comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t uocauit ia cob nomen loci illius
Iuxta ciuitatem dormisse si intel¬
legat᷑: nulla quaestio ẽ. Si autem in ciuitate. mirum uidetur quomodo potuerit illũ
titulum constituere. Quod autem uouit uotum siꝓsperaretur eundo & redeundo
tura quod cum uidiss& ia cobrachel filiam laban fratris matris sue. accessit & re¬
uoluit lapidem ab ore putei. Magis notandum ẽ aliquid scripturam praetermit¬
tere quod intelligere debemus. quam ulla quȩstio cõmouenda. Intellegitur
enĩ qđ illi cum quib primo loquebatur iacob interrogati quae ess& quae ueni¬
ebat cum ouib. ipsi dixerunt filiam esse laban quam utiq: iacob non nouerat:
sed illius interrogationem responsionẽq illorũ scriptura p̃ter mittens intel¬
legi uoluit.
LXXUI. C

Expanded text:
t uocauit Iacob nomen loci illius ta ciuitatem dormisse si intellegatur, nulla quaestio est; si autem in ciutitulum constituere. Quod autem vovit votum si prosperaretur eundo et redeundo, tura quod cum vidisset Jacob Rachel filiam Laban fratris matris suae, accessit et revolvit lapidem ab ore putei; magis notandum est, aliquid Scripturam praetermittere quod intelligere debemus, quam ulla quaestio commovenda. Intelligitur enim quod illi, cum quibus primo loquebatur Jacob, interrogati quae esset quae veniebat cum ovibus, ipsi dixerunt filiam esse Laban, quam utique Jacob non noverat; sed illius interrogationem responsionemque illorum, Scriptura praetermittens, intelligi voluit. LXXXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
fecit luctum patrisuo septem dies. Nescio utrum inueniatur alicui sc̃oꝵ ini
turis celebratum e̾e̾ luctum nouem dies. quod apud latinos nouendial appel¬
lant. Vnde mihi uidet᷑ ab hac consuetudine ꝓhibendi siqui xp̃ianoꝵ istũ in
mortis suis numerum seruant. qui magis ẽ in gentilium consuetudine: sep¬
numerus ꝓpt̃ sabbati sacramentũ p̃cipuȩ quietis indicium ẽ: unde merito
mortuis tanquã requiescentib exhibetur. Quẽ tam̃ numerũ in luctu iacob
eculpauerunt aegẏptii. qui eum septuaginta dieb luxeri¬

Expanded text:
fecit luctum patri suo septem diebus. nescio utrum inueniatur alicui sanctorum in scripturis celebratum esse luctum nouem dies, quod apud Latinos nouendial appellant. unde mihi uidentur ab hac consuetudine prohibendi, si qui christianorum istum in mortuis suis numerum seruant, qui magis est in gentilium consuetudine. sepnumerus propter sabbati sacramentum praecipue quietis indicium est: unde merito mortuis tamquam requiescentibus exhibetur. quem tamen numerum in luctu Iacob decuplauerunt Aegyptii, qui eum septuaginta diebus luxer
Abbreviated transcription (Latin):
cisionem & p̃putiũ. quod in linguis gentiũ grȩca ita excellat: ut ꝑhanc om̃s decent̃ sig¬
nificent᷑. Iste numerus & in uerna culis abrahae animad uertendus ẽ ꝑ quos fratrem
uberant illic
decem & octo nam trecenti decẽ & octo fuisse referum
uidet᷑ mihi
significatũ quo etiã tẽpore fier& id est tertio: qͣd futu¬
rũ erat sub
grã. Nã primũ ẽ ante legẽ. scđm sublege : tertiũ sub grã
Singula uero
tempora senarionumero significata sunt : ꝓpt̾ ꝑfectionem.
Nam ter sem decem & octo sunt : unde & illa mulier decem & octo annos hab& ininfir¬
mitate. Quã curũa saluator cũ inueniss& erexit. & diaboli alligam̃to ut eugłm indi
canis. unde dicit. Non ẽ bonum tollere panẽ filioꝵ. & mittere canib. Et dauid ut se tan¬
quã contẽptibilem abicer&. canẽ se appellauit loquens ad saul o

Expanded text:
cisionem et praeputium, quod in linguis gentium graeca ita excellat, ut per hanc omnes decenter significentur. iste numerus et in uernaculis Abrahae animaduertendus est, per quos fratrem uberant illic decem et octo — nam trecenti decem et octo fuisse referuntur — uidetur mihi significatum quo etiam tempore fieret, id est tertio, quod futurum erat sub gratia. nam primum est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. singula uero tempora senario numero significata sunt propter perfectionem; nam ter seni decem et octo sunt. unde et illa mulier decem et octo annos habebat in infirmitate, quam curuam saluator cum inuenisset erexit et a diaboli alligamento, ut euangeliucanis. unde dicit: non est bonum tollere panem filiorum et mittere canibus; et Dauid, ut se tamquam contemtibilem abiceret, canem se appellauit loquens ad Saul.
Abbreviated transcription (Latin):
ciftxũ credituras p̃figuratũ ẽ qͣd littera greca ẽ : unde grecoꝵ nomine apłs om̃s gentes

Expanded text:
cifixum credituras praefiguratum est, quod littera graeca est. unde Graecorum nomine apostolus omnescifixum credituras praefiguratum est, quod littera graeca est. unde Graecorum nomine apostolus omnes
Abbreviated transcription (Latin):
t factus ẽ numerus eoꝵ qui lambuerunt manu sua
lingua sua. trecentiuiri. Pleriq latini codices ñ habent manu sua sed tantũ modolin¬
gua sua. qm̃ sic intellexerunt qͣd supͣ dictum ẽ sicut canes. Crecus autem utrumq
imile bibentib canib qui ñ ore apposito sicut boues aquã ducunt
lingua in os rapiunt sicut etiam isti fecisse intelligunt᷑ : sed cũ manu in os aqu̾ã ꝓicerent
qua lingua exciperent. Nã & interp̃tatio ex hebreo planius id hab& his uerbis. Fuit itaq
numerꝰ eoꝵ qui manu mos ꝓiciente aquã lambuerant. trecentiuiri. Neq enĩ solent homi¬
nes itabibere.: ut sine opere manꝰ lingua sicut canes aquã hauriant. Aut uͦ istis p̃
rat ut hoc facerent. sed cũ adbibendũ descendissent ad aquã multi genu stco biberunt qͣd
facilius & minore labore fier&: pauciuero quia ñ flexii se incuruauerunt ut canes bibe
sed aqua manu in os iacta. Quorũ numerus quia trecenti erant sig

Expanded text:
t factus est numerus eorum qui lambuerunt manu sua, lingua sua trecenti uiri. plerique latini codices non habent "manu sua", sed tantummodo "lingua sua", quoniam sic intellexerunt quod supra dictum est: sicut canes; graecus autem utrumque t hoc erat simile bibentibus canibus, qui non ore adposito sicut boues aquam ducunt quam bibunt, sed lingua in os rapiunt, sicut etiam isti fecisse intelleguntur, sed cum manu in os aquam proicerent, quam lingua exciperent. nam et interpretatio ex hebraeo planius id habet his uerbis: fuit itaque numerus eorum qui manu in os proiciente aquam lambuerant trecenti uiri. neque enim solent homines ita bibere, ut sine opere manus lingua sicut canes aquam hauriant; aut uero istis praeceptum fuerat ut hoc facerent. sed cum ad bibendum descendissent ad aquam, multi genu fixo biberunt, quod facilius et minore labore fieret; pauci uero, quia non flexo genu se incuruauerunt, ut canes biberunt, sed aquam manu in os iactam. quorum numerus, quia trecenti erant, sig
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qđ scriptura dicit & ꝑcussit dñs populũ ꝓpt̃ facturam uituli qi
aaron: maxime quia & hic hocidem repetendo inculcatũ est. Non enĩ dictũ est &ꝑ
cussit dñs populũ ꝓpt̃ facturã uituliquẽ fecer̃. sed quẽ fecitaaron: & tam̃ ñ ẽ ꝑcussꝰ
aaro. Quin etiam illud qđ de sacerdotio eius ante peccatum eiꝰ ds̃ p̃cipiebat imple¬
tum est: sed iussit & ipsum & filios ablui & sic ordinati sunt in sacerdotio. Ita nouit
ille cui partat usq ad cõmutationem in melius. & cui parcat ad tempꝰ: quamuis eum
p̾scierit in melius non mutari. & cui non parcat ut mutetur in melius & cuiñ par¬
at. ita ut nec mutationem eiꝰ expect&. & totum hoc adid redit q

Expanded text:
 Scriptura dicit: Et percussit Dominus populum propter facturam vituli quem fecit Aaron, maxime quia et hic hoc idem repetendo inculcatum est. Non enim dictum est: Et percussit Dominus populum propter facturam vituli quem fecerunt, sed quem fecit AAaron; quin etiam illud quod de sacerdotio eius ante peccatum eius deus praecipiebat, inpletum est. sed iussit et ipsum et filios ablui; et sic ordinati sunt in sacerdotio. ita nouit ille, cui parcat usque ad commutationem in melius et cui parcat ad tempus, quamuis eum praescierit in melius non mutari, et cui non parcat, ut mutetur in melius, et cui non parcat, ita ut nec mutationem eius expectet. et totum hoc ad id redit.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ moxses dicitad dñm
p̃cor peccauit populus iste peccatũ magnũ & fecerunt sibideos aureos. & nunc
siquidem remittes illis peccatũ illoꝵ remite . sinautem dele me de libro tuoquẽ
scripsisti. Secur̾ quidem hoc doxit. ut a consequentib ratiocinatio condudatur.
id est ut quia ds mox sen non deler& de libro suo populo peccatum illud remitie
ierumtam̃ aduertendum est quantum malũ in illo peccato ꝑ
yses qđ tanta cede crediderit expiandum. qui eos fc diligebat ut ꝓ eis illa uerba
dõ funder& . cXLUII. Merito quaerit᷑ cum superius populũ dissipasse dictus sit
aarom cur. in ipsum uindicta nulla ꝓcesserit neq cum moy ses interfici iussit om¬
nẽ qui leuitis euntib ad portã & redeuntib occurriss & armatis. neq cũp̾ea

Expanded text:
um Moyses dicit ad Dominum, Precor peccavit populus iste peccatum magnum, et fecerunt sibi deos aureos. Et nunc si quidem rescrid est, ut quia Deus Moysen non deleret de libro suo, populo peccatum illud remitteret. Verumtamen advertendum est quantum malum in illo peccato perspexerit Moyses, quod tanta caede crediderit expiandum, qui eos sic diligebat, ut pro eis illa verba Deo funderet. Merito quaeritur, cum superius populum nudasse vel dissipasse dictus sit Aaron, cum in ipsum vindicta nulla processerit, neque cum Moyses interfici jussit omnem, qui Levitis euntibus et ad portam redeuntibus occurrisset armatis, neque
Abbreviated transcription (Latin):
recapitulando dictũ est : quod fuerat p̃ter missum. Nam prius hoc fecisse intelligen¬
dũ ẽ : & sic de suꝑius descendisse & transisse obseruantes.
XXIIIQ

Expanded text:
recapitulando dictum est, quod fuerat praetermissum. Nam prius hoc fecisse intelligendum est, et sic de superius descendisse, et transiisse observantes. XXIII
Abbreviated transcription (Latin):
uadraginta annos qui euisse terrã ꝓmis¬
sionis abellis subothoniele iudice scriptura testãt᷑. quantũ temporis primordia romani
erii subnuma pamphylio tantũ modo rege pacatum habere po
uaeri potest utrum mentit̾ fuerit aod iudex quando occidit eglom regem moab Cũ
eñĩ solus soli insidiaret᷑ ut eũ ꝑcuter& hoc illi ait. uerbũ occultũ mib ẽ ad terex: ut
ille a se om̃s
qui cũ illo fuerant remouer&. Qd cũ factũ ess&. iterũ dixit ac
Verbum
dĩ mihi ad terex. Sed potest non e̾e̾ mendaciũ. quando quidem
uerbi no¬
mine sol& etiam factũ appellare scriptura. Et reuera. ita erat.
Qd autem
dixit uerbum dĩ. intelligendũ ẽ hoc illidm̃ ut facer& p̃cepisse.
qui eũ populo suo excitauerat saluatorẽ: sicut illis tẽporib talia fieri diuinit᷑ opor
erito quaerit᷑ quomodo fuerit exilis ualde rex eglom: & conduserint adipes uul¬
n quando pcussus ẽ. Sed intelligendum est ea locutione dictumꝰ quaȩ sol& a contrario intelli¬

Expanded text:
uadraginta annos quieuisse terram promissionis a bellis sub Gothoniele iudice scriptura testatur: quantum temporis primordia Romani imperii sub Numa Pompilio tantummodo rege pacata habere potuerunt. Quaeri potest utrum mentitus fuerit Aod iudex, quando occidit Eglom regem Moab. cum enim solus soli insidiaretur, ut eum percuteret, hoc illi ait: uerbum occultum mihi est ad te, rex. ut ille a se omnes, qui cum illo fuerant, remoueret. quod cum factum esset, iterum dixit Aod: uerbum dei mihi ad te, rex. sed potest non esse mendacium, quandoquidem uerbi nomine solet etiam factum appellare scriptura; et reuera ita erat. quod autem dixit: uerbum dei, intellegendum est hoc illi deum ut faceret praecepisse, qui eum poMerito quaeritur quomodo fuerit exilis valde rex Eglom, et concluserint adipes vulnus, quando percussus est. Sed intelligendum est ea locutione dictum, quae solet a contrario intelli
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua scit & aliqua minus. an scđm qđ dr̃ quibusdam in euangelio ñ no¬
uiuos: Scđm hanc enĩ scientiã quad s̃ dr̃ scire quae illi placent .nescire quae
displicent: ñ quia ignorat ea sed quia ñ approbat sicut ars recte dr̃ nescire uit
ũ in ꝑb& uitia. Prae om̃ib ds̃ moysensciebat. quia dõ p̃om̃ib moxses placebat
otandũ ẽ qđ prius ipse moy ses dixerat dõ. dexisti mihi sciote p̃om̃i Cluis
qđ illi dr̃ postea quã hoc ipse dix̃ legit᷑ dixisse ante aut̃ ñ legit᷑. ut intelliga¬
m̾ ñ om̃a eẽ scripta quae cũ illo ds̃ locutꝰ ẽ. Sed diligentius requirendũ ẽ in pr̾o¬
rib scripturae partib. anuere ita sit

Expanded text:
aliqua scit et aliqua minus? an secundum, quod dicitur quibusdam in Evangelio, Non novi vos. Secundum hanc enim scientiam qua Deus dicitur scire quae illi placent, nescire quae displicent. Non quia ignorat ea, sed quia non approbat. Sicut ars recte dicitur nescire vitia cum improbet vitia. Prae omnibus Deus Moysen sciebat, quia Deo prae omnibus Moyses placebat. Notandum est quod prius ipse Moyses dixerat Deo, Dixisti mihi, Scio te prae omnibus, quod illi Deus posteaquam hoc ipse dixit, legitmus non omnia esse scripta quae cum illo Deus locutus est? Sed diligentius requirendum est in prioribus Scripturae partibus, an vere ita sit.
Abbreviated transcription (Latin):
tdixit
moyses ad dnm̃. Ecce tu mihidicis deduc populum hunc: tuautem non demons¬
& grãm habes apud me. Si gͦ inueni gram̃ in conspectu tuo ostende mihi te¬
m& ipsum manifeste ut uideam te  ut sim inueniens grãm antete & ut sciã
quia populus tuus est gens haec. Qđ hab& grecus gnostos: hoc quidam la¬
tini interp̃tati sunt manifeste cũ scriptura ñ dicerit phaneros. Potuit gͦ for¬
tanta familiaritate conspectus ut desiderabat uidere. qm̃ illae om̃s uisiones dĩ
quae mortalium p̃bebantur aspectib & ex quib fiebat sonus quo mortalis
ittingeretur auditus. sic exhibebantur assũpta sicut ds̃ uolebat specie qua
uolebat. ut non eis ipsa ullo sensu corporis sentiret᷑ diuina natura qua inuisi¬
bilis ubiq tota est & nullo continet᷑ loco. Et quia in duob praeceptis hoc est di¬
lectionis dĩ & ꝓximi totalex pend&. ideo moyses in utrosq suũ de monstrabat
ipsum manifeste ut uideam te : ut sim inueniens grãm in conspectutuo. in di¬

Expanded text:
dixit Moyses ad dominum: ecce tu mihi dicis: deduc populum hunc: tu autem non demonsnibus, et gratiam habes apud me. si ergo inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te, ut simquia populus tuus est gens haec.  Quod habet Graecus γνωστὸς, hoc quidam Latini interpretati sunt manifeste, cum Scriptura non dixerit φανερῶς. Potuit ergo fortanta familiaritate conspectus, ut desiderabat uidere, quoniam illae omnes uisiones dei, quae mortalium praebebantur aspectibus et ex quibus fiebat sonus, quo mortalis adtingeretur auditus, sic exhibebantur adsumpta, sicut deus uolebat, specie qua uolebat, ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sentiretur diuina natura, quae inuisibilis ubique tota est et nullo continetur loco. et quia in duobus praeceptis, hoc est dilectionis dei et proximi, tota lex pendet, ideo Moyses in utroque suum desiderium demipsum, manifeste uideam te, ut sim inueniens gra
Abbreviated transcription (Latin):
t quid inuifica¬
tis omne femininũ : hac eñi fuerunt filuisrł scđm uerbũ balaam: ut recedere facerent
a despicere uerbũ dm̃ ꝓpter fegor hoc consiliũ malignũ ut eis ad inlecebram femure isup
ponerent᷑ ꝑ quas non solum corporaliter sed etiam sp̃ualiter in ad orando idolo fornica¬
rent᷑. Quando dederit balaam scriptura ñ dicit. & tamen appar&s: factũ esse cũ hic comemo¬
rat᷑. Sic ergo potuit & redire ipsebalaam qui umierat in locũ suũ. ut ñ locũ eiꝰ intelligam̃¬
peregrinationis hospitiũ : quamuis hoc scriptura tacuerit.

Expanded text:
t quid uiuificastis omne femininum? haec enim fuerunt filiis Israhel secundum uerbum Balaam, ut recedere facerent et despicere uerbum domini propter Phogor. hoc consilium malignum, ut eis ad inponerentur, per quas non solum corporaliter, sed etiam spiritaliter in adorando idolo fornicarentur, quando dederit Balaam, Scriptura non dixit, et tamen apparet factum esse, cum hic commemoratur. Sic ergo potuit et redire ipse Balaam, qui peregrinationis hospitium; quamvis hoc Scriptura tacuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iectusculũ segregationis
& brachium oblationis manducabitis in loco scõ. Qu
Quamuis singula sin¬
gulis data sint : nimirũ tam̃ utrumq poss& dici segregationis : quia u¬
trumq sacerdoti separat᷑. utrumq ablationis siue demptionis qͣd grece
dicitur aferema : quia utrumq demitur & aufertur eis ꝓ quib offertꝰ
ut detur sacerdoti. Pectusculum sane in positionis superius legimus
& brachium ablationis. quia de brachio nihil imponebatur altari: adeps
autem de pectusculo imponebatur .XXXU. Qui

Expanded text:
ectusculum segregationis et brachium ablationis manducabitis in loco sancto. quamuis singula singulis data sint, nimirum tamen utrumque posset dici segregationis, quia utrumque sacerdoti separatur et utrumque ablationis siue demtionis, quod grace dicitur aaaipsa, quia utrumque demitur et aufertur eis pro quibus offertur, ut detur sacerdoti. pectusculum sane inpositionis sup brachium ablationis; quia de brachio nihil imponebatur altari, adeps autem de pectusculo imponebatur. XXXV. I
Abbreviated transcription (Latin):
ianc formã tabernaculi. nihiliam opus ẽ uigenas illas columnas laterũ interio¬
is tabernaculi ad austrum & aquilonem constituere densiores. & rariores illas
cto facere quae ab occidente fuerant. Decẽ quippe illa atrui exterioris ab eadẽ
arte occidentis ñ longum ordinem faciunt columnarũ quo includant᷑ octo in¬
ores. sed ternis ab utroq latere constitutis & quattuor impar

Expanded text:
hanc formam tabernaculi nihil iam opus est uicenas illas columnas laterum interiohanc formam tabernaculi nihil iam opus est uicenas illas columnas laterum interioris tabernaculi ad austrum et aquilonem constituere densiores et rariores illas octo facere quae ab occidente fuerant. decem quippe illae atrii exterioris ab eadem parte occidentis non longum ordinem faciunt columnarum, quo includantur octo interiores, sed ternis ab utroque latere constitutis et quattuor in por
Abbreviated transcription (Latin):
portam atrii & ostium taberna culi interioris. Portam quidem patentẽ uiginti cu¬
bitis in quattuor columnis. & habentem uelũ acupicto opere uariatũ uiginti
um positũ intelligere debemus. Nunc enĩ erit uelũ ostii tabernaculi qđ ostiũ tanquã
ualuis aperiebat᷑ ubi aulea int̃ se circulis & ansis ñ coniungebant᷑. Aut si forte intra
illum ordinem octo colum narum tabernaculi interioris opponebat᷑ hoc uelam̃ in
quinq columnis ostio tabernaculi : ut quando aperiebat᷑ interiora ñ nudarent᷑ nec
apspicientib uiderent᷑. qđ tam̃ uelam̃ siue interius ab illo ordine columnarũ siue
exterius poneret᷑ qđ ñ satis eluc& . ꝓculdubio distabat moderato interuallo ab eo¬
demordine columnarũ. nequinq columnae ad quattuor columnas densius consti¬
patae int̃cluderent potius ad itũ quã uelarent. Scđm istum itaq: modũ & scđm

Expanded text:
portam atrii et ostium tabernaculi interioris: portam quidem patentem uiginti cuportam atrii et ostium tabernaculi interioris: portam quidem patentem uiginti cubitis in quattuor columnis et habentem uelum acu picto opere uariatum uiginti um positum intellegere debemus. tunc enim erit uelum ostii tabernaculi, quod ostium tamquam ualuis aperiebatur, ubi aulaea inter se circulis et ansis non coniungebantur, aut, si forte intra illum ordinem octo columnarum tabernaculi interioris, opponebatur hoc uelamen in quinque columnis ostio tabernaculi, ut quando aperiebatur interiora non nudarentur, ne a prospicientibus uiderentur. quod tamen uelamen, siue interius ab illo ordine columnarum siue exterius poneretur — quod non satis elucet — procul dubio distabat moderato interuallo ab eodem ordine columnarum, ne quinque columnae ad quattuor columnas densius constipatae intercluderent potius aditum quam uelarent. Secundum istum itaque modum et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
um si ad eandem lineae rectitudinem portae atrii coniungant᷑: ñ erit spatiũ inter
detem co¬
lumnas exterioris atrii & octo interioris tabernaculi ubi
sit altare
quinq cubitorũ quadrum occupans spatiũ. & ante ipsum
altare ubi
seruiat᷑ altari. & int̃ ipsum & ostiũ tabernaculi interioris
ubi sit labrum
aeneum. Sic enim poni iussum est unde manus & pedes sacer¬
dotes lauent. quando intrant tabernaculũ uel quando accedunt ut altari deserui¬
ant. Qđ nisi foris a tabernaculo in atrio intellexerimꝰ. quomodo possunt prius
lauare manus & pedes & sic tabernaculũ introire: Prius autem ab atrio non
possumꝰ altare statuere. quia & tabernaculum & altare circumdari atrio p̃cepit.
estat igitur ut illa latera quindecim cubitoꝵ hinc atq hinc & columnarũ terna¬
rum sic accipiamꝰ alaterib. ut ipsa faciant interuallum totidem cubitorũ inter

Expanded text:
um si ad eandem lineae rectitudinem portae atrii coniungantur, non erit spatium inter um si ad eandem lineae rectitudinem portae atrii coniungantur, non erit spatium inter decem columnas exterioris atrii et octo interioris tabernaculi, ubi sit altare quinque cubitorum quadrum occupans spatium et ante ipsum altare, ubi seruiatur altari, et inter ipsum et ostium tabernaculi interioris. ubi sit labrum aeneum. sic enim poni iussum est, unde manus et pedes sacerdotes lauent, quando intrant tabernaculum uel quando accedunt. ut altari deseruiant: quod nisi foris a tabernaculo in atrio intellexerimus, quomodo possunt prius lauare manus et pedes et sic tabernaculum introire? foris autem ab atrio non possumus altare statuere, quia et tabernaculum et altare circumdari atrio praecepit. restat igitur, ut illa latera quindenum cubitorum hinc atque hinc et columnarum ternarum sic accipiamus a lateribus, ut ipsa faciant interuallum totidem cubitorum inter
Abbreviated transcription (Latin):
ti cubitoꝵ altitudo ex iacyntͥo & purpura & cocco e  bẏsso torta uarietate acu
I. columnae earũ quattuor. & bases earũ quattuor. Haec ubi ci
illa forma tabernaculi. non uideo : sed plane uideo eundem esse numerũ colum¬
narũ decem in trib & trib & quattuor ternis. scilic& alaterib: & quattuor in
medio ac ꝑ hoc tentoria illa quinquaginta cubitorum ñ contexta erunt. ne aditus
matrio nullus sit: sed quindenis cubitis media uginti cubita separabunt᷑. ut faci¬
At porte tabernaculi tegimen hoc est uelũ qđ ornamento uelam̃toq depende¬
at. ut teneat spatium quattuor columnarũ qđ portae atrii deputatũ atq sepa¬
ratũ est. Ideo uelam̃ ipsũ alaterib quindenũ cubitorũ diuisũ atq separatũ
etam specie distingui uoluit ut opere acupicto quattuor illis colorib uaria
sedlatera illa quindenũ cubitorũ hincatq hinc ternas columnas habenti¬

Expanded text:
ti cubitorum altitudo de hyacintho et purpura et cocco neto et bysso torta uarietate acu picta: columnae earum quattuor et bases earum quattuor. haec ubi constituantur perfecta illa forma tabernaculi non uideo; sed plane uideo eundem esse numerum columnarum decem, in tribus et tribus et quattuor, ternis scilicet a lateribus et quattuor in medio. ac per hoc tentoria illa quinquaginta cubitorum non contexta erunt, ne aditus in atrio nullus sit, sed quindenis cubitis media uiginti cubita separabuntur. ut faciant portae tabernaculi tegimen, hoc est uelum. quod ornamento uelamentoque dependeat et teneat spatium quattuor columnarum, quod portae atrii deputatum atque separatum est. ideo uelamen ipsum a lateribus quindenum cubitorum diuisum atque separatum etiam specie distingui uoluit, ut opere acu picto quattuor illis coloribus uariaretur. sed latera illa quindenum cubitorum hinc atque hinc ternas columnas habenti
Abbreviated transcription (Latin):
cđn legem omnẽ quã iurauerint uobis sacerdotes laeuitȩ. Hic appar& omnẽ sacer¬
dotem laeuitam fuisse . quam uis non om̃is leuites sacerdos fuerit.

Expanded text:
 legem omnem quam iurauerint ? uobis sacerdotes Leuitae. hic adparet omnem sacerdotem Leuitam fuisse, quamuis non omnis Leuites sacerdos fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
egauit sara dicens
ñ risi : timuit enim. Quomodo intelligebant dm̃ esse quiloquebatur cum etiam
negare ausa sit sara qđ riserit tamquã ille poss& ignorare. nisi forte sara homines
utabat. abraham uero dm̃ intelligebat: Sed etiam ipse illa
cia p̃bendo dequib supra dixi. quae necessaria nisi infirmae carni esse non possent.
mirum nisi homines prius esse arbitratus ẽ. sed fortassis in quib dm̃ loqui intellexit
quibusdam diuinae maiestatis existentib & apparentib signis. sicut in hominib¬

Expanded text:
egauit Sarra dicens: non risi; timuit enim. quomodo intellegebant deum esse qui loquebatur, cum etiam negare ausa sit Sarra quod riserit, tamquam ille hoc posset ignorare? nisi forte Sarra homines eos putabat, Abraham uero deum intellegebat. sed etiam ipse illa humanitatis officia praebendo, de quibus supra dixi, quae necessaria nisi infirmae carni esse non possent, mirum nisi homines prius esse arbitratus est. sed fortassis, inquies, deum loqui intellexit quibusdam diuinae maiestatis existentibus et adparentibus signis, sicut in hominib
Abbreviated transcription (Latin):
rito quaerit᷑ cur abraham nec die quonat ẽ
ei filius nec die quocircũcisus ẽ sed die quo ablactat᷑ ẽ epulũ fecerit: Qđ nisi ad aliquã spirita¬
le significatione referat᷑. nulla solutio quaestionis est: Iunc scilic& ẽt debere magnũ gaudiũ
spiritalis xetatis quando fuerit factus homonouus spiritalis. id est ñ talis qualib dic̃ apłs lac
uobis potũ dedi ñ ȩscam. nondũ eñĩ poteratis sed nec adhuc potestis. estis eñi ad huc carnales.
uaerit᷑ sara dicente eice ancillã & filiũ eius ñ eñi heres erit filius ancille cũ filiomeo is aac: qua¬
re contristat᷑ sit abraham: cũ ista fuerit ꝓphetia. quã utiq magis debuit nosse ipse qũã sa¬
ra. Sed intelligendum ẽ uel exreuelatione hoc dixisse saram. quia prius illi fuerat reue¬
latũ: illum uͦ que dehac postea dñs instruit paterno affectu ꝓfilio fuisse cõmotũ. uel am¬
Li.

Expanded text:
rito quaeritur cur Abraham nec die quo natus est ei filius, nec die quo circumcisus est, sed die quo ablactatus est, epulum fecerit. Quod nisi ad aliquam spiritualem significationem referatur, nulla solutio quaestionis est; tunc scilicet esse debere magnum gaudium spiritualis aetatis, quando fuerit factus homo novus spiritualis, id est, non talis qualibus dicit Apostolus, Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc potestis; adhuc enim estis carnales . LI. Ib. XXI, 10. Quaeritur Sara dicente, Ejice ancillam et filium ejus, non enim erit haeres filius ancillae cum filio meo Isaac, quare contristatus sit Abraham, cum ista fuerit prophetia, quam utique magis debuit nosse ipse quam Sara. Sed intelligendum est, vel ex revelatione hoc dixisse Saram, quia prius illi fuerat revelatum; illum vero quem de hac postea Dominus instruit, paterno affectu pro filio fuisse commotum; vel amLII.
Abbreviated transcription (Latin):
ppt inancisuemt eate a ldm putaro& misericorduã ꝓ hibere qdͥ sequit᷑ opon¬
funissiume seacrent.giantem obuiaueris bouem̃ inimicitui aut sub iuga
ib reducens reddes ei. ut scias ñ te ꝓhibitum facere misericordi:¬
am erga inimicos tuos. cum potestas ẽ aiudicando libera: ñ enĩ cum reducis errantẽ
bouem inimici tui & reddis. inter aliquos iudex resides.

Expanded text:
istam sententiam deum putaret misericordiam prohibere, quod sequitur, oportunissime sequitur: si autem obuiaueris boni inimici tui aut subiugali eius errantibus, reducens reddes ei, ut scias non te prohibitum facere misericordiam, fac etiam erga inimicos tuos, cum potestas est a iudicando libera. non enim cum reducis errantem bouem inimici tui et reddis, inter aliquos iudex resides.
Abbreviated transcription (Latin):
culũ fuit : quia scđm id quod diximꝰ̾ emortuo corpore uiri. femina quoq ꝓuecta
actatis fuit: ut ei destitissent fieri muliebria: Namsi qd̾ ait apłs corpus emortuũm
uerbo quis ꝓmat quia dixit emortuũ: lamergo nec animam habuisse sed ca¬
dauer fuisse intelligi deb&. quod absurdissime falsitatis ẽ. Sic itaq soluit᷑ ista
apło corpore emortuo : & ꝓmiraculo quia genuit praedicetur. X¬
t dixit dñs ad abraham. Quare risit sara in sẽm& ipsa dicens. ego uere pariam.
ego autẽ senui. Quaeritur quare istã redarguat dñs: cum & abraham riserit. nisi
risus ad mirationis & laetitiae fuit. sare autem dubitationis: Et ab illo
diuidicari potuit. qui corda hominum nouit

Expanded text:
culum fuit, quia secundum id quod diximus emortuo corpore uiri femina quoque tam prouectae culum fuit, quia secundum id quod diximus emortuo corpore uiri femina quoque tam prouectae aetatis fuit, ut ei destitissent fieri muliebria. nam si quod ait apostolus "corpus emortuum" uerbo quis premat, quia dixit emortuum, iam ergo nec animam habuisse, sed cadauer fuisse intellegi debet: quod absurdissimae falsitatis est. sic itaque soluitur ista erit, dicatur ab apostolo corpore emortuo et pro miraculo, quia genuit, praedicetur. t dixit dominus ad Abraham: quare risit Sarra in semet ipsa dicens: ergo uere pariam? ego autem senui. quaeritur quare istam redarguat dominus, cum et Abraham riserit. nisi quia illius risus admirationis et laetitiae fuit, Sarrae autem dubitationis, et ab illo hoc diiudicari potuit,. qui corda hominum nouit
Abbreviated transcription (Latin):
poterat quantum homo poterat. & dõ cõmendar& quod cauere non po¬
terat : nesi & illa quae cauere poterat dõ tantum dimitter
& gomorrȩ antequam deleretur cõparat᷑ parad: sodĩ Ueo quod erat inrigi
terrae agẏpti quam nilus inrigat. satis ut opinor osten
Quis enimalius intelligittur paradysus dĩ non uideo. & utiq si arbores fruc¬
tiferȩ inpara dyso uirtutes animi accipiendae essent sicut non nulli existimant
nullo corporali in terra paradyso ueris lignorum gene¬
retur de ista terra sicut paradẏsus dĩ
espiciens oculis tuis
uide a loco in quo nunc tues ad aquilonem & affricum & orientẽ & mare.
quia omnẽ terram quam tuuides tibi daboeam & semini tuo usq in scłm
Queritur hic quomodo intelligat᷑ tantum terrae ꝓmissum esse abrahae & se
menstrua fluant ut de seniore parere ñ possit de iuuene potest. lilud itaq ideo mira¬

Expanded text:
poterat, quantum homo poterat, et deo commendaret quod cauere non popoterat, quantum homo poterat, et deo commendaret quod cauere non poterat, ne, si et illa quae cauere poterat deo tantum dimitteretrhae, antequam deleretur, comparatur paradiso dei, eo quod erat inrigua, et terrae Aegypti, quam Nilus inrigat, satis, ut opinor, ostequis enim alius intellegatur paradisus dei, non uideo. et utique si arbores fructiferae in paradiso uirtutes animi accipiendae essent, sicut nonnulli existimant, nullo corporali in terra paradiso ueris lignorum geretur de ista terra: sicut paradisus dei. Respiciens oculis tuis uide a loco in quo nunc tu es ad aquilonem et africum et orientem et mare, quia omnem terram quam tu uides tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum. quaeritur hic quomodo intellegatur tantum terrae promissum esse Abrae et semenstrua fluant, ut de seniore parere non possit, de iuuene potest. illud itaque ideo mira
Abbreviated transcription (Latin):
irit ergo cum te uiderint ȩgyptu dicent.
quia uxor illius haȩc Factum est autem statim ut intrauit abraham in agẏptũ
uidentes &gypti mulierem quia speciosaerat ualde. Quomodo accipiatur qd̃
am ueniens in agyptum celare uoluit uxorem suam esse sara
quȩ dehac re scripta sunt : utrum hoc conuenerit tam sc̃o uiro. an sub defectio
fideieius intelligatur sicut non nulli arbitrati sunt : Lam quidem & contra
tum dehac re disputaui . & diligentius apres bitero hieron
ẽ quare non sit consequens ut cum aliquot dies apud regem agypti sara fece¬
rit etiam eius concubitu credatur esse polluta: qm̃ mos erat regius uicibus
ad se ad mittere mulieres suas. & nisilomentis & unguentis diuprius ad cura
pore nulla intrabat ad regem. Quaedum fierent. afflictu
manu dĩ. ut uiro reddi iuber& intactam : quã ipsi dõmaritus cõmiserat.
tacens quod uxor ess& sed nonmentiens quod soror ess&. ut cauer& qd

Expanded text:
rit ergo cum te uiderint Aegyptii, dicent quia uxor illius haec. factum est autem, statim ut intrauit Abram in Aegyptum, uidentes Aegyptii mulierem quia speciosa erat ualde. quomodo accipiatur quod Abram ueniens in Aegyptum celare uoluit uxorem suam esse Sarram secundum omnia, quae de hac re scripta sunt? utrum hoc conuenerit tam sancto uiro an subdefectio fidei eius intellegatur, sicut nonnulli arbitrati sunt? iam quidem et contra Faustum de hac re disputaui et diligentius a presbytero Hieronymo expositum est, quare non sit consequens, ut. cum aliquot dies apud regem Aegypti Sarra fecerit, etiam eius concubitu credatur esse polluta, quoniam mos erat regius uicibus ad se admittere mulieres suas et nisi lomentis et unguentis diu prius accurato corpore nulla intrabat ad regem. quae dum fierent, adflictus est Pharao manu dei, ut uiro redhiberet intactam, quam ipsi deo maritus commiserat tacens quod uxor esset, sed non mentiens quod soror esset, ut caueret quod
Abbreviated transcription (Latin):
queri. quomodo cum puer ess& annoꝵ amplius quindecĩ ꝓiecerit eũ mat̾ sub arborẽ. & ie¬
rit longe quantum arcus mitit ne uider& eũ morientẽ. Quasi eũ quẽ portabat ꝓieterit
ita uidet̾ sonare qd̾ dicit᷑: maxime quia sequit᷑ fleuit puer. Sed intelligendũ est pro
esse ñ aportante. sed ut fit ab animo tãquã moriturũ. Neq enĩ¬
ẽ ꝓiectus sum a facie oculoꝵ tuoꝵ. portabat᷑ qui hoc dixit. Et ẽ in cotidiano loquendi
ligendũ ẽ autẽ qd̾ scriptura tacuit ita discessisse matrema filio. ut puer ignorar&
quomat̾ abierit. & eã in siluestrib stirpib latuisse. ne filiũ siti deficientẽ uider&. li
tẽ etiã illa xtate quid mirum si matre diutius ñ uisa & tãquã ꝑd
lus remanserat fleuit: Qđ ergo postea dicit᷑ accipe puerum. non ut eũ de terra uelut iacen¬
tem toller& dictum ẽ : sed ut ei coniungeretur & eũ manu tener& de inceps comitẽ sic̃

Expanded text:
faciam illum. solet quaeri quomodo, cum puer esset annorum amplius quindecim, proiecerit eum mater sub arborem et ierit longe quantum arcus mittit, ne uideret eum morientem. quasi enim quem portabat proiecerit, ita uidetur sonare quod dicitur, maxime quia sequitur: fleuit puer. sed intellegendum est proiectum esse non a portante, sed. ut fit, ab animo tamquam moriturum. neque eniproiectus sum a facie oculorum tuorum, portabatur qui hoc dixit. et est in cotidiano loquendi legendum est autem, quod scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filio, ut puer ignoraret quo mater abierit, et eam in siluestribus stirpibus latuisse, ne filium siti deficientem uideret. ille autem etiam illa aetate quid mirum, si matre diutius non uisa et tamquam perdita eo loco, ubi solus remanserat, fleuit? quod ergo postea dicitur: accipe puerum, non ut eum de terra uelut iacentem tolleret, dictum est, sed ut ei coniungeretur et eum manu teneret deinceps comitem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicat auditũ. quid est gͦ illud in euangelio a sũmis caeloꝵ usq ad terminos eoꝵ. cum
sine dubio dñs hoc ait cũ de nouissima electoꝵ suoꝵ congregatione loqueretꝰ:¬

Expanded text:
hoc dicat auditum, quid est ergo illud in euangelio: a summis caelorum usque ad terminos eorum, cum hoc dicat auditum, quid est ergo illud in euangelio: a summis caelorum usque ad terminos eorum, cum sine dubio dominus hoc ait, cum de nouissima electorum suorum congregatione loqueret
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ om̃ium quaecumq constituit tibi dñs ds̃ tuus. Hic certe generalit̃ loquens simili¬
tudinẽ posuit imaginẽ tacuit : qm̃ sinulla fit similitudo. ꝓfecto necimago: quia uhi imago.
continuo similitudo : quamuis ñ ubi similitudo. continuo imago.uIII. Quaerendũ quomͦ
sit interrogate dies priores qui fuerunt priores te: ex die quacreauit.
cere. Talis enim quaedam locutio est & in euangelio cũ dicit dñs. qͣd congregabunt᷑ electi
eiꝰ a sũmis caeloꝵ usq ad teriminos eoꝵ : nisi forte hic nec in hominib nec in angłis auditum
esse uult intelligi. q̃d in hoc populo factũ singularit̃ rem cõmendat. Hoc eñĩ sequit᷑. Si factũ
ẽ scđm uerbũ magnũ hoc si auditũ ẽ tale quid: si audiuit gens uocẽ dĩ uiuentis loquentis
io ignis quem ad modũ audistitu & uidisti. Qd siitaẽ ut nec in homis

Expanded text:
litudinem omnium quaecumque constituit tibi dominus deus tuus. hic certe generaliter loquens simililitudinem omnium quaecumque constituit tibi dominus deus tuus. hic certe generaliter loquens similitudinem posuit, imaginem tacuit, quoniam, si nulla fit similitudo, profecto nec imago, quia ubi imago, continuo similitudo, quamuis non ubi similitudo continuo imago. Quaerendum quomodo dictum sit: interrogate dies priores qui fuerunt priores te ex die qua creauit cere. talis enim quaedam locutio est et in euangelio, cum dicit dominus, quod congregabuntur electi eius a summis caelorum usque ad terminos eorum. nisi forte hic nec in hominibus nec in angelis auditum esse uult intellegi, quod in hoc populo factum singulare commendat; hoc enim sequitur: si factum est secundum uerbum magnum hoc, si auditum est tale quid; si audiuit gens uocem dei uiuentis loquentis e medio ignis, quemadmodum audisti tu et uixisti. quod si ita est, ut nec in hominibus nec in angelis
Abbreviated transcription (Latin):
nisi superior aquis ess&. habitari utiq: ab hominib: & animalia t̾rena habere ñ poss& .I. Et
illis quae distribuit dñs ds̃ tuus ea om̃ib gentib quaȩ sunt subcaelo. Nonita dictũ ẽ tam qu̾ã
ds̃ p̃ceperit ea coli agentib ã solo autẽ populo suo ñ coli: sed aut ita dictũ ẽ qd ds̃ p̃scierit
gentes culturã exhibituras his caelestib. & tam̃ hoc p̃sciens creauerit eas: Eũ uͦ populum
suũ futurũ ee p̃sciuerit qui ista ñ coler&. aut distribuit dictũ ẽ ut intelligat᷑ usus qui cõmen¬
dat᷑ in genesi ut sint in signis & in temporib & in dieb & in annis: quẽ usũ in eis cõmunem
hab& populus dĩ cũ om̃ib gentib . ñ autẽ cultũ quẽ habent aliae gentes .vII. Ne obliuis¬
amini testamentũ dñi dĩ ur̃i qd disposuit ad uos & faciatis uobis m& ii

Expanded text:
nisi superior aquis esset, habitari utique ab hominibus et animalia terrena habere non posset? Et ne nisi superior aquis esset, habitari utique ab hominibus et animalia terrena habere non posset? Et ne dores ea et seruias illis, quae distribuit dominus deus tuus ea omnibus gentibus quae sunt sub caelo. non ita dictum est, tamquam deus praeceperit ea coli a gentibus, a solo autem populo suo non coli; sed aut ita dictum est, quod deus praescierit gentis culturam exhibituras his caelestibus et tamen hoc praesciens creauerit ea, eum uero populum suum futurum esse praesciuerit, qui ista non coleret; aut" distribuit" dictum est, ut intellegatur usus, qui commendatur in Genesi: ut sint in signis et in temporibus et in diebus et in annis, quem usum in eis communem habet populus dei cum omnibus gentibus. non autem cultum quem habent aliae gentes. Ne obliuisamini testamentum domini dei uestri, quod disposuit ad uos, et faciatis u
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. & nago id est huius ꝓprie uel illius hominis. Cumuero de pecorib dice¬
retur atq: inrationabilib animantib. solã similitudinem dixit. Quis eñĩ reperiri
potest qui sibi unum constituat canẽ uel quid eius modi qu̾e intuens eiꝰ imaginem
pingat aut fingat: Qd de hominib usitatissimũ ẽ.U. Quid ẽ autẽ qͣd ait nmili¬
.U. Quid ẽ autẽ qͣd ait simili¬
tudinẽ om̃is piscis qua̧tumq sunt iaquis sub terrã: An & aquã ꝓpt̃ tractabilẽ
corpulentiã terram intellegi uoluit.  scđm hoc meo qͣd scriptum ẽ fecit dĩ ca
& terrã & aquas debemꝰ accipere : Assidue quippe scriptura
cõmemoratis uniuersũ mundũ uult intellegi scđin illud. Auxiliũ meũ ad ño qui
fecit calũ & terrã: & in numerabilia eius modi. An ideo dictum ẽ subterra. qđ t̾ra

Expanded text:
hominis; et imago, id est hujus proprie, vel illius hominis. Cum vero de pecoribus dicehominis; et imago, id est hujus proprie, vel illius hominis. Cum vero de pecoribus diceretur atque irrationalibus animantibus, solam similitudinem dixit: quis enim reperiri potest, qui sibi unum constituat canem, vel quid ejusmodi, quem intuens ejus imaginem pingat, aut fingat? quod de hominibus usitatissimum est. V. Ib. IV, 18. Quid est autem quod ait, Similitudinem omnis piscis, quaecumque sunt in aquis sub terra. An et aquam, propter tractabilem corpulentiam terram intellegi uoluit et secundum hoc in eo, quod scriptum est: fecit deus caelum et terram, et aquas debemus accipere? assidue quippe scriptura his duabus partibus commemoratis uniuersum mundum uult intellegi secundum illud: auxilium meum a domino, qui fecit caelum et terram et innumerabilia eius modi. an ideo dictum est "sub<ter> terra", quod terra.
Abbreviated transcription (Latin):
superius dictũ ess& faciamus hominem ad imaginem & similitudinẽ nr̃ãm. quib¬
dam uisum est similitudinem aliquid amplius esse quam imaginem : qͣd homini
reformando ꝑxp̃i gram postea seruaret᷑. Miror autem si ñ ꝓpterea postea imagiñẽ
solã uoluit cõmemorare. quia ubi imago continuo & similitudo ẽ: unde & hic
moyses similitudinem & imaginem fieri uetat scđm eam fortasse rationem quam
diximus. Indetalogo autem generaliter dicitur nullam fieri debere similitudinẽ.¬
õmemoratur. Cũ enĩ nulla similitudo fit ꝓculdubio nec nagi
si imago. utiq & similitudo. Non aut̾ẽ si fit similitudo continuo fit & imago.tamen
similitudo sequit᷑ u nulla imago. Deniq ubi ꝓhibuit similitudinẽ & imaginẽ. ho
itellegi uoluit: ubi & similitudo fieri potest ñ huiꝰ aut illius sed

Expanded text:
superius dictum esset: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quibussuperius dictum esset: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quibusdam uisum est similitudinem aliquid amplius esse quam imaginem, quod homini reformando per Christi gratiam postea seruaretur. miror autem si non propterea postea imaginem solam uoluit commemorare, quia ubi imago, continuo et similitudo est. unde et hic Moyses similitudinem et imaginem fieri uetat secundum eam fortasse rationem quam diximus. in decalogo autem generaliter dicitur nullam fieri debere similitudineommemoratur. Cum enim nulla similitudo fit, procul dubio nec imago fit, quoniam si imago, utique et similitudo. Non autem si fit similitudo, continuo fit et imago; tamen si nulla similitudo, sequitur ut nulla imago. Denique ubi prohibuit similitudinem et imaginem, hominis intelligi voluit, ubi et similitudo fieri potest, non hujus aut illius, sed
Abbreviated transcription (Latin):
e fecerinis iniqui¬
tate. & faciatis uobis ipsis sculptilem similitudinem omnẽ imaginem. Quid inter sit inter
linem & imaginem. quaeri sol&. Sed hic non uideo quid inter esse ui
aut duob istis uocabulis unam rem significauerit. Aut si militudinem dixerit si uerbi
gr̃a fiat statua uel simulacrum habens effigiem humanam : non tamen alicuius hominis
exprimantur liniamenta sicut pictores uel statuarii faciunt intuentes eos quos pingunt
si gemini inter se similes sint : similitudo dici potest alterius cuius lib& in altero : ñ imago.
exp̃ssa uideat᷑ : quarum aliae sunt eiusdem substantie sicut filius. alix non eiusdem
sicut pictura. Vnde illud quod ingenesi scriptũ est fecit dr̃ hominem ad imaginem
dĩ. manifestũ est itadictum ut non eiusdem substantiae sit imago quae facta ẽ. Siem̃
eiusdem ess&. non facta sed genita diceretur. Sed qd ñ addidit & similitudinẽ cum

Expanded text:
e feceritis iniquitatem et faciatis uobis ipsis sculptilem similit-udinem, omnem imaginem. quid intersit inter similitudinem et imaginem quaeri solet. sed hic non uideo quid interesse uoluerit, nisi aut duobus istis uocabulis unam rem significauerit aut similitudinem dixerit, si uerbi gratia fiat statua uel simulacrum habens effigiem humanam, non tamen alicuius hominis exprimantur liniamenta, sicut pictores uel statuarii faciunt intuentes eos quos pingunt si gemini inter se similes sint, similitudo dici potest alterius cuiuslibet in altero, non imago. , unde illa imago expressa uideatur. quarum aliae sunt eiusdem substantiae, sicut filius, aliae non eiusdem, sicut pictura. unde illud, quod in Genesi scriptum est: fecit deus hominem ad imaginem dei, manifestum est ita dictum, ut non eiusdem substantiae sit imago quae facta est. si enim eiusdem esset, non facta, sed genita diceretur. sed quod non addidit "et similitudinem", cum
Abbreviated transcription (Latin):
Inde conicitꝰ amultis qd̾ cad aueri potuerit coruus insidere. quod columba naturaliter
refugit
tem questio ẽ quomodo columba non muenir& ubi residera.
iam sicut narrationis ordo contexitur nudata fuerant cacumina
uidetur quaestio aut ꝑrecapitulationem posse dissolui ut ea posterius narrata intelli¬
gantur quae prius facta sunt: aut potius aquae nondum siccata fuerant. XU¬
uid sibi uult quod dñs dicit non ad iciam ad huc maledicere suꝑ terram ꝓpt̃ opera
ninum. quia ad posita est mens hominis ad malitiam ab iuuentũ
ergo ad huc ꝑcutere omnem carnem uiuam quemadmodum feci. & deinde adum¬
git quȩ scđm largitatem bonitatis su& donat hominib indignis: utrum hic testa¬
menti noui indulgentia sigurata sit & preterita ultio ad uetus ꝑtineat testamen¬
tum. hoc est illud ad legis seueritatem: hoc ad grae bonitatem. .XUI bo

Expanded text:
unde conicitur a multis, quod cadaueri potuit coruus insidere, quod columba naturaliter unde conicitur a multis, quod cadaueri potuit coruus insidere, quod columba naturaliter refugit. Item quaestio est quomodo columba non inuenerit ubi resideret, si iam, sicut narrationis ordo contexitur, nudata fuerant cacumina montium. quae uidetur quaestio aut per recapitulationem posse dissolui, ut ea posterius narrata intellegantur quae prius facta sunt, aut potius, quia nondum siccata fuerant. Quid sibi uult quod dominus dicit: non adiciam adhuc maledicere super terram propter opera hominum, quia adposita est mens hominis ad maligna a iuuentute. non adiciam ergo adhuc percutere omnem carnem uiuam, quemadmodum feci, et deinde adiungit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et praeterita ultio ad uetus pertineat testament
Abbreviated transcription (Latin):
ductum esse sp̃m suꝑ terram & desisse aquam & conclusos fontes abyssi & cataractas
celi & deteritam pluuiam de caelo quaeritur utrum post centum quinquaginta dies hac
facta sint. anꝑrecapitulationem omnia commemorata sunt quȩ pꝰ quadraginta
dies pluuiae fieri coeperunt: ut hoc solum adcentum & quinquagiita dies ꝑtine¬
at quod usq ad ipsos aqua exaltata ẽ : aut de fontib aby ssi cessante iam pluuia aut
quia mansit in altitudine sua dum nullo sp̃u siccaretur. Cetera uero quae dicta
sunt non ꝑꝰ centum quin quaginta dies om̃a facta sunt: sed com memorata
unt om̃a quae ex fine quad raginta dierum fieri coeperunt.
uod scriptũ est dimissum esse coruum nec redisse & dimissam post eum colum¬
bam & ipsam redisse quod non inueniss&. requiem pedib suis questio sola ob¬
õriri utrum coruus mortuus sit analiquomodo uiuere potuerit. quia utiq si
fuit terra ubi requiescer&. etiam columba requiem potuit inuenire pedib suis.

Expanded text:
ductum esse spiritum super terram et desisse aquam et conclusos fontes abyssi et cataractas caeli et detentam pluuiam de caelo, quaeritur utrum post centum quinquaginta dies haec facta sint an per recapitulationem omnia commemorata sunt, quae post quadraginta dies pluuiae fieri coeperunt, ut hoc solum ad centum quinquaginta dies pertineat, quod usque ad ipsos aqua exaltata est aut de fontibus abyssi cessante iam pluuia aut quia mansit in altitudine sua, dum nullo spiritu siccaretur; cetera uero, quae dicta sunt, non post centum quinquaginta dies omnia facta sunt sed commemorata sunt omnia, quae ex fine quadraginta dierum fieri coeperunt. Quod scriptum est dimissum esse coruum nec redisse et dimissam post eum columbam et ipsam redisse, quod non inuenisset requiem pedibus suis, quaestio solet oboriri, utrum coruus mortuus sit an aliquo modo uiuere potuerit. quia, utique, si fuit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit inuenire pedibus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
uña deciuitatib: refugiorũ quousq st& iniudiciũ ne ante inuentus a ꝓpinquo occi¬
iam sudicatũ ubicũq cõꝑtũ ꝓpinquolic& occidere. Nleq enĩ opus est eũ ad udiciũ deduci
cũ iam fuerit iudicat᷑ homicida. & ꝓpterea de illis ciuitatib pulsi¬
QuESTIOUES DEUTERO NOMII

Expanded text:
unam de ciuitatibus refugiorum, quoadusque stet in iudicium, ne ante inuentus a propinquo occiiam iudicatum ubicumque compertum propinquo licet occidere. neque enim opus est eum ad iudicium deduci, cum iam fuerit iudicatus homicida et propterea de illis ciuitatibusQVAEST. DE DEVTERONOMI