comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
le est eos hr̃e corpus bñ dispoĩtũ et
bũ conplexionatũ. Cũ gͦ molles crͣ¬
ne aptos m̃te dicamꝰ ut uult pħs¬
aptam et ẽẽ dociles et uidustres
qr ni eis uiget carrus mollicies et
bouitas conplexionit¶Nursus h
idem conuenit ex cõu̾satõne et so¬
cie tate alioꝵ nobiles ẽt qr młtos ha¬
bent respicientes ad eos et consid̾a̾¬
tes eoꝵ fc̃a incitantur ut sint uiri
meditatiui st̃tilit̾ un uestigantes
quid decer eos fac̾e ne oꝑa eoꝵ que
rlt̾i consid̾ant rep̾hensibilia uide

Expanded text:
itum, et bene complexionatum. Cum ergo molles carne aptos mente dicamus, ut vult Philosaptam, et esse dociles et industres, quia in eis viget carnis mollicies, et bonitas complexionis. Rursus hoc idem contingit ex conversatione, et societate aliorum. Nobiles enim quia multos habent respicientes ad eos, et considerantes eorum facta, incitantur, ut sint viri meditativi, subtiliter investigantes quid decet eos facere, ne opera eorum, quae multi desiderant, reprehensibilia vi
Abbreviated transcription (Latin):
suut nobłiores illis. Ido nobiles nõ solũ
sunt magnifici. s ⁊̃ nitũtur maiora
ait qd̾ maguanimos et magnificoᷤᷤ
decer esse nobiles et gli̾osos. ult eiuĩ
ibidem qd̃ nobiles ex sua bonitate
ĩ cirantur ut sint magnanimi er
magͥfici ¶Ftio nobiles sunt dociles er
idustres qd̾ duplici de cã ꝯ ͭ una su¬

Expanded text:
sunt nobiliores illis. Ideo nobiles non solum sunt magnifici, sed etiam nituntur maiora ait, quod magnanimos et magnificos decet esse nobiles et gloriosos. Vult enim ibidem, quod nobiles ex sua nobilitate incitantur, ut sint magnanimi, et magnifici. Tertio nobiles sunt dociles et industres. quod duplici de causa contin
Abbreviated transcription (Latin):
senes iuxu̾nt mltis amus et uide¬
ita res se hẽat et ne decipiantur. Id̾o
fixe ꝑnũciant. Cum eiũ ab eis q̃¬
ritur de aliquo negocio dicũt forre
sic est uł quodã modo ita erat tum̃¬
tes .ii. decipi uich̾ firme sentẽtiaur
oꝑibus suis uident᷑ esse rẽꝑati. nã
sicut uiuenes qr ĩ eis hũndant con¬
cupiscencie et passiones ĩ oĩbur te¬
nent extremũter oĩa agũt ualde. sic
senes qr hñt passiones et cõcupiscẽ¬
cias remissas ut plu̾nũ agũt oĩa mo¬
derar¶uiso qui sũt mores iuiuenũ
et senũ de lem appere pͭ qͥ sust morer

Expanded text:
senes vixerunt multis annis, et videita res se habeat, et decipiantur. Ideo fixe pronunciat. cum enim ab quaeritur de aliquo negocio, dicunt Forte, sic est, vel Quodammodo ita erat timentes enim decipi, nihil firme sententiant. operibus suis videntur esse temperati. Nam sicut iuvenes, quia in eis abundant concupiscentiae et paffiones, in omnibus tenent extremum, et omnia agunt valde: sic senes, quia habent passiones, et concupiscentias remissas, ut plurimum agunt omnia moderare. Viso, qui sunt mores iuvenum, et senum: de levi apparere potest, qui sunt mores
Abbreviated transcription (Latin):
phs ait nõ pp̃ eandem cam misatĩ
sunt. Senes et iuuenes. s uiuene ᷤ
misãtiui sũt pp̾amiciciam. senes
aut̃ pp̃ in becillitarem quilib enĩ
nuise̾tur sr̃ amico et sr̃ eo ꝙͣ credit
uidigne pati. iuuenes gͦ qr sunt
amatures amiciciay et qr sua ĩno¬
cencia alios ĩsurant existunant .¬
om̃s bonos ẽẽ qrͣe si pastantur putãt

Expanded text:
phus ait non propter eandem causam miserativi sunt senes, et iuvenes. Iuvenes enim miserativi sunt propter amicitiam: senes autem propter imbecillitatem. quilibet enim miseretur super amico, et super eo quem credit indigne pati. Iuvenes ergo, quia sunt amatores amicitiarum, et quia suae innocentia alios mensurant, existimant omnes bonos
Abbreviated transcription (Latin):
magis const̾agitur in se ip̃õ. Senes
gꝰ rõne frigiditatis constͥngũtur ĩ
se ipĩs ut hẽant concupiscencas re¬
missas et mod̾atas. Ex hoc aut̃ appa¬
rere pot̾ quõ seues sunt illibales. nã
cũ ꝑ illib̾tatem contingar pectare

Expanded text:
magis constringitur in seipso. Senes ergo ratione frigiditatis constringuntur in seipsis, ut habeant concupiscentias remissas, et moderatas. Ex hoc autem apparere potest, quomodo senes sunt illiberales. Nam cum per illiberalitatem contingit peccare
Abbreviated transcription (Latin):
ẜo sunt misa̾riui. T̾tio dubia nõ
ꝑtinacit᷑ asserunt. Qrͣto nich̾ agũt
aulde concupiscencie enĩ senũ et ma¬
xine cͣuenerea sunt mod̾ate et tẽ¬
ꝑate. qr ut suꝑuis dicebarur corpore
exñte talefcõ sit ĩcitatõ uenereoꝵ
et ꝯcupiscẽcie. gͦ ꝑ locũ ab oppoĩtis cor ͤ¬

Expanded text:
 sunt miserativis. Tertio dubia non pertinaciter asserunt. Quarto nihil agunt valde. Concupiscentiae enim senum et maxime circa venerea sunt moderatae et temperatae: quia ut superius dicebatur corpore existente calefacto, sit incitatio venereorum, et concupis
Abbreviated transcription (Latin):
p ͭ ꝙͣto odiendi suur ad ularores oĩ¬
umi alioꝵ fcã cõm̃dautes. Cũ enĩ
nobiles nõ rep̾hendũtur. S ab ad¬
islatoribus etiam eoꝵ mala fc̃a con¬
mendantur disponũtur ut se ipõs
ignorent et ut seꝙͣtur uolũtatẽ nõ
rõm. Maximne gꝰ uobiles fuĩt dociles
fabiles. Nam qr ut płimũ in curiic
nobiliũ cõsueuit eẽ magna societas
conuenit eos eẽ poli ͦ ᷤᷤ et sociales qr
ut plĩmũ insocictare uixũnt. sicut
enĩ rustici. qr .q. solitarii uinũt fũt
rudes et siluestres sic nobiles eꝯͣrioui¬
ta sociali uiuẽtes fiũt sociales et affa¬
biles. hos aut̃ mores qui possũt esse
boni et laudabiles quõ hr̃e oporteat
reges et principes in añhĩtis sufficiẽ¬
ter est dcm̃ ¶ Sixmnꝰ en ĩ supͣ cũ de
uirrutibus tractabimꝰ quõ decer re¬
ges ẽẽ magnanimos. quõ magnifi¬
cos quõ prudentes et dociles. quõ af¬
fa ᷝ ͤ ᷤᷤ et sociales ¶uiso qui mores no¬
błiũ sunt laudabiles uid̾e restat qui

Expanded text:
 adulatores, omnia aliorum facta commendantes. Cum enim nobiles non reprehenduntur, sed ab adulatoribus etiam eorum mala facta commendantur, disponuntur, ut seipsos ignorent, et sequantur voluptarem, non rationem. Maxime ergo nubiles fiunt dociles fabiles. Nam quia ut plurimum in curiis nobilium consuevit esse magna societas, convenit eos esse politicos et sociales, quia ut plurimum in societate vixerunt. Sicut enim rustici, quia quasi solitarii vivunt, fiunt rudes et sylvestres: sic nobiles econtrario vita sociali viventes, fiunt sociales et affabiles. Hos autem mores, qui possunt esse boni et laudabiles, quomodo habere oporteat reges, et principes, in antehabitis sufficienter est dictum. Diximus enim supra cum de virtute tractavimus, quomodo decet regescos, quomodo prudentes et dociles, et quomodo affabiles et sociales. Viso qui mores nobilium sunt laudabiles: videre restat qui
Abbreviated transcription (Latin):
tũsmutaro aĩa sequitur conplexi¬
onem corporis et fit uariatõ actõnũ
euis. corpore gͥ infrigidato aĩa ꝑ
appetitũ inclinatur ut seqͣtur mo¬
dumi frigidi et qr frigidũ restͥngi¬
tur er cõdẽpsatur et remutit᷑ in se¬

Expanded text:
transmutato, anima sequitur complesiones corporis, et sit variatio actionum eius. Corpore igitur infrigidato, anima per appetitum inclinatur ut sequatur modum frigidi. Et quia frigidum restringitur, et condensatur, et remittitur in se
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad irasci ᷝ ͤ et cõcupiscbilẽ in qͥbꝰ
ex istuni ꝓͥma uia sic pz. Nam õs
alie passiones uident᷑ ordinari ad
istas. ut passiones sũpte rͣ boni
amore post ea uadic in desid̾ium
et t̾iatur ĩ spẽ dũ bonũ iᵈ est fu¬
turũ. ultĩo aut̃ t̾mĩatur ĩ gaudi¬
um et delcãtõm qũ bonũ iᵈ est p̃
sens et ad eptũ r ͫ u̾o malu ĩcipit
abodio et procedit ĩ fugam uł¬
ĩ abhoĩarõnẽ et tĩatur ĩ timorẽ si
in t̾sticiam simalũ iᵈ sit p̃sens.¬

Expanded text:
ad irascibilem et cuncupiscibilem, in quibus existant. Prima via sic patet. Nam omnes aliae passiones videntur ordinari ad istas; ut passiones sumptae respectu boni, amore, postea vadit in desiderium, et terminantur in spem, dum bonum illud est futurum: ultimo autem terminatur in gaudiusens, et adeptum. Respectu vero mali incipit ab odio, et procedit in fugam, vel abominationem, et terminatur in timorem, si in t
Abbreviated transcription (Latin):
hee . iiii ͦ: passiones. qr de bono fu¬
turo est spes. de p̾senri est gaudi¬
um. de malo futuro est timor de
p̾senti u̾o est tͥsticia ¶Ttio uo̾ her
passiones sumi possũt rł poͣꝵ aĩe

Expanded text:
hae quatuor passiones: quia de bono futuro est spes, de praesenti est gaudium: de malo futuro est timor; de praesenti vero est tristitia. Tertio modo hae passiones sumi possunt respe
Abbreviated transcription (Latin):
cibilis tendat ĩ bonũ et malũ in
putatur bonũ ardim̃ cũ est futu¬
rum et seꝑatur et malũ arduũ
cũ est fururũ et timetur. sper ⁊
timor sũt principales passiones
i. irascibilis. S cũ ex passioni¬
decet noc diligent̾ intend̾e̾ ĩ qͥbꝰ
gis decet reges et principes qnͣto
eoꝵ oꝑa sunt digniora eo qd̃ res¬
picient benũ gentis quõ aut̃ regeᷤᷤ¬

Expanded text:
 bonum et malum in putatur maxime bonum arduum, cum est futurum et speratur: et malum arduum, cum est futurum et timetur: spes et timor sunt principales passiones respectu irascibilis. Sed cum ex passionidecet nos diligenter intendere, in quibus gis decet reges et principes, quanto eorum opera sunt dignora, eo quod respiciant bonum gentis. Quomodo aut
Abbreviated transcription (Latin):
daciũ fugiend̾ ne se ipõs ꝯtẽptibiles
reddant. si ens iñdaciũ reddit hoĩes
ꝯtẽptibiles qnͣto magis in decens est
regiam maiestarẽ cõrẽptibilẽ est tã¬
to maiori cautela studere debentut
ad h̾eant ũtati. ¶ Sexto in decens
est eos nõ hr̃e modũ ĩ attoĩbus suis
qr cũ alia sint mod̾anda ꝑ mãsurã
maxĩe decet m̃surã et reglam m̃su¬

Expanded text:
dacium fugiendum, ne seipsos contemptibiles reddant: si enim mendacium reddit homines contemptibiles, quanto magis indecens est regiam maiestatem contemptibilem esse, tanto maiori cautela studere debent, ut inhaereant veritati. Sexto indecens est eos non habere modum in actionibus suis: quia cum alia sint moderanda per mensuram, maxime decet mensuram et regulam mode
Abbreviated transcription (Latin):
sex mores laudabiles sic
nes sunt passionũ insequiiui. ẜo
sunt de facili u̾tibiles. t̾cio st̃ rims
crediciui. qrͣto sunt cõtumeliosi
Qu̾to maudaces oĩa quodã modo
nõ hũt modũ. s oĩa faciũt ual
in continẽtes ⁊ ĩ secutorer uen̾eo¬
iuuenes sint ꝑ calidi et cor ͤ calefa¬
tio fiat uenereoꝵ appetitus nͣls dis¬
positio corporis intitat uiuenes
ad concupiscencias uenereoꝵ. rur
et prudenͣ magis regũtur passione

Expanded text:
sex mores laudabiles: sicnes sunt passionum insecutivi. Secundo sunt de facili vertibiles. Tertio sunt nimis creditivi. Quarto sunt contumeliosimendaces, omnia quodammodo non habent modum, sed omnia faciunt valdincontinentes et insecutores venereoiuvenes sint percalidi, et corpore calefacto fiat venereorum appetitus, naturalis dispositio corporis incitat iuvenes ad concupiscentias venereorum. Ruret prudentia, magis regnatur passione
Abbreviated transcription (Latin):
meliosi ¶ Q̾nto sunt m̃daces et quo¬
dam modo oiã ꝑtinacit̾ asserũt. Nã
qr sunt ĩ exꝑti ignorant se ip̃os et oͣ
scire puraut. Idõ de oĩbus rondent
et nolunt uideri et oĩa scire oĩa affir¬
mant et oĩa scire iuideant᷑ ⁊ qi affir¬
mant que ignorant de facili m̃cuĩt᷑
postꝙͣ aut̃ mentiti fu̾nt appetentes
głiam siuit ꝑtinaces ĩ mandatõ coga¬
tant enĩ se esse ingłiosi appareat nõ
sic ẽẽ ut dũt. ui ͭ ͦ in suis autoĩbus ñ¬

Expanded text:
meliosi. Quinto sunt mendaces, et quomeliosi. Quinto sunt mendaces, et quodammodo omnia pertinaciter asserunt. Nam quia sunt inexperti, ignorat seipsos, et omnia scire putant. Ideo det volunt videri omnia scire, et omnia affirmant ut omnia scire videantur. Et quia affirmant quae ignorant; de facili mentiuntur. Postquam autem mentiri fuerunt, appetentes gloriam, sunt pertinaces in mendatio cogitant enim se esse ingloriosos, si appareat non sic esse ut dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ature cõcupiscunt s tito saturant᷑
uehem̃t uolũt. s de facili ꝑmutã¬
ut ad p̾sens spectat duplici de cã
prouenit. pͥmo qr nõ sunc malig¬
ni moris nõ putant alios esse maloᷤᷤ
S sua in nocencia. alios mĩsurant
Cum gͦ nͣle sit qd̃ quis de facili cre¬
dat ei quem credit ẽẽ bonũ et quẽ
nõ cogitat ex malicia loqui uiue¬
ad panca respicienter iudicant fa
nouit cito indicat. Iuuenes gͥ qr
nõ sunt młtoꝵ ex ꝑti stacun cã eis
aliqd̃ ꝓponitur negdꝰ nõ ualenter
ad multa respic̾e eo qd̃ suit młtoꝵ
ignari starim de illo negõ indicant
et ciedunt sic esse ut eis ꝓpoĩrur. sic
enĩ ml̾ta cognosde̾nt er condicõnes
hoĩ consid̾are stirent nõ stati
assencirent corde oĩbus huc que eis
dicutur sz diligent̃ inspic̾ent utr̃
illa eẽnt credenda ¶ Qrͣto sũt con¬
tumelioa nam ut supͣ dicebatur
uiuenes maxime apperũt excellere
qr ergo urꝰ eis qd̃ excellent cũ con¬
rumelias infu̾nt de facili sunt coutu¬

Expanded text:
o saturantur. vehementer volunt, sed de facili permutanut ad praesens spectat duplici de causa contingit. Primo, quia non sunt maligni moris. non enim putant alios esse malos, sed sua innocentia alios mensurant. Cum ergo naturale sit, quod quis de facili credat ei, quem credit esse bonum, et quem non cogitat ex malitia loqui: iuvead pauca respicientes, iudicant facnovit, cito iudicat. Iuvenes ergo, quia non sunt multorum experti, statim cum eis aliquod proponitur negocium, non valentes ad multa respicere, eo quod sint multorum ignari, statim de illo negocio iudicant, et credunt sic esse, ut eis proponitur. Si enim multa cognoscerent, conditiones hominum considerare scirent, et non statim assentirent corde omnibus iis quae eis dicuntur, sed diligenter inspicerent utrum illa essent credenda. Quarto sunt contumeliosi. Nam ut supra dicebatur iuvenes maxime appetunt excellere: quia ergo videtur eis quod excellant, contumelias inferunt
Abbreviated transcription (Latin):
tos hẽant adularores et płmu sunt ĩ
eorũ auribus sufurantes cũ magna
diligenͣ cogitare debent qui sunt qui
lotũtur utr̃ sint sapientes uł ignoran¬
deud̾ est magis sapiẽtibꝰ et boĩs qmͣ
in sapientibus et malis. ¶rͣto ĩ decẽs
est eos eẽ ĩuiriatores et cõtumeliosos
xlam penas inf̾re debent nõ ĩuiriã
uisticiam et pp̃ cõe bonũ ¶ Qnͣto ma

Expanded text:
ltos habeant adulatores, et plurimi sint in eorum auribus susurrantes, cum maxima diligentia cogitare debent, qui sunt qui loquuntur, utrum sint sapientes vel ignorandendum est magis sapientibus et bonis, quam insipientibus et malis. Quarto indecens est eos esse iniuriatores et contumeliosos. Nam poenas inferre debent, non iniuriam, iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
tuñtes g ͦ defcm̃ pati sunt illib̾ales et
ud̃ audent expendere. Imo uidentes
se sic defice̾ nõ confidũt de ꝓprus iu̾bꝰ¬
s solũ confidunt de hus que hũc po¬
nẽtes gͦ ĩ eis suami spem et cõfidenciã
nõ audent expensas face̾. Rursuc il¬
fuisse passos indigencias mlt̾as ti¬
iuentes gͥ urdigenciã pati illib̾ales

Expanded text:
Timentes ergo defectum pati, sunt illiberales, et non audent expendere. immo videntes sic se deficere, non confidunt de propri solum confidunt de iis quae habent. Ponentes ergo in eis suam spem et confidentiam, non audent expensas facere. Rursus ilfuisse passos indigentias multas. Timentes ergo indigentiam pati, illiberales
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ senes esse frigidos. frigid̃ enĩ oĩa
ostipat et const̾ngit et constngendo
ea reddit ip̃a gͣuiora er facit ea appe
frigida et gͣuia iifĩori loco collocã¬
tur. Calida u̾o et leuia ĩ suꝑiori.
Senes egͦ. qr frigidi sunt ex frigi¬
ditare constipantur et rethũtur in
se ipĩs et reddunt ĩ mo ᷝ ͤ s ut nich au¬
nõ current ex telle̾ nec curent repu¬
tari qr frigidi uõ est appet̾e locũ siꝑi¬
orem. s infĩorem uiso quo sũt mo¬
res senũ iutuꝑabiles de leui pat̾e pt

Expanded text:
enim senes esse frigidos. Frigidus enim omnia enim senes esse frigidos. Frigidus enim omnia constipat, et constringit: et constringendo ea, reddit ipsa graviora, et facit ea appetlementia frigida et gravia in inferiori loco collocantur: calida vero et levia superiori. Senes ergo, quia frigidi sunt, ex frigiditate constipantur, et retrahantur in seipsis; et redduntur immobiles, ut nihil aunon curent excellere, nec curent reputari: quia frigidi non est appetere locum superiorem, sed inferiorem. Viso qui sunt mores senum vituperabiles
Abbreviated transcription (Latin):
bus. Nam si spes est futuroꝵ et me¬
ĩp̃tĩto et parũ credũt seuiuere in
futuro. senec insꝑando deficũt et
modica se cogitant futuros nõ enĩ
unũt nec delectant᷑ insꝑando s in
gregaur sꝑ recitant res restas qͣi fe¬
cerunt nõ aut̃ delectatur in recitãdo
res fiendas qͣs sũt ftũri eo qd̾ uideãt
se młta fecisse ⁊ cogitaut se pauca fiũ¬
ros. Sũt gͦ difficił spe qi inspando¬
deficiũt et pauca se fac̾e̾ sꝑant ¶ Sexͦ
senes sunt ĩ u̾eꝯdi et ĩ erubesciui. Nã
senes qr illib̾ales sũt magis curant
de utili ꝙͣ de honesto. magis enĩ stu¬
deut ad utilitatẽ qmͣ ad ea que reqͥrit
ucili ꝙͣ de honore. tota .ii. cã qrͣe qͥs
ĩ honore et nult reputari seues aur̃ si¬
cut deficiũt ĩ uita et ĩ honoribus er in
calore nͣli sic deficiũt in aĩo et nõ cu¬
rant reputari qre cõuenit eos eẽ ĩ u̾e¬
o doesposset aut̃ una causa assiguari
que qiͣ coĩs est ad oĩa tacta. Dcm̃ est

Expanded text:
spes est futurorum, et mein praeterito, et parum credunt se vivere in futuro: senes in sperando deficiunt, et modica se cogitant facturos. non enim vivunt, nec delectantur in sperando, sed in gregantur, semper recitant res gestas, quas fecerunt. non autem delectantur in recitando res fiendas, quas sunt facturi, eo quod videant se multa fecisse, et cogitent se pauca facturos. Sunt ergo difficilis  Sexto senex sunt inverecundi, et inerubescitivi. Nam senes quia illiberales sunt, magis curant de utili quam de honesto. Magis enim student ad utilitatem, quam ad ea quae requirit utili, quam de honore. Tota enim causa, quare quis in honore, et vult reputari. Senes autem sicut deficiunt in vita, et in humoribus, et in calore naturali: sic deficiunt in animo, et non curant reputari. quare contingit eos esse inverecundos. Posset autem una causa assignari, quae quasi communis est ad omnia tacta. Dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ mlt̾is pectau̾int. Idõ sunt male sus¬
picõsi et oĩa in deteruis estunant
¶Ecio senes sunt pusillanimer ⁊ tinui¬
di. pusillamines enĩ sunt. qr sũt hu¬
miliati auita. pp̃ hoc enĩ mltũ uiu̾e
sunt hiũbati et defecu̾nt. sicur gͦ de¬
ficiũt ĩ eis humores et uita sic deficit
ĩ eis cor et sunt pusillaintes sunt

Expanded text:
in multis peccaverint. Ideo sunt male suspitiosi, et omnia in deterius aestimant. Tertio senes sunt pusillanimes, et tumidi. Pusillanimes enim sunt, quia sunt humilitati a vita. propter enim multum vivere sunt humilitati, et defecerunt. Sicut ergo deficiunt in eis humores, et vitam: sic deficit in eis cor, et sunt pusillanimes. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
refant iudecĩorem ꝑtem qr ex hoc
continge̾t eoc esse seueros et ĩ misã¬
tiuos et incut̾ent maliuolenciam
sb̾ditoꝵ ¶Ecio nõ decet eos esse timi¬
dos et pusillanimes ĩmo fortes et
miagnanimos qr cũ negocia respi¬
ciencia tonuĩ regnũ que reges et prĩ¬
cipes consid̾are debent sunt magna
⁊ ardua oz eos esse forres et magͣ¬
nimos ¶Qrͣto derestabile est ipõs eẽ
illib̾ales. Nam supͣ cũ de uirtutibus
tractabatur sufficient̾ ostensũ fuir ꝙ
nõ decet solũ reges et principes esse
lib̾ales faciendo mediocres sũptur
S ẜ congruit eos esse magnificos
magnifica faciendo ¶ Au̾to oz eos
esse bone spei. qr si in oĩbus se cred̾eut
defice nicħ aptemptarẽt ⁊ ꝑiclitare¬
tur regnũ. ¶ Sexto nõ decet eot ĩ
u̾e̾cõdos esse eo modo quo senes exis¬
tunt. ut qd̃ nõ curent de honorie sta¬
tu et qd̃ magis studeant ctͣutilia ꝙͣ¬

Expanded text:
hoc contingeret eos esse severos et immiserativos, et incurrerent malivolentiam subditorum. Tertio non decet eos esse timidos et pusillanimes, immo fortes et magnanimos: quia cum negocia respicientia totum regnum, circa quae reges et principes insudare debent, sint magna et ardua, oportet eos esse fortes et magnanimos. Quarto detestabile est ipsos esse illiberales. Nam supra cum de virtutibus tractabatur, sufficienter ostensum fuit, quod non solum decet reges et principes esse liberales, faciendo mediocres sumptus: sed etiam congruit eos esse magnificos, magnifica faciendo. Quinto oportet eos esse bonae spei: quia in omnibus se crederent deficere, nihil attentarent, et periclitaretur regnum. Sexto non decet eos esse inverecundos eo modo quo senes existunt. ut quod non curent de honoris statu, et quod magis studeant circa
Abbreviated transcription (Latin):
suspitõsi. Quetũq enĩ indentut plĩ¬
mũ suspicant᷑ malũ et refu̾nt ea ĩ
detĩorem ꝑtem. uident᷑ enĩ senes
ed̾rio dispõni uiuenibꝰ. pui̾ enĩ qr ñ
mlt̾a mala fecũnt et ĩ nocentes sunt.
sua ĩ nocenͣ alios m̾surant et osa refe¬
runt et meliorẽ ꝑtẽ credũt .i. om̃t
bonos eẽ. Senes uõ ehͣrio qr młtic

Expanded text:
ue enim vident, ut plurimum suspicantur malum, et referunt ea in deteriorem partem. Videntur enim senes econtrario disponi iuvenibus. Pueri enim, quia non multa mala fecerunt et innocentes sunt, sua innocentia alios mensurant, et omnia referunt in meliorem partem: credunt enim omnes bonos esse. Senes ve
Abbreviated transcription (Latin):
mores quos rangit de sembus ĩ nu¬
merat .ui. iutuꝑabiles mores. p̾mo
enĩ seues sunt nimis increduli. ẜo
suut ualde suspitõsi. t̾tio sũt hũdi
et pusillanimes. Qrͣto sũt illib̾ales
Qlito sũt difficilic spei uł sñt male
spei. sexto nõ u̾eꝯdant᷑ s sũt ĩerubes¬
tiui sunt enĩ pͥmo senes increduli qd̾

Expanded text:
mores quos tangit de senibus, enumerat sex vituperabiles mores. Primo enim senes sunt nimis increduli Secundo sunt valde suspitiosi. Tertio sunt timidi et pusillanimes. Quarto sunt illiberales. Quinto sunt difficilis spei, vel sunt malae spei. Sexto non verecundantur, sed sunt inerubescitur. Sunt enim primo senes increduli. quod
Abbreviated transcription (Latin):
ret se culpabilem. s hoc statutũ fuit
statuere qr sũ aliquis sit culpabilis
sũ nõ si timeat uulu̾am naturale ẽ¬
leges. Nam alũ condentes leges cõ¬
uenit eẽ simplices irrõnale gͦ eẽt
si postĩores sapientõres nõ possent
ĩ mutare leges prãs ꝑ simplices condi¬
tas gͥ ĩ tali casu mutande eẽnt p̾oꝵ
leges. ¶Quarta uia sũtur ex indet̾¬
ninatõne ꝑticulariũ actuũ nam

Expanded text:
ret se culpabilem: sed hoc fuit stultum ret se culpabilem: sed hoc fuit stultum statuere, quia sive aliquis sit culpabilis sive non, si timeat vulnerari, naturale eleges. nam si aliquando condentes leges contingit esse simplices, irrationale esset, si posteriores sapientiores non possent immutare leges paternas per simpliciores conditas: ergo in tali casu mutandae essent priorum leges. Quarta via sumitur ex indeteriminatione particularium actuum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
luis reꝓbanda sunt dc̃ã pͥoꝵ. puta
ĩ mediciali ãmora sunt mlr̾a pr̃na
eloq̾a et inscĩa giũgrastica siueĩ
arte luctatiua que docet luctari ut
ĩnuit ph̃s. in poł. mlt̾a que p̾ores tra¬
diderunt ꝑ posti̾ores s̃unt ĩ mutata
et ĩnouata qre sic erit et ĩ legibus
qd̃ si otturrant meliores leges qmͣ
suit tradite a prioribus prĩbus nõ sũt
ultĩus leges prĩe obseruande ¶Scd̾a
iua ad ostendend̾ ħ idem sũtur exꝑ
te pͣuitatis qsydam legũ nam qͣsdam
et barbaricas si cut erat lex oliui ap̾¬
grecos qd̾ portantes fi̾ũ et alia me¬
talla emebant uxores ad ĩuicem. oĩo
erũ barbarii cũ erat statuere leges
ut cuies possent suas uxores uendere
sic ⁊ cõuenit leges aliquas ẽẽ stultas
ut plita legem ilłam qtnͣ ut recitat
ph̃s quedam gens statuit uitelicet
ĩuadent aliquẽ ciuẽ et ilłe p̾sentibꝰ
alus fugeret ab eo rupta reputa bat᷑
fugieus reus homictdu dicebat enun
legis lator qd̾ nõ fugeret nisi senti¬

Expanded text:
da sunt dicta priorum, puta in medicinali amota sunt multa paterna eloquia, et in scinetia gymnastica, sive in arte luctativa quae docet luctari, ut innuit Philosophus in Polit. multa quae priores tradiderunt, per posteriores sunt immutata et innovata: quare sit erit in legibus quod si occurrant meliores leges quam sint traditae a prioribus patribus, non sunt ulterius leges patriae observandae. Secunda via ad ostendendum hoc idem, sumitur ex parte puritatis quarundam legum: nam quasdam et barbaricas: sicut erat lex olim apuGraecos, quod portantes ferrum, et alia metalla, emebant uxores adinvicem: omnino enim erat barbaricum, statuere leges, ut cives possent uxores suas vendere, Sic etiam contingit leges aliquas esse stultas, utputa legem illam quam ut recitat Philos. quaedam gens statuit videlicet invaderet aliquem civem, et ille praesentibus aliquibus fugeret ab eo reputabatur fugiens reus homicidii: dicebat enim legislator quod non fugeret, nisi senti
Abbreviated transcription (Latin):
assere est ualde ꝑiculossĩ ciuitati er
regno nam assuesc̾e in duc̾e nouas
magnã efficaciam hũt ex cõsuetu¬
suescere aut̾ nõ obedire legibus est
assuescere nõ obedire regibus et pͥn¬

Expanded text:
afferre est valde periculosum civitati et regno. Nam assuescere inducere novas magnam efficaciam habent ex consueturvatum. Assuescere autem non obedire legibus, est assuescere non obedire regibus et prin
Abbreviated transcription (Latin):
ens cuntatibus ĩuouare prĩas le¬
leges induc̾e nouas consuetudines
ordiuauerat enĩ ypodomꝰ ut supͣ ten¬
uitati proficuam honorẽ acciꝑet n
utiles et proficuas ciitari solu̾ent
leges prĩas et antiquas mĩto gͥ du
ges ¶Dato ⁊ qd̾ octurrant leges ali¬
que q̃ uideantur ẽẽ magis ꝓficue ⁊
diat in nouare leges. pͥma sũtur ee

Expanded text:
ens civitatibus innovare patrias leges, et inducere consuetudines. Ordinaverat enim Hippodamus ut supra tetvitati proficuam, honorem acciperet in utiles et proficuas civitati, solverent leges patrias et antiquas. Merito ergoges: dato rtiam quod occurrant leges aliquae quae viderent esse magis proficuae et diat innovare leges. Prima sumitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
dimus aliquos seruire alus et obedire
deficienter qr sunt pͣue et contͣ uis nͣle
cuius modi erat lex illa qd̃ ciues posset
S ext̾pande. si u̾o leges suur defr̃ĩue
qr nõ conplete det̾i̾ant ꝑticularia agi¬
bilia dato qd̾ octurrant leges meliores
et magis sufficiẽtes nõ est assuescend̾
ꝯͣ talia decipi qr credũtur meliores q̃
sunt peiores et credũt magis suffici¬
entes que sunt minꝰ dato tũ qd̾ ĩ a ͨͦ
sufficientes eẽut leges nouit̃ ad ĩuẽte¬
siuit tũ leges antique et par̾e obsernã¬
de qr qnͣto ex una ꝑte quis proficit dã¬
do sufficientõrem legem daco ex alia
ꝑte nocet collendo consuetudiuẽ et
caciam magnau nõ est gͦ siłe dear¬
tibus et de legibus qi artes ⁊ scĩe totã
efficaciam hñt ex rõue. s leges nõ sic
Imo magnam efficaciam hñt ex dui¬
tur uirate et ex assueffcĩone. Decet gͦ
reges et p̾ncipes obseruare bonas con¬
suetudines pͥncipatus et regni et nõ

Expanded text:
endimus aliquos servire aliis et obedire deficientes quia sunt pravae et contra ius naturale, cuiusmodi erat lex illa, quod cives possent sed extirpandae. Si vero leges sint defectivae, quia non complete determinant particularia agibilia, dato quod occurrant leges meliores et magis sufficientes, non est assuescendum  talia decipi, quia creduntur meliores quae sunt peiores, et creduntur magis sufficientes quae sunt minus. Dato tamen quod in aliquo sufficientiores essent leges noviter adiuobservandae, quia quanto ex una parte quis perficit, dando sufficientiorem legem, tanto ex alia parte nocet, tollendo consuetudinem et caciam magnam. Non est ergo simile de artibus et de legibus: quia artes et scientiae totam efficaciam habent ex ratione, sed leges non . Immo magnam efficaciam habent ex diuturnitate et assuefactione. Decet ergo reges et principes observate bonas consuetudines principatus et regni, et non
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. uolunt enĩ corͣ in duce ad
sauitarem. S ueri leg̾ latores et
ueri reges pͥnci ͭ intendũt bo¬
nũ aĩe qr intendunt ciuies ĩducere
ad uirtutem ¶Ut gͥappareat quid
et qd̾ detĩet gesta ꝑticularia hoͦͫ du
do deficiant leges prĩe et positiue nõ
sunt leges. S corruptõnes leguin
pp̃ qd̾ obseruari nõ debent nam leges
poĩtiue licet sint a dite nͣlibus legibꝰ.
Non tñ sunt contͣrie illis uͥ uellemꝰ
appellare contͣriũ iuri nͣli qd̾ nõ est

Expanded text:
nim corpora inducere ad sanitatem. Sed veri legislatores et veri reges principaliter intendunt bonum animae; quia intendunt cives inducere ad virtutem. Ut ergo appareat quid et quod determinet gesta particularia hominum.do deficiant leges paternae et positivae, non sunt leges sed corruptiones legum, propter hoc observari non debent: Nam leges positivae licet sint additae naturalibus legibus, non tamen sunt contrariae illis, nisi vellemus appellare contrarium iuri naturali quod non
Abbreviated transcription (Latin):
runt maris ĩ appam u̾ porcus ma¬
riui disc̾mina maris et cũ talia ꝑ¬
porrõnabiłr sunt descͥta que ma¬
riraru intuentes statim ꝑcipiũt
qͣlr᷑ debeant ꝑgere et ĩ quo loco ex¬
istunt et a quibus debeaut sibi cauere.
qrͣe cũ pp̃ in sydias hostiũ ex̾citus rot

Expanded text:
runt maris mappam ubi portus marunt maris mappam ubi portus marini, discrimina maris, et cetera talia proportionaliter sunt descripta, qui marinarii intuentes, statim percipiunt qualiter debeant pergere, et in quo loco existant, et a quibus debeant se cavere. Quare propter insidias hostium exercitus tot
Abbreviated transcription (Latin):
in sydiantur morticiniũ est om̃is
caurela ad hibenda ut ex̾citus ser¬
uetur illesus et ut uita ciuiũ con¬
seruerur. Non gͦ sufficit consida¬
re ea que sunt consid̾anda ĩpugna
publita cõmutenda insi sciantur
cautele ad remouẽd̾ ĩpeduũta uia¬
rũ ne ex̃citus ꝑ incidias hostium
ꝑiclitetur ĩ ia possumꝰ aut̃ ꝙͣtum
ad p̾sens spectat octo cautelas enu¬
merare qͣs d dux belli retmn̾e me¬
moriter ut saluetur uita pugna¬
torum qui sunt sb̃ ipõ ¶ ꝑ est ut
itiueraria regionũ ꝑ que ex̾citus
ꝓfici d et int̾ualla locoꝵ et qͣli¬
tates uiaꝵ et cõpendia et ad mim¬
cula ad montes et flumiua ẽxũ¬
cia ĩ itiuere illo d hr̃e cñ scͥpta. ł¬
mo si uie ille et passus et flumĩa
dux ex̾citus hr̃e depicta ut qiͣ ocu¬
lorũ aspectu peospice̾t qͣlrex̾citus
debẽt ꝑgere tucuis posset suũ ex̾ci¬
tum duce̾. sic enĩ marinarii faciũt¬
qui uidentes miaris ꝑicula ne eoy
uaues pariant᷑ naufragiũ descpͥse¬

Expanded text:
 insidiantur morti civium, est omnis cautela adhibenda, ut exercitus servetur illaesus, et ut vita civium conservetur. Non ergo sufficit considerare ea quae sunt consideranda in pugna publica committenda nisi sciantur cautelae ad removendum impedimenta viarum, ne exercitus per insidias hostium periclitetur in via. Possumus autem, quantum ad praesens spectat, octo cautelas enumerare: quas debet dux belli retinere memoriter, ut salvetur vita pugnatorum, qui sunt sub ipso. Prima est, ut sciat itinera regionum, per quae exercitus et intervalla locorum, et qualitates viarum, compendia et diverticula, et montes, et flumina existentia in itinere illo debet habere conscripta. Immo si viae illae, et passus, et flumina dux exercitus haberet depicta, quasi oculorum aspectu prospiceret qualiter exercitus deberet pergere, tutius posset suum exercitum ducere. Sic etiam marinarii faciunt,qui videntes maris pericula, ne eorum naves patiantur naufragium, descripse
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Septuuo est ne ex̾citus disꝑsun ua¬
dat nam int̾rupta acie facilius debel¬
latur in qͣlibet enĩ hora sic ex̾citus
se d hr̃e ut si et tunc hostes p̾sentes
cto eeñt eis nõ possent effic̾e̾ nocum̃
cõmissa est tancoꝵ uita d eẽ aitentꝰ
et uigilans ne hostes eum ĩ uadere
possent qiͣ negligentẽ ⁊ dormiẽtem
d ⁊̃ dux ex̾citus ceturiones et decani
et alui qui oꝑibus bellicis ppͥonũtur
sꝑ manere milices pedites ut sint ꝑati
ad arma ut si contingẽt aliqua in¬
uasio sb̾̃ita possent in uadentibus
resistere. Sic enĩ dd̾o dato qd̾ actidẽt
sit copiosior utr̃ magis hũn det pedi¬
tibus uł equitibus nam eqͥtes meluis
se defendinit in campis pedices u̾õ ĩ
locis siluestris et mõtuosis. Itaq ꝓ¬
ut uiderit dux belli se huũdare in
eqͥtibus uł peditibus elig̾e potĩt ui¬
as campestres et amplas ur mouta¬
nas siluesties et ueniorosas et alia
pro ut nou̾it expedire.

Expanded text:
 Septima est, ne exercitus disparsim va Septima est, ne exercitus disparsim vadat. Nam interrupta acie facilius debellatur. In qualibet enim hora sic exercitus se debet habere, ut si et tunc hostes praesentes adessent, ei non possent efficere nocumencommissa est tantorum vita, debet esse attentus et vigilans, ne hostes eum invadere possent quasi negligentem et dormientem. Debet etiam dux exercitus centuriones, et decani, et alii, qui operibus bellicis praeponuntur, semper monere milites pedites, ut sint parati ad arma; ut si congingeret aliqua invasio subita, possent invadentibus resistere. Sic enim dicendo, dato quod accideret itum in quibus sit copiosior, utrum magis abundet peditibus, vel equitibus. Nam equites melius se defendunt in campis. Pedites vero in locis sylvestribus et montuosis. Itaque prout viderit dux belli se abundare in equitibus, vel in peditibus, eligere poterit vias campestres et amplas, vel montanas, sylvestres, et nemorosas, et alia prout noverit expedire.
Abbreviated transcription (Latin):
et depictas et hũtur cõductores aliqͥ
fideles ꝙͣto ħ muiꝰ est publicũ ⁊ ma¬
gis celatur ab hostibus tauto ex̾citꝰ
magis secure profisciatu.¶Quta est
ui quolz numine et in qͣlibet a cie ha¬
r̃go et adexira et aleua ꝑcurrant il¬
lustnͣtes et discopientes insidias ne
hostes aliqui latentes ex aliqͣ ꝑte mo¬
lestem ex̾citum nam et si ułłis eẽt no¬
debeat ꝑficisci et qr ꝓbabile est sꝑin
talibus aliquos exploratores ad eẽ co¬
gitare d dux belli qd̾ ⁊ hoc posset ad
aures hostiũ ꝑuenire. Itaq cũ ꝑicu¬
la ꝓuisa minus noceant ꝑ uelocissi¬
mos eqͥtes sunt detegende iusydie. nẽ
ex̾citus ct aliqmͣ ꝑtem ex ĩprouiso pa¬
ciautur molestias ¶Sexta estut
sꝑ exilła ꝑte ex̾citus ꝓbiores milites
et magis bellicosi pedites apponant᷑
ex q̃ creditur maius ꝑiculũ ymine̾
qd̃ si ex oĩ ꝑre de ꝑiculo dubitatur¬
undiq suit remedia adhibenda.¬

Expanded text:
et depictas, et habentur conductores aliqui et depictas, et habentur conductores aliqui fideles, quanto hoc minus est publicum et magis celatur ab hostibus, tanto exercitus magis secure proficiscitur. Quinta est, in quolibet munimine, et in qualibet acie hatergo, et a dextra et a leva percurrant, illustrantes et  perientes insidias, ne hostes aliqui latitantes ex aliqua parte molestent exercitum. Nam etsi nullis esset nodebeat proficisci et quia probabile est semper in talibet aliquos exploratores adesse cogitare debet dux belli quod et hoc posset, ad aures hostium prevenire. Itaque cum pericula visa minus noceant, per velocissimos equites detegendae insidiae, ne exercitus circa aliquam partem ex improviso patiatur molestias. Sexta est, ut semper ex illa parte exercitus probiores milites et magis bellicosi pedites apponantur, ex qua creditur maius periculum imminere: quod si ex omni parte de periculo dubitatur,undique sunt remedia adhibenda.
Abbreviated transcription (Latin):
uia qmͣ uaute in mari ulło modo d
ex̾citus ꝑgere ꝑ uiam aliqmͣ in qͣ pati
possit in sydias nisi qͣlitates uiaꝵ mõ¬
tes flumina et c̃. Reꝑta ĩ illo iriu̾e
heat diꝑe cõscͥpta ⁊ et de picta. ¶Scda
cautela est ut simul cũ hoc qd̾ hc̃ in¬
as et qͣlitates uiaꝵ consiptas et de¬
pictas ducar dixe belli conditores
aliquos bñ scientes ias illas qui
sunt illas nam uidere aliqua con¬
scͥpta et depicta nõ sunt ita nota
rei ꝑ qmͣ cognoscit᷑ in pictura uł ĩ¬
suo siłi ue tũ cõductores molliaut᷑
appon̾e custodias ne possint fu ge̾
si se fidelr̃ gesserit¶Ecio est hrẽ se¬
cum sapientes płes fideles pͥncipi
ex̾citatos inbellis in quoꝵ consilio
li ¶Qrͣto caucela est ut itiuera igno
cum tanto q̃ sunt in aliis ꝯsiluis de¬
lib̾ata minus ĩpediũtur et cicius fi¬
ni debito mancipantur. postꝙͣ gͥ de¬
lib̾atum est ꝑ quas iuas d ex̾citus
ꝑgere er uias illas dux ht cõscͥptas

Expanded text:
mari, nullo modo debet exercitus pergere per viam aliquam in qua pati possit insidias, nisi qualitates viarum, montes, flumina, et cetera reperta in ipso itinere habeat dux conscripta etiam et depicta. Secunda cautela est, ut simul cum hoc quod habet vias et qualitates viarum conscriptas et depictas, ducat dux belli conductores aliquos bene scientes vias illas, quint, et experti sint illas. Nam videre aliqua conscripta et depicta non sunt ita nota,  quam cognoscitur in pictura,vel inalio simili. Ne tamen conductores moliantur apponere custodias ne possint fugere.si se fideliter gesserint. Tertia est, habere secum plures sapientes fideles principi, exercitatos in bellis, de quorum consilio li. Quarta cautela est, utitinera ignorcum, tanto quae sunt in consiliis deliberata minus impediuntur, et citius fini debito mancipantur. Postquam igitur deliberatum est per quas vias debet exercitus pergere, et vias illas Dux habet conscriptas
Abbreviated transcription (Latin):
hibendi sunt a uino et maxime illo
pũ et efficiũtur male dispoĩti ĩ corͤ
Si tpr̃e quo ut płimũ pascũtur lacte
assuescant bib̾e umũ.  mo debent ali¬
qui qd̾ si eo tpẽe adunũ assuescant.
disponũtur ad lepͣm. t̾tio piu̾ sũt as¬
ius ad frigora assuesc̾e enĩ pu̾os ad
frigora urile est ad duo. pͥmo adsaĩ
ad frigora facit bonam hĩtudinem
utile est ad bellicas accõnes nam fri¬
gus m̃bro consolidat et constͥngit
Ita qd̾ cũ ꝑuetu̾t ad etatẽ debitam ap¬
tiores sunt ad oꝑa beslica si apiui̾cia
sint aliqͣlr ex̾citati ad frigora. uñ id̾
dis balueare filios ut eos forrõres
intelligend̾ est mod̾ate et gͣdacĩ ⁊ ut
di sunt ad cõuesentes et utẽꝑatos mo
corͣ magis sana. mod̾atũ enĩ ex̃cicium
redoñtur corͣ agilia. Si enĩ apͥncipio
assuescant puĩ ad aliqͣles motus sunt
agiliores ẜm corpus et uitant ĩ ertiã
nam il ad aliqͣles motꝰ assuescant fuĩt
gͣues pigrier inerces Etio facit ad au¬

Expanded text:
hibendi a vino, et maxime illo pueri et efficiuntur male dispositi in corpore, si tempore quo ut plurimum pascuntur lacte assuescant bibere vinum. immo dicunt aliqui, quod si eo tempore ad vinum assuescant, disponuntur ad lepram. Tertio pueri sunt asscere ad frigora. Assuescere enim pueros ad frigora utile est ad duo. Primo ad san exercitium ad frigora facit bonum habitudinem utile est ad bellicas actiones. Nam frigus membra consolidat et constringit; ita quod cum pervenerunt ad aetatem debitam, aptiores sunt ad opera bellica, si a pueritia sint aliqualiter exercitati ad frigora. unde idedis balneare filios. ut eos fortiores intelligendum est moderate et gradatim, et ut di ad convenientes, et temperatos motcorpora magis sana: moderatum enim exercitium reddit corpora agibilia. Si enim a principio assuescant pueri ad aliquales motus, sunt agiliores secundum corpus, et vitant inertiam: nam nisi ad aliquales motus assuescant, fiunt graves, pigri, et inertes. Tertio facit ad au
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝑticulares ualde uident᷑
eẽ ꝑficui morali negõ. Ido̾
ꝑticularit᷑ decendendo. addiu̾sa tpr̃a
ostendemus qͣlis cura sit ctͣ filios sit
genda. pͥmo ergo declarabimꝰ qͣlie
cura hñda sit de filus usq ad .uii. an¬
nos. ẜo qͣlis a septẽnio usq ad an

Expanded text:
nes particulares valde videntur esse proficui morali negocio, ideo particulariter descendendo ad diversa tempora, ostendemus qualis cura circa filios sit gerenda. Primo enim declarabimus qualis cura habenda sit de filiis usque ad septem annos. Secundo qualis a septi
Abbreviated transcription (Latin):
ipõ exꝑitur qd̾ si se mod̾ate ex̾cit̾q
ad corporales labores menbra corporis
euis solidantur et fiuĩt fortõra. piũ
gͦ qr nimis hñt tenera menbͣ ad ali¬
quoᷤᷤ motus modicos et tẽptatos sũt
pu̾s fac̾e motus quoscũq ex tantil¬
los ad solidend̾ m̃bra et ad nõ deflue¬
re pp̃ tenĩtudinẽ mod̾atũ enĩ morũ.
motũ in piu̾s adeo laudat. ph̃s. ur
ab ip̃o pͥmordio naruutatis dicat
fienda eẽ aliqͣ instrum̃ta inqͥbus
piũ ũtantur et moueant᷑ qͥnto rec̾ã¬
di sunt piũ ꝑ aliquos ludos et ꝑ ali¬
quas fabulas ludis .ni. modatiis cõ¬
petit pu̾is qr ĩ mod̾ato ludo ẽ mod̾a¬
tus motus et ꝑnid̾atũ ludũ uitatur
ĩ ertia et reddũtur corpus agiliora
sunt ⁊ pu̾is recitande alique fabule
uł alique ystorie postqmͣ inciplunt
tus honesti sunt eis cantandi. Nã
ipi nicħ tͥste sustiñe possunt. Id̃o bo¬
nũ est eos assuescẽ ad aliqͦs mod̾atos
tas et ĩnocuas delectatõnes .ui. sũt

Expanded text:
ipso experitur, quod si se moderate excercitet ad corporales labores, membra corporis eius solidantur, et fiunt fortiora. Pueri ergo quia nimis habent teneramembra, ad aliquos motus modicos et temperatos sunt pueris facere motus quoscunque et tantillos ad solidandum membra, et ad non defluere propter teneritudinem: moderatum enim motum in pueris adeo laudat Philosophus, ut ab ipso primordio nativitatis dicat, fienda esse aliqua instrumenta, in quibus pueri vertantur, et moveantur. Quinto, recreandi sunt pueri per aliquos ludos, et per aliquas fabulas. Ludus enim moderatus competit pueris, quia in moderato ludo est moderatus motus, et per moderatum ludum vitatur inertia, et redduntur corpora agiliora. Sunt etiam pueris recitandae aliquae fabulae, vel aliquae historiae, postquam incipiunttus honesti sunt eis cantandi. Nam ipsi nihil tristes sustinere possunt: ideo bonum est, eos assuescere ad aliquos moderatos t innocuas delectationes. Sexto sunt
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt ꝑ debitos ludos et sunt eiere¬
citam. dealiq̃ hystorie et alique fa¬
bule in qͥbus recit̾antur et hoc ma
uiuienes gͦ isteusq ad septẽnium
alendi sunt mollibus Ita tũ qd̃ a
prinͦ maxĩe alendi sunt lacte. uñ

Expanded text:
di per debitos ludos, et sunt eis recitandae aliquae historiae, et aliquae fabulae, in quibus recreentur: et hoc maxIuvenes ergo usque ad septennium alendi sunt mollibus; ita tamen quod a principio maxime alendi sunt lacte. unde
Abbreviated transcription (Latin):
suam felicitatẽ in d̾o pon̾e oz ip̃ĩ
hiꝰ felicitatem pou̾e in actu illiuis
sũ caritatis nãm amor et dilectõ:
qd̾ amorẽ sũ uͣlem sũ aĩalẽ sũ hu.
ꝙͣdam diciꝰ eẽ uirtutẽ. In amore
gͥ dĩno est ponẽda felicitas : S cũ
probatõ dilectõis sit ex hibitõ oꝑis
et ex hoc aliquis ꝓbetur eẽ dilet¬
tiuus alt̾ius si agat que ipẽ ult̾
si principes ẽẽ felix diligẽdo dm̃
debet credere se eẽ felicẽ oꝑando q̃
d̾s uult maxĩe aut̃ d̾s requirit a
regibus et prĩcipibus ꝑ prudenciã
et legẽ ppłm sibi ꝯmissũ iuste et
scẽ regant. regibus gͥ et prĩcipibꝰ
ponẽda est felicitas ĩ actu pruden ͤ¬

Expanded text:
suam felicitatem, oportet ipsum huiusmodi felicitatem ponere in actu illius sive charitatis. Nam amor, et dilectio quod amoandam dicimus esse virtutem. In amore ergo divino est ponenda felicitas. Sed cum probatio dilectionis sit exhibitio operis, et ex hoc aliquis probetur esse dilectivus alterius, si agat quae ipse vult: si princeps est felix diligendo Deum, debet credere se esse felicem operando quae Deus vult. Maxime autem Deus requirit a regibus et principibus, ut per prudentiam, et legem populum sibi commissum iuste, et sancte regant. regibus ergo, et principibus ponenda est felicitas in actu pruden
Abbreviated transcription (Latin):
et poͣm regnandi ht̃ prĩcipałr et per¬
mĩster dĩ qrͣ si mĩst̾ suam m̾cedem
et suũ p̾miũ d pon̾e ĩ suo dño et d
eam expectare ab ip̃õ decet regem qͥ
est dei mĩst̾ suam felicitatẽ pouere
ĩ ip̃o deo er suũ p̾miũ expectare ab

Expanded text:
et potentiam regendi habet principaliter, et perminister Dei. Quare si minister, suam mercedem, et suum praemium debet ponere in suo Domino, et debet eam expectare ab ipso, decet regem, qui est Dei minister, suam felicitatem ponere in ipso Deo, et suum praemium expectare ab
Abbreviated transcription (Latin):
nam ciues ĩ nobilitate et dĩcus defici
uxores s cõuiges et debitas cancellas
ad hibere ut polleant bonitatibus supͣ
aliquas boni testimonii ꝑduit᷑na
tp̃ra prudencia et boĩs moribus a ꝓp¬
batas instruentes cõugẽ et uiducẽ¬
tes eam ꝑmonitõnes debiras ad bo¬
nitates ꝓhĩtas uso comũgẽ sicre¬
gendam ẽẽ ut sic debite tẽꝑata rer¬
tar ostende̾ qũo regenda sit ut debi
te tariturna. Nam ut scͥbr̃ pͥmo
Si enĩ mlieres debite sehẽant et
ogrue silenciũ seruet ex hoc mag̾
ornate aꝑꝑe ut et ad maiorẽ amorẽ
uiros inducũt decet gͦ eas esse tacit᷑¬
uitas sic ⁊ decet ipãs eẽ stabiles ⁊
qnͣto uxor est magis constans et
f̾ma ranto maior credolitas ad ge¬
nerat᷑ uiro et ei debitũ fidem suet.
tali gͦ regiine regẽde st̃ cõuiges
ut polleant p̾dcĩs ex boĩtatibus ui¬
delicet ut sinr caste honeste abscinẽ¬
tes sobrie tacitur ne erstabiles ad
hibendo. qrͣe decet om̃s ciues sic

Expanded text:
Nam cives in nobilitate et divitiis deficre coniuges, et debitas cautelas adhibere, ut polleant bonitatibus supraaliquas boni testimonii per diuturna tempora prudentia et bonis moribus approbatas, instruentes coniugem, et inducentes eam per monitiones debitas ad bonitates praehabitas. Viso, coniugem sic regendam esse, ut sit debite temperata: restat ostendere, quomodo regenda sit, ut debite sit taciturna. Nam, ut scribitur I. Si enim mulieres debite se habent, et congrue silentium servent, ex hoc magis ornatae apparent, et ad maiorem amorem viros inducunt. decet ergo eas esse taciturnitas. Sic etiam decet esse stabiles: quia quanto uxor est magis constans, et firma, tanto maior credulitas adgeneratur viro, ut ei debitam fidem servet. Tali ergo regimine regendae sunt coniuges, ut polleant praedictis sex bonitatibus. videlicet, ut sint castae, honestae, abstinentes, sobriae, taciturnae, et stabiles. Ad hibendo. Quare decet omnes cives sic
Abbreviated transcription (Latin):
ħ decet cõuiges regũ et principum
ꝙͣto ex eay illegutuna ꝑle p ͨ maior
sufficit ꝯuiges ẽẽ castas et cau̾e sibi
ab oꝑibus ilicitis. S oz eas eẽ pudi¬
cas et honestas ut sibi caueant a sig
nõ succedat in h̾editatẽ. S reqͥritur
qd̃ pr̃ sit c̾tus de sua ꝓle. Cũ gꝰ signa
in honesta et ĩpudica ꝙͣdam suspi¬
tõm ad gen̾ent ui continẽcia ouigis
ut pr̃ fit c̾tus de sua ꝓle expedit con¬
uiges pucas eẽ ¶ Etio o eas eẽ absti¬
nentes ut caueant sibi a suꝑfluitate
cibi. ¶am cibi suꝑfluitas ad conti¬
nenciam ĩ cliuat. Qrͣto decet eas esse
sobrias ut caueant. cibi a suꝑfluita¬
qͥtus ap̃ roͣuas młtes ut recitat ualiꝰ
lraximus libro ẜo cap ͦ de iustitutis
antiquis qͦdam modo nefas erat bi¬
b̾e uniũ uñ ait qd̃ uini ususus olĩ
romanis femins ignotus fũ ne in
aliquo de decus ꝓlib̾entur. Qusus¬

Expanded text:
hoc decet coniuges Regum et principum, quanto ex earum illegitima prole potest maior sufficit coniuges esse castas, et cavere sibi ad operibus illicitis: sed oportet eas esse pudicas et honestas, ut sibi caveant a signnonn succedat in haereditatem, sed requiritur ut patet sit certus de sua prole. Cum ergo signa inhonesta, et impudica quandam suspitionem adgenerent de incontinentia coniugis; ut pater sit certus de sua prole, expedit coniuges pudicas esse. Tertio oportet eas esse abstinentes, ut caveant sibi a superfluitate cibi. Nam cibi superfluitas ad incontinentiam inclinat. Quarto decet eas esse sobrias, ut caveant sibi a superfluitatus apud Romanas mulieres ut recitat Velerius Maximus libro II. capitulo de Institutis antiquis quodammodo nefas erat bibere vinum. Unde ait, Vini usus olim Romanis foeminis ignotus fuit, ne in aliquod dedecus prolaberentur: qu
Abbreviated transcription (Latin):
regimine ut inducant᷑ ad temꝑau¬
ciam ad taciturnitatem et ad stabi¬
litatẽ ꝑtes ant̾ temꝑancie ut diceba¬
tur in pͥmo libro sunt . iii ͦ: uidelic
castitas ut pudicicia siue honestas.
abstinẽcia et sobrietas. tũt gͦ mles

Expanded text:
regimine, ut inducantur ad temperantiam, et ad taciturnitatem, et ad stabilitatem. Partes autem temperantiae ut dicebatur in primo libro sunt quatuor. videlicet, castitias pudicitia sive honestas, abstinentia, et sobrietas. Tunc ergo mulieres