comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicat audiamꝰ. Qͥ uult
met ip̃m. Ibi dr᷑ ut ab negemꝰ
nr̃a: hic dicit᷑ ut ab negemus
nos. Et fortasse laboriosum
ñ est homini relinquere sua:
s ualde laboriosũ est relinq̃re
semetip̃m. Minꝰ quippe est ab-¬
negare quod habet: ualde au
nr̃is: quia quicũq ad fidei a¬
gonẽ uenimꝰ. luctamen ⁊tra
m alignos sp̃c sumimꝰ. Nichil
aut maligni sp̃c in hoc mun¬
do ꝓprium possident. Nudi ergo
cum nudo luctari debemꝰ. Nam
si uestitus quisq cũ nudo lucta¬
tur. citius ad terram deicitur:
quia habet unde teneat᷑. xiͣ
uid enim sunt terrena
om̃ia: nisi quedã cor¬
poris indumenta:Qui ergo
ꝯtra dyabolũ ad certam̃ ꝓpat:
uestimenta abiciat. ne succũ-¬
bat. Nichil in hoc mundo a¬
mando possideat: nullas rerũ
labentiũ delectationes reqͥrat:
ne unde ad uotum tegit᷑: ad
casum inde teneatur. Nec ta¬
men sufficit nr̃a relinquere:
nisi relinquamꝰ et nos. Quid
est quod dicimus. relinqua m̃
et nos: Si enim nos ip̃os relin¬

Expanded text:
audiamus: Qui vult metipsum. Ibi dicitur ut abnegemus nostra, hic dicitur ut abnegemus nos. Et fortasse laboriosum non est homini relinquere sua, sed valde laboriosum est relinquere semetipsum. Minus quippe est abnegare quod habet, valde autnostris, quia quicunque ad fidei agonem venimus, luctamen contra malignos spiritus sumimus. Nihil autem maligni spiritus in hoc mundo proprium possident. Nudi ergo cum nudis luctari debemus. Nam si vestitus quisquam cum nudo luctatur, citius ad terram dejicitur, quia habet unde teneatur. uid enim sunt terrena omnia, nisi quaedam corporis indumenta? Qui ergo contra diabolum ad certamen properat, vestimenta abjiciat, ne succumbat. Nihil in hoc mundo amando possideat, nullas rerum labentium delectationes requirat, ne unde ad votum tegitur, ad casum inde teneatur. Nec tamen sufficit nostra relinquere, nisi relinquamus et nos. Quid est quod dicimus, Relinquamus et nos? Si enim nosmetipsos relin
Abbreviated transcription (Latin):
Porati qui nunc esuritis: qͥa¬
saturabimini. Quid esurire
beati. quid sitire debeant. ma¬
heus exponit. uidelicet iusti¬
uam. apertissime nos instru-¬
eus. nũqͣm nos satis iustos
estimare debere: sed cotidia¬
num iusticie semper amare
immo ardere profectũ. Cuiꝰ
erfectam saturitatem nõ in
hoc scl̃o. s in futuro posse pro¬
uenire: supernorũ desiderio
plalmista flagitans ostendit
qui ait. Ego aũt̃ cũ iusticia-
apparebo in ꝯspectu tuo: sati¬
abor dum manifestabit᷑ glo¬
ria tua.¬

Expanded text:
ati qui nunc esuritis, saturabimini. Quid esurire beati, quid sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet, justitiam , apertissime nos instituens, nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem, non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire, supernorum desiderio Psalmista flagrans, ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua
Abbreviated transcription (Latin):
pauco tempore regnaret: sicut
eungłica testat᷑ hystoria. arche¬
laus filius eius ei successit in
regnũ. Quo cũ uix decem ãnis
potiret᷑. accusantib insolentiã
eius iudeis. pulsus est regno
ab augusto: et perpetuo dam¬
natus exilio. Deinde augustꝰ
ut regni iudaici minueret po¬
tentiã. diuisa in quatuor par¬
tes prouincia. qͣtuor fres arche¬
lai eidem regende p̾fecit: qͥ sin¬
guli a pͥncipatu qͣrte partis gͤ¬
co sermone st̃ tetrarche uocati.
E quib philippus herodiadem
filiã areche regis arabum acce-¬
pit uxorem: quã idem aretha
postmodũ ablatã ab eo. dedit
herodi: eo quod ip̃e maioris es¬
set potestaus et fame. Fr̃mq ẽ
adult̾ium publicũ. sicut perfidis
causa pereundi: ita fidelissimo
p̾coni nr̃e redemptionis mat̾ia
triumphandi.¬

Expanded text:
pauco tempore regnaret, sicut pauco tempore regnaret, sicut evangelica testatur historia, Archelaus ejus filius successit in regnum; quo cum vix decem annis potiretur, accusantibus insolentiam ejus Judaeis , pulsus est regno ab Augusto ac perpetuo damnatus exsilio. Deinde Augustus, ut regni Judaici minueret potentiam, divisa in quatuor partes provincia, quatuor fratres Archelai eidem regendae praefecit, qui singuli a principatu quartae partis Graeco sermone sunt tetrarchae vocati. E quibus Philippus Herodiadem, filiam Arethae regis Arabum, accepit uxorem, quam idem Aretha postmodum ablatam ab eo dedit Herodi, eo quod ipse esset majoris potestatis et famae, factumque est adulterium publicum. Sicut perfidis causa est pereundi, ita fidelissimo praeconi nostrae redemptionis materia triumphandi
Abbreviated transcription (Latin):
elus ⁊acharie priusqm nasce¬
uur p̾dixit. quia precedet an
dñm in sp̃u et iurtute helye
Anbo nãq atinenter iiuetes.
ambo habitu inculti. ambo
in solitudine degentes. ambo
p̾cones u̾itatis. ambo regis
et regine persecutionẽ propt̾
iusticiam perpessi st̃. ille haab
et iezabel. iste herodis ⁊ hero¬
diadis. Ille ne ab impiis occi¬
deret᷑. igneo curtu est raptus
in celũ: iste ne ab impiis uin¬
ceret᷑ perfecto martyrii certa¬
mine sp̃u celestia regna peti¬
uit. angłoꝵ utiq subuetus
auxilio. De quib scͥptum est.
Currus dei decem milib mul¬
tiplex. milia letantiũ: dñs in
illis. Et iterũ. Qui facit ange¬
los suos sp̃r: et ministros suos
ignẽ urentẽ. S querit forte a¬
liquis. quis sit iste herodes. qͥ¬
ue fr̃ eius: que etiã herodias.
erõdes iste qui ⁊ iohem
decollauit. et in passione
redemptoris nr̃i pylaco assen¬
sum p̾buit: filius est herodis
illius sub quo dñs natus est.
Qui cũ post natiuitatẽ dñicã

Expanded text:
riusquam nasceretur, praedixit: quia praecederet ante Dominum in spiritu et virtute Eliae. Ambo namque continenter viventes, ambo habitu inculti, ambo in solitudine degentes, ambo praecones veritatis, ambo regis et reginae persecutionem propter justitiam perpessi sunt: ille Achab et Jezabel, iste Herodis et Herodiadis. Ille ne ab impiis occideretur, igneo curru est raptus in coelum; iste ne ab impiis vinceretur, perfecto martyrii certamine spiritu coelestia regna petivit, angelorum utique subvectus auxilio, de quibus scriptum est: Currus Dei decem millia multiplex millia laetantium, Dominus in illis . Et iterum: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem . Sed quaerit forte aliquis quis sit iste Herodes, quive frater ejus, quae etiam Herodias, erodes iste qui et Joannem decollavit, et in passionem Redemptoris nostri Pilato assensum praebuit, filius est Herodis illius sub quo Dominus natus est: qui cum post nativitatem dominicam
Abbreviated transcription (Latin):
cha famã ih̃u: et ais
pueris suis. Hic est iohãns
baptista: ip̃e surrexit a me¬
tius. et ideo uirtutes operas
in eo. Qui bene qui dem in l¬
lexit mortuũ posse homius
suscitari ad uitã. bene de
suerectionis gl̾a sensit. qui
sustos post resurrectionẽ ma
it eẽ: s misere desipuit.
ni quod de homine puro cre¬
dee sponte potuit. Hoc de deo
homine credere tot miracłis
attestantib. tantis p̾dicatoꝵ
pconiis ⁊sonantib. nulla ra¬
cione ⁊ sensit. Quare hoc fr̃s
keni: nisi ut nos aꝑte intelli¬
gamus. ñ incredibile resurre¬
tionis miracłm. s p̃uoꝵ ani-¬
mos a credendi gr̃a peccatis ob¬
stantib ẽẽ p̾peditos. maiores¬
q illi gr̃as referamus. qͥ no-¬
stris cordib ablato erroris
uelamine. lucẽ u̾itatis aꝑire
ignatus est:¬
erodes inquit tenuit
iohẽm: et alligauit eũ
et posuit in carc̾em. ꝓpter he

Expanded text:
u, et ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo. Qui bene intellexit mortuum posse hominem resuscitari ad vitam, bene de resurrectionis gloria sensit, qui justos post resurrectionem majperspexit: sed misere desipuit, qui quod de homine puro sponte credere potuit, hoc de Deo homine credere tot miraculis attestantibus, tantis praedicatorum praeconiis consonantibus, nulla ratione consensit. Quare hoc, fratres charissimi, nisi ut nos aperte intelligamus, non incredibile resurrectionis miraculum, sed pravorum animos a credendi gratia peccatis obstantibus esse praepeditos, majoresque illi gratias referamus, qui nostris cordibus, ablato erroris velamine, lucem veritatis aperire dignatus eserodes enim tenuit Joannem, et alligavit eum, et posuit
Abbreviated transcription (Latin):
diem celebrantes. opor¬
tet ut non solum estantiam
passionis illius pia deuotõne
recolamus: s et eoꝵ a quibus
passus est maliciam. nobis
arma u̾tamus salutis. Tir
animum intendimꝰ: cũ ñ sol
in eis uirtutes ac p̾mia iusta
uerũ etiã uitia uindictãq mi¬
boꝵ. ad incitamentũ nobis be
frangat. ac sublime nobis hu-¬
militatis iugum imponat:
ñ sue tantũ humilitatis form
quã seqͣmur insinuat dicẽs. di¬
scite a me quia mitis sũ ⁊ hu¬
milis corde: s etiã anglice
perbie deiectionẽ quã cauesi

Expanded text:
diem celebrantes, oportet ut non solum constantiam passionis illius pia devotione recolamus, sed et eorum a quibus passus est malitiam nobis in arma vertamus salutis. Tunc animum intendimus, cum non solum in eis virtutes ac praemia justorum, verum etiam vitia, vindictamque reproborum ad incitamentum nobis bene cervicem frangat, ac sublime nobis humilitatis jugum imponat, non suae tantum humilitatis formam quam sequamur, insinuat dicens: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde , sed etiam angelicae superbiae dejectionem, quam c
Abbreviated transcription (Latin):
ere beata apłoꝵ merita:
in quibz se xp̃c et recipi
predicat et audiri. Beau nichi¬
lominus et illi: quoꝵ deuotio
delata apłis recurrit in xp̃m.
Tenentes itaq fr̃es tante huiꝰ
promissionis fidem. de supplici-
letatur: martyres ñ dubitat cũ
rp̃o regnare post mortem. iii¬
os uero eccl̃arũ omniũ
reu̾entissimos patres pe¬
trum dico ⁊ paulũ piissimis
studiis honoremꝰ: quibus xp̃i
p̾stante gr̃a factus est hodie
de morte natalis. quib finis
siis quod uiuebãt. Erat eis et
mori lucrũ: quia tali hac mor¬
te uitã sibi mertabant᷑ eternam.
Erat eis et mori lucrũ: quoꝵ
corruptioni incorruptio succe¬
debat: et damna p̾sentiũ tẽpo¬
rum: lucͣ perpetua sequebant᷑
tes prout ariditas lingue nostre
ingeniiq tenuitas patit᷑: ĩmo
ut misericors d̃s annuit prolo¬
quam᷑. Hic itaq ille ẽ perrus

Expanded text:
ere beata apostolorum merita, in quibus se Christus et recipi praedicat et audiri; beati nihilominus et illi quorum devotio delata apostolis recurrit in Christum. Tenentes itaque, fratres, tantae hujus promissionis fidem, de suppliciislaetatur, martyres non dubitat cum Christo regnare post mortem. Nos vero Ecclesiarum omnium reverendissimos patres, Petrum dico et Paulum, piissimis studiis honoremus, quibus, Christi praestante gratia, factus est hodie de morte natalis; quibus finissiis quod vivebant, Erat eis et mori lucrum, quia tali hac morte vitam sibi merebantur aeternam; erat eis mori lucrum, quorum corruptioni incorruptio succedebat, et damna praesentium temporum lucra perpetua sequebanturtes, prout ariditas linguae nostrae ingeniique tenuitas patitur, imo ut misericors Deus annuit, proloquamur. 2. Hic itaque ille est Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Tu aũt stultus es et
iiis piens: quia non confi¬
teres dñm. sed confiteris sa
thanã patrem tuũ. Tunc
rex iratus iussit ligari ma¬

Expanded text:
 tu autem stultus es et insipiens . quia non confiteris| dominum . sed confiteris in satanae patrem tuum. Iratus| rex iussit legare ma
Abbreviated transcription (Latin):
fectu uigente non seru. relicta
perxexit domo. Discite uir gi¬
nes non circuncursare per alie¬
nas edes. non demorari in pla¬
teis. non aliquos in publico mi¬
scere sermones. Maria in domo
seza. festinat in publico. Man¬
sit apid cognatam suam trib
mensibus. Etenim que propter
officium uenerat. in herebat of.¬
ficio. Mansit etiam mensibus
tribus. non quod domus cam
delectaret aliena. sed quia fre.¬
quentius uideri in publico dis¬
plicebat. Didicistis uirgines pu-¬
dorem marie. discite humilitatẽ
Uenit propinqua ad proximã
iunior ad semorem. Nec solũ
uenit. sed euam prior saluta¬
uit. Decet enim ut quanto ca.¬
suor uirgo. tanto humilior sit
Nouerat deferre semioribus.
Sit magistra humilitatis.
in qua est professio castitatis.

Expanded text:
fectu uigente, non sexu relicta fectu uigente, non sexu relicta perrexit domo. discite, uirgines, non circumcursare per alienas aedes, non demorari in plateis, non aliquos in publico miscere sseria, festina in publico, mansit apud cognatam 1289 suam tribus mensibus. Etenim quae propter officium venerat, inhaerebat officio. Mansit ergo mensibus tribus, non quod domus eam delectaret aliena, sed quia frequentius uideri in publico displicebat. didicistis, uirgines, pudorem Mariae: discite humilitatem. uenit propinqua ad proximam, iunior ad seniorem nec solum uenit, sed etiam prior salutauit; decet enim ut quanto castior uirgo tanto humilior sit. nouerit deferre senioribus, sit magistra humilitatis, in qua est professio castitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
biit in montana
cum festinatiõne in ciuitatem
iuda: et intrãuit in domũ za¬
charie / et salutauit elyz ⁊besh.
¶lorãle est õmnibus ut qui fidẽ
exigunt: sidem ãstruant. Et
ideo angelus cum abscondita
nũcraret: ut fides astruerẽtur
exemplo semioris fẽmine steri¬
lisq conceptum uirgini maxie
placuerit assereret. Ubi audi¬
uit hoc maria: non quasi incẽe¬
dula de oraculo nec quasi incez¬
ta de nũcio nec quasi dubitans
de exemplo, sed quasi leta pro
uoto: religiosa pro officio⁊ festi:¬
na pro gauoio in montana per.¬
rexit. Quo enim iam deo plena-
nisi ad supemor aicũ festinatione
contende retꝰ Nescit tarda mo¬
iscite et uos sancte muli-¬
eres sedulitatem quam
pregnantibus debeatis exhibe¬
re coguatis. Mlaziam que an¬
te sola m inimis penetralibus
uersabatur. non a publico uir¬
gmitalis pudor non ab
studio asperitas montium.
non ab officio prolixitas itine¬
ris retardauit. In montabgo
cum festinatione, uirgo officii
memor, iniuzie immemor, af.¬

Expanded text:
a cum festinatione in ciuitatem Iudae et intrauit in domum Zacchariae et salutauit Elisabet. morale est omnibus, ut qui fidem exigunt fidem adstruant. et ideo angelus cum abscondita nuntiaret, ut fides adstrueretur exemplo, senioris feminae sterilisque conceptum uirgini Mariaeplacuerit adsereret. ubi audiuit hoc Maria, non quasi incredula de oraculo nec quasi incerta de nuntio nec quasi dubitans de exemplo, sed quasi laeta pro uoto, religiosa pro officio, festina pro gaudio in montana perrexit. quo enim iam deo plena nisi ad superiora cum festinatione contenderet? nescit tarda moiscite et uos, sanctae mulieres, sedulitatem quam praegnatibus debeatis exhibere cognatis. Mariam, quae ante sola in intimis penetralibus uersabatur, non a publico uirginitatis pudor, non ab studio asperitas montium, non ab officio prolixitas itineris retardauit in montana uirgo cum festinatione, uirgo officii memor, iniuriae inmemor, ad
Abbreviated transcription (Latin):
erfecto itaq scelere: ut oc¬
todorũ legio redeat iulet᷑
sant mauricius pͥmiceriꝰ pau¬
ium a satellitib regis segrega
ꝯuocat legionẽ: et hac orati¬
i sanctiores alloquit᷑. Gratu¬
n uirtuti ur̃e. ꝯmilitones opti¬
In. quod amore religionis. nul¬
im nobis cesaris p̾cepta attu¬
im formidinẽ. Gaudentib qͦ
Dammͦ animis. tradi ad necẽ
ssosam ꝯmilitones ur̃os uidi¬
sis: quã timui ne quisqͣm qͦd
armaris facile est. spetie defensi¬
onis beatissimis fuñib manꝰ
obuias afferre temptaret. Iam
michi ad huius rei interdictũ
qui exemptũ uagina aposto-¬
li gladiũ. ꝓprie uocis iussione
condidit: docens maiorem

Expanded text:
erfecto scelere ut octodorum| legio redeat iubetur. Tunc . mauricius primicerius .| paululum a satellibus regiis segregatus conuocat| legionem et hac orationem sancti oris alloquitur.| Gratulor uirtute uestrae commilitones| optimi quod amore relegionis nullam uobis caesa| ris praecepta attullere formidinem . gaudentibus| quodam modo animis . tradi ad necem gloriosam| commilitonis uestros uidistis quam timui ne quis| quam quod armatis facile est . speciae defensionis| beatessimis funeribus manus obuias adferre temta| ret. Iam mihi ad huius rei interdictum qui exemtum uagina| apostoli gladium propriae uoces iussione recon| didet . docens . maiorem
Abbreviated transcription (Latin):
tes ur̃as manꝰq prohibuit: ne
quisqͣm diuino operi mortalib
dertris obuiaret: quinimmo
eyti operis finẽ perhenni reli-¬
ione ꝯplete. Actenus exẽpla
lacris inserta coditib lege-¬
bamus: iam nunc per nos¬
metip̃os quos sequi deberemꝰ
alpeximus

Expanded text:
estras manusque prohibuit ne quisquam deui| no opere mortalibus dexteris obuiaret . quin immo .| caepti operis fidem perennem religionem conplete| hactenus . exempla sacris inserta codicibus legebamus| Iam nunc per nosmet ipsos quos sequi deberemus as| peximus
Abbreviated transcription (Latin):
iocletianus quondamr¬
mane reipublice princep
cum ad imꝑiũ totius orb̃is ful
set electus. om̃sq prouincias
turbari quoꝵdã presumptõn
perspiceret: ad ꝯsortiũ imperi
uel laboris. olim sibi ꝯmilitoil
herculiũ maximianũ cesarem
dorum. qui in bangadarũ noñ¬

Expanded text:
ioclicianos quondam roman e rei publicę| princips. Cum ad imperium totius orbis fuis| set electus. Omnisque prouincias turbari| quorundam praesumpcione perspiceret. Ad| consorci“u”m imperii uel laboris olim sibi conmilitonem| herculium maximianum cesarem anum qui in bacaudar
Abbreviated transcription (Latin):
uri autẽ resisteret si ui¬
gilaret: quia aduentũ
iudicis qui occulte aĩam rapit
precauens ei penitendo occurre¬
ret ne impenitens periret. Ho¬
ram u̾o ultimã dñs noster id¬
circo nobis uoluit ẽẽ incogni¬
tam. ut semper possit eẽ suspec¬
ta: ut dum illam p̾uidere non
possumꝰ. ad illã sine intermissi¬
in ꝯditione mortalitatis nostre
mentis oculos figite: uenienti
uos iudici per fletus cotidie et
lamenta p̾parate. Cum certa
mors maneat om̃ib: nolite
de temporalis uite prouidentia
incerta cogitare. Terrenarũ re-¬
rum: uos cura non aggrauet.¬

Expanded text:
uri autem resisteret, si vigilaret, quia adventum judicis qui occulte animam rapit praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. Horam vero ultimam Dominus noster idcirco nobis voluit esse incognitam, ut semper possit esse suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissinditionem mortalitatis vestrae mentis oculos figite: venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate; cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare: terrenarum rerum vos cura non aggravet
Abbreviated transcription (Latin):
ihu xp̃i: per quẽ mͥ mundus
crucifixus est et ego mundo:
Hoc autẽ dicit ut intelligas
crucẽ ñ ligni ẽẽ patibulũ: s
uite uirtutisq ꝓpositũ . iiii.
nis. si scd̃m eunͣgelium
niuat: crux est atqz martyri¬
um. Sed hoc est quod in nob̾
difficile repperitur. ut om̃s ac-¬
tus nr̃i scd̃m eungłium diri-¬
gantur: atq ideo quociẽs cũq
uoluptatib uolutam᷑. cucẽ
saluatoris amiitimꝰ. xp̃c enĩ-
est castitas. pax. u̾itas. manlu¬
etudo.

Expanded text:
isti, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ? Hoc autem dicit, ut intelligas crucem non ligni esse patibulum, sed vitae virtutisque propositum. Tota nis, si secundum Evangelium vivat, crux est atque martyrium. Sed hoc est, quod in nobis difficile reperitur, ut omnes actus nostri secundum Evangelium dirigantur; atque ideo, quotiescunque voluptatibus volutamur, crucem Salvatoris amittimus. Christus enim est castitas, pax, veritas, mansuetudo.
Abbreviated transcription (Latin):
ecesse est inqͣm ut inici¬
a bona fuerint. quorũ
finis est optimus sub sequutꝰ.
et martyres eos ñ solũ fuisse
cũ passi sunt: s etiã marty¬
res xp̃i fuisse cũ uiuerẽt. Mar¬
uis. Quotienscũq bonis acti¬
b mandatũ xp̃i facimus: to
ni affixione ꝯstruit᷑: s illa
q̃ totius uite curriculo. cũcta¬
rum disciplinarũ uirtutib
coaptatur: de qͣ mͥ uidetur
s aluator dicere. Qui uult post
me uenire: tollat crucẽ suam
unquid enĩ om̃s mͣres
qui secuti st̃ dñm. cruci¬
fixi st̾: Nũquid om̃s uirgines

Expanded text:
ecesse est enim, ut initia bona fuerint, quorum finis est optimus subsecutus; et martyres eos non solum fuisse cum passi sunt, 265 sed etiam martyres Christi fuisse cum viverent. Marur quotiescumque bonis affectibus mandatum Christi facimus, totni affixione construitur; sed et illa quae totius vitae curriculo cunctarum disciplinarum virtutibus coaptatur. De qua mihi videtur Salvator dicere, Qui vult post me venire, tollat crucem suam, umquid enim omnes martyres, qui secuti sunt Dominum, crucifixi s
Abbreviated transcription (Latin):
qualem se qnͣtumq prestit̾i̾t:
non est nr̃e facultatis euolu̾e
Idem enim ꝯstantissime perse¬
uerabat: qui prius fuerat.
Eadem in corde humilitas. ea¬
dem in uestitu ulitas erat: a¬
q ita plenus auctoritatis es
gr̃e. implebat ep̃i dignitas
ut ñ tamen propositũ monas
uͥtutẽq desereret. Aliqͣmdiu gͦ
adherenti ad eccl̃am cellula uꝰ
est: dein cũ inqͥetudinẽ frequã¬
tantiũ ferre. non posset. duob
fere extra ciuitatẽ milib. mo¬
nasteriũ sibi statuit. Qui locus
tam secretus et remotꝰ erat: uit
heremi solitudinẽ ñ desideraret
Ex uno enim latere p̾cisa mõtr
extelsa rupe ambiebat᷑: reliqui
planiciem liger fluuius redu¬
to paululũ sinu clauserat. Uni
tantũ eadem arta admodũ u
adiri poterat. Ip̃e ex lignis ꝯt¬
ta cellulam habebat. Kectõ.¬

Expanded text:
qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, mult
Abbreviated transcription (Latin):
iencie celebramus festiuitãtẽ.
quoꝵ societate celũ exultat. qͦꝵ
patrociniis terra letat᷑. quorũ
triumphis eccl̃a sc̃a coronat᷑.
quoꝵ ⁊ fessio qͣnto in passione
forcior. tanto est clarior ĩ hono¬
re: quia dũ creuit pugna. cre¬
uit et pͥugnantiũ gl̾a. ⁊ mar-¬
tyrii triumphus multiplici
passionũ genere adornatur.
Derq gͣuiora torm̃ta gͣndiõ¬
ra fuere et p̾mia. dũ cacholica
mat̾ eccła per totũ orbem longe
lateq diffusa. in ip̃o cãpite suo
rendo. Uniu̾sos autẽ quos ag¬
mine inclito carcer penalis ĩ¬
elusit: pari et si mili calore uir¬
niuis ad gerendũ certam̃ gła
riũphalis inspirauit. R
uere beata mat̾ eccl̃a:
quã sic honor diuine dig¬
uationis illuminat. quã uincẽ¬

Expanded text:
itia celebramus festivitatem, quorum societate coelum exsultat, quorum patrociniis terra laetatur, quorum triumphis Ecclesia sancta coronatur: quorum confessio quanto in passione fortior, tanto est clarior in honore; quia dum crevit pugna, crevit et pugnantium gloria, et martyrii triumphus multiplici passionum genere adornatur, perque graviora tormenta, gratiora fuere et praemia. Dum catholica mater Ecclesia per totum orbem longe lateque diffusa, in ipso capite suo Crendo. Universos autem quos agmine inclyto carcer poenalis inclusit, pari et simili calore virtutis ad gerendum certamen gloria triumphalis inspiravit. O vere beata mater Ecclesia, quam sic honor divinae dignationis illuminat, quam vince
Abbreviated transcription (Latin):
cuꝑiunt. p̾dicabant. Nec u̾o
aliud hiis facere licuit: qͣm qͣd
ppłs dño uolente cogebat .iii.¬
Nter ep̃os tamen qui affuerãt:
p̾cipue defensor quidã nomine
dicit᷑ restitisse. Unde animadu̾
tunc notatũ. Nam cũ fortuitu
lector cui legendi eo die officiũ
erat. int̾clusus a ppło defuiss:
turbatis ministris dũ expectat᷑
qui ñ aderat. unus e circum¬
stantib sumpto psalt̾io quẽ
primũ uersũ inuenit. a rripuit.
Psalmus autẽ hic erat. Ex ore
infantiũ et lactentiũ perfecisti
laudẽ propt̾ inimicos tuos: ut
destruas inimicũ et defensorem.
Quo lexło. cloio⁊ ppłi attollit᷑.
pars diu̾sa ⁊ fundit᷑. Aapra lie
bitũ est diuino nuitu psalmũ hũc
lectũ fuisse: ut testimoniũ oꝑis
sui defensor audiret: quia ex ore
infantiũ et lactentiũ in marti-
no dñi laude perfecta. et ostens¬
est pariter ⁊ destructꝰ inimitꝰ.¬

Expanded text:
cupiunt praedicabant. nec uero cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduertum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset
Abbreviated transcription (Latin):
ubidem fere tempus. mar
ce eccl̃e petebat᷑: s cũ erui mo¬
nastẽrio suo. ñ fãcile poss. ruriciꝰ
quidã. unus ex ciuib uxõris lã¬
guõre simulato. ad genua eius
prouolutꝰ: ut egrederetur ob¬
tinuit. Ita dispositis iam ĩ itĩ¬
nere cĩuiũ turbis. sub quadã
custõdia. ad tiuitatẽ usq de¬
ducitur.¬
irum in modũ incredi¬
bilis multitudo ñ solũ
ex illo oppido: s etiã ex uicinis
urbib ad suffragia ferenda
ꝯuenerant. Una om̃iũ uolun¬
tas. eadem uota eadei: sentẽ¬
tia: martinũ episcopatu dig¬
nissimũ: felicẽ fore tali eccłam
sacerdote. Pauci tanen et non¬
nulli ex ep̃is. qui ad ꝯstituen¬
dum antistitẽ fuerant euoca¬
ti. impie repugnabant: dicen¬
tes scilicet ꝯtemptibilẽ ẽẽ per¬
sonã. indignũ ẽẽ episcopani
hominẽ. uultu despicabilẽ: ue¬
ste sordidũ. crine deformem.
Ita a ppło sententie sanioris.
hec illoꝵ irrisa dementia est:
qui illustrẽ uirũ dũ uituꝑare

Expanded text:
ub idem fere tempus ad cae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur.irum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare
Abbreviated transcription (Latin):
it nemo qui ignoret. Nã pͥma
het in illis beatitudo e. quod
ambo una die passi ẽẽ noscunt᷑.
lulicet ut quos una fides seruiti¬
lxp̃i deuinxat. una dies marci¬
li coronaret. Deinde ip̃a passio
am petrus crucẽ erucem
sicut saluator in exitu ꝑ
dulit: et dñice deuotionis simi¬
litudine ñ morte discretus ẽ: sci¬
licet ut quẽ imitabat᷑ fide. imi¬
taiet᷑ et passione. De pauli uero
ceruite cũ eũ persecutor gladio
percussisset: dicit᷑ fluxisse lactis
unda magis qͣm sanguinis. Et
didum. potius qͣm cruentũ: que
quidem res in scõ paulo stupen¬
da ñ est. Quid enĩ mirũ si habũ¬
dat lacte nutritor eccłe: Sicut
ip̃e ad cormthios ait. Lac uobis
potũ dedi non escam.¬

Expanded text:
rit, nemo qui nesciat. Nam prima rit, nemo qui nesciat. Nam prima haec in illis beatitudo est, quod ambo una die passi esse noscuntur: scilicet ut quos una fides servitio devinxerat, una dies martyrio coronaret. Deinde ipsa passio ate? Nam Petrus crucis, sicut Salvator, exitum tulit, et dominicae devotionis similitudine nec in morte discerptus est: scilicet ut quem imitabatur fide, imitaretur et passione. De Pauli vero cervice, cum eam persecutor gladio percussisset, dicitur fluxisse magis lactis unda, quam sanguinis, et didum potius quam cruentum. Quae quidem res in sancto Paulo stupenda non est. Quid enim mirum, si abundat lacte nutritor Ecclesiae? sicut ipse ad Corinthios ait, Lac vobis potum dedi, non escam
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m eius corpuscłm in locoubi
nunc adorat᷑. fuerit angło ãn¬
ente tͣnslatũ. Anno sexagesims
qͣrto post tͣnsitum głosi domni
martini: beatus perpetuus al¬
ronice sedis cathedrã sortitus ẽ
dignitatis. Adeptusq hñc ap¬
cem cũ magno uotoꝵ ⁊sensu
fundamenta templi ampliora
qͣm fuerant. suꝑ beata memibrl
locare disposute. Quod laga al¬
xp̃iano pedes curat: ut iã
on trepidus nec imbetillis pos¬
sit super petram eccl̃e stare. sed
robustus et fortis incedere. Ubi
autẽ u̾ba pauli ñ leguntur:
Qui locus ea litteris ñ scribit:
iide retinet. ꝯu̾satione custodit:
sui paulus a dño uas electio¬
is est nominatꝰ. Bonũ uas:
ptima apłoꝵ nomina .uͭ.
petra et uasculũ: necessa¬
ria domui saluatoris. Domus
eñ ꝑetrarũ fortitudine ꝯstruit᷑:
utilitate uasis ornat᷑. Petra ad
firmitatẽ ne labant᷑ sustentat
pplos: uas ad custodiã ne tẽptẽ¬
tur oꝑit xp̃ianos. Exitus uero
corum de hoc scło qm̃ beatꝰ fue¬

Expanded text:
m in loco ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno votorum consensu fundamenta templi ampliora quam fuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaiano pedes curat, ut jam non trepidus, nec imbecillis possit supra petram Ecclesiae stare, sed robustus, et fortis incedere. Ubi autem verba Pauli non leguntur? Quis locus ea litteris non inscribit, corde retinet, conversatione custodivit? Qui Paulus a Domino vas electionis est nominatus. Bonum vas, in Optima apostolorum nomina, petra, et vasculum necessaria domui Salvatoris. Domus enim petrarum fortitudine construitur, utilitate vasis ornatur. Petra ad firmitatem, ne labantur, sustentat populos; vas ad custodiam, ne tententur, operit Christianos. Exitus vero eorum de hoc saeculo quam beatus fue
Abbreviated transcription (Latin):
et diu̾sos per totã galileã curã-¬
te languores: in omnẽ syriã
se uͥtutũ eius fama diffud̾ar
et multe ex uniu̾sa uidea duo
ad celestẽ medicũ ⁊ fluebant
Quia enĩ tarda est humane ꝑ¬
norantie fides. ad credenda que
ñ uidet. et speranda que nescr.
oportebat diuina erudicione fr-¬
mandos. corporeis beneficuis et
nisibilib miraculis incitari: nt
cuius tam benignã experiban-¬
tur potentiã. ñ ambigerẽt salu¬
tarem ẽẽ doctrina. Ut gͦ exteri¬
ores medelas dñs ad remedia
interiora tͣnfferret. et post sa-¬
nitates corpoꝵ curationes ope¬
raretur animarũ. segregatus
a circunstantib turbis. secessi
uicini montis petiit: aduoca¬
tis apłis quos sublimioribus
institutis ab edito mistice sedie
imbiieret: ex ip̃a loci atq ope¬
ris qͣlitate significans se esse
qui moysen quondã suo fuiss
dignatus alloquio. illic quid̃
t̾ribiliore iusticia. hic autẽ sas¬
tiore clem̃tia: ut impleret que
fuerat ꝓphete iheremie uatisi

Expanded text:
et diversos per totam Galilaeam curante languores, in omnem se Syriam virtutum ejus fama diffuderat; et multae ex universa Judaea turbae ad coelestem medicum confluebant. Quia enim tarda est humanae ignorantiae fides ad credenda quae non videt, et speranda quae nescit, oportebat divina eruditione firmandos corporeis beneficiis et visibilibus miraculis incitari: ut cujus tam benignam experiebantur potentiam, 367 non ambigerent salutarem esse doctrinam. Ut ergo exteriores medelas Dominus ad remedia interiora transferret, et post sanitates corporum curationes operaretur animarum, segregatus a circumstantibus turbis, secessum vicini montis ascendit, advocatis apostolis, quos sublimioribus institutis ab edito mysticae, sedis imbueret, ex ipsa loci atque operis qualitate significans se esse qui Mosen quondam suo fuisset dignatus alloquio: illic quidem terribiliore justitia, hic autem sacratiore clementia, ut impleretur quod fuerat, propheta Jerem
Abbreviated transcription (Latin):
sit dñs angelũ suũ. et eripuis
me de manu herodis: et de om̃
expectatione plebis iudeoꝵ.¶
sideransqz uenit ad domũ m
matris iohis qui cognomis
est marcus: ubi erant mla ¶
ꝯgregati et orantes.iiii.¬
ulsante autẽ eo ianuam:
processit puella ad uidẽdũ
nomine rhode. Et ut cognouit
uosẽ petri: pre gaudio ñ aperu
rianuã: s introcurrens nũti¬
at illi dixerunt ad illã. Insanis.
ila audẽ affirmabat sic se ha-¬
in. Illi autẽ dicebant. Ange-¬
lis eius est. Petrus aut̃ perse-¬
uabat pulsans. Cũ autẽ aperu-¬
stuuerunt. Annuens autem
eis manu ut tacerent: n arra-¬
uit quom̃ dñs eduxisset eũ de
carren. Dixitq. Nuntiate ia¬
iobo: et fratribz hec. Et egressꝰ.
abiit in alium locum. le.uͭ.

Expanded text:
angelum suum et eripuit me de manu Herodis et de omni expectatione plebis Iudaeorum consideransque venit ad domum Mariae matris Iohannis qui cognominatus est Marcus ubi erant multi congregati et orantes pulsante autem eo ostium ianuae processit puella ad audiendum nomine Rhode et ut cognovit vocem Petri prae gaudio non aperuit ianuam sed intro currens nuntiat illi dixerunt ad eam insanis illa autem adfirmabat sic se habere illi autem dicebant angelus eius est Petrus autem perseverabat pulsans cum autem aperustipuerunt annuens autem eis manu ut tacerent enarravit quomodo Dominus eduxisset eum de carcere dixitque nuntiate Iacobo et fratribus haec et egressus abiit in alium locum facta
Abbreviated transcription (Latin):
quit cũ mist̾io sacerdotem.
qam quicquid in scł̃o futu¬
rum erat: id totũ de eius bõ¬
hostia. d̃s resurrectõnis¬
e⁊ sacerdos oblationis: ⁊ hosti

Expanded text:
it cum mysterio sacerdotem; nam quidquid in saeculo profuturum erat, id totum de ejus hostia; Deus resurrectionis, sacerdos oblationis. Hoc aute
Abbreviated transcription (Latin):
s almus qui cantat᷑ dns
sicut ẽẽ debemus: ad om̃s nos
pertinere intelligamus. Qͣ se¬
minant in lacrimis: in gaut¬
dio metent. Euntes ibant
flebant: mittentes seminal
a. Uenientes autẽ uenient
exultatione: tollentes mai-¬
plos suos. Quo euntes: ⁊ ml
uenientes: Quid seminantes
in lacrimis: Que st̃ senmna:
Qui manipłi: Euntes in mor¬
tem: uenientes a morte. Eun¬
tes nascend: uenientes resur¬
gendo. Seminantes opera bo¬
na: metentes mercedem et̾nas
fecerimꝰ: manipłi nr̃i quol
sine recipiemus.
i ergo bon a st̃ semin

Expanded text:
salmus qui cantatur Domsicut esse debemus, ad omnes nos pertinere intelligamus. Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent. Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua: venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. Quo euntes, et unde venientes? Quid seminantes in lacrymis? quae sunt semina? qui manipuli? Euntes in mortem, venientes a morte. Euntes nascendo, venientes resurgendo. Seminantes opera bona, metentes mercedem aeternam. fecerimus, manipuli nostri, quod in fine recipiemus. i ergo bo
Abbreviated transcription (Latin):
na salubri eccl̃am dñi edificait
ũq se homo nata unͣ¬
gretus. minus latina
lingua et litteris instructꝰ ni¬
nus utilem peruideret: eidem
pb̃̾ro potestatẽ dedit corã se in
eccł̃a euͣngeliũ tractandi. ac
frequentissime disputandi:
ille uir uenabilis ac prouidis
in orientalib eccłiis id ex mo-¬
re fieri sciens et certꝰ. et utili¬
tati eccłe ⁊sulens. obtrectanti¬
um ñ curabat linguas: dum¬
mͦ factitaret᷑ a pb̃ro. quod a si
ep̃o minime impleri posse cer¬
nebat. Unde accensa ⁊ ardene
uolante huiusmodi fama
no p̾cedente exemplo. acces
ab ep̃is potestate. ꝓbr̃i ñ l¬

Expanded text:
na salubri Ecclesiam Domini aedificare: na salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo naturGraecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardenset volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, pr
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e nobis retulit. tũc superbe in¬
terp̾tantib. et tamqͣm eũ ꝯso¬
lantib ac dicentib. quia ⁊ locꝰ
cum ille homo dei ut nobis re¬
tulit. maiori ⁊sideratione intel¬
ligeret et gemeret. qm mlta
et magna sue uite pericula. de
regimine et gubernatione eccłe.¬
sue uite impendere iam ac pro¬
uenire speraret: atq ideo fleret.
completũ est desiderium.
eccl̾am mox instituit: et cum
seruis dei uiuere cepit secũdũ
modum et regulã sub scĩs apo-¬
stolis ꝯstitutã. maxime ut ne¬
mo ꝓpriũ qͥcqͣm in illa societa¬
te haberet. sz eis eẽnt om̃ia cõ-¬
munia: et distribueret᷑ unicui¬
prior fecerat: dum de tͣnsma¬
rinis locis ad sua remeasser.
Sanctus u̾o ualerius ordin¬
tor eius ut erat uir pius
um timens. exultabat et
grãs agebat. suas a dño s
ditas fuisse p̾ces. quas se f¬
quentissime fudisse narrabiar.
ut sibi diuinitꝰ homo ꝯcedere
talis. qui posset u̾bo dei ⁊ dest̾¬

Expanded text:
nobis ipse retulit, tunc superbe innobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. completum est desiderium. ecclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuiprior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctri
Abbreviated transcription (Latin):
festim uenit ciuitatẽ: ⁊ hominẽ
uisũ allocutus frequentiꝰ. atq
exhortatꝰ est. qͣntũ d̾s donabat.
ut quod deo nouerat reddidiss.
pollicebat᷑: nec tam̃ hoc in eius
tunc impleuit p̾sentia: s uaca-¬
re utiq et ĩnane ẽẽ ñ potuit.
quod per tale uas mundũ. in
honorẽ utile dño. ad om̃e opꝰ
bonũ paratũ in om̃i loco diui¬
na gerebat prouidentia.ui.
gerebat. Qui cũ flagitante et¬
clesiastica necessitate de proui¬
dendo et ordinando pb̃ro ciui¬
tatis. plebem dei alloqueret᷑.
et exhortaret᷑: iam scientes ca¬
tholici sc̃ĩ augustini ꝓpositum
et doctrinã. manu iniecta qm̃
idem in ppło securus. et ignarꝰ
quid futurũ eẽt astabat: sole¬
bat autẽ laicus ut nobis dice¬
non habebant ep̃os suã absti¬
nere p̾sentiã: eũ ergo tenue¬
o fieri perficiq petentib. mag¬
noq studio et clamore flagi¬
tantib: ubertim eo flente. ñ¬
nullis quidẽ lacrimas eius ut

Expanded text:
confestim venit civitatem, et hominem confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco divina gerebat providentia. CAPgerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicenon haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenueo fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
re carnis neꝑotib exultã
Iam eius pater: antea de¬
untus fuerat. Lectio.Uͣ.
enuntiauit scolasticis
quos rethoricam docebat:
sibi magistrum aliũ ꝓui¬
int. eo quod seruire deo de
ti gr̃a. cũ aliis ciuib ⁊ amicis
sus deo pariter seruientibus.
ad affricã et ꝓpriã domum. a¬
guoq remeare. Ad quos ue-¬
nos et in quib ꝯstitutꝰ fer-¬
me riennio. et a sese iam ali
rebant deo uiuebat: ieiuniis.
orationib. et bonis operib in
lege dĩ meditans die ac no-¬
cte et de hiis que sibi d̃s̃ cogi-¬
tanti atq oranti intellecta ce-¬
uelabat. et p̾sentes et absẽtes
srmonib ac libris docebat.
Contigit forte eodem tẽpore.
at quidã ex hiis quos dicunt
agentes in rebz. apud ypponẽ¬
e posse mundi huius om̃s con¬
mnere cupiditates. atq ille¬
alias: si aliqͣndo ex eius ore
dei u̾bum audire meruiss. Qͦd
cũ ad se fideli relatione fuisset¬
delatũ. liberare aĩam cupiens
ab huius uite ꝑicłis morteq
et̾na. ad memoratam ultro cõ

Expanded text:
de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipsta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam alierebant, Deo vivebat, jejuniis, orationibus, bonisque operibus, in lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponeme posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque
Abbreviated transcription (Latin):
ine in illa tũc ypponiensi
de. manicheoꝵ pestilentia
mplimos uel ciues uel peregͥ.
⁊ infecerat et penetrau̾at.
ente et decipiente eiusdẽ

Expanded text:
ne in illa tunc Hipponensi urbe Manichaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
na. et que ñ potest haberi sine
cet̾is bonis: quib homo effici¬
tur bonus. Pro hac autẽ dilec¬
tione: patienter debemꝰ etiam
mundi odia sustinere. Netes¬
se est enim ut nos oderit: qͦs
cernit nolle quod diligit. S
plurimũ nos de seip̃o dñs cõ¬
solat᷑: qui cũ dixiss hec man¬
do uobis ut diligatis inuip
adiecit atq ait. Si mund̃
uos odit: scitote quia me
rem uobis odio habuit. Cu
ergo se membrũ super u̾uicen
extollit: Recusas eẽ in corpois
si ñ uis odiũ mundi sustinen
i de mundo inquit eslet
mundus quod suũ erat
diligeret. Uniu̾se utiq hoc di¬
am mundi nomine appellat
sicut est illud. D̾s erat in xpp̃
mundũ reconcilians sibi. Iten¬
q illud. Nõ uenit filius hõi
iudicet mũdũ: s ut saluet᷑
dus per ip̃m. Et in epła sua w̃¬

Expanded text:
na, et quae non potest haberi sine na, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere i de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc diam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et in Epistola
Abbreviated transcription (Latin):
ligit: ñ diligit seip̃m. In hiis
tota lex pendet et ꝓphete. Hic
est fructus nr̃. De fructu itaq
nobis mandans: hec mando
inquit uobis ut diligatis ĩui-¬
cem. Unde et apłs paulus. cũ
ꝯtͣ opera carnis. ꝯmendare fru¬
ctus sp̃c uelles. a capite hoc po¬
suit: fructus inquit sp̃c caritas
est: ac deinde cetera tamqͣm
ex isto capite exorta ⁊ religata
⁊texuit. Que sunt: gaudium.
pax. longanimitas. benignitas.
bonitas. fides. mansuetudo. cõ¬
uis aut̃ bene gaudet: si bonũ ñ
diligit unde gaudet: Qͥs pacẽ
nerã. nͥ cũ illo potest hab̾e quẽ u̾a¬
cit̾ diligit: Qͥs ẽ lõganimis ĩ bono
ẽ benignꝰ. nͥ diligat cui opitulat᷑: Qͥs
bonus. nͥ diligendo efficiatur:
Quis salubrit̾ fidelis: nisi ea
fide que per dilectionẽ oꝑatur:
dilectio moderetur: Quis ab eo
se ꝯtinet unde turpatur: nisi
diligat unde honestatur:u.¬
erito itaq magist̾ bonꝰ
dilectionẽ sic sepe ꝯm̃dat.
tamqͣm sola p̾cipienda sit: sine

Expanded text:
ligit Deum, non diligit seipsum. In his tota Lex pendet et Prophetae : hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, conuis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine
Abbreviated transcription (Latin):
ecce eiusdem fluminis pontẽ
rege tͣnseunte cũ multicudine
ppłi. obuiauit illis cecus qͥdã
huiꝰ diutissime solaris expers
luminis: forte nec sui cecatus
culpa. s ut manifestarentur
opera dei in illo: et per illius
illuminationẽ presentẽ. plui¬
moꝵ illuminarentur corda sy¬
ritaliter.

Expanded text:
ecce eiusdem fluminis pontem ecce eiusdem fluminis pontem rege transeunte cum multitudine populi obuiauit illis caecus quidam huius diutissime solaris expers luminis, forte nec sui caecatus culpa, sed ut manifestarentur opera Dei in illo et per illius inluminationem praesentem plurimorum inluminarentur corda spiritaliter.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ⁊firmanda in fidem sue ma-¬
iestatis corda ppłi p̾sentis. cui¬
dam ceco ad se clamanti lum̃
reddidisse oculoꝵ: ut per corpo¬
rale unius illius cen lum̃. spiri¬
talit̾ multoꝵ illuminarent᷑ pec¬
tora. Ita et sc̃s uedastus deo xp̃o
donante per cuiusdã illumina-¬
tionẽ ceci. fidẽ quã uerbo p̾dica-¬
uit. in corde regis miraculo cõ-¬
firmauit: ut rex ip̃e intellige¬
ret tam sibi ẽẽ necessariũ cor¬
dis lum̃. qͣm ceco oculoꝵ illu¬
strationẽ: et quod diuina op¬
ta est gr̃a per p̃ces famuli sui
in oculis ceca nocte caligatis
hoc per sernones eiusdẽ fame¬
spiritalis intelligentiã lucis.i
suo pectore perficeret᷑ Nam re¬
gia excellentia ⁊digna comita¬
tu. cum multitudine maxima
ppłi iter agentib illis. uenerĩt
in quendã pagũ. qui incolars̃
t̾re illius ꝯsuetudine uungise
pagus dicit᷑. ꝓpe reguliacã ul¬
lam que sita est suꝑ florige¬
ras axone fluminis ripas. Et

Expanded text:
ad confirmanda in fidem suae maad confirmanda in fidem suae maiestatis corda populi praesentis cuidam caeco ad se clamanti lumen reddidisse oculorum ut per corporale unius illius caeci lumen spiritaliter multorum inluminarentur pectora. Ita et sanctus Vedastus, Deo Christo donante, per cuiusdam inluminationem caeci fidem quam uerbo praedicauit in corde regis miraculo confirmauit, ut rex ipse intellegeret tam sibi esse necessarium cordis lumen quam caeco oculorum inlustrationem et quod diuina operata est gratia per preces famuli sui in oculis caeca nocte castigatis, hoc per sermones eiusdem famuspiritalis intellegentiam lucis in suo pectore perficeretur. Nam regia excellentia condigno comitatu cum multitudine maxima populi, iter agentibus illis, uenerunt in quoddam pagum quod incolarum terrae illius consuetudine Vungise pagus dicitur, prope Reguliacam uillam, quae sita est super florigeras Axnae fluminis ripas. Et