comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam aliud ẽ uidere uoluncatem
suam: aliud qͣmuis certissima con¬
iectura conicere alienam. Nam
conditam romam tã certum ha¬
beo in reb humanis qͣm constan¬
tinopolim. cum romam uiderun
ocłis meis: de illa uͦ nichil nouerĩ
nisi quod aliis testib credidi. ꝙ
mimꝰ quidem ille. uel seipsũ
intuendo. uel alios quoq exꝑien¬
do: uili uelle emere. & caro uen¬
dere om̃ib id credidit ẽẽ cõmu¬
ne. S q̃m reuera uitium ẽ. po¬
test quisq adipisci eiusmodi
iusticiã. uel alicuius alt̾iꝰ uicii qd̾
huic contrarium ẽ incurrere
pestilentiam: qua huic resistat
& iuncat. Nam scio ipse homi¬
nem cumuenalis codex ei fuissee
oblatus. preciiq eius ignarum.
& ideo quiddam exiguum pos¬
centem cerneret uenditoiẽ. ius¬
tam pretium qd multo amplꝰ
erat. nec opinanti dedisse. Quid
si etiam sit quisqͣm tanta neqͥtia
possessus. ut uili uendat quȩ on¬
miserunt parentes. & caro emat
quȩ consumant libidines: Non

Expanded text:
Sed aliud est videre voluntatem Sed aliud est videre voluntatem suam, aliud, quamvis certissima conjectura, conjicere alienam. Nam conditam Romam tam certum habeo in rebus humanis quam Constantinopolim, cum Romam viderim oculis meis, de illa vero nihil noverim, nisi quod aliis testibus credidi. Et mimus quidem ille vel se ipsum intuendo, vel alios quoque experiendo, vili velle emere, et caro vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera vitium est, potest quisque adipisci ejusmodi justitiam, vel alicujus alterius vitii quod huic contrarium est incurrere pestilentiam, qua huic resistat et vincat. Nam scio ipse hominem, cum venalis codex ei fuisset oblatus, pretiique ejus ignarum et ideo quiddam exiguum poscentem cerneret venditorem, justum pretium quod multo amplius erat, nec opinanti dedisse. Quid, si etiam sit quisquam nequitia tanta possessus, ut vili vendat quae dimiserunt parentes, et caro emat quae consumant libidines? Non
Abbreviated transcription (Latin):
sono suo qm corpus ẽ ꝑ aurem
carnis in labitur. Quod autem
significat nullo corporis sensu:
s amii ratione cognoscitur.
Nisi enim quid sit credidert̃
ꝑ ammum nossemus: non incel¬
ligeremus quid non fecerint ui
de quib dictum ẽ. & sui eum ñ
receꝑunt. Sonus ergo uerb
founsecus instrepit aurib coipo¬
ris: & attingit sensum qui uocat᷑
auditus. Species quoq hominiˢ
& in nobis ipsis nobis nota ẽ. &. fo¬
rinsecus in aliis ad ẽ corporis sen¬
sib. oculis cumuidetur. aurib
cum auditur. cactu cum tenet᷑
& tangitur. Habet etiam in me¬
mora nr̃a imaginem suam incoi¬
poralem quidem: s corporali simni¬
lem. Mund deniq ipsius mi¬
rabilis pulchritudo forinsectis
nem alioium hominum uolunta¬
tes S numquid latuit ista istu.
N uinquid quemqͣm latet: Qua
tandem causa nͥ quia sunt que¬
dam quȩ ñ inconuenient̾ in aliis
de se quisq coniciat. compatiente
uel conspirante uitio seu natura:

Expanded text:
sono suo, quoniam corpus est, per aurem sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabitur: quod autem significat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis pulchritudo forinsecus nem aliorum hominum voluntates? Sed numquid ista latuit istum? Numquid quemquam latet? Qua tandem causa, nisi quia sunt quaedam quae non inconvenienter in aliis de se quisque conjiciat, compatiente vel conspirante vitio seu natura?
Abbreviated transcription (Latin):
uerba om̃ia qui latinam lin¬
guam sciunt. ex reb intellig̃t
qͣs nouerunt. quarum aliquȩ
nobis innotuerunt ꝑ corporis
sensus. sicut homo. sicut iꝑse
mundus. cuius tam euiden¬
tem magnitudinem cerminus
sicut eoiuindem uerborum so¬
ni. N am & auditus sensus ẽ
corp̾oris. Aliquȩ autem ꝑ animi
rationem sicut id qd̾ dictum ẽ.
sui eum non receꝑunt. Intelli¬
gitur enim: non ineum credi¬
derunt. Quod quid sit: nullo
corporis sensu. s animi ratione
cognouimus. Ipsoium etiam
nificationes. partim ꝑ corporis
sensum. partim anuni ratiõe
didicimus: nec ea uerba nunc
primum audiuimus. s quȩ
iam audieramus. Et ñ solum
ipsa. uerum etiam quȩ signifi¬
carent cognita. memoria teneba¬
tus & hic agnouimus. Hoc e¬
tum nomen dissyllabum cũ dr
ficat ꝑ corpus innotuit: id eꝰ per
oculos carnis. Mundus quippe
in quantum notus ẽ: uidentib
notus ẽ. At hoc uerbum quatu¬
oi sillabarum quod ẽ credidert̃.

Expanded text:
verba omnia qui latinam linverba omnia qui latinam linguam sciunt, ex rebus intelligunt quas noverunt. Quarum aliquae nobis innotuerunt per corporis sensus, sicut homo, sicut ipse mundus, cujus tam evidentem magnitudinem cernimus, sicut eorumdem verborum soni; nam et auditus sensus est corporis: aliquae autem per animi rationem, sicut id quod dictum est, Et sui eum non receperunt: intelligitur enim, Non in eum crediderunt, quod quid sit, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognovimus. Ipsorum etiam nificationes, partim per corporis sensum, partim per animi rationem didicimus. Nec ea verba nunc primum audivimus: sed quae jam audieramus; et non solum psa, verum etiam quae significarent, cognita memoria tenebamus, et hic agnovimus. Hoc enim nomen dissyllabum cum dicficat per corpus innotuit, id est, per oculos carnis. Mundus quippe in quantum notus est, videntibus notus est. At hoc verbum quatuor syllabarum quod est, Crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fides: non culpabiliter de cor¬
dib ꝑit. quando eam inuenta
ueritas pellit. Obtabiliter autẽ
rerum uerarum in easoem res
fides transit. Non enu dicen¬
dum ẽ ꝑit. qũando ea quȩ cre¬
debantur uidentur. Num¬
quid enum ad huc fides dicen¬
da ẽ. cum definita sit inepła
ad hebreos fides dictumq sit
eam ẽẽ coniunctionem rerum
quȩ non uidentur. Denide qd̾
sequitur hic uenit intestimo¬
nium ut testimonium ꝑhibe¬
ret de lumine. ut oms crederent
ꝑ illum. actio ut diximus tem¬
poralis ẽ. Temporaliter enim
testimonium ꝑhibetur etiã de
re sempiterna: qd̃ ẽ intelligib¬
le lumen. De quo ut testunoni¬
um ꝑhiberet uenit iohannes
qui non erat lux: s ut testimoni¬
um ꝑhiberet de lumine. Adiun¬
git enim. Erat lux uera: que
illuminat om̃em hominẽ ue¬
nientẽ in hunc mundum. In
mundo erat. & mundus ꝑ ipsũ
factus ẽ. & mundus eum non
cognouit. In propria uenit:
& sui eum non receꝑunt. Hec

Expanded text:
fides, non culpabiliter de corfides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur. Numquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
mamus. & memoue cõmenda¬
mus qͦ recurramus cum uolue¬
rimus. ut illic ea uel potius
qualescumq umagines eorũ
quas ib fiximus similit᷑ recor¬
datione cernamus: nec sieut
hominẽ unnuũi cuiꝰ animã etiam¬
si non uidemus ex nr̃a conici¬
mus. & exmotib corporalib
hominem uiuum. sic̃ uiuen¬
do didicimus intuem etiam
cogitando: ñ sic uidet᷑ fides in
corde inquo ẽ. ab eo cuiuis ẽ. s
eam tenet certissima scientia.
clamatq conscientia. Cum ita¬
q propterea credere iubeamur.
quia id quod credere iubemur
uidere non possumus. ipsã tam̃
rum ab sentium presensẽ fides.
& rerum quȩ fors sunt intus
ẽ fides. & rerum quȩ non uiden¬
tur uidetur fides. & ipsa tam̃
temporaliter fit in cordib ho¬
minum. & si ex fidelib infi
deles fiunt. perit ab eis. Ali¬
quando autem. & reb falsis
accõmodatur fides. Loquim
enim sic: ut dicamus habita
ẽ ei fides & decepit. ꝯualis fi¬
des. si tamen & ipsa dicenda ẽ

Expanded text:
mamus, et memoriae commendamamus, et memoriae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem vivum, cujus animam etiamsi non videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporalibus hominem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non porum absentium praesens est fides, sicuti rerum quae foris sunt intus est fides; et rerum, quae non videntur, videtur fides; et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum: quod si ex fidelibus infdeles fiunt, perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est
Abbreviated transcription (Latin):
riorem partem idẽ corpus ꝑ
corporis lumina didicerunt
Interiorem uero id ẽ animã
in seipsis. quia & ips homines
sunt: O ꝑ humanam comisa¬
tionem cognitam tenent: ut
possint cogitare quod dr fuit
erat ioh̾es: quia & nomina sei¬
unt loquendo & audiendo.
Quod autem ib ẽ missus a d̾o:
fide tenent qui tenent. Et
qui fide non tenent: aut du¬
bitatione ambigunt. aut ui¬
fidelitate derident. Utriq
tamen si non sunt ex numero
nimis insipientium qͥ dicunt
in corde suo ñ ẽ ds. hȩc audientes
uerba. utrumq cogitant: & qͥd
sit ds. & quid sit mitt a deo.
& si ñ sicut res se habent. certe
sicut ualent. Fidem porro ipsã
qm uidet quisq in corde suo
ẽẽ si credit. uel non ẽẽ si ñ credit:
alit̾ nouimus: non sicut corpo¬
ra quȩ uidemus ocłis corpous
& ꝑ ipsoium imagines quas
memoria tenemus. etiã absen¬
tia cogitamus. nec sicut ea quȩ
non uidimus & ex his que uidi¬
mus cogitatione utcumq for¬

Expanded text:
riorem partem, id est, corpus per riorem partem, id est, corpus per corporis lumina didicerunt: interiorem vero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cognitam tenent: ut possint cogitare quod dicitur, Fuit erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non vidimus, et ex iis quae vidimus cogitatione utcumque for
Abbreviated transcription (Latin):
hominum. Et lux intenebris
lucet: & tenebre eam non comp̃¬
henderunt. Contemplatiuam
uitam requirit: & intellectua¬
l mente cernendumẽ. Qua ĩ
re quantomagis quisq ꝓfece¬
rit. tanto fiet sine dubitatio¬
ne sapientior: s propter id qd̃
ait lux lucet incenebris. &
tenebre eam non comprehen¬
derunt. fide utiq opus erat
qua crederetur quod ñ uidet᷑.
Tenebras quippe intelligi uo¬
luit auersa ab huius mod
luce: eamq minus idonea
contueri corda mortalium.
ꝓpter quod ad iungit & dicit.
Fuit homo missus adeo: cui no¬
men erat iobannes. Hic uenit
intestimonium: ut testuoni¬
um ꝑhiberet delumine ut
om̃s crederent ꝑ illum. Hoc
iam temporaliter gestum est:
& ad scientiam pertinet.
que cognitione historica conti¬
netur. Hominem autem io¬
hannẽ in phantasia cogitamꝰ:
quȩ de humanȩ nature noticia
impressa ẽ nr̃e memoriȩ. &
hoc eodem mͦ cogitant siue
qui ista non credunt siue. qͥ
credunt. Utrisq enim notu
ẽ. quid sit homo: cuius exte¬

Expanded text:
tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt; contemplativam vitam requirit, et intellectuali mente cernendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: opter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Hoc jam temporaliter gestum est, et ad scientiam pertinet, quae cognitione historica continetur. Hominem autem Joannem in phantasia cogitamus, quae de humanae naturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo, cujus exte
Abbreviated transcription (Latin):
caro factume: & habicauit
in nobis. Et uidimus głam
eius: głam quas unigeniti
a patre. Plenum gr̃ȩ & ueri¬
tatis. Hoc totum quod ex
euuangłio posui in precedentib
suis partib habet. quod unmu¬
tabile ac sempiternum ẽ cuius
contemplatio nos beatos facit:
in consequentib uero ꝑmixta
cum temporalib cominemoran¬
tur eterna. ac ꝑ hoc aliqua ib
ad scientiam ꝑtinent. aliqua
ad sapientiam. sicut in libro .xii.
in principio erat uerbut. &
uerbum erat apud dm. & d̾s e¬
rat uerbum. Hoc erat inpͥnci¬
pio apud dmt. Omĩa per ipsũ¬

Expanded text:
t, et habitavit in nobis. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro duodecIn principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Om
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiore huiusoꝑis duo¬
decimo satis egimus dis¬
ceruere rationalis men¬
tis officium intemporali¬
b reb. ubi non sola cog¬
nico. uerum & actio
nr̃a uersatur: ab excellen¬
tiore eiusdem mentis of¬
ficio. quod contemplan¬
dis ȩternis reb impen¬
ditur: ac sola coguitio¬
ne funtur. Commodiꝰ
autem fieri puto ut de
scripturis scĩs aliquio
interseram: quo faciliꝰ
possit utrumq dinosei

Expanded text:
iore hujus operis duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci.
Abbreviated transcription (Latin):
gitudo sermonis. Hoc ideo dixi ne
quisqͣm propterea nos inconuenient᷑
existimet caritatem appellare spm̃
scm̃n: quia o ds pater co ds filrus po¬
test caritas nuncupari.
icut gͦ unicum di uerbum pro¬
prie uocamus nomine sapientie
cupatur uocabulo caritatis. cu sit & pa¬
ter & filius uniuersaliter caritas. S
dĩ uerbum id ẽ unigenitus di filius
aperte dictus ẽ di sapientia oie apłico
ubi ait. xp̃m dĩ uirtutem. & di sap¬
entiam. Sp̾c autem sc̃s ubi sit dicꝰtꝰ¬
caritas. inuenimus si diligenter io¬
hannis apłi scrutemur eloquium
Qui cum dixisset. dilectissimi dil¬
gͥamus inuicem quia dilectio ex do ẽ.
secutus adiunxit: & omis qui dili¬
git ex deo uattis e. Qui ñ diligit
non cognouit d̃m: quia ds dilectio
ẽ.Hic manifestauit eam se dixisse
dilectionem d̾m. qͣm dixit ex deo
Ds gͦ ex deo: ẽ dilectio. S quia &o
ex deo patre procedit. quem potiꝰ cors
hic debeamus accipere dictum eẽ

Expanded text:
gitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne gitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare spiritum sanctum, quia et deus pater et deus filius potest caritas nuncupari. Sicut ergo unicum dei uerbum proprie uocamus nomine sapientiae, cupatur uocabulo caritatis, cum sit et pater et filius uniuersaliter caritas. sed dei uerbum, id est unigenitus dei filius, aperte dictus est dei sapientia ore apostolico, ubi ait: Christum dei uirtutem et dei sapientiam. spiritus autem scharitas, invenimus si diligenter Joannis apostoli scrutemur eloquium. Qui cum dixisset: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est, secutus adjunxit: Et omnis qui diligit, ex Deo natus est; qui non diligit, non cognovit Deum, quia Deus dilectio est. Hic manifestavit eam se dixisse dilectionem Deum, quam dixit ex Deo: Deus ergo ex Deo est dilectio. Sed quia et s sanctus ex Deo Patre procedit, quem potius eorum hic debeamus accipere dictum esse
Abbreviated transcription (Latin):
premisit tamen. in lege scriptum
ẽ. Et ipse dũs. Inlege inquit eors
scriptum e: quia oderunt me grati
cum hoc legatur in psalmo. Aliquan¬
do autem proprie uocatur lex quȩ da¬
ta ẽ ꝑ moysen: sed̾m quod dicttm ẽ
lex & ꝓpħȩ usq ad iohannem: & in
his duob preceptis tota lex pendet
& propħȩ. Hic utiq proprie lex
appellata ẽ de monte sẏna. Propħa¬
rum autem nomine: etiã psalmi
significat sunt. Et tam̃ alio loco
ipse saluator. opoitebat inquit un¬
pleri om̃a quȩ scͥpta st̃ in lege &. ꝓpħis
& ꝑsalmis de me. Hic rursꝰ ꝓph̾arũ nom̃
exceptis psalmis intelligi uoluit. Dicit᷑
gͦ lex uniu̾saliter cũ ꝓpħis & ꝑsalmis.
dicit᷑ & ꝓpͥe quȩ ꝑ moysen data ẽ. Item
dicunt᷑ communit̾ ꝓpħe simul cũ psal
tis aluis exemplis doceri potest multa¬
rum rerum uocabula & uniuersaht̃
poni. & proptie quib dam reb ad hi¬
beri: nisi in re aperta uitanda sit lon¬

Expanded text:
praemisit tamen: in lege scriptum praemisit tamen: in lege scriptum est. et ipse dominus: in lege, inquit, eorum scriptum est: quia oderunt me gratis, cum hoc legatur in psalmo. aliquando autem proprie uocatur lex quae data est per Mosen, secundum quod dictum est: lex et prophetae usque ad-Iohannem, et: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmtis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit lon
Abbreviated transcription (Latin):
genitum ẽ uerbum. & de qͦ procedit
Ideo autem addidi principalit̾: qͥa
& de filio sp̃c sc̃s procedere re ꝑitur.
S hoc quoq illi pater dedit non
lam existenti. & nondum habenti
s quicquid unigento uerbo dedit.
giguendo dedit. Sic gͦ eumgenu¬
it. ut etiam de illo donum cõmu
unter s diligent᷑ intuen¬
da. in separabilis trinitatis ista dis¬
tinctio. Hinc emm factumẽ ut
proprie d̃i uerbum etiam d̾i sapi¬
entia diceretur: cum sit sapientia
aliqͥd hor tͥum caritas nucupanda
ẽ. quid aptius q̃m ut hoc sit sp̃c sc̃s.
ut scilicet in illa simplici sumiaq
natura non sit aluid substantra &
aliud caritas: s substantia ipsa sit
caritas & caritas ipsa sit substantia.
siue in patre. fiue infilio. siue in
caritas mncupetur. sic̃ legis nomi¬
ne aliquando simulomĩa ueteris
instrumenti scãrum scripturarũ
significantur eloquia: Nam ex
prophet a isaia testimoiuum po¬
nens apłs: ubi ait in alus lingnis
& in aliis labiis loquar popło huic.

Expanded text:
genitum est Verbum, et de quo procedit Ideo autem addidi, principaliter, quia et de Filio Spiritus sanctus procedere reperitur: sed hoc quoque illi Pater dedit, non jam existenti, et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. hinc enim factum est, ut proprie dei uerbum etiam dei sapientia diceretur, cum sit sapientia aliquid horum trium caritas nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in caritas nuncupatur. Sicut legis nomine aliquando simul omnia ueteris instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. nam ex propheta Esaia testimonium ponens apostolus, ubi ait: in aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑ seipsum. & quȩ ꝑ sensus sui
coipors. & quȩ testimonus alioꝵ ꝑ
cepta scit animus humanꝰ. thesauro
memorȩ condita tenet: ex quib gig¬
nitur uerbum uerum. quando qͥd
scimus loquuur. s uerbum aute
om̃em sonum. ante omem cogitati¬
onem soni. Tunc enimẽ uerbum
simillunum rei notȩ de qͦ gignitur
& imago eius. qm de uisione scien¬
tię uisio cogitationis exoritur: qd
ẽ uerbum linguȩ nullius. uerbũ
uerum de reuera. nichil de suo ha¬
bens. s cotum de illa scientia de qͦ
nascitur. Nec inter ẽ quando id
didicerit: qui qd scit loquitur
Aliquando enun statim ut dis¬
cit hoc dicit. dum tam̃ uerbum
sit uerum. idẽ de notis reb exoitũ.
d̾ quodetiam d̾s ẽ. qm̃ sic & hoc
de nr̃a nascitur quemadmodum
& illud de scientia patris natum ẽ.
Nr̃m gͦ cale uerbum qd inueni¬
mus ẽẽ ut cumq illi simnile. qͣn¬
tum sit etiam dissimile sic̃ anob
dici potuerit non pigeat intueri.

Expanded text:
er se ipsum, et quae per sensus sui corporis, et quae testimoniis aliorum percepta scit animus humanus, thesauro memoriae condita tenet, ex quibus gignitur verbum verum, quando quod scimus loquimur, sed verbum ante omnem sonum, ante omnem cogitationem soni. Tunc enim est verbum simillimum rei notae, de qua gignitur et imago ejus, quoniam de visione scientiae visio cogitationis exoritur, quod est verbum linguae nullius; verbum verum de re vera, nihil de suo habens, sed totum de illa scientia de qua nascitur. Nec interest quando id didicerit; qui quod scit loquitur; aliquando enim statim ut discit, hoc dicit; dum tamen verbum sit verum, id est, de notis rebus exortum. quod etiam Deus est, quoniam sic et hoc de nostra nascitur, quemadmodum et illud de scientia Patris natum est: nostrum ergo tale verbum, quod invenimus esse utcumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intueri.
Abbreviated transcription (Latin):
Cur putas. nisi quemad modum so
let ad eum referre. & quod ipsuis eꝰ
dequo & ipse ẽ: Unde illud est:¬
mea doctrina nonẽ mea: s eius
qui me misit. Si gͥ hic intelligit᷑
eius doctrina qͣm comen dixit
non suam s patris: quantomagis
illic incelligendus ẽ. & de ipso pro¬
cedere sp̃e sc̃s. ubi sic ait. de patre
procedit: ut non diceret de me nꝰ
procedit. I quoautem habet filiꝰ
ut sit ds. ẽ enim dedõ ds. ab illo
de filio procedat. sic procedit de
patre. abipso habet patre. Hic
ut eumq etiam illud intelligitꝰ᷑
quantum a talib quales nos sumꝰ¬

Expanded text:
« Cur putas, nisi quemadmodum ad Patrem solet referre quod ipsius est, de quo et ipse est? Unde et illud estMea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit » . Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris; quanto magis illic intelligendus est et de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait, « De Patre procedit, » ut non diceret, De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus, ab illo de Filio procedat, sicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. Hic utcumque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sum
Abbreviated transcription (Latin):
ambo genuissent. Non gͥ ab utroq
ẽ genicus: s ꝓcedit ab utroq amboꝵ
spc̃ scs. Uerum quia inilla coȩt̾na
& equal & incorporal. & in effabilit
iminutabil atq inseparabil trin¬
tate. difficuuuum ẽ generationẽ
a precessione distinguere: sufficiat
interim eis qui extendi non ualent
inamplius. id quod de hac re in
sermone quodam proferendo ad au¬
res populi xp̃iani diximus: die¬
tumq conscripsimus. Inter cetera
enim cum ꝑseripturanun scãrum
cestimonia doeuissem de uttoq pro¬

Expanded text:
ambo genuissent. Non igitur ab utroque ambo genuissent. Non igitur ab utroque est genitus, sed procedit ab utroque amborum spiritus. Verum quia in illa coaeternaneffabiliter immutabili atque inseparabili Trinitate difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent in amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conscripsimus. Inter caetera enim, cum per Scripturarum sacrarum testimonia docuissem de utroque pro
Abbreviated transcription (Latin):
habet filius. de patre habet utiq
la ibi tempoia cogitentur. quȩ ha¬
bent prius & posterius. quia om̃i¬
no ibi nulla sunt. Quomodo gͦ non
ab surdissime filius diceretur amboꝵ
cum sicut filio prestat essentiam si¬
ne initio cemꝑoris sine ulla muta¬
bilitate nacurȩ de patre generatio:
lo initio temporis sine ulla mutabi¬
litate nature de uttoq processio
I deo enim cum sp̃m scm̃ genitum
non dicamus. dicere tamen non au¬
demus ingenitum: ne in hoc uoca¬
bulo uel duos patres in illa trinitate.
uel duos qui non sunt de alio. quis¬
piam suspicetur. Pater enim so¬
lus non e dealio. ideo solus appella¬
cur ingenicus: non quidem insctip¬
turis. s in consuetudine disputanti¬
um. & dere tanta sermonem qua¬
lem ualuerint. ꝓferentium. Filiꝰ
patre principaliter. & ipso sine ullo
inceruallo tempous dante. cõmunit̃
de utroq procedit. Diceretur aut̃
filius patris & filii. si quod abhorret
ab om̃ium sanoium sensib eum

Expanded text:
habet Filius, de Patre habet utiquehabet Filius, de Patre habet utiquela ibi tempora cogitantur, quae habent prius aut posterius, quia omnino ibi nulla sunt. Quomodo ergo non absurdissime Filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de Patre generatio, lo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de utroque processio. Ideo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Pater enim solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scripturis, sed in consuetudine disputantium, et de re tanta sermonem qualem valuerint proferentium. Filius Patre principaliter, et ipso sine ullo intervallo temporis dante, communiter de utroque procedit. Diceretur autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, eum
Abbreviated transcription (Latin):
nomen sub cȩlo inquo oportet ho¬
mines saluos fieri. Constituent᷑
autem purgati ab omi contagione
coruptionis in placidis sedib do¬
nec recipiant corpoia sua. s iam ĩ¬
corruptibilia quȩ ornent non one¬
rent. Hoc enim placuit optimo
& sapientissimo creatori: ut sp̃o ho¬
minis deo pie subditꝰ habeat feli¬
citer subditum corpus. & sine fine
ꝑmaneat ipsa felicitas. Ibi ueritatẽ¬
generationem filii de patre. intelligat.
sine tempoie processionem sp̃c scĩ de
utroq: & qui potest incelligere in eo
quod ait filius. sicut habet pater ui
istent iam filio uitam patrem de¬
disse. s ita eum sine tempoie genu¬
isse. ut uita quam pater filio
giguendo dedit. coeterna sit uitȩ
patris qui dedit: intelligat sicut
habet pater insemetipso ut de illo
procedat spc sc̃s. sic dedisse filio
dictum spm̃ scm de pacte procede¬
re. ut intelligatur quod etiam pro¬
cedit de filio. de patre ẽẽ & filio.
Si enim quicquid habet de patre

Expanded text:
nomen sub coelo, in quo oportet homines salvos fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat feliciter subditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritategenerationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque: et qui potest intelligere in eo quod ait Filius: Sicut habet Pater vitistenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita, quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater in semetipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio dictum Spiritum sanctum de Patre procedere, ut intelligatur quod etiam procedit de Filio de Patre esse et Filio. Si enim quidquid habet de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
regnendis non habent inuide po¬
testates. Quas ille agnus sine ullo
ab eis peccati debito octisus: non
potentia potestatis. priusqͣm iusti¬
cia sanguinis uicit.
roinde liberi a diabol po¬
testate. suscipiuntur aban¬
głis scĩs. amalis om̃ib liberati ꝑ
mediatoiem dei & hominum. ho¬

Expanded text:
retinendis non habent invidae poretinendis non habent invidae potestates. Quas ille Agnus sine ullo ab eis peccati debito occisus, non potentia potestatis priusquam justitia sanguinis vicit. Proinde liberi a diaboli potestate, suscipiuntur ab Angelis sanctis, a malis omnibus liberati per Mediatorem Dei et hominum ho
Abbreviated transcription (Latin):
ginem d Epecłm quidem uident
s usq ad eo non uident ꝑ specłm.¬
eum qui ẽ ꝑ specłm nunc uidend:
ut nec ipsum specłm quod uident
sciant ẽẽ specłm. id ẽ imaginemi.
ꝯd̾ si scirent. fortassis & eum euiᷤ
eꝰ hoc specłm per hoc querendum:
& ꝑ hoc uttumq interim uidendu
ẽẽ sentirent. fide non ficta corda
mundante. ut facie ad faciem possit
uideri qui per specłm mnc uidet᷑.
Qua fide coidium mundatrice con¬
tempta. quid agunt intelligendo. quȩ
de natura mentis humane subtilis¬
sune disputantur: nͥ ut ipsa quoq
intelligentia sua teste damꝑnentur&
Inqua utiq non laborarent. & uix ad
certum aliquid ꝑuenirent: nͥ pena¬
lib tenebris inuoluti. & onerati coi¬
pore corruptibil quod ad grauat ani¬
mam. Quo tandem merito in flicto
malo isto nͥ peccat. Unde tanti
mal magnitudine admoniti seqͥ
deberent agnum. qͥ tollit peccatũ
tis. etiam longe istis ingenio tar
dioies. quando fine uitȩ huius
resoluuntur a corpoie. ius ineis

Expanded text:
ginem Dei; speculum quidem vident, sed usque adeo non vident per speculum qui est per speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum quod vident sciant esse speculum, id est, imaginem. Quod si scirent, fortassis et eum cujus est hoc speculum, per hoc quaerendum et per hoc utcumque interim videndum esse sentirent, fide non ficta corda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto, nisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit peccatum tidiores, quando fine hujus vitae resolvuntur a corpore, jus in eis
Abbreviated transcription (Latin):
ria. aliud intelligentia. aliud dilec¬
tio siue caritas. s unumaliquid sinit
qd̃ omĩa ualeat sicut sapientia. &
sic habeatur inunius cuiusq nat᷑a
ut qui habet hoc sit quod habet
sicut unimitabilis simplexq fub¬
stantia. Si gͦ hec intellecta sunt
& quantum nobis in reb tantis ui¬
dere uel coniectare concessum ẽ uera
ẽẽ claruerunt. nescio cur non sicͤ
sapientia & pater dr. & filius. &¬

Expanded text:
ria, aliud est intelligentia, aliud dilecria, aliud est intelligentia, aliud dilectio sive charitas: sed unum aliquid sit quod omnia valeat, sicut ipsa sapientia; et sic habeatur in uniuscujusque natura, ut qui habet, hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. Si ergo haec intellecta sunt, et quantum nobis in rebus tantis videre vel conjectare concessum est, vera esse claruerunt; nescio cur non sicut sapientia et Pater dicitur et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm possumus dicere. As gͦ caritas est.
N truinautem pater an filius an sp̃c
ses an ipsa truitas quia & ipsa non
tres dĩis ds ẽ unus hoc queritur:
s iam in hoc libro suꝑius disputaui
ñ sic accipiendam ẽẽ trinitatem quȩ
ds ẽ ex illis trib quȩ intrinitate
nr̃ȩ mentis ostendumis. ut tanqͣm
memoua sit om̃ium trium pater.
ꝙ intelligenti a om̃ium triũ filius.
& caritas om̃ium triũ sp̃c sc̃s: quasi
pat̾ nec incelligat sibi nec diligat. s
ligat: ipse autem & sibi & illis tantũ
meminerit. & filuis nec meminerit
nec diligat sib: s meminerit ei pat̾
& diligat ei sp̃c scs: ipse autem & sib
& illis tantũmꝰ intelligat. Itemq
sib. s meminerit ei pater: & intelli¬
gat ei filiuis. ipse autem & sibi & il¬
lis non nis diligat. s sic potus ut
om̃ia tria. & om̃s& singłi habeant
in sua quisq natura. nec distent in
eis ista sicuti ẽ in nobis alud memo¬

Expanded text:
quam possumus dicere. Deus ergo caritas est. quam possumus dicere. Deus ergo caritas est. utrum autem pater an filius an spiritus sanctus an ipsa trinitas, quia et ipsa non tres di, sed deus est unus, hoc quaeritur. sed iam in hoc libro superius disputaui non sic accipiendam esse trinitatem, quae deus est, ex illis tribus, quae in trinitate nostrae mentis ostendimus, ut tamquam memoria sit omnium trium pater et intellegentia omnium filius et caritas omnium trium spiritus sanctus, quasi pater non intellegat sibi nec diligat, sedligat, ipse autem et sibi et illis tantum meminerit, et filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei pa diligat ei Spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo intelligat; itemquesibi, sed meminerit ei Pater, et intelligat ei Filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat: sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque natura. Nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memo
Abbreviated transcription (Latin):
nunc de spũ scõ quantum do donante
& ido cominunem qua se inincem
diligunt pater & filius nobis insinu¬
at caritatem. Ut autem nos exerce¬
ret sermo diuinus. non res in promp¬
tu sitas. s inabdito scrutandas. &¬
ex abdito eruendas maioie studio fe¬
non partem parũa questionis ipsius
abstulisset. S dixit d̾s caritas est:
ut incertum sit. & ideo requirend u̾
utrum ds pater sit caritas. an d̃s
non ꝓpt̾ea dm̃ dictum ẽẽ caricatem
qd̃ ipsa caritas sit ulla substantia
que d digna sit nomine: s qd do¬
num sit cłi. sicut dictum ẽ deo q̃m
tues patientia mea. Nonutiq ꝓp¬
terea dictum ẽ quiã di substantia
ẽ nr̃a pacientia. s quod ab ipso nob̃ ẽ
sicut alibi legitur: qm̃ ab ipso ẽ patien¬
tia mea. Hunc quippe sensum facile
refellit scripturarum ipsa locutio. Ta¬
le ẽ enu tu es pacientia mea quale ẽ
lectum adũo: non expositionem que¬
rat anobis. Non enmaꝑtius quic¬

Expanded text:
Nunc de spiritu sancto, quantum deo donante Nunc de spiritu sancto, quantum deo donante 95 ideo communem, quia inuicem se diligunt pater et filius, nobis insinuat caritatem. ut autem nos exerceret sermo diuinus, non res in promtu sitas, sed in abdito scrutandas, ex abdito eruendas maiore studio fenon paruam partem quaestionis istius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus non propterea deum dictum esse caritatem, quod ipsa caritas sit ulla substantia, quae dei digna sit nomine, sed quod donum sit dei, sicut dictum est deo: quoniam tu est patientia mea mea; non utique propterea dictum est, quia deus substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: quoniam ab ipso misericordia. hunc quippe sensum facile refellit scripturarum ipsa locutio. tale est enim: tu es patientia mea quale estlectum a domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quic
Abbreviated transcription (Latin):
quod uerum nͨ ẽ. Sit italibens
assentior. Quid cum uerum ẽ uer¬
bum nr̃m. & ido recte uerbũ uo¬
catur: numquid sicut dici potest.
uel uisio de uisione. uel scientia
de scientia: ita dici potest eẽntia
de eẽntia. sicut illud dĩ uerbum
maxime cłr. maximeq dicendũ ẽ
Quid ittiq Quia non hoc ẽ nob̾
eẽ quod nosse. Multa qͥppe noui¬
uunt. ita & obliuione quod̾amͦ
mouuntur: atq ideo cum illa iã
non sint innoticia nr̃a. nos tomen
sumus. & cum scientia nr̃a animo
lapsa ꝑierit a nobis. nos tam̃ uiui¬
mus. Illa etiam quȩ ita sciuntur
ut uumqm excidere possint. qm
p̾sentia sunt & ad ipsius animi na¬
turam ꝑtinent ut ẽ illud qd̃ nos
uiuere scimus. Manet enim hoc
qͣmdiu animus manet: & quia se¬
ꝑ manet animus. & hoc semꝑ ma¬
net. Id gͦ &e si qua re ꝑiuntur si¬
milia in quib imago di potius in¬
tuenda ẽ etiam si semper sciunt᷑.
tamen quia ñ semꝑ etia cogitant᷑

Expanded text:
quod verum non est. Si ita, libens quod verum non est. Si ita, libens assentior. Quid, cum verum est verbum nostrum, et ideo recte verbum vocatur, numquid sicut dici potest vel visio de visione, vel scientia de scientia, ita dici potest essentia de essentia, sicut illud Dei Verbum maxime dicitur maximeque dicendum est? Quid ita? quia non hoc est nobis esse, quod est nosse. Multa quippe novivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit a nobis, nos tamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunquam excidere possint, quoniam praesentia sunt, et ad ipsius animi naturam pertinent, ut est illud quod nos vivere scimus manet enim hoc quamdiu animus manet, et quia semper manet animus, et hoc semper manet: id ergo et si qua reperiuntur similia, in quibus imago Dei potius intuenda est, etiamsi semper sciuntur, tamen quia non semper etiam cogitantur,
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis reb de quib loquimur.
non inuerbo nr̃o uira sunt: quia
uerbum uerum ñ ẽ. nͥ qd̃ de re
quȩ scitur gignitur. Falsum est
gͦ isto modo uerbumnr̃m ñ cũ
mentimꝰ: s cum fallimur. Cum
autem dubitamus. nondũ ẽ uer¬
bum de re de qua dubitamus :
s de ipsa dubitatione uerbũ est.
ꝯmͣuis enim non nouerimus an
uerũ sit unde dubitamꝰ: tam̃
dubitare nos nouimus. Ic per
imus: Quod cum facuus utiq
uolentes. & scientes falsum uer¬
bum habemus. ubi uerũ uerbũ
ẽ mentiri nos : hoc enim scimꝰ.
& eũ menticos nos eẽ confitem᷑
uerum dicimus: qd̃ scimꝰ enĩ
dicimꝰ. Scumis namq. nos eẽ
mentitos. Uerbum autẽ illud
qd̃ ẽ ds. & potentius ẽ: nobis
hoc non potest. Non enim potest
facere quieqͣm. nͥ quod uiderit pa¬
trem facientem: & non a seipso loqͥtꝰ
s a patre illi ẽ om̃e quod loquitur.
cum ipsum pater unice loquitur.
Et magna illius uerb potentia
ẽ non posse mentiri: quia non po
enim nec uerbum dicendum ẽ

Expanded text:
n ipsis rebus de quibus loquimur, non in verbo nostro vera sunt; quia verbum verum non est, nisi quod de re quae scitur, gignitur. Falsum est ergo isto modo verbum nostrum, non cum mentimur, sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per mus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos esse mentitos. Verbum autem illud quod est Deus et potentius est nobis, hoc non potest. Non enim potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: et non a se ipso loquitur, sed a Patre illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: et magna illius Verbi potentia est, non posse mentiri; quia non potenim nec verbum dicendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tudo ab illo uerbo d quod infor¬
ma cłi sic ẽ ut non ante fuerit
founabile postq formatum. nec
aliquando eẽ possit in forme. s
sit forma simplex. & simplicit᷑
ȩqualis ei de quo ẽ. & cui mira¬
biliter coeternaẽ : Qua prop
ter ita łr illud dei uerbum.
ut dĩ cogitatio non dicatur. nec
aliquid ẽẽ quasi uolubile creda¬
tur indeo. quod nunc accipiat
nunc recipiat formam ut uerbũ
sit. eamq possit amittere atq in
formiter quod̾am uolutari. Be¬
ne quippe nouerat uerba & ium
cogitationis inspexerat loquutor
egregiꝰ qͥ dixit in carmine. secumq
uolutat euentꝰ belli uarios id ẽ co-¬
gitat. Nongͦ ille di filius cogi¬
tatio dĩ: s uerbum di dr. Cogitatio
qͥppe ur̃a ꝑueniens ad id quod sei¬
mus: atq inde founata uerbum
nr̃m uerum ẽ. Et ideo uerbum
di sine cogitatione dei debet in¬
telligi: ut fonna ipsa simplex in¬
formabile. qd̃ ẽẽ etiam possit
in forme. Dicunt᷑ qͥd̾e etiã inscrip¬

Expanded text:
tudo ab illo Dei Verbo, quod in fortudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter coaeterna est. ter ita dicitur illud Dei verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo; quod nunc accipiat nunc recipiat formam ut verbum sit; eamve non possit amittere atque iformiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex informabile quod esse etiam possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uerbum. S quid ẽ quod potest
ẽẽ uerbum. & ideo iam dignum ẽ
uerbi nomine: Quid ẽ inqͤm hoc foi¬
mabile nondumq founatum: nisi
quiddam mentis nr̃ȩ quod hac atq
hac uolubili quadam motione iacta¬
mus cum a nobis nunc hoc nunc
illud sicut inuenttm fuerat uel¬
occurrerit cogitatur Et tunc
fit uerum uerbum. quando il¬
lud quod nos dixi uolubili motio¬
ne iactare. adid quod scimus per¬
uenerit. atq inde founatã eius
om̃imoda similitudinem capi¬
ens ut quomodo res quȩque
scitur sic etiam cogitetur: id est
sine uoce sine cogitatione uocis
quȩ ꝓfecto alicuius linguȩ ẽ sic
incoide dicattir. Ic ꝑ hoc etiam
si concedamus ne decontͦuersia
uocabul laborare uideamur. iã
uocandum ẽẽ uerbum qͥddam il¬
lud mentis nr̃ȩ qõ de nr̃a sc¬
entia formari potest etiam pͥus¬
qͣm foimatum sit: quiꝰ iam ut
ita dicam formabile ẽ. Quis nĩ
uideat quanta hic sit dissimili¬

Expanded text:
esse verbum. Sed quid est quod potest esse verbum. Sed quid est quod potest esse verbum, et ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit veoccurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimili
Abbreviated transcription (Latin):
Sempiternum ẽ enim animo uiue¬
re. sempiternum ẽ scire qd uiuit: nec
tam̾ sempit̾num ẽ cogitare uitã suã
uel cogitare scientiam uitȩ suȩ: qm
cumaliud atq aliud ceꝑit hoc desmet
cogitare. qͣmuis nondesinat scire.
Ex quo fit ut si potest eẽ inanimo
aliqua scientia sempiterna. & sempi¬
terna eẽ non potest eiusde scientiȩ co¬
gitatio. & uerbum uerum nr̃m int
mum nͥ cogitatione nr̃a non dicitur:
solus ds intelligatur habere uerbũ
sempiternum sibiq coȩt̾num. nͥ for¬
te dicendum ẽ ipsam possibilitatẽ
cogitationis. qm id qd̃ scitur: etiam
quando non cogitatur potest tamen
ueraciter cogitari uerbum eẽ camꝑ
petuum. qͣm scientia ipsa ꝑpecua ẽ.
S quomͦ ẽ uerbum qd̃ nondũ inco¬
gitationis uisione formatũ ẽ. Qmͦ
erit simile scientiȩ de qua nascitur
si eius non habet formam: & id̃o iam
uecatur uerbũ quia potest habere
Tale ẽ enim ac sidicatur. ideo iam
uocandum ẽẽ uerbum quia potest

Expanded text:
est enim animo vivere, sempiternum est scire quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio, et verbum verum nostrum in cogitatione non dicitur, solus Deus intelligatur habere Verbum sempiternum sibique coaeternum. Nisi forte dicendum est, ipsam possibilitatem cogitationis, quoniam id quod scitur, etiam quando non cogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet formam, et ideo jam vocatur verbum quia potest habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest
Abbreviated transcription (Latin):
dam imagines suas presto sunt co¬
gitantib. & tacite cuncta ista uol¬
uentib. S transeunda sunt hec
ut ad illud perueniatur hominis
uerbum. ꝑ cuius qualemcumq
similitudinem sic̾ ienigiate
uideatur utcumq di uerbum. ni
illud qd̃ factum ẽ ad illũ uel illũ
propħam. & de qͦ dictumẽ. uerbũ
autem dei crescebat & multiplica¬
batur: & de qͦ iterum dictum ẽ. I¬
pissetis a nobis uerbum auditꝰ dei.
accepistis nonut uerbum homi¬
num. s sicut eͥ uere uerbum dei:
& innumerabilia similit in serip¬
curis dicuntur de dei uerbo. qd in
sonis multarum diuersarũq lin¬
guarum ꝑ corda & oia disseminat᷑
humana. Tdo autem uerbũ cł d̾r:
quia doctrina diuina cradit᷑ non
humana. S illud uerbum dei que¬
rimus qualitercumq ꝑ hanc simi¬
litudinem nc uidere. de quo dict᷑u ẽ.

Expanded text:
dam imagines suas praesto sunt codam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prophetam, et de quo dictum est, Verbum autem Dei crescebat et multiplicabatur ; et de quo iterum dictum est, Ipissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei quaerimus qualitercumque per hanc similitudinem