comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scimus inquit. quia cum apparue¬
rit similes ei erimus. qm̃ uidebimꝰ eũ
sicuti ẽ. S hoc de patre dixit: de fi¬
lio autem dnõ iħu xp̃o non dixit
Et foete uidendo patrem ñ filiũ. eri¬
mus beati: Ipsum audi xp̃m. Qui me
uidet. uidet &. patrem. Cum enĩ unus
d̃s uidetur. trinitas uidetur: pat̾. &
ipsius filii uisio tribu& nobis beatitu¬
dinem. & nichil inter est int̾ ussionem
ipsius. & uisionem patris. Ipse ait in
ȩuuangelio. Qui diligit me: mandata
mea custodit: & ego diligam illum.
ꝙ. ostendam me ipsum illi. Loqueba¬
tur illis & dicebat. Ostendam me ip¬
sum illi. Quare: Non erat ipse qui
loquebatur: sed carnem caro uidebat:
diuinitatẽ cor non uidebat. Ad hoc
autem caro carnẽ uidit. ut ꝑ fidem
cor mundaretur: unde ds uideretur.
Dictũ ẽ enĩ de dño fide mundans cor¬
da eoꝵ Et dixit dñs. Beati mundo
corde. quia ipsi dm uidebunt. Ergo¬
si nobis ꝓmisit ostendere se nob̾: qua¬

Expanded text:
«Scimus,» inquit, «quia cum apparue«Scimus,» inquit, «quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est» . Sed hoc de Patre dixit, de Filio autem Domino Jesu Christo non dixit: et forte videndo Patrem, non Filium, crimus beati? Ipsum audi Christum: «Qui me vidit, vidit et Patrem.» Cum enim unus Deus videtur, Trinitas videtur, Pater etipsius Filii visio tribuet nobis beatitudinem, et nihil interest inter visionem ipsius et visionem Patris. Ipse ait in Evangelio: «Qui diligit me, mandata mea custodit, et ego diligam illum, et ostendam meipsum illi» . Loquebatur illis, et dicebat, «ostendam meipsum illi.» Quare? Non erat ipse qui loquebatur? Sed carnem caro videbat; divinitatem cor non videbat. Ad hoc autem caro carnem vidit, ut per fidem cor mundaretur, unde Deus videretur. Dictum est enim de Domino, «Fide mundans corda eorum» : et dixit Dominus, «Beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt» . Ergo nobis promisit ostendere se nobis. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
pectamus. Quid expectamus ꝑ pati¬
entiam. nisi uidere quod credimus:
Menim credimus. quod ñ uidemꝰ:
ꝑmanendo in eo quod credentes ñ
uidemus: merebimur uidere quod
credimus. ꝓpterea iohannes in e¬
pistola sua. quid ait: Dilectissimi.
filii dei sumus. & nondũ apparuit
quid erimus. Quis ñ exult&: Si
subito nescio cui peregrinanti & ig¬
noranti genus suum. pacienti aliquã
egestatem & in erũna & labore con¬
stituto diceretur. filius senatoris es.
pater tuus amplo patrimonio gau¬
d& in re urã. reuoco te ad pacrem
tuũ: quali gaudio exultar&. si hoc
non fallax ꝓmissor dicerꝙ: Uenit
ritis: Quid ẽ quod concupiscentias
urãs sequendo in egestate istarum
uoluptatũ conteri uultis: Habetiꝰ
patreni. habetis patriam. habetis pa¬
trimoniũ. Quis ẽ iste pater: Bilec¬
tissimi. filii dei sumus. Quare ergõ
nondum uidemus patrem nr̃m:
Quia nondũ apparuit quod erimus.
lam sumus. s in spe. Nam quod erimꝰ
nondum apparuit. Et quid erimus:

Expanded text:
ectamus» . Quid enim «exspectamus per patientiam,» nisi videre quod credimus? Modo enim credimus quod non videmus: permanendo in eo quod credentes non videmus, merebimur videre quod credimus. Propterea Joannes in Epistola sua quid ait? «Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus.» Quis non exsultet, si subito nescio cui peregrinanti et ignoranti genus suum, patienti aliquam egestatem, et in aerumna et labore constituto diceretur: Filius senatoris es; pater tuus amplo patrimonio gaudet in re vestra; revoco te ad patrem tuum? quali gaudio exsultaret, si hoc non fallax promissor diceret? Venit ritis? quid est quod concupiscentias vestras sequendo, in egestate istarum voluptatum conteri vultis? Habetis patrem, habetis patriam, habetis patrimonium. Quis est iste pater? «Dilectissimi, filii Dei sumus.» Quare ergo nondum videmus patrem nostrum? Quia «nondum apparuit quid erimus.» Jam sumus, sed in spe: nam «quid erimus, nondum apparuit.» Et quid erimus?
Abbreviated transcription (Latin):
udi & ipsum paulũ confitentẽ: cũ
dicer& se trahi captiuũ a lege in
membris siuis repugnate lege m̃tis
sue: exclamauit sub illa captiuitate
& ait. Infelix ego homo. quis me li¬
berabit de corpore mortis huius:
Quesiuit quis ess. & statim illi oc

Expanded text:
Audi et ipsum Paulum confitentem. Cum Audi et ipsum Paulum confitentem. Cum diceret se trahi captivum a lege in membris suis repugnante legi mentis suae, exclamavit sub illa captivitate, et ait: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Quaesivit quis esset,
Abbreviated transcription (Latin):
apud barbaros. nec aliquã gentem
irruisse armatam. & captiuos du¬
xisse nos: s mͦ ostendo quandam
captiuitatem in qua gemimꝰ. &
unde nos liberari cuyimꝰ. Paulꝰ apł̃s
ꝓcedat: ipse illam dicat. Sit ipse spe-¬
culum nr̃m. ille loquatur: & nos ibi
uideamus. Nemo ẽ enim. qui ñ hic
se agnoscat. Ait ergo ille beatus apłs.
Condelector enun legi dei. scđm in¬
teriorem hominem. Intus delectat me
lex dei. Uideo autem aliam legem
in membris meis repugnantem legi
mentis meȩ. lam audisti legẽ. audisti
pugnam: captiuitatẽ nondũ audie¬
ras. Nudi quȩ sequantur: repugnan¬
tem inquit legi mentis meȩ & cap¬
tuum me ducentem in lege peccati.
quȩ ẽ in m̃bris meis. Agnouimꝰ cap¬
tiuitatem. Quis nr̃m ẽ qui nolit se
de ista captiuitate liberari: Et un¬
de liberabim. qm̃ hoc cantauit ip¬
se psalmus futurum. auertisti cap¬
tiuitatem iacob: Cui hoc dicit:
Ille enim auertit captiuitatẽ iacob.

Expanded text:
apud Barbaros, nec aliquam gentem apud Barbaros, nec aliquam gentem irruisse armatam, et captivos duxisse nos. Sed modo ostendo quamdam captivitatem, in qua gemimus, et unde nos liberari cupimus. Paulus apostolus procedat, ipse illam dicat; sit ipse speculum nostrum, ille loquatur, et nos ibi videamus: nemo est enim qui non hic se agnoscat. Ait ergo ille beatus apostolus, «Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem;» intus delectat me lex Dei: «video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae.» Jam audisti legem, audisti pugnam; captivitatem nondum audieras, audi quae sequuntur: «Repugnantem,» inquit, «legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis.» Agnovimus captivitatem: quis nostrum est qui nolit se de ista captivitate liberari? Et unde liberabitur? Quoniam hoc cantavit ipse Psalmus futurum: «Avertisti captivitatem Jacob.» Cui dixit? ille enim avertit captivitatem Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. offendendo dm̃ uidei degene¬
rauerunt: nos ꝓmerendo dm̃ de
genere abrahȩ facti sumus. non ꝑti¬
nentes ad carnem. s ꝑtinentes ad
fidem. Iinitati enim fidem filii fac¬
ti sumus: illi aut̃ degenerando a
fide. exheredari meruer̃t̃. Nam ut
noueritis quia ꝑdiderant illud qđ
nati erant de abrabam. cũ se arro¬
ganter iactarent audiente dño
non de uita & dicerent dnõ nos
patrem habemus abraham: ait illis
dñs tanꝗͣ iã degenerantib Si filii
abrahȩ estis: facta abrahȩ facite.
Si ergo illi ꝓpterea iam non filii qͥa
non faciebant facta abrahȩ: nos ꝓp¬
terea filii quia facimus facta abra¬
hȩ. Quȩ sunt facta abrahȩ. quȩ
facimus: Credidit autem abrahã
deo: & reputatum ẽ illi ad iusticiã
Ergo om̃s ad ia cob ꝑtinemus
imitantes abrahe fidem qui cre¬
didit deo: & reputatum ẽ illi ad
iusticiam. Quȩ ẽ ergo illa captiui¬
tas. unde nos uolumus liberari:
Puto enim neminẽ nr̃m mͦ esse

Expanded text:
tur, offendendo Deum Judaei degenetur, offendendo Deum Judaei degeneraverunt; nos promerendo Deum, de genere Abrahae facti sumus, non pertinentes ad carnem, sed pertinentes ad fidem. Imitati enim fidem, filii facti sumus: illi autem degenerando a fide, exhaeredari meruerunt. Nam, ut noveritis quia perdiderunt illud, quod nati erant de Abraham, cum se arroganter jactarent audiente Dominnon de vita, et dicerent Domino, «Nos patrem habemus Abraham;» ait illis Dominus tanquam degenerantibus: «Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite» . Si ergo illi propterea jam non filii, quia non faciebant facta Abrahae; nos propterea filii, quia facimus facta Abrahae. Quae sunt facta Abrahae quae facimus? Credidit autem Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Ergo omnes ad Jacob pertinemus, imitantes Abrahae fidem, qui credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam. Quae est ergo illa captivitas unde nos volumus liberari? puto enim neminem nostrum modo esse
Abbreviated transcription (Latin):
illi populo terra quedam ꝓmissioniᷤᷤ
in quadã regione. ubi habitauit po¬
pulus iudeoꝵ. ubi etiam ierłm ciui¬
tas ẽ: cuius nomen om̃s audiuimus.
Hanc gͦ terram cũ accepiss ille po¬
pulus: ab hostib suis uicinis circum¬
quaq in unicantib multas molestiaᷤᷤ
paciebatur. Et cum peccabat in dm̃
suum: dabatur in captiuitatẽ non
ad interitum s ad discipliuam: non
dampnante patre s flagellante.
Cum possessa ess liberabatur: & ali¬
quociens captiuata ẽ & liberata ẽ
illa gens: & mͦ in captiuitate ẽ. &
hoc ꝓ peccato magno quod. dñm
suum crucifixt. Quid igit᷑. scd̃m
istos accipimus quod ait auertisti
captiuitatem iacob: An forte intel¬
ligimus hic aliam captiuitatem.
de qua om̃s nos uolumus liberari:
Nam om̃s ꝑtinemus ad iacob
si ꝑtinemus ad semen abrahȩ
filii carnis hi filii dei. s filii pro¬
missionis deputantur in semeN
Si filii ꝓmissionis in sem deputan¬

Expanded text:
illi populo terra quaedam promissionis, illi populo terra quaedam promissionis, in quadam regione ubi habitavit populus Judaeorum; ubi est etiam Jerusalem civitas, cujus nomen omnes audivimus. Hanc ergo terram cum accepisset ille populus, ab hostibus suis vicinis circumquaque inimicantibus multas molestias patiebatur: et cum peccabat in Deum suum, dabatur in captivitatem; non ad interitum, sed ad disciplinam; non damnante patre, sed flagellante. Et cum possessa esset, liberabatur, et aliquoties captivata est et liberata est illa gens: et modo in captivitate est, et hoc pro peccato magno, quod Dominum suum crucifixit. Quid igitur secundum istos accipimus, quod ait, «Avertisti captivitatem Jacob?» An forte intelligimus hic aliam captivitatem, de qua omnes nos volumus liberari? Nam omnes pertinemus ad Jacob, si pertinemus ad semen Abrahae.filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur» «in semen» . Si filii promissionis in semen deputan
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ considerauerunt & conspexert̃ me:
diuiserunt sibi uestimenta mea. ꝙ su¬
ꝑ uestem meam miserunt sortẽ. Quis
non legente lectore psalmũ agnoscat
euuangelium: Et tamen cũ diceret᷑
in psalmo. non dictum ẽ fossuri sunt
manus meas & pedes. meos. s fodert̃
manꝰ meas & pedes. Nec dictum ẽ
dinumeraturi sunt ossa mea. s dinu¬
merauert ossa mea. Nec dictũ ẽ diui¬
suri sunt uestimenta mea. s diuisert̃
sibi uestimenta mea. Hec omnia fu
tura uidebat ꝓpħa. & tanquã p̃terita
indicabat. Sic & hic.
enedixisti dñe t̾ram
tuam: tanquã iam
fecerit. Auertisti cap¬
tiuitatem iacob. P o¬
pulus eius antiquuᷤ
iacob: populus isrł
natus de semine
abrahe in regmissione. futurus ali¬
quando heres dei. Erat quidẽ ergo
ille populus cui datum ẽ testamen¬
tum uetus. s in ueteri testamento fi¬
gurabatur testamentũ nouũ Illa
figura erat: hec exp̃ssio ueritatis.
In illa autem figura scđ̃m quandã
prȩnuntiationem futuroꝵ data est

Expanded text:
nsideraverunt et conspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea et super vestem meam miserunt sortem» . Quis non, legente lectore Psalmum, agnoscat Evangelium? Et tamen cum diceretur in Psalmo, non dictum est, Fossuri sunt manus meas et pedes; sed, «foderunt manus meas et pedes:» nec dictum est, Dinumeraturi sunt ossa mea; sed, «dinumeraverunt ossa mea:» nec dictum est, Divisuri sunt vestimenta mea; sed, «diviserunt sibi vestimenta mea.» Haec omnia quae futura videbat Propheta, tanquam praeterita indicabat: sic et hic, «Benedixisti, Domine, terram tuam;» tanquam jam fecerit. 4. «Avertisti captivitatem Jacob.» Populus ejus antiquus Jacob, populus Israel, natus de semine Abrahae, in repromissione futurus aliquando haeres Dei. Erat quidem ergo ille populus, cui datum est Testamentum Vetus; sed in Vetere Testamento figurabatur Testamentum Novum: illa figura erat, haec expressio veritatis. In illa autem figura secundum quamdam praenuntiationem futurorum, data est
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m cognoscant unum uerũ
dm. Non enum illi ibunt ad ui¬
sionem patris: & non ibi uidebt̃
& filium: Si non ess filius in pa¬
tris sui uisione: non dicer& ipse
filius discipulis suis: quia filius in
patre est. & pater in filio. Dicunt
illi ddiscipuli. Ostende nob̃ patrem:
& sufficit nobis. Ait illis. Canto
tempore uobiscum sũ: & non me cog¬
nouistis: Philippe: qui me u̾idet:
uide & patrem Uidetis quia in

Expanded text:
istum cognoscant unum verum Deum. Non enim illi ibunt ad visionem Patris, et non ibi videbunt et Filium. Si non esset et Filius in Patris sui visione, non diceret ipse Filius discipulis suis quia Filius in Patre est, et Pater in Filio. Dicunt illi discipuli: «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Ait illis: Tanto tempore vobiscum sum, et non me nostis? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem.» Vid
Abbreviated transcription (Latin):
in montib scĩs. Nichil de illa ad¬
huc dixerat psalmus. hinc incipit
ꝙ ait. funcdamenta eius in montib
scĩs. Cuius fundamenta: Non du¬
bium ẽ quia fundam̃ta prȩsertim
in montib ciuitatis alicuius sunt.
ta de amore & desiderio ciuitatis
huius uoluens secum. tanquam
plura intus apud se meditatus eru¬
pit in hoc: fundamenta eius in mon¬
tib scĩs. quasi iam de illa dixer it
aliquid. Quomͦ de illa nichil dixerat.
qui numquã de illa corde tacuerat:
Quomͦ enim dr̃ eius: de qua nichil
dictum ẽ: S multa ut dixi secum
insilentio de illa ciuitate parturiens.
clamans ad dm̃. erupit etiam in au-¬
res hominũ: fundamenta eiꝰ in mon¬
tib scĩs. Et quasi om̃s audientes q̃¬
rerent cuius: diligit inquit dñs por¬
tas syon. Eece cuius fundamenta in
montib scĩs. cuiusdam ciuitatis sy¬

Expanded text:
in montibus sanctis.» Nihil de illa adhuc dixerat Psalmus; hinc incipit, et ait: «Fundamenta ejus in montibus sanctis.» Cujus fundamenta? Non dubium est quia fundamenta, praesertim in montibus, civitatis alicujus sunt. ta de amore et desiderio civitatis hujus volvens secum, tanquam plura intus apud se meditatus, erupit in hoc, «Fundamenta ejus in montibus sanctis;» quasi jam de illa dixerit aliquid. Quomodo de illa nihil dixerat, qui nunquam de illa corde tacuerat? Quomodo enim dicitur «ejus,» de qua nihil dictum est? Sed multa, ut dixi, secum in silentio de illa civitate parturiens, clamans ad Deum, erupit etiam in aures hominum: «Fundamenta ejus in montibus sanctis.» Et quasi homines audientes quaererent, Cujus? «Diligit,» inquit, «Dominus portas Sion.» Ecce cujus fundamenta in montibus sanctis, cujusdam civitatis Si
Abbreviated transcription (Latin):
quia ego in patre. & pater in me est:
Id est & me uiso. uidetur & pater.
& patre uiso. uidetur & filius. Patͥs
& filii separari non potest uisio.
Ubi non separatur natura & sub¬
stantia uisio separari non potest
Nam ut noueritis illuc debere prȩ¬
uisam credimus. & credendo cor un¬
de uideri possit mundamus. ipse
dñs alio loco dicit. Qui hab& man¬
data mea & seruat ea: ipse ẽ qui di¬
ligit me. Qui autem diligit me
diligetur a patre meo: & ego diligã

Expanded text:
tre, et Pater in me?» id est, et me viso videtur et Pater, et Patre viso videtur et Filius. Patris et Filii separari non potest visio: ubi non separatur natura et substantia, visio separari non potest. Nam ut noveritis illuc debere praeuam non visam credimus, et credendo, cor unde videri possit mundamus; ipse Dominus alio loco dicit: «Qui habet mandata mea et servat ea, ille est qui diligit me: qui autem diligit me, diligetur a Patre me
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem iacob. Attendite captiuita¬
tem iacob: attendite. quia hoc ẽ auer¬
tisti captiuitatem nr̃ãm non liberan¬
do nos abarbaris in quos non incur¬
rimus. s liberando nos ab oꝑib maliᷤ
a peccatis nr̃is: ꝑ quȩ nobis satanas
dominatur. Si quis enim liberatus
fuerit a peccatis suis: non hab&
unde illi dominetur princeps pec
beratio sp̃u alis ẽ: uidete quia intꝰ
remisit iniquitatẽ. Iniquitas te ne¬
bat captiuũ. remissa iniquitate li¬
beraris: confitere ergo te esse. in cap-¬
tiuitate: ut dignus sis liberari. Nã
qui hostem suum non intellexit.
quomͦ inuocat liberatorem: Ope¬
riusti omnia peccata eoꝵ. Quid est
oꝑuisti: Ut non illa uideres. Quid
ẽ non illa uideres: Ut non in illos
uindicares. N oluisti uidere pec¬
cata nr̃a: & ideo nos uidisti. quia
uidere noluisti: oꝑuisti omnia pec¬
cata eoꝵ: sedasti omnem iram tuã.
auertisti ab ira indignationis tuę¬

Expanded text:
vitatem Jacob.» Attendite captivitatem Jacob, attendite quia hoc est, Avertisti captivitatem nostram: non liberando nos a Barbaris, in quos non incurrimus; sed liberando nos ab operibus malis, a peccatis nostris, per quae nobis satanas dominabatur. Si quis enim liberatus fuerit a peccatis suis, non habet unde illi dominetur princeps peccberatio spiritualis est, videte quia intus remisit iniquitatem: iniquitas tenebat captivum, remissa iniquitate liberaris. Confitere ergo te esse in captivitate, ut dignus sis liberari: nam qui hostem suum non intellexit, quomodo invocat liberatorem? «Operuisti omnia peccata eorum.» Quid est, «operuisti?» Ut non illa videres. Quid est, ut non illa videres? Ut non in illa vindicares. Noluisti videre peccata nostra; et ideo non vidisti, quia ipsa videre noluisti: «Operuisti omni a peccata eorum. Sedasti omnem iram tuam; avertisti ab ira indignationis tu
Abbreviated transcription (Latin):
porticib In euuangelio lectũ habemꝰ
Quinq illȩ porticus. lex ẽ in quinq
libris moysi. Ad hoc ꝓducebant᷑ egro¬
ti de domib suis: ut iacerent in porti¬
cib Ergo lex ꝓdebat egrotos. non sa¬
nabat. S benedictione dei turbaba-¬
tur aqua: tanquam angelo descenden¬
te. lusa aqua turbata. qui poterat
unus descendebat: ꝙ sanabat᷑ Aqua
illa cincta quinq porticib. populus
iudeoꝵ erat lege conclusus. Hunc ꝑ¬
turbauit dñs prȩsentia sua. ut occide¬
retur. Nisi enim descensu suo dñs
cifigeretur: Itaq turbata aqua.
passionem dñi significabat: quȩ fac¬
ca ẽ ꝑturbata gente iudȩoꝵ. In hãc
passionem credit languidus. tanquã
in aquã turbatam descendens. & sana-¬
tur. Qui non sanabatur lege. id est
unitas. Ergo & hic quio ait: Ascen¬
siones in corde eius disposuit in con¬
ualle plorationis: in locũ quẽ dispo

Expanded text:
porticibus» ; in Evangelio lectum habemus. porticibus» ; in Evangelio lectum habemus. Quinque illae porticus, Lex est in quinque libris Moysi. Ad hoc producebantur aegroti de domibus suis, ut jacerent in porticibus. Ergo lex prodebat aegrotos, non sanabat; sed benedictione Dei turbabatur aqua, tanquam angelo descendente: visa aqua turbata, qui poterat unus descendebat et sanabatur. Aqua illa cincta quinque porticibus, populus Judaeorum erat Lege conclusus: hunc perturbavit Donimus praesentia sua, ut occideretur. Nisi enim descensu suo Dominus cifigeretur? Itaque turbata aqua passionem Domini significabat, quae facta est perturbata gente Judaeorum. In hanc passionem credit languidus, tanquam in aquam turbatam descendens, et sanatur. Qui non sanabatur Lege, id est unitas. Ergo et hic quid ait? «Ascensus in corde ejus disposuit, in convalle plorationis, in locum quem di
Abbreviated transcription (Latin):
confitentem & dicentẽ. miser ego ho¬
mo. quis me liberabit de corpore mor-¬
tis huius ut oportune uenir& medi¬
cus ad conuallem plorationis & dice¬
ret: certe cognouisti quia cecidisti:
audi me ut surgas. qui me contemp¬
sisti ut caderes. Data ẽ ergo lex: ut
egrum de morbo conuincer&. qui si¬
bi sanus uidebatur: ut peccata de¬
monstrarentur. non ut auferrentur.
Demonstrato peccato. ꝑ datã legẽ
auctum ẽ peccatum: quia peccatũ
ẽ & contra legem. Occasione inqͥt
accepta. peccatum ꝑ mandatũ opera¬
tum ẽ in me omnem c̃cupiscentiã
Quid ẽ occasione accepta ꝑ mancla¬
tum: Acceptum manctatum quasi
uirib suis conati sunt facere homi¬
nes: uicti concupiscentia etiam ipsius
mandati transgressione rei facti sunt.
S quid ait apłs: U bi aut̃ habunda¬
uit peccatum: suꝑ abundauit grã.
la est. Auctus ẽ morb: cõmendata est
medicina. ꝓpterea fr̃s quinq illȩ por¬
ticus salomonis numquio curabãt e¬
grocos ubi erat piscina in medio ear̃:

Expanded text:
itentem et dicentem, «Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» et opportune veniret medicus ad convallem plorationis, et diceret, Certe cognovisti quia cecidisti; audi me ut surgas, qui me contempsisti ut caderes. Data est ergo Lex ut aegrum de morbo convinceret, qui sibi sanus videbatur; ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Demonstrato peccato per datam Legem, auctum est peccatum, quia peccatum est et contra Legem: «Occasione,» inquit, «accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam» . Quid est, «occasione accepta per mandatum?» Acceptum mandatum quasi viribus suis conati sunt facere homines; victi concupiscentia, mandati etiam ipsius transgressione rei facti sunt. Sed quid ait Apostolus? «Ubi autem abundavit peccatum, super abundavit gratia» ; id est, auctus est morbus, commendata est medicina. Propterea, fratres, quinque illae porticus Salomonis, numquid curabant aegrotos, ubi erat piscina in medio earum?
Abbreviated transcription (Latin):
Nicent. Hic ẽ heres. uenite occidamꝰ
eum: & nr̃a erit hereditas. Auferte
gͦ inopem .&. pauꝑem de manu pec¬
catoris eruite. Hȩc dicta sunt: ut
sciretur in eo populo in quo natus
&. occisus ẽ xp̃c nec illos fuisse a tanto
scelere immunes. qui cũ essent tante
multitudinis ut eos sicut ȩuuangeliũ
loquitur timerent uidȩi. & ꝓpterea
in xp̃m manũ mittere ñ auderent.
postea conibuert̃. eũq interimi a ma¬
lignis & inuidis uideor pͥncipib ꝑmi¬
ut nũquam in illũ sceleratoꝵ p̃uale¬
r& manus. Be his quippe & alibi dr̃
Canes muti. nesciert̃ latrare. De his
eciam illuo. Ecce quomͦ iustus perit.
ꝙ nemo considerat. Perit quantũ in
ille poss&e perire moriendo: qui eom
pocius quod erat ꝑditum reqͥrebat:
Porro. si isti iuste increpant᷑. & meri¬
to arguunt᷑ qui tantũ scelus fieri
dissimulando siluert̃: quomͦ incre¬
pandi aut ne increpandi quidẽ. sed

Expanded text:
dicentes, «Hic est haeres, venite, occidamus dicentes, «Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem de manu peccatoris eruite.» Haec dicta sunt, ut sciretur in eo populo in quo natus et occisus est Christus, nec illos fuisse immunes a tanto scelere, qui cum essent tantae multitudinis, ut eos sicut Evangelium loquitur, timerent Judaei, et propterea in Christum manum mittere non auderent , postea conniverunt, eumque interimi a malignis et invidis Judaeorum principibus permiut nunquam in illum sceleratorum praevalerent manus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes muti nescierunt latrare» . De his etiam illud: «Ecce quomodo justus periit, et nemo considerat» . Periit, quantum in ille posset perire moriendo, qui eo modo potius quod erat perditum requirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quitatem. & facies peccantiũ sumitis:
Sicut alibi Usquequo graues corde:
Numquid & usq ad aduentũ eiꝰ qui
lum̃ ẽ cordis: Dedi legem: durit̾ res¬
titistis. Aisi ꝓpħas: inuiriis affecistis.
aut int̾fecistis: aut hȩc agentib co¬
nibiustis. S cum illis nec loqui digñ
sit. qui occiderunt seruos dei p̃missoᷤ
ad se: uos qui cum hȩc fierent tacu¬
istis. id est uos qui eos qui tẽ tacuert̃
uelut innocentes unitari uoluistis:
usqueqͦ uidicatis iniquitatẽ ꝙ pec
cantium faciem sumitis: Num quio
etiam nc̃ & ipse heres ueniens occiden¬
dus ẽ: Nonne ipse ꝓpt̾ uos sine pa¬
tre uoluit esse tanquã pupillus:
Nonne ꝓpt̾ uos esuriit &. sitint ut
egenus: Nonne ad uos clamauit.
discite a me qm̃ mitis sũ & humilis
corde: Nonne pauꝑ factus ẽ cum
diues ess&. ut ipsius pauꝑtate di
te. Non illos ꝓpter se suꝑbos &
diuites. s istum ꝓpt̾ uos humilẽ &
pauperem iustũ credite: iustũ p̃dica¬
te. S inuide bt̃ ei. nec õmo parcent.

Expanded text:
quitatem, et facies peccantium sumitis?» Sicut alibi: «Usquequo graves corde» ? Numquid et usque ad adventum ejus qui lumen est cordis? Dedi legem; duriter restitistis: misi Prophetas; injuriis affecistis, aut interfecistis, aut haec agentibus connivistis. Sed ut illis nec loqui dignum sit, qui occiderunt servos Dei praemissos ad se; vos qui cum haec fierent tacuistis, id est, vos qui eos qui tunc tacuerunt, velut innocentes imitari voluistis, «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Numquid etiam nunc et ipse haeres veniens occidendus est? Nonne ipse propter vos sine patre esse voluit tanquam pupillus? nonne propter vos esurivit et sitivit ut egenus? nonne ad vos clamavit, «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» ? Nonne pauper factus est, cum dives esset, ut ipsius paupertate ditte.» Non illos propter se superbos et divites, sed istum propter vos humilem et pauperem, justum credite, justum praedicate
Abbreviated transcription (Latin):
tuum qui te uolebat seducere ad
cheatra & tu eum duxisti ad ec¬
clesiam. Si forte contradictor nes¬
cio quis inimicus tuus & rabide
seuiens deposita illa rabie factus
ẽ mitis. & agnouit dñm. nec ob¬
latrat aduersus te. s clamat tecũ
aduersus malum: ista iocunda sunt.
Unde enim gaudemus. si de his non
gaudemus: Aut quȩ sunt alia gau¬
cuia nr̃a: nisi ista: S quia abundant
& tribulationes. & temptationes. & dis¬
sentiones. & scismata. & cȩtera mala.
sine quib non potest esse scłm hoc
donec transeat iniquitas: exultatio
illa non nos facit securos. s ita ioc̃¬
datur cor nr̃m ut tuneat nom̃ dñi:
nec aliunde iocundetur. aliunde
feriatur. Securitatem ñ expecte¬
tis in peregrinatione. Quando illã
hic uoluerimus: uis cum erit corꝑis.
non securitas hominis. Iocundetur
cor meum: ut tuneat nomen tuum.

Expanded text:
tuum qui te volebat seducere ad tuum qui te volebat seducere ad theatra, et tu eum duxisti ad ecclesiam; si forte contradictor nescio quis inimicus tuus et rabide saeviens, deposita illa rabie factus est mitis, et agnovit Deum, nec oblatrat adversus te, sed clamat tecum adversus malum: ista jucunda sunt. Unde enim gaudemus, si de his non gaudemus? aut quae sunt alia gaudia nostra, nisi ista? Sed quia abundant et tribulationes, et tentationes, et dissensiones, et schismata, et caetera mala, sine quibus non potest esse saeculum hoc, donec transeat iniquitas; exsultatio illa non nos faciat securos, sed ita jucundetur cor nostrum, ut timeat nomen Domini, ne aliunde jucundetur, aliunde feriatur. Securitatem non exspectetis in peregrinatione: quando illam hic voluerimus, viscum erit corporis, non securitas hominis. «Jucundetur cor meum, ut timeat nomen tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
iocunditas sine timore: mͦ iocun¬
ditas cum timore. Nondũ ẽ enĩ
plena securitas: nec ꝑfecta iocun¬
ditas. Si nulla iocunditas: deficimꝰ.
Si plena securitas: male exultamus.
Ergo & iocunditatem asꝑgat. ꝙ ti¬
morem incutiat: ut de dulcedine io¬
cunditatis ꝑducat nos ad sedem se¬
curitatis. Dando timorem non nos
faciat male exultare: & recedere
de uia. Ideo dicit psalmus. Seruite
dnõ in timore: & exultate ei cum
tremore. Sic & apł̃s paulus dicit.
Cum timore & tremore. urãm ipso¬
rum salutem oꝑamini. Ds enim
ẽ qui oꝑatur in uobis. Quicquid
ergo ꝓsꝑum uenit fr̃s: magis me¬
tuendum ẽ. Quȩ putatis ꝓspera:
magis temptationes sunt. U enit
hereditas: uenit copia rerum: ab un¬
dant circumfluentia. Nescio
cuius felicitatis. temptationes sunt
istȩ. Cauete ne uos ista corrũpant.
quȩ fuit in parte donati. si forte
crediderunt filii tui qui fuerunt
pagani. si forte lucratus es amicũ

Expanded text:
jucunditas sine timore, modo jucunjucunditas sine timore, modo jucunditas cum timore: nondum est enim plena securitas, nec perfecta jucunditas. Si nulla jucunditas, deficimus; si plena securitas, male exsultamus. Ergo et jucunditatem aspergat, et timorem incutiat, ut de dulcedine jucunditatis perducat nos ad sedem securitatis: dando timorem, non nos faciat male exsultare, et recedere de via. Ideo dicit psalmus, «Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore» : sic et apostolus Paulus dicit, «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini; Deus enim est qui operatur in vobis» . Quidquid ergo prosperum venit, fratres, magis metuendum est: quae putatis prospera, magis tentationes sunt. Venit haereditas, venit copia rerum, abundat circumfluentia nescio cujus felicitatis: tentationes sunt istae; cavete ne vos ista corrumpant. quae fuit in parte Donati; si forte crediderunt filii tui qui fuerunt pagani; si forte lucratus es amicum
Abbreviated transcription (Latin):
catholici in xp̃o fuerint facti: ab
ipso deducantur in ipsã uiã ne ca¬
dant. Certe iam ãbulant in uiã.
Beduc me dñe in uia tua. Certe
iam in uia tua sum: deduc mȩ ibi:
& ambulabo in ueritate tua. Ue dedu-¬
cente non errabo: si dimiseris.: erra¬
bo. Ora ergo ut non dimittat: s
usq in finem deducat. Quomodo
deducit: Semꝑ monendo: semꝑ
donando tibi manum suam. Et
brachium dñi cui reuelatum ẽ:
Dando enim xp̃m suum: dat ma¬
nũ suam. Bando manũ suã: xp̃m
suum dat. Ad uiam ducit: ꝑdu-¬
cendo ad xp̃m suũ. In uia deducit:
uia tua: & ambulabo in ueritate
tua. in illo utiq qui ait. Ego sum
uia: ueritas. & uita. Nam qui in
uiã. & ueritatẽ deducis: quo nisi ad
uitam ꝑducis: Beducis ergo in
illo ad illum. Beduc me domine
in uia tua: & ambulabo in ueri¬
tate tua. Iocundetur cor meũ: ut
timeat nomen tuũ. Ergo cunor
in iocunditate. Et quomodo ioc̃¬
ditas. si timor: Nonne timor so-¬
let amarus esse: Erit aliquando

Expanded text:
catholici in Christo facti fuerint; ab ipso deducantur in ipsa via, ne cadant. Certe jam ambulant in via. «Deduc me, Domine, in via tua:» certe jam in via tua sum, deduc me ibi. «Et ambulabo in veritate tua:» te deducente, non errabo; si dimiseris, errabo. Ora ergo ut non dimittat, sed usque in finem deducat. Quomodo deducit? Semper monendo, semper dando tibi manum suam. Et brachium Domini cui revelatum est ? Dando enim Christum suum, dat manum suam; dando manum suam, Christum suum dat. Ad viam ducit, perducendo ad Christum suum; in via deducit, via tua, et ambulabo in veritate tua:» in illo utique qui ait, «Ego sum via, et veritas, et vita.» Nam qui in via et veritate deducis, quo nisi ad vitam perducis? Deducis ergo in illo, ad illum. «Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua.» 16. «Jucundetur cor meum, ut timeat nomen tuum.» Ergo timor in jucunditate est. Et quomodo jucunditas, si timor? Nonne timor amarus solet esse? Erit aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
sus. ln locum quẽ disposuit. Ploramꝰ
mͦ. Unde: bi dispositi sunt as
census nr̃i. Unde ploramus. nisi moe
unde se miserum exclamabat apls.
quia uidebat aliam lege̾ in m̃bris
suis. repugnantẽ legi mentis suȩ.
Et unde hoc nobis: Ex pena peccati.
Et putabamus nos facile iustos esse
posse quasi uirib nr̃is. antequã acci¬
peremus mandatũ. Adueniente aut̃
mandato. peccatum reuixit. Ego aut̃
mortuus sum: hoc ait apł̃s. Bata ẽ
enu lex hominib ñ quȩ saluaret
eos iam: s ꝑ quam cognoscerent in
qua egritudine iacebant. Audi uer¬
ba apłi. Si enim data esset lex q̃
poss&ꝵ uiuificare: omnino ex lege
ess&ꝵ iusticia. S conclusit scriptura
omnia sub peccato. ut ꝓmissio ex fi

Expanded text:
sus, «In locum quem disposuit.» Ploramus sus, «In locum quem disposuit.» Ploramus modo. Unde? Ubi dispositi sunt nostri ascensus. Unde ploramus, nisi inde unde se miserum exclamabat Apostolus, quia videbat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae? Et unde hoc nobis? Ex poena peccati. Et putabamus nos facile justos esse posse quasi viribus nostris, antequam acciperemus mandatum; adveniente autem mandato, peccatum revixit: ego autem mortuus sum; hoc ait Apostolus. Data est enim Lex hominibus, non quae salvaret eos jam, sed per quam cognoscerent in qua aegritudine jacebant. Audi verba Apostoli: «Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia; sed conclusit Scriptura omnia su
Abbreviated transcription (Latin):
In conualle plorationis. Dixit ubi dis¬
posuit: quo disposuit. Quid disposuit:
Ascensus. Ubi: Intus in corcde. In qͣ
regione & quasi habitationis loco:
In conualle plorationis. Ut quo as¬
cendatur: In locum quem disposu¬
it. Quid ẽ hoc fr̃s. in locũ quẽ dispo¬
suit: Quem locũ dicit quem dis¬
posuit: Si dici posset. dictum tͥ ẽ
ascensus disposuit in coede. in conualle
plorationis. Queris quo: quid tͥ dicturꝰ
est: Quos oculus ñ uidit. nec auris
audiuit. nec in cor hominis ascendit.
Collis est: mons ẽ: terra ẽ: pratum ẽ.
ꝓpe omnia ista. dictus ẽ locus ille.
non quid sit ꝑ propͥetatẽ. s ꝑ simili¬
tudinem. uidemus enĩ nc̃ ꝑ speculũ
in eniginate. quid sit ille locus: tunc
uidebimus facie ad faciem. Quis ex
posuit. In locum quẽ disposuit
ipse nouit. Quo ipse nouit. qui dis¬
posuit. Quo te ducat. cuius ascensus
in core disposuit. Quid tumnes ascen¬
dere: ne erret qui te ducit: Ecce in
conualle plorationis disposuit ascen¬

Expanded text:
in convalle plorationis.» Dixit ubi disposuit, quod disposuit. Quid disposuit? «Ascensus.» Ubi? Intus, «in corde.» In qua regione, et quasi habitationis loco? «In convalle plorationis.» Ut quo ascendatur? «In locum quem disposuit.» Quid est hoc, fratres, «In locum quem disposuit?» Quem locum diceret quem disposuit, si dici posset. Dictum tibi est, «Ascensus disposuit in corde, in convalle plorationis.» Quaeris quo? Quid tibi dicturus est? «Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» . Collis est, mons est, terra est, pratum est, prope omnia ista dictus est locus ille. Sed quid sit per proprietatem, non per similitudinem videmus enim nunc per speculum in aenigmate quid sit ille locus, tunc videbimus facie ad faciem Id. XIIIposuit, «in locum quem disposuit.» Ipse novit quo, ipse novit qui disposuit quo te ducat cujus ascensus in corde disposuit. Quid? times ascendere, ne erret qui te ducit? Ecce in convalle plorationis disposuit ascen
Abbreviated transcription (Latin):
spe: & ubi adhuc sit re. Apparebit tẽ
deus deoꝵ in syon. Hoc ẽ unde gau¬
di. tempus dep̃candi. & si aliquantũ
gaudendi: s. adhuc in spe. In peregri¬
natione sumus: in conualle ploracio¬
nis sumus. Ad huius ergo loci gemi¬
tum rediens. dicit: dnẽ deus uirtutũ
exaudi orationẽ meã aurib ꝑcipe
deus iacob. Quia & ipsum iacob: fecisti

Expanded text:
spe, et ubi adhuc sit re. «Apparebit» tunc spe, et ubi adhuc sit re. «Apparebit» tunc «Deus deorum in Sion:» hoc est unde gaudi, tempus deprecandi; et si aliquantum gaudendi, sed adhuc in spe: in peregrinatione sumus, in convalle plorationis sumus. Ad hujus ergo loci gemitum rediens dicit, «Domine Deus virtutum, exaudi precem meam; auribus percipe, Deus Jacob:» quia et ipsum Jacob fecis
Abbreviated transcription (Latin):
ista temꝑantia: ubi nulla erit libido
frenanda. Non ista fortitudo: ubi
nulla mala erunt toleranda. Ergo ab
hns uirtutib huius actionis. ibimus in
uirtutem illius contemplationis: qua con¬
templemur dĩ. sieut scriptum est.
Mane astabo tibi. & contemplabor
& audi qͥa ab huiꝰ actionis uirtutibus.
in illã contẽplationẽ ibim̃. Sequit᷑
ibi. Ibunt a uirtutib in uirtutem.
Quã uirtutẽ: Contemplandi. Quid
contemplandi: Apparebit ds̃ dõꝵ in syon.
tis & filii excelsi om̃s. Dedit enĩ eis
potestatem filios dei fieri ille in quẽ
credidimus. Pulcher sponsus. qui
hic ꝓpter deformitatem nrãm de¬
sormis apparuit: quia uidimus eum
inquit .&. non habebat speciem neq
decorem. Finita omni necessitate mor¬
talitatis: sicuti ẽ d̃s apuo dm̃. uerbũ
apud patrem. ꝑ quod facta sunt omĩa
apparebit mundos corde. Beati enim
iste cogitatione illoꝵ gaudior. redit
ad suspiria sua. Uid&ꝵ quis p̾uenerit

Expanded text:
ista temperantia, ubi nulla erit libido ista temperantia, ubi nulla erit libido refrenanda. Non ista fortitudo, ubi nulla erunt mala toleranda. Ergo ab his virtutibus hujus actionis ibimus in virtutem illius contemplationis, qua contemplemur Deum: sicut scriptum est, «Mane astabo tibi, et contemplabor» . Et audi quia ab hujus actionis virtutibus, in illam contemplationem ibimus. Sequitur ibi, «Ibunt a virtutibus in virtutem:» quam virtutem? Contemplandi. Quid est, contemplandi? «Apparebit Deus deorum in Sion.tis, et filii Altissimi omnes» . Dedit enim eis potestatem filios Dei fieri , ille in quem credidimus, pulcher sponsus, qui hic propter deformitatem nostram deformis apparuit: quia «vidimus eum,» inquit, «et non habebat speciem neque decorem» . Finita omni necessitate mortalitatis, sicuti est Deus apud Deum, Verbum apud Patrem, per quod facta sunt omnia, apparebit mundis corde: beati enim iste a cogitatione illorum gaudiorum redit ad suspiria sua. Videt quid praevenerit
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. s hic necessariȩ: &. ab his uir¬
tutib imus in uirtudem. Quã uirtu¬
tem: Xp̃m dei uirtutem. & dei sapien¬
tiam. Ipse dat diuersas uircutes in hoc
loco: qui ꝓ omnib uirtutib necessa¬
riis in conualle plorationis & utilib
dabit unam uirtutẽ. se ipsum. Nam
& uirtutes agende uite nr̃e. quatuor
describuntur a multis. & in scriptura
inueniuntur. Prudentia dr̃: qua di¬
noscunus inter bonum & malum. lusti¬
cia dr̃: qua sua cuiq tribuimꝰ. nemini
quicquam debentes. s om̃s diligentes.
Temꝑantia dr̃: qua libidines refrena¬
mus. Fortitudo dicitur: qua omĩa mo¬
lesta coleramus. Istȩ uirtutes in con¬
ualle plorationis. ꝑ grãm dei dantur
nobis. Ab his uirtutib imus in illã
uirtutem. Que erit illa uirtus: nisi
solius contemplationis der: Necessaria
ibi non erit ista prudentia: ubi nulla
mala occursura sunt quȩ uitemus.
Sed quid putamus fr̃s: Non ista
iusticia: ubi nulla erit cuiusquã in¬
digentia. cui subuenire debeamꝰ. Non

Expanded text:
c necessariae; et ab his virtutibus imus in virtutem. Quam virtutem? Christum, Dei Virtutem, et Dei Sapientiam . Ipse dat diversas virtutes in loco hoc, qui pro omnibus virtutibus necessariis in convalle plorationis et utilibus dabit unam virtutem, seipsum. Nam et virtutes agendae vitae nostrae quatuor describuntur a multis, et in Scriptura inveniuntur. Prudentia dicitur, qua dignoscimus inter bonum et malum. Justitia dicitur, qua sua cuique tribuimus; nemini quidquam debentes, sed omnes diligentes . Temperantia dicitur, qua libidines refrenamus. Fortitudo dicitur, qua omnia molesta toleramus. Istae virtutes nunc in convalle plorationis per gratiam Dei dantur nobis: ab his virtutibus imus in illam virtutem. Et quae erit illa virtus, nisi solius contemplationis Dei? Necessaria ibi non erit ista prudentia, ubi nulla mala occursura sunt quae vitemus. Sed quid putamus, fratres? Non ista justitia, ubi nulla erit cujusquam indigentia cui subvenire debeamus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃dicta sunt tanquã eruditi in sco¬
la xp̃i currere debemus quȩ plana
sunt: ut si forte obscura exigunt offi¬
cium int̾prȩtandi. ea quȩ plana sunt
legendi officiũ a me debeant flagita¬
re. Cantatur hic de aduentu dnĩ &
illuminatus atq correctus. cuiꝰ nomi¬
ne nostis significari synagogã. Deni¬
q titulus psalmi ẽ. In finem ꝓ his
qui immutant᷑. Utiq in melius qͣndo

Expanded text:
et praedicta sunt, tanquam eruditi in schoet praedicta sunt, tanquam eruditi in schola Christi, currere debemus quae plana sunt; ut si forte obscura exigunt officium interpretandi, ea quae plana sunt legendi officium a me debeant flagitare. Cantatur hic de adventu Domini illuminatus atque correctus, cujus nomine nostis significari Synagogam. Denique titulus Psalmi est, In finem pro his qui immutabuntur: utique in melius, quo
Abbreviated transcription (Latin):
in scłm. ꝑmanente utiq ȩccła usq ĩ
finẽ. quã illi delere conati st̃. In ge¬
neratione & generationẽ. anñtiabimꝰ
laudem tuã. Quȩ laus ut taceretur:
nos finire conati st̃. Multis autẽ iã
locis sc̃aꝵ scripturarũ in sinuamus
confessionem etiam ꝓ laude poni. si¬
cuti ẽ illud. hȩc dicetis in confessione
oꝑa dñi uniuersa qm̃ bona ualde:
maximeq illud quod ait ipse salua¬
catũ quod penitendo confiteret᷑. Con¬
fiteor tibi pat̾ dnẽ gli & terrȩ. quia
abscondisti hȩc a sapientib & pru¬
dentib & reuelasti ea paruulis. Hoc
dixi. ut aꝑtius intelligatur id esse re-¬
petitum in eo quod dictum ẽ anñtia¬
bimus laudẽ tuam. quod suꝑiꝰ dictũ
erat conficebimur tͥ.¬
on adeo sunt multa
in hoc psalmo in
uel intentio audi¬
toꝵ intelligendi
impedimentum.
Pinde adiuuante dño cũ affectu au¬
diendi & uidendi. iam quȩ ꝓphetata

Expanded text:
in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvacatum quod poenitendo confiteretur: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hoc dixi, ut apertius intelligatur, id esse repetitum in eo quod dictum est, annuntiabimus laudem tuam, quod superius dictum erat, confitebimur ton adeo multa sunt in hoc psalmo, inultatem, vel intentio auditorum intelligendi impedimentum. Proinde adjuvante Domino, cum affectu audiendi et videndi jam quae prophetata
Abbreviated transcription (Latin):
& in ȩternum & in scłm intpretari potest.
Sed ꝓ loco intelligendum. quid melus
interp̃tandũ sit. Sensus gͦ huiꝰ loci.
magis uidetur mͥ ostendere in scłm
dici oportere: id est in finem scłi. Se¬
quens enim uersus. more scripturar ũ
maximȩq psalmoꝵ. repeticio suꝑioris
ẽ: ordine cõmutato prius habens quod
ibi ẽ posterius: & posterius quod ibi
ẽ prius. Nam quod ibi dictum ẽ con¬
ficebimur tͥ ꝓ hoc ipso hic dictum ẽ
anũtiabunus laudem tuam. Quod ita
onis repeticio ꝑpetuitatem significat:
siue ut ñnulli intelligunt quia duȩ
sunt generationes. uetus & noua. S¬
in hoc fit scło utraq: qm̃ qui ñ renatꝰ
fuerit ex aqua & sp̃u. non intrabit
in regnum celoꝵ: deinde quia in isto
scło anñtiatur laus dei. Nam in fu¬
turo scło cũ uidebimus eũ sicuti ẽ:
cui deinceps anñtietur non erit.
Nos gͦ populus tuus & oues gregis
tui quos ꝑsequendo illi crediderunt
se posse consumere confitebuur tibi

Expanded text:
 in aeternum, et in saeculum interpretari potest; sed pro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posterius, et posterius quod ibi est prius. Nam quod ibi dictum est, confitebimur tibi, pro ipso hic dictum est, annuntiabimus laudem tuam. Quod itaqonis repetitio perpetuitatem significat: sive, ut nonnulli intelligunt, quia duae sunt generationes, in hoc fit saeculo utraque: quoniam qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur tibi
Abbreviated transcription (Latin):
delicta esse dicit. Contendit enun
xp̃ianus ꝓ reb cerrenis amplius quã
decꝙ eum. cui ꝓmissum ẽ regnum
gloꝵ. Non totum cor sursũ leuat
martyrii illis qui habent in fundam̃
opcetunitate: Bonum ẽ mͥ dissolui
& esse cum xp̃o. Alacres currunt:
aut nichil aut modice de terrena
fragilitate contristant᷑. Illi autem
amantes res ꝓprias. domus ꝓprias.
grauit̃ contristant᷑. Fenũ. & stipula.
& ligna ardent. Habent gͦ ligna.
fenum. stipulam. suꝑ sundamentũ.
s rerum concessarum. ñ illicitarũ.
Dico enĩ fr̃s. Possides fundamentũ
here glo: calca terrã. Si talis es.
non edificas nisi aurum & argentũ
& lapides p̃tiosos. Cum aut̃ dixeris
amo possessionẽ istam. timeo ne pe¬
reat. & immin& dampnũ. & tu con¬
tristaris: non quidẽ p̃ponis eã xp̃o
Nam si sic amas possessionẽ istam.
ut si dicatur tibi. ipsam uis an
xp̃m. & si tristis eam ꝑdis. plus ca¬
men amplecteris xp̃m quẽ posusti

Expanded text:
delicta esse dicit: contendit enim delicta esse dicit: contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum coelorum; non totum cor sursum levat,martyrii, illi qui habent in fundamenopportunitate? Bonum est mihi dissolvi, et esse cum Christo : alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur. Illi autem amantes res proprias, domos proprias, graviter conturbantur; fenum, et stipula, et ligna ardent. Habent ergo ligna, fenum, stipulam super fundamentum; sed rerum concessarum, non illicitarum. Dico enim, fratres: possides fundamentum; haere coelo, calca terram. Si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, et lapides pretiosos. Cum autem dixeris, Amo possessionem istam, timeo ne pereat; et imminet damnum, et tu contristaris: non quidem praeponis eam Christo; nam sic amas possessionem istam, ut si dicatur tibi, Ipsam vis, an Christum? etsi tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti
Abbreviated transcription (Latin):
Ite in ignẽ ȩcernũ: quia erit tempus
ligna. fenum. stipulã: qui edificant
suꝑ sundamentũ. quomͦ non ꝑeant
s saluifiant: sic tam̃ quasi ꝑ ignem.
Obscura ẽ quidem illa questio: s
ut possum breuit̃ dico. fr̃s: sunt
homines omnino c̃temptores scłi huiꝰ:
quib non ẽ natũ quicqͥd temporali¬
ter fluit: non herent dilectione
aliqua t̾renis oꝑib casti: iusti: scĩ.
continentes. fortassis & omnia sua
uendentes & pauꝑib distribuentes
aut possidentes. tanquã ñ possiden¬
tes: & utentes hoc mundo tanquã
ñ utentes. Sunt aut̃ alii. qui reb
infirmitati concessis inherent ali¬
quantũ dilectione. Non rapit uil¬
lam alienã: s sic amat suã ut si
ꝑdiderit conturbetur. Non appe¬
tit uxorẽ alienam: s sic inheret
suȩ sic miscetur suȩ: ut modum
ibi non teneat ꝑscriptũ tabulis. li¬
beroꝵ ꝓcreandoꝵ causa. Non tollit
iub& agi: non ad forũ crahi. Cam̃

Expanded text:
«Ite in ignem aeternum:» quia «erit tempus «Ite in ignem aeternum:» quia «erit tempus ligna, faenum, stipulam qui aedificant supra fundamentum quomodo non pereant, sed salui fiant, sic tamen tamquam per ignem. obscura quidem illa quaestio, sed ut possum breuiter dicam, fratres. sunt homines omnino contemtores saeculi huius, quibus non est natum quidquid temporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus, casti, sancti, continentes, iusti, fortassis et omnia sua uendentes et pauperibus distribuentes aut possidentes tamquam non possidentes et utentes hoc mundo tamquam non utentes. sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit uillam alienam, sed sic amat suam, ut siperdiderit, conturbetur. Non appetit uxorem alienam; sed sic inhaeret suae, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis, liberorum procreandorum causa. Non tollit jubet agi, non ad forum trahi; tamen
Abbreviated transcription (Latin):
os: ꝙ duxit uelũ. Ante uoluit pñtia¬
re: quod disposuit facere. Nempe
congregabuntur ante eum om̃s gen¬
tes. Quid de illis faci&: Separabit
eas: & alios pon& ad dexterã. alios ad
sinistram. Numquio medius locus ser¬
uatus ẽ : Quid dextris dicturus est:
Uenite benedicti patris mei: ꝑcipite
regnum. Quid sinistris: Ite in ignem
ȩcernum. qui paratus ẽ diabolo &.
angelis eius. Si non times mitti quo:
uide cum quo. Si gͦ oꝑa illa omnia
regnum dei ñ possidebunt. immo ñ
oꝑa s qui talia agunt nam oꝑa talia
in igne non er̃t. non enĩ illo igne ar¬
dentes furaturi st̃ & adulteraturi: s
qui talia agunt. regnũ dei ñ posside¬
bunt. non gͦ erunt adextris. cum illis
quib dicetur. uenite benedicti pats
mei ꝑcipite regnum: quia qui talia
agunt. regnũ dei ñ possideb̃t. Si gͦ
a dextris non er̃t: non restat nisi ut̃
sint a sinistris. Sinistris quid dicet:

Expanded text:
os et duxit velum. Ante voluit praenuntiaos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet?