comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũdum prudent̾ posset intelligis hus
nos głȩ seruimꝰ. hiuic te ĩmobilit᷑ at
constanter credẽ hortamur. ꝑ quem
factum ẽ. ut non pauci s ppłi etiã
qui non possunt ista diuidicare. rati¬
one. fide irrideant: donec salutarib
p̾ceptis adminiculati. euadant ab his
ꝑplexitatib in auras purissimȩ atq
uotius obtemperari oportet: quanto
uidemus nullum iam errorẽ se audẽ
extollẽ ad congͣgandas sibi turbas im¬
peritorum. qui non xꝑiani nominis
uelamenta conquirat: Eos autẽ solos
ex uet̾ib preter xp̃ianũ nomen in con¬
uenticulis suis aliquanto frequentius
perdurare. qui scripturas eas tenent ꝑ
Porro illi qui cũ in unitate atq cõmum¬
one catholica non sint. xp̃iano tamen
nomine głantur. coguntur aduersari
credentib & audent imꝑitos qͣsi ratio¬
ne traducere: qnͣdo maxime cum ista
medicina dns uenerit ut fidẽ ppłis
imꝑaret. S hoc face̾ coguntur ut dixi

Expanded text:
nondum prudenter posset intellegi? huius nondum prudenter posset intellegi? huius nos gloriae seruimus, huic te inmobiliter atque constanter credere hortamur, per quem factum est, ut non pauci sed populi etiam, qui non possunt ista diiudicare ratione, fide inrideant, donec salutaribus praeceptis adminiculati euadant ab his perplexitatibus in auras purissimae atqueuotius obtemperari oportet, quanto uidemus nullum iam errorem se audere extollere ad congregandas sibi 25 turbas inperitorum, qui non Christiani nominis uelamenta conquirat, eos autem solos ex ueteribus praeter Christianum nomen in conuenticulis suis aliquanto frequentius perdurare. qui scripturas eas tenent, pporro illi, qui, cum in unitate atque communione catholica non sint, Christiano tamen nomine gloriantur, coguntur aduersari credentibus et audent inperitos quasi ratione traducere, quando maxime cum ista medicina dominus uenerit, ut fidem populis imperaret. sed hoc facere coguntur, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis athomis asfluant imagines. Si af¬
fluunt. quomͦ iam sunt athomi a qͥ¬
bus aliqua corꝑa seꝑantur: Si non
affluunt: aut potest aliquid sine ima¬
ginib cogitari. qd uehement̾ nolunt:
aut unde norunt athomos quas nec
cogitare potuerunt: S iam pudet me
ista refellere. eum eos non puduerit
ista sentire. Cum uͦ ausi sunt etiam de¬
fendere: non iam eoꝵ s ipsiꝰ gen̾is hu¬
mani me pudet. euiꝰ aures ħ ferre po¬
tuerunt. Cum gͥ tanta sit cecitas men¬
tium ꝑ inluuiem peccatoꝵ amoremq
carnis. ut etiam ista sententiaꝵ porten¬
ta ocia doctoꝵ conterere disputando
potuerint: dubitabis tu dioscore uł
quisquã uigilanti ingenio p̾ditꝰ. ullo
mͦ ad sequendam ueritatẽ meliꝰ cͥsuli
potuisse generi humano: quã ut homo
ab ipsa ueritate susceptꝰ. ieffabilit̾
atq mirabilit̾. & ipsiꝰ in terris ꝑsonq̃
gerens recta p̾cipiendo & diuina fa¬
ciendo. salubrit̾ credi ꝑsuaderet. quos

Expanded text:
ipsis atomis adfluant imagines? si adipsis atomis adfluant imagines? si adfluunt, quo modo iam sunt atomi, a quibus aliqua corpora separantur? si non adfluunt, aut potest aliquid sine imaginibus cogitari, quod uehementer nolunt, aut unde norunt atomos, quas nec cogitare potuerunt? sed iam pudet me ista refellere, cum eos non puduerit ista sentire; cum uero ausi sunt etiam defendere, non iam eorum sed ipsius generis humani me pudet, cuius aures haec ferre potuerunt. Cum igitur tanta sit caecitas mentium per ingluuiem peccatorum amoremque carnis, ut etiam ista sententiarum portenta otia doctorum conterere disputando potuerint, dubitabis tu, Dioscore, uel quisquam uigilanti ingenio praeditus nullo modo ad sequendam ueritatem melius consuli potuisse generi humano, quam ut homo ab ipsa ueritate susceptus ineffabiliter atque mirabiliter et ipsius in terris personam gerens recta praecipiendo et diuina faciendo salubriter credi persuaderet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
re inlustrent. anima uetegent: Quȩ oĩa
nullo modo nͥ artȩ diuinȩ ꝓuidentiȩ fie¬
ri uidet. quisquis magis mente quam
ocłis amat uidere: idq ab eo expetit
a quo factus ẽ. Nam nec ipsos athomoꝰ
eẽ nullo modo concedendum ẽ: qd̃ oniꝰ¬
sa subtilitate quȩ de diuisione corꝑum
a doctis traditur. uide quam facile scd̃m
ipsoꝵ opmionẽ possit ostendi. Certe enĩ
ipsi dicunt omnia que sint naturȩ ni-¬
chil ee̾ aliud quam corꝑa & mane. quȩq
his accidant: qͦd credo motum ꝙ pulsũ
dicere.&. consequentes formas. Dicant gͦ
in quo genere ponant imagines quas
de corꝑib solidiorib effluere putant.
ipsas minime solidas: ita ut tactu nisi
ocłoꝵ cum uidemus. & animi cum co¬
gitamus sentiri non possint: si ꝙ ipse
corꝑa sunt. Nam ita censent. ut exire
a corꝑe ꝙ. uenire ad ocłos uł ad animũ
possint. quem nichilominus dicunt
ẽẽ corꝑeum. Quero utrum etiam ab

Expanded text:
re inlustrent, anima uegetent? quae omnia re inlustrent, anima uegetent? quae omnia nullo modo nisi arte diuinae prouidentiae fieri uidet, quisquis magis mente quam oculis amat uidere idque ab eo expetit, a quo factus est. nam nec ipsas atomos esse ullo modo concedendum est, quod omissa subtilitate, quae de diuisione corporum a doctis traditur, uide quam facile secundum ipsorum opinionem possit ostendi. certe enim ipsi dicunt omnia, quae sint naturae. nihil esse aliud quam corpora et inane quaeque his accidant, quod credo motum et pulsum dicere et consequentes formas. dicant ergo, in quo genere ponant imagines, quas de corporibus solidioribus adfluere putant ipsas minime solidas, ita ut tactu nisi oculorum, cum uidemus, et animi, cum cogitamus. sentiri non possint, si et ipsa corpora sunt. nam ita censent. ut exire a corpore et uenire ad oculos uel ad animum possint, quem nihilo minus dicunt esse corporeum. quaero, utrum etiam ab
Abbreviated transcription (Latin):
ulla int̾missione pulsetur agitet᷑q atho¬
morum incursione sempit̾na: Pulsar
enim dicit illud corpus. qͦd irruentib
athomis feriatur: & agitari. qͦd pene¬
tretur. Neinde cum ex ipso imagines
de quib iam satis dictum ẽ semꝑ ef
fluant. quomodo potest de immorta¬
litate confidere: In quib oĩb delira¬
mentis hec opinantium illud p̾cipue
dolendum ẽ: qͦd non sufficit ea narra¬
ri. ut nulla cuiꝰquã disputatione adu̾¬
sante respuantur: s accutissimoꝵ ho-¬
minum ingenia id etiam negotiũ sus¬
cȩperunt. ut copiose ista refellerent:
quȩ statim dicta etiã a tardissimis de¬
rideri abiciq debuerunt. Si enĩ conce̾¬
seris ẽẽ athomos. si concesseris etiam
concursu fortiuto seipsos pellere &
agitare num ꝙ illud eis fas ẽ conce¬
dere ut int̾ se athomi fortuito con¬
currentes. rem aliquam ita confici¬
ant ut eam forma edificent. figura
det̾minent. equalitate poliant: colo¬

Expanded text:
ulla intermissione pulsetur agiteturque atoulla intermissione pulsetur agiteturque atomorum incursione sempiterna?\' pulsari enim dicit illud corpus, quod inruentibus atomis feriatur, et agitari, quod penetretur. deinde cum ex ipso imagines\', de quibus iam satis dictum est, \'semper adfluant\', quo modo potest de inmortalitate confidere? In quibus omnibus deliramentis haec opinantium illud praecipue dolendum est, quod non sufficit enan-ari, ut nulla cuiusquam disputatione aduersante respuantur, sed acutissimorum hominum ingenia id etiam negotium susceperunt, ut copiose ista refellerent, quae statim dicta etiam a tardissimis derideri abicique debuerunt. si enim concesseris esse atomis, si concesseris etiam concursu fortuito se ipsas pellere et agitare, num et illud eis fas est concedere, ut inter se atomi fortuito concurrentes rem aliquam ita conficiant, ut eam forma modificent, figura determinent, aequalitate poliant, colo
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ redarguuntur. Tam enĩ breues
ocłos tam grandia maginum corꝑa
tota atcingere nullomͦ possunt. Cum
autem quęritur ab eis quare una ina¬
g uideatur corꝑis alicuiꝰ. a quo in¬
numerabilit imagines fluunt: respõ¬
dent eo ipso quo frequent̾ fluunt &
transeunt imagines. quasi quadã. eaꝵ
constipatione & densitate fieri. ut ex
multis una uideatur. Quam uanitatẽ
cicero ita refellit: ut eo ipso neget et̾¬
num d̃m eorum posse cogitari. quo
innumerabilit̾ fluentib & labentib
imaginib cogitatur. Et qm innume¬
rabilitate athomoꝵ subpeditãte di¬
cunt fieri formas d̃oꝵ sempit̾nas. cũ
ita discedunt quȩdam corpuscula de
diuino corꝑe ut alia succedant. & dis¬
solui illam naturam eadem succensio¬
ne non sinant: oĩa gͦ inquit ȩt̾na es¬
sent. qͥa nulli deest ista innumerabi¬
litas athomoꝵ: quȩ ꝑpetuas ruias
subinde suppleat. Deinde quomodo ñ¬
reuereati. iste d̾s ne intereat. cũ sñ

Expanded text:
pariter redarguuntur; tam enim breues pariter redarguuntur; tam enim breues oculos tam grandia imaginum corpora tota adtingere nullo modo possunt. Cum autem quaeritur ab eis, quare una imago uideatur corporis alicuius, a quo innumerabiliter imagines fluunt, respondent eo ipso, quo frequenter fluunt et transeunt imagines, quasi quadam earum constipatione et densitate fieri, ut ex multis una uideatur. quam uanitatem Cicero ita refellit, ut eo ipso neget aeternum deum eorum posse cogitari, quo innumerabiliter fluentibus et labentibus imaginibus cogitatur. et quoniam innumerabilitate atomorum suppeditante dicunt fieri formas deorum sempiternas, cum ita discedunt quaedam corpuscula de diuino corpore, ut alia succedant et dissolui illam naturam eadem successione non sinant, omnia ergo, inquit, aeterna essent, quia nulli deest ista innumerabilitas atomorum, quae perpetuas ruinas subinde suppleat. deinde \'quo modo non uereatur iste deus, ne intereat, cum sine
Abbreviated transcription (Latin):
magines quȩ ad ocłos ueniunt. Nã
uersum mundum complectant᷑ extrin¬
saus. Intelligis enim iam ut arbitroꝵ:
quas isti opinentur magines. Miror
non admonuisse democͥytum uł hoc
pplo falsa eẽ quȩ dicit: quia uenientes
tam magnȩ imagines in tam breuem
ammum nr̃m̃. si corꝑeus ut illi uolt
tam paruo corpore ineludit᷑. totȩ illũ
tangere non possunt. A magno enĩ
corpore cum paruum corpus attingi¬
tur. a toto simul attingi nullo pacto
pocest. Quom gͥ totȩ simul cogitant᷑.
siitantum cogitantur in qͣntũ ueni¬
entes atq intrantes animum attingt̃:
tingere: Memento me scdm illos hȩc
dice. Non enim ego talem animũ sen¬
tio. E ut si incorporeũ democrytus ani¬
mum existimat. epicurꝰ quidẽ solus is¬
ta ratione urgeri potest. S etiam ille
quare non uidit non opus ẽẽ nec fie¬
ri posse. ut incorꝑeus animus aduen¬
tu atq contactu corꝑearum imaginũ
cogitetur: De uisu certe ocłoꝵ. ambo

Expanded text:
imagines, quae ad oculos ueniunt — nam imagines, quae ad oculos ueniunt — nam uersum mundum complectantur extrinsecus\'. intellegis enim iam, ut arbitror, quas isti opinentur imagines. Miror non admonuisse Democritum uel hoc ipso falsa esse, quae dicit, quia uenientes tam magnae imagines in tam breuem animum nostrum, si corporeus, ut illi uolunt, tam paruo corpore includitur, totae illum tangere non possunt. a magno enim corpore cum paruum corpus adtingitur, a toto simul adtingi nullo pacto potest. quo modo igitur totae simul cogitantur, si in tantum cogitantur, in quantum uenientes atque intrantes animum adtingunt,tingere? memento me secundum illos haec dicere — non enim ego talem animum sentio — aut, si incorporeum Democritus animum existimat, Epicurus quidem solus ista ratione urgeri potest; sed etiam ille quare non uidit non opus esse nec fieri posse, ut incorporeus animus aduentu atque contactu corporearum imaginum cogitet? de uisu certe oculorum ambo
Abbreviated transcription (Latin):
re in naturalib questionib ab epicuro dia¬
tur: quod iste sentit in esse coneursioni
athomorum ium quandam anunalem ẽ
sꝑitalem. qua ui eum credo et unagines¬
ipsas diuinitate p̃ditas dicere. ñ omnes on¬
mum rerum s deorum: ce pͥncipia mendl
ẽe in uniu̾sis quib diuiitatem tͥbuit: et
animantes imaguies. quȩ uł ꝑdesse nobis
soleant uł nocere. Epicurus uero no
aliquid in principiis rerũ ponit. p̾t̾ ache
mos id est corpuscula quȩdam. tam
minuta ut iam diuidi nequȩant. neq
sentiri aut uisu aut tactu possine. Qus¬
rum corpusculoꝵ concursu fortuito. &
mundos innumerabiles q ammantia.
& ipsas animas fieri dicit: q dos. quos
humana forma non inaliquo mundo
mundos atq: it̾ mundos constituit: q
nonuult omĩno aliquid pret corꝑa
cogitare. Quȩ tamen ut cogitet. ima¬
ꝙinis dicit ab ipsis reb quas a thomiᷤ
formari putat defluere. atq in aminũ
itroire: subtiliores quam sunt illȩ

Expanded text:
re in naturalibus quaestionibus ab Epicuro dicre in naturalibus quaestionibus ab Epicuro dicitur, quod iste sentit inesse concursioni atomorum uim quandam animalem et spirabilem, qua ui eum credo et ipsas divinitate praeditas dicere, non omnes omnium rerum, sed deorum, et principia mentis esse in universis, quibus divinitatem tribuit, et animantes imagines, quae vel prodesse nobis soleant vel nocere. Epicurus vero neque aliquid in primos, id est corpuscula quaedam tam minuta, ut iam diuidi nequeant neque sentiri aut uisu aut tactu possint. quorum corpusculorum concursu fortuito et mundos innumerabiles et animantia et ipsas animas fieri dicit et deos, quos humana forma non in aliquo mundo mundos atque inter mundos constituit; et non uult omnino aliquid praeter corpora cogitare, quae tamen ut cogitet, imagines dicit ab ipsis rebus, quas atomis formari putat, defluere atque in animum introire subtiliores, quam sunt illae
Abbreviated transcription (Latin):
rent imagines dm̃ esse diceret: qui tam
cogitari ñ posset. nisi ꝑ eas imagines quo
fundit ac emittit: id ẽ quȩ de illa nati¬
ra quam nescio quam corpoream & sem¬
pit̾nam. ac ꝑ hoc etiam diuinam putat
quasi uaporis similitudinem. continua ue¬
lut emanatione ferrent᷑. & uenirent atq
intrarent in animos nr̃os: ut dm̃ uł deos
cogitare possemus. Nullam enim eausan
aliam cuiuslbet cõgitationis nr̃e opinant̾
isti. nsi eum abhis corporib quȩ cogitanꝰ
ueniunt atq intrant imagines in aninos
nr̃os: quasi ñ multa ac ꝓpe in numerbi¬
lia cogitentur in corporalit atq intelliqi¬
bilit̾. ab eis qui talia cogitare nouerunt.
sicut ipsa sapientia & ueritas. Quam si illi
ũ cogitant: miror quomͦ de illa ut cumq
disputant. Si autem. cogitant: uellem iu
dicerent uł de quo corpore. uł qualis in
eorum animos ueniat unago ueritatis.
Quamquam democritus etiam hoc cdista¬

Expanded text:
rent imagines, deum esse diceret, qui tamen rent imagines, deum esse diceret, qui tamen cogitari non posset nisi per eas imagines, quas fundit ac mittit, id est quae de illa natura, quam nescio quam corpoream et sempiternam ac per hoc etiam diuinam putat, quasi uaporis similitudine continua uelut emanatione ferrentur et uenirent atque intrarent in animos nostros, ut deum uel deos cogitare possemus. nullam enim aliam causam cuiuslibet cogitationis nostrae opinantur isti, nisi cum ab his corporibus, quae cogitamus, ueniunt atque intrant imagines in animos nostros, quasi non multa ac prope innumerabilia cogitentur incorporaliter atque intellegibiliter ab eis, qui talia cogitare nouerunt, sicut ipsa sapientia et ueritas. quam si isti non cogitant, miror, quo modo de illa utcumque disputent; si autem cogitant, uellem mihi dicerent, uel de quo corpore uel qualis in eorum animos ueniat imago ueritatis. Quamquam Democritus etiam hoc dista
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ docti possumus: quantominus eorum
hominum qui falsa senserunt nomina ce
dognata. nr̃am possunt adiuuare doetͥ¬
nam. & latentia cognita facere: cum si
homines sumus magis nos contristari de-¬
ceat. tot & tam nobilitanorum hominum
errorib si eos audire contigerit: quam hec
ꝓpt̾ea studiose querere: ut int̃ eos qui illa
nesciunt iactatione in sanissima uentilem᷑ :ͤ
Quantõ enim melius ne audissem quidem
nomen democriti. quam cum dolore cogi¬
tarem nescio quem sius temꝑib magnum
putatum. qui deos arbitraretur esse ima¬
gines. quȩ desolidis corporib fluerent soli¬
deq ipse ñ essent: easq hac atq hac motu
ꝓprio circumeundo. atq in labendo inani¬
mos hominum facere. ut ius diuina cogi¬
tetur: cum ꝓfecto illud corpus unde ima¬
go flueret qͣuanto solidius ẽ p̃stantius eͥe
uidicetur: Idõq fluctuauit eius siei
isti dicunt nutauitq sententia. ut al¬
quando naturam quandam de qua flus¬

Expanded text:
docti esse possumus, quanto minus eorum docti esse possumus, quanto minus eorum hominum, qui falsa senserunt, nomina et dogmata nostram possunt adiuuare doctrinam et latentia cognita facere, cum, si homines sumus, magis nos contristari deceat tot et tam nobilitatorum hominum erroribus, si eos audire contigerit, quam haec propterea studiose quaerere, ut inter eos, qui illa nesciunt, iactatione inanissima uentilemur! quanto enim melius ne audissem quidem nomen Democriti, quam cum dolore cogitarem, nescio quem suis temporibus magnum putatum, qui deos esse arbitraretur imagines, quae de solidis corporibus fluerent solidaeque ipsae non essent, easque hac atque hac motu proprio circumeundo atque inlabendo in animos hominum facere, ut uis diuina cogitetur, cum profecto illud corpus, unde imago flueret, quanto solidius est, praestantius esse iudicetur! ideoque fluctuauit eius, sicut isti dicunt, nutauitque sententia, ut aliquando naturam quandam, de qua flue
Abbreviated transcription (Latin):
iuncto ꝑ quod sentiri possit. fugere intel¬
ligentiȩ nr̃ȩ ium ce notionem uidet᷑. Ni
chil uerius. quam fugere hoc ium & notionẽ
intelligentiȩ stoicorum. & epicureoꝵ: qui nͥ
corporalia cogitare ñ possunt. Quod̾ autẽ
ait ur̃e. humane intelligi uoluit. Et bene
intelligentiam quantum homini datum ẽ
ñ fugit: esse aꝑtam simplicemq sapientiam
atq ueritatem. quȩ nullius animantis fit
ꝓpͥa: s qua cominurĩt omnis quȩ id pot̃
anima sapiens &e uerax efficit᷑. Quam si sen¬
sit ẽẽ anaxagoras. eamq dm̃ esse uidit.
mentemq appellaũ: ñ solum nomen anar¬
agorȩ quod ꝓpt̃ litteratam uegustatem
om̃s ut mualit̃ loquar litteriores libent̃
sufflant. nos doctos & sapientes fleit: s ne
ipsa euis quidem cognitio. qua id uerum
esse cognouit. Non enim mͥ ꝓpt̾a ueritas
cara esse debet: quasi docti esse iudea
mur. s nec ipsius ueri solida res qua uere

Expanded text:
juncto per quod sentire possit, fugere inteljuncto per quod sentire possit, fugere intelligentiae nostrae vim et notionem videtur . 26. Nihil verius quam fugere hoc vim et notionem intelligentiae Stoicorum et Epicureorum, qui nisi corporalia cogitare non possunt. Quod autem ait, nostrae, humanae intelligi voluiintellegentiam, quantum homini datum est, non fugit esse apertam simplicemque sapientiam atque ueritatem, quae nullius animantis sit propria, sed qua communiter omnis, quae id potest, anima sapiens et uerax efficitur. quam si sensit esse Anaxagoras eumque deum esse uidit mentemque appellauit, non solum nomen Anaxagorae, quod propter litteratam uetustatem omnes, ut militariter loquar, litteriones libenter sufflant, nos doctos et sapientes non facit sed ne ipsa quidem eius cognitio, qua id uerum esse cognouit. non enim mihi propterea ueritas cara esse debet, qmur, sed ipsius ueri solidare, qua uere
Abbreviated transcription (Latin):
uiuum animo occurrit. magis habere
auimam. & esse anunal: quam animam
ee. cogitari oportere. Hoc ẽ enim quod
ait. Erit aliquid int̾ius: ex quo illud
animal nominetur. S aduingit. Quid
autem int̾uis mente: Nongͦ potest meis
habere int̾iorem animam. ut sit animal:
quia ipsa ẽ int̾ior. Ergo corpus habeat
extrinsecus: cui sit int̾ior. ut sit animal.
Hoc ẽ enum quod ait. Cingatur gͥ corpore
ext̃no: quasi anaxagoras dixerit: nifi am¬
malis esset aliciuus : mentem ẽẽ ñ posse:
si mentẽ ipsam summam sapientiam esse
sentiebat. quȩ nullius quasi animantis ꝓ¬
pria ẽ: quia omuib animis se frui ua¬
sentib ueritas communit̃ p̃sto ẽ. Et id̃o
uide quam urbane concludat. Quod qm̃
ñ placet inquit. hoc ẽ ñ placet anarago¬
re ut illa mens quam dicit dm̃. cingat᷑
corpore ext̾uo quo animal esse posit:
aꝑta simplexq mens nulla re adiuncta
qua sentiri possit. id ẽ nullo corpore ad¬

Expanded text:
vivum animo occurrit, magis animam vivum animo occurrit, magis animam habere et esse animal, quam animam esse cogitari oportere. Hoc est enim quod ait: Erit aliquid interius, ex quo illud animal nominetur. Sed adjungit: Quid autem interius mente? Non ergo potest mens habere interiorem animam ut sit animal, quia ipsa est interior. Ergo corpus habeat extrinsecus, cui sit interior, ut sit animal. Hoc est enim quod ait, Cingitur igitur corpore externo; quasi Anaxagoras dixerit, nisi animalis alicujus esset, mentem esse non posse. Si mentem ipsam summam sapientiam esse sentiebat, quae nullius quasi animantis propria est, quia omnibus animis se frui valentibus veritas communiter praesto est. Et ideo vide quam urbane concludat: Quod quoniam non placet, inquit, hoc est non placet Anaxagorae, ut illa mens, quam dicit Deum, cingatur corpore externo, quo animal esse possit, aperta simplexque mens nulla re adjuncta qua sentire possit, id est nullo corpore ad
Abbreviated transcription (Latin):
totam nat᷑am sentire: ut illi quasi aufer¬
ret quod ait mentem infinitam. Quomͦ
enim tota sentit. si infinita ẽ: Sensus enĩ
corꝑis abaliquo loco incipit nec ꝑcurrit
totum: nisi adcuius finem ꝑuenerit. Qd
ininfinto dici ñ potest. S neq ille de sensu
corporis aliquid dixerat: ce aliter dicitur
totum quod incorporeum ẽ. quia sine fini¬
b locorum in telligitur: ut &e totum &e in¬
fiuitum dici possit. Totum ꝓpt̃ in tegrita¬
tem: infinitum quia locorum finib ñ am¬
bitur. Deinde inquit si mentem ipsam qͦ¬
si animal aliquod esse uoluit. erit aliquid
uit̾uis ex quo illud auimal nominetur.
ut mens ista quasi corpus sit. & habeat
intus animam unde animal appelletur.
Nide quemadmodum cor poralt eonsue¬
tudine loquitur. quomͦ solent uideri a¬
nimalia ꝓp̃t sensum grossum. ut opinor
eorum contra quos disserit. Et tamen
dixit rem quȩ illos si eigilare possent
satis admoneret: omne quod sieut corpꝰ

Expanded text:
totam nattotam natret quod ait mentem infinitam. Quomodo enim tota sentit, si infinita est? Sensus enim corporis ab aliquo loco incipit, nec percurrit totum, nisi ad cujus finem pervenerit; quod in infinito dici non potest. Sed neque ille de sensu corporis aliquid dixerat. Et aliter dicitur totum quod incorporeum est, quia sine finibus locorum intelligitur, ut et totum et infinitum dici possit: totum propter integritatem; infinitum, quia locorum finibus non ambitur. 25. Deinde, inquit, si mentem ipsam quasi animal aliquod esse voluit, erit aliquid interius ex quo illud animal nominetur; ut mens ista quasi corpus sit, et habeat intus animam unde animal appelletur. Vide quemadmodum corporali consuetudine loquitur, quomodo solent videri animalia, propter sensum crassum, ut opinor, eorum contra quos disserit: et tamen dixit rem quae illos, si evigilare possent, satis admoneret, omne quod sicut corpus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sit sapientia ipsa. hoc enim cor¬
porum ẽ. ut quecumq infinita fuerint
sint & in forma. Cicero autem studio refel¬
lendi quantum uidetur. ꝓpt̃ adu̾sarios
corꝑalit̃ sentientes. negat᷑ in finito aliqͥd
ungi potuisse: quia exea parte qua quid¬
q adiungitur. necesse ẽ esse incorꝑib ali¬
quem finem. Ido ait ñ eum uidisse neq
motum sensiu uinctum & continentem.
id ẽ continua copulatione adherentem in¬
finito. id ẽ infinitȩ rei ullum ͤ pͣosse: qua¬
si de corꝑib ageret. quib nichil iungi nͥ
ꝑfines locorum potest. Sic autem addidit
neq sensum omnino quo ñ tota natura
pussa sentiret: quasi ille dixisset mentẽ
illam ordinatcem & moderat᷑cem rerum
omnium habere sensum. qualem habet
anima ꝑcorpus. Nam manifestum ẽ totã
sentire anumam: cum ꝑcorpus aliquid sen¬
tit. Nam totam utiq ñ latet: quiequid
illud ẽ quod sentitur. Ad hoc autem dix̃

Expanded text:
aliquid sit ipsa sapientia; hoc enim coraliquid sit ipsa sapientia; hoc enim corporum est, ut, quaecumque infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem studio refellendi, quantum uidetur, propter aduersarios corporaliter sentientes negat infinito aliquid iungi potuisse, quia ex ea parte, qua quidque adiungitur, necesse est esse in corporibus aliquem finem. ideo ait non eum uidisse \'neque motum sensui iunctum et continentem - id est continua copulatione adhaerentem — infinito — id est infinitae rei — \'ullum esse posse\', quasi de corporibus ageret, quibus nihil iungi nisi per fines locorum potest. sic autem addidit: Neque sensum omnino, quo non tota natura pulsa sentiret\', quasi ille dixisset mentem illam ordinatricem et moderatricem rerum omnium habere sensum, qualem habet anima per corpus. nam manifestum est totam sentire animam, cum per corpus aliquid sentit; nam totam utique non latet, quicquid illud est, quod sentitur. ad hoc autem dixit
Abbreviated transcription (Latin):
buni cũ. dm̃ apud dm̃.: s l onge alio mocdo.
quem nemo nisi cui ds̃ n spuarit in telli¬
get. Illum autem etiam in ipsis corporib
desipere quis ñ uideat. cum aerem gigni
dicat &e clm̃ uelit: eum autem aquo aer
qiqnitur. ñ enim anullo gigni potest. ũ
dieat dm̃: Cum autem dicitur aer esse
semꝑ in motu. nequaquam conturbabit
hominẽ ut ꝓptẽa illum dm̃ putet. qui
nouit omnis corporis motum inferiorẽ
esse quam ẽ motus anuni: motum autem
animi longe pigriorem. quam ẽ motus
summȩ. atq in commutabilis sapientie. Itẽ
anaxagoras siue quilibet. si mentẽ dieit ip¬
sam ueritaten atq sapientiam: quid mͥ
ẽ de u̾bo cum homine contendere: Mani¬
festum ẽ enim omnium rerum descͥptio¬
nem ce modum ab illa fieri: eamq ñ in¬
congrue dici infinitam. ñ ꝑspatia locorũ.
s ꝑpotentiam quȩ cogitatione humana
comp̃hendi ñ potest: neq quod in forme

Expanded text:
rbum dei, deum apud deum, sed longe alio modo, rbum dei, deum apud deum, sed longe alio modo, quem nemo, nisi cui deus ipse inspirarit, intelleget. illum autem etiam in ipsis corporibus desipere quis non uideat, cum aerem gigni dicat et deum uelit, eum autem, a quo aer gignitur, non enim a nullo gigni potest, non dicat deum? cum autem dicitur aer esse semper in motu, nequaquam conturbabit hominem, ut propterea illum deum putet, qui nouit omnis corporis motum inferiorem esse, quam est motus animi, motum autem animi longe pigriorem, quam est motus summae atque incommutabilis sapientiae. Item Anaxagoras siue quilibet si mentem dicit ipsam ueritatem atque sapientiam, quid mihi est de uerbo cum homine contendere? manifestum est enim omnium rerum descriptionem et modum ab illa fieri eamque non incongrue dici infinitam non per spatia locorum sed per potentiam, quae cogitatione humana comprehendi non potest, neque quod informe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonis constitue: repperies epicureos &e sti¬
cos int̾ se acerrime dienicantes. eorum iͥ
litem conantes diuicare platonicos oers¬
tantes sententiam ueritatis : & illorum a¬
nam in falsitate fidutiam conuincentes
redarguentes. S ñ sicut illi errorum fuo.
ita platonici uerȩ rationis ꝑsonam implit
potuerunt. Omnib enim defuit uere hun¬
litatis exemplum: quod oportunissimo ti
Cui uni exemplo: incuius uis animo fil¬
cit arrogantis omnis suꝑbia cedit. & fiau¬
gitur. c emorit᷑. Idõq ñ ualentes illiꝰ aucto¬
ritate turbas t̃renarum rerum dilectio
cecatas adiniusibilium fidem ducere: omm
eas uiderent epicureis maxime contentiob
commoueri. ñ solum ad hauriendam qũ
ultro ferebantur. s etiam ad defensitandl̃
corporis uoluptatem. ut in ea summumn
hominis bonum constituret᷑: eos auten¬
gignit᷑. id ẽ aliqua causa ut sit essieitier.
cum omnino ds̃ ñ sit. ita genitum esse uͥ¬

Expanded text:
personis constitue: reperies Epicureos et Stoipersonis constitue: reperies Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicantes, eorum uero litem conantes diiudicare Platonicos occultantes sententiam ueritatis et illorum uanam in falsitate fiduciam conuincentes et redarguentes. Sed non sicut illi errorum suorum ita Platonici uerae rationis personam implere potuerunt. omnibus enim defuit diuinae humilitatis exemplum, quod opportunissimo temcui uni exemplo in cuiusuis animo ferociter adrogantis omnis superbia cedit et frangitur et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad inuisibilium fidem ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime contentionibus commoueri non solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis uoluptatem, ut in ea summum bonum hominis constitueretur, eos autegignitur, id est aliqua causa, ut sit, efficitur, cum omnino deus non sit, ita genitum esse ue
Abbreviated transcription (Latin):
fruendum dõ a quo &e nos ce omiua faeh
sunit. unum atq summum bonum ue
esse dicunt: apud illos emiuerunt se¬
nici. Qui ñ inmerito ad officium suun
tinere arbitrati sunt: stoicis & epieures
ime & ꝓpe solis omnino resistere. Idem qu¬
pe achademiei qui platoniei. quod doce
ditorum ipsa suecessio. A rthesilas enini
pͥmus occultata sententia sua nichil alns
istos quam refellere statuit. quere eui sisꝰ¬
serit: polemonẽ inuenies. Quere eui poler
xenocraten Xenoerati autem discipillo. ⁊¬
demiam scolam suam reliquit plato. Cu¬
tum gͥ ꝑtinet ad questionem de sumnoꝰ
minis bono. remoue ꝑsonas hominum
ipsam disceptationẽ constitue: ꝑfecto ra¬
peries duos errores sibi adu̾sa fronte cons¬
di. unum constituentem in corpore. aliui
constituentem in animo summum bonuis
rationem autem ueritatis qua summun
bonum nr̃m ds̃ esse intelligitur utri
sistere. s ñ pͥus docentem uera quam prn
dedocentem. Id ipsum rursum adiunct

Expanded text:
fruendum deo, a quo et nos et omnia facta fruendum deo, a quo et nos et omnia facta sunt, unum atque summum boesse dicunt, apud illos eminuerunt Platonici, qui non immerito ad officium suum pertinere arbitrati sunt, Stoicis, et Epicureis maxime et prope solis omnino resistere. Iidem quippe Academici qui Platonici, quod docet auditorum ipsa successio. Arcesilas enim qui primus occultata sententia sua, nihil aliud istos quam refellere statuit, quaere cui successerit, Polemonem invenies; quaere cui Polemon, Xenocratem: Xenocrati autem discipulo Academiam scholam suam reliquit Plato. Quantum igitur pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, remove personas hominum, atque ipsam disceptationem constitue; profecto reperies duos errores inter se adversa fronte collidi: unum consticonstituentem in animo summum bonum, rationem autem ueritatis, qua summum bonum nostrum deus esse intellegitur, utrique resistere sed non prius docentem uera quam praua dedocentem. id ipsum rursum adiunctis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt &e manent. & ꝑdefectib etiam suis
aduniu̾sitatis complexum ordinantur.
ad eius bonitatem ommipotentiamq ꝑ¬
tineat qui summe ẽ & conditor: qui po¬
tens ẽ etiam ex nichilo ñ tantum aliquid.
s etiam magnum aliquid facere: pͥmũ
autem peccatum hoc ẽ pͥmum uolunta¬
rium defectum esse. gaudere ad ppͥam po¬
testatem. A dminus enim gaudet. quã
si addi potestatem gaudeat᷑: quȩ utiq ma¬
ior ẽ. Hoc ñ uidentes & potentias intuen¬
tes animi huiani. magnamq pule̾tudi¬
uem factorum atq doctorum. etiam si
in corpore puduit ponere summum bo¬
num: in ipso tamen animo ponentes in¬
fra utiq posuerunt. quam ubi sinceris¬
simaratione pouendum ẽ. Int hos qui ita
sentiunt: apud grecos philosophos. et
numero ce disputandi subtilitate stoiei
p̃ualuerunt. Qui tamen in naturalib
corporea omnia esse arbitrantes. magis
a carne quam acorpore animum auer¬
tere potuerunt. Int eos autem qui in¬

Expanded text:
sunt et manent et pro defectibus etiam suis sunt et manent et pro defectibus etiam suis ad uniuersitatis complexum ordinantur, ad eius bonitatem omnipotentiamque pertineat, qui summe est et conditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid sed etiam magnum aliquid facere; primum autem peccatum, hoc est primum uoluntarium defectum esse gaudere ad propriam potestatem; ad minus enim gaudet, quam si ad dei potestatem gaudeat, quae utique maior est. hoc non uidentes et potentias intuentes animi humani magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiam si in corpore puduit ponere summum bonum, in ipso tamen animo ponentes infra utique posuerunt, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. inter hos, qui ita sentiunt apud Graecos philosophos, et numero et disputandi subtilitate Stoici praeualuerunt, qui tamen in naturalibus corporea omnia esse arbitrantes magis a carne quam a corpore animum auertere potuerunt. » Inter eos autem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
re dõ atq ab illo in commut᷑abili refici
& reformari aititur. A quo esse iam ca¬
pit ñ solum omnẽ spetiem rerum omni-¬
um. siue quȩ sensu corporis. siue quȩ in¬
telligentia mentis attingunt᷑: s etiam ip¬
sam capacitatem formationis ante forma.¬
tionem. cum uel informe aliquid dicit᷑.
quod formari potest. Itaq tantominus
se esse stabilem sentit. quantominus heret
dõ qui sumine ẽ: &e illum idõ sumine ẽẽ
quia nulla mutabilitate ꝓficit seu deficit.
sibi autem illam commut᷑ationem expe¬
dire qua ꝓficit ut ꝑfecte illi cohereat:
eam uͦ commutationem quȩ in defectu ẽ
esse uiciosam. omnẽ autem defectum ad
int̾itum u̾gere: quo utrum aliqua res ꝑ¬
ueuiat tam ce si ñ apparet. tamen appa¬
rere omnib eo ducere int̾itum. ut ñ sit
quod erat. Unde colligitur ñ ob aliud res
deficere uł posse deficere. nisi quod exni¬
chilo factȩ sunt: ut quod in eis ẽ quod

Expanded text:
re deo atque ab illo incommutabili refici re deo atque ab illo incommutabili refici et reformari nititur, a quo esse iam capit non solum omnem speciem rerum omnium, siue quae sensu corporis siue quae intellegentia mentis adtinguntur, sed etiam ipsam capacitatem formationis ante formationem, cum uel informe aliquid dicitur, quod formari potest. itaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto minus haeret deo, qui summe est, et illum ideo summe esse, quia nulla mutabilitate proficit seu deficit; sibi autem illam commutationem expedire, qua proficit, ut perfecte illi cohaereat, eam uero commutationem, quae in defectu est, esse uitiosam; omnem autem defectum ad interitum uergere, quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non apparet, tamen apparere omnibus eo ducere interitum, ut non sit, quod erat. unde colligit non ob aliud res deficere uel posse deficere, nisi quod ex nihilo factae sunt, ut, quod in eis est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾eationib uariȩ ꝓsuo quisq captu. in
corpore constituentes summũ hominis bo¬
num: & carnalium sediciosorum turbas
concitant. int̃ quos epicurei apud in doc¬
tam multitudinem excellentiore auetori¬
tate uiguerunt. Da item qui cito uideat.
animum quoq ipsum ñ suo bono beatũ
esse cum beatus ẽ. alio qͥn nũquam es¬
set miser: & recedetur a querendo utrũ
in animo sit summum illud atq ut ita
dixerimi beatificum lonum. uł aliqua
pars enis. Nam cum se ipso sibi quasi suo
bono animus gaudet. suꝑb ẽ. Cum uͦ ꝑ
spicit se esse mutabilem. uł uno hoc sal¬
tem quod destulto sapiens efficitur. sapi¬
entiamq ẽẽ in commutabilem cernit. si¬
mul oportet cernat esse illam supra na¬
turam suam. eiusq participatione atq
illustratione se uberius &e certius gaudere
quam se ipso. Ita cessans ce de tumescens
a iactatione atq in flatione ꝓpͥa. in here¬

Expanded text:
altercationibus uarie pro suo quisque captu in altercationibus uarie pro suo quisque captu in corpore constituentes summum hominis bonum et carnalium seditiosorum turbas concitant; inter quos Epicurei apud indoctam multitudinem excellentiore auctoritate uiguerunt. Da item, qui cito uideat animum quoque ipsum non suo bono beatum esse, cum beatus est, alioquin numquam esset miser, et recedetur a quaerendo, utrum in animo sit summum illud atque, ut ita dixerim, beatificum bonum uel aliqua pars eius. nam cum se ipso sibi quasi suo bono animus gaudet, superbus est. cum uero perspicit se esse mutabilem uel hoc uno saltem, quod de stulto sapiens efficitur, sapientiamque esse incommutabilem cernit, simul oportet cernat esse illam supra suam naturam eiusque participatione atque inlustratione se uberius et certius gaudere quam se ipso. ita cessans atque detumescens a iactatione atque inflatione propria inhaere
Abbreviated transcription (Latin):
s aiuimum potius ẽt eorporis bonum: rece¬
detur iam ab inquirendo: utrum illud
summum bonum. uł aliqua pars eus sit
in corpore. Quod enim stultissime negat᷑.
melior ẽ animus corpore. Item stultissime
negatur: meliorem esse eum qui dat bea¬
tam uitam uł partem aliquam beatȩ ui¬
tȩ. quam eum qui accipit. Non gͥ animus
accipit acorpore uł sumnium bonum. uł
uident. cecati sunt dulcedine carnalium
uoluptatum: quam ex indigentia sanita¬
tis uenire ñ intuentur. Sanitas autem ꝑfec¬
ta corporis. illa extrema totius hominis
immortalitas erit. Tam potenti enim na¬
tura ds̃ fecit anuam: ut exeius plenissi¬
ma beatitudine quȩ in fine temporum scĩs
ꝓmittit᷑. redundet etiam ininferiorem na
turam quod ẽ corpus: ñ beatitudo quȩ fru-¬
entis && intelligentis ẽ ꝓpͥa. s plenitudo
sanitatis id ẽ incorruptionis uigor. Quod
qui ñ uident ut dixi. bellant in quietis

Expanded text:
sed animum potius esse corporis bonum; recesed animum potius esse corporis bonum; recedetur iam ab inquirendo, utrum summum illud bonum uel aliqua pars eius sit in corpore. quod enim stultissime negatur, melior est animus corpore; item stultissime negatur meliorem esse eum, qui dat beatam uitam uel partem aliquam beatae uitae, quam eum, qui accipit; non igitur accipit animus a corpore uel summum bonum uel uiduoluptatum, quam ex indigentia sanitatis uenire non intuentur. Sanitas autem perfecta corporis illa extrema totius hominis immortalitas erit. Tam potenti enim natura Deus fecit animam, ut ex eius plenissima beatitudine, quae in fine temporum sanctis promittitur, redundet etiam in inturam, quod est corpus, non I beatitudo, quae fruentis et intellegentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis uigor —, quod qui non uident, ut dixi, bellant inquietis
Abbreviated transcription (Latin):
minis bonum: quod a quolibet ubi constitu-¬
atur ñ inuenitur. nisi aut incorpore aut
manimo aut indo aut in duob aliquib
horum. aut certe in omnib. Quod si didicer is
neq summum bonum nec aliquam par¬
tem summi boni omnino esse in corpore:
duo restabunt. animus & ds̃: quorum uel
in uno uel inambob sit. Si autem adiece¬
ris &e didiceris hoc idem de animo quod de-
corpore: quid aliud iam nisi ds̃ occurret.
in quo summum hominis bonum constitu¬
tum sit.  Non quo alia bona ñ sint. s sum¬
mum id dr̃ quo euncta referuntur. Eo
enim fruendo quisq beatus ẽ. pp̃t quod
cȩt̾a uult habere: cum illud iaͣm ñ ꝓpter
aliud. s ꝓpter se ipsum diligatur. Et idõi
bi finiis dicitur: quia iam quo excurrat. et
quo referatur ñ inuenitur. Ibi requies appe¬
tendi. ibi fruendi securitas. ibi tranquillissi¬
mum gaudium optimȩ uoluntatis. Da gͥ
qui cito uideat ñ corpus esse anuni bonũ.

Expanded text:
minis bonum. quod a quolibet, ubi constituminis bonum. quod a quolibet, ubi constituatur, non inuenitur nisi aut in corpore aut in animo aut in deo aut in duobus aliquibus horum aut certe in omnibus. quod si didiceris neque summum bonum neque aliquam partem summi boni omnino esse in corpore, duo restabunt, animus et deus, quorum uel in uno uel in ambobus sit. si autem adieceris et didiceris hoc idem de animo quod de corpore, quid aliud iam nisi deus occurret, in quo summum hominis bonum constitutum sit, non quo alia bona non sint, sed summum id dicitur, quo cuncta referuntur; eo enim fruendo quisque beatus est, propter quod cetera uult habere, cum illud iam non propter aliud sed propter se ipsum diligatur, et ideo finis ibi dicitur, quia iam, quo excurrat et quo referatur, non inuenitur, ibi requies appetendi, ibi fruendi » securitas, ibi tranquillissimum gaudium optimae uoluntatis. : Da igitur, qui cito uideat non corpus esse animi bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
doctior cum canere nerius in epulis re¬
eusasset. ubi cum se nescire illa dixisset.
oid dlictum esset. quid gͥ nosti respondit
rem publicam ex parua magnam facere:
dubitandum tͥ ẽ dicere te ista nescire. eum
ei qui rogarit quid noueris. respondere
possis nosse te quomͦ etiam sine istis homo
ese possit beatius: Quod si adhuc ñ tenes:
tam ꝑuerse ista conquiris. quam ꝑu̾se si
aiquo eorꝑis ꝑiculoso morbo grauaueris.
delitias &e tenerrimas uestes potius quam
medicamenta medicosq conquireres. Non
enim ullo mͦ differenda ẽ ista cognitio:
aut illa huic ate p̃sertim iam in hac eta¬
te uł discendi ordine p̃ferenda ẽ. Uide au¬
tem quam facile posses hoc scire si uelles.
Qui enim querit qua ad beatum uitam
ꝑueniat: nichil aliud ꝓfecto querit nisi
ubi sit finis boni. hoc ẽ ubi constitutum
sit ñ paͣrua opinione atq temeraria. sed
certa atq inconcussa ueritate summum ho¬

Expanded text:
indoctior, cum canere neruis in epulis reindoctior, cum canere neruis in epulis recusasset, ubi cum se nescire illa dixisset eique dictum esset: \'Quid igitur nosti?\' respondit: Rem publicam ex parua magnam facere\', dubitandum tibi est dicere te ista nescire, cum ei, qui rogarit, quid noueris, respondere possis nosse te, quo modo etiam sine istis homo esse possit beatus? quod si adhuc non tenes, tam peruerse ista conquiris, quam peruerse, si aliquo corporis periculoso morbo grauareris, deliciosas et tenerrimas uestes potius quam medicamenta medicosque conquireres. non enim ullo modo differenda est ista cognitio aut illa huic a te praesertim iam in hac aetate uel discendi ordine praeferenda est. uide autem, quam facile posses hoc scire, si uelles. qui enim quaerit, qua ad beatam uitam perueniat, nihil aliud profecto quaerit, nisi ubi sit finis boni, hoc est ubi constitutum sit non praua opinione atque temeraria sed certa atque inconcussa ueritate summum ho
Abbreviated transcription (Latin):
tim partim etiam audacit̃ ꝓmpta. uai
natistarum. uł maxianianensium. ulmi¬
nicheorum. uł etiam adquorum gregdli
bamq uenturus es. arrianorum. eunom¬
norum. macedonianorum. cata frigarim
cȩterarumq pestium in numerabilit̃ psi¬
pant: quorum omnium errores si cogil¬
cere piget. quid nobis ẽ ꝓp̃t defensiont
xp̃iane religionis. querere quid senseri
anaximenes. & olim sopitas lites in anc
riositate recoquere: cum quorundama
uoluerunt. ut marcionistarũ & sabell¬
noꝵ. multorumq p̃t̾ea iam dissensiore
questionesq sileantur: Tamen si opisi
ut dixi. ueritati adũsantes p̃noseere il¬
quas ce ꝑtractas habere sententias : de i¬
reticis potius qui se xp̃ianos uocant. qud
de anaxagora &e de Mocrito nobis cossa¬
dum fuit. Ille autem quisquis abste ql¬
sierit quȩ tu anobis queris. audiat quls
ea doctus & prudentius nescias. Siei
themistocles ñ curauit. quod ẽ abitus

Expanded text:
fugacia partim etiam audaciter prompta uel fugacia partim etiam audaciter prompta uel Donatistarum uel Maximianensium uel Manichaeorum uel etiam, ad quorum greges turbamque uenturus es, Arrianorum, Eunomianorum, Macedonianorum, Cataphrygarum ceterarumque pestium innumerabiliter perstrepant. quorum omnium errores si cognoscere piget, quid nobis est propter defensionem Christianae religionis quaerere, quid senserit Anaximenes, et olim sopitas lites inani curiositate recoquere, cum quorundam noluerunt, ut Marcionistarum et Sabellianorum multorumque praeterea iam dissensiones quaestionesque sileantur? tamen si opus est, ut dixi, ueritati aduersantes praenoscere aliquas et pertractatas habere sententias, de haereticis potius, qui se Christianos uocant, quam de Anaxagora et Democrito nobis cogitandum fuit. Ille autem, quisquis abs te quaesierit, quae tu a nobis quaeris, audiat, quod ea doctius et prudentius nescias. si enim Themistocles non curauit, quod est habitus
Abbreviated transcription (Latin):
e sõih lolo pͥus aliqͥd doceas qͦd decliscendũ
est ut uera doceas:
Nam si alienarum sententiarum. dissie¬
tuim & repugnantium eognitio aliqus
adiuuat in sinuatorem. xp̃iane ueritius
ut nouerit quomͦ adu̾santes destruat f¬
sitates. ad hoc dum taxat ne quis contia
disserens ñ nisi in refellendis tus figat
lum. sua uͦ sedule occultet. nam cognitis
ritatis omnia falsa si modo ꝓferantur
am quȩ pͥus in audita erant & diudies
ce subu̾tere idonea ẽ. s ut ñ solum aꝑta s¬
antur s etiam abscondita eruantur si¬
enos opus ẽ cognoscere errores. erigi
culosq aures oro te: ce uide atq ausns¬
ta utrum aliquis adu̾sus nos de anos¬
mene ce de anaxagora ꝓferat aliquia
quando iam ne ipsorum᷑ quidem multi
centiorum multumq loquatium stoun
aut epicureorum cineres caleant. undͥi
aliqua contra fidem xp̃ianam scuitili
excitetur. s circuli atq conuenticula par

Expanded text:
ri sunt. nolo prius aliquid doceas, quod dediscendum ri sunt. nolo prius aliquid doceas, quod dediscendum est, ut uera doceas. Nam si alienarum sententiarum dissidentium et repugnantium cognitio aliquid adiuuat insinuatorem Christianae ueritatis, ut nouerit, quo modo aduersantes destruat falsitates ad hoc dum taxat, ne quis contra disserens nonnisi in refellendis tuis figat oculum, sua uero sedulo occultet, nam cognitio ueritatis omnia falsa, si modo proferantur, etiam quae prius inaudita erant, et diiudicare et subuertere idonea est, — sed, ut non solum aperta feriantur, sed etiam abscondita eruantur, si alienos opus est cognoscere errores, erige oculos auresque, oro te, et uide atque ausculta, utrum aliquis aduersus nos de Anaximene et de Anaxagora proferat aliquid, quando iam ne ipsorum quidem multo recentiorum multumque loquacium Stoicorum aut Epicureorum cineres caleant, unde aliqua contra fidem Christianam scintilla excitetur. sed circuli atque conuenticula partim
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet eos leuit leiua ista miratos. &
beniuolentissime ato a uidissime iam
in tua ora suspensos. grauissimum aliqͥd
& salubrimum doceas. Id ipsum quicquid
ẽ grauissimum & saluberrimũ utrum tene¬
as ce recte tradere noueris: uellem cog¬
noscere. R idiculum ẽ enim. cum ꝓpterea
suꝑflua multa didiceris ut tͥ aures homi¬
num adnecessaria p̃ꝑarentur. ipsa neces¬
saria ñ tenere. quib excipiendis eas per
suꝑflua p̃paraueris: ce dum occuparis
ut discas unde facias intentos. nolle disce¬
re quod in fuudatur intentis. S si hoc te
scire iam dicis. idq ipsum xp̃ianam doc¬
trinam esse respondes quam te omnibus
p̃ponere nouimus. ce in ea sola esse p̃sume¬
re spem salutis ȩt̃nȩ: ñ opus ẽ ei cognitio¬
ne dialogorum eiceronis. & collectione e¬
m̃dicatarum discordantium sententiarũ
alienarũ ꝓcurari. Aucditores mõrib tuis
intentifi̾ant. qͥ abste aliqͥti tale acceptu¬

Expanded text:
scilicet eos leuiter leuia ista miratos et scilicet eos leuiter leuia ista miratos et beniuolentissime atque auidissime iam in tua ora suspensos grauissimum aliquid et saluberrimum doceas. id ipsum, quicquid est grauissimum et saluberrimum, utrum teneas et recte tradere noueris, uellem cognoscere. ridiculum est enim, cum propterea superflua multa didiceris, ut tibi aures hominum ad necessaria praeparentur, ipsa necessaria non tenere, quibus excipiendis eas per superflua praeparaueris, et, dum occuparis, ut discas, unde facias intentos, nolle discere, quod infundatur intentis. sed si hoc te scire iam dicis idque ipsum Christianam doctrinam esse respondes, quam te omnibus praeponere nouimus et in ea sola esse praesumere spem salutis aeternae, non opus est ei cognitione dialogorum Ciceronis et collectione emendicatarum discordantium sententiarum alienarum procurari auditores. moribus tuis intenti fiant, qui abs te aliquid tale acceptu
Abbreviated transcription (Latin):
cis tota atq contexta discere maluisti:
& in doctum. qui cum tam multa in
tua lingua nescias. earum rerum frustra
in aliena colligere ambisti. An forte illud
respondebis. ñ te grecos de his reb libros
contempsisse. s pͥus latinos curasse cognos¬
cere. nunc autem uelle de in latinis doc-¬
tum grece iam querere: Si hoc ñ pudet
hominẽ grecum. latina puerum didicisse.
nunc uelle discere greca barbatum: pu¬
debit ne tandem in latinis ipsis ignorare
aliqua. quȩ quam multi latini docti tecũ
nesciant. uel hoc ipso sentis quod te nobis
magna necessitate dicis onerosum: in tan¬
ta doctorum multitudine apud cartha¬
ginem constitutus : Postremo facte de
omnib quȩ a nobis queris int̃rogatum
respondere potusse: Ecce iam doctissi¬
mus ce acutissimus diceris. ecce iam te
laudib in cęlum greculus flatus attollit.
Tu tam̃ mem̃to grauitatis tuȩ: & illam
mereri laudem quo fine uolueris. ut

Expanded text:
cis tota atque contexta discere maluisti, cis tota atque contexta discere maluisti, et indoctum, qui cum tam multa in tua lingua nescias, earum rerum frusta in aliena colligere ambisti! an forte illud respondebis, non te Graecos de his rebus libros contempsisse sed prius Latinos curasse cognoscere, nunc autem uelle te in Latinis doctum Graeca iam quaerere? si hoc non pudet, hominem Graecum Latina puerum didicisse, nunc uelle discere Graeca barbatum, pudebitne tandem in ipsis Latinis ignorare aliqua, quae quam multi Latini docti tecum nesciant, uel hoc ipso sentis, quod te nobis magna necessitate dicis onerosum in tanta doctorum multitudine apud Carthaginem constitutus? Postremo fac te de omnibus, quae a nobis quaeris, interrogatum respondere potuisse. ecce iam doctissimus atque acutissimus diceris, ecce iam te laudibus in caelum Graeculus flatus adtollit; tu tantum memento grauitatis tuae et illam mereri laudem quo fine uolueris, ut