comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soluetur sathanas decusto¬
dia sua. ⁊ exibit ad seducendas
nationes ꝗ̃ sunt in .iiͦii. anguł
t̾rę. gog. et magog. Quoꝵ ĩt᷑̾pta¬
cione nonunũ esse ꝯꝑimꝰ. gog.
tectũ. magog. detectũ. tanqͣ. do¬
mus ⁊ ipse qͥ ꝓcedit decholanto.
Gentes gͥ sunt in quib diabolũ
uelut in abisso suꝑiꝰ intelligeba¬
mus in clusũ. ⁊ ipse de illis qͦdamͦ
sese efferens ⁊ ꝑcedens ut ille sit̃
non ꝑmitti exercere totã
lo ad seclucendos hoĩef ĩ partẽ
suã cogendo iuolent̾. fraudulẽt᷑
uł fallendo. Quod si ꝑmitteret᷑
inta̾ longo tp̃e.⁊ tanta in firmi¬
tate multoꝵ płimͦs tales quales
ds̃ ꝑpeti id ñ uult. ⁊ fideles dei¬
ceret. ⁊ ne cred̾ent ĩpediret. Quod
ne fac̾e̾t alligatꝰ ẽ. Tunc enĩ sol¬
uet᷑ quando ⁊ breue tp̃s erit. Nã
tͥbꝰ annis ⁊ sex m̾sibꝰ legitur suis¬
totis suoꝵq uiribꝰ seuiturꝰ. ⁊ ta¬
les erunt cum qͥbꝰ ei belligeran¬
dũ ÷. ut uinci tanto eius ĩpetu

Expanded text:
solvetur Satanas de custodia sua et exibit ad seducendas nationes, quae sunt in quatuor angulis terrae: Gog et Magog, quorum interpretationem nominum esse comperimus: Gog tectum, Magog de tecto; tanquam domus et ipse qui procedit de domo. Gentes ergo sunt in quibus diabolum velut in abysso superius intelligebamus inclusum, et ipse de illis quodam modo sese efferens et procedens, ut illae sint non permitti exercere totam lo ad seducendos homines in partem suam cogendo violenter, frauduod si permitteretur in tam longo tempore ac tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non vult, fideles deiceret et, ne crederent, impediret. Quod ne faceret, alligatus est. Tunc autem solvetur, quando et breve tempus erit. Nam tribus annis et mensibtotis suorumque viribus saeviturus, et tales erunt cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto ejus impetu
Abbreviated transcription (Latin):
in medio quodam erat. hñs extͣ se
mundum. intra se dm̃ . ⁊ acceꝑat ocu¬
lum. qͦ extͣ se mũdũ uid̾et. ⁊ ea quȩ
in mundo erãt. ⁊ ħ erat oculus carnis
alium oculum acceꝑat qͦ seipsã uide¬
ret ⁊ ea quȩ in ipsa erant. Hic ẽ ocłs
rõnis. Alium rursũ oculum acceꝑat.
quo int᷑ sedm̃ uidet. ⁊ ea quȩ in deo
erant ⁊iħ ÷ oculus ꝯtempłonis. Hos
igitur oculos ꝗͣ dui aĩa aꝑtos ⁊ reue¬
latos habebat. clare uidebat.⁊ recte
discernebat. Pꝗͣ aũ tenebre peccati in
illã intͣuerunt. ocłs quid̃ ꝯtẽpłonis
extinctus ẽ ut nicħ uiđ&. Oculus uero
rõnis lipꝰ effectꝰ ut dubie uid̃&. Solꝰ
ille ocłs qͥ extinctus fuit. in sua cla¬
ritate ꝑmansit. qͥ ꝗͣ dui lum̃ clarũ
ht̃. udicium dubiũ ñ ht̃. Ocłs uͦ¬
ñ uidet. discernit ambigue. Hinc ÷:
q corda hominum facilius s ꝯsenti¬
unt in his quȩ oculo carnis ꝑcipi¬
unt. ꝗͣ in his ꝗ̃ acie m̃tis ⁊ sensu rõ.¬

Expanded text:
in medio quodam erat habens extra se mundum, intra se Deum, et acceperat oculum quo extra se mundum videret et ea quae in mundo erant: et hic erat oculus carnis. Alium oculum acceperat quo seipsam videret et ea quae in ipsa erant, hic est oculus rationis. Alium rursum oculum acceperat quo intra se Deum videret et ea quae in Deo erant, et hic est oculus contemplationis. Hos igitur oculos quandiu anima apertos et revelatos habebat, clare videbat et recte discernebat; postquam autem tenebrae peccati in illam intraverunt, oculus quidem contemplationis exstinctus est, ut nihil videret; oculus autem rationis lippus effectuille oculus, qui exterius fuit, in sua claritate permansit; qui, quandiu lumen clarum habet, judicium dubium non habet. Ocuidet, discernit ambigue. Hinc est quod corda hominum facilius sibi consentiunt in his quae oculo carnis percipiunt quam in his quae acie mentis et sensu ratio
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ille c̾dit cui c̾dit. ⁊ si nesciat illud qͥd
sit qd credit. ⁊ scit cui c̾dit. Tales sunt
simplices in sc̃a eccł̃a qui ꝑfectiorib
cdentibus ⁊ cognoscentibus c̾dunt.
qui nimirum in sua simplicitate sal¬
uant᷑. nec ab illorũ m̾ito alieni s ꝗͣuis
ad cognitionẽ illorũ ñ ꝑtingunt. Scͥp¬
tum ẽ boues arabant ⁊ asine pasce¬
bantur uixta eos. Simplices qͥppe
ĩ scã eccła. quauis cũ ꝑfectis occulta
sacͣm̃torum dei rimari ñ ualeant.
quia tñ se ab illorum societate non
diuidunt. quasi uixta eos positi in
eadẽ fide ⁊ spe bñ oꝑando se pascunt.
Sic gͦ fides aliqnͣᷤ sine cognitione qn̾¬
scienti tm̃ ⁊ c̾denti c̾dit᷑. Necesse ÷ cñ
semꝑ aliꝗͣ eẽ cognitionẽ cũ fide. quȩ
ipsam fidẽ ꝑ intentiõẽ dirigat. qr si
nichil ex his quȩ ẽdenda sunt cognos¬
c̾ent᷑. ñ hr̾et fides quo se ꝑ intentionẽ
ĩ bono oꝑe diriget. neq ad qͥd bñ ope¬
rando sp̃e suã excitaret. S aliud ÷ in

Expanded text:
quod ille credit cui credit; et si nesciat illud quid scit quod credit, et scit cui credit. Tales sunt simplices in sancta Ecclesia qui perfectioribus credentibus et cognoscentibus credunt, qui nimirum in sua simplicitate salvantur, nec ab illorum merito alieni sunt, quamvis ad cognitionem illorum non pertingunt. Scriptum est: Boves arabant et asinae pascebantur juxta eos . Simplices quippe in sancta Ecclesia quamvis cum perfectis occulta sacramentorum Dei rimari non valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos positi in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquando cum cognitione scienti tantum et credenti creditur. Necesse est tamen semper aliquam cognitionem esse cum fide quae ipsam fidem per intentionem dirigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ c̃ticudo rerũ absentium supͣ opinio¬
nẽ ⁊ ĩfra scientiã ꝯtituta. Quamuis
nascitur c̾titudo abusiue fides appel¬
lecur. De illa aut̃ q̃ propͥ e appellatur
fides dictũ e. Nam si uides. ñ ÷ fides.
uo sunt in quibꝰ fides ꝯstat. Cog
firmitas c̃dendi. In alt̾o ꝯstat quia ip
In affectu enĩ sub̃a fidei inuenitur.
In cognitione mat̾ia. Aliud ÷ enim
fides qua c̾dicur: aliud qd fide c̾dit᷑.
In affectu inuenitur fides in cog¬
nicione id qͣ creditur fide. ꝓpterea q¬
affectus ipse fides ÷. In cognitione.
Ht̃ mat̾iam quia de illo.⁊ ad illud
q in cognitione ÷ fides ÷. Credere
at utrũ sit uł ñ sit ita ut dr̃. sciẽtia
qͣdr̃. ħ aut̃ scientia cognitio ÷ q̃ sicut
sine illa scientia eẽ ñ pͭ. qͣ res esse uel
ñ eẽ scitur. ita sine fide ẽẽ pͥ. qͣ res e̾ẽ̾.
uel ñ esse c̾ditur. Ad hanc cognitionẽ
si fides accedat ut c̾datꝰ d audiebatur.
inc̾dulitate fidei surb̾a. in cognitione

Expanded text:
inionem et infra scientiam constituta. » Quamvis nascitur certitudo, abusive fides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fides, dictum est: « Nam si vides, non est fides.  illa in quibus fides constat.firmitas credendi. In altero constat quia ipsin illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua creditur; et aliud quod fide creditur. In affectu invenitur fides; in cognitione id quod fide creditur. Propterea m, quia affectus ipse fides est; in cognitione habet materiam, quia de illo et ad illud quod in cognitione est, fides est. Credere at utrum sit an non sit ita ut dicitur; scientiaur. Haec autem scientia cognitio est, quae sicut sine illa scientia esse non potest qua res esse vel non esse scitur, ita sine fide esse potest qua res esse vel non esse creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur ein credulitate fidei substantia, in cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
quia q̃ rõne humana nõ ꝯp̾hendi¬
mus. sola fide nb cͥdibilia ẽẽ ⁊ u̾a
ꝑsuademus: qͥ si hanc diffinitionẽ
aliomͦ exponimus. possumꝰ dr̃e. qr
fides ñ in eo qͤsit. s quid faciat diffi¬
nit᷑. Ut sit sensus. Fides ÷ sub̃a.i.
rũ bonoꝵ q̃ uentura sꝑant᷑ a nob̾.
⁊ quȩ sola digna sunt spe & expec¬
tatione nr̃a qm̃ in ipsis ꝯstat bonũ
nr̃m. Est ergo fides sub̃a rerũ sꝑan¬
darũ. quia bona ĩuisibilia q̃ ꝑ actũ
ñdum p̾sentia sunt. iã ꝑfidẽ ĩcor¬
dibꝰ nr̃is subsistũt. ⁊ ipsa fides eoꝵ:
ĩ nb ÷ subsistentia eorum. Cũ enĩ res
tur. uł ꝑ ĩcellectũ qn absentes. uel
⁊̃ ñ existentes ĩ similitudine sua. et
ĩ imaginatione ꝑ ĩtellectũ capiunt᷑.

Expanded text:
quae ratione humana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit sensus. Fides est substanrum bonorum, quae ventura sperantur a nobis, et quae sola digna sunt spe et exspectatione nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res tur, vel per intellectum, quando absentes; vel etiam non existentes in similitudine sua et in imag
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ds̃ dice uł cogicare uolueris : Sit̾rã
cogitas. si celum cogitas. si oĩa ꝙ̃ ĩ ce
Si sp̃um demonstͣre uelles ⁊ corpus
ostenderes qͣles similitudo ħ essec: Ec
uicem distat ꝗͣ ille qͥ fecit ab eo qd fecit

Expanded text:
 est dicere vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia quae in si spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis similitudo haec esset, et  est minus ab invicem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
rursus. fides oꝑan̾t hominem. sc̃ĩ¬
ficare non sufficit. si eam que in
sacramentis dei constat scificatio¬
nem suscipere contempnit. Tria
gͦ simul sunt. fides sacramentũ⁊
opus. In fide xp̃iana fortitudo at¬
tribuitur. In sacramentis arma.
In oꝑibus uero bonis. tela contra
diabolum pugnaturo:¬

Expanded text:
rursum fides operans hominem sanctirursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturo
Abbreviated transcription (Latin):
que abinitio siue ante aduentũ
xpisti. siue post: ad salutem opti¬
nendam necessaria fuerunt id ẽ.fideᷤ¬
⁊ sacramenta fidei. ⁊ oꝑa bona. Que
tria ita coherent ut salutis effectũ
habere non possint si simul non fue¬
rint. Fides enim sine oꝑib teste sc̃p¬
tura mortua est et rursum Ubi fi
Item qui fidem operantem habent
si sacramenta dei susciꝑe renuunt.
saluari ñ possunt. quia dilectionẽ
dei ñ habent cuiꝰ precepta insacra¬
mentis eiꝰ contempnunt. Uerunta¬
men ubi fides cũ dilectione ẽ. sicut
non minuitur meritum. ȩtiam si
opus quod in uero ꝓposito deuotioĩs
est. ext̾ius non ꝑficitur sic salutis
effectus non impedit᷑. ętiam si sacra¬
mentũ qd inuera uoluntate. ⁊ de¬
sidio est. articulo necessitatis exclu¬
dit᷑. Ubi autẽ tria simul haberi
possunt sine ꝑicło salutis nullate¬
nus ab ẽẽ. possunt. Quia nec fides
meritum habet. si dum potest o¬
perari. negligit. nec opus bonum
est aliquod si sine fide est. Sic et

Expanded text:
quae ab initio sive ante adventum Christi, sive post ad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scriptura, mortua est . Rursum ubi non Item qui fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum etiam si opus quod in bono proposito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
alterã partem aꝓꝓbant. ut eiꝰ aꝑpbõ¬
nem ⁊̃ ĩ assertionẽ assumant. Hii
sunt c̾dentes. Pista gn̾a cognitionis
dicu solo. s ꝑ sentiam notificatur.
ꝑfectius enim agnoscunt. qui ipsam
rem ut ÷ in sua p̃sentia ꝯp̾hendunt.
Hu st̾ scientes. Primi gͦ sunt negã¬
tes. scdi dubitantes. Tercii estiman¬
ces. Quarti c̾dentes. ꝗͥnti scientes. fx
his ergo conici pͣ. qr fidẽ c̾citudinẽ
appellauimus. qm̃ ubi ÷ adhuc du¬
bitatio fides ñ ÷. Patet ⁊̃ qr̃ ipsã c̾citu¬
dinẽ quã fidẽ appellauimus supͣ opi¬
nionem. uł estimationẽ. ⁊ infra scien
ñ qͣtũ ad m̾itũ. s ꝗͣtũ ad cognitionem.
Nisi enim credẽ aliqñ qͣntum ad m̾itũ.
plus eẽt ꝗͣ uera uidere. neqͣꝗͣ uisi o
sub tͣberetur. ut fides meretur. Nec
dictũ fuisset bt̃i qͥ ñ uiderunt ⁊ c̾di¬
derunt: ꝓpterea dixi c̾dere aliqñ plꝰ
eẽ quam uide. s quantũ ad m̾itum:

Expanded text:
alteram partem approbant, ut ejus approalteram partem approbant, ut ejus approm in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis ditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes. Ex his ergo conjici potest quare fidem certitudinem appellamus, quoniam ubi adhuc dubitatio est fides non est. Patet etiam quare ipsam certitudinem quam fidem appellamus supra opinionem non quantum ad meritum, sed quantum ad cognitionem. Nisi enim credere aliquando quantum ad meritum plus esset quam vera videre, nequaquam visio subtraheretur ut fides mereretur. Nec dictum fuisset: Beati qui non viderunt et crediderunt . Propterea dixi credere aliquando plus esse quam videre, sed qua
Abbreviated transcription (Latin):
ne argui.⁊ ꝯpbari possunt. nͥ quia
ex fide ⁊ deuotione p̾cedentiũ sc̃oꝵ
colligimus. qm ad illa quȩ futura
p̾dicantur bona increduli eẽ ñ de¬
om̃s ꝓ ęt̾nȩ uitȩ desiderio canta
ꝯ stantia presentem uita despic̾ent.
si nõ ampliꝰ aliqͥd ⁊ ultͣ nr̃am intel¬
ligentiam de illius u̾itate p̾sensis¬
sent. Sic itaq fides sub̾a ÷ rerũ spe¬
randarum. quia ꝑ eam iam qͦd̾amͦ
que fucura sunt subsistunt ĩ nb̃.
fides. s quid faciat fides ostenditur
de rebus absentibꝰ supͣ opinionem.
⁊ ĩfra scientiã ꝯstitutã. Sunt enim
quidam qui audita statĩ aĩo repellt̾
⁊ c̃tͣdict̾ his quȩ dñr. ⁊ hii sunt ne¬
gantes. Alii in his quȩ audiunt. al¬
t̾am ꝗͣcumq partẽ eligunt ad esti¬
mationẽ. G ñ aꝑꝓbant ad affirma¬
tionem. Quãuis enĩ unũ e duobus
mag̾ ꝓbabile intelligũt. utrũ tn
adhuc idipsũ uerũ sit̃ asserere ñ pre¬
sumunt. Hii sunt estimãtes. Aliisic

Expanded text:
bari possunt? nisi quia ex fide et devotione praecedentium sanctorum colligimus, quoniam ad illa quae futura praedicantur bona increduli esse non deomnes pro aeternae vitae desiderio tanta constantia praesentem vitam despicerent, si non amplius aliquid et ultra nostram intelligentiam de illius veritate praesensissent. Sic itaque fides est substantia rerum sperandarum; quia per eam jam quodammodo quae futura sunt subsistunt in nobis, fides, sed quid faciat fides ostenditur;de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic
Abbreviated transcription (Latin):
homo uidet in facie. ds aut̃ incuet᷑
cor. Et ut minus dicã magnũ ÷ si in
hac uita inciꝑe possis: ⁊̃ si ñ ꝑficias.
Nam ⁊ pꝰ mortem ignis quidã pͣgatoriꝰ
dr̃ uͥ purgant᷑ et mundantur qͥ cor
hac uita nec inciꝑe uoluerunt. ibi
ꝯsumare ñ posst̃. qͥb aut̃ hic correp¬
uatur. Tam̾ cutius oĩo:. ut hic et in¬
cipere ⁊ ꝑficere ꝯtendas. ut illic ni
chil tͥ faciendũ uł patiendũ suꝑ sit.
Durũ ÷ cormenta illa uł admicum
sentire. Propterea cucius oĩo tͥ ÷ ut hic
⁊ incipias ⁊ ꝑficias q̃ fac̾e̾ debes. qͥ
siꝑficere hic ñ pocueris. si tñ in choa¬
ũis noli desꝑare. saluus eris sic tñ qͣsi
ꝑ ignem. Ardebis quid̃ donec ꝯsumptũ
fu̾it qd cremabile portas. Tu autem
saluus eris. qm̃ fundam̃tum in te

Expanded text:
Homo videt in faciem; Deus autem intuetur Homo videt in faciem; Deus autem intuetur cor. Et, ut minus dicam, magnum est, si in hac vita incipere possis, et si non proficias. Nam et post mortem ignis quidam purgatorius dicitur, ubi purgantur et mundantur qui hic hac vita nec incipere voluerunt, ibi consummare non possunt. Quibus autem hic correcvatur. Tamen tutius omnino est ut hic et incipere et perficere contendas, ut illic tibi nihil patiendum vel faciendum supersit; durum est tormenta illa, vel ad modicum sentire. Propterea tutius omnino tibi est ut hic et incipias et perficias quod facere debes, quod si perficere hic non poteris, si tamen inchoaveris, noli desperare, salvus eris, sic tamen quasi per ignem . Ardebis quidem, donec consumptum fuerit quod cremabile portas. Tu autem salvus eris quoniam in te
Abbreviated transcription (Latin):
ħ qͥd̃ oportet : Audi qr̃. Propt̾ pecc̃a
tua factum : h. quib m̾usti ut ma¬
lum hr̃es quib si distͥcte udicare¬
ris. ⁊ ħ m̾ueras ut nullũ hres. Quia
inquit scͥptura regnare fac̃ omnẽ
hẏpocritã ꝓpt̾ pecc̃a popłi. & ait ego
ad herescere faciã lingua tuã palato
tuo. nec eris quasi uir obiurgans.
quia domꝰ ex aspans ÷. Namut scias
quia malicia cua ħ fec̾. uide uͥ erat
douotio tua. Si enĩ ꝑfectam deuo¬
tionẽ hũisses. ⁊̃ nullo ãmonente:
cessare tñ ñ potuisses. Nunc aũ pign¬
cia tua ⁊ negligentiã tua occasio¬
nem corporis q̃siuit ñ correctionen.
Et uidit ħ ds .⁊ dedit tibi scđm cor
tuũ. ut ñ inuenires q ñ q̃rebas acciꝑe
homo qui ext̾iꝰ candis uulnerib pecca¬
torum medicam̃tũ apponit. Aliquid
minus sufficiens tͥbuat. Sepe quod
minus foris agit᷑: efficatius intꝰ oꝑat᷑.
in paruo oꝑe magna deuotio ẽẽ pͨ.

Expanded text:
hoc quod oportet? Audi quare. Propter peccata hoc quod oportet? Audi quare. Propter peccata tua factum est hoc quibus meruisti ut malum haberes, quibus si districte judicareris et hoc merueras ut nullum haberes: Qui, inquit Scriptura, regnare faciet hominem hypocritam propter peccata populi . Et ego, ait, adhaerescere faciam linguam tuam palato tuo, nec eris quasi vir objurgans quia domus exasperans est . Nam ut scias quod malitia tua hoc fecit: vide ubi erat devotio tua. Si enim perfectam devotionem habuisses etiam nullo admonente cessare tamen potuisses. Nunc autem pigritia tua et negligentia tua occasionem tortoris quaesivit non correctorum. Et vidit hoc Deus, et dedit tibi secundum cor tuum ut non invenires quod non quaerebas accipere. homo qui exterius curandis vulneribus peccatorum medicamentum apponit, aliquid minus sufficiens tribuat. Saepe quod minus foris agitur, efficacius intus operatur. In parvo opere magna devotio esse potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ed fortassis tacita tͥ cogicõne res¬
pondeas. Quomͦ inquis cercus
eẽ possum de uaenia ꝓpt̾ penitentiã.
⁊ satis factionem ab homine ĩuinc
tam. ⁊̃ si illam studiose ꝯpleuero.
cũ ipse hõ cui pecc̾a mea ꝯfiteor sepe
aut ignorantia nesciat. auc negligẽ¬
cia ñ ꝯsidet : qualem mͥ scd̾m mũ et
m̃suram delicti debeat satis factiõe
inuingere : Ad ħ tͥ buit᷑ respondeo.
qr si homo nescit ds̃ scit. Tu tñ fac
q̃ tͥ p̃cipit᷑. obediens esto in eo q̃ tibi
iubet᷑. Uideat ds̃ deuotionẽ tuam
⁊̃ si homo ñ ꝯdigne moderet᷑ affucti¬
onem tuã. Pire ñ potĩs. si deuotus
fueris inuentꝰ. S decipior inquis
putans me satis fecisse cũ satis non
fecĩm. Ille mͥ iniũx̃ ut tm̃ face̾m. et
ñ amplius mͥ p̃cep̃. Ecce totũ ꝑfecl.
⁊ ñ satis feci. Uado quasi secus ad
diũ putans me satis fecisse illi. cũ
ad huc teneor obligatꝰ qr satis ñ fe¬
cim. Or̃ gͦ inquis factum ÷ ut ta¬
lem sac̾docem ñ habeã qui mͥdicat

Expanded text:
ed fortassis tacita tibi cogitatione respondeas: Quomodo, inquis, certus esse possum de venia propter poenitentiam et satisfactionem ab homine injunctam, etiamsi illam studiose complevero, cum ipse homo cui peccata mea confiteor saepe aut ignorantia nesciat, aut negligentia non considerat qualem mihi secundum modum et mensuram delicti debeat satisfactionem injungere? Ad hoc tibi breviter respondeo: Quia si homo nescit, Deus scit. Tu tamen fac quod tibi praecipitur. Obediens esto in eo quod tibi jubetur. Videat Deus devotionem tuam etiam si homo non condigne moderetur afflictionem tuam. Perire non poteris si devotus inventus fueris. Sed decipior, inquis, putans me satisfecisse cum satis non fecerim. Ille mihi injunxit ut tantum facerem et non amplius mihi praecepit. Ecce totum feci et non satisfeci. Vado quasi securus ad Deum, putans me satisfecisse illi cum adhuc teneor obligatus, quia satis non fecerim. Quare ergo, inquis, factum est ut talem sacerdotem non habeam qui mihi dicat
Abbreviated transcription (Latin):
quitatis ẽ. ꝑ ꝯsensũ prauũ in sola uolun¬
tate ꝯpletur etiã tunc cũ ab eo qđ uult
ꝑficiendo foris inuita restringit᷑. Facit
enĩ qd̾ suũ ẽ. totũ ⁊ qd̾ amplus non
facit suũ non ẽ. nec ab ipsa ẽ. qđ am¬
plus non facit. sed contra ipsam.
Ita in solo consensi opusuidicat᷑. cui
quidẽ id qd̾ foris ẽ. opus tm̃ in malicia
a dicit. qͣntũ ipsũ qͥ intus oꝑat᷑ motũ
uoluntatis ad maliciã accendit. Sic
gͦ uicia origo peccatoꝵ sunt. ex quibꝰ
nascunt᷑ oꝑa iniqͥtatis. quȩ qͥdẽ ficut
dictũ e. absq ꝯsensu pena habent

Expanded text:
quitatis est, per consensum pravum in sola volunquitatis est, per consensum pravum in sola voluntate completur, etiam tunc, cum ab eo quod vult perficiendo foris invita restringitur. Facit enim quod suum est totum, et quod amplius non facit suum non est. Non ab ipsa est quod amplius non facit, sed contra ipsam. Ita in solo consensu opus judicatur, cui quidem id quod foris est opus, tantum in malitia adjicit, quantum ipsum qui intus ovoluntatis ad malitiam accendit. Sic ergo vitia origo peccatorum sunt, ex quibus nascuntur opera iniquitatis. Quae quidem, sicut dictum est, absque consensu poenam habent,
Abbreviated transcription (Latin):
EPTEN: CA¬
pitalia uicia siue principa¬
lia siue originalia script᷑a
cõmemorat. quȩ ideo ca¬
pitalia uł pͥncipalia uł
originalia dicunt᷑. qr reliquoꝵ omnium
caput sunt. ⁊ pͥncipiũ ⁊ origo. Omĩa qͥp¬
pe alia ab istis septẽ uiciis oriunt᷑. Hoc
aut̃ int̾ ẽẽ uidet᷑ inter peccata ⁊ uicia.
qd̾ uicia sunt corruptionłs animȩ. ex
quib si ratione ñ refrenent᷑. peccata .i.
actus iniusticiȩ oriunt᷑. Qn aut̃ tẽptan¬
ti uicio ꝯsensus adhibet᷑. actus iniusticiȩ
est. qđ peccatũ d̾r. Itaq uiciũ ẽ. infir¬
mitas spu̾alis corruptionis. Peccatũ aut̃
ex corruptione ueniens ꝑ ꝯsensũ acꝰtus in¬
iquitatis. Itaq uiciũ absq consensu infir
pa fit. ubi in qͣntũ uicium ẽ. malũ est.
in qͣntũ uoluntariũ ẽ. pena dignũ ẽ. Ui¬
cium gͦ ẽ. in corruptione. peccatũ aut̃ in
actione. Actus uͦ peccati solo ꝯsensu ꝑfi¬
cit᷑. etia si foris opusñ fuerit: qr qđ ini¬

Expanded text:
eptem capitalia vitia sive principalia, sive originalia, sacra Scriptura commemorat, quae ideo capitalia vel principalia vel originalia dicuntur, quia reliquorum omnium caput sunt et principium et origo. Omnia quippe alia ab istis septem vitiis oriuntur. Hoc autem interesse videtur inter peccata et vitia, quod vitia sunt corruptiones animae, ex quibus si ratione non refrenentur, peccata, id est actus injustitiae oriuntur. Quando autem tentanti vitio consensus adhibetur actus injustitiae est quod peccatum dicitur. Itaque vitium est infirmitas spiritualis corruptionis, peccatum autem ex corruptione oriens per consensum actus iniquitatis. Itaque vitium absque consensu infirmpa fit, ubi in quantum vitium est malum est, in quantum voluntaria est, poena dignum est. Vitium ergo est in corruptione, peccatum autem est in actione. Actus vero peccati solo consensu perficitur, etiam si foris opus non fuerit, quia quod ini
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fiant. neq multã turpitudinẽ uł
lesionẽ magnã habent si fiant. Cri¬
minalia dicunt᷑ quȩ uł lesionẽ mag¬
nam inducunt. uł turpitudinẽ inge
offendit᷑. uł ipse qͥ facit maculat᷑.
T̃alia sunt. homicidia. adult̾ia. ꝑiuria.
furta. ⁊ que his similia adiungunt᷑.
uł ꝯtinent᷑ in istis. sic̃ rapinȩ. sacrile¬
gia. ⁊ incestus. ⁊ cet̾a talia. Uenialia
sunt. sic̃ ira lenis ⁊ transitoria. risus ⁊
enismodi. quȩ sine delib̾atione agentiũ
contingunt. suie ex negligentia incau¬
te. siue ex infirmitate precipitanter.

Expanded text:
n fiant, neque multam turpitudinem vel n fiant, neque multam turpitudinem vel laesionem magnam habent si fiant. Criminalia dicuntur quae vel laesionem magnam inducunt, vel turpitudinem ingeroffenditur, vel ipse qui facit maculatur. Talia sunt homicidia, adulteria, perjuria, furta, et quae iis similia adjunguntur, vel continentur in istis; sicut rapinae, sacrilegia, incestus, et caetera talia. Venialia sunt sicut ira levis et transitoria, risus et hujusmodi, quae sine deliberatione agentium contingunt, sive ex negligentia incaute, sive ex infirmitate praecipitanter.
Abbreviated transcription (Latin):
la ẽ. ĩmoderatus appetitus edendi. Lu¬
xuria ẽ. ꝯcupiscentia exꝑiende uolu¬
ptatis nuia. uł concubitus desidiũ
supramodũ. uł contͣ rationẽ efferuens.
Suꝑbiȩ duo sunt genera. unũ intus.
aliut foris. Intus ẽ. suꝑbia. foris ẽ. ia¬
cꝰtantia. Suꝑbia in elatione cordis.
iactantia in ostentatione oꝑis. Suꝑbia
in eo qd̾ sibi placet alienũ testimoniũ
despicit: iactantia aut ut magis sibi
placeat alienũ testimoniũ requirit.
Pret̾ea iactantia ꝑ lenitatẽ blandani
se simulat. suꝑbia uͦ in tumore cru¬
delem demonstrat. Suꝑbia enĩ timeri
uult. Iactantia amari. ⁊ utraq tñ in co
qd̾ appetit sibi placens ꝑuerse diuerso li
rit membro. septẽ inueniet uicia ca¬
pitalia de quibis peccata omĩa .i. actꝰ
iniquitatis ⁊ iniusticiȩ oꝑa oriuntur.
Peccata aut̃ alia uenialia. alia erimi¬
nalia dicunt᷑. Uenialia sunt quȩ
nec facile iutari possunt. ut aliqͣndo¬

Expanded text:
la est immoderatus appetitus edendi. Lula est immoderatus appetitus edendi. Luxuria est concupiscentia explendae voluptatis nimia, vel concubitus desiderium supra modum, vel contra rationem effervens. Superbiae duo sunt genera. Unum intus, alterum foris. Intus superbia est, foris jactantia. Superbia in elatione cordis; jactantia in ostentatione operis. Superbia in eo quod sibi placet, alienum testimonium despicit. Jactantia autem ut magis sibi placeat, alienum testimonium requirit. Propterea jactantia per levitatem blandem se simulat, superbia vera in tumore crudelem demonstrat. Superbia enim timeri vult, jactantia amari; et utraque tamen in eo quod appetit sibi placens perverse, diverso licrit membro, septem invenit vitia capitalia, de quibus peccata omnia, actus iniquitatis et injustitiae opera oriuntur. Peccata autem alia venialia, alia criminalia dicuntur. Venialia sunt quae nec facile vitari possunt, ut aliquando no
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt aut̃ hȩc pͥma suꝑbia. scda inui¬
dia. tercia ira. quarta accidia. qͥnta
his tria hominẽ expoliant. quartũ
Sextũ. eiectũ seducit. Septimum
seductũ seruituti subicit. Suꝑbra
aufert homini dm̃. inuidia ꝓxi¬
mum. ira se ipsum. Accidia spoliatũ
flagellat. auaricia flagellatũ eicit.
gula eiectũ seducit. luxuria sedu¬
ctũ seruituti fubicit. Anima ratio¬
nalis in sanitate sua uas ẽ. solidũ et
integrũ nullt̃ habens corruptionem.
cidia frangit᷑. ꝑ auaricia disꝑgitur.
ꝑ gulam inficit᷑. ꝑ luxuriã ꝯculcat᷑
⁊ inlutũ redigitur. Suꝑbia ẽ. amor
ꝓprie excellentiȩ. Inuidia odiũ felici¬
tatis aliene. Ira ẽ irrationabił ꝑcur¬
batio m̃tis. Accidia ẽ. ex ꝯsusione
mentis nata tristicia. siue tedium
⁊ amaritudo animi ĩmodata. qua
iocunditas sp̃alis ex tinguit᷑ ⁊ qͦda
desꝑationis p̾ncipio mens insemet¬
ipsam subbuetitur. Auariã est.
immoderatus appetitus habendi. Gui¬

Expanded text:
Sunt autem haec: prima, superbia; secunda, invidia; tertia ira; quarta, acidia; quintauria. Ex iis tria hominem exspoliant, quartum sextum ejectum seducit, septimum seductum servituti subjicit. Superbia aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum, acidia flagellat spoliatum, avaritia flagellatum ejicit; gula ejectum seducit, luxuria seductum servituti subjicit. Anima rationalis in sanitate sua, vas est solidum et integrum nullam habens corruptionem; acidiam frangitur, per avaritiam dispergitur, per gulam inficitur, per luxuriam concuicatur, et in lutum redigitur. Superbia est amor propriae excellentiae. Invidia odium felicitatis alienae. Ira irrationabilis perturbatio mentis. Acidia est ex confusione mentis nata tristitia, sive taedium et amaritudo animi immoderata; qua jucunditas spiritualis exstinguitur; et quodam desperationis principio mens in semetipsa subvertitur. Avaritia est immoderatus appetitus habendi. Gu
Abbreviated transcription (Latin):
Quod luxtres dies illuminauit. ⁊ qr̃ añ solẽ facta est
rgo nemo dicat qͦm añ factum solẽ. dies ẽẽ potuit. qͥa anꝗͣ sol fieret: lu
erat. ⁊ uidit dõ lucẽ qͦd ess& bonũ. et uocauit lucẽ diẽ. ⁊ tenebras noctẽ:
⁊ ipsa lux tres illos pͥmosdies faciebat añꝗͣ sol fieret: ⁊ illuminaret mundũ
S qͥd sig̾cat qđ ñ statim factus ẽ sol. ex qͦ lucẽ fieri oportuit. s ut qͣsi lux eẽt
pͥꝗͣ clara lux: ⁊ fortassis c̃fusio. plena luce digna ñ erat: aliqũa tñ lucẽ accep
go puto magnũ hic aliqͦd sac̃ĩtũ com̃dari. qͥa õis aĩa ꝗͣdiu ĩ pecc̃o ẽ. qͣsi intene¬

Expanded text:
Quod tres dies lux illuminavit, et quare ante solem facta est. Ergo nemo dicat quomodo ante factum solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, go puto magnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tene
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso facta ẽ. qr i̾ticia ⁊ u̾itas lixo ẽ. ⁊ de luce audiuimus. qͥa dix̃ dõ fi.
lux. ⁊ statĩ lux facta ẽ. Nusqũa dix̃ ds̃ fiant tenebre. s deluce dix̃ fiat lux.
et diuisit lucẽ a tenebris. ⁊ uocauit lucẽ diem. ⁊ tenebras noctẽ. Ergo utr̃uq

Expanded text:
ab ipso facta est; quia justitia et veritas lux est, et de luce audivimus quod dixit Deus: Fiat ab ipso facta est; quia justitia et veritas lux est, et de luce audivimus quod dixit Deus: Fiat lux, et statim lux facta est . Nusquam dixit Deus: Fiant tenebrae. Sed de luce dixit: Fiat lux, et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et tenebras nocte
Abbreviated transcription (Latin):
⁊i corporalit̾ diuisa ẽ lux atenebris. ĩuisibilit̾ qͦ boni angłi disc̾ti stͥ
a mał illis. ĩtenebris pecci cadentibꝰ: ⁊ istis ad lucẽ uisticie ꝯuaus. illuminatisq
aluce. ut lux eẽnt: ⁊ ñ tenebre. Sic eñi cõsonare debuert. exẽplaria oꝑũ dĩ.
ut quȩ ĩuisibilia erãt oꝑa sapĩe. ĩuisibiliũ ꝓuentꝰ seq̃rent᷑. scãm qͦd ipsa quȩ
utrobiq oꝑabat᷑ sapĩa. ibi iudiciũ ex̾cuit. hic formauit exẽplũ. Duusa ẽ gͥ lux
a tenebris. ⁊ erat lux uisibił. ⁊ uisibiles tenebre erãt. Similit̃ ⁊ lux iisibit
erat. ⁊ tenebre ĩ uisibiles erãt. ⁊ utrĩq diuisio facta ẽ. ⁊ simił facta ẽ auusio
tenebrarũ ⁊ lucis.⁊ uocata ẽ lux dies: ⁊ tenebre nox. U̾trũq qͥdẽ ds diui¬
sit. ⁊ utrũq nõĩauit. s utrũq ñ fecit. ds̃ aut̃ auttor tenebraruĩ ñ ẽ: sea
lucis. qͥa pec̃cm tenebre ẽ. ⁊ pecc̾m nichil ẽ. ⁊ sine ipso nicħ factũ ẽ. Lux

Expanded text:
 lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium proventus sequerentur, secundum quod ipsa quae utrobique operabatur sapientia, ibi judicium exercuit, hic formavit exemplum. Divisa est lux ergo a tenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit, et utrumque nominavit; slucis; quia peccatum est tenebrae et peccatum nihil est: Et sine ipso nihil factum est . Lux
Abbreviated transcription (Latin):
infantib nͥ qͥa ũ in ea resurrect̾i s̃
corꝑis exiguitate qͣ mortui. s qͥ eis
cardius accessurũ erat tp̃e. ħ st̃
recepti. In sentencia quippe dñu
dictũ ñ defut᷑ũ esse qͥ fuit. ñ aũ
negatũ ẽ ad futurũ q̃ defuit. De¬
fuit aut̃ in fanti mortuo ꝑfecta
qͣntitas sui corꝑis. ꝑ fecto quippe
Hunc ꝑfeccionis mͥũ sic hñt õs
ut cũ illo concipiantur atq nas¬
cantui: s hñt in ro̾e ñ mole. sic̃
ipsa m̃bia om̃ia. iã sunt latent̃
in semine cũ ⁊̃ natis ũ nullaꝰd¬
huc desint. sic̃ dentes. aut siqͥd
eiꝰmͦi. In ꝗͣ ratione uniꝰcuiꝰq ma¬
t̾iȩ indita corꝑali iã qͦdãmͦ ut
ita dicã. limatũ uidr̃ eẽ. quod
ñ dũ ẽ ĩmo qͦd latet. s accessu

Expanded text:
infantibus, nisi quia in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate quae mortui; sed quod eis tardius accessurum erat tempore, hocrecepturi. In sententia quippe Domini » dictum non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis. Perfectio quippe Hunc perfectionis modum sicut habent omnes ut cum illo concipiantur atque nascantur; sed habent in ratione non mole, sicut ipsa membra jam omnia sunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes, aut si quid ejusmodi. In qua ratione uniuscujusque materiae indita corporali, jam quodammodo, ut ita dicam, limatum videtur esse quod non est, imo quod latet; sed accessu
Abbreviated transcription (Latin):
Restat gͦ ut suã recipiat quisq
m̃surã. quã uł hũit ĩuiuentute
ĩ si senex ÷ mortuus. ł fuerat ha¬
biturus. si añ ÷ de functꝰ. Ut nec
ultͣ. nec in fra iuiuenilẽ formam
resurgat corꝑa mortuoꝵ. s ĩ ea eta
uenisse cognouimꝰ. Cura triginta

Expanded text:
at ergo ut suam recipiat quisque mensuram, qualem habuit in juventute, etiam si senex est mortuus, vel fuerat habiturus, si ante est defunctus, ut nec ultra nec citra juvenilem formam resurgant corpora mortuorum, sed in ea aetate pervenisse cognovimus. Circa triginta
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nb̃ uidet᷑. Suꝑiꝰ in ea ꝗͣ gn̾alit̾ de
sacm̃tis p̾misimus cͣctacione distinximꝰ.
sacͣmta alia eẽ salutis. alia ad minis¬
trationis. alia ex̾citationis. Prima
ad remediũ. scđa ad officiũ. t̾cia ad
ex̾citiũ. Et illa qͥd̾ q̃ ãministrationis.
siue p̾ꝑationis s̃ ordinib coherẽt. qm̃ or

Expanded text:
videtur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis. Prima ad remedium; secunda ad officium; tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ord
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰmͦi. ħ omĩa qr ut dictũ ÷ cͥca ipsos
ordines ꝯsid̾ant᷑. diuisĩ ccͣtari ñ debuer̃.
Alia uͦ sacͣm̃ta oĩa ad q̃ ꝯficienda ⁊ scĩ¬
ficanda uniu̾sa ħ qͣsi quȩdã ĩstrum̃ta
p̾missa s̃. subseq̃nt̾ tctari exposcunt. Et
pͥmũ sic̃ dictũ ÷ de dedicõne eccłe. qͣsi
de pͥmo baptismate qͦ ipsa qͦdam᷑ eccła
pͥmũ baptizat᷑. ut in ea pꝰmũ homines¬
ad salutẽ regn̾andi baptirẽt᷑. qͣsi enim
pͥmũ sac̾m̃tũ in bapcismo cognoscitur.
ꝑ d̃ fideles õs int̾ m̾bra corporis ͥ per

Expanded text:
ca ipsos ordines considerantur, divisim tractari non debuerunt. Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa, haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum, sicut dictum est, de dedicatione ecclesiae quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammodo ecclesia primum baptad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter membra corporis Chr
Abbreviated transcription (Latin):
tͥbueret: ut gͦ ds̃ ab homine placarẽ
posset. deditꝰ ds hõi gͣtis. qd homo
ut digua reꝯpensatio fieret. pͥori ñ
solũ equalis. s maior ẽẽt. Ut ergo
ꝓ homine redderet᷑ homo maior hoĩe
factus ẽ ds̃ hõ ꝓ homine.⁊ dedit se

Expanded text:
buisset. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed et major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se
Abbreviated transcription (Latin):
homo iꝰuentꝰ ⁊ ꝓ homine. qui ñ solũ
ut dictum ẽ par sed ⁊̃ maior esset
homine. Ideo ĩ natiuitate xͥ angłi
mundo pacẽ adnũciant dicẽtes. Gła
in excelsis deo. & in t̾ra pax hominibꝰ¬
.b. ui. S adhuc suꝑerat homini. ut
sicut restaurãdo dampnũ placau̾at
iram. ita quoq ꝓ ꝯtẽptu satis fa¬
ciendo. dignũs fieret euadere
penam. S ħ ꝯuenientius fieri ñ
poterat. nͥ ut penã quã ñ debebat
sponte & obedient̾ susciꝑet. ut de
pena ꝗͣ ꝑ inobedientiã meruerat
eripi dignꝰ fieret. Hanc aut̃ pe¬
nam hõ p̾eccator solu̾e ñ ꝑ oterat.

Expanded text:
homo inventus est pro homine qui non solum, ut dictum est par, sed etiam major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiabant, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominib . Sed adhuc supererat homini ut sicut restaurando damnum placaverat iram; ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat;
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. ⁊ diabolꝰ.diabolꝰ deo in¬
iuriã fecisse ꝯuincit᷑. qr seruum
eiꝰ hominẽ ⁊ fraudulent abdux̃.
⁊ uiolent̃ tenuit. homo similit̃
dõ ĩuiriã fecisse ꝯuincit᷑. qͥa ⁊ pre¬
ceptũ eius ꝯtempsit ⁊ se sub ma¬
nu aliena ponens sue seruitutis.
dãpnũ illi ĩtulit. Itẽ diabolus
⁊ pꝰ mala inferendo nocuit. In iꝰte
gͦ diabolꝰ tenet hominẽ. s homo
iuste tenet᷑. qr diabolꝰ numqua
m̾uit. ut hoĩẽ sibi subiectũ pre

Expanded text:
abolus. Diabolus injuriam Deo fecisse convincitur, quia servum ejus hominem et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo similiter Deo injuriam fecisse convincitur, quia et praeceptum ejus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi sub
Abbreviated transcription (Latin):
debitũ hominis patͥ soluit.⁊ mori¬
endoreatũ hõis expiauit. ut cũ
ipse ꝑ hoĩe mortẽ ꝗͣ ñ debebat sus¬
tineret. ite hõ ꝓpt̃ ipsũ mortem ꝗͣ
debebat euadet.⁊ iam locũ calũp¬
niandi diabolus ñ inueniret. quia
ipse homini dominari ñ debuit.
⁊ homo libari dignus fuit. Id̾ itaq
& uidiciũ nr̃m ⁊ causã nrãm fecit
sic̾ scriptum ⁊. Qm̃ fecisti iudicium
meũ ⁊ causã meã. Causã nrãm fec̾.

Expanded text:
debitum hominis patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debebat sustineret, juste homo propter ipsum mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam fecit, sicut scriptum est: Quoniam fecisti judicium meum et causam
Abbreviated transcription (Latin):
homiñe ꝓ homine reddere potuit.
quia iꝰtũ ⁊ ĩnocentẽ abstulerat. ⁊ ne¬
minem nͥ pecc̃orẽ ĩuenit. Nicħ gͦ
hõ ĩueñ. unde dm̃ sibi placare
poss. qr suie sua. siuie se ipsũ da

Expanded text:
hominem pro homine reddere potuit, quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; quia sive sua sive seipsum dar
Abbreviated transcription (Latin):
c̾atoris uoluntatẽ ꝯcupiscere ñ
debuit. Iuste gͦ subiectus ÷ homo
fraudulentiam. Si gͦ homo talẽ
patronum hab̾et. cuius potẽtia di¬
abolus ĩ causã adduci posset. iuste
nullã iꝰtã causam hũit. qr s uis

Expanded text:
atoris voluntatem concupiscere, non debuit. Juste ergo subjectus est homo fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum habet, cujus potentia diabolus in causam compelli posset, juste n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtemptores ñ fuerãt. qdatũ ñ fuerat
nisi ꝑuenientibꝰ ad diem octauum.
Precipue ne miserabilior hic sexꝰ appa¬
reat. ⁊ ei ⁊̃ p̾iudicet᷑ in illo. a qͦ alter
sexꝰ absolutꝰ oĩo fuisse ꝯꝓbat᷑. Sed
m̾ito qͥritur si hii qui diem octauum
negligentia. sine ꝯtemptu parentũ.
sine sacram̃to cͥcũcisioĩs tͣnsierunt.
pꝰmͦũ eodẽ sacm̃to p̾cepto salutis ef¬
fectũ ꝯsecuti s. cũ p̾ceptũ diuinum
ħ sacͣm̾tum ñ nͥ die .Uiii. celebrandũ
in dix̾it. Et pͭ fortasse ñ irrõabiliter¬

Expanded text:
non fuerant, quod datum non fuerat nisi pervenientibus ad diem octavum. Praecipue ne miserabilior hic sexus appareat; et ei etiam praejudicetur in illo a quo alter sexus absolutus omnino fuisse comprobatur. Sed merito quaeritur, an ii qui diem octavum negligentia sive contemptu parentum, sine sacramento circumcisionis transierunt; postmodum eodem sacramento percepto salutis effectum consecuti sunt, cum praeceptum divinum hoc sacramentum non nisi die octavo celebrandum indixerit. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑcepissẽt ad salutem tñ ⁊ ad reme¬
dium eis oꝑatũ sit. si illud pꝰniũ susci¬
piendo: pͥor̾e negligentiam correx̾unt
Siͤ gͥ circumcisionis sacͣm̃tũ semini abra¬
he scĩficando. ⁊ signando parit̾ datũ ẽ.
Scificando: ut iustificaret᷑. signãdo:
ut a cet̾is gentib discͥneret᷑. quatinus
singłaris man̾et. ⁊ disc̾ta generatio de
pe fuisse c̾dit᷑. qͥ tñ cͥcũcisus fuisse non
legitur.

Expanded text:
cepissent, ad salutem tamen et remedium eis operatum sit, si illud postmodum suscipiendo priorem negligentiam correxerunt. Sic igitur circumcisionis sacramentum semini Abrahae sanctificando et signando pariter datum est; sanctificando, ut justificaretur; signando, ut a caeteris gentibus discerneretur, quatenus singularis maneret, et discreta generatio de pe fuisse creditur, qui tamen circumcisus fuisse non legitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sept̾e illis q̃ in scda cabula ꝓprosita
s̃ p̾ceptis explicata s̃ ⁊ distincta. Ex
qͥb primũ erat. honora patrẽ tuum
⁊ matrẽ tuã ut bñ sit tͥ. ⁊ sis longe¬
ñ mechab̾is. Quartũ ñ furcũ facies.:
qͥntũ ñ falsũ testimonium dices. Sex¬
tum ñ ꝯcupisces uxorẽ ꝓximi tui.
Septimũ ñ ꝯcupisces rẽ ꝓximi tui.
In quib ⁊ ħ ñ negligenter p̾c̾eundũ
ẽ qr ex his septẽ unum solũm᷑ scđ̾m
p̾ceptionem dacũ ÷ sex reliqͣ scd̃m
hominis fuit ĩ obedientia. & iccir¬
co uita ista q̃ hõi ad penitentiã ꝯce¬
dit᷑: tota obedientie deputat᷑. Quia
gͥ hõ ĩ mał agendis ex pͥa ꝯcupisce̾¬
tia ĩ diu̾sa distrahitur. ĩ bonis age̾¬
dis sola obedientiȩ regula gubna¬
tur. iõ ĩ mał cauendis q̃ ht̃ ex se¬
mecipso ⁊ ꝑsemecipsum fac̾e pͥ. sin
gillatim ĩ struendꝰ erat. ad bona uͦ
enĩ iubet᷑ homo patͥ ⁊ matͥ honorẽ

Expanded text:
septem illis, quae in secunda tabula proposita septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaeNon moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proximi tui; septimum: Non concupisces rem proximi tui. In quibus et hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est; sex reliqua secundum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientiae deputatur. Quia igitur homo in malis agendis ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis vero agendis sola obedientiae regula gubernatur; ideo in malis cavendis, quae habet ex semetipso et per semetipsum facere potest, singulatim instruendus erat, ad bona vero enim jubetur homo patri et matri honorem
Abbreviated transcription (Latin):
naturali. unã pro p̾cepto discipli¬
ne ꝓhibitionẽ exceꝑat. ita mͦ fili¬
is eius ñ iuna u̾itate stãtib. s ꝑ ua¬
rios errores dissipatis. ñ unũ de
ꝯcessione naturali p̃ceptũ discipline
qͣsi ꝓbandis. s quasi corrigendis et
reparandis multa formaret. ut qͣn¬
comag̾ se ĩ medi is temꝑare disc̾ent
tãto leuiꝰ in ꝯcessa cau̾e uałent.
ta. hic multa ꝓhibita pauca ꝯces¬
sa.Illic dictum ẽ hõi ut de ligno
scientie boni ⁊ mali ñ comedet
ñ qr lignũ malũ erat. s quia obe¬
dientia ꝓbanda erat. hic dictum÷
ut carne̾ cũ sanguine ñ comed̾ent.
ut disc̾ent horrere crudelitatem.
carnẽ porcina ñ ederẽt. ut de cesta¬
rentur ĩ mũdiciã. In boue ⁊ asino
ñ ararẽt. ut p̾dicationi noxiam ag¬
nosc̾ent pigͥciã ⁊ stulticiã. ⁊ cet̾a
similia q̃ oĩa media erãt. Illa uero
quȩ sub lege nat᷑ali in duobꝰ p̾cep¬
tis clausa fuera̾t : ꝑ scͥptã legẽ pꝰ ea

Expanded text:
isciplinae prohibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. ta; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea
Abbreviated transcription (Latin):
in quo quasi pꝰ sabb̃m legis. et̃na
bona seruientib deo ꝓmittũtur.
Mito gͥ pͥma illa cͥcũcisio q̃ sacm̃tũ
erat illarum duarũ iussa ẽ fieri oc¬
corda circũcidẽtia erant: ꝑ emuda¬
tionẽ iniquitatis.⁊ in tp̃e resurrec¬
tionis: corꝑa ꝑ depositionẽ corrup¬
tionis. Propt̾ea aut̃ soł mascłis da¬
ta ẽ cucũcisio carnis. qr sacͣ scͥpt᷑a ꝑ
mascłinum sexũ anim̾a. ꝑ mulie¬
brem uͦ carne̾ sig̾care solet. ut uide¬
licet ostẽdet᷑ q illa ext̾ior cͥcumcisio
aĩabꝰ scĩficonẽ ꝯtulit. s carni non
abstulit corruptionem. Cultellus

Expanded text:
st Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri occorda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora per depositionem corruptionis. Propterea autem solis masculis data est circumcisio carnis, quia sacra Scriptura per masculinum sexum animam, per muliebrem vero carnem significare solet; ut videlicet ostenderetur quod illa exterior circumcisio animabus justificationem contulit, sed carni non abstulit corruptionem. Cultellus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ut numꝗͣ licite p̾t̾iri
possunt sola p̾cep̾. Media omnia
ad utrũlibet relinqns. de ꝓhibendis:
similit̾ unu̾. quecũq uultis ut uo¬
bis faciant homines. ⁊ uos similit̃
facite illis. ut uidelicet homo exsui
ꝯsideratione disceret. qͣlem se erga
ꝓximũ exhibere. deb̾et. Si pꝰea cũ lex
subintrarat. & disciplinã uiuendi ar¬
tiorẽ ꝓpon̾et. exhis quȩ media fu¬
erant queda excep̃. ⁊ ex eis alia per
p̾ceptionẽ alia ꝑ prohibitionẽ in
alt̾am parte̾ deflex̃. ut que ad mͦũ¬

Expanded text:
sunt, ut nunquam licite praeteriri , sola praecepit, media omnia ad utrumlibet relinquens. De prohibendis usimiliter, unum: Quaecunque vultis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, que