comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nece̾e
fint ut illa cessaren
⁊ ista
succed̾ent: S
scien¬
dispñsa¬
t̾onis ordo ⁊ r̃o
ħ poposcit. ut sic ab initio ꝓcͣrente
tẽꝑe. magiᷤ sẽꝑ ac magis aduentꝰ
saluatoris appropĩqͣuit. sic sẽꝑ ma¬
cognitio u̾itati s. ꝓpt̾ qͦd ⁊ ipsa sigita
salutis ꝑ successionẽ tẽpoꝵ alia pꝰ
alia mutari debuert̃: ut cͣ effect
gr̃e diuine ĩ salutẽ cresc̾et: simł
qͦq ⁊ ipsa significatio in ipsi s ui¬
sibilib signis eiudñtior appareret.
Frat quippe id̾ saluator. cadẽ gr̃a.
ead̃ fides. illic uenti. hic exhibiti.
S qͥa ipse ipse ꝑ qͣm sałꝰ dabatur.¬
longe erat: eiꝰd̃ salutis signa obscaͦ
ẽẽ debuert̃. Postea uͦ paulatĩ eiꝰ aduẽ¬
tu ꝓpiqͣnte. oportebat ut eod̾ ordi¬
ne. ⁊ fideᷤᷤ ĩ cognit̾one. ⁊ gc̃a ĩ salu¬
te cresc̾et: ⁊ ead̾ gr̃a ĩ sacͣm̃tis foriᷤ

Expanded text:
necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrente tempore, magis ac magis adventus salvatoris appropinquavit; sic semper macognitio veritatis. Propter quod et ipsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur,longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris,
Abbreviated transcription (Latin):
obedientiã ex hib̾e. ⁊ p̾uaricato¬
nẽ cau̾e addisc̾et. Pinũ gͥ añ legẽ
paruulo ᷤᷤ ꝯsilio enutͥuit. Postea
sub lege ex̾citatoᷤ p̃cepto tẽptauit.
Nouissime sub gra ꝑfectos ĩ lib̾¬
tatȩ sp̃c ambulare ꝑmittit. Ut
gͥ b̾uit᷑ supͣdicta ad memoriã re¬
noui testam̃ti.⁊ illa qͤ uel sub na¬

Expanded text:
tiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam reNovi Testamenti, et illa quae vel sub
Abbreviated transcription (Latin):
ruditũ. ut pͥmi cõtẽptꝰ culpã sub¬
seqͣnti deuotonis studio abołet.⁊
quiĩ semet ipso cõtumax excit̾at.
ĩ siri ᷤ pꝰmod̾ obtẽꝑare cõsuesceret.
Unde enĩ homo rer̃ suarͣ decimã
q partẽ offe̾ridã ẽ̾e scire potuisset.

Expanded text:
fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam que partem offerendam esse scir
Abbreviated transcription (Latin):
ad restaurat̾onẽ ⁊ curatonẽ hoĩs in¬
stituta st̃. Alia sub nat᷑ali lege. Alia
sub scͥpta lege. alia sub gr̾a:Lin hi ᷤ
spũalis digniora ĩ ueniunt᷑. Om̃ia
enĩ iłla suꝑioriᷤ tẽꝑiᷤᷤ sacͣm̃ta. siue
sub nat᷑ali lege. siue sub scͥpta: sig

Expanded text:
ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in spiritualis digniora inveniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; sig
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑ sacͣm̃ta scilicet aut iꝰ reb. aut
ĩ factis. aut ĩ dicti. Qa etũ totꝰ ho¬
mo corruptꝰ fuerat. tõtũ qͦd foris
hoĩs erat. ad sacm̃tũ sum̃dũ erat:
ut totuͣ ĩ sacͣm̃to foriᷤ scĩficet᷑. ⁊ ĩ
toto uͥtꝰ sacͣm̃ti intꝰ remeduu oꝑet᷑.¬

Expanded text:
untur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remediu
Abbreviated transcription (Latin):
tis uoti ad iplet̾one. siue ꝓ uolun¬
taria ⁊ spontanea deuotone. Holo¬
caustũ aliqͣndo fiebat de arm̃tis.
Aliqͣndo de pecorib. Aliqͣndo de
uolatilib. Obło aligͣndo de simi¬
la fiebat. qͦ dicebat᷑ sacͥficiũ cru¬
dũ. Aliqͣndo de clibano. Aliqͣndo
de sartagine. Aliqͣndo de crati¬
cula. qͦd sacͥficiũ coctũ uocabat᷑.
Sacͥficia. Alia ꝓ p̾cõ erant. Alia ꝓ

Expanded text:
tis voti adimpletione, sive pro voluntaria et spontanea devotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando de simila fiebat, quae dicebatur sacrificium crudum: aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, quod sacrificium coctum vocabatur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro
Abbreviated transcription (Latin):
illa ꝑ ħ sola hoꝵ significõne cõfre
cõsueu̾ant. Passio nãq saluatori s qͦ
pͥmo loco sacͣm̃ta gr̾e̾. ad effc̃m salu¬
tis scĩficat. mediantib isti s etiã illa
pͥoriᷤᷤ tẽꝑiᷤᷤ sacm̃ta scĩficabat: ut
ead̾ e̾et salꝰ ⁊ his qͥ recta fide signa
salutis in istis ꝑcipiunt. Illd̾ qͦq¬

Expanded text:
haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacramenta gratiae ad effectum salutis sanctificat, mediantibus istis etiam illa prioris temporis sacramenta sanctificabat, ut eadem salus esset, et his qui recta fide signa salutis in istis percipiunt. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
cã int̾iorẽ. ⁊ ĩposuit ei suꝑ hum̾a¬
le. ⁊ cuixit eũ scd̾m facturã suꝑ¬
hum̾ał. ⁊ ĩposuit suꝑ eũ logion.
i. r̃õnale ĩ quo erat manifesta¬
tio ⁊ u̾itas. ⁊ mit̾m ĩ posuit suꝑ
caput eiꝰ. ⁊ suꝑ mit᷑m ĩ fronte ipsiꝰ
laminã aureã. in qͦ sculptũ erat no¬
m̃d̾i. Septẽ si pͣdicta enum̾eᷤᷤ. instru¬
m̃ta pontificał ornatꝰ ĩuenieᷤᷤ.y tu¬

Expanded text:
ei superhumerale, et cinxit eum secundum facturam superhumeralis, et imposuit super eum logion, id est rationale, in quo erat manifestatio et veritas; sed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram in fronte ipsius laminam auream, in qua scriptum erat nomen Dei. Septem si praedicta enumeres instrumenta pontificalis ornatus invenies
Abbreviated transcription (Latin):
les p̾sbit̾i sandalii ᷤ qͦ calciam̃ta st̃ p̃¬
dicatoꝵ. Habent aũ ħ desubtꝰ soleã
integrã ne pes t̾rã ꝯtingat. desuꝑ
uͦ constant ex corio ꝑ loca ꝑforato.
debent ne t̾reni ᷤᷤ polluant᷑. ⁊ desuꝑ
aꝑci ut ad celestia cognoscenda re¬

Expanded text:
sbyteri sandaliis, quae calceamenta sunt praedicatorum. Habent autem haec desubtus soleam integram, ne pes terram contingat; desuper vero constant ex corio per loca perforato, debent ne terrenis polluantur, et desuper aperti, ut ad coelestia cognoscenda re
Abbreviated transcription (Latin):
Illic qͥppe sandalia aꝑiunt᷑. ubi mi
tͦ caligiᷤᷤ bissiniᷤᷤ uel lineiᷤᷤ usq ad ge¬
nua ꝓtensis ⁊ ibid̾ const̾ctis. ꝑ qd̾
significat᷑ qͦd rectoᷤᷤ g̾stꝰ debent fa-¬
cere pedibꝰ suiᷤ. ⁊ genua debilia .i.
negligentiiᷤᷤ resoluta roborare.⁊
sic ad p̾dicand̾ euuãgłiũ festinare.¬
De baculo ⁊ anu

Expanded text:
Illic quippe sandalia aperiuntur, ubi tur caligis byssinis vel lineis usque ad genua protensis, et ibidem constrictis, per quod significatur quod rectos gressus debent facere pedibus suis; et genua debilia, id est negligentiis resoluta roborare, et sic ad praedicandum Evangelium festinare.De baculo
Abbreviated transcription (Latin):
S ñ qͣlib corruptio boni: p̾catũ ÷ S
illiꝰ boni tm̃: qͦd ÷ in spũali nat᷑a. ap¬
paret itaq qͦd ĩ sola spũali nat᷑a: cul¬
ꝑa uł pͦcatũ potest ee̾. Nec negamus
qͥn ⁊ ĩ corꝑea nat᷑a malũ sit. Unde
in ꝓpħa. Non÷ malũ ĩciuitate qͦd

Expanded text:
s, non quaelibet corruptio boni peccatum est, sed illius boni tantum quod est in spirituali natura. Apparet itaque quod in sola spirituali natura culpa vel peccatum potest esse; nec negamus quin etiam in corporea natura malum sit. Unde in propheta: Non est malum in civitate quod
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ existũdi ꝑ ꝯditonẽ accepimꝰ
ad̾o patre. ⁊ pat̾nita sᷤ hoĩs sacͣm̃tũ
⁊ imago ÷ diuine pat̾nitatõ. ut dis¬
cat cor humranũ in eo pͥncipio qͦd
uidet: qͥd debeat illi pͥncipio aqͦ¬

Expanded text:
istendi per conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qͥa ħ qͣntũ ad nat᷑am rei ma¬
lũ erat. s qͥa illud malũ erat.
qͦd in isto significari debuerat.
Q si enĩ caro c̃ sanguine edit᷑:
qͣndo qͥᷤ ĩ oꝑe furoris ⁊ crudelita¬
tis delectatur. Mandauit etiã
ead̾ lex a carne porcura abstinẽ¬
dũ: oꝑa scilicet ĩmundicie ui¬
tanda significaniᷤᷤ. Ad hunc mo¬
duͣ alioꝵ qͦq aĩaliũ tã uolucruͣ
tur. qͣdã ab esuhumano excepit.

Expanded text:
 quantum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto significari debuerat. Quasi enim caro cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex a carne porcina abstinendum; opera scilicet immunditiae vitanda significans. Ad hunc modum aliorum quoque animalium tam volucrum tu
Abbreviated transcription (Latin):
iã mechatꝰ : eã ĩ corde suo. In ħ fuit
smoniᷤ ꝯpletio. Pcepta gͥ ad tẽpꝰ suꝑ¬
addita : elem̃ta fuert᷑. Erecepta deta¬
logi: exordia. P cepta noui testam̃ti:
smo. pͥma ex ĩstitut̾one discipline.
Scd̾a ex u̾tate nat᷑e. T̃cia ex ꝑfectone

Expanded text:
jam moechatus est in corde suo , etc. In hoc fuit sermonis completio. Praecepta igitur ad tempus, superaddita, elementa fuerunt. Praecepta decalogi, exordia. Praecepta Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae; tertia ex pe
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ uld̾ freqͣnt̾iꝰ ĩ assertionẽ ⁊ testimo¬
niũ dictoꝵ suoꝵ acciꝑent. ⁊ ñ
cog̾ent᷑ nota falsoꝵ deoꝵ ad ꝯfir¬
manda uiram̃ta sua assume:
qͥbꝰ ñ solũ ꝑmissũ s p̾ceptũ fue¬
rat. ita dutaxat si causa ꝯfirmã¬
de u̾itati s expostularet: nomen
dñ ad testimoniũ inuocare. Si¬
lata in uiria talionẽ redd̾e. ne for¬
de uehem̃tiori furore exardenscẽ¬
des. maiora illatis conarent᷑ nra¬
la refre. Multa st̃ alia gen̾a p̃¬
ceptoꝵ qͣ ĩ lege scͥpta ꝯtinentur:
decñtia qͥd̾ ad ext̾iorẽ ꝯũsationẽ.

Expanded text:
assertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa confirmandae veritatis expostularet, nomen Domini ad testimonium invocare. Silata injuria, talionem reddere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum quae in lege scripta continentur, decentia quidem ad exterio
Abbreviated transcription (Latin):
suit ĩobedientia. Lidcͥ̾co uita ista
qͣ hoĩ ad penitñtiã ꝯcedit᷑: tota
obedientie deputat᷑. Qͥa gͥ homo
ĩ mał agendis ex ꝓpͥa ꝯcupiscentra
ĩ diu̾sa distͣhitur: in bonis agendis
sola obedientie regula gub̃nat᷑:
id̾o ĩ mał cauendis qͦ habet ex semr¬
ipso. ⁊ ꝑ semet ipsũ fac̾e pote. sin¬
gillatim ĩstruendꝰ erat: ad bona
uͦ agenaa. ad obedientiã solũmͦ
reuocandꝰ erat: ut ibi ꝑ sentñtiã
alt̾rꝰ salubriꝰ disc̾e̾t. qͦd ipse ag̾e

Expanded text:
uit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientiae deputatur. Quia igitur homo in malis agendis ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis vero agendis sola obedientiae regula gubernatur; ideo in malis cavendis, quae habet ex semetipso et per semetipsum facere potest, singulatim instruendus erat, ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret
Abbreviated transcription (Latin):
cias : ñ cõcupisces rẽ ꝓximi tui.
Hec st̃ decẽ p̃cepta: que pͥme ꝑ¬
fectonis uiam. ⁊ semita̾ pandt̃
directonis. Prima enĩ ꝑfectio
ꝑ bonã oꝑatonẽ hoĩem ĩ semet¬
ipso dirigit. Scd̾a ꝑ caritatẽ
ꝓximi in latũ extñdit. Tercia
ꝑ caritatẽ d̾i ĩ altũ extollit. qͥa
denariꝰ pͥme ꝑfectonis lineam
porrigit. Centenariꝰ uͦ latitu¬

Expanded text:
concupiscas rem proximi tui. Haec sunt decem praecepta, quae primae perfectionis viam et semitam pandunt directionis. Prima enim perfectio per bonam operationem hominem in semetipso dirigit. Secunda per charitatem proximi in latum expandit. Tertia per charitatem Dei in altum extollit. Quia denarius primae perfectionis lineam porrigit, centenarius secu
Abbreviated transcription (Latin):
nͦdũ habuit adipisci. Neq enĩ ad
uitã suꝑiorẽ optinendã m̾itũ illi
foret: si aut uitaret huic uite no¬
xia. aut qͦ salubtia st̃ appet̾et. si¬
ue ad utrͣlibet mediis ut̾et᷑. Qm̃
q ut homo suꝑ hanc uitã aliqͥd
m̾eret᷑: necessariũ fuit ut p̃cep¬
to nat᷑e. p̃cept̃ discipline add̾et :¬

Expanded text:
dum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam que ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praecepto naturae p
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtellig̾e nichil ĩpedit: qͥbꝰ obedi¬
eritiã debemꝰ. qͣntũ nr̃a habet pos¬
sibilitaᷤᷤ. ⁊ auxiliũ ĩmo seruicium
qͣnt̃ suppetit faculta ᷤ. Scd̾m p̃¬
Cõnenient̾ sane cui ĩ p̃cedãti mã¬
dato uite lõgertasᷤ ꝓmittit᷑. hic
ne alienã uitã extĩguat ꝓhibet᷑.
ut ħ ex caritate d̾isit. qͦd pͥnciptũ
suũ honoranᷤᷤ. ad uitã qͤ finẽ nesc

Expanded text:
intelligere nihil impedit, quibus obedientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium, imo servitium quantum suppetit facultas. Secundum prConvenienter sane cui in praecedenti mandato vitae longaevitas promittitur, hic ne alienam vitam exstinguat prohibetur, ut hoc ex charitate Dei sit, quod principium suum honorans ad vitam quae fine
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ uarios erroreᷤ dissipatis: ñ
unũ de cõcessione nat᷑ali p̾ceptũ
discipline qͣsi ꝓbandis. s qͣsi corrigen¬
dis ⁊ reꝑandis multa formaret: ut
ꝗͣ. tomagiᷤ se ĩ medii ᷤ tẽꝑare disc̾e̾nt.
tanto leuiꝰ ĩ ꝯcessa caue̾ ualerent. Il lic
dict᷑ ÷ hoĩ ut de ligno scientie boni ⁊ mali
ñ comed̾et: ñ qͥa ligñ malũ erat.
s qͥa obedientia ꝓbanda erat. Hic
dict᷑ : ut carne̾ c̃ sanguine ñ co¬
mede̾t. ut disc̾ent horrere crude¬
litatẽ: sarne̾ porcina᷑ ñ ed̾ent. ut
decestarent᷑ ĩ mundictam: In bo¬
ue ⁊ asino ñ ararent. ut p̃dicato¬
ni noxiã agnosc̾e̾nt pigͥciã ⁊ stul¬
ticiã. Icet̾a similia qͦ om̃ta media eran.
Iua uͦ qͤ sub lege nat᷑ali ĩ duobꝰ p̃cep¬
qͥbꝰ pͥmũ erat. honora patͤm tuu̾
⁊ matrẽ tuã ut bene sit tͥ. ⁊ si s lon¬

Expanded text:
sipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praecepquibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis lon
Abbreviated transcription (Latin):
ille qͥ ꝑ gr̾am suã difftrt iudiciũ. in¬
t̾im ꝑ eãd̾ grãm ostũdat euadñda
ꝯsiliũ. ⁊ pꝰ consiliũ conferat auxiliũ.
Sic itaq oportet ut ĩt̾im depoirat
ꝑsonã iudicis. ⁊ assumat ꝑsonã pꝰ
ꝯsiliatoris. pꝰea auxiliatoris. itadũ
deinde eciã defect᷑ suũ sentiat. ⁊ agnos¬
cat se opꝰ hab̾e auxilio. Tali gͥ rõne in
tẽꝑe nat᷑ał legi ᷤᷤ totꝰ homo dimissꝰ sͥ.
S pꝰea in tẽꝑe scͥpte legiᷤᷤ. cognoscẽti
ignorantiã suã: datũ ÷ ꝯsiliũ. Post̾¬
mo in tp̃re gre ꝯsitñti defectũ suũ:¬

Expanded text:
er gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita dundeinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in t
Abbreviated transcription (Latin):
erant demonstrarent᷑. Hec aũ
ut ĩ euitabilit debuissent fiery nͦ ita
mala. ut om̃ino debuissent ex tie¬
cessitate uitari Om̃ia enĩ hec qͣ ĩ
huiꝰ modi mandatis ꝓposita st̃. qͣn¬
tũ ad suã nat᷑am talia fuert̃: que
ꝑ arbitͥo agñtis sine culpa possẽt
fieri. ⁊ rursũ sine culpa intͣmtti.
Accedens aũ mandatũ. hec qͣ ꝑ
se media erant. ⁊ ad uttͣ libet
se habebant: siue p̾cipiendo si¬
ue ꝓhibñdo ĩ alt̾am partẽ defle¬
xit: ita ut iã ea qͣ ꝓhibita st̃.
sine culpa ñ possint ficri. neq

Expanded text:
erant demonstrarentur. Haec autem ut inevitabiliter debuissent fieri; nec ita mala ut omnino debuissent ex necessitate vitari. Omnia enim haec quae in hujusmodi mandatis proposita sunt quantum ad suam naturam talia fuerunt, quae pro arbitrio agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa intermitti. Accedens autem mandatum hoc, quae per se media erant et ad utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt sine
Abbreviated transcription (Latin):
sui ꝯsid̾at̾one disc̾et: qͣlẽ se erga
primũ exhib̾e deb̾et. S pꝰea c̃ lex
subint᷑ret. ⁊ disciplinã uiuendi
arctiorẽ. ꝓpon̾et: ex hi s qͦ media
ꝑ p̃cept̾onẽ. alia ꝑ ꝓhibit̾onẽ in
alt̾am partẽ deflexit. ut qͦmad¬
modũ pͥmo hõi ĩ ꝑadiso ds̾ de cõ¬
cessione nat᷑ali unã ꝓ p̾cepto dis¬
cipline. ꝓhibit̾onẽ exceꝑat: ita mͦ

Expanded text:
ideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media eceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitione
Abbreviated transcription (Latin):
cipiant: ꝑ malũ uͦ correctonẽ. N tñ
ut sit qͦ ⁊ ꝑsistente ᷤᷤ ĩ malo defic̾e:
disus. Post ꝑadisũ mundꝰ. Post
mundũ ignis pͦgatoriꝰ. Post ignẽ¬
purgatoriũ infertiꝰ. Diabolus gͦꝯ
qͥ a sũmo cecid̾at: in imo decrus::

Expanded text:
iant; per malum vero correctionem. Non tamen ut sit quo et persistentes in malo deficere,disus, post paradisum mundus, post mundum ignis purgatorius, post purgatorium infernus. Diabolus ergo qui a s
Abbreviated transcription (Latin):
In suꝑbia ⁊ airaricta: ĩobedienti¬
a fuit de p̾cepto nat᷑e. In gula so¬
la: ĩobedientia fuit de p̾cepto dis¬
cipline. Nusꝗͣ enĩ legit᷑ ds phibu¬
isse hoĩem similitudinẽ diuimi¬
tati sᷤ uel scientiã boni ⁊ mali cõcu¬

Expanded text:
In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concu
Abbreviated transcription (Latin):
dã obedientiã hoĩs. siue ĩobedien¬
tiã exꝑiendã p̃ꝑabat᷑. Erant enĩ
qͥdã bona. qͦ nͣdũ homo ꝑ exꝑien¬
tiã cognou̾at: ⁊ erant similit᷑
qͣdã mala qͦ ꝑ exꝑientiã ad huc
nescierat. & positũ ÷ qͣsi ĩ medio
ligñ scientie boni ⁊ mali: ut ꝑ il¬
lud homo uł obediendo ad bona
gustanda ⁊ cognosce̾da tͣnsiret:
uł ñ obediendo ad mala sentien¬
da ⁊ ꝑcipienda ꝑting̾et. Sic gͥ¬

Expanded text:
sive inobedientiam experiendam parabatur. Erant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricõnẽ impuliꝰ demonstra¬
ret᷑. ꝓpt̾ea d̾s hoĩem ad exꝑien¬
dã obedientiã mandato ĩfor¬
man ᷤ. multa ꝯcessit ⁊ pauca ꝓ¬
hibuit. ut ipsa obedientra eet
libera᷑⁊ qͦ ꝓhibuit idcͥco potiꝰ
ꝓhibuit ꝙͣ p̃cepit: ut obedien¬
tia ipsa e̾e̾t pura. De om̃i in qͥt
ligno paradisi comede: de ligno
Aũ scientie boni ⁊ mali ne come¬
das: ut scilicet pͥꝰ ĩfirmitatem
sensus humani ꝑ ꝯcessionem
ꝯsolaret᷑: ne forte postea ad ꝓ¬
hibitionẽ t̾reret᷑. Ligñ scien¬

Expanded text:
straretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit quam praecepit, ut obedientia ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi comede; de ligno vero scientiae boni et mali ne comedas , ut scilicet prius infirmitatem sensus humani per concessionem consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
tũ c̾atoris sui respexisset. ⁊ ad ꝑ¬
ficiendũ id qͦd p̃ceptũ fuerat. tĩ
amore d̾i s delectatone cibi adduc¬
tꝰ fuisset. Rursũ si multũ de hiᷤ
qͥ nat᷑alit̾ ocessa fueranit. d̾s hoĩ
ꝓhibuisset ⁊ pauca ꝯcessisset: p̃¬
uaricõnis sue homo adu̾sus dm̃
excusatõnẽ hab̾e uid̾et᷑. ꝓ eo qͦd¬

Expanded text:
tum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ut᷑lib mutarȩt mandatũ. ut uł
necessaria ꝓhib̾et. uł noxia p̃ciꝑet:
nat᷑ã a se fc̃am iniuste led̾et. ⁊ ĩ re¬
duobꝰ ꝯtͣriis alt̾m sine alt̾iꝰ tͣnsg̾ssi¬
one ĩpleri ñ posset. Oportuit gͦ ut
bi homo ad utr̃libet se ꝓ uoto in¬
clinare potuit. Sic trĩ oportebat
ut de ipsa concessione p̃ceptũ disci
sio ipsa ñ mutatet᷑ .i. ut p̃ceptũ
irat᷑a rei de qͣ sieri debebat ñ cor¬
uite humane noxiã fac̾e̾t : qͣanꝰ
sola ĩobedientia p̃uaricatori. ñ ip

Expanded text:
t mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in reduobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum discsio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corvitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia pr
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ uite humane. ⁊ ꝑtinent ad p̃¬
ceptonẽ. Aut noxia: ⁊ ꝑtinent ad
ꝓhibit̾onẽ. Aut media: ⁊ ꝑtineq
ad concessionẽ. Mandatũ añi dis¬
cipline neq de ꝓ̃cept̾one neq
de ꝓhibit̾one nat᷑ali sumi pot̾at. te

Expanded text:
 vitae humanae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi poterat; ne
Abbreviated transcription (Latin):
chil aliud ĩtelligimꝰ ꝗͣ. ipsã disct̾io¬
nẽ nat᷑alẽ. qͦ ĩtͥnsecꝰ aspirata. ut
ꝑ eã homo erudiret᷑. de hi s qͦ sͥ uel
appetũda uel sugienda fuerant. Qͣ¬
si enĩ qͦddã p̃ceptũ dare erat: disc̾¬
tionẽ ⁊ intelligñtiã agendi. cor¬
di hoĩs aspirare. Qd gͦ cognitio
faciendoꝵ fuit: ñ qͦdã ad cor hoĩs
facta p̃ceptio: & qͥd rursũ cogni¬
tio uitandoꝵ fuit: nͥ qͣdã phibi¬

Expanded text:
hil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam p
Abbreviated transcription (Latin):
diret. uite suꝑioris boñ ꝑ obedienti¬
ã qͤreret. Sigͦ scd̾m hanc insticuti¬
onẽ incessisset: ꝑfectã iusticiã te¬
nuisset. ꝰ sic̃ alienꝰ fuisset aculpa:
ita etiã lib̾ ⁊ ĩmuniᷤ ꝑmansisset

Expanded text:
diret; vitae superioris bonum per obedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc institutionem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; et sicut alienus fuisset a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ dr̃. Non falsũ testimoniũ
dices. ⁊ qͥa ab oꝑe lesionis diu se
cohibere ñ pot. qͥ m̃tẽ suã ab
ĩtñtione ⁊ uoliuitate ledñdi
ñ cohibet: seqͥt᷑ ⁊ dic̃. Non
cõcupisces urorẽ ꝓrimi tui
Pec ꝯcupisces rẽm ꝓrimi tui.
Ut ñ mecheri ᷤs: ñ cõcupisces u

Expanded text:
citur: Non falsum testimonium dices . Et quia ab opere laesionis diu se cohibere non potest, qui mentem suam ab intentione et voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisces uxorem proximi tui: nec concupisces rem proximi tui . Ut non moecheris, non co
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ñ solũ carni. s ipsi qͦq qͥ ĩ car¬
ne suꝑior fuit. extitit ex dignita¬
seruand̃ ꝓuidñtia ꝑtinuit. Ad su¬
piꝰ aũ boñ optinẽd obedientia nece¬
saria fuit. Puidñtia ex rõne. Obedi¬
entia ex p̾ceptone. Pitidũtia ĩ p̃cep¬
to nat᷑e. Obedientta ĩ p̃cepto discipli

Expanded text:
carne superior fuit exstitit dignitaservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in praecepto naturae, obedientia in praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
cipline. Preceptũ nat᷑e fuit qͦd int
aspiratũ ÷ ꝑ nat᷑am. Preceptũ dici¬
pline qͦd fori s appositũ ÷ ad discipli¬
tã. Int ꝑ sensũ. fors̃ ꝑ u̾bũ. In his
duobꝰ mandatis totu ꝯtinet᷑. qͥcqͥd

Expanded text:
ciplinae. Praeceptum naturae fuit quod intus aspiratum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris per verbum. In his duobus mandatis totum continetur quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
nuillũ ei boñ p̃t̾ sũmũ suffic̾et.
⁊ rursũ magnalib̾taᷤ. qͦd intm̃ ar¬
bitͥo suo dimissa. ut ad ipsũ bo¬
nuͣ suũ cogi ñ possit: qͣtinꝰ sola uo¬
luntate ad illd̾ iret. qͦd sola dilecti¬
one possid̾e deb̾et. Ut gͦ tͣt̾iors ui¬

Expanded text:
nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vi
Abbreviated transcription (Latin):
toria int̾ m̾endũ adiciunt᷑. Ista in¬
t̾im ad solatiũ. Illa pꝰea ad gaudiũ.
Ista ad sustentationẽ. Illa ad głifi¬
cat̾onẽ. Sine ilł ñ pot homo bea¬
tificari ĩ patͥa. Sine ists ñ pot sri¬
mo. ut int̾im ñc ad tẽpꝰ istiᷤ indig̾et.

Expanded text:
tis inter merendum adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest suhomo ut interim n
Abbreviated transcription (Latin):
ni ᷤᷤ ad ioc̃ditatẽ sou̾et᷑. In alt̾o sensus
m̃ti ad selicitatẽ repłct᷑. Carni uisi¬
bilia. Sp̃ui ĩuisibilia. Carni ad sola¬
tiuͣ. Sp̃iu ad gaudiũ. Ex hi s bonis
uirũ dedit. Aliud ꝓmisit. Unũ ut
ret᷑. Qduisibile erat honũ gͣtis de
ꝓposuit. ut ex dono gͣtuito ꝓbaret᷑¬
⁊ excellentia ꝓmissionis. ⁊ fides ꝓ
mittentis. Si enĩ tale ⁊ tantñs qͦd
illd̾ ꝓ qͦ seruitiũ qͤrit. Rursus si
tanta bonitaᷤᷤ illi i̾erat. ut nichil
m̾itis tã multa daret: qͦmͦ malici

Expanded text:
 ad jucunditatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. Carni visibilia, spiritui invisibilia; carni ad solatium, spiritui ad gaudium. Ex his bonis unum dedit, alterum promisit. Unum ut retur. Quod visibile eratproposuit; ut ex dono gratuito probaretur excellentia promissionis, et fidelitas promittentis. Si enim tale et tantum est, quod ro quo servitium quaerit? Rursum si tanta bonitas illi inerat, ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia
Abbreviated transcription (Latin):
fieri iubent᷑. qͥb multitudo ppłi
cõuocari debuisset. Ad siłitudinẽ
har̃ tubat᷑ signa ex metallo exis
ĩ eccłia fiunt ad corda sideliũ ex¬
citanda. ⁊ ut ꝑ ea sigñ detͦ qͣndo
debeant ĩ unũ cõueture. yasa
ista metallina: ora p̃dicantium
sig̾cant. Plectͣ fr̾ea qͥb ĩt̾iꝰ coͣtun¬
dunt᷑ ut sonu̾ emittant: ligue
cõu̾sationis modꝰ qͥ ĩ scͥpt᷑a ꝓponit᷑.
funiᷤ manu tenet᷑: qͣndo scͥpta oꝑe¬
adĩplet᷑. funẽ sursũ seqͥt᷑ : qͥ drictu
scͥpt᷑e facͤ ad bona eleuat᷑. funẽ uͦ¬
deorsũ tͣhit : qͥ ead̾ docente ꝙͣ. tũ ĩ
mał p̃ssa ᷤᷤ iaceat agnoscit. Iste:
dit: ⁊ iclinatꝰ humilitate ĩsirmi¬
tate̾ suã u̾acit᷑ agnoscit. Signa
aũ euuãgłica ditrabiliora st̃ ⁊ lon¬
giꝰ audiunt᷑ qͣ. tube legi s: qͥa uox
uet̾i ᷤ testam̃ti ad tẽpꝰ uideis tm̃

Expanded text:
praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tunduntur, ut sonum emittant, linguae conversationis modus qui in Scriptura proponitur. Funis manu tectu Scripturae sacrae ad bona elevatur. Funem deorsum trahit qui eadem docente quantum in malis pressus jaceat agnoscit. Iste adit, et inclinatus humilitate infirmitatem suam veraciter agnoscit. Signa ergo evangelica durabiliora sunt, et longius audiuntur quam tubae legis, quia vox Veteris Testamenti ad
Abbreviated transcription (Latin):
Precipua qͥppe illiꝰ portio st̃: ⁊ totuͣ significant. Itaq qͥd ampliꝰ potuit seruus qͥ re¬
nciliari appetit dño suo. qͣm de penuria sua tocũ uictũ suum offerre: ⁊ sic ti¬
tã uitã suam mactare: Sic gͦ ĩ pͥma actione dũ in pane ⁊ tuno totũ uictũ suu̾
offeit: totu qd̾ aĩalit̾ uiuit occidit. Nitã enĩ occidit: qͥ uictũ ei subtͣhit. Hinc
÷ qͦd a sapiente dr᷑. Ad m̾sam magnã sedisti. diligent̾ attende qͦ apponunt᷑
fige cultr᷑ inguiture tuo. scien ᷤ qm̃ talia te oporteat p̃parare. Mensa magna
ltare dñi. Ille nobiᷤᷤ ibi apponit᷑ ad refectionẽ: qͥ corpꝰ ⁊ aiãm posuit ad redẽpt¬

Expanded text:
Praecipua quippe illius portio sunt, et totum figurant. Itaque quid amplius potest servus qui reconciliari appetit Domino suo, quam de penuria sua totum victum suum offerre, et sic totam vitam suam mactare? Sic igitur in prima actione, dum in pane et vino totum victum suum offert, totum quod animaliter vivit, occidit; vitam enim occidit qui victum ei subtrahit. Hinc est quod sapienter dicitur: Ad mensam magnam sedisti; diligenter attende quod apponitur tibi. Fige cultrum in gutture tuo, sciens quoniam talia oportet praeparare . Mensa magna est altare Domini; ille nobis apponitur ibi ad refectionem, qui corpus et animam suam p
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ostensũ÷ moisi ĩ monte. iuxta qͦd umbram conderet futuroꝵ ł ta
bernaculum ĩ deserco. Uidit ĩ alto: qd̾ faceret ĩ imo. In mo̾te didicit. qͣd
faceret ĩ plano. Sursũ tamdẽ didicit: qd̾ doceret deorsũ. Didicit a deo:
uob̾. Obone pat̾ attende tͥ ipsi qͣnti hodie tͣdunt. qđ nͥ adđo nͦ ab apło acce¬
perunt. Traditiones uͦ hodiernȩ fere om̃s t̃pi lucro deseruiunt. Pena q̃
cõmisso irrogat᷑. fere oiͦs pecuniaria ÷. Beneficiuꝰ qđ gratis ĩpendit. fere oẽ
ꝙ si p̾ciũ anꝰ n taxat: obseqͥũ postea sperat. Grauide st̃ hodie gr̃e nr̃e. Sul
p̾tertu uirginis. pgnantẽ nuꝑtui tͣlimꝰ. Hanc simulationẽ ñ didicit moyses
didicit paulus. Non ẽ gͥ hec figura de monte.¬

Expanded text:
quod ostensum est Moysi in monte, juxta quod umbram conderet futurorum, id est tabernaculum in deserto. Vidit in alto quod faceret in imo, in monte didicit quod faceret in plano, sursum tandem didicit quod doceret deorsum, didicit a Deo, vobis . O bone Pater, attende tibi ipsi, quanti hodie tradunt, quod nec a Deo, nec ab Apostolo acceperunt! Traditiones hodiernae fere omnes turpi lucro deserviunt; poena quae pro commisso irrogatur, fere omnis pecuniaria est: beneficium quod quasi gratis impenditur, fere omne et si pretium ante non taxat, obsequium postea sperat. Gravidae sunt hodie gratiae nostrae, sub praetextu virginis praegnantem nuptui tradimus. Hanc simulationem nec docuit Moyses, nec docuit Paulus. Non est haec figura de monte.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eiusdem grẽ. In qͣrta: idem modꝰ existendi ut̾usq ⁊ añ mundi ꝯstitutõnẽ.
⁊ pꝰt mũdi ꝯsũmationẽ. Unde de seraphi legit᷑ quia duab alis uelabant
ꝯstitutõem. ł qͥd fut᷑m sit pꝰ m̃di ꝯsu̾matõnẽ. occultũ÷ ⁊ uelatũ. du¬
b uͦ alis uelabant .i. ad noticiam hominu̾ defe̾bant. q̃ in medio ad salutẽ
enĩ pr̃ c̾auit uniu̾sa ⁊ oꝑat᷑ cũ filio. oꝑat᷑⁊ filiꝰ cũ eo: regendo ⁊ disponendo

Expanded text:
m substantiae, in quarta idem modus existendi utriusque, et ante mundi constitutionem, et post mundi consummationem. Unde de seraphim legitur quod duabus alis velabant di consummationem, occultum est et velatum. Duabus alis volabant, id est ad notitiam hominum deferebant, quae in medio ad salutem enim Pater creavit universa, cum Filio operatur, et Filius cum eo, regendo et disponendo
Abbreviated transcription (Latin):
passioni ᷤsᷤ iđ fac̾ent. discipulo ᷤᷤ mo¬
nenᷤ insticuit. ħ qͦq excellent̾ ĩplens
officiũ exhibuit. qͣndo ipse sac̃do ᷤ ⁊
hostia. se ipsũ in ara cͣciᷤ ꝓpt̾ pͦcata ge¬
n̾i humani obtulit. ⁊ ꝑ ꝓpͥũ sangui¬
nẽ sca et̾na ing̾dienᷤᷤ. celestia ⁊ t̾re¬
na pacificauit. In qͦ apparet qͣnta sit
excellentia sac̃dotaliᷤ officii. ꝑ qͦd co¬
tidie ĩ altari passio xͥ celebrat᷑. ⁊ reꝰ
qͥsq a pͦcato ꝯũsꝰ. d̾o reconciliat᷑. Am¬
excellt̾ ordimis dignitate. sic excel¬
lant uite sc̾itate. ut plebs eis com¬
missa. atq eoꝵ discipliniᷤ edocta. eiᷤ¬
gͣtant̾ obediat. ⁊ eoꝵ imitatione
de die ĩ diẽ ꝓficiat:¬

Expanded text:
ionis idem facerent discipulos moriens instituit. Hoc quoque excellenter officium implens exhibuit, quando ipse sacerdos et hostia seipsum in arca crucis propter peccata generis humani obtulit, et proprium sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quanta sit excellentia sacerdotalis officii, per quod quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quisque a peccatis conversus Deo reconciliatur. excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat
Abbreviated transcription (Latin):
tate ad adiutoriũ ⁊ supplemtũ
sui officii in tanta multitudine
ppłoꝵ regendoꝵ. minist̾iͣ sͥ expe
o ⁊ auxilio multitudinẽ tantam
faciliꝰ gubnaret. Siue aũ suꝑioriᷤᷤ
siue iͣfi̾ori ᷤ ordinis sint sac̃dotes .i.

Expanded text:
tate ad adjutorium et supplementum sui officii, in tanta multitudine populorum regendorum ministerium sibi expetm consilio et auxilio multitudinem tantam facilius gubernaret. Sive inferioris sive superioris sint ordinis sacerdotes,
Abbreviated transcription (Latin):
rare cupiẽs. Uidit q iͣfantẽ ĩmanib ba¬
silii: coͣmunicãtib aliiᷤ uenit ipse. data
ꝙ÷ illi hostia uere caro facta. Unde credẽs
admirabile xp̃ianoꝵ mist̾iũ: ĩ crastino
baptizatꝰ : abasilio. Alii uolu̾t dice̾ qͦd uerͣ¬
corpꝰ xp̃i ĩ altarisit. S nega̾t pane̾ in ipsũ
cõmutari. dicuͣt naͣq paniᷤᷤ substantiam
adnichilari. at nͣ ĩ aliud traͣsire. Lea substaͣ¬
tia adnichilata. sub illa specie remanen¬
ab sumat᷑ specieb: tam̃ ĩ utraq ĩteger

Expanded text:
rare volens, viditque infantem in manus Basilii; et communicantibus aliis, venit ipse, dataque est illi hostia vere caro facta. Unde credens ad mirabile Christianorum mysterium in crastino baptizatus est a Basilio. Illud quod eChristi sit in altari; sed negant panem in ipsum commutari. Dicunt namque panis substantiam adnihilari et non in aliud transire; et ea substantia adnihilata sub illa specie remanenabus sumatur sp
Abbreviated transcription (Latin):
tuͣ. Sacram̃tũ ⁊ ñ res. ipse spes uisibiles¬
scilic paniᷤᷤ : uini.ꝰ ea que ibi uisibilit̾
celebrant᷑. Ut fractio. depositio. eleuatio.
nire. hec enĩ uisibilia faciunt ĩ m̃teͣ fide¬
liũ uenire morte̾ dñi uel sepulturaͣ. uel
ad celos ascensionẽ. ⁊ totũ ordine̾ rei cuiꝰ

Expanded text:
Sacramentum et non res, sunt species visibiles, id est panis et vini; et ea quae ibi visibiliter celebrantur, ut fractio, depositio, elevatio. nire. Haec autem visibilia faciunt in mentem venire mortem, vel sepulturam vel ad coelos ascensionem; et totum ordinem rei cujus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdiͣsint corꝑi xp̃i. N enĩ hab corpꝰ ipi ro¬
tunda̾ formã inse. s qͣlẽ ĩ iudicio uisuri
sumꝰ. d cui creare de nichilo formatu ⁊ for¬
maᷤ fuit facile: mutare formatũ ⁊ cõser¬
uare formã ñ erit difficile. ⁊ut pͣt̾ subitã¬
ciã subsistat effic̾e̾. Itaq c̃ insterii ritu¬
it ad gnstꝰ suffragiũ remane̾t ista ꝑ se sub¬
sĩstnͣtia: ad corpꝰ dñi qͦdã mͦ obtegenduͣ qͦd

Expanded text:
insint corpori Christi. Non enim habet corpus Christi rotundam figuram in se, sed qualem in judicio visuri sumus. Sed cui creare de nihilo et formatum et formam fuit facile, mutare formatum et conservare formam non erit difficile; et ut praeter substantiam subsistat efficere. Itaque ad mysterii ritum, ad gustus suffragium, remanent ista subsistentia ad corpus Domini quodammodo obtegendum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ qua tñ adhuc cũ tẽpꝰ ꝑ ostulabat
passurꝰ suit.Si gͦ ħ e̾e pocuit. ut
ipse se ipsu manib sui gestaret.
⁊ dicipłis sine corruptone sui eden¬
qͥ dabat᷑. ⁊ͥ portabat ⁊ qͥ porrabat᷑

Expanded text:
in qua tamen adhuc cum tempus postulabat passurus fuit? Si ergo hoc esse potuit, ut ipse seipsum manibus gestaret, et discipulis sine corruptione sui edenqui dabatur qui portavit, et qui portabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ cibũ carniꝰ adgustũ inuita¬
ret diuinitatiᷤᷤ. S ne rursũ huma¬
na ĩ firmitaᷤ contactũ carnis ĩ assũ¬
pt̾one horreret: ꝯstieti ⁊ pͥncipał
edulii specie illã uelauit.⁊ sic su¬
tñdã ꝓposuit. ut sensꝰ ĩ uno fou̾et᷑.
⁊ fides ĩ alt̾o edificaret᷑. Fouet᷑ enĩ

Expanded text:
nis ad gustum invitaret Divinitatis. Sed, ne rursum humana infirmitas contactum carnis in assumptione horreret, consueti et principalis edulii specie illam velavit, et sic sumendam proposuit, ut sensus in uno foveretur, et fides in altero aedificaretur. Sensus enim
Abbreviated transcription (Latin):
tã ꝑtinentia adu̾sa fortit̾ tołent
⁊ diuino timori subiciant. Accipi¬
unt dextũ euuangłioꝵ de manu
ep̃i ꝑ qͣm ĩtelligant se e̾e p̾̃cones
euuangłii xͥ. Nã sic̃ lectorib uetꝰ
testamͣtũ. ita diaconib nonũ pͣdi¬
care p̾ceptũ ÷. p̾cipue euuangłiũ

Expanded text:
tam pertinentia adversa fortiter tolerent, et divino timori subjiciant. Accipiunt et textum Evangeliorum de manu episcopi, per quem intelligant se esse praecones Evangelii Christi. Nam sicut lectoribus Vetus Testamentum, ita diaconis novum praedicare praecept
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ ei ᷤᷤ ĩposuert᷑. ł exinde apłi ⁊ eoꝵ
successores decreuert᷑ ut ĩ om̃i ma¬
blimiori gͣdu tamꝗͣ. colũpne alta¬
ri ᷤᷤ assisterent. ñ sine aliqͦ septena¬
rii mist̾io. In qͦ figurat᷑. ut septifor
tuba canente ᷤ. hii st̃ .uii. candelabra
aurea. hii st̃ uoces tonitruorũ. Ipsi
enĩ clara uoce ĩ moduͣ p̾coniᷤ ammonei
cunctoᷤ siue ad orand̾. siue ad flectend̾¬
genua. fiue ad psallend̾. siue ad legen¬
dũ. ⁊ audiend̾ u̾bũ. Ipsi euuangłi¬
zant. Ipsi facͣm̃ta dispensant. Sine
ipsi ᷤ sac̾dos nom̃ habet. offrñ ñ ha¬
bet. Nã sic̃ in sac̃dote ꝯsecͣcio: ita
ĩ minist᷑ dispensatio sacͣmͣti. Ip

Expanded text:
manus eis imposuerunt . Et exinde apostoli et eorum successores decreverunt, ut in omni mablimiori gradu, tanquam columnae altaris assisterent, etiam non sine aliquo septenarii mysterio. In quo figuratur ut septiformtuba canentes . Hi sunt septem candelabra aurea . Hi voces tonitruorum . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive ad orandum, sive ad genua flectenda, sive ad psallendum, sive ad legendum, et audiendum verbum. Ipsi evangelizant, ipsi sacramenta Dei dispensant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio
Abbreviated transcription (Latin):
hostiaᷤᷤ suꝑ altare poñt. Ipsi ĩnfã
testam̃ti. qͥa ñ om̃s uid̾e debent
sistunt altari. ut candore uestis
mũdicia uite significet᷑. nitidiq
ad hostias nĩmaculati acceddan.
Tales enĩ dñm decet hab̾e ministͥs.:
qͥ nullo carniᷤᷤ corr̃pat᷑ ꝯtagio. s ꝑ¬
fecta m̃ti ᷤᷤ ⁊ corꝑiᷤᷤ castitate splende¬

Expanded text:
tias super altare ponunt, ipsi mensam testamenti, quia non omnes videre debent sistunt altari, ut candore vestis munditia vitae significetur, nitidique ad hostias et immaculati accedant. Tales enim Dominum decet habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed perfecta mentis et corporis castitate splende
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. De illis que pcedt᷑ bap tismuͣ: iu¬
dendũ ÷ qͥd cõferant ut exorcismꝰ. cathe¬
cismꝰ. Exorcrrare adiutare. Ut exi ab
eo spͣs ĩmũde. Cathecrzare: instiuere. Ut
de simbolo. ⁊ de aliis rudim̃tiᷤᷤ fidei Sim¬
bolũ dicit᷑ signͣ uł collatio. Sigñdr: qͥa
ex fideles ab ĩfidelib discernũt᷑. Collatio:
qͥa ĩ eo apłi omẽm sideu ̃tegͥtatẽ contule¬
it᷑. Discessuri enĩ ab ĩuicẽ: simbolũ. ł to
tiꝰ fidei collatonẽ edideit᷑. Ista qͣ p̃cednͣt
baptis¬
nũ: ñ confert᷑ remissionẽ.
ad qͥd
gͦ ualent: Mimun̾it diabo

Expanded text:
cismo. De illis quae praecedunt baptismum videndum quid conferant ut exorcismus et catechismus. Exorcizare est adjurare, ut exi ab eo, spiritus immunde; et catechizare est instruere, ut de symbolo et aliis rudimentis fidei. Symbolum dicitur signum vel collatio: signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia in eo apostoli omnem fidei integritatem contulerunt. Discessuri enim ab invicem symbolum, id est totius fidei collationem ediderunt. Ista quae praecedunt baptismum non conferunt remissionem. Ad quid ergo valent? Minuunt dia
Abbreviated transcription (Latin):
pond dicens. Si apena peccati hoĩes libe¬
rarent᷑ ꝑ baptismũ: ipsũ putarẽt baptis¬
mi p̃cium. ñ illud et̾nũ. gͦ soluto reatu
p̾cati: mairꝰ tam̃ qͦdã tẽꝑaliᷤ pena: ut illa
uita feruentiꝰ qͦrat᷑. queerit a peniᷤ omibꝰ

Expanded text:
 ait: Si a poena praesenti homines liberarentur per baptismum, ipsum putarent baptismi pretium, non illud aeternum. Ergo soluto reatu peccati, manet tamen quaedam temporalis poena, ut illa uita feruentius requiratur quae erit a poenis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
bẽda. qͦ grece dicit᷑ latͥa: alia qͦ etiã hoĩb po̾¬
dest exhiberi. qͦ grece dicit᷑ dulia. Debemꝰ enĩ
÷ totã m̃tẽ ꝑ humilitatẽ ⁊ deuotõne̾ ei sub¬
stern̾e̾. ⁊ ipsũ pͥncipiũ ⁊ fine̾ om̃is bonicre
latre dicu̾t᷑. qͥ hc̃ cultũ create tͥbuu̾t. ser¬
uientes creat᷑e potiꝰ qͣm creacori. scilicet

Expanded text:
benda est, quae Graece dicitur latria; et alia quae etiam hominibus potest exhiberi, quae Graece dicitur dulia. Debemus etiaest totam mentem per humilitatem et devotionem ei substernere, et ipsum principium et finem omnis boni crelolatrae dicuntur qui hunc cultum creaturae tribuunt, servientes creaturae potius quam Creatori; scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
sine exercitatõne. ut remoueret᷑ a malaexer¬
citatõne ⁊ suꝑflua. ⁊ exerceret se ĩ bona. ĩsti¬
tuit ds̃ sacͣmͣta. ⁊ eor certa loca. ut scilicet ĩ¬
eccłia audiat᷑ missa. ⁊ ibide̾ sac̾doti cõfes¬
sio fiat. ⁊ siłia. Tria st̃ gen̾a exercitationͣ.

Expanded text:
sine exercitatione, ut removeretur a mala exercitatione et superflua, et exerceretur in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca; ut in Ecclesia audiatur missa, et in ipsa sacerdoti confessio fiat, et similia. Tria sunt exe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ eruditõnẽ. humiliatone̾. Fxerci¬
tationẽ. ꝓpt̾ erudit̾onẽ: qͥa c̃ homo ante
peccat᷑ haberet cognit̾one̾ ueritatiᷤᷤ ⁊tͣc
sine medio poss deuͣ uidere: ꝑ suꝑbiã ex¬
cecatꝰ ÷. ut ad cognit̾one̾ redeat: necessa¬
ria st̃ ħuisibilia: ꝑ qͦ erudit᷑ mens ad ĩtel¬
lign̾da ĩuisibilia. ꝓpt̾ humiliatõnẽ: ut¬

Expanded text:
pter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Propter eruditionem; quia cum homo ante peccatum haberet cognitionem veritatis et tunc sine medio posset Deum videre, per superbiam excaecatus est; et ut ad cognitionem redeat necessaria sunt haec visibilia per quae eruditur mens ad intelligenda invisibilia. Propter humiliationem
Abbreviated transcription (Latin):
forte scd̾m ꝓpͥetatẽ linguar᷑ idẽ
ipsi alibi p̾atarche. alibi pͥma¬
tes appellati sint. Post hos om̃s se¬
qͥt᷑ sumꝰ pontifex. qm papã .i. patrẽ
patr᷑ consuetudo ecclesiastica no¬
minare insticuit. Hͥ÷ pͥncipalis
⁊ maximꝰ sedis apłice in eccłia ro¬
mana successor. Unde ⁊ ipsũ spe¬

Expanded text:
forte secundum proprietatem linguarum iidem ipsi alibi patriarchae; alibi primates appellati sint. Post hos omnes sequitur summus pontifex quem papam, id est Patrem patrum consuetudo ecclesiastica nominare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apostolicae in Ecclesia Romana successor, unde et ipsum spe
Abbreviated transcription (Latin):
usu ꝯuenienti rõne assũpta. In
ilł siq̾d̾ ciuitatib ubi olĩ gentile ᷤᷤ
ftamineᷤᷤ suos constituere ꝯsue¬
u̾ant: ibi ncͣ ep̃i st̃ ordinati. Ubi
uͦ archiflamines dispositi fuerani:
archiepĩ successert̃. Lege librũ
clem̃tis. ibi ĩuenies qͦmodo beat
pes eccłtar᷑ disponi constituit.¬

Expanded text:
n illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flamines suos constituere consueverant; ibi nunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archiepiscopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus pes ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ditiam castitatis simꝰ ⁊ offa̾mꝰ hostiam purã. ex imitatõne resurrectõis
obtineamꝰ uirtutẽ ⁊ oꝑa pietatis.⁊ simꝰ ꝙ offeramꝰ hostiam sc̃ãm. ex imi¬
tatione ascensionis: obtineamꝰ rectitudinẽ intentionis ⁊ simꝰ & offãmus
hostiã ĩmacłatam. ex participatione panis scĩ uite et̾ne: obtineam
tatẽ ⁊ fortitudinẽ caritatis ex participatione calicis salutis ꝓpetue: multi-¬
tudinẽ ⁊ magnitudinẽ exultationis sic̃ scͥpt̾ ẽ.q calix m̃s ĩneb̾ans ꝙͣ p̾clarꝰ ÷

Expanded text:
esurrectionis obtineamus virtutem et opera pietatis, et simus et offeramus hostiam sanctam, ex imitatione ascensionis obtineamus rectitudinem intentionis, et simus et offeramus hostiam immaculatam, ex participatione panis sancti vitae aeternae, obtineamus unitatem et fortitudinem charitatis, ex participatione calicis salutis perpetuae, multitudinem et magnitudinem exsultationis, sicut scriptum est: Et calix meus inebrians qua
Abbreviated transcription (Latin):
Logion qͦd pectori pontificiᷤ ĩponit᷑.
ut ĩ eiꝰ corde sapientiã ⁊ disc̾tionem
posita st̃ manifestatio ⁊ u̾itaᷤᷤ. ut
ĩ doctna sua pontifex nͨ aliud ꝙͣ. u̾i¬
taᷤᷤ sugg̾it effre p̾sumat: neq id
qͦd a u̾itate intꝰ hauserit. rõne ⁊
oꝑe approbare. ⁊ manifestare desi¬
stat. Notand̾ uͦ qͦd ad ĩuice̾ concathe¬
nant᷑ tõnale ⁊ suꝑhum̾ale: qͥa co¬
herere ⁊ ꝯcordare debent rõ ⁊ oꝑa.
ut qͦd m̃tiᷤᷤ intellectu ꝑcipimꝰ. oꝑe
ĩpleamꝰ. Deinde etiã qͥa ñ pͥꝰ rõnale

Expanded text:
pontificis superimponitur, ut in ejus corde sapientiam et discretionem posita sunt manifestatio et veritas, ut in doctrina sua pontifex nec aliud quam veritas suggerit, efficere praesumat, neque id quod a veritate intus hauserit ratione et opere approbare et manifestare desistat. Notandum vero quod adinvicem concatenantur rationale et superhumerale, quia cohaerere et concordare debent, ratio et opera, ut quod mentis intellectu percipimus opere impleamus. Deinde etiam quia non prius rationale
Abbreviated transcription (Latin):
Causa om̃i ᷤ pͤcati ÷ uoluntasᷤ ad̾o de¬
rer᷑ causa ÷ d̾ibonitaᷤᷤ. Malar᷑ uͦ cau¬
sa est adeo deficiens et mutabi¬
lis uoluntas prius angeli. post¬
ea hominis. Si queritur quid¬
sit peccatum uel malum: po¬
aliud quam priuatio boni.
Itaq malum ñ ÷ aliquid s utu

Expanded text:
t voluntas a Deo dererum causa est Dei bonitas; malorum vero causa est a Deo deficiens mutabilis voluntas, prius angeli, postea hominis. CAPUTsit peccatum vel malum, poaliud est quam privatio boni. Itaque malum non est aliquid, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ob ꝯseruande castitatiᷤ ⁊ mundit̾ie
significationẽ. Neq uͦ existimand̾:
in illo pͥori ppło uiroᷤᷤ discooꝑta aut
officio minist᷑s d̾i ad tegenda ĩfir¬
ma corꝑiᷤ ꝓpͥũ ac singłare oꝑim̃tũ
hab̾e. ut ꝑ h ostend̾et pudicitiã ⁊
castimoniam illoꝵ p̾cipue cũ sc̃a
tͣctarent. unicã ⁊ singłarẽ e̾e deb̾e.
soluunt: qm̃ a ꝯtactu carnᷤ uetꝰ lex
sc̃a tͣctaturoᷤᷤ phibuit. qͦ rursũ exple¬
ta uice. ad oꝑam carnał ꝯm̾cii rela

Expanded text:
tatis et munditiae significationem. Neque vero existimandum in illo priori populo viros discooperta, aut officio ministros Dei ad tegenda infirma corporis proprium ac singulare operimentum habere, ut per hoc ostenderet pudicitiam et castimoniam illorum praecipue cum sancta tractarent, unicam et singularem esse debere. solvunt; quoniam a contactu carnis vetus lex sancta tractaturos prohibuit, quos rursus expleta vice ad operam c