comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
infima relabuntur : dũndiuino destituti auxilio suȩ pͥnatia̧ fastu intereunt: Qua
aut̃ arte p̃fata tabulata par&ib: tem plisunt ad fixa: declarat᷑ cũ subditur : Trabesaut
tacarum for in secus ꝓminerent : In insimo quidem ordine cubitorum .uii: in me
Nequa quã muris templi infixa : sed iuxta muros trabibꝰ quae demuris exierã.
suꝑ posita Qui itaq: ꝑ trabesdomꝰ quȩ tabulata portabant. nisi p̃dicatores sc̃i suts
typice designati : quidũ ipsi sublimem atq honorabilẽ in eccła dĩ locũ tenent:
infirmiores quosq: ac fragiles suis p̃dicationib: ab infimorum appetitu sustollunt.
atq: ad celestia desideranda acsperanda suspendunt: suis &iam in tercessi oni¬
bus ut inceptis ꝑ sistant. aduiuant legimꝰ aũt in libro paralipomenon: qđ tra
est : ut illȩ trabium partes quȩ intus intẽploerant. aurieent laminis tectȩ : Quȩ uero

Expanded text:
infima relabuntur, dum divino destituti auxilio, suae pertinaciae fastu intereunt. Qua infima relabuntur, dum divino destituti auxilio, suae pertinaciae fastu intereunt. Qua autem arte praefata tabulata parietibus templi sint affixa, declaratur cum subditur: « Trabes autem ta earum forinsecus prominerent, in infimo quidem ordine cubitorum septem, in mnequaquam muris templi infixa, sed juxta muros trabibus quae de muris exierant, superposita. Quid itaque per trabes domus, quae tabulata portabant, nisi praedicatores sancti sunt typice designati? Qui dum ipsi sublimem atque honorabilem in Ecclesia Dei locum tenent, infirmiores quosque ac fragiles suis praedicationibus ab infirmorum appetitu sustollunt, atque ad coelestia desideranda ac speranda suspendunt; suis etiam intercessionibus, ut in coeptis persistant, adjuvant. Legimus autem in Paralipomenon quod trabest, ut illae trabum partes, quae intus in templo erant, auri essent laminis tectae; quae vero
Abbreviated transcription (Latin):
Mediũ supremo latius sed in simo erat factũ angustius qui a nimirũ altior ꝓ fessio tut¬
tutis. artiorem deb& utam tenere uiuendi: Singula aut tabula taħabebant iicir¬
cuitu latera idẽ luriculas ne facile quis incisdem tabulatis consistens siuere sidens
poss& ad inferiora decidere: Qđ ad arig regi contigisse in samaria legimꝰ: Quȩ nimi¬
rum latera non in congrue cotidiana diuinȩ ꝓtectionis erga nos munimina
designant: Dequib: psalmista. immitt& inquit angłm dñs incir cuititimentium
eũ & eripi& eos: Ascendit quidem incenaculum adhauas rex samariae qui se ado¬
mo dđ separauerat. sed suꝑ cancellos decidit : quia & si heretici si uescismatici ali¬
quã bonȩ actionis arcem conscendere uident᷑ : quia tam̃ compagẽ aecclesiasticȩ
unitatis non habent quasi patentib: & non solidis laterũ p̃sidiis semꝑ aduitiorum

Expanded text:
medium supremo latius, sed infimo erat factum angustius, quia nimirum altior professio virmedium supremo latius, sed infimo erat factum angustius, quia nimirum altior professio virtutis arctiorem debet viam tenere vivendi. Singula autem tabulata habebant in circuitu latera, id est loriculas, ne facile quis in eisdem tabulatis consistens sive residens, posset ad inferiora decidere, quod Achaziae regi contigisse in Samaria legimus . Quae nimirum latera, non incongrue quotidiana divinae protectionis erga nos munimina designant. De quibus Psalmista: « Immittet, inquit, angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . » Ascendit quidem in coenaculum Achazias rex Samariae, qui se a domo David separaverat, sed per cancellos cecidit, quia etsi haeretici, sive schismatici aliquam bonae actionis arcem conscendere videntur, quia tamen compagem ecclesiasticae unitatis non habent, quasi patentibus et non solidis laterum praesidiis semper ad vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
lata ꝑgirum inpariib: domꝰ ꝑcircuitũ templi & oraculi: & fecit latera incir¬
cuini tabulatum qđ suꝑ erat . quinq: cubitos habebat latitudinis & medium
tabulacum. sexcubitorum latitudinis : &tcium tabulatum. septẽ habenscubitos
lanecadimnis: Hoe sabua loatuineuuangelio ubidĩs cemptat᷑ a diabolo. pinna eulum ten¬
tonaretur. leuatũ eẽ legimꝰ: utrum aut moris suerit doc torib: ut in his iecd estes abieen¬
asd adenrcum stantẽ inferius turb a facerent sermone : tusqua scriptã in ueninus
Patee uero ratio sacramenti. quia tabulata haectria tõtidem sidelium gradus coniugatoꝵ
uidelic& continentium & uir ginũ designant : districtos pidem altitudine pfessio¬
nis: sed societate sidei & ueritatis eiusdem: om̃s ad domũ dñi ꝑtinen tes. eiq fixam en te
inherentes: Uibi pulchre dicit̃ quia tabulatum quod suꝑerat. quinq: cubitos habebat
laaitudinis medium sex tercium septẽ: Supremũ gͦ tabulatum erat e&eris angustius:

Expanded text:
oraculi, et fecit latera in circuitu. Tabulatum quod supererat quinque cubitos habebat latitudinis, et medium tabulatum sex cubitorum latitudinis, et tertium tabulatum septem habens cubitos latitudinis . Haec tabulata in Evangelio, ubi Dominus tentabatur a diabolo, pinnacula temtum esse legimus. Utrum autem moris fuerit doctoribus ut in his sedentes tabulatis, ad circumstantem inferius turbam fecerint sermonem, nusquam scriptum invenimus, patet vero sacramenti ratio, quod tabulata haec tria totidem fidelium gradus, conjugatorum videlicet, continentium et virginum designant: distinctos quidem altitudine professionis, sed societate fidei et veritatis ejusdem omnes ad domum Domini pertinentes, eique fixa mente inhaerentes. Ubi pulchre dicitur quia tabulatum quod supererat, quinque cubitos habebat latitudinis, medium sex, tertium septem. Supremum ergo tabulatum erat caeteris angustius,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ idem operarii itaerant distributi. ut pars inmonte lapides cederent : pars
item onera portarent: diuersanamq: sunt dona sp̃s: et quid am maioraẽ dicen¬
di ac proteruos arguendi constantiã habent : quidã mitiores ad consolando spusillani¬
mõs & in firmos subleuandos existunt : Quidã utriusq uirtutis munere p̃diti. ad opus
dom̃ dñi conueniunt : quales fieri uoluit eos quib: loquit᷑ apłs. dicens: Corripitem
quietos. cͥonso lamini pus illa nimos: Suscipite in firmos: pacientes estote ad
om̃s: Prepositi aut quip̃erant singulis operibꝰ ipsis sacrȩ conditores scrip
curȩ : Quorũ magisterio in om̃ib: crudimur. quomodo inscios docere
& contẽp torescorripere :: quomodo nosinuicem oneranra portare. ut
impleamus legem xp̃i conueniat. Rectep̃sati operani septua gintamilia
rumꝰ: Septimꝰ enim dies. in sabbatum aidẽ in requiem consecratus ẽ : oc toginta

Expanded text:
Notandum autem, quod iidem operarii ita erant distributi, ut pars in monte lapides caederent, pars Notandum autem, quod iidem operarii ita erant distributi, ut pars in monte lapides caederent, pars item onera portarent. Diversa namque sunt dona Spiritus; et quidam majorem dicendi ac protervos arguendi constantiam habent; quidam interiores ad consolandos pusillanimes et infirmos sublevandos existunt; quidam utriusque virtutis munere praediti ad opus domus Domini conveniunt, quales fieri voluit eos quibus Apostolus loquitur dicens: Corripite quietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere et contemptores corripere, quomodo nos invicem onera nostra portare , ut impleamus legem Christi, conveniat. Recte praefati operarii septuaginta millia, rum; septimus enim dies in sabbatum, id est, requiem consecratus est. Octoginta
Abbreviated transcription (Latin):
milia latomorũ in monte. absq: p̃positis quip̃erant singulis operibus numere tri¬
ummilium trecentorum p̃cipientium populo. & hisqui faciebant opus: lato¬
hoc ẽ scõs p̃dicatores: quim̃ tes in sipientium dolabro uerbidĩ exercent : eosq: ab ea
inquanati sunt tortitudine ac deformitate trans mutare contendunt. Acregulari t̃
institutos. unitati fidelium edificio uidelic& domꝰ di aptos reddere curant: Quo daut
& ligna & lapides inmontecedunt᷑ & cesa acͥparata utraq materies ad monte dom̃ dñi
trans fertur: Pat& sensus. qđ om̃s inmonte suꝑbiȩ nati sumꝰ: quia dep̃ua nicatione
primi hominis. quam suꝑbia fecit. originem carnis traximꝰ. Quicũque aut gratia
dĩ p̃ordinatisumꝰ aduitã excĩdimur cathezizando. & satram̃ ta fidei ꝑ apiendo
demonte suꝑ biae. & in montẽ domꝰ dñi transferimur: quia erut depotestate tene¬

Expanded text:
millia latomorum in monte, absque praepositis, qui praeerant singulis operibus, numero trimillia latomorum in monte, absque praepositis, qui praeerant singulis operibus, numero trium millium trecentorum phoc est, sanctos praedicatores, qui mentes insipientium dolabra verbi Dei exercent, eosque ab ea in qua nati sunt tortitudine ac deformitate transmutare contendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caeduntur, ac caesa ac praeparata utraque materies ad montem domus Domini transfertur, patet sensus, quod omnes in monte superbiae nati sumus, quia de praevaricatione primi hominis, quam superbia fecit, originem carnis traximus. Quotquot autem gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimus catechizando, et sacramenta fidei percipiendo, de monte superbiae, et in montem domus Domini transferimur, quia eruti de potestate tene
Abbreviated transcription (Latin):
lunaris circuli ꝑ ficitur : recte ꝑ illum plenitudo uirtutis cuiusq spiritalis ostendit᷑.
inquamens sidelium adõ cotidiana in lustratione. quasiluna a sole respicit᷑: et
ad on iram erat suꝑ huius cemodi indictione: ad on iram quippe quilatin edicitur
dñs m̃s excelsis : quem melius quã ipsum quem nomine imitatur. insinuat dm̃ ui
delic& saluatorem: & unc adoniram operariis templi p̃ponit̾ : ut sua ꝓuisione
rite ordine᷑ quib: m̃sib: singuli adoperandum ex eant. quib: denuo ad cu randã
domũ suã redeant : cum dñs & saluator nr mentes scõrũ p̃dicatorũ sua familiarius
in lustratione in format. ad discernendum quando oporteat edificandi a eccłam
opus in irep̃dicando ł aliapi&atis officia prestando : & quando rursum conuenia
adsuam ipsorum conscientiã examinandam. quasi ad inspiciendã domũ suam

Expanded text:
lunaris circuli perficitur, recte per illum plenitudo virtutis cujusque spiritualis ostenditur, lunaris circuli perficitur, recte per illum plenitudo virtutis cujusque spiritualis ostenditur, in qua mens fidelium a Domino quotidiana illustratione, quasi luna a sole, respicitur. « Et Adoniram erat super hujuscemodi indiDominus meus excelsus, quem melius, quam ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvator noster mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustratione informat, ad discernendum, quando oporteat, aedificandi Ecclesiam opus inire: praedicando, vel alia pietatis officia praestando, et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam,
Abbreviated transcription (Latin):
rent : magis denarii numeri sacram̃ tũ ꝑpendere debemꝰ. denanamq milia ui¬
sunt ordinandi ÷ x p̃ceptalegis ꝑ om̃a & ipsi obseruare. & auditorib suis debent
obseruanda monstrare:. Sed & p̃mia incelis futura que denario solent sigurari:
et ipsi sperare. & auditorib suis sperenda debent semꝑ intimare Terni aut menses¬
quorũ distantia singuliserat lignorum cesorib impositaꝑfectione̾ trium uir tutuĩ
euangelicarum typice denuntiat : elemosinȩ ui delic& orationis. & ieiunii: Pelemo¬
sinã nãq comp̃ hendunt᷑ om̃ia. quȩ addilec nonedi & proximi explendã beniuole in
nium om̃ia quib: nos a contagione uitiorũ & in lecebris scłi obseruamꝰ : ut libera
mente & corpore casto dilectioniualeam in herere semꝑnri conditoris. & ꝓximi:
et isti sunt tresm̃ses operariorum templi: Nam quia mensis. plenitudinẽ dierum

Expanded text:
rent, magis denarii numeri sacramentum perpendere debemus. Dena namque millia virent, magis denarii numeri sacramentum perpendere debemus. Dena namque millia visunt ordinandi, decem praecepta legis per omnia et ipsi observare, et auditoribus suis debent observanda monstrare, et praemia in coelis futura, quae denario solent figurari, et ipsi sperare, et auditoribus suis speranda semper debent intimare. Terni autquorum distantia singulis erat lignorum caesoribus imposita, perfectionem trium virtutum Evangelicarum typice denuntiant: eleemosynae videlicet, orationis et jejunii. Per eleemosynam namque comprehenduntur omnia quae ad dilectionem proximi explendam benevole in nium omnia quibus nos a contagione vitiorum et illecebris saeculi observamus, ut libera mente, et corpore casto dilectioni valeamus inhaerere semper nostri Conditoris et proximi. Et isti sunt tres menses operariorum templi. Nam quia mensis plenitudine dierum
Abbreviated transcription (Latin):
libanũ .x̃. ꝑ m̃ses singulos uicissim: ita udꝰ ob mensib essent in domib suis uibi
primo notandũ quod non frustra salomon operarios deom̃i isrł elegit : neq erat ulla
portio popłi. dequa non digni tanto opereuiri ad sumerentur: qui animirũ non nuno
deuna styrpe aaron sacerdotes eligendi. sed deom̃i sunt accła quȩrendi quiedifica¬
re domũ dñi. uel exemplosuo uł dicto sufsiciant : & ubi cumq inuenti fuerint. mox
in offitium doctorũ absq ulla ꝑsonarũ acceptione ꝓmouendi: lalesq cũ ad erudi¬
endos insi deles. atq: incollegium eccłae uocandos ordinant᷑: quasi adcedendas¬
in libano templimaterias iuristrenui atq: electi mit tunt᷑. Et̃ quidem numerꝰ
xxx̃ milium. quo idem lignorum cesores recensebant᷑. potest ad eorum figura apte
rum quia x xx̃itaerant ordinata. ut denamilia ꝑmenses singulos operis cõ insta¬

Expanded text:
lia per menses singulos vicissim. ita ut duobus mensibus essent in domibus suis. Ubi lia per menses singulos vicissim. ita ut duobus mensibus essent in domibus suis. Ubi primo notandum quod non frustra Salomon operarios de omni Israel elegit, neque erat ulla portio populi, de qua non digni tanto opere viri assumerentur: quia nimirum non nunc de una stirpe Aaron sacerdotes eligendi, sed de omni sunt Ecclesia quaerendi, qui aedificare domum Domini, vel exemplo suo vel dicto sufficiant, et ubicumque inventi fuerint mox in officium doctorum absque ulla personarum acceptione promovendi; talesque cum ad erudiendos infidelesin Libano templi materias viri strenui atque electi nutriuntur. Et quidem numerus triginta millium quo iidem lignorum caesores censebantur, potest ad eorum figuram apte erum quia triginta millia ita erant ordinata, ut dena millia per menses singulos operi sancto insta
Abbreviated transcription (Latin):
cum quib: uidelic& seruierant & serui salomonis ac parit̃ memorato instabant operi.
quia primidoctores exgentib necessehabebant ipsorũ apłorũ quia dño didicerant
eruditione in uerbo sidei institui: nesi absq magistris docere inciperent. magistri exis¬
terent erroris : Id circo & enim salomon seruos hyram cedere sibi uoluit ligna delibano:
Aquia doctores erant seruissuis ad cedendum. Sed id circo &iam seruossuos. simul ad¬
ẽẽ uoluit : ut ostenderent cedentibꝰ. cuiusm surae ligna fieri deberent: ciuus rei
sigura in promptu ẽ : quia nimirũ apłi certius uerbũ euangelii qud adño audiere
nouer: sed gentiles ab errore conuersi atq adueritate̾ cuangelii trans formati.
melius ipsosgentiũ errores nouerant : & quo certius nouer̃ eo artificiosius hosexpus¬
nare atq: euacuare didicerunt.

Expanded text:
Cum quibus videlicet servis, erant et servi Salomonis, ac pariter memorato instabant operi, Cum quibus videlicet servis, erant et servi Salomonis, ac pariter memorato instabant operi, quia primi doctores ex gentibus necesse habebant ipsorum Apostolorum, qui a Domino didicerant, eruditione in verbo fidei institui: ne si absque magistris docere inciperent, magistri existerent erroris. Idcirco etenim Salomon servos Hiram caedere sibi voluit ligna de Libano, quia doctiores erant servis suis ad caedendum. Sed idcirco etiam servos suos similiter adesse voluit, ut ostenderet caedentibus, cujus mensurae ligna fieri deberent. Cujus rei figura in promptu est, quia nimirum Apostoli certius verbum Evangelii, quod a Domino audiere, noverunt. Sed gentiles ab errore liberati atque ad veritatem Evangelii transformati, melius ipsos gentium errores noverant: et quo certius noverunt, et artificiosius hos expugnare, atqu
Abbreviated transcription (Latin):
doctor suauissimꝰ & fortissimꝰ martrr cyprianꝰ. aliiq qua plurimi Misit
& aurũ quod in eadem paene significatione accipit᷑ quianimirum uirossa¬
pientia & ingenio p̃clarosostendit. pro quib cunctis oblationib gentili¬
tas addño dona expectat gratiae cȩlestis triticũ uidelic& uerbi dĩ & oleum
caritatis & unctionis. & in luminationis sp̃sscĩ: conuenit aut apte rebus
ecđae. quod auxilium operis sc̃ flagitans. ait adhyram salomon: Precipe
igit᷑ ut p̃cidant mihi cedros delibano : & serui mei sint cum seruis tuis: Ser¬
ui quippe hyram. quip̃cidebant salo moni cedros delibano. doctores sunt
electi degen tib: quorũ officu est eos qui in hocmundoreb & gloria latabant᷑¬
a suꝑbie fastu corrigendo sternere atq ad obsequium sui redeptoris eorum uota transferre

Expanded text:
doctor suavissimus ac fortissimus martyr Cyprianus, aliique quam plurimi. « Misit doctor suavissimus ac fortissimus martyr Cyprianus, aliique quam plurimi. « Misit et aurum. » Quod in eadem pene significatione accipitur: quia nimirum viros sapientia et ingenio praeclaros ostendit, pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis, triticum videlicet verbi Dei et oleum charitatis, atque unctionis, et illuminationis Spiritus sancti. Convenit apte rebus Ecclesiae, quod auxilium sancti operis flagitans: ait ad Hiram Salomon : Praecipe genti, ut praecidat mihi cedros de Libano, et servi mei sint cum servis tuis. Servi quippe Hiram, qui praecidebant cedros Salomoni de Libano, doctores sunt electi de gentibus, quorum officii est eos, qui in mundo hoc, rebus et gloria laetabantua superbiae fastu corrigendo sternere, atque ad obsequium sui redemptoris eorum vota transferre.
Abbreviated transcription (Latin):
principalib erectã eẽ decretis. P&iit ergo salomon inopere templi auxiliũ
abhyram : qui a cd̾nueniens in carnedñs dilectam sibi domum. ui delic&
cccłam edificare dispone r&. Non deiudeis tantũ modo: uerũ &iam de
gentibus ad iutores operis elegit: Nam deutroq: popło ministros sermo¬
nis assũpsit: Misit hyram salomoni p̃cisa delibano ligna cedrina & a¬
biegna. quȩ in domũ dñi ponerent᷑. quia conuersagentilitas misit ad dñm
uiros quondam ad scłm elaros: sed securi dominicȩ increpationis. demonte
suȩ suꝑbiȩiam deiectos & humiliatos. qui ad normã euangelicȩ uerita¬
Misit &iam artisices: quia con uersos aduerã sapientiã philo sophos. quigratia
eruditionis populis quoq regendis iure p̃ponerentur dño gentilita sobtu¬
lit: qualis suit ipsis apłorũ temporibus dionisius ario pagita qualis de inceps

Expanded text:
principalibus erectam esse decretis. « Petiit ergo Salomon in opere templi auxilium principalibus erectam esse decretis. « Petiit ergo Salomon in opere templi auxilium ab Hiram. » Quia cum veniens in carne Dominus, dilectam sibi domum videlicet Ecclesiam, aedificare disponeret, non de Judaeis tantummodo, verum etiam de gentibus adjutores operis elegit: nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna quae in domum Domini ponerentur: quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros, quondam ad saeculum claros, sed securi Dominicae increpationis de monte suae superbiae jam dejectos et humiliatos; qui ad normam evangelicae verita« Misit etiam artifices. » Quia conversos ad veram sapientiam philosophos, qui gratia eruditionis populis quoque regendis jure praeponerentur, Domino gentilitas obtulit, qualis fuit ipsis apostolorum temporibus Dionysius Areopagita, qualis deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
promptũq mox ad ad iuuandũ se in om̃ib eius inuenerit animũ. lta .ͣ  ar¬
tisices illi. & ligna. & aurũ. pro ut aurum habebat dederit. cuiꝰ benesiciigratia
salo monei per annossingulos plurimos tritici & oleichoros in cybum domus
eiꝰ dabat. Nulli dubium qđ salo mon quunt̃ p̃tat᷑ pacificus. & ipso nomine &
serenissimoregni sui statu: illũ signific& dequodix̃ esaias Multiplicabitur
eius imperium & pacis non erit sinis hy ram uero qui latine dicitur uiuens
excelse. credentes exgentibus. & uita simul cum fideglorio sos sigura liter ex¬
primit: Neque aliquid prohib&. quin hyram quia rexerat. regaliq poten¬
tiae : salo moniin edificatio domꝰ dñi iuuabat : Conuersos ad sidem ipsos
rerum dominos typicedenunti&: quorũ opeconstat eccłam sepius ad ui¬
tam. ac nobiliter augm̃ tatam . & contrahereticos. scis maticos. & paganos.

Expanded text:
promptumque mox Salomon ad adjuvandum se, in omnibus ejus invenerit animum, ita ut arpromptumque mox Salomon ad adjuvandum se, in omnibus ejus invenerit animum, ita ut artifices illi, et ligna, et aurum, prout opus habebat, dederit: cujus beneficii gratia Salomon ei per annosejus dabat. Nulli autem dubium quod Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine et serenissimo regni sui statu, illum significet, de quo dixit Isaias: « Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis. » Hiram vero, qui Latine dicitur excelse vivens, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos, figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet, quin Hiram quia rex erat, regalique potentia Salomonem in aedificio domus Domini juvabat, conversos ad fidem ipsos rerum dominos typice denuntiet, quorum opera constat Ecclesiam saepius adjuvatam, ac nobiliter augmentatam, et contra haereticos, schismaticos et paganos
Abbreviated transcription (Latin):
labili semꝑ sundam̃to consister& : donec inditũ sibi sigurarum celestium munꝰ
impler&. Potest in illa p̃sentis eccłae labor & exilium : in hac futurq equies & bea¬
titudofigurari: uł certe quia illa a solis filuis i srł. haec aut aproselitis &iam
& genitibus factaẽ : Poss̃ in illa principaliter patres u& eri testam̃ti & anti¬
quus ille dĩ popłs.⁊ inlicaut congregata degentib ȩccła figurali ter exprimi.
quam uis edificium utriusq domꝰ. enud eatius sp̃itali sensu exeussum. & labo-¬
res p̃semis ecłae cotidianos. & p̃mia in futuro ꝑ henni x gaudiaq regnicaelestis.
& electionẽ primȩ deisrł aeccłae. & salutem om̃i um gentium in xp̃o multi mo¬¬
dis ostendatur insi nuare figuris:
Iauxilium abhyram regetyri. quierat ami cus dauid om̃i tempore. &
cum ipso quoq: sa lomone post quã regno potitus ẽ. pacehabere iam ceperat.

Expanded text:
labili semper fundamento consisteret: donec indicatum sibi futurum coeleste munus labili semper fundamento consisteret: donec indicatum sibi futurum coeleste munus impleretur. Potest in illa, praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hoc futura quies et beatitudo figurari. Vel certe quia illa solis filiis Israel, haec autem a proselytis etiam et gentibus facta est. Possunt in illa principaliter patres, et Veteris Testamenti antiquus ille Dei populus, in hac autem congregata de gentibus Ecclesia, figuraliter exprimi. Quamvis aedificium utriusque domus enucleatius spiritali sensu, excursum et labores praesentis Ecclesiae quotidianos, et praemia in futuro perennia, gaudiaque regni coelestis, et electionem primae de Israel Ecclesiae, et salutem omnium gentium, in Christo multis modis ostendatur insinuare figuris. erit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui erat amicus David omni tempore, et cum ipso quoque S
Abbreviated transcription (Latin):
l omo xp̃siħs: ipso ad testante cũ ait: Soluite templum hõc. dicit dñs. & intn¬
bus diebus excitabo illud. Quod exponens euangelista subiunxit Hoc aũt di¬
& nos tem plumdĩ ꝑ inhabitamẽ sp̃m eiꝰ in nobis efficim: constat utiq: quia sigu¬
rã om̃iũ nr̃m. & ipsius uidelic& dñi. & menbrorũ eius quȩ nossumus. templum
illud materiale tenuit: sed ipsius tãquã lapi disangularis singulariter electi &
p̃ ciosi in sundam̃to sundati. nr̃i aut tam quam lapidũ uiuorum. suꝑ aedifica toru
suꝑ fundanientũ apłorũ & ꝓphetarum. hoc ẽ suꝑ ipsum dnm: designat eadem
domũ dĩ spiritalem &iam tab̵naculum quondam factum inheremo ꝑmor̃ sen
uerum qui a illadomꝰ initinere. quo ad terram repromissionis ueniebatur
Haecaut aedificabatur in ipsa terra repromissionis. & in ciuitatẽ hierłm. Ita
ut delodo ad locũ crebro leuitarũ ministerio portata. tandem int̃raꝓmissehere

Expanded text:
 Jesus, ipso attestante, cum ait: « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . » Quod exponens Evangelista, subjunxit: « Hoc autem diet nos templum Dei per inhabitantem Spiritum ejus in nobis efficimur, constat utique quia figuram omnium nostrum, et ipsius videlicet Domini, et membrorum ejus, quae nos sumus, templum illud materiale tenuit; sed ipsius tanquam lapidis angularis singulariter electi et pretiosi, in fundamento fundati: nostri autem tanquam lapidum vivorum superaedificatorum, super fundamentum apostolorum et prophetarum, hoc est super ipsum Dominum. Designat eamdem Dei domum spiritualem, etiam tabernaculum quondam factum in eremo per Moysen. Verum quia illa domus in itinere quo ad terram repromissionis veniebatur, haec autem aedificabatur in ipsa terra repromissionis et in civitate Jerusalem: illa ut de loco ad locum crebro Levitarum ministerio portata, tandem in terram promiss
Abbreviated transcription (Latin):
areamsuam : Ornan qui int̃ p̃tatur in luminatus. & erat natione iebus eus ⁊
natione quidem gentiles significat : nomine aut eosdem in lustrandos ad ño
atq: in filios a eccłae conmutandos ostendit. Quib merito dicat apłs: suistis ali-¬
quando tenebrȩ : nunc aut lux indño: lebus eadem ẽ ciuitas quȩ & hierus alem
& iebus quidem inter p̃tatur conculcata ÷ hierłm. uisio pacis: Inqua quã diu
ornan gentilis regnabat. iebus dictaẽ : cum uero in eadđ locũ holo causti ẽmer&.
cũ salo moninea templũ dño edificar& non iam iebus. sed hierłm uocataẽ.
tur abimmundis spiribus. ad simula cramuta pro ut ducebatur sequens : cũ
uero illã gra sui conditoris respex̃ continuo pacis in se & locũ inuenit & nom̃:¬

Expanded text:
aream suam . Ornan, qui interpretatur illuminatus, erat natione Jebusaeus. aream suam . Ornan, qui interpretatur illuminatus, erat natione Jebusaeus. Natione gentiles quidem significat, nomine autem eosdem illuminandos a Domino, atque in filios Ecclesiae commutandos ostendit, quibus merito dicat Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Jebus eadem est civitas, quae et Hierusalem. Et Jebus quidem interpretatur conculcata; Hierusalem autem visio pacis: in qua quandiu Ornan gentilis regnabat, Jebus dicta est. Cum vero David in ea locum holocausti emeret, cum Salomon in ea templum Domino aedificaret, non jam Jebus, sed Hierusalem vocata est; tur ab immundis spiritibus ad simulacra muta, prout ducebatur sequens. Cum vero illum gratia sui Conditoris respexit, continuo pacis in se; et locum invenit et nom
Abbreviated transcription (Latin):
tiura. & ipit dese ineuuan gelio: Nonpotest in quit cuuias abscondi supntos ion
posita: Ipsec̃ enum mons montium. quidetra quide ꝑorignẽ ab upte car tus ortusẽ:¬
sed om̃ium terrigenarũ potentiam acscitatẽ singularis culmine dignitatis trans
cendit : in quonimirum monte ciuitas siue dom̃ dñi constructa ẽ : qui asinon in
illo radicẽsigat: spes & fides nr̃a nulla ẽ: Quirecte mons moria idẽ uisionis uoca¬
tur : quia electossuos quos ad aet̾̃nã suȩ claritatis uisionem conseruatꝰ: In hac in¬
terim uita laborantes uidere & ad iuuare dignat᷑: Quidemonstrat᷑ fuerat dauid
patrieius: ostensus namq est đđ sicut & c&eris ꝓphetisuenturus in carne dñs:
Beneidem locus. in area ornaniebufei : quia & eccła. areȩ sol& uocabulo designa¬
rũdicente iohanne dedño: cuius uenti labrum in manusua : & ꝑmundabit

Expanded text:
tium . Et ipse de se in Evangelio: Non potest, inquit, civitas abscondi, supra montem tium . Et ipse de se in Evangelio: Non potest, inquit, civitas abscondi, supra montem posita . Ipse est enim mons montium, qui de terra quidem per originem assumptae carnis ortus estsed omnium terrigenarum pocendit. In quo nimirum monte civitas sive domus Domini constructa est, quia si non in illo radicem figat spes et fides nostra, nulla est. Et recte mons Moria, id est, visionis vocatur, quia electos suos, quos ad aeternam suae claritatis visionem conservat, in hac interim vita laborantes videre et adjuvare digpatri ejus. Ostensus namque erat David sicut et caeteris prophetis, venturus in carne Dominus. Bene idem locus area erat Ornan Jebusaei, quia et Ecclesia areae solet vocabulo designari, dicente Joanne de Domino: Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit
Abbreviated transcription (Latin):
paschaoc currere nequirent : libinos aꝑtissi me desionati sumꝰ qui inmundi su¬
ꝑ morte anime nr̃e & ꝓcul ad huc positi a popłodĩ non potiumꝰ primũ pascha
facerte n duodincarne & sangune agnifiebat: caelebramꝰ aut hodie pascha scđm
quodmcorpore  ue sangui ne redeptoris nri a quo quȩ siti &nundatt sulona sci
actumẽ: In quo aut loco templum sit a edificatumi manifestius an lbro parali pomȩ¬
non ostenditur. ubi scriptum ẽ: & coepit salomonedificare domũ dna inhierłm
in monit̃ moria quide monstratus suerat̃ dauid patriti. inloco quionp a nuert
dauid mnarea ornan iebusei: Aedi ficat᷑ ergo domꝰ dñi inhierusalẽ hoc ẽ muisione
pacis quia dilatataẽ ꝑ totũ orbem eccła inuna cademq side auentatis casthole¬
esaias ait e cerit in nouissimis diebus p̃ paratus mons dom dois anuarerte aequs¬

Expanded text:
Pascha occurrere nequirent. Ubi nos apertissime designati sumus, qui immundi suPascha occurrere nequirent. Ubi nos apertissime designati sumus, qui immundi super morte animae nostrae et procul adhuc positi a populo Dei, non potuimus primum Pascha facere, quod in carne et sanguine agni fiebat. Celebramus autem hodie Pascha secundum, quod in corpore et sanguine Redemptoris nostri, a quo quaesiti et mundati sumus, actum est. In quo autem loco templum sit aedificatum, manifestius in libro Paralipomenon ostenditur, ubi scriptum est: « videlicet Moria, qui demonstratus fuerat David patri ejus in area David in arca Ornan Jebusaei . Aedificatur ergo in monte domus Domini, in visione pacis, quia dilatata per orbem ecclesia in una eademque fide et veritatis catholiEsaias ait: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice mon
Abbreviated transcription (Latin):
au̾t: euangelicae ꝑfectioni apte conueniunt. ꝓpt̃ ipsum euangelistarũ numerum:
utuntur . idẽ qui xp̃i in ea gram cognoscentes amplectunt᷑ : iure sp̃seius gr̃a replent᷑
qua in caritate eius amplius ignescunt: diximꝰ aut ꝑ tabnaculũ quod fecit mor ses
& silui isrł in deserto synagogam : per tem plum quod salomonet fili isrł cũ pselitoꝵ¬
& gentilium auxilio construx̃. eccłam gentium posse designare: ꝑmansit aut cultus
& religio tab̾ naculi.annos quadringentos & octogmnta : ac si templum aedisi¬
cari incipit : Quod aut quarto annoregnisalomonis aedificari coeptaẽ dom̃ dñi
potest eoreferri mystice post expletam dispensationem dominicȩ in carnationis quȩ
nẽ in se sui susciperecreatoris: unde & scđsm sis in lege concessusẽ ad faciendũ pascha
his quiin mundi suꝑ anima uel in uia procul positi ad faciendum in primo mense

Expanded text:
autem Evangelicae perfectioni apte conveniunt, propter ipsum Evangelistarum numerum: autem Evangelicae perfectioni apte conveniunt, propter ipsum Evangelistarum numerum: utuntur, id est qui Christi in ea gratiam cognoscentes amplectuntur, jure spiritus ejus gratia replentur, quia in charitate ejus amplius ignescunt. Diximus autem per tabernaculum quod fecit Moyses et filii Israel in deserto, Synagogam: per templum et gentilium auxilio construxit, Ecclesiam gentium posse designari. Permansit autem cultus et religio tabernaculi annos quadringentos et octoginta ac sic templum aedicari incipit. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est domus Dpotest eo referri mystice quod post repletam dispensationem Dominicae incarnationis, quae ificationem in se sui suscepere creatoris. Unde et secundus mensis in lege concessus est ad faciendum Pascha his, qui « immundi super animam, vel in via procul positi , » ad faciendum in primo mense
Abbreviated transcription (Latin):
actumẽ aut. quadrigentesimo & octogesimo anno egressionis siliorum isrł de
Eterra aegypti. in anno quarto mensetio: ipseẽ mensis scđs regissalomonis suꝑ
i srł. aedisicare coepit domum dño: Quod dicit᷑ in anno quarto men sezio ipseẽ men
sis scđus regissalomonis suꝑ isrł : Men sctio. ipse mensis sedus: Mensen aut scđm . ma¬
ium dicit : Namq: a prilis quo pascha celebrat᷑: principium mensium apud ebreos.
primꝰ erat inm̃sib: anni: ex quo manifesteclar&. quia mox ꝑ acto pascha coep̃
edisicare domũ dño: et consecratus mystica solempni tate popłs manus
admysticũ opus misit: fit aut commemoratio egresionis exegypto quando tab naculũ
aedisicari coeptũ ẽ : ut ad moneat᷑ lector quot annorum tempus interaedificationem
utriusq domꝰ transi e rit: & uic quoq: summȩ temporis. sacramentum in ee spiritalecog¬
noscat Quat̃ namq: centeni & uiceni : qua dringento s̃ & lxxx faciunt: Quatuor

Expanded text:
actum est quadringentesimo et octogesimo anno egressionis filiorum Israel de terra Aegypti, in anno quarto mense Zio, ipse est mensis secundus, regis Salomonis super Israel, aedificare coepit domum Domino . Ad id quod dicit in anno quarto in construenanno quarto regis Salomonis super Israel, mense Zio, ipse est mensis secundus. Mensem autem secundum Maium dicit: namque Aprilis quo Pascha celebrabatur principium mensium, apud Hebraeos primus erat in mensibus anni. Ex quo manifeste patet, quia mox peracto pascha, coepit aedificare domum Domino, et consecratus mystica solemnitate populus, manus ad mysticum opus misit. Fit autem commemoratio egressionis ex Aegypto, quando tabernaculum aedificari coeptum est: ut admoneatur lector, quod annorum tempus, inter aedificationem utriusque domus transierit, et huic quoque summae temporis, sacramentum inesse spiritale cognoscat. Quater namque centeni, et viceni, quadringentos et octoginta faciunt. Quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
lapidũ si ue lignorum. sequentes sunt suo quiq: tempore sacer dotes acdoctores: :¬
uerat ostender&: Omẽmp̃tiosũ lapidem. & marmor parium. abundan tissimȩ
p̃paraui: Mar mor aut parium : marmor candidum dicit. quale eadem insula
gignere consueuit: Est aut una decrdadib:: Quo uidelic& lapide tem plum fuisse
factum : & io sephus in sinuat dicens: eleuauit itaq templum. usq ad cãmeram ex
sus in abdito est : Cunctis & enĩ pat& quia marmor candidum ex quo dom dñi
constructa ẽ. mundã electorũ actionẽ simul & conscientiam ab omni neuo
cor ruptionis castigatam designat: Quales ee uoluit sapiens ille archi tectus
eos. quo ssuꝑ sundamentum xp̃i locabat. lapides p̃tiosos auro argentoq re¬
dimitos: carissimi inquit mundemꝰ nos ab om̃i in qui namento carnis & sp̃s. ꝑ¬

Expanded text:
lapidum sive lignorum sequentes sunt, suo quique tempore sacerdotes ac doctores. lapidum sive lignorum sequentes sunt, suo quique tempore sacerdotes ac doctores. verat ostenderet: « Omnem pretiosum lapidem, et marmor Parium abundantissime praeparavi . » Marmor autem Parium, marmor candidum dicit, quale eadem insula gignere consuevit. Est autem una de Cycladibus, quo videlicet lapide templum fuisse factum, et Josephus insinusus in abdito est; cuivis etenim patet, quia marmor candidum, ex quo domus Domini constructa est, mundam electorum actionem, simul et conscientiam ab omni naevo corruptionis castigatam designat, quales esse voluit sapiens ille architectus eos, quos super fundamentum Christi locabat, lapides pretiosos, auro argentoque redimitos : Charissimi, inquit, mundemus nos ab omni inquinamento carnis, et
Abbreviated transcription (Latin):
õ eos quos infide ueritatis instituere querimꝰ ÷ primo necesseẽ. ut abrenuntie m dia¬
bolo ac desorte primȩ p̃uaricationis in quanati s̃. doceamꝰ renascendo erui dein de quȩ¬
rendis lapides p̃ciosi & grandes. atq in sundam̃ tũ templi ponendi : ut memineri¬
mus. abdicata conuersatione priore. eorum in om̃ib: uitã moresq inspicere ⁊ eos
nr̃is auditorib imi tando ꝓponere. quos ꝑuirtutẽ humilitatis specialiter dño adhe¬
rere nouerimus: addendus ẽ in altũ paries operũ bonorum : & quasi suꝑ ipositis
sibi inuicẽ ordinibus lapidum. ambulandum est ac prosiciendũ deuir tute in uir¬
tutem: suel certe lapides sundam̃ti grandes p̃ciosi & quadrati. primi sunt ut supra dixi¬
mꝰ aeccłarum magistri. qui ab ipso dño uerbũ auderes alutis Suꝑ positi aut ordines

Expanded text:
 eos quos in fide veritatis instituere quaerimus, primo necesse est ut abrenuntiare dia eos quos in fide veritatis instituere quaerimus, primo necesse est ut abrenuntiare diabolo, ac de sorte primae praevaricationis in qua nati sunt doceamus renascendo erui. Deinde quaerendi sunt lapides pretiosi et grandes, atque in fundamentum templi ponendi, ut meminerimus abdicata conversatione priori, eorum in omnibus vitam moresque inspicere, eos nostris auditoribus imitandos proponere, quos per virtutem humilitatis specialiter Domino adhaerere noverimus. Addendus est in altum paries operum bonorum, et quasi super impositis sibi invicem ordinibus lapidum ambulandum est ac proficiendum « de virtute in virtutem . » Vel certe lapides fundamenti grandes, pretiosi et quadrati primi sunt, ut supra diximus, Ecclesiarum magistri, qui ab ipso Domino verbum audiere salutis. Superpositi autem ordines
Abbreviated transcription (Latin):
minit ietechiel dicens: Spientes tui tyre factisunt gubernatores tui :
senes biblu. & prudentes eius: ꝓ qua in hebreo continetur gobel siuega¬
bel : quod interpretatur desiniens siue desterminans. Quo duo cabulũ
apte conuenit eis. quicorda hominũ ad edisicium spiritale qđ exuirtutib a¬
nimȩ construitur: parant: Sic & enim solum modo suos auditores fidem &
opera iusticiae docere sufficiunt : dum ipsiprius sacrspaginis edoc tidiligent᷑
quaesit fides tenenda quo uir tutum calle incedendum certa definitione
ueritatis didicerint: Nam frustra officium sibi doctoris usur pat: quidis¬
cretionẽ catholicȩ fidei ignorat: Neq scũ arium dño sed ruinam sibi
edificant: quid ocere alios regulam quam ipsi nondidicer conantur
In edificando ergo domũ dĩprimosunt ligna & lapidescedendi demonte. quia¬

Expanded text:
minit Ezechiel dicens: « Sapientes tui, Tyre, facti sunt gubernatores tui, minit Ezechiel dicens: « Sapientes tui, Tyre, facti sunt gubernatores tui, senes Giblii et prudentes ejus . » Pro quo in Hebraeo continetur Gobal sive Gebal, quod interpretatur definiens, sive disterminans: quod vocabulum apte convenit eis qui corda hominum ad aedificium spirituale, quod ex virtutibus animae construitur, parant: sic etenim solummodo suos auditores fidem et opera justitiae docere sufficiunt, dum ipsi prius sacris paginis edocti, diligenter quae sit fides tenenda, quo virtutum calle incedendum, certa definitione veritatis didicerint. Nam frustra officium sibi doctoris usurpat, qui discretionem catholicae fidei ignorat, neque sanctuarium Domino, sed ruinam sibi aedificant, qui docere allos regulam, quam ipsi non didicere, conantur. In aedificanda ergo domo Dei primo sunt ligna et lapides caedendi de monte: quia
Abbreviated transcription (Latin):
Qua dratũ namq: om̃e quocũq: uertitur sixum stare consueuit Cui nimiñ
sigura corda assimilant᷑ electorum : quȩ ita in sidei sirmitate consistere
didicerunt : ut nulla occurrentium rerũ aduersitate nec ipsa &iam mor¬
te: a sui rectitudine possint status declinari: Quos dolauer̃ cementarii salo¬
monis : & cementarii hyram : Dolant̃ namq: lapides p̃tiosi cum electi quiq:
p̃cedentium sc̃orũ instructione & in stantia. quicquid in sehabent noxiũ
& in ane relinquun : atq: ante conspectum sui creatoris. sola insitȩ sibi ius¬
ticiȩ regulã quasi stabilem qua draturae formã ostendunt: Dolauer̃ aut
hos lapides non solum cementariis alomonis. sed & cementariiby ram:
quia exutroq populo doctores fuere scaȩ eccłae: porrobi blii p̃parauer lig¬
na & lapides ad ȩdificandã domũ : Bi bos est ciuitas phenicis cuius me¬

Expanded text:
Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa etiam morte a sui rectitudine possint status inclinari. « Quos dolaverunt caementarii Salomonis et caementarii Hiram. » Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique praecedentium sanctorum instructione et instantia, quidquid in se habent noxium et inane relinquunt: atque ante conspectum sui Creatoris, solam insitae sibi justitiae regulam, quasi stabilem quadraturae formam ostendunt. Dolaverunt autem hos lapides, non solum caementarii Salomonis, sed et caementarii Hiram, quia ex utroque populo doctores fuere sanctae Ecclesiae. « Porro Giblii praeparaverunt ligna et lapides ad aedificandam domum. » Giblos est civitas Phoenicis, cujus me
Abbreviated transcription (Latin):
in tellegendũ. qũa illud qđ ostendit apłs dicens. Fundam̃ tum enim aliud nemo
potest ponere p̃ter id quod positũ est : quod ẽ xp̃s iħs: Quiꝓpt̃ ea sunda¬
m̃tum domꝰ dñi recte uocari potest: quia sicut ait p&rus. non ẽ aliud sub
celo datũ nom̃ hominibus: Inquo oporteat nossal uosfieri: inquod funda¬
m̃tũ lapides gran des & p̃ciosi tolluntur: cum p̃cipiu factis ac sanctitate uir
familiari mentis sanctitate. suo adherent conditori: ut quosirmius in illo
spem suam ponunt: eo fortius aliorum dirigere qđ est latitudinẽ pari&is
portare sufficiunt: Lapidesergo qui in sundam̃ tum templi adportandũ
edisicium om̃e ponebantur : ꝓpriesunt prophetȩ & apłi qui uerbum
& sacramenta ueritatis. siue uisibiliter siue in uisibiliter ab ipsadĩ sapientia
ꝑceper̃: Quibene lapides. primo quadrari acsic insundam̃ topons iubent᷑

Expanded text:
intelligendum, quam illud quod ostendit Apostolus dicens: « Fundamentum enim aliud nemo intelligendum, quam illud quod ostendit Apostolus dicens: « Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesumini potest recte vocari, « quia sicut ait Petrus non est aliud sub coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri . » In quod fundamentum lapides grandes et pretiosi tolluntur, cum praecipui factis ac sanctitate viri, familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, ut quo firmius in illo spem suam ponunt, eo fortius aliorum vitam dirigere quod est latitudinem parietis portare sufficiunt. Lapides ergo qui in fundamentum templi ad portandum aedificium omne ponebantur, proprie sunt prophetae et apostoli, qui verbum et sacramenta veritatis, sive visibiliter, sive invisibiliter ab ipsa Dei sapientia perceperunt. Qui bene lapides primo quadrati ac sic in fundamentum poni jubentur.
Abbreviated transcription (Latin):
potarent: & c&̃: Proseliti aut uocabantur grece : qui ex aliisnationibus ꝑgeni¬
ti: infidẽ & consortium populidĩ accepta circumcisione transier̃. suer itaq
operarii domꝰ dñi defiliis isrł: fuer̃ depselitis: fuer̃ degentibus: defilii siudeli¬
c& irł: illi trigintamilia quiꝰpcidendas delibano cedros missi sunt: dep selitisi sti
dequib: nunc locutisumus. lapidum cesores: degentibꝰ hyram ipse & serui euis qui
cũ seruis salomonis lignacedebant delibano: Om̃e igitur hominũgenus. ꝓ quos
edificanda erat ȩccła. in edificatione templi p̃cessit Iudeinamq ꝓseliti & genti¬
les conuersi adueritatem euangelii : unam eandem que xp̃i aeccłam si uerecte
uiuendo. siue &iam docendo construunt
Praecepitq rex. ut tollerent lapides grandes lapides p̃tiosos in fundamentum
templi : & qua drarenteos : funda m̃tum templi. nullum ẽ aliud mistice

Expanded text:
portabant, etc. Proselyti autem vocabantur Graece, qui ex aliis nationibus progeniportabant, etc. Proselyti autem vocabantur Graece, qui ex aliis nationibus progeniti, in fidem et consortium populi Dei accepta circumcisione transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fuerunt de proselytis, fuerunt de gentibus. De filiis videlicet Israel, triginta millia, qui ad praecidendos de Libano cedros missi sunt: de proselytis isti, de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores. De gentibus, Hiram ipse, et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum genus, per quos aedificanda erat Ecclesia, in aedificio templi praecessit: Judaei namqles conversi ad veritatem Evangelii unam eamdemque Christi Ecclesiam sive recte vivendo, sive etiam docendo construunt. « Praecepitque rex, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiosos, in fundamentum templi, et quadrarent eos, etc. » Fundamentum templi nullum est mystice
Abbreviated transcription (Latin):
triamilia trecenti: ꝓpt̃ sidem nimirum scaȩtrinitatis. quã scã nob eloqui a p̃dicant
Quod uero ꝓtrib milib trecentis p̃positis in libro parali pomenon triamilia sexcen¬
ti sunt scripti: ad eadem pror sus sub limiũ uirorum ꝑfectione̾ respicit N am
quia insenarionumero. dñs mundi ornatũ compleuit : recte in eo ꝑfectabonoꝵ
solent opera sigurari: et quia scã scriptura. cũ fideueritatis opera iusticiae
doc& habendã recte p̃positi operum templi triamilia & sexcenti fuisse ꝑhiben¬
tur: Nec p̃ter eundum. qđ haec septuaginta & octo ginta milia portantium
onera. & latomorum. cũ p̃positissuis non fueredeisrł : sed pselitis idẽ aduenis
qui morabantur inter eos Scriptum nam ques ẽ. in libro parali pomenon:
Numerauit igitur salomon. om̃s uiros ꝓselitos qui erant in t̃ra isrł. post dȩnura¬
tionem quamdeͥnum erauit d auid pater cius : & inuentisunt cemtum quin¬

Expanded text:
dem nimirum sanctae Trinitatis, quam per sancta nobis eloquia praedicant. Quod vero pro tribus millibus trecentis praepositis, in libro Paralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium vivorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereundum quod haec septuaginta millia et octoginta millia portantium onera, qui morabantur inter eos. Scriptum namque est in libro ParalNumeravit igitur Salomon omnes viros proselytos, qui erant in terra Israel post denumerationem quam denumeravit David pater ejus, et inventi sunt centum quin
Abbreviated transcription (Latin):
secitq intemplo fenestras obliquas: Fenestrae templi doctoressunt scĩ & spitales
quiq: in ȩcđa : quib: mente exceden tibus dõ archana secretouim carlestium spe¬
cialius c&oris uidere conceditur: Auidum eaquȩ in occulto uident publice
fidelib: panduñs : quasi suscepto lumine fenestrȩ cunctatempli penetralia
replent : undebene eadem fenestrȩ obliquȩ idẽ intus latiores suisse ꝑhibent᷑:
qui animirũ necesseẽ ut quisquis iubar suꝑnȩ contem plationis ł ad momen¬
tũ ꝑ ceperit : moxsinũ cordis amplius castigando dilat& : atq ad maiora capesi bn

Expanded text:
Fecitque in templo fenestras obliquas. » Fenestrae templi doctores sancti sunt et spiritales quique in Ecclesia, quibus mente excedentibus, Deo arcana secretorum coelestium specialius caeteris videre conceditur. Qui, dum ea quae in occulto vident, publice fidelibus pandunt: quasi suscepto lumine solis, fenestrae juncta templi penetralia replent. Unde bene caedem fenestrae obliquae, id est intus latiores fuisse perhibentur: quia nimirum necesse est, ut quisquis jubar supernae contemplationis vel ad momentu