comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s scđm futuroꝵ spem & electionẽ.
quȩ ex ipsis erat assum̃da: stellȩ
iucidȩ erant illi . & stellȩ lucidȩ
stͣ eiꝰdẽ electionis pͥncipes duode¬
cim apłi. & in utero habens in¬
quit. Qͥd habens: & unde habens:
Habens utiq sem̃ in quo benedice¬
renturom̃s gentesꝰ & hoc habens
ex creatore do rationalis creat᷑a:
tanquã de ꝓpͥo uiro uxor legi¬
tima. Ex quo đs abrahȩ semen
illud ꝓmisit. & euisdẽ abrahȩ cȩ¬
teroꝵq cuiꝰq anima ꝓmissionis fi¬
dem suscepit: ex tc̃ eadem mulier
inutero habere. id ẽ pregnans ẽe
cepit. & clamabat parturiens.:
et cruciatur. ut papiat. Mu¬
lieres que corporeos partus edi¬
dert̃. & pariendo dolores illos
exꝑtȩ sunt . bene sentiunt quã
ueracit᷑ ueritas dicat: mulier
bene sentit. id quod dr de muliere.
illa quia clamabat parturiens.&
cruciat᷑ ut pariat. Nos cepta ꝑse¬
quentesꝰ uictoriȩ uerbi di magna
& p̾clara in signia in eo maxime

Expanded text:
sed secundum futurorum spem et electionem, sed secundum futurorum spem et electionem, quae ex ipsis erat assumenda, stellae lucidae erant illi. Stellae lucidae sunt ejusdem electionis principes, duodecim apostoli. « Et in utero habens, » inquit. Quid habens et unde habens? Habens, inquit, « semen in quo benedicerentur omnes gentes . » Et hoc habens ex Creatore Deo rationalis creatura, tanquam de proprio viro uxor legitima. Ex quo Deus Abrahae semen illud promisit, et ejusdem Abrahae caeterorumque cujusque anima promissionis fidem suscepit, extunc eadem mulier in utero habere, id est praegnans esse coepit. « Et clamabat parturiens, et cruciatur ut pariat. » Mulieres quae corporeos partus ediderexpertę sunt, bene sentiunt, quam veraciter dicat: Mulier bene sentit id, quod dicitur de muliere illa, quia clamabat parturiens et cruciatur, ut pariat. Nos cępta persequentes victorię verbi dei magna et pręclara insignia in eo maxime
Abbreviated transcription (Latin):
trũq signũ & mulier illa. &
draco ille appar& et uidet᷑ in cę¬
loꝰ qͥa uidelice& abhis dũ taxat qui
cȩlestia meditant᷑ qͥ dicere possunt.
nr̃ã autẽ c̃uersatio incęlis ẽ. ab his
inquã uidet᷑. sentit᷑q animo . & in
muliere illa qͣntꝰ dolor: & in dra¬
cone illo. qͣntꝰ sit. uł fuerit horror.
Mulier illa amicta erat sole: quia
dotata erat patͥarcharũ Rides cȩ¬
lesti ꝓmissione. Luna sub pedib
eius. quia mutabilis scłi tpͣralib
bonis sic utebant᷑ scĩ patres. ut ñ
ipsa bona m̃tib eoꝵ. dnãrent᷑ per
cupiditatẽ: sed ipsi bonis illis ꝑ
liberalẽ dominarent᷑ dispositionẽ.
Incapite mulieris corona stellarũ
cio filii iacob patres fuere tͥbuũ
duodecim. iuxta illud fidele ue¬
rũq sõniũ : uidebã solẽ & lunã. &
stellas undecĩ ad orare me. Sine du¬
bio stella duodecima. ipse ẽ qͥ sõniũ
uidat. E qͥdẽ scđm sua tpr̃is illius
merita. fre̾s undecim ñ lucebant.

Expanded text:
trumque signum, et mulier illa et draco ille, apparet et videtur in cęlo, quia videlicet ab his dumtaxat, qui celestia meditantur qui dicere possunt: Nostra autem conversatio in cęlis est, ab his, inquam, videtur sentiturque animo et in muliere illa, quantus dolor, et in dracone illo, quantus sit vel fuerit horror. Mulier illa amicta erat sole, quia dotata erat patriarcharum fides cęlesti promissione. Luna sub pedibus eius, quia mutabilis seculi temporalibus bonis sic utebantur sancti patres, ut non ipsa bona mentibus eorum dominarentur per cupiditatem, sed ipsi bonis illis per liberalem dominarentur dispositionem. In capite mulieris corona stellarum tio filii Iacob patres fuere tribuum duodecim iuxta illud fidele verumque somnium: Videbam solem et lunam et stellas undecim adorare me. Sine dubio stella duodecima ipse est, qui somnium viderat. Et quidem secundum sua temporis illius merita fratres undecim
Abbreviated transcription (Latin):
sua. uerbũ dñi consonantiaꝰ ut sci¬
licet uocata fame suꝑ tͣram. c̾surge¬
r& & star& manipulus eius. fr̃m¬
q manipuli circũ stantes ad orarent
maniƿulũ eius: itẽq ut sol & luna.
& stellȩ undecim. adorarent eum
suꝑ tͣram. Qd frẽs quidẽ fecert̃. pͣat
autẽ ñ alit̾ fecisse legitur. nͥ quod
uirante illo de transferendo cor¬
pore eius. ad orauit đm. c̃uersus
ad lectuli capitꝰ. qͥ uidelic& pater
ꝑ solem figuratus fuerat: sicut
& frẽs ꝑ stellas undecim. Porro mat᷑
iã obierat. quȩ ꝑ lunã significata
fuerat: sed ꝓfecto si aduiuer& tc̃
tpr̃is. đm infilio gratant᷑ ad orar&.
lgitur in laude sapientiȩ iuctricis
ueracit̃ ẽ dictũ. & sepe dicendũ:
quia uenditũ iustũ ñ dereliquit
sed ã peccatõrib liberauit eũꝰ de¬
scenditq cũ illo in foueã. & inuin¬
culis ñ dereliquit eũ donec affer

Expanded text:
sua verbum domini consonantia, ut scisua verbum domini consonantia, ut scilicet vocata fame super terram consurgeret et staret manipulus eius fratrumque manipuli circumstantes adorarent manipulum eius, itemque ut sol et luna et stellę undecim adorarent eum super terram. Quod fratres quidem fecerunt, pater autem non aliter fecisse legitur, nisi quod iurante illo de transferendo corpore eius adoravit deum conversus ad lectuli caput, qui videlicet pater per solem figuratus fuerat sicut et fratres per stellas undecim. Porro mater iam obierat, que per lunam significata fuerat, sed profecto, si adviveret tunc temporis, deum in filio gratanter adoraret. Igitur in laude sapientię victricis, veraciter est dictum et sepe dicendum, quia venditum iustum non dereliquit, sed a peccatoribus liberavit eum descenditque eum illo in foveam et in vinculis non dereliquit eum, donec a
Abbreviated transcription (Latin):
otandum interea quod ñ uno
tantũ : sed duob modis antiqꝰ
ille serpens. aggressus ẽ ad olescentẽ
hẽ. Neq enĩ solũ modo ꝑ fr̃nam in¬
uidiã c̃surrexit. ut eũ corporalit᷑
occider& sic̃ occisus fuerat abel:
neq solũ modo ꝑfeminã circũ ueni¬
re uoluit eũ ut animã eius occiđẽt
sic̃ circũuenerat adã sed ꝑ utrũq
& in utroq conatus eius frustratus
ẽ. Dixerunt naͣq frẽs inuidentes.
uenite occidamus eũ & factũ ñ est:
dixͣ domina mulier. dormi mecũ:
& factũ non ẽ. Gratlis pugna. gnͣ¬
de spertaculũ. Uictus ille serpens.
quia uerũ infligere ñ potuit. fal¬
sũ c̃finxit crimen: ꝓptͣ quod &
dib & ferrũ ꝑtranstuit animã
eus. Sed ñne hȩc agendo. serpens
suꝑ pectus suũ gradiebaturłid
est suã intentionẽ c̃culcabat. sibim&
contrarus : Lali nãq uia. tali ꝓces¬
su ꝓcedebat ad uctoriã eloquium
dñi qͦd inflãmauit eũ : & ad hoc
ꝑducebatur ut ꝓdessent illi somnia

Expanded text:
otandum interea, quod non uno tantum, sed duobus modis antiquus ille serpens aggressus est adolescentem hunc. Neque enim solummodo per fraternam invidiam consurrexit, ut eum corporaliter occideret sicut occisus fuerat Abel, neque solummodo per feminam circumvenire voluit eum, ut animam eius occideret, sicut circumvenerat Adam, sed per utrumque et in utroque conatus eius frustratus est. Dixerunt namque fratres invidentes: Venite, occidamus eum, et factum non est; dixit domina mulier: Dormi mecum, et factum non est. Grandis pugna, grande spectaculum. Victus ille serpens, quia verum infligere non potuit, falsum confinxit crimen, propter quod et t ferrum pertransivit animam ejus . Sed nonne haec agendo serpens super pectus suum gradiebatur? id est suam intentionem conculcabat sibimet contrarius. Tali namque via talique processu, procedebat ad victoriam eloquium domini, quod inflammavit eum, et ad hoc producebatur, ut prodessent illi somnia
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ alio signo cognoscendũ erat. &
cognitũ ẽ tẽpus aduentꝰ eiꝰ. taltcer
ualit̃ deinde inimicitiȩ sepedic̃¬
tȩ ꝓcesserint . qua uoce. qualib
conabim᷑ uerbis ꝓseqͥ: Quali signo.
uł classico sermo studiosus Excitab̃.
attentũq faciet spectatorẽ certa¬
minis ãmirandi: Ecce ioħs in apo¬
calypsi iħu xp̃i dicit. Signũ mag¬
nũ apparuit in cęlo. Mulier amuc¬
ta sole & luna sub pedib & in capi

Expanded text:
tsi non alio signo cognoscendum erat et tsi non alio signo cognoscendum erat et cognitum est tempus adventus eius, taliter ualiter deinde inimicitię sepe dictę processerint, qua voce, qualibus conabimur verbis consequi? Quali signo vel classico sermo studiosus excitabit attentumque faciet spectatorem certaminis admirandi? Ecce Iohannes in apocalypsi Iesu Christi dicit: Signum magnum apparuit in cęlo, mulier amicta sole et luna su
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑ id qͦd inimicitias int̾ sem̃ ser¬
ƿentis. & sem̃ mulieris postt᷑um se
pͣdixerat ds. Itaq domꝰ qͥdẽ iacob
inqua uerbũ ꝓmissionis repositũ
fuerat. maligni serpentis instincty
c̃cussal & scelere in frẽm ad misso c̃ta¬
minata ẽ. & ioseph laborauit usq
aduncłã. sed ipsũ uerbũ. neq con¬
cussũ. neq alligatũ extititꝰ qͥnim¬
mo qͦd semel & tterũ p̃dixerat ds.
id ipsũ t̾cio repetens & clarius edĩ¬
cens ꝑ os patͥarchȩ inȩgypto peregri¬
nantis: & in ipsa peregrinatione
morientis c̃firmauit. Adde quod
tpr̃a quoq aduentꝰ eiꝰ certo signo
p̃signauit: ñ auferet᷑ inqͥt sceptrũ
de iuda & dux. donec ueniat. Hoc
nãq signo quia ñ solũ rex. uerum
etiam dux auferendus erat . & abla¬
tus ẽ de uida. id ẽ degente uidaica
tpr̃ib romani imꝑiil quando rex
dandus erat. & datus ẽ herodes. ali¬
enigena. uidelic& patre idumeo:
et matre natus arabica. hoc inquã &¬

Expanded text:
semen serpentis et semen mulieris positurum se praedixerat Deus. Itaque domus quidem Jacob, in qua verbum promissionis repositum fuerat, maligni serpentis instinctu concussa, et scelere in fratrem admisso contaminata est, et Joseph laboravit usque ad vincula, sed ipsum verbum neque concussum neque alligatum exstitit, quin immo, quod semel et iterum predixerat deus, idipsum tertio repetens et clarius edicens per os patriarch, in Ęgypto peregrinantis et in ipsa peregrinatione morientis confirmavit. Adde quod tempora quoque adventus eius certo signo presignavit: Non auferetur, inquit, sceptrum de Iuda et dux donec veniat. Hoc namque signo, quia non solum rex, verum etiam dux auferendus erat et ablatus est de Iuda, id est de gente iudaica temporibus Romani imperii, quando rex dandus erat et datus est Herodes alienigena, videlicet patre Idumeo et matre natus arabica, hoc, inquam, e
Abbreviated transcription (Latin):
erat paritura: ut cũ peperiss& fi¬
liũ eus deuorar&. Signa hȩc mag¬
na st̃. suaq significatione. & cep¬
tũ dirigere sermonẽ: & attentũ
reddere ualent auditorẽ. Signa
hȩc m̃tis oculos feriuint: excitant¬
q & aꝑiunt ad cognoscendũ ea¬
rũ de qͥb loqͥmur faciẽ rerum.
inutero habere. quando fides
patͥarcharũ dequib nẽ loque¬
ƿit expectareͥ di abolus autẽ tẽ
cepit draco ẽẽ. qͣndo ẽtra fidẽ uł sp̃e
illã seiire cȩpit aꝑta ꝑsecutione.
scilic& mortuo ioseph. & omib frĩ¬
bus eius. qnͣdo surrex̾ rex nouus
suꝑ egyptũ. qͥ ignorabat ioseph:
& ait ad ppłm suũ. Ecce ppłs fili

Expanded text:
ura, ut cum peperisset filium eius devoraret. Signa hęc magna sunt suaque significatione et cęptum dirigere sermonem et attentum reddere valent auditorem. Signa hęc mentis oculos feriunt excitantque et aperiunt ad cognoscendam earum, de quibus loquimur, faciem rerum. nc cępit in utero habere, quando fide patriarcharum, de quibus nunc loquecępit exspectare. Diabolus autem tunc cępit draco esse, quando contra fidem vel spem illam sęvire cępit aperta persecutione, scilicet mortuo Ioseph et omnibus fratribus eius, quando surrexit rex novus super Ęgyptum, qui ignorabat Ioseph et ait ad populum su
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus adueneritꝰ si masculus fu¬
erit int̾ficite illũ si fȩmina. re¬
feruate. ltẽ ad ppłm suũ. Qͥcqͥd
ait masculii sexus natũ fuerit
influm̃ ꝓicite : quicqͥd sȩminei.
reseruate. Antequã tale qͥd iube¬
retur aut fier& eiꝰ instinctu. ser¬
pens erat. et serpens dici merebat᷑.
quia decipiendo latent᷑ & subdole
mentib illabebat᷑: ex tẽ autẽ draco
ẽ magnus. draco rufus. palã seuiens.
aꝑte ꝑ sequens. magnꝰ magnitudi¬
ne regũ. & multitudine ħominũ
impioꝵ int̾ficientiũ. rufus sangiu

Expanded text:
pus advenerit, si masculus fuerit, interficite illum, si feminam, reservate. Item ad populum suum: Quidquid, ait, masculini sexus natum fuerit, in flumen proicite, quidquid feminei, reservate. Antequam tale quid iuberetur aut fieret, eius instinctu serpens erat, et serpens dici merebatur, quia decipiendo latenter et subdole mentibus illabebatur. Ex tunc autem draco est magnus, draco rufus, palam sęviens, aperte persequens; magnus magnitudine regum et multitudine hominum impiorum interficientium, rufus sangu
Abbreviated transcription (Latin):
de uida . & dux de femore eiꝰ. donec
ueniat qͥ mittendus ẽ: & ipse erit.
expectatio gentiũ. Terciũ hoc fuit
beati seminis quod ẽ xp̃s. p̾conium.
Primũ quippe fuerat. illud ad ser¬
pentẽ. inimicitias ponã int te et
mulierẽ. & sem̃ tuũ. & sem̃ illius.
scđm illud ad abrahã insemine
tuo benedicent᷑ om̃s gentes: ac per¬
inde tͣciũ hoc ẽ: cuiꝰ ueritas duo
pcedentia ꝑficit & cõpl&. Nã si

Expanded text:
uda et dux de femore eius, donec veniat, qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium. Tertium hoc fuit beati seminis, quod est Christus, preconium. Primum quippe fuerat illud ad serpentem: Inimicitias ponam inter te et mulierem et semen tuum et semen illius, secundum illud ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Ac perinde tertium hoc est, cuius veritas duo precedentia perficit et complet. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
uid illa uisitatione xx.ui¬
iustuis. qͥd illo gladio duriꝰ. Gla¬
diu̾s nãq durus & grandis. et fortis
magna ẽ ira di. quã iste leuiathan.
generi humano et illi pͣcipue gen¬
ti quę uerbũ ꝓmissionis acceperat
suꝑ addere uoluit. ut anferret᷑ illis
miscd̾a. et ñ fieret qͦd ꝓmissũ fue¬
rat. Unde animaduertere ꝓpͥtũ
ẽ. ualde iustũ ee̾. ut & ipse serpens
antiquus & om̃a capita eiꝰ om̃s om̃i¬
bra uel corpus. gladiũ duruͣ. gla¬
diũ grandẽ. & forte. idẽ magna
dei sub eant irã. qmͣ hanc ipsi suꝑ¬
ad dere uoluert᷑ electis di. paruã
ut iã dictũ ẽ sustinentibꝰ irã Per¬
pulchrũ simulq ualde tͣrificũ ẽ¬

Expanded text:
Quid illa visitatione justius? quid illo gladio durius: Gladius namque durus et grandis et fortis, magna est ira Dei, quam iste Leviathan generi humano, et illi praecipuae genti, quae verbum promissionis acceperat, superaddere voluit, ut auferretur illi misericordia, et non fieret quod promissum fuerat. Unde animadvertere promptum est, valde justum esse, ut et ipse serpens antiquus et omnia capita ejus, omnes omniboli vel corpus, gladium durum, gladium grandem et fortem, id est magnam Dei subeant iram, quoniam hanc ipsi superaddere voluerunt electis Dei, parvam, ut jam dictum est, sustinentibus iram. Perpulchrum simulqu
Abbreviated transcription (Latin):
iuis ñ audiuit quomͦ malus
ille seruus eo tpr̃e uerbođi.
uerbo dd cõoꝑatus sit: Quis nͣ
audut. quis nescit uocẽ illã di.
uiram̃tũ illud uerbidi: Semel
inquit uiraui in scõ meo. Si dd̃
m̃tiar. Qd iurasti ds. & in quo¬
ñ mentĩris dauid Ponã ait in

Expanded text:
Quis non audivit, quomodo malus ille servus, eo tempore Verbo Dei, Verbo Deo cooperatus sit? quis non audivit? quis nescit vocem illam Dei, juramentum illud Verbi Dei: « Semel, inquit, juravi in sancto meo, si David mentiar . » Quid jurasti, Deus? et in quo non mentiris, David? « Ponam, ait, in
Abbreviated transcription (Latin):
innuit ipse dñs. cũ & ipsũ diabo¬
lũ. & ministrũ eiꝰ rege̾ baby lonis
sibi asserit esse seruũ. Dicit enĩ
de ipso diabolo ad beatu iob. Nũ¬
qͥd feri& tecũ pactũ. & accipies
eũ seruũ sempit᷑nũ : Subauli¬
endũ nãq ẽ sic̃ ferut mecũ pac¬

Expanded text:
innuit ipse dominus, cum et ipsum diaboinnuit ipse dominus, cum et ipsum diabolum et ministrum eius regem Babylonis sibi asserit esse servum. Dicit enim de ipso diabolo ad beatum lob: Numquid feriet tecum pactum et accipies eum servum sempiternum? Subaudiendum namque
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra eiꝰ. scilic& om̃s iniqͥ. quando
ablatꝰ ẽ uida. sic̃ ablatꝰ fuerat isrł
de t̾ra sua. cuiꝰ tam̃ captiuitas ñ
similẽ finẽ habitura erat. fu̾tu¬
rũ qͥppe erat illud ꝓpħicũ inosee
dictũ qͥa ñ addã ultra miserero
domui isrł. & domui uida miserebor:
Filiũ ex dauid qͥ regn& ithrone
dem dd̃ ƿatris eiꝰ. Cęterũ de regno
tpͣrali & carnali filioꝵ dauid sue¬
cessione neq dictũ. neq factũ eͣ.
& salua dĩueritate. iã dudũ nul¬
lus talit᷑ sedet in trhono dd. cum
irritũ factũ ñ sit. pactũ đi cũ
die. & pactũ eius cũ nocte. sitq
ad huc dies & nox int̃pre suo.
ninicio certaminis iã nẽ iiii.
dicendũ. qͥa ualde impares con¬
gressi st̃. Hinc ds suce đi uerbũ.
inde draco. siue regnũ iã dictũ.
caput draconis tͣciũ. Quã longe
impares c̃gressi st̃. Nimirum
uelut si cͣgrediatur seruus eͣtra do¬
minũ. & in c̾grediendo uiratum
illi p̃st& obseqͥum. Pulchre hoc

Expanded text:
uando ablatus est Juda, sicut ablatus fuerat Israel de terra sua, cujus tamen captivitas non similem finem habitura erat. Futurum quippe erat illud propheticum in Osee dictum: « Quia non addam ultra misereri domui Israel, et domui Juda miserebor . » Filium ex David, qui regnet in throno dem David patris sui . » Caeterum de regno temporali, et carnali filiorum David successione, neque dictum neque factum est. Et salva Dei veritate jam dudum nullus taliter sedet in throno David, cum irritum factum non sit pactum Dei cum die, et pactum ejus cum nocte, sitque adhuc dies et nox in tempore suo.initio certaminis iam nunc dicendum, quia valde impares congressi sunt. Hinc deus sive dei verbum, inde draco sive regnum iam dictum, caput draconis tertium. Quam longe impares congressi sunt? Nimirum velut si congrediatur servus contra dominum et in congrediendo iuratum illi prestet obsequium. Pulchre hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ecirco regnũ. de numero capitũ ilra¬
conis ñ extitit. quia ꝓmissionis locỹ
ñ lacerauit. quãuis lacerare uo¬
luerit. s qd ab eodem clamate pꝰ¬
modũ surręxit regnũ babẏlonis.
t̃ciũ recte cõputatur caput dra¬
conis. in quo & facies ẽ leonis. ut
legimus in uisione danielis. Uel
certe qm̃ regnũ assyrioꝵ ꝓpt̾ mag¬
nitudinẽ suꝑbȩ potentię. uł po¬
tentis suꝑbiȩ qu a os suũ dilata¬
uit. & uerũ đm dnm blasphema¬
uit. uere fuit hostis capitalis. cõ¬
putet᷑ simul cũ regno caldeoꝵ in
uno capite draconis. Siqͥdẽ in pro¬
pħa ubi dictũ ẽ. residuũ erues
comedit locusta & residuũ locu¬
stȩ comedit brucꝰ. & residuũ bru¬
chi comedit rubigo. ꝑ erueã ut̃sq
nationes assyxioꝵ atq chaldeoꝵ.
cũ pͥscoꝵ auctoritate doctoꝵ. in¬
telligimꝰ. qͥa uenientes ab eodem
climate. t̾ram uida de uastauert᷑.
sicut ꝑ locustã regnũ ꝑsarũ & me¬
doꝵ. ꝑ bruchũ regnu̾ macedonũ.¬

Expanded text:
» Idcirco regnum illud de numero capitum draconis non exstitit, quia promissionis locum non laceravit, quamvis lacerare voluerit, sed quod ab eodem climate postmodum surrexit regnum Babylonis, tertium recte computatur caput draconis, in quo et facies est leonis, ut legimus in visione Danielis, vel certe quoniam regnum Assyriorum propter magnitudinem superbae potentiae vel potentis superbiae, quia os suum dilatavit, et verum Deum Dominum blasphemavit, vere fuit hostis capitalis, computetur simul cum regno Chaldaeorum in uno capite draconis. Siquidem in propheta, ubi dictum est: « Residuum erucae comedit locusta, residuum locustae comedit bruchus et residuum bruchi comedit rubigo , » per erucam utrasque nationes Assyriorum atque Chaldaeorum cum priscorum auctoritate doctorum intelligimus, quia venientes ab eodem climate, terram Juda devastaverunt, sicut per locustam regnum Persarum et Medorum, per bruchum regnum Macedonu
Abbreviated transcription (Latin):
ertatũ est itaq ⁊ elo utrim¬
q maximo. hinc ⁊elo bono.
illinc zelo malo. Zelus nãq bo¬
nus ẽ. zelus dnĩ exercituũ. yelꝰ
malus ẽ zelus diaboli. draconis
antiqui. capitis inimicorum.
Uterq relus partiũ istarim¬
semꝑ circa genꝰ humanũ. & tẽ maxime
circa tͥbũ uida & cirea domũ dauid
ferebatur. iste inbonũ. ille in ma¬
lũ. Utrũq iã diffinire lib&. Zelꝰ
bonꝰ ẽ. diligere homines. odisse
autẽ uitia hominũ. zelus malus.
odisse homines. diligere autẽ ho¬
minũ uitia. Illius boni ⁊ eli fer¬
uorẽ magnũ in odiendo uitia ho
minũ illic habes. dũ p̾misso. simi
lis iosyȩ ñ fuit. qui reuerteretur
milis illi surrexit. statĩ subuine¬
ab ira furoris sui magni. qͦ iratꝰ ẽ
furor eiꝰ c̃tra uidã ꝓptͣ irritationes
quib ꝓuocauerat eũ manasses. Di¬
xitq Etiã uidam auferã ã facie
mea. sic̾ abstulr isrł Porro indili¬
gendo homines. de eiusdem zeli
boni feruore circa idem tẽpꝰ per

Expanded text:
ertatum est itaque zelo utrinque maximo, hinc zelo bono, illinc zelo malo. Zelus namque bonus est zelus Domini exercituum. Zelus malus est zelus diaboli, draconis antiqui, capitis inimicorum. Uterque zelus partium istarsemper circa genus humanum et tunc maxime circa tribum Iuda et circa domum David ferebatur, iste in bonum, ille in malum. Utrumque iam definire libet: Zelus bonus est diligere homines, odisse autem vitia hominum. Zelus malus: odisse homines, diligere autem vitia hominum. Illius boni zeli fervorem magnum in odiendo vitia hminum illic habes, dum praemisso: Similis Josiae non fuit, qui reverteretur st illum similis illi surrexit, statim subjuncab ira furoris sui magni, quo iratus est furor eius contra Iudam propter irritationes, quibus provocaverat eum Manasses. Dixitque: Etiam Iudam auferam a facie mea, sicut abstuli Israel. Porro in diligendo homines de eiusdem zeli boni fervore circa idem tempus per
Abbreviated transcription (Latin):
ostquã isrł. id ẽ decẽ tͥbus.
qͥ tribui uida & domui daui¬
ticȩ de ꝓpinquo imminebat hostis
capitalis in assyrios translatꝰ est.
nihil moratꝰ draco ille magnꝰ. id est
diabolus. regnũ assyrioꝵꝰ ẽfestim
induit. & hoc sibi caput accessisse
arbitratus ẽ ad delendã tribum
uł domũ illã apud quã restam̃ti
đi & ꝓmissionis fides erat reposita.
S ñ p̃ualuit. ñ illo regno talit᷑ ue¬
lud capite uti potuit. qͥa sic̃ iam
suꝑiꝰ memoratum ẽ. uenit angłs

Expanded text:
ostquam Israel, id est decem tribus, quae tribu Juda et domui Davidicae de propinquo imminebat, hostis capitalis in Assyrios translatus est, nihil moratus draco ille magnus, id est diabolus, regnum Assyriorum confestim induit, et hoc sibi caput accessisse arbitratus est, ad delendam tribum vel domum illam, apud quam testamenti Dei et promissionis fides erat reposita; sed non praevaluit, non illo regno taliter velut capite uti potuit, quia sicut jam superius memoratum est, « venit angelus
Abbreviated transcription (Latin):
nus meȩ in qͥt feci. & insapientia
mea intellexi. Hoc tale erat. ac si
głiet᷑ securis ẽtra eũ qui secat inea.
aut si exaltat᷑ serra c̃tra eũ ã quo
trahitur. uł si eleuet᷑ uirga c̃tra
leuantẽ se. & exaltet᷑ baculus. qͥ utiq

Expanded text:
nus meae feci, et in sapientia mea intellexi. Hoc tale erat ac si glorietur securis contra eum, qui secat in ea, aut si exaltetur serra contra eum a quo trahitur, vel si elevetur virga contra levantem se, et exaltetur ba
Abbreviated transcription (Latin):
regnis.
quȩ capi¬
ta draco¬
nis antiqͥ
meruerunt
dici ꝓpter
magnitudinẽ
iniquitati .s.
Om̃s enĩ iniqui
bra diaboli. qͥa diabolico spũ pleni.
odert᷑ uerbũ đi. Illa autẽ regna.
siue illoꝵ reges regnoꝵ sic p̾minebal̃
hominib iniqͥs. quomͦ in corpore
erunt illis aduersꝰ dm om̃s iniqui.
quom mͣbra subseruiunt capiti. uę
gͦ illis. quia quantũ pͣminuert̃ in
potentia. tantũ pͣgrauant᷑ insenten¬
tia. quantũ ingła. tantũ in pęna.
ita ut de singłis eoꝵ iusticia di

Expanded text:
regnis, quae capita draconis antiqui meruerunt dici, propter magnitudinem iniquitatis omnes enim iniqui bra diaboli quia diaboli spiritu pleni oderunt Verbum Dei. Illa autem regna, sive illorum reges regnorum, sic praeeminebant hominibus iniquis, quomodo in corpore erunt illis adversus Deum omnes iniqui, quomodo membra subserviunt capiti. Vae ergo illis, quia quantum praeeminuerunt in potentia, tantum praegraventur in sententia, quantum in gloria, tantum in poena, ita
Abbreviated transcription (Latin):
de ihrłm & dedit his quorũ su
scitauit ds spiritũ ut ascende¬
rent ad ȩdificandũ templũ dñi
tunc uere soluta est captiuitas
popłi. quia tunc ascendit qui¬
cũq relictis babiloniȩ diuitiis
ascendere uoluit. Porro quod
taliter exeunti sermoni ad re¬
moras fecerunt aduersarii.
apud ipsũ sermonẽ dñi. nullius est
momenti. quippe ciiuis ante ocu¬
los mille anni tamquã dies hes¬
terna quȩ preteriit. & custodia
in noctȩ. idest una de quau¬
tuor iugiliis noctis. Quanto
magis paulo plusquã centũ anni
quibus intermissum fuit opus
domus dñi inpedientibus aduer¬
sariis. parui immo nullius ante
oculos eius potuerunt esse mo¬
menti& lgitur ipsi quide̾ ser¬
moni uel ꝓposito dñi. mora illa
ꝓ nihilo fuit. quippe quȩ proni

Expanded text:
de Jerusalem, et dedit his quorum « Deus de Jerusalem, et dedit his quorum « Deus suscitavit spiritum, ut ascenderent ad aedificandum templum Domini . » Tunc vere soluta est captivitas populi, quia tunc ascendit quicunque relictis Babyloniae deliciis ascendere voluit. Porro, quod taliter exeunti sermoni ad remoras fecerunt adversarii, apud ipsum sermonem Domini nullius est momenti, quippe cujus ante oculos « mille anni, tanquam dies besterna quae praeteriit, et custodia in nocte , » id est una de quatuor vigiliis noctis. Quanto magis paulo plus quam centum anni, quibus intermissum fuit opus domus Domini, impedientibus adversariis, parvi, imo nullius ante oculos ejus potuerunt esse momenti! Igitur ipsi quidem sermoni vel proposito Domini mora illa pro nihilo fuit, quippe quae pro ni
Abbreviated transcription (Latin):
alis fuit exitꝰ sermonis. utiq
hominibꝰ uł seruis dĩ. ꝓlixus &
difficilis. Siquidẽ a ciri regis
imperio. cuꝰ ut uiuentis uo¬
luntas. ita & mortui scripta.
sermoni dñi famulata ẽ aucto¬
ritas. usq ad nee miam. & ui¬
cesimti annũ artaxersis man¬
sit opꝰ inꝑfectũ. qͦ tempore reg̃¬
ni ꝑsaruͣ centũ & quindeci an¬
ni fuerant euoluti. captuu¬
tatis aute ihrłm centesimꝰ oc¬
togesimꝰ quintꝰ annꝰ erat. Ue¬
runtam captuitatis eiusde̾.
recte p̾dicantur uel nume¬
rantur. dũ taxat anni septu¬
aginta. quia uidelic& tunc recte
soluta esse dicitur. ñ quando con¬
sũmatũ est opus. quod intermis¬
sum fuerat. sed quando p̾rima
licentia data est predicante
ciro. Iuis est in uobis de uniuerso
popło cłi cęli . Sit ds̃ illius cũ ip¬
so. Ascendat in iherłm quȩ est in
iudea. & ȩdificet domũ dĩ irł. Ip¬
se est deus qui est in ihrłm. Qquan¬
do hec dixit. simulq ꝓtulit ua¬
sa dñi. quȩ tulit nabugo donosor

Expanded text:
alis fuit exitus sermonis utique hominibus vel servis dei prolixius et difficilis. Siquidem a Cyri regis imperio cuius ut viventis voluntas, ita et mortui scripta sermoni domini famulata est auctoritas, usque ad Neemiam et vicesimum annum regis Artaxersis mansit opus imperfectum; quo tempore regni Persarum centum et quindecim anni fuerant evoluti, captivitatis autem Iherusalem centesimus octogesimus quintus annus erat. Verumtamen captivitatis erecte praedicantur vel numerantur duntaxat anni septuaginta, quia videlicet tunc recte soluta esse dicitur, non quando consummatum est opus quod intermissum fuerat, sed quando prima licentia data est, praedicante Cyro: « Quis est in vobis de universo populo Dei coeli? Sit Deus illius cum ipso, ascendat Jerusalem, quae est in Judaea et aedificet domum Dei Israel, ipse est Deus, qui est in Jerusalem . » Quando haec dixit, simul protulit vasa Domini, quae tulit Nabuchodonosor
Abbreviated transcription (Latin):
insignẽ portans ueritatis tͥumphũ.
Diuisũ ẽ inqͥt regnũ tuũ subauditur
contra te. quia facta c̃uiratione ab his
qͥb imꝑare debueras circũdatꝰ es obsi¬
dione moriturus hac nocte incrapu¬
la & ebrietate. & datũ ẽ medis & ꝑsis
uixta p̃dicationẽ eiꝰ qͥ antete laudans
& magnificans uiuentẽ insemptt̃nũ.
bia potest humiliare. dominat᷑q
in regno hominũ. & ciuicũq uolue¬
rit dat illud.

Expanded text:
insignem portans veritatis triuminsignem portans veritatis trium« Divisum est, inquit, regnum tuum, » subauditur, « contra te, » quia facta conjuratione ad his quibus imperare debueras, circumdatus es obsidione moriturus hac nocte in crapula et ebrietate. Et datum est Medis et Persis, juxta praedicationem ejus, qui ante te laudans et magnificans viventem in sempiternum: « erbia potest humiliare, dominaturque in regno hominum et cuicunque voluerit dat illud
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iuiuiũ. crapulatꝰ & ebrius. eadẽ
nocte ẽ int̾fectus. losephus quidẽ
ita narrat. ñ pꝰmultũ tẽpus. &
balthasar captus ẽ. & ipsa citas.
Hic autẽ sic seriptũ ẽ. eadẽ nocte int̾¬
fectꝰ ẽ balthasar rex chaldeꝰ. & dariꝰ
mediis successit in regnũ. Dũ p̃missa narra¬
tione de scriptura & int̃pretatione eius
subiungit. ñ pꝰmultũ tẽpꝰ captꝰ ẽ. uidet᷑
ñ dicere qͦd int̾fectꝰ sto eade̾ nocte. Qͦd si
hystoriȩ ẽtrarie st̃. in multis nãq disere¬
pat multitudo scriptoꝵ sclariũ. huie
sine dubio magis ẽ credendũ qui pͣsens
int̾fuit. qͥ script᷑am legit & int̃pretat᷑
ẽꝰ. qͥ inde purpurã & torquẽ aureã cir¬
ca collũ accepit. qͥ tͣcius in regno pͥncess
p̃dicatꝰ ẽ. & cũ tanto honore. cũ tali pͥn¬
cipatu de regno ad regnũ. de chaldeis
uictis translatꝰ ẽ ad iuctoriã medoꝵ
atq ꝑsarũ. fidelis int̃pres. notũ & in

Expanded text:
convivium crapulatus et ebriatus eadem convivium crapulatus et ebriatus eadem nocte est interfectus. Iosephus quidem ita narrat: Non post multum tempus et Balthasar captus est et ipsa civitas. Hic autem, sicut scriptum est: eadem nocte interfectus est Balthasar rex Chaldeus et Darius Medus successit in regnum, dum premissa narratione de scriptura et interpretatione eius subiungit: non post multum tempus captus est, videtur non dicere, quod interfectus sit eadem nocte. Quod si hystorię contrarię sunt – in multis namque discrepat multitudo scriptorum secularium –, huic sine dubio magis est credendum, qui presens interfuit, qui scripturam legit et interpretatus est, qui inde purpuram et torquem aureum circa collum accepit, qui tertius in regno princeps predicatus est et cum tanto honore, cum tali principatu de regno ad regnum, de Chaldeis victis translatus est ad victoriam Medorum atque Persarum, fidelis interpres notum et
Abbreviated transcription (Latin):
hares. diuisũ ẽ regnũ tuũ
&datũ ẽ medis & ꝑsis. Eũ in quo
ante hoc finitũ ẽ regnũ illud duit᷑¬
nũ assyrioꝵ. pompeius trogus. sar¬
dana pallũ memorat. uirũ mulie¬
re corruptiorẽ. eũ autẽ qͥ facta con¬
uratione bellũ sardana ꝑallo infe¬
rens mortuo successit. & ad medos
imꝑiũ transtulit. scribit arbactũ
fuisse p̃fectũ medoꝵ. Miro mͦ reges
postremi. ille iudelic& sardanapal¬
lus. in qͦ fuitũ ẽ regnũ assyriorũ.
& iste balthasar in quo diuisũ ẽ
regnũ caldeoꝵ. sic̃ cõpares insuꝑbia.
ita c̃similes fuere in bontumelia.
Ille nãq uir ut iã dictũ ẽ muliere
corruptior. int̾ scorroꝵ greges pur¬
puras colo nebaͭ & cũ omĩ muliebri
habitu dũ mollicia corporis & ocu¬
loꝵ lasciuia om̃s feminas antẽ ir&
pensa int̾ uirgines partiebat᷑. quã
obcausã facta c̃iuratione. a suis ad
mortẽ ẽ ad actus. iste intͣ uxoꝵ &
c̃cubinarũ t᷑bas nocturnũ ꝓducens

Expanded text:
Phares, divisum est regnum tuum et datum est Medis et Persis. Eum, in quo ante hoc finitum est regnum illud diuturnum Assyriorum, Pompeius Trogus Sardanapallum memorat virum muliere corruptiorem; eum autem, qui facta coniuratione bellum Sardanapallo inferens mortuo successit et ad Medos imperium transtulit, scribit Arbactum fuisse prefectum Medorum. Miro modo reges postremi – ille videlicet Sardanapallus, in quo finitum est regnum Assyriorum, et iste Balthasar, in quo divisum est regnum Chaldeorum – sicut compares in superbia, ita consimiles fuere in contumelia. Ille namque vir ut iam dictum est muliere corruptior inter scortorum greges purpuras colonebat et cum muliebri habitu, dum mollitia corporis et oculorum lascivia omnes feminas anteiret, pensa inter virgines partiebatur. Quam ob causam facta coniuratione a suis ad mortem est adactus; iste inter uxorum et concubinarum turbas nocturnum producens
Abbreviated transcription (Latin):
refrenandi uitia. sanciendi gentib
uira legitima. S & in hoc inuen¬
rũ ẽ longe minꝰ habens. qͦd regnũ.
siue reges regni illiꝰ ñ eũ qͥ dederat
illi potentiã głificauert̃ đm altissi¬
mũ aut grãs egert̃. immo ueritatẽ
cõmutauert᷑ in m̃daciũ. & ad uersꝰ
đm eleuati st̃. & deos suos in lau¬
dabiles laudauert᷑. Eleuatũ est
inquit daniel cor nabugodonosor.
& spc̃ illiuis obfirmatꝰ ẽad suꝑbiã.
tu quoq filius eiꝰ balthasar ñ hu¬
miliasti cor tuũ. cũ scires hȩc omĩa

Expanded text:
refrenandi vitia, sanciendi gentibus refrenandi vitia, sanciendi gentibus iura legitima. Sed et in hoc inventum est longe minus habens, quod regnum sive reges regni illius non eum, qui dederat illis potentiam, glorificaverunt deum altissimum aut gratias egerunt, immo veritatem cDeum elevati sunt et deos suos illaudabiles laudaverunt. « Elevatum est, inquit Daniel, cor Nabuchodonosor, et spiritus illius obfirmatus est ad superbiam . » Tu quoque filius ejus Balthasar non humiliasti cor
Abbreviated transcription (Latin):
seruiuit malus ille seruus de ser¬
uitio uł seruitii retͥbutione ui¬
dicet᷑. postꝗͣ cõpletũ ẽ regnũ illud. re¬
cipiat quod meret᷑. ludiciũ nãq est
int̾ dm & regna. siue reges regnoꝵ.
Ipse qͥ ordinauit regna. iudicat illa.
De qua putas questione fit uidiciũ.ͣ
Puta dicere. uidicẽ đm. Ego uos exci¬
taui. ego uobis potestatẽ dedi. ut pec¬
cantes mͥ ppłos cȩderetis. Seruitium
impleiustis. s minꝰ ẽ in facto ur̃o. ꝗ̃ in
ꝓposito meo. In meo nãq ꝓposito bona
ẽintentio. s hȩc defuit infacto ur̃õ.
Ergo inuentũ ẽ inqͥt regnũ tuum
minꝰ habens. qͥa uos om̃s reges assyrioꝵ
bonã quã ego habui ñ habiuistis in¬
tentionẽ. s tantũ expleuistis suꝑbã
uram crudelitatẽ. Ego iratus sũ
parũ. uos ad didistis in malũ. Mul¬
tũ itaq de est inpondere. qͥa de est
totũ quod esset laudabile. scilicet
omĩs intentio iusticiȩ. uoluntas
corripiendi. intentio corrigendi.

Expanded text:
ivit malus ille servus, de servitio vel servitii retributione iudicetur; postquam completum est regnum illud, recipiat quod meretur. Iudicium namque est inter deum et regna sive reges regnorum. Ipse, qui ordinavit regna, iudicat illa. De qua putas quęstione fit iudicium? Puta dicere iudicem deum: Ego vos excitavi, ego vobis potestatem dedi, ut peccantes mihi populos cęderetis. Servitium implevistis, sed minus est in facto vestro quam in proposito meo. In meo namque proposito bona est intentio, sed hęc defuit in facto vestro. Ergo ' inventum est', inquit, regnum tuum 'minus habens', quia vos omnes reges Assyriorum bonam, quam ego habui, non habuistis intentionem, sed tantum explevistis superbam vestram crudelitatem. Ego iratus sum parum, vos addidistis in malum. Multum itaque deest in pondere, quia deest totum, quod esset laudabile, scilicet omnis intentio iustitię, voluntas corripiendi, intentio corrigendi,
Abbreviated transcription (Latin):
allata st̃ corã te. & tu & optimates tui.
& uxores tuȩ. & c̾cubinȩ tuȩ. uinũ¬
bibisti in eis. deos quoq argenteos. &
aureos & ȩreos. ferreosq ligneos. & la¬
pideos. qͥ ñ uident neq audiunt neq
sentiunt. laudasti. porro đm qͥ hab&
flatũ tuũ in manu sua. & om̃s uias¬

Expanded text:
allata sunt coram te et tu et optimates tui et uxores tuę et concubinę tuę vinubibistis in eis, deos quoque argenteos et aureos et ęreos ferreosque, ligneos et lapideos, qui non vident neque audiunt neque sentiunt, laudasti. Porro deum, qui habet flatu
Abbreviated transcription (Latin):
suã & adorar& danielem. Hominẽ
mortalem quamis mirabilẽ mi¬
rabilis di ꝓpħam.¬
acram̃tũ somnii iã ñ tantũmͦ
legendo didicimus. uerum
etiã uidendo agnouimꝰ. Nos enĩ
sum indieb natiꝰ & renati quib
Aẜceli suscitauit regnũ quo
in et̃nũ n dissi pabitur. & regny
eius ppło alteri ñ tradetur. per
qͦd cõminiu & c̃sumi manifestu᷑
ẽ regnũ aureũ quod tẽ erat ba¬
bylonis. regnũ medoꝵ & ꝑsarũ.
quod successit argenteum. reg¬
nũ eneu᷑ qͦd deinde fuit macedo¬
nũ. regnũ romanorũ. qͦd quon¬
dã erat ferreũ. iã aittẽ magna¬
ex parte cȩpit eẽ luteũ. Uidemꝰ
sic factũ esse & fieri. scđm quod
ille uidit qͥa de monte abscisus ẽ

Expanded text:
suam, et adoraret Danielem hominem suam, et adoraret Danielem hominem mortalem, quamvis mirabilem mirabilis Dei pacramentum somnii iam non tantummodo legendo didicimus, verum etiam videndo agnovimus. Nos enim sumus in diebus nati et renati, quibus deus cęli suscitavit regnum, quod in eternum non dissipabitur et regnum eius populo alter o non tradetur, per quod comminui et consumi manifestum est regnum aureum, quod tunc erat Babylonis, regnum Medorum et Persarum, quod successit argenteum, regnum ereum, quod deinde fuit Macedonum, regnum Romanorum, quod quondam erat ferreum, iam autem ex magna parte cępit esse luteum. Videmus sic factum esse et fieri secundum quod ille vidi
Abbreviated transcription (Latin):
temporis tenebant᷑ captiui. sub
eodẽ rege qͥ somniũ uidit. Pri¬
mũ ẽ c̃siderare sacram̃tum eiꝰdẽ
nabugodonosor somniũ uidit
eiusmodi. homo in uistus & pessi¬
mus. sic̃ tres pueri missi ab eodẽ
in caminũ ignis ardentis in ora¬
tione sua testantur. Et tradidisti
nos inquiunt dnẽ đs in manib mi¬
rieatoꝵq & regi in uisto & pessi¬
mo. ultra omne̾ terram. Deuide
& illud ẽsiderandũ quod ñ ante
inuentus ẽ daniel qui somnium¬
reuelar& & int̾pretationẽ cius
aperir&. donec egressa ess& senten¬
tia ut sapientes int̾ficerentur.
quia ñ poterant regi indicare sõ¬
niũ & ciecturã eus. nec ante re¬
uelatũ ẽ ipsi danieli. nͥ p̾us in¬
gressus ipse rogar& rege̾ ut tẽpꝰ
dir& sibi ad indicandã solutionẽ.
Tandẽ & il lud in laudem dñi nr̃e
ammirationi ñ deb& ab ẽẽ qͦđ per
hane occasionẽ captiuos suos sie
honorauit. ut nabugodonosor suus
ipsoꝵ captiuator cader& in faciẽ

Expanded text:
temporis tenebantur captivi sub temporis tenebantur captivi sub eodem rege, qui somnium vidit. Primum est considerare sacramentum eiusdem Nabuchodonosor somnium vidit eiusmodi, homo iniustus et pessimus, sicut tres pueri missi ab eodem in caminum ignis ardentis in oratione sua testantur: Et tradidisti nos, inquiunt, domine deus, in manibus iniricatorumque et regi iniusto et pessimo Ultra omnem terram. Deinde et illud considerandum, quod non ante inventus erevelaret et interpretationem ejus aperiret, donec egressa esset sententia, ut sapientes interficerentur; quia non poterant regi indicare somnium et conjecturam ejus, nec ante revelatum est ipsi Danieli, nisi prius ingressus ipse rogaret regem, ut tempus daret sibi ad indicendam solutionem. Tandem et illud in laudem Domini, nostrae admirationi non debet abesse, quod per hanc occasionem captivos suos sic honoravit, ut Nabuchodonosor suus ipsorum captivator caderet in faciem
Abbreviated transcription (Latin):
medis & ꝑsis. Int̾fectus nãq ẽ bal¬
thasar. rex caldeus. & darius medus
suecessit in regnũ. Cui hȩc ascri¬
benda ẽ iuctoriȩ pars. nͥ do di uer¬
bo. quod inutero habens mulier.¬
scille& unaqueq fidelis anima.
ut erat daniel. clamabat parturi¬
ens. & eruciabat᷑ ut parer&: Uer¬
bũ illud. saeram̃tum illiꝰ uerbi. ca¬
pud illud draconis ẽtriit. regẽ
illũ quasi bouẽ dem̃tauit. regnũ
illud iusto uidicio deiecit. Manife¬
ste hoc ipsȩ uoces scripturȩ testant᷑.
Uib& paulisper immorari. & singłas
ꝑcussiones in caput suꝑbiȩ tͥumpha¬
liter declamare in laudẽ & głam uie¬
toriosi uerbi di. euiꝰ ꝑsona in ipsis
reb gestis ił significatis declarat᷑
uocib manifestis.
omniũ uidit nabugodonosor.
niũ euis fugit ab eo. In illo somnio
ratio multi plex ẽ. ꝑtinens ad sapi¬
entiã uerbiđi. ꝓmissiones ad uen¬
tus sui c̃firmare uolentis. & ẽsola¬
rionis qͥ expectant eundem aduen¬
tem suum. maximeq illos. quliẽ

Expanded text:
Medis et Persis . Interfectus namque est Balthasar rex Chaldaeus et Darius Maedus successit in regnum. Cui haec ascribenda est victoriae pars, nisi Deo, Dei Verbo, quod in utero habens mulier, unaquaeque fidelis anima, ut erat Daniel, « clamabat parturiens, et cruciabatur ut pareret? » Verbum illud sacramentum illius Verbi caput draconis contrivit, regem illum quasi bovem dementavit, regnum illud justo judicio dejecit, manifeste hoc ipsae voces Scripturae testantur. Libet paulisper immorari, et singulas percussiones in caput superbiae triumphaliter declamare, in laudem et gloriam victoriosi Verbi Dei, cujus persona in ipsis rebus gestis vel significatis declaratur vocibus manifestis. omnium vidit Nabuchodonosor nium eius fugit ab eo. In illo somnio ratio multiplex est pertinens ad sapientiam verbi dei promissiones adventus sui confirmare volentis et consolari omnes, qui exspectabant eundem adventum suum maximeque illos, qui tunc
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ doloꝵ in corde ipsoꝵ
ẽsolationes dñi lȩtificauert᷑ ani¬
mas toꝵ. Ante captiuitatẽ illam
raro in uenimus demonstratas ꝓ¬
phetis uisiones imaginarias uen¬
turi ad incarnationẽ. & de mundi
pͥncipe di abolo tͥumphaturi uer¬
bi di. sub ipsa uͦ captiuitate ñ tan¬
tũ mͦ legimus factũ ad eos esse
uerbũ dñi. uerũ etiã uidisse eos
imagines reuerendas. uisiones ẽsola¬
torias. regis inuicti. uictoris reg¬
naturi. uerbi đi uerbi incarnan¬
di filii đi. Filii hominis. In his
iherechi el sermone difficilior.
daniel autẽ quanto planior. tan¬
to ad legendũ: delectabilior. add
intelligendũ dulcior. Non p̃sen¬
tis ẽ ꝓpostti uisiones illas ꝑseriia¬
ri. s hoc tantũ c̾siderare. quom
ut quali ordine uirgã illã. siue
baculũ illũ c̃fregerit dñs. in quo
uisitauerat iniquitates. siue pecca¬

Expanded text:
multitudinem dolorum in corde ipsorum multitudinem dolorum in corde ipsorum consolationes Domini laetificaverunt animas eorum . Ante captivitatem illam, raro invenimus demonstratas prophetis visiones imaginarias futuri, et venturi ad incarnationem, et de mundi principe diabolo triumphaturi Verbi dei; sub ipsa vero captivitate non tantummodo legimus factum ad eos esse verbum domini, verum etiam vidisse eos imagines reverendas, visiones consolatorias regis invicti, victoris regnaturi verbi dei, verbi incarnandi, filii dei, filii hominis. In his Ihezechiel sermone difficilior, Daniehel autem quanto planior, tanto ad legendum delectabilior, ad intelligendum dulcior. Non presentis est propositi, visiones illas perscrutari, sed hoc tantum considerare, quomodo vel quali ordine virgam illam sive baculum illum confregerit dominus, in quo visitaverat iniquitates
Abbreviated transcription (Latin):
diuit dđs in uictȩ ueritatis quod
ꝓmisit. qͦd uirauit inscõ suo. mi¬
scđiã autẽ meã inqͥens ñ disprgã
suspicareͥ quod ad eo fuisse iratus
ꝓpt̾ iniquitates eoꝵ & peccata.
ut uell& ꝓfanare testam̃tum suũ.
& quȩ ꝓcesserant de labiis suis fa-¬
cere irrita. Uenit ad captiuos.
ꝓcessit cũ captuus uerbũ bonũ.
& sermo bonus & fidelis. & p̾cones
suos. ꝓpħas suos. uictores. & uicto¬
riȩ suȩ signiferos effecit. ita ut
quẽadmodũ dixit ad moysen .ec.¬
ce c̃stitur te đm pharaonis. sic etiã
dicer& et facer& quẽpiam ex illis
đm ẽẽ regis babylonis. Cecidit enĩ
in faciẽ suã nabugodonosor rex. &
danihelẽ ad orauit. & hostias & in¬
censũ p̃cepit afferri. ut sacrifica¬
ret᷑ ei. Hoc fecit uerbũ bonũ uer¬
bũ đi. ostendendo sem& ipsũ dani¬
heli. & socũs eius. ꝑ miras & mag¬
nificas uisiones. qͥb pioꝵ c̃firmata
est fides. captiuoꝵ ẽualuit spes. de
sidantiũ caritas c̃fortata ẽ. Scđm

Expanded text:
s invictę veritatis, quod promisit, quod iuravit in sancto suo: Misericordiam autem meam, inquiens, non dispergam suspicari, quod adeo fuisset iratus propter iniquitates eorum et peccata, ut vellet profanare testamentum suum, et quę processerant de labiis suis facere irrita. Venit ad captivos, processit cum captivis verbum bonum et sermo fidelis, et precones suos, prophetas suos, victores et victorię suę signiferos effecit, ita ut quemadmodum dixit ad Moysen: Ecce constitui te deum Pharaonis, sic etiam diceret et faceret quempiam ex illis deum esse regis Babylonis. Cecidit enim in faciem suam Nabuchodonosor rex et Danihelem adoravit et hostias et incensum precepit afferri, ut sacrificaretur ei. Hoc fecit verbum bonum, verbum dei, ostendendo semetipsum Daniheli et sociis eius per miras et magnificas visiones, quibus piorum confirmata est fides, cam
Abbreviated transcription (Latin):
testã. & ferrũ. & es. & argentũ &
aurũ & lapis qͥ ꝑcussit . & ad huc
ultimo uidicio ꝑcussurus ẽ. reg¬
na hȩc: ita ut nullus locus inue¬
niatur eis. factus ẽ mons magnꝰ.
& impleuit uniũsam t̾ram. quia
palã factũ ẽ uniũsȩ t̾rȩ. qͦd uer¬
bũ caro factũ. đs homo factus
de uirgine absq manib complec¬
tentiũ. rex regum ẽ.&. dñs domi¬
nantiũ. Sacram̃tũ istud tẽ ꝑda
nielẽ & socios eius reuelatũ. mag¬
nã & oportunã c̃solationẽ p̾buit̃.
humilitati captiuoꝵ. in sua capti

Expanded text:
ferrum, et aes, argentum et aurum. Et lapis, qui percussit, et adhuc ultimo judicio percussurus est regna haec, ita ut nullus locus inveniatur ei, « factus est mons magnus, et implevit universam terram , » quia palam factum est universae terrae, quod Verbum caro factum est, id est homo factus de Virgine, absque manibus complectentium rex regum est et dominus dominantium. Sacramentum istud tunc per Danihelem et socios eius revelatum magnam et opportunam consolationem prebuit humilitati captivorum, in sua capti
Abbreviated transcription (Latin):
rimo notandum quia tͥbus
iucib ꝑeussit regẽ ipsũ nabr¬
godenosor uerbũ đi & quia pri¬
ma st seda ẽ eussione ñ ẽ sũmissus
abaltitudine suꝑbiȩ suȩ teus
uice sic peussit eũ. ut de soliosuo
decussus & mente alienatus. forasq
eiectus ab hominib cũ feris ha¬
bitar& et cũ feris pabulũ habe¬
ret. fęnũq ut bos comeder.&. et
rore cȩli infunderetur. atq ita suꝑ
eũ septẽ tempora mutarentur. Post
hec regnũ quoq eius. regnũ baby¬
loniũ numerauit ds & cõpleuit.
appensũ est in statera. & inuentũ

Expanded text:
bus vicibus percussit regem ipsum Nabuchodonosor Verbum Dei, et quia prima et secunda concussione non est submissus ab altitudine superbiae suae, tertia vice sic percussit eum ut, de solio suo decussus et mente alienatus forasque ejectus ab hominibus, cum feris habitaret, et cum feris pabulum haberet, fenumque ut bos comederet, et rore coeli infunderetur, atque ita super eum septem tempora mutarentur. Post haec regnum ejus, regnum Babylonicum numeravit Deus, et complevit, appensum est in statera,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtnȩ c̃fusionis. Dabylon illa. & ihrłm
t̾rena imaginẽ suie similitudinẽ
nobis demonstrat insem& ipsis. dua¬
rũ partiũ uniuersȩ creaturȩ rati¬
onalis. quarũ una ciuitas di uiuen
li. Altera ex hominib bonis. & an¬
głis bonis. altera c̃stat ex hominib
malis. & angłis malis. Apt̾ea cum
audimꝰ dauid dicentẽ in spũ. suꝑ
flumina babylonis illic sedimꝰ &
fleuimꝰ. ueracit᷑ illũ de sem& ipso
quoq hoc dicere sentimus. quia ñ qui¬
dẽ ad illius babylonicȩ captiuitatis
tprã ꝑuenit. immo longe p̾cessit. sed
in illa erat captiuitate. sicut & om̃s
electi đĩ. cuiꝰ similitudinẽ in ea
quã futurã p̾uidebat illi ppło
spũalit̾ intellexit. Igͦ effectu
quidẽ ut supra dictũ est nabugo¬
donosor extitit dnĩ seruus. s uolun

Expanded text:
eternę confusionis. Babylon illa et Iherusalem eternę confusionis. Babylon illa et Iherusalem terrena imaginem sive similitudinem nobis demonstrant in semetipsis duarum partium universę creaturę rationalis, quarum una civitas dei vivenli. Altera ex hominibus bonis et angelis bonis, altera constat ex hominibus malis et angelis malis. Propterea cum audimus David dicentem in spiritu: Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, veraciter illum de semetipso quoque hoc dicere sentimus, quia non quidem ad illius babylonicę captivitatis tempora pervenit, immolonge precessit, sed in illa erat captivitate sicut et omnes electi dei, cuius similitudinem in ea, quam futuram previdebat illi populo, spiritualiter intellexit. Igitur effectu quidem ut supra dictum est Nabuchodonosor exstitit domini servu