comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Donatus ẽ itaq homo sibi. qr deseruit
deũ platendo sibi: et non obediẽs deo.
non potuit obedire nec sibi. Hinc euidẽ¬
cior miseria qua homo non uinit et
uult. Ilamn si uellet uiueret beatũ se pu¬
taret: s nec sit tñ ẽẽt. si turpiter uiueret¬
¶ Capłm. ⁊hͫ. ¶ De uera btĩtudine quã
tp̃alis uita non obtinet.
Uanꝙͣ si diligẽtiꝰ actendamꝰ nisi bts
non uiuit ut uult: et nullus beatue
insi iustus. S etiã ip̃e iustus non uiuit
ut uult: insi eo ꝑuenerit ubi mori. falli.
offendi. omino non possit: eiq sit certũ
ita semper futurũ. Hoc enĩ natura expedͭ
nec plene atq ꝑfecte beata erit: insi a¬
depta qd̾ expedit. Nũt uero quis hõm̃i p̃t
ut uult uiuere: qñ ip̃m uiuere non est
in ptate: Uiuere enĩ uult: mori cogit᷑
Quomiͦ. gͦ uiuit ut uult. qui nõ uiuit
quãdiu uult: Quod si mori uoluerit:
quomͦ p̃t ut uult uiuere. qui nõ uult
uiuere: Et si ideo mori uelit. nõ quo

Expanded text:
Donatus est itaque homo sibi, quia deseruit Donatus est itaque homo sibi, quia deseruit Deum placendo sibi, et non oboediens Deo non potuit oboedire nec sibi. Hinc euidentior miseria, qua homo non uiuit ut uult. Nam si ut uellet uiueret, beatum se putaret; sed nec sic tamen esset, si turpiter uiueret. CAPUT XXV. De uera beatitudine, quam temporalis uita non obtinet. Quamquam si diligentius adtendamus, nisi beatus non uiuit ut uult, et nullus beatus nisi iustus. Sed etiam ipse iustus non uiuet ut uult, nisi eo peruenerit, ubi mori falli offendi omnino non possit eique sit certum ita semper futurum. Hoc enim natura expetit, nec plene adque perfecte beata erit nisi adepta quod expetit. Nunc uero quis hominum potest ut uult uiuere, quando ipsum uiuere non est in potestate? Viuere enim uult, mori cogitur. Quo modo ergo uiuit ut uult, qui non uiuit quamdiu uult? Quod si mori uoluerit, quo modo potest ut uult uiuere, qui non uult uiuere? Et si ideo mori uelit, non quo
Abbreviated transcription (Latin):
tatas qiͣ lamẽtantis cuiuslibet hoĩs uoces
ita se auferebat a sensib. et iacebat sim¬
limꝰ mortuo ut non solũ uellicãtes atq
pugnantes minime sentiret: s aliqñ
etiã igne ureretur admoto sine ullo dolo¬
ris sensu inisi postinodũ ex uuluere. Non
autẽ obuitendo s non senciendo non mo¬
uere corpus eo probatur qd̾ tanꝙͣ ĩ de¬
fiuutto nullus ĩueniebat᷑ auhelitꝰ. Ho¬
minũ tiĩ uoces si clariꝰ loquerẽtur. tãꝙͣ
de longniqͦ se audire postea referebat
Cũ itaq corpus eciã nĩt quibusd̾am
licet in carne coruuptibili hãc erũ nosã
ducẽtib uitã ita ĩ plerisq motionib
et affectionib extra usitatũ nature
modũ mirabiliter seruiat: quid cause
est ut non credamus ante ĩobedientie pec¬
tatũ corruptionisq suppliciũ. ad ꝓpagã¬
dam ꝓlem siue ulla libidine seruire uo¬
luntati hũane hũana mẽbra potuisse:

Expanded text:
tatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces tatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, ut non solum uellicantes adque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam igne ureretur admoto sine ullo doloris sensu nisi postmodum ex uulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tamquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus; hominum tamen uoces, si - clarius loquerentur, tamquam de longinquo se audire postea referebat. Cum itaque corpus etiam nunc quibusdam, licet in carne corruptibili hanc aerumnosam ducentibus uitam, ita in plerisque motionibus et adfectionibus extra usitatum naturae modum mirabiliter seruiat: quid causae est, ut non credamus ante inoboedientiae peccatum corruptionisque supplicium ad propagandam prolem sine ulla libidine seruire uoluntati humanae humana membra potuisse?
Abbreviated transcription (Latin):
cesariem capite ĩmoto ꝙͣtũ capilli occupãt
deponũt ad frontẽ. reuocantq cũ uolunt.
Sũt qui eoꝵ q̃ deuorauerũt ĩcredibiliter
plurma et uaria paululũ p̾cordiis cõtret¬
tatis tanꝙͣ de saculo qd̾ platuerit ĩtegerrimũ¬
proferũt. Quidam uotes auiũ petorũq
et alior qͦrũlibet hõuii. sic nuitant᷑ atqr
expͥmũt : ut nisi uideant᷑ discerui oĩno
non possint. Nõnulli abimo sine pudore
ita inmerosos ꝓ arbitrio sonitus edunt:
ut ex illa etiã parte cantare uideautur.
.Ip̃e sum exꝑtus. suadere hoĩem solere cũ
uellet. Notũ est quosdam flere cũ uolunt:
atq ubertim lacrimas fuudere. Iã illud
multo est incredibilius qd̾ pleriq fr̃es
memoria recentissiua expertisũt. Pre¬
sbiter fuit quidã restitutũs noĩe ĩ ꝑrochia
calamensis ecclie. qñ ei placebat. roga¬
batur autẽ ut hoc faceret ab eis qui rẽ
mirabilem corã stire cupiebant. ad nui¬

Expanded text:
caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, deponunt ad frontem reuocantque cum uolunt. Sunt qui eorum quae uoratterint incredibiliter plurima et uaria paululum praecordiis contrectatis tamquam de sacculo quod placuerit integerimuproferunt. Quidam uoces auium pecorumque et aliorum quorumlibet hominum sic imitantur adque exprimunt, ut, nisi uideantur, discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo sine putore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare uideantur. Ipse sum expertus sudare hominem solere, cum uellet. Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim lacrimas fundere. Iam illud multo est incredibilius, quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbyter fuit quidam Restitutus nomine ifl paroecia Calamensis ecclesiae. Quando ei placebat rogabatur autem ut hoc faceret ab eis, qui rem mirabilem coram scire cupiebant, ad imi
Abbreviated transcription (Latin):
uiũt uolũtati. Omicto qd̾ aĩalib qͥbusdã
naturaliter inditũ est ut tegnien quo
torpus oñe uestitur si quid in qͦtũq loco
eiꝰ senserint abigẽdũ. ibi tm̃ moueant
ubi seutĩt: nec solũ insidentes mustas.
uerũ eniã herentes hastas. cutis tremore
distuciant. Nũquid qr id non p̃t homo:
ideo creator quib uoluit aĩantibz donare
non potuit: Si gͦ et ip̃e homo potuit
obedienciã eciã ĩferiorũ habere mẽbroꝵ:
quã sua ĩ obedientia ꝑdit. Neq eiñ deo
difficile fuit sic illũ condere ut ĩ eiꝰ carne
etiã illud non uisi eiꝰ uolũtate moueret᷑.
qd̵ nũt nisi libidine non mouetur. Nam
et hõim qͦpdã naturas nouimiꝰ multũ
ceteris dispares et ip̃a raritate nurabiles:
nõnulla ut uolũt de corꝑe facientiũ. que
alii nulloniͦ possunt. et audita uix credũt.
Sunt etem̃ qui et aures moueant. uel
singulas uel ambas simul. Sñt qͥ totã

Expanded text:
uiunt uoluntati. Omitto quod animalibus quibusdam uiunt uoluntati. Omitto quod animalibus quibusdam naturaliter inditum est, ut tegmen, quo corpus omne uestitur, si quid in quocumque loco eius senserint abigendum, ibi tantum moueant, ubi sentiunt, nec solum insidentes muscas, uerum etiam haerentes hastas cutis tremore discutiant. Numquid quia id non potest homo, ideo Creator quibus uoluit animantibus donare non potuit? Sic ergo et ipse homo potuit oboedientiam etiam inferiorum habere membrorum, quam sua inoboedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic illum condere, ut in eius carne etiam illud non nisi eius uoluntate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. Nam et hominum quorundam naturas nouimus multum ceteris dispares et ipsa raritate mirabiles nonnulla ut uolunt de corpore facientium, quae alii nullo modo possunt et audita uix credunt. Sunt enim, qui et aures moueant uel singulas uel ambas simul. Sunt qui totam
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm .24ͫ ¶ Qd̾ insontes hoĩes et me¬
rito obediencie ĩꝑadiso ꝑmanẽtes genitalib
sicut ceteris ad arbitriũ uoliuitatis
Eminaret igitur prolem uir. sustiꝑet
feĩa genitalib mẽbris : qñ id opus
ẽẽt et ꝙͣtũ opus eẽt uolũtate motis non
libidiue ꝯcitatis. Neq enĩ ea sola mẽbra
mouemꝰ ad mitũ q̃ cõpactis articulata
sunt ossib sicut manus et pedes et digitos
uerũ etiã illa q̃ mollib remissa sũt neruis
tũ uolumꝰ moueniꝰ agitãdo. et porrigẽdo
ꝓducimꝰ. et torquẽdo fletimꝰ et cõstrm¬
gendo duraniꝰ: sicut ea sũt que in ore et¬
in facie ꝙͣtũ potest uolũtas mouet. Pul-¬
mones deuiq ip̃i oĩm nisi medullarũ
mollissiuu uiscerũ et ob hͦ antro pectoris
cõmuniti ad sp̃m ducendũ ac remctẽdũ
uotẽq emictendam seu modificãdã. sicut
folles fabroꝵ uel organoꝵ. flantis. respi-¬
rantis. loquẽtis. clamãtis. cantantis ser-¬

Expanded text:
 CAPUT XXIIII. Quod insontes homines et merito oboedientiae in paradiso permanentes ita genitalibus sicut ceteris ad arbitrium uoluntatis. Seminaret igitur prolem uir, susciperet femina genitalibus membris, quando id opus esset et quantum opus esset, uoluntate motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus ad nutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porrigendo producimus et torquendo flectimus et constringendo duramus, sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullarum, mollissimi uiscerum et ob hoc antro pectoris communiti, ad spiritum ducendum ac remittendum uocemque emittendam seu modificandam, sicut folles fabrorum uel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clamantis, cantantis ser
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ nolumꝰ spoliari s suꝑuestiri ut ab¬
sorbeatur mortale a uita. Et ad grauani᷑.
ergo torruptibili corpore et ip̃iꝰ ad grauacõis
cam non naturam substantiãq torporis
s eiꝰ corruptõem scientes nolumiꝰ corꝑe
spoliari s eiꝰ ĩ mortalitate uestiri. Et tñc
eñ erit: s qr corruptibile non erit: non
aggrauabit. Aiggrauat gͦ ñc aĩam
corpus corruptibile. et depͥmit teruena
ĩhabitatio sensũ multa cogitantẽ. Uerũ
tñ qui oĩa mala aĩe ex corꝑe putãt arci¬
disse in errore sunt. Qͣuis etiĩ uirgiliꝰ
platonicã uideatur luculentis uersibus
explicare sentenciã dicẽs. igneꝰ ẽ ollis
uigor et celestis origo. seĩb. quãtũ nõ
nopia corꝑa tardant. terreniq ebetãt¬
artus moribũdaq mẽbra: om̃sq illas
notissimas quatuor añui ꝑturbatões.
tupiditatem. timorem. letitiã. tristiciam.
intelligi. ex corꝑe accide̾ subiũgat et

Expanded text:
in quo nolumus exspoliari, sed superuestiri, ut abin quo nolumus exspoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita. Et adgrauamur ergo corruptibili corpore, et ipsius adgrauationis causam non naturam substantiamque corporis, sed eius corruptionem scientes nolumus corpore spoliari, sed eius inmortalitate uestiri. Et tunc enim erit, sed quia corruptibile non erit, non grauabit. Adgrauat ergo nunc animam corpus corruptibile, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Verum tamen qui omnia mala animae ex corpore putant adisse in errore sunt. quamuis enim Vergilius Platonicam uideatur luculentis uersibus explicare sententiam dicens: igneus est illis uigor et caelestis origo seminibus, quantum non noxia corpora tardant terrenique hebetaartus moribundaque membra; omnesque illas notissimas quatuor animi perturbationes, cupiditatem, timorem, laetitiam, tristitiam, intelligi ex corpore accidere, subjungat et
Abbreviated transcription (Latin):
lum isto miͦ. apud epiturũ duo bona sunt ex
quib sũmũ illud bonũ beatũq ꝯponitur. ut
corpus sine dolore anmusq sñ pturbatõe sit.
¶ Capłm.zͫ ¶ Pertati cãm ex aĩa non
ex carne ꝓdisse. et corruptõem ex pcto
contractam non pctm̃n ẽẽ s penam.
Uod si quisꝙͣ dicit tarnem causam
ẽe in malis operib qͦrũcũq uitioꝵ
eõ ꝙ aĩa tarue affecta sit uiuit : ꝓfecto
non uinu̾sam hoĩs naturã diligenter¬
aduertit. Iam corpus quidẽ corruptibile
aggrauat aĩam. Unde eciã idem apłs
agens de hͦ corrux tibili corꝑe de qͦ paulo
ante dixerat. et si exterior homo noster
corrũpitur. sciuius inquit qr si terrena
nr̃a domus habitacõis dissoluatur edi¬
ficacõem habenius ex deo doniũ nõ ma¬
inifactã eternam in celis. etem̃ in hoc¬
ingemiscimus habitatulũ nr̃m qd̾ de
celo est suꝑidui cupientes. si tñ et ĩduti
non nudi ĩueniamur. etem̃ qui sunus
in hac habitacõe ingemistimꝰ granati.

Expanded text:
mireris; apud Epicurum duo bona sunt, ex quibus summum illud beatumque conponitur, ut corpus sine dolore sit, animus sine perturbatione. CAPUT III. Peccati causam ex anima, non ex carne prodisse, et corruptionem ex peccato contractam non peccatum esse, sed poenam. Quod si quisquam dicit carnem causam esse in malis moribus quorumcumque uitiorum, eo quod anima carne adfecta sic uiuit, profecto non uniuersam hocorruptibile aggravat animam . Unde etiam idem apostolus agens de hoc corruptibili corpore, de quo paulo ante dixerat, Etsi exterior homo noster corrumpitur : Scimus, inquit, quia si terrena nostra domus habitationis dissolvatur, aedificationem habemus ex Deo, domum non manufactam aeternam in coelis. Eteingemescimus, habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes; si tamen et induti, non nudi inueniamur. Etenim qui sumus in hac habitatione, ingemescimus grauati,
Abbreviated transcription (Latin):
metuere. ꝯtristari. et illas tres ẽẽ ꝯstan¬
nas. has autẽ quatuor ꝑturbatões sedm̃
citeronẽ: scdm̃ autẽ plurimos passiones
Grece antem ille tres sicut dixi appellãt᷑
eupathie: iste autẽ quatuor pathe. Hec
lacucio utrũ scripturis scĩs ꝯgruat. cũ q̃rerẽ

Expanded text:
metuere contristari; et illas tres esse constanmetuere contristari; et illas tres esse constantias, has autem quattuor perturbationes secundum Ciceronem, secundum autem plurimos passiones. Graece autem illae tres, sicut dixi, appellantur eorcatetai; istae autem quattuor πάθη. Haec locutio utrum scripturis sanctis congruat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerũt: exclusis dolore siue tristicia quã
uirtus aĩ sentire non debeat.
Was enĩ greci appellant eupathias.
latine autẽ cicero ꝯstancias noĩauit
stoyti tres esse uoluerũt pro trib ꝑturbacõi¬
b in aĩo sapientis: pro cupiditate uolũta¬
tem ꝓ letitia gaudiũ. ꝓ metu cautionem:
pro egritudine uero uel dolore quã nos ui¬
tande ambignitatis gr̃a tristiciã malumꝰ
dicere. negauerũt ẽẽ posse aliquid ĩ mimo
sapientis. Uoluntas quippe inquiũt aꝑ¬
petit bonũ qd̾ facit sapiens: gaudiũ de bo¬
no adepto est. qd̾ ubiq adipistit᷑ sapiẽs:
tantio deuitat malũ qd debet sapiẽs deuita¬
re. Tristicia porro qr de malo est qd̾ iam
accidit. nullũ autem malũ existimant
posse accidere sapienti: nichil in eiꝰ aĩo ꝓ
illa ẽẽ posse dixerũt. Sic gͦ illi loquũt᷑
ut uelle. gandere. cauere. negẽt nisi sa¬
pientẽ: stultũ autẽ non nisi cupere. letari

Expanded text:
uoluerunt, excluso dolore siue tristitia, quam uoluerunt, excluso dolore siue tristitia, quam uirtus animi sentire non debeat. Quas enim Graeci appellant eDrcadetac, Latine autem Cicero constantias nominauit, Stoici tres esse uoluerunt pro tribus perturbationibus in animo sapientis, pro cupiditate uoluntatem, pro laetitia gaudium, pro metu cautionem; pro aegritudine uero uel dolore, quam nos uitandae ambiguitatis gratia tristitiam maluimus dicere, negauerunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, adpetit bonum, quod facit sapiens: gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio deuitat malum, quod debet sapiens deuitare; tristitia porro quia de malo est, quod iam accidit, nullum autem malum existimant posse accidere sapienti, nihil in eius animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut uelle gaudere cauere negent nisi sapientem; stultum autem non nisi cupere laetari,
Abbreviated transcription (Latin):
pist̾e iudicia tua. et ꝯcupistencia sapiẽtie
ꝓducit ad regnũ. Hoc tñ loquẽdi obtinuit
ꝯsuetudo:. ut si cupiditas uel ꝯmpistencia
dicatur. nec addatur cuiꝰ rei sit. non inisi
in malo possit intelligi. Letitia in bono
est: letamiui in dño et exultate iusti: et.
dedisti leticiam in torde meo: et. adĩplebis
me leticia cũ uultu tuo. Timiorin bono est
apud apłm ubi ait. Cu timore et tremore
ur̃am ip̃oꝵ salutẽ oꝑamimi: et. noli altum
sapere s tune: et. tuues autẽ ne sieut serpẽs
euam seduxit astucia sua: sic et ur̃e mẽtes
rorrũpantur a castitate q̃ ẽ in xp̃o. De t̾sticia
uero quam ticero magis egritudinẽ appellat
dolorem autẽ uirgiliꝰ ubi ait. dolent gan¬
dentq. s ideo maluit tristiciã dicere. quia¬
egritudo uel dolor usitatiꝰ in corꝑib dicit᷑
strupulosior questio est: utrũ ĩueniri pos¬
sit in bono. ¶ Capłm .s. ¶ De trib
ꝑturbatõib quas ĩ aĩo saꝑiẽtis stoyci esse

Expanded text:
piscere iudicia tua; et: Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum. Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut, si cupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Adinplebis me laetitia cum uultu tuo. Timor in bono est aput apostolum, ubi ait: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; et: Noli altum sapere, sed time; et: Timeo autem, ne, sicut serpens Euam seduxit astutia sua. sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo. De tristitia uero, quam Cicero magis aegritudinem appellat, dolorem autem Vergilius, ubi ait: dolent gaudentque\', sed ideo malui tristitiam dicere, quia aegritudo uel dolor usitatius in corporibus dicitur scrupulosior quaestio est, utrum inueniri possit in bono. CAPUT VIII. De tribus perturbationibus, quas in animo sa- 10 pientis Stoici esse
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃e iħs nõ ait. diligis me s amas
me: ubi secutus ait enãgelista. Con¬
tristatus est petius qr ei dixit tercio
anias me: cũ dñs nõ tertio s semel dixe¬
rit amas me. bis autẽ dixerit diligis
me. Unde intelligiuꝰ. qd̾ eciã cũ dicebat
dñs diligis me. nichil aliuid dicebat ꝙͣ
amas me. Petrus autẽ non nutamt
huiꝰ uniꝰ rei uerbũ: s eciã tercio dñe ĩqͥt
tu oĩa stis: tu stis qr amo te. Hoc ꝓpt̾ea
ꝯmemorandũ putaui: qr nõnulli arbi-¬
trantur aliud ẽẽ dilectionẽ. siue caritatem.
aliud amorem. Dicũt enĩ dilectionem
accipiendam ẽẽ in bono: amorẽ in malo.
Sic autẽ nec ip̃os auctores stłariũ krãꝵ
sophi utrũ uel qua racõe ista disternant.
amorem tñ eos in bonis reb. et erga ip̃m
deũ magmpende̾libri eoꝵ satis locũt᷑. S
aliud dicere amorẽ. aliud dilectionẽ et ca¬
ritatẽ insinuandũ fuit. Nam et amorẽ

Expanded text:
et ipse Dominus non ait, Diligis me, sed, Amas et ipse Dominus non ait, Diligis me, sed, Amas me? ubi secutus ait Evangelista, Contristatus est Petrus, quia dixit ei Amas me? cum Dominus non tertio, sed semel dixerit, Amas me? bis autem dixerit, Diligis me? Unde intelligimus, quod etiam cum dicebat Dominus, Diligis me? nihil aliud dicebat, quam, Amas me? Petrus autem non mutavit hujus unius rei verbum, sed etiam tertio, Domine, inquit, tu omnia scis, tu scis quia amo te . 2. Hoc propterea commemorandum putavi, quia nonnulli arbitrantur aliud esse dilectionem sive charitatem, aliud amorem. Dicunt enim dilectionem accipiendam esse in bono, amorem in malo. Sic autem nec ipsos auctores saecularium litsophi utrum vel qua ratione ista discernant. Amorem tamen eos in bonis rebus et erga ipsum Deum magni pendere, libri eorum satis loquuntur. Sed aliud dicere amorem, aliud dilectionem vel charitatem, insinuandum fuit. Nam et amorem
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit amator boni: unde fit ꝯsequens
ut malũ oderit. Et qm̃ nemo natura:
s quisquis malus ẽ. uitio malus est:
ꝓfectũ odiũ debet malis qui stdm̃ deũ
uiuit: ut nec ꝓpter uiciũ oderit hoĩem.
nec amet uiciũ ꝓpter hoĩem: s oderit
uitiũ. amet hoĩem. Sanato enĩ uitio.
totũ qd̾ amare: nichil autẽ qd̾ debeat
odisse remanebit.¬
¶ Capłm. a. ¶ Amorẽ et dilectionem
indifferenter et in bouo et in malo apd̃
sacras kãs inueniri.
dlam cuiꝰ ꝓpositũ est amare deum.
et non scdm̃ hoĩem s scdm̃ deũ ama¬
re ꝓxiniũ sicut eciam seip̃m ꝓculdubio
ꝓpter hũc amorẽ dicitur uolũtatis bone¬
que usitatius ĩ scripturis stĩs caritas
appellatur: s amor qͦ sedm̃ easdem
sacras kãs dicitur. Nam et amatorẽ
trũ apłiu interrogãs. cũ dixisset dili¬
gis me plus hiis. ille respondit.: dñe
petrus: ac ille respondͭ iterũ: dñe tu
stis qr amo te. Tertia uo introgutõe

Expanded text:
ut sit amator boni; unde fit consequens ut sit amator boni; unde fit consequens ut malum oderit. Et quoniam nemo natura, sed quisquis malus est, uitio malus est: perfectum odium debet malis, qui secundum Deum uiuit, ut nec propter uitium oderit hominem nec amet uitium propter hominem, sed oderit uitium, amet hominem. Sanato enim uitio totum quod amare, nihil autem quod debeat odisse remanebit. CAPUT VII. Amorem et dilectionem indifferenter et in bono et in malo aput sacras litteras inueniri. Nam cuius propositum est amare Deum et non secundum hominem, sed secundum Deum amare proximum, sicut etiam se ipsum: procul dubio propter hunc amorequae usitatius in Scripturis sacris charitas appellatur: sed amor quoque secundum easdem sacras Litteras dicitur. Nam et amatorem trum apostolum interrogans, cum dixisset, Diligis me plus his? ille respondit, Domine, Petrus: at ille respondit iterum, Domine, tu scis quia amo te. Tertia vero interrogatione
Abbreviated transcription (Latin):
hõis: qr si ꝑuersa est. ꝑuersos hẽbit
hos motus . I autẽ recta est: non solũ
ĩculpabiles uerũ etiã laudabiles erũt.
Uolinitas quipe est in oĩb: ĩmo om̃s
nichil aliud ꝙͣ uolũtates sũt. Nã quid
est cupiditas et leticia: nisi uolinitas
in eoꝵ cõseusione que uolumus; Et
quid est motus atq tristicia: nisi uolũ¬
tas in dissentõe ab hiis que nolumus:
S cũ ꝯsentimiꝰ appetendo ea q̃ uoliiuꝰ.
cupiditas: cũ aute ꝯsentimiꝰ fruẽdo hiis
que uolumꝰ letitia uotat᷑. Itẽq cum
dissentimꝰ ab eo qd̾ accidere nolumus
talis uolũtas metus ẽ: cũ autẽ dissenti¬
mꝰ abeo qd̾ nolentib accidit. talis uo¬
linitas tristitia est. Et oĩno ꝓ uarieta¬
te rerũ que appetũtur atq fugiũtur.
sicut allicitur uel offendit᷑ uolũtas ho¬
minis; ita in hos uel illos affectꝰ mu¬
tatur et uertitur. Quapter homo qui
scdm̃ deũ non stdm̃ hoĩem uiuit. oport

Expanded text:
hominis: quia si perversa est, perversos habebit hominis: quia si perversa est, perversos habebit hos motus; si autem recta est, non solum inculpabiles, verum etiam laudabiles erunt. Voluntas est quippe in omnibus: imo omnes nihil aliud quam voluntates sunt. Nam quid est cupiditas et laetitia, nisi voluntas in eorum consensionem quae volumus? et quid est metus atque tristitia, nisi voluntas in dissensionem ab his quae nolumus? Sed cum consentimus appetendo ea quae volumus, cupiditas; cum autem consentimus fruendo his quae volumus, laetitia vocatur. Itemque cum dissentimus ab eo quod accidere nolumus, talis voluntas metus est; cum autem dissentimus ab eo quod nolentibus accidit, talis voluntas tristitia est. Et omnino pro varietate rerum quae appetuntur atque fugiuntur, sicut allicitur vel offenditur voluntas hominis, ita in hos vel illos affectus mutatur et vertitur. Quasecundum Deum, non secundum hominem uiuit, oportet
Abbreviated transcription (Latin):
corporeis ut dicit pestib oĩb eas asserit
eẽ purgatas: cũ rursus incipuũt ĩtor¬
pora uelle reuerti: Unde tolligitur et̾¬
si ita se haberet. qd̾ est oĩno uanissiuiũ.
uicissim alternãs incessabiliter eũtiũ.
atq redeũtiũ aĩaꝵ mũdacio et ĩqͥnatio.
non potuisse ueratiter dici onĩs tulpa¬
biles atq uitiosos motus aĩaꝵ eis ex
terrenis corꝑib molestere. Si quidem
scdm̃ ipõs illa ut locutor nobilis ait dira
cupido usq adeo nõ ẽ ex corꝑe. ut ab oĩ
corporea peste purgatam et exͣ om̃e corp
aĩam ꝯstitutã. ip̃am ẽẽ compellat ĩ corpe.
Uñ eciã illis fatẽtib nõ ex carne tm̃ afficit᷑
aĩa ut cupiat metuat letet᷑ egrestat: uerũ
eciã ex se ip̃a hais p̃t motib agitari.¬
¶ Capłm .6. ¶ De qualitate uolũta¬
tis hũane sub cuiꝰ iudicio affectiones
animti aut prane habentur a recte.
¶lterest autem qualis sit uoluntas

Expanded text:
corporeis, ut dicit, pestibus omnibus eas adserit corporeis, ut dicit, pestibus omnibus eas adserit esse purgatas, cum rursus incipiunt in corpora uelle reuerti? Unde colligitur, etiamsi ita se haberet, quod est omnino uanissimum, uicissim alternans incessabiliter euntium adque redeuntium animarum mundatio et inquinatio, non potuisse ueraciter dici omnes culpabiles adque uitiosos motus animarum eis ex terrenis corporibus inolescere, si quidem secundum ipsos illa, ut locutor nobilis ait, dira cupido usque adeo non est ex corpore, ut ab omni corporea peste purgatam et extra omne corpus animam constitutam ipsam esse conpellat in corpore. Unde etiam illis fatentibus non anima, ut cupiat, metuat, laetetur, aegrescat; verum etiam ex se ipsa his potest motibus agitari. CAPUT VI.-- De qualitate voluntatis humanae, sub cujus judicio affectiones animi aut pravae habentur, aut rectae. Interest autem qualis sit voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
sicut mairchei desipũt. ut tãꝙͣ mali
naturam terrena corꝑa detestentur. cũ
oĩa elementa quib iste mũdus uisibilis
ꝯtrectabilisqz ꝯpactus ẽ. qualitates q
eoꝵ. deo artifici tribuant. Uerũtĩ ex
terrenis artub moribũdisq mẽbris sit
affici aĩas opinãt᷑. ut huic eas sint mor¬
bi cupiditatũ et timoꝵ et letitie siue
tristicie: quibz quatuor uel ꝑturbatõib
ut ticero appellat. uel passionibz ut ple¬
riq uerbum e uerbo greto exprimũt.
oĩs hũanoꝵ morũ uiciositas continetur
Qd̾ si ita est: quid est quod eneas apd̾
uirgiliũ cũ audiss a pr̃e apud inferos
aĩas rursus ad corpora redituras. hanc
opinionem miratur exclamiãs: O p̃r.
an ne aliquas ad celũ hinc ire putãdũ
est sublimes aĩas: iterũq ad tarda reuer¬
cupidosex teruenis artub moribundis¬
q mẽbris adhuc in est aĩaꝵ illi p̃dicatis¬
sime puritati: Nonne ab huiꝰ modi

Expanded text:
sicut Manichaei desipiunt, ut tamquam mali sicut Manichaei desipiunt, ut tamquam mali naturam terrena corpora detestentur, cum omnia elementa, quibus iste mundus uisibilis contrectabilisque conpactus est, qualitatesque eorum Deo artifici tribuant; uerum tamen ex terrenis artubus moribundisque membris sic adfici animas opinantur, ut hinc eis sint morbi cupiditatum et timorum et laetitiae siue tristitiae; quibus quattuor uel perturbationibus, ut Cicero appellat, uel passionibus, ut plerique uerbum e uerbo Graeco exprimunt, omnis humanorum morum uitiositas continetur. Quod si ita est, quid est quod Aeneas aput Vergilium, cum audisset a panimas rursus ad corpora redituras, hanc opinionem miratur, exclamans: O pater, anne aliquas ad coelum hinc ire putandum est Sublimes animas, iterumque ad tarda revercupido ex terrenis artubus moribundisque membris adhuc inest animarum illi praedicatissimae puritati? Nonne ab huius modi
Abbreviated transcription (Latin):
quod est scdm̃ hoĩem uiuitis. non stdm̃ deũ:
sedĩ quem si uiueretis dii essetis¬
¶ Capłm .li. ¶ Qd̃ de corporis anime¬
qz natura tolerabilior quide platonitoꝵ
ꝙͣ manicheoꝵ sit opimnio: s et ip̃i repro¬
bantur: qm̃ uicioꝵ causas natire carnis
astribunt.
On igitur opus est in pãis uicii sq
nr̃is ad treatoris ĩnuria carnis accu¬
sare naturã: q̃ in genere atq ordine suo
bona est. Sz deserto creatore bono. uiuere
sedm̃ creatũ bonũ non ẽ bouũ: siue qͥsq
scdm̃ carnẽ siue scdm̃ aĩan. siue scdm̃
totũ hoĩem qui ex aĩa ꝯstat et tarne.
unde et noĩe soliꝰ aĩe. et noĩe soliꝰ carns
significari p̃t eligat uiuere. Nam qui
ueliit sũmũ bonũ laudat c̃e naturã et tãꝙͣ
malũ naturã carnis accusat: ꝓfecto et
aĩam carnaliter appetit. et tarnẽ carualit̾
fugit: qm̃ id uanitate sentit hũana. nõ
ueritate diuina. Non quidem platoniti

Expanded text:
quod est, Secundum hominem vivitis, non secundum Deum; quod est, Secundum hominem vivitis, non secundum Deum; secundum quem si viveretis, dii essetis. CAPUT V.-- Quod de corporis animaeque natura tolerabilior quidem Platonicorum quam Manichaeorum sit opinio; sed et ipsi reproum omnium causas naturae carnis adscribunt. Non igitur opus est in peccatis uitiisque nostris ad Creatoris iniuriam carnis accusare naturam, quae in genere adque ordine suo bona est; sed deserto Creatore bono uiuere secundum creatum bonum non est bonum, siue quisque secundum carnem siue secundum animam siue secundum totum hominem, qui ex anima constat et carne unde et nomine solius animae et nomine solius carnis significari potest eligat uiuere. Nam qui uelut summum bonum laudat animae naturam et tamquam malum naturam carnis accusat, profecto et animam cafugit: quoniam id vanitate sentit humana, non veritate divina. Non quidem Platonici,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sp̃s dei: ftulticia em̃ est illi. Talib
igitur id est aĩalibz paulo post dicit. Et
di mͦ id ẽ aꝑte totũ. et ab aĩa. naniq
et a carne que sint partes hoĩs potest
aĩalis homo aliꝰ carnalis. s idem ip̃m
est in utroq. id est scdm̃ hoĩem uiuens hõ.
sicut non aliud ꝙͣ hoĩes significantur.
siue ubi legitur. ex operibz legis non
instificatur oĩs taro. siue quod striptum
est septuagnitaqͥnq aĩe destenderunt cũ
iatos in egiptũ. Et ibi eñ ꝑ om̃e tarnẽ
omnis homo: et ibi ꝑ septuagintaqͥnq
aĩas septuaginta qͥnq hoĩes intelligũt᷑
Et qd̵ dictũ est. non in sapĩe hũane doc¬
tis uerbis. potuit dici. non in sapientie
potuit dici. scdm̃ carnẽ. Magis autẽ hoc
appuit ĩ hiis q̃ subiũxit. Cũ em̃ qͥs dicat
ego sũ qͥdẽ pauli. aliꝰ autẽ apollo: nõne
hoĩes estis. Qd̾ dicebat. aĩales estis. et
carnales estis. exp̾ssius dixit hoĩes estis.

Expanded text:
spiritus Dei; stultitia est enim illi. Talibus igitur, id est animalibus, paulo post dicit: Et di modo, id est a parte totum. Et ab anima namque et a carne, quae sunt partes hominis, potestest aliud animalis homo, aliud carnalis, sed idem ipsum est utrumque, id est secundum hominem uiuens hSicut non aliud quam homines significantur, sive ubi legitur, Ex operibus legis non justificabitur omnis caro : sive quod scriptum est, Septuaginta quinque animae descenderunt cum Jacob in Egyptum . Et ibi enim per omnem carnem omnis homo, et ibi per septuaginta quinque animas septuaginta quinque homines intelliguntur. Et quod dictum est, Non in sapientiae humanae doctis verbis, potuit dici, Non in sapientiae potuit dici, Secundum carnem. Magis autem hoc apparuit in his quae subjunxit: Cum enim quis dicat, Ego sum Pauli; alius autem, Ego Apollo: nonne homines estis ? Quod dicebat, Animales estis, et, Carnales estis; expressius dixit, Homines estis:
Abbreviated transcription (Latin):
libido frustra accendatur tua. Gandiũ
uo eos et in malo posuisse ille ip̃e uirgi¬
lianus testis ẽ uersus; ubi has quatuor
ꝓturbaciones sũma breuitate ꝯplexus
est. Hinc metuũt cupiũtq: dolent gau¬
deutq. Dixit eciã idem auctor mala
mentis gaudia. Proide uolunt. cauẽt¬
timent. gaudent et boni et mali. Atq
ut eadem aliis uerbis enũciemꝰ. cupiũt
timent. le tantur et boni et mali: s illi
bene isti male: situt hoĩb. seu recta. seu
puersa uolũtas ẽ. Ip̃a qͦ tristicia ꝓ qͣ
stoyti nichil in aĩo sapientis ĩueniri posse
putauerũt. reperitur in bono: et maxĩe
apud nr̃os. Nam laudat apłs corinthios
quis dixerit illis apłmn fuisse ꝯgratula¬
tum ꝙ ꝯtristati fuerũt penitendo: qͣlis
tristicia nisi eoꝵ qͥ peccauerũt ẽẽ non

Expanded text:
libido frustra accendatur tua? Gaudium libido frustra accendatur tua? Gaudium vero eos et in malo posuisse, ille ipse Virgilianus testis est versus, ubi has quatuor perturbationes summa brevitate complexus est: Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque. Dixit etiam idem auctor, « Mala mentis gaudia » . 3. Proinde volunt, cavent, gaudent et boni et mali; atque ut eadem aliis verbis enuntiemus, cupiunt, timent, laetantur et boni et mali: sed illi bene, isti male, sicut hominibus seu recta seu perversa voluntas est. Ipsa quoque tristitia; pro qua Stoici nihil in animo sapientis inveniri posse putaverunt, reperitur in bono, et maxime apud nostros. Nam laudat Apostolus Corintquis dixerit, illis Apostolum fuisse congratulatum, quod contristati fuerint poenitendo: qualis tristitia, nisi eorum qui peccaverint, e
Abbreviated transcription (Latin):
freꝙ̃ tat maxĩe ꝯsuetudo sermonis. nõ
utiq diceretur. noli uelle mẽtiri om̃e
mendaciũ: nisi ẽẽt et uolũtas mala a
cuiꝰ pranitate illa distinguit᷑ quã p̃dica¬
uerunt augeli dicẽtes. pax interra hoĩb
bone uolinitatis. Ilam ex habundantia
additũ ẽ bone: si ẽẽ non p̃t nisi bona. Qͥd
nisi qr ita malignitas gaudet: Et apd̾
auctores scl̃ariũ lrarum talis istorũ u̾borũ
indifferencia reperitur. Ait em̃ citero
orator amplissimꝰ. Cupio pr̃es ꝯstripti
me ẽẽ clementẽ. Quia id uerbũ in bono
posuit. quis tam puerse doctus existat.
qui non eũ cupio s uolo pociꝰ dicere debuis¬
se ꝯtendat: Porro apud terentiũ fla¬
gitiosus adolestẽs ĩsana flagrãs cupidiẽ.
nichil uolo aliud inquit nisi phĩlonie¬
nã. Quã uolintatem fuisse libidiuem
responsio que ibi serui eiꝰ sanioris ĩducit᷑
satis indicat. Ait nãq dño suo. Quãto

Expanded text:
frequentat maxime consuetudo sermonis, non frequentat maxime consuetudo sermonis, non utique diceretur, Noli velle mentiri omne mendacium ; nisi esset et voluntas mala, a cujus pravitate illa distinguitur, quam praedicaverunt Angeli dicentes, Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Nam ex abundanti additum est, bonae, si esse non potest nisi bona. Quidnisi quia ita malignitas gaudet? Nam et apud auctores saecularium litterarum, talis istorum verborum indifferentia reperitur. Ait enim Cicero orator amplissimus: « Cupio, Patres conscripti, me esse clementem » . Quia id verbum in bono posuit, quis tam perverse doctus existat, qui non eum Cupio, sed Volo potius dicere debuisse contendat? Porro apud Terentium flagitiosus adolescens insana flagrans cupidine: « Nihil volo aliud, » inquit, « nisi Philumenam. » Quam voluntatem fuisse libidinem, responsio quae ibi servi ejus senioris inducitur, satis indicat. Ait namque domino suo: Quanto
Abbreviated transcription (Latin):
hiis ꝓpͥetatib locutio nr̃a frenanda est : sed
interdum hiis utendũ est. Et cũ leginius
eos qͦꝵ auctoritati resultare fas nõ ẽ. ibi
sunt intelligenda ubi rectus sensus aliũ
exitũ non pt̃ ĩuenire: sicut ista sũt que
exempli gr̃a partim ex ꝓphecia. ꝑtim ex
euãgelio cõmemoranimꝰ Quis eñĩ nestit
impios exultari leticia : Et tñ nõ est
gandere impiis dicit dñs. Unde: nnisi
qz gandere aliud ẽ qñ ꝓprie signate q
hͦ u̾bũ ponitur: Item quis negauerit
nõ recte precipi hoĩb. ut quecũq ab aliis¬
sibi fieri cupiũt hec eis et ip̃ faciãt. ne
seinuirem turpitudiẽ illicite uoluptatis
oblectentur: et tñ saluberrimũ uerissimũ¬
q p̾ceptũ est. quecũq uultis ut faciant
uobis hoĩes. eaden. et uos facite illis siliter
Et hor unde: nisi qr hoc loco modo quodã
ꝓprio uoliuitas posita ẽ que in malo accipi
non p̃t: Locucõe uero usitaciore quam

Expanded text:
his proprietatibus locutio nostra frenanda est, sed his proprietatibus locutio nostra frenanda est, sed interdum his utendum est; et cum legimus eos, quorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intellegendae, ubi rectus sensus alium exitum non potest inuenire; sicut ista sunt, quae exempli gratia partim ex propheta, partim ex euangelio commemorauimus. Quis enim nescit inpios exgaudere impiis, dicit Dominus. Unde, nisi quia gaudere aliud est, quando proprie signateque hoc verbum ponitur? Item quis negaverit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque sibi ab aliis fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se invicem turpitudine illicitae voluptatis oblectent? Et tamen saluberrimum verissimumque praeceptum est, Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis. Et hoc unde, nisi quia hoc loco modo quodam proprio voluntas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutione vero usitatiore, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphã. non est gande̾ impiis dicit dñs:
tanꝙͣ impii letari possuit potiꝰ ꝙͣ gaude̾
de malis. qr gaudiũ ꝓprie bonoꝵ et piorũ
est. Item illud in enãgelio. quetũq uultis
ut faciãt uobis hoĩes hec uos facite illis. ita
dictũ uidet᷑: tanꝙͣ nemo possit aliquid male
uel turpiter uelle sz cupere. Deniq ꝓpter
ꝯsuetudinem locutionis nõnulli interpͥtes
addiderũt bona. et ita int̾pretati sũt: q̃tũq
uultis ut faciãt uobis hoĩes bona. Cauẽdũ
enĩ putauerũt. ne quisꝙͣ inhonesta uelit
sibi fieri ab hõib. ut de turpiorib taceam
terte luxuriosa ꝯuiuia: in quib si et ip̃e illis
faciat.hͦ p̾ceptũ existimet impleturũ. S
in greco euãgelio unde in latinũ trãslatũ
est non legitur bona. s quecũq uultis ut
faciãt uobis hoĩes hec uos facite illis: credo
ꝓpterea qr in eo ꝙ dixit uultis iã uoluit ĩtel¬
ligi bona. nõ enĩ ait cupitis. Non tñ semꝑ

Expanded text:
 dicit Dominus; tamquam inpii laetari possint potius quam gaudere de malis, quia gaudium proprie bonorum et piorum est. Item illud in euangelio: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis, ita dictum uidetur, tamquam nemo possit aliquid male uel turpiter uelle, sed cupere. Denique propter consuetudinem locutionis nonnulli interpretes addiderunt \'bona et ita interpretati sunt: \'Quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona.\' Cauendum enim putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur \'bona\', sed: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis; credo propterea, quia in eo quod dixit uultis, iam uoluit intellegi \'bona. Non enim ait \'cupitis. Non tamen semper
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem autẽ non nisi in bono ẽẽ dicen¬
dã. illud actendat qd̾ in psalmo striptũ ẽ.
qui diligit inquitatem odit aĩam suam
Et illud apłi iohannis. Si quis dilexerit
mũdum: non est dilectio pr̃ĩs in eo. Ecce¬
in uno loco dilectio et in bono et in malo.
dimorem autẽ in malo. qr in bouo iam
ostendiuiꝰ ne quisꝙͣ flagitet. legat qd̾ st̾y¬
tũ est. Erũt enĩ hoĩes seipõs amiãtes.
amatores pecunie. Recta itaq uoliuitas
est bonus amor: et uolũtas ꝓuersa malꝰ
amor. Amor gͦ nhiãs habere qd amat᷑
cupiditas ẽ: id autẽ hñs eoq fruẽs. leticia :
fugiẽs qd̾ ei aduersatur. tinior est: idq si
acciderit sentiens. tristicia ẽ. Proinde ma¬
la sunt ista. si amor malus ẽ: bona si bonꝰ.
Qd̾ dicimꝰ: de scripturis ꝓbeniꝰ. Contu¬
pistit apłs dissolui et ẽẽ cũ xp̃o : et. ꝯtu¬

Expanded text:
si in bono esse dicendam, illud adtendat quod in psalmo scriptum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam, et illud apostoli Iohannis: Si quis dilexerit mundum, non est dilectio Patris in illo. Ecce uno loco dilectio et in bono et in malo. Amorem autem in malo quia in bono iam ostendimus ne quisquam flagitet, legat quod scriptum est: Erunt enim homines se ipsos amantes, amatores pecuniae. Recta itaque uoluntas est bonus amor, et uoluntas peruersa malus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est, id autem habens eoque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis probemus. Concupiscit apos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. s in oĩa que de huõi mẽbris sensũ
cogitantis attingerent. sine ullo timore
obstenitatis liber sermo feruet᷑: nec ip̃a
u̾ba ẽẽnt q̃ uocarent᷑ obscena. s quitqͥd
inde diceret᷑. tã honestũ ẽẽt ꝙͣ de aliis
cũ loqͥu᷑ corꝑis ꝑtib. qͥsquis gͦ ad has
krãs ĩpudicus acredit. culpã refugiat
non naturã: ftã denotet sue tuipitudi¬
nis non uerba nr̃e necessitatis: ĩ quib
inͥ facilime pudicus et religiosus lec¬
tor aut auditor ignostit donec infideli¬
tatẽ refellã. non defide reꝵ ĩ exꝑtarum.
s de sensu expertaꝵ argumẽtãtẽ. Legit
enĩ hec sine offensione qui non ex horret
apłin horrenda feĩaꝵ flagitia ⁊ ep̃hen¬
dentem. que ĩnuitauerũt naturalẽ usũ
in eũ usũ qui est contra naturã: p̃cipue
qr nos non dãnabilẽ obscenitatẽ nũc sicut¬
ille ꝯmemorauimꝰ atqz rep̾hendimꝰ: s

Expanded text:
esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur. nec ipsa uerba essent, quae uocarentur obscena, sed quidquid inde diceretur, tam honestum esset, quam de aliis cum loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infidelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabileille commemoramus atque reprehendimus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ ab illo est atq infra illũ ẽ. et cuiꝰ
sine illo natura non uiuit: uolenti iubẽ¬
tiq non cedit. S cũ alia mẽbra re¬
tiuentur uolũtatis imperio siue quib
illa que contra uolũtatẽ libidiue cõcitãt᷑
id qd̾ appetũt implere nõ possũt: pu-¬
dicitia custodit᷑ non amiissa s non
ꝓmissa delectatõe piti. Hũc renisũ. hãc
repugnãciã. hãt uolu̾tatis et libidiuis
rixam uel terte ad uolũtatis sufficiẽtiã
libiduus indigẽtiã. proculdubio nisi
tulpabilis ĩobedientia penali ĩobediẽtia
plecteretur. ĩꝑadiso nptie nõ haberent.
s uoluntati membra ut cetera ita cũcta
seruirẽt: ita genitale aruũ. uas in hoc
opus creatũ seĩaret. ut nũc terrã manꝰ.
et quod modo de hat re nobis uolentib
diligẽciꝰ disputare uerecũdia resistit. et
cõpellit ueniã honore p̾fato a pudicis
auribz postere. cur id fieret nuilla causa

Expanded text:
alterum ab illo est, atque infra illum est, et cujus alterum ab illo est, atque infra illum est, et cujus sine illo natura non vivit, volenti jubentique non cedit. 3. Sed cum alia membra retinentur voluntatis imperio, sine quibilla, quae contra uoluntatem libidine concitantur, id quod adpetunt inplere non possunt, pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc renisum, hanc repugnantiam, hanc uoluntatis et libidinis rixam uel certe ad uoluntatis sufficientiam libidinis indigentiam procul dubio, nisi culpabilis inoboedientia poenali inoboedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed uoluntati membra, ut cetera, ita cuncta seruirent. Ita genitale aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa
Abbreviated transcription (Latin):
fatiliꝰ ꝙͣ sibi. Uerũtaniẽ hec libido de
qua nũt dissernimus eo magis eru-¬
bestenda existit. ꝙ animꝰ in ea nec sibi
efficatiter imperat ut oĩo non libeat :
nec oĩno corꝑi ut pudenda mẽbra uolũ¬
tas potiusꝙͣ libido ꝯmoueat. Qd̾ si ita
ẽẽt: pudenda non eẽnt. Nũt uero pudet
aĩm resisti sibi a corpe: qd̾ ei natura ĩfe¬
riore subiectũ ẽ. Inn aliis quippe affectio¬
nib cũ sibi resistit ideo iuiꝰ piedet: qr
cũ a seip̃o unicit᷑. ip̃e se uiucit: et si ĩ¬
ordiuate atq uiciose. qr ex hiis partib
q̃ racioni subici debent tñ a ꝑtib suis :
ac ꝑ hͦ ut dictũ est a seip̃o uincit᷑. Nlam
cũ ordinate se animus uincit ut irra-¬
tionales motus eiꝰ menti racioniq
subdãtur si tñ et illa subdita est deo: lau¬
dis atq uirtutis ẽ. Minus tñ pudet
cũ sibi auimꝰ ex uitiosis suis partib
non obtemperat: ꝙͣ cũ ei torpus quod

Expanded text:
facilius quam sibi. Verumtamen haec libido, de facilius quam sibi. Verumtamen haec libido, de qua nunc disserimus, eo magis erubescenda existit, quod animus in ea nec sibi efficaciter imperat, ut omnino non libeat; nec omnimodo corpori, ut pudenda membra voluntas potius quam libido commoveat: quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc vero pudet animum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferiore subjectum est. In aliis quippe affectionibus cum sibi resistit, ideo minus pudet, quia cum a se ipso vincitur, ipse se vincit; etsi inordinate atque vitiose, quia ex his partibus, quae rationi subjici debent; tamen a partibus suis, ac per hoc, ut dictum est, a se ipso vincitur. Nam cum ordinate se animus vincit, ut irrationales motus ejus menti rationique subdantur si tamen et illa Deo subdita est, laudis atque virtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex vitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
siue ista libidine uolũtati potuisse seruire:
cui tot mẽbra non seruiũt. An uo manꝰ
et pedes moueniꝰ cũ uolumꝰ ad ea q̃ hiis
mẽbris agenda sũt sine ullo reuisu tãta
facilitate ꝙͣta et ĩ nobis et in aliis uidemꝰ
maxĩe in artificib qͦrũq operũ corꝑaliũ
ubi ad exertendam infirmiorẽ tardiorẽq
naturã agilior accessit industria: et nõ
credimiꝰ ad opus gn̾ationis filioꝵ si libido
obedienter hõib ad uoliuitatis nitũ siłiter
ut cetera potuisse illa mẽbra seruire:
Nonue citero in libro de re puͨ ͣ cũ de ĩpioꝵ
differencia disputaret. et huiꝰ rei sumli¬
tudinẽ ex natura hoĩs assumeret. ut
filiis dixit imperari corꝑis mẽbris ꝓpter
obediendi facilitatẽ. uiciesas uero animi
ꝑtes. ut seruos asperiore imꝑio coherteri:
Et utiq ordine naturali animꝰ antepo¬
nitur torꝑi: et tĩ ip̃e animꝰ ĩperat corꝑi

Expanded text:
sine ista libidine voluntati potuisse servire sine ista libidine voluntati potuisse servire cui tot membra nunc serviunt. An vero manus et pedes movemus, cum volumus, ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis videmus, maxime in artificibus quorumque operum corporalium, ubi ad exercendam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessit industria; et non credimus ad opus generationis filiorum, si libido  est, obedienter hominibus ad voluntatis nutum similiter ut caetera potuisse illa membra servire? Nonne Cicero in libris de Republica, cum de imperiorum differentia disputaret, et hujus rei similitudinem ex natura hominis assumeret, ut filiis dixit imperari corporis membris propter obediendi facilitatem: vitiosas vero animi partes ut servos asperiore imperio coerceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse animus imperat corpori
Abbreviated transcription (Latin):
Uisquis autẽ dicit non fuisse coitu¬
ros nec generaturos nisi peccassent:
quid dicit insi ꝓpter numerositatẽ sctoꝵ
necessariũ hoĩs fuisse pctm̃: Si em̃ non
peccando soli remanerent qr sicut putãt
nisi pectassent gu̾are non possent ꝓfecto
ut non soli duo iusti hoĩes possent esse si
multi. necessariũ fuit pcm. Quod si
credere absurdũ est: illud potiꝰ est credẽdũ
ꝙ sauctoꝵ numerus ꝙͣtus ꝯplende illi
sufficit btĩssime tiuitati tantꝰ existeret.
etsneno peccasset: ꝙͣtus nũc per dei grãt
de młtitudĩe colligitur pct̃oꝵ quousq
filii stli̾ huiꝰ generãt et generant᷑: et
ideo ille nupcie digne felicitate ꝑadisi
si pc̃m nõ fuiss. et diligẽdã prolem
giguerẽt: et pudendã libidinẽ nõ ha¬
berent. S quomͦ id fieri poss: nuic
non est quo demonstretur exemplo. Nec
ideo tñ ĩcredibile d uideri eciã illud unũ

Expanded text:
Quisquis autem dicit non fuisse coituQuisquis autem dicit non fuisse coituros, nec generaturos, nisi peccassent, quid dicit, nisi propter numerositatem sanctorum necessarium hominis fuisse peccatum? Si enim non peccando soli remanerent, quia, sicut putant, nisi peccassent, generare non possent; profecto ut non soli duo justi homines possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius est credendum, quod sanctorum numerus quantus complendae illi sufficit beatissimae civitati, tantus existeret, etsi nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam de multitudine colligitur peccatorum, quousque filii hujus saeculi generant et generantur . 2. Et ideo illae nuptiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent, et pudendam libidinem non haberent. Sed quomodo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet videri, etiam illud unum