comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ caruerunt. quia ut ista ñ ꝑcipent
uel ratio temporis ñ poposcit. uel ne¬
cessitas ñ ꝑmisit. numquã cõtemptus
religiois efficit. Nullus gͦ inelem̃tis
sic legẽ iusticie diuine constituat. ut
dicat hominẽ nec iustificari posse sin
his. eciam si grãm ustificantẽ habue¬
rit. nec saluari posse sine his. ȩtiam
si ustꝰ fuerit. cum ab his ꝑcapiendas
uł articulus necessitatis excludit uł
sic̃ diximꝰ adhec ꝑcipienda ratio ten¬
poris nõ constringit. quẽ ad modum
hii qͥ sub natubali lege erant iusti.
cate uera habuer̃. sacram̃tis istis dã¬
nabilit̾ non caruerunt. quia ea uł
norare putas. dm̃ inhonoras. Sacra¬
mentis indicis necessitatẽ. ⁊ auctori sa¬
cram̃toꝵ collis potestatẽ. ⁊ negas pieta¬
tẽ: Dicis michi quia qͥ non habet sa¬
cram̃ta d̾i saluari ñ potest. et ego dici
tͥ qͥhabet uirtutẽ sacram̃toꝵ dĩ. per¬
re ñ potest. Aut uega uirtutẽ eẽ pos

Expanded text:
non caruerunt, quia ut ista non perciperent, non caruerunt, quia ut ista non perciperent, vel ratio temporis non poposcit, vel necessitas non permisit, nunquam contemptus religionis effecit. Nullus ergo in elementis sic legem divinae justitiae constituat, ut dicat hominem nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse sine his etiam si justus fuerit, cum ab his percipiendis vel articulus necessitatis excludit vel sicut diximus, ad haec percipienda ratio temporis non constringit. Quemadmodum ii qui sub naturali lege erant justi, tate vera habuerunt, sacramentis istis damnabiliter non caruerunt; quia ea velnorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui non habet sacramenta Dei salvari non potest, et ego dico tibi qui habet virtutem sacramentorum Dei perire non potest. Aut nega virtutem esse posse
Abbreviated transcription (Latin):
ni. om̃ino impossibile. ẽ. ꝓpt̾ea rectis¬
sime dr̃. quia homo sine his om̃iano
saluari non potest. Deus autẽ sine
his hominẽ saluare potest. qui uir¬
tutẽ suã ⁊ scĩficationẽ. et salutẽ qͦc̃q
ipse uoluerit modo homini largiri
potest. Illo namq sp̃u quo docet ho¬
minẽ sine u̾bo iustificare etiã ua¬
let si uoluerit sine sacram̃to. quia
uirtus dĩ ex necessitate elementis ño
sub dit᷑ etiã si gr̃a dĩ ex dispensatione
ꝑsacram̃ta donet᷑. Hinc ẽ. qd̾ quosdã
etiam sine eiꝰ modi sacram̃tis uistifica¬
cos legimnꝰ ⁊ credim̃ saluatos. quẽad¬
modum ieremias inutero sanctificat᷑
turali lege iusti dõ placuer̃. hec sacra¬
menta habuisse ñ legimꝰ. de quoꝵ tam̃
salute nequaquã dubitamꝰ. Et qui ex
illis sacramenta ista pꝰ iustificationẽ
suscepunt: signa magis iusticie sue
habuerunt inistis. quã causam existiꝰ
sine istis. ꝑceꝑunt dampnabilit̾ istis

Expanded text:
ni omnino impossibile est, propterea rectisni omnino impossibile est, propterea rectissime dicitur, quod homo sine his omnino salvari non potest. Deus autem sine his hominem salvare potest, qui virtutem suam et sanctificationem et salutem quocunque ipse voluerit modo homini largiri potest. Illo namque spiritu quo docet hominem sine verbo, justificare etiam valet si voluerit sine sacramento; quia virtus Dei ex necessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione per sacramenta donetur. Hinc est quod quosdam etiam sine hujusmodi sacramentis justificatos legimus et credimus salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero sanctificatus turali lege justi Deo placuerunt: haec sacramenta habuisse non legimus, de quorum tamen salute nequaquam dubitamus, et qui ex illis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae habuerunt in istis quam causam ex istissine istis perceperunt, damnabiliter istis
Abbreviated transcription (Latin):
stitucio ergo sacramentoꝵ qua¬
tum ad dm̃ auctorem dispensatiomꝰ
ẽ quantũ ad hominẽ. uero obedien¬
dẽ necessitatis. qm̃ in potestate dei ẽ.
ip̃ter ista hominẽ saluare. s in po¬
cestate hommis ñ est sine istis ad salu¬
tẽ ꝑuenire. Potuit eiĩ ds hominẽ sal¬
uare. etiam si ista ñ instituisset s ho¬
mo nullatenꝰ saluari posset. suista cõ¬
tempneret. Dicit scriptura. ñ potest
saluari qui baptizatus ñ fuerit. qͥ
hoc uel hoc non fecerit saluari nõ
potest. Et conficem᷑ quia uerum.ẽ.
⁊ quia saluari ñ potest saluari homo
qͥ caret his. sine quibꝰ ab homine salus
habi ñ potest. homo sine his. saluare
ñ pot̃. s deus sine his saluare potest.
homo quippe sine his saluari posset. si
sine his saluari in potestate hominis
eẽt. ⁊ si posset homo ꝓ arbitrio suo is¬
ta. que ad salutẽ obtinendã ꝓposita st̃
relinquere. et scđm suã electionẽ alia
ad salutẽ uia ꝑuenire. Qđ quia homi¬

Expanded text:
stitutio sacramentorum quantum ad Deum auctorem dispensationis est, quantum vero ad hominem obedientem necessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui baptizatus non fuerit ; qui hoc vel hoc non fecerit salvari non potest, et confitemur quod verum est, et quia salvari non potest homo qui caret his sine quibus ab homine salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinquere, et secundum suam electionem alia ad salutem via pervenire. Quod quia homi
Abbreviated transcription (Latin):
maxime q̃ uerum ÷ bonum. ⁊ post il¬
lud. ⁊ scd̾m illud diligã bonũ primi
nũ. Scđ̾m me ⁊ pꝰ me aliqͥd illi debeo
añ me. uł ꝯtͣ me nichil. Alioguin non
staret diliges primum tuũ sicut te ip¬
sum. si illum dilig̾ẽ odio hñs me ipsũ.
Scd̾m hc̃ itaq mũ ñ nͥ duo sunt p̾cep¬
ca caritatis. pͥmũ de dilectione dĩ in qͦ

Expanded text:
maxime, quod verum est bonum; et post ilmaxime, quod verum est bonum; et post illud et secundum illud diligam bonum proximi mei. Secundum me et post me, aliquid illi debeo, ante me vel contra me nihil. Alioquin non staret: Diliges proximum tuum sicut teipsum, si illum diligerem odio habens meipsum. Secundum hunc itaque modum nonnisi duo sunt praecepta charitatis. Primum de dilection
Abbreviated transcription (Latin):
quia dm̃ si fieri posset sine ꝓrimo qũẽ
diligebant possidere nollent. Affectus
enim loquebatur. ⁊ quasi de dilectiõe
securius amato. ⁊ amanti indulcedine
dilectionis desꝑatione ꝯminabatur.
ñ qr illus seꝑationẽ diligebat. s qr
alt̾ius ꝯunctionẽ optabat᷑. In eo autem
qͥ praximi bonum amat. ⁊ ꝑximo
honum amat. bonũ suũ amat. ⁊ samat.
qr bonũ sibi ÷ bonum ꝓrimi suisi amat
⁊ cum caritate felicius possidet᷑. S dicis.
Quod mauis bonum ÷ mag̃ diligendũ ÷.
Mlaius aut̃ boñ ÷ duos saluari ꝗͣ unũ.¬
Qua ppt̾ si optio data fuerit quid ma¬
lim. ego eligere debeo. ut multi sal¬
uentur. ꝗͣ ego solus Hic gͦ ñ attendis.
quia maius bonum michi ÷ ut saluus
fiam ego solus ⁊ plures ꝑeant: qͣ ut
ꝑ eam solusego. ⁊ multi saluentur.
Quod aut̃ maius bonum mͥ ÷. a me
plus diligendum :. qr mͥ pͥmum insitũ
÷ ut diligam bonum ieum. illud

Expanded text:
quia Deum, si fieri posset, sine proximo quem quia Deum, si fieri posset, sine proximo quem diligebant possidere vellent. Affectus enim loquebatur, et quasi de dilectione securus amato et amanti in dulcedine dilectionis de separatione comminabatur; non quia illius separationem diligebat, sed quia alterius conjunctionem optabat. In eo autem quod proximi bonum amat et proximo bonum amat, bonum suum amat et sibi amat, quia bonum sibi est bonum proximi sui; si amat et cum charitate felicius possidetur. Sed dicis: Quod majus bonum est, magis diligendum est; majus autem bonum est duos salvari quam unuquapropter si optio data fuerit quod malim, ego eligere debeo ut multi salventur quam ego solus. Hic ergo non attendis quod majus bonum mihi est, ut salvus fiam ego solus et plures pereant, quam ut peream ego solus et multi salventur. Quod autem majus bonum mihi est, a me plus diligendum est, quia mihi primum insitum est ut diligam bonum meum, illud
Abbreviated transcription (Latin):
diligit. ꝗͣtum dilig̃ dm̃. ꝯsequens erat.
ut tm̃ dilig̃et ꝓximum: qͣtum dm̃. si eũ
tm̃ dilig̾et: qͣtum seipsum. Propterea
ñ illi dr̃. ut illum cm̃ diligat. s ut in
eo inquo se diligit illum diligat. ⁊ q̃
sibi cupit: illi cupiat. Hoc ÷ eñĩ dici¬
gere sicut se cupe illi ⁊ optare qd s optat¬
⁊ cupit bonum. pͥmum qͥd̾ s. deinde
illi. Nõ enim amat illum sicut se nisi
pͥꝰ amat se. Et in corꝑalib quidẽ bonis
que in tantum aliqñ coartantur ut qͥ
pliorem remũñationem aut dilectiõe
homo se supͣ debitũ ñ extollat. ni¬
chil ꝓximo inpendere cogitur: q sue
bet. Et iccuro cum utrũq ñ potꝰ pͥmũ
faciat qͥ pͥmum faciendũ ÷. De reliquo
enĩ si de ÷ effectus. suffic̃ affectꝰ. Et fortas¬
sis ꝓpt̾ hc̃ affectum ostendendum mosses
delibro scͥpto deleri petut. ⁊ paulus ꝓ
fr̃ibus anathema aap̃o fieri ꝯcupiuit.
ñ quia dm̃ ꝓpt̃ hominẽ ꝑdẽ uellent. sed

Expanded text:
diligit, quantum diligit Deum, consequens erat ut tantum diligeret proximum quantum Deum, si eum tantum diligeret quantum seipsum. Propterea non illi dicitur ut illum tantum diligat, sed ut in eo in quo se diligit, illum diligat; et quod sibi cupit, illi cupiat. Hoc est enim diligere sicut seipsum, cupere illi et optare quod sibi optat, et cupit bonum, primum quidem sibi, deinde illi. Non enim amat illum sicut se, nisi prius amet se. Et in corporalibus quidem bonis quae in tantum aliquando coarctantur, ut quod pliorem remunerationem aut dilectionem homo se supra debitum non extollat, nihil proximo impendere cogitur, quod sbet. Et idcirco cum utrumque non potest, primum faciat, huod primum faciendum est. De reliquo enim si deest effectus, sufficit affectus. Et fortassis propter hunc affectum ostendendum, Moyses de libro scripto deleri petiit, et Paulus pro fratribus anathema a Christo fieri concupivit, non quia Deum propter hominem perdere vellent; sed
Abbreviated transcription (Latin):
rat ⁊ hir̃e cup̃ quẽ dilig̃. Item qr ñ oĩs
qui bonũ alt̾ius dilig̃ illum diligit.
cuius bonũ dilig̾. ꝙ ñ illi dilig̾ bonũ
q̃ dilig̃. distinx̃ scͥptura humanȩ m̃ti
hñt dicens homini ut pꝰꝗͣ dilig̾et dm̃.
Ailig̾et ⁊ ꝓximũ suum. ñ qͥ illud sine
isto facẽ posset. s ne posse putaret. Pri¬
mum gͦ dix̾ ut dm̃ dilig̾et ⁊ in eo ip¬
so dix̃. ut sibi dilig̾et. qr omnis qui bo¬
nũ suũ dilig̾. sͥ diligit. qr uͦ ñ omnis qui
bonũ alt̾uis dilig̃. illi dilig̾ cuiꝰ bonũ¬

Expanded text:
re cupit quem diligit. Item quia non omnis qui bonum alterius diligit, illum diligit cujus bonum diligit; quia non illi diligit bonum quod diligit. Distinxit Scriptura humanae mentihabent, dicens homini, ut postquam diligeret Deum, diligeret et proximum suum, non quod illud sine isto facere posset; sed ne posse putaret. Primum ergo dixit ut Deum diligeret; et in eo ipso dixit ut sibi diligeret, quia omnis qui bonum suum diligit, sibi diligit. Quia vero non omnis qui bonum alt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ illi. Et ita illũ ñ diliges qͣuis bonũ¬
illiꝰ diliges. qr illi ñ dilig̾es. Posses dili¬
gere equum illius. uestim̃tũ illius. do¬
mũ ⁊ agrũ pecuniam illius. forticudi¬
nem illius. pulchritudinem aut sa¬
pientiam illius. ꝗͣuis illum ñ dili¬
g̾es: ꝙ tͥ diliges ñ uii. Ita bonũ illiꝰ
tibi dilig̾e pot̾as .⁊ tñ illum ñ dilig̾e.¬

Expanded text:
et non illi; et ita illum non diligeres, quamvis bonuet non illi; et ita illum non diligeres, quamvis bonum diligeres, quia illi non diligeres. Posses diligere equum illius, vestimentum, domum et agrum, pecuniam, fortitudinem, pulchritudinem, aut sapientiam illius, quamvis illum non diligeres, quia tibi diligeres non illi. Ita bonum illius tibi diligere poteras
Abbreviated transcription (Latin):
se bñ diligat ꝓximum suũ. Siaut̃
se ꝑdere uult. ut saluum faciat pxi¬
mum suum ñ ÷ ordinata dilectio. qr
ꝑ anima sua nullã ꝯmutõnẽ dare pͣ
homo. Hoc enĩ primũ a te requirit
ds̃ ut anim̾a tuã des illi. deinde cet̾a
adicias. Si quid ꝓ isto dare uolu̾is ñ
accipit᷑ nͥ dedis ⁊ istud. Primũ istud.
reliqua cum isto. Hon itaq dico du¬
os. aut tres. aut . iiͦiͬi. homines. s nec
totũ mundũ ꝯtͣ animã tuã diligere
debes. Si enim aliquid plꝰ ꝗͣ anuña
cuã diligis id ipsũ ꝓfecto plꝰꝗͣ dm̃ di¬
ligere ꝯpbaris. qr animã cuã ñ diligis
nͥ in eo solo qͥ bonũ illius qd ds ÷ dili¬
gis. Iccirco primũ dilige animam
tuã. diligẽdo bonũ anime duȩ. deiñ
⁊̃ dilige ꝓximũ tuũ sicut ce ipsũ. dili¬
gendo illi bonũ qͦd diligis tͥ. Hoc ÷ eñi
illũ dilige. bonũ illi diligẽ. Ha bonũ
illiꝰ dilige posses ⁊̃ si illi ñ dilig̾es. Pos
ses enimtibi diligere aut alt̾i eui libet

Expanded text:
ximum suum. Si autem se perdere vult ut salvum faciat proximum suum, non est ordinata dilectio, quia pro anima sua nullam commutationem dare potest homo. Hoc enim a te primum requirit Deus, ut animam tuam des illi, deinde caetera adjicias. Si quid pro isto dare volueris non accipitur, nisi dederis et istud. Primum istud, reliqua cum isto. Non autem dico duo aut tres aut quatuor homines, sed nec totum mundum contra animam tuam diligere debes. Si enim aliquid plus quam animam tuam diligis, idipsum profecto plus quam Deum diligere comprobaris, quia animam tuam non diligis nisi in eo solo, quia bonum illius quod Deus est diligis. Idcirco primum dilige animam tuam, diligendo bonum animae tuae. Deinde etiam dilige proximum tuum sicut teipsum, diligendo illi bonum quod diligis tibi. Hoc est enim illud diligere, bonum illi diligere. Nam bonum illius diligere posses, ses enim tibi diligere aut alteri cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximi dic̃ nb scriptura. Dili¬
ge primum cuum sicut te ipsum. qͥd
mandatum cunc ꝓfecto implemus.
siuĩacit̾ id q̃ nb cupimus. bonũ ⁊̃ illi
cupianus. In quibus enĩ nos mecipsos
recte diligimus ꝓximũ nr̃m siue ad
necessitatẽ corꝑis. siue ad aĩe salutem

Expanded text:
ximi dicit nobis Scriptura: Dilige proximum tuum sicut teipsum . Quod mandatum tunc profecto implemus, si veraciter id quod nobis cupimus bonum, etiam illi cupiamus. In quibus enim nosmetipsos recte diligimus, proximum nostrum sive ad necessitatem corporis sive ad animae salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
peres ꝓximo tuo. Distinx̃ gͦ scͥptura
dilectionẽ istam scđm illã quȩ in
aliis. ⁊ de aliis bonis ÷ dilectionẽ. pri¬
mum p̃cipiens homini ut dm̃ diligat.
intendens utiq ut in eo ipso se ipsum
diligat. qr dilige se ipsum ñ aliud÷
ꝗͣ bonum suum dilig̾e. ⁊ bonũ suum

Expanded text:
peres proximo tuo. Distinxit ergo Scriptura dilectionem istam secundum illam qua in aliis et de aliis bonus est. Dilectionem primum praecipiens homini, ut Deum diligat, intendens utique ut in eo ipso seipsum diligat, quia diligere seipsum non aliud est quam bonum suum diligere, et bonum suum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ÷ ut añ se diligat homo ꝓximum
suum. cuiꝰ dilectionem a sua tͣhere
⁊ formare iubetur cũ dicitur. Dili¬
ges primũ tuum sicut te ipsũ. Si eiũ
pximum suum sicut se ipsum dilig̃
quomodo ꝓximũ dilig̃. cum seipsum
ñ dilig̾ : Si enĩ primũ suum dilig̃.
sicut se ipsũ ꝓfecto ħilli cup̃ ⁊ optat
qͥ sibi. Si aut̃ ħ illi euenire desid̾at¬

Expanded text:
non est, ut ante se diligat homo proximum non est, ut ante se diligat homo proximum suum cujus dilectionem a sua trahere et formare jubetur, cum dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Si enim proximum suum sicut seipsum diligit, quomodo proximum diligit cum seipsum non diligit? Si enim proximum suum diligit sicut seipsum, profecto hoc illi cupit et optat quod sibi. Si aut
Abbreviated transcription (Latin):
ut magis saluent᷑ duo illi ꝗͣ iste unus.
Nonne gͦ magis diligis illud qͥ potus
eligis: lta inquis omnino mag̾ dili¬
go. Uide gͦ quid sequatur. Suꝑiꝰ autẽ¬
ꝯfessus es q tm̃ diligis. uł si ñ diligis
tm̃ dilig̾e debes ꝓximũ tuum. qͣcum
te ipsum. Sigͦ tm̃ diligis unũ istum
qͣtum te ipsum ⁊ rͤsum duos illos plus
diligis ꝗͣ unum istum. Plus utiq duos
a deo. ut dm̃ ñ habeas. neq diligas diu̾.
⁊ ꝑeas tu ut illi salui fiant. Et fortassis
aliquis existimabit eiusmͦi dilectionem
huisse moysen qui irascenti dõ ꝓ salu¬
ce ꝓximors se opponens ait. Si ñ dimit¬
tis eis hanc noxam dele me delibro quẽ
Et fortasse ħ ⁊̃ aliqͥs adamorẽ dĩ ꝑtin̾e
c̃dat ut eũ tm̃ diligamus ut głam eius
in aliis poctus amplifi cari ꝗͣ in nb co¬
potius multi saluent᷑ ⁊ nos ꝑ eamus
ꝗͣ multi ꝑeant.⁊ nos saluemur.
S ꝯsiderate qm̃ dilectionis ordo tał

Expanded text:
ut magis salventur duo illi, quam iste unus; ut magis salventur duo illi, quam iste unus; nonne ergo magis diligis illud quod potius eligis? Ita inquis omnino, magis diligo. Vide ergo quid sequatur. Superius confessus es quod tantum diligis, vel si non diligis tantum diligere debes proximum tuum, quantum teipsum. Si ergo tantum diligis unum istum quantum teipsum, et rursum duos illos plus diligis quam unum istum, plus utique duos t Deum non habeas neque Deum diligas et pereas, ut illi salvi fiant. Et fortassis aliquis existimabit ejusmodi dilectionem habuisse Moysen, qui irascenti Deo pro salute proximorum se opponens, ait: Si non dimittis eis hanc noxam, dele me de libro quem Et fortasse etiam hoc aliquis ad amorem Dei pertinere credat, ut eum tantum diligamus, ut gloriam ejus in aliis potius amplificari quam in nobis copotius multi salventur et nos pereamus, quam multi pereant, et nos salvemur. Sed considerate quoniam dilectionis ordo talis
Abbreviated transcription (Latin):
diligere iubemur tm̃. qͣntum nosniet¬
ipsos: uidr̃ qͥdã scrupulosũ mn oriri
q̃ ñ leuit̃ explicare possimus. Ecçe duo
tari ñ possit. Si suã salutem magis elig̃¬
quis parẽ dilectionẽ facere ñ posse: elec
altĩ p̾ferre in optione quȩ paria oĩõ
ꝯstant indilectione. Sic gͦ forte quis
hanc obiectionem euitare ꝯtẽdat. S¬
quid dicemus: Siunũ aliquẽ hoĩe
tm̃ dilig̾e debeo quantum me ipsũ. ñ¬
ne duos aut tres. aut quatuor ampliꝰ
disige debeo qͣ me ipsum: Sic uadunt
qͣstiones hominum. ⁊ ĩ qͥetãt hoĩes se¬
metipsos cogitationib suis. Dict̃ enĩ.
q̃ meliꝰ ÷ ampliꝰ diligendũ ÷. Ponamus
tres hoĩes unũ hinc. duos inde. Dico
qr ꝑire necesse ÷. aut unum istum. aut
duos illos. Dic gͦ cu mͥ qͥd eligis qͥ ꝓxi¬
mum tuũ ꝗͣtum te ipsũ diligis: Meliꝰ¬
÷ ꝑire unũ ꝗͣduos. qr melius : saluari
duos ꝗͣ unum. Iõ ĩquis mag̾ eligo ut
ꝑeat unus:⁊ duo saluent᷑. Ergo uis

Expanded text:
diligere jubemur quantum nosmetipsos, videtur quoddam scrupulosum inde oriri quod non leviter explicare possumus. Ecce duo snino evitari non possit. Si suam salutem magis eligquis parem dilectionem facere non posse electialteri praeferre in optione, quae paria omnino constant in dilectione. Sic ergo forte quis hanc objectionem evitare contendat. Sequid dicimus? Si unum aliquem hominem tantum diligere debeo quantum meipsum, nonne duos aut tres aut quatuor amplius diligere debeo quam meipsum? Sic vadunt quaestiones hominum, et inquietant homines semetipsos cogitationibus suis. Dicunt enim: Quod melius est amplius diligendum est; ponamus tres homines, unum hinc, duos inde. Dico quia perire necesse est aut unum istum, aut duos istos. Dic ergo tu mihi quid eligis, qui proximum tuum tanquam teipsum diligis? Meliduos, quia melius est salvari duos quam unum. Ideo, inquis, magis eligo ut pereat unus et duo salventur. Ergo vis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: loqͥ ꝯsueuit. Qnta pars tctat de creatiõe angłoꝵ ⁊ c̃firmatiõe. ⁊ lapsu. ⁊ de
cet̾is: qͦ ad ipsos ꝑtinent. Sexta pars tͣctat de c̾atiõe hõis. ⁊ de statu eiꝰ: añ peccatum.
Septima tcͣtat de lapsu. Octaua de reparatiõe. Nona de institutione sacͣm̃toꝵ. De¬
cima de fide. Undecima de sacm̃tis: nat᷑ał legis. Ouodecima de sacͣm̃tis: sͥptȩ legis.
Huiꝰ libri capit tula ꝑ singłas partes subter ordinauimꝰ: ĩ hc̃ modũ.

Expanded text:
onsuevit. Quinta de creatione angelorum, et confirmatione et lapsu, et de caeteris quae ad ipsos pertinent. Sexta de creatione hominis, et de statu ejus ante peccatum. Septima de lapsu. Octava de reparatione. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacramentis scriptae legis. Hujus libri capitula per singulas partes subter ordinavimus in hunc modum:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩserere. qͥdã ĩ ipsis mutare. qͣdã uͦ addic̾e uł detrahere. ratio postulabat: lectorẽ
admonitum eẽ uolo. Ut sic ubi ea extͣ oꝑis huiꝰ seriem aliud aut alit̃ aliqͥd hñti.
iuen̾it. hac diũsitatis causã eẽ sciat. et si qͥd forte ĩ eis em̃dandũ fuerit: ad hꝰ oꝑis for¬
m̃a ẽponat. Sane hoc opꝰ in duos libros distinxi. qͣtinus in tãta rerũ mulcitudi¬
ne ⁊ plixitate. ĩcisio narrationis legentibꝰ tedium tolłet: ⁊ simul utr̃q scͥbere
ñ ualentibus. aut diuisum hr̃e uolentibꝰ: comodiorẽ formã exhib̾&. Primꝰ liber

Expanded text:
 quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam exhiberet. HOC OPER
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s unꝰ. Nicħ in corpore mortuum. nicħ̾
extͣ corpꝰ uiuũ. ꝑ fidem menbra efficim᷑.
ꝑdilectionẽ uiuificam᷑. ꝑfidẽ accepimꝰ
unionẽ. ꝑ caritatẽ accepimus uiuifi¬
cationem. In sacͣm̃to aũ ꝑ baptismum¬

Expanded text:
spiritus unus. Nihil in corpore mortuum, nihil extra corpus vivum. Per fidem membra efficimur, per dilectionem vivificamur. Per fidem accipimus unionem; per charitatem accipimus vivificationem. In sac
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑfic̾et. s p̾ssus ꝯcupiscentia. quia
gr̃a adiuuantẽ ñ hũ̾it. ab oꝑe uͥtutis
nec bonũ ꝑficere. Post ħ itaq ꝯuenient᷑
grã data ÷. quȩ ⁊ illuminaret cecum.
⁊ sanaret infirmum. Illuminaret
ignorantiã. refrig̾aret ꝯcupiscentiam.
Illuminaret ad cognitionẽ u̾itatis
infla̾maret ad amorẽ uͥtutis. Propt̾ea
lum̃ ad cognitionẽ: stãm̾a : ad dilec¬
tionẽ. Porro sic̾ sp̃s hominis mediãte

Expanded text:
ut perficeret sed pressus concupiscentia quia ut perficeret sed pressus concupiscentia quia gratiam adjuvantem non habuit, ab opere virtutis nec bonum perficere. Post haec itaque convenienter gratia data est quae illuminaret caecum, et sanaret infirmum; illuminaret ignorantiam, refrigeraret concupiscentiam; illuminaret ad cognitionem veritatis; inflammaret ad amorem virtutis. Propterea lumen ad cognitionem, flammam ad dilectionem. Porro sicut spiritus hom
Abbreviated transcription (Latin):
cͥptũ ÷ qr lex neminẽ ad ꝑfec¬
tũ duxit. Lex enĩ ignorantiã
docẽ pocuit. in firmitatẽ adiu¬
uare nõ potuit. Duo ħ mala ĩ homine
fuerunt.⁊ ex his cȩt̾a mala hommis.
oĩa ꝓcesserunt. Unũ fuit ignorantia
aliud ꝯcupiscentia. Ignorantia boni.
ꝯcupiscentia mali. Exignorancia ueñ
delictum. exc̃cupiscentia pecc̾m. ł gͥ
duo in homine abinitio fuerunt. S̾
ut cognosc̾et hõ morbũ suũ dimissũ
÷ totꝰ s. ne forte gr̾a suꝑfluam iudica¬
ret. si pͥꝰ infirmitatis suę defectu ñ ag¬
nosceret. Positũ ÷ gͦ tp̃s naturał leg̾ut
natura ꝑ se oꝑaretur. ñ qd ꝑ se quicqu̾ã
poss: s: ut se ñ posse agnosc̾e̾t. Illa gͦ sͥ
da de infirmitate. Data ÷ lex scͥpta ut
ignorantiã illuminaret. s infirmitatẽ
ñ corroboraret. ut in ea parte hõ qua
defectum suũ agnouit uiuaret᷑. uͥ aũ
ꝑ sestare putauit. relinqueret᷑. Accep¬
ta gͦ scientia u̾itatis ꝑ legẽ. conari cep̃

Expanded text:
t quod lex neminem ad perfectum duxit . Lex enim ignorantiam docere potuit infirmitatem, adjuvare non potuit. Duo hic mala in homine fuerunt, et ex his caetera mala hominis omnia processerunt. Unum fuit ignorantia, alterum concupiscentia; ignorantia boni, concupiscentia mali. Ex ignorantia venit daec igitur duo in homine ab initio fuerunt. Sed ut cognosceret homo morbum suum, dimissus est totus sibi: ne forte gratiam superfluam judicaret; si prius infirmitatis suae defectum non agnosceret. Positum est ergo tempus naturalis legis ut natura per se operaretur, non quod per se quidquam posset, sed ut se non posse agnosceret. Illa ergo sibi odum etiam convincenda de infirmitate. Data est lex scripta ut ignorantiam illuminaret, sed infirmitatem non corroboraret ut in ea parte homo qua defectum suum agnovit juvaretur. Ubi autem per se stare putavit, relinqueretur. Accepta ergo scientia veritatis per legem conari coepit
Abbreviated transcription (Latin):
uidere potest qui suꝑius dicta
considerat. Diximus eni supra
qd in coniuigio sacramentum¬
dupplex constaret. unum in com¬
mixtione carnali sacram̃tũ illius
societatis quȩ est. inter xp̃m et
eccłam: aliud in societate coniu¬
gali. sacramentũ illius societatis
que est. inter dm̃ et animam.
Siue etiã qd̾ xp̃i et eccłȩ sacram̃¬
tum esset in societate coniugii.
dei uͦ et anime sacramentũ in di¬
lectione conugali. Siue gͥ hoc¬
siue hoc modo sacramentũ con¬
iugii accipiatur. recte sacramen¬
tum conuigii omnibus gentibus
cominune esse dicitur: sc̃itas aut̃
siue uirtus sacramenti non nisi in
ciuitate dei nr̃i et in monte sc̃o
eius. hoc est. in fide et in carita¬
te. in eccła uidelicet sc̃a ⁊ inter
fideles eẽ ꝑhibetur. Sacramen¬
tum aut̃ coniugii habent qui
pari consensu ad eam quȩ a deo
inter masculum et feminã insti¬
tuta est. societatẽ indiuise ad in¬
uicem conseruandam conuene¬

Expanded text:
videre potest, qui superius dicta videre potest, qui superius dicta considerat. Diximus enim supra quod in conjugio duplex sacramentum constaret. Unum in commistione carnali, sacramentum illius societatis quae est inter Christum et Ecclesiam, alterum in societate conjugali, sacramentum illius societatis quae est inter Deum et animam, sive etiam quod Christi et Ecclesiae sacramentum esset, in societate conjugii; Dei vero et animae sacramentum in dilectione conjugali. Sive igitur hoc modo sacramentum conjugii accipiatur, recte sacramentum conjugii omnibus gentibus commune esse dicitur; sanctitas autem sive virtus sacramenti, non nisi in civitate Dei nostri, et in monte sancto ejus. Hoc est in fide et charitate, in Ecclesia videlicet sancta, et inter fideles esse perhibetur. Sacramentum autem conjugii habent, qui pari consensu ad eam quae a Deo inter masculum et feminam instituta est societatem indivise adinvicem conservandam convene
Abbreviated transcription (Latin):
tali sacramentum est. et ideo sic̃
ipsa societas uuiente non diuidi¬
tur. ita et sacramentũ societa¬
tis coniuigalis quamdiu conui¬
gium constat ab ipso non sepa¬
ratur. In quo uidelicet coniu¬
gio sacramentũ est foris indiui¬
sa societas. res sacramenti intus
adinucem frangrans ꝑseue¬
ranter animoru caritas. Sacra
ad animam. ut sicut in copula
carnis xp̃i et eccłȩ sacramentũ
diximus. ita etiã in fede societa¬
tis eiusdẽ sacramentũ ostendamꝰ.
Hoc gͦ dictum est. ut ostendat᷑
quia aliquando coniugium sine
fide sine spe ꝓlis est. sine sacranito
aut̃ numqua esse potest. quam¬
uis ⁊ ipsum sacramentũ aliquo¬
tiens esse inueniatur. ubi soĩtas
sacramenti non esse ostenditur.
Dicit enĩ beatus augustinus
quia sacramentũ conuigii
omnibus gentibus commune
esse potest. scĩtas aut̃ sacram̃ti
non nisi in ciuitate dei nr̃i ẽ.
et in monte scõ eius. Quod
quemadiodũ uerum sit facile

Expanded text:
tali sacramentum est; et ideo sicut tali sacramentum est; et ideo sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum charitas. Sacram animam. Ut sicut in copula carnis Christi et Ecclesiae sacramentum diximus, ita etiam in foedere societatis ejusdem sacramentum ostendamus. Hoc ergo dictum est, ut ostendatur quod aliquando conjugium sine fide et sine spe prolis est; sine sacramento autem nun quam esse potest, quamvis et ipsum sacramentum aliquoties esse inveniatur, ubi sanctitas sacramenti non esse ostenditur. Dicit enim beatus Augustinus quod sacramentum conjugii omnibus gentibus commune esse potest; sanctitas autem sacramenti non nisi in civitate Dei nostri est, et in monte sancto ejus. Quod quemadmodum verum sit facile
Abbreviated transcription (Latin):
net. quia interueniente diuortio
non aboletur nuptialis confedera¬
tio. ita ut coniuges sint etiam se¬
parati. Nam quia duo sunt. diuer¬
sa. coniugium qđ constat in legi¬
tima societate. et coniugii offici¬
um qd̾ constat in carnis cõmixti¬
one: et in altero quidem id est. in¬
conuigio sacramentum est. ad
alterum uͦ. id ẽ. ad officiũ coniu¬
gii fides et spes prolis ꝑtinere
uidetur. unum id ÷ fides ut ꝑ
eam illicita carnis cominixtio
ut ꝑ eam licita carnis cominix¬
tio exerceatur sicut ipsum offi¬
cium carnalis commnertii a con¬
iugio ab esse potest. ita etiam
ipsum coniugium sine his quę
ad officrum carnalis cõmertii
ꝑtinent ẽẽ potest. quamuis ut
dictum est. si fide careat minus
sincerum. si aut̃ spe prolis careat.
minus fructuosum inueniatur.
Fides enĩ fructũ habet in ca¬
ftitate pudicicie coniugalis.
spes prolis fructum habet
in usu fecunditatis. Coniugi¬
um aut̃ in ipsa societate mari¬

Expanded text:
net, quia interveniente divortio net, quia interveniente divortio non aboletur nuptialis confoederatio, ita ut conjuges sint etiam separati. Nam quia duo sunt diversa, conjugium quod constat in legitima societate, et conjugii officium quod constat in carnis commistione; et in altero quidem, id est conjugio sacramentum est; ad alterum vero, id est ad officium conjugii, fides et spes prolis pertinere videtur. Unum, id est fides ut per eam illicita carnis commistio cs, ut propter eam licita carnis commistio exerceatur; sicut ipsum officium carnalis commercii a conjugio abesse potest, ita etiam ipsum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum est, si fide careat, minus sincerum; si autem spe prolis careat, minus fructuosum inveniatur. Fides enim fructum habet in castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate mari
Abbreviated transcription (Latin):
ter suscipit᷑ religiose nutͥtur.
ñ dubiũ ÷. ⁊ hoc qͦ bonũ omĩ cõ¬
iugio siue coniugib omĩb semꝑ
adeẽ non posse. Quomodo enim
ab illis proles sꝑatur. qui uł pa¬
ri uoto continentiam custodiunt.
siue pro ȩtatis defecꝰtu amplius
generare non possunt. Itaq du¬
o hȩc. id est. fides et spes prolis.
ita conrugium comitant᷑. ut
ubi quidẽ assunt. coniugrũ in
altero sincerus. in altero fructu¬
osius appareat. ubi aut̃ non assu¬
nt. aut culpabilius aut infrucᷤ¬
tuosius ꝓbetur. et tñ coniugi¬
um esse non desistat. Sacramen¬
tum aut̃ ita inseparabile esse
uidetur. ut sine illo omnino con¬
iuguim ẽe non possit. Unde
augustinus. Usq ad eo fedus nup¬
tiale cuiusdam sacramenti res est.
ut nec separatione irritum fiat.
quia uiuente uiro a quo relicꝰta
est. mechatur si alteri nupserit.
Hoc aut̃ uult sibi tanta firmitas
tum ualeret nisi alicuius maio¬
ris rei quoddam sacramentum
adhiberetur qđ inconcussum ma¬

Expanded text:
 religiose nutritur, non dubium est et hoc quoque bonum omni conjugio, sive conjugibus omnibus semper adesse non posse. Quomodo enim ab illis proles speratur qui vel pari voto continentiam custodiunt, sive pro aetatis defectu amplius generare non possunt? Itaque duo haec, id est fides et spes prolis, ita conjugium comitantur ut, ubi quidem adsunt, conjugium in altero sincerius, in altero fructuosius appareat; ubi autem non adsunt, aut culpabilius, aut infructuosius probetur, et tamen conjugium esse non desistat. Sacramentum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augustinus: Usque adeo foedus nuptiale cujusdam sacramenti res est, ut nec separatione irritum fiat; quia, vivente viro a quo relicta est, moechatur, si alteri nupserit. Hoc autem vult sibi tanta firmitas tum valeret nisi alicujus majoris rei quoddam sacramentum adhiberetur, quod inconcussum ma
Abbreviated transcription (Latin):
I fides coniugii ÷ pret̾ ma¬
ritalem copulam alicum
nescire. et uiolatio fidei hꝰ ad utt̃i¬
um cõmitt̾e. patet quod hoc bonũ
mendetur. si non adsit nõ tñ cõ¬
iugii sacͣmentũ adnichiletur.
Qenĩ adult̾a ÷ non ideo ꝯuix non
ẽ. quia adult̾a ÷. immo si conuix¬

Expanded text:
i fides conjugii est praeter maritalem copulam aliam nescire, et violatio fidei hujus adulterium committere, patet quod hoc bonum mmendetur, si non adsit non tamen conjugii sacramentum annihiletur. Quae enim adultera est non ideo conjux non est, quia adultera est; im
Abbreviated transcription (Latin):
ma iusticiȩ dõ. Circũcidamꝰ gͥ aures
cito iusui. nates ab illicito olfatu.
Quotiens gͥ festiuitatẽ istã annuis re¬
tes. fidem firmam. caritatẽ ñ fictam.
spem certã tamdui tene̾amus. donec
euacuato qđ ex parte ẽ. ꝑfectionẽ
nob̃ ꝓmissam ꝯp̃hendẽ mereamur.
His enĩ inconeusse manentibꝰ. disso¬
luta huius habitationis domo. do¬
mũ non manufactã ȩternã iN
cęlis p̃paratam habemus.

Expanded text:
ma justitiae Deo . » Circumcidamus ergo aures cito visu, nares ab illicito olfactu,Quoties ergo festivitatem istam annuis soletes, fidem firmam, charitatem non fictam, spem certam tam diu tenea mus, donec, evacuato quod ex parte est, perfectionem nobis promissam comprehendere mereamur. His enim inconcusse manentibus dissoluta hujus habitationis domo, domum non manufactam aeternam in coelo praeparatam habeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾a mors .i. ȩt̾n̾a ñ habeb potestatẽ.
carnis petrinis cultris expoliamꝰ.
s ueterẽ hominẽ .i. ueteris hoĩs
similitudõnẽ xp̃o conformati eũ
sius actibus deponimus. De qͣ apłs.
id ÷ in carne. s circu̾cisio cordis ñ
apłs de abrahã iã ꝑ fidẽ iustificato

Expanded text:
secunda mors, id est aeterna non habet potestatem. carnis petrinis cultris exspoliamus, sed veterem hominem, id est veteris hominis similitudinem Christo conformati, cum suis actibus deponimus. De qua alibiid est in carne, sed circumciicut de Abraham jam per fidem justificato
Abbreviated transcription (Latin):
ficio reqͥrebat᷑. absq maculȩ uari¬
etate de pecoribꝰ natus. s uerus ⁊
in nocens de ĩnacłato uirginis ut̾o
generatꝰ. Non ẽ. ille cuiꝰ sanguine
postes tingebant᷑. s in cuiꝰ fide fideliũ
frontes crucis ĩ pressione signant᷑. Non¬
est. ille cuiꝰ sanguis sacerdotũ manibꝰ
fundebat᷑. s qͥ a se ipso sacerdote uero
ꝓ salute uera offerendus p̃figurabat᷑.
Neq enĩ ȩque digna hostia. eq mun¬
da potuit inueniri quȩ ꝓ nob̾ emun¬
dandis efferret᷑. Neq sacerdos eque
dignis. eque mundus a qͦ tã digna
hostia digne offerret᷑. Ait enĩ de se¬

Expanded text:
ficio requirebatur absque maculae varietate de pecoribus natus: sed verus et innocens, de immaculato virginis utero generatus; non ille, cujus sanguine postes tingebantur, sed in cujus fide fidelium frontes crucis impressione signantur; non ille, cujus sanguis sacerdotum manibus fundebatur, sed qui a seipso sacerdote vero pro salute nostra offerendus praefigurabatur. Neque enim aeque digna hostia, aeque munda potuit inveniri, quae pro nobis emundandis offerretur, neque sacerdos aeque dignus, aeque mundus, a quo tam digna hostia digne offerretur. Ipse enim de se
Abbreviated transcription (Latin):
in ea deleuit. sicq carnẽ de carne
eiꝰ assumens eandẽ in diuinã mun¬
Ds nr̃ ignis consumens eͣ. Sicut
ignis mat̾ialis omnẽ mat̾iam quã
asfumit mundã in se conuertit. sic
mat̾iale carnis nr̃ȩ qͣm diuinus igniᷤ
assũpsit deitatis exꝑs ẽẽ nͣ potuit.
nis uirus excepit. dupplici maledi¬
cto fuccubuit. ut cũ uiro mortẽ in¬
curreret. ⁊ filios qͦs cũ carnis delecta¬
tione conceꝑit. cũ dolore parturi
sub necessariȩ mortis condẽnatione
genuert̃. Sola hȩc mat̃ quȩ ñ sibilo
serpentis s angłi nunciantis uerbis
credidit. benedictionẽ quȩ utrũq
maledictũ excludẽt. audire ꝓmeruit.
filiũ in dolore paries. ⁊ bene dictus
fructus uentris tui. ipse uidł filius
qͥ nec ex sanguinibꝰ nec ex uolunta¬
te uiri natus. ñ necessitate s uolun¬
tate tẽporalẽ mortẽ subiit. ⁊ ab et̾
na morte nos lib̾auit. In hacxp̾i
natiuitate ds̃ homo natus ẽ. tit ho¬
mines renascerent᷑ dõ. In hac inclinat᷑

Expanded text:
in ea delevit; sicque carnem de carne ejus assumens, eamdem in divinam munDeus noster ignis consumens est . » Sicut ergo ignis materialis omnem materiam quam assumit, mundans, in se convertit; sic materiale, carnis nostrae quod divinus ignis assumpsit, divinitatis expers esse non potuit, nis virtus excepit, duplici maledicto succubuit, ut et cum viro mortem incurreret, et ut filios quos carnis delectatione conciperet, cum dolore parturirsub necessariae mortis condemnatione genuerunt. Sola haec mater, quae non sibilo serpentis, sed angeli nuntiantis verbis credidit benedictionem, quae utrumque maledictum excluderet, audire promeruit: filium in dolore paries: et benedictus fructus ventris tui , » ipse videlicet filius qui nec ex sanguinibus, neque ex voluntate viri natus, non necessitate, sed voluntate temporalem subiit, et ab aeterna nos morte liberavit. In hac Christi Nativitate Deus homo natus est, ut homines renascerentur dii. In hac inclinatur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ⁊ tam uet̾atũ. Et iã ingratꝰ ẽẽ
nͣ potuit qͥ tot beneficia sui redẽpto¬
ris accepit. Humilitatẽ agnouit. qr¬
ut exꝑiret᷑ qd̾ sanandis infirmis suis
esset necessariũ. Sapientiã qͦq huius
medici nouit egrotꝰ. qr iuxta rationẽ
medicinȩ in quibusdã sanitatẽ contu¬
lit egrotis ꝑ similia. in quibꝰdã morbos

Expanded text:
tum, tam inveteratum; etiam ingratus esse tum, tam inveteratum; etiam ingratus esse non potuit, qui tot beneficia sui Redemptoris accepit. Humilitatem quiut experiretur quid sanandis suis infirmis esset necessarium. Sapientiam quoque hujus medici novit aegrotus; quia, juxta rationem medicinae, in quibusdam sanitatem contulit aegrotis per similia; in qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad caritatẽ. Facto itaq collirio de
t̃ra ⁊ saliua ceci nati ocłos aꝑuit qr
d̾i sapientia in humilitate ꝑsone
mano genere cecato a pͥma origine in¬
tellectũ qͦ din cognosceret. ⁊ ĩtmorem
qͦ agnitũ diligeret reformauit. ut tã
multiplici beneficio obligatũ eũ non
amare ñ posset. cuiꝰ tã multa benefi¬
cia in se pcessisse cognosceret. In bene¬
ficio primȩ conditionis sapientia ⁊ uir¬
tus ꝯditoris enituit. in beneficio aut̃
reconciliationis qͦ auersos ⁊ male me¬
ritos ad se reuocauit penas remisit
premia reꝓmisit. qͣntũ qd̾ condidit
amaret eudenter ostendit. ⁊ sic in
eis qͦs prior dilexerat ignẽ sui amoris
accendit. Agnouit egrotus medicũ
suȩ salutis affectuosũ ⁊ ꝑicũ. miratus
ẽ. humilitatẽ. miratus ẽ. sapientiam.
dilerit sanitatẽ. agnouit qͣm p̾ciosũ
eẽt antidotũ qd̾ ꝯfec erat medicus
suus ad euacuandũ morbũ tã occul¬

Expanded text:
ad charitatem. Facto itaque collyrio de ad charitatem. Facto itaque collyrio de terra et saliva, caeci nati oculos aperuit, quia Dei sapientia, in unitate personae mano genere caecato a prima origine intellectum, quo Deum cognosceret, et amorem quo agnitum diligeret, reformavit, ut jam multiplici beneficio obligatum eum non amare non posset, cujus tam multa beneficia in se praecessisse cognosceret. In beneficio enim primae conditionis, sapientia et virtus conditoris enituit: in beneficio autem reconciliationis, quo aversos et male meritos ad se revocavit, poenas remisit, praemia repromisit, quantum, quod condidit amaret, evidenter ostendit, et sic in iis quos prior dilexerat, ignem sui amoris accendit. Agnovit enim aegrotus medicum suae salutis affectuosum et peritum, miratus et humilitatem, miratus et sapientiam, dilexit sanitatem. Agnovit quod pretiosum esset antidotum, quod cum fecerat medicus suus ad evadendum morbum tam acu
Abbreviated transcription (Latin):
n diuine miserationis magnitu¬
dine. libet aciem mentis intende.
et qđ rationabilis creatura suo
debeat redẽptori ex beneficiorũ
cõmemoratione colligere. Primo
qr hominẽ cũ non e̾et mirabilit̃
de terra plasmauit. De hinc cũ astucia.
serpentis ⁊ fallacia mulieris ꝑditꝰ ẽẽt.
mirabilius reformauit. In plasmando
mira potestas. in reformando mirabilior
potentis apparuit humilitas. Hec adeo
aliqͥs innumeros seruos suȩ ditioni
seruituros potent ad qͥrat. qͣm si eosdẽ
fugitiuos interdũ abscondita potestate.
minis remissis. indebitȩ humilitatis
blandim̃tis reuocatos app̃hendat.
In pͥmo statu ꝯditionis ho desipiens.
qr timuit potestatẽ ñ dilex it maiesta¬
tem. appetiuit lib̾tatẽ. incurrit ser¬
uitutẽ. ⁊ qͥ ꝑ obedientiã potuit dei¬
ficari. ex hoc se abiens uanitati meruit
subiugari. Benignus gͥ conditor nolers
ꝑire qd̾ creauerat. in habitu serui
conseruis apparuit. ut familiari collo¬
quio insinuaret maiestate. ⁊ excitaret

Expanded text:
n divinae miserationis magnitudinem libet aciem mertis intendere, et quantum rationalis creatura suo debeat Redemptori, ex beneficiorum commemoratione colligere. Primo quidem quia hominem cum non esset, mirabiliter de terra plasmavit, dehinc cum astutia serpentis et fallacia mulieris perditus esset, mirabilius reformavit. In plasmando mira potestas, in reformando mirabilior potestatis apparuit humilitas. Nec enim aliquis innumeros servos suae ditioni servituros potenter acquirat, quam si eosdem fugitivos interim abscondita potestate, minis remissis, indebitae humilitatis blandimentis revocatos apprehendat. In primo statu conditionis homo desipiens, quia timuit potestatetem; appetivit libertatem, et incurrit servitutem: et qui per obedientiam potuit deificari, ex se hoc ambiens, vanitati meruit subjugari. Benignus ergo Cperire quod creaverat, in habitu servi conservis apparuit, ut familiari colloquio insinuaret majestatem, excitaret
Abbreviated transcription (Latin):
miscd̾it̃ nob eẽ collata gaudem. Hoꝵ̾
recordatione ꝑegͥnationis nr̃ȩ labores
releuemꝰ. quatimis sic longanunt̃ mi¬
litemus in uia. ut donatiuũ recipi¬
amus in patria.

Expanded text:
diter nobis esse collata gaudeamus. Horum recordatione peregrinationis nostrae labores relevemus, quatenus sic longanimiter militemus in via, ut donarium recipiamus in patria.
Abbreviated transcription (Latin):
patre ht ȩqͣle subleuaret. ⁊ tanꝗͣ de
lanterna carnis lipientibꝰ ocłis ⁊̃ solẽ
nͥ sub nube uide ualentibꝰ temꝑati lu¬
minis iubar effudit. ⁊ ignorantiȩ nr̃ȩ
tenebras illustrauit. Hõ ad imaginẽ¬

Expanded text:
abet aequale, sublevaret, et tanquam de laterna carnis lippientibus oculis, et solem nisi sub nube videre volentibus, temperati luminis jubar effudit, et ignorantiae nostrae tenebras illustravit. Mise
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliqͥs a legis olseruatiõe extraneus
soientib legẽ sacram̃ta legis ex pon̾et.
qͥs ei auditũ preb̾et: Rectogͥ ordine
magisterii priꝰ auditor legis uoluit ẽẽ
menta reserare. ut ꝑ uitã ⁊ doctri¬
nam suã ipse eẽ cognosceret᷑. eui testi¬
Nunc qr quasdã causas reddidimus qr̃
sub lege natus sit dñs: de circucisiois
sacram̃to qđ in manibꝰ habemus quȩ
dñs dedit ꝑtractemus. Oc taua ⁊
cireũ cisio uni conueniunt sacram̃to.
Octaua inscͥpturis ꝓ et̾nitatẽ poni
consueuit. Sic̃ septenarii numeri cir¬
cuitu rerũ tpraliũ uolubilitas. ita
ꝑ octauã quȩ septenario succedit ꝯ
dierũ spacio tepr̾alẽ xp̃i natiuitatẽ¬

Expanded text:
enim aliquis observatione extraneus, scientibus legem, sacramenta legis exponeret, quis ei auditum praeberet? Recto ergo ordine magisterii, prius voluit auditor legis esse s sacramenta reserare, ut per vitam et doctrinam suam ipse esse cognosceretur cui testiHunc sub lege natus sit Dominus, de circumcisionis sacramento, quam in manibus habemus, quae Dominus dederit, pertractemus. Octava et circumcisio uni concinunt sacramento. Octava in Scripturis, pro aeternitate poni consuevit. Sicut enim septenarii numeri circuitu rerum temporalium volubilitas, ita per octavam, quae septenario succedit, cdierum spatio temporalem Christi Nativitate
Abbreviated transcription (Latin):
natus eͣ. ut renascertm᷑. Infirmatus est.
pasibilia nr̃ȩ mortalitatis ꝑferendo
ut nos ab om̃i passibilitate sanarem᷑.
Crucifixus ẽ. ne nos cruciatibꝰ ȩtn̾is
subicerem᷑. Mortuus tẽpralit̃. ne nos
inȩt̾nũ morerem᷑. Suscitatꝰ ẽ. ut ei
consuscitarem᷑. Ascendit ut ꝑsuã ad
dexterã patris sessionẽ. secũ traheret
deuoti gregis humilitatẽ. ꝑ contraria

Expanded text:
natus est ut renasceremur; infirmatus est, passibilia nostrae mortalitatis perferendo, ut nos ab omni passibilitate servaremur; crucifixus est ne nos cruciatibus aeternis subjiceremur; mortuus est temporaliter, ne nos in aeternum moreremur; suscitatus est, ut ei consuscitaremur; ascendit, ut per suam ad dexteram Patris sessionem secum traheret devoti gregis humilitatem. Si vero quib
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiam. ꝑ fuã obedientiã nĩa sana¬
uit uiobedientiã. Hȩc omĩa ⁊ ũbo
docuit ⁊ eremplo ꝓbauit. ut quȩ
imi tanda ꝓposuit obedient̃ implere¬
mus. quȩ sꝑanda ꝓmisit sine hesitati¬

Expanded text:
dientiam nostram sanavit inobedientiam. Haec omnia et verbo docuit, et exemplo probavit, ut quae imitanda proposuit, obediendo impleremus; quae speranda promisit, sine haesitati
Abbreviated transcription (Latin):
ii s̃ ordines ⁊ minist̾ia cles clero.¬
ricoium q̃ cũ auctoritate pontifica¬
li in archidiaconi cͤa ⁊ pͥmiceri ac thes¬
aurarii sollitudine diuidunt᷑. De ar¬
ꝗͣ ista ꝑcinent ministeria. Sollicitudo
parrochiarum. ⁊ ordinatio. ⁊ uirgia ad
eiꝰ ꝑtinẽt curã. Pro reꝑandis diocesianis
basilicis ipse sugg̾it sac̾doci. ipse inqͥrit
parrochias cũ iꝰsione ep̃i ⁊ ornam̾ta. uel
res basilicarum. uł parrochiarũ. ges¬
ta lib̾tatũ eccłasticarũ ep̃o id̾ refert. col¬
lectã pecuniam de ꝯmunione ipse acce
tẽ cure aduocatꝰ ĩ causis eccłiasticis ex¬
aminandis dispensat.

Expanded text:
i sunt ordines et ministeria clericorum, quae tantum auctoritate pontificali in archidiaconi cura, et primicerii ac thesaurarii sollicitudine dividuntur. Aquem ista pertinent ministeria. Sollicitudo parochiarum et ordinatio, et jurgia ad ejus pertinent curam. Pro reparandis dioecesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti, ipse inquirit parochias cum jussione episcopi, et ornamenta vel res basilicarum, vel parochiarum; gesta libertatum ecclesiasticarum episcopo idem refert, collectam pecuniam de communione ipse acciptem curae advocatus, in causis ecclesiasticis examinandis dispensat.
Abbreviated transcription (Latin):
singulos annos minitio quadinge¬
sime quod capd̃ ieiunii dicit᷑. quarta fera
qñ ieuimũ uotiuũ suscipitur. cinis conse¬
cratꝰ capitibꝰ fideliũ imponat᷑. Scilicet
ob recordatione mortalitatis nre. ut mor¬
tał homo qui tuc ex habitu penicentie
⁊ recordatione peccatoꝵ suoꝵ ad deuo

Expanded text:
singulos annos in initio quadragesimae, quod caput jejunii dicitur, quarta feria quando jejunium votivum suscipitur, cinis consecratus capitibus fidelium imponatur scilicet ob recordationem mortalitatis nostrae, ut mortalis tunc homo qui ex habitu poenitentiae et recordatione et peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ mouem᷑. ad fidẽ: cũ earũ reru̾
qͣs nec uidisse nos recolimꝰ. nec uide¬
mꝰ. dant᷑ signa ł in uocib. uł ĩlitt̾is.
uł inqͥbq docum̃tis quibꝰ uisis ñ ui¬
sa c̾dant᷑. Nlon aut̃ in m̾ito scire noᷤ
dñis ñ solũ ea q̃ uidimꝰ. aut uidemꝰ.
uerũ ⁊̃ illa q̃ idoneis ad quãq rẽ ꝯmoti
testimoniis. uł cestibꝰ edimꝰ. Porro si sci¬
mũ cdimꝰ. Hinc factũ ẽ. ut ⁊̃ recte
cdita. ⁊ si ñ assint sensibꝰ nr̃is: uide

Expanded text:
tibus mouemur ad fidem, cum earum rerum, tibus mouemur ad fidem, cum earum rerum, quas nec uidisse nos recolimus nec uidemus, dantur signa uel in uocibus uel in litteris uel in quibusque documentis, quibus uisis non uisa dicimus non solum ea quae vidimus aut videmus, verum et illa quae idoneis ad quamque rem commoti testimoniis vel testibus credimus. Porro si scimum credimus, hinc factum est ut etiam recte credita, etsi non adsi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ patbꝰ auis maiqubꝰgeniti essemi
lalui quipre cũ płuna sciamꝰ. ñ tn
ea uł ullo sensu p̾sencia sic̃ solẽ sic̃
nr̃i animi uoluntatẽ. uł canonico¬
rum eloquioꝵ auetoritatẽ sic̃ adã
fuisse pͥmũ hoñ̃ẽ. aut xp̃m ĩcar¬
ne natu passuq resurrexisse dili¬
cimus. s aliis refeientibꝰ de qͦrũ tes

Expanded text:
bus, auis, maioribus geniti essemus? talium quippe cum plurima sciamus, non tamen ea uel ullo sensu praesentia sicut solem, sicut nostri animi uoluntatem uel canonicorum eloquiorum auctoritate sicut Adam fuisse primum hominem aut Christum in carne natum passumque resurrexisse didic