comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sioni dñi ẽẽ comunicandũ. &. suauit̃ atq utilit̃
recondendũ inmemoria qd̾ ꝓnobis caro eiꝰ cruci¬
fixa & uulnerata sit u̾disti gͦ aiunt figurã
quid amplius requiris : Adde tam̃. qd̃ apud om̃s
eccłasticos auctores. s ꝙ. incollectis missarũ quas
ubiq ȩecła celebrat. panis altaris dr̾ sacramentũ
qł ẽ sacrũ signũ. G. O uiri insipient̃ sapientis. nec
augustinũ. nec cet̾os auctores scõs. nec consuȩta
eccłȩ uerba intelligentis. aut certe male ꝑuertẽtis
p̃clara diligentia. Nusꝗ̃.s. enĩ augustinus in libro
de doctͥna xp̃iana cibũ altaris dñi. signũ. uł figu-¬
rã. uocauit. S celebrationẽ dñici corꝑis. signũ d̾ix̃.

Expanded text:
uaviter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. » Audisti ergo, aiunt, figuram. Quid amplius requiris? Adde tamen quod apud omnes ecclesiasticos auctores, sed et in collectis missarum quas ubique Ecclesia celebrat, panis altaris dicitur sacramentum: quod est sacrum signum. GUITMUNDUS O viri insipienter sapientes, nec Augustinum, nec caeteros auctores sanctos, nec consueta Ecclesiae verba intelligentes, aut certe male pervertentes praeclara diligentia! Nusquam etenim Augustinus in libro De doctrina Christiana cibum altaris Domini, signum vel figuram vocavi
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixa & uulnerata sit: inqua re facinus uł fla¬
gitiũ uideat᷑ p̃ciꝑe. ipse augustinus in alio loco
satis diligent̃ exponit. Non nr̃am opinionẽ in
ũbis augustini sequam᷑. s ipsũ diligenter expo¬
nentẽ audiamꝰ. Exponens enĩ psalmũ nagesimũ
octauũ: sic dicit. durũ illis uisũ ẽ qd̃ ait. nͥ qͥs
mianducauerit carnẽ meã ñ babebit uitam ȩt̃nã¬
ꝙ. acceꝑunt stulte. Carnalit̃ illud cogitauert̃.
& putauer̃t̃. quod p̃cisurꝰ eẽt dñs particulas qͣdã
de corꝑe suo q daturus illis. ꝙ dixert̃ Durus ẽ
nẽ ubi hec eadẽ ũba copiosius tractauit. hoc
ipsũ flagitiũ uel facinuᷤᷤ qd̾ eũ p̃ciꝑe putabant.
latissima expositione ꝓsecutiis ẽ dicens. Angnstiñ
Hoc uos scandalizat᷑. quia dixi carnẽ meã do
uobis manducare. ⁊ sanguinẽ meũ bibere: Foc
uos nẽpe scandalizat. Si gͦ uideritis filiũ homi
nis ascendentẽ ubi erat prius. quid ẽ hoc: łlic

Expanded text:
crucifixa et vulnerata sit. » In qua re facinus vel flagitium videatur praecipere, ipse Augustinus in alio loco satis diligenter exponit. Non nostram opinionem in verbis Augustini sequamur, sed ipsum se diligentissime exponentem audiamus. Exponens enim psalmum nonagesimum octavum, sic dicit: « Durum illis visum est quod ait: Nisi quis manducaverit carnem meam, non habebit vitam aeternam. Acceperunt set putauerunt quod precisurus esset dominus particulas quasdam de corpore suo et daturus illis et dixerunt: Durus est nem, ubi haec eadem verba copiosius tractavit, hoc ipsum flagitium vel facinus quod eum praecipere putabant, latissima expositione prosecutus est dicens: « Hoc vos scandalizat, quia dixi carnem meam do vobis manducare, et sanguinem meum bibere? Hoc vos nempe scandalizat. Si ergo videritis Filiunis ascendentem, ubi prius erat? Quid est hoc? Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
libertate ueneret᷑.Audis quia ñ carna-¬
li seruitute s sp̃ali potiꝰ libertate ueneranda ẽẽ
ista dic̃ : Et quasi quereres. quid ẽ carnali serui¬
tute signa uenerari. litterã inquid sequi.&. signa
preb quȩ his signisicant᷑ acciꝑe. seruilis infirmita-¬
tis ẽ. Itẽ insequentib ͤ ͫ Si aut̃ flagitiũ ut

Expanded text:
Audisti quia non carnali servitute, sed spirituali libertate veneranda esse ista dicit? Et quasi quaereres quid est carnali servitute signa venerari. « Litteram, inquit, sequi, et signa pro rebus quae his significantur accipere, servilis infirmitatis est. » Item in
Abbreviated transcription (Latin):
municemꝰ passioni eiꝰ cõpartiendo. manifestissime
figuram ẽẽ demonstrat. paulo qͦq apło concordã.¬
te qui ait. Quotiens cũq panẽ hunc manduc abi-¬
tis ꝙ calicẽ dñi bibetis: mortẽ dñi annuntiabitis
donec ueniat. Quod si queramꝰ qͥd hic figuran
augustinꝰ dixerit: nichil utiq tam congrue iud et᷑
occurrere quã id qđ paulo sup̃ doctor idẽ iam
dixerat. id ẽ celebratio ipsa corꝑis & sanguinis
dñi. Quas obres stulte &e insipientissue berẽ¬
gariani librũ de doctri Eͣna xpiana nobis
obiciunt. cũ cib altaris dñi. nusꝗͣ ibi figura. nusq̃
ibi signũ dicat᷑. ut quicquid illud sit qd̃ signum
ibi & sigura dr̾: non utiq signũ & figura corꝑis
s. sanguinis dñi s passionis dĩ .&. nr̃e cõmunica

Expanded text:
municemus passioni ejus compatiendo, manifestissime figuram esse demonstrat. Paulo quoque apostolo concordante, qui ait: Quotiescunque panem hunc manducabitis, et calicem Domini bibetis mortem Domini annuntiabitis donec veniat . Quod si quaeramus quid hic figuram Augustinus dixerit, nihil utique tam congrue videtur occurrere, quam id quod paulo superius doctor idem jam dixerat, id est, celebratio ipsa corporis et sanguinis Domini. Quas ob res, stulte et insipientissime Berengariani librum De doctrina Christiana nobis objiciunt, cum cibus altaris Domini nusquam ibi figura, nusquam ibi signum dicatur: et quidquid illud sit, quod signum ibi et figura dicitur, non utique signum et figura corporis et sanguinis Domini, sed passionis Domini et nostrae commu
Abbreviated transcription (Latin):
sententia dñi intelligimꝰ. qđ om̃is cib & potus qͥ ad
sustentandũ corpꝰ mnos intrat: inuentrẽ naturalit̃
uadit: Non tam̃ dix̃. & om̃is insecessũ emittitur.
S idtantũ dix̃ .q. insecessũ emitttur departe uide¬
licet om̃ib notissima loquens. Et hȩc qͥdẽ qͣntũ ad¬
hunc locũ attinet. de hac sententia euangłica dixis¬
se sufficiat. Cetũ siquis hant dñi sententiã calcatiꝰ
sibi exponi de siderat: expositiones euangłiorũ stu-¬
diosuis legat. Nobis enĩ inp̃sentiarũ hoc tantum
dixisse sufficit: nequis nos existimet dñicȩ senten¬
tiȩ contraͥr e. Siue aut̃ hoc mͦ siue qͦlibet alio p̃¬
dicta questio desententia dñi congruentius sol¬
uatur. hoc interĩ qd̃ adsusceptã disputationẽ satis
est constat. scilicet quia non om̃e qd̾ inos intrat.
in secesũ emittit᷑. frustra gͥꝙ hȩc nobis offertur
obiectio. quia nullo mͦ ꝑ eam impedim᷑. qd̾ dem̃¬

Expanded text:
ni intelligimus quod omnis cibus et potus qui ad sustentandum corpus in os intrat, in ventrem naturaliter vadit; non tamen dixit: Et omnis in secessum emittitur, sed tantum dixit: Et in secessum emittitur, de parte videlicet omnibus notissima loquens. Et haec quidem quantum ahunc locum attinet, de hac sententia evangelica dixisse sufficiat. Caeterum si quis hanc Domini sententiam enucleatius sibi exponi desiderat, expositiones Evangeliorum studiosus legat. Nobis enim impraesentiarum hoc tantum dixisse sufficit, ne quis nos existimet Dominicae sententiae contraire. Sive autem hoc modo, sive quolibet alio, praedicta quaestio de sententia Domini convenientius solvatur: hoc interim, quod ad susceptam disputationem satis est, constat, scilicet, quia non omne quod in os intrat in secessum emittitur. Frustra igitur et haec nobis offertur objectio, quia nullo modo per eam impedimur quod de me
Abbreviated transcription (Latin):
ingerint᷑. competent̃ intelligi pot̃. Nemo ẽ enĩ qui
ae eo qđ saluator pꝰ resurrectionẽ suã comedit sieut
nec deangelis qui cũ abraham comederunt: id uel
audeant suspicari. Sic̃ gͥ eib corruptibilis cũ ab im¬
mortalib sumitur. hac secessus lege congrue credit᷑
non teneri. ita cibũ incorruptibilẽ qd̾ ẽ corpꝰ dĩ. cũ
amortalib edit᷑. secessus necessitatẽ pati nefas ẽ arbi¬
trari. absit enĩ ut inhonestã corꝑis egestionẽ cibus
ille sustineat. qui corpꝰ & animã ad et̃nã honestatẽ pa-¬
rat. S si cui hoc qđ dicimus fortasse non suficit.
audiat qd ipsis nr̃is corruptibilib cibis phisici . &.
medici maxime. certissuna ratione doccant. dicentes
partẽ quidẽ ciborũ & potuũ. eã uidelicet que corpu¬
lentior  corruptior ẽ. ꝑ secessũ egeri. partẽ aut̃ sub¬
tiliorẽ ꝙ. utiliore uinature ꝑ diũsas corꝑis partes
distrahi. ꝙ. incarnis naturã ac sanguins ũsũ iri.

Expanded text:
 competenter intelligi potest. Nemo est enim qui de eo quod Salvator post resurrectionem suam comedit, sicut nec de angelis qui apud Abraham comederunt , id vel audeat suspicari. Sicut igitur cibus corruptibilis, cum ab immortalibus sumitur, hac secessus lege congrue creditur non teneri; ita cibum incorruptibilem, quod est corpus Domini, cum a mortalibus editur, secessus necessitatem pati nefas est arbitrari. Absit enim ut inhonestam corporis egestionem cibus ille sustineat qui corpus et animam ad aeternam honestatem parat. Sed si cui hoc quod diximus fortasse non sufficit, audiat quod de ipsis nostris incorruptibilibus cibis physici et medici maxime, certissima ratione doceant, dicentes partem quidem ciborum et potuum, illam scilicet que corpulentior et corruptior est, per secessum egeri: partem autem subtiliorem et utiliorem vinature per diversas corporis partes distrahi et in carnis naturam et sanguinis converti.
Abbreviated transcription (Latin):
tiouẽ dñi nr̃i manifestissimũ in diciũ nr̃ȩ liber¬
tatis illux̃.: nec eoꝵ quidẽ signorũ quȩ iã intelli¬
gimꝰ oꝑatione graui oneratiᷤᷤ sumꝰ. s quedã pauca
ꝓmultis eadẽ q factu facillima.&. intellectu
augustissima.ꝙ. obseruatione castissima ipse
dñs ꝙ apłica tͣdidit disciplina sicuti ẽ baptis¬
mi sacͣmentũ.&. celebratio corꝑis & sanguinis
angnoscit. ut ea non carnali seruitute. s sp̾it ali
potius libertate ueneret᷑. Ut aũt litterã sequi. ꝙ.
signa ꝓreb quȩ his significant᷑ acciꝑe. seruilis in

Expanded text:
tione Domini nostri manifestissimum indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina: sicuti est Baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spirituali potius libertate veneretur. Ut autem litteram sequi, et signa pro rebus quae iis significantur accipere, servilis in
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłãm inqua cum arrianis inmanissimis hostib suis
noscit᷑ babusse pacẽ .&. quo ipsa ꝑhos hilarii sui contͣ
eosdem arrianos uelud argum̃to ratissimo se potuit
cõmunire. id nc̃ cum om̃iũ xpianoꝵ sũma ꝑnitie inra¬
tionabilit̾ casũ ire : Hec int̾im contͣ umbraticos dicta

Expanded text:
esiam, in qua cum Arianis immanissimis hostibus suis noscitur habuisse pacem, et in quo ipsa per os Hilarii sui contra eosdem Arianos, veluti argumento ratissimo se potuit communire, id nunc cum omnium Christianorum summa pernicie irrationabiliter cassum ire? Haec interim contra umbr
Abbreviated transcription (Latin):
tica impietas. uͥ tot p̃cipius testib tã clara uoce cõ¬
damantib : catholica patet ueritas. Quis enĩ huius¬
mod homines stultissimos plane &. impussimos dic̾e
dubitet. qui ñ uercant᷑ scͥpturas sac̾s adnutũ suum
male intp̃tando corrũꝑe. uenerabiles atq eruditissi¬
mos tot auctores nchilipendere in ea re nc̃ cantͣbare

Expanded text:
atica impietas, ubi tot praecipuis testibus, tam clara voce conatica impietas, ubi tot praecipuis testibus, tam clara voce conclamantibus catholica patet veritas. Quis enim hujusmodi stultissimos plane et impiissimos dicere dubitet, qui non vereantur Scripturas sacras ad nutum suum male interpretando corrumpere, venerabiles atque eruditissimos tot auctores nihili pendere, in ea re nunc conturbare
Abbreviated transcription (Latin):
o hoc tam̃ hȩc narrasse me cont᷑ eos proficit:
quia quicquid exteruis garriant. conscientia tamen
eoꝵ adse ipsã rediens concutit᷑ & marcescit. Dũq atten¬
ditur qũa fauorabilit̾ ubiq tanto temꝑe mundꝰ ista
susceꝑit: quȩ fuerit hac tenus catholica fides de corꝑe
dñi latere non potest. Tanti quippe tẽꝑis sũme docti
sciq pontifices eruditi religiosiq abbates. monachi.
lexert᷑. ipsi ob ȩdificationẽ fid̾i legenda usq hodie
tradidert̃. Om̃s fauere. & emo auditꝰ ẽ. nemo lectꝰ
ẽ refragatꝰ. Non gͥ cont̃ fidẽ rectã ẽẽ sentiebant. Fan-¬
dem g fioẽ de corꝑe dñi om̃s tenebant. Aut gͦ istis
om̃ib umbratici nr̃i correcti consentiant. aut istos
om̃s contͣ se testes irrefragabiles dãpnandi ꝑsenti-¬
ant. Qua ꝓpt̾: nullũ amplius rationis confugium.
tantaq nube testiũ p̃ssa eoꝵ stulticia: penitus ob¬¬
mutescat. Claudatur inꝙͣ silentio ꝑpetualit̾ umbͣ¬

Expanded text:
 hoc tamen haec narrasse me contra eos proficit, quia quidquid exterius garriant, conscientia tamen eorum ad seipsam rediens concutitur et marcescit. Dumque attendimus quam favorabiliter ubique tanto tempore mundus ista susceperit, quae fuerit hactenus catholica fides de corpore Domini latere non potest. Tanti quippe temporis summe docti sanctique pontifices, eruditi religiosique abbates, monachi, lexerunt, ipsi ob aedificationem fidei legenda usque hodie tradiderunt. Omnes favere, nemo auditus est, nemo lectus est refragatus. Non igitur contra fidem rectam esse sentiebant. Eamdem igitur fidem de corpore Domini omnes tenebant. Aut ergo istis omnibus umbratici nostri correcti consentiant, aut istos omnes contra se testes irrefragabiles damnandi persentiant. Quapropter nullum amplius habens rationis confugium, tantaque nube testium pressa eorum stultitia, penitus obmutescat. Claudatur, inquam, silentio perpetualiter umbr
Abbreviated transcription (Latin):
tra se ualide reclamantẽ. uł tenuit᷑ atcendat. In eo-¬
dẽ quippe psalmo hec p̃ dixerat beatus augustinꝰ.
ne mariȩ carnẽ accepit. &. in ipsa carne hic ambula¬
uit. & uipsã carnẽ nobis manducandã ad salutẽ dedit.
hic ambulauit nobis manducandã ad salutẽ dedit:
qͦmͦ non hoc corpꝰ. nͥ quia ipsã carnẽ dat nobis mã¬
ma ͤ Ac si diceret. Corpus quid̃e meũ sicut audistis
dabo uob̾. s ñ scdm hoc quod uidetis. id ẽ nontale
quale uidetis. non in hac forma. non inhac specie
quã uidetis. Alioquin curaddidit quoo uidetis.
cum sufficeret dixisse. non hoc. nͥ qr hoc. scdm̃ e̾e̾n¬¬
tiam. non hoc. scd̾m quod uidetis: Deniq ut hoc
quod dicimus augustinũ sensisse cognoscas. recense
atcentius. quid in eis qui scandalizati st̃. in expositi¬
one huius psalmi uł eugłii. culpauerit. Certe enĩ
sub̾am illã quã cernebant oełis: datũ iri sibi ad̾

Expanded text:
tra se valide reclamantem, vel tenuiter attendat. In eotra se valide reclamantem, vel tenuiter attendat. In eodem quippe psalmo haec praedixerat beatus Augustinus: « ne Marie carnem accepit, et quia in ipsa carne hic ambulauit et ipsam carnem nobis ad manducandum ad salutem dedit. andam ad salutem dedit quomodo non hoc corpus, nisi quia ipsam carnem dat nobis manma, ac si diceret: Corpus quidem meum, sicut audistis, dabo vobis, sed non secundum hoc quod videtis, id est non tale quale videtis, non in hac forma, non in hac specie quam videtis. Alioquin cur addidit: quod videtis, cum sufficeret dixisse non hoc: nisi quia hoc secundum essentiam, non hoc secundum quod videtis? Denique ut hoc quod dicimus Augustinum sensisse cognoscas, recense attentius quid in eis qui scandalizati sunt in expositione hujus psalmi vel Evangelii culpaverat. Certe enim substantiam illam quam cernebant oculis, datum iri sibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
gentius loquar. etiã si inambiguo e̾e̾nt non magis
suȩ partis quã nr̃ȩ opitularent᷑  Nunc aũt cũ q. ipsiꝰ
scͥpturȩ circũstantia & tractatus euanglii tã ꝑspicua
ratio ꝙ. uniuersalis ȩccłȩ auctoritas. nr̃o sese intel¬
lectu conferant: nichil hic loci ulteruis habens
hereticȩ corruptionis ufectio conticescat.

Expanded text:
gentius loquar, etiamsi in ambiguo essent, non magis gentius loquar, etiamsi in ambiguo essent, non magis suae parti quam nostrae opitularentur. Nunc autem cum et ipsius Scripturae circumstantia, et tractatus Evangelii tam perspicua ratio, et universalis Ecclesiae auctoritas, nostro sese intellectui conferant, nihil hic loci ulterius habens haereticae corruptionis infectio conticescat.
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit incelũ. s ueluti concisã. quomͦ incadauere
dilaniat᷑. aut in macello uendit᷑. distribuere creden¬
tibus non qͦmͦ spũ uegetatur. id ẽ non uiuã. Nã si
spũ uegetatur: iuua ẽ quid gͦ. si putassent se accep¬
turos carnẽ integr̃a. non ꝑparticulas concisã. non
mortuã s uiuã. non sicut inmacello uendit᷑. s uiuã.
sic̃ spũ uegetatur: Nũquid errassent: Utiq non er-¬
solo quia non integrã. non uiuã. utiq consequent̃
nem se manducaturos putassent integrã & uiuã. qd̾
si consequitur: ĩmo qr consequit᷑ iude ꝗͣ efficatit̃
berengarii sententiã om̃ẽq umbratiooꝵ errorem
ꝓr̃sus unterunit. Quare si hoc mͦ quo diximꝰ con-¬
uenientissime p̃dicta augustini ũba nulla circum¬
stante parte scpturȩ reclamantẽ. ĩnioi tota serie
diligent̃ inspecta. & eugłii expositione suadente.
immo necessario cogente. intelligi posst̃: qͥuid sibi
in his p̃sidii berengariꝰ cont nos collocat. quȩ ut dili¬

Expanded text:
ncisam, vel quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, distribueret credentibus, non quomodo spiritu vegetatur, id est, non vivam. Nam si spiritu vegetatur, » viva est. Quid ergo si putassent se accepturos carnem integram, non per particulas concisam, non mortuam, sed vivam; non sicut in macello venditur, sed vivam sicut spiritu vegetatur? nunquid errassent? Utique non ersolo, quia non integram, non vivam, atque consequenter nem se manducaturos putassent integram et vivam. Quod si consequitur, imo quia consequitur, vide quam efficaciter Berengarii sententiam omnemque umbraticorum errorem prorsus interimit. Quare si hoc modo, quo diximus, convenientissime praedicta Augustini verba nulla circumstante parte Scripturae reclamante, imo tota serie diligenter inspecta, et Evangelii expositione suadente, imo necessario cogente, intelligi possunt, quid sibi in his praesidii Berengarius contra nos collocat? quae, ut indul
Abbreviated transcription (Latin):
euis dẽ pueri particulã porrigentẽ. S cũ ille numũ
ext̾ritꝰ sumere trepidaret: multis lacrimis speciẽ
panis fide iam solidatꝰ obtinuit. Sed quẽ monere in
ad mirationẽ & laudẽ diuinȩ honitatis ñ debeant
magni patͥs nr̃i gesta basilii. Int̾ cuius manꝰ iudeus
umedio frequentis latitans ppłi. sacrificii temꝑe
partiri puerulũ uidit. exclamauit.& ꝓptẽa baptizatꝰ
ẽ. Multa quoq huius modi alia. &. nr̃i temꝑis &. an¬
tiqui narrari posst̃. aquib suꝑ sedeo. &ã & catho¬
licos breuit̃ cõmonuisse de miracłis sufficit: ꝙ. hereti¬
cos plurimã taliũ narrationẽ ꝓ sequi.fortasse ñ ꝓficit
de his scripta st̃. uel dicuntur: diligunt qui se in
credendo suniles non nouere. S quid mirũ si patrũ
historias berengarius & sui despiciunt. qui eugłio etiã
contͣdict̃. dicentes nullatenꝰ debere credi. qd̃ ibi le¬

Expanded text:
ejusdem pueri particulam porrigentem. Sed cum ille nimium ejusdem pueri particulam porrigentem. Sed cum ille nimium exterritus sumere trepidaret, multis lacrymis speciem panis, fide jam solidatus, obtinuit. Sed quem movere in admirationem et laudem divinae bonitatis non debeant magni Patris nostri gesta Basilii, inter cujus manus Judaeus in medio frequentis latitans populi, sacrificii tempore partiri puerulum vidit, exclamavit, et propterea baptizatus est? Multa quoque hujusmodi alia et nostri temporis, et antiqui narrari possunt, a quibus supersedeo. Nam et catholicos breviter commonuisse de miraculis sufficit, et haereticos plurima talium narratione prosequi fortasse non proficit.de his scripta sunt, vel dicuntur, diligunt, quibus se in credendo similes non novere. Sed quid mirum, si Patrum historias Berengarius et sui despiciunt qui Evangelio etiam contradicunt, dicentes nullatenus debere credi quod ibi le
Abbreviated transcription (Latin):
ppło consonante usq nunc suscipiunt. In eadẽ sane
uita scriptũ e. qd̾ beatissimꝰ idẽ papa gregoriꝰ p̃sente
ppło romano. cuidã matͥfamilias. quia comunicat᷑a
risisset. dm̃ corꝑis portionẽ subtraxerit. Quã inara
repositã. cõmuni mox p̃ce ad dm̃ fusa ad instruen¬
dã de ueritate dñicȩ carnis matͦne seu etiam pbłi
fidẽ corã om̃i ppło inspecie uerȩ carnis quasi digiti au¬
ricularis ostenderit. Cũq mulier iã fidelior ꝓpter
horrorẽ carnis cõmunicare trepidaret: cunctis iterũ
lam papa inconsueta panis specie reporrexit. Illud
etiã miraculũ qd̃ inuitis patrũ legitur. licet berenga¬
rius oocrit: quia tam̃ opitulante onõ aliis ꝓderit. uł
tenuit̾ memoro. ubi udelicet abbas danihel senem
quendã decorꝑe dñi errorẽ simplicit̾ passũ cum
onmn ꝓ oubitatione hac remouenda multis p̃cibus
exorasset. angłm dĩ suꝑaram sacͥficii hora uidisse
puerũ immolantẽ. sibiq ad cõmunionẽ accedenti

Expanded text:
 usque susceperunt? In eadem sane Vita scriptum est quod beatissimus idem papa Gregorius, praesente populo Romano, cuidam matrifamilias, cum communicatura risisset, Dominici corporis portionem subtraxerit, quam in ara repositam communi mox prece ad Deum fusa, ad instruendam de veritate Dominicae carnis matronae, seu etiam populi fidem, coram omni populo in specie verae carnis, quasi digiti auricularis ostenderit. Cumque mulier, jam fidelior, propter horrorem carnis communicare trepidaret, cunctis iterum lam papa in consueta panis specie reporrexerit. Illud etiam miraculum quod in Vitis Patrum legitur, licet Berengarius oderit, quia tamen opitulante Domino aliis proderit, vel tenuiter memoro, ubi videlicet abbas Daniel narrat senem quemdam, de corpore Domini errorem simpliciter passum, cum Dominum pro dubitatione hac removenda multis precibus exorasset, angelum Dei super aram, sacrificii hora, vidisse puerum immolantem, sibique ad communionem accedenti
Abbreviated transcription (Latin):
nate respuunt qd̾ libent̃ illa recipit: ñ pacificos
euis filios. s iminicos manifestos se ꝓbant. Qua¬
ꝓpt̃ qui se filios ȩccłȩ. uel dici desiderant: libros
quos illa recipit ñ recusent. Qtͣ ratione enĩ uitã
beati gregorii. quilibet. xpianꝰ apocrifam dicat.
ꝗͣ. attestante roma editã tot scĩssimi doctissimiq
romani pontifices nullo dissonante hactenus

Expanded text:
nate respuunt quod libenter illa recepit, non pacificos nate respuunt quod libenter illa recepit, non pacificos ejus filios, sed inimicos manifestos se probant. Quapropter qui se filios Ecclesiae vel dici desiderant, libros quos illa recipit, non recusent. Qua ratione enim Vitam beati Gregorii quilibet Christianus apocrypham dicat, quam attestante Roma editam, tot sanctissimi, doctissimique Romani pontifices nullo dissonante, hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
uod si miracła non recipiunt. hostes ȩcclȩ se decla¬
rant. Accła enĩ miracłis ꝗͣ maxime & ꝓpagata ẽ &
ad ulta. quid deniq ẽ aliud nuracła cessare. nisi
ȩccłam quantũ inse ẽ auferre : Cisdẽ quippe artib
hostes sese .&. ñ filios astruunt. si eiꝰ miracla acciꝑe
nolunt. Qͥ d aut̃ stultuis. quid uecordiꝰ. ꝗͣ euacuare
miracła. cũ nulla om̾ino res sine nuracło fiat: Uti
ant. libros uͦ inqͥb ea leguut᷑. apocͥfos asseuerent.
Oiniqͣ licentia. Quos ȩccła dĩ in edificationẽ siui ꝑ
totũ orbẽ tantis temꝑib subtantis doctorib legit.
ꝙ. legendos tͣdidit. Hos pauculi minꝰ docti. ꝙ̾ ani¬
males nullo rationis intuitu. nͥ tantũ quia ñpla-¬
cent eis: apocrifos dic̃t. & qͥ paganoꝵ libent̃ his¬
torias amplectunt᷑. xpĩanoꝵ historias qͣstotꝰ am-¬
plectit᷑ mundꝰ cessare laborant. S &. hoc ipso
qd̃ eis ñ placet. qd̃ uniũsali eccłȩ placuit. &. obsti-¬

Expanded text:
uod si miracula non recipiunt, hostes Ecclesiae se declarant. Ecclesia enim miraculis quam maxime et propagata est et adulta. Quid denique est aliud miracula cassare, nisi Ecclesiam, quantum in se est, auferre? Eisdem quippe artibushostes sese, et non filios astruunt, si ejus miracula accipere nolunt. Quid autem stultius, quid vecordius quam evacuare miracula, cum nulla omnino res sine miraculo fiat? Utinant; libros vero in quibus ea leguntur apocryphos asseverent. O iniqua licentia! Quos Ecclesia Dei in aedificationem sui per totum orbem tantis temporibus sub tantis doctoribus legit et legendos tradidit, hoc pauculi minus docti et animales, nullo rationis intuitu, nisi tantum quia non placent eis, apocryphos dicunt, et qui paganorum libenter historias amplectuntur, Christianas historias, quas totus amplectitur mundus, cassare laborant. Sed et hoc ipso quod eis non placet, quod universali Ecclesiae placuit, et obsti
Abbreviated transcription (Latin):
imitit malignꝰ spc̃ uixta illud. in missiones ꝑ angłos mal
n peccas. s te ĩ meliꝰ ꝓmoues. Qd inplena uoluntate habes
oꝑe implere. unde̾ tẽpteͣris sipotes. pͥma morte morte mor¬
tuus es. Uerendũ ẽ ne ĩ scdiam oꝑis. ⁊ int̾ciam ꝓruas cõsue¬
tudinis. Orat gͦ ut ñ inducat nos d̾s .i. ñ patiat᷑ induci ĩ¬

Expanded text:
itus, juxta illud: Immissiones per angelos malos , non peccas, sed te in melius promoves. Quod si in plena voluntate habes opere complere, unde tentaris, si posses, prima morte mortuus es. Verendum est ne in secundam operis, et in tertiam proruas consuetudinis. Orat ergo ut non inducat nos Deus in aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
libari ⁊ abhis malis. sine qͥb uita pses ex fragilitate carnis ñ
gerit Alit. liba uos amalo .i. adiabolo. Diaboł erũ pcipue dr¬
diat. In curat qͥles fuerimꝰ s qͣles circa finem uite existamꝰ.
uies anulo petit libari adiabolo. ubi ⁊ ĩbeato martino asta¬
re psusit. Et ut in eo tẽ mali nichil reꝑiat. sic in martino nich

Expanded text:
liberari et ab his malis, sine quibus vita praesens ex fragilitate carnis non geritur. Aliter: Libera nos a malo, id est a diabolo. Diabolus enim praecipue ddiatur, et non curat quales fuerimus, sed quales circa finem vitae existamus, in eo articulo petit liberari a diabolo, ubi et B. Martino astare praesumpsit, ut in eo tunc mali nihil reperiat, sicut in beato Martino nihil
Abbreviated transcription (Latin):
yarto loco succedunt accoliti.
qui latine dicuntur ceroferarii: quia accensos cereos
deferunt dũ legitur euglium. uel dum offertur sacri.¬
ficium: non ut tenebras huis aeris illuminent. sed ob
hoc ut sicut uisibile lum̃ manibꝰ gestant. ita oꝑa lucis¬
pocimis ostendant: & more lucis. errantibꝰ uiam. in tene¬
bris palpantib ducatũ p̃beant. Hoc officium se habere
dñs testat᷑ in euglio dicens. Ego sura line miradi: qͥ seqͥt᷑
me ñ ambulat in tenebris. sed habebit lum̃ uitȩ. Ni cũ
ordinant᷑. postquã edocti fuerint ab ep̃o qualit̾ in officio¬
suo agere debeant. accipiunt ab archidiacono candela¬
brum cum cereo: ut sciant se ad accendenda luminaria
mancipari. Accipiunt & urceolum uacuum. ad infun¬
dendã aquam. in calicem. quo consecrandꝰ ẽ sanguis xp̃i:
ubi fit cõmemoratio sanguinis . op̃i latere profluentis

Expanded text:
arto loco succedunt acolythi, qui Latine dicuntur ceroferarii, quia accensos cereos deferunt, dum legitur evangelium, vel dum offertur sacrificium. Non ut tenebras hujusmodi aeris illuminent, sed ob hoc ut sicut proximis ostendant, et more lucis errantibus viam in tenebris palpantibus ducatum praebeant. Hoc officium Dominus se habere testatur, in Evangelio dicens: « Ego sum lux mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vitae . » Hi cum ordinantur, postquam edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio agere debeant, accipiunt ab archidiacono candelabrum cum cereo: ut sciant se ad accendenda luminaria mancipari. Accipiunt urceolum vacuum ad infundendam aquam in calicem, quo consecrandus est sanguis Christi. Ubi fit commemoratio sanguinis de Christi latere profluentis
Abbreviated transcription (Latin):
gamus . &. tũ ꝑfectȩ fid̾i officio fungemꝰ. De natura¬
li enĩ in nob̾ xp̃i ueritate que dicimꝰ. nisi ab eo didi¬
cuius. stulte atq impie dicemꝰ. Ipse eiũ ait. Caro mea
uere ẽ esca. & sanguis ñs ẽ potꝰ. qui edit carnem
meã q. bibit sangunẽ meũ: inme manet & ego in eo.
Deueritate carnis & sangunis ñ ẽ relictus ambigen¬
di locꝰ. Nc̃ eñ & ipsius dñi ꝓfessione. &. fide nr̃a. ui ca¬
ro ẽ ꝙ uere sangius ẽ. &. hȩc accepta atꝙ hausta id
hoc ueritas ñ ẽ: Contingat plane his uerũ ñ ẽẽ: qui
xpiñ iħm uerũ e̾e̾ dm̃ negant. Est gͦ innobis ipse ꝑ
carnẽ &. sumꝰ ineo.dum scdm̃ qd̾ nos sumꝰ ipse est.
Quã aut̃ ineo ꝑsacͣmentũ cõmunicatȩ carnus ꝙ.
sanguinis sumꝰ. ĩpse testat᷑. dicens. Et hic mundꝰ iã
me non uidet. uos aũt me iudebitis. qm̃ ego uiuo

Expanded text:
gamus: et tunc perfecte fidei officio fungemur. De naturali enim in nobis Christi veritate quae dicimus, nisi ab eo didicimus, stulte atque impie dicemus. Ipse enim ait: Caro mea vere est esca, et sanguis meus vere est potus Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo . De veritate carnis et sanguinis, non est relictus ambigendi locus. Nunc enim ipsius Domini professione, et fide nostra, vere caro est, et vere sanguis est, et haec accehoc veritas non est? Contingat plane his verum non esse, qui Christum Jesum verum esse Deum negant. Est ergo in nobis ipse per carnem, et sumus in eo, dum secum hoc quod nos sumus in Deo est. Quoniam autem in eo per sacramentum communicate carnis et sanguinis eius simus, ipse testatur, dicens: Et hic mundus me iam non videt. Vos autem me videbitis, quoniam ego vivo,
Abbreviated transcription (Latin):
Nuiuis rei sac̾mentũ id ẽ unitatis corꝑis ꝙ. sanqui¬
ns xp̃i alicubi cocidie. alicubi certis int̾uallus die¬
rũ indñica mensa p̃parat᷑. & de dñica mensa sumit᷑.
sanquinẽ suũ ꝙ. corpꝰ quod etiã fecit &. nos ipsos.
Nã .q. nos ipsius corpus facti sumus ꝑmĩa ipsuises
altaris: dĩx eẽ quodãmͦ societatẽ corpis quod ẽ
eccła. non quod ipse cib s. potus sit ipsa societas.¬

Expanded text:
ujus rei sacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur et de Dominica mensa sumitur. » sanguinem suum et corpus, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et nos ipsius corpus facti sumus, et per misericaltaris dixit esse quodammodo societatem corporis, quod est Ecclesia. Non quod ipse cibus et potus sit ipsa societas
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ ꝓbationis necessitas: Que consequentia. Nulla
quippe necessitas ẽ. nulla consequentia. ut ubi ẽ
alicuius rei figura: sit consequent̃ eiꝰdẽ rei suba
ibi ẽ imago tua: ñne me diceret insaiure: S nec
quis quã omino dixerit. qͣndo edebat᷑ agnꝰ legalis
xp̃i. Quis uͦ audeat dicere. cũ serpentẽ ȩneum
moyses indeserto suspend̾e̾t. qd̾ ibi sub̾am xp̃i sus¬

Expanded text:
bationis necessitas? quae consequentia? Nulla quippe necessitas est, nulla consequentia, ut ubi est alicujus rei figura, sit consequenter ejusdem rei subibi est imago tua, nonne me diceret insanire? Sed nec quisquam omnino dixerit quando edebatur agnus legalis,Christi. Quis vero audeat dicere, cum serpentem aeneum Moyses in deserto suspenderet , quod ibi subs
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis & sangunis xpi:. manifestũ ẽ. qm̃ prudentissimꝰ
argum̃tator hilarius qͥ suã assuptionẽ ꝑ hoc confir¬
mare uoluerit. sub̃̾ã corꝑis & sangunus dm̃ nos in
cibo dñico sumere ñ umbrã & figurã tantũ. ut umbͣti¬
ci isti sominant: c̃redidit. Ut aut̃ ius totius disputa¬
tionis quã breuissime sub ocłis reponat᷑: aut umbͣa¬
ce credidit beatissimus hilarius nos comedere ũbum
carnẽ factũ aut substantiue. S si umbratice credidis¬
s: nũꝗͣ hoc disputator egregiꝰ aꝯꝓbandũ qd̾ xp̃c in¬
nob̾ sub̾ alit̃ ẽ. attuliss cũ nichil sibi s potius adũ¬
sariis ꝓ dessec. neq hoc quod intendebat ullo mͦ
exinde confici. s potius econtͣrio qd̃ xp̃c in nob̾ ñsit.¬

Expanded text:
is et sanguinis Christi: manifestum est quoniam prudentissimus argumentator Hilarius, qui suam assumptionem per hoc confirmare voluit, substantiam corporis et sanguinis Domini nos in cibo Dominico sumere, non umbram et figuram tantum, ut umbratici isti male somniant, credidit. Ut autem vis totius disputationis quam brevissime sub oculis reponatur, aut umbratice credidit beatissimus Hilarius nos comedere Verbum carnem factum, aut substantive. Sed si umbratice credidisset, nunquam hoc disputator egreginobis substantialiter est, attulisset, cum nihil sibi, sed potius adversariis prodesset, neque hoc quod intendebat ullo modo exinde confici, sed potius econtrario, quod Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ea trahiciunt. Ex his gͦ ũbis dñicis. cũ ꝓbasset. quia
nos uerbũ carnẽ factũ uͭ cibo dnico sumimꝰ: ad assũp¬
tionẽ sillogisimi sui reũtit᷑ q. qͦmͦ ꝑ hoc ñ tantũ con¬

Expanded text:
ea trajiciunt. Ex his ergo verbis Dominicis cum probasset, quia « ea trajiciunt. Ex his ergo verbis Dominicis cum probasset, quia « nos Verbum carnem factum vere cibo Dominico sumimus, » ad assumptionem syllogismi sui revertitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Caro mea uͭ ẽ esca.q. sangnis m̃s uͭ ẽ pot̾. Qui
edit carnẽ meã. & bibit sanguinẽ meũ. ĩnue ma-¬
net &. ego in eo. Hic sane int̾rogare placet qͥ st̃ qͥ in
his rebus dĩ humano aut scłi sensu loquunt᷑. Non¬
ne illi qui clausis int̾nis luminib. scd̾m sensus ext̃ĩo¬
res huic scło congruos. demistiis cȩlestib ratioci.¬
nant᷑ : Quii st̃ in quã qui uiolent̃ extorquent ĩpiã
intelligentiã celȩstiũ dictoꝵ. Illi neqͥ ea sic̃ scͥpta st̃.
sic̃ iubet hilarus legt̃.&. sicut legt̃ simplicit᷑ plane
absq ulla adiectione sua intelligt̃. an illi qui uex¬
antes scͥpturã. qd̾ illa sonat resp̾uiuit. & figͣationes
qͣdã eĩ ꝓ arbitͥo sui cordis imponũt: Illicerte ñ eã
extorquent. non ei uiolenti st̃. qui simplicit sic̃ eã
legt̃ intelligunt. Illi gͥ uidicio beati hilarii hȩc ũba
saluatoris ꝑũse atq impie intellig̃t: qui simplici in¬
tellectu contẽpto ad figuras addendo qd̾ sibi placet.

Expanded text:
est esca, et sanguis meus vere est potus. Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo . Hic sane interrogare placet: Qui sunt qui in his rebus Dei, humano aut saeculi sensu loquuntur? Nonne illi, qui, clausis internis luminibus, secundum sensus exteriores huic saeculo congruos, de mysteriis coelestibus ratiocinantur? Qui sunt, inquam, qui violenter extorquent impiam intelligentiam sicut jubet Hilarius, legunt, et sicut legunt simpliciter absque plane ulla adjectione sua intelligunt; an illi qui vexantes Scripturam quod illa sonat, respuunt, et figurationes quasdam ei pro arbitrio sui cordis imponunt? Illi certe non eam extorquent, non ei violenti sunt, qui simpliciter, sicut eam legunt, intelligunt. Illi igitur judicio beati Hilarii hic verba Salvatoris perverse atque impie intelligunt qui, simplici intellectu contempto, ad figuras, addendo quod sibi placet,
Abbreviated transcription (Latin):
s &. om̃s doctores p̃cipui tã greci quã latini de corꝑe
diũ doceant: atq errori suo tot cedentes tãtisq
doctoribus finẽ ponant. Non em̃i omia finẽ discutẽ
ꝓꝑ dediũ longi oꝑis debemꝰ: cum his quȩ discussimꝰ
rationabiliter contͣdici nou possit. Beatissimũ tam̃
hilariũ pictauirusem pontifucẽ. fidei pene suo temꝑe
singularẽ colũnã. scĩssum m arcini institutorẽ. ab eato
cere. Cõmodissimũ nãq reor fore. ut quid etiã hic
mirabilis disputator de cicharistia dñi inlibro oc¬
tauo de tͥnitate sentiat.: subtilit̃ actendamꝰ. Contra
arrianos quippe disputans. ut substantialit̃ patrem
ẽẽ infilio de monstraret: ĩpsũ filiũ uinob̾ substantialit̃
qui inter patrẽ & filiũ uoluntatis ingert̃ unitatẽ.
in t̾rogo : utrũ ne ꝑ naturȩ ueritate᷑ hodie. xp̃e
in nob̾is sit. anꝑconcordiã uoliuitatis. Si em̃ uere
uerbũ caro factũ ẽ .&. uere nos uerbũ carnẽ factũ¬

Expanded text:
 et omnes doctores praecipui, tam Graeci quam Latini, de corpore Domini doceant, atque errori suo, tot cedentes tantisque doctoribus, finem ponant. Non enim omnia discutere propter taedium longi operis debemus, cum iis quae discussimus rationabiliter contradici non possit. Beatissimum tamen Hilarium Pictaviensem pontificem, fidei pene suo tempore singularem columnam, sanctissimi Martini institutorem, a beato cere. Commodissimum namque reor fore ut quid etiam hic mirabilis disputator, de eucharistia Domini in libro octavo De Trinitate sentiat, subtiliter attendamus. Contra Arianos quippe disputans, ut substantialiter Patrem esse in Filio demonstraret, ipsum Filium in nobis substantialiter qui inter Patrem et Filium voluntatis ingerunt unitatem, interrogo utrumne per naturae veritatem hodre Verbum caro factum est, et nos vere Verbum carnem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑alit̃ niañe in nob̾ existunandꝰ ẽ. qui &. nat᷑am
carnis nostrȩ iã inseꝑabilẽ sibihomo natꝰ assupsit.
q̃. nat᷑ã carnis suȩ adnat᷑am ȩt̃nitatis subauditur
tuncta sub sacͣm̃to nob̾ cõmunicandȩ carnis ad¬
miscuit: Et cet̾a que sequunt᷑ id ipsũ inculcant. Et
qͣsi quereres. quomͦ scio quod ũbũ carnẽ factũ cibo
diũco sumimꝰ. uł qđ naturã suȩ carnis sub sacm̃to
nob̾ cõmunicandȩ carnis ad miscuit: de ueritate
inquit carnis &. sanguinis ñ ẽ relictꝰ ambigendi locꝰ.

Expanded text:
naturam carnis nostrae jam inseparabilem sibi homo natus assumpsit, et naturam carnis suae ad naturam aeternitatis subauditur contentam sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit? Et caetera quae sequuntur idipsum inculcant. Et quasi quaereres: Quomodo scio quod Verbum carnem factum cibo Dominico sumimus, vel quod naturam suae carnis sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit? « De veritate, inquit, carnis et sanguinis non est relictus am
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ inquestione e̾e̾t. Id aut̃ ꝑhoc ꝓbat: qͥa nat᷑alit̃
id ẽ. sub̾alit̃. ipse filiꝰ ẽ in nob̾. &on eñi &. istud na-¬
turalit aliomͦ intelligi debet. Nã si aliomͦ intelli¬
geret᷑: tota ipsa disputatio uacillaret. qͦmͦ enĩ
tatẽ. subalẽ ꝓbaret. cũ sibi hinc magis arriani
argum̃tũ econtͣ conficerent. eo qͦd sicut nr̃a cũ xp̃o unitaᷤ.
que ad ꝓbandã patͥs .&. filii unitatẽ affert᷑ substantialis
ñ ẽe̾. ita int̾ patrẽ q. filium conseqͣnter intelligi oporte-¬
re confirmarent. huius ipsiꝰ auctoritate nitentes qͥ ait.
om̃is enĩ comꝑatio ad intelligentię formã p̃sumit᷑. ut¬
id de quo agitur scd̃m ꝓpositũ exemplũ aseqͣmͣ: Con¬
stat gͦ &. disputationis ratione &. eiusdẽ uiri auctori¬
tate cogente: quia nat᷑alit̃ hic ꝓ sub̾alit̃ ẽ aceipien¬
dum. Ex hoc gͥ disputator egregiꝰ huiꝰ modi conficit
fillogismũ. S ixp̃c in nob̾ ẽ nat᷑alit̃ id ẽ subealit̃ uino¬

Expanded text:
t, quia naturaliter, id est, substantialiter ipse Filius est in nobis. Non enim et istud naturaliter alio modo intelligi debet. Nam si alio modo intelligeretur tota ipsa disputatio vacillaret. Quomodo enim tatem substantialem probaret? cum sibi hinc magis Ariani argumentum econtra conficerent, eo quod sicut nostra cum Christo unitas, quae ad probandam Patris et Filii unitatem affertur, substantialis non esset, ita inter Patrem et Filium consequenter intelligi oportere confirmarent, hujus ipsius auctoritate nitentes, qui ait: Omnis enim comparatio ad intelligentiae formam ptur, secundum propositum exemplum assequamur. Constat ergo et disputationis ratione et ejusdem viri auctoritate cogente, quia naturaliter hic pro substantialiter est accipiendum. Ex hoc igitur disputator egregius hujusmodi conficit syllogismum: Si Christus in nobis est naturaliter, id est, sub
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ sed̃m sp̃m inse patrẽ habeat. cũ uiuat ipse ꝑpatrẽ :
Noc totũ exp̃dicto beati hilarii libro seriatĩ hic id̾o
int̃pon̾e uolui : ut ꝑspecta attentiꝰ totius disputati-¬
onis huius ratio. quid deueritate dñici corꝑis. qd̾
de altari suminiꝰ beatꝰ sentiret hilarius. inuaria¬
bili certitudine nos ꝑdoceat ꝓbat nãq disputator
mirabilis: qr pat̃ nat᷑alit̾̃ ẽ uifilio. id ẽ sub̾alit̃. Alit̃
enĩ istud nat᷑alit̃. ñ debet intelligi. Nã de sub̃ali

Expanded text:
liter secundum spiritum in se Patrem habeat, cum vivat ipse per Patrem? » Hoc totum ex praedicto B. Hilarii libro seriatim hic ideo interponere volui, ut perspecta attentius totius disputationis hujus ratio, quid de veritate Dominici corporis, quod de altari sumimus, beatus sentiat Hilarius, invariabili certitudine nos perdoceat. Probat namque disputator mirabilis, quia Pater naturaliter est in Filio, id est, substantialiter. Aliter enim istud naturaliter non debet intellig
Abbreviated transcription (Latin):
mistĩo angłoꝵ choros ad eẽ. sũmis una sotiari.
t̃rena celestib uingi. unũ quid exiniusibilib atq
uisibilib fieri : qua ꝑꝑ iã nc̃ sibi ponant umbratici
isti silentiũ. quib tot tantiq auctores incontͣdici¬
bili auctoritate resistunt. considerent etiã atq enã
quid inmultis locis sc̃s hieronimꝰ. qͥd beda. qͥd ysidorꝰ.¬

Expanded text:
is ima sociari, terrena coelestibus jungi, unum quid ex visibilibus atque invisibilibus fieri? » Quapropter jam nunc sibi ponant umbratici isti silentium, quibus tot tantique auctores incontradicibili auctoritate resistunt. Considerent etiam atque etiam, quid in multis locis sanctus Hieronymus, quid Isidor
Abbreviated transcription (Latin):
dñabit᷑. tanĩ uise ipso immortalit̃ atq incorrup¬
tibilit̾ uiuens. ꝓ nob̾ iterũ in hoc mistĩo sacrȩ ob¬
lationis ĩmolat᷑. Eius quippe ibi corpus sumit᷑. eiꝰ
caro inppłi salutẽ partit᷑. Fiuis sangius ñ iã inma¬
semꝰ. quale ꝓ nobis hoc sacͥfitiũ sit. qd̾ ꝓ absolutione
nr̃a passionẽ unigeniti filii semꝑ imitat᷑. Quis enĩ¬

Expanded text:
nabitur , tamen in seipso immortaliter atque incorruptibiliter vivens pro nobis iterum hoc mysterio sacrae oblationis immolatur. Ejus quippe ibi corpus sumitur, ejus caro in populi salute partitur. Ejus sanguis non jam in masemus quale sit pro nobis hoc sacrificium, quod pro absolutione nostra passionem unigeniti Filii semper imitatur. Se
Abbreviated transcription (Latin):
om̃uio sac̃m̃ta non ee̾nt. Exha ⁊ enĩ similitudie
plerũq iã sacm̃ta ipsarũ rerũ nomina accipiut̃.
Beinde age nereadpartẽ descendens. ꝓsimile ro qd
aliquo ueterum sacͥficioꝵ. quȩ sac̃menta corpis
q: sangiss. xp̃i fuert̃. Possunt eñĩ quodãmͦ ꝑfigu
rã. corpꝰ ꝙ sanguis xp̃i appellari. sic̃ petra uocatur
xp̃c łt ido non satis attendit homo quid oppo¬
nat. Nã si exhabundantia de sac̾m̃tis quoꝙ al¬
taris nr̃i dictum id ueliniꝰ acciꝑe. fidelis & facilis
intelligentia patet. Cũ enĩ sac̃m̃ta nr̃a siit sub¬
stantuue corpus illud quod ẽ filii di ꝓpͥũ. It qͣdã¬

Expanded text:
o sacramenta non essent. Ex hac enim similitudine plerumque jam sacramenta ipsarum rerum nomina accipiunt. Deinde a genere ad partem descendens, per simile id quod aliquo veterum sacrificiorum, quae sacramenta corporis et sanguinis Christi fuerunt. Possunt enirporis et sanguinis Christi appellari, sicut petra vocatur Christus. Et ideo non satis attendit homo quid opponat. Nam et si ex abundanti de sacramentis quoque altaris nostri dictum id velimus accipere, fidelis et facilis intelligentia patet. Cum enim sacramenta nostra sint substantive corpus illud quod est Filii Dei propri
Abbreviated transcription (Latin):
roinde hac dissoluta: adillud etiã qđ de
epła scĩ augustini ad bonefaciũ. berengariꝰ
obicit. transeamꝰ. qua uire contentionis aniore
mag̃ quã ratione aliqͣ. laborare satis apte iudet᷑.
qd eñi ait sc̃s augustinus sicut sacͣm̃tũ corꝑis

Expanded text:
roinde hac dissoluta calumnia, ad illud etiam quod de epistola sancti Augustini ad Bonifacium Berengarius objicit, transeamus. Qua in re contentionis amore magis quam ratione aliqua, laborare satis aperte videtur. Quod enim ait
Abbreviated transcription (Latin):
cernere poss. qm̃gͥ uir eruditissimꝰ ad ꝓbandũ afsũ¬
ptiouẽ suã id atculit. ñ umbratice uaturã carnis
xp̃i nos comedere credidit. Credidit gͥ substantiue.
Huiꝰ sane libri scĩ hilarii beatꝰ augꝰtinꝰ insuo libro
de tͥnitate cũ magna uenerationẽ m̃tionẽ facit.
Unde palã ẽ qr disputationẽ hanc rep̃hensibilẽ
ñ uidicauit. Palã gͦ & illuo ẽ. qr eiusdẽ fidĩ fuit.
quaꝓpt̃ beatissumi & doctissimmi uiri hilarii dispu-¬
tatio apud õs fideles ualeat. umbraticoꝵ stultissua
garrulitas peiit᷑ obmutescat. Non solũ eni p̃dictis
auctorib s et multis qͦq aliis eiudentissimis nura-¬
bilit̃ confutant᷑.

Expanded text:
 vir eruditissimus ad probandum assumptionem suam id attulit, non umbratice naturam carnis Christi nos comedere credidit. Credidit igitur substantive. Hujus sane libri sancti Hilarii beatus Augustinus in suo libro De Trinitate cum magna veneratione mentionem facit. Unde palam est quia disputationem hanc reprehensibilem non judicavit. Palam ergo et illud, quia ejusdem fidei fuit. Quapropter beatissimi et doctissimi viri Hilarii disputatio apud omnes fideles valeat, umbraticorum stultissima garrulitas penitus obmutescat. Non solum praedictis auctoritatibus, sed et multis quoque miraculis evidentissimis, rabiliter confutantur.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ds̃ id difficilius et abintellectu nr̃o remotiꝰ ẽ. qr
uoluit fecit: qͦmͦ ñ id quod uidet᷑ aliqͦmͦ facilius
ꝙ intelligibilus siuoluit fecit: At qui difficilius
illud dm̃ fecisse: nemo dubitat. Istud gͥ facilius
dm̃ facere. siuilt: qemo dubitare debet. dut qua¬
re hanc quartã mutatione ñ deberet addere ds̃
obmedelã honiunũ. qui quartã generationẽ ut
ostendimꝰ addidit obreꝑatioñe salutis ipsorũ. ut siẽ
ille sũne bonus cũcta bona increaturis que fore
ineis decebat. sine inuidia e̾ẽ uoluit. ita qͦq mira
uarietates pulchritudine nullis generationis modus
sitione ut arbitror constitit. scilicet qm̃ mutatio¬
ñe hanc ds̃ siuoluit fecit: p̾banda tantũ restat as¬
sũptio. scilicet quia uoluit. S qm̃ multa adhuc
ex haurienda uenena suꝑ st̃ oportunius id suo loco
cussis. Hic si placet aliquantulũ quiescamꝰ. ut &. quȩ

Expanded text:
enim Deus id quod difficilius et ab intellectu nostro remotius est, quia enim Deus id quod difficilius et ab intellectu nostro remotius est, quia voluit, fecit: quomodo non id quod videtur aliquo modo facilius et intelligibilius, si voluit, fecit? Atqui difficilius illud Deum fecisse nemo dubitat. Istud igitur facilius Deum facere, si vult, nemo dubitare debet. Aut quare hanc quartam mutationem non deberet addere Deus ob medelam hominum, qui quartam generationem ut ostendimus addidit ob reparationem salutis ipsorum: ut sicut ille summe bonus cuncta bona in creaturis, quae fore in eis decebat, sine invidia esse voluit; ita quoque mira varietatis pulchritudine nullus generationis modus s de propositione, ut arbitror, constitit scilicet quoniam mutationem hanc Deus, si voluit, fecit probanda, tantum restat assumptio, scilicet quia voluit. Sed quoniam multa adhuc exhaurienda venena supersunt, opportunius id suo loco cussis, hic, si placet, aliquantulum quiescamus: ut et quae
Abbreviated transcription (Latin):
nichilũ : Illȩ enĩ duo aliqua habent. istȩ: unũ tan-¬
tũ. Ad eoq acapatitate intelligentiȩ nr̃ȩ remotȩ
st. iit neq mutationes eas quisfortasse uocauerit.
difficillimeq uerbũ reꝑiat. si tam̃ uel difficillime
eas aliquatenꝰ ꝓpͥe expͥmere possit. Et cet̾ȩ quidẽ
mutationes ierũ subiectarũ st̃. hȩc dñi. Illȩ crea¬
turarũ cet̾arũ. hanc suo ꝓpͥo corꝑi auctor ipse
retinuit. Et cẽtaꝰ qͥdẽ. semel inpͥncipio iussit e̾ẽ ds̃.
et factȩ st̃. hanc aut̃ q ꝓpħicis oraculis.&. rebus
gestis inaximeq sacͥficuis q. nuraculoꝵ nouitate pro¬
mittere.ꝙ. p̃figurare abinicio non cessauit. Cui etiã
que adhoc ipsũ ꝓpͥa ds̃ ipse ac dñs u̾r iħs xp̃c dic¬
tauit cotidie repetita:. p̃bet effectũ. Quib om̃ib
alusq ꝑ multis digne ꝑspectis ualde credibilior hec.
cariorq quã due ille. potest s debet iudicari. Si

Expanded text:
nihil? Illae enim duo aliqua habent; istae unum tannihil? Illae enim duo aliqua habent; istae unum tantum: adeoque a capacitate intelligentiae nostrae remotae sunt, ut neque mutationes eas quis fortasse vocaverit: difficillimeque verbum reperiat, si tamen vel difficillime, quo eas aliquatenus proprie exprimere possit. Et caeterae quidem mutationes rerum subjectarum sunt, haec Domini; illae creaturarum caeterarum, hanc suo proprio corpori auctor ipse retinuit. Et caeteras quidem semel in principio jussit esse Deus, et factae sunt; hanc autem et propheticis oraculis, et rebus gestis, maximeque sacrificiis et miraculorum novitate promittere et praefigurare ab initio non cessavit: cum etiam quae ad hoc ipsum ptavit quotidie repetita praebet effectum. Quibus omnibus, aliisque permultis digne perspectis, valde credibilior haec, chariorque, quam illae duae potest et debet judicari. Si