comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a non peccauit Inadam: siomnes in eopeccasse secundũ car¬
nem: tantũq deillo creata est. pon&iã secundũ animã dicti
est : q̃d usq ad eo contrirriũ est: eclessasticȩ fider ut parentes ad
ꝑcipiendã gnrtiã scĩ baptisii : Mã cõparuolis atq infantibus
currant : in quib: si hoc uinculũ peccati soluitur: qđ tantũ modo
carnis: non &iã q̃d animȩ est: merito quaeritur quid eis obes¬
s& si in illa a&ate de corpore sinebaptismo exirent: Si enĩꝑho
sacrirm̃tũ corpori eorũ consulitur : nonanimȩ leberent
A & mortui baptizari: Cumuideam: hoc uniuersalit̃ eclesiã
r&inere utcũ uiuentib currat᷑ : a uiuentib succurratur:
necũ mortui fuerint: nihilfieripossit qđ ꝓsit nonuidemus
Quid aliud possit intellegi: nisi unũ quẽq par uulũ non esse:
nisi adam & corpore & anima: &ideo illixp̃i gratiã neces¬

Expanded text:
a non peccauit in Adam, si omnes in eo peccasse secundum cara non peccauit in Adam, si omnes in eo peccasse secundum carnem tantum, quae de illo creata est, non etiam secundum animam dictum est: quod usque adeo contrarium est ecclesiasticae fidei, ut parentes ad percipiendam gratiam sancti baptismi etiam cum paruulis atque infantibus currant, in quibus si hoc uinculum peccati soluitur, quod tantummodo carnis, non etiam quod animae est, merito quaeritur, quid eis obesset, si in illa aetate de corpore sine baptismo exirent. si enim per hoc sacramentum corpori eorum consulitur, non et animae, deberent et mortui baptizari; at cum uideamus hoc uniuersaliter ecclesiam retinere, ut cum uiuentibus curratur et uiuentibus succurratur, ne, cum mortui fuerint, nihil fieri possit quod prosit, non uidemus, quid aliud possit intellegi, nisi unumquemque paruulum non esse nisi Adam et corpore et anima et ideo illi Christi gratiam neces
Abbreviated transcription (Latin):
o quod possunt illi quinon exparentibus sed dõ mittente animas uenire asser̃ prosuao pinione sic
intellegere ut eorũ dixerit sp̃mcũ moriuntur quia in eis erat & ab cis exit dĩaut̃ cũ resurgunt
rum ꝓpaginẽ sententiã suam sicastrueremoliunt᷑: Si. secundũ
solã carnem inquiunrt potest intellegipeccatũ uelpeccator: pon
cogimur in his uerbis exparentib: animã credere: siaũt quãuis
ꝑ inlecebrã carnis. non tam̃ peccat. nisi anima Quomodo acci¬
piendũ est qđ dictũ est: in quo omnes peccauerunt᷑. si non e adã
boedientiã peccatores constituti sunt mult̾i sitantũ secuncq
carnẽ inillo: pon&iã secundũ animã fucrunt : cauendũ est q
ne uel dr̃uideatur auctores sepeccati sidat animã carni inqua
eam neces sesitpeccare : uel possit esse animã pr&cr ipsius xp̃i
cuilibeninde apeccato: non sitxp̃iana gnrtia necessaria: qui¬

Expanded text:
 quod possunt illi, qui non ex parentibus, sed deo mittente animas uenire adserunt, pro sua opinione sic  quod possunt illi, qui non ex parentibus, sed deo mittente animas uenire adserunt, pro sua opinione sic intellegere, ut eorum dixerit spiritum, cum moriuntur, quia in eis erat et ab eis exit, dei autem, cum resurguntrum propaginem, sententiam suam sic astruere moliuntur. Si secundum solam carnem, inquiunt, potest intelligi peccatum vel peccator, non cogimur in his verbis ex parentibus animam credere. Si autem, quamvis per illecebram carnis, non tamen peccat nisi anima, quomodo accipiendum est quod dictum est: in quo omnes peccaverunt, si non ex Adam unt, si tantum secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt? Cauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare necesse sit, uel possit esse anima praeter ipsius Christi, cui liberandae a peccato non sit christiana gratia necessaria, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quire suscitatmortuos: ac ꝑ hoc. cqdem sp̃m dixit eorũ cũ mo¬
riuitur : dĩ auũt cum resurgunt: qd ab ipso mittitur ab ipso
redditur: Pro inde &iam hoc testimoniũ neutris corũ ad¬
uersatur : Ego uero arbitror melius intellegi. hoc dictũ degno¬
tiadĩ : qua interius renouamur: Omniũ enĩ suꝑborũ. secidũ
terrenũ hominẽ uiuentiũ a desuabonitate presum̃tiũ quod¬
amimodo aufertur sp̃s ꝓprius: cũ guunt scũs cͥrẽ hominn
& infirmantur ut ꝑficiantur: ex pulsa suꝑbia dicentes dño. ꝑ
humilẽ confessionem: memento quiapuluis sumus Suib
clictũ erat quiel suꝑbit terra &cinis᷑: per oculũ quippefi¬
dei contuentss dĩ iustitiã. & nolentss constituere suam: sema
ipsos dsspiciunt. sicut iobdicit: &cordistabescunt: & estiman
se tqrrã acinerem: hoc estenĩ. & inpuluerẽ suũ conuq taitur:
inmexp̃s: sic innouatur facies terre.: noui testam̃ti gratiã.¬

Expanded text:
qui resuscitat mortuos. ae per hoc eundem spiritum dixit eorum, cum moqui resuscitat mortuos. ae per hoc eundem spiritum dixit eorum, cum moriuntur, dei autem, cum resurgunt. qredditur. proinde etiam hoc testimonium neutri eorum aduersatur. Ego uero arbitror melius intellegi hoc dictum de gratia dei, qua interius renouamur. omnium enim superborum secundum terrenum hominem uiuentium et de sua uanitate praesumentium quodammodo aufertur spiritus proprius, cum exuunt se ueterem hominem et infirmantur, ut perficiantur expulsa superbia, dicentes domino per humilem confessionem: memento, quia puluis sumus, quibus dictum erat: quid superbit terra et cinis? per oculum quippe fidei contuentes dei iustitiam, ut non uelint constituere suam, semet ipsos despiciunt, sicut Iob dicit, et distabescunt et aestimant se terram et cinerem; hoc est enim: et in puluerem suum conuertentur. m in me Christus. sic innouatur facies terrae per noui testamenti gratia
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est: Pulla est enĩ crectunr & quo facta est : quia &
mhilo focta et acperhoc ad factorem suum redit: quae
redit: a quo a nihilo facta est: Ponenĩ omnes redeunt:
Qm̃ sunt dequib dicitor sp̃r ambulans: a non reuqtens
Quo circa dificile est quidem omnia dehãerẽstriptur an¬
ad modum idac̃cipere debeamus: Pe contru apostolicã ueniam
fidem: putantis habere animas aliquamaa merita opqrũ suo¬
num. antequã incipient incorporib: uiuere: punc illud uide¬
& in nouabis faciem terrȩ: Pro illis enĩ qui arbitrantur ani¬
mas & parentib: sic̃ corpore ercari. hoc uid&ur sonare cũ sic
intellegitur : ut sp̃meorũ ꝓpterea dixerit: quod eu m homines
&x hominib: acciperint: quiq: cõmortui fuqrint : poneispo¬
terit ab omnib: reddi ut resurgant: quia non rursus quẽ ad¬
modũ quando natisunt aparentib dicitur: sodds̃ eãm reddãt

Expanded text:
nulla est enim creatura, ex qua facta est, quia ex nulla est enim creatura, ex qua facta est, quia ex nihilo facta est, ac per hoc ad factorem redit, quae redit, a quo ex nihilo facta est. non enim omnes redeunt, quoniam sunt, de quibus dicitur: spiritus ambulans et non reuertens. , Quocirca difficile est quidem omnia de hac re scripturaadmodum id accipere debeamus, ne contra apostolicam fidem ueniamus putantes habere animas aliqua merita operum suorum, priusquam incipiant in corporibus uiuere. Nunc illud uidem, et creabuntur; et innouabis faciem terrae. pro illis enim, qui arbitrantur animas ex parentibus sicut corpora creari, hoc uidetur sonare, cum sic intellegitur, ut spiritum eorum propterea dixerit, quod eum homines ex hominibus acceperint: qui cum mortui fuerint, non eis poterit ab hominibus reddi, ut resurgant, quia non rursus quemadmodum, quando nati sunt, a parentibus ducitur, sed deus eum reddet,
Abbreviated transcription (Latin):
enim sp̃r ad dñm quicũ dedit homuiniprimi. quando ineius fa¬
cin susflauit conuerso puluereidest humano corpore int̃rã
suam : undeprimitis est factus: Peq enĩ ad parenteserat sp̃s
rediturus : quã uis indesit creatus : & illo uno qui homini
primo datus est : sicut n& ipsa caro postmorte adparentesr¬
uertitur : ⁊ quibus eam eq te constat esseꝓpagatã: Quemad¬
modum ergo caro non redit ad homines a quib creata est : sed
ãt̾rã unde primo homine formata est: Ita & sp̃s nou redit ad
homines a quibus trans fusus est : sed ad dñma quo prima illi
carnidatis est: Quotestimonio sanesatis ad monemur.
nihilo dm̃ fecisse animã quã primo homini dedit: ponex as¬
qua lamfact iratura sicut corpus &xterra: Etideo cum
redit non hab& quoredeat: nisi ad auctorem quietam delit
ponadeã creatinuũ &x quaf sta est : sicut corpus adt̃rũcaci

Expanded text:
enim spiritus ad deum, qui eum dedit homini primo, quando in eius faenim spiritus ad deum, qui eum dedit homini primo, quando in eius faciem sufflauit conuerso puluere, id est humano corpore, in terram suam, unde primitus factum est. neque enim ad parentes erat spiritus rediturus, quamuis inde sit creatus ex illo uno, qui homini primo datus est, sicut nec ipsa caro post mortem ad parentes reuertitur, a quibus eam constat certe esse propagatam. quemadmodum ergo caro non redit ad homines, ex quibus creata est, sed ad terram, unde primo homini formata est, ita et spiritus non redit ad homines, a quibus transfusus est, sed ad deum, a quo primae illi carni datus est. Quo testimonio sane satis admonemur ex nihilo deum fecisse animam, quam primo homini dedit, non ex aliqua iam facta creatura sicut corpus ex terra; et ideo, cum redit, non habet. quo redeat, nisi ad auctorem, qui eam dedit, non ad eam creaturam, ex qua facta est, sicut corpus ad terram.
Abbreviated transcription (Latin):
mid sicut inpsalmo dictũ est: cor mundũ. crea in madr̃: hinc esse
isiã illul puto qui finxit sp̃m hominis in ipso: tãquã aliud sit fac¬
m animã mittere: aliut in ipso homine facere: Idest reedifica
acrenouare: sed &iã hoc si non degratia inqua renouamur:
Iclenatura inqua nascimur intellegamus: adutrãq senten¬
ĩ ducipotest: quia uel& una illa primi lominis. tãquam
ñ animȩ ad tractũ: ipse fingit in homine: ut uiuific& corpus
numerositate scõrum: Illud & ĩam q̃dineccles aste scriptũ est:
e & conuertatur. puluis int̾rãsuam sicut fuit: & sp̃r reuertat᷑
ad dñm: quidedit illum : neutri sententiȩ contra alterã suf siya¬
gatur : sed inutiur̃q consistit: cum ent̃ istȩdixerint hincꝓba¬
ri : pona parentib: sed adõ animã dari q̃d conuerso puluere in
terrasua : Id est carne. quaedepulure facta est: Reuqtatur
sp̃s ad clñm. quideditillum: Responlent illiutiq ita est: recht

Expanded text:
d sicut in psalmo dictum est: cor mundum crea in me, deus. Hinc esse etiam illud puto: qui finxit spiritum hominis in ipso; tamquam aliud sit factam animam mittere, aliud in ipso homine facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen animae adtractum ipse fingit in homine, ut uiuificet corpusnumerositate sane. torum. Illud etiam, quod apud Ecclesiasten scriptum est: et conuertatur puluis in terram, sicut fuit, et spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum, neutri sententiae contra alteram suffragatur, sed inter utramque consistit. cum enim isti dixerint hinc probari non a parentibus, sed a deo animam dari, quod conuerso puluere in terram suam, id est carne, quae de puluere facta est, reuerteretur spiritus ad deum, qui dedit illum, respondent illi: utique ita est. redit
Abbreviated transcription (Latin):
condituserat. ita utnec p̃ꝗso prȩputio quo d in moderata longitudine pre¬
pendebat apparere potuerit sed poftea uoxssset inuentus: umor aũt
uis cosus & acer exsudans. testes & inguina urebat: sed quida cutũ dolorẽ
non continuũ patiebat᷑: atcũ patiebat᷑ heulabat uehement̃ cũ iactatione
membrorũmente sanissima sicut incruciatibus corporaliũ dolorur
fieri sol& deinde int̃uocessuas subripiebat᷑ ab omnibus sensibus. &ia bai
patentibus oculis niminẽ circumstantiũ uidens ad nullam uellicationẽ
semouens post aliquantũ eui gilans neciamdolens quȩuiderat indicabat

Expanded text:
conditus erat, ita ut nec praeciso praeputio, quod inmoderata longitudine proconditus erat, ita ut nec praeciso praeputio, quod inmoderata longitudine propendebat, adparere potuerit, sed postea uix esset inuentus. humor autem uiscosus et acer exudans testes et inguina urebat. sed acutum dolorem non continuum patiebatur: at cum patiebatur, eiulabat uehementer cum iactatione membrorum mente sanissima, sicut in cruciatibus corporalium dolorum fieri solet. deinde inter uoces suas abripiebatur ab omnibus sensibus et iacebat patentibus oculis neminem circumstantium uidens, ad nullam uellicationem se mouens. post aliquantum tamquam euigilans nec iam dolens quae uiderat indicabat
Abbreviated transcription (Latin):
presbitero ueniente quiescebat: illitantũ subditiserat : & subditerespon¬
debat: Ne tamen edem saltim presbitero illacessit mentis alienatio
si uedemoniũ nisicũ sanis ess& a febribus sicitfrenetici sanare solent nec
aliquando postea tale aliquid passus est: Nouimus &i amsinedubitatione
ffeneticũ futur ã mortẽ cuiusdam feminȩ prȩdixisse non sane specue diuin andi
sed quasi factũ acp̃teritũ recolens : Nãcũ eius apud eum cõmemoratio sie¬
r& mostua ÷ inquid ego eã uidi efferri accũeius corpore transierut :
ciũilla incolomis uiuer& : Post paucos aũtdies repente desuncta & ꝑeũ
locũ elataẽ qua ille prȩdixerat: fuit item apud nos puer in exordio
pubestatis dolorem acerrimũ genitaliũ patiebatur: medicis nequa quã
ualentibus quid illud ess& agnoscere: nisi quod neruus ipse introrsum re¬

Expanded text:
presbytero ueniente quiescebat, illi tantum subditus erat et subdite responpresbytero ueniente quiescebat, illi tantum subditus erat et subdite respondebat. nec tamen eidem saltem presbytero illa cessit mentis alienatio siue daemonium, nisi cum sanus esset a febribus, sicut phrenetici sanari solent, nec aliquando postea tale aliquid passus est. Nouimus etiam sine dubitatione phreneticum futuram mortem cuiusdam feminae praedixisse, non sane specie diuinandi, sed tamquam factum ac praeteritum recolens. nam cum eius apud eum commemoratio fieret, "mortua est", inquit, "ego eam uidi efferri, hac cum eius corpore transierunt", cum illa incolumis uiueret; post paucos autem dies repente defuncta est et per eum locum elata est, qua ille praedixerat. Fuit item apud nos puer, qui in exordio pubertatis dolorem acerrimum genitalium patiebatur medicis nequaquam ualentibus, quid illud esset, agnoscere, nisi quod neruus ipse introrsum re
Abbreviated transcription (Latin):
essefirmentur : Non est mirandum: possuntenim hocefficere Non so
lum acrimonacernen di&iam corporalia in corporaliter prȩstan¬
tiore quam nostraest: Sed &iam corporum ipsorum longeutique supti
liorum mira uelocitate : conperimus &ĩam indomo constitutum pacien¬
tem spm̃ mmundum diceresole quando ad eum uenirecepiss& exduodecĩ
milibus presbiter : & ꝑ om̃a loca itineris ubi ẽe & quã ꝓpinquar& & quan¬
do ingreder&ur & fundũ & domũ & cubiculũ donec in conspectueius ad¬
star& qua e omnia & sinonoculis patiens ille cernebat : tamennisi
aliquomodo cerner& non tamen ueraciter enuntiar&: erataũtiste
febriens & quasi infrene ista dicebat : & foste & reuera fseniticus erat :
sed ꝓp̃tista demoniũ patiputabat᷑ nullũ refectionescibũ accipiebat asuis
seda solopses bitero resistebat & iã suis uiolent̃ quantũ ualebat illo solo

Expanded text:
esse firmentur, non est mirandum. possesse firmentur, non est mirandum. posslum acrimonia cernendi etiam corporalia incomparabiliter praestantiore quam nostra est, sed etiam corporum ipsliorum mira uelocitate. Conperimus etiam in domo constitutum patientem spiritum inmundum dicere solere, quando ad eum uenire coepisset ex duodecim milibus presbyter et per omnia loca itineris ubi esset et quam propinquaret et quando ingrederetur et fundum et domum et cubiculum, donec in conspectu eius adstaret. quae omnia, etsi non oculis patiens ille cernebat, tamen nisi aliquo modo cerneret, non tam ueraciter enuntiaret. erat autem iste febriens et tamquam in phrenesi ista dicebat. et forte reuera phreneticus erat, sed propter ista daemonium pati putabatur. nullum refectionis cibum accipiebat a suis, sed a solo illo presbytero. resistebat etiam suis uiolenter, quantum ualebat; illo solo
Abbreviated transcription (Latin):
liter a sefactas : inseipsarũ &iam futurarum motionũ imagines p̃uenuit̃
fines actuum nostrorũ : quidenĩ agimus ꝑcorpus quod non cogitando
prȩoccupauerit sp̃s omniũq uisibilium operum similitudines inse
ipso primitus uider& & quodam modo disposuerit quae sp̃itales
corporalium similitudines in animonostro quẽ ad modum in notescant
spiritibus &iam in mundis uel quid obstaculi animanostra patiatur
existo terreno corpore ut eas inuicem in nr̃o spu uidere neque amus.
inuenire & explicare dificileest : Certissimis tamen induciis apud
nos consistit Enuntiatas ademonibus cogitationes hominum: Quita¬
mensi uirtutum internam speciem possent in hominibus cernere: nontẽp¬
tarent: Sicut illam iniob nobilem acmirabilem pacientiam proculdu¬
biosi posset diabalus cernere: nolleta temptato utique superare: cete¬
rum alicubi longe iam facta quodnuntiant quaepostalẽ quod dies uera

Expanded text:
liter a se factos in se. ipsarum etiam futurarum motionum imagines praeueniunt liter a se factos in se. ipsarum etiam futurarum motionum imagines praeueniunt fines actuum nostrorum. quid enim agimus per corpus, quod non cogitando praeoccupauerit spiritus omniumque uisibilium operum similitudines in se ipso primitus uiderit et quodammodo disposuerit? Quae spiritales corporalium similitudines in animo nostro quemadmodum innotescant spiritibus etiam inmundis uel quid obstaculi anima nostra patiatur ex isto terreno corpore, ut eas inuicem in nostro spiritu uidere nequeamus, inuenire et explicare difficile est. certissimis tamen indiciis apud nos constitit enuntiatas a daemonibus cogitationes hominum: qui tamen, si uirtutum internam speciem possent in hominibus cernere, non temtarent; sicut illam in Iob nobilem ac mirabilem patientiam procul dubio si posset diabolus cernere, nollet a temtato utique superari. ceterum alicubi longe iam facta quod nuntiant, quae post aliquot dies uera
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ qđ antea ñ uideramꝰ. Atq inde incipiat imago eiꝰ eẽ in spũ nr̃o
qđ illud cũ absens fuerit recordem᷑ . tam̃ eandẽ eiꝰ imaginẽ non
corpꝰ in spũ sed ipse sp̃s inseipso facit mirabili celeritate. quȩ in effa¬
biliter longe ẽ acorporis tarditate. Cuiꝰ imago mox ut oculis ui¬
sũ fuerit in spũ uidentis nullius puncti tẽporalis interpositione
format᷑. Itẽq: in auditu nisi in aurib ꝑceptȩ uocis imaginem
continuo sp̃s inseipso formar& ac memoria retiner&. ignoraret᷑
ła sillaba utrũ scda ess&. cum iam prima utiq nulla ess&
percussa aure transierat. Acsic om̃is locutionis usus. om̃is tan¬
tandi suauitas. om̃is postremo in actib: nr̃is corporalis motus
dilapsus occider&. neq ullum progressum nancisceretur.
si transactos corporis motꝰ memorit᷑ sp̃s ñ tener& quibus
consequertes inagendo coneo ter&: quos utique non ten& nisi imagina¬

Expanded text:
corpus, quod antea non uideramus, atque inde incipiat imago eius esse in spiritu nostro, quo illud cum absens fuerit recordemur, tamen eandem eius imaginem non corpus in spiritu, sed ipse spiritus in se ipso facit celeritate mirabili, quae ineffabiliter longe est a corporis tarditate; cuius imago mox, ut oculis uisum fuerit, in spiritu uidentis nullius puncti temporalis interpositione formatur. itemque in auditu, nisi auribus perceptae uocis imaginem continuo spiritus in se ipso formaret ac memoria retineret, ignoraretur secunda syllaba utram secunda esset, cum iam prima utique nulla esset, quae percussa aure transierat . ac sic omnis locutionis usus, omnis cantandi suauitas, omnis postremo in actibus nostris corporalis motus dilapsus occideret neque ullum progressum nancisceretur, si transactos corporis motus memoriter spiritus non teneret, quibus consequentes in agendo conecteret: quos utique non tenet nisi imagina
Abbreviated transcription (Latin):
nam in mortalitatem perciperet ubi aibo corruptibili noneger& :
amen si iusteuiuer& homo cum spitalem habitudinem corpus eius muta¬
r&ur non ir& in mortem: In nobis autem &iam iuste uiuentibus corpus
moriturum est propterquam necessitatem ex illius primi hominis pecca¬
to uenientem non mortale sed mortuum corpus nrm dixit apostolus quid
omnes in adam moriuntur: itemdicit : sicutestueritas in ihũ deponet᷑e
uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem eum quicorrum¬
pitur secundum concupiscentias deceptionis. hoc est factus adem
uetus perpeccatum: lide ergo quid sequitur renouaminiautem sp̃u¬
&iam corporisdepeccato est : Si autem non peccass& adam nec cor¬
poremore &ur: ideoque in mortalehaber& & corpus : Quo modo
ergo m̃mortale si animale  Sed rursus non uident quieiuscorpus
inparadiso putant mutatum ut ex animale fier& spiritale nihilimpe¬
dresi non peccasscx ut postparadisi uitam quam iuste oboe ter que

Expanded text:
nam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem sptiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque
Abbreviated transcription (Latin):
quam facta sunt omnia prius quam fierent ea nouerat sse
scriptura testatur: In principio erat uerbum & uerbum
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum: hoc erat in principio
apud dm̃: omnia per ipsum facta sunt: & sine ipso factum
est nihil: quis ergo tam sit demens ut dicat non eadm̃
secis se quȩnouerat p̃orro sinouerat ubi apud scipsum:
apud quem uerbum erat ꝑ qđm facta sunt omnia: nam
seͥ &x tra scipsum canouerat. quis eum docuerat: quis enĩ
cognouit sen sum dñi. aut quis consiliarius eius fuit:
aut quis prior

Expanded text:
quam facta sunt omnia, priusquam fierent, ea nouerat, sicut scriptura - testatur: in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum. hoc erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quis ergo tam sit demens, ut dicat non ea deum fecisse, quae nouerat? porro si nouerat. ubi nisi apud se ipsum, apud quem uerbum erat, per quod facta sunt omnia? nam si extra se ipsum ea nouerat, quis eum docuerat? quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? aut quis prior
Abbreviated transcription (Latin):
is que nunc operatur quendam scriptura interponens succenar¬
rationis articulum commendauit seillia explicas se & cepit iam
ista contexere : illorum xplicatorum commendatio: sic facta
st : hic est liber ereaturae cali& terrae : cum factus est dies :
f.ecit ds̃ caelum & terram &omne iuiride agri antequam ess&
superterram. & omne fenum agri antequam ecoriretur:¬
non enim pluerat ds̃ super terram: nec erathomo quioperat᷑ur
terrã : istorum autem conẽx̾iosic coepit: fons autem as cen¬
debat d&erra & m̃rigabatomnem faciem terrue
ab hac commemoratione fontis huius & de inceps eaquȩ
narrantur ꝑmoras temporum facta sunt non omnia simul:
in conmutabiles inuerbo dĩ: aliter illa eius opera a quibus in

Expanded text:
usque nunc operatur, quendam scriptura interponens suae narusque nunc operatur, quendam scriptura interponens suae narrationis articulum commendauit se illa explicasse et coepit iam ista contexere. illorum explicatorum commendatio sic facta est: hic est liber creaturae caeli fecit Deus coelum et terram et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam eNon enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur terram. Istorum autem contextio sic coepit: Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Ab hac commemoratione fontis hujus et deinceps ea quae narrantur, per moras temporum facta sunt, non omnia simul. incommutabiles in Verbo Dei, aliter illa ejus opera a quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
dedit illi &re¬
tribuctur ei qũo & ipso & ꝑ ipsum & in ipso sunt omnia:
Quam quam & ca quae sequntur in cuangelio satisasse¬
rant istam sententiam: adiungit enim aeuangelis¬
ta &dicit: Quod factum est. in illo uita est: &uitacrat
lux hominum: qui scilic& rationales mentes in quoge¬
nere homo factus estad imaginem dĩ: Non habent ue¬
ram lucem suam nisi peripsum uerbum dĩ ꝑ quod facta
sunt omnia: cuius participes esse potuerunt: abom ni
lium morarum interuallis. Nun autem pertemporum moras
quibus uidemus sideramo ueriabor iuad occasum caelũ mutari
abes tatȩ adhiemen germina: certisdierum momentis paillu¬
are. grandescere. uirescere arescere : Animalia quo que statu
ae tates usque insenium mor temque decurrere : &cetera
uius modi temporalia: Quis enim operaturistanisi ds̃. &iã
sineullo tali suomotu : non enim & ipsi accidit tempus: Inter
la ergo opera dĩ aquibus requi & uit indie septimo. & ista quae

Expanded text:
illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. Quamquam et ea, quae sequuntur in euangelio, satis adserant istam sententiam; adiungit enim euangelista et dicit: quod factum est, in illo uita est, et uita erat lux hominum, quia scilicet rationales mentes, in quo genere homo factus est ad imaginem dei, non habent ueram lucem suam nisi ipsum uerbum dei. per quod facta sunt omnia, cuius participes esse poterunt ab omni lium morarum intervallis; nunc autem per temporum moras, quibus videmus sidera moveri ab ortu ad occasum, coelum mutari ab aestate ad hiemem, germina certis dierum momentis pullulare, grandescere, virescere, arescere. Animalia quoque statutiasci, et per aetates usque in senium mortemque decurrere, et caetera hujusmodi temporalia. Quis enim operatur ista nisi Deus, etiam sine ullo tali suo motu? non enim et ipsi accidit tempus. inter illa ergo opera dei, a quibus requieuit in die septimo, et ista, quae
Abbreviated transcription (Latin):
num & in cͥo auerat consummanda proptertemporum ordinem
Siergo in illis primis rerum causis quas mundo primitus creator in seruit
non tantum po suit quod delimo formaturus erat hominem sed &iam
quem ad modum formaturus utrum inmatris uter o anin formaiuu

Expanded text:
num et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum formaturus. utrum sicut in matris utero, an in forma iuu
Abbreviated transcription (Latin):
uicia ꝑfundere : quis non accipiat nisi qui contentioso spũlaborat:
Potest quippe &iam ita dicta intellegi omnis terrae facieis iñ¬
rigata : quem ad modum dicitur omne suestis facies colorata
&iam sinon continuatim sed macula timfiat: praesertim
quiatune in noui tate terrarum & sinonomnia pluratamen
plena suis se credibile est: quolatius possent erumpentia flu¬
enta dispergi at que distendi: qua propter deistius fontis
magnitudi ne uel multitudine . que siue unã habuit aliunde
eruptionem siue prop teraliquam interrae occultis sinib
unitatem unꝰ de omnes aquae super terram scatent omniũ
fontium magnorum atque paruorum. unus fonsdictus ÷¬
ꝑ iii. omnes dispertitiones suas ascendens d&erra & iñ ri¬
gans omnem faciem terrae: Siue&iam quod est credibilius

Expanded text:
uicina perfundere, quis non accipiat, nisi qui contentioso spiritu laborat? uicina perfundere, quis non accipiat, nisi qui contentioso spiritu laborat? potest quippe etiam ita dicta intellegi omnis terrae facies inrigata, quemadmodum dicitur omnis uestis facies colorataetiamsi non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in novitate terrarum, et si non omnia, plura tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi atque distendi. Quapropter de istius fontis magnitudine et multitudine, qui sive unam habuit aliunde eruptionem, sive propter aliquam in terra occultis finibus unitatem, unde omnes aquae supefontium magnorum atque paruorum. unus fons dictus est, per omnes dispertitiones suas ascendens de terra et inrigans omnem faciem terrae, siue etiam, quod est credibilius
Abbreviated transcription (Latin):
epracessis se illum fontem multis que fontibus sicut &i am
nuncuidemus in pleuisse terram deparadisi autem uno
oonte .iiII. flumina ingentia diuidisse: ut & terra c&eracre¬
turarum suarum plena generibus congruos numeros suorũ
emporum agentibus. fontes &iam suos haber& ac fluuios .
xpara disus loco electioreplantatus quattuor illa flumi
a &capite sui fontis emitter&: aut xipso .i. fontepara di
multo largius eundante prius totãrigassẽ terram : atq:
dparienda per temporum numeros genera quae lnea sine
iter uallis temporum creauerat secundasse. ac postea
ressisse in eoloco aquarum eruptionem uastissimam
ł diuersis ꝑ omnem terram capitibus fluminũ ac fontiũ iã
hanerent. acole hide in regione illius fontis non iamuni¬
ersam terramirigantis sed memorabiles solos illo siui.¬
terraeoncaua spẽcit autmaris aut stagni. Sed sicut uidẽn:
utaqrs ptralueos fluminum fluxus queriuorum &corum & cessu

Expanded text:
repressisse illum fontem, multisque fontibus, sicut jam nunc videmus, implevisse terram; de paradisi autem uno fonte quatuor ingentia flumina divisisse; ut et terra caetera creaturarum suarum plena generibus, congruos numeros suorum temporum agentibus, fontes etiam suos haberet ac fluvius; et paradisus loco electiore plantatus, quatuor illa flumina ex capite sui fontis emitte ret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante, prius totam irrigasse terram, atque ad parienda per temporum numeros genera, quae in ea sine intervallis temporum creaverat, fecundasse; ac postea repressisse in eo loco aquarum eruptionem vastissimam, ut de diversis per omnem terram capitibus fluminum ac fontium jam manarent; ac deinde in regione illius fontis, non jam universam terram rigantis, sed memorabiles solos illostinua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu
Abbreviated transcription (Latin):
ab humano uelcerte ab inguomeo remotissimũ curnas cat᷑
infans uel continuo uelcitomoriturus: sed hocita occultũ est
ut neutros ad iuua: dequorũ nunc sententiis disceptamus:
Illaenim &plosa opinione quaputantur animae pante acts
uitȩ meritis incorpore olarudi uteacitius solui mqaus se us¬
edea tur quae non multa peccauerr t. Pecontrodieamus
a postolo nibil non clũ natos boni uelmali egissetescanti
Nec illi quianimae tnrduet̃ adfirmant pos sunt ꝓse ostender
curaliorummors ac caclenrtur r&ardatur aliorum: pec
quieas dariuolunt nouas singulis singulas: occultaergo ista
cuisaest : & utrisq parit᷑ quantũ existimo piec suffiu gatur
pec aduensatur: proinde quiden infantiũ mortibus urgebantur.
omnib sit neces sariũ baptisini facru m̃tũ quorũ animę
non &x illa ducte sunt cuius in oboedientia pecatores constituti
sunt multicumr espendent. quisẽ

Expanded text:
ab humano uel certe ab ingenio meo remotissimum, cur nascatur ab humano uel certe ab ingenio meo remotissimum, cur nascatur infans uel continuo uel cito moriturus; sed hoc ita occultum est, ut neutros adiuuet, de quorum nunc sententiis disceptamus. illa enim explosa opinione, qua putantur animae pro ante actae uitae meritis in corpora detrudi, ut ea citius solui meruisse uideatur, quae non multa peccauerat, ne contradicamus apostolo nihil nondum natos boni uel mali egisse testanti, nec illi, qui animae traducem adfirmant, possunt pro se ostendere, cur aliorum mors acceleretur, retardetur aliorum, nec qui eas dari nouas uolunt singulis singulas. occulta ergo ista causa est et utrisque pariter, quantum existimo, nec suffragatur nec aduersatur. Proinde qui de infantium mortibus urgebantur, omnibus sit necessarium baptismi sacramentum, quorum animae non ex illa ductae sunt, cuius inoboedientia peccatores constituti sunt multi, cum respondent pe
Abbreviated transcription (Latin):
pecciti sideilla prima anima peccatrice noncreata est: pullo
modo imutari potest: Neq enim ullopeccato sechiaturu quasse
fucta est &dõante c arnidata est cur alienabitur ab adernauita
sib aptix ando infanti nemosubuenerit: a foħte nihiloberit: Quid
ergo prodestei cui subuenitur sinibil obest cumon subuenitur :
hicꝓ c̃ausa quidr esponderepossipt quis ecundum scripturas sc̃as
uel qd aput eos inueniatur. uel qd eis non aduersceur conantur
asserere animas nouas ponde parentib: tractas corporibus day
pondum ieaudisse ueluspiã legis se fateor: ponideo sane absentu
negotium deserendum est. si quielmib qđ adiuuari uideatur oe¬
currqut: possunt eñ ad hac diccre elm̃prȩscium quomoloqiuȩ¬
ꝙ anima uictura ess& sidiutius incarne uiuerete ꝓcuriure laua¬
erisaliitaris ministrationẽ cuius futurũ fuisse p̃uid& pidatẽ¬
cumad annos sidei capaces uenir&: sinune cum oportara ꝓrt̃
aliquã occultã causãmort̾e preuenire: occultũitaq est ateu

Expanded text:
peccati, si de illa prima anima peccatrice non creata est, nullo modo inputari potest - neque enim ullo peccato, sed natura, qua sic facta est, et deo dante carni data est — cur alienabitur ab aeterna uita, si baptizando infanti nemo subuenerit? an forte nihil oberit? quid ergo prodest ei, cui subuenitur, si nihil obest, cui non subuenitur? Hic pro sua causa quid respondere possint, qui secundum scripturas sanctas, uel quod apud eas inueniatur uel quod eis non aduersetur, conantur adserere animas nouas non de parentibus tractas corporibus dari, nondum me audisse uel uspiam legisse fateor. non ideo sane absentium negotium deserendum est, si quid mihi, quo adiuuari uideatur, occurrerit. possunt enim adhuc dicere deum praescium, quomodo quaeque anima uictura esset, si diutius in corpore uiueret, ei procurare lauacri salutaris ministrationem, cuius futuram fuisse praeuides ueniret, si nunc eum oporteret propter aliquam occultam causam morte praeueniri. occultum itaque est atque
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus iusionibus suis duossedicebat uidestunũ ꝓuectiores a&atis alte¬
rum puerum: aquibus ei ueldicebantur uel demonstr abantur: quaear
disse & ui dissenarrabat : Vidit quoque quod am diepiorum psallentium
lacantium in luce mirabilȩ. &impiorũ intenebras diuersas &a tro¬
cissimas poenas illis ducentibus & ostendentibus & felicitates aliorum
aliorũ que infelicitatis meritũ insinuantibus: Hoc aũt uidit diedominiẽ
paschae cũpestotã qua dragessimã nihil doluiss& : cuiuix inter uallo
tridui antea parcelatur : Viderat aũt in ipso ingressu quad ragessimȩ
illos promit tentessibi: quodperqua draginta dies nullum sensurus ess&
dolorłim: postea ipsi eided erunt quasi medicinale consilium. utes p̃putii
longitudo precider&ur : quo facto diu non doluit : cum uero iterũ
similiterdoler& & similla uidere coepiss&: accepit abeis rursus con¬
silium ut inmare pube tenus intrarẽ : ac post aliquantam moram
indediscer& promit tentibus sane quodiam deinceps uehementer

Expanded text:
omnibus uisionibus suis duos se dicebat uidere, unum prouectioris aetatis, alterum puerum, a quibus ei uel dicebantur uel demonstrabantur, quae se audisse et uidisse narrabat. Uidit quodam die piorum psallentium laetitiam in luce mirabili et inpiorum in tenebris diuersas et atrocissimas poenas illis ducentibus et ostendentibus et felicitatis aliorum aliorumque infelicitatis meritum insinuantibus. hoc autem uidit die dominico paschae, cum per totam quadragesimam nihil doluisset, cui uix interuallo tridui antea parcebatur. uiderat autem in ipso ingressu quadragesimae illos promittentes sibi, quod per quadraginta dies nullum sensurus esset dolorem; postea ipsi ei dederunt tamquam medicinale consilium, ut ei praeputii longitudo praecideretur, quo facto diu non doluit. cum uero iterum similiter doleret et similia uidere coepisset, accepit ab eis rursus consilium, ut in mare pube tenus intraret et post aliquantam moram inde discederet, promittentibus sane, quod iam deinceps uehemente
Abbreviated transcription (Latin):
condita saecula quatranscurrunt: hosenim numeras tempora ꝑagunt:
quoscum crearentur nontemporaliter acceperunt: Alioquinsirerũ natu¬
rales motiones dierũque istorũ quos nouimus usitata spatia cum ha& pri¬
mnitus uerbo di facta sunt cogitemusnon unodie opuserat sed pluribus ut
taquae radicib pobulant terrãq uestiunt subter prumitus germinarent:
Deinde numero certodierum. ꝓrosuo quõ quȩ genere inauraserũpperent.
&liam sihucusque fier& quod decreata natura eorũ die uno idest tertio
factũ scriptura narrauit: De in de quod dieb opuserat ut auesuo larent.
si asus primordiis ex istentis ad plumas & ad perinas ꝑronaturae suae
niate ros ꝑuenerunt: anforte ouatant ũcreataerant cã quinto hedie¬
tũest quodeiecerent aquae omne uolatile pennatũ sdcundũ suũ genus
Ac̃ si propterea recte hoc dicipotuit quia inillo umore ouorũ iamerantom¬

Expanded text:
condita sunt saecula, qua transcurrunt. Hos enim numeros tempora peragunt, condita sunt saecula, qua transcurrunt. Hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur, non temporaliter acceperunt. Alioquin si rerum naturales motiones, dierumque istorum, quos novimus, usitata spatia, cum haec primitus Verbo Dei facta sunt, cogitemus; non uno die opus erat, sed pluribus, ut ea quae radicibus pullulant, terramque vestiunt, subter primitus germinarent; deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant om
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ firmamentũ uel a quarũ congregatiospeciesq: nudata terrarum.
uel ut fruticũ & arborũ germinatiolumgnariũ & siderũ conforma¬
tio a quatilia ter restria qu eanimantia simul omnia facta sunt.
Ac non potius ꝑ interuallatemporũ secundũ p̃finitas dies anforte non
sicute a secundũ motus eorũ natura les nunc experimur: ita &iã cũpri¬
mitus instituta sunt cogitare debemus: Sed socundũ mirabilẽ atque
Ineffabilẽ uirtutẽ sapientiadi quae ctting it afineusq infinẽ for¬
titer & disponit omnia suauiter: Neque enim & ipsa gradib attingit
auttã quã gressib ꝑuenit: qua propt̃ quã faciliseiefficacissimus motus
nunctem poralib: interuallis eamoueri ad ꝑagenda quaesuociuque gene¬
ri cõnp&unt. Exillis inset issationib: ueniat quas tõ quã seninalit̃
spar sitds̃ huctuconden dicũ dyxit & facta sunt mandauit &creata sunt:
uonitaq tarde institutũest: ut essent tarda quae tarda sunt neceamora st̃¬

Expanded text:
ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debemus, sed secundum mirabilem atque ineffabilem uirtutem sapientiae dei, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? neque enim et ipsa gradibus adtingit aut tamquam gressibus peruenit. quapropter quam facilis ei efficacissimus motus temporalibus intervallis ea moveri ad peragenda quae suo cuique generi competunt, ex illis insitis rationibus veniat, quas tanquam seminaliter sparsit Deus in ictu condendi, cum dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda quae tarda sunt; nec ea mora
Abbreviated transcription (Latin):
ȩquareuolunt generab on orũ numerũ minuunt : & i n moderate au¬
gendũ unum genus alterũ tollunt : Quiautem hos audir& sidicerent
qͥm̃ excellentior sensus est uidendiquã audiendi Iñ. oculi essent& au

Expanded text:
aequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inmoderate auaequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inmoderate augendo unum genus, alterum tollunt. quis autem hos audiret, si dicerent: quoniam excellentior sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent
Abbreviated transcription (Latin):
autem sbi partos iniquitatis li erurt laudabil ẽq naturã culpabiliũ
la. tatid prauerunt : ponqna prescrui suit ideocrearimia imodo¬
buertt : & tat enim sapsilo cũ suũ quẽ iareb: inͣpleant prouili¬
tat: scõrũ: omd̃ necuisttia uius quã reculicimits egȩ equanta
minus iniquitateꝑuersi quis autẽ sabria consideratione dicatmelius noncit¬
ar& quem prȩsciebat ex alterius iniquitate posse corrigi. quãcr eauit
&iã quam prȩsciebat prosua iniquitate deberedamnare: Hoc est
enim dicere melius non ess& qui alterius malobene utendo misericor
coronar&ur : quã ess& &iãmales qui prosuomerito iustepune¬
retur : Cumenĩ ratio crta de monstrat duoquȩdã non ȩqualia bona.
sed superius alterum inferius non intellegunt tardicorde cumdi¬
cunt utrũq taleesse nihils ealiud dicere quã solũ illuꝰesse ac siccum

Expanded text:
autem sibi partes iniquitatis elegeruntautem sibi partes iniquitatis elegeruntluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt, ideo creari minime debuerunt. habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus inpleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget. quanto minus iniquitate peruersi! Quis autem sobria consideratione dicat: melius non creet, quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam, quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? hoc est enim dicere: melius non esset, qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardicordes, cum dicunt: utrumque tale esset", nihil se aliud dicere quam: „solum illud esset". ac sic cum
Abbreviated transcription (Latin):
antur: Talẽ inquiunt facer& hominẽ quinol& omnino peccore:
Eccenos concedimus meliorẽ essenaturã quȩ omnin o
peccarenol& concedat & ipsȩ noneẽ malũ naturã quae sic facta est
ut poss& non peccare sindl&: et iustã eẽ sententiã quaponita est quae
uoluntate non necessitate peccauit: Sicet ergoratio uer doc& meli¬
oeͤ ise creaturã quam prorsus i hilde ec̃tati in licitũ ito ratio uera nihil¬
homiinusdoc& &uã illã bonã esse uudiab& inpotestate inlicitam deleta¬
tonẽ siextett: in ta cohibere ut non solũ deceteris licttis recte isa dis
uerũ eiũ deipsius prauȩ delectationis cohibitione lxixur: Cũ e go hȩc
naturabonasit illa melior curillã folã & non uerãq: pocius facer & dr̃
ac ꝑhoc qui parati erant deila soladm̃ laudare uberiu ut rideboent lau¬
dare deutra: Illa quipƿe est in scĩsangeus hec in scĩs hominibus: ro

Expanded text:
antur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. antur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam esse sententiam, qua punita est, quae uoluntate. non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilominustionem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui
Abbreviated transcription (Latin):
an quia probatur & exercitur uirtus & est gloriosior palma non consen¬
sis setẽptatũ quã nom potuisse temptarii Cũ &iãipse qui deserto creatore¬
eunt post temptator ẽ magis magisq tẽptant eos qui in uerbo dĩ ꝑmane¬
prȩbeant que illis contracupiditatẽ diuitationes exemplũ & incutiant
contrasuꝑbiã timorẽ pium : Vndedicit a postolus intendens teipsũ
neuu tempteris : Mirũ est enĩ quantũ ista humilitas qua subdemur crea¬
torine tãquã eius adiutorio non egentes denostris uirib: prȩsumamus.
ꝑscripturas omnes diuinas cura continua conmendatur : Cum ergo&ia
ꝑiniustos iusti  ꝑ impios pi prositiant : frustradicitur non crear&
dr̃ quos presbat malos futuros : Cur enĩ noncrear& quos prȩscie¬
bat bonis profuturcis ut &utiles eorũ bonis uoluntatib exercen¬
dis arimonendis quenascantur & iuste prosuamala uoluntate põni¬

Expanded text:
an quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non consenan quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non consensisse temtatum quam non potuisse temtari? cum etiam ipsi, qui deserto creatoreeunt post temtatorem, magis magisque temtent eos, qui in uerbo dei permapraebeantque illis contra cupiditatem deuitationis exemplum et incutiant contra superbiam timorem. pium. unde dicit apostolus: intendens te ipsum. ne et tu temteris. mirum est enim, quantum ista humilitas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus. per scripturas omnes diuinas cura continua commendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per inpios pii proficiant, frustra dicitur: non crearet deus, quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet, quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puni
Abbreviated transcription (Latin):
gaudent in mortiseris uoluptatib: esse sinedolorũ timore nom possunt:
Et qui omnino malũ desertionissuȩ maiore suꝑbiae stupore non sentiunt alus
qui hȩc discere nouerunt miseriores prorsus apparent : ut sinoluerint
recipere medicinã tali ad iuitande ualeant ad exemplũ quo possi nttali¬
ad untari : Sicutenim apostolus ia cobusdicit : unusquisq: temptatur
a concupiscentiasua abstractus & in lectus : Deinde concupiscentia cũ co¬
cepst̃ parit peccatũ : peccatũ autẽ cũ consũmatũ suerit generat mortẽ:
Vnde sanato suꝑbiae tumore resurg&ur : siuo luntas quȩ ante: ex pe¬
rimentũ defuit ut ꝑmaner&ur cũ dõ saltẽ post experimentũ ad sit
ut redeatur addm̃: Si cautẽ quidã mouentur dehac primi hominis tẽp¬
tatione quod eã sieri ꝑmisit ds̃ quasi nunon onuedeant uniuersũ genus
humanũ diabali insidis sine cessatione temptari : Cur& hoc ꝑ mittitdr̃

Expanded text:
gaudent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt gaudent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt, miseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talideuitari. sicut enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus et inlectus. deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgitur, si uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit, ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus?