comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. a tamqua filii di ꝓficiunt ad deũ: ut etiã spu suo ma¬
ime aagrauante corruptibili corpore. tãquã filiͥ horio¬
nis. in qͥbdã humanis motib deficiant ad se iplos & uato
peccent᷑. Interest qͥdẽ quantũ. Neq enĩ qͥa peccati est om̃e
crimen: ides crimen est etiã om̃e peccatũ. Itaq scorũ ho¬
minũ uitã. quãdiu in hac morte uiuit᷑. inuenaꝙ pos¬
se dicimꝰ sine crimine. Peccatũ aute sidixerinꝰ qͥ a ñ

Expanded text:
suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac mortali vivitur, inveniri posse dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
ne adtractũ est. regen̾atione dethat᷑: & tam̃ actiua
qͦq peccata. quecũq corde ore. oꝑe. cõmissa in uenerit
tollit. Hac gͦ excepta magna indulgentia. unde inci¬
pit hominĩs renouatio. in qua soluit᷑ om̃is reatus &
ingeneratꝰ & additus. Ipsa etiã uita cetera iã ratione
utentis ȩtatis. quantalibet prepolleat fecunditate. ius¬
ticiȩ sine peccatorũ remissione nͨ agit᷑. qm filii di
quãdiu mortalit᷑ uiuunt cũ mortẽ confli

Expanded text:
ractum est, regeneratione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus; ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet praepolleat fecunditate justitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei quamdiu mortaliter vivunt, cum mort
Abbreviated transcription (Latin):
qs incer hommes & scõs angłos peccata fecerune. c e ripse lie¬
mui redemptione. ruinȩ ilisꝰ angeliee detrimenta reparait̃.¬
Mntiq nouerunt angłi sc̃ĩ doc̾ti de do. cuiꝰ ueritatis et̃na
conteplatione beati sunt. quanti numeri suplemeni
de gene hum ano integritas illꝰ euutati erꝑeedec. propt̃
hoc ait apło anstautari om̃ia inxp̃o q̃ in celis sunt ie qͥ¬

Expanded text:
quas inter homines et sanctos angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione, ruinae illius angelicae dEt utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cujus veritatis aeternae contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus: Instaurari omnia in Christo quae in coelis sunt et q
Abbreviated transcription (Latin):
eos dilecturi sumꝰ quantũ ab eis diligim᷑. Itaq par eoꝵ
nota nobis erit: qͥa & nr̃a talis ac tanta erit. nec precellet
tunc intellectũ nr̃m. Dei uͦ pax qͦ illi est erga eos: & nr̃m
& illorũ intellectũ sine dubitatione precellit. De ipso qͥp¬
pe beata est rationalis creatura. q̃cumq beata est: non
ipse de illa. Unde scđm hoc meliꝰ accipit᷑ qđ scriptũ est.
pax d̃i q̃ p̾cellit omnẽ intellectũ: ut in eo qđ dixit om¬
s di solius. Neq enĩ & ipsiꝰ intellectũ pax eiꝰ excellit.
tunt᷑ nostra peccata. Ideo post cõmemoratione sc̃e ȩccłȩ
in ordine confessionis ponit᷑ remissio peccatoꝵ. Per
hanc enĩ stat eccłia ꝗͣ in t̾ris est: ꝑ hanc ñ perit qđ ꝑi¬

Expanded text:
eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum: Dei vero pax quae illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione praecellet. De ipso quippe beata est rationalis creatura, quaecumque beata est, non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, Pax Dei quae praecellit omnem intellectum: ut in eo quod dixit omsed Dei solius: neque enim et ipsius intellectum pax ejus excellit. tuntur nostra peccata. Ideo post commemorationem sanctae Ecclesiae in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc enim stat Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
na uitaia corruptionis uetustate tenouane: ac lic ꝑ alluer
singulare sacrifieuũ. in qͦ mediator est ĩmolatͦ. qq uinum
terrestrib & terrestria cũ celestib: qͣm sicut idem apłs dieit.
ĩ ipso cõplacunominẽ plenitudinẽ in habitare .&. ꝑ euͭ recon
tũ est oinne intellectũ: neq sc̃iri a nobis. nisi cũ ad eam
uenerimꝰ potest. Qmͦ enĩ pacificant᷑ celestia nisi nobis:
i eꝰ. concordando nobiscũ: Nã ibi semꝑ est
par: co int̾ se uniuersis intellectualib creatis
& cũ suo creatore. Que ꝓax precellit ut dicta e. omneᷤ
intellectu᷑. s utiq nrm: non eoꝵ qͥ semꝑ uident faciẽ
patris. Nos autẽ quantuscũq sit in nobis intellectꝰ
human᷑ ex ꝑ arte scimus. & uidemꝰ nunc ꝑ speculũ in
enigmate. Cũ uͦ equales angłis di fuerimus: tunt quẽ¬
admodũ & ipsi uidebimꝰ facie ad faciẽ. Tantãq paceꝰ
habebimꝰ erga eos. quantã & ipsi erga nos: qͥa tantã

Expanded text:
rnam vitam, a corruptionis vetustate renovantur, ac sic per illud singulare sacrificium, in quo mediator est immolatus, et terrestria cum coelestibus, quoniam sicut Apostolus dicit: In ipso complacuit omnem plenitudinem habitare, et tum est, omnem intellectum ; neque sciri a nobis, nisi cum ad ea venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia nisi nobis, id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, t cum suo Creatore. Quae pax praecellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utique nostrum, non eorum qui semper vident faciem Patris. Nos autem, quantuscumque sit in nobis intellectus humanus, ex parte scimus, et videmus nunc per speculum in aenigmate: cum vero aequales Angelis Dei fuerimus ; tunc quemadmodum et ipsi, videbimus facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ annum qͦ cenã ipsam dñs dedit. tanquam ad insigniorẽ
cõmemorationẽ ꝑ ost cbos offerri & accipi liceat corpꝰ
& sanguinẽ dñi. Honestius aut̃ arbitror ea fieri hora: ut
qui etiam ieuinare uoluerit post refectionẽ que hora
noua fit : ad oblationẽ possit occurere. Qua ꝓpter
neminẽ cogimꝰ dominicam illam cęnam prandere. Sed
nulli etiam contra dicere audemꝰ. Hoc tanten non arbi
tror institutum. nisi quia plures & ꝓpe om̃s implerisq
locis eo die lauare consueuerunt. Et quia
non nulli etiam ieuinium custodiunt. mane
offertur ꝓpt̾ prandentes: qui & ieuuniumi simul & la¬
uacra tolerare nonpossunt. Aduesperam uͦ ꝓpter ie¬
unantes. Si aut̃ queris cur etiam lauandis: ortus
sit: ni hil mĩhi dehac re cogitanti ꝓbabilius occurrit.
nisi quia baptizandoꝵ corpora ꝑ obseruationem qua¬
dragesimȩ sordidata cum offensione sensus ad fontrͣ ure

Expanded text:
per annum, quo ipsam coenam Dominus dedit, tanquam ad insigniorem per annum, quo ipsam coenam Dominus dedit, tanquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem Domini. Honestius autem arbitror ea hora fieri, ut qui etiam jejunaverit, post refectionem quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. Quapropter neminem cogimus ante dominicam illam coenam prandere, sed nulli etiam contradtror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lauare consueuerunt, et, quia nonnulli etiam ieiunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia ieiunia simul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperam uero propter ieiunantes. Si autem quaeris, cur enam lauandi mos ortus sit, nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per obseruationem quadragesimae sordidata cum offensione sensus ad fontem ue
Abbreviated transcription (Latin):
cibos dedit dñs. ꝓpt̾ea pransi aut cenati fr̃s ad illud sacramtũ
apłs arquit : & emendat men sis suis ista iuiscerȩ. Namq
saluator quo uehementius cõmendar& mysterii illius altitu¬
dinẽ. ultimũ hoc uoluit infigere cordib & memoriȩ disci¬
puloꝵ. a quib ad passionẽ digressurꝰ erat. Et ideo non
pͣcepit. quo deinceps ordine sumeret᷑ : ut apłis ꝑ quos
eccłas dispositurꝰ erat. seruar& hunc locum. Nam si hoc
ille monuiss&. ut post oybos allos semꝑ acciperet᷑. credo
quod eum morem nemo uariass&. Cum uͦ ait ap łs de hoc
sacramento loquens. ꝓpt̾ quod fr̃s cum conuenitis adman¬
ducandum inuicẽ expectate. siquis uͦ esurit domi manduca
ut non adiudicium conuematis: statim subteauit Cetera
aut̃ cum uenero ordinabo. Unde intellygi datur. quia
multum erat inepła totum illum agendi ordinem insinua¬
re. quẽ uniuersa ꝑ orbem seruat eccła: ab ipsoq ordinatũ
ꝓbabilis quedam ratio delectauit. ut uno certo die

Expanded text:
cibos dedit dominus, propterea pransi aut cenati fratres ad illud sacramentum s apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque saluator quo uehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat; et ideo non praecepit, quo deinceps ordine sumeretur, ut apostolis, per quos ecclesias dispositurus erat, sacraret hunc locum. nam si hoc ille monuisset, ut post cibos alios semper acciperetur, credo, quod eum morem nemo uariasset. cum uero ait apostolus de hoc sacramento loquens: propter quod, fratres, cum co.nuenitis ad manducandum, inuicem exspectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur — qumultum erat, ut in Epistola totum illum agendi ordinem insinuaret, quem universa per orbem servat Ecclesia ab ipso ordinatum probabilis quaedam ratio delectavit, ut uno certo die
Abbreviated transcription (Latin):
tate iunctoꝵ. si caritas in t̾ra uoluntasq suspecta.⁊
filiis parentũ ⁊ parentib silioꝵ dũ beniuolentie ñ red¬
ubi nos amari ñ credimꝰ. qđ amorẽ amantiũ ñ uidemꝰ.
uicẽq ñ rependimꝰ: qͥb ea nos debere mutuã ñ putamꝰ.
usq adeo res humanȩ ꝑturbant᷑. si qͦd ñ iudemꝰ nͥ cre-¬
damꝰ. ut om̃ino fundit᷑ eu̾tant᷑. Si nullas credamꝰ hortuuũ
uoluntates qͣs utiꝙ uidere ñ possumꝰ. omnto dicere qͣm
multa isti qͥ nos rep̾hendunt qͥa credimꝰ q̃ ñ uidemꝰ. ere¬
dant famȩ ⁊ historiȩ. uł de locis ubi ipsi ñ fuerint. nec

Expanded text:
luntasque suspecta est, luntasque suspecta est, et filiis parentum, et parentibus filiorum, dum benevolentia non redubi nos amari non credimus, quod amorem amantium non videmus, vicemque non rependimus, quibus eam nos debere mutuam non putamus: usque adeo res humanae perturbantur, si quod non videmus, non credamus, ut omnino funditus evertantur, si nullas credamus hominum voluntates, quas utique videre non possumus. Omitto dicere quam multa isti, qui nos reprehendunt, quia credimus quae non videmus, credant famae et historiae, vel de locis ubi ipsi non fuerunt; nec
Abbreviated transcription (Latin):
tua caritate diligat᷑ ab aliqͦ. cũ sit inuisibilis ipsa dilec-¬
tio: si qͦd ñ uideo credere ñ debeo: Tota itaq ꝑibit amicicia:
qa ñ nͥ mutuo amore constat. Qͥs eã poterit ab aliqͦ reci¬
pere: si nichil eiꝰ creditũ fuerit exhiberi: Porro eiꝰ amici¬
cia ꝑeunte: neꝙ conubioꝵ neꝙ cognationũ ⁊ affinitatũ
uincula. ĩ animo serua bunt᷑: qͥa ⁊ ĩ his utiꝙ
amica consentio est. Nõ ntẽ gͦ coniuge̾ conuiux uicis¬
sim diligere poterit: qͣndo se diligi. qͥa ipsã dilectionẽ
ñ porest uidere. ñ credit. Nec filios habere desiderabt̃.
qͦs uicissĩ sibi reddit᷑os esse ñ credunt. Qͥ si nascant᷑ ⁊¬
crescant. multo minꝰ ipsi parentes suos amabunt. quoꝵ
erga se amorẽ in eoꝵ cordib qͥa÷ ĩuisibilis. ñ uidebunt.
Si ea q̃ ñ uident᷑ ũ laudabili fide. s culpabili temeri¬

Expanded text:
tua charitate diligetur ab aliquo, cum sit invisibilis ipsa dilectua charitate diligetur ab aliquo, cum sit invisibilis ipsa dilectio, si quod non video, credere non debeo? Tota itaque peribit amicitia, ia non nisi mutuo amore constat. Quid enim ejus poterit ab aliquo recipere, si nihil ejus creditum fuerit exhiberi? Porro amicitia pereunte, neque connubiorum neque cognationum et affinitatum vincula in animo servabuntur; quia et in his utique amica consensio est. Non ergo conjugem conjux vicissim diligere poterit, quando se diligi, quia ipsam dilectionem non potest videre, non credit. Nec filios habere desiderabunt, quos vicissim sibi reddituros esse non credunt. Qui si nascantur et crescant, multo minus ipsi parentes suos amabunt, quorum erga se amorem in eorum cordibus, quia est invisibilis, non videbunt; si ea quae non videntur, non laudabili fide, sed culpabili temeri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑfruat᷑. nisi suo dolore uł timore cruciet᷑: e qͦmͦ ĩ ha¬
bendis ueris amicis optari iã ñ potuisset. timeri felici¬
tas potest: qͣm ꝓbare nͥ ĩfelicitas ñ potest : E tñ ueru̾
haberi posse amicũ etiã ĩ reb ꝓsꝑis: ꝓbari au certiꝰ in¬
reb adu̾sis. S utiq ut eũ ꝓbes ꝑiculis tuis: nͨͦ te cõmit¬
ꝓbes. Certe enĩ si reb ñ uis credere. ñ debemꝰ qͣndoqͥdẽ
⁊ u̾cdũ certiꝰ ꝓbatis amicoꝵ cordib credere. E cũ ea ma-¬
lis nr̃is bona ꝓbauerimꝰ. etiã tunc erga nos beniuolentiã
credimꝰ. quã uidemꝰ: nisi qͥa tanta fides÷. ut nͣ congru
enter qͥb dã oculis eiꝰ nos iudicemꝰ uidere qđ credimꝰ.
cũ ꝓpterea credere debeamꝰ. qͥa uidere ñ possumꝰ. Si au¬
ferat᷑ ħ fides de reb humanis: qͥs ñ atcendat. qͣnta earũ
ꝑturbatio ⁊ qͣm haerenda confusio subseqͣt᷑ Qͥs enĩ mu¬

Expanded text:
non fruatur, nisi suo dolore vel timore crucietur. Et quomodo in hanon fruatur, nisi suo dolore vel timore crucietur. Et quomodo in habendis veris amicis optari ea, non potius timeri, felicitas potest, quam probare nisi infelicitas non potest? Et tamen verum est haberi posse amicum etiam in rebus prosperis, probari autem retur. Sed utique ut eum probes, periculis tuis nec te commitprobes. Certe enim si rebus non visis credere non debemus, quandoquidem et nondum certius probatis amicorum cordibus credimus; et cum ea malis nostris bona probaverimus, etiam tunc eorum erga nos benevolentiam credimenter quibusdam oculis ejus nos judicemus videre quod credimus; cum propterea credere debeamus, quia videre non possumus. 4. Si auferatur haec fides de rebus humanis, quis non attendat quanta earum perturbatio, et quam horrenda confusio subsequatur? Quis enim mu
Abbreviated transcription (Latin):
secus corde: Erce ex corde tuo credis: ñ cordi tuo. Et qͦ ñ
carnis nec m̃tis dirigis aciẽ: accõmodas fidẽ. Amici
faciẽ cernis corpore tuo: fidẽ tuã cernis animo tuo. A¬
mici uͦ abste ñ amat᷑ fides. si ĩ te mutuo nulla sit fides:
qͣ credas qđ ui illo ñ uides. Quãuis homo possit ⁊ falle¬
re fingendo beniuolentiã. tegendo maliciã: arit si no¬
cere cogitat. tñ exspectando ate aliqͣm cõmoditatẽ si¬
mulat: qͥa caritatẽ ñ habet. S dicis. ideo te credere
amico. cuiꝰ uidere cor ñ potes: qͥa ĩ tuis tẽptationib
eũ ꝓbasti. ⁊ cuiꝰmodi animũ ergate haberet. in tuis
ꝑietilis ubi te ñ deseruit cognonisti. Nũqͥd gͦ ut ami¬
coꝵ ꝓbet᷑ erga nos caritas: uidet᷑ tͥ nr̃a optanda calami¬
tas : Nec qͥsqͣm erit ex amicis felix certissimis. nͥ fuerit
adu̾sis reb infelix: ut uidelicet explorato alteriꝰ amore

Expanded text:
secus corde? Ecce ex corde tuo, credis cordi non tuo; et quo nec secus corde? Ecce ex corde tuo, credis cordi non tuo; et quo nec carnis nec mentis dirigis aciem, accommodas fidem. Amici faciem cernis corpore tuo, fidem tuam cernis animo tuo: amici vero non abs te amatur fides, si non in te mutuo illa sit fides, qua credas quod in illo non vides. Quamvis homo possit et fallere fingendo benevolentiam, tegendo malitiam: aut si nocere non cogitat, tamen exspectando a te aliquam commoditatem, simulat, quia charitatem non habet. 3. Sed dicis, ideo te credere amico, cujus videre cor non potes, quia in tuis tentationibus eum probasti, et cujusmodi animum erga te haberet in tuis periculis, ubi te non deseruit, cognovisti. Numquid ergo, ut amicorum probetur erga nos charitas, videtur tibi nostra optanda calamitas? Nec quisquam erit ex amicis certissimis felix, nisi fuerit adversis rebus infelix: ut videlicet explorato alterius amore
Abbreviated transcription (Latin):
credere si ñ uides. ecce pͥsentia corpora corporeis oculis ui¬
des. p̃sentes uoluntates ⁊ cogitationes tuas. qͥa ĩ animo
tuo st̃. ipso animo uides. Dic mͥ obsecro te. amici tui uo
luntas uideri potest. In uͦ eciã hoc uides animo tuo. qđ
ĩ animo agit᷑ alieno: Qd si ñ uides: qͦmͦ amicali beniuo¬
lentiȩ uicẽ rependis. si qͦd ñ potes uidere ñ credis: Anforte
dicturꝰ es alteriꝰ uoluntatẽ. ꝑ eiꝰ oꝑa te uidere: Ergo facto
uisurꝰ. ⁊ u̾ba audit᷑us: de amici autẽ uoluntate id qđ
est aut figura. ut ocłis ingerat᷑. uł sonꝰ aut cantilena
ut aurib illabat᷑: aut uoluntas tua ÷. ut cordis affec¬
tione sentiat᷑. Restat itaq ut uͦ cui sane audita. nec
apud te. intꝰ conspecta credat᷑: ne tua uita deserta
sine ulla amicicia relinqͣt᷑. uel ĩpensa tͥ dilectio. uicis¬
sim abste ñ rependat᷑. Ubi ẽ gͦ qđ dicebas te credere ñ
debere. nͥ qd uideres. aut extrinsecus corpore: aut intͥn¬

Expanded text:
sentia corpora corporeis oculis vides, praesentes voluntates et cogitationes tuas, quia in animo tuo sunt, ipso animo vides: dic mihi, obsecro te; amici tui ergvideri potest. An vero etiam hoc vides animo tuo, quod in animo agitur alieno? Quod si non vides, quomodo amicali benevolentiae vicem rependis, si quod non potes videre, non credis? An forte dicturus es, alterius voluntatem per ejus opera te videre? Ergo facta visurus, et verba es auditurus, de amici autem voluntate id quoest aut figura, ut oculis ingeratur; vel sonus aut cantilena, ut auribus illabatur; aut vero tua est, ut tui cordis affectione sentiatur. Restat itaque ut nec visa, nec audita, nec apud te intus conspecta credatur, ne tua vita deserta sine ulla amicitia relinquatur, vel impensa tibi dilectio vicissim abs te non rependatur. Ubi est ergo quod dicebas, te credere non debere, nisi quod videres aut extrinsecus corpore, aut intrin
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ admodũ uoluntates amicoꝵ q̃ nꝰ uident᷑. credunt ꝑm
s in eis litteris ubi ⁊ ipsa ÷ p̾dicta monstrant᷑: ⁊ index
est pret̾itoꝵ. ⁊ pͥnuncia futuroꝵ. Qͥa ⁊ p̾terita q̃ iam nͣ
possunt uideri. ⁊ p̾sentia q̃ nc̃ possunt iuderi. om̃ia cũ
p̃nunciarent᷑: nichil hoꝵ poterat tunc uideri. Cũ gͦ fieri
p̾dicta ceperiuit. ex illis q̃ facta sunt. usq ad ista qͣ fuint
Aaqͣm seriẽ ꝑtinent de die iudicii. de resurrectione mor¬

Expanded text:
videntur, creduntur per sed in eis litteris ubi et ipsa est praedicta monstrantur, et index est praeteritorum, et praenuntia futurorum. Quia et praeterita quae jam non possunt videri, et praesentia quae nec possunt videri omnia, cum praenuntiarentur, nihil horum poterat tunc videri. Cum ergo fieri praedicta coeperunt, ex illis quae facta sunt usque ad ista quae fiunad quam seriem pertinent de die judicii, de resurrectione mor
Abbreviated transcription (Latin):
medias qͣs uidemꝰ habeamꝰ : Atꝙ ĩ ꝓphecicis libris ⁊ pͥ¬
mas ⁊ medias ⁊ nouissimas. uł audiamꝰ p̾nunciatas
anteqͣm fierent. uł legamꝰ. nisi forte arbitrant᷑ homines
infideles. a xp̃ianis illa conscripta. ut ista qͥ iã credebant.
magis haberent pondus auctoritatis. si anteqͣm uenirent

Expanded text:
dias quas videmus habeamus, atque in propheticis libris et primas et medias et novissimas vel audiamus praenuntiatas antequam fierent, vel legamus? Nisi forte arbitrantur homines infideles a Christianis illa esse conscripta, ut ista quae jam credebant majus haberent pondus auctoritatis, si antequam venirent,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes uenient. ab extremo t̾rȩ. ⁊ dicent. uere mdatia co¬
luert̾ patͤs nr̃i simulacra: ⁊ ñ ÷ in illis utilitas. Hec certe
si uelitis seu uolitis aspicitis: ⁊ si adhuc aliqͣm putatis e̾e
uel fuisse. in simulacris utilitatẽ. certe tã innumeros gen¬
tiũ ppłos. relictis uł abiectis uł confractis huiꝰ modi ua¬
rietatib. audistis dice̾. uere m̃dacia coluert᷑ patͤs nr̃i simu¬
lacra. ⁊ ñ est ĩ ilł utilitas. Si faciet homo dõs: ⁊ ecce ipsi
tas fuisse uenturas. qͣm dictũ ÷. ad te gentes uenient ab
Nam res eadẽ ab alio ꝓpħa sic p̾nunciata ÷. p̾ualebit
inqͥt dñs adu̾sus eos. et aext̾minabit om̃s dos gentiũ
terre. ⁊ adorabunt eũ unꝰqͥsꝙ de loco suo. om̃s itsule
gentiũ. Qđ ait ille. ad te om̃s gentes uenent: hoc ait
Ergo uenient ad eũ ñ recedentes de loco suo: qͥa creden¬
tes ĩ eu. inuenient eũ in corde suo. Non uidistis qđ pre¬
dictũ ⁊ ĩpletũ÷ de ascensione. xp̃i: exaltare suꝑ celos¬

Expanded text:
nt, Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Hoc certe sive velitis seu nolitis, aspicitis: ut si adhuc aliquam putatis esse vel fuisse in simulacris utilitatem; certe tamen innumeros gentium populos relictis vel abjectis vel confractis hujusmodi vanitatibus audistis dicere, Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas: si faciet homo deos, et ecce ipsi tas fuisse venturas, quoniam dictum est, Ad te gentes venient ab Nam res eadem ab alio propheta sic praenuntiata est: Praevalebit, inquit, Dominus adversus eos, et exterminabit omnes deos gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium . Quod ait ille, Ad te omnes gentes venient; hoc ait rgo venient ad eum non recedentes de loco suo, quia credentes in eum invenient eum in corde suo. Non vidistis quod praedictum et impletum e
Abbreviated transcription (Latin):
ud ĩ semine abrahe. bñdici om̃s gentes uidetis. ⁊ stu¬
petis. ⁊ adhuc ĩ eũ credere timetis: in quẽ ñ credere
potiꝰ debuistis. An credere dubitastis uel recusastis uir¬
ginis partũ: cũ magis credere debeatis. sic debuisse nasci
hominẽ dm : E hoc nãꝙ accipite per ꝓpħam fuisse pre¬
tabitis uirginẽ parientẽ. si uelitis credere d̃m nascentẽ :
mundi regimen ñ relinqͣntẽ. ⁊ ad homines incarne ue¬
nientẽ: matri fecunditatẽ ferentẽ. integritatẽ ñ aufe¬
rentẽ. Dic hominẽ nasci oportebat. si semꝑ erat ds
ex qͦ nascendo fieret nob̾ ds. Huic do rursus dicit ꝓpħa.
Dilexisti iusticiã ⁊ odisti ũqͥtatẽ. ꝓpt̾ea unxit te d̃s d̃s tius

Expanded text:
id est in semine Abrahae, benedici omnes gentes videtis et stuid est in semine Abrahae, benedici omnes gentes videtis et stupetis; et adhuc in eum credere timetis, in quem non credere potius timere debuistis! An credere dubitatis vel recusatis virginis partum, cum magis credere debeatis, sic decuisse nasci hominem Deum? Et hoc namque accipite per prophetam fuisse praetabitis virginem parientem, si velitis credere Deum nascentem; mundi regimen non relinquentem, et ad homines in carne venientem; matri fecunditatem afferentem, integritatem non auferentem. Sic hominem nasci oportebat, etsi semper erat Deus, ex quo nascendo fieret nobis Deus. Hinc de eo rursus propheta dicit: dire
Abbreviated transcription (Latin):
hominis inqͥes erga me beniuolentia. qͣmqͣm uidere
ñ possũ: multis t̃n indiciis ĩdagare possũ. Hos autẽ
q̃ uultis. ut ñ uisa credamꝰ nullis indiciis potestis ostende
iident᷑: ñ eẽ credenda. Iacetꝙ illud abiectũ atq cõuictũ
qd dicit᷑. ⁊ q̃ nos ñ uidemꝰ: ñ debere credere. Multũ aũ
p̃dicta ⁊ ĩpleta: Proinde qͥ putatis nulla esse inai ia. Cur
deap̃o credere debeatis qͥ ñ uidistis aut ñ uidetsat¬
tendite qͥ uidetis. Ipsa uos eccłia ore matͥne dilectionis al¬
loqͥe. Ego qͣm miramini ꝑ uniu̾sũ mundũ frusisican¬
semine tuo bñdicent᷑ oẽs gentes. qͣndo abrahe bñdice¬
diffundor: sem̃ abrahe ap̃m. succedentiũ generationũ
ordo testat̃. Qđ ut breuit̾ colliga: abraha genuit ysaac.
ysaac autẽ genuit iacob Iacob genuit duodecĩ filios. ex
Iͥb ortus ÷ ꝑopłs isrł. Iacob qͥppe ip̃e appellat᷑ istł.
qͥb natas uirgo maria q̃ peꝑit. ap̃m. E ecce in ap̃o.

Expanded text:
hominis, inquies, erga me benevolentiam quanquam videre non possum, multis tamen indiciis indagare possum: vos autem quae vultis ut non visa credamus, nullis indiciis potestis ostendervidentur, non esse credenda; jacetque illud abjectum atque convictum, quod dicitur, ea quae non videmus, non debere nos credere. Multum autem praedicta et impleta? Proinde qui putatis nulla esse indicia cur de Christo credere debeatis quae non vidistis, attendite quae videtis. Ipsa vos Ecclesia ore maternae dilectionis alloquitur: Ego, quam miramini per universum mundum fructificansemine tuo benedicentur omnes gentes . Quando Deus Abrahae benediceedictione diffundor. Semen Abrahae Christum succedentium generationum ordo testatur. Quod ut breviter colligam, Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Jacob, Jacob genuit duodecim filios, ex quibus ortus est populus Israel. Jacob quippe ipse appellatus est m. Et ecce in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
dos firmiꝰ infideles. nob̃ utiꝙ ꝓdessec. E hoc ipsũ qđ dic
accipite quẽad modũ fuerit ꝓpħatũ. Ne occideris eos ĩqͣt.
nequando obliuiscant᷑ legẽ tuã: disꝑde illos ĩ uͥtute tua.
Non sunt gͦ occisi: ĩ eo qđ nͥ stͣ. q̃ apud eos legebant᷑ ⁊ au¬
diebant᷑. dbliti. Si enĩ scͥpt᷑as sacras qͣmuis eas ñ intelli¬
gant penitus obliuiscerent᷑: ĩ ipso iudaico ritu occiderent᷑.
Qͥa cum legis ⁊ ꝓpħarũ nichil nossent. udei ꝓdesse ñ pos¬
sent: gͦ occisi ñ sunt disꝑsi. ut qͣmuis in fide unde salui
fierent. ñ haberent: tñ unde nos adiuuarem᷑ memoria
retinerent. ĩ libris suffragatores. ĩ cordib nr̃is hostes. ĩ
nia nulla p̾cederent: quẽ nͥ mouere deberet ut crede-¬
ret. repente illuxisse diuinã humano generi claritatẽ.
qͣndo uideret relictis diis falsis. ⁊ eoꝵ confractis simula¬

Expanded text:
dos firmius infideles, nobis ubique prodesset. Et hoc ipsum quod dico, dos firmius infideles, nobis ubique prodesset. Et hoc ipsum quod dico, accipite quemadmodum fuerit prophetatum: Ne occideris eos, inquit, ne quando obliviscantur legem tuam; disperge eos in virtute tua . Non sunt ergo occisi, in eo quod non sunt quae apud eos legebantur et audiebantur obliti. Si enim Scripturas sanctas, quamvis eas non intelligant, penitus obliviscerentur, in ipso Judaico ritu occiderentur; quia cum Legis et Prophetarum nihil nossent Judaei, prodesse non possent. Ergo occisi non sunt, sed dispersi: ut quamvis in fide, unde salvi fierent, non haberent; tamen unde nos adjuvaremur, memoria retinerent, in Libris suffragatores, in cordibus nostri hostes, in nia nulla praecederent, quem non movere deberet ut crederet, repente illuxisse divinam humano generi claritatem, quando videmus relictis diis falsis, et eorum confractis u
Abbreviated transcription (Latin):
mus ab inicio laboriose fidei: usꝙ ad sẽpiternã beatitu¬
dinẽ regni. S cũ legunt ñ mirent᷑ qđ ista illi quorũ
codices sunt. ꝓpt̾ inimiciciarũ tenebras ñ intelligunt.
Nam eos ñ intellecturos ab eis ꝓpħis ante p̾dictũ. Qa¬
penã debitã reddi. Ille qͥppe quẽ crucifixert̃. ⁊ cui fel
& acetũ dedert̃. qͣmuis in ligno pendens ꝓpt̾ eos. quos
fuerat in lucẽ de tenebris educturꝰ. dixerit. pat᷑ ignosce ill
qͥa nescrunt qͥd faciunt. tam̃ ꝓpt᷑ cet̾os qͦs occultiorib cau¬
meã fel ⁊ ĩ sitimea potauert᷑ me aceto. fiat m̃sa eoꝵ corã
deant. ⁊ dorsũ eoꝵ sẽꝑ ĩcurua. Cũ causȩ itaq nr̃e pͣclaris¬
simis testimoniis circũ qͣq ambulant ocłis obscuratis
ut ꝑ eos hec ꝓbent᷑. ubi ⁊ ipsi reꝓbent᷑. ideo factũ ÷ ne sic
delerent᷑ ut eadẽ festa om̃ino nulla essent: S disꝑsa est
suꝑ t̾ras portans in nos caleate gr̃e ꝓpħias. ad conuincen¬

Expanded text:
mus ab initio laborioso fidei usque ad sempiternam beatitudinem regni. Sed cum legunt, non mirentur quod ista illi quorum codices sunt, propter inimicitiarum tenebras non intelligunt. Nam eos non intellecturos ab eisdem Prophetis ante praedictum poenam debitam reddi. Ille quippe quem crucifixerunt, et cui fel et acetum dederunt, quamvis in ligno pendens, propter eos quos fuerat in lucem de tenebris educturus, dixerit Patri, Ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt ; tamen propter caeteros, quos occultioribus caumeam fel, et in siti mea potaverunt me aceto: fiat mensa eorum coram deant, et dorsum illorum semper incurva . Cum causae itaque nostrae praeclarissimis testimoniis circumquaque ambulant oculis obscuratis, ut per eos haec probentur, ubi et ipsi reprobantur. Ideo factum est, ne sic delerentur, ut eadem secta omnino nulla esset; sed dispersa est super terras, ut portans in nos collatae gratiae prophetias ad convincen
Abbreviated transcription (Latin):
terna ꝓmissa. Hec uos decipiant ueluani pagani. uł
falsi uidei. uł fallaces heretici. necũ in ip̃a catholica
falsi xp̃iani. tanto nocentiores: qͣnto int̾iores inimici. Qͥa
& hinc ne ꝑturbarent᷑ infirmi. ꝓpħia diuina ñ tacuit. ubi
dio filiarũ. Non dixit. in medio extraneoꝵ: s filiarũ.
est in mare. & congregat om̃ia genera pisciũ. sicut sc̃m
se a piscib malis. corde ñ corpore. malos mores mutando.
ñ retia sc̃a rumpendo. ut qͥ nunc ꝓbatis uident᷑ esse ꝑ¬

Expanded text:
os decipiant vel vani Pagani, vel falsi Judaei, vel fallaces haeretici, nec non in ipsa Catholica mali Christiani, tanto nocentiores, quanto interiores inimici. Quia et hinc ne perturbarentur infirmi, prophetia divina non tacuit, ubi dio filiarum . Non dixit, in medio extranearum; sed, in medest in mare, et congregat omnia genera piscium, sicut sanctum se a piscibus malis, corde, non corpore; mores malos mutando, non retia sancta rumpendo: ne qui nunc probati reprobis
Abbreviated transcription (Latin):
tã magne in eamultitudines congregant᷑. eiꝙ lau¬
dẽ gr̃e sine fine linguis ꝓpriis confitent᷑. cui dicit᷑. ꝓpt̾ea
monstrant᷑ esse ꝑspicua ut nͣ inueniant ocłi inimicoꝵ
ĩ quã partẽ auertant᷑. ubi nͥ eadẽ ꝑspicuitate feriant᷑.
ut ex ea fateri manifesta cogant᷑. merito fortasse di¬
citis. qđ nulla uobis ostendant᷑ indicia. qͥb uisis
credatis. etiã illa q̃ ñ uidetis. Si uͦ hec uidetis qͥ⁊
longe ante p̾dicta st̃.⁊ tanta manifestatione cõplent᷑.
si se ipsa ueritas ⁊ pͣcedentib uob̾ ⁊ consequentib
declarat effectib. o reliqͥe infidelitatis. ut erelatis qͥ ñ iuide¬
tis. his erubescite q̃ uidetis. Me attendite nobis diecit
ere lĩa me attendite qͣm uidetis: etiã si iudere noliao Q
enĩ tẽporib illis ĩ iudea t̾ra fideles fuerunt. ex uregiuoe
natitatẽ mirabilẽ. ac passionẽ. resurrectionẽ. ascensionẽ
cite: in hec intendite. ħ q̃ cernitis cogitate. qͥ uob̾ ñ pͥteri¬

Expanded text:
tam magnae in ea multitudines congregantur, eique laudem gratiae sine fine linguis propriis confitentur, cui dicitur, Propterea monstrantur esse perspicua, ut non inveniant oculi inimicorum in quam partem avertantur, ubi non eadem perspicuitate feriantur, ut ex ea fateri manifeste cogantur: merito fortasse dicitis quod nulla vobis ostendantur indicia, quibus visis credatis etiam illa quae non videtis. Si vero haec quae videtis, et longe ante praedicta sunt, et tanta manifestatione complentur; si se ipsa veritas et praecedentibus vobis et consequentibus declarat effectibus, o reliquiae infidelitatis, ut credatis quae non videtis, iis erubescite quae videtis! 7. Me attendite, vobis dicit Ecclesia; me attendite, quam videtis, etiamsi videre nolitis. Qui enim temporibus illis in Judaea terra fideles fuerunt, ex virgine nativitatem mirabilem, ac passionem, resurrectionem, ascensionem cite, in haec intendite, haec quae cernitis cogitate, quae vobis non praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
secta ꝑu̾sa. nullũ genꝰ exoriat᷑ erioris: qđ ñ ita reprat ap̃i¬
contradictio disciplinã. Quando tantũ erucifixus ille po¬
tinsset: insi ds hominẽ suscepisset. etiã si nulla ꝑ ꝓpbas
futura talia p̃dixisset: Cũ uͦ tã magnũ pietatis sacraiñtũ
habuerit ante credentes uates suos. atꝙ pcones. quor: diui¬
nis uocib ÷ p̾mineiatũ. & sic uenerit quẽ admodĩ  pͥnuit¬
ciatũ:. qͥs ita sit demens. ut dicat apłos de.xpͥo fuisse mero

Expanded text:
secta perversa, nullum genus exoriatur erroris, quod ita reperiatur chricontradictio disciplinam. Quando tantum crucifixus ille potuisset, nisi Deus hominem suscepisset, etiamsi nulla per Prophetas futura talia praedixisset? Cum vero tam magnum pietatis sacramentum habuerit antecedentes vates suos atque praecones, quorum divinis vocibus est praenuntiatum, et sic venerit quemadmodum est praenuntiatum, quis
Abbreviated transcription (Latin):
carcerẽ uiderent᷑ abduc. adducent᷑ in qͥt ĩ leticia ⁊ ex¬
ultatione. adducent᷑ in templũ regis. Si ñ parit filios
ex qͥb habeat tãqͣm patres qͦs constituat sibi ubiq recto¬
res. cui dicit᷑. ꝓ patͥb tuis nati sc̃ tͥ filii. cõstitues eos pͥn¬
cipes suꝑ omnẽ t̾rã. quoꝵ se oratiõib mat᷑ p̾lata ⁊ fub¬

Expanded text:
arcerem viderentur adduci, Adducentur, inquit, in laetitia et exsultatione, adducentur in templum regis. Si non parit filios, ex quibus habeat tanquam patres, quos constituat sibi ubique rectores, cui dicitur, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram: quorum se orationib
Abbreviated transcription (Latin):
nos uł ñ credere. ubi corporeos ocłos adhibere ñ possumꝰ.
sine ulla dubitatione uideamꝰ: S inqͥunt. ista qͥ ĩ am¬
mo st̃. cũ possumꝰ ipso animo cernere: ñ opꝰ habemꝰ ꝑ
oculos corporis nosse. Qͤ autẽ dicitis uos. ut credamꝰ. nͨ foris
ostenditis. ut ea ꝑ oculos corporis norierimꝰ: nͨ intꝰ ĩ animo
nr̃o stͣ ut ea cogitando uideamꝰ. Sic ista dicunt. qͣłi qͥsqͣm
credere iuberct᷑. si iã sibi p̾sentatũ posset uidere qđ credit᷑.
Ideo etiã debemꝰ credere ñnulla etiã tẽporalia qͣ ñ uudemꝰ

Expanded text:
s adhibere non possumus, sine ulla dubitatione videamus? 2. Sed, inquiunt, ista quae in animo sunt, cum possimus ipso animo cernere, non opus habemus per oculos corporis nosse: quae autem dicitis vos ut credamus, nec foris ostenditis, ut ea per oculos corporis noverimus; nec intus in animo nostro sunt, ut ea cogitando videamus. Sic ista dicunt, quasi quisquam credere juberetur, si jam sibi praesentatum posset videre quod creditur. Ideo utique debem
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt. Q cũ sint innumerabilia in ipso animo nr̃o
cuiꝰ est ĩuisibilis nat᷑a. ut alia taccã. fides ipsa qͣ credimꝰ
siue cogitatio ꝗͣ nos uel credere aliqͥd. uł nͭ credere nouimꝰ.
cũ prorsus aliena sit ab istoꝵ conspectib oculoꝵ: qͥd tã nuo¬
dũ. tã clarũ. qͥd tã certũ est int̾iorib uisib animoꝵ: Qm¬

Expanded text:
non possunt. Quae cum sint innumerabilia in ipso animo nostro, cujus invisibilis est natura, ut alia taceam, fides ipsa qua credimus, sive cogitatio qua nos vel credere aliquid, vel non credere novimus, cum prorsus aliena sit ab istorum conspectibus oculorum, quid tam nudum, tam clarum, quid tam certum est interioribus visibus animo
Abbreviated transcription (Latin):
de die ĩ diẽ. de qͣ dictũ÷. om̃is gloria eiꝰ filie regis t̃tͥnsecꝰ.
qͣmuis ⁊ ocłos extraneoꝵ fulgentes fama p̾dicatoꝵ suoꝵ
in diu̾sitate linguarũ uelut in sinbriis aureis ⁊ uestis ue¬
rietate ꝓstringat. si ñ postea qͣm disfamat᷑ ĩ qͦcũꝙ loco .o.¬
dore bono eiꝰ etiã consecrandȩ uirgines adducent᷑ ad
.xp̃m. de qͦ dicit᷑. ⁊ cui dicit᷑. adducent᷑ regi uͥgines pꝰ eã¬

Expanded text:
de die in diem , de qua dictum est, Omnis gloria ejus filiae regis intrinsecus: quamvis et oculos extraneorum fulgentes fama praedicatorum suorum in diversitate linguarum velut in fimbriis aureis et vestis varietate perstringat. Si non posteaquam diffamatur in quocumque loco odore bono ejus, etiam consecrandae virgines adducuntur ad Christum, de quo dicitur, et cui dicitur, Adducentur regi
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ cui est sumina potestas. cũ sumine bonꝰ sit. ullo
modo sineret mali aliquid esse in oꝑib siuis: nͥ usq adeo es¬
set omp̃c & bonꝰ. ut bene faceret & de mals. Quid ẽ aũ
altũd quod malu dicitur: nͥ pͥuatio boni: Nam ficut cor¬
porib animaliũ nichil ẽ alnid morbis & uulnerib affici.
quã sanitate pͥuari. Neq id agit᷑ cũ adhibet᷑ curatio¬

Expanded text:
rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari
Abbreviated transcription (Latin):
unde oriret᷑ ulla mali nat᷑a. Nã si ee̾t. in quantũ nat᷑a eẽt
ꝓfecto bona ee̾t. E aut incorruptibilis nat᷑a magnũ esset
bonũ. aut etiã nat᷑a corruptibilis nullo mͦ eẽt nisi aliqͦd
bonu. qđ bonu̾ corrũpendo. posset ei nocere corruptio. S cũ
fragari. qua dixit. Non potest arbor bona: fructꝰ malos facere.
Non potest enĩ sicut ueritas ait colligi uua de spinis. qͥa nͣ
potest nasci uua de spinis. S ex bona terra. & uites nasci pos¬

Expanded text:
unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio. CAPUT Xfragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci pos
Abbreviated transcription (Latin):
homo: & uiciũ hominis laudat qđ ẽ iniqͥtas. Om̃is itaq na¬
tura etiã si uiciosa eꝰ. in qͣntũ nata ẽ bona ẽ: in qͣntũ uiciosa
est mala e̾. Quapptꝰ in his contrariis q̃ mala & bona uocan¬
tur. illa dialeticorũ regula deficit: qua dicunt nulli rei duo
simul messe contria. Nullus enĩ aer simul est & tenebrosus
& lucidus. Nullus cibus aut potus: simul dulcis & amarus.
Nullũ corpꝰ simul ubi albũ ibi & nigrũ. Nullũ simul ubi
informe ibi formosũ. E hoc in multis ac pene in om̃ib contͣrus
reꝑit᷑. ut ĩ una re simul esse ñ possint. Cũ a utẽ bona & mala
nullus ambigat eẽ contraria: ñ solu̾ simul cẽ possunt. s mala
omnino sine bonis. & nisi in bonis esse ñ possunt quãuisbona¬
potuisset: qͥa ñ modo ubi consisteret. s unde oriret᷑ corruptio
qm̃ nichil ẽ aluid corruptio. quã boni exterminatio. Ex bonis
igit᷑ mala orta sunt. & nisi in aliqͥb bonis ñ sunt: nec erat

Expanded text:
at, quod est iniquitas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. Quapropter in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvipotuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias
Abbreviated transcription (Latin):
tio ñ potest. nisi consumendo naturã. Qmnis gͦ natabenĩ
est magnũ sicorrũpi ñ potest. paruũ si potest. ⁊degaritamꝰ
bonã cẽ. nisi stulte atq imperite prorsus ñ potest. Qi
corruptione consumit᷑. nec ipsa corruptio remanebit. nillt
ubieste possit subsistente nat᷑a. Ac ꝑ hoc nullũ est qđ dieit̃

Expanded text:
tio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum tio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CAPUT XIII. Nullum malum, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
minui bonuͦ & augeri potest: s bono minui malũ est. quã¬
uis quantũ cũq minuat᷑. remaneat aliqͥd necesse est. si ad¬
huc natura est. unde natura sit. Neq enĩ si qualiscũq
& quantulacũq natura est. consumi bonũ qͦ natura est
nisi & ipsa consumat᷑ potest: merito qͥppe natura incor¬
rupta laudatur. Porro si & corruptibilis sit qͦ corrupi
omnino ñ possit: multo est ꝓculdubio laudabilior.
Qũ uͦ corrũpit᷑: ideo malũ eiꝰ est coruptio. qͥa ea qualie q̃ qi men¬
uat bon onia si nullo bono pͥuat ñ nocet: Locet ause a dliomen
boride bonii Quãdiu itaq natura corrũptẽ anest e bonũ
eꝰ priueo al ꝑ hoc si nature aliqͥd temanebit que d ham
cortiip nequeat. ꝓfecto natura incorraꝑtibilis erit ioi ad̃
hor iħ iiqnu bonũ corruptio ñ ꝑueniet. Et si cortiit uode¬
ruptio. Quã si penitꝰ totãq consũpserit. ideo nulĩ horoen
merit qͥa nat᷑a nulla erit. quocirta bonũ consumere corrup¬

Expanded text:
bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior.  corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non deruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corrup
Abbreviated transcription (Latin):
leodi qͣm̃ ilie q uocendi uoluntate m̃tũ. Aut ptantĩ no
cen qͣ uiatons mentiendo in diu̾sũ ier mittat: qncũ ilich mõ
uitꝰ mñdacio fallente deprauat. Nemo sane m̃tiens udica nioe
est qͥ diet falsũ qđ ꝑutat uerũ: qmͣ qͣntũ in ipso est ñ fallit
ipse s fallit᷑ ⁊ on itaq m̃datis s aliqͥndo temeritodrs a Rcon¬
endus est. qͥ falsa incautꝰ credita ꝓ ueris haber: potiq ã con¬
tratio q̃ nti in ipso est ille m̃ticur qͥ dicit uerũ qđ ꝑioc
falsus. qͥntũ eni ad animũ eiꝰ attinet. qͥa n qđ senit he
dicit. n uerã dicit qͣmuis uerũ inueniat᷑ ee qd dicte. ene
ullo mn liber est a mñdacio ꝗͥ ore nesciens uerui loqdẽ scieus
ause uoliuntate m̃tit᷑ Non confideratis itaq reb ipsis de qb
aliq̾a aicit: s sola intentione dicentis: melior ẽ q nesciens
falsũ dicit. qͥm̃ id uerũ putat: quã qͥ mentiendi animu sbet¬
ens gerit: nesciens uerũ ee qđ dicit. Ille nãq ñ aliua habet

Expanded text:
lendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut tantum vero nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est qui dicit falsum quod putat verum, quoniam quantum in ipso est non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquantae temeritatis arguendus est, quia falsa incautius credit ac pro veris habet, potiusque e contrario quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet
Abbreviated transcription (Latin):
derum aliqua commnemoratio ͤ Quantum ꝗͦ inter sit
int̾ has utilitates. &uanitates hominum ad hoc obser
uantium fydera. ut nec aeris qualitates. nec regionum
uias. nec solos tempoꝵ numeros. nec spiritalium similitu¬
dines: sed quasi fatalia rerũ euenta ꝑ quirunti Quis
non intelligat.  Sed iam deuceps uideamꝰ. cur etiam
id obseruatur. cum pascha celebratur ut sabbatum oc¬
currat. Hoc enim ꝓprium xp̃i ane religionis est. Nã
udei tantum mođo mensem nouoꝵ & lunam obseruant¬

Expanded text:
derum aliqua commemoratio —, quantum ergo intersit derum aliqua commemoratio —, quantum ergo intersit inter has utilitates et uanitates houantium sidera, ut nec aeris qualitates nec regionum uias nec solos temporum numeros nec spiritalium similitudines, sed quasi fatalia rerum euenta perquirant, quis non intellegat P , Sed iam deinceps uideamus cur etiam id obseruatur, cum pascha celebramus, ut sabbatum occurrat. hoc enim proprium christianae religionis est. nam Iudaei tantummo
Abbreviated transcription (Latin):
disseruimus. Quod si etiam locus ille fyderum aries pos¬
s& uocari ꝓpt̾ aliquam figure congruentiam : neq huic
timer& sermo diuinus aliquam sacramenti similitudint̃
durere. sicut dealiis non solum celestib sed &iam ter¬
restrib creaturis. sicut deorione. uel pliadib sicut de
monte fyna. demonte fyon: sicut defluminib que
uocant᷑ gion. sison. tigris. eufrates: sicut deipso totie̾
inscĩs mysterus nobilitato fluuio iordane. rerum sigu¬
rate insinuandarum mysticas similitudines duxit. Sed
quantum int̾s it int̾ obseruationes syderum ad aercas
qualitates acominodatas. sicut agricolę uel naute ob¬
seruant: aut ad notandas partes mundi: cursumq aliquo
& aliundȩ dirigendum. quod gubernatores nauium
saciunt: & hi quiꝑ solitudines: arenosas in interiora aus-¬
tri nulla certa semita gradiuntur: aut aliquid in doc¬
trina utili figurate significandum sit: non nulloꝵ s¬

Expanded text:
disseruimus. quod si etiam locus ille siderum aries posdisseruimus. quod si etiam locus ille siderum aries posset uocari propter aliquam figuram et congruentiam, neque hinc timeret sermo diuinus aliquam sacramenti similitudinem ducere, sicut de aliis non solum caelestibus sed etiam terrestribus creaturis sicut de Orione uel Pliadibus. sicut de monte Sina, de monte Sion, sicut de fluminibus, qui uocantur Geon, Phison, Tigris, Euphrates, sicut de ipso totiens in sanctis mysteriis nobilitato fluuio Iordane rerum figurate insinuandarum mysticas similitudines duxit. Sed quantum intersit inter obseruationes siderum ad aerias qualitates accommodatas, sicut agricolae uel nautae obseruant. aut ad notandas partes mundi cursumque aliquo et alicunde dirigendum, quod gubernatores nauium faciunt et hi, qui per solitudines arenosas in interiora austri nulla certa semita gradiuntur, aut ad aliquid in doctrina utili figurate significandum si fit nonnullorum si
Abbreviated transcription (Latin):
annis. Sique aut̃ figurae similitudmum: non tantum
decelo & syderib. sed etiam decreatura inferiore ducunt᷑
ad dispensationẽ sacramentoꝵ. eloquentia quȩdam est doc¬
trine salutaris. mouendo affectui discentium ad commodata.
auisibilib ad inuisibilia. a corporalib ad spiritalia. atem¬
poralib adeterna. Nec quis quam nr̃m adtendit quod
eo tempore quo pascha celebramꝰ. sol mnariete est : sicut
illi appellant quendam syderum locum: ubi reuera men¬
se nouoꝵ sol muenit᷑. Sed siue illi arietem. sure aliud
aliquid eandem partem cęli uocare uoluerint.Nos
descripturis scĩs hoc didicimꝰ. quod omnia fydera dr̃
condidit. & locis celestib quib uoluit ordinauit. que
stellis distincta & ordinata. in quas lib& partes diuidant.
quib lib& uocabulis notent : ubi cumq sol e̾ mense
nouoꝵ. illic eum reperit hec cęlebratio: ꝓpt̾ similitu¬
dinum sacramenti renouande uite. dequa satis supra¬

Expanded text:
annis. si quae autem figurae similitudinum non tantum annis. si quae autem figurae similitudinum non tantum de caelo et sideribus sed etiam de creatura inferiore ducuntur ad dispensationem sacramentorum, eloquentia quaedam est doctrinae salutaris monendo affectui discentium accommodata a uisibilibus ad inuisibilia, a corporalibus ad spiritalia, a temporalibus ad aeterna. Nec quisquam nostrum adtendit, quod eo tempore, quo pascha celebramus, sol in ariete est, sicut illi appellant quendam siderum locum, ubi re uera mense nouorum sol inuenitur; sed siue illi arietem siue aliud aliquid eandem partem caeli uocare uoluerint, nos de scripturis sanctis hoc didicimus, quod omnia sidera deus condidit et locis caelestibus, quibus uoluit, ordinauit. quae stellis distincta et ordinata in quaslibet partes diuidant, quibuslibet uocabulis notent, ubicumque sol esset mense nouorum, illic eum reperiret haec celebratio propter similitudinem sacramenti renouandae uitae, de qua satis