comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
guũ ẽ uͥ uolare ñ possũt: ꝙ iã m̾i¬
to tͣnqͥllitatis ⁊ qͥetis ꝑtinz ad fir¬
mamentũ celi. In celo ergo uolant
tarditatem ñ aĩam uiuam sed rep¬
tilia aĩaꝵ uiuaꝵ appellata. sed si pp̃¬
ea sic appellarent᷑ auib daretur no
men anime uiue. Cum ũo ⁊ ip̃a uo¬
latilia dc̃a sunt sicut illa reptilia. ut
sbaucbiatur aĩaꝵ iuiuaꝵ fatentlũ est
ut arbitror ita dc̃a: ac si dicetur q̃ st̃
in aĩab niuis reptilia uł uolatilia
maiore num̃o pedib mouentur. et
tam pauca foctasse in t̾ris reptant
qͣm panca in aquis gradiũtur.
Non mlli aũt putau̾nt pp̃ea
ñ aĩam uiuam. s reptilia aĩaꝵ uiua¬
rum. pisces ẽẽ appellatos qd̾ eis me¬
moria nlła sit. uł aliqua uita uelut
rõni uicinor s fallit eos exꝑientia
minor. Nam quidem scripserunt
que aĩauertere potuert̃ in uiuariis
et uolunt. Nlam fons quidẽ magniꝰ
bullientiũ regiorũ fere plemis est
piscium. Solent aũt hoĩes desuper

Expanded text:
guum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa suaurt̃. Incipit aũt hoc dici
de herbis et lignis usq ad hec t̾re¬
na animantia. nam et in eis q̃
ex ciquis creata sunt qͣmuis in pͥ¬
ma cõmemoratõne dẽm ñ sit in il¬
la tñ tt̃atione dẽm est et secit deus
cetos magnos. ⁊ omnẽ aĩam aĩi¬
lium ixptilium q̃ eduxerunt aq̃¬

Expanded text:
omnia suauiter? incipit autem hoc dici omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecetos magnos, et omnem animam animalium repentium, quae produxerunt aq
Abbreviated transcription (Latin):
Destias aũt de quib item ait. scd̾m
genꝰ quicqͥd ore aut etiam ungib
seuit exceptis serꝑentib. pecora u̾o
de quib tcio ait scd̾m genus q̃ neu¬
tra ui lac̾ant sed aut cornib aut
ue ħ quid̃. p̃oixi enĩ et qͣdrupeclũ
nom̃ qͣm late pateat ip̃o peclũ nu̾a
facile agnosci et noĩe pecoꝵ et bestia¬
rum om̃e ᷤ irratõnale aĩal aliqñ cõ¬
p̃hendi. S etiã ferarũ uocabulum
solet in latina lingna tm̃dem ua¬
lere. ⁊ Ion id̾o tñ negligenda fuit
ꝯsid̾atio qũo possint hec noĩa que
nõ frustra in hoc scripturaꝵ loco
aĩauerti pocest Non fru¬
sira etiam lectorem mouet utrũ¬
ne passim et quasi foctuito an ali¬
fu̾int et aña cum pͥmo creata nar¬
s si ita eẽt. ħ de luce ħ de celo hoc de
aquis et t̾ris hoc de celi luminari¬
b dic̃etur. Quid enĩ eoꝵ est cuiꝰ cũ
et̃na et incõmittabłis rõ in ip̃a de
sapĩa uigeat que attingit a fine
usq ad finem fortit̃ et disponit

Expanded text:
estias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum locanimaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an alifuerint et antea, cum primo creata narSed si ita esset, hoc de luce, hoc de coelo, hoc de aquis et terris, hoc de coeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit
Abbreviated transcription (Latin):
daꝵ et flatus auraꝵ pp̃ea ip̃a quoq
aqua talium aĩalium corpora et
t̃renis uestiunt et maxime aues ĩ
t̾ra eciam reqͥescunt fetusq ꝓpa¬
gant ꝑs enĩ hũoris qui naporalit̃
exalatur. et suꝑ t̾ras extenclitur
aque reptilia aĩaꝵ uiuaꝵ et uolati¬
lia inqͥt suꝑ t̾ram addidit sane di¬
cens scd̃m firimncim̃tum celi In quo
potest aliqũ manifestius apparere
illd̾ qd̾ aña uidebatur obscurum. ñ
.n. ait ĩ firmam̃to celi sic̃ de liũari¬

Expanded text:
darum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque darum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. aquae reptilia animarum vivarum, et volatilia, inquit, super terram; addidit sane, dicens, secundum firmamentum coeli, in quo potest aliquanto manifestius apparere illud quod antea videbatur obscurum. Non enim ait, In firmamento coeli, sicut de luminari
Abbreviated transcription (Latin):
uentosꝙ sentimus. Hoc est qd̾ t̾ra
solida in om̃ib admiscetur elemẽ¬
tis. s in hiis crassiorib sentitur am¬
plius ita ut iam tangendo contrec¬
tari ualeant. Idoq et ista in
duab maxime mundi ꝑtib gen̾a¬
lit̃ celi ⁊ t̾re noĩe ꝯplectuntur sicut
ille psalmꝰ ostendit. omĩa suꝑiora
ab illo principio enumerãs. Iauda¬
te dñm de celis. omĩaq infi̾ora ab
gentem. Quia de t̃renis et hũidis
motib ita existis. ut subinde ũta¬
tur in aliud elem̃tum. et qͣmuis
nature sue sursum nitendo indicet
aꝑpetitũ in celestem tñ suꝑiorem
tnͣquillitatem ñ possit euade qr mł¬
to aere suꝑatus. et in eum ꝯũsus ex¬
tingnitur: ac ꝑ hoc in ista rerum ꝑ¬
te corruptibłiore atq pinguiore tur¬
bulentis motib agitatur ad tem¬
ꝑandũ eius rigorem et ad usus t̃ro¬
resq mortaliũ. Quia ergo
etiam tactu qui ad t̾ram ꝓprie ꝑti-¬
net sentiri possunt et fluctus un¬

Expanded text:
uentosque sentimus, hoc est, quod terrae uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate dominum de caelis. omniaque inferiora ab gentem, quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus un
Abbreviated transcription (Latin):
siue qd̃ ad celestem iuncli ꝑtinet
ꝑtem siue qd̾ nullũ ht̃ iusibilem
habitatorẽ de qualib nũc sermo
narrantis est: neq pmissus est ce¬
lo nominato. neq annum̃atus est¬
in creandis animalib. Iste u̾o in¬
ferior qui excrpit exalatõnes hũi¬
das maris ac t̾re ⁊ ad sustiuẽdas
aues quodam mͦ crassatus ñ ni¬
si ex aquis accipit aĩalia. Qd̃ enĩ
eus hũidum est ħ portat alitum
corpora que ita nituntur pennis
uolantes q̃ admod̾ pisces quibdã alis
suis natantes ꝓinde scient̃ tanqͣm
sp̃e dei qui scribenti aderat ex aquis
dicit ꝓclucta uolatilia. aquaꝵ enĩ na-¬
tura uib̾citum locũ sortita est. Infĩo¬
rem .s. in unda labili suꝑiorem u̾o
aura fabili. illum depirtatũ natan¬
tib istum uolantib. Sicut hoc ele¬
m̃it̾o congruos duos ẽriam sensus
animalib datos uidemꝰ olfatũ explo¬
randis uaporib gustum exploran¬
dis liquorib qd enĩ ad tactũ aquas

Expanded text:
sive quod ad coelestem mundi pertinet sive quod ad coelestem mundi pertinet partem, sive quod nullum habet visibilem habitatorem, de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est coelo nominato, neque annumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas
Abbreviated transcription (Latin):
rum uiuarm̃ et
est sic et fecit d̾s cetos magnos et
om̃e aĩal reptilium q̃ eclixerũt aq̃¬
scd̾m genus eoꝵ. et omne uolatile
pennatũ scd̃m genꝰ. Et uiclit ds̃.
opbona sunt. et bñdixit ea ds̃ clicẽs
crescite et młtiplicamini. et reple¬
te aquas in mari et uolatilia mul¬
tiplicentur sr̃ t̃ram et fc̃a est uesꝑa
et fcm est mane cdies quintꝰ. Nũc in
inferiore ꝑte muncdi ea q̃ sp̃u uite
mouentur fiunt et pͥmũ aquaꝵ qd̾
aeris qualitati ꝓximũ elem̃tum ẽ
Quia huie celo in quo st lu¬
minaria ita uicinus est aee ut et
ip̃e celi nom̃ acorꝑit. S nescio utrũ
firmam̃tum possit uocari. Dicunt
singulari nũo dieatur celum. quod¬
rer
ii scͥpturis ad suꝑiorem mũcli
ꝑtem ꝑtiñe intelliguntur ut t̃¬
re noĩe᷑ uniũscilit̃ hoo totũ signi¬
ficetur ex quo incipit deorsum u̾¬
sus ignis grando nix glaties sp̃o
tempestatis et om̃s abyssi donec
ꝑueniatur ad aridam que ꝓprio
noĩe t̾ra d̃. aer itaq ille suꝑior

Expanded text:
rum uiuarum et uest sic. et fecit deus cetos magnos et omne animal reptilium, quae eduxerunt dum genus eorum. et omne uolatile pennatum secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. et benedixit ea deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntusingulari numero dicatur caelum, quoter in Scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelliguntur: ut terrae nomine universaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum versus, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, et omnes abyssi, donec perveniatur ad aridam quae proprio nomine terra dicitur. Aer itaque ille superior,
Abbreviated transcription (Latin):
spiciendis uel consulendis adherescit: ꝙͣ
ñ solum masculos s etiã feminas hr̃e
manifestũ est. Ergo in eoꝵm̃tib cõmu¬
nis natura cognoscitur. in eoꝵ u̾o corpo¬
rib ip̃ius unius m̃tis distribuo figu

Expanded text:
cupiscendis uel consulendis adhaerescit, quam cupiscendis uel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognoscitur, in eorum uero corporibus ipsius unius mentis distributio figu
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoc consortio feminas alienet. cum
sint nobiscũ gr̃e coheredes. et alio loco
idem apls dicat om̃s eĩ filii dei estis ꝑ
baptizati estis. xp̃m indiustis ñ est il
dens neq grecus ñ est seruus neq lib
ñ est masculus et femina. om̃s enim
uos unũ estis in xp̃o ih̃u. Nũquidnã
gͥ fideles femine sexum corporis ami¬
serunt: S qr ibi renouantur ad ima¬
ginem dei ubi sexus nullus est: ibi frẽ
est homo ad ymaginẽ dei ubi sexus
nullus est hoc est in sp̃u m̃tis sue sur¬
ergo uir ꝓpt̾ea ñ debet caput uelare qr
imago est et gła dei. mulier aũt debet qr
gla uiri est. quasi mulr̾ nõ renouet᷑ sp̃u
mentis sue qui renouatur in agnttionẽ
dei scd̾m ymaginem eius qui creauit eũ:
S qr sexu corꝑis distat a uiro. rite potuit
in euis corꝑali uelam̃to figurari pars il¬
la rationis que ad temꝑalia gub̃nanda
deflectitur ut ñ maneat ymago dei nͥ ex
qua parte mens hoĩs et̾ius rationib cõ¬

Expanded text:
ab hoc consortio feminas alienet, cum ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae cohaeredes; et alio loco idem apostolus dicat, Omnes enim filii Dei estis per baptizatest seruus neque liber, non est masculus neque femina: omnes enim uos unum estis in Christo Iesu ? numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? sed quia ibi renouantur ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suergo uir propterea non debet caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur, ut non maneat imago dei nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus con
Abbreviated transcription (Latin):
solum ueracissima ratios
ad ymaginem dei: s scd̾m rationalẽ
m̃tem. Cogitatio quippe turpit̾ ua¬
na est. que opinatur dm̃ m̃broꝵ cor¬
ꝑaliũ liniam̃tis circum scribi atq
finiri. Porro aũt. ñne idem b̾s pau¬
lus dicit renouamini sp̃u mentis
ur̃e et induite nouũ hoĩem eum qͥ
scd̃m dm̃ creatus est. et alibi aꝑtius
exuentes uos inquit ueterem hoĩes
cum actib eius induite nouum
qͥ renouatur in agnitionẽ dei scd̾m
ymaginem eius qui creauit eum:
Si ergo sp̃u m̃tis nr̃e renouamur
et ip̃se est nouus hõ qui renouat᷑
in agnitione dei scd̃m ymaginẽ
eius qui creauit eum. nulli dubi¬
um est ñ scd̾m corpus neq scd̾m ꝙͣ¬
libet animi partem s scd̃m rationa¬
lem m̃tem ubi potest eẽ agnitio dei ho¬
minẽ fcm̃ adymaginem eius qui cre¬
auit eum. Scd̾m hanc aũ renouati¬
onẽ efficimur ⁊̃ filii dei ꝑ baptismũ
xp̃i: et induentes nouũ hominẽ xp̃m
utiq induimꝰ ꝑfidem. Qͥs est gͦ qui

Expanded text:
solum veracissima ratio, sad imaginem dei, sed secundum rationalem mentem. cogitatio quippe turpiter uana est, quae opinatur deum membrorum corporalium liniamentis circumscribi atque definiri. porro autem nonne idem beatus apostolus dicit: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouumu hominem, eum qui secundum deum creatus est? et alibi apertius: exuentes uos, inquit, ueterem hominem cum actibus suis induite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem eius qui creauit eum? si ergo spiritu mentis nostrae renouamur et ipse est nonus homo, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit eum, nulli dubium est non secundum corpus neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factum ad imaginem eius qui creauit eum. secundum hanc autem renouationem efficimur etiam filii dei per baChristi, et induentes novum hominem, Christum utique induimus per fidem. Quis est ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ingenitus: Nam ꝙͣuis de prẽ deo utrũq
dicatur. illud t̾n ad genitum id est ad
filiũ dr̃. ꝙ nec illi negant. Hoc aũt
ꝙ ingenitus dr̃. ad seipm̃ dici ꝑhibent.
Dicunt gͦ. Si aliqͥd ad se ip̃m dr̃ pat̾¬

Expanded text:
ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo: Si aliquid ad se ipsum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Ille aũt ñ filius s p̃r est. qr ñ sic ad
se dñr pr̾ et filius. quomͦ amici aut
uicini. Relatiue quippe amicus dr̃
ad amicũ. et si equaliter se diligunt.
eadem in utroq amicitia est. Et rela¬
tiue uicinus dr̃ aduicinũ et quia eqͣ¬
liter sibi uicini ft̃. Qntum ẽĩ iste illi
tm̃ et ille huic uicinatur eadem in u¬
troq uicinitas. Quia u̾o filius nõ
ad filium resatiue dr̃ s ad prẽm. nõ

Expanded text:
ille autem non filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe amicus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicinus dicitur ad vicinum; et quia aequaliter sibi vicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrem; non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonaꝵ sicut dr̃ d̾s unꝰ et solus.
id est ipsa trinitas ꝑ illas creatu¬
re formas pr̃ĩb apparuerit: deiñ
qd̃lib hoꝵ inuentũ usum ue fu¬
erit. utrũ ad hoc opꝰ tm̃mͦ creatu¬
ra formata sit. in qua d̾s sicut tẽ
oportuisse udicauit humanis
ostenderet᷑ aspectib: an anglĩ qui
iam erant. tta mittebantur. ut ex
ꝑsona d̾i loq̃rent᷑ assum̃tes corpo¬
ralem speciem de creat᷑a corporea ĩ
usũ minist̾ii sui sicut cuiq opus¬
eẽt: aut ip̃m corpꝰ suũ cui ñ subdũ¬
t̃. s subditũ regunt. in species qͣs
uellent ac cõmodatas atq aptas
actionib suis mutantes atq uer¬
tentes. scd̃m ad tributã sibi a cre¬
atore potentiam: postremo uide¬
bimꝰ id ꝙ querere institueramus.
utrũ filius et sp̃e sc̃s et antea mit¬
tebant᷑. Et si mittebant᷑: qͥd int̾ illã
missionẽ. et eã qͣm in euͣngelio legi¬
mꝰ distet: an ñ sit missus aliqͥs eoꝵ.¬

Expanded text:
sicut dicitur Deus unus et solus, id est, ipsa Trinitas per illas creaturae formas Patribus apparuerit. Deinde, quodlibet horum inventum visumve fuerit, utrum ad hoc opus tantummodo creatura foroportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angiam erant, ita mittebantur, ut ex persona dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministesset; aut ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, in species quas vellent accommodatas atque aptas actionibus suis mutantes atque vertentes secundum attributam sibi a Creatore potentiam. Postremo videbimus id quod quaerere institueramus, utrum Filius et Spiritus sanctus et antea mittebantur; et, si mittebantur, quid inter illam missionem, et eam quam in Evangelio legimus, distet: an missus non sit aliquis eo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ mutabilem uerꝵ ⁊̃ uisibilẽ
eẽ putauer̾t. Hii eĩ multũ crassum
cor diuinis reb inqͥrendis. audaciꝰ
ꝙͣ religiosius attuler̃t: Anima qͥp¬
pe cũ sit sb̃a spirct᷑alis. cũq ⁊̾ ipsa
fcã sit. nec per aliũ fieri potuerre.
nichil: qͣmͣius sit mutabilis. ñ est
tñ iusibilis: qd̾ illi de u̾bo ip̃o atq
ip̃a dei sapĩa ꝑ qͣm fc̃a est anima
credider̃t: cũ sit illa ñ inuisibilis tm̃.¬
ꝙ et anima ẽ: s ⁊̃ incõmutabilis.
ꝙ aĩa ñ est: Eadem qͥppe incõmuta¬
bilitas eiꝰ cõmemorata est. ut dice¬
retͣ. in seip̃a manens innouat oĩa:
et isti qͥdem ruinam erroris sui. di¬
uinaꝵ scͥpturaꝵ testimoniis qͣsi
fulcire conantes adhibent pauli a-¬
płi sententiam: et ꝙ dc̃m est de uno
solo deo. in quo ip̃a trinitas intelligit᷑

Expanded text:
non solum mutabilem, verum etiam visibilem esse putaverunt. Hi enim multum crassum cor divinis rebus inquirendis audacius quam religiosius attulerunt. Anima quippe cum sit substantia spiritualis, cumque etiam ipsa facta sit, nec per alium fieri potuerit, nihil quamvis sit mutabilis, non est tamen visibilis quod illi de Verbo ipso atque ipsa Dei Sapientia, pequam facta est anima, crediderunt; cum sit illa non invisibilis t et anima est; sed etiam incommutabilis, quod anima non est. Eadem quippe incommutabilitas ejus commemorata est ut diceretur, In se ipsa manens innovat omnia . Et isti quidem ruinam erroris sui divinarum Scripturarum testimoniis quasi fulcire conantes, adhibent Pauli apostoli sententiam; et quod dictum est de uno solo Deo, in quo ipsa Trinitas intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ immortalitatẽ. et lucẽ hĩtat in¬
accessibilem ꝙ̃ nemo hoĩm iudit nͨ
uidere potest: Omissis gͦ istis. qͥ nec
aĩe sb̃am inuisibilem nosse potuere.
unde longe remotũ ab eis erat. ut noᷤ¬
sent unuis soliꝰ dei. id est pris et filii
ĩuera et sincera ĩmortalitate consi¬
stere: nos qͥ nũqͣm apparuisse corpore¬
is ocłĩs dm̃. nec pr̃em. nͨ filiũ nec
spm sc̃m dicimꝰ. nisi ꝑ subiectã sue po¬
testati corporeã creaturã: in pace catho¬
lica pacifico studio reqͥramꝰ. ꝑati corri¬
gi. si frat̾ne ac recte rep̾hendim̃. pa¬
rati ⁊̃ si ab inimico uera tñ dicente
mordemur. utrũ indiscrete d̾s̃ appa
in carne: an aliqua ex trinitate ꝑso¬
na: an singillatim qͣi ꝑ uices: oc

Expanded text:
itat inaccessibilem; quem nemo hominum vidit, nec videre potest. 16. Omissis ergo istis, qui nec animae substantiam invisibilem nosse potuerunt, unde longe remotum ab eis erat ut nossent unius et solius Dei, id est, Patris et Filii in vera et sincera immortalitate consistere: nos qui nunquam apparuisse corporeis oculis Deum nec Patrem, nec Filium, nec Spiritum sanctum dicimus, nisi per subjectam suae potestati corpoream creaturam, in pace catholica pacifico studio requiramus, parati corrigi, si fraterne ac recte reprehendimur; parati etiamsi ab inimico, vera tamen dicente, mordemur; utrum indiscrete Deus appar veniret in carne, an aliqua ex Trinitate persona, an singillatim quasi per vices. C
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dictũ est. qui solus ht̃ immortalita¬
tem: nã si ꝓpt̾ carnẽ. susceptã morta¬
lis ẽ filius. ꝓpt̾ hanc sinite ut sit et
uisibilis: rendent nec ꝓpt̾ hanc se mor¬
talem filiũ dicere: s sicut et ãn uisi¬
bilem. ita et añ mortalem: Nam si pp̃
carnẽ filiũ dicunt eẽ mortalem: iam
ñ p̃r sine filio solus ht ĩ mortalitatẽ.
talitatẽ: Neq eĩ qr carnẽ assumpsit
mortalem. iõ amisit ĩmortalitatem
suã: qñ quidẽ nec aĩe humane hoc ac¬
cidere potuit. ut cũ corpore moreret᷑.
dicente ip̃o dño. Nolite tim̾e eos qui
corpus occidunt aĩam ã ñ possunt
occid̾e: Aut uͦ etiam sp̃c sc̃s carnem
assumpsit: De qͦ utiq sine dubio tͣ

Expanded text:
dictum est, Qui solus habet immortalitatem: nam si propter carnem susceptam mortalis est Filius, propter hanc sinite ut sit et visibilis: respondent, nec propter hanc se mortalem Filium dicere; sed sicut et ante visibilem, ita et ante mortalem. Nam si propter carnem Filium dicunt esse mortalem, jam non Pater sine Filio solus habet immortalitatem; talitatem. Neque enim quia carnem assumpsit mortalem, ideo amisit immortalitatem suam: quandoquidem nec animae humanae hoc accidere potuit, ut cum corpore moreretur, dicente ipso Domino, Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere : aut vero etiam Spiritus sanctus carnem assumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ nc̃ est. ac fuit. scd̾m id ꝙ destitit eẽ
ꝙ erat. mortale de p̾henditur: Quia
itaq inqͥunt añqͣm natꝰ eẽt filius
dei de uirgine maria ip̃e apparuit pa¬
trib nr̃is. ñ in una eademq specie. s
multi formit̾ alit̾ atq aliter. et ui¬
sibilis est ꝑ seip̃m. qr nondũ carne
assũpta sb̃a eius ꝯspicua. mortalib
ocłis fuit. et mortalis in qͣntũ mu¬
tabilis: ita et sp̃c scus: qr alias colũ¬
ba alias ignis apparute. Unde ñ tri¬
nitati aiunt s singularit̾ et ꝓprie¬

Expanded text:
 nunc est ac fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortale deprehenditur. Quia itaque, inquiunt, antequam natus esset Filius Dei de virgine Maria, ipse apparuit patribus nostris, non in una eademque specie, sed multiformiter, aliter atque aliter, et visibilis est per se ipsum, quia nondum carne assuoculis fuit; et mortalis, in quantum mutabilis: ita et Spiritus sanctus, qui alias columba, alias ignis apparuit. Unde non Trinitati, aiunt, sed singulariter et pr
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝓlixius de duob hominib¬
disputat uno eodẽq p̾mo adam ꝑ cuiꝰ
pc̃cm et mortẽ tãꝙͣ hereditarus malis
posteri eius obligati sumꝰ: alt̾o autem
sod̾o adam qͥ ñ homo tm̃ s etiã d̾s est.
Quo ꝓnobis soluente ꝙ ñ debebat: a
debitis et pat̾nis et ꝓpriis liberati sumꝰ.
Sinde qm̃ ꝓpt̾ unum illũ tenebat dia¬
bolus omnes ꝑ eiꝰ ittiatã carnalem cõ¬
cupiscentiã gen̾atos iustum ẽ ut ꝓpt̾
hune unũ dimittat õs ꝑ ip̃ius ĩma

Expanded text:
us prolixius de duobus hominibdisputat uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus. Altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quos propter unum illum tenebat diabolus omnes per ejus vitiatam carnalem concupiscentiam generatos justum est, ut propter hunc unum dimittat omnes per ipsiu
Abbreviated transcription (Latin):
cet angelis qui dolorib et miseri¬
a damnatoꝵ pascunt᷑: et ꝓ ista
maliuolentia bonoꝵ liberatione
torq̃ntur. Ita ordinantur om̃s offi¬
ciis et finib suis in pulchritudinẽ
uni̾sitatis: ut ꝙ horremus ĩ par¬
te. si cum toto consideremꝰ pli̾mum
placeat. qr nec in edificio iudican¬
do unũ tm̃ angulũ considerare de¬
bemus. nec in homine pulchro so¬
los capillos nec in bene ꝓnuntiã¬
te solum digitoꝵ motum. nec in
lune cursu aliquas tridui tm̃ fi¬
guras. Ista eñi que ꝓpt̾ea sunt ĩ¬
fuma qr partib in perfectis tota
ꝑfecta sunt. seu in statu seu in mo¬
tu pulchra sentiant᷑. tota consi¬
deranda st̃ si recte uolumꝰ uidica¬
re. Uerum eĩ nr̃m iudicium seude
toto seu de parte uidicet pulchrũ
est. Uniu̾so quippe mundo super¬
fert᷑: nec alicui parti eius in qͣnͣ¬
tum uerum uidicamus adheremꝰ.
Error aũt nr̃ parti adherens eius
ip̃e ꝑ se fedus est. S sicut niger

Expanded text:
cet angelis, qui doloribus et misericet angelis, qui doloribus et miseria damnatorum pascuntur, et pro ista malevolentia bonorum liberatione torquentur. 76. Ita ordinantur omnes officiis et finibus suis in pulchritudinem universitatis, ut quod horremus in parte, si cum toto consideremus, plurimum placeat: quia nec in aedificio judicando unum tantum angulum considerare debemus, nec in homine pulchro solos capillos, nec in bene pronuntiante solum digitorum motum, nec in lunae cursu aliquas tridui tantum figuras. Ista enim, quae propterea sunt infima, quia partibus imperfectis tota perfecta sunt, sive in statu, sive in motu pulchra sentiantur, tota consideranda sunt, si recte volumus judicare. Verum enim nostrum judicium, sive de toto, sive de parte judicet, pulchrum est: universo quippe mundo superfertur, nec alicui parti ejus, in quantum verum judicamus, adhaeremus. Error autem noster parti adhaerens ejus, ipse per se foedus est. Sed sicut niger
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝓuidentia que hanc ostendat
et non malain ꝓpter tam mani¬
festa nestigia primoꝵ numeroꝵ
in quib sapientie deiñ est nume¬
rus. et extremã tam̃ ẽẽ miscens ei
dolores et morbos et distortiones
membroꝵ. et tenebras coloris et
animoꝵ simultates ac dissensio¬
nes: ut ex his admoneam᷑ in cõmu¬
tabile esse querendum aliquid Et
hoc facit per infima ministeria
quib id agereuioluntatis est: qͣs
ext̾minatores et angelos iracun¬
die diuine scͥpture nominant. ꝙͣ¬
uis ip̃i nesciant quid de se agatur
boni. His similes sunt homines
qui gaudent miseriis alienis. ⁊
risus sibi acludicra spectacula
exhibent. ł exhiberi uolunt euer¬
sionib et errorib alioꝵ: atq ita
in his om̃ib boni admonentur et
ex̾centur et uineunt et triũphãe
et regnant: mali uͦ decipiuntur
cruciant᷑ uincunt᷑ damnantur
et seruiunt. ñ uni oĩum deo sum¬
mo. s ultimis seruis. illis iudeli¬

Expanded text:
na providentia, quae hanc ostendat na providentia, quae hanc ostendat et non malam, propter tam manifesta vestigia primorum numerorum, in quibus sapientiae Dei non est numerus; et extremam tamen esse, miscens ei dolores et morbos et distortiones membrorum, et tenebras coloris, et animorum simultates ac dissensiones, ut ex his admoneamur incommutabile aliquid esse quaerendum. Et hoc facit per infima ministeria, quibus id agere voluptatis est; quos exterminatores et angelos iracundiae, divinae Scripturae nominant, quamvis ipsi nesciant quid de se agatur boni. His similes sunt homines qui gaudent miseriis alienis, et risus sibi ac ludicra spectacula exhibent, vel exhiberi volunt eversionibus et erroribus aliorum. Atque ita in his omnibus boni admonentur, et exercentur, et vincunt, et triumphant, et regnant. Mali vero decipiuntur, cruciantur, vincuntur, damnantur, et serviunt; non uni omnium summo Domino, sed ultimis servis, illis videli
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ aluid feculentissimũ red¬
ditur t̾re ad alias formas assum̃¬
das. aliud per totũ corpus exalat.
aliud totius animalis latentes
numeros accipit et inchoat᷑ imꝓ
lem. et seu conuenientia duoꝵ cõr¬
porum. sen tali aliquo fantasma¬
te cõmotũ ꝑ genitales uia ab ip̃o
u̾tice defluit in infuna uoluntate.
Iam uͦ in matre ꝑ certos numeros
tempoꝵ in locoꝵ numerũ coapta¬
tur ut suas regiones queq m̃bra
occupent: et simodum parilitatis
seruauerĩt luce coloris adiuncta
nascit᷑ corpus ꝙ formosum uoca¬
tur. et a suis di lectorib amatur a¬
cerrime. Non tñ in eo plus placet
forma que mouetur: qmͣ uita que
mouet. Nam illud animal si nos
amet illicit uiolentius: si oderit
aũt succensemus et ferre ñ possu¬
mus. etiã si formam istam prebe¬
at fruenti. Hoc totũ est uolun¬
tatis regnũ: et una pulchritudo:
subiacet enĩ corruptioni. Qd̃ si
ñ eẽt sũma putaret᷑. S ad est diui¬

Expanded text:
Quorum aliud faeculentissimum redQuorum aliud faeculentissimum redditur terrae ad alias formas assumendas, aliud per totum corpus exhalat, aliud totius animalis latentes numeros accipit, et inchoatur in prolem, et sive convenientia duorum corporum, sive tali aliquo phantasmate commotum, per genitales vias ab ipso vertice defluit in infima voluptate. Jamvero in matre per certos numeros temporum in locorum numerum coaptatur, ut suas regiones quaeque membra occupent; et si modum parilitatis servaverint, luce coloris adjuncta, nascitur corpus quod formosum vocatur, et a suis dilectoribus amatur acerrime: non tamen in eo plus placet forma quae movetur, quam vita quae movet. Nam illud animal si nos amet, allicit violentius: si oderit autem, succensemus, et ferre non possumus, etiamsi formam ipsam praebeat fruenti. Hoc totum est voluptatis regnum, et ima pulchritudo; subjacet enim corruptioni: quod si non esset, summa putaretur. 75. Sed adest divi
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ et tempoꝵ: et sine ullo spati¬
oꝵ talium fantasmate. Numqͥd
ista ex aliqua parte corrũpi possũt.
⁊̾ si omĩs ratiocinator intereat. aut
apud carnales inferos ueterescat:
Non enĩ ratiocinatio talia facit. s
uiuenit. Ergo anteqͣm inuenian¬
tur. manẽt inse: Et cum inueni¬
unt᷑ nos innouant: ita renascit᷑
interior homo et exterior corrum¬
pitur de die in diem. S int̾ior ex¬
teriorem respicit et in sua compa¬
ratione felum uidet: in ꝓprio tñ
gen̾e pulchrum et corꝑum ꝯueni¬
entia letantẽ et corrumpentẽ qd̃
in bonum suũ conu̾tit alim̾̃ta sci¬
licet carnis. que tñ corrupta id ẽ
amittentia formã suam ĩ mem¬
broꝵ istoꝵ fabricam migrant. et
corrupta reficiunt in aliam for¬
mã ꝑconuenientiã transeuntiã.
et post uitalem motũ diuilican¬
tur quodã mͦ.: ut ex eis instructu¬
ram huius uisibilis pulchri que
apta sunt assumant᷑. nõ apta u̾o
per congruos meatus eiciantur:

Expanded text:
corum et temporum, et sine ullo spaticorum et temporum, et sine ullo spatiorum talium phantasmate. Numquid ista ex aliqua parte corrumpi possunt, etiamsi omnis ratiocinator intereat, aut apud carnales inferos veterascat? Non enim ratiocinatio talia facit, sed invenit. Ergo antequam inveniantur, in se manent, et cum inveniuntur, nos innovant. interior homo, et exterior corrumpitur de die in diem . Sed interior exteriorem respicit, et in sua comparatione foedum videt; in proprio tamen genere pulchrum et corporum convenientia laetantem, et corrumpentem quod in bonum suum convertit, alimenta scilicet carnis: quae tamen corrupta, id est amittentia formam suam, in membrorum istorum fabricam migrant, et corrupta reficiunt, in aliam formam per convenientiam transeuntia; et per vitalem motum dijudicantur quodammodo, ut ex eis in structuam hujus visibilis pulchri quae apta sunt assumantur, non apta vero per congruos meatus ejiciantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tantẽ. quere unde sit certũ. Non
illic tͥ omnimͦ solis huius lum̃
occurret. s lum̃ uerũ ꝙ inlumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientem ĩ
hunc mũdũ. ꝙ his oculis uidera
ñ potest. nec illis quib fantasma¬
ta cogitant᷑ ꝑ eosdem oculos aĩe
dino. et quod mͥ inter uos feclum
occurrerit improbo. quod pulchru
approbo cũ pulchrius sit illud un¬
de improbo et approbo. Quare hoc
ip̃m magis approbo. et ñ solũ uo¬
bis. s illis om̃ib corporib unde
uos hausi ante pono. Deinde re¬
gulam ip̃am qm uides conspice.
hoc mͦ omnis qui se dubitantem
intelligit uerũ intelligre. et de hac
re qm intelligit certus est. Se uͦ
gͥ certus est. Om̾is gͦ qui utrum
sit u̾itas dubitat. in seipo̾ ht̃ uerũ
urde ñ dubitet. nec ullum uerũ
nisi ueritate uerũ est. Non itaq o¬
portet de u̾itate du bitare eum qͥ¬
potuit unde cũq dubitare. Ubi ui¬
deitẽ hec. ibi est lum̃ sine spatio lo¬

Expanded text:
tantem, quaere unde sit certum: non tantem, quaere unde sit certum: non illic tibi, non omnino solis hujus lumen occurret, sed lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quod his oculis videri non potest; nec illis quibus phantasmata cogitantur, per eosdem oculos animadino; et quod mihi inter vos foedum occurrerit, improbo; quod pulchrum, approbo; cum pulchrius sit illud unde improbo et approbo: quare hoc ipsum magis approbo, et non solum vobis, sed illis omnibus corporibus unde vos hausi, antepono. Deinde regulam ipsam quam vides, concipe hoc modo: Omnis qui se dubitantem intelligit, verum intelligit, et de hac re quam intelligit certus est: de vero igitur certus est. Omnis igitur qui utrum sit veritas dubitat, in seipso habet verum unde non dubitet; nec ullum verum nisi veritate verum est. Non itaque oportet eum de veritate dubitare, qui potuit undecumque dubitare. Ubi videntur haec, ibi est lumen sine spatio lo
Abbreviated transcription (Latin):
ma conuenientia: noli foras ire: ĩ
te ip̃m redi innt̾iore homine ue¬
ritas ħĩtat: et situã naturam mu¬
tabilem inuen̾is: tnͣscende te ip̃m.
S mem̃to cum te tnͣscendis. ratio¬
cinantẽ aninã te tnͣscendere. Illuc
gͦ tende. unde ip̃m lum̃ rationis
accendit᷑. Quo enĩ peruenit omĩs
bonus ratiocinator nͥ adu̾itatem.
cũ ad seip̃am u̾itas nõ utiq ratio¬
cinando ꝑueniat. s ꝙ ratiocinan¬
tes appetunt ip̃a sit: Nide ibi con¬
uenientiã qua superior ẽẽ nõ pos¬
sit. et ip̃e conueni cũ ea: confitere
te ñ esse qd̾ ip̃a est. Si quidem seip̃a
ñ querit. Tu aũt ad eam querendo
uenisti. ñ locoꝵ spatio s m̃tis af¬
fectu: ut ip̃e interior homo cum
suo inh̾ttatore ñ in funa et carna¬
li s summa et spiritali uolunta¬
te conueniat. Aut si ñ cernis que
dico. et an uera sint dubitas: cerne
saltim utrum te de his dubitare ñ
dubites. Et si certũ est te eẽ dubi¬

Expanded text:
ma convenientia. Noli foras ire, in ma convenientia. Noli foras ire, in teipsum redi; in interiore homine habitat veritas; et si tuam naturam mutabilem inveneris, transcende et teipsum. Sed memento cum te transcendis, ratiocinantem animam te transcendere. Illuc ergo tende, unde ipsum lumen rationis accenditur. Quo enim pervenit omnis bonus ratiocinator, nisi ad veritatem? cum ad seipsam veritas non utique ratiocinando perveniat, sed quod ratiocinantes appetunt, ipsa sit. Vide ibi convenientiam qua superior esse non possit, et ipse conveni cum ea. Confitere te non esse quod ipsa est: siquidem se ipsa non quaerit; tu autem ad ipsam quaerendo venisti, non locorum spatio, sed mentis affectu, ut ipse interior homo cum suo inhabitatore, non infima et carnali, sed summa et spirituali voluptate conveniat. 73. Aut si non cernis quae dico, et an vera sint dubitas, cerne saltem utrum te de iis dubitare non dubites; et si certum est te esse dubi
Abbreviated transcription (Latin):
ista heremo uoluntatẽ. Qui uni
deo t̾m̃ subiectus est: ñ querit in
monte id est in t̾rena elatione ia¬
ctantiã. Quisquis et̾no spectacu¬
lo incõmitabilis u̾itatis adhere¬
scit: ñ per fastigium huius corpo¬
ris idẽ per hos oculos precipitat᷑.
ut temporalia et inferiora cogno¬
possit anina recordari prime pul¬
chritudinis qm reliquit qñ de
ip̃is suis uitiis potest: Ita enim
sapientia dei ꝑtendit a fine usq
ad finem fortiter. ita per hanc sũ¬
mus ille artifex opera sua. ĩ unũ
finem decoris ordinata contexiut.
ita illa bonitas a sũmo usq ad extͣ¬
mũ nulli pulchrituni que ab ip̃o
solo eẽ posset inuidit: ut nemo ab
ip̃a u̾itate deiciatur. qui ñ exiplat᷑
ab aliqua effigie u̾itatis: quere in
corꝑis uoluptate. quid teneat: ni¬
chil aliud inuenies qm conueniẽ¬
tiam. Nam si resistentia pariunt
dolorem: conuenientia pariunt ro-¬
luptatẽ. Recognosce gͥ que sit sũ¬

Expanded text:
ista heremo uoluptatem; qui uni ista heremo uoluptatem; qui uni deo tantum sub- iectus est, non quaerit in monte, id est in terrena elatione iactantiam; quisquis aeterno spectaculo incommutabilis ueritatis adhaerescit, non per fastigium huius corporis, id est per oculos praecipitatur, ut temporalia et inferiora cognopossit anima recordari primam pulchritudinem quam reliquit, quando de ipsis suis vitiis potest? Ita enim Sapientia Dei pertendit a fine usque ad finem fortiter . Ita per hanc summus ille artifex opera sua in finem decoris ordinata contexuit. Ita illa bonitas a summo usque ad extremum nulli pulchritudini, quae ab ipso solo esse posset, invidit; ut nemo ab ipsa veritate dejiciatur, qui non excipiatur ab aliqua effigie veritatis. Quaere in corporis voluptate quid teneat, nihil aliud invenies quam convenientiam: nam si resistentia pariant dolorem, convenientia pariunt voluptatem. Recognosce igitur quae sit sum
Abbreviated transcription (Latin):
am temptatio in homine quẽ ue¬
ritas ip̃a suscepit cauenda monstra¬
ta est. Sic in quit temptator lapi¬
dib istis ut panes fiant. Alit ille
unus et solus magister. Non ĩ pa¬
ne solo uiure homo: s in om̃i uer¬
bo dei. Ita enĩ domitam docuit eẽ
oport̾e cupiditatẽ uoluntatis ut nͦ
fami cecdendũ sit. s forte dñatioĩs
temporalis fastu decipi poterat. qͥ
carnis uoluntate ñ potuit. Omĩa
gͦ mundi regna monstrata sunt:
et dictum est. Omĩa tͥ dabo: si pro¬
stratus adoraueu̾is me. Cui respon¬
sum ẽ. Sñm dm̃ tuũ adorabis: et
illi soli seruies. Ita calcata est suꝑ
bia. Subiecta est aũt etiam extre
ma curiositatis illecebra. Non eĩ
ut se de fastigio templi p̾cipitaret
urgebat: insi causa tm̃ aliquidir¬
periendi. S neq hic uictus ẽ: it
iõ sic respondit ut intelligeremus
ñ opus esse ad cognoscendum dm̃ tẽp¬
tationib insibilit̾ diuina explora
intꝰ dei u̾bo pascitur: ñ querit in

Expanded text:
iam temtatio in homine, quem ueiam temtatio in homine, quem ueritas ipsa suscepit, cauenda monstrata est. dic, inquit temtator, lapidibus istis ut panes fiant. at ille unus et solus magister: non in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. ita enim domitam docuit esse oportere cupiditatem uoluptatis, ut nec fami cedendum sit. sed forte dominationis temporalis fastu decipi poterat qui carnis uoluptate non potuit; omnia ergo mundi regna monstrata sunt ot dictum est: omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me. cui responsum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. ita calcata superbia est. subiecta est autem extrema etiam curiositatis inlecebra; non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat nisi causa tantum aliquid experiendi. sed neque hic uictus est. et ideo sic respondit, ut intellegeremus non opus esse ad cognoscendum deum temtationibus uisibiliter diuina explorarintus dei uerbo pascitur, non quaerit in
Abbreviated transcription (Latin):
ista: et scintilla ignis et aliqua par¬
ua bestiola. Postremo ut omittam
innumerabiles adu̾sitates: tempꝰ
ip̃m auferat necesse est omĩa tͣnse¬
untia. Itaq cũ omĩa temꝑalia
mundus iste concludat. omnibus
mũdi partib seruiunt. qui ꝓpt̾ea
putant nichil colendum esse ne
seruiant. Uerũptam̃ qmͣ qm ĩ hac
rerũ extremitate miseri iaceant
ut uitia sua dominari. sibi pati¬
ant᷑. uel suꝑbia uel libidine uel
curiositate damnati uel duobus
hoꝵ uel om̃ib: qmdui sunt ĩ hoc
stadio uite humane licet eis cõ¬
gredi et uincere. si prius credant
ꝙ intelligere ñdum ualent et ñ
diligant mundũ: qm̃ om̃e qd̃ in
mundo est sicut diuinit᷑ dc̃m est
concupiscentia carnis ẽ. et concu¬
piscentia ocłoꝵ et ambitio seculi.
Hoc mͦ tria illa notata sunt. Nã
concupiscentia carnis. uolunta¬
tis in fime amatores significat.
Concupiscentia ocłoꝵ. curiosos:
ambitio scłi superbos. Triplex et¬

Expanded text:
ista et scintilla ignis et aliqua parista et scintilla ignis et aliqua parua bestiola; postremo, ut omittam innumerabiles aduersitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. itaque cum omnia temporalia mundus iste concludit, omnibus mundi partibus seruiunt qu?: propterea putant nihil colendum esse ne seruiant. uerum tamen quamquam in hac rerum extremitate miseri iaceant ut uitia sua sibi dominari patiantur uel libidine uel superbia uel curiositate damnati uel duobus horum uel omnibus: quamdiu sunt in hoc stadio uitae humanae, licet eis congredi et uincere, si prius credant quod intellegere nondum ualent et non diligant mundum; quoniam omne quod in mundo est, sicut diuinitus dictum est, concupiscentia carnis est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi. hoc modo tria illa sunt notata; nam concupiscentia carnis uoluptatis infimae amatores significat, concupiscentia oculorum curiosos, ambitio saeculi superbos. triplex et
Abbreviated transcription (Latin):
a colunt: et quicquid animo errã¬
te cũ suꝑbia uel tumore cogitãdo
ymaginati fu̾int religionis no¬
mine obseruant: donec fiat in aĩa
nichil omnino colendum eẽ. et er¬
rare homines qui suꝑstitione se
inuoluunt et misera implicant
seruitute: s frustra hoc sentiunti¬
Non enĩ efficiunt ut ñ seruiant
remanent quippe ip̃a uitia quib
ut illa colenda opinarent᷑ aitrac-¬
ti sunt. Seruiunt enĩ cupidita¬
ti triplici. uel uoluntatis uel excel¬
lentie ł spectaculi. Nego eẽ quẽ-¬
qͣm istoꝵ qui nichil colendum ex¬
istimant: qui ñ aut carnalibus
gaudiis subditus sit. aut poten¬
tiam uanam foueat. aut aliquo
spectaculo delectatus insaniat. Ita
nescientes diligunt temporalia:
ut uide beatitudinẽ expectent. His
aũt reb quib quisq beatus uult
effici. sermiat necesse est uelit nolit.
Nam quocũq duxerint sequitur
et qͥsquis ea uisus fu̾it auferre poᷤ¬
se metuit᷑. Possunt aũt auferre

Expanded text:
a colunt, et quidquid animo errana colunt, et quidquid animo errante cum superbia vel tumore cogitando imaginati fuerint, religionis nomine observant, donec fiat in anima nihil omnino colendum esse, et errare homines qui superstitioni se involvunt, et misera se implicant servitute. Sed frustra hoc sentiuntnon enim efficiunt ut non serviant; remanent quippe ipsa vitia, quibus ut ipsa colenda opinarentur attracti sunt. Serviunt enim cupiditati triplici, vel voluptatis, vel excellentiae, vel spectaculi. Nego esse quemquam istorum qui nihil colendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit aut potentiam uanam foueat aut aliquo spectaculo delectatus insaniat. ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem expectent. his autem rebus, quibus quisque beatus uult effici, seruiat necesse est, uelit nolit; nam quocumque duxerint sequitur, et quisquis ea uisus fuerit auferre posse metuitur. possunt autem auferri
Abbreviated transcription (Latin):
et in eo ñ nulli remanent. Aliqui
et lune splendorem religione dig¬
nũ putant. Est enĩ nobis ut ꝑhi¬
betur ꝓpinquior: unde et uicinio¬
rem speciem hr̃e sentitur. Qui ⁊̃
ceteroꝵ syderum corpora adiungic̃t.
et totũ celum cũ stellis suis. Alii
celo et hereo copulant aerem: et is¬
tis duob superiorib elem̃tis cor¬
poreis subiciunt animas suas. S
int̾ hos illi sibi uident᷑ religiosis¬
simi. qui uniu̾sam sumul creat᷑am
id ẽ mundũ totũ cum omĩb que in
eo sunt et uitã qua spiratur et ani¬
mat᷑. qm quidã corporeã quidam ĩ¬
corꝑeam eẽ crediderunt. Hoc gͦ to¬
tum simul unũ dm̃ magnum eẽ
arbitͣntur cuiꝰ partes sunt cetera.
Non enĩ uniu̾se creature auctorẽ
conditorẽq nouerunt. unde in si¬
mula chra p̾cipitant᷑. et ab oꝑib
eius in opera sua demerguntur:
que tñ adhuc uisibilia sunt. Est¬
enĩ alius deterior et inferior cultus
simulachroꝵ. quo fantasmata su¬

Expanded text:
et in eo nonnulli remanent. Aliqui et in eo nonnulli remanent. Aliqui et lunae splendorem religione dignum putant: est enim nobis, ut perhibetur, propinquior; unde viciniorem speciem habere sentitur. Alii etiam caeterorum siderum corpora adjungunt, et totum coelum cum stellis suis. Alii coelo aethereo copulant aerem, et istis duobus superioribus elementis corporeis subjiciunt animas suas. Sed inter hos illi sibi videntur religiosissimi, qui universam simul creaturam, id est mundum totum cum omnibus quae in eo sunt, et vitam qua spiratur et animatur, quam quidam corpoream, quidam incorpoream esse crediderunt: hoc ergo totum simul unum Deum magnum esse arbitrantur, cujus partes sint caeterae. Non enim universae creaturae auctorem conditoremque noverunt. Inde in simulacra praecipitantur, et ab operibus Dei usque in opera sua demerguntur, quae tamen adhuc visibilia sunt. enim alius deterior et inferior cultus simulacrorum, quo phantasmata su
Abbreviated transcription (Latin):
nequiuerint. d̃s enĩ nõ corꝑalibus
sensib subiacet. s ip̃i menti super¬
eminet: ip̃a opera existimant esse
et artem et artificem. Hine oritur¬
etiã damnatoꝵ ꝓ peccatis suis. Nõ
creaturã contͣ preceptũ dei et ea frui
potius qm ip̃a lege et ueritate uo¬
lunt: ꝙ pͥmi hominis pecc̃m depre¬
henditur maleutentis libero arbi¬
trio: s hoc quoq in ip̃a damnatione
addiuit. ut ñ modo diligant. s etiã
seruiant creature potius qm creato¬
ri: et eã colant per partes euis asũ¬
mis usqz adima uenientes : s ali¬
qui se in hoc tenent. ut ꝓsummo
deo animã colant. et pͥmam intelle¬
ad uitã genitalem. ꝑ qm creaturã
uisibilia et temꝑalia gignentia
d̾s et̾nus et incommnittabilis ope¬
rat᷑. Hinc ad animalia et inde ad ip̃a
corpora colenda dilabuntur: et in
his primo eligunt pulchriora in
quib celestia maxime excellunt.
Ergo in pͥmis solis corpus occurrit.

Expanded text:
nequiverint Deus enim non corporalibus nequiverint Deus enim non corporalibus sensibus subjacet, sed ipsi menti supereminet, ipsa opera existiment esse et artem et artificem. CAPUT XXXVetiam damnatorum pro peccatis suis. Non creaturam contra praeceptum Dei, et ea frui potius quam ipsa lege et veritate volunt, quod primi hominis peccatum deprehenditur, male utentis libero arbitrio; sed hoc quoque in ipsa damnatione addunt, ut non modo diligant, sed etiam serviant creaturae potius quam Creatori , et eam colant per partes ejus, a summis usque ad ima venientes. Sed aliqui se in hoc tenent, ut pro summo Deo animam colant, et primam intellead vitam genitalem, per quam creaturam visibilia et temporalia gignentia Deus aeternus et incommutabilis operatur. Hinc ad animalia, et inde ad ipsa corpora colenda dilabuntur; et in his primo eligunt pulchriora, in quibus coelestia maxime excellunt. Ergo in primis solis corpus occurrit,