comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e querite ab eo ubi scͥpta sint Cumq
ꝑferre non potuerit: uos legite de his
eremplarib quȩ nuꝑ a nobis edita
maledicorum cotidie linguis confodi¬
untur. Sed ut ad compendium ue¬
niam: certe quod illaturussum equis¬
simum est. Edidialiquid quod non
habetur in greco: uel aliter habetur
quam ame uersum est: Quid int̾¬
pretem laniant: Interrogent hebre¬
os: & ipsis auctorib translatiomi meȩ
uel arrogent uel derogent fidẽ. Porro
aliud est si clausis quod dicit᷑ oculis mͥ
uolunt maledicere: & non imitantur
grecorum studium & beniuolentiam.
qui post .lxx. translacores iam xp̃i¬
euuangłio choruscante iudeos & ebi¬
onicas legisueteris interp̃tes. aquilã
iudelicet & syminacum & theodoti¬
onem. & curiose legunt. & ꝑ origenis
laborem exaplois ecclesiis dedicarunt.
Quantomagis latini grati ẽẽ deberent:
quod exultantem cernerent greciam
a se aliquid mutuari: Primum enĩ
magnorum sumptuum est & infini¬

Expanded text:
et quaerite ab eo ubi scripta sint. Cumque et quaerite ab eo ubi scripta sint. Cumque proferre non potuerit, vos legite de his exemplaribus quae nuper a nobis edita, maledicorum quotidie linguis confodiuntur. Sed ut ad compendium veniam, certe quod illaturus sum, aequissimum est. Edidi aliquid quod non habetur in Graeco, vel aliter habetur quam a me versum est? Quid interpretem laniant? interrogent Hebraeos: et ipsis auctoribus, translationi meae vel arrogent vel derogent fidem. Porro aliud est, si clausis, quod dicitur, oculis mihi volunt maledicere, et non imitantur Graecorum studium ac benevolentiam, qui post angelio coruscante, Judaeos, et Ebionitas Legis veteris interpretes, Aquilam videlicet, Symmachum et Theodotionem, curiose legunt, et per Origenis laborem ἐν ἑξαπλοῖς Ecclesiis dedicarunt: quanto magquod exsultantem cernerent Graeciam a se aliquid mutuari? Primum enim magnorum sumptuum est et infini
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑcilium. qui uidicare tancum de
aliis. & ipsi facere nichil nouerunt
Si qui autem fr̃m sunt quib nr̃a non
displicent. his tribuatis exemplar:
ammonentesut hebrea nomina quoꝵ
grandis in hoc uolumine copia est.
distincte & ꝑ interualla transcribant
Nichil enim ꝓderit emendasse librũ:
nisi emendatio librariorum diligentia
conseruetur. Nec quemquã moueat
quod unus a nobis editus liber est. nec
apocriforum tertii & quarti libri som¬
niis delectetur: quia & apud hebreos
ez re neemieq sermones in unum uo¬
lumen coartant᷑ & quȩ ñ habentur
apud illos nec de uigintiquatuor sen¬
orib sunt ꝓcul abicienda sunt. Si quis
autem. Lxx. uobis opposuerit int̾pretes
quorum exemplaria uarietas ipsala¬
cerata & euersa demonstrat. nec poselt
utiq uerum asseri quod diuersum Et.
mittice eum ad euuangłia. in quib
ex egypto uocaui filium meum. & ui¬
debunt in quem compunxerunt.
multaq: alia quȩ latiori oꝑi reseruasl

Expanded text:
supercilium, qui judicare tantum de supercilium, qui judicare tantum de aliis, et ipsi facere nihil noverunt. Si qui autem fratrum sunt, quibus nostra non displicent, his tribuatis exemplar, admonentes ut Hebraea nomina, quorum grandis in hoc volumine copia est, distincte et per intervalla transcribant. Nihil enim proderit emendasse librum, nisi emendatio librariorum diligentia conservetur. Nec quemquam moveat quod unus a nobis editus liber est: nec apocryphorum tertii et quarti somniis delectetur: quia et apud Hebraeos Ezrae Neemiaeque sermones in unum volumen coarctantur: et quae non habentur apud illos, nec de viginti quatuor senibus sunt, procul abjicienda. Si quis autem Septuaginta vobis opposuerit Interpretes, quorum exemplaria varietas ipsa, lacerata et eversa demonstrat nec potest utique verum asseri quod diversum est, mittite eum ad Evangelia: in quibus Ex Aegypto vocavi filium meum: et, Videbunt in quem compunxerunt; multaque alia, quae latiori operi reservamus:
Abbreviated transcription (Latin):
difficilius sit facere quod poscitis an ne¬
gare: necdum statui. Nam neq uobis
aliquid imꝑantib abnuere sentenciȩ
est: & magnitudo oneris impositi ita cer-¬
uices premit. ut ante sub fasce ruendum
sit quam leuandum. Accedunt ad hoc
inuidorum studia: qui omne quod scri¬
bimus rep̃hendendum pucant. Et
interdum contra se conscientia repug¬
nante: publice lacerant que occulte
legunt. in tantum ut clamare com¬
pellar & dicere. Domine libera animã
meam a labiis iniquis: & a lingua do¬
losa. Certius annus est quod semꝑscri¬
bitis atq rescribitis: ut ez re librum
uobis de hebreo transferam. quasi¬
non habeatis greca & latina uolumina.
aut quicquid illud est quod a nobis
puendum sit. Erustra autem ut ait qui¬
dam niti. neq aliud fatigando nisi
odium querere: extremȩ dementie est.
ltaq obsecro uos mi domnion & roga¬
tiane kmñi: ut priuata lectione contenti
librum non efferatis in publicum. nec
fastidiosis ingeratis cibos. uitetisq eorũ

Expanded text:
difficilius sit, facere quod poscitis, an negare, necdum statui. Nam neque vobis aliquid imperantibus abnuere, sententiae est: et magnitudo oneris impositi ita cervices premit, ut ante sub fasce ruendum sit, quam levandum. Accedunt ad hoc invidorum studia, qui omne quod scribimus, reprehendendum putant: et interdum contra se conscientia repugnante, publice lacerant quae occulte legunt; in tantum ut clamare compellar, et dicere: Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa . Tertius annus est quod semper scribitis atque rescribitis, ut Ezrae librum vobis de Hebraeo transferam: quasinon habeatis Graeca et Latina volumina: aut quidquid illud est quod a nobis puendum sit. Frustra autem, ut ait quidam, niti, neque aliud fatigando nisi odium quaerere, extremae dementiae est. Itaque obsecro vos, mi Domnion et Rogatiane charissimi, ut privata lectione contenti, librum non efferatis in publicum, nec fastidiosis ingeratis cibos, vitetisque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
iorclanen. galilee gentium. Popłs qͥ
sedebat intenebris: udit lucẽ mag¬
nam. Et sedentib in regione umbre
mortis: lux orta est eis. Ex inde ce¬
pit iħc p̃dicare & dicere. Penitentiã
agite: appropinquauit enim regnĩ
celorum. Ambulans autem iuxta
mare galilee. uidit duos fr̃s. symo¬
nem qui uocatur petrus. & andrean
frẽm eius mittentes rete in mare.

Expanded text:
um populus qui sedebat in tenebris lucem vidit magnam et sedentibus in regione et umbra mortis lux orta est eis exinde coepit Iesus praedicare et dicere paenitentiam agite adpropinquavit enim regnum caelorum ambulans autem iuxta mare Galilaeae vidit duos fratres Simonem qui vocatur Petrus et Andream fratrem eius mittentes rete in ma
Abbreviated transcription (Latin):
clamantem abba pat̾ Itaꝙ
iam non est seruus. sed filius. Quod si
filius: & heres ꝑ dm̃. Sed tunc quidem
ignorantes dm̃: his qui natura ñ sunt
dii seruiebatis. Nunc autem cum cog¬

Expanded text:
clamantem: Abba, Pater. Itaque jam non est servus, sed filius. Quod si filius: et haeres per Deum. Sed tunc quidem ignorantes Deum, iis qui natura non sunt dii, serviebatis. Nunc autem cum cog
Abbreviated transcription (Latin):
mini in bono semꝑ: & non tantum
cum p̃sens sum apud uos
ilioli mei quos iterum par¬
turio: donec formetur. xp̃c
in uobis. Uellem autem esse
apud uos mͦ. & mutare uoc̃ẽ meam:
qm̃ confundor in uobis. Dicite mͥ qͥ
sub lege uultis ẽe: legem ñ legistis:
scͥptum est enim. qm̃ abrahã duos
filios habuit: unum de ancilla &

Expanded text:
n tantum cum praesens sum apud vos. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam: quoniam confundor in vobis. Dicite mihi qui sub lege vultis esse, legem non legistis? Scriptum est enim, quoniam Abraham duos filios habuit: un
Abbreviated transcription (Latin):
gratis mortuus est.
insensati galathȩ. quisuos
carne consummemini. Tanta passi
estis sine causa: si tamen sine causa
Quigͦ tribuit uobis sp̃m. & oꝑatur
uirtutes in uobis: ex oꝑib legis. an ex
auditu fidei: Sicut scͥptũ ẽ Credidit

Expanded text:
gratis mortuus est o insensati Galatae quis vos carne consummemini? Tanta passi estis sine causa? si tamen sine causa. Qui ergo tribuit vobis Spiritum, et operatur virtutes in vobis: ex operibus legis, an ex auditu fide
Abbreviated transcription (Latin):
non spreuistis neq respuistis. s sicut¬
Ubi est gͦ beatitudo ur̃a: Testinonũ
enim phibeo uobis: quia si fieripos¬
set oculos ur̃os eruissetis & dedissecis
michi. Ergo inimicus uobis factus
sum: uerum dicens uobis:
mulantur uos ñ bene: sed
ercludere uos uolunt utilo¬

Expanded text:
 me sicutubi est ergo beatitudo vestra testimonium enim perhibeo vobis quia si fieri posset oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi ergo inimicus vobis factus sum verum dicens vobis aemulantur vos non bene sed excludere vos volunt ut il
Abbreviated transcription (Latin):
Cognoscite gͦ qͥa qͥ ex fide st̃: hu st̃ filii
abrahe. Prouidens autem scriptura
quia ex fide iustificat gentes ds: pre¬
nuntiauit abrahȩ quia benedicent᷑
in te omnes gentes.
bitur qui ex fide sunt: benedicentur
cum fideli abraham. Quicumq gͦ
exoꝑib legis sunt: sub maledicto sunt
Scͥptum est enim. Maledictus omnis
qui non ꝑmanserit in omnib quȩ

Expanded text:
cognoscitis ergo, quia qui ex fide sunt, ii sunt filii Abrahae. Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae: Quia benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis, qui non permanserit i
Abbreviated transcription (Latin):
subtrahebat & segregabat se: timens
eos qui ex circumcisione erant. Et
simulationi eius consenserunt cȩteri
udei: ita ut barnabas duceretur ab
eis in illam simulationem. Sed cum
udissem quod ñ recte ambularent ad
ueritatem eũgelii: dixi petro cora omĩb¬
Si tu cum iudeus sis gentiliter & ñ iu¬
daice uiuis: quomͦ gentes cogis iudai¬
zare: Nos natura iudei: & ñ ex gentib
peccatores. Scientes autem quod non
iustificatur homo ex oꝑib legis nisi ꝑ
dimus ut iustificemur ex fide xp̃i. &

Expanded text:
at et segregabat se timens eos qui ex circumcisione erant. Et simulationi eius consenserunt cęteri Iudei, ita ut Barnabas duceretur ab eis in illam simulationem. Sed cum vidissem quod non recto pede incedunt ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibsi tu cum Iudaeus sis gentiliter et non iudaice vivis quomodo gentes cogis iudaizare nos natura Iudaei et non ex gentibus peccatores scientes autem quod non iustificatur homo ex operibus legis nisi per didimus ut iustificemur ex
Abbreviated transcription (Latin):
pectu domini: & exaltabit uos Noli¬
te detrahere alterutrum frẽs Qui de¬
trahit fratri. aut qui iudicat frẽm su¬
um: detrahit legi & iudicat legem.
Si autem iudicas legem: non esfactor
legis sed iudex. Unus est legislator &
iudex: qui potest ꝑdere & liberare. Tu
autẽ quis es qͥ iudicas ꝓximũ tuum:
cce nunc qui dicitis. I¬
hodie aut crastino ibimus
in ciutatem illam. & faci¬
emus quidem ibi annum. & merca-¬
bimur. & lucrum faciemus: qui igno¬
ratis quid erit in crastinum. Que enĩ
est uita ur̃a: Tlapor est ad modicum
parens: & deincceps exterminabitur.
ꝓ eo ut dicatis. Si dominus uoluerit.
& si uixerimus: faciemus hoc aut il¬
lud. Nunc autem exultatis in suꝑbiis
ur̃is. Omnis exultatio talis maligna
est. Scienti gͥ bonum facere & non faci¬
enti: peccatum est illi.
gite nunc diuites: plorate ulu

Expanded text:
pectu Domini et exaltabit vos nolipectu Domini et exaltabit vos nolite detrahere de alterutrum fratres qui detrahit fratri aut qui iudicat fratrem suum detrahit legi et iudicat legem si autem iudicas legem non es factor legis sed iudex judex, qui potest perdere et liberare. Tu autem quis es, qui judicas proximum? Ecce nunc qui dicitis, Hodie aut crastino ibimus in civitatem illam, et faciemus ibi quidem annum, et mercabimur, et lucrum faciemus; qui ignoratis quid erit in crastinum. Quae est enim vita vestra? Vapor est ad modicum parens; deinceps exterminabitur. Pro eo ut dicatis: Si Do si uixerimus, faciemus hoc aut illud. nunc autem exultatis in superbiis uestris: omnis exultatio talis maligna est. scienti igitur bonum facere et non facienti peccatum est illi. Age nunc, diuite
Abbreviated transcription (Latin):
noe bella & lites in uobis:
Nonne ex concupiscentiis
ur̃is: que militant in mem¬
bris uris: Concupiscitis: & ñ habetis.
Occiditis & zelatis: & non potestis adi¬
pisci. Litigatis & belligeratis: non ha¬
betis ꝓpter quod non postulastis. Pe-¬
titis & non accipitis. eo quod male pe¬
taus ut in concupisenmusuris mnsu¬
matis. Acdulteri: nescitis qͥa amicitia
huius mundi inimica est deo:A¬
uicumq gͦ uoluerit amicꝰ
esse scł̃i huius: inimicus dĩ
constituitur. Aut putatis
quia maniter scͥptura dicat: ad inui¬
diam concupiscit sp̃c qui habitat in
uobis: Maiorem autem dat gr̃ãm:
ꝓpter quod dicit. Ds̃ suꝑbis resistit:
humilib autem dat grãm. Subditi
gͥ estote deo: resistite autem diabolo.
& fugiet a uobis. Appropinquate
domino: & appropinquauit uobis.
Emundate manus peccatores: & pu¬
rificate corda duplices animo. Mise¬
ri estote: & lugete & plorate. Risusũr
in luctum conuertat᷑. & gaudium
in merorem. Humiliamini in cons¬

Expanded text:
nde bella et lites in vobis? Nonne hinc? ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris? Concupiscitis, et non habetis: occiditis, et zelatis; non potestis adipisci: litigatis, et belligeratis, et non habetis, propter quod non postulastis. Petitis, et non accipitis; eo quod male petatis ut in concupiscentiis vestmatis adulteri nescitis quia amicitia huius mundi inimica est Dei quicumque ergo voluerit amicus esse saeculi huius inimicus Dei constituitur aut putatis quia inaniter scriptura dicat ad invidiam concupiscit Spiritus qui inhabitat in nobis maiorem autem dat gratiam propter quod dicit Deus superbis resistit humilibus autem dat gratiam subditi igitur estote Deo reet fugiet a uobis. Appropinquante Deo, et appropinquabit uobis. Emundate manus, peccatores, et purificate corda, duplices animo. Miseri estote, et lugete, et plorate et risuertatur et gaudium in maerorem humiliamini in cons
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph̃as: qͥ locuti sunt in nomine dñi.
cce beatificamus
qui sustinuer̃t. Sufferentiã
iob audistis. & finẽ dñi ui¬
distis: qm̃ misericors est dominus &
miseratorI
nte omnia autem frẽs mei
nolite iurare: neq ꝑ cȩlum
neq ꝑ terram. ueq aliud quodcumq
iuramentum. Sit autem sermo ũr
est est non. non: ut non sub iudicio
decidatis. Tristatur aliquis ur̃m:¬

Expanded text:
prophetas qui locuti sunt in nomine Domini ecce beatificamus qui sustinuerunt sufferentiam Iob audistis et finem Domini vidistis quoniam misericors est Dominus et miserator ante omnia autem fratres mei nolite iurare neque per terram neque aliud quodcumqiuramentum; sit autem sermo vester: est, est, non, non, ut non sub iudicio decidatis. Cum autem aliquis iur
Abbreviated transcription (Latin):
putrefactȩ sunt: & uestimenta ur̃a a
tineis comesta sunt. Aurum & argen¬
rriastis uobis iram in nouissimis die¬
bus Scce merces opariorum qui mes¬
suerunt regiones ur̃as. quȩ fraudata
est a uobis clamat: & clamor eorum in
aures domini sabbaoth introiit. Epu¬
lati estis suꝑ terram: & in luxuriis e¬
nutristis corda ur̃a. In diem occisionis
adduxistis & occidistis iustum: & non
restitit uobis. Patientes gͥ estote frẽs:
usq ad aduentum dñi
cce agricola expectat p̃tio¬
sum fructum terre patient̾
ferens: donec accipiat dem¬
tientes estote & uos. & confirmate cor

Expanded text:
putrefacte sunt et vestimenta vestra a tineis comesta sunt, aurum et argenate vobis iram in novissimis diebus. Ecce merces opsuerunt regiones vestras qui fraudatus est a vobis clamat et clamor ipsorum in aures Domini Sabaoth introiit epulati estis super terram et in luxuriis enutristis corda vestra in die occisionis addixistis occidistis iustum non resistit vobis patientes igitur estote fratres usque ad adventum Domini ecce agricola expectat pretiosum fructum terrae patienter ferens donec accipiat temtientes estote et vos
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit iħm: quem uos interemisti
suspendentes in ligno. Hunc d̃s pͥnci¬
pem & saluatorem exaltauit dextera
sua: ad dandam penitentiam isrł &
remissionem peccatorum. Et nossu¬
mus testes horum uerborum: & sp̃c¬
sc̃s. quem dedit d̃s omnib obedientib
sibi. Hec cum audissent dissecabant᷑:
e cogitabant int̾ficere illos Surgens
autem quidam in concilio phariseus
nomine gamalihellegis doctor hono¬
tibilis umu̾se plebi: ussit foras ad bre¬
ue homines fieri. dixitq ad illos. Siri
utlito: actendite uobis suꝑ hominib
istis. quid acturi sitis. Ante hos enim
dies extitit theoclas magus. dicens se ẽe
aliquem magnum: cui consensit nu
merus urorum circiter quadringen¬
torum. Qui occisus est: & omnes quicũ¬
ꝙ credebant ei dissipati sunt. & reda¬
ei ad nichilum. Post hunc exticit iu¬
cdas galileus in dieb ꝑfessionis. & au̾tit
popłin post se: & ipse piit. & omnes
quotquot consenserunt ei disꝑsi sunt.
Et nunc itaq dico uobis. Discedite ab

Expanded text:
remistis suspendentes in ligno hunc Deus principem et salvatorem exaltavit dextera sua ad dandam paenitentiam Israhel et remissionem peccatorum et nos sumus testes horum verborum et Sps quem dedit Deus omnibus oboedientibus sibi haec cum audissent dissecabantur et cogitabant interficere illos surgens autem quidam in concilio Pharisaeus nomine Gamalihel legis doctor honorabilis universae plebi iussit foras ad breve homines fieri dixitque ad illos viri israhelitae adtendite vobis super hominibus istis quid acturi sitis ante hos enim dies extitit Theodas dicens esse se aliquem cumerus virorum circiter quadringentorum: qui occisus est: et omnes qui credebant ei, dissipati sunt, et redacti ad nihilum. Post hunc exstitit Judas Galilaeus in diebus professionis, et avertit populum post se, et ipse periit: et omnes, quotquot consenserunt ei, dispersi sunt. Et nunc itaque dico vobis, discedite ab
Abbreviated transcription (Latin):
fernus & ꝑdicio coram domino: qͣnto
magis corda filiorum hominũ: Non
amat pestilens eum qui se corripit:
nec ad sapientes graditur. Cor gau¬
dens exhilarat faciem: in merore am¬
mi deicitur sp̃c. Cor sapientis querit
doctrinam: & os stultorum pascitur
imperitia. Omnes dies pauꝑis mali:
secura mens quasi iuge conuiuitm.
Meluis est parum cum timore dñi:
quam thesauri magni & insatiabiles
cum odio. Uir iracundus ꝓuocat rycaᷤ.
qui patiens est. suscitatas mitigat. Iter
impiorum quasi sepisspinarum: uia
iustorum absq offendiculo. Filius
sapiens letificat patrem: & stultus
homo despicit matrem suam. Stul¬
ticia gaudium stulto: & uir prudens
dirigit gressus suos. A¬
issipantur cogitationes
ubi non est consilium: ubi
uero plures sunt consilia-¬
rii confirmantur. Letatur homo
in scientia oris sui: & sermo oportunꝰ¬
est optimꝰ. Semita uite suꝑ eruditum:
ut declinet de inferno nouissimo. Dom᷑
suꝑboꝵ demoliet᷑ dñs: & firmos faciet

Expanded text:
ino: quanto magis corda filiorum hominum! Non amat pestilens eum, qui se corripit: nec ad sapientes graditur. Cor gaudens exhilarat faciem: in moerore animi dejicitur spiritus. Cor sapientis quaerit doctrinam: et os stultorum pascitur imperitia. Omnes dies pauperis, mali: secura mens quasi juge convivium. Melius est parum cum timore Domini, quam thesauri magni et insatiabiles.cum odio. Vir iracundus provocat rixas: qui patiens est, mitigat suscitatas. Iter pigrorum quasi sepes spinarum: via justorum absque offendiculo. Filius sapiens laetificat patrem: et stultus homo despicit matrem suam: Stultitidiriget gressus suos. Dissipantur cogitationes ubi non est consilium: ubi vero plures sunt consiliarii, confirmantur. Laetatur homo in sententia oris sui: et sermo opportuest optimus. Semita vitae super eruditum, ut declinet de inferno novissimo. Domum superborum demolietur Dominus: et firmos faciet
Abbreviated transcription (Latin):
resesse cum eis: quia rapinas medi¬
tabitur mens eorum. & fraudes la¬
bia eorum locuntur. Sapientia edifi¬
cabitur domus: & prudentia robora¬
bitur. In doctrina replebuntur cel-¬
laria: uniu̾sa substantia pretiosa
& pulcherrima. Dir sapiens& fortiᷤ
est & uir doctꝰ robustꝰ & ualidꝰ quia cũ
dispositione initur bellum. & erit
salus ubi multa consilia sunt. Ex¬
celsa stulto sapientia: in porta non
aꝑiet os suum. Qui cogitat mala fa-¬
cere: stultus uocabitur. Cogitatio
stulti peccatum est: & abhominatio
hominum detractor

Expanded text:
res esse cum eis quia rapinas medires esse cum eis quia rapinas meditatur mens eorum et fraudes labia eorum loquuntur sapientia aedificabitur domus et prudentia roborabitur in doctrina replebuntur cellaria universa substantia pretiosa et pulcherrima vir sapiens et fortis est et vir doctus robustus et validus quia cum dispositione initur bellum et erit salus ubi multa consilia sunt excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum qui cogitat malefacere stultus vocabitur cogitatio stulti peccatum est et abominatio hominum detractor
Abbreviated transcription (Latin):
dio pater usti: qui sapientẽ genuit
letabitur in eo. Gaudeat. pater tuus
& mater cua: & exultec que genuit te
Prebe fili mi cor tuum michi: & ocłi
tui uasmeas custodiant. Profunda
enim fouea est meretrix: & puteus an¬
gustus aliena. Insidiatur in uia quali
latro: & quos in cautos uiderit inter fi¬
cit. Cui ue cuius patri ue. cui rixe.
cui fouce. cui sine causa uulnera. ciu
suffusio oculorum: nonne his qui mo¬
rantur in uino. & student calicib epo¬
candis: Ne intuearis uinum quando
flauescit: cum splenduerit in uitro
color eius. Ingreditur blande: sed in
nouissimo mordebit ut coluber. &
sicut regulus uenena diffundet. Oclĩ
cui uidebunt extraneas: & cortuum
loquetur ꝑuersa. Et erissicut dormi¬
ens in medio mari: & quasi sopitus
gubernator amisso clauo. Et dices.
Uerberauerunt me sed non dolui:
traxerunt me & ego non sensi Qnͣdo
euigilabo: & rursum uina reppiã:
Ne emuleris uiros malos. nec deside¬

Expanded text:
dio pater iusti qui sapientem genuit dio pater iusti qui sapientem genuit laetabitur in eo gaudeat pater tuus et mater tua et exultet quae genuit te praebe fili mi cor tuum mihi et oculi tui vias meas custodiant fovea enim profunda est meretrix et puteus angustus aliena insidiatur in via quasi latro et quos incautos viderit interficit cui vae cuius patri vae cui rixae cui foveae cui sine causa vulnera cui suffusio oculorum nonne his qui morantur in vino et student calicibus epotandis ne intuearis vinum quando flavescit cum splenduerit in vitro color eius ingreditur blande sed in novissimo mordebit ut coluber et sicut regulus venena diffundet oculi tui videbunt extraneas et cor tuum loquetur perversa et eris sicut dormiens in medio mari et quasi sopitus gubernator amisso clavo et dices verberaverunt me sed non dolui traxerunt me et ego non sensi quando evigilabo et rursum vina repperiam ne aemuleris viros malos nec deside
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse iudicabit contra te causam il¬
lorum. Ingrediatur ad doctrinam
cor tuum: & aures tuȩ ad uerba scien¬
cie. Noli subtrahere apuero disci-¬
plinam. Si enim ꝑcusseris eum uir¬
ga: non morietur: Tu iuirga pcutieseũ
ce animã eius de inferno liberabis.
ili mi si sapiens fuerit ꝓ¬
animus cuus. gaudebit te-¬
cum cor meum: & exulta¬
bunt renes mei cum locuta fuerint
rectum labia cua. Non emuletur
cor tuum peccatores. sed incimore do-¬
num esto tota die: quia habebis
spem in nouissimis. & prestolatio
tua non auferetur. Audi fili mi et
esto sapiens: & dirige in ura amimũ
tuum. Noli esse in conuiuiispotato¬
rum: nec in comessationib eorum
qui carnes ad uescendum conferunt.
Q uia uacantes potib & dantes sym¬
bola consumentur: & uestiet᷑ pan-¬
nis dormitatio. Audi patrem tuũ
qui genuit te: & ne contempnas cũ
senuerit mater tua. Ueritatem eme:
& noli uendere sapientiam & doctri¬
nam & intelligentiam. Exultat gau-¬

Expanded text:
et ipse judicabit contra te causam ilet ipse judicabit contra te causam illorum. Ingrediatur ad doctrinam cor tuum, et aures tuae ad verba scientiae. Noli subtrahere a puero disciplinam: si enim percusseris eum virga, non morietur. Tu virga percuties eum: et animam eius de inferno liberabis fili mi si sapiens fuerit animus tuus gaudebit tecum cor meum et exultabunt renes mei cum locuta fuerint rectum labia tua non aemuletur cor tuum peccatores sed in timore Domini esto tota die quia habebis spem in novissimo et praestolatio tua non auferetur audi fili mi et esto sapiens et dirige in via animum tuum noli esse in conviviis potatorum nec in comesationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt quia vacantes potibus et dantes symbola consumentur et vestietur pannis dormitatio audi patrem tuum qui genuit te et ne contemnas cum senuerit mater tua veritatem eme et noli vendere sapientiam et doctrinam et intellegentiam exultat gau
Abbreviated transcription (Latin):
quos posuerunt patres tui. Uidisti
uirum uelocem in oꝑe suo: coram re¬
gib stabit. nec erit ante ignobiles.
Quando sederis ut comedascum pͥn¬
cipe: diligenter attende quȩ apposi¬
ta sunt ante faciem tuam. & statue
culcrum in gutture tuo. si tamen ha¬
bes in potestate animam cuam. Ne
desicieres de cibis euis: in quo est pa¬
ns mencdacii. Noli laborare ut dite.¬
ris: sed prudentiȩ tuȩ pone modum.
Ne erigas oculos tuos ad opesquasha¬
bere non poteris: quia facient sibi
pennas quasi aquile. & uolabunt in
celum. Ne comedas cum homine in¬
uido: & ne desideres cibos eius. Qm̃ in
similitudinem arioli & comectoris.
estimat quod ignorat. Comede & bi¬
be dicet cibi: & mens euis non est cecũ
Cibos quos comederas euomes: et
ꝑdes pulchros sermonesuos. In au¬
rib insipientium ne loquaris: quia
desꝑicient doctrinam eloquii tui.
Ne attingas cerminosparuulorum:
& agrum pupillorum ne introeas.
Propinquus enim eorum fortis est:

Expanded text:
quos posuerunt patres tui. Vidisti quos posuerunt patres tui. Vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignobiles quando sederis ut comedas cum principe diligenter adtende quae posita sunt ante faciem tuam et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam ne desideres de cibis eius in quo est panis menris: sed prudentiae tuae pone modum. Ne erigas oculos tuos ad opes, quas habere non potes: quia facient sibi pennas quasi aquilae, et volabunt in coelum. Ne comedas cum homine invido, et ne desideres cibos ejus: Quoniam in similitudinem harioli et conjectoris, aestimat quod ignorat. Comede et bibe, dicet tibi: et mens ejus non est tecum. Cibos, quos comederas, evomes, et rdes pulchros sermones tuos. In auribus insipientium ne loquaris: quia despicient doctrinam eloquii tui. Ne attingas terminos parvulorum: et agrum pupillorum ne introeas. Propinquus enim illorum fortis est:
Abbreviated transcription (Latin):
gabit eam. Qui calumpniatur paii.¬
perem ut augeat diuitias suas: da-¬
bit ipse ditiori & egebit
Selina aurem tuam & audi uerba sa-¬
pientium. Appone autem corad do-¬
ctrinam meam: quia pulchra erit
domino fidutia tua. unde & ostendi
tibi eam hodiȩ. Sece descͥpsi eam t̃
tripliciter in cogita tionib & sci¬
entia: ut ostenderem tibi firmita¬
tem & eloquia ueritatis. respondẽ¬
re ex his illis qui miserunt de. Hon¬
facias uiolentiam pauꝑi quia pau¬
per est. neꝙ conteras egenum in por¬
ta: quia dominus iudicabit causã
eius. & configet eos qui confixerunt
animam eius. Noli esse amicus ho
mini iracundo. neq ambules cum
uiro furioso: ne forte discas semitas
eius & sumas scandalum animȩ
cue. Noli esse cum his qui defigunt
manus suas: & qui uades se offerunt
ꝑ debitis. Si enim non habesunde re¬
stituas: quid cause est ut tollas operi¬
mentum cuum de cubiculo tuo: Ne
transgrediaris terminos antiquos:

Expanded text:
gabit eam. Qui calumniatur paugabit eam. Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias suas, dabit ipse ditiori, et egebit. Inclina aurem tuam, et audi verba sapientium: appone autem cor ad doctrinam meam. Quae pulchra erit Domino fiducia tua, unde et ostendi eam tibi hodie. Ecce descripsi eam tibi tripliciter, in cogitationibus et scientia: Ut ostenderem tibi firmitatem, et eloquia veritatis, respondere ex his, illis qui miserunt te. facias uiolentiam pauperi, quia pauper est, neque conteras egenum in porta, quia dominus iudicabit causam eius et configet eos qui confixerunt animam eius. mini iracundo neque ambules cum uiro furioso, ne forte addiscas semitas eius et sumas scandalum anime tuae. Noli esse cum his, qui defigunt manus suas, et qui vades se offerunt pro debitis: Si enim non habes unde restituas, quid causae est ut tollat operimentum de cubili tuo? Ne transgrediaris terminos antiquos,
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑauꝑ obiuauer̃t sibi: utriꝰq: oꝑator
ẽ dñs. Callidus uidet malũ & abscon¬
dit se: in nocens ꝑtransiit & afflictus ẽ
custos aũ anime sue longe recedit abeis.
Puerbiũ est adolescens uixta uiã suã:
etiã cũ senuerit. ñ recedet ab ea. Diues
pauꝑib imꝑat: & qui accipit mutu¬
um seruus est fenerantis. Qui semi¬
nat iniquitatẽ metet mald & uirga
ue sue consummabitur. Qui ꝓnus
est ad miscłiam benedicetur: de pa¬
nib enim suis dedit pauꝑi Tuctoriã
nera: animã autẽ auferet accipientiũ
Sice derisorem & exibit cum eo urgi-¬
um: cessabuntq cause & contumeliã.
Oui diligit cordis munditiam: ꝓpter
grãm labiorum suorum habebit ami-
cum regem Oculi domini custodi-¬
unt scientiam: & supplantant᷑ uerba
iniqui. Dicit piger leo est foris: in me¬
dio platearum occidendussũ. Houea
ꝓfunda os aliene: cui iratus est dñs
incidet in eam. Stulticia colligata ẽ.
in corde piieri: & uirga disciplinȩ fu-¬

Expanded text:
triusque operator est Dominus. Callidus vidit malum, et abscondit se: innocens pertransiit, et afflictus est custos autem animae suae longe recedit ab eis. Proverbium est: Adolescens juxta viam suam, etiam cum senuerit non recedet ab ea dives pauperibus imperat et qui accipit mutuum servus est fenerantis qui seminat iniquitatem metet mala et virga irae suae consummabitur qui pronus est ad misericordiam benedicetur de panibus enim suis dedit pauperi eice nera: animam autem aufert accipientiam. Ejice derisorem, exibit cum eo jurgium, cessabuntque causae et contumeliae. Qui diligit cordis munditiam, propter gratiam labiorum scum regem. Oculi Domini custodiunt scientiam: et supplantantur verba iniqui. Dicit piger: Leo est foris, in medio platearum occidendus sum. Fovea profunda os alienae: cui iratus est Dominus, incidet in eam. Stultitia colligata est in corde pueri, et virga disciplinae fu
Abbreviated transcription (Latin):
& pro rectis iniquus. Melius est ha-¬
bitare in derra deserta: quam cum
muliere rixosa & iracunda. Thesau¬
rus desiderabilis & oleum in habi¬
taculo iusti: & imprudens homo
dissipabit illud. Qui sequitur iu¬
sticiam & miscłiam: inueniet uitã¬
& iusticiam & głam. Ciuitatem for¬
tium ascendit sapiens: & destruxit
robur filucie eius. Qui custodit os
suum & linguam suam: custodit ab
angustiis animam suam. Suꝑbus
& arrogans uocabitur indoctus: qͥ
in ira oꝑatur supbiam. Desideria
occidunt pigrum: noluerunt enim
quicquam manus eus oꝑari. Tota
die concupiscit & desiderat: qͥ autẽ
iustus est cribuet & non cessabit
ostie impiorum abhonu¬
nabiles: quia offerunt᷑ ex
scelere. Testis menclax pe¬
ribit: uir obediens loquit᷑ uictoriã.
Uia impius ꝓcaciter offirmat uul-¬
cum suum: qui autem rectus est
corrigit uiam suam. Non est sapi¬
entia. non est prudentia: non est
consilium contra dominũ. Equus
paratur ad diem belli: dominus

Expanded text:
et pro rectis iniquus. Melius est haet pro rectis iniquus. Melius est habitare in terra deserta, quam cum muliere rixosa et iracunda. Thesaurus desiderabilis, et oleum in habitaculo justi: et imprudens homo dissipabit illud. Qui sequitur justitiam et misericordiam, inveniet vitam, justitiam, et gloriam. Civitatem fortium ascendit sapiens, et destruxit robur fiduciae ejus. Qui custodit os suum, et linguam suam, custodit ab angustet arrogans vocatur indoctus: qui in ira operatur superbiam. Desideria occidunt pigrum: noluerunt enim quicquam manus ejus operari. Tota die concupiscit et desiderat: qui autem justus est: tribuit et non cessabit. Hostie impiorum abhominabiles: quia offeruntur ex scelere. Testis mendax peribit: vir obediens loquetur victoriam. Vir impius procaciter affirmat vultum suum: qui autem rectus est: corrigit viam suam. Non est sapientia: non est prudentia: non est consilium contra Dominum. Equus paratur ad diem belli: Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
rum dilatatio cordis: lucerna impioꝵ
peccatum. Cogitationes robusti semꝑ
in abundantia: omnis audem piger
semꝑ in egestate. Qui congregat ches¬
auros lingua menclacii excors & uanꝰ¬
est: & impingetur ad laqueos mortis.
Rapine impiorum detrahent eos: qͥa
noluerunt facere iudicium. Peru̾sa
uia uiri aliena est: qui autem mun¬
dus est: rectum opus eius. Melius
est sedere in angulo domatis: quam
cum muliere litigiosa & in domo com¬
mumi Anima impii desiderat malũ:
non miserebit᷑ ꝓximo suo. Multato
pestilente sapientior erit paruulus:
& si sectetur sapientem sumet scientiã.
Excogitat iustus dedomo impii: ut
detrahat impios a malo in malum.
Oui obcurat aurem suam ad clamorẽ
pauꝑis: & ipse clamabit & non exau¬
dietur. Munus absconditũ extinguuis
iras: & donum in sinu indignationem
maximam. Gaudium iusto est facere
iudicium: & pauor oꝑantib iniqui¬
tatem Cir qui errauerit auia do¬
non ditabitur. Pro iusto dat᷑ impiꝰ.

Expanded text:
rum et dilatatio cordis lucerna impiorum rum et dilatatio cordis lucerna impiorum peccatum cogitationes robusti semper in abundantia omnis autem piger semper in egestate qui congregat thesauros lingua mendacii vanus est et inpingetur ad laqueos mortis rapinae impiorum detrahent eos quia noluerunt facere iudicium perversa via viri aliena est qui autem mundus est rectum opus eius melius est sedere in angulo domatis quam cum muliere litigiosa et in domo communi anima impii desiderat malum non miserebitur proximo suo multato pestilente sapientior erit parvulus et si sectetur sapientem sumet scientiam excogitat iustus de domo impii ut detrahat impios in malum qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis et ipse clamabit et non exaudietur munus absconditum extinguet iras et donum in sinu indignationmaximam. gaudium iusto est facere iudicium et pauor operantibus iniquitatem. uir, qui errauerit a uia donon ditabitur. Pro justo datur impius:
Abbreviated transcription (Latin):
quam festinatur in principio: in no¬
uissimo benedictione carebit. Ne di¬
cas reddam malum ꝓ malo: expecta
dominum & liberabit te. Abhomi¬
natio est apud dominum pondus
& pondus: statera dolosa non est bo¬
na. Adomino diriguntur gressus ui¬
ri: quis audem hominum incelligere
poterit uiam suam: Ruina est ho¬
mini deuorare scõs: & post uota tra¬
ctare. Dissipat impios rex sapiens:
& incuruat suꝑ eos fornicem. Lucer¬
na domini spiraculum hominis:
quȩ inuestigat omnia secreta uentris.
Miscł̃ia & ueritas custodiunt regem:
& roboratur clementia chronus eius
Exultatio iuuenum fortitudo eorũ:
& dignitas senum canities:l¬
uior uulneris abstergit ma¬
la: & plage in secretiorib uentris.
Sicut diuisiones aquarum: ita cor
regis in manu domini. Quocumq
uoluerit: inclinabit illud. Omnis
uia uiri recta sibi uidetur. appen¬
dit autem corda dominus. Facere
miscł̃iam & iudicium: magisplacet
deo quam uictime. Exaltatio oculo¬

Expanded text:
quam festinatur in principio in noquam festinatur in principio in novissimo benedictione carebit ne dicDominum, et liberabit te. Abominatio est apud Dominum pondus et pondus: statera dolosa non est bona. A Domino diriguntur gressus viri: quis autem hominum intelligere potest viam suam? Ruina est hominis devorare sanctos, et post vota trctare. Dissipat impios rex sapiens, et incurvat super eos fornicem. Lucerna Domini spiraculum hominis, quae investigat omnia secreta ventris. misericordia et veritas custodiunt regem et roboratur clementia thronus eius exultatio iuvenum fortitudo eorum et dignitas senum canities livor vulneris absterget mala et plagae in secretioribus ventris sicut divisiones aquarum ita cor regis in manu Domini quocumque voluerit inclinabit illud omnis via viri recta sibi videtur adpendit autem corda Dominus facere misericordiam et iudicium magis placent Domino quam victimae exaltatio oculo
Abbreviated transcription (Latin):
omne malum intutu suo.I
uis potest dicere mundum
est cor meum: purus sum
apeceato: Pondus & pon¬
dus. mensura & mensura: utrumq
abhominabile est apud dm̃. Ex stu¬
diis suis intelligitur puer: si munda¬
& si recta sint oꝑa euis. Aurem audi¬
entem & oculum uidentem: cominus
fecit utrumq Noli diligere somnũ:
ne te egestas opprimat. Aperi oculos
tuos: & saturare panib. Malum ẽ.
malum est dicit omnis emptor: &
cum recesserit tunc gloriabit᷑. Aurũ
& multitudo gemmarum & uaspre-¬
tiosum: labia scientiȩ. Tolle uestimen¬
tum euis qui fideiussor extitit aliem:
& pro extraneis aufer pignus ab eo-
Suauis est homini panis menclacii:
& postea implebitur os eius cauculo.
Cogitationes consiliis roborantur: &
gubernaculis tractanda sunt bella.
Siqui reuelat misteria. & ambulat
fraudulenter. & dilatat labia sua:
ne cominiscearis. Qui maledicit pa¬
tri suo & matri: extinguetur lucerna
eius in mediis tenebris. Hereditas ad

Expanded text:
omne malum intuitu suo. omne malum intuitu suo. Quis potest dicere: Mundum est cor meum, purus sum a peccato? Pondus et pondus, mensura et mensura: utrumque abominabile est apud Deum. Ex studiis suis intelligitur puer, si munda et recta sint opera ejus. Aurem audientem, et oculum videntem, Dominus fecit utrumque. Noli diligere somnum, ne te egestas opprimat: aperi oculos tuos, et saturare panibus. Malum est, malum est, dicit omnis emptor: et cum recesserit tunc gloriabitur est aurum et multitudo gemmarum vas autem pretiosum labia scientiae tolle vestimentum eius qui fideiussor extitit alieni et pro extraneis aufer pignus ab eo suavis est homini panis mendacii et postea implebitur os eius calculo cogitationes consiliis roborantur et gubernaculis tractanda sunt bella ei qui revelat mysteria et ambulat fraudulenter et dilatat labia sua ne commiscearis qui maledicit patri suo et matri extinguetur lucerna eius in mediis tenebris hereditas ad
Abbreviated transcription (Latin):
eris sapientem intelliget disciplinam.
Oui affligit patrem & fugit matrem:
ignominiosus est & infelix. Non cesses
fili audire doctrinam: nec ignores ser-¬
mones scientiȩ. Testis inquus deridet
iudicium: & os impiorum deuorat ini¬
quitatem. Parata sunt derisorib iudi¬
cia: & mallei ꝑcutientes stultorum cor-¬
porib. Luxuriosa resuinum & tumul-¬
tuosa ebrietas: quicumq his delectatur
non erit sapiens. Sicut rugitus leonis
ita terror regis: qui ꝑuocat eum peceat
in animam suam. Honor est homini.
qui separat se acontentionib: omnes
autem stulti miscentur contumeliis.
Propter frigus piger arare noluit: men¬
dicabit gͦ estate & non dabit᷑ ei. Sicut
aqua ꝓfunda sic consilium in corde
uiri: sed homo sapiens exhauriet illud.
Multi homines miser icordes uocant᷑
uirum autem fidelem quis inueniet:
lustus qui ambulat in simplicitate
sua: beatos post se filios derelinquet:
Rex qui sedet in solio iudicii: dissipat

Expanded text:
eris sapientem, intelliget disciplinam. eris sapientem, intelliget disciplinam. Qui affligit patrem, et fugat matrem, ignominiosus est et infelix. fili, audire doctrinam, nec ignores sermones scientiae. testis iniquus deridet iudicium, et os impiorum deuorat iniquitatem. parata sunt derisoribus iudicia et mallei percutientes stultorum corporibus. Luxuriosa res uinum et tumultuosa ebrietas: quicumque in his delectatur, non erit sapiita terror regis: qui provocat eum, peccat in animam suam. Honor est homini, qui separat se a contentionibus: omnes autem stulti miscentur contumeliis. Propter frigus piger arare noluit: mendicabit ergo aestate, et non dabitur illi. Sicut aqua profunda, sic consilium in corde viri: sed homo sapiens exhauriet illud. Multi homines misericordes vocantur: virum autem fidelem quis inveniet? Justus, qui ambulat in simplicitate sua, beatos post se filios derelinquet. Rex, qui sedet in solio judicii, dissipat
Abbreviated transcription (Latin):
leonis ita & regis ira: & sicut ros super
herbam ita hilaritas eius. Dolor pa¬
tris filius stultus: & tecta iugiter ꝑ¬
stillantia litigiosa mulier. Domus&
diuitiȩ dantur a parentib:adomino
autem ꝓpͥe uxor bona. Pigredo im¬
mittit soporem: & anima dissoluta
esuriet. Qui custodit mandatum cu-¬
stodit amimam suam: qui autem ne¬
gligit uias suas mortificabit᷑. Eenerat᷑
domino qui miseretur pauꝑis: & ui¬
cissitudinem suam reddet ei Srudi
filium tuum ne despes: ad inc̾tectionẽ¬
autem eius ne ponas animam tuam
Oui impatiens est sustinebit damp¬
num: & cum iapuerit aliud appo-¬
net. Audi consilium & suscipe disci-¬
plinam: ut sis sapiens in nouissimis
tuis. Multe cogitationes in corcde ui¬
ri: uoluntas autem domini ꝑmane¬
bit. Homo incugens misericors est:
& melior ẽ pauꝑ iustus qͣm uir mendax.
Cimor domini aduitam: & in pleni-¬
plicat eam. Pestilente flagellato stul¬
tus sapientior erit: si autem corripu¬

Expanded text:
leonis, ita et regis ira: et sicut ros super leonis, ita et regis ira: et sicut ros super herbam, ita hilaritas ejus. Dolor patris, filius stultus: et tecta jugiter perstillantia, litigiosa mulier, Domus, et divitiae dantur a patribus: a Domino autem proprie uxor prudens. Pigredo immittit soporem, et anima dissoluta esuriet. Qui custodit mandatum, custodit animam suam: qui autem negligit vias suas, mortificabitur. Feneratur Domino qui miseretur pauperis: et vicissitudinem suam reddet ei: Erudi filium tuum, ne desperes: ad interfectioneautem ejus ne ponas animam tuam. Qui impatiens est, sustinebit damnum: et cum rapuerit, aliud apponet. Audi consilium, et suscipe disciplinam, ut sis sapiens in novissimis tuis. Multae cogitationes in corde viri: voluntas autem Domini permanebit. Homo indigens misericors est: et melior est pauper, quam vir mendax. Timor Domini ad vitam: et in pleniplicat eam. Pestilente flagellato, stultus sapientior erit: si autem corripu
Abbreviated transcription (Latin):
ad societatẽ: magis amitꝰ erit qͣm fr̃ Melior
est pauꝑ qui ambulat in simplicia¬
ce sua: quam diues torquens labia in¬
sipiens Tbi non est scientia animȩ.
non est honum: & qui festinus est pe¬
ddib offendit. Sculticia hominis suꝑ¬
plantat gressus cius: & contra dm̃ fer¬
uet animo suo. Diuitiȩ addunt ami-¬
cos plurimos:a pauꝑe autem & hi
qͦs añ habuit separantur. Cestis falsus
non erit impunitus: & qui mendacia
loquitur non effugiet. Multi colunt
ꝑsonam potentis: & amici sunt dona
tribuentis. Er̃s hominis pauꝑis ode¬
runt eum: insuper & amici ꝓcul re¬
cesserunt ab eo.
oi tantum uerba sectatur
nichil habebit: qui autem
possessor est mentis diligit
animam suam. & custos prudentiȩ
inueniet bona. Testis falsus non erit
impunitus: & qui loquitur menclacra
ꝑibit. Non decent stultum deliciȩ: nec
seruum dominari principib Doctri¬
na uiri ꝑpatientiam noscitur: & gła
est eius iniqua p̃tergredi. Sicut fremit᷑

Expanded text:
ocietatem magis amicus erit quam frater. Melior est pauper, qui ambulat in simplicitate sua, quam torquens labia insipiens. ubi non est scientia animae, non est bonum, et qui festinus est, pedibus offendit. stultitia hominis supplantat gressus eius, et contra deum feruet animo suo. diuitiae addunt amicos plurimos: a paupere autem et hi quos habuit separantur. testis falsus non erit loquitur, non effugiet. Multi colunt personam potentis, et amici sunt dona tribuentis. Fratres hominis pauperis oderunt eum: insuper et amici procul recesserunt ab eo. Qui tantum verba sectatur, nihil habebit: qui autem possessor est mentis, diligit animam suam, et custos prudentiae inveniet bona. Testis falsus non erit impunitus: et qui loquitur mendacia, peribit. Non decent stultum deliciae, nec servum dominari principibus. Doctrina viri per patientiam noscitur: et gloria ejus est iniqua praetergredi. Sicut fremitus
Abbreviated transcription (Latin):
possidebit scientiam: & auris sapien¬
tium queret doctrinam. Donum
hominis dilatat uiam euis: & ante
principes spacium ei facit. M¬
ustus prior est accusator sui: uenit a-¬
micus eius & inuestigabit eum. Con¬
tradictiones compͥmit sors: & inter
potentes quoq diudicat. Fracer qui
adiuuatur a frẽ quasi cuutas firma:
& iudicia quasi uectes urbium. De¬

Expanded text:
possidebit scientiam: et auris sapienpossidebit scientiam: et auris sapientium quaerit doctrinam. Donum hominis dilatat viam ejus, et ante principes spatium ei facit. Justus, prior est accusator sui: venit amicus eius et inuestigabit eum. contradictiones conprimit sors, et inter potentes quoque diiudicat. frater, qui adiuuatur a fratre, quasi ciuitas firma, et iudicia quasi uectes urbium.
Abbreviated transcription (Latin):
opius cum in ꝑfundum uenerit pec¬
catorum contempnit: sed sequetur eũ
da uerba ex ore uiri: & torrens redun¬
dans fons sapientie. Acciꝑe ꝑsonam
impii in iudicio non est bonum: ut
delines aueritate iudicii. Labia stulti
immiscent se rixis: & os eius iurgia¬
ꝓuocat. Os stulti contritio eius: &
labia illiusruia animȩ eius Uer-¬
ba bilinguis qͣsi simplicia: e ipsa ꝑue¬
nunt usq ad interiora uentris Pigrũ¬
Qͥ mollis & dissolutꝰ est in oꝑe suo: fr̃ est
sua oꝑa dissipantis. Turris fortissima
nomen domini. ad ipsã currit iustus.
& exaltabit᷑ Substantia diuitis urbs ro¬
boris cus: & quasi murusualidus. cir¬
cumdanseũ Anteqͣm conterat᷑ exaltatur
corhominis: & antequam glorificet᷑
humiliatur. Qui prius respondet
quam audiat: stultum se esse demon¬
strat. & confusione dignum. Sp̃c ui
ri sustentat imbecillitatem suam:
sp̃m uero ad irascendum facilem
quis poterit sustinere: Cor prudens

Expanded text:
mpius, cum in profundum venerit pecmpius, cum in profundum venerit peccatorum, contemnit: sed sequitur da verba ex ore viri et torrens redundans fons sapientiae accipere personam impii non est bonum ut declines a veritate iudicii labia stulti inmiscunt se rixis et os eius iurgivocat os stulti contritio eius et labia illius ruina animae eius verba bilinguis quasi simplicia et ipsa perveniunt usque ad interiora ventris quQui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera dissipantis. Turris fortissima, nomen Domini: ad ipsum currit justus, et exaltabitur. Substantia divitis urbs roboris ejus, et quasi murus validus circumdans eum. Antequam conteratur, exaltatur cor hominis: et antequam glorificetur, humiliatur. Qui prius respondet quam audiat stultum se esse demonstrat, et confusione dignum. Spiritus viri sustentat imbecillitatem suam: spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere? Cor prudens
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. & fr̃m angustiis cõꝑbat᷑. hõ stultꝰ plau¬
det manibꝰ cũ spopondit ꝓ amicosuo. Qui
meditatur discordiam diligit rixas:
& qui exaltat os suum querit ruinam.
Qui puersi cordis est non inueniet
bonum: & qui uertit linguã suã inci¬
dec in malum. Natus est stultus in
ignominiam suam: sed nec pater in
fatuo filioletabit᷑. Animus gaudens
etatem floridam facit: sp̃c tristis ex¬
siccat ossa. Munera de sinu impius
accipit: ut ꝑuertat semitas iudicii.
In sacie prudentis lucet sapientia:
oculi stultorum in finib terrȩ. lra pa-¬
tris filius stultus: & dolor matris quȩ
genuit eum. Non est bonum damꝑ¬
num inferre iusto: nec ꝑcutere prin¬
cipem qui recta iudicat. Qui mode¬
ratur sermones suos doctus& prudeis
est: & pretiosi sp̃c uir eruditus. Stul¬
tus quoq si tacuerit sapiensreputa-¬
bitur: & si compresserit labia sua in
re erit exꝓbrabilis. N on recipit stultꝰ
uerba prudentiȩ: nisi ea dixeris quȩ
uersantur incorde eius. ꝓ¬

Expanded text:
 angustiis conprobatur homo stultus plaudet manibus cum spoponderit pro amico suo qui meditatur discordiam diligit rixas et qui exaltat ostium quaerit ruinam qui perversi cordis est non inveniet bonum et qui vertit linguam incidet in malum natus est stultus in ignomfatuo laetabitur. Animus gaudens aetatem floridam facit: spiritus tristis exsiccat ossa. Munera de sinu impius accipit, ut pervertat semitas judicii. In facie prudentis lucet sapientia: oculi stultorum in finibus terrae. Ira patris, filius stultus: et dolor matris quae genuit eum. Non est bonum damnum inferre justo, nec percutere principem, qui recta judicat. Qui moderatur sermones suos, doctus et prudens est: et pretiosi spiritus vir eruditus. Stultus quoque si tacuerit, sapiens reputabitur: et si compresserit labia sua, inre erit exprobrabilis. Non recipit stultus verba prudentiae: nisi ea dixeris, quae versantur in corde ejus. I