comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id quod in homine optimum est uiuere.Etquid dixerim
in homine esse optimum paulopost explicans: quis inquan
dubitauerit nihil esse aliud hominis optimũ. quã eam parcẽ
animi cui dominanti obtemperare conuenit cetaera quae in
homine sunt. Hec autem ne aliam postules definitionem
mens aut ratio dici potest : hoc quidem uerum est.Nam qua
attin& ad hominis naturam. nihil est ineo melius quã mens
& ratio : sed non secundũ ipsam deb& uiuere qui beate uulc
uiuere. Alioquin secundũ hominem uiuit: cũ secundum
dm̃ uiuendũ sit. ut possit ad beatitudinem peruenire.
Propter quam consequendã: non se ipsa deb& esse contepa
sed dõ mens nr̃a subdenda est.
tem respondens ei cũ quo disputabatur. hic plane inquam
non erras. qđ ut tibi omen sit adreliqua libenter obtauermn
hoclic& non serio sed ioco dictum sit. nollem tam̃ eo uttbe
uti. O men quippe me legisse non recolo. siue in sacris litans

Expanded text:
id, quod in homine optimum est, uiuere? et quid dixerim id, quod in homine optimum est, uiuere? et quid dixerim in homine esse optimum, paulo post explicans: quis, inquam, dubitauerit nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quantum adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens et ratio — sed non secundum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum deum uiuendum sit, ut possit ad beatitudinem peruenire, propter quam consequendam non se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra subdenda est. tem respondens ei, cum quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio, sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe me legisse non recolo siue in sacris litteris
Abbreviated transcription (Latin):
inpessima consuetudine. ubi dici deb&. hoc ds̃ uoluit: dicere.
hoc uoluit fortuna
hoc uoluit fortuna .ii.
uod autem quodam loco dixi. ita comparatum est siue
ꝓro meritis nr̃is. siue pro necessitate naturae. ut diuinum
anmũ mortalibus inherentem. nequaquã philosophiae portus
accipiat. & cetera. aut nihil horum duorum dicendũ fuit. quia
siam sic sensus poss&e eẽ. integer: aut satis erat dicere promeritis
m̃s sicut uerum est exadam tracta miseria. nec addere siue
pro necessitate naturae: quandõ quidem naturȩ nrãe dura
lteessitas. merito precedentis iniquitatis exorta est
temq illic quod diai. nihil omnino colendum. .III.¬
esse totumq abiciendum quicquid mortalib oculis cernidur.
a more tunc loquebamur qui sensum non nisi corporis dicus
nisi apud eos quorum consuetudo est locutionis huius uii¬
tem dixi. Quid censes aliud esse beate uiuere. nisi secundumn

Expanded text:
in pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: in pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: hoc uoluit fortunaHoc voluit fortuna. uod autem quodam loco dixi, Ita comparatum est, sive pro meritis nostris, sive pro necessitate naturae, ut divinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam philosophiae portus accipiat, etc. , aut nihil horum duorum dicendum fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer; aut satis erat dicere, pro meritis nostris, sicut verum est ex Adam tracta miseria; nec addere, sive pro necessitate naturae, quandoquidem naturae nostrae dura necessitas merito praecedentis iniquitatis exorta est. Itemque illic quod dixi, Nihil omnino colendum esse, totumque abjiciendum quidquid mortalibus oculis cernitur,  more tunc loquebar, qui sensum non nisi corporis dicuntnisi apud eos, quorum consuetudo est locutionis huius. item dixi: quid censes aliud esse beate uiuere nisi secundum
Abbreviated transcription (Latin):
hrohibent ciuiquam rei assentiri. & õmnino aliquid tamquam
manifestũ certumq sit approbare sapientem : cum eis omnia
uideantur obscura & incerta. ab animo meo quia & me
nouebant. quantis possim rationibus amouerẽ : quod
niserante atq ad uiuante dño factum est
ed ineisdem tribus libris meis. non mihi plac& totiens me
appellasse fortunam . quãuis non aliquam deam uolu¬
mm hoc nomine intelligi. sed fortuitũ rerũ euentum : uel
incorporis nr̃i. uel inexternis bonis aut malis. Unde & illa
urba sunt quȩ nulla religio dicere prohib&. forte. forsan. forsitan.
sotasse. fortuito : quod tamen totũ ad diuinam reuocandum
ot prouidentiam. Hoc &iam: ibi non tacui dicens Etenim fortasse
lgo fortuna nominatur. occulto quodã ordine
itgitur: nihilq aliud inrebus casum uocamus. nisi cuius ratio
ecausa secreta est. Dixi quidem hoc: uerum tamen penit&
me sic illic nominasse fortunam. cũ uideam homines habere

Expanded text:
prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum omnia eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me mouebant, quantis possem rationibus amouerem. quod miserante atque adiuuante domino factum est. Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me appellare fortunam, quamuis non aliquam deam uoluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, lgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines habere
Abbreviated transcription (Latin):
aquibus ea quȩ iã edidi reuocare emendanda non possum Nes
illa sane pretereo. quȩ cathicuminus iam lic& relicta spe quã
terrenam gerebã. sed ad huc seculariũ litterarũ inflatus consue¬
tudine scripsi: quia & ipsa exierunt in noticiam describentium
atq legentium. & leguntur utiliter si non nullis ignoscatur.
non tamen inhereatur erratis. Quapropt̃ quicũq ista lectun
sunt : non me imitentur errantem. sed in melius proficienten
Inueniet enim fortasse quomodo profecerim : quisquis
opuscula mea ordine quo scripta sunt legerit. Quod ut
possit: hoc opere quantũ potero curabo: ut eundem
ordinem nouerit:
tatibus huius mundi. uel quȩ adipisci uolebam & in
al xp̃ianae uitae ocium contulissem. non dum baptitatus contra
academicos uel de academicis primum scripsi: ut argumenta
corum quȩ multis ingerunt ueri inueniendi desperationem. &

Expanded text:
a quibus ea, quae iam edidi, reuocare et emendare non possum. nec a quibus ea, quae iam edidi, reuocare et emendare non possum. nec illa sane praetereo, quae catechumenus iam, licet relicta spe, quam terrenam gerebam, sed adhuc saecularium litterarum inflatus consuetudine scripsi, quia et ipsa exierunt in notitiam describentium atque legentium et leguntur utiliter, si nonnullis ignoscatur uel, si non ignoscatur, non tamen inhaereatur erratis. quapropter quicumque ista lecturi sunt, non me imitentur errantem, sed in melius proficientem. inueniet enim fortasse, quomodo scribendo profecerim, quisquis opuscula mea ordine, quo scripta sunt, legerit. quod ut possit, hoc opere, quantum potero, curabo, ut eundem. ordinem nouerit. itatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite inquit plures magistri ficri fr̃s mei: scientes qm iaus
iudicium sumitis In multis enim offendimus om̃s. Siquis in uebo
non offendit. hic perfectus est uir. Ego mihi hanc ꝑfeccionen
nec nunc arrogo cum iam sim senex. quantominus cũ uiuens
cepa. scribere. uel apud populos dicere. Tantumq mihi tn¬
butum est ut ubicũq me presente loqui opus ess& ad populi
rarissime tacere atq alios audire permitterer. & ẽssem uelor
ad audiendum. tardus autem adloquendum. Restat itur
ut me ipse uidicem sub magistro uno. cuius offensionibus mes
iudicium euadere cupio. Magistros autem plures tunc fieri ens
cum diuersa atq inter se aduersa sentiunt: Cum uero id ipsum
dicunt om̃s. & uerũ dicunt: abunius ueri magistri magisterio
non recedunt: Offendunt autem. non cũ illius multa dicunt
sed cũ addunt sua. Sic quippe. incidunt ex multiloquio &id
in falsiloquium.
cribere autẽ ista mihi placuit: ut hec emittam in manus homi

Expanded text:
nolite, inquit, plures magistri fieri, fratres mei, scientes, quoniam maius iudicium sumitis. in multis enim offendimus omnes. si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. ego mihi hanc perfectionem nec nunc arrogo, cum sim senex, quanto minus, cum iuuenis coepissem scribere uel apud populos dicere tantumque mihi tributum est, ut, ubicumque me praesente loqui opus esset ad populum, rarissime tacere atque alios audire permitterer et esse uelox ad audiendum, tardus autem ad loquendum. restat igitur, ut me ipse iudicem sub magistro uno, cuius de offensionibus meis iudicium euadere cupio. magistros autem plures tunc fieri existimo, cum diuersa atque inter se aduersa sentiunt. cum uero ipsum dicunt omnes et uerum dicunt, ab unius ueri magistri magisterio non recedunt. offendunt autem, non cum illius multa dicunt, sed cum addunt sua. sic quippe incidunt ex multiloquio etiam in falsiloquium. Scribere autem mihi ista placuit. ut haec emittam in manus hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
& libros degenesi adlitteram: inruit causa respondendi litteris petiliani
dmatistȩ quas aduersus catholicam̃ ȩccłam scripsit quam differre non potui:
escripsi in hancrem tria uolumina. Iuorum primo: primȩ partiepłue
iysius quam scripsit ad suos: quia non tota in nr̃as manus uenerat.
ed prior parua pars eius: quanta potui celeritate & ueritate
respondi. Etiam ipsa epła est ad nr̃os. sed inter libros habetur.

Expanded text:
. Antequam finirem libros de trinitate et libros de Genesi ad litteram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit, quam differre non potui, et scripsi in hanc rem tria uolumina, quorum primo primae parti epistulae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur
Abbreviated transcription (Latin):
tem ubi dixi. lucas uero ad ipsum dauid per nathan ascendi
per quem prophetam ds̃ peccatũ illius expiauit. per cuius
nominis prophetam dicere debui. neputaretur idem fuisse
homo cũ alter fuerit: q̃uamuis & ipse hoc uocaretur Hoc opu
carthaginiensis ep̃i. successorisq donati: quaestiꝰ magna
torum. mali contaminent bonos: & quemadmodũ non

Expanded text:
tem ubi dixi, Lucas vero ad ipsum David per Nathan ascendit, per quem prophetam Deus peccatum illius expiavit ; per cujus nominis prophetam, dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamvis et ipse hoc vocaretur. Hoc opus Carthaginiensis episcopi successorisque Donati, quaestio noua utorum mali contaminent bonos et quemadmodum non
Abbreviated transcription (Latin):
tuor anelasti: sime contempnere
dixero: mentiar. Quomodo enim
possum ista contempnere. ubi testimo¬
nium conscientiae meae cogitans.
uel gaudere me uideo debere ꝓ
me. uel dolere prote. & pro eis qui

Expanded text:
tuor anhelasti, si me contemnere dixero, mentiar. Quomodo enim possum ista contemnere, ubi testimonium conscientiae meae cogitans, vel gaudere me video debere pro me, vel dolere pro te, et pro eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
UIͦ KT OCTOBRIS CUM AORUS IIII
ep̃s unã cũ religiano & martiniano
coepiscopissuis. consediss& in eccła
pacis hipponiensiũ regionũ. prac sen¬
tibus saturnino. leporio. barnaba. fortunianõ. rustico. laza
no die ꝓmisi caritati urae. propter quoduos uolui frequentiuꝰ¬
conuenire. & uideo frequentius conuenisse: mora om̃i post¬
posita. hoc agendũ est Sienĩ aliud uelim loqui. in illud sus¬
pensi. minus auditis om̃s. In hac uita mortales sumus: &
dies huius uitae ultimus. om̃i homini est sẽꝑ incertus
Uerum tamen. in infantia speratur puericia: & in pueritia
speratur ad olescentia. Et in adolescentia sꝑatur uiuentus.
& inuiuentute sꝑatur grauitas. & in grauitate sꝑatur senec¬
tus Utrũ contingat: incertum est Est tamen. qđ sꝑctur
Senectus autẽ: alia actatẽ quã sper& non hab& Incercũ ẽ.¬

Expanded text:
 octobris, cum Augustinus episcopus una cum Religiano et Martiniano coepiscopis suis consedisset in ecclesia Pacis Hipponensium Regiorum, praesentibus Saturnino, Leporio, Barnaba, Fortunatiano, Rustico, Lazarno die conuenire et uideo frequentius conuenisse, mora omni postposita hoc agendum est. si enim aliud uelim loqui, in illud suspensi minus auditis. omnes in hac uita mortales sumus et dies huius uitae ultimus omni homini est semper incertus. uerum tamen in infantia speratur pueritia et in pueritia speratur adulescentia et in adulescentia speratur iuuentus et in iuuentute speratur grauitas et in grauitate speratur senectus. utrum contingat, incertum est; est tamen, quod speretur. senectus autem aliam aetatem, quam speret, non habet. incertum e
Abbreviated transcription (Latin):
uocabatur heber. tanquam heberei: Dequa rẽ. in libro sexto
decimo de ciuitate dĩ satis disserui.
nsecundo cum agerem deduobus patribus ioseph. ab altero
dixi genitum. ab altero adoptatum : sed dicendum fuit alter¬
ob adoptatum Defuncto enim quod magis credendum est
secundum legem fuerat adoptatus. q̃m qui eum genuit. cius
matrem fratris defuncti coniugem duxerat il¬

Expanded text:
vocabatur Heber, tanquam Heberaei, de qua re in libro sexto vocabatur Heber, tanquam Heberaei, de qua re in libro sexto decimo de Civitate Dei, satis disserui . In secundo, cum agerem de duobus patribus Joseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum . Sed dicendum fuit, alteri adoptatum. Defuncto enim, quod magis credendum est, secundum Legem fuerat adoptatus; quoniam qui eum genuit, ejus matrem, fratris defuncti conjugem duxerat. I
Abbreviated transcription (Latin):
epłam quam scripsi ad uenerabilẽ aureliũ ep̃m cathagi¬
niensis aeccłae. quo tanquam prologo exposui & quid
accidisse & quid facere ea cogitationẽ uoluissem. & quid
er eosdem annos quibus paulatim libros de trinitate
dictabam. scripsi & alios labore continuo. interpo
nens eos illorum temporibus inquibus sunt libri
quattuor de consensu euuangelistarũ. propt̃ eos qu
tanquam dissentientibus calũpniantur: Quorũ primus
liber: aduersus illos conscriptus est: qui tanquã maxime
sopientem xp̃m uel honorant uel honorare se fingunt. &
idõ nolunt euuangelio credere quia non ab ipso illa consci
sunt. sed ab eius discipulis. quos existimant ei diuinitatem
qua crederetur ds̃ eriore tribuisse
nquo libro. quod dixi ex abraham caepisse gentem ebreorum
est quidem & hoc credibile. ut hebrei uelut abraei dicti esse
uideantur: sed ex illo uerius intelliguntur appellati qui

Expanded text:
epistolam, quam scripsi ad venerabilem Aurelium episcopum Carthagiepistolam, quam scripsi ad venerabilem Aurelium episcopum Carthaginensis Ecclesiae; quo tanquam prologo exposui et quid accidisset, et quid facere mea cogitatione voluissem, et quid er eosdem annos quibus paulatim libros de Trisitate dictabam, scripsi et alnens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuiniqua crederetur Deus, errore tribuisse. In quo libro quod dixi, Ex Abraham coepisse gentem Hebraeorum ; est quidem et hoc credibile, ut Hebraei, velut Abrahaei, dicti esse videantur: sed ex illo verius intelliguntur appellati, qui
Abbreviated transcription (Latin):
st &iam uber nr̃ de cathecitandis rudibus hoc ipso
titulo prenotatus. in quo libro quod dixi nec angelus
qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo descra
obedientiam dĩ. & diabolus factus est aliquid nocuit dõ
sed sibi. nouit enim dĩ ordinare deserentes se animas. conue¬
nientius diceretur deserentes se sp̃s. qm̃ de angelis agebatur
Hic liber: sic incipit. Petisti me fr dõ grãs¬
sed cum eorum duo decimũ nondum perfecissem. & cos
diutius tenerem quã possent sustinere qui uehemeni
illos habere cupiebant. subtracti sunt mihi minus emen¬
dati quam deberent ac possent quando eos edere uoluisse
Quod postea quã comperi quȩ talia corum apud nos
exemplaria remanserant. statuerã eosiam ipse non edere
sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi
de his euenerit dicerem. Orguentibus tamen frĩbus. quia
resistere non ualui emendaui eos quantũ emendandos
putaui. & compleui. & edidi. adiuingens eis acapite

Expanded text:
st etiam liber unus de catechizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. in quo libro, ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur: deserentes se spiritus, quoniam de angelis agebatur. Hic liber sic incipit: Petisti me, fraSed cum eorum duodecimum nondum perfecissem, et eos diutius tenerem quam possent sustinere qui vehementer illos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati quam deberent ac possent, quando eos edere voluissem. Quod posteaquam comperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos jam ipse non edere, sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi de his evenerit dicerem: urgentibus tamen fratribus, quibus resistere non valui, emendavi eos quantum emendandos putavi, et complevi, et edidi adjungens eis a capite
Abbreviated transcription (Latin):
Rdo ipse postulat qm̃ primo secundoq
pondimus quid liber tuus tercius contine
deinde uideam us & respondeamus pestilentiosis
nr̃is: tenentes institutũ modum. ut ea quȩ no
anseamus: ne qui haec nr̃a nosse uoluerint. pl

Expanded text:
rdo ipse postulat, quoniam primo secundoque respondimus, quid liber tuus tertius contineat deinde videamus: et respondeamus pestilentiosis nostris; tenentes institutum modum, ut ea quae nonm controversiam, transeamus; ne qui haec nostra nosse voluerint, pl
Abbreviated transcription (Latin):
acceperit. propt̾ quod & tẽplũ dĩ merito dicitur Sed hoc non¬
propt̃ prȩsentẽ scĩficationẽ. sed propt̃ illã spem dictũ est de
apłm expectatur. p̃rosecto quod ex pectatur ad speratur
nondum tenetur. Nihil habentꝰ uerba mea: quod nonins¬
on enim auanitate. nisi uertas liberat. sed

Expanded text:
acceperit, propter quod et templum dei merito dicitur. coacceperit, propter quod et templum dei merito dicitur. copropter praesentem sanctificationem, sed propter illam spem dictum est, de ecundum Apostolum exspectatur, profecto quod exspectatur adhuc speratur, nondum tenetur » . Nihil habent haec verba mea quod non inon enim a vanitate nisi veritas liberat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut uanitati subiceremur: ita miscdĩȩ est utuentate liberemur
& ipsabona merita nrã: non nisi dĩ dona esse fateamur
minaris baptizatos exparte mundari. Quod melius dicis me
sermonib apparere. eosq sermones meos quib hoc apparer
posse asseueras. considerandos intua disputictione ꝓponis
Agogras Nempe isti sunt. Carnis inquã concupiscentia non
nupti is imputanda: sed toleranda. Non enim est exnaturali
bio ueniens bonũ. sed exantiquo peccato accidens malũ Pro
hanc ergo fit: ut etiam de iustis & legitimis nuptiis filiorũ dĩ.
filii dĩ sed filii scłi generentur : quia & hi qui generant. si ia n¬
nerati sunt : non er hoc generant quo filii di sunt: sed ex quo ad
filii scłi. Dominica quippe sententia ͤ filii huius scłi generant
generantur: Ex quo itaq sumꝰ ad huc filii huiꝰ scł̃i. extenor hor
nr̃ corrũpitur. ex hoc & huiꝰ scłi filii generantur. Et ex quo su

Expanded text:
ut vanitati subjiceremur; ita misericordiae est ut veritate liberemur, et ipsa bona merita nostra nonnisi Dei dona esse fateamur.criminaris, « baptizatos ex parte mundari. Quod melius » dicis « meis sermonibus apparere: » eosque sermones meos, quibus hoc apparere posse asseveras, considerandos in tua disputatione proponis. Ago gratias, nempe isti sunt: « Carnis, » inquam, « concupiscentia non est nuptiis inputanda, sed toleranda. non enim est ex naturali conubio ueniens bonum, sed ex antiquo peccato accidens malum. Propter hanc ergo fit, ut etiam de iustis et legitimis nuptiis filiorum dei non filii dei, sed filii saeculi generentur, quia et hi qui generant, si iam regenerati sunt, non ex hoc generant quod filii dei sunt, sed ex quo adhuc filii saeculi. dominica quippe sententia est: filii saeculi huius generant et generantur. ex quo.itaque sumus adhuc filii saeculi huius, exterior homo noster corrumpitur, ex hoc et huius saeculi filii generantur nec filii dei
Abbreviated transcription (Latin):
appareat quid exponatur. Deinde bituitatem sententiarũ
tanta secuta est obscuritas. ut eam lector ferit uix possit
quem necesse est plurima non intellecta transire. Postiemo
tam mendosum cõperi opus ipsum in codicibus ar̃is ut
emendare non possem nec editum ame dici uellem.: nisi
quia scio fr̃s id habere. quorũ studio non potui denegar
Hic liber. sic incipit Et opera magna erant ei super terram.

Expanded text:
appareat, quid exponatur; deinde breuitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector ferre uix possit, quem necesse est plurima non intellecta transire; postremo etiam mendosum conperi opus ipsum in codicibus nostris, ut emendare non possem nec editum a me dici uellem, nisi quia scio fratres id habere, quod studio non potuit denegari. Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei super terram.
Abbreviated transcription (Latin):
inparente ut trahatur in prole: miris
modis fit. sed tamen fit. Et quia moc¬
factus est: ut dies eius sicut umbia prȩtereant. & sit uniuersa ua¬
tas omis homo uiuens: merito peccati originalis. genꝰ humanũ
collap̾sum: unde nonliberat nisi quidixit. ueritas liberabit ue
& ego sum uenitas. & suos filius liberauerit: t̾unc uere liberi e

Expanded text:
missum est in parente, ut trahatur in prole, miris quidem modis fit, sed tamen fit: et quia mofactus est, ut dies ejus sicut umbra praetereant , et sit universa vanitas omnis homo vivens , merito peccati originalis genus humanum fuisse collapsum; unde non liberat nisi qui dixit, Veritas liberabit vos ; et, Ego sum veritas ; et, Si vos Filius liberaverit, tunc vere lib
Abbreviated transcription (Latin):
cogitetis quinam sitis. quam minus
idonei ad comprehendendam naturã.
non dicam dĩ. sed animae uestrae.
comprehendam Sane quemadmodũ
uelle aut uoluisse uos dicitis.
certissima ratione nonuanissima
credulitate: Quod cum minime potu¬
eritis. sine dubio enim quandiu tales
estis Nullomodo poteritis. illud
saltem quod omni humanȩ menti
est naturaliter insitum. si modo id
peruersȩ opinionis prauitate non
turbetur . dĩ naturam atq substan¬
tiam incommutabilem omnino.¬

Expanded text:
cogitetis, quinam sitis, quam minus idonei ad conprehendendam naturam, non dicam dei. sed animae uestrae, conprehendendam sane, quemadmodum uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima credulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, dei naturam atque substantiam incommutabilem omnino
Abbreviated transcription (Latin):
et stella inducitur quae confirmat genelim.
ut recte genesidium hoc magis nuncupari
possit : quam euangelium ⁊ Ac deniq
marcus qui generationem scribere non
curauit. sed predicationem tantum filii
dĩ quod ẽ euangelium : uide quam sit
competenter exorsus ⁊ Iuangelium
inquit iħu xp̃i filii dĩ: ut hinc satis
abundeq appãreat. genealogiam non
esse euangelium ⁊ Namq et in ipso
matheo post inclusum iohannẽ incar¬
cerem. tunc legitur iħm coepisse
predicare euangelium regni: Ergo
erte interrogasti te ipsu
respondebis apostolo dicenti

Expanded text:
et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, uide quam sit conpetenter exorsus: euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, ut hinc satis abundeque adpareat genealogiam non esse euangelium. namque et in ipso Matthaeo post inclusum Iohannem in carcerem tunc legitur Iesum coepisse praedicare euangelium regni. ergo erte interrogasti te ipsum uelut  quid ergo respondebis apostolo dicenti
Abbreviated transcription (Latin):
post bellum sine commi xtione boni
habebit cõmixtionis bonum: Dicite
ergo duo mala. sed unum altero
peius aut duo non summa bona. sed
unum altero melius: lta sane. ut qtł
est melius: hoc dicatis miserius:
Nam si illius tanti belli hic erit exitus.
ut seͥparati hyle apropria uastatione
et dei menbris affixis inglobo. aliqđ
boni prȩstetur hostibus: et tantum
mali in flgatur ciuibus. cogitate
quis ui cerit: Sed uidelicet uenenũ
est hyle. quae formare. firmare.
nutrire. uegetare ualuit animalia
sua: & antidotum deus quidãnare
potuit. quia sanare non potuit
menbra sua : In sani. nec ille . ẽ. hyle.
nec ille deus: Sic delirent: qui sanã
doctrinam non sustinentes: ad fa¬
bulas conuer tuntur:¬

Expanded text:
post bellum sine commixtione boni post bellum sine commixtione boni habebit commixtionis bonum ? dicite ergo duo mala, sed unum altero peius; . aut duo non summa bona, sed unum altero melius, ita sane, ut quod est melius hoc dicatis miserius; nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut separata hyle a propria uastatione et dei membris adfixis in globo aliquid boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, uegetare ualuit animalia sua; et antidotum deus, qui damnare potuit, quia sanare non potuit membra sua. insani, nec illa est hyle, nec ille deus. sic delirent, qui sanam doctrinam non sustinentes ad fabulas conuertuntur
Abbreviated transcription (Latin):
sua natura passae sunt: & inimicȩ
lumini sco extiter̃. cum eas in illum
errorem quo ita tenebrarentur ut
inimica luci lux fieret. ipse miserit:
simuitas. in iustus ut cogeret: si
uolentes. ingratus ut damnet: Que
se futuras inimicas origini suae
si prȩscire potuer̃. & ante bellum
timore cruciate. et in bello in expi¬
abiliter maculate: et post bellum
in aeternum damnate. et nũquã
beatȩ: Si autem prȩscire non potue¬
runt. et ante bellum in prouide
et in bello inualide. & post bellum
misere: nunquam diuine. utiq quod
ipsȩ hoc deus. secum unitatem sub¬
stantiae: Putimus ne respicitis quã
immaniter blasphematis : ec tam̃
aliquando uolentes quasi defendere
bonitatem di: eti am ipsi hyle p̾sta¬
ri dicitis aliquid bom. ut inclusa
insemetipsa non seuiat: Habebit gͦ
aliquid boni: cum ei nullum mixtũ
erit bonum: An forte sicut deus
ante bellum sine commixtione mali
habebat necessitatis malum. ita hyle

Expanded text:
sua natura passae sunt et inimicae sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto exstiterunt, cum eas in illum errorem, quo ita tenebrarentur, ut inimica luci lux fieret, ipse miserit: si inuitas, iniustus, ut cogeret; si uolentes. ingratus. ut damnet. quae se futuras inimicas origini suae si praescire potuerunt, et ante bellum timore cruciatae et in bello inexpiabiliter maculatae et post bellum in aeternum damnatae, numquam beatae; si autem praescire non potuerunt. et ante bellum inprouidae et in bello inualidae et post bellum miserae, numquam diuinae. et utique quod ipsae. hoc deus secundum unitatem substantiae. putamusne, respicitis, quam inmaniter blasphematis ? et tamen aliquando uolentes quasi defendere bonitatem dei etiam ipsi hyle praestare dicitis aliquid boni. ut inclusa in semet ipsa non saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? an forte sicut deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita hyle
Abbreviated transcription (Latin):
regnum. sed tenere : suos autem
quosdam & si abaliis suis quib dã
consumendo interimebat. in alias
tamen formas denuo commutabat:
ut moriendo & renascendo. saltem
per interualla temporum: suae
uitae leticia fruerentur : Deus autẽ
qualem omnipotentẽ obtunũq
describitis. in aetnũ & alienos eradi¬
cat & suos dampnat : Et quod milfabi¬
liore dementia creditur. hyle ani¬
malia sua ledit inpugna sua: deus
menbra sua punit in uictoria sua.
Quid est uani homines: nempe recor¬
damini uerba fausti. dedeo tanquã
de antidoto: & hile tanquã: uenẽno:
Ecce plus nocet ur̃m antidotum. quã
uenenum: Numquid hylẽ tam
horrendo globo in aeternum uel
deum includeret. uel sua uiscera
affligeret. & quod sceleratius est
calumpniatd̃r eisdem reliquiis.
netlefecisse uideatur quod eas pur¬
gare non potuit. Dicit enim
manicheus in epistola fundamenti.
ideo dignas illas anmas fieri tali
supplicio. qđ errare se aprbre lucida

Expanded text:
regnum uoluit, sed tenere; suos autem regnum uoluit, sed tenere; suos autem quosdam etsi ab aliis suis quibusdam consumendo interimebat, in alias tamen formas denuo commutabat, ut moriendo et renascendo saltem per interualla temporum suae uitae laetitia fruerentur; deus autem, qualem omnipotentem optimumque describitis, in aeternum et alienos eradicat et suos damnat; et quod mirabiliore dementia creditur, hyle animalia sua laedit in pugna sua, deus membra sua punit in uictoria sua. quid est, uani homines? nempe recordamini uerba Fausti de deo tamquam de antidoto et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet uestrum antidotum quam uenenum. numquid hyle tam horrendo globo in aeternum uel deum includeret uel sua uiscera adfigeret? et quod sceleratius est, calumniatur eisdem reliquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purgare non potuit. dicit enim Manichaeus in epistula Fundamenti ideo dignas illas animas fieri tali subplicio, quod errare se a priore lucida
Abbreviated transcription (Latin):
Ista si quod appetiuit implesset. sibi
certe nichil obfuisset : illa uero ut
hostilem aduersitateni penitus
euerteret. etiam suae parti grauit᷑
nocuit: Sicut . ẽ. illa notissima et
quarundam litterarum memoriae
commendata furiosa sententia. pe¬
reant amici: dum inimici una in¬
tercidant: Missa est enim ad in¬
expiabilem con taminationẽ pars
dĩ. ut esset unde tegeretur globus
quo inaeternum hostis uiuus sepe¬
liendus est : Tantum enim timebitur
& uictus. tantum terrebit inclus.
ut sempiterna miseria partis dei.
cȩtera deo tribuat qualenicumq
securitatem : O magna in nocentia
bonitatis: Ecce facit & deus ur̃. unde
tenebrarum gentẽ horribiliter
accusatis: quod et suis noceat et ali:¬
enis Idipsum omnino deo uestro
arguit ille globus extremus quo
et hostis includitur. & ciuis affligi¬
tur : immo uero superat in ampli¬
us nocendo. et alienis et suis pars
illa quam deum dicitis : Hyle quip¬
pe non eradicare uoluit alienum

Expanded text:
ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi certe nihil obfuisset; illa uero ut hostilem aduersitatem penitus euerteret, etiam suae parti grauiter nocuit. sicut est illa notissima et quarundam litterarum memoriae commendata furiosa sententia: pereant amici, dum inimici una intercidant. missa est enim ad inexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset, unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis uiuus sepeliendus est; tantum enim timebitur et uictus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei cetero deo tribuat qualemcumque securitatem. o magna innocentia bonitatis! ecce faciet et deus uester, unde tenebrarum gentem horribiliter accusatis, quod et suis noceat et alienis. id ipsum omnino in deo uestro arguit ille globus extremus, quo et hostis includitur et ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non eradicare alienum
Abbreviated transcription (Latin):
bono gloriamini: ergo etiam apud
semetipsas istas duas naturas. aut
duo bona. aut duo mala fãtẽri cogi¬
mini: Concedimus uobis siduo mala
dixeritis. ut quod uolueritis horũ
peius dicatis: Si autem duo bona:
quodlibet horum dicite melus:
Erit postea diligentior consideratio.
dum tam̃ ur̃ error ille collatur
quo dicitis duo principia duarũ
naturarum bone et malę. et plane
duos deos. unum bonũ & alterum
malum: lim uero si propterea ma¬
lum est aliquid quod alteri nocet.
inuicem sibi ista nocuer̃ fuerit
una pars improbior: quia prior
appetiuit alienum : Una ergo
inferre malum uoluit: altẽra
malum ꝓmalo retribuit. Et non
lege talionis tinquam oculum ꝓ
oculo. quod imprudent̃ & impu¬
denter reprehendere soletis : sed
multo grauius: Hligite ergo quã
peiorem dicatis: Quae prior nocẽ.¬
re uoluit. anquae am plius noce¬
re et uoluit & ꝑ otuit: Ista enĩ
ꝓmodo suo luce per frur concupi¬
uit: illa eam funditus eradicauit:

Expanded text:
bono gloriamini ? ergo etiam apud bono gloriamini ? ergo etiam apud semet ipsas istas duas naturas aut duo bona aut duo mala fateri cogimini. concedimus uobis, si duo mala dixeritis, ut quod uolueritis horum peius dicatis; si autem duo bona. quodlibet horum dicite melius, erit postea diligentior consideratio, dum tamen uester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae, et plane duos deos, unum bonum et alterum malum. iam uero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, inuicem sibi ista nocuerunt, fuerit una pars inprobior, quia prior adpetiuit alienum. una ergo malum inferre uoluit, altera malum pro malo retribuit, et non lege talionis tamquam oculum pro oculo, quod inprudenter et inpudenter reprehendere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. quam peiorem dicatis, quae prior nocere uoluit, an quae amplius nocere et uoluit et potuit. ista enim pro modo suo luce perfrui concupiuit, illa eam funditus eradicauit.
Abbreviated transcription (Latin):
nempe metuebant: An hoc futurũ
ipsa nesciebant : frgo qualicumq
parti substantiae dei uestri. de fuit
utiq prȩscientia: Numerate mala
in sũmo ur̃o bono: An ideo non
timebant. quia suam consecuturã
liberationem ac triumphum parit̃
preuidebant: certe uel ꝓsocus time¬
bant. quos aeternis in illo globo
uinculis a suo regno nouerant
alienandos Añ ibi caritas non
erat. ut nulla esset fraterna com¬
passio: Prohis utiq quorum pecca¬
to nullo prȩcedente impendebant
aeterna supplicia. quid illȩ ipsȩ
animae inglobo ligande: Non ne
& ipse menbra deiurĩ erant : non¬
ne unum genus et una substantia
est: ipse saltem prescientes futurũ
sempitnum uinculum suum:
nempe timebant. nempe merebant:
Aut supsȩ hoc futurum nesciebant.
pars dei uestri ꝓ uida erat: pars
in prouida : Quomodo una eadẽq
substantia: Cum ergo tanta mala
et ibi fuerint antequam. eẽt. alie¬
ni mali commutio. quid deillo
tinquam puro & simplici &e sũmo

Expanded text:
nempe metuebant. an hoc futurum nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nesciebant? ergo qualicumque parti substantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi cariterat, ut nulla esset fraterna compassio, pro his utique quorum peccato nullo praecedente impendebant aeterna supplicia? Quid, illae ipsae animae in globo ligandae, nonne et ipsae membra dei vestri erant? Nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem praescientes futurum sempiternum uinculum suum nempe timebant. nempe maerebant. aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei uestri prouida erat, pars inprouida . quomodo ergo una eademque substantia? cum ergo tanta mala et ibi fuerint. antequam esset alieni mali commixtio, quid de illo tamquam puro et simplici et summo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria stulticia paciebatur illam
necessitatẽ : aut si poterat corrũpi
eius substantia. noncolitis dm̃ in¬
corruptibilem: qualẽ apłs p̾dicat:
Quid ergo & ipsa corruptibilitas. qua
quidem nondum corrũpebatur illa
natura. sed tamen ab alio corrũpi
poteratꝰ Non uobis indõ uestro
uidetur malũ. illud etiam quis
non uideat. quod aut pre scientia
ibi non erat. ubi ur̃m. ẽ iam cogitare
utrum nullum uicium dei sit care¬
re prescientia. et quid inmineat om¬
nino nescire. Aut si erat ibi p̃scientia.
securitas ibi esse non poterat: sed
aeternus timor: Et hoc quantum
malum sit: certe agnoscitis: An
nontimebat ne iamiamq adueniret
tempus quo menbra eius ita uasta¬
rentur et inquinarentur in illo
pręlio. ut uix cum tanto labore
nee tam toti liberentur atq emundent᷑:
sed si adipsum hoc nonꝑtine bat.
quod quidem cernitis quam dure
dicatur : certe ipsa menbra eius
quae hic tanta mala passurs erant

Expanded text:
propria stultitia patiebatur illam propria stultitia patiebatur illam necessitatem, aut, si poterat corrumpi eius substantia, non colitis deum incorruptibilem, qualem apostolus praedicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen ab alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat, quod aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant,
Abbreviated transcription (Latin):
ussisset. credendo quod suasisset:
Haec dicentes. usq ad eo putaitis surda
hominũ corda: ut expectent auobis
dm̃ alterum nominari. quem uident
plane aꝑteq describi: Si enim princi¬
pis huius uires hoc poterant: magna
potentia: Si honor: magna claritas:
Si amor. magna concordia: Si timor.
magna disciplina: In his omnibus
bonis: si erant aliqua mala. Numideo
iammali natura dicenda est. nisi abeis
qui nesciunt quid loquantur : porro
si ꝓpterea mali naturam putatis quia
non solum in alteram naturam mala
erat. sed etiam inseipsa habebat
malum. nullumne malum esse
arbitramini duram necessitatem quã
paciebatur deus ur̃ ante cõmixtio¬
nem naturae contrariae. ut cum ea
bellare & in eius fauces sic opprim̃¬
da menbra sua mittere cogeretur.
ut non posset tota purgari : ecce erat¬
& in ipsa magnum malum. antequã
ei misceretur: quod solum dicitis
malum: Aut eiuim ledi & corrũpi
non poterat agente tenebrarum. a

Expanded text:
iussisset, credendo, quod suasisset. iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alteram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa habebat malum, nullumne malum esse arbitramini duram necessitatem. quam patiebatur deus uester ante commixtionem naturae contrariae, ut cum ea bellare et in eius fauces sic obprimenda membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? ecce erat et in ipsa magnum malum, antequam ei misceretur. quod solum dicitis malum. aut enim laedi et corrumpi non poterat a gente tenebrarum et
Abbreviated transcription (Latin):
Erat ibi ergo et quies & pax: Uerum¬
tamen fateamur illud fuisse melius
regnum: ubi nullit discordia: Duo
tamen bona ista multo accommoda¬
tius dixerim. quam unu bonũ
et alterum malum. ut illud ^ melius
ubi nec singuli sibimetipsis nocebant
nec inuicem: hoc autem infer ius
bonum. ubi quamuis inuicem ad¬
uersarentur. unum quodq tamen
inimal suam salutem. incolumita¬
tem. naturamq tuebatur : Uerum.¬
tamen deo ur̃o ille saltem princeps
tenebrarum. non ita longo inter¬
uallo comparari potest cui nemo
resistebat. cui regnanti cuncta
seruier: quem concionantẽ cuncꝰ¬
ta secuta sunt. quod sine magna
pace atq concordia fieri non posset:
I bi enim sunt regna felicia. ubi om¬
nium pleno consensu regibus obedit᷑:
Huc accedit quia illi principi non
tantum sui generis. id est bipedes
quos parentes hominũ dicitis. sed
etiam cuncta animalium ceterorũ
genera subdita erant: et ad nutum
eius conuertebantur faciendo quod

Expanded text:
erat ibi ergo et quies et pax. uerumerat ibi ergo et quies et pax. uerumtamen fateamur illud fuisse melius regnum, ubi nulla discordia; duo tamen bona ista multo adcommodatius dixerim quam unum bonum et alterum malum, ut illud sit melius, ubi nec singuli sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem inferius bonum, ubi quamuis inuicem aduersarentur, unumquodque tamen animal suam salutem, incolumitatem naturamque tuebatur. uerumtamen deo uestro ille saltem princeps tenebrarum non ita longo interuallo conparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta seruierunt. quem contionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus oboeditur. huc accedit, quia illi principi non tantum sui generis, id est bipedes, quos parentes hominum dicitis, sed etiam cuncta animalium ceterorum genera subdita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quia &e lur ipsa capta. ob pressa. cor¬
rupta est: in uicem sibi uenenum
bona dicitis aut duo mala. uel
magis et duo bona et duo mala.
Duo bona apud se : duo mala in
alcerutrum: Postea si opus fuerit.
quaeremus quid horum sit meluis
aut peius: Interim quia duo bona
erant apud se: ita consideratur:
Regnabat deus in terra sua. regnabat
et hyle insua: sanitas regnantium.
et ibi & hic : Copia fructuum: et
ibi ethic fecunditas prolis: utrobi¬
q : Suauitas propriarum uolup¬
tatum: apud utrosq: Sed illa gens
inquiunt excepto eo quod uicine
luci mala erat: & apud seipsam
mala erat: Interim bona eius
multa iam dixi. si et uos mala eius
potueritis ostendere: erunt duo
regna bona. sed illud meluis: ubi
nullum erat malum: Quaenam
ergo huius mala dicitis fuisse.
uastabant se inquit inuicem: lede¬
bant. occidebant absumebant:
Si ad hoc solum ibi uacaretur. quo¬
modo tanta ibi agmina gigneren¬
tur. nutrirentur perficerentur.

Expanded text:
quia et lux ipsa capta, obpressa, corquia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum bona dicitis aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi et hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquiunt, excepto eo, quod uicinae luci mala erat, et apud se ipsam mala erat. interim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt duo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum . quaenam ergo huius mala dicitis fuisse ? uastabant se, inquit, inuicem laedebant, occidebant, absumebant. si ad hoc solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmina gignerentur, nutrirentur, perficerentur ?
Abbreviated transcription (Latin):
itudo. uel asperitas. uel insuauitas.
uel quodlibet aluid. si ita nimiũ ẽ.
ut alicna ui compagẽ corporis
concordiam q disrumpat. ac sic in¬
terimat aut uires auferat: eti im
uenenum uocatur non nisi per
ncongruentiam quod alteri generi
per congruentia cibus est: sicũt panẽ
qui cotidiana esca nr̃a est. si accipi¬
ter sumit extinguitur: et nos
si elleborum. quo pecor a pleraq
uescuntur: Cuius tam̃ herbe adhi¬
bendae quidam modus etiam medi¬
camentum est: Quod si sciret aut con¬
siderarte faustiis. non utiq uenenũ
et antidotum. ꝓ exemplo duarum
naturarũ mali etboni poneret. tan¬
quam deus sit antidotum. et hyle
uenenum. cum eadem res eademq
natura. nunc congruenter nunc
in congruent̃ sumpta siue adhibita.
uel ꝓsit uł noceat: ltaq scđm eorum
fabulam. potest dici deus eorum
fuisse uenenum genti tenebrarũ.
cuius corpora tam firma ita corru¬
pit. ut infirmissima redderet: Sed

Expanded text:
itudo uel asperitas uel insuauitas itudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conpagem corporis concordiamque disrumpat ac sic interimat aut uires auferat, etiam uenenum uocatur non nisi per incongruentiam, quod alteri generi per congruentiam cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur, et nos, si helleborum, quo pecora pleraque uescuntur; cuius tamen herbae adhibendae quidam modus etiam medicamentum est. quod si sciret aut consideraret Faustus, non utique uenenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum mali et boni poneret, tamquam deus sit antidotum et hyle uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut plerumq alter appetat alim̃tũ
quod alter exhorreat. siue ꝓtempe¬
ratione naturae. siue ꝓusu consue¬
tudinis. siue pro affectione ualitu¬
dinis: Quantoinagis longe diuersi
generis corpora bestiarum possunt
illud habere iocundum. quod nobis
amarũ est : an aliter caprȩ adroden¬
dum suspenderentur oleastrum.
Nam sicut non nulli morbo hominũ
mel amarũ est : ita illi naturae peco¬
rum. suauis oleaster: Sic in sinuatur
prudentibus rerum examinatorib
ordo quid ualeat. cum scilicet sua
cuiq adhibentur atq redduntur:
quantum  hoc bonum sit abimis
usq ad summa. acorporalibus
usq ad spĩtalia: Itaq ingente tene¬
brarum cum animal alicuius ele¬
menti eo uescebutur cibo qui nasce¬
batur in eus elemento: ꝓculdu-¬
bio suauitatẽ ipsa congruentia
faciebat: Si autem incidissec in al.¬
terius elementi cibum: ipsa in con¬
gruentia faceret offensionem sensin
gustantis: Quae offensio. uel ama-¬

Expanded text:
ut plerumque alter appetat alimentum, ut plerumque alter appetat alimentum, quod alter exhorreat; sive pro temperatione naturae, sive pro usu consuetudinis, sive pro affectione valetudinis? Quanto magis longe diversi generis corpora bestiarum possunt illud habere jucundum, quod nobis amarum est? An aliter caprae ad rodendum suspennam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, quantumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentia faciebat: si autem incidisset in alterius elementi cibum, ipsa incongruentia faceret offensionem sensui gustantis: quae offensio uel amar