comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animabat. Int̾ea ad rest aurationẽ eccłie s cĩ
eusebii insuburbio ciuita tissite: deputa¬
uit solidos centũ. Similit̾ fecit & eccłie cci
sieruasii.: quȩ ẽ citra flum̃ icar ne. & hoc
iam: curcauite exitũ. Uerũ siuita ei aliqͥn¬
du ꝓtelata nutu dĩ extitisset: ambas illas
eccłias. ꝓpriis redintegrasset impensionib
Ineccłia etiã sc̃i cermani. multa crebro di lar¬
gitus ẽ exenia. interq̃ rutilat argentea tabula.
inintroitu eccłiȩ ante altare sc̃i ioħis eiꝰq tumu¬
lum posita. & argentea corona que dependi so¬
let ante ꝓspectũ altaris scĩ & cõfessoris głosi. xp̃i¬
siermani. Et qͣndo delatꝰ est exanimis ad sepul¬
chrũ: isdem locus unũ p̃ciosum ab eiꝰ capulo
suscepit palliũ. Pret̾ea hanc in sua instituit
eccłia saluberrimã consuetudinẽ: ut om̃s sui
ep̃atus diocesani sacerdotes cũ suis parrochia¬
nis ꝑ dies pentecostes festiuos. cũ crucib atq ue¬

Expanded text:
animabat. Interea ad restaurationem ecclesiae sancti animabat. Interea ad restaurationem ecclesiae sancti Eusebii in suburbio civitatis sitae deputavit solidos centum; similiter fecit et ecclesiae sancti Gervasii, quae est citra fluvium Ichaunae, et hoc jam circa vitae exitum. Verum si vita ei aliquandiu prolatata nutu Dei exstitisset, ambas illas ecclesias propriis redintegrasset impensionibus. In ecclesia sancti Germani multa crebro gitus exenia, inter quae rutilat argentea tabula in introitu ecclesiae ante altare sancti Joannis, ejusque tumulum posita, et argentea corona, quae dependi solet ante prospectum altaris sancti et confessoris gloriosi Christi Germani; et cum delatus est exanimis ad sepulcrum, isdem locus unum pretiosum ab ejus capitulo suscepit pallium. Praeterea hanc in sua instituit ecclesia saluberrimam consuetudinem, ut omnes sui episcopatus dioecesani sacerdotes cum suis parochianis per dies Pentecostes festivos, cum crucibus atque ve
Abbreviated transcription (Latin):
ram sc̃i Sat᷑ nini. ex toto reparare sate¬
git. & in cenobio saxiacensi. aulam sc̃i
baudelii furibunda normannoꝵ rabie
crema tam & postea lapsam: sacro diui¬
ni amoris estuans igne. propriis pͥensiᷤᷤ
ad integritatẽ pristini status reformans.¬
non parua munerũ oblatione nobilitauit. Lar¬
gitus quippe ibidem ẽ unã capsam argentei
tectam lamminis & deauratura: & unam
eruce̾ magnã similit̾ argenteã. instar cru¬
cis eccłie sc̃i stepħi fabricatã & sculptã. Duo
quoq suꝑ altare dĩ pallia obtulit optima.
& tria facitergia. cum calice & patena exar¬
gento fabre facta.& unã albã polimitam. &
casulam dioprasinã. cũ suꝑ humerali. & cin¬
gilo: utraq auro compta. Nam &e monachi
ipsius loci. quando pauꝑtatis inedia soliti erãt
angeri. multa conferebat ex suo alim̃ta: ac
nedeficerent a seruitute dĩ. adexercendos cor¬
por & animarũ labores. piis eos alloquiis

Expanded text:
ram S. Saturnini ex toto reparare sateram S. Saturnini ex toto reparare sategit, et in coenobio Sanxiacensi aulam S. Baudelii furibunda Normannorum rabie crematam et postea lapsam, sacro divini amoris aestuans igne propriis impensis ad integritatem pristini status reformanon parva munerum oblatione nobilitavit, largitus quippe ibidem et unam capsam argenteis tectam laminis ac deauratam, et unam crucem magnam similiter argenteam, instar crucis ecclesiae S. Stephani fabricatam et sculptam. Duo quoque super altare Dei obtulit pallia optima, et tria facitergia cum calice et patena ex argento fabrefacta et unam Albam polymitam, et casulam prasinam, cum superhumerali et cingulo, utraque auro compta; nam et monachis ipsius loci, quia paupertatis inedia soliti erant angi, multa conferebat ex suo alimenta, ac, ne deficerent a servitute Dei, ad exercendos corporum et animarum labores piis eos alloquiis
Abbreviated transcription (Latin):
soꝵ. a beato germano uiro apłico nobilis
ibi relucebat basilica: maximis popłoꝵ
instantissima deuotione collectis frequen¬
tata. Ast idem uir feruentissimꝰ diuini
honoris amator. factus ẽ post modũ ut pa¬
det om̃ib ipsius eccłiȩ ꝓ pagator: & intꝰ defo¬
risq strenuissimus cultor. Siqͥdem abipsis
eam fundam̃tis undiq disposuit tectura.
iuitreis fenestris. laquearib pictisornauit¬
& excoluit: altarib q ñ nullis cũ sc̃oꝵ pigne¬
rib ꝓpriis titulis dicatis sacratissimã presti¬
tit. Post hec ibidemq̃ diuino erant obseqͥo
cõpetentia accumulauit: hoc ẽ libros. uesteᷤᷤ
pallas. signa. & uasa sacrificio dĩ necessaria.
Secus uͦ templum instrur̃ sibi suisq habita
gendum tam religioni. quã etiã corporee
necessitudini congruentia. Nec ñ etiã in ea¬
dem uilla uarcia co: duas eccłias uetustate
dirutas. unam in memoriã sc̃i petri. alte¬

Expanded text:
sorum beato Germano viro apostolico nobilis sorum beato Germano viro apostolico nobilis ibi relucebat basilica, maximi populorum instantissima devotione collectis frequentata. Ast idem vir ferventissimus honoris amator factus est postmodum, ut pater omnibus, ipsius ecclesiae propagator, et intus deforisque strenuissimus cultor, siquidem ab ipsis eam fundamentis undique disposuit, tectura, vitreis fenestris, laquearibus pictis ornavit et excoluit, altaribusque nonnullis cum sanctorum pignoribus propriis titulis dicatis sacratissimam praestitit. Posthaec ibidem quae divino erant obsequio competentia accumulavit, hoc est libros, vestes, pallas, signa et vasa sacrificio Dei necessaria; secus vero templum instruit sibi suisque habitagendum tam religioni, quam etiam corporeae necessitudini congruentia, nec non etiam in eadem villa Varciaco duas ecclesias vetustate dirutas, unam in memoriam sancti Petri, alte
Abbreviated transcription (Latin):
giũ opus abherifrido pͥus factũ ex auro.
supra aram altaris resplendet dieb festiᷤᷤ.
Dedit quoq unũ uexillũ auro comptũ:
ad efferendũ cũ aliis. tempore publice ꝓ¬
cessionis. Deniq qͣndo romã ꝓfectus ẽ. studio
saluberrime orationis: a domno apłico iohe
maximis precib impetrare meruit reliqͥas
supra memorati laurentii m̃ris ac sc̃ẽ euge¬
nie. Quas postquã secũ deuexit. atq intẽ
& gaudio collocauit: inm̃sas omnipoten¬
ti dõ gr̃as laudesq retulit. cuiꝰ larga mu¬
nificentia talia & tanta. in longinqua re¬
gione scõꝵ pignora obtinere. & huc usq
deferre imineritus qͥuit. De qͥb partẽ mo¬
nachis sc̃i uermani. qͥ ei obuiam ꝓcesserãt
dedit: aliã uͦ sibi retentã ita distuixit. ut
ibidem pars minor retenta seruaretur.
maior u secũ ad uarciacũ deportaretur. ꝙͣ
in ipsius beate uirginis & mr̃is postea re¬
condidit aula. Nam suoꝵ tẽporib p̃ces¬

Expanded text:
gium opus ab Herifrido prius factum ex auro gium opus ab Herifrido prius factum ex auro supra aram altari resplendet diebus festis. Dedit quoque unum vexillum auro comptum ad efferendum cum aliis tempore publicae processionis; denique quando Romam profectus est studio saluberrimae orationis a Domino apostolico Joanne maximis precibus impetrare meruit reliquias supra memorati Laurentii martyris ac sanctae Eugeniae, quas postquam secum devexit, atque in teet honore collocavit, immensas omnipotenti Deo gratias laudesque retulit, cujus larga munificentia talia et tanta in longinqua regione sanctorum pignora obtinere, et huc usque deferre immeritus quivit. De quibus partem monachis sancti Germani, qui ei obviam processerant, dedit; aliam vero sibi retentam ita distinxit, ut ibidem pars minor retenta servaretur, major vero secum ad Varciacum deportaretur, quam in ipsius beatae virginis et martyris postea recondidit aula: nam suorum temporibus praedeces
Abbreviated transcription (Latin):
nam argenteã fabricari fecit coronã: atq
in honore sc̃i stepħi unã manũ aureã gẽ¬
mis politã: & alterã in honore sc̃i cermani
absq gẽmarũ ornatura. positis inambabus.
ipsoꝵ pignerib sc̃oꝵ. simul cũ augm̃to alia¬
rum reliquiarũ. Contulit etiã ibidem dõ
& scõ stepħo duas cruces paruas ex auro op¬
timo: quarũ una cũ electro fabricata re¬
lucet. in qͣ intus posuit reliqͥas ex osse sc̃i
laurentii. deforis in ipsius electri nobili sculp¬
tura. exp̃ssa passione supra craticulã ip¬
sius m̃ris almi laurentii. Quoniã autẽ in
eadem aula dei erat p̃ciosissimũ pallium
cũ leonũ in maginib in qͦ erat scriptum
eiusdẽ similitudinis pallium inuenit.
emptũq ibidem dilargitus ẽ: qͣtinus unũ¬
hinc alterũ in de. quasi sibi respond̃e uide¬
rentur. Dedit & alterũ palliũ dioprasim
coloris & nõis cũ hirundinib: in quo fri.¬

Expanded text:
nam argenteam fabricari fecit coronam, atque nam argenteam fabricari fecit coronam, atque in honore sancti Stephani unam manum auream gemmis politam, et alteram in honore S. Germani e gemmarum ornatura positis in ambabus ipsorum pignoribus sanctorum simul cum augmento aliarum reliquiarum; contulit etiam ibidem Deo et sancto Stephano duas cruces parvas ex auro optimo; quarum una cum electro fabricata relucet, in qua intus posuit reliquias ex osse sancti Laurentii, deforis in ipsius electri nobili sculptura expressa passione supra craticulam ipsius martyris almi Laurentii. Quoniam autem in eadem aula Dei erat pretiosissimum pallium cum Leonum imaginibus, in quo erat scriptum ejusdem similitudinis pallium invenit, emptumque ibidem dilargitus est, quatenus unum inde, quasi sibi respondere viderentur alterum pallium dioprasii coloris et nominis cum hirundinibus, in quo Phry
Abbreviated transcription (Latin):
alteram ab aqͥlone. quarũ una conuictui
& sopori. altera recondendis reb domesticis
aptissima foret: capella inmedio locata
& in honore sc̃e crucis dedicata. Patefecit
quoq mediã criptã ipsius coclee. ad intro¬
itũ cõmeantiũ ab occidentali regione. &
ante eã statuit porticũ funditus a se cons¬
tructã. & ualuas oꝑosa ferri fabrica qͥb¬
dam exse picturis distinctas. coriisq undi¬
ꝙ glutine contectas. & fuco rubicundo
coloratas ad custodiã templi inter criptam
& porticũ posuit: aliis incultis portis ob¬
positis eregione platee ciuitatis. Deniq
infra eccłiam insublime erexit tabulatũ
modicũ. cũ gradib ligneis: ut ꝑ hos eẽt
ascensus sursum. & descensus deorsum:
& plerũq si adomo sup̃ma egredi uellet.
eumq ad inferiora ceð̾et descendẽ: illinc
clarius supra gregẽ posset intend̾e. Infra
quoq eccłiȩ ambitũ ad decus sollempne u¬

Expanded text:
alteram ab aquilone, quarum una convictui alteram ab aquilone, quarum una convictui t sopori, altera recondendis rebus domesticis aptissima foret, capella in medio locata, et in honore sanctae Crucis dedicata; patefecit quoque mediam cryptam ipsius cochleae ad introitum commeantium ab occidentali regione, et ante eam statuit porticum funditus a se constructam; et valvas operosa ferri fabrica quibusdam ex se picturis distinctas coriisque, undique glutine contectas et fuco rubicundo coloratas ad custodiam templi inter cryptam et porticum posuit, aliisque portis incultis oppositis e regione plateae civitatis. Denique infra ecclesiam in sublimi erexit tabulatum modicum cum gradibus ligneis, ut per hos essent ascensus sursum et descensus deorsum, et plerumque si a domo suprema egredi vellet, eumque ad inferiora taederet descendere, illinc clarius supra gregem posset intendere. Infra quoque ecclesiae ambitum ad decus solemne u
Abbreviated transcription (Latin):
de atq licentia precellentissimi domni richardi
pͥncipis ab uniuerso dero. & popło. futurus
appetitur & adclamat᷑ ep̃s. Electus amonas¬
terio ꝓ gredit᷑: ac sacra delibutus unctione.
cõsecratur & ordinat᷑ ep̃s. In cuiꝰ dignitatis ca¬
thedra quã laudabilit̾ eccłiȩ dĩ prefuerit.
& que in ea gesserit. ñ est degendũ silentio:
sed ex multis pauca excerꝑe mandandũ ẽ
calamo.Nempe iningressu suo inqͣ man̾et
episcopalem ñ inuenit edem. s in quandã
monachoꝵ infra ciuitatẽ positam se diuer¬
tens mansionẽ. inibi interim deguit. donec
sua iussione maior cenaculi domus ab heri¬
& abettone post modũ ep̃o aliqͣntulum
subpleta ꝑficeretur: adiecto post modum
alio ligneo cenaculo estatis tempore sub
solis caumate ad refrigeranda conuiuan¬
tium & cenantiũ corꝑa p̾parato. Fecit etiã
sursum uixta cocleã ipsius domus cl̃i. du¬
as lapideas mansiones. unã ameridie. &

Expanded text:
e licentia praecellentissimi domini Richardi e licentia praecellentissimi domini Richardi principis, ab universo clero et populo futurus appetitur et acclamatur episcopus; electus a monasterio progreditur, ac sacra delibutus unctione consecratur et ordinatur episcopus. In cujus dignitatis cathedra quam laudabiliter Ecclesiae Dei praefuerit, et quae in ea gesserit non est tegendum silentio, sed ex multis pauca excerpere mandandum est calamo, nempe in egressu suo, in qua maneret, episcopalem non invenit aedem, sed in quamdam monachorum infra civitatem sitam se divertens mansionem, inibi interim degit, donec sua jussione major coenaculi domus ab Herirfecta, et a Bettone postmodum episcopo aliquantulum suppleta perficeretur, adjecto postmodum alio ligneo coenaculo aestatis tempore sub solis caumate ad refrigeranda convivantium et coenantium corpora praeparato, fecit etiam sursum juxta cochleam ipsius domus Dei duas lapideas mansiones, unam a meridie et
Abbreviated transcription (Latin):
ualdricus ep̃s. autissiodorensis pagi in¬
digena: alta ꝓsapie ortũ stirpe trahenᷤ.
ũualdricũ habuit pacrem & hemine¬
nam genitricẽ: hunc mox in ipso pͥmordio
natiuitatis. utriq parentes dõ sc̃oq cierma¬
no monachũ futurũ flaganti deuouer̃t
animo: atq pat̾nis nutritũ larib congru¬
enti temporẽ cenobitis patrib educandum
tradidunt. Quoꝵ int̾ contub̾niũ. litterarũ
satis ẽ institutus scientia: atq diuina illũ
ꝓtegente & augm̃tante gradatim ꝓuiden¬
tia strenuus postea factus ẽ loci illius ar¬
chimandrita. In cuiꝰ apice regiminis. ita
se om̃ib eqͥtatis trutina librare studuit:
Qͣtinꝰ in his que agere illũ oporteret. nec
nimis facilem. nec nimis difficilem se exi¬
beret. Erat enĩ sagax ingenio. prudens
eloqͥo: inamministratione cautus. incon-¬
Deniq post obitũ domnibettonis ep̃i. qͥa
talib aliisq quã plurib int̾ affines splen¬
descebat bone opimonis in signiis: uolunta¬

Expanded text:
ualdricus episcopus Antissiodorensis pagi, indigena, alta prosapiae ortum stirpe trahens, Gualdricum habuit patrem et Hemmenam genitricem. Hunc mox in ipso primordio nativitatis, utrique parentes Deo sanctoque Germano monachum futurum flagranti devoverunt animo, atque paternis nutritum laribus congruenti tempore coenobitis Patribus educandum tradiderunt. Quorum intra contubernium litterarum satis est institutus scientia, atque divina illum protegente et augmentante gradatim providentia strenue postea factus est loci illius archimandrita: in cujus apice regiminis, ita se omnibus aequitatis trutina librare studuit, quatenus in his, quae agere illum oporteret, nec nimis facilem nec nimis difficilem se exhiberet; erat enim sagax ingenio, prudens eloquio, in administratione cautus, in condenique post obitum domini Bettonis episcopi, quia talibus aliisque quampluribus inter affines splendescebat bonae opinionis insigniis, volunt
Abbreviated transcription (Latin):
tate ab eius iure extorquere: salubri reꝑto
consilio. exhibitis pecunie donariis. illas sue
restituit potestati. Et ut p̃cessoꝵ suoꝵ imi¬
tator foret. & in die obitus sui memoriale illiꝰ
gaudent̾ canonici recolerent:contulit eis uen¬
donsam eccłiam & rontoniacũ uillam. et¬
incarboiaco mansũ unũ. Cumq meditare¬
tur. ut edes episcopales q̃ post ciuitatis de fla¬
grationẽ anemine fuerant uł mediocriter
re parate reedificaret. et in aula xp̃i quecũq
poss honori congrua studenter exerceret:
pleuritico langore grauit̾ adstrictus. diuq
detentus. cũ a fideliũ cateruis custodiret᷑¬
& circã eũ diuine laudes. ac lectiones celebra.¬
rent᷑: felicẽ do cũ cõfessione catholice fidei
sp̃m reddidit. ipsa die .ui.kł. mart̃: sepultꝰ¬
q ẽ in cripta eccłiȩ sc̃i uermani. Sedit anñ.
II. menses .xi. dies xiiii. Fuit eccłia absq pon¬

Expanded text:
tate ab ejus jure extorquere, salubri reperto tate ab ejus jure extorquere, salubri reperto consilio, exhibitis pecuniae donariis, illas suae restituit potestati, et ut praecessorum suorum imitator fors et in die obitus sui memoriale illius gaudentes canonici recolerent, contulit eis Vendosam ecclesiam et Rontonicum villam, etin Carboiaco mansum unum; cumque meditaretur, ut aedes episcopales, quae post civitatis deflagrationem a nemine fuerant vel mediocriter reparatae, exaedificaret, et in aula Christi quaecunque posset honori congrua studenter exerceret, pleuritico languore graviter astrictus, diuque detentus, cum a fidelium catervis custodiretur, et circa eum divinae laudes ac lectiones celebrarentur, felicem Deo cum confessione catholicae fidei spiritum reddidit ipsa die VI Kalend. Mart., sepultusque est in crypta ecclesiae sancti Germani; sedit annos X, menses 11, dies 14. Fuit Ecclesia absque pon
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑspicuus. gͣuitatis suauitate uernans.
frugalitatis uigore comptꝰ. dapsilitatis
benignitate extitit ꝑornatus. Huic mos
mnerat tempore coniuiuii post sessionẽ.
admsam. pͥmã ciboꝵ appositionẽ duo¬
decim egenis in suo conspectu residenti¬
bus. aliisq aliubi positis. pene omnẽ diri¬
gere: continuo equȩ alia non minima sub.¬
sequente. In qͣ refectione post finẽ diuine
lectionis. nemo aliqͥd indecens aut scur¬
rile audebat loqͥ: s quicũq exore ꝓpͥo qͥd¬
dam nitebat᷑ ꝓferre. obseruabat ut eius uer¬
bum aut diuinũ aliqͥd. aut humanũ bene
condecens sonaret. Talib itaq uite lanpadi¬
bus nitens: & dõ et om̃ib hominib cõplace¬
bat. Nam a tẽpore gerranni p̾sulis ragenaro
uicecomes siaiacũ. & iussiacum uillas. non¬
longe multũ ab urbe sitas. in suo detinebat
dñio: s tam̃ hic iuir egregius cum neqͥret eas
nec sp̃ali cõmonitione. nec p̃cum in portuni¬

Expanded text:
tia perspicuus, gravitatis suavitate vernans, tia perspicuus, gravitatis suavitate vernans, frugalitatis vigore coopertus, dapsilitatis benignitate exstitit perornatus. Huic mos inerat tempore convivii post sessionem ad mensam, primam ciborum appositionem duodecim egenis in suo conspectu residentibus, aliisque alicubi positis pene omnem dirigere, continuo aeque alia non minima subsequente, in qua refectione post finem divinae lectionis, nemo aliquid indecens aut scurrile audebat loqui, sed, quicunque ex ore proprio quiddam nitebatur proferre, observabat ut ejus verbum, aut divinum aliquid aut humanum bene condecens sonaret. Talibus itaque vitae lampadibus nitens, et Deo et omnibus hominibus complacebat. Nam, a tempore Geranni praesulis, Ragenardus vicecomes Caiacum et Juliacum villas, nonlonge multum ab urbe sitas in suo detinebat dominio; sed tamen hic vir egregius, cum nequiret eas, nec speciali commonitione, nec precum importuni
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpugnacula erexit. Qd̃ castrũ infati¬
gabili studio ꝑegisset: nͥ eũ futurũ ep̃m dĩ
dignatio as cire decreuisset. Uerranno
quippe autrice sedis ep̃o. ab huiꝰ nr̃e cõ¬
munione uite corruptibilis ꝑ mortis le¬
bitũ. sublato: p̃dictus uir morib & uita
laudabilis. ut pontificatũ autissiodoren¬
sis eccłiȩ regendũ arriꝑet: ab om̃i clero &
popło ad tentius ad clamat᷑. S is ad hoc
se indignũ fore clamans. & totis nisib ob¬
testans: tandem opitulante p̾libato
pͥncipe. episcopalem in deptus est cathe¬
dram. Ubi scdm quã celitus didicerat
sapientie regulam. ita ꝑfecte studuit
uiuere. ut in mensitatem opinionis eiꝰ
& fame. nullius ualeat doctoris. uł lingue¬
disertitudo ꝑorare: uł doctrix manus
stilo ex arare. Nos tam̃ sumatim ꝑstrin¬
gentes uite illius qͣlitatẽ. hoc uerissime
asserimus: qr sapientie docum̃tis egre¬
gius. scimonie candore clarus. pruden¬

Expanded text:
ad propugnacula erexit, quod castrum infatiad propugnacula erexit, quod castrum infatigabili studio peregisset, nisi eum futurum episcopum Dei dignatio ascire decrevisset. Geranno quippe, Autricae sedis episcopo, ab hujus nostrae communione vitae corruptibilis per mortis debitum sublato, praedictus vir ficatum Antissiodorensis Ecclesiae dum arriperet, ab omni clero et populo attentius acclamatur; sed is ad hoc se indignum fore clamans, et totis nisibus obtestans tandem opitulanti praelibato principe episcopalem indeptus est cathedram, ubi secundum quam coelitus didicerat sapientiae regulam, ita perfecte studuit vivere, ut immensitatem opinionis ejus et famae, nullius valeat doctoris vel lingudisertitudo perorare, vel doctrix manus stylo exarare Nos tamen summatim perstringentes vitae illius qualitatem, hoc verissime asserimus, quia sapientiae documentis egregius, sanctimoniae candore praeclarus, pruden
Abbreviated transcription (Latin):
lit: eamq artificali argum̃to pulchro
constructam oꝑe.testudine texit. & obro¬
boris firmitatẽ subtus arcus pͥores. alios
fieri iussit marmoreis colũnis subiuxos.
Exedras quoq beati lupi confessoris xp̃i
teis aureis atq argenteis frabili artificio
sculptis ambiuit. Honnulla etiã uestim̃¬
toꝵ ꝑegrina ornam̃ta in dieb sollempnis
induenda: monachis subpleuit.Tandemq
huiꝰ nr̃i ꝑicłosi tẽporis plenũq timoris in¬
stabilem intuens cursum. & ꝓuido sollici¬
tudinis ocło ꝓspiciens. inter hostiles paga¬
noꝵ acies. in sue integritatis statu monãs¬
terii fabricã ñ posse ꝑstare in uiolabilem:¬
fisus delargissima om̃ĩpotentis clem̃tia. &
accepta richardi magni pͥncipis & eiꝰdem
loci abbatis licentia. oꝑosum aggressus ẽ
opus: & magna: laboris instantia. pene
usq adꝑfectũ ꝑduxit. Nam ingiro monas¬
terii menia cum turrib fundauit. & usq

Expanded text:
lit, eamque, artificiali argumento pulchro lit, eamque, artificiali argumento pulchro constructam opere, testudine texit, et ob roboris firmitatem subtus arcus priores alios fieri jussit, marmoris columnis subnixos, exedras quoque beati Lupi confessoris Christeis aureis atque argenteis fabrili artificio sculptis ambivit; nonnulla etiam vestimentorum peregrina ornamenta in diebus solemnibus induenda monachis supplevit, et tandem, hujus nostri periculosi temporis plenumque timoris instabilem intuens cursum, et provido sollicitudinis oculo prospiciens inter hostiles paganorum acies in suae integritatis statu monasterii fabricam non posse praestare inviolabilem,cus de largissima Omnipotentis clementia, et accepta Richardi, magni principis et ejusdem loci abbatis licentia, operosum aggressus est opus, magna laboris instantia pene usque ad perfectum perduxit: nam in gyro monasterii moenia cum turribus fundavit, et usque
Abbreviated transcription (Latin):
etto ep̃s natione huiꝰ nr̃e burgun¬
die burgundio. senonice urbis indi¬
gena. patre albico eque burgundio¬
ne editus. matre uͦ uocabulo angela fran¬
cigena: feliciẽ. ꝓcreatus auspitio. Qͥ apu¬
ero monachus. monasticis institutis eru¬
ditus. & lib̾alib ñ mediocrit̾ inbutꝰ artib.
tempore euurardi cuiꝰ erat consangune¬
us. abbas extitit cenobii sc̃i eraclii confesso¬
ris xp̃i egregii. Postea uͦ loci sui. idͦ monas¬
terii sc̃e columbe cuiꝰ mancipatꝰ fuerat
obseqͥo: uoluntate fr̃m p̾latus efficitur.
Qduitius p̾latione honestissime fungens:
hec p̾cipue illi studii extitit industria. ut
oꝑosis cenobium illud excoleret edificiis.
eccłieq dĩ fabricã auri argentiq decoraret
ornamentis. Turrim siqͥdem in medio tẽpli
ꝓminentẽ. que obsui amplitudinẽ ea tem¬
pestate qͦd p¬
ƿestate qͦdp ad misit. tegum̃to ca
ad misit. tegum̃to ca¬
rebat. & quandã breuitatis in formitatem
intuentib designabat. in sublime extu¬

Expanded text:
opus, natione hujus nostrae Burgundiae, Burgundio, Senonicae urbis indigena, patre Alberico atque Burgundione editus, matre vero vocabulo Angela Francigena felici est procreatus auspicio, qui a puero monachus, monasticis institutis eruditus et liberalibus non mediocriter imbutus artibus, tempore Ewrardi, cujus erat consanguineus, abbas exstitit coenobii S. Heraclii confessoris Christi egregii, postea vero loci sui, id est monasterii sanctae Columbae, cujus mancipatus fuerat obsequio, voluntati fratrum praelatus efficitur. Qua diutius praelatione honestissime fungens, haec praecipue illi studii exstitit industria, ut erosis coenobium illud excoleret aedificiis, ecclesiaeque Dei fabricam auri argentique decoraret ornamentis. Turrim siquidem in medio templi praeminentem, quae, ob sui amplitudinem ea tempestate qua praelatum admisit, tegumento caadmisit, tegumento carebat, et quamdam brevitatis infirmitatem intuentibus designabat, in sublime extu
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. benedictione corroborat: ut q belli¬
cis accincti armis secũ ꝓficiscant᷑ ex orat.
Mandat ragenardo uerbis postulatoriis ut
secũ ad pugnã exeat: & minime impetrat.
Atille cum suis tantũ urbe egressus. specula¬
tores p̾mittit. hostesq inuenit. Init᷑ bellũ
potit᷑ uictoria: & opitulante diuina gratia
ꝓfligatis ad uersariis. tria illoꝵ reuehunt᷑
labara. Duo illic hostiũ nobiles capti sunt:
quoꝵ unus de muro ciuitatis p̾cipitatus
periit. alt̾ eidem Ragenardo datus excitit.
Deinde post hec suꝑni numinis uirtute ro¬
boratus: qͦtiens hostiles erumpebant phalan¬
ges. ad exercendas p̃das: ipse illoꝵ cõgressib
se ultroneũ in gerebat m incautos. mͦ ꝑspec¬
tos occupans: atq ñ minima strage ꝓsternenᷤ.
Huiꝰ uictrix dextra. una cũ richardo & rob̃to
duob maximis ꝓcerib p̃lio qͦd apud carno

Expanded text:
tatur, benedictione corroborat, utque bellitatur, benedictione corroborat, utque bellicis accincti armis secum proficiscantur exorat, mandat Ragenardo verbis postulatoriis ut secum ad pugnam exeat, et minime impetrat. At ille, cum suis tantum urbe egressus, speculatores praemittit, hostesque invenit, initur bellum, potitur victoria, et opitulante divina gratia, profligatis adversariis tria illorum revehuntur labara; duo illic hostium nobiles capti sunt; quorum unus, de muro civitatis praecipitatus, periit; alter eidem Ragenardo datus exstitit. Deinde posthaec, supremi numinis virtute roboratus, quoties hostiles erumpebant phalanges ad exercendas praedas, ipse illorum congressibus se ultroneum ingerebat, modo incautos, modo perspectos occupans, atque non minima strage prosperabatur. Hujus victrix dextra una cum Richardo et Roberto, duobus maximis proceribus, praelio quod apud Carno
Abbreviated transcription (Latin):
batum est ragenardus. suis eũ preceptio¬
nib adõ concludere nitebat᷑. ut extra con¬
sultũ ac uoluntatẽ eius nilagere tempta¬
ret. Clericoꝵ illius nullus. militũ nemo ei
refragari audebat: s sicut suis. ita illis om¬
nib imꝑabat. Int̾ea dũ talib mens eiꝰ infor¬
tuniis anxiaret᷑: inrũpebant & alie calami¬
tantes miseriarũ. quib maxime turbaret᷑:
seq totũ ad diuinũ conferre auxiliũ com¬
pelleret᷑. Normannoꝵ quippe passim bac¬
chabatur seuitia: atq incessabilib plagiᷤ
omnẽ regionẽ dieb ac noctib palam &
clam depoplabat᷑. cedib & p̃dis. igniumq
deflagrationib. omnẽ t̾ram exterminats.
Qd̾ cũ uir heros pastorq eximius cerneret:¬
intolerabili cordis merore concussus. & ꝓ sibi
cõmisso grege occumbe paratꝰ. dñici sermo¬
nis ñ in memor qͦ dicit᷑. qr bonꝰ pastor animã
suã ponit ꝓ ouib suis: suos euocat. uerbis hor¬

Expanded text:
batum est, Ragenardus, suis eum praeceptiobatum est, Ragenardus, suis eum praeceptionibus adeo concludere nitebatur, ut extra consultum et voluntatem ejus nihil agere tentaret, clericorum illius nullus, militum nemo ei refragari audebat, sed sicut suis, ita illis omnibus imperabat. Interea, dum talibus mens ejus infortuniis anxiaretur, irrumpebant et aliae calamitates miseriarum, quibus maxime turbaretur, seque totum ad divinum conferre auxilium compelleretur. Normannorum quippe passim bacchabatur saevitia, atque incessabilibus plagis omnem regionem diebus ac noctibus palam et clam depopulabatur, caedibus, et praediis igniumque deflagrationibus omnem terram exterminans. Quod cum vir heroicus pastorque eximius cerneret,intolerabili cordis moerore concussus est, pro sibi commisso grege occurrere paratus, Dominici sermonis non immemor, quo dicitur: Quia bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis , suos evocat, verbis hor
Abbreviated transcription (Latin):
rica normannoꝵ gente ꝓsuo suoꝵq muni¬
mine ꝑsecutiones passus sit: saltem succinc¬
te expedire licebit. Si quidem ex timplo post
potitam ep̃atus sedem. isdem ragenard̃
malicie uirus qd uapido delitescebat in pec¬
core: ñ erubuit in omniũ optutib euon̾ie.
Accepta nãq occasione qͣsi ex uoto sponsio¬
nis eius: gaiacũ uillam trib aburbe mili¬
bus discretã. cum om̃ib appendiciis suis
dicioni eiꝰ. Ademit. sueq inpudent̾ apta¬
uit: atq ut infacultates eiusdem eccłiȩ
minuendas dem̃tior ex isteret. ipsius sug¬
gestione machinante. manasses fr̃ eius¬
potentissimus. om̃ib tunc temporis gallica¬
nis diuitib ditior. cunctoꝵq consilioꝵ se¬
culariũ archanissimꝰ ꝑscrutator unde &
regib & optimatib cunctis usq ad extre¬
mos orbis cardines famosissimus: narciac̃
uillam in suos usus redigere ñ exhorruit.
Ille quoq infestissimus hostis eius ut p̾li¬

Expanded text:
rica Normannorum gente pro suo suorumque munirica Normannorum gente pro suo suorumque munimine persecutiones passus sit, saltem succincte expedire licebit, siquidem extemplo post potitam episcopatus sedem, isdem Ragenardus malitiae virus, quod rapido delitescebat in pectore, non erubuit in omnium obtutibus evomere; accepta namque occasione quasi ex voto sponsionis ejus, Gaiacum villam tribus ab urbe millibus discretam cum omnibus appendiciis suis ditioni ejus ademit, suaeque impudenter aptavit, atque, ut in facultates ejusdem ecclesiae minuendas dementior existeret, ipsius suggestione machinante, Manasses fpotentissimus omnibus tunc Gallicanis divitibus ditior, cunctorumque consiliorum saecularium arcanissimus perscrutator, unde et regibus et optimatibus cunctis usque ad extremos orbis cardines famosissimus, Nareiacum villam in suos usus redigere non exhorruit. Ille quoque infestissimus hostis ejus, ut praeli
Abbreviated transcription (Latin):
se eiꝰ parere consilio. Qptinus negotium ac¬
celerare sitiens. p̾libati pͥncipis nactus licen¬
tiam ꝓpinquoꝵ amicoꝵq fulcitus iuuami¬
ne tandẽ cleri popłiq fretꝰ electione. archi¬
psulis domni cauterii subnixꝰ auctoritate.
serenissimũ atq piissimũ regẽ adiit karo.¬
lum: atq diuino suffragante ad miniculo.
ut uir ille strenuissimꝰ pontifex eligeret᷑.
& ordinaret᷑ ꝓmeruit. Qͥ scĩssimũ atq labo¬
riosissimũ benedictionis munꝰ adeptus:
ab om nib gratulant̾ excipit᷑. & cũ ingenti
clericoꝵ diligentia. in numerabiliq popłoꝵ
frequentia. preeuntib atq subsequentibus
psallentiũ choris: defertur humeris religio¬
soꝵ. ad aulam pͥmicerii martyrũ xp̃i stepħi
ibiq stola pontificali in fulatus. in sede sacer¬
dotali honorifice collocatꝰ resedit. Ubi ꝓce¬
dente breui temporis curricło. quã pie uixe¬
rit qͣntasq a p̾fato ragernardo. atq abarba¬

Expanded text:
se ejus parere consilio. Qui protinus negotium acse ejus parere consilio. Qui protinus negotium accelerat sitiens, praelibati principis nactus licentiam, propinquorum amicorumque fultus juvamine, tandem cleri populique fretus electione, archipraesulis domini Gauterii subnixus auctoritate serenissimum atque piissimum regem adiit Carolum, atque divino suffragante adminiculo, ut vir ille strenuissimus pontifex eligeretur et ordinaretur, promeruit. Qui sanctissimum ac laboriosissimum benedictionis munus adeptus, ab omnibus gratulanter excipitur, et cum ingenti clericorum diligentia innumerabilique populorum frequentia, praeeuntibus atque subsequentibus psallentium choris, defertur humeris religiosorum ad aulam primicerii martyrum Christi Stephani, ibique stola pontificali infulatus, in sede sacerdotali honorifice collocatus resedit; ubi procedente brevi temporis curriculo, quam pie vixerit, quantasque a praefato Ragenardo atque a barba
Abbreviated transcription (Latin):
in uoluntate hab̃ent eligendũ ordinandũq
ep̃m. Cunctis uͦ silentib nichilq aliud respon¬
dentib. nͥ quẽ ds̃ elegerit: ego inquit ille õiũ
ur̃m dilectionis flãma ardeo. omniũq uo¬
luntati & postulationi fau̾e satager. Is. pecu¬
liarit̾ uenerari ut patres. honorare ut fidoᷤᷤ
amicos. cunctos uos p̃cet̾is usq quaq dõ ob¬
sequentib uolo. si tantũlibet auobis ꝓmereri ua¬
leo. qͦd uob̃ suggerere ad generalem honorifi¬
centiam gestio. Illis quoq quedam sibi placẽ
francigena mͥ familiarissimus dõ & homini¬
b acceptus uocabulo cerrannꝰ: moꝵ hones¬
tate p̃clarus fide p̾cipuus. m̃tis stabilitate
uegetus. qͥ dõ ꝓpitio cum sit suis ciuib bonꝰ.
uobis poterit fore melior: siũra electione ex¬
titerit pastor. At illi animaduertentes robo¬
ris eiꝰ potentiã & delinare uolentes qͣs infer¬
re poterat calliditatis eius iniurias. pollicent᷑

Expanded text:
in voluntate haberent eligendum, ordinandumque in voluntate haberent eligendum, ordinandumque episcopum. Cunctis vero silentibus, nihilque aliud respondentibus, nisi quem Deus elegerit: Ego, inquit ille, omnium vestrum dilectionis flamma ardeo, omniumque voluntati et postulationi favere satagens peculiariter venerari ut Patres, honorare ut fidos amicos cunctos vos prae caeteris usquequaqsequentibus volo, si tantumlibet a vobis promereri valeo, quod vobis suggerere ad generalem honorificentiam gestio. Illis quoque quaedam sibi placentFrancigena mihi familiarissimus, Deo ut hominibus acceptus, vocabulo Gerannus, morum honestate praeclarus, fide praecipuus, mentis stabilitate vegetus, qui, Deo propitio, cum sit suis civibus bonus, vobis poterit fore melior, si vestra affectione exstiterit pastor; at illi animadvertentes roboris ejus potentiam et declinare volentes quas inferre poterat calliditatis ejus injurias, pollicentur
Abbreviated transcription (Latin):
ragenardus nõie.eiusdem ciuitatis uice co¬
mes. fundoꝵ edi ficioꝵq possessionib lo¬
cupletissimus. auri argentiue thesauris
ditissimus. ac rerũ omniũ habundantia
copiosissimus. Parentũ nobilitate clarissi¬
mus. militũ cuneis stipatꝰ. &. ut ita dixe¬
rim. in aula richardi. magni & florentis¬
simi pͥncipis. nulli scd̃s: excepto manasse¬
eius cermano. Qui cũ talis actantus ẽẽt: aua¬
ricie uaporib estuans. om̃ib se p̃ferebat. sin¬
gularis. singularit̾ apparere cupiens. &ut
potens potentior. diues ditior efficeretur:
uirulento meditabat᷑ animo. qͣtinus ta
inuaðe temptaret. penitus tyrannica eius
minitante potentia obmnutisceret. Nefaria
gͥ arrepta machinatione ducẽ richardũ adiit:
oblatisq munerib ut sibi illuis electio eccłie
daret᷑ ex peciit. Deniq compos uoti sui effec¬
tus. canonicoꝵ uenerabilem choꝵ adsciuit
una cũ militari ordine: sciscitans ab eis. quẽ

Expanded text:
Ragenardus nomine, ejusdem civitatis vicecoRagenardus nomine, ejusdem civitatis vicecomes, fundorum aedificiorumque possessionibus locupletissimus, auri argentive thesauris ditissimus, ac rerum omnium abundantia copiosissimus, parentum nobilitate clarissimus, militum cuneis stipatus, et, ut ita dixerim, in aula Richardi, magni et florentissimi principis, nulli secundus, excepto Manasseejus germano. Qui, cum talis ac tantus esset, avaritiae vaporibus aestuans, omnibus se praeferebat, singularis singulariter apparere cupiens, et, ut potens potentior, dives ditior efficeretur, virulento meditabatur animo quatenus talinvadere tentaret, penitus tyrannica ejus minitante potentia obmutesceret. Nefaria igitur arrepta machinatione ducem Richardum adiit, oblatisque muneribus, ut sibi illius electio Ecclesiae daretur expetiit; denique compos voti sui effectus canonicorum venerabilem chorum adscivit una cum militari ordine, sciscitans ab eis, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ulantiũ fauorib astatu concepte religio¬
nis moueret᷑. Excubias gregis.xp̃i post ui¬
gilem pastoris curã. instantissime agens.
a se. & ab aliis uitioꝵ monstra ꝓposse ab¬
egit: atq conpetentia corporee necessitudi¬
nis alim̃ta ac indum̃ta. fidelit̾ ministrauit.
Talib ut dictũ est p̾coniis & aliis multimo¬
dis. usq ad poli syda euectus. ita mundo opi¬
natissimus enituit: ut & regie maiestati
gratantissimus p̃sulib carus. ꝓcerib accep¬
tus. clericis om̃ib uenerandus. militib di¬
lectus. suppremis humilibq ꝑsonis. atq
utriq sexuu foret amabillimus. Factum ẽ
g post transitũ domni piiq pastoris heri¬
fridi autissiodorensis eccłiam uariis erũ¬
narũ excessib lacessiri: maximeq ꝓelecti¬
one pastorali adquã ñnulli ñ zelo sp̃ali.
s anxia honoris ambitione an helabant.
Erat aut̃ ea tempestate uir quidã potens

Expanded text:
ulantium favoribus a statu conceptae religioulantium favoribus a statu conceptae religionis moveretur; excubias gregis Christi post vigilem pastoris curam instantissime agens, a se et ab aliis vitiorum monstra abegit, atque competentia corporeae necessitudis alimenta ac indumenta fideliter ministravit. Talibus, ut dictum est, praeconiis, et aliis multimodis usque ad poli sidera evectus, ita mundo opinatissimus enituit, ut et regiae majestati gratantissimus, praesulibus charus, proceribus acceptus, clericis omnibus venerandus, militibus dilectus, supremis, humilibusque personis atque utrique sexui foret amabilissimus. Factum est ergo, post transitum domini piique pastoris Herifridi Antissiodorensis, Ecclesiam variis aerumnarum excessibus lacessiri, maximeque pro electione pastorali, ad quam nonnulli, non zelo spiritali, sed anxia honoris ambitione exanhelabant. Erat autem ea tempestate vir quidam potens,
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ his om̃ib locuples rerũ habundantia.
Huiꝰ horrea atq cellaria frum̃to & uino
redundantia tenax ñ possedit filargiria:
s ea om̃ib fecit cõmunia. munifica eũ in¬
habitans caritas.ostiũ domus eiꝰ uiacorib
patuit: beneficia consolationis p̃buit. gau¬
dens cum gaudentib flens cũ flentib. De¬
tecta miserorũ terga uestim̃tis contexit.
atq purulenta pupilloꝵ capita limpha
cũ lom̃ito emaculari fecit. his atq huiusce¬
modi bonoꝵ oꝑũ exibitionib exornatus :
ita om̃ib cepit complacere illius eccłiȩ pa
susciꝑetur acunctis. Qͥ ddicam: siquidem
abiiis ministerioꝵ gradib gradatim cons¬
cendens. ad p̃positure ꝓ motus ẽ officium:
simulq cũ eo archidiaconatꝰ ꝓmeruit api¬
cem. In qua honoꝵ dignitate sublimatus.
ita se modificare uigilant̾ studuit: qͣtinꝰ
nec fastus typho supra se erigeret᷑. nec ad¬

Expanded text:
et cum his omnibus locuples rerum abundantia. et cum his omnibus locuples rerum abundantia. Hujus horrea atque cellaria, frumento et vino redundantia, tenax non possedit philargyria, sed ea omnibus fecit communia munifica eum inhabitans charitas, ostium domus ejus viatoribus patuit, beneficia consolationis praebuit; gaudens cum gaudentibus, flens cum flentibus, detecta miserorum terga vestimentis contexit, atque purulenta pupillorum capita lympha cum lomento emaculari fecit. His atque hujuscemodi bonorum operum exhibitionibus exornatus, ita omnibus coepit complacere illius ecclesiae Psusciperetur a cunctis. Quid dicam? Siquidem ab imis ministeriorum gradibus gradatim conscendens, ad praepositurae promotus est officium, simulque cum eo archidiaconatus promeruit apicem. In qua honorum dignitate sublimatus, ita se modificare vigilanter studuit quatenus nec fastus typho supra se erigeretur, nec ad
Abbreviated transcription (Latin):
errannus ep̃s. natione francus. sues¬
sionis oppidi indigena patre ochardo
genitus. matre giua editus. rexit epiᷤ¬
copatus cathedram annos.iiii. & m̃ses .ui. dies
xi. Hic abortu natiuitatis sue lacteis infan¬
tie fom̃tis educatus. ubi pͥmeuu ꝓuerilis
eui exorsus ẽ ingrediuestibulũ: extimplo
ꝓuida parentum aĩos sollicitante cura.
rudib scole cõmittit᷑ studiis. qͥb ad huc te¬
nerrimũ stupidũq balbutientis infantie
sensum mos est erudiri. modo mulcendo.
mͦ blanda seueritate terrendo. Deniq post¬
quã dauiticis ẽ eruditus melodiis. sũmi
auctoris fauente ꝓuidentia lericatus ẽ
normã indeptus. atq głosi m̃ris ueruasii
contioni allectus. Ubi regularit̾ institutꝰ.
& uenerabiliũ loci illius patrũ moriger
factus: historicos libroꝵ campos. faceto lin¬
gue plectro transcurrere atq canoros mu¬
sice artismodos inaula xp̃i mellite uocis
boatu resonare didicit. Crescebat cotidie
in eo sp̃alis sapientia. uita casta. moresꝓbi:

Expanded text:
erannus episcopus, natione Francus, Suessionis oppidi indigena, patre Otardo genitus, matre Wia editus, rexit epicopatus cathedram 4 annos, menses 6, dies 11. Sic ab ortu nativitatis suae lacteis infantiae fomentis educatus, ubi primaevum puerilis aevi exorsus est ingredi vestibulum, exemplo provido parentum animos sollicitante cura rudibus scholae committitur studiis, quibus adhuc tenerrimum stupidumque balbutientis infantiae sensum mos est erudiri, modo mulcendo, modo blanda severitate terrendo. Denique postquam Davidicis est eruditus melodiis, summi auctoris favente providentia, clericatus est normam adeptus, atque gloriosi martyris Gervasii concioni allectus, ubi regulariter institutus, et venerabilium loci illius Patrum moriger factus historicos librorum campos faceto linguae plectro transcurrere, atque canoros musicae artis modos in aula Christi mellitae vocis boatu resonare didicit. Crescebat quotidie in eo specialis sapientia, vita casta, mores probi,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. ac sine eoꝵ exequiis. quib se cõmitt̾e
ardentissime satagebat. t̾re gͥmio insinu¬
andũ. Exhinc ingruente funeris articło.
acceptoq dñici corꝑis & sanguinis sacra¬
culi sui rodohini. ipsius loci quondã p̾suliᷤ.¬
sepulchrũ ababone eiusdem ciuitatis ue¬
nerando pontifice. aliisq duob ep̃is adoffi¬
tiũ sepulture illius occurrentib. ad gre¬
gatis diuersarũ collegiis eccłiarũ. cũ him¬
nidicis laudib decenter tumulatus. patri¬
am sortitusest urnã. Fuit eccłia sine ep̃o:¬

Expanded text:
rum, ac sine eorum exsequiis, quibus se committere rum, ac sine eorum exsequiis, quibus se committere ardentissime satagebat, terrae gremio insinuandum; exhinc ingruente funeris articulo, acceptoque Dominici corporis et sanguinis sacraculi sui Rodohini ipsius loci quondam praesuliulcrum ab Abbone, ejusdem civitatis venerando pontifice, aliisque duobus episcopis, ad officium sepulturae illius occurrentibus, aggregatis diversarum collegiis ecclesiarum, hymnidicis laudibus decenter tumulatus, patriam sortitus est urnam. Fuit Ecclesia sine ep
Abbreviated transcription (Latin):
archi p̃sulis. cum seruientib & om̃ib ap¬
pendiciis suis. In die uͦ obitus sui eoꝵdem
stipendiis accumulare aliqͣ satagebat:
s initinere positus. p̃uentu mortis int̾¬
ceptus. ultimũ uitȩ exalauit flatũ. Profi¬
ciscebat᷑ siqͥdem infranciã. qͣtinꝰ regie maieᷤᷤ¬
tatis aures interpellaret. ꝓsupra dictis uil¬
lis sibi sicut p̃scriptum ẽ ablatis: si forte im¬
ꝑiosa regis ussione & optimatũ postulatio¬
ne. atq richardi cluentissimi ducis assenta¬
tione. eas posset recuꝑare. S cum ꝑueniss
ad urbem suessonẽ. antequã enĩ eã adtin¬
geret iã paululũ infirmari ceꝑat: gͣuari
exorsus est langoris incõmodo. Ubi hono¬
rifice exceptus. cũ seloeto ꝓpinqͣre cern̾et:
luctuosos a corde erumpebat gemitꝰ. ꝓfu¬
sos lacrimarũ ymbres effundens. clamanᷤ
se quã qͣm ẽẽt in patria. uelut ꝓfugũ & ꝑe¬
grinũ. absq p̾sentia dilecti gregis obitu¬

Expanded text:
archipraesulis, cum servientibus et omnibus aparchipraesulis, cum servientibus et omnibus appendiciis suis. In die vero obitus sui eorumdem stipendiis accumulare aliqua satagebat, sed in itinere positus, praeventu mortis intceptus, ultimum exhalavit flatum; proficiscebatur siquidem in Franciam, quatenus regiae majestatis aures interpelleret pro supradictis villis sibi, sicut praescriptum est, ablatis, si forte imperiosa regis jussione, et optimatum postulatione atque Richardi clementissimi ducis absentatione eas posset recuperare. Sed cum pervenisset ad urbem Suessionem, antequam enim attingeret, jam paululum infirmari coeperat, gravari exorsus est languoris incommodo. Ubi honorifice exceptus, cum se letho appropinquare cerneret, luctuosus a corde erumpebat gemitus, profusos lacrymarum imbres effundens, clamans se, quanquam esset in patria velut profugum et peregrinum, absque praesentia dilecti gregis obitu
Abbreviated transcription (Latin):
donoꝵ eiꝰ. Dapsilitas euident̾ declarat. At qͥ¬
ad sollempne sue electionis memoriale ce¬
lebrandũ. dilargitus ẽ usib canonicoꝵ log¬
niacũ uillam & soliũ: ut ex eis ad lumina¬
ria eccłiarũ sc̃e marie & sc̃i ioħis. sc̃iq ste¬
pħi modius olei .i. ꝑsoluat᷑.: & nancrad̃. &
lupinus stipendiis fr̃m cedant. In die quoq
sue ordinationis. eisdem fr̃ib delegauit. in
comitatu laticensi. gagiacũ. cũ om̃ib appen
diciis suis: & uineã quȩ ẽ. insuburbio ciui¬
tatis & uocat᷑ cirse redus. Quã qͥ habuerit
coꝵ uini modiũ.i. ad minorẽ m̃surã. Ee in
comitatu autissiodorensi. tauriacũ cum
ad iacentiis suis. & uillarem quo oꝑtoriũ:
& in mille pͥsciaco mansũ .i. & in cõmitatu
senonico suꝑ fluuiũ orm̃tionẽ ingermini¬
aco mansũ .i. & suꝑ belcã fluuiolũ: ceruer¬
nũ. quẽ ipse emit debocardo fr̃e ciauterii

Expanded text:
donorum ejus dapsilitas evidenter declarat. Atqdonorum ejus dapsilitas evidenter declarat. Atqad solemne suae electionis memoriale celebrandum dilargitus est usibus canonicorum Logniacum villam et Solium, ut ex eis ad luminaria ecclesiarum sanctae Mariae et sancti Joannis, sanctique Stephani modius olei unius persolvatur, et Nancradus et Lupinus stipendiis fratrum cedant. In die quoque suae ordinationis eisdem fratribus delegavit in cditiis suis. Vineam quoque quae est in suburbio civitatis quae dicitur Cerseredus, quam qui habuerit corum vini modium unum ad minorem mensuram, et in comitatu Antissiodorensi Tauriacum cum adjacentiis suis, et villarem Quodpertorium, et in villa Prisciaco mansum unum et in comitatu Senonico super fluvium Ormentionem in Germaniaco mansum unum, et super Belcam fluviolum Cervernum, quem ipse emit de Bocardo fratre Gauterii
Abbreviated transcription (Latin):
dificationib spretislauachrũ baptismatiᷤᷤ
libent̾ appeterent. & demũ dono regis &
pͥncipum. in habitabilem regni partẽ eoꝵ
antea alligurriente uesania desolatam
sibi disꝑtitam incolerent. Atrage narduᷤᷤ
eiꝰ ꝑtinax calumniator. talib eum polle¬
re successib liuidis intuens aspectib. mor¬
bo tabescebat inuidie. animauertens illũ
secundis ad omnia que moliebat᷑ ꝓfic̾e aus¬
pitiis. suosq qͦs meditabat᷑ conatus. cotidia¬
nis deficẽ detrim̃tis. Hic itaq głosus pastor
ne. ut in expugnabilis athleta bellico insta¬
re ñ trepidaret agoni: ꝓuido sollicitudi¬
nis ocło.salutiouium suarũ quẽ admodũ
sagacissimus opilio inuigilabat. & aui ꝑeo
inuisibilis inimici astu ꝑseꝑq suoᷤ eas inde¬
sinenter eriꝑe anhelabat. Cuius circa eas
amoris magnitudo in affamine inconiuc¬
tu. in receptu. qͣnta extiterit. neqͥt mortał
explicare lingua.S tam̃ qͣnta fuerit. ipsa

Expanded text:
dificationibus spretis, lavacrum baptismatis dificationibus spretis, lavacrum baptismatis libenter appeterent, et demum dono regis et principum inhabitandam regni partem, eorum antea abliguriendi vesania desolatam sibi dispertitam incolerent; at Ragenardis ejus pertinax calumniator, talibus eum pollere successibus, lividis intuens aspectibus, morbo tabescebat invidiae, animadvertens illum secundis omnia, quae moliebatur proficere auspiciis, suosque quos meditabatur conatus, quotidianis deficere detrimentis. Hic itaque gloriosus pastor, ne ut inexpugnabilis athleta bellico instare non trepidaret agoni, provido sollicitudinis oculo saluti ovium suarum, quemadmodum sagacissimus opilio invigilabat, et a vipereo invisibilis inimici astu per se perque suos eas indesinenter eripere anhelabat. Cujus circa eas amoris magnitudo, in affamine, in convictu, in receptu quanta exstiterit neget mortalis explicare lingua, sed tamen quanta fuerit ipsa