comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se est: & idõ merita astruenda sunt nefatum sit consequens si
merica non sunt. fato baptizantur. fato intrant in regnũ dĩ
bariuili. quorum bona merita nulla sunt: & rursus fato non
baptirantur. fato non intrant in regnũ dĩ paruuli: quorum
nala merita nulla sunt. Ecce pusilli qui fari nequeunt: uos
bous assertores fati esse conuncunt. Nos autem cũ uiciatȩ
igius mala merita esse dicamus. grã dicimus intrare paruulũ
in regnum dĩ qm̃ bonus est ds̃. & alium merito non intrart qn
iustus est dñs & in neutro esse fatum. qm̃ quod uult facts
Sed cum sciamus abeo cui miscđiam & uidicium fideli uoe
liberari. cur istum potius quam illũ dampn& aut liberet. ir
qui sumus qui respondeamus dõ. Nunquid dicit figmencui
ei quise finxit. quare sic me fecisti: Annon hab& potestato
riusse se existun&. tanquam inculpata natura. Idõ non

Expanded text:
se est, et ideo merita astruenda sunt, ne fatum sit consequens, si se est, et ideo merita astruenda sunt, ne fatum sit consequens, si merita non sunt: fato baptizantur, fato intrant in regnum Dei parvuli, quorum bona merita nulla sunt; et rursus, fato non baptizantur, fato non intrant in regnum Dei parvuli, quorum mala merita nulla sunt. Ecce pusilli qui fari nequeunt, vos potius assertores fati esse convincunt. Nos autem cum vitiatae originis mala merita esse dicamus, gratia dicimus intrare parvulum in regnum Dei, quoniam bonus est Deus; et alium merito non intrare, quoniam justus est Deus; et in neutro esse fatum, quoniam quod vult facit Deus. Sed cum sciamus ab eo, cui misericordiam et judicium fideli voce m misericordiam liberari; cur istum potius quam illum damnet aut liberet, nos qui sumus qui respondeamus Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatemeruisse se existimet tanquam inculpata natura: ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
inmaioribus & in minoribus ds̃ uelit alteri . & nolit alteri sub
uenire. dum tamen certum & in mobile teneamus non esse
iniquitatẽ apud dm̃. qua quẽquam sine malis meritis dãp¬
n&. & esse bonitatem apud dm̃ qua mulcos sine bonis meritis
liber&. demonstrans in eis quos dãpnat qui omĩbus debeatur.
ut hinc discant quos liberat quae sibi pena debita relaxetur.
& quȩ indebita grã condonetur. Hȩc ut. xp̃ianis cordibus
conuenit cogitare nescitis. & uos potius scđm urãm sententiam
fato ista dicitis fieri: ur̃a quippe non nr̃a sententia est fato fieri
quod merito non fit. Et ne scđm istam diffinitionem fato fiant
hominibus simentis nonfiunt quȩcunq fiunt. idõ merita
ulbona uel mala quantum potestis asseritis. ne fatum sit
consequens si merita negaretis Acper hoc dicitur uobis. Siea
quȩ nullis meritis prestantur hominibus fato fieri iam neces¬

Expanded text:
in majoribus et in minoribus Deuin majoribus et in minoribus Deuvenire: dum tamen certum et immobile teneamus, non esse iniquitatem apud Deum, qua quemquam sine malis meritis damnet, et esse bonitatem apud Deum, qua multos sine bonis meritis liberet, demonstrans in eis quos damnat quid omnibus debeatur, ut hinc discant quos liberat, quae sibi poena debita relaxetur, et quae indebita gratia condonetur. 46. Haec ut christianis cordibus convenit cogitare nescitis, et vos potius secundum vestram sententiam fato ista dicitis fieri. Vestra quippe, non nostra sententia est, « fato fieri quod merito non fit. » Et ne secundum istam definitionem fato fiant hominibus, si meritis non fiant, quaecumque fiunt; ideo merita vel bona vel mala, quantum potestis, asseritis, ne fatum sit consequens, si merita negaveritis. Ac per hoc dicitur vobis, Si ea quae nullis meritis praestantur hominibus, fato fieri jam neces
Abbreviated transcription (Latin):
cantur in xp̃o: respondebiturtibi. Sic & iam illic ubi dicd̃
est om̃s homines uult saluos fieri & in agnitionẽ ueritaus
uenire: om̃s positos esse promultis quo ad istã gram uis
uenire. Quod multo conuenientius propter hoc intelligs̃
eum. Etnemo potest uenire ad me. nisi fuerit ei datum a
patre meo. Om̃s ergo qui salui fiunt & in agnitione ueabꝰ
ueritatis. co uolente saluifiunt: eo uolente uenuint: quia & qui
nondum sicut paruuli utuntur uoluntatis arbitrio. eo uolente
regenerantur. quo creante generantur. Et qui iam utuntur
uoluntatis arbitrio. nisi eo uolente ac subueniente a quo pre¬
paratur uoluntas. uelle non possunt. Ubi sidixeris mihi. cur
ergo non conuertit omĩum uolentium uoluntates : respon¬
debo: Curnon om̃s morituros adoptat lauacro regeneratio¬
nis infantes. quorũ ad huc nullas & idõ nec contrarias inue¬
nit uoluntates. Sihoc profundius esse perspicis quam ut
abste ualeat inueniri. utrũq utriq nr̃m profundũ sit.cur &

Expanded text:
cantur in Christo: respondebitur tibi, sic etiam illic ubi dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire; Omnes positos esse pro Multis, quos ad istam gratiam vult venire. Quod multo convenientius propter hoc intelligitur eum; et, Nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Omnes ergo qui salvi fiunt, et in agnitionem veniunt veritatis, eo volente salvi fiunt, eo volente veniunt. Quia et qui nondum, sicut parvuli, utuntur voluntatis arbitrio, eo volente regenerantur, quo creante generantur: et qui jam utuntur voluntatis arbitrio, nisi eo volente ac subveniente a quo praeparatur voluntas , velle non possunt. 45. Ubi si dixeris mihi, Cur ergo non convertit omnium nolentium voluntates? respondebo, Cur non omnes morituros adoptat lavacro regenerationis infantes, quorum adhuc nullas, et ideo nec contrarias invenit voluntates? Si hoc profundius esse perspicis, quam ut abs te valeat inveniri; utrumque utrique nostrum profundum sit, cur et
Abbreviated transcription (Latin):
cati: quando quidẽ illos quia eosom̃s saluos fieri: uult &ian
intrare in regnũ suũ. Hoc enim est illis consequens. sisalui sue¬
rint. Sed qui nolunt. ipsi sibi obsunt. In mensũ uero numeĩ
paruulorũ. qui sine baptismate moriuntur suo regno adui
non uult : quos neq ulla peccata sicut putatis impediun
& quod nullus ambigit. eius resistere uoluntati: contrani
uoluntate non possunt. Sic fit ut esse xp̃ianos om̃s uelit
quorũ multi nolunt. non om̃s uelit quorũ est nemo qui nolt
Quod si abhorr& auero nouit dñs qui sunt euis. & ui eorur
salute atq insuum regnum introductione certa est uoluntd
euis. Sic ergo deb& intelligi quod dictũ est om̃s homina¬

Expanded text:
ati: quandoquidem illos, quia vult eos omnes salvos fieri, vult etiam intrare in regnum suum: hoc est enim illis consequens, si salvi fuerint: sed qui nolunt, ipsi sibi obsunt. Immensum vero numerum parvulorum, qui sine Baptismate moriuntur, suo regno adjici non vult, quos neque ulla peccata, sicut putatis, impediunt; et, quod nullus ambigit, ejus resistere voluntati contraria voluntate non possunt. Sic fit ut esse christianos omnes velit, quorum multi nolunt; non omnes velit, quorum est nemo qui nolit: quod abhorret a vero. Novit Dominus qui sunt ejus : et in eorum salute atque in suum regnum introductione certa est voluntas ejus. Sic ergo debet intelligi quod dictum est, Omnes homin
Abbreviated transcription (Latin):
homen romanis sonuisset interris. &iam ipsum deceperant crpri¬
anum. liberaretur ȩccłȩ̃ pulchritudo: Uide quae monstruo¬
sa & furiosa dicas. contra antiquissimam catholicã fidem.
onhabendo quid dicas. Sed quantumlibet tergiuerseris.
oheresis pelagiana. quȩ contra muros antiquissimȩ ueritatis.
nouas constrius machinas. nouas moliris insidias. poenus dis¬
putator . quod me contumeliose tuus defensor appellat.
poenus inquam disputator non ego sed cr̃prianus. poenus
te hoc uulnere poenus immolat. & poenam scelerato ex
dogmate sumit. Quid sitot epõs ex africa nominassem.
quod ex aliis orbis partibus nominaui. aut quid si in hisip̃sis
plures afri eent . Unus hinc ẽ: cęteri aliunde. quorum
aboriente & occidente consensione confoderis. & tamen
tanta obstinatione cȩcaris. ut non uideas te potius uelle
corrumpere antiquum ȩcdȩ decorem. id ÷ antiquã fidem.¬

Expanded text:
nomen Romanis sonuisset in terris, etiam ipsum deceperant Cyprinomen Romanis sonuisset in terris, etiam ipsum deceperant Cyprianum, liberaretur Ecclesiae pulchritudo? Vide quae monstruosa et furiosa dicas contra antiquissimam catholicam fidem, non habendo quid dicas. 32. Sed quantumlibet tergiverseris, o haeresis Pelagiana, quae contra muros antiquissimae veritatis novas construis machinas, novas moliris insidias: « Poenus disputator, » quod me contumeliose tuus defensor appellat; Poenus, inquam, disputator, non ego, sed Cyprianus Poenus, te hoc vulnere Poenus immolat, et poenam scelerato ex dogmate sumit. Quid, si tot episcopos ex Africa nominassem, quot ex aliis orbis partibus nominavi? aut quid, si in eis ipsis plures Afri essent? Unus hinc est, caeteri aliunde, quorum ab Oriente et Occidente consensione confoderis: et tamen tanta obstinatione caecaris, ut non videas, te potius velle corrumpere antiquum Ecclesiae decorem, id est, antiqua
Abbreviated transcription (Latin):
uel quoslibet christiani &catholici nominis inimicos. in
africa constitutos: Contra uos autem qui a nobis estis pe¬
lentia transmarina xp̃o saluatore uicenda. ideone
latrocinamur ex africa. quia unum martirem hinc op¬
pommus. ciprianum. per quem probemus. antiquam ui
defendere catholicam fidem. contra ur̃i erroris uaran
profanamq nouitatem : Onefas. Defuerunt ȩccłȩ dio
in africa constituta ẽ. defuerunt orationes tuȩ. quandoli
quȩ oppugnas. ciprianus beatissimus predicabat. Qucaus
ille dicebat. multo magis abaptismate prohiberi nondo
infans. qui recens natus nihil peccauit. nisi quod scdm̃
adcon carnaliter natus contagium mortis antiquas
prima natiuitate contraxit: ut ei remittantur non prosss
sed aliena peccata: Quando hȩc ciprianus didiceri
& docebat : defuit auxilium precum tuarum. quo sass
in regione a fricȩ seruaretur intacta. &a manicheosi
constupratione qui scdm̃ intellectum tuum antequã manichei

Expanded text:
vel quoslibet christiani et catholici nominis inimicos in vel quoslibet christiani et catholici nominis inimicos in Africa constitutos. Contra vos autem, quia nobis estis pestilentia transmarina, Christo salvatore vincenda, ideone latrocinamur ex Africa, quia unum martyrem hinc opponimus Cyprianum, per quem probemus antiquam nos defendere fidem catholicam, contra vestri erroris vanam profanamque novitatem? O nefas! Defuerunt Ecclesiae Dei quae in Africa constituta est, defuerunt orationes tuae, quando ista quae oppugnas, Cyprianus beatissimus praedicabat? Quando ille dicebat, « Multo magis a Baptismate prinfans, qui recens natus nihil peccauit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus contagium mortis antiquae prima natiuitate csed aliena peccata » : quando haec Cyprianus didicerat et docebat, defuit auxilium precum tuarum, quo Sarra in regione Africae servaretur intacta, et a Manichaeorum constupratione, qui secundum intellectum tuum, antequam Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
nientibus & deprecantibus nuptiis.
reuerteris. de quo iam satis respondisse me existimo. Ses
nescio. quid te fugerat quod addere uoliuisti: cum postea u¬
nisset inmentem. Humanum ẽ: solet euenire. Quidergo illis
audiamus: Dicis factum fuisse prophȩticũ. quod tunc ostensum ẽ n
regione: africȩ. pulchrȩ & scȩ̃ mulieris. quȩ aeccłȩ formam tenedie
tuum non eẽ. uel conugem. uel pudorem. & quia ibi diuinitusitas
seruata ẽ: Ne in ommibus tuis uerbis frustra inmorer : adeumo
scribis. te conuertis & dicis: Orandus ẽ. hic ds̃ frater beatissime
turbanti consacerdos dilectissime: ut parib &iam hac tempesta
uirtutibus ȩccłam catholicam filii sui sponsam matura. fecund
castam. decoram : Amanicheorum constupratione in africa ud
ex africa latrocinantium. eruere non moretur. Haec nr̃a pos
oratio e. aduersus manicheos & donastistas. & alios heretuo

Expanded text:
nientibus et deprecantibus nuptiis. nientibus et deprecantibus nuptiis. reverteris, de quo jam satis respondisse me existimo. Sed nescio quid te fugerat, quod addere voluisti, cum postea venisset in mentem. Humanum est, solet evenire: quid ergo illud est audiamus. Dicis, « factum fuisse propheticum, quod nunc ostensum est in regione Africae; pulchrae et sanctae mulieris, quae Ecclesiae formam tenebat, tutum non esse vel conjugem, vel pudorem, et quia ibi divinitus intacta servata est. » Ne in omnibus tuis verbis frustra immorer, ad eum cui scribis, te convertis et dicis: « Orandus est hic Deus, frater beatissime Turbanti, consacerdos dilectissime, ut paribus etiam hac tempestate virtutibus Ecclesiam catholicam, Filii sui sponsam, maturam, fecundam, castam, decoram, a Manichaeorum constupratione, in Africa vel ex Africa latrocinantium, eruere non moretur. » Haec nostra potius oratio est adversus Manichaeos, et Donatistas, et alios haereticos,
Abbreviated transcription (Latin):
in genere suo nuptiȩ bonum sunt. sed ideo bonum. quia fidem
thori seruant. quia prolis suscipiendȩ causa sexum utrumq
commiscent. quia impietatem. separationis exhorrent. Hȩc
sunt bona nuptialia : quibus nuptiȩ bonum sunt : quȩ sepissime
diximus ẽẽ. potuisse &iam si nemo peccasset. Post peccatum
autem accessit eis non de felicitate sed de necessitate certam.
ut suo bono pugnent &iam ipsȩ contra concupiscentiȩ malũ:
adnihil eam sinentes inlicitum peruenire. Quamuis ipsa
in hȩc nunc remissiorib. nunc concitatiorib motib instigare
non cesset. & eius malo bene utentes in propagationẽ filiorũ.
Ilud uero quis neget malũ: nisi qui non audit apostolũ
monentem : hoc autem dico. scdm̃ ueniam. non scđm imperiũ:
Quando comuges non prolis suscipiende. sed carnalis uõ¬
luptatis explendȩ uicti cupiditate comcumbunt: hoc non
laudatur. secl agnoscitur in conparatione peioris.: interue¬

Expanded text:
in genere suo nuptiae bonum sunt; sed ideo bonum quia fidem in genere suo nuptiae bonum sunt; sed ideo bonum quia fidem thori servant, quia prolis suscipiendae causa sexum utrumque commiscent, quia impietatem separationis exhorrent. Haec sunt bona nuptialia, quibus nuptiae bonum sunt: quae saepissime diximus esse potuisse, etiamsi nemo peccasset. Post peccatum autem accessit eis, non de felicitate, sed de necessitate certamen, ut suo bono pugnent etiam ipsae contra concupiscentiae malum, ad nihil eam sinentes illicitum pervenire; quamvis ipsa in haec, nunc remissioribus, nunc concitatioribus motibus, instigare non cesset, et ejus malo bene utentes in propagatione filiorum. Illud vero quis neget malum, nisi qui non audit Apostolum monentem, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium ? quando conjuges non prolis suscipiendae, sed carnalis voluptatis explendae victi cupiditate concumbunt; hoc non laudatur, sed ignoscitur in comparatione pejoris, interve
Abbreviated transcription (Latin):
os&iam licita contempsisse. miratur ultimi limitis sortita regio¬
nem. ultra se proruentium execrata barbariem: supra se mi¬
cantium uenerata fulgorem. quȩ uerecundis mnanib & confouet
estuantes. & laudat tali remedio non egentes. Multum delector
doquentissima ueritate : sed obsecro te nempe sicut dicis & diser¬
tissime. ac uerissime dicis. propterea continentes laudat pudicitia
conugalis: quod tali remedio non egeant. quo scipsam per¬
Cur ergo quando ego istam. concupiscentiã morbũ ẽẽ. dico
tu negas : qui tameñ ei necessarium remedium confiteris:
Siãgnoscis remedium : agnosce morbum. Si negas morbũ.
nega remedium. Rogo.cede aliquando. & iam per õstuum tibi
loquenti ueritati. ne mę prouidet remedium sanitati. It ud¬
llud&im recte dicis examinate. non posse placere conubiũ.
simadli comparatione laudetur. Hoc uerum ẽ. Omnino enĩ

Expanded text:
hos etiam licita contemsisse miratur, ultimi limitis sortita regiohos etiam licita contemsisse miratur, ultimi limitis sortita regionem, ultra se proruentium execrata barbariem, supra se micantium uenerata fulgorem, quae uerecundis manibus et confouet aestuantes et laudat tali remedio non egentes. multum delector eloquentissima ueritate; sed obsecro te, nempe, sicut dicis et disertissime ac uerissime dicis, propterea continentes laudat pudicitia coniugalis, quod tali remedio non egeant, quo se ipsa percur ergo, quando istam concupiscentiam morbum esse dico, tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confiteris? si agnoscis remedium, agnosce morbum; si negas morbum, nega remedium. rogo, cede aliquando etiam per os tuum tibi loquenti ueritati. nemo prouidet remedium nisi sanitati. etiam recte dicis, « examinate non posse placere connubium, si mali comparatione laudatur. » Hoc verum est. Omnino enim
Abbreviated transcription (Latin):
moderationis imponunt.: Postremo nunc saltem iam
continenter uiuens agnosce in quadrigis illis ambrosu¬
nis. ęquum malum: & noli corde ueł ore laudare
quem cogeris. uirtute frenare. Quartum inquis a lasui¬
entib perpetratur. idest illius uoluptatis excessus: & quia de
in solentia non de natura contingit. inquis. iure dampnatur
De cuius queso insolentia contingit. lasciuiȩ. anconcupiscessi
Ne offendas susceptam. respondebis lasciuiȩ. Sed om̃s homa
iudicant lasciuiȩ non ẽe. peccatum: nisi quia concupiscent
consentitur. Nullumne ergo malum ẽ. cui consentiendo pe¬
catur : At hoc malum inẽst in carne contra spm̃ concupis¬
cente & iam si nonsit in spe non consentiente: & contra & un
concupiscente. Exclama ergo libera nos a malo. & noli mal
falsȩ laudis. huic addere malo. Diserte sane inter lasciues
tes & continentes. tamquam in medio pudicitiam constitus
conugalem.: quȩ illos inlicita comimisse indignatur.

Expanded text:
moderationis imponunt? Postremo nunc saltem jam moderationis imponunt? Postremo nunc saltem jam continenter vivens agnosce in quadrigis illis Ambrosianis equum malum ; et noli corde vel ore laudare, quem cogeris virtute frenare. « Quartum, » inquis, « a lascivientibus perpetratur, id est, illius voluptatis excessus, et quia de insolentia, non de natura contingit, » inquis, « jure damnatur. » De cujus, quaeso, insolentia contingit? lasciviae, an concupiscentiae? Ne offendas susceptam, respondebis, Lasciviae. Sed omnes homines judicant lasciviae non esse peccatum, nisi quia concupiscentiae consentitur. Nullumne ergo malum est, cui consentiendo peccatur? At hoc malum inest in carne contra spiritum consupiscente, etiamsi non sit in spiritu non consentiente, et contra etiam concupiscente. Exclama ergo, Libera nos a malo: et noli malum falsae laudis huic addere malo. tes et continentes tamquam in medio pudicitiam constituis coniugalem, quae illos inlicita commisisse indignatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& inuadunt quandocumq titillauerit. nec adhoram cubandi appen
iste differtur : Sed tunc uidetur legitima corporũ ẽẽ. comnix
quando istud naturale tuum bonum: fuerit sponte commotum
Sitalem duxisti uitam coniuga¬
lem. desine te tuisei¬
perimentis indisputatione committere. & de aliis potius quemu¬
modum sit ducenda uel docenda perqui .re. Miror tamens
adulterma saltem desideria non frenasti: nec frenanda sens
Siuero &iam pudicitia coniugalis. & propter in moderata is
quoq conubio uolutabra libidinis. & propter dampnabilescon¬
cupiscentias ne preter conugis naturalem usum aliquid pa¬
petretur. frenat hanc pestem: quidẽ. quod dicis in conugb
cum honestate exercetur. quasi honestus sit scappetitus sen
concedatur : Quanto melius diceres in coniugum moderti¬
ne cum honestate exercetur.:An timuisti ne illic quoq
intelligatur malum. cui &iam coniuges frenum cura

Expanded text:
 invadunt, quandocumque titillaverit; nec ad horam cubandi appetitus  invadunt, quandocumque titillaverit; nec ad horam cubandi appetitus iste differtur, sed tunc videtur legitima corporum esse commixtio, quando istud naturale tuum bonum fuerit sponte commotum. Si talem duxisti vitam conjugalem, desine te tuis experimentis in disputatione committere, et de aliis potius quemadmodum sit ducenda, vel docenda, perquire. Miror tamen si adulterina saltem desideria non frenasti, nec frenanda sensisti. Si vero etiam pudicitia conjugalis, et propter immoderata in ipso quoque connubio volutabra libidinis, et propter damnabiles concupiscentias, ne praeter conjugis naturalem usum aliquid perpetretur, frenat hanc pestem: quid est quod dicis, « In conjugibus cum honestate exercetur; » quasi honestus sit appetitus iste s, concedatur? Quanto melius diceres, In conjugum moderatione cum honestate exercetur? An timuisti ne illic quoque intelligatur malum, cui etiam conjuges frenum cura
Abbreviated transcription (Latin):
mihi : perficere autem bonum non inuenio. Cum ergo in ipso motu
ꝓnr̃ȩ uoluntatis arbitrio non habeat ullum modum. ineffectu
autẽ non sit ipse moderatus. sed ei modũ uigili certamine sp̃s
honestus imponat : quidest quod laudãtis homines mali. et
addm̃ non clamatis. liberanos amalo :
uidte autemiuuat quod dicis intercipi debilitate libidinem.
quasi non morte prorsus extinguitur. quando iam homini qui
ab illa fuerat seͣperatus & subiugatus. non certamen indicitur
seduicto redditur quod debetur : Hoc ẽ. amarius. hoc ẽ. ubinon
intelligis contendentis propaginȩm mortis: quod quando sanisumus.
tunc est iste motus insanus: ut inconiugib inquis cũ hones¬
tate exercetur aut incaustis uirtute frenatur̃. Itane uero itatu
expertuses : Ergone a coniugibus non frenatur hoc malum uel
hoc tuum bonum : Prorsus cum libitum fuerit sternunt se comuges.

Expanded text:
mihi, perficere autem bonum non invenio . Cum ergo in ipso motu mihi, perficere autem bonum non invenio . Cum ergo in ipso motu pro nostrae voluntatis arbitrio non habeat ullum modum, in effectu autem non sit ipse moderatus, sed ei modum vigili certamine spiritus honestus imponat; quid est quod laudatis, homines mali, et ad Deum non clamatis, Libera nos a malo ? CAPUT XIV. 28. Quid te autem juvat quod dicis, « intercipi debilitate libidinem: » quasi non morte prorsus exstinguatur, quando jam homini, qui ab illa fuerit superatus et subjugatus, non certamen indicitur, sed victo redditur quod debetur? Hoc est amarius, hoc est ubi non intelligis contendentis propaginem mortis, quod quando sani sumus, tunc est iste motus insanus. « Aut in conjugibus, » inquis, « cum honestate exercetur, aut in castis virtute frenatur. » Itane vero, ita tu expertus es? Ergone a conjugibus non frenatur hoc malum, vel hoc tuum bonum? Prorsus cum libitum fuerit, sternunt se conjuges,
Abbreviated transcription (Latin):
prius quã culpam debita. dampnatio sequeretur: istã carnalem
concupiscentiã. aut ex titisse in paradiso. aut inordinatis sicut ea
nunc uidemus motib pugnas aduersus sp̃m foedissima s edidisse.
einde subnectis: & dicĩs. Huius itaq appetitus. non in genere suo. non
inspecie. non in modo culpa ẽ : sed inexcessu: Quia genus eius & species.
ad conditoris operam pertinent: modus eius. ad arbitriũ honestatis.
excessus: aduitium uoluntatis. Quam concine tibi uerba in ania sonue-¬
runt. utiq homo qui non cogitas quid dicas. Si modus appetitus
huius ad arbitrium pertinet honestatis: cuius tandem honesti arbi¬
trium coniugati. uelit hunc appetitum : nisi quando opus ÷ com¬
moueri: Et tamen quod uult non potest. cuius honeste conti¬
nentis arbitrium uelit aliquando hunc appetitum moueriꝰ Et
tamen quod uult. non potest. Unde clamat homo. Uelle adiacet

Expanded text:
riusquam culpam debita damnatio sequeretur, istam carnalem riusquam culpam debita damnatio sequeretur, istam carnalem concupiscentiam aut exstitisse in paradiso, aut inordinatis, sicut eam nunc videmus, motibus pugnas adversus spiritum foedissimas edidisse. Deinde subnectis, et dicis: « Hujus itaque appetitus non in genere suo, non in specie, non in modo culpa est, sed in excessu; quia genus ejus et species ad conditoris operam pertinent, modus ejus ad arbitrium honestatis, excessus ad vitium voluntatis. » Quam concinne tibi verba mania sonuerunt; utique homini qui non cogitas quid dicas! Si modus appetitus hujus ad arbitrium pertinet honestatis; cujus tandem honesti arbitrium conjugati velit hunc appetitum, nisi quando opus est, commoveri? et tamen quod vult non potest. Cujus honesti continentis arbitrium velit aliquando hunc appetitum moveri? et tamen quod vult non potest. Unde clamat homo, Velle adjacet
Abbreviated transcription (Latin):
uitalis bellum in homine radicauerit. ut eo caro concupiscat ad¬
uersus sp̃m. & spiritui necesse sit concupiscere aduersus carnem.
cur uuluere feriatur mortali . qui uoluerit igni consentise
uitali : puto quod ipsum libritui atramentum erubescendocos¬
uertetur in mineum. Et ignis uitalis qui nr̃ȩ amimȩ quȩ uitads
uera carnis. nonsolum ad arbitrium non obsequitur: sed plerins
contra eius arbitriũ in ordinatis & turpib motib excitatur : Et is
aduersus eum sp̃s concupiscat: bonã uitã nram ignis iste uitalis oca
Post longam disputationẽ uelut concludens. merito igitur inql
oncupiscentiȩ origo definitur. inigne uitali. quo collecto necesse est
ut ei reputetur concupiscentiã carnalis: per quem constitit uita car¬
ualis. Ita hoc dicis quasi probare possis. aut uero cuiuscumq frontis¬
ss.: audeas suspicari in prima hominum constitutione¬

Expanded text:
vitalis bellum in homine radicaverit, ut eo caro concupiscat advitalis bellum in homine radicaverit, ut eo caro concupiscat adversus spiritum, et spiritui necesse sit concupiscere adversus carnem ; cur vulnere feriatur mortali, qui voluerit igni consentire vitali; puto quod ipsum libri tui atramentum erubescendo convertetur in minium. En ignis vitalis, qui nostrae animae, quae vita est vera carnis, non solum ad arbitrium non obsequitur, sed plerumque contra ejus arbitrium inordinatis et turpibus motibus excitatur, et nisi adversus eum spiritus concupiscat, bonam vitam nostram ignis iste vitalis occidit. 27. Post longam disputationem velut concludens, « Merito igitur, » inquis, « concupiscentiae origo definitur in igne vitali, quo collecto necesse est ut ei reputetur concupiscentia carnalis, per quem constitit vita carnalis. » Ita hoc dicis, quasi probare possis, aut vero cujuscumque frontiss, audeas suspicari, in prima hominum constitution
Abbreviated transcription (Latin):
atq puniemĩni. Ubi ẽ. enim uĩta dĩ. nisi in regnõ dĩ. quo msi rena
exaqua & spũ intrare non possunt: Siautem dixeritis tenebitur. fat¬
mini poenam. culpam dicite. fatemini supplicium. meritũ dic
Nihil in ur̃o dogmate reperitis. quod proferre possitis: Iamigt
aliquando siullus ẽ. cristianus sensus inuobis. &iam in paruulis pn¬
paginem mortis. & dampnationis agnoscite. debita iustitia pun¬
endam. gratis gratia. liberandam. in quorum redemptione la¬
dari dĩ miserĩcordia potest. in quorum perditione accusar
de genere. & specie. & modo. & excessu concupiscentiȩ. Hun
genus ẽẽ. asserens in igne uitali. speciem in motu genptali m
in opere coniugali : excessum in intemperantia fornicandi fo
tamen post istam totam quasi subtilem. atq prolixam. dspita¬
onem tuam : cum te breuiter & aperte in terrogauero. cur ignisst

Expanded text:
atque puniemini. Ubi est enim vita Dei, nisi in regno Dei, quo nisi renati atque puniemini. Ubi est enim vita Dei, nisi in regno Dei, quo nisi renati ex aqua et spiritu, intrare non possunt ? Si autem dixeritis, Tenebitur: fatemini poenam, culpam dicite; fatemini supplicium, meritum dicite. Nihil in vestro dogmate reperitis, quod proferre possitis. Jam igitur aliquando, si ullus est christianus sensus in vobis, etiam in parvulis propaginem mortis et damnationis agnoscite, debita justitia puniendam, gratis gratia Dei liberandam. In quorum redemptione laudari Dei misericordia potest, in quorum perditione accusari de genere, et specie, et modo, et excessu concupiscentiae; « hujus genus esse » asserens « in igne vitali, speciem in motu genitali, modum in opere conjugali, excessum in intemperantia fornicandi: » et tamen post istam tota quasi subtilem atque prolixam disputationem tuam, cum te breviter et aperte interrogavero, cur ignis iste
Abbreviated transcription (Latin):
in pariuilis imagines di. si non baptizentur non admitatis. ad regnũ
dͥ: Numquid ipsi sibi defuerunt. ut priuentur regno. ut tam luc¬
huioso puiantur exilio. cum id non fecerint. quod facere omnino
non poterant. Ubi etiam ponis. quia & uita carebunt: quonia
non manducauerunt carnem. Nec biberunt sanguinem filii
hominis. Unde pelagius quod supra comiemoraui eos quidicun
infantes etiam sinon baptizentur habere uitum aeternam. in
accclesiasticis iudicio nisi dampnasset dampnatus exisset. Qua ust
queso a regno dĩ. a uita dĩ alienatur imago dĩ: innullo trangi¬
sa legem dĩ : Nonne audis que mammodũ detestetur aposta
quosdam. quos dicit alienatos a uita dĩ ꝑignorantiam. quȩ et
in illis propter cęcitatem cordis eorum: Tenebitur hac senteni
non baptiratus paruulus. an non tenebitur : Sidixeritis nontes¬
bitur : euuangelica ueritate. lingua &iam pelaguteste uincen

Expanded text:
in parvulis imagines Dei, si non baptizentur, non admittitis ad regnum in parvulis imagines Dei, si non baptizentur, non admittitis ad regnum Dei? Numquid ipsi sibi defuerunt, ut priventur regno, ut tam luctuoso puniantur exsilio; cum id non fecerint, quod facere omnino non poterant? Ubi etiam ponis, quia et vita carebunt, quoniam non manducaverunt carnem, nec biberunt sanguinem Filii hominis ? Unde Pelagius, quod supra commemoravi, eos qui dicunt, « infantes, etiamsi non baptizentur, habere vitam aeternam, » in ecclesiastico judicio nisi damnasset, damnatus exisset. Qua judstitia, quaeso, a regno Dei, a vita Dei alienatur imago Dei, in nullo transgressa legem Dei? Nonne audis quemadmodum detestatur Apostolus quosdam, quos dicit alienatos a vita Dei per ignorantiam quae est in illis, propter caecitatem cordis eorum ? Tenebitur hac sententia non baptizatus parvulus, an non tenebitur? Si dixeritis, Non tenebitur: evangelica veritate, lingua etiam Pelagii teste, vincemini
Abbreviated transcription (Latin):
oc enim dicimus: & idõ quicquid inde disputasti. pretereundo
uod autem tibi predaro acumine uisus es inuenisse. ut diceres
&iam si diabolus crearet homines. nulla culpa sua mali
cẽnt : & idõ iam nec mali eent. quia e̾ẽ. quisquam nisi quod natuse.
non potest. Nec ab eo iustum ẽ. aliquid amplius flagitare quam
potest : Solemus & nos aduersus manicheos ista dicere. qui non
uitiatam bonam dicunt ẽẽ. naturam . sed sine initio. & immuta¬
biliter malam . quam scdm̃ suas fabulas. opinantur malam:
Natura uero humana sc dm̃ catholicam fidem bona instituta.
seduitiata peccato. meritoq dampnata ẽ: Nec mirum autem
nec iniustum ẽ. quod radix profert dampnata dampnatos.
pisi cuius manus non defuit creantis. Nondesit & misericordia liberantis.
quamuos miseri inuidetis. cum malum paruulos a quo liberentur habere
nondicias. Sed certe uos qui miseram falsa defensione premitis. & per¬
nitiosa laude oppugnatis infantiam. quare nichil mali merentes. tot

Expanded text:
oc enim non dicimus: et ideo quidquid inde disputasti, praetereundo APUT XII. 24. Quod autem tibi praeclaro acumine visus es invenisse, ut diceres, « Etiamsi diabolus crearet homines, nulla culpa sua mali essent; et ideo jam nec mali essent, quia esse quisquam nisi quod natus est, non potest, nec ab eo justum est aliquid amplius flagitare quam potest: » solemus et nos adversus Manichaeos ista dicere, qui non vitiatam bonam dicunt esse naturam, sed sine initio et immutabiliter malam, quam secundum suas fabulas opinantur malam. Natura vero humana secundum catholicam fidem bona instituta, sed vitiata peccato meritoque damnata est. Nec mirum autem nec injustum est, quod radix profert damnata damnatos, nisi cujus manus non defuit creantis, non desit et misericordia liberantis; quam vos miseris invidetis, cum malum parvulos, a quo liberentur, non habere dicitis. 25. Sed certe vos qui miseram falsa defensione premitis, et perniciosa laude oppugnatis infantiam, quare nihil mali merentes tot
Abbreviated transcription (Latin):
abimelehc: ꝓpter sarram uxorem abrahȩ. Hanc enim con¬
clusionem sic uis intelligi. tamquam libido fuerit illis feminis
dõ indignante detractã : cum magis indicetur his uerbis

Expanded text:
Abimelech, propter Sarram uxorem Abrahae . Hanc enim conAbimelech, propter Sarram uxorem Abrahae . Hanc enim conclusionem sic vis intelligi, tanquam libido fuerit illis feminis Deo indignante detracta: cum magis indicetur his verbis
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus es non ẽẽ. iustitiam: Quomodo igitur infans nondũ plenus. ẽ.
urtute sed capax: cum plenus sit ignorantia quam dicis ẽẽ. iustitiã.
usi uirtutem neges eẽ. iusticiam:Itane nondum euigilabis hac
ibsurditate percussus. & te hoc dixisse penitebit: Nam dm̃ uerba
iigilant: sedtu dorimis. Neq enim ait regi. sciebam quia cor
habes iustum. aut quia cor habes mundum. cum scriptum sit.
beati qui mundo sunt corde : qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Tu aute istũ
abimelehe: ad peccatoris proponis exemplũ. Sed sciebam inquit
ds̃. quia in corde mundo fecistihoc. Nonomnia uel quȩcumq
alia. sed hoc in quo adulterii conscientiam non habebat AAiror
tamen quod isto exemplo a te commemorato. quod non potes
conaris efficere : & non ibi uides quod non uultis audire. Conaris
enim ut credatur orante abraham. libido reddita ẽẽ. mulierib
quia scriptum e̾. Concluserat ds̃ aforis omnem uuluã indomo

Expanded text:
dicturus es non esse justitiam? Quomodo igitur infans nondum plenus est dicturus es non esse justitiam? Quomodo igitur infans nondum plenus est virtute, sed capax, cum plenus sit ignorantia, quam dicis esse justitiam; nisi virtutem neges esse justitiam? Itane nondum evigilabis hac absurditate percussus, et te hoc dixisse poenitebit? Nam Domini verba vigilant, sed tu dormis. Neque enim ait regi, Sciebam quia cor habes justum; aut, quia cor habes mundum: cum scriptum sit, Beati qui mundo sunt corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tu autem istum Abimelech ad peccatoris proponis exemplum. Sed, sciebam, inquit Deus, quia in corde mundo fecisti hoc. Non omnia, vel quaecumque alia; sed hoc, in quo adulterii conscientiam non habebat. 37. Miror tamen quod isto exemplo a te commemorato, quod non potes, conaris efficere; et non ibi vides quod non vis audire. Conaris enim ut credatur, orante Abraham, libido reddita esse mulieribus, quia scriptum est, Concluserat Deus aforis omnem vulvam in domo
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi debere perfectam ignorantiam. iustitiamno¬
minarĩ : quia dixit ds̃ ad abimelehe qui cũ sarra fuera
concubiturus. ignorans quod uxor esset aliena. & eri
sciebam. quia in corde mundo fecisti hoc: & idõ nascentu
statum. generantium uoluntate non ledi. Quia &simab
eẽt. inquis: tamen ad illorum nullo genere scientian
perueniret. Cur ergo eos non nominas iustos. si perseis
ignorantia. iustitiȩ nomine nuncupanda ẽ: Nihil est
namq perfectius ignorantia paruulorum: nihilergol
uocetur et iustius.
biest quod superius asserendum putasti. nec iustos
nasci paruulos: nec iniustos quod futuri stint actibil
suis: sed tantum modo infantiam in nocentiȩ dote locupletd
Annon uerba tua sunt ubi dicis. homo igitur in nocentia
quidem plenus. seduircutis capax nascitur. aut laudem aut repre¬
hemonem. ex proposito accedente meriturus: Numquid uirtutẽ

Expanded text:
intelligi debere perfectam ignorantiam justitiam nointelligi debere perfectam ignorantiam justitiam nominari, quia dixit Deus ad Abimelech, qui cum Sarra fuerat concubiturus, ignorans quod uxor esset aliena, Et ego sciebam quia in corde mundo fecisti hoc . Et ideo nascentium statum, generantium voluntate non laedi: quia etsi mala esset, » inquis, « tamen ad illorum nullo genere scientiam perveniret. » Cur ergo eos non nominas justos, si perfecta ignorantia justitiae nomine nuncupanda est? Nihil est namque perfectius ignorantia parvulorum: nihil ergo vocetur et justius. Ubi est quod superius asserendum putasti, « Nec justos nasci parvulos, nec injustos, quod futuri sunt actibus suis; sed tantummodo infantiam innocentiae dote locupletem? » An non verba tua sunt, ubi dicis: « Homo igitur innocentia quidem plenus, sed virtutis capax nascitur, aut laudem, aut reprehensionem ex proposito accedente, meriturus? » Numquid virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
ex uno homine. tamquam in massa originis commune illuꝗ
habere peccatum : & hinc ee. iugum graue suꝑfilios adam
a die exitus de uentre mutris eõrum̃. usq indiem sepultim
inmatre omnium: Eit qm̃ ex ista in adam generatione di¬
nata. nemo liberat᷑ nisi regeneret᷑ in xp̃o. ꝓpterea signumn
eiusdem regenerationis isãac nisi accepisset : perisset. Ne
inmerito perisset : quia ex hac uita quo ꝑ generationem
dampnatã dampnatus intrauerat. sine signo regeneratio
exisset: Aut si non ẽ. ista causa: dic alteram̃. Bonus ẽ. ds. iustus
ds̃: potest aliquos sine bonis meritis liberare quia bonuse. no
potest quem quã sinẽ malis meritis dampnare quia iustuse
Nullum meritum malũ octo dierum infans de ꝓprus
peccatis. habebat : quare dampnaretur msl cireumciderem
si ex origine non trahebat.
rarum scãrum eloquia. quȩ comiemoras dico: a
ex his quȩ conficere niteris. quandoquidem dicis exhi

Expanded text:
ex uno homine, tanquam in massa originis commune illud ex uno homine, tanquam in massa originis commune illud habere peccatum; et hinc esse jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usmatrem omnium ? Et quoniam ex ista in Adam generatione damnata nemo liberatur, nisi regeneretur in Christo; propterea signum ejusdem regenerationis Isaac nisi accepisset, perisset: nec immerito perisset, quia ex hac vita, quo per generationem damnatam damnatus intraverat, sine signo regenerationis exisset. Aut si non est ista causa, dic alteram. Bonus est Deus, justus est Deus: potest aliquos sine bonis meritis liberare, quia bonus est; non potest quemquam sine malis meritis damnare, quia justus est. Nullum meritum malum octo dierum infans de propriis peccatis habebat; quare damnaretur, nisi circumcideretur, si ex origine non trahebat? urarum sanctarum eloquia quae commemoras, dico, sed ex his quae conficere niteris. Quandoquidem dicis, « Ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait . Et quo modo iudicauit ds̃ mundum. Si enim ueritas
d̃ in meo mendatio abundabit. in gloria ipsius: quid adhuc
& ero tamquam peccator iudicor¶ Ac de inde subiungis .ꝑ.
toritatem simodum non tenuit imperandi. Si ergo sicut
putas ad hoc̃ ĩta dixit: apłs. ut sese cohiberent qurassere¬
bant laudi dĩ proficere. peccata mortalium : eumq ideo
impossibilia precepisse. ut miserendi sibi materiã preparar&.
propterea recte iudicari homines: quia precepta possibilia
nonfecerunt. iniuste autem iudicarent᷑. siea non fecissent
quȩ impossibilia iuberentur : quid de isa ac dicturus es.
cui quic quam nec posũbile. nec impossibile ẽ. imperatum.
& tamen perditionis animȩ sue pęna feriretur. si octalło
die non circumcideretur: Anuero nec sic tandem respeis
illud primitus in paradiso datum. possbile ac facile
fuisse prȩceptum.s Quo contempto atq uiolato omnes

Expanded text:
ubi ait, Et quomodo judicabit Deus mundum? Si enim veritas ubi ait, Et quomodo judicabit Deus mundum? Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc et ego tanquam peccator judicor ? Ac deinde subjungis, « Per udicandi, si modum non tenuit imperandi. » Si ergo sicut putas, « ad hoc ista dixit Apostolus, ut sese cohiberent, qui asserebant laudi Dei proficere peccata mortalium, eumque ideo impossibilia praecepisse, ut miserendi sibi materiam praepararetpropterea recte judicari homines, quia praecepta possibilia non fecerunt; injuste autem judicarentur, si ea non fecissent, quae impossibilia juberentur: » quid de Isaac dicturus es, cui quidquam nec possibile, nec impossibile est imperatum; et tamen perditionis animae suae poena feriretur, si octavo die non circumcideretur? An vero nec sic tandem respicis, illud primitus in paradiso datum possibile ac facile fuisse praeceptum, quo contempto atque violato, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
cur ipse isaac. nss baptismatis xp̃i signo. circumcisus die fuisset octauo.
perisset anima eius de populo suo. Eixplica il potes. tanta pęna
quo merito plecteretur. insi ab hac illo sacramento liberaretur:
emortuam uuluam sarrȩ ademissionem seminis. & emortuum
corpus abrahȩ ad generandũ sicut iuuenes generant. dm̃
uuificasse negari non potest: ut proles de illa parentum
asceretur ẽtate. Sed isaac quantum ad propria peccata.
&iam si exadulteris nasceretur in nocens natus. quid meruerat
ut anima eius de populo suo periret. nisi circumcisio subue¬
niret: Noli euagari ꝑmulta obscura. ꝑplexa. superflua.
adhoc unum apertum. simplex. necessariumque. responde.
Interponis apłi testimonium: non ad quod ab illo positumẽ.
sed ad quod ipse arbitraris. Unde nunc qm̃ non inde agimus.
&longum & superuacaneum ẽ. disputare : tamen intẽrponis

Expanded text:
cur ipse Isaac nisi Baptismatis Christi signo circumcisus die octavo fuisset, cur ipse Isaac nisi Baptismatis Christi signo circumcisus die octavo fuisset, perisset anima ejus de populo suo . Explica, si potes, tanta poena quo merito plecteretur, nisi ab hac illo Sacramento liberaretur. Emortuam vulvam Sarrae ad emissionem seminis, et emortuum corpus Abrahae ad generandum sicut juvenes generant, Deum vivificasse, negari non potest, ut proles de illa parentum nasceretur aetate: sed Isaac quantum ad propria peccata, etiamsi ex adulteris nasceretur, innocens natus, quid meruerat, ut anima ejus de populo suo periret, nisi circumcisio subveniret? Noli evagari per multa obscura, perplexa, superflua: ad hoc unum apertum, simplex, necessariumque responde. 35. Interponis Apostoli testimonium, non ad quod ab illo positum est, sed ad quod ipse arbitraris. Unde nunc, quoniam non inde agimus, et longum et supervacaneum est disputare: tamen interponis
Abbreviated transcription (Latin):
iecit. Quȩ cum ita sint : tu potius & si non cultor quod ẽe i
dicis. tamen quantumlibet eum accusare uideris. diaboli as¬
iutor eẽ. conuinceris : qui omnes paruulos ab eo malo ꝑquol
tenentur a diabolo. sanari ꝑ xp̃m non debere contendis. cum
doctrina non sana sanosẽẽ. defendis. Ego autem sc dm̃ sani
fidem ex eadem concupiscentiȩ uoluptate. concretũ &iamũ
dico. ex qua & homines cęteri uno solo excepto abhoc malo
ꝑ quem liberamur a malo: peccatorum quoq genitalibus.
manum diuinȩ prouidentiȩ interesse non nego. Atangit
enim a fine usq ad finem fortiter: & disponit om̃nia suauiter:
& nihil inquinatum in eam incurrit : & idõ &iam de inmundis et
contaminatis quȩ uoluerit operatur: munda tamen ipsa et
in taminata persistens. Nec opus ẽ. ut anfractib longis caq
concedo. mihi probare coneris: Sed adhoc responde s̃i potes.¬

Expanded text:
jecit? Quae cum ita sint, tu potius, etsi non cultor, quod esse me jecit? Quae cum ita sint, tu potius, etsi non cultor, quod esse me dicis, tamen quantumlibet eum accusare videaris, diaboli adjutor esse convinceris: qui omnes parvulos ab eo malo, per quod tenentur a diabolo, sanari per Christum non debere contendis, cum doctrina non sana sanos esse defendis. Ego autem secundum sanam fidem, « ex eadem concupiscentiae voluptate concretum etiam Isaac » dico, ex qua et homines caeteri, uno solo excepto ab hoc malo, per quem liberamur a malo. « Peccatorum quoque genitalibus manum divinae providentiae interesse » non nego. Attingit enim a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et nihil inquinatum in eam incurrit : et ideo etiam de immundis et contaminatis, quae voluerit operatur, munda tamen ipsa et incontaminata persistens. Nec opus est ut anfractibus longis, ea quae concedo, mihi probare coneris: sed ad hoc responde, si potes,
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ & sarrȩ emortuis menbris dixeras. confirmare conars.
Unde iam superius quantum satis uisum ẽ: me disseruisse suffeco
Quis autem xp̃ianus ignoret: quod ille qui primum hominẽ stce
ex puluere: omnes fabricetur. ex semine : Sed ex semine iamunis
atq dampnato. quod partim per ueritatem remaneat insipis¬
cio. partim per miscdiam liberetur a malo. Non igitur ut
putas atq concludis. ullis laqueis tuis peccati. natũralis sufaca
assertio. De prauatam quippe primi transgresioris. uoluntat
naturam. non tua defensio uerbis in anibus purgat ꝑ nouios
porum calore generauerint. nec puto quod hominem ds
non fecerit. aut diabolo fecerit. aut diabolus fecerit. quan
ipsi parentes possunt hominem facere : sed ex parentib ds̃. Cui
potestati nec seipsum diabolus subtrahit: quantominus natui
humanam. quam sibi ꝑ peccati meritum illo dampnantesis¬

Expanded text:
Abrahae et Sarrae emortuis membris dixeras, confirmare conaris. Abrahae et Sarrae emortuis membris dixeras, confirmare conaris. Unde jam superius, quantum satis visum est, me disseruisse suffecerit. Quis autem Christianus ignoret, quod « ille, qui primum hominem fecit ex pulvere, omnes fabricetur ex semine? » Sed ex semine jam vitiato atque damnato, quod partim per veritatem remaneat in supplicio, partim per misericordiam liberetur a malo. Non igitur, ut putas atque concludis, « ullis laqueis tuis peccati naturalis suffocatur assertio. » Depravatam quippe primi transgressoris voluntate naturam, non tua defensio verbis inanibus purgat per novitium porum calore generaverint: » nec puto quod « hominem Deus non fecerit, aut diabolo fecerit, aut diabolus fecerit; » quia nec ipsi parentes possunt hominem facere, sed ex parentibus Deus: cujus potestati nec se ipsum diabolus subtrahit; quanto minus naturam humanam, quam sibi per peccati meritum illo damnante sub
Abbreviated transcription (Latin):
yscõs antistites dĩ memorabilesq doctores. ireneũ. cypriani
reticium. olimpum. hilarium. ambrosium. gregorium.
basilium. iohannem. in nocentium. hie ronĩmũm. constu¬
prauerunt ȩccłam ma nichei. dic mihi iuliane quȩte peperit :
Utrum te casta anuero meretrix inlucem quam deseruisti ꝑuterũ
gratiȩ spiritalis ȩnixa ẽ: anut dogmata pelagiana defendas
coniugis xp̃i. & tuȩ matris uiscera in stinctũ nefarii nonerroris
sed furoris infamcts. Usque adeo enim contra uetustam pul¬
chritudinem sarrȩ non inuenit quid nouitia deformitas menti¬
atur. ut tot eporum gloriosorũ catholicorũ. in tanta suarũ
sententiarũ manifestatione consensũ. in quib sunt qui manichȩi
nec nomen audierunt. mancheorum blasphemia criminet᷑
Sed ab hoc digressu quo te impetus. non ut dicis doloris
sed perditi pudoris abstulerat. ad ea quȩ institueras deli¬
berare reuerteris. & adhibito ex apło testimonio. illud quod de

Expanded text:
rianum, Reticium, Olympium, Hilarium, Ambrosium, Gregorium, Basilium, Joannem, Innocentium, et Hieronymum, constupraverunt Ecclesiam Manichaei; dic mihi, Juliane, quae te peperit? Utrum te casta, an vero meretrix, in lucem quam deseruisti, per uterum gratiae spiritualis enixa est? an ut dogmata Pelagiana defendas, conjugis Christi et matris tuae viscera, instinctu nefarii, non erroris, sed furoris infamas? Usque adeo enim contra vetustam pulchritudinem Sarrae non invenit quid novitia deformitas mentiatur, ut tot episcoporum gloriosorum catholicorum in tanta suarum sententiarum manifestatione consensum, in quibus sunt qui Manichaei nec nomen audierunt, Manichaeorum blasphemia criminetur. 33. « Sed ab hoc digressu, quo te impetus, « non ut dicis, « doloris, » sed perditi pudoris « abstulerat, ad ea quae institueras » delira reverteris: et adhibito ex Apostolo testimonio , illud quod de