comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qat & ꝓbet ẽẽ illic ȩccłiã. Huic respondet᷑. Si baptistni grãm
ħ eẽ dicis qđ ẽ. haptismꝰ. ẽ. ap̃ hereticos. Siaut̃ baptismꝰ sacram̃.¬
tũ .ẽ. grẽ ipsa uͦ gr̃a abolitio peccatoꝵ .ẽ. ñ & ap̃ hereticos baptis¬
mi grã. Sicaut̃ ẽ unũ baptisma &e una eccła. quẽ admolum
e. una spes. Sic̃ & boni & mali ñ habentes unã spẽ posst̃ hab̾e unũ
baptisma. ita quibꝰ ñ ẽ. cõmunis ȩccłia. potest baptisima ẽẽ com¬
munea. T osimꝰ atharassa diae. Reuelatione facta ueritatis
cedat error ueritati. qr & petrus qͥ pͥus circuncidebat. cessit paulo
ueritatẽ p̃dicanti. Potest etiã nr̃a ẽẽ ista sententia. & ita¬
factũ .ẽ. in hac de baptismo questione. Nã ueritate pꝰea liqͥdius
reuelata cessit error ueritati. cũ illa salub̃rima c̃suetudo etiã
plenari c̃cilii auctoritate firmataẽ. Bene tam̃. qđ totiens me¬
miner̃. etiã pͥmũ apłoꝵ petrũ potuisse alit̾ saꝑe ꝗͣ ueritas pos-¬

Expanded text:
bet esse illic Ecclesiam. 37. Huic respondetur: Si Baptismi gratiam hoc esse dicis quod est Baptismus, est apud haereticos: si autem Baptismus sacramentum est gratiae, ipsa vero gratia abolitio peccatorum est, non est apud haereticos Baptismi gratia. Sic est autem unum Baptisma et una Ecclesia, quemadmodum est una spes. Sicut ergo boni et mali, non habentes unam spem, possunt tamen habere unum Baptisma; ita quibus non est communis Ecclesia, potest Baptisma esse comm. Zosimus a Tharassa dixit: Reuelatione facta ueritatis cedat error ueritati, quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem pfactum est in hac de baptismo quaestione. nam ueritate postea liquidius reuelata cessit error ueritati, cum illa saluberrima consuetudo etiam plenarii concilii auctoritate firmata est. bene tamen quod totiens meminerunt etiam primum apostolorum Petrum potuisse aliter sapere quam ueritas pos
Abbreviated transcription (Latin):
solu̾e aut ligare aliqͥd in t̾ris possint. Nespondẽt᷑. Hanc potesta.¬
dimiseritis peccata. dimittent᷑ ei. Sicui tenueritis. tenebunt᷑. & ta¬
m̃ baptirant. & eos in eadẽ baptismi cõmunione & paulꝰ tolerat et es¬
pͥanꝰ agnoscit. U enantiꝰ a tinisa dix̃c. Si marit᷑ pegre ꝓficiscens ami.¬
eo suo cõm̃dasset uaxorẽ suã custodiendã. cõm̃datã sibi ille qͣnta posset
eã in corruptã & inuiolatã custodimꝰ. an inte gritltẽ eiꝰ & castitatẽ
mechis & corruptoribꝰ ꝓdimꝰ: Qui enĩ baptisina ȩccłiȩ cõmune cũ
hereticis facit. sponsã xp̃i adult̾is ꝓdit. Nespondem᷑. Quid: Illi

Expanded text:
solusoludimiseritis peccata dimittentur ei, si cui tenueritis tenebuntur, et tamen baptizant et eos in eadem baptismi communione et Paulus tolerat et Cyprianus agnoscit. Uenantius a Tinisa dixit: Si maritus peregre proficiscens amico suo ronmendasset uxorem suam custodiendam, conmendatam sibi ille quanta posset eam incorruptam et inuiolatam custodimus an integritatem eius et castitatem moechis et corruptoribus prodimus? qui enim baptisma ecclesiae commune cum haeretic
Abbreviated transcription (Latin):
ga. Paulꝰ ab obba dix̃. Ne non mouet gi aliqͥs eccłiȩ fidẽ et ueri.¬
tatẽ ñ uindicat. qͣndo apłs dicat. Quid enĩ. qr̾ excider̃ a fide quidam
illoꝵ: Nunqͥd infidelitas illoꝵ fidẽ dĩ euacuauit. Absit. Est enĩ
ds̃ uerax. oĩs aut̃ hõ m̃dar. Si aut̃ ds̃ ueraa.ẽ. qͦmͦ ẽẽ ap̃ hereticos bap¬
ii ueritas potest. ap̃ qͦs ds̃ ñ ẽ: Quic respondet᷑. Quid:
auaros nunqͥd .ẽ. ds̃ . Ꝙ tam̃ ẽ baptismꝰ. Ita & ap̃ hereticos. Apud qͦs
enĩ ẽ. ds̃. tẽ plũ dĩ s. Quȩ aut̃ cõpositio tẽplo dĩ cũ idolis. Porro
auariciã idolatriã paulꝰ sentit. cypͥanꝰ consentit. & idem ipse int̾
collegas raptores. tam̃ baptiratores. cũ magna tolerantiȩ mercede
ũ sat᷑. Ponponiꝰ adionisiana diã. Manifestũ .ẽ hereticos ñ posse
baptirare & remissionẽ peccatoꝵ dare. qͥ potestatẽ nͣ habent ut aut

Expanded text:
ga. Paulus ab Obba dixit: Me non mouet, si aliquis ecclesiae fidem et ueriga. Paulus ab Obba dixit: Me non mouet, si aliquis ecclesiae fidem et ueritatem non uindicat, quando apostolus dicat: quid enim, quia exciderunt a fide quidam illorum? numquid infidelitas illorum fidem dei catholicam absit. est enim deus uerax, omnis autem homo mendax. si autem deus uerax est, quomodo esse aput haereticos baptismi ueritas poauaros numquid est deus? et tamen est baptismus. ita et aput haereticos. aput quos enim est deus templum dei sunt. quae autem compositio templo dei cum idolis? porro auaritiam idololatriam Paulus sentit, Cyprianus consentit, et idem ipse inter collegas raptores et tamen baptizatores cum magna tolerantiae mercede uersatur. Pomponius a Dionysiana dixit: Manifestum baptizare et remissam i eccatorum dare qui potestatem non habent ut aut
Abbreviated transcription (Latin):
inegypto aqͣ paradysi potest: S dicet᷑ nob̃. Etiã illuc exeundo
cant audiendo xpi uerba & ñ faciendo eẽ baptismꝰ eccłiȩ potest.
& tam̃.ẽ. Sic ꝙͦ & ap̃ hereticos. Iader amidila diã. Scimꝰ ñ ẽẽ nͥ
unũ baptismũ in eccła catholica. & idõ ñ debemꝰ admitt̾e hereticõ
nͥ baptizatꝰ ap̃nos fuerit. ne se putet exct᷑ eccłam catholicã baptira
tũ ẽẽ. Huic respondet᷑. qͥa si ħ de iniqͥs illis qͥ eact᷑ petͣm s̃ dic̃et᷑.
lso utiq dic̃et᷑. Sic gͦ & de hereticis. Itẽ felix a marara
Quic respondet᷑. Quid si aliꝰ ita dic̾et. una fides. unũ baptisma.s
iustoꝵ tantũ solis qͥbꝰ licet baptizare : Sic̃ ħ ũba refellerent᷑. ita et
ista sententia refellat᷑. An & iniusti nec in ipso baptismo mutati.
dũ scło ũb solis & ñ factis renunciant ad m̃bra ęccłiȩ ꝑtinent: Ui¬
deant si ipsa.ẽ. petͣ. si ipsa .ẽ. colũba. si ipsa.ẽ sponsa sine macula et ru.¬

Expanded text:
egypto aqua paradisi potest? Sed dicetur nobis: Etiam illuc exeundo cant audiendo Christi uerba et non faciendo esse baptismus potest? et tamen est; sic ergo et aput haereticos.\' Iader a Midila dixit: Scimus non esse nisi unum baptismum in ecclesia catholica, et ideo non debemus admittere haereticum, nisi bapic respondetur, quia hoc si de iniquis illis qui extra petram sunt diceretur, falso utique diceretur; sic ergo et de haereticis. Item Felix a MaraxanHuic respondetur: Quid si alius ita diceret: \'una fides, unum baptisma, sed iustorum tantum quibus solis licet baptizare\'? sicut haec uerba refellerentur, ita et ista sententia refellatur. an et iniusti nec in ipso baptismo mutati, dum saeculo uerbis solis et non factis renuntiant, ad membra ecclesiae pertinent? uideant si ipsa est illa petra, si ipsa est columba, si ipsa est sponsa sine macula et ru
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ fuit in eypͥano. et auaricia ꝗͣ fuit in collegis eypͥani. baptis mꝰ tam̃
quẽ eypͥanꝰ dabat ñ erat contͣriꝰ baptismo quẽ illi dabant. s unus
& idem. qr ille baptirat de qͦ dictũ ẽ. Ipse .ẽ. qͥ baptirat. Satur¬
fensi illicita facientes. nec uideo qͣre eos aut xxp̃c adu̾sarios suos. aut

Expanded text:
quae fuit in Cypriano et auaritia quae fuit in collegis Cypriani, baptismus tamen quae fuit in Cypriano et auaritia quae fuit in collegis Cypriani, baptismus tamen quem Cyprianus dabat non erat contrarius baptismo quem illi dabant, sed unus et idem, quia ille baptizat de quo dictum est: ipse est qui baptizat. Saturfensi illicita facientes: nec video quare eos aut Christus adversanos suos, aut
Abbreviated transcription (Latin):
r: Nonne ipsi s̃ scłi dilectores. qͥ ñ factis s ũb̾ renunciauer. & ideo
corrũpunt mores honos ꝑ colloqͥa mala. dicentes. manducemꝰ etbi¬
bam cras enĩ moriem᷑: Nonne etiã cont᷑ istos iuigilauit sermo apos¬
tolicꝰ ubidic̃. timeo aut̃ ne sic̃ serpens euã seduẽ astutia sua. sic et
ult̾is. ac ñ potiꝰ monile sponsi etiã in adultera cognoscebat. Aym¬
mus ab ausuagida dix̃. Nos unũ baptisia accepimꝰ & ipsũ eacercem᷑
Qui aut̃ dic̃. qr &e hereticis licet baptizare. ipse duos baptismos facit.
Nuic respondet᷑. Cur ñ etiã ille duos baptismos fac̃. qͥ dic̃ qr et in¬
iqui baptirant Cũ enĩ iusti & iniqͥ contͣru sibi sint haptismꝰ quẽ
dant iusti qͣlis erat paulꝰ. uł etiã qͣlis erat eypͥanꝰ. ñẽ. cont᷑riꝰ hap¬
tismo quẽ dabant iniqͥ illi qͥ ołant paulũ. quos ñ hereticos s ma.¬
los catholicos cy pͥanꝰ intelligit. Ꝙ cũ cont᷑riȩ sibi sint. ẽtinentia

Expanded text:
e ipsi sunt saeculi dilectores, qui non factis sed uerbis renuntiauerunt, et ideo corrumpunt mores bonos per conloquia mala dicentes: manducemus et bibamus, cras enim morimur? nonne etiam contra istos uigilauit sermo apostolicus ubi dixit: timeo autem, ne sicut serpens Euam seduxit astutia sua, sic et ulteris ac non potius monile sponsi etiam in adultera cognoscebat? Aymmus ab Ausuagiga di.rit: Nos unum baptisma accepimus et ipsum exercemus. qui antem dicit quia et haereticis licet baptizare, ipse duos baptismos facit. Huic respondetur: Cur non etiam ille duos baptismos facit qui dicit quia et iniqui baptizant? cum enim iusti et iniqui contrarii sibi sint, baptismus quem dant iusti, qualis erat Paulus uel etiam qualis erat Cyprianus, non est contrarius baptismo quem dabant iniqui illi qui oderant Paulum, quos non haereticos, sed malos catholicos Cyprianus intellegit. et cum contrariae sibi sint continentia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sine baptismo admittebant᷑. s habebant xp̃i baptisiũ qͣuis ap̃
hereticos datũ & acceptũ. qͥ scd̾m illã c̃suetudinẽ de ꝗͣ isti confitent᷑
admittebant᷑. Aoꝑħ recte etiã nc̃ sic admittunt᷑. Aure
municat. & idõ censeo baptizandos ẽẽ hereticosut accipiant remis¬

Expanded text:
n sine baptismo admittebantur, sed habebant Christi baptismum quamuis aput n sine baptismo admittebantur, sed habebant Christi baptismum quamuis aput haereticos datum et acceptum, qui secundum illam consuetudinem admittebantur: ac per hoc recte etiam nunc sic admittuntur. CAPUis communicat? Et ideo censeo baptizandos esse haereticos, ut accipiant remis
Abbreviated transcription (Latin):
dat & xp̃ianos inqͥnat. respuit pͥmitꝰ ac marime ipse cẏpͥanꝰ cum
sibi c̃sentientibꝰ collegis suis. Neq enĩ inqͥnari se credidit. qͣndo ta¬
libꝰ ꝓpt̾ uinculũ pacis cõmunicandũ ẽẽ decreuit dicens. Nemi¬
nẽ uidicantes. aut auire cõmunionis aliquẽ si diu̾sũ senserit a¬
mouentes. Rut si inqͥnant heretici. ad cõmunionẽ sic ut ñ bapti-¬
rent᷑ ad missi. inqͥnata.ẽ. tota ęccłia ꝑ illã csuetudinẽ ꝗ totiens
hic comemorat᷑. & sic̃ isti nos appellant tͣditores ꝓpt̾ maiores nr̃os.
in qͥbꝰ nichil tale qͣndo obiecer̃ ꝓbare potuer̾.si ħ fit qͥsq qd̃ ẽ ille
cui cõmunicau̾it. om̃s tcͣ heretici facti s̃. Qđ si qͥsqͥs dic̃ insante.
falsũ. ẽ. qđ iste ait. Qui hereticũ ad cõmunionẽ sine baptismo ad¬
mittit. nec hereticos purgat. & xp̃ianos inqͥnat. Aut si ħ uerũ est. ñ¬

Expanded text:
dat et christianos inquinat, respuit primitus ac maxime ipse Cyprianus cum dat et christianos inquinat, respuit primitus ac maxime ipse Cyprianus cum sibi consentientibus collegis suis. neque enim inquinari se credidit, quando talibus propter uinculum pacis communicandum esse decreuit dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. aut si inquinant haeretici ad communionem si non baptizantur admissi, inquinata est tota ecclesia per illam consuetudinem quae totiens hic commemoratur. et sicut isti nos appellant traditores propter maiores nostros, in quibus nihil tale quando obiecerunt probare potuerunt, si hoc fit quisque quod est ille cui communicauerit, omnes tunc haeretici facti sunt. quod si quisquis dicit insanit, falsum est quod iste ait: qui haereticum ad communionem sine baptismo admittit, nec haereticos purgat et christianos inquinat. aut si hoc uerum est, no
Abbreviated transcription (Latin):
ut adungamꝰ dicentes. Debent aut̃ timere xp̃i uidiciũ. et ueraci cor¬
de aliqͣndo ẽuerti. Qđ cũ fecerint. ñ eos utiq necesse ẽ. iterũ bapti-¬
rari. Potuer̃ igit᷑ acciꝑe baptismũ & remissionẽ ñ acciꝑe peccatoꝵ.¬
aut remissis peccatis continuo rursꝰ onerari. Sic gͦ & heretici.
ictor a gor dix̃. Cũ peccata ñ nͥ in ęccłiȩ baptismo remittant᷑.
qui hereticũ sine baptismo ad cõmunionẽ admittit. utrunq contͣ
rationẽ fac̃. Nec hereticos purgat. & xp̃ianos inqͥnat. Huic res
aqͣm paradisi in t̾ra egypti. ꝗͣuis ipsa ñ sit in paradyso. Non itaq
hereticos sine baptismo ad cõmunionẽ admittimꝰ. s qr correcti a
sua ꝑũ̾sitate uenunt. ñ eoꝵ peccata s xp̃i sacram̃ta suscipimus.
in ultimo posuit dicens. utrunq contͣ rationẽ fac̃. nec hereticos mim¬

Expanded text:
ut adiungamus dicentes: \'debent autem timere Christi iudicium et ueraci corut adiungamus dicentes: \'debent autem timere Christi iudicium et ueraci corde aliquando conuerti; quod cum fecerint, non eos utique necesse est iterum baptizari.\' potuerunt igitur accipeaut remissis peccatis continuo rursus onerari. Sic ergo et haeretici. CAPUT IV.--6. Victor a Gor dixit: Cum peccata nonnisi in Ecclesiae Baptismo remittantur, qui haereticum sine baptismo ad communicationem admittit utrumque contra rationem facit: nec haereticos purgat et christianos inquinat. Huic respaquam paradisi in terra Aegypti, quamuis ipsa non sit in paradiso. non itaque haereticos sine baptismo ad communionem admittimus et, quia correcti a sua peruersitate ueniunt, non eorum peccata, sed Christi sacramenta suscipimus, in ultimo posuit dicens: utrumque contra rationem facit: nec haereticos mun
Abbreviated transcription (Latin):
de iudicio xp̃i. si st̃ remissionẽ peccatoꝵ ẽsecuti. Et ħ pot̾at etiã
nr̃a ẽẽ sententia. Uidit aut̃ auctor eiꝰ qͦ animo dicta sit. Uerb̾ tam̃
ita modificata. ẽ. ut ñ me pigeat eo animo c̃sentire atq subscrib̾e.
qͦ & ego sentio. baptismũ qͥdẽ xp̃i hereticos posse hab̾e. s remissionẽ
peccatoꝵ ñ hab̾e. Non aut̃ ait. si heretici baptizant & baptirant᷑.
s si hereticis inqͥt in baptismo suo peccata donant᷑. sine causa ad ȩo.
sententiã etiã nos uerissime dic̾e. Si fallacit̾ conũsis in baptismo suo
peccata donant᷑. sine causa ad uerã conu̾sionẽ pꝰea ꝑducunt᷑. Nã cũ
in die uidicu peccata sint ꝗͣ puniunt᷑. nichil ẽ. qđ tunere possint
qͥ scło uerb̃ solis & ñ factis renunciauerͣ. de uidicio xp̃i. si s̃ remissio¬
nẽ peccatoꝵ consecuti. S ista raciocinatio tali conexione ꝑficitur.

Expanded text:
de iudicio Christi, si sunt remissionem peccatode iudicio Christi, si sunt remissionem peccatonostra esse sententia: viderit autem auctor ejus quo animo dicta sit. Verbis tamen ita modificata est, ut non me pigeat eo animo consentire atque subscribere, quo et ego sentio Baptismum quidem Christi haereticos posse habere, sed remissionem peccatorum non habere. Non autem ait, Si haeretici baptizant aut baptizantur: sed, Si haersententiam etiam nos uerissime dicere: \'si fallaciter conuersis in baptismo suo peccata donantur, sine causa ad ueram conuersionem postea perducuntur. nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere solis et non factis renuntiarunt de iudicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti.\' sed ista ratiocinatio tali conexione perficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uiser̃ nos mortui sumꝰ. ita ꝑ maioꝵ p̃uaricationẽ qͥ &e nr̃i & ipsoꝵ pa¬
rentes fuer̾. & nos & ipsi mortui sumꝰ. S qr uiu̾e se dict᷑. credt᷑ qđ ad
eos ñ ꝑtineat illa p̃uaricatio. Ergo nec ad nos illa tͣditio. & illa quidem
p̃uaricatio scđm illos certa ẽ. scđm nos aut̃ nec ant̾ior pͣuaricatio ue.¬
ra .ẽ. qr et hereticos dicimꝰ posse hab̾e baptismũ xp̃i. nec pꝰerior tͣditio
qr in ea causa st̃ illi suꝑati. Non habent & isti cur a nob̾ nefario scełe
scisiatis separent᷑. qr maiores nr̃i si tͣditores ñ fuer̃ sic̃ nos dicimus.¬
ñ ẽ. qđ ad nos oĩno ꝑtineat. Si aut̃ tͣditores fuer̃ sic̃ ipsi dict̃. sic ad nos
ñ ꝑtinet. quẽ admodũ nec adnos nec ad ipsos illi p̃uaricatores. Re ꝑ¬
ino suo peccata donant᷑. sine causa ad ȩccłiã ueniunt. Nã cũ indie
uidicii peccata sint ꝗ̃ puniunt᷑. nichil ẽ. qđ timere possint heretici

Expanded text:
uiserunt, nos mortui sumus, ita per maiorum praeuaricationem, qui et nostri et ipsorum parentes fuerunt, et nos et ipsi mortui sumus. sed quia uiuere se dicunt, credunt, quod ad eos non pertineat illa praeuaricatio; ergo nec ad nos illa traditio. et illa quidem praeuaricatio secundum ipsos certa est; secundum nos autem nec anterior praeuaricatio uera est, quia et haereticos dicimus posse habere baptismum Christi, nec posterior traditio, quia in ea causa sunt ipsi superati. non habent ergo isti cur a nobis nefario scelere schismatis separentur, quia nostri non est quod ad nos omnino pertineat; si autem traditores fuerunt, sicut ipsi dicunt, sic ad nos non pertinet, quemadmodum nec ad nos nec ad ipsos illi praevaricatores. Ac mo suo peccata donantur, sine causa ad ecclesiam ueniunt. nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint haeretici
Abbreviated transcription (Latin):
cis uł paleis int̾ioribꝰ. Nã si ext ȩccłiã qͥ baptizant᷑ ñ lauant᷑ sed
sordidant᷑.
Dm̃s aut̃ extͣ eandẽ petrã s̃. qͥ audiunt u̾ba xp̃i &e ñ faciunt. Aut si
hptisio qͥdem lauant᷑. s in iniqͥtatibꝰ suis aqͥbꝰ in meliꝰ mutari
noluer̾ sordidi remanent. sic & heretici.Lucianꝰ a rucuia
diã. Scriptũ.ẽ. Q uidit ds̃ lucẽ qr bona .ẽ. & diuisit int̾ lucẽ et
tenebras. Si potest luci & tenebris conuenire. potest nob̾ & hereti¬
cis aliqͥd ẽẽ cõmune. &pt̾ea censeo hereticos baptirandos ẽẽ. N uic
respondet᷑. Si potest luci & tenebris ẽuenire. potest ustis & inuis.¬
tis aliqͥd ẽẽ cõmune. Censeat eͦs illos iniustos denuo baptizari. quos
in ipsa eccłia cypͥanꝰ arguebat. Rut si ñ s̃ iniusti. qͥ scło uerb̾ et ñ
factis renunciant. dicat qͥ potest. Pelagianꝰ a luꝑciana dixit.
iptũ ẽ. Aut ds̃ ds̃ .ẽ. aut baal ds̃. Ita & nẽ aut eccła ȩcc¬

Expanded text:
 qui baptizantur non lauantur sed sordidantur. omnes autem extra eandem petram sunt qui audiunt uerba Christi et non faciunt. aut si baptismo quidem lauantur, sed iniquitatibus suis a quibus in melius mutari noluerunt sordidi remanent, sic et haeretici. Lucianus a Rucuma dixit: Scriptum est: et uidit deus lucem quia bona est, et diuisit inter lucem et tenebras. si potest luci et tenebris conuenire, potest nobis et haereticis aliquid esse commune, propterea censeo haereticos respondetur: Si potest luci et tenebris conuenire, potest iustis et iniustis aliquid esse commune. censeat ergo illos iniustos denuo baptizari quos in ipsa ecclesia Cyprianus arguebat; aut si non sunt iniusti qui saeculo uerbis et non factis renuntiant, dicat qui potest. Pelagianus a Luperciana dixit: Scriptum est: aut deus deus est aut Bal deus. ita et nunc aut ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
Illud mirandũ ẽ. qđ qͥdã nr̃i pͣuaricatores ueritatis hereticis suffragan-¬
t᷑. & xp̃ianis adu̾sant᷑. Ept̾ea decernimꝰ hereticos baptizandos. Huic
respondemꝰ. Lmmo magis mirandũ.ẽ. & oĩ laude p̃dicandũ qđ tantũ
isti dilexerint unitatẽ. ut qͦs p̃uaricatores ueritatis arbit᷑bant᷑. cũ eis
in unitate ꝑseuerantes ab eis pollui ñ timerent. Nã cũ iste dixxisset.
illud mirandũ .ẽ. qđ qͥdã nr̃i p̾uaricatores ueritatis hereticis suffragan-¬
t᷑. et xp̃ianis adu̾ sant᷑. uidebat᷑ ẽẽ dicturꝰ. ꝓpt̾ea decernimꝰ eis ñ eẽ cõ-¬

Expanded text:
illud mirandum eillud mirandum eet christian is aduersantur. propterea decreuimus haereticos baptizandos esse. Huic respondemus: Immo magis mirandum est et magna laude praedicandum, quod tantum isti dilexerint unitatem, ut, quos praeuaricatores ueritatis arbitrabantur, cum eis in unitate perseuerantes ab eis pollui non timerent. nam cum iste dixisset: illud mirandum est quod quidam nostri praeuaricatores ueritatis haereticis suffragantur et christianis aduersant
Abbreviated transcription (Latin):
tanto ãpliꝰ imꝓbat atq condẽnat. qͣntomagis eos nouit ad insidi¬
andũ ꝑscrutari uelle qđ scripsit. & ad pacificandũ imitari nolle
qđ fec̃. sic̃ illi qͥ se xp̃ianos nazarenos uocant & more iudaico car¬
ialia p̃pucia circuncidt̃. nati heretici ex illo errore inquẽ petrus
deuians a paulo reuocatꝰ. ẽ. in ħ adhucusq ꝑsistunt. Sic̃ gͦ illi pe¬
tro in pͥmatu apłoꝵ martyrii gła coronato in sua ꝑu̾sitate p̃cisi
ab ȩccłia remanser̃.sic isti eypͥano ꝑabundantiã caritatis in sor-¬
te scõꝵ passionis claritate suscepto. se ipsos eoules unitatis agnos¬
ct̃. & cont᷑ unitatis patriã ꝓsuis calũnus ciuẽ unitatis opponunt
lã itaq cȩt̾as illiꝰ concilii sententias eadẽ ratione uideamus.
arcus a mactari dix̃. Mirandũ ñ .ẽ. si heretici hostes atq ĩpug¬
natores ueritatis. rẽ sibi uindicant potestatis & dignationis alienȩ.

Expanded text:
tanto amplius improbat atque condemnat, quanto magis eos nouit ad insiditanto amplius improbat atque condemnat, quanto magis eos nouit ad insidiandum perscrutari uelle quod scripsit et ad paciicandum imitari nolle quod fecit. sicut illi qui se christianos Nazarenos uocant et more iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocatus est, in hoc adhuc usque persistunt: sicut ergo illi Petro in primatu apostolorum martyrii gloria coronato in sua peruersitate praecisi ab ecclesia remanserunt, sic isti Cypriano per abundantiam caritatis in sorte sanctorum passionis claritate suscepto se ipsos ecunt, et contra unitatis patriam pro suis calumniis civem unitatis opponunt. Jam itaque caeteras illius concilii sententias eadem ratione videamus.  II.--2. Marcus a Mactari dixit: Mirandum non est, si haeretici hostes atque impugnatores veritatis sibi rem vindicant potestatis et dignationis alienae:
Abbreviated transcription (Latin):
correcti in caritate radicati atq fundati. ut qđ at tinet ad baptismi
sacram̃tũ ñ assit qđ deerat. s ꝓsit qđ in erat. & beatꝰ qͥdem cypͥanꝰ.
iã corpore qđ corrũpit᷑ ñ aggrauante aĩam nec depͥm̃te t̾rena in
habitatione sensũ multa cogitantẽ. sereniꝰ ꝑspic̃ ueritatẽ. qͣm meru¬
it adipisci ꝑ caritatẽ. Adiuuet itaq nos orationibꝰ suis in istiꝰ car-
iortalitate tanꝗͣ in caliginosa ndbe laborantes. ut don
dño bona eiꝰ qͣntũ possumꝰ imitem᷑. si qͥd aut̃ alit̾ sensit & qͥbꝰdãfr̃ĩ¬
bꝰ collegis q ꝑsuasit. qđ ñc̃ eo quẽ dilex̾ reuelante iã cernit. nos lon-¬
ge ĩpares meritis suis. ȩccłĩȩ tam̃ catholicȩ auctoritatẽ cuiꝰ ipse egre¬
giũ et clarissimũ m̃brũ .ẽ. ꝓ nr̃a infirmitate sectantes adũsꝰ here¬
cos uł scis maticos enodemꝰ. qͦs p̃cisos ab unitate qͣm ten

Expanded text:
correcti, in charitate radicati atque fundati; ut quod attinet ad baptismi correcti, in charitate radicati atque fundati; ut quod attinet ad baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod inerat. Et beatus quidem Cyprianus ait: Corpore quod corruhabitatione sensum multa cogitantem serenius perspicit ueritatem, quam meruit adipisci per caritatem. adiuuet itaque nos orationibus suis in istius carnis mortalitate tamquam in caliginosa nube laborantes, ut donante domino bona eius, quantum possumus, imitemur. si quid autem aliter sensit et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod nunc eo quem dilexit reuelante iam cernit, nos longe impares meritis suis ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, cuius ipse egregium et carissimum membrum est, pro nostra infirmitate sectantes aduersus haereticos atque schismaticos enodemus: quos praecisos ab unitate, quam te
Abbreviated transcription (Latin):
ou Simos molesti legentibꝰ. si eadẽ uarie ac sepe dis¬
serimꝰ. Quanꝗͣ enĩ ȩccłia scd̃ catholica in oĩbꝰ gentibꝰ.
adũsꝰ ea q̃ in ista questione de baptismo utrũ et ap̃
hereticos uł scismaticos idem possit ẽẽ qͥ. ẽ. in catho¬
lica ñnullã caliginẽ offundt᷑. pͥscę consuetudinis
et c̃cilii plenarii auctoritate munita sit. tam̃ qr ñ contẽnendis ui-¬
ris & maxime cẏpͥano in ipsa unitate aliqͣndo alit uisũ .ẽ. cuiꝰ uti
adũsũ nos auctoritate conant᷑. qͥ longe ab eiꝰ caritate remoti s̃. ꝓpt̾¬
ea cogim᷑ exc oportunitate tͣctandi & considandi oĩa q̃ in eiꝰ c̃cilio de
hac re litt̾is q cõꝑimꝰ hanc eandẽ qͣstionẽ aliqͣnto diutiꝰ tanꝙͣ in
manibꝰ uersare. et ostende ꝗͣ ueriꝰ uniũsitati ȩcdiȩ catholicȩ placu¬
erit. ut heretici uł scismatici qͥ iã xp̃i baptisiũ illic unde ueniunt
acceper. in catholicã cõmunionẽ cũ illo admittant᷑. ab errore suo

Expanded text:
on simus molesti legentibus, si eadem uarie ac saepe disserimus. quamquam enim ecclesia sancta catholica in omnibus gentibus aduersus ea, quae in ista quaestione de baptismo, utrum et aput haereticos uel schismaticos idem possit esse qui est in catholica, nonnullam caliginem offundunt, priscae consuetudinis et concilii plenarii auctoritate munita sit, tamen, quia non contemnendis uiris et maxime Cypriano in ipsa unitate aliquando aliter uisum est, eius uti aduersum nos auctoritate conantur qui longe ab eius caritate remoti sunt. propterea cogimur ex opportunitate tractandi et considerandi omnia, quae . in eius concilio de hac re litterisque conperimus, hanc eandem quaestionem aliquanto diutius tamquam in manibus uersare et ostendere, quam uerius uniuersitati ecclesiae catholicae placuerit, ut haeretici uel schismatici, qui iam Christi baptismum illic unde uacceperunt, in catholicam communionem cum illo admittantur, ab errore suo
Abbreviated transcription (Latin):
munionis aliquẽ si diu̾sũ senserit amouentes. Ipsi enĩ erant qͥ diũ sũ
sentiebant qͦs iste p̃uaricatores uocat qr scilicet hereticis suffragaban.¬
tur. sine baptismo eos in ȩccłiã recipiendo. Cã quoq fuisse consuetudi¬
nẽ ut sic reciꝑent᷑ ox ipse cypͥanꝰ multis locis. et aliqͦt ep̃i in ħ c̃cilio
manifestant. Unde apparet. si heretici ñ habent baptismũ. ȩccłiam

Expanded text:
munionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. Ipsi enim erant qui diversum munionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. Ipsi enim erant qui diversum sentiebant, quos iste praevaricatores vocat, quia scilicet haereticis suffragabantur, sine Baptismo eos in Ecclesiam recipiendo. Eam quoque fuisse consuetudinem ut sic reciperentur, et ipse Cyprianus multis locis, et aliquot episcopi in hoc concilio manifestant. Unde apparet, si haeretici non habent Baptismum, Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi potiꝰ ostendunt᷑. S qͥd ad nos: De istis certe p̾uaricatoribꝰ quid
dicemꝰ. Si enĩ nos ꝗͣuis falso ꝓpt̾ea dicim᷑ tͣditores. qr tͣditoribꝰ nos
in eadẽ cõmunione successisse criminant᷑. p̃uaricatoribꝰ illis om̃s
successimꝰ. qͥa ñdũ se ab unitate diuiserat pars donati beati cypͥani
poribꝰ. Post passionẽ qͥppe eiꝰ qͣdraginta & qđ excurrit anmii¬
t᷑dicio codicũ facta ẽ. unde cęper̃ appellari tͣditores. Si gͦ nos ꝓpt̾ea
t᷑ditores. qͥa ex tͣditorebus sic̃ opinant᷑ uł c̃fing̃t exorti sumꝰ ab illis
pͣuaricatoribꝰ utriq originẽ ducimꝰ. Non ẽ. enĩ quo dicat᷑ ñ eis comu¬
nicasse istos qͣndo suos illos uocant. qđ conciliũ loqͥt᷑ qđ maxime¬
ipsi pͣfer̃. Quidã nr̃i inqͥt p̃uaricatores ueritatis. hereticis suffragan.¬
t᷑. Accedit et testimoniũ cypͥani. satis demonstrantis qđ in eoꝵ cõ-¬
munione ꝑmanserit. dicendo. Neminẽ uidicantes. aut auire com¬

Expanded text:
atoribus quid dicemus? si enim nos quamuis falso propterea dicimur traditores, quia traditoribus nos in eadem communione successisse criminantur, praeuaricatoribus illis omnes successimus, quia nondum se ab unitate diuiserat pars Donati beati Cypriani temporibus. post passionem quippe eius quadraginta et quod excurrit annieperunt appellari traditores. si ergo nos propterea traditores, quia ex traditoribus, sicut opinantur uel confingunt, exorti sumus, ab illis praeuaricatoribus utrique originem ducimus. non est enim quod dicatur non eis communicasse istos, quando suos illos uocant, quod concilium loquiproferunt: Quidam nostri, inquit, praevaricatores veritatis, haereticis suffragantur. Accedit et testimonium Cypriani, satis demonstrantis quod in eorum communione permanserit, dicendo, Neminem judicantes, aut a jure com
Abbreviated transcription (Latin):
seruans qđ pacificꝰ cẏpͥanꝰ ante p̃struaerat dicens. Neminẽ uidican.¬
tes. aut a iuire cõmunionis aliquẽ si diu̾sũ senserit amouentes. Cũ
gͦ donatistȩ nob̾ calũniant᷑. & nos dict̃ tͣditores. si qͥs existat uł uideus
uł paganꝰ. qͥ lecto isto c̃cilio & nos & ipsos scđm eoꝵ regulas unitatiᷤ
appellet p̃uaricatores. uelĩ scire. ad ħ tã ꝗͣue crim̃ refutandũ atq di¬

Expanded text:
ante praestruxerat dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. cum ergo Donatistae nobis calumniantur et nos dicunt traditores, si quis existat uel Iudaeus uel paganus, qui lecto isto concilio et nos et ipsos secundum eorum regulas unitatis appellet praeuaricatores, uelim scire ad hoc tam graue crimen refutandum adque di
Abbreviated transcription (Latin):
bus lacenis dix̃. In hereticis sine ęccłię baptismo ad inittendis nemo c̃¬
suetudinẽ rationi & ueritati pͣponat. qr ẽsuetudinẽ ratio & ueritas
sẽꝑ excludit. Huic respondet᷑. Ueritatẽ ñ ostendis. de c̃suetudi.¬
ne c̃fit̾is. Recte gͥ consuetudinẽ ten̾emꝰ plenario c̃cilio pꝰeriore fir¬
matã. etiã si ueritas adhuc lat̾et qͣm credimꝰ iã eẽ manifestã. Pliꝰ
saturninꝰ abitinis dix̃. Si potest antixp̃c alicui dare gr̾am xp̃i. posst̃¬

Expanded text:
Buslacenis dixit: In haereticis sine ecclesiae baptismo admittendis nemo cosuetudinem rationi et ueritati praeponat, quia consuetudinem ratio et ueritas semper excludit. Huic respondetur: Ueritatem non ostendis, de consue- \'tudine confiteris. recte igitur consuetudinem teneremus plenario concilio posteriore firmatam, etiamsi ueritas adhuc lateret quam credimus iam esse manifestatam. Alius Saturninus ab Abitinis dixit: Si potest antichristus dare alicui grat
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s peccatis alienis qr cũ talibꝰ in cõmunione inanser̃. qͣndo nemi¬
nẽ qͥ diu̾sũ sensit a uire cõmunionis amouer̃. Ubi ẽ. gͦ ęccłia: Dein¬
de ut de hereticis taceã. cũ ũba huiꝰ sententię etiã de aliis pecca-¬
toribꝰ dici possint. qͣles in eccłia secũ cypͥanꝰ uidebat. gemebat.
batur c̃tagione peccatoꝵ. Si aut̃ sic̃ se habet firmissima ueritas
ȩccła ꝑ mansit & ꝑmanet. ñ nͥ in c̃sensione intelligenda.ẽ. cõmu¬
nio peccatoꝵ. qͣm uetat apłs. Baptizent᷑ aut̃ iterũ hereticiut
accipiant remissã peccatoꝵ. si baptirant᷑ iteru̾ ꝑu̾si & inuidi. qͥ
cũ scło uerb̾ & ñ factis renunciarent. baptismũ qͥdem acciꝑe potu

Expanded text:
ccatis alienis, quia cum talibus in communione manserunt, quando neminem qui diuersum sensit a iure communionis amouerunt. ubi est ergo ecclesia? deinde ut de haereticis taceam, cum uerba huius sententiae etiam de aliis peccatoribus dici possint, quales in ecclesia secum Cyprianatur contagione peccatorum? Si autem, sicut se habet firmissima veritas, Ecclesia permansit et permanet; non nisi in consensione intelligenda est communio peccatorum, quam vetat Apostolus. Baptizentur autem iterum haeretici, ut accipiant remissam peccatorum, si baptizantur iterum perversi et invidi, qui cum saeculo verbis et non factis renuntiar
Abbreviated transcription (Latin):
cauer̾ in similitudine p̾̃uaricationis adȩ. idẽ. qͥ ñdũ sua et ꝓ-¬
pria uoluntate sic̃ ille peccauer̃: s ab illo peccatũ originale
traxer̃ qͥ ẽ. forma futuri. qr in illo c̃stituta.ẽ. forma condẽ¬
nationis futuris posteris. qͥ eiꝰ ꝓpagine crearent᷑. ut ex uuo om̃s¬
in condemnationẽ nascerent᷑. ex qͣua ñ lib̾at nisi grã saluato.¬

Expanded text:
cauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et prcauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui in condemnatione nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
peribunt. S regnauit inqͥt mors ab adã usq ad moẏsen . id.ẽ. a
primo hõe usq ad ipsã etiã legẽ q̃ diuinitꝰ ꝓmulgata.ẽ. qr nec
ipsa potuit regnũ mortis auferre. Regnũ enĩ mortis uult in-¬
telligi. qͣtido ita dũat᷑ in hõib reatꝰ peccati. ut eos ad uitã ȩter-¬
nã quȩ uera uita.ẽ. uenire ñ sinat. s ad scd̾am etiã ꝗͣ poenali-¬
t̃ et̃na ẽ. mortẽ trahat. Hregnũ mortis sola inqͦlibet hõe
gr̃a defiruit saluatoris. q̃ oꝑata.ẽ. etiã in antiquis scĩs. qui-¬
cũq anteꝗͣ in carnẽ xp̃s ueniret. ad eiꝰ tam̃ adiuuantẽ gra-¬
ciã ñ ad legis lit terã q̃ iub̾e tantũ ñ aduiuare poterat ꝑti¬
nebant. Hoc nãq occultabat᷑ in ueteri testam̃to. ꝓtẽpoꝵ dis-¬
pensatione iuistissima. qđ nc̃ reuelat᷑ in nouo. Ergo in õibus
regnauit mors ab adã usq ad moẏsen. qͥ xp̃i grã ñ ad uiti
S. ut in eis regnũ mortis destrueretur. Etiã in eis qͥ ñ pec¬

Expanded text:
ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sogratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non pec
Abbreviated transcription (Latin):
biles uiȩ eiꝰ An forte illud iã explosũ repudiatũ q sentiendũ ẽ. qđ
rũ meritoꝵ corpora ueniant. ac ꝓante gesta uita magis minꝰ ue cor¬
poreis pestib affligant᷑: Cui opinioni quãuis sc̃a scriptura aꝑtissi-¬
me c̃tͣdicat. q̃ cũ grãm cõm̃daret ñdũ natis inqͥt. neq aliqͥd egerint¬

Expanded text:
biles uiae eius? An forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, qubiles uiae eius? An forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, qurum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliq
Abbreviated transcription (Latin):
eur ñ parit̃ mouet qđ ex duob originalit̾ innocentib aliꝰ accipit bap¬
tismũ qͦ in regnũ dĩ possit intͣre. aliꝰ ñ accipit ne ad regnũ dĩ possit
accedẽ: Nẽpe in utraq causa ad illã exclamacionẽ redit᷑ O alti-¬
tudo diuiciarũ. Exipsis deinde baptizatis paruuilis dicat᷑ mͥ. cur
aliꝰ rapit᷑ ne malicia mutet intellectũ eiꝰ. et aliꝰ uiuit ĩpiꝰ futurus.
Nonne si ãbo raꝑent᷑. ãbo in cęlarũ regnũ ingredent᷑. & tam̃ ñ.ẽ. ini-¬
quitas ap̃ dm̃. Quid illud quẽ ñ moueat. quẽ ñ in tanta altitudine
exclamare cõpellat. qđ alii paruuli spũ inmundo uexent᷑. alii nichil
le paciunt᷑. alii etiã in uteris matrũ sic̃ ieremias scĩficant᷑¬
si .ẽ. originale peccatũ parit̾ rei sint. si ñ .ẽ. parit̾ in nocentes sinit.
Unde ista tanta diũsitas. nͥ qr inscrutabilia s̃ uidicia eiꝰ. et inuestiga¬

Expanded text:
cur non pariter movet, quod ex duobus originaliter innocentibus, alius accipit Bapcur non pariter movet, quod ex duobus originaliter innocentibus, alius accipit Baptismum, quo in regnum Dei possit intrare; alius non accipit, ne ad regnum Dei possit accedere? Nempe in utraque causa ad illam exclamationem reditur, O altitudo divitiarum! Ex ipsis deinde baptizatis parvulis, dicatur mihi, cur alius rapitur, ne malitia mutet intellectum ejus ; et alius vivit, impius futurus? Nonne si ambo raperentur, ambo in regnum coelorum ingrederentur? Et tamen non est iniquitas apud Deum. Quid? illud quem non moveat, quem non in tanta altitexclamare conpellat, quod alii paruuli spiritu inmundo uexantur, alii nihil tale patiuntur, alii etiam in uteris matrum, sicut Hieremias, sanctificantsi est originale peccatum, pariter rei sint, si non est, pariter innocentes sint? unde ista tanta diuersitas, nisi quia inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestiga
Abbreviated transcription (Latin):
gratuitã nullis meritis p̾cedentib. ñ iniqͣm q̃ ñ tã mouet cũ p̾sta¬
tur indignis. ꝗ̃ cũ eq indignis aliis denegat᷑. Nã & hi qͥb uidetur
iniustũ. ut paruuli sine grã xp̃i de corpore exeuntes. ñ solũ regno
dĩ qđ & ipsi fatent᷑ nͥ ꝑbaptis mũ renatos intͣre ñ posse. uerũ etiã uita
et̃ na & salute pͥuent᷑. q̃rentes qͦmͦ ustũ sit ut aliꝰ ab originali ĩpieta¬
te soluat᷑. aliꝰ ñ soluat᷑ cũ eadẽ sit utriꝰq c̃dicio. ipsi respondeant se
cundũ sententiã suã. qͦmͦ identidẽ uistũ sit ut huic p̃stet᷑ baptismꝰ
qͦ intret in regnũ dĩ. illi ñ p̃stet᷑. cũ sit utriꝰq par causa. Si enĩ mouet
cur ex his duob eũ ex e qͦ ãbo sint originalit᷑ peccatores. aliꝰ ab hoc
uindo soluit᷑ cui c̃cedit᷑ baptismꝰ. aliꝰ ñ soluit᷑ cui talis gra ñ c̃cedit᷑.

Expanded text:
gratuitam, nullis meritis praecedentibus non iniquam, quae non tam mouet, cum praestagratuitam, nullis meritis praecedentibus non iniquam, quae non tam mouet, cum praestatur indignis quam cum aeque indignis aliis denegatur. Nam et hi, quibus uidetur iniustum, ut paruuli sine gratia Christi de corpore exeuntes non solum regno dei, quo et ipsi fatentur nisi per baptismum renatos intrare non posse, uerum etiam uita aeterna et salute priuentur, quaerentes quomodo iustum sit, ut alius ab originali impietate soluatur, alius non soluatur, cum eadem sit utriusque conditio, ipsi respcundum suam sententiam, quomodo identidem justum sit ut huic praestetur Baptismus, quo intret in regnum Dei, illi non praestetur, cum sit utriusque par causa. Si enim movet, cur ex his duobus, cum ex aequo ambo sint originaliter peccatores, alius ab hoc vinculo solvitur, cui conceditur Baptismus; alius non solvitur, cui talis gratia non conceditur:
Abbreviated transcription (Latin):
ad illũ ñ ueniat. occulta e̾e causa potest. iniusta ñ potest. Numn¬
qͥͣl enĩ iniqͥtas ap̃ dm̃  Absit. S pͥus scarũ scripturarũ auctorita¬
tib colla subdenda s̃. ut ad intellectũ ꝑ fidẽ qͥsq ꝑueniat. Neq
enĩ frustra dictũ ẽ. iudicia tua sic̃ multa abẏssus. Cuiꝰ abyssi al¬
titudinẽ ueluti expauescens exclamat apłs. Daltitudo diuiciarũ
sapientiȩ et scientiȩ dĩ. Premiserat quippe sententiã mirȩ ꝓfun-¬
ditatis dicens. Conclusit enĩ ds̃ om̃s in incredulitate. ut oĩb mi-¬
sereat᷑. Cuiꝰ ꝓfunditatis ueluti horrore ꝑcussus. O altitudo inquit
diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ. ꝗͣ inscrutabilia uidicia eiꝰ. et in¬
uestigabiles uiȩ eiꝰ. Quis enĩ cognouit sensũ dñi. aut qͥs c̃siliariꝰ
sũ habemꝰ ad discutientdã iusticiã iudicioꝵ dĩ. ad discutiendã gr̃a

Expanded text:
ad illum non ueniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. numad illum non ueniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. sed prius sanctarum scripturarum auctoritatibenim frustra dictum est: iudicia tua sicut multa abyssus. cuius abyssi altitudinem ueluti expauescens exclamat apostolus: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! praemiserat quippe sententiam mirae profunditatis dicens: conclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quisum habemus ad discutiendam iustitiam iudiciorum dei, ad discutiendam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
increduli filio. In neutro ait aliqͥs. Quia cũ adhc cred̾e ñ possunt.
nec increduli deputandi s̃. Non ħ indicat ecłiastica regula. quȩ
baptizatos infantes fideliũ numero adiungit. Porro isti qui bapti¬
rant᷑ ꝓpt̾ uirtutẽ celebracionẽq tanti sacram̃ti. ꝗͣuis suo corde
atq ore ñ agant qđ ad credendũ c̃fitendũq ꝑtineat. tam̃ in nu-¬
mero credentiũ cõputant᷑ ꝓfecto illi qͥb sacratñtũ defuerit. in eis
habendi s̃ qͥ ñ credunt filio. Atq idõ si huiꝰ in anes gr̃ȩ de corpore
exierunt. seq̃tur eos qđ dictũ. ẽ. ñ habebunt uitã s ira dĩ manet suꝑ
eos Vnde h quando eos clarũ. ẽ. peccata ꝓpria ñ hab̾e. si nec origina¬
li peccato teneant᷑ obnoxii. Bene aut̃ ñ ait. ira cdĩ ueniet suꝑ eum.
s manet suꝑ eũ. Ab hac qͥppe ira ꝗͣ om̃s sub peccato s̃. de qͣdic̃ apłs.
fuimꝰ enĩ et nos aliq̃ndo naturalit̾ filii irȩ sic̃ et cęt̾i. nulla res

Expanded text:
eorum qui sunt ineredulifilio?\'inneutro\', ait aliquis, \'quia cum adhuc credere non possunt, nec increduli deputandi sunt\'. non hoc indicat ecclesiastica regula, quae baptizatos infantes fidelium numero adiungit. porro si isti, qui baptizantur, propter uirtutem celebrationemque tanti sacramenti, quamuis suo corde atque ore non agant quod ad credendum confitendumque pertineat, tamen in numero credentium conputantur, profecto illi, quibus sacramentum defuerit, in eis habendi sunt qui non credunt filio; atque ideo si huius inanes gratiae corpore exierint, sequetur eos quod dictum est: non uidebunt uitam, sed ira dei manet super eos.ctundehocquandoeos clarum est peccata propria non habere, si nec originali peccato teneantur obnoxii? Bene autem non ait: ira dei \'ueniet super eum\'. sed manet super eum. ab hac quippe ira, qua omnes sub peccato sunt, de fuimus enim et nos aliquando naturaliter filii irae sicut et ceteri, nulla res
Abbreviated transcription (Latin):
laudaũit dñs dicens. taliũ. ẽ. regnũ cęloꝵ. cũ uerax ille sit intel.¬
lectꝰ. qđ humilitatis similitudinẽ in parua ȩtate posuerit. Ue.¬
rũtam̃ forsitan ħ tenendũ ẽ. qđ dixi. ꝓpt̾ea paruulos baꝑtirari
deb̾e. qr sic̃ peccatores ñ s. ita nec iusti s. S cũ dic tũ ẽẽt. non
ueni uocare iustos. qͣsi ei respondet᷑. qt Suocare uenistiuffi. uint.¬
neo subureris peccitores in poenitentã. Ac ꝑhque niusta ponus¬

Expanded text:
laudauerit dominus dicens talium esse regnum caelorum, cum uerax ille sit intellectus, quod humilitatis similitudinem in parua aetate posuerit. uerum tamen forsitan hoc tenendum est, quod dixi, propterea paruulos baptizari debere, quia, sicut peccatores non sunt, ita nec iusti sunt. sed cum dictum esset: non ueni uocare iustos, quasi ei responderetur: \'quos ergo uocare uenisti\'? continuo subiunxit: sed peccatores in paenitentiam. ac per ho
Abbreviated transcription (Latin):
tacione intrauit. eiꝰ principẽ ñ adã s diabolũ dic̾et. De quo scriptũ
.ẽ. Ab inicio diabolus peccat. De qͦ etiã legitur in libro sapientię. In¬
uidia aut̃ diaboli. mors itrauit in orbẽ t̾rarũ. Nã qm̃ istamors
sic adiabolo uenit in hões. t̃ qd ab illo fuerint ꝓpagati. s qđ eum
fuerunt imitati. ẽtinuo subiunxit. Imitant᷑ aut̃ eũ. qͥ s̃ exparte
ipsiꝰ. Pinde apłi cũ illud peccatũ ac mortẽ cõmemoraret. quȩ ab
uno in om̃s ꝓpagacione transisset. eũ pͥncipẽ posuit a qͦ ꝓpagacio

Expanded text:
tatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno
Abbreviated transcription (Latin):
cante dictũ .ẽ. qđ maior seruiet minori. Nec ipsi tam̃ qͥ ħ sentiunt
euadunt huiꝰ q̃stionis angustias. s in eis coartati & herentes similit̾.
o altitudo exclamare cogunt᷑. Unde enĩ fit ut hõ ab ineunti puericia
modestior. ingeniosior. tẽꝑatior. ex magna parte libidinũ uictor. qͥ
odit auariciã. luxuriã detestet᷑. atq ad uirtutes cęt̾as ꝓuectior ap¬¬
tiorq c̃surgat. & tam̃ eo loco sit ubi ei p̃dicari gr̃a .xp̃iana ñ possit.¬
Quomͦ enĩ inuocabunt in quẽ ñ credider̃. aut qͦmͦ credent ei quẽ ñ au¬
er̃. Q uomͦ aut̃ audient sine p̃dicante. Aliꝰ aut̃ tardus i
libidinosus. deditꝰ flagiciis. et facinorib cooꝑtꝰ. ita gub̾net᷑ ut audi¬
at. credat. Inptizet᷑. rapiat᷑. aut si detentꝰ hic fuerit. laudabilit̾ hic
uiuat: Ubi duo isti tã diũsa merita ẽtraxer̃. Non dico ut iste
credat. ille ñ credat qđ ẽ. ꝓpͥe uoluntatis. s ut iste audiat qđ credat

Expanded text:
cante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte pueritia modestior, ingeniosior, temperantior, ex magna parte libidinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credentdierunt? Quomodo autem audient sine praedicante ? Alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus, ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur, aut si detentus hic fuerit, laudabiliter hic vivat? Ubi duo isti tam diversa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae voluntatis; sed ut iste audiat quod credat,
Abbreviated transcription (Latin):
et aale ac mortale grãm ꝑdidit. qͣ eiꝰ aa om̃i exparte ol¬
bat. Tc̃ ille extitit bestialis motꝰ pudendꝰ hõib. quẽ in sua eru-¬
buit nuditate. Tc̃ etiã morbo quodã ex repentina & pestifera
corruptione c̃cepto. factũ in illis. ẽ. ut iłla in qͣ creati s̃ stabi¬
litate ętatis amissa. ꝑ mutabilitates ȩtatũ irent in mortẽ.¬
Quãuis gͦ annos multos pꝰea uixerint. illo tam̃ die mori coeper
qͣ mortis legẽ q̃ in seniũ ueterescerent acceper. N on enĩ stactioilet en¬
poros puneto q sine int̃missione labit᷑. qͥeqͥd ẽtinua mutacione sere¬
sim currit in finẽ. ñ ꝑficientẽ. s esum̃tẽ. Sic itaq ĩpletũ. ẽ. qđ lae¬
rit doͣ qͣ die editis morte moriemini. E x hac gͥ inoboeduientia eal nes.
ex hac sege peccati et mortis. qͥsqͥs carnalit̾ genat᷑. regen̾ari spadliter.
op labet ut ñ solũ ad regnũ dĩ ꝑducat᷑ uerũ etiã apeceati dana

Expanded text:
et animale ac mortale, gratiam perdidit, quaeius animae omni ex parte oboediebat; tunc ille extitit bestialis motus pudendus hominibus, quem in sua erubuit nuditate; tunc etiam morbo quodam ex repentina et pestifera corruptione concepto factum in illis est, ut illa in qua creati sunt stabilitate aetatis amissa per mutabilita est aetatum irent in mortem.quamuis ergo annos multos postea uixerint, illo tamen dic mori coeperunt, quo mortis legem, qua in senium ueteres cerent, acceperunt. non enim stat uel temporis puncto. sed sine intermissione labitur quicquid continua mutatione sensim currit in finem non perficientem, sed consumentem. sic itaque impletum est quod dixerat deus: qua die ederitis, morte moriemini. ex hac igitur inoboedientia carnis, ex hac lege peccati et mortis quisquis carnaliter generatur regenerari spiritaliter opus habet, ut non solum ad regnum dei perducatur, uerum et
Abbreviated transcription (Latin):
qd tupti at᷑ paritulus si ad racionales annos ueniens ñ erediduu sec
se abinsicitis c̃cupiscentus abstinuerit. nichil ei ꝓd̃it qđ paruus aeoe¬
pit erũt am̃ si ꝑcepto hptismate de hac uita emiguerit. solut ore¬
itu cui griginalit erat obnoxiꝰ. ꝑficiet᷑ in illo lumine uerttiᷤ. qumi
comut abilit᷑ manens in ȩc̃nũ iustificatos p̃sentia creatoris illumi¬
nit. Peccata enĩ sola separant int̾ hões & dm̃. q̃ soluuit᷑ ap̃igr̃i p¬

Expanded text:
quod baptizatus paruulus, si ad rationales annos ueniens non crediderit nec sc ab inlicitis concupiscentiis abstinuerit, nihil ei prode erit quod paruus accepit? uerum tamen si percepto baptismate de hac uita emigraucrit, soluto reatu, cui originaliter erat obnoxius, perficietur in illo lumine ueritatis, quod incommutabiliter manens in aeternum iustificatos praesentia creatoris inluminat. peccata enim sola separant inter homines et deum, quae soluuntur