comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i anus catholicus nonerit. Quid ergo faciat hereticũ
deinceps requirendũ .ẽ: ut cũ hoc dño adiuiuante uitamus.
non solũ ea quaescimus. uerũ & iã quae nescimus: siue quaciã
orta sunt. siue adhuc oriri potuerunt heretica uenena uite¬
mus huius autẽ sit iã uoluminis finis Iuod propterea uob̾¬
antequã totũ hoc opus ꝑficerẽ credidi ẽẽ. mittendũ: ut cum
quicũq legeritis. ad id qđ restat implendũ qđ tã magnũ eẽ.
cernitis. me orationib ad uiuetis

Expanded text:
christianus catholicus non erit. Quid ergo faciat haereticum, christianus catholicus non erit. Quid ergo faciat haereticum, deinceps requirendum est: ut, cum hoc Domino adjuvante vitamus, non solum ea quae scimus, verum etiam quae nescimus, sive quae jam orta sunt, sive quae adhuc oriri poterunt, haeretica venena vitemus. Hujus autem sit jaantequam totum hoc opus perficerem, credidi esse mittendum, ut illud quicumque legeritis, ad id quod restat implendum, quod tam magnum esse cernitis, me orationibus adjuvetis
Abbreviated transcription (Latin):
lime possint: nec ulli alieno ulla heresis facile sic ino tescit
ut suis. Unde: nec earũ quas cõmemoraui. om̃ia dogmata
me dixisse uel didicisse ꝓfiteor Quis eni non uideat quantã
res istaoꝑaml& quã multas litteras flagit&. Nec ideo tamen
parũ prodest: errores istos quos huic operi intexui. lectos cogni¬
tosq uitare. Quidenim contra ista sentiat catholica eccła qđ ame
dicendũ putasti. super fluo quęritur. cũꝓpter hoc scire sufficiat
eam contra ista sentire. nec aliquid horũ in fide quem quã debere
recipere. Quomodo autẽ quae contra haec ueritas hab& asseren¬
da ac defendenda sint: modulũ operis huius excedit Sed multũ
adiuuat cor fidele: nosse quid credendũ non sit. &iasi dis¬
putandi facultate id refutare non possit. Om̃s itaq xp̃iañ
catholicus ista nondeb& credere : sed nonom̃is quiista non credit.
non sunt uł eẽ. uł fieri: quarũ aliquã quisquis tenuerit.

Expanded text:
lime possint. Nec ulli alieno ulla haeresis facile sic innotescit, lime possint. Nec ulli alieno ulla haeresis facile sic innotescit, ut suis: unde nec earum quas commemoravi, omnia dogmata me dixisse vel didicisse profiteor. Quis enim non videat quantam res ista operam, et quam multas litteras flagitet? Nec ideo tamen parum prodest errores istos, quos huic operi intexui, lectos cognitosque vitare. Quid enim contra ista sentiat catholica Ecclesia, quod a me dicendum putasti, superfluo quaeritur: cum propter hoc scire sufficiat eam contra ista sentire, nec aliquid horum in fidem quemquam debere recipere. Quomodo autem quae contra haec veritas habet, asserenda ac defendenda sint, modulum operis hujus excedit. Sed multum adjuvat cor fidele, nosse quid credendum non sit, etiamsi disputandi facultate id refutare non possit. Omnis itaque christianus catholicus ista non debet credere: sed non omnis qui ista non credit, non sunt, vel esse vel fieri, quarum aliquam quisquis tenuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
hieronimus condidit. Qđ situ scieris. ꝑ ueni adillud. & forte
habebis melius aliquid quã hoc nr̃m: quã uis nec ipsũ lic& ho¬
minẽ doctissimũ om̃s hereses arbitrer indagare potuisse
Et certe abeloitas nrãe religionis hereticos: quantũ ex istimo
ille nesciuit. Sic forte & alibi alios. in obscurissimis locis
reconditos: eiusq notitiã ipsa locorũ suorũ obscuritate fugien¬
tes. Iam uero illud qđ habent tuae litterȩ. ut om̃ia om̃i no
dicamus quib heretici aueritate dissentiunt: &iã siomnia
scire. facere non possẽ Quantominus possũ. qui omnia
scire non possũ: Sunt enĩ heretici qđ fatendũ est: qui singulis:
non multo amplius dogmatib oppugnant regulã ueritatis.
sicut machedoniani. uel fotiniani. atq alii quicũq seita habent
Illi autẽ ut ita dixerim fabulones. id est quifabulas uanas eas¬
demq longas ꝑplexasq contexunt: tã multis falsis doꝰma tib
plenisunt. ut ipsi quoq illa numerare non possint. aut difficil¬

Expanded text:
i, scimus. Quod si tu scieris, perveni ad illud, et forte habebis melius aliquid quam hoc nostrum: quamvis nec ipsum, licet hominem doctissimum, omnes haereses arbitrer indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae regionis haereticos, quantum existimo, ille nescivit: sic forte et alibi alios in obscurissimis locis reconditos, ejus notitiam ipsa locorum suorum obscuritate fugientes. Jamvero illud quod habent tuae litterae, ut omnia omnino dicamus, quibus haeretici a veritate dissentiunt, etiamsi omnia scirem, facere non possem; quanto minus possum, qui omnia scire non possum? Sunt enim haeretici, quod fatendum est, qui singulis, vel non multo amplius, dogmatibus oppugnant regulam veritatis: sicut Macedoniani vel Photiniani, atque alii quicumque ita se habent. Illi autem, ut ita dixerim, fabulones, id est, qui fabulas vanas easdemque longas perplexasque contexunt, tam multis falsis dogmatibus pleni sunt, ut ipsi quoque illa numerare non possint, aut difficil
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ Non opus est: medelaudib huius aliquid dicere
faueo sapientiae: sed parco uerecundiȩ. Sufficit quia nol¬
tiseũ Et hoc me uelle dico: quod uos uelle scio Et si ande
nescirem: hodie probarẽ Hoc ergo uolo: hoc adño do nro
oretis ex ortor. ammoneo. rogo. ut om̃i ũ in pace xp̃i collatis &
conflatis mentib. confirm& ds̃ qđ operatus .ẽ. in nobis. Qui
misit michi eũ. seru& cũ : seru& incolumen. ser u& sine crimine.
ut qui facit gaudiũ uiuentis: locũ suppleat morientis A nota¬
riis eccłae sicut cernitis excipiuntur quaedicimus. excipiunt᷑
quaedicitis. & mͣs sermo. & uestrae ad clamationes: in terrã non
cadunt Apercius ut dicã: ecclesiastica nunc gesta conficimus
Sic enĩ hoc esse quantũ ad homines attin&: confirmatũ uolo
Apopło adclamatũ. ẽ: dõ grãs. xp̃o laudes Diçtũ .ẽ.xxx ui¬

Expanded text:
dixit: Non opus est me de laudibus eius aliquid dicere; faueo sapientiae et parco uerecundiae; sufficit, quia nostis eum; et hoc me uelle dico, quod uos uelle scio et, si ante nescirem, hodie probarem. hoc ergo uolo, hoc a domino deo oretis, exhortor, admoneo, rogo, ut omnium in pace Christi conlatis et conflatis mentibus confirmet deus, quod operatus est in nobis. qui misit mihi eum, seruet eum, sernet incolumem, semet sine crimine, ut, qui facit gaudium uiuentis, suppleat locum morientis. a notariis ecclesiae, sicut cernitis, excipiuntur, quae dicimus, excipiuntur, quae dicitis; et meus sermo et uestrae adclamationes in terram non cadunt. apertius ut dicam, ecclesiastica nunc gesta conficimus; sic enim hoc esse, quantum ad homines adtinet, confirmatum uolo\'. a populo adclamatum est: Deo gratias, Christo laudes\' — dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
spectabilis nobisq carissimi honorati: ꝓ illo autẽ & ꝓ eius
patre aquo adoptatus est &iam ad ipsũ scripsi. Quas
litteras cũ legerit xp̃iana benignitas tua: peto ut eas apud
memoratũ uirũ. tua intercessione adiuuare digneris.
Misi autem cũ illo & iã hominẽ ȩcłę: ne ad tuã scĩtatẽ
difficilis ei essoe ac s essus. Non enim parũ de illo sollicitus
sum. Aqua me sollicitudine : dñs ut spero per tuȩ caritatis
instantiam liberabit. Peto &iam mihi rescribere non
graueris. quẽ ad modũ sit infide catholica ille theodosius.
per quẽ manichei nonnulli sunt ꝓditi: & ipsi quos ab eo
ꝓditos. putamus esse correptos. Siquid &iam de ꝓfectione
scõrum epõrum fortassis audistis: fac ut nouerim: dõ uiuas

Expanded text:
spectabilis nobisque carissimi Oronti. pro illo autem et pro eius spectabilis nobisque carissimi Oronti. pro illo autem et pro eius patre. a quo adoptatus est, etiam ad ipsum scripsi. quas litteras cum legerit Christiana benignitas tua. peto, ut eas apud memoratum uirum tua intercessione adiuuare digneris. misi autem cum illo etiam hominem ecclesiae, ne ad tuam sanctitatem difficilis ei esset accessus; non enim parum de illo sollicitus sum, a qua me sollicitudine dominus, ut spero, per tuae caritatis instantiam liberabit. peto etiam mihi rescribere non graueris. quem ad modum sit in fide catholica ille Theodosius. per quem Manichaei nonnulli sunt proditi, et ipsi, quos ab eo proditos putamus esse correctos. si quid etiam de profectione sanctorum episcoporum fortassis audisti, fac, ut nouerim. deo uiuas
Abbreviated transcription (Latin):
numero interim sectarum uides. quod utiq non euȩniss&.
nisi aliud uni eorum uideretur esse hęresis. & aliud alteri.
Neq enim putandũ est aliquas ignorasse epiphanium. cũ
dicere deberemus latuisse plurimas. si tam plures ess&& ille
complexus. & iste pauciores. Sed ꝓculdubio in ea questione
ubi disceptatur quid sit hęresis: non idẽ uidebatur abobus
fit reuera. hoc omĩno difinire difficile est. Et ideo cauendũ:
cum om̃s in numero redigere conamur ne pretermittamus
aliquas. quamuis hę̧resc̃s sint: aut annumeremus aliquas.
cum hęreses non sint. Uide ergo: neforte librum scĩ epiphanu
ubi mittere debeam. Ipsũ enim arbitror philastrio doctius
hinc locutũ. qui possit apud carthaginem in latinam
linguam uerti facilius atq cõmodius: ut tu potius p̾stes
nobis quod quęris anobis Perlatorem multũ cõmendo.
subdia conus est enim de nr̃a diocesi. Defundo autem uiri

Expanded text:
numero interim sectarum uides. quod utique non euenisset, numero interim sectarum uides. quod utique non euenisset, nisi aliud uni eorum uideretur esse haeresis et aliud alteri. neque enim putandum est aliquas ignorasse Epiphanium. quasdicere debeamus latuisse plurimas. si tam plures esset ille complexus et iste pauciores. sed procul dubio in ea quaestione, ubi disceptatur, quid sit haeresis, non idem uidebatur ambobus. et re uera hoc omnino definire difficile est et ideo cauendum, cum omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamuis haereses sint, aut adnumeremus aliquas, cum haereses non siut. uide ergo, ne forte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam; ipsum enim arbitror Philastrio doctius hinc locutum. qui possit apud Carthaginem in Latinam linguam uerti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobis, quod quaeris a nobis. Perlatorem multum commendo. subdiaconus est de nostra dioecesi, de fundo autem uiri
Abbreviated transcription (Latin):
I lectissimo filio & condiacono quod uuldeo:
augustinus ep̃s. Acceptis litteris caritatis tuȩ ubi
ame ardentissimo studio postulasti ut de omibus
ẽresibus quȩ post dñĩ saluatoris aduentũ aduersia
cius doctrinã pullulauer̃. aliquid breuit̾ scriberẽ: quã sit
hoc difficile. continuo reperta occasione rescripsi per filiũ
meum hipponiensium primarium philocalum. Max autẽ
&iam ista oblata est quam nunc rescribo. & breuiter diffi¬
cultatem operis eius ostendo Eil astrius quidã brixensis eps.
quem cũ scõ ambrosio mediolan &eiam ipse uidi. scripsit hiae
librũ. nec illas hȩreses pretermittens quȩ inpopulo uideo
fuerunt ante dnĩ aduentũ: ẽasq uiginti octo cõmemorauit
ep̃s ciprius epiphanius. in doctrina catholicȩ fidei lauda¬
biliter diffamatus: sed ipse utriusq temporis hȩreses colligi
.lxxx. complexus est Cum ergo ambo id uellent facere
quod ame petis. quantũ tamen inter se differrent de

Expanded text:
LECTISSIMO FILIO ET CONDIACONO QVODVULTDEO AUGUSTINUS. Acceptis litteris caritatis tuae, ubi a me ardentissimo studio postulasti, ut de omnibus haeresibus, quae post domini saluatoris aduentum aduersus eius doctrinam pullulauerunt, aliquid breuiter scriberem, quam sit hoc difficile, continuo reperta occasione rescripsi per filium meum Hipponiensium primarium Philocalum. mox autem etiam ista oblata est, qua nunc rescribo et breuiter difficultatem operis eius ostendo. Philastrius quidam, Brixensis episcopus, quem cum sancto Ambrosio Mediolani etiam ipse uidi, scripsit hinc librum nec illas haereses praetermittens, quae in populo Iudaeo fuerunt ante domini aduentum, easque XX et VIII commemorauit aece episcopus Cyprius Epiphanius in doctrina catholicae fidei laudabiliter diffamatus. sed et ipse utriusque temporis haereses colligens LXXX complexus est. cum ergo ambo id uellent facere, quod a me petis, quantum tamen inter se differant, de
Abbreviated transcription (Latin):
LAX Priscillianistae
XXI Cũ hominib non manducantes.
LXXII Retoriani.
LXXIII Xp̃ĩ diuinitatẽ passibilem
dicentes.
LXXIIII Triformero dm̃ putantes
LXXU Aquã dõ coet̾na facientes
LXXUIImaginẽ dĩ non ee. animam
dicentes
LXXUII Innumerabiles mundos opi¬
nantes
LXXUIII Animas conuerti indȩ mones
& in quaecũq anunalia existimantes.
LXXUIIII Lib̾ationẽ om̃iũ apud infe
lxxxii

Expanded text:
ianistae. III. Cum hominibus non manducantes. X. Rhetoriani. XX. Christi divinitatem passibilem dicentes. XXI. Triformem Deum putantes. XXII. Aquam Deo coaeternam dicentes. XXIII. Imaginem Dei non esse animam dicentes. XXIV. Innumerabiles mundos opinantes. XXV. Animas converti in daemones et in quaecumque animalia existimantes. XXVI. Liberationem omnium apud inferXXVII
Abbreviated transcription (Latin):
sed adhuc nihil inde dictaueram. cum me &iam isti uiliani
libri occupare cęperunt. quorũ nunc quarto respondere
iam cȩpi. Iuando ergo id explicauero. quartoq respondero.
si tres non super uenerint. dispono si dñs uoluerit & quod
poscis incipere: simul agens utrũq. & hoc scilic&. & illud
de retractatione opusculorũ meorũ: nocturnis & diurnis
temporibus in singula distributis. Hoc ideo insinuaui
scĩtati tuȩ. ut quantũ tibi desiderium sumendi quod
poscis. tanto flagrantius ad nõ mihi poscas ad utorium:
quo seruiam laudabili. studio tuo. atq utilitati eorum
quibus id existimas profuturum. Dñe sinceriter dilectis¬
sime fr̃. cõmendo iterum perlatorem. & negocium ꝓpt̃
quod eo perrexit. Cum cognoueris apud quẽ agendum
sit. peto nepigeat ad uiuare. Non enim possumus neces¬
sitates hominum eiusmodi deserere: qui nr̃i non coloni.
sed quod maius est fr̃s sunt: & incaritate xpĩ ad curã

Expanded text:
sed adhuc nihil inde dictaueram. cum me etiam isti Iuliani sed adhuc nihil inde dictaueram. cum me etiam isti Iuliani libii occupare coeperunt, quorum nunc quarto respondere iam coepi. quando ergo id explicauero quintoque respondero, si tres non superuenerint, dispono, si dominus uoluerit, et, quod poscis, incipere simul agens utrumque et hoc scilicet et illud de retractatione opusculorum meorum nocturnis et diurnis temporibus in singula distributis. Hoc ideo insinuo sanctitati tuae, ut, quantum tibi desidenum est sumendi, quod poscis, tanto flagrantius a domino mihi poscas adiutorium, quo seruiam laudabili studio tuo atque utilitati eorum, quibus id existimas profuturum, domine sinceriter dilectissime frater. commeudo iterum perlatorem et negotium, propter quod eo perrexit. cum cognoueris. apud quem agendum sit, peto, ne pigeat adiuuare; non enim possumus necessitates hominum eius modi deserere. qui nostri non coloni sed, quod maius est, fratres sunt et in caritate Christi ad curam
Abbreviated transcription (Latin):
ante respondi. Hos enĩ cũ romȩ accepiss& fr̃ alipius. nondũ
om̃s descripserat. cũ oblata occasione noluit preterire.
per quam mihi quinq transmisit: promittens alios tres cito
esse missurũ. & multũ instans ne respondere differrem:
Cuius instantia: coactus sum remissius agere quã agebã.
ut operi utriq non deessem. uni diebus alteri noctibus: quantũ
mihi alus occupationibus hinc atq hinc uenuire non de¬
sistentibus parceretur. Agebam uero rem. plurimum neces¬
sariam. N am retractabam opuscula mea: & siquid in eis
me offender&. uel alios poss& offendere. partim reprehenden¬
do. partim defendendo. quod legi poss& & deber& operabar.
& duo iam uolumina ab solueram retractatis omibus uibris
meis. quorum numerũ nesciebam: ẽosq ccxxx. & duos esse
cognoui Restabant epłae. deinde tractatus populares.
quos greci omelias uocant: & plurimas iã epistolarũ legebã.

Expanded text:
ante respondi. hoc enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum ante respondi. hoc enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transmisit promittens alios tres cito esse missurum et multum instans, ne respondere differrem. cuius instantia coactus sum remissius agere, quod agebam, ut operi utrique non deessem uni diebus alteri noctibus. quantum mihi ab aliis occupationibus hinc atque inde uenire non desistentibus parceretur. agebam uero rem plurimum necessariam; nam retractabam opuscula mea et. si quid in eis me offenderet uel alios posset offendere, partim reprehendendo partim defendendo, quod legi posset et deberet, operabar. et duo iam uolumina absolueram retractatis omnibus libris meis, quorum numerum nesciebam eosque CCXXX et duos esse cognoui: restabant epistulae, deinde tractatus populares, quas Graeci homilias uocant. et plurimas iam epistularum legeram,
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod non impetrat priuilegiũ quia nullũ est meritorum.
saltem indefessa importunitas mereatur EXETICIT¬
nõ sinceriter dilectissimo fr̃i & UULDEUO.
condiacono quod uuldeo: augustinus in dño salutẽ
Cum mihi haec scribentli offerretur occasio per
fusalensem presbiterum. quem cõmendo caritati tuȩ.
recensui epłam tuã inqua petis ut de hȩxesibus quȩ oriri potu¬
erunt. ex quo dni in carne annunciari cępit aduentus. aliqͥđ
seriberem. Hoc autem feci. ut uiderẽ utrũ iam deberẽ opus ipsũ
aggredi. & inde tibi aliquid mittere: ubi considerares tanto
esse difficilius. quanto uis effici breuius Sed ne hoc quidẽ
potui : talibus curis superuenientibus impeditus. aquibus
omnino dissimulare non possem. Nam me: & ab eo quod
habebã in manibus auerterunt. Hoc autem est: ubi respondeo
libris uili ani quos octo edidit. post illos quattuor quibus

Expanded text:
ut, quod non impetrat priuilegium, quod nullum est, meritorum, ut, quod non impetrat priuilegium, quod nullum est, meritorum, saltem indefessa importunitas mereatur. Cno sinceriter dilectissimo, fratri et condiacono QUODVULTDEO, AUGUSTINUS episcopus. 1. Cum mihi haec scribendi offerretur occasio per Fussalensem presbyterum, quem commendo Charitati tuae, recensui epistolam tuam, in qua petis, ut de haeresibus, quae oriri potuerunt ex quo Domini in carne nuntiari coepit adventus, aliquid scriberem. Hoc autem feci, ut viderem utrum jam deberem opus ipsum aggredi, et inde tibi aliquid mittere; ubi consesse difficilius, quanto uis effici breuius. sed ne hoc quidem potui talibus curis superuenientibus impeditus, a quibus omnino dissimulare non possem; nam me et ab eo, quod habebam in manibus. auerterunt. Hoc autem est, ubi respondeo libris IuJiani. quos octo edidit post illos quattuor, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
quod proculdubio me inter cetera immo sicut omĩa lat&.
nontamen arbitror eos hanc curã diligentiãq impendisse.
ut opinionibus contrarias &iam responsiones ad iungerent.
ritusq subicerent: Tum theinde opus illud utriusq qualecuns
si non hab& fortassis eam quã desidero breuitatẽ: frustra eria
homini qui latine non didicit. greca facundia delegatur.
ac plane diucid&.  Accedit ad causam.: quod non nullae
post illorũ obitum hȩreses emersisse doceantur. quarũ aulla
ili fecerint mentionem: Quas obres: ad peculiare patrociniũ
pietatis tuȩ confugio. & uoce mea sed uniuersali desideris.
Scquestratis saporibus peregrinis. considerato textu prioris epłȩ:
panem afrum quẽ nr̃a ꝓuincia sol& habere precipuũ. cęlesti
ciam manna conditum: sero pulsanti sed famẽ pacienti ne deneges
srofecto enun nec ego pulsare cessabo. donec ipse concedas:

Expanded text:
quod procul dubio me inter cetera, immo sicut omnia latet, quod procul dubio me inter cetera, immo sicut omnia latet, non tamen arbitror eos hanc curam diligentiamque seruasse, ut singulis quibusque opinionibus contrarias etiam responsiones adiungerent ritusque subicerent; tunc deinde opus illud utriusque, qualecumque sit. non habet fortassis eam, quam desidero, breuitatem. frustra etiam homini, qui Latine non didici, Graeca facundia delegatur, ac plene diiudices? accedit ad causam, quod nonnullae etiam ab illorum obitu haereses emersisse doceantur, quarum nullam illi fecerint mentionem. Quas ob res ad peculiare patrocinium pietatis tuae confugio et uoce mea sed uniuersali desiderio sequestratis saporibus peregrinis considerato textu prioris epistulae panem Afrum, quem nostra prouincia solet habere praecipuum caelesti etiam manna conditum, sero pulsanti sed famem patienti non deneges: profecto enim nec ego pulsare cessabo, donec ipse concedas,
Abbreviated transcription (Latin):
tuae cõmonitoriũ quod ꝑ ȩcclesiasticũ destinare
dignatus es: suscepi. Nam qđ prius directũ esse beatitudo tua
significauit. per uirũ honorabilẽ philo calũ: nec dum ad me
peruenit. Uerum quamuis conscius ꝓpriorum sẽper fuerim
peccatorũ. nunc tamen euidenter agnoui adipiscendo illi
quod exoraui muneri. meã toti aeccłȩ impedimento esse ꝑsonã
& omino confido. qm̃ qui per unici sui grãm humani generis
dignatus est delere facinora: nec mea inperniciem cunctorum
prcualere permitt&. potius que ubi habundauit peccatum.
grãm faci& redundare Dñe merito uenerabilis. ac uere beatis¬
sime sc̃e pater: difficultatem operis quod instruendis impertis¬
simis nobis. prestari pertuã beneficientiã suppliciter exoraui.
nec ipse ignorans ante predixi : sedꝰ diuini fontis ubertate quã
tibi dñs tribuit. ueraci corde presũpsi. N am&esi philastrius
& epiphanius uenerandi epi tale aliquid scripsisse mostrant

Expanded text:
tuae commonitorium, quod per ecclesiasticum dignatus es destinare, suscepi. Nam quod prius directum esse Beatitudo tua signifperuenit. uerum quamuis conscius propriorum semper fuerim peccatorum, nunc tamen euidenter agnoui adipiscendo illi, quod exoraui. muneri meam toti ecclesiae impedimento esse personam. sed omnino confido, quoniam, qui per unici sui gratiam humani generis dignatus est delere facinora, nec mea in perniciem cunctorum praeualere permittet potiusque, ubi abundauit peccatum, gratiam faciet redundare, domine merito uenerabilis ac uere beatissime sancte pater. difficultatem operis, quod instruendis inperitissimis nobis praestari per tuam beneficientiam suppliciter exoraui, nec ipse ignorans ante praedixi; sed de diuini fontis ubertate, quam tibi dominus tribuit, ueraci corde praesumpsi. Nam etsi Philastrius et Epiphanius, uenerandi episcopi, tale aliquid scripsisse monstrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
CUIII Artotiritae
Tesseres cede caditae.
Alogi
Adamiani
Mel chi sedechiani.
Sabelliani seu patri passiani.
Origeniani
Alii origeniani.
Pauliani
Photiniani.
Meliciani
Arriani
Macedoniani
Aeriani.

Expanded text:
. Artotyritae. Tessarescaedecatitae. Alogii. Adamiani.Melchisedeciani. Sabelliani, sive Patripassiani. Origeniani. Alii Origeniani. Pauliani. Photiniani. Meletiani. Ariani.Macedoniani. Aeriani.
Abbreviated transcription (Latin):
add instantissimam peticionem omĩa referuntur: Hoc quippe
ostendit ubi eodem uerbo cuncta conclusit dicens: quanto.
nagis pater ur̃ qui incęlis est. dabit bona petentibus se
Non enim dixit. p̃etentibus & quȩrentibus & pulsantibus
hoc opus: sic incipit: Sermonem quem locutus est dñs
PSALMUS CONTRA PARTEOS DONATI

Expanded text:
ad instantissimam petitionem omnia referentur. hoc quippe ad instantissimam petitionem omnia referentur. hoc quippe ostmagis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? non enim dixit, petentibus, et quaerentibus, et pulsantibus. Hoc opus sic incipit: Sermonem quem locutus est Dominus. CAPUT XX. Psalmus contra partem Donati
Abbreviated transcription (Latin):
quam propterea maliciam nominatã arbitror quia pende
est nobis. pertin& enim ad hanc fragilitatem quã peccans
meruimus : non attendi & iam primis hominib data fuis
in paradiso corporis alimenta. antequam istam moiti
poenam peccando merussent. Sic enim erant im imoreala
incorpore. nondum spiritali sed animali. ut tamen in eiusmodi
inmortalite. alimentis corporalibus uterentur
tem quod dixi. quam sibi elegit ds̃ gloriosam accclesiam
non habentem maculã neq rugam. non idõ dixi quia nunc
exonini parte iam talis est quamiuis ad hoc electa non du¬
bitetur. ut talis sit quando xp̃s apparuerit uita eius: Tunc
eum & ipsa cum illo apparebit ingloria. propter quam
głam dictum est. aeccła gloriosa
cem quod dñs ait. petite & accipietis. quȩrite & inuenietis.
pulsate & aperietur uobis. õperose quidem tria ista quid
interse differant exponendum putaui. sed longe melius

Expanded text:
quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur. item quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parte iam talis est, quamuis ad hoc electa non dubitetur, ut talis sit, quando Christus apparuerit, uita eius; tunc enim et ipsa cum illo apparebit in gloria; propter quam gloriam dicta est ecclesia gloriosa. item quod dominus ait: petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis, operose quidem, tria ista quid inter se differant, exponendum putaui; sed longe melius
Abbreviated transcription (Latin):
n scđo item libro. nulli inquam licebit ignorare dĩ regnum
cum eius unigenitus non solum intelligibiliter. sed &iam
uisibiliter in homine dominico decaelo uenerit. iudicaturus
uiuos & mortuos Sed non uideo utrum recte dicatur homo
dominicus qui est mediator dĩ & hominum homo xp̃s iħs
cum sit utiq dñs. dnĩ cus autem homo qui sine eius scã familia
non potest dici. Ethoc quidem ut dicerem. apud quosdam
legi tractatores catholicos diuinorũ eloquiorũ. Sed ubicũq
hoc dixi: dixisse me nollem. Postea quippe uidi non ese
dicendum : quãius non nulla possit ratione defendi
tem quod dixi. nullius fere conscientia dm̃ potest odisse
non uideo fuisse dicendum Multi enim sunt dequibus
scriptum est : superbia eorũ qui oderunt te xi¬
lio loco ineo quod dixi ob hoc dixisse dm̃ sufficit dici
malicia sua: quia cibos sumere urguebit ipsa neceiita

Expanded text:
n secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, n secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator dei et hominum, homo Christus Iesus cum sit utique dominus: dominicus autem homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas,
Abbreviated transcription (Latin):
propter istam quȩ in stupris cõmittitur nulla questio est
tubi dixi hoc permissum esse non uissũ. non attendi alsã
scripturam dicentem. qui ten& adulteram stultus & impius
et Nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam
illam mulierẽ. & iam postea quam audiuit adnõ. nec
go te condempnabo. uade deinceps iam noli peccare.
sihoc obedienter audiuit:
lio loco. peccatum frĩs ad mortem de quo dicit iohannes
apłs non pro illo dico utrog&. ita definuu ut dicerem.
peccatum frĩs ad mortt̃ puto esse . cum post agnitionem
& aduersus ipsam grãm quã reconciliatus est dõ in uden¬
tiae facibus agitatur. Quod quidem non confirmaui. qm̃
hoc putare me dixi : sedtamen ad dendum fuit. si in hac tam
scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam: q̃m de quocus
pessimo in hac uita constituto. non est utiq desperandum.
nec pro illo impacienter oratur de quo non desperatur. uiu¬

Expanded text:
propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio loco peccatum fratris ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: non pro illo dico ut roget, ita definiui, ut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. I
Abbreviated transcription (Latin):
abste. inqua utiq & ista est. N eq enim non fornicatur a
dño qui tollens membra xp̃i. facit ea mẽbra meretricis.
&iam atq &iam cogitandum est atq requirendũ. Necuolo
inre tanta. tamq ad dinoscendũ difficili. putare lectorẽ
istam sibi nrãm disputationem debere sufficere : sed legat
&alia siue nr̃a quȩ postea scripta sunt. siue aliorum melius
considerata atq tractata: uel ipse si postea quȩ hic merito
mouere possunt. uigilantiore atq intelligentiore mente
discutiat. non quia om̃e peccatum fornicatio est. neq enĩ
omẽm peccantem ds̃ perdit qui cotidie scõs suos exaudit
dicentes. dimitte nobis debita nr̃a. cum perdat omem qui.
fornicatur abeo : sed quatinus intelligenda atq limitanda
sit hec fornicatio. & utrum &iam propt̾ hanc liceat dimit¬
tere uxorem latebrosissima quaestio est. licere tamen

Expanded text:
abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra meretricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, latebrosissima . quaestio est. licere tamen
Abbreviated transcription (Latin):
non essent futurȩ istȩ necessitudines. si nullo naturȩ huma¬
nae precedente peccato nemo moreretur: quem sensum la
superius improbaui. Essent enim profecto cognationes
& affinitates: &iam si originali nullo existente p̃eccato. si
morẽ crescer& & multiplicaretur genus humanum Aepe
hoc aliter soluenda questio est cur dñs p̃ceperit diligal
mimicos: cum alio loco precipiat odio habendos & parentes
filios. non sicut hic soluta est sed sicut eam posterius sepe
oluimus : id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dĩ.
coderimus in propinquis. si inpediunt a regno dĩ Ui¬
tm de precepto quo prohibetur uxor dimitti. nisi propt̃
fornicationem: hic quidem scrupulosissime disputaui.
sed quam uell& dñs intelligi fornicationem propt̾ quam
liceat dimittere uxorẽ. utrũ eam quȩ dampnatur in stupris
an illam de qua dicitur. perdidisti omẽm qui fornicatur

Expanded text:
non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanon essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Item de praecepto, quo prohibetur uxor dimitti nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputaui, sed quam uelit dominus intellegi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem, utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: perdidisti omnem, qui fornicatur
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad eũ locum ubi ait. nisi habundauerit iusticia ur̃a
plusquam scribarũ & phariseorum non intrabitis in regnu
cȩlorum : multo melius et conuenientius ex posui inalus
posterioribus sermonibus meis. quod &iam hic retexere
longum est: Ad hoc autem iste ibi perducitur sensus: ut
eorum sit iusticia maior quã scribarum & phariseorum qͥ
dicunt & faciunt De scribis quippe & phariseis: alio loco
ipse dñs ait. dicunt enim: & non faciunt. III.¬
llud & iam melius intellexrinus postea qđ scriptum est: quia¬
qui irascitur frĩ suo. Codices enim grȩci non habent sine
causa . sicut hic positum est: quamuis idem ipse sit sensus
Illud enim diximus intuendum quid sit irasci fr̃i suo: qm̃ non
frĩ irascitur qui peccato fr̃is irascitur. Qui ergo frĩ non peccat
irascitur : sine causa irascitur
tem qđ dixi. hoc & depatre & dematre & cẽteris uinculis
sangninis intelligendum est. ut in eis oderimus qđ genus
humanum nascendo & moriendo sortitũ est. ĩta sonat quas

Expanded text:
ait: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non in- trabitiš in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri suo, quoniam non fratri irascitur, qui peccato fratris irascitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sionem. U bi meritõ quȩritur: utrũ ista perfectio sic possit
intelligi. ut tamen uerũ sit neminem iã utentem uoluntatis
arbitrio. hic uiuere sine peccato Aquo enim usq ad unũ
apicem lexpersici potest. nisi aquo fuint uniuersa diuina man¬
data: Sed in eisdem mandatis est &iam qđ ubemur dicee
dimitte nobis debita nr̃a. sicut & nos dimittimus debitorb
nr̃is:. Quam orationem. usq infinem scłi tota dicit a ecdesa
Omĩa ergo mandata facta deputantur. quando quicqua
non fit ignoscitur. Sane qđ ait dñs. quicũq soluerit unum

Expanded text:
sionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit sionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Sane quod ait dominus: quicumque enim
Abbreviated transcription (Latin):
hactenus hic ista posse compleri. quatenus in apłis credimus
isse completa: ẽa mensura scilic& perfectionis humanae. quanta
inhac uita potest esse perfectio. Nonenim dictum est. ista
inhac uita compleri possunt. nam completa esse in apłis
credimus : sed dictum est sicut cõpleta esse in apłis credimus.
ut ita compleantur sicut in illis completa sunt. id est quadã
perfectione cuius capax est ista uita: non sicut complenda
sunt illa quȩ speramus pace plenissima. quando dicetur. ubi
ost mors contentio tua.
lio loco. qđ interposui testimonium. non enĩ ad mensurã
dat ds̃ sp̃m: nondũ intellexeram de xp̃o proprie
uerius accipi. Aluis quippe hominibus nisi ad mensuram
daretur sp̃s: ñon duplũ petet& heliseus quã fuit in helia.
tem qđ scriptum est: iota unum aut unus apex non ui¬
uansi& alege donec omiã fiant. cum exponerem dixi nihil
posse aliud intelligi. nisi uehementẽ perfectionis expres¬

Expanded text:
hactenus hic ista posse compleri, quatenus in Apostolis credimus hactenus hic ista posse compleri, quatenus in Apostolis credimus esse completa, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac vita potest esse perfectio. Non enim dictum est, Ista in hac vita compleri possunt, nam completa esse in Apostolis credimus; sed dictum est, sicut completa esse in Apostolis credimus, ut ita compleantur sicut in illis completa sunt, id est quadam perfectione, cujus capax est ista vita, non sicut complenda sunt illa quam speramus pace plenissima, quando dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? 3. Alio loco quod interposui testimdat deus spiritum, nondum intellexeram ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expres
Abbreviated transcription (Latin):
rebellis est. sed cuncta obtemperant spui hominis. cum &
ipse obtemperat dõ : quod merito mou& quomodo dra
Non enim cuiquam ꝓuenire in hac uita potest: ut lex
repugnans legi mentis omnino non sit in membris. quanes
quidem &iam siei sic resister& sp̃s hominis. ut innullum eius
laberetur assensum. non idõ tamen illa non repugnar&.
hoc ergo quod dictum est. nullum esse motũ aduersus rati¬
qem rebellem. recte accipi potest id non agentibus pacificis
lominando concupiscentias carnis. ut ad istam pacẽ plenis¬
smam quandoq ueniatur Proinde quod alio loco cum
andẽ sententiã eiuangelicã repetens dixissem. beati paci¬
sici qm̃ ipsi filii dĩ uõcabuntur. adiuci dicens. Et ista quidẽ
inhac uita compleri possunt. sicut completa esse in apłis
credimus. sic accipiendum est. non ut in apłis hic uiuentib
nullum carnis motũ arbitremur sp̃ui repugnasse. sed

Expanded text:
rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo . Quod merito movet quomodo dixerim. Non enim cuiquam provenire in hac vita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris. Quando quidem etiam si ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum ejus laberetur assensum; non ideo tamen illa non repugnaret. Hoc ergo quod dictum est, Nullum esse motum adversus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis, domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque veniatur. 2. Proinde quod alio loco, cum eamdem sententiam evangelicam repetens dixissem, Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur ; adjunxi dicens, Et ista quidem in hac vita compleri possunt, sicut completa esse in Apostolis credimus : sic accipiendum est, non ut in Apostolis hic viventibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse; sed
Abbreviated transcription (Latin):
hominem ad imaginem & similitudinẽ nram Huc usque.
dictatũ librũ imperfectum reliqueram. Quod autem ibi
sequitur ad dendum putaui cũ eum retractarem. nec sic
tamen perfeti : sed hoc quoq addito imperfectũ reliqur
Si enim perfecissem. saltem de omĩbus operibus & uerbis
dĩ quȩ ad sextum diem pertinent disputassem. In hoc libit
ẽadem notare quȩ mihi displicent. uel defendere quae
alus non bene intellecta displicere possunt: superfluum
mihi uisum est B reuiter enim potius ammoneo. ut ili
.XII. libri legantur. quos longe postea ep̃s feci: & ex ipsis
de isto iudicetur. Hic ergo: sic incipit De obscuris natu¬
ralium rerum. quȩ om̃pte dõ artifice facta sentimus. ñon
affirmando. sed quȩrendo tractandum est
id quod scriptum est. beati pacifici. qm̃ ipsi filuidi
uocabuntur.
apientia inquam congruit pacificis. in quibus iam
ordinata sunt omĩa. nullusq motus aduersus rationem

Expanded text:
hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, addendum putaui, cum eum retractarem, nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defealiis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi visum est. Breviter enim potius admoneo ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando, sed quaerendo tractandum est.id quod scriptum est, « Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur » ; Sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc opere cum mea opuscula retractarẽ. iste ipse ut erat
imperfectus uenit inmanus. quem neq edideram & abolere
decreueram. qm̃ scripsi postea .xii. libros quorũ titulus
et degenesi ad litteram: inquibus quamius multa quęsita
potius quam inuenta uideantur. tamen eis iste nullomodo
st comparandus. Uerũ & hunc postea quã retractaui
manere uolui: ut ess& index quantũ existimo ñ inutilis
udimentorũ meorũ. in enucleandis atq scrutandis diuinis
loquus. eiusq titulum esse uolui. degenesi ad litterã
imperfectus Inueni quippe cum usq adhec uerba dictatum
pater tamen pater est. nec filius aliud est quam filius. quia
& cum dicitur similitudo patris. quãquã ostendat nullam
interuenire dissimitudinem: nontamen solus est patersi
hab& similitudinem. Post hȩc repetiui uerba scripturae.
rursus consideranda atq tractanda : & dixit ds̃ faciamus

Expanded text:
in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
n tunc utiq nulla ent Nam cum dixiss&. caro & sanguis
ptnum dĩ non possidebunt: bene intelligitur tãquã expo¬
ando quid dixerit continuo subdidisse. neq corruptio incor¬
uptionem possidebit Dequa re: ad persuadendum infidelib
difficili. diligenter quantum potui me disseruisse repperiet.
qusquis decĩuitate dĩ librum nouissimum legerit Hic liber
um degenesi duos libros contra manicheos condidissem.
q̃m scđm allegoricam significationem scripturȩ uerb a
tractaueram. non ausus naturalium rerum tanta secre¬
ia ad litteram exponere. hoc est quemadmodũ possent scđm
nstoriam proprietatẽ quȩ ibi dicta sunt accipi. uolui expe¬
rri in hoc quoq ne gociossimo ac diffillimo opere quid
ualerem. Sed inscripturis exponendis. tiro cinium meum sub
tanta sartinae mole succubuit: & nondũ perfecto uno libro.
abeo quem sustinere non poteram labore conquieui. Sed

Expanded text:
quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, bene intellegitur tamquam exponendo quid dixerit continuo subdidisse: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad persuadendum infidelibus difficili diligenter, quanquisquis de ciuitate dei librum nouissimum legerit. Hic liberINPERFECTVS. Cura de Genesi duos libros contra Manicheos condidissem, quoniam secundum allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed
Abbreviated transcription (Latin):
traditur.
nhoc libro cum de resurrectione carnis ageretur. r̃esurg&
inquam corpus scđm xpĩanam fidem quȩ fallere non potet
Quod cui uidetur incredibile. qualissit nunc caro non con
iam caro erit & sanguis sed tantum corpus. & cetera quae
ibi decorporũ terrestrium incorpora caelestia mutatione
regnum di non possidebunt. Sed quisquis ea sic accipit
ut existim& ita corpus terrenum quale nunc habemus
incorpus caeleste resurrectione mutari. ut nec membra
ista. net carnis sit futura substantia: proculdubio corri¬
gendus est cõmonitus de corpore dñi. qui post resurres¬
tionem in eisdem mẽbris. non solũ conspiciendus oculis
uerũ & iam manibus tangendus apparuit. carnemq se
habere &iam sermone firmauit dicens Palpate & uaes
lde constat apłm non carnis substantiam negasse indĩ regno
nturam: sed aut homines qui scđm carnem uiuunt carnis & san¬
cinis nomine nuncupasse. aut ipsam carnis corruptionem.

Expanded text:
traditur. traditur. In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpus secundum Christianam fidem, quae falli non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtenditiam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione regnum dei non possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, tis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut homines, qui secundum carnem uiuunt, carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem,