comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mones delectet impuros. quos tam̃ illi religiosi tãqͣm
deos colunt: Et cum de illis hȩc negant. ab om̃i eos
crimine purgare ñ possunt: qm̃ ludos cis poscentib
exhibent. ubi turpiter agunt᷑ quȩ uelut sapienter
negantur.: & his falsis ac turpib du placant᷑. Ubi
& si fabula cantat erimen numinũ falsũ: ddectari
tamen falso crimine. crimen ẽ. uerũ. Post mortẽ hicsuna
ue. popłs dĩ iudices habuit: quib tẽporib alterna uer̃
ritates consolationũ ꝓpter miserationẽ dĩ. His tẽporib
fabulȩ fictȩ sunt de triptolemo: qđ iubente cerere un.¬
guib portatus alitũ. indigentib terris frum̃ta uolan.¬
do contulerit. De minotauro. qđ bestia fuerit inclusa
laberintho: quo cũ intrassent homines. in extricabili
errore inde exire ñ poterant. De centauris: qđ ȩquoꝵ
hominũq fuerit natura coniuncta. Dc cerbero: qđ sit

Expanded text:
mones delectet inpuros; quos tamen illi religiosi tamquam mones delectet inpuros; quos tamen illi religiosi tamquam deos colunt, et cum de illis haec negant, ab omni eos crimine purgare non possunt, quoniam ludos eis poscentibus exhibent, ubi turpiter aguntur, quae uelut sapienter negantur, et his falsis ac turpibus di placantur, ubi etsi fabula cantat crimen numinum falsum, delectari tamen falso . crimine crimen est uerum. CAPUT XIII. Qnaue populus Dei iudices habuit, quibus temporibus alternauerunt et prosperitates consolationum propter miserationem Dei. His temporibus fabulae fictae sunt de Triptolemo, quod iubente Cerere anguibus portatus alitibus indigentibus terris frumenta uolando contulerit; de Minotauro, quod bestia fuerit inclusa Labyrintho,\' quo cum intrassent homines, inextricabili errore inde exire non poterant; de Centauris, quod equorum hominumque fuerit natura coniuncta; de Cerbero, quod sit
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus repperitur: uulcanꝰ & minerua parentes
fuisse dicunt᷑. Sed qm̃ mineruã uirginẽ uolunt:
in amboꝵ contentione uulcanũ cõmotũ. effudisse ai¬
unt scm̃ interra: atq inde homine nato. obeã causã
tale inclitũ nomen: Greca enĩ lingua. eris contentio:
chton terra est. Ex quib duobus: cõpositũ uocabulũ
est crictonius: Uerũ qđ fatendũ est refellunt. & a suis
dus repellunt ista doctiores: qui hanc opinionẽ fabu¬
losam hinc exortã fer̃. qͥa intemplo uulcani & mineruȩ
quod ambo unũ habebant athenis. expositus inuentus
est puer dracone inuolutus. qͥ cũ significauit magnũ
futurũ: & ꝓpter cõmune tẽplũ cũ essent parentes eiꝰ
ignoti. uulcani & mineruȩ dictũ eẽ filiũ: nominis
tamen eiꝰ originẽ. fabula illa potius quã ista designat
historia. Sed quid ad nos: hoc inueracib libris ho¬
mines instruat religiosos: illud infallacib ludis doe.¬

Expanded text:
mortuus reperitur, Vulcanus et Minerva parentes mortuus reperitur, Vulcanus et Minerva parentes fuisse dicuntur. Sed quoniam Minervam virginem volunt, in amborum contentione Vulcanum commotum effudisse aiunt semen in terram, atque inde homini nato ob eam caustale inditum nomen. Graeca enim lingua εριςcontentio, Xł}-rov terra est, ex quibus duobus conpositum uocabulum est Erichthonius. Verum, quod fatendum est, refellunt et a suis dis repellunt ista doctiores, qui hanc opinionem fabulosam hinc exortam ferunt, quia in templo Vulcani et Mineruae, quod ambo unum habebant Athenis, expositus inuentus est puer dracone inuolutus, qui eum significauit magnum futurum, et propter commune templum, cum essent parentes eius ignoti, Vulcani et Mineruae dictum esse filium. Nominis tamen eius originem fabula illa potius quam ista designat historia. Sed quid ad nos? Hoc in ueracibus libris homines instruat religiosos, illud in fallacibus ludis dae
Abbreviated transcription (Latin):
minib etiã falsis coꝵ criminib. His cẽporib hercules
insiria clarus habebatur: sed nimirũ alius ñ ille de
quo supra locuti sumus. Secretiore quippe historia:
plures fuisse dicunt᷑ & liberipatres & hercules. Hunc
sane herculẽ ciuius ingentia duodecĩ facta numerant.
inter quȩ anthei afri ncͥcẽ non cõmemorant. qđ ea res ad
alterũ herculẽ ꝑtinet: in oeta monte a se ipso incensũ
ꝓdunt suis litteris. cũ ea uirtute qua multa subegerat.
morbũ tamen quo languebat sustinere ñ posset. Illo tẽ
pore: ud rex uł potius trrannus busrris. suis dus suos
hospites immolabat: quẽ filiũ ꝑhibent fuisse neptuni.
ex matrelibia filia ephaphi. Uerũ non credat᷑ hoc stu¬
prum ꝑpetrasse neptunus. ne du accusent᷑: sed poctis
& theatris ista tribuant᷑. ut unde placent᷑. Erictonu
regis atheniensiũ . cuiꝰ nouissimis annis hicsus naue

Expanded text:
minibus etiam falsis eorum criminibus. His temporibus Hercules minibus etiam falsis eorum criminibus. His temporibus Hercules in Syria clarus habebatur; sed nimirum alius, non ille, de quo supra. locuti sumus. Secretiore quippe historia plures fuisse dicuntur et Liberi patres et Hercules. Hunc sane Herculem, cuius ingentia duodecim facta numerant, inter quae Antaei Afri necem non commemorant, quod ea res ad alterum Herculem pertinet, in Oeta monte a se ipso incensum produnt suis litteris, cum ea uirtute, qua multa subegerat, morbum pore vel rex, vel potius tyrannus Busiris suis diis suos hospites immolabat, quem filium perhibent fuisse Neptuni, ex matre Libya, filia Epaphi. Verum non credatur hoc stuprum perpetrasse Neptunus, ne dii accusentur: sed poetis et theatris ista tribuantur, ut sit unde placentur. Erichthonii regis Atheniensium, cujus novissimis annis Jesus Nave
Abbreviated transcription (Latin):
esse sterilitate greciȩ regiones. qͥa non defenderint
templũ eius: qđ rex danaus cũ casdẽ terras bello inua¬
sisset incendit. Hos autẽ ludos ut instituerent: oraculo
sunt eiꝰ ad moniti. In attica uero. rex crictonius ciludos
primꝰ instituit nec ci tantũ sed etiã mineruȩ: ubi prę¬
miũ uictorib oleũ ponebatur: qđ ciꝰ fructus inuen¬
tricẽ mintruã: sicut uini liberũ patrẽ tradunt. Per
cos annos: arege xanto cretensiũ cuius apud alios¬
aliud nomen inucnimꝰ rapta ꝑhibetur curopa: & inde
geniti radamatus. sarpedon. & minos: quos magis
ex eadẽ muliere filios iouis eẽ uulgatũ est. Sed taliũ
deoꝵ cultores: illud qđ de rege cretensiũ diximus
historicȩ ueritate. hoc autẽ qđ de ioue poctȩ cantant.
theatra concrepant. popłi concelebrant. uanitati depu-¬
tant fabularũ: ut eẽt unde ludi fierent placandis nu-¬

Expanded text:
esse sterilitate Graeciae regiones, quia non defenderint esse sterilitate Graeciae regiones, quia non defenderint templum eius, quod rex Danaus, cum easdem terras bello inuasisset, incendit. Hos autem ludos ut instituerent, oraculo sunt eius admoniti. In Attica uero rex Erichthonius ei ludos primus instituit, nec ei tantum. sed etiam Mineruae, ubi praemium uictoribus oleum ponebatur, quod eius fructus inuentricem Mineruam, sicut uini Liberum tradunt. Per eos annos a rege Xantho Cretensium, cuius aput aliosliud nomen inuenimus, rapta perhibetur Europa, et inde geniti Rhadamanthus, Sarpedon et Minos. quos magis ex eadem muliere filios Iouis esse uulgatum est. Sed talium deorum cultores illud, quod de rege Cretensium diximus, historicae ueritati, hoc autem, quod de Ioue poetae cantant, theatra concrepant, populi celebrant, uanitati deputant fabularum, ut esset unde ludi fierent placandis nu
Abbreviated transcription (Latin):
assirios octauodecimo aminta. apud sicionios sexcto
decimo corace. apud argiuos decimo danao: apud
atheniens es quarto crictonio. Per hȩc tẽpora id est¬
ab exitu istł eax egipto usq ad mortẽ iesunaue ꝑ quẽ
popłs idem terrã reꝓmissionis accepit: sacra sunt
instituta dus falsis aregib greciȩ: quȩ memoriã di-¬
luui & abeo liberationis hominũ uitęq tunc erũnosȩ.
modo ad alta modo ad plana migrantiũ: solenni
cdebritate reuocarent. Nam & luꝑcoꝵ ꝑ sacrã uiã as¬
censũ atq descensũ sic interp̃tant᷑: ut ab eis significari
dicant homines. qͥ ꝓpt̃ aquȩ inundationẽ sũma mon-¬
tiũ petiuerunt: & rursus eadẽ residente. adima redier̃.
His tẽporib dionisiũ qͥ etiam lib̾ pater dictus ẽ. & post
mortẽ ds̃ habitus: uitẽ ferunt ostendisse in at̾tica
terra hospiti suo Tunc apollini delfico instituti sunt ludi
musici. ut placaretur ira ciꝰ qua putabant afflictas

Expanded text:
Assyrios octauo decimo Amynta, aput Sicyonios sexto Assyrios octauo decimo Amynta, aput Sicyonios sexto decimo Corace, aput Argiuos decimo Danao, aput Athenienses quarto Erichthonio.\' Cab exitu Israel ex Aegypto usque ad mortem Iesu Naue, per quem populus idem terram promissionis accepit, sacra sunt instituta dis falsis a regibus Graeciae, quae memoriam diluuii et ab eo liberationis hominum uitaeque tunc aerumnosae modo ad alta, modo ad plana migrantium sollemni celebritate reuocarunt. Nam et Lupercorum per sacram uiam adscensum adque descensum sic interpretantur, ut ab eis significari dicant homines, qui propter aquae inundationem summa montium petiuerunt et rursus eadem residente ad ima redierunt. His temporibus Dionysum, qui etiam Liber pater dictus est et post mortem deus habitus, uitem ferunt ostendisse in Attica terra hospiti suo. Tunc Apollini Delphico instituti sunt ludi musici, ut placaretur ira eius, qua putabant adflictas
Abbreviated transcription (Latin):
athenicnsiũ regis. cũ apud assirios: ascatades. apud sici¬
onios marathus: apud argiuos criophas. Educto
autẽ popło. in monte sina diuinitus acceptã tradidit
legem. qđ uetus dicit᷑ testamentũ: qͥa ꝓmissiones ter¬
dm̃ ꝓficit id agitur qđ ait apłs ut ñ sit primũ quod
spiritale est sed qđ animale. postea qđ spirit᷑ale:
qm̃ sicut dicit & uerũ est primꝰ homo de t̾ra terrenus.
scds homo de cȩlo cȩlestis. Rexit autẽ popłm morses
per annos qͣ draginta in deserto . & mortuus ẽ. annorũ
centũ uiginti: cũ xp̃m etiã ipse ꝓphetasset ꝑfiguras
obseruationũ carnaliũ in tab̾naculo & sacerdotio et
sacrificus. alusq misticis plurimisq mandatis:
Dorsi successit iesus naue. & interrã rȩpmissionis
introductũ popłm collo cauit: ẽx auctoritate diuina
debellatis gẽntib aquib eadẽ loca tenebant᷑. Qui
cũ popłm rexisset post mortẽ morsi uiginti & sep¬
tem annos: etiã ipse defunctus. ẽ. regnante apud

Expanded text:
Atheniensium regis, cum apud Assyrios regnaret Ascatades, apud Sicyonios Marathus, apud Argivos Triopas. Educto autem populo in monte Sina divinitus acceptam tradidit legem: quod vetus dicitur Testamentum, quia promissiones terDeum proficit, id agitur, quod ait Apostolus, ut non sit prius quod spirituale est; sed quod animale, postea spirituale: quoniam sicut disecundus homo de caelo. Rexit autem populum Moyses per annos quadraginta in deserto et mortuus est annorum centum et uiginti, cum Christum etiam ipse prophetasset per figuras obseruationum carnalium in tabernaculo et sacerdotio et sacrificiis aliisque mysticis plurimisque mandatis. Moysi successit Iesus Naue et in terra promissionis introductum populum conlocauit ex auctoritate diuina debellatis gentibus, a quibus eadem loca tenebantur. Qui cum populum rexisset post mortem Moysi uiginti et septem annos, etiam ipse defunctus est regnante aput
Abbreviated transcription (Latin):
expectantes redẽptionẽ corporis sui. Gaudent in
re : quia fiet sermo qui scriptus est: Absorta est
mors in uictoria. Itẽ metuunt peccare. cupiunt
ꝑseuerare: dolent in peccatis. gaudent inoꝑibus
bonis: Ut enĩ mecuant peccare: audiunt. Qm̃
abundabit iniquitas: refrigescet caritas multoꝵ
Ut cupiant ꝑseuerare: dudiunt qđ scriptum est.
Qui ꝑseuerauerit usq infinẽ: hic saluus erit: Ut
doleant inpeccatis: audiunt. Si dixcrimus quia
peccatũ non habemus: nos ipsos seducimꝰ. & ueritas
in nob̾ non est. Ut gaudeant in operib bonis: audiu
Hilart̃ enuim datorem: cliligit ds. Itc̃ sicuti sõ infir.¬
mitas eoꝵ firmitasq habuerit: metuunt tẽptari. cupi¬
unt tẽptari: dolent intẽptationibus. gaudent iN
temptationibus. Ut enĩ metuant tẽptari: audiunt:
Si qͥs preoccupatus fuerit in aliquo delicto: uos qui
spiritales estis instruite huiusmodi in sp̃u mansuetu.¬

Expanded text:
exspectantes, redemptionem corporis sui; gaudent in exspectantes, redemptionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoriam. Item metuunt peccare, cupiunt perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. Ut enim metuant peccare, audiunt: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. ut cupiant perseuerare audiunt quod scriptum est: qui perseuerauerit usque in finem hic saluus erit; ut doleant in peccatis audiunt: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; ut gaudeant in operibus bonis audiunt: hilarem datorem diligit deus. item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt temtari, cupiunt temtari, dolent in temtationibus, gaudent in temtationibus. ut enim metuant temtari audiunt: si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, uos qui spiritales estis instruite huiusmodi instru
Abbreviated transcription (Latin):
hominis memoria non fallit. cũ sibi beatus e ͭ tran:¬
uiderct᷑ socrate disputante. & ei quã miser eet
esset qm̃ stultus cẽt demonstrante fleuisse. Huic
ergo stulticia fuit causa etiã huius utilis obtandęq
tristicie: qua homo eẽ se dolet. qđ et̃ ñ debit. Stoici
autẽ ñ stultũ sed sapientẽ auint tristẽ cẽ ñ posse:¬
animi ꝑturbationib attinet. iã respondimꝰ innono
huius operis libro: ostendentes eos nontã de rebus
quam de uerb̾ cupidiores cẽ contentionis quam ueri-¬
tatis. Apud nos autẽ iuxta scripturas scãs sanamq
doctrinam. ciues scẽ ciuitatis dĩ. in huius uite pcregri:¬
natione scđm dm̃ uiuentes: metuunt. cupiuntq
dolent. gaudentq Et quia rectus est amor coꝵ.
istas om̃s affectiones rectas habent. Metuunt poe¬
nam ȩternã: cupiunt uitã ȩternã. Dolent in spe
qua ipsi insemetipsis ad huc ingemiscunt adoptionẽ

Expanded text:
hominis memoria non fallit, cum sibi beatus hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante et ei quam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet, quod esse non debet. Stoici autem non stultum, sed sapientem aiunt tristem esse non posseanimi perturbationibus adtinet, iam respondimus in nono huius operis libro, ostendentes eos non tam de rebus, quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam ueritatis. Aput nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis Dei in huius uitae peregrinatione secundum Deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes adfectiones rectas habent. Metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam; dolent in re, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ tristati sucrint poenitendo: qualis cristicia nisicoꝵ
qui peccauerint et̃ non potest: Ita enĩ dicit. Uidco qđ
cpłã illa & si ad horã contristauit uos: nunc gaudco.
non qͥa contristati estis. scd quia contristati estis ad poeni¬
tentiã. Contristati enĩ estis seđdm dm̃. ut innullo decri¬
mentũ patiamini coe nob̾. Quȩ enĩ sccłm dm̃ est cristi
cia. poenitentiã insalutẽ inpenitendã oꝑatur: mun-¬
di autẽ tristicia. mortẽ oꝑatur. Ecce enĩ idipsũ scđm
dm̃ contristari: quantã ꝑfẽit in uob̾ industriã. Acper
hoc possunt stoici ꝓsius partib respondert: ad hoc
uideri utilẽ et̃ tristiciã. ut peccasse poeniteat. In ani¬
mo autt̃ sapientis ideo cẽ nom posse. quia nec pecca¬
tum in tum cadit. cuiuꝰ poenitentia contristetur: nec
ullũ aliud malũ qđ ꝑpetiendo & sentiendo sit tristis.
Nam & alcibia dt̃ ferunt si me̾ de nomine

Expanded text:
quod contristati fuerint poenitendo: qualis tristitia, nisi eorum quod contristati fuerint poenitendo: qualis tristitia, nisi eorum qui peccaverint, esse non potest. Ita enim dicit: Video quod epistola illa, etsi ad horam contristavit vos, nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis ad poenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis. Quae enim tia, paenitentiam in salutem inpaenitendam operatur; mundi autem tristitia mortem operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum contristari quantam perfecit in uobis industriam. Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc uideri utilem esse tristitiam, ut peccasse paeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius paenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine
Abbreviated transcription (Latin):
menã. Quã uoluntatẽ fuisse libidinẽ: responsio
quȩ ibi serui eius sanioris inducitur satis indicat.
Ait nãq domino suo. Quanto satius est te id dare
operam. quo istũ amorẽ ex animo amoueas tuo. quã
id loqui quo magis libido frustra accendatur tua:
Gaudiũ uero cos & inmalo posuisse: ille ipse uirgilia.¬
nus testis est uersus. ubi has quattuor ꝑturbationes
summa breuitate complexus est. Hinc metuunt cupiusi
gaudia: ꝓinde uolunt. cauent. timent. gaudent et
boni & mali. Atq ut eadem aluis uerb̾ enunciemus:
cupiunt. timent. letantur: & boni & male. Sed illi
bene. isti male: sicut hominib seu recta seu ꝑuersa
uoluntas est. Ipsa quoq tristicia ꝓ qua stoici nichil
in animo sapientis inueniri posse putauerunt. rep¬
peritur inbono: & maxime apud nr̃os. Nã laudat
apłs corinthios: qđ contristati fuerint scđm dm̃n
Sed fortasse qͥs dixerit illis apł̃m fuisse c̃gratulatũ

Expanded text:
menam. Quam uoluntatem fuisse libidinem responsio, menam. Quam uoluntatem fuisse libidinem responsio, quae ibi serui eius sanioris inducitur, satis indicat. Ait namque domino suo: Quanto satius est, Te id dare operam, qui istum amorem ex animo amoueas tuo, Quam id loqui, quo magis libido frustra accendatur tua? Gaudium uero eos et in malo posuisse ille ipse Vergilianus testis est uersus, ubi has quattuor perturbationes summa breuitate conplexus est: Hinc metuunt cupiuntqgaudia. Proinde uolunt cauent gaudenboni et mali; atque ut eadem aliis verbis enuntiemus, cupiunt, timent, laetantur et boni et mali: sed illi bene, isti male, sicut hominibus seu recta seu perversa voluntas est. Ipsa quoque tristitia; pro qua Stoici nihil in animo sapientis inveniri posse putaverunt, reperitur in bono, et maxime apud nostros. Nam laudat Apostolus Corinthios, quod contristati fuerint secundum Deum. Sed fortasse quis dixerit, illis Apostolum fuisse congratulatum,
Abbreviated transcription (Latin):
tas posita est quȩ in malo accipi non potest: Locu.¬
tione uero usitatiore quã frequentat maxime con.¬
suctudo sermonis: non utiq diceret᷑ noli uelle
mentiri omne mendaciũ. nisi eẽt & uoluntas mala.
a cuius prauitate illa distinguitur quã predicauer̃
angłi dicentes. Pax int̾ra hominib bonȩ uolun.¬
tatis. Nam ex habundanti additũ est bone: si esse
non potest nisi bona. Quid autẽ magnũ incaritatis
laudib dixisset apłs qđ non gaudeat suꝑ iniqͥtate
nisi quia ita malignitas gaudit: & apud auctores
seculariũ litterarũ : talis istoꝵ uerboꝵ in differentia
repperitur: Ait enĩ cicero: orator amplissimꝰ Cupio
patres conscripti: me eẽ clementẽ. Quia id uerbũ
in bono posuit. quis tã ꝑuerse doctus existat qͥ non
eum cupio sed uolo pocius dicere debuisse c̃tendat :
Porro apud terentiũ flagiciosus adolescens insana
flagrans cupidine: nichil uolo aliud inqͥt. nisi filu.¬

Expanded text:
tas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutione uero usitatiore, quam frequentat maxime consuetudo sermonis, non utique diceretur: Noli uelle mentiri omne mendacium, nisi esset et uoluntas mala, a cuius prauitate illa distinguitur, quam praedicauerunt angeli dicentes: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. Nam ex abundanti additum est bon.ae\\ si esse non potest nisi bona. Quid autem magnum in caritatis laudibus dixisset apostolus, quod non gaudeat super iniquitate, nisi quia ita malignitas gaudet? Et aput auctores saecularium litterarum talis istorum uerborum indifferentia reperitur. Ait enim Cicero orator amplissimus: Cupio, patres conscripti, me esse clementem. Quia id uerbum in bono posuit. quis tam peruerse doctus existat, qui non eum \'Cupio\', sed \'Volo potius dicere debuisse contendat? Porro aput Terentium flagitiosus adulescens insana flagrans cupidine:. Nihil nolo aliud, inquit, nisi Philu
Abbreviated transcription (Latin):
iam uoluit intelligi bona. Non enĩ ait cupitis
Non tamen semꝑ his ꝓprietatib locutio nr̃a frenan.¬
da est: sed interdũ his utendũ est. & cũ legimꝰ cos qͦrũ
auetoritate resultare fas non est: ibi sunt intelligen.¬
di ubi rectus sensus aliũ exitũ non potest inuenire.
sicut ista sunt quȩ exempli grã partim exꝓpħa.
partim ex cuangelio cõmeniorauimꝰ. Quis erum
nescit impios exultare lȩcicia: Ettam̃ non est
gaudere impiis dicit dñs. Unde nisi quia gaudere
aliud est quando ꝓprie significateq hoc uerbum
ponitur: Item quis negauerit non recte precipi
hominib ut quȩcũq ab aliis sibi fieri cupiunt
hȩc cis & ipsi faciant. nese inuicẽ turpitudine illi¬
citȩ uoluptatis oblectent: Ettamen saluberrimũ
ucrissimũq preceptum est. Quȩcũq uultis ut fa.¬
ciant uob homines: eadẽ & uos facite illis. Et hoc
unde nisi quia hoc loco modo quodã ꝓprio uolun.¬

Expanded text:
iam uoluit intellegi \'bona. Non enim ait \'cupitis. iam uoluit intellegi \'bona. Non enim ait \'cupitis. Non tamen semper his proprietatibus locutio nostra frenanda est, sed interdum his utendum est; et cum legimus eos, quorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intellegendae, ubi rectus sensus alium exitum non potest inuenire; sicut ista sunt, quae exempli gratia partim ex propheta, partim ex euangelio commemorauimus. Quis enim nescit inpios exultare laetitia? et tamen: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus. Unde, nisi quia gaudere aliud est, quando proprie signateque hoc uerbum ponitur? Item quis negauerit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque ab aliis sibi fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se inuicem turpitudine inlicitae uoluptatis oblectent? et tamen saluberl\'imum uerissimumque praeceptum est: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, eadem et uos facite illis. Et hoc unde, nisi quia hoc loco modo quodam proprio uolun
Abbreviated transcription (Latin):
cuphatie: istȩ autẽ quattuor phathȩ. Hȩc locutio
utrũ scripturis scĩs congruat. cũ quęxerẽ q̃ntũ
potui diligenter: illud mueni qđ ait ꝓpheta.
non est gaudere impus dicit dñs: tanquã impu
letari possint pocius quã gaudere de malis. quia
nemo possit aliqͥd male uł turpiter uelle sed
cupere. Deniq ꝓpter consuetudinẽ locutionis.
nonnulli interp̃tes ad diderunt bona. & ita in ter.¬
pretati sunt: quȩcũq uultis ut faciant uob̃ homi¬
nes bona: cauendũ enĩ putauerunt ne quisquã
in honesta uelit sibi fieri ab hominib ut de tur.¬
piorib taceam: certe luxuriosa conuiui a. inqͥb
se si & ipse illis faciat hoc p̃ceptũ existimet imple¬
turũ. Sed ingreco euangelio unde inlatinum
trans latum est non legitur bona: sed quȩcũq
uultis ut faciant uob̾ homines. hȩc & uos facite
illis: credo ꝓpterta quia in eo qđ dixit uultis.

Expanded text:
eorcatetai; istae autem quattuor πάθη. Haec locutio eorcatetai; istae autem quattuor πάθη. Haec locutio utrum scripturis sanctis congruat, cum quaererem quantum potui diligenter, illud inueni quod ait propheta: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus; tamquam inpii laetari possint potius quam gaudere de malis, quia nemo possit aliquid male uel turpiter uelle, sed cupere. Denique propter consuetudinem locutionis nonnulli interpretes addiderunt \'bona et ita interpretati sunt: \'Quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona.\' Cauendum enim putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur \'bona\', sed: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis; credo propterea, quia in eo quod dixit uultis,
Abbreviated transcription (Latin):
substantias nomin auit: stoiei tres cẽ uoluerunt
ꝓtrib ꝑturbationib in animo sapientis ꝓcupiditate
uoluntatẽ. ꝓ leticia gaudiũ. ꝓmetu cautionẽ. pro
egritudine uero uł dolore. quã nos uitandȩ ambi.¬
guitatis grã tristiciã malumꝰ dicere: negaucrunt
esse possc aliquid in animo sapientis. Uoluntas qͥ ppe
inquiunt appetit bonũ qđ facit sapiens. gaudiũ
de bono adepta est qđ ubiq adipiscit᷑ sapiens. cau.¬
tio deuitat malũ. qđ debet sapiens deuitare
Tristicia porro quia de malo est qđ iã accidit. Nullũ
autt̃ malũ existimant posse accidere sapienti: nichil
incius animo ꝓ illa et̃ posse dixerunt. Sic ergo illa
locuntur ut uelle gaudere ac metuere neget nisi
sapientẽ. stultũ autẽ non nisi cupere letari. metuere.
contristari: & illas tres eẽ constantias. has autẽ qͣttuor
ꝑturbationes scđm ciceronẽ: scđdm̃ autẽ plurimos
passiones. Grece autẽ illȩ tres sicut dixi appellant᷑

Expanded text:
se uoluerunt pro tribus perturbationibus in animo sapientis, pro cupiditate uoluntatem, pro laetitia gaudium, pro metu cautionem; pro aegritudine uero uel dolore, quam nos uitandae ambiguitatis gratia tristitiam maluimus dicere, negauerunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, adpetit bonum, quod facit sapiens: gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio deuitat malum, quod debet sapiens deuitare; tristitia porro quia de malo est, quod iam accidit, nullum autem malum existimant posse accidere sapienti, nihil in eius animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut uelle gaudere cauere negent nisi sapientem; stultum autem non nisi cupere laetari, metuere contristari; et illas tres esse constantias, has autem quattuor perturbationes secundum Ciceronem, secundum autem plurimos passiones. Graece autem illae tres, sicut dixi, appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatusq abęmulis fuerat agallis iterũ libe.¬
rauit. quia non habebat potiorem ubi posset
uiuere gloriosus. cur extollatur uelut grande
aliquid fecerit quiforte in eccłã ab inimicis car¬
nalib grauissimã exhonorationis passus
in iuriam. nonse adeius hostes hereticos transtulit.
aut aliquã contra illam ipse heresim condidit:
sed eam pocius quantũ ualuit ab hereticoꝵ ꝑni¬
ciosissima prauitate defendit. cum alia nonsit
non ubi uiuatur in hominũ głã. sed ubi uita ad
quiratur ȩterna: Si mutius ut cũ porsenna rege
pax fieret qui grauissimo bello romanos p̃me¬
bat quia porsennã ipsum occidere non potuit.
& ꝓ eo alterum deceptus occidit. in ardentẽ arã
ante eius oculos dexteram extendit. dicens mul¬
tos esse tales qualem illũ uideret qui in eius ercitiũ
coniurassent. cuius ille fortitudinẽ & coniurationẽ
talium ꝑhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo

Expanded text:
damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum libedamnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non habebat potiorem, ubi posset uiuere gloriosius: quur extollatur, uelut grande aliquid fecerit, qui forte in ecclesia ab inimicis carnalibus grauissimam exhonorationis passus iniuriam non se ad eius hostes haereticos transtulit aut aliquam contra illam ipse haeresem condidit, sed eam potius quantum ualuit ab haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia non sit, non ubi uiuatur in hominum gloria, sed ubi uita ad aeterna aeterna? Si Mucius, ut cum Porsenna rege pax fieret, qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam ipsum occidere non potuit et pro eo alterum deceptus occidit, in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit, dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
que amortalib expetuntur occidifilii apatit po¬
tuerunt. quid magnum est si ꝓuera libertate quȩ
nos abiniquitatis & mortis & diaboli dominatu
liberos facit. nec cupiditate humanarũ laudum
sed caritate liberandorum hominũ. non atarqui¬
nio rege sed adoemonib & doemonũ principe
nonfilu occiduntur. sed xp̃i pauperes inter fili¬
os computantur : Si alius etiam romanus princeps
cognomine torquatus filium non quia contra
patriam. sed etiam ꝓpatria. tamen quia contra
imperium suũ id est contra qđ imperauerat pater
imperator. ab hoste ꝓuocatus iuuenili ardore pug̃.¬
nauerat licet uicisset occidit. ne plus mali eẽt in
excemplo imperii contẽpti quam boni ingła hostis
occisi. ut quid  se iactent qui ꝓ immortalis
patriȩ legib omĩa quȩ multominus quã filui
diliguntur bona terrena contẽpnunt : Si furius
camillus etiã ingratam patriã acuius ceruicib
acerrimoꝵ hostium ueientiũ iugum depulerat.

Expanded text:
quae a mortalibus expetuntur, occidi filii a patre potuerunt: quid magnum est, si pro uera libertate, quae nos. ab iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed caritate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege, sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occiduntur, sed Christi pauperes inter filios conputantur? Si alius etiam Romanus princeps, cognomine Torquatus, filium, non quia contra patriam, sed etiam pro patria, tamen quia contra imperium suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exemplo imperii contemti quam boni in gloria hostis occisi: ut quid. se iactent, qui pro inmortalis patriae legibus omnia, quae multo minus quam filii diliguntur, bona terrena contemnunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium Veientium iugum depulerat
Abbreviated transcription (Latin):
brutus potuit & occidere. qđ illa neminẽ cogit¬
facere : Sed certe difficilius est filios interimere.
quam qđ ꝓ ista faciendum est: ea quȩ filus congre.¬
ganda uidebant᷑ atq seruanda. uel donare pau-¬
peribus. uel si existat tẽptatio quȩ id ꝓfide atq
iusticia fieri cõpellat amuttere. Felices enĩ uel nos
uel filios nr̃os non diuiciȩ terrenȩ faciunt. aut nob
uiuentib amittendȩ. aut nob̾ mortius aquib nesci¬
mus ueł. quib forte nolumꝰ possidendȩ: sed ds̃ felices
facit. qui est mentiũ uera opulentia. Bruto autem
quia filios occidit. infelicitatis ꝑhibet testimoniũ:
etiam pocta laudator: Ait enĩ. Natosq pater noua
bella mouentes. Ad potnã pulchra ꝓlib̾tate uoca¬
uit Infelix. ut cunq ferent ea facta minores.
Sed uersu sequenti: consolatus est infelicẽ. Uincst
amor patriȩ laudũq immensa cupido. Hȩc sunt
duo illa. libertas & cupiditas laudis humanȩ.

Expanded text:
Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminBrutus potuit et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe difficilius est filios interimere, quam quod pro ista faciendum est, ea, quae filiis congreganda uidebantur adque seruanda, uel donare pauperibus uel, si existat tentatio, quae id pro fide adque iustitia fieri conpellat, amittere. Felices enim uel nos uel filios nostros non diuitiae terrenae faciunt aut nobis uiuentibus amittendae aut nobis mortuis a quibus nescimus uel forte a quibus nolumus possidendae; sed Deus felices facit, qui est mentium uera opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, infelicitatis perhibet testimonium etiam poeta laudator. Ait enim: Natosqne pater nona bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Sed uersu sequenti consolatus est infelicem: Uincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae,
Abbreviated transcription (Latin):
& ualeat nobis etiam hoc ad opprimendã suꝑbiam.
ut cum illa ciuitas in qua nob̾ regnare ꝓmissũ est
tantum ab hac distet quantũ distat cȩlum a terra:
a temporali leticia uita ȩcerna: ab inanib laudib
solida gła. a societate mortaliũ societas angłoꝵ.
alumine solis & lunȩ. lumen cius qui solem fecit
& lunam: nichil sibi magnum fecisse uideant᷑ t̾antȩ
patriȩ ciues. si ꝓilla adipiscenda fecerint boni oꝑis
aliquid. uel mala aliqua sustinuerint: cum illi pro
hac terrena iam adepta tanta fecerint. tanta ꝑpessi
sint: presertim quia remissio peccatoꝵ quȩ ciues
adȩternam colligit patriam. habet aliquid cui per
umbram quandam simile fuit asylum illud romũ.¬
leum: quo multitudinẽ qua illa ciuitas conderet᷑.
quorumlibet delictoꝵ congregauit impunitas.
cuncta scłi huius quamlibet iocunda blandim̃ta
contempnere. si ꝓ hac temporali atq terrena filios

Expanded text:
et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunae lumen eius qui solem fecit et lunam, nihil sibi magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpunitas. uncta saeculi huius quamlibet iucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali adque terrena filios
Abbreviated transcription (Latin):
bant ad amorem illius aquo & ipsitales fierent
accendebant. Nan q ne ꝓpter humanã głamboni
essent: docuerat cosmagister illorũ dicens Cauete
facere iustitiamuram coram hominibus. utiuideami.¬
ni abeis: Alioquin: mercedem non habebitis apud
patrem ur̃m qui in caelis est. Sed rursus ne hoc
puers intelligentes hominib placere metuerene
Quib ergo nonerat daturus ds̃ u
tatem pietas uera ꝑducit quȩ non
dõ. si neq hanc eis terrenã głam ex
imperii concederet. non redderet
homines: quod si ꝑuersitas scli ad muteret ut hono.¬
ratiores essent quiq meliores: nec sio ꝓ magno haberi
debcat honor humanus. quia nullius est ponderis
sumus. Sedutamur etiã in his reb beneficio dñi dĩ
nr̃i Consideremus quanta contẽpserint. quȩ ꝑtuleriã.
quas cupiditates subegerint ꝓhumana gła. qͥ eam
tanquã mercedem taliũ uirtutũ accipere meruer̃.:

Expanded text:
bant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, bant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis aput patrem uestrum, qui in caelis est. Sed rursus ne hoc peruerse intellegentes hominibus placere metuerent Quibus ergo non erat daturus Deus utatem pietas uera perducit, quae non Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetuhomines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint, quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
palam confiteri: ait euangelista: Dilexerunt głam
hominum: magis quam dĩ. Quod scĩ apłi non fecer̃.
Quicum inlis locis p̃dicarent xp̃i nomen ubi non
solum imꝓbabat᷑ sicut ille ait iacentq ea semꝑ quȩ
apud quosq imꝓbantur. uerumetiã sũmȩ decesta¬
tionis habebatur. tenentes qđ audierant abono
magistro codemq medico mentiũ. siquis me nega.¬
uerit coram hominib negabo eum coram patrẽ.
meo qui incęlis est uel coram angłis dĩ inter male¬
dicta & obꝓbria. inter grauissimas persecutiones
crudelesq poenas. non sunt deterriti ap̃dicatione
salutis humanȩ: tanto fremitu offensionis hu-¬
mang. Et quod cosdiuina facientes atq dicentes
diuneq uiuentes debellatis quod ammodo
cordib duris atq in troducta paceduce iustitiȩ
eã tam quam insuȩ uirtutis finequieuerunt.
sed eamquoq ꝓpsam ad dĩgłam referentes cuius
gratales crant. Isto quoq fomite cos quib consule.¬

Expanded text:
palam confiteri, ait euangelista: Dilexerunt gloriam palam confiteri, ait euangelista: Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei. Quod sancti apostoli non fecerunt; qui cum in his locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iustitiae ingeea tamquam in suae uirtutis fine quieuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consule
Abbreviated transcription (Latin):
sunt finc uerbi boni. non uentositate laudis
manȩ: hanc intulit uniuersalẽ generalemq senten¬
ciam. Honos alit artes. om̃sq accendunt᷑ ad studia.
glorie: iacentq ea semꝑ quȩ apud quosq imꝓbant᷑.
huic igitur cupiditati melius resistitur sine dubi¬
tationẽ: quam ceditur. Tanto cnĩ quisq est dõ simi-¬
lior. quanto & abhac immundicia mundior: quȩ
in hac uita & si non funditus eradicat᷑ ex corde. qͥa
etiam bene ꝓficientes animos tẽptare noncessat:
saltem cupiditas glȩ superetur dilectione iusticiȩ.
ut si alicubi iacent quȩ apud quosq imꝓbantur:
sibona. si recta sunt. etiam ipst amor humanȩ
laudis crubescat: & cedat amori ueritatis: Tam enĩ
est hoc uitiũ inimicũ piȩ fidei. si maior incorde sit
cupiditas głȩ quam dĩ timor uel amor: ut dñs dice.¬
ret. Quomodo potestis credere głam ab inuicem
expectantes. & głam quȩ asolo dõ est ñ quȩrentes:
Item de quibusdã qui in eum crediderant. & uereban

Expanded text:
sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque ea semper, quae aput quosque inHuic igitur cupiditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae aput quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur
Abbreviated transcription (Latin):
esse gła: & consequenter cõmemorat maiores suos
multa mira atq preclara głȩ cupiditate fecisse.
Huic igitur uicio non solũ non resistebant. uerũ etiã
id excitandũ & accendendum eẽ censebant: putan¬
tes hoc utile eẽ rei publicȩ. quanquã nec inipsis
philosophiȩ libris tullius abhac peste dissimu¬
let. ubi eam luce clarius confitetur. Cum enĩ
de studiis talib loqueret᷑. quȩ utiq sectanda

Expanded text:
esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectand
Abbreviated transcription (Latin):
głam requirebant: salutemq eius saluti suȩ p̃po-¬
nere non dubitauerunt: ꝓisto uno uicio idest amo¬
re laudis. pecuniȩ cupiditatẽ. & multa alia uicia
comprimentes. Nam sanius uidet: qui & amorẽ
laudis uicium ẽẽ cognoscit. Qđ nec poctam fugit
oratium: qui ait. Laudis amore tumessunt certa
piacula quȩ te. Ter pure lecto poterunt reereare
libello Idemq in carmine lirico ad reprimendam
dominandi uibidinem: ita cecinit. Latius regnes.
auidum: domandum sp̃m: quamsi libiam remotis
gadibus iungas. & uterq penus seruiat uni: Terũtam̃
qui libidines turpiores fide pietatis impetrato sp̃u
scõ & amore intelligibilis pulchritudinis non refre¬
nant: melius saltẽ cupiditate humanȩ laudis et
gloriȩ. non quidẽ iam scĩ. sed minus turpessunt.
Etiam tullius hinc dissimulare non potuit in eisdẽ
libris quos de re publica scripsit ubi loquitur de
instituendo principe ciuitatis quem dicit alendũ

Expanded text:
gloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praepogloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia conprimentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inpeti\'ato Spiritu sancto et amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris quos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum
Abbreviated transcription (Latin):
agitanti constare dixit. paucoꝵ ciuiũ egregiã uirtutẽ
cuncta patrauisse. eoq factũ ut diuicias pauꝑtas.
multitudinẽ paucitas superaret. Sed postquã luxii.
ria atq desidia inquit ciuitas corrupta est: rursus
res publica magnitudine sui. imperatoꝵ atq magis¬
tratuũ uicia sustentabat. Paucoꝵ igitur uirtus ad
głam. honorem. imperiũ uera uia idest ipsa uirtute
ntentium: etiam acatone laudata est. Hinc erat
domi industria quam cõmemorauit cato. ut erariũ
esset opulentũ: tenues res priuatȩ. Vnde corrup¬
tis moribus. uiciũ econtrario posuit publice egesta¬
tem: priuatim opulentiam. Quamobrẽ cum diu¬
fussent regna orientis illustria: uoluit dĩ & occi¬
dentale fieri qđ tempore eẽt posterius. sed imperii
latitudine & magnitudine illustrius. Idq talib
potissimũ concessit hominibus: ad domanda gra¬
uia mala multarũ gentium. qui causa honoris
laudis & głȩ consuluerunt patriȩ inqua ipsam

Expanded text:
agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoque factum ut diuitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. \'Sed postquam luxu adque desidia, inquit, ciuitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sui imperatorum adque magistratuum uitia sustentabat.\' Paucorum igitur uirtus ad gloriam honorem imperium uera uia, id est ipsa uirtute. nitentium etiam a Catone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egestatem, priuatim opulentiam. CAPUT XIfuissent regna Orientis inlustria, uoluit Deus et Occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine inlustrius, idque talibus potissimum concessit hominibus ad domanda grauia mala multarum gentium, qui causa honoris laudis et gloriae consuluerunt patriae, in qua ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
re aduersus stoicos inlibris de deoꝵ natura.
Et ꝓlucilio balbo cui stoicoꝵ partes defenden
das dedit. maluit ferre sentenciã: quã ꝓcotta
qui nullã diuinam naturã esse contendit
In libris uero de diuinatione: ex scipso aꝑtissi¬
me oppugnat prescientiã futuroꝵ. Hoc autc̃

Expanded text:
re adversus Stoicos, in libris De deorum natura, re adversus Stoicos, in libris De deorum natura, et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum padas dedit, maluit ferre sententiam, quam pro Cotta, qui nullam naturam divinam esse contendit. In libris vero de Divinatione ex se ipso apertissime oppugnat praescientiam futurorum. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
natur. ut neget ẽẽ scientiam futuroꝵꝵ. eamq
omĩb uirib nullã eẽ omnino contendat. uel in
homine uł indeo: nullamq rerum pͣdictionẽ.
Ita & dĩ prescientiã negat. & omnẽ ꝓpheciã
luce clariorẽ conatur euertere uanis argum̃ta¬
tionibus. & opponendo sibi quȩlã oracula quȩ
facile possunt refelli: quȩ tam̃ nec ipsa c̃uincit:
In his autẽ mathematicoꝵ coniecturis refutandis.
eius regnat oratio: quia uere tales sunt ut se
ipsȩ destruant & refellant. Multosunt autẽ
tolerabiliores qui uł siderea fata constituunt.
quam iste qͥ tollit prescientiã futuroꝵ. Nam
& confiteri eẽ deum. & negare p̃scium futuroꝵ:¬
aꝑtissima insania est. Quod & ipse cũ uideret:
etiam illud tẽptauit asserere qđ scriptum est
dixcit insipiens incorde suo non . ẽ. ds̃: sed non
ex sua ꝑsona. Tidit enĩ quã esset inuidiosũ et
molestum: ideoq cottã fecit disputantẽ de hac

Expanded text:
ferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque ferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus uiribus nullam esse omnino contendat, uel in homine uel in deo, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat et omnem prophetiam luce clariorem conatur euertere uanis argumentationibus et obponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli; quae tamen nec ipsa conuincit. In his autem mathematicorum coniecturis refutandis eius regnat oratio, quia uere tales sunt, ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores, qui uel siderea fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum. Nam et confiteri esse Deum et negare praescium futuroapertissima insania est: quod et ipse cum videret, etiam illud tentavit asserere quod scriptum est: Dixit insipiens in corde suo non est Deus . Sed non ex sua persona: Vidit enim quam esset invidiosum et molestum. Ideoque Cottam fecit disputantem de hac
Abbreviated transcription (Latin):
bono Ducunt uolentẽ fata: nolentẽ trahunt
Nempe euidentissime hoc ultimo uersu ea fata
appellauit. quam supra dixerat sũmi patris uo.¬
luntatem: cui paratum se oboedire dicit. ut uolens
ducatur. ne nolens trahatur: qm̃ scilicet ducunt
uolentẽ fata. nolentẽ trahunt: Illi quoq uersus
homerici huic sententiȩ suffragant᷑: quos cicero
in latinũ uertit Tales sunt hominũ mentes: qͣlis
pater ipse. Iuppiter auctiferas lustrauit lumine
terras. Nec in hac quȩstione auctoritatẽ haberet
poetica sentencia: sed qm̃ stoicos dicit uim fati
asserentes istos ex homero uersus solere usurpare.
non de illius poctȩ sed de istoꝵ philosophoꝵ opi¬
nione tractatur: cumꝑ istos uersus quos disputati¬
oni adhibent quam de fato habent. quid sentiant
esse fatũ aꝑtissime declaratur. qm̃ iouem appella &
quem sũmum deũ putant: a quo cõnexionẽ dicunt
ut non existimet aliquid se aduersus cos ualcre:
nisi auferat diuinationẽ. Iuamsic auferre co.¬

Expanded text:
bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentissime hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque uersus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum uertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter Iuppiter lustrauit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero uersus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexionem dicunt ut non existimet aliquid se aduersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic conatur au
Abbreviated transcription (Latin):
illi tanto peritius exercebant. quantominus se
uoluptatib dabant: & eneruatione animi & cor.¬
poris in concupiscendis & augendis diuicuis. & ꝑ
illas morib corrũpendis. rapiendo miseris cuub.
largiendo scęnicis turpib. Unde qui tales iam
morum labe superabant atq habundabant.¬

Expanded text:
illi tanto peritius exercebant, quanto minus se illi tanto peritius exercebant, quanto minus se voluptatibus dabant, et enervationi animi et corporis in concupiscendis et augendis divitiis, et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris civibus, largiendo scenicis turpibus. Unde qui tales jam morum labes superabant atque abundabant