comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
NÕ EXORDIOSATIS
ostendit generationẽ xp̃i scđm
carnem se suscepisse narrandam.
Secundum heenc enũ xp̃c filius homi¬
nis est: quod aetiam se ipse sepissime
appellat. Commendans nobis: quid
misericorditer dignatus sit eẽ ꝓ nobis :
Nam illa supernã & eterna generatio
scđm quã filius dĩ unigenitus est
ante om̃em cretiturã. qua ꝑipsum
om̃ia facta sunt: ita in efftibilis est.
ut de illa dictum  ꝓphetam intelligat᷑.
Generationem eiuis quis enarrabit.
Exsequitur ergo humanã generationẽ
xp̃i Mattheus. ab abraham̃ generatores
cõ memorans: quos perducit ad ioseph
uirum MARIΛ. dequa natus est xp̃c:
Neq enim fas erat. ut eum obhoc a
coniugio MARIaE separandum putar&.
quod non ex eius concubitu sed uirgo
erat appellandus ioseph pater xp̃i.
.quia non eum concum bendo genuerat:
quando quidem recte pater eẽt̃
& iam eius. quem non ex sua coniuge
ꝓcretitum aliunde adoptasset:
Cumigitur ipse narr& Non ex concubitu

Expanded text:
uo exordio suo satis ostendit generationem Christi carnem se suscepisse narrandam. secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat commendans nobis, quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam filius dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo erat appellandus Joseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quandoquidem recte pater esset etiam ejus quem non ex sua conjuge procreatum, aliunde adoptasset. cum igitur ipse narret non ex concubitu
Abbreviated transcription (Latin):
tuum & eris benedictus. & benedicã
benedicentes te. & maledicam ma¬
ledicentes te: & benedicentur in te
om̃s tribus terrae: Uidesigitur con¬
gregationem gentiũ & scc̃ero sccie
decelesię coetum. oraculo diuino
huic primo ẽẽ ꝓmissum. & ideo is
auctor generis debuit designari:
primus emeriuit : Decuid quoq męrito
& ipse auctor generis declaratur: Quia
cum uire uirando. responsum quod ex
ipso scđm carnem xp̃c futurus eet acce¬
pit i Sic enim scriptum est Iurauit dñs
deuid ueritatem & non penitebit eum.
Exfructu uentris tui ponam suꝑ sedem
metm Et alibi Semel uraui in scõ
meo. sidauid mentiar. semen ei iN
aeternum manebit Et sedes eius sicut
sol in conspectu meo  Et inparali
fuerint diestui. & dormieris cum
patribus tuis: suscitabo sementuum
post tẽ quod egredietur de utero tuo.¬

Expanded text:
benedictus, et benedicam benedicentes te et maledicam maledicentes te, et benedicentur in te omnes tribus terrae. uides ergo congregationes gentium et sacrosanctae ecclesiae coetum oraculo diuino huic primo esse promissum. et ideo is auctor generis debuit designari, primus emeruit. Dauid quoque merito et ipse auctor generis declaratur, quia cum iureiurando responsum quod ex ipso secundum carnem Christus futurus esset accepit; sic enim scriptum est: iurauit dominus Dauid ueritatem, et non paenitebit eum: ex fructu uentris tui ponam super sedem meam et alibi: semel iuraui in sancto meo, si Dauid mentiar; semen eius in aeternum manebit, et sedes eius sicut sol in consfuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod egredietur de utero tuo
Abbreviated transcription (Latin):
stellam ꝓ testantem mundo natiui¬
tatem dominicã contuere sicredis
uilia: crede mirifica  Side his quȩ
humilitatis sunt disputas: quae alta
sunt & ccuelestia uenerare Hisdem enĩ
humilia & quae gloriosa sunt didi¬
cisti: uniuersa quae ad sailutds tuȩ
misterium ꝑtinebant. sacra tibi
euuangelia prodiderunt: Habes
in his unde dnm iħm & natum
hominem credas: & dm̃ esse
dubitare non possis. ⁊¬

Expanded text:
stellam protestantem mundo nativistellam protestantem mundo nativitatem dominicam contuere. Si vilia credis, crede mirifica. Si de iis quae humilitatis sunt disputas, quae alta sunt et coelestia venerare. Iisdem enim humilia, et quae gloriosa sunt didicisti; universa, quae ad salutis tuae mysterium pertinebant sacra tibi Evangelia prodiderunt. Habes in his unde Dominum Jesum et natum hominem credas, et Deum esse dubitare non possis.
Abbreviated transcription (Latin):
pocula lapis dulcissimus ministrauit:
Pordanis ꝑpetem meatum suum re¬
torsit in fontem: ualidissimi hostiũ
muri. tubarum strepitu corruerurs 
Sol quoq cõmoratus inccelo longiorẽ
triumphanti populo prestitit diem.
hoc uero nullis antea uidere scłis
dactum est: ut unigenitus alcissimi
quem trementes cochangłorum
suscipiunt ꝓotestates  hominem
se hominib ex hiber& : & carnem
quã sumpsit ab bomine. trans¬
formar& indm̃: Amplectere ergo
dignationem maiestatis aeternę.
& ne archanam dĩ tui discutias uo¬
luntatem: quia omnib quidem
natus est xp̃c̃. sedfidelibus dat salutẽ:
Quod si tibi sensuum tuorum fragili¬
tate minus dignum uidetur filiũ
dĩ natum de femina credere: uirginẽ
cogita peperisse Si tibi panni quib
ob uolutus est fortasse uilescunt:
angelos conlaudantes & multitudinẽ
cctelestis exercitus admirare: Si pre¬¬
sepe in quo infans iacuit despicis. erige
paulisper oculos: & nouam incaelo

Expanded text:
pocula lapis durissimus ministravit ; pocula lapis durissimus ministravit ; Jordanis perpetem meatum suum retorsit in fontem; validissimi hostium muri tubarum strepitu corruerunt; sol quoque commoratus in coelo longiorem triumphanti populo praestitit diem . Hoc vero nullis antea videre saeculis datum est, ut Unigenitus Altissimi, 38 quem trementes archangelorum suscipiunt potestates, hominem se hominibus exhiberet, et carnem, quam assumpsit ab homine transformaret in Deum. Amplectere ergo dignationem majestatis aeternae, et ne arcanam Dei tui discutias voluntatem: quia omnibus quidem natus est Christus, sed fidelibus dat salutem. Quod si tibi sensuum tuorum fragilitate minus dignum videtur, Filium Dei natum de femina credere: virginem cogita peperisse. Si tibi panni, quibus obvolutus est, fortasse vilescunt: angelos collaudantes, et multitudinem coelestis exercitus admirare. Si praesepe in quo infans jacuit despicis, erige paulisper oculos, et novam in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
ab cipłis ad probatus: deuno eodẽq
legis In principio erat uerbum : &
uerbum caro factum est:
G aude ergo nunc & exulta ad dm̃
tuum tandem conuersa gentili¬
tas ꝑ cepisti donum quod abrahã
in spũ se uidisse letatus est: Meru¬
isti ꝑ xp̃m: quod mereri quondã
debreorum gens electa non potiut :
Timens enim isrł & tremens mirabat᷑
ut legimus: quod morses populi prin¬
ceps. reconditus in nube & inuertice
montis altissimi: solus cum dẽio
& tanta se nobis dignatione concessit
ut loqueretur om̃ib: & abom̃ibus
uideretur: Ad illum tunc montẽ
sina quicumq accessiss& expopulo:
presenti puniebatur interitu: Ad
hunc uero montẽ qui hodie nicitus
est mundo: qui cumq non accesserit
moritur: Et tunc quidem unus
populus erudiebatur ad fidem : unc
uero om̃s gentes uocantur aduitã.
Viderunt uenerabiles patres nr̃i:
innumera magnaq mirabilia: Ccelũ
illis cingelicas rorauit ciescas: dulcia

Expanded text:
ab apostolis approbatus. De uno eodemque ab apostolis approbatus. De uno eodemque legis: In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est . Gaude ergo nunc et 37 exsulta ad Deum tuum tandem conversa gentilitas. Percepisti donum quod Abraham in spiritu se vidisse laetatus est: meruisti per Christum, quod mereri quondam Hebraeorum gens electa non potuit; timens enim Israel et tremens mirabatur, ut legimus, quod Moyses, populi princeps, reconditus in nube, et in vertice montis altissimi solus cum Domino hristus, et tanta se nobis dignatione concessit, ut loqueretur omnibus, et ab omnibus videretur. Ad illum tunc montem Sina quicunque accessisset ex populo, praesenti puniebatur interitu: ad hunc vero montem, qui hodie natus est mundo, quicunque non accesserit, morietur. Et tunc quidem unus populus erudiebatur ad fidem: nunc vero omnes gentes vocantur ad vitam. Viderunt venerabiles patres nostri innumera magnaque mirabilia. Coelum illis angelicas roravit escas; dulcia
Abbreviated transcription (Latin):
OUIERNI MISEERII sacra
didistis semꝑ & creditis: reparatio est
salutis humanȩ: uirtutum nactiuitas.
ruina uitiorum: Hodie namq xp̃c
ih̃c dñs nr̃ in quo diuinitatis est ple¬
nitudo. cernis nr̃ȩ infirma suscipiens:
Notius natus est homo: Hoddie refulsit
scđs ille tidam sion incola sed dñs pccri¬
disi: quem inter dictȩ arboris pulehri¬
tudo non fallat: serpens non decipiat.
mulier non seducat: Hodie exortũl
est intenebris lumeni: hodie illud
qđ ccielum & ccieli caelorum se habere
gaudebant. mundus dum nescit
accepit: Neq ut temporalis quidã.
aut qui ainte non fuerit. de femina
nobis repentinus emersit: sed qui
semꝑ erat cum patre ds̃. semꝑq
regnabat. Nouo ꝑuirginẽ uoluit
mortalibus apparere misterio: Nouus
quidem homo: sed dñs sempiternꝰ :
Ipse est infine temporum natus ex
MARIA: qui ante om̃ia scła uni¬
genitus ꝓcessit epectre Hic est
predictus apatricerchis. aꝓphetis
predicatus: ad nuntiatus ab angłis.

Expanded text:
odierni mysterii sacramdidistis semper et creditis, reparatio est salutis humanae, virtutum nativitas, ruina vitiorum. Hodie namque Cinus noster, in quo divinitatis est plenitudo, carnis nostrae infirma suscipiens, novus natus est homo. Hodie refulsit secundus ille Adam, non incola, sed dominus paradisi, quem interdictae arboris pulchritudo non fallat, serpens non decipiat, mulier non seducat. Hodie exortum est in tenebris lumen. Hodie illud quod coelum, et coeli coelorum se habere gaudebant, mundus, dum nescit, accepit. Neque enim ut temporalis quidam, aut qui ante non fuerit, de femina nobis repentinus emersit; sed qui semper erat cum Patre Deus, semperque regnabat, novo per virginem voluit mortalibus apparere mysterio: novus quidem homo, sed Dominus sempiternus; Ipse est in fine temporum natus ex Maria, qui ante omnia saecula Unigenitus processit e Patre. Hic est praedictus a patriarchis, a prophetis praedicatus, annuntiatus ab angelis,
Abbreviated transcription (Latin):
abRabam:. Ordo preposterus: sed
necessario cõmutatus Si eñ primũ
posuisse abraham & postea dcuud : rursus
ei repetendus fuerat cibraham. ut gene¬
rationis series texeretur: Ideo autẽm
cegeris preter missis. horui⁊ filium nen¬
cuptiuit: quia cidhos tantum est facta
de xp̃o reꝓmissio AD ABRAAO Inse¬
mine inquit tuo benedicentur om̃s
gentes. quod est xp̃c: Addauro. Defruc¬
tu uentris tui ponam suꝑ sedem metĩ :
Duo sunt enim isti uiri: in quos mancuer̃
ꝓmissa diuina: Pitor abrahcam: qui
ante morsen & legem. & ante populũ
derelinquens. cognoscens dm̃ meruit
fidei testimonium: quia credidit dõ
& reputatum est ei ad iusticicm.
qui oricm eidõ accepit oraculũ
dicente sibi. Exi de terra tua & de
cogaiitione tua. & dedomo pectris
tui. & ueni interram quã tibi mons¬
trauero. & faciam te ingentẽ magnã:

Expanded text:
. Ordo praeposterus, sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David: rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit; quia ad hos tantum est facta de Christo repromissio, ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes , quod est Christus. Ad David: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam Duo sunt enim isti viri in quos manaverunt promissa divina. 7. Prior Abraham qui ante Moysis legem, et ante populum derelinquens, et cognoscens Deum, meruit fidei testimonium; quia Credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam : qui etiam a Deo accepit oraculum, dicente sibi: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et vade in terram quam tibi monstrabo, et faci
Abbreviated transcription (Latin):
Hic namq qui sordentib circumdatur
pannis .: regiis ꝑcaldeos muneribus
honoratur : Hic qui in presẽpi humilis
iac&: lumine noui sideris choruscat
eccielo: Hic qui uagitus reddit ia¬
fantię : angelici exercitus uocibus
conlecudatur : Hio qui feminaelatel
nutritur: multa hominum milia
pariussimo pane sciciciuit: Quid illud
adiciam. quod dm̃ illum & uerum dĩ
esse filium. resurgens a mortuis.
latarus probat: receptus lumeri cecus
adnuntiat. Uenerandis ei calcata ues¬
ligiis maris unda testatur. Et quod
precellit haec om̃ia: resultins eccelo
uox paterna confirmat Propter quod
dilectissimi : tam magnũ hoc natiuitata
dominicȩ sacramentũ dignis uocibus
honoremus Diligamus p̃re omnubus
castitatem: quiã ut placere hanc sibi
xp̃c ostender&. pudiciciam uteri uirgi¬
nalis elegit: Sectemur miscđiam:
quia pietatis est quod saluamur Iusti¬
ciam sollicite teneaimꝰ : qͣuia obhoc
unigenitus dĩ effici dignatus est homo.

Expanded text:
Hic namque qui sordentibus circumdatur Hic namque qui sordentibus circumdatur pannis, regiis per Chaldaeos muneribus honoratur. Hic qui in praesepi humilis jacet, lumine novi sideris coruscat e coelo. Hic qui vagitus reddit infantiae, angelici exercitus vocibus collaudatur. Hic qui femineo lacte nutritur, multa hominum millia parvissimo pane satiavit. Quid illud adjiciam, quod Deum illum et verum Dei esse Filium resurgens a mortuis Lazarus probat, receptus ad lumen caecus annuntiat, venerandis ejus calcata vestigiis maris unda testatur, et quod praecellit haec omnia, resultans e coelo vox paterna confirmat? Propter quod, dilectissimi, tam magnum hoc nativitatis Dominicae sacramentum dignis vocibus honoremus. Diligamus prae omnibus castitatem: quia ut placere hanc sibi Christus ostenderet, pudicitiam uteri virginalis elegit. Sectemur misericordiam; quia pietatis est quod salvamur. Justitiam sollicite teneamus; quia ad hoc Unigenitus Dei effici dignatus est homo,
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ conceptionis usum. tres ualde
mirabiles nascendi species operatam us¬
uenies trinitatem: Et prima est
quidem quod adam figuratus ex limo
est : scđa quod mulier formata de mas¬
culo. tercia quae & cccelestis est: quod
xp̃c ꝓcessit ex uirgine: Quid horũ ñ nouum:
Quid hoꝵꝰ non mirabile. Quid horum nisi fide
sequatur. inquisitio poterit humana
conplecti: Quod aut̃ mistico hoc con¬
ceptii. uisitare mundũ suum dĩ dignatꝰ
est filius. nr̃ȩ hoc salutis necessitas fla¬
gitabat: nimirũ ut ccelestis tandem
generatio reparar&. quod nactiuitas
terrena perdiderat: Sed fortasñs hunc
qui nectus predicatur exfemina. dum
uilib ob uoluitur pannis. dũ ia cere
contentus est in presepi.dum lacrimosis
uagitib concrepat. dũ maternis
lactatur uberibus dm̃ eẽ diffidis: ĩmir
ꝑ ista fr̃ aduerte eum. & ut hominem
infirma ꝓ infirmis ꝑtulisse. & ut dm̃
potentiam exercuisse caelestem :

Expanded text:
humanae conceptionis usum tres valde humanae conceptionis usum tres valde mirabiles nascendi species operatum reperies Trinitatem. Et prima est quidem, quod Adam figuratus ex limo est; secunda, quod mulier formata est ex masculo; tertia, quae et coelestis est, quod Christus processit ex virgine. Quid horum 35 non novum? Quid horum non mirabile? Quid horum, nisi fidem sequamur, inquisitio poterit humana complecti? Quod autem mystico hoc conceptu visitare mundum suum Dei dignatus est Filius, nostrae hoc salutis necessitas flagitabat; nimirum, ut coelestis tandem generatio repararet, quod nativitas terrena perdiderat. Sed fortassis hunc, qui natus praedicatur ex femina, dum vilibus obvolvitur pannis, dum jacere contentus est in praesepe, dum lacrymosis vagitibus concrepat, dum maternis lactatur uberibus, Deper ista, frater, adverte eum, et ut hominem infirma pro infirmis pertulisse, et ut Deum potentiam exercuisse coelestem.
Abbreviated transcription (Latin):
sermo pretexit: ne coniecturis car¬
nalis disputationis hebetatus. cceleste
tibi ipse mistęrium terrena cargum̃ta
nouum puerũ in ciluo uirginis po¬
tuisse formare. qui cũ primũ conder&
hominẽ. nec semen patris. nec uiscera
materna quaesiuit. Dic itaq quicũq
es suꝑnę dispensationis arbiter & dis¬
cussor: quee tibi uidetur uirtus
eminentior : Pcertũ dedisse uirgini:
aut ꝑfectum hominẽ cretisse cieterra:
Primus enĩ homo ut ait cipłs de terra
terrenus. secundus homo deccelo ecelestis
Si contra naturã eẽ contendis. quod in
misterio redemptionis nr̃ę sine uiro
puella cisseritur concepisse: Cuius
queso natur& est quod imitante gene¬
ris nr̃i caro sine carne formata est.
Quae ista est ratioimmo quã ceca
contentio: ut non credatur els facere
hominẽ posse de femina. quẽ creditur
o homo tali innegotio eẽ ꝑspicis
uoluntatem. de opere cur tractas. e
ꝑscruteris : preter hunc legictimum¬

Expanded text:
sermo praetexit, ne conjecturis carsermo praetexit, ne conjecturis carnalis disputationis hebetatus, coeleste tibi ipse mysterium terrena argumentatnovum puerum in alvo Virginis potuisse formare, qui cum primum conderet hominem, nec semen patris, nec viscera materna quaesivit? Dic itaque, quicumque es supernae dispensationis arbiter et discussor, quae tibi videtur virtus eminentior, partum dedisse virgini, aut perfectum hominem creasse de terra? Primus enim homo, ut ait Apostolus, de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Si contra naturam esse contendis, quod in mysterio redemptionis nostrae sine viro puella asseritur concepisse; cujus, quaeso, naturae est, quod in parente generis nostri caro sine carne formata est? Quae est ista ratio, imo quam caeca contentio, ut non credatur Deus facere hominem posse de femina, quem creditur o homo, tali in negotio esse perspicis voluntatem, de opere cur retractas? perscruteris, praeter hunc legi
Abbreviated transcription (Latin):
tionas netus: quem dicbolicis dudũ
fraudibus incurrit circum uenta
mortalitas: Adest enim nobis ccieli
terrȩq uidex : qui reci so cyrographo
delictorum. rectũ nr̃m miseratus
absoluit: Ad est ille dñs qui iugũ
captiuitatis antiquę nr̃is aceruĩcib
soluens: merorem mundi aeterna
libertate letificet: Ad est rex ille
mansuetus : qui ꝑͣspacia tocius orbis.
caelestis iusticiae gressib incedens:
suꝑbientem furentis inimici conterat
tratinidem: H Iodie nãq parturiene
MARIA Natus est nobis dĩfilius.
ut germanȩ carnis conceptione ꝓduc¬
tuis. crecito a se homini & pietatem
pacternam: & fraternũ largiretur
affectum: Et natus sane ab inttacta
est femina: ut eũ pariter homini ẽ
testaretur partus humanꝰ. & dm̃ pro¬
baret ceterna uirginitas: Nam sicut
non poterat nisi catro decarne nasci:
ita non poterat dĩ caro de femineo
utero. nisi sine generante prodire::
Propter quod: ait angelus bectissunȩ
Idcirco tibi frater uircutẽ scĩ sp̃s angelicus

Expanded text:
tionis metus, quem diabolicis dudum fraudibus incurrit circumventa mortalitas. Adest enim nobis coeli terraeque Judex, qui rescisso chirographo delictorum, reatum nostrum miseratus absolvit. Adest ille Dominus, qui jugum captivitatis antiquae a nostris cervicibus solvens, moerorem mundi aeterna libertate laetificet. Adest rex ille mansuetus, qui per spatia totius orbis, coelestis justitiae gressibus incedens, superbientem furentis inimici conterat tyrannidem. Hodie namque, parturiente Maria, natus est nobis Dei Filius; ut germana carnis nostrae conceptione productus, creato a se homini et pietatem paternam et fraternum largiretur affectuest femina; ut eum pariter et hominem testaretur partus humanus, et Deum probaret aeterna virginitas. Nam sicut non poterat nisi caro de carne nasci; ita non poterat Dei caro de femineo utero, nisi sine generante prodire. Propter quod ait angelus beatissimae Idcirco tibi, frater, virtutem sancti Spiritus angelicus
Abbreviated transcription (Latin):
tre habebat dñs. & quod dehuma¬
na natiuitate susceperat: xp̃s enĩ.
et filius dĩuiui: utriusq naturae
indiui sum continet sacramentum:
Uere si stipiendum cunctis & mirabi¬
lempiscatorem quidum maris pro¬
funda rimatur: ad altissimum ma¬
iestatis aeternae peruenit archanum:
Hutaq sunt ecclesiarum columnȩ
petrus & paulus: quos et uita scĩssima
uenerabilem perduxit ad mortem:
etgloriosus occasus fecit. eẽ. perpetu¬
os Quos nonsolum honoramus ut
martyres: sed et ut magistros patres¬
qr martrrum ueneramur. qui ec¬
cłam dĩ et caelestis p̃dicationis doc¬
trina: & pi sanguinis effusione fun¬
darunt:¬

Expanded text:
tre habebat Dominus, et quod de humatre habebat Dominus, et quod de humana nativitate susceperat? Christus enim et Filius Dei vivi, utriusque naturae indivisum continet sacramentum, vere suscipiendum cunctis; et mirabilem piscatorem, qui dum maris profunda rimatur, ad altissimum majestatis aeternae pervenit arcanum. Hi itaque sunt Ecclesiarum columnae: Petrus et Paulus, quos et vita sanctissima venerabilem perduxit ad mortem, et gloriosus occasus fecit esse perpetuos, quos non solum honoramus, ut martyres, sed et ut magistros, patresque martyrum veneramur, qui Ecclesiam Dei et coelestis praedicationis doctrina, et pii sanguinis effusione fundarunt
Abbreviated transcription (Latin):
lum. ad fidem nominis sui xp̃s uocat
ecaelo: qurr quod persequi uide¬
batur ecclesiam. nonmpietate in¬
religiosi animi saeiuiebat: sed sub
nube ignorantiae nouam non per¬
spiciens grãm amore antiq̃ deuoti¬
onis errabat Ideo deniq ab oculis
eius ueteris umbrae caligo detersa
est: ut uerum illud lumen quo de
caelestibus coruscabat. et sibi ad¬
quireret: et omnibus reuelaret:
Caecatus in luminatuss  est.:
nonalia dispensatione. nisi ut clau¬
sis carnalibus oculis: spiritalis ei as¬
pectus. ad inspiciendam di gloriam
formaretur: Accepit et fidelis simꝰ
petrus hos oculos: qui xp̃m dñm
tem suam subspeti e a.ssumpti
hominis occultantem: filium esse
inspexit Ait enim: dño per con¬
tanti. quiseẽ. ab hominibus puta¬
retur: tues inquit: xp̃s filius dĩ uiui:
Quis non responsionis plenitudi¬
nem piscatorem protulisse miret᷑
qua compendio breuissimȩ con¬
fessionis aperint. et quod depa¬

Expanded text:
lum ad fidem nominis sui Christus vocavit lum ad fidem nominis sui Christus vocavit e coelo; qui quod persequi videbatur Ecclesiam, non impietate irreligiosi animi saeviebat, sed sub nube ignorantiae, 228 novam non perspiciens gratiam; amore antiquae devotionis errabat. Ideo denique ab oculis ejus veteris umbrae caligo detersa est, ut verum illud lumen, quod de coelestibus coruscabat, et sibi acquireret, et omnibus revelaret. Caecatus illuminatusque est, non alia dispensatione, nisi ut clausis carnalibus oculis, spiritualis ei aspectus ad inspiciendam Dei gloriam formaretur. Accepit et fidelissimus Petrus hos oculos, qui Christum Dtem suam sub specie assumpti hominis occultantem, Filium esse inspexit; ait enim Domino percunctanti quis esse ab hominibus putaretur: Tu es, inquit, Christus Filius Dei vivi . Quis non responsionis plenitudinem piscatorem protulisse miretur, quam compendio brevissimae confessionis aperuit, et quod de Pa
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimorum apłorum pas¬
si ofratres quorum hodie
patalitia sollempniter caele¬
bramus: cunctis est honoran¬
da credentibus: Quos pro iusti tiae
pi etatisq plenitudine. saluator
mundi humano generi et patres esse
dedit ec uidices: Quantȩ autem
integritatis quantȩue pi etatis fu¬
erint. hinc uel maxime per uiden¬
dum est: quod ille eos ademendatio¬
nem corrupti scłi. et ministerium
suae uoluntatis elegit: quem non
fallebat electio: Uõcauit namque
petrum opibus pauperem. opere
piscatorem: quia conuersatione
populari et communione urbium
segregatus. uitam inter fluctus
agebat innocuam: et uictum desim¬
plicitate quaerebat: Quem tamen
ita dixerim pauperem : ut compe¬
tens ei substantia non deesset. quem
bene merentem dedõ: copiosi maris
diues unda pascebat: Electus ergo
est ad praedicationem salutaris uerbi:
ut mutata uice caelestis misterio
sacramenti: qui captura piscium
alebatur : salute hominum pascere¬
tur: Gloriosissimum etiam pau¬

Expanded text:
eatissimorum apostolorum passio, fratres, quorum hodie natalem solemniter celebramus, cunctis est honoranda credentibus, quos pro justitiae pietatisque plenitudine Salvator mundi humano generi et patres esse dedit et judices. Quantae autem integritatis, quantaeve pietatis fuerint hinc vel maxime pervidendum est, quod ille eos ad emendationem corrupti saeculi, et ministerium suae voluntatis elegit, quem non fallebat electio. Vocavit namque Petrum opibus pauperem, opere piscatorem; qui a conversatione populari, et communione urbium segregatus, vitam inter fluctus agebat innocuam, et victum de simplicitate quaerebat; quem tamen ita dixerim pauperem, ut competens ei substantia non deesset; quem benemerentem de Deo copiosi maris dives unda pascebat. Electus ergo est ad praedicationem salutaris verbi, ut, mutata vice coelestis mysterio sacramenti, qui captura piscium alebatur, salute hominum pasceretur. Gloriosissimum etiam Pau
Abbreviated transcription (Latin):
quod nec linqua hominis.loqui possit:
Nec quisquam mereretur adire
et cum tante sint sublimitatis illa que
dociit. ut conprehendere ea mens.
humana nonpossit: quante illud
putemus esse gloriae. quod prodere
sibi assent ponlicere: quid etiam
depetro referam. cuius tanta adõ est
ad probata iustitia. tantaq ei potes¬
tas ad tributa est udicandi: ut in
arbitrio eius poneretur caeleste
iuditium: perspicite ergo et aesti¬
mate : quanto nobissit petrus a¬
postolus honore reuerendus: cuius
sententiam in terris prolatam. sem¬
piterni iudicis aequitas non repel¬
lit: Et ideo diligenter intenditȩ
quaesit eius gloriae magnitudo:
cui dum claues regni cõmmit tun¬
tur aeterni : caelum illi claudere
et aperire permissum est: Horum
Edum ueneranda hodie pas¬
siõ celebratur. horum hodie con¬
cursu laetissimo excolit roma
martrrium. et quorum dudum
impia persecuta est sanguinem:
eorum nunc peculiari deuota
patrocinio gloriatur:¬

Expanded text:
quod nec lingua hominis loqui possit, quod nec lingua hominis loqui possit, nec quisquam mereretur audire? Et cum tantae sint sublimitatis illa quae docuit, ut comprehendere ea mens humana non possit; quantae illud putamus esse gloriae quod prodere sibi asserit non licere? Quid etiam de Petro referam, cujus tanta a Deo est approbata justitia, tantaque ei potestas attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur coeleste judicium? Perspicite ergo, et aestimate quanto nobis sit Petrus apostolus honore reverendus, cujus sententiam in terris prolatam sempiterni judicis aequitas non repellit. Et ideo diligenter intendite quae sit ejus gloriae magnitudo, cui dum claves regni committuntur aeterni, coelum illi claudere et aperire permissum est. Horum sum mundum veneranda hodie passio celebratur: horum hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium; et quorum dudum impia persecuta est sanguinem, eorum nunc peculiari devota patrocinio gloriatur
Abbreviated transcription (Latin):
um. totius eccłae gubernacula tra¬
derentur .  Aut quantum in aposto¬
latus sui iministerio complacuisse
xp̃o credimus. paulum. qui tantum
placere potuit persecutor: Placuit
enim : quia non iniqui pectoris stu¬
dio. sed simplicis ignorantiae in cau¬
ta deuotionẽ certabat Denque
ut primum sensib eius sp̃s ueritatis
in fusus est: ostendit continuo non se
xp̃i seuisse odio. sed amore paternȩ
legis. in nocenter errasse: Dequo
quid ego potissimum dicam: cum
fidelissimus ipse sibisit testis. qui
cum nec suas ueli. t iactitare laudes
tem. uerecundius quod inse gestum
est confiteturꝰ ut enim uelut deal¬
tero quodam. scio hominem in xp̃o¬
Raptum in paradisum: et audiuit
archana uerba quae non licet ho¬
mini loqui: Quidhoc aposto lo
magnificentius. cui in medio mortali¬
um̃ constituto. et super caelos ire
datum. et ad terras redire concessũ
est: quidhoc beatius uiro. qui inter
secreta paradisi ediscere meruit.

Expanded text:
um totius Ecclesiae gubernacula traum totius Ecclesiae gubernacula traderentur? Aut quantum in apostolatus sui ministerio complacuisse Christo credimus Paulum, cui tantum placere potuit persecutor? Placuit enim, quia non iniqui pectoris studio, sed simplicis ignorantiae incauta devotione certabat. Denique, ut primum sensibus ejus Spiritus veritatis infusus est, ostendit continuo, non se Christi saevisse odio, sed amore paternae legis innocenter errasse. De quo quid ergo potissimum dicam? cum fidelissimus ipse sibi sit testis: qui cum nec suas velit jactare laudes, tem, verecundius quod in se gestum est confitetur. Ut enim velut de altero quodam: Scio hominem, inest in paradisum, et audivit arcana 226 verba, quae non licet homini loqui . Quid hoc Apostolo magnificentius, cui in medio mortalium constituto, et supra coelos ire datum, et ad terras redire concessum est? Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimorum apostoloꝵ
petri et pauli insepara¬
bilem fidem passionemq
germanam. omninos
deuotione fratres ne¬
cesse est caelebrare: quia et lauda¬
bilis eos uita ad gloriosis simum per¬
duxit occasum. et mirificus obitus
perpetuam transmisit aduitam:
Et licet in petro fides emineat. in
paulo doctrina praecellat: et ma¬
gisterium tamen pauli fidei pleni¬
tudo est. et credulitas petri doctri¬
nae est fundamentum: Quostanta
caelestis eleccionis dignatio uisicauit.
uthic fieret depiscatore doccor. ille
depersecutore defensor: Sed inhos
omni potentis dĩ at tollenda maies¬
tas est: quiinspiratione mirabili do
cendi gram tribuit imperito. et ini¬
micum fecit amare quod oderat.
et fidem quam inpugnabat asserere:
Illius piscationem non abstulit sed
mutauit: huius caecauit oculos.
ut purgatiore recepto lumine.: a¬
rissimãe mentis acie ultra humanũ
uidere possft aspectum: Quanti
igitur menti apud dm̃ suum petrus
erat. ut ei post nauiculae par remigi¬

Expanded text:
eatissimorum apostolorum Petri et Pauli inseparabilem fidem, passionemque germanam omni nos devotione, fratres, necesse est celebrare, quia et laudabilis eos vita ad gloriosissimum perduxit occasum, et mirificus obitus perpetuam transmisit ad vitam. Et licet in Petro fides emineat, in Paulo doctrina praecellat; et magisterium tamen Pauli fidei plenitudo est, et credulitas Petri doctrinae est fundamentum; quos tanta coelestis electionis dignatio visitavit, ut hic fieret de piscatore doctor, ille de persecutore defensor. Sed in hoc omnipotentis Dei attollenda majestas est, qui inspiratione mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum fecit amare quod oderat, et fidem, quam impugnabat, asserere. Illius piscationem non abstulit, sed mutavit; hujus caecavit oculos ut, purgatiore recepto lumine, clarissimae mentis acie ultra humanum videre possit aspectum. Quantum igitur meriti apud Deum suum Petrus erat, ut ei post naviculae parvae remigi
Abbreviated transcription (Latin):
Audierat natum regem᷑. destinatur
ad scelus: ad picculũ ꝓmptus. parat
adcrimen: Causcs in nocentiae non
requirit: ius abnegat. confundit
fasq ne fasq: Ciũ nequitia est sodelis:
cui odiosa est ciequitas. iniquitas est
semꝑ cimica: Qui cędibus uiuit. qui
se munit sanguine: qui crudelitatib
se uit. cui demore stat totum: de
amore nihil constat:
Herodes tunc caecus. sic xp̃m gladus
quaerit. in uestigat cruore: crude¬
litate rimatur. Successorem timens
incessit incuictorem: premit in no¬
centes: uolens in nocentiam deperire
amor innocentiȩ non manebat:¬

Expanded text:
Audierat natum regem: destinatus ad scelus, ad piaculum promptus, paratus ad crimen, causas innocentiae non requirit, jus abnegat, confundit fasque nefasque. Cui nequitia est sodalis, cui odiosa est aequitas, iniquitas est semper amica, qui caedibus vivit, qui se munit sanguine, qui crudelitatibus saevit, cui de timore stat totum, de amore nihil constat. Herodes tunc caecus sic Christum gladiis quaerit, investigat cruore, crudelitate rimatur: successorem timens, incessit in auctorem. Premit innocentes, volens innocentiam deperireamor innocentiae non manebat
Abbreviated transcription (Latin):
In nocentis causam facit nocentidm crim̃:
munꝰ naiti natorum uertit in poenã.
auctoris ortum orientium maoidat
occasum : negotium scluantis. salucn¬
dorum iub&̃ eẽ discrimen Quorũ
liꝰgua tacuit: oculi nil uderunt.
nil cudierunt cures: manꝰ nil fecer̃:
& quibus actus nullus est. unde culpȩ
sumpserunt mortem. qui uiuere
nescierunt. Quib abherode solum
quod nati sunt: hoc fuit crimen:
Quid xp̃c futurorum prescius. consci¬
us secretorum. cogitationũ iudex.
mentium ꝑscrutator. quere deseruit
quare neglexit milites in nocentiae suȩ. C¬
Coetaneum sibi. quare contempsit ex¬
ercitum Quarẽ cunabulis suis de¬
putatas excubias sic reliquiT. ut regẽ
solum quesiturus hostis: totum grãs¬

Expanded text:
innocentis causam facit nocentium crimen. Munus nati natorum vertit in poenam. Auctoris ortum orientium mandat occasum. Negotium salvantis salvandorum jubet esse discrimen. Quorum lingua tacuit, oculi nihil viderunt, nihil audierunt aures, manus nihil fecerunt, et quibus actus nullus est, unde culpae sumpserunt mortem, qui vivere nescierunt? Quibus apud Herodem solum quod nati sunt, hoc fuit crimen. Quid? Christus futurorum praescius, conscius secretorum, cogitationum judex, mentium perscrutator, quare deseruit quare neglexit milites innocentiae suae? Coaetaneum sibi quare contempsit exercitum? Quare cunabulis suis deputatas excubias sic reliquit, ut regem solum quaesiturus hostis, totum gras
Abbreviated transcription (Latin):
tumlibet fructum a semetipso non potest
ferre. Quamuis autem xp̃c uitis non e̾e̾t
nisi homo esset tamen istam gratiam
palmitib non preberet. nisi ẽtiam ds̃ essa&
Uerum quia ita sine ista gratia non potest
uuu. ut mofs in potestate sit liberi
arbitru. Siquis in me inquit non man¬
seri t. mittetur foras sicut palmes &

Expanded text:
tumlibet fructum a semetipso non potest tumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes
Abbreviated transcription (Latin):
nunc per abrũptte & non habentes ubi
sugiatis. uentosa loquacitate laetamini
Hace sunt in ania prȩsumptionis ur̃ae
Scciquiduos sequatur uidete. et si est in
uobis ullus sensus horrete. Qui enim
astmetipso fructum existimet ferre: in
uite non est. Qui inuite non est: in xp̃o
non est. Qui in xp̃o non est xp̃ianus
non est. haec sunt ꝓfunda
submersionis urãe. Etiam atq etiam
considerate: quid adhuc ueritas adiun¬
gat et dicat. E go sum inquit uitis uos
paimites. Qui manserit in me et ego
ineo: hic fert fructum multum quia
sine me nihil potestis facere. Nequis quã
putaret saltem paruum aliquem fructũ
posse asemetipso palmitem ferre. cum
dixisset hic fert fructum multum. non
ait quia sinc me paruum potestis facere.
sed nihi potestis facere. Siue ergo parũ.
siue multum: sine illo fieri non potest.
sine quo nihil fieri potest. Quia et si
parum attulerit palmes: eum purgat
agricola ut plus afferat. tamen nisi in
uite manserit et uixerit de radice: quan¬

Expanded text:
nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, Christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. Etiam atque etiam considerate quid adhuc Veritas adjungat, et dicat: « Ego sum, inquit, vitis, vos palmites; qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quan
Abbreviated transcription (Latin):
quoduere passasit: simeon propheta
loquens ad eam. & tuam inquit animã¬
alii scĩ & passisunt proxp̃o incar¬
ne: tam in anima quia in mortalis est
pati non potuerunt: Beata uero dĩ geni¬
trix. quia in ea parte passa est quae im¬
passibilis habetur. ideo ut ita fatear quia
spiritaliter et atrocius passa est gladio
passionis xp̃i: plusquam martrr fuit
Unde constat. quia plus omnib dilexit:
proterẽa aplus doluit. intantum ut
anima eius cotam pertransiret et possi¬
deret uis doloris. ad testimonium eximiȩ
dilectionis: Quae quia mente passa est:
plusquam martyr fuit: Nimirum & eiꝰ
dilectio amplius fortis quam mors. quia
mortem xp̃i suamfecit. Nunc autem
circum dant eam flores rosarum. indesi¬
nenter eius ad mirantes pulchritudinem
inter filias hierusalem inqua posuit rex
dilectione: Id circo sequitur post eam
purpuratorum exercitus. & candidatoꝵ
grex: Quamsi diligentius aspicias. nihil

Expanded text:
quod vere passa sit, testatur Simeon propheta, quod vere passa sit, testatur Simeon propheta, loquens ad eam: Et tuam, inquit, ietsi passi sunt pro Christo in carne, tamen in anima, quia immortalis est, pati non potuerunt. Beata vero Dei genitrix, quia in ea parte passa est, quae impassibilis habetur, ideo, ut ita fatear, quia spiritualiter et caro ejus passa est gladio passionis Christi, plus quam martyr fuit. Unde constat, quia plus omnibus dilexit, propterea et plus doluit, intantum ut animam ejus totam pertransiret et possideret vis doloris, ad testimonium eximiae dilectionis. Quae quia mente passa est, plus quam martyr fuit. Nimirum quod ejus dilectio amplius fortis, quam mors fuit, quia mortem Christi suam fecit. Nunc autem circumdant eam flores rosarum, indesinenter ejus admirantes pulchritudinem inter filias Jerusalem : in qua posuit rex dilectione: idcirco sequitur post eam purpuratorum exercitus, et candidatorum grex. XV. Quam si diligentius aspicias, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
quasi columba: quia illius speciem colum¬
bae ac simplicitatem premonstrabat.
quae super dñm uenit: & docuit iohan¬
nem: quod hic est quibaptizat: Et bene
desuper riuos aquarum: quia superaquã
refections educauerat eam dñs et nutrie¬
rat. ex qua multi declucti riui: omnem
irrigant terram delitiarum. & infun¬
dunt ortum uoluptatis. ex quib coti¬
die lota. et perfusa beatadi genitrix:
astendit hodierna die speciosa et ad mi¬
rabilis: Cuius odor inestimabilis erat
nimis: et ideo in effabilis: ad cuius pro¬
fecto fsaglantiam odoris: omnis illa
caelestis hierusalem leta decurrit:
quam circumdabant flores rosarum et
lilia conuallium. eo quod omnes ani¬
dilectionis complectuntur amplexib:
et uirginitatis splendore candidatȩ
ac sililia inualle humilitatis enutritae.
circumdant eam uenerationis grã obse¬
quentes Recte igitur. qm̃beata dĩ
genitrix. & martyr et uirgo fuit: quam¬
uis in pace finierit uitam. Hinc quoq

Expanded text:
quasi columba, quia illius speciem columquasi columba, quia illius speciem columbae ac simplicitatem demonstrabat, quae super Dominum venit, et docuit Joannem, quod hic est qui baptizat. Et bene, desuper rivos aquarum, quia super aquam refectionis educaverat eam Dominus et nutriverat : ex qua multi deducti rivi, omnem irrigant terram deliciarum, et infundunt hortum voluptatis, ex quibus quotidie ita et perfusa beata Dei genitrix ascendit hodierna die speciosa valde et admirabilis: cujus odor inaestimabilis erat nimis, et ideo ineffabilis. Ad cujus profecto fragrantiam odoris, omnis illa coelestis Jerusalem laeta decurrit, quam circumdabant flores rosarum et lilia convallium, eo quod omnes anidilectionis complectuntur amplexibus: et virginitatis splendore candidatae, ac si lilia in valle humilitatis enutritae, circumdant eam, venerationis gratia obsequentes. Recte igitur: quoniam beata Dei genitrix et martyr, et virgo fuit, quamvis in pace vitam finierit. Hinc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
torem: Et ideo dilectis simȩ eleuatur super
choros angelorum. ut possit speciem
uustumq uidere saluatoris quem ama¬
uerat quem cupierat extoto desiderio
cordis Quodigaudium fit incaelo
de quolibet peccatore conuerso: multo
magis putandum: protantȩ uirginis
exaltatione & gła. quod exultatio sit in
supernis: cuius nimirum festiuitas. om¬
nium supernorum ciuium est congratu¬
latio: praesertim quia eius celebritas.
laus. & fauor est saluatoris Unde credi¬
mus ut supra dictum est quod non hunc
tantum diem sollemnem d cunt. proeiꝰ
honore annuum: uerum continuum.
etiam & aeternum: Iocundita̾s ac letiti
ae uenerationis obsequid̃: cum omni
colunt tripudio amoris et gaudii: nec
in merito: Igitur omnis illa caelestis cun¬
tas congratulatur & ueneratur matrem.
cuius super se ad orat filium regem: ante
quem tremunt potestates. & curuatur
omne genu: Dehuius nimirum ad
osam ascendentem quasi columbam: de¬
super riuos aquarum: Et uere speciosa

Expanded text:
torem: et ideo hodie, dilectissimae, elevatur super choros angelorum, ut possit speciem vultumque videre Salvatoris, quem amaverat, quem cupierat ex toto desiderio cordis. XIV. Quod si gaudium fit in coelo de quolibet peccatore converso, multo magis putandum pro tantae Virginis exaltatione et gloria, quod exsultatio fiat in supernis: cujus nimirum festivitas, omnium supernorum civium est gratulatio: praesertim quia ejus celebritas laus et favor est Salvatoris. Unde credimus, ut supra dictum est, quod non hunc tantum diem solemnem ducunt pro ejus honore annuum, verum etiam continuum et aeternum jucunditatis et laetitiae ac venerationis obsequio, cum omni colunt tripudio amoris et gaudii. Nec immerito igitur omnis illa coelestis civitas congratulatur et veneratur matrem: cujus super se adorat filium regem: ante quem tremunt potestates, et curvatur omne genu. De hujus nimirum ad osam ascendentem, quasi columbam desuper rivos aquarum. Et vere speciosa
Abbreviated transcription (Latin):
sidet. Huius itaq unigeniti dei dr̃
haec mater uirgo maria : digna digni.
in maculata scĩ : una unius: unicauni¬
ci Nec enim alter unigenitus suꝑ
terram uenit: aut alia uirgo unige¬
nitum genuit In his omnib: quat
dicta sunt des ponsata legitur mater
eius maria Etait Inuenta ẽ inute¬
rohabens Cui inuenta. aut a quo
inuenta est. e Primo ab angelis cus¬
todientib eã. protegentib eã. con¬
seruantib eã : uel eiꝰ beatissimã ani¬
mã adhonorẽ illius qui abipsa gene¬
randus erat : Dehinc inuenta non
ingrue putatur ab ipso beato ioseph
scõ et iusto: qui poene licentia marita¬
li licet eã non contingeret. futurȩ
tamen ut putabat᷑ uxoris omiã nõue¬
rat. Iosephautẽ uir eius inquit cum
homo eẽt iustus: et nollet eã traduce¬
re. Uirum appellauit contra uidae¬
orũ prauitatẽ: ut aduersum uirginẽ
non seuirent Propterea & desponsa¬
ta fuit ipsi iosephiũt supra dictumẽ:

Expanded text:
sidet. Hujus itaque unigeniti Dei dicitur sidet. Hujus itaque unigeniti Dei dicitur haec mater virgo Maria, digna digni, immaculata sancti, una unius, unica unici; nec enim alter unigenitus super terram venit, aut alia virgo unigenitum genuit. In his omnibus quae dicta sunt, desponsata legitur mater ejus Maria. Et ait: Inventa est in utero habens. Cui inventa, aut a a quo inventa est? Primo ab angelis custodientibus eam, protegentibus eam, conservantibus eam, vel ejus beatissimam animam ad honorem illius qui ab ipsa generandus erat. Dehinc inventa non incongrue putabatur ab ipso beato Joseph sancto et justo, qui pene licentia maritali, licet eam non contingeret, futurae tamen, ut putabatur, uxoris omnia noverat. Joseph autem vir ejus, inquit, cum esset homo justus, et nollet eam traducere. Virum appellat contra Judaeorum pravitatem, ut adversus virginem non saevirent: propterea et desponsata fuit ipsi Joseph, ut supra dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
nit uel genitus ẽ corpore: quiq ds &
dñs figuram serui suscepit: Non
enim pars unigeniti uenit incorpore.
nec seipse diuisit ut dimidius apud
patrem. et dimidius eẽt in uirgine:
sed totus apud patrem. et totũs inuir¬
gine: Totus insinu patris: totus in
humano corpore Non relinquens
superiora uenit quęrere terrena:
quae in caelis sunt conseruans. et quȩ
in terra sunt saluans. Ubiq. omni¬
potens. inscissus. indiuisus: hic sc̃s uni¬
genitus ds̃ Si enim hoc uerbũ hu¬
manum et corporale inmissum in
auribus plurimorũ non diuiditur
ꝑsingulos. ut pars in alio et pars sit
iterum inalio. sed momnib inte¬
grum et plenum habetur. ut in
uno quoq totũ sit: quanto magis
uerbum unigenitus dei ubiq totus
est et incaclo et interra. et apud.
patrẽ et uirginẽ. et non diuiditur
ut dictum ẽ. ñeq scindit᷑. neq in par¬
tes efficiturꝰ. Sed totus totum tenet.
totũ implet. totũ inlustrat et pos¬

Expanded text:
niens vel genitus est corpore, quique Deus et niens vel genitus est corpore, quique Deus et Dominus figuram servi suscepit. Non enim pars unigeniti venit in corpore, nec se ipse divisit, ut dimidius esset apud Patrem, et dimidius esset in Virgine, sed totus apud Patrem, et totus in Virgine, totus in sinu Patris et totus in humano corpore: non relinquens superna, venit quaerere terrena, quae in coelis sunt conservans, et quae in terris sunt salvans. Ubique omnipotens, inscissus, indivisus, hic sanctus unigenitus Deus. Si enim hoc verbum humanum et corporale immissum in auribus plurimorum, non dividitur per singulos, ut pars in alio, et pars sit iterum in alio, sed in omnibus integrum et plenum habetur, ut in unoquoque totum sit, quanto magis Verbum Dei unigenitus ubique totus est, et in coelo, et in terra, et apud Patrem, et in Virgine? Et non dividitur, ut dictum est, neque scinditur, neque in partes efficitur, sed totus totum tenet, totum implet, totum illustrat et pos
Abbreviated transcription (Latin):
sa qͣ genuit: Quis umquam ista au¬
diuit.: Quis uidit talia. e Quis hoc
ex cogitare potuit ut mater uirgo
eẽt intacta generaret: quae et uirgo
per mansit et genuit: e Sicut c̃ni
quondam ruhũs comburi uidebatur.
etignis eum nontagebat: et sicut tres
pueri in camino incłusi habebantur
et tamen eos nonledebat incendium
nec odor fumi erat in eis: uel quem
num incluso claustris non aꝑtis adla¬
tumẽ ei prandium a bacue: ita ethaec
sc̃ã uirgo genuit dñm. sed intacta ꝑ¬
mansit: Mater effecta est: seduirgi¬
nitatẽ nonamisit Genuit infantem:
et ut dictumẽ. uirgo ꝑmansit: irgo
ergo genuit: et uirgo ꝑ mansit Mat̾
filii facta est: et castitatis sigillum non
ꝑdidit: Quare. e Quia non homo is.¬
te tantum qui uidebatur: sed unige¬
nitus erat ds̃ qui in carne aduenerat:
nec subito carnaliter genitus ẽ : sed ꝑfec¬
ta deitas incorpore uenit: Integer er¬
go iste et indiuisus ds̃ inhumanoue¬

Expanded text:
sa quae genuit. Quis unquam ista ausa quae genuit. Quis unquam ista audivit? quis vidit talia? quis hoc excogitare potuit, ut mater virgo esset, et intacta generaret, quae et virgo permansit et genuit? Sicut enim quondam rubus comburi videbatur, et ignis eum non tangebat , et sicut tres pueri in camino inclusi habebantur, et tamen eos non laedebat incendium, nec odor fumi erat in eis: vel quemanum incluso, claustris non apertis, allatum est ei prandium ab Abacuc : ita et haec sancta virgo genuit Dominum, sed intacta permansit. Mater effecta est, sed virginitatem non amisit. Genuit infantem, et ut dictum est virgo permansit. Virgo ergo genuit, et virgo permansit. Mater filii facta est, et castitatis sigillum non perdidit. Quare? Quia non homo iste tantum qui videbatur, sed unigenitus erat Deus qui in carnem advenerat. Nec subito carnaliter genitus est, sed perfecta deitas in corpore venit. Integer ergo iste et indivisus Deus in humano adve