comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciderit: ibi debet incũbere ut sui¬
gat. Ergo ipis carnalib formis
quib decinemur: nitendũ est ad eas
cognoscendas quas caro ñ nuntiat.
Cas eñĩ carnales uoco que ꝑ carnem
sentiri queunt: id ẽ per oculos. per
aures. ceterosqz corꝑis sensus. His
gͦ carnalib uel corꝑalib formis in¬
herere amore pueros necesse ẽ. ado¬
lescentes uͭ ꝓpe necesse est: hinc iã
ꝓcedente etate ñ est necesse. Qm̃ gͥ¬
liuina ꝓuidentia ñ solum singu¬
lis hominib quasi priuatim. s
uniu̾so generi humano tanꝙͣ pu¬
blice consulit: quid cũ singulis
agatur deus scit qui agit. atq ip¬
si cum quib agitur sciunt: quid
aũt agatur cum genere humano
per historiam cõmendari uoluit
et per ꝓphetiã. Temꝑaliũ aũt rer
fides seu pret̾itaꝵ seu futurarum.
magis credendo quã intelligendo
ualet: s nr̃m est considerare qui¬
bus uel hominib uel libris cre¬
dendum sit ad colenclum recte de¬

Expanded text:
ciderit, ibi debet incumbere ut surciderit, ibi debet incumbere ut surgat. Ergo ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est, ad eas cognoscendas quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quae per carnem sentiri queunt, id est per oculos, per aures, caeterosque corporis sensus. His ergo carnalibus vel corporalibus formis inhaerere amore pueros necesse est; adolescentes vero prope necesse est; hinc jam procedente aetate non est necesse. ivina providentia, non solum singulis hominibus quasi privatim, sed universo generi humano tanquam publice consulit; quid cum singulis agatur, Deus qui agit atque ipsi cum quibus agitur sciunt. Quid autem agatur cum genere humano, per historiam commendari voluit, et per prophetiam. Temporalium autem rerum fides, sive praeteritarum, sive futurarum, magis credendo quam intelligendo valet. Sed nostrum est considerare, quibus vel hominibus vel libris credendum sit ad colendum recte De
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tales decet. ut deo conditore atqz
rectore uniu̾sitatis decora sint om¬
nia: Et est pulchritudo uniu̾se cre¬
ature per hec tria inculpabilis: dã¬
natione pect̃oꝵ. exercitatione iu¬
ip̃a quoqz anime medicina que di¬
uina ꝓuidentia et ineffabili bñ¬
ficientia geritur gradatim distin¬
cteq pulcherrima est. Tribuitur
eĩ in auctorrtatẽ atq rationẽ aue¬
toritas fidem flagitat: et rationi
preparat hominem. Ratio adintel¬
lectum cognitionemq ꝑducit ꝙͣ¬
qͣm neq auctoritatẽ ratio penitus
deserit: cum cõ sideratur cui creden¬
dum sit: Et certe sũma est ip̃ius
iam cognite atqz perspicue ueri¬
tatis auctoritas. S qr intemꝑali¬
a deuenimꝰ et eoꝵ amore ab eter¬
nis impedim̃. quedã temꝑalis
medicina que ñ scientes s credentes
ad salutẽ uocat. non nature et excel¬
lentie. s ip̃ius temꝑis ordine pri¬
or ẽ. Nam in quẽ locum quisq ce¬

Expanded text:
esse tales decet, ut Deo conditore atque esse tales decet, ut Deo conditore atque rectore universitatis decora sint omnia. Et est pulchritudo universae creaturae per haec tria inculpabilis, damnatione peccatorum, exercitatione juipsa quoque animae medicina, quae divina providentia et ineffabili beneficentia geritur, gradatim distincteque pulcherrima est. Distribuitur enim in auctoritatem atque rationem. Auctoritas fidem flagitat, et rationi praeparat hominem. Ratio ad intellectum cognitionemque perducit. Quanquam neque auctoritatem ratio penitus deserit, cum consideratur cui sit credendum; et certe summa est ipsius jam cognitae atque perspicuae veritatis auctoritas. Sed quia in temporalia devenimus, et eorum amore ab aeternis impedimur, quaedam temporalis medicina, quae non scientes, sed credentes ad salutem vocat, non naturae et excellentiae, sed ipsius temporis ordine prior est. Nam in quem locum quisque ce
Abbreviated transcription (Latin):
per dei grãm regenerata et ĩ itegr̃u
restituta et illi subdita uni a quo
creata est. instaurato etiã corꝑe ĩ pri¬
stmã firmitatẽ. ñ cum mundo pos¬
sideri s mundũ possidere ceperit nl¬
lũ ei malũ erit: qr ista infima pl¬
chritudo temꝑalium incissitudũ
que cũ ip̃a peragebatur sub ip̃a pera¬
getur: et erit ut scriptũ est celũ no¬
uũ et t̾ra noua. ñ in parte laboranti¬
b animis. s inuniũsitate regnan¬
tib. Om̃ia enĩ ur̃a inquit apłs uoᷤ
lieris uir. caput uiri xp̃c: caput ay¬
nichilq aliud ẽ qmͣ pecẽm et pena
peccati: Unde intelligit᷑ nullam
naturã uel simelius ita dicit᷑ nul¬
lam substantiã seu eẽntiam malũ
eẽ: neq de pecc̃is penisq anime effi¬
citur. ut uniu̾sitas ulla deformita¬
te turpet᷑. qr rationalis substantia
que ab om̃i pecc̃o munda est. deo sub¬
iecta subiectis sibi ceteris dñatur.
Ca u̾o que pecrauit ibi ordĩata ẽ ubi

Expanded text:
per Dei gratiam regenerata, et in integrum per Dei gratiam regenerata, et in integrum restituta, et illi subdita uni a quo est creata, instaurato etiam corpore in pristinam firmitatem, non cum mundo possideri, sed mundum possidere coeperit, nullum ei malum erit: quia ista infima pulchritudo temporalium vicissitudinum, quae cum ipsa peragebatur, sub ipsa peragetur; et erit, et scriptum est, Coelum novum et terra nova , non in parte laborantibus animis, sed in universitate regnantibus. Omnia enim vestra, inquit Apostoluslieris vir, caput viri Christus; caput aunihilque aliud est, quam peccatum et poena peccati. Unde intelligitur, nullam naturam, vel, si melius ita dicitur, nullam substantiam sive essentiam malum esse, neque de peccatis poenisque animae efficitur, ut universitas ulla deformitate turpetur, quia rationalis substantia, quae ab omni peccato munda est, Deo subjecta, subjectis sibi ceteris dominatur. Ea vero, quae peccavit, ibi ordinata est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
stro. ista peragunt᷑ de labore nr̃o. Nul¬
li aũt uicto ludi agonistici placent.
s tñ cum dedecore euis decori sunt: et
hec enĩ quedã imitatio ueritatis est.
culis nisi ne umibris rerum decepti
ab ip̃is reb quaꝵ umbre ille sunt
aberremꝰ: ita uni̾sitatis huiꝰ con¬
ditio atq administratio solis im¬
piis animis damnatisq ñ placet
s eciã cum miseria eoꝵ multis uł
interra nctricib uel in celo sine pe¬
riculo spectantib placet. Nichil eĩ
iustũ displicet iusto. Quo cirea ty¬
omĩs anima rationalis aut pecc̾is
sius misera sit aut recte factis be¬
ata. om̃is aũt in rationabilis aut
cedat potentiori. aut pareat melio¬
ri aut comparet᷑ equali. aut certa¬
men exerceat. aut damnato noce¬
at. et om̃e corpus sue anime ser¬
uiat qͣnͣtum pro eius meritis et
ꝓ rerum ordine sinitur: nullum
malũ est nature uniu̾se. s sua cu¬
iq culpa fit malũ. Porro cum aĩa

Expanded text:
stro, ista peraguntur de labore nostro. Nulstro, ista peraguntur de labore nostro. Nulli autem victo ludi agonistici placent, sed tamen cum ejus dedecore decori sunt: et haec enim quaedam imitatio veritatis est. culis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ipsis rebus quarum illae umbrae sunt, aberremus. Ita universitatis hujus conditio atque administratio, solis impiis animis damnatisque non placet; sed etiam cum miseria earum, multis vel in terra victricibus, vel in coelo sine periculo spectantibus placet: nihil enim justum displicet justo. CAPUT omnis anima rationalis aut peccatis suis misera sit, aut recte factis beata; omnis autem irrationalis aut cedat potentiori, aut pareat meliori, aut comparetur aequali, aut certantem exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae serviat, quantum pro ejus meritis, et pro rerum ordine sinitur: nullum malum est naturae universae, sed sua cuique culpa fit malum. Porro cum anima
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea tñ pulcher. qr extrema uesti¬
gia illius pulchritudinis ostentat
qͣm constanter atq in cõmutabilit̾
ars ip̃a custodit. Itaq ut ñ nulli ꝑ¬
artem qua conficte᷑ uersus quia
plus se aurib qm intelligentie de¬
derunt ita multi temꝑalia dilig̃t̃
conditricem uͦ ac moderatricẽ tem¬
poꝵ diuinam ꝓuidentiam ñ requi¬
runt. atq in ipã dilectione tẽpaliũ
nolunt transire ꝙ amant. et tain
sunt absurdi qͣm si quisqͣm in recita¬
tione p̾clari carminis unã aliqͣm
sillabam solam perpetuo uellet au¬
dire. s tales auditores carminumñ
inueniurt᷑. Talib aũt rerum existi¬
matorib plena sunt omĩa. ꝓpterea
qr nemo est qui ñ facile ñ modo to¬
tum u̾sum. s etiã totum carm̃ possit
audire: totum aũt ordinem scłoꝵ
sentire nullus hoĩm potest. Hiic ar¬
celit ꝙ carminis ñ sumus partes:
scłoꝵ uero partes damnatione facti
sumꝰ. Illud uero canit᷑ sub uidicio no¬

Expanded text:
propterea tamen pulchrum, quia extrema vestipropterea tamen pulchrum, quia extrema vestigia illius pulchritudinis ostentat, quam constanter atque incommutabiliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nonnulli pipsam qua conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae dediderunt: ita multi temporalia diligunt, conditricem vero ac moderatricem temporum divinam providentiam non requirunt; atque in ipsa dilectione temporalium nolunt transire quod amant, et tam sunt absurdi, quam si quisquam in recitatione praeclari carminis unam aliquam syllabam solam perpetuo vellet audire. Sed tales auditores carminum non inveniuntur; talibus autem rerum aestimatoribus plena sunt omnia; propterea quia nemo est, qui non facile non modo totum versum, sed etiam totum carmen possit audire; totum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio no
Abbreviated transcription (Latin):
uero corpus ꝙ corrumpit᷑ aggrauat
aĩam et deprimit t̾rena habitatio
sensũ multa cogitantẽ: qr rapitur
in ordinẽ successionis extrema cor¬
poꝵ pulchritudo. Nam ideo extrema
est. qr simul ñ potest hr̃e omĩa sed
dũ alia cedunt atq sucredunt tem¬
poraliũ formar num̾os in unã pł.¬
chritudinem complent. et hoc totr̃¬
nõ ꝓpt̾ea malũ qr tnsit. Sic enĩ
et uersus in suo gen̾e pulcher est. ꝙͣ¬
uis due sillabe simul dici nullomͦ
possint. Nec enĩ scda enuntiat᷑. nisi
prima transierie. atq ita ꝑ orduiẽ
ꝑuenit᷑ ad finem: ut cũ sola ultima
sonat ñ secum sonantib superiorib.¬
formã tamen et decus metri cum pre¬
teritis contexta perficiat. Nec ideo
tñ ars ip̃a qua uersus fabricatur
sic tempori obnoxia est. ut pulchri¬
tudo eius ꝑm̃suras morarum dige¬
ratur. sed simul ht̃ omĩa quib ef¬
ficit u̾sum. ñ simul habentem om¬
nia. s posteriorib priora attollentẽ

Expanded text:
vero corpus quod corrumpitur aggravat vero corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem , quia rapitur in ordinem successionis extrema corporum pulchritudo. Nam ideo extrema est, quia simul non potest habere omnia; sed dum alia cedunt atque succedunt, temporalium formarum numerum in unam pulchritudinem complent. CAPUTnon propterea malum, quia transit. Sic enim et versus in suo genere pulcher est, quamvis duae syllabae simul dici nullo modo possint. Nec enim secunda enuntiatur, nisi prima transierit; atque ita per ordinem pervenitur ad finem, ut cum sola ultima sonat, non secum sonantibus superioribus,formam tamen et decus metricum cum praeteritis contexta perficiat. Nec ideo tamen ars ipsa qua versus fabricatur, sic tempori obnoxia est, ut pulchritudo ejus per mensuras morarum digeratur: sed simul habet omnia, quibus efficit versum non simul habentem omnia, sed posterioribus priora tollentem;
Abbreviated transcription (Latin):
ra corꝑea illud ꝙ per salomonem
dicitur. uanitas uanitantiũ et
omĩa uanitas: que habundanti¬
a est homini in omni labore eius
quo ip̃e laborat sub sole. Neq enĩ
frustra est additũ uanitantiũ: qr
si uanitates detrahas qui tanqͣm
pͥma sectant᷑ extrema. nõ erit cor¬
pus uanitas s in suo genere: qmͣ¬
uis extremã pulchritudinẽ sine
ullo errore monstrabit. Temꝑaliũ
enĩ specierũ multiformitas ab uni¬
tate dei hoĩem lapsum per carna¬
les sensus diu̾beraute: et mitabi¬
li uarietate multiplicauit eius
affectum. Ita facta est habundatia
laboriosa et ita si dici potest eges¬
tas copiosa: dum aliud et aliud se¬
quit᷑ et nichil cũ eo permanes. Sic
a tempore frum̃ti uini et olei sui
muttiplicatꝰ est: ut ñ inueniat id¬
ip̃m id est naturã incõmutabilem
et singularẽ. qmͣ secutꝰ nõ erret. et
assecitus ñ doleat. Habebit enim
etiã consequentẽ redemptionẽ corpo¬
ris sui: ꝙ iam ñ corrumpet᷑. Nunc

Expanded text:
orea illud quod per Salomonem dicitur: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore ejus, quo ipse laborat sub sole ? Neque enim frustra est additum, vanitantium, quia si vanitantes detrahas, qui tanquam prima sectantur extrema, non erit corpus vanitas; sed in suo genere, quamvis extremam, pulchritudinem sine ullo errore monstrabit. Temporalium enim specierum multiformitas ab unitate Dei hominem lapsum per carnales sensus diverberavit, et mutabili varietate multiplicavit ejus affectum: ita facta est abundantia laboriosa, et, si dici potest, copiosa egestas, dum aliud et aliud sequitur, et nihil cum eo permanet. Sic a tempore frumenti, vini et olei sui multiplicatus est, ut non inveniat idipsum , id est naturam incommutabilem et singularem, quam secutus non erret, et assecutus non doleat. Habebit enim etiam consequentem redemptionem corporis sui , quod jam non corrumpetur. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
deniq pulpis. ł sanguine ł ossib
quoꝵ libet animaliũ. et ceteris hu¬
iuscemodi reb facillime fieri po¬
test. Nichil eĩ. est corꝑis ꝙ ñ nel
unũ uisũ possit innumerabiliter
cogitari uel in paruo spatio uisũ
possit eadẽ ymaginandi facultate
ꝑ infintta distendi. S facillimũ
est execrari carnẽ: di fficilluum
aũt ñ carnaliter sapere. Hac ergo

Expanded text:
denique pulpis, vel sanguine, vel ossibus denique pulpis, vel sanguine, vel ossibus quorumlibet animalium, et caeteris hujusmodi rebus facillime fieri potest. Nihil enim est corporis, quod non vel unum visum possit innumerabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi facultate per infinita diffundi. Sed facillimum est exsecrari carnem, difficillimum autem non carnaliter sape
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑcruciatũ sentientis discedit
a sensib et errorib agitat. ut hãc
esse pͥmami speciem putet que oĩ-¬
um infima est nature scilicet
corꝑee. quã ꝑ lubricos sensus caro
maleclicta nuntiau̾it. ut cum a¬
liquid cogitat intelligere se cre¬
dat umbris illusus fantasma¬
tũ Si qñ au̾̃t nõ tenens integͣm
diuine ꝓuidentie disciplinam.
s tenere se arbitrans catni resist̾ẽ¬
conatur usq adiusibiliũ rerũ yma¬
gines ꝑuenit. et lucis huiꝰ qm certis
terminis circũ scriptam uidet in m̃sa
spatia cogitatione format maniter:
et hanc speciem sibi future ħ̾itatio¬
nis pollicet᷑ nesciens oculoꝵ ꝯcupi¬
scentiã se trahere. et cũ hoc mundo
ire uelle extra mundũ. Quẽ ꝓpt̾ea
ip̃m ẽẽ non putat. qr eius clariorem
partem per infinitũ falsa cogitati¬
one distendit ꝙ ñ solum de hac lu¬
ce. s etiã de aqua. postremo de uino.
de melle. de auro. de argento. de ipĩs

Expanded text:
et per cruciatum sentientis discedit et per cruciatum sentientis discedit a sensibus, et erroribus agitat; ut hanc esse primam speciem putet, quae omnium infima est, naturae scilicet corporeae, quam per lubricos sensus caro male delectata nuntiaverit, ut cum aliquid cogitat, intelligere se credat, umbris illusus phantasmatum. Si quando autem non tenens integram divinae providentiae disciplinam, sed tenere se arbitrans, carni resisteconatur; usque ad visibilium rerum imagines pervenit, et lucis hujus quam certis terminis circumscriptam videt, immensa spatia cogitatione format inaniter: et hanc speciem sibi futurae habitationis pollicetur; nesciens oculorum concupiscentiam se trahere, et cum hoc mundo ire velle extra mundum; quem propterea ipsum esse non putat, quia ejus clariorem partem per infinitum falsa cogitatione distendit. Quod non solum de hac luce, sed etiam de aqua, postremo de vino, de melle, de auro, de argento, de ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃a que consequitur ꝑturbatõ.
Quod malum ñ erit cum oculi fu¬
erĩt recreati: et lucem suã congru¬
enter aspexerint. Neqz eũ eadem lux
que ad oculos pertinet ꝓ luce sapi-¬
entie que ad m̃tes ꝑtinet colitiu
ip̃a fit malum. s suꝑstitio malũ
est. qua creature potius qͣm creatori
seruit᷑. Quod malum omĩno nul-¬
lum erit. cũ anima recogncto crea¬
tore ip̃i uni se subicerit: et cet̾a per
eum subiecta sibi. ẽẽ ꝑsenserit.
ta om̃is corpea creatura si tm̃ mo¬
do possideatur abanima que dili¬
git dm̃ bonũ est infimum et in su¬
o genere pulchrum: qm̃ forma et
specie continet᷑. Si aũt diligatur
sic quidẽ malum sit ipsa. S qm̃
fit penalis dilectori suo: et eum ĩ¬
plicat erumnis et pascit fallaci¬
bus uoluntatib: qr neq perma¬
nent. neq satiant. et torquent do¬
lorib qr cum ordinem suũ ꝑagit
pulchra mutabilitas tempoꝵ de¬
serit amantẽ species concuprta.

Expanded text:
et ipsa quae consequitur perturbatio; et ipsa quae consequitur perturbatio; quod malum non erit, cum oculi fuerint recreati, et lucem suam congruenter aspexerint. Neque cum eadem lux quae ad oculos pertinet, pro luce sapientiae quae ad mentem pertinet, colituipsa fit malum: sed superstitio malum est, qua creaturae potius quam Creatori servitur; quod malum omnino nullum erit, cum anima recognito Creatore, ipsi uni se subjecerit, et caetera per eum subjecta sibi esse persenserit. 40. Ita omnis corporea creatura, si tantummodo possideatur ab anima quae diligit Deum, bonum est infimum, et in genere suo pulchrum; quoniam forma et specie continetur: si autem diligatur sic quidem malum fit ipsa; sed quofit poenalis dilectori suo, et eum implicat aerumnis, et pascit fallacibus voluptatibus: quia neque permanent, neque satiant, sed torquent doloribus. Quia cum ordinem suum peragit pulchra mutabilitas temporum, deserit amantem species concupita,
Abbreviated transcription (Latin):
custodire noluit et pecẽm ꝙ fecit.
Altq hoc modo malum ꝙ cauen¬
dum ñ didicit discit sentiendo: et
bonũ ꝙ obtemperando minus dili¬
gebat. ardentius diligit comꝑan¬
do. Uitium gͦ anime est ꝙ fecit. et
difficultas exuitio pena qm ꝑati¬
tur. et hoc est totũ malum. Lacere
aũt et pati. ñ substantia est. Qua¬
ꝓpt̾ substantia malũ non est. Sic
enĩ nec aqua malum ẽ. nec animal
ꝙ uiuit in aere. Nam iste substan¬
tie sunt: s malum ẽ uoluntaria
p̾cipitatio in aqm. et suffocatio
quam mersus patitur. Stilus
ferreus alia parte qua scribamus
alia qua deleamus a fabro factus
ẽ: et in suo geriere pulcher et ad
usum nr̃m accõmodatus: At si
letur et ea uelit delere qua scribit᷑.
ip̃m fcm uire uituperet᷑. Quod si
corrigat ubi erit malum: Si qͥs
repercussi oculi turbabunt᷑: num
ideo aut sol malũ erit. aut oculi:
Nullo modo. Sunt enĩ substantie.
s malũ est in ordinatus aspectus:

Expanded text:
custodire noluit, et peccatum, quod fecit; custodire noluit, et peccatum, quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, discit sentiendo, et bonum, quod non obtemperando minus diligebat, ardentius diligit comparando. Vitium ergo animae est, quod fecit, et difficultas ex vitio poena est, quam patitur. Et hoc est totum malum. Facere autem et pati non est substantia: quapropter substantia non est malum. Sic enim nec aqua malum est, nec animal quod vivit in aere; nam istae substantiae sunt: sed malum est voluntaria praecipitatio in aquam, et suffocatio quam mersus patitur. Stilus ferreus alia parte qua scribamus, alia qua deleamus, affabre factus est, et in suo genere pulcher, et ad usum nostrum accommodatus. At si letur, et ea velit delere qua scribitur, ipsum factum jure vituperetur: quod si corrigat, ubi erit malum? Si quis repercussi oculi turbabuntur: num ideo aut sol malum erit aut oculi? Nullo modo; sunt enim substantiae: sed malum est inordinatus aspectus,
Abbreviated transcription (Latin):
um pͥmũ anime rationalis. uolun¬
tas faciendi ea que uetat sĩma et
intima ueritas. Ita homo de ꝑady¬
so in hoc sclm expulsus est. id est ab
et̾nis ad temꝑalia. a copiosis ad e¬
gena. a firmitate ad infirma. Non
ergo a bono substantiali ad malis¬
substantiale. qr nulla substantia
malum est. s a bono eterno ad teni¬
ꝑale bonũ. abono spiritali ad bonũ
carnale. a bono intelligibili ad bonũ
sensibile. a bono sũmo ad bonũm in¬
fimũ. Est gͥ quodlam bonũ. quod
si diligat anima rationalis peccat:
qr infra illam orduatum ẽ. Quare
ip̃m pecc̃m malũ est: ñ ea substanti¬
a que peccando diligitur. Non gͦ ar¬
bor illa malum est que in medio pa¬
radysi plantata scribitur. srd diui¬
ni precepti tnͣsgressio. Que cum con-¬
sequentem habet iustam damnati¬
onem. contigit ex illa arbore que cõ¬
tra uetttum tacta est dinoscentia bo¬
ni et mali: qr cum suo pecc̃o anima
fuerit implicata luendo penas. dis¬
cit quid inter sit int̾ preceptũ quod

Expanded text:
um primum animae rationalis voluntas ea faciendi, quae vetat summa et intima veritas. Ita homo de paradiso in hoc seculum expulsus est, id est, ab aeternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ad infirma. Non ergo a bono substantiali ad malsubstantiale, quia nulla substantia malum est, sed a bono aeterno ad bonum temporale, a bono spirituali ad bonum carnale, a bono intelligibili ad bonum sensibile, a bono summo ad bonum infimum. Est igitur quoddam bonum, quod si diligat anima rationalis, peccat, quia infra illam ordinatum est. Quare ipsum peccatum malum est, non ea substantia, quae peccando diligitur. Non ergo arbor illa malum est, quae in medio paradiso plantata esse scribitur, sed divini praecepti transgressio, quae cum consequentem habet justam damnationem, contingit ex illa arbore, quae contra vetitum tacta est, dignoscentia boni et mali, quia cum suo peccato anima fuerit implicata, luendo poenas discit, quid intersit inter praeceptum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aut negandum est pecẽm cõmitti: Aut
fatendum ẽ uoluntate committi.
Non aũt recte negat peccasse aĩam
qui et penitendo eam corrigi fatet᷑.
et ueniam penitenti dari et ꝑseu̾an¬
tem in peceatis iusta dei lege dãpna¬
ri. Postremo si ñ uoluntate male fa¬
cimus: nemo obiurganlus om̃ino
aut monendus est. Quib subla¬
tis: xp̃iana lex et disciplina omnis
religionis auferatur necesse ẽ. Do¬
luntate gͦ peccatur: et qm̃ peccari
ñ dubium est: nec hoc quidẽ dubi¬
tandũ iudeo hre animas liberum
seruos suos meliores eẽ deus iudi¬
cauit: si ei seruirent liberalit̾: qd̃
nullo mͦ fieri posset: si ñ uoluntate

Expanded text:
aut negandum est peccatum committi, aut aut negandum est peccatum committi, aut fatendum est, voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa Dei lege damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus omnino, aut monendus est; quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur, et quoniam peccari non dubium est, nec hoc quidem dubitandum video, habere animas liberum servos suos meliores esse Deus judicavit, si ei servirent liberaliter; quod nullo modo fieri posset, si non voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
angłs magis se ip̃m qm dm̃ dili¬
gendo. subditus ei eẽ noluit. Et
intumuit ꝑsuꝑbiam et a sũma
eẽntia defecit. et lapsus est et ob hoc
minus est qm fuit: qr eo ꝙ minus
erat frui uoluit cum magis uoluit
sua potentia frui qͣm dei. Qũa qͣm
eĩ non sũme. tñ amplius erat qnͣ¬
do eo qd̃ summe ẽ fruebatur. q̃m de¬
us solus summe ẽ. Quieqͥd autẽ
minus est qͣm erat. ñ in qͣntum est
s in qͣntum minus est malum est.
Co enĩ quo muiꝰ est qmͣ erat. tendit
ad mortem. Quid aũt mirum si ex
defectu inopia. ex inopia inuidẽtia.
si tãqͣm febris inuitum occuparet.
recte iniusta pena uideretur que pec¬
cantẽ consequitur. et que dampna¬
tio nũcupatur. Nunc uero usq ad̾e¬
acleo pecc̃m uoluntariũ malũ est:
ut nullomͦ sit pecc̃m si ñ sit uolun¬
tariũ. Et hoc est quidẽ ita manifestũ
est: ut nulla hĩc doctoꝵ paucitas nł¬
la in doctoꝵ turba dissentiat: quare

Expanded text:
angelus magis seipsum quam Deum diliangelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim non summe, tamen amplius erat, quando eo quod summe est, fruebatur, quoniam Deus solus summe est. Quidquid autem minus est quam erat, non in quantum est, sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est quam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, si tanquam febris invitum occuparet, recte injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et quae damnatio nuadeo peccatum voluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium, et hoc quidem ita manifestum est, ut nulla hinc doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃a ꝑ incõmutabilem ueritatẽ
qui filius dei unicus est: atq i¬
ta et corpus per ip̃m dei filium
iugebit. qr omnia ꝑ ip̃m. Dono
et iam eius quod anime datur.
datur salua et pacata et scã fit.
sed et iam ip̃m cͥorpus niuifi cabit̃
eritq innatura sua mundissimũ.
Ille enĩ dicit: mundateqͣ intus
sunt. et que foris sunt munda e
aufertur pena peccati. Et ubi ẽ ma-¬
lum. et ubi ẽ mors contentio tua:
Ubi est mors aculeus tuus: Uin¬
cit enĩ essentia nichilum et sic ab¬
sorbetur mors in uictoria. nec ali
rit. qui diabolus dicitur: quia et
ip̃e in qͣntum angłs est. ñ est malũ.
s in qͣntum ꝑu̾sus est ꝓpria uolũ¬
tate. Eatendum ẽ enim et angłos
natura eẽ mittabiles. s solus d̾s
est in cõmutabilis: s ea uolunta¬
te qua magis dm̃ quã se diligunt.
firmi et stabiles manent in illo:
et fruunt᷑ maiestate ip̃ius ei u¬
ni libentissime subditi. Ille aũ

Expanded text:
et ipsa per incommutabilem veritatem, et ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam ejus, quod animae datur, datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erauferetur et poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in victoriam . CAPUT rit, qui diabolus dicitur; quia et ipse, in quantum angelus est, non est malus, sed in quantum perversus est propria volutate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem
Abbreviated transcription (Latin):
grã dei se adiuuari credat. mente
illi seruiens et bona uoluntate:
sine ulla dubitatione reparabtẽ.
et amultis mutabilib ad unũ
incõmutabile reuertet᷑. reforma¬
ta per sapĩam ñ formatã s ꝑ qmͣ
formantur uniu̾sa: frueturq
fit hõ spiritalis. omĩa iudicans
ut ip̃e anemine uidicetur.: diligẽs
dñm dm̃ suum in toto corde. et in
tota anima. et in tota m̃te. et dili¬
gens ꝓximũ suũ ñ carnaliter.
s tanqm̃ seip̃m Se aũt spirita¬
uiuit diligit dm̃. In his enĩ du¬
ob p̾ceptis: tota lex pendet et ꝓ¬
phete. Inde iam erit consequens.
ut post mortem corꝑalem qm de¬
beniꝰ primo pecc̃o. tempore suo
atq ordine suo hoc corpus resti¬
tuatur pristine stabilitati: qͣm
ñ per se habebit s ꝑ animã stabi¬
litam in deo. que rursus ñ per se
stabilitur. s per dm̃ quo fruitur.
iõq amplius qm corpus iuge¬
bit: Corpus enĩ ꝑ ip̃am iugebit.

Expanded text:
gratia Dei se adjuvari credat, mente gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur universa, frueturquefit homo spiritualis omnia judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens proximum suum non carnaliter, sed tanquam seipDeum diligit. In his enim duobus praeceptis tota Lex pendet, et Prophetae . 25. Inde jam erit consequens ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebit: corpus enim per ipsam vigebit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad nichilum: et ista est nequitia:
rena efficitur et obhoc etiã caro
et t̾ra nominat᷑. et qmdiu ita ẽ.
regnũ dei ñ possidebit: et eripit᷑
ei ꝙ amat. Id enim amat ꝙ et
minus ẽ quam uita. qr corpus
est: et ꝓpter ip̃m pcc̃m quo ama¬
tur fit corruptibile. ut fluendo
deserat amatorem suũ: qr et ille
hoc amãdo deseruit dm̃: Precep¬
ta eĩ eius neglexit dicentis. hoc
manduca. et hoc noli. Traditur
gͦ ad penas: qr diligendo inferio¬
ra. in egestate uoluptatũ suaꝵ
et in dolorib apud inferos ordi¬
natur. Quid est enĩ dolor qui dr̃
corporis. nisi corruptio repentina
salittis eius rei. qͣm male utendo
animi: nisi carere mittabi lib
reb quib fruebat᷑ aut frui se pos¬
se sperabat: Et hoc est totum qd̃
dicte᷑ malum: id est pecc̃m et pe¬
na peccati: Si autem dum in hoc
stadio uite humane anima de¬
gre. uincat eas quas adu̾sum se
nutriuit cupiditates fruendo
mortalib et ad eas uincendas

Expanded text:
ad nihilum, et ista est nequitia. ad nihilum, et ista est nequitia. rena efficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur; et quamdiu ita est, regnum Dei non possidebit, et eripitur ei quod amat. Id enim amat quod et minus est quam vita, quia corpus est; et propter ipsum peccatum, quod amatur fit corruptibile, ut fluendo deserat amatorem suum, quia et ille hoc amando deseruit Deum. Praecepta enim ejus neglexit dicentis: Hoc manduca, et hoc noli . Trahitur ergo ad poenas: quia diligendo inferiora, in egestate voluptatum suarum et in doloribus apud inferos ordinatur. Quid est enim dolor, qui dicitur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei quam male utendo animi, nisi carere mutabilibus rebus, quibus fruebatur, aut frui se posse speraverat? Et hoc est totum quod dicitur malum, id est, peccatum, et poena peccati. 24. Si autem dum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas
Abbreviated transcription (Latin):
qui forma est infabricata. atq om¬
niũ formosissima. Habet aliqm
speciem: sine qua corpus ñ est corp᷑.
Si gͦ querit᷑ quis instituerit corpꝰ
ille queratur qui est oĩum speciosis¬
simus: Omĩs enĩ species. ab illo ẽ
Quis est aũt hic nisi unus deus: u¬
na u̾itas: una salus omniũ. et pri¬
nia atqr sũma eẽntia: ex qua est õe
quioquid est in qͣntum est: qr in qͣn¬
tum est. quicquid est bonum est:¬
et ideo ex deo ñ est mors. Non enm
deus mortem fecit. nec letatur in per
nichilum sine dubio ꝑuenirent:
essentie participant: ꝙ breuius
ita dici potest: tanto magis mori¬
unt᷑. quanto minus sunt. Corpuᷤ
aũt minꝰ est quam uita quelibet:
qm̃ qntulum cũq manet inspecie
ꝑ uitam manet: seu qua unum¬
quodq animal. seu qua uniu̾sa
natura mundi administratur.
Corpus gͦ magis subiacet morti.
et ideo ucinius est nichilo. Qua¬
ꝓpter uita que fructu corporis de¬
lectata negligit dm̃. inclinatur

Expanded text:
qui forma est infabricata, atque omqui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet aliquam speciem, sine qua corpus non est corpus. Si ergo quaeritur quis instituerit corpus, ille quaeratur qui est omnium speciosissimus. Omnis enim species ab illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una veritas, una salus omnium, et prima atque summa essentia, ex qua est omne quidquid est, in quantum est; quia in quantum est quidquid est, bonum estex Deo non est mors. Non enim Deus mortem fecit, nec laetatur in pernihilum sine dubio pervenirent; essentiae participant: quod brevius ita dici potest: tanto magis moriuntur, quanto minus sunt. Corpus autem minus est quam vita quaelibet; quoniam quantulumcumque manet in specie, per vitam manet, sive qua unumquodque animal, sive qua universa mundi natura administratur. Corpus ergo magis subjacet morti, et ideo vicinius est nihilo: quapropter vita, quae fructu corporis delectata negligit Deum, inclinatur
Abbreviated transcription (Latin):
łratio doceat ł p̾cipiat auctortras:
Intende gͥ in hec que sequunt᷑ diligẽ¬
ter. et pie. quantũ potes: tales en̾i ad
deo: qr deus utiq summa uita ẽ. et ip¬
se fons uite. Nec aliqua uita in qͣn¬
tũ urta est malum est: s in qͣntum
uergit ad mortẽ: Mors aũt uite ñ
est nisi nequitia: que ab eo quod nec
quiꝰ qm sit dicta est. et ideo nequissi¬
mi homines nichili homines appel¬
lant᷑. Uita gͦ uoluntario de fectu de¬
ficiens ab illo qui eam fecit. et cuius
eẽntia fruebatur. et uolens contra
dei legem frui corporib quib eam
deus prefecit. uergit ad nichilum:
et hec est nequitia: Non qr corpus.
iam nichil est. Nam et ip̃m habet
aliqm concordiam partium suaꝵ.
sine qua om̃ino ẽẽ non posset. Ergo
ab eo fc̃m est. et corpus: qui omnis
ꝯcordie caput ẽ. Habet corpus qũa¬
dã pacem sue forme. sine qua pror¬
sus nichil eẽt. Ergo ille est et corpo¬
ris conditor. a quo pax omĩs est: et

Expanded text:
vel ratio doceat, vel praecipiat auctoritas. vel ratio doceat, vel praecipiat auctoritas. Intende igitur in haec quae sequuntur, diligenter et pie, quantum potes: tales enim adjDeo, quia Deus utique summa vita est et ipse fons vitae, nec aliqua vita in quantum vita est, malum est, sed in quantum vergit ad mortem: mors autem vitae non est, nisi nequitia, quae ab eo quod ne quidquam sit, dicta est; et ideo nequissimi homines, nihili homines appellantur. Vita ergo voluntario defectu deficiens ab eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei legem frui corporibus, quibus eam Deus praefecit, vergit ad nihilum; et haec est nequitia: non quia corpus jam nihilum est. Nam et ipsum habet aliquam concordiam partium suarum, sine qua omnino esse non posset. Ergo ab eo factum est et corpus, qui omnis concordiae caput est. Habet corpus quamdam pacem suae formae, sine qua prorsus nihil esset. Ergo ille est et corporis conditor, a quo pax omnis est, et
Abbreviated transcription (Latin):
niteret᷑. in effabili mĩa dei temꝑali¬
dispensatione. ꝑcreaturã mitta bilẽ.
s tam̃ et̾nis legib seruientẽ. ad com¬
memorationem prime sue perfecte¬
q nature partim singulis homini-¬
curissima et certissima salus est:
Defendi aũt aduersus loquaces. et
aperiri querentib multis modis
potest: om̃ipotente deo ip̃o ꝑ seip̃m
demonstrante que uera suit: et ad
hec intuenda. et ꝑcipienda. bonas
uoluntates ꝑ bonos angelos et qͦs¬
libet hoĩes adiuuante. Eo modo aũ
quisq utitur: quẽ uidet congruere
his cum quib agit. Ego itaq diu
multũq considerans quales obla¬
tͣntes. et quales querentes exꝑtus
sim. uel qualis ipe seu cũ latrarem
seu cũ quererẽ fuerim: mͥ hoc mͦ utẽ¬
dum putaui: Que uera eẽ perspexeris
tene et ecclĩe catholice tribue: que fal¬
sa respue. et mͥ qui homo sum ignos¬
ce: Que dubia crede: donec aut respu¬
enda aut uera ẽẽ aut semꝑ credenda eẽ.

Expanded text:
niteretur, ineffabili misericordianiteretur, ineffabili misericordiaturam mutabilem, sed tamen aeternis legibus servientem, ad commemorationem primae suae perfectaeque naturae, partim singulis hominibcurissima ac certissima salus est. 20. Defendi autem adversus loquaces, et aperiri quaerentibus, multis modis potest; omnipotente ipso Deo per seipsum demonstrante quae vera sunt, et ad haec intuenda et percipienda bonas voluntates per bonos Angelos et quoslibet homines adjuvante. Eo modo autem quisque utitur, quem videt congruere iis cum quibus agit. Ego itaque diu multumque considerans quales oblatrantes, et quales quaerentes expertus sim, vel qualis ipse, sive cum latrarem, sive cum quaererem, fuerim; hoc modo mihi utendum putavi. Quae vera esse perspexeris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, respue, et mihi qui homo sum ignosce; quae dubia, crede, donec aut respuenda esse, aut vera esse, aut semper credenda esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Mutari ait̃t aĩam posse ñ quidẽ
localit̾ s tñ temꝑalit̾. suis affectiõi¬
bus quisq cognoscit: Corpus uͦ et
temporib et locis ẽẽ mutabile cuiuiᷤ
aduertere facile est. Cantasmata por¬
ro nichil sunt aliud qm despecie cor¬
poris corporeo sensu attracta figm̃ta:
que memorie mandare ut accepta st̃.
uel partiri ł multiplicare. ł̾ contrahe¬
re. ł distendere. ł ordinare. ł ꝑturbare
ł quolibet mͦ figurare cogitando fal¬
cillimũ est: s cum uerũ queritur. ca¬
uere et uitare difficile est: Non ergo
creature potius qmͣ creatori seruiamꝰ᷑
nec euanescamꝰ in cogitationib no¬
stris: et ꝑfecta religio est. Eterno eĩ
creatori adherentes. et nos et̾nitate
afficiam᷑ necesse est. S qr hec anima
pecc̃is sius obruta et implicata. ꝑ se¬
ip̃am uidere ac tenere ñ posset. nul¬
lo in reb humanis ad diuina capes¬
senda int̾posito gradu ꝑ quem ad d̾i
similitudinẽ a terrena utta homo

Expanded text:
ret. Mutari autem animam posse, non quidem localiter, sed tamen temporaliter, suis affectionibus quisque cognoscit. Corpus vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta: quae memoriae mandare ut accepta sunt, vel partiri, vel multiplicare, vel contrahere, vel distendere, vel ordinare, vel perturbare, vel quolibet modo figurare cogitando facillimum est, sed cum verum quaeritur, cavere et vitare difficile. 19. Non ergo creaturae potius quam Creatori serviamus, nec evanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. Aeterno enim Creatori adhaerentes, et nos aeternitate afficiamur necesse est. Sed quia hoc anima peccatis suis obruta et implicata, per seipsam videre ac tenere non posset, nullo in rebus humanis ad divina capessenda interposito gradu, per quem ad Dei similitudinem a terrena vita homo
Abbreviated transcription (Latin):
nichil: si ad hoc ꝑcipiendum diligẽ¬
dũ ꝑfruendũ. ut anima sanetur. et
tante luci hauriende m̃tis acies con¬
ualescat: dicit᷑ auaris. nolite uobis
condere thesauros in t̾ra ubi tinea et
rubigo ext̾minat. et ubi fures effo¬
diunt et furant᷑: s thesaurizante
uobis thesauros in celo. ubi neq ti¬
nea neq rubigo ext̾minat neq fu¬
res effodiunt ubi enĩ est thesaurus
tuus ibi erit et cortuũ. Dicitur lu¬
xuriosis. Qui seminat in carne. de
carne metet corruptionẽ. Qui ait̃t¬
seminat in sp̃u. de sp̃u metet uitam
et̾nam: Dicitur suꝑbis. Qui se exal¬
tat humiliabit᷑. et qui se humiliat ex¬
altabitur. Sr̃ iracundis: Accepisti
alapam. para alterã maxillam. Sĩr
discordiosis: diligite inimicos ur̃os.
est. Sicitur curiosis. nolite querere
que uident᷑ s que ñ uidentur: que enĩ
uident᷑ temꝑalia sunt. que aũt ñ ui¬
dentur eterna. Postremo dr̃ om̃ib.

Expanded text:
nihil . Si ad hoc percipiendum, diligennihil . Si ad hoc percipiendum, diligendum, perfruendum ut anima sanetur, et tantae luci hauriendae mentis acies conualescat, dicitur auaris nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tine et rubigo exterminat et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesauros in caelo, ubi neque tinea neque rubigo exterminat neque fures effodiunt; ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum; dicitur luxuriosis: qui seminat in carne de carne metet corruptionem; qui seminat in spiritu de spiritu metet uitam aeternamtat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur : dicitur iracundis, Accepisti alapam, para alteram maxillam : dicitur discordiosis, Diligite inimicos vestrosest : dicitur curiosis, Nolite quaerere quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeter
Abbreviated transcription (Latin):
ad tam salubrem fidem sũmo amo-¬
re atq auctoritate conu̾teret. De ho¬
norib uero eius frustra se consuli.
cũ facile possit existimari qnͣti ho¬
nores debeant̾ sapĩe dei: que gestan¬
te illa et gubernante ꝓ uera salute
gen̾is humani magnũ aliquid ꝓ¬
priũ et ꝙ supra homines eẽt mere¬
retur. Que si fcã sunt. si litt̾is moni¬
mentisq telebrant᷑ si ab una t̾raꝵ
regione in qua sola unus colebatur
deus. et ubi talem nasci oportebat. ꝑ
totum orbem t̾raꝵ missi electi uiri.
uirtutib atq sermonib diuini a¬
moris incendia concitarunt: si con¬
firmata salub̾rima disciplina illu¬
minatas t̾ras post̾is reliquer̃t. Et
ne de p̾t̾itis loquar que licet cuiq
ñ credere:si hodie ꝑgentes pplo̾sq p̾¬
dicatur. in pͥncipio erat uerbũ. et ñ¬
bũ erat apud dm̃. et d̾s erat u̾bũ. hoc
erat in pͥncipio apud dm̃. omĩa ꝑ ip¬
sum facta sunt. et sine ip̃o fr̃m est

Expanded text:
ad tam salubrem fidem summo amoad tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate converteret. De honoribus vero ejus frustra se consuli, cum facile possit existimari quanti honores debeantur Sapientiae Dei, qua gestante et gubernante ille pro vera salute generis humani, magnum aliquid proprium, et quod supra homines esset, mereretur. 4. Quae si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum, in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia concitarunt; si confirmata saluberrima disciplina, illuminatas terras posteris reliquerunt; et, ne de praeteritis loquar, quae potest quisque non credere, si hodie per gentes populosque praedicatur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est
Abbreviated transcription (Latin):
nescit ymaginib: irridet eos qui
dicunt eẽ aliquid ꝙ nec istis ocu¬
te cogitet᷑: s m̃te sola et intelligẽ¬
tia cerni queat. Cum gͦ hec a ma¬
gistro sͥ ꝑsuaderent᷑. si ex eo quere¬
ret ille discipłs utrũ si quis qm exi¬
steret iuir magnꝰ atq diuinus qui
talia ppłis persuaderet. credenda sal¬
tim si ꝑcipere ñ ualerent: ut si qui
possent percipere. ñ prauis opinio¬
nib multitudinis implicati. iuil¬
garib obruerent᷑ errorib. eũ diui¬
responderet credo ille ñ posse hoc ab
homine fieri. nisi que forte ip̃a dei
uirtus atq sapĩa ab ip̃a rerum na¬
tura exceptum nec hominũ magi¬
gisterio. s intima illuminatione
ab ipĩs cunabulis illustratum tã¬
ta honestaret gr̃ã tanta firmitate
roboraret. tantta deniq maiestate
subueheret. ut om̃ia contempnẽdo
que praui homines cupiunt. et oĩa
perpetiendo que horrescunt. et omĩa
faciendo que mirant᷑ genus hoĩm

Expanded text:
nescit imaginibus, irridet eos, qui nescit imaginibus, irridet eos, qui dicunt esse aliquid, quod nec istis vidte cogitetur, sed mente sola et intelligentia cerni queat: cum haec ergo a magistro sibi persuaderentur, si ex eo quaereret ille discipulus, utrum si quisquam existeret vir magnus atque divinus, qui talia populis persuaderet credenda saltem, si percipere non valerent, aut si qui possent percipere, non pravis opinionibus multitudinis implicati, vulgaribus obruerentur erroribus; eum diviresponderet, credo, ille, non posse hoc ab homine fieri, nisi quem forte ipsa Dei Virtus atque Sapientia ab ipsa rerum natura exceptum, nec hominum magisterio, sed intima illuminatione ab incunabulis illustratum, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur, genus humanum
Abbreviated transcription (Latin):
eam bam fieri atq ꝑfcãm ad quam
percipiendã nichil magis impedire
qͣm uitã libidinib debitam. et fal¬
sas ymagines rerũ sensibiliũ que
nobis ab hoc sensibili mundo ꝑ cor¬
pus ĩpresse uarias opiniones erro¬
resq gen̾arent. Qͣmobrem sanan¬
dum esse animũ ad intuendam in¬
cõmittabilem rere formã. et eodem
mͦ se habentẽ semꝑ. atq undiq sui
similem pulchritudinẽ. nec disten¬
tam locis. nec temꝑe uariatam. s
unũ atq idem oĩ ex parte seruan¬
tẽ qm ñ crederent eẽ homines cũ
ip̃a uere summeq sit. Cetera nasci.
occidere. fluere. labi et tñ in qͣntũ
sunt. ab illo et̾no deo per eius u̾ita¬
tem fabricata constare: in quib tã¬
tũ anime rationabili et intellectu¬
ali datũ. ut eius et̾nitatis contem¬
S dum nascentiũ atq tͣnseunti¬
um rerũ amore ac dolore sauciat᷑.
et dedita consuetudini huiꝰ uite
atq sensib corꝑis. inanib eua¬

Expanded text:
eam beatam fieri atque perfectam; ad quam eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuendam incommutabilem rerum formam et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque idem omni ex parte seruantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa uere summeque sit; coccidere, fluere, labi; et tamen in quantum sunt, ab illo aeterno Deo per ejus veritatem fabricata constare: in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum est, ut ejus aeternitatis contemsed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur, et dedita consuetudini hujus vitae atque sensibus corporis, inanibus eva
Abbreviated transcription (Latin):
ut ppłoꝵ ip̃oꝵ opinionẽ. ad uerum
cultum ueri dei a simulacroꝵ suꝑsti¬
tione atq ab huius mundi uanita¬
te conu̾terent. Itaq et ip̃e socrates
cũ ppło simulacra uen̾abatur: et post¬
enis dampnationẽ mortemq nemo
ausus est iurare ꝑ canem. nec appella¬
re qũecumqz lapilem iouem: s hec
tm̃ mͦ memorie litt̾isq mandare: ꝙ
utrũ timore an aliqua cognitione¬
tempoꝵ fecerint: udicare ñ est no¬
strum. Illud tñ fidentissime dixe¬
tim pace hoꝵ om̃ium qui eoꝵ libͦs
ꝑuicatiter diligunt. xpĩanis tem¬
porib que nai religio potissimum
teneda sit: et que ad ueritatẽ ac bea¬
titudinẽ uia ñ esse dubitandũ. Si
enĩ plato ip̃e iuu̾et. et me int̾rogan¬
tem non aspernẽtur. uel potius siqͥs
eius discipłs eo ip̃o temꝑe quo uiue¬
bat cũ sibi ab illo ꝑsuaderetur ñ cor¬
poreis ocłis s pura mente u̾itatem
uideri. eui quecũq anima inhesiss

Expanded text:
ut populorum suorum opinionem ad verum ut populorum suorum opinionem ad verum cultum veri Dei, a simulacrorum superstitione atque ab hujus mundi vanitate converterent. Itaque et ipse Socrates cum populo simulacra veneius damnationem mortemque nemo ausus est iurare per canem nec appellare quencumque Iouem sed hoc tantummodo memoriae litterisque mandare. Quod utrum timore an aliqua cognitione fecerint, iudicare non est identissime dixerim pace horum omnium, qui eorum libros peruicaciter diligunt, christianis temporibus quaenam religio potissimum tenenda sit et quae ad ueritatem ac beatitudinem uia non esse dubitandum. si enim Plato ipse uiueret et me interrogantem non aspernaretur, uel potius si quis eius discipulus eo ipso tempore quo uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueritatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset,
Abbreviated transcription (Latin):
turo eẽt in promptu et quasi ad mi¬
nũ occurrisset. Credo intelligebat
qualiacũq opera nature. que admi¬
nustrante aiuina ꝓuidentia gigne¬
rent᷑ multo qm hominũ et quoꝵ.¬
libet opificum cẽ meliora. et ĩõ di¬
uinis honorib digniora qm ea q̃
in templis colebant᷑. Non quo u̾e
lapis et canis eẽnt colenda sapienti
br. s ut hoc mͦ intelligerent qui pos¬
sent tanta suꝑstitione demersos eẽ
hoĩes. ut emergentib hic eẽt tam tur-¬
pis demonstrandus gradus ad que
uenire si puderet. uiderent qͣntoma¬
gis pudendũ eẽt in turpiore ꝯsist̾e:
simul et illos qui mundũ istum ui¬
sibilem sumnũ dm̃ eẽ opinabant᷑
admonebat turpitudinis sue. docens
eẽ conseq̃ns ut quilibet lapis tãqͣm
sũmi dei particula iuire coleret᷑ quia
si execrarentur mutarent sententiã¬
suam et unũ dm̃ quererent: quem
solum supͣ mentes nr̃as eẽ. et a quo
plato. Non eñi sicut isti nati erant:

Expanded text:
turo esset in promptu, et quasi ad maturo esset in promptu, et quasi ad manum occurrisset. Credo, intelligebat qualiacumque opera naturae, quae administrante divina providentia gignerentur, multo quam hominum et quorumlibet opiticum esse meliora, et iuinis honoribus digniora quam ea quae in telnplis colebantur. Non quod uere lapis et canis ebus, sed ut hoc modo intelligerent qui possent, tanta superstitione demersos esse homines, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto magis pudendum esset in turpiore consistere. Simul et illos qui mundum istum visibilem, summum Deum esse opinabantur, admonebat turpitudinis suae, docens esse consequens ut quilibet lapis tanquam summi Dei particula jure coleretur. Quod si exsecrarentur, mutarent sententiam, et unum Deum quaererent, quem solum supra mentes nostras esse, et a quo Plato. Non enim sic isti nati erant,