comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur anescientib quo referenda sit
ut tamquã hoc dixerit apostolus
gentibus. Suid ꝓdest uos eualisse
seruitutẽ qua tenebamini cumser¬
uiretis elementis mundi. quando
rursus ad talia reditis. sedueti ab
eis qui nonclũ agnoscentes libcaas
qlae carnaliter sapiunt̃ & iam tem¬
poribus seruiunt. quib & uos rur¬
sus ut antea seruire uultis & obser¬
uare cum eis dies & menses & annos
& tempora quibus seruiebatis an.
tequam xp̃o crederetis: Manifes¬
tum .ẽ. enim uolumina temporũ
per elem̃ta huiusmundi. hoc . ẽ.
caeli & terrae. motus atq ordines
syderum administrari. Quae
infirma appellat: ex eo quod iN¬
frma & instabili specie uariant᷑
igna uero. ex eo quod ȩgent sũma
& stabili specie creatoris ut quomͦ
sunt. eẽ. possiFt. Ergo eligat lec¬
tor utram uolet sententiam. dum¬
modo intelligat ad tantũ periculũ
animȩ pertinere supersticios as tẽ¬
porum obseruationes: ut huie loco
subiecerit apostolus. Timeo uos

Expanded text:
tur a nescientibus quo referenda sint, tur a nescientibus quo referenda sint, ut tanquam hoc dixerit Apostolus gentibus: Quid prodest vos evasisse servitutem qua tenebamini, cum serviretis elementis mundi, quando rursus ad talia reditis, seducti ab eis qui nondum cognoscentes libertatis quae carnaliter sapiunt, etiam temporibus serviunt; quibus et vos rursus ut antea servire vultis, et observare cum eis dies, et menses, et annos, et tempora, quibus serviebatis et antequam Christo crederetis? Manifestum est enim, volumina temporum per elementa hujus mundi, hoc est, coelum et terram et motus atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur: egena vero, ex eo quod egent summa et stabili specie Creatoris, ut quomodo sunt, esse possint. 35. Ergo eligat lector utram volet sententiam, dummodo intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut huic loco subjecerit Apostolus, Timeo vos,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autem ad iungit. dies obserua¬
tis & menses & annos & tempora.
timeo uos neforte sine causa
laborauerim muobis: magis hanc
sententiã confirmare põtest. Uul¬
gatissimus enim. ẽ. error iste gen¬
tiliũ. ut uel in agendis reb uel
in expertandis euentis uitae ac
negotiorum iuorum ab astologis
& caldeis notatos dies. & meris es
& annos & tempora obseruent for¬
tasse tamen non opus.ẽ. ut hoe de
gentilium errore intelligamus. ne
intentionem causae quam abexor¬
dio susceptam adfinem usq ꝑcucit.
subito in aliud temere detorquere
uelle uideamur. sed dehis potiuis:
dequib cauendis eum per totam
ȩpłam loqui apparet. Nam &
iudei seruilit̃ obseruant dies et¬
menses. & annos & tempora. in car¬
nali obseruatione sabbati. & neo.¬
meniae. & mense nouorum. & sep¬
timo quoq anno quem uocant sab¬
batum sabbatorum: quae qm̃ erane
umbrae futurorum. iam aduenier¬
te xp̃o insupersticione remanserunt.
cũ tanquam salutaria obseruaren¬

Expanded text:
Quod autem adjungit, Dies observatis, et menses, et annos, et tempora: timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos, magis hanc sententiam confirmare videri potest. Vulgatissimus est enim error Gentilium iste, ut vel in agendis rebus, vel in exspectandis eventis vitae ac negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Fortasse tamen non opus est ut hoc de Gentilium errore intelligamus, ne intentionem causae, quam ab exordio susceptam ad finem usque perducit, subito in aliud temere detorquere velle videamur; sed de his potius, de quibus cavendis eum agere per totam Epistolam apparet. Nam et Judaei serviliter obsermenses, et annos, et tempora in carnali observatione sabbati, et neomeniae, et mense novorum, et septimi cujusque anni, quem vocant sabbatum sabbatorum. Quae, quoniam erant umbrae futurorum, jam adveniente Christo in superstitione remanserunt: cum tanquam salutaria observaren
Abbreviated transcription (Latin):
galatharum fidẽ. nisi abeis qui ex
curtũ cisione erant. & ad carnales
obseruationes legis tanquã ineis
salus eẽt. adducere cupiebant. hoc
tantũ loco adeos loqui uidetur:
qui adgentiliũ suꝑsticiones redire
temptarent. Ait enim. Nutic
autem cogni ⁊oscentes dm̃ immo
cogniti ado: quomͦ reuertimini ad
infirma & egena elementa quibus
rursus ut antea seruire uultis. In eo
enĩ qđ dicit reuertimini quando ñ
circũcisis sed gentibus loquitur. sic̃
in tota epłia apparet. Nonutiq
ad circũ cisionẽ dicit eos reuert.
inqua nũquã erant: sed ad infirma
inquit & egena elem̃ta. quib rur¬
sus ut antea seruire uultis. Quod
degentib intelligere cogimur. his
enĩ supͣ dixerat. sed tunc quidem
ignorantes dm̃. his qui natura non
sunt du seriustis. Adquam serui¬
tutem reuerti eos uelle significat

Expanded text:
Galatarum fidem, nisi ab eis qui ex Galatarum fidem, nisi ab eis qui ex circumcisione erant, et ad carnales observationes Legis, tanquam in eis salus esset, adducere cupiebant; hoc tantum loco ad eos loqui videtur, qui ad Gentilium superstitiones redire tentarent. Ait enim: « Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, quomodo revertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus rursus ut antea servire vultis? » In eo enim quod dicit, revertimini, quando non circumcisis, sed Gentibus loquitur, sicut in tota Epistola apparet; non utique ad circumcisionem dicit eos reverti, in qua nunquam erant, sed ad infirma, inquit, et egena elementa, quibus rursus ut antea servire vultis. Quod de Gentibus intelligere cogimur: his enim supra dixerat, Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, servistis ; ad quam servitutem reverti eos velle significa
Abbreviated transcription (Latin):
modi satanę in interitũ carnus.
ur sp̃s saluus sit indie dñi ihũ: sed
magistratus sub tanto imperatore
ñficit nisi quantũ illi permittitur.
&ꝓcuratores actoresq huiꝰ mundi
nichil faciunt. nisi quantũ dñssinit:
ñ enĩ lat& eũ aliquid sic̃ hominẽ.
aut in aliquo .ẽ. minus poteris.
ut ꝓcuratores atq actores quisunt
ineius potestate. aliquid ipso siue
ñ permittente siue nesciente insub.¬
iectis siue ꝓsuo gradu rebus effici.¬
ant Non eis tamen rependitur
quod deipsis iuste fit. sed quo animo
ip̃si faciunt. quia neq liberam uolun¬
tatem rationas li creaturae suȩ ds̃
negauie. & tamen potestatẽ qua &iã
iniustos iuste ordinat. sibi retinuit.
Quẽ locum. latius & uberius inalus
& lunam & sydera & caelum & t̾ram
ceteraq huiusmodi gentes colebant.
siue demonia recte sub ꝓcuratorib
& actoribus fuisse intelliguntur
quasi explicatã questionẽ rursus
implicant. Cum enĩ per totã epłam
ñ ab aliis ostendat sollicitatam fuisse

Expanded text:
modi satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini Jesu . Sed et magistratus sub statuto imperatore non facit, nisi quantum illi permittitur; et procuratores actoresque hujus mundi nihil faciunt, nisi quantum Dominus sinit. Non enim latet eum aliquid, sicut hominem; aut in aliquo est minus potens, ut procuratores atque actores, qui sunt in ejus potestate, aliquid ipso sive non permittente, sive nesciente, in subjectis sibi pro suo gradu rebus efficiant. Non eis tamen rependitur, quod de ipsis juste fit, sed quo animo ipsi faciunt: quia neque liberam voluntatem rationali creaturae suae Deus negavit; et tamen potestatem, qua etiam injustos juste ordinat, sibi retinuit. Quem locum latius et uberius in et lunam et sidera et coelum et terram, caeteraque hujusmodi Gentes colebant, sive daemonia, recte sub procuratoribus et actoribus fuisse intelliguntur.quasi explicatam quaestionem rursus implicant. Cum enim per totam Epistolam non ab aliis ostendat sollicitatam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Ndes dei adiniusibilia pertin& quȩ
post dabuntur. Nam .ẽ. ista quae¬
dim moperibus legis iusticia. quan
sine suo premio relicta non. ẽ
uc quifecerit ea uiuat ineis. UNi¬
de adromanos dicit. Sienĩ abra
lam ex operibus iustificatus. ẽ. ha
qui omnino non iustificatur nec
illa seruat quae temporale habent
premiũ. nec illa quae aeterria.
Iui autẽ inoperib legis iustifica¬
uir. non apud dm̃ iustificatur.
quia temporalem inde expectat
iuisibilẽq mercedẽ. Sed tamen. ẽ.
&iam ista ut dixi quędã ut sic di¬
cam t̾rena carnalisq iusticia. Nã
& pse apłs eã iusticiã uocat. cum
albi dicit. iusticiã quȩͣ lege . ẽ.¬

Expanded text:
fides Dei ad invisfides Dei ad invispost dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus legis justitia, quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit, vivat in eis. Unde ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habQui omnino non justificatur, nec illa servat, quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum. Qui autem in operibus legis justificatur, non apud Deum justificatur, quia temporalem inde exspectat, visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam ista, ut dixi, quaedam, ut sic dicam, terrena carnalisque justitia. Nam et ipse Apostolus eam justitiam vocat, cum al
Abbreviated transcription (Latin):
nemo iustificatir. quia serptime
iustum ex fide uiuere. Quartis¬
telligendum. ẽ. in lege quod nint
ait. inoperibus legis dictum eie
hoc istis qui incircumeisione car¬
nis & talibus obseruationib cori¬
tinentur inquib qui uiuit ita i
ut dictum.ẽ. proipsis operibus legs
nunc posuit quod deposteriorib.
manifestatur. Ait enim Lex
autẽ non . ẽ. exfide. sed qui fecerit
ea uiuet in illis. Non enim ait
qui fecerit eã uiuet inea. ut in¬
celligas legem inhoc loco pro
ipsis operibus positam. Iui auti
uiuebant in his operib timebant
utiq si non ea fecissent ut lapi¬
dationẽ uel crucẽ uel aliquid
huius modi: paterentur: Ergo
qui fecerit ea inquit: uiu& it
illis. id .ẽ. habebit p̃mium. Ne
inista morte puniatur. Non
ergo apud dm̃ citiꝰ exfide siquis
inhac uita uixerit eum hinc
excesserit tunc eũ magis habebit
p̃sentissimũ p̃miũ. Nonitaque
ahde uiuit quisquis presentia quȩ
sdentur uel cupit uel timet. quia

Expanded text:
nemo justificatur, quia scriptum est nemo justificatur, quia scriptum est justum ex fide vivere. Quare intelligendum est in Lege, quod nunc ait in operibus Legis, dictum esse; et hoc istis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus continentur: in quibus qui vivit, ita in ut dictum est, pro ipsis operibus legis nunc posuit, quod de posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, qui fecerit eam, vivet in ea, ut intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus positam, qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, ne si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujus modi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis, id est, habebit praemium, ne in ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide, si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesspraesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit vel timet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cione utiq fidei eiꝰ qua iustificatꝰ
c̃. &iam ante lacramentũ circum¬
Quod fidei signaculũ accepit & an.¬
te omnem seruitutem legis. quae
mul copost data est. ¶ uodaut̃
legis sunt. submaledicto sunt legis.
subtimore uult intelligi noni
libertate. ut scilic& corporali pre¬
sentiq uindicta uindicaretur
ineos qui nonpermanerent iN
omnib quae scripta sunt in libro
legis ut facerent ea. Huc quoque
accedebat ut inipsa corporum
poena &iam maledicti ignomi¬
niam formidarent: ille autẽ apud
colit. nonscilic& cupiditate appe¬
tendi aliquid abipso preteripsum
aut timore a mittendi. In ipso
enĩ sola uera nr̃a beatitudo atque
perfecta . ẽ: & qm̃ inuisibilis.ẽ. ocu¬
lis carneis. fide colitur quandiu
in hac carne. sicut supra dixit.
Quod autem nunc uiuo incarne
infide uiuo filii dĩ. & ipsa. ẽ. ius¬
ticia quo pertin& quod dictum
ẽ. quia iustus exfide uiuit. Hinc
enĩ ostendere uoluit quia in lege

Expanded text:
tione utique fidei ejus, qua justificatus tione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumquod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo post data est. 21. Ib. ILegis sunt, sub maledicto sunt Legis; sub timore vult intelligi, non in libertate: ut scilicet corporali praesentique vindicta vindicaretur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti ignominiam formidarent. Ille autem justicolit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei ; et ipsa est justitia. Quo pertinet quod dictum est, Quia justus ex fide vivit. Hinc enim ostendere voluit quia in Lege
Abbreviated transcription (Latin):
sublege positi sedmagis inipsis pas¬
sionib caritate timorẽ uicerant:
qm̃ caritas dĩ diffusa. ẽ. incor¬
acceperant. Sine causa ergo ini¬
quit tantͣ passi estis. qui excari¬
tate quae inuobis tanta susti¬
nuit ad timorẽ relabi uultis
Sitamen sine causa. tanta passi
estis. Quod enim sine causa fac¬
nocet. Hoc uero uidendũ est.
ne adperniciem ualeat. Nonenĩ
hoc est non surgere: quod est cade¬
re. Iuamuis isti nondũ cecidis¬
sent. sed iam inclinarentur: ut
caderent. Nam utiq adhuc
legis an ex auditu fidei. Res¬
pondetur utiq exauditu fidei.
sicut superius tractum . ẽ. Peidi¬
de adhibet exemplũ patris abra¬
ham. dequo inepistola ad roma¬
nos uberius apertiusq. dissertũ
est. hoc enim maxime ineo uicto¬
riosum. ẽ. quod antequã cireumci¬
deretur deputata. ẽ. fides eius ad
iusticiam. & adhoc rectissime re¬
fertur quod ei dictum. ẽ: qui a be¬
nedicentur inte om̃s gentes imita¬

Expanded text:
sub Lege positi, sed magis in ipsis passub Lege positi, sed magis in ipsis passionibus charitate timorem vicerant: quoniam charitas Dei diffusa est in coreperant: Sine causa ergo, inquit, tanta passi estis, qui ex charitate, quae in vobis tanta sustinuit, ad timorem relabi vultis; si tamen sine causa tanta passi estis. nocet. Hoc vero videndum est, ne ad perniciem valeat. Non enim hoc est non surgere, quod est cadere: quamvis isti nondum cecidissent, sed jam inclinarentur, ut caderent. Nam utique adhuclegis, an ex auditu fidei? pondetur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imita
Abbreviated transcription (Latin):
bus legis sp̃m̃ accepistis. anex au¬
ditu fidei: Respondetur utiq
ex auditu fidei. ab apostolo enim
predicata. ẽ. eis fides. inqua pre¬
dicatione utiq aduentũ & prae¬
sentiam scĩ sp̃s senserant sicut illo
tempore in nouitate inuicationis
adfidem & iam sensibilibus mira¬
culis praesentia sci sp̃s apparebat.
sic̃ in actib apłorũ legitur. Hoc
autẽ factũ erat apud galathas.
ntulit. Sic stulti estis. ut cũ spũ
ceperitis. nunc carne consum memi¬
Ni. Hoc .ẽ. quod superius inexor¬
dio dixerat. nisi sialiqui sunt con
curbantes uos & uolentes conuer¬
tere euangelium xp̃i. Conturba¬
cio enim: orelini contraria est
Ditdo ẽ lautẽ acarnalibus adspirita¬
lia surgere. non abspiritalib ad car¬
nalia cadere. sicut istis acciderat:
& haec . ẽ. euangelii conuerlio re¬
trorsum: quod quia bonum non
ẽ: non.ẽ. euangeliũ cum hoc an¬
nuntiatur. Quod autem dicit
tanta passi estĩs. multa iam ꝓfide
tolerauerant. nontimore tanquã

Expanded text:
ibus legis spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Respondetur utique, ex auditu fidei. Ab Apostolo enim praedicata est eis fides: in qua praedicatione utique adventum, et praesentiam sancti Spiritus senserant. Sicut illo tempore in novitate invitationis ad fidem etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus apparebat, sicut in Actibus Apostolorum legitur. Hoc autem factum erat apud Galatas, intulit: Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummamini? Hoc est, quod superius in exordio dixerat: Nisi aliqui sint, qui conturbant vos, et volunt convertere Evangelium Christi . Conturbatio enim ordini contraria est: ordo est autem a carnalibus ad spiritualia surgere, non ab spiritualibus ad carnalia cadere, sicut istis acciderat. Et haec est Evangelii conversio retrorsus: quod quia bonum non est, non est Evangelium, cum hoc annuntiatur. Quod autem dicit, Tanta passi estis; multa jam pro fide toleraverant, non timore, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
si tempori congruant. sicut ab ipso
moyse ꝓphetis quoq obseruata
sunt congruentib illo populo.
cui adhuc talis seruitus utilis
erat : ut subtimore custo diretur.
Nichil enim tam pie terret animã:
quam sacramentũ non intellectũ.
Intellectũ autẽ. gaudiũ piũ parit.
& cel ebracur libere: si opus. ẽ. tem¬
pori. Si autẽ non .ẽ. opus eum
luauitate spiritali tantiumoco let
& tractatur. Omne autem saerañ¬
tũ cum intelligitur. aut̃ ad contr̃¬
plationẽ ueritatis refertur: ant ad
bonos mores. Contemplatio ue¬
ritatis. in solius dĩ dilectione furi¬
data. ẽ: boni mores indilcetione
dĩ & ꝓximi. Inquib duob prae¬
ceptis: tota lex pend& et ꝓphetę.
N unc igitur quẽ ad modũ circũcisio

Expanded text:
si tempori congruant; sicut ab ipso si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae Nunc igitur quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
numerabiles obseruationes. ad
mores autẽ non occides. non me¬
chaberis. non falsũ testimoniũ
dices: & cetera talia. Nũ quidnã
ergo apostolus ita potest nori
curare utrum xp̃ianus homiei¬
cla aut męchus sit aut castus
atq innocens. quẽ ad modũ non
curat utrũ circũcisus carne an
p̃putiatus sit: Nunc ergo de
his operib maxime trietat quȩ
sunt insacramentis quamquam
& illa interdum se admiscere sig¬
nific&. Prope finem autẽ epłae
dehis separatim tractabit. quae
sunt inmoribus & illud breuit̃.
hoc autẽ diutius. Haec autẽ one¬
ra potius imponi gentibus quo¬
rum utilitas in intellectu. ẽ Nã
haec omnia exponuntur xp̃i¬
anis. ut quid ualeant tantum
incelligant & iam facere non co¬
gantur. In obseruationibus aut̃
si non intelligantur seruitus.ẽ.
sola. qualis erat inpopulo iudeoꝵ
&.ẽ. usq adhuc. Si autem obseruen¬
tur illa & intelligantur non mͦ
nichil obsunt. sed & iam prosunt.

Expanded text:
numerae observationes. Ad numerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et talia caetera. Numquidnam ergo Apostolus ita potest non curare utrum christianus homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se admiscere significet. Prope finem autem Epistolae, de his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam facere cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
addidit crucifixus. ut hinc eos
maxime mouer& cum considerar&
quo pretio emerit possessionem
quam meis amit tebat. ut̃ parum
eẽt gratis eum mortuum quod
superius dixerat: illud enim ita so¬
nat: tanquam non peruenerit ad
poslessionẽ ꝓqua sanguinẽ dedit
rlinpto autẽ. & iam quȩ tenebat̃
aiftirtur. Sedhaec ꝓscriptio non
tatẽ cdñs. ẽ. omniũ: sed ipsi posses¬
honi quȩ huiꝰ gratiȩ cultura car&
hinc iam incipit demonstrare
quemadmodũ grã fidei sufficiat
adiustifi candũ sine operib legis
nequis dicer&. non se quidem ope¬
ribus legis tantũ hominis iusti¬
ficationẽ tribuere. sed neq tantũ
grãe fidei. exutroq autẽ perfici
salutem. Sed haec quaestio ut di¬
ligenter tractetur nequis falle̾tur
ambiguo. scire prius deb& opera
legis bipertita. eẽ. Nam partim
insacramentis partim uero in mo¬
ribus accipiuntur adsacramenta
pertin& circumcisio carnis sabba¬
tũ temporale. neomenia. sacri¬
ficia. atq omnes huius modi in¬

Expanded text:
addidit, crucifixus: ut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non tatem Dominus est omnium; sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominis justificationem tribuere, sed neque tantum gratiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi in
Abbreviated transcription (Latin):
Luce clarius .ẽ. qđ dĩ matrẽ mariam
eẽ. per carnem quam solã creauit
exponat. Ditas enim ait sola matrẽ
non hab&. ut subaudiatur quia ds̃
ẽ. Unde sexto loco subiungens ait.
Si uoluerimus recte sapere & sine er¬
mixtũ dĩ patris uerbũ scãm uirgi

Expanded text:
Luce clarius est quod Dei matrem Mariam esse per carnem, quam solam creavit, exponat. Deitas enim, ait, sola matrem non habet, ut subaudiatur, quia Deunatus est. Unde sexto loco subjungens, ait: Si voluerimus recte calcare, nmixtum Dei P
Abbreviated transcription (Latin):
induere. Serapion dixit. Clausis
aurib m̃tis totum istum libellum
audii. & ideo ñ uidi duas istas
personas inuno dĩ filio cyrilli asser¬
tione expressas. Nã quomͦ ñ duȩ
docentur ꝑsonae uirgineo eꝰ partu
tore carnis. Assumptor enĩ car¬
nis ds.ẽ. caro autem assumpca¬
integer homo est. Integer aut̃ homo
Nam apollinaris idõ dampnatus .ẽ.
quia ꝓ anima dm̃ posuit incarnatũ
& idõ res insynodo nicena damna¬
tas. nec meminis se debemus. Aodi
ergo scm̃ cyrillum dicentem. Sexta:¬
sexto loco in libello eius qui lectus
ẽ: sirecte inquit sapere uoluerimꝰ.
& semitam sine crrore calcare.
bum scãm uirginem creauisse quȩ

Expanded text:
uere.-- Serapion dixit: Clausis auribus mentis totum librum istum audivi: et ideo non vidi istas duas personas in uno Dei Filio Cyrilli assertione expressas. Nam quomodo non duae docerentur personae virgineo partu tore carnis. Assumptor enim carnis Deus est, caro autem integer homo est; integer autem homo Nam Apollinaris ideo damnatus est, quia pro anima Deum posuit incarnatum. Et ideo res in synodo Nicaena damnatas nec meminisse debemus. Audi ergo S. Cyrillum dicentem in libello ejus qui lectus est. Sirecte, inquit, sapere voluerimus, et semitam sine errore calcare, bum sanctam Virginem creavisse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Serapion dixit. Per iusticiam urãm
obsecro uti qm̃ primo loco & scdo
uel tertio quid de eare dequa agi¬
tur dixerit eyrillus ita pordinẽ
cõmemorauit arnobius. ut ueniret
adsȩxtum Nune nebrte sinesi
ala capitula cusdem sibri cue¬
mee peticioni concedite ludus
dixerunt Ad quã partẽ hoc lamn
facert uelis: edicito Scripionan
Ego quidem probatissimum apus
mẽ retineo & totis exiusceribus
eredo ita .eẽ. ut defendit arnobus¬
sed sympolites mei & simpatriotie
in hoc errore positi in quo eo fui
nulla alia potuerunt ratione abha
errore reuocari nisi hac sola ut
dicatur illis & ꝓbetur ita sem̃ eynl¬
lum tenuisse¬
ARNOSIUS DIXI

Expanded text:
Serapion dixit: Per justitiam vestram obsecro, uti quomodo primo loco, et secundo, et tertio, quod de ea re, de qua agitur, dixerit Cyrillus, ita per ordinem commemoravit Arnobius, ut veniret ad sextum; nunc ne forte sumpserit alia capitula ejusdem libri evidemeae petitioni concedite.--Judices dixerunt: Ad quam partem velis eum facere dicito.--Serapion dixit: Ego quidem probatissimum jam apud me retineo, et totis ex visceribus credo ita esse ut defendit Arnobius. Sympolitae et Sympatriotae in hoc errore positi, in quo ego fui, nulla poterunt ratione ab hoc errore vocari, nisi hac sola, ut dicatur illis et probetur ita S. Cyrillum tenuisse.--Arnobius dixi
Abbreviated transcription (Latin):
pallida mors subtraxerit. & alia
uenerit generatio. primisque
cadentibus folus uirens silua
succreuerit: tunc sine nominũ
dignitate sola iudicantur inge¬
nia Nec considerat quis quid¬
lecturus & cuius : sed quale sit
quod lecturus est. Siue episco¬
pus ille sit. siue laicus. impera¬

Expanded text:
pallida mors subtraxerit, et alia pallida mors subtraxerit, et alia venerit generatio, primisque cadentibus foliis virens sylva succreverit, tunc sine nominum dignitate, sola judicantur ingenia: nec considerat qui lecturus est, cujus; sed quale sit quod lecturus est: sive ille episcopus, sive sit laicus, impera
Abbreviated transcription (Latin):
fons natus sit: inuenies & iam
quando exuena & fonte fluuius
procedere coeperit. Sed sicut
non praeuales ad uenae peruenire
principium. qm̃ in principio
iam erat uena inqua erat foris.
& fons erat apud uenam. & uena
erat pater eius qui erat inprinci¬
pio apud dm̃. & uerbum quippe
patris est fons qui est uenae
filius fons uitae: dequo psalmo.¬
graphus canit: aduenam dicens
Qm̃ apud te est fons uit ae
Fluuius autem exfonte ꝓcedens
& uena. tunc coepit procedere:
quando uena eructauit fontem:
sicut enim legitur pater dixisse
eructauit cor meum uerbumꝰ
bonum. Sed sicut non inueniei
uenae. ita quoq nec fotitis.
& sicut non inuenies mitium¬
nec uenae nec fontis. ita non
Ut simul ergo uena maneris
& fons & fluuius: ita simul
toris acreatura : tantum
tinemur. uidentur amicorum
prodesse studia: & nocere ȩmulo¬
rum obprobria. Postquam autẽ
reuerla fuerit terra in terram
suam. & tam nos qui scribimus
quam eos qui denobis iudicant.

Expanded text:
 natus sit fons; invenies etiam  natus sit fons; invenies etiam quando ex vena fontis fluvius procedere coeperit. Sed sicut non praevales ad venae pervenire principium, quomodo in principio jam erat vena, in qua erat fons, et fons erat apud venam, et vena erat Pater ejus, qui erat in principio apud Deum . Verbum quippe Patris est fons, qui est venae Filius, fons vitae, quomodo Psalmista canit ad venam dicens: Quoniam apud te est fons vitae . Fluvius autem ex fonte procedens, et vena tunc coepit procedere, quando vena eructabat fontem. Sic enim legitur Patrem dixisse: Eructavit cor meum Verbum bonum . Sed sicut non invenies venae initium, ita quoque nec fontis; et sicut non invenies initium venae nec fontis, ita nec Ut simul ergo vena emanans, et fons, fluviusque, ita simul toris a creatura, tantum tinemur, videntur amicorum prodesse studia, et nocere aemulorum opprobria. Postquam autem reversa fuerit terra in terram suam, et tam nos qui scribimus, quam eos qui de nobis judicant,
Abbreviated transcription (Latin):
nfrigerat. hominum. auium
ut dixi sustentat. Uena autem
numquam patitur fontis exse
tum a quae seruituti nostras
sibiectum hanc ꝓbantur habere
potentiam. ut uadens cur su
tapidissimo per montes & colles.
pr cuniculos a quae ductorum
& fistulas. tameN de sinu
uenȩ non discedendo circumfluit.
sed ibidem permanendo discurrat.
dallo gremio maiestatis num.¬
quam penitus abscedeNtes.
inseparabili & integra trinitate
perdurant inunitate substantiȩ
ntrinitate personae: Uolen¬
ibus autem originem huius¬
rit uena fontis. Fode quantũ
potes: numquam poteris adesꝰ
initium peruenire. Occurrat
tibi affluentior uena quicquid
pulsando quaesieris. & tantoma.¬
gis plus prohiberis inquirere
quanto plus inquirendo potius
quam credendo perquires : et
si uenae huius subditae pedibus
tuis initium inuenire non
prȩuales. quomodo potenis
patris initium repperire.
Patris uero si inueneris initium.
inuenies & filii. Sienim inuene¬
ris quando coeperit uena mandre.
inuenies & quando ex ipsa uena¬

Expanded text:
reet, hominum, avium, u sustentet. Vena autem nunquam patitur fontis ex se si elementum aquae servituti nostrae subjectum hanc probant habere potentiam, ut vadens cursu rapidissimo per montes, per colles, per cuniculos aquaeductorum, et fistulas, tamen de sinu venae non discedendo circumfluit, sed ibidem permanendo discurrit;  sanctus de illo gremio majestatis nunquam penitus abscedentes, inseparabili et integra Trinitate perdurant in unitate substantiae, in Trinitate personae. XXV. --Volentibus autem rit vena fontis: fodi quantum potes, nunquam poteris ad ejus initium pervenire. Occurrit tibi affluentior vena, quidquid pulsando quaesieris, et eo magis plus prohiberis inquirere, quanto plus quaerendo potius quam eredendo pervenire. Et si venae hujus subditae pedibus tuis initium invenire non praevales, quomodo poteris Patris initium reperire? Patris vero si inveniris initium, invenies et Filii. Si enim inveneris quando coepit vena manare, invenies et quando ex ipsa vena
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ex uena uero & fonte non
orbis terrae spacia. sitient s
potans. ariditates in funderis
terrã rigans. sordes luens. fabn¬
cas solidans. omniumq hominĩ
auium pecudumq repentium.¬
ac piscium genera u uificando
sustentans: nec omnino uitam
cuiquam nisi his quibus fons

Expanded text:
tem: ex vena vero et fonte non tem: ex vena vero et fonte non orbis terrae spatia, sitientes potans, ariditates infundens, terras rigans, sordes diluens, fabricans, solidans, omniumque hominum, avium, pecudum, repentium, piscium genera vivificando sustentans: nec est omnino cuiquam vita, nisi his quibus fons
Abbreviated transcription (Latin):
ereaturis suo tempore est dicendũ.
nunc decreatore dicimus
Ergo dicit ipsa sapientia. Dñs creauit
me mitio uiarum suarum. Archi¬
tectus plenus sapientia. immo
fons ipse sapientiae ꝓculit ex se
dicat. Ego sapientia fundaui terrã:
paraui autem caelos prudentia
Cum ergo tempora non oriantur
nisi de diebus. dies autem non¬
autem nonsit ortum nisi desapiencia.
fuisse sapienciam. & sic creatam
sicut diximus creatum librum
asapientissimo oratore.
Qui respondentes : dixerunt.
de uena terrae. ARNOBIUS
DIXIT Uena haec unde nascitur
Fons. patris locum oportune IN
nr̃a mente depingat: ut sit pater uena¬
& filius uena. & fons. qui natus
est deuena. Deuena uero & fonte
non nascitur fluuius. sed ꝓcedit.
Aliud est enim nasci: aliud ꝓcedere
Quic quid ergo ad uiuificandum
pertin&. & ad medendum. & ad la¬
uandum. unius huius eiusdemq
substantiae. ẽ: sed tripertit ae
personae. ut sit uena pater gene¬
rans filium. quem diximus fori¬

Expanded text:
creaturis suo tempore dicendum est: creaturis suo tempore dicendum est: nunc de Creatore dicamus. Ergo dicit ipsa Sapientia: Dominus creavit me initium viarum suarum ; architectus plenus sapientia, immo fons ipse sapientiae, protulit ex  quid sapientia dicat: Ego sapientia fundavi terram, paravi coelos prudentia . Cum ergo tempora non oriuntur nisi de diebus, dies autem autem non sit ortum nisi de sapientia, fuisse sapientiam, et sic creatam sicut diximus creari librum sapientissimo oratori. Qui respondentes dixerunt: De vena terrae.--Arnobius dixit: Vena haec unde nascitur fons, Patris locum opportune in vestra mente depingat, ut sit Pater vena, Filius fons, qui natus est de vena; de vena vero et fonte non nascitur fluvius, sed procedit. Aliud est nasci, aliud est procedere. Quidquid ad vivificandum pertinet, et ad medendum, et ad lavandum unius ejusdemque substantiae est: sed tripartitae personae, ut sit vena Pater generans Filium, quem diximus fon
Abbreviated transcription (Latin):
lbrum artis rethoricȩ orator.
e grammaticus librum artium
uandidisse. Numquidnam ex eo
ioepit rethorica & grammatica.
xquo hominibus est adlegendã
cadita: Illis namque qui eam
scripserunt ex eo tempore quo
beti sunc semper incorde fuit¬
tunc est creata quando nr̃a
erudicio sumpsie iitium.
Inde est quod paululum di xi
oportune dicam filium dĩ esse
u diri. sicut orator creat librũ
aras rechoricae ꝓferens decorde
suo quod ex quo didicit semper
habuit. Creauit autem nobis
ut quod incorde eius erat per
praures nr̃as audiendo auc per oculos¬
initium daret. ita & d̾s quia a &¬
nullo didicit sine mitio inse habeni
sapientiam cum uell& facere celũ
& terram & omnia quae ineis sc̃.
primum omnium sapientiae
suae uirtutem iecit ut ipsam
domum quam fabricare uoluit
pater prius cameram faceret
antequam solum fortissimum
solidaret. hoc est prius facer &
caelum. & ita demum & terram
cum montibus solidare ⁊. Sed de

Expanded text:
librum artis rhetoricae orator, librum artis rhetoricae orator, et grammaticus librum artium condidisse, non quod ex eo coeperit rhetorica et grammatica, ex quo hominibus ad legendum est tradita. Illis namque qui eam scripserunt, ex eo tempore quo docti sunt, sem per in corde fuittunc creata est, quando nostra eruditio sumpsit exordium. Inde est quod ante paululum dixi opportune, Filium Dei esse  sicut dixi orator creat librum artis rhetoricae, proferens de corde suo, quod ex quo didicit, semper habuit. Creavit autem nobis, ut quod in corde ejus erat per aures nostras audiendo, et per oculinitium daretur. Ita et Deus, qui a nullo didicit, sine initio habens sapientiam, cum vellet facere coelum et terram et omnia quae in eis sunt, primo omnium sapientiae suae virtutem jecit, ut ipsam domum quam fabricare voluit. Pater primus cum aerem faceret, antequam solum fortissimum solidaret; hoc est, prius faceret coelum, et ita demum terram cum montibus solidaret. Sed de
Abbreviated transcription (Latin):
creatorem sapientiae ARNOB IU
DIXIT Sed compelleris
unum adstruere eduobus. ut
aut habuisse sapientiam dicas.
aut non habuisse cum eraret.¬
Serapion dixrt. Numquam pato
sine sapientia fuit. A & NO Sadi¬
oix Ergo non creauit sapientian:¬
sed time. A R NOBIS DICI
Iuis altum sapit qui blasphemat
dm. ari quia blasphemo defendt:¬
Seraptoit dixit. Tũ defendis dmi¬
A R NOBIUS DIXIT Tempore
quo audio blasphemari os blasphe¬
mantis obiurgo. sicut & tuum os
increpo & doceo te dm̃ patrem in¬
sipientem dicere. Cum enim dicis
antequam crearetur sapientia
non fuit. & ipsam sapientiam
quaeest creata dĩ esse confirmas:
ostendis non habuisse sapenciam
eum qui illam condidit. & tunc
cępisse habere postquam creuit.
Pudices dixerunt. A cerrime
blasphemiae locus est & quid
Unde par est ut arnobius qui
enis incus reposita quomodo in
orde oracor is pars rechorica
Uincorde grammatici ars gram¬
natica. Dicitur autem ereasse

Expanded text:
creatorem sapientiae. --Arnobius creatorem sapientiae. --Arnobius dixit: Compelleris unum astruere e duobus, ut aut habuisse sapientiam dicas aut non habuisse cum crearet.--Serapion dixit: Nunquam Pater sine sapientia fuit.--Arnobius dixit: Ergo non creavit sapientiam.sed time . --Arnobius dixit: Quis altum sapit, qui blasphemat Deum, an qui blasphemiam defendit?--Serapion dixit: Tu defendis Deum?--Arnobius dixit: Tempore quo audio blasphemiam, os blasphemantis objurgo, sicut tuum os increpo et doceo te Deum Patrem insipientem dicere. Cum enim diceres: Antequam crearetur sapientia, non fuit, et ipsam sapientiam, quae est creata Dei esse confirmas ostendis non habuisse sapientiam eum qui illam condidit, et tunc coepisse habere postquam creavit.-- Judices dixerunt: Acerrimae blasphemiae locus est. Et quidradiuntur? Unde par est ut Arnobius qui tris interius reposita, quomodo in corde oratoris ars rhetorica, et in corde grammatici ars grammatica. Dicitur autem creasse
Abbreviated transcription (Latin):
Serapion dixit. Cuius ergo
ereauit me abinitio uiarum
suarun & ARNOSIUS DIXIT
Uox est sapientiae di. Serapien
dixit. Sapientia ipsius quȩ .ẽ.
nisi filius ipsius. ARNOBIUS
UIbIXI T A Cumopus fuerit.
loco suo dicetur. quomodo sapien¬
tia haec filius ipsius sit. Nunc
interim sapientia dĩ loquitur.
per urum sapient issimun
salomonem dicens. Dũs ereauit me
abinitio uiarum suarum.¬
Serapion dixit. Quid tam eudenl
quam ut diceret dñs creauit me.¬
ARNOBIUS DIXIT Hoc quod
dicis creauit me. quid moliris
ostendere : Serapton dixit. Im̃
mnitium creaturae sorcitus filius
apatre hoc meruit ut principa¬
tum uniuersae obtineat creaturȩ:¬
ARNOBIUS DIXIT Omnis
certe creatura. antequam crearetur
non fuit. Serapion dixit. Utique
nonfuit. ARNOBIUS DIXIT
Ergo tunc coepit sapientia quando
insipientem illum blasphemas.¬
Serapien dixit. Auertat ds ame
istam blasphemiam: AR NOS IU
olxiT Ergo ignoranter blasphe¬
mas. Serapior dixit. ego
non blasphemo. sed magis laudo

Expanded text:
ixit: Cujus ergo creavit me initium viarum suarum?--Arnobius dixit: Vox est sapientiae Dei.--Serapion dixit: Sapientia ipsius quae est, nisi Filius ipsius?--Arnobius dixit: Cum opus fuerit loco suo dicetur quomodo sapientia haec Filius ipsius sit. Nunc interim sapientia Dei loquitur per sapientissimum virum Salomonem dicens: Dominus creavit me initium viarum suarum.--Serapion dixit: Quid tam evidens, quam ut diceret, creavit me?--Arnobius dixit: Hoc quod dixit, creavit me, quod moliris ostende.--Serapion dixit: Quomodo initium creaturae sortitus Filius a Patre, hoc meruit ut principatum universae obtineat creaturae.--Arnobius dixit: Omnis certe creatura antequam crearetur non fuit?--Serapion dixit: Utique non fuit.--Arnobius dixit: Tunc ergo coepit sapientia quando insipientem illum blasphemas?--Serapion dixit: Avertat a me Deus hanc blasphemiam.--Arnobius dixit: Ergo ignoranter blasphemas.--Serapion dixit: Ego non blasphemo: sed magis laudo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Iua propter iam pertimnese¬
mus dicere secundum hominẽ
ex homine dm̃ natum secundũ
hominem dm̃ passum dm̃ mor¬
tuum & cetera: sed gloriamur
dicere dm̃ natum eundemque
secundum hominem passum.
non erubesco euangelium dĩ
A postolus dicit uirtus eum di¬
u est insalutem secundum
hominem dm̃ credere passum.
non eredenti autem existimatur
dere crucifixum. Unde iterum
idem apostolus. nos autem prae¬
dicamus xp̃m & hunc crucifixũ.¬
xpm̃ utiq dĩ uirtutem dĩ sapien¬
cuam. quia quod stultum. ẽ. dĩ.
lipientius est hominibus. & qđ
infirmum . ẽ. dĩ. fortius est
hominibus. Quid enim tam
hiltum uel tam infirmum uide
nt dm̃ dĩ filium crucifixum.
Sed placuit dõ per stulticiam
pedicationis saluos facere
udentes. Quia in hoc maxime
sides nostra consistit. dehine &¬

Expanded text:
i . Quapropter jam non pertimescimus dicere, secundum Deum, et ex homine natum Deum, secundum hominem, Deum passum, Deum mortuum, et caetera. Sed gloriamur dicere Deum natum, eumdemque secundum hominem Deum passum. Non enim erubesco evangelium, Apostolus dicit: virtus enitus est in salute, secundum hominem credere Deum passum. Non credenti autem, Dei existimatur dere crucifixum. Unde iterum idem Apostolus: Nos autem praedicamus Christum, et hunc crucifixum: utique Dei virtutem, et Dei sapientiam; quia quod stultumsapientius est hominibus, et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus. Quid enim tam stultum et tam infirmum videtnt Deum Dei Filium crucifixum? Sed placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes, quia in hoc maxime fides nostra consistit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mixtus. unũ dĩ filium fecit. ut in
ipso. cet̃. usibilis sicut ignus
qui inuisibilis fuit. In massa auten¬
auri aut cuiuscumq metalli tlctio¬
usibilis non amittit. qm̃ solus inc
sine materia alterius rti quȩ illum
lis nec acorporibus omnino sentui¬
Serapiori dixit. Intelligo tẽ adhoc
per uenire ut dicas filium
dĩ deseruisse filium hominis
nec simul crucifixum in lignio.¬
corde concepi nec ore protuli. quin¬
immo: dico cum propheta. qm̃
non solum non deseruit eũ incrice
positum : uerum & iam non cum
dereliquit euntem ininfernum
nec dedit scm̃ suum uidere corri¬
ptionem. SerapioN dixit
Hanc reuerentiam dõ dare debemu
ut seorsum quȩ dĩ sunc soli dõ
demus. & seorsum quae sunc homi-¬
nis soli homini reput emus.¬
ARNOBIOS OIXIT Impia ẽ ista
credulitas quȩ quartam ad micat
indiuna trinitate personam

Expanded text:
mixtus unum Filium Dei fecit, ut in mixtus unum Filium Dei fecit, ut in ipso esset visibilis, sicut ignis, qui invisibilis fuit, in massa auri aut cujuscunque metalli facisibilis, non amisit, quomodo solus ignis sine materia alterius rei quae illum lis, nec a corporibus omnino sentiri.--Serapion dixit: Intelligo te ad hoc pervenire, ut dicas Filium Dei deseruisse filium hominis, nec simul crucifixum in ligno.corde concepi, nec ore protuli; quinimmo cum propheta dico, quod non solum non deseruit eum in cruce positum: verum etiam non eum dereliquit euntem in infernum, et non dedit sanctum suum videre corruptionem . --Serapion dixitHanc reverentiam Deo dare debemus, ut seorsum quae Dei sunt soli Deo demus, et seorsum quae sunt hominis soli homini reputemus.--Arnobius dixit: Impia est ista credulitas, quae quartam admittit in divina Trinitate personam.
Abbreviated transcription (Latin):
aspectũ duabus auribus unum
auditũ. & unũ memorasse ingemi¬
nis auribus odoratum. nunc ubi
non una substantia. sed una in
duabus substantiis.ẽ. credenda per¬
sona. non uideatur in congruum
Uisus enim sum hoc ostendere
ut sicut intribus personis unam
credimus. eẽ. substantiam. ita in
duabus substantus dĩ & hominis
unam filii credimus. eẽ. perlonam.
declin& lerapion: tuae tantum
euidentissimȩ rationi responsum
dare nescimus. Unde ut diximus.
perge quo tua tendit orat io.
ARNOBIUS OIXIT̃ CalumNiam
quam me ingestit confirmare
dum stud& fecit rem consultam
homo sapiens ut taceret ne suo ore
sẽ confutando conuinceret. Dixit
enim me quod dm̃ duos filios hab̃e
per usibilem & inuisibilem
substantiam credendo assererem
Cũ enĩ dĩ filium induab substantus
credã sicut unum auri metallum
cũ ignitum. ẽ. induab sub stantus
ꝓbabilit asseram ita inuisibilis dĩ
filius. uisibilis filio hominis

Expanded text:
aspectum, in duabusque auribus unum aspectum, in duabusque auribus unum auditum, et unum memorasse in geminis naribus odoratum: nunc tibi, non una substantia, sed una in duabus substantiis esse credenda persona, non videatur incongruum. Nisus enim sum ostendere hoc, ut sicut in tribus personis unam credimus esse substantiam, ita in duabus substantiis Dei et hominis unam Filii Dei credamus esse personam. declinat Serapion tuam evidentissimae rationi responsum dare, nescimus; unde, ut diximus, perge quo tua tendit oratio. VIII. --Arnobius dixit: Calumniam quam in me ingessit confirmare dum studet, fecit rem consultam homo sapiens ut taceret, ne suo se ore confutando convinceret. Dixit enim me quod Deum duos filios habere per visibilem et invisibilem substantiam credendo assererem, cum unum Dei Filium in duabus substantiis credam; sicut unum auri metallum, cum ignitum fuerit in duabus substantiis probabiliter asseram. Invisibilis enim Filius Dei visibill filio hominis
Abbreviated transcription (Latin):
loco querenda sunt. qui sunt aedi¬
scantes. quid aedificantes. & quen
sorbantes lapidem. A edificantes
ninq iudȩi supra fundamenta
I enumero huius aedificationis non
solum repbauerunt. sed & iam
crucifixerunt. hic ab incredulis
reꝓbatus. & acdõ incaput anguli fac¬
tus ẽ. ut duos conderet insemetiplo.
suum parietem habentes hoc
angulari lapide unam ȩccł̃iam
exutrisq apicibus declinar et.¬
pane ille quid sit petro super
hanc petram ȩdificabo eccłiam meam
& portae inferi non preualebunt ei
Nrã autem id ẽ. apłicae sedis beati
& inuisibili. ex corporeo & incorpo¬
reo. ex incomprehensibili. & com¬
prebensibili. expassibili & inpassi
ita unam dĩtatem habere. sicut iti
duobus oculis unus aspectus. ẽ.¬
& induabus aurib unus auditus.¬
& ingeminis naribus unus odoratus.
ita inhis duabus substantus dĩ &
hominis unus filius dĩ. Sane qm̃
noui sollicitum auditorem memo¬
rem. eẽ. me ad unam patris & filu
substantiam induob oculis unũ

Expanded text:
loco quaerenda sunt: qui sunt aedificantes, quid aedificantes, et qui reprobantes lapidem. Aedificantes namque Judaei super fundamentum  numero hujus aedificationis non solum reprobaverunt, verum et crucifixerunt. Hic ab incredulis reprobatus , sed a Deo in caput anguli factus est, ut duos conderet in semetipso suum parietem habentes, hoc angulari lapide unam Ecclesiam ex utrisque apicibus dedicaret ille qui dixit Petro: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt eirae autem, id est, apostolicae sedis B. et invisibili, ex corporeo et incorporeo, ex comprehensibili et incomprehensibili, ex passibili et impassibita unam Deitatem habere, sicut in duobus oculis unus aspectus est, in duabus auribus unus auditus, in geminis naribus unus odoratus est: ita et in his duabus substantiis Dei et hominis unus Filius est Dei. Sane quomodo novi solicitum auditorem memorem esse me ad unam Patris et Filii substantiam, in duobus oculis unum
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ante secula natus . ẽ. expatre
gine ꝓertatus totum accipiendo
quodidĩ . ẽ. homo totum susciper&
os quod est hominis: nec aliud quã
qds est: esse non poss&. Pars enim
una omnipotentia plena illam
partem inse suscipiens: quae omni¬
potentiam non habebat. Tanta iti
illam sẽ suauitate infudit: ut salua
uriusq partis substantia unus nob̃
dĩ filius nasceretur ex uirgine. Sera¬
piorcxt. facta .ẽ. ergo huma¬
nae substantiae trans migratio in
din: ARNOBIUS DIXTT
Nonuis dicere humanȩ substantia e
corrupcio. istam enim tians migra¬
tionẽ substantiae sitibi consensero
corruptionẽ ꝓbabis & uidebicus
ds̃ per in fusionem suam abstacu suo
quasi malam exclusisse substantiam.¬
sedper quam humillimam substan¬
tiam a suo statu exclusit ut
nem uerteretur ds

Expanded text:
a natus est ex Patre, fitemur, totum accipiendo quod Dei est homo, totum suscipiendo Deus quod est hominis, aliud quam Deus est esse non posset. Pars enim una omnipotentia plena, partem illam in se suscipiens quae omnipotentiam non habebat, tanta in illa se suavitate infudit, ut, salva utriusque partis substantia, unus nobis Dei Filius nasceretur ex Virgine.--Serapion dixit: Facta est ergo humanae substantiae transmigratio in Deum.--Arnobius dixit: Non vis dicere: Humanae substantiae corruptio? Istam enim transmigrationem substantiae si tibi concessero, corruptionem probabis; et videbitur Deus per infusionem suam a statu suo quasi inclusum exclusisse substantiam.um per quam humillimam suam substantiam a statu suo exclusit, ut Deus verteretur in
Abbreviated transcription (Latin):
habustis tunc inquib nunc erubes
Nam finis illorum mors est: nunc uero
liberati apeccato. serui autem facti dõ
Habetis fructum ur̃m inscificatione.
finem uero uitam ȩternam. Puto qd
& nuptiarum finis mors sit: fructus
autem sc̃ificationis qui uel adurgi¬
nitatem uel ad continentiam ꝑtin&.
uita pensatur aeterna: Ac deinde
Itaq fratres mei. & uos mortificati
estis legi percorpus xp̃i. ut sitis alte¬
rius qui ex mortuis resurrexit. ut
fructificemus dõ. Cum enim essemꝰ
incarne. passiones peccatorum quae
per legem erant operabantur in
membris nr̃is.: ut fructisicarent
morti. Nunc autem soluti sumus
alege mortis. in quo dednebamur:
ut seruiamus innouitate sp̃s. & non
inuetustatae litterae. Cum inquit
essemus incarne. & non innouitate
sp̃s. sed inuetustatae litterȩ. facieba¬
mus ea quae carnis erant. & fructi¬
ficabamur morti: nunc autem quia
mortui sumus legi per corpus xp̃i.
Fructiticenus dõ: ut simus eiꝰ qui

Expanded text:
habuistis tunc in illis, in quibus habuistis tunc in illis, in quibus ero liberati a peccato, servi autem Dei facti, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Puto quod et nuptiarum finis mors sit. Fructus autem sanctificationis, qui vel ad virginitatem, vel ad continentiam pertinet, vita pensatur aeterna. Ac deinde: Itaque, fratres mei, et vos mortificati estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius, qui ex morte resurrexit, ut fructificaremus Deo. Cum enim essemus in carne, passiones peccatorum quae per legem erant, operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti. Nunc autem soluti sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae . Cum, inquit, essemus in carne, et non in novitate spiritus, sed in vetustate litterae, faciebamus ea quae carnis erant, et fructificabamus morti. Nunc autem quia mortui sumus legi, per corpus Christi, fructificemus Deo, ut simus ejus, qui