comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ostñdit qd̃ in ilł spaciis oĩpotens ñ erat dĩ. s xꝰ mod̾ oĩpotũs factꝰ ẽ ex quo hr̃e cep̃.
in quos ageret potentatũ. Et ꝑhoc uidebit᷑ ꝓfectum quẽdam accepisse: ⁊ ex inferiors
ad meliora uenisse. Si quidem melius eẽ cum ñ dubitatur eẽ eum om̃ipotentẽ ou
non ẽẽ. & quo modo nonuidetur absurdum. ut cum non hr̃et aliquid ex his o
hĩe dignum erat. post modum ꝑ profectũ quenidam in hoc uenerit ut hr̃ete e
sinumquam est. quando non omnipotens fuerit: necessario subsistere oportet en
ea ꝑque ommipotens dicitur et semꝑ habuerit inquibus exercuerit potentau
et que fuerint ab ipso uel rege uel principe moderata. Dequibus inlocis prob
tamen admonere necessarium puto: qm̃quidem questio nobis desapientia ag¬
tatur. quemadinodum aporroea sit sapientia głe omnipotentis purissima. ne
uideatur alicui ant̾ior ẽẽ in deo ommipotñtis appellatio natiuitate sapientie

Expanded text:
is vel spatiis omnipotens non erat Deus, et postmodum omnipotens factus est, ex quo habere in quos ageret potentatum: et per hoc videbitur profectum quemdam accepisse, et ex inferioribus ad meliora venisse; siquidem melius esse non dubitatur, esse eum omnipotentem quam non esse. Et quomodo non videbitur absurdum, ut cum non haberet aliquid ex his Deus quæ eum habere dignum erat, postmodum per profectum quemdam in hoc venerit ut haberet? Quod si nunquam est quando non omnipotens fuerit, necessario subsistere oportet etiam ea per quæ omnipotens dicitur, et semper habuerit in quibus exercuerit potentatum, et quæ fuerint ab ipso vel rege vel principe moderata: de quibus plenius in ltamen admonere necessarium puto, quoniam quidem quæstio nobis de Sapientia agitatur, quemadmodum aporrhoea sit Sapientia gloriæ Omnipotentis purissima, ne videatur alicui anterior esse in Deo omnipotentis appellatio nativitate Sapientiæ per
Abbreviated transcription (Latin):
netͥna sunt penitus pars ista abilla ⁊̃ finali unͥtͥate ac conuenientia discrepabie.
iet̾na sunt. om̃s isti ꝓ ordine ꝓracione. ꝓmodo ⁊ m̾itoꝵ dignitatib dispensant᷑.
ora suplicia necne̾n ⁊ diuturna ac multis ut ita dicam sclis tolerata as¬
rib emendationib reparati ⁊ restituti eruditionib pͥmo angłicis tumbo¬
inde etiam suꝑioꝵ graduum uitutib ⁊ sic ꝑsingła ad suꝑiora ꝓrresi
usq ad ea que sunt in uisibilia ⁊ et̾na ꝑ ueniant: singulis uidelicet qͥbo
celestiũ iurtutũ officiis quadam eruditionũ spetie ꝑ agratis. Ex quo ut opiꝰ¬
nor hoc conseqũtia ipsa uidetur ostñd̾e. unamquãq rõnabilẽ naturã pose
abuno ĩ alt̾m ordinẽ tnͣseuntẽ. ꝑsingłos mom̃s ⁊ aboĩb insingłos ꝑueuim¬

Expanded text:
et æterna sunt, penitus pars ista ab illa etiam finali unitate atque convenientia discrepabit. et æterna sunt, penitus pars ista ab illa etiam finali unitate atque convenientia discrepabit. æterna sunt, omnes isti pro ordine, pro ratione, pro modo et meritorum dignitatibus dispensantur: ora supplicia, necnon et diuturna, ac multis, ut ita dicam, sæculis tolerata asperioribus emendationibus reparati et restituti eruditionibus primo angelicis, tum deinde etiam superiorum graduum virtutibus, et sic per singula ad superiora provecti usque ad ea quæ sunt invisibilia et æterna perveniant, singulis videlicet quibusque cœlestium virtutum officiis quadam eruditionum specie peragratis. Ex quo, ut opinor, hoc consequentia ipsa videtur ostendere, unamquamque rationabilem naturam posse ab uno in alterum ordinem transeunte
Abbreviated transcription (Latin):
positos. inqua utiq futuri regni est forma: ad hanc eand̾ unitatis similitudinẽ
cohortatur dicens. Ut ead̾ dicatis om̃s : ⁊ non sint ĩno schismata: sitis autẽ ꝑfec
solum ĩdigni habiti suit institucione hac ł eruditione: qua ꝑcarnem humanũ
genus aditorio celestiũ urtutũ instituttur atq eruditur. s etontrario etiã
adusarii ⁊ repugnantes his qui erudiunt᷑ atq in buuntur existunt. Unde ⁊ a gonẽ
quosdam atq certamina omnis ħ ht̃ uita mortaliũ: reluctantib scilicet ⁊ repii¬
nantib adñsum nos his qui sine ullo respectu de statu meliore d elaꝑsi st̃
boli agunt ac malitie eiꝰ obtẽꝑant. pot̾int aliqñ infut᷑is scłis ꝯu̾ti ad bonita¬
tem. ꝓeo quod in est ĩ illis liberi facultas arbitrii: an uero ꝑ manens ⁊ in ueterata
malicia nelut innaturã quãdam exconsuetudine conu̾tatur: ⁊̃ tu qui legis ꝓbato:
siom̃imodis neq uihis que uidentur temꝑalib scłis neq inhis que ñ uident᷑

Expanded text:
positos, in qua utique futuri regni est forma, ad hanc eamdem unitatis similitudinem cohortatur dicens: Ut eadem dicatis omnes, et non sint in vobis schismata, sitis autem perfeindigni habiti sint institutione hac, vel eruditione qua per carnem humanum genus adjutorio virtutum cœlestium instituitur atque eruditur, sed e contrario etiam adversarii atque repugnantes his qui erudiuntur atque imbuuntur, existunt. Unde et agones quosdam atque certamina omnis hæc habet vita mortalium, reluctantibus scilicet et repugnantibus adversum nos his qui sine ullo respectu de statu meliori delapsi sunt, boli agunt, ac malitiæ ejus obtemperant, poterunt aliquando in futuris sæculis converti ad bonitatem, pro eo quod est in ipsis liberi facultas arbitrii: an vero permanens et inveterata malitia velut in naturam quamdam ex consuetudine convertatur, etiam tu qui legis probato, si omnimodo neque in his quæ videntur temporalibus sæculis, neque in his quæ non videntur
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝓͥ ũ sit. ut sine mat̾iali substancia ⁊ absq ulla corporee ad iectionis so¬
cietate intelligatur existere. Alius fortasse dicet qm̃ ĩillo fine om̃is subsfĩ¬
cia corꝑalis ita pura erit atq purgata: ut etheris ĩmod̾ ⁊ celestis cuiꝰdam
puritatis ac sinceritatis possit ĩ telligi. Certiꝰ tñ qͣlit̾ se habitura sit res

Expanded text:
s sancti naturæ, id proprium sit, ut sine materiali substantia, et absque ulla corporeæ adjectionis sos sancti naturæ, id proprium sit, ut sine materiali substantia, et absque ulla corporeæ adjectionis societate intelligatur subsistere. Alius fortasse dicet, quoniam in illo fine omnis substantia corporalis ita pura erit atque purgata, ut ætheris in modum et cœlestis cujusdam puritatis atque sinceritatis possit intelligi. Certius tamen qualiter se habitura sit res,
Abbreviated transcription (Latin):
lia sint ⁊ utr̃ ne ꝓeo qd̾ nichilomnino pꝰħ erunt in om̃ib illis fut᷑i spaas
scłi: quib disꝑsio illa uniꝰ pͥncipii atq diuisio ad unũ ⁊ eũd̾ finẽ ac simili¬
dinẽ reꝑatur. an ꝓ eo qd̾ habitus quid̃ eoꝵ q̃ uidentur transeat ñ tñ oĩ
amictũ mutabis eos. sĩc uestim̃tũ mutabũt᷑: ead̾ uidetur ostñd̾e. Si enĩ muti¬
buntur celi. utiq ñ ꝑit qd̾ mutatur. Et si habitꝰ huiꝰ mũdi transit. ñ oĩmo¬
dis ext̾minatio ł ꝑditio substancie mat̾ialis ossuditur. s ut ĩ mutatio q̃dã si
trans mutacio habitus huius mũdi ⁊ ĩmutacio celoꝵ. his sine dubio p̃parib
tur qͥ ꝑ illam uiã quã supͣ ostñdimꝰ iter agentes adillũ finẽ beatitudins
In hoc fine siqͥs mat̾ialẽ natinã id ẽ corꝑeã penitꝰ int̾iturã putet nullo oĩo
gñe ĩtellectui meo occurrere pot̾ quomͦ tot ⁊ tante substancie uitã ag̾e

Expanded text:
lia sint: utrumne pro eo quod nihil omnino post hæc erunt in omnibus illis futuri sæculi spatiis, quibus dispersio illa unius principii atque divisio ad unum et eumdem finem ac similitudinem reparetur; an pro eo quod habitus quidem eorum quæ videntur transeat, non tamen amictum mutabis eos, sicut vestimentum mutabuntur eadem videtur ostendere. Si enim mutabuntur cœli, utique non perit quod mutatur: et si habitus mundi transit, non omnimodo exterminatio vel perditio substantiæ materialis ostenditur, sed immutatio quædam fit transmutatio habitus hujus mundi, et immutatio cœlorum, hisam supra ostendimus iter agentes, ad illum finem beatitudinis In hoc fine si quis materialem naturam, id est corpoream, penitus interituram putet, nullo omnino genere intellectui meo occurrere potest quomodo tot et tantæ substantiæ vitam agere
Abbreviated transcription (Latin):
cx quib estimo ꝓut ego sentire possũ hunc ordinẽ humani gen̾is institu¬
cum. qui utiq infuturo scło ł in suꝑ uenientib scłis cũ celũ nouũ ⁊ t̾ra no

Expanded text:
Ex quibus existimo, prout ego sentire possum, hunc ordinem humani generis instituEx quibus existimo, prout ego sentire possum, hunc ordinem humani generis institutum, qui utique in futuro sæculo, vel supervenientibus sæcu
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ metli ꝙ mertti sui decessus ⁊ cor aatioras occurrati. eĩx hus sane. qemũ oribsis
iit is ꝑrmanserunt quod futuro fini simile ẽe descripsimus. quadami emĩ er iꝓpsis
adis anone acdispensatione mũdi ordinẽ anglicũ sorcuuntur: alii uirtite. alis
snaipustũ. alii potestatẽ. qd̾ ineos uidelicet ex̃teait potesfatẽ qui hile suꝑ capud
indigeut potestatem. Alii thronoꝵ ordinẽ idest udicandi ł regendi eos quiboe
ndigent hnites officium. alii dñationẽ sine dubio suꝑ seruos. Qne oĩa eis ꝙ me
t sꝑꝑfedtib suis quib indĩ participacionẽ imitacionẽq ꝓficerant: eqͥuo sto¬
quiditis diuina ꝯtulit ꝓuidentia. hi uͦ qui de statu pͥme beatitudinis moti
quidꝰ sunt ñ tñ ĩremeabilit̾ moti illis qͦs supͣ descͥpsimꝰ sc̃is beatisq ordiib
aispensandi subiecti sunt ac regendi. quoꝵ auditorio usi ⁊ institucionib acdis¬
aplinis salutarib reformati: redire ac restitui ad statũ sue beatitudinis possit.

Expanded text:
tem motuum pro mérito sui decessus et commotionis occurrat. Ex his sane qui in illo initio permanserunt quod futuro fini simile esse descripsimus, quidam ex ipsis in ordinatione ac dispensatione mundi ordinem angelicum sortiuntur, alii Virtutum, alii Principatuum, alii Potestatum, quod in eos videlicet exerceant potestatem qui habere super caput indigent potestatem; alii Thronorum ordinem, id est, judicandi vel regendi eos qui hoc indigent, habentes officium; alii dominationem sine dubio super servos quæ omnia eis pro merito et profectibus suis. quibus in Dei participationem imitationemque profecerant, æquo justoque judicio divina contulit Providentia. Hi vero qui de statu primæ beatitudinis moti quidem sunt, non tamen irremediabiliter moti, illis quos supra descripsimus, sanctis beatisque ordinibus dispensandi subjecti sunt ac regendi quorum adjutorio usi, et institutionibus ac disciplinis salutaribus reformati, redire ac restitui ad statum suæ beatitudinis possint.
Abbreviated transcription (Latin):
Dinuis ił.ꝯsũmatio rerũ ꝑfectaꝵ ꝯsũmatarũq ẽmdetur indicũ. Que resetiã¬
nos ui bo e loco conio net . ̃ adsiꝰ toaui aroua ⁊ diffialia intesligenda. siquis illes qu
legenoi boꝵ ⁊i talia cognoscendi desid̾iũ ceꝑit: ꝑfectũ ⁊ eruditũ sensũ debetu
hibere ne forte si aut nullum usum ĩhulcem᷑i questionib habutt ucans cta
hec illi ⁊ suꝑ flua uideantur: aut si iam p̾udicatum ⁊ pͥuentũ in alis ani
geriti betica ly ⁊ conitra fidem eccłasticã ꝑutet: non tam idne ꝯuĩcens quam
catũ namq a nob̾ insupiorib ⁊ q̃ sint dequib manifesto dogniate t̾riina
ie magisꝙͣ dsffiniendi: ꝓ ut possumꝰ ex̃cemur: fĩnis gͦ mũdi ⁊ ꝯsũmato
dabitur cũ unꝰqͥsq ꝓ merito pecc̾oꝵ. ⁊̃ penis subicietur. qd̾ tẽpus d̾s solus
agnoscit qñ unusqͥsq qd̾ meretur expendet. In unũ sane finẽ putamꝰ qd̾ bonita

Expanded text:
videtur indicium. Quæ res etianos in hoc loco commonet, quod ad hæc tam ardua et difficilia intelligenda, si quis ille est qui legendi horum et talia cognoscendi desiderium ceperit, perfectum et eruditum sensum debet adhibere ne forte si aut nullum usum in hujuscemodi quæstionibus habuit, vana quædam hæc illi et superflua videantur; aut si jam præjudicatum et præventum in aliis animum gerit, hæretica hæc et contra fidem ecclesiasticam putet, non tam ratione convincens, quam icatum namque a nobis in superioribus est quæ sint de quibus manifesto dogmate terminapecie magis quam definiendi, prout possumus, exercemur. Finis ergo mundi et consummatio dabitur, cum unusquisque pro merito peccatorum etiam pœnis subjicietur: quod tempus Deus solus agnoscit, quando unusquisque quod meretur expendet. In unum sane finem putamus quod bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
sum sub iectionis sue insignia declararunt: qui sunt celestiũ. ⁊ t̃restriũ. ⁊ infer¬
noꝵ inquib tͥb significationib om̃is unu̾sitas indicatur. hi uidelicet qui ab
illo uno inttio ꝓsuis unusqͥsq motib ⁊ uarietatib ꝑdiu̾sos ordines ꝓ m̃i¬
atitudine. cũ de sc̾itate ac sapientia ac de ipsa d̾itate participant: Siłi ab
huiꝰcetuodi participatione negligant atq dissimulent. tc̃ uicio ꝓͥe deside
aliꝰ cidꝰ aliꝰ tardius. plus aliꝰ ł minꝰ: ipse sibi causa si lapsus ł casus effici᷑.
& qm̃ ut diximꝰ casus iste ł lapsus. quo astatu suo unꝰ quisq declinet. ꝙͣx ͥ¬
rimã ĩ se ht̃ diu̾sitatem : ꝓmentis ac ꝓpositi motib qd̾ aliꝰ leuiꝰ aliꝰ uͦ grauꝰ ad it¬

Expanded text:
sum subjectionis suæ insignia declararunt; qui sunt cœlestium terrestrium et infersum subjectionis suæ insignia declararunt; qui sunt cœlestium terrestrium et infernorum: in quibus tribus significationibus omnis universitas indicatur, hi videlicet qui ab illo uno initio pro suis unusquisque motibus et varietatibus per diversos ordines pro meriatitudine, cum de sanctitate ac sapientia et de ipsa divinitate participant. Si vero ab hujusmodi participatione negligant atque dissimulent, tunc vitio propriæ desidiæ alius citius, alius tardius, plus alius, alius minus, ipse sibi causa sui lapsus vel casus efficitur. Et quoniam, ut diximus, casus iste vel lapsus, quo de statu suo quisque declinat, quamplurimam in se h
Abbreviated transcription (Latin):
sermo paulo apło discamꝰ aꝑtiꝰ dicente: qr oportet xp̃m regnare donet pint
oñs inimicossub pedib suis. Qd̃ sine ista quid̾̃ apłi tam aꝑta sentẽcia satisnꝰ
edocuit quid sit inmicos poni subpe dib. audi ad huc eum inconseqñtib.
iaxłi ⁊ om̃s sa qui secuti sunt xp̃m. Subiectionis eñi nom̃ qua xͦ subicimur.
erunt .xͦ. ⁊ cũ nouissimꝰ in imicꝰ destruetur mors: ⁊ cũ tradetur atͦ cui oĩa subiecti
sunt regnũ dõ ⁊ patri : ab isto in quã tali fine rerũ contẽplem᷑ inttia. sẽꝑ eñ
similis ẽ finis initiis. Q iõ sic̃ unꝰ oiũ fims: ita unũ õiũ intelligi deb iitium.
et sicut multoꝵ unus finis. ita abuno iuttio multe differentie ac uarietates q̃
rursum ꝑbonitatẽ dĩ. ꝑ subiectionẽ xͥ atq unitatẽ sp̃s sci. in unũ finem qui se
mnitio similis reuocantur. Om̃s scilicet hi qui ĩ noĩe iħu genu flectentes ꝑ hocip¬

Expanded text:
postolo discamus apertius dicente, quod «oportet Christum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis.» Quod si ne ista quidem Apostoli tam aperta sententia satis nos edocuit quid sit inimicos poni sub pedibus, audi adhuc eum in consequentibus: stoli et omnes sancti qui secuti sunt Christum. Subjectionis enim nomen qua Christo subjicimur, t cum novissimus inimicus destruetur mors, et cum tradetur a Christo cui omnia subjecta sunt, regnum Deo Patri, ab isto, inquam, tali fine rerum contemplemur initia. Semper enim similis est finis initiis: et ideo sicut unus omnium finis, ita unum omnium intelligi debet initium; et sicut multorum unus finis, ita ab uno initio multæ differentiæ ac varietates, quæ rursum per bonitatem Dei, et subjectionem Christi, atque unitatem Spiritus sancti in unum finem qui sit initio similis revocantur: omnes scilicet hi qui, in nomine Jesu genu flectentes, per hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
du̾r ⁊̃ ueti cestam̃to qd ł̃ irascit᷑ ds̃ ł penitet. ł si qͣ alia humani affectus passio
parabolis hr̃e similia cũ dicit. qr is qͥ plantanit umeã ⁊ locauit eã coloriis qui
loris alis tradidisse qui redd̾ent ei fructũ ĩtẽꝑe suo. S ⁊illos ciues qͥ ꝓfesto
unl familias acciꝑe sibi reguũ. legat᷑ miserunt pꝰ eum dicentes nolund eũ
regnare iꝑ nos p̃ petrato regno regressus pat̾ familias ⁊urectꝰ ut bicio ces

Expanded text:
ur in veteri Testamento, quod irascitur Deus vel pœnitet, vel si qua alia humani affectus passio parabolis haberi similia cum dicit, quia is qui plantavit vineam et locavit eam colonis, qui lonis aliis tradidisse qui redderent ei fructum in tempore suo. Sed et illos cives qui, profecto patrefamilias accipere sibi regnum, legatos miserunt post eum dicentes: «Nolumus eum regnare super nos, impetrato regno regressus paterfamilias et iratus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de sũma beatitudine ꝓ ut sentire potuimꝰ ad ũbratis: unusqͥsq legentiũ apud se¬
met ipsũ diligentiꝰ. iscrupulosiꝰ iudicet si pot̾ aliqͣ harũ ꝓbari ł eligi. Dictũ ẽ it
qd̃ ł incorꝑea uita agi posse putanda sit: pꝰea quã xͦ fłeruit subiecta oĩa: qꝑtͣ¬
bit: aut certe. qd̾ eoꝵ que uidentur habitu p̃t̾eunte oĩ corruptibilitate decussa atq
purgata om̃ia q̃ ĩ hoc mũdi statu in quo planetaꝵ dicuntur spere suꝑ g̾sso atq suꝑato.
supͣ illa que arrann dicit᷑ speram : pioꝵ ac beatoꝵ stacio conlocatur. qͣsi it̾ra bona

Expanded text:
et de summa beatitudine prout sentire potuimus adumbratis, unusquisque legentium apud semetipsum diligentius et scrupulosius judicet si potest aliqua harum probari vel eligi. Dictum est enim quod vel incorporea vita agi posse putanda sit, posteaquam Christo fuerint subjecta omnia etbit; aut certe quod eorum quæ videntur habitu prætereunte, omni corruptibilitate decussa atque purgata, omnique hoc mundi statu in quo planetarum dicuntur sphæræ, supergresso atque superato, supra illam quæ dicitur, sphæram piorum atque beatorum statio
Abbreviated transcription (Latin):
parati sunt adisrłitica bella ꝓced̾e qui possunt adu̾sum illos hostes inmicosq
bellare qͦs sedenti a dextͥs suis filio subicit pat̾. ut destruat oẽm pͥncipatũ acpo¬
testatẽ ut ꝑ hos militũ suoꝵ nũos qͥ dõ militantes ñ se ĩplicant negotiis scłarib
adu̾sarii regna subu̾tat: a quib Ecuta fidei cͥcũ ferantur. ⁊ sapiencie tela uibrẽt᷑¬
⁊ ĩqͥb spei ⁊ salutis galea cornscet. ac lorica caritatis dõ plenũ illuniat pectus. Tal
qͥd̃ mͥ uidentur milites ĩdicari. ⁊ ad huiꝰcemͦi bella p̾parari: hi qui ĩdiuinis libͥs ꝑ
dei p̃ceptũ numerari iubentur. hoꝵ uͦ multo clariores ꝑfectioresq de signantur

Expanded text:
rum veniunt hi qui parati sunt ad Israëlitica bella procedere, qui possunt adversus illos hostes inimicosque rum veniunt hi qui parati sunt ad Israëlitica bella procedere, qui possunt adversus illos hostes inimicosque bellare quos sedenti a dextris suis Filio subjicit Pater, ut destruat omnem principatum ac potestatem: ut per hos militum suorum numeros qui Deo militantes non se implicant negotiis sæcularibus, adversarii regna subvertat; a quibus scuta fidei circumferantur, et sapientiæ tela vibrentibus spei et salutis galea coruscet, ac lorica claritatis Deo plenum muniat pectus. Tales quidem mihi videntur milites indicari, et ad Dei hujuscemodi bella præparari, hi qui in divinis libris per præceptum numerari jubentur. Horum vero multo. clariores perfectioresque designantu
Abbreviated transcription (Latin):
quia dei: qm̃ solũ istud ẽ genꝰ qd̾ uidere dr̾ dm̃ hoc enĩ isrłis nom̃ sig̾cat ĩtpta¬
tum. Iam uero ꝯseqñs ẽ ut scd̾m ħ aptari debeat ⁊ ĩt̾p̃tari illuo qd̾ decẽ plagis
egyptus uerberat᷑ ut dĩ ppłm ꝑmittat exire ł ea q̃ ĩ deserto cũ ppło gerũ¬
tur.ł qd̃ ex ꝯlatione oĩs ppłi tabnaculũ construitur. ł ĩ dum̃tũ sac̾dotale ꝯterttur.
dũ sit. S ⁊ ꝯminationes posite sunt his qui p̾uaricati fuerint legem. Necñ ⁊his
qͥ purificatione ĩdigebant diu̾sa purificationũ genera. uelut qui freqñtiꝰ eẽn
dñ tempus hũt ex diuino p̾cepto numerari: s ne ille ꝙ anime q̃ ñ posĩunt fi̾
alt̾iꝰ capud. s ipse subiecte sunt aliis uelut capiti qͣs mulieres nõiauit: q̃ uti¬
q ñ ad ducũtur ĩ numerũ illũ qui adõ p̾cipitur. s illi soli numerantur. qͥ ui¬
ri appellantur. quo scilicet ostñd̾etur ñeas posse extͥnsetꝰ numerari: s ĩhis

Expanded text:
ere dicitur Deum: hoc enim Israëlis nomen significat interpretatum. Jam vero consequens est ut secundum hæc aptari debeat et interpretari illud quod decem plagis Ægyptus verberatur ut Dei populum permittat exire, vel ea quæ in deserto cum populo geruntur, vel quod ex collatione omnis populi tabernaculum construitur, vel indumdum sit. Sed et comminationes positæ sunt his qui prævaricati fuerint Legem: necnon et his qui purificatione indigebant, diversa purificationum genera, velut qui frequentius essent ndum tempus habent ex divino præcepto numerari: sed ne illæ quidem animæ quæ non possunt fieri alterius caput, sed ipsæ subditæ sunt aliis velut capiti; quas mulieres nominavit, quæ utique non adducuntur in numerum illum qui a Deo præcipitur: sed illi soli numerantur qui viri appellantur, quo scilicet ostenderetur non eas posse extrinsecus numerari, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. cũ ĩ his oĩb ꝑfecte dĩ patͥs substancia cẽseatur. Non enĩ ab eo dirimi ħ ł ab eiꝰ
unũ sunt ĩ qͥb plenitudo ẽ deitatis. Hoc autẽ ip̃m q̃ dicimꝰ qr nũꝙͣ fuit qã ñ fuit: ꝯuenia au
diend̾ ẽ. Nam ⁊ ħ ipsa noĩa temꝑał nocabuli significantiã gerunt. id est qñ ł numꝙͣ. Supͣ¬

Expanded text:
n erat: cum in his omnibus perfecte Dei Patris substantia censeatur. Non enim ab eo dirimi haec, vel an erat: cum in his omnibus perfecte Dei Patris substantia censeatur. Non enim ab eo dirimi haec, vel aunum sunt, in quibus est plenitudo divinitatis. Hoc autem diendum est. Nam et hæc ipsa nomina temporalis vocabuli significantiam gerunt, id est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ patͥs ꝓ latio uͦ dr̃ q̃ talẽ sig̾cat generationẽ. qͣł aĩaliũ ł hoĩũ so l eẽ ꝓgenies. necessario
corpꝰ ẽ: ⁊is qͥ ꝓtulit.⁊ is qͥ prolatꝰ ẽ. Nõ enĩ dicimꝰ sic̃ hetici putant patrem ali qñ substã¬
die dĩ ĩ filiñ u̾sũ. aut ex nullis substantib filiũ ꝓ creatũ apatre. id est extͣ subtaciã suã
ut fuerit aliqñ qñ ñ fu̾it. s absciso om̃i sensu corꝑeo ex ĩ uisibili ⁊ ̃ corꝑeo dõ u̾bũ
⁊ sapientiam genitã dicimꝰ absq ulla corꝑali passione: uolut si uoluntas ꝓcedat
emente. Nec absurdũ uidebitur c̃dicatur filiꝰ caritatis: si hoc mͦ ⁊̃ uoluntati putet᷑
iux sine splendore eẽ potuit. ita nec filiꝰ qͥd̾ sine patre intelligi pot̾: qͥ ⁊ figura ex¬
cħ enĩ aliud ẽ dr̾e nͥ qr fuit aliqñ qñ u̾itas ñ erat. qñ sapientia non erat. qñ uita ñ¬

Expanded text:
io vero dicitur quæ talem significat generationem qualis animalium vel hominum solet esse progenies, necessario corpus est et is qui protulit, et is qui prolatus est. Non enim dicimus, sicut hæretici putant, partem aliquam substantiæ Dei in Filium versam, aut ex nullis substantibus Filium procreatum a Patre, id est extra substantiam suam, ut fuerit aliquando quando non fuerit; sed abscisso omni sensu corporeo ex invisibili et incorporeo, Verbum et Sapientiam gee mente. Nec absurdum videbitur cum dicatur Filius charitatis, si hoc modo etiam voluntatis putetur. , 3. Sicut ergo nunquam lux sine splendore esse potuit, ita nec Filius quidem sine Patre intelligi potest; qui et figura ex erat, quando sapientia non erat, quando vita no
Abbreviated transcription (Latin):
det alia q̃ q̃reda st̃. Qd si ⁊ adipsa ꝑuenerit: multo tt̾m pła ex illis q̃ reqͥri debeãt
ꝑuidebit. ꝓpt̾ qd̾ ⁊ sapientissimꝰ salomon naturã rerũ ꝑ sapientiã ꝯtuens ait.
Dixi. Sapiens efficiar. Et ipsa sapientia longe facta ẽ ame: lõge plusquã erat.
altitudinẽ ꝓfundã qͥs ĩueniet e s ⁊ ysaias sciens rerum initia a natura mortali
ĩueniri ñ posse. s ne abhis qͥd̾ naturis que ꝗͣuis diuiniores suit ꝗͣ humana ẽ. fac¬

Expanded text:
det alia quæ quærenda sunt. Quod etsi ad ipsa pervenerit, multo iterum plura ex illis quæ requiri debeant pervidebit. Propter quod et sapientissimus Salomon naturam rerum per sapientiam intuens, ait: «Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa sapientia longe facta est a» me, longe plus quam erat: et altitudinem profundam quis inveniet? Sed et Esaias sciens rerum initia a natura mortali inveniri non posse, sed ne ab his quidem naturis quæ quamvis diviniores sint quam humana est, fac
Abbreviated transcription (Latin):
ciãtur. hi uͦ qͥ subiacenti cuidã mat̾ie addrtas extͥuseciis qͣlitates uolunt ostũ¬
etre huiꝰ cemͦi utũtur exẽplis. U̾bi gr̾a paulus sine dubio aut tacet. aut loqͥ¬
aut stat. aut iacet. hec eñi sunt oĩb accidentia sine qͥb nũꝗͣ fere ĩuenũt᷑. nec tñ

Expanded text:
ntiantur. Hi vero qui subjacenti cuidam materiæ additas extrinsecus qualitates volunt ostenntiantur. Hi vero qui subjacenti cuidam materiæ additas extrinsecus qualitates volunt ostendere, hujuscemodi utuntur exemplis; verbi gratia: Paulus sine dubio aut tacet aut loquaut stat, aut jacet. Hæc enim sunt hominibus accidentia, sine quibus nunquam fere inveniuntur. Nec t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓterri ostendimꝰ fructꝰ: ł cum ignẽ. aerẽ aquã. t̾rãq mutari ĩ semet ipsa ĩuicẽ
ac resolui aliud ĩ aliud elem̃tũ mutua quadam ꝯsãguinitate docuimꝰ. S ⁊ cũ de
scis ł hominũ ł anuimaliũ ꝓbauimꝰ substanciã carnis existere. łhuinorẽ semi¬
tet qm̃ nulla substancia sine qͣlitate subsistit s ĩtellectu solo disc̾nitur hoc
uisi sunt dr̾e nicħ aliud eẽ naturã corꝑeam. quam qͣlitates. Si eñi duricia ⁊⁊
mollicies calidũ ⁊frigid̾. humidũ ⁊ aridũ qͣlitas est. his autẽ łcet̾is huiꝰ aiin ͥ¬
putatis nicħ aliud ĩtelligitur subiacere: iudebũt᷑ qͣlitateᷤᷤ ẽẽ om̃ia. Unde ⁊ hi qͥ
hec adserunt ad seuerare conati sunt: ut qm̃ om̃s qui materiã infectã dict̃
qͣlitates adã factas ẽẽ ꝯfitentur. ĩueniatur ꝑ hoc ñ scd̃m ipsos nec matia
ẽ ĩ fecta. si qͥd̾ qͣlitates sint oĩa.q̃ utiq sine ꝯͣdictione aboĩb adõ facta ẽẽ ꝓñ¬

Expanded text:
 cum ignem, aërem, aquam, terramque mutari in semetipsa invicem ac resolvi aliud in aliud elementum mutua quadam consanguinitate docuimus: sed et cum de escis vel hominum vel animalium probavimus substantiam carnis existere, vel humorem semitet, quod nunquam substantia sine qualitate subsistit, sed intellectu solo discernitur hoc ausi sunt dicere, nihil aliud esse naturam corpoream quam qualitates. Si enim duritia et mollities, calidum et frigidum, humidum et aridum qualitas est, his autem vel cæteris hujusmodi amputatis nihil aliud intelligitur subjacere, videbuntur qualitates esse omnia. Unde et hi qui hæc asserunt, asseverare conati sunt, ut quoniam omnes qui materiam infectam dicunt, qualitates a Deo factas esse confitentur, inveniatur per hoc etiam secundum ipsos nec materia esse infecta: siquidem qualitates sint omnia, quæ utique sine contradictione ab omnibus a Deo facta esse pronu
Abbreviated transcription (Latin):
uel ea q̃ ĩ eqͣles partes ueniunt ł unũ aliqͦd eleñttũ rerum corꝑaliũ pͥncipia posue¬
unt. nom̃ mat̾ie. id est qd ĩpͥncipalit̾ mat̾iã significat. at̾ pͥncipia statuere ñ po
abilem. ł diuisibilẽ extra qͣlitates eam scd̾m ꝓͥetatẽ subicient. Qͥb ⁊̃ nas adqͥes¬
cimꝰ. qͥ oĩgen̾e abnuimꝰ ĩ genitã ł ĩfectam dici debere mat̾iam. ccd̾m ħ q̃ ĩ corꝑib¬

Expanded text:
vel ea quæ in æquales partes veniunt, vel unum aliquod elementum rerum corporalium principia posuevel ea quæ in æquales partes veniunt, vel unum aliquod elementum rerum corporalium principia posuerunt, nomen materiæ, id est quod principaliter materiam significat, inter principia statuere non potabilem vel divisibilem, extra qualitates eam secundum proprietatem subjicient. Quibus etiam nos acquiescimus, qui omni genere abnuimus ingenitam vel infectam dici
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ corꝑibꝰ dr. positũ inscripturis canonicis nusꝙͣ usq ad p̾sens ĩ uenimꝰ. Illud eñi qd̃
dicit ysaias ⁊ comedit sĩc fenũ hylen. id est mat̾iã dicens de eis qui ĩsupliciis ꝯstitita s̃:
mat̾iã posuit ꝓpectis. s ⁊ sicubi inalio loco scͥptũ forte mat̾ie nom̃ ẽ. nusꝗͣ ut ego
ĩquit de erat oĩpotenti manui tue q̃ c̾aueat mũdũ ex ĩformi mat̾ia : ĩmut̾e eis
multitudinẽ ursoꝵ. ł feroces leones. Quã płimi sane putant perũ ipsam mat̾iã
gnificari in eo qd̾ inpͥncipio genesi scͥptũ ẽ amoyse. Inpͥncipis fecit ds̃ celum ⁊t̾rã:
t̾ra aũt erat ĩuisibilis ⁊ ĩ ꝯposita. In uisibilẽ namq ⁊ ĩ ꝯpositam t̾rã ñ aliud eis moy¬
ses quam ĩ formẽ mat̾iã uisus est ĩdicare. Qd si uere hec ẽ mat̾ia. ꝯstat exinde ĩ¬
ũtibilia ñ eẽ iitia corꝑm. Nam hiqͥ athonios ł ea q̃ ĩpartes uenire non possũt.

Expanded text:
 usque ad præsens invenimus. Illud enim quod dicit Esaias: «Et comedet sicut fœnum, id est materiam, dicens de eis qui in suppliciis constituti sunt, materiam posuit pro peccatis. Sed et sicubi in alio loco scriptum forte materiæ nomen est, nusquam, ut ego n» enim, inquit, deerat omnipotenti manui tuæ quæ creaverat mundum ex informi materia, immittere eis multitudinem ursorum, vel feroces leones?» Quamplurimi sane putant rerum ipsam materiam significari in eo quod in principio Genesis scriptum est a Moyse: «In principio fecit Deus» cœlum et terram, terra autem erat invisibilis et incomposita.» Invisibilem namque et incompositam terram non» aliud eis Moyses quam informem materiam visus est indicare. Quod si vere hæc est materia, constat exinde inconvertibilia non esse initia corporum. Nam hi qui atomos, vel ea quæ in partes venire non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Nec usꝙͣ p̾t̾ ea putet᷑ oꝑata. s t̃t utr̃q cauta pietatis debet ẽẽ ꝯfessio. ut neq aliqͥd
dĩtatis ĩ xͦ defuisse c̾datur. ⁊ nulla penitꝰ apat̾na substãcia. q̃ uͥq ẽ facta putet᷑ eẽ di¬
uulsio. Tale nãq aliqͥd ñ baptista ioħs ĩdicat cũ corꝑalit̾ absente iħu dicebat ad turb
Medius ur̾m stat q̃ uos uescitis qͥ pꝰme uenit cuiꝰ ñ sũ dignꝰ solu̾e corrigiam calciam̃toꝵ.¬
ret eoꝵ ĩt qͦs corꝑaltt ñ ad erat filiꝰ dĩ. Neqͥs tñ nos existimet ꝑħ illud ad firmare q
pars aliqͣ deitatis filii dĩ fuerit ĩxͦ. reliqͣn pars alibi ł uͥq qd̃ illi sẽtur possunt. qͥ na-¬
turã substancie ĩ corꝑee atq ĩ uisibilis ignorant. In possibilenãq ẽ de ĩ corꝑeo partẽ

Expanded text:
ssio, ut neque aliquid deitatis in Christo defuisse credatur, et nulla penitus a paterna substantia, quae ubique est, facta putetur divisio. Tale namque aliquid etiam Baptista Joannes indicat, cum corporaliter absente Jesu dicebat ad turbas, Medius vestrum stat quem vos nescitis, qui post me venit, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentoruet ubique totus aderat Filius Dei. Ne quis tamen nos existimet per hoc illud affirmare, quod pars aliqua deitatis Filii Dei fuerit in Christo, reliqua pars alibi vel ubique: quod illi sentire possunt, qui naturam substantiae inc
Abbreviated transcription (Latin):
mens ꝓpħe rerũ initia ĩtuitu ꝑspicatiore discuciens. ⁊ mat̾iã sẽsu solo ac rõne
aqͣlitatib diuidens. ĩ ꝑ fectũ dĩsensisse. qd̃ utiq ad iectis qͣlitatib ĩtelligitur ꝯsũ¬
matum.S ⁊ ĩ libro suo enoc ita ait. Ambulaui usq adĩ ꝑfectũ. Qd̾ ⁊ ipsũ puto pos-¬
e similit̾ ĩtelligi. quod scilicet ambulauerit mens ꝓpħe ꝑscrutens ⁊ disserens sin¬
gula q̃q rerũ uisibiliũ: usq qͦ ad pͥncipiũ uenerit illud ĩ quo ĩꝑfectã mat̾iã absq
qualitatib ꝑuid̾it. Scͥptũ namq ẽ ĩ eod̾ libello dicente ipso enoc. Uniu̾sas mat̾ias
ꝯspexi. Qd̃ utiq ita sentitur. qr om̃s mat̾ie dusiones ꝑuidi q̃ ab una ĩ singłas

Expanded text:
ia intuitu perspicaciore discutiens, et materiam sensu solo ac ratione a qualitatibus dividens, imperfectum Dei sensisse, quod utique adjectis qualitatibus intelligitur consummatum. Sed in libro suo Enoch ita ait: «Ambulavi usque ad imperfectum,» quod ipsum puto posse similiter intelligi, quod scilicet ambulaverit mens prophetæ Perscrutans et disserens singula quæque rerum visibilium usquequo ad principium venerit illud in quo imperfectam materiam absque qualitatibus perviderit;, scriptum namque est in eodem libello, dicente Enoch: «Universas materias perspexi.» Quod utique ita sentitur quasi, Omnes materiæ divisiones pervidi, quæ ab una in t singulas
Abbreviated transcription (Latin):
lic̾e̾t mente conspic̾e. s ne illud qͥd̃ sacͣm̃to aliquo uacuũ puto: q quidã multa
pecora ⁊ multa animalia hñtes ꝑuenuit ⁊ pripiũt locũ aptũ pastib ⁊ nutri¬
mentis pecoꝵ. quẽ pͥmũ õiũ isrłiticibelli dext̾a defenderat. quẽ locũ amo¬
yse de poscentes ultra iordanis fluenta separantur: atq at̾re sc̾e possessione
⁊ sensus ad iacentes sͥ. uͥ ne illud ꝙ ociosũ uidetur. qd̃ moyses qͥd̾ audit adõ ea q̃ ĩ lentti¬
ci lege descͥpta sunt : ppłs uͦ ĩ deutero nomio auditor moyseos efficitur. ⁊ ab illo dis¬
cit ea q̃ adõ audire non potuit. ꝓpt̾ea eñi uelut scd̾a lȩx deuteronomiũ dr̾. qd̾ ñ nulł
significare uidebitur hoc ipsũ qd̾ cessante lege pͥma q̃ ꝑ moysen data ẽ: uideatur
scõa legis lacio deformari q̃ specialit̾ amoyse tͣditur iħi successori eiꝰ qͥ utiq formo
seruare creditur saluatoris nr̾i. cuiꝰ scd̾a lege id ÷ p̃ceptis euͣgłicis ad ꝑfectũ oĩa ꝑdu¬

Expanded text:
cuum puto, quod quidam multa pecora et multa animalia habentes præveniunt et præripiunt locum aptum pastibus et nutrimentis pecorum, quem primum omnium Israëlitici belli dextra defenderat. Quem locum a Moyse deposcentes, ultra Jordanis fluenta separantur, atque a terræ Sanctæ possessione et sensus adjacentes sibi. Ubi ne illud quidem otiosum videtur, quod Moyses quidem audit a Deo quæ in Levitici lege descripta sunt, populus vero in Deuteronomio auditor Moysis efficitur, et ab illo discit ea quæ a Deo audire non potuit. Propterea enim velut secunda lex Deuteronomium dicitur, quod nonnullis significare videbitur hoc ipsum, quod, cessante Lege prima quæ per Moysen data est, videatur secunda legislatio deformari, quæ specialiter a Moyse traditur Jesu successori ejus: qui utique formam servare creditur Salvatoris nostri, cu
Abbreviated transcription (Latin):
mensura quis de uolueretur abono: in tantã mensuram malicie deueniret.ĩ
quoutiq ꝓ motib suis una queq mens ł ampliꝰ ł partuiꝰ bonũ neglegens ĩ
contrariũ boni qd̾ sine dubio malum ẽ. trahebatur. Ex quo uidetur semina
quedam ⁊ causa narietatis acdiu̾sitatis ille oĩũ conditor accepisse. ut ꝓdiu̾¬
sitate mentiũ id ẽ r̾dabiliũ creaturarũ quã diu̾sitatẽ exea causa quam suꝑiꝰ
trimus putande sunt concepisse: uariũ ac diu̾sũ mũdũ crearet. Qd autẽ dici¬

Expanded text:
mensura quis devolveretur a bono, in tantam mensuram malitiæ deveniret. In mensura quis devolveretur a bono, in tantam mensuram malitiæ deveniret. In quo utique pro motibus suis unaquæque mens, vel amplius vel parcius bonum negligens, in contrarium boni, quod sine dubio malum est, trahebatur. Ex quo videtur semina quædam et causas varietatis ac diversitatis ille omnium Conditor accepisse, ut pro diversitate mentium, id est, rationabilium creaturarum, quam diversitatem ex ea causa quam superius diximus putandæ sunt concepisse, varium ac diversum mundum crearet. Quod aute
Abbreviated transcription (Latin):
mtũ mũdi posse suffic̾e. hec gͦ sunt q̃ ĩ iuitio id ÷ ante om̃ia adeo creata es̃
elmandum est. Quod quidem ⁊̃ in illo initio qd̃ moyses latencuis ⁊ h¬
aduxit indicari putamꝰ: cumdicit. In pͥncipio fecit ds̃ celũ ⁊ t̾rã. Certũ ẽ enĩ
nature quas in initio factas supͣdiximꝰ. facte sunt cũ ante ñ ee̾̃nt. hoc ipso qͥa
anferri ⁊ reced̾e pot̾. Recedendi autem causa ineo erit: si ñ recte ⁊ ꝓbabilit̾
dirigatur motꝰ animoꝵ. Uoluntarios enim ⁊ lib̾os motus a se ꝯditis m̃tib cre¬
ator indulsit: quo scilicet bonũ in eis ꝓpriũ fieret cũ id uoluntate ꝓpͥa serua¬
retur. S desidia ⁊ laboris tediũ inseruando bono ⁊ au̾sio. ac negligentia me¬
loꝵ initiũ dedit recedendi abono. Recedere autem abono: non aliud ẽ quam effi
cimalum. Certum namq ẽ malum eẽ. hono carere. Ex quo accidit. ut in qͣnta

Expanded text:
atum mundi posse sufficere. Hæc ergo sunt quæ in initio, id est ante omnia a Deo creata esse atum mundi posse sufficere. Hæc ergo sunt quæ in initio, id est ante omnia a Deo creata esse existimandum est. Quod quidem etiam in illo initio quod Moyses latentius introduxit, indicari putamus cum dicit: «In principio fecit Deus cœlum et terram2.» Certum est enim iam rationabiles istæ naturæ quas in initio factas supra diximus, factæ sunt cum ante non essent, hoc ipso quiaauferri et recedere potest. Recedendi autem causa in eo erit, si non recte et probabiliter dirigitur motus animorum. Voluntarios enim et liberos motus a se conditis mentibus creator indulsit, quo scilicet bonum in eis proprium fieret, cum id voluntate propria servaretur: sed desidia et laboris tædium in servando bono, et aversio ac negligentia meliorum, initium dedit recedendi a bono. Recedere autem a bono, non aliud est quam effici in malo. Certum namque est malum esse bono carere. Ex quo accidit, ut in quanta
Abbreviated transcription (Latin):
hetuerit intueri. In illo gͦ initio putand̾ ẽ tm̃ numerum r̾oabiliũ creatu¬
urum ł intellectualũ. uel qͦ quo mͦ appellande sunt quas m̃tes suꝑ iꝰ ꝯyxi¬
mus fecisse dm̃i. qͣntũ suffic̾e posse ꝓspexit. Certũ ẽ eñi qd̾ p̃ finito aliquo
apud se numero eas fecit. Non eñi ut quid̾iuolunt finẽ pittandũ ẽ non
hri creaturas qr uͥ finis ñ ẽ nec conp̾hensio ulla ł cirtũscͥptio eẽ potest. Qd̾ si¬
non fuerit utiq nec contineri. ł dispensari adeo que facta sunt poterunt.
Naturalit̾ nempe quicqͥd ĩfinitũ fuerit ninconp̾hensibile erit. Porro ã.
seiscͥptura dicit numero ⁊ mẽsura uniu̾sa ꝯdidit ds̃. & idc̾co numerus
ud recte aptabitur r̾oabilib cͥaturis ł mẽtib. ut tante sint qͣnͣte aꝓuidẽ¬
na dĩ ⁊ dispensari ⁊ regi. ⁊ ꝯtineri possint. mẽsura uͦ mat̾ie corꝑali conseqñt᷑
aptabitur. quam utiq tantã adõ c̾atam eẽ. c̾dendum ẽ ⁊ gͣtã sibi s̃ciret ador-¬

Expanded text:
potuerit intueri. In illo ergo initio putandum est tantum numerum rationabilium creaturarum, vel intellectualium, vel quoquomodo appellandæ sunt quas mentes superius diximus, fecisse Deum, quantum sufficere posse prospexit. Certum est quippe quod præfinito aliquo apud se numero eas fecit: non enim, ut quidam volunt, finem putandum est non habere creaturas; quia ubi finis non est, nec comprehensio ulla, nec circumscriptio esse potest. Quod si fuerit, utique nec contineri, vel dispensari a Deo quæ facta sunt, poterunt. Naturaliter nempe quidquid infinitum fuerit, et incomprehensibile erit. Porro autem sicut Scriptura dicit: «In numero et mensura universa.» condidit Deus, et idcirco numerus quidem recte aptabitur rationabilibus creaturis, vel mentibus, ut tantæ sint quantæ a providentia Dei dispensari, regi et contineri possint. Mensura vero materiæ corporali consequenter aptabitur: quam utique tantam a Deo esse creatam credendum est, quantam sibi sciret ad orn
Abbreviated transcription (Latin):
freqnt ꝯstñdimꝰ. n ͣloco suo nichilornꝰ ostñderꝰ. arbitrii liberi facaltate do¬
nate surit. lib̾tas uñi quẽq uolutatis sue. ł ad ꝓfectũ ꝑinitationẽ dĩ ꝓuocauit.
originẽ trahens s ꝓpͥe lib̾tatis arbitrio. Is uͦ cui iam creaturam suam ꝓ mertio¬

Expanded text:
et in loco suo nihilominus ostendemus, arbitrii facultate doet in loco suo nihilominus ostendemus, arbitrii facultate donatæ sunt; libertas unumquemque voluntatis suæ vel ad profectum per imitationem Dei provocavit, originem trahens, sed propriæ libertatis arbitrio. Deus vero, cui jam creaturam suam
Abbreviated transcription (Latin):
iudicũ de uniꝰcuꝰq gestis uidebitur expectand̾. Inqua re que sit quidẽ ad liqͥd̾
nes ne hereticoꝵ insolẽtiã reticendo nutriamꝰ. que ꝓuirib nr̃is occurrere nob̾
possunt ad ea que obtenderunt hoc mͦ respondebiniꝰ. Bonũ eẽ iiꝰtum om̃ipo¬
tentem dñi ⁊ oreatorem unin̾soꝵ quib ualuitꝰ exdiume scͥpture adsentionibꝰ
freqũter ostñdimꝰ hic cum ĩ pͥncipio crearet ea q̃ c̾are uoluit id: ro̾abiles naturas.
nillam habuit aliam c̾andi causam nisi ꝓpt̾ se ip̃m. idẽ bonitatẽ suam. Qa ergo
eoꝵ q̃canda erant ipse exatit cansa inqua neq uarietas aliqͣ neq ꝑmitatio.
aeq ĩ possibilitas in erat. eqͣlit̾ creauit om̃s ⁊ summiles quos c̾auit. qͥpꝑe cũ nulla
eicansa uarietatis ad din̾sitatis existeret. Uerũ qm̃ r̾oabiles ipse cature sic̃.

Expanded text:
judicium de uniuscujusque gestis videbitur expectandum. In qua re quæ sit quidem ad liquidum judicium de uniuscujusque gestis videbitur expectandum. In qua re quæ sit quidem ad liquidum nes ne hæreticorum insolentiam reticendo nutriamus quæ pro viribus nostris occurrere nobis possunt, ad ea quæ obtenderunt, hoc modo respondebimus. Bonum esse et justum et omnipotentem Deum creatorem universorum, quibus valuimus ex divinis Scripturis assertionibus frequenter ostendimus. Hic cum in principio crearet ea quæ creare voluit, id est rationabiles naturas, nullam habuit aliam creandi causam nisi propter seipsum, id est bonitatem suam. Quia ergo eorum quæ creanda erant ipse extitit causa, in quo neque varietas aliqua, neque permutatio, neque impossibilitas inerat, æquales creavit omnes ac similes quos creavit, quippe cum nulla ei causa varietatis ac diversitatis existeret. Verum quoniam rationabiles ipsæ creatur
Abbreviated transcription (Latin):
positus supplantat fre̾m fuũ. ⁊ antequam nasceretur diligi dr̾ ado. uel hoc ipsũ
omnino qd̾ inhebreis quis nascitur apud quos eruditionẽ diuine legis ĩueni¬
i. Alius nͦ apud g̾cos ⁊ ipsos sapientes ⁊ ñ parue eruditionis homines. Iam
lalns apud ethiopas quib uesci humanis carnib usus ẽ. alii apud scichas. ap̃
quis patricidium quasi ex lege geritur. uel apud tauros: uͥ hospites ĩ molant᷑. Auĩt
sͦ uib. Si hec tanta rerum diu̾sitas nascendiq conditio tam uariatãq diu̾sa. inqͣ
causa utiq liberi facultas arbitrii locum ñ ht̃. non enim quis ipse sͥ elegit uͥ
arimaꝵ id est ut mala nͣ anime agentem malam destinetur. bona autẽ adbonas
quid aliud su ꝑ est. nͥ ut fortutto agi ista putentur ⁊ casu᷑. Qd̾ utiq si recipiat᷑
iam nec adeo factus eẽ mũdus. nec a ꝓuidentia eiꝰ regi creditur. et ꝯseq̃nt᷑ nec dĩ

Expanded text:
positus supplantat fratrem suum, et antequam nascatur diligi dicitur, a Deo: vel hoc ipsum positus supplantat fratrem suum, et antequam nascatur diligi dicitur, a Deo: vel hoc ipsum omnino, quod in Hebræis quis nascitur, apud quos eruditionem divinæ Legis inveniat; alius vero apud Græcos et ipsos sapientes, et non parvæ eruditionis homines; jam vero alius apud Æthiopes, quibus vesci humanis carnibus usus est; aut apud Scythas, apud quos parricidium quasi ex lege geritur; vel apud Tauros, ubi hospites immolantur. Aiunt ergo nobis: Si hæc tanta rerum diversitas, nascendique conditio tam varia, tamque diversa, in qua causa utique facultas liberi arbitrii locum non habet non enim quis ipse sibi eligit, animarum, id est, ut mala natura animæ ad gentem malam destinetur, bona autem ad bonas, quid aliud superest, nisi ut fortuito ista agi putentur et casu? Quod utique si recipiatur, jam nec a Deo factus esse mundus, nec a providentia ejus regi credetur; et consequenter nec Dei
Abbreviated transcription (Latin):
marittis ut aliis quid̃ h abitaculũ incelis p̾beat: iñ solũ his habitaculum me
geat. aliis potestates. dñationes quoq aliis tͥbuat. aliis amplissimas. sedes
aelestiũ tributialiũ p̃stet. eluceant alii rutilanciꝰ ⁊ coruscent fulgore sidereo.
is sit gła soł. aliis gła lune. aliis gła stellaꝵ. stella abstella ĩgła differat. ⁊ ut
sumnil ⁊i buit᷑ dicã totam. si cͤatori deo nec uoluntas sũmi boniq oꝑis nec ꝑfi¬
aendi facultas de ÷. quid cause exist̾e̾ pot̾it. ut naturas rõabiles creans id ⁊ eoᷤᷤ
quib ut eẽt ipse extitit cã. celsiores alios fac̾et alios scd̾o. aut t̃cio. ⁊ multis iã
nfrriores gradib detͣioresq ꝓcrearet. Tum deinde obiciut. ⁊̃ dehis que t̃tris
ant. qd aliis nascendi sors felicior euenit: ut qͥs ũbi gr̾a ex abraham generet᷑
errepmissione nascatur. Aliꝰ quoq ex ysaac ⁊ rebecca quiq ad huc inuet

Expanded text:
abitaculum aliis quidem in cœlis præbeat, et non solum his habitaculum melgeat, aliis Potestates, Dominationes quoque aliis tribuat, aliis amplissimas Sedes cœlestium tribunalium præstet, eluceant alii rutilantius, et coruscent fulgore sidereo; aliis sit gloria solis, aliis gloria lunæ, aliis gloria stellarum; stella a stella in gloria differat: et, ut simul ac breviter totum dicam, si creatori Deo nec voluntas summi bonique operis, nec perficiendi facultas deest, quid causæ existere potuit, ut naturas rationabiles creans, id est, quibus ut essent ipse extitit causa, celsiores alios faceret, alios secundo, aut tertio, et multis jam inferiores gradibus deterioresque procrearet? Tum deinde objiciunt etiam de his quæ in terris sunt, quod aliis nascendi sors felicior evenerit, ut quis, verbi gratia, ex Abraham generetur, et ex repromissione nascatur; alius quoque ex Isaac et Rebecca, quique adhuc in ventre
Abbreviated transcription (Latin):
s ilinea: ⁊ fictilia. ⁊ alia qͥd̃ ad honorem alia ad ꝯtumeliã. existis diu̾sis uasis ⁊ qu
mis. ł m̃tib ornaret ⁊ has causas ut ego arbitror mũdus iste sue diu̾sitatis acemi¬
dum unũ quẽq diuina ꝓuidentia ꝓuarietate motuũ suoꝵ. uel animoꝵ ꝓpo¬
sitiq dispensat. Qua rone neq c̾ator iiustus uidebitur cum scd̃m p̾cedento
causas ꝓm̾̃tto unũquẽq distribuit: neq fortuita uniꝰtuiꝰ nascendi ł felicitas
uel ĩ felicitas putabitur. uel qͣliscumq accid̾it illa condicio neq diu̾si c̾ators
⁊diu̾se nature credentur animaꝵ. Uerum ne scͥptura quid̃e sc̃a uidetur mͥ
penitꝰ archani huiꝰ tacuisse ro̾̃nẽ: sicut cũ apłs paulus deesaii ⁊ iacob dispitan¬

Expanded text:
tilia, et alia quidem ad honorem, alia autem ad contumeliam, ex istis diversis vasis, vel animis, vel mentibus ornaret. Et has causas, ut ego arbitror, mundus iste suæ diversitatis accepidum unumquemque divina providentia pro varietate motuum suorum, vel animorum propositique dispensat. Qua ratione neque Creator injustus videbitur, cum secundum præcedentes causas pro merito unumquemque distribuit; neque fortuita uniuscujusque nascendi vel felicitas vel infelicitas putabitur, vel qualiscumque acciderit illa conditio; neque diversi creatores, vel diversæ naturæ credentur animarum. VII. Verum ne Scriptura quidem sancta videtur mihi penitus arcani hujus tacuisse rationem: sicut cum Apos
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ ipse meriti parauerit. ł amabilis dõ. ł ⁊̃ odibilis extiterit. cũ tñ ⁊ aliqͥ exhi
qui meliorib meritis sut ad exornandum mũdi statũ ꝯparati reliquis. ⁊os¬
ficiũ prebere inferiorib ordiuentur. qd̾ ꝑ hoc ⁊ ipsi participes ex istant paciẽtie
eum qͥ subietit inspẽ. Obseru autes gͥ istam sentẽciã. quam apłs de natiuitats
esan ⁊ iacob exponens dixit. nũqͥd ĩ iusticia est apud dm̃. absit: ⁊̃ in om̃ibus
creaturis rectum arbitror hanc eand̃ debere sentenciam nsto diri. Qm̃ sicat

Expanded text:
s sibi meriti paraverit, vel amabilis Deo, vel etiam odibilis extiterit: cum tamen aliqui ex his s sibi meriti paraverit, vel amabilis Deo, vel etiam odibilis extiterit: cum tamen aliqui ex his qui melioribus meritis sunt ad exornandum mundi statum compati reliquis, et officium præbere inferioribus ordinentur, quo per hoc et ipsi participes existant patientiæ eum qui subjecerit in» spem.» Observantes igitur istam sententiam quam Apostolus de nativitate Esau et Jacob exponens dixit: « Num» quid injustitia est apud Deum? Absit,» etiam in omnibus creaturis rectum arbitror hanc eamdem debere sententiam custodiri: quoniam, s
Abbreviated transcription (Latin):
q egissent aliqͥd boni ł mali. ita ẽ decet̾is ut scd̃m electionem ꝓpositũ dĩ mi¬
neat. sicut putant quidam. facta sunt illa quidem celestia. hec autem t̾ͥi¬
tria ⁊ alia inferna: ñ exoꝑib ut putant illi s exeo qui uocauit. Qd gͦdi¬
cemꝰ si hec ita sunt: Ergo in uisticia ẽ apud dm̃: absit. Igitur sĩc de esau ⁊ iaob
diligentiꝰ ꝑscrutatis scripturis inuenitur. quia non est ĩ iusticia apud dm̃ itt
ante quam nascerentur ł agerent aliquid in hac scilicet uita diceretur. qr ma¬
ior seruiet minori: ⁊ ut in uenitur. ñ ẽẽ ĩ iusticia qd̃ ⁊ ĩuentre fre̾m suũ sup¬
plantauit ia cob. si ex p̾cedentis ui delicet uite meritis digne cũ dilectũ eẽ. sen¬
ciamꝰ adõ.ita ut fr̃i p̾poni mereretur : ita ⁊̃ decelestib creaturis. si ad u̾tamꝰ a
ista diu̾sitas ñ c̾ature pͥncipiũ. s ex p̾cedentib causis ꝓm̾iti dignitate diu̾sũ

Expanded text:
eque egissent >aliquid boni vel mali ut secundum electionem propositum» Dei maneat, sicut putant quidam, facta sunt illa quidem cœlestia, hæc autem terrestria, et alia inferna, «non ex operibus, ut putant illi, sed ex eo qui vocavit. Quid ergo» dicemus, si hæc ita sunt? Ergo injustitia est apud Deum?» Absit.» Igitur sicut de Esau et Jacob diligentius perscrutatis Scripturis invenitur, quia non est injustitia apud Deum ut antequam nascerentur, vel agerent aliquid in vita hac, diceretur «quia major serviet minori;» et ut invenitur non esse injustitia quod et in ventre fratrem suum supplantavit Jacob, si ex præcedentis videlicet vitæ meritis digne eum dilectum esse sentiamus a Deo, ita ut fratri præponi mereretur: ita etiam de cœlestibus creaturis, si advertamus quia ista diversitas non creaturæ principium, sed ex præ cedentibus causis pro meriti dignitate diversum