comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rificet te. Lanqͣm diceret. Re¬
suscita me: ut ignotescat
toto orbe ꝑ me. Deinde ma-¬
gis magisq pandens quo¬
modo clarificet patrem filiꝰ
sicut dedisti ei inqͥt potesta¬
tem om̃is carnis. ut omne
qd̃ dedisti ei det eis uitam e¬
t̾nam. Omẽm carnem dixit
omñe homine a parte totũ
significans. quẽ ad modum
rursus a parte suꝑiore signi¬
ficatur homo totus. uibi ait
apłs. Omnis anima potes¬
tatib sullimiorib subdi¬
ta fit. Quid enim dixit oĩs
anima nisi omnis homo:
Hoc autem quod potestas xp̃o
a patre dꝰ ta est omnis car¬
nis: scđm hõmem intelligẽ¬
dũ est. Sicut ergo dedisti eiꝰ¬
potestetem inquit omnis
sarnis ita te głificet filiuf.Id
est nocũ te faciet om̃i carni
quam dedisti es. Sic enim
dedifti: ut omne qd̾ dedisti
ei det eis uitam et̾nam. Hec
cognoscant te solum uerum
deum et quem misisti iħ̾m
xp̃m. Ordo u̾borum est. Ut
te et quem misisti iħ̾m xp̃m
cognoscant solum uerum

Expanded text:
rificet te, tanquam diceret: Rerificet te, tanquam diceret: Resuscita me, ut innotescas toti orbi per me. Deinde magis magisque pandens, quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne, quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem, dixit omnem animam, a parte totum significans, quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit omnis anima, nisi, omnis homo? Hoc autem, quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis, secundum hominem intelligendum est; potestatem, inquit, omnis carnis, ita te glorificet Filius, id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Ordo verborum est, ut te et quem misisti Jesum Christum cognoscant solum verum
Abbreviated transcription (Latin):
lorificatum apatre fi¬
lium scdm formam
ierui qͣm pater suscitaita
mortuis. et ad suam dext̾am
collocauit: res ip̃a indicat. et
nullus ambigit xpĩanus. Secl
qͣm non tantum ddixit. pater
clarifica filiũ tuũ. sed addidit
etiam ut filius tuus clarifi
cet te: merito queritur quo¬
modo patrem clarificauerit
filius. cũ sempit̾na claritas
pat̾s nec diminuta fuerit ĩ
forma humana. nec augeri
potuerit in sua ꝑfectione diui¬
naSed in se ip̃a claritas pa¬
tris. necaugeri nec minui po¬
test. Apud homines autem
groculdubio minor erat.q̃
tus erat. nec dũ asolis ortu
usq ad occasum laudabãt
pueri nomen domini. Hoc
rificaiit et filius. Si autem
tantũ modo mortuus fuisset
filiꝰ nec resurrexisset. procul
dubio necapatre clarificatꝰ
eẽt. nec patrem clarificasset.
Nunc aũt resurrectione clari¬
ficatus a patre. resurrectionis
sue predicatione clarificat pa¬
trem. Hoc qͥppe aꝑit dedo ip̃e
u̾borum. Carifica inquit fili¬
um tuum ut filius tuus la¬

Expanded text:
larificatum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit: Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam ut Filius tuus clarcet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, tus erat : et nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant pueri nomen Domini . Hocrificavit et Filium. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset. Nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificet Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum. Clarifica, inquit, Filium tuum ut Filius tuus cla
Abbreviated transcription (Latin):
dus eẽt ap̾te. Hoc est sicut tc̃
ita et nunc. Sicut tunc pre¬
destinatinatione: ita et nũc
ꝑfectione. Fac in mundo qd̃
apud te iam fuerat ante mu¬
dum. Fac in suo tempore. qd̾
ante om̃ia tempora statiusti.
Intelligamus predestinati.¬
onem claritatis humane q̃
m illo est nature ex mortali
inmortalis apud patrem fu¬
ture. et hoc iam p̾destiñatlo
factũ fuisse anteqmͣ mundꝰ
eẽt qd̃ in mundo euam suo
tempore fieret. Si enim de
nobis dixit apłs. sicut elegit
nos inip̃o ante mundi con¬
stitutionem: cur abhorrere
putatur auero sitinc pat̾
capud nr̃m glificauit. quãdo
nos in ip̃o ut menbra eius es¬
semus elegit: Huit aucdia
nos. et ip̃ius epłe principiũ
est ubi legitur. Paulus seruꝰ
tus in eungłium dei qd̃ ante
ꝓmiserat ꝑꝓph̃as suos in scͥp¬

Expanded text:
 me. Hoc est, sicut tunc, ita et nunc. Sicut tunc praedestinatione ita et nunc perfectione fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum. Fac in suo tempore quod ante omnia tempora statuisti.intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ; cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos, et ipsius Epistolae principium est, ubi legitur: Paulus servus tus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Sc
Abbreviated transcription (Latin):
sine assumente se et inhabi¬
tante in se. et oꝑante ꝑ se di¬
uinitate. nos reparare neqͥ
alloquendo instruere. nobis
uiuendi uiam p̃bere.pro no¬
bis cõtia hostem cõfligere. no¬
stram moriendo ac resurgẽdo
posset destruere. ꝑ coet̾nam uͦ
patri diuinitatem nos inte¬
rius uiuificando. ad diuina
sustolleret. remissione nobis
et post bonoꝵ ꝑfectionẽ oꝑũ:
ñ solũ nos aduidẽdam głam

Expanded text:
sine assumente se, et inhabisine assumente se, et inhabitante in se, et operante per se divinitate, nos recreare nequialloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem nobiset post bonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
uirginis cõcipi et homo fie¬
ri inciperet. uerus eẽt et deus.
Incle et oadem głosa semper
urgo maria ñ solum homi¬
nis xp̃i: sed et dei genitrix re¬
ctecredenda et cõfitenda est. Idẽ
ueritate est plemis erat et est.
ip̃a indelicet u̾bi diummitate
que hominẽ illũ singlariter
electũ cũ quo una xp̃i ꝑsona
eẽt assumere dignata est: nõ
cõmutans. sed ip̃a apud patr̃ẽ
manens. totũ qd̾ erat. tot̾a de
semine dauid nat᷑am ueri ho¬
minisquam non habebat sus¬
cipiens. Unde oportet fĩs kim̃.
ut qui humaña redẽptoris no¬
stri natuntatem hodie annua
deuotione recolimus: et diumã
parit̾ et humanam cius nat᷑am.
nõ annuo. secl cõtinuo semꝑer
amplectamur amore. Biuiñã
ꝑquam creati sumus: cũ non
eemus. Humanam: ꝑquamre¬
creati sumus cũ ꝑditi eẽmus
Et quidem diuina conditoris
nri uirtꝰ sine assumptione hu¬
manitatis nos recreare erat
idonea humana aũt enus dẽ
redemptoris nr̃i infirmitas

Expanded text:
virginis concipi et homo fievirginis concipi et homo fieri inciperet, verus esset et Deus. Unde et eadem gloriosa semper virgo Maria, non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritatis plenus erat et est, ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una Christi persona esset, assumere dignata est, non commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non habebat, suscipiens. Unde oportet, fratres charissimi, ut qui humanam Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas,
Abbreviated transcription (Latin):
strum unꝰ homo ex carne cõ¬
stat et anima. ita unus ab in¬
carnationis tẽpore xp̃c. ex diui¬
nitate carne et anima cõstat.
deus ab et̾no in et̾num exiftẽs.
uerꝰ ut erat deus hominem
ex tẽpore assumens in unitatẽ
sue ysone uerũ quem non
habuerae. Sentur. E te uidi¬
mus glam eius głam qͣsi
unigeniti a patre. plenum
gt̾e ee ueritatis. Glam xp̃iꝙͣ¬
p̾icinatoem iuidet̾ aspiciẽtes humartẽ
miraculis choruscantẽ. et in¬
telligentes diuinitatẽ intus
latitantem. Illi maxime qui
et eius claritatem ante passi¬
oñe tͣnsfigurati in montesc̃o
cõtemplari meruerunt. noce
delapsa ad eũ huiꝰ cemodia
magnifica gła. hic est alius
meus dilectus in quo michi
rifice refecti. Quib om̃ib ma¬
nifeste cognouerũt. qd̾ huiis¬
modi gła nõ suilibet sc̃oꝵ s
illi soluhomini qui eẽt incli¬
uinitate unigenitus a patre
conueniret. Quod aũt sequi
ceteris mortalib datũ est: iit
statim in quo ex quo in uto

Expanded text:
strum unus homo ex carne construm unus homo ex carne constat et anima, ita unus ab incarnationis tempore Christus ex divinitate, carne et anima constat: Deus ab aeterno in aeternum existens verus, ut erat, hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Glncarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis resurgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem, illi maxime qui et ejus charitatem ante passionem transfigurati in monte sancto contemplari meruerunt, voce delapsa a Deo hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est filius meus dilectus, in quo mihi rifice refecti ; quibus omnibus manifeste cognoverunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi soli homini qui evinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitcaeteris mortalibus 471 datum est, ut statim ex quo in utero
Abbreviated transcription (Latin):
guinib io est ex nat᷑a maris
Quam a carnali distingũes
dñs ait. Nisi quis renatus fu¬
erit ex aqua et sp̃u sc̃õ: non
potest introire in regnũ dei.
Uerũ nequis hominũ dubitet
filium se dei et coheredem posse
fieri: dat exemplũ eungłista.
quia ip̃e filius dei et homo fieri.
tus est: ut humane particeps
existendo fragilitatis: homines
diuine uirtutis sue donaret
homo factus est. et int̾ homi¬
nes cõuersatus est.Solet nãq
scͥptura. modo amme modo
carnis nõie: totũ designare
hominem. Anime uidelicet
ut scͥptum est: qr descendit
iacob in egyptũ in animab
septuaginta. Carnis uero: nt
rursus scͥptum est. Et uidebit
om̃is caro salutare dei. Neq e¬
nim uel anime sine corporib
in egyptũ descendere: uel ca¬
ro sine anima uidere aliqͥd
potest. Sed hic ꝑ amimam totꝰ
homo. ibi signatur ꝑcarnem
debet intelligi quam fi dice¬
retur. et deus homo fcs est.Cãr¬
nem uidelicet induendo et
animam. ut sicut unus qͥsq¬

Expanded text:
guinibus, id est, ex natura maris quam a carnali distinguens Dominus, ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnVerum ne quis hominum dubitet filium se Dei cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri, tus sit, ut humanae particeps existendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem; animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum, in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam, totus homo, ibi signatur per carnem. debet intelligi, quam si diceretur: Et Deus homo factus est, carnem videlicet induendo et animam. Ut sicut quisque no
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem fecit. ꝑhumanitatẽ
apparuit. Iuppria uenit.quia
ingente iudea. quam sibi pre
ceteris nationib speciali gr̃a
copulauerat: icarnari digna¬
tus est. Immũdo ergo erat.et
in mundũ uenit. In mundo
erat ꝑdiuinitate. in mundũ
uenit ꝑ incarnationem. Ueni¬
re quippe uel abire humanita¬
tis est: manere diuinitatis.¬

Expanded text:
nitatem fecit, per humanitatem nitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo ergo erat, et in mundum venit. In mundo erat per divinitatem, in mundum venit per incarnationem. Venire quippe vel abire humanitatis est, manere et es
Abbreviated transcription (Latin):
luminatur siue naturali inge¬
no. siuc sapientia diuina Si¬
cut cñi nemo a se ip̃o ẽe: ita eti¬
am nemo aseip̃o sapiens esse
potest: sed illo illustrante de
quo dictum est. Omnis sapien¬
tia a dño deo est.Cuius utran¬
q nat᷑am et diuinam uideli¬
cet qͣ sẽꝑ ubiq totus manet. et
humanam exqua intẽpore natꝰ
loco in clusus apparuit: conse
dicens. In mundo erat. et mun¬
dus ꝑ ip̃m fc̃s est: et mũdus
eum non cognouit. In propria
uenit et sui eũ non receperunt
In mundo quippe erat et mu-¬
dus ꝑ ip̃m fẽs est: quia deus
erat. quia totꝰ ubiq: qͥa sue p̾¬
sentia maiestatis sine labore
regens. et sine onere cõtines
quod fecit. Et mudus eum nõ
cognouit: qͥa lux ĩ tenebris lu¬
cet. et tenebre eam non cõpre¬
henderũt. Mundũ nanq hoc¬
loco dicit homines mudi amo¬
re deceptos. atq inherẽdo creat᷑e
abagnoscenda creatoris fui ma¬
iestate refexos. In ꝓpria uenit:
quia in mundo quem perdiui¬

Expanded text:
luminatur sive naturali ingeluminatur sive naturali ingenio, sive sapientia divina. Sicut enim nemo a seipso esse, ita etiam nemo a seipso sapiens esse potest, sed illo illustrante de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est . Cujus utramque naturam, et divinam scilicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus loco inclusus apparuit, conseq dicens: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens, et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit, quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Munduin loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divi
Abbreviated transcription (Latin):
monium ꝑhiberet de lumine
Erat lux uera. que illumina
omnem homine uenientem
in hunc mũdum. Et sc̃i quidẽ
homines lux sunt recte uoca¬
ti. dicente ad eos dño. Uos estis
lux mũdi. Et apło paulo. Fu¬
istis aliqͣndo tenebre nunc
aũt lux in dño. Sed multũ
distat int̾lucem que illumi¬
natur. et lucem que illumina.
Int̾ eos qui participacione ue-¬
relucis accipiunt ut luceant
et ip̃am lucem ꝑpetuam. que
ñ solũ lucet ex se ip̃a: sed sua
p̃sentia quoscũq attigerit il¬
lustrare sufficit. Ad cuius com-¬
parationem uere lucis. ñ tan-¬
tũ minores quilibet electi. ue¬
rum etiam ip̃e ioh̾es quo ma-¬
Ior inter natos mulierũ non
batur monstretur. Ille enim
ut scͥptũ est erat lucerna ardẽs
er lucens. Ardens seslicet fide
et dilectione. lucens uerbo et.
actione. Grãm uero uere lucis
pectorib infundere. soluis est
eius dequo dicit᷑. Etat lux uera
que illuminat omnem homi¬
nem uenientem in hunc mũ
dum. Omne uidelicet quod il¬

Expanded text:
iberet de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo batur monstretur. Ille enim, ut scriptum est, erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem idelicet, qui il
Abbreviated transcription (Latin):
impletor ꝓpħarũ. sc̃if cator ꝓ¬
ph̃aꝵ. Secd et ꝓph̃a Nam et
moysi dictum est. Suscita¬
bo eis ꝓpħam similem tui.
similem scd̃m catnem ñ
secundum maiestatem. Et
de ip̃o xp̃o illam dei ꝓmissi¬
onem. habere intellectum. ĩ
actib apostoloꝵ exponitur et
legitur. Et ip̃e dñs de se ait.
pora ꝓphas afflatos et imple¬
tam ip̃m u̾bum dei. Sicaũt

Expanded text:
impletor prophetarum, sanctificator pimpletor prophetarum, sanctificator prophetarum, sed et propheta. Nam et Moysi dictum est: Suscitabo eis prophetam similem tui . Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait: pora prophetas afflatos et impletam ipsum Verbum Dei. Sic aut
Abbreviated transcription (Latin):
sapiebant et incarnalib qui
care: Intelligunt᷑ ergo q̃dã
lecretiora intelligentie q̃ mul¬
titudo non potest caꝑe. Qd
ergo reftat nͥ secretiora ut ĩ¬
tudo capere illis credanturꝵ. qͥ
idonei sunt. Et alios docere.
sicut erant apłĩ: Unde duo¬
decim cophini impleci sunt.
Factũ est hoc et mirabiliter
Nos enim ñ miram᷑. cum au¬
dimus. Factũ est enĩ ut illi
inderent scͥptũ est autẽ ut nos
audiremꝰ. Quod in illis ocłi
ualuerunt. hoc in nob̃ ficles.
Cermmꝰ qͥppe animo qd ocłis
ñ potuimus et prelati illis
sumus. qm̃ de nobis dictum
est. Beati qui ñ uident et cre¬
dunt. Addo autem qͥa forte ĩ
telleximꝰ quod illa turba nõ
intellexit. et uere nos pasti su¬
mus. qui ad medullam ordei
ꝑuenire potumiiꝰ. Demq hoies
illi qui uiderũt quid putaue¬
runt. Illi inquĩt homines
cũ uidissent qd fecetat signũ
dicebant quia hic est uere
fenum discũbebant. Erat
autem ille dominus ꝓph̃aꝵ.

Expanded text:
sapiebant, et in carnalibus quiesapiebant, et in carnalibus quiecare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nistudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter,nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere fenum discumbebant. Erat autem ille Dominus prophetarum,
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ ꝓmittebat᷑ et fia¬
gi nssit panes. frangendo
multiplicati st̃. Nichil uenꝰ
Quinq eñi illiłibri moysi.
ꝙ̃ multos libros cũ exponũ¬
disserendo fecerunt. Sed qͥa
in illo hordeo ignoratia pel¬
mi ppłi tegebatur. de qͥ prims
ppło dictum est: qͣm diu le¬
gitur moyses uelamen supͣ
corda eorum positum est: ñ
ñdum uelum templi fuera
illo in cruce pendente cõscis¬
sum. quia ergo ignorantia
ppłi erat in lege. ꝓpt̾ea tempta¬
tio illa dñi ignorantiã ꝑiscpłi
demonstrabat. Nichil gͥ uasa.
Omĩa minuunt. sed intellec¬
torem requirunt. Nam et ip̃e
numerus pasti ppłi. ppłm sig¬
nificabat sub lege constitutũ
Cur em̃ qͥnq milia erant nͥ qr
sub lege erãt. q̃ lex qͥnqs libriᷤ
moyss explicatur. Unde et
illis qͥnq porticib languidi
ꝓdebant᷑. ñ sanabantur. Ille
autem ibi curaint languidu:
qui et hic turbas qͥnq panib
pauit. Nam et suꝑ fenum
discũbebant. Carnaliter ergo

Expanded text:
Testamentum promittebatur. Et fraTestamentum promittebatur. Et fracti sunt panes, frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim libri Moysi, quam multos libros cum exponundisserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est . Nonondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque libris Moysi explicatur? Unde et quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille autem ibi curavit languidum qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tera ueteris testamenti uesti¬
ta tegminib darnalium sa¬
cramentorum. Sed si ad eius
medullam ꝑueniatur: pas-¬
cit et saciat. Ferebat ergo qͥ¬
dam puer quinq panes et
duos pisces. Si queramus qͥs
fuerit iste puer. forte ppłs is¬
rahel erat. sensu puerilis.
portabat nec manducabat.
Illa eñĩ que portabat clausa
onerabant. a ꝑta pascebant.
Buo autem pisces uidentur
nobis significare duas illaᷤ
muet̾i testamento sullimeᷤ
ꝑsonas: que unguebant᷑
ad ppłm sc̃ificandum et re-¬
gẽdum sacdotis ⁊ regis Et ip̃e
in mysterio uenit aliquã¬
do: qui ꝑillas significabat᷑
uenit alquando. qͥ ꝑ medul
lã hordei oftendebatur ꝑ pa¬
leam uͦ bordei occultabatur
uenit ip̃e unꝰ utranq ꝑso¬
nam in se portans sacerdo¬
tis et regis. Sacerdocis per
uictimam qua seip̃m obtu¬
lit pro nobis deo. Regis qͣ
regimur ab eo. et aꝑnuint᷑
q̃ elausa portabantur. Gñs
illi impleuit ꝑse qd ꝑ uetis̃

Expanded text:
ttera Veteris Testamenti, vestittera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliqualam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur; venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis. Sacerdotis, per victimam quam seipsum obtulit pro nobis Deo. Regis, quia regimur ab eo, et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi: implevit per se quod per Vetus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb tanta illa tͥba reficeretur.¬
erat ibi quidam puer portas
quinq panes horde ceos et
duos pisces. Et ait iħs. faci¬
te homines discũbere. Erat
autẽ ibi multũ fenũ. et dis¬
cubuerunt ferme qumnq
milia hominũ. Accepit aũt
frangi.fracti sunt panes po¬
siti ante discũbentes. non
iam quinq panes. sed qued
adiecerat. qui creauerat qd auc̃¬
tum erat. Et de piscib qũã¬
tum sufficiebat. Parum est
turbam illam fuisse saciatã
Etiam fraumenta reseder̃t.
et ip̃a colligi iussa sunt. ne ꝑ¬
irent et impleuerunt duo¬
decim cophinos fraumentoꝵ
Breuit ut curramus. qͥnps pa¬
nes intelliguntur qͥnq libri
moysi. Merito ñ triticei sed
hordeacei. qͥa ad uetꝰ ꝑtinent
testamentũ. Nostis autẽ hor
deum ita creatũ. ut ad me¬
dullam enis uix ꝑueniatur.
uestit᷑ enim eadem medul¬
la tegmine palee. et ip̃a pa¬
lea tenax et inherens ita ut
cũ labore exuatur. Calis est li¬

Expanded text:
quibus tanta illa tquibus tanta illa terat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominum. Accepit autem frangi, fracti sunt panes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem deum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est li
Abbreviated transcription (Latin):
diam discpłi demonstrabat:
Et forte in demonstratione
ignorantie discipłi aliqͥd sig¬
nificauit. Apparebit gͦ c̃ ip̃m
lacramentum deqͥnq panib
cepit nobis loqui. et quid sig¬
nificet indicare. Ibi em̃ uideᷤ¬
bimus. quare dñs in hoc fc̃o
ignorantiam discpłi uoluit
mrogando qd sciebat
ostendere. Nam introgamꝰ ali¬
quando qd̾ nescimus. audire
uolentes ut discannis. Ali¬
quando int̾rogamꝰ qd̾ scimꝰ.
scire uolentes utrũ et ille scĩ¬
at quẽ int̾rogamꝰ. Utrunq
hoc nouerat dñs. Et qd̾ int̾¬
rogabat sciebat. qͥd eẽt enim
facturꝰ ip̃e nouerat. et hoc
nescire phllyppũ sciebat si¬
milit̾. Quare itaq int̾roga¬
bat nͥ qͥa illius ignorantiã
demonstrabat.: Et hoc q̃re
fecit. ut dixi post intellige¬
mus. Andreas ait. Est hic
puer quidam qui habet qͥn-¬
pisces. Sed hec qͥd sunt int̾
tantos: Eñ dixisset phylip¬
puis int̾rogatus ducentoꝵ
denarioꝵ panes ñ sufficerẽ

Expanded text:
tiam discipuli demonstrabat? tiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinpisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere,
Abbreviated transcription (Latin):
laudat. legit et mtelligit. La
ergo uidimus. quia lau mnn¬
mus. legamꝰ. et intelligamus
Dñs in monte. Multo mago
intelligamus. quisi dñs in
monte. uerbum est in alto.
ꝓinde ñ quasi humilit iacer
qd̾ in monte factũ nec tran¬
seunt̾ pretereundũ est se
suscipiendũ. Turbas uidi
esurientes agnouit misdie
pauit. ñ solum ꝓbonitate:
uerũ etiam pro potestate. Ot
enim sola prodesset bonita ᷤ
ubi non erat panis. unde tͦ¬
ba esuriens pascerecur: Hi¬
si bonitati ad eẽc. potestas. ie¬
nina illa curba et esurienᷤ
remaneret. Demq et disci¬
puli qui erant cũ dño infa¬
me et ip̃i turbas uolebant
pascere. ut ñ remanerent in¬
anes. sed unde pasu: ent nõ
habebant. In t̾rogauit dñs ũ¬
de emerentur panes ad tur¬
bas pascendas et ait scͥptura
Hoc autẽ dicebat tẽptans eũ.
Discipłm scilicet philippum
quem int̾rogauerat. Ipse eñi
sciebat qͥd eet factur᷑. Eui ergo
bono tẽptaba: nͥ qͥa ignoran¬

Expanded text:
laudat, legit et intelligit. Quia laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
fieri nͥ adeo ñ possit. Laudaui¬
mus de facto factorem.Sed
quem admodum si litt̃as pul¬
cras alicubi inspiceremus.
ñ nobis sufficeret laudare
scͥptoris arciculũ qũ eas pa
riles decoras que fecit. nist
etiam legeremus quid nob̃
ꝑ illas indicauerit. ita fc̃m
hoc qui tantũ inspicit. delec¬
tatur pulchritudine facti. ut
admiretur artificem. Qui au¬
tem intelligit qͣsi legit. Aut̃
enim uidetur pictura. aliter
uidentur litt̃e. p̾icturam cũ
uideris hoc est totũ. uidisse
laudasse. Litt̾as cũ uideris:
ñ hoc est totũ. qm̃ cõmonets
et legere. Et enĩ dicis cũ in¬
deris litt̾as. si forte ñ eas no¬
sti legere. Quid putamꝰ eẽ. qd
hic scriptũ est. Int̾rogas qͥd
sit. cũ iam uideas aliquid.
Aliud tibi demonstraturus
est aquo queris agnoscere ꝙ
uidisti. Alios ille ocłos ha-¬
bet. alios tu. Nonne similit
apices uidetis. sed ñ simisit̾
signa cognoscitis. Lu ergo
uides et laudas. ille indet.

Expanded text:
fieri nisi a Deo non possit: laudavifieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt,
Abbreviated transcription (Latin):
q quasi semina erant non
quidem t̾re mandata. sed ab
eo qui t̾ram fecit multiplica¬
ta. Hoc gͦ admotũ est sensi¬
b quo erigeretur mens et
exhibitum ocłis ubi exerce¬
retur intellectus ut inuisi¬
bilem deum ꝓuisibilia oꝑa
miraremur. et erecti ad fidẽ
et purgati ꝑ fidem etiam
ip̃m ininsibiliter indere cu¬
peremus. quem de reb insibi¬
lib inuisibilem nosceremꝰ
hec tamen sufficit hec intueti
in miraculis xp̃i. Int̾rogemꝰ
ip̃a miracula. quid nobis
loquantur. dexp̃o. Habent
enim si intelligantur. lin
guam suam. Nam quia ip¬
se xp̃c u̾bum dei est. etiam
factum u̾bi. u̾bum nobis
est. Hoc ergo miraculum
sicut audiuimus qũa mag¬
num est. queramus etiam
ꝙͣ profuncdum sit. Non tan¬
tum eius suꝑficie delectem᷑
sed etiam altitudinem per¬
scrutemur. Habet enima¬
liquid intus. hoc qd̃ miram᷑
foris. uidimus expectaumꝰ
magnũ qͥddam. p̃clarũ qͥd¬
dam et om̃mo diuinum ꝙ

Expanded text:
que, quasi semina erant, non que, quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iħ̾s xp̃c sunt quidem
diuina oꝑa. et ad intellegẽ¬
dum deum de uisibilib ad¬
monent humana mentem.
Quia enim ille ñ est talis
substantia que uideri oclis
possit. et miracła eius quib
totum mundum regit u¬
muersamq creaturam ad¬
ministrat assiduitate iilu¬
erunt. ita ut pene nemo dig¬
netur attendere oꝑa dei mi¬
ra et sti penda in quolibet
seminis grano: sed̾m ip̃am
suam misecłiam seruauit
sibi quedam que faceret o
dendo stuperent quib coti¬
diana uiluerant. Maius e-¬
nim miraculum est guber¬
natio totius mundi quant
saturatio quines milium
hominũ de qͥnq parbus.
et camen hoc nemo mirat:
Illud mirantur homines.
ñ quia maius est: sed quia
rarum est. Quis enim et ñc
pascit uniũsum mũidum.
nisi ille qui de paucis gramᷤ
segetes creat. Fecit ergo quo¬
modo deus. Unde enim mul¬
tiplicat de paucis granis se¬
getes: inde in manib suis
multiplicauit quinq paneᷤ
Potestas enim erat in mani
b xp̃i panes autem illi qͥn¬

Expanded text:
istus sunt quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opdendo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quin
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et ip̃e dictus est mag̃¬
ni consilii angelus. Uerun¬
tamen alibi qͥd dicit sc̃ptura
Quia non legatꝰ. neq angłs
sed ip̃e ueniens saluos faciet
eos. Io est ad saluos faciendoᷤᷤ
eos. ñ mittet legatum. non
mittet angłm. sed ueniet
ip̃e. Quis ueniet: Et ipseã¬
quia iste sic angelus: ute¬
tiam dominus angłoꝵ. Ete¬
nim angłi. latine nuntii
aret: angłs ñ diceretur. Si
pheca non diceretur. Ethor¬
tatus est nos ad fidem. et
ad capessandam uitame¬
ternam.Aliquid presere
annuntiauit. aliqͥd fuc¬
rum p̾dixit. Etͦ quod pr
sens annuntiaint. anglꝰ
erat. Exeo quod laicum
predixit: propheta erat.
Ex eo quod uerbum dei
caro factum est: et ange¬
lorum et prophetarum d¬

Expanded text:
Nam et ipse dictus est magni consilii Angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos : id est, ad salvos eos faciendos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse anquia iste sic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii iaret, angelus non diceretur: si pheta non diceretur. Etatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod prsens annuntiavit, angelus erat; ex eo quod futurum praedixit, propheta erat; ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angelorum, et prophetarum D
Abbreviated transcription (Latin):
luere gladiis insecuti. Non est
enim pax impiis dicit dñs.
pax autem multa diligentib
nomen tuum domine. et nõ
est illis scandalum. Quib et
hoc qd̾ sequitur aptissime con-¬
gruit. Expectabam salutare tu¬
um domine. hoc est uenturũ
xp̃i aduentũ. longa uotorum.
p̃stolatione suspirobam..¬

Expanded text:
luere gladiis insecuti. Non est luere gladiis insecuti. Non est enim pax impiis, dicit Dominus. Pax autem multa diligentibus nomen tuum, Domine, et non est in illis scandalum . Quibus et hoc quod sequitur, aptissime congruit. Exspectabam salutare tuum, Domine , hoc est venturum Christi adventum, longa votorum praestolatione suspirabam.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e potestates easdem cõtrarias
ne mortales tantũ tẽptare ua¬
leant quantũ uolunt. fortit̃
armis celestib curuat. Nam
sicut imperatoris optimi pro¬
uisione. cuncta manu milita¬
ri loca adu̾sus hostilem muni-¬
untur aduentũ: ita et deus
nem ubiq u̾santur ad tutelã
nr̃am constituit exercitus an¬
gelorum. quorum p̾sentia et
demonum cõfringatur audaci¬
a. et nobis pacis gra ministrecͤ
Quia uero deus et homo nascit᷑.
iure hominib pax et gła deo ca
nitur. Głificant angłi dm̃ pro
nr̃a redemptione incarnatũ.
quia dum nos cõspiciunt redi¬
mi: suum gaudent numeni
repleri. Optant pacem homi¬
nib. quia quos infirmos prius
abiestosq despexerãt. nascen¬
te in carne dño iam socios ue¬
nerantur. Qui cũ pacem homi¬
nib poscunt: exponunt et qui¬
b uidelicet bone uoluntatis.
Noc est eis qui suscipiunt natũ
xp̃m. ñ autẽ herodi. pontificib
bati sunt: eumq quantum ua¬

Expanded text:
ipse potestates easdem contrarias, ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis coelestibus proturbat. Nam sicut imperatoris optimi provisione cuncta manu militari loca adversus hostilem muniuntur adventum, ita et Deus,nem ubique versantur, ad tutelam nostram constituit exercitus angelorum, quorum praesentia et daemonum confringatur audacia, et nobis pacis gratia ministretur. Quia vero Deus et homo nascitur, jure hominibus pax, et Deo gloria canitur. Glorificant angeli Deum pro nostra redemptione incarnatum, quia dum nos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri. Optant pacem hominibus, quia quos infirmos prius abjectosque despexerant, nascente in carne Domino jam socios venerantur, qui cum pacem hominibus poscunt, exponunt, et quibus, videlicet bonae voluntatis, hoc est eis qui suscipiunt natum Christum, non autem Herodi, pontificibusbati sunt, eumque quantum va
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. ut nos illius in opia dita¬
remur. Cũ eẽt dñs celorum pau¬
ꝑ factus est int̾ris. ut t̾rigenas e¬
doceret pauꝑtatis sp̃u regnum
adquirere posse celoꝵ. Et subito
fc̃a est cũ angło multitudo mi¬
licie celestis laudantiũ deum et
dicentium. Gła in altissimis
deo. et in t̾ra pax hominibz bone
uoluntatis. Uno eungelizante
nũtio natũ in carne dñm. mox
multitudo milicie celestis ad¬
uolans.cõsono in laudem crea¬
toris ore ꝓrũpit. ut et sui sicut
semꝑ obsequii deuotionem xp̃o
impendat: et nos suo pariter
instituat exẽplo. quociens uel
aliquis fr̃m sacre erudicionis
uerbis insonuerit uel ip̃i lec¬
ta siue audita que pietatis st̃
ad mentem reduxerimꝰ deo
statim laudes ore. corde. et oꝑe.
reddendas. Et bene chorus ad¬
ueniens angłorum militie ce¬
lestis uocabulum accepit. qͥa
et duci illi potenti in p̾lio quia
debellãdas aerias potestates an¬
paruit humilit̾ obsecũdat. t

Expanded text:
nobis, ut nos illius inopia ditanobis, ut nos illius inopia ditaremur . Cum esset Dominus coelorum, pauper factus est in terris, ut terrigenas edoceret paupertate Spiritus regnum adquirere posse coelorum. Et subito facta est cum angelo multitudo militiae coelestis laudantium Deum et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante nuntio natum in carne Deum, mox multitudo militiae coelestis advolans, consono in laudem Creatoris ore prorumpit, ut sui sicut semper obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instituat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita quae pietatis sunt ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et
Abbreviated transcription (Latin):
parentib adiungitur. sed my¬
styce premonuit qd̃ aꝑte post¬
ea monuit apls dicens. Nox pre¬
cessit dies autem appropinqua¬
uit. Abiciamꝰ ergo opera tenebra¬
rum et induamus nos arma
lucis. sicut in die honeste am¬
bulemus. Et hoc nobis signũi.
Inuenietis infantem pannis
inuolutum et positum in pre¬
sepio. Crebris infantia saluato¬
ris et angłoꝵ p̾coniis et eu¬
gli̾starum nobis est inculca¬
ta testimomis: ut nr̃is altius
cordib qͥd ꝓ nobis sit factũ in¬
figatur. quia uidelicet uubne¬
ratus est ꝓpter iniquitates nr̃as
et infirmatꝰ est ꝓpt̾ pecc̃a nr̃a.
Et notandum sollertius quod
signũ nati saluatoris datur. in¬
fantem ñ tirio exceptũ ostro sed
pannis squalentib inuolutum.
ñ mornatis auro stratoriis sedĩ
presepib inueniendum. Hoc ẽ
ñ tantum humilitatis eum et
mortalitatis. sed et pauꝑtatis ha¬
bitum suscepisse pro nobis. Ca
cũ diues eẽt. pauper factus est ꝓ

Expanded text:
parentibus adjungitur. Sed myparentibus adjungitur. Sed mystice praemonuit quod aperte postea monuit Apostolus dicens: Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum et induamur nos arma lucis, sicut in die honeste ambulemus . Et hoc vobis signum. Invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Crebris infantia Salvatoris et angelorum praeconiis, et evangelistarum nobis est inculcata testimoniis, ut nostris altius cordibus quid pro nobis sit factus infigatur. Quia videlicet vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra . Et notandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum, non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum. Hoc est non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupertatis habitum suscepisse pro nobis. Quia cum dives esset, pauper factus est pro
Abbreviated transcription (Latin):
tere. sed om̃i fidelium ppło de
cunctis tribubus gentib et lin¬
guis in unam xp̃i eccliam cũ¬
gregato. et̾num gaudium euͣn¬
gelizatur et magnũ. Quia na
nio ꝓmissum est intuire gregiᷤ
uenturũ. Ubi notandum qd̃
angłs qui in noctis utiq ugi¬
liis pastores affatur. ñait hac
nocte sedhodie natus est uobis
saluator. N aliam scilicet oboau¬
sam: nisi quia gaudium mag¬
nũ eungligare ueniebat. Nam
ubi tristia queq nocturnis
temporib gesta uel gerenda
significantur: ibi sepe nox uł
ad iungitur. uel etiam sola
nominatur. Ut est illud. Os̃
uos scandalum paciemini in
me in ista nocte. Et alibi. Am̃
dico tibi. quia tu hodie in noc¬
te hac priusꝙͣ bis gallus uocẽ
dederit: ter me es negaturus.
Neq enim frustra tanto lumi¬
ne cinctus apparuit. ut claritaᷤ
dei pastores cirtũfulsisse. hoc est
ex om̃i parte illorum radios
lummis asꝑsisse dicatur. quod
nunquam in tota testamenti
ueteris serie totiens angłis ap¬

Expanded text:
tere, sed omni fidelium populo de tere, sed omni fidelium populo de cunctis tribubus, gentibus et linguis in unam Christi Ecclesiam congregato, aeternum gaudium evangelizatur et magnum. Quia natnio promissum est in turre gregis venturum. Ubi notandum quod angelus qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte sed Hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia quaeque nocturnis temporibus gesta vel gerenda significantur, ibi saepe nox vel adjungitur, vel etiam sola nominatur. Ut est illud: Omnes vos scandalum patiemini in me ista nocte . Et alibi: Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie toties angelis ap
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Et cuturris gregis ne¬
bulosa filie syon usq ad te ue¬
ment et ueniet potestas prima
regnũ filie syon. Turris quippo
gregis. que hebraice turrisaer
uocatur. mille circit̾ passus
a ciuitate bethleem adorientẽ
distat. uaticinio sui nõminis
pastores hos mults ante dem̃o¬
str̃as. ad qua usq filie syon an¬
gelice uidelicet poteftates pas¬
torib apparendo uenerunt.ui.¬
autem uigilantib pastoribus
angłs apparet. eosq dei clartas
circum fulget. qr illi preceteris
uidere sullimia merentur qui
fidelib gregib p̾ẽe. sollicite sci¬
unt. Dũ q ip̃i pie suꝑ gregem
uigilant: diuina suꝑ eos gr̃a
largiꝰ choruscat. Alit̾. Angelus
mariam angłs ioseph: angłs
pastores instruit. Et cõcipien¬
dum et cõceptum. et natum
celi ciues dñm testantcir ut⁊
mortales sufficient inbuart
pendant. Nam et insequentib
tẽptato. passuro resurgentiatq
ad celos ascẽdenti: semꝑ ad ẽe ꝑ¬
hibentur. Et timuerunt timo
gelizo uobis gaudium magnũ.

Expanded text:
 Et tu, turris Gregis nebulosa, filiae Sion usque ad te venient, et veniet potestas prima, regnum filiae Sion . Turris quippe Gregis quae Hebraice turris Ader vocatur, mille circiter passibus a civitate Bethleem ad Orientem distat, vaticinio sui nominis pastores hos multo ante demonstrans, ad quam usque filiae Sion angelicae videlicet potestates pastoribus apparendo venerunt.autem vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt, dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. Aliter angelus Mariam, angelus Joseph, angelus pastores instruit. Et concipiendum, et conceptum, et natum coeli cives Dominum testantur, ut et mortales sufficienter imbuanpendant. Nam et in sequentibus, tentato, passuro, resurgenti atque ad coelos ascendenti, semper adesse perhibentur. Et timuerunt timorgelizo vobis gaudium magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ primum de uulua nascitur
primogeniti est iure cõsecr̃adum.
uerum altiore ratione dei filius
in carne apparens: et iuxta diui¬
nitatis excellentiam unigeni¬
tus apatre. et iuxta frat̾nam so¬
cietatem primogenitus est oĩs
creature. Dehac dicit᷑. Nam qͦs
presciuit et p̾destinauit cõfor¬
mes fieri imaginis filii sui. ut¬
sit ip̃e primogenitꝰ in multis
fr̃ib. De illa autem. Et iuidimꝰ
glam eius. głam quasi unige¬
niti apatce. Est ergo unigeni¬
tus in substantia dectatis. primo¬
genitus insusceptione huma¬
nitatis. Primogenitꝰ in gr̃a u¬
nigenitus in nat᷑a. Inde est qd̾
fr᷑ nuncupatur et dñs. fr̃ater qr
primogenitus est. Dñs qr imige¬
nitus est. Et pannis eum inuol¬
uit et reclinauit eum in prese

Expanded text:
quod primum de vulva nascitur, quod primum de vulva nascitur, primogeniti est jure consecrandum. Verum altiori ratione Dei Filius in carne apparens, et juxta divinitatis excellentiam unigenitus a Patre, et juxta fraternam societatem Primogenitus est omnis creaturae. De hac dicitur: Nam quod praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut ipse Primogenitus in multis fratribus . De illa autem: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre . Est ergo Unigenitus in substantia Deitatis, Primogenitus in susceptione humanitatis. Primogenitus in gratia, Unigenitus in natura. Inde est quod frater nuncupatur, et Dominus. Frater, quia Primogenitus; Dominus, quia Unigenitus. Et pannis eum involvit, et reclinavit e