comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
htẽ testem iolest ut ego arbittor mẽte
suam qua nichil hoĩ dedit ip̃e diuinius
¶Itaq p̃laꝵ a maioribus accepraiue
motem rogandi indicie si eo tenetemꝰ¬
inhis que salua fide facete possit. hec
oĩa fatienda sint. que entici uelint
nõ amicitie. tales sed ꝯuirationes pritã¬
de sint. loquot aaĩt de coĩbus emici¬
cq̃e ¶ã ĩ sapientibus uiris ꝑfectis q
nichil põt ẽẽ tale demone. et pithia
pitagoteos ferut hoc aĩo int̾ se fuisse
Ut cũ eorꝵ alteri dionisius trrãnus
diem necis destinasset. et ie ꝗ morti ad¬
dictus eẽt paeutos sibi diee cõmẽdandoꝵ
suoꝵ cã postulauisset uas factus est
alt̾ eius sistendi ut si ille nõ teũtisset
morieñ esset sibi ip̃i ¶Qui cũ ad diẽ
se recepisset tͣmratꝰ. eoꝵ sidem titãnus
petiuit ut seĩ amititiam tectiũ ascri¬
berent. Cũ igitur/ id quod utile uidet᷑
¶faceat utilitatis spiẽs ualeat honestas
Cũ aũt ĩ amititia q̃ honesta nõ st̃ po¬

Expanded text:
habere testem, id est, ut ego arbitror, mentem suam, qua nihil homini dedit deus ipse diuiniusItaque praeclarum a maioribus accepimus morem rogandi iudicis, si eum teneremus, quae salva fide facere possit. Haec omnia facienda sint, quae amici velint, non amicitiae tales, sed coniurationes putandae sint. Loquor autem de communibus amicitiis; nam in sapientibus viris perfectisque nihil potest esse tale. Damonem et Phintiam Pythagoreos ferunt hoc animo inter se fuisse, ut, cum eorum alteri Dionysius tyrannus diem necis destinavisset et is, qui morti addictus esset, paucos sibi dies commendandorum suorum causa postulavisset, vas factus sit alter eius sistendi, ut, si ille non revertisset, moriendum esset ipsi. Qui cum ad diem se recepisset, admiratus eorum fidem tyrannus petivit, ut se ad amicitiam tertium ascriberent. Cum igitur id, quod utile videtur iaceat utilitatis species, valeat honestas; cum autem in amicitia, quae honesta non sunt, po
Abbreviated transcription (Latin):
ea ꝯditio ut qui illam eripuerit ĩ maxĩam
et grã fututus sit et gloria¶Ꝙ si hec utilia
nõ st̃ que maxĩe uident᷑ quia plena st̃ de¬
cio ꝯsule ite asenatu nto diuidicatũ est
cũq de ĩ ꝑio certamẽ eẽt cũ regaenetoso
ac potente ꝑ fuga ab eo uenit ĩ castra fabricii
uenisset sic ẽt ĩpirti castra rediturũ et eũ
ueneno necaturũ ¶Sunt fabricius redu¬
cendũ curauit ad piriũ idq euis factum
a senatu laudatũ est ¶Ttq si spem̃ utilita¬
tis opimonẽq querimꝰ magnũ illud ballii
ꝑfuga. Unue et grauem adũsatiũ ĩ ꝑii sustrilis¬

Expanded text:
ndicio sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt decio consule iterum et a senatu nostro iudicatum estcumque de imperio certamen esset, cum Rege generoso ac potente; persuga ab eo venit in castra Fabricii,venisset, sic clam m Pyrrhi castrarediturum, et eum venenonecaturum. Hunc Fabricius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius factum a Senatu laudatum est. Arqui. si speciem utilitatis, opinionemque quaerimus; magnum illud bellum perfuga unus, et gravem ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulto li berauisset ut he tursus uetigales
eeñt ¶Neq his pecuia qua pro libectate
cdedetant reiderem ¶Ei senatus est asseso
turpe imꝑio pirata eĩ melior fides q̃
senatꝰ. at ad aucta uetigalia utile est igt
quousq audebũt dicere quicq utile quod
nõ honestũ¶ Essa utilia q̃ censes/ magni

Expanded text:
liberavisset, ut eae rursus vectigales essent neque iis pecuniam, quam pro libertate dederant, redderemus. Ei senatus est assensus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. At aucta vectigalia, utile igitur. Quousque audebunt dicere quicquam utile, quod non hones
Abbreviated transcription (Latin):
et quioh sic ut hec duo uetba int̾se discta¬
pare unũ tñ sonare uideant᷑ nõ ab eo
a ulgi opimone ¶Que maior utilitae
q regnandi ẽẽ potest ¶Nichil eã ꝯtra ĩ¬
ptilius ei qui ĩ iuste ꝯsecutue sit ĩuemo¬
cũ adueritatẽ cepi tenotate rõnem ¶ Posse
ei cuiq ẽẽ utiles angores et solicitudines¬
diurm et nocturm metꝰ.uita ĩ sidiaꝵ
ꝑiculoꝵ q plenissima¶ Multi iĩqui latq
ĩ fideles tegno pauci bom st̃ in quit actius
at cui regno ꝙ atantalo et pelope ꝓlitũ
uite obtiriebat ¶Nam ꝙͣto plures ei tegi pir

Expanded text:
quidem sic, ut haec duo verbo inter se discrepare, re unum sonare videantur. Non habeo, ad volgi opinionem quae maior utilitas quam regnandi esse possit; nihil contra inutilius ei, qui id iniuste consecutus sit,invenio,cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim cuiqdiurni et nocturni metus, vita insidiatum periculorumque plenissima? multi iniqui atque infideles regno, pavei boni sunt, inquit Attius: at cui regno? quod a Tantalo et Pelope proditum iure obtinebatur. Nam quanto plures ei Regi putas,
Abbreviated transcription (Latin):
optauit ĩ curtũ patois tolletet᷑. sublatus
est atq is añ q̃ ꝯstitit ictu fulims̃ defla¬
otauit ¶Quanto meliꝯ fuerat ĩ hoc pto¬
optationee neptimꝰ declisset optiauit ĩte¬
stitũ ypoliti filii cũ is patti sus pectꝰ eẽt
de nouerta ¶Quo optato ĩ petrato. theseue
ĩ maxĩs fuit luctibꝰ ¶ Quid agamenen¬
cũ clenorusset dixane qđ ĩ suo tegno prilce¬
rimũ natũ esset illo ãno ĩmolauit opł ige¬
mam quianichilerat eo quidẽ anmo nã¬
tũ pulctiꝰ. Promissũ potus nõ faciẽdiũ
ꝙ tam tetrũ facinꝰ ad mittendũ fuit Ioit
et promissa tiõ facienda nõnũq
Eque semꝑ cle posita reideda ¶iqs
gladiũ apud te sana mẽte deposuerit
repetat insamens tadlere peccatũ sit of¬
ficiũ nõ tecldete ¶ Euid sus qui apud
te pecuiã de posuerit bellũ ⁊ ferat paltie
teddas ne depositũ nõ crecdo faciar ẽ¬

Expanded text:
optavit, ut in currum patris tolleretur; sublatus optavit, ut in currum patris tolleretur; sublatus est. Atque is, ante quam constitit, ictu fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc prooptationes Neptunus dedisset, optavit interitum Hippolyti filii, cum is patri suspectus esset de noverca; quo optato impetrato Theseus in maximis fuit luctibus. Quid, quod Agamemncum devovisset Dianae, quod in suo regno pulcherrimum natum esset illo anno, immolavit Iphigeniam, qua nihil erat eo quidem anno natum pulchrius? Promissum potius non faciendum quam tam taetrum facinus admittendum fuit. Ergo et promissa non facienda non numquam, neque semper deposita reddenda. Si gladium quis apud te sana mente deposuerit, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? si is, qui apud te pecuniam deposuerit, bellum inferat patriae, reddasne depositum? Non credo; facias e
Abbreviated transcription (Latin):
sia ¶Pacta est promissa semꝑ ne ẜuanda
Ist̃ q̃nc ui nͨ dolo malo ut p̃tores solent
facta sunt ¶Si quis medicam̃tã cipiã
dederit ad aquã int̾ cutem pepigeritq
si eo meclicam̃to sanq stũs sit et atris ali¬
quot post inciderit ĩ eundem morbus
mnc ab eo cũ quo pepigetat ĩpettet ut iteꝵ
eo uti liceat quid fatieñ sit cũ sit is ĩ buanꝰ¬
salut cõsuler ¶Euid si quis sapiẽs rogatꝰ
mõ esset faciat que ꝓmiẜit nec ne ꝓiasisse
nollem sed id arbittor fuisse gtauitatis qm̃
promisit si saltate ĩ foro turpẽ ducet hone¬
stius mentiet᷑ si ex hereditate nichil ce¬
ꝑit q si ceꝑit nisi fotte eam peciuã rei
pu. magnũ aliquod tpũs cõtulerit uel sal¬
rate cũ patrie ꝯsulturus sit turpe nonsit.
Tne illa quidẽ ꝓmissa ẜurnla sũt¬
q̃ nõ st̃ his ipĩe utiliae quibus illa pto¬
misctie ¶Sol fetunti filio et redeamꝰ ad
fabulas facturus seẽẽ dixit quitꝗd optasset

Expanded text:
sia. Pacta et promissa semperne servanda sint, QUAE NEC VI NEC DOLO MALO, ut praetores solent, FACTA SINT. Si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquam intercutem pepigeritquesi eo medicamento sanus factus sit et annis aliquot post incident in eundem morbum nec ab eo, quicumpepigerat, impetret,ut iterum eo liccat uti, quid faciensaluti consulendum. Quid? si qui sapiens rogatus non esset, faciat, quod promiserit, necne? Promisisse nollem et id arbitror fuisse gravitatis; quoniam promisit, si saltare in foro turpe ducet, honestius mentietur, si ex hereditate nihil ceperit, quam si ceperit, nisi forte eam pecuni magnum aliquod tempus contulerit, ut vel saltare, cum patriae consulturus sit, turpe non sit. Ac ne illa quidem promissa servanda suntquae non sunt iis ipsis utilia, quibus illa promiseris. Sol Phaëthonti filio, ut redeamus ad fabulas, facturum se esse dixit, quicquid optasset;
Abbreviated transcription (Latin):
cõtenendã et abiciencdã quĩ q̃ honesta no
sint no utilia quidẽ ẽẽ atbittor ¶ Quid
ei auditurũ putas fuisse ulixem si ĩ illa
gesserit ĩ bello tñ hec andiat ab aiace¬
scitis solus neglexit fidem fuete ĩsimula¬
ꝑspicax prudẽtia istiꝯ ꝑcepisset malicioso
audatiam fide sactata uis ꝑpetuo falleret
Illi uo niõ mõ cu hostibus. Ueꝵ et̃ cu m
fluctibus qd fecit climicate melio fuit q¬
ꝙͣ deserẽ ꝯsentiẽtẽ gretia ad bellũ batbatis
ĩferendũ Sed emitamꝰ et fabulas et
externa ad rem factam nr̃am q ueniamꝰ¬
Apcus attilius regulus cũ cõsul itoꝵ
ĩ affricano ox ĩsidiis captus eẽt duce
senatũ ut nisi tedditi penis captiui no¬
biles quidam rediret ip̃e carctaginẽ ¶I
cũ romã uenisset utilitatis spiẽm uide¬
bat s eam ut tes declatat falsam iudica ͭ
q̃ etat tal¶¶ Manẽ ĩ palria eẽ domi sue
cũ uxore cũ libetis quã calamitatẽ acte¬
pisset ĩ bello cõem fortie bellice indicãte¬

Expanded text:
nendam et abiciendam, quoniam, quae honesta non sit, ne utilem quidem esse arbitror. Quid enim auditurum putas fuisse Ulixem,si in illa gesserit in bello, tamen haec audiat ab Aiacescitis, sólus neglexít fidem; Furere ássimulapérspicax prudéntia Istíus percepset málitiosam audáciam, Fidé sacratae iús perpetuo fálleret. Illi vero non modo cum hostibus, verum etiam cum fluctibus, id quod fecit, dimicare melius fuit quam deserere consentientem Graeciam ad bellum barbaris inferendum. Sed omittamus et fabulas et externa; ad rem factam nostramque veniamus. M. Atilius Regulus cum consul iterum in Africa ex insidiis captus esset duce Xsenatum, ut, nisi redditi essent Poenis captivi nobiles quidam, rediret ipse Carthaginem. Is cum Romam venisset, utilitatis speciem videbat, sed eam, ut res declarat, falsam iudicavit; quae erat talis: manere in patria, esse domui suae cum uxore, cum liberis, quam calamitatem accepisset i
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem si honestã quis ẽẽ clixetit ameꝰ
est. probat eĩ legũ et lib̾tatis ĩ teritũ ecꝵ¬
q opptessionẽ tettam et detestabilem glõsiẽ
putat ¶Qui aut fatet᷑ honestũ nõ ẽẽ ĩ ea
ciuitate q̃ libera fuit queq eẽ debeat regnate
sed ei qui facete possit ẽẽ utile qua hũc ob¬
uirgatione aut quo potius ꝯuicio asstañto
erote couet. auellete. põt̃ em̃ dii ĩ mot¬
tales ciq ẽẽ utile fecdissimii et tełtimũ

Expanded text:
cupiditatem si honestam quis esse dicit, amens est; probat enim legum et libertatis interitum earumque oppressionem taetram et detestabilem gloriosam putat. Qui autem fatetur honestum non esse in ea civitate, quae libera fuerit quaeque esse debeat, regnare, sed ei, qui id facere possit, esse utile, qua hunc obiurgatione aut quo potius convicio a tanto errore coner avellere? Potest enim, di immortales! cuiquam esse utile foedissimum et
Abbreviated transcription (Latin):
stici quid dubitent a quibus natũ est id
eĩ fidem alicuiꝰ bomtatem q lauudent dignii
eẽ dicũt qui cũ ĩtenebtis nucos oc quã ht̃
Uim nsi illam nichil expedire quoad nõ
deciat et si id possint nullo refellente obti¬

Expanded text:
stici quidem dubitent? a quibus natum est id,enim fidem alicuius bonitatemque laudant, dignum esse dicunt, quicum in tenebris mices. Hoc quam habet vim nisi illam, nihil expedire, quod non deceat, etiamsi id possis nullo refellente opti
Abbreviated transcription (Latin):
tenent᷑ ¶Matcus Matiꝰ eraticdianus ꝓpinquus
nt̃ celio Sergio otate uenclidetat edes quas
ab eocdem ip̃e pautis añ ãnis emetat ⁊e ẜgio¬
Uigebat ꝙ uiciũ uenditor nõ dixisset sciens
id oportere prestari equitatem antomꝰ qm̃
id uiciũ agrotũ ẜgio nõ fuiss ꝗ illaa edee
enliclisset nichil fuisse necẽ dicitis eam
ẽẽ deceptũ ꝗ iol qd emetat quo uite esset te¬
metet ¶ Quo orrsus hecut illud ĩtelligas
nõ placuisse maioribus nr̃is ascrito Ieꝵ
aliter legens alitꝰ phi tollũt astucias leges
insidiose ne ꝗd simlate ne quid fallant ¶Sũt¬
ne ig. insidie tendete plagas et̃ si exituros ui
nõ sis nc agitaturuss Ip̃e em̃ fere nullo ĩ se¬
quente sepe ĩ cidũt ¶ Sic tu cũ edes proscribas
tabulam tanq̃ plagam ponas domũ ꝑꝑ uitia
uenclas ĩ eam aliꝗs incutrat ĩ prudens.Hoc
neq morem turpe hrĩ neq aut lege samnati
aut lege ciuili tnĩ lege nẽ sancitũ est. Socie

Expanded text:
nquus noster, C. Sergio Oratae vendiderat aedes eas, quas ab eodem ipse paucis ante annis emerat. Eae seurguebat, quod vitii venditor non dixisset sciens, id oportere praestari,aequitatem Antonius, quoniam id vitium ignotum Sergio non fuisset, qui illas aedes vendidisset, nihil fuisse necesse dici, nec eum esse deceptum, qui, id, quod emerat, quo iure esset, teneret. Quorsus haec? Ut illud intellegas, non placuisse maioribus nostris astutos. Sed aliter leges, aliter philosophi tollunt astutias, leges,insidiose, ne quid simulate, ne quid fallaciter. Suntne igitur insidiae tendere plagas, etiarnsi excitaturus non sis nec agitaturus? ipsae enim ferae nullo insequente saepe incidunt. Sic tu aedes proscribas, tabulam tamquam plagam ponas, domum propter vitia vendas, in ear aliquis incurrat imprudens? Hoc neque more turpe haberi neque aut lege sanciri aut iure
Abbreviated transcription (Latin):
las ĩ quibꝰ ip̃is cũ exeo q̃tetem quid esset malꝰ
dolꝰ tespondebat tũ esset aliud simlatũ aliud
actũ ¶Boc idem sane luculente ut ab hoiẽ
ꝑito diffimẽdi Ergo et pithius et om̃s alii
aliud agentes et aliud simłantes ꝑfidi ĩꝑbi
maliciosi st̃ ¶Nullũ gͥ eoꝵ scĩ pot̃ ẽẽ utile

Expanded text:
las; in quibus ipsis, cum ex eo quaereretur, quid esset dolus las; in quibus ipsis, cum ex eo quaereretur, quid esset dolus malus, respondebat: cum esset aliud simulatum, aliud actum. Hoc quidem sane luculente ut ab homine perito definiendi. Ergo et Pythius et omnes aliud agentes, aliud simulantes perfidi, improbi, mal
Abbreviated transcription (Latin):
apud om̃s ordines et genetosus pis¬
catotes ad se ꝯuocauit et aibhis pe¬
tiuit ut crã suos ortulos. postera die
piscatent᷑ dixitq quid eos facete uellet¬
¶ Ad cenã tpr̃e ueniit camꝰ. oppipate¬
ante ortuloe m̃ltitudo pro se quisq
quod ceꝑat offerebat. an peodes. pi¬
thii pisces tñ abiciebant ¶Tunc camꝰ¬
ꝗdꝗd est pisciuĩ hic aquatio ac uilla
istĩ cate̾ nõ posst ¶ Incensus camus
cupiditate ꝯtendit a pithio.Ut
uenderet ¶Erauate ille pͥmo. Qid
mlta ĩpetrat emit homo cupadus et locuples
tanti quanti pithius et emit ĩ structos noĩa fa¬
cit negatiũ cõficit ĩuitat camꝰ postera die
familiares suos uenit ipẽ matute. Ecalinũ
nullũ uidet ¶uerit ex ꝓxiõ uitino nu q̃lẽ
Miille ꝙ scĩa ĩquit sed hic piscati nulli so¬
lent itaq eti mirabam ꝗd accilisset. Stoma¬
cati ¶ Cãmꝰ. S quid facetet mĩdũ eĩ eas aqu¬
linꝯ collega et famlutris mens protuletat

Expanded text:
apud omnes ordines gratiosus, piscatores ad se convocavit, et ab us petivit, ut ante suos hortulos postera die piscarentur, dixitque quid eos facere vellet. ad cenam tempore venit Canius Opipareante oculos multitudo: pro se qui que quod ceperat, afferebat: ante pedes Pythii pisces abiciebantur. Tum Canquid quid est piscium: hic aquatio: hac villa isti carere non possunt, incensus Canius cupiditate, contendit a Pythio, ut venderet. Gravate ille primo. Quid multa? impetrat: emit homo cupidus et locuplest tati, quanti Pythius voluit, et emit instructos: nomina facit: negotium conficit. Invitat Canius postera die familiares suos: venit ipse mature: Scalmum nullum videt, quaerit ex proximo vicino, num feriae Nullae, quod sciam, inquit; sed hic piscari nulli solent; itaque heri mirabar, quid accidisset. Stomachari Canius; sed quid faceret? nondum enim C. Aquilius, collega et familiaris meus, protulerat
Abbreviated transcription (Latin):
hantur ad hant scribendi oꝑam omẽ
stuoliũ curãq cõuertimus ¶ Itãq pla
breui tp̃r euetsa ꝙ̃ młtis ãnis stante
re pii scripsimꝰ ¶ Sed cũ tota phra / o
mi Cicero stugifera et fructuosa/ nc
ulla ꝑs eius ĩculta ac desta sit tñ nullꝰ
feratior est ĩ ea locus nc̃ uberior q de
officiis quibus constant̃ hone steq ui

Expanded text:
hamur, ad hanc scribendi operam omne hamur, ad hanc scribendi operam omne studium curamque convertimus. Itaque plura brevi tempore eversa quam multis annis stante re publica scripsimus. Sed cum tota philosophia, mi Cicero, frugifera et fructuosa nec ulla pars eius inculta ac deserta sit, tum nullus feracior in ea locus est nec uberior quam de of
Abbreviated transcription (Latin):
est ¶ Extincto eĩ senatu de letisq iudiciis
quid est. quod dignũ nobis: aut ĩcuria
aut ĩ foro agete possumꝰ ¶at̃q cũ in
maxĩa celebritate atq ẽt ocuł cuuum
quondam ux̃imus / nũc fugientes con¬
spectũ sceleretoꝵ quibus oĩa tedũdãt
abcdimus nos ꝙͣtũ licet et sepe soli sum ꝯ¬
¶ Sed qua sic ab hoĩbus doctis accepimꝰ
nõ solũ ex mal eligete minima oportere
sed etiam excerꝑe exipĩs si quid ĩ esset
boni. proptetea et otio fruor nõ illo ꝗch
quo debeat quis qui quonda pepisset
ociuĩ ciuitati nec eam solituoliñe lan¬
guete. patior quari michi neccessitas¬
maiorem laudem me l meo ¶ũelitio
assequebatur nulla tã euis ingenii
opus ocii millũ solitudims mirus extat.
Exquo intelligi debet illũ mentis agitatõe
i uestigationeq ear teꝵ quas cogitanꝰ
prosequebatut ns̃ ociosũ nc solũ unqͣ¬
ut cogitacione tacita soli tuline abstra¬

Expanded text:
est. Exstincto enim senatu, deletisque iudiciis, est. Exstincto enim senatu, deletisque iudiciis, quid est, quod dignum nobis, aut in curia, aut in foro agere possimus? Ita, qui in maxima celebritate, atque in oculis civium quondam viximus, nunc fugientes conspectum sceleratorum, quibus omnia redundant, abdimus nos, quantum licet, et saepe soli sumus. Sed quia sic ab hominibus doctis accepimus, non solum ex malis eligere minima oportere, sed etiam excerpere ex his ipsis, si quid inesset boni, propterea et otio fruor, non illo quidem, quo debebat is, qui quondam peperisset otium civitati, nec eam solitudinem languere patior, quam mihi affert necessitasmaiorem laudem meo iudicio assequebatur. Nulla enim eius ingenii opus otii, nullum solitudinis munus exstat; ex quo intellegi debet illum mentis agitatione investigationeque earum rerum, quas cogitando consequebatur, nec otiosum nec solum umqut cogitatione tacita a solitudine abstra
Abbreviated transcription (Latin):
equale mĩq se mimis ociosũ ẽẽ q cu
ociosus nt̃ minus solũ ꝙ cũ solus eẽt.
¶Magnifica uox et magno uito/ ac sa¬
piente digna que declatat illũ et ĩ
ocio denegotiis cogitate et solitudiẽ
secũ loꝗ solitũ ut neq cessatet Unꝙͣ
ac ĩterdũ collo quio alt̾ius/ nõ egeret
Itaq due tos. q̃ longorem afferũt. ce
sed si minꝰ initatione ingenii / p̾stã¬
tiam ꝯsequi possumꝰ uolutata certe ꝓxie
accedimꝰ ¶Nam et ea te pris. fotẽsibꝰ¬
negotiis/ atmis ĩpiis uiq ptohibiti ociũ
prosequim᷑ et ob eam cũm urbe telict a
rirra ꝑ agtaates sepe soli sumus. Sed̾nc
hoc otiũ cũ affricami ocio nẽ hec solitudo
cũ illa ꝯꝑanda est ¶Ille eĩ requiescens
a te pii. pulcertimis mimeribuis ociũ
sibi sũmebat aliqñ et a cetu hoiũ ste¬
quẽtiaq inf̾clũ tanq ĩ pottu se insolitu¬
dinẽ recipiebat¶ Ntu aũt̃ oeiũ ĩopia
negotii nõ tequiescendi studio sumptũ

Expanded text:
minus otiosum esse, quam cum otiosus, nec minus solum, quam cum solus esset. Magnifica vero vox et magno viro ac sapiente digna; quae declarat illum et in otio de negotiis cogitare et in solitudine secum loqui solitum, ut neque cessaret umquam et interdum colloquio alterius non egeret. Ita duae res, quae languorem afferunt cetesed si minus imitatione tantam ingenii praestantiam consequi possumus, voluntate certe proxime accedirnus; nam et a re pis, armis impiis, vique prohibiti, otium persequimut: et ob eam causam urbe relicta, rura peragrantes, saepesoli sumus. Sed nec orium hoc cum Africani otio, nec solitudo cum illa comparanda est. ille enim, requiescens a reipubl. pulcherrimis muneribus, otium sibi sumebat aliquando, et a coetu hominum frequentiaque interdum, tamquam in portum, se in solitudinem recipiebat: nostrum autem otium negotii inopia, necrequiescendi studio, constitutum
Abbreviated transcription (Latin):
dicetit quit qđ utile sit qđq expecliat᷑. yno
ĩtelligat inci̾nl nc̃ expedite nͨ utile ẽẽ qđ
sit ĩiustũ. hoc ꝗ nõ didicerit bonꝰ uit eẽ
nõ poterit ¶ Eĩmbriam consularem audi¬
ebam de pr̃e nt̃o puer uiditẽ. M. Lugaco
ꝑrathie fuisse equiti. Rsime honesto cur
cc̃ ¶staq ei dixisse fimbria se illam remꝰ
nuq iudicatuꝵ ne aut spoliatet fama pro¬
batũ hoĩem si ꝯtra uidicasẜ aut statuisse
uideret uitũ bonũ aliquẽ eẽ cũ ea tes ĩ¬
numetabilibuie officiie et laudibus ꝯtine

Expanded text:
e sit, quod expediat? Immo intellegat nihil nec expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir esse non poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicem M. Lutatio Pinthiae fuisse, equiti Romano sane honesto, cum ET. Itaque ei dixisse Fimbriam se illam rem numquam iudicaturum, ne aut spoliaret fama probatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse videretur virum bonum esse aliquem, cum ea res innumerabilibu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ oĩo hoiẽm ex hore tollat ¶ Sm sugien¬
dũ id quid censet sed młto peiora mor¬
tem pauꝑtatẽ dolorem errat ĩ eo qd¬
Uiciũ ullũ euut corporis aut fortune uiciis
Unusquisq rapit dissoluet᷑ oĩs humana
nõ loiũ utilitatem eẽ coem̃ quod si
ita est una ꝯtinem᷑ oiñs et eadem lege
nẽ / id q ipãm siita est certe uiolate

Expanded text:
ino hominem ex homme tollat? sin fugiendum id quidem censet, sed multo illa peiora, mortem, paupertatem, dolorem: errat in eo quod nullum, aut corporis aut fortunae vitiumad se quisque rapiat, dissolvetur omnis humana naturam omnium utilitatem esse communem. Quod si ita est: una continemur omnes et eadem lege naturae. Idque ipsum si ita est, certe violare
Abbreviated transcription (Latin):
statis / nẽ probabilen nĩ seitis ideneem
Pecteuit igͥ paca illi quitim uel tomuli
sine alteriꝰ ĩ urria fiat ĩ ẜmendũ est
scite Crissipus ut mlta qui stadiũ ĩquit
currit eiuti et ꝯtendẽ debet q̃ maxĩe
possit ut uincat supplantarre en qui cu
cectet aut mani depellere nullo mecdo
debet ¶ Sic sibi iuita quenq peter qđ¬

Expanded text:
statis nec probabilem nec sane idoneam. statis nec probabilem nec sane idoneam. Peccavit igitur, pace vel Quirini vel Romuli sine alterius iniuria fiat, serviendum est. Scite Chrysippus, ut multa: Qui stadium, inquit, currit, eniti et contendere debet, quam maxime possit, ut vincat, supplantare eum, quicum certet, aut manu depellere nullo modo debet; sic in vita sibi quemque peter
Abbreviated transcription (Latin):
bent aiõe utilitatis spẽi Non
cũ hõt delibetetur telinquenda ne sit
Lo nestas ꝑꝑ utilitatis magntudiem
Nam id quich ĩꝓbũ est  Sed illud
possit s ne id ꝗd utile uideat᷑ fieti nõ
turpitet¶Cu collaetino collego Brui¬
tus ĩꝑuũ abrogabat pot̾at uioleri fa¬
cere id ĩ iuste fuerat eĩ ĩ tegibus expel¬
lendis sociꝰ bruti ꝯsilioꝵ et ad iutor
Cũ aut cõsiliũ hot principes cepissent
cognationem suꝑbi nom̃ꝙ¶ Carquinoꝵ
et memoria regui eẽ tollendã qd erat
Utile patrie ꝯsulete id erat ita. hone¬
stũ Ut et ip̃i Collatino placere debe
sme qua ne utilitas quiodi ẽẽ potuiss
Atq ĩ eo roge ꝗ utbem condiolit nõ
iedet ¶Sapiens eĩ utilitatis pepulit
ain̃ eius / cui cũ uisũ esset Utiliꝰ solũ
q cũ alteto tege̾ stattem int̾emit/.
¶Omisit hic et pietatem et humanitatẽ
Ut id qd utile uidebat neq erat asseꝗ
posset. et tñ muri cã opposuit spem hone¬

Expanded text:
bent animos utilitatis specie, non cum hoc deliberetur, relinquendane sit honestas propter utilitatis magnitudinem nam id quidem improbum est, sed illud, possitne id, quod utile videatur, fieri non turpiter. Cum Collatino collegae Brutus imperium abrogabat, poterat videri facere id iniuste; fuerat enim in regibus expellendis socius Bruti consiliorum et adiutor. Cum autem consilium hoc principes cepissent, cognationem Superbi nomenque Tarquiniorum et memoriam regni esse tollendam, quod erat utile, patriae consulere, id erat ita honestum, ut etiam ipsi Collatino placere debertem, sine qua ne utilitas quidem esse potuisset. At in eo rege, qui urbem condidit, non item; species enim utilitatis animum pepulit eius; cui cum visum esset utilius solum quam cum altero regnare, fratrem interemit. Omisit hic et pietatem et humanitatem, ut id, quod utile videbatur neque erat, assequi posset, et tamen muri causamopposuit, speciem hone
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ  unũ bonũ mẽtiti emolirm̃ti sin causa¬
ctiminati. friꝑe. fallete nichil ꝓfecto minus
Est go ullates tanti aut cõmoclũ tam ex petend
ut witi bomꝰ et splendotẽ et nom̃ xmiltas ¶Quid
est qđ afferre tantũ utilitas ipã q olr̃ possit q̃tũ¬

Expanded text:
ergo in virum bonum mentiri emolumenti sui causacriminari, praeripere, fallere? Nihil profecto minus. Est ergo ulla res tanti aut commodum ullum tam expetendum, ut viri boni et splendorem et nomen amittas? Quid est, quod afferre tantum utilitas ista, quae dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
ppłatem gͦtia nõ ita turpe. et cõsulẽ & ob
eam tẽ fieri qd sibi ti ptoposuetat ualda
utile uidebat᷑ ¶En oiũ una regula ẽ quã
tibi cupio esse notissimã/ aut illud qoł utile
uidet᷑ turpe ne sit aut si turpe est nie ui¬
deat᷑ ẽẽ utile ¶Quid igit᷑ possumꝰ ne aut
illũ matiũ uirũ bonũ explicate aut huc

Expanded text:
non ita turpe, consulem ob eam rem fieri, quod sibi tum proposuerat, valde utile videbatur. Sed omnium una regula est, quam tibi cupio esse notissimam, aut illud, quod utile videtur, turpe ne sit aut, si turpe est, ne videatur esse utile. Quod igitur? possumusne aut ilium Marium virum bonum iudicare aut
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ malitia si oĩa q̃ turpia st̃ mala st̃ mala
dicione macipioꝵ uenditoris fraus oĩs exclii¬
ditur¶Quod eĩ scite debiit de sanitate de
fuga de furto ꝑstat edicto Ediliũ hetedu
alia cã est ¶ Se quo ĩtelligit᷑ quouiam uiris naͣ
gentie. Ex quo ista ĩnumetabilia nascũtur
Ut utilia cũ honestis pignate uidrantur:

Expanded text:
malorum, malitia, si omnia, quae turpia sunt, mala sunt, mala malorum, malitia, si omnia, quae turpia sunt, mala sunt, mala ditione venditoris fraus omnis excluditur. Qui enim scire debuit de sanitate, de fuga, de furtis, praestat edicto aedilium. Heredum alia causa est. Ex quo intellegitur, quoniam iuris natura gentiae; ex quo ista innumerabilia nascuntur, ut utilia cum honestis pugnare videantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Maiores. aluud uis gentiũ aliud uis ciuile
ẽẽ uoluerit¶Quod est ciuile nõ idẽ ꝯtinuo
gentiũ quod aut̃ gentiũ idem ciuile esse
debet ¶ S nos ueri iurie germaneq iusti¬
cie solidam et expressam effigiem nullam
teniemꝰ umbra et ymaginihue utrmt eas
⁊ pãs ut ꝑsequerem ferũt᷑ eĩ exoptintis
ne et ueritatis exemplis ¶Nam qĩti xoba
illa uti ne ꝑꝑte. fidem ne tuam captus
fraudatꝰ ne si q illa aurea ut int̾ baonos
bm̃ agier oportet et sine frandatione. Sed¬
qui st̃ boni et ꝗd sit bñ agi maiona questio ẽ
QQuitus ꝗdẽ sceuola pontifex maximꝰ sũmeti
uim ẽe dicebat ĩ oĩbus hic arbittiis ĩ quibus
adderet᷑ ex bona fide ¶ Eidei boneq nom̃ exti¬
sari societatibꝰ siduciis mãclatis tebus emptis
uenditis ꝯductis locatis quibris uite societas
ꝯtinet᷑. ĩ his magni ẽẽ iudiciis statuete p̃ẜtĩ
prudentiam sed abest abea distatq płinum
¶Omidentia est eñ locata ĩcdelectu bonoꝵ et

Expanded text:
maiores aliud ius gentium, aliud ius civile esse voluerunt; quod civile, non idem continuo gentium, quod autem gentium, idem civile esse debet. Sed nos veri iuris germanaeque iustitiae solidam et expressam effigiem nullam tenemus, umbra et imaginibus utimur. Eas ipsas utinam sequeremur! feruntur enim ex optimis naturae et veritatis exemplis. Nam quanti verba illa: UTI NE PROPTER TE FIDEMVE TUAM CAPTUS FRAUDATUSVE SIM! quam illa aurea: UT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET ET SINE FRAUDATIONE! Sedqui sint boni, et quid sit bene agi, magna quaestio est. Q. quidem Scaevola, pontifex maximus, summam vim esse dicebat in omnibus iis arbitriis, in quibus adderetur EX FIDE BONA, fideique bonae nomen existielis societatibus, fiduciis mandatis, rebus emptis venditis, conductis locatis, quibus vitae societas contineretur; in iis magni esse iudicis statuere, praesertim prudentiam, sed abest ab ea distatque plurimum. Prudentia est enim locata in dilectu bonorum et
Abbreviated transcription (Latin):
QLec uba maxĩe excellũt ĩ atbietio tei uxone
meliꝯ requiꝰ infidutia ut int̾ bonos bñ agiet
¶Quid ergo aut ĩeo qd meliꝯ equiꝰ põt ulla ps
dũ est ergo extebus ꝯtrakendis om̃e mẽdatiũ
nõ licitatotẽ uenitor nõ ꝗ ꝯͣ se liceat᷑ emp
tor apponet/. Uterq si ad eloquendũ uenerit
nõ plus q̃ semel eloquetur ¶Quĩtus ꝗ dem
sceuola publii cũ postulasset ue sibi fundus
cuiꝯ emptor etat semel uidicatet᷑ idq uẽglitor
ita fecisset dixit pluris se extimate et aoldidit
ceatũ milli.¶Nemo est qui hoc bom uiri
fuisse neget sapientis negant ut si minoris
enius nequisq sarpientẽ saꝑe qui tpt̃e sibi ꝓ¬
clesse nequitet. Uete id quidẽ si qui esset ptc

Expanded text:
verba maxime excellunt: in arbitrio rei uxoriae MELIUS AEQUIUS, in fiducia UT INTER BONOS BENE AGIER. Quid ergo? aut in eo, QUOD MELIUS AEQUIUS, potest ulla pars dum est igitur ex rebus contrahendis omne mendacium; non illicitatorem tor apponet; uterque, si ad eloquendum venerit, non plus quam semel eloquetur. Q. quidem Scaevola P. f., cum postulasset, ut sibi fundus, cuius emptor erat, semel indicaretur idque venditor ita fecisset, dixit se pluris aestimare; addidit centum milia. Nemo est, qui hoc viri boni fuisse neget, sapientis negant, ut si minoris,Ennius nequiquam sapere sapientem, qui ipse sibi prodesse non quiret. Vere id quide
Abbreviated transcription (Latin):
consulem fecisset bteui tpr̃e aut uiuum
aut mottuũ iugurta se ĩ potatẽ pplĩ to¬
mari tedacturũ¶ ẜaq stus est ille quid
consul sed a fide iusticiaq liscessit ꝗ opti¬
mũ et grauissimũ ciue cuiꝰ legatus et a
quo missut eet ĩmiuolia falso crimine ad¬
duxerit ¶Nec nr̃ quidẽ Eratidianus
offitio uiri bonꝰ furictꝰ est cũ p̃tor eẽt

Expanded text:
re aut vivum aut mortuum Iugurtham se in potestatem populi Romani redacturum. Itaque factus est ille quidem consul, sed a fide iustitiaque discessit, qui optimum et gravissimum civem, cuius legatus et a quo missus esset, in invidiam falso crimine adduxerit. Ne noster quidem Gratidianus officio viri boni functus est tum, cum praet
Abbreviated transcription (Latin):
imitati malitia. Item q de isticia que
semꝑ est utile elisputatũ est. Relique st̃
Due ꝑtes honestatis quaꝵ altera ĩ aũ gx¬
cellentis magnitudine et prestanti& cetint᷑
Altera em̃ ĩ cõformatione et modetitioẽ
ꝯtinentie et temꝑ antie ¶Otile uidebatur¬

Expanded text:
stitia, quae semper est utilis, disputatum est. Reliquae sunt duae partes honestatis, quarum altera in animi excellentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione et moderatione continentiae et temperantiae. Utile videbatur
Abbreviated transcription (Latin):
scłm nã pro oĩbus gentibus si ficti pos¬
sit ꝯẜuanclis ee iuuandis maxiõs la¬
bores/. molestiasq suscipete/¶fãntãtes
herculem illũ quẽ hoiuã famã bnĩficioꝵ
meroi ĩ cõcilio celestiũ collocauit q̃ ui¬
uere ĩ solituline nõ mõ sine ullis mo
lestiis. sed ẽt ĩ maxriis uoluptatibus
ab undanter ommnibus copiis ut excelas et
pulcritudine et uiribus. Quo circa op¬
inno quisq et splenchidissiio ĩ gemo lõge
illam huic añponit ¶ Ex quo efficit᷑ hoĩe
qui alteꝵ uiolat / ut ip̃e aliquid cõmli
consequat᷑: aut nichil existimat se face¬
re contra nõ aut magie fugiendam
censet mortẽ panꝑtatẽ dolorẽ amissio

Expanded text:
m pro omnibus gentibus, si fieri possit, conservandis aut iuvandis maximos labores molestiasque suscipere, imitantem Herculem illum, quem hominum fama beneficiorum memor in concilio celestium collocavit, quam vivere in solitudine, non modo sine ullis molestiis, sed etiam in maximis voluptatibus, abundantem omnibus copiis, ut excellas etiam pulchritudine et viribus, quocirca optimo quisque splendidissimoque ingenio longe illam vitam huic anteponit, ex quo efficitur, hominem qui alterum violat, ut ipse aliquid commodi consequatur, aut nihil existimat se facere contra naturam aut magis fugiendam censet mortem, paupertatem, dolorem, amissio
Abbreviated transcription (Latin):
nã q uera utilitas certe ĩ eadem te utili
turpituo eẽ nõ põt ¶Itemq si ad ho¬
nestatem nati siritiꝰ eaq sola art expe¬
tenla est ut zenom uisũ est aut certe
oĩ ponodete graruor nda q̃ taeliqua oĩa
qđ aristotili placet nectesse est qd hone¬
scũ sit id ẽẽ aut solũ aut sũmũ bonũ
qđ aut̃ bonii il certe utile. Ita quicꝗd
lonestũ est id utile ¶Quarte ertot hoiiñ
nõ proboꝵ cũ aliꝗd quod utile uisiur
est axi puerit ⁊d ꝯtruuo secernit abo¬
nesto. hinc sicte̾ inc uenena hinc
falsa testam̃ta nascuntur hine furta
peculatuis expillaetiones socioꝵ et ciuiũ¬

Expanded text:
naturam quam utilitas, certe in eadem re utilitas et turpitudo esse non potest. Itemque, si ad honestatem nati sumus eaque aut sola expetenda est, ut Zenoni visum est, aut certe omni pondere gravior habenda quam reliqua omnia, quod Aristoteli placet, necesse est, quod honestum sit, id esse aut solum aut summum bonum; quod autem bonum, id certe utile; ita, quicquid honestum, id utile. Quare error hominum non proborum, cum aliquid, quod utile visum est, arripuit, id continuo secernit ab honesto. Hinc sicae, hinc venena, hinc falsa testamenta nascuntur, hinc furta, peculatus, expilationes dir-pti
Abbreviated transcription (Latin):
tius qͦ uenditorem eis rei quam
uendat uicia nattare ¶ Eud ueto
tam ab surdũ q si dui uissũ ita ptedi
¶ Sic ergo ĩ quibusclam causie lubiis
ex altera ꝑte defenditur honestas.
ex alt̾a ita deutilitate dt̃ ut id qd
utile uideat᷑ nõ mõ honestũ facere

Expanded text:
tius quam venditorem eius rei, quam tius quam venditorem eius rei, quam vendat, vitia narrare? quid autem tam absurdum, quam si domini iussu ita praeco ? Sic ergo in quibusdam causis dubiis ex altera parte defenditur honestas, ex altera ita de utilitate dicitur, ut id, quod utile videatur, non modo facere
Abbreviated transcription (Latin):
est uides ĩ hac tota disceptatione
dat edes uit bonus ꝑꝑ aliqua uicia
q̃ ip̃e norit ceteti ygnotent pestillentos
sint et heant᷑ salubres Ignorent᷑ ioĩbꝰ
sciat ¶E ueto si hoc Emptotibuie ueditor
nõ dixerit edesq uendiderit pluris
młto ꝙ̃ se uendituꝵ putatit nu id
iuste aut ĩ probe fecerit ¶Ille ueto ĩet
ctationibus publicis stdm̃ ese si hoc
nõ est errate emptorem pati rue et ꝑ
errorẽ ĩ maxiã fraudem ĩ curtã plus
et est quã uiam nõ mõstra not est sciẽt
ꝗd est ¶Ille qd nõ placebat ptoscrip¬
sit tu qđ placebat emasti¶E⁊ siꝗ pio
sctibũt uillam bonã bñq edificirta
nõ extimant᷑ fefellisse et si illa bona
ns est nc eclificata tõne młto minꝰ
ꝗ domũ nõ laudatũtis ubi em̃ iudi¬
ciui emptotis est ibi fraus uenditoris¬
q̃ posset ẽẽ ¶Sin at dictũ / nõ om̃e
p̃stanodũ est qđ dictũ nõ est id ꝑte¬
standũ putas ¶Quod uero est scul¬

Expanded text:
m. Vides in hac tota disceptatione Vendat aedes vir bonus propter aliqua vitia, quae ipse norit, ceteriignorent: pestilentes sint, et habeantur salubres: ignoretur, in omnibus sciat. quaero si hoc emptoribus venditor non dixerit, sedesque non vendiderit, pluris multo, quam se venditurum putarit: num id iuste, an improbe fecerit? Ille vero, inqucrationibus publicis fancitum est si hoc non est, emptorem pati ruere. et per errorem in maximam fraudem incurrere? plus etiam est, quam viam non monstrare. nam est scientquidem est? Ille, quod non placebat, proscripsit, tu, quod placebat, emisti. Quodsi, qui proscribunt villain bonam beneque aedificatam, non existimantur fefellisse, etiamsi illa nec bona est nec aedificata ratione, multo minus, qui domum non laudarunt. Ubi enim iudicium emptotum non omne praestandum est, quod dictum non est, id praestandum putas? Quid vero est stul
Abbreviated transcription (Latin):
coĩtate exfminã est ¶ Et eĩ ut mẽbra¬
quedam amputant si et ea languete
et banq spũi carere coꝑint et noceant
figura hoiiñ feritas et ĩmenitas bellue
a coĩ tanq̃ humanitate cotporis segte¬
ganda est. Huiꝰmoĩ q̃stiones st̃ om̃es
he ĩ quibꝰ extprẽ officiũ exquiritur
¶Quꝯmõi ig crecdo res panetiũ ꝑsetutũ
fuisse / insi alius casus aut occupatio eiꝯ
con siliũ ꝑemisset ad quas ipãs ꝯsulta¬
tiones ex suꝑioribus libris satis młt
soluta tanꝙ̃ fastigiui ĩ pouimꝰ ut gro¬
mette solent nõ oia clocete sed q̃cdam¬
postulate ut sibi ꝯcedant᷑ qꝰ faciliue¬
q̃ uolunt explicent ¶Sĩc ego ate postulo
mi cicero ut michi cõcedas si potes
nichil pt iedl qd honestũ sit ꝑꝑ se expeten¬

Expanded text:
communitate exterminandum est. Etecommunitate exterminandum est. Etenguine et tamquam spiritu carere coeperunt et nocent figura hominis feritas et immanitas beluae a communi tamquam humanitatis corpore segreganda est. Huius generis quaestiones sunt omnes eae, in quibus ex tempore officium exquiritur. Eius modi igitur credo res Panaetium persecuturum fuisse, nisi aliqui casus aut occupatio eius consilium peremisset. Ad quas ipsas consultationes superioribus libris satis multsoluto tamquam fastigium imponimus, ut geometrae solent non omnia docere, sed postularequae volunt, explicent, sic ego a te postulo, mi Cicero, ut mihi concedas, si potes, nihil praeter id, quod honestum sit, propte
Abbreviated transcription (Latin):
possit. nõne faciat . Lec aũt ad udicõdũ
facillima. Nam si quid ab hoĩe ad nullã
ꝑtem utili utilitatis tue cã detraxeris
as affetre possis si ꝗol ob eam cam̃ alteri
detraxetie nõ sit reptehendendĩ. ¶tm̃
aũt ied nõ sit hiuꝰmõi suu cuiq ĩ como¬
dũ ferendũ potius q de alteri  comodis
detrahendũ ¶Don igitur est magis
euismõi qͣ detractio atq appetitio alieni
sed coĩs utilitatis olerelictio contra nã
sapientem. bonũ fortem uirũ trinsfetãt
ras ad uiuendũ neccesserie que si octi¬
elerit. multũ de coĩ utilitate distraxorit
mõ hoc ita faciat ut ne ipẽ de se bene
existimans seseq cliligens hant carã
habeat ad ĩ iutiam tãq semꝑ offitio
funget᷑ utilitati ꝯsulens hoiu̃ et eĩ quã
sepe cõmemoto humane sociebat. ¶Notma
quol ad falatim attinet facile uidiciu est¬
atq om̃e genꝰ pestiseꝵ atq ip̃u ex hoĩ

Expanded text:
possit, nonne faciat? Haec ad iudicandum possit, nonne faciat? Haec ad iudicandum sunt facillima. Nam, si quid ab homine ad nullam partem utili utilitatis tuae causa detraxeris, as, afferre possis, si quid ob eam causam alteri detraxeris, non sit reprehendendum. Sin autem id non sit eius modi, suum cuique incommodum ferendum est potius quam de alterius commodis detrahendum. Non igitur magis est eius modi quam detractio atque appetitio alieni, sed communis utilitatis derelictio contra natursapientem, bonum, fortem virum transferantur res ad vivendum necessariae, qui si occiderit, multum de communi utilitate detraxerit, modo hoc ita faciat, ut ne ipse de se bene existimans seseque diligens hanc causam habeat ad iniuriam. Ita semper officio fungetur utilitati consulens hominum et ei, quam saepe commemoro, humanae societati. Nam quod ad Phalarim attinet, perfacile iudicium estatque hoc omne genus pestiferum atque impium ex hominum
Abbreviated transcription (Latin):
nullã societatem coĩtatis utilitatis causa
statiuit ẽẽ ecui ciuilibus q̃ fatia ome
societatẽ clistrahit cũtis ¶ Qui autem
cuuũ roe dicũt hñdam externoꝵ ne¬
gant hi dirimũt corm̃ humam gm̃s so¬
cietatem qua sublata bñficennia liberali¬
tas bonitas. Iusticia tollit᷑ funditus.
que ꝗ tollũt etiam aduersue deos ĩ mor¬
tales impii iudicãdist̃ ¶Ab̾hic enĩ ꝯsti¬
tutã int̾ hoĩes societatẽ euertũt cuius
societatis a tetissimũ Unculũ ẽ magie
atbitrati ẽẽ ꝯtra nãt hoiem hõi detta¬
iusticia. Hec ei una uirtus. ciiĩ est alnã
et regma uirtutũ
Otsitan quispiam dixetit nõne
igit᷑ sapiens si fame ipe ꝯficuat᷑
abstulerit cibui alteri hoĩ ad nuillã tero
utili. Munme uero ¶Nõ est eĩ uita mea
Utilior q̃ aĩ talis affectio neie ut. Uiolẽ
cõmodi mei grã/. Quid si falariti cori¬
delem ti tãnũ et ĩmane Uit bonue
ne ip̃e frigore cõficiat uestitu spoliate

Expanded text:
nullam societatem communis utilitatis causa statuunt esse cum civibus, quae sententia omnem societatem distrahit civitatis. Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, ii dirimunt communem humani generis societatem; qua sublata beneficentia, liberalitas, bonitas, iustitia funditus tollitur; quae qui tollunt, etiam adversus deos immortales impii iudicandi sunt. Ab iis enim constitutam inter homines societatem evertunt, cuius societatis artissimum vinculum est magis arbitrari esse contra naturam hominem homini detraiustitia; haec enim una virtus omnium est domina et regina virtutum. Forsitan quispiam dixerit: Nonne igitur sapiens, si fame ipse conficiatur, abstulerit cibum alteri homini ad nullam rem utili? Minime vero; non enim mihi est vita mea utilior quam animi talis affectio, neminem ut violem commodi mei gratia. Quid? si Phalarim, crudelem tyrannum et immanem, vir bonus, ne ipse frigore conficiatur, vestitu spoliare
Abbreviated transcription (Latin):
quidem et uere herelitates nõ honeste ui¬
dent᷑ si sẽ maliciosis blandicis officior
nõ ueritate sed simulatione quesite ¶Qtq̃
ĩtalibus tebus alud utile ĩterdũ aliud
honestũ uideti solet falso. nã eadem utili¬
tatis que onestatis est regula ¶Qui hec
nõ p̃iuderit ab hoc nulla fraus abietit
Nullũ faciuꝰ ¶Sic em̃ cogitatis i stud quid
honestũ uerr hoc expedit tes a nã copri¬
latus auclebit ertote diuellete q̃ fons est
bonus habeat keme uim ut si digitis ĩ cre¬
homo aut iustus is q̃ quich quẽ sentimꝰ
detrahet ¶Hoc qui admitat᷑ i se quid sit
Wit bonus nescite fatratut ¶At ueto si ꝗs
Uoluerit aĩ sin cõplicata roẽi euoluẽ iam¬

Expanded text:
quidem etiam verae hereditates non honestae videntur, si sunt malitiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione quaesitae. Atqui in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis, quae honestatis, est regula. Qui hoc non perviderit, ab hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: Est istuc quidem honestum, verum hoc expedit, res a natura copulatas audebit errore divellere, qui fons est bonus habeat hanc vim, ut, si digitis concreHomo autem iustus isque, quem sentimus detrahet. Hoc qui admiratur, is se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. At vero, si qui voluerit animi sui complicatam noti
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ exposuimꝰ sed ut explicate ¶Nõ
igit uidetur nͨ frumẽtatius illeko¬
dius nc hic ediũ uenditot cellatre
emptores debuisse ¶Neq eĩ/ id est ce¬
lare quicꝗd ueticeas sed dini qd scias
id ignorate emolumti tui cã uelis
eos quoꝵ int̾sit iel scire¶.Hoc auĩt
cellandi genꝰ quale sit. et cuiꝯ hõis
quis nõ uidet ¶Cẽteri nõ aꝑti non
simplicis nõ ĩgenui nõ iusti non¬
boni uiti est sed uersuti potiꝰ et obscuri
astuti fallaci maliciosi callidi uetera¬
toris uafri. hec tot et alia nõ ne ĩ¬
utile est uicioꝵ subite noia ¶ Ꝙrsi

Expanded text:
 exposuimus, sed ut explicaremus. Non igiturvidetur nec frumentarius ille Rhodium, nec haec aedium Venditor celare emptores debuisse. neque enim id est celare, quidquid reticeas: sed cum, quod tu scias, id ignorare emolumenti tui causa velis eos, quorum intersit id scire. Hoc autem celandi genus quale sit, et cuius hominis, quis non videt? certe non aperti, non simplicis est, non ingenui, non iusti, non viti boni; versuti potius, obscuri, astuti, fallacis, malitiosi, callidi, veteratoris, vatri. Haec tot, et alia plura nonne inutile est vitiorum subire nomina? 5.
Abbreviated transcription (Latin):
nos uite ciuili ut ĩ his uendẽdis uicia
dicetent᷑ q̃ nota eent uenditoti. Nam cum
ex xii. tabul satis eẽt ea p̃stari q̃ eent̃ lingua
nũcupata q̃ qui ĩficiatus esset duplici pena
subitet a iutis cõsultis et teticentie pena est
si uenditor serret msi noĩatu acui esset p̃stati
oportere ¶Ut cũ ĩ atte auguriũ augutes auc¬
tuti ceñt iussissentq ¶Tĩtu claudiũ ẽẽ tunanũ
quia edes ĩ celio mõte ẽbat demoliri eas quaꝵ
altitudo officeret anspicise ¶ Claudius ꝓtoscr ip¬
sit iinsula uendidit. enit p. calfurinꝰ lanaris
sũtiam dixit huiꝰ ur̃i catanis pr̃ ut eĩ ceteri ex
pt̃ibus sic hic qui illud lumẽ ꝓgenint exfilio est
statuit ꝑtinere notũ ẽẽ emptori uiciũ qđ nos¬
cet uenclitor ¶uod si tecte indicauit nõ recter
frumẽtariꝰ ille nõ tecte ediĩ pestilentiũ uẽdi

Expanded text:
 vendendis vitia dicerentur, quae nota essent venditori. Nam, cum ex duodecim tabulis satis esset ea praestari, quae essent lingua nuncupata, quae qui infitiatus esset, dupli poenam subiret, a iuris consultis etiam reticentiae poena est si venditor sciret, nisi nominatim dictum esset, praestari oportere. Ut, cum in arce augurium augures acturi essent iussissentque Ti. Claudium Centumalum, qui aedes in Caelio monte habebat, demoliri ea, quorum altitudo officeret auspiciis, Claudius proscripsit insulam vendidit, emit P. Calpurnius Lanarius. sententiam dixit, huius nostri Catonis pater ut enim ceteri ex patribus, sic hic, qui illud lumen progenuit, ex filio est statuit pertinere notum esse emptori vitium, quod nosset venditor. Quod si recte iudicavit, non recte frumentarius ille, non
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid nõ utile / nõ honestũ ¶ Nõbis
aut nr̃a achaclenia magnã licencietiti
dat ut qđ cũq maxĩe probabile occurr at
id nc̃o ite liceat defendete
Ed tedeo ad formulã. Dettahẽ
igit᷑ alteti aliquid et hoiem̃ hoĩs
comodo suũ comodũ augete magͥ ꝯtoa¬
tabnis externie ¶Nam principio tollit
ꝯuictũ humanũ et societatem ¶Si eĩ
sic etimꝰ affecti ut ꝑꝑ suũ quisq emolu¬
mẽtũ spoliet aut uiolet alteꝵ dirũpi
nect̾e est erm q̃ maxĩe est scclãm nãm
Hnuimam giñe societatem. Ut si unũ qđꝙ
mẽbrũ senisũ huc hr̃et ut posset putate
se ualete si proxĩ m̃br̃i ualituolinem
ad se traxisse debilitati et intite totu
cotprie necesse esset ¶ Sic si uniisquisq
nr̃u ad se rapiat / cõmoda alioꝵ detra¬
hat q quod cuiq possit emolumãti sui
grã sotietas houri et coĩtas euertatittro
nectẽ est ¶ Nam sibi ut quisq malit
qd ad usũ uite ꝑtineat ꝙ̃ alteti acquitẽ

Expanded text:
 et utile non honestum. Nobis autem nostra Academia magnam licentiam dat, ut, quodcumque maxime probabile occurrat, id nostro iure liceat defendere. Sed redeo ad formulam. Detrahere igitur alteri aliquid et hominem hominis incommodo suum commodum augere magrebus externis. Nam principio tollit convictum humanum et societatem. Si enim sic erimus affecti, ut propter suum quisque emolumentum spoliet aut violet alterum, disrumpi necesse est, eam quae maxime est secundum naturam, humani generis societatem. Ut, si unum quodque membrum sensum hunc haberet, ut posse putaret se valere, si proximi membri valetudinem ad se traduxisset, debilitari et interire totum corpus necesse esset, sic, si unus quisque nostrum ad se rapiat commoda aliorum detrahatque, quod cuique possit, emolumenti sui gratia, societas hominum et communitas evertatur necesse est. Nam sibi ut quisque malit, quod ad usum vitae pertineat, quam alteri acquirere,
Abbreviated transcription (Latin):
tensiũ oiẽs eiusdem etatis potentissimos
ꝗ cũ illud falsu suspicatent᷑. sibi auĩt nulli ꝯ
eeñt conscĩi culpe aliem facinotis munus¬
est hoc ut nõ deliquisse undeant᷑ ¶ Nichi
alteꝵ nõ odi mortũ ¶ Sed cũ bãsiliꝰ

Expanded text:
tensium, homines eiusdem aetatis potentissimos; qui cum illud falsum esse suspicarentur, sibi autem nullius essent conscii culpae, alieni facinoris munusest hoc, ut non deliquisse videantur? Mihi alterum non odi mortuum; se
Abbreviated transcription (Latin):
tet peccate q si nõ htẽt. henesta em̃ bo¬
nis uiris et nõ occulta querũt᷑. Atq
hoc loco phi quidam mtinitie morli ⁊lli
quid sed nõ sectis acuti fictam et comẽ¬
ticiam fabulam prolatam dicũt ꝙ pla¬
tone quasi ueto ille aut fcr̃ scit esse aut
anuli est et eiꝰ exempli. si nemo sciturꝯ
nemo suspicaturꝰ quidem sit cui aliꝗd
diuitiaꝵ potentie. cdnãtioms libidĩs
cã feceris si diis hoibusq futuꝵ sit sꝑ
ignotũ sic ne facturus negant id fieri

Expanded text:
tet peccare, quam si non haberet; honesta enim botet peccare, quam si non haberet; honesta enim bonis viris, non occulta quaeruntur. Atque hoc loco philosoplis quidam, minime mali illi quidem, sed non satis acuti, fictam et commenticiam fabulam prolatam dicunt a Platone; quasi vero ille aut factum id esse aut anuli et huius exempli: si nemo sciturus, nemo ne suspicaturus quidemn sit, cum aliquid divitiarum, potentiae, dominationis, libidinis causa feceris, si id dis hominibusque futurum sit semper ignotuml, sisne facturus. Negant id fieri