comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur irridere qđ dicimꝰ anime acorpore separationẽ
inter poenas eius eẽ deputandã: quia uidelicet cius
perfrctam beatitudinẽ tunc illi ficri existimant: cũ
omni ꝓrsus corpore exuta ad dm̃ simplex & sola
& quodã modo nuda redierit. Ubi si nil quo ista
refellerctur opinio ineoꝵ litteris inuenirẽ: operosius
michi disputandũ cẽt. quo demonstrarẽ non corpus
esse animȩ sed corruptibile corpus onerosũ. Vnde illud
est: qđ de scripturis nr̃is insuperiore libro cõmemoraui.¬
mus. Corpus enĩ corruptibile: aggrauat animã. Adden.¬
do utiq corruptibile non qualicũq corpore. sed quale
factum est exuindictaconsequente peccatũ animã phi¬
buit ad grauari. Qđ etiãsi non ad didisset: nichil aliud
intelligere deberemꝰ. Sed cũ aꝑtissime plato deos a sũmo
dõ factos habere immortalia corpora prȩdicet. cisq ipsũ
dm̃ a quo factisunt indũcat ꝓ magno beneficio pollicen.¬

Expanded text:
videntur irridere quod dicimus, animae a corpore separationem videntur irridere quod dicimus, animae a corpore separationem inter poenas ejus esse deputandam: quia videlicet ejus perfectam beatitudinem tunc illi fieri existimant, cum omni prorsus corpore exuta ad Deum simplex et sola et quodammodo nuda redierit. Ubi si nrefelleretur opinio, in eorum litteris inuenirem, operosius mihi disputandum esset, quo demonstrarem non corpus esse animae, sed corruptibile corpus onerosum. Unde illud est quod de scripturis nostris in superiore libro commemorauimus: Corpus enim corruptibile adgrauat animam. Addendo utique corruptibile non qualicumque corpore, sed quale factum est ex peccato consequente uindicta, animam perhibuit adgrauari. Quod etiamsi non addidisset, nihil aliud intellegere deberemus. Sed cum apertissime Plato deos a summo Deo factos habere inmortalia corpora praedicet eisque ipsum Deum, a quo facti sunt, inducat pro magno beneficio pollicen
Abbreviated transcription (Latin):
sese abscondenti homini dixit. adã ubi es non utiq ig.¬
norando quȩrens sed increpando ad monens: ut atten-¬
deret ubi eẽt. in quo ds̃ non eẽt. Cũ uero corpus anima
ipsa destruit ȩtate corruptũ. & senectute confectum:
uenit in experimentũ mors altera de qua ds̃ peccatũ
ad huc puniens homini dixerat. terra es & int̾ram ibis:
ut ex his duab: mors illa prima quȩ totius est hominis
cõpleretur. quã scda inultimo sequitur: nisi homo
per dĩ grãm liberetur Neq enĩ corpus qđ de terra elt
rediret interrã: nisi sua morte quȩ illi accidit cũ dese¬
ritur sua uita. idest anima. Unde constat int̃ xpĩanos
ueraciter catholicã tenentes fidẽ. etiam ipsã nob̾ corpo¬
ris mortẽ non lege naturȩ qua nullã mortẽ hominis
ds̃ fecit sed merito inflictã eẽ peccati: qm̃ peccatum
uindicans d̃s dixit homini in qͦ tẽ om̃s eramꝰ t̾raes& ĩt̾rãib̾:
defendimus ciuitatẽ dĩ hoc est ȩccłam eius. sapient̃ sibi

Expanded text:
sese abscondenti homini dixit: Adam, ubi es? non utique ignorando quaerens, sed increpando admonens, ut adtenderet ubi esset, in quo Deus non esset. Cum uero corpus anima ipsa deseruit aetate corruptum et senectute confectum, uenit in experimentum mors altera, de qua Deus peccatum adhuc puniens homini dixerat: Terra es et in terram ibis; ut ex his duabus mors illa prima, quae totius est hominis, conpleretur, quam secunda in ultimo sequitur, nisi homo per gratiam liberetur. Neque enim corpus, quod de terra est, rediret in terram nisi sua morte, quae illi accidit, cum deseritur sua uita, id est anima. Unde constat inter Christianos ueraciter catholicam tenentes fidem etiam ipsam nobis corporis mortem non lege naturae, qua nullam mortem homini Dvindicans Deus, dixit homini, in quo tunc omnes eramus, Terra es, defendimus civitatem Dei, hoc est ejus Ecclesiam, sapienter sibi
Abbreviated transcription (Latin):
delatus est homini priuato & fulminato cuidã ho¬
mogrro: qđ primꝰ ad aratrũ boues uinxerit. Regnan::
tib assirioꝵ duodecimo  amitho. & undecimo sicioni¬
orũ almamitheo. & argis ad huc manente argo: mor¬
tuus. ẽ. ioseph in egipto annoꝵ centũ & decẽ. Post cuiꝰ
mortẽ. popłs dĩ mirabililit̃ crescens: mansit in egip¬
to centũ quadraginta quinq annos. tranquille pͥus.
donec morerent᷑ quib ioseph notus fuit. Deinde qͥa
inuidebat᷑ increm̃tis eiꝰ erantq sus pecta quousq

Expanded text:
delatus est homini priuato et fulminato cuidam Hodelatus est homini priuato et fulminato cuidam Homogyro, eo quod primus ad aratrum boues iunxertibus Assyriorum duodecimo Mamito, et undecimo Sicyoniorum Plemnaeo, et Argis adhuc manente, Argo, mortuus est Joseph in Aegypto annorum centum et decem . Post cujus mortem populus Dei mirabiliter crescens mansit in Aegypto centum quadraginta quinque annos, tranquille prius, donec morerentur quibus Joseph notus fuit: deinde quia invidebatur incrementis ejus, erantque suspecta, quousq
Abbreviated transcription (Latin):
homines colorib & corporib ueris: hoc doemones fi¬
guris fictis facillime possunt animalib concipientib
tuus c̃ inegipto. Huic filius argus successit inregnũ.
ex cuiꝰ nomint̾ & argi. & ex hoc argiui appellatisuñ
Supcriorib autt̃ regib nondũ uel locus uł gens ba¬
bebat hoc nomen. Hoc drgo regnante apud argiuos.
& apud sicionios cratho. apud assirios uero ad huc
manente balcͥo: mortuus. c̃. iacob inegipto annoꝵ
centũ q̃draginta septẽ. cũ moriturus filios suos & ne.¬
potes exioseph benedixisset. xp̃mq aꝑtissime ꝓphe¬
tasset: dicens in benedictione iudȩ. Non deficiet
princeps ex uidã. & dux de femorib eius: donco ue¬
niat cui reposita sunt. & ipse erit expectatio gentiũ.
Regnante argo. suis coepit uti frugib grecia: & habere
segetes in agricultura. delatis aliunde seminib: Argus
quoq post obitũ deus haberi coepit: templo & saeri-¬
ficus honoratꝰ. Qui honor eo regnante ante illũ

Expanded text:
homines coloribus et corporibus ueris, hoc daemones figuris fictis facillime possunt animalibus concipientibus tuus est in Aegypto. Huic filius Argus successit in regnum, ex cuius nomine et Argi et ex hoc Argiui appellati sunt; superioribus autem regibus nondum uel locus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput Argiuos et aput Sicyonios Erato, aput Assyrios uero adhuc manente Baleo mortuus est Iacob in Aegypto annorum centum quadraginta septem, cum moriturus filios suos et nepotes ex Ioseph benedixisset Christumque apertissime prophetasset, dicens in benedictione Iudae: Non deficiet princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse exspectatio gentium. Regnante Argo suis coepit uti frugibus Graecia et habere segetes in agricultura, delatis aliunde seminibus. Argus quoque post obitum deus haberi coepit, templo et sacrificiis honoratus. Qui honor eo regnante ante illum
Abbreviated transcription (Latin):
unoxius. sempiternꝰ.: iste autẽ turbidus. flunos. corrup¬
tibilis. atq corruptor. Nec tam̃ corrũpit montes inqͥb
iugiter estuat: cauernasq terrarũ. Uerũ esto. Fit illi
iste dissimilis: ut terrenis habitationib congruat.
Cur ergo nolunt ut eredamꝰ naturã corpoꝵ terrenoꝵ
aliquando incorruptibilẽ factã cęlo conuenientẽ futurã.
sicut nunc ignis corruptibilis his conuenit terris: Nichil
igitur afferunt ex ponderib atq ordine clem̃torum:
unde omipotenti dõ quo minꝰ faciat corpora nr̃ã talia
ut etiã incelo possint habitare prescribant:¬
Sid scrupulossine quȩrere. & fidẽ qua credimꝰ resurrẽo¬
turã carnẽ. ita quęrendo a.ssolent irridere: utrũ foctꝰ
abortiui resurgant. Eł qm̃ dñs ait. amendico uob̾
capillus capitis ur̃i non peribit: utrũ statura & robur

Expanded text:
noxius, sempiternus: iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis atque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus jugiter aestuat, cavernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut terrenis habitationibus congruat: caliquando incorruptibilem factam caelo conuenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his conuenit terris? Nihil igitur adferunt ex ponderibus adque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia, ut etiam in caelo possint habitare, praescribantSed scrupulosissime quaerere, et fidem qua credimus resurrecturam carnem, ita quaerendo, assolent irridere, Utrum fetus abortivi resurgant? Et quoniam Dominus ait, Amen dico vobis, capillus capitis vestri non peribit : utrum statura et robur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓteruitate impudentissima excagitant. cũ sint
nequissimi & irreuerentissimi : longe ab eis
ipsis romanis degeneres quoꝵ p̾clara multa
laudant᷑ & litterarum memoria cęlebrantur.
immo illoꝵ glȩ uehement̃ aduersi. Romã quip¬
pe partã ueterũ auctãq laborib. fediorem

Expanded text:
proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem
Abbreviated transcription (Latin):
giosa & amplissima loca barbãr  abi
ut qđ ineos belli iure fieri licuisset. illicitũ sibi
esse iudicarent. Inde incidit quȩstio: cur hȩc
diuna beneficia & ad impios ingratosq ꝑuenc.¬
rint. & cur illa itidẽ dura quȩ hostilit̃ factas:
pios cum impus pariter afflicerint: Quam
questionẽ ꝑ multa difusam. in omĩb enĩ coti¬
dianis uel dĩmunerb uł hominũ cladibus
quorũ utraq bene ac male uiuentib ꝑmixte
atq indiscrete sȩpe accidunt. solent multos
mouere : ut ꝓsuscepti operis necessitate dis.¬
soluerẽ. aliquantũ immoratus sũ. maxime
ad consolandas scãs feminas. & pie castas.:
inquib ab hoste aliqͥd ꝑpetratum .ẽ. qđ intu¬
lit uerecũ diȩ dolorẽ & si non abstulit pudi¬
citiȩ firmitatẽ. ne pęniteat eas uitȩ: quas
non est unde possit poenitere nequiciae
Deinde pauca dixi incos qui xpianos aduersis
illis reb affectos. & p̃cipue pudorem humilia.¬
tarum feminarũ quãuis castarũ atq scãrum

Expanded text:
giosa et amplissima loca Barbari liberut quod in eos belli jure fieri licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim cottidianis uel Dei muneribus uel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
Auersitate mentis. ut etiã si intellexerint non
obaudiant: responde̾nt ut scriptum . ẽ. & locunt᷑
iniquitatẽ. atq infatigabilit̃ uani sunt. Quoꝵ
dicta contraria. si totiens uelimꝰ refellere quoti¬
ens obnixa fronte statuerint non cogitare qͥd
dicant. dum quocũq modo nr̃is disputationib
contradicant: quam sit infinitũ & erũ nosum
& infructuosum uides. Quam obrẽ nec teipsũ
mi fili marcelline nec alios quib hic labor ñr
inxp̃i caritate utiliter acliberalit᷑ scruit. tales
meoꝵ scriptoꝵ uelim udices. qui responsio¬
nem semꝑ desiderent. cum iis quȩ legunt᷑ au-¬
dierint aliquid contradici: ne fiant similes
earũ muliercularũ quas cõmemorat apłs.sẽp
uperiori itaq libro. cũ de ciuitate dĩ dicere
instituissẽ. unde hoc uniuersũ opus illo ad¬
iuuante in manꝰ sumtum est: occurrit michi
resistendum eẽ primitus eis qui hȩc bella quib

Expanded text:
aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus uperiore itaque libro, cum de ciuitate Dei dicere instituissem, unde hoc uniuersum opus illo adiuuante in manus sumtum est, occurrit mihi resistendum esse primitus eis, qui haec bella, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ili e senus nois auuerte olisilte.¬
t sedeloctime saldot l auguore
iunt tanqua medicine subdetit.
donce diuino adiutorio fide pieta.¬
cis impetrantt sanaret᷑. non multo
sermone opus eet ad conuncen¬
dum quemudet uanȩ opinionis errorẽ lis qui
recte sentiunt. & sensa uerb̃ sufficientib explica
Nunc uero qm ille est maior & dectrior insipientiũ
morb animoꝵ. quo irrationabiles motus suos etiã
post rationẽ plene redditã quanta homini ab homi¬
ne debetur. siue nimia oxitate qua nec aꝑta cernunt᷑.
siue obstinatissima ꝑuicada qua & ea quȩ cernunt᷑
nonferunt᷑. tanquã ipsamrationẽ ueritatẽq
defendunt: fit necessitas copiosius dicendi plerũq
res claras. uelut eas non spectantib intuendas.
sed quodãmõdo tangendas palpantib & coniuen¬
tib offeramus. Et tamen quis disceptandi finis
erit & loquendi modus. si respondendum esse
respondentib semꝑ existimemus: Nam qui uel
non possunt intelligere qđ dicit᷑. uel tam duri sun

Expanded text:
inis sensus non auderet obsistere, sed doctrine salubri languorem suum tamquam medicine subderet, donec divino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad condum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt
Abbreviated transcription (Latin):
illis fuit qđ futurũ quidẽ sed tardius opinabant᷑:
siue quia ꝑditionẽ suã hanc ipsam dicebant. qua
fiebat ut cogniti sꝑnerent᷑. Et hoc erat ante tẽpꝰ
idest ante tẽpusiudicii. quo ęt̾̃na dãpnatione puniendi sunc.

Expanded text:
illis fuit, quod futurum quidem, sed tardius opinabantur, illis fuit, quod futurum quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur, et hoc erat ante tempus, id est ante tempus iudicii, quo aeterna damnatione puniendi sunt c
Abbreviated transcription (Latin):
bat: sed tam imprudent̃ dolebat. quam imprudent̃
sciebat. Non enĩ hȩc ei reuelauerat sp̃s sc̃s sicut ꝓphetis
faciet homo deos: & ecce ipsi non sunt dii Et in alio
loco. Erit in illa die dicit dñs. exterminabo nomina
simulachroꝵ a terra: & non iamerit coꝵ memoria:
oPprie uero de ȩgipto qđ ad hanc rem attinet. ita sc̃s
isaias ꝓpħauit. Et mouebunt᷑ manufacta egipti a facie
cius. & cor eoꝵ uinciet᷑ in eis: & cetera huiusmodi.
Ex quogenere & illicrant qui uenturũ qđ sciebant
uenisse gaudebant. qualis symeon. qualis anna. qui
mox natum iħm : qualis helisabeth: quȩ etiã concep.¬
tum inspũ agnouit. qualis petrus reuelante patre
dicens. tues xp̃s filius dĩ uiui. Huic autẽ egiptio illi
sp̃s indicauerant futura tempora ꝑditionis suȩ: qui
etiam presenti in carne dño trem̃tes dixerunt: Quid
uenisti ante tempus ꝑdere nos: Siue quia subitũ

Expanded text:
bat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter bat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat. Non enim haec ei reuelauerat sanctus Spiritus, sicut faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. Huic autem Aegyptio illi spiritus indicauerant futura tempora perditionis suae, qui etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia subitum
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt: & immutauer̃ głam incorruptibilis dĩ iN
similitudinẽ imagiris corruptibilis hominis. & cetera
quȩ cõmemorare longum est. Multa quippe talia
dicit de uno uero dõ fbricatore mundi. qualia ueritas
habet: & nescio quonodo illa obscuratione cordis ad ista
delabitur. ut dis quos confitet᷑ ab hominib fieri semꝑ
uelit homines subdi: & hȩc futuro tempore plangat
aufirri. quasi quicquã sit infelicius hominecui sua fig.¬
menta dominantur: cum sit facilius ut tanquã deos
colendo quos fecit. nec ipse sit homo: quã ut ꝑcius cultũ
dii possint eẽ quos fecit homo. Citius cnĩ fit ut homo
inhonore positus pecorib non intelligens cõparetur:
quam ut operi dĩ ad eius imaginẽ facto id est ipsi homini
opus hominis p̾feratur. Quaꝓpter. merito homo de.¬
fecit ab illo qui eũ fecit: cum sibi p̃frcit ipse qđ fecit:
Hȩc uana. deceptoria. ꝑniciosa. sacrilega: hermes egip¬
tius quia tempus quo auferrent᷑ uenturũ sciebat. dole¬

Expanded text:
am incorrupti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et haec futuro tempore plangat auferri quasi quicquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur; cum sit facilius, ut tamquam deos colendo, quos fecit, nec ipse sit homo, quam ut per eius cultum di possint esse, quos fecit homo. Citius enim fit, ut homo in honore positus pecoribus non intellegens conparetur, quam ut operi Dei ad eius imaginem facto, id est ipsi homini, opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum sciebat, dole
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdicere: quo xp̃iana religio quanto est ueratioratq
sanctior. tanto uehem̃tius & liberius cuncta fallacia
figmenta subuertit: ut gr̃ã uerissimi saluatoris liberet
hominem ab eis dus quos facit homo. & ei dõ subdat.
a quo factus est homo. Sed hermes cũ ista prȩdicit.
uelut amicus eisdẽ ludisscationib: doemonũ loquit᷑:
nec xpĩanũ nomen eiudent̃ exprimit. sed tanquã ea
tollerentur atq delerentur quoꝵ obseruatione cȩlestis
similitudo custo dirctur inegipto: ita hȩc futura deplo¬
rans. luctuosa quodã modo predicatione testat᷑ Orat
cnim de his de quib dicit apł̃s. quod cognoscentes
dm̃ non sicut dm̃ glorificauerunt aut grãs egerunt.
sed euanuerunt incogitationb suis: & obscuratum est¬

Expanded text:
praedicere, quo Christiana religio, quanto est ueracior adque sanctior, tanto uehementius et liberius cuncta fallacia figmenta subuertit, ut gratia uerissimi Saluatoris liberet hominem ab eis dis, quos facit homo. et ei Deo subdat, a quo factus est homo. Sed Hermes cum ista praedicit, uelut amicus eisdem ludificationibus daemonum loquitur, nec Christianum nomen euidenter exprimit, sed tamquam ea tollerentur adque delerentur, quorum obseruatione caelestis similitudo custodiretur in Aegypto, ita haec futura deplorans luctuosa quodam modo praedicatione testatur. Erat enim de his, de quibus dicit apostolus, quod cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitation
Abbreviated transcription (Latin):
cius uanitate : Quȩ non ideo non potest qđ ueritas.
quia si uoluerit etiam plus potest clamare quã ueri.¬
tas. Sed considerent omĩa diligenter. & si forte sine
studio partium iudicantes talia eẽ ꝑspexerint. quȩ
pocius exagitari quam conuelli possint garrulitate
impudentissima & quasi satyrica uel mimica leui-¬
tate: cohibeant suas nugas. & pocius a prudentib
emendari: quam laudari ab imprudentib eliga &.
Nam sinon ad libertatẽ uera dicendi. sed ad licen¬
tiam maledicendi tempus expectant: absit ut eis
eueniat qđ ait tullius de quodam qui peccandi
licentia felix appellabatur. Omiserũ cui pecca¬
re licebat. Vnde quisquis est qui maledicendieen¬
di licentia felicẽ seͥputat: multoerit felicior si hoc
illi om̃ino nonliceat. cũ possit deposita inanitate.
iactantiȩ etiam isto tempore tanquam studio consulen:¬
di quicquid uoluerit contradicere: & quantũ possu&

Expanded text:
cius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, cius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quȩlibet imperii magnitudo. quam ꝓtepoꝵ
gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis
respondendum eẽ uideo: qui manifestissimis do¬
cumentis quib ostenditur quod adista tẽporalia
quȩ sola stulti habere concupiscunt nil deoꝵ falsoꝵ
numerositas ꝓsit. confutati atq conuicti conant᷑ assere¬
re non ꝓpter uitȩ p̃sentis utilitatẽ : sed ꝓpter cã
quȩ post mortẽ futura est colendos deos. Nam istis
qui ꝓpter amicitias mundi huius uolunt uana cõlere
& non ꝑmitti puerilib sensib conquerunt᷑: his qͥnq
libris sacis arbitror eẽ responsum. Quorũ tres priores
cum edidissem. & in multoꝵ manib eẽ coepissent:
audiui quosdã nescio quam aduersus eos responsio¬
nem scribendo prȩparare. Deinde adme ꝑlatũ est
quod iam scripserint: sed tempus quȩrant quo sine
periculo possint edere. Iuos amoneo: non optent
qđ eis non expedit: Facile est enĩ michi cuiquã uideri
respondisse: qui tacere noluerit: Aut quid est loqͣ.¬

Expanded text:
etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis, qui propter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loqua
Abbreviated transcription (Latin):
ex cõmodo uł incõmodo nr̃o. sed ꝑscipsã conside.¬
rata natura: dat artifici suo głam. Sic est & na¬
tura ignis ęterni sine ulla dubitatione lauda.¬
bilis : quamuis damnatis impus futura penalis
Quid enĩ est igne flãmante. uigente. atq lu.¬
cente pulchrius: quid calefaciente. curante. coquen¬
te utilius. quamuis eonichil sit urente molestius:
Idem igitur ipse aliter appositus ꝑniciosus: qͥ con¬
uenienter ad hibitus. cõmodissimus inuenitur
Nam cius in uniuerso mundo utilitates. uerb̃ expli.¬
care quis sufficit: Nec audiendi sunt qui laudad
inigne lucẽ. ardorẽ autẽ uituperant: uidelicet ñ
ex sui natura. sed ex suo cõmodo uł incõmodo
Uidere cnĩ uolunt: ardere nolunt. Sed parũ atten.¬
dunt eam ipsam lucẽ quȩ certe & illis placet. et
oculis infirmis ꝑ in conuenientiã nocere. & in illo
ardore qui eis displicet. ñ nulla animalia ꝑ conue.¬

Expanded text:
ex commodo uel incommodo nostro, sed per se ipsam consideex commodo uel incommodo nostro, sed per se ipsam considerata natura dat artifici suo gloriam. Sic est et natura ignis aeterni sine ulla dubitatione laudabilis, quamuis damnatis inpiis futura poenalis. Quid enim est igne flammante uigente lucente pulchrius? quid calfaciente curante coquente utilius? quamuis eo nihil sit urente molestius. Idem igitur ipse aliter adpositus perniciosus, qui conuenienter adhibitus commodissimus inuenitur. Nam eius in uniuerso mundo utilitates uerbis explicare quis sufficit? Nec audiendi sunt, qui laudant in igne lucem, ardorem autem uituperant, uidelicet non ex ui naturae, sed ex suo commodo uel incommodo. Videre enim uolunt, ardere nolunt. Sed parum adtendunt eam ipsam lucem, quae certe et illis placet, oculis infirmis per inconuenientiam nocere, et in illo ardore, qui eis displicet, nonnulla animalia per conue
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ parti eius ꝓconditione nr̃ȩ mortalitatis inteati
uniuersũ cui particulȩ quȩ nos offendunt satis
apte decenterq conueniunt: sentire ñ possumus
Unde nobis inquib cã contẽplari minus idonei
sumus. rectissime credenda pręcipitur ꝓuiden.¬
tia conditoris: ne tanti artificis opus in aliquo
reprehendere uanitate humanȩ temeritatis
audeamus. quanquã & uicia rerũ terrenarũ non
uoluntaria neq poenalia naturas ipsas quarũ
nulla omĩno est cuius non sit auctor & conditor
ds̃. si prudenter attendamꝰ eadẽ ratione cõm̃dant.
quia & incis hoc nob̃ ꝑ uitiũ tolli displicet qđ in
natura placet: nisi quia hominib etiã ipsae
naturȩ plerũq displicent. cum eis fiunt noxiȩ
non eas considerantib sedutiͥtatẽ suam: sicut illa
animalia quoꝵ habundantiaegiptioꝵ suꝑbia
uapulauit. Sed isto modo possunt & solẽ uitu.¬
perare: qm̃ quidã peccantes ul debita ñ red.¬
dentes. poni a iudicib iubent᷑ ad solem. Nonitaq

Expanded text:
m parti eius pro condicione nostrae mortalitatis intexti uniuersum, cui particulae, quae nos offendunt, satis apte decenterque conueniunt, sentire non possumus. Unde nobis, in quibus eam contemplari minus idonei sumus, rectissime credenda praecipitur prouidentia Conditoris, ne tanti artificis opus in aliquo reprehendere uanitate humanae temeritatis audeamus. Quamquam et uitia rerum terrenarum non uoluntaria neque poenalia naturas ipsas, quarum nulla omnino est, cuius non sit auctor et conditor Deus, si prudenter adtendamus, eadem ratione commendant, quia et in eis hoc nobis per uitium tolli displicet, quod in natura placet; nisi quia hominibus etiam ipsae naturae plerumque displicent, cum eis fiunt noxiae. non eas considerantibus, sed utilitatem suam, sicut illa animalia, quorum abundantia Aegyptiorum superbia uapulauit. Sed isto modo possunt et solem uituperare, quoniam quidam peccantes uel debita non reddentes poni a iudicibus iubentur ad solem. Non itaque
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ alexandri quadringenti octoginta quinq
reppcriant᷑ Persarũ uero. donec ipsius alex andri
uictoria finiretur: ducenti & triginta tres cõputant᷑.
Longe itaq in numeris annoꝵ illis egiptii sunt mi.¬
nores: nec cis etiãsi ter tantũ cõputarent᷑ ȩquarentur.
ꝑhibentur enĩ ȩgiptii quondã tam breues annos ha-¬
buisse: ut quat̾nis mensib finirent᷑: Unde annus
plenior & uerior qualis nunc & nob̃ & illis est: tres
coꝵ annos cõplectebatur antiquos. Sed nec sic qͥdẽ
ut dixi. greca egiptiȩ numcro tempoꝵ concordat

Expanded text:
mortem Alexandri quadringenti octoginta quinque mortem Alexandri quadringenti octoginta quinque reperiantur, Persarum uero, donec ipsius Alexandri uictoria finiretur, ducenti et triginta tres conputentur. Longe itaque hi numeri annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantum conputarentur, aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam breues annos habuisse, ut quaternis mensibus finirentur; unde annus plenior et uerior, qualis nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplectebatur antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae numero temporum concordat
Abbreviated transcription (Latin):
hominis nondũ cõpleta annoꝵ sex milia cõputemꝰ.
Unde ne multa disputẽ. quẽ ad modũ illarũ littera.¬
rum in quib longe plura annoꝵ milia referuntur
uanitas refellatur. & nulla in illis rei huius idonea
repperiatur auctoritas: illa epłã alex andri magni
ad olimpiadẽ matrẽ suã quam scripsit. narrationẽ
cuiusdã ȩgiptii sacerdotis insinuans quã ꝓtulit ex
litteris quȩ sacrȩ apud illos haberent᷑. continet ctiã
regna quȩ greca quoq nouit historia: qiub regnũ
assyrioꝵ in eadc̃ epłã alexandri quinq milia exce.¬
dit annoꝵ. Ingreca uero historia: mille ferme ec
trecentos habet ab ipsius beli principatu. quem
regem & ille egiptius in ciusdẽ regni ponit exordio.
Pcrsarum autẽ & macedonũ imperiũ. usq ad ipsũ
alexandrũ cuiloquebatur plusquã annoꝵ miliũ
ille constituit: cũ apud grecos macedonũ usq ad

Expanded text:
hominis nondum conpleta annorum sex milia conputemus. hominis nondum conpleta annorum sex milia conputemus. Unde ne multa disputem quem ad modum illarum litterarum, in quibus longe plura annorum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei huius idonea reperiatur auctoritas: illa epistula Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cuiusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae aput illos haberentur, continet etiam regna, quae Graeca quoque nouit historia; in quibus regnum Assyriorum in eadem epistula Alexandri quinque milia excedit annorum; in Graeca uero historia mille ferme et trecentos habet ab ipsius Beli principatu, quem regem et ille Aegyptius in eiusdem regni ponit exordio; Persarum autem et Macedonum imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum aput Graecos Macedonum usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
quo nã modo uerũ coꝵ loquatur historia. narrans
qui fucrint quarũq rerũ inuentores. qui pͥmi¬
liberaliũ disciplinarũ aliarũq artiũ institutores. uel
aquib primũ illa uł illa regio. parsq terrarũ illa atq
illa insula incoli cocperit: respondent diluuus & con-¬
flagrationib ꝑ incerta int̾ualla tempoꝵ non qͥdẽ
omnia sed plurima terrarũ ita uastari ut redigant᷑
homines ad cociguã paucitatẽ: ex quoꝵ ꝓgenie
rursus multitudo pristina reparetur: acsic identidẽ
reparari & institui quasi prima. ut restituantur
poͬe̾ius quȩ fuerant in illis nimus uastationib inter.¬
rupta & extincta: cȩttrũ homint̃ nisi ex homine exis.¬
tere om̃ino non posse. Dicunt autẽ qđ putant: ñ
qđ sciunt. Fallunt eos etiã quȩdã mendacissuc
litterȩ. quas ꝑhibent in historia tẽpoꝵ multa annoꝵ
milia continere: cum exlitteris sacris ab institutione

Expanded text:
quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum inuentores, qui priliberalium disciplinarum aliarumque artium institutores. uel a quibus primum illa uel illa regio parsque terrarum. illa adque illa insula incoli coflagrationibus per certa intervalla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita vastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur, ac sic identidem reparari et institui quasi prima, cum restituantur potius quae fuerant illis nimiis vastationibus interrupta et exstincta; caeterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt autem quod putant, non quod sciunt. 2. Fallunt eos etiam quaedam mendacissimae litterae, quas perhibent in historia temporum multa annorum milia continere, cum ex litteris sacris ab institutione
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib hominib congregatur. & nunc morta.¬
liter peregrinatur interris. uł in eis qui morte obicr̃
secretis animarũ receptaculis sedibusq requiescit:
cͥodem dõ creante quemad modũ exorta sit. sicut de
angłis dictũ est: iã uideo eẽ dicendũ. Ex uno qͥppe
homine quẽ primũ ds̃ condidit. genus humanũ
sumpsit exordiũ scđm scȩ scripturȩ fidc̃: quȩ mira¬
bilem auctoritatẽ non immerito habet in orbe t̾rarũ.
atq in om̃ib gentibus: quas sibi ẽẽ credituras. inter
cętera uera quȩ dixcit. uera diuinitate p̃dix̃. Omit¬
tamus igitur coniecturas hominũ: nescientiũ quid
loquantur de natura uł institutione generis humani.
Alu nanq sicut de ipso mundo crediderunt: semꝑ
fuisse homines opinantur Vnde ait & apuleius:
cum hoc animantiũ genus describeret singillatĩ
Mortales cuncti: tam̃ uniuerso genere ꝑpetui
Et cũ illis dictũ fucrit. si semꝑ fuit humanũ genꝰ.

Expanded text:
mortalibus hominibus congregatur, et nunc mortamortalibus hominibus congregatur, et nunc mortaliter peregrinatur in terris uel in eis, qui mortem obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit, eodem Deo creante quem ad modum exorta sit, sicut de angelis dictum est, iam uideo esse dicendum. Ex uno quippe homine. quem primum Deus condidit, humanum genus sumsit exordium secundum sanctae scripturae fidem. quae mirabilem auctoritatem non inmerito habet in orbe terrarum adque in omnibus gentibus, quas sibi esse credituras inter cetera uera, quae dixit, uera diuinitate praedixit. tamus igitur coniecturas hominum nescientium quid loquantur de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
mali causa nonsit bonũ. sed defectus a bono: aut
minorẽ acceperunt amoris diuini grãm. quã illi
qui in eadem ꝑstiterunt: autsi utriq boni ȩqualit̃
creati sunt. istis mala uoluntate cadentib illi ãplius
adiuti ad eam beatitudinis plęnitudinẽ unde se
nũquam casuros certissimi fierent ꝑuenerunt: sicut
iam etiã in libro quem sequit᷑ iste tractauimꝰ Con.¬
fitendũ est igitur cũ debita laude creatoris non ad
solos scõs homines ꝑtinere. uerũ etiã de scĩs angłis
posse dici qđ caritas dĩ diffusa sit ineis. ꝑ sp̃m scm̃
prccipueq angłoꝵ bonum ẽẽ qđ scriptum est.
Michi autem adhȩrere dõ bonum ẽ. Hoc bonũ qͥb
cõmune est. habent & cum illo cui adhęrent & int̾
sc scãm societatẽ: & sunt una ciuitas dĩ. eademq
uiuum sacrificiũ eius. uiuũq templũ eius: cuius
pars quia coniungenda immortalib angłis ex

Expanded text:
mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt diuini amoris gratiam quam illi, qui in eadem perstiterunt, aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt; sicut iam etiam in libro, quem sequitur iste, tractauimus. Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris non ad solos sanctos homines pertinere, uerum etiam de sanctis angelis posse dici, quod caritas Dei diffusa sit in eis per Spiritumpraecipueque angelorum bonum esse. quod scriptum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Hoc bonum quibus cose sanctam societatem et sunt una ciuitas dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque templum eius. cuius pars, quae coniungenda immortalibus angelis ex
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ quamlibet bonã in opẽ fuisse insolo desiderio
remansurã. nisi ille qui bonã naturã ex nichilo sui
capacẽ fecerat exscipsofaceret implendo meliorem.
prius faciens excitando auidiorẽ : Nam & hoc discuti.¬
endum est: siboni angłi ipsi inse fecerunt uoluntatẽ¬
bonam. utrũ aliqua eã an nulla uoluntate feceru&
Si nulla : utiq nec fecerunt. Si aliqua. utrũ mala
anbona: Si mala. quomodo ec̃ potuit mala uolun¬
tas bonȩ uoluntatis effectrix : Sibona: iã ergo habeba&
Et istam quis fecerat. nisi ille qui cos cũ bona uolunta.¬
te idest cũ amore casto quo illi ad hȩrerent creauit. simul
cis & condens naturã & largiens grãm: Vnde sine bona
uoluntate hoc est dĩ amore: nũquã scõs angłos fuisse
credendum est. Isti autẽ qui cum boni creati essent.
tamen mali sunt mala ꝓpria uoluntate. quã bona
natura nonfecit nisi cũ abono sponte defecit. ut

Expanded text:
tatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio tatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille, qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret inplendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? Nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt bonam uoluntatem, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. Si nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua. utrum mala an bona? Si mala, quo modo esse potuit mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? Si bona, iam ergo habebant. Et istam quis fecerat nisi ille, qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est Dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti autem, qui, cum boni creati essent, tamen mali sunt mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
a quo non defecissent. si utiq noluissent:. Si autem
boni angłi fuerunt prius sine bona uoluntate. eamq
inse ipsi non dõ operante fecerunt: ergo meliores ase.
ipsis quam ab illo facti sunt: Absit. Quid enĩ erant
sine bona uoluntate. nisi mali: Aut si ꝓpterea non
mali quia nec mala uoluntas eis inerat. Neq enĩ ab ea
quam nondũ coeperant habere defecerant: certe nondũ
tales. nondũ tamboni quãm esse cũ bona uoluntate
coeperant. Aut si non potuerunt seipsos facere melio
res quã cos ille fecerat quo nemo melius quicquã facit:
ꝓfecto & bonã uoluntatẽ qua meliores essent. nisi
operante adiutorio creatoris habere ñ possent. Et cũ
id egit eoꝵ uoluntas bona. ut non ad scipsos qͥ minus
erant sed ad illũ qui sũme est conuerterent᷑. eiq ad¬
herentes magis essent. eiusq partici patione sapient̃
beateq uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uolun¬

Expanded text:
a qua non defecissent, nisi utique uoluissent. si autem a qua non defecissent, nisi utique uoluissent. si autem boni angeli fuerunt prius sine uoluntate bona eamque in se ipsi deo non operante feceipsis quam ab illo facti sunt? Absit. Quid enim erant sine bona voluntate, nisi mali? Aut si propterea non mali quia nec mala voluntas eis inerat neque enim ab ea quam nondum coeperant habere defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona voluntate coeperunt. Aut si non pores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uolun
Abbreviated transcription (Latin):
efficiens naturalis. uł sidici potest essentialis nulla sit
causa: ab ipsa quippe incipit spirituũ mutabilium
malum quo minuit᷑ atq deprauatur naturȩ bonũ.
nec talẽ uoluntatẽ facit nisi defectio qua descritur ds̃
cuius defectionis ctiã causa utiq deficit: si dixcrimꝰ
nullam ẽẽ efficientẽ causam etiã uoluntatis bonȩ.
cauendum est ne uoluntas bona bonoꝵ angłorum.
non facta sed dõ coȩterna cẽ credatur . Cũ ergo ipsi
facti sunt. quomodo illa non eẽ facta dicitur: Porro
quia facta est utrum cũ ipsis facta est ansine illa fucr̃
prius: Sed si cum ipsis: non dubiũ qđ ab illo facta
sit a quo & ipsi. S imulq ut facti sunt. ei aquo facti
sunt amore cũ quofacti sunt adhęserunt: coq sunt
isti ab illoꝵ societate disercti. quod illi in eadẽ bona
uoluntate manscrunt: isti abea deficiendo mutati sua
mala scilicet uoluntate. hoc ipso qđ abono defeceruNt:

Expanded text:
efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta, sed deo coaeterna esse credatur. cum ergo ipsi facti sint, quomodo non illa facta esse dicetur? porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est an sine illa fuerunt prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt mala scilicet uoluntate hoc ipso, quod a bona defecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
naturas. scd ideo male quia contra ordinẽ naturarũ.
abeo qđ sũme est ãd id qđ minus est Neq enĩ auri
uitium est auaricia. sed hominis ꝑuerse amantis
aurũ: iusticia derelicta quȩ incõparabilit̃ auro de.¬
buit anteponi. Nec luxuria uicium est pulchroꝵ
suauiumq corpoꝵ: sed animȩ ꝑuerse amantis cor.¬
poreas uoluptates. neglecta temperantia : qua reb
spirit᷑alit̃ pulchriorib & incorruptibilit̃ suauiorib
coaptamur. Nec iactantia uitiũ est laudis humanȩ:
sed animȩ ꝑuerse amantis laudari ab hominibus.
spreto testimonio conscientiȩ. Nec suꝑbia uitium ẽ
dantis potestatem. uł ipsuis etiam potestatis: scd
animȩ ꝑuerse amantis potestatt̃ suã. potentioris iusti¬
ore contẽpta. Ac ꝑ hoc qui ꝑuerse amat cuius libet na¬
turȩ bonũ: etiamsi adipiscatur. ipse sit in bono malus:
& miser meliore priuatus. Cumergo malȩ uoluntatis

Expanded text:
naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchrorum suauiumque corporum, sed animae peruerse amantis corpspiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. nisi ubi coeperit non uidere: ita etiã non ad ali.¬
quem aliũ sensũ. sed ad solas aures ꝑtinet sentire¬
silentiũ. Qđ tam̃ nullomodo nisi non audiendosen.¬
titur. Sic species intelligibiles. mens quidẽ nr̃a intel.¬
ligendo conspicit: sed ubi deficiunt nesciendo con.¬
discit. Delicta enĩ quis intelligit: hoc scio: naturã
dĩ nũquã. nusquã. nulla exparte posse deficere.
& ea posse deficere quȩ ex nichilo facta sunt: quae
tamen quantomagis sunt & bona faciunt: Tunc enĩ¬
cum aliquid faciunt: causas habent efficientes:
Inquantũ autẽ deficuint: & ex hoc mala faciunt
Quid enĩ tunc faciunt nisi uana: Causas habent
deficientes . Itemq scio. inquo fit mala uoluntas: id
in eofieri qđ si nollet nonfieret: Et idco ñ nccessarios
sed uoluntarios defectus: iusta poena consequitur
Deficitur enĩ non ad mala sed male: idest ñ ad malas

Expanded text:
uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliuidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hoc scio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt — tunc enim aliquid faciunt — causas habent efficientes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt — quid enim tunc faciunt nisi uana? — causas habent deficiin eo fieri, quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas
Abbreviated transcription (Latin):
igitur quęrat. efficientẽ causã malȩ uoluntatis. Non
enim est efficiens sed deficiens: quia nec illa effectio.
sed defectio. Deficere nãq abco qđ sũme est ad id
qđ minus est: hoc est incipere habere uoluntatẽ malã¬
Porro causas defectionũ istarũ cũ efficientes non sint
ut dixi sed deficientes. uelle inuenire: tale est acsi
quisquã uelit uidere tenebras. uł audire silentiũ
Quod tamen utrũq nob̃ notũ est: neq illud nisi
per oculos. neq hoc nisi ꝑ aures: non sane inspecie
sed inspeciei priuatione. Nemo ergo ex me scire quȩ¬
rat. qđ me nescire scio: nisi forte ut nescire discat.
qđ scuri non posse sciendum est:. Ea quippe quȩ non
inspecie sed in eius priuatione sciunt᷑: sidici aut
intelligi potest. quodã modo nesciendo sciuntur:
ut sciendo nesciantur. Cum enĩ etiã acies oculi
corporalis currit ꝑspecies temporales. nusquã tenebras

Expanded text:
igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis; non igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis; non enim est efficiens sed deficiens, quia nec illa effectio sed defectio. Deficere namque ab eo, quod summe est, ad id, quod minus est, hoc est incipere habere uoluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. Nemo ergo ex me scire quaerat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras