comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
firmiter fundata eẽ refertur: Iab naculũ quidem quia conpactos & tahul ii
habebat parietes suꝑbases argenteas: tẽplũ aut̃ suꝑlapides quadros. infundamt
suppositos: Ligna quoq: erant in putribilia : aetuib: & tbernaculũ omne faccu
& tẽplũ intus paratũs acdesuꝑ tectũ fulgebat: Aurũ &iã de chesauro bono
optimũ ꝓferebat᷑: de quo & tab naculi parietes intus acforis uestici s & templi
non tantũ parietes iuerũ &iã laque aria trabes hostia postes & pauim̃tas
erant coaperta: Sedecuasa uł utensilia domꝰ utriusq cuncta pene aurea
nequo haec nisi qeauro purisimo fieri licebat fruetꝰ &iã arboꝵ qui indomo
dñi offerebant᷑. purissimi & exquisi eẽ iubebant᷑: hoc ÷ uitis. oliuȩ turis¬
mpnrȩ uł stactis. & ceterarũ huiusmodi. quȩ uidelic& cuncta spiritaliter in¬
tellecta : ueram nr̃ãe fidei. &operationis sinceritatẽ denuntiant. Domnãq

Expanded text:
firmiter fundata esse refertur: Tabernaculum quidem, quod compactos de tabulis firmiter fundata esse refertur: Tabernaculum quidem, quod compactos de tabulis habebat parietes super bases argenteas, templum autem super lapides quadros in fundamento suppositos. Ligna quoque erant imputribilia, e quibus et Tabernaculum omne factum, et Templum intus ornatum, ac desuper tectum optimum proferebatur, de quo et tabernaculi parietes intus et foris vestiti, et templi non tantum parietes, verum etiam laquearia, trabes, ostia, postes et pavimenta erant cooperta. Sed et vasa et utensilia domus utriusque cuncta pene aurea, neque haec nisi de auro purissimo fieri licebat. Fructus etiam arborum qui in domum Domini offerebantur, purissimi et exquisiti esse jubebantur, hoc est vitis, oliMyrrhae, vel Stactis, et caeterarum hujusmodi: quae videlicet cuncta spiritaliter intellecta veram nostrae Fidei et operationis sinceritatem denuntiant. Domus namque
Abbreviated transcription (Latin):
debemus congruere sellempnitati quã colimus: ut sicut ornatis studiosius
eiusdẽ ecđae parietibus. plurib accensis luminaribus ÷ amipliato numero bat¬
onũ addita psalmorũ melodia: laetis noctẽ uigilus exniore transegim lis
ita &iã penetrale cordium nr̃oꝵ semꝑ necessariis bonoꝵ operũ decorem ornatib
semꝑ in nob flamma diuinae pariter & frat̃nȩ caritatis augescat. Semo inscũa¬
rio pectoris nr̃i : caelestiũ memoria p̃ceptoꝵ &euuangelice laudatienis dulce¬
do scã reson& hii sunt eñi fructꝰbonȩ arboris : hic boni thesaurus codia
Haec fundamenta sapientis architecti quȩ nob hodierna sc̃ĩ euuangebi lectio
cõmendat : nonnos formã solũ modo. sed uirtutẽ petius habere pietatis. Qđ &iã
mystica ueteris instrum̃ti nob historia diligent̃ insinuat : quando uł mopses
tab naculũ : ułtẽplũ hñi salomon inscãe eccłae typum condidie: Ultraq eñi do

Expanded text:
 debemus congruere solemnitati, quam colimus, ut sicut ornatis studiosius ejusdem Ecclesiae parietibus, pluribus accensis luminibus, ampliato numero lectionum, addita Psalmorum melodia, laetis noctem vigiliis ex more transegimus; ita etiam penetralia cordium nostrorum semper necessariis bonorum operum decoremus ornatibus. Semper in nobis flamma divinae pietatis et fraternae caritatis augescat; semper in sanctuario pectoris nostri coelestium memoria praeceptorum et angelicae laudationis dulcedo sancta resonet. Hi sunt enim fructus bonae arboris, hic boni cordis thesaurus, haec fundamenta sapientis Architecti, quae nobis hodierna Sancti Evangelii lectio commendat, nos non formam solummodo, sed virtutem potius habere pietatis: quod etiam mystica veteris instrumenti historia diligenter insinuat, cum vel Moyses tabernaculum, vel templum Domino Salomon in Sanctae Ecclesiae typum condidit; utraque enim domus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditionẽ euadit poenarũ. s uitã ꝑcipit aet̃nã. Et hoc int̃figurã distat &
ueritatẽ : quia ꝑ illã uita ꝓtelabatur tẽporalis. ꝑhanc uita donatur
sine fine mansura. Sed curandũ sollerter est ut qđ intellectus bene
sentit : operato c̃digna ꝓficiat : quatenꝰ confessio recte nrãe fidei piac
& sobriae conuers indo ad ꝑfectionẽ ꝓmisse nob̵ uite meream attingere.
uerũ quo hȩc defilio hominis dicunt᷑ qui exaltari incruce & mortẽ potur
Nã sequit᷑ sic em̃ dilex̃ ds̃mundũ : ut filiũ suũ unigenitũ dar&.
ut om̃is qͥ credit inipsũ ñ pereat . s: habeat uitã ae t̃nã. Vnde notandũ
qđ eadem defilio dĩ unigenito replicat : quȩ defilio hominis incruce ex al¬
tito p̃miserat dic̃s ut om̃is qͥ credit in eũ ñ pereat: s habeat uitam
aet̃nã : quia ꝓfecto idem redẽptor & conditor nr̃ filius dĩ ante scł a¬

Expanded text:
adit poenarum, sed et vitam percipit aeternam, et in hoc inter figuram distat, et veritatem, quia per illam vita protelabatur temporis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna proficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei, pie et sobrie conversando ad perfectionem promissae nobis vitae mereatur attingere. Verum quia haec de filio hominis dicuntur, qui exaltari in cruce et morte potuit unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Unde notandum quod eadem de filio Dei unigenito replicat, quae de Filio hominis in cruce exaltato praemiserat dicens: Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ dũ ꝑcussi aspicerent sanabant᷑ passio est nr̃i redẽptoris incruce incuiꝰ solũ
fide regnũ mortis & peccati superat᷑. Recto &eñi ꝑserpentes peccata que anima
simi & corpus ad interitũ trahunt exprimunt᷑: ñ solũ quia igniti. quia uiru¬
lenti auia ad perimendũ s̃ astuti. uerũ &iã quia ꝑserpentẽ primi parentes inri
rapctandũ ꝑsuasi. ac dein mortalib s̃ peccandomortales effecti. Reste p
sempentẽ aeneũ dñs ostendit᷑ qui uonit insimilitudine carnis peccati. qu ia
sic̃ aneus serpens effigiem quidem ignitis serpentib: similẽ. sed nullũ pror¬
sas insuis inẽbrs habuit ardorẽ ueneni nocentis. & uin potius ꝑcuslos user¬
pentib sua exaltatione sanabat sicnimirũ sicii ueptor pumas pgussosã so

Expanded text:
quem dum percussi perspicerent sanabantur, passio est nostri redemptoris in cruce, in cujus solum quem dum percussi perspicerent sanabantur, passio est nostri redemptoris in cruce, in cujus solum fide regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur, non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt statuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Dominus ostenditur, quia venit in similitudinem carnis peccati , quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis, quin potius percussos a serpentibus sua exaltatione sanabat, sic nimirum, sic Redemptor humani generis no
Abbreviated transcription (Latin):
legis eius dẽ sensũ inducit: recordans bystoriae u&eris & hanc infigurã suȩ
passionis atq humane saluationis factã ȩdisserens. Narrat quippe liber
numeroꝵ qr ꝑpessus inheremo popuł issł itneris longe aclaboris murmu¬
raũ c̃tra dñm & morsen adeoq: dñs in miserit in illũ igͥnitos serpentes ad
quorũ plagas & mortes plurimoꝵ cũ clamarent admoysen& ille orar & pers
iussiteũ dñs facere serpentẽ aereũ & ponere ꝓsigno qui ꝓcussus inquit aspexeri
cũ. uiuet łtita factũẽ. plage igit᷑ serpentiũ ignitorũ uenena s̃ & incentiua uitio
quȩ anima quã tangunt sp̃ĩ tali morte ꝑimunt. & bene murmuransẽtra dnm̃
populus serpentiũm morsib: sternebat : utexordine flagelli exterioris agnos¬
cer& quantũ intus ꝑniciem murmurando pateret᷑. Exaltatio aut̃ serpenti sene

Expanded text:
legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque salvationis humanae factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen: ideoque Dominus miserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et morsus plurimorum cum clamarent ad Moysen et ille oraret, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexerit eum, vivet; et ita factum est. Plagae igitur serpentium ignitorum venena sunt et incentiva vitiorum, quae animum quem tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur ut, ex ordine flagelli exterioris, agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur, exaltatio autem serpentis aenei,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib: inimicoꝵ insidiis subleuaũ incelũ. spero me & iã dep̃sentib: pericuł eruens
meo capiti ungat mregno qr nemo ascendit incelũ nisi qͥ descendit decȩlo
Q uisquis incȩlũ ascendere desiderat : ei qui decelo descendit. & est incȩlo se uere
fidei & dilectionis unitate c̃uingat. Aꝑte intellegens qr nullo ordinenisi¬
peũ qͥ descendit decelo potest ascendere incelũ unde alias dic̃. Nemo uenit
id patrẽ : nisi ꝑme. haec ideo nichomedo cunctis dicunt᷑ caticuminis ut dis¬
cant eiꝰ m̃bris renascendo incorporari ꝑquẽ possint ascendere in regnũdĩ.
Et quia ascensio ł ingressꝰ regni fieri ñ pocest absq fide & sacram̃tis dominice
passionis recte sub infert᷑ & sic̃ morses exaltaũ serpentẽ indeserto : ita exal¬
tari oport& filiũ hominis. ut om̃is qͥcredit in ipsũ ñ pereat. s habeat uitã¬
aet̃nã mira magisterii celestis arte dñs magistrũ legis morsaicae ad sp̃ĩtalẽ

Expanded text:
omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero, me etiam de praesentibus periculis eruens, meo capiti junget in regno, quia nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui de coelo descendit, et est in coelo, se vera fidei et dilectionis unitate conjungat. Aperte intelligens qper eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum. Unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem nisi per me . Haec ideo in Nicodemo cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari, per quem possint ascendere in regnum Dei. Et quia ascensio vel ingressus regni fieri non potest absque fide et sacramentis dominicae passionis, recte subinfertur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut om Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritualem
Abbreviated transcription (Latin):
generatio uisi biliter administratur uisibilib: incrementis: Qui incarne nascit᷑
ꝑ̃ &atum momenta ꝓficit spitalis aut̃ generatio testa in uisibiliter agit᷑ nam
uidet auidem quibaptitat᷑ infontẽ descendere uidetur aquis in tingui nudet
deaquis as cendere : Quid aut̃ in illo laua chrũ regenerationis egerit minime potest
uideri: Sola aut̃ fideliũ pietas nouit quia peccator in fonte &escetidu sed porest¬
ficatus ascendit Filius mortis descendit : sed filius resurrectionis ascen sit parus
p̃uaricationis descendit sed filius reconciliationis iscendit. Filius n descendit
sed filus misedat ascendit. Filius diaboli descendit sed filius di pascendit. Sosanudt
eccła mat̃ quȩ generat nouit oc&erũ oculis insipientium uidet᷑ talis exire de fonte
ge muntes intormentis huis quos aliquando habuimus inderisum a in somilitudmnem

Expanded text:
generatio visibiliter administratur, visibilibus incrementis, qui in carne nascitur generatio visibiliter administratur, visibilibus incrementis, qui in carne nascitur per aetatum momenta proficit: spiritalis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem qui baptizatur, in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; qui autem in illo lavacrum regenerationis egerit minime potest videri: sola autem fidelium pietas novit, quia peccatum in fontem descendit, sed purificatus ascendit; filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit. Filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit: sola haec Ecclesia mater, quae generat, novit. Caeterum oculis insipientium videtur talis exire de fonte, orum, dicent gementes in tormentis: Hi sunt, quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
&masci quia eñĩ secundȩ natiuitatis adhc nescius ꝑseuerabat. desalute aũt
sua iam sollicitus extiterat: necessario deuna. quã nouerat natiuitate an
poss& iterari ł quo ordine regeneratio possit impleri querebat. nehuius exspers
remanendo uitȩ celestis particeps eẽ nequir&: Notandũ añt quie qđ de carnali dix̃
Hoc &iã despiritali est generatio sentiendũ : neqquaquã uidelic& ea postqũa
semol expleta fuerit posse rep&i : Siue enĩ her&ics siue scis maticus siue facinoro sus
quisq: in confessione scẽ trinitatis baptiz&. ñ ual& ille quiita baptitatꝰẽ abonis
catholicis rebaptitari ne confessio uł inuocatio tanti nominis uideat᷑ adnullari:
et quia nichodemꝰ ad primã diũ responsionẽ sollicitius : Quo modo sit intellegenda
diligent̃ inquirit: meret᷑ iam planlus instrui. & quia secunda natiuitas ñ carnalis
erit e aqula & spũ ñ potest introirȩꝰ in regũ dĩ: cuimatiuitatis modũ subsequent᷑

Expanded text:
et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum: nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, ritu sancto, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter
Abbreviated transcription (Latin):
cupiens secr&a eius allocutione plenius discere mysteria fidei. cuiꝰ aꝑta ostensione
signorsi aliquatenus iã rudimenta ꝑceperat. Qui qm̃ prudenter ea quȩ ab illo fieri¬
uididut intellegere curauit : subtiliter ea quȩ ab illo querebat inuestigare ꝓmeruit.
Ribbi inquit scimas quia adõ uenisti magister. Nemo eni potest haec signa facere quȩ tu
facis nisi fuerit ds̃cũeo. Adeo igit̃ ilm ad magisteriũ cȩlestȩ mundo ad hibendũ uenisse¬
So quia quẽmagistrũ nouerat. ueritatis studiose docendus adutt: meriro adegnitio

Expanded text:
cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta videbat, intelligere curavit, subtiliter ea quae ab illo quaerebat, investigare promeruit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister; nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igit quia quem magistrum noverat, veritatis studiose docendum adhuc obtulit, merito ad
Abbreviated transcription (Latin):
insabbato bouẽ aut asinũ uł qđ libet animal in puteũ corruens eripere festina¬
tis non animali sedur̃ȩ auariciȩ consulentes quanto magis egohominẽ qui¬
Et pul chra ratione ỹ dropicũ animali in puteũ decidenti cõrarat: quia animal
inputeu lã bens humorẽ aquȩ laborat. quẽ ad modũ homo humore grauatur
y dropico : Sicut & in alioloco mulierẽcuruã quã satanas decẽ &e octo annis al
taber naculoꝵ subdiuo hoc ẽ sub asperitate imbrium atq solis calore cȩlebrare. om¬
niũ sabbatoꝵ seufestiuitatẽ custodire & cetera legis grauis sima onera inquibus

Expanded text:
in sabbato ovem et aliud quodlibet animal in foveam decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis ego hominem, quiEt pulchra ratione hydropicum animali in puteum decidenti comparat, quia animal in puteum labens, aquae humore laborat, quemadmodum humore gravatur hydropicus. Sicut et in alio loco mulierem curvam, quam decem et oTabernaculorum sub dio, hoc est, sub asperitate imbrium, atque calore solis celebrare, otium sabbatorum seu festivitatem custodire, et caetera legis onera gravissima, in
Abbreviated transcription (Latin):
angłs latine nuntius dicit᷑. Recte ergo quinuntiare suꝑnũ iudicẽ mittit᷑
angłi uocatur. ut dignitatem seru& in nomine quã expl& operatione. altũ
quidẽ nom̃ est: sed siuita nomine inferior non ẽ sed omñs ꝗ sac̃ docii nomine
censentur. angłi uocant᷑ ꝓph&a ad testante quiait. labia sacerdotis custo¬
diuit scientiam: & legẽ requirit exore eiꝰ quia angłs dnĩ exercituũ ẽ. nec non
&iã unus quisq fideliũ inquantũ sufficit. inquantũ gratia suꝑnȩ aspirati¬
onis accipit sia prauitate ꝓximũ reuocat siexortari. Adhene operandũ
curat siaecnũ regnũ iđ supplicum erranti denuntiant. cũ uerba seẽ admo¬

Expanded text:
angelus Latine nuntius dicitur. Recte ergo, qui nuntiare supernum judicem mittitur, angelus vocatur, ut dignitatem servet in nomine, quam explet operatione. Alium quidem nomen est, sed vitae nomine inferior non est. Sed et omnes qui sacerdotii nomine censentur, angeli vocantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Nec no unusquisque fidelium in quantum sufficit. in quantum gratiam supernae aspirationis accipit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum, vel supplicium erranti denuntiat, cum verba sanctae annu
Abbreviated transcription (Latin):
& regni eiꝰ ñ erit finis. ñ dix̃ in adqusitione glorię gazarumq ter¬
restrium non inuictoria gentiũ plurimarũ. urbiumq debellatione

Expanded text:
 judicio et justitia . Non dixit in acquisitione gloriae, gazarumque terrestrium, non in victoria gentium plurimarum urbiumque debellatione
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃. quã salitatione in solita utpore quȩei sola seruabat᷑ uiderat
turbata : quasi faniliarius notã uocans ex nomine. netimere debeit uib&
& quia gr̃im plenã uocauerat candt gratiã eastrut plenus. aabe ius

Expanded text:
apud Dominum. » Quia salutatione insolita, utpote quae ei soli servabatur, ut viderat apud Dominum. » Quia salutatione insolita, utpote quae ei soli servabatur, ut viderat turbatam, quasi familiarius notam vocans ex nomine, ne timere debeat, jubet. Et quia gratia plenam vocaverat, eamdem gratiam et astruit plenius, et uberius
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. ut ipsũ uidelic& gratiae concipiat & gener& auctorem. Quȩ :
audissa turbaaẽ in sermone eiꝰ & cogitabat qualis cẽt isti salutatio
oisae urginẽ norib: disce uirginẽ uerecudia. disce uirginẽ oraculo
disce mysteriũ trepidare uirginũ ẽ. & adons uiri ingressus paue re
om̃s uiri affatus uereri. Discant mulieres ꝓpositũ pudoris immi tari
sola in penetralib: quã nemo uiroꝵ uider&: slus angłs repperir&
sola sine comite. sola sine teste. nequo degenert deprauardur affectu
ab angło salutatur. Disce uirgo uerboꝵ uita lasciuiã. maria &ia
salutationẽ angłi uerebat᷑. e rat tam̃ cogitansinquid qualis ẽã hȩc
salutatio & ideo cũ uerecundia qua pauebat cũ prudentia qua
benedictionis nouã formulã mirabat᷑ quenus quã lectaẽ nusquã
ante conꝑta. Etait angłs .ei: n&imeas miria inuenisti eñĩ gr̃am

Expanded text:
quitur, ut ipsum videlicet gratiae concipiat et generet auctorem. Quae cum quitur, ut ipsum videlicet gratiae concipiat et generet auctorem. Quae cum audisset, turbata est in sermone ejus, et cogitabat qualis esset ista salutatiisce uirginem moribus, disce uirginem uerecundia, disce uirginem oraculo, disce mysterio. trepidare uirginum est et ad omnes uiri ingressus pauere, omnes uiri adfatus uereri. discant mulieres propositum pudoris imitari. sola in penetralibus, quam nemo uirorum uideret, solus angelus repperiret: sola sine comite, sola sine teste, ne quo degeneri deprauaretur adfatu, ab angelo salutatur. disce, uirgo, uerborum uitare lasciuiam; Maria etiam salutationem angeli uerebatur. erat tamen inquit cogitans qualis esseavebat; cum prudentia, quia benedictionis novam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam ante comperta. « Et ait angelus: Ne timeas, Maria; invenisti enim gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
scripturȩ feminarũ genalogiã tentre nã & deutroq potest intellegi
qđ dicit᷑ de domo duid dende ncuduid ad ultera lapidardur aude is
mualens aliquos desuio ortu. qua pudore dibitare parentas simiu a
uirgi ab mpudicis oecasionẽ tollens: nematrẽ quc q̃ sluaators dice e
falsis suspicionib in fanatã: Tertio utgrptũ fugiens &e alens haber
solatiũ uiri quiinte gerrimȩ uirginitits custos pariter ae testisexstera
quarto nepartus eiꝰ diabolo pater& quia sicũ deuirgine natũ cognoscer&
forsitan quasi cderis hominib: ȩminentiorẽ morti tradere timer&. Maria
aut̃ hebraicȩ stella maris. syriace uero dominica uocat᷑ & merito: quia
& totius mundi dñm & lucẽ seculis meruit generare ꝑhennẽ. Et i ngres¬
sus angłs adeã dix̃. Aue grã plena dñstecũ : benedictatu in mulierib
bene gratia plena uocat᷑: quȩ nimirũ gr̃am quã nulla alia meruerat asse¬

Expanded text:
Scripturae, feminarum genealogiam texere. Nam et de utroque potest intelligi, Scripturae, feminarum genealogiam texere. Nam et de utroque potest intelligi, quod dicitur de domo David. Deinde, ne velut adultera lapidaretur a Judaeis, malens aliquos de suo ortu, quam de pudore dubitare parentis. Simul et virginibus impudicis occasionem tollens, ne matrem quoque Salvatoris dicerent falsis suspicionibus infamatam. Tertio, ut in Aegyptum fugiens et rediens, haberet solatium viri, qui integerrimae virginitatis custos pariter ac testis exsisteret. Quarto, ne partus ejus dforsitan quasi caeteris hominibus eminentiorem morti tradere timeret. Maria autem Hebraice stella maris, Syriace vero domina vocatur; et merito, quia et totius mundi Dominum, et lucem saeculis meruit generare perennem. Et ingressus angelus ad eam, dixit, Ave, gratia plena, Dominus tecum: benedicta tu in mulieribus. Bene gratia plena vocatur, quae nimirum gratiam quam nulla alia meruerat, asse
Abbreviated transcription (Latin):
die mensis decimbris natus qđ siuel hacdie ut ñ null. arbi trantur
ȩ qui noctũ uernale uel illo sol stitium brumalȩ fieri credamus.
conuenit utdq cũ lucis in crem̃to concipi uel nascis eũ qui inluminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ: ad̃siquis. ante dominicȩ
natiuitatis & conceptionis tẽpus lucẽ uł crescere ł tenebras superare
Iter faciteti qui ascendit suꝑ occasũ. Quur aut̃ ioħs circa equi noctiũ
autũ nale conceptus. ciria solstitium estiuũ sit natus: Doc& ipse qui
uel & sua uł & u&eris tistam̃ti ut multi autumant ꝑsona loquit̃.
Illũ oport& crescere : meaut̃ minui. Ad uirginẽ desponsatã uiro
cui nom̃ erat ioseph dedomo dauid: & nom̃ uirginis maria:
multas ob causas saluator non desmplici uirgine. sed de desponsata
uoluit nasci primo uidelic& : utꝑ generationẽ ioseph. cuiꝰ maria
cognata erat. mariae quoq: noscerit᷑ origo. Neq enĩ moris est

Expanded text:
die mensis Decembris natus. Quod si vel hoc die, ut nonnulli arbitrantur, aequinoctium vernale, vel illo solstitium brumale fieri credatur, convenit utique cum lucis incremento concipi, vel nasci eum, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . At si quis ante Dominicae nativitatis et conceptionis tempus lucem vel crescere, vel tenebras superare « Iter facite ei qui ascendit super occasum . » Cur autem Joannes circa aequinoctium autumnale conceptus, circa solstitium aestivum sit natus, docet ipse qui vel ex sua, vel ex Veteris Testamenti ut multi autumant persona loquitur: « Illum oportet crescere, me autem minui . » « Ad virginem desponsatam viro cui nomen erat Joseph, de domo David, et nomen virginis Maria. » Multas ob causas Salvator non de simplici virgine, sed de desponsata voluit nasci. Primo videlicet, ut per generationem Joseph, cujus Maria cognata erat, Mariae quoque nosceretur origo. Neque enim mos est
Abbreviated transcription (Latin):
dixor̃ Sippri&iem interrogis iobannes loħs est &hidias heluas est ⁊ohomnes
aut̃ restȩ deppridate ꝑsonesuȩ respondit. Nonsũ helias dñs uro dep̃sigu¬
ratione recte dicit ipseẽ helias. nec ioħis falsũ. nec dñs falsũ ipsa p̃figũ¬
ratione uenit istȩ quappridatẽ uenturus ẽ helias. ioħs agit᷑ in spũ helias
erat in ꝑsona helias non erat. Q uidergo dñs fatetur despũ hoc oħs denegat
deꝑsona. quia &iustũ sicerat ut & discipulus dñs spĩtalẽ de iohanne sententia
estu: & respondit Non Ideo ꝓph&am secẽ ñdicit : quia maiorem ꝓph&is eẽ
cognoscit. Quia qũe ꝓph&e uenturũ fore dixer̃ . Iste digito demonstrauit
dicens Ecce agnꝰdĩ ecce qui tollit peccata mundi. Dixer̃ ergo ei. quis es
utresponsũ demus his quimiser̃ nos: Quid dicis deteipso : Ait : ego
uox clamantis indeserto & c&era. Vocẽ sect̃ ioħs asserit : quia uerbũ p̃cedit

Expanded text:
ias Elias est. Joannes autem recte de proprietate personae suae respondit, Non sum Elias. Dominus vero de praefiguratione recte dicit: Ipse est Elias. Nec Joannes falsum, nec Dominus falsum, ipsa praefiguratione venit iste, qua proprietate venturus est Elias. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Joannes denegat de persona, quia et justum sic erat, ut et discipulis Dominus spiritalem de Joanne sententiam es tu? Et respondit: Non. Ideo prophetam se esse non dicit, quia majorem se prophetis esse cognoscit, quia quem prophetae venturum fore dixerunt, iste digito demonstravit, dicens: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Dixerunt ergo ei: Quis es, ut responsum demus his qui miserunt nos? Quid dicis de te ipso? Ait: Ego vox claman
Abbreviated transcription (Latin):
uatim nominib: censentur . ut signetur ꝑ uocabula . &iã in operatione
quid ualeant. nequȩ & enĩ in illa scã ciuitate quã diuisione dĩ
omni potentis plena scientie ꝑficit : Id creo ꝓpria nomina sortiuntur.
ne eoꝵ ꝑsonȩ sine nominib sciri non possint. Sed cũ adnos aliquid
inistrituri uenunt. apud nos&iã nomina aministerus trahunt. Ad
maris ergo uirginẽ gabribel mitatur: quidi fortitudo nominatur.
qllã quppe nuntiare ueuiebat: qui a d dobellandas potestates dercas humilis
appartre dignatꝰ ÷. dequo ꝑ psal mistã dicit᷑. Ans foras & potens dĩs petens

Expanded text:
vatis nominibus censentur, ut signetur per vocabula, etiam in operatione quid valeant. Neque etenim in illa sancta civitate, quam visio Dei omnipotentis plenam scientia perficit, idcirco propria nomina sortiuntur, ne eorum personae sine nominibus sciri non possint, sed cum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nos etiam nomina a ministeriis trahunt. Ad Mariam ergo virginem Gabriel mittitur, qui Dei fortitudo nominatur. Illum quippe nuntiare veniebat, qui ad debellandas potestates aereas, humilis apparere dignatus est. De quo per Psalmistam dicitur : « Dominus fortis et potens
Abbreviated transcription (Latin):
meritũ ipsius rectȩ ꝓbequę ꝑ functȩ euuangelicȩ fidei operatione duplicauit.
Inratione aut̃ ponenda iudicii examen est : quo celestes uerbi usus & reditus dis¬
pensati talenti postulat᷑: igit᷑ cui erant quinq: cõmissa dnõ reuerso dequino
decem obtulit talis scilic& infide reptus qualis inlege. qui decẽ uerborũ
quinq: libris morsi p̃ceptorẽ oboe dientiã ꝑ gr̃am ȩuuangłste iustificationis
expleuerit : igit᷑ iub&ur ingaudiũ dnĩ introire : id ÷ in honorem gła xp̃i
recipitur. ille uͦ seruus cui duo talenta cõmissa sunt gentiũ populus est fide
& arne confessus ã & corde fds &ore confessio est: Fecerg huc sunt duo
talentũ cõmisa sedutprior ille omne scacram̃tũ inquimq talentis. id÷ in lege
cogrouerat hos ipsũ fide euuandui duplicauerat: ita iste in crem̃ito di
calenta ilmi o peratione ꝓ merut ẽ intraditione ac rediti disimuli per

Expanded text:
meritum ipsius recte probeque perfuncta evangelicae fidei operatione duplicavit. In ratione autem ponenda judicii examen est, quo coelestis verbi usus, et reditus dispensati talenti postulatur. Igitur cui erant quinque commissa, Domino reverso de quinque decem obtulit: talis scilicet in fide repertus, qualis in lege, qui decem verborum quinque libris Moysi praeceptorum obedientiam per gratiam evangelicae justificationis explerecipitur. Ille vero servus cui duo talenta commissa sunt, gentium populus est, fide arne confessus. Nam et corde fides et ore confessio est . Haec ergo huic sunt duo talenta commissa. Sed ut prior ille omne sacramentum in quinque talentis, id est, in lege cognoverat, idque ipsum fide Evangelii duplicaverat, ita iste incremento duum talentorum, idque operatione promeruit. Et in traditione ac reditu dissimili par
Abbreviated transcription (Latin):
dicere non&iã demonstrare . Ioħ ergo plusquã ꝓph& a est quia cũ quẽ p̃cur¬
rendo ꝓphaauerat &iã ostendendo nunciabat: hicẽ dequo scriptũẽ. Ecce mato¬

Expanded text:
dicere, non etiam demonstrare. Joannes ergo plus quam propheta est, qui eum quem praecurdicere, non etiam demonstrare. Joannes ergo plus quam propheta est, qui eum quem praecurrendo prophetaverat, etiam ostendendo nuntiabat. Hic est de quo scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
hore aura fauoris flauerit hilarescit & tollit᷑ totemq sequasi ad gr̃am
in flestit sedsi in deuentus de tractionis eruperit unde laudis aura
ueniebat mox hunc quasi in partẽ alterã adum furoris inclinat. Sedurundo
uento agitatã lobserat qua hunc nccblandũ gratia. neccui libe ira asperũ
faciebat neprai pera hunc erigere ne adueria toueratt melnarei a
quidex istis udert hominẽ mollib uestitũ: ecaeqri mollib uestiurtur iu
indo misti s aau sunto cam̃ dor &et ĩ piluis uesitus iohamos suisso desearibitnr
nonergo elesti inquit sedtorrena regno militant hi qupdo ꝑpeni asper
sogunt sed solis exteriorib dedi psentis ute molliciem E delectationiẽ que¬
runtnt stho as go erustion d in luxu atq studio uestũ peratũ ser¬
intellig aliter potest mollib enĩ uestitus ñ fuit : quȩuita peccantũ non blandi¬
mentis fouit sedugore aspere inuectionis in crepauit dicens. Genimina

Expanded text:
ore aura favoris flaverit, hilarescit, extollitur, totumque se quasi ad gratiam ore aura favoris flaverit, hilarescit, extollitur, totumque se quasi ad gratiam inflectit. Sed si inde ventus detractionis eruperit, unde laudis aura veniebat, mox hunc quasi partem alteram ad vim furoris inclinat. Sed arundo vento agitata Joannes non erat, quia hunc nec blandum gratia, nec cujuslibet ira asperum faciebat, nec prospera hunc erigere, nec adversa noverant inclinare. Sed quid existis videre? hominem mollibus vestimentis indutin domibus regum sunt. Camelorum etenim pilis vestitus Joannis fuisse describitur. Non ergo coelesti, inquit, sed terreno regno militant hi qui pro Deo perpeti aspera fugiunt, sed solis exterioribus dediti, praesentis vitae mollitiem et delectationem quaerunt. Nemo ergo existimet in luxu atqintelligi aliter potest. Mollibus enim vestitus non fuit, quia vitam peccantium non blandimentis fovit, sed vigore asperae invectionis increpavit dicens: Genimina
Abbreviated transcription (Latin):
Qmsipsi misccđam consequent᷑. Et quiprius pluperes erant uirtutb imple¬
antisr spũ scõ & euuangelitent ut dicat᷑ dehis: quã puldiri suꝑ montes pedes¬
VT euuangeli santiũ pacẽ ȩuu angeli hantiũ bona Etbeat᷑ ẽ : qui ñ fuerit scanda¬
nlitatus in me. quid ergo dicere beat᷑ẽ quiñ fuerit scandali hatus inme. nisi
aꝑta uoce ab iectionem sue mortis suȩ humilitatt̃q signari. Acsi aꝑte dicat.
Mira quidem facio. sed abiecta ꝑp&i nededignor. quia ergo moriendote sub¬
sequor. cauendũ ualdeest hominib: ñ inme mortẽ despiciant quȩ signa uene¬
rantur. illis aut̃ ab euntib:: p̃cepit iħs dicere adturbas deiohanne. Quid existis
in desertũ uidere harundinem uento agitatã. hat uidelic& ñ asserendo sed
negando intulit. arundinem quippe mox ut aura contigerit . in partem
flectit. Et quid ꝑharundinem: nisi carnalis animus designat᷑. Quimex
fauore uł degractione frangit᷑ in partẽ quã lib& indinat᷑. Sieñ ab huma no

Expanded text:
am consequentur. Et qui prius pauperes erant virtutibus, impleSpiritu sancto, et evangelizent, ut dicatur de his: Quam pulchri super montes pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona . Et beatus est, qui non fuerit scandalizatus. Quid est ergo dicere, beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me? nisi aperta voce abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat, mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor, quia ego moriendo subsequor. Cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa venerantur. Illis autem abeuntibus coepit Jesus dicere ad turbas de Joanne: Quid existis in desertum? videre arundinem vento moveri? Quod videlicet non asserendo, sed negando intulit. Arundinem quippe mox, ut aura contigerit, in partem flectit. Et quid per arundinem, nisi carnalis animus designatur, qui mox favore vel detractione tangitur, in partem quamlibet inclinatur? Si enim ab humano
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuenturꝰ es & est sensus Manda mihi quia interficiendus ab herode & ad inferna
discensurus sũ utrũ & in inferis debeam nuntiare quinuntiaui superis. Añ
ñ conueniat filio dĩ utgust& mortẽ : & aliũ adhec sacram̃ta missurus es. Etres¬
pondens uns ait illis. Euntes renunciate iohanni: quȩ uidistis & audistis. Cȩci
uident: daudi ambulant lepsi mundant᷑, Surdi audiunt: mortui resur
gunt. pauperes euuangeli sant᷑. &beat ẽ : quiñ fuerit scandalizatꝰ in me:
pauperes ȩuuangeli zarent : Vider̃ aut̃ axos uidentes claudos ambulantes. lesos
mundatos. Renunciate iohanni. Etelra Acsidicer& Nunciate iohanni qr egosũ
de quo ꝓph&a dicebat dsipseuenia asaluos nosfaciet. Cȩci uident: ut implea t᷑
illud ꝓphi&arũ. Tc̃aperientur oculi gaoꝵ. Cludi ambulant: ut im pleatur
Tunc sali& quasi ceruus daudus. Surd audunt ut impleat᷑: &iuires surdoꝵ pa¬
cebunt. Spitilit̃ iounes lege sigificat. Ergo ihannes inuinculis lexuncta

Expanded text:
qui venturus es, et est sensus, manda mihi, qui interficiendus ab Herode, et ad inferna descensurus sum, utrum te et in inferis debeam nuntiare, qui nuntiavi superis, an non conveniat Filio Dei, ut gustet mortem, et alium ad haec sacramenta missurus es. Et respondens Jesus, ait illis: Euntes renuntiate Joanni quae vidistis et audistis: caeci vident, claudi amgunt, pauperes evangelizantur, et beatus est qui non fuerit scandalizatus in me. pauperes evangelizarentur, viderunt autem caecos videntes, claudos ambulantes, leprosos mundatos. Renuntiate Joanni, etc. Ac si diceret, nuntiate Joanni, quia ego sum de quo propheta dicebat: Deus ipse veniet, et salvos nos faciet . Caeci vident, ut impleatur illud propheticum: Tunc aperientur oculi caecorum. Claudi ambulant, ut impleatur: Tunc saliet sicut cervus claudus. Surdi audiunt, ut impleatur: Et aures surdorum patebunt. Spiritualiter Joannes legem significat: Ergo Joannes in vinculis lex vincta
Abbreviated transcription (Latin):
scilie& dequo iohannes ait. Inprincipio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃
& as erat uerbũ. Quia iã indeserto lamat. quia dereliett ac dostitite iudes
solanũ redemptoris adnuntiat. Quid aut̃ cde mat: insinuat cũ subiungit
sermo humilit̃ audiur : uia dnĩ adcor dingitur: cũ ad p̃cepai urte p̃pa¬
ratus Requimisi fuerant erant exphariseis. Int rogauor de edixer en

Expanded text:
oannes ait: In principio erat Verbum, et verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae, solatium redemptoris annuntiat. Quid autem clamat, insinuat cum subjungit:sermo humiliter auditur, via Domini ad cor dirigitur, cum ad praeceptum vitae praeparatur. Et qui missi fuerant, erant ex Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
ratus. int̃rae uero abscondere. hocẽ nouȩ p̃dicationis głam sib oetractione
corporee passionis occulture. qui cũ xp̃m dñm ad salutẽ gentuu miss fus se
nom possit ab nuere : na& aduentus & passio eͦꝰ exlge est obteperare tam̃
euuangeliũ ipse noluerit. ait enĩ. Scio quia homo durus es m&is ubi
non seminasti. & colligis ub: non sparsisti. Rerũ p̃sentiũ natura non differt
messẽ et̃ sine semine a colligiquȩ non sparsi non fuerint. sed totus spĩtalis
hic sermo est. Diximꝰ enĩ hunc populũ cẽ delege non ignorantẽ dñi
aduentũ & gentiũ salutẽ sed infidelem: Quippecũ sciat metendos
illic iustitiȩ fructus ubilex sata non sit. & colligendos exgentib: qui non & abrahȩ
stirpesint disꝑsi. Et id circo durus hic homo sit. scilic& sine lege iustifi¬
magis sine uenia erit. cur p̃dicationem occultauerit & cõmissũ sibi talentũ
suffoderit cũ scir& messurũ eẽ sine semine & collecturũ cẽ que non soariuse.

Expanded text:
m sub obtrectatione corporeae passionis occulere. Qui cum Christum Dominum ad salutem gentium missum fuisse non possit abnuere nam et adventus et passio ejus ex lege est, obtemperare tamen Evangeliis ipse noluerit. Ait enim: Scio quia homo durus es, metis ubi non seminasti, et colligis ubi non sparsisti . Rerum praesentium natura non fert messem esse sine semine, et colligi quae sparsa non fuerint: sed totus spiritalis hic sermo est. Diximus enim hunc populum esse de lege, non ignorantem Domini adventum et gentium salutem; sed infidelem: quippe cum sciat metendos illic justitiae fructus, ubi lex sata non sit, et colligendos ex gentibus, qui non ex Abrahae sint stirpe dispersi: et idcirco durus hic homo sit, scilicet sine lege justifimagis sine venia erit, cur praedicationem occuluerit, et commissum sibi talentum suffoderit, cum scire messurum esse sine semine, et collecturum esse quae non sparsisset:
Abbreviated transcription (Latin):
Inmeduo ergo hominũ estcisse saluator asseritur. Ene senr quia ꝑ
carnem apparens. & uisibilis stett orpore. & inuisbilis maiestate. lacas
ignis scĩ ficatur intelligi: quia &incendit ꝑamorem & ꝑsapientiã corda
dr̃ ante me factus. Ac si dicat᷑ ant mepositus. Post me ergo uenit : quȩ
&iam p̃lationis eiꝰ causas aperuit quia pͥos me erat. Acsi aꝑte dicat.
Inde me &iã post natꝰ superat: quo cũ natiuitatis suȩ tẽpora gus¬
tent. nã quippe matrẽ intẽpore nascit᷑ sine tẽpore est a patre gene¬
ratus . quiquantȩ reuerentiȩ humilitatẽ debeat sub dendo manifestat:
Cuiꝰ ego ñ sũ dignꝰ ut soluã ei cor rigiã calciam̃ti. Mos apud u&eres
fuit ut siquis eã quȩsibi conp&er& accipere uxorẽ noll&: ille ei calci¬
amentũ soluer&. quȩ adhanc sponsus iurȩ ꝓpinquitatis uenir&.

Expanded text:
In medio ergo hominum et stetisse Salvator asseritur et nesciri, quia per carnem apperens, et visibilis stetit corpore et invisibilis majestate. Lucas ignis sanctificatus intelligi, quia et incendit per amorem, et per sapientiam corda Sic namque dicitur: ante me factus, ac si dicatur: ante me positus. Post me ergo venit, quia petiam praelationis ejus causas aperuit, quia prior me erat, ac si aperte dicat: Inde me etiam post natus superat, quo eum nativitatis suae tempora non angustant. Nam qui per matrem in tempore nascitur, sine tempore est a patre generatus. Qui quantae reverentiae humilitatem habeat subdendo manifestat. Cujus non sum dignus, ut solvam ejus corrigiam calceamenti, etc. Mos apud veteres fuit, ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc spons
Abbreviated transcription (Latin):
nã mandato dĩ ad sortẽ electoꝵ dĩ ꝑ uenire festinat. & porte inferi non p̃ ualebunt ad¬
uer sustã. Non hoc dix̃ deconditione teporalis mortis. quia legimꝰ cunctos pene apłos man¬
trrio consũmatos. sed portas inferi uitia atq peccatiuocat. iđ hereticoꝵ ꝑuersa doc mata
quia que infidelib intronũ mortis aperiunt. Poritutiq inferi inquantũ suis auctorib uł se¬
quacib: it̃ ꝑ ditionis ostendunt. Sed ex his uitioꝵ ports nullatenꝰ p̃ualit aduersus ierđa quȩ supͣ¬

Expanded text:
itur: Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Non hoc dixit de conditione temporalis mortis, qua legimus cunctos pene apostolos martyrio consummatos, sed portas inferi vitia atque peccata vocat. Portae namque quia, quae in fidelibus introitum mortis aperiunt, portae sunt utique inferi, in quantum auditoribus vel sequacibus iter perditionis ostendunt. Sed ex his vitio
Abbreviated transcription (Latin):
tores ađe obseruire ꝯpora. Na e ipsi ꝓquirere dibent asius sub iectis defimi sui nominis
quilis apud uulgires & extrinscus habeit᷑ ut scđm qđ deseaudierint ꝓ priosmores
corrigese & seipsos cunctis modestius studeant conformare: Attilli dixeruN. Al
iohunnẽ biptistã Alnaũtheliã. alii uero ieremiã. aut unũ ex pphetas Necessariũ n est
hic causis erroꝵ uulgariũ exqui rere curscilic& xm. alii hȩlyam̃. Alii iohannem
Alii puta uerunt iereniã cũ sic infideles in helya & ieremia errare potueriN. quo¬
mode herodes in iohannẽ errauit dicens, Quẽ ego decollaui ioħm ipse surrex amor¬
tuis & ides uir tutes operant᷑ in io. Sic̃ enĩ herodes xpm̃ miracula facientẽ doł̃m
quẽ ipse decolla uerat et arbitratꝰ est: sic nimirũ uulgus indoctus eundr̃ xp̃m helrã

Expanded text:
ere debent a suis subjectis de fama sui nominis, qualis apud vulgares et extrinsecus habeatur, ut secundum quod de se audierint, proprios mores corrigere et seipsos modestius cunctis studeant conformare. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Necessarium non est hic causas errorum vulgarium inquirere, cur scilicet Christum alii Eliam, alii Joannem, alii putaverunt Jeremiam, cum sic infideles in Elia et in Jeremia errare potuerint, quomodo Herodes in Joanne erravit, dicens: Quem ego decollavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo . Sicut enim Herodes Christum miracula facientem, Joannem quem
Abbreviated transcription (Latin):
temini. Precipit ut dimittamꝰ peccantib mnos: ut nr̃a nob adõ dimittant᷑ peccita Itẽ s̃cipit
uedemꝰ benesita ut nob quoq adõ detꝰ uitaȩt̃na dimiente ergodicendũ: ut dimittemini
&mox addendo date & dabit᷑ uob o Ostendit quia ñ sufficit tantũ dimutere: hisq̃ innos
peccant: Niisietiã eis quȩ pos sum benefitia impendamꝰ : Quisctiã bona tẽporalia & spi¬
ritalia aliis amoreduuno largit̃ quisquis insi peccantib indulgentiã misericorditer

Expanded text:
ecipit ecipit ut demus beneficia, ut nobis quoque a Deo detur vita aeterna. Dicendo ergo dimittite, et dimittemini; et mox addendo, Date et dabitur vobis, ostendit quia non sufficit tantum dimittere his qui in nos peccant, nisi etiam eis quae possumus beneficia impendamus. Quisquis enim bona temporalia vel spiritualia aliis amore divino largitur, quisquis in se peccantibus indul
Abbreviated transcription (Latin):
regnũdĩ nc̃ sequent᷑ duo uõ quȩdã p̃cipua sunt in quib: temerariũ iudiciũ debemꝰ
refugere cũ uideuac& incertũ habet᷑ ut dictũ est quo animoquid factũ sit uelaiã
cũ incertũ est qualis futur sit cras qui hodie uelbonꝰ uł malus apparet. Verbigratia:
Siquis de infirmitate stomachi conquestus ante horã comedere uoluerit. & tud non
infirmitati sed edacitate deputaueris temere iudicasti: dehoc non oport& nos iudicare
illo uidelic& iuditio dãpnationis. ut de eius falute desperemꝰ. Rursus siaꝑtam
ebrietitẽ edacitatẽq cogno ueris & ita rep̃henderis ut de correctione illũ desperes qͥ hui¬
ceniodi iuitio sub iacet. nidil ominus temere iudicasti : Nonergo rep̃hendamꝰ eaquȩ occultas.
feq ita rep henda mꝰ ea quȩ ma nifesta sunt : ut quẽ quã de em̃dationrdes pereni. & tupo
uitabimꝰ iuditiũ dequo dicit᷑ Nolite iudicire & ñ iudi cabimini Dunteate & dimit

Expanded text:
etis eos . Dum vero quaedam praecipua sunt, in quibus temerarium judicium debemus refugere, cum videlicet incertum habetur, ut dictum est, quo animo quid factum sit; ubi etiam cum incertum est qualis futurus sit cras qui hodie vel bonus vel malus apparet. Verbi gratia, si quis de infirmitate stomachi conquestus, ante horam comedere voluerit, et tu id non infirmitati, sed edacitati deputaveris, temere judicasti: de hoc non oportet nos judicare, illo videlicet judicio damnationis, ut de ejus salute desperemus. Rursum si apertam ebrietatem edacitatemque cognoveris, et ita reprehenderis ut de correctione illius desperes qui hujusmodi vitio subjacet, nihilominus temere judicasti. Non ergo reprehendamus ea quae occulta sunt, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut quemquam de emendatione desperemus, et tunc vitabimus judicium de quo dicitur: Nolite judicare, et non judi
Abbreviated transcription (Latin):
concussã: Q suꝑ effluentẽ id est suꝑ habundantẽ: dabunt in sinũ urm. Qui sup
isti quidabu: mensurã bonã. usi rauperes quib beneficia dedertis: talcest
illud qđ ueritas alibi depauperib dicit. Facite uđ amicos dema mona inquitatis.
ad ñõ ꝓ moreri potiussent puiperes ipsi occisionẽ dederunt. Cũ aut muserabilit̃ agen¬
tes aut inpetendo inportuni exis tenaes fortoꝵ sunt beneficia sustentaa non¬
nulli &uiã illoꝵ ad fidẽ xp̃i ꝑ dulcra beneficia ꝓuocaiti: uelcerte ut de inimicis a qua

Expanded text:
concussam; et supereffluentem, id est superabundantem, dabunt in sinum vestrum. Qui sunt isti qui dabunt mensuram bonam, nisi pauperes quibus beneficia dederimus? Tale est et illud quod Veritas alibi dicit de pauperibus: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, etc. . a Domino promereri potuissent, pauperes ipsi occasionem dederunt, cum aut miserabiliter egentes, aut in petendo importuni existentes, fortiorum sunt beneficio sustentati, et nonnulli etiam eorum ad fidem Christi per dulcia beneficia provocat
Abbreviated transcription (Latin):
Aut nũ quid putas illũ solũ quitibi iniuriã fecit reum deputandũ & non & iãte
m̃tẽ tuã inuenerit mitẽ atq tranquillã: & ille ad penitentiã mouebitur & cu
pacientiȩ mercede donaberis: Nonest discipulus suꝑ magistrũ. Sensus est Si

Expanded text:
Aut nunquid putas illum solum qui tibi injuriam fecit, reum deputandum, et non etiam Aut nunquid putas illum solum qui tibi injuriam fecit, reum deputandum, et non etiam invenerit mentem tuam mitem et tranquillam, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patienti
Abbreviated transcription (Latin):
tudi nẽ caritatis suNt reuocati Eadẽ quippe mensura qua mensi fueritis remeteꝰ
aob: Mlensure Nomine ipsã iuditii regulã significatĩ accipimi : Qd alius euangelista
aꝑtius ponit dicens. Inquo enũ uiditio udicaueritis: iudi cabimini: Sednũ quid sinos
mensura mensi fuerimꝰ nũquid & apad dm̃ iniqua mensura ẽ unde nob̵ remetiatur.
sed hoc ideo dictũ est quia temeritas qua noces aliis ipsatibi noceit. neces seost: &ius¬
titia qua aliũ iuuas restat & iã ut ipsate adiuuet: Potest & iã hoo & delargienda
& met& Quanto enĩ quisq in hacuita erga pauperes xp̃i magis misericors fuerit . tanto
cecus cecũ ducere : huus uersiculi sensus har& sensui superioris sententiȩ ubi p̃cipit᷑
elimosina tribui. & peccantib offensa remitti: Ac sidicat: Site c̃tra mimicũ ira
cecauerit. aut c̃tra illũ quiate elimo sinã petit a uaritia obduxerit. nũ quid eius itiũ
exorando curare poteris p̃sertim cũ &tuamens eodẽ uitio tenrat᷑ obstrieta

Expanded text:
 remetietur vobis. Mensurae nomine ipsam judicii regulam significatam accipimus. Quod alius evangelista apertius ponit, dicens: In quo enim judicio judicaveritis, judicabimini . Sed nunquid si nosmensura mensi fuerimus, nunquid et apud Deum iniqua mensura est, unde nobis remetietur? Sed hoc ideo dictum est quia temeritas qua noces alii, ipsa tibi noceat necesse est; et justitia qua alium juvas, restat etiam ut ipsa te adjuvet. Potest etiam hoc et de largienda et . Quanto enim quisque in hac vita erga pauperes Christi magis misericors fuerit, tanto eam cadunt? Hujus versiculi sensus haeret sensui superioris sententiae, ubi praecipitur eleemosynam tribui, et peccantibus offensam remitti. Ac si dicat: Si te contra inimicum ira concitaverit, aut contra illum qui a te eleemosynam petit, avaritia obduxerit, nunquid ejus vitium exhortando curare poteris, praesertim cum et tua mens eodem vitio teneatur obstricta?