comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri potest. Modo enim ut moneat. modo ut
designet. modo ut uituꝑet. aut laudet.
Ut moneat nobilitas ẽ uirtutis. modorum
apud posteros sarcina. uit designet. apex ẽ
arx corporis. Ut laudet. ad olescentia ẽ flos
etatis. Ut uituperet. diuitię sunt breuis
definitur dicunt. bonum ẽ quod malum ñẽ.
iustum ẽ quod iniustum ñ est. et his simi¬
lia. Hoc autem genere diffinitionis uti debe¬
mus cum contratiũ notum ẽ. ut si bonũ ẽ
quod ꝓdest cum honestate: id quod tale ñ
est malum ẽ. Nona species diffinitionis ẽ¬
imaginationem dicunt ut ęneas ẽ ueneris et
anchise filius. hȩc semꝑ in indiuiduis uersat᷑.

Expanded text:
ri potest. Modo enim ut moneat, modo ut ri potest. Modo enim ut moneat, modo ut designet, modo ut vituperet aut laudet. Ut moneat: 'Nobilitas est virtutis maiorum apud posteros sarcina'. Ut designet: 'Apex est arx corporis'. Ut laudet: 'Adulescentia est flos aetatis'. Ut vituperet: 'Divitiae sunt brevis definitur, dicunt: 'Bonum est, quod malum non est. Iustum est, quod iniustum non est,' et his similia. Hoc autem genere definitionis uti debemus, cum contrarium notum est, ut: 'Si bonum est quod prodest cum honestate, id quod tale non tio. Nona species diffinitionis eimaginationem, ut Aeneas est filius Veneris et Anchise; haec semper in individuis versatur,
Abbreviated transcription (Latin):
et talia definiunt luxuriosum: sed ꝑ descrp¬
tionem definiunt. Quȩ species definitionis
oratoribus magis apta ẽ quam dia lecticis.
quia latitudines habet. quȩ similitudo in
bonis rebus ponitur et in malis. Quinta
uocem illam de cuius re queritur alio ser¬
mone. designat uno ac singulari. et quodã¬
medo quid illud sit in uno uerbo positum.¬
uno uerbo aliud dec larat. ut contiscescere. ẽ.
tacere. Item cum t̃minum dicimus finem.
aut depopulatas interp̃tamur ẽẽ uastatas.:
Sexta species diffinitionis ẽ quam greci cata
diaforan. nos ꝑ differentiam dicimus. scͥp¬
tores uero artium de eodem et de altero
nominant: ut cũ queritur quid intersit
inter regem et tyrannum. adiecta diffe-¬
rentia quid utq sit definitur. id est rex ẽ
modestus et temꝑatus: tẏrannus uero im¬
pius et inmitis. Septima species definiti-¬
trans lationem dicunt ut cicero in topicis.
litus. ẽ. qua fluctus eludit. hoc uarie tracta¬

Expanded text:
et alia definiunt luxuriosum, sed per descripet alia definiunt luxuriosum, sed per descriptionem definiunt. Quae species definitionis oratoribus magis apta est quam Dialecticis, quia latitudines habet, quae similitudo in bonis rebus ponitur et in malis. Quinta vocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone designat, uno ac singulari; et quodammodo quid illud sit in uno verbo positum,uno verbo alio declarat, ut: 'Conticescere est tacere'. Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretatur esse vastatas. Sexta species definitionis est, quam Graeci κατὰ διαφοράν, nos per differentiam dicimus. Scriptores vero artium de eodem et de altero nominant, ut cum quaeritur quid intersit inter regem et tyrannum, adiecta differentia, quid uterque sit definitur; id est, rex est modestus et temperans, tyrannus vero inpius et inmitis. Septima species definititranslationem dicunt, ut Cicero in Topicis32: 'Litus est, qua fluctus eludit'. Hoc varie tracta
Abbreviated transcription (Latin):
illa substantialis ẽ. om̃iũ diffinitionũ optinet
pͥncipatũ. Tertia species diffinitionis ẽ quȩ gre-¬
ce poithes dicitur. latine qualitatiua uoca
tur. quia ex qualitate nomen accepit.
ꝓ eo quod quid quale sit id quod sit euident̃
ostendit. Cuius exemplum tale ẽ: homo
est. qui ingenio ualet. artibus pollet. et
cognitione rerum. aut quod agere debet
eligit. animaduersione aut quod inutile
sit contẽpnit. His enim qualitatibꝰ ex p̃ssus¬
ac definitus homo ẽ. Quarta species dif¬
finitionis ẽ quȩ grece ypograficeti. latine
a tullio descriptio nuncupatur. quȩ adhibita
descriptione declarat. Queritur enim quid
auarus sit. quid crudelis. quid luxuriosus.
et uniuersa luxuriosi. auari. crudelis na¬
tura describitur. Ut si luxuriosũ uolumus
defunuire dicimus. luxuriosus ẽ uictus non
necessarii sed sumptuosi. honoreg appetens.
in delitiis affluens. in libidine ꝓmptus. Hȩc

Expanded text:
illa substantialis est, definitionum omnium optinet illa substantialis est, definitionum omnium optinet principatum. Tertia species definitionis est, quae Graece pyoedes dicitur, Latine qualitatiua. Hatur: quia ex qualitate nomen accepit pro eo quod quid, quale sit id, quod sit, evidenter ostendit. Cuius exemplum tale est: 'Homo est, qui ingenio valet, artibus pollet et cognitidiligit, aut animadversione quod inutile sit conteac definitus est homo. 5. Quarta species definitionis est quae Graece ὑπογραφικὴ, Latine a Tullio descriptio nuncupatur: quae, adhibita ue res sit descriptione declarat. Quaeritur enim quid sit avarus, quid crudelis, quid luxuriosus, et universa luxuriosi, avari et crudelis natura describitur; ut si luxuriosum volumus definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necein deliciis adfluens, in libidine promptus. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmendis explicat quid res ipsa sit.
qualis sit. et quemadmodum in enbris
suis constare debeat. Est enim oratiobre-¬
uis. uniuscuiꝰq rei naturã a cominunione di¬
uisam ꝓpria significatione concludens. Diui¬
sio diffinitionum in partes quindecim habe¬
tur. Prima species diffinitionis ẽ usiodis idẽ.
substantialis. quȩ proprie et uere dicitur
diffinitio. ut ẽ homo animal rationale mor¬
tale. sensus disciplineq capax. Hȩc enim dif-¬
finitio ꝑ species et differentias descendens. ue¬
nit ad ꝓprium : et designat plenissime quid
sit homo. Secunda species diffinitionis ẽ q̃
grece en noematice dicitur: latine notio nun¬
cupatur. Quam notionem cõmuni ñ ꝓprio
nomine possumus dicere. Hȩc isto modo sẽꝑ
efficitur. Homo ẽ quod rationali conceptio
ne exercitios p̃est animalibus cunctis. Non
enim dixit quid ẽ homo sed quid agat. quasi
quodam signo in noticiam deuocato. In ista
enim et in reliquis noticia rei ꝓfertur: ñ

Expanded text:
exprimendis explicat quid res ipsa sit, qualis sit, et quemadmodum membris suis constare debeat. Est enim oratio brevis uniuscuiusque rei naturam a communione divisam propria significatione concludens. Divisio definitionum in partes quindecim habetur. Prima species definitionis est οὐσιώδης, id est substantialis, quae proprie et vere dicitur definitio, ut est: 'Homo animal rationale, mortale, sensus disciplinaeque capax'. Haec enim definitio per species et differentias descendens venit ad proprium, et designat plenissime quid sit homo. Secunda species definitionis est, quae Graece ἐννοηματική dicitur, Latine notio nuncunomine possumus dicere. Haec isto modo semper efficitur: 'Homo est quod rationali conceptione et exercitio praeest animalibus cunctis'; non enim dixit quid est homo, sed quid agat, quasi quodam signo in notitiam deuocato. In ista enim et in reliquis notio rei profertur non
Abbreviated transcription (Latin):
athenis primus quatuor equos iunxisse fer.¬
tur: sicut uirgilius auctor est dicens: primus
erictonius currus et quatuor ausus uingere equos.
rapidisq rotis insistere uictor. Euit autem mi¬
nerue et uulcani filius. de caduca inter terrã
libidine. ut fabulȩ ferunt ꝓcreatus. Portentum
demoniacum immo diabolus. qui primo unoni
currum dedicauit. tali auctore quadrige pro-¬
ducte sunt.

Expanded text:
Athenis, primus quatuor equos junxisse fertur, sicut Virgilius auctor est dicens: Primus Ericthonius currus, et quatuor ausus Jungere equos, rapidisque rotis insistere victor. 2. Fuit autem Minervae et Vulcani filius de caduca in terram libidine, ut fabulae ferunt, procreatus, portentum daemonicum, imo diabolus, qui primo Junoni currum dedicavit. Tali auctore quadrigae productae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cies sexies. ꝑ deciis octt. efficit dipondius.
hos iungis cum sum ma minore. Idẽ. sexies.
erunt octo. et erit medium inter .ui. et .uii.
Quaꝑpt̃ octo suꝑant sex duabus monadibꝰ.
id.ẽ. tercia desexis. et suꝑantur. uiii. a duo
decim .iiii.monadibus tercia portione qua
parte gͦ suꝑat. eadem suꝑatur. Sed hȩc ra¬
tio quemadmodum in mundo ẽ ex uolubilita¬
te circulorum. Ita et inimichros chomos in
tantum preter uocem ualet. ut sine ipsius
ꝑfectione etiam homo simphoniis carens ñ
consistat. Eiusdem musici ꝑfectione etiam me¬
tra consistunt in arsis et tesis. Id. ẽ. eleuati

Expanded text:
cies sexies per decas octo, efficit dipondius. Hos iungis cum summa minore, id est sexies, erunt VIII et erit medium inter VI et XII. Quapropter VIII superant VI duabus monadibus, id est, tertia de sex, et superantur VIII a XII quatuor monadibus, tertia portione. Qua parte ergo superat, eadem superatur. 2. Sed haec ratio quemadmodum in mundo est, ex volubilitate circulorum, ita et in microcosmo in tantum praeter vocem valet, ut sine ipsius perfectione etiam homo symphoniis carens non consistat. Ejusdem musicae perfectione etiam metra consistunt, in arsi, et thesi, id est, elevati
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quẽ ad modũ erigit᷑ mundꝰ in septñtrio¬
nalem plagã. ita declinat᷑ in australẽ. caput aut̃
uolubile atq ardens ẽẽ dixer̃. uocatũq hoc no
mine eo qͦd tãqͣm uascęlatũ imp̃ssa signa habeat
pleuit solr scilicet ⁊ lune orbe fulgente ⁊ astroꝵ
micantiũ splendentibꝰ signis adornauit. Hoc aũ gc̃e

Expanded text:
admodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in Australem. Caput autem umine, eo quod tamquam vas caelatum inpressa signa habeat pleuit, sole scilicet et lunae orbe fulgenti et astrorum micantium splendentibus signis adornauit. te
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum rursus nestorium cum reliquis hereticis
una scõꝵ patrum sententia prȩdampnauit.
de uirgine. ut in eo substantiam et diuinȩ
et humane confiteamur naturȩ. Heȩ st̃
quatuor synodi principales. fidei doctrinam
plenissime p̃dicantes. Sed et si qua sunt
concilia que scĩ patres spũ dĩ pleni sanxer.
post istorum quatuor auctoritatem omni
manent stabilita uigore. quorum gesta
in hoc opere condita continentur.
Synodum autem ex greco interpretari
comitatum uel cętum. concilii uero nom̃
tractum ex more romano. Tempore enim
quo causȩ agebantur conueniebant om̃s
in unum. cõmuniq intentione tractabant.
unde et concilium a cõmuni intentione
dictum quasi consilium. Nam cilia oculorũ
sunt. unde et considiũ .i. consilium :d. in .l.
littera transeunte. Cȩtus uͦ conuentus ẽ. uł
congregatio a coeundo idẽ conueniendo in u¬
num. unde et conuentum ẽ noncupatum.
sicut conuentus. cetus uel concilium a socie-

Expanded text:
ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis una Patrum sententia condemnavit; c natum de Virgine, ut in eo substantiam et divinae et humanae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi comcilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium, D in L litteram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio, a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventum est nuncupatum, sicut conventus coetus vel concilium, a socie
Abbreviated transcription (Latin):
nicena sẏnodus trecentorum decem et octo e¬
piscoporum constantino augusto imꝑante
pacta ẽ. in qua arrianȩ ꝑfidiȩ condempnata
blasphemia. quam de in equalitate sc̃ȩ trin¬
tatis idem arrius asserebat. consubstantialẽ
dõ patri dm̃ filium eadem scã sy nodus ꝑ simbo¬
theodosio semore constantinopolim congre¬
patri et filio scm̃ sp̃m demonstra uit. dans
sim boli formam quam tota grecorum et
latinoꝵ confessio in eccłiis predicat. Tercia
synodus ephesiana pͥma. ducentoꝵ ep̃orum
sub iuniore theodosio augusto edita. quȩ ne-¬
storium duas ꝑsonas in xp̃o asserenten iusto
anathemate condempnauit. ostendens mane-¬
nam. Quarta sẏnodus calcidonensis sexcen¬
torum triginta sacerdotum sub marciano
principe habita ẽ. in qua euticen constan¬
tinopolitanum abbatem uerbi dĩ et carnis
unam naturam ꝓnuntiantem. et eiꝰ defensorẽ
dioscorum quondam alexandrinum ep̃m. et

Expanded text:
NicNicpiscoporum, Constantino Augusto imperante, peracta est: in qua Arianae perfidiae condemnata blasphemia de inaequalitate sanctae Trinitatis, id est, Arius asserebat consubstantialem Deo Patri Deum Filium, eadem sancta synodus Theodosio seniore Constantinopolim congrePatri et Filio sanctum Spiritum demonstravit, dans symboli formam quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima ducentorum episcoporum sub iuniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo adserentem iusto anathemate condemnavit, ostendens manenam. Quarta synodus Chalcedonensis sexcentorum triginta sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et eius defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et
Abbreviated transcription (Latin):
a non autem grece latine regula non-¬
cupatur. Regula autem dicta quod
recte ducit. nec aliquando aliorsum trahit.
Alii dixerunt regulam dictam uel quod
regat. uel quod normam recte iuiuendi pre¬
beat: uel quod distortum prauumq quid cor¬
rigat. Canones autem generalium concilioꝵ
a temporibus constantini ceperunt. In pre¬
cedentibus namq annis ꝑsecutione feruen¬
te docendarum plebium minime dabatur
facultas. Inde xp̃ianitas in diuersas hereses
scissa ẽ. quia ñ erat licentia ep̃is in unum
conuenire nisi tempore supradicti impera¬¬
toris. Ipse enim dedit facultatem xp̃ianis
libere congregari. Sub hoc etiam scĩ patres in
concilio niceno de omni orbe t̃rarum conue¬
nientes iuixta fidem euangłicam et apłicam.
secundum post apłos simbolum tradiderunt.
Inter cetera autem concilia quatuor ẽẽ uene¬
rabiles sinodos quȩ totam pͥncipaliter fidẽ
complectuntur. quasi quatuor euangłia uł
totidem paradisi flumina. Harum prior

Expanded text:
anon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum post Apostolos symbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum prior
Abbreviated transcription (Latin):
nouem libros attulit tarquinio prisco: in quibꝰ
erant decreta romana conseripta ipsa ẽ et cimea.
de qua uirgilius. Ultima cimei uenit iam car¬
minis ȩtas. Dicta autẽ cumana a ciuitate eu¬
mas. quȩ ẽ in campania euiꝰ sepulcrum in fici¬
lia adhuc manet. Octaua ellespontia in agro
troiano nata. quȩ seribitur solonis et ciri fuisse
tẽporibus. Nona frigia quȩ uaticinata ẽ an¬
cire. Decima tiburtim Nomine abbunea.¬
Quarum omniũ carmina efferuntur. in quibꝰ
de dõ et de xp̃o: gentibus multa seripsisse
manifestissime comꝓbantur. Celebrior autẽ
inter ceteras ac nobilior eritrea ꝑhibetur.

Expanded text:
novem libros attulit Tarquinio Prisco, in quibus novem libros attulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conscripta: ipsa est et Cymaea, de qua Virgilius: Vltima Cymaei venit iam carminis aetas. Dicta autem Cymana a civitate Cyma, quae est in Campania, cuius sepulcrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontea in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus. Nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae. Decima Tiburtina, nomine AQuarum omnium carmina efferuntur, in quibus de Deo et de Christo et gentibus multa scripsisse manifestissime conprobantur. Celebrior autem inter ceteras ac nobilior Erythraea perhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ibillȩ generalit̃ dicuntur om̃s femine
uates. lingua greca. Nam si oseolico ser¬
quasidĩ mentẽ. Proinde gͥ quia diuinam uolun¬
tatem hominibus int̃pretari solebant. sibille
nominate sunt. Sicut enim omnis uir ꝓpħans
uł uates dicitur uł ꝓpħa: ita omnis femina
ꝓphetans sibilla uocatur. Quod nomen ex
officio ñ ex proprietate uocabuli ẽ. Decem au¬
tem sibillȩ a doctissimis auctoribus fuisse tra¬
duntur. Quarum prima de ꝑsis fuit. secun.¬
da li bica. tercia delfica. in templo delfi apol¬
linis genita. quȩ ante troiana bella uaticina¬
ta est. cuius plurimos uersus operi suo omerꝰ
inseruit: quarta cimeria in italia. Quinta e¬
rit rea nomine erofila in babilonia ortaquȩ
grecis ilium petentibus uaticinata ẽ ꝑituram
esse troiam: et omerum mendatia seripturũ.
Dicta autem eritrea quia in eadem insula eiꝰ
inuenta sunt carmina. Sexta samia quȩ sa¬
motȩ dicta ẽ a samo insula. unde fuit cognomi¬
ta. Septima cumana nomine a malthea. quȩ

Expanded text:
ibyllae generaliter dicuntur omnes feminae vates lingua Graeca. Nam σιός Aeolico serquasi Dei mentem; proinde igitur, quod divinam voluntatem hominibus interpretari solebant, Sibyllae nominatae sunt; sicut enim omnis vir prophetans vel vates dicitur vel propheta, ita omnis femina prophetans Sibylla nominatur: proprium nomen ex officio, non ex proprietate vocabuli est. Decem autem Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, quarum prima fuit dipsis, secunda Libyssa, tertia Delphica in templo Delphici Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia. Quinta Erythraea, nomine Herophila, in Babylone orta, quae de Graecis Ilium petentibus vaticinata est, perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; dicta autem Erythraea, quia in eadem insula huius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cymana, nomine Amalthea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
at. Aceto uł alumine inlitum ferrum. fit eri simi-¬
le. Purgamenta ferri: rubigo et scoria. Rubigo est
uitium rodens ferrum uł segetes. quasi rodigo. muta¬
ta una littera. Hec et erugo ab erodendo. Nam
erugo uitum ẽ ferri ab erodendo dicta. ñ abera¬
mento. S̾coria uero purgamenta et sordes sunt.
quȩ igne excocuntur: et dicta scoria quia de ferro
ex cutitur. Rubigine autemcaret ferrum. sice¬
russa et gipso et liquida pice ꝑungitur. Item ru.¬
bigo ferrmenta non iutiat. N eadem medulla der-¬
uł cerussa mixta rosatio ungitur.
XXI. De plũbo.

Expanded text:
at: aceto vel alumine inlitum ferrum fit aeris simiat: aceto vel alumine inlitum ferrum fit aeris simile. Purgamenta ferri, rubigo et scoria. Robigo est vitium rodens ferrum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera; haec et aerugo ab erodendo; nam aerugo vitium est ferri ab erodendo dicta, non ab aeramento. Scoria vero purgamenta et sordes sunt quae igne exquoquuntur: et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cerl cerussa mixta rosaceo unguitur. § 22 De plumbo.
Abbreviated transcription (Latin):
uisq caligariis. Aliud rubiginem celeruis sentit.
Stricture uocantur hee om̃s. quod ñ in aliis metallis¬
sunt astrigenda. apte uocabulo imposito. Aquaꝵ
uero summa differentia ẽ quibus ferrum candens
inmergitur. quo utilior fiat. sicut birbilis in ispa¬
nia et thirassona comus in italia. In acuendo ferro
oleo delectatior fit acies. et tenuiora ferram̃ta
oleo restringi mos ẽ: ne aqua infragilitatẽ duren¬
tur. Aferro sanguis humanus sese ulciscitur: con-¬
tactũ namq celerius rubiginem trahit. Cum ferro mag-¬
nes lapis concordiam habet. Sola enim hȩc materia
um ab hoc lapide accipit. retinetq longo tempore.
Ex edem lapide architectus quidam alexandriȩ tẽ-¬
plum concamerauit. unde in eo simulacrum ferro
in aere pendere uideret᷑. Ferrum accensum igni.
nisi duretur. icꝰtibus corrumpitur: rubens non est
habile ad tondendum: neq antequã albescere incipi¬

Expanded text:
visque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. visque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, ab stringendo apte vocabulo inposito. Aquarum vero summa differentia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur; contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet; sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, conrumpitur: rubens non est habile ad tundendum neque antequam albescere incipi
Abbreviated transcription (Latin):
Errumdictum. quod farra id est semina
frugum terrȩ condat. Idem et calibs a cali¬
bẽ flumine. ubi ferrum optima acie temꝑatur.
unde abusiue dicitur ealibs ipsa materies. ut
uulnificusq calibs. Ferri usus post alia metalla
reꝑtus ẽ: cuius postea uersa in opꝓbrium species
nam unde pridem tellus tractabatur: inde modo
cruor effunditur. Nullum autem corpus tam
densis int̃ se coherentibus et implicitis elementis quã
ferrum unde in est illi duricia cum frigore. Ferri
autem metallum pene ubiq reꝑitur: sed ex om̃ibꝰ
generibus palma serico ferro datur. Seres enim hoc
cum uestibus suis pellibusq mittunt. secunda par¬
tico. neq alia genera ferri ex mera acie temꝑantur.
Ceteris enim admiscetur m ollior complexus. Dif¬
ferentia ferri plurima iuxta terrȩ genus: nam ali.¬
ud molle plumboq uicinum: rotarum et clauorũ
usibus aptum. Aluid fragile et erosum: culturȩ
terrȩ conueniens. Aliud breuitate sola placet: cla-¬

Expanded text:
errum dictum quod farra, id est semina frugum, terrae condeat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Unde et abusive dicitur chalybs ipsa materies, utVirg. Aen. 8, 446: Vulnificusque chalybs. Ferri usus post alia metalla repertus est. Cuius postea versa in opprobrium species. Nam unde pridem tellus tractabatur, inde modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et inplicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex mera acie temperantur; ceteris enim admiscetur mollior conplexus. Differentia ferri plurima iuxta terrae genus. Nam aliud molle plumboque vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet cla
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃am terebãt. stridet noctibus. uenatur eum foriica
circum ligata capillo in cauernam eius coniecta. af¬
flato prius puluere ne se abscondat. ĩta formicȩ cõ¬
plexibus trabitur. Formica dicta ab eo quod ferat mi¬
cas farris: cuius solleria multa: prouidet enim in
futurum et preparat estate quod hieme comedat.
In messe autem eligit triticum. ordeum ñ tangit. dũ
pluit eis suꝑ frumentũ. totum eicit᷑. Dicuntur in
et hiopia ẽẽ formicȩ ad formam canis quȩ arenasilu¬
reas pedibus eruunt: quas custodiunt ne quis au-¬
ferat. captantesq ad necem ꝑsecuntur. Formico¬
leora obhoc uocatur. quia ẽ ut formicarum leo: uł
certe formica pariter et leo. Est enum animal par-¬
uum formicis satis infestum: quod se in puluere
abscondit. et formicas frumenta gestantes interficit.
ꝓ inde autem leo et formica uocatur. quia aliis ani
IIII. De serpen

Expanded text:
terram terebrat, stridet noctibus. Venantur eum formica terram terebrat, stridet noctibus. Venantur eum formica circumligata capillo in cavernam eius coniecta, afflato prius pulvere ne se abscondat; ita formicae conplexibus trahitur. Formica dicta, ab eo quod ferat micas farris. Cuius sollertia multa; providet enim in futurum, et praeparat aestate quod hieme comedat; in messe autem eligit triticum, hordeum non tangit; dum pluit ei super frumentum, totum eicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad formam canis quae arenas aureas pedibus eruunt, quas custodiunt ne quis auferat, captantesque ad necem persequuntur. Formicoleon ob hoc vocatus, quia est vel formicarum leo vel certe formica pariter et leo. Est enim animal parvum formicis satis infestum, quod se in pulvere abscondit, et formicas frumenta gestantes interficit. Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis anim§ 4 De serpen
Abbreviated transcription (Latin):
lis argentariis plurima ẽ. occultum reptans. et ꝑ
in prudentiam suꝑ sedentibus pestem facit. Tal¬
pa dicta quod sit dampnata cecitate ꝑpetua et¬
tenebris: est enim absq oculis. semꝑ terram fodit.
et humũ egerit: et radices subter frugum come¬
dit. quod greci a falaca uocant. Glires dicti sunt:
quia pingues eos efficit somnus. Nam glisci diciꝰ
crescere: hieme eium tota dormiunt. et in mobiles
quasi mortui iacent. tempore estiuo reuiuiscunt. Iri¬
cium animal spinis cooꝑtum : quod ex inde dicitur
nominatum. eo quod subrigit se quando spinis su¬
is clauditur. quibus undiq protectus ẽ contra in¬
sidias nam statun ut aliquid presenserint. pri¬
mum se subrigit : atq in globum conuersus. in¬
sua se arma recolligit. Huius prudentia quȩdam ẽ:
nam dum absciderit uuam de uite. supinum sese
uolutat suꝑ eam: et sic eam exhibet natis suis. Gril¬
lus nomen a sono uocis habet. hic retro ambulat.

Expanded text:
lis argentariis plurima est, occultim reptans, et per lis argentariis plurima est, occultim reptans, et per inprudentiam supersedentibus pestem facit. Talpa dicta, quod sit damnata caecitate perpetua tenebris. Est enim absque oculis, semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter frugibus comedit; quam Graeci ἀσφάλακα vocant. Glires dicti quia pingues eos efficit somnus. Nam gliscere dicimus crescere. Hieme enim tota dormiunt, et immobiles, quasi mortui jacent, tempore aestivo reviviscunt. 7. Hericius animal spinis coopertum, quod exinde dicitur nominatum, eo quod subrigit se, quando spinis suis clauditur, quibus undique protectus est contra insidias. Nam statim ut aliquid praesenserit, primum se subrigit atque in globum consua se arma recolligit. Huius prudentia quaedam est; nam dum absciderit uvam de vite, supinus sese volutat super eam, et sic eam exhibet natis suis. Gryllus nomen a sono vocis habet. Hic retro ambulat,
Abbreviated transcription (Latin):
us pusillum animal. grecum illi nomen est. quic¬
quid uero ex eo trahit latinum fit. Alii dicunt
mures. quod ex humore trȩ nascantur: nam mustr̃a.
unde et humus. His in plenilunio iecur crescit:
sicut quȩdam maritima augentur. quȩ rursus mi¬
nuente luna deficiunt. Sorex latinum est: eo quod
rodat. et in modum serrȩ precidat. Antiqui autem
soricem sauricem dicebant. sicut et clodum claudũ.
Mustela dicta. quasi mus longus: nam telum a lon¬
gitudine dictum. Hec ingenio subdola: in domibus
ubi nutrit catulos suos transfert. mutatq sedem.
Serpentes etiam et mures ꝑsequitur: Duo autẽ
sunt genera mustelarum. Alterum enim siluestrũ
est distans magnitudine. quem greci ictidas uocant.
alterum in domibus oberrans. Falso autem opi¬
nantur qui dicunt mustelam ore concipere. au¬
re esfundere partum. Musaraneum cuiꝰ morsu
aranea.
Est in sardinia animal ꝑexiguum arancȩ forma
quȩ solifuga dicitur. quod diem fugiat. in metal¬

Expanded text:
us pusillum animal. Graecum illi nomen est; quidquid vero ex eo trahit Latinum fit. Alii dicunt mures quod ex humore terrae nascantur; nam mus terra, unde et humus. His in plenilunio iecur crescit, sicut quaedam maritima augentur, quae rursus minuente luna deficiunt. Sorex Latinum est, eo quod rodat et in modum serrae praecidat. Antiqui autem soricem sauricem dicebant, sicut et clodum claudum. Mustela dicta, quasi mus longus; nam telum a longitudine dictum. Haec ingenio subdola in domibus, ubi nutrit catulos suos, transfert mutatque sedem. Serpentes etiam et mures persequitur. Duo autem sunt genera mustelarum; alterum enim silvestre est distans magnitudine, quod Graeci ἴκτιδας vocant; alterum in domibus oberrans. Falso autem opinantur qui dicunt mustelam ore concipere, aure effundere partum. Mus araneum, cuius morsu aranea. Est in Sardinia animal perexiguum, aranei forma, quae solifuga dicitur, quod diem fugiat. In metal
Abbreviated transcription (Latin):
tedȩ nidore flagrat. Nascitur autem in in sulis
oceam septentrionalis. sicut guminis: densaturq
ut cristallum rigore uł tepore. Ex ea fiunt decoris
gr̃a agrestium feminarum monilia. Uocari autẽ
a quibusdam arpaga. eo quod ad tritum digitoꝵ
accepta caloris anima. folia paleasq et uestium
fubrias rapiat. sicut magnes ferrum. Quoc̃q
autem modo libeat tinguitur. nam ancusȩ radicȩ
conchilioq inficiuntur. Liguriꝰ uocatus quod fiat
exurina lincis besttae. tẽpore indurata. Est autẽ
sicut et sucinum fulua. attrahens spũ folia ꝓpin-¬

Expanded text:
taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, densaturque ut crystallum rigore vel tempore. Ex ea fiunt decoris gratia agrestium feminarum monilia. Vocari autem a quibusdam harpaga, eo quod adtritu digitorum accepta caloris anima folia paleasque et vestium fimbrias rapiat, sicut magnes ferrum. Quocumque autem modo libeat tinguitur; nam anchusae radice conchylioque inficiuntur. Lyncurius vocatus quod fiat ex urina lyncis bestiae tempore indurata. Est autem, sicut et sucinum, fulva, adtrahens spiritu folia p
Abbreviated transcription (Latin):
tribus coloribus. subteriꝰ nigro medio candido. suꝑiꝰ
minio. Hȩc sola in signando nichil cerȩ auellit.
Reꝑitur autem apud indos et arabes. detecta tor¬
rentibus. Eenera eiꝰ quinq. Ematites rubore
sanguineꝰ. ac propterea ematites uocatus. Emat
quippe sanguis ẽ. Rignitur in ethiopia quidẽ.¬
sed principalis in arabia et in africa inuenitur. De
qua ꝓmittunt magi quidlam ad coarguendas bar-¬
barorum insidias. Sucinus quem appellant gre¬
ci elestron. fului certi certiq coloris. Fertur arboris
sucus ẽẽ. et ob id sucinum appellari. Electrum autẽ
uocari fabulosa argumentatiodedit. Namq foe¬
tonte falminis ictu interempto. sorores eius luctu
mutatas in arbores populos lacrimis. electrũ om¬
uibus annis fundere iuxta eridanum amnem.
et electrum appellatum qm̃ sol uocitatus sit electoꝵ
Plurimi poete dixere. Constat autem eum ñ ẽẽ
sucum populi. sed pineȩ arboris. Nam accensus

Expanded text:
tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae avellit. Reperitur autem apud Indos et Arabes detecta torrentibus. Genera eius quinque. Haematites rubore sanguineus, ac propterea haematites vocatus; αἷμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethiopia quidem principalis, sed in Arabia et in Africa invenitur. De qua promittunt magi quiddam ad coarguendas barbarorum insidias. Sucinus, quem appellant Graeci ἤλεκτρον, fulvi cereique coloris, fertur arboris sucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethonte fulminis ictu interempto sorores eius luctu mutatas in arbores populos, lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. Constat autem eum non esse sucum populi, sed pineae arboris; nam accensus
Abbreviated transcription (Latin):
Orallius gignitur in mari formaramosus.
colore uridis. et maxime rubens. Bachȩ eiꝰ
candidȩ sub aqua et molles: detractȩ confestim
durantur et rubescunt. tactuq protinus lapidescuñ.
Itaq occupari euelliq retibis solet. aut acri ferra¬
mento precidi: qua de causa corallius uocitatus.
Quantum autem apud nos margaritum indicũ
preciosum ẽ: tantum apud indos corallium. Huac
magi fulminibus resistere affirmant. sicreditur.
Sardius dicta. eo quod reꝑta sit pͥmum a sardis.
hȩc rubrum habet colorem marmoribus prestans.
sed inter genimas uilissima. Renera eius qͥnq.
Onix appellata. quod habeat in se ꝑmixtum
candorem in similitudine unguis humani. Greci
enim uuguem onicem dicunt. Hanc idia uł ara.¬
bia gignit. Pistant autem inuicem. Nam indica
igniculos habet albis cingentibus ⁊ onis: arabica aut̃
nigra ẽ cum candidis zonis. Geuera eius quinq Sar.¬
donix ex duorum nominum societate uocata. Est
enim ex onicis candore et sardio. Constat autẽ

Expanded text:
orallius gignitur in mari, forma ramosus, colore viridi sed maxime rubens. Bacae eius candidae sub aqua et molles; detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallius vocitatus. Quantum autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc magi fulminibus resistere adfirmant, si creditur. Sardius dicta eo quod reperta sit primum a Sardis: haec rubrum habet colorem marmoribus praestans, sed inter gemmas vilissima. Genera eius quinque. Onyx appellata quod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humanae. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India vel Arabia gignit; distant autem invicem; nam Indica igniculos habet albis cingentibus zonis, Arabica autem nigra est cum candidis zonis. Genera eius quinque. Sardonyx ex duorum nominum societate vocata; est enim ex onychis candore et sardo. Constat autem
Abbreviated transcription (Latin):
De differentia stellarum siderũ atq astroꝵ.
tellae et sidera et astra inter se differuN.
Nam stella.ẽ. quȩlibet singularis. Side¬
ra uero sunt stellis plurimis facta. ut hiades.
pliades. Astra autem stellȩ grandes: ut ori¬
on. bootes. Sed hȩc nomina scriptores confun¬
dunt. et astra ꝓstellis: et stellas ꝓ sideribꝰ po¬
nunt. A XXIXDe lumine stellarum.
tellȩ non habent ꝓpͥum lumen. sed a sole
illuminari dicuntur: sicut et luna.xl.
De stellarum SitU.

Expanded text:
De differentia stellarum, siderum, et astrorum. Stellae et sidera et astra inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis. Sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. Astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis et stellas pro sideribus ponunt. § 61 De lumine stellarum. tellas non habere proprium lumen, sed a sole inluminari dicuntur, sicut et luna. § 62 De stellarum situ.
Abbreviated transcription (Latin):
tagni ethimologia attox u pizon idest se¬
parans et secernens. mixta enim et adulterata
inter se ꝑ ignem metalla dissotiat: et ab auro et ar-¬
gento. es plumbumq secernit. Alia quoq metalla
ab igne defendit : et cum sit natura exis ferriq du¬
rissima. si absq stagno fuerit: uritur et crematur.
Stagnum inlitum ereis uasis. saporem facit gratiorẽ.
et compescit uirus eruginis. Specula etiam ex eo
temꝑantur. cerussa quoq ex eo sicut ex plumbo conficit᷑.¬

Expanded text:
tanni etymologia apochorizon, id est, separans et secernens. Mista enim et adulterata inter se per ignem metalla dissogento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et quum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stagno fuerit, uritur et crematur. Stagnum inlitum aereis vasis saporem facit gratiorem et conpescit virus aeruginis. Specula etiam ex eo temperantur. Cerussa quoque ex eo, sicut ex plumbo, conficit
Abbreviated transcription (Latin):
festos dies romani instituerunt. uel propt̃
officia magistratuum. In his enim diebus conue¬
niebatur inurbibus. Qͥ dam autem Ralendas
a colendo appellari existimant. Apud ueteres enĩ
omnium m ensium principia colebantur. sicut
et apud hebreos. Idud autem pleriq latinorum
ab edendo dictum putant. quod hi dies apud ue¬
teres epularum essent. Nonȩ a nundinis uo-¬
catȩ. Nundinȩ enim sunt publicȩ conuentio¬
nes siue mercimonia. U Il. De solisticiis et
equi nocꝰ¬

Expanded text:
festos dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a nundinis vocatae. Nundinae enim sunt publicae conventiones sive mercimonia. § 34 De solstitiis et aequinoc
Abbreviated transcription (Latin):
nepotem. Ab nepos: quia seiungitur a nepote:
est eniminter illum et nepotem pronepos. Ad¬
nepos. ab nepotis filius. Trinepos. ad nepotis fi.¬
lius. quia post nepotem quartus in ordine ẽ:
quasi tetranepos. Minores autem non dicimus:
nisi quotiens graduum deficit nomen. ut pu-¬
ta filius. nepos. ꝓnepos. abnepos. ad nepos. tri-¬
nepos. Ubi isti gradus defecerint: merito iam
dicimus minores. sicut ⁊ maiores dicimus: post pa-¬
tris. aui. proaui. abaui. ataui. tritauiq uoca¬
bulum.
UI. De agnatis et cognatis.

Expanded text:
nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post patris, avi, proavi, abavi, atavi, tritavique vocabulum. § 6 De agnatis et cognatis.
Abbreviated transcription (Latin):
animalia fauonio spũ hausto concipere estimant᷑.¬
Unde et hi qui non sunt de legitimo matrimonio:
matrem potius quam patrem sequuntur. Latine
autem spurii. quasi extra puritatem: idest qͣsi
inmundi. Nepos ẽ. qui ex filio natus ẽ. Dictus au¬
tem nepos. quasi natus post. Primum enim filius
nascitur. deinde nepos. Gradus enim substitutio¬
nis est. hinc et posteritas est. quasi postera etas.
Nepos autem utriusq sexus ẽ. Nam ut neptis
dicamus in uire ẽ. propter discretionem successi¬
onis ad missam. Pronepos est. qui ex nepote con¬
ceptus natusq est. et dictus ꝓnepos: quasi natꝰ
porropost. Ex hoc quoq gradu incipit uocari
et ꝓgenies. quasi porro post geniti. Hamfilii
et nepotes non sunt ꝓgenies : quia non est in eis
longa posteritas. Sicut autem inferius longe
editi progenies dicuntur: ita suꝑus proaui. at¬
aui. qui et ꝓgenitores appellantur. quasi por¬
ro generantes. Pronepos dictus: quia prope

Expanded text:
animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantanimalia Favonio spiritu hausto concipere existimantUnde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii quasi extra puritatem, id est quasi inmundi. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, ita superius proavi, atavi qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope
Abbreviated transcription (Latin):
pauo cuius potestate ꝑ mancipationem est tra-¬
ditꝰ in alienam tnsit potestatẽ qui utriusq fert no-¬
men ut fabius. emilius. uł scipio paulinus. Ee¬
mini sunt : ñ duo tantum simul nati. sed etiam
plures. De geminis autem uno abortiuo alt̃ qui
legitime natus fuerit : uopiscus nominatur. Post¬
umis uocatur : eo quod post humationem patris
nascitur. id est obitum. Iste et defuncti nomeri
accipit. Sic enim lex uoluit. ut qui post de functũ
nascitur: defuncti nomine appelletur. Nothus
dicitur.qui de patre nobili. et matre ignobili gig¬
nitur. sicit ex concubina. Est autem hoc nom̃
grecum. et in latinitate deficit. Hui c contrariꝰ
spuriꝰ : qui de matre nobili. et patre ignobili nas¬
citur. Item spurius patre incerto: matre uidua
genitus. uelut tantum spurii filius. quia mu¬
liebrem naturam ueteres spuriũ uocabant: sicut
Eosdem et fabonios appellabant. quia quȩdam

Expanded text:
proavo, cuius potestate per mancipationem est traproavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant; velut Eosdem et Favonios appellabant, quia quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
cit diaboli: a quo non nati. sed quem fuerant imi¬
tati. Adoptione quoq quod humana consuetudine
nulli licet nescire: uł sicut nos dõ ñ natura sed ad¬
optione dicimus : pater nr̃ qui es in cȩlis. Doctri
na: sicut apłs filios suos appellat eos quibus euan¬
gelium predicauit. filii autem idõ in legibus liberi
appellantur: ut isto uocabulo secernantur a ser-¬
uis. quia sicut seruus in potestate ẽ domini: sic
filius in potestate ẽ patris. Inde etiam filio fit
emancipatio. ut sit liber a patre sicut fit seruo
manumissio: ut sit liberatus a domino. Item liberi
dicti: quiai ex libero matrimonio sunt orti. Nã
filii ex libero et ancilla seruilis conditionis sunt.
Semꝑ enim qui nascitur: deteriorem parentis sta¬
tum sumit. Naturales autem dicuntur ingenua¬
rum concubinarũ filii: quos sola natura genuit.
ñ honestas coniuigii: idem et pueri a pube. Adop¬
tiuus filius ẽ. qui aut patre iusto. aut auoaut

Expanded text:
cit diaboli , a quo non nati, sed quem fuerant imicit diaboli , a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire: vel sicut nos Deo, non natura, sed adoptione dicimus: Pater noster, qui es in coelis . Doctrna, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut
Abbreviated transcription (Latin):
stirps ipsa omnis a cornelio orta. Fãmilia autẽ
a femore : femur enim genus ẽẽ stirpis ostendit᷑
Nam familia pro seruis abusiue ñ ꝓprie dicit᷑.
Stirps ex longa generis significatione uocat᷑
Onatus dictus. quia generatus: unde et ꝑ .g.
scribitur. Soboles eo quod substitutio generis
sit. Quadriꝑtitus ẽ autem ordo filiorum. ita
unigenitus. primogenitus. medius. nouissimus.
Unigenitus: post quem nullus. Primogenitus
mus: post om̃s. Idem et minimus: a monade.
Nouissimus autẽ ꝓpt̃ quod nouus: quia et cȩ̨tĩ
precedendo antiquiores existunt. Quatuor eti¬
am modis filii appellantur. natura. unitatione.
adoptione. doctrina. Natura: ueluti cũ dicunt᷑
filii abrahe iudĩ. Imitatione: ut ipsius abrahe
fidem imitantes ex gentibus. Dicente euangłio.
Potens ẽ ds̃ de lapidibus istis suscitare filios ab ͦ¬
he. uel sicut eosdem iudeos dominus filios esse di¬

Expanded text:
stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. 13. Stirps ex longa generis significatione vocatur. Gnatus dictus, quia generatus. Unde et per g scribitur. Suboles, eo quod substitutio sit generis. 14. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: Unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Unigenitus post quem nullus. Primmus, post omnes, idem et minimus a monade. Novissimus autem, propter quod novus, quia caeteri praecedendo antiquiores existunt. Quatuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, adoptione, doctrina. Natura veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse di
Abbreviated transcription (Latin):
menbrum amplectitur. Hinc autem exortum est:
nomen patris familias. Qui autẽ inique dñatur
in seruis: hoc se nomine nequaquam reputet
appellari. Matrem familias inde uocari : quia
ꝑ quandam uris sollempnitatem in familiam
transeat mariti. Tabulȩ enim matrimoniales.
instrumenta emptionis suę sunt: alias sicut ma¬
trona ẽ mater primi pueri id est quasi mat̃ nati.
ita mater familias illa ẽ: quȩ plures enira est.
Nam familia ex duobus eẽ incipit. Auus patris
pat̃ est : ab euodictus. id est ab antiquitate. Pro¬
auus. aui pater ẽ: quasi prope auum. Abauus
paui pater iam longe ab auo. At auus: ab aui
pater. Tritauus: ataui pater: quasi tretauus.
idest quartus supra abauum. Sed tritauus. ul¬
timum cognationis nomen ẽ. Familia enimorit᷑
a patre : terminat᷑ intritauo. Fãius et filia. a.
familia dicti sunt. Ipsi eiuim primi in ordine
nascentium existunt: unde et cornelia familia

Expanded text:
membrum amplectitur; hinc enim exortum est membrum amplectitur; hinc enim exortum est nomen Patrisfamilias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. 8. Materfamilias inde vocatur, quia per quamdam juris solemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt 440 Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati; ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. 9. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est, ab antiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater, jam longe ab avo. Atavus abavi pater. 10. Tritavus atavi pater, quasi tetravus, idtimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nascentium existunt. Unde et Cornelia familia