comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
longeuo uiro. eum asseruit quem
abortu eiecit mater sua. quia non
uidit haec mala quae fiunt in hoc
mundo: nec inhas uenit tenebras
qui inhanc uitam nonuenit: quã
ille qui uenit: Iuid enim boni. ẽ.
homini qui inhac uita mumbra
uiuit: nec expleri potest cupiditatib
suis: & si expleatur diuitus. frutũ
quietis amittit: quia cogitur custo¬
dire quod misera auiditate quaesi¬
erit. ut miserius eas possideat. cui
ꝓdesse non poterunt: Quid enim
miserius. quam ut custodia torque¬
at. quarum ab undantia nichil
ꝓ sic : Itaque si plena oneris uita.
utique finis eius alleuamento. ẽ.
Alleuamentum autem bonum.
Mors autem: finis. Mors igitur¬
c̃. bonum. Neq enim aliter gauisus
ẽ. & symedri: qui responsum accepe¬
rat non uisurum sẽ mortem nisi
parentes intemplum inducerent.
suscepit manib suis & dixit: Nunc
dimittis seruum tuum in pace.
ti petit: quasi auinculis quibusdã
adlibertatem festinaret. Sunt enim
uelut unncula quadam corporis

Expanded text:
longaevo viro eum asseruit , quem longaevo viro eum asseruit , quem abortu ejecit mater sua; quia non vidit haec mala quae fiunt in hoc mundo, nec in has venit tenebras,qui in hanc vitam non venit, quam ille qui venit. Quid enim boni est homini in hac vita, qui in umbra vivit, nec expleri potest cupiditatibus suis? Et si expleatur divitiis, fructum quietis amittit, quia cogitur custodire quod misera aviditate quaesierit; ut miserius eas possideat, cui prodesse non poterunt. Quid enim miserius quam ut custodia torqueat, quarum abundantia nihil prosit? 5. Itaque si plena oneris vita, utique finis ejus allevamento est: allevamentum autem est bonum, mors autem finis: mors igitur bonum est. Neque enim aliter gavisus est Simeon, qui responsum acceperat non visurum parentes in templum inducerent, suscepit manibus suis, et dixit: Nunc dimittis servum tuum in pace ;ti petit, quasi a vinculis quibusdam ad libertatem festinaret. Sunt enim velut vincula quaedam corporis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & bona iustis uidetur. & plerisq
metuenda Quac cum absoluat om̃s:
paucos delectat. Sed non hoc mortis
ẽ uitium. sed nrae infirmitatis.
qui uoluptate corporis. & delectatione
uitae istius capimur. & cursum hunc
consummare trepidamus. inquo
plius amaritudinis. quã uoluptatis. ẽ
At non sc̃ĩ & sapientes uiri qui longeui¬
tatem peregrinationis huius inge.¬
miscebant. dissolui & cum xp̃o eẽ.
pulchrius aestimantes: Denique
diem generationis suae execraban¬
tur: sicut quis ait. Pereat dies illa:
inqua natus sum. Quid enim. ẽ.
quod haec uita delectet: Plena
erumpnarum & sollicitudinum⁊
inqua innumere calumpniae &
multae molestiae. & multȩ lacrimȩ
eorum. qui adflictantur molestus:
& non est inquit: qui eos consoletur:
& ideo laudat ecclesiastes defunctos.
magis quam uiuentes. Et optimꝰ
inquit suꝑ ab ortiuo qui nondũ
natus. ẽ: qui non uidit hoc malũ:
& alibi idem ecclesiastes Meliorem

Expanded text:
nam et bona justis videtur, et plerisque nam et bona justis videtur, et plerisque metuenda, quae cum absolvat omnes, paucos delectat. Sed non hoc mortis est vitium, at nostrae infirmitatis, qui voluptate corporis, et delectatione vitae istius capimur, et cursum hunc consummare trepidamus, in quo pius amaritudinis, quam voluptatis est. At non sancti ac sapientes viri, qui longaevitatem peregrinationis hujus ingemiscebant, dissolvi, et cum Christo esse pulchrius aestimantes: denique diem generationis suae exsecrabantur, sicut quis ait: Pereat dies illa in qua natus sum . 4. Quid enim est quod haec vita delectet, plena aerumnarum et sollicitudinum? In qua innumerae calumniae, et multae molestiae, et multae lacrymae eorum qui afflictantur molestiis, et non est, inquit , qui eos consoletur. Et ideo laudat Ecclesiastes defunctos magis quam viventes. Et optimus, inquit, supra hos duos, qui nondum natus est, qui non vidit hoc malum . Et alibi idem Ecclesiastes meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi priora. & haec sibi conferens
Denique ut lectionis diuinae exem¬
plo utamur: in parad so.ẽ. positus
homo. ut ęderet deligno uitae. & cȩ¬
ttris paracdosi lignis Deligno autẽ
inquo. eẽt. cognitio boni & mali n
deret. Iua die autem ederet.
morte moreretur. Nonseruauit prę¬
ceptum. & caruit fructu. atq eiectus
deparadyso: mortem gustauit: Alalũ
igitur mor̃s: quae pretio dampna¬
tionis infertur: Sed mortis tria
sunt genera. Una mors. peccatum
est: dequa scriptum est. Anima
quae peccat: ipsa moritur: Alia morꝰ
mystica: quando quis peccato moritur:
& dõ uiuit. Dequa idem apostolus:
Consepulti enim sumus cum illo. per
baptismum inmorte. Tercia morꝰ.
qua cursum uitae huius. & munus
explemus: idest animae corporisq¬
secessio Ad uertimus igitur quod
una mors sit mala. si ꝓpter peccata
moriamur.: alia mors bona sit. qr
his qui fuerit mortuus. iustificatus
ẽ. apeccato: Tertia moris: media fic

Expanded text:
sibi priora, et haec sibi conferens. sibi priora, et haec sibi conferens. Denique ut lectionis divinae exemplo utamur, in paradiso est positus homo, ut ederet de ligno vitae, et caeteris paradisi lignis: de ligno autem in quo esset cognitio boni et mali, non ederet: qua die autem ederet, morte moreretur . Non servavit praeceptum, et caruit fructu, atque ejectus de paradiso mortem gustavit. Malum igitur mors, quae pretio damnationis infertur. 390 sunt genera. Una mors peccati est, de qua scriptum est: « Anima quae peccaverit, ipsa morietur ; » alia mystica, quando quis peccato moritur, et Deo vivit, de qua ait Apostolus: « Consepulti sumus cum Christo per baptismum in morte ipsius ; tertia mors, qua cursum vitae hujus et munus explemus, id est animae corporisqsecessio. Advertimus igitur quod una mors sit mala, si propter peccata moriamur: alia mors bona sit, qua is qui fuerit mortuus, justificatus est a peccato: tertia mors media sit;
Abbreviated transcription (Latin):
BRO SERDIOÑE
ALIQUECTEXUINUS:
faciliorem uiam putamus de bono
mortis conficere aliquid
uat si animȩ noceat: malũ
uider⁊ potest
Si autem nichil officiat animȩ.
ne malum
quide
Quod autem malum . est.
id etiam bonium.
uoNiiam quod uit iosum.
id malum. Quod aut em
uitio caret : id botium
deoque bona malis contraria sunt:
a mala bonis: Denique innocentia
Q ubi non est nocendi uoluntas:
A noxius dicitur: qui nonsit in noxi¬
us. Misericors: qui remittat.
amiscricors: qui ignoscere atq in¬
flecti nesciat. Sed forte aliquis as.¬
suat quid tam contrarium. quam
uita morti: Siergo uita bonum
putatur. quomodo mors non est
mala: & ideo quid sit uita. quid
& iam mors. consideremus. ita . ẽ.
frui spuandi munere. Mors: pri¬
uari. hoc autem sphrandi munus.
apud pleros que inbonis ducitur:
No est erro uita. frui bonis: mors
contra. borus exui: & scriptura dic̃
Uece dedi ante faciem tuam. uitam
& mortem: honum & malum Uitã. bonũ
appellans: mortem malum. uel illa

Expanded text:
bro sermonem aliquem contexuimus, faciliorem viam putamus de Bono mortis conficere aliquid. Quae si animae noceat, malum videri potest: si nihil autem officiat animae, ne malum quidem. Quod autem malum non est, id etiam bonum; uoniam quod vitiosum, id malum: quod autem vitio caret, id bonum; ideoque bona malis contraria sunt et mala bonis. Denique innocentia est, ubi non est nocendi voluntas; et noxius dicitur, qui non sit innoxius; misericors, qui remittat; immisericors, qui ignoscere atque inflecti nesciat. 2. Sed forte aliquis asserat: Quid tam contrarium, quam vita morti? Si ergo vita putatur bonum, quomodo mors non est mala? Et ideo quid sit vita, quid etiam mors, consideremus. Vita est spirandi munere frui, mors privari. Hoc autem spirandi munus apud plerosque in bonis ducitur. Hoc est ergo vita, frui bonis: mors contra: bonis exui. Et Scriptura dicit: Ecce dedi ante faciem tuam vitam et mortem, bonum et malum , vitam bonum appellans, mortem malum; vel illa
Abbreviated transcription (Latin):
licere. Ut enim accipit quis ita dne
potest: nisi forte eunuchus aphilippo
cdiacono baptizatus sine spũ scõ
fuisse credatur. de quo ita scriptiura
loquitur. & descenderunt ambo
Si autem illud obiciendum putas.
limis erant apłi. quia recepit sama¬
ria uerbum dĩ: miserunt adillos
petrum & iohannem. Iui cum uenis¬
sent adillos: orauerunt proeis ut
deciderat: super ullum eorun
Cur ita factum sit: insequentibis
disce: Ait enim: Ced solum bapti¬
tati erant: in nomine dñiihũ.
Tunc imponebant illis manus: a
accipiebant sp̃mscm̃. Hoc loco si
& tũ similiter te facere dicis quia
heretici non baptiz auerint in spũ
scõ. scias philippum ab apłis non
Diaconum certe fuisse ipsum. eorum
qui postea manus imposuęrunt.
a uero cum apud arrianos non ec
quidem & fixo gradu mẽ tibi in
faciem dimicantem reppellis: sed
postergum cederis. & nuda aspicu¬
lis dorsa non protegis. Esto
quippe apud arrianos ne baptis

Expanded text:
laicis. Ut enim accipit quis, ita et dare laicis. Ut enim accipit quis, ita et dare potest; nisi forte eunuchus a Philippo diacono baptizatus, sine Spiritu sancto fuisse credendus est, de quo Scriptura ita loquitur: Et descenderunt ambo Si autem illud objiciendum putas, ia recepit Samaria verbum Dei, miserunt ad eos Petrum et Joannem, qui cum venissent ad eos, oraverunt pro eis, utm enim ceciderat super ullum illorum . Cur ita factum sit, in consequentibus disce. Ipse enim ait: Sed solum baptizati erant in nomine Domini Jesu. Tunc imponebant illis manus, et accipiebant Spiritum sanctum. Hoc loco si et tu similiter te facere dicis, quia haeretici non baptizaverunt in Spiritu sancto, scias Philippum ab apostolis diaconum certe fuisse eorum, qui postea manus imposuerunt. Tu vero cum apud Arianos non Eccquidem et fixo gradu me tibi in faciem dimicantem repellis; sed post tergum caederis, et nuda a spiculis dorsa non protegis. Esto quippe apud Arianos ne baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ ab eccłia accipi&: qui necdum
remissionem peccatorum consecue
non incolit. neq habitator templi
efficitur: quod ancistitem non hab&
ueram fidem. Quodsi hoc loͣqueris
quare ineccłia baptizatus nisi per
nos asserimus inuero baptis mate
tribui. Disce hanc obseruationem
ex ea auctoritate descendere. quod
tatum repperimus. obhonorem
potius sacerdotii: quam oblegem
necessitatis: alioquin. si ad ep̃i tam̃
praecationem sp̃s sc̃s defluie. lu¬
gendi sunt qui inlectulis aut in
castellis & remotioribus locis per
presbiteros & diaconos baptizati.
ante dormierunt quam ab episcopis
inuiserentur eccłiae. salus insummi
sacerdotis dignitate pend&: cui si
non exsors quaedam. & ab omnib
eminens decur potestas. tot in eccle¬
sus efficientur scismata: quor sacer¬
dotes. Inde ad eo uenit. ut sine chris¬
mate & episcopi iussione. neq prȩs¬
biter neq diaconus ius habeat
baptizandi. uod frequenter sitam̃
necessitas cogit scimus & iam laes

Expanded text:
m ab Ecclesia recipiet, qui necdum remissionem peccatorum consecutunon incolit: nec habitator ejus templi efficitur, quod antistitem non habet, veram fidem. Quod si hoc loco quaeris, quare in Ecclesia baptizatus, nisi per nos asserimus in vero baptismate tribui, disce hanc observationem ex ea auctoritate descendere, quod tatum reperimus, ad honorem potius sacerdotii quam ad legem necessitatis. Alioqui si ad episcopi tantum imprecationem Spiritus sanctus defluit, lugendi sunt, qui in villulis, aut in castellis, aut in remotioribus locis per presbyteros et diaconos baptizati ante dormierunt, quam ab episcopis inviserentur. 182 Ecclesiae salus in summi Sacerdotis dignitate pendet: cui si non exsors quaedam et ab omnibus eminens detur potestas, tot in Ecclesiis efficientur schismata quot sacerdotes. Inde venit, ut sine chrismate et episcopi jussione, neque presbyter, neque diaconus jus habeant baptizandi. Quod frequenter, si tamen necessitas cogit, scimus etiam licere
Abbreviated transcription (Latin):
Non quidem ab nuo
hanc esse eccłiarum institutionem.
ut adeos qui longe amaioribus
urbibus per presbiteros & diaconos
baptizati sunt: ep̃s ad inuocationẽ
sp̃s scĩ manum impositurus excur¬
adheresim transferas & uirginis tuȩ
integritatem per meretricum lupa¬
naria patiaris: Episcopus si impo¬
nit manum. ei s imponit ets qui
inrecta fide baptizati sunt. qui in
patre & filio & sp̃uscõ. tres personas¬
inuna substantia crediderunt.
rit. claudite quęso aures qui audi¬
turi estis. ne tantae impietatis uo¬
cib polluamint. nisi inpatre solo

Expanded text:
Non quidem abnuo hanc esse Ecclesiarum consuetudinem, ut ad eos qui longe a majoribus urbibus per presbyteros et diaconos baptizati sunt, episcopus ad invocationem sancti Spiritus manum impositurus excurad haeresim transferas, et virginis tuae integritatem, per meretricum lupanaria patiaris? Episcopus si imponit manum, his imponit qui in recta fide baptizati sunt, qui in Patre et Filio et Spiritu sancto tres personas, unam substantiam crediderunt. rit claudite, quaeso, aures qui audituri estis, ne tantae impietatis vocibus polluamini nisi in Patre solo
Abbreviated transcription (Latin):
& iam hunc. cẽ. morem. ut baptira¬
muccetur sp̃s sc̃s : Exigis ubi scrip¬
tum sic mactibus apłorum: & iam
siscripturae auctoritas non subeẽt.
totius tamen orbis in hac parte
consensus instar precepti obtiner&
Nam multa & alia quae per tradi¬
tionem in ecclesis obseruantur
auctoritatem sibi sacrelegis usur¬
pauerunt. uelue in lauacro ter
caput mergitare. deinde egressos
lactis & mellis prgustare concor¬
diam. ad infantiȩ significationem.
Die dominico & omne pentecosten
nec defixis geniculis ad orare & ieu¬
nium soluere. multaq alia quȩ¬
scripta non sunc tationabilis sibi uin¬

Expanded text:
Ecclesiarum hunc esse morem, ut baptizaEcclesiarum hunc esse morem, ut baptizainvocetur Spiritus sanctus? Exigis ubi scriptum sit? In actibus Apostolorum. Etiam si Scripturae auctoritas non subesset, totius orbis in hanc partem consensus instar praecepti obtineret. Nam et multa alia quae per traditionem in Ecclesiis observantur, auctoritatem sibi scriptae legis usurpaverunt, velut in lavacro ter caput mergitare, deinde egressos, lactis et mellis praegustare concordiam ad infantiae significationem, die Dominico, et omni Pentecoste; nec de geniculis adorare, et jejunium solvere, multaque alia scripta non sunt, quae rationabilis sib
Abbreviated transcription (Latin):
ei defueric sp̃m scm aduocas. cum¬
sic. Uerum longe excessi: & cum
equa fronte aduersari potuerim
tela direxi.: lohannis enĩ baptis ma.
intancum in perset cum. fuit . it coste
postea xp̃i baptismate bapcirat r
qui abeo fuerunt baptizati ltieñ
bistoria refert: factum. ẽ. autem
ad eos. Si sp̃in scm̃ accepistis cum
credidistis.: At tilli responderunt.
Dixit autem adillos. Inquo erg o
baptizati estis : Responderunt
In iohannis baptismate. Dixit aut̃
paulus. Iohannes baptitauit quide¬
baptisma penitentiae plebemdo¬
cens in aduenientem post eum ut
crederent. hoc. ẽ. inihm & inrens¬
sionem peccatorum. His auditis
Bapciza eos qui xp̃i non habens
mientes situnt. auidis faucibus flu¬
minibus ingurgitant.: & quanto plus
hauriunt. tanto plus siciumnt. Ita
&cũ michi uideris aduersus quaesti¬
inculam quam proposui. hinc atq
illinc argumenta quȩsisse: & nichil¬¬
sominus eandem quęstionis sitim
perseuerare. An nescis eccłiarum

Expanded text:
ei defuerit, sanctum advocas ei defuerit, sanctum advocas sit? Verum longius excessi, et cum aequa fronte adversarii potuerim s  Mss. minus tela direxi. Joannis enim baptisma intantum imperfectum fuit, ut constet postea Christi baptismate baptizatos, qui ab eo fuerant baptizati. Ita enim historia refert: Factum est autem, s, dixit ad eos: Si Spiritum sanctum accepistis, cum credidistis? At illi responderunt: Dixit autem ad eos: In quo ergo baptizati estis? Responderunt in Joannis baptismate. Dixit autem Paulus: Joannes quidem baptizavit baptismo poenitentiae plebem, dicens in advenientem post eum, ut crederent, hoc est in Jesum, in remissionem peccatorum. His auditis,baptiza eos, qui Christi non habent mientes sitiunt, avide fauces fluminibus ingurgitant. Et quanto plus hauserint, tanto plus sitiunt. Ita mihi et tu videris adversus quaestiunculam quam proposui, hinc atque illinc argumenta quaesisse, et nihilominus in eadem quaestionum siti perseverare. An nescis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auit inspũ. consequenter neque
peccata dimisit: Quia nulli
hominum sine spuscõ peccata
dimittuntur: aut si contencios ẽ
argumentaris ideo iohannis baptis.¬
ma dimisisse peccata. quia decęlis
fuit: E doce quid amplius inxp̃i
baptis mate consequamur: quod
peccata climictit: liberat agehenna.
Quod agehenna liberat: perfectum. ẽ.
Perfectum autẽ baptisina. nisi quod
incruce & in resurrectione xp̃i est
non potest dici : ita tii inperuersum
religiosus. dicente ipso iohanne.
illum oport& crescere me aut̃ mi¬
nui. Dum serui baptisma plusquã
habuic tribuis. dominicũ destruis :
cui amplius nichil relinquis. Iuo¬
rursum ista tendit adsertio: uide¬
lic& ut non tibi mirum uideat᷑.
rint. postea per impositionem
secuti: cũ const& eos ne peccatorum
quidẽ sine subsecutura fide remissi¬
onem consecutos. Tu uero qui ab
arrianis recipis baptizatum id e
tribuis baptisma quod perfectum
ẽ. & quo pacto quasi modicum quid

Expanded text:
zavit in spiritu, consequenter neque zavit in spiritu, consequenter neque peccata dimisit, quia nulli hominum sine Spiritu sancto peccata dimittuntur. Aut si contentiose argumentaris, ideo Joannis baptisma dimisisse peccata, quia de coelis fuit, edoce quid amplius in Christi baptismate consequamur. Quod peccata dimittit, liberat a gehenna. Quod a gehenna liberat, perfectum est. Perfectum autem baptisma, nisi quod in cruce et in resurrectione Christi est, non potest dici. Ita tu in perversum religiosus, dicente ipso Joanne: Illum oportet crescere, me autem minui; dum servi baptismo plus quam habuit tribuis, Dominicum destruis, cui amplius nihil relinquis. Quorsum ista tendit assertio? Videlicet, ut non tibi mirum videatur, tizati, postea per impositionem secuti; cum constet, eos ne peccatorum quidem sine subsecutura fide remissionem consecutos. Tu vero qui ab Arianis recipis baptizatum, et ei tribuis baptisma, quod perfectum est, quo pacto quasi modicum quid
Abbreviated transcription (Latin):
tantib xp̃m nichil aliud dignatur
aspicere. qui eloquiis dñi quae sem.¬
.per melle & fauo dulciora sunt dig.¬
nam dõ uocem erudiuit. Et ne
questionem morer: sic dicebat cres¬
cere dñi praccursorem. Iste ergo
quȩso. cur nondederit ignoras.
& udi quid scripturȩ doceant: Iohan.¬
Inis
bapesma non cam pecata dimisit.
quam pęnitentię baptisma fuit in
peccatorũ remissionem: idest infu¬
turam remissionem. quae. eẽt. post¬
ea persignificationem xp̃i subsecu¬
tura. Scriptum . ẽ. enim. ł uit
euangelium pęnitentiȩ: in remissi¬
onem peccatorum: & post modicũ:
& baptizabantur abeo in iordane.
confitentes peccata sua Ut enim
ipse ante cursor dñi. sic baptisma
eius pręuium dominici baptismatis
fuit. Qui deterra.ẽ. aiebat: terre¬
na loquitur. & qui desupernis
uenit: super omnes. ẽ: & iterum:
Ego uos baptizo maqua. ille bap¬
tizabit inspũ scõ. Si autem iohan¬
nes ut confessus es ipse non bapti¬

Expanded text:
tantibus Christum, nihil aliud est dignatus tantibus Christum, nihil aliud est dignatus aspicere; qui eloquiis Domini, quae melle et favo dulciora sunt, dignam Deo vocem erudivit. Et ne quaestionem morer, sic decebat crescere Praecursorem Domini. Iste ergo quaeso, cur non dederit? ignoras? Audi quid Scripturae doceant: Joannis baptisma non tam peccata dimisit, quam poenitentiae baptisma fuit in peccatorum remissionem, id est, in futuram remissionem; quae esset postea per sanctificationem Christi subsecutura. Scriptum est enim: Fuit Evangelium poenitentiae in remissionem peccatorum. Et post modicum: Et baptizabantur ab eo in Jordane confitentes peccata sua. Ut enim ipse ante Praecursor Domini: sic et baptisma ejus praevium Dominici baptismatis fuit. Qui de terra est, aiebat, terrena loquitur; qui de supernis venit, super omnes est . Et iterum: Ego baptizo vos in aqua, ille baptizabit in spiritu . Si autem Joannes, ut confessus est ipse, non bapti
Abbreviated transcription (Latin):
Non tam imperitos diuinor um
uoluminũ eos qui audiunt pis
ut ad hanc quȩstiunculam dissolei¬
dam. longo michi sermone opus
sit s& priusquam quid in ea senai
loquar Ausculta. iuxta sensum
tuũ quanta scripturarũ perur¬
batio oriatur. Quid . ẽ. hoc iohan¬
nes inbaptis mate suo. sp̃m scm̃ non
clamantis indeserto. parate uia
dño. rectas facite semitas eius : Ile¬
est qui dicebat. ecce agnus dĩ. ecce
qui tollit peccata mundi. Minus
dico. ille. ẽ. qui dematris uter o
clamabat. & unde hoc michi ut
eunucho dedic. quem ananias
aedit paulo: audacter forsitani
Ludi dñm loquentem. Inter natos
ohanne baptista: Nullo enĩ conci
N ꝓphetarum. ut annuntiaret
naesse. ẽ. intalis uiri laudibus
imnmorari. cum adõ patre & iam
angelus nuncupatur. Ecce in¬
quit mitto angelum meũ ante
faciem tuam: qui p̃parabit uiam
tuam. P lane angelus qui post
materni uentris hospitium here¬
mi deserta sectatus. paruulus
deserpentibus lusit: qui oculis expec¬

Expanded text:
Non tam imperitos divinorum Voluminum eos qui audiunt puto, ut ad hanc quaestiunculam dissolvendam longo sermone opus sit. Verum prius quam quid in eam sententiam loquar, ausculta, juxta sensum tuum, quanta Scripturarum turbatio oriatur. Quid est hoc, quod Joannes in baptismate suo aliis Spiritum clamantis in deserto, parate viam Domini: rectas facite semitas Dei nostri . Ille qui dicebat: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Minus dico, ille qui ex matris utero clamabat: Et unde hoc mihi, ut eunucho dedit ? quem Ananias Paulo dedit ? Audacter forsitan Audi Dominum loquentem: Non est in natis ulli enim contigit prophetarum, et annuntiare necesse est in talis viri laudibus immorari, cum a Deo Patre etiam Angelus nuncupetur? Ecce, inquit, mitto Angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam ante te . Plane Angelum, qui post materni ventris hospitium eremi deserta sectatus, parvulus de serpentibus lusit; qui oculis 179 spec
Abbreviated transcription (Latin):
abiciat leui sarcina xp̃i uegetatus.
& iusticiam actas non trans grediat᷑.
leni iugo caritatis obtemperans.
Quaeri autem potest cur apostolus
& hic solam commemorauit pro¬
ximi dilectionem qua legem dixit
impleri. & ad romanos cum meadẽ
quaestione uersaretur. Iuienim
diligit alterum inquit: legem im¬
pleuit. Nam non adulterabis. non
homicidium facies. non furaberis.
non concupisces. & si quod. ẽ. aliud
mandatum in hoc sermone recapi¬
tulatur. Diliges ꝓximum tuum:

Expanded text:
abjiciat, levi sarcina Christi vegetatus , abjiciat, levi sarcina Christi vegetatus , et justitiae metas non transgrediatur, leni jugo charitatis obtemperans.Quaeri autem potest cur Apostolus et hic solam commemoravit proximi dilectionem, qua Legem dixit impleri; et ad Romanos cum in eadem quaestione versaretur, « Qui enim diligit alterum, inquit, Legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proxim
Abbreviated transcription (Latin):
aseruis. adilla duo p̃cepta referant᷑
necesse.ẽ. dilectionis dĩ & ꝓximi.
Recte itaq accipitur adhoc pertinere
quod &iam diis ait. nonueni legem
soluere sed adimplere. quia erat ab¬
laturus timorem carnalem. spirita¬
lem autem caritatẽ daturus. qua
sola impleri põtest. plenitudõ autẽ
legis caritas. & qm̃ fides in petrat
sp̃m scm̃. per quem caritas dĩ diffusa
ẽ. incordibus nr̃is operantiũ iusticiã.
nullomodo quis quam ante grãm
fidei debonis operibus glorietur
Qua ꝓpter istos iactantes sẽ de ope¬
rib legis. ita refellit apostolus. dũ
ostendit opera uetusta sacram̃tor ũ
umbram futurorum fuisse. quas iam
aduentu dñi libero heredi necessarias
non esse monstrauit. Opera uero ad
bonos mores pertinentia non imple.¬
ri nisi dilectione. per quam fides ope¬
ratur. Unde si opera legis quȩdam
post fidem superflua quaedam
ante fidem nulla sunt. uiuat iustus
exfide. ut & honus graue seruitutis

Expanded text:
a servis, ad illa duo praecepta referantur a servis, ad illa duo praecepta referantur necesse est, dilectionis Dei et proximi. Recte itaque accipitur ad hoc pertinere quod etiam Dominus ait, Non veni Legem solvere, sed implere : quia erat ablaturus timorem carnalem; spiritualem autem charitatem daturus, qua sola Lex impleri potest. Plenitudo enim Legis, charitas: ut quoniam fides impetrat Spiritum sanctum, per quem charitas Dei diffusa est in cordibus operantium justitiam , nullo modo quisquam ante gratiam fidei de bonis operibus glorietur. Quapropter istos jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum ostendit opera vetusta sacramentorum umbras futurorum fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse monstravit: opera vero ad bonos mores pertinentia non impleri nisi dilectione, per quam fides operatur . Unde si opera Legis quaedam post fidem superflua, quaedam ante fidem nulla sunt; vivat justus ex fide , ut et onus grave servitutis
Abbreviated transcription (Latin):
Iipercit ergo diligens ꝓximum: tan¬
quam seipsum: non solum persecu¬
tum sed & iam persecuturum. qui
am corrigi quam interfici malebat.
homo inueteri testamento. sed non
homo deueteri testamento. quem
fides futurae hereditatis xp̃i reue¬
latã & creddita saluum faciebat & ad
mitandum uocabat. Ideo nunc
dicit apostolus. Inlibertatem
uocati estis fratres. tantum neliber.¬
tatem inoccasionẽ carnis detis. id
c̃. ne audito nomine lib̾tatis im¬
pine uobis peccandum. cẽ. arbitre¬
mini. S ed per caritatem inquit
scruite inuicem. Qui enim percari¬
tatẽ seruit. libere seruit. & sine mise¬
ra obtemperans dõ. cum amore
faciendo quod docetur. non cum timore
inuno sermone impleta. ẽ. ine o
quod diliges ꝓximum tuum tanquã
ceipsum. Omnem ergo legem nunc
dicit ex his operibus quae adbonos
mores pertinent. quia & illa quae
sunt insacram̃tis cum bene aliberis
incelliguntur nec carnalit̃ obseruant᷑

Expanded text:
Pepercit ergo diligens proximum tanPepercit ergo diligens proximum tanquam seipsum, non solum persecutum, sed etiam persecuturum, qui eum corrigi quam interfici malebat: homo in Veteri Testamento, sed non homo de Veteri Testamento, quem fides futurae haereditatis Christi revelata et credita salvum faciebat, et ad imitandum vocabat. Ideo nunc dicit Apostolus, In libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis: id est, ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbitremini. Sed per charitatem, inquit, servite invicem. Qui enim per charitatem servit, libere servit, et sine miseria obtemperans Deo, cum amore faciendo quod docetur, non cum timore in uno sermone impleta est, in eo quod diliges proximum tuum tanquam teipsum. Omnem ergo Legem nunc dicit ex his operibus quae ad bonos mores pertinent: quia et illa quae sunt in sacramentis, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur
Abbreviated transcription (Latin):
infine epłae tractarum. quae ad
nouũ quoq testamentũ pertinere
nemo ambigit. sel alio fine quo libe¬
ros ea facere decet. id ẽ. fine caritatis
aetña sperantis hinc premia & ex
fide spectantis. non sic̃ iudea quitino¬
re ista implere cogebantur. non illo
quo timebant presenti uitae suae
& ideo quaedam opera legis imple¬
bant quae insacramentis sunc.
Illa uero quae abdnos mores per¬
tinent. omnino non poterant. Non
enĩ inplatea nisi caritas. Iuia &
hominẽ si ꝓpterea non occidic aliqͥs
ne & ipse occidatur̾ non implet p̃¬
ceptum iusticiae. Sed ideo non oc¬
cidit. quia iniustum.ẽ. & iamsi id
posst facere inpune. nonsolum apud
lonies. sed &iam apud dm̃ sicuc
diuid cum diumitu accepiss& in
petestatem rẽgem saul inpune utiq
&c cderet. nec hominibus inse uindi¬
caturis quia multum abeis dilige¬
fatur idem dauid. nec dõ qui hane
psam potestatem dedisse se dixerat
ut omnino ei faceret quod uellet.

Expanded text:
in fine Epistolae tractaturum , quae ad in fine Epistolae tractaturum , quae ad Novum quoque Testamentum pertinere nemo ambigit; sed alio fine, quo liberos ea facere decet, id est, charitatis aeterna sperantis hinc praemia, et ex fide exspectantis. Non sicut Judaei, qui timore ista implere cogebantur, non illo quo timebant praesenti vitae suae: et ideo quaedam opera Legis implebant, quae in sacramentis sunt; illa vero quae ad bonos mores pertinent, omnino non poterant. Non enim implet ea nisi charitas. Quia et hominem si propterea non occidit aliquis, ne et ipse occidatur; non implet praeceptum justitiae: sed si ideo non occidit, quia injustum est, etiam si id possit facere impune, non solum apud homines, sed etiam apud Deum. Sicut David cum divinitus accepisset in potestatem regem Saül, impune utique occideret, nec hominibus in se vindicaturis, quia multum ab eis diligebatur idem David; nec Deo, qui hanc ipsam potestatem dedisse se dixerat, ut omnino ei faceret quod vellet .
Abbreviated transcription (Latin):
ergo euacuatum. ẽ. scandalum cru¬
cis: sententiam illam repetit. si ex
lege iusticia. Crgo xp̃c gratis mor¬
tuus. ẽ: sedhic qm̃ scandalum nomĩ¬
nat. in memoriam reuocat ꝓpterea
maxime in xp̃o passos. eẽ. scandalũ
iudȩos. quia istas carnales obser¬
uationes quas pro ipsa saluce se ha.¬
bere arbitrabantur. eum sepe anim.¬
aduertebant preterire atq contẽp¬
nere. Hoc ergo ita dixit ac sidiceret.
Sine causa ergo xp̃m cũ ista contẽp¬
neret scandalizati iudei: crucifixer̃.
Siadhuc eis ꝓquib crucifixus. ẽ. ta¬
lia persuadentur. & adiecit elegan.¬
tissima ambiguitate quasi subspe.¬
cie maledictionis benedictionem
dicens. U⁊ mam abscidantur
qui uos conturbant. Non tantũ
inquit cucumcidantur. setl absceidant᷑.
Sit enum fiune spadones ꝓpter reanue
caelorum. & carnalia seminare
reuocans. inseruitutem trahebac.
Sed iam hinc opera illa leris tractar
incipit: dequibus eũ supradixent

Expanded text:
Ego evacuatum est scandalum cruEgo evacuatum est scandalum crucis, sententiam illam repetit, Si ex Lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Sed hic quoniam scandalum nominat, in memoriam revocat propterea maxime in Christo passos esse scandalum Judaeos, quia istas carnales observationes, quas pro ipsa salute se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, ac si diceret: Sine causa ergo Christum, cum ista contemneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, si adhuc eis pro quibus crucifixus est, talia persuadentur. Et adjecit elegantissima ambiguitate quasi sub specie maledictionis benedictionem, dicens: Utinam et abscidantur qui vos conturbant. Non tantum, inquit, circumcidantur, sed et abscidantur. Sic enim fient spadones propter regnum coelorum , et carnalia seminare revocans in servitutem trahebat. Sed jam hinc opera illa Legis tractare incipit, de quibus eum supra dixeram
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit. Ego autem fr̃s si circũ¬
cisionem adhuc predico. quid ad¬
huc persecutionem patior & iam
abipsis enim patiebatur persecuti.¬
onem. qui talia persuadere moli.¬
ebantur. cum iam euangeliũ susce¬
pisse uiderentur . uos tangic alio
loco ubi ait. Periculis infalsis fra¬
tribus. & hic incapite epistolȩ ubi
dicit ꝓpter sub introductos autẽ
falsos fratres qui sub introier unt
ꝓscrutare lib̾tatẽ nrãm quam habe¬
mus in xp̃o ihũ. ut nos inseruitutẽ
redigerent. Ergo si circum cisionẽ
p̃dicabat. desmerent eum persequi.
qui tamen netimerentur abeis qui¬
b xpĩana lib̾tas annuntiabatur.
aut ne abipso apło timeri putarentur.
Propterea superius libera plengus fi¬
ducia nomen suum & iam ꝓfessus
ẽ. dicens. Ecce ego paulus dico
uobis. quia sicircum cidamini. xp̃c
uobis nichil proderit. Tanquam
si diceret. Ecce me imitamini ut
nontimeatis. aut inme causam re.¬
fundite sitimetis. uod autẽ dicit.

Expanded text:
subjecit, Ego autem, fratres, si circumsubjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite Epistolae, ubi dicit, « Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierunt proscultare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicabat, desinerent eum persequi. Qui tamen ne timerentur ab eis, quibus christiana libertas annuntiabatur; aut ne ab ipso Apostolo timeri putarentur, propterea superius libera plenus fiducia, nomen suum etiam professus est, dicens, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini. Christus vobis nihil proderit : tanquam si diceret, Ecce me imitamini, ut non timeatis; aut in me causam refundite, si timetis. Quod autem dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
Uos autẽ paucos qui ad illos ueni-¬
chant ut ista suaderent. quia in
cõparatione multitudinis creden¬
cũ galatharũ exigui numero erant
ferm̃tũ appellat. Recipient autẽ
sti ferm̃tũ & tota massa. id .ẽ. to¬
ta eorũ eccłia quȩ corruptiorie
carnalis seruitutis quoddã modo
ferm̃ tabitur. si tales suasores tam.¬
quã iustos & fideles recipientes
honorauerint. Ego inquit cõtĩ¬
sicio inuobis indño. quod nichil
auid sapietis. hinc utiq manifes¬
cũ e. nondũ illos fuisse posses.¬
sos atalibus. Qui autẽ conturbac
uos inquit. portabit iudicium.
quicũq ile fuerit. Haec .ẽ. cora
turbatio illa contraria ordini. ut
despiritalib carnales fiant. & qm̃
intelligendum. ẽ. fuisse quosdam
qui cũ uellent eis istam seruitutẽ
persuadere. & uiderent eos pauli
apłi auctoritate reuocari. dicerenc
&iam ipsum paulum id sentire
sed non eis facile aperire uoluisse
sententiam suam. oportunissime

Expanded text:
Eos autem paucos, qui ad illos venieEos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, quia in comparatione multitudinis credentium Galatarum exigui numero erant, fermentum appellat. Recipient autem isti fermentum; et tota massa, id est, tota eorum Ecclesia in corruptione carnalis servitutis quodammodo fermentabitur, si tales suasores tanquam justos et fideles recipientes honoraverint. Ego, inquit, confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Hinc utique manifestum est, nondum illos fuisse possessos a talibus. Qui autem conturbat vos, inquit, portabit judicium, quicumque ille fuerit. Haec est illa conturbatio contraria ordini, ut de spiritualibus carnales fiant. Et quoniam intelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse sententiam suam; opportunissime
Abbreviated transcription (Latin):
trat ea pertinere ad fidem xp̃i quae
spiritaliter desiderantur. nonquae
sionibus seruitus illa tenebatur:.
sicut alio loco dicit. Non respicien
tibus quae uidentur. sed quae non
uidentur. Quae enim uidentur:
temporalia sunt. Quae autẽ non
uidentur: aeterna sunt. Deinde cũ
subiungit̃. in xp̃o enim ihũ neque
circumcisio quicquam ualet. nequi
p̃putium. ut illam indifferentiam
declararet. nichilq perniciosum. eẽ
in hac cirtumcisione ostenderet. nisi
exilla salutem sperare. Nichil erro
ualere dicit in xp̃o circumcisionem
aut p̃putiũ sedfidem quȩ ꝑcdiletaonẽ
qperitaur. & hic illud tetigit. quia
Mulege seruicus per timorem operat᷑
Corrtbatis bene inquit. Quis uos
inpeliuit ueritati non obedire:
o ẽ. quod superius ait: quis uos
fascmauit. S uasio ur̃a inquit.
non exeo .ẽ. qui uocauit uos hȩc
stem suasio: carnalis. ẽ. Ille auc̃
mlib̾catẽ uocauit. suasionem aut̃
corũ dixit. quod eis suadebatur.

Expanded text:
trat ea pertinere ad fidem Christi, quae trat ea pertinere ad fidem Christi, quae spiritualiter exspectantur; non quae sionibus servitus illa tenebatur: sicut alio loco dicit, Non respicientibus, quae uidentur, sed quae non uidentur. quae enim uidentur, temporalia sunt; quae autem non uidentur, aesubjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circumcisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. Nihil ergo valere dicit in Christo circumcisionem aut praeputium, sed fidem quae per dilectionem operatur. Et hic illud tetigit, quia sub Lege servitus per timorem operatur. Currebatis bene, inquit; quis vos impedivit veritati non obedire? Hoc est, quod superius ait, Quis vos fascinavit ? Suasio, inquit, vestra non ex eo est qui vocavit vos. Haec enim suasio carnalis est, ille autem in libertatem vocavit. Suasionem autem eorum dixit, quod eis suadebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quam salutarem istam circũ cisionẽ
appetentti quia debitor. ẽ. uniuer¬
sae legis faciendae. Iuod ideo ait.
ut uel terrore tam innumerabiliũ
obseruationũ quae in legis operib
scriptae sunt ne omnes implere
sic̃ petruꝰ inactibus apłorum dicit.
abstinerent se abhis quib eos isti
inquit estis axp̃o. qui in lege iusti¬
ficamini. Haec. ẽ. illa ꝓscrĩptio qua
xp̃m ꝓscriptum superius dixerat.
quã tenebat abscedit. opera legis
ineã possessionẽ tamquã inuacuã
inducantur. Quod quia non xp̃o
sed illis obest: addit. A grã excidis
Cum enum hoc agat gratia xp̃i. ut ss
qui debitores erant operum leg is
liberentur hoc debito. isti ingrati
tantae grãe. debitores. ce. uolunt
uniuersae legis faciendae. Nondũ
autem erat factum. sed quia uolimn¬
tas moueri coeperat. ita plerisq
locis loquitur. quasi factum sit̃.
Nos enim inquit spũ exfide spen
iusticiȩ ex pectamus. Inquo demons.¬

Expanded text:
quam salutarem istam circumcisionem quam salutarem istam circumcisionem appetenti, quia debitor est universae Legis faciendae. Quod ideo ait, ut vel terrore tam innumerabilium observationum, quae in Legis operibus scriptae sunt, ne omnes implere sicut Petrus in Actibus apostolorum dicit, Abstiinquit, estis a Christo, qui in Lege justificamini. Haec est illa proscriptio qua Christum proscriptum superius dixerat ,quam tenebat, abscedit, opera Legis in eam possessionem tanquam in vacuam inducantur. Quod quia non Christo, sed illis obest, addidit, a gratia excidistis. Cum enim hoc agat gratia Christi, ut illi qui debitores erant operum Legis, liberentur hoc debito; isti ingrati tantae gratiae, debitores esse volunt universae Legis faciendae. Nondum autem erat factum; sed quia voluntas moveri coeperat; ita plerisque locis loquitur quasi factum sit. Nos enim, inquit, spiritu ex fide spem justitiae expectamus. In quo demons
Abbreviated transcription (Latin):
sed nimirum declaratur & confir¬
matur illa sententia: dequa supe¬
rius disputauimus. Q uid enĩ hoc
loco gentibus dicat non inuenio.
nisi ut ꝓsit illis quod aseruitute
supersticionis suae perfidẽ xp̃i li
berati sunt ne iterum serui. eẽ. ue¬
lint subiugo obseruationũ carnaliũ.
quamuis sublege dĩ. tamen car¬
nalem populum seruilit̾ alligan¬
tium. xp̃m autem nichil eis ꝓ¬
futurum. et̃. dicit sicirtũcidantur
sed illo modo quo eos isti uolebant
circumcidi. id .ẽ. ut in carnis circũ¬
cisione ponerent spem salutis.
Uon enĩ timocheo non profuit
xp̃c. quia paulus ipse illum iam
xp̃ianũ iuuenẽ circum cidit. Fecit
autẽ hoc ꝓpter scandalũ suorum:
nichil simulans omnino. sed ex
illa indifferentia qua dicit. circum̃¬
cisio nichil. ẽ. & preputium nichil. ẽ.
Nichil enim obest ista circumcisio
ei: qui salutem inilla. eẽ. non credit.
Scd̾m hanc sententiam: & iam illud
addit. Testificaor autem om̃i
homini circumcidenti se id . ẽ. tari¬

Expanded text:
Sed nimirum hic declaratur et confirmatur illa sententia de qua superius disputavimus. Quid enim aliud hoc loco Gentibus dicat, non invenio, nisi ut prosit illis quod a servitute superstitionis suae per fidem Christi liberati sunt, ne iterum servi esse velint sub jugo observationum carnalium, quamvis sub Lege Dei, tamen carnalem populum serviliter alligantium. Christum autem nihil eis profuturum esse dicit, si circumcidantur: sed illo modo, quo eos isti volebant circumcidi, id est, ut in carnis circumcisione ponerent spem salutis. Non enim Timotheo non profuit Christus, quia Paulus ipse illum jam christianum juvenem circumcidit: fecit autem hoc propter scandalum suorum , nihil simulans omnino, sed ex illa indifferentia qua dicit, Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est . Nihil enim obest illa circumcisio ei qui salutem in illa esse non credit. Secundum hanc sententiam etiam illud addidit, Testificor autem omni homini circumcidenti se, id est, tan
Abbreviated transcription (Latin):
udicare incotidiana uita & morib
facile.ẽ. Si autem mordetis inquit
& comeditis inuicem. uidete Ne
ab inuicem comsu mamini. hocenĩ
maxime uitio contentionis & in¬
uidentiae pernitiosae disputaciones
meos nucriebantur male deinuicẽ
loquendo & quaerendo quisq głiam
suam uanamq uictoriam quibus
studus consumitur societas popłi.
dum inparte disiungitur. Iuomͦ
autẽ ista uitare possunt nisi spũ
ambulent & concupiscentias carnis
non perficiant. P rimum enim et
magnum munus. ẽ. sp̃s. humilitas
& mansuetudo. Unde illud quod
um commemoraui: dñs ait. Discite
ame quia mitis sum & humilis
corde. & illud prophetae. Super

Expanded text:
judicare in quotidiana vita et moribus judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetis, inquit, et comeditis invicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum munus est spiritus, humilitas, et mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud prophetae, S
Abbreviated transcription (Latin):
tat nsi quia indilectione dĩ posunt
temptaciones eam probant. indilee¬
tione autem ꝓximi facilius cot¬
uincuntur eam non habere dũm
mniq cum hominibus agunt. Cori¬
sequens autem.ẽ. ut qui extoto
corde. ex tota anima. ex tota m̃te
dm̃ diligit: diligat & ꝓximum
tanquam seipsum. qui a hoc iub&
ille quem ex toto corde. extot a
anuma. ex cota mente diligit. Item
diligere proximum. id. ẽ. omnem
hominẽ tanquã seipsum quis potest.
nisi dm̃ diligat : Cuius precepto
& dono dilecti onem proximi pos¬
sit implere. Cum ergo utrumque
preceptum ita sit. ut neutrum sine
altero possit teneri. & iam unum
horum commnemotare plerumq
sufficit. cum agitur deoperibus
iusticiae: sed oportunius illud de
quo quisq facilius conum̃citur.
Uride iohannes dicit. Qui enim
non diligit frattem suũ quẽ uidet.
dĩ quẽ ñ uidet. quomͦ potest alligat
Nentiehantur enum quidam dilectioriẽ
sc̃ di habere. & deodio fraterno eam
non habere conuincebantur. de quo

Expanded text:
 nisi quia in dilectione Dei possunt tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam seipsum, quis potest, nisi Deum diligat, cujus praecepto et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit, cum agitur de operibus justitiae: sed opportunius illud, de quo quisque facilius convincitur. Unde Joannes dicit: Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convincebantur: de quo
Abbreviated transcription (Latin):
bona uita post uictoriã. bona uita
absoluto certamine. ut iã lex carnis
legi m̃tis repugnare ñnouerit. ut iã
bonis nulla sit cũ corpore mortis con-¬
tentio: sed sit incorpore mortis uic¬
toria: atq ut scio ipse maioris uir¬
tutis mors ista quã uita sit. Certe
apłi moueor auctoritate dicentis
Ergo mors in nob̾ operatur. uita autẽ
innobis: Unius mors quantoꝵ popłoꝵ
uitã ȩdificabat: Itaq doc& & istam
mortẽ in hac uita positis expetendã.
ut mors xp̃i incorpore nr̃o eluceat.¬
& illam beatam qua corrũpitur ex¬
terior. ut renouetur interior homo
nr̃. & terrestris domꝰ nr̃a dissoluat᷑.
ut habitaculũ nob̃ celeste reseretur
Imitatur igitur mortẽ. qui sẽ a cõmu¬
nione carnis huiꝰ abducit: atq. illis
per esaiam. Solue omnẽ conligatio¬
nẽ in iusticie. dissolue obligationes
uiolentarũ cõmutacionũ. dimicte
confractos in remissione. & omnẽ

Expanded text:
bona uita post uictoriam, bona uitbona uita post uictoriam, bona uitabsoluto certamine; ut jam lex carnis legi mentis repugnare non noverit; ut jam nobis nulla sit cum corpore mortis contentio, sed sit in corpore mortis victoria. Atque haud scio ipse an majoris virtutis mors ista quam vita sit. Certe Apostoli moveor auctoritate dicentis: Ergo mors in nobis operatur, vita autem in vobis . Unius mors quantorum populorum vitam aedificabat! Itaque docet et istam mortem in hac vita positis expetendam, ut mors Christi in corpore nostro eluceat, et illam beatam qua corrumpitur exterior, ut renovetur interior, homo noster, et terrestris domus nostra dissolvatur ut habitaculum nobis coeleste reseretur. Imitatur igitur mortem qui se a communione carnis hujus abducit, atque illis per Esaiam: Solve omnem colligationem injustitiae, dissolve obligationes violentarum commutationum, dimitte con
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ista. quid agit aliud. nisi ut corpꝰ
resoluatur & quiescat. Anima autem
conuertatur in requiẽ suam & sit libe¬
igitur in hac uita aliud iusti agunt.
nisi ut exuant se huius corporis
cogitationibus: quae uelut uincula
nos ligant. & sẽ abhis molestus sepa¬¬
ͣre contendant. Renuntient uo.¬
iuptatib atq luxuriȩ. fugiꝰnt flam¬
mas libidinum. Nonne igitur unꝰ.¬
quisq in hac uita positus. speciẽ mor¬
as imitatꝰ: quispotest ita se agere.
ut ei moriantur om̃s corporis de¬
lectaciones: & cupiditatib omnib
mundiq in lecebris & iam ipse mo.¬
riatur sic̃ mortuus erat paulus
dicens: Michi enĩ mund crucifixus
ẽ. & ego mundo: Deniq ut sciamꝰ
qi .ẽ. mors in hac uita. & botia
mors: hortatur nõs. ut mortem
ihu incorpore nr̃o circum feramus
Uui enĩ habuerit insẽ mortẽ iħu. iꝰ
&ͥ iutã dĩi ihũ incorpore suo habe¬
O peretur igitur mors in nob. ut operet᷑

Expanded text:
autem ista quid aliud autem agit, nisi ut corpus autem ista quid aliud autem agit, nisi ut corpus resolvatur et quiescat: anima autem convertatur in requiem suam, et sit libeigitur in hac vita aliud justi agunt, nisi ut exuant se hujus corporis contagionibus, quae velut vincula nos ligant; et se ab his molestiis separare contendant, renuntient voluptatibus suis atque luxuriae, fugiant flammas libidinum? Nonne igitur unusquisque in hac vita positus speciem mortis imitatur, qui potest ita se agere; ut ei moriantur omnes corporis delectationes, et cupiditatibus omnibus, mundique illecebris etiam ipse moriatur, sicuti mortuus erat Paulus dicens: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ? Denique ut sciamus quia est mors in hac vita, et bona mors, hortatur nos , ut mortem Jesu in corpore nostro circumferamus. Qui enim habuerit in se mortem Jesu, is et vitam Domini Jesu in corpore suo habeoperetur igitur, inquit, mors in nobis, ut operetur