comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um omnis uite
bone ac beate ui¬
a in uera religi¬
one sit constitu¬
ta inqua unus
deus colitur. et
purgatissima
pietate cognoscitur. principium na¬
turaꝵ omniũ a quo uniu̾sitas oĩs
et inchoatur et ꝑficitur et contine¬
tur. Hinc euidentius error dep̾hen¬
ditur eoꝵ ppłoꝵ. qui multos deos
bebant dissentientes et templa cõ¬
munia. Non enĩ uel ppłos uel sacre¬
dotes latebat de ip̃oꝵ deoꝵ natura
qm diu̾sa sentirent: cũ suã quisq
opinionẽ publice ꝓfiteri ñ formi¬
daret: atq om̃ib si posset ꝑsuad̾e
moliretur. Onĩs tñ cum sectatori¬
b suis diu̾sa et adu̾sa sentientes:
ad sacra cõmunia nullo ꝓhibente
ueniebant. Non nc̃ agitur. quise¬
oꝵ u̾ius senserit. S certe illud sa¬
tis qnͣtũ mͥ uidetur apparet. aliud
pulo. et aluid eodem ip̃o ppło audi¬
ente deffendisse pͥuatim. Socra¬
tes tñ audacior reteris fuisse ꝑhi¬
betur: uirando per canem ꝙ̃libet¬
et lapidem quẽlibet. et qͥcquid iura¬

Expanded text:
um omnis vitae bonae ac beatae via in vera religione sit constituta, qua unus Deus colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error depditur eorum populorum, qui multos deos bebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum verius senserit; sed certe illud satis, quantum mihi videtur, apparet, aliud pulo, et aliud eodem ipso populo audiente defendisse ptes tamen audacior caeteris fuisse perhibetur, iurando per canem et lapidem quemlibet, et quidquid jura
Abbreviated transcription (Latin):
re oport̾et. Hereses nãq tam intin¬
merabiles a regula xp̃ianitatis au̾¬
se testes sunt nõ admitti ad cõmuni¬
canda sacram̃ta. eos qui de patre deo
et sapĩa eus et munere diuino alit̾
sentiunt et hõib ꝑsuadere conan¬
tur. qm u̾itaᷤ postulat. Sic enĩ et¬
creditur et docetur ꝙ ẽ humane sa¬
uitis capitt ñ aliam eẽ philosophi¬
am. id est sapĩe studium. et aliam
religionẽ. Cum hii quoꝵ doctrinã
ñ approbamꝰ et qui nec sacram̃ta no¬
biscum cõmunicant ꝙ in illis minꝰ
mirandũ est qui eoꝵ quoq sacram̃¬
toꝵ ritu dispares eẽ uoluerunt. sic̃¬
sunt nescio qui serpentini qui appel¬
lant᷑ manichei. sicut alii ñ nulli. S
in illis magis animadu̾tendum

Expanded text:
re oporteret. haereses namque tam innure oporteret. haereses namque tam innumerabiles a regula christianitatis auersae testes sunt non admitti ad communicanda sacramenta eos qui de patre deo et sapientia eius et munere diuino aliter sentiunt et hominibus persuadere conantur quam ueritas postulat. sic enim creditur et docetur, quod est humanae salutis caput, non aliam esse philosophiam, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus nec sacramenta nobiscum communicant. quod in illis minus mirandum est qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares esse uoluerunt; sicut nescio qui Serpentini qui appellantur, sicut Manichaei, sicut alii nonnulli. sed in illis magis animaduertendum
Abbreviated transcription (Latin):
ani fierent: Sient pleriq recentioꝵ
nr̃oꝵq tempoꝵ platonici fecer̃t̃. Aut
si hoc ñ fat̾enitur nec fac̾ent in super¬
bia et inuidia remanentes nesciou
trum possent ad ea ip̃a que appeten¬
da et desideranda ẽẽ dixerant cum
istis sordib uiscoq reuolare. Nam
tanto uicio curiositatis in percunc¬
tandis demonib quo isti maxime
cũ quib nunc agitur pagani axp̃i¬
ana salute renocantur: qr nimis
puerile ẽ nescio utrũ tales illi pre¬
peclirentur uiri. S quo quom se ha¬
beat philosop hoꝵ. iactantia. illud cui¬
uis intelligere facile est religionem
ab eis ñ esse querendam. qui eadẽ sa¬
cra suscipiebant cũ ppli̾s. et de suoꝵ
deoꝵ natura ac summo bono diu̾sas
eius uariasq sententias in scolis su¬
is eadẽ teste multitudine ꝑsonabãe.
Qd̃ si hoc unũ tm̃ uitiũ xp̃iana dis¬
ciplina sanatũ uideremus. in effabi¬
li laude p̾dicandam eẽ neminẽ nega¬

Expanded text:
tiani fierent, sicut plerique recentiorum tiani fierent, sicut plerique recentiorum nostrorum temporum Platonici fecerunt; aut si hoc non faterentur nec facerent in superbia et inuidia remanentes, nescio trum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant, cum istis sordibus viscoque revolare. Nam tertio vitio curiositatis in percunctandis daemonibus, quo isti maxime, cum quibus nunc agitur, Pagani a christiana salute revocantur, quia nimis puerile est, nescio utrum tales illi praepedirentur uiri. Sed quoquo modo se habeat philosophorum iactantia, illud cuiuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac summo bono diuersas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant. quod si hoc unum tantum uitium christiana disciplina sanatum uideremus, ineffabili laude praedicandam esse neminem nega
Abbreviated transcription (Latin):
ualerent: Aut si ñ fierent. crim̃ inui¬
dentie uitare ñ possent. Ergo cedant
ei a quo fcm̃ est: nec curiositate aut
mani iactantia ĩpediant᷑ quominus
agnoscant qͥd inter sit inter paucoꝵ
timidas comecturas et manifestam
salittẽ correptionẽq ppłoꝵ. Illi enĩ
si reniuiscerent quoꝵ isti nomini-¬
b gloriant᷑. et inuenirent refertas
ecclias. templa deserta. acupidita¬
te bonoꝵ temporaliũ atq fluenti¬
um ad spem uite eterne et bona spi¬
ritalia et intelligibilia uocari et cõ¬
currere humanum genus: dicerent
fortasse si tales eẽnt quales fuisse
memorant᷑. Hec sunt que nos ꝑsu¬
adere ppli̾s ñ ausi sumꝰ et eoꝵ potius
ꝯsuetudini cessimus qm illos in no¬
stram fidem uoluntatemq traduxi¬
mꝰ. Ita si hanc uitam illi uiri nobis¬
cum rursum agere potuissent: uide¬
rent ꝓfecto cuius auctoritate faci¬
lius consuleret᷑ hominib et paucis
mutatis u̾bis atq sententiis xp̃i-¬

Expanded text:
ualerent; aut si non fieret, crimen inuiualerent; aut si non fieret, crimen inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. illi enim si reuiuescerent, quorum isti nominibus gloriantur, et inuenirent refertas ecclesias, templa deserta, a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aeternae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dicerent fortasse, si tales essent quales fuisse memorantur: haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem uoluntatemque traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum rursus agere potuissent, uiderent profecto cuius auctoritate facilius consuleretur hominibus et paucis mutatis uerbis atque sententiis chris
Abbreviated transcription (Latin):
le ac multaꝵ t̾raꝵ solitudo comple¬
atur. Si deniq per urbes atq opida¬
castella uicos agros etiã uillasq pͥua¬
tas intantum aperte ꝑsuadetur et ap¬
petitur a terrenis auersio et in unum
deũ uerumq conu̾sio ut cotidie per u¬
niu̾sum orbem humanũ genus una pe¬
ne uoce respondeat sursum cor habere se
ad dñm: quid ad huc oscitamur crapu¬
lam hesternam. et in mortius petudi¬
b diuina eloquia ꝑscrutamur. Si
q̃n autem ad disputationẽ uenctur::
platonico noĩe ora crepantia. qmͣ pestuᷤ
uero plenũ magis hr̃e gestimus. Qui
gͦ sensibilem istum mundũ contẽpne¬
re et aĩam uirtute purgandã summo
deo subicere atq subuingere uanũ aut
malum putant alia ratione refellen¬
di sunt: si tñ cum his dignũ est dispu¬
tare: qui aũt bonũ et appetendũ faten¬
t᷑: Cognoscant dm̃ et cedant deo ꝑ quẽ
ppli̾s iam om̃ib hec credenda ꝑsuasa
sunt: que utiq ab ipĩs fierent si tm̃

Expanded text:
lae ac multarum terrarum solitudo complelae ac multarum terrarum solitudo compleatur. Si denique per urbes atque oppidacastella, vicos et agros etiam, villasque privatas in tantum aperte petitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio, ut cotidie per uniuersum orbem humanum genus una paene uoce respondeat sursum cor habere se ad dominum: quid adhuc oscitamus crapulam hesternam et in mortuis pecudibus diuina eloquia perscrutamur? si quando autem ad disputationem uenitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus uero plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere et animam uirtute purgandam summo deo subicere atque subiungere uanum aut malum putant, alia ratione refellendi sunt, si tamen cum his dignum est disputare. qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum et cedant deo, per quem populis iam omnibus haec credenda persuasa sunt. quod utique ab ipsis fieret, si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
et ambitio scłi. Si hec ꝑ totum orbẽ
iam ppłi̾s legunitur. et cum ueriera¬
tione libentissime audunt᷑. si post
tm̃ sanguinẽ. tantos ignes. tot cru¬
ces martyrum. tanto fertilius et ube¬
rius usq adbarbaras nationes ecclie
pullularunt. si tot inuenũ et uirgi¬
nũ milia conteninentiũ imptias ca¬
steq uiuentiũ iam nemo mirat᷑. Qd̃
cũ ferisset plato. usq ad eo ꝑu̾sam tẽ¬
poꝵ suoꝵ timuit opinionẽ. ut per¬
hibeatur sacrificasse nature ut illud
tare. sic nẽ contra disputare monstry¬
osum sit. Sitali pollicitationi at
sponsioni ꝑ om̃s t̾raꝵ partes quas
homines incolunt sacra xp̃iana tra¬
dunt᷑. si hec cotidie leginitur in ec¬
clesus et asacerdotib exponuntur.
si tundunt pectora qui hec implere
conant᷑. si tam innumerabiles aggͦ¬
diuirt᷑ hanc uiã. ut de sertis diuitiis
et honorib mundi. ex om̃i hominũ
genere uni deo sunmo totam urtam
dicare uolentiũ. de serte quõdã insu¬

Expanded text:
eculi . 5. Si haec per totum orbem jam populis leguntur, et cum veneratione libentissime audiuntur. Si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum, tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes Ecclesiae pullularunt. Si tot juvenum et virginum millia contemnentium nuptias casteque viventium jam nemo miratur: quod cum fecisset Plato, usque adeo perversam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrificasse naturae, ut tanqtare, sic nunc contra disputare monstruosum sit. Si tali pollicitationi atque sponsioni per omnes terrarum partes quas homines incolunt, sacra christiana traduntur. Si haec quotidie leguntur in ecclesiis, et a sacerdotibus exponuntur. Si tundunt pectora qui conantur haec implere; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc viam, ut desertis divitiis et honoribus hujus mundi ex omni hominum genere uni Deo summo totam vitam dicare volentium, desertae quondam insu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate uel palea uel frumentũ
ẽ: tamdiu sustinetur pecẽm aut error
cuiꝰ libet donec aut accusatorem in¬
ueniat. aut prauam opinionem
ꝑtinaci animositate defendat. Ex¬
clusi aũt ant penttendo redeunt.
aut in nequitiam male liberi de¬
fluunt ad admonitionem nr̃e dili¬
gentie. aut scismata faciunt ad ex̾¬
citationẽ nr̃e patientie. aut heresim
aliqͣm gignunt ad ex amen seu ad
occasionem nr̃e intelligentie. Hii
sunt exitus xpĩanoꝵ carnaliũ: qui
ñ potuer̃t corrigi aut sustineri. Se
pe etiã sinit dliuina ꝓuidentia ꝑ ñ¬
nullas animoꝵ turbulentas car¬
cũ patientissime ꝓ ecclie pace tu¬
lerint. neq ullas nouitates uel
scismatis uel heresis moltti fuerint:
docebunt homines quam uero af¬
fectu et qͣnta sinceritate caritatis
deo seruiendũ sit. Talium gͥ uiro¬
rum ꝓpositum est aut sedatis rene¬
are turbinib. aut si id ñ sinant᷑.
uel eadem tempestate persenerante.

Expanded text:
voluntate quisque vel palea, vel frumentum voluntate quisque vel palea, vel frumentum est, tamdiu sustinetur peccatum aut error cujuslibet, donec aut accusatorem inveniat, aut pravam opinionem pertinaci animositate defendat. Exclusi autem aut poenitendo redeunt, aut in nequitiam male liberi defluunt, ad admonitionem nostrae diligentiae; aut schisma faciunt, ad exercitationem nostrae patientiae; aut haeresim aliquam gignunt, ad examen sive occasionem nostrae intelligentiae. Hi sunt exitus christianorum carnalium qui non potuerunt corrigi aut sustineri. 11. Saepe etiam sinit divina providentia, per nonnullas nimium turbulentas carcum patientissime pro Ecclesiae pace tulerint, neque ullas novitates vel schismatis vel haeresis moliti fuerint, docebunt homines quam vero affectu, et quanta sinceritate charitatis Deo serviendum sit. Talium ergo virorum propositum est, aut sedatis remeare turbinibus; aut si id non sinantur, vel eadem tempestate perseverante,
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ querenda ẽ religio. s apud
eos solos qui xp̃iani catholici uel
orthodoxi nominant᷑ idest integͥ¬
tatis custodes et recta sectantes. Hec
eñi eccłia catholica per totũ orbem
ualde lateq diffusa omib erran¬
tib utit᷑ ad ꝓfectus suos. et ad eo¬
rum correctionem cum eiugilare
uoluerĩt: utitur gentib ad ma¬
teriam operationis sue. hereticis
ad ꝓbationẽ doctrine sue. scisma¬
ticis ad docum̃tum stabilitatis sue.
uideis ad comꝑationẽ pulchricu¬
dinis sue. Allios gͦ inuitat. alios
excludit. alios relinquit. alios an
te cedte: om̃ib tam̃ gratie dei parti¬
tipande dat potestatem. seu illi for¬
mandi sunt adhue. seu reforman¬
recolligendi. seu ad mittendi: Car¬
nales aũt suos id est uiuentes aut
sentientes carnaliter tanqͣm pale-¬
as tolerat: quib in area frum̃ta tu¬
tiora sunt. donec talib tegminib ex¬
uant᷑. S qr in hac area quisq pro

Expanded text:
Iudaeorum quaerenda religio est, sed apud Iudaeorum quaerenda religio est, sed apud eos solos qui christiani catholici uel orthodoxi nominantur, id est integritatis custodes et recta sectantes. Haec enim ecclesia catholica per totum orbem ualide lateque diffusa omnibus errantibus utitur ad prouectus suos et ad eorum correctionem, cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Iudaeis ad comparationem pulchritudinis suae. alios ergo inuitat, alios extecedit: omnibus tamen gratiae Dei participandae dat potestatem; sive illi formandi sint adhuc, sive reformancolligendi, sive admittendi. Carnales autem suos, id est viventes aut sentientes carnaliter, tanquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus exuantur. Sed quia in hac area pro
Abbreviated transcription (Latin):
est hoc magisq p̾dlicandũ qui paria
sacram̃ita celebrantes. tñ quia sen¬
tentia clispares sunt et errores suoᷤ
animosius defendere qͣm cantius
corrigere maluerunt: exclusia cõ-
uocabula ꝓpriosq comientus non
in sermone tantũ s etiã suꝑsticiõe
meruer̃t. ut fortim et arriarii mul¬
tiq p̾terea. Nam de his qui srisma¬
ta fecer̃t. alia questio est. Posset eĩ
eos area dominica usq ad tempꝰ ul¬
time uentilationis ut paleas su¬
stinere. nisi uento suꝑbie nimia
leuitate cessissent: et sese a nobis
ultro separassent. Iudei uͦ quãuis u¬
ni om̃ipotenti supplicent d̾o. sola
tam̃ temꝑalia et uisibilia bona de
illo expectantes. rudim̃ta noui po¬
płi ab humilitate surgentia in ip̃is
suis scripturis nimia securitate no
luer̃t aduertere: atq ita in uet̾e ho¬
mine remanser̃t. Que cũ ita sint:
neq in confusione paganoꝵ neq ĩ
purgam̃tis hereticoꝵ. neq in lan¬
guore scismaticoꝵ. neq in cecitate

Expanded text:
 hoc magisque praedicandum, qui paria Sacramenta celebrantes, tamen quia sententia dispares sunt, et errores suos animosius defendere, quam cautius corrigere maluerunt, exclusi a cathvocabula propriosque conventus, non in sermone tantum, sed etiam in superstitione meruerunt: ut Photiniani, Ariani, multique praeterea. Nam de iis qui schismata fecerunt, alia quaestio est. Posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae ventilationis velut paleas sustinere , nisi vento superbiae nimia levitate cessissent, et sese a nobis ultro separassent. Judaei vero quamvis uni omnipotenti Deo supplicent, sola tamen temporalia et visibilia bona de illo exspectantes, rudimenta novi populi ab humilitate surgentia, in ipsis suis Scripturis nimia secluerunt aduertere atque ita in uetere homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque in purgamentis haereticorum neque in languore schismaticorum neque in caecitate
Abbreviated transcription (Latin):
ret b̾ttudinẽ. Et si qnͣdo forte ali¬
cuiꝰ periculo uel errore uel dolore cõ¬
mouet᷑ usq ad illius auxiliũ aut
correctionem aut ꝯsolationẽ: non
usq ad suã subu̾sionẽ ualere pati¬
tur. In om̃ib aũt officiosis labori¬
b future quietis: certa expestatõe
ñ frangit᷑. Quid enĩ ei nocebit qui
bene itti etiã inimico potest: Pius
eñi presidio atq munim̃to inimi¬
citias ñ ꝑtimescte. cuiꝰ precepto et
dono diligit inimicos. Huic uiro
tribulatio patientiam oꝑatur pa¬
tientia ꝓbationem. ꝓbatio aitem

Expanded text:
rt beatitudinem; et si quando forte alirt beatitudinem; et si quando forte alicujus periculo, vel errore, vel dolore commovetur, usque ad illius auxilium, aut correctionem, aut consolationem, non usque ad suam subversionem valere patitur. In omnibus autem officiosis laboribus futurae quietis certa exspectatione non frangitur. Quid enim ei nocebit, qui bene uti etiam inimico potest? Ejus enim praesidio atque munimento inimicitias non pertimescit, cujus praecepto et dono diligit inimicos, huic viro tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem
Abbreviated transcription (Latin):
tur quib potest ad beneficientiam.
utit᷑ om̃ib ad beniuolentiã: et ꝙͣ¬
qͣm temporalia ñ liligat ip̃e recte
utit᷑ temporalib. et ꝓ eoꝵ sorte ho
minib consulte si equalit̾ non po¬
test om̃ib. Quare si aliquem fa¬
miliariũ suoꝵ promptius quã
quẽlibet alloquitur. non eũ magis
diligit. s ad eum maiorem habet
fiduciam et aꝑtiorerẽ temporis
iamiam. Tractat eni tempori de¬
ditos tanto melius: qnͣto ipse me¬
nus obligatꝰ est temꝑe. Cum ita¬
q om̃ib quos pariter diligit pro¬
desse ñ possit nͥ coniunctorib pro¬
desse malit. inuistus est. Animi
aite coniunctio maior est quã lo¬
coꝵ et temꝑum in quib in hoc
corꝑe gignimur. s ea maxima ẽ
que omnib p̾ualet. Non gͦ iste
affligitur morte cuius quam qͦ¬
niã qui toto animo dm̃ diligit.
nonte nec sibi perire qd̾ dõ ñ pe¬
tuoꝵ ñ cuius qm miseria miset
est: qr nec cuiꝰ qm inuistitia fit ĩ

Expanded text:
tur quibus potest ad beneficientiam, tur quibus potest ad beneficientiam, utitur omnibus ad beniuolentiam. et quamquam temporalia non diligat, ipse recte utitur temporalminibus consulit, si aequaliter non potest omnibus. Quare si aliquem familiarium suorum promptius quam quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, sed ad eum habet majorem fiduciam, et apertiorem temporis januam. Tractat enim tempori deditos tanto melius, quanto minus ipse obligatus est tempori. Cum itaque omnibus, quos pariter diligit, prodesse non possit, nisi conjunctioribus prodesse malit, injustus est. Animi autem conjunctio major est, quam locorum aut temporum quibus in hoc corpore gignimur; sed ea maxima est quae omnibus praevalet. Non ergo iste affligitur morte cujusquam, quoniam qui toto animo Deum diligit, novit nec sibi perire quod Deo non petuorum. Non cujusquam miseria miser est, quia nec cujusquam injustitia fit inj
Abbreviated transcription (Latin):
queat. et indigeat uoce alterius qͣ
exhibeat᷑ sibi ꝙ diligit. tanqͣm si
alicubi conuiuaretur ubi eum cã¬
tare turpe sit s deceat audire can¬
tantẽ. Bene uiuere aũt semꝑ decz.
Quare quisquis hoc diligit et fa¬
cit. ñ solum ñ inuidet imitantibꝰ.
s eis se p̾bet libentissime atq hu¬
manissime qͣntum potest. nec his
tñ indiget. Nam ꝙ in illis diligͣ.
in se ip̃o habet totum atq perfc̃m
ita cũ diligat ꝓximũ tanqͣm se
ip̃m ñ inuidet ei: qr nec sibi ipsi
prestat ei ꝙ potest: qr et sibi ip̃i:
ñ eo indiget: qr nec seip̃o: tm deo
indiget: cui adherendo rectus est.
Nemo aũt illi eripit dm̃. Ille gͦ
uerissime atq rectissime inuictꝰ
hõ est qui coheret deo: ñ ut ab eo a¬
liquid boni extra mereat᷑. s cui ni¬
chil aliud qmͣ ip̃m herere deo bonũ
est. Hic uir qmdui est in hac uita
utitur amico ad rep̾hẽdẽdam grãm.
utitur inimico ad patientiam. uti¬

Expanded text:
queat et indigeat uoce alterius, qua sibi queat et indigeat uoce alterius, qua sibi exhibeatur quod diligit; tamquam si alicubi conuiuetur ubi eum cantare turpe sit, sed deceat audire cantantem. bene uiuere autem semper decet. quare quisquis hoc diligit et facit, non solum non inuidet imitantibus, sed eis se praebet libentissime atque humanissime, quantum potest; nec eis tamen indiget. nam quod in illis diligit, in se ipso habet totum atque perfectum. ita cum diligat proximum tamquam se ipsum, non inuidet ei, quia nec sibi ipsi; praestat ei quod potest, quia et sibi ipsi; non eo indiget, quia nec se ipso; tantum deo indiget, cui adhaerendo beatus est. nemo autem illi eripit deum. ille ergo uerissime atque certissime inuictus homo est qui cohaeret deo, non ut ab eo aliquid boni extra mereatur, sed cui nihil aliud quam ipsum adhaerere deo bonum est. hic uir quamdiu est in hac uita, utitur amico ad rependendam gratiam, utitur inimico ad patientiam, uti
Abbreviated transcription (Latin):
diligendo cum in eo nichil pret̾
hominẽ diligat. id est creaturam
dei ad eius ymaginẽ factam. nec
ei possit deesse ꝑfecta natura. ꝙͣ
diligit cũ ip̃e ꝑfectus est:: Sicut
eĩ uerbi gr̾a. si quisqmͣ diligat be¬
ne cantantem ñ hũc aut illum.
s tm̃ bñ cantantẽ. qu̾elibet. cum
sit cantator ip̃e ꝑfectus. ita uult
om̃s tales eẽ. ut tam̃ ñ desit ei qd̾
diligit. qr ip̃e benecantat. Nam si
cuiqm inuidet bñcantanti. ũ iã
illud diligit s laudem. aut aliqͥd.
aliud quo bene tantando uult per¬
uenire: et potest ei minui uel au¬
ferri si et alius bene cantau̾te. Q
gͦ inuidet bñ cantanti. ñ amat
bene cantantẽ. S rursus qui eo
indiget. ñ cantat bñ ꝙ multo
accommodatius de bene uiuente
dici potest: qr et inuidere nulli
potest. Quo enĩ perueniunt bene
inuentes. tantũdem est omnib.
nec minꝰ fit cum plures habue¬
rint. Et potest eẽ tempus quo bo¬
nus cantator cantare nõ decenter

Expanded text:
diligendo, cum in eo nihil praeter diligendo, cum in eo nihil praeter hominem diligat, id est creaturam dei ad eius imaginem factam, nec ei possit deesse perfecta natura, quam diligit, cum ipse perfectus est? sicut enim uerbi gratia, si quisquam diligat bene cantantem, non hunc aut illum, sed tantum bene cantantem quemlibet, cum sit cantator ipse perfectus, ita uult omnes tales esse, ut tamen non ei desit quod diligit, quia ipse bene cantat. nam si cuiquam inuidet bene cantanti, non iam illud diligit, sed laudem aut aliquid aliud quo bene cantando uult peruenire, et potest ei minui uel auferri, si et alius bene oantauerit. qui ergo inuidet bene cantanti, non amat bene cantantem; sed rursus qui eo indiget, non cantat bene. quod multo accommodatius de bene uiuente dici potest, quia et inuidere nulli potest; quo enim perueniunt bene uiuentes, tantundem est omnibus nec minus fit, cum plures habuerint. et potest esse tempus, quo bonus cantator cantare non decenter
Abbreviated transcription (Latin):
tate flagramꝰ. Siligat homo pro¬
ximũ tanqͣm seip̃m. Certe enĩ sibi
ip̃i nemo est pr̃ aut filius aut affi¬
nis. aut aliquid huiꝰodi. s tm̃ ho¬
mo. Qui gͦ diligit aliquẽ tanqͣm
seip̃m.: hoc in eo debet diligere ꝙ sibi
ip̃e est. Corpora uͦ ñ sunt ꝙ nos su¬
mus. Non gͦ in homine corpus ex
pectendũ. aut desideranddum. Ualet
eĩ adhoc etiã ꝙ p̾ceptum ẽ: ñ concu¬
piscas rem ꝓximi tui. Quaꝓpter
quisqͥs in ꝓximo aliud diligit ꝙͣ
sibi ip̃e est: ñ eum cliligit tanqmͣ
seip̃m. Ip̃a gͥ natura humana si¬
ne carnali conditione cliligenda
est: seu sit perficienda seu ꝑfecta:
om̃s sub uno deo patre cognati stͥ
qui eũ diligunt. et faciunt uolsĩ¬
tatẽ ip̃ius. et inuicem sͥ sunt et
prẽs cum sͥ consulunt. et filu cũ
sibi obtemperant. et frẽs maxime.
qr eos unus pater testam̃to suo ad
unam hereditatem uocat. Quaꝓp¬
ter cur iste ñ sit inuictus hoĩem

Expanded text:
tate flagramus. Diligat homo protate flagramus. Diligat homo proximum tanquam seipsum. Certe enim sibi ipsi nemo est pater, aut filius, aut affinis, aut aliquid hujusmodi, sed tantum homo: qui ergo diligit aliquem tanquam seipsum, hoc in eo debet diligere, quod sibi ipse est. Corpora vero non sunt quod nos sumus: non ergo in homine corpus est expetendum aut desiderandum. ualet ad hoc etiam quod praeceptum est: ne concupiscas rem proximi tui. quapropter quisquis in proximo aliud diligit quam sibi ipse est, non eum diligit tamquam se ipsum. ipsa igitur natura humana sine carnali condicione diligenda est, siue sit perficienda siue perfecta. omnes sub uno deo patre cognati sunt qui eum diligunt et faciunt uoluntatem ipsius, et inuicem sibi sunt et patres, cum sibi consulunt, et filii, cum sibi obtemperant, et fratres maxime, quia eos unus pater testamento suo ad unam hereditatem uocat. Quapropter cur iste non sit inuictus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
carnali consuetudini resistamus:
docens neminẽ aptum ẽẽ regno
dei qui ñ istas carnales necessitu¬
dines oderit. Neq hoc cui qm ĩ hu¬
manũ uideri decet. Magis enĩ est
in humanũ ñ amare in homine
ꝙ homo ẽ. s amare ꝙ filius est
Hoc ẽ enĩ nõ in eo amare illud qd̃
ad dm̃ ꝑtinet: s amare illud quod
ad se pertinet. Quid gͦ mirũ si ad
regnum ñ ꝓueniat: qui ñ commu¬
nem s pͥuatam rem diligit. Im¬
mo utrũq ait quispiã: inmo il¬
lud unũ dicit dñs: dicit enĩ ueris¬
sue ueritas. Nemo potest auobus
dñis seruire. Nemo enĩ potest ꝑfec¬
te diligere quo uocamur: nͥ oderit
unde reuocamur. Uocam᷑ aũt ad ꝑ¬
fectam naturã humanã qualem
ante peccatũ nr̃m deus fecit. Re¬
uocamur aũt ab eius clilectione.
qͣm pecrando meruimꝰ. Quare ode¬
rimus oportet. unde et liberemur
optamus. Ederimꝰ ergo temporales
necessitudines. si eternitatis cari¬

Expanded text:
carnali consuetudini resistamus, carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno Dei, qui non istas carnales necessitudines oderit . Neque hoc cuiquam inhumanum videri debet. Magis enim est inhumanum, non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est: hoc est enim non in eo amare illud quod ad Deum pertinet, sed amare illud quod ad se pertinet. Quid ergo mirum si ad regnum non pervenit, qui non communem, sed privatam rem diligit? Imo utrumque, ait quispiam: Imo illud unum, dicit Deus. Dicit enim verissime Veritas: Nemo potest duobus dominis servire . Nemo enim potest perfecte diligere quo vocamur, nisi oderit unde revocamur. Vocamur autem ad perfectam naturam humanam, qualem ante peccatum nostrum Deus fecit: revocamur autem ab ejus dilectione, quam peccando meruimus. Quare oderimus oportet, unde ut liberemur optamus. 89. Oderimus ergo temporales necessitudines, si aeternitatis chari
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest: que res una inuictos fac̃
et perfectos uiros. Nam si uel ip̃m
hominẽ homo dilexerit ñ tanqmͣ
seip̃m: s tan qm ium̃tum aut bal¬
neas. aut auiculam pictam uel gar¬
rulam. id ẽ ut ex ea aliquid tempo¬
ralis uoluptatis. aut commodi ca¬
piat: seruiat necesse est ñ homini
s ꝙ ẽ turpius tam fedo et detesta¬
bili uitio. quo ñ amat hominem
sicut homo amandus ẽ: quo uitõ
dñante usq ad extremã uttã uel
potius mortẽ perducit᷑. S ne sic
quidem ab homine homo diligendꝰ
est. ut diligunt᷑ carnales fratres ł
filii ł coniuges ł quiq cognati
aut affines aut ciues. Nam et ista
dilectio. temporalis est. Non enĩ
ullas ta les necessitudines habere¬
mus que nascendo et moriendo cõ¬
tingunt. si natura nr̃a in precepteᷤᷤ
et in ymagine dei manens ĩ istã
corruptionẽ ñ religaret᷑. Itaq ad
pͥstinam perfectamq naturam
nos ip̃a ueritas uocans p̾cepit. uͭ

Expanded text:
non potest; quae res una inuictos facit non potest; quae res una inuictos facit et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se ipsum, sed tamquam iumentum aut balneas aut auiculam pictam uel garrulam, id est ut ex eo aliquid temporalis uoluptatis aut commodi capiat, seruiat necesse est non homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili uitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est. quo uitio dominante usque ad extremam uitam uel potius mortem perducitur. sed ne sic quidem ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut affines aut ciues; nam et ista dilectio tempullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis, et imagine Dei manens, in istam corruptionem non relegaretur. Itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa Veritas vocans, praecipit ut
Abbreviated transcription (Latin):
res uen̾int. tanto eis ub̾ius gratu¬
lat᷑ diligit enĩ dm̃. ex toto corde it
ex tota anima et ex tota m̃te. et di¬
ligit ꝓximũ tanqm seip̃m. Non il¬
li ergo inuidet ut sit qd̾ ipse est ĩmo
adiuuat etiã qͣntum potest: nec po¬
test amitere ꝓximũ quem diligit
tanqͣm seip̃m: qr nec in se ip̃o ea
diligit que oculis subiacent. aut
pud seip̃m ht̃ quem dilig̾it tanꝙͣ
seip̃m. Ca est aũt regnla dilectio¬
nis: ut que sibi uult bona prouens¬
re et illi uelit. que accidere sibi ma¬
la ñ uuto et illi nolie. Hanc gͥ uo¬
luntatẽ erga om̃s homines seruat:
nã erga neminẽ operandũ est ma¬
lum et dilectio ꝓximi malũ non
operanu: Siligamꝰ gͦ ut p̾ceptum
est eciã inimicos nostros. si uere in¬
uicti eẽ uolumus. Non etũ per se
ip̃m quisqͣm hominũ inuictus est
s per illam incõmutabilẽ legem.
cui quicũq seruiunt solisunt libe¬
ri. Sic en̾i eis ꝙ diligunt auferri

Expanded text:
res uenerint, tanto eis uberius gratures uenerint, tanto eis uberius gratulatur. diligit enim deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. non illi ergo inuidet ut sit quod ipse est; immo adiuuat etiam quantum potest. nec potest amittere proximum, quem diligit tamquam se ipsum, quia neque in se ipso ea diligit quae oculis subiacent aut pud se ipsum habet quem diligit tamquam se ipsum. ea est autem regula dilectionis, ut quae sibi uult bona prouenire et illi uelit, quae accidere sibi mala non uult et illi nolit. hanc uoluntatem erga omnes homines seruat; nam erga neminem operandum est malum et dilectio proximi malum non operatur. diligamus ergo, ut praeceptum est, etiam inimicos nostros, si uere inuicti esse uolumus. non enim per se ipsum quisquam hominum inuictus est, sed per illam incommutabilem legem, cui quicumque seruiunt soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri
Abbreviated transcription (Latin):
et cum magno de decore superamuᷤ
ab omnib que nos cõmouere ac ꝑ¬
turbare potuerint. Itaq nolumus
ab hominib uinci: et iram ñ possu¬
mus uincere. Qua turpitudine. ꝙͥ
execrabilius dici potest: Fatemur
hoĩem hoc ẽẽ ꝙ nos sumus: qui tñ¬
et si habeat uitia. ñ est tñ ip̃e uiti¬
um. Qnͣto gͥ honestius homo nos
iuncit. qm uitium: Quis aũt du¬
bitet et immane uitiũ esse inuiden¬
tiã: qua necesse est torqueat᷑ et subi¬
ciatur: qui ñ uult in reb tempora¬
lib uinci: Melius ẽ ergo ut homo
nos uincat qm inuidentia. uel quod¬
libet aliud uitiũ. S nec ab homine
uinci potest. qͥ uitia sua uicerit. Nõ
enĩ iuncit᷑ nisi is cui eriꝑttur ab̾ ad¬
u̾sario quod a mat. Qui gͦ id amat
solũ ꝙ amanti eripi ñ potest. ille ĩ¬
dubitant̾ inuictus ẽ. nec ulla crun¬
at᷑ inuiclia. Id enĩ cliligit. ad qd̵̃ ai¬
ligendũ et ꝑcipiendum qͣnͣto plu¬

Expanded text:
et cum magno dedecore superamur et cum magno dedecore superamur ab omnibus quae nos commovere ac perturbare potuerint. Itaque nolumus ab hominibus vinci, et iram non possumus vincere. Qua turpitudine quid exsecrabilius dihominem hoc esse quod nos sumus, qui tametsi habeat uitia non est tamen ipse uitium. quanto igitur honestius homo nos uincit quam uitium? quis autem dubitet immane uitium esse inuidentiam? qua necesse est torqueatur et subiciatur qui non uult in rebus temporalibus uinci. melius est ergo ut homo nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligendum et percipiendum quanto plu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a iuisibilis carnis ĩbecillitate u
de sũmo usq ad una uenientem: ꝙͣ¬
tomagis in appetitione nobilitatis
et excellentie et in om̃i suꝑbia ua¬
naq pompa huiꝰ mũdi: Quid eĩ
aliud in ea homo appette: nisi so¬
lus eẽ si fieri possit. cui cuncta sõ¬
iecta sint. ꝑu̾sa scilicet imitatio¬
ne om̃ipotentis dei: Quẽ si sub¬
ditus imitaret᷑ scd̃m precepta euiꝰ
uiuendo: per eũ haberet subdita ce¬
tera: nec ad tantam deformitatẽ
ueniret. ut bestiolam timeat. qui
uult hominib ĩperare. Habet gͦ
et suꝑbia quẽdam appetitum uni¬
tatis et om̃i potentie: s in rerum
temporaliũ pͥncipatu. que omĩa
tͣnseunt tanqͣm umbra Iniucti
eẽ uolumus. et recte. Habet enim
hoc animi nr̃i natura post dm̃. a
quo ad eius ymaginẽ factus est:
bus seruatis nemo nos uinceret:
Nunc uͦ dum ip̃a cuius u̾bis turpi¬
ter consensimus damnat᷑ dolore
pariendi. et nos in t̾ra laboramuᷤ.

Expanded text:
ipsa visibilis carnis imbecillitate, uipsa visibilis carnis imbecillitate, ude summo usque ad ima venientem; quanto magis in appetitione nobilitatis et excellentiae, et in omni superbia vanaque pompa hujus mundi? Quid enim aliud in ea homo appetit, nisi solus esse, si fieri possit, cui cuncta subjecta sint, perversa scilicet imitatione omnipotentis Dei? Quem si subditus imitaretur, secundum praecepta ejus vivendo, per eum haberet subdita caetera, nec ad tantam deformitatem veniret, ut bestiolam timeret, qui vult hominibus imperare. Habet ergo et superbia quemdam appetitum unitatis et omnipotentiae; sed in rerum temporalium principatu, quae omnia transeunt tanquam umbra. 85. Invicti esse volumus, et recte; habet enim hoc animi nostri natura post Deum a quo ad ejus imaginem factus est: ibus servatis nemo nos vinceret. Nunc vero, dum ipsa cujus verbis turpiter consensimus, domatur dolore pariendi, et nos in terra laboramus,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ꝓpt̾ eciam ĩ ista corꝑis uolupta¶¬
te inuenimꝰ unde monemur eam
contẽmnere: ñ qr malũ est iratura
corꝑis. s quia in extremi boni dilec¬
tione turpit̾ uoluptatur: cui pri¬
mis iherere frui concessum ẽ. Cũ
trahitur auriga et sue temeritati s
dat penas: qͥequid illud ẽ quo ute¬
batur accusat. S imploret auxi¬
liũ: iubeat dñs rerum: obsistatur
equis alia iam spectacula de illius
precipitatione facientib. et alia n
subueniat᷑ de morte facturis: resti¬
tuatur in locum: suꝑ rotas collo¬
cet᷑: habenaꝵ iura rectlantur: regat
cautius obtemperantes. et edomi¬
tas bestias: tunc sentiet qm bene
currus et tota illa uinctio fabrica¬
ta sit: que ruina eius et ip̃m affli¬
xerat. et cursum decentissime mo¬
derationis amiserat qr et huic cor¬
pori imbecillitatẽ peperit anime
maleutentis auiditas. in para¬
dyso usurpans uecitum cibum.
eius medici disciplinã qua sempi¬
t̾na continet᷑ salus: Si gͦ in ista

Expanded text:
 etiam in ista corporis voluptate invenimus unde commoneamur eam contemnere; non quia malum est natura corporis, sed quia in extremi boni dilectione turpiter volutatur, cui primis inhaerere fruique concessum est. Cum trahitur auriga, et suae temeritatis dat poenas, quidquid illud est quo utebatur, accusat: sed imploret auxilium, jubeat Dominus rerum, obsistatur equis, alia jam spectacula de illius praecipitatione facientibus, et nisi subveniatur de morte facturis, restituatur in locum, super rotas collocetur, habenarum jura reddantur, regat cautius obtemperantes, et edomitas bestias; tunc sentiet quam bene currus, et tota illa junctio fabricata sit, quae ruina ejus, et ipsum affligebat, et cursum decentissimae moderationis amiserat: quia et huic corpori imbecillitatem peperit animae male utentis aviditas in paradiso, usurpans vetitum cibum contra medici disciplinam, qua sempiterna continetur salus. 84. Si ergo in ista
Abbreviated transcription (Latin):
iudere sapĩam. que ꝑtenclit a fine
usq ad finem fortiter: et distingu¬
it ꝯmĩa suauit̃. Quid enĩ mirabiliꝰ
ui incorporea mundũ corporeum fa¬
bricante et administrante: aut ꝙͥ
nes fatent᷑ ꝑ corpus sentiri ista. et
animũ meliorem eẽ qm corpus:
nichil ne per se animus ip̃e conspi¬
ciet. aut quod conspiciet potest eẽ
ñ multo excellentius longeq pre¬
stantius ĩmo uero cõmemorati
ab his que iudicamus intueri ꝙͥ
sit scdm qd̃ uidicamꝰ. et ab operi¬
bus artium conu̾si ad legem ar¬
tiũ eam speciem m̃te ꝯtuebim᷑.
cuiꝰ comꝑatione feda sint que ip¬
sius benignitate sunt pulchra:
Iniisibilia eni dei a creatura mũ¬
cdi ꝑ ea que facta sunt intellecta cõ¬
spiciunt᷑. et sempit̾na eius uirtꝰ
et diuinitas: hec est atemꝑalib
ad eterna regressio. et ex uita uete¬
ris hominis innouum hosem re¬
formatio. Quid ẽ aũt unde homo
cõmemorari ñ possit ad uirtutes

Expanded text:
videre Sapientiam, quae pertendit a fine videre Sapientiam, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Quid enim mirabilius, vi incorporea mundum corporeum fabricante et administrante? aut quid nes fatentur per corpus ista sentiri, et animum meliorem esse quam corpus, nihilne per se animus ipse conspiciet, aut quod conspiciet potest esse, nisi multo excellentius longeque praestantius? Imo vero commemorati ab iis quae judicamus, intueri quid sit secundum quod judicamus, et ab operibus artium conversi ad legem artium, eam speciem mente contuebimur, cujus comparatione foeda sunt quae ipsius benignitate sunt pulchra. Invisibilia enim Dei, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, et sempiterna ejus virtus et divinitas . Haec est a temporalibus ad aeterna regressio, et ex vita veteris hominis in novum hominem reformatio. Quid est autem unde homo commemorari non possit ad virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
Et utrũ otuli diũ et manꝰ et pedes
et alia huiꝰ generis membra que ĩ
scripturis nominant᷑ ad insibilẽ
formam humani corporis referen¬
da sint. ad significationes intelli¬
gibiliũ et spirttaliũ potentiaꝵ.
sicut galee et scutum et gladius
et cingulum et cetera talia: et qd̃
maxime querendũ est quid ꝓsit
generi humano. ꝙ sic nobiscum
per rationalem et genttalem et cor¬
poralem creatumin sibi ꝓuidentia
uno cognito omĩs ab animis prot̾¬
uitas puerilis excluditur. et intro
et repudiatis nugis teathricis et po¬
eticis diuinaꝵ scripturaꝵ conside¬
ratione et tractatione pascamus
animũ. atq potemus uane curio¬
sitatis fame et siti fessum. et estu¬
antẽ in anib fantasmatib tãqmͣ
pictis epulis frustra refici satiuari¬
q cupientẽ. Hoc uere liberali et in¬
genuo ludo salubriter erudiamur.
Si nos miracula spectaculoꝵ et plꝰ¬
chritudo delectat. illam desiderenus

Expanded text:
Et utrum oculi Dei, et manus, et pedes, Et utrum oculi Dei, et manus, et pedes, et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, ad visibilem formam humani corporis referenda sint; an ad significationes intelligibilium et spiritualium potentiarum, sicut galea, et scutum, et gladius, et cingulum, et caetera talia. Et quod maxime quaerendum est, quid prosit generi humano, quod sic nobiscum per rationalem, et genitalem, et corporalem creaturam sibi servientemuno cognito, omnis ab animis protervitas puerilis excluditur, et introdet repudiatis nugis theatricis et poeticis, divinarum Scripturarum consideratione et tractatione pascamus animum atque potemus vanae curiositatis fame ac siti fessum et aestuantem, et inanibus phantasmatibus, tanquam pictis epulis, frustra refici satiarique cupientem: hoc vere liberali, et ingenuo ludo salubriter erudiamur. Si nos miracula spectaculorum, et pulchritudo delectant, illam desideremus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutabilem et̾nitatem an alie si¬
animoꝵ. alie legem eternitatis. an
alie inueniant᷑ inquib hec omnia
inuestiganda sint. et que sit stabi¬
lis fides. seu hystorica et temꝑalis
seu spiritalis et et̾na. ad qm omĩs
int̾ pretatio auctoritatis dirigenda
ẽ. et quid ꝓsit ad intelligenda et ob¬
tinenda eterna. ubi ẽ finis om̃iũ
bonoꝵ actionũ fides rerũ tempora¬
lium. et quid inter sit int̾ allegori¬
am historie et alle iigoriam facti.
⁊ allegoriã sermonis. ⁊ allegoriã
sacramenti. et ip̃a locutio diuina
onũs lingua sua quedam ꝓpria
genera locutionũ: que cum in a¬
liam linguam tnfferunt᷑ uident᷑
absurda. Quid ꝓsit tanta loqndi
humilitas ut non solum ira dei et
tristicia. et a somno asperge facto
et memoria. et obliuio et alia non¬
nulla que in bonos homines cade¬
re possunt: sed etiam penitentie
zeli crapule nomina et alia huiꝰ¬
modi in sacris libris inueniantur.

Expanded text:
commutabilem aeternitatem: an aliae sicommutabilem aeternitatem: an aliae sianimorum, aliae legem aeternitatis; an aliquae inveniantur, in quibus haec omnia vestiganda sint. Et quae sit stabilis fides, sive historica et temporalis, sive spiritualis et aeterna, ad quam omnis interpretatio auctoritatis dirigenda sit. Et quid prosit ad intelligenda et obtinenda aeterna, ubi finis est omnium bonarum actionum, fides rerum temporalium. Et quid intersit inter allegoriam historiae, et allegoriam facti, et allegoriam sermonis, et allegoriam sacramenti. Et quomodo ipsa locutio divinaromnis lingua sua quaedam propria genera locutionum, quae cum in aliam linguam transferuntur, videntur absurda. Quid prosit tanta loquendi humilitas, ut non solum ira Dei, et tristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et alia nonnulla quae in bonos homines cadere possunt, sed etiam poenitentiae, zeli, crapulae nomina, et alia hujusmodi in sacris Libris inveniantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Cum eĩ figmẽtis ludicris n¬
mium delectati euanesceremꝰ inco¬
gitationib nr̃is. et toram uitam
inquedam uana somnia u̾teremꝰ.
rationali creatura seriuente legib
sius ꝑ sonos ac litt̾as. ignem. fum̃.
nubem. columnã. quasi quedam
u̾ba uisibilia cũ infantia nr̃a pa¬
rabolis ac similitudinib quodam¬
mͦ ludere. et int̾iores oculos nr̃os
luto huiꝰ cemodi curare non asper¬
nata est in effabilis miscdĩa dei.
Distinguamꝰ ergo qͣm fidem debea¬
mus hystorie. qͣm fidem debeamus
intelligentie. quid mandemꝰ memo¬
rie uerum eẽ nescientes s credentes
tm̃. Et ubi sit uerum ꝙ ñ uenit et
tͣnsit. s semper eodem modo manet
qui sit modus interp̾tande allego¬
rie que ꝑ sapientiam dicta credit̃
in spu scõ utrũ aiuisibilib antiqͥ¬
orib ad uisibilia recentiora eã ꝑdu¬
cere sufficiat. anusq ad anime affe¬
ctiones atq naturam. an usq ad in¬

Expanded text:
ta est. Cum enim figmentis ludicris nta est. Cum enim figmentis ludicris nimium delectati evanesceremus in cogitationibus nostris, et totam vitam in quaedam vana somnia verteremus; rationali creatura serviente legibus suis, per sonos ac litteras, ignem, fumum, nubem, columnam, quasi quaedam verba visibilia, cum infantia nostra parabolis ac similitudinibus quodammodo ludere, et interiores oculos nostros luto hujuscemodi curare non aspernata est ineffabilis misericordia Dei. 99. Distinguamus ergo quam fidem debeamus historiae, quam fidem debeamus intelligentiae, quid mandemus memoriae, verum esse nescientes. sed credentes tamen. Et ubi sit verum, quod non venit et transit, sed semper eodem modo manet. Qui sit modus interpretandae allegoriae, quae per sapientiam dicta creditur in Spiritu sancto: utrum a visibilibus antiquioribus ad visibilia recentiora eam perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an usque ad in
Abbreviated transcription (Latin):
lubilitatis intelligo: intelligo ⁊̃¬
ñ me posse intelligere nͥ uiuam:
et me uiuatiorem intelligendo fi¬
eri certius intelligo. Et̾na enĩ ui¬
ta: uitã temꝑalem superat ipsa ui¬
uacitate: nec quid sit eternitas nisi
intelligendo conspicio. Mentis qͥppe
aspectu omnẽ mutabilitatem ab et̾¬
nitate se iungo: et in ip̃a eternitate
nulla temporis spatia cerno: qr spa¬
tia temꝑis pret̾itis et futuris rerũ
motib constant. Nichil aũt prete¬
ritũ in et̾no et nichil futurũ est.
qr et ꝙ p̾terit eẽ desinit. et ꝙ fut᷑um
est ñclum ẽẽ cepit. Eternitas aũt tã¬
tum mͦ est. nec fuit quasi iam ñ sie.
nec erit quasi adhuc ñ sit. Quare so¬
la ip̃a uerissime dicere potuit huma¬
ne menti ego sum qͥ sum: et de illa
uerissime dici potute misit me ad¬
tasmata. et tam nugatorios et decep¬
torios ludos despectaculo m̃tis eici¬
am᷑. Utamur gradib: quos nobis
diuina ꝓuidentia fabricare cligna¬

Expanded text:
lubilitatis intelligo: intelligo etiam nolubilitatis intelligo: intelligo etiam non me posse intelligere, nisi vivam, et me vivaciorem intelligendo fieri, certius intelligo. Aeterna enim vita vitam temporalem vivacitate ipsa superat: nec quid sit aeternitas, nisi intelligendo conspicio. Mentis quippe aspectu omnem mutabilitatem ab aeternitate sejungo, et in ipsa aeternitate nulla spatia temporis cerno; quia spatia temporis praeteritis et futuris rerum motibus constant. Nihil autem praeterit in aeterno, et nihil futurum est; quia et quod praeterit, esse desinit, et quod futurum est, nondum esse coepit: aeternitas autem, tantummodo est; nec fuit, quasi jam non sit; nec erit, quasi adhuc non sit. Quare sola ipsa verissime dicere potuit humanae menti, Ego sum qui sum; et de illa verissime dici potuit, Misit me,tasmata, et tam nugatorios et deceptorios ludos de spectaculo mentis ejiciamus. Utamur gradibus quos nobis divina providentia fabricare digna
Abbreviated transcription (Latin):
na opinantes. et alia reb constitu¬
entes pͥncipia. cũ suis fantasma¬
tib fabulati sunt. Quod si iura¬
re cogam utrum hec ẽẽ uera sciant.
fortasse ñ audeant. s uicissim di¬
cant: Tu gͥ ostende quid uerũ sit.
Quib si nichil responderem nisi
ut illam lucem querant qua eis
apparet et certum est aliud eẽ crede̾
aliud intelligere: iurarent et ip̃i
nec ocłis uideri posse istam lucem.
nec cũ aliqua locoꝵ uastitate cogi¬
tari. et nusqͣm ñ presto esse queren¬
tib. et nichil ea certius atq sereniꝰ
inueniri. Que rursus omĩa que de
hac luce m̃tis nẽ a me dicta sunt:
nulla alia qm eadem luce manife¬
sta st̾. Per hanc eĩ intelligo uera
eẽ que dicta sunt: et hec me intel¬
ligere ꝑ hanc rursus intelligo. Et
hoc rursus et rursus cũ quisq se
aliquid intellig̾e intelligit. et id¬
ip̃m rursus intelligit in infini¬
tum ꝑgere intelligo. et nulla ħ
ẽẽ spatia cuiꝰ qm tumoris aut uo¬

Expanded text:
na opinantes, et talia rebus constituna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu igitur ostende quid verum sit. Quibus si nihil respondeam, nisi ut illam lucem quaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. 97. Quae rursus omnia, quae de hac luce mentis nunc a me dicta sunt, nulla alia quam eadem luce manifesta sunt. Per hanc enim intelligo vera esse quae dicta sunt, et haec me intelligere per hanc rursus intelligo. Et hoc rursus et rursus cum quisque se aliquid intelligere intelligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut vo