comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e qͥsqͥs ñ fuerat misteriis diuinis ĩbutꝰ. uehem̃t̾ ad ͥcꝰ est.
Cũ uͦ neq hoc t̾rerent᷑ inditio. ignis ex fiuidam̃tis
que sufto diebant᷑ egͦdiens: plurimos fodientiũ ẽ ere
ticu dormientib plurimis: cadens subito cũ tecto
ipsa porticꝰ dormientes op̃ssit. Alia uͦ die in celo sig¬
nũ splendens crucis salutaris apparuit. S ce iã iudeoꝵ.
uestes crucis signaculo funt ĩplete. ñ tam̃ splenden-¬
ti: s nigro colore signate. Hee itaq rebelles dĩ ẽside
rantes. ce diuina flagella ẽtremiscentes. ad ꝓpͥa sunt
reuersi. c̃ fitentes ẽẽ dm̃ qͥ ab eoꝵ ꝓgenitorib ligno
ꝓbat᷑ appensus. Quod audiens iulianꝰ. dũ utiq canere¬
t᷑ ab omĩb: tãꝗͣ. pharao in durato corde non timuit.

Expanded text:
Et quisquis non fuerat mysteriis divinis imbutus, vehementer attritus est. Et quisquis non fuerat mysteriis divinis imbutus, vehementer attritus est. Cum vero neque hoc terrerentur indicio, ignis ex fundamentis quae suffodiebantur egrediens, plurimos fodientium concremticu dormientibus, cadens subito cum tecto ipsa porticus, dormientes oppressit. Alia vero die in coelo signum splendens crucis salutaris apparuit. Sed etiam Judaeorum vestes crucis signaculo sunt impletae, non tamen splendenti, sed nigro colore signatae. Haec itaque Dei rebelles considagella contremiscentes, ad propria sunt reversi: confitentes esse Deum qui ab eorum progenitoribus ligno probatur appensus. Quod audiens Julianus, dum utique caneretur ab omnibus, tanquam Pharao indurato corde non timuit.
Abbreviated transcription (Latin):
orbẽ mandauere iudeis. qͥundiq c̃currentes pecumas ad edifi¬
eiũ alac̾t̾ offerebant. Ministͣuitq plurimũ ce. iã ĩꝑator: ñ
largatatis grã. s ueritati repugnãs. Iisitq parit p̾sidẽ.
ĩpioꝵ executorẽ dignissimũ p̃ceptoꝵ. Auint enĩ qm̃ ad
repurgiũ faciendũ argeteas amas. & cophinos. ce. seaphas
habuerint. Cũq fodere iã cepissent statuto qͥdẽ die: hoc
multitudo plurima faciebat. Nocte uͦ spontanea t̾ra de ualle
ẽscebat. Solutis itaq pͥoris. & iã fu̾dam̃tis reliquis: noua
om̃ia p̃parabant. Cũq gypsi. & calcis multa milia modi¬
orũ ẽgregassent: uis magna uentoꝵ repẽte respiraus. tẽpes¬
tafes atqs ꝓcelle subito facte. quicquid ẽgregatũ fuerat
disꝑserũt. Ad hue aut̃ uesanientib eis. &e nequaꝙͣ diuina
longammitate correptis: maximꝰ pͥmo t̾re motꝰ est factꝰ.¬

Expanded text:
orbem mandavere Judaeis. Qui undique concurrentes, pecunias ad aedifiorbem mandavere Judaeis. Qui undique concurrentes, pecunias ad aedificium alacriter offerebant: ministravitque plurimum etiam imperator, non largitatis gratia, sed veritati repugnans. Misitque pariter praesidem, impiorum exsecutorem dignissimum praeceptorum. Aiunt enim quoniam ad repurgium faciendum argenteas hamas, et cophinos, et scaphas habuerunt. Cumque fodere jam coepissent, statuto quidem die hoc multitudo plurima faciebat: nocte vero, spontanea terra de valle crescebat. Solutis itaque prioris etiam fundamenti reliquiis, nova omnia praeparabant. Cumque gypsi et calcis multa modispirans, tempestates atque procellae subito factae, quidquid congregatum fuerat, disperserunt. Adhuc autem vesanientibus eis, et nequaquam divina longanimitate correptis, maximus primo terraemotus fact
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ꝑt̾ritos. estimantes qͥppe huiꝰ modi religiõis uirtutẽ.
cexp̃̾iani dogiatis et̾nitatẽ. eo qd̾ eorona que circ̃dabat
crucẽ uictorie ẽẽt inditiũ qͥa abitꝰ circuli a suo pͥnepio
nusꝗͣ. t̾minaret᷑. s magis rursus reuert̾et᷑ insemet ipsũ.
sũq cet̾i mirarent᷑. pͥnceps huiꝰ sententie ẽfortaũ eos dicẽs.
ꝓspera ce ultilaa sibunditia fuisse mõstͣta. Et qͥa magis signũ¬
signũ dogmatis xp̃iani coherceret᷑: nec ei qͦ uellet dilatari
xp̃ianos armaũ.Primũq ẽuocãs. reqͥsiũ eur eũ p̃cipiente lege
sac ficare nequaꝗͣ. ĩ molatioĩb ut̾ent᷑. Cũq respõdissent uno tãtũ¬
modo loco sibi offerẽdi sacͥficiũ fuisse ꝑmissũ: repente lussit
do odibilis destrutũ resuscitari tẽplũ. Credens in felix dm̃eũ
uerbũ se posse destruere: cuiꝰ ꝑ boc ueritatẽ magis ostendit.
hec itaq uerba udĩ libent̾ accipiẽtes: cũnetis ꝑdiuersũ t̾rarũ¬

Expanded text:
imantes quippe hujusmodi religionis virtutem et Christiani dogmatis aeternitatem; eo quod corona quae circumdabat crucem victoriae esset indicium; et quia ambitus circuli a suo principio nusquam terminaretur, sed magis rursus reverteretur in semetipsum. Cumque caeteri mirarentur, princeps hujus scientiae confortavit eos: dicens prospera et utilia sibi indicia fuisse monstrata; et quia magis signum dogmatis Christiani coerceretur; nec ei quo vellet dilatari Christianos armavit, primumque convocans requisivit cur eis praecipiente lege sacrificare nequaquam immolationibus uterentur. Cumque respondissent uno tantummodo loco sibi offerendi sacrificium fuisse permissum, repente jussit Deo odibilis destructum resuscitari templum, credens, infelix, Dominicum verbum se posse destruere, cujus per hoc veritatem magis ostendit. Haec itaque verba Judaei libenter accipientes, cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
qu̾d sotiꝰ eiꝰ initineris labore. & successor in honore:
&ẽ collega martyrii fuerit. humilit intulit.
lunc rex grauit̾ cepit conqueri. & pugnis
pectꝰ tondẽre. eoqd̃ eos abinuicem sẽparasset
corpore. Et ꝓmitens se eum socio redditurum
cominisit eide fratri triginta ce tressolidos
meri argentr. ut inde incͥperet p̃parare scri¬
nium sc̃i Potentiam. Sed dũ ista cogitabat
agere: p̾uentꝰ superna uocatione reddidit do
debitũ patris n̾ri ade.

Expanded text:
quod socius ejus in itineris labore, et successor in honore, quod socius ejus in itineris labore, et successor in honore, et collega martyrii fuerit humiliter intulit. Tunc rex graviter coepit conqueri, et pugnis pectus tundere, eo quod eos ab invicem separasset corpore, et promittens se eum socio redditurum, commisit eidem fratri XXX et tres solidos meri argenti, ut inde inciperet praeparare scrinium sancti Potentiani. Sed dum ista cogitabat agere, praeventus superna vocatione reddidit Deo debitum patris nostri Adae.
Abbreviated transcription (Latin):
suo roberto ꝓpriis scapulis reposuit eum manib suis
in illo loco ubi inp̃senti uenerat᷑ a fidelib ppłis. Peracto
deude sollempni officio ⁊ rege recumbente admen¬
sam. i onachisq etentib: sedebat ibi sepefactus mo¬
nachus: ubi eum perendie sedentem supra scri¬
ptus inuenerat cecus. Qui mitu dei ducente
se puero suꝑ ueniens. dixit se iterum in som¬
nis ammonitum ut quamtociꝰ expeteret sc̃i
Sauiniam auxilium. Et ꝓiciens se solotenus.
ante p̾sentiam sc̃i. eiꝰ suffragantib meritis
uisũ recepit. Et qͥ eo usq aparuulo puerulo
ducebat᷑. eo ducente puer ad domũ reuertit᷑.
Rex uͦ surgens a mensa. orationis causa uͥ mos
illi erat solus remansit in eccła. Qui du ora¬
ret contigit ut sepe dictꝰ fr̃ eccłam intͣret.
Quem aspiciens eminꝰ tranquilla manu innuit.
ut acederet ꝓpius. Cui enapra michi inquid. sc̃s
Potentianꝰ. scõ sauiniano quid fuerit. At ille

Expanded text:
suo Rotberto propriis scapulis, reposuit cum manibus suis suo Rotberto propriis scapulis, reposuit cum manibus suis in illo loco ubi in praesenti veneratur a fidelibus populis. Peracto deinde solemni officio, et rege recumbente ad mensam monachisque edentibus, sedebat ibi saepe dictus monachus ubi eum perindie sedentem supra scriptus invenerat caecus; qui nutu Dei ducente se puero superveniens, dixit se iterum in somnis admonitum ut quantocius expeteret sancti Saviniani auxilium, et projiciens se solotenus ante praesentiam sancti, ejus suffragantibus meritis, visum recepit, et qui eo usque a parvulo puerulo ducebatur, eo ducente, puer ad domum revertitur. Rex vero surgens a mensa orationis causa, ut mos illi erat, solus remansit in ecclesia: qui dum oraret, contigit ut saepe dictus frater ecclesiam intraret: quem aspiciens eminus tranquilla manu innuit ut accederet propius. Cui: Enarra mihi, inquit, sanctus Potentianus sancto Saviniano quid fuerit. At ille
Abbreviated transcription (Latin):
ra molli refouente. superuenit eximprouiso ductore
puero paruulo quidam cetus: postulans se intromit¬
ti inscripta ubi scĩ sauniani repositum erat corpꝰ.
Quiscitatꝰ amonacho quis essce. uinde eẽt. uel cuiꝰ
regi gracia adueniset: professus est se e̾e̾ rusticum et
inpago uuastinense in uilla que fontanaᷤ dicitur ha¬
bere abitaculum admnanendũ. ⁊ ꝓprio nomine uoca¬
rimamardum. E tammonitum nocte p̃terita insom¬
nis. ut ad sci sauiniani p̾senciam ueniret et lumen
oculorum ibi reciperet. Brat enim triennium ex quo
lumen amiserat oculorum. In tromissus itaq ad scm:
diucius orauit. sed nichil iuminis ipsa die percipere me¬
ruit. Nunia uero suauitatis odore ut ise diexit re¬
iletus. ad propria est reuersus. Ad tiemente gͥ die do¬
minica: ad est rex cum sitis ep̃is et proceribꝰ abbatibꝰ quoq
et clericis necnon ⁊ populo in numerabili ad transueren¬
dum corpus martytis. Quem suscipiens una cum filio

Expanded text:
ra molli refovente, supervenit ex improviso, ductore ra molli refovente, supervenit ex improviso, ductore puero parvulo, quidam caecus postulans se intromitti in crypta ubi sancti Saviniani repositum erat corpus. Qui sciscitatus a monacho quis esset, et unde esset, vel cujus rei gratia advenisset, professus est se esse rusticum, et in pago Wastinense, in villa quae Fontanas dicitur, habere habitaculum ad manendum et proprio nomine vocari Mainardum, et admonitum nocte praeterita in somnis ut ad sancti Saviniani praesentiam veniret et lumen oculorum ibi reciperet. Erat enim triennium ex quo lumen amiserat oculorum. Intromissus itaque ad sanctum, diutius oravit; sed nihil luminis ipsa die percipere meruit. Nimio vero suavitatis odore, ut ipse dixit, repletus, ad propria est reversus. Adveniente igitur die Dominica, adest rex cum suis episcopis et proceribus, abbatibus quoque et clericis, nec non et populo innumerabili ad transvehendum corpus martyris. Quem suscipiens una cum filio
Abbreviated transcription (Latin):
eius uenerabile corpus una cum sĩtiis inbasilica
sc̃i ꝑetri translatum est. ad ꝓpinquabat ⁊ ter aliquan¬
culum senonis coramoratus: redire disponebat pa
risius. unde uocanis archiepiscopũ leoterieum. huini¬
liter postuilauit ut monasterium adiret et scĩ enart¬
ris corpus delocello plumbeo in qrio abantiquis patb̃
positum fuerat: iaurea capsa quam illi patauerat
transponeret. ac ille sexta feria cui succedente die
dominicã futura prestolabatur festiuitas. ad monas¬
terium ueniens: sumina cum uenetacione una
cum fratribꝰ monita regis impleuit. Corpꝰq sel eodal¬
di qd̾ ẽ eo repperit. cum corpore scĩ sauiniani ponens.
ossa pueri paruuili cum eo uinati reposuit una. ꝙ
exiletis missarum sollempnus edendum abiit. Fratre uͦ
sub cuius arbitrio et preuidentia tocius operis fabrica
constabat. in choro monasteri residente: et imnagines
argenti quo operculo capse super poni dispouerat ce¬

Expanded text:
ejus venerabile corpus una cum sociis in basilica ejus venerabile corpus una cum sociis in basilica sancti Petri translatum est, appropinquabat, et rex aliquantulum Senonis commoratus, redire dirisius; unde vocans archiepiscopum Leothericum, humiliter postulavit ut monasterium adiret et sancti martyris corpus de locello plumbeo, in quo ab antiquis Patribus positum fuerat, in aurea capsa quam illi paraverat transponeret. At ille sexta feria, cui succedente die Dominica futura praestolabatur festivitas, ad monasterium veniens, summa cum veneratione una cum fratribus monita regis implevit; corpusque sancti Eodaldi quod cum eo reperit cum corpore sancti Saviniani ponens, ossa pueri parvuli cum eo humati reposuit una, et, expletis missarum solemniis, edendum abiit. Fratre vero, sub cujus arbitrio et providentia totius operis fabrica constabat, in choro monasterii residente, et imagines argenti, quod operculo capsae superponi disposuerat, ce
Abbreviated transcription (Latin):
ritum martyris. concessit exuberare fuluum sub
septis formis numero sp̃s aurum. Et qui adredimen¬
dum filios indu helisei intercessu fecit suꝑ excrescere
oleum. exigui auri munusculum deuocione regis
⁊ regine fecit maximum. Et capud xp̃i deus qui ꝑ
ꝓhetã suum dixxit. argentum ⁊ aurum meum̾ est.:
quieqͥd menibris suus idest scĩs martiribus confert.
alterius non est. Postea dedit rey ꝑmanur odoratin¬
ni monachi senonis auriunciuicias octo. ⁊ argenti.
mer solidos.xu. Inperficiendo uero opere nefieret
regi oneri frequens reqͥusicio auri ⁊ argenti. addite
sunt de thesauro eccłe qͥnq uncie auri. i .iii. libre
argenti meri
scripto itaq apparatu deo dignissimi operis.
opere precium est exartiri miraculum an¬
urrmo momere: qd̾ dei ommipotencia p̃sentibus
nobis dignatꝰ ẽ agere in sci martyris translatiõe.
obtata festiuitatis eiꝰ dies. qua abantiqͥs patribus

Expanded text:
ritum martyris concessit exuberare fulvum, sub ritum martyris concessit exuberare fulvum, sub septiformis numero spiritus, aurum. Et qui ad redimendum filios viduae, Elisei intercessu fecit super excrescere oleum, exigui auri munusculum devotione regis et reginae fecit maximum. Et caput Christi Deus, qui per prophetam suum dixit: Argentum et aurum meum est, quidquid membris suis, id est sanctis martyribus, confert, alterius non est. Postea dedit rex per manum Odoranni monachi Senonis auri uncias VIII et argenti meri solidos XV. In perficiendo vero opere, ne fieret regi oneri frequens requisitio auri et argenti, additae sunt de thesauro Ecclesiae quinque unciae auri, et tres librae argenti meri. Descripto itaque apparatu Deo dignissimi operis, operae pretium est exarari miraculum anserino vomere, quod Dei omnipotentia praesentibus nobis dignata est agere in sancti martyris translatione. Optata festivitatis ejus dies, qua ab antiquis Patribus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sagia: suscipiens inqͥd monacho regina qͦ sc̃o sainni
anopposse disposuimꝰ adp̃sens mittere munera. festi¬
nus reuertere ad ꝓpͥa: quia nos summo mane dispos¬
uimus abire alias. Et statim proferens auri tredecĩ
solidos. ad publicam monetam aurelianensem ap
p̃beat fidem proprio oculo iterata ꝓpensio. Quo.
ponderatore nichil aliud quam qd̵ regina predirerat
fuit inuenire. Regressus itaq monachus uoti compos
ad monasterium. postquam regis exparte et regine di¬
xit ałbati et fr̃idiue: protulit atiri fliltu sc̃o saumnio
transmisstim munuis decassilide. appensum ergo pa¬
lam omnibus pet manum francolim ostiarii. et
raimberti cellerarii regis trutina uergente muen¬
tum est. septem denarios plus habens. Unde stuꝑe¬
factus frater qui detulerat. ⁊ ceteri admirantes: cog¬
nouerunt pro. t̾to qͥa quisideris mutacione ine¬
undo dignatus est ostendere miraculum. et qui ex
nichilo focit totum mundum ĩ sacłõ fider obine¬

Expanded text:
sagia: « Suscipiens, inquit monacho regina, quae sancto Saviniano pro posse disposuimus ad praesens mittere munera, festinus revertere ad propria, quia nos summo mane disposuimus abire alias. » Et statim proferens auri tredecim solidos ad publicam monetam Aurelianensem apppraebeat fidem proprio oculo iterata propensio. » Quo ponderato, re nihil aliud quam quod regina praedixerat fuit invenire. Regressus itaque monachus voti compos ad monasterium, postquam regis ex parte et reginae dixit abbati et fratribus ave, protulit auri fulvi sancto Saviniano transmissum munus de cassilide. Appensum ergo palam omnibus, per manum Francolini ostiarii et Raimberti cellerarii regis, trutina urgente inventum est septem denarios plus habens. Unde stupefactus frater qui detulerat, et caeteri admirantes, cognoverunt pro certo quia qui sideris mutatione in eundo dignatus est ostendere miraculum, et qui ex nihilo fecit totum mundum, in sacculo fidei ob me
Abbreviated transcription (Latin):
lidens. Quod aut̃ audiui de hac machinatiõe cõ¬
scribo. Fert᷑ enĩ cõferipssise arriũ sectã sua in
carta ꝗͣ. sub ala ferebat. Unde uere se iurare
credidit dicens. sic se saꝑe: sicut scripsisset. Hoc
em̃ ita factũ audiens egõ conscͥpsi. Quia uͦ ce ius¬
iurãdũ p̃buit: exepistolis ĩꝑatoris agnoui. Credẽs
ꝙ ĩꝑator. suscipieũ ab ep̃o cõstantino politane urbis
alexandro ĩ cõmunionẽ p̃cepit. Erat eitĩ tunc salłatũ.
& sequẽte die: eos cõmunicare expectabat alt̾utris.
S̾ed p̃sũptionẽ arrii. iudicia dĩ secutast̃. Nãdũ egͥsius
exĩꝑiali fuisset aula. obsequii honorabat᷑ satellitũ eu¬
sebii. ce ꝑ mediã tunc ciuitatẽ ꝑspicius apparebat.
Cũq ueniss uixta locũ cui ẽ uocabulũ costãt miforuo.

Expanded text:
ludens. Quod autem audivi de hac machinatione conludens. Quod autem audivi de hac machinatione conscribo. Fertur enim conscripsisse Arium sectam suam in charta quam sub ala ferebat: unde vere se jurare credidit, dicens sic se sapere sicut scripsisset. Hoc enim ita factum audiens ego conscripsi; quia vero et jusjurandum praebuit, ex epistolis imperatoris agnovi. Credens igitur imperator, suscipi eum ab episcopo Constantinopolitanae urbis Alexandro in communionem praecepit. Erat enim tunc sabbatum. Et sequenti die eos communicare exspectabat alterutris; sed praesumptiones Arii judicia Dei secuta sunt. Nam dum egressus ex imperiali fuisset aula, obsequiis honorabatur satellitum Eusebii, et per mediam tunc civitatem perspicuus apparebat. Cumque veniss
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ enĩ ꝓbianiũ uirũ inpalatio habentẽ mili¬
ciã medicoꝵ. crudeli poclagre passione detentũ:
ibi dolorib liberatũ. eiq appariusse seãm mira¬
bilit̾ uisionẽ. Cũ enĩ dudũ paganꝰ esser. factꝰ postea xp̃ia
nus aluquatenꝰ dogma sequebat᷑ tociꝰ uͦ salutis causã.
idẽ sacͣtissimã crucẽ nolebat adorare. Hãc habenti
sententiã. diuina uirtꝰ appareus: signũ monstͣuit
fecit. quia ex quo erucifixus est. xp̃e. omĩa que ad uti¬
litatẽ humani generis facta sunt: quolibet mͦdo p̃t̃
uirtutẽ adorande erucis gesta non essent. neq ab angłis
ꝑiri uolẽs. eũ ad palariũ euoeauit. ꝑ cunctatꝰ que
est: siniceni contilii decreta seruaret. Ille uͦ nichil
moratꝰ. repente sub scͥrͥpsit decreta fidĩ ꝑ sub¬
cͥptionẽ arte calida circũueniẽs. Et imꝑãtor qͥdẽ
miratꝰ: ei intulit ius uirandũ. Qui etiã hoc frau¬
dulent egit. quodã modo ius uirandũ arte de¬

Expanded text:
im et Probianum virum in palatio habentem militiam medicorum, crudeli podagrae passione detentum, ibi doloribus liberatum, eique apparuisse sanctam mirabiliter visionem . Cum enim dudum paganus esset, factus postea nus, aliquatenus dogma sequebatur, totius vero salutis causam, id est, sacratissimam crucem nolebat adorare. Hanc habenti sententiam divina virtus apparens signum monstravit e palam fecit, quia ex quo crucifixus est Christus, omnia quae ad utilitatem humani generis facta sunt, quolibet modo praeter virtutem adorandae crucis gesta non essent, neque ab angelis periri volens, eum ad palatium evocavit, percunctatusque est si Nicaeni concilii decreta servaret. Ille vero nihil moratus, repente subscripsit decreta fidei, per subscriptionem arte callida circumveniens. Et imperator quidem miratus, ei intulit jusjurandum. Qui etiam hoc fraudulenter egit, quodammodo jusjurandum arte de
Abbreviated transcription (Latin):
ad impleto . In signis itaq locꝰ eodẽ tẽꝑe claruit
pegͥnis ce urbieis. ubi olim uesta quidẽ colebat᷑. Postea
uͥ eccła facta ẽ: quͣ lotꝰ nunc michaeliũ ñ cupat᷑.¬
Sortitꝰ ẽ igit᷑ il locꝰ appellationẽ nunsusꝙ seruatã.
eo qđ illic manifeste cernit᷑ apparere michael durinꝰ
archangłs. qd etiã ego intꝰ exunie uerũ esse c̃ofirmo.
ostendit igit᷑ hoc ita esse ce iã multis aliis uirtꝰ duu¬
na: ꝑ ipsarũ rerũ erꝑim̃ta. Quidã enĩ incausis
crudelib. aut ineuitabilib ꝑiculis. alui uͦ uilan¬
ce qͥmodo illic miracu̾la contigerĩt: narrarẽ lon

Expanded text:
antur. Insignis itaque locus ex illo tempore claruit peregrinis et urbicis, ubi olim quidem Vesta colebatur, postea vero ecclesia facta est; qui locus nunc Michaelium nuncupatSortitus est igitur is locus appellationem nunc usque servatam, eo quod illic manifeste cernitur apparere Michael divinus archangelus: quod etiam ego jutus eximie verum 233 esse confirmo. Ostendit igitur hoc ita esse etiam multis aliis virtus divina per ipsarum rerum experimenta. Quidam enim in causis crudelibus aut inevitabilibus periculis, alii vero in lansingulis et quomodo illic miracula contigerint, narrare lon
Abbreviated transcription (Latin):
puit. &e una cũ st̾corib meatꝰ qͦq ꝓlapsus ẽ. Tunc gͦ cõcidit
&e sanguiniᷤꝰ multitudo. qͥ cũ subtilib intestinis subsequẽt᷑
efflibxit. Derurrebãtꝙ parit̾ cũ splene & iã int̾na iecoris.
&e ita factũ ẽ. ũ repente sequeret᷑ ce mors secessũ. Uerũ ubi
talia gesta st̾. in co̾stãt inopolitana urbe monst̾bat᷑ sicuti
dixi pꝰ cõstãtic forũ. macellũ inporticu cõstitutũ. om̃sq
tͣseuntes. digito notabãt locũ detestabilẽ. arrii recordãceᷤᷤ

Expanded text:
cum stercoribus meatus quoque prolapsus est. Tunc ergo concidit, et sanguinis multitudo cum subtilibus intestinis subsequenter effluxit; decurrebantque pariter cum splene etiam interna jecoris. Et ita factum est, ut repente sequeretur et mors. Secessus vero ubi talia gesta sunt, in Constantinopolitana urbe monstrabatur, sicuti dixi, post Constantini forum atque macellum in porticu constitutum: omnesque transeuntes digito notabant locum, detestabilem Arii recordantes
Abbreviated transcription (Latin):
illic ornatasq edificauit eccłas.  His ita gestis c̃unuo
exibito uirginib sacͥs & ipsa minit᷑iũ ancille gerens.
ultra octogesimũ annũ etatis agẽs. Et hisimilia faciẽs
redit ad filiũ. &e cũ leticia tͣnsiut a scło. Multa filio

Expanded text:
illic ornatasque aedificavit ecclesias. His ita gestis, convivio illic ornatasque aedificavit ecclesias. His ita gestis, convivio exhibito virginibus sacris, et ipsa ministerium ancillae gerens, ultra octogesimum annum aetatis agens, et his similia faciens rediit ad filium. Et cum laetitia transivit e saeculo, multa
Abbreviated transcription (Latin):
oratiõe prõptissima ad hibens uirtut̾e saluatoris
agnouit. Mor enĩ ut mulierẽ crux attigit: passꝑ¬
onẽ seuissime egritudinis effugauit. ce femine
piebat agnoscens. de clauis qͥdẽ quib manꝰ dñi
fuerãt ꝑforate. alios ingalea misit imꝑatoris:
filii capitis ꝓuidenciã gerens. ut iacula belli¬
casũ. amoueret. Alios freno equino ꝑmiscuit.
ce cautelã imꝑatos agens. & ueterẽ ꝓphetiã
ad implens. Olim enĩ racharias clamauerat
ꝓpheta dicens. Et erit qd̾ in freno est sc̃m dño
omĩpotenti. Salutaris uͦ crueis partẽ quidẽ
aliquã regalib distribuit. Quã constantinꝰ suscipiẽs¬
&e credens saluari ciuitatẽ. ubi hec particula serua¬
ret᷑: in sua statua sicut fert᷑ in foro constantiini
positã suꝑ eolũnã porphireticã deuote cõdidit. Reliꝙͣ
uͭ partẽ in argentea theca clausã: ciuitatis tradidit¬
sacerdoti. & undiq congregans artifices. marimas

Expanded text:
oratione promptissima adhibens, virtutem Salvatoris oratione promptissima adhibens, virtutem Salvatoris agnovit. Mox enim ut mulierem crux attigit, passionem saevissimae aegritudinis effugavit, et feminae piebat agnoscens, de clavis quidem quibus manus Christi fuerant perforatae, alios in galeam immisit imperatoris: filii capitis providentiam gerens, ut jacula bellica submoveret; alios freno equino permiscuit, et cautelam imperatoris agens, et veterem prophetiam adimplens. Olim enim Zacharias clamaverat propheta, dicens : Et erit quod in freno est sanctum Domino omnipotenti. Salutaris vero crucis partem quidem aliquam regalibus distribuit. THEODORETet credens salvari civitatem ubi haec particula servaretur, in sua statua, sicut fertur, in foro Constantini posita super columnam porphyreticam, devote condidit. Reliquam vero partem in argentea theca clausam, Macario sacerdoti. Et undique congregans artifices, maximas
Abbreviated transcription (Latin):
uaginb. hoc signũ iussit inseribi seꝑ ce figurari.¬
qd ad testant᷑ hacten i magines hoc scemate decorate.
Inomnib siquidẽ reb p̾cipue tam̃ in legis laciõib
helena. cuiꝰ cognomine uicũ drepani pͥneepsc uy¬
tatẽ dicauit helenopolimã: monita ꝑsomnium ad
iherosolimã ꝓꝑauit. Et quond̾a iherusalem deser¬
tã sicut pomoꝵ eustodiariũ inueniens: requisiuse
sepulcbrũ xp̃i. Quod licet difficillime: tam̾
rũt cirea eũ suffosa: & tres eruces. & clauisimul.
re titulus litteris bebreis. grecis. latinisq con¬
scͥptꝰ. Iħus nazarenꝰ rex iudeoꝵ. Dicit᷑ aut̃ quia¬
etiã mortuus crucis tauctu surrexerit. Be hoc
ligno sibilla dixit apud paganos. O ter beatũ
lignũ: in qͦ d̾s extensus ẽ. Tunc ergo que crux
esset dñi. que latͦnũ : dubitare ceperũt. ꝓinde
machariꝰ ciuitatis p̾sul huiꝰ modi tractatu dubi¬
tationẽ soluit. Aulieri nãq nobilitate clare.
longa egͥtudine fatigate unã illarũ cruciũ cũ

Expanded text:
aginibus hoc signum jussit inscribi semper et figurari, ut testantur hactenus ejus imagines hoc schemate decoratae. In omnibus siquidem rebus, praecipue tamen in legislationibus, Helena, cujus cognomine vicum Drepani princeps civitatem dicavit Helenopolim, admonita per somnum ad Jerosolymam properavit; et quondam Jerusalem desertam sicut pomorum custodiarium inveniens, requisivit sepulcrum Christi. Quod licet difficillime, tamen runt et circa illud suffossae tres cruces, et clavi, simul et titulus litteris Hebraeis, Graecis et Latinis, conscriptus, JESUS NAZARENUS REX JUDAEORUM. Dicitur autem quia mortuus crucis tactu surrexit. De hoc ligno Sibylla dixit apud Paganos: O ter beatum lignum in quo Deus extensus est! Tunc ergo quae crux esset Domini, quae latronum, dubitare coeperunt. Proinde Macarius, civitatis praesul, hujusmodi tractatu dubitationem solvit. Mulieri namque nobilitate clarae, longa aegritudine fatigatae, unam illarum crucium cum
Abbreviated transcription (Latin):
nmigitur dioclecianus &e maxinianꝰ hereu¬
uus priuatã elegissent uitam. &. marimus
galerius qui cũ eis imperauerat tenens italiam. aduos
cesares fecisset maximianu̾ mnoriente. & in italia se¬
ueru̾: tunr constantinꝰ in britannia. patre mortuo
ordinat᷑ imperator. primo anno ducentesime sep¬

Expanded text:
. Cum Diocletianus et Maximianus Herculius, privatam elegissent vitam, et Maximinus Galerius, qui cum eis imperaverat, tenens Italiam duos Caesares fecisset, Maximinum in Oriente, et in Italia Severum, tunc Constantinus in Britannia patre mortuo ordinatus imperator primo anno ducentesim
Abbreviated transcription (Latin):
hore spatio iter̃ redigit. Quam ꝑene usq ad terciam
iugiliam noctis contemplantes. eam inter ceterasi¬
dera implere cursum solitum iuderunt ouantes.
⁊ inter se qͥd demonstraret ꝯferentes. Quibus a¬
nimo ccurrit: qd̾ ceptum iter prosꝑe gressu per¬
agerent. & demũ uoti eũpotes ꝯcite ad domũ redirẽt
Dantes p̾terea maturiꝰ labori cepti itineri ꝑsqualidã
belsã eo suirgẽte a m̃sa: ꝑuener̃t ad palacnĩ regis: Pmissa¬

Expanded text:
horae spatio iterum rediit. Quam pene usque ad tertiam horae spatio iterum rediit. Quam pene usque ad tertiam vigiliam noctis contemplantes, eam inter caetera sidera implere cursum solitum viderunt ovantes, et inter se quid demonstraret conferentes; quibus animo occurrit quod coeptum iter prospero gressu peragerent, et demum voti compotes concite ad domum redirent. Dantes propterea sese maturius labori coepti itineris, per squalidam Belsam, eo surgente a mensa, pe
Abbreviated transcription (Latin):
solis ocasum ad sc̃e columbe portum: trausfretauit
cum suis icaunam fluuium. Cumq paululum susti¬
tisset inlitore. inter ceteras stellas quibus nõs illustrabat᷑
uidit qd̾dam sidus exurgere eo inloco quo estiuo
tempore solet horam diei primam sol demonstrare.
Qd̾ exiliens de sui ortus loco uirtute diuina cepit
ferri uelociter per aera: petens celi eminentiora loca.
pene usq ad illud punctum quo ea tempestate solet
fieri hora sexta. Quem cum famulus equo p̃parato cui
insedere d ebe̾at ortaretur. quia noyinminebat ut ascen¬
deret: sustine me paululum inquit. et intuere cum
tuo socio mirabilia dei que actenus non uidi. Quo
miraculo famuli adtoniti: ignorantes quid p̃sagi: pre¬
ferret signaculo crucis se muniunt: et deo sc̃oq
sauiniano pauefacti corde se cominittunt. Stel¬
la uero inloco quo uenerat paululum sustitit. ⁊
retro grado cursu ad locum unde uenerat inunus

Expanded text:
solis occasum ad sanctae Columbae portum, transfretavit solis occasum ad sanctae Columbae portum, transfretavit cum suis Icaunam fluvium: cumque paululum substitisset in littore, inter caeteras stellas quibus nox illustrabatur vidit quoddam sidus exsurgere eo in loco quo aestivo tempore solet horam diei primam sol demonstrare; quod exsiliens de sui ortus loco, virtute divina coepit ferri velociter per aera, petens coeli eminentiora loca pene usque ad illud punctum quo ea tempestate solet fieri hora sexta. Quem cum famulus, equo praeparato cui insedere debebat, hortaretur, quia nox imminebat, ut ascenderet: Sustine me paululum, inquit, et intuere cum tuo socio mirabilia Dei quae hactenus non vidi. Quo miraculo famuli attoniti, ignorantes quid praesagii praeferret, signaculo crucis se muniunt, et Deo sanctoque Saviniano pavefacti corde se committunt. Stella vero in loco quo venerat paululum substitit, et retrogrado cursu ad locum unde venerat in unius
Abbreviated transcription (Latin):
manum uualdrici ppositi arg̃ti meri libras quatuor.
Deinde senones per manum uullermi cubieula¬
uii. argenti meri solidos.L.u. Post ea miserunt ꝑ
manum odonis paratgii argenti meri solidos. xxxuii.
Miserunt et iam ad parisiius per manum odorãni
mħi. auri solidos xuii. et denarios uu. ⁊ gem¬
mas preciosissimas his ita patratis. restat ut mira¬
bilia dei quęm fabricis huuis operis oculis nostris ui¬
dimus. et exparte manibꝰ contractauimus. xp̃i fidelib
intiamus. Que silentio tegere: crimen est admuit¬
terez.
siitur ocupatus rex uariis seculi curis.
intermisit aliquamtulum ad monasterium mittere
sumptus cepiti operis. T̃ranquillitate uero perçep¬
ta: mandauit per francolinum iamadicto fr̃i. u
concito gradu ueniret druis ad suscipiendum mu
nus operis. Ad ille uespertina sinaxi expͥe eta et ut
mos ÷ monachis ꝑcepta bene dicione albatis. ire ꝑ¬
rerit. ad cacumina druensis castri. ueniens uero post

Expanded text:
manum Waldrici praepositi argenti meri libras IV; manum Waldrici praepositi argenti meri libras IV; deinde Senones per manum Willelmi cubicularii argenti meri solidos LV. Postea miserunt per manum Odonis Paratgii argenti meri solidos XXXVII; miserunt etiam ad Parisius per manum Odoranni monachi auri solidos XVII, et denarios VIII, et gemmas pretiosissimas. His ita patratis, restat uti mirabilia Dei, quae in fabricis hujus operis oculisque nostris vidimus, et eintimemus. Quae silentio tegere, crimen est admittere. Igitur occupatus rex variis saeculi curis intermisit aliquantulum, ad monasterium mittere sumptas coepti operis. Tranquillitate vero percepta, mandavit per Francolinum jam dicto fratri, ut concito gradu veniret Druis ad suscnus operis. At ille vespertina synaxi expleta, et, ut mos est monachis, percepta benedictione abbatis, ire perrexit ad cacumina Druensis Castri. Veniens vero post
Abbreviated transcription (Latin):
fidei gaudens. remeaustad propria: deuisitatione
tanti patroni confortata. Nondum transierat di¬
es tercia: cum subito adest intempesta nocte legatꝰ
regis ante ianuam nuntians inprosimo ad futu¬
ram eius p̃sentiam. ꝗui deo ducente propriis sedib
restitutus ut ueracissima approbaretu ꝓtuissio
martyris: deinceps propriam cõuigem magis ꝗͣ ea¬
tenus dilexit. & sub eius nutu omnia uira regalia.
⁊ quec̃q possidere uidebatur manere disposuit. S
illa minime ollita: promissione̾s scĩ sat gere cepit
qualiter ex ornaretur corpꝰ eius geminis et auro.
qd̾ diuindusum plunbo abantiqͥs patribus abscon¬
dicum fueraᷤ sub atuõ Et regi suggerens sua uota:¬
deo auxiliante ad ea implenda paratum illuum iuiuenit
per ornia. Qui arcersiens odorannum eiusdem loci mo¬
nachum qui ad hoc opus perficiendum uidebatut ido¬
neus. conmisit una cum regina eus fidei tante pieta¬
tis opus. Dederunt igitur senonis inprimis per

Expanded text:
fidei, gaudens remeavit ad propria, de visitatione fidei, gaudens remeavit ad propria, de visitatione tanti patroni confortata. Nondum transierat dies tertia, cum subito adest intempesta nocte legatus regius ante januam, nuntians in proximo adfuturam ejus praesentiam, qui Deo ducente propriis sedibus restitutus, ut veracissima approbaretur promissio martyris, deinceps propriam conjugem magis quam eatenus dilexit, et sub ejus nutu omnia jura regalia et quaecunque possidere videbatur manere disposuit. Sed illa minime oblita promissionis sancti, satagere coepit qualiter exornaretur corpus ejus gemmis et auro, quod diu inclusum plumbo, ab antiquis patribus absconditum fuerat sub atrio, et regi suggerens sua votDeo auxiliante, ad ea implenda paratum illum invenit per omnia. Qui accersiens Odorannum ejusdem loci monachum, qui ad hoc opus perficiendum videbatur idoneus, commisit una cum regina ejus fidei tantae pietatis opus. Dederunt igitur Senonis in primis per
Abbreviated transcription (Latin):
Sauimanum. Cur ⁊ dix̃. Constans esto constantian
deo propicio liberata es abimminenti tristicia. Illa
uero de tam p̃clara uisione perterrita. facto mane
cepit inquirere sollicite acircumstantibꝰ dericis: si
illis inregionibꝰ haberetur eĩs. qui sauinianus di¬
ceretur. Quibꝰ ignorantiam sciam ꝓfitentibus.
unus exeis qui inmonasterio sc̃i petri fuerat nutritꝰ:
redeunte rege aurelianoꝵ futurus ep̃s nomine theo¬
dericus. respondit pro omnibus. Est domina in mo¬
nasterio scĩ petri sc̃s sauinianus. primꝰ metropolita¬
nȩ urbis senonum archi ep̃s qui per martyrii triũ¬
psium una cum socuis ꝑuenit ad celestis regni bra¬
uium. huius martyris si deuota mente adieris p̃s¬
entiam. id qd̾ promisit absq dilatione noueris te
cõsecuturã. at illa detanti uiri consilio gaudens
effecta citissime una cum filio expeciit sc̃i petri li¬
mina. Et diutissime lacrimas fundens ante corpꝰ
beati martẏris. totisq uitibus se cominitens eius

Expanded text:
Savinianum, cui et dixit: Constans esto Constantia; quia Deo propitia liberata es ab imminenti tristitia. Illa vero de tam praeclara visione perterrita, facto mane, coepit inquirere sollicite a circumstantibus clericis si illis in regionibus haberetur episcopus qui Savinianus diceretur. Quibus ignorantiam suam profitentibus, unus ex eis qui in monasterio sancti Petri fuerat nutritus, redeunte rege Aurelianorum futurus episcopus, nomine Theodericus, respondit pro omnibus: Est, domina, in monasterio sancti Petri sanctus Savinianus, primus metropolitanae urbis Senonum archiepiscopus, qui per martyrii triumphum una cum sociis pervenit ad coelestis regni bravium. Hujus martyris si devota mente adieris praesentiam, id quod promisit absque dilatione noveris te consecuturam. At illa, de tanti viri consilio gaudens effecta, citissime una cum filio expetiit sancti Petri limina, et diutissime lacrymas fundens ante corpus beati martyris totisque viribus se committens ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sopore oppressi: surgite. surgite: qua uelocius opem fer¬
te sacris luminaribus. et sacris sc̃orum pignoribus
Nam ut nobis manifestissime uidetur. tota eccła a summo tisq
adima fundamenti. celesti igne conburi uidetur. Ctu stre¬
pitu ergo pauoris fratribus astratu suo surgentibus. uisiões
quam crebere disparuere. ⁊ignium splendor quodamiodo
his intrinsecus. et illis uigilibus exterus paulatim deficere
et inminui decrescendo dum consideraretur: tumor ab
utriusq equali sorte remouetur. Uerum fratres custo¬
des sacre basilice lenis uisio sc̃orum frequentius letifican¬
do lectos reddidit: ullos form secus positos ignis quasiuis¬
us exterruit sed post dum incomsbustum templum cõ¬
siderant. letiores efficiuntur. hac uisione mira. slam
sicut anti quo tempore moyses dator ueteris legis rubũ
ardere conspexit et non conburi: ita et hii hoc monas¬
terium incendi metuebãt. sed non erat nociuus ig¬

Expanded text:
sopore oppressi? surgite, surgite, quam velocius opem fersopore oppressi? surgite, surgite, quam velocius opem ferte sacris luminaribus et sacris sanctorum pignoribus: nam ut nobis manifestissime videtur, tota ecclesia a sommo usque ad ima fundamenti coelesti igne comburi videtur. Cum strepitu ergo pavoris fratribus a strato suo surgentibus, visiones quam crebre disparuere, et ignium splendor quodammodo his intrinsecus, et illis vigilibus exterius paulatim deficere et imminui decrescendo dum consideratur; timor ab utrisque aequali sorte removetur. Verum fratres custodes sacrae basilicae lenis visio sanctorum frequentius laetificando laetos reddit, et illos forinsecus positos ignis quasi vivus exterruit; sed post, dum incombustum templum considerant, laetiores efficiuntur hac visione mira. Nam sicut antiquo tempore Moyses dator veteris legis rubum ardere conspexit et non comburi, ita et ii hoc monasterium incendi metuebant: sed non erat nocivus ig
Abbreviated transcription (Latin):
Lequens uisitatõ et assidua
protectio. et manifesta reuelatio. huic nostro lo
accidisse: acustodibus qui excubias huius eccłe
obseruare iussi sunt: enarata noscuntus. Multociens &¬
enim itempesta noctis hora quando gratisimꝰ lopor in
dormiendo solet ocupare homines. exterriti custodes ⁊
minio timore excitati uigilantibus oculis digni habiti
sunt cernere ea que mortalibus sunt metuenda per¬
spicere. Pierumq enim conspexere luminaribus per¬
clarissimis totam eccłiam resplendere et innumerabilẽ
candidatorum turbam utriusq serus. episcoporũ.
clericorum. laicorum. puerorum et puellarum. toeius
eccłe ambitum contineri. Pluribus namq uicibus ui¬
giles qui strenue eura sibi commissa inuigilando ex¬
cubantes hoc suburbium nostrum abseruare abig¬
num perieulis et alatronum insidiis positi noscunt᷑.
cum clamore ualido limina eccłe pulsare. et increpatiue
editusper terre facere ita dicendo uisi sunt accurris¬
le. Ut qui somno minium p̾grauati dormitis uino et

Expanded text:
equens visitatio, et assidua protectio, et manifesta revelatio huic nostro loco accidisse, a custodibus qui excubias hujus ecclesiae observare jussi sunt, enarrata noscuntur. Multoties etenim intempestae noctis hora, quando gratissimus sopor in dormiendo solet occupare homines, exterriti custodes et nimio timore excitati, vigilantibus oculis digni habiti sunt cernere ea quae mortalibus sunt mutuenda perspicere. Plerumque enim conspexere luminaribus praeclarissimis totam ecclesiam resplendere, et innumerabilem candidatorum turbam utriusque sexus, episcoporum, clericorum, laicorum, puerorum et puellarum totius ecclesiae ambitu contineri. Pluribus namque vicibus vigiles, qui strenue cura sibi commissa in vigilando excubantes, hoc suburbium nostrum observare ab ignium periculis et a latronum insidiis positi noscuntur, cum clamore valido limina ecclesiae pulsare, et increpative aedituos perterrefacere ita dicendo visi sunt accurrisse: Utquid somno nimium praegravati dormitis vino et
Abbreviated transcription (Latin):
tis extendit᷑. Nulla fere ꝓuincia romana nulla ciuitas.
nulla domꝰ fuit. que nou illa gn̾ali pestilentia onrrepta at¬
q euacuata sit. hac sola ꝑnitie in signes gallus et uolusi¬
anus dum ꝯͣ emilianũ nouis rebꝰ studentẽ bellum mo¬
liunt᷑ ciuile occisi fc̃. Emilianꝰ quoq t̃cio mense inua-¬
se tyrannidis extinctꝰ ẽ. uerum ꝑidem tempꝰ rome¬

Expanded text:
tis extenditur: nulla fere prouincia Romana, nulla ciuitas, nulla domus fuit, quae non illa generali pestilentia correpta atque uacuata sit. hac sola pernicie insignes Gallus et anus dum contra Aemilianum novis rebus studentem civile bellum moliuntur, occisi sunt. Aemilianus quoque tertio mense invasae tyrannidis exstinctus est. Porro circa
Abbreviated transcription (Latin):
ta: rauennamusq ꝑueniunt. Alamani quoq gallias
ingrediunt᷑. Qͣrdi et sarmate. pannoniam de popłant᷑.
Parchi mesopotaniam aufert̃. Postumꝰ ingalliam tẏiã¬
ni᷑ inuasit.q et ꝑ annos.x. tenuit. Postea uo̾ suoꝵ sediti¬
one militũ ꝑemptꝰ ẽ. Adextremum autẽ ip̃e dĩ ualerianꝰ

Expanded text:
 Ravennam usque perveniunt. Alemanni Gallias ingrediuntur. Quadi et Sarmatae Pannoniam depopulantur. Parthi Mesopotamiam auferunt. Posthumius in Gallia tyrannidem invasit, quam decem annos tenuit. Sed postea suorum seditio
Abbreviated transcription (Latin):
Rouidus ĩterea pontifex s euuinus
iuculentiori p̃conio decorati uirtutũ. eiindemꝯ
gratulans cenobio diffundit uultꝰ leticiam abore hi¬
lari ce fida gaudia gerit. ẽ unc õne cordis ipsius abimo
ludicruum abolitur seuerum olimq anuimus nuga¬
tor deitatis efficitur indagator. ac sua inepta uultu
probitatis serio colora enucleatius qͥppe copiosius ue ef¬
funditq manicis tenacib fouerat. qm̃ muneratu¬
tum diuo fenore sese non dubitabat. horret ferale cu¬
piditatis monstrum ⁊ inobs exenus rerum maliult
mnobs seqͥ xp̃m̃ quam letaliter sauciatus obeecati ille¬
cebris gararum. p̃sertim urgente superna ammonicio¬
ne sc̃orum martyrum. sauiniani et potencian. in sollẽp¬
nitate celeberrima iohannis et pauli. Quas stupefac¬
tus ocius etherei clauigeri petri adiit seselaustrum
sese profitendo culpabilem ac facinorosum. Prostratꝰ
itaq iacens corum omnium fr̃m obtutibus uoce humil¬
luna indulgentiam efflagitat cerniuis: cuncta itaq se

Expanded text:
rovidus interea pontifex Sewinus, luculentiori praeconio decoratus virtutum, eidem congratulans coenobio diffundit vultus laetitiam ab ore hilari et fida gaudia gerit: tunc omne cordis ipsius ab imo ludicrum aboffertur, olimque animus nugator Deitatis efficitur indagator, ac sua inepta vultu probitatis serio colorat. Enucleatius quippe copiosiusve effundit, quae manicis tenacibus foverat; quoniam munerari divi fenore sese non dubitabat. Horret ferale cupiditatis monstrum, et inops egenusque rerum mavult obsequi Christo, quam laetaliter sauciatus obcaecari illecebris gazarum, praesertim urgente superna admonitione sanctorum martyrum Saviniani et Potentiani, in solemnitate celeberrima Joannis et Pauli: qua stupefactus ocius aetherii clavigeri Petri adiit claustrum, sese profitendo culpabilem ac facinorosum. Prostratus itaque jacens coram omnium fratrum obtutibus, voce humillima indulgentiam efflagitat cernuus; cuncta itaque su
Abbreviated transcription (Latin):
os quasi eo die ipsorum capita gladio suissent cesa. Uerum
caput nr̃i matyris. tribus percussionibus gladii ictum. due
usq ad p̃sens adp̃sens manẽt cruore sanguinȩ e tercia que
ut putatur gloriosam mortem intulit. nil habet sangui¬
nei cruoris:¬

Expanded text:
os, quasi eo die ipsorum capita gladio fuissent caesa. Verum os, quasi eo die ipsorum capita gladio fuissent caesa. Verum caput nostri martyris tribus percussionibus gladii ictum: duae usque ad praesens manent cruore sanguineae; tertia, quae, ut putatur, gloriosam mortem intulit, nihil habet sanguinei cruoris
Abbreviated transcription (Latin):
ut indicatur supta corpus huius p̃ciosi marty¬
ris sauiniani transmutandum uenerabiliter
reuolueretur de loco plumbeo alias transferendum. reꝑtũ
est pallium quo erat inuolutum multis labentibus au¬
nis tocum exutegro quasi nouum. Caprit uͦ illiis qd̾ ẽ
decus istius nostre patrie. quasi contritum plumbatis dex¬
cro intimpore fuissed. Que autem percussure que fue¬
runt plage gladii. sic sunt adhuc sanguineȩ quasi re¬
cens sit ipsa ꝑcussio. ita ut acernentibus non sine lacri¬
marum infusie ne uix intueantur. Qd̃ autem martytis
coronam uere idem beatus pontifex acceperit. testimõs¬
um illi usq hodie pͥibet scm̃ ⁊ uenerabile caput. ꝙ sãguis
Ad huc receins appatens ꝑeusdem capitis ꝑcussiutam. Porro
inuentio corporum scõrum martyrum. si eruasii et ꝓcasii.
que facta est a sancto anbrosio episcopo mediolanis. ut ipse
beatus sua ꝓpria manu scripsit. narrat eodem modo insat¬
chofagis marmoreis ipsos repertos recenti sanguine ꝑful¬

Expanded text:
ut indicatur supra, corpus hujus pretiosi martyris Saviniani transmutandum venerabiliter revolveretur de loco plumbeo, alias transferendum, repertum est pallium quo erat involutum, multis labentibus annis, totum ex integro quasi novum; caput vero illius, quod est decus istius nostrae patriae, quasi contritum plumbatis dextro in tempore fuisset. Duae autem percussurae quae fuerunt plagae gladii, sic sunt adhuc sanguineae, quasi recens sit ipsa percussio; ita ut a cernentibus non sine lacrymarum infusione vix intueantur. Quod autem martyrii coronam vere idem pontifex acceperit, testimonium illi usque hodie perhibet sanctum et venerabile caput, et sanguis adhuc recens apparens per ejusdem capitis percussuram. Porro inventio corporum sanctorum martyrum Gervasii et Protasii, quae facta est a sancto Ambrosio episcopo Mediolani, ut ipse beatus sua propria manu scripsit, narrat eodem modo in sarcophagis marmoreis ipsos repertos recenti sanguine perfus
Abbreviated transcription (Latin):
fruola uł mepta s autentica ꝓbabił et iobusta. Pinde co.¬
dicẽ istum tͥ merito o adela nobił comitissa. dicauiͦ. quam
non medioc̾t̾ littĩs eruditã eẽ ñ ambigo. ad delimendũ
animũ tuũ. et ad accuendã fid̾em pectoris tui. sꝑans qd̾
nominis tui momm̃tũ. hac etiam possit occasione non
mediocrit᷑ in signiri: it̾a ut non ualeat ultra aliqua uec¬
tustate corrumpi: que pꝰtõꝵ m̃emorie solet inuicari.
Ecce habes coram te ꝓ pugnatores fidei catholice. habes
U

Expanded text:
frivola vel inepta, sed autentica, probabilis et robusta. Proinde cofrivola vel inepta, sed autentica, probabilis et robusta. Proinde codicem istum tibi merito, o Adela nobilis comitissa, dicavi, quam non mediocriter litteris cruditam esse non ambigo, ad deliniondum animum tuum et ad acuendam fidem pectoris tui, sperans quod nominis tui monimentum hac etiam possit occasione non mediocriter insigniri, ita ut non valeat ultra aliqua vetustate corrumpi, quae posterorum memoriae solet inimicari. Ecce habes coram te propugnatores fidei catholicae, habes u
Abbreviated transcription (Latin):
toribꝰ usq admauritium. lucide latinis continebares in libo
Am uo dicti imꝑatoris temꝑib rerum gestarum series nul¬
la furta manebat auctoritate. s historiograplꝰ quisq uul¬
gi tũ opinionẽ suo ponebat in codice. qd exlectona lerrsi
que i neraltatione seẽ crucis ꝑ uniuersas fere legunt ece lias.
anmaiũti pot̾. Quas falsitate refertas quib cũq sapienꝰ¬
tib sucids liqunt. Prefatꝰ autem anastasius suistempibꝰ
ea que ingreca continebant᷑ hystoria: ab octouiano augꝰ co
usquad michaelẽ qui moefono fuccessit rõnabili ꝓsecutꝰ orati¬
one latino transtulit eloquio in quo oꝑe nob̾ multa que
actenis nesciebamꝰ aꝑuit. ibiq demuhamet sarracenoꝵ¬
pseudo ꝓpħa. pauca quidem locutꝰ ẽ. s quibꝰ temꝑib fũt.
lucide designauit. Lib tamen ille ꝑ multos latuit annos
simꝑ meis dõ uolente uenit in manibꝰ. Cuiꝰ actoritas nõẽ

Expanded text:
toribus usque ad Mauricium lucide Latinis continebantur in libris; toribus usque ad Mauricium lucide Latinis continebantur in libris; amodo vero dicti imperatoris temporibus rerum gestarum series nulla fulta manebat auctoritate, sed historiographus quisque vulgi tantum opinionem suo ponebat in codice; quod ex lectionibus quae in exaltatione sanctae crucis per universas fere leguntur ecclesias animadverti potest. Quas falsitate refertas quibuscumque sapientibus lucide liquet. Praefatus autem Anastasius suis temporibus ea quae in Greca continebantur historia ab Octaviano Augusto usque ad Michaelem, qui Nicephoro successit, rationabili prosecutus oratione, Latino transtulit eloquio; in quo opere nobis multa quae hactenus nesciebamus aperuit, ibique de Muhamet pseudopropheta pauca quidem locutus est, sed quibus temporibus fuerit lucide designavit. Liber tamen ille per multos latuit annos, sed nuper meis Deo volente venit in manibus. Cujus auctoritas non est