comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homines hñt ex pͥmi iustissima condẽp¬
natione pecc̃i id̾o dauid quamiuis de
legitimo iustoq coniugio natus. in qͦ
scł. nec infelicitatis culpa. nec macła
poterat inueniri: tñ ꝓpt̃ originale pec¬
catum quo naturalit᷑ filii cdĩ obstructi
surit. nĩto ñ mͦ impioꝵ filii. s omnes
etiam qui de iustoꝵ scĩficata carne.
nem. nec si uniꝰ diei sit uita eus suꝑt̾¬
filii ire: quia m̾ito pecci originalis¬
⁊ a patrib uiciosa lege conceptionis
a. nr̃e traducti. debitores nascimur
aliqui. scł filii diffidentie. qui eiꝰ desi¬
deria faciunt. unde in libro sapientie.
Inuidia diaboli mors intratrit in orbẽ
t̾rarum. Et quia uult intelligi hoc ẽẽ
fcm̃ imitatione ñ ꝓpagatione: ad iun¬
git. Imitant᷑ aut̃ eũ qui sunt ex parte
ip̃iꝰ. Quatuor aut̃ modis fiunt aliqui fi¬

Expanded text:
homines habent, ex primi justissima condemnatione peccati. Ideo David, quamvis de legitimo et justo conjugio natus, in quo scilicet, nec infidelitatis culpa, nec macula poterat inveniri, tamen propter originale peccatum, quo naturaliter filii obstricti sunt irae, non modo impiorum filii, sed omnes etiam qui de justorum sanctificata carne nem, « nec si unius diei sit ejus vitfilii irae , quia merito peccati originalis a patribus vitiosa lege conceptionis nostrae traducti, debitores nascimur aliqui, scilicet, filii diffidentiae, qui ejus desideria faciunt. Unde in libro Sapientiae: « Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum ; » et quia vult intelligi hoc esse factum imitatione, non propagatione, adjungit: « Imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius . Quatuor autem modis fiunt aliqui fi
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite solliciti eẽ aĩe ur̃e quid man¬
ducetis: neq corꝑi ur̃o quid induami¬
ni. Et alibi. Nolite solliciti ẽẽ de crasti¬
no. Sufficit enĩ diei malicia sua.
Mala ẽ gͦ cognatio talis. que ñ p̃stat
sosatium. s parit tristiciã. Porro tris¬
ticia uiri mortẽ oꝑatur. Hec cognatio
in plura distrahit animum. ut adu¬
nam petendam non dirigatur. cũ ꝓpħ̃a.
s ꝑ multos scłarium rerũ amores di¬
uidatur. atq multiplici rerũ morta¬
lium cura. infelicit̾ occupetur. Nic hil
em̃ laboriosius quã t̃rens desideriis es¬
tuare. nicħ ẽ maioris anxietatis atq
calamitatis. qũa t̾renoꝵ cupiditate.
relictis suꝑiorib. in ext̾ĩora rapi. Nich̃
quietiꝰ. nicħ diuimꝰ. quã in scło apetere.¬
nicħ. Ido isrłiticus ppłẜ custodiã sabba¬
ti accepit in munere. Egyptus uero ꝑ¬
cussa ẽ muscarum multitudine. Qui
enim dm̃ sequit᷑. accepit sabbatum.
id÷ requiem mentis. ut ñ fatigetur
appetitu desiderii carnał. Egyptus uͦ

Expanded text:
Nolite solliciti esse animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini . » Et alibi: « Nolite solliciti esse de crastino, sufficit enim diei malitia sua . » Mala est ergo cognatio talis, quae non praestat solatium, sed parit tristitiam. Porro tristitia viri mortem operatur. Haec cognatio in plura distrahit animam, ut ad unam petendam non dirigatur cum Propheta, sed per multos saecularium rerum amores dividatur, atque multiplici rerum mundanarum cura infideliter occupetur. Nihil enim laboriosius est, quam terrenis desideriis aestuare. Nihil est majoris anxietatis, atque calamitatis, quam terrenorum cupiditate, relictis superioribus, ad exteriora rapi. At nihil quietius, niIdeo Israeliticus populus custodiam Sabbati accipit in munere. Aegyptus vero percussa est muscarum multitudine. Qui enim Deum sequitur, accipit Sabbatum, id est requiem mentis, ut non fatigetur appetitu desiderii carnalis; Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
onib. ꝑme reges regnant: ⁊ legũ con¬
ditores iusta decernunt. ꝑ me pͥncipes
imꝑant: ⁊ potentes decernunt iusticiã.
Reges sunt apłi ⁊ alii scĩ. qui seipsos
pͥmo. deinde eccłiam sͥ subactam bene
regere scuint. Legunt conditores st̃.
utriusq testamti actores.⁊ sequentes¬

Expanded text:
regnant, et legum conditores justa decernunt. Per me principes imperant, et potentes decernunt justitiam . » Reges sunt apostoli, et alii sancti, qui se ipsos primo, deinde Ecclesiam sibi subditam bene regere sciunt. Legum conditores sunt utriusque Testamenti actores  f. doct
Abbreviated transcription (Latin):
reputant᷑ in semine abrahe qui ex
carne. s qui ex fide sunt. Quisq gͥ
rituali egẏpto exiri.⁊ manna abscon¬
ditum esurire totisq studiis querere
quia omnis qui querit inuenit. &
qui petit accipret. si tñ querit ⁊ pecit.
in nomine iħu. sic̃ ille eugłicꝰ nogoti¬

Expanded text:
reputantur in semine Abrahae, qui ex carne, sed qui ex fide sunt. Quisque errituali Aegypto exire, et manna absconditum esurire, totisque studiis quaerere, quia omnis qui quaerit, invenit; et qui petit, accipit: si tamen quaerit et petit in nomine Jesu, sicut ille e
Abbreviated transcription (Latin):
ne. id÷ fide passionis. sepulture. resur¬
rectionis xꝑi. ⁊ fide sc̃e trinitatis. & tri¬
plici ꝓficiendi forma insigniti de egyp¬
to. id. de tenebris uitioꝵ. ⁊ ignorantie
id̾o nos int̾uis uocante exeamus in so¬
litudinem. ut ñ duob dominis. s un
seruiamus. ut nesciat sinistra. quid
faciat dextera. ut musce morientes
ñ ext̃minent suauitatem unguenti.
id᷑ pure or̃onis. Bona ẽ ista solitudo.
in qua sacrificium iusticie & laudis
offertur d̾o. Non enim speciosa ẽ in ore
benti. Solus enim ẽ: qui a dõ derelictus
est. hac gͥ ura gracdliamur. ⁊ ꝑueniam̃
ad t̾ram desiderabilem. ubi edemꝰ man¬
na abscondicum. Egrediamir gͥ de t̾ra
⁊ de cognatione nr̃a: ⁊ de domo patris.
fugienda sunt hec tria. ut ꝑ alia tria
ad trinitatis ꝑueniamus margaritã.
bulate: ⁊ desideria carnis ñ ꝑficietis. Et
de hac dictum ẽ ade. Maledicta t̃ra in
oꝑe tuo: spinas ⁊ tribulos germinabit
tͥ. Hec ẽ carnał uoluptas ex pͥme male

Expanded text:
 in fide passionis, sepulturae et resurrectionis Christi; in fide sanctae Trinitatis, et triplici forma insigniti, de Aegypto, id est de tenebris vitiorum et ignorantiae, Deo nos interius vocante, exeamus in solitudinem, ubi non duobus dominis, sed uni serviamus, ut nesciat sinistra quid faciat dextera, ut muscae morientes non exterminent suavitatem unguenti, id est purae orationis. Bona est ista solitudo, in qua sacrificium justitiae et laudis offertur Deo. Non est enim speciosa laus in orbenti. Solus enim est qui a Deo derelictus est. Hac igitur via gradiamur, et perveniamus ad terram desiderabilem, ubi edemus manna absconditum. Egrediamur ergo de terra, et de cognatione nostra, et de domo patris nostri. Fugienda sunt haec tria, ut per alia tria ad Trinitatis veniamus margaritam, bulate, et desideria carnis non perficietis . » De hac dictum est: « Maledicta terra in opere tuo, spinas et tribulos germinabit tibi . » Haec est carnis voluptas, ex primae
Abbreviated transcription (Latin):
mundo nisi concupiscentia carnis¬
⁊ concupiscentia ocłoꝵ. ⁊ suꝑbia uice.
⁊ transit mundꝰ.⁊ concupicentia eius.
id÷ concupiscentia carnis. id:ꝰ uolun¬
tas. concupiscentia ocłoꝵ. id: curiosi¬
tas. Labentem g mundum absq desi¬
deria eius declinemus. ne cũ labente
parit cadamus. Et sicut illa tria abdi¬
canda sunt & declinanda. ita de illis
exeunti tria ꝓponuntur. quib cd t̾rã
cubiculum. Induc̃ aut̃ nos dñs pͥmo
in ortũ. iñ in cellarium. postremo incu¬
biculum. ubi requiescentes de fructu
t̾re desiderabił saciabimur. hec tria
incanticis c̃ẽ cominemorantur. de or¬
to enim sponsa ait. Dilectus meus
descendit in ortum suum ad areolam
colligat. De cellario sponsa ait. Intro¬
duxit me rex in cellam uinariam: or¬
dinauit in me caritatẽ. Et de lecto ait.
Lectulus nr̃ floridꝰ. Ortus enim intelli¬
git᷑ eccłia que est ortꝰ conclusus fons
signatꝰ. uł actiua uita ubi tanquam¬
in orto redolent flores uirtutum.⁊ pul¬

Expanded text:
carnis, concupiscentia oculorum, et superbia vitae; et transit mundus, et concupiscentia ejus , » id est concupiscentia carnis, id est voluptas, concupiscentia oculorum, id est curiositas. Labentem igitur mundum, atque desideria ejus declinemus, ne cum labente pariter cadamus; et sicut illa tria abdicanda sunt, et declinanda, ita de illis exeunti tria proponuntur, quibus ad terram cubiculum. Inducit enim nos Dominus, primo in hortum, inde in cellarium, postremo in cubiculum, ubi requiescentes de fructu terrae desiderabilis satiabimur. Haec tria in Canticis commemorantur. De horto enim sponsa ait: « Dilectus meus descendit in hortum suum, ad areolam colligat . » De cellario sponsa dicit: « Introduxit me rex in cellaria sua, ordinavit in me charitatem . » Et de lecto ait: « Lectus noster floridus . » Hortus autem intelligitur Ecclesia, quae est « hortus conclusus, fons signatus in horto redolent flores virtutum, et pul
Abbreviated transcription (Latin):
le. suꝑ qũa cadit sem̃. aliud enim ca¬
dit secus uiam. aliud suꝑ petr sa. aliud
int̃ spinas: sic triꝑtita ẽ distinctio. fruc¬
tus t̾re bone: quia sem̃ cadens in t̾ram
aliud ꝓtulit fructum trisesimum. ali¬
ud sexagesimum. aliud centesimum.

Expanded text:
lae super quam cadit semen; aliud enim calae super quam cadit semen; aliud enim cadit secus viam, aliud super petrosa, aliud inter spinas: sic tripartita est distinctio fructus terrae bonae, quia semen cadens in terram, aliud protulit tricesimum, aliud sexagesimum, et aliud c
Abbreviated transcription (Latin):
uite. in futuro aut̃ specie. cũ fid̾i u̾itas
⁊ spei res succedet. uͥ manna absconditũ
reuelabit᷑. qd̾̃ erit in t̾ra uiuentium.
in t̾ra desiderabili. ad quã nos uocat
sp̃e dĩ dicens. Egredere de tr̃a & de cog¬
natione tua.⁊ de domo patris tu. Spi¬
rituales ⁊ ueri hebrei nos sumus. quib
triplicis generis egressus de tr̃a male¬
dictionis indicit᷑ sicut filiis iscł de eoyp¬
to. moyse dicente. Dominus deus hebee¬
orum uocauit nos de egẏpto: ut eamꝰ
uiã trium dierum in solitudinem. ⁊ sa¬
crificemꝰ do nr̃o. Uiam triũ dierum xp̃e¬
intelligitur. qui ꝑ trium dierum sacra¬
m̃ta ĩd÷ passionis. sepulture. ⁊ resur¬
rectionis ppłi sui curauit salutẽ. Uia
quoq trium dierum fides trinitatis
ficiendi forma intelligitur. Sic̃
enum trib modis a d̾o recedit᷑. in regio¬
nem dissimilicudinis. scł cogitatu. u̾bo.
oꝑe malo. ita trib modis in contrarium
Id̾̃oq sic̃ triplex ẽ differentia t̾re ma¬

Expanded text:
itae; in futuro autem specie, cum fidei veritas, et spei res succedet, ubi manna absconditum revelabitur, quod erit in terra viventium, in terra desiderabili, ad quam nos vocat spiritus Dei, dicens: « Egredere 778 de terra, et de cognatione tua, et de domo patris tui. » Spirituales enim Hebraei nos sumus, quibus triplicis generis egressus de terra maledictionis indicitur, sicut filiis Israel de Aegypto, Moyse dicente: « Dominus Deus Hebraeorum vocavit nos de Aegypto, ut eamus viam trium dierum in solitudinem, et sacrificemus Deo nostro . » Via trium dierum intelligiturmenta, id est passionis, sepulturae et resurrectionis, populi sui procuravit salutem. Via quoque trium dierum fides Trinitatis roficiendi forma intelligitur. Sicut enim tribus modis a Deo receditur in regionem dissimilitudinis, scilicet cogitatu, verbo et opere malo, ita tribus modis in contrarium Ideoque sicut triplex est differentia terrae ma
Abbreviated transcription (Latin):
nire ñ potestis: Cũ gͥ intra uos ẽ quod
apłs docet. ẜ rope ẽ u̾bum in ore tuo:
⁊ in corde tuo. Audistis ubi sit marga-¬
rita qũa queritis. Uenite itaq & emi¬
te illam. uenrte emite & comedite
manna absconditum. sic̃ ysaias ait.
Om̃is sitientes uenite ad aquas uiuas.

Expanded text:
a vos est quod olus docet: « Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo . » Audistis ubi sit margarita quam quaeritis? Venite itaque, et emite illam. Venite, emite et comedite manna absconditum, sicut Isaias ait: « Omnes sitientes, venite ad aquas » vivas,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uos: quia iugum meum suaue ẽ.
⁊ onꝰ meũ leue. s amantib ⁊ gustan¬
tib. Que eñi grauia sunt ⁊ importabi¬
lia. facilia ac ꝓpe nulla. facit caritas. &
exꝑientia dulcedinis. Durum gͥ forte
uidetur uob̾. qui ñdum gustastis dul¬
cedinẽ ubi d̾i. qui abscondit tim̃tib
se. Gustate gͥ ⁊ uidete: qm̃ suauis ẽ
dominꝰ qui ait. uenite ad me omnes
qui laboratis. ⁊ onerati estis: et ego uos¬
reficiam. Refectio aut̃ ñ ẽ defectus: s
consolationis. ⁊ ꝓfectus. Redi ꝓuarica¬
tor ad cortuum: ⁊ or̃o te docet qd̃ dico.
ratio naturał te iuncit. uide quia de¬
lectaris in carne meretricis: s ñ ne de¬
lectabilior est caro xͥ: Ingliuuem se¬
queris quasi rem dulcẽ: s maxime
multo dulcior ẽ sobrietas. Suꝑbia te
erigit: s multo potior ẽ humilitas.
Absit ut indum̃tum diaboli sangui¬
diaboli deponas: p̃missa tria deuita.
In illis enim trib uelut in suis capi¬
tib. omnia uitia coniuncta sunt ce

Expanded text:
 quia » jugum meum suave est, et onus meum leve , » sed amantibus et gustantibus. 784 quae enim gravia sunt et importabilia, facilia ac prope nulla facit charitas, et experientia dulcedinis. Durum igitur forte videbitur vobis, quia nondum gustastis dulcedinem verbi Dei, quam abscondit timentibus se. GustatDominus, qui ait: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . » Refectio autem non est defectus, sed consolationis et profectus. Redi ergo, praevaricator, ad cor tuum. Etiam ratio te docet quod dico; ratio naturalis te vincit. Vide quia delectaris in carne meretricis, sed nonne delectabilior est caro Christi? Ingluviem sequeris quasi rem dulcem, sed nonne multo dulcior est sobrietas? Superbia te erigit, sed multo potior est humilitas. Absit ut indumentum diaboli sanguiutem vestimentum diaboli deponas, praemissa tria devita. In illis enim tribus, velut in suis capitibus, omnia vitia conjuncta sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdidit. immo ꝑ imitationẽ qd̾ iu̾tas in
u̾bis p̃missis aꝑte declarat. ⁊ desideria
patͥs ur̃i facitis. Ac si diceret. In hoc dico
uos ẽe ex diabolo patre: quia desideria
eiꝰ facitis. Fiunt aut̃ filii diaboli: duob
modis. Lege conceptionis: ⁊ lege imita¬
tionis. Concipuntur enim in pecc̃is

Expanded text:
didit, imo per imitationem; quod Veritas in verbis praemissis aperte declarat: « Et desideria patris vestri facitis; » ac si diceret: In hoc dico vos esse ex patre diabolo, qui desideria ejus facitis. Fiunt autem filii diaboli duobus modis, lege conceptionis, lege imitationis. Concipiuntur enim in peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ⁊ diligunt ac margaritã preci¬
osam. ⁊ mannam absconditum ñ in¬
ueniunt. quia ñ sic querunt ut illi
qui inueniunt. optimam quidem rẽ
querunt. ⁊ cupiunt. s ñ in sua regio¬
ne eam querunt. id̾oq ñ inuenuit.
nec accipiunt. Ip̃a eñi p̃ciosa marga¬
rita. idr sap̃ĩa que in altissimis habi¬
tat. ñ in t̾ra suauit̃. uiuentiunt: de
se ait. Querent me mali: ⁊ ñ inuem¬

Expanded text:
nt, et margaritam pretiosam, ac manna absconditum non inveniunt, quia non sic quaerunt, ut illi qui inveniunt. Optimam quidem rem quaerunt et cupiunt, sed non in sua regione quaerunt eam, ideoque non inveniunt, nec accipiunt. Ipsa enim pretiosa margarita, id est sapientia, quae in altissimis habitat, non in terra suaviter viventium, de se ait: Quaerent me mali
Abbreviated transcription (Latin):
ra hominis ẽ uoluptas carnis. quia hõ¬
de t̾ra ẽ. ⁊ int̾ram it. cum t̾renis subi¬
citur uoluptatib.⁊ carnalib seruit
desideriis. Exuat gͥ homo uoluptates
carnis.⁊ sp̃u ambulans. carnalia am¬
putet desideria: si ad t̾ram desidera¬
de cognatiõe sua. Cognatio hominis
curiositas ẽ. que post uoluptatẽ recte
ponit᷑. quia quisquis dat oꝑam uolup¬

Expanded text:
carnis, quia de terra et in terram it, cum terrenis subjicitur voluptatibus, et carnalibus servit desideriis. Exuat ergo homo voluptates carnis, et spiritu ambulans, carnalia amputet desideria, si ad terram desiderade cognatione tua. Cognatio hominis est curiositas, quae post voluptatem recte ponitur; quia quisquis dat operam volup
Abbreviated transcription (Latin):
Maiꝰ gͦ amisit: ut minꝰ lucraretur. Se¬
cuniam auxit: fidem minint. uel
extinxit. Habundat nescio quid in ar-
tum est in corde. De archa gaudes: de
corde ñ plangis. In hac archa sine sub̃a
ꝑdidit ille ꝓdigꝰ filius sub̃am suã a pa-¬

Expanded text:
go amisit, ut minus lucraretur; pecuniam auxit, et fidem minuit, vel exstinxit; abundat nescio quid in arcatum est in corde. De arca gaudes, de corde non plangis. In hac aqua sine substantia perdidit ille prodigus filius substantia
Abbreviated transcription (Latin):
lis uerboꝵ.⁊ in u̾sutiis manium q̃s¬
tionum. que aut̃ p̃teruolant. ñ aui¬
mam satiant:: iisꝙ quo diligitis. id:
uoto amplexamini. ⁊ queritis cũ labore
uanitatem.⁊ m̃datium. idr felicitatem
in his temꝑalib. que uana ft̃ ⁊ m̃datia:
Quia transeunt nec efficiunt qd̵ ꝓmittũt
potiꝰ querite ⁊ emite mannam abscondi-¬

Expanded text:
liis verborum, et in versutiis inanium quaestionum, quae animum praetervolant, et animam non satiant. Usquequo diligitis, id est voto amplexamini, et quaeritis cum labore vanitatem et mendacium, id est felicitatem in his temporalibus quae vana sunt et mendacia, quae transeunt, nec efficiunt quod promittunt. Potius quaerite, et emite manna abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
dñr. q̃ subtꝰ soleas hñt. desuꝑ uero aꝑta ⁊
p̾dicatores munire. ne t̾renis adh̾eant. sed
debet eẽ aꝑtũ audientib ad qͦs eunt. Non
fuit gͦ ioh̾s dignꝰ qui ad euangłm portãdũ
ꝑ orbẽ mirt̾et᷑. idẽ. qͥ officio apłatꝰ fung̾etur.
⁊ ligat᷑as alioꝵ sacramentoꝵ. Uł alit̾ soluere
corrigiã. Moserat in lege ut si aliqͥs suꝑbus
repudiaret uxorẽ q̃ sibi ꝯpet̾et. alius qͥ uire
ꝓpinquitatis eam ducẽ uellet. discalciaret
eũ. qui repudiauit illã inmedia porta. et
sponsus clicat᷑. ⁊ hoc ẽ ñ sũ dignꝰ solu̾e cor¬

Expanded text:
 subtus soleas habent, desuper vero aperta et praedicatores munire, ne terrenis adhaereant, sed debet esse apertum audientibus, ad quos eunt. Non fuit igitur Joannes dignus qui ad Evangelium portandum per orbem mitteretur, id est, qui officio apostolatus fungeretur. et ligaturas aliorum sacramentorum. Vel aliter, solvere corrigiam: Mos erat in lege, ut si aliquis superbus repudiaret uxorem quae sibi competeret, alius qui jure propinquitatis eam ducere vellet, discalcearet eum qui repudiaverat illam in media porta, et sponsus dicatur, et hoc est, « non sum dignus solvere cor
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ostendendo. Qre alietͥb inbeniamĩ iusur¬
gentes tͥbũ illã destruxert̃. p̃t̾ tretentos uiros. ⁊
t̃c tantꝰ dolor habit᷑ ẽ. qd̾ uox dolentiũ audi
chodonosor ħ dicẽt tam̃ significatũ eiꝰ ĩtelli¬
cens ẽ ⁊ dm̃ ꝯtẽplat᷑. Ip̃ã it ouis centesima qm

Expanded text:
do. Quare aliae tribus in Benjamin insurgentes, tribum illam destruxerunt, praeter trecentos viros, et tunc tantus dolor habitus est, quod vox dolentium in Rachodonosor hoc diceret, tamen significatum illius intellicens est, et Deum contemplatur; ipsa est ovis centes
Abbreviated transcription (Latin):
credi potest ñ pauco de beniamin int̾fecto
fuisse. Uł̃ ideo qr rachel uixta bethleẽ scpulta
est. uoluit ꝓph̾a hominesilliꝰ loci ꝑ rachel de¬
siguare. ¶Defuncto ã herode. Mortuuˢ
fuit herodes tͤpissima morte. uit refert io sephꝰ.¬

Expanded text:
n paucos de Benjamin interfectos fuisse. Vel ideo quia Rachel juxta Bethlehem sepulta est, voluit propheta homines illius loci per Rachel designare. Defuncto autem Herode. Mortuus fuit Herodes turpissima morte, ut refert Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
cat quẽqm. sediudiciũ õe dedit filio. Et cõ¬
g̾gabit iͥticũ .i. bonos qui ñ sunt leues ut
palea. s stabiles in bono ꝓposito. in horreũ
granis desacͣm̃tis fidei nati st̃. tñ ĩ dñicis p̃ceptiᷤᷤ
solidati ñ fuer̃t. Cõburet igne infernali. No¬
ta qr ñ iudicabunt᷑ infideles qr iã iudicati st̃.
qͥ neq grana. neq palce st̃. qr neq boni ne¬
q c̃ bonis ĩ fide generati st̾. s st̃ zizania oĩo

Expanded text:
cat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Et congregabit triticum, id est, bonos, qui non sunt leves ut palea, sed stabiles in bono proposito, in horreum granis de sacramentis fidei nati sunt, tamen in Dominicis praeceptis solidati non sunt, comburet igne infernali. Nota quia non judicabuntur infideles, quia jam judicati sunt, qui neque grana, neque paleae sunt: quia neque boni, neq
Abbreviated transcription (Latin):
Ego quid̃ baptizo magua. s magist̾ ms qͥ
uenturꝰ ẽ. post me. ñ nascendo. s manifesta-¬
turꝰ se baptizando. uł p̃dicando. fortior me ẽ.
Ego quidẽ fortis sũ ad penĩam inuitando. ille
fortior peccã remiitendo. Ego rognũ celorũ p̃¬
dicando. ille fortior donando. Ego ĩ aqͣb apti¬

Expanded text:
zo, sed magister meus qui venturus est post me, non nascendo, sed manifestaturus se baptizando, praedicando, Fortior me est. Ego enim sum fortis ad poenitentiam invitando, ille fortior peccata remittendo. Ego regnum coelorum praedicando, ille fortior dando. Ego in aqua bapti
Abbreviated transcription (Latin):
Dr̃gͦ. Oĩs arbor siue arida. siue uirida. ⁊ ĩfru¬
ctuosa. siue uiridis ⁊ mortifera q̾ õs carent
unde tanta cõminaris: Unde tm̃ ꝯfidis. respõ¬
dit. ñ de me ẽ tanta fiducia. tanta potẽtia
tñ ante baptismũ xp̃i. ad penĩam in uita¬

Expanded text:
rgo: Omnis arbor, sive arida, sive viridis et infructuosa, sive viridis et mortifera, quae omnes carent Unde tanta comminaris, vel unde confidis? Respondet: Non de me est tanta fiducia et tanta potentia, tamen ante baptismum Christi ad poenitentiam invita
Abbreviated transcription (Latin):
dana ꝑsecutione. uł deniq igne purgato¬
rio. siqua leuis macła. residua ẽ. purgat᷑.
Unde inuet̾i lege ꝑpetuus ignis iuxta altare
positꝰ erat designans scił ut qui semel deo¬
ꝑ fidem. ⁊ regenerationẽ obligati sunt. sc̃ꝑ
habeant ignẽ ꝑatũ. inqͦ ex quoquant rii¬
biginẽ uicioꝵ. Cuiꝰ uentilabrũ. Premisso
beneficio. supponit ꝯminationẽ ut quos
ꝑ t̾rorem. Uentilabriĩ ẽ. instrum̃tũ qͦ gͣna
ã paleis inuentum excutiunt᷑. ⁊ tẽ gra-¬
na in aream decidunt.⁊ palee uolando se¬
ꝑantur. hoc uentilabrũ sig̃cat discretio¬
nẽ ultimi iudicii. qnͣdo oues ad dexteram¬

Expanded text:
danae persecutionis, vel denique; igne purgatorio, si qua levis macula est residua, purgatur. Unde in veteri lege perpetuus ignis juxta altare positus erat, designans scilicet, ut qui Deo semel per fidem et regenerationem oblati sunt, semper habeant ignem paratum in quo excoquant rubiginem peccatorum. Cujus ventilabrum. Praemisso beneficio, supponit comminationem, ut quos per terrorem. Ventilabrum est instrumentum quo grana a paleis in ventum excutiuntur, et tunc grana in area decidunt, et paleae volando separantur. Hoc ventilabrum significat discretionem ultimi judicii, q
Abbreviated transcription (Latin):
fig᷑abant. Iosue ii. cũ silios isił ad t̾ram ꝓ¬
missionis introduc̾et ueniens ad iordanẽ
fec̃ ꝑ orationẽ suã scindi illũ. ⁊ suꝑ ior pars
stecit. Inferior ũo defluxit in mare. Cũꝙ.
transissent p̃cepit .xii. lapides dealueo.
transferri insiccũ. ⁊ .xii. desicco influuiũ.
erant. dĩ legẽ ⁊ cultũ dĩ habebant. Signi¬
ficauit gͦ iosue qd̾ uidei sub m̃g̾entur. ⁊ gen¬
tiles adfidẽ uenientes. a fiuxn scłi retiahent᷑.¬

Expanded text:
osue enim dum filios Israel in terram promissionis introduceret, veniens ad Jordanem, fecit per orationem suam scindi illum, et superior pars stetit, et inferior defluxit in mare. Cumque transissent, praecepit duodecim lapides de alveo transferri in siccum, et duodecim de sicco in fluvium,erant, dum legem et cultum Dei habebant. Significavit ergo Josue, quod Judaei submergerentur, et gentiles ad fidem venientes, a fluxu saeculi salvarent
Abbreviated transcription (Latin):
pellat. extremos illo qui fuerc̃. captiuati sub
tyro ⁊ uespasiano. Hos destruxit xp̃e. qr fuit
causa destructionis eoꝵ sic̃ ip̃e ait. Nonrema¬
nebit inte lapissuꝑ lapidem. eo qd̾ ñ cogno¬
ueris tẽpꝰ uisitationis tue. uł arbor ẽ. unꝰqͥsq
hõ qͥ plantatꝰ ẽ ĩ hac p̃senti uita. deqͣ uita era¬
dicat᷑ unꝰ qͥsq cũ morit᷑. Non dũ ꝑcutit secu¬
ris. qr ñ dũ hoĩes ab scidunt᷑ ã uita.⁊ ñ dũ
in ignẽ et̾nũ mittunt᷑. s ꝑata ẽ qr cito feriet.

Expanded text:
pellat extremos illos qui fuerunt captivati sub Tito et Vespasiano. Hos destruxit Christus, quia fuit causa destructionis ipsorum, sicut ipse ait: Non remanebit in te lapis super lapidem, eo quod non cognoveris tempus visitationis tuae . Vel arbor unusquisque homo, qui plantatus est in praesenti vita, de qua vita eradicatur unusquisque quando moritur. Nondum percutit securis, quia nondum homines exciduntur a vita, et nondum in ignem aeternum mittuntur, sed parata est, quia cito feriet
Abbreviated transcription (Latin):
ralitas. Nato regi aur̃ offerimꝰ. si in ꝯspec¬
tu illiꝰ claritate suꝑne sapĩe resplendemꝰ.
Tꝰ offeruus si cogitationes carnis ꝑ studi¬
um or̃onis in ara cordis incendimꝰ Myr¬
ram. offerunꝰ. si carnisuicia ꝑ abstinentiã
mortificamꝰ. ¶ Mystice. ueniunt gentes
dimisso herode .i. diabolo. qui pelliceus int̾¬
pretatur. uł dimissis ypochritis. qui uere
eccłie efficumt᷑ ⁊ inueniunt xp̃m cũ matre.
Mat̃ xp̃i sunt p̃dicatores qͥ eũ ĩmentib au¬

Expanded text:
spectu illius claritate supernae sapientiae resplendemus. Thus offerimus, si cogitationes carnis, per studium orationis in ara cordis incendimus. Myrrham offerimus, si carnis vitia per abstinentiam mortificamus. MYSTICE. Veniunt gentes, dimisso Herode, id est diabolo qui pelliceus interpretatur, vel dimissis hypocritis qui vere Ecclesiae efficiuntur, et inveniunt Christum cum matre. Mater Christi sunt praedicatores
Abbreviated transcription (Latin):
telligebant. P aur̃. iegia potestas. ꝑ thꝰ diuini¬
tas. uł sacerdociũ signat᷑. thꝰ. it soli deo. a sa¬
cer dote offert᷑. ꝑ myrram: mortalitas .i. ł¬
humanitas designatur. Corꝑa i mortu¬
o mirra ꝯdiunt᷑. qr ex nimia amaritu¬
dine ꝑ eam u̾mes extingunt᷑. leo. Qurit᷑
an singłi singła. an unusquisq tria mu¬
nera obrulert̃. S magis fatendũ ẽ. qd̾ cõg¬
ruit mist̾io. scił qd̾ singłi tͥa. Unꝰquisq

Expanded text:
nt. Per aurum, regia potestas; per thus, divinitas et sacerdotium significatur; thus enim soli Deo et a sacerdote offertur. Per myrrham, mortalis humanitas designatur. Corpora enim mortuorum myrrha condiuntur, quia ex nimia amaritudine per eam vermes exstinguuntur. LEO papa. Quaeritur an singuli singula, an unusquisque tria obtulerit. Sed magis fatendum est quod congruit mysterio, scilicet, quod singuli tria. Unusqui
Abbreviated transcription (Latin):
stellam eiꝰ circa ierłm. uel udimꝰ stellã posi¬
tã inoriente. diuina tñ inspirõne c̃dunt᷑
incitati. c̃ dm̃ ẽẽ. c̃dant. ꝙ̃ adorare postulãt
S ieronimꝰ suꝑ ysaiam dicit. Magi ab ori¬
mones docuert. doctierãt demones enim
natiuitatẽ xp̃i ignorabant. Nec refert᷑ in au¬
angłio qͦt reges suert̃. s numerꝰ eoꝵ ex nũo¬

Expanded text:
dimus stellam ejus positam in oriente. Divina tamen inspiratione creduntur incitati, cum Deum esse credant quem adorare postulant. Sed Hieronymus super Isaiam dicit: Magi ab orimones docuerunt, docti erant. Daemones enim Christi nativitatem ignorabant. Nec refertur in Evangelio, quot reges fuerunt, sed numerus eorum ex nu
Abbreviated transcription (Latin):
ponsũ meruer̃t. Sciendũ ẽ qi õseand̾ uisionẽ
c̃ redissent. herodes putans eos asseqͥ audito
transitu illoꝵ nauesque eosasportauerant
ex furore ꝯbussit. Moralitas. Amonent᷑ fide¬
les ne inuento xp̃o redeãt adherodẽ.i. ad dia¬
uiã uirtutũ redeant ad celestẽ patͥã. Qui c̃
recessissent. hic p᷑mittit mathens diẽ puri¬
ficõnis. inqͣ om̃s pͥmogeniti offerebãt᷑. intẽ
ment herodem. tñ ñ sunt ausi trans gredi
legem. qͥn ad dẽplũ puer̃ deferrẽt. ubi symeõ
accep̃ eũ ĩ uluis. ⁊ annade eo multa ꝓpħauit
Qͦ fc̃o: secessert̃ ĩ nazareth. Cũ itaq rumor de
puero iã ĩciꝑet dilatari. intitit᷑ angłs scił

Expanded text:
ciendum est quod eamdem visionem ae naves cum redissent, Herodes putans eos assequi, audito transitu illorum, naves quae eos asportaverunt, ex furore combussit. MORALITAS. Admonentur fideles ne invento Christo redeant ad Herodem, id est ad diaiam virtutum, redeant ad coelestem patriam. Qui cum recessissent. Hic praetermittit Matthaeus diem purificationis, in qua omnes primogeniti offerebantur in temamvis timerent Herodem, tamen non sunt ausi transgredi legem, quin ad templum puerum deferrent, ubi Simeon accepit eum in ulnis suis, et Anna de eo multa prophetavit, quo facto secesserunt in Nazareth. Cum itaque rumor de puero jam inciperet dilatari, mittitur angelus scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
bat ii. habitũ pñie dũ cilicio camelino indutꝰ
suos adlibidinẽ refrenandam. Locuste mi
nuta aĩalia. ⁊ similes ur̃is. ⁊ alt̾iꝰ saporis. ple¬
ne qͣi melle. ⁊ dulces ad cõmedendũ s caput
hñt amarũ. Uosant saltando. qͣi nr̃e. Mel sil¬
uestre t̃ueniebat in truncis. Wel in harundi¬
nib. St̃ it q̃dã harundinos plene melle na¬
t᷑alit̾. Moralitas ẽ. inueste iohis. ut asꝑis uta¬
asꝑis uestit᷑. qui uicia ñ palpanit. s asꝑa ĩ uec¬
tione intrepauit pectantes. Tona pellicea cͥca
lumbos eingitur. qi carnẽ suã crucifixtt. c̃
siluestrib hoĩb fuit impensa Locustas edit.
qr inlocustis ẽ alacer uolatꝰ. ⁊ cito deciduus.
Patet sensus litt̾e qr qui uiciniores erant:⁊ sĩ¬
pliciores. pͥmi currebant ad suscipiendũ sa¬
baptismũ. demundana ꝯuersarione debet ex¬

Expanded text:
bat enim habitum poenitentiae, dum cilicio camelino indutus s, ad libidinem refrenandam. Locustae sunt minuta animalia, et similes nostris, sed alterius saporis, plenae quasi melle, et dulces ad comedendum, sed caput habent amarum, volant saltando quasi nostrae. Mel sylvestre inveniebat in truncis sive in arundinibus. Sunt enim quaedam arundines plenae melle naturaliter. MORALITAS est in veste JoAsperis vestitus est, quia vitia non palpavit, sed aspera invectione increpavit peccantes. Zonam pelliceam circa lumbos habuit, quia carnem suam crucifixit cum silvestris hominibus fuit impensa. Locustas edit, quia in locusta est ala et volatus, et cito deciduus. Patet sensus litterae, quia qui viciniores et simpliciores erant, primi currebant ad suscipiendum vebaptismum de mundana conversatione e
Abbreviated transcription (Latin):
Quare gͥ si moriebant᷑ saluabant᷑ baptismate
ioh̃is lauati: Si fidem habebant ĩ sinum
abrahe descendebant. inuiferuo rodẽptio¬
nẽ expectantes. sic̃ abraham. ⁊ ysaac quiñ¬
receꝑant remissionẽ peccõrs. nͥ sub expectati¬
one Om̃s it. antiqͥ peccm̃ originale. ⁊ actuale
retinebant. s qͣi dimitti sibi dicebant. dũ effu¬
sione sanguinis xp̃i ab eis relaxari infuto se
credebant. Similit dũ penitentiã agerent.
subiohe. ñ remissionẽ peccõꝵ recipiebant.
nͥ sub expectatione. Tantũ gͦ ꝓderat peni

Expanded text:
Quaeritur ergo: Si moriebantur, an salvabantur baptismate Joannis lavati? Si fidem habebant, in sinum Abrahae descendebant, in inferno redemptionem exspectantes, sicut Abraham, Isaacnem peccatorum, nisi sub exspectatione. Omnes enim antiqui peccatorum originale et sua actualia retinebant, sed quasi dimitti sibi dicebant, dum effusione sanguinis Christi ab eis relaxari in futuro se credebant. Similiter dum poenitentiam agerent sub Joanne, non remissionem peccatorum recipiebant, nisi sub exspectatione. Tan
Abbreviated transcription (Latin):
bit uobis. qd̃ ñ possũ dare . s. remissionẽ pec¬
catoꝵ qr ip̃e baptizabit uos in spũ scõ. remit¬
tendo peccã inbaptismate.⁊ postea inigne.
i. inconfirmatione qñ recipiunt homines
spm̃ sc̃m. ad corroborationem. ⁊ inflãmatio¬
nẽ bone oꝑationis. Qmius enĩ idẽ sp̃c ĩbap¬

Expanded text:
et remissionem peccatorum: quia ipse baptizabit vos in Spiritu sancto, remittendo peccata in baptismate, et postea in igne, scilicet in confirmatione: Quoniam recipiunt homines Spiritum sanctum ad corroborationem et inflammationem bonae operationis. Quamvis enim etia
Abbreviated transcription (Latin):
nitenti ⁊ omnib antiquis. Oportebat gͦ cosd̾e
irbaptiz ar inbaptismate xp̃i. Unde quidã ĩ¬
ueniunt᷑ in actib apłoꝵ baptizati in bapti¬
smate ioħ̃is. rebaptizari apaulo inbaptism
ate xp̃i. Sic̃ gͦ ioħ̾os fuit p̃cursor p̃dicationis.
xuͦ. imperii yberii cesaris uenit iohes .i. mani¬
festauit se. ⁊ quał uen̾it subiungit. baptista.
⁊ p̃dicans. Utrũq enĩ facielut. bapuzabat. ⁊ p̃di¬
cabat. loc̃ sub sungit indeserto. In deserto p̃cli¬
at. Potest it hõ inm̃te sibi facẽ heremilm. si

Expanded text:
iquis. Oportebat ergo eosdem rebaptizari in baptismate Christi, unde quidam inveniuntur in Actibus apostolorum baptizati in baptismate Joannis, rebaptizati a Paulo in baptismum Christi. Sicut ergo Joannes fuit praecursor praedicationis,  imperii Tiberii Caesaris, venit Joannes, id est manifestavit se, et qualis venit, subjungit, baptista, et praedicans. Utrumque enim faciebat, baptizabat et praedicabat, locum subjungit, in deserto. In deserto praediat. Potest enim homo in mente sibi eremum facere, si
Abbreviated transcription (Latin):
rei. dixit eũ filios genuisse ñ ĩtꝑe tnͣsmi¬
gͣtionis. s intnsinigͣtione .i. adhoc ut trans¬
migrarent. fĩs eiꝰ ponit ut quoꝵ ẽ. cõmu¬
nis iuiquitas. coꝵ sit siłis miseria. Ieconi¬
asge. salathiel.⁊ salathiel zorobabel. ⁊ zo¬
robabel ab uid. Sed hoc iuudet᷑ eẽ. contͣrium
generationi. que legit᷑ ĩꝑalipomenon. Dr̃
enĩ ibi ieconias genuisse salathiel. ⁊ phadai¬
dam.⁊ phadaida ⁊orobabel: orobabel:
mosollã. ⁊ ñ annumerãtur filii sala¬
thiel. Sed scimꝰ multa ĩ ꝑalipomenon
te ⁊ indet̾minate genealogiars ueniunt q̃¬
stiones qͣsiubet apłs uitari. Uel potest dici
salathiel. ⁊ phadaida eund̾ cẽ. qͣi binomũi.
uł salathiel ⁊ phadaida.frẽs eẽ ⁊ filios eiꝰd̾̃
nominis habuisse. ⁊ hystorio graphum
secutũ fuisse generationẽ ⁊orobabel filii p¬
hadaida. ñ zorobabel filii salathiel. De abi¬
ud usq ad loseph. nulla hystoria inue¬
initur in ꝑalipomenon. Sed alii multi ã¬

Expanded text:
teritae, dixit eum filios genuisse non in tempore transmigrationis, sed in transmigratione, id est ad hoc ut transmigrarent, fratres ejus ponit, ut quorum est communis iniquitas, eorum sit simul miseria. Jechonias genuit Salathiel, et Salathiel Zorobabel, et Zorobabel Abiud. Sed hoc videtur esse contrarium generationi, quae legitur in Paralipomenon. Dicitur enim ibi: Jechonias genuit Salathiel et Phadaia, et Phadaia Zorobabel, et Zorobabel Mosollam , et non annumerantur filii Salathiel. Sed scimus in Paralipomenon tae et indeterminatae genealogiarum veniunt quaestiones, quas jubet Apostolus vitari . Vel potest dici Salathiel et Phadaia eumdem esse quasi binomium, vel Salathiel et Phadaia fratres esse, et filios ejusdem nominis habuisse, et historiographum fuisse secutum generationem Zorobabel filii Phadaia, non Zorobabel filii Salathiel. De Abiud usque ad Joseph nulla historia invenitur in Paralipomenon. Credendum est
Abbreviated transcription (Latin):
gnifice insinuat᷑ fidelib ꝯiugatis. eciam
seruata pari consensu ꝯtinentia posse ꝑ¬
manẽ. uocariq ꝯuigiũ. ñ ꝑmixto corporis
ẽ. nasci in ea. aliud ab ea. Nasci ab ea ẽ ꝓdi¬
re in lucem. nasciinea ẽ concipi. Pariet ã
cessauꝰ. cũ ꝯceptio eẽt frã sine offõ eiꝰ ostendit
ꝓcurationi. qr ip̃a pariet filiũ. ⁊ tũne in¬
atri.⁊ filio erit necessariꝰ. Matri. ut ab in¬
famia defendat. filio ut eũ nutͥat. cccidat.
Qd̃ cͥc̃cisio notat᷑ ubi dic̃ ⁊ uocabis nom̃ eiꝰ
ihm. Incͥc̃cisione enĩ solet dari nom̃. Quasi
diceret. Uocabis ⁊ ñ inpones. qr ab ct̾no in¬

Expanded text:
gnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis est nasci in ea, aliud ab ea. Nasci ab ea, est prodire in lucem; nasci in ea, concipi. Pariet autcessarius, cum conceptio esset facta sine officio ejus, ostendit procurationi, quia ipsa pariet filium, et tunc matri et filio erit necessarius. Matri, ut ab infamia defendat; filio, ut eum nutriat et circumcidat; quae circumcisio notatur ubi dicit: Et vocabis nomen ejus Jesum. In circumcisione enim solet dari nomen. Quod dicit vocabis, sed non impones, quia ab aeterno im
Abbreviated transcription (Latin):
iustiores aliis dicebant. Unde pharisei .i. diuisi
ab aliis. ditebant᷑. Saducei ũo. qͥnq libros
moysi recipiebant. sed ꝓpħas respuebant. et
resurrectionẽ ñ credebant. Saducei insti int̃p̃.¬
tant᷑. Isti adbaptisiũ iohannis accedebant au¬
dientes iram uentãm ⁊ ꝑ solũ baptismũ sine
penitentia peccõꝵ eam euad̾e putabant. qͦs
tta increpabat io̾es. ꝓ genies iuꝑar̃. filii dñR¬
iuꝑar̃. qi filii uideor st̃. qui parentes suos
monstrauit uobis hoc modo .i. sine penĩa¬

Expanded text:
justiores dicebant. Unde Pharisaei, id est, divisi ab aliis, dicebantur. Sadducaei vero quinque libros Moysi recipiebant, sed prophetas respuebant, et resurrectionem non credebant. Sadducaei justi interpretantur. Isti ad baptismum Joannis accedebant, audientes iram venturam, et per solum baptismum sine poenitentia peccatorum eam evadere putabant, quos ita increpat Jour, quia filii Judaeorum sunt, qui parentes suos monstravit vobis, hoc modo, id est, sine poeni
Abbreviated transcription (Latin):
głs ĩp̃ssit imaginẽ suã dormienti aĩe. ñ qd̃
animꝰ uid̾et aliqd̾ corpꝰ. s uidebatur uidere.
Duob modis fit apparitio angłica. Uigilãti
assum̃do aercͥũ corpꝰ. dormienti. impͥm̃do
imaginationẽ ⁊ tñ angł. qui p̃sens ioseph
erat. nullũ corpꝰ habebat. hee uisiones iu¬
nomine uocat. ꝙͣi notũ ⁊ fannliarẽ sibi o¬
stendit.:⁊ attentũ dicat reddit. cũ dicat.
fili dauid. quodã mͦ hortat᷑. ut admemo¬
riã reuocet se. ⁊ mariã ẽẽ de stirpe dd̾. cui

Expanded text:
impressit imaginem suam dormientis animae non quod animus videret aliquod corpus, sed videbatur videre. Duobus modis fit apparitio angelica: Vigilanti, assumendo aereum corpus; dormienti, imprimendo imaginationem, et tamen angelus qui praesens Joseph erat nullum corpus habebat. Hae visiones Junomine vocat, quasi notum et familiarem sibi ostendit, et attentum reddit cum dicat: Fili David. Quodammodo hortatur, ut ad memoriam revocet se, et Mariam esse de stirpe David cui
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt desiit eẽ. Ait .ii. fulgñtiꝰ. suer natꝰ nouã
stellã fabricauit. Nemireris eos intredecim
dieb uenisset inbeth lec̃ c̃ eqͦs arabicos. ⁊ dro¬
medarios habeant. nec muttũ suͥnt auidea
sse. ⁊ aliqñ ibi solis uirginib apparere. Quod
friuolũ putat᷑. Gregoriꝰ. Merito nato dũo:
angł pastorib apparuit. magos ã ñ angłs
s stella ꝑ dux̃. qr uideis tanqͣm rõne utenti¬
b. rationale aĩal. id ẽ angłs p̃dicare de¬
ducendi erant signaii. datast̃ infidelib nõ
fidelib. Dignũ eciã erat itt puer stellã cal¬
dierant. ⁊ ip̃i aliqñ uid̾ant. ⁊ tñ utraq lin¬
gua decelo erat.⁊ stellaꝵ ⁊ angłors qr iã

Expanded text:
novam stellam fabricavit. Nec mireris eos in tredecim diebus venisse in Bethlehem, cum equos arabicos et dromedarios habeant, nec multum sunt a Judaea sse, et aliquando solis ibi virginibus apparere, quod frivolum putatur. GREGORIUS. Merito nato Domino angelus pastoribus apparuit; magos autem non angelus, sed stella perduxit; quia Judaeis tanquam ratione utentibus rationale animal, id est angelus pducendi erant. Signa enim data sunt infidelibus non fidelibus. Dignum etiam erat, ut per stellam Chaldierant, et ipsi aliquando viderant. Et tamen utraque lingua de coelo erat, et stellae et angelorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ꝑm̃e ꝑsentirent. Ideo eciã ꝓmi sit ado¬
illos inbethleem dixit. Ite ⁊ in t̾rogate di¬
ligent᷑ de puero. Cognito loco ⁊ tẽꝑe ꝑsonã
pueri ñ uult ignorare. Nota qd̾ illd̾ p̃cepit
qd̾ absq p̃cepto eẽnt᷑ facturi. Qd̃ ã addit. ⁊ cũ
inuen̾itis renuntiate mͥ. p̃ceptio ẽ p̃sũp¬
tuosa ualde. quia putat qđ omĩs debeãt.
sibi obtẽꝑare.Sedut adrenunciandũ inui¬
taret subungit. Ut ⁊ ego ueniens adorẽ.
eum. hic herodes gerit ꝑsonam. hẏpo cͥtaꝵ.
Dimisso ꝯsilio prauoꝵs. ecce redit uera ꝯgni¬
illuminatio. Usq dũ ueniens staret. Hic
apparet qd̾ in aere posita erat. qr domui inqͣ
puer erat multũ fuit uicina. Alit̾ enĩ ñ
discern̾ent. domũ plusqmͣ aliã. Uidentes
autẽ stellam gauisi st̃ gaudio magno. Gand
gaudio qͥ ꝓpt̃ dĩngandet qͥẽ u̾in gaudiũ. sic̃

Expanded text:
e praesentirent. Ideo etiam promisit se adoillos in Bethlehem dixit, ite, interrogate diligenter de puero. Cognito loco et tempore, personam pueri non vult ignorare. Nota quod illud praecepit, quod absque praecepto erant facturi. Quod autem addit, et cum inveneritis, renuntiate mihi, praeceptio praesumptuosa est valde, quia putat quod omnes debeant sibi obtemperare. Sed ut ad renuntiandum invitaret subjungit: Ut et ego veniens adorem eum. Hic Herodes gerit personam hypocritarum, misso consilio pravorum, ecce redit vera cognit mentis illuminatio. Usque dum veniens, etc. Hic apparet quod in aere posita erat, quia domui in qua puer erat multum fuit vicina. Aliter enim domum non discernerent plus quam aliam. Videntes autem stellam, gavisi sunt gaudio. Gaudet g
Abbreviated transcription (Latin):
tsmagi ñ ut dr̃ malefici. sed sapientes astrolo¬
gi fuerunt. de t̾ra ꝑsar̃. ⁊ caldeors. ubi ẽ sabba
fluuiꝰ. Uñ sabea regio uocat᷑. Iuxta qmͣ ara¬
biaẽ. unde isti reges fuer̃t. due enĩarabie st̃.
lucanꝰ. Et ignotum arabes uenistis ĩ orbem.
Istiuidert̃ uouã stellã inaere que nouũ regẽ
natũ fuisse designabat. Babilonii ii.⁊ caldei.

Expanded text:
tres magi non, ut dicitur, malefici, sed sapientes astrolotres magi non, ut dicitur, malefici, sed sapientes astrologi fuerunt, de terra Persarum et Chaldaeorum, ubi est Sabba fluvius. Unde Sabaea regio dicitur, juxta quam Arabia est, unde isti tres reges fuerunt. Duae enim Arabiae sunt, Lucanus: Ignotum vobis, Arabes, venistis in orbem. Isti viderunt novam stellam in aere, quae novum Regem natum fuisse designabat. Babylonaei enim et Chal
Abbreviated transcription (Latin):
ui gͦ natꝰ Qmuis matħs natiuitatem
xp̃i p̾t̾mittat. tam̃ aduentũ magorũ
relaturꝰ cam breuit᷑. tangit. notans locũ. et¬
tp̃s. et tͥbum. locũ notat ubi ait. In bechle¬
em. tribũ: ubi dicit. Iude. Tempꝰ cũ subiĩ¬
git. In dieb herodis rogis. Iude apponit adre¬
motionẽ il liꝰ que ẽ int̾ra zabulon. Due
pꝰea exercuit herodes furorẽ suũ. cͥca pueros.
nasc̾e̾t᷑. qui de tribuiuda ꝓcesserat. Tempus
eciã ꝯuenit. qr ecce alienigena rex isrł factus
fuerat. ut impłetur ꝓpħia que ait. Non
auferet᷑ sceptrũ de uida nec dux. defemore
isrł intͣuer̃t ĩ t̾rã ꝓ missionis iudices habuer̃t.
usq ad saulẽ. de inde reges usq ad tnͣsmi¬
grationẽ babylonis. Post reditũ u̾o de babi¬
lonia: ꝑpontifices gerebat᷑ summa retũ
Quo fr̃ĩs inindia uexato. ⁊ tandẽ ab hero de
int̾empto. regnum udee iussu augͦti tͣditũ
sc̃s scõꝵs cessabit unctio ur̃a. Ecce magi. Isti

Expanded text:
ergo natus. Quamvis Matthaeus nativitatem Christi praetermittat, tamen adventum magorum relaturus eam breviter tangit, notans locum, tempus et tribum. Locum notat ubi ait, in Bethlehem. Tribum, ubi dicit Judae. Tempus, cum subjungit: In diebus Herodis regis. Judae apponit, ad differentiam illius quae est in terra Zabulon. Duae postea exercuit Herodes furorem suum circa pueros, nasceretur, qui de tribu Judae processerat. Tempus etiam convenit. Quia ecce alienigena rex Israel factus erat, ut impleretur prophetia, quae dicit: Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore Israel in terram promissionis, judices habuerunt usque ad Saulem, deinde reges usque ad transmigrationem Babylonis. Post vero reditum de Babylonia per pontifices gerebatur summa rerum quo fratris invidia vexato, et tandem ab usti traditum Sanctus sanctorum cessabit unctio vestra. Ecce magi. Isti
Abbreviated transcription (Latin):
uros ĩ domo aꝑiunt. dũ fidẽ cordis ꝑ ꝯfessio¬
nẽ oris ostendr̃. Sñ ĩ domo ⁊ ñ inuia. thesaurꝰ
apit᷑ ne alatrũcłis forte rapiat᷑. ꝑhoc docem᷑
ne thesaur̃ bone ꝯscĩe iactando ꝓpalemus.
ne a spũalib hostib ꝑ in anẽ głam nob̾
subripiat᷑ s soli dõ intuto loco .i. ĩ occulto
cordiũ offeramꝰ. Et offert̃ tria muna. hoc ẽ.
fidẽ sc̃e tͥnitans. Uł aꝑtis thesauris. scͥptura

Expanded text:
t, dum fidem cordis per confessionem oris ostendunt. Bene in domo, non in via, thesaurus aperitur, ne a latrunculis forte rapiatur. Per hoc docemur ne thesaurum bonae conscientiae jactando propalemus, ne a spiritualibus hostibus per inanem gloriam nobis subripiatur, sed soli Deo in tuto loco, id est in secreto cordium offeramus. Et offerunt tria munera, id est fidem sanctae Trinitatis: vel apertis thesau
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. uidoꝵ ã excecationẽ. Unde nec meru¬
erunt. uiderunt stellã. Cũ dicunt ubi ẽ. Rex
iudeoꝵs. ne herodẽ q̃rere uideant᷑ det̾minãt.
dicendo quinatꝰ ẽ allegorice ꝑ pͥmitias gñ¬
tiũ designat᷑ gentiliũ salus. q̃ intratura ẽ¬

Expanded text:
eorum autem excaecationem. Unde nec meruerunt videre stellam: Cum dixerunt, ubi est rex Judaeorum, ne Herodem quaerere videantur, determinant dicendo qui natus est. Allegorice secundum primitias gentium designatur salus, gentiliumque intratura e
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo. Nota qd̾ sensum ysaie sequitur.
ñ u̾ba. ꝓ concipiet dic̃ in utero habebit.
⁊ uocabunt homines. ꝓnocabit᷑. uoluit
ponẽ ꝓpħa hoc nomen qd̾ ẽ emmanu¬
el specialiꝰ quia utramq nat᷑am ex¬
primit. Int̾pretat᷑ it nobis cũ d̾s. quasi
dic̾et. Ds̃ ẽ nobiscũ .i. innatura nostra.
Qd̾ int̾pretat᷑. Ne mireris si hebreꝰ logñs
hebreis. exponit hebreũ. ꝑ hebeeũ quia
eciam apud latinos multa st̃ que ꝑ alia
latina uerba exponuntur. ¶ Ex siugẽs
a deo monet᷑ soluat moras. surgat a som¬
pno. faciat qd̾ iubet᷑. donec peꝑit. Satis
stores audiuit. pꝰqͣm magos uidit. pͦqͣm sy¬
meon ⁊ anna de eo ꝓpħauerẽ. eam ñ audet
tang̾ẽ. Itaq remouet illd̃ tp̃s de quo ma

Expanded text:
iet. Nota quod sensum Isaiae sequitur non verba, pro concipiet, dicit: In utero habebit, et vocabunt homines, pro vocabitur. Voluit propheta ponere hoc nomen quod est Emmanuel specialius, quod utramque naturam exprimit. Interpretatur enim: Nobiscum Deus; quasi diceret: Deus est nobiscum, id est in natura nostra. Quod interpretatur. Ne mireris si Hebraeus loquens cum Hebraeis, exponit Hebraeum per Hebraeum, quia etiam apud Latinos multa sunt, quae per alia verba Latina exponuntur. Exsurgens a Deo movetur solvat moras, surgat a somno, faciat quod jubetur. Donec peperit. Satis stores audivit, postquam magos vidit, postquam Simeon et Anna de eo prophetaverunt, eum non audet tangere. Itaque rem
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. ¶Iosias genuit ieconiam. legit᷑ in
libro regũ. qd̾ iosias geñ ioachat. ⁊ ioachĩ.
⁊ sedechiam. Ioacha uero successit patri
inregno. quo capto a rege. egypti. substi¬
tutꝰ ẽ loco eiꝰ ioachĩ fr̃ eiꝰ. Sed nabuchodo¬
nosor ascendit in ierłm. ⁊ cepit ioachim.
⁊ factus ẽ seruus trib annis. ⁊ rursũm re¬
bellauit contra eũ. ⁊ dñs inmisit ei młta
mala. ꝑinmicos suos. ⁊ tandẽ mortuus
ẽ. ⁊ regnauit ioachim filiꝰ eiꝰ ꝓ eo. qui et

Expanded text:
. Josias genuit Jechoniam. Legitur in libro Regum quod Josias genuit Joantham, et Joachim et Sedeciam. Joantham vero successit patri in regno, quo capto a rege Aegypti, substitutus est loco ejus Joachim frater ejus, sed Nabuchodonosor ascendit in Jerusalem, et cepit Joachim, et factus est servus tribus annis, et rursum rebellavit contra eum, et Dominus immisit ei multa mala per inimicos suos, et tandem mortuus est, et regnavit Joa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ irũsa ẽ. in domũ suã. Post reu̾sionẽ aut̃
illã. inuenta ẽ inut̃o hñs de spũ scõ. et
ab hoc loco incipit maths. dicens. Cñ eẽc
desponsata. Desponsatio fiebat ꝑaliqd̾ tp̃s
ante assiduã cohabitationẽ. ⁊ int̾im erat
sub cͦtodia mariti uxor ⁊ freqñti uisitatõ¬
ne uisa donec sollẽpnia nuptiar̃. celebͣrent᷑¬

Expanded text:
rsa est in domum suam. Post reversionem autem illam, inventa est in utero habens de Spiritu sancto et ab hoc loco incipit Matthaeus dicens: Cum esset desponsata. Desponsatio fiebat per aliquod tempus ante assiduam cohabitationem, et interim erat sub custodia mariti sui uxor, et frequenti visitatione, donec solemnia nuptiarum celebrarent
Abbreviated transcription (Latin):
accipiamꝰ. Augustinꝰ ũo dicit eundẽ ie¬
choniam debe̾ intelligi qui ẽ. ioachĩ dc̃s.¬
positus. Transmigratio enĩ inbabylomã
de ierłm. transinigrationẽ apłoꝵ de tudea
ad gentes. sig̃cat. Inqua transingratiõe

Expanded text:
. Augustinus vero dicit eumdem Jechoniam debere intelligi, id est Joachim propti. Transmigratio enim in Babylonem de Jerusalem, transmigrationem apostolorum de Judaea ad gentes significat, in qua transmigratione
Abbreviated transcription (Latin):
Ds̃̾ ã sñam qm ded̾at ad ꝓbationẽ fidei ĩmu¬
tar.⁊ gn̾andi spaciũ p̃stat. ¶ Ozias geñ
ioathan. ioathãgen̾ acha. acha. genuit
ezechiã ezechias geñ. manassen. mauasses
Postqͣm aliqͥs ẽ ydoneꝰ scruꝰ ⁊ suanissimũ dõ
sacͥficium fc̃s. sequitur ut sit dauid. id
subiugare sic̃ paulus. qͥ gentes ꝯũtit. q̃ ꝑ
ydumeos designant᷑. Seqͥt᷑ salomon qui

Expanded text:
 quam dederat ad probationem fidei immutat, et generandi spatium praestat: Ozias genuit Joatham; Joatham genuit Achaz; Achaz genuit Ezechiam; Ezechias genuit Manassen; Manasses Postquam aliquis est idoneus servus et suavissimum Deo sacrificium factus, sequitur ut sit David, id subjugare, sicut Paulus, qui gentes convertit, qui per Idumaeos designantur. Seq