comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuiul usus in duobus constat officiis sumẽdi uictus et
eloquendi lingua intus inclusa: que uocem motibus
suis in uerba discernit: et est interpres atumi. Hec tamẽ
sola potest ꝑ se eloquendi munus implere. nisi acumẽ
suum palato illisent nisi uita uel offenisione detitium
uel compressione labtorum dentes tamen plus confer̃t
ad loquendum. Nam et infantes non ante incipiũt
fari quan dentes habuerint: et senes amissis dentibus
ita balbuciunt ut ad infontiam reuoluti esse denuo¬
uideantur.Sed hec ad hominem solum ꝑtinent aut
ad aues in quibus acuminata et uibrata certis motibus
lingua in numerabiles concinit flexiones. et sotiorum
uarios modos exprimit. Habet preterea et aliud officiũ
quo in om̃ibus sed tamen solum ĩitiutis utitut: quod
conitritos et cõmollitos denitibus cibos colligit et cõꝑlobatts¬
uisua de primit et transmittit aduentrem.Itaq Uarto aligãdo

Expanded text:
cuius usus in duobus constat ocuius usus in duobus constat oeloquendi. Lingua intus inclusa, que vocem motibus suis in verba discernit, et est interpres animi nec tamen sola potest per se loquendi munus adimplere, nisi acumen suum palato illiserit, nisi adiuta vel offensione dentium vel compressione labiorum. Dentes tamen plus conferunt ad eloquendum. Nam et infantes non ante incipiunt fari quam dentes habuerint, et senes amissis dentibus ita balbuvideantur. Sed haec ad hominem solum pertinent, aut ad aves, in quibus acuminata et vibrata certis motibus lingua, innumerabiles cantuum flexiones, et sonorum varios modos exprimit. Habet praeterea et aliud officium, quo in omnibus, sed tamen solo in mutis utitur, quod contritos et commolitos dentibus cibos colligit, et conglobati sua deprimit, et transmittit ad ventrem. Itaque Varro a ligando
Abbreviated transcription (Latin):
sinistre. Itaq ut pedes duo et item manus non tantum ad
utilitatem aliquam usumq uel gradiendi uelfaciendi
ualent: sed et habitum decorẽq ad mirabilem conferũt
sic incapite. quod totius diuini operis quasi culmen est et
auditus in duas aures. et uisus in duas acies et odoratio
induas nares a sũmo artifice diuisa est quia cerebrum in
quo sentiendi ratio est quanuis sit unum tamen induas
partes mẽbrana interueniente discretum est.sed et cor qđ
sapientie doruicilium uidetur licet sit unum duos tamẽ
intrinsecus sinus habet quibus fontes uiui sanguinis cõ¬
tinentur septo intercidente diuili ut sic̃ in ipło nudo sũ¬
mia rerum uel de simplici duplex, uel de duplici simplex
et gubernat et continet totum ita in corpore de duobus
uniuersa compacta in dissociabilem pretenderet uni¬
tatem. Oris quoq species et tictus extransuerso patef a¬
ctus. quam utilis: quam decens sit. enarrari non potest.

Expanded text:
sinistrae. itaque ut pedes duo et item manus non tantum ad sinistrae. itaque ut pedes duo et item manus non tantum ad utilitatem aliquam usumque uel gradiendi uel faciendi ualent, sed et habitum decoremque admirabilem conferunt, sic in\' capite. quod totius diuini operis quasi culmen est, et auditus in duas aures et uisus in duas acies et odoratio in duas nares a summo artifice diuisa est, quia cerebrum, in quo sentiendi ratio est. quamuis sit unum, tamen in duas partes membrana interueniente discretum est. sed et cor, quod sapientiae domicilium uidetur, licet sit unum, duos tamen intrinsecus sinus habet, quibus fontes uiui sanguinis continentur saepto intercedente diuisi, ut sicut in ipso mundo summa rerum uel de simplici duplex uel de duplici simplex et gubernat et continet totum, ita in corpore de duobus uniuersa conpacta indissociabilem praetenderent unitatem. oris quoque species et rictus ei transuerso patefactus quam utilis, quam decens sit, enarrari non potest:
Abbreviated transcription (Latin):
sũmo ut siquis forte uehementior ictus extiterit eminẽ¬
tibus repellãt. Hasi uero pars suꝑior usq ad mediũ soli¬
da formata est. inferior autem cartilagine adberet
mollita ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. In
hoc autem quãuis simplici membro tria sunt officia
constituta dnum ducendi spiritus alterum capiendi odonis
tercium ut ꝑ eius cauernas purgamenta cerebri defluant
Quas ipsas deus quam tnirabili quam diuina rõne molitꝰ
est. ut tamen hiatus ipse nasi oris speciem non deforma¬
ret quod erat plane futurum si simplex foramen pate¬
ret at id uelut panete ꝑ medium ducto intetsepsit at
diuisit fecitq ipsa duplicitate pulcerrimum.Ex quo
ititelligimus quantum dualis numerus una et simplici
compage solidatus ad rerum ualeat ꝑfectionem. Ham
cum sit corpus unũ tamen totum ex simplicibus mẽbtis
constare non poterat nisi ut essent partes uel dextere. uel

Expanded text:
summo, ut si qui forte uehementior ictus extiterit. eminensummo, ut si qui forte uehementior ictus extiterit. eminentibus repellatur. 1 nasi uero pars superior usque ad medium solida formata est. inferior autem cartilagine adhaerente mollita, ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. in hoc autem quamuis simplici membro tria sunt officia constituta, unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium ut per eius cauernas purgamenta cerebri defluant. quas ipsas deus quam mirabili, quam diuina. ratione molitus est, ut tamen hiatus ipse nasi oris speciem non deformaret! quod erat plane futurum, si unum ac simplex foramen pateret: at id uelut pariete per medium ducto intersaepsit atque diuisit fecitque ipsa duplicitate pulcherrimum. ex quo intellegimus quantum dualis numerus una et simplici conpage solidatus ad rerum ualeat perfectionem. nam cum sit corpus unum, tamen totum ex simplicibus membris constare non poterat, nisi ut essent partes uel dexterae uel
Abbreviated transcription (Latin):
Ed nos ad dei opera reuertamur. Ut igitur oculi muni¬
tiores essent ab iniuria eorum ciliorum tegminibus oc¬
culuit unde oculos dictos esse Uaroni placet.Nam et ipse pal¬
pabre quibus mobilitas in est palpitatio uot abulum tribuu
pilis in ordine stantibus uallate septum oculis decentiss¬
mum prebent. Quarum motus assiduus incorpore sen¬
sibili celeritate concurrens et uidendi tenorem nõ uti¬
pedit et reficit obtutum. Acies enim .i. mẽbrana illa per¬
lucens quam siccari et obarescere non oportet nisi humo¬
re assiduo cetsa pure niteat obsolescit. Quid ipła suꝑcilio¬
rum fastigia pilis breuibus adornata: Hon ne quasi ag¬
geribus et munimentum oculis nequid suꝑne incidat
et speciem simul prestatitur. Exquotum confinio nasus
exoriens et ueluti equali porrectus iugo utrariq aciem si¬
mul et discernit et munit.Inferius quoq genarum nõ
indecens tumor in similitudinẽ collium leuiter exurges
ab ortũ ꝑte oculos efficit tunores ꝓrouisũq est ab artifice

Expanded text:
ed nos ad dei opera reuertamur. ut igitur oculi munitiores essent ab iniuria, eos ciliorum tegminibus occuluit, unde oculos esse dictos Varroni placet. nam ipsae palpebrae, quibus mobilitas id est palpitatio uocabulum tribuit, pilis in ordinem stantibus uallatae saeptum oculis decentissimum praebent: quarum motus adsiduus inconprehensibili celeritate concurrens et uidendi tenorem non inpedit et reficit obtutum. acies enim id est membrana illa perlucens, quam siccari et obarescere non oportet, nisi umore adsiduo tersa praeniteat. obsolescit. quid ? ipsa superciliorum fastigia pilis breuibus adornata nonne quasi aggeribus et munimentum oculis. ne quid superne incidat, et speciem simul praestant? ex quorum confinio nasus exoriens et ueluti aequali porrectus iugo utramque aciem simul et discernit et munit. inferius quoque genarum non indecens tumor in similitudinem collium leuiter exsurgens ab omni parte oculos efficit tutiores prouisumque est ab artifice
Abbreviated transcription (Latin):
E rum quia ples ut osterid hybille ⁊ cloctissittins au¬
toribus fuisse traduntur Unius testimonium satis non sit ad
confirmandam sicut intendimus ueritatem. Cumee quidẽ
uolumina quibus romanorum fata conscripta sunt inar¬
chaniis habentur. Cettrarum tamen fere omnium libelli
quo minus itiusu sint om̃ibus non uetantur. Exquibus Ø¬
alia detiuncians uniuersis gentibus iram dei ob impieta¬
tem hominum hoc modo exorsa est.¬

Expanded text:
erum quia plures, ut ostendi, Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, unius testimonium satis non sit ad confirmandam, sicut intendimus, veritatem. Cumeae quidem volumina, quibus Romanorum fata conscripta sunt, in arcanis habentur: caeterarum tamen fere omnium libelli, quominus in usu sint omnibus, non vetantur; ex quibus alia de nuntians universis gentibus iram Dei ob impietatem hominum, hoc modo exorsa est
Abbreviated transcription (Latin):
apudistos agamus. et in infinitum materia procedat. Ea ig̃
que ramis testimonia quibus illi possint. aut eredere aut cer¬
te non repugnate. Sibillas plutimi et maximii autores ita¬
diderunt. orecorum aristoricus et apollidorus erithirus no¬
strorum Uarto et feste fetiestella. Hii omnes precipuam et
nobiler preter cetetas et ithieam fuisse cõmemorant. A pol¬
lidorus quidem ut de ciui ac populari sua gloriatut fenestel¬
la etiam uero legatos erithreo a senatu esse itiissos refert
ut huius sibille catmina romanti de portarentur.et ea con¬
sules surio et octauius incapitolio quod tunc erat curante
Q uanto Catulo restitutun ponenda curarent. Apud han
de sõmo conditore rerum deo huius modi uersus tepi utar

Expanded text:
apud istos agamus, et in infinitum materia procedat. Ea igitur apud istos agamus, et in infinitum materia procedat. Ea igitur quaeramus testimonia, quibus illi possint aut credere aut certe non repugnare. Sibyllas plurimi et maximi auctores tradiderunt; Graecorum, Aristo Chius et Apollodorus Erythraeus; nostrorum, Varro et Fenestella. Hi omnes praecipuam, et nobilem praeter caeteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de civi ac populari sua gloriatur. Fenestella uero etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut huius Sibyllae carmina Romam deportarentur et ea consules Curio et Octauius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. apud hanc de summo et conditore rerum deo huiusmodi uersus reper
Abbreviated transcription (Latin):
Ethabui que de ira dei dicerem. Donate kĩtie ut sci¬
tes quẽ ad modum refelleres eos qui deum faciunt
immobilem. Restat ut more Ciceronis utamur epuloro
ad porandutii sicut ille intusculanis de miorte dissetẽs
fecit Sra nos in hoc oꝑe testimonia diuina quib credi
possit adbibete debemius ut illorum ꝑ suasionem reuẽ¬
paltius. qui sine ira esse deum credentes. dissoluunt qe
telioro niem sine qua ut oñdimus aut immanitate bel¬
luus aut stulticia pecudibus adequamut. In sola erinte
teligione iin dei summi notione sapientia est. prophe
uniuersi diuinospiritu repleti nihil aliud quam de gr̃a
deiorga iustos et ira eius aduersus impios loquuritur
quotum restimonia nobis quidem satis sunt. Merum
bis quoniam nõ credunt isti qui sapientiata capillis
et habitu iactant. rõne quoq et arguitientis fuerant a
nobil refellendi. Sic enim prepostere agitur ut humai¬
n& diuimi sttibuant autoritatem cum potius hugtiais
diuitisi dobuerint Q ue nune sane omitamius pe ti¬

Expanded text:
habui, quae de ira Dei dicerem, Donate charissime; ut scires quemadmodum refelleres eos qui Deum faciunt immobilem. Restat, ut more Ciceronis utamur epilogo ad perorandum. Sicut ille in Tusculanis de morte disserens fecit: ita nos in hoc opere testimonia divina, quibus credi possit, adhibere debemus, ut illorum persuasionem revincamus, qui sine ira Deum esse credentes, dissolvunt omnem religionem: sine qua, ut ostendimus, aut immanitate belluis, aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim religione, id est, in Dei summi notione sapientia est. Prophetae universi divino Spiritu repleti nihil aliud, quam de gratia Dei erga justos, et de ira ejus adversus impios loquuntur. Quorum testimonia nobis quidem satis sunt: verum iis quoniam non credunt isti, qui sapientiam capillis et habitu jactant, ratione quoque et argumentis fuerant a nobis refellendi. Sic enim praepostere agitur, ut humana divinis tribuant auctoritatem, cum potius humanis divina debuerint. Quae nunc sane omittamus ne ni
Abbreviated transcription (Latin):
quoq per indignationem dei aduersus in iustos cathaclysmũ
priore seculo factum esse dixit: ut malitia generis huma¬
ni extingueretut.¬
Unde apud Iasonem de ioue ita dicitur. Esse quoq infa¬
tis reminiscitur affore tempus. Quo mare. quo tellus cor¬
tuptaq regia celi ardeat. et mundi moles oposa laboret.
Quod tum fiat necesse est. cum honor et cultus dei sũmi
apud homines interient. E adem tamen placari eum
penitentia factorum et sui emendatione contestans hec
addidit.¬

Expanded text:
quoque per indignationem dei aduersus iniustos cataclysmum priore saeculo factum esse dixit, ut malitia generis humani extingueretuunde apud Nasonem de Ioue ita dicitur: esse quoque in fatis reminiscitur adfore tempus quo mare, quo tellus correptaque regia caeli ardeat et mundi moles operosa laboret. quod tum fiat necesse est, cum honor et cultus dei summi apud homines interierit. eadem tamen placari eum enitentia factorum et sui emendatione contestans haec addidit
Abbreviated transcription (Latin):
phi. sed insinu meretricis est nata. Nam quid ego de cynicis loquar:
quib inpropatulo coire cum cõuigibus mos fuit. Quid mirũ si a
canibus quorum uitã imitãtur ẽt uocabulũ nomenq traxerũt.
Nullumigitur in hac disciplina magisteriũ uirutis cum etiã
Illi qui honestiora precipiũt aut nõfaciũt ipsi que suadent aut
si faciunt quod raro accidit nõ disciplina eos ad rectum sed nata
producat que sepius etiam ĩdoctos impellit ad laudem.

Expanded text:
philosophi, sed in sinu meretricis est nata. nam quid ego de Cynicis loquar, philosophi, sed in sinu meretricis est nata. nam quid ego de Cynicis loquar, quibus in propatulo coire cum conicanibus, quorum vitam imitantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt? Nullum igitur in hac disciplina magisterium virtutis est, cum etiam illi, qui honestiora praecipiunt, aut non faciant ipsi quae suadent, aut si faciunt quod raro accidit non disciplina eos ad rectum, sed natura perducat, quae saepius etiam indoctos impellit ad laudem.
Abbreviated transcription (Latin):
multũ inter se et ceteros laidis amatores interesse ꝙ ip̃e hr̃et
laidem: alii alaide haberẽtur .o. preclara et bonis imitanda
sapientia huic ego liberos indisciplina dares. ut discerẽt habẽ
mẽtricẽ aliquid inter se ac preditos interesse dicebat .s. ꝙ illi
bona sua ꝑderent ip̃e gratis luxurieͣtur. In quo tam̃ sapiẽtior
meretrix fuit: que si ph̾m hũit prolenone ut ad se omnis iuuẽtus
doctoris exemplo et autoritate corrupta sine ullo pudore cõcurre¬
ret.Q uid ergo interfuit quo animo pħus ad meretricẽ famosissia
cõmearet cũ eum populus et riuales sui uiderẽt om̃ib preditis
nequiorem nec satis fuit ita uiuere. sed docere ẽt libidines cepit ac mo¬
res suos de lipanari ad scolam transtulit disserens uoluptatẽ corporis
esse summũ bonũ que doctrina execrabilis et pudenda nõ in corde

Expanded text:
multum inter se et ceteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet multum inter se et ceteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet Laidem, alii a Laide haberentur. o praeclara et bonis imitanda sapientia! huic uero liberos in disciplinam dares, ut discerent habere meretricem? aliquid inter se ac perditos interesse dicebat, scilicet quod illi bona sua perderent, ipse gratis luxuriaretur. in quo tamen sapientior meretrix fuit: quae philosophum habuit pro lenone, ut ad se omnis iuuentus doctoris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudore concurreret. quid ergo interfuit quo animo philosophus ad meretricem famosissimam commearet, cum eum populus et riuales sui uiderent omnibus perditis nequiorem? nec satis fuit ita uiuere, sed docere etiam libidines coepit ac mores suos de lupanari ad scolam transtulit disserens uoluptatem corporis esse summum bonum. quae doctrina exsecrabilis et pudenda non in corde
Abbreviated transcription (Latin):
bidinẽ inambitionẽ ꝑ orantes in iudiciĩ suũ professos putes
Ideo redundant ad ipos maledicta itipriblicũ missa quos nõ ałr
itueri decet ꝙ̃ medicos quorũ tituli reriedia hnt pisides uene oni¬
na. Quosdã uero nec pudor itiorũ tetiet sed patrocima nn¬
pitudini sue fingunt ut etiã hotieste peccare indeanti.
Fariet inquit sapiens idem seneca ẽt que nõ probabit ut ẽt
ad maiora transitum ĩueniat nec relitiquet honos mores. b
terripori aptabit ut quib alĩ urtũtur in oloriã aut uoluptnte
utatur rei agende cã, deinde paulopost omnia que luxitriosi
faciunt. queq impit faciet: et sapiẽs sed nõ eodeminõ. eodemq
proposito. At qui nihil interest. quo animo fatias quod fecisse
uitiosum est qr facta cernũtur animus nõ uidetur. Arystipo
cyrenaicorũ magistro cum Laide nobili scorto fuit cõsuetudo
quod flagitiũ grauis ille pħie doctor sic defendebat: ut diceret

Expanded text:
bidinem, in ambitionem perorantes, indicium sui professos putes, bidinem, in ambitionem perorantes, indicium sui professos putes, adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa; quos non aliter intueri decet, quam medicos, quorum tituli remedia habent, pyxides venena. Quosdam vero nec pudor vitiorum tenet: sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare videantur. Faciet sapiens, inquit idem Seneca, etiam quae non probabit, ut etiam ad majora transitum inveniat: nec relinquet bonos mores, sed tempori aptabit; et quibus alii utuntur in gloriam, aut voluptatem, utetur agendae rei causa. » Deinde paulo post: « Omnia quae luxuriosi faciunt, quaeque imperiti, faciet et sapiens, sed non eodem modo, eodemque proposito. Atqui nihil inuitiosum est, quia facta cernuntur, animus non uidetur. Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit consuetudo. quod flagitium grauis ille philosophiae doctor sic defendebat, ut diceret
Abbreviated transcription (Latin):
obtentus sapientie sua uitia celantes domi fatientes ea que
inscolis arquissent. Meritior fortasse accusandi gratia.Hlon ric
ip̃m id tullius et faretur et queritur Quotus quisq inquit Q
phorum inuenitur qui sit ita moratus ita animo ac uita cõ¬
stitutus ut ratio postulat: qui disciplinã uerã nõ ostentanone
scie sed legetri uite putet qui obtemꝑet ip̃e sibi et decretis siug¬
pareat: Uidere licet alios tanita leuitate et iactatione ut his
fuerit nõ didicisse melius. Alios pecunie cupidos aliosglorie
multos libidinũ sernos: ut cum eorũ uita uicis mirabil ite
pugnet oratio.Hepos quoq Cornelius. ad eundẽ Ciceroriẽ ira
scribit. Tantum abest ut ego magistrã putem esse uitt phia
gistro uiuendi. ꝙ̃ plerisq qui inea dispiranda uersãtur. Uideo
eni magnã ꝑrem eorum qui ĩstola depudore conitnetia pre¬
cipiatit᷑ argustissime eosdẽ inomniũ libiditiũ cupiditatibus

Expanded text:
obtentu sapientiae sua vitia celantes, domi facientes ea quae obtentu sapientiae sua vitia celantes, domi facientes ea quae in scholis arguissent. Fortasse mentior accusandi gratia. Nonne id ipsum Tullius et fatetur, et queritur? « Quotus quisque, inquit, philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo et vita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam veram, non ostentationem scientiae, sed legem vitae putet? qui obtemperet ipse sibi, et decretis pareat suis? Videre licet alios tanta levitate et jactatione, ut his fuerit non didicisse melius: alios pecuniae cupidos, alios gloriae; multos libidinum servos, ut cum eorum vita mirabiliter pugnet oratio. » Nepos quoque Cornelius ad eumdem Ciceronem ita scribit: « Tantum abest, ut ego magistram esse putem vitae philogistris vivendi, quam plerisque, qui in ea disputanda versantur. Video enim magnam partem eorum, qui in schola de pudore et continentia praecipiant argutissime, eosdem in omnium libidinum cupiditatibus
Abbreviated transcription (Latin):
et ad huc nihil explicantẽ cadere nõ possunt. Hulla itaq
ratio uel scĩa. uel lex hene uiuẽdimisi in hac unica et uera
et celesti sapientia cõstituta est. que pħis fuerat ignota. Hul¬
la illa terrena. quoniã falsa est fit uaria et multiplex
sibiq tota contraria est. et sicut unus est huiusmõi consti¬¬
tutoret rector deus una ueritas ita unã esse ac simplicẽ
nulli alii nisi pħi essent boni et qui eam nõ didicissent eẽnt oes
semꝑ mali. Cum uõ inumerabiles existant et semꝑ extuerinit
qui sint aut fuerint sine ulla doctrina boni. Expħis aurem
Praro fuerit qui aliquid inuita fecerit laude dignũ. Qiis ẽ
tandem qn uideat eos homiẽs uirtutis. qua ip̃i eoent nõ esse
doctores: Flam siquis imores eorum diligenter inquirat in ue¬
niat iracundos cupidos libiditiosos. arrogatites. proterios et s

Expanded text:
et adhuc nihil explicantem cadere non possunt. Nulla itaque et adhuc nihil explicantem cadere non possunt. Nulla itaque ratio, vel scientia, vel lex bene vivendi, nisi in hac unica, et vera, et coelesti sapientia constituta est, quae philosophis fuerat ignota. Nam illa terrena, quoniam falsa est, fit varia, et multiplex, sibique tota contraria est. Et sicut unus est hujus mundi constitutor et rector Deus, una veritas: ita unam esse ac simplicem m posset instruere, nulli alii nisi philosophi essent boni, et qui eam non didicissent, essent omnes semper mali. Cum vero innumerabiles existant, et semper exstiterint, qui sint, aut fuerint sine ulla doctrina boni, ex philosophis autem perraro fuerit, qui aliquid in vita fecerit laude dignum, quis est tandem, qui non videat, eos homines virtutis, qua ipsi egent, non esse doctores? Nam si quis in mores eorum diligenter inquirat, inveniet iracundos, cupidos, libidinosos, arrogantes, protervos, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
Odem ductus errore Seneca.Quis eni uerã uiam
teneret ertante Cicerone: pħia inquit nihil aliud
est quã recto ratio uiuendi uelhoneste uiuendi scĩa uł ars
recte uite agȩnide. Honerrabimus si dixerimus pħiam esse
legem herie honesteq uiuendi. et qui dixerit illam regulã
uite suũ illi reddidit. hic plane nõ respexit ad comune
phie nomeni que cumsit ĩpluris sectas disciplinasq diffu¬
sa tuhilq habe at certi nihil deniq de quo uniuersi una
mente ac uoce consentiant. Quid põt esse tam falsũ qͣs
rectũ uer impedist: et turbet aut legẽ bene uiuẽdi cuius
copita longe dissonãt aut sciam uite agende ĩqua nihil
aliud efficitur contraria sepe dicendo q ut temo quicqͣ
sciat: Quero enim uttũ ne ochademiã pbiam putet ẽe
ati nõ negoturũ nõ arbitror. Qsi est tuhil ergo illorũ cedit
nulla putat. ratiorẽ subuertit regulã deprauat scĩam fũ¬
ditus tollit. falsa igitur omĩa illa ꝗt in remsemꝑ incertam

Expanded text:
odem ductus errore Seneca — quis enim ueram uiam teneret errante Cicerone? — philosophia inquit nihil aliut est quam recta ratio uiuendi uel honeste uiuendi scientia uel ars rectae uitae agendae. non errabimus, si dixerimus philosophiam esse legem bene honesteque uiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, suum illi reddidit. hic plane non respexit ad commune philosophiae nomen. quae cum sit in plures sectas disciplinasque diffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid potest esse tam falsum quamrectum iter inpediat et turbet aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepe dicendo quam ut nemo quicquam sciat? quaero enim utrumne Academiam philosophiam putet esse an non. negaturum non arbinullam putat, rationem subvertit, regulam depravat, scientiam funditus tollit. Falsa igitur illa omnia, quia in rem semper incertam
Abbreviated transcription (Latin):
fecissent aut defendissent illa que uera inuetierant: aut ĩ maximos erro¬
res non incidissent. hec enim summa: hic cardo terum est quẽ qui
non ienuerit ueritas illi omnis elabitur: hoc est deniq qd efficiat
illis nõ quadrare rõnem. Que illis si affulsisset: si sacrm̃ homĩs ome
cognouissent: nunqͣ disputationes eorum et omnẽ pħiam de tratis¬
uerso achademia uigillasset.Sicut ergo mundum nõ ꝑꝑse deus¬

Expanded text:
scissent, aut defendissent illa, quae vera invenerant, aut in maximos errores non incidissent. Haec enim summa, hic cardo rerum est. Quem qui non tenuerit, veritas illi omnis elabitur. Hoc est denique, quod efficiat illis non quadrare rationem: quae illis si affulsisset, si sacramentum hominis omne cognovissent, numquam disputationes eorum, et omnem philosophiam de transverso academia
Abbreviated transcription (Latin):
futuri sint quid prestant quid pollicentur quid minantur
aut hominibus aut diis dignum. Uel si manent atinrie post
obitum. quid dehis faciunt factu riue sunt. o uid illi opus ẽ¬
theauro atumarum. Ipsi illi ex quo fonce oniutitur quõ aut q̃r aut
unde muli sunt. Ira fit ut si abilla rerum sũa quam superius
comprehendimus aberrauimus ominis ratio intereat ad nihilũ
omnia reuoluatitin

Expanded text:
futuri sunt? quid praestant, quid pollicentur, quid minantur futuri sunt? quid praestant, quid pollicentur, quid minantur aut hominibus aut diis dignum? uel si manent animae post obitum, quid de iis faciunt facturiue sunt? quid illis opus ethesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur? quomodo aut quare aut unde multi sunt? ita fit ut si ab illa rerum summa quam superius conprehendimus aberraueris, omnis ratio intereat et ad nihilum omnia reuoluan
Abbreviated transcription (Latin):
constitutum quod uideatius maxima rõne constate que põt
esse ratio in his erroribus prauarum religionũ. et in hac per¬
suasione phorum ꝗͣ putant homines interre animas profecto
nulla. Quid enim hñt dicere cum dii hom̃ibus tam diligenter
suis queq temporibus exhibeantur. An ut illis far et merum
demus et odorem thuris et sanguinẽ pecudum que neq ĩmor¬
talibus gram esse possunt: qr sunt fragilia tieq usui esse exprib
corporimi qr hoc ad usum tp̃ralium data sunt. et tamẽ si ea
desiderarent sibi ipsi possent. exhibere curti uellent. siue igitur
intereunt anime siue iteternũ matiet: quam rõnem conti¬
tient. cultus deorum assequãtur aut aliquo mundus factus est
cur aut qñ aut quousq: quatenus homities aut quã obrem
prorrean. Cur nascuntur intereunt succedunt renuouãtur:
Quid dii excultibus eorum assequãtur. qui post mortẽ nibil

Expanded text:
constitutum quod uideas maxima ratione constare, quae potest constitutum quod uideas maxima ratione constare, quae potest esse ratio in his erroribus prauarum religionum et in hac persuasione philosophorum qua putant animas interire? profecto nulla. quid enim habent dicere cur dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? an ut illis far et merum demus et odorem turis et sanguinem pecudum? quae neque inmortalibus grata esse possunt, quia sunt fragilia, neque usui esse expertibus corporum, quia haec ad usum corporalium data sunt: et tamen si ea desiderarent, sibi ipsi possent exhibere, cum uellent. siue igitur intereunt animae siue in aeternum manent, quam rationem continet cultus deorum aut a quo mundus constitutus est? cur aut quando aut quousque, quatenus homines aut quam ob rem procreati? cur nascuntur intereunt succedunt renouantur? quid dii ex cultibus eorum adsecuntur qui post mortem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nibus coluntur: ut prestent illi opes: uictorias. honores. queq alia¬
que nõ nisi ad pñs ualent: si sine causa gignimĩ si it homitib
procre andis prouidentia nulla uers atut si casu nobis meripsis
ac uoluptatis nr̃e gratia nascimur.Si nihil post mortẽ sumus
quid põt esse tam suꝑuacuum tam inane tam uanum: quo
humana res: etꝙ̃ mundus ipse. qui cum sit ineredibili magni¬
nidine tam mirabili rõne constructus tattien rebus ineptis ua¬
cet. cur enim uentorum sp̃s nubes citent: cur emittent fulou¬
ra: tonitrua mugiant: Imbres cadant. ut fruges terra produ¬
cat: ut uarios fetus alat. Cut deniq omnis nã rerurti labotet
nequid desit earum rerum quibus uita hominũ sustitienir.
si est in anis si ad nibilum interminis si nibil est in nobis ma¬
ioris emolumenti deo. Quid si est dictu nefas nec putatidum
est fieri posse: ut nõ ob aliquam maxitã rationem fuerit

Expanded text:
nibus coluntur, ut praestent illis opes uictorias honores quaeque alianibus coluntur, ut praestent illis opes uictorias honores quaeque alia non nisi ad praesens ualent, si sine causa gignimur, si in hominibus procreandis prouidentia nulla uersatur, si casu nobismet ipsis ac uoluptatis nostrae gratia nascimur, si nihil post mortem sumus, quid potest esse tam superuacuum, tam inane, tam uanum quam humana res et quam mundus ipse, qui cum sit incredibili magnitudine, tum mirabili ratione constructus, tamen rebus ineptis uacet? cur etenim uentorum spiritus citent nubes? cur emicent fulgura, tonitrua mugiant, imbres cadant? cur fruges terra producat, uarios fetus alat? cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum quibus uita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis maioris emolumenti deo? quod si est dictu nefas nec putandum est fieri posse ut non ob aliquam maximam rationem fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
norauerit. hoc afficit premio ut sit ineternum beatus sitq apud
deum et cum deo semper.
Unc totam rationem breui circũscriptione signemus. idcirco Ø¬
mundus factus est: ut nascattiur: ideo nascimur: ut agnoscatuꝰ
factorem mũdi ac nr̃i deum ideo agnoscimus: ut colamus: ideo co¬
Blimus ut ĩ mortalitatem pro laborum mercede, capiamus quoia
maximis laboribus cultus dei constat ideo premio ĩmortalitatis
afficimur: ut similes Angelis effecti sũmo patri. ac domino inper¬¬
Petuum seruiamus, et simus eterni dei regnũ: hec sũma rerum est
hoc archanum dei. hoc misteriũ dicitur aquo sunt alieni qui seque¬
tes pñtem uoluptatẽ terestribus et fragilibus se bonis addixerũt¬
et animas ad celestia ꝯenitas suauitatib mortiferis tanq luto
ceno ue demerserunt. Queramus nunc uicisim an inicultu deo¬
rum rõ ulla subsistat qui simulat sunt. Si ideo tatitũ ab homi¬

Expanded text:
norauerit hoc adficit praemio., ut sit in aeternum beatus sitque aput norauerit hoc adficit praemio., ut sit in aeternum beatus sitque aput deum et cum deo semper.Nunc totam rationem brevi circumscriptione signemus. Idcirco mundus factus est, ut nascamur: ideo nascimur, ut agnoscamus factorem mundi ac nostri Deum: ideo agnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro mercede laborum capiamus, quoniam maximis laboribus cultus Dei constat: ideo praemio immortalitatis afficimur, ut similes angelis effecti, summo patri ac Domino in perpetuum serviamus, et simus aeternum Deo regnum. Haec summa rerum est, hoc arcanum Dei, hoc mysterium mundi: a quo sunt alieni, qui sequentes praesentem voluptatem, terrestribus et fragilibus se bonis addixeruet animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenoue demerserunt. quaeramus nunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si multi sunt, si ideo tantum ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
qr se uoluptatibus dederunt: que sunt uirtutis inimice. Itaq uita hec
remporalis illi eterne debet esse subiecta sicut corpus anime.Quis¬
quis ergo anime uitam maluerit uitam corporis contemnat neces¬
se est.Hec aliter enin ad suum poterit nisi que sunt ima despexerit
Qui autem corporis uitam fuit amplexiis et cupiditates suas inter¬
ram deiecerit: Illam supiorem uitam consequi non põt.Sedqui uult
bene uiuere ineternum male uiuet ad tempus. et affitietur om̃ib
molestiis et laboribus quam diu fuerit interra ut hẽat diuinum et
celeste solatium et qui maluerit bene uiuere ad tempus male
uiuet ineternum.Damnabitur enim sñtia dei ad etertiam penã
et honorari ab homune tanqͣ pater ut uirtutem et sapientiam te¬
ne at: que sola ĩmortalitate parit.Nam qr nullus alius preter ip̃m
donare eam põt qr solus possidet: pietatem hominis qui deum ho¬

Expanded text:
 se uoluptatibus dediderunt, quae sunt uirtutis inimicae. itaque uita haec  se uoluptatibus dediderunt, quae sunt uirtutis inimicae. itaque uita haec temporalis illi aeternae debet esse subiecta sicut corpus animae. quisquis ergo animae uitam maluerit, uitam corporis contemnat necesse est nec aliter eniti ad summum poterit, nisi quae sunt ima despexerit. qui autem corporis uitam fuerit amplexus et cupiditates suas in terram deiecerit, illam superiorem uitam consequi non potest. sed qui mauult bene uiuere in aeternum, male uiuet ad tempus et adficietur omnibus molestiis et laboribus quamdiu fuerit in terra, ut habeat diuinum et caeleste solacium. et qui maluerit bene uiuere ad tempus, male uiuet in aeternum: damnabitur enim sententia dei ad aeternam poenam, et honorari ab homine tamquam pater, ut uirtutem ac sapientiam teneat, quae sola inmortalitatem parit. nam quia nullus alius praeter ipsum donare eam potest, quia solus possidet, pietatem hominis qua deum ho
Abbreviated transcription (Latin):
soluitur. et mnutum animalesse desinit.Que tõ docet mortalem
nasci honunem postea uero ĩmortalem fieri. cum ceꝑit exdeo Ø¬
uiuere .i. iusticia sequi. que continetur in dei cultu cum excitauit
hominẽ deus ad aspectum celi ac sui. Quod cum fit: cum hono
celesti lauacro purificatus expõit infantiam cum omni labe uite
prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo ꝑfectus ac
plenus. Ergo ꝗr uirtutem propouĩt homo deus licet anima. et
ctio doloris mortis ꝗt contemptus. Item corporis bona malo sunt¬
animi hoc est cupiditas et libido quibus et ope appetuntur: et suaui¬
tates uariarum uoluptatum: quibus enumeratus animus extin¬
quitur. Ideo necesse est iustum et sapientem in omnibus malis ẽẽ
quoniam malorum uictrix est fortitudo. In iustt autem ĩdiuiciis
inhonore inpotestate. hec estenim bona corporalia et tertena sunt.
illi autem terrenã uitam agunt: nec assequi ĩmortalitarẽ que unt

Expanded text:
soluitur et mutum animal esse desinit. quae ratio docet mortalem soluitur et mutum animal esse desinit. quae ratio docet mortalem nasci hominem, postea uero inmortalem fieri, cum coeperit ex deo uiuere id est iustitiam sequi, quae continetur in dei cultu, cum excitauerit hominem deus ad aspectum caeli ac sui. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro purificatus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus. ergo quia uirtutem proposuit homini deus, licet anima et cctio, doloris mortisque contemptus. item corporis bona mala suntanimi, hoc est cupiditas et libido, quibus et opes adpetuntur et suauitates uariarum uoluptatum, quibus eneruatus animus extinguitur. ideo necesse est iustum et sapientem in omnibus malis esse, quoniam malorum uictrix est fortitudo, iniustos autem in diuitiis, in honore, in potestate: , haec enim bona corporalia et terrena sunt; illi autem terrenam uitam agunt nec adsequi immortalitatem queunt,
Abbreviated transcription (Latin):
necc̃ĩtate diuins nobis est data. lta rutsus diuina necc̃itate soluet.
łraq finem ht̃ summũ bonum nõ habet. In illa uõ spiritali quã
pnos ipsi acquirimus sũmum bonum continetut: qr malum nec
põt hr̃e nec finem. Cui rei argumentum natura. et ratio corporis
prebet. Cetera nãq animalia in huiium uergũt: qr terrena sunt
niec capiunt ĩmortalitatẽ. que de celo est. homo aurem rectus incelũ
spectat qr proposita est illi ĩmortalitas. nec tamen uenit nisi tribua¬
tut homini adeo.Ham nihil interesset inter iustum et iniustum.
siquidem omnis homo natus immortalis fieret ergo ĩmortalitas
nõ sequela nature. sed mertes premiũq uirtutis est. Deniq homo
statim qñ natus est rectus ingreditur: sed quadrupes primo ꝗr ratto
corporis: et huius pñtis uite. comunis est nobis: cummutis aĩ alib.
Post deinde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius ineloquiũ

Expanded text:
necessitate diuina nobis data est, ita rursus diuina necessitate soluetur: necessitate diuina nobis data est, ita rursus diuina necessitate soluetur: ita quod finem habet, summum bonum non habet. in illa uero spiritali, quam per nos ipsi adquirimus. summum bonum continetur, quia nec malum potest habere nec finem. cui rei argumentum natura et ratio corporis praebet. cetera namque animalia in humum uergunt, quia terrena sunt, nec capiunt immortalitatem, quae de caelo est, homo autem rectus in caelum spectat, quia proposita est illi immortalitas, nec tamen uenit, nisi tribuatur homini a deo: nam nihil interesset inter iustum et iniustum, siquidem omnis homo natus immortalis fieret. ergo immortalitas non sequella naturae, sed merces praemiumque uirtutis est. denique homo non statim quam natus est rectus ingreditur, sed quadrupes primo, quia ratio corporis et huius praesentis uitae communis est nobis cum mutis animalibus: post deinde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium
Abbreviated transcription (Latin):
porieret homini untutem .i. tollerantiam in alorum ac labo¬
rum perquã posser premiuni ĩmottalitatis adipisci. Ilam ꝗr
homo ex duabus rebus constat anima atq corpore. quorum alterum
terrenum est alterum celeste. due uie homini attribute sunt una tẽ¬
poralis que corpori assignatur altera sempiterna que anime sub¬
iacet.Illam nascendo accipimus: hanc assequimur laborando,
ne ĩmortalitas homini ut antediximus sine ulla difficultate con¬
staret. Illa terrena est sicut corpus. et ideo finituir. hec uõ celestis si¬
cut anima et ideo terminum nõ hẽt.Illam primam nascentes
accipimus. hanc Pam scientes. uirtuti enim non nẽ datur ꝗr uo¬
luit nos deus uitam nobis inuita comꝑare. Id circo hanc pñtem de¬
dit. ut illam ueram et perpetuam aut uiciis ãmutimus aut uittu¬
te mereamur. In hac corporali nõ est sũmum bonum qm̃ sicut

Expanded text:
poneret homini uirtutem id est tolerantiam malorum ac laboponeret homini uirtutem id est tolerantiam malorum ac laborum, per quam posset praemium inmortalitatis adipisci. nam quia homo ex duabus rebus constat, corpore atque anima, quorum alterum terrenum est, alterum caeleste, duae uitae homini adtributae sunt, una temporalis, quae corpori adsignatur, altera sempiterna, quae animae subiacet. illam nascendo accipimus, hanc adsequimur laborando ne immortalitas homini, ut ante diximus, sine ulla difficultate constaret; illa terrena est sicut corpus et ideo finitur, haec uero caelestis sicut anima et ideo terminum non habet; illam primam nescientes accipimus, hanc secundam scientes: uirtuti enim, non naturae datur, quia uoluit nos deus uitam nobis in uita conparare. idcirco hanc praesentem dedit, ut illam ueram et perpetuam aut uitiis amittamus aut uirtute mereamur. in hac corporali non est summum bonum, quoniam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
auter quã terre uoluit esse fecunditatẽ uoria gigendi. ac proferẽdi
dedit. ut ubertare frugum et herbarum uirentium pro nã et usu
cuiusq gn̾is alimonia ad ministraret. Tum ꝑfectis om̃ibus que
ad conditionẽ mundi ꝑtinebant.hominem finxit exip̃a terra
quam illi aptincipio inhĩtaculum prepauit id est sp̃m suum
terretio corpore induit et in uoluit ut compactus ex rebus di¬
uersis ac repugnantibus bonum ac malum capet. et sicut tera
ip̃a fecunda est ad fruges pariendas ita corpus hom̃is: qđ assũ¬
ptum est eterra generandi copiam facultatẽq procre atde
nori porerat pacto :omporalis uite spatio cederet:.et illud ꝗđ
fragile. atq imbecillum gerebat perpetua successione reno¬¬
uarẽt. Cur igitur mortalem finxit et fragilem curs illius cã
mundum edifficasset. Primum ut infinita uis arumarum
gigneretur omnẽq terrõ multitudine repleret.Deinde ut pro¬¬

Expanded text:
autem, quam sedem uoluit esse, fecunditatem uaria gignendi ac proferendi autem, quam sedem uoluit esse, fecunditatem uaria gignendi ac proferendi dedit, ut ubertate frugum et herbarum et uirentium pro natura et usu cuiusque generis alimoniam ministraret. tum perfectis omnibus quae ad condicionem mundi pertinebant, hominem finxit ex ipsa terra, quam illi a principio in habitaculum praeparauit, id est spiritum suum terreno corpore induit et inuoluit, ut conpactus ex rebus diuersis ac repugnantibus bonum ac malum caperet. et sicut terra ipsa fecunda est ad fruges pariendas, ita corpus hominis, quod adsumptum est e terra, generandi copiam facultatemque prodendae snon poterat, peracto temporalis uitae spatio cederet et illut, quod fragile atque inbecillum gerebat, perpetua successione renouaret. cur igitur eum mortalem finxit et fragilem, cum illius causa mundum aedificasset? primum, ut infinita uis animarum gigneretur omnemque terram multitudine obpleret, deinde, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
illigatas constitueret inter bonum malũq medias. ut coristan¬
tibus ex utrisq nẽ uirtutẽq proponeret ne ĩ mortalitatẽ deli¬
cate assequerẽtur ac moliter:sed ad illud eterne uite ĩ eloqui¬¬
bile premium cum summa difficultate. ac magnis laboribus
ꝑueturent. Etgo ut eas grauibus et uexabilibus mẽbris ĩdueret
qm̃ cosistere ĩmedio ĩ ani poterat nõ poterant ponderib. et
grauitate corporis deorsum premente sedem illis: ac domiciliũ
primo condendum esse decreuit.Itaq in effabili uirtute ac
potentia preclara mundi oꝑa molitus est.suspensis in altitu¬
dinem Ieuibus elementis. et grauibus ĩ ima depressis et cele¬¬
stia firmauit: et terrena constitiit.Non est necesse nuc̃ exequi
singula. quoniam insecundo libro uniuersa executi sumus.
Limtuna igitur posuit incelo quorum moderatio et claritas. et
motus aptissime adutilitares uiuentium temꝑatus est. Terre

Expanded text:
illigatas constitueret inter bonum malumque medias, ut constanilligatas constitueret inter bonum malumque medias, ut constantibus ex utrisque naturis virtutem proponeret; ne immortalitatem delicate assequerentur ac molliter: sed ad illud aeternae vitae ineloquibile praemium summa cum difficultate ac magnis laboribus pervenirent. Ergo ut eas gravibus et vexabilibus membris indueret, quoniam consistere in medio inani non poterant, ponderibus et gravitate corporis deorsum premente, sedem illis ac domicilium primo condendum esse decrevit. Itaque ineffabili virtute ac potentia praeclara mundi opera molitus est, sudinem leuibus elementis et grauibus in ima depressis et caelestia : firmauit et terrena constituit. non est necesse nunc exsequi singula, quoniam in secundo libro uniuersa exsecuti sumus. lumina igitur posuit in caelo, quorum moderatio et claritas et motus aptissime ad utilitates uiuentium temperatus est, terrae
Abbreviated transcription (Latin):
sap̃ia ut dominũ uiuentium faceret: eumq diligeret tanquã
filium cur mortalem fragilemq constituit: Cur omib malis
quẽ diligebat obiecit: Cur̃ oporteret. et bt̃m esse hominẽ: tanꝙ̃
coniunctum ac proximum deo et perpetuum sicut est ip̃e ad
quem colendum et contemplandum figuratus. Quãq hec fe¬
re inprioribus libris sparsim docuimus tamen qm̃ proprie
id m̃a nuc̃ exigit quia de uita bta diserere propoĩtum est ex¬
plicanda sunt ista diligentius. et plenius: ut dispositio dei et
opus uoluntasq reẜatũt. Cum posset semꝑ spintibus suis ĩmorta¬
libus ĩnumeralibus animas procreare. sicut ãgelos gȩniuit. quib
ĩmortalitas sine ullo malorũ piculo aut meti cõstat excogitauit
tamen in enarrabile opus quẽ ad modum infinitã multitudinẽ
erearet animarum quas prĩo fragilibus et imbecilibus corporib

Expanded text:
sapientia, ut dominum viventium faceret, eumque diligeret tamquam sapientia, ut dominum viventium faceret, eumque diligeret tamquam filium, cur mortalemque fragilemque constituit? cur omnibus malis, quem diligebat, objecit? cum oporteret et beatum esse hominem, tamquam conjunctum et proximum Deo, et perpetuum, sicut est ipse, ad quem colendum et contemplandum figuratus est. » Quamquam haec fere in prioribus libris sparsim docuimus: tamen quoniam proprie id materia nunc exigit, quia de vita beata disserere propositum est, explicanda sunt ista diligentius et plenius, ut dispositio Dei, et opus voluntasque noscatur. Cum posset semper spiritibus suis immortalibus innumerabiles animas procreare, sicut angelos genuit, quibus immortalitas sine ullo malorum periculo ac metu constat; excogitavit tamen inenarrabile opus, quemadmodum infinitam multitudinem crearet animarum, quas primo fragilibus et imbecillis corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
homitẽ ꝑꝑse. Que utilitas deo in homine inquit.Epicurus. ut
eum propter se faceret .s. ut esset: qui oꝑe eius intelligeret qua pro¬
uidertia disponendi tõnem faciendi uirtute consumãdi et sensu
admirari. et uoce proloqui posset.Quorum omniũ sũma hec ẽ
ut deuni colat. Isenim coliu. qui hec intelligit .ss. artificem rerũ
omniũ is uerum patrem suum debita ueneratione prosequitur
ctione metitut. Qd̾ planius argumentũ proferri põt et mundu
hominis et hominẽ sua causa deum fecisse ꝙ ꝙ exomnibus Ø¬
animantibus solus ita formatus ut oculi eius ad celum erecti fa¬
cies ad deum spretans uultus cum suo ꝑente comunis sit. ut uid¬
atur hominẽ deus qi portecta manu alleuatum oxhumo ad cõ¬
tempistiorõ sui excitasse. Quid ergo inquit deo cultus homĩs
confert bt̃o. et nulla re indigenti. uel si tantũ honoris homini
hobuit ut iprus causa mundum fabticaret: ut instrueret eum

Expanded text:
opter se. Quae utilitas Deo in homine, inquit Epicurus, ut eum propter se faceret? Scilicet, ut esset, qui opera ejus intelligeret, qui providentiam disponendi, rationem faciendi, virtutem consummandi et sensu admirari, et voce proloqui posset. Quorum omnium summa haec est, ut Deum colat. Is enim colit, qui haec intelligit: is artificem rerum omnium, is verum patrem suum debita veneratione prosequitur, eptione, perfectione metitur. Quod planius argumentum proferri potest, et mundum hominis, et hominem sui causa Deum fecisse, quam quod ex omnibus animantibus solus ita formatus est, ut oculi ejus ad coelum directi, facies ad Deum spectans, vultus cum suo parente communis sit, ut videatur hominem Deus, quasi porrecta manu allevatum ex humo, ad contemplationem sui excitasse? « Quid ergo, inquit, Deo cultus hominis confert, beato, et nulla re indigenti? vel si tantum honoris homini habuit, ut ipsius causa mundum fabricaret, ut instrueret eum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortalem sed alterũ honoratũ qui uirtutib ac honis presit
alterum damnatũ qui uiciis ac malis. Illi autẽ indexteriore tm̃
uia ducem poniunt neq unũ neq perpetuũ. Siquidẽ quelibet
doctorem bone artis inducũt. qui ac desidia reuocet homĩes: et fru¬
ugi esse doceat. Sed neq ingredi faciunt incã uiam nisi pueros et
qui eius uie dux est ĩmortalitatẽ nulli homini negat. forma qͦ
ip̃arum uiarum nõ ita est ut illi putauerunt. Q uid enis opus est
littera in rebus contrariis aiq diuersis: Sed altera illa melior cot¬
uersa est ad solis ortum alters illa deterior ad occasum: quoniam
qui ueritatẽ ac iusticiã sequitur is accepto ĩmortalis premio ꝑ¬¬
emni luce potietur.Qui aũt ab illo malo duce illectus p̃tulerit
uitia uirtuns mendatiũ ueritati necesse est ad occasum et te

Expanded text:
inmortalem, sed alterum honoratum, qui uirtutibus ac bonis praesit, inmortalem, sed alterum honoratum, qui uirtutibus ac bonis praesit, alterum damnatum, qui uitiis ac malis. illi autem m dexteriore tantum uia ducem ponunt neque unum neque perpetuum, siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia reuocet homines et frugi esse doceat. sed neque ingredi faciunt in eam uiam nisi pueros et qui eius uiae dux est, immortalitatem nulli homini nato negat. forma quoque ipsarum uiarum non ita est ut illi putauerunt. quid enim opus est Y littera in rebus contrariis atque diuersis? sed altera illa melior conuersa est ad solis ortum, altera illa deterior ad occasum, quoniam qui ueritatem ac iustitiam sequitur, is accepto immortalitatis praemio perenni luce potietur, qui autem ab illo malo duce inlectus praetulerit uitia uirtutibus, mendacium ueritati, necesse est ad occasum et ten