comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimi t̾rena peccata. Q uarta enĩ pars distinccorum
membrorũ huiꝰ mundi et ea nouissima t̾ra inuenit᷑: ut
eicipias acȩlo. sc̾m aerem numeres. Aquã t̃ciam. quar¬
tam t̾ram. Potest ergo conuenienter uideri dictũ donec
soluas nouissimum quadrantem: donec luas terrena peccata
Hoc enĩ et peccator audiuit. Terra es. et int̾ram ibis. Donec
soluas autẽ qdđ dicꝰtum. ẽ: miror si non eam poenam¬
significat. quae uocatur aeterna. Uride enim soluet
ilud debitum: ubi iam non datur pęnitendi et correctus
uiuendi locꝰ: Ita enĩ fortasse hic positũ ÷ donec soluas
quomodo in illo ubi dictum. ẽ. Sede ad dexterã meã
donec ponã omnes inimicos tuos subpedib tuis. Non
enĩ cum fuerint inimici subpedib positi: desinet ille
fuerint: desinet regnare. Quẽ admodũ ergo intelligit᷑
de quo dictum. ẽ. oportet eum regnare. donec ponat
subpedib: ita hic accipi potest dequo dictum est

Expanded text:
novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundum aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum, Donec solvas novissimum quadrantem, donec luas terrena peccata: hoc enim et peccator audivit, Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror si non eam significat poenam quae vocatur aeterna. Unde enim solvitur illud debitum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est, Donec solvas, quomodo in illo ubi dictum est, Sede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille fuerint, desinet regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dictum est, Oportet eum regnare, donec ponat sub pedibus: ita hic accipi potest, de quo dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
et in carcerem mittaris. Amen dico tibi. Non exies
inde : donec reddas nouissimum quadrantem. Iudicem
intelligo. Pat̃ enim non iudicat quemquã : sed omne
uidicium dedit filio: Ministrum intelligo. Et angeli
inquit ministrabant ei. Et cum angłis suis: uenturum
credimus adiudicandos uiuos et mortuos. Carcerem
intelligo. penas uidelicet tenebrarum : quas alio loco
exteriores uocat. Credo ꝓpterea quod intrinsecus fit
in ipsa mente : uel etiam siquid secretius cogitari po.¬
test gaudium diuinorum p̃miorum. de quo dicit᷑ sermo
bene merito : intra in gaudium dm̃ tui: Quẽ ad modũ
eciam̃ in hac ordinatione rei publice. uel asecretario
uł ap̃torio uidicis extra mittit᷑: qui in carcerẽ trudit᷑.
De soluendo autem nouissimo quad rante potest ron
absurde intelligi: aut ꝓeo positum qđ nihil relinqͥ t᷑
impunitũ. Sicit loquentes etiam dicimꝰ Usq ad fecem.
cum uolumus exprimere aliquid ita exactũ ut nihil
selinqueretur: uel ut significarent᷑ nomine quadrantis

Expanded text:
n carcerem mittaris. Amen dico tibi, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem. Judicem intelligo: Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Ministrum intelligo: Et Angeli, inquit, ministrabant ei : et cum Angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo; poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat : credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest, gaudium divinorum praemiorum; de quo dicitur servo bene merito, Intra in gaudium Domini tui : quemadmodum etiam in hac ordinatione reipublicae, vel a secretario, vel a praetorio judicis extra mittitur qui in carcerem truditur. 30. De solvendo autem novissimo quadrante, potest non absurde intelligi aut pro eo positum quod nihil relinquitur impunitum; sicut loquentes etiam dicimus, Usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur: vel ut significarentur nomine quadrantis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut tibi dimitti a dño cupis quod ipse commiseris: ꝑ gendũ:
ergo ad reconciliationẽ. cum in mentem uenerit. quod nos
forte frẽm in aliquo lȩmus. ꝑgendum autem non ꝑedib
corporis. sed motibus animi : ut tẽ humili affectu ꝓsternas
frĩ. adquem kara cogitatione cucurreris: in conspec¬
tu eiꝰ cuimunus oblaturus es. Ita enim eciã si presens sit
poteris eũ non simllato animo linire. atq in gr̃am reuo.¬
care ueniã postulando: si hoc prius coram dõ feceris.
ꝑgens adeum non pigro motu corporis: sed cȩlerrimo di-¬
lectionis affectu: Atq inde uenieris id ẽ intentionem
reuocans ad id quodagere cȩperas: offerͤs munus tuum.
Quis hoc autem facit ut fr̃ĩ suo uł non irascat᷑ sine causa.
uł racha non dicat sine causa. uł eum fatuum ñ appel¬
let sine causa. qđ totum suꝑbissime ad mittitur. uł si
forte in horum aliquo lapsus fuerit. quod unum est

Expanded text:
sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fuerit, quod est unum
Abbreviated transcription (Latin):
do nisi fidĩ sinceritate fulciatur: et ei fixe atque
inmobiliter tamquam imponatur. ut possit integrum
atq illibatum. eẽ. quod loquimur. Nam multi heretici¬
ps heretiet non habentes altare. id est ueram fidem: blas¬
phemias ꝓ laude dixer̃. t̾renis uidelicet opimonibus aggra¬
uati: uotum suum tanquam in t̾rã ꝓitientes. Sed debec. ee
sana offerentis etiam intentio: & ꝓpterea cumtale aliqͥd
oblaturi sumus in corde nr̃o id est in interiore dĩ templo.
emplum enim dĩ scm̃ est inquit quod estis uos: & in interiore
homine habitare xp̃m ꝑfidem in cordib ur̃is. Si inmen¬
tem uenerit quod aliquid habeat aduersus nos fr̃. id est
smos eum in aliquo lȩsimus. tunc enim ipse habet ad uer¬
sum nos: Nam nos habemꝰ aduersus illum si ille nos lesit
ubi non opus ẽ ꝑ gere adreconciliationem: Non enĩ ueniam
pastulabis abeo qui tibi fecit inuiriam sed tantum dimittis.

Expanded text:
Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos ; et, In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris : si in mentem venerit quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum in aliquo laesimus; tunc enim ipse habet adversum nos: nam nos adversus illum habemus, si ille nos laesit: ubi non opus est pergere ad reconciliationem; non enim veniam postulabis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittes,
Abbreviated transcription (Latin):
habere frẽm munus ante altare relinquere. et ꝑgere
ac reconciliari fr̃i : deinde uenire. et munus offerre.
Quod si accipiatur adlitterã: fortassis aliquis credat
ita fieri oportere. si presens sit fr̃. Non enim diutius
differri potest: cum munus tuum relinquere ante altare
iabearis. Si ergo de absente et quod fieri potest etiam
transmare constituto aliquid tale ueniat inmentem. ab¬
surdum est credere ante altare munus relinquendum: qđ
post t̾ras et maria ꝑ errata offeras dõ: Et idõ prorsus
intro ad spiritalia refugere cogimur : ut hoc qđ dictum :
sine absurdditate possit intelligĩ. Altare itaq spiritalit̃
ininteriore dĩ templo. ipsam fidem accipere possumus.
cuiꝰ signum est altare uisibile. Quod libet enim munus
offerimꝰ dõ. siue ꝓpheciã. siue doc trinam. siue orationẽ.
siue hymnum. siue psalmum. et siquid tale aliud spiri¬
caliũ donorum animo occurrit. acceptum ẽẽ ñ potest

Expanded text:
habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si praesens frater sit non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis: si ergo de absente, et, quod fieri potest, etiam trans mare constituto aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritualia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. 27. Altare itaque spiritualiter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritualium donorum animo occurrit, acceptum esse non potest
Abbreviated transcription (Latin):
quos etiam fr̃s nominat. Non enim id facit sine causa
I dõ hic autem fr̃ subaudiendus. ẽ : quia de inimico pos¬
ea dicitur. quomodo etiam ipse tractandus sit maiore
iustitia  Deinde hic sequitur. Si ergo optuleris munꝰ
tuum in altare et illic recordatus fueris qđ fr̃ tuus habet
aliquid ad uersus tẽ: relinque ibi munus tuum ante altare.¬
et uade prius reconciliari fr̃i tuo: Et tunc ueniens. offer
qm̃ sententia quȩ sequitur. ea coniunctione conectitur:
ut superior a testecur. Non enim ait. si autem optuleris
munus tuum in altare: sedait. si ergo optuleris munꝰ tuũ
adaltare. Namsi irasci non fas est frĩ sine causa. aut
dicere racha. aut dicere fatue. multominus fas. ẽ. animo
tenere aliquid. ut in odium indignatio conuertatur
Quo ꝑtinet etiã: qđ alio loco dicitur Non occidat sol:
suꝑ iracundiam ur̃am. Iubemur ergo in laturi munꝰ
in altare. si recordati fuerimꝰ aliquid aduersus Nos

Expanded text:
quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine causa. quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine causa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimico postea dicitur quomodo etiam ipse tractandus sit majore justitia. CAPUT X.--26. Deinde hic sequitur: Si ergo obtuleris munus tuum ad altare, et illic recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adet vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offer quoniam sententia quae sequitur, ea conjunctione connectitur ut superiori attestetur: non enim ait, Si autem obtuleris munus tuum ad altare; sed ait, Si ergo obtuleris munus tuum ad altare. Nam si irasci fas non est fratri suo sine causa, aut dicere Racha, aut dicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol super iracundiam vestram . Jubemur ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi occisio facit reum uiditio. hic autem irã facit reum
uidicio:. Quod trium illorum peccatorum leuissimũ. ẽ:
quia illic questionem homicidi i inter hominesagitabant
ic autem omĩa diuino iudicio dimittuntur. ubĩ finis¬
damnatorũ . ẽ. gehenna ignis. Quisquis autem dixerit
quod grauiore supplitio inmaiore iustitia punitur ho¬
micidium. si gehenna ignis punitur conuitium: cogit
intelligi ẽẽ. differentias gehennarum. Sane intribus
istis sententus: subauditio uerborum intuenda est.
Habet enim prima sententia omnia uerba necessaria: ut
nihil subaudiatur. Qui irascitur inquit fr̃i suo sine cau¬
sa: reus erit uidicio. In scda uero cum ccit. qui autem
dixerit fr̃i suo racha: subauditur sine causa. & ita iuri¬
gitur : reus erit concilio. lam in t̾cia ubiait. Qui autẽ
dixerit fatue: duo subaudiuntur. & frĩ suo: ec sine causa
Hoc est unde defenditur. quodapłs galathas uocat stultos:

Expanded text:
ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finisdamnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit, fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, duo subaudiuntur, et fratri suo, et sine causa. Hoc est unde defenditur, quod Apostolus Galatas vocat stultos ,
Abbreviated transcription (Latin):
uituperationis expressĩo. Uide nuncͣ tres reatus. ludicu.
concilii. Gehenne ignis. Nam iniudicio adhuc defen¬
sioni datur locus. In concilio autem quamquã et uidiciũ
et soleat. tamen quia inter e̾e aliquid hoc loco fateri
cogit ipsa distinctio: uidetur ad concilium ꝑtinere
señtentiae ꝓlatio. quando non iam cum ipso reo agit᷑
utrum dam nandus sit: sed interse qui udicant confer̃
quo supplicio damnari oporteat. quem constat esse
damnandum. Cehenna uero ignis. nec damnationem
habet dubiã sicut iudicium: nec damnati pęnam sicut
concilium. In gehenna quippe. certa est et damnatio
et pęna cdamnati. Uideritur ergo aliqui gradus in pecca¬
tis et in reatu. Sed quibus modis inuisibiliter exhibean¬
tur meritis animarum. qui potest dicere: Audiendum ÷
itaq quantum intersit inter usticiam phariseorum. et
istam maiorem. quae in regnum caelorum introducit. Qđ
cum sit grauius occidere. quam uerbo irrogare conuitiũ.

Expanded text:
ituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, concilii, gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus: in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut concilium; in gehenna quippe ignis certa est et damnatio et poena damnati. Videntur ergo aliqui gradus in peccatis et in reatu: sed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum, quis potest dicere? Audiendum est itaque quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum, et istam majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium,
Abbreviated transcription (Latin):
quod possit opponi quin id sit quod firma
ueraque fides catholica continet: eundem
xp̃m hominem esse ꝑfectum. eundem dm̃: euN¬
demque qui homo sit perfectus atque ds̃ unum

Expanded text:
quod possit opponi, quin id sit quod firma ueraque fides catholica continet; eundem Christum hominem esse perfectum, eundem deum eundemque qui homo sit perfectus atque deus unum
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt in laudem dĩ. quȩ ꝑ om̃s scãs scripturas uariȩ latȩq
deffusa poterit quisq considerare cum legit. nusquam tamen iN¬
uenitur p̃ceptum populo isrł ut diceret pat̃ nr̃. aut ut oraret
patrem dm̃: Sed dñs eis insinuatꝰ est tanquam seruientib id est
scđm carnẽ adhuc uiuentib. Hoc autẽ dico: cummandata legis
acciperent. quȩ obseruare ubebantur. Nam ꝓpħȩ sepe ostendũnt
eundem dñm nr̃m etiam patrem ẽoꝵ. ẽẽ potusse. si abeius mandatis
non aberrarent: sicuti est illud. Filios genui et exaltaui: ipsi autem¬
me spreuer̃. Et illud. Ego dixi du estis: et fili altissimi Granef Uos

Expanded text:
ta sunt in laudem Dei, quae per omnes sanctas Scripturas varie lateque ta sunt in laudem Dei, quae per omnes sanctas Scripturas varie lateque diffusa poterit quisque considerare, cum legit: nusquam tamen invenitur praeceptum populo Israel ut diceret, Pater noster, aut ut oraret Patrem Deum; sed Dominus eis insinuatus est, tanquam servientibus, id est, secundum carnem adhuc viventibus. Hoc autem dico, cum mandata Legis acciperent, quae observare jubebantur: nam Prophetae saepe ostendunt eumdem Dominum nostrum etiam Patrem eorum esse potuisse, si ab ejus mandatis non aberrarent: sicuti est illud, Filios genui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me ; et illud, Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
liter cupiebantur: ut acies simplicis cordis ferre possit simpb¬
cem lucem: diuinitꝰ sine ullo occasu aut immutatione fulgentem.
Nec solum ferre: sed etiã manere in illa: Non tantam sine
molestia: sed etiam cum in effabili gaudio. quouere ac since
nos orare p̃ceperit ille : ꝑquem et discimꝰ quid oremꝰ. et consequi¬
mur quod oramꝰ. Sic itaq uos orate inquit.
MIER NR̃ QUIES IIS CELIS. SCIFICTT NOMEN IDUM. AD UENIATREONUMR
tuum: fiat uoluntas tua Sicut incęlo et in terra. Panem nr̃m co-
tidianum da nob̾ hodie. ec dimitte nob̾ debita nr̃a sicut et nos
dimittimus debitorib nr̃is: et ne nos inducas in temptationem.
Sed libera nos amalo. Cum in omni dep̾catione beniuolentia con¬
cilianda sit eius quem dep̃camur. deinde dicendum quid dep̃cem᷑.
laude illius adquem oratio dirigitur solet beniuolentia concilia¬
ri et hoc inorationis principiõ poni solet. in quo domnꝰ nr̃ nihil

Expanded text:
liter cupiebantur, ut acies simplicis cordis ferre possit simpliliter cupiebantur, ut acies simplicis cordis ferre possit simplicem lucem, divinitus sine ullo occasu aut immutatione fulgentem; nec solum ferre, sed etiam manere in illa, non tantum sine molestia, sed etiam cum ineffabnos orare ille praeceperit, per quem et discimus quid oremus, et consequimur quod oramus. Sic itaque orate vos, inquit: Pater noster qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum: adveniat regnum tuudebita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo. Cum in omni deprecatione benevolentia concilianda sit ejus quem deprecamur, deinde dicendum quid deprecemur; laude illius ad quem oratio dirigitur, solet benevolentia conciliari, et hoc in orationis principio poni solet: in quo Dominus noster n
Abbreviated transcription (Latin):
ammo gerimꝰ et intentione cogitationis: cum dilectione pura et
simplici affectu: Sedres ipsas uerbis nos docuisse dñm nr̃m:
quib memoriae mandatis. eas ad tempꝰ orandi recordemur. S ed
rursus quęri potest. siue rebus siue uerbis orandum sit: quid
opus sit ipsa oratione si ds̃ iam nouit quid nobis sit necessarium
nisi quia ipsa orationis intentio cor nr̃m serenat et purgat capa.¬
tiusq efficit ad excipienda diuina munera. quȩ spiritalit̾ nob̃
infunduntur. Non enim ambitione p̃cum nos exaudit ds̃
qui semꝑ est paratꝰ dare suam lucem nob non uisibilem. sed ir¬
telligibilem et spiritalem: Sed nos non semꝑ parati sumꝰ accipe.¬
re cum declinamur in alia: et rerum temporalium cupiditate tene¬
bramur. Fit ergo inoratione conuersio cordis adeum qui sem
ꝑ paratꝰ est darẽ. sinos capiamꝰ quod dederit: et in ipsa conuer-¬
sione purgatio interioris oculi cum excluduntur ea quȩ tẽpora¬

Expanded text:
animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et simplici affectu: sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum nostrum, quibus memoriae mandatis eos ad tempus orandi recordemur. 14. Sed rursus quaeri potest, sive rebus, sive verbis orandum sit, quid opus sit ipsa oratione, si Deus jam novit quid nobis necessarium sit: nisi quia ipsa orationis intentio cor nciusque efficit ad excipienda divina munera quae spiritaliter nobis infunduntur. Non enim ambitione precum nos exaudit Deus, qui semper paratus est dare suam lucem nobis non visibilem, sed intelligibilem et spiritalem; sed nos non semper parati sumus accipere, cum declinamur inclinamur in alia, et rerum temporalium cupiditate tenebramur. Fit ergo in oratione conversio cordis ad eum qui semper dare paratus est, si nos capiamus quod dederit, et in ipsa conversione purgatio interioris oculi, cum excluduntur ea quae tempora
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis abduci insententiam. Nolite itaq similes esse illis: dic̃it
unus et uerus magister. Scit enim pat̃ ur̃ quid uobis necessariũ
sit : antequam petatis abeo. Si enim uerba multa ad id ꝓferunt᷑
ut instruatur et doceat᷑ ignarus. quideis opus est adrerũ omĩa
cognitorẽ cui omnia quȩ̃ sunt eoipso quo sunt loquuntur.
seseq indicant facta et ea quȩ futura eiꝰ artem sapientiamq
non lateat. in qua sunt et quȩ transierunt. et quȩ transitura
sunt omnia p̃sentia et non transeuntia : Sed qm̃ quamuis pau¬
ca. tamen uerba et ipse dicturꝰ est: quibus nos doceat orare.
Quaeri potest. curuel his paucis uerbis opussit adeum qui scit
omnia antequam fiant: et nouit ut dictum est quid nobis sit nẽ¬
cessarium antequam petamꝰabeo. Hic primo respondet᷑ non uerb̃
nos agere debere apud dm̃i ut impetremꝰ qđ uolumꝰ: sedrebas quas

Expanded text:
verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes illis esse, dicit verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes illis esse, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid vobis necessarium sit, antequam petati, ab eo. Si enim verba multa ad id proferuntur, ut instruatur et doceatur ignarus, quid eis opus est ad rerum omnium cognitorem, cui omnia quae sunt, eo ipso quo sunt, loquuntur, seseque indicant facta; et ea quae futura sunt ejus artem sapientiamque non latent, in qua sunt et quae transierunt, et quae transitura sunt, omnia praesentia, et non transeuntia? 13. Sed quoniam, quamvis pauca, tamen verba et ipse dicturus est quibus nos doceat orare; quaeri potest cur vel his verbis paucis opus sit ad eum qui scit omnia antequam fiant, et novit, ut dictum est, quid nobis sit necessarium, antequam petamus ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos agere debere apud Deum, ut impetremus quod volumus, sed rebus quas
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fit inintimis cordis. ubi oratur pater in abscondito. Eit pat̃
inquit ur̃ qui uidet in abscondito reddet uob̾. Et hoc tali clausu¬
ra terminandum fuit. Non enim hoc monet nunc ut oremus :
Sed quomodo oremꝰ: Neq superius ut faciamꝰ elemosinam: sed quo
animo faciamꝰ: Qm̃ de corde mundo p̃cipit: Quod non mundat
nisi una et simplex intentio in aeternã uitam solo et puro amore
sapientiae. Orantes autẽ. nolite ait multi loqui ẽe: sicut ethnici.
Arbitrantur enim: qđ in multiloquio suo exaudiant᷑. Sicut
hyppochritarum est p̃bere se spectandos in oratione. quorum
fructus est placere hominib: ita ethuicorum id est gentilium
in multilo quio sẽ putare exaudiri. Et reuera omne multilo qͥũ
agentilib uenit: qui exercendȩ linguae potuis quam mundando
ammo dant oꝑã. Et hoc nugatoru stud genꝰ: etiã ad dm̃ p̃ce
flectendum transferre conantur. arbitrantes sicut hominẽ uidicẽ:

Expanded text:
quae fit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, quae fit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, inquit, vester qui videt in abscondito, reddet vobis. Et hoc tali clausula terminandum fuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus; ita Ethnicorum, id est Gentilium, in multiloquio se putare exaudiri. Et revera omne multiloquium a Gentilibus venit, qui exercendae linguae potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugatorii studii genus etiam ad Deum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem
Abbreviated transcription (Latin):
dã et̃ aut fugiendum: sed si hoc animo fiant. ut fructus in eis expecat᷑
placendi hominib. Seruat etiã ipse dominꝰ eadem uerba: cum
adiungit similiter. Amen dico uobis: ꝑceperunt mercedẽ suam
Hinc offendens id se ꝓhibere ut ea merces appetatur : qua gauderit
stulti cum laudantur ab hominib. Uos autem cum oratis inquit.
quȩ inpsalmo eciam significantur ubi dicitur: quȩ dicitis in cor¬
orate ait patrem ur̃m in abscondito. Parum est in trare in cubicula.
si ostium pateat importunis: ꝑ quod ostium ea quȩ forissunt imꝑ¬
he sẽ immergunt. et interiora nr̃a appecunt. Foris autẽ. ee. diximꝰ
omnia temporalia et uisibilia. quȩ ꝑostium id est ꝑcarnalẽ sensũ
cogitationes nr̃as penetrant: et turba uanaͦrum fanta smatum
orantib obstrepunt. C laudendum est ergo ostium id est carnali
sensui resistendum est. ut oratio spiritalis dirigatur ad patrem

Expanded text:
dum esse aut fugiendum; sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis expetatur dum esse aut fugiendum; sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis expetatur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam; hinc ostendens id se prohibere, ne ea merces appetatur, qua stulti gaudent cum laudantur ab hominibus. 11. Vos autem cum oratis, inquit, quae in Psalmo etiam significantur, ubi dicitur: Quae dicitis in cororate Patrem vestrum in abscondito. Parvum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia temporalia et visibilia, quae per ostium, id est per carnalem sensum, in cogitationes nostras penetrant, et turba vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Claudendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est, ut oratio spiritualis dirigatur ad Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
si duobus dominis seruiet : Nec una intentione rerum ȩt̃narũ
purificat aciem suã: sed eã mortalium quoq fragiliumq rerũ
amore obnubilat: Sit ergo elemosina tua in abscondito: et
pat̃ tuus qui uidec in abscondito reddec tibi. Rectissime
omnino et uerissime. Si enim p̃mium abeo expectas qͥ consci-¬
entiae solus inspector est: sufficiat tibi ad ꝓmerendum p̃mium
ipsa conscientia. Multa latina exemplaria: sic habent. Et pater tuus
qui uidec in abscondito: reddec tibi palam. Sed quia in grecis quȩ pri.¬
ora sunt non inuenimus ꝑalam: non putauimꝰ hinc esse aliqͥd disserendũ.
sinagogis. et in angulis platearum: orare: ut iudeantur ab hominib.
Neq hic̃ uideri ab hominib nefas est: sedidõ haec agere ut uidearis
ab hominib. Et suꝑfluo totiens ea dicuntur: cum sit iã una regula
custodienda. qua cognitum est non si haec sciant homines formidari¬

Expanded text:
si duobus dominis servit, nec una intentione rerum aeternarum si duobus dominis servit, nec una intentione rerum aeternarum purificat aciem suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? Sit ergo eleemosyna tua in abscondito; et Pater tuus qui videt in abscondito reddet tibi. Rectissime omnino et verissime. Si enim praemium ab eo exspectas qui conscientiae solus inspector est, sufficiat tibi ad promerendum praemium ipsa conscientia. Multa latina exemplaria sic habent, Et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi palam: sed quia in graecis, quae priora sunt, non invenimus, palam, non putavimus hinc esse aliquid disserendum.synagogis et in angulis platea rum stantes orare, ut videantur ab hominibus. Neque hic videri ab hominibus nefas est; sed ideo haec agere ut videaris ab hominibus: et superfluo toties eadem dicuntur, cum sit jam una regula custodienda, qua cognitum est, non si haec sciant homines, formidan
Abbreviated transcription (Latin):
sipecuniã uł siquid aliud quod in opi largiendũ est non habent.
Multi autẽ foris faciunt. et intꝰ non faciunt: qui uel ambitione
uł alicuiꝰ tẽporalis rei gr̃a uolunt misericordes uideri. in quib sola
smistra. oꝑari existimanda est. Itẽ alii quasi medium inter utrosq
locum tenent. ut et intentione quȩ in dm̃ est ȩlemosinam faciant:
et tamen inserat se huic optimȩ uoluntati nonnulla etiam laudis.
uł cuiusce rei fragilis et temporalis cupiditas. Sed dñs non multo
uehementius ꝓhibet solã sinistram in nobis operari: quando etia
misceri eã operib dextrę: ut scilicet non modo sola temporaliu
rerum cupiditate caueamꝰ elemosinam facere: Sed necita in hoc
oꝑe attendamus dm̃. ut sese misceat uł adiungat exteriorum
appetitio commodorum. Agitur enim de corde mundo: qđ nisi
fuerit simplex. mundum nonerit. Simplex autẽ quomodoert.

Expanded text:
si pecuniam uel si quid est aliud, quod inopi largiendum est, non habent. si pecuniam uel si quid est aliud, quod inopi largiendum est, non habent. multi autem foris faciunt et intus non faciunt, qui uel ambitione uel alicuius temporalis rei gratia uolunt misericordes uideri: in quibus sola sinistra operari existimanda est. item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione, quae in deum est, elemosynam . faciant et tamen inserat se huic optimae uoluntati nonnulla etiam laudis uel cuiusque rei fragilis et temporalis cupiditas. sed dominus noster multo uehementius prohibet solam simisceri eam vetat operibus dexterae: ut scilicet non modo sola temporalium rerum cupiditate caveamus eleemosynam facere; sed nec ita in hoc opere attendamus Deum, ut sese misceat vel adjungat exteriorum appetitio commodorum. Agitur enim de corde mundando, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. Simplex autem quomodo erit
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̃᷑. nihil consequentius sinistra uideur significare. quam ipsam
delectationem laudis. Dextera autẽ significat intentionẽ implen¬
di p̃cepta diuina: cum itaq conscientiae facientis elemosinã miscet
se appetitio laudis humanȩ: fit sinistra conscia operis dextrȩ.
Nesciat ergo sinistra tua. quid faciat dextera tua: Id est non se misce¬
at conscientiae tuae laudes humanȩ appetitio. cum in ȩlemosina
facienda: diuinum p̃ceptum contendis implere. Ut sit ȩlemosina tua
in abscondito. Quid est in abscondito nisi in ipsa bona conscientia
quae humanis oculis demonstrari non potest nec uerbis ap̾periri
quandoquidẽ multi mala mentiuntur : Qua propter si dextra¬
intrinsecꝰ agit in abscondito: ad sinistrã ꝑtinent exteriora omnia
quȩ sunt uisibilia & temporalia. Sit ergo ȩlemosina tua in ipsa
conscientia tua. ubi multi elemosinã faciunt bona uoluntate: etiã

Expanded text:
Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationem laudis. Dextera autem significat intentionem implendi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dexterae: Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non se misceat conscientiae tuae laudis humanae appetitio, cum in eleemosyna facienda divinum praeceptum contendis implere. 9. Ut sit eleemosyna tua in abscondito. Quid est, in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest, nec verbis aperiri? Quandoquidem multi multa mentiuntur. Quaintrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciunt bona uoluntate, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
epus qđ ꝑ elemosinã ft: et idõ conecꝰtit dicens. Cumergo facis elemo¬
sinã. noli tuba canere antete sicut hẏpocrite faciunt insinagogis
et in uicid ut glorificent᷑ abhominib. Adhoc respicit qd supẽ¬
rius ait. Cauete iustitiam ur̃am facere coram hominib ut
uideamini abeis. Quod autẽ sequitur amen ddico uob̾ ꝑceper̃
mercedẽ suam: Ad illud respicit quod supra posuit. alio quiri
mercedẽ non habehitis apud patrẽ ur̃m qui in cęlis est.
Deinde sequitur : Te autẽ faciente elemosinã. Cum dicit
tẽ autẽ. quid aliud dicit quam non quomodo illi : Quidergo
miħi iubet: Ae autẽ inquid faciente elemosinã: non sciat
sinistra tua: quid faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt
ut sciat sinnstra eort: quid faciat dextera eorꝵ. Quidigitur
millis culpatum est. hoc ta facere uetaris. In illis autẽ hoc
culpatum est. quodita facunt. ut laudes hominum querant¬

Expanded text:
opus quod per eleemosynam fit, et ideo connectit dicendo, Cum ergo facis eleemoopus quod per eleemosynam fit, et ideo connectit dicendo, Cum ergo facis eleemosynam, noli tet in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Ad hoc respicit quod superius ait, Cavete facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis. Quod autem sequitur, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam, ad illud respicit quod supra posuit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Deinde sequitur, Te autem faciente eleemosynam. Cum dicit, Te autem, quid aliud dicit, quam, Non quomodo illi? Quid ergo mihi jubet? Te autem faciente, inquit, eleemosynam, non sciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt ut laudes hominum quaerant
Abbreviated transcription (Latin):
quspiã patat muicem sibi sinis tros. eẽ si ab altero ita erogetar
dliquid derẽ familiari. ut sit contra alterius uoluntatem: nonerit
Apianum tale coniugium. Sed necesse est ut quisquis eorum elemo.¬
sinã facere uoluerit exp̃cepto dĩ: quemcumq ad uersum habuerit
ainicꝰ sit p̾cepto dĩ: et ido int̾infidelis deputet᷑. Preceptum est autẽ
actalib ut hona sua conuersitione acmorib lucrifaciat uxorem
maritꝰ fidelis: ueł maritum mulier fidelis. Qua ꝓpt̃ non sibi debent
occultare bona oꝑa sua quibus intutandi sunt abinuicem. ut altẽ.
utium possit ad xp̃ianȩ fidĩ communionẽ in uitare. Nec furta
facienda sunt: ut ꝓmereatur d̃s. Quod si occultandum est aliquid
quanciui alterius infirmits ȩqiuo animo id non potest sustinere. qd̾
amen noniniuste atq illicite fit: non tamen ipsam nunc sinistram
significari totius capituli consideratione facile appares. enqua
nominauit: deinde partibilit᷑ exequit᷑. Est enim pars aliqua ustitiȩ

Expanded text:
quispiam putat invicem sibi sinistras esse; si ab altero ita erogetur aliquid de re familiari, ut sit contra alterius voluntatem, non erit christianum tale conjugium: sed necesse est ut quisquis eorum eleemosynam facere voluerit ex praecepto Dei, quemcumque adversum habuerit, inimicus sit praecepto Dei, et ideo inter infideles deputetur: praeceptum est autem de talibus, ut bona sua conversatione ac moribus lucrifaciat uxorem maritus fidelis, vel maritum mulier fidelis; quapropter non sibi debent occultare bona opera sua, quibus invitandi sunt ad invicem, ut alter alterum possit ad christianae fidei communionem invitare. Nec furta facienda sunt, ut promereatur Deus. Quod si occultandum est aliquid, quamdiu alterius infirmitas aequo animo id non potest sustinere, quod tamen non injuste atque illicite fit; non tamen ipsam nunc sinistram significari totius capituli consideratione facile apparet, in qua nominavit, deinde particulariter exsequitur. Est enim pars aliqua justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
in notescat ds. ut non existiment aliquid sancꝰ tius quod magis
offendere timeant. Neq enim quia dicꝰ tum est notus in uidea
ds̃. in isrł magnum nomen eiꝰ. Sic intelligendum est quasi
alibi minor sit̃ ds̃. alibi maior: sed ibi magnum est nomen eiꝰ.
ub ꝓsuae maiestatis magnitudine nominatur. Ita ibi dicitur
sem nomen eius. ubi eum̃ ueneratione et offensionis timore
nominatur. Et hoc est quod nunc agitur: dum ȩuangłium ad¬
huc usq ꝑ diuersas gentes innotescendo. commendat unius dĩ
eẽ uadici diem cum euangłium p̃dicatum fuerit in omnib paitib
Que res ꝑtinet ad sc̃ificationem nominis dĩ. Non enimechic ita.
dictum est adueniat regnum tuum: quasi nunc ds non regnet.

Expanded text:
innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius, quod magis innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius, quod magis offendere timeant. Neque enim quia dictum est, Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sic intelligendum est quasi alibi minor sit Deus, alibi major: sed ibi magnum est nomen ejus, ubi pro suae majestatis magnitudine nominatur. Ita ibi dicitur sanctum nomen ejus, ubi cum veneratione et offensionis timore nominatur. Et hoc est quod nunc agitur, dum Evangelium adhuc usque per diversas gentes innotescendo, commendat unius Dei esse judicii diem, cum Evangelium praedicatum fuerit in omnibus gentibus : quae res pertinet ad sanctificationem nominis Dei. Non enim et hic ita dictum est, Adveniat regnum tuum, quasi nunc Deus non regnet.
Abbreviated transcription (Latin):
rant in anima. quam in corpore etiam celesti. Et cum cog̃nouerint quan.¬
tom̃ distet inter peccatorum animas et iustorum: sicut̃ non audebant
cum ad huc carnaliter saperent in terra eum collocare sedincęlo
Sic postea meliori fide uel intelligentia. magis eum m animid uis-¬
corum: quam inpeccatorum requirant. Recte intelligitur quod
dictum est: Paita nr̃ quies ini caelis. in cordib ustorum ẽẽ dic¬
tum: tanquam in templo sc̃o Sco. Simul etiam ut qui orat: in se
quoq ipso uelit habitare quem inuocat. Et cum affectat tencat
ustitiam: quomunere inuitatur ad in habitandum animum ds̃
Iamuideamꝰ. quȩ sint petenda. Dictum est enim qũi sit qui pecit.
et ubi habitet. Primum autem omnium quȩ petuntur: hoc est
Sc̃ifict TUR NONEI TUUM. Quod non sic pecitur: quasi non sit
scm nomen dĩ: Sedut scm̃ habeaturꝰ ab hominibus. Id est ita illis

Expanded text:
rant in anima, quam in corpore etiam coelesti; et cum cognoverint quanrant in anima, quam in corpore etiam coelesti; et cum cognoverint quantum distet inter peccatorum animas et justorum, sicut non audebant, cum adhuc carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed in coelo, sic postea meliori fide vel intelligentia magis eum in animis justorum quam in peccatorum requirant. Recte ergo intelligitur quod dictum est, Pater noster qui es in coelis, in cordibus justorum esse dictum, tanquam in templo sancto suo. Simul etiam ut qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: et cum hoc affectat, teneat justitiam; quo munere invitatur ad inhabitandum animum Deus. 19. Jam videamus quae sint petenda. Dictum est enim quis sit qui petitur, et ubi habitet. Primum autem omnium quae petuntur hoc est, Sanctificetur nomen tuum. Quod non sic petitur, quasi non sit sanctum nomen Dei, sed ut sanctum habeatur ab hominibus: id est, ita illis
Abbreviated transcription (Latin):
IS CELIS: QUIES IN SC̃IS. Et accommodatissima ista similitudo ẽ:
uti spiritaliter tantum inter. e̾e̾. uideatur inter iustos et peccatores.
quantum corporaliter inter cęlum et terram: Cuius rei signifi¬¬
ras mundi partes deseruerit qui ubiq presens est non locort
spatus sed maiestatis potentia. sed ut ad moneatur animus ad
naturam excellentiorem sẽ conuertere idest addm̃. cum ipsum
nit etiam gradibus religionis ec plurimum expedit. ut omnium
sensib et paruilorum et magnorum. bene sentiatur de dõ. Et ideo
qui iusibilib adhuc pulchritudinib dedeci sunt nec possunt aliqͥd
in corporeum cogitare.: qm̃ necesse est celum p̃ferant terrȩ: tolerabi¬
uor est opimo eorum si dm̃ quem adhuc corporaliter cogitant. ita
ceło potius credant. ẽẽ quam in terrat: Ut cum aliquando cognoue.¬
pint dignitatẽ animȩ. celeste etiam corpus excedere. magis eum̃ quae¬

Expanded text:
in coelis, qui es in sanctis. Et accommoin coelis, qui es in sanctis. Et accommout spiritaliter tantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inter coelum et terram. Cujus rei signifiras mundi partes deseruerit, qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia: sed ut admoneatur animus ad naturam excelnit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit, ut omnium sensibus et parvulorum et magnorum bene sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pulchritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter cogitant, in coelo potius credant esse, quam in terra: ut cum aliquando cognoverint dignitatem animae coeleste etiam corpus excedere, magis eum quae
Abbreviated transcription (Latin):
menti populus nouus. ad aeternam hȩreditãtem uocatꝰ: et dicat.
Patta nũ quies incȩlis: ldest in scĩs et iustis. Non enim spatio
locorum continetur ds̃. Sunt autẽ caeli excellentia quidam mun¬
di corpora: Sed tamen corpora quae non possunt. ẽẽ. nisi in loco.
Sed si in celis tanquam in superiorib mundi partib locus dĩ ẽõ cre¬
diturꝰ : melioris meritĩ fuint aues. quarum uita est dõ uicinior.
Non autẽ scriptum est prope est dominꝰ excelsis hominib. aut
eis qui inmontibus habitant: sed scriptum est. ꝓpe est dominus
obtritis corde. Quod magit᷑ ꝑtinet ad humilitatem. Sedquemas¬
modum terra appellatꝰ est̃ peccator cum ei dictum est t̾ra es et in
terram ibis: sic cęlum uistus econtrario dici potest. Iustis enĩ dicit᷑.
Templum enim dĩ scm est: quod estis uos. Qua ꝓpt̾ si intemplo
suo habitat ds̃. et scĩ templum eius sunt: recste dicitur. Quies

Expanded text:
menti populus novus, ad aeternam haereditatem vocatus, et dicat, menti populus novus, ad aeternam haereditatem vocatus, et dicat, Pater noster qui es in coelis: id est, in sanctis et justis. Non enim spatio locorum continetur Deus. Sunt enim coeli excellentia quidem mundi corpora, sed tamen corpora, quae non possunt esse nisi in loco: sed si in coelis tanquam in superioribus mundi partibus locus Dei esse creditur melioris meriti sunt aves, quarum vita est Deo vicinior. Non autem scriptum est, Prope est Dominus excelsis hominibus, aut eis qui in montibus habitant: sed scriptum est, Prope est Dominus obtritis corde ; quod magis pertinet ad humilitatem. Sed quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei dictum est, Terra es, et in terram ibis : sic coelum justus e contrario dici potest. Justis enim dicitur, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quapropter si in templo suo habitat Deus, et sancti templum ejus sunt; recte dicitur, qui es
Abbreviated transcription (Latin):
plebeius senatorem grandioris a etatis ab eo ipso pmittat᷑ patrem
uocare: sine dubio trepidabit. nec facile audebit: cogitans humilita¬
tem generis sui. et opum indigentiã. et plebeiȩ ꝑ sonẽ uilitatẽ. Iuan¬
tomagis ergo trepidandum. ẽ appellare patrem dm̃. si tanta ẽ labes
tanteq sordes in moribus. ut multo iustius eas asua coniunctione
ds̃ expellat. quamille senator cuiusuis mendici ȩgestatem: Quando¬
quidem ille hoc contemint inmendico. quo et ip̃se potest humana
rum rerum fragilitate deuenirẽ. D s̃ autẽ in fordidos mores. nũ¬
quam cadit. Et grasmiscđiae ipsius. qui hoc anob̾ exigit ut pat᷑
nr̃ sit : quod nullo sumtu. sed solabona uoluntate compãrari potest
Ammonentur hic etiam diuites uel genere nobiles secundũ scłm.
cum cristiam facti fuerint non suꝑbire aduersus pauperes et igno¬
biles : qm̃ simul dicunt dõ pater nr̃. Q uo non possunt uere acpie

Expanded text:
plebeius senatorem grandioris aetatis ab eo ipso patrem vocare peplebeius senatorem grandioris aetatis ab eo ipso patrem vocare permittatur; sine dubio trepidabit, nec facile audebit, cogitans humilitatem generis sui, et opum indigentiam, et plebeiae personae vilitatem: quanto ergo magis trepidandum est appellare Patrem Deum, si tanta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo justius eas a sua conjunctione Deus expellat, quam ille senator cujusvis mendici egestatem? Quandoquidem ille hoc contemnit in mendico, quo et ipse potest rerum humanarum fragilitate devenire: Deus autem in sordidos mores nunquam cadit. Et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit, ut Pater noster sit; quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest. Admonentur etiam hic divites, vel genere nobiles secundum saeculum, cum christiani facti fuerint, non superbire adversus pauperes et ignobiles; quoniam simul dicunt Deo, Pater noster: quod non possunt vere ac pie
Abbreviated transcription (Latin):
illud. Si dominus sum ubi est timor meus: It si pater sum ubi est
honor m̃s : Et alia ꝑmulta ubi arguunt᷑ udei quod filii pec cando¬
ex noluer̃. exceptis eis quȩ in ꝓphetia dicuntur de futuro populo
xp̃iano. quod patrem dm̃ esset habiturus: Scdm illud ȩuanglium.
dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. Apłs autem paulus dicit. uandiu
heres parunlus est: nihil distat aseruo. Et spiritũ ad oͦptionis nos ac-¬
filiorum ueniamus. non est meritorum nr̃orum sed gr̃ȩ dĩ: Fandem
ipsam gr̃am in orationis principio ponimus: cum dicimꝰ: Pater nr̃.
Quo nomine: et caritas excitatur. Quid enim caruis debet ẽẽ. quã pat̃.
peteremus. tam magnum donum accepimus: ut sinamur dicere
pater nr̃ dõ. Quid enim nondet iam filii s petentib: cum hoc ipsum
ante dederit ut filii essent: Postremo quanta cura animum tangit
ut qui dicit pater nr̃tanto patre non sit in dignus: Si enim qͥsquã

Expanded text:
illud, Si Dominus sum, ubi est timor meus? et si Pater sum, ubi est honor meus ? et alia permulta, ubi arguuntur Judaei, quia filii esse peccando noluerunt: exceptis eis quae in prophetia dicuntur de futuro populo christiano, quod Patrem Deum esset habiturus, secundum illud evangelicum, Dedit eis potestatem filios Dei fieri : apostolus autem Paulus dicit, Quamdiu haeres parvulus est, nihil distat a servo; et spiritum adoptionis nos acfiliorum veniamus, non est meritorum nostrorum, sed gratiae Dei; eamdem ipsam gratiam in orationis principio ponimus, cum dicimus, Pater noster. Quo nomine et charitas excitatur; quid enim charius filiis debet esse quam pater? peteremus, tam magnum donum accepimus, ut sinamur dicere, Pater noster, Deo. Quid enim jam non det filiis petentibus, cum hoc ipsum ante dederit, ut filii essent? Postremo quanta cura animum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Patre non sit indignus? Si enim quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
quae inse et facere & pati possunt. Iduero
probatur hoc modo. Neque enim potest ȩs
in herbam: nec quod libet aliud corpus iN
quodlibet aliud transfigurari potest. nisi et
eadem sit materia rerum in se se transeuntium.
& a se & facere et pati possunt: ut cum uinum
atque aqua miscentur. utraquȩ sunt talia quȩ
Potest enim aquȩ qualitas. a uini qualitute
quidem fuerit aquȩ: uini uero paululum.

Expanded text:
quae in se et facere et pati possunt. Id uero probatur hoc modo: neque enim potest aes in herbam; nec quodlibet aliud corpus in quodlibet aliud transfigurari potest, nisi et eadem sit materia rerum in sese transeuntium, et a se et facere et pati possint, ut, cum uinum atque aqua miscentur, utraque sunt talia quae Potest enim aquae qualitas a uini qualitate quidem fuerit aquae, uini uero paululum
Abbreviated transcription (Latin):
essent : tunc non idem essenc quod bona.
sed eis aliud esset esse: aliud bonum esse
Quod si nihil omnino aliud essent nisi bona
neque grauia neq colorata. neque spacii
dimensione distentac. nec ulla in eis qualitas
esset: nisi tantum bona essent: tunc non res.
sed rerum uiderentur esse principium. nec

Expanded text:
essent, ac non idem essent quod bona, sed eis aliud esset esse, aliud bonis esse; quod si nihil omnino aliud essent nisi bona, neque gravia, neque colorata, neque spatii dimensione distantia, nec ulla in eis qualitas esset, nisi tantum bona essent, tunc non res, sed rerum viderentur esse principium; nec
Abbreviated transcription (Latin):
ei igitur si accedam dexter: erit ille sinister ad me
comparatus. Non quod ille ipse sinister sit: sed qđ
ego dexter accesserim. Rursus. si ego sinister acce¬
do item ille fit dexter: Non quod ita sit ꝑsẽ dexter
uelut albus ac longus. sed quod me accedente fit¬
dexter: atque id quod est ame et exme est: minime

Expanded text:
Ei igitur si accedam dexter, erit ille sinister ad me comparatus, non quod ille ipse sinister sit, sed quod ego dexter accesserim. Rursus ego sinister accedo, item ille fit dexter, non quod ita sit per se dexter uelut albus ac longus, sed quod me accedente fdexter atque id quod est a me et ex me est minime