comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s. Huic ñ ꝓuenerat afinitate germanꝰ
frat̃: qͥ uidelicet hereditario iurẽ res pat̾naᷤ
reg̾e potuisset. Idcirco multimodis ꝑtur¬
bationib irretitus dum utriusq honoris occu¬
paret᷑ curis: minus ꝓdesse pot̾at singulis. Con¬
tigit etiã tunc temporis post mortẽ scił hen¬
rici ducis. qͥ eiꝰ germanã uxorem duxerat:
ut burgundionũ p̃maximi. regi rotb̃to
rebelles existerent: ita ut illius ditioni nol¬
lent om̃imodis ẽẽ subcliti. nec eiꝰ parere im¬
ꝑiis. p̾ripuere insuꝑ sibimet usurpantes se¬
des. & castra p̃fati ducis auunculi scił eiuscl̃
regis. Hic tandem cũ suis om̃ib in refragabi¬
lem suo regi seruans fidem. ac ꝓinde ceteroꝵ
inimicitias forti aĩo diumultumq sustinuit.
ac multoties a sede ꝓpͥa ꝓhibitus pat̾na con¬
tentus possessione. suoꝵ quullũ ualde dilige¬
bant fultus auxilio mansit. Quoties uͦ conti¬

Expanded text:
episcopus. Huic non par erat affinitate germanus episcopus. Huic non par erat affinitate germanus frater, qui videlicet haereditario jure res paternas regere potuisset, idcirco multimodis perturbationibus irretitus, dum utriusque honoris occuparetur curis, minus prodesse poterat singulis; contigit etiam tunc temporis post mortem scilicet Henrici ducis, qui ejus germanam uxorem duxerat, ut Burgundionum permaximi regi Roberto rebelles existerent, ita ut illius ditioni nollent omnimodis esse subditi, nec ejus parere imperiis; praeripuere insuper sibimet usurpantes sedes et castra praefati ducis, avunculi scilicet ejusdem regis. Hic tandem cum suis omnibus irrefragabilem suo regi servans fidem, ac perinde caeterorum inimicitias forti animo diu multumque sustinuit, ac multoties a sede propria prohibitus paterna contentus possessione suorum, qui illum valde diligebant, fultus auxilio mansit. Quoties vero conti
Abbreviated transcription (Latin):
dũ intraret eccłiam bĩ ꝓthomris stepħi:¬
erat tc̃ pͥma hora ipsius diei. Cumq orationi
incũbens. audiret choꝵ psallentiũ ymnũ
eiusdem hore dulcit̾ resonare: ut erat pii
cordis aclacͥmarũ effusione facilis. gratior
effectus: referebat iscdem post modũ se
dixisse. Dñe rex cȩli & t̾re. creator omniũ
bonoꝵ et distributor honoꝵ. si adhoc tua
p̾scientia me ẽẽ uoluit. ut aliqͣndo michi
ep̃alis dignitas te largiente cõferat᷑. in hac
obsecro de me fiat uoluntas tua. Qd̃ etiã
post modũ. ut pecierat ita fieri contigit.
Obtabat᷑ nemꝑe apueritia. ad plerasq
sedes ciuitatũ ꝑtingere: obsui nobilitatẽ
a multis. Decẽdente uͦ ab hac luce iohe
p̃sule. cũ derestaurando pontifice cum¬
quereretur. fauente henrico duce. atq an¬
nuente Rob̾to rege. electus ẽ ex more pre¬
dictus hugo. aconsecratus in eccłia ẜĩ ser¬
mani indeq pͥncipali sedi autissiodori dat̾

Expanded text:
dum intraret ecclesiam B. protomartyris Stepdum intraret ecclesiam B. protomartyris StepErat tunc prima hora ipsius diei cum orationi incumbens audiret chorum psallentium hymnum ejusdem horae dulciter resonare, ut erat pii cordis ac lacrymarum effusione facilis gratior effectus referebat idem postmodum se dixisse: O Domine, rex coeli et terrae, creator omnium bonorum, et distributor honorum, si ad hoc tua praescientia me esse voluit, ut aliquando mihi episcopalis dignitas te largiente conferatur, in hac obsecro de me fiat voluntas tua; quod etiam postmodum, ut petierat, ita fieri contigit: optabatur nempe a pueritia ad plerasque sedes civitatum pertingere ob sui nobilitatem a multis; decedente vero ab hac luce Joanne praesule, cum de restaurando pontifice conquereretur, favente Henrico duce, atque annuente Roberto rege, electus est ex more praedictus Hugo ac consecratus in ecclesia beati Germani, indeque principali sedi Antissiodori datus
Abbreviated transcription (Latin):
cõsortiũ. His dictis. orando sũmis labiis¬
noia scõꝵ deꝓmens. crebrisq suspiriis ac
lacͥmosis ocłis ad celũ respiciens: excessit a
corpore .xii. lł feb̃r. sepultusq est apud
beatũ cermanũ. ñ infra eccłiam. s defo¬
ris iuxta parietẽ: ut ipse rogauerat de¬
cernens humilitatis gr̃a. Post modũ uͦ
a monachis. dũ amplificaret᷑ eccłia. intra
ambitũ ipsius ante altare uidelicet bea¬
ti petri decent̾ ẽ. locatus. Sedit audẽ in ep̃a¬
ciuitas sine ep̾o: anno uno. & m̃se .i. & dieb¬
ex patre lamb̃to comitũ uenerabi¬
lissimo. & matre adelaide generosis¬
sima. cuius pat̾ uidelicet lamb̃tus comes
iam dictus construx̃ monasteriũ. paredi
ce nobioꝵ lucutissimũ. illudq largissimis
facultatib ditauit: ibidemq honorabilit̾
reqͥescit. Hic gͥ post patris obitũ dũ ad re¬
gis curiã ꝑg̾et: habuit transire ꝑciuitatẽ
autissiodorum. Qui diuertens orandi gr̃a

Expanded text:
consortium. His dictis orando summis labiisconsortium. His dictis orando summis labiisnomina sanctorum depromens, crebrisque suspiriis ac lacrymosis oculis ad coelum respiciens, excessit a corpore, XII Kal. Febr., sepultusque est apud B. Germanum, non infra ecclesiam, sed deforis juxta parietem, ut ipse rogaverat, decernens humilitatis gratia. Postmodum vero a monachis dum amplificaretur ecclesia intra ambitum ipsius ante altare, videlicet beati Petri decenter est locatus. Sedit autem in episcopacivitas sine episcopo anno uno, et mense uno ex patre Lamberto comitum venerabilissimo, et matre Adelaide generosissima, cujus pater, videlicet Lambertus comes jam dictus construxit monasterium Paredi coenobiorum luculentissimum, illudque largissimis facultatibus ditavit, ibidemque honorabiliter requiescit. Hic igitur post patris obitum, dum ad regis curiam pergeret, habuit transire per civitatem Antissiodorum, qui divertens orandi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
scłaris pompe. cum sua styrpe decriuit
ad solum usq ħ uilegia enĩ que ante cessoreᷤᷤ
illius beato cermano. tam herͥb̃tus quã cet̾i
de altarib in sua diocesi constitutis ꝑpetua¬
lit̾ facta cõtulerant. sua auctoritate robo¬
rauit. eiq uineas ac uolumina libroꝵ egre¬
gia tradidit. Apud quẽ etiã humili p̃ce ob¬
tinuit. ut sepeliri mereret᷑. Mense quoq
ianuario: dolore tactus corꝑis cepit infir¬
mari. Qͥ deductus usq adultimũ pene ex¬
alationis sp̃m. raptus in extasi satis decorã
uisionẽ uidit. Qui ꝓtinus euocans uirum
clarissimũ sibiq amicissimũ achardum
tunc monasterii beati Germani p̃positũ
abbatẽ uͦ post modũ ei huiꝰmodi uisionem
mus. aliiq quã plures splendidissimi uiri:
Quoꝵ p̃sentia ꝑ maximũ contulit mͥ & mei
doloris leuam̃. & animi sospitatẽ. Qͥ etiam
mͥ spopond̾unt dño miserante mox ut euo¬
catus acorꝑe fuero: ꝓtinus in illoꝵ adunari

Expanded text:
saecularis pompae cum sua stirpe detrivit saecularis pompae cum sua stirpe detrivit olum usque; privilegia enim quae antecessores illius beato Germano tam Heribertus quam caeteri de altaribus in sua dioecesi constitutis perpetualiter facta contulerant, sua auctoritate roboravit, eique vineas ac volumina librorum egregia tradidit; apud quem etiam humili prece obtinuit, ut sepeliri mereretur. Mense quoque Januario dolore tactus corporis coepit infirmari, qui deductus usque ad ultimum pene exhalationis spiritum raptus in exstasi satis decoram visionem vidit, qui protinus evocans virum clarissimum sibique amicissimum Achardum tunc monasterii beati Germani praepositum, abbatem vero postmodum, ei hujusmodi visionem mus, aliique quamplures splendidissimi viri, quorum praesentia permaximum contulit mihi, et mei doloris levamen et animi sospitatem, qui etiam mihi spoponderunt Domino miserante, mox ut evocatus a corpore fuero, protinus in illorum adunari
Abbreviated transcription (Latin):
lus in eccłia. metaneas agendo iurta altare
beatistepħi: usq dũ generales fr̃m significa¬
rent᷑ matutini. Dedit gͥ inuictu fr̃m canoni¬
coꝵ altaria.u. cũ suis reditib. id̃ puluereni.¬
Parliaci. Gurgiaci. Monasterioli. Campiniaci.
& sub anathemate int̾ dixit. ut nullus suc¬
sumeret aliquando sue largitionis donum
irritũ fac̾e̾ : neforte uidelicet ꝓpt̾ in opiã
indigentie ñ ualeret clerus eccłie. officia dõ
digna ꝑsoluere. Dum licet in ipsa sede potis¬
simũ fore ac cet̾is elegantius offitiale minis¬
teriũ clericoꝵ. olim dinoscit᷑ uiguisse. S scͥp¬
tura teste. unde bonꝰ ꝓficit. inde impius cõ¬
tabescit. Prodolor. Il ludebat᷑ ab impiis ciui¬
ñ & alia de eodem conuicia. cauillando ca¬
chinnabant᷑. Ueruntam̃ ds̃ qͥ potius m̃tẽ
eligit qͣm gentẽ. p̃uidit sibi detalib ultio¬
nem in posterũ futurã. Nam eoscdem uiri
humillimi de rogatores. post modũ suꝑbia

Expanded text:
lus in ecclesia metanoeas agendo juxta altare lus in ecclesia metanoeas agendo juxta altare beati Stephani, usque dum generales fratrum significarentur matutini. Dedit igitur in victu fratrum canonicorum altaria 5 cum suis redditibus, id est Pulvereni,Partiaci, Gargiaci, Monasterioli, Campiniaci, et sub anathemate interdixit ut nullus sucaesumeret aliquod suae largitionis donum irritum facere, ne forte videlicet propter inopiam indigentiae, non valeret clerus ecclesiae officia Deo digna persolvere, dum licet in ipsa sede potissimum fore ac caeteris elegantius officiale ministerium clericorum olim dignoscitur viguisse, sed Scriptura testatur, unde bonus proficit, inde impius contabescit. Proh dolor! illudebatur ab impiis civiem genus, nec non et alia de eodem convica cavillando cachinnabantur. Verumtamen Deus, qui potius mentem eligit quam gentem, praevidit sibi de talibus ultionem in posterum futuram. Nam eosdem viri humillimi derogatores, postmodum superbia
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ rexut audiuit. libentissime annuens.
qui eũ ꝓsua scientia & religiositate affatĩ
diligebat. nec reuera contra uis fasq absq
cleri electione uł pleb̾ ep̃m uolebat consti¬
tuere. Mox uͦ ut cõꝑta ẽ regis uoluntas a
ciuib. rursus deniq reuocat᷑ archip̃sul:
ac sic ex more sacratus ioħs. insede ponti¬
ficali gaudentib uniuersis constituitur.
factus uͦ antistes. ñ mutauit in illo subli¬
mitas pontificalis cultũ anterioris humi¬
litatis: s potius om̃i diligentia elaborare
studens ut humilior quam antea fue¬
rat. cunctis appareret. In doctrina scilie⁊
inconfabulatione. in habitu uestiũ. in par¬
simonia ciboꝵ. inconuentu fr̃m cõmuniũ
horarũ. ita se cõformabat. humillimũ:
ut uix dinoscepot̾at nͥ cũ ag̾et pͥncipale
officiũ. fuisse eũ qͥ uidiss ep̃m. Erat enĩ
psalmicẽ ñ tam frequens quã assiduus: &
inorationũ excubiis. ꝑuigil strenuus. Tran¬
sigebat enĩ plerasq noctiũ cõmanens so¬

Expanded text:
d rex ut audivit libentissime annuens, qui eum pro sua scientia et religiositate affatim diligebat, nec revera contra jus fasque absque cleri electione vel plebis episcopum volebat constituere; mox vero ut comperta est regis voluntas, a civibus rursus denique revocatur archipraesul, ac sic ex more sacratus Joannes in se de pontificali, gaudentibus universis, constituitur. Factus vero antistes non mutavit in illo sublimitas pontificalis cultum anterioris humilitatis, sed potius omni diligentia elaborare studens, ut humilior, quam antea fuerat, cunctis appareret, in doctrina scilicet, in confabulatione, in habitu vestium, in parcimonia ciborum, in conventu fratrum communium horarum ita se conformabat humillimum, ut vix dignoscere poterat, nisi cum ageret principale officium, fuisse eum qui vidisset episcopum. Erat enim psalmodiae non tam frequens, quam assiduus, et in orationum excubiis pervigil et strenuus: transigebat enim plerasque noctium commanens so
Abbreviated transcription (Latin):
dam. ante horam quintam matutinam. post fusas ad Deum preces
Mluseo se abdebat. donee quidam Canoniei. cum domesticis accederent
ad comitandum eum ad aedem sacram. E Solennem Alissae Liturgiam.
Cuius celebrationi semper intererat in Choro. cum habitu decenti Er
Canoncorum proprio. ubi confessionis formula. pro more Ecclesice. m
Missae introitu recitata. in exitu benedictionem suam exbibebat.¬

Expanded text:
dam ante horam quintam matutinam post fusas ad Deum preces dam ante horam quintam matutinam post fusas ad Deum preces museo se abdebat, donec quidam canonici cum domesticis accederent ad comitandum eum ad aedem sacram et solemnem missae liturgiam, cujus celebrationi semper intererat in choro cum habitu decenti et canonicorum proprio, ubi confessionis formula pro more Ecclesiae in missae introitu recitata in exitu benedictionem suam exhibebat
Abbreviated transcription (Latin):
tameti uoce admodum exili ac submissa. pronuntiaret: sic tamen apte:
pure ac dilucide animi sensa expressit. tantoq perborum delectu. ac
copia. tanto sententiarum pondere. tam praeclaro demiꝗ ordine dixit.
Ut eruditi doctiores euaderent. imperiti er plebei meliores. erad pietatis
officia concitatiores abirent. Cum haec concionum progymnasmata. tã
foelicem successum habuissent. alacrius multo. summa cũ assiduitate
hoc Ecclesiaste munus exequi perrexit: ac nullo deinceps Solemii die.
e festo Aniuersario. sacris operari. ac concionari intermisit. cum
apud gregem residere liceret. Concionum uero tes deioȩ ias summa
capita. es authoritates. latinis uerbis. ad formam Nomiliarum. con¬
textas. e manu sua exaratas reliquit. Exinde totus capit eloquiis
sacris. er Graecorum. Latinorumꝙ Patrum scriptis incumbere. at
ad hanc rehementisinam sitim. eorumdem libros perlegendi. explen.¬

Expanded text:
tametsi voce admodum exili ac submissa pronuntiaret, sic tamen aperte tametsi voce admodum exili ac submissa pronuntiaret, sic tamen aperte pureque ac dilucide animi sensa expressit tantoque verborum delectu ac copia, tanto sententiarum pondere, tam praeclaro denique ordine dixit, ut eruditi doctiores evaderent, imperiti et plebeii meliores et ad pietatis officia concitatiores abirent. Cum haec concionum progymnasmata tam felicem successum habuissent, alacrius multo summa cum assiduitate hoc ecclesiasticum munus exsequi perrexit ac nullo deinceps solemni die et festo anniversario sacris operari ac concionari intermisit, cum apud gregem residere liceret, concionum vero προθεωρίας summa capita et auctoritates Latinis verbis ad formam homiliarum contextas et manu sua exaratas reliquit. Exinde totus coepit eloquiis sacris, et Graecorum Latinorumque Patrum scriptis incumbere atque ad hanc vehementissimam sitim eorumdem libros perlegendi explen
Abbreviated transcription (Latin):
rum quotidianam lectionem. Sanctorum Patrum. e Doc̃torum.
ecclesiae Graecorum et Latmnorum uolumina diu noetuq. euoluere
interim Hagr̃in Petrum Uiel Doctorem Tbeologum accersiuit.
cumꝗ rogauit: ut sibi possessionem realem adeunti. atq auspicia.
ingressus Epis copalis suscipienti adsisteret. Qued pius ac eruditus
Doctor Epis copo libenter concedens. coram eo plerasq sacras conci¬
ones in Ecclesia Cathedrali habuit. Ad hoc frequentes sermones
de rebus diuinis. e de expositione locorum nsignium sacrae Scripturae. de
controuersiis Theologicis. es quaestionibus scolasticis. inter eos habebãtur.
Episcopus certe D. Thomae Aquinatis scripta tanti faciebat. ut ea fere
ad unquem referret. altitudinem e subtilitatem tanti ingenii admiratꝰ.
Quare tandem dicti Uiel hortatu errationibus impulsus. ad concionandũ
animum appulit. ac Solenni die quo sacra celebrare mstituerat. non
imparatus quidem. sed uiribus utiq diffidens. timidius accessit. ac

Expanded text:
rum quotidianam lectionem, sanctorum Patrum et doctorum Ecclesiae Graecorum et Latinorum volumina die noctuque evolvere. Interim magistrum Petrum Viel doctorem theologum accersivit, eumque rogavit ut sibi possessionem realem adeunti atque auspicia ingressus episcopalis suscipienti assisteret. Quod pius ac eruditus doctor episcopo libenter concedens, coram eo plerasque sanctas conciones in ecclesia cathedrali habuit, ad hoc frequentes sermones de rebus divinis et de expositione locorum insignium sacrae Scripturae, de controversiis theologicis et quaestionibus scholasticis inter eos habebantur. Episcopus certe D. Thomae Aquinatis scripta tanti faciebat ut ea fere ad unguem referret, altitudinem et subtilitatem tanti ingenii admiratus, quare tandem dicti viri hortatu et rationibus impulsus ad concionandum animum appulit ac solemni die quo sacra celebrare instituerat, non imparatus quidem, sed viribus utique diffidens, timidus accessit ac
Abbreviated transcription (Latin):
decessum bone memorie michaeł archiep̃i senoñ: uacaret eccl̃ia. ⁊ die electioĩs
de substituendo pastore in capło tractaretur. quedam de ꝑsonis eccł̃ie: quaꝵ studia
eis adũsantia uidebantur multoꝵ canonicoꝵ fauore subuixa. qui in ip̃aꝵ uolũ¬
tate eis unanimes adherebant. in eoꝵ alterum quẽ uoluissent ut p̃ficeret᷑ senoñ
eccłie: consentire cum sitis sequacib uoluebunt. S ip̃i iudicantes indignũ se pre¬
quã qui eis unanues adherebant: ipõꝵ anhebant fauore: de sua noluerunt electio¬
ne. acceptare sermonem ꝓcurantes potius qd̃ omnes in postulationẽ eiusdẽ ep̃i
consenserunt laborantes inuanũ. qm̃ Innocentius t̃cius qui romane eccl̃ie pre¬
sidebat postulationi de ip̃o noluit assentire. uolens magr̃m suũ inscolis dum ẽẽt
infrantia uidelicet magr̃m petrum de Corbolio cathere preficere Senoñ: qd̃ et
fecit canonicis licet renitentib ⁊ inuitis .
Qualiter Guillz noluit consenttre

Expanded text:
decessum bonae memoriae Michaelis archiepis. Senonensis vacaret Ecclesia, et die electionis de substituendo pastore in capitulo tractaretur, quaedam de personis Ecclesiae quarum studia eis adversantia videbantur multorum canonicorum favore subnixa, qui in ipsorum voluntate unanimes adhaerebant, in eorum alterum quem voluissent ut praeficeretur Senonensi Ecclesiae consentire cum suis voluerunt sequacibus. Sed ipsi judicantes indignum se praeiam tam episcopi quam qui eis unanimes adhaerebant ipsorum anhelabant favore, de sua noluerunt electione acceptare sermonem, procurantes potius quod omnes in postulationem ejusdem episcopi consenserunt laborantes in unum quam Innocentius tertius, qui Romanae Ecclesiae praesidebat, postulationi de ipso noluit assentiri, volens magistrum suum in scholis dum esset in Francia, videlicet magistrum Petrum de Corbolio cathedrae praeficere Senonensi, quod et fecit canonicis licet renitentibus invitis. Qualiter Guillelmus noluit consentire
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nis reꝑiretur affectib: ip̃m tenerrime diligebat. ⁊ ut disciplinis militarib
etatem ad huc teneram institueret: equitsm secum ducebat ꝓpositũ habens quatiꝰ
ip̃m studiis militarib applicaret. S diuine dispensationis ꝓuidentia que sibi
eum futurum antistitem ꝓuiderat patͥs ꝓpositum in melius ĩmutauit. Ilam fr̃
eiꝰ Guido archiep̃c senoñ: multa precum ab eo obtinuit instantia: ut sibitra de¬
retur clericali milicie mancipandus.
Qua etate fc̃s est cłicus ⁊ qualiter incłica

Expanded text:
paternis reperitur affectibus, ipsum tenerrime diligebat, et ut disciplinis militaribus aetatem adhuc teneram institueret, equitem secum ducebat, propositum habens quatenus ipsum studiis militaribus applicaret. Sed divinae dispensationis providentia, quae sibi eum futurum antistitem providerat, patris propositum in melius immutavit. Nam frater ejus Guido, archiepiscopus Senonensis, multa precum ab eo obtinuit instantia, ut sibi traderetur clericali militiae mancipandus. Qua aetate factus est clericus, et qualiter in c
Abbreviated transcription (Latin):
mites extendebat. Ueniensꝙ ꝓnt negotii deposcebat necessitas in multitu¬
dine armatorum apd̾ Gnacum ullam suam qmͣ fere totam illa occupaue¬
rat impetigo: qͦtqͦt ibi caputiatos repperit. omnes cepit ⁊ pena multans eos
pecumaria insuꝑ eis precidit caputia. ⁊ ut tante presumptionis uindictã¬
om̃ib palam ẽẽt. discerentq serui ñ insolescere contra dños: p̃cepit ut per
annum integrun absꝙ caputiis iuid is omnino capitib ⁊ aeri expositis.
estus ac frigora uariasq exꝑsentur acris passiones. ui deres miserandos homines estiuo
temꝑe ꝑrura capitib expositis absq omni uelamine: solis ardorib estuare. brumali
uero nimio algore rigere. Annumq integrum subista exegissent censura: nͥ Senoñ
illos. et ep̃m tante arguens melementie: eam renuissione tpẽis qd̾ ad dampnũ ꝯplen
huiꝰmodi temeritas fauente dño fuit radicitus extyrpata

Expanded text:
mites suos extendebat; veniensque, prout negotii deposcebat necessitas, in multitumites suos extendebat; veniensque, prout negotii deposcebat necessitas, in multitudine armatorum apud Giacum villam suam, quam iere totam illa ocupaverat impetigo, quotquot ibi caputiatos reperit, omnes cepit, et poena multans eos pecuniaria, insuper eis praecidit caputia, et, ut tantae praesumptionis vindicta palam esset discerentque servi non insolescere contra dominos, praecepit ut per annum integrum absque caputiis nudis omnino capitibus, et aeri expositis estus et frigora, variasque experirentur aeris passiones. Videres miserandos homines aestivo tempore per rura capitibus expositis absque omni velamine solis ardoribus aestuare; brumali vero, nimio algore rigere. Annumque integrum sub ista exegissent censura, nisi Senonillos, et episcopum tantae arguens inclementiae, eam remissione temporis, quod ad hujusmodi temeritas, favente Domino, fuit radicitus exstirpata.
Abbreviated transcription (Latin):
tius confusio q̃ rerum summã q̃ nunc suꝑioꝵ moderamine ac ministĩo actore
dño regitur. breui temꝑe traheret in ruinam. Consequent̃ etiã om̃is sue politica
siue catholica: in pacis humane ⁊ salutis animaꝵ dispendium daretur inexter¬
minium disciplina. ⁊ que sola carnalia astruunt hereses pulularent: iugore ec¬
clesiastico succumbente. Pestis ista licet plerosꝙ gallie fines tractum tam̃. Autiᷤ¬
siod̾. ⁊ bituricum fines ꝙ burgundie latiꝰ ceꝑat ꝑuagari. Et iam in tantam
ꝓruꝑat insaniam ut collatis uirib ꝓmpti essent assertore gladio lib̾tatem sͥ
degenerem uendicare. Contra hanc formidabilem pestilentiam q̃ ñ blandiᷤᷤ
exhortationib s inmensis erat conatib compescenda: ep̃s tanto animosus
se accixit: qͣnto ub̾uis in sua diocesi ⁊ in iullis eiꝰ ꝓpriis maxime. suos pal¬

Expanded text:
tius confusio, quae rerum summam quae nunc superiorum moderamine ac ministerio, auctore tius confusio, quae rerum summam quae nunc superiorum moderamine ac ministerio, auctore Domino, regitur, brevi tempore traheret in ruinam. Consequenter etiam omnis sive politica, sive catholica, in pacis humanae et salutis animarum dispendium daretur in exterminium disciplina; et, quae sola carnalia astruunt, haereses pullularent, vigore ecclesiastico succumbente. Postea ista, licet plerosque Galliae fines, tractum tamen Antissiodorensem et Bituricum finesque Burgundiae latius coeperat pervagari, et jam in tantam proruperat insaniam ut collatis viribus prompti essent assertores gladio libertatem sibi degenerem vindicare. Contra hanc formidabilem pestilentiam, quae non blandis exhortationibus sed immensis erat conatibus compescenda, episcopus tanto animosius se accinxit, quanto uberius in sua dioecesi et in villis ejus propriis maxime pal
Abbreviated transcription (Latin):
lucis angł̃m transformante ut calia sugereret. simulatã boni speciẽ pretende¬
bat. Nam sub obtentu mutue caritatis p̃stitis uiramentis: confederabant᷑
ad inuicem qd̾ sibi in neccessitatib suis mutuum ferrent ꝯsiliũ ⁊ auxilium
contͣ om̃es. Cuiꝰ confederationis consortes telaꝵ caputia cum signaculis plum¬
beis que beate oxirie de podio dicebantur assumpserant incaracterẽ ⁊ in signũ
que eos aceteris distinguebant. Drabolicũ ꝓfecto ⁊ ꝑnictosum inuentũ: Nã ex
hoc sequebatur qd̾ nullus timor nulla reuerentia suꝑiorib ꝑotestatib habere¬
tur. s in eam lib̃tatem sese omnes asserere conabantur. qmͣ ab nittio condite
creature: a primis parentib se contraxisse dicebant ignorantes peccatifuisse meritum
seruitutẽ. Huic etiam sequebatur: qd̾ minoris maioris ue nulla eẽt distinctio. s po¬

Expanded text:
lucis angelum transformante exitialia suggereret, simulatam boni speciem praetendelucis angelum transformante exitialia suggereret, simulatam boni speciem praetendebat. Nam sub obtentu mutuae charitatis praestitis juramentis confoederabantur ad invicem, quod sibi in necessitatibus suis mutuum ferrent consilium et auxilium contra omnes. Cujus confoederationis consortes telarum caputia cum signaculis plumbeis, quae beatae Mariae de Podio dicebantur, assumpserant in characterem et in signum, quae eos a caeteris distinguebant, diabolicum profecto et perniciosum inventum; nam de hoc sequebatur quod nullus timor, nulla reverentia superioribus potestatibus haberetur, sed in eam libertatem sese omnes asserere conabantur, quam ab initio conditae creaturae a primis parentibus se contraxisse dicebant, ignorantes peccati fuisse meritum servitutem. Hinc etiam sequebatur, quod minoris majorisve nulla esset distinctio, sed po
Abbreviated transcription (Latin):
dtipendia meritoꝵ. ⁊ generi suo fedam sue ꝑuersitatis notam imprimens
⁊ obꝓbrium sempit̾nũ. Discite omnes qui oꝑamini iniquitatẽ. qui potentũ
ambitis latera ad nocendum discite qd̾ extenta sit manus dñi suꝑ omnes
peccatores t̃re. Ecce hic magnꝰ ⁊ potens ip̃is etiam potentib formidandꝰ ad
ignomuiniose mortis tractus suppliciũ: dignam sue iniquitatis temꝑaliter¬
reportat mercedem. utinam uł in mortis articulo sic contritꝰ exemplo latronis qui cũ
dño Crucifixus: sera licet fructuosa tam̃ confessione penituit: qd̾ uitem scelerum su¬
oꝵ ñ reportet in penis. De Capriciatis qualit̃ cos ext̃minauit
Ndieb illis cura sue ꝓmotionis sue exordia: orta est ingalliis horrenda nimis
⁊ piculosa p̃sumptio. ⁊ que plebeios trahere ceꝑat uniũsos: insuꝑiorum rebellionẽ
⁊ ext̃minium potestatũ. Que tanqmͣ a bono habens originẽ angło sathane sese in

Expanded text:
stipendia meritorum, et generi suo foedam suae perversitatis notam imprimens stipendia meritorum, et generi suo foedam suae perversitatis notam imprimens et opprobrium sempiternum. Discite, omnes qui operamini iniquitatem, qui potentum ambitis latera ad nocendum, discite quod extenta sit manus Domini super omnes peccatores terrae. Ecce hic magnus et potens, ipsis etiam potentibus formidandus, ad ignominiosae mortis tractus supplicium, dignam suae iniquitatis temreportat mercedem. Utinam vel in mortis articulo sic contritus exemplo latronis qui cum Domino crucifixus, sera licet, fructuosa tamen confessione poenituit, quod vicem scelerum suorum non reportet in poenis! De Caputiatis. Qualiter eos exterminavit. In diebus illis circa promotionis suae exordia, orta est in Galliis horrenda nimis et periculosa praesumptio, et quae plebeios trahere coeperat universos in superiorum rebellionem et exterminium potestatum, quae tanquam a bono habens originem, angelo Satanae sese in
Abbreviated transcription (Latin):
Herueum uidelicet se contulit cui comitatꝰ cesserat Nluerneñ. obtentu oatildis fi¬
lie comitis petri qmͣ sicut supradictum est fauore regio fauente dixcerat in uxorẽ
cui competebat uire heditario comitatꝰ. In cuꝰ ħuei scilicet grãm idem euraudus
in tantum receptꝰ ẽ. ut eund̾ locum quẽ apd̾ comitẽ petrum obtinuerat: etiam
apd̃ suũneñ comitẽ obtineret. Sub cuiꝰ potestatu: sicut in autissiod pͥus: quoq co¬
mitatu eccł̃ia multis opp̃sibnib laborauit. Increbrescente contra eum tandẽ herese¬
eccłie pbro cardinali. quitunc legationis officio fungebat᷑ infrancia: ꝑisuis cõ¬
inferioꝵ ꝑsonis p̃sentib ip̃m de h̾esi plubice accusauit. accusatũ testimoniis irre¬
sta gabilib cõuincit. Conuictꝰ: approbante concilio sententiã dampnationis exce¬
pit. dãpnatꝰ: ignis concrematione ꝓhanam animã exalauit. digna recipiens

Expanded text:
Herveum videlicet se contulit; cui comitatus cesserat Nivernensis obtentu Mathildis fiHerveum videlicet se contulit; cui comitatus cesserat Nivernensis obtentu Mathildis filiae comitis Petri, quam, sicut supradictum est, favore regio favente, duxerat in uxorem, cui competebat jure haereditario comitatus. In cujus Hervei gratiam idem Euraudus in tantum receptus est, ut eumdem locum, quem apud comitem Petrum obtinuerat, etiam apud comitem Nivernensem obtineret. Sub cujus potestate, sicut in Autissiodorensi prius quoque comitatu Ecclesia multis oppressionibus laboravit; increbrescente contra eum tandem haerese Ecclesiae presbytero cardinali, qui tunc legationis officio fungebatur in Francia, Parisiis coninferiorum personis praesentibus, ipsum de haeresi publice accusavit; accusatum testimoniis irrefragabilibus convicit; convictus approbante concilio sententiam damnationis excepit; damnatus ignis concrematione profanam animam exhalavit, digna recipiens
Abbreviated transcription (Latin):
uic successit mofficio ⁊ potestate Eraudꝰ de Castro nouo miles ñ inferioris malicie.
nͨ minoris ingenii uel remissiors desiderii ad nocend̾. ecclie seuissimꝰ ꝑsequutor. utpote
ciui hetica pͣuitate infecto: ꝓpositũ erat eccłiasticorum domagcum ꝓfessorib ꝓut audelnt¬
⁊ poterat a dũsari. De cuꝰ enormib illd̾ qd̾ seqͣ trausmittẽ driximꝰ ad noticiam posteroꝵ.
Qdam qui eiꝰ offensã incurrerat aꝑseguentib fugabat᷑ ad mortẽ. Is rit instantis mor¬
tis euaderet ꝑiculum: in eccl̃iam beate cͦ infra nuros obemunitatẽ loci fugiens: se
recepit. Hunc nulla deo exibita reuerentia: eccł̃ie emimitate effracta: in ip̃a eccłia
gladio fecit ꝑsequutore occidi ⁊ cruore innoxio dei scũarium attrociter ꝓphanauit.
S dñs uistꝰ index sicut in seqñtib exponetur: dignam ei retͥbint uifisitudinẽ me¬
ritor. Sane io offenso tandem sibi comite petro ab eo discedens: ad comitẽ Niĩneñ

Expanded text:
uic successit in officio et potestate Euraudus de Castronovo, miles non inferioris malitiae, nec minoris ingenii, vel remissioris desiderii ad nocendum, Ecclesiae saevissimus persecutor, utpote cui haeretica pravitate infecto propositum erat ecclesiasticorum dogmatum professoribus, prout audebat et poterat, adversari. De cujus enormibus illud, quod sequitur, transmittere duximus ad notitiam posterorum. Quidam, qui ejus offensum incurrerat, a persequentibus fugabatur ad mortem. Is, ut instantis mortis evaderet periculum, in ecclesiam B. Mariae infra muros ob immunitatem loci fugiens, se recepit. Huc nulla Deo exhibita reverentia, ecclesiae immunitate effracta, in ipsa ecclesia gladio fecit persecutore occidi, et cruore innoxio Dei sanctuarium atrociter profanavit. Sed Dominus justus judex, sicut in sequentibus exponetur, dignam ei retribuit vicissitudinem meritorum. Sane tandem is, offenso sibi comite Petro, discedens ab eo ad comitem Nivernensem,
Abbreviated transcription (Latin):
uebat se murũ ĩsuꝑabilem uenientib exaduerso. ⁊ ñ solum comitis uerũ ⁊ adlioꝵ m
festario nib uriliter resistendo: ñ deficiebat donecisł humilitati sub potentima¬
nu dei. ad honorẽ eiꝰ ⁊ sponse sue eccł̃ie finẽ actingeret cõmendandũ. duꝑquo pau¬
ca de multis duximꝰ ꝑstringende¬
ida Qualr̾ petrus comes autissiod̾ extraxit puerũ
de t̾ra quẽ tumulari fecerat in camera Episcopi

Expanded text:
ebat se murum insuperabilem venientibus ex adverso, et non solum comitis, verum et aliorum infestationibus viriliter resistendo, non deficiebat, donec illis humiliatis sub potenti manu Dei ad honorem ejus et sponsae suae Ecclesiae finem attingeret commendandum, super quo pauca de multis duximus perstringenda. Qualiter Petrus comes Antissiodorensis extraxit puerum de terra, quem tumulari fecerat in camera episcopi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit eccłiam. Dedit itaq basilice sc̃i stepħi
agros uillasq que ei pat̾no iure cesserant: hoc
ẽ. brioderũ cũ uernolio. & cet̾is appendiciis
suis. Noluetũ quoq & siaiomũ simulq oscel¬
lũ cũ appendiciis eoꝵ. In pago deniq aure¬
lianensi. siue blesensi. Meldunũ. ds̃ adiuua.¬
Roccam quoq & mannisum. & uillarem.
cũ appendiciis eoꝵ. Atq uillam boue. cũ
appendiciis suis. Similiter dedit & basilice
domni sermani ubi corpus suũ sepulture
mandari decreuerat: agrũ quendã nobi¬
lissimũ inpago wastinensi. qui corbilias
dicit᷑ cũ om̃ib appendiciis sius. Et in pa¬
go aualensi: decimiacũ. cum uidiliaco. &
calminiaco cet̾isq appendiciis eoꝵ. nec ñ
& in pago senonico. baldiliacũ cũ appen¬
diciis suis. Sicq sẽs uir om̃ib rite disposi¬
tis plenus dierũ. sc̃itate qͦq & miracłoꝵ
gła clarissimus die.uu lł octob̾rm migra¬

Expanded text:
fecit Ecclesiam. Dedit itaque basilicae sancti Stephani fecit Ecclesiam. Dedit itaque basilicae sancti Stephani agros villasque, quae ei paterno jure cesserant, hoc est Brioderum cum Venolio, et caeteris appendiciis suis Noluetum quoque et Gaionnum, simulque Oscellum cum appendiciis eorum, in pago denique Aurelianensi sive Blesensi, Meldunum, et Roccam quoque, e Manuisum et Villarem cum appendiciis eorum, atque villam Bove cum appendiciis suis. Similiter dedit et basilicae domini Germani ubi corpus suum sepulturae mandari decreverat agrum quemdam nobilissimum in pago Wastanensi, qui Corbilias dicitur, cum omnibus appendiciis suis, ut in pago Avalensi Decimiacum cum Vidiliaco et Calminiaco, caeterisque appendiciis eorum, necnon et in pago Senonico Baldiliacum cum appendiciis suis; sicque sanctus vir omnibus rite dispositis, plenus dierum, sanctitate quoque et miraculorum gloria clarissimus, die VII Kalend. Octobrium migra
Abbreviated transcription (Latin):
parma qd̃ est picta gestauit: si eũ docta ue¬
terani exempli manus ñ instruxit. Nunqͣm
etiã aeris sibi concessũ patulũ it̾. ales tutius
resecauit: cui p̾uia dux penniger mat̾ ñ fu¬
erit. lacebit ꝓfecto fluctuũ elisione trun¬
catus. qͥsquis sue ꝓcacitatis fisus autoram̃to¬
indocilem ratis dexterã ingerit clauo. Sic
unusqͥsq indiu̾sum imꝑitie amo inscindi¬
tur. si doctoꝵ fauorib minime adiuuetur.
Ergo beatissime uir queso. ut illa mͥ culm̃
apicis tui imponat: que facile me posse ꝑfi¬
cere ñ dubitat. Si tam̃ & in hoc oꝑe. quicqͥd
inlepide aut infacete rustica garrulitas di¬
gesserit. eqͣnimit̾ feras. aggrediar & faciã.
que pat̾na infert ac iubet auctoritas. Uale
longũ intempus dñe papa. ¶Is quoq uir
angłicus. Beatus aunarius. cũ eẽt genere
nobilissimꝰ. maxima dona p̃clioꝵ suoꝵ dõ
omnipotenti obtulit: quib & heredem sc̃am

Expanded text:
parma quae est picta gestavit, si eum docta veparma quae est picta gestavit, si eum docta veterani exempli manus non instruxit. Nunquam etiam aeris sibi concessum patulum iter ales tutius resecavit, cui praevia dux penniger mater non fuerit; jacebit profecto fluctuum elisione truncatus quisquis suae procacitatis fisus autoramindocilem ratis dexteram ingerit clavo, sic unusquisque in diversum imperitiae hamo inscinditur, si doctorum favoribus minime adjuvetur. Ergo, beatissime vir, quaeso ut illa mihi culmen apicis tui imponat, quae facilc me posse perficere non dubitat, si tamen et in hoc opere quidquid illepide aut infacete rustica garrulitas digesserit, aequanimiter feras, aggrediar, et faciam quae paterna infert ac jubet auctoritas? Vale in longum tempus, domine papa. » Is quoque vir angelicus beatus Aunarius, cum esset genere nobilissimo maxima dona praediorum suorum Deo omnipotenti obtulit, quibus et haeredem sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
patri sp̃ali. Aunario ep̃o: stepħs omniũ
tate ꝑtendat. luce clarius approbaui. Est
gͥ deuotionis ur̃e ꝓpositũ uiroꝵ opina¬
tissimoꝵ. Germani. & amatoris. floride¬
uite nobiles actus describere: s ad eos lepidissi¬
mi callis uri dirigatur intentio. qͥ possunt
uirtutũ lumina equiꝑis affatib in spicere.
Uerũ ego cuiꝰ mers ingeniũ genuino rigore
torpescit. & lingua balbutiens fautium in¬
t̾raucidulos cursus.squalido sitis impedita
rigore. ñ loqͥtur potius s stridet: quom po
tero diuinitus inspirata uiroꝵ sc̃issimorum
munera polito expedire sermone. qui nec
pͥuata possũ humano casu congesta negotia
explicare: Ridiculo nifallor in explicabili
ac ludibrio semet inpendit: quisqͥs ultra
uiriũ suarũ possibilitatẽ onus assumit.
Nonne ferarũ sectatores. si minus captiosa
industria formauerit. audax temeritas pes¬
sundabit: nunquã tiro iuctorie monim̃ta

Expanded text:
patri spiritali, Aunario episcopo, Stephanus, omnium patri spiritali, Aunario episcopo, Stephanus, omnium tate pertendat, luce cergo devotionis vestrae propositum virorum opinatissimorum Germani et Amatoris, floridvitae nobiles, actus describere, sed ad eos lepidissimi callis vestri dirigatur intentio, qui possunt virtutum lumina aequiparis afflatibus inspicere. Verum ego, cujus iners ingenium gemino rigore torpescit, et lingua balbutiens faucium inter rancidulos cursus, squalido sitis impedita rigore non loquitur, sed potius stridet, quomodo potero divinitus inspirata virorum sanctissimorum munera polito expedire sermone, qui nec privata possum humano casu congesta negotia explicare; ridiculo, ni fallor, inexplicabili, ac ludibrio semet impendit, quisquis ultra virium suarum possibilitatem onus assumit. Nonne ferarum sectatores, si minus captiosa industria formaverit, audax temeritas pessundabit? Nunquam tiro victoriae monimenta
Abbreviated transcription (Latin):
quo pond̾e p̾mat. S que potius celũ usq
humanarum mentiũ diu̾sitas: & quem¬
admodũ studia in contraria ñ solũ inane
uulgus. uerũ etiã uniu̾sa scindat᷑ nobili¬
tas. & quidã quidẽ ꝓsaico oblectantur¬
stilo: quidam aut̃ numeris se richinisue
accantib uersuũ delectari fatent᷑. Ergo ut
om̃ium uotis occurrerẽ. & nullus suo desi¬
d̾io frauclaret᷑: placuit mn ut uitas beatissi¬
morũ ꝯfessoꝵ. qͣsdam pede lib̾o cdescrib̾em:
qͣsclam uͦ lege metrica impeditas digererẽ.
Ob quã rem obsecro unitã mͥ tue dilectiõĩs
amicitiã. ut beatissimi germani ep̃i uitã
inuersuũ qualitatẽ cõmutare ñ desistas:
Sc̃i uͦ amatoris ꝓsaica modulatioẽ descͥbaᷤ.
ut sectatores apłice p̃dicatioĩs effecti. õĩb
om̃ia efficiamur: & nulli qͥcquã debeamꝰ
nisi ut inuicẽ diligamus. Indiuiduã mͥ
caritatẽ ur̃am diuina custodiat pietas:
uenerabilis frat̃.

Expanded text:
quo pondere premat, sed quae potius coelum usque quo pondere premat, sed quae potius coelum usque humanarum mentium diversitas, et quemadmodum studia in contraria non solum inane vulgus, verum etiam universa scindatur nobilitas. Et quidam quidem prosaico oblectantstylo; quidam autem numeris se rhythmisve ac cantibus versuum delectari fatentur. Ergo ut omnium votis occurrerem, et nullus suo desiderio fraudaretur, placuit mihi, ut Vitas beatissimorum Professorum quasdam pede libero describerem, quasdam vero lege metrica impeditas digererem. Ob quam rem obsecro unitam mihi tuae dilectionis amicitiam, ut beatissimi Germani episcopi Vitam in versuum qualitatem commutare non desistas: sancti vero Amatoris prosaica modulatione describas: ut sectatores apostolicae praedicationis effecti, omnibus omnia efficiamur, et nulli quidquam debeamus, nisi ut invicem diligamus. Individuam mihi charitatem vestram divina custodiat pietas, venerabilis frater.
Abbreviated transcription (Latin):
capitulis ꝑstrinxit. Hȩc sunt nõia eoꝵ qͥ
eadem capitula cõfirmantes subscͥpsert:
qͥa eadem capitła longũ duximꝰ inserenda¬
Unarius in dĩnõie ep̃s. constitutionẽ
hanc confirmaui & subscͥpsi. Winebau¬
dus abba: subscͥpsi. Desideratis abba fran¬
nulfus abba. Gregorius abba. Amand¬
abba. Cesarius abba. Baudoueus abba.
Tegridius abba. Audoueus prb̃. Ananias
prb̃. Aliiq qͣm plurimi qͥ presentes ad fue¬
runt subscͥpsert. Qͥ etiã sc̃s pontifex in cũc¬
tis utilitatib quã fuerit studiosus. demon
directa. ut uitam sc̃i Germani metrice. sc̃i¬
q amatoris nobili stilo descb̾et ꝓsaice:
hunc habens modũ. Pilectissimo atq
amantissimo & int̾ne m uincło caritatiꝰ
ep̃s. in dño et̾nam salutẽ. Tue nob̾ doctri¬
ne multis iam ex ꝑim̃tis ad ꝓbata prudẽ¬
tia. conpulit nos quandã tius humeris
imꝑiosam suꝑ ponere sarcinulã. S eã qͤ
tͥ ñ sit oneris: s honoris. Nec q̃ deorsũ ini¬

Expanded text:
capitulis perstrinxit, haec sunt nomina eorum qui eadem capitula confirmantes subscripserunt, quia eadem capitula non duximus inserenda. Aunarius, in Dei nomine episcopus, constitutionem hanc confirmavi et subscripsi. Winebaudus abba subscripsi. Desideratus abba. Frannulfus abba. Gregorius abba. Amandabba. Caesarius abba. Baudoueus abba. Tegridus abba, Audoueus presbyter. Ananias presbyter. Aliique quamplurimi, qui praesentes adfuerunt, subscripserunt. Qui etiam sanctus pontifex in cunctis utilitatibus quam fuerit studiosus, demonsdirecta, ut vitam sancti Germani metrice, sanctique Amatoris nobili stylo describeret prosaice, hunc habens modum. « Dilectissimo, atque amantissimo et internae mihi vinculo charitatis pus, in Domino aeternam salutem. « Tuae nobis doctrinae multis jam experimentis approbata prudentia compulit nos quamdam tuis humeris imperiosam superponere sarcinulam: sed eam, quae tibi non sit oneri, sed honori: nec quae deorsum ini
Abbreviated transcription (Latin):
Sci satiri ibidegentib disciplina: locum de boticen uersus scm saluatorem. ⁊ ec¬
clesias de alensec. de petrosio. ⁊ capellam de Mota in parrochia de cheuannis. Cano nicis
uero quatuor capelle sue autissiod̾ scilicet de trinitate decimam qnͣdam apud tociacũ
qm ꝓpͥa eis comꝑauit pecunia: pia lib̾alitate concessit. Dedit insuꝑ capitulo autis¬
siod̃ qͥcqͥd eis deerat ad plenam decimaꝵ bladi ꝑceptionem int̾ritorio de creuenno. et
hoc in opus cotidiane particionis de pane que fit in eccłia hiis qui int̃fuerunt ma¬
tutinis aut misse. separata ab eccł̃ia de Creuenno cum uacaret portione. qm̃ ibi pb̾r

Expanded text:
S. Satyri ibi degentibus disciplina, locum de Boticem versus sanctum Salvatorem et Ecclesias de Alenset, de Petrosio, et capellam de Mota in parochia de Chevannis, canonicis vero quatuor capellae suae Antissiod. scilicet de Trinitate, decimam quamdam apud Tociacum, quam propria eis comparavit pecunia, pia liberalitate concessit: dedit insuper capitulo Antissiod. quidquid eis deerat ad plenam decimarum bladi perceptionem in territorio de Crevenno, et hoc in opus quotidianae partitionis de pane quae fit in Ecclesia his qui interfuerint matutinis aut missae, separata ab Ecclesia de Crevenno, cum vacaret, portione, quam ibi pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticule p̃supponendum est qd̃ sicut ex te¬
nore quarte b̃i b̾nardi quondam clareuallis
abb̾is perpendicularit̾ liquet domus comitis ni
bent ip̃i ep̃o ad eius beneplacitum. ita tamen
quod ego dicedente comiti uł eius minusteria¬
lib cum integritate restituant᷑. Sed cun a lon¬
ge retrolapsis temporib predecessores ip̃ius ep̃i
hoc uire non inuenirentur usi fuisse.clare me¬
moꝵ martirdim tunc comitisam ad hoc etcͣsti¬
ca censura coegit quod predictas munitõnes
et castra eidem eidem tradidit. ad suumi bene¬
placitum detinenda. Ip̃eq ea tenuit ꝑtempus
aliquod et in eoꝵ quolib pernoctauit suosq
custodes in eis discedens reliquit et ad ultimũ
prefate restituit comittisse.

Expanded text:
ticulae supponendum est quod, sicut ex tenore chartae beati Bernardi quondam Clarevallis abbatis perpendiculariter liquet, domus comitis Nivbent ipsi episcopo ad ejus beneplacitum, ita tamen quod eo decedente comiti vel ejus ministerialibus cum integritate restituantur; sed cum a longe retrolapsis temporibus praedecessores ipsius episcopi hoc jure non invenirentur usi fuisse, clarae memoriae Mathildim tum comitissam ad hoc ecclesiastica censura coegit, quod praedictas munitiones et castra eidem tradidit ad suum beneplacitum detinenda, ipseque ea tenuit per tempus aliquod, et in eorum qualibet pernoctavit, suosque custodes in eis discedens reliquit, et ad ultimum praefatae restituit comitissae.
Abbreviated transcription (Latin):
septies. xx. lib. ea condicione qd̾ dñs Nargodꝰ eiꝰ uirauit.
turis p̃dicte qͦtiens eos mutari contĩgeret. Apd̾ cona¬
dam emit amonachis de challeucio gtangiam de brue¬
ria q̃ sitaerat uixta iullam chael. cũ bob ⁊ carnica.
pratis. ⁊ terris: omnib ad grangiam illam ꝑtinentibus
deo opitulante nichil de iure eccłie temꝑe suo amisit.
s cum iam in lecto mortali iaceret eũ coegit ad lectũ suũ¬
A uenire. ⁊ ei ꝓfeodo G̃iemi ligiũ honmagiũ facere. Autisfi¬
odoꝵ emit apd̃ scm Iulianũ .xx. soł censuales. emit etiã
tomos lanb̾ti hosmundi. que contigue ⁊ nimis in portu¬
ne erant porte ⁊ domni ep̃lili. ⁊ illis dinitis plateas curie
sue uniuit. ⁊ muro circundedit. Emit itẽ domos q̃ erant
iurta posteram ⁊ plateas Remaldi militis delindriaco.
⁊ plateas stepħi de sarmasia multa ałia ennt ⁊ adqͥsi¬
uit ineadem urbe q̃ longum ẽ enum̃ate. Pauca de ciꝰ

Expanded text:
is XX libras ea conditione, quod Dominus Hargodus ei juravit is XX libras ea conditione, quod Dominus Hargodus ei juravit turris praedicti quoties eos mutari contingeret; apud Conadam emit a Mochis de Chaleneio grangiam de Brueria, quae sita erat juxta villam Chael, cum bobus et carruca, pratis et terris omnibus ad grangiam illam pertinentibus, Deo opitulante nihil de jure Ecclesiae suo tempore amisit, sed cum jam in lecto mortali jaceret, eum coegit ad lectum suum venire, et ei pro feodo Giemi ligium homagium facere. Antissiodori emit apud sanctum Julianum XX solidos censuales; emit etiam domos Lamberti Hosmundi, quae contiguae, et nimis importunae erant portae et domui episcopali, et illis dirutis plateas curiae suae univit et muro circumdedit; emit item domos, quae erant juxta posternam et plateas Remaldi militis de Lindriaco, et plateas Stephani de Sarmasia; multa alia emit et acquisivit in eadem urbe, quae longum est enumerare. Pauca de
Abbreviated transcription (Latin):
bant int̾ icaunã fluuiũ ⁊ chaumeis. partem etiã illã quã¬
incodem nemore reclamabant. ⁊ omnia alla qͥ circa idem
castrum tam infeodis qm inꝓprictate possidebant. que
multa comꝑauit pecunia. Item ante tempꝰ suũ stepħs
de petra ꝑtusa uir nobił ⁊ potens t̾ras arabiles q̃ uiris
das occupariat. ⁊diu iniuste detenuerat. quo rescito: qm¬
its sibi iunctus eẽt ꝑrima sangͥnis linea: tñ uir d̾i uis¬
ticie p̾ponens geñis ꝑꝑinquitatem: ñ cessauit donec om¬
nes terras p̃dictas ꝑ iusticiã eccłiasticã ⁊ iudicio senoñ
les loco mete crucem magnam affigi fecit. ⁊ t̾ras illas pꝰ¬
marima aquarũ inundantia que tempore suo cõtigit
molinum de uerno ꝓrsus absorcum fuiss: partem qͣm
iocelinus ⁊ heredes sui in eo habebant: emit. ⁊ multo me¬
lius ꝗͣ ante fuerat molinũ rcedificauit. Apud tociaẽ
edificauit domũ ep̃alem. ⁊ cellarium. emitq ibidẽ t̾ras.
prata. ⁊ multa alia. dedit etiã inedificatione turris.¬

Expanded text:
inter Icaunam fluvium et Chaumeis; partem etiam illaodem nemore reclamabant, et omnia alia, quae circa idem castrum, tam in feodis, quam in proprietate possidebant, quae multa comparavit pecunia. Item ante tempus suum Stephanus de Petra Pertusa vir nobilis et potens terras arabiles, quae jurdas occupaverat, et diu injuste detinuerat. Quo rescito, quamvis sibi junctus esset prima sanguinis linea, tamen vir Dei justitiae postponens generis propinquitatem, non cessavit, donec omnes terras praedictas per justitiam ecclesiasticam et judicio Senonenles loco metae crucem magnam affigi fecit, et terras illas pomagna aquarum inundantia, quae tempore suo contigit, molinum de Verno prorsus absolutum fuisset, partem quam Josselinus et haeredes sui in eo habebant, emit, et multo melius quam ante fuerat molinum reaedificavit. Apud Tociacum aedificavit domum episcopalem et cellarium, emitque ibidem terras, prata et multa alia; dedit etiam in aedificatione turr
Abbreviated transcription (Latin):
tate. fere eñĩ maliuolentiam illius piissimi lodouiqi regis
ncurrit qui ei pͥroꝑabat qd̃ autissiodorensẽ ciuitatem ip̃i
⁊ heredibus suis auferre conabatur. reputans ciuitates om̃s
suas esse in quib conmunie essent. Tandem uero cũ inde
diu altercatũ fuisset. priuilegiis ⁊ cartis autissiod̾ ecclesie
diligenter inspectis ⁊ cognitis. ⁊ ñ minima peccunie sũ¬
ma tam rege qũa siuis mitigatis: causam obtinuit et regia
riuilegia continentia: qd̃ absq assensu ⁊ licentia autissiod̾¬

Expanded text:
tate, fere enim malevolentiam illius piissimi Ludovici regis tate, fere enim malevolentiam illius piissimi Ludovici regis incurrit, qui ei improperabat quod Antissiodorensem civitatem ipsi et haeredibus suis auferre conabatur, reputans civitates omnes suas esse, in quibus communiae essent; tandem vero cum inde diu altercatum fuisset privilegiis et chartis Antissiodorensis Ecclesiae diligenter inspectis, et cognitis, et non minima pecuniae summa tam rege quam suis mitigatis, causam obtinuit, et regia privilegia continentia, quod absque assensu et licentia Antissiod