comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere autem ad facta hominũ ñ solũ qͥcqͥd
faciunt: s quicqͥd etiam cũ ꝯsentione patiũ¬
turꝰ Unde si existit causa. ut eligeret xp̃ianuꝰ
thurificare idolis. ne ꝯsentiret stupro quod
ꝑsecutor ei nͥ faceret minabatur. recte uidet᷑
querere. eur ñ etram mentiretur. ut tantam
illam turpitudinẽ deuitaret. Ipãm enĩ ꝯ¬
sensionem qua se suprum p̾ati mallet ꝙͣ
thurificare idolis. ñ passionem dicunt eẽ
s factum: quod ne faceret elegit thurifica¬
re. Quanto gͥ mendatium procliuus elegis¬
set. si mendatio posset a scõ corꝑe tam im¬
mane flagicium remouere: In qua ꝓposi¬
tione ista s̃ que merito queri possunt. utrũ
talis ꝯsensio pro facto habenda sit. aut u¬
trum ꝯsensio dicenda sit. que ñ habet appn¬
bationem. aut utrum approbatio sit cum
dr̃ expedit hoc pati potius qͣm illud facerx
&e utrum recte ille fecerit. thurificare qͣm stu¬

Expanded text:
pertinere autem ad facta hominum non solum quidquid pertinere autem ad facta hominum non solum quidquid faciunt, sed quidquid etiam cum consensione patiuntur. unde, si extitit causa, ut eligeret Christianus turificare idolis, ne consentiret stupro, quod persecutor ei, nisi faceret, minabatur, recte uidentur quaerere, cur non etiam mentiretur, ut tantam illam turpitudinem deuitaret. ipsam enim consensionem, qua se stuprum pati mallet quam turificare idolis, non passionem dicunt esse, sed factum: quod ne faceret, elegit turificare. quanto igitur mendacium procliuius elegisset, si mendacio posset a sancto corpore tam inmane flagitium remouere! In qua propositione ista sunt, quae merito quaeri possunt: utrum talis consensio pro facto habenda sit; aut utrum consensio dicenda sit, quae non habet adprobationem; aut utrum adprobatio sit, cum dicitur: expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit turificare quam stu
Abbreviated transcription (Latin):
ctrina ueritatis aufertur. cedens licentiosis¬
sime falsitati: si mendatio uelut officioso.
aliunde penetrandi aꝑitur locus. Aut enĩ
temꝑalia ꝯmoda uel propria uel aliena ue¬
ritati p̃ponit. quicumꝙ mentitur: quo qͥd
sieri potest ꝑuersius: aut cum ueritati adi¬
piscende opitulante mendatio uult face¬
re idoneum: intercludit aditum ueritati uo¬
lens enĩ cum mentit᷑ eẽ aptus: fit cũ uerum
dici incertus. Quamobrem. aut ñ est credẽ¬
dum bonis. aut credendum ẽ eis: quos cre¬
dimus aliquando debere mentiri: aut ñ ẽ
credendum bonos aliquando mentiri. Ho¬
rum trium. pͥmum ꝑniciosum ẽ: seđm
stultum. Restat gͦ: ut num qͣm mentiant᷑
boni. Sic ista questione ex utraq parte ꝯ¬
siderata atꝙ tractata ñ tam̃ facile feren¬
da sententia ẽ s adhuc diligenter audien¬
dis̃. qui dicunt nullũ ec̃ tam malum factum.
quod ñ in peioris deuitatione faciendũ sit.

Expanded text:
ctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosisctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosissimae falsitati, si mendacio uelut officioso alicunde penetrandi aperitur locus. aut enim temporalia commoda, uel propria uel aliena, ueritati praeponit, quicumque mentitur — quo quid fieri potest peruersius? — aut cum ueritati adipiscendae opitulante mendacio uult facere idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens enim, cum mentitur, esse aptus fit, cum uerum dicit, incertus. quamobrem aut non est credendum bonis aut credendum est eis, quos credimus debere aliquando mentiri, aut non est credendum bonos aliquando mentiri: horum trium primum perniciosum est, secundum stultum; restat ergo, ut numquam mentiantur boni. Sic ista quaestione ex utraque parte considerata atque tractata non tamen facile ferenda sententia est; sed adhuc diligenter audiendi, qui dicunt nullum esse tam malum factum, quod non in peioris deuitatione faciendum sit;
Abbreviated transcription (Latin):
cogatur. sicut iam suꝑius demonstratum est.
deinde ip̃ius doctrine auctoritatem intercipi.
⁊ penitus interire. si eis quos ad illam ꝑdu¬
cere conamur. mendatio nr̃o ꝑsuademus ali¬
quando eẽ mentiendum.
um enĩ doctrina salutaris partim cre-¬
dendis partim intelligendis reb cõstet.
nec ad ea que intelligenda s̃ ꝑueniri possit.
nisi prius credenda credantur: quomodo
credendum est ei qui putat aliqnͣdo eẽ men¬
tiendum. ne forte ⁊ tunc mentiatur cũ pre¬
cipit ut credamus: Ende enĩ sciri potest. u¬
trum ⁊ tunc habeat aliquam causam sicut
ip̃e putat officiosi mendati. estimans fal¬
sa narratione hominem territum posse ali¬
bidine cohiberi. atq hoc modo etiam ad spi¬
ritalia se ꝯsulere mentiendo arbitietur: Quo
genere admisso atq approbato: omnis omĩ¬
no fidei disciplina subuertitur. Qua subuer¬
sa nec ad intelligentiam ꝑuenit᷑. cui capien¬
de ista paruulos nutrit. atq ita omnis do¬

Expanded text:
cogatur, sicut iam superius demonstratum est, cogatur, sicut iam superius demonstratum est, deinde ipsius doctrinae auctoritatem intercipi et penitus interire, si eis, quos ad illam perducere conamur, mendacio nostro persuademus aliquando esse mentiendum. cum enim doctrina salutaris partim credendis, partim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae intellegenda sunt, perueniri possit, nisi prius credenda credantur, quomodo credendum est ei, qui putat aliquando esse mentiendum, ne forte et tunc mentiatur, cum praecipit ut credamus? unde enim sciri potest, utrum et tunc habeat aliquam causam, sicut ipse putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spiritalia se consulere mentiendo arbitretur? quo genere admisso atque adprobato omnis omnino fidei disciplina subuel-titur: qua subuersa nec ad intellegentiam peruenitur, cui capiendae ista paruulos nutrit. atque ita omnis do
Abbreviated transcription (Latin):
nec bonum erit: quia falsum eritꝰ. Ut autẽ ani¬
mus corpori. ita ueritas etiam ip̃i animo p̃po¬
nenda ẽ: ut eam ñ solum magis qm corpus.
s etiam magis qmͣ seipsũ appetat animus.
Ita quippe erit integrior ⁊ castior: cum eius
potius immutabilitate qmͣ sua mutabilita¬
te ꝑfruitur. Si autem loth cum ita iustus es¬
set. ut angłos etiam hospites suscipere mere¬
retur. stuprandas filias sodomitis obtulit. ut
feminarum potius ab eis corꝑa qm uirorum
corrumperent᷑: qnͣto diligentius atq ꝯstantiꝰ
animi castitas in ueritate seruanda ẽ. cum
uerius ip̃e corꝑi suo. qmͣ corpus uirile femi¬
neo corpori p̃feratur: Quod si quisqͣm putat
ideo cuiqm pro alio eẽ mentiendum. ut inte¬
rim uiuat. aut in his reb quas multum dil¬
git ñ offendatur. quõ possit ad et̾nam uerita¬
tem ꝑuenire discendo: ñ intelligit pͥmo nullũ
eẽ flagitium quod ñ eadem conditione susciꝑe

Expanded text:
nec bonum erit, quia falsum erit. ut autem aninec bonum erit, quia falsum erit. ut autem animus corpori, ita ueritas etiam ipsi animo praeponenda est, ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se ipsum adpetat animus. ita quippe erit integrior et castior, cum eius potius inmutabilitate quam sua mutabilitate perfruetur. si autem Loth, cum ita iustus esset, ut angelos etiam hospites suscipere mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur, quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo cuiquam pro alio esse mentiendum, ut interim uiuat aut in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intellegit primo nullum esse flagitium, quod non eadem condicione suscipere
Abbreviated transcription (Latin):
uari potest pudicitia: ubi nulla ñ uoluntaria
potest ẽ corruptio. Cerce enĩ si stuprator corpus
inuaserit. qui nec ui contraria possit. nec ullo
consilio uel mendatio euitari: necesse ẽ fateam᷑
aliena libidine pudicitiam ñ posse uiolari.
Quappter quoniã nemo dubitat meliorem eẽ
auimum corꝑe. integͥtati corꝑis integritas ani¬
ni pponenda ẽ: que inet̾num seruari pot. Qͥs
lliẽ direrit integrum animum ẽẽ mentientis :
Etenm libido quoq ip̃a recte disfinit᷑ appeti¬
lis aumie: quo eternuis bonis quelibet tempa¬
la p̃ponuntur. Nemo itaq pot̾ cõuincere ali¬
quando eẽ mentiendum: nisi qui potuerit ostñ¬
dere eternũ aliquod bonum obtineri posse mẽ¬
datio. S cum tanto quisq ab et̾nitate discedat.
cedendo inde ad boni aliquid aliquem posse¬
ꝑuenire. dut si ẽ aliquod bonũ et̃num quod
ñ complectatur ueritas. ñ erit uerum: ⁊ i eo

Expanded text:
uari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria uari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fateamur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari potest. quis autem dixerit integrum animum esse mentientis? etenim libido quoque ipsa recte definitur adpetitus animi, quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. nemo itaque potest conuincere aliquando esse mentiendum, nisi qui potuerit ostendere aeternum aliquod bonum obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, cedendo inde posse ad boni aliquid aliquem peruenire. aut si est aliquod bonum aeternum, quod non conplectatur ueritas, non erit uerum, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
do putant oportere mentiri: Pudicitia quip¬
re corporis quia multum honorabili ꝑsone ui¬
detur occurrere. ⁊ pro se flagitare mendatiũ.
it si stuprator irruat qui possit mendatio de¬
uitari. sine dubitatione mentiendum sit: faci¬
le responderi potest. nullam eẽ pudicitiã cor¬
pons. nͥ ab integritate animi pendeat: qua diˢ¬
mpta cadat necesse ẽ. etiamsi intacta eẽ uide¬
atu ⁊ ideo ñ in reb temꝑalib ẽẽ numerandã
quasi que inuitis possit auserri. Nullom gͥ se a-
manere incorruptum: si ab ip̃o animo incor.¬
mptio ñ recedat. Quod enim uiolenter ñ p̃cedẽ¬
te libidine patitur corpus: uexatio potius qmͣ
antuptio nominanda ẽ. Aut si omnis uexati-¬
o corruptio est: ñ omĩs corruptio turpis ẽ. sed
quam libido procurauerit. aut cui libido ꝯsen-¬
sent. Quanto autem prestantior ẽ animus cor¬
copore: tanto sceleratius corrumpit᷑. Ibi gͦ ser¬

Expanded text:
do putant oportere mentiri? Pudicitia quipdo putant oportere mentiri? Pudicitia quippe corporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere et pro se flagitare mendacium, ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, sine dubitatione mentiendum sit, facile responderi potest nullam esse pudicitiam corporis, nisi ab integritate animi pendeat: qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit auferri. nullo modo igitumanere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo ser
Abbreviated transcription (Latin):
cur animam suã qͥs ꝙ mendatio corrumpe
ut alter uiuat in corꝑe. cum si suũ corpus ꝓ¬
rea corrumpendum daret. omniũ iudicio nels¬
rie tͦpitudinis damnaret᷑: Proinde ñ est m ill
questione attendendum: ñ utrũ iniquitas sis
mendatium. Quod cũ supͣ cõmemoratis dͥ¬
cuimentis asseratur: uidendum ẽ ita queri. utrũ
peo alterius salute mentiri aliquis debeat. acsi
quereretur. utrum pro alterus salute miquus
aliquis cẽ debeat. Quod si respuit anime salus
que ñ potest nͥ equitate seruari. ⁊ se ut p̃ponamus
ñ solum alterius s etiam nir̃e saluti demꝑali u¬
ret: quio restat inquiunt qͦd dubitare debeamꝰ.
ninqͣm omnino esse mentiendicm. Non enĩ dici
pocest eẽ aliquid in temꝑalib cõmodis: salute
acuita corꝑali maius aut carius. Unde si nec
ipsa p̃ponenda ẽ ueritati: quid obici potest ꝓpt̾
quod mentiendum ẽẽ ꝯtendant: qui aliquan-¬

Expanded text:
est, cur animam suam quisque mendacio corrumpat, est, cur animam suam quisque mendacio corrumpat, ut alter vivat in corpore; cum si suum corpus propterea corrumpendum daret, omnium judicio nefariae turpitudinis damnaretur? Proinde non est in ista quaestione attendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. Quod cum supra commemoratis documentis asseratur, videndum est ita quaeri utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac si quaereretur utrum pro alterius salute iniquus esse aliquis debeat. Quod si respuit animae salus, quae non potest nisi aequitate servari, et se ut praeponamus non solum alterius, sed etiam nostrae saluti temporali iubet, quid restat, inquiunt, quo dubitare debeamus numquam omnino esse mentiendum? non enim dici potest esse aliquid in temporalibus commodis salute ac uita corporali maius aut carius. unde si nec ipsa praeponenda est ueritati, quid obici potest propter quod mentiendum esse contendant, qui aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
morereretur. Adhoc enĩ ⁊ ait. Hoc est mandͥi¬
tum meum ut diligatis inuicem: sicut ⁊ egoli¬
lexi uos. Maiorem dilectionem nemo habet:
qmͣ ut animã suã ponat pro amicis suis. Ñ
enim quisqmͣ ẽ ita desipiens. ut dicat aliuds
saluti sempit̾ne hominũ ꝯsuluisse dñm. ais
faciendo qd p̃cepit. uł p̃cipiendo qͦd fecit.
um gͥ mentiendo uita et̾na amittat᷑. nũ qi
pro cuiusqm temꝑali uita mentiendũ esti
Etumũ isti qui stomachant᷑ ⁊ indignantire
si nolit aliquis mendatio ꝑimere animã su
ut alius senescat in carne: quid si etiã fum
nr̃o. quid si adulterio liberari posset aliquis
de morte: Ideone furandũ est aut mecban¬
dum: Nesciunt enim ad hoc se cogere. itt si la¬
queum ferat homo:⁊ stuprum petat. ꝯfim
quod sͥ collum ligabit. nisi ei cõcedatur qͥ
petit: ꝯsentiat᷑ ꝓpter animam sicut ip̃i dict̃
liberandam: Quodsi absurdum ⁊ nefariũ

Expanded text:
moreretur. ad hoc enim et ait: hoc est mandamoreretur. ad hoc enim et ait: hoc est mandatum meum, ut diligatis inuicem, sicut et ego dilexi uos. maiorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. non enim quisquam est ita desipiens, ut dicat aliud quam saluti sempiternae hominum consuluisse dominum uel faciendo, quod praecepit, uel praecipiendo, quod fecit. cum igitur mentiendo uita aeterna amittatur, numquam pro cuiusquam temporali uita mentiendum est. enimuero isti, qui stomachantur et indignantur, si nolit aliquis mendacio perimere animam suam, ut alius senescat in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de morte? ideone furandum est aut moechandum? nesciunt enim ad hoc se cogere, ut, si laqueum ferat homo quod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur quod petit, consentiatur propter animam, sicut ipsi dicunt, liberandam. Quod si absurdum et nefarium
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. sicut dñs in eugłio docet. unde p̾cepit
ne ista timeaturOs autem quod mentitur
ñ corpus s animã occidit. His enim uerb
aꝑtissime scͥptum ẽ: os autem quod mentitͥ
occidit animam. Quomodo gͦ ñ ꝑuerfissim:
dr̃. ut alter corpaliter uiuat: alterum debe¬
re spiritalit̾ mori: Nam ⁊ ip̃a dilectio prox¬
mi ex sua cuiusq dilectione terminũ accei
Diliges inquit prorimũ tuũ: tam qͣm te ips̃a
Quomodo gͦ quisq diligit tamqͣm seipsũ ci
ut prẽt uitam temꝑalem. ip̃e amittit etͣna
Quandoquidẽ si pro illius temꝑali uita suc̃
ipãm temꝑalem ꝑdat. ñ est iam diligere sic̃
seip̃m. s plus qm seipsũ: quod sane doctim
regulam excedit. multominus gͥ et̾nam sua
pro alterius temꝑali mentiendo a missurusi
Temꝑalem plane uitam suam pro et̾na uita
proximi ñ dubitabit xp̃ianus amittere. Ha
enim p̾cessit exemplum: ut pro nob̾ dñs ipli

Expanded text:
occidit, sicut dominus in euangelio docet - unde praecipit, occidit, sicut dominus in euangelio docet - unde praecipit, ne ipsa timeatur — os autem, quod mentitur, non corpus, sed animam occidit. his enim uerbis apertissime scriptum est: os autem, quod mentitur, occidit animam. quomodo ergo non peruersissime dicitur, ut alter corporaliter uiuat, debere alterum spiritaliter mori? nam et ipsa dilectio proximi ex sua cuiusque terminum accepit. diliges, inquit, proximum tuum tamquam te ipsum. quomodo ergo quisque diligit tamquam se ipsum, cui ut praestet uitam temporalem, ipse amittit aeternam? quandoquidem si pro illius temporali uita suam ipsam temporalem perdat, non est iam diligere sicut se ipsum, sed plus quam se ipsum: quod sanae doctrinae regulam excedit. multo minus igitur aeternam suam pro alterius temporali mentiendo amissurus est. temporalem plane uitam suam pro aeterna uita proximi non dubitabit Christianus amittere; hoc enim praecessit exemplum, ut pro nobis dominus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quod sc̃ptum ẽ. odisti dñe omnes qui oꝑant᷑
iniquitatem. ꝑdes omẽs qui loqunt᷑ menda¬
tium. Aut enĩ ut solet scͥptura sequenti uer-¬
su exposuit suꝑiorẽ. ut quoniã latius solet
patere iniquitas. intelligamus nominato mẽ¬
datio. tamqm speciem iniquitatis significare
uoluerit: aut si aliquid interesse arbitrant᷑
tanto peius ẽ mendatium. quanto grauiuᷤ
positum ẽ. ꝑdes. quam odisti. Forte enĩ odit
aliquem ds̃ aliquanto mitius: ut eum nõ
perdat. Quem uͦ ꝑdit. tanto uehementius
odit: quanto seuerius punit. Odit autem
omẽs qui oꝑant᷑ miquitatem: at omẽs qui
loqunt᷑ mendatiũ etiam ꝑdit. Quo custodi¬
to: quis eorum qui hec asserunt cõmouebitur
illis exemplis cum dr̃. quid si ad te homo con¬
fugiat qui mendatio tuo possit a morte libe¬
rari : Illa enim mors quam stulte timent ho¬
mines qui peccare ñ timent. ñ animã s corpꝰ

Expanded text:
quod scriptum est: odisti. domine, omnes qui operantur quod scriptum est: odisti. domine, omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. aut enim, ut solet scriptura, sequenti uersu exposuit superiorem, ut, quoniam latius solet patere iniquitas, intellegamus nominato mendacio tamquam speciem iniquitatis significare uoluerit, aut, si aliquid interesse arbitrantur, tanto peius est mendacium, quanto grauius positum est perdes quam \'odisti. forte enim odit aliquem deus aliquanto mitius, ut eum non perdat; quem uero perdit, tanto uehementius odit, quanto seuerius punit. odit autem omnes, qui operantur iniquitatem; at omnes, qui loquuntur mendacium, etiam perdit. quo constituto quis eorum, qui haec asserunt, commouebitur illis exemplis, cum dicitur: quid? si ad te homo confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari? illa enim mors, quam stulte timent homines, qui peccare non timent, non animam, sed corpus
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ⁊ ipse sue p̃dicationi attestatus ẽ. Qui cũ
putaretur hostis pat̾narum traditionũ. eo
quod nolebat eas imponere gentib. ñ asꝑna-¬
tus eas ip̃e more patrio celebrare. satis osten¬
dit. hoc in eis xp̃o adueniente remansisse: ut
nec udeis ẽẽnt ꝑnitiose. nec gentib necessa¬
rie. nec iam cuiqm hominũ salutares.
Quodsi auctoritas mentiendi nec de anti¬
quis libris proferri potest. uel quia ñ ẽ
mendatium quod sigurate gestum dictũue
recipitur: uel quia bonis ad imitandum nõ
proponit᷑. quod in malis cum proficere cepe¬
rint in peioris comꝑatione laudatur: nec
de noui testamenti lib̾s. quia correctio potius
qm simulatio. sicut lacrime potius qmͣ ne¬
gatio petri ẽ imitanda. iam illis exemplis
que de ꝯmuni uita proferuntur. multo cõ¬
fidentiꝰ asserũt
dum. Prius enĩ
docent iniquitatem eẽ mendatium multis
documentis sc̃arum litterarũ: ⁊ eo maxime

Expanded text:
ntur, et ipse suae praedicationi adtestatus est, qui cum ntur, et ipse suae praedicationi adtestatus est, qui cum putaretur hostis paternarum traditionum eo quod nolebat eas inponere gentibus, non aspernatus eas ipse more patrio celebrare satis ostendit hoc in eis Christo adueniente remansisse, ut nec iudaeis essent perniciosae nec gentibus necessariae nec iam cuiquam hominum salutares. Quodsi auctoritas mentiendi nec de antiquis libris proferri potest, uel quia non est mendacium, quod figurate gestum dictumue recipitur, uel quia bonis ad imitandum non proponitur, quod in malis, cum proficere coeperint, in peioris conparatione laudatur, nec de noui testamenti libris, quia correctio potius quam simulatio, sicut lacrimae potius quam negatio Petri est imitanda. Iam illis exemplis, quae de communi uita proferuntur, multo cofidentius adserunt dum. prius enim docent iniquitatem esse mendacium multis documentis litterarum sanctarum et eo maxime,
Abbreviated transcription (Latin):
ne bis nemini xp̃m ꝓdesse contenderent:
cum contra nichil prodesset xp̃c eis qui eo
animo circumciderent᷑. ut ibi eẽ salutem pu¬
tarent. Unde ẽ illud. Ecce ego paulus dico
uob̾: quia si circumcidamini. xp̃c uob̾ nicħ
proderit. Ex hac gͦ libertate paulus pater¬
nas obseruationes obseruauit: hoc unũ ca¬
uens ⁊ p̾dicans. ne sñ his salꝰ xͥana nulla pu
etrus autem simulatiotaretur.¬
ne sua tamqͣm in iudaismo solus eẽt. co¬
gebat gentes iudaizare: quod uerba pau¬
li ostendunt. dicentis. Quomodo gentes co¬
gis iudaizare: Non enim cogerentur: nisi
uiderent eum sic ea obseruare. quasi pret̃
illa salus eẽ ñ posset. Pẽtri gͦ simulatio. lib̾¬
tati pauli ñ est comꝑanda. ⁊ ideo petrum
amare debemus libenter correctum. ñ autẽ
astruere etiam de auctoritate pauli menda¬
tium. qui ⁊ petrum coram om̃ib in rectã ui-¬
am reuocauit. ne gentes ꝑ eũ ndarare cogen-¬

Expanded text:
ne his nemini Christum prodesse contenderent, ne his nemini Christum prodesse contenderent, cum contra nihil prodesset Christus eis, qui eo animo circumciderentur, ut ibi esse salutem putarent, unde est illud: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. ex hac igitur libertate Paulus paternas obseruationes obseruauit, hoc unum cauens et praedicans, ne sine his salus christiana nulla putaretur. Petrus autem simulatione sua, tamquam in iudaismo salus esset, cogebat gentes iudaeizare, quod uerba Pauli ostendunt dicentis: quomodo gentes cogis iudaeizare? non enim cogerentur, nisi uiderent eum sic eas obseruare, quasi praeter illas salus esse non posset. Petri ergo simulatio libertati Pauli non est conparanda. et ideo Petrum amare debemus libenter correctum, non autem astruere etiam de auctoritate Pauli mendacium, quia et Petrum coram omnibus in rectam uiam reuocauit, ne gentes per eum iudaeizare cogere
Abbreviated transcription (Latin):
bei tamqm signaculum: ciuꝰ utilitas iã
tempore preterisset: Non enim si salus ex eo
iam nulla eẽt: etiã exitiũ inde metuendũ fu
deoq ⁊ timotheus cum in st¬
p̃putio uocatus eẽt. tam̃ quia de iudea ma¬
tre ortus erat: ⁊ ostendere cognatis suis debe¬
bat ad eos lucrifaciendos. ñ hoc se didicisse in
disciplina xp̃iana. ut illa sacramenta que
legis ueteris eẽnt abhominaret᷑. circum cisitͤ
ẽ ab apło. ut hoc modo demonstrarent iude¬
is ñ ideo gentes ñ ea suscipere quia mala s̃
ꝑniciose a patrib obseruata: s quia iam sa¬
luti ñ necessaria post aduentum tanti sa¬
cramenti quod per tam longa tempora to-
cideret cum hoc urgerent iudei. nͥ sub¬
intro ducti falsi fres ideo fieri uellent. ut ha¬
berent qͦd
de ip̃o paulo
disseminarẽt
tamqm eorum ueritati cesserit. qui sp̃e sa¬
lutis eug̃elice in circumcisione carnis atq
eiusmodi obseruationib eẽ p̃dicarent. ⁊ si¬

Expanded text:
bere tamquam signaculum, cuius utilitas iam bere tamquam signaculum, cuius utilitas iam tempore praeterisset; non enim, si salus ex eo iam nulla esset, etiam exitium inde metuendum fuit. ideoque et Timotheus, cum in praeputio uocatus esset, tamen, quia de iudaea matre ortus erat et ostendere cognatis suis debebat ad eos lucrifaciendos non hoc se didicisse in disciplina christiana, ut illa sacramenta, quae legis ueteris essent, abominaretur, circumcisus est ab apostolo: ut hoc modo demonstrarent iudaeis non ideo gentes non ea suscipere, quia mala sunt et perniciose a patribus obseruata, sed quia iam saluti non necessaria post aduentum tanti sacramenti, quod per tam longa tempora totacideret, cum hoc urgerent iudaei, nisi subintroducti falsi fratres ideo fieri uellent, ut haberent, quod de ipso Paulo disseminarent, tamquam eorum ueritati cesserit, qui spem salutis euangelicae in circumcisione carnis atque eius modi obseruationibus esse praedicarent et si
Abbreviated transcription (Latin):
modo enim potest ad duci p̃putium qͦd pre-¬
cisum est: S ñ adducat dixit. ñ ita uiuat
quasi p̃putium adduxerit. id est quasi in eã
partem quam nudauit. rursus tegmen carniˢ
attraxerit. ⁊ quasi uideus ẽẽ destiterit. sicut a¬
libi dicit: circumcisio tua p̃putium facta ẽ. Et
hoc ñ tamqͣm cogens dixit apłs. aut illos mane¬
re in p̃putio. aut udeos in ꝯsuetudine patrũ
suorum. s ut neuter in alterũ cogeretur. po¬
testatem autem haberet quisq manendi in
sua ꝯsuetudine. ñ necessitatem. Neq enĩ si uel¬
let iudeus. ubi nullũ perturbaret. recedere
audaicis obseruationib prohiberet᷑ ab apło.
quando quidẽ consilium in eis ꝑmanendi ad
hoc dedit. ne suꝑfliuis ꝑturbati iudei ad ea
saluti eẽnt necessaria ñ uenirent: neq ab
illo prohiberetur si uellet quisqͣm gentilium
adeo curcumddi. ut hoc ipsum ostenderet. nõ
decestari quasi noxium. s indifferent᷑ ha¬

Expanded text:
modo enim potest adduci praeputium quod praemodo enim potest adduci praeputium quod praecisum est? sed \'non adducat\' dixit \'non ita uiuat\', quasi praeputium adduxerit, id est, quasi in eam partem, quam nudauit, rursus tegmen carnis adtraxerit et quasi iudaeus esse destiterit, sicut alibi dicit: circumcisio tua praeputium facta est. et hoc non tamquam cogens dixit apostolus aut illos manere in praeputio aut iudaeos in consuetudine patrum suorum, sed ut neutri in alteram cogerentur, potestatem autem haberet quisque manendi in sua consuetudine, non necessitatem. neque enim, si uellet iudaeus, ubi nullum perturbaret, recedere a iudaeicis obseruationibus, prohiberetur ab apostolo, quando quidem consilium in eis permanendi ad hoc dedit, ne superfluis perturbati iudaei ad ea, quae saluti essent necessaria, non uenirent, neque ab illo prohiberetur, si uellet quisquam gentilium ideo circumcidi, ut hoc ipsum ostenderet, non se detestari quasi noxium, sed indifferenter ha
Abbreviated transcription (Latin):
siguratis significationib dnĩ. si uitam moresq
scorum. ⁊ facta ac dicta ꝯsideres. nichil tale ꝓ¬
ferri potest: quod ad imitationem prouocet
mentiendi. Simulatio enĩ petri ⁊ barnabe. nõ
solum cõmemorata. uerumetiã rep̃hensa est¬
atq correcta. Non enim ut ñnulli putant. ex
eadem simulatione etiam paulus apłs aut
thimotheum circumcidit. aut ip̃e quedã ritu
iudaico sacramenta celebrauit: s ex illa liber¬
tate sententie sue qua predicauit. nec gen¬
ab prodesse circumcisionẽ. nec iudeis ob¬
eẽ: unde nec illos astringendos ad ꝯsuetudi-¬
nem iudeorum. nec illos a paterna det̾rendoᷤ
censuit. Unde illa uerba eius sunt. Circũcisꝰ
quis uocatus est: ñ adducat p̃putium. in
p̃putio quis uocatus ẽ: ñ circumcidat᷑. Cir¬
cumcisio nichil ẽ ⁊ p̃putium nichil ẽ: s ob¬
seruatio mandatorũ dei. Unusquisꝙ in qͣ
uocatione uocatus est: in ea ꝑmaneat. Quo¬

Expanded text:
figuratis significationibus domini, si uitam moresque figuratis significationibus domini, si uitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem prouocet mentiendi. simulatio enim Petri et Barnabae non solum commemorata, uerum etiam reprehensa atque correcta est. non enim, ut nonnulli putant, ex eadem simulatione etiam Paulus \'apostolus aut Timotheum circumcidit aut ipse quaedam ritu iudaeico sacramenta celebrauit, sed ex illa libertate sententiae suae, qua praedicauit nec gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec illos astringendos ad consuetudinem iudaeorum nec illos a paterna deterrendos censuit. unde illa uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium nihil est sed obseruatio mandatorum dei. unusquisque in qua uocatione uocatus est, in ea permaneat. quo
Abbreviated transcription (Latin):
obstetricib autem quia ñ eas possunt
dicere ꝓpħico spũ significandi futuri ui¬
ri gr̃a aliud pro alio renunciasse pharaon
etiamsi aliquid ip̃is nescientib quod per ss
actum est significauit: pro gradu suo dicus
approbatas ⁊ remuneratas a deo. Qui enin
nocendi causa mentiri solet: si iam ꝯsulendi
causa mentiatur. multum proficie. S aliis
ẽ quod per se ipsum laudabile ꝓponit᷑. aliud
quod in deterioris cõparatione p̃ponitur. llĩ
enĩ gratulamur cum sanus ẽ homo: alit̃ cĩ
melius habet egrotus: Nam in scͥpturis ipĩs
iustificata etiam sodoma dr̃. in cõꝑations
scelerum populi isrł. Et ad hanc regulã al¬
rigunt omnia mendatia que proferunt᷑ Al
ueterib libͥs. nec rep̃hensa inueniuntur. uel
reprebendi ñ possunt: ut aut indole ꝓfiaus¬
tis. proficiendi ad melius spe approbentur: aut
signisicationis alicuiꝰ causa ñ sint omnino men¬
datia. Et ideo de lib̾s noui testamenti exceptis

Expanded text:
de obstetricibus autem, quia non eas possunt de obstetricibus autem, quia non eas possunt dicere prophetico spiritu significandi futuri ueri gratia aliud pro alio renuntiasse Pharaoni, etiamsi aliquid ipsis nescientibus quod per eas actum est significauit, pro gradu suo dicunt adprobatas et remuneratas a deo. qui enim nocendi causa mentiri solet, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud, quod in deterioris conparatione praeponitur. aliter enim gratulamur, cum sanus est homo, aliter, cum melius habet aegrotus. nam in scripturis ipsis iustificata etiam Sodoma dicitur in conparatione scelerum populi Israhel. et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia, quae proferuntur de ueteribus libris nec reprehensa inueniuntur uel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe adprobentur aut significationis alicuius causa non sint omnino mendacia. Et ideo de libris noui testamenti exceptis
Abbreviated transcription (Latin):
it. Sit autem in ore ur̃o. est. est. ñ. ñ. Quod aim̃
amplius ẽ: a malo ẽ. Hinc ⁊ apł̃s cum gru-¬
endum ueterẽ hominẽ preciꝑet. quo nomine
omnia pecc̃a intelliguntur: ꝯsequenter ait
in pͥmis ponens. Quaꝓpter deponentes men¬
datium: loquimini ueritatem. Nec illis que
de ueterib libris mendatiorum exempla pr-¬
lata s̃. terreri se dicunt. ubi quicqͥd gestũ est
figurate accipi potest: qmuis reuera contige¬
rit. Quicqͥd autem sigurate fit aut dicit᷑. ñ i
mendatium. Omnis enĩ enuntiatio: ad icd̃qͥ
enuntiat referenda ẽ. Omne autẽ sigurati
aut factum aut dictum: hoc enuntiat quod
significat eis quib intelligendum prolatumĩ
Unde eredendum ẽ illos homines qui ꝓphetics
temporib digni auctoritate fuisse memoran¬
tur: omnia que scͥpta s̃ de illis ꝓphetice gessise
atq dixisse: nec minus prophetice eis accidit
quecũq sic acciderunt. ut eodem ꝓpħico sp̃um

Expanded text:
it, inquit, in ore uestro: est est, non non; quod autem it, inquit, in ore uestro: est est, non non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelleguntur, consequenter ait in primis ponens: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. Nec illis, quae de ueteribus libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt: ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamuis reuera contigerit; quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. omnis enim enuntatio ad id, quod enuntiat, referenda est. omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat, quod significat eis, quibus intellegendum prolatum est. unde credendum est illos homines, qui propheticis temporibus digni auctoritate fuisse commemorantur, omnia, quae scripta sunt de illis, prophetice gessisse atque dixisse; nec minus prophetice eis accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico sp
Abbreviated transcription (Latin):
etiam possit te ñ respondente grauius asfli¬
gi. audebisne aut uerum dicere in ꝑniciem
hominis. aut silere potius. qm honesto ⁊ mi¬
sericoidi mendatio ualitudini eius opitula¬
ri: His atq talib copiosissime se arbitran¬
tur urgere: ut si ꝯsulendi causa exigit. aliq̃n
mentiantur. Contra. illi quib placet nũ qm¬
sic mentiendum. multo fortius agunt. attẽ¬
tes pͥmo auctoritate diuina: quoniã in ip̃o
decalogo sc̃ptum ẽ. falsum testimoniũ ñ dĩ¬
cas: quo genere cõplectitur om̃e mendatiũ.
Quisqͥs enĩ aliquid enuntiat: testimoniũ
ꝑrohibet animo suo. S ne quis cõtendat
omne mendatium falsũ testimoniũ nõ esse
appellandũ: quid dicturus ẽ ad id quod scͥp
tum ẽ. os qͦd mentit᷑ occidit animã. Quod
ne quis arbitret᷑ excepis aliquib mentienti¬
b posse intelligi: alio loco legat: ꝑdes om̃es
qui loquntur mendatium. Unde ip̃e dñs a¬

Expanded text:
etiam possit te non respondente grauius adflietiam possit te non respondente grauius adfligi, audebisne aut uerum dicere in perniciem hominis aut silere potius quam honesto et misericordi mendacio ualitudini eius opitulari? his atque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut, si consulendi causa exigit, aliquando mentiamur. Contra illi, quibus placet numquam mentiendum, multo fortius agunt, utentes primo auctoritate diuina, quoniam in ipso Decalogo scriptum est: falsum testimonium ne dicas, quo genere complectitur omne mendacium; quisquis enim aliquid enuntiat, testimonium perhibet animo suo. sed ne quis contendat non omne mendacium falsum testimonium esse appellandum, quid dicturus est ad tum est: « Os quod mentitur occidit animam? » Quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intelligi, alio loco legat: « Perdes omnes qui loquuntur mendacium . » Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
Nterim de hoc genere in qͦͣd omnes ꝯsenti¬
unt inquiramus: utrũ aliquando sit utile
falsum enuntiare aliquid. cum uoluntate
fallendi. Nam qui hoc sentiunt. habent testi¬
monia sententie sue. commemorantes sarã
cum risisset. angłis negasse qͦd riserit. iacob¬
a patre interrogatum respondisse quod ip̃e
eẽt esau maior filius eius: egẏptias quoq ob¬
scentes. etiã deo approbante ⁊ remunerante
mentitas: ⁊ multa eiusmodi exempla eli¬
gentes. eorum hominum mendatia cõme-¬
morat᷑ quos culpare ñ audeas atq ita fa¬
tearis aliquando ẽẽ posse. ñ solum rep̃hen¬
sione ñ dignũ. s etiam dignum laude men¬
datium. Addunt etiam quo ñ solos p̃mãt
diuinis libris deditos: s etiam omẽs hoĩ¬
nes sensumq ꝯmunem. dicentes. Si quis
ad te confugiat qui mendatio tuo possit
a morte liberari: ñ es mentiturus: Si aliqͥd
egrotus interroget quod ei scire ñ expedit. qͥ

Expanded text:
Interim de hoc genere, in quod omnes consentiInterim de hoc genere, in quod omnes consentiunt, inquiramus: utrum alifalsum aliquod enuntiare, cum voluntate fallendi. Nam qui hoc sentiunt, adhibent testimonium sententiae suae, commemorantes Saram, cum risisset, anga patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque oberentur, etiam deo adprobante et remunerante mentitas et multa eius modi exempla eligentes eorum hominum mendacia commemorant, quos culpare non audeas atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendacium. addunt etiam, quo non solos premant diuinis libris deditos, sed etiam omnes homines sensumque communem dicentes: si quis ad te confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari, non es mentiturus? si aliquid aegrotus interroget, quod ei scire non expedit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quod incognitũ ẽ nob̃ pro cognito haben¬
tes. uel qͦd credendũ ñ est credentes. uel cum
io quod enuntiamꝰ ꝑsuadere conam᷑: ñ abẽ¬
mus hoc se enunciare quod uerũ ẽẽ aut no¬
ute. aut opinat᷑. aut credit: neq uelle ali¬
quid nisi quod enuntiat persuadere
ed utrũ sit utile aliquando mendati¬
um multo maior magisq necessaria
questio ẽ. Utrũ gͦ mentiatur quisqͥs fal¬
lendi ñ habet uoluntatẽ. uel etiã io agit
ne fallatur. cum aliquid enunciat. qͣmius
enuntiationẽ ip̃am falsã habere uoluerit
quia ideo uoluit ut uerũ ꝑsuaderet :⁊ utũ
mentiatur quisqͥs eciam uerum uolens enun¬
tiat causa fallendi: dubitari potest. Nemo
autem dubitat mentiri eũ: qui uolens falsũ
enuntiat causa fallendi. Quaꝓpter enuntia¬
tionem cũ uoluntate ad fallendũ prolatam.
manifestum ẽ ẽẽ mendatium: s utrum hoc
solum sit mendatiũ: alia questio est.

Expanded text:
quod incognitum est nobis pro cognito habenquod incognitum est nobis pro cognito habentes uel quod credendum non est credentes uel, cum id quod enuntiamus persuadere conamur: non abmus, hoc se enuntiare quod verum esse aut novit, aut opinatur, aut credit, neque velle aliquid, nisi quod enuntiat, persuadere. 5. Sed utrum sit utile aliquando mendacium, multo maior magisque necessaria quaestio est. utrum ergo mentiatur quisquis fallendi non habet uoluntatem uel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enuntiat, quamuis enuntiationem ipsam falsam habere uoluerit, quia ideo uoluit, ut uerum persuaderet; et utrum mentiatur quisquis etiam uerum uolens enuntiat causa fallendi, dubitari potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quapropter enuntiationem falsam cum uoluntate ad fallendum prolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est.
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ. enuntiatio cũ uoluntate falsum eñ¬
tiandi: ille potius mentitus ẽ qui falsum
dicere uoluit ⁊ dixit quod uoluit. qͣmiuis
ne falleret dixerit. Si autem mendatium ẽ
quelibet enuntiatio cũ uoluntate fallen¬
di. ñ ille s iste mentitus ẽ: qui etiam uerũ
dicendo fallere uoluit. Quodsi mendatiũ
ẽ. enuntiatio cũ uoluntate alicuiꝰ falsitatiꝰ.
ambo mentiti s̃: quia ⁊ ille enuntiationẽ¬
suam falsam eẽ uoluit :⁊ iste de uera sua
falsum credi uoluit. Porro si mendatiũ ẽ
enuntiatio falsũ enuntiare uolentis. ut
fallat. neuter mentitus ẽ: quia ⁊ ille ha¬
buit uoluntatem falsũ dicendo uerũ per¬
suadere. ⁊ iste ut falsum ꝑsuaderet: uerũ
dicere. Aberit gͥ omĩs temeritas atq om̃e
mendatium. cũ & id quod uerũ credendũ¬
ue cognouimus. cũ opus ẽ enuntiamꝰ: ⁊ id
uolumus ꝑsuadere quod enuntiamus. Si
autẽ uel quod falsum ẽ uerũ putantes. uł

Expanded text:
um est enuntiatio cum uoluntate falsum enunum est enuntiatio cum uoluntate falsum enuntiandi, ille potius mentitus est, qui falsum dicere uoluit et dixit quod uoluit, quamuis, ne falleret, dixerit; si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum uoluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enuntiationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porro si mendacium est enuntiatio falsum enuntiare uolentis, ut fallat, neuter mentitus est, quia et ille habuit uoluntatem falsum dicendo uerum persuadere et iste, ut falsum persuaderet, uerum dicere. aberit igitur omnis temeritas atque omne mendacium, cum et id, quod uerum credendumque cognouimus, cum opus est, enuntiamus et id uolumus persuadere, quod enuntiamus. si autem uel quod falsum est uerum putantes uel
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo incideret in latrones: ille autem ñ
peccasse uel etiam benefecisse. qui falsũ dicen¬
do egit ut homo ꝑnitiem deuitaret.
ed possunt erempla ista conuerti. ut &e
ille grauius aliquid eum pati uelit quẽ
salli ñ uult. multi enĩ quedam uera cognoᷤ¬
cendo sͥ intulerunt ꝑniciem. si talia fuerũt
ut eos latere debuerint: ⁊ iste aliquid cõmo¬
di uelit adipisci eũ qũe uult falli. Nonnul¬
li enĩ qui mortẽ sͥ intulissent si aliquid ma¬
li quod uere contigerat de caris siuis cogno¬
uissent. falsum putando sͥ peꝑcerunt: atq
ita falli eis profuit. sicut aluis obfuit uera
cognoscere. Non gͦ id agitur quo animo cõ¬
sulendi aut nocendi uel ille falsum dixit ne
falleret. uel iste uerum dixit ut falleret: sed
exceptis cõmodis aut incõmodis eorũ quib
locuti s. quantũ ad ipsam ueritatẽ falsita¬
temq attinet: queritur quis eorũ aut ut̃¬
q neuter ue mentitus sit. Si enĩ mendati¬

Expanded text:
ut homo incideret in latrones, ille autem non ut homo incideret in latrones, ille autem non peccasse uel etiam bene fecisse, qui falsum dicendo egit, ut homo perniciem deuitaret. sed possunt exempla ista conuerti, ut et ille aliquid grauius eum pati uelit, quem falli non uult — multi enim quaedam uera cognoscendo sibi intulerunt perniciem, si talia fuerunt, ut eos latere debuerint — et iste II aliquid commodi uelit adipisci eum, quem uult falli. nonnulli enim, qui sibi mortem intulissent, si aliquid mali, quod uere contigerat, de caris suis cognouissent, falsum putando sibi pepercerunt; atque ita falli eis profuit, sicut aliis offuit uera cognoscere. non ergo id agitur, quo animo consulendi aut nocendi uel ille falsum dixit, ne falleret, uel iste uerum dixit. ut falleret; sed exceptis commodis aut incommodis eorum. quibus locuti sunt, quantum ad ipsam ueritatem falsitatemque adtinet, quaeritur, quis eorum an uterque neuterue mentitus sit. si enim mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ autẽ qui sciens aut putans uerum eẽ
quod dicit. ad hoc tam̃ dicit ut fallat. tamꝗͣ
si homini ñ sͥ credenti dicat latrones in illa
uia ẽẽ ubi reuera eos eẽ cognouit: ut ille cui
dicit per illam uiam magis ꝑgat. atq ita
in latrones incidat. dum putat falsũ eẽ qͦd
ille dixerit. Quis gͦ istorũ mentit᷑. ille qui eli¬
git falsum dicere. ne fallat an ille qui eligit
uerum dicere ut fallat. ille qui falsũ dicen¬
do egit ut uerũ sequeret᷑ cui dix̃: an iste qui
uerũ dicendo egit ut falsũ sequeret᷑ cui dix̃
An forte ambo mentitis̃. ille quia uoluit falsũ
dicere: iste quia uoluit fallere: An potius ne¬
uter eorum mentitus ẽ: ille qͥa uoluntatem
habuit ñ fallendi. ⁊ iste qͥa uoluntatẽ ha-¬
buit uerum dicendi: Nuncenĩ nunc agit᷑ qͥs
eorum peccauerit: s quis mentitꝰ sit. Cito e¬
nim uidet᷑ ille peccasse qui uerũ dicendo eg̃

Expanded text:
alterum autem, qui sciens aut putans uerum esse alterum autem, qui sciens aut putans uerum esse quod dicit, ad hoc tamen dicit, ut fallat; tamquam si homini non sibi credenti dicat latrones in illa uia esse, ubi reuera eos esse cognouit, ut ille, cui dicit, per illam uiam magis pergat atque ita in latrones incidat, dum putat falsum esse quod ille dixerit. quis ergo istorum mentitur: ille, qui elegit falsum dicere, ne fallat, an ille, qui elegit uerum dicere, ut fallat? ille, qui falsum dicendo egit, ut uerum sequeretur cui dixit, an iste, qui uerum dicendo egit, ut falsum sequeretur cui dixit? an forte ambo mentiti sunt? ille, quia uoluit falsum dicere, iste, quia uoluit fallere. an potius neuter eorum mentitus est? ille, quia uoluntatem habuit non fallendi, et ille, quia uoluntatem habuit uerum dicendi. non enim nunc agitur, quis eorum peccauerit, sed quis mentitus sit. cito enim uidetur ille peccasse, qui uerum dicendo egit,
Abbreviated transcription (Latin):
utilis ẽ. Immo malus ẽ. in qnͣtũ diaboli
ẽ. S bonus ⁊ omp̃c ds̃ est: qui etiã dema¬
tia eius multa iusta ⁊ bona oꝑatur. Nõc
diabolo imputat᷑ nisi uoluntas sua. qua
natur facere male. ñ dei ꝓuidentia quel
illo bene facit. Postremo quoniã cũ manil¬
is nobis de religione questio ẽ. questio aud
religionis ẽ. quid de deo pie sentiat᷑. quol¬
am negare ñ possum in miseria peccati
genus humanũ. illi dicunt naturam
in miseria nos negamus: s eam natus¬
tentia iudicandis̃. De illis itaq ñ parua q̃sti¬
o ẽ quos ꝓposuimus. unũ qui scit aut putat se
falsum dicere.⁊ ideo dicit ne fallat. uelut si a¬
liqua uiam nouerit obsideri a latronib. ⁊ti¬
mens ne per illam ꝑgat homo cuiꝰ saluti pro¬
spicit. ⁊ eum scit sͥ ñ eredere: dicat eam uiam
ñ habere latrones. ad hoc ut illac ñ eat. dũ
ideo credit latrones ibi eẽ. quia ille dixit ñ
ibi eẽ. cui ñ credere statuit mendacẽ putans:

Expanded text:
tum diabolus est; sed bonus et omnipotens Deus est, qui etiam de malitia ejus multa justa et bona operatur. Non enim diabolo imputatur, nisi voluntas sua, qua conatur facere male, non Dei providentia, quae de illo bene facit. is nobis de religione quaestio est, quaestio autem religionis est, quid de Deo pie sentiatur, quoniam negare non possunt in miseria peccatorum esse genus humanum; illi dicunt naturam Dei esse in miseria: nos negamus, sed tentia iudicandi sunt. de illis itaque non parua quaestio est, quos proposuimus: unum, qui scit aut putat se falsum dicere et ideo dicit, ne fallat — uelut si aliquam uiam nouerit obsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat eam uiam non habere latrones ad hoc, ut iliac non eat, dum ideo credit latrones ibi esse, quia ille dixit non ibi esse, cui non credere statuit mendacem putans
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Flãmea uero framea uersatilis. tempora¬
les pene intelligunt᷑: quoniã tempora uolu¬
bilitate uersant᷑. Propteraa ⁊ flãmea dr̃: qͥa
urit quodãmodo omĩs tͥbulatio. S aliud
est uri ad consũptionem: aliud ẽ uri ad pur¬
gationem: Nam ⁊ aplłs dicit. Quis scanda¬
lizatur: ⁊ ego ñ uror : S iste affectus pur¬
gabat eum magis: quia de caritate uenie¬
bat. Et ille tͥbulationes quas iusti patum¬
tur ad ip̃am ꝑtinent flammeã frameam:
quoniã in igne probat᷑ aurum ⁊ argentũ:
& homines acceptabiles in camino humi¬
lationis. Et iterũ. Uasa figuli probat for

Expanded text:
dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporadicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis . Et iterum: Va
Abbreviated transcription (Latin):
demissus. ut aliquando manũ porrigat ad
arborem uite: ⁊ uiuat ineternum. Maniᷤ
aũ porrectio bene significat crucem: ꝑ quam
uita ȩterna recuꝑat᷑. Quamuis etiã si illo
modo intelligamus ne porrigat manũ⁊ ui¬
uat inet̾num. ñ iniusta pena ẽ post peccatũ
int̾elusum ẽẽ aditum ad sapientiã: donec dĩ
miscłia mensuris temporũ reuiuiscat qui
mortuus ẽ. ⁊ inueniat᷑ qui ꝑierat. Demis¬
sus ẽ gͦ de paradẏso suauitatis. ut oꝑaret᷑
terram de qua sumptus fuerat: idest ut in
corꝑe isto laboraret. ⁊ ibi si posset collocaret
sͥ meritum redeundi. Moratus ẽ autẽ cõtra
paradysum in miseria: que utiq beate uite
contraria ẽ. Nam beatam uitã paradysi no
bin ⁊ flammeã frameã que uersat᷑. que u¬
no nomine uersatilis dici potest: ad custo¬
diendam uiam arboris uite. Sicut illi uo¬
lunt qui hebrea uerba in scͥpturis int̾pre¬
tati s̃. cherubin. latine scientie plenitudo ẽẽ

Expanded text:
dimissus, ut aliquando manum porrigat ad dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis etiam si illo modo intelligamus, ne manum porrigat, et vivat in aeternum, non injusta poena est post peccatum interclusum esse aditum ad sapientiam, donec Dei misericordia mensuris temporum reviviscat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisibim et flammeam frameam quae versatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Scientiae plenitudo esse