comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
existimant uidet᷑ eẽ. contrariũ. & tam̃ in libris uet̾is testam̃ti
cautat᷑. Item rex ille qui cũ filio suo nuptias faceret. inuenit
inter discumbentes hominẽ non habentẽ uestem nuptialẽ
⁊ eũ pͥmo amici nomine appellans manib & pedib tolliga¬
tis mitti uissit intenebras ext̾iores: moleste intelligentib ñ
uidetur bonus. Et si ipsum quisqͣm capłm euangełii ꝓpone¬
ret. & sic̃ facit adimantꝰ deuet̾i testamento. ita euangeliũ
calumpniose. accus aret. laudans potis uet̾is testam̃ti li¬
intantũ supplitiũ ꝓpter uestẽ mittit᷑. & hoc fraudulenta
ꝑuersitate assidue faceret. ut omnia loca lenitatis de ueteri
testam̃tto colligeret. & loca seueritatis de uouo. ⁊ hec sibi ad¬
uersa ẽẽ. contenderet. laudans uetus & reprehendens nouũ.
similiter inuemret imꝑitos. & diuinarũ scripturarũ misera¬

Expanded text:
existimant. uidetur esse contrarium et tamen in libris ueteris testamenti existimant. uidetur esse contrarium et tamen in libris ueteris testamenti cantatur. item rex ille. qui cum filio suo nuptias faceret, inuenit inter discumbentes hominem non habentem uestem nuptialem et eum primo amici nomine appellans manibus et pedibus conligatis mitti iussit in tenebras exteriores. moleste intellegentibus non uidetur bonus. et si ipsum quisquam capitulum euangelii proponeret. et sicut facit Adimantus de uetere testamento, ita euangelium calumniose accusaret laudans potius ueteris testamenti liin tantum subplicium propter - uestem mittitur, et hoc fraudulenta peruersitate adsidue faceret. ut omnia loca lenitatis de uetere testamento colligeret et loca seueritatis de nouo, et haec sibi aduersa esse contenderet, laudans uetus et reprsimiliter inveniret imperitos et divinarum Scripturarum misera
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾es utiq scripturas exposuit post resurrectionẽ discipulis.
incipiens a moyse & ꝓpħis omnib quando ipsi discipłi ignẽ
se accepisse confessi sunt dicentes. Nonne cor nr̃m ardens
erat inuia. cũ aꝑiret nob̾ scripturas: Ipse ẽ. ignis edax. on¬
sumit enĩ uet̾em uitã diuinus amor. ⁊ innouat hominẽ.
ut eo qd̵ d̾s ignis est edax. faciat ut eũ nos amemꝰ. ex eo
autẽ qd̵ d̾s ⁊ elans ẽ. ipse nos amec. Nolite gͦ timere ignẽ
qd̃ ds est. s tuuete ignem quẽ parauit hereticis ds. Qd̾ emĩ
adimantus elegit de euangelio locum quẽ huic legis capło
tanqͣm contrariũ apud imꝑitos obiceret ubi ait dns. nemo
bonus nisi unus d̾s: quotiens inuenit᷑ bonitas dei in uec̾i
testamento. quis niunerare sufficiat: Unũ tam̃ ponã. qd̾
cotidie in eccł̃ia cantatat᷑. Conficemim dño q̃m bonus. qm̃
in scłm misciłia eiꝰ. Certe & hoc relanti deo. sit manichei

Expanded text:
ueteres utique scripturas exposuit post resurrectionem discipulis ueteres utique scripturas exposuit post resurrectionem discipulis incipiens a Moyse et prophetis omnibus, quando ipsi discipuli ignem se accepisse confessi sunt dicentes: nonne cor nostrum erat ardens in uia. cum aperiret nobis scripturas? ipse est ignis edax: consumit enim ueterem uitam diuinus amor et innouat hominem, ut ex eo, quod deus ignis est edax. faciat, ut eum nos amemus, ex eo autem, quod zelans est. ipse nos amet. nolite ergo timere ignem, quod est deus, sed timete ignem, quem parauit haereticis deus. Quod enim Adimantus elegit de euangelio locum. quem huic legis capitulo tamquam contrarium apud inperitos obicerct, ubi ait dominus: nemo bonus, nisi unus deus, quotiens inuenitur bonitas dei in uetere testamento. quis numerare sufficiat? unum tamen ponam. quod cotidie in ecclesiis cantatur: confitemini domino.isericordia eius. certe et hoc zelanti deo, sicut Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
galem: Quo gͥ uerbo insi zelo melius possit insinuari. qd̵
uocam᷑ ad comugiũ dei. & ñ uult nos turpi amore corrũpi.
& punit impudiciciã nr̃am. & diligit castitatem: Non enĩ
frustra etiam uulgo dici solet. qui ñ telat ñ amat. Ad hoc
eñ ꝑtinet qd dictũ est ignis edax. De quo disputare non
debeo. s potiꝰ ipsos int̾rogare quẽ ignẽ dixerit dñs se ue¬
nisse mittere in hunc mundũ. Hoc enĩ dictum ẽ. in euange¬
lio. qd illi accusare non possunt. ñ ut xp̃m honorent. sut de¬
cipiant xp̾ĩanos. Qd̃ cum eis cõmemoratum fuerit quẽ ad¬
modũ dñs dixerit. ignẽ ueni mitere int̾ram: miseri dic̃t.
S illud aliud ẽ. Quib respondemꝰ ⁊ hoc aliud ẽ. Noli ti¬
mere. Nam ipse xp̃s loquit᷑ etiam inuet̾i testamento cũ dicit.
ego sum ignis edax. qui loquit᷑ in euangłio qd̵ ignẽ uen̾it
in hunc mundũ mittere. id ÷ uerbũ dei qd est ipse. Nam

Expanded text:
galem ? quo igitur uerbo nisi zelo dei melius posset insinuari. quod galem ? quo igitur uerbo nisi zelo dei melius posset insinuari. quod uocamur ad coniugium dei et non uult nos turpi amore corrumpi et punit inpudicitiam nostram et diligit castitatem iJ non enim frustra etiam uulgo dici solet: qui non zelat. non amat. Ad hoc pertinet etiam quod dictum est: ignis edax: de quo disputare non debeo, sed ipsos potius interrogare.  quem ignem dixerit dominus se uenisse mittere in hunc mundum. hoc enim dictum est in euangelio, quod illi accusare non possunt, non ut Christum honorent, sed ut decipiant christianos. quod cum eis commemoratum fuerit, quemadmodum dominus dixerit: ignem ueni mittere in hunc mundum. miseri dicunt: sed illud aliud est. quibus respondemus: et hoc aliud est: noli metuere. nam ipse Christus loquitur etiam in uetere testamento. cum dicit: ego sum ignis edax. qui loquitur in euangelio. quod ignem uenerit in hunc mundum mittere. id est uerbum dei, quod est ipse. nam
Abbreviated transcription (Latin):
moueri potest. Nam qͥ descendit. locũ suꝑiorem deserere. &
inferiorem petere uidet᷑. Dei autẽ sapientia cũ tota ubiq
presto sit nullo pacto migrare de loco in locũ potẽ: dequa
ioh̃s in euangłio dicit. tanqͣm dñici pectoris particeps. Ait
enĩ. In hoc mundo erat. & mundus ꝑ ipsum factꝰ ẽ.⁊ mun¬
dus eũ non cognouit. Et tam̃ eciam ipse adiungit ⁊ dicit.
In sua propͥa uenit. & sui eũ non recepert̃. Quomͦ hu erat
⁊ quomͦ uenit. nisi quia illa sullimitas in effabilis. ut homi¬
nib congruat humanis sonis significanda ẽ. ut autẽ deos
honines faciat. diuino ẽ. intelligenda silentio: Potẽ gͦ
reddi ratio quare ita dictũ sit. non tam̃ potest aliqͥd de deo
digne dici. qd ideo iam indignũ ẽ. quiã potuit dici. Lolle
de zelo errorem & dolorem. quid remanebit aliud nisi uo¬
luntas custodiens castitatẽ. & corruptionẽ iuindicans coniu¬

Expanded text:
moueri potest. nam qui descendit, locum superiorem deserere et moueri potest. nam qui descendit, locum superiorem deserere et inferiorem petere uidetur. dei autem sapientia cum tota ubique praesto sit, nullo pacto migrare de loco in locum potest. de qua Iohannes in euangelio melius ait tamquam dominici pectoris particeps. ait enim: in hoc mundo erat et mundus per ipsum factus est et mundus eum non cognouit; et tamen etiam ipse adiungit et dicit: in sua propria uenit et sui eum non receperunt. quomodo hic erat et quomodo uenit, nisi quia illa sublimitas ineffabilis ut hominibus congruat, humanis sonis significanda est? ut autem deos homines faciat. diuino est intellegenda silentio. potest ergo reddi ratio, quare ita dictum sit; non tamen potest aliquid de deo digne dici, quod ideo iam indignum est, quia potuit dici. tolle de zelo errorem et dolorem, quid remanebit aliud nisi uoluntas castitatem custodiens et corruptionem uindicans coniu
Abbreviated transcription (Latin):
faciens. uitam et̾nam possidebo: Cui respondit iħs. Qiud
me int̾rogas de bono: Nemo bonꝰ nisi unus ds. Ut exh
uidelicet contraria ista eẽ. arbitrem᷑: quia in lege dr. d̾s̃ ig¬
nis edax. ⁊ d̾̃s zelans. in euangłio autẽ nemo bonꝰ nisi unꝰ
d̾s. Et de zelo quidẽ iam responsũ est ñ sic ista ũba inscͥp¬
turis posita. ut aliquã dei ꝑturbationẽ cruciatũ ue signi¬
ficent : s quia nicħ digirũ de deo dici potẽ. ꝓpterea usq
ad ista ꝑuentũ ẽ. que cũ homines indigna eẽ. putauerĩt.
cogant᷑ discere etiam illa que conuenienter de in effabili
diuma excellentia se dicere existimant. in digna ẽẽ. maies¬
tate dei: cuiꝰ sapientia cũ descensura ẽet. usq ad corpꝰ hu¬
manũ. prius usq ad humana uerba descendit. Ecce dixi
descendit. qd uerbũ si discitt̾e cepero. ꝓprie me dixisse ñ
uideo. Non enĩ potest descend̾e. nisi qd etiam de loco in locũ

Expanded text:
faciens vitam aeternam possidebo? Cui respondit Jesus: Quid faciens vitam aeternam possidebo? Cui respondit Jesus: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus . Ut ex hoc videlicet contraria ista esse arbitremur, quia in Lege dicitur, Deus ignis edax, et, Deus zelans; in Evangelio autem, Nemo bonus, nisi unus Deus. 2. Et de zelo quidem jam responsum est, non sic esse ista verba in Scripturis posita, ut aliquam Dei perturbationem cruciatumve significent: sed quia nihil dignum de Deo dici potest, propterea usque ad ista perventum est, quae cum homines indigna esse putaverint, cogantur discere, etiam illa quae convenienter de ineffabili divina excellentia se dicere existimant, indigna esse majestate Dei; cujus sapientia cum descensura esset usque ad corpus humanum, prius usque ad humana verba descendit. Ecce dixi, descendit: quod verbum si discutere coepero, proprie me dixisse uideo: non enim potest descendere, nisi quod etiam de loco in locum
Abbreviated transcription (Latin):
luuscamini testamentũ dei ur̃i. qd̃ conscripsit. ⁊ fa¬
ciatis uobis effigies. & imagiies. Addit etiam dicens. Dr̃ ur̃
inis ẽ. edax. & ds ⁊elaus. Hec uerba de scripturis hoc mͦ
ille ad unantꝰ ꝓosuit. Euis enĩ calumpnias refutandas refel¬
lendasq suscepimꝰ. S & iam suꝑus de zelo dei cũ calump¬
naret᷑. puto satis eẽ. responsum. Mennuerimꝰ tam ñ solum
ibi s eciam hic sic eũ de zelo dei tͥminatũ scripturas. ut
ad uing̾et etiam qd̃ de simulacris ñ tolendis in illis libris
pretipit᷑ a dño deo nr̃o quasi ñ ob aluid reprehendat ⁊elũ
dei. nisi qd̃ ill. ꝯ ipso zelo a cultu simulacroꝵ ꝓ hibem᷑. Uubt
g uideri fauere se simulatris. qdđ̵ ꝓpterea fãtiunt. ut mi¬
serrime & uesane sue seste etiam paganoꝵ concilient beni¬
uolentiam. Hiuc autẽ legis capitło issud euangelitũ opponit
ubi quida accessit ad dñm & ait illi. Magister bone. quid

Expanded text:
liviscamini testamentum Dei vestri quod conscripsit, et faliviscamini testamentum Dei vestri quod conscripsit, et faciatis vobis effigies et imagines: addit etiam dicens, Deus vester ignis est edax, et Deus zelans . Haec verba de Scripturis hoc modo ille Adimantus proposuit. Ejus enim calumnias refutandas refellendasque suscepimus. Sed et jam superius de zelo Dei cum calumniaretur, puto satis esse responsum. Meminerimus tamen non solum ibi, sed etiam hic, sic eum de zelo Dei criminatum Scripturas, ut adjungeret etiam quod de simulacris non colendis in illis libris praecipitur a Domino Deo nostro; quasi non ob aliud reprehendat zelum Dei, nisi quod illo ipso zelo a cultu simulacrorum prohibemur: vult ergo videri favere se simulacris. Quod propterea faciunt, ut miserrimae et vesanae suae sectae etiam Paganorum concilient benevolentiam. Huic autem Legis capitulo illud evangelicum opponit, ubi quidam accessit ad Dominum, et ait illi: Magister bone, quid
Abbreviated transcription (Latin):
fundendũ ẽẽ. sanguinẽ. nec in escam assum̃dũ. quia sangͥs
est anima : ẽẽ. positũ dicimꝰ sit̃ alia multa & pene omĩa
scripturarũ illarũ satram̃ta signis & figuris plena sunt
apłs. Bibebant enĩ de spuali sequente petra. petra au¬
tem erat xp̃t. Notum ẽ. autẽ filios isrł petra ꝑtussa bi¬
bisse aquam in heremo. de quib loquebat᷑ apłs cum
hec diceret. Nec tam̃ ait petra significabat xp̃m. s ait
petra erat xp̃s. Que rursus ne carnalit̾ acciperet᷑. sp̃ua¬
lem illam uocat. id ẽ. eam spu̾alit̾ intelligi docet. Longũ:
& nunt ñ necessariũ sacram̃ta eiusdẽ legis exponere. nͥ
cũ breuit̾ possint. Sufficit autẽ ut noũint illi qui de
his calumpnant᷑ non ea nos ita intelligere ut illas solent
irridere. s quẽadmodum apłi omnia intelligentes pau¬
ca exposuerunt. ut ad easdem regulas cet̾a posteris intel¬
ligenda relinquerent.

Expanded text:
fundendum esse sanguinem, nec in escam assumendum, quia sanguis fundendum esse sanguinem, nec in escam assumendum, quia sanguis est anima, esse positum dicimus sicut alia multa; et pene omnia Scripturarum illarum sacramenta signis et figuris plena sunt cut dicit Apostolus: Bibebant enim de spirituali sequente petra, petra autem erat Christus . Notum est autem filios Israel petra percussa bibisse aquam in eremo , de quibus loquebatur Apostolus, cum haec diceret; nec tamen ait, Petra significabat Christum; sed ait, Petra erat Christus. Quae rursus ne carnaliter acciperetur, spiritualem illam vocat; id est, eam spiritualiter intelligi docet. Longum est, et nunc non necessarium, sacramenta ejusdem Legis exponere, nisi cum breviter possint. Sufficit autem ut noverint illi qui de his calumniantur, non ea nos ita intelligere, ut illa solent irridere; sed quemadmodum Apostoli omnia intelligentes pauca exposuerunt, ut ad easdem regulas caetera posteris intelligenda relinquerent.
Abbreviated transcription (Latin):
In achomo. in istu oculi. in nouissima tuba. Canet enĩ tuba
& mortui resurgent in corrupti. ⁊ nos immutabim᷑. Demde
contexit & dit̾. eciam illud qd̵ paulo ante cõmemoraui: ut
ostendat qualis futura sit ipsa immutatio. Statim quippe
dicit. Oportet enĩ corruptibile hoc in duere i corruptionẽ.
& mortale hoc induere in mortalitatem. Hinc ergo appa¬
ret quia caro & sanguis regnũ dei ñ possidebit: quia cum
induerit in corruptionem & in mortalitatẽ. iam ñ caro &
sanguis erit: s in corpꝰ celeste mutabit᷑. Quod quidẽ ex
occasione tractauimꝰ. quia huic quoq sententie multũ in¬
sidiari solent negantes corporũ resurrectionẽ. Iam ista qͦs¬
tio ñ de corpore. s de anima ꝓposita ẽ. qͣm putant sic acti¬
pi in lege ut sanguis ẽẽ. ex iffimet᷑. qd nos nullo mͦ sit in¬
telligimꝰ. S quamius de peccoꝵ animis ñ curemꝰ. cũ quib
ñ habemꝰ rationis aliquã societatẽ : tam̃ illud quod lex dix̃

Expanded text:
ictu oculi, in novissima tuba. Canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur. Deinde contexit, et dicit etiam illud quod paulo ante commemoravi, ut ostendat qualis futura sit ipsa immutatio. Statim quippe dicit: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem . Hinc ergo apparet quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, quia cum induerit incorruptionem et immortalitatem, jam non caro et sanguis erit, sed in corpus coeleste mutabitur. Quod quidem ex occasione tractavimus, quia huic quoque sententiae multum insidiari solent, negantes corporum resurrectionem. Nam ista quaestio non de corpore, sed de anima proposita est, quam putant sic accipi in Lege, ut sanguis esse existimetur: quod nos nullo modo sic intelligimus. Sed quamvis de pecorum animis non curemus, cum quibus non habemus rationis aliquam societatem: tamen illud quod Lex dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
lio dicunt esse contrariũ. qd ait dñs. Non iurabis. ueq ꝑ
celum quiꝰ sedes dei ẽ. neq ꝑt̾ram. quia scabellũ pedũ eus¬
ẽ. Disputant enĩ & magnũ aliquid sibi uident᷑ dicere cum
dicuite. Quomͦ ille ds cuiꝰ celũ sedes & t̾ra scabellũ pedũ eus
est urtab̾natulo habitat. qd̵ exauro uł argento. & aere. &
purpura. & piis peccoꝵ pellibq constructũ est: Adhiben¬
tes eciam testem apłm paulũ. quia dicit dm̃ lucẽ habita¬
re in accessibilem. Quib nos parẽ questionẽ referimꝰ.⁊ qd̃
de nouo testam̃to ꝓtulert̃. deuet̾i testam̃to ꝓferimꝰ. Ibi enĩ
iuenit᷑ prius scriptũ. celũ michi sedes ẽ. t̾ra autẽ scabel¬
lum pedũ meoꝵ. Quam domũ edificabitis mͥ. aut quis lo¬
cus requiei mee e Nonne manꝰ mea fecte hec omua: Ecce
habent ubi libri uet̾is testam̃ti p̾dicant dm̃ intemplis non¬

Expanded text:
lio dicunt esse contrlio dicunt esse contrcaelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabellum est pedum eius. disputant enim et magnum aliquid sibi uidentur dicere, cum dicunt: quomodo ille deus, cuius caelum sedes et terra scabellum pedum eius est, in tabernaculo habitat. quod ex auro uel argento et aere et purpura et pilis pecorum pellibusque constructum est? adhibentes etiam testem apostolum Paulum. quia dicit deum lucem habitare inaccessibilem. quibus nos parem quaestionem referimus, et quod de nouo testamento protulerunt, de uetere testamento proferimus. ibi enim inuenitur prius scriptum: caelum mihi sedes est, terra scabellum pedum meorum: quam domum aedificabitis mihi, aut quis locus requiei meae ? nonne manus mea fecit haec omnia? ecce habent, ubi libri ueteris testamenti praedicant deum in templis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ p̃sentes audiert̃. nec ideo tam̃ audisse dicendi st̃. quia
ñ obtemꝑ auert̃ ut cred̾ent. Qua ꝓpter si non ẽ. muandũ
qd̾ uerbũ dei .i. unitꝰ filiꝰ dei. qui de patre. annuntiat cui
apparendo. cũ tam̃ ipse ꝑ se ipsum mundo corde uideat᷑. &
ꝑ illum pater. beati enĩ mundicordes. quia ipsi d̾m uide¬
bunt: non ẽ. mirandũ exutroq testam̃to ista oĩa testimo¬
nia consor ARe.¬
e eo quod scriptũ est qd̃ locutus ẽ. d̾s moysi & dixit
illi. loquere ad filios isrł. Sumite pͥmitias ab omini
homine qd̵ michi destinetis. hoc ẽ. aurũ. argentũ. aeramen¬
tum. purpurã. bissũ. coccũ. pilos capͥnos. pelles rubeas ag¬
noꝵ. ligna integra. oleũ ad illuminationẽ. thinnamata.
lapides preciosos hoc ẽ. berillos. & constituite tab̾naculũ
in quo comꝑari uobis possim. Commouent eciam hinic ma¬
nithei questionẽ. & huic scripturarũ loto illud in euange¬

Expanded text:
rum praesentes audierunt, nec ideo tamen audisse dicendi sunt, quia rum praesentes audierunt, nec ideo tamen audisse dicendi sunt, quia non obtemperaverunt ut crederent. Quapropter si non est mirandum quod Verbum Dei, id est, unicus Filius Dei, qui de Patre annuntiat, cuiur vel sonando, vel apparendo, cum tamen ipse per se ipsum mundo corde videatur, et per illum Pater; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : non est mirandum, ex utroque Testamento ista omnia testimonia consonare.e eo quod scriptum est, quod locutus est Deus Moysi et dixit illi: Loquere ad filios Israel: Sumite primitias ab omni homine, quod mihi destinetis, hoc est, aurum, argentum, aeramentum, purpuram, byssum, coccum, pilos caprinos, pelles rubras agnorum, ligna integra. oleum ad inluminationem. thymiamata. lapides pretiosos, hoc est beryllos, et constituite tabernaculum. in quo commorari uobiscum possim. commouent etiam hinc Manichaei quaestionem et huic scripturarum loco illud in euange
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hac regula etiam apłs ait. An uultis exꝑimentũ acci¬
ꝑe eiꝰ qui in me loquit᷑ xp̃s :Di autẽ hoc mouet qd̵ inuet̾i
testam̃to etiã peccatorib des loquit᷑. uł ade. uł. eue. uł ser
penti. attendant etiã innouo cuiꝰmodi exemplũ ds posuit
de homine stulro & cupido. quomꝰ ei locutus ẽ. dñs cũ ait
Diulte ac nocte auferet᷑ ate anima tua. hec quȩ p̃parasti
libet creaturã dicat᷑. non nͥ ab illo dr qui unus ẽ. uerqr.
Qd autẽ uideis dicit. nec uotẽ enis aliquando audistis.
ideo ditit. quia ñ obtemꝑauert̃ isti dum taxat cũ quib
loquebat᷑. Quib dicit etiã nec faciem eiꝰ uidistis: quia ñ
potest. Qd̾ autẽ dicit. neq uerbũ eius habetis in nob̾ ma
rens. quia in quo manet uerbũ dei. xp̃s in illo manet eͣ
ritate qua fui apud te priꝰquam mundꝰ fieret: sonut uox
de celo & cdarificaui. & clarificabo. Qnam uocẽ multi uideo¬

Expanded text:
ex hac regula etiam apostolus ait: an uultis experimentum acciex hac regula etiam apostolus ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur, Christi? Si autem hoc mouet, quod in uetere testamento etiam pecpenti; attendant etiam in Novo cujusmodi exemplum Dominus posuit de homine stulto et cupido, quomodo ei locutus est Dominus, cum ait: Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; haec quae praeparasti mlibet creaturam dicatur, non nisi ab illo dicitur, qui unus est uerax. quod autem Iudaeis dicit: nec uocem aliquando eius audistis, ideo dicit. quia non obtemperauerunt isti dumtaxat, cum quibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem eius uidistis, quia non potest. quod autem dicit: nnens: quia in quo manet verbum Dei, Christus in illo manet, quem ritate qua fui apud te, priusquam mundus fieret; sonuit vox de coelo, Et clarificavi, et clarificabo . Quam vocem multi Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipse tam̃ scdm diuinitatem suã. & scdm id qd uerbũ ẽ.
patris. coet̾num patri ⁊ in cõmutabile. ꝑ qd̃ facta sunt oĩa.
ñ nisi purgatissimo & simplicissimo corde uideat᷑. Et ideo qͥb¬
dam locis. etiam scriptura ipsa testat᷑ angłm uisũ. ribi dicit
dm uisũ. Sit̃ in illa luctatione. ia cob & angłs dictus ẽ. ille qͥ
apparuit. & cũ apparuit in rubo moysi. & itẽ in heremo cũ
iam eduxiss popłm de t̾ra egipti. quando legẽ. accepit: ds
ei lotutus ẽ. s siue in rubo cũ eũ misit. siue postea cũ ei legẽ
dedit : angłm dicit stephanꝰ in actib apłoꝵ ei apparuisse.
Qd̃ ideo dicimꝰ. nequis arbitret᷑ uerbũ dei ꝑ qd̵ facta st̃ oĩa.
quasi ꝑ loca posse definiri. & alicui uisibilit̾ appar̾e. nisi ꝑ
aliquã uifibilẽ creaturã. Dic̃ eñ uerbũ dei ẽ. in ꝓpħa. ⁊ rec¬
ex ꝑsona in habitantis dei. illud ex ꝑsona seruientis creature.

Expanded text:
cum ipse tamen secundum divinitatem suam, et secundum id quod Verbum est cum ipse tamen secundum divinitatem suam, et secundum id quod Verbum est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta sunt omnia, non nisi purgatissimo et simplicissimo corde uideatur. et ideo quibusdam locis etiam scriptura ipsa testatur angelum uisum, ubi dicit deum uisum. sicut in illa luctatione Iacob et angelus dictus est ille, qui adparuit. et cum adparuit in rubo Moysi et item in heremo, cum iam eduxisset populum de terra Aegypti, quando legem accepit. deus ei locutus est. sed siue in rubo, cum eum misit. siue postea, cum ei legem dedit, angelum dicit Stephanus in actibus apostolorum ei adparuisse. quod ideo dicimus, ne quis arbitretur uerbum dei, per quod facta sunt omnia, quasi per locos posse definiri et alicui uisibiliter adparere nisi per aliquam uisibilem creaturam. sicut enim uerbum dei est in propheta et recsona inhabitantis dei, illud ex persona seruientis creaturae.
Abbreviated transcription (Latin):
Dm̃i nemo uidit umquã. nisi unicus filius qui ÷ insinu pa¬
tris. ille annuntiauit nob̾ de eo. Et iterũ qd̾ dicit uideis.
Nec uocẽ illius aliquando audistis. nec faciem eiꝰ udistis. nec
uerbum eiꝰ habetis in uobis manens. quia ei quẽ ille misit ñ
credidistis. Quib respondemꝰ eo ipso quod in euangłio scriptũ
est. dͥm nemo udit unqͣm nisi unicus filuis qͥ ⁊ in sinu patris.
ipse aimuntiauit nob̾ de eo: totam ipsam solui posse q̃stionẽ.
Quia ipse filiꝰ quod ẽ. uerbũ dei. non solũ noiussimis tempo¬
tib cũ incarne apparere dignatus ẽ. s eciam priꝰ a consticutio
ne mundi. cui uoluit se de patre annuntiauit. siue loqͥndo
siue apparendo. uł ꝑ angelicã aliquã potestatẽ. uł ꝑ quamli¬
bet creaturã. quia ipse ẽ. in omnib ueritas. & omĩa illi con¬
stant. & om̃ia illi ad nutũ seruiunt atq subiecta sunt. ut eciã
ocłis ꝑ uisibilẽ creaturã cui uult. qͣndo dignatur appareat.

Expanded text:
deum nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ille adnuntiauit nobis de eo, et iterum quod dicit Iudaeis: nec uocem illius aliquando audistis nec faciem eius uidistis nec uerbum eius habetis in uobis manens, quia ei, quem ille misit, non credidistis. quibus respondemus eo ipso, quod in euangelio scriptum est: deum nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ipse adnuntiauit nobis de eo totam ipsam solui posse quaestionem, quia ipse filius, quod est uerbum dei. non solum nouissimis temporibus, cum in carne adparerne mundi, cui voluit de Patre annuntiavit, sive loquendo, sive apparendo, vel per angelicam aliquam potestatem, vel per quamlibet creaturam: quia ipse est in omnibus veritas, et omnia illi constant, et omnia illi ad nutum serviunt, atque subjecta sunt; ut etiam oculis per visibilem creaturam cui vult, quando dignatur, appareat:
Abbreviated transcription (Latin):
erit. s sp̃uale corpus : omni mͦ spiritui subditũ dicit. sine ali¬
qua corruptione uł morte. Non enĩ q̃m qd mͦ habemꝰ cor¬
pus animale appellat: ideo putandũ ÷ ñ illud eẽ. corpꝰ sed
animã. Ergo quẽadmodũ corpus aiimale nc̃ dicit᷑. qͥa subdi¬
tum ẽ. animȩ. sp̃uale autẽ non dum dii potest. quia ñ dũ
sp̃ui plenȩ subiectũ ẽ. qͣm dui corrumpi potẽ: sic & tunc
sp̾uale uocabit᷑. cum spũ atq et̾nitati nulla corruptione.
resistere pot̾it. Aut si adhuc parũ uidet᷑ eẽ. monstratũ quod
sententiam istam ꝓpter immutationẽ que futura ẽ. apłs dixe.

Expanded text:
erit: sed spirituale corpus omni modo spiritui subditum dicit, sine alierit: sed spirituale corpus omni modo spiritui subditum dicit, sine aliqua corruptione vel morte. Non enim quia quod modo habemus corpus animale appellat, ideo putandum est non illud esse corpus, sed animam. Ergo quemadmodum corpus animale nunc dicitur, quia subditum est animae; spirituale autem nondum dici potest, quia nondum spiritui plene subjectum est, quamdiu corrumpi potest: sic et tunc spirituale vocabitur, cum spiritui atque aeternitati nulla corruptione resistere poterit. 5. Aut si adhuc parum videtur esse monstratum, quod sententiam istam propter immutationem quae futura est Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯinẽ eiꝰ qui de celo ẽ. Hoc autẽ dico fr̃s. quia caro & sanguis
regnũ dei hereditate. possidere ñ possunt. neq corruptio in cor¬
ruptionẽ. hereditate possidebit. Certe iam clarũ ẽ. quare hoc
apłs dixerit. Quid ergo iste tam turpi fraude ñ cõmemorat
nͥ hoc ultimũ. & tatet illa suꝑiora. quib hoc qd̃ male intp̃¬
tatur. bene possit intelligie Nam qm̃ dĩu nr̃i corpꝰ pꝰ resurrec
tionẽ. sic leuatũ ẽ. in celũ. ut ꝓ ipsa celesti habitatione celestẽ
acceꝑit mutationẽ. & hoc sꝑare in die ultimo uissi sumꝰ. ideo
dixit apłs qualis t̾renus tales ⁊ t̾reni. id est mortales. & qualis
celestis. tales & celestes: id ÷ immortales: ñ solum animis. s et̃
corꝑib. Unde & supra dixerat aliam ẽẽ. celestiũ corpoꝵ glori¬
am. & aliã terrestriũ. Qđ autẽ sp̃uale dixit corpus in resurrece¬
tione futurũ: non ꝓpterea putandũ ẽ. qd̵ non corpꝰ s spiritꝰ

Expanded text:
sanguis regnum dei hereditate possidere non possunt neque corruptio incorruptionem hereditate possidebit. certe iam clarum est, quare hoc apostolus dixerit. quid ergo iste tam turpi fraude non commemorat nisi hoc ultimum et tacet illa superiora, quibus hoc quod male interpretatur, bene possit intellegi? nam quoniam domini nostri cionem sic levatum est in coelum, ut pro ipsa coelesti habitatione coelestem acceperit mutationem, et hoc sperare in die ultimo jussi sumus: ideo dixit Apostolus, Qualis terrenus, tales et terreni, id est, mortales; et qualis coelestis, tales et coelestes, id est, immortales, non solum animis, sed etiam corporibus. Unde et supra dixerat, aliam esse coelestium corporum gloriam, et aliam terrestrium. Quod autem spirituale dixit corpus in resurrectione futurum, non propterea putandum est, quod non corpus, sed spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt : At ille respondens ait. Omnis plantatio quã ñ
plantauit pater m̃s celestis: eraditabit᷑: Sinite illos. ceci
st̃ duces eoꝵ. Cecus autẽ si ceco ducatũ prestet: ambo infoue¬
am cadunt. Cũ gͦ infidelitatem uideoꝵ plantationẽ appel¬
lauet quã non plantauit pater telestis. tam̃ ad huc petrus
s ea q̃ ꝓcedt̃ de eo coinqͥnant: uoluit qͣsi adhibere medicinã sine cau¬
sa in mortifero uulnere. Sic eñi posuit ipsũ euangłicũ destimoniũ.
In euangłio inqͥt dic̃ ad turbas dñs. Audite & intelligite. Nichil ÷ in

Expanded text:
ti sunt? at ille respondens ait? omnis plantatio, quam non ti sunt? at ille respondens ait? omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis, erat duces caecorum. Caecus autem si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Cum ergo infidelitatem Judaeorum plantationem appellaret quam non plantavit Pater coelestis, tamen adhuc Petrusae procedunt de eo. coinquinant? uoluit quasi adhibere medicinam sine causa in mortifero uul-, nere. sic enim posuit ipsum euangelicum testimonium. in euangelio. inquit, dicit ad turbam dominus: audite et intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
inmundos ꝓmittunt carnib uesci. sibi autẽ quasi iã mundis
cũ celeratũ atq nefariũ ẽẽ. arbitrant᷑ : hoc etiã dũm sensis¬
se uideat᷑. qd̾ non paucos sc̃os s turbas ista docuerit. Oho
minẽ pessimũ. securũ de negligentia gen̾̃is humani: ad oc¬
cultandas deceptiones suas. Non enũ credebat aliquẽ existere
qui arriꝑet euangłm & cũ scientia legeret. & inueniret ho¬
murẽ in ipsis paratis quib greges suos dñs pastit. Laqueos in¬
cautis & ninꝰ ꝓuidis abscondentẽ. Nam dehis uerbis cõmoti
discipłi & non credentes ꝓprie. s potiꝰ figurate dñm locutũ
ẽẽ. cũ diceret. ñ coinquinari hominẽ que ꝑ cibos ingrediunt᷑
ineũ. qm̃ udei erant. etiam ipsi discipuli. qui fugiendos qua¬
rumdã carniũ cibos a puericia institutũ acceꝑant. accedentes
ad eũ dixert̃ ei. scis quia pharisei audito uerbo scandalira¬

Expanded text:
inmundos permittunt carnibus uesci. sibi autem quasi iam mundis inmundos permittunt carnibus uesci. sibi autem quasi iam mundis consceleratum et nefarium esse arbitrantur, hoc etiam dominum sensisse uideatminem pessimum, securum de negligentia generis humani ad occultandas deceptiones suas! Non enim credebat aliquem existere, qui arriperet Evangelium, et cum scientia legeret, et inveniret hominem in ipsis pratis, quibus greges suos Dominus pascit, laqueos incautis et minus providis abscondentem. Nam de his verbis commoti discipuli, et non credentes proprie, sed potius figurate Dominum locutum esse. cum diceret non coinquinari hominem iis. quae per cibos ingrediuntur in eum, quoniam Iudaei erant etiam ipsi discipuli, qui fugiendos quarundam carnium cibos a pueritia insitum acceperant, accedentes ad eum dixerunt ei : scis. quia pharisaei audito uerbo scandaliza
Abbreviated transcription (Latin):
contra quẽ dicit granissimũ testimoniũ testis. quẽ contra
aduersariũ ipse ꝓduxit: Ipse enĩ cõmemorauit de euanglio
testimoniũ dũo dicente ñ coinquinari hominẽ his escis que m¬
grediunt᷑ in eũ. & ipse a carnib abstinendũ tanqͣm ab inmun
dis escis mouere & docere ñ cessat : & tam̃ sensit qͣntam plagã
sibi infligeret. & quanto ictu reꝑcussus se ipse sauciaret. Nle
quis enĩ eũ int̾rogaret ⁊ diceret. quomͦ gͦ ꝓhibetis carnib
uesci. si dñs dicit sic̃ tu ipse cõmemoras nicħ est ingrediens in
hominẽ comquinans eũ & cetera. Qd ergo cõmemorauit do¬
minũ hoc adturbam dixisse. nicħ aliud ostendit. nͥ non se ig¬
norantia s malicia fecisse qd̵ fecit: ut postea diceret audi¬
torib suis ad turbã dñm ista locutũ ẽẽ. ñ ad paucos scõs qua¬
les se ipsi iuderi uolunt. Ut q̃m suos auditores tanqͣm adhuc

Expanded text:
contra quem dicit grauissimum testimonium testis. quem contra contra quem dicit grauissimum testimonium testis. quem contra aduersarium ipse produxit? ipse enim commemorauit de euangelio testimonium domino dicente non coinquinari hominem iis escis, quae ingrediuntur in eum ; dis escis monere et docere non cessat. Et tamen sensit quantam plagam sibi infligeret, et quanto ictu repercussus se ipse sauciaret. Ne quis enim eum interrogaret et diceret, Quomodo ergo prohibetis carnibus vesci, si Dominus dicit, sicut tu ipse commemoras, Nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum et cetera. quod ergo commemorauit dominum hoc ad turbam dixisse. nihil aliud ostendit. nisi non se ignorantia. sed malitia fecisse quod fecit, ut postea diceret auditoribus suis ad turbam dominum ista locutum esse, non ad paucos sanctos. quales se ipsi uideri uolunt, ut, quoniam suos auditores tamquam adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
pus ẽ. dm̃ insue unitatis uincłm stabile & sempiternũ
reciꝑe ñ pocest. tanqͣm inmundas escas respuens. & in sua
uiscera ñ conuertens. ut illa omiua. p̃cepta carnali po¬
pulo imposita. futurã disciplinã sp̃ualis popłi ꝓpħarent.
& ideo ñ ea repugnare sententie dñi. qua uerissime dicit.
ñ comquinari homurẽ his que ꝑ eseam ingrediunt᷑ in eũ.
Illa enĩ sententia seruis onera imponit. ista uero liberis ui¬
qum extutit. seruitutis. Et illa tamen sit dicta ẽ. ut seruoꝵ
onera fidem p̾muntient liberoꝵ. Omnia enĩ sic̃ dicit apłs
infigurã contingebant eis. st̃ autẽ ꝓpter nos scripta inqͦs
finis scłoꝵ obuenit. Si gͦ infigurã contingebant que pati
ebant᷑: infigurã accipiebant que mouebant᷑. Cũ ergo ista
respondero. & hoc mͦ ñ ẽẽ. contraria duo ista capitula de
singłis testam̃tis collata monstrauero: quid iste facturus ẽ.

Expanded text:
pus est domini. in suae unitatis uinculum stabile et sempiternum pus est domini. in suae unitatis uinculum stabile et sempiternum recipere non potest tamquam inmundas escas respuens et in sua uiscera non conuertens. ut illa omnia praecepta carnali populo inposita futuram disciplinam spiritalis populi prophetarent. et ideo non repugnare sententiae domini. qua uerissime dicit non coinquinari hominem iis, quae per escam ingrediuntur in eum. illa enim sententia seruis onera inponit: ista iam liberis iugum excutit seruitutis. et illa tamen sic dicta est, ut seruorum onera fidem praenuntient liberorum. omnia enim, sicut dicit apostolus, in figura contingebant eis propter nos, in quos finis sebantur. in figuram accipiebant, quae monebantur. Cum ergo ista respondero et hoc modo non esse contraria duo ista capitula de singulis testamentis conlata monstrauero, quid iste facturus est.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ magno errore in inuudas eẽ. ditunt escas manichei. cũ
hoĩes carne uescunt᷑. Si autẽ in munde sunt tales esce. qͥd
de isto restimonio facient. qd̃ euangłica & diuina auctori¬
tate ꝓlatum ẽ. ubi dñs ddicit ñ coniqͥnari hominẽ. his ꝗ
in gredut᷑ in eũ. s his que ꝓcedunt de illo: An fortẽ
dicturi st̃ sicut solent dicere. cũ scripturarũ eos urget aue¬
toricas. hoc capłm a corruptorib scripturarũ in sertũ eẽ.
euangelio: Cur ergo adimantꝰ hoc capło teste utit᷑. & in¬
de conat᷑ uetus testamentũ obpugnare. unde ipse ꝓster¬
nitur: Cũ enĩ quis piam catholicus xp̃ianis ut̾usq scrip¬
ture uenerator & urcellector. ei respondit hec ũ esse contra¬
ria. qd̾ illa de quorũdam tarnib animaliũ quib non
ẽẽ. uescendũ. populo adhuc carnali p̃ceptum ẽ. Ad signi¬
ficationẽ posita sint humanoꝵ moꝵ. quos eccłia quẽ cor¬

Expanded text:
cum magno errore inmundas esse dicunt escas Manichaei. cum cum magno errore inmundas esse dicunt escas Manichaei. cum homines carne uescuntur. si autem inmundae sunt tales escae, quid de isto testimonio facient. quod euangelica et diuina auctoritate prolatum est, ubi dominus dicit non C'oinquinari hominem iis, quae ingrediuntur in eum. sed iis, quae procedunt de illo ? an forte dicturi sunt. sicut solent dicere. cum scripturarum eos urget auctoritas. hoc capitulum a corruptoribus scripturarum insertum esse euangelio? cur ergo Adimantus hoc capitulo teste utitur et inde conatur uetus testamentum obpugnare. unde ipse prosternitur? cum enim quispiam catholicus christianus utriusque scripturae uenerator et intellector ei responderit haec non esse contraria. quod illa de quorundam carnibus animalium, quibus non esse uescendum populo adhuc carnali praeceptum est, ad significationem posita sint humanorum morum. quos ecclesia, quae cor
Abbreviated transcription (Latin):
credidit opponeñdũ. ubi dñs dicit. Nich est ingrediens ho
imurẽ coiquinaus eũ. s ea que ꝓcedunt ex eo coinqͥnant.
Hoc si imprudens fecit. nichil cecuis. si autẽ sciens. nichil
sceleratiꝰ. Nonne ipse paulo ante posuerat apłi testimoniũ
ditentis. Bonũ est fr̃s non manducare carnẽ neq hib̾e ui¬
nũ. dum cupit de nouo testam̃to uet̾i aduersari ubi dicꝰ¬
tum ẽ. scdm desideriũ amime tue occide.⁊ manduca omnẽ
carnẽ: Quomͦ ergo nc̃ placet ei sententia d̾ni qua dicit ni¬
chil ẽẽ. ingrediens in hominẽ qd comquinet eũ. s ea com¬
quinare que de homine ꝓcedunt: Ubi se iste abscondat
ab hac sententia : Quo fugiet: Dicat mͥ quando in mun¬
diciam carniũ fugiendam.⁊ a cibis sc̃oꝵ separandã ꝑũsa¬
& suꝑstinosa maginatione continentie p̃cipit. Ceite enĩ
si uerum ẽ. non comquiare illa que ingrediunt᷑ in hominẽ:

Expanded text:
credidit opponendum, ubi Dominus dicit: Nihil est ingrediens in credidit opponendum, ubi Dominus dicit: Nihil est ingrediens in hominem, coinquinans eum; sed ea quae procedunt de eo, coinquinant . Hoc si imprudens fecit, nihil caecius: si autem sciens, nihil sceleratius. Nonne ipse paulo ante posuerat Apostoli testimonium dicentis, Bonum est, fratres, non manducare carnem, neque bibere vinum ; dum cupit de Novo Testamento Veteri adversari, ubi dictum est, Secundum desiderium animae tuae occide, et manduca omnem carnem ? Quomodo ergo nunc placet ei sententia Domini, qua dicit, nihil esse ingrediens in hominem quod coinquinet eum, sed ea coinquinare quae de homine procedunt? Ubi se iste abscondat ab hac sententia? Quo fugiet, dicat mihi, quando immunditiam carnium fugiendam et a cibis sanctorum separandacontinentiae praecipit? certe enim si uerum est non coinquinare illa, quae ingrediuntur in hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ designati. Sicuti enĩ bos ille cui tricuranti uecat os alliga¬
ri euangłistã significat sicut apłs aꝑtissime exponit: ita ⁊
illa que ꝓhibita sunt quasdam hominũ in mundicias sig¬
nificant. que insocietatẽ corꝑis xp̃i. id est in eccłiam stabilẽ
& sempiternam ñ recipiunt᷑. Ilam qd̵ ad cibos attinet. om¬
nino nicħ inmundũ ẽẽ. s malũ eẽ. homim qͥ ꝑ offensionẽ
manducat. manifestissime apparet.
e eo qd in leuitico scriptũ ẽ. separate a mundo inmun¬
dũ. & nemo manduret carnẽ cameli. asini ⁊ leporis.
manifestiꝰ plenissuna dolis & fraudib anima huiꝰ hominis
deprehendi potest. qui tanqͣm sibi adu̾sa atq contraria de
utroq testam̃to capitula obiecit. qͣm in hoc loco ubi tom¬
inemorauit in leuitico scriptũ ẽẽ. ut a nõ nullis animaliũ
carnib temꝑet᷑. Namq huic sententie illud ex euangelio

Expanded text:
sunt signati. sicuti enim bos ille, cui trituranti uetat os alligasunt signati. sicuti enim bos ille, cui trituranti uetat os alligari, euangelistam significat, sicut apostolus apertissime exponit, ita et illa, quae prohibita sunt, quasdam hominum inmunditias significant, quae in societatem corporis Christi, id est in ecclesiam stabilem et sempiternam non recipiuntur. nam quod ad cibos adtinet. omnino nihil inmundum esse. sed malum esse homini, qui per offensionem manducat, manifestissime adparet. De eo. quod in leuitico scriptum est: separate a mundo inmundum et nemo manducet carnem cameli, asini et leporis manifestius plenissima dolis et fraudibus anima hujus hominis deprehendi potest, qui tanquam sibi adversa atque contraria de utroque Testamento capitula objecit, quam in hoc loco ubi commemoravit in Levitico scriptum esse, ut a nonnullis animalium carnibus temperetur. Namque huic sententiae illud ex Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
cello uenit manducate. nicħ int̾rogantes ꝓꝓter conscientiam.
Dm̃ est enĩ terra. & plenitudo eiꝰ. Siquis uos uocauerit ex in¬
fidelib. & uolueritis ire: omnia que apponunt᷑ uob̃ mandu¬
tate. nicħ diuiditantes ꝓp conscientiã. Si quis autẽ uob̾ di¬
rerit quia hoc ĩmolaticiũ ẽ. nolite manducare ꝓpter illũ
qui indicauit. & ꝓꝓter conscientiã. Conscientiã dico ñ tuam.
s alt̾ius. Quare enĩ libertas mea iudicet᷑ ab aliena conscien¬
tiae Di ego cum gr̃a participo. ut quid blasphemor ꝓ quo
ego gr̃as ago: Sute igit᷑ manducatis siue bibitis. siue qdc̃q
facitis: omnia in głam dei fatite. Hec attendant manichei.
& uideant qͦmodo dictũ sit in deuteronomio. scd̃m desideriũ
dauime tue occide & manduca omnẽ carnẽ uixta uoluptatẽ.
dis udeis preceptũ est. & in munde st̃ dicte: ad significationẽ
ualet hominũ in mundoꝵ. qui ꝑfiguras inueterib scripturis

Expanded text:
cello uenit, manducate nihil interrogantes propter conscientiam. domini est enim terra et plenitudo eius. si quis uos uocauerit ex infidelibus et uolueritis ire, omnia. quae adponuntur uobis, manducate nihil diiudicantes propter conscientiam. si quis autem uobis dixerit. quiqui indicauit, et propter conscientiam; conscientiam autem dico non tuam, sed alterius. quare enim libertas mea iudicatur ab aliena conscientia? ego cum gratia participo, utquid blasphemor. pro quo ego gratias ago? siue igitur manducatis siue bibitis siue quodcumque facitis, omnia in gloriam dei facite. haec adtendant Manichaei et uideant, quomodo dictum sit in deuteronomio: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, dis ludaeis praeceptum est et inmundae sunt dictae. ad significationem ualet hominum inmundorum, qui per figuras in ueteribus scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
um. qd̵ ꝓpter dͥuriciam eoꝵ. repudiũ dari ꝑmisit. Numqͥd
etiam enuangłiũ euuangłio dicunt eẽ. contrariũ: Qd̃ si di¬
cunt hoc capłm eẽ. falsũ. & a corruptorib scripturarũ eẽ.
additũ: nam hoc solent quando ũ inueniunt quid responde.¬
ant dicere. quid si aliuꝰ dicat illud eẽ. in missũ & falsũ qd̵
ipsi ꝓferunt dicente dño. omnis qͥ reliquerit domũ. aut uro¬
rem. Aut parentes. aut filios ꝓpter regnũ celoꝵ i cetera: N
intelligunt miseri quẽ adingdũ omnẽ fidem xp̃ianam cũ isla
ditunt conent᷑ euercere : fides autẽ uera & eccl̃iȩ catholicȩ
disciplina. utrũq uerũ & a dũo dictũ ẽẽ. confirmat. ⁊ mul¬
lo mͦ eẽ. contrariũ. quia & comiunctio mariti & uxoris a
dño ẽ: & relictio uxoris ꝓpter regnũ celoꝵ a dño ẽ. Non
enĩ quia suscitauit iħ̾s xp̃c mortuos & dedit eis intam. ꝓpt̾ea
ipsa utta ñ est relinquenda ꝑꝓter regnũ celoꝵ. sic ergo qͣm¬

Expanded text:
ter duritiam eorum repudium dari permisit. numquid etiam euangelium euangelio dicunt esse contrarium? quod si dicunt hoc capitulum falsum esse et a corruptoribus scripturarum esse additum — nam hoc solent, quando non inueniunt, quid respondeant, dicere — quid ? si alius dicat illud esse inmissum et falsum, quod ipsi proferunt dicente domino: omnis, qui reliquerit domurem aut parentes aut filios propter regnum coelorum, etc.? Non intelligunt miseri quemadmodum omnem fidem christianam, cum ista dicunt, conentur evertere. Fides autem vera et Ecclesiae catholicae disciplina utrumque verum et a Domino dictum esse confirmat, et nullo modo esse contrarium: quia et conjunctio mariti et uxoris a Domino est, et relictio uxoris propter regnum coelorum a Domino est. Non enim quia suscitauit Iesus Christus mortuos et dedit eis uitam. propterea ipsa uita non est relinquenda propter regnum caelorum. sic ergo quam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ de i molationib lex loquit᷑. cum in deuterononuo dr̃.¬
scdm desideriũ anime tue occide. & manduca omnẽ carnem
uixta uoluptatẽ qͣm dedit tͥ dñs : s de cibis qui ꝑtinent ad
hominis alim̃tum. D qm̃ manichei etiã cum ad hominis ce¬
nã queq animalia p̃parant᷑. imolationẽ ẽẽ. dicunt : scd̃m
suũ intellectũ ista contraria ẽẽ. putauert̃. ꝓ pterea & illum
cõmemorauerunt locũ. ubi apłs ait. Que immolant gentes
demoniis immolant & ñ deo: cũ apłs aꝑtissime de uictimis
loqueret᷑ que intemplo offerunt᷑ demonib: non de his escis
quas sibi homines preparant. Sic enĩ dic̃. Quid eͣgo dico. qr
idolis unmolatũ ẽ. aliquid: Aut idolũ est aliquidͦ d qͥa
que unmolant. demoniis ⁊ ñ deo unmolant. Nolo uos soci¬
os demonioꝵ fieri. Non potestis calicẽ dm̃ bibere. & calicem
demonioꝵ. Non potestis m̃se dñi participare. ⁊ m̾se demoni

Expanded text:
enim de immolationibus Lex loquitur, cum in Deuteronomio denim de immolationibus Lex loquitur, cum in Deuteronomio dm desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam dedit tibi dominus, sed de cibis, qui pertinent ad hominis alimentum. sed quoniam Manichaei etiam cum ad hominis cenam quaeque animalia praeparantur, immolationem esse dicunt, secundum suum intellectum ista contraria esse putauerunt. propterea et illum commemorauerunt locum, ubi apostolus ait: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, cum apostolus apertissime de uictimis loqueretur, quae in templo offeruntur daemonibus, non de his escis, quas sibi homines praeparant. sic enim dicit: quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid, aut idolum est aliquid? sed quia quae immolant, daemoniis et non deo immolant. nolo uos socios daemoniorum fieri. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non potestis men
Abbreviated transcription (Latin):
turã dei bonam ẽẽ. & omiua sc̃ificari ꝑ uerbũ & orationẽ.
& tamen temꝑandũ ab eis. si quis forte infirmꝰ offendit᷑. &
quodã loco aꝑtissime istos significauerit. cũ dicit in nouis¬
simis temꝑib futuros quosdam ꝓhibentes nub̾e. abstinen¬
tes a cibis quos d̾s creauit. Hos enĩ ꝓpͥe designat. qui non
ꝓpterea temꝑant acibis talib. ut aut concupiscentiã suã
refrenent. aut infirmitati alteriꝰ parcant: s quia ipsas
carnes in mundas putant. & earĩ creatorẽ dm ẽẽ. negant.
Nos autẽ teneamꝰ apłicam disciplinã discentẽ. qd omnia
munda sint mundis. seruata mod̾atione euangłica. ut
ũ grauent᷑ corda ur̃a cruditate & uinolentia & curis scłari¬
b. Nam idem illud quod apłs ait. ñ potestis mense dñi cõ¬
municare. & mñse demonioꝵ: ñ uideo cur opponendũ huit
loco legis. & quasi contrariũ manichei. eẽ. crediderint. Non

Expanded text:
turam dei bonam esse et omnia sanctificari per uerbum et orationem turam dei bonam esse et omnia sanctificari per uerbum et orationem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. et quodam loco apertissime istos significauerit. cum dicit in nouissimis temporibus futuros quosdam prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit. hos enim proprie designat, qui non propterea temperant a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refrenent aut infirmitati alterius parcant, sed quia ipsas carnes inmundas putant et earum creatorem deum esse negant. nos autem teneamus apostolicam disciplinam dicentem, quod omnia munda sint mundis seruata moderatione euangelica, ut non grauentur corda nostra cruditate et uinolentia et curis sabus. 3. Nam idem illud quod Apostolus ait, Non potestis mensae Domini communicare, et mensae daemoniorum; non video cur opponendum huic loco Legis, et quasi contrarium Manichaei esse crediderint. Non
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qd̃ non est ex fide : peccatũ ẽ. Numqͥd eget eiuꝰquã
interpretatione ut ittelligatur cur hoc apłs dixerit : & qͣnta
isti malitia descripturis certa queq discerpunt. quib circũ¬
ueniant imꝑitos: Nam & munda ẽẽ. omnia dixit apłs. se¬
cundũ fidem. & ei ẽẽ. inmunda qͥ putat inmunda. & tc̃ eẽ.
ab eis temꝑandũ. cũ ꝑ offensionem accipiunt᷑. id ÷ cũ aliqͥs
infirmꝰ putat sibi abomnib carnib temꝑandũ. ne intidat
in carnẽ immolaticiã. & ideo ⁊ eũ qui manducat potest ar¬
bitrari in honorẽ idoloꝵ. id facere & ex eo grauit̾ offendi.
cũ ipsa immolaticia caro si ex fide a nesciente. accipiat᷑ nemi¬
nem maculet. Unde alio loco idem apłs int̾rogari uetat eũ
qͥd de macello emit᷑. uł ab aliquo infideli quisqͣm adm̃sam
uocatus. in mensa eiꝰ exhiberi sibi carnes uidet. quas isti in¬
mundas arbitrant᷑. non ꝓꝓter immolationẽ s quia carnes
st̃. cum apłs clamat. omnia munda eẽ. & omnẽ crea¬

Expanded text:
fide. peccatum est. numquid opus est cuiusquam interpretatione, ut intellegatur, et cur hoc apostolus dixerit et quanta isti malitia de scripturis certa quaeque decerpant, quibus circumueniant inperitos ? nam et munda esse omnia dixit apostolus secundum fidem et ei esse inmunda, qui putat inmunda et tunc esse ab eis temperandum, cum per offensionem accipiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest arbitrari in honorem idolorum id facere et ex eo grauiter, offendi, cum ipsa immolaticia caro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maculet. unde alio loco idem apostolus interrogari uetat. cum quid de macello emitur uel ab aliquo infideli quisquam uocatus in mensa eius exhiberi sibi carnes uidet, quas isti inmundas arbitrantur non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum apostolus clamet omnia munda esse et omnem crea