comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neboni actũ est ut sint. quicerte illi generi uti lessunt. quod genus quis¬
quis non uult ut sit nihi laliudagit nisi ut ipse in eo nonsit : Magna ope¬
radnĩ exque sita in omnes uoluntates eius : Prȩuid& bonas suturos
& creat: prȩuidet malos suturos &creat: seipsũ ad fruendũ prȩbens
bonis multamunerum suorũ largens & malis miseri corditer ignascens
iuste ulciscens : Itemq miseri corditerulciscens iuste i gnoscens : nihal
m&uens decuius quã malitianihil indigens decuius quã iustitia ni¬
hil sibi consolens deo peribus bonorũ & bonis consolens &iãdepe¬
nis malorũ. Curergo non ꝑmitteret temptarehomin ẽ illa tẽp¬
tatione ꝑdendũ conuincendũ puniendũ suꝑba concupiscentia
propriȩ potestatis quod conc eperat parer&. Suoq f&u confun¬
der&ur iustoque supplicio suꝑbiȩ malo adq: in oboedientiȩ posteros

Expanded text:
ne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sint? quod genus quisne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sint? quod genus quisquis non uult ut sit nihil aliud agit nisi ut ipse in eo non sit. magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius. praeuidet bonos futuros et creat; praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munera suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, nihil sibi consulens nec de operibus bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione prodendum, conuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestetis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque supplicio a superbiae autem inoboedientiae malo posteros
Abbreviated transcription (Latin):
ueluideant quibus dã põnitis quã plurima corrigantur : Quis enĩ paga¬
nus quis iudȩdi quis her&itus non hocĩdomosua cotidie prob& ufrum
cũ uenitur addĩ disput ationẽ inquisitionẽq: ueritatẽs. nolunt ad¬
uerte resensus suos homines & quo operediuinȩ prouidentiȩ in eos
ueniat᷑ ponendȩ cõmotatio disciplinȩ ut si non corregantur qui puni¬
untur eorũ tamen exemplũ cȩdere m&uant. Ualeatq: ad eorũ s alu¬
tem iusta ꝑnities aliorum: Nũ enim malitiae illorũ uelnequitiȩ ds̃ auo¬
tor est dequorũ iusta pena consulit. quibus hoc modo consulendũ
esse constituit: Nonutiq: sed cũ eos uit iis propriis malos futuras eẽ
prȩscierit non eostam encreare dẽsistit. utilitate deputans eorũ
quos hoc genere itacreauit ut adbonũ proficere nisimalorũ compa¬
rationẽ n on possent: Si enĩ non essent nullirei utiq prodessent: parũ¬

Expanded text:
uel uideant quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim pagauel uideant quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quis Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet P uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines; ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat imponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplo ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique; sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum comparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodessent. parum
Abbreviated transcription (Latin):
operantẽ inuenirent: Nse quippehabent uoluntatẽ malam̃abillo
autem & naturãbonã & iustã poenã sibi debitũ locum alis exercitatio¬
nis amminiculum & timoris exemplũ : sed posit inquid &iã ipsorum
non secit qui a noluit : curnoluerit.p enes ipsum est: Debemus enĩ
nom plussapere. quam o port& sapere: pdtotamen pdulo antesatis
nosostendisse nom parinboniesse rationalẽ creaturam: &iã istaẽquȩ ma¬
lorum cõparatione cau& mali i quod genus bonȩ creaturȩ utique
quitati poenã debȩtã infligerẽ ac sic non ess& nis solũ illud genus quod
nullo uel peccati uel supplitu malorũ cõnparatione prosicere t: Ita
uel ut auct a no merositate excellentiores generis ipsorũ generũ bonora
numerus minuer&ur: Er go inquiunt est aliquid inoperibusdr̃ quod
alterius malo in difat quo prositiat adbonũ: ita ne ab sorduerun
& excecatisunt homines nercio quostidio contentiomȩ suitnom audiant

Expanded text:
operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique quitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numenumerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant
Abbreviated transcription (Latin):
a quo hab& utsit Nimisitaq: in portune dicitur non essent:
quibus ds̃ tantã benesitientiã misere cordiaȩ suȩ tribuerit si aliter¬
esse non possent nisi essent & hi inquib: uindi tam iustitiȩ de monstre¬
r&. Curenim nontraq potius essent quando in utrisq: & bonitasdi
melius hocdr̃ uoluit. ut quoduellent essent : sed soliboni infructuo¬
si maliautẽ i mpune non essent & eoipso aliis utilss essent: Sed pres¬
ciebat quod eorũ sutura ess& uoluntas mala: presciebat sane : & quia
falle non potest eius prȩscientia : ideo non ipsius sedeorũ est uoluntas
mala: Curergo creauit quos talss futurosesse prȩsciebat quia sicut
preuidit quidmale facturi sic &iã preuidit demalis factis eorũ quidbo¬
niess& ipsefacturus : Siceni eosfecit utei rrelinquer& unde & ipsi aliquid
facerent: quo quicquid&iã culpabiliter elȩgerent: illũ deselaudabilit̃

Expanded text:
a quo habet, ut sit. Nimis itaque inportune dicitur: non essent, a quo habet, ut sit. Nimis itaque inportune dicitur: non essent, quibus deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si alitesse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
res nonessent : : Itaq: sic excellentior estereatura illa rationalis quȩ
sineullius poenȩ cõnparatione sineulla suꝑbia dõ subditur : Alia uero
in omnibusitacreataest. ut insedĩ benisiciũ non possit agnoscenisi
alterius uidendo supplitiũ ut non alta sapiat sedtimeat: Ioest non de
se prȩsidat sed confidat indm̃: Quis recte intellegens dicatta les es¬
sex ista
qualis illa nec uideat se nihilaliud dicere quã non esse&
ista sed sola ess& illa : Quodsȩ ineruditã adq: insipienterdicitur Cur
ergo noncrear & dĩ quos &iã malos futuras esse prȩsciebat. uolensosten¬
dereiram & demonstrare potentiã suam: & obhoc sustinens in mul¬
tapatientia uasairȩ quae ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ. ut notas facerẽ di¬
us gloriȩ suȩ inuasa misericordiȩ quȩ prȩparauit ingloriam
Sicenĩ quigloriatur non nisi ind nõglori&ur : Cũ cognoscit non
suũ sed illius esse non solũ ut sit uerũ &iam ut nonnisi ab illo benesibi sit

Expanded text:
res non essent? Ita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla superbia Deo subditur; aliqua vero in hominibus ita creata est, ut in se Dei beneficium non possit agnoscere, nisi alterius videndo supplicium, ut non altum sapiat, sed timeat , id est non de se praefidat, sed confidat inset ista, qualis illa", nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset illa"? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam? sic enim qui gloriatur, nonnisi in domino glorietur, cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum, ut sit, uerum etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit,
Abbreviated transcription (Latin):
uentibus loquere&ur nisi qui iam ipsa conditio moriendi expeccato paren¬
tumhesit in proleanimale Hab& enim necessitatem moriendi illud non¬
habuit: quamus enim restabat adhucut mut ar&ur. & spĩtale factum ple

Expanded text:
entibus loqueretur, nisi quia jam ipsa conditio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? Animale est enim et hoc corpus, habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum ple
Abbreviated transcription (Latin):
quid oleant aut quid in oresapiant. aut quid contractantibus decaloce
seufrigore multitudine seuduritia linitate. siue asperitate renunti¬
ent: sedaliꝰ quadam uisione alia luce alia rerum euidentia & ealonge
c&eris prȩstantiore atque certiose: Rursus igitur ad eadem ipsa uerba¬
a postoli s edeamus : ete adiligentius perscrutemur: hocsinedubitatione pri¬
mitus conftituo multomagis atque in cõnparabiliter amplius a postolum
scisse quodde incorporea quenatura nos ut sciamus utcumq conamur:

Expanded text:
quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe ceteris praestantiore atque certiore. Rursus igitur ad eadem ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione primitus constituto multo magis atque inconparabiliter amplius apostolum scisse, quod de incorporea corporeaque natura nos ut sciamus utcumque conamur
Abbreviated transcription (Latin):
rabat ipseuidissem: acperhoc si paradisum paulus itauidit ut apparuti
pero Ille discussum missus ecaelo ut io hanniquiequid inapocalipsi
seuidisse conscripsit . &ie ⁊echihel campus illecum ossibus mostuorum
& illa eorum resurrectio ut es&ae sedens dr̃ & inconspectueis sera in
& araunde carbo adsumptus proph&ȩ lebianiundauit manif estũ est
iuscum ignorare potuisse utrum in corpore an extracorpus
ea uiderit: Sedsi extracorpus uisa sunt &corpora non suerunt: Ad¬
uc queri potest utrum imaginus o. porum fuerint. Anea substan¬
tia quae nullam corporis similitudineigerit sicut dr̃: sicut ipsa mens
nominis uel intellegentia uelratio sicut uistut&s prudentia iustitia
astitas caritas pi etas & quaecumque aliae sunt quas intellegendo
atque cogitando enumeramus discernimus definimus non utique
ntuentes linia menta earum uel colores aut quomodosonent. aut

Expanded text:
rabat, ipse uidissem. Ac per hoc si paradisum Paulus ita uidit, ut adparuit rabat, ipse uidissem. Ac per hoc si paradisum Paulus ita uidit, ut adparuit Petro ille discus submissus e caelo, ut Iohanni quidquid in Apocalypsi uidisse conscripsit, ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum et illa eorum resurrectio, ut Esaiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pietas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut
Abbreviated transcription (Latin):
iduerum esse quod pariter loqueremur. sed &i amipsun tunc aliud aliquid
uidere dormientem : &u utrum ifta &ego uiderem omnino nescirem:
Verumcũ eidem ipsi persuadere moliebar quod ipsenoness& ad ducebar
exparte &iam ipsumputare esse : Cui profecte non loquerer si omnino do
sic ad fecerer quod ipsenonens & : It a non poterat quamuis mirabiliter uiqi¬
lans animo dormientis nisiduci imaginibus corporum. Aesi corpora ipsa
essent : in ex tasi autem unum audire potui & eum rusticanum urcualentem
quodsentiebat expremes qui& uigilas ese scir& eiuidere quidar i no nocu¬
liscorporis : Hc muteius uerbis utar quantum recolese possum anima¬
u mea inquid uidebateum non oculimei : non tamen sciebat utrum corpus
num ess& an. mago corporiss noner imerai talis ut is a ciscerner& : uerum
mestam simpliciter fidelis ut eum sic audirem ac:iillud quod seuidisse nar

Expanded text:
id verum esse quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid id verum esse quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid videre dormientem, et utrum ista ego viderem omnino non scire; verum cum eidem ipsi persuadere moliebar quod ipse non esset, adducebar ex parte etiam ipsum putare esse, cui profecto non loquerer, si omni modo sic afficerer quod ipse non esset. Ita non poterat, quamvis mirabiliter vigilans, anima dormientis, nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora ipsa essent. 4. In ecstasi autem unum audire potui, et eum rusticanum vix valentem quod sentiebat exprimere, qui et vigilare se sciret, et videre quiddam non oculis corporis. Nam ut ejus verbis utar, quantum recolere possum: Anima mea, inquit, videbat eum, non oculi mei. Non tamen sciebat utrum corpus esset, an imago corporis. Non enim erat talis, ut ista discerneret, verum tam simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud quod se vidiss
Abbreviated transcription (Latin):
imagnes nondiscernuntur omnino a corporibus nisicum homorad¬
ditius sensibus corporis recognoscit sem illis fuisse imaginibus us
non persensus corporis iuri ebai : qu senim cum a somno eiuigile¬
uerit non continuo sentiat imaginaria fuisse quae uidebat: quan¬
uis cumea uideret dormiens auigilantium corporibus uisis discesso¬
ner enonualebat : quam quam mihi accedisse scio & obhoc&iam
aliis accedere potuisse uel posse non dubito ut in somnis uidens in son¬
nis meuidere sentirem : Illasq imagines quaeipsam nram consensio
ludif care consueuerunt no esseuera corpora sed in somnis eas prȩsen¬
tari firmissime & iamdo : miens tenerem atque sentirem : Hoc
tmen fallebar aliquando quod amico meo quemsimiliter in somnis
uidebam id ipsum persuadere conabar: non esse illa cornora quae
uicꝰ ebamus sedess e imagines somniantium : Cũ & ipse ittiq inter ilas
sici uhi apparer& quomodo illa: cuitamen & hoc dicebam neus

Expanded text:
imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redimagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime etiam dormiens tenerem atque sentirem. hoc tamen fallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter. in somnis uidebam, id ipsum persuadere conabar non esse illa corpora, quae uidebamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi adpareret, quomodo illa: cui tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nmihi uideatur essedesolui. nisi aliquis non ex prȩsentibus
ostoli uerbis sed ex aliisforte scripturarum locis uelratione
perspicua inueniat aliquid quodoceat siue interciocaelo essepara¬
disum si uenonesse cum & ipsum tercium caelum quid sit norliquido ap¬
pareat utrum in rebus corporalibus anforte in sp̃italibus intellegen¬
dum sit : poss& quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem ho¬
minem rapipotuis secum corpore : sed quia & hoc ita posuit ut nescise
se dixerit utrum in corpore anextracorpus aptussit. quis audlat
dicere se scire quod senescire apostolus dixit : Verum tamen sineq
sp̃s sinecorpore adlocacorporoliarapipotest. Neccorpus ad spito¬
lia haec ipsa dubitatio eius ueluti cogit intellegi Si quidem deseipso
haec &iam eum scripis senemo ambigit. talefuisie illud quoraptus
est quod utru.i corporale ansp̃itale esset dinosci discernique non pos¬
s& : cum enimuel in somnis uel in exta si corporum exprimuntur

Expanded text:
mihi uideatur posse dissolui, nisi aliquis non ex praesentibus apostoli uerbis, sed ex aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, utrum in rebus corporalibus, an forte is spiritalibus intellegendum sit. posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit, ut nescire se dixerit, utrum in corpore an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire, quod se nescire apostolus dixit? uerum tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur
Abbreviated transcription (Latin):
uis radicis & germinis quid possit quidue non possit. ande possit:quid
inea ualeat humorũ inuisibilis interiorq: potentia : quid & trinsecus
adhibit adilige ria : inquã ipsa consideratione perspicer& : quianeq
qui plantat estaliquid neq quiragat sed qui incrementũ dat ds̃: quia
& illud operis quod accidit &x trinsecus. perillum accidit quemnihil¬
ominus creauit . & quem regit. atq ordinat inuisibiliter dr̃: hinc
iam in ipsum mun ue lut in quandã magnam arborem rerũ oculus
cogitationis at tollitur: atq in ipso quoque gemina operatio pro¬
uidentiae re peritur. partĩnaturalis partĩ uolentaria. Natura
lis quidem peroccultam dĩminifrationem: qu x &iamlignis &

Expanded text:
uis radicis et germinis quid possit quidue non possit, unde possit, unde non possit, quid in ea ualeat numerorum inuisibilis interiorque potentia, quid extrinsecus adhibita diligentia, inque ipsa consideratione perspicere, quia neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat, deus, quia et illud operis, quod accedit extrinsecus, per illum accedit, quem nihilominus creauit et quem regit atque ordinat inuisibiliter deus? Hinc iam in ipsum mundum uelut in quandam magnam arborem rerum oculus cogitationis adtollitur atque in ipso quoque gemina operatio prouilis quidem per occultam dei administrationem, qua etiam lignis
Abbreviated transcription (Latin):
lle sexus uiro : diligenter quantũ ualeo cuncta consideranti
non nisi causa ꝓlis occurrit : utꝑeorum strpem t̃ra mpler&ur:
& non eo modo ꝓcreatã quonune procreantur homines cũ in¬
estpeccati lex in membris repugnans legim̃tis: &am siꝑ dĩgrati.
uir tutes operatur: hoc eñĩ essenom potuis se credendũ est: nisi in
corpore mortis huius: q̃d corpus mortuũs est ꝓpt̃ peccatũ: & quid
hoc poena iustius est : quã ut non ad omnem nutum seruiat corp¬
onli qdese suus famulus animȩ. sicut dñosuo d&ractauit ipsa scruire :
idesiue utrũq: ex parentib: cre & dr̃ corpus & corpore animã exa
nim& siue alio modo faciat animas. ponutiq ad opus inͣpossibile
nec mercede parua utcũ anima pi&atedõ subelita legemistã pec¬
tati quȩ est in m̃bris corporis mortis huius quã primus homo

Expanded text:
lle sexus uiro, diligenter, quantum ualeo, cuncta consideranti nonnisi causa prolis occurrit, ut per eorum stirpem terra inpleretur, et non eo modo procreatam, quo nunc procreantur homines, cum inest peccati lex in membris repugnans legi mentis, etiamsi per dei gratiam uirtute superatur; hoc enim esse non potuisse credendum est nisi in corpore mortis huius, quod corpus mortuum est propter peccatum. et quid hac poena iustius, quam ut non ad omnem nutum seruiat corpus, id est suus famulus animae, sicut domino suo detrectauit ipsa seruire, siue utrumque ea parentibus creet deus, corpus ex corpore, animam ea anima, siue alio modo faciat animas, non utique ad opus inpossibile nec mercede parua. ut cum anima pietate deo subdita legem istam peccati, quae est in membris corporis mortis huius, quam primus homo
Abbreviated transcription (Latin):
aturam: Cur non potius intellegatur de subiecta sibi cyeatu¬
ra fecisse ds animam in eo quod sufflasse dictus sit quando¬
quidem ipsa anima quamuis corporisuo nonita dominetur ut
ds̃ uniuersitate quam condidit: tameneius nutu non desua substan¬
tia flatum facit: posumus quidem dicere nec ipsum dĩ flatum ani¬
mam hominis. sed dm̃ sufflando fecisse animam in homine: sed ne
pute mur̃ meliora quȩ fecit uerbo quam quod fecit flatu. quia & in
nobis melius est uerbum quam flatus: Nuhilestinterim secundum
supra dictam rationem cur animam ipsum flatum dĩ dicere dubi¬
temus : dum intelegatur nonesse dĩ natura aque substantia: sed
hoc ipsum esse sufflare quod fa tum est facere: quod autem fla¬
tum facere hoc animam facere: cuisententiae congruit quod per
esaiam dicit ds̃: sp̃s enima me procedit . & flatum omnem ego feci:
naem non quem lib& flatum corporeum eum dicere. se quentia do

Expanded text:
aturam, cur non potius intelligatur de subjecta sibi creatura fecisse Deus animam in eo quod sufflasse dictus est; quandoquidem ipsa anima, quamvis corpori suo non ita dominetur, ut s uniuersitati, quam condidit, tamen eius motu, non de sua substtia flatum facit? Possemus quidem dicere nec ipsum dei flatum essmam hominis, sed deum sufflando fecisse animam in homine; sed ne putentur meliora quae fecit uerbo quam quod fecit flatu, quia et in nobis melius est uerbum quam flatus, nihil est interim secundum supra dictam rationem, cur animam ipsam flatum dei dicere dubitemus, dum intellegatur non esse dei natura atque substantia, sed hoc ipsum esse sufflare, quod est flatum facere, quod autem flatum facere, hoc animam facere. cui sententiae congruit quod per Esaiam dicit deus: spiritus enim a me procedet, et flatum omnem ego feci; nam non quemlibet flatum corporeum eum dicere sequentia do
Abbreviated transcription (Latin):
dicere ceperam side anima hocquisq nonuult credere: nonnimis ur¬
gendus est: substantiã uerodĩ nisi credat neperlocũ necpertem¬
pus moueri nondũ ꝑfacte in cõnmotabilẽ credit: uerũ quia omnino in¬
cõnmotabilis est illa natura trinitatis. et obhocita ae terna utei ali¬
quidcoae ternũ esse non poss& ipsa apud sepsã & inscipsa sine ullo
tempore aclocomouet tamen ꝑtemp: & locũ sibi subditã oreaturã
naturas creans bonitate uoluntatis ordinans potestate : ut innaturis
nallasit quaeñ ab illo sit: inuoluntatib autẽ nullabonasit cumnomp̃. sit.
nulla malasit quabene uti non possit: sed quia nonomnib: naturis dedit

Expanded text:
dicere coeperam, si de anima hoc quisque non uult credere, non nimis urdicere coeperam, si de anima hoc quisque non uult credere, non nimis urguendus est; substantiam uero dei nisi credat nec per tempus nec per locum moueri, nondum perfecte incommutabilem credit. Uerum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit
Abbreviated transcription (Latin):
quadis est qđ breuius sit in parte quã intoto sicut neces se est es seq̃ in locis
sunt: aut fuit in eius substantia qđiã non est. uelerit qđ nondũ est: sicut in
naturis quȩpo sunt tẽporis mo tabilititẽpati : hicergo in cõnmutabile
legere difficile est ut rũq credatur & qđ creatura sp̃italis non ꝑlocũ
mota moueat corpus ꝑlocũ & quod ds̃ nonper tempus motus moueat
creaturã spĩtalẽ pertemp: qđ si de anima quisq nonuult hoc crede¬
re qđ quidẽ sine dubio non solũ creder& uerũ &iã intelleger& si eã
poss& sicutiest incorporeã cogitare: c̃uienĩ non facile occurrat qđ
ꝑlocũ non moueatur qđ perlocispatia: non distenditur. quicquid au¬
tem ꝑlocis patia distenditur corpusest: acꝑ hoc consequens estata¬
nima perlocũ mouere non patetur. si corpus nonesse credatur. sedut

Expanded text:
qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic autem incommutabili legere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis non per locum mota moueat corpus per locum et quod deus non per tempus motus moueat creaturam spiritalem per tempus. quodsi de anima quisque non uult hoc credere - quod quidem sine dubio non solum crederet, uerum etiam intellegeret, si eam posset, sicuti est, incorpoream cogitare. cui enim non facile occurrat, quod per locum non moueatur, quae per loci spatia non distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse credatur — sed, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ locutũ homini inparadisoi sicut &iã postea locutus est patrib sicut
abra hȩ & sicut moysi. idest inaliqua specie corporali: hinc estenĩ qđ au¬
dierunt uocem dni ã b&lantis in para disadues perã & absconderunt se: lo¬
cusitaq magnus neq praetereuntis proponitur ut intuamur quantũ
posumus quantũ ipse adiuuare & donare dignatur. opus diuinȩ ꝓuidentiae
bi pertitũ qđ superius cũdeagri cultura loqueremur transitoria
quadã occa sione ꝑ stringimus ut inde iam inciperet legentes ani¬
mus hoc ad sue scere contueri qđ adiuuat plurimũ: neq̃ id indignum
de ipsa dĩ substantia sentiamus: dicimus itaq sũ mum ipsũ uerumunũ
tem a lucẽ hab& adnaccessibilẽ quẽ ne mo hominũ uidit necuider potest:
pelocorũ uel finito uel infinitos patio contin erȩ natemporũ
uel finito uelinfinito uolumine uariari: neq enĩ estineius sil stantia

Expanded text:
deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierunt eius uocem perambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque praetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum tem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia,
Abbreviated transcription (Latin):
prus ullex rit qus adno di anma hoc est sys ertatus uonper lo cũ sed
tants̃ ꝓtempus mo tus moutat corpus ꝑ temoi e&e locũ: deñ qroedlise ipso
agitur cãpere nondũ potest quanto minus illad quod supra estz adfacta qup¬
pe anima carnaliã sen scum consue tudine: &iam seipsã cumncorpore per
a postolus dicens: si quidantẽ discere uolunt: domi urros suos ihterrogent:
Itemqueri potest.: quo modo ñunc ds̃ locutussit ad hommnẽ quemfe¬
cit: lamcerte sensuaemente praeditũ audire & intellegere loquen¬
tem ualer&: nequeeñ aliter praeceptũ possit accipere quotrans¬
gres sor eds ess&: nisi hoc acceptũ intelleger&: quo modoergo ille
locutus est ds̃. ut rũ intus inmente secundũ intell&ctũ. Idest ut sapien¬
ter intelleger& uoluntatẽ ac praeceptũ dĩ sine ullis corporalibus
sonis uel corporaliũ simili tudimbus rerũ sed non sic exestimo primo homi¬
ni locutũ dm̃talia quippe scriptura narrat. ut potius credamus sicess&

Expanded text:
tus creatus, non per locum, sed tantum per tempus motus, moveat corpus per tempus et locum. Si enim quod in seipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud quod supra est? 41. Affecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine, etiam seipsam cum corpore per apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliter praeceptum posset accipere, quo transgressor eius esset, nisi hoc acceptum intellegeret. quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse
Abbreviated transcription (Latin):
s inconposita. quia ñdũ amari distintta & cincta alitorib & suis foetib
animalib q decorata. Si gͦ ita ẽ : cur istȩ species que ꝓculdubio corpora¬

Expanded text:
uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species. quae
Abbreviated transcription (Latin):
his partib unde humor absceder&e. ñ ẽ aut̃ informis om̃imͦ materies ubi etiã
cuas aquarũ t̾rarũq species qualitatesq creauerit. In nullo enĩ sex dierum
hoc inuenit᷑. Itaq si hoc ante omnẽ diem fecit sicut Ante istoꝵ primoꝵ dierũ
cõmemorationẽ scriptũ ẽ in principio fecit ds̃ cȩlũ & t̾rã ut in t̾r&e uocabu
lo intelligamꝰ iã formatã t̾renã speciem suꝑ fusis aquis ista iã uisibilispecie sui
generis declaratis. ut in eo qđ sequit᷑ scriptura dicens t̾ra aut̃ erat inuisibilis
& incomposita & tenebrae erant suꝑ abyssũ & sp̃s dĩ suꝑferebat᷑ suꝑ aquas.
nullã opinem᷑ informitatẽ materiȩ sed t̾rã & aquã sine luce quȩ ñdũ erat
facta suis iã notissimis qualitatib conditas. ut ideo t̾ra in uisibilis dicta
intelligat᷑ aquis cooꝑta ut ñ possit uideri etiã si e& qui possit uidere. Ideo

Expanded text:
his partibus, unde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam his partibus, unde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam cuas aquarum terrarumque species qualitatesque creaverit; in nullo enim sex dierum hoc invenitur. Itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum primorum dierum commemorationem scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram; ut in terrae vocalo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista iam uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus dei superferebatur super aquam, nullam opinemur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta. suis iam notissimis qualitatibus conditas, ut ideo terra inuisibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
marea messis trita subrigit᷑ & congesta maggerẽ nudat locũ quẽ dif¬
fusa contexerat: Quis hoc dixerit cũ uideat usq quaq campos ma¬
ris ȩquabalit̃ fusos. Quia etiã cũ aquȩ fluctuantes quidã uelut mon¬
tes erigunt᷑. sedatis rurs tẽpestatib conplanant᷑: & siqua littora
nudant᷑ latius ñ potest dici nulla ẽe alia t̾rarũ spatia quo accedat id qđ
aliunde decidit unde ineũ locũ ex quoretesserat iterũ accedat. Cũ autẽ
tota om̃ino t̾ra undosa natura cooperiret᷑. quo ceder& ut nudar& aliquas
partes : An forte rarior aqua uelut nebula t̾ras tegebat quȩ congrega¬
tione quassata ẽ ut ex multis eas partib inquib arida poss& apparere nu¬
dar&: Quã quã & t̾ra longe lateq subsidens potuit alias partes p̃bere conta¬
uas quib confluentes & corruentes aquȩ reciperent᷑ ut apparer& arida ex

Expanded text:
in area messis trita subrigitur, et congesta in aggerem nudat locum quem difin area messis trita subrigitur, et congesta in aggerem nudat locum quem diffusa contexerat? Quis hoc dixerit, cum viderat usquequaque campos maris aequabiliter fusos, qui etiam cum aquae fluctuantis quidam velut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus complanantur? Et si qua littora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id quod aliunde decedit, unde in cum locum ex quo recesserat, iterum accedat. Cum autem totam omnino terram undosa natura cooperiret, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? An forte rarior aqua velut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset apparere, nudaret? Quanquam et terra longe lateque subsidens, potuit alias partes praebere concavas, quibus confluentes et corruentes aquae reciperentur, et appareret arida ex
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ sibi succedere. quia nusquã ipsa discedebat ut ei facer& locũ. An
ex una parte facta ẽ ut ipsa circuiens etiã nocte ex alia parte conseque¬
t̃ circũ ire ꝑmitter& : Cũ enĩ totã t̃rã ad huc aqua teger&. nihil impe¬
diebat ut a quosa & globosa moles ex una parte facer& diem lucis p̃senti.
& alia noctẽ lucis absentia quȩ in eã partẽ succeder& a tẽpore uesꝑti¬
no ex qua lux maliã declinar&. Quo ergo congregatȩ sunt aquȩ si to¬
tã t̃rã prius occupauerant illae scilic& quȩ detractȩ sunt ut t̾ra nuda¬
ret᷑ in quã partẽ congregatȩ sunt: Si enĩ erat aliquid nudũ t̃rae
quo congregarent᷑. iam apparebat arida nec totũ abyssꝰ occupabat.
Si aut̃ totũ texerant. quis erat locꝰ quo collegerent᷑ ut t̾rae ariditas ap¬
parer& : Nũ quidnã in altũ congregatȩ s̃ sicut fit cũ ad uentilandũ

Expanded text:
tem sibi succedere; quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. An tem sibi succedere; quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. An ex una parte facta erat, ut ipsa circumiens, etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? Cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil impediebat ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia, quae in eam partem succederet a tempore vespertino, ex qua lux in aliam declinaret. 26. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupaverant? illae scilicet quae detractae sunt, ut terra nudaretur, in quam partem congregatae sunt? Si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, jam apparebat arida, nec totum abyssus occupabat. Si autem totum texerant; quis erat locus quo colligerentur, ut terrae ariditas appareret? Numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit cum ad ventilandum
Abbreviated transcription (Latin):
positũ. hoc totũ ẽ qđ umbra dr̃. Quȩ si ꝓmole corporis tã magna fuerit
ut occup& spaciũ t̾rae quantũ eax altera parte dies occupatꝰ nox uotat᷑. Mas
om̃s tenebrae nox. Nã & inspeluncis amplis in quarũ abdita lux inrũpere
ꝑ obpositã molẽ ñ sini t᷑. sunt utiq tenebrae: quia lux ñ ẽ ibi. Totũq
spatiũ illud locꝰ ẽ carens luce. nec tam̃ tales tenebre acceperunt uocabu¬
lũ noctis: sed illȩ quȩ in eã partẽ t̃rae succedunt unde remouet᷑ sicut ñ
om̃is lux dies appellat᷑. Nã & lunȩ lux ẽ & syderũ & lucernarũ & chorusta¬
tionũ & quarũ cũq rerũ ita fulgentiũ. sed illa lux appellat᷑ dies cui no
denti recedentiq succedit. Sed si primaria lux illa undiq t̾rae molẽ cirtum¬
fusa contexerat siue star& siue cirtũ ir&. ñ erat ex qua parte ãmitter& noc¬

Expanded text:
positum, hoc totum est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis tam magna fuerit, positum, hoc totum est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox vocatur. Neque enim omnes tenebrae nox. Nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux irrumpere per oppositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae; quia lux non est ibi, totumque spatium illud locus est carens luce: nec tamen tales tenebrae acceperunt vocabulum noctis, sed illae quae in eam partem terrae succedunt, unde removetur dies. Sicut non omnis lux dies appellatur; nam et lunae lux est, et siderum, et lucernarum, et coruscationum, et quarumque rerum ita fulgentium: sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. 25. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, sive staret, sive circumiret, non erat ex qua parte admitteret noc
Abbreviated transcription (Latin):
succederent & rurs accensã ut mane fier& antequã hoc solis officio gere¬
ret᷑ qđ a quarto die cȩpisse fieri eadẽ scriptura testat᷑. Qđ antequã fier&
quo cirtuitu sibi potuerint tres dies noctesq succedere lucis quȩ primo
facta ẽ ꝑmanente natura silux corporalis tunc facta intelligeni
& inuenire & explicare difficile ẽ. nisi forte molẽ t̾renã & a quosã
ante quã e& ab alterutro utrũq discretũ qđ t̃tio die factũ scribit᷑ tene¬
bras dm̃ appellasse quis dixerit ꝓpt̃ crissiorẽ corpulentiã quã lux pȩ
netrare ñ poterat ł ꝓpt̃ abscurissimã umbrã tantȩ molis quã netsse
ẽ ut ex altera parte habeat corpꝰ si ex alia parte luox fier&. Ad quẽ locũ enĩ
cui lib& corporis moles lucẽ ꝑuenire ñ sinit. in eo loco umbra ẽ : qm̃ locꝰ a¬
rens om̃is lux dies appellat᷑ ealuce qua in lustraret᷑ nisi impedir& corpꝰ ob¬

Expanded text:
succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio geresuccederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam netrare non poterat, vel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est ut ex altera parte habeat corpus, si ex aliqua parte lux fuerit. Ad quem locum enim cujuslibet corporis moles lucem pervenire non sinit, in eo loco umbra est: quoniam locus carens ea luce, qua illustraretur, nisi impediret corpus op
Abbreviated transcription (Latin):
sufficerat. quȩ dies etiã uocata ẽ: An illa prior regiones suꝑiores a t̾ra lon¬
ginqua inlustrabat ut sentiri ñ possit in t̾ris. atq ita oportebat solẽ
fieri ꝑ quẽ dies inferiorib mundi partib apparer&: Potest & hoc dici.
Auctũ eẽ fulgorẽ diei sole addito ut ꝑ illã lucẽ minꝰ fulgens dies quã nunc
ẽ fuisse credat᷑. Etiam hoc a quodã dictũ scio. primũ naturã lutis induc¬
tã in opere creatoris cũ dictũ ẽ fiat lux & facta ẽ lux. Postea uero cũ delu¬
minarib dr̃ quid ex ipsa luce factũ sit fuisse cõmemoratũ ordinẽ dierũ
quo uisũ ẽ creatori cuncta ẽe facienda: suȩ natura lucis quo transierit
uespera ut uicissim nox ꝑageret᷑ nec ille dt̃c̃ nec facile inueniri
posse arbitror : neq eñi extinctũ ẽe credendũ ẽ ut nocturnȩ tenebrae

Expanded text:
suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra lonsuffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
n aut̃ corporalis. quȩ nã illalux ẽ quã pꝰ occasũ solis uidere ñ possumꝰ quia
ut ñ sit solis lux sed quasi comes eiꝰ eidẽ ita coniuncta ut discerni dinoseiq
ñ possit ad eandẽ redit᷑ difficultatẽ soluendȩ huiꝰ questionis. quia & istalux
eodẽ mͦ quosol tãqua comes eiꝰ ab occasu in ortũ circũiens redit & ẽ ialia par¬
te mundi quo tẽpore pars ista inqua sumꝰ teneIbrescit innoctẽ . ex quo
cogit qđ absit una parte credere dm̃ fuisse quã partẽ lux ista deserer&e ut
ei uespera fieri. Anforte in ea parte lucẽ fecerat in quã facturꝰ ess&
hominẽ. & ideo cũ ab ipsa parte lux discessiss& & uesꝑa facta dr̃ etiã cũ in
alia parte lux illa e& quȩ inde discesserat mane exxortura ꝑacto circuitu:
It quid gͦ factꝰ ẽ sol in potestatẽ diei quilucer& suꝑ t̾rã. silux illa diei faciendo

Expanded text:
si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia  in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. Etorit᷑ sol & occidit sol: & in locũ suũ ducit. hoc ẽ in eũ locũ
unde ortꝰ ẽ. Sequit᷑ enĩ & dicit. Ipse oriens illuc uadit ad austrũ a
cuit ad aquilonẽ. Australis ergo pars cũ hab& solẽ nobis dies ẽ: cũ a¬
tẽ ad aquilonis partẽ circũiens ꝑuenit nobis nox ẽ iñ tam̃ malia par¬
te ñ ẽ dies ubi p̃sentia solis ẽ : nisi forte poeticis sigm̃tis cor inlinan¬
dũ ẽ ut credamꝰ sol in marise in mergere atq: inde lotũ ex alia parte
mane surgere. quã quã siita ede abyss ipsa p̃sentia solis in lustra¬
ret᷑ atq ibi essae dies. Poss&e enĩ & aquas inluminare quando ab eis ñ poss&
extingui. sed hoc monstruosũ ẽ suspitari. Quid qđ etiã solñdũ erat: Qua¬
ꝓpt̃ si sp̃italis lux primo die facta ẽ : nũquid nã occidit ut ei succeder&e nox:

Expanded text:
scriptum est: et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducit, hoc est, in eum locum, scriptum est: et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducit, hoc est, in eum locum, unde ortus est. sequitur enim et dicit: ipse oriens illuc uadit ad austrum et circuit ad aquilonem. australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est, cum autem ad partem aquilonis circumiens peruenit, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se inmergere atque inde lotum ex alia parte mane surgere. quamquam, si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis inlustrar, atque ibi esset dies. posset enim et aquas inluminare, quando ab eis non posset extingui. sed hoc monstrosum est suspicari. quid? quod etiam sol nondum erat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox?
Abbreviated transcription (Latin):
& quid opͥ erat sonis transeuntib ubi cuiꝰ quã ñ erat corporalis ullus audi¬
tꝰ & ñ inuenit᷑. Andicendũ ẽ qđ cũ cito ꝑactũ e& hoc op̾dĩ tã diustetit
lux ñ succedente nocte donec diurnũ spatiũ ꝑageret᷑. & tã diu mansit nox
luci succedens. donec spatiũ nocturni tẽporis p̃terir& & mane fier& diei se¬
quentis uno primoq: transacto: Sed si hoc dixero. uereor ne deridear
& ab his qui certissime cognouer̃ & ab his qui possunt facillime aduerte¬
re qđ eo tẽpore quonox apud nos ẽ eas partes mundi p̃sentia lucis in¬
str& ꝑ quas sol ab occasu mortũ redit. ac ꝑ hoc om̃ib uiginti quatt
horis ñ de e̾e ꝑ circuitũ giri totius alibi diem alibi noctẽ. Nũ quid nã
ergo in parte aliqua posituri sumꝰ dm̃ ubi ei uesꝑa fier&. cũ ab ea parte
in aliã partẽ litx absceder&: Nã & in libro qui appellat᷑ ecclesi astes ita

Expanded text:
et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus audiet quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui possunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis inlustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, ac per hoc omnibus uiginti quattuor horis non deesse per circuitum gyri totius alibi diem, alibi noctem. numquidnam ergo in. parte aliqua posituri sumus deum, ubi ei uespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? nam et in libro, qui appellatur Ecclesiastes, ita
Abbreviated transcription (Latin):
cũ discerneret᷑ a tenebris atq utrũq discretũ suis uocabulis signaret᷑.
Mirũ si & hocł tanta mora fieri potuit adõ. quanta dr̃ a nobis. Discretio
quippe lucis & tenebrarũ. in ipso utiq: oꝑe cũ lux fier& consecuta ẽ. Non
enĩ lux ẽe potuit. nisi discerneret᷑ a tenebris. Qđ aut̃ uocauit ds̃ lucem
diem & tenebras noctẽ quanta mora fieri poterat etiã si hoc sẏllabatim
ꝑ sonũ uocis egiss&. nisi quanta & a nobis dicat᷑ lux uocet᷑ dies & tenebras
ore dĩ ꝓlatas quãuis paucissimas syllabas ꝑ totũ diei spatiũ potuisse disten¬
di : Huc accedit quia uerbo sibi coaet̾no id ÷ in cõmutabilis sapientiȩ int̾nis
xt̃nisq rationib. ñ corporalis uocis sono uocauit ds̃ lu̾cẽ diem & tenebras not¬
tẽ. Rursũ eni quȩrit᷑ si uerbis quib utim᷑ uocauit qua lingua uocauerit:

Expanded text:
cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, si et hoc uel tanta mora fieri potuit a deo, quanta dicitur a nobis. discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae  deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit,