comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
armis electi. ẜpͥae aut̃ lingua macedonum falanx.
gallorum caterua nr̃a legio dicitur. Legio habet sex¬
aginta centurias: manipulos triginta. Cohortes
duodecim. turmas ducentas. Centuria ẽ part
exercitus in centenos milites diuisa: unde et
qui his presunt centuriones dicuntur: Sed¬
subcenturiati uero sunt non qui in prima. sed
qui in sedã centuria sunt. quasi sub prima centu¬
ria. tamen strictt etiam ipsi. et in speculis posi¬
ti in bello sunt. ut si prima defecerit: isti quos
in scdã diximus laborantibus primis subueni¬
ant. Unde et ad insidiandum ponitur subcen¬
turiatus: quasi armis dolosis instructus
Manipulus : ducentorum ẽ militum. Ma¬
nipuli autem dicti sunt milites. sue quia bel¬
lum primo manu incipiebant. siue quodan¬
tequam signa e̾e̾nt. manipulos sibi idest fas¬
cioulos stipulȩ ut herbȩ alicuius ꝓ signis
faciebant: a quo signo manipulares milites
cognominati sunt. De quibus lucanus. Con¬

Expanded text:
armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Con
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ agunt. Sunt enim ex numero militum. et
in porticibus excubant: propter regalem eustodiã
Excubiȩ autem diurnȩ sunt. ĩugiliȩ nocturnȩ.
unde et uigiles. Uelites erant apud romanos genꝰ
miliciȩ auolitando uocati. lecti enĩ agilitate iu¬
uenes. cum armis suis post terga equitum con¬
sedebant. et mox cum ad hostes uentum e̾ẽt equis
desiliebant: et continuo pedites ipsi ex alia parte
equitibus ꝑ quos aduecti fuerant dimicantibus
hostem ꝑturbabant. Ab his gͥ uelitibus elefanti
quondam annibalis retro asficum regiiam a sui
non possent. fabrili scalpo̾ inter aures adacto neca¬
bantur. Castra sunt: ubimilites steterint.
Dicta autem castra quasi casta: uł quod illie
castra retur libido. nam numquam his int̾erat
mulier. Milicia autem a militibus dicta. acit
a multis. quasi multicia. quasi negotiũ multoꝵ.
aut a mole rerum quasi moletia. Legio sex miliỹ
armatorum est ab electo uocata. quasi lecti. idest

Expanded text:
semper agunt. Sunt enim ex numero militum et semper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubiae autem diurnae sunt, vigiliae nocturnae. Unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est
Abbreviated transcription (Latin):
sexto decimo anno tyrones militabant: quod etiã
solum sub custodibus agebant. De quibus uirgiliꝰ.
militasse constat: nisi seruitute deposita. excepto
annibalis tempore cum post canuense prelium in
tanta necessitate fuissent romani: ut ne liberando¬
rum quidem seruorum daretur facultas. Deserto.¬
res uocati. eo quod desertis militaribus officiis
euagabant᷑. Hi in alios numeros milicie nomen
dare probibentur. sed si ñ magni temporis culpam
contrarerint: cesi numeris suis restituuntur. Sed
et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes:
et ipsi desertores uocantur. Conscripti milites di¬
cuntur: quia in tabulis conferuntur: ab eo qui eas
ducturus est : sicut tranꝰscripti uocantur. cum
de alia in aliam legionem transeunt. et inde trans¬
scripti quia nomina dant ut transscribantur
Optiones dicti quod sint elec̾ti. nam optare eligere
elegit. Excubitores dicuntur ꝓ eo quodę reubias

Expanded text:
sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de quibus VergiliusAmilitasse constat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere elegit. Excubitores dicuntur, pro eo quod excubias
Abbreviated transcription (Latin):
est qui per ordinem militat: nec adhuc ali¬¬
quem consecutus est gradum honoris. Est
enim gregarius id humilis miliciȩ. Extra or¬
dinarius uero : qui ob uirtutẽ ꝓmouetur ex
ordine. Emeriti dicuntur ueterani solutiq
militia : qui iam in usu prelii ñ sunt. Et
quia mereri militare dicitur. abstipendiis
seilicet quȩ merentur. Idem et ueterani dicunt᷑.
quia iam inusu prelii non sunt. sed post multos
miliciȩ labores. quietis suffragium consequunt᷑.
Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item mi¬
litant illi in equestri ordine. Tirones dicuntur
fortes pueri. qui ad miliciam delegantur: atq ar¬
mis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex¬
sola professione natiuitatis: sed ex aspectu et
ualitudine corporis existimantur. Unde et tyro¬
nes dicti. quique antequam sacramento probati
sint milites non sunt. Romanȩ autem milicie
mos fuit. puberes primos exerceri armis. Nam

Expanded text:
est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliest, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicunfortes pueri, qui ad militiam deliguntur, atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non sola professione nativitatis, sed ab aspectu et valetudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique, antequam sacramesint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
partem regni tenentes. Nlam tetra quatuor st̃.
qualis fuit apud iudeam philippus. Patricii
inde uocati sunt: pro eo quod sicut patres filiis:
ita prouideant rei publice. Prefec̾ti dicti quod
pretoria potestate presint. Pretores idem qui
et prefecti. quasi prepositores. Presides uero dicti.
quia alicuius loci tutelam presidialiter tenent.
Tribum uocati. quod militibus siue plebibꝰ
iura tribuant. Ciliarchi sunt: qui mille p̃sunt.
quos nos millenarios noncupamus : et ẽ grecum¬
nomen. Centuriones dicti: eo quod centum pre-¬
sunt militibus. sicut quinquagenarii non cupa-¬
militũ. sicut decani ab eo quod decem militibus
preferunt᷑. Miles dic̾tus. quia mille erant
antea in numero uno. uł quia unus ẽ exmille
electus. Romulus autẽ pͥmus ex populo mili¬
tes sumpsit.: et appellauit. Liber uero pͥmus
milicie ordinem docuit. Miles aut ordinarius
dicitur: aut extra ordinarius. Ordinarius

Expanded text:
partem regni tenentes. Nam tetra quatuor sunt: partem regni tenentes. Nam tetra quatuor sunt: qualis fuit apud Judaeam Philippus. 424 25. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. 26. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. 27. Praetores iidem qui et praefecti, quasi praepositores. 28. Praesides vero dicti, quia alicujus loci tutelam praesidialiter tenent. 29. Tribuni vocati, quod militibus, sive plebibus jura tribuunt. 30. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus, et est nomen Graecum. 31. Centuriones dicti, eo quod centum praesunt militibus, sicut quinquagenarii, qui in capitmilitum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius
Abbreviated transcription (Latin):
in usum accidit. tyrannos uocari pessimos atqim¬
ꝓbos reges. luxuriosȩ dominationis cupiditatem.
et crudelissimã dominationem in populis exerren-¬
tes. Princeps. et dignitatis modo significatur et
tem comecit lampada turnus. ꝓprimus. Dictus
autem princeps a capiendi significatione quod
primus capiat sicut municeps ab eo quod mu-¬
nia accipiat. Dux dictꝰ. eo quod sit ductor exerci.¬
tus: sed non statim quicũq principes uel duces
sunt: etiam reges dici possunt. In bello autem
melius ducem nominari quam regem. Nam hoc
nomen expͥmit in prelio ducentẽ. UInde et uirgi-¬
lius. Ducis euandri. salustius. quocupidius in
ore ducis. sese quisq bonum ñ dixit in ore consulis
Monarchȩ sunt qui singularem possident pͥn¬
cipatum: qualis fuit alexander apud grecos.¬
et iulius apud romanos. Hinc et monarchia di¬
citur. Monos quippe singularitas greco nomine.
archia principatus ẽ. Te trarchȩ sunt : quartã

Expanded text:
in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inin usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Princeps et dignitatis modo significatur et tem coniecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges dici pmelius ducem nominari, quam regem. Nam hoc nomen exprimit in praelio ducentem. Unde et Virgilius, ducis Evandri. Sallustius: « Quo cupidius in ore ducis sese quisque bonum; » non dixit in ore consulisMonarchae sunt, qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, Julius apud Romanos: hinc et monarchia dicitur, monos quippe singularis Graeco nomine, arche principatus est. Tetrarchae sunt quartam
Abbreviated transcription (Latin):
ctaret et ꝓnuntiatum e̾e̾t illi a populo ut uo¬
caretur et dominus: Statim manu uultuq
auerso indecoras adulationes repressit. et domini
appellationem ut homo declinauit. atq in se¬
quenti die omnem popłm grauissimo dictu cor¬
ripuit. dominũq se post hȩc appellari nec a libe¬
ris quidem suis ꝑmisit. fuit autẽ filius actię
quȩ nata ẽ de sorore iulii cesaris. Reges autẽ
ob hanc causam apud grecos basilei uocantur. qͦd
tamquã baseᷤ popłm sustineant. Unde et bases
coronas habent. Quanto enim quisq magis
preponitur: tanto amplius pondere laborum
grauatur. Tyranni grece dicunt᷑. idem latine
et reges. Nam apud ueteres inter regem et
tyrannum nulla discretio erat : ut pars michi
pacis erit. dextram tetigisse tyranni. fortes
enu reges tyranni uocabant᷑: nam tyro fortis. De
qualibus dominus loquitur dicens. Per me reges
regnant: et tẏranni ꝑ me tenent tr̃am. Lam pꝰea

Expanded text:
ctaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut voctaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causam apud Grecos basilei vocantur, quod tamquam bases populum sustinent, unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni grece dicuntur. Idem latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, ut: pars mihi pacis erat dexteram tetigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabatur, nam tyqualibus Dominus loquitur dicensProverb. 8, 15: 'Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram.' Iam postea
Abbreviated transcription (Latin):
eorum tantũ priꝰ fuit. apud quos summa rei mi¬
litaris consisteret. Et idõ imꝑatores dicti: ab
imꝑando exercitui. Sed dum diu duces titulis im¬
peratoris fungerentur: senatus censuit ut augꝰti
cesaris hoc tantum nomen eẽt. eo quod his distin-¬
gueretur a ceteris gentium regibus. quod et se¬
quentes cesares hactenus usurpauerunt. Solet
enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui pos¬
sideant sicut apud albanos ex siliui nomine
om̃s reges albanorum siluii appellati sunt. Sicut
apud ꝑsas arsacide. Apud egiptios ptolomei. Apud
athenienses cicropide. Augustus idõ apud romanoᷤ
nomen imperii est: eo quod olim augerent rem¬
publicam amplificando. Quod nomen primus
senatus octauiano cesari tradidit: ut quia auxerat
terras. ipso nomine et titulo consecraretur. Dũ
autẽ idem octauianus iam cesar et imꝑator appel¬
laretur. uł augustus: postea uero dum ludos spe¬

Expanded text:
eorum tantum prius fuit apud quos summa rei mieorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnes reges Albanorum Silvii appellati sunt; sicut apud Persas Arsacidae: apud Aegyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropidae. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primitus senatus Octavio Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. Dum autem idem Octavianus iam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spe
Abbreviated transcription (Latin):
rint : ꝑ acto uicis suȩ anno. Dictatores quinto
anno post reges expulsos: romani sibi ereaue¬
runt. dum gener tarquinii ad iniuriã soce¬
ri uindicandam. in gentem aduersus romã
collegisset exercitum. Hi quinquennii tẽporis
imperio utebantur. Plus enim erant honore quã
consules. qui annuas potestates tenebant. Et di-
di dictatores quasi principes. et preceptores. Unde
et magistri populi nominabantur:: unde et
edicta dicuntur. Cesarum nomen a iulio cepit.
qui bello ciuili cõmoto. primus romanum sin¬
gularem obtinuit pͥncipatum. Cesar autẽ dictꝰ.
quod ceso mortuȩ matris utero ꝓlatus eqͥuctꝰq
fuerit: uł quod cum cesariȩ natus sit. A quo
imperatores sequentes cesares dicti. eo quod comati
essent. Qui enim ex secto utero exinebantur: ce¬
sones et cesares appellabantur. Iulius autẽ dictꝰ.
quia ab iulo eneȩ filio originem duxit. ut confir.
iulo. Imꝑatorum autem nomen apud romanos

Expanded text:
rint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto rint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obtinuit principatum. Cesar autem dictus est eo quod ceso mortue matris utero prolatus eductusque fuerit; vel quod cum cimperatores sequentes Caesares dicti, eo quod comati essent. Qui enim execto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. Iulius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, ut confirmaIulo. Imperatorum autem nomen apud Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia et pietas. Plus autem in regibus lauda.¬
tur pietas: nam iusticia ꝑse seuera ẽ. Consules
appellati a consulendo sicut reges a regendo. sicut
leges a legendo. Nam cum romani regum suꝑ¬
bam dominationem ñ ferrent. annua imperia
binosq consules sibi fecerunt. Nam fastus regũ¬
um non beniuolentia consulentis. sed suꝑbia do¬
minantis erat. Hinc gͥ consules appellati. uel
a consulendo ciuibus. uel a regendo euncta con¬
silio. Quos tamen idõ mutandos ꝑannos singłos
elegerunt : ut nec insolens diu maneret. et mo¬
deratior eito succurreret. Inde autem duo pares.
quia unus remeiuilem. alterrem militarẽ admi¬
nistrabat. Regnauerunt autẽ annis quadrin.¬
gentis sexaginta septem. Pro consules subiecti
erant consulibus: et dicti proconsules. eo quod
uice consulis fungerentur. sicut ꝓcurator
curatori. id est actori. Exconsules autẽ dicti:
quod iam a consulatu exierint. siue discesse.¬

Expanded text:
iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudaiustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabant. Regnaverunt autem annis quadringentis sexaginta septem. Proconsules suffecti erant consulibus, et dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesse
Abbreviated transcription (Latin):
egnum a regibus dictum. Nam sicut re¬
ges a regendo uocati. ita regnum a regibꝰ.
Regnum uniuersȩ nationes suis quȩq
temporibus habuerunt. ut assirii. medi. persi.
egiptii. greci. quorũ uices. sors tẽporum ita uoluta.¬
uit. ut alterum ab altero solueretur. Inter om¬
nia autem regna terrarũ: duo regna ceteris glo-¬
riosa traduntur. Assiriorum primo: de inde ro¬
manorũ. ut temporibus et locis inter se ordina¬
ta atq distincta. I lam sicut illud prius et hoc
posterius: ita illud in oriente hoc in occidente ex¬
ortum est. Deniq in illius fine : huius initium
confestim fuit. Regna cetera ceteriq reges uelut
appendices istorum habentur. Reges. a regendo
uocati. Sicut enim sacerdos a s cificando. ita et rex
a regendo. Non autẽ regit. qui non corrigit. Reste
igitur faciendo regis nomen tenetur: peccando
amitritur. Vnde et apud ueteres tale erat ꝓ¬
uerbium. Rexeris: si recte facias. si non facies.
non eris. Regiȩ autem iurtutes precipuȩ duȩ

Expanded text:
egnum a regibus dictum. Nam sicut reges a regendo vocati, ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, ut Assyrii, Medi, Persae, Aegyptii, Graeci, quorum vices sors temporum ita volutavit ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae:
Abbreviated transcription (Latin):
tria sunt genera. Aut enim sua sponte nascuntur:
aut ex seminibus fortuitu iacentib surgunt: aut¬
ex radicibꝰ pullulant. Nam cetera usus inuenit. fa¬
uente natura. Omnia poma latini neutii generis
ẽe dicunt. Arbores autem femininiferes unt generis.
exceptis paucis. ut hic oleaster. hoc siler. uirgilius.
Ut molle siler. Item hoc burum. licet et hec buxus
dicatur. Nam suꝑfluam quidam uolunt facere
discretionem ut hec buxus de arbore dicamus: bux¬
um uero de ligno composito

Expanded text:
tria sunt genera: aut enim sua sponte nascuntur; tria sunt genera: aut enim sua sponte nascuntur; aut ex seminibus fortuitu iacentibex radicibus pullulant. Nam caetera usus invenit, favente natura. 74. Omnia poma Latine neutri generis esse dicuntur; arbores autem feminini sunt generis, excepti«ut molle siler». Item ‘hoc buxum’, licet et ‘haec buxus’ dicatur: nam superfluam quidam volunt facere discretionem, ut ‘haec buxus’ de arbore dicamus, ‘buxum’ vero de ligno conposito
Abbreviated transcription (Latin):
reg̾i enim grece dicitur quioquid manat: est enim
lacrima sudore exalata lignorum. ut cerasis. lintisei.
balsami. uł reliquarum arborum siue uirgultarũ
quȩ sudare ꝓduntur. sicut et odorata orientis ligna:
sicut guita balsami ac ferularum uł sucinorum:
cuiꝰ lacrima durescit ingeminam. Prima ẽ resina
terebintina: omnium prestantior. Affertur autẽ
ex arabiȩ patria.atq iudea. et syria. cipro et africa.
ex insulis quoq cicla dibus. Secunda lentiscina. quȩ
mastix uocatur hec ex chio insula deportatur. Tercia
pinalis quarum alia pitines alia piucine. alia liqͥ¬
da. alia arida : et affcruntur ex tirrena colofonia.
unde etiam nom̃ colofonia resina sumpsit. Pix gre¬
cum nomen ẽ quam illi pissa uocant. alii uolunt
ex pino picem uocari. Hȩc a grecis appellatur cionia
nos ramalem dicere possumus. cuiꝰ probabilis. splen-¬
dens lenis et munda. Creandarum arborum nat᷑alit̃

Expanded text:
ῥεῖν enim Graece dicitur quidquid manat. Est enim ῥεῖν enim Graece dicitur quidquid manat. Est enim lacrima sudore exhalata lignorum, ut cerasi, lentisci, balsami, vel reliquarum arborum sive virgultarum quae sudare produntur; sicut et odorata orientis ligna, sicut gutta balsami ac ferularum vel sucinorum, cuius lacrima durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina, omnium praestantior: adfertur autem ex Arabia Petraea atque Iudaea et Syria, Cypro et Africa, ex insulis quoque Cycladibus. Secunda est lentiscina, quae mastix vocatur; haec ex Chio insula deportatur. Tertia pinalis, quarum alia πιτυΐνη, alia πευκίνη, alia liquida, alia arida: et adferuntur ex Tyrrhena Colophonia. Unde etiam nomen Colophonia resina sumpsit. Pix Graecum nomen est, quam illi πίσσαν vocant. Alii volunt ex pino picem vocari. Haec a Graecis appellatur κλωνία: nos ramalem dicere possumus. Cuius probabilis splendens, lenis et munda. Creandarum arborum naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
mentum. Siria dicta proeo quod de siria est ad-¬
lata siue quia nigraẽ. Crustumia idem et uolemis
dicta eo quod uolam compleat magnitudine sui
hoc ẽ mecdiam manum: unde et inuolare dicimꝰ
Quidam autem uolemum gallica lingua bonũ
et magnum intelligunt. Colimbaedes appella
tȩ. Oleum autem ab olea nominatum. nam ut
diximus olea ẽ arbor unde diriuatum: fit oleũ.
sed quod ex albis fuerit oliuis expressum: uocatur
spanum. a grecis onfacion appellatum: quod autẽ
ex fuluis et nondum maturis fuerit expressum:
uiride appellatur: quod uero ex nimium maturis.
commune dicitur ex his ad usum uitȩ primumẽ.
spanum. secundum uride: tercium commune.
Amurra olei pars aquosa abemergendo dicta: id.ẽ.
quod aboleo se mergat et fex sit eius. Hanc greci
amurcen uocant: ex latina lingua trahentes uoca.¬
bulum. Qumen grecum nom̃ est. Hoc enim illi
gomi dicunt. Resinam greci retinam uocant:

Expanded text:
mentum. Syria dicta pro eo quod de Syria est admentum. Syria dicta pro eo quod de Syria est adlata, sive quia nigra est. Crustumia idem et volemis dicta, eo quod volam conpleat magnitudine, hoc est mediam manum; unde et involare dicimus. Quidam autem volemum Gallica lingua bonum et magnum intellegunt. Colymbades appellatae . . . Oleum autem ab olea nominatum: nam, ut diximus62, olea est arbor, unde derivatio fit oleum. Sed quod ex albis fuerit olivis expressum vocatur Hispanum, a Graecis ὀμφάκιον appellatum; quod autem ex fulvis et nondum maturis fuerit expressum, viride appellatur; quod vero ex nimium maturis, commune dicitur. Ex his ad usum vitae primum est Hispanum, secundum viride, tertium commune. Amurca olei pars aquosa ab emergendo dicta, id est, quod ab oleo se mergat et faex sit eius. Hanc Graeci ἀμόργην vocant ex Latina lingua trahentes vocabulum. Gummi Graecum nomen est; hoc enim illi κόμμι dicunt. Resinam Graeci ῥητίνην vocant;
Abbreviated transcription (Latin):
insertus oliuȩ ramus um mutat radicis. et uertit
eam in propriamqualitatẽ. Lacrima oleastriar¬
boris dupler. alia enim gumen simulat sine ullo
qualitatis morsu: alia ammoniaci guitam ex di-¬
stillatione collectam ac remordentem. Oluia grece
eleon dicitur. ex quo in latinum tractumẽ ut oliua
dicatur. Olea autem ipsa arbor est. fructus oliua.:
succus oleum. Est autem arbor pacis insignis: cuiꝰ
fructus diuersis nominibus appellatur. Orea des
oliuȩ greca ethimologia a sim ilitudine testiculoꝵ
uocate. quos greci orci uocant. Radiolȩ eo quod ob¬
longe sunt in modum radiorum. Pauiȩ a papho in-¬
sula dictȩ: unde priꝰ adlate sunt. Liciniȩ. eo quod
optimum dent lumen. Nam lignis lumen ẽ unde
et lignum nomen accepit. quia aptum ẽ flaminis
et lumini. Pausia quam corrupte rustici pusiã
uocant uiridi oleo et suaui apta. et dicta pausia
quod paueatur id est tundatur: unde et paui¬

Expanded text:
insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem. Lacrima oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu, alia ammoniaci guttam ex destillatione collectam ac remordentem. Oliva Graece ἔλαιον dicitur, ex quo in Latinum tractum est ut oliva dicatur. Olea autem ipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius fructus diversis nominibus appellatur. Orchades olivae Graeca etymologia a similitudine testiculorum vocatae, quos Graeci ὄρχεις vocant. Radiolae pro eo quod oblongae sunt in modum radiorum. Paphiae a Papho insula dictae, unde prius adlatae sunt. Lyciniae, eo quod optimum dent lumen; nam λυχνίς lumen est. Unde et lignum nomen accepit, quia aptum est flammis et luminibus. Pausia, quam corrupte rustici pusiam vocant, viridi oleo et suavi apta. Et dicta pausia quod paviatur, id est tundatur; unde et pavi
Abbreviated transcription (Latin):
uocauerunt. arundinem postea uarro dixit Sci-¬
endum sane quod latinum oanna de lingua hebita
sumpsit. Apud eos enim calamus canna dicitur. Ci.¬
cuta autẽ ẽ quod est inter cannarum nodos: di¬
cta quod lateat. In indicis stagnis nasci arundines
calamiq dicuntur: ex quoꝵ radicibus ex pressum
suauissimum succum bibunt. Unde et uarro ait.
Indica ñ magnum in arbore crescit arundo. illius
et lentis premitur radicibus humor. dulcia eui
nequeant suco sua condere mella. Sabucus mol¬
lis et ꝑuia arbor. Ramnus genus genus ẽ rubi.
quam uulgo senticem ursinamꝰ appellant. asꝑum
nimis et spinosum. Sentix dicta a situ quod. ẽ. t̾ra
inculta. in qua sentices spineq nascuntur maio¬
res autem nr̃i omnem arborem spinosam ueprem
dicebant. quod ui prendat. Oleaster dictus quod
sit foliis oliuȩ similibus sed lacioribus. arbor in¬
culta atq siluestris. amara atq infructuosa. cui

Expanded text:
vocaverunt; arundinem postea Varro dixit. Scivocaverunt; arundinem postea Varro dixit. Sciendum sane quod Latinum canna de lingua Hebraea sumpsit; apud eos enim calamus 'canna' dicitur. Cicuta autem est quod est inter cannarum nodos; dicta quod lateat. In Indicis stagnis nasci arundines calamique dicuntur, ex quorum radicibus expressum suavissimum sucum bibunt; unde et Varro ait20: Indica non magna in arbore crescit arundo; illius et lentis premitur radicibus humor, dulcia cui nequeant suco contendere mella. Sabucus mollis et pervia arbor. Rhamnus genus est rubi, quam vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est terra inculta in qua sentices spinaeque nascuntur. Maiores autem nostri omnem arborem spinosam veprem dicebant, quod vi prendat. Oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed latioribus, arbor inculta atque silvestris, amara atque infructuosa; cui
Abbreviated transcription (Latin):
tum dicimus quicquid flexibile est. unde et len
flexibiles. Huiꝰ fructus oleum desudat. cortex re-¬
sinam quȩ mastixappellatur. cuius plurima et
melior inchio insula gignitur. Terebintus. arbor.
grecum nomen: generans resinam ommum resina¬
rum prestantiorẽ. Buxus grecum nomen ẽ ex par-¬
te a latinis corruptum. Pixos enim appellatur a-¬
pud eos arbor semꝑ uirens. et lenitate materiȩ ele¬
mentorum aꝓicibus apta. unde et scriptura.
scribe buxo. Rodandarum quod corrupte uulgo
lorandriun uocatur quod sit foliis lauri simi¬
lis flore ut rosa. arbor uenenata. Interficit
enim animalia. et medetur serpentiũ ueratio.¬
nes.
Herbitum uocauerunt pastores eo quod uice her-¬
bȩ prebeatur pecoribus ubi pascua desunt. Tur¬
biscus quod de uno cespite eius multa uirgulta sur¬
gunt: quasi turba. Stipa uocata. ꝓpter quod ex ea
stipentur tecta. Hinc ẽ stipula ꝑ diminutionem
Arundo dicta quod cito arescat. hanc ueteres cannã

Expanded text:
tum dicimus quidquid flexibile est; unde et lenttum dicimus quidquid flexibile est; unde et lentflexibiles. Huius fructus oleum desudat, cortex resinam, quae mastix appellatur; cuius plurima et melior in Chio insula gignitur. Terebinthus arbor, Graecum nomen, generans resinam omnium resinarum praestantiorem. Buxus Graecum nomen est, ex parte a Latinis corruptum; πύξος enim appellatur apud eos. Arbor semper virens et levitate materiae elementorum apicibus apta. Unde et ScripturaIsai. 30, 8: 'Scribe buxo.' Rhododendron, quod corrupte vulgo lorandrum vocatur, quod sit foliis lauri similibus, flore ut rosa; arbor venenata. Interficit enim animalia, et medetur serpentum vexationes. Herbitum vocaverunt pastores eo quod vice herbae praebeatur pecoribus, ubi pascua desunt. Turbiscus, quod de uno cespite eius multae virgultae surgunt, quasi turba. Stipa vocata propter quod ex ea stipentur tecta. Hinc et stipula per diminutionem. Arundo dicta quod cito arescat. Hanc veteres cannam
Abbreviated transcription (Latin):
illud in poculo hauserit. liberis careat. sed et feminas
in feciuidas efficit. Po pulus autem et salix et tilium
mollis materie sunt. et ad sculpturam aptȩ. UimeN
uocari eo quod ium habeat multam uiroris. Natura
enim eiꝰ talis ẽ. ut etiam si arefac̾ta abluatur iures.¬
cat. deinde excisa atq in humo fixa radicibus sese
ipsa dimergat. M Niricȩ quam latini tramariciũ
uocant ex amaritudine nominata. Rustus enim
eiꝰ nimis amarus est. hȩc arbor in solitudine et saxo.¬
sa humo nascitur. ex qua etiam arbore maleficis ar.¬
tibus mistra id est odia concitare dicuntur. Mutꝰ
a mari dicta. eo quod magis arbor litorea sit. Unde uir¬
giliꝰ. litora mirtetis letissima. et amantes litoramir¬
tȩ. Hinc est quod et a grecis mirtenȩ dicitur.
Medicorum autem libri hanc arborem aptam scri-¬
bunt. mulierum necessitatibus plurimis. Lentis¬
cus quod cuspis ipsus lentus sit et mollis nam len¬

Expanded text:
illud in poculo hauserit, liberis careat, sed et feminas illud in poculo hauserit, liberis careat, sed et feminas infecundas efficit. Populus autem, et salix, et tilia, mollis materiae sunt, et ad sculpturam aptae. 48. Vimen vocatur, eo quod vim habeat multam viroris. Natura enim 338 ejus talis est, ut etiam si arefacta alluatur, virescat; deinde excisa, atque in humo fixa, radicibus sese ipsa demergat. 49. Myricae, quam Latini tamaricem vocant, ex amaritudine nominata. Gustus enim ejus nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur, ex qua etiam arbore maleficis artibus μισήθρα, id est, odia concitari dicuntur. 50. Myrtus a mari dicta, eo quod magis littorea arbor sit. Unde et Virgilius: Littora myrtetis laetissima; ettae. Hinc est quod et a Graecis μυρίνη dicitur. Medicorum autem libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessitatibus plurimis. Lentiscus, quod cuspis ipsius lentus sit et mollis: nam len
Abbreviated transcription (Latin):
ginosis locis et humidis meliꝰ proficit. Nlam in mon¬
tanis et asperis minus leta. Larex cui hoc nomen
a castello laricino inditum est. ex qua tabulȩ tegulis
adfixe flaminam repellunt: neq ex se carbonem am¬
bustȩ efficiunt. Populus dicta quod ex eius calce
multitudo nascatur: cuus genus duplexest. Nã
altera est alba altera nigra. Alba autem populus
dicta quia folia eius una parte sunt alba: altera
uiridia. hȩc ergo bicolor habens quasi noc̾tis et diei
notas. quȩ tempora ortu solis occasuq constant. Ee
nerat etiam resinam cirra eridanum fluuium: ue¬
lut alii memorant in finibus syriȩ.Tilium dicuis
uocatum eo quod utilis sit ad usum telorum.: nitore
et leuitate iaculandi. Est enim genus materiȩ
leuissime. Salix dicta quod celeriter saliat. hoc ẽ
uelociter crescat. arbor lenta uitibus abilis uinci¬
endis. cuiꝰ seminis hanc dicunt ẽẽ naturam. ut si qͥs

Expanded text:
ginosis locis et humidis melius proficit; nam in monginosis locis et humidis melius proficit; nam in montanis et asperis minus laeta est. Larex, cui hoc nomen a castello Laricino inditum est, ex qua tabulae tegulis adfixae flammam repellunt, neque ex se carbonem ambustae efficiunt. Populus dicta quod ex eius calce multitudo nascatur. Cuius genus duplex est: nam altera est alba, altera nigra. Alba autem populus dicta quia folia eius una parte sunt alba, altera viridia. Haec ergo bicolor, habens quasi noctis et diei notas, quae nerat etiam resinam circa Eridanum fluvium, vel, ut alii memorant, in finibus Syriae. 46. Tiliam dicunt vocatam, eo quod utilis sit ad usum telorum nitore et levitate jaculandi. Est enim genus materiae levissimae. 47. Salix dicta, quod celeriter saliat, hoc est, velociter crescat, arbor lenta, vitibus habilis vinciendis. Cujus seminis hanc dicunt esse naturam, ut si quis
Abbreviated transcription (Latin):
Huiꝰ fructus galla appellatur. Ex quibus una a¬
grestis. Honfaticis dicta. parua forma. sed firmo cor¬
pore atq nodose. Quȩ medicaminibus et in caustis
adhibetur. altera balanis lenis ac leuis et nimiũ
ꝑforata. lucernarum tantum usibus necessaria
Fraxinus uocari fertur: quod magis in asꝑa loca
montana q fraga nascatur. Hinc ꝑdiriuationem
fraxinus. sicut a monte montanus. De quo ouidiꝰ
Et fraxinus utilis hastis. Taxus uenenata arbor
unde et toxica uenena expͥmuntur. ex hac arcus
parthi et aliȩ gentes faciunt: unde et poeta.
Istereos taxi torquentur in arcus. Istereos autẽ
dicit particos. Acer coloribus impar. Robur au¬
tem generaliter dicitur ex omni materia. quicqͥd
est firmissimum. Alnus uocatus quod alatur am¬
ne proximo enim aquȩ nascitur nec facile extra
undas uiuit. Hinc et tenera et mollis quia inhu¬
mecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit. quod uli¬

Expanded text:
Huius fructus galla appellatur. Ex quibus una aHuius fructus galla appellatur. Ex quibus una agrestis ὀμφακίτης dicta, parva forma, sed firmo corpore atque nodoso, quae medicaminibus et incaustis adhibetur; altera βάλανος, lenis ac levis et nimium perforata, lucernarum tantum usibus necessaria. Fraxinus vocari fertur quod magis in aspera loca montanaque fraga nascatur. Hinc per derivationem fraxinus, sicut a monte montanus. De quo OvidiusMetam. 10, 93: Et fraxinus utilis hastis. Taxus venenata arbor, unde et toxica venena exprimuntur. Ex hac arcus Parthi et aliae gentes faciunt: unde et poetaVirg. Georg. 2, 448: Ityraeos taxi torquentur in arcus. Ityraeos autem dicit Parthicos. Acer coloribus inpar. Robur autem generaliter dicitur ex omni materia quidquid est firmissimum. Alnus vocatur quod alatur amne; proxime enim aquae nascitur, nec facile extra undas vivit. Hinc et tenera et mollis, quia in humecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit quod uli
Abbreviated transcription (Latin):
in india et et hiopia nascitur. qui cesus durescit in
lapidem: cuius lignum nigrum ẽ et cortex leuis ut
lauri: sed indicum maculosum ẽ. in paruulis distin.¬
tionibus albis ac fuluis. Ethiopicum uero quod pre-¬
stantius accipitur: in nullo ẽ maculatum. sed est ni¬
grum lene et corneum. Est autem mareotica palus
in india. unde ebenus uenit. lucanus. ebenus ma¬
reotica inquit. Ebenus autem crepundiis inligat᷑.
ut infantẽ uisu nigra ñ terreant. Platanus a la¬
titudine foliorum dicta: uł quod ipsa arbor patu-¬
la sit et ampla. Nam platos grecilatum uocant. Ex¬
pressit huius arboris scriptura et nomen ac formã.
autem tenerissimis foliis ac mollibus: et uitium
similis. Quercus siue querinus quod ea solitierañ
dii gentium querentibus responsa preci. nere. arbor
multum annosa: sicut legitur de quercu manbre
sub qua habitauit abraham: quȩ fertur usq ad
constantis regis imꝑium ꝑ multa scła ꝑdurasse.

Expanded text:
in India et Aethiopia nascitur, qui caesus durescit in in India et Aethiopia nascitur, qui caesus durescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est et cortex levis, ut lauri; sed Indicum maculosum est in parvulis distinctionibus albis ac fulvis: Aethiopicum vero, quod praestantius accipitur, in nullo est maculatum, sed est nigrum, lene et corneum. Est autem Mareotica palus in India, unde ebenus venit. Lucanus10, 117: Ebenus Mareotica, inquit. Ebenus autem crepundiis inligatur ut infantem visu nigra non terreant. Platanus a latitudine foliarum dicta, vel quod ipsa arbor patula sit et ampla; nam πλατύς Graeci latum vocant. Expressit huius arboris Scriptura et nomen et formam dautem tenerissimis foliis ac mollibus et vitium similis. Quercus, sive quernus, quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa praecanere, arbor multum annosa; sicut legitur de quercu Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad Constantis regis imperium per multa saecula perdurasse.
Abbreviated transcription (Latin):
patiantur nec tempore consenescant. Nascitur
in creta africa. atq syria. Cypressus grece dicitur
quod caput eiꝰ a rotunditate in acumen erigitur.
unde et conuocatur id est alta rotunditas. hinc et
fructus eius conus. quia rotunditas eiustalis est: ut
conũimitetur. Unde et conifere cipressi dicunt᷑.
Huius lignum cedro pene proximam habet uirtu¬
tem: templorum quoq trabibus aptum in penetra¬
bili soliditate. nunquam oneri cedit: sed ea qua in
principio fuerit firmitate ꝑseuerat. Antiqui cip̃s
si ramos prope rogum constituere solebant. ut odo¬
rem cadauerum dum urerentur opprimerent: io¬
cunditate odoris sui. Iuniperus grece dicta siue
quod ab amplo in angustum finit ut ignis: siue
quod conceptum diuteneat ignem. adeo ut si pru-¬
ne ex eius cinere fuerint oꝑtȩ: usq ad annum per¬
ueniant phẏro enim apud grecos ignis dicitur. Iu¬
niperus autem alia parua alia magna est. Ebenꝰ

Expanded text:
patiantur nec tempore consenescant. Nascitur patiantur nec tempore consenescant. Nascitur in Creta, Africa atque Syria. Cyparissus Graece dicitur quod caput eius a rotunditate in acumen erigitur. conoeides vocatur, id est, alta rotunditas. Hinc et fructus ejus conus, quia rotunditas ejus talis est, ut conum imitetur. Unde et coniferae cyparissi dicuntur: hujus lignum cedro pene proximam habet virtutem, templorum quoque trabibus aptum, impenetrabili soliditate nunquam oneri cedit: sed ea, qua in prsi ramos prope rogum constituere solebant, ut odorem cadaverum, dum urerentur, opprimerent iucunditate odoris sui. Iuniperus Graece dicta sive quod ab amplo in angustum finit, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem; adeo ut si prunae ex eius cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant; πῦρ enim apud Graecos ignis dicitur. Iuniperus autem alia parva, alia magna est. Ebenus
Abbreviated transcription (Latin):
defluens rigore uł tepore in soliditatem durescit. et
gemmam facit. de qualitate sua et nomen accipi.
ens. id est sucinum: eo quod sucus sit arboris. Pinus
creditur prodẽẽ cunctis quȩ subea seruantur. sicut
ficusnocere omnibus. Abies dicta quod pre ceteris arbo¬
ribus longe eat et in excelsũ ꝓmineat. cuius natura ex¬
pers est terreni humoris: ac perinde abilis atq leuis
nos. quia ex ea nauesfiunt. Hanc quidam gallicum
uocant: ꝓpt̃ candorem est autem sine nodo. Cedrus
id est arboris humor ardentis: cuiꝰ folia ad cipressi simi¬
litudinem respondent. Lignum uero iocundi odo¬
ris est et diudurans: nec atinea umquam ex t̃mina¬
tur. De qua ꝑsius. et cedrodigna locutus. Scilicet et¬
ꝓpter durabilem ꝑpetuitatem unde et in templis
ppt̃ diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunt.
Huius ligni resina cedria dicitur. quȩ in conseruan-¬
dis libris adeo ẽ utilis: ut ꝑliniti ex ea nec tineas

Expanded text:
defluens rigore vel tepore in soliditatem durescit, et defluens rigore vel tepore in soliditatem durescit, et gemmam facit, de qualitate sua et nomen accens, id est sucinum, eo quod sucus sit arboris. Pinus creditur prodesse cunctis quae sub ea seruntur, sicut ficus nocere omnibus. Abies dicta quod prae ceteris arboribus longe eat et in excelsum promineat. Cuius natura expers est terreni humoris, ac proinde habilis atque levis nos; quia ex ea naves fiunt. Hanc quidam Gallicum vocant propter candorem. Est autem sine nodo. Cedrus,γρόν, id est arboris humor ardentis, cuius folia ad cypressi similitudinem respondent. Lignum vero iucundi odoris est et diu durans, nec a tinea umquam exterminatur. De qua Persius1, 42: Et cedro digna locutus; scilicet propter durabilem perpetuitatem: unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunt. Huius ligni resina cedria dicitur, quae in conservandis libris adeo est utilis ut perliniti ex ea nec tineas
Abbreviated transcription (Latin):
Porcorum enim sunt alimenta ñ hominum. et dicta
suberies quasi subedies. fagus et esculus arbores glan¬
diferȩ idõ uocatȩ creduntur. quod earum fructibus
olim homines uixerunt. cibumq sumpserunt : escã¬
q habuerint. Nlam esculus ab esca dicta. fagus uero
agreco uocabulum traxit. fage autem grece comedere
dicitur. Sililicon quam latini corrupte siliquam uo-¬
cant. idõ a grecis tale nomen accepit. eo quod ligni euis
fructus sit dulcis. Silo quippe dicunt lignum. licon
dulce. huiꝰ arboris pomo succus expressuis: acacia a grecis
dicitur. Pistacia quod cortex pomi euis nardi pistici
odorem referat. Pinus arbor picea ab acumine folioꝵ¬
uocata. Pinum enim antiqui acutum nominabant.
finum autẽ aliam pitin aliam greci peuicen uocant.
quam nos piceam dicimus. eo quod desudet picem:
nam et specie differunt. In germaniȩ autem insu¬
lis huius arboris lacrima electrum gignit. Gutta enĩ

Expanded text:
Porcorum enim sunt alimenta, non hominum; et dicta Porcorum enim sunt alimenta, non hominum; et dicta suberies, quasi subedies. Fagus et esculus arbores glandiferae ideo vocatae creduntur, quod earum fructibus olim homines vixerunt cibumque sumpserunt escamque habuerunt. Nam esculus ab esca dicta; fagus vero a Graeco vocabulum traxit: φαγεῖν autem Graece comedere dicitur. Xyliglycon, quam Latini corrupte siliquam vocant, ideo a Graecis tale nomen accepit, eo quod ligni eius fructus sit dulcis. Χύλον quippe dicunt lignum, γλυκὺ dulce. Huius arboris pomo sucus expressus acacia a Graecis dicitur. Pistacia, quod cortex pomi eius nardi pistici odorum ruferat. Pinus arbor picea ad acumine foliorvocata: pinum enim antiqui acutum nominabant. Pinum autem aliam pitin, aliam Graeci peuken vocant, quam nos piceam dicimus, eo quod desudet picem: nam et specie differunt. In Germaniae autem insulis hujus arboris lacryma electrum gignit: gutta enim
Abbreviated transcription (Latin):
De qua uirgiliꝰ cum se nux plurima siluisinduit
in florem. Cunctis enim arboribus prior se in flo-
rem conuertit: et ad inferenda poma arbusta se¬
quentia preuenit. Auellane ab auellano cam¬
pani& et oppido ubi abundant. cognominate
sunt: he agrecis ponticȩ appellantur eo quod
cirta ponticum mare abundent. Castaneam
latiui a greco appellant uocabulo. Hanc enum
greci castaneã uocant. propter quod fructus eiꝰ gemini
in modum testiculorum intra folliculum reconditisiq̃.
qui dum eiciuntur quasi castrantur. Hȩc arbor si¬
mul ut excisa fuerit. tamquam silua expullulare
consueuit. Llex ab electo uocata. Huiꝰ enim arboris
fructum. homines pͥmum ad uictum sibi elegerunt.
Unde et poeta mortales pͥmi ructabant gutture
glandem. Prius enu quam frumenti usus ẽet. antiqͥ
homines glande uixerunt. Suberies arbor ex qua
ualidissimus cortex natatorius extrahitur. Et idõ
appellata suberies: eo quod fructus eiꝰ sues edunt.

Expanded text:
De qua Virgilius : . . . . . Cum se nux plurima silvis Induet De qua Virgilius : . . . . . Cum se nux plurima silvis Induet in florere convestit, et ad inferenda poma arbusta sequentia praevenit. Abellanae ab Abellano Campaniae oppido, ubi abundant, cognominatae sunt. Haec a Graecis Ponticae appellantur, eo quod circa Ponticum mare abundant. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo. Hanc enim Graeci καστανίαν vocant, propter quod fructus eius gemini in modum testiculorum intra folliculum reconditi sunt, qui dum eiciuntur quasi castrantur. Haec arbor simul ut excisa fuerit, tamquam silva expullulare consuevit. Ilex ab electo vocata; huius enim arboris fructum homines primum ad victum sibi elegerunt. Unde et poeta: Mortales primi ructabant gutture glandem. Prius enim quam frumenti usus esset, antiqui homines glande vixerunt. Suberies arbor, ex qua validissimus cortex natatorius extrahitur. Et ideo appellata suberies, eo quod fructus eius sues edunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mi. Sicomorus sicut et morus greca nomina sunt:
dicta autem sicomorus eo quodsit foliis similis moro.
Hanc latini celsam appellant ab altitudine. Quia
non est breuis ut morus. Nux appellata quod um¬
bra uł stillicidium foliorum eiꝰ proximis arboribus
noceat. Hanc alio nominȩ latini uigulandẽ uocant:
quasi ioisglandem. fuit enim hec arbor consecrata
ioui.cuiꝰ ponium tantam ium habet. ut missum int̃
suspectos herbarum uł fungorum cibos quicquid in
eis uirulentum ẽ exudet. rapiat. atq extinguat. Nu-¬
ces autem generalit dicuntur omnia poma tecta corio
duriore. ut pineȩ. nuces. auellane. glandes. castancȩ.
amigdalȩ. Hinc et nuclei dicti: quod sint duro corio
tect᷑. At contra poma omnia mollia mala dicta. sed
cum adiectione terrarum in quibus antea nata st̃:
ut ꝑfica. punica. maciana. cidonia. et cetera. Amig¬
dala grecum nomen quȩ latine nux longa uocatur.
Hano alii nuciclam uocant. quasi minorem nueẽ.

Expanded text:
eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dictus autem sycomorus eo quod sit folia similis moro. Hanc Latini celsam appellant ab altitudine, quia non est brevis, ut morus. Nux appellata quod umbra vel stillicidium foliorum eius proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini iuglandem vocant, quasi Iovis glandem; fuit enim haec arbor consecrata Iovi. Cuius pomum tantam vim habet ut missum inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, excudat, rapiat atque extinguat. Nuces autem generaliter dicuntur omnia poma tecta corio duriore; ut pineae nuces, Abellanae, glandes, castaneae, amygdalae. Hinc et nuclei dicti, quod sint duro corio tecti. At contra poma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectione terrarum in quibus antea nata sunt: ut Persica, Punica, Matiana, Cydonia, et cetera. Amygdala Graecum nomen, quae Latine nux longa vocatur. Hanc alii nuciclam vocan