comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. qui auro inoueri nesciat. contẽptũ habeat pecum¬
arũ. & uelut ex arce quadã despiciat hominũ cupidita¬
tes: Qd̃ qui faciat: hunc homines supra hominẽ esse
arbitrantur. Quis est inquit & laudabimꝰ eũ Fecit
enim mirabilia in uita sua. Quomͦ enĩ ñ admiranoꝰ
ritas. & maxime eũ qui honorẽ p̾stat: ne p̾minentẽ
uirum thesauri possideant sui. & pecuniis seruiat.
qui preest liberis. Illud magis decet. ut supra thesau¬
rũ sit animo: infra amicũ obsequio. Humilitas enĩ.
auget grãm. Hȩc plena laudis. & aigna pͥmario uiro.
cri cupidinẽ. nec om̃e bonum locare in pecuma. & tã¬
quã mercennario munere cotidianos numerare. ques¬
tus: calculari compendia. Qõ si ab his sobriũ regere
animũ laudabile: quanto illud p̾stantiꝰ. si dilectionẽ
multituamis liberalitate adquiras. neq suꝑflua circa
importunos. neq restricta circa indigentes.
lurnna au̾tẽ

Expanded text:
viro, qui auro moveri nesciat, contemptum habeat pecunviro, qui auro moveri nesciat, contemptum habeat pecuniarum, et velut ex arce quadam despiciat hominum cupiditates? Quod qui fecerit, hunc homines supra hominem esse arbitrantur: Quis est, inquit, hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua . Quomodo enim non admirandus, ritas, et maxime eum qui honore praestet, ne praeeminentem virum thesauri possideant sui, et pecuniis serviat, qui praeest liberis. Illud magis decet, ut supra thesaurum sit animo, et infra amicum obsequio. Humilitas enim gratiam auget. Haec plena laudis et digna primario viro, cri cupidinem, nec omne bonum locare in pecunia, et tamquam mercenario munere quotidianos numerare quaestus, calculari compendia. animum laudabile est, quanto illud praestantius si dilectionem multitudinis liberalitate acquiras, neque superflua circa importunos, neque restricta circa indigentes! 69. Plurima autem
Abbreviated transcription (Latin):
&eiũ hanc suscip̃ nox. sapientia autẽ uincit inalitiam.
iximꝰ ae eiꝰ pulchritudine. & scripturȩ testimonio
comꝓbauimꝰ: suꝑest ut doceamꝰ scripturȩ aucto¬
ritate nullũ ei contuberniũ cũ uitiis esse. sed indiuiduã
cum ceteris uirtutib coniunctionẽ: cuiꝰ sp̃s ẽ disertus.
sine inquinamento. certus. sanꝰ. amans bonũ. acutus.
qui nichil uetet benefacere. benignꝰ. stabilis. certꝰ. secu¬
rus. omnẽ habens uirtutẽ. O m̃ia gͥ oꝑatur pruden
tia: cũ om̃ib bonis habet consortium. Nam qͦmͦ potest
utile consilium dare. nisi habeat iusticiã. constantiam.
mortẽ ñ formiaet. nullo terrore. nullo reuocetur me¬
tu. nulla adulatione a uero deflectendũ putet. exili¬
um ñ refugiat. quȩ nouerit sapienti patriã mundũ
esse. egestatẽ non timeat. quȩ nichil deesse sapienti sciat:
cui totus mundus diuitiarũ est: Quia enĩ p̃celsiꝰ eo

Expanded text:
etenim hanc suscipit nox, sapientiam autem non vincit malitia . 65. etenim hanc suscipit nox, sapientiam autem non vincit malitia . 65. Diximus de ejus pulchritudine, et Scripturae testimonio comprobavimus: superest ut doceamus Scripturae auctoritate nullum ei contubernium cum vitiis esse, sed inviduam cum caeteris virtutibus conjunctionem: cujus spiritus est disertus, sine inquinamento, certus, sanctus, amans bonum, acutus, qui nihil vetet benefacere, benignus, stabilis, securus, omnem habens virtutem, omnia prospicientia, cum omnibus bonis habet consortium. Nam quomodo potest utile consilium dare, nisi habeat justitiam, ut induat constantiam, mortem non formidet, nullo terrore, nullo revocetur metu, nulla adulatione a vero deflectendum putet: exsilium non refugiat, quae noverit sapienti patriam mundum esse: egestatem non timeat, quae nihil deesse sapienti sciat, cui totus mundus divitiarum est? Quid enim praecelsius illo
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiam cumulat eam uitioꝵ soraib. eo qd̃ aquę exi¬
tum contaminet. D egeneres animos uita arguit. Quo¬
mͦ enim potest eũ iudicare consilio suꝑiorẽ. qu̾e uideas
inferiorẽ morib : Supra me debet esse. cui me cõmit¬
tere paro. An uͦ eum idoneũ putabo qui mͥ det consili¬
um. qd̃ ñ det sibi. & michi euͦ uacare credã. qui sibi ñ
uacet. cuiꝰ animũ uoluptates occupent. libido deuincat.
auaritia subiuget. cupiditas ꝑturbet. quatiat metꝰ: Quo¬
mͦ hic consilio locus. ubi nullꝰ. qui etiam mirandꝰ mͥ. &
fensus abstulit: huiꝰ imitator debet esse. qui potest con¬
silium dare. & alienam a uitiis custodire prudentiã.
qͣm nichil inquinatũ in illam incurrit. Quis gͥ tãqu̾a
teriorib ac ferinis unguib formȩ suꝑioris dehonestet
grãm. cum tã admirabilis & p̾clara forma uirtutũ sit.
& specialiter pulchritudo sapientiȩ. sicut series scriptu¬

Expanded text:
prudentiam, commaculat eam vitiorum sordibus, eo quod aquae exiprudentiam, commaculat eam vitiorum sordibus, eo quod aquae exitum contaminet. Degeneres animos vita arguit. Quomodo enim eum potes judicare consilio superiorem, quem videas inferiorem moribus? Supra me debet esse, cui me committere paro. An vero idoneum eum putabo, qui mihi det consilium quod non det sibi, et mihi eum vacare credam, qui sibi non vacet? cujus animum voluptates occupent, libido devincat, avaritia subjuget, cupiditas modo hic consilii locus, ubi nullus quieti? 63. Admirandus mihi et fensus abstulit. Hujus imitator debet esse qui potest consilium dare, et alienam a vitiis custodire prudentiam, quoniam nihil inquinatum in illam incurrit. 85 CAPUT terioribus ac ferinis unguibus formae superioris dehonestet gratiam; cum tam admirabilis et praeclara forma virtutum sit, et specialiter pulchritudo sapientiae, sicut series Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ iudicaret. cuiꝰ ferax animꝰ & mens fertilis temꝑis
sterilitatẽ quodã consilioꝵ & cordis ubere fecundauit:¬
Aduertimꝰ gͥ. qd in adquirendis consiliis plurimũ ad
Quis turbida aqua potũ petat:taq ubi luxuria ẽ.
ubi intemꝑantia. ubi uitioꝵ confusio. quis inde. sibi ali¬
quid hauriendũ existimet. quis ñ aespiciat moꝵ col¬
luuionẽ: Quis utilẽ causȩ alienȩ iudicet. que uidet
inutilẽ suȩ uitȩ: Quis iterum imꝓbũ. maliuolũ. con¬
tumeliosum ñ fugiat. & ad nocendũ paratũ quis ñ omͦi
studio aeclinet: Quis uero qu̾auis structũ ad consilii
opẽ. difficilẽ tamen accessu ambiat: In quo sit illud.
tamquã si quis aquȩ fontẽ p̾cludat. Quid enĩ ꝓdest
habere sapientiam: si consiliũ neges: Si consulendi
intercludas copiã: clausisti fontẽ ut nec aliis influat.
nec tͥ ꝓsit. Pulchre autẽ & de illo conuenit: qͥ habenᷤ

Expanded text:
non judicaret, cujus ferax animus et mens fertilis, temporis non judicaret, cujus ferax animus et mens fertilis, temporis sterilitatem quodam consiliorum et cordis ubere fecundavitAdvertimus igitur, quod in acquirendis consiliis plurimum adjQuis de turbida aqua potum petat? Itaque ubi luxuria est, ubi intemperantia, ubi vitiorum confusio, quis inde sibi aliquid hauriendum existimet? Quis non despiciat morum colluvionem? Quis utilem causae alienae judicet, quem inutilem suae vitae videt? Quis iterum improbum, malivolum, contumeliosum non fugiat, et ad nocendum paratum? Quis non eum omni studio declinet? Quis vero quamvis instructum ad consilii opem, difficilem tamen accessu ambiat; in quo sit illud, tanquam si quis aquae fontem praecludat? Quid enim prodest habere sapientiam, si consilium neges? Si consulendi intercludas copiam, clausisti fontem, ut nec aliis profluat, nec tibi prosit. Pulchre autem et de illo convenit, qui habens
Abbreviated transcription (Latin):
Ouis danihelis consilium refugeret: de quo d̾s ipse aix¬
aubitare mentib possent: quib ds tantã conferebat
grãm: Moysi consilio bella conficiebantur. moysi me¬
ritis de celo affluebat alimonia. potus e petra. Quam
purus damhelis animꝰ. ut mulceret barbaros mores. miti¬
garet leones: quȩ in illo temꝑantia. quanta animi & cor¬
poris continentia: N ec immerito mirabilis factus om̃ib.
quando qd̃ uehementer admirantur homines. regalib
fultus amicitiis aurũ nͨ requirebat. nec delatũ sibi hono¬
rem plus faciebat quã fidẽ. Quin etiam ꝑiclitari male¬
bat ꝓ lege am̃i. qua ꝓ gr̃a hominis inflecti. Nam de sc̃i
iosep qu̾a pene pͣterierã castimonia & iusticia qͥd dicã ᷤᷤ
Quarũ altera illecebras añicas despuit. refutauit p̾mia:
altera mortẽ contempsit. metũ reppulit. carcerẽ p̾opta¬
uit. Quis hunc priuatȩ causȩ ad consulendũ idoneũ

Expanded text:
Quis Danielis consilium refugeret, de quo Deus ipse dixQuis Danielis consilium refugeret, de quo Deus ipse dixdubitare mentibus possent, quibus Deus tantam conferebat gratiam? Moysi consilio bella conficiebantur: Moysi meritis de coelo affluebat alimonia, potus e petra. 58. Quam purus Danielis animus, ut mulceret barbaros mores, mitigaret leones ! Quae in illo temperantia! Quanta animi et corporis 84 continentia! Nec immerito mirabilis factus omnibus, quando quod vehementer admirantur homines regalibus fultus amicitiis, aurum non quaerebat, nec delatum sibi honorem pluris faciebat quam fidem. Quin etiam periclitari malebat pro lege Domini, quam pro gratia hominis inflecti. 59. Nam de sancti Joseph quem pene praeterieram castimonia et justitia quid dicam; quarum altera illecebras beriles respuit, refutavit praemia: altera mortem contempsit, metum repulit, carcerem praeoptavit ? Quis hunc privatae causae ad consulendum idoneum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ioseph quoq nec in carcere feriatus erat: quo minꝰ
de reb incertis consuleretur. Cuiꝰ consiliũ ȩgypto
uniuersȩ ꝓfuit. ut non sentiret septẽ annoꝵ sterilita¬
tẽ. aliosq ppłos miserȩ famis leuaret ieiunio. Damhel
ex captiuis regaliũ consultoꝵ arbiter factus: consiliis
suis em̃dauit p̾sentia. adnuntiauit futura. Ex his enĩ
quę frequenter interpͣtatus ostenaerat ueri se esse ad¬
mntiũ: fiaes ei in om̃ib aeferebatur. Sed etiã tertius
locus de his qui admiratione aigni estimarent᷑: ioseph¬
& salomonis & danihelis exemplo decursus uidetur
am quid de
moyse loquitur. cuiꝰ om̃is isrł cotidie consilia
prestolabatur. quoꝵ uita fidẽ faciebat prudentiȩ. ad¬
mirationẽq eiꝰ augebat: Quis se ñ cominitteret con¬
silio moysi: cui seniores si qua supra suum intellectũ
& uirtutẽ esse arbitrarentur. duudicanda seruabant:

Expanded text:
tur. 54. Joseph quoque nec in carcere feriatus erat, quo minus tur. 54. Joseph quoque nec in carcere feriatus erat, quo minus de rebus incertis consuleretur. Cujus consilium Aegypto universae profuit; ut non sentiret septem annorum sterilitatem, aliosque populos miserae famis levaret jejunio . 55. Daniel ex captivis, regalium consultorum arbiter factus, consiliis suis emendavit praesentia, annuntiavit futura. Ex his enim quae frequenter interpretatus ostenderat veri se esse annuntium, fides ei in omnibus deferebatur . CAPUT locus de his qui admiratione digni aestimarentur, Joseph, Salomonis et Danielis exemplo decursus videtur. Nam quid de Moyse loquar, cujus omnis Israel quotidie consilia praestolabatur, quorum vita fidem faciebat prudentiae, admirationemque ejus augebat? Quis se non committeret consilio Moysi, cui seniores, si qua supra suum intellectum et virtutem esse arbitrarentur, dijudicanda servabant? 57.
Abbreviated transcription (Latin):
intellige sapienter. & considera in qua terra congregatio
nationum audierit famã sapientiȩ uerȩ atq ustitię.
& quib eũ uiderit oculis. contemplantib utiq ea quȩ
uidentur. qm quȩ uidentur temporalia sunt. quę autẽ
ñ uidentur ȩterna sunt. Quȩ sunt beatȩ mulieres.
nisi illȩ de quib dicitur. quia multȩ uerbũ dĩ auarunt
& parturiunt: Et alibi. Quicumq enĩ fecerit uer
bum di: ipse ms̃ & fr̃. & soror. & mater ẽ. Qui etiã
pueri beati qui assistunt. nisi paulus qui dicebat. usq
in hunc aiem sto ꝓtestans minori ac maiori: Symeon
qui expectabat in templo. ut uideret consolationẽ isrł:
Quomꝰ enĩ dimitti posceret. nisi qui assistens dño disce¬
dendi habere facultatẽ ñ poterat. nisi uoluntatẽ dm̃
adeptus esset: Exempli causa ꝓpositus nobis salomon¬
ẽ: a quo certatim ut audiretur eiꝰ sapientia postulaba¬

Expanded text:
intellige sapienter, et considera in qua terra congregatio intellige sapienter, et considera in qua terra congregatio nationum audierit famam sapientiae verae atque justitiae, et quibus eum viderit oculis, contemplantibus utique ea quae non videntur. Quoniam quae videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . 53. Quae sunt beatae mulieres, nisi illae de quibus dicitur, quia multae verbum Dei audiunt et pariunt ? Et alibi: Quicumque enim verbum Dei fecerit, ipse meus frater et soror et mater est . Qui etiam pueri tui beati qui assistunt, nisi Paulus qui dicebat: Usque in hunc diem sto protestans minori ac majori , Simeon qui exspectabat in templo ut videret consolationem Israel ? Quomodo enim dimitti posceret, nisi quia assistens Domino, discedendi habere facultatem non poterat, nisi voluntatem Domini adeptus esset? Exempli causa propositus est nobis Salomon, a quo certatim ut audiretur ejus sapientia, postulaba
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis copula sit: sicut querebant reges terrȩ uidere
faciẽ salomonis & audire sapientiã eiꝰ. ita ut & saba
regina ueniret ad eum. & temptaret eũ in questioni
hus. Et uenit. & om̃ia locuta ẽ quę habebat in corde
su oi & audiuit. om̃em sapientiã salomonis. nec ullu̾
uerbum pͣteriuit eamꝰ quesitis. tãqu̾a nichil p̾tereat. nec
sit aliquid qd̃ ei ñ adnuntiauerit uerꝰ salomon. Cog¬
nosce o homo ex his quȩ audis loquentẽ. Uerus ẽ inquit
sermo que audiui in terra mea de sermonib tuis & de
prudentia tua : & ñ credidi his qui dicebant mͥ. donec
ueni & uiderunt oculi mei. Et nunc ñ ẽ nec dimidia
quidẽ pars: scđm ea quȩ adnuntiabant. mͥ. Apposuis¬
ti bona suꝑ om̃ia quȩ audiui in terra mea. B eate mu¬
lieres tuȩ. & beati pueri tui. qui assistunt tibi : qui
audiunt omnẽ prudentiam tuam. Intellige. conuniu¬
um ueri salomonis: & quȩ apponunt᷑ in eo conuiuio

Expanded text:
virtutis copula sit: sicut quaerebant omnes reges terrae videre virtutis copula sit: sicut quaerebant omnes reges terrae videre faciem Salomonis, et audire sapientiam ejus; ita ut et Saba regina venibus: Et venit, et omnia locuta est quae habebat in corde suo, et audivit omnem sapientiam Solomonis, nec ullum verbum praeterivit eam . 52. Quae sit ista, quam nihil praetereat, nec sit aliquid quod ei non annuntiaverit verus Salomon, cognosce, o homo, ex his quae audis loquentem: Verus est, inquit, sermo quem audivi in terra mea de sermonibus tuis, et de prudentia tua, et non credidi his qui dicebant mihi, donec veni, et viderunt oculi mei: et nunc non est nec dimidia quidem pars secundum ea quae annuntiabant mihi. Apposuisti bona super omnia quae audivi 83 in terra mea. Beatae mulieres tuae, et beati pueri tui qui assistunt tibi, qui audiunt omnem prudentiam tuam . Intellige convivium veri Salomonis, et quae apponuntur in eo convivio,
Abbreviated transcription (Latin):
tempantia sit in despicienais uoluptatib: fortitudo
spectetur in laborib & ꝑiculis. prudentia in dilecto
bonoꝵ sciens cõmoda & aauersa aistinguere: iustitia
quȩ sit bona custos iuiris alieni. & uindex ꝓprietatis. suũ
cuiq conseruans. Sit gͦ nobis cõmunis opinionis gr̃ȩ qua¬
ariptita hȩc facta diuisio: ut ab illa subtili disputatione
cuiq causã nrãm cõmitumꝰ: & ab eo consiliũ ꝓmptiꝰ qͣm
a ceteris poscimꝰ. Prestat tam̃ fiaele iusti consiliũ uiri:
& sapientissimi ingenio frequenter p̃ponaerat. Utilia enĩ
uulnera anrici. qu̾a alioꝵ oscula. Demae quia iusti iudi¬
cium ẽ. sapientis autẽ argumentũ: in illo censura aiscep¬
tationis. in hoc calliditas inuentionis. Qd̃ si utrũq conec¬
tas: erit magna consilioꝵ salubritas. qua ab unruersis
petatur admiratione sapientiȩ. & amiore iustitiȩ. ut
om̃s querant audire sapientiã eiꝰ uiri. in quo utriꝰq

Expanded text:
temperantia sit in despiciendis voluptatibus: fortitudo temperantia sit in despiciendis voluptatibus: fortitudo spectetur in laboribus et periculis: prudentia in delectu bonorum, sciens commoda et adversa distinguere: justitia quae sit bona custos juris alieni, et vindex proprietatis, suum cuique conservans. Sit ergo nobis communis opinionis gratia quadripartita haec facta divisio, ut ab illa subtili disputatione cuique causam nostram committimus, et ab eo consilium promptius quam a caeteris poscimus. Praestat tamen fidele justi consilium viri, et sapientissimi ingenio frequenter praeponderat. Utilia enim vulnera amici, quam aliorum ascula . Deinde quia justi judicium est, sapientis autem argumentum: in illo censura disceptationis, in hoc calliditas inventionis. 51. Quod si utrumque connectas, erit magna consiliorum salubritas, quae ab universis spectatur admiratione sapientiae et amore justitiae; ut omnes quaerant audire sapientiam ejus viri, in quo utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
lut quadã machera ita sp̃s gladio penetrare. ñ solum
uteri. sed etiam amimȩ & mentis uiscera. Iustitię quoq:
ut quȩ suu necauerat. alienũ ñ tolleret : sed uera ma
ter recipet. Deniq etiam scriptura hoc ꝓnuntiauit.
Auaiuit inauit om̃is isrł hoc iudiciũ qd̃ iuaicauit rex:
& timuerunt a facie regis. eo qd̃ intellectus di in eo eẽt.
ut faceret iustitiam. Deniq & ipse salomon ita popos¬
cit sapientiam: ut daretur sibi cor prudens. audire
ñ posse: quia ubi una earũ uirtutũ. ibi utraq ẽ.
anihel quoq quã sapienter altȩ int̾rogationis.
frauaulentȩ accusationis dep̾hendit m̃datiũ: ut
calumniatoꝵ sibi responsio ñ conueniret. Prudentiȩ
gͥ fuit. uocis suę testimonio reos ꝓdere: iustitiȩ quoq
nocentes supplicio dare. inocentẽ subducere. Est gͦ
indiuiduum sapientiȩ atq iustitie contuberniũ: sed
uulgi usu diuiaitur una quędam forma uirtutũ. ut

Expanded text:
lut quadam machaera, ita spiritus gladio penetrare non solum lut quadam machaera, ita spiritus gladio penetrare non solum uteri, sed etiam animae et mentis viscera: justitiae quoque, ut quae suum necaverat, alienum non tolleret; sed Denique etiam Scriptura hoc pronuntiavit: Audivit, inquit, omnis Israel hoc judicium, quod judicavit rex: et timuerunt a facie regis, eo quod intellectus Dei in eo esset, ut faceret justitiam . Denique et ipse Salomon ita poposcit sapientiam, ut daretur sibi cor prudens audire on posse; quia ubi una earum virtutum, ibi utraque est. Daniel quoque 82 quam sapienter alta interrogatione fraudulentae accusationis deprehendit mendacium, ut calumniatorum sibi responsio non conveniret! Prudentiae igitur fuit vocis suae testimonio reos prodere: justitiae quoque, nocentes supplicio dare, innocentem subducere . 49. Est ergo individuum sapientiae atque justitiae conturbernium: sed vulgi usu dividitur una quaedam forma virtutum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tes dare singulis. dimidiã uni. & dimidiã alteri. Excla¬
mat mulier. quȩ uero erat affectu ꝑscita. Nequaqu̾a
dñe infantẽ diuidas. detur potiꝰ illi & uiuat: & ñ int̾¬
ficias eum. At illa respondit altera. Neq ms neq huiꝰ
sit infans: diuidite eum. Et statuit rex dari infantẽ
ei mulieri quȩ dixerat. nolite interficere eũ : s date
illi mulieri. quia mota sunt inquit uiscera eiꝰ in filio
suo. Itaq nͨ immerito estimatus ẽ intellectus dĩ in eo ẽẽ.
Qm̃ quȩ occulta sunt dõ: Quid autẽ occultiꝰ int̾noꝵ
uiscerũ testimonio. in qua sapientis intellectꝰ uelut qͥ¬
dã pietatis descendit arbiter: & uelut quandã genita¬
lis alui uocẽ eruit. qua mat̾nus patuit affectus. qui
eligeret filium suum uł apud alienam uiuere. qm in
conspectu matris necari: Sapientiȩ gͥ fuit. latentes ais¬
tinguere conscientias: ex occultis eruere ueritatẽ. & ue¬

Expanded text:
tes dari singulis: dimidiam uni, et dimidiam alteri. Exclates dari singulis: dimidiam uni, et dimidiam alteri. Exclamabat mulier quae vero erat affectu percita: Nequaquam, domine, infantem dividas: detur potius illi, et vivat, et non interficias eum. At illa respondit altera: Neque meus, neque hujus sit infans, dividite eum. Et statuit rex dari infantem ei mulieri quae dixerat: Nolite interficere eum, sed date eum illi mulieri; quia mota sunt, inquit, viscera ejus in filio suo. 46. Itaque non immerito aestimatus est intellectus Dei in eo esse; quoniam quae occulta sunt Deo? Quid autem occultius internorum viscerum testimonio, in quae sapientis intellectus velut quidam pietatis descendit arbiter, et velut quamdam genitalis alvi vocem eruit; quia maternus patuit affectus, qui eligeret filium suum vel apud alienam vivere, quam in conspectu matris necari. 47. Sapientiae igitur fuit latentes distinguere conscientias, ex occultis eruere veritatem; et ve
Abbreviated transcription (Latin):
in iuaicio. Ipsum illud nobile salomonis iudiciũ. nonne
mulieres in conspectu regis salomonis steterunt: & dixit
una ad eum. Audi me añẽ. Ego & hȩc mulier in uno
habitantes cubiculo. ante diẽ tertiũ partu edito singłos
filios suscepimꝰ : & eramꝰ uiia. arbiter nullꝰ domi. nec
ulla alia nobiscũ femina. insi nos solȩ. Et mortuus est
filiꝰ eiꝰ hac nocte. ut obaormiuit suꝑ cũ: & surrexit
media nocte. & accepit filium meum de sinii meo. & col¬
locauit eum in gremio suo. & filium suum mortuum
posuit in sinu meo. Et surrexi mane. ut lactarem
paruulũ : & inueni mortuum. Et considaui illũ dilu¬
culo. & non erat filiꝰ ms. Respondit altera. Non. sed
filiꝰ m̃s est qui uiuit: filiꝰ autẽ tuus. qui mortuus ẽ.
Et hȩc erat contentio: cum utraq sibi filium remdica¬
ret suꝑstitẽ. defunctũ autẽ suũ negaret. Tunc rex ius¬
sit afferri macheram. & infantẽ diuidi. ac singulas par¬

Expanded text:
in judicio . 44. Ipsum illud nobile Salomonis judicium nonne in judicio . 44. Ipsum illud nobile Salomonis judicium nonne mulieres in conspectu regis Salomonis steterunt, et dixit una ad eum: Audi me, domine. Ego et 81 haec mulier in uno habitantes cubiculo, ante diem tertium partu edito, singulos filios suscepimus, et erramus una, arbiter nullus domi, nec ulla alia nobiscum femina, nisi nos solae: et mortuus est filius ejus hac nocte, ut obdormivit super eum: et surrexit media nocte, et accepit filium meum de sinu meo, et collocavit eum in gremio suo, et filium suum mortuum posuit in sinu meo. Et surrexi mane, ut lactarem parvulum, et inveni mortuum. Et consideravi illum diluculo, et non erat filius meus. Et respondit altera: Non, sed filius meus est, qui vivit: filius autem tuus, qui mortuus est . 45. Et haec erat contentio, cum utraque filium sibi vindicarent superstitem: defunctum autem suum negarent. Tunc rex jussit afferri machaeram, et infantem dividi, ac singulas par
Abbreviated transcription (Latin):
pło & usu paratior sit. p̾sentia soluat ꝑicula ꝓspiciat.
futura. denuntiet imminentia. argumentũ expediat.
reme diũ ferat in tempore. paratus sit ñ solũ ad consu¬
lendum. sed etiã ad subueniendũ: huic ita fides habe¬
tur. ut dicat qui consilium petit. Et si mala michi.
eueniant ꝑ illũ: sustineo. Hinusmodi gͥ uiro salutẽ
nr̃am & existimationẽ cõmittimꝰ: qui sit ut supͣ aixi¬
mus. iustus & prudens. Facit enĩ iustitia. ut nullꝰ sit
fraudis metus: facit etiam prudentia. ut nulla erro¬
ris fuspitio.
romptiꝰ tamen nos iusto uiro.
quam prudenti commitimꝰ: ut scđ̾m usum uulgi loqͣr
eterum sapientiũ diffinitione in quo una uirtꝰ ẽ.
concurrunt ceterȩ: nec potest sine iustitia esse pruaentia.
Qd̾ etiam in nr̃is inuenimꝰ. Dicit enim dauid. Iustꝰ mi¬
seretur & fenerat. Quid fenerat iustus. alibi dicit. Iocim¬
ans uir qui miseretur & fenerat: disponit. sermones suos

Expanded text:
plo et usu paratior sit, praesentia solvat pericula, prospiciat plo et usu paratior sit, praesentia solvat pericula, prospiciat futura, denuntiet imminentia, argumentum expediat, remedium ferat in tempore, paratus sit non solum ad consulendum, sed etiam ad subveniendum; huic ita fides habetur, ut dicat qui consilium petit: Etsi mala mihi evenerint per illum, sustineo . 43. Hujusmodi igitur viro salutem nostram et existimationem committimus, qui sit, ut supra diximus, justus et prudens. Facit enim justitia, ut nullus sit fraudis metus: facit etiam prudentia, ut nulla sit erroris suspicio. Promptius tamen nos justo viro quam prudenti committimus, ut secundum usum vulgi loquar. Caeterum sapientum definitione, in quo una virtus est, concurrunt caeterae, nec potest sine justitia esse prudentia. Quod etiam in nostris invenimus; dicit enim David: Justus miseretur et fenerat . Quid feneret justus, alibi dicit: Jucundus vir qui miseretur et fenerat, disponet sermones suos
Abbreviated transcription (Latin):
Similiter etiam ꝑ fidẽ ad karitatẽ ꝑuenit᷑: ut qͥ uni
ant duob p̾stiterit fidẽ. tamqu̾a influat in animos u¬
dationẽ nr̃i plurimũ oꝑantur. karitas & fides: & tertiũ
hoc. si habeas
qd̃ in te admiratione dignũ pleriq
existiment. & iure honorandum putent.
t quia consilioꝵ usus maxime conciliat homines:
idõ prudentia & iustitia in unoquoq aefideratur.
& ea spectatur a plurib. ut in quo ea sint illi defera¬
tur fides: quo possit utile consilium uł fidele. desidan
ti dare. Quis eninm ei se cõmittat: qu̾e. ñ putet plus
saꝑe qua ipse sapiat. qui quęrit consiliũ : Necesse est
gͥ ut p̾stantior sit a quo consiliũ petitur. qu̾a ille ẽ
qui petit. Quid eniꝰ consulas hominẽ. quẽ ñ arbitre¬
ris posse melis aliquid repperire aũa ipse intelligis:
Qd̃ si eum inueneris. qui uiuacitate ingenii mentis
igore atq auctoritate p̾stet. & accedat eo. ut exem¬

Expanded text:
Similiter etiam per fidem ad charitatem pervenitur; ut qui uni Similiter etiam per fidem ad charitatem pervenitur; ut qui uni aut duobus praestiterit fidem, tamquam influat in animos udationem nostri plurimum operantur, charitas et fides; et tertium hoc, si habeas quod in te admiratione dignum plerique existiment, et jure honorandum putent. 41. Et quia consiliorum usus maxime conciliat homines, ideo prudentia et justitia in unoquoque desideratur, et ea exspectantur a pluribus; ut in quo ea sint, illi deferatur fides, quod possit utile consilium ac fidele desidti dare. Quis enim ei se committat, quem non putet plus sapere quam ipse sapiat qui quaerit consilium? Necesse est igitur ut praestantior sit a quo consilium petatur, quam ille est qui petit. Quid enim consulas hominem, quem non arbitreris posse melius aliquid reperire quam ipse intelligis? Quod si eum inveneris, qui vivacitate ingenii, mentis vigore atque auctoritate praestet, et accedat eo, ut exem
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum amare inducas in animu. a quo te amari
uelis: Merito sapiens dicit: Perde pecuniã ꝓpter
frẽm & amicũ. Et alibi. Amicũ salutare ñ erubes¬
cam: & a facie illiꝰ ñ me abscondam. Siquidẽ uitȩ
& immortalitatis medicamentũ in amico esse. ęccłasti¬
cus sermo testatur: & summũ in karitate p̾sidium
nemo dubitauerit. cũ apłs dicat. om̃ia suffert. om̃ia
credit. omia sꝑat. om̃ia sustinet: karitas nũqm cadit
Ido dauid nͦ cecidit. quia carus fuit om̃ib: & diligi
a subiectis qũa timeri maluit. Timor enim temꝑalis
tutaminis seruat. excubias: nescit diuturnitatis cus¬
todiam. Itaq ubi timor decesserit: audatia obrepit:
qͣm fidẽ non timor cogit. s affectus exhibet. Prima
gͦ ad commendationẽ nr̃i est karitas. Bonu̾ ẽ gͦ testi¬
moniũ habere de plurimoꝵ dilectione.
inc nascitur fides: ut cõmittere se suo affectu non
uereantur etiã alieni. qu̾e plurib carũ aduerterint.

Expanded text:
ut eum amare inducas in animum, a quo te amari ut eum amare inducas in animum, a quo te amari velis? Merito sapiens dicit: Perde pecuniam propter fratrem et amicum . Et alibi: Amicum salutare non erubescam, et a facie illius non me abscondam . Siquidem vitae et immortalitatis medicamentum in amico esse Ecclesiasticus sermo testatur : et summum in charitate praesidium nemo dubitaverit, cum Apostolus dicat: Omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet, charitas numquam cadit . 38. Ideo David non cecidit, quia charus fuit omnibus, et diligi a subjectis quam timeri maluit. Timor enim temporalis tutaminis servat excubias, nescit diuturnitatis custodiam. Itaque ubi timor decesserit, audacia obrepit; quoniam fidem non timor cogit, sed affectus exhibet. 39. Prima ergo ad commendationem nostri est charitas. Bonum est ergo testimonium habere de plurimorum dilectione. Hinc nascitur 80 fides, ut committere se tuo affectui non vereantur etiam alieni, quem pluribus charum adverterint.
Abbreviated transcription (Latin):
sit sententia. ut de eo diceret. inueni dauid seruũ me¬
um scđm cor meum: Quis enim in sc̃itate cordis &
iustitia. sicut iste ambulauit: ut impleret. omne uo¬
luntatẽ dĩ: Propter que & delinquentib posteris eiꝰ
uenia data: & p̾rogatiua ẽ seruata heredib. Quis g
non diligeret eum. que uidebat ita carũ amicis: ut qͥa
ipse sincere amicos diligebat. eque diligi se a suis ami¬
cis arbitrabatur: Deniq parentes eum filiis suis: filii
preferebant parentib. Unde. grauiter indignatus satil.
ꝑcutere ionathan filium suu̾ hasta uoluit : quia pluris
tenim ad incentiuu̾ karitatis cõmunis plurimũ
ꝓficit. si quis uicẽ amantib reddat: nec miꝰ rẽ¬
damare se ꝓbet. qu̾a ipse amat᷑. idq amicitiȩ fidelis
pateat exemplis. Quid enim tã ppłare qu̾a gr̃a:
Quid tam insitum naturȩ. qu̾a ut ailigentẽ diligas:
Quid tã inolitũ atq imp̃ssum affectib humanis: qͣm

Expanded text:
sit sententia, ut de eo diceret: inveni David secundsit sententia, ut de eo diceret: inveni David secundum cor meum ? Quis enim in sanctitate cordis et justitia sicut iste ambulavit, ut impleret voluntatem Dei: propter quem et delinquentibus posteris ejus venia data, et pnon diligeret eum, quem videbat ita charum amicis; ut quia ipse sincere amicos diligebat, aeque diligi se a suis amicis arbitraretur? Denique parentes eum filiis suis, filii praeferebant parentibus. Unde graviter indignatus Saul, percutere Jonathan filium hasta voluit; quia pluris tenim ad incentivum charitatis communis plurimum proficit, si quis vicem amantibus reddat, nec minus redamare se probet, quam ipse amatur, idque amicitiae fidelis pateat exemplis. Quid enim tam populare, quam gratia? Quid tam insitum naturae, quam ut diligentem diligas? Quid tam inolitum atque impressum affectibus humanis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum ꝓ ppło offerre morti. ut in se diuina in digna¬
tio conuerteret. cum ferienti angło offerens se diceret.
& concessum. ego peccaui. & ego pastor malum feci. &
iste grex quid fecit.Fiat manꝰ tua in me. Nam qͥd
& tamqu̾a non audiens. nullum sermonẽ referendum
putabat: Non respondebat conuitiis: cum sibi deroga¬
retur orabat: cum malediceret᷑ benedicebat: ambulanᷤ
in simplicitate. suꝑboꝵ fugitans consortia. sectator
immaculatoꝵ. qui cinerẽ miscebat alimentis suis.
cum peccata ꝓpria acploraret: & potum suum tẽꝑabat
fietib. Merito sic expetitus est ab uniuerso ppło: ut
uenirent ad eum om̃s tribus isrł dicentes. Ecce nos os¬
sa tua. & caro tua sumꝰ. Heri & nudiꝰ tertiꝰ cum eẽt
saul & regnaret suꝑ nos: tu eras qui ꝓducebas. etiam¬
aucebas isrł. Et aixit tibi dñs. Tu pasces ppłm meũ.
Et quid plura de eo dicam. de quo huiusmodi dĩ ꝓces¬

Expanded text:
ipsum pro populo offerre morti, ut in se divina indignaipsum pro populo offerre morti, ut in se divina indignatio converteretur, cum ferienti angelo offerens se diceret: Ecce sum, ego peccavi, 79 et ego pastor malum feci, et iste grex quid fecit? Fiat manus tua in me. 35. Nam quid t, et, tamquam non audiens, nullum sermonem referendum putabat: non respondebat conviciis: cum sibi derogaretur, orabat: cum malediceretur, benedicebat? Ambulans in simplicitate, et superborum fugitans, sectator immaculatorum, qui cinerem miscebat alimentis suis, cum peccata propria deploraret, et potum suum temperabat fletibus . Merito sic expetitus est ab universo populo, ut venirent ad eum omnes tribus Israel dicentes: Ecce nos ossa tua et caro tua sumus: heri et nudiustertius cum esset Saul, et regnaret super nos; tu eras qui producebas et inducebas Israel. Et dixit tibi Dominus: Tu pasces populum meum . Et quid plura de eo dicam, de quo hujusmodi Dei proces
Abbreviated transcription (Latin):
prelio uiteresset a suis rogaretur. qd̃ mallent om̃s ꝓ
ipso ꝑiclitari. qua illum ꝓ om̃ib. Ita sibi gratis offi¬
ciis plebem obligauerat: primu̾ ut in aiscordiis ppłi
inde. ut etiam in hoste positam uirtutẽ ailigeret ius¬
titiam: etiã his qui arma contra se tulerant ȩque
ac suis p̾standam putaret. Deniq fortissimu adu̾sȩ
partis ꝓpugnatorẽ abner aucẽ. inferentẽ plia miratꝰ
est: & orantẽ pacis gra ñ asꝑnatus ẽ. Honorauit con¬
uiuio: intemptũ insidiis doluit & fleuit. ꝓsecutꝰ exe¬
quias honestauit: mortẽ ultus. conscientię fidẽ p̃sti¬
tit. qu̾a filio inter hereditaria uira transcripsit. ma¬
gis sollicitus ne innocentis mortẽ inultã relinqueret.
quã quo suam mortẽ doleret. Non mediocre istud.
presertim in se rege sic obedire humilitatis munia: ut
cõmunẽ se exhiberet etiam infimis. alieno ꝑiculo cibũ
non quereret. potum recusaret. peccatum fateri. seq

Expanded text:
praelio interesset a suis rogaretur; quod mallent omnes pro praelio interesset a suis rogaretur; quod mallent omnes pro ipso periclitari, quam illum pro omnibus. 33. Ita sibi gratis officiis plebem obligaverat , primum, ut in discordiis populi : deinde, ut etiam in hoste positam virtutem diligeret: justitiam etiam his qui arma contra se tulerant aeque ac suis praestandam putaret: denique fortissimum adversae partis propugnatorem Abner ducem et inferentem praelia miratus est, et orantem pacis gratiam non aspernatus, honoravit convivio: interemptum insidiis doluit et flevit, prosecutus exsequias honestavit; mortem ultus, conscientiae fidem praestitit, quam filio inter haereditaria jura transcripsit, magis sollicitus, ne innocentis mortem inultam relinqueret, quam quo suam mortem doleret. 34. Non mediocre istud, praesertim in rege, sic obire humilitatis munia, ut communem se exhiberet etiam infimis, alieno periculo cibum non quaerere, potum recusare , peccatum fateri, seque
Abbreviated transcription (Latin):
as appellabat ppłm. solabat᷑ in laborib. delinibat ora¬
culis. fouebat oꝑib. Et cum dõ constanter loqueret᷑ :
homines tamen humili & grata appellatione affari so¬
lebat. Merito estimatus est supra homines: ut & uul¬
tum eiꝰ non possent intendere. & sepulturã ei ñ reꝑ¬
tam crederent. quia sic sibi totiꝰ plebis mentes de uinxe¬
rat : ut plꝰ eum ꝓ mansuetudine. diligerent. qua pro
factis admirarentur.
uid eiꝰ imitator sc̃s dauid: Electus ex om̃ib ad
plebem regendam: quã mitis & blandus. humilis
sp̃ũ. sedulus corde. facilis affectu. Ante regnũ se ꝑ om¬
nib offerebat: rex cum om̃ib equabat suam militiam.
& patiebatur laborẽ pedis in p̾lio. mansuetus in imꝑio.
patiens in conuitio. ferre magis ꝓmptus. qua referre
iiurias. Lao tam carꝰ erat om̃ib. ut iuuenis ad regnu̾¬
etiam inuitus peteretur. resistens cogeretur. senex. ne

Expanded text:
as appellabat populum, consolabatur in laboribus, delinibat oraas appellabat populum, consolabatur in laboribus, delinibat oraculis, fovebat operibus: et cum Deo constanter loqueretur ; homines tamen humili et grata appellatione affari solebat! Merito aestimatus est supra homines, ut et vultum ejus non possent intendere , et sepulturam ejus non repertam crederent ; quia sic sibi totius plebis mentes devinxerat, ut plus eum pro mansuetudine diligerent, quam pro factis admirarentur . 32. Quid ejus imitator sanctus David, electus ex omnibus ad plebem regendam, quam mitis et blandus, humilis spiritu, sedulus corde, facilis affectu! Ante regnum se pro omnibus offerebat: rex cum omnibus aequabat suam militiam, et partiebatur laborem: fortis in praelio, mansuetus in imperio, patiens in convicio, ferre magis promptus quam referre injurias. Ideo tam charus erat omnibus, ut juvenis ad regnuetiam invitus peteretur, resistens cogeretur, senex ne
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ ac facilitate. tuͦ moderatione p̾cepti. & affabili¬
tatȩ sermonis. uerboꝵ honore. patienti quoq sermonũ
uice. modestiȩ q adiunetur gr̃a: incredibile. quantũ p̃ce¬
ait ad cumulum dilectionis. Legimꝰ enim ñ solũ in pͥ¬
natis. sed etiam in ipsis legib quantũ facilitas blandȩ
affabilitatis ꝓfecerit: aut suꝑbia. uerboꝵq obfuerit
tumor. ut regna ipsa labefactaret. & potestatẽ solueret.
Iam si quis consilio. usu. ministerio. officiis. ppłarẽ cõ¬
prehendat grãm. aut si quis ꝑiculum suuͣ ꝓ uniuersa
plebe offerat: ñ est aubiũ. qd̃ tantũ karitatis a plebe
in eum refundat᷑. ut ppłs salutẽ eiꝰ & grãm sibi p̾ferat.
uantas moyses a ppło illatas absorbebat contume-¬
lias: & cum ds in insolentes uindicare uellet. se ta¬
men ꝓ ppło offerebat frequenter. ut indignationi diui-¬
Inę plebem subduceret. Qu̾a miti sermone post iniuri¬

Expanded text:
m ac facilitate, tum moderatione praecepti, et affabilim ac facilitate, tum moderatione praecepti, et affabilitate sermonis, verborum honore, patienti quoque sermonum vice, modestiaeque adjuvetur gratia, incredibile quantum procedit ad cumulum dilectionis. 78. 30. Legimus enim non solum in privatis; sed etiam in ipsis regibus, quantum facilitas blandae affabilitatis profecerit, aut superbia verborumque obfuerit tumor; ut regna ipsa labefactaret, et potestatem solveret. Jam si quis consilio, usu, ministerio, officiis popularem comprehendat gratiam: aut si quis periculum suum pro universa plebe offerat; non est dubium quod tantum charitatis a plebe in eum refundatur, ut populus salutem ejus et gratiam sibi praeferat. 31. Quantas Moyses a populo illatas absorbebat contumelias : et cum Dominus in insolentes vindicare vellet; se tamen pro populo offerebat frequenter, ut indignationi divinae plebem subduceret! Quam miti sermone post injuri
Abbreviated transcription (Latin):
hoc utiliꝰ. quo regnũ cęleste adquirit᷑: Sunt enim.
qui se castrauerunt ꝓpter regnum celoꝵ. Est gͥ non¬
solum familiare contuberniũ honestatis & utilitatis:
sed eadẽ quoq utilitas. quȩ honestatis. Idõ & ille
qui regnũ cęloꝵ uolebat om̃ib aꝑire. ñ qd̃ sibi utile
querebat. s qd̃ om̃ib. Unde ordo quidam nobis & gra¬
dus facieudus ẽ etiã ab his usitatis & cõmunib ad ea
quȩ sunt p̾cellentia: ut ex plurib utilitatis colligams
profectum.
primũ nouerimꝰ. nichil tã utile. qu̾a ailigr ni¬
chil tam mutile qͣm nꝰ amari. Nam odio haberi:
exitiale ac minis capitale arbitror. Itaq id agamꝰ.
ut om̃i sedulitate cõmendemꝰ existimationẽ opimonẽ¬
q nrãm: ac primũ placiditatẽ mentis. & amini benig¬
nitatẽ infinamꝰ in affectũ hominũ. Popularis enĩ &
giata est om̃ib bonitas: nichilq qd̃ tam facile huma¬
Inis illabat᷑ sensib.

Expanded text:
hoc utilius, quo regnum coeleste acquiritur? Sunt enim hoc utilius, quo regnum coeleste acquiritur? Sunt enim qui se castraverunt propter regnum coelorum . solum familiare contubernium honestatis et utilitatis, sed eadem quoque utilitas, quae honestas. Ideo et ille qui regnum coelorum volebat omnibus aperire, non quod sibi utile quaerebat, sed quod omnibus. Unde ordo quidam nobis et gradus faciendus est, etiam ab his usitatis et communibus ad ea quae sunt praecellentia; ut ex pluribus utilitatis colligamus profectum. 29. Ac primum noverimus nihil tam utile, quam diligi: nihil tam inutile, quam non amari; nam odio haberi exitiale ac nimis capitale arbitror. Itaque id agamus, ut omni sedulitate commendemus existimationem opinionemque nostram, ac primum placiditate mentis et animi benignitate influamus in affectum hominum. Popularis enim et grata est omnibus bonitas, nihilque quod tam facile r humanis sensibussolum familiare contubernium honestatis et utilitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
est illam questuu̾ nundinas aucupantẽ. utilitatẽ illam
usu hominũ ad pecuniȩ studia inflexam ac diriuatam
Uulgo enim hoc solum dicunt utile. questuosũ. Hos
autẽ de ea tractauimꝰ utilitate. quȩ dampnis queritur:
ut. xp̃m lucrem᷑. Quiꝰ questus est pietas. cũ sufficien¬
tia. Magnum ꝓfectum questus. quo pietatẽ adquiri¬
mus: quȩ apud dñm diues ẽ. ñ caducis facultatib¬
sed nunerib ȩterius: in quib ñ temptatio lubrica. sed
constans & ꝑpetua sit gr̃a.
st gͥ utilitas. alia corporis alia pietatis: sicut di¬
uisit apłs. Corporalis enĩ exercitatio ad modicũ
inquit utilis est: pietas autẽ ad om̃ia utilis ẽ. Quid
autẽ tam honestum qu̾a integritas: quid tã decorum
iminaculatũ seruare corpus. & inuiolatũ. atq in con¬
taminatũ pudorẽ: Quid etiam tã decorũ. qmͣ ut ui¬
dua uxor. defuncto conuigi fidẽ sernet: Quid etiam

Expanded text:
est, illam quaestuum nundinas aucupantem utilitatem, illam est, illam quaestuum nundinas aucupantem utilitatem, illam usu hominum ad pecuniae studia inflexam ac derivatam. Vulgo enim hoc solum dicunt utile, quod quaestuosum: nos autem de ea tractamus utilitate, quae damnis quaeritur; ut Christum lucremur, cujus quaestus est pietas cum sufficientia . Magnus profecto quaestus, quo pietatem acquirimus, quae apud Deum dives est, non caducis facultatibused muneribus aeternis; in quibus non tentatio lubrica, sed constans et perpetua sit gratia. 27. Est igitur utilitas alia corporalis, alia pietatis, sicut divisit Apostolus: Corporalis enim exercitatio ad modicum, inquit, utilis est: pietas autem ad omnia utilis est . Quid autem tam honestum, quam integritas? Quid tam decorum, quam immaculatum servare corpus, et inviolatum atque intaminatum pudorem? Quid etiam tam decorum, quam ut vidua uxor defuncto conjugi fidem servet? Quid etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ tractandum ẽ utilitate. quȩ sit plena honestatis:
sicut ipsis uerbis diffiniuit apłs dicens. Hoc autẽ ad
utilitatẽ urãm dico: ñ ut laqueũ uobis initiam. sed ad¬
id qd̃ honestum ẽ. Liquet gͥ qd̃ honestum ẽ. hoc utile.
esse: & qd̃ utile. honestum: & qd̃ utile. istũ: & qđ̃ ius¬
tum. utile. Neq enim mͥ admercatores. lucri cupidi¬
ne auaros. s ad filios sermo est: & sermo de officiis.
Quȩ uobis quos elegi in ministeriũ dñ inculcare ges¬
tio. atq infundere: ut ea quȩ mentib ac morib ur̃is
usu atq institutione inolita atq imp̾ssa sunt. sermo¬
ne ac disciplina aꝑiantur. Itaq de utilitate dicturꝰ.
utar illo uersiculo ꝓphetico. declina cor meuͦ in testi¬
monia tua. & nͨ in auaritiam: ne utilitatis sonꝰ exci¬
tet pecuniȩ cupiditatẽ. Deniq aliqui habent. decli¬
na cor meu in testimonia tua. & ñ ad utilitatẽ: hoc

Expanded text:
igitur tractandum est utilitate, quae sit plena honestatis, igitur tractandum est utilitate, quae sit plena honestatis, sicut ipsis verbis definivit Apostolus dicens: Hoc autem ad utilitatem vestram dico, non ut laqueum  . Liquet igitur quod honestum est, utile esse; et quod utile, honestum: et quod utile justum; et quod justum, utile. Neque enim mihi ad mercatores lucri cupidine avaros, sed ad filios sermo est, et sermo de Officiis, quae vobis quos elegi in ministerium Domini, inculcare gestio atque infundere; ut ea quae mentibus ac moribus vestris usu atque institutione inolita atque 77 impressa sunt, etiam sermone ac disciplina aperiantur. 26. Itaque de utilitate dicturus, utar illo versiculo prophetico: Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam ; ne utilitatis sonus excitet pecuniae cupiditatem. Denique aliqui habent: Declina cor meum in testimonia tua, et non ad utilitatem; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
utilis est: ꝓmissionẽ habens uitȩ huiꝰ quȩ nc̃ ẽ. & futurȩ¬
Itaq in scripturis diuinis si diligent᷑ queramꝰ : sepe in¬
uenimꝰ. qd̃ honestũ est utile uocari. O m̾ia mͥ licent:
sed ñ om̃ia sunt utilia. Supra de uitiis loquebatur.
Hoc gͦ dicit. Licet peccare: sed nͦ decet. In potestate
sunt peccata: sed ñ sunt honesta. Luxuriari ꝓmptũ.
sed ñ iustum. Non enim dõ esca. sed uentri colligitur.
Ergo quia qd̃ utile iad etiam iustũ: iustũ ẽ ut seruiamꝰ
xp̃o qui nos redemit. Idõ iusti. qui ꝓ eiꝰ nomine se mor
ti obtulerunt: iniusti. qui declinauerunt. De qͥb dic̃.
Quȩ utilitas in sanguine meo. ia ẽ qui iustitiȩ meȩ
ripit. Licet hoc possit etiam ad auaritiam impioꝵ
hominũ airiuari. quȩ ꝑfidiȩ uicina est: sicut in uida
ꝓditore legimꝰ. qui auaritiȩ studio & pecuniȩ cupidita¬
te laqueum ꝓditionis incurrit. atq incidit. De hac

Expanded text:
utilis est, promissionem habens vitae praesentis et futurutilis est, promissionem habens vitae praesentis et futurepe invenimus quod honestum est, utile vocari: Omnia mihi licent, sed non omnia utilia sunt . Supra de vitiis loquebatur. Hoc ergo dicit: Licet peccare, sed non decet. In potestate sunt peccata, sed non sunt honesta. Luxuriari promptum, sed non justum. Non enim Deo esca, sed ventri colligitur. 24. Ergo quia quod utile, id etiam justum: justum est ut serviamus Christo qui nos redemit; ideo justi, qui pro ejus nomine morti se obtulerunt: injusti qui declinaverunt, de quibus dicit: Quae utilitas insanguine meo ; id est, qui justitiae meae ripit. Licet hoc possit etiam ad avaritiam hominum impiorum derivari, quae perfidiae vicina est; sicut in Juda proditore legimus, qui avaritiae studio et pecuniae cupiditate, laqueum proditionis incurrit atque incidit. 25. De hac
Abbreviated transcription (Latin):
lucidum. quia interdum obtexitur nubib: neq terrã fe¬
cundam. quia aliquib locis ieiuna glarea ẽ: aut letas
segetes. quia int̾mixtã solent habere sterilem auenam.
Similiter puto. beatȩ messem conscientiȩ interpellari
aliquo acerbo dolore. Nonne totiꝰ manipulis uitȩ bea¬
te si quid forte aduersi accidit atq amaritudinis. ta¬
quã sterilis auena absconditur. aut tãqu̾a lolii ama¬
ritudo frumenti suauitate obaucitur: S ia ad ꝓpo¬
sita pergamꝰ.¬
esset honestũ ac decorũ. a quo officia ducerent᷑
Scdo loco: quid utile. Et qu̾eadmodũ in primo diximnꝰ.
quia inter honestum & decorũ ẽ quedam distinctio.
quȩ magis intelligi qu̾a explicari potest: sic & cũ utile
tractamꝰ. considandum uidetur quid utiliꝰ. Utilitatem
autẽ ñ pecuniarii lucri estimatione subduximꝰ. sed ad¬
quisitione pietatis: sicut apłs ait. Pietas autẽ ad om̃ia

Expanded text:
lucidum, quia interdum obtexitur nubibus: neque terram felucidum, quia interdum obtexitur nubibus: neque terram fecundam, quia aliquibus locis jejuna glarea est: aut laetas segetes, quia intermixtam solent habere sterilem avenam. Similiter puta beatae messem conscientiae interpellari aliquo acerbo doloris. Nonne totius manipulis vitae beatae, si quid forte accidit adversi atque amaritudinis, tamquam sterilis avena absconditur, aut tamquam lolii amaritudo frumenti suavitate obducitur? Sed jam ad proposita pergamesset honestum ac decorum, a quo officia ducerentur, secundo loco quid utile. Et quemadmodum in primo diximus quia inter honestum et decorum est quaedam distinctio, quae magis intelligi quam explicari possit: sic et cum utile tractamus, considerandum videtur quid utilius. 23. Utilitatem autem non pecuniarii lucri aestimatione subducimus, sed acquisitione pietatis; sicut Apostolus ait: Pietas autem ad omnia
Abbreviated transcription (Latin):
pit testimoniũ: cum dicit᷑. as abrabam. ds ysaac. deus
iacob: Misera est seruitus: sed non miser ioseph. immo
plane beatus. cum añe libidines in seruitute positus
coherceret. Quid de sc̃o dauid loquar. qui trium filioꝵ
deplorauit obitum: & qd̃ his duriꝰ. incestũ filiȩ: Quo¬
mͦ ñ beatus. & cuiꝰ successione beatitudinis auctor ex¬
ortus ẽ: qui plurimos fecit beatos: Beati enim qui ñ
uiderunt & crediderunt. Euerunt & ipsi in sensum
infirmitatis: sed eualuerunt. de infirmitate fortes.
Quid laboriosiꝰ autẽ scõ iob: uel in domꝰ incenaio. uł¬
in filioꝵ decẽ interitu momentario. dolorib corporis:
Numquid minꝰ beatus. quã si illa ñ ꝑtulisset: in quib
magis ꝓbatus ẽ: Esto tam̃ fuisse ĩ ilł aliqͥd acerbitatis.ꝙͣ.
uirtus animi ñ abscondit dolorib. Neq enim ꝓfundũ
inare negauerĩ. quia uadosa littora sunt: neqͦ celum

Expanded text:
pit testimonium, cum dicitur: Deus Ahrabam, Deus Isaac, Deus pit testimonium, cum dicitur: Deus Ahrabam, Deus Isaac, Deus Jacob ? Misera est servitus, sed non miser Joseph; immo plane beatus, cum dominae libidines in servitute positus coerceret Quid de sancto David loquar, qui trium filiorum deploravit obitum , et quod his durius, incestum filiae ? Quomodo non beatus, de cujus successionne beatitudinis auctor exortus est, qui plurimos fecit beatos? Beati enim qui non viderunt et crediderunt . Fuerunt et ipsi in sensu infirmitatis, sed evaluerunt de infirmitate fortes. Quid laboriosius autem sancto Job vel in domus incendio, vel filiorum decem interitu momentaneo, doloribus corporeis? Numquid minus beatus, quam si illa non pertulisset, in quibus magis probatus est ? 21. Esto tamen fuisse in illis aliquid acerbitatis, quem virtus animi non abscondit dolorem. Neque enim profundum mare negaverim, quia vadosa sunt littora; neque coelum