed ad¬
huc infantem łoquentẽ spũ cognouȩrunt: hinc

Expanded text:
stiis terrae. Effuderunt sanguinem eorum sicut aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. » Si in ista prophetia quisquam nostrum eam vastationem Jerusalem intelligendam tuerit jam ille populus haereditas Dei, non tenens Christum, quo reprobato et occiso factus est reprobus, qui in eum nec post ejus resurrectionem credere voluit, et insuper martyres ejus occidit. Ex illo enim populo Israel quicumque in Christum crediderunt, quibus facta est Christi praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, et virgo Maria quae peperit  amicus sponsi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum loquentem sensu corporis audierunt; sed adhuc infantem non loquentem, spiritu cognoverunt : hinc
Abbreviated transcription (Latin):
recognoscunt. testante ft scier
quinorunt: audies ubidebeas has
cor. quod modo cum diceren
multi intellexerunt & ad clama¬
runt: reliqui multi fteterunt : qu
nondum linguam quam non nouere
audierunt: Accelerent ergo trans
discant linguam quamnon noueri¬

Expanded text:
recognoscunt, testantes et scientes recognoscunt, testantes et scientes qui norunt. Audies ubi debeas habere cor: quod modo cum dicerem, multi intellexerunt, et acclamaverunt; reliqui muti steterunt, quia nondum linguam quam non noverant, audierunt. Accelerent ergo, transeant, discant: «Linguam quam non nover
Abbreviated transcription (Latin):
aliud significabat transitus permare.
nisi sacramentum baptitatorum
Nihil aliud in sequentes aegyptu.
nisi habundantiam praeteritorum
delictorum : Uidetis euidentissima
sacramenta : praemunt aegyptii.
urguent in stantꝰ tfigo peccata sed
usque adaquã: Quid ergotimes quinon¬
dum uenisti uenire ad baptismum xp̃i.
transire permare rubrum : Quid est
rubrum : sanguine dñi consecratum:
Quid times uenire conscientia forte a¬
liquorum in manum delictorum stimu¬
lant & excruciant inte animum & dicit
tibi tam magnum esse illuđ quod com¬
misisti. Vt desperes tibi dimiti: time
nere maneat aliquid peccatꝰum siuixit
aliquis argyptiorum: Cum autem tran¬
sieris rubrum mare cum eductus fueris
adrlictistuis inmanu potenti & brachio
forti percepturus es mysteria quȩ non
noueraf. Quia & ipse io seph cumexiret
deterra aegypti. linguam quamnon no¬
uerat audiuit: Audies linguam quam
non noueras quam modo audiunt. Et

Expanded text:
aliud significabat transitus per mare, aliud significabat transitus per mare, nisi Sacramentum baptizatorum; nihil aliud insequentes Aegyptii, nisi abundantiam praeteritorum delictorum. Videtis evidentissima sacramenta: premunt Aegyptii, urgent; instant ergo peccata, sed usque ad aquam. Quid ergo times, qui nondum venisti, venire ad baptismum Christi, transire per mare Rubrum? Quid est rubrum? Sanguine Domini consecratum. Quid times venire? Conscientia forte aliquorum immanium delictorum stimulat, et excruciat in te animum, et dicit tibi tam magnum esse illud quod commisisti, ut desperes tibi dimitti: time ne remaneat aliquid peccatorum, si vixit aliquis Aegyptiorum. Cum autem transieris rubrum mare, cum eductus fueris a delictis tuis in manu potenti et brachio forti , percepturus es mysteria quae non noveras; quia et ipse Joseph, «cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat, audivit.» Audies linguam quam non noveras: quam modo audiunt et
Abbreviated transcription (Latin):
antur : Non enim qui uident
caecifiunt. sed qui sibi uidere
uidentur caecitate conuincuntur:
Hoc dit mysterium torcularis.
mentatio : Meministis nostis
io seph in aegyptum uenditum xp̃s
ad gentefTransiens ibi iose phpost
tribulationes exaltatus & hic xp̃s
post passionẽ martyrum glorifica¬
tus : Ergo adioseph magis gentes
pertinent & ideo augmentatio :
qui amulti filii desertae magis
quam eius quȩ habet uirum: Testimo¬
nium in ioseph posuit illuddum exirit
deterra aegypti : uide & hic signifi¬
cari quintam sabbati. quando exut
deterra aegypti idest populus multi¬
plicatus perioseph. permare rubrum
trauectus est : Et tunc ergo produxe¬
runt aquȩ reptilia animarum uiua¬
rum: Nihil aliud tunc infigura osten¬
debat transitus populi permare .nisi
transitum fidelium perbaptismum :
Testis est apostolus : Nolo enimuos
inquit ignorare fratres quia patres
nostri omnes subnube fuerunt. et
omnes permare transierunt. & omnes
in moysen baptitati sunt: Ni hi lergo

Expanded text:
tur? non enim qui vident caeci fiant, sed qui sibi videre videntur, de caecitate convincantur. Hoc agit mysterium torcularis, mentatio. Meministis, nostis Joseph in Aegyptum venditum: Christus ad Gentes transiens. Ibi Joseph post tribulationes exaltatus , et hic Christus post passionem martyrum glorificatus. Ergo ad Joseph magis Gentes pertinent: et ideo augmentatio; quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . «Testimonium in Joseph posuit illud, dum exiret de terra Aegypti.» Videte et hic significari quintam sabbati: Quando exiit de terra Aegypti Joseph, id est, populus multiplicatus per Joseph, per mare Rubrum trajectus est . Et tunc ergo produxerunt aquae reptilia animarum vivarum. Nihil aliud tunc in figura portendebat transitus populi per mare, nisi transitum fidelium per Baptismum; testis est Apostolus: «Nolo enim vos,» inquit, «ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare transierunt et omnes in Moysen baptizati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nos cognouimus xp̃m qui oculis non
uidimus. fide retinemus: Nonergo
habemus regem. nisi caesarem: Nam
melius erat utrex eorum ess&¬
xp̃s. ex semine cdauid d&ribu iuda. ta¬
men quia ipse xp̃s exsemine dauid
secundum carnem: Ps̃ autẽ super
omnia benedictus insaecula: Ipse rexñr& dns
nr̃: Rexnoster sȩcundum quod natus est ex
tribu iuda secundũ carnem. xp̃s dñ¬
saluator. Ds̃ autẽ nr̃t. qui est anti
iudam : & ante caelum & terramꝑ
quam facta sunt omnia & spiritali
&corporalia: Si enim omnia perip¬
sum facta sunt. &opsa maria dequa
natus est ꝑipsum facta est: quomodo ergo
r&cur iuda eis. quorum patres. exquib
uiderunt xp̃m & crucifixerunt non uide¬
runt dm̃: Gentes autẽ quia nonuide¬
runt & crediderunt. intellexerunt dm̃
Ergo si innotuit eis ds̃ in xp̃o mundum
reconsilians sibi &ideo illi crucifixerunt
quia in carne latentem dm̃ non in tel¬
lexunt: Recedat illa quae uocat ur iuda

Expanded text:
nos cognovimus Christum qui oculis non nos cognovimus Christum qui oculis non vidimus, fide retinemus. Non ergo habemus regem, nisi Caesarem. Nam melius illis erat, ut rex illorum essstus, ex semine David de tribu Juda. Tamen quia ipse Christus ex semine David secundum carnem, Deus autem super omnia benedictus in saecula, ipse rex noster est et Deus noster: rex noster, secundum quod natus est ex tribu Juda secundum carnem, s autem noster, qui est ante Judam, et ante coelum et terram, per quem facta sunt omnia, et spiritualia et corporalia. Si enim omnia per ipsum facta sunt; et ipsa Maria de qua natus est, per ipsum facta est. Quomodo ergo retur de Judaeis, Quorum patres; et  crucifixerunt, non viderunt Deum: Gentes autem quia non viderunt, et crediderunt, intellexerunt Deum. Ergo si innotuit eis Deus in Christo mundum reconcilians sibi , et ideo illi crucifixerunt, quia in carne latentem Deum non intellexerunt, recedat illa quae vocatur Judaea,