comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euaugłio. & uia ille homicida erat ab initio. Sed uide in his apłm natȩ
ordinem tenuisse: & idõ qm̃ de peccato loquebatur ex quo mors in
om̃s homines ꝑtransierat. successionem posteritatis humanȩ quȩ hiuc
morti subcubuit ex peccato uenienti. non mulieri asscribit sed uino. Nõ
enĩ ex muliere posteritas. sed ex uiro nominatur. Sicut et ipse apłs in
aliis dicit. Non enim est uir ex muliere: sed mulier ex uiro. Et iterũ.
Sicut enĩ mulier ex uiro. ita et uir non exmuliere. sed ꝑmulierẽ. Et
ob hoc mortalis posteritas et corꝑalis suocessio: iuro potiꝰ tamquã auctori

Expanded text:
Evangelio, quia ille homicida erat ab initio . Sed vide in his Apostolum naturae Evangelio, quia ille homicida erat ab initio . Sed vide in his Apostolum naturae ordinem tenuisse, et ideo quoniam de peccato loquebatur, ex quo mors in omnes homines pertransierat, successionem posteritatis humanae, quae huic morti succubuit ex peccato venienti, non mulieri ascribit, sed viro. Non enim ex muliere posteritas, sed ex viro nominatur, sicut et ipse Apostolus in aliis dicit : Non enim est vir ex muliere, sed mulier ex viro; et iterum, Sicut enim mulier ex viro, ita et vir non ex muliere, sed per mulierem: et ob hoc mortalis posteritas, et corporalis successio, viro potius tanquam auctori,
Abbreviated transcription (Latin):
conuertamur. Et primo uideamus quomͦ ꝑ unum hominem peccatũ
intrauit in hunc mundum: et ꝑ peccatum mors. Fortassis enim reqͥ¬
rat aliquis si ante adam mulier peccauit de qua dicitur. quia sedue¬
ta in p̃uaricatione facta est. Et rursum ante ipsum peccauit serpens.
Peccauit enim cum dixit mulieri. ut quid autem dixit dsͣ ut nõ man¬
ducetis de onuĩ ligno paradisi. Et iterum peccauerit cum ds̃ dixerit.
quia quacũq die manducaueritis ex eo morte moriemini. ut ille
diceret ad mulierem non morte moriemini. sed sciebat ds̃ quia qͣcũq
die manducaueritis ex eo aꝑientur oculi ur̃i. et erras sicut diĩ scien¬
tes bonum & malum. Si ergo ande adam mulier peccauit. et ante
mulierem serpens: et in alio loco dicit apłs quia adam non ẽ. seductꝰ
mulier autẽ seducta est . quomͦ ꝑ unumi hominem et non magis per
unam mulierem uidebitur introsse peccatum : Amuliere enimi initiũ
peccati: et ante mulierem a serpente siue adiabolo: de quo dicitur in

Expanded text:
convertamur, et primo videamus quomodo per unum hominem peccatum introivit in hunc mundum, et per peccatum mors. Fortassis enim requirat aliquis, si ante Adam mulier peccavit, de qua dicitur quia seducta in prevaricatione facta est; et rursum ante ipsum peccavit serpens; peccavit enim cum dixit mulieri: Ut quid hoc dixit Deus, ut non manducetis de omni ligno paradisi? et iterum peccavit, cum Deus dixerat, quia quacunque die manducaveritis ex eo, morte moriemini, et ille diceret ad mulierem, Nequaquam morte moriemini, sed sciebat Deus, quia quacunque die manducaveritis ex eo aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum; si ergo ante Adam mulier peccavit, et ante mulierem serpens, et in alio loco dicit Apostolus, quia Adam non est seductus, mulier autem seducta est , quomodo per unum hominem, et non magis per unam mulierem videbitur introisse peccatum? A muliere enim initium peccati, et ante mulierem a serpente, sive a diabolo, de quo dicitur in
Abbreviated transcription (Latin):
de istis autem ait multa flagella peccatoris. & fortassis propterea tͥbu¬
latio et angustia ad scõs ꝑtinet: quia ipsi sunt qui artam et angustã
uiam incedunt. et propter ea tͥbulari dicuntur quod eciam in ipso¬

Expanded text:
de istis autem ait, Multa flagella peccatoris . Et fortassis propterea tribude istis autem ait, Multa flagella peccatoris . Et fortassis propterea tribulatio et angustia ad sanctos pertinet, quia ipsi sunt qui arctam et angustam viam incedunt, et propterea tribulari dicuntur. Quod autem di
Abbreviated transcription (Latin):
inpresenti capitulo apłs dicit quia tribulatio pacientiam oꝑatur:
si pacientiam imam eẽ ex animi uirtutibus constat. tribulatio
sine dubio quȩ uirtutes animi parit. neq mali neq indifferẽs
sed bona appellanda ẽ. Intantum autem sicut supra diximus
pacientia uirtus animi dicenda est: ut ꝓpacientiam dicat pro¬
bationem nr̃i fieri. et perꝓbationẽ spem dari: quȩ utiq qm̃^ ͣco
sita est. qui iurtictum om̃ium pater est: non confundit spantem.
Simul enim cum spe et caritatis ab undantiam tenet: quȩ primo loco
nobis occurrat et dicat medium eẽ et indifferens tribulationem.
qm̃ quidem eciam malos et impios tribulari. et non continuo qui tri¬
bulantꝰ promalis actibus suis. uirtus animi tribulatio eorum reputan¬
da est. iude si possimus hoc modo respondere qđ tribulatio quidem
propriȩ scõrum est Impiorum autem et iniustorum tͥbulatio: flagella
appellentꝰ. Peniq in psalmo sic dicit. Multe tribulationes iustorum:

Expanded text:
nti capitulo Apostolus dicit, quia tribulatio patientiam operatur, si patientiam unam esse ex animi virtutibus constat, tribulatio sine dubio quae virtutes animi parit, neque mala, neque indifferens, sed bona appellanda est. In tantum autem, sicut supra diximus, patientia virtus animi dicenda est, ut per patientiam dicat probationem nostri fieri, et per probationem spem dari: quae utique quoniam in Deo sita est, qui virtutum omnium pater est, non confundit sperantem. Simul enim cum spe et charitatis abundantiam tenet, quae primo loco,s nobis occurrat, et dicat medium esse et indifferens tribulationem, quoniam quidem invenimus etiam malos et impios tribulari, et non continuo, quia tribulantur pro malis actibus suis, virtus animi tribulatio eorum reputanda est: vide si possimus hoc modo respondere, quod tribulatio quidem proprie sanctorum est, impiorum autem et injustorum tribulatio flagella appellentur. Denique in psalmo sic dicit, Multae tribulationes justorum ;
Abbreviated transcription (Latin):
& disciplinam habet medendi. Ex quibus om̃ĩbus puto sufficient᷑ osten di
qđ aliud sit peccare: aliud peccatorem eẽ. Om̃s enim potest fieri ut pecca¬
uerint etiam si scĩ fuerint: quia nemo mundus a sorde ne si uniꝰ diei fuerit
uita eiꝰ. Quis enim est qui non aut in facto aut in uerbo. aut qui cautissim
certe est uł incogitacione peccauerit. Et idõ dixi peccasse quidem om̃s¬
merito dicentur: peccatores autem facti non om̃s sed multi. Simili quoq¬

Expanded text:
et disciplinam habet medendi. Ex quibus omnibus puto sufficienter ostendi et disciplinam habet medendi. Ex quibus omnibus puto sufficienter ostendi quod aliud sit peccare, aliud peccatorem esse. Omnes enim potest fieri ut peccaverint, etiamsi sancti fuerint, quia nemo mundus a sorde, nec si unius diei fuerit vita ejus . Quis enim est qui non aut in facto, aut in verbo aut qui cautissimus certe est, vel in cogitatione peccaverit? Et ideo dixi, peccasse quidem merito omnes dicentur, peccatores vero facti, non omnes, sed multi. INTERRO
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uideantur. cum idem apłs dicat quia om̃s peccauerunt: debemꝰ osten-¬
dere: alud est peocasse. aliud peccatorem eẽ. Peccator dicitur is qui multa
delinquendo in consuetudinem. & ut ita dicam studium peccandi iam
uenit: Sicuit e contrario iustus non dicitur is qui semel aut bis aliqͥd iusticiȩ
fecerit: sed ille qui semꝑ uste agendo in consuetudine iusticiam habet.
Nam si qui in cȩteris fere onĩibus iniustus sit. semel autem uł bis aliquid
iusti oꝑis egeritiste in eo quidem oꝑe in quo iusticiam tenuit iuste egisse
dicitur. non tam̃ ex hoc iustus appellabitur. Ita & iustus peccasse quidem
dicitur si aliquid cõmiserit aliquando qđ non licet. non tamen ex hoc pec¬
cator appellabitur: quia peccandi usum & consuetudinem non denet. Sicut
& medicus ille non dicitur qui aut leuiter rupte capitis cuti scit impon̾e
araneam. aut qui tumorem uulneris aqua calida fouerit quam iuis etiã
hoc medicina ẽẽ uideatur. Sed ille dicitur medicus qui usum ac studiũ

Expanded text:
omnes videantur, cum idem apostolus dicit quia omnes peccaverunt , debemus ostendere. Aliud est peccasse, aliud peccatorem esse. Peccator dicitur is qui, multa delinquendo, in consuetudinem et ut ita dicam studium peccandi jam venit. Sicut e contrario justus non dicitur is qui semel aut bis aliquid justitiae fecerit, sed ille qui semper juste agendo usu et consuetudine justitiam habet. Nam si quis in caeteris fere omnibus injustus sit, semel autem vel bis aliquid justi operis egerit, iste in eo quidem opere in quo justitiam tenuit juste egisse diceretur, non tamen ex hoc justus appellabitur. Ita et justus peccasse quidem dicitur, si aliquid commiserit aliquando quod non licet. Non tamen ex hoc peccator appellabitur, qui peccandi usum et consuetudinem non tenet. Sicut et medicus non ille dicitur, qui et leviter ruptae capitis cuti scit imponere araneam, aut qui tumorem vulneris aqua calida fovere, quamvis etiam hoc medicinae esse videatur; sed ille dicitur medicus, qui usum et studium
Abbreviated transcription (Latin):
cit. quia anima quȩ peccat. ipsa morietur. Cuiꝰ mortis. hanc corpo
ralem mortem umbram menito quis dixerit. Quocũq enum illa inces¬
serit. hanc necesse est sub sequi u̾hlimbram corpus. Qđ si obiciat quis¬

Expanded text:
cit quia « anima quae peccaverit, ipsa morietur . » Cujus mortis umbram cit quia « anima quae peccaverit, ipsa morietur . » Cujus mortis umbram hanc corporalem mortem merito quis dixerit, quia quocunque illa incesserit hanc necesse est sequi, velut umbram corpus. Solus
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Require sane. qm ꝑ unum hominem in hunc mundum dicit intro¬
isse peccatũ. & certum est quia hic mundum terrenũ hunc appellet locũ
in quo homines habitantSi in nullo alio loco introiuut peccatum. neq
in illis locis inuenitur ubi sp̃ualia nequitiȩ in cęlestibus nominantur.
Sed et illud apud temetipsum ꝑtractato. unde in hunc mundũ introi¬
uit peccatũ. aut ubi erat prnisquã hnc introiret: aut si ommo erat. uł
si fuit ante illum ad quem dicitur usquequo inuente sunt iniqͥtates
in te & ꝓpt̾ hoc proiecite in t̾ram. Nobis autẽ de his non est tutum
monibus. ꝑ unum hominem peccatum introuut in hunc mundũ. Mũ¬
dus autẽ ut diximus intelligendus est uel locus in quo habitant
homines: uł terrena et corporalis uita in qua mors habet locũ. Cui
mundo. hoc est terrenȩ uitȩ : crucisiros se dicunt scĩ et mortuos.
Et ꝑ peccatum inquit mors. Illa sine dubio mors: de qua & ꝓpłia di

Expanded text:
tur. Require sane quomodo per unum hominem in hunc mundum dicit introisse peccatum, et certum est, quod hic mundum terrenum hunc appellet locum, in quo homines habitant, si in nullo alio loco introivit peccatum, neque in illis locis invenitur, ubi spiritalia nequitiae in coelestibus nominantur; sed et illud apud temetipsum pertractato, unde in hunc mundum introivit peccatum, aut ubi erat priusquam hic introiret? aut si omnino erat, vel si fuit ante illum, ad quem dicitur: Usquequo inventae sunt iniquitates in te, et propter hoc projeci te in terram . Nobis autem de his non est tutum monibus, per unum hominem peccatum introivit in hunc mundum. Mundus autem, ut diximus, intelligendus est vel locus in quo habitant homines, vel terrena et corporalis vita, in qua mors habet locum, cui mundo, hoc est, terrenae vitae crucifixos se dicunt sancti, et mortuos. Et per peccatum, inquit, mors: illa sin
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus quomͦ in om̃s homines ꝑtransut mors. In quo om̃s inquit
peccauerunt. Absoluta sententia pronunciauit apłs in om̃s homines
mortem ꝑtransisse peccati. in eo in quo om̃s peccauerunt. Sicut et
alibi. Om̃s enim peccauerunt & egent gracia dĩ. Et idõ etiam si abel
illum ustum dixeris. non potest excusari. Om̃s enim peccauerunt.¬

Expanded text:
o omnes, inquit, peccaverunt. Absoluta sententia pronuntiavit Apostolus in omnes homines pertransisse mortem peccati in eo in quo omnes peccarunt, sicut et alibi: Omnes enim peccaverunt, et egent gratia Dei . Et ideo etiamsi Abel illum justum dixeris, non potest excusari. Sed non opus est
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑioribus astruxerat. & dicit̾. si autem mortui sumus cum xp̃o ꝑ
hȩc scilicet quȩ suꝑuis ostendimus: credimus quia et coniuuemus ei.
Non dixit & coniuximꝰ. sicut dixit mortui sumus. sed conuiuiemus.
ut ostendat quia mors in p̾senti oꝑatur. uita autem in futuro: Tunc
scilicet cum xp̃c manifestatus fuerit. quia est uita nr̃a abscondita in

Expanded text:
superioribus astruxerat, et dicit: Si autem mortui sumus cum Christo, per haec scilicet, quae superius ostendit. Credimus et convivemus ei. Non dixit, et conviximus ei, sicut dixit mortui sumus, sed convivemus, ut ostscilicet cum Christus manifestatus fuerit, qui est vita nostra abscondita in
Abbreviated transcription (Latin):
et infirma mundi elegit ds̃ ut confundat fortia. Sicut ergo stulta
mundi elegisse dicit dm̃ hoc est gentes. ut consundẽt sapientes sine
dubio uidęas: et infirena mundi ut confundat forcia: eodem ordine
in hoc loco dicit et de his qui non sunt ut ea quȩ sunt destruat. et ñ
eẽ gentes eẽ autem uideos ostendit. Idest qui in lege erant sed legem
non implebant ut destruerent᷑. et inducerentur illi qui non erant in lege
et abrahȩ sidei. credulitatis merito uingerent᷑. Id autem dixit ut confun-¬

Expanded text:
et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia. Sicut ergo stulta et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia. Sicut ergo stulta mundi elegisse dicit Deum, hoc est, Gentes, ut confunderet sapientiam, sine dubio Judaeos, et infirma mundi, ut confunderet fortia. Eodem ordine in hoc loco dicit et de his quae non sunt, ut ea quae sunt destruat, et non esse Gentes, esse autem Judaeos ostendit, id est, qui in lege erant, sed legem non implebant ut destruerentur et induerentur illi qui non erant in lege, et Abrahae fidei credulitatis merito jungerentur. Qui cont
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ tanquam quȩ essent et subsisterent euocauit: et ita ei increando
nichil fuisse difficile. ut cum nichil existerent om̃ia. subito uocata tea afu¬
issent tanquã quȩ semꝑ extiterint. Id siquis nob̾ obiciat illum apłi ser¬
monem quem ad corinthios scribit. ubi dicit. quia contemptibila mim¬
di elegit ds̃:quȩ non sunt. ut ea quȩ sunt destruat. ut non głetur om̃is
caro coram deo:. et dicat scdm hanc expositionẽ non conuenire. ut destrui
dicantur quȩ sunt. cum ea quȩ non sunt electa sint: dicemus ad hȩc
qͥa in illo loco alios dixit eos qui sunt. et alios in hoc capite epłȩ ad romanos.
Declarauit enim ad corinthios: quia de hs diceret quos supra enumera¬
uerat. Dixit enim suꝑuis. Uidete enim uocationẽ ur̃am fr̃s: quia non
multi sapientes int̃ uos scd̾m carnem. non multi. potentes. non multi
nobiles: sed quȩ stulta sunt mundi degit ds̃tit confundat sapientes

Expanded text:
suae tanquam quae essent, et subsisterent evocavit: et ita ei in creando suae tanquam quae essent, et subsisterent evocavit: et ita ei in creando nihil fuisse difficile, ut cum nihil existeret, omnia subito vocata ita affuissent tanquam quae semper exstiterint. Quod si quis nobis objiciat illum Apostoli sermonem, quem ad Corinthios scribit ubi dicit, quia contemptibilia mundi elegit Deus, quae non sunt, ut ea quae sunt destruat, ut non glorietur omnis caro coram Deo , et dicat secundum hanc expositionem convenire, ut destrui dicantur quae sunt, cum ea quae non sunt electa sint, dicemus ad haec, quia in illo loco alios dixit eos qui sunt, et alios in hoc capite in Epistola ad Romanos. Declaravit enim ad Corinthios, quia de his diceret, quos supra enumeraverat. Dixit enim superius. Videte enim vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes inter vos secundum carnem, non multi sed quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
consequentibus dicit. Et uocat quȩ non sunt. tanquam quȩ sunt:
quomͦ intelligi debeat uideamus. Irequenter et in aliis exposiumus
qd̃ ds̃ solus est qui dicit ego sum qui sum : et una est illa dei substancia
quȩ semꝑ est. cui siquis se ad uinxerit unus sit cum eo sp̃s et ꝑ illum
qui semꝑ ẽ. etiam ipse eẽ dicetur. Qui uero longe est ab eo nec participũ
eus sunut. nec ẽẽ quidem dr̃ sic̃ eramus nos gentes priusquam ad ag¬
nitionẽ ueritatis diuinȩ ueniremꝰ et ideo dr̃ ds̃ uocare quȩ ea non
sunt: tanquã quȩ sunt. Int̃ eos et enim qui sunt id est qui participati¬
onem habent eius qͥ. ẽ. abraham et isaacet iacob: et cȩceriscĩ nume¬
rantur.Id̾ si gentes credendo insidem ueniuint abrahȩ. consequent̃ pro
tamen eciam illud ad uerti ut in hoc loco erga laudes dĩ apłs latius uide¬
atur effusus. et initium pͥmȩ eius creat̾ȩ cum ad miratione memorasse
cum ex nichilo cẽ fecit uniuersa: et ea quȩ non erant uirtutȩ potenciȩ

Expanded text:
sequentibus dicit, et vocat quae non sunt, tanquam ea quae sunt, quomodo intelligi debeat, videamus. Frequenter et in aliis exposuimus quod Deus solus est, qui dicit: Ego sum, qui sum: et una est illa Dei substantia, quae semper est: cui si quis se adjunxerit, unus fit cum eo spiritus, et per illum qui semper est, etiam ipse esse dicetur. Qui vero longe est ab eo, participium ejus sumit, ne esse quidem dicitur, sicut eramus nos gentes priusquam ad agnitionem veritatis divinae veniremus: et ideo dicitur Deus vocare ea quae non sunt, tanquam quae sunt. Inter eos enim qui sunt, id est, qui participationem habent ejus qui est, Abraham, Isaac et Jacob, et caeteri sancti numerantur. Quod si Gentes credendo in fidem veniunt Abrahae, consequenter protamen etiam illud adverti, ut in hoc loco erga laudes Dei apostolus latius videatur effusus, et initium primae ejus creaturae cum admiratione memorasse, cum ex nihilo esse fecit universa, et ea quae non erant, virtute potentiae
Abbreviated transcription (Latin):
unum. Et medium parietem maceriȩ soluens inimicitiam in carne
sua. legem mandatorum indecretis euacuans. ut duos conderet insem&¬
ipso inimo: inuno nouo homine faciens pacem ut reconciliaret utrosq
in suo corpore deo. ꝑcrucem interficiens inimicitias in semet ipso. Et
ueniens euangłirauit pacem uobis qui longe. et pacem his quupe: qm̃

Expanded text:
nos in pace vocavit, solvens inimicitias in carne sua, legem mandatorum in decretis evacuans ut duos conderet in semetipso, in unum novum hominem faciens pacem, ut reconciliaret utrosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso, et veniens, annuntiavit pacem vobis qui longe, et pacem his qui prope e
Abbreviated transcription (Latin):
uult mortis eius similitudini qua peccato mortuus est semel: ut
possimus & resurrectioni eiꝰ eẽ complantati . Et uide quam necessario¬
mortem: resurrectionem ueris expectat. Si ergo & nos in xp̃i morte
cõplantati sumus in hieme scłi huius. & p̾sentis uitȩ: etiam ad futurũ
uer inueniemꝰ fructus iusticiȩ ex ipsuis radice proferentes. Et si com

Expanded text:
ult mortis ejus similitudini, qua peccato mortuus est semel, ut possimus et resurrectioni ejus esse complantati. Ad utrumque enimortem, resurrectionem veris exspectat: si ergo et nos in Christi morte complantati sumus, in hieme saeculi ejus et praesentis vitae, etiam ad futurum ver inveniemur fructus justitiae ex ipsius radice proferentes. Sim
Abbreviated transcription (Latin):
de clo. Multo ergo inquid magis iustificati nunc in sanguine eius :
siliuerimus ab ira ꝑ ipsum. Insupioribus quidem dixerat iustificatig̾
aside pacem habeamus ad deum: et nunc dicat multo magis nunc
iustificati ii sangune ipsius saluerimus ab ira ꝑipsum. Faquo oste¬
dit quod neq fides nrã sine xp̃i sanguine: neq sangius xp̃i nos sine
fide nrã iuistificat. Exutroq tamen: multomagis sangius ⁊ pporos.e
quam sides nrã ustificat. Et id eo mͥ uidet cum in suꝑioribus simpli¬
cistr dixerit. uistificati ex fide: inc addi disse muscomagis ergo nũc
iustificati in sangiune eius. Ut doceret quia abira uentura etiam si si¬
des nrã nos saluet. etiam si oꝑa iusticiȩ suꝑtamen oiñia muttomagis¬

Expanded text:
nabit. Multo ergo, inquit, magis justificati nunc in sanguine ejus, salvi erimus ab ira per ipsum. In superioribus quidem dixerat: Justificati igitur ex fide, pacem habeamus ad Deum, et nunc dicit, Multo magis nunc justificati in sanguine ipsius salvi erimus ab ira per ipsum. Ex quo ostendit quod neque fides nostra sine Christi sanguine; neque sanguis Christi nos sine fide nostra justificat, ex utroque tamen multo magis sanguis Christi nos, quam fides nostra justificat. Et ideo mihi videtur, cum in superioribus simpliciter dixerit, Justificati ex fide, hic addidisse, Multo magis ergo nunc justificati in sanguine ejus, ut doceret, quia ab ira ventura etiamsi fides nostra nos salvet, etiamsi opera justitiae, super haec tamen omni
Abbreviated transcription (Latin):
daꝰ Et statuamꝰ si uidetꝰ ante ocłos. uͦ. aliquos. Uerbi grã. qui cũ mascło
non concubue  coͣncubitu muliedrem. unum ex his p̾cepto legis prohibi¬
tum. Cuius si metũ non habuisset fortasse fecisset: et alium qui propͥę
mentis uidicio huiusmodi contagione cogitationes suas ad ire ꝑmiserit.
Honne multo illum preferas qui nulla legis intminatione deteritus
immunem se a flagitũ contaminatione seruauit: Similiter etiam de
cȩteris peccatis. si habeat᷑ ex amen: et ideo siue lex moysi intelligatur:
siue eciam ea quȩ in membris nr̃is est et iram oꝑatur. non possunt
qui ex ipsa sunt hȩredes eẽ. sed illi qui sunt ex lege fidei. Fidei autem
illius exqua uistificatꝰ est abraham. Sed fortasse requirat aliquis quorͦ¬
Credidit autem ppłs deo. et moysi famło eiꝰ Et iterum dñs in euangłio
dicat.SSi credetis moysi. credetis utiq et mͥ. Deme enim ille scripsit:

Expanded text:
tia. Et statuamus, si videtur, ante oculos aliquos, verbi gratia qui cum masculis tia. Et statuamus, si videtur, ante oculos aliquos, verbi gratia qui cum masculis non concubuerunt concubitu muliebri, unum ex his praecepto legis prohibitum, cujus si non metum habuisset, fortasse fecisset; et alium qui proprie mentis judicio hujusmodi contagione cogitationes quidem suas audire non permiserit: nonne multo illum praeferas, qui nulla legis interminatione deterritus immunem se a flagitii contaminatione servavit. Similiter etiam de caeteris peccatis si habeatur examen; et ideo sive Moysi lex intelligatur, sive etiam ea quae in membris nostris est, et iram operatur, non possunt qui ex ipsa sunt haeredes esse, sed illi qui sunt ex lege fidei, fidei autem illius, ex qua justificatus est Abraham. Sed fortasse requirat aliquis quomoCredidit autem populus Deo et Moysi famulo ejus ; et iterum Dominus in Evangelio dicat: Si crederetis Moysi, crederetis utique et
Abbreviated transcription (Latin):
uixerunt in preuaricatione facti sunt: alioquin simul et propħas et õs
iustos uidemur inuoluere: nisi forte dicat aliquis istos om̃s. et propħas
nontam sub lege quam sub fide uixisse. Peccatores uero et iniustos legis
uncłis fuisse constric tos. Sicut et apłs dicit : quia iusto lex non est posi¬
ta. sed iniustis et non subditis: impis et peccatoribꝰ sceleratis et profanis
patricidis et matricidis: homicidis. fornicatoribus. macłorum concubi¬
toribꝰ plagiatoribus. mendacibꝰ ꝑ uiris: et siquid aliud sanȩ doc trinȩ
aduersat᷑. Qđ si calibus lex posita ẽ: non tͥ multo meliores illi uidebunt᷑
de quibꝰ dr̃. cum enim gentes quȩ legẽ non habent. naturaliter quȩ legis
sunt faciunt. huiꝰmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex qui osten¬
dunt opus legis scriptũ in cordibꝰ suis. testimoniũ reddente eis conscien

Expanded text:
vixerunt, in praevaricatione facti sunt: alioquin simul et prophetas et omnes vixerunt, in praevaricatione facti sunt: alioquin simul et prophetas et omnes justos videmur involvere, nisi forte dicat aliquis justos omnes et prophetas non tam sub lege quam sub fide vixisse, peccatores vero et injustos legis vinculis fuisse constrictos: sicut et Apostolus dicit, quia justo lex non est positia , sed injustis et non subditis, impiis et peccatoribus, scelestis et profanis, parricidis et matricidis, homicidis fornicatoribus, masculorum concubitoribus, plagiatoribus, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur. Quod si talibus lex posita est, non tibi muto meliores illi videbuntur, ur. Cum enim gentes que legem non habent: naturaliter ea que legis sunt faciunt: hujusmodi legem non habentes: ipsi sunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
ysi cõmemorari quis uelit et dicere quia iram oꝑatur: pro eo for-¬
tassis solo hoc poterit affirmare. qđ peccantem inse aut lapidari.
continuo. aut cremari ignibus iubet. Uel si qđ aliud peccantibus
decernitur in lege supplicium. Ut pena ipsaquȩ peccanti infertur
exlege. ira nunc̃ ab apło nominata iudeat᷑. Similiter et dep̃uarica¬
tione. ut non om̃em preuaricationẽ generalit̾ in hoc loco astruat. appel¬
latam. Sed eiꝰ qui in lege positꝰ deliquerit: ut grauius delictũ udeatur
eius qui ꝑlegem prohibitꝰ peccat. quam eiꝰ qui nulla fuerit lege cõmonitꝰ.¬
qd preuaricatio quidẽ om̃mo non possit: nisilex fuerit. Non tamen silex
sit. om̃i genere eciam preuaricatio erit. Potest enim fieri ut sit lex et p̃ua
ricatio nonsit. Non potest tamen fieri ut preuaricatio sit ubi lex non ẽ.
Nam et si moysi legem ponamus. non continuo om̃s qui sublege moy si

Expanded text:
ysi commemorari quis velit, et dicere quia iram operatur, pro eo forysi commemorari quis velit, et dicere quia iram operatur, pro eo fortassis solo hoc poterit affirmare, quod peccantem in se aut lapidari continuo, aut cremari ignibus jubet, vel si quod aliud peccantibus decernitur in lege supplicium, ut poena ipsa quae peccanti infertur ex lege, ira nunc ab Apostolo nominata videatur. Similiter et de praevaricatione, ut non omnem praevaricationem generaliter in hoc loco astruat appellatam, sed ejus qui in lege positus deliquerit, ut gravius delictum videatur ejus, qui per legem prohibitus peccat, quam ejus qui nulla fuerit lege commonituquod praevaricatio esse non possit nisi lex fuerit; non tamen si lex sit, omni genere praevaricatio erit: potest enricatio non sit: non potest tamen fieri, ut praevaricatio sit ubi lex non est. Nam et si Moysi legem ponamus, non continuo omnes qui sub lege Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
iam diximꝰ. diuersas in hac epła leges apłs introducit. Et nunc de lege
moysi loquitꝰ: nunc legẽ fidĩ nominat. Sicut cum dicit. Ubi ẽ gͥ
głatio tua: exclusa est. Perquam legem: oꝑum: non sed ꝑlegem fidei.
Inducit precerea et alias leges: de quibus dicit. Condelector enim¬
legi dei scd̾m interiorem hominẽ. Uideo autem aliam legẽ in mem¬
bris mĩs. repugnantem legimentis meȩ: et captiuum meducentem
in legem peccati. Et ita de una ad alteram legem tͣnsit: ut nisi sensus
uigilans et intentꝰ de prehendẽ eum et sequi uix possit. Uidendum
est gͦ ne forte illa lex quȩ est inmembris nr̃is et captiuos nos ducit in
legem peccanti: ipsa sit lex quam apłs iram dicit oꝑari. Oꝑatꝰ sine du¬
bio iram ei: quem captiuum duxerit in legem peccati. Ubi autem lex
ista non fuerit: certum est qđ ibi nec p̃uaricatio erit. Qui uero sub
ista lege fuerint: consequent̾ ne heredes erunt. Iđ et si de lege mo¬

Expanded text:
jam diximus, diversas in hac Epistola leges Apostolus introducit, et nunc loquitur de Lege Moysi, nunc legem fidei nominat, sicut cum dicit: Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? Operum? Non, sed per legem fidei; ducit prautem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati ; et ita de una ad alteram legem transit, ut nisi sensus vigilans et intentus sit, deprehendere eum et sequi vix possit. Videndum est ergo ne forte illa lex quae est in membris nostris, et captivos nos ducit in lege peccati, ipsa sit lex quam Apostolus iram dicit operari; operatur enim sine dubio iram ei, quem captivum duxerit in lege peccati. Ubi autem lex ista non fuerit, certum est quod ibi nec praevaricatio erit. Qui vero sub ista lege fuerint, consequenter nec haeredes erunt. Quod etsi de lege Mo
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Sed et tu si moraifices membra tua quȩ sunt. suꝑ derram. si ab iec to
om̃i feruore libius. emortuũ serues et nullis obnoxium uitiis corpus: po¬
gaudium: et hic ẽ. pͥmus sp̃s fructus. Potest semen tuũ et oꝑa tua ascende
ad cȩlum et effici oꝑa lucis et stellarum fulgori splendorĩq conferri: ut cũ
dies resurrectionis affuerit. tanquam stella differas in claritate. Amplius
adhuc dicaᷤ. potes sitam purus mente. tam sc̃s corpore. tam in macłatus

Expanded text:
. Sed et tu si mortificas membra tua, quae sunt super terram: si abjecto omni fervore libidinis, emortuum corpus serves, et nullis obnoxium vitiis, pgaudium. Et hic est primus fructus spiritus, potest semen tuum et opera ascendere in coelum, et efficere opera lucis, et stellarum fulgori splendorique conferri, ut cum dies resurrectionis adfuerit, tanquam stella differas in claritate. Amplius adhuc dico, potes, si tam purus mente, tam sanctus corpore, tam immaculatus
Abbreviated transcription (Latin):
illius głȩ extiterint: illi nimirum erunt de quibus dicitur quia sicut
erunt angeli dei. Et hoc modo recte de futura gła quȩ sꝑanda ẽ
dictum uidetꝰ qđ filius hominis ueniat in gła patris et sco̾rum angłoꝵ.
Id est qͣm noniam homines terrem. sed scĩ angłi caꝑe mereant᷑. Pro
capacitate et enim mentium: etiam ds̃ dispensat magnitudines głarũ.
Sed sicut istam głam quam uidisse se apłi in euangłus dicunt głam
tanquam unigeniti a patre. plenum gratiȩ et ueritatis. nec credere¬

Expanded text:
illius gloriae exstiterint, illi nimirum erunt, de quibus dicitur, quia erunt illius gloriae exstiterint, illi nimirum erunt, de quibus dicitur, quia erunt sicut angeli Dei , et hoc modo recte de futura gloria quae speranda est, dictum videtur, quod filius hominis veniat in gloria patris et sanctorum angelorum, id est, quia non eam homines terreni, sed sancti angeli capere mereantur: pro capacitate etenim mentium dispensat Deus etiam magnitudines gloriarum, sed sicut, istam gloriam quam vidisse se apostoli in Evangelio dicunt, gloriam tanquam unigeniti a Patre plenum gratiae et veritatis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
dicie et ioħs in euangłio. Et uidimus głam eus. głam tanquam unige¬
niti apatre: plenam gr̃ȩ et ueritatis. De. qua gła non possumus dicere.
qd̃ ipsa sit quȩ sꝑanda est. Hanc enim uidisse se dicunt apli. Et uera
est illa sentencia quȩ dicit: qđ enim uidet quis quidsꝑat: Illa uero glła
głe dei: potest ipsa intelligi. de qua dicit saluator in euangłio.sum
uenerit filius hominis in gła patris. et scõrum angłorum. Qđ autem
dixit patris et scõrum angłorum : non quo dei patris et angłorum ui
ꝑmor sen prioribus. uł nobis ꝑ aduentum carnis xp̃i delatȩ sunt: no
fuerunt angłorum sed hominũ. hominibus enim ministratȩ sunt:
et fuerunt eius mensurȩ quã caꝑe homines possent. Illa uero inqua
filius hominis ad iudicium mundi uenturus est gloria patris tanta
erit quȩ asolis angłis capi possit. Si uero etiam scõrum aliqui capaces

Expanded text:
dicit et Joannes in Evangelio: Et vidimus gloriam ejus, gloriam tanquam unigedicit et Joannes in Evangelio: Et vidimus gloriam ejus, gloriam tanquam unigeniti a Patre plenum gratiae et veritatis , de qua gloria non possumus dicere quod ipsa sit, quae speranda est, hanc enim vidisse se dicunt apostoli, et vera est illa sententia, quae dicit: Quod enim videt quis, quid sperat . Illa vera gloria, gloriae Dei, potest ipsa intelligi, de qua dicit Salvator in Evangelio: Cum venerit filius hominis in gloria Patris et sanctorum angelorum . Quod autem dixit patris et sanctorum angelorum, non quod Dei Patris et angelorum unam ae vel per Moysen prioribus, vel nobis per adventum carnis Christi delatae sunt, non fuerunt angelorum, sed hominum: hominibus enim ministratae sunt et fuerunt ejus mensurae quas capere homines possint; illa vero in qua filius hominis ad judicium mundi venturus est gloria patris tanta erit, quae a solis angelis capi possit; si vero etiam sanctorum aliqui capaces
Abbreviated transcription (Latin):
qui erat misteriorum dĩ gnarus ꝓnunciare: qđ illagła destru¬
etur quȩ etiam in uultu moxsi uidebatꝰ. Hec autem gła quȩ sꝑatꝰ.
de qua dicit inspe głe di: numquam destruit᷑. Est enim talis de
qua idem apłs dic̃: loquens de xp̃o.Iui ẽ. inquit splendor głe o
figura expressa substantie. eius. huus ergo głe uidende: spem ger̃
hi de quibꝰ dictum est. Beati mundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebut:
tunc cum iam ausugerit dolor. et tristicia. et gemitus. Et cum
ea quȩ inspecło nunc uidentur et mengmate destruer
et manent illa quȩ sunt facie ad faciem. Iđ si cui forte uidebit᷑
hiuc expositiomi nr̃e illud contiario obici posse. qđ ipse apłsdic̃¬
sornamur agła ingłam. tanquam dñi spũ. et dicit quomodo ad huc spẽ
Differentias michi apłs uidetur ostendẽ głarum. Et aliam fusse głam
quȩ moy si ministerio reuelata ẽ. de qua iam insuꝑioribus diximus.
aliam fuisse quȩ inaduentu carnali saluatoris ministrata est. de qua

Expanded text:
nuntiare quod illa gloria destruetur, quae etiam in vultu Moysi videbatur. Haec autem gloria quae speratur, de qua dicit in spe gloriae Dei, nunquam destruetur. Est enim talis, de qua idem Apostolus dicit loquens de Christo: Qui est, inquit, splendor gloriae et figura expressa substantiae ejus . Hujus gloriae ergo videndae spem gerunt hi, de quibus dictum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tunc cum jam aufugerit dolor et tristitia et gemitus, et cum ea quae in speculo nunc videntur et in aenigmate, destruentur, et manebunt illa quae sunt facie ad faciem . Quod si cui forte videbitur huic expositioni nostrae illud e contrario objici posse, quod ipse Aposformemur a gloria in gloriam tanquam Domini spiritu , et dicit, quomodo adhuc spem differentias mihi Apostolus videtur ostendere gloriarum, et aliam fuisse gloriam, quae Moysi ministerio revelata est, de qua jam in superioribus diximus, aliam fuisse quae in adventu carnali Salvatoris ministrata est, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
dicat qui iam se incipiant agnoscere & scire. qđ ad iniaginem dĩ facti sut̃.
In illos ergo qui mundus appellantur idest t̾renos intrasse dicit peccitũ:
et nusquam eiꝰ exitum ponit. In eos uero quos iam homines uult intelligi
dicit ꝑtransisse peccatum. id est fuisse quidem: sed ꝑ pęnitentiã conuer¬
sionis depulsum eẽ & ꝑtransisse. nec ultra in eis stetisse. Unde apparet in
litteris pauli. ne unam quidem sillabam uacuam sentiri debere miste¬

Expanded text:
dicat, qui jam se incipiat agnoscere, et scire, quod ad imaginem Dei facti sunt. dicat, qui jam se incipiat agnoscere, et scire, quod ad imaginem Dei facti sunt. In illos ergo qui mundus appellantur, id est, terrenos, intrasse dicit peccatum, et nusquam esse exitum ponit; in eos vero, quos jam homines vult intelligi, dicit pertransisse peccatum, id est, fuisse quidem, sed per poenitentiam conversionis depulsum esse, et pertransisse nec ultra in eis stetisse. Unde apparet in litteris Pauli ne unam quidem syllabam vacuam sentiri debere myste
Abbreviated transcription (Latin):
cum ingenti ꝑiculo in his singulos quosq enumerare scoꝵ: cũ sufficiat
& apłi sententia quȩ mortem dicit in om̃s homines ꝑtransisse illiuis
qui dixit. Nemo mundus a sorde: etiam si uniꝰ diei fuerit uita eius.
S ed ista mors peccati quȩ in om̃s ꝑtransit. cum uenisset ad iħim &
temptasset eum ꝑforare aculeo suo: aculeus enim mortis peccatum
repulsus est et confractus. Uita enim erat: et mors necessario ext̾mi¬
nabatura uita. Et tunc ad eam dicitur. Ubi est mors aculeus tuus. ubi
mors uictoria tua: Idcirco enim quia om̃s uicerat hic dicitur ad
eam. Ubi mors iuctoria tua. Sed et qđ peccatum quidem non dixit
mon̾s homines. sed in mundum introisse: mortem uero non inmun¬
dum sed in om̃s homines. et non introisse sed ꝑtransisse: non puto qđ
frustra hac diuersitate usus sit paulus. arbitror qđ mundũ inc t̾renos
quosq et in t̾rena conuersatione ꝑmanentes designet:. Homines uero eos

Expanded text:
cum ingenti periculo in his singulos quosque enumerare sanctorum, cum sufficiat et Apostoli sententia, quae mortem dicit in omnes homines pertransisse, et illius qui dixit: Nemo mundus a sorde etiamsi unus diei fuerit vita ejus. Sed ista mors peccati quae in omnes pertransiit, cum venisset ad Jesum, et tentasset eum perforare aculeo suo aculeus enim mortis peccatum repulsa est, et confracta. Vita enim erat, et mors necessario exterminabatur a vita; et tunc ad eam dicitur: Ubi est mors aculeus tuus, ubi est mors victoria tua? Idcirco enim quia omne vicerat, hic dicitur ad eam, Ubi est mors victoria tua? Sed et quod peccatum quidem non dixit in omnes homines, sed in mundum introisse, mortem vero non in mundum, sed in omnes homines, et non introisse, sed pertransisse, non puto, quod frustra hac diversitate usus sit Paulus, arbitror quod mundum hic terrenos quosque, et in terrena conversatione permanentem designet: homines vero eos
Abbreviated transcription (Latin):
quia iustus ex fide mea uiuit. Competent̃ igitur dicemus : quia hi qui
scđm interiorem hominem circũcidunt᷑. et in occulto uidei sunt spũ nõ
littera. horum et gła laus non apd homunes. sed apđ dm̃ est. Quiuem ex
nis oꝑibus uisibilibꝰ uidicandi: uł etiam apd̃ angelos cȩterasq uirtutũ
oelestium potestates. Qui utiq głificare eum cuiꝰ oꝑa probauer̃. possunt.
Occulta uero cordis qm̃ soliꝰ dĩ est noscere: ipse p̃uidet. si in uno quoq
fidei habiat aliquis affectus. Et idõ qui ex fide iustificatur apđ solũ

Expanded text:
quia justus ex fide mea vivit . Competenter igitur dicimus quia hi qui quia justus ex fide mea vivit . Competenter igitur dicimus quia hi qui secundum interiorem hominem circumciduntur et in occulto Judaei sunt, spiritu, non littera, horum laus et gloria non apud homines, sed apud Deum est. Qui vero ex nis operibus visibilibus judicandi, vel etiam apud angelos caeterasque virtutum coelestium potestates, qui utique glorificare eum cujus opera probaverint possunt. Occulta vero cordis quoniam solius Dei est noscere, ipse pervidet si in unoquoque fidei habitat affectus; et ideo qui ex fide justificatur, apud solum
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiam. Per om̃em itaq hunc locũ apłs hoc uidetur ostendẽ. qđ
duȩ quȩdam sint iustificationes. Quarũ unã ex oꝑibus nominat: aliam
uero ex fide. Et illam quidem quȩ ex oꝑibꝰ est. dicit hab̾e quidem głam
sea in semet ipsa et non apđ dm̃. Illam uero quȩ ex fide est. habe głam
apd̾ dm̃ Ut pote apd inspicientem corda hominũ: et scientẽ quis ẽ. qui
credit in occulto. et quis est qui non credit. Et idõ merito apd solũ dm̃
habet głam. qui affectum fidei esꝰ p̾uidet in occulas. Quia uero iustifica¬
tionem ex oꝑibꝰ sꝑat: potest fieri ut oꝑa eiꝰ etiã ab hominibꝰ cõprobentur
Palam nãq est et uideri oculis potest: quicqͥd oꝑe et manifestũ est.
Et si fides in occulto ẽ. oꝑa aut̃ palam sunt. conueniet in hoc assumi
illud qđ scriptũ est quȩ occulta sunt dño dõ tuo. Quȩ aut̃ manifesta
sunt uob̾ et filiis ur̃is. Sed et illud his aptare conueniet qđ scriptũ ẽ:

Expanded text:
aque hunc locum Apostolus hoc videtur ostendere, quod duae quaedam sint justificationes, quarum unam ex operibus nominat, aliam vero ex fide. Et illam quidem quae ex operibus est, dicit habere quidem gloriam, sed in semetipsa, et non apud Deum; illam vero quae ex fide est, habere gloriam apud Deum, ut pote apud inspicientem corda hominum, et scientem quis est qui credit in occulto, et quis est qui non credit. Et ideo merito apud solum Deum habet gloriam, qui affectum fidei ejus pervidet in occultis: qui vero justificationem ex operibus sperat, potest fieri ut opera ejus etiam ab hominibus comprobentur. Palam namque est, et videri oculis potest quidquid opere manifestum est: et si fides in occulto est, opera autem palam sunt, conveniet in hoc assumi illud, quod scriptum est: Quae occulta sunt Domino Deo tuo; quae autem manifesta sunt vobis et filiis vestris . Sed et illud his aptare conveniet, quod scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑ unũ peccantem: ita & donum. Nam uidicium ex uno: in condem¬
nationem. Grã autẽ ex multis delictis : in iustificationem. Cum in suꝑi
oribus dixisset apłs de adam qui est forma futuri. uidens requiri posse
quia siadam forma xp̃i est. ergo & in eo quo peccauit necesse est ut for-¬
hocaut̃ de xp̃o sentire uidebatur absurdum: Continuo subiungit. Sed
non sicut delictum: ita & donũ. Et incipit ex hoc sermone ueluti semet¬

Expanded text:
SICUT PER UNUM PECCANTEM, ITA ET DONUM. NAM IUDICIUM EX UNO IN CONDEMNATIONEM: GRATIA AUTEM EX MULTIS DELICTIS IN IUSTIFICATIONEM. ET NON SIerius dixisset Apostolus de Adam, qui est forma futuri, videns requiri posse, quod si Adam forma Christi, ergo et in eo quo peccavit, necesse est ut forChristo videbatur absurdum, continuo subjungit: Sed non sicut delictum, ita et donum: et incipit ex hoc sermone veluti semet
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ille de quibus apłs dicit. melius est nub̃e. quam uri. Hoc quidem
erat et insara: quia defecerunt sarȩ fieri muliebria. Non enim erat in illa
lascuua muliebris aut in continentiȩ dissolutio: neq inusum libidinis pre¬
cipitabant᷑ in uiti. Sed ubi audiunt tantam posteritatis spem et sobolis
suȩ głam cȩlo et sideribus exequandam: ubi ^ audiunt non aspiciunt ad
propͥa bona. ad continentiȩ grãm ad membrorũ moraficationem: sed
hȩc om̃na quȩ sibi luera ducebant arbitrantꝰ de trimenta. ut xp̃m lucri¬

Expanded text:
sicut illi de quibus Apostolus dicit: Melius est nubere quam uri. Hoc idem sicut illi de quibus Apostolus dicit: Melius est nubere quam uri. Hoc idem erat et in Sara, quia defecerant Sarae fieri muliebria. Non enim erat in illa lascivia muliebris, aut incontinentiae dissolutio, neque in usum libidinis praecipitabantur inviti. Sed ubi audiunt tantam posteritatis spem, et sobolis suae gloriam coelo et sideribus exaequandam, ubi haec audiunt, non aspiciunt ad propria bona, ad continentiae gratiam, ad membrorum mortificationem, sed haec omnia quae sibi lucra ducebant, arbitrantur detrimenta, ut Christum lucri
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quam annorũ. xl. factus isaac accepit rebeccã. post ista om̃ia
scribitur. Et apponens abraham accepit uxorem cui nomen cẽchura.
quam tunc erat. et uxorem acciꝑe. et .ui. liberos potuit. proerea¬
re: quas obiectiones tit decenter possumus excludere. &xpositionẽ
emortui corporis illo trans ferimus. ut dicamiis abraham non infirmitate
ȩtatis emortuum : sed scđm illam uirtutem quam scĩ insemet ipsis pͥmo
implentes etiam cęceros hab̾e monent et dicunt mortificate membra
urã quȩ sunt suꝑ terram. Nam et absurdum puto. si hoc bonum qđ inse
paulus habuit. Neq enim aliis imꝑaret qđ ipse. non fecerat. Siinquam
hoc bonũ qđ paulus habuit abraham tantũ patriarcham quem etiam
suũ patrem dicit apłs. non credamis habuisse. Fuit gͦ etiam in illo mor¬
tificatio ista membrorũ. Hon incitabat᷑ luxuria. non urebatur libidine:

Expanded text:
etiam quam annorum quadraginta factus Isaac accepit Rebeccam, post ista omnia etiam quam annorum quadraginta factus Isaac accepit Rebeccam, post ista omnia scribitur: Et apponens Abraham accepit uxorem cui nomen Cethura: quam tunc erat, et uxorem accipere, et sex liberos potuit procreare? Quas objectiones ut decenter possimus excludere, expositionem emortui corporis illo transferimus, ut dicamus Abraham non infirmitate humanae aetatis emortuum, sed secundum illam virtutem, quam sancti in semetipsis primo implentes, etiam caeteris haberi monent, et dicunt: Mortificate membra vestra quae sunt super terram . Nam et absurdum puto si hoc bonum quod in se Paulus habuit neque enim aliis imperaret, quod ipse non fecerat, si, inquam, hoc bonum quod Paulus habuit, Abraham tantum patriarcham, quem etiam suum patrem dicit Apostolus, non credamus habuisse? Fuit ergo etiam in illo mortificatio ista membrorum: non incitabatur luxuria, non urebatur libidine,
Abbreviated transcription (Latin):
considauit suum corpis emortuum cum fere .c. annorum esset: et
emortuam uuluam sarȩ: in repromissione eciam dei non hȩsitauit diffi¬
lectum. eudentẽ proculit rationẽ. qd̾ abraham cum audiret sibi adõ
sobolem repromitti. non respexit ad emortuas centenarii corporis iures
de quo utiq nequa quã sꝑari posset ulla successio: sed potentiam promit¬
tentis in tuitus nichil difficile ͣ redidit. in his quȩ ꝓmictebat om̃ps. Sed
dedit inquit głam deo: incelligens solius dei eẽ munus ubi humane
fecunditatis uira cessauerant. Mlerito gͥ dedit głam dõ: qui naturȩ
fuerat desertꝰ auxiliis. Hȩc ut dixi quantũ ad simplicem intelligentiã
ꝑtinet : sufficient̃ dicta uidebuntur. Si uͦ quis ob iciat nobis quomͦdo
poterit abraham in centenario annorum numero posicus. emortiu
corporis diciꝰ qui postea quam suscepisset isaãc et defuncta ẽ. sacra

Expanded text:
consideravit corpus suum emortuum cum fere centum annorum esset et consideravit corpus suum emortuum cum fere centum annorum esset et emortuam vulvam Sarrae in repromissione etiam Dei non haesitavit diffilectum, evidentem protulit rationem quod Abraham cum audisset sibi a Deo sobolem repromitti, non respexit ad emortuas centenarii corporis sui vires, de quo utique nequaquam sperari posset ulla successio: sed potentiam promittentis intuitus, nihil difficile esse credidit in his quae promittebat omnipotens: sed dedit, inquit, gloriam Deo, intelligens solius Dei esse munus, ubi humanae fecunditatis jura cessaverant. Merito igitur dedit gloriam Deo qui naturae fuerat desertus auxiliis. Haec, ut dixi, quantum ad simplicem intelligentiam pertinet, sufficienter dicta videbuntur. Si vero quis objiciat nobis: Quomodo poterit Abraham in centenario annorum numero positus emortui corporis dici, qui posteaquam suscepisset Isaac, et defuncta esset Sara,
Abbreviated transcription (Latin):
feram. Sed et in euangłiis discipłi dicunt ad dñm. quasi quibus
non dum plena in eẽt fides: auge nobis fidem. Considã sane si scđ̃m ea
quȩ de fide diximus. etiam de caritatis augmentis similiter possimus
intelligere: ita ut dicamus et de caritate sicut et ille dixit. Si habeam
om̃em fidem. si habeam om̃em caritatem : et illum hab̾e om̃em caritatem
qui om̃ia illa habuerit quȩ propria caritatis sunt. Sicut dicit apłs. Caritas
net : et cȩtera his similia. Iuȩ siquis habeat. recte mͥ iudecur dicere qđ
habeit om̃em caritatem: quȩ caritas sine dubio ex his singłis ab apło
supra enumeratis partibus constet. Similiter autem et de miscdia. et pie¬
tate. cȩxerisq uirtutibꝰ arbitror dici posse: et forte ꝑ hȩc singła sicut de fide
dictum est quia fides reputata ẽ. ad iusticiam. ita et de caritate dici po¬
test quia reputata ẽ. caritas ei ad iusticiam : aut pietas autm miscdia.

Expanded text:
feram . Sed et in Evangeliis discipuli dicunt ad Dominum quasi quibus feram . Sed et in Evangeliis discipuli dicunt ad Dominum quasi quibus nondum plena inesset fides, Auge nobis fidem. Considera sane, si secundum ea quae de fide dicimus, etiam de charitatis augmentis similiter possumus intelligere, ita ut dicamus de charitate sicut et ille dixit: Si habeam omnem fidem. Si habeam omnem charitatem: et illum habere omnem charitatem, qui omnia illa habuerit quae propria charitatis sunt, sicut Apostolus dicit: Chanet , et caetera his similia. Quae si quis habeat, recte mihi videtur dici quod habeat omnem charitatem: quae charitas sine dubio ex his singulis ab Apostolo supra enumeratis partibus constat. Similiter autem et de misericordia et pietate caeterisque virtutibus arbitror dici posse. Et forte per haec singula, sicut de fide dictum, quia fides reputata est ad justitiam, ita et de charitate dici potest, quia reputata est charitas ei ad justitiam, aut pietas, aut misericordia.