comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocabitur nomen tuũ iacob: sed
isrł erit nom̃ tuũ. Et uocatum est
nom̃ eius isrł. Dudũ nequa quã
ei ab angło nom̃ inponitur : sed
quod inponendũ adõsit p̃dicitur
Quod igitur ibi futurũ promittit᷑ :
hic docetur expletur. Et factũ est
inter rachanaan ut uenir& eu fretha
peperit rachel. Verbũ hebraicũ
chabratha in consequentibus
ubi iacob loquitur adioseph
ego autem cũ uenirẽ demeso¬
potamie siriȩ mortua est mat̾
tua rachel interra chanaan in
uia ippodromi: ut uenirẽ efra
tha. nescio quid uolentes ipo
tulerunt. Et statim ibi ubi in
hebreo dicitur. & sepelierunt
eã inuia effratha haec est beth¬
leem rursũ septuaginta int̾¬
pretes ꝓ effrata posuerunt
hipodromũ cum utique sic
possit. Aquila autẽ hoc ita
transtulit. & factũ est . Rcc eoa
introiens in effratha. Sed me¬
lius est sitrans feratur in electo
terrae tẽ pore cũ introierit in¬
efratha. Porro uernũ tempus
significat cum in florẽ cuncta

Expanded text:
vocabitur 360 nomen tuum Jacob, sed vocabitur 360 nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum: et vocavit noei ab angelo nomen imponitur, sed quod imponendum a Deo sit, praedicatur. Quod igitur ibi futurum promittitur, hic docetur expletum. Sequitur: Et fin terra Chanaan, ut venirent Ephrata, peperit Rachel . Verbum Hebraicum Cabratha in consequentibus, ubi Jacob loquitur ad Joseph: Ego autem cum venissem de Mesopotamia Syriae mortua est mater tua Rachel in terra Chanaan, in via Hippodromi, ut venirem Ephrata , nescio quid volentes Hipps transtulerunt, et statim ibi, ubi in Hebraeo dicitur: Et sepelierunt eam in via Ephrata, hoc est, Bethlehem, rursum Septuaginta interpretes pro Ephrata posuerunt Hippodromum, cum utique si Cpossit. Aquila autem hoc ita transtulit, Et factum est, καθ' introiens in Ephrata. Sed melius est si transfterrae tempore cum introiret Ephratha. Porro vernum tempus significat, cum in florem cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
natũ sit propterea eandẽ ciuitatẽ
filius eius. ad portã ciuitatis suae.
& locuti sunt ad uiros ciuitatis di¬
centes. uin isti pacifici nobis sunt.
ubi nunc septua ginta inter p̃tes
pacificos transtulerunt: aquila
id est consũ matos atque perfectos.
proquo inhebreo legitur. SaLaMIN
Ex quo perspicuũ est uerũ eẽ illud
quod supra desalẽ diximus. Et in¬
tro gres si sunt ciuitatẽ diligenter
& inter fecerunt om̃em masculinũ.
Proeo quod ingrecis legitur ac̃GAaUC
id est diligenter : inhebreo scriptumẽ.
dñt. idest audacter & confidenter.
Et uenit iacob inlutã interra chana-¬¬
an que est bethel. Ecce manifestis¬
sime conprobatur bethel nonulã¬
maus. ut supra dictũ est : sedluzã
id est amigdalum ante uocitatã:
& mortua est debora nutrix rebecce
& sepulta est iuxta bethel. Simor¬
tua est nutrix rebecce nomine
quare ibi substantiã p osuerunt
hic nutricẽ. Et dixit ei ds̃. Iãnon

Expanded text:
natum sit, propterea eamdem civitatem natum sit, propterea eamdem civitatem filius ejus ad portam civitatis suae, et locuti sunt ad viros civitatis dicentes, viri isti pacifici nobis Al. nobiscum sunt. Ubi nunc Septuaginta Interpretes pacificos transtulerunt, Aquila id est, consummatos atque perfectos, pro quo in Hebraeo legitur   SALAMIM. Ex quo perspicuum est, verum esse illud quod supra de Salem diximus. Et introgressi sunt civitatem diligenter, et interfecerunt omne masculum. Pro eo quod in Graecis legitur ἀσφαλὼς, id est, diligenter: in Hebraeo scriptum est, BETE  , id est, audacter et confidenter. Et venit Jacob in Luzam in terram Chanaan, quae est Bethel. Ecce manifestissime comprobatur, Bethel non Ulammaus, ut supra dictum est, sed Luzam, id est, amygdalon ante vocitatam. Et mortua est Debbora nutrix Rebeccae, et sepulta est juxta Bethel. Si mortua est nutrix Rebeccae nomine n possumus, quare ibi substantiam posuerunt, hic nutricem. Et dixit ei Deus, jam non
Abbreviated transcription (Latin):
domũ: & peccoribus suis ȩdifi¬
cauit tabernacula. Ideo uocauit
nomen loci illius tabernacula.
Ubi nos tabernacula habemus.
in hebreo legitur SCO TNCOTN
Est autẽ usque hodie ciuitas
trans iordanẽ hoc uocabulo inter
partes scito poleos: dequa in libro
locorũ scripsimus. Et uenit iacob
salem ciuitatẽ sichem in terra canaan
cũ ueniss& demeso potamiae siriȩ
Error oboritur quo modo salem
sichen ciuitaf: appelletur: cũhiłm
inqua regnauit melchi sedech salẽ
ante sit dicta. Aut igitur unius
urbs utraque nominis est quod &iã
depluribus udeae locis possumus
inuenire. utidẽ urbis & loci nomen
in alia atque alia tribusit: aut certe
istam salẽ quȩ nunc prosichẽ nomi¬
natur dicimus hic inter pretari con¬
sũ matã atque perfectã. Et illa
que postea hierusalẽ dicta est pa¬
cificã nr̃o sermone trans ferri.
Vtrũque enĩ accentu paululum.
declinato hoc uocabuldm sonat.
Tra dunt hebrei quod claudicantis
femur iacob ibi con ualuerit & sa¬

Expanded text:
domum, et pecoribus suis aedificavit tabernacula: ideo vocavit nomen loci illius Tabernacula. Ubi nos tabernacula habemus, in Hebraeo legitur   SOCHOTH. Est autem usque hodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo in parte Scythopoleos, de qua in libro Locorum scripsimus. Et venit Jacob Salem civitatem Sichem in terram Chanaan, cum venisset de Mesopotamia Syriae. Error oSichem civitas appelletur, cum Jerusalem, in qua regnavit Melchisedech, Salem ante sit dicta. Aut igitur unius urbs utraque nominis est, quod etiam de pluribus Judaeae locis possumus invenire, ut idem urbis et loci nomen in alia atque alia tribu sit, aut certe istam Salem quae nunc pro Sichem nominatur, dicemus hic interpretari consummatam atque perfectam, et illam quae postea Jerusalem dicta est, pacificam nostro sermone transferri. Utrumque enim, accentu paululum declinato, hoc vocabulum sonat. Tradunt Hebraei quod claudicantis femur Jacob ibi convaluerit et sa
Abbreviated transcription (Latin):
iquis ep̃s aut pb̃r. aut abb. ꝑ peccuniã
hanc obtinuerit dignitatẽ. deiciat᷑
ipse & ordinator eiꝰ. & a cõmunione
scã modis om̃ib arceatur. et sit arethe¬
ma sic̃ simon magus apetro.

Expanded text:
iscopus, aut presbyter, aut abbas per pecuniam hanc obtinuerit dignitatem, dejiciatur ipse et ordinator ejus, et a communione sancta modis omnibus abscindatur, et sit anathema sicut Simon magus a Petro.
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Sed siqͣcausa forte int̾ras ꝑti
nentes ad partẽ suarũ ȩccłiarũ &
monasteriorũ euenerit: & pacifice
n potuerit ordinari. apudelectos
abbes. & alios patrestimentes dm
sine uoluntaria dilatiorie mediis
sacro euangłiis finiat᷑. De functo
uͦ abbe ciuꝰquã c̃gregationis. non ex¬

Expanded text:
facere, sed si qua causa forte inter terram facere, sed si qua causa forte inter terram venientem ad partem suarum ecclesiarum et monasteriorum evenerit et pacifice non potuerit ordinari, apud electos abbates et alios patres timentes Deum, sine voluntaria dilatione mediis sacrosanctis evangeliis finiatur. Defuncto autem abbate cuiusque congregationis, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
Uã sit necessariũ monasteriorũ
qͥeti ꝓspicere & de eorꝰ ꝓpetua securi¬
tate tractare ante actũ nos offic iũ
qđ in regimine cenobii ex ibiumus
informãt. & qͥa inplurimis monaste¬
riis multa ap̃sulibus p̾iudicia et
grauamina monachos ꝑtulisse nos-¬
cimꝰ. oportet ut urȩ frnitatis ꝓuisio
de fut᷑a eorũ qͥeta salubri disponat
ordinatione. qͣtinꝰ c̃u̾santes in illis
in dĩ seruitio grã illiꝰ suffragante:
m̃te lib̾a ꝑseuerent. Sed ne ẽxeni i¬
quȩ magis em̃danda .e. c̃suetudine
quisqͣm monachis qͥcquã molestiȩ
quȩ inferiꝰ enumeranda curauimꝰ
ita studio fr̃nitatis epõrũ debeant
custodiri. ut ex eis nͣ possit ult̾ius
inferende inquietudinis occasio
reperiri.
xp̃i. et ex auctoritate beati Petri apło¬
rũ pͥncipis ꝓhibemꝰ cuiꝰ uice huic
reditib rebus. ł cartis monasterioN
ł de cellis. & uillis quȩ ad ea ꝑtinent
quocũq mͦ. ł qualib& occasione mo¬
uere. ł dolos. ł ĩmis siones aliquas

Expanded text:
uam sit necessarium monasteriorum quieti prospicere, & de eorum perpetua securitate tractare, anteactum quod in regimine cenobii exhibuimus, informat, et quia in plurimis monasteriis multa a presulibus preiudicia atque gravamina monachos pertulisse cognoscimus, oportet ut nostre fraternitatis provisio de futura quiete eorum salubri disponat ordinatione, quatenus conversantes in illis in Dei servitio gratia ipsius suffragante mente libera perseverent. Sed ne ex ea, que magis emendanda est, consuetudine quisquam monachis quicquam molestie que inferius enumerare curabimus ita studio fraternitatis episcoporum debeant custodiri, ut ex eis non possit ulterius inferende inqureperiri. ostri Jesu Christi, et ex auctoritate beati Petri apostolorum principis, cujus vice huic reditibus, rebus, vel de cellis vel villis quę ad ea pertinent quocumque modo seu qualibet occasione minuere, vel dolos vel immisiones aliquas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonã inuenire nequeunt. sollert̃
sibi de aliis monasteriis similit̾ eliganł
tibus criminibus qđ absit. quȩ sacri
canones puniri monstraN. Parit̾ aut̃
custodiendũ. ut inuito abb̃e ad alia¬
monasteria. ł ordines sacros. ł cleri
Descriptiones quoq rerũ ł cartarũ.
aliis abb̃ibus causasrerũ inuentarũ.
monasteri i adqͥsitis. ł datis. ad qui
recessibus & eoru receptaculis ulla
ibi cathedram collocare. ł qͣmlibet
loci fuerit rogatus. qͣtin monachi
sc̃ꝑ maneaNt in abbum suorũ potes¬
tate. nullusq monachũ sine testi¬
monio ł c̾cessione abb̃is teneat. ł ad

Expanded text:
rsonam invenire nequeunt, solerter sibi de aliis monasteriis similiter eligant tibus criminibus, quod absit, quae sacri canones punire monstrantur. Pariter autem custodiendum est ut invito abbate ad monasteria, aut ad ordines sacros, vel Descriptiones quoque rerum et chartarum aliis fratribus causas rerum inventarum monasterii adquisitis vel datis adquirenrecessibus aut eorum receptaculis ulla ibi cathedram collocare vel quamlibet loci fuerit rogatus, quatenus monachi semper maneant in abbatum suorum potestate; nullusque monachum sine testimonio vel concessione ab his in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
tamen hic confessio progratiarum
actione aut prolaude accipitur :
ut frequenter inpsalmis & ineuan¬
gelio. confiteor tibi dñe pater
caeli & terrae. idẽ. gratias ago tibi
siue glonficote. Et concepit bala
& peperit iacob filiũ : & dixit rachel.
Iudicauit me dñs. & ex audiuit
uocẽ meã: & dedit mihi filium.
Propterea uocauit nomen eiusdan.
Causam nominis expressit: ut a¬
beo quod iudicass& se dñs filio
ancillȩ iudicui nomen inponer&
dan quippe inter pretatur iudi¬
cium. Et concepit adhuc & peperit
bala ancille rachel filiũ secundũ iacob.
& dixit rachel habitare me fecit ds̃ ha¬
bitationẽ cumsorore mea & inualui.
It uocauit nomen eius neptalim. causa
nominis neptali aliohic multo exponit᷑.
quam in libro hebreorũ nominũ scripta
est. Unde & aquila ait. cΥNANeCTE¬

Expanded text:
tamen hic confessio pro gratiarum tamen hic confessio pro gratiarum actione, aut pro laude accipitur, ut frequenter in Psalmis, et in Evangelio : Confitebor tibi, Domine, pater coeli et terrae, id est, gratias ago tibi, sive glorifico te. Et concepit Bala, et peperit Jacob filium: et dixit Rachel: Judicavit me Dominus, et exaudivit vocem meam, et dedit mihi filium: propterea vocavit nomen ejus Dan. Causam nominis expressit, ut ab eo quod judicasset se Dominus, filio ancillae, judicii nomen imponeret: DAN   quippe interpretatur judicium. Et concepit adhuc, et peperit Bala ancilla Rachel filium secundum Jacob: et dixit Rachel: Habitare fecit me Deus habitatione cum sorore mea, et invalui: et vocavit nomen ejus Nephthalim. Causam nominis Nephthalim, alia hic multo exponitur, quam in libro Hebraeorum Nominum scripta est. Unde et Aquila ait, συ
Abbreviated transcription (Latin):
uisionis filius. Et concepit inquit
alterũ filium: & dixit. Qm̃ exau¬
diuit me dñs eo quod odio haber&¬
me uirmeus. & dedit mihi &iam
hunc & uocauit nomeneiꝰ simeon.
Abeo quod sit ex audita simeoni
nomen inposuit. Si meon quippe
inter pretatur auditio. Detertio
uero sequitur. & concepit adhuc
& peperit filiũ. & dixit. Nunc mecũ
erit uirmeus : quia peperi ei tres
filios. ideo uocauit nomen eiꝰ leui
Ubi nos legimus apud meerit uir
meus aquila inter pretatus est ap¬
plicabitur mihi uirmeus. quod
hebreorum aliter trans fertur. ut
dicant prosequetur meuir meus.
Id est non ambigo deamore in me
uirimeus: erit mihi in hac uita
comes. & eius dilectio meadmor¬
tem usque deduc&. & prosequitur.
tres enimfilios ei genui. Et conce¬
pit & peperit filiũ & genuit & dix̃.
Nunc super hoc confitebor d ño
Et obiduocauit nomen eilida. Iudas
confessio dicitur. A confessione itaq
confessoris nomenest dictũ. Uerũ¬

Expanded text:
visionis filius. Et concepit, inquit, visionis filius. Et concepit, inquit, alterum filium et dixit: Quoniam exaudivit me Dominus, eo quod odio me haberet vir meus, et dedit mihi etiam hunc: et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod sit exaudita, Simeon nomen imposuit. SIMEON   quippe interpretatur auditio. De tertio vero sequitur: 350 Et concepit adhuc, et peperit filium, et dixit: Nunc mecum erit vir meus, quia peperi ei tres filios: ideo vocavit nomen ejus Levi. Ubi nos legimus, Apud me erit vir meus, Aquila interpretatus est, applicabitur mihi vir meus, quod doctoribus Hebraeorum aliter transfertur, ut dicant, prosequetur me vir meus, id est, non ambigo de amore in me viri mei: erit mihi in hac vita comes, et ejus dilectio me ad mortem usque deducet, et prosequetur: tres enim filios ei genui. Et concepit, et peperit filium, et dixit: Nunc super hoc confitebor Domino, et ob id vocavit nomen ejus Juda. JUDA   confessio dicitur. A confessione itaque confessoris nomen est dictum. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
men loci illius bethel & prius luza
uocabulum ciuitatis. Antique om̃s
scripturae uerbo ulam siue aela ple¬
ne sunt: quod nihil aliud significat.
nisi ante aut prius. uel uestibulum
siue suꝑ liminare. ł postes. Cõplegͦ
ebdomadẽ istius: & dabo &iã hanc
tibi. Post quã lia iacob fraude deceptꝰ
pro rachel uaxorẽ acceperat: diciturei
a socero laban: ut septem dies post
nuptias sororis prioris expleat. &
sic accipiat rachel proqua iterũ
ut quidam male estimant. postuii.
annos alios rachel accepit uxorem:
sed postuii dies nuptiarum uxoris
primae. Nam sequitur. & ingres¬
sus est adrachel: & dixit rachel
magis quamliam & seruiuit eiuii.
anñis alus. Et concepit &peperit
filium. & uocauit nomeneiusruben.
Omniũ patriarcharum propter
conpendium lectionis. EΙMΟΛ¬
cũtiac. nominum uolo pariter dicere
Et uocauit inquit ruben nomen
eius dicens quia uidit dñs humi¬
litatẽ meã. Ruben inter pretatur

Expanded text:
men loci illius Bethel et prius Luza men loci illius Bethel et prius Luza vocabulum civitatis. Antiquae omnes Scripturae verbo Ulam, sive Elem plenae sunt, quod nihil aliud significat, nisi ante aut prius, vel vesive superliminare, vel postes. Comple ergo hebdomadam istius: et dabo etiam hanc tibi. Postquam Liam Jacob fraude deceptus pro Rachel uxorem acceperat, dicitur ei a socero Laban ut septem dies post nuptias sororis prioris expleat, et sic accipiat Rachel, pro qua iterumut quidam male aestimant, post septem annos alios Rachel accepit uxorem, sed post septem dies nuptiarum uxoris primae. Nam sequitur: Et ingressus est ad Rachel, et dilexit Rachel magis quam Liam, et servivit ei septem annis aliis . Et concepit, et peperit filium, et vocavit nomen ejus Ruben. Omnium patriarcharum propter compendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, Ruben nomen ejus, dicens: Quia vidit Dominus humilitatem meam. RUBEN   interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
Iacob sub plantator inter pretatur.
Abeo igitur quod fratrẽ arte deceperit
allusit̾ ad nomen: quia ideo iacob ante
uocatus est quod inortu plantẽ fratris
apprehenderat. Et frĩ tuo serues. &erit
quando depones & solues iugum illius
decollo tuo. Significat quodidum ei
seruituri sint iudeis & tempus eẽ uentu¬
rum quando decollo iugũ seruitutis
abiciant. eorum que imperio contradi
& solueris iugum decollo tuo: iudetur
pendere sententia nec esse cõpleta. It
uocauit iacob nomen loci illius bethel
&ulã maus erat nomen ciuitati prius.
Abeo quod supra dixerat quod terribi¬
lis locus iste non est haec nisi domus di
& haec porta caeli nunc loco nomen
inponit & uocat illum bethel id est do¬
mum dĩ : quilocus uocabatur anteluta.
quod inter pretatur nuax siue a micda¬
lum. Unde ridicule quidam uerbum
hebraicũ ulã nomen eẽ. urbis putant.
quum ulã inter pretatur prius. Ordo
itaque iste ẽ. lectionis & uocauit no¬

Expanded text:
Jacob, supplantator interpretatur. Jacob, supplantator interpretatur. Ab eo igitur, quod fratrem arte deceperit, allusit ad nomen. Qui ideo Jacob ante vocatus est, quod in ortu plantam fratris apprehenderat. Et fratri tuo servies: et erit quando depones, et solves jugum illius de collo tuo. Signat quod Idumaei servituri sint Judaeis, et tempus esse venturum, quando de collo jugum servitutis abjiciant, eorumque imperio contradicet solveris jugum de collo tuo, videtur pendere sententia, nec esse completa. Et vocavit Jacob nomen loci illius Bethel, et Ulammaus erat nomen civitatis prius. Ab eo quod supra dixerat: 349 Quam terribilis est locus iste: non est hic nisi domus Dei, et haec porta coeli: nunc loco nomen imponit, et vocat illum BETHEL  , id est, domum Dei: qui locus vocabatur ante LUZA   quod interpretatur nux, sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum ULAM  , nomen esse urbis putant: cum ULAM interpritaque est iste locutionis: Et vocavit no
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas bersabeae. hoc est satiuritatis.
lic& enim supra exuerbo ui ramenti
siue eocseptenario ouiũ numero qđ
sabeae dicitur asseueremus bersabeȩ
appellatã : tamen nunc exeo quod
aqua inuenta est isaac ad nomen ci
uitatis queita uobatur alludens decli
simma id est hebreũ samech posuit
Alioquin nec iuixta allegoriae legem:
post tantos puteos. in fine uirtũtũ
nequaquam congruit utisaac aquã
uir pilosus legimus in hebreo scriptũ ẽ.
seir: unde postea montis seir regio
inqua uersabatur est dicta. Diximꝰ¬
& dehoc supra. Et sumpsit rebecca
uestimenta esau fili sui maiorisq
erant desiderabilia ualde apud se
domi. Itinhoc loco tradunt hebrei.
primo genitos functos officio sacer¬
dotum: & habuisse uestimentum
sacer dotale. quo induti dõ uictimas
offerebant antequã aaron in sacerdo¬
tiũ eligeretur. Et dixit esau. luste
uocatum ẽ. nomen eius iacob: sub¬
plantauit enim me ecce secundo.

Expanded text:
civitas Bersabee , hoc est, puteus saturitatis. civitas Bersabee , hoc est, puteus saturitatis. Licet enim supra ex verbo juramenti, sive ex septenario ovium numero, quod sabe dicitur, asseruimus Bersabee appellatum, tamen nunc ex eo quod aqua inventa est, Isaac ad nomen ejus civitatis, quae ita vocabatur illudens, declisigma, id est, Hebraeorum samech posuit. Alioquin et juxta allegoriae legem post tantos puteos in fine virtutum nequaquam congruit ut Isaac aquam  pilosum legimus, in Hebraeo scriptum est SEIR  . Unde postea montes Seir, et regio, in qua versabatur, est dicta: diximus de hoc et supra. Et sumpsit Rebecca vestimenta Esau filii sui majoris, quae erant desiderabilia valde apud se domi. Et in hoc loco tradunt Hebraei, primogenitos functos officio sacerdotum, et habuisse vestimentum sacerdotale, quo induti, Deo victimas offerebant, antequam Aaron in sacerdotium eligeretur. Et dixit Esau, juste vocatum est nomen ejus Jacob. Supplantavit enim me ecce secundo.
Abbreviated transcription (Latin):
eius latitudo. Prolatitudine. inhe¬
breo hab& rooboth. hoc est plateas
eius. & abimelech iuit ad eum dege¬
raris: & ochorath ꝓnubus eius. et
fichol princeps militiae eius. Pro
ochozath pronubo. in hebreo hab&
collegium amicorum eius: ut
nontã homi nẽ signific& quã amico¬
rum turbam quecum rege uenerat.
in quibus fuit & fichol princeps
exercitus eius. It uenerunt serui
isaac : & nonciauerunt ei deputeo
quẽ foderunt & dixerunt ei. Inue¬
nimus aquam. & uocauit nomen
eius saturitas. Nescio quomodo
in lax inter pretibus habeatur.
& uenerunt pueri isaac & nonci¬
auerunt ei deputeo quẽ foderunt
& dixcerunt ei non inuenimus
aquã. & uocauit nomen eius
iuramentum. Quae enim hehi¬
MOAOTIA ẽ propterea uocari
uiramentum quod aquã non
inuenerint :Econtrario inhe¬
breo cui inter pͣtationi aquila
quoque consentit & symmachus:
hoc significat quod uenerint
aquã & propterea appellatus
sit puteus ipse saturitas. & uocata

Expanded text:
ejus latitudo. Pro latitudine, in Heejus latitudo. Pro latitudine, in Hebraeo habet ROOBOTH  ejus . Et Abimelech ivit ad eum de Geraris, et Ochozath pronubus ejus, et Phicol princeps militiae ejus. Pro Ochozath pronubo, in Hebraeo habet, collegium amicorum ejus: ut non tam hominem significet, quam amicorum turbam, quae cum rege venerat, in quibus fuit et Phicol princeps exercitus ejus. Et venerunt servi Isaac, et nuntiaverunt ei de puteo, quem foderunt: et dixerunt ei, invenimus aquam: et vocavit nomen ejus saturitas. Nescio quomodo in Septuaginta Interpretibus habeatur: Et venerunt pueri Isaac, et nuntiaverunt ei de puteo, quem foderunt: et dixerunt ei, non invenimus aquam: et vocavit nomen ejus juramentum. Quae enim etymologia est, propterea vocari juramentum, quod aquam non invenerunt? E contrario in Hebrquoque consentit et Symmachus, hoc significat, quod invenerit aquam, et propterea appellatus sit puteus ipse Saturitas. Et est vocata
Abbreviated transcription (Latin):
inuallem gerarorum &abitauit
ibi. Pro ualle torrentem hab&
inhebreo. Neque enim isaac post¬
quam magnus factus est habitare
potuit inualle habitauit autem
intorrente dequo scriptum de
torrente inuiabibit. Dequo &iã
helias tempore famis bibit. Sed
quia helias nonerat perfectus ut
xp̃s: ideo ei torrens ille aruit.
Dñs uero noster &iam intorrente
traditus est : dedicans regenerati¬
onem nostram & baptismisacram̃tũ.
Et foderunt pueri is aac inualle
gerarorum : & inuenerunt ibi
puteum aque uiue. Ethic ualle
torrens scriptus est. Num quam
enim inualle inuenitur puteus
aque uiuȩ. Et foderunt puteũ
alterum & altercatisunt &iam
super eo & uocauit nomen eius
inimiciciae. Pro inimiciciis qđ
transtulerunt id est aduersum
atque contrarium. inhebreohab&
satanan. Ex quo intellegimus
satanan contrarium interp̃tari
Et foderunt puteum alium: & non
litigauerunt cũ eis. &uocauit nomen

Expanded text:
in vallem Gerarum, et habitavit in vallem Gerarum, et habitavit ibi. Pro valle, torrentem habet in Hebraeo. Neque enim Isaac postquam magnificatus est, habitare poterat in valle. Habitavit autem in torrente, de quo scriptum est: De torrente in via bibet . De quo etiam Elias tempore famis bibit. Sed quia Elias non erat perfectus, ut Christus: ideo ei torrens ille aruit . Dominus vero noster, etiam in torrente traditus est: dedicans regenerationem nostram et Baptismi sacramentum. 347 Et foderunt pueri Isaac in valle Gerarum, et invenerunt ibi puteum aquae vivae. Et hic pro valle, torrens scriptus est; numquam enim in valle invenitur puteus aquae vivae. Et foderunt puteum alterum, et altercati sunt etiam super eo: et vocavit nomen ejus, inimicitiae. Pro inimicitiis, quν transtulerunt, id est, adversum atque contrarium, in Hebraeo habet, SATANA  . Ex quo intelligimus satanam, contrarium interpretari. Et foderunt puteum alium, et non litigaverunt cum eis: et vocavit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
deficio. Propterea uocatum nomen
eius edom. Rubrum siue fuluum
igitur quod rubro cibo uendiderit
primo genita sua: fului idest edom
sortitus est nomen. Seminauit autẽ
isaac in terra illa: & inuenit in anno
illo centuplum ordei. lic& in alina
terra seminauerit is aac : tamen non
puto quod tanta ei fertilitas hordei
fuerit. Unde melius puto illud ẽẽ.
quod habetur inhebreo &aquila quoq
transtulit: & inuenit in anno illo
centuplum estimatum id est
eisdem litteris & estimatio scri¬
batur & hordeum: tamen esti¬
mationis. Caapiãa. leguntur.
hordea uero. cõpim. Tacens aut̃
scriptura genus frugum quod
centuplicauerit: uidetur mihi
cunctarũ in illo uirtutum osten¬
disse multiplicationem . deniq
sequitur. Et benedixit ei dñs.
& magnus factus est uir: &am¬
bulabat uadens & magnificat᷑
donec magnus fier& uẽhement
Felicitas autem multiplicati hordei :
ignoro siquem possit facere glorio¬
sum. Et abut inde isa ac: & uenit

Expanded text:
deficio: propterea vocatum est nomen deficio: propterea vocatum est nomen ejus Edom. Rubrum, sive fulvum,ab eo igitur, quod rubro cibo vendiderit primitiva sua, fulvi, id est, Edom sortitus est nomen. Seminavit autem Isaac in terra illa, et invenit in anno illo centuplum hordei. Licet in aliena terra seminaverit Isaac, tamen non puto, quod tanta ei fertilitas hordei fuerit. Unde melius puto illud esse, quod habetur in Hebraeo, et Aquila quoque transtulit: Et invenit in anno illo centuplum aestimatum, id esteisdem litteris et aestimatio scribatur et hordeum, tamen aestimationes, SAARIM   leguntur, hordea vero SORIM. Tacens autem Scriptura genus frugum, quod centuplicaverit, vicunctarum in illo virtutum offendisse multiplicationem. Denique sequitur. Et benedixit ei Dominus et magnificatus est vir, et ambulabat vadens magnificatus, donec magnus fieret vehementer. Felicitas autem multiplicati hordei, ignoro, si quem possit facere gloriosum. Et abiit inde Isaac, et venit
Abbreviated transcription (Latin):
liorum suorum mortuus est super¬
stitibus liberis. & nullo prius morte
prerepto. Fratres autem ꝓfiliis ap¬
pellari. iacob quoque adlaban
demonstrat dicens. Quod est peccatũ
meum quia persecutus est postme.
& quia scrutatus esomnia uasa mea.
Quid inuenisti deuniuersis uasis
mus tuae : Ponatur coram fratrib
meis & fratribus tuis. & iudicent
internos. Nec enim posumus cre¬
dere ut scriptura commemorat.
quod iacob exceptis liberis secum
fratres aliquos habuerit. Et conce¬
pit rebecca uxor ei: & mouebantur
id est ludebant siue calcitrabant
Ut aquila transtulit confringebant
filu inutero eius. sim machus uero
ãhta aahñ. id est insimilitudine
auis insuperficice ferebantur.
Et egressus est rubeus totus sicut
in hebreo hab&. chip. unde esau sicut
& alibi legimus. chis. idest pilosus est
dictus. Et̃ dixit esau iacob Damihi
gustum decoctione rubea ista: quia

Expanded text:
liorum suorum mortuus est, superliorum suorum mortuus est, superstitibus liberis, et nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro filiis appellari, Jacob quoque ad Laban demonstrat, dicens: Quod est peccatum meum, quia persecutus es post me: et quia scrutatus es omnia vasa mea? Quid invenisti de universis vasis domus tuae? Ponatur coram fratribus meis et fratribus tuis: et dijudicent inter nos . Nec enim possumus credere, ut Scriptura commemoret, quod Jacob, exceptis liberis, secum fratres aliquos habuerit. Et concepit Rebecca uxor ejus, et movebantur κίρτων, id est, ludebant, sive calcitrabant; quod Aquila transtulit, confringebantur filii in utero ejus. Symmachus vero διέπλεον, id est, in similitudinem navis in superficie ferebantur. Et egressus est primus rubeus totus, sicutin Hebraeo habet SEIR  . Unde et Esau, sicut et alibi legimus, Seir, id est, pilosus est dictus. Et dixit Esau Jacob: da mihi gustum de coctione rubea ista, quia
Abbreviated transcription (Latin):
exponere eo quod luce & dici oꝑibus
plenus occubuerit: tamen magis
MΑ̃Α ΠΑCΙIΝM facit sisimpliciter
ponatur plenus . Ethȩc nomina
filiorum ismahel. & in nominib:
sius & in generationibus suis. Pri¬
mogenitus his mahelis. nabahot.
& cedar. & reliqui usque adeũ
locum ubi ait. & habitauerunt
abeuila usque sur que est con¬
tra faciem aegypti uenientibus
inassirios. In conspectu om̃iũ
frm suorum cecidit. duodecĩ
filii nascuntur ismahelo: ȩquib
primogenitus fuit naebaehot.
a quo omnis regio ab eufrate
usque ad marẽ rubrum naba¬
thena usque hodie diciturque
pars arabiae est. Nam & fami¬
lia eorum oppidaque & pagi
ac munita castella & tribus eoꝵ.
appellatione celebrantur. ab uno
eahis cedar indeserto. Et dum
alia regio theman ad austrum
&cedema adorientẽ plagam dicitur.
omnium frm̃ suoorum habitabit.
uerius est illud quodnos posuimus
coram omnibus fratribus suis occu¬
buit. idest inmanibus omnium fi¬

Expanded text:
exponere, eo quod luce et diei operibus exponere, eo quod luce et diei operibus plenus occubuerit: tamen magis ad anagogen facit, si simpliciter ponatur plenus. 345 Et haec nomina filiorum Ismael in nominibus suis et in generationibus suis. Primogenitus Ismaelis Nabajoth, et Cedar, et reliqui, usque ad eum locum ubi ait: Et habitaverunt ab Evila usque Sur, quae est contra faciem Aegypti venientibus in Assyrios, in conspectu omnium fratrum suorum cecidit. Duodecim filii nascuntur Ismaeli, e quibus primogenitus fuit Nabajoth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabathena usque hodie dicitur, quae pars Arabiae est. Nam et familiae eorum, oppidaque et pagi, ac munita castella, et tribus eorum hac appellatione celebrantur: ab uno ex his, Cedar in deserto, et Duma alia regio, et Theman ad austrum, et Cedema ad orientalem plagam dicitur. omnium fratrum suorum habitavit : verius est illud quod nos posuimus, coram omnibus fratribus suis occubuit, id est, in manibus omnium fi
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur eyAMΩN usque ad
maris rubri termi nos. Dicituraut̃
unus x posteris abrahe qui appel¬
labatur AFHR. duxisse aduersũ
libiam exercitum: &ibi uictis
hostibus consedisse eius que posteros
ex nomine &actu africam nun¬
cupasse. Huius rei testis est alexan
der qui dicitur poliystor. & eleo¬
dimus cognomento malchus:
greco sermone barbarã historiã
retexentes. Quod autem ait.¬
& filii dadan fuerunt asurim.
&latosim. & laomim. & asurim:
in nego ciatores trans ferri putant
Latosim. aens & ferri: quia me¬
talla cudentes: laomim uero
tarum tribuum atque populoꝵ
Aii obhoc casturim uocatos siros
eẽ. contendunt: & apleris que
filiis abrahe excethura occupa¬
tas indie regiones. & mortuusẽ.¬
septu aginta inter pretibus ad¬
ditum est. & deficiens mortuus est
abra ham: quia non conuenit
abrahae deficere et inminui:
Illud quoque quod nos posuimus
insenec tute bona senex & plenꝰ:
ingrecis codicibus ponitur plenꝰ
dierũ. Quod cum sensum uideat᷑

Expanded text:
vocatur Εὐδαίμων, usque ad vocatur Εὐδαίμων, usque ad maris Rubri terminos. Dicitur autem unus ex posteris Abrahae, qui appellabatur Apher, duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi, victis hostibus, consedisse: ejusque posteros ex nomine atavi Aphricam nuncupasse. Hujus rei testis est Alexder, qui dicitur Polyhistor, et Cleodemus cognomento Malchus, Graeco sermone barbaram historiam retexentes. Quod autem et filii Dadan fuerunt Assurim, et Latusim, et Loomim, et Assurim, in negotiatores transferri putant, Latusim aeris ferrique metalla cudentes, Loomim vero tarum tribuum atque populorum. Alii ob hoc Assurim, vocatos Syros esse contendunt, et a plerisque filiis Abrahae ex Cetura, occupatas Indiae regiones. RecSeptuaginta interpretibus additum est: Et deficiens mortuus est Abraham, quia non convenit Abrahae deficere et imminui. Illud quoque quod nos pin senectute bona senex et plenus: in Graecis codicibus ponitur, plenus dierum. Quod cum sensum videatur
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalis dõ uictimas obtulisse. Et
tulit theristrum & operuit se. theris¬
trum pallium dicitur. Genus &iã
nunc arabici uestimenti quo mulie¬
res ꝓuintiae illius uelantur. Et adie¬
cit abraham. & accepit uxorẽ & nom̃
ei cethura. & peperit ei zaram. &iezan.
& madan. & madian. &iesboc. & sue.
&iec zan. genuit saba. & dadan. Et
filui dadan: fuerunt asueri. & latosĩ.
&laomim. Et filii madian. gefar.
aledea. Om̃shi filii ceturae. Et dedit
munera. & dimisit eos abisaac filio
suo. cumadhuc uiuer& in orientẽ
ad terram orientalẽ. E&hura hebreo
sermone copula inter pretatur aut
uincta. Quam obcausã suspicantur
quesarra mortua de concubina tran¬
sierit inuxorẽ. & uidetur depositiiã
abrahe excusari aetas: nesenex post
mor tẽ uxoris suae uetule nouis arguat᷑
nuptus lasciuisse. Nos quod in certũ
est relinquentes. hoc dicimus. quod
decethura nati filii abrahã iuxta
historicos hebreorum occupauerint.

Expanded text:
spirituales Deo victimas obtulisse. Et spirituales Deo victimas obtulisse. Et tulit theristrum, et operuit se. Theristrum pallium dicitur, genus etiam nunc Arabici vestimenti, quo mulieres provinciae illius velantur. Et adjecit Abraham, et accepit uxorem, et nomen ejus Cetura: et peperit ei Zamram, et Jecsan, et Madan, et Madian, et Jesboc, et Sue. Et Jecsan genuit Saba et Dadan. Et filii Dadan fuerunt Asurim, et Latusim, et Laomim. Et filii Madian, Jephar, Aledea. Omnes hi filii Ceturae. Et dedit munera, et dimisit eos ab Isaac filio suo, cum adhuc viveret in Oriente, ad terram orientalem. Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur, aut juncta . Quam ob causam suspicantur ar, quae, Sara mortua, de concubina transierit in uxorem. Et videtur decrepiti jam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris suae vetulae, novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos quod incertum est relinquentes, hoc dicimus, quod de Cetura nati filii Abraham, 344 juxta historicos Hebraeorum occupaverint
Abbreviated transcription (Latin):
situm. MMA. ubi adolescentulam tantũ
& non uirginem sonat. & concedimus
eis illud: quod inesaia apud nos dr̃.
Ecce uirgo concipi& & pari& non
absconditam uirginẽ sed olescentulã
significare iam nuptam. Et dimise¬
runt rebeccã sororem suam & substan¬
tiam ei. & seruum abraham &rros
quicum eo erant. Inhebreo hab&
Et dimiserunt rebeccam sororẽ suã
& nutricem ei. Et seruum abrahȩ
& uiros illius. Decens quippe erat
ut ad nuptias absque parentibus
uirgo proficiscens. nutricissolatio
foueretur. Et ipse habitabat inter¬
ra austri: & egressus est isaac exer¬
ceri incãpo aduesperã. Terra austri
geraram significat: unde apatre ad
inmolandum quondam fuerat
adductus. Quod autẽ ait. & egres¬
sus est ut exerceretur incam põ
ut loquere tur in agro inclinante iam
uespera. Significat autem illud qđ
qui intipo dnĩ fuit adorationẽ quasi
uirum iustum domo egressũ: &uel
nona hora uel ante solis occasum

Expanded text:
situm ALMA, ubi adolescentulam tantum, situm ALMA, ubi adolescentulam tantum, et non virginem sonet: et concedimus eis, illud quod in Isaia apud nos dicitur: Ecce virgo concipiet, et pariet, non absconditam virginem, sed adolescentulam significare jam nuptam. Et dimiserunt Rebeccam sororem suam, et substantiam ejus, et servum Abraham, et viros qu cum eo erant. In Hebraeo habet: Et dimiserunt Rebeccam sororem suam, et nutricem ejus, et servum Abrahae, et viros illius. Decens quippe erat, ut ad nuptias absque parentibus virgo proficiscens, nutricis solatio foveretur. Et ipse habitabat in terra Austri: et egressus est Isaac exerceri in campo ad vesperam. Terra Austri, Geraram signat, unde a patre ad immolandum quondam fuerat adductus. Quod autem ait, Et egressus est, ut exerceretur in campo, qut loqueretur in agro, inclinante 343 jam vespera. Significat autem secundum qui in typo Domini fuit, ad orationem, quasi virum justum domo egressum: et vel nona hora, vel ante solis occasum,
Abbreviated transcription (Latin):
tula concipi& & par&: inhebreo¬
siquidem in iob & sapientia un¬
de inuenietur & quis locus intel¬
lectus: & abscondetur ab oculis
omnis uiuentis. Ubi nos dixcimꝰ
abscondetur: inhebreo propter
declinationem uerbi aliter fi¬
Huic quid simile licet masculino
genere declinetur & in regnorũ
libris scriptum est exper¬
sona helisei loquentis ad giezi.
Et dñs abscondit ame. Ergo aa¬
ũa. quod inter pretatur abscon¬
dita. id est uirgo nimia diligen¬
tia custodita: maioris mihi uide¬
tur laudis eẽ. quam uirgo.
Uirgo quippe iuxta apostolũ
potest eẽ. corpore & nonspũ.
abscondita uero que uirgo est.¬
EΠ INACIN. uirginitatis habetur. ut uirgo
sit & abscondita. Et que abscondita est
iuxta idioma lingue hebree consequent̃
& uirgoest. Que autem uirgo.: nonsta¬
tim sequitur ut absconditãsit. hocidẽ
uerbum & inexodo demaria sorore
moysi uirgine legimus. Ostendant
igitur iudei inscripturis alicubi po¬

Expanded text:
tula concipiet et parietula concipiet et pariesiquidem est in Job: Sapientia unde invenietur? Et quis locus intellectus? et abscondetur ab oculis omnis 342 viventis . Ubi nunc diximus, abscondetur, in Hebraeo propter declinationem verbi aliter fiHuic quid simile, licet masculino genere declinetur, et in Regnorum libris scriptum est, ex persona Elisaei loquentis ad Giezi: Et Dominus abscondit a me . Ergo ALMA, quod interpretatur abscondita, idest, virgo, nimia diligentia custodita, majoris mihi videtur laudis esse, quam virgo. Virgo quippe juxta Apostolum potest esse corpore, et non spiritu. Abscondita vero, quae virgo estentum virginitatis habet, ut et virgo sit, et abscondita. Et quae abscondita est, juxta idioma linguae Hebraeae, consequenter et virgo est; quae autem virgo, non statim sequitur, ut abscondita sit. Hoc idem verbum et in Exodo de Maria sorore Moysi virgine legimus . Ostendant igitur Judaei in Scripturis alicubi po
Abbreviated transcription (Latin):
Et posuit seruus manum suã
sub femore abrahe domini sui.
& iurauit ei. Super uerbo hoc
tradunt hebrei : quod inscĩ fica¬
tione eius hoc est incircũcisio¬
nẽ iurauerit. Nos autẽ dicimus
iurasse eum insemen abrahe: hoc
est inxp̃o qui exillo nasciturus
erat iuxta euangelistã matheũ
filii abraham. Et tulit uirinau¬
rẽ auream didraginum pondus
eius. bacẽ. quod in hoc loco po
didragmo scribitur: semuntiaẽ.
Secel uero quilatino sermone
siclus corrupte appellatur.: un¬
ciae pondus hab&. Ecce ego sto
suꝑ fontẽ aque: & filiae hominũ
cuitatis e gredientur ad hau¬
riendam aqua. &erit uirgo cui
ego dixero damihibiberẽ pau¬
lulum aque dehidria tua &c&̃.
Inhebreo scriptum. Ecce ego
stans iuxta fontem aque : &
erit adolescentulam quȩ egre¬
dietur adhauriendum & dixero
ei. damihi bibere paululum¬
aquȩ deidria tua & c&̃. Proiadoles¬
centia quoque que greco sermone
Quod quidem & mesaia habetur.

Expanded text:
Et posuit servus manum suam Et posuit servus manum suam sub femore Abrahae domini sui, et juravit ei super verbo hoc. Tradunt Hebraei, quod in sanctificatione ejus, hoc est, in circumcisione juraverit. Nos autem dicimus, jurasse eum in semine Abrahae, hoc est, in Christo, qui ex illo nasciturus erat, juxta Evangelistam Matthaeum, filii Abraham . Et tulit vir inaurem auream, didrachmum pondus ejus. BACE  , quod in hoc loco pro didrachmo scribitur, semiuncia est: SECEL   vero qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, unciae pondus habet. Ecce ego sto super fontem aquae, et filiae hominum civitatis egredientur ad hauriendam aquam: et erit virgo, cui ego dixero, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, etc. In Hebraeo scriptum est: Ecce ego stans juxta fontem aquae, et erit adolescentula, quae egredietur ad hauriendum: et dixero ei, da mihi bibere paululumaquae de hydria tua, et caetera. Pro adolescentula quoque, quae Graeco sermone quod quidem in Isaia habetur
Abbreviated transcription (Latin):
abraham &isa ac &iacob conditus est
& ipse princeps humani generis adã.
ut in ihũ libro apercius demonstrabi¬
tur. Ai. d nos domine. Rex adõ tues
nobis. inelecto sepul chõ nr̃o sepeli
seddux dicitur. Et audiuit abrahã
efron &appendit abraham efron
argentum quod locutus est in aurib
filiorum &h. In hebreo sicut hic po¬
suimus primum nomen eius scri¬
bitur efron: secundum efran.
Postquam enim precio uictus est
ut sepulchrum uender& & acci¬
per& argentum lic& cogente¬
abraham . uaũ. litteram quae apud
illos pro aulegitur ablata deeius
nomine est. & pro efron appella¬
tus est efran: significate scriptura
non eum fuisse consum matȩ ꝑ¬
fecte quȩ uirtutis. qui potuerit
memorias uendere mortuorum.
Sciant inquit qui sepulchra uen
ditant . & noncoguntur ut accipi¬
ant precium sed anolentibus quoq
extorquent. in mutari nomen suũ:
& perire quidem mento eorum.
cum &iam ille reprehendatur
occulte qui inurtus accepert.

Expanded text:
Abraham, et Isaac, et Jacob conditus est: Abraham, et Isaac, et Jacob conditus est: et ipse princeps humani generis Adam, ut in Jesu libro apertius demonstrabitur. Audi nos, Domine, rex a Deo tu es nobis, in electo sepulcro nostro sepeli sed dux dicitur. Et audivit Abraham Ephron, et appendit Abraham Ephron argentum, quod locfiliorum Het. In Hebraeo sicut hic posuimus, primum nomen ejus scribitur Ephron, secundum Ephran. Postquam enim pretio victus est ut sepulcrum venderet, et acciperet argentum, licAbraham, vau littera, quae apud illos pro au f. o legitur, ablata de ejus nomine est, et pro Efron appellatus est Efran: significante Scriptura non eum fuisse consummatae perfectaeque virtutis, qui pmemorias vendere mortuorum. Sciant igitur, qui sepulcra 341 venditant, et non coguntur, ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent, immutari nomen suum, et perire quid de merito eorum, cum etiam ille reprehendatur occulte, qui invitus acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
genere est balaam ille diuinus ut
hebrei tradunt qui inlibro iob dr̃
helius primum uir sc̃s & ꝓphetes
dĩ: postea perin oboedientiam &
desiderium muneris dum is rael ma¬
ledicere cupit. diuini uocabulo nun¬
cupatus. Dicitur que in eodem libro.
Et iratus eliu filius barachiel buzites.
decuius uidelic& buri radice descen¬
derat. Chamuhel uero pater est da¬
masci. Ipsa enim uocatur aram quȩ¬
hic prosiria scriptum est & ipsa no¬
mine legitur inesaia. Cas&h quoq
quartus: a quo casda idest chal¬
dei postea uocatisunt. Et mortua est
sara inciuitate arboc quȩ est inualle
in autenticis codicibus non habetur.
Nomen quoquȩ ciuitatis arboc pau¬
latim abscribentibus legentibusque
corruptum est. Neque ẽnim putandũ
septuaginta interpretes nomen ciuitatis
hebree barbare atque corrupte & aliter
quam in suo dicitur transtulisse. Arboc
enim nihil omnino significat: sed di¬
citur arbee. hocest quatuor quia ibi

Expanded text:
genere est Balaam ille divinus , ut genere est Balaam ille divinus , ut Hebraei tradunt, qui in libro Job dicitur Eliu: primum vir sanctus, et prophetes Dei, postea per inobedientiam et desiderium munerum, dum Israel maledicere cupit, divini vocabulo nuncupatur: diciturque in eoEt iratus Heliu, filius Barachiel, Buzites, de hujus videlicet Buzi radice descendens. Camuel quoque pater est Damasci, ipsa enim vocatur Aran hic pro Syria scripta est: et ipso nomine legitur in Isaia. Chased quoque quartus est, a quo Chasdim, id est, Chaldaei postea vocati sunt. Et mortua est Sara in civitate Arboc, quae est in vallein authenticis codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis Arboc paulatim a scribentibus legentibusque corruptum est. Neque enim putandum, Septuaginta Interpretes nomen civitatis Hebraeae, barbare atque corrupte, et aliter quam in suo dicitur, transtulisse. Arboc enim nihil omnino significat. Sed dicitur ARBEE  , hoc est, quatuor, quia ibi
Abbreviated transcription (Latin):
lius dñs uid& : ut dicant hodie
inmonte dñs uid&. Proeo quod
apud hebreos exuut inprouerbiũ:
ut siquando in angustia consti¬
tutisunt & dñi op̃tant auxilio
subleuari. dicant in monte dñs
uidebitur. Hoc est sicut abrahe
misertus est: miserebitur & nr̃i.
Vnde & signum dati ariecis so¬
lent &iam nunc comu clangere.
Et nontiauerunt abrahe dicentes
Peperit melcha & ipsa filios nachor
fratr tuo. Us. primo genitum ei.
& buz. fratrem illius. & chamuhel
patrem sirorum &caseh. Primo¬
genitus nachor fratris abrahã
demel cha uxore eius filia aran
natus est us. Decur iobstirpe
descendit. sicut scriptum in exordio
uoluminis eius. Vir fuit interra us.¬
iob nomen eius. Male igitur quidã
aestimant iob degenere eẽ esau.Siqui¬
dem illud quod infine libri ipsius
habetur eoquod desiro sermone trans¬
latus est: & quartus sit abesau &re¬
liqua queibi continentur. inhebreis
uoluminibus non habentur. Secunđ

Expanded text:
lius, Dominus videt: ut dicant hodie, lius, Dominus videt: ut dicant hodie, in monte Dominus videt. Pro eo quod apud Hebraeos exivit in proverbium, ut si quando in angustia constituti sunt, et Domini optant auxilio sublevari, dicant, In monte Dominus videbitur: hoc est, sicut Abrahae misertus est, miserebitur et nostri. Unde et in signum dati arietis solent etiam nunc cornu clangere. Et nuntiaverunt Abraham, dicentes: Ecce peperit Melcha et ipsa filios Nachor fratri tuo: Us primogenitum ejus, et Buz fratrem ejus, et Camuel patrem Syrorum, et Cased. Primogenitus Nachor fratris Abraham de Melcha uxore ejus filia Aran, natus est Us: de cujus stirpe Job descendit, sicut scriptum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in terra Us, nomine Job. Male igitur quidam aestimant, Job de genere esse Esau: siquidem illud quod in fine libri ipsius habetur, Eo quod de Syro sermone translatus est, et quartus sit ab Esau, et reliqua, quae ibi continentur, in Hebraeis voluminibus non habentur. Secundus
Abbreviated transcription (Latin):
arboris frondes sublimis adtollit᷑.
Rursus aquila. CXNEΩNΝΑ̃ in¬
ter pretatus est. que ueprẽ pos¬
sumus dicere. uel spinetũ & ut
uerbi uim inter pretemur. condensa
& inter se inplexa uirgulta.
Unde & sim machus in eandem
ductus opinionẽ & apparuit
ait. anes: posthoc retentus in rete
cornibus suis. Uerum quibusdã
in hoc dumtaxat loco melius
uidentur inter pretati eẽ. septu¬
aginta & theodotion: qui ip¬
sum nomen sab&h posuerunt
dicentes. inuirgultos sab&h:
cornibus suis. &enim. cỹΠΕΩΙN
siuer&e quod a quila transtulit
& sim machus persin litterã scribit.
hic uero sameth litterã positam
ex quo manifestum eẽ. non inter¬
pretatiom stirpium condensorũ.
& inmodum retis interse uirgul¬
ta conteata uerbum sab&h sed
nomen uirgulti quodita hebraice
dicitur: ego uero diligenter in¬
quirens. CIxNEuina: persa mech
litterã scribi crebro repperi. Et
uocauit abraham nomen lo ci il¬

Expanded text:
arboris frondes sublimis attollitur. arboris frondes sublimis attollitur. Rursum Aquila συχνεῶνα interpretatus est, quem nos veprem possumus dicere, vel spinetum: et ut verbi vim interpretemur, condensa et inter se implexa virgulta. Unde et Symmachus in eamdem ductus opinionem, Et apparuit, ait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam, in hoc dumtaxat loco, melius videntur interpretati esse Septuaginta et Theodotio, qui ipsum nomen SABECH   posuerunt, dicentes: In virgulto sabech cornibus suis. Etenim σύχνεων, sive rete, quod Aquila posuit et Symmachus, per SIN   litteram scribitur: hic vero   SAMECH littera posita est: ex quo manifestum est non interpretationem stirpium condensarum, et in modum retis inter se virgulta contexta verbum Sabech, sed nomen sonare virgulti, quod ita Hebraice dicitur. Ego vero diligenter inquirens, συχνεῶνα per SAMECH   litteram scribi crebro reperi. 339 Et vocavit Abraham nomen loci il
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est uisionis. Aunt ergo hebrei
hunc montẽ eẽ: in quo postea tem¬
plum conditum est in area orneiebusȩi.
sicut & inparali pome nonis scriptũ ẽ.
Et coeperunt aedificare in mense secun¬
do. insecunda die mensis inmonte
MORIA qui id circo inluminans inter¬
pretatur & lucens quia ibi est iabir.
hoc est oraculum dĩ &lex & sp̃s qui
doc& homines ueritatem & inspirat
ꝓphetas. Et abut in locum quẽ dixit
ei ds indie tertia. Notandũ quod de
geraris usque ad montẽ. Moria idest
sedem templi: iter dierum triu̾̃sit
& consequenter illuc die tercio ꝑ¬
uenis se dicatur. Male faciunt
tempore adquercum habitas se
mambrȩ cum inde usquȩ ad mon¬
tem. Moria. uix unius diei iter
plenum sit. Et eleuauit abraham
oculos suos & ecce aries postergũ
eius tenebatur inuirgulto sab&h
cornibus suis. Ridiculã reminhoc
loco emisenus eusebius est locut᷑.
Sab&h inquiens dicitur hircus:
qui rectis cornibus & ad carpendas

Expanded text:
hoc est, visionis. Aiunt ergo Hebraei hoc est, visionis. Aiunt ergo Hebraei hunc montem esse in quo postea templum conditum est in area Ornae Jebusaei, sicut et in Paralipomenis scriptum est: Et coeperunt aedificare templum in mense secundo, in secunda die mensis, in monte Moria . Qui idcirco illuminans interpretatur et lucens, quia 338 ibi est DABIR  , hoc est, oraculum Dei: et Lex et Spidocet homines veritatem, et inspirat prophetias. Et abiit in locum, quem dixit ei Deus, in die tertia. Notandum quod de Geraris usque ad montem Moria, id est, sedem templi, iter dierum trium sit, et consequenter illuc die tertio pervenisse dicatur. Male igitur tempore ad quercum habitasse Mambre: cum inde usque ad montem Moria, vix unius diei iter plenum sit. Et elevavit Abraham oculos suos: et ecce aries post tergum ejus tenebatur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas