comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uis et ꝑ qͣs p̾nuntiatꝰ et ꝑ qͣs ad nun-¬
tiatꝰ est xp̃c. ñ est aliud nom̃ sub celo
in qͦ oportet hoĩes saluos fieri. Consti¬
tuentur aũt purgati ab oĩ contagio¬
ne corruptoĩs in placidis sedib. donec
iecipiant corpora sua s iam in corrupti¬
błia q̃ ornent ñ onerent. hoc eĩ placuit oꝑ¬
timo et sapientissimo creatori ut sp̃c
hoĩs deo pie subditus h̾eat felicit̃ sub¬
ditũ corpus et sñ fine ꝑmaneat ip̃a fe¬
licitas. Ibi u̾itatem sine ulla difficul¬
tate uidebimꝰ eaq clarissima et certis¬
sima ꝑfruam᷑. Nec aliquid queremꝰ ñte
ratiocinantes: s contẽplantes cernemꝰ.
qͣre ñ sit filius sp̃e sc̃s̃. cum de pre ꝓcedat.
In illa luce nulla erit questio. Hic u̾o
ip̃a exꝑientia tam mͥ apparuit ẽẽ diffi¬
cilis. ꝙ et illis qͥ hec diligent̾ atq intel¬
ligenter legent ꝓculdubio similit̾ ap¬
parebit ut cũ me in sidõ hiuꝰ oꝑis libͦ
alio loco inde dicturum cẽ ꝓmiserim.

Expanded text:
s praenuntiatus et per quas annuntiatus est Christus, non est aliud nomen sub coelo, in quo oportet homines salvos fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat feliciter subditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritatem sine ulla difficultate videbimus, eaque clarissima et certissima perfruemur. Nec aliquid quaeremus mente ratiocinante, sed contemplante cernemus quare non sit Filius Spiritus sanctus, cum de Patre procedat. In illa luce nulla erit quaestio: hic vero ipsa experientia tam mihi apparuit esse difficilis, quod et illis qui haec diligenter atque intelligenter legent, procul dubio similiter apparebit, ut cum me in secundo hujus operis libro alio loco inde dicturum esse promiserim ,
Abbreviated transcription (Latin):
heretico ũsutissime int̾roganti¬
utrũ d̾s filiuĩ uolens an nolens genue¬
rit: ut si diceret᷑ nolens absurdissima
dei miseria sequeret᷑: si autem uolens
continuo ꝙ intendebat uelut iniucta
ratõe concluderet. ñ nature eẽ filiũ sed
uoluntatis. At ille iugilantissime ui¬
cissim quesiuit ab eo. utrũ d̃s pr̃ uolens
an nolens sit d̾s. ut si renderet nolens se¬
q̃retur illa miseria ꝙͣ de deo cretlere mag¬
na in sania ẽ. Si aũt diceret uolens. ixn¬
bili uincło̾ se uideret: S uoluntas d̾i
si et ꝓprie dicenda est aliqua in trinita
te ꝑsona. magis hoc nom̃ sp̃ui sc̃õ com¬
petit sic̃ caritas. Nam qͥl est aliud cari¬
tas: ꝙͣ uoluntas: Uideo me de sp̃u sc̃o
in isto libro scd̾m scͥpturas scãs hoc dis¬
putasse ꝙ fidelib sufficit iam scienti

Expanded text:
eretico versutissime interroganttrum Deus Filium volens an nolens genuerit: ut si diceret, Nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem, Volens, continuo quod intendebat velut invicta ratione concluderet, non naturae esse Filium, sed voluntatis. At ille vigilantissime vicissim quaesivit ab eo, utrum Deus Pater volens an nolens sit Deus: ut si responderet, Nolens, sequeretur illa miseria quam de Deo credere magna insania est; si autem diceret, Volens, responbili vinculo se videret? Sed voluntas Dei si et proprie dicenda est ate persona, magis hoc nomen spiritui sancto competit sicut caritas. nam quid est aliud caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas hoc disputasse quod fidelibus sufficit iam scienti
Abbreviated transcription (Latin):
seu dilectionem q̃ ualentior ẽ uolũtas.
q̃m uoluntas nr̃a que nobis natura¬
lit̾ inest sic̃ ei res adiacuerint ł occurre¬
rint quib ad licimur aut offendim̃.
ita uarias affectiones ht̃. Qͥa gͦ est: Nuĩ¬
qͥd dicturi sumꝰ uoluntatẽ nr̃am qñ
recta est nescire qͥd appetat qͥd euitet.

Expanded text:
valentior est voluntas: quoniam voluntas nostra quae nobis naturaliter inest, sicut ei res adjacuerint vel occurrerint, quibus allicimur aut offendimur, ita varias affectiones habet. Quid ergo, est? Numquid dicturi sumus voluntatem nostram, quando recta est, nescire quid appetat, quid evitet?
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentia uoluntate. Que tria ĩ
sua m̃te naturalit̾ diuinttus institu¬
ta. qͥsqͥs iuuacit̾ ꝑspicit et ꝙͣ magnũ
sit in ea unde potest etiã sempit̾na im¬
mittabilisq natura recoli conspici am¬
plecti cõcupisci. reminiscit᷑ ꝑ memoriã
intuet᷑ ꝑ intelligentiã amplectit᷑ ꝑ di¬
lectionem. ꝑfecto repperit illius sũme
trinitatis ymaginem. Ad qͣm sũmã
trinitatẽ reminiscendã uidendam dili¬
gendam ut eã recordet᷑ eam contẽplet̃
ea delestet᷑ totũ debet referre ꝙ uiuit.
Uerũ ne hanc ymaginẽ ab eadẽ trini¬
tate fc̃am et suo uitio indet̾ius cõmuta¬
tã ita eidem cõparet trinitati ut oĩ mͦ
existimet fimilem. s potius in quali¬
cũq ista similitudine magnã quoq
dissimilitudinẽ cernat qͣntum satis
eẽ uidebatur admonui. Sane dm̃ prẽm¬

Expanded text:
luntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, amplecti, concupisci, reminiscitur per memoriam, intuetur per intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse uidebatur, admonui.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝓprie dr̃ intrinitate sp̃c sõs. de quo
item dicit ip̃e filus ꝙ̃ ego mitto uobis
a pr̃e: et alio loco ꝙ̃ mittet pr̃ in noĩe
meo. De utroq aũt ꝓcedere sic docetur.
qr ip̃e filus art de pr̃e ꝓcedit. et cum
resurrexisset a mortuis et apparuisset
discipłis infufflaute et ait. Accipite
sp̃m sc̃m̃. ut enm etiã de se ꝓcedere osten¬
deret. Et ip̃a est uirtus q̃ de illo exibat si¬
cut legitur in euͣngło et sanabat om̃s.
Quid u̾o fuerit cause ut post resurrecti¬
onẽ suam et in t̾ra pͥus daret et de ce¬

Expanded text:
 dicitur in Trinitate Spiritus sanctus: de quo item dicit ipse Filius, Quem ego mittam vobis a Patre ; et alio loco, Quem mittet Pater in nomine meo . De utroque autem procedere sic docetur; quia ipse Filius ait, De Patre procedit. Et cum resurrexisset a mortuis et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait, Accipite Spiritum sanctum , ut eum etiam de se procedere ostenderet. Et ipsa est virtus quae de illo exibat, sicut legitur in Evangelio, et sanabat omnes . 46. Quid vero fuerit causae, ut post resurrectionem suam, et in terra prius daret , et de coe
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ docuimꝰ. De creatura ⁊̃ qͣm fecit d̾s
qͣntũ ualuimꝰ admonuimꝰ eos qui ra¬
tionẽ de reb talib poscunt ut inuisi¬
bilia eus ꝑ ea q̃ fr̃a sunt sic̃ possent in¬
tellecta conspicerent et maxime ꝑ ra¬
tionalẽ uel intellectualem ereaturam
q̃ facta est ad ymaginẽ dei ꝑ ꝙͣ ueluti¬
ꝓ spetulũ qͣntum possent si possent e̾¬

Expanded text:
e docuimus. De creatura etiam quam fecit Deus, quantum valuimus admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, sicut possent intellecta conspicerent, et maxime per rationalem vel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem Dei, per quod, velut speculu
Abbreviated transcription (Latin):
lerem fruiq te uellem deus sola c̾¬
ta iocunditas. ñdum erat idonea
adsuꝑerandam priorem uetustate
roboratam: tta aue uoluntates me¬
e una uetus. alia noua:. illa carna¬
lis illa spiritalis. cõfligebant in¬
ter se: atq discordando dissipabãt
aĩam meam. Sic intellegebam
ip̃o exꝑim̃to id ꝙ legeram quomͦ
caro concupisceret aduersus sp̃m.
et sp̃c adu̾sus carnem. Ego qui¬
dem in utroq s magis ego in eo ꝙ
in me approbabã quã in eo qd̾ in
me imꝓbabam. Ibi enĩ magis iã
ñ ego qͥr ex magna parte id patie¬
bat inuitꝰ. quam faciebam uolẽs.
S tñ consuetudo aduersus me pu¬
gnatior ex me frã erat qm̃ uolens
quo nollem perueneram. Et quis
iure contradiceret: tũ peccantem
usta pena sequeretur: et ñ erat
iã ulla excusatio qua uideri mͥ so¬
lebam ꝓpt̾ea me nondũ contẽpto
scło seruire tͥ qr incerta mͥ esset ꝑ¬
ceptio ueritatis. Iam enĩ et ipsa

Expanded text:
lere fruique te uellem, deus, sola celere fruique te uellem, deus, sola certa iucunditas, nondum erat idonea ad superandam priorem uetustate roboratam. ita duae uoluntates meae, una uetus, alia noua, illa carnalis, illa spiritalis, confligebant inter se atque discordando dissipabant animam meam. Sic intellegebam me ipso experimento id quod legeram, quomodo caro concupisceret aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ego quidem in utroque, sed magis ego in eo, quod in me approbabam quam in eo, quod in me improbabam. ibi enim magis iam non ego, quia ex magna parte id patiebar inuitus quam faciebam nolens. sed tamen consuetudo aduersus me pugnacior ex me facta erat, quoniam nolens quo nollem perueneram. et quis iure contradiceret, cum peccantem iusta poena sequeretur? et non erat iam illa excusatio, qua uideri mihi solebam propterea me nondum contemto saeculo seruire tibi, quia incerta mihi esset perceptio ueritatis: iam enim et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. S ubi mͥ homo tutus sim¬
plicianus deuictorino ista nar¬
rauit: exarsi ad imitandũ. Ad
hoc enĩ et ille narrauerat. Postea¬
qm uero et illud addidit ꝙ impe¬
ratoris uiliani temporib lege
data ꝓhibiti sunt xp̃ĩani docere
litteraturã et oratoriam. qͣm legẽ
ille amplexus loquacem scolain
deserere maluit qũa uerbum tu¬
um qui linguas infantiũ facis
desertas: non mͥ fortior qm felici¬
or uisus est quia inuenit occasi¬
onem uacandi tibi. Cui rei ego
suspirabam ligatus ñ ferio alieno
s mea ferrea uoluntate: uelle me¬
um tenebat inimicus. et inde mͥ
catenam fecerat et constrinxerat
me. Quippe ex uoluntate ꝓuersa
facta est libido. et dum seruitur
libidini: frã est consuetudo. et dũ
consuetudini ñ resistitur. facta
est necessitas: quib quasi ansu¬
lis sibimet in nexis unde catena
appellaui tenebat obstrictum du¬
ra seruitus: uolurtas aũt noua
que mͥ esse ceperat ut te gratis co¬

Expanded text:
bonum. Sed ubi mihi homo tuus Simbonum. Sed ubi mihi homo tuus Simplicianus de Victorino ista narrauit, exarsi ad imitandum: ad hoc enim et ille narrauerat. posteaquam uero et illud addidit, quod imperatoris Iuliani temporibus lege data prohibiti sunt christiani docere litteraturam et oratoriam — quam legem ille amplexus loquacem scholam deserere maluit quam uerbum tuum, quo linguas infantium facis disertas — non mihi fortior quam felicior uisus est, quia inuenit occasionem uacandi tibi. cui rei ego suspirabam ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea uoluntate. uelle meum tenebat inimicus et inde mihi catenam fecerat et constrinxerat me. quippe uoluntate peruersa facta est libido, et dum seruitur libidini, facta est consuetudo, et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas. quibus quasi ansulis sibimet innexis — unde catenam appellaui — tenebat me obstrictum dura seruitus. uoluntas autem noua, quae mihi esse coeperat, ut te gratis co
Abbreviated transcription (Latin):
potius infirma mundi eligis ut
confunderes fortia. Et ignobilia
huiꝰ mundi elegisti et contẽptibi¬
lia. et ea que ñ sunt tanqͣm sint. uͭ
ea que sunt euacuares: et tamen
cuius linguã tu ista uerba sonu¬
isti. cum paulus ꝓ consul ꝑ eius
militiam debellata superbia sub
lene iugum xp̃i tui missus eẽt.
regis magni prouintialis effectꝰ.
Ipse quoq ex priore saulo pau¬
lus uocari amauit. obtam mag¬
ne insigne uictorie. Plus er̃ ho¬
stis uincitur in eo quem plus te¬
net et de quo plures tenet. Plus
aũt suꝑbos tenet nomine nobili¬
tatis. et de his plures nomine au¬
ctoritatis. Quanto gͥ gratius co¬
gitabatur uictorini pectus. qd̃
tanqͣm in expugnabili recepta¬
culo diabolus obtinuerat uicto¬
rini linguam quo telo grandi et
a cuto multos peremerat: abun¬
dantius exultare oportuit filios
tuos: qr rex nr̃ alligaute fortem.
et uidebant uasa eius erepta mũ¬
clari et aptari in honorem tuum.
et fieri utilia dñe ad omne opus

Expanded text:
potius infirma mundi elegisti, ut confunderes fortia, et ignobilia huius mundi elegisti et contemtibilia et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuares. et tamen cuius linguam tua ista uerba sonuisti, cum Paulus pro consule per eius militiam debellata superbia sub lene iugum Christi tui missus esset regis magni prouincialis effectus, ipse quoque ex priore Saulo Paulus uocari amauit ob tam magnae insigne uictoriae. plus enim hostis uincitur in eo, quem plus tenet et de quo plures tenet. plus autem superbos tenet nomine nobilitatis et de his plures nomine auctoritatis. quanto igitur gratius cogitabatur Victorini pectus, quod tam inexpugnabile receptaculum diabolus obtinuerat, Victorini lingua, quo telo grandi et acuto multos peremerat, abundantius exultare oportuit filios tuos, quia rex noster alligauit fortem, et uidebant uasa eius erepta mundari et aptari in honorem tuum et fieri utilia domino ad omne opus
Abbreviated transcription (Latin):
damus pr̃em et filiũ et sp̃m sc̃m. ẽẽ unõ
dm̃: uniu̾se creature conditorẽ atq re-¬
ctorẽ. Nec pr̾em eẽ filiũ. nec sp̃m sc̃m
uel patrẽ eẽ uel filiũ: s trinitatem re¬
lataꝵ adinuicem ꝑsonaꝵ et unitatẽ
lumꝰ auxiliũ p̾cantes.⁊ qnͣtum tri¬
butt᷑ ꝙ intellegimus explicare. tãta
cura et sollicitudine pietatis. ut et
conueniat. aut filio conueniat. aut
sp̃ui scõ. aut ip̃i trinitati. et si quid
de filio ꝙ filio ꝓprie ñ congruat. saltẽ
ꝯgruat pr̃i aut sp̃ui sc̃o. aut trinita
tre aut a filio. aut ab uno deo ip̃a tri
filius. aut ip̃a truutas: Qm̃ resistere
ñ possumus certissime fidei. et ualidiᷤ¬
sime auctoritati scͥpture dicentis. d̃s
caritas est. Non tñ debemꝰ deuiare sacri¬
lego errore. ut aliqͥd de trinitate dicamꝰ.
ꝙ ñ creatori s creature potius conueni¬
at. aut inani cogitatione fingatur.

Expanded text:
damus Patrem et Filium et Spiritum sanctum esse unum damus Patrem et Filium et Spiritum sanctum esse unum Deum, universae creaturae conditorem atque rectorem: nec Patrem esse Filium, nec Spiritum sanctum vel Patrem esse vel Filium; sed Trinitatem relatarum ad invicem personarum, et unitatem lumus, auxilium precantes, et quantum tribuit quod intelligimus explicare tanta cura et sollicitudine pietatis cupientconveniat, aut Filio conveniat, aut Spiritui sancto, aut ipsi Trinitati: et si quid de Filio, quod Filio proprie non congruat, saltem congruat Patri, aut Spiritui sancto, aut Trinitattre aut a Filio, aut ab uno Deo ipsa TrinFilius, aut ipsa Trinitas; quoniam resistere non possumus certissimae fidei, et validissimae auctoritati Scripturae dicentis, Deus charitas est : non tamen debemus deviare sacrilego errore, ut aliquid de Trinitate dicamus quod non Creatori, sed creaturae potius conveniat, aut inani cogitatione fingatur.
Abbreviated transcription (Latin):
onis d̾i. in xp̃o ih̾u: Quot quot gͦ per¬
fecti. hoc sapiamꝰ. ꝑfectionẽ in hac uita
dicit ñ aliud ꝙͣ ea que retro sunt obliui¬
sci: et in ea que añ st̾ extendi. scd̾m intẽ¬
tionẽ: Tutissima ẽ eĩ querentis inten¬
tio: donec app̾hendat᷑ illud quo tendimꝰ.
⁊ quo extendim᷑. S ea recta intentio est.
que ꝓfuitur a fide. Certa eĩ fides ut cũ¬
q inchoat cognitionẽ: Cognitio uero
certa ñ ꝑficietur. nisi post hanc uitã uł
cũ qua udebimꝰ facie ad faciem: Hoc gͦ
sapiamꝰ. ut nou̾imꝰ tutiorẽ eẽ affectũ
uera querendi: qm incognita ꝓcognitiᷤᷤ
p̾sum̃di: Sic gͦ queraius tamquam
inuenturi: et sic inueniamꝰ tamqͣm
quesituri: cum eĩ ꝯsũmau̾it hõ. tunc
incipit. Decredendis nulla infidelita¬
te dubitemꝰ: de intellegendis nulla tem̾e¬
ritate affirmeniꝰ: In illis auctoritas te¬
nenda est. in his ueritas exquirenda:
Qd̃ gͦ ad istam questionem attinet cre¬

Expanded text:
onis Dei in Christo Jesu. Quotquot ergo peronis Dei in Christo Jesu. Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus . Perfectionem in hac vita dicit, non aliud quam ea quae retro sunt oblivisci, et in ea quae ante sunt extendi secundum intentionem. Tutissima est enim quaerentis intentio, donec apprehendatur illud quo tendimus et quo extendimur. Sed ea recta intentio est, quae proficiscitur a fide. Certa enim fides utcuque inchoat cognitionem. Cognitio enim perfecta non perficitur, nisi post hanc vitam, cum videbimus facie ad faciem. Hoc ergo sapiamus ut noverimus tutiorem esse affectum vera quaerendi, quam incognita pro cognitis praesumendi. Sic ergo quaeramus tanquam inventuri: et sic inveniamus, tanquam quaesituri. Cum enim consummaverit homo, tunc incipit . De credendis nulla infidelitate dubitemus, de intelligendis nulla temeritate affirmemus: in illis auctoritas tenenda est, in his veritas exquirenda. Quod ergo ad istam quaestionem attinet, cre
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ñ qͣmlibet. s illã
trinitatem que d̾s est:
uerusq ac summꝰ et so-¬
lus d̾s: Expecta gͦ quisqͥs hec audis:
adhuc eĩ querimus. et talia queren¬
tem nemo uiste rep̾hendit: si tñ in
fide firmissimus querat.ꝙ aut nos¬
se. aut eloqui difficilimũ est: Affir¬
mantẽ u̾o cito iusteq rep̾hendit qͥs¬
qͥs melius uel uidet uel docet: Queri¬
te inquit dm̃: et uiuet aĩa ur̃a: Et ne
qͥsqͣm se tamꝙͣ app̾hendisse temi̾e gau
ñclum scit ꝙ admodũ scire oporteat
Eloqͥs aũ diligit dm̃. hic cognitꝰ est
ab illo: Nec sic quidem dixit cognouit il¬
lum q̃ pericłosa p̾sumtio est: s cognitꝰ
est ab eo. Sic et alibi cũ dixisset ñc aũ cog¬
noscentes dm̃: statim corrigens immo
cogniti inquit a deo: maximeq illo lo¬
co. Erẽs inquit. gͦ meip̃m ñ arbitror
app̾hendisse: Unum autẽ q̃ retro oblitꝰ.
in ea q̃ añ sunt extentus. scd̾m inten
tionẽ sequor ad palmã suꝑne uocati¬

Expanded text:
n quamlibet, sed illam Trinitatem quae Deus est, verusque ac summus et solus Deus. Exspecta ergo, quisquis haec audis: adhuc enim quaerimus, et talia quaerentem nemo juste reprehendit; si tamen in fide firmissimus quaerat, quod aut nosse aut eloqui difficillimum est. Affirmantem vero cito justeque reprehendit, quisquis melius vel videt vel docet. Quaerite, inquit, Deum, et vivet anima vestra . Et ne quisquam se tanquam apprehendisse temere gaudnondum scit quemadmodum scire oporteat. Quisquis autem diligit Deum, hic cognitus est ab illo . Nec sic quidem dixit, Cognovit illum; quae periculosa praesumptio est: sed, cognitus est ab illo. Sic et alibi cum dixisset, Nunc autem cognoscentes Deum; statim corrigens, imo cogniti, inquit, a Deo : maximeque illo loco, Fratres, inquit, ego me ipsum non arbitror apprehendisse: unum autem, quae retro oblitus, in ea tionem sequor ad palmam supernae vocati
Abbreviated transcription (Latin):
tico subduceret uehem̃ter desiderã¬
ti et familiaritatis iure flagran¬
ti demumero nr̃o fidele adiutoriũ
quo indigebat nimis. Non itaq
nebridium cupiditas cõmodoꝵ
eo traxit: maiora eni posset si uel¬
let de litteris agere: s officio beni¬
uolentie petitionem nr̃am contẽ¬
nere noluit amic̃ dulcissimus
et mitissimus. Agebat aũt ilid̾
prudentissime cauens in notesce¬
re ꝑsonis scd̃m hoc scłm maiorib.
deuitans ineis omnẽ in quietudi¬
nẽ animi. quẽ uolebat habere li¬
berum. et quã multis posset horis
feriatum ad querendũ aliquid ł
legendum ł audienum de sapĩa.
Quadam gͥ die ñ recolo cau sam
qua erat ab sens nebridius ecce
ad nos domũ uenit ad me et aly¬
pium pontitianꝰ quidã eiuis nr̃
inqͣntum afer. p̾clare ĩ palatio
militans. nescio quid a nobis
uolebat. Et consedimus. ut col¬
loqueremͣ. Et forte supͣ mensam
lusoriam que aute nos erat attẽ¬
dit codicem. tulit. aperuit inue¬

Expanded text:
tico, subdoceret, uehementer desiderantico, subdoceret, uehementer desideranti et familiaritatis iure flagitanti de numero nostro fidele adiutorium, quo indigebat nimis. non itaque Nebridium cupiditas conmodorum eo traxit — maiora enim posset, si uellet, de litteris agere — sed officio beniuolentiae petitionem nostram contemnere noluit amicus dulcissimus et mitissimus. agebat autem illud prudentissime cauens innotescere personis secundum hoc saeculum maioribus, deuitans in eis omnem inquietudinem animi, quem uolebat habere liberum et quam multis posset horis feriatum ad quaerendum aliquid uel legendum uel audiendum de sapientia. Quodam igitur die — non recolo causam, qua erat absens Nebridius — cum ecce ad nos domum uenit ad me et Alypium Ponticianus quidam, ciuis noster, in quantum Afer, praeclare in palatio militans: nescio quid a nobis uolebat. et consedimus, ut conloqueremur. et forte supra mensam lusoriam, quae ante nos erat, adtendit codicem: tulit, aperuit, inue
Abbreviated transcription (Latin):
orem hoĩem. cũ alia lex in membris
meis repugnaret legi m̃tis mee et
captiuum me duceret in legem pec¬
cati que inm̃bris meis erat. Lex eĩ
pecẽi est iuolentia consuetudinis
qua trahitur et tenetur etiã inui¬
tus animus. et merito qm̃ in eã
uolens illabit᷑. Miserum gͦ me
concubitus quo artissimo tenebar
et scłarium negotioꝵ seruitute ꝙ̃¬
admodũ me exemeris. narrabo et cõ¬
fitebor nomini tuo dñe. Aduttor
m̃s et redemptor m̃s agebam soli¬
ta crescente anxietudine et cotidie
suspirabam tͥ. freqñtabam eccli̾a
tuam qͣntum uacabat ab eis nego¬
tiis sub quoꝵ pondere gemebam:
Mecum erat alypius otiosus
ab opere uiris peritoꝵ: post assessio¬
nem tertiam expectans. quib ite¬
rum cõsilia uenderet. sicut egonẽ¬
debam dicendi facultatem. si qua
docendo p̾stari potest. Nebridius
aũt amicitie nr̃e cesserat. ut om̃i¬
um nr̃m familiarissimo uerecũdo
mediolanensi. et ciui et gramma¬

Expanded text:
orem hominem, eum alia lex in membris orem hominem, eum alia lex in membris meis repugnaret legi mentis meae et captiuum me duceret in lege peccati, quae in membris meis erat. lex enim peccati est uiolentia consuetudinis, qua trahitur et tenetur etiam inuitus animus eo merito, quo in eam uolens inlabitur. miserum ergo me concubitus, quo artissimo tenebar, et saecularium negotiorum seruitute quemadmodum exemeris narrabo et confitebor nomini tuo, domine, adiutor meus et redemptor meus. agebam solita crescente anxitudine et cotidie suspirabam tibi, frequentabam ecclesiam tuam, quantum uacabat ab eis negotiis, sub quorum pondere gemebam. mecum erat Alypius otiosus ab opere iuris peritorum post assessionem tertiam, expectans, quibus iterum consilia uenderet, sicut ego uendebam dicendi facultatem, si qua docendo praestari potest. Nebridius autem amicitiae nostrae cesserat, ut omnium nostrum familiarissimo Yerecundo, Mediolanensi et ciui et gramma
Abbreviated transcription (Latin):
lit somno assolet. dulciter prene¬
bar: et cogitationes quib medita¬
bar inte similes erant conatib ex¬
ꝑgisci uolentiũ. Quitñ suꝑati so¬
poris altitudine remerguntur: et
sicut nemo est qui dormire semper
uelit om̃iumq sano iudicio iugi¬
lare p̾stat: differt tñ plerumq ho¬
mo somnũ excutere cũ grauis tor¬
por inm̃bris est: eumq iam displi¬
centẽ carpit libentius qͣmuis sur¬
gendi tempus aduen̾it: ita certũ
habebam esse melius tue caritati
me debere: qm mee cupiditati cede¬
re: S illud placebat et uincebat:
hoc libebat. et uinciebat. Non enim
erat quid tͥ responderẽ. dicenti mͥ. sur¬
ge qui dormis et exurge a mortius.
et illuminabit te xp̃c: et undiq
ostendenti uera te licere ñ erat om¬
nino quid responderẽ ueritate con¬
uictus. nͥ tm̃ uerba lenta et somno¬
lenta. Modo ecce. mͦ sine paululũ
s mͦ et modo ñ habebat modum. et
sine paululũ in longum ibat. Eru¬
stra condelectabar legi tue sod̾m int̾i¬

Expanded text:
lut somno assolet, dulciter premebar, et cogitationes, quibus meditabar in te, similes erant conatibus expergisci uolentium, qui tamen superati soporis altitudine remerguntur. et sicut nemo est, qui dormire semper uelit, omniumque sano iudicio uigilare praestat. differt tamen plerumque homo somnum excutere, cum grauis torpor in membris est, eumque iam displicentem carpit libentius, quamuis surgendi tempus aduenerit: ita certum habebam esse melius tuae caritati me dedere quam meae cupiditati cedere; sed illud placebat et uincebat, hoc libebat et uinciebat. non enim erat quod tibi responderem dicenti mihi : surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus, et undique ostendenti uera te dicere, non erat omnino, quid responderem ueritate conuictus, nisi tantum uerba lenta et somnolenta: "modo", "ecce modo", "sine paululum". sed "modo et modo" non habebat modum et "sine paululum" in longum ibat. frustra condelectabatur legi tuae secundum interi
Abbreviated transcription (Latin):
uultis miseri eẽ ñ uultis. dixisset a¬
liqͥd ꝙ nullus in sua ñ agnosceret
uoluntate. Quicqͥd eĩ aliud qͥsꝙͣ la¬
tent̾ uelit. ab hac uoluntate que oĩ
b in õib satis nota est ñ recedit. Mi¬
rum ẽ aũt cũ capessende atq retinen¬
de b̾itudinis uoluntaᷤᷤ una sit õium
unde tanta existat de ipsa b̾itudine
rursus uarietas et diuersitas uolũ¬
tatũ: ñ ꝙ aliqͥs eam nolit. s qd̾ nõ
om̃s eam noruit. Si eĩ omĩs eam nos¬
sent. ñ ab aliis putaret᷑ ẽẽ in uͥtute
animi. aliis in corꝑis uoluptate. a¬
liis in utraq. et aliis atq aliis ali¬
bi atq alibi. Ut eĩ eos queq res ma¬
xime delectauit. ita in ea constituer̃t
uitã beatã. Quomͦ gͥ feruentissime
amare ꝙ nescit. sic̃ iam de hac re in
libris suꝑiorib disputaui:¬

Expanded text:
vultis, miseri esse non vultis; dixisset avultis, miseri esse non vultis; dixisset aliquid quod nullus in sua non agnosceret voluntate. Quidquid enim aliud quisquam latenter velit, ab hac voluntate quae omnibus et in orum est autem cum capessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus varietas atque diversitas voluntatum, non quod aliquis eam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi
Abbreviated transcription (Latin):
uili uendat q̃ dimiser̃t parentes. et
caro emat que consumant libidiẽs:
ñ est ut opinor incredibilis ista lu¬
xuries. Et si querant᷑ tales repperi¬
ant᷑ aut etiã nec quesiti fortassis
o.rcurrant qͥ nequitia maiore qͣm
theatrica. ꝓpositioni uel ꝓnuntiati¬
oni theatrice insultent magno pre¬
tio stupra em̃do. paruo aũt rura uẽ¬
dendo. largitionis etiã gr̃a nouimꝰ
qͦsdam emsse frum̃ta carius et
mortales sese laudari exoptant. pro¬
fecto et de seip̃o et de his quos exꝑtꝰ
fu̾at coniecit in aliis: et iudetur ꝓ¬
nuntiasse hoĩm õium uoluntates.
Deniq si et nuiniꝰ ille dixisset lau¬
dari om̃s uultis nemo ur̃m uult
uttuꝑari. similiter ꝙ eẽt om̃ium
uoluntatis dixisse uideret᷑. Sunt t̾ñ
qui uitia sua oderint. et in quib sibi
displicent ip̃i. nec ab aliis se laudari
uelint. gr̃ãs q agant obuirgantis
beniuolentie cum iõ uituꝑant᷑ ut
corrigant᷑. At si dixisset omnes bĩ eẽ

Expanded text:
vili vendat quae dimiserunt parentes, et vili vendat quae dimiserunt parentes, et caro emat quae consumant libidines? Non est, ut opinor, incredibilis ista luxuries: et si quaerantur tales, reperiantur, aut etiam non quaesiti fortassis occurrant, qui nequitia majore quam theatrica, propositioni vel pronuntiationi theatricae insultent, magno pretio stupra emendo, parvo autem rura vendendo. Largitionis etiam gratia novimus quosdam emisse frumenta carius, etmortales sese laudarier optant; profecto et de se ipso et de iis quos expertus fuerat, conjecit in aliis, et videtur pronuntiasse hominum omnium voluntates. Denique si et mimus ille dixisset, Laudari omnes vultis, nemo vestrum vult vituperari; similiter quod esset omnium voluntatis dixisse videretur. Sunt tamen qui vitia sua oderint, et in quibus sibi displicent ipsi, nec ab aliis se laudari velint, gratiasque agant objurgantium benevolentiae, cum ideo vituperantur ut corrigantur. At si dixisset, Omnes beati esse
Abbreviated transcription (Latin):
dam que ñ inconuenient̃ in aliis
de se qͥsq conciat. cõpatiente uel cõ¬
spirante intio seu natura: Nam ali¬
ud est uidere uoluntatẽ suam. aliud
qͣmuis certissima ⁊iectura conicere
alienã. Nam conditam romã tam
certum habeo in reb humanis qͣm
ꝯstantinopolim. cum romã uiderĩ
ocłis meis: de illa uero nichil noue¬
rim nisi ꝙ aliis testib credidi. Et
minus quidẽ ille. uel se ip̃m intuen¬
do nel alios quoq exꝑiendo. uili uel¬
le emere et caro uendere dĩb id credi¬
dit ẽẽ cõmune. S qm̃ reuera uiciũ
ẽ: potest qͥsq adipisci eius modi insti¬
tiam ł alicuius alt̾ius uicii ꝙ huis
cõtrarium est incurrere pestilentiã:
qua huic resistat et uincat. Nam scio
ipse hoĩem cũ uenalis codex ei fuiss
oblatus p̾tiiq eius ignaꝵ et iõ qͥddã
exignũ poscentẽ cerneret uendito¬
rẽ iustum p̾tium ꝙ multo amplius
erat nec opinanti dedisse. Quid siĩ
sit qͥsqũa tanta neqͥtia possesus ut

Expanded text:
quae non inconvenienter in aliis de se quisque conjiciat, compatiente vel conspirante vitio seu natura? Sed aliud est videre voluntatem suam, aliud, quamvis certissima conjectura, conjicere alienam. Nam conditam Romam tam certum habeo in rebus humanis quam Constantinopolim, cum Romam viderim oculis meis, de illa vero nihil noverim, nisi quod aliis testibus credidi. Et mimus quidem ille vel se ipsum intuendo, vel alios quoque experiendo, vili velle emere, et caro vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera vitium est, potest quisque adipisci ejusmodi justitiam, vel alicujus alterius vitii quod huic contrarium est incurrere pestilentiam, qua huic resistat et vincat. Nam scio ipse hominem, cum venalis codex ei fuisset oblatus, pretiique ejus ignarum et ideo quiddam exiguum poscentem cerneret venditorem, justum pretium quod multo amplius erat, nec opinanti dedisse. Quid, si etiam sit quisquam nequitia tanta possessus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ lateat alt̾m qͥd alter uelit:
um etiã singulis note. et cũ quisq
homo nesciat qͥd homo alius unus
ueltt. in quibdam reb possit scire
qͥd õs uelint. Unde illa cuiusdam
mimi facetissima p̾dicatur urba¬
nitas. Qui cum se ꝓmisisset in the¬
atro qͥd in animo hab̾ent et qͥd uel¬
lent om̃s. aliis ludis eẽ dicturum
atq ad diem constitutũ ingenti ex¬
pectatione maior multitudo cõflu¬
eret: suspensis et silentib om̃ib di¬
xisse ꝑhibetur. Uili uultis emere:
et caro uendire. In quo dicto leuissi¬
mi scenici õs tñ conscientias inue¬
ner̃t suas. eiqz uera ante ocłos om̃i¬
um constituta. et tñ improuisa di¬
centi: admira bili fauore plauser̃t.
Cur aũt tã magna expectatio fc̃ã ẽ
illo ꝓmitt̾ente oĩum uoluntatem
se ẽẽ dictiuꝵ. nisi qr latent hoĩem a¬
lioꝵ hoĩm uoluntates: S nunqͥd

Expanded text:
teat alterum quid alter velit, ium etiam singulis notae: et cum quisque homo nesciat quid homo alius unus velit, in quibusdam rebus possit scire quid omnes velint. Unde illa cujusdam mimi facetissima praedicatur urbanitas, qui cum se promisisset in theatro quid in animo haberent, et quid vellent omnes, aliis ludis esse dicturum, atque ad diem constitutum ingenti exspectatione major multitudo conflueret, suspensis et silentibus omnibus, dixisse perhibetur: Vili vultis emere, et caro vendere. In quo dicto levissimi scenici, omnes tamen conscientias invenerunt suas, eique vera ante oculos omnium constituta, et tamen improvisa dicenti, admirabili favore plauserunt. Cur autem tam magna exspectatio facta est illo promittente omnium voluntatem se esse dicturum, nisi quia latent hominem aliorum hominum voluntates? Sed numquid
Abbreviated transcription (Latin):
petitus inueniendi ꝙ idem ualet si
dicas repperiendi. Que aũt reperiũ¬
tur qͥi pariunt᷑ unde ꝓli similia sũt.
ubi nisi in ip̃a notitia: ibi eĩ qiͣ exp̃s¬
sa formant᷑. Nam et si iã erarit res qͣs
q̃rendo inuenimꝰ. notitia tũ ip̃a non
erat. qmͣ sicut ꝓlem nascentem depu¬
tamꝰ. Porro appetitus ille qui ẽ inq̃¬
rendo. ꝓcedit a querente. et pendet qͦ¬
dam modo neq requiestit fine quo
intenditur. nͥ idquod q̃ritur inuẽ¬
tũ querenti copuletur qui appetitꝰ
idest inquisitio qmuis amor esse
uideatur quo id ꝙ notũ est amat̃¬

Expanded text:
petitus inveniendi, quod idem valet si petitus inveniendi, quod idem valet si dicas, reperiendi. Quae autem reperiuntur, quasi pariuntur: unde proli similia sunt; ubi, nisi in ipsa notitia? Ibi enim quasi expressa formantur. Nam etsi jam erant res quas quaerendo invenimus, notitia tamen ipsa non erat, quam sicut prolem nascentem deputamus. Porro appetitus ille, qui est in quaerendo, procedit a quaerente, et pendet quodam modo, neque requiescit fine quo inteditur, nisi id quod quaeritur inventum quaerenti copuletur. Qui appetitus, id est, inquisitio, quamvis amor esse non videatur, quo id quod notum est, amat
Abbreviated transcription (Latin):
sibi notitiam sui gignit. qr ñ minus
se nouit ꝙͣ est nec alterius essentie est
notitia eiꝰ. Non solum qr ip̃a nouit. s
et iam qr se ip̃am sicut supͣdiximꝰ. Qt
gͥ de amore dicendum ẽ: Cur ñ et iam
cum se amat ip̃m quoq amorẽ sui
genuisse uideatur: Erat eĩ amabilis
sibi et anteꝙͣ se amaret. qr pot̾at se a¬
mare. sicut erat sͥ noscibilis ⁊ anqͣm
senosset. qr pot̾at se nosse. Nam si nõ
sͥ eẽt noscibilis ñiqmͣ senosse potuis¬
sec. Ita si ñ eẽt sibi amabilis. nũqm se
amare potusset. Cur itaq amando se
ñ genuisse dicat᷑ amorẽ suũ sic̃ cogno¬
scendo segenuit notitiam suã: In eo
quidem manifeste ostendit᷑. hoc amoris
eẽ principiũ unde ꝓcedit: Ab ip̃a qͥppe
m̃te ꝓcedit q̃ sibi est amabilis anteꝙͣ
seamet. Atq ita pͥncipiũ est amoris sui
quo seamat:. S ideo nõ recte dr̃ genitus
ab ea sic̃ notitia sui qua se nouit quia
fine quiet ura. Nam inquisitio est ap¬

Expanded text:
sibi notitiam sui gignit: quia non minus sibi notitiam sui gignit: quia non minus se novit quam est, nec alterius essentiae est notitia ejus, non solum quia ipsa novit, sed etiam quia se ipsam, sicut supra diximus. Quid ergo de amore dicendum est, cur non etiam cum se amat, ipsum quoque amorem sui genuisse videatur? Erat enim amabilis sibi, et antequam se amaret, quia poterat se amare: sicut erat sibi noscibilis, et antequam se nosset, quia poterat se nosse. Nam si non sibi esset noscibilis, nunquam se nosse potuisset: ita si non sibi esset amabilis, nunquam se amare potuisset. Cur itaque amando se non genuisse dicatur amorem suum; sicut cognoscendo se genuit notitiam suam? An eo quidem manifeste ostenditur hoc amoris esse principium, unde procedit: ab ipsa quippe mente procedit: quae sibi est amabilis antequam se amet; atque ita principium est amoris sui, quo se amat: sed ideo non recte dicitur genitus ab ea, sicut notitia sui qua se novit, quia fine quietura? Nam inquisitio est ap
Abbreviated transcription (Latin):
atura ẽ. hoc est ad rationalem
mentem diligentius de hac re int̾rogã¬
dam cõsiderandãq redeamus. ubi tem¬
ꝑalit̾ exsistens ñ nullaꝵ rerũ notitia
que ante ñ erat. et aliquaꝵ rerum amor
q̃ antea ñ amabantur. distinctius no¬
bis aꝑit qͥd dicamꝰ. Quia et ip̃i locutio¬
ni temꝑalit̾ digerende facilior est ad ex¬
plicandum res que in ordine tempoꝵ cõ¬
phendit᷑. Primo itaq manifestum sit
posse fieri. ut sit aliquid scibile idest ꝙ
sciri possit et tñ nesciatur illud aũ fie¬
ri ñ posse. ut sciat᷑ ꝙ scibile ñ fuerit. Uñ
liquido tenendum est. ꝙ oĩs res qͣmcũ¬
q cognoscimꝰ congenerat in nobis no¬
titiam sui. Abutroq eĩ notitia parit᷑
a cognoscente et cognito. Itaq mens
cũ se ip̃a cognoscit sola parens est noti¬
tie sue. Et cognitũ eĩ et cognitor ip̃a ẽ.
Erat aũt sͥ ip̃a noscibilis et añqͣm se
nosset. s notitia sut nõ erat in ea cum
se ip̃a ñ nou̾at. Qd̃ gͦ cognoscit se parẽ

Expanded text:
atura est, hoc est, ad rationalem mentem diligentius de hac re interrogandam considerandamque redeamus, ubi temporaliter existens nonnullarum rerum notitia, quae antea non erat, et aliquarum rerum amor, quae antea non amabantur, distinctius nobis aperit quid dicamus: quia et ipsi locutioni temporaliter dirigendae, facilior est ad explicandum res quae in ordine temporum comprehenditur. 18. Primo itaque manifestum sit, posse fieri ut sit aliquid scibile, id est, quod sciri possit, et tamen nesciatur: illud autem fieri non posse, ut sciatur quod scibile non fuerit. Unde liquido tenendum est quod omnis res quamcumque cognoscimus, congenerat in nobis notitiam sui. Ab utroque enim notitia paritur, a cognoscente et cognito. Itaque mens cum se ipsam cognoscit, sola parens est notitiae suae: et cognitum enim et cognitor ipsa est. Erat autem sibi ipsa noscibilis, et antequam se nosset: sed notitia sui non erat in ea, cum se ipsa non noverat. Quod ergo cognoscit se, parem
Abbreviated transcription (Latin):
inferior creatura sit. in feriore irtendũ
est ad dm̃. pari aũt fruendũ s in deo Si¬
cut eĩ teipso ñ in teip̃o frui debes. s in
eo qui fecit te sic et iam illo ꝙ̃ diligis tã¬
qͣm teip̃m. Et nobis gͦ et fratrib in dño
fruamur. et inde nos nec ad nos met ip¬
sos remittere. et qiͣ relaxare deorsum uer¬
sos audiamꝰ. Nascitur aũt u̾bum. cum
excogitatũ placet. aut ad pecc̃andũ. art
ad recte faciendũ. Uerbum gͦ nr̃m et m̃¬
tem de qua gignit᷑ quasi medius amor
coniungit se q cum eis t̾cium cõplexu
incorporeo sine ulla confusione constͥn¬

Expanded text:
inferior creatura sit, inferiore utendum inferior creatura sit, inferiore utendum est ad Deum; pari autem fruendum, sed in Deo. Sicut enim te ipso, non in te ipso frui debes, sed in eo qui fecit te; sic etiam illo quem diligis tanquam te ipsum. Et nobis ergo et fratribus in Domino fruamur, et inde nos nec ad nosmetipsos remittere, et quasi relaxare deorsum versus audeamus. Nascitur autem verbum, cum excogitatum placet, aut ad peccandum, aut ad recte faciendum. Verbum ergo nostrum et mentem de qua gignitur, quasi medius amor conjungit, seque cum eis tertium complexu incorporeo, sine ulla confusione constrin
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ. et dicendo intus gignimus. n
a nobis nascendo discedit. Cum aũ ada¬
lios loquimur u̾bo intus manenti mi¬
nist̾ium uocis adhibemus: aut alicuiꝰ
signi corꝑalis ut ꝑ qͣmdã commemora¬
tionẽ sensibilem tale aliquid fiat et iã
in aĩo audientis. quale deloq̃ntis aĩo¬
ñ recedit. Nichil itaq agimus ꝑ mẽbra
corꝑis in factis dictisq nr̃ĩs quib uel
approbant᷑ uel imꝓbantur mores hoĩm.
ꝙ nõ u̾bo apud nos intus edito p̾ueni¬
mus. Nemo eĩ uolens aliqͥd facit. ꝙ nõ
in corde suo pͥus dix̾it. Quod u̾bum amo¬
re concipit᷑ siue creature siue creatoris.
idest aut nature mutabilis. aut in cõ
te. aut caritate: ñ quo ñ sit amanda cre-¬
atura. s si ad creatorẽ refertur ille amor.
ñ iam cupitas s caritas erit. Tũnc enĩ
est cupiditas. cum ꝓpter se amatur orea¬
tura. Tunc ñ utentem ad iuuat s corrũ¬
pit fruentem. Cum gͦ aut par nobis aut

Expanded text:
habemus, et dicendo intus gignimus; nec habemus, et dicendo intus gignimus; nec a nobis nascendo discedit. Cum autem ad alios loquimur, verbo intus manenti ministerium vocis adhibemus, aut alicujus signi corporalis, ut per quamdam commemorationem sensibilem tale aliquid fiat etiam in animo audientis, quale de loquentis animo non recedit. Nihil itaque agimus per membra corporis in factis dictisque nostris, quibus vel approbantur vel improbantur mores hominum, quod non verbo apud nos intus edito praevenimus. Nemo enim volens aliquid facit, quod non in corde suo prius dixerit. 13. Quod verbum amore concipitur, sive creaturae, sive Creatoris, id est, aut naturae mutabilis, aut incommute, aut charitate: non quo non sit amanda creatura; sed si ad Creatorem refertur ille amor, non jam cupiditas, sed charitas erit. Tunc enim est cupiditas, cum propter se amatur creatura. Tunc non utentem adjuvat, sed corrumpit fruentem. Cum ergo aut par nobis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
intortum ꝙ̃ uidi u̾bi grã cartagini
aĩo reuoluo res quedam m̃ti nunti¬
tiata ꝑ oclo̾s memorieq tͣnsfusa yma¬
ginariũ conspectum facit: s aliud m̃
unde et iam si displiceret corrigerem.
Itaq de istis scd̃m illam iudicamus ⁊
illam cernimꝰ rationalis m̃tis intuitu.
Ista u̾o aut p̾sentia sensu corꝑis tangi¬
mꝰ. aut ymagines absentium fixas in
memoria recordam᷑ aut ex eaꝵ simili¬
tudie talia fingimus. qualia nos ip̃i si
uellenĩ atq possemus et iam oꝑe mo¬
liremur: Auter figurantes aĩo ymagi¬
nes corꝑum aut ꝑ corpus corꝑa uiden¬
tes. Auter au̾t rationes artemq in ef¬
fabilit̾ pulchram taliũ figuraꝵ suꝑ
aciem m̃itis simplici intellegentia capien¬
a facta sunt oĩa formã scd̾m ꝙͣ sumus
et scd̾m ꝙͣ uel in nobis. uel ui corꝑib u̾a
et recta ratione aliqͥd oꝑamur uisu mẽ¬
tis aspicim̃. Atq uide conceptam rerũ
u̾acem notitiam. tamꝙͣ uerbũ apd̾̃ nos

Expanded text:
a, Carthagine, animo revolvo, res quaedam menti nuntiata per oculos, memoriaeque transfusa, imaginarium conspectum facit. Sed aliud meunde etiam, si displiceret, corrigerem. Itaque de istis secundum illam judicamus, et illam cernimus rationalis mentis intuitu. Ista vero aut praesentia sensu corporis tangimus, aut imagines absentium fixas in memoria recordamur, aut ex earum similitudine talia fingimus, qualia nos ipsi, si vellemus atque possemus, etiam opere moliremur: aliter figurantes animo imagines corporum, aut per corpus corpora videntes; aliter autem rationes artemque ineffabiliter pulchram talium figurarum super aciem mentis simplici intelligentia capiena facta sunt, formam qua sumus, et secundum quam uel in nobis uel in corporibus uera et recta ratione aliquid operamur, uisu mentis aspicimus: atque inde conceptam rerum veracem notitiam, tanquam verbum apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
nabile est: et definire intemꝑantiã
u̾bumq eiꝰ dicere ꝑtinet ad artẽ mo¬
rũ. Esse au̾̃t intẽꝑantem ad id ꝑtinet.
ꝙ illa arte culpatur. sieut nosse ac
definire. qͥd sit solocismus ꝑtineat ad
artem loq̃ndi. facere aũt uitiũ est. ꝙ
eadem arte rep̾hendit᷑. Uerbũ est gͥ
ꝙ nunc discernere et insinuare uo¬
lumꝰ cũ amore notitia. Cum itaq se
mens nouit et amat. uingit᷑ ei amor
u̾bum eĩ. et qm̃ amat notitiã ⁊ nouit
amorẽ. et u̾bum in amore est. ⁊ amorĩ
u̾bo. et utrũq inamante atq dicente.
S oĩs scd̃m speciem notitia similis est
ei rei qm nouit. Est eĩ alia notitia scd̾m
pͥuationem. ꝙͣ cũ imꝑbamꝰ loquimur.
et hec pͥuatõis imꝓbatio speciem laudan
ideoq approbatur. Habet gͦ animꝰ non¬
nullam speciei note similitudinẽ. siue
cũ ea placet siue cũ eius pͥuatio displi¬
cet. Quo cura in qͣntũ dm̃ nouimus si¬

Expanded text:
nabile est. Et definire intemperantiam, nabile est. Et definire intemperantiam, verbumque ejus dicere, pertinet ad artem morum: esse autem intemperantem, ad id pertinet quod illa arte culpatur. Sicut nosse ac definire quid sit soloecismus, pertinet ad artem loquendi: facere autem, vitium est quod eadem arte reprehenditur. Verbum est igitur, quod nunc discernere ac insinuare volumus, cum amore notitia. Cum itaque se mens novit et amat, jungitur ei amore verbum ejus. Et quoniam amat notitiam et novit amorem, et verbum in amore est, et amor in verbo, et utrumque in amante atque dicente.Sed omnis secundum speciem notitia, similis est ei rei quam novit. Est enim alia notitia secundum privationem, quam cum improbamus, loquimur. Et haec privationis improbatio speciem laudat, ideoque approbatur. Habet ergo animus nonnullam speciei notae similitudinem, sive cum ea placet, sive cum ejus privatio displicet. Quocirca in quantum Deum novimus, si
Abbreviated transcription (Latin):
tib in illis dieb. Cum itaq ad partũ
u̾bi referret oĩa uel recte fr̃a uel pcc̃a. ex
ore inqͥt tuo iustificab̾is. et ex ore tro
condẽpnab̾is. os uolens intellegi ñ hoc
uisibile. s int̾ius inuisibile cogitatio¬
Nouimꝰ enĩ et ea que odimꝰ. s nec ꝯcep¬
ta. nec parta dicenda st̃ animo. queq
nobis displicent. Non eĩ oĩa q̃ quodã
dememoria ꝓferri et definiri potest. ꝙͣ¬
nis res ip̃a displiceat. aliter cũ place¬
bi accipiendũ est ꝙ ait apłs. Nemo di
recte que imꝓbant᷑. approbat᷑ eoꝵ ĩꝑba¬
tio. et placet᷑. et u̾bum est. Neq utioꝵ
notitia nob̾ displicet. s ip̃sa uitia. Nã
placet mͥ ꝙ noui. et deffinio qͥd sit in¬
temꝑantia. et hoc est u̾bum eius. Si¬
cuti sunt in arte nota uitia. et recte ap¬
ꝓbatur eoꝵ notitia. cum discernit cog¬
nitor spetiem pͥuationẽq uirtutis
sicut aiere et negare eẽ et ñ eẽ. At tñ
uͥtute pͥuari atq inuiciũ defic̾e dãp¬

Expanded text:
tibus in illis diebus . Cum itaque ad partum verbi referret omnia vel recte facta vel peccata, Ex ore, inquit, tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis : os volens intelligi, non hoc visibile, sed interius invisibile cogitatioNovimus enim et ea quae odimus: sed nec concepta, nec parta dicenda sunt animo, quae nobis displicent. Non enim omnia quae quoquo de memoria proferri et definiri potest, quamvis res ipsa displiceat; aliter cum placerbi accipiendum est quod ait Apostolus, Nemo dicrecteque improbantur, approbatur eorum improbatio, et placet, et verbum est. Neque vitiorum notitia nobis displicet, sed ipsa vitia. Nam placet mihi quod novi et definio quid sit intemperantia; et hoc est verbum ejus. Sicuti sunt in arte nota vitia, et recte approbatur eorum notitia, cum discernit cognitor speciem privationemque virtutis, sicut aiere et negare, esse et non esse: attamen virtute privari atque in vitium deficere, dam
Abbreviated transcription (Latin):
ex inferiore ymagine in qua nobis fami¬
liarius natura ipsa nr̃a quasi int̾ roga¬
ta respondet exercitatiorẽ m̃tis aciem
ab inluminata creatura ad lum̃ in com¬
mutabile dirigamꝰ. si tñ u̾itas ip̃a per¬
suaserit. sicut dei u̾bũ filiũ eẽ nullus
xp̃ianus dubitat. ita caritatẽ eẽ sp̃m¬

Expanded text:
ex inferiore imagine, in qua nobis famiex inferiore imagine, in qua nobis familiarius natura ipsa nostra, quasi interrogata respondet, exercitationem mentis aciem ab illuminata creatura ad lumen incommutabile dirigamus: si tamen veritas ipsa persuaserit, sicut Dei Verbum Filium esse nullus christianus dubitat, ita charitatem esse Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Et eũ habeat notitia similitudinẽ ad
eam rem qͣm nouit hoc est cuiꝰ notitia ẽ
hec ht̃ ꝑfectam et equalem. qua mens
ipsa que nouit est nota. Ideoq et ima¬
go et uerbũ est qr de illa expͥmit᷑ cum
cognoscendo eidem coequatur et est gig¬
nenti equale ꝙ genitum est. Qͥd gͦ amor:¬
Nũ erit ymago . ñ u̾bum: ñ genitꝰ. Cur eĩ
mens notitiam suam gignit cũ se no¬
uit et amorem suũ ñ gignit cũ se amat:
Nam si ꝓpt̾ea est notionis sue causa qr
noscibilis est. amoris et iam sui causa
est qr est amabilis. Cur itaq ñ utrũq
genuerit. difficile est dicere. Hec eĩ que¬
stio. et iam de ip̃a sũma trinitate oĩpo¬
tentissimo creatore deo ad cuiꝰ ymaginẽ
hõ fcs est solet mou̾e hoĩes quos ueritaᷤ
dei ꝑ humanã locutionẽ inuitat ad fi
uel creditur uel intellegetur ut filius
⁊ iã ip̃e dicat᷑. Qd̃ nunc in m̃te huma¬
na ut cumqz inuestigare conamur ut

Expanded text:
Et cum habeat notitia similitudinem ad Et cum habeat notitia similitudinem ad eam rem quam novit, hoc est, cujus notitia est; haec habet perfectam et aequalem, qua mens ipsa, quae novit, est nota. Ideoque et imago et verbum est, quia de illa exprimitur, cum cognoscendo eidem coaequatur, et est gignenti aequale quod genitum est. CAPUT non erit imago? non verbum? non genitus? Cur enim mens notitiam suam gignit, cum se novit; et amorem suum non gignit, cum se amat? Nam si propterea est notionis suae causa, quia noscibilis. est; amoris etiam sui causa est, quia est amabilis. Cur utrumque itaque non genuerit, difficile est dicere. Haec enim quaestio etiam de ipsa summa Trinitate, omnipotentissimo creatore Deo, ad cujus imaginem homo factus est, solet movere homines, quos veritas Dei per humanam locutionem invitat ad fidvel creditur vel intelligitur, ut filius etiam ipse dicatur? Quod nunc in mente humana utcumque investigare conamur, ut