comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Estat ut contra quinq sensuum uoluptates dicã breuiter
Ham et ip̃ius libri mensura iam modũ flagitat: que omẽs
qlion ã uiciose ac mortifere sunt uirtute suꝑare atq opprimi di¬
bent uel quod paulo ante ducebam de affectibus ad rõnem suam
reuocari. Cetere animãtes preter unam uoluptatẽ que ad gȩne¬
gratidum ꝑtinet nullã sentiunt. Utuntur ergo sensibus ad nature
sue neccͣitatem uident ut appetant ea quibus opus est ad uitam
tuetidam audiunt inuicem seq dinoscunt ut possint cõgregari
uentris plenituditie metiũtur. homini uo̾ sollertissimi artificis pro¬
uidentia dedit uoluptatẽ infinitã semꝑ tanq cum domestico hoste¬
pugnaret.Cicero in Catone maiore.Stupra uõ inquit et adulteria
et om̃e flagitium nullis excitari aliis illecebris nisi uoluptatis cũq
homii sine natura siquis deus. nihil mente prestabilius dedisset. huic
diuino muneri ac dono nihiltam inimicum ꝙ uoluptatẽ. Hec eni

Expanded text:
estat ut contra quinque sensuum uoluptates dicam breuiter: nam et ipsius libri mensura iam modum flagitat. quae omnes quoniam uitiosae ac mortiferae sunt, uirtute superari atque opprimi debent uel, quod paulo ante dicebam de adfectibus, ad rationem suam reuocari. ceterae animantes praeter unam uoluptatem, quae ad generandum pertinet, nullam sentiunt. utuntur ergo sensibus ad naturae suae necessitatem: uident, ut adpetant ea quibus opus est ad uitam tuendam; audiunt inuicem seque dinoscunt, ut possint congregari; uentris plenitudine metiuntur. homini uero sollertissimi artificis prouidentia dedit uoluptatem infinitam et in upugnaret. Cicero in Catone maiore stupra uero inquit et adulteria et omne flagitium nullis excitari aliis inlecebris nisi uoluptatis. cumque homini siue natura siue quis deus nihil mente praestabilius dedisset, huic diuino muneri ac dono nihil tam inimicum quam uoluptatem: nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
et contra uerum dimicabit et uictus effugiet et bellum sege
renouabit: et sep uincetur. donec quarto prelio confectis õib
impus debellatus et captus tandem scelerum suorum Luat pe¬
nas. Sed et cetori pritcipes ac tyrãni. qui contriuerũt orbem
ac meritis crucistihus traderet et sic extineta malitia et impie¬
tate compressa requiescet orbis qui ꝑ tot secula subiectus errori
ac sceleri nefatidam ꝑtulit seruitũtem nõ colentur ulterius
dii manufact sed atemplis et puluinarib suis detuthata s:¬
mulacra igni dabũtur: et cum donis suis mirabilib ardodũt¬
Quod etiãm sybilla cum phis congruens futurũ esse p̾dixit

Expanded text:
erum dimicabit, et victus effugiet, et bellum saepe erum dimicabit, et victus effugiet, et bellum saepe renovabit, et saepe vincetur; donec quarto praelio confectis omnibus impiis debellatus, et captus, tandem scelerum suorum luat poenas. Sed et caeteri principes, ac tyranni, qui contriverunt orbem, ac meritis cruciatibus tradet. Sic extincta malitia, et impietate compressa, requiescet orbis, qui per tot saecula subjectus errori ac sceleri nefandam pertulit servitutem. Non colentur ulterius dii manu facti: sed a templis, et pulvinaribus suis deturbata simulacra igni dabuquod etiam Sibylla cum prophetis congruens futurum esse praedixit
Abbreviated transcription (Latin):
Ppresso igitut orbe terre. cum ad destruendam ĩmensamØ
uirium tirãnidem humane opes defecerint: siquidem capto
mundo cum magnis latronum exercitibus incubabit diuino auxi¬
liberatorem. Tunc aꝑietur celum medium intempests nocte et te¬
nebrosa. ut in orbe toto. lumen descendentis dei tanqͣ fulgur ap¬
pareat. Qđ sybilla his uersibus locuta est.
uitam tum recepit cum passus est, et postea regnum orbis terre re¬
cepturus hic est enim liberator et iudex et ultor et tex et deris:
quem nos xp̃m uocamus. qui priusq descendat hoc signũ dabit
Cadet repente gladius ecelo. ut sciat iusti ducem scte miline descẽ¬
surum. et descendet comitantib angelis ĩmedium terre et ante¬
cedet eum flãma in extinguibilis et uittus angelorum tradet
ĩmanus iustorũ multitudinẽ illam que montẽ circũ sederit
et concidetur ab hora tercia usq inuespum et fluct sanouio
more torrentis. deletisq omibus copiis impius solus effugit et bel

Expanded text:
ppresso igitur orbe terrae cura ad destruendam inmensarum uirium tyrannidem humanae opes defecerint, siquidem capto mundo cum magnis latronum exercitibus incubabit, diuino auxiliberatorem. Tunc aperietur coelum medium intempesta et tenebrosa nocte, ut in orbe toto lumen descendentis Dei tanquam fulgur appareat; quod Sibylla his versibus locuta est: n ea et vitam tum recepit, cum passus est, et postea regnum orbis terrae recepturus est. Hic est enim liberator, et judex, et ultor, et rex, et Deus quem nos Christum vocamus, qui priusquam descendat, hoc signum dabit. Cadet repente gladius e coelo, ut sciant justi ducem sanctae militiae descensurum: et descendet comitantibus angelis in medium terrae; et antecedet eum flamma inextinguibilis; et virtus angelorum tradet in manus justorum multitudinem illam, quae montem circumsederit, et concidetur ab hora tertia usque ad vesperum, et fluet sanguis more torrentis; deletisque omnibus copiis, impius solus effugiet, et pe
Abbreviated transcription (Latin):
ac domiõ hac assiduitate hoc obsequio. hac deuotione seruierit
consumata. et ꝑfecta iusticia est. quã qui tenuerit hic ut atte atte¬
stati sumus deo paruit: hic religioni. atq officio suo satisfecit.

Expanded text:
ac domino, hac adsiduitate, hoc obsequio, hac deuotione seruierit, ac domino, hac adsiduitate, hoc obsequio, hac deuotione seruierit, consummata et perfecta iustitia est: quam qui tenuerit, hic, ut ante testati sumus, deo paruit, hic religioni atque officio suo satisfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
grãs agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio.
et recte uerbo enim sacrificari oportet deo: siquidem deus uerbũ
est ip̃e confessus est. Sũmus igitur colendi dei ritus est exore iusti
hominis: ad deum directa laudatio. Que tamen ip̃a ut deo sit ac¬
cepta. et humilitate et timore et deuotione. maxima opus est ne
quis forte integritatiss atq innocentie fidutia gerens. tumoris et
arrogantie crimine incurrat.eoq facto gr̃am uirtutis anuntiat.
Sed ut sit deo carus: omniq macula careat: mĩam dei semper im
ploret nihilq aliud precetur nisi pecc̃is suis ueniã. licet multa sĩt.
obpeccata sua euenisse fateatur.e nihilominus etiam ĩmalis grãs
Nectantũ hoc intemplo putet sibi esse faciendum sed et domi: et
in ipo etiam cubili suo.Secum deniq habeat deum. semꝑ incor¬
de suo consecratum quoniã ip̃e est dei templum.Qđ si deo pani

Expanded text:
gratias agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio est. gratias agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio est. et recte. uerbo enim sacrificari oportet deo, siquidem deus uerbum est, ut ipse confessus est. summus igitur colendi dei ritus est ex ore iusti hominis ad deum directa laudatio, quae tamen ipsa ut deo sit accepta, et humilitate et timore et deuotione maxima opus est, ne quis forte integritatis atque innocentiae fiduciam gerens tumoris et adrogantiae crimen incurrat eoque facto gratiam uirtutis amittat. sed ut sit deo carus omnique macula careat, mploret, nihilque aliud precetur, nisi peccatis suis veniam, licet nulla sint. ob peccata sua evenisse fateatur; et nihilominus etiam in malis gratias Nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciein ipso etiam cubili suo. secum denique habeat deum semper in corde suo consecratum, quoniam ipse est dei templum. quodsi deo, patri
Abbreviated transcription (Latin):
in hominum doctorum disputationem uersantur. Nihil estꝓpr¬
fecto prestabilius quam plane intelligi nos ad iusticiam esse natos.
Id ergo solum deo exhibere.atq offerre debemus. ad quod capiendũ¬
est nos ip̃e generauit. hoc autẽ duplex sacrificii gȩnus q sit uerissiu
Trismegistus hermnes idoneus testis est: qui nobiscum .i. cum pħis qͦ
sequimur tam re q uerbis congruit: de iusticia sic locutus est. hoc uer¬
bum ofili adora et cole. Cultus autem dei unius est malũ non esse.
Itemin illo sermone. ꝑfecto cum exsudisset aselepium querentem
afilio suo utrum placaret patri eius proferri thuset alios odores ad
sacrificium dei exclamauit.Bene bene ominate asclepi.Esteni
maxima impietas tale quid de illo uno ac singuli hono inanimũ
inducere. hec et his similia: huic non conueniũt. Omnium enim
quecunq sunt plenus est er omnium minime indigeris. Hos uõ

Expanded text:
in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est prin hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. id ergo solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem duplex sacrificii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum prophetis quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haec et his similia huic non conueniunt: omnium enim quaecumque sunt plenus est et omnium minime indigens. nos uero
Abbreviated transcription (Latin):
stum quid deo dignũ nisiꝙ ip̃e in illa diuina lege poposcit. Suo suĩt
que offerri debeant: donum et sacrificium donum imperpetuum
sacrificium ad tempus. Uerum apud istos. qui nullo modo rati¬
onem diuinitatis intelligunt. donum est quicquid auro argento¬
q fabricatur. Item quicquid purpura et serico texitur. Sacrifi¬
cium est uictima. et quecunq in ara criminatur: Sed utroq non
utitur deus. qr et ipse incorruptus est. et illud totum corruptibile
ltaq deo utrunq in corruptibile offerendum est quo uniur. Doriũ
est integriras anĩ sacrificium laus et hymnus. Si etum deus nõ uidẽtur.
Quõ autem deus iusticia hominis utatut intellectu facile est. Si eni
iustus fuerit homo accepta ĩmortalitare inetertium deo seriuet ho¬
mines autẽ non nisi adiustitiã nasci. tum pħi ueteres tum etiam
Citero suspic anir. disens enim de legibus: sedin omniũ inꝗt. que¬

Expanded text:
stum, quid deo dignum nisi quod ipse in illa diuina lege sua poposcit? duo sunt stum, quid deo dignum nisi quod ipse in illa diuina lege sua poposcit? duo sunt quae offerri debeant, donum et sacrificium, donum in perpetuum, sacrificium ad tempus. uerum apud istos, qui nullo modo rationem diuinitatis intellegunt, donum est quidquid auro argentoque fabricatur, item quidquid purpura et serico texitur, sacrificiumque uictima et quaecumque in ara cremantur. sed utroque non utitur deus, quia et ipse incorruptus est et illud totum corruptibile. itaque deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. donum est integritas animi, sacrificium laus et hymnus; si enim deus non uidetur, equomodo autem deus iustitia hominis utatur, intellectu facile est. si enim iustus fuerit homo, accepta immortalitate in aeternum deo seruiet. omnes autem non nisi ad iustitiam nasci cum philosophi ueteres tum etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibus sed omnium inqu
Abbreviated transcription (Latin):
Unc de sacrificio ip̃o pauca dicamus. Ebur inquit. Plato nõ
castum donum deo. Quidergo picta se et tecta preciosa imo uõ
nõ castum donum deo. quicquid corrumpi quicquid surripi potest.
Sed si hoc uidit non oportere uiuenti offerri aliquid. quod sit ex
mortuo corpore. cur illud nõ uidit debere incorporali corporale s¬
munius offerri: quanto melius et uberius seneca: Uultis ne nos ĩꝗt
deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum
amicum et semper inproximo. nõ imolationib et sanguine multo
colendum: Que enim extrucidatione ĩ merentium uoluptas est: S
mente plura bono honestoq proposito nõ templa illi conoęstis in al¬
titudinẽ saxis extruendis sunt insuo cuiq consectandus est pectore
Uestes igitur et gemias. et cetera que hñtur inprecio siquis putat
deo cara is plane quid sit deus nescit cui putat uoluptat esse eas
res. quas etiam homo si compserit: iure laudabitur. Quid ergo ca¬

Expanded text:
unc de sacrificio ipso pauca dicamus. ebur inquit Plato non castum donum deo. quid ergo? picta scilicet et texta pretiosa? immo uero non castum donum deo quidquid corrumpi, quidquid subripi potest. sed sicut hoc uidit, non oportere uiuenti offerri aliquid quod sit ex mortuo corpore, cur illud non uidit, non debere incorporali corporale munus offerri? quanto melius et uerius Seneca uultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum, amicum et semper in proximo, non immo lationibus nec sanguine multo colendum — quae enim ei trucidatione immerentium uoluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque proposito? non templa illi congestis in altitudinem saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. uestes igitur et gemmas et cetera quae habentur in pretio si quis putat deo cara, is plane quid sit deus nescit: cui putat uoluptati esse eas res quas etiam homo si contempserit, iure laudabitur. quid ergo ca
Abbreviated transcription (Latin):
abest er sexus ioitur fomitinus indis auitẽ uigertius et so¬
põt ira eni res rerti seꝗtuꝵ ut hc ulti̾a necesse esi confiteti.
eed no illudq dem clissoluet aliquis exdͥuob sexbus alter
fortiot est. alter infirmior. Robustiores orum mares sunt so¬
mnine imnbecilioros irnbecilitas aũt nõ cadit indeũ etꝑ nec
ferineus sexus. huic additur subioris argutnẽt extrema

Expanded text:
abest, et sexus igitur femininus. in diis autem uidemus et feabest, et sexus igitur femininus. in diis autem uidemus et fepotest. ita enim res rem sequitur, ut haec ultima necesse sit confiteri. sed ne illud quidem dissoluet aliquis: ex duobus sexibus alter fortior est, alter infirmior; robustiores minae imbecilliores. Imbecillitas autem non cadit in deum; ergo nec femineus sexus. Huic additur superioris argumenti extrema
Abbreviated transcription (Latin):
pia fabulam :itposuit an imꝑauit ius itiũ liberorũ : An
ratidem ill: uenit ĩ mentẽ ab alio expectes alteri quor fece¬
ris et timet nequis sibi faciat qđ ip̃e Saturno: At isti qui eos
asserunt iudeãt quõ respondeanit huic argumẽto quod inst¬
remus. Si duo sunt sexus deorũ sequitur cõcubitus si cocũt
et domos hẽant necesse est.Nec enum carent uirture ac pudo¬
re in hoc pronuscue aut inꝑoatulo faciant sirut itiuta facẽ
uidemus animalia si ddomoshẽnt. Corisequẽs est. nt urbes
heant et quidẽ auctore nasone qui ait plebs hĩtat diuersa
locis afronte potentes. Cilicole clariq suos posuere penates. Si
habent urbes. et ꝯgrosigitur habebunt. Iam quis tiõ uideat
qr ie saquãtur: arate illos: et colere. quod uictus causatit. Em
mortales sunt quod argurnentũ retrouersũ: dera ualet. Si
ꝯdem̃. Si domib carent ergo et cẽcubitu. si cẽcubitus ab bus

Expanded text:
pia fibulam imposuit? an impetravit jus trium liberorum? an pia fibulam imposuit? an impetravit jus trium liberorum? an tandem illi venit in mentem: Ab alio expectes, alteri quod feceris, et timet, ne quis sibi faciat, quod ipse Saturno? » At isti, qui deos asserunt, videant quomodo respondeant huic argumento quod inferemus: Si duo sunt sexus deorum, sequitur concubitus; et si coeunt, et domos habeant necesse est, nec enim carent virtute ac pudore, ut hoc promiscue aut in propatulo faciant, sicut muta videmus facere animalia. Si domos habent, consequens est ut et urbes habeant, et quidem auctore Nasone qui ait: Plebs hlocis, a fronte potentes caelicolae clarique suos posuere penates. si habent urbes, et agros igitur habebunt. iam quis non uideat quae sequantur? arare illos et colere, quod uictus causa fit: ergo mortales sunt. quod argumentum retrouersus idem ualet. si e ne domos quidem, si domibus carent, ergo et concubitu, si concubitus ab iis
Abbreviated transcription (Latin):
et louis esse filios dicunt: et ceterorũ deorum.Hascũtur ergo et
quottidie ꝗdem dii noui. Hec eni uincũtur ab honũb fecũdita¬
te.lgitur deorum inũabiliũ plena sunt ortũa nullo scilicet mo¬
riente. Nam cuti hominũ ius icredibilis tiumerus sit ĩ esti ãbilis
quos tatt̃ sicut nascũtur mori necesse est. & uid deorũ osse tanidẽ
puternus qui tot seculis nat sunt ĩ mortalesq manserũt: Cur
enpo ranti pauci colũtut nisi forte arbit amiur nõ generandi cã
seq tantũ modo capiende uoluptatis. duos esse sexus deorũ. et
eros exertere que homũculos et facere et patipudet: Cu uõ
dicãtut aliqui ex aliquib tian cõsequens est ut semꝑ nascã¬
tur siquidẽ aliquãdo suns nati uelsi aliquado nasci desie
ergo: diot quare apud poetas salacissimus iupiter delierit
liheros tollere Uerum sexagenanius factus est: et illi lex pa¬

Expanded text:
et Jovis esse filios dicunt, et caeterorum deorum. Nascuntur ergo et et Jovis esse filios dicunt, et caeterorum deorum. Nascuntur ergo et quotidie quidem dii novi, nec enim vincuntur ab hominibus fecunditate. Igitur deorum innumerabilium plena sunt omnia, nullo scilicet moriente. Nam cum hominum vis incredibilis, numerus sit inaestimabilis, quos tamen, sicuti nascuntur, mori necesse est; quid deorum esse tandem putemus, qui tot saeculis nati sunt, immortalesque manserunt? Cur ergo tam pauci coluntur? nisi forte arbitramur, non generandi causa, sed tantummodo capiendae voluptatis duos esse sexus deorum; et ea exercere, quae homunculos et facere et pati pudet. Cum vero dicantur aliqui ex aliquibus nati, consequens est, ut semper nascantur; siquidem aliquando sunt nati: vel, si aliquando nasci desier « Quid ergo est, inquit, quare apud poetas salacissimus Jupiter desierit liberos tollere? Utrum sexagenarius factus est, et illi lex Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Oteram his que retuli esse conteniiis: sed supsimt ad huc mł¬
ta suscepto oꝑi necessaria.Nam ꝙͣ̃uis ip̃o religionũ capite
destructo uniuersa sustulerim. libet ram̃ prosequĩ cetera et redar¬
guere plenius inueteratã psiasionẽ ut tandem homines suorũ
pudeat: ac penite at errorum. Magnũ hoc opus: et homĩe dignũ
Sreͥgionũ animos nodis exoluere p̾go ut ait lucretuis. Quĩ quidẽ
hox efficere nõ poterat: quia nhil ueri afferebat. Hostrũ est hoc offi¬
cium qui et uerum deũ asserimus et falsos refutamus. Illi ergo
qui portas finxisse de diis fabulas opinãtur: deas feminas et ẽẽ cre¬¬
dirit: et colunt reuoluũtur imprudẽtes ad id quod negauerãt: coire
illos ac parere. Hec enum fieri põt: quin duo sexiis generãdi causa
sint instiuiti. Recepta uõ sexuũ diuersitate nõ intelligũt cõsequens s¬
eẽ: ut concipiãt. quod indeũ cadere nõ põt. sedut istĩ putant. Ilam

Expanded text:
oteram iis, quae retuli, esse contentus; sed supersunt adhuc multa suscepto operi necessaria. Nam quam vis ipso religionum capite destructo, universa sustulerim, libet tamen prosequi caetera, et redarguere plenius inveteratam persuasionem, ut tandem homines suorum pudeat ac poeniteat errorum. Magnum hoc opus, et homine dignum. Relligionum animos nodis exsolvere pergo, ut ait Lucretius, qui quidem hoc efficere non poterat, quia nihil veri afferebat. Nostrum est hoc officium, qui et verum Deum asserimus, et falsos refutamus. Illi ergo, qui poetas finxisse de diis fabulas opinantur, et deas feminas et esse credunt et colunt, revolvuntur imprudentes ad id quod negaverant, coire illos, ac parere. Nec enim fieri potest, quin duo sexus generandi causa sint instituti. Recepta vero sexuum diversitate, non intelligunt consequens esse, ut concipiant: quod in Deum cadere non potest. Sed sit ut isti putant; nam
Abbreviated transcription (Latin):
deus. Ile legis huius inuentor: disseptator: sator.cui qui non
pebit. ip̃e se fugiet ac nãm hominis asꝑnatus. hoc ipo luet ma¬
ximas penas. etiã si cetera supplitia que putantur effugerit
quo sacramentũ dei sciens tam significanter enarrare legemi
dei posset.ꝙ illam horo lotge aueritanis notita remotꝰ expssut
Etgo uõ eos qui uera imprudentes loquũtur: sic hñdos puto tãq̃ q
diuinent spiritu aliquo instincti.Quod si ut legis sancte uim
ronemq ꝑuidit ita illud quoq scisset aut explicasset ĩꝗb
preceptis lex ip̃a consisteret nõ pħi functus fuisset officiõ s
prophe. Quod qr facere ille nõ poterat nobis faciendum est
quib ip̃a lex tradita est ab illo imo magistro et imꝑatore
omnium deo.

Expanded text:
Deus, iDeus, iparebit, ipse se fugiet ac naturam hominis aspernatus hoc ipso luet maximas  poenas, etiamsi cetera supplicia quae putantur effugerit. quis sacramentum dei sciens tam significanter eDarrare legem dei posset quam illam homo longe a ueritatis notitia remotus expressit? ego uero eos qui uera inprudentes loquuntur sic habendos puto, tamquam diuinent spiritu aliquo instincti. quodsi ut legis sanctae uim rationemque peruidit, ita illut quoque scisset aut explicasset, in quibus praeceptis lex ipsa consisteret, non philosophi functus fuisset officio, sed prophetae. quod quia facere ille non poterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex tradita est ab illo uno magistro et imperatore omnium deo.
Abbreviated transcription (Latin):
reget sic gubernabit: ut ad sũmum sap̃ie uirtutisq portũ si ne
ullo errore ꝑducat. Suscipienda igitur dei lex est. que nos ad hoc
iter dirigat: illa sarita. illa celestis quã Marcus tullius inlibro de
re .pi. tercio pene diuina uoce depinxit.Cuius ego ne plura dicer̃
uerba subieci. Est quidẽ uera lex recta ratio nãture congruens
diffusa in omẽs constans sempiterna. que uocet ad offeciũ iubedo
uetando afraude detrahat. Que tam̃ neque probos frustra
iubet aut uetat: nec improbos iubendo. aut uetando mouet. huuic¬
tota abrogari põt. Nec uõ aut ꝑsenatũ. aut ꝑ populum solui hac
legȩ possumus neq est querendus explanator aut interpres eius.
Nec erit alia lex rome alia athenis. alia nũc. alia post hac S
et omẽs gentes om̃ĩ tempore una lex. et sempiter et ĩmutabibgꝰ
conimebit. Unusq erit cõis qi magister et impator omnium

Expanded text:
reget, sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine reget, sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine ullo errore perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sancta, illa caelestis, quam Marcus Tullius in libro de re publica tertio paene diuina uoce depinxit: cuius ego, ne plura dicerem, uerba subieci. est quidem uera lei recta ratio, naturae congruens, diffusa in omnis, constans, sempiterna, quae uocet ad officium iubendo, uetando a fraude deterreat, quae tamen neque probos frustra iubet aut uetat nec ie tota abrogari potest; nec vero aut per senatum aut per populum solvi hac lege possumus, neque est querendus explanator aut interpres eius; 31 nec erit alia lex Rome, alia Athenis, alia nunc, alia posthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et immutabilis continebit; uniuscuiusque erit comunis quasi magister et imperator omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Ec est uia quam pħi quetũt sed ideo nõ inueniũt. quia ĩ
terra pocius ubi apparere non põt querunt. Erratit ergo
Niesut ĩman magno nec quo ferantur intelligũt qr nec uiam
cernunt. nec ducem sequũtur ullum. Eadem nãq rõne hac̾
uite uiam queri oportet qua in alto iter nauib queritur. que:
nisi aliquod celi lumen obseruent incitis cursibus uagantur.
Quisquis autẽ rectũ iter uite renere nititur nõ terrã debet a¬¬
spicere. sedcelum et ut aꝑtius loquar nõ hominẽ sequi debet
sed deum nõ his terresttibus simulacris sed deo seruire celesti
nõ ad corpus referre omĩa sed ad mentẽ nõ huic uite dare
oꝑam sed eterne. Itaq si oculos incelum semꝑ intendas. et solẽ
qr oritur obserues eũq habeas uite ꝙ tiauigii ducẽ sua sporite
inuiam pedes dirigẽtur: et illud celeste lumen quod sanis mẽti¬
bus multo clarior sol est ꝙͣ hic quẽ carne mortali uidemus sic

Expanded text:
sophi quaerunt: sed ideo non inveniunt, quia in terra potius, ubi apparere non potest, quaerunt. Errant ergo velut in mari magno, nec quo ferantur intelligunt, quia nec viam cernunt, nec ducem sequuntur ullum. Eadem namque ratione hanc vitae viam quaeri oportet, qua in alto iter navibus quaeritur; quae nisi aliquod coeli lumen observent, incertis cursibus vagantur. Quisquis autem rectum iter viae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed coelum: et ut apertius loquar non hominem sequi debet, sed Deum; non his terrestribus simulacris, sed Deo servire coelesti; non ad corpus referre omoperam, sed aeternae. itaque si oculos in caelum semper intendas et solem qua oritur observes eumque habeas uitae quasi nauigii ducem, sua sponte in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol est quam hic quem carne mortali uidemus, sic
Abbreviated transcription (Latin):
qi prima untutis elementa tradamus quođd est infimum
sed tanq docendum suscepinus. eum qui apud illos iam ꝑfe¬
ctus uideatur. Manentibus enim preceptes eorum que solent
ad prohitatẽ recte dare ignota illis supstruemus ad ꝑficiẽdã
consumandãq iustitiã quam nõ tenent. Ea uero que pos¬
sunt cum illis esse comunia preterituitã nequid ab his ui-¬
dear mutuari quorut errores coarguere. atq apite decreue¬
rim.

Expanded text:
quasi prima virtutis elementa tradamus, quod est infinitum: quasi prima virtutis elementa tradamus, quod est infinitum: sed tanquam docendum susceperimus eum, qui apud illos jam perfectus esse videatur. Manentibus enim praeceptis eorum, quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus, ad perficiendam consummandamque justitiam, quam non tenent. Ea vero, quae possunt cum illis esse communia, praetermittam; ne quid ab iis videar mutuari, quorum errores coarguere atque aperire decreverim.
Abbreviated transcription (Latin):
colentis. se ip̃am deo ĩmaculatã uictimã sistit. Id aũt ipsum
qũo consequendũ. quõ prestandũ sit docebit huius libri di-¬
sputatio. Hihil enimtam preclarum homĩq conueniẽs potest :¬
osse ꝗ erudire homines ad iusticiã. Apud Ciceroriẽ Catulus
in hortensio pħiam tebus om̃ibus preferens male se dicit uel
unũ ꝑuum de officiõ libellũ quam longam oratiotiẽ pro se¬
dicioso homine Cornelio.Que srĩta nõ unq Catuli qui illud Ø¬
fortasse nõ dixit. Sed Ciceronis est putando qui scripsit. Cre¬
do ut libros quos de officiis erat seripturus cõmetdaret ĩquib
ip̃is nihil esse testatur: in ortũ pħis melius et frutuosius quẽ
precepta uite dare. Quod si hoc illi faciunt quibus nõ est ueri¬
tas cognita ꝙrio magis nos facete debemus qui adro erudiꝰ et
illuminati possimus uera ꝑcipe. Hec tartiensic docebitnius ut

Expanded text:
colentis seipsam Deo immaculatam victimam sistit. Id autem ipsum colentis seipsam Deo immaculatam victimam sistit. Id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit hujus libri disputatio. Nihil enim tam praeclarum, hominique conveniens potest equam erudire homines ad justitiam. Apud Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens, malle se dicit vel unum parvum de Officio libellum, quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. Quae sententia non utique Catuli, qui fortasse illud non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit. Credo, ut libros, quos de Officiis erat scripturus, commendaret: in quibus ipsis, nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosius, quam praecepta vitae dare. Quod si hoc illi faciunt, quibus non est veritas cognita; quanto magis nos facere debemus, qui a Deo eruditi et illuminati possumus vera praecipere? Nec tamen sic docebimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
esse q ex ip̃o ritu qui est totus eterra. Quid enum celestis ĩse boni
põt here pecudum sanguis effusus quo aras inquinãt: Nisi for¬
te deos existimant eo uesci quod homĩes asꝑnãtur aitingȩre et
quisquis illis hanc saginam prestiterit. quãuis ille grossator
adulter ueneficiis paricida sit beatus ac felix erĩt. hunc dili¬
gunt hunc tuẽtur huic ornĩa que optauerit prestant. Meri¬
to ergo ꝑsius huiusmodi suꝑstitiones suo more deridet. Qua
tu inquit mercede deorum emeris auriculas: pulmone et
lactibus unctis. Sentiebat d non carne opus esse ad placan¬
dam celestiũ maiestatẽ. sed mente sancta. et iusto animo et
pectore. ut ip̃e ait quod naturali sit honestate generosũ. hec
est religio e celestis nõ que constat exrebus corruptis sed que
uittutibus ãni qui oritur ecelo. hic uerus est cultus ĩquo mẽs

Expanded text:
esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus, quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo uesci quod homines aspernantur attingere. et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamuis ille grassator adulter ueneficus parricida sit, beatus ac felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi superstitiones suo more deridet: qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? sentiebat uidelicet non carne opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naest religio coelestis, non quae constat ex rebus corruptis, sed quae virtutibus animi, qui oritur e coelo. Hic verus est cultus, in quo mens
Abbreviated transcription (Latin):
est: qui et autori. et datori lumĩs candelarum aut cerarum
lumen offert pio lignẽ munẽ: Aliud uõ atiobis exigit lumẽ
et quidem nõ fimidũ sed ut ait poeta liquidũ: atq clarũ
mentis .s. prog ter quod apoetis photos nuncupãtur quoł ex¬
hibere non põt nisi qui deum agnouerit. Illorum aut̃ dii
qui terreni sunt egent lumibus ne in tenebris sint. Quoꝵ
cultores. ꝗr celeste nihil sapiũt etiã religiones quib deser¬
uiunt ad terrã reuocant. In eo autẽ lumĩe opus est ꝗr rõ
eius et natura tenebrosa est.Itaq diis nõ celestẽ sensũ. sed
humanũ pocius aitribuũt.Ideoq illis necessania et grata cre¬
dunt esse que nobis quib aut exurientib opus est cibo at
sitientib potu aut ueste algentib aut cum sol decesserit
lumĩe ut uidere possimus. Hullis igitur ex rebus tam pro¬
bari et intelligi põt deos istos curti aliqñ uixerit mortuos

Expanded text:
est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigit lumen et quidem non fumidum, sed, ut ait poeta, liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis Ϟω̃τες nuncupamur: quod exhibere non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando uixerint, mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
tero adhuc corpore obuoluti sensu cape nõ possumusiam se
cum his officiis in aĩalibus stultissimos esse cognoscant: uel
si celeste lumen. quod dicimus solem cõtemplari uelĩt iam
sentient: ꝙ nõ indi geat lucernis eorum deus qui ip̃e ĩ usu
hominis tam claram tam candidã lucem dedit et tamen
cum intam paruo circulo qui propter longĩquitatẽ nõ am¬¬
plius. q humani capitis uidetur hr̃e meñsurã. tm̃ si fulgo¬
ris ut eum mortaliũ luminũ acies nõ que at contueri. et si
paulisper intenderis hebetatos & ulos caligo ac tenebre con¬
sequãtur quid tandem luminis quid claritatis. apd ip̃m
deum penes quẽ nulla nox est esse arbitremur: qui hanc
lucem sic moderatus est. ut neq nimio fulgore neq calore
uehemẽti noceret aĩ antibus: tanq istarum rerum dedit ei
quantũq mortalia corpora pati possent: aut frugũ matu.¬
ritas postularet: Num igitur menius sue compos putandus

Expanded text:
terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lumen, quod dicimus solem, contemplari velint, jam sentient quam non indigeat lucernis eorum Deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam parvo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis videtur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri; et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur: quid tandem luminis, quid claritatis apud ipsum Deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore, neque calore vehementi noceret animantibus; tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent, aut frugum maturitas po
Abbreviated transcription (Latin):
Insidiantur abiutant. Hihil deniq moderati aut perisi habẽt
dum mõ auro coruscent argetito. ꝯẽmis uestibi .s. fulgeãt. auidis¬
simo uentri opes suggęrant̃ stipatĩ familiarũ gregibus ꝑdõmitũ
populũ semꝑ incedant. Sic additi et seruientes uoluptorib. uim
uigorẽq mentis eximguũt et cum uiue̾ se maxime putant ad
mortẽ concitatissime proꝑant.Ham sicut insecurdo libro do¬
cuimus celi rõ in animo terra aut ĩ corpore est qui bor a negligũt
animi corporis appetunt intenebris ac morte uersantur que
sunt terre atq corporis. quia uita et lumen de celo est: Cuiꝰ qm̃
diuinarum cadem miseros: ubiq cecitas premit. Sicut enim
sit qui uerus deus ita qui sit uerus cultus ignorat.
profundunt uina tanq sicieriti accedunt lumina ue¬
Plut intenebris agenti. Quod si suspican aut ꝑcipe animo x¬
possent. que sint bona illa celestia quorum magnitudinem

Expanded text:
insidiantur abiurant, nihil i denique moderati aut pensi habent, insidiantur abiurant, nihil i denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento gemmis uestibus fulgeant, auidissimo uentri opes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. sic aaaicti et sermentes uoiuptatibus mm uigoremque mentis extinguunt et cum uiuere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. nam sicut in secundo libro docuimus, caeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpetunt, in tenebris ac morte uersantur, quae sunt terrae atque corporis, quia uita et lumen a caelo est. cuius quodivinarum. Eadem miseros ubique caecitas premit: sicut enim qui sit verus Deus, ita qui sit verus cultus, ignorantprofundunt vina, tanquam sitienti; accendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut percipere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
teris uini profusione madefecerint. Quin enam sacras dapos
apparant. et exquisitas epulas: qi aliud inde libatur Offerunt
quicꝗd aspecturarum quicquid ope aut odore preciosum et
hec grata esse diis suis nõ ex aliqua diuinitatis rõne quã nesciũt
seđ exsuis cupiditatib iudicant nec ititelligunt terretus opib
deum nõ indigere. Hihil enim sapiunt nisi terrã bonaq et ma¬
la soluis corporis sensu ac uoluptate perpetidũt huius arbitriõ
ut religionẽ ponderant sic tocius uite sue acto disponũt et qm̃
se sem̃el aceli contẽplatione auerterint sensumq illum celestẽ
corpori manicipauerũt: libidinib frena ꝑmiitunt tarq se cum
ablaturi uoluptatẽ quã momẽtis om̃ibus cape fostinãt cum ani¬
mus mirusterio corporis nõ corpiis ministerio animi uti debeat
lidem maximũ bonum iudicant opos quos si bonis urribus asse¬
qui nõ possunt malis assequũtur fraudãtur: rapiunt: spoliãt.

Expanded text:
teris uini profusione madefecerint. quin etiam sacras dapes teris uini profusione madefecerint. quin etiam sacras dapes apparant et exquisitas epulas quasi aliquid inde libaturis offerunt. quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut odore pretiosum est, haec grata esse diis suis non ex aliqua diuinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus iudicant nec intellegunt terrenis opibus deum non indigere. nihil enim sapiunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponderant, sic totius uitae suae acta disponunt. et quoniam se semel a caeli contemplatione auerterunt sensumque illum caelestem corpori mancipauerunt, libidinibus frena permittunt tamquam secum ablaturi uoluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. idem maximum bonum iudicant opes: quas si bonis artibus adsequi non possunt, malis adsecuntur. fraudant rapiunt spoliant
Abbreviated transcription (Latin):
neris diuino spiritu instruente
ac suffragante ip̃a ueritate cõ¬
pleuimus cuius afferende atq
illustrande cãm mihi et
scientiam et fidem ip̃e dominus
nr̃ imposuit sine quo nec sc̃iri
quicqͣ põt nec explicari. Uenio
nuc̃ ad id quođ est sũmus opis
huius et maximũ ut doce am¬
quo riti quo ue sacrificio deunt coli oporteat. Id enim est homĩis
officium in eoq solo sũma rerum et om̃is beate uite ratio consi¬
stit qñ quidem preterea functi et inspirati ab eo sumus. non ut
celum uidetemus. et solem quod anaxagoras putauit: seđ ut ar
tificem solis. et celi deum pura et integra mente mente coleremꝰ.
Nihil enim sancta et ĩ singularis illa maiestas aliud ab homĩe desi¬
derat.qͣ solam innocentiã. quã si quis obtulerit deo satis pie sa¬
tis religiose litauit homines autẽ neglecta iustita: cum sint õĩb
Fagiciis aut sceleribus inquinati religiosos se putant. si templa et
aras hosttarum sanguine cruetitauerent si focos odorati ac ue¬

Expanded text:
muneris diuino spiritu instruente ac suffragante ipsa ueritate conpleuimus: cuius adserendae atque inlustrandae causam mihi et scientia et fides et ipse dominus noster inposuit, sine quo nec sciri quicquam potest nec explicari. uenio nunc ad id quod est summum operis huius et maximuquo ritu, quove sacrificio Deum coli oporteat. Id enim est hominis officium, in eoque solo summa rerum, et omnis beatae vitae ratio consistit: quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut coelum videremus et sotificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleremus.nihil enim sancta et singularis illa maiestas aliut ab homine desiderat quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit deo, satis pie, satis religiose litabit. omnes autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentauerint, si focos odorati ac ue
Abbreviated transcription (Latin):
dei cette illud fieri non põt ut in hoc uelmuta plus sapi¬
ant uelhumana natura desipiat. cum homini ob sapĩa.
et cuncta que spirant. et omnis rerum natura subiecta
sint. Quare si ratio. siuis hominis hoc precellit. et suꝑat
ceteras animantes quod solus noticiam dei capit appet¬

Expanded text:
dei, certe illud fieri non potest ut in hoc uel muta plus sapidei, certe illud fieri non potest ut in hoc uel muta plus sapiant uel humana natura desipiat, cum homini ob sapientiam et cuncta quae spirant et omnis rerum natura subiecta sit. quare si ratio, si uis hominis hoc praecellit et superat ceteras animantes, quod solus notitiam dei capit, app
Abbreviated transcription (Latin):
cerent nisi messet illis intelligentia et cogitatio. Alia prouidẽt
infuturum ut ingentem formice farris aceruum. coportãt
hiemis memores estate laborem. experiuntur. et iminediũ¬
quesita reponunt. longum est si exequi uelim que asin¬
ꝯulis generis animalium fieri soleant: humane sollercie
simillima. Quod si borum omnium que ascribi honũ
solerit in multis quoq deprehenditur similitudo. appet
solam esse religionem. cuius ĩmutis uel brutis. nec uesti¬¬
ꝗium aliquod nec ulla suspitio inueniri põt. Religiotus
est propriã iustitia que nullum aliud animal attĩgit.
Homo enim solus impetat. cetera sibi conciliata sunt.
Iustitie autem dei cultus ascribitur. quem qui non susci¬
pit hic a natura hominis alienus uitam pecudum sub
humana specie uiuet. Cum uero aceteris animalib hoc
pene solo differamus quod soli omnium: diuinam ui
potestatẽq sentimus in illis autem nullus sit intellectus

Expanded text:
 nisi inesset illis intellegentia et cogitatio. alia prouident  nisi inesset illis intellegentia et cogitatio. alia prouident in futurum, ut ingentem formicae farris aceruum cum populant hiemis memores tquaesita reponunt. longum est si exsequi uelim quae a singulis generibus animalium fieri soleant humanae sollertiae simillima. quod si horum omnium quae adscribi homini solent, in mutis quoque deprehenditur similitudo, apparet solam esse religionem cuius in mutis nec uestigium aliquod nec ulla suspicio inueniri potest. religionis est propria iustitia, quae nullum aliud animal attingit. homo enim solus inpertit, cetera sibi conciliata sunt. iustitiae autem dei cultus adscribitur: quem qui non suscipit, hic a natura hominis alienus uitam pecudum sub humana specie uiuet. cum uero a ceteris animalibus hoc paene solo differamus, quod soli omnium diuinam uim potestatemque sentimus, in illis autem nullus sit intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
nem quod habeat aliquam noticiam dei.solus enim sapĩa
instructus est ut teligionemsolus intelligat. et hec est hõis
atq mutorum uel precipua uel sola distantia.Nam cer̾a
que uidentur esse homini propria. et si non sunt talia
ĩmutis: tamen siłia uideri possunt. Prop̾ius homini ser¬
mo est tamen et in illis quedam similitudo sermonis
illis fortasse nr̃e sed ipsis qui se intelligunt uerba sunt. De¬
niq inomni affectu certas uoces notas exprimunt: ꝗhus
habitum metitis ostendant. Risus quoq est homini pro¬
prius: et tamen uidemus in aliis animalibus: quedam
signa leticie. cum ad lusum gestiunt aures demulcẽt.
rictum contrahunt. frontem serenant. oculos in lasciuiã
resoluunt. Quid tam homini proprium quam ratio
et prouidentia futuri: At qui sunt animalia que latu¬
bulis suis diuersos et plures exitus pandant. ut si quod
periculum ineydemt fuga pateat obsessis. Q uod nõ fa¬¬

Expanded text:
nem quod habeat notitiam aliquam dei. solus enim sapientia nem quod habeat notitiam aliquam dei. solus enim sapientia instructus est, ut religionem solus intellegat, et haec est hominis atque mutorum uel praecipua uel sola distantia. nam cetera quae uidentur esse homini propria, etsi non sunt talia in mutis, tamen similia uideri possunt. proprius est homini sermo, est tamen et in illis quaedam similitudo sermonis. et illis fortasse nostrae, sed ipsis quia se intellegunt, uerba sunt. denique in omni adfectu certas uoces notis exprimunt quibus habitum mentis ostendant. risus quoque est homini proprius et tamen uidemus in aliis animalibus quaedam signa laetitiae, cum ad lusum gestiunt, aures demulcent, rictum contrahunt, frontem serenant, oculos in lasciuiam resoluunt. quid tam homini proprium quam ratio et prouidentia futuri? atquin sunt animalia quae latibulis suis diuersos et plures exitus pandant, ut si quod periculum inciderit, fuga pateat obsessis: quod non fac
Abbreviated transcription (Latin):
Um sepe pħy per ignorantiam ueritatis a rõne deseri ciu¬
erint atq inerrores inciderint in extricabiles id etum
oler his euenire quod uiatori uiam nescienti et non fatenti
se ignorare ut uagetut: dum ꝑcutictam obiuos erubescit illud
ramen nullus pħyus asseruit unquamlion nibil intei ho¬
cto statu. ore sublimi ad contemplationem mundi excita¬
tus confert cum deo uultum et rationem rõ cognoscit.
Propterea nullum est animalut ait Cicero pretet homi
se ex interuallo uident: gratulandi officium uoce decłant¬
equauit quod faciunt quidam imperiti arq ipsis pecudibus
homine nephas est. Quis enim tam in doctus ut nesciatur
quis tam imprudens ut non sentiat inesse aliquid in hoĩe
diuini: Nondum uenio ad uirtutes animi. et ingenii quib
homini festa cognatõ est. Non ne ipsius corporis status figu¬
ra declarat: non esse cum mutis pecudibus equales: Illarũ
natura in humum pabulumq prostrata est nec hẽt ꝗcq̃¬

Expanded text:
sophi per ignorantiam ueritatis a ratione desciuerint atque in errores inciderint inextricabiles — id enim solet his euenire quod uiatori uiam nescienti et non fatenti se ignorare, ut uagetur, dum percontari obuios erubescit —, illud tamen nullus philosophus adseruit umquam, nihil inter hocto statu, ore sublimi ad contemplationem mundi excitatus confert cum deo uultum et rationem ratio cognoscit. propterea nullum est animal, ut ait Cicero, praeter homise ex interuallo uident, gratulandi officium uoce declaequauit: quod faciunt M quidam inperiti atque ipsis pecudibus homine fas non est. quis enim tam indoctus ut nesciat, quis tam inprudens ut non sentiat inesse aliquid in homine diuini? nondum uenio ad uirtutes animi et ingenii, quibus homini cum deo manifesta cognatio est: nonne ipsius corporis status et oris figura declarat non esse nos cum mutis pecudibus aequales? illarum natura in humum pabulumque prostrata est nec habet q
Abbreviated transcription (Latin):
cuto ad suppliciũ dixerat ideoq ludos instaurari oportere &đ
cum nȩglexisset eodem die filiũ ꝑdidisse ip̃o autẽ graui morbo
esse orreptus. et crm rursus eatidem ittiaginẽ cẽrieret querẽ¬
teni satis ne peniarũ pro neglecto inpio põpendisset legica de¬
latus ad consules et om̃: re insenatu exposita recepisse orporis
firmitatẽ siusq pedib domũ redisse. Illud quoq somniũ nõ
minonis ad mirationis fuit quo Celat Augustus dicitur essi seruatꝰ.
Nam cum bello ciuili brutiatio implicitus graui morbo absmere
prelio statuisset medico eius arrono minerue spẽs obuersata est.x
monenis ne propter corporis imbecilitatẽ castris se Cesar continẽt.
Itaq in ane lectica ꝑlatus est et eodem die abruto castra capta
sunt. Multa preteres possunt similia exempla proferri.Sed ue¬
reor ne si fuero ĩpropositione rerum contrariarũ diutius ĩmora¬

Expanded text:
circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod cum ille neclexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem graui morbo esse correptus; et cum rursus eandem imaginem cerneret quaerentem satisne poenarum pro neclecto imperio pependisset, lectica delatus ad consules et omni re m senatu exposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirationis fuit quo Caesar Augustus dicitur esse seruatus. nam cum bello ciuili Brutiano inplicitus graui morbo abstinere proelio statuisset, medico eius Artorio Mineruae species obuersata est monens, ne propter corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret. itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. capta sunt. multa practerea. possunt similia exempla proferri, sed uereor ne si fuero in propositione rerum contrariarum diutius inmora
Abbreviated transcription (Latin):
est. prefectus etiam .Ni. Antonii turillius tutullius cum apud cohosØ
cuerso esculopi luco classem fecisset: eodera postes loco atriilitib Ce¬
saris interfectus est. his exemplis adiutigitur pitibusquii subata ex
thesauro proserpine locrensis pecuniã naufragiĩ fecit ac uicini is dec
lutorbus illisus est ut tiihil preter cam pecitiiã incolur en repi¬
retur. Ceres quoq milesia multũ sibi apud homĩes ueneratiot is
adiecit. Namcum ab Mlexandto capta ciuitas esset ac milites ad
eam spoliandã irrupissent: oculos omniũ repetite obiectus fulgo¬
ignis extinxit. reꝑiuntur et̃ somnia que uim deorũ uideatitur
ostendere Tiberio nãq: Aitinio homitii plebeio ꝑquieũ ob uersa¬
tus esse iupiter dicitur. et precepisse. ut corisulib ot senauitiũ¬
naret ludis cirtensib proximis presultotẽ sibi displicuisse qđ
Antonius maximus quidã uerberatũ seruũ subfuita medio

Expanded text:
est. praefectus diam Marci Antonii Turullius cum aput Coos est. praefectus diam Marci Antonii Turullius cum aput Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris interfectus est. his exemplis adiungitur Pyrrhus, qui sublata cx thensauro Proserpinae Locrensis pecunia naufragium fecit ac uicinis deae litoribus inlisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor exstinxit. rppehuntur etiam somnia quae uim deorum uideantur ostendere. Tiberio namque Atinio homini plebeio per quietem obuersatus esse Iuppiter dicitur et praecepisse, ut consulibus et senatui nuntiaret ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Autronius Maximus quidam uerberatum seruum sub furca medio