comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onugisenim probo multarũ fecunditute utentt̃ propter ali ii ÷ qua
ununs cntue sirl entẽ properipsã. bicnum queritr utilitas cẽp̃etan
sapiensincibo et potu nonnisi salitẽ corporis sic in concubttu nort¬
nis prolrationc̃ filiorũ intuebantur po saqisica san has uit unuit¬
nisset domimi aduentus cumum non mittendi sed coslig ncta ipi¬
des orpns eẽt. statim seipsos cistrarunt proptit regnae ad orun.
Nonenim ẽ in crtido difficultas : nisicũ ẽ in hubendo cupidetis
Nouerait qui ppe illi homines etiam in ipsis coniugibus lixoru t
abuundi inrtẽ perantiã  : quod tobie toeseirgilas lanaoiã¬
omnis ereatura: tufecisti adam et dedisa illi a duitoriũ tium:
Et nunc dñe tuscis qñm non luxoriȩ causa accipio sororemmeain
uel ꝑmulta stupra diffluentes euagantur : uelimipsa una con¬
uis ꝑ nonsollim eccedunt adliberorus ꝓpcrtationẽ ꝑtinentẽ modũ
sede mo humaniores intẽ perantiae sordes inueretunda omnmolicen

Expanded text:
er aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur oraomnis creatura tua. Tu fecisti Adam, et dedisti illi adjutorium Evam: et nunc, Domine, tu scis quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam, vel per multa stupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreationem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae sordes inverecunda omnino lice
Abbreviated transcription (Latin):
plenus mixto Incertũ ẽ enimutrũ irã dĩ significet non
usq: ad nouissimã poenam. idest usq: ad fecem : anpotius
gratiam scripturarũ auida isiadgentes transeuntẽ quia
inebinauit exhoc in hoc remanentibus apud iuda eos obser¬
uationibus quas carnaliter sapiunt quia fex eius non est ex inanita
Cum uerores eadem non in contraria sed tintũ indiuersa significatione
ponitur ÷ illud est in exem̃plo quod aqua et populũ significat sicut
in a pocali psi legimus : et spm̃ scm̃ unde ẽ illud. flumina a quae uiuȩ
a qua significare intellegitur. Sic et aliȩ res non singulȩ sed una¬
quaeque earum non solũ duo aliqua diuersa. sed etiam non mĩquã
nulta significat. proloco sententue sicut posita reperitur
Vbiautẽ a pertius ponuntur. ibi discendum .ẽ. quo modo in
locis intellegantur obscuris. Neque enim in melius potest intel¬
legi quod dictũ ẽ dõ ad prebende arma et scutũ et exsurge in

Expanded text:
plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dei significet non plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dei significet non usque ad novissimam poenam, id est usque ad faecem; an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad Gentes transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia faex ejus non est exinanita Cum uero res eadem non in contraria, sed tantum in diuersa significatione ponitur, illud est in exemplo, quod aqua et populum significat, sicut in Apocalypsi legimus, et spiritum sanctum, unde est illud: flumina aquae uiuae aqua significare intellegitur. sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa sed etiam nonnumquam multa significat pro loco sententiae, sicut posita reperitur. - Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in
Abbreviated transcription (Latin):
Huiusigitur uarietatis obseruatio: duas habet formas. Sic enim
aliud atq aliudres quaeque significant: ut aut contraria aut
tantũ modo diuersa significent. Contraria scilicet: cum alias in
bono alias in malo res eadem ꝑsimilitudinẽ ponitur. Sicut hoc ẽ
qđ defermento sũ pradiximus Tale est etiam quod leo signi¬
ficat xp̃m ubi dicitur uicit leo de tribuuida: significat et dia¬
bolum ubi scriptũ .ẽ. aduersarius uester diabolus tamquã leo
rugiens circuit querens quem deuoret. Ita serpens inbono est
astuti ut serpentes. in malo autẽ serpens euam seduxit in astu¬
t sua. Inbonopanis : ego sum panis uiuus quidecaelo descndi
in malo panis: panes occultos. libenter edite : Sic et alia plu¬
rima. Et haec quidem quae commomor auiminime im dubiã
signi ficationẽ gerunt: quia exempli gratia commemorare
nonnisi manifesta debuer̃. Sunt autm quȩ in certũ sit : in
quam partẽ accipi debeant  sicut calix in manud ñĩ uini meri

Expanded text:
huius igitur uarietatis obseruatio duas habet formas; sic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria aut tantummodo diuersa significent. conbono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur, sicut hoc est quod de fermento supra diximus. Tale est etiam quod leo significat Christum, ubi dicitur, Vicit leo de tribu Juda ; significat et diabolum, ubi scriptum est, Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret . Ita serpens in bono est, Astuti ut serpentes ; in malo autem, Serpens Evam seduxit in astutia sua . In bono panis, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ; in malo, Panes occultos libenter edite : sic et alia plurima. Et haec quidem quae commemoravi, minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari nonnisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut, Calix in manu Domini vini meri
Abbreviated transcription (Latin):
transitum habuit sed regnũ istalibido possedit: de quo
semptum nenticut cul punstumnfiusse ama torem muutun. Caiustane
snita desiderio sipientuae flagmuerunt. Quamcam amare spembi

Expanded text:
transitum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo transitum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum fuisse amatorem mulierum . Cujus tamen initia desiderio sapientiae flagraverant ; quam cum amore spirituali
Abbreviated transcription (Latin):
commotus dauid occidi eum ius sit et quadruplicari ouempa¬
peri : ut senesciens condemnaret quipetcauerat sciens: Quod
cumei manifestũ eẽt. et diuinitus denuntiata uindicta: diluit
penitendo peccatũ.: Sed tamen in hac similitudine stuprum
tantũ modo designatũ .ẽ. deoue uicini pauperis : demarito
autẽ mulieris interempto hoc .ẽ. deipso paupere quiunã ouem
habebat occiso non ẽ. ꝑsimilitudinẽ in terrogatus dauid ut
non solũ adulteriũ dicerȩ sententiã damnationis suȩ. Ex quo
intellegitur quanta temperantia multas mulieres habuerit.
quando deuna in qua exces sit modũ a seipso puniri coactus est
sed in isto uiro immoderate huius libidinis non ꝑtransio sed
transitus fuit . prop terea etiam ab arguente propheta ill
inlicitus appetitus hospes uocatus .ẽ. Non enim dixiteum
regisuo : sed hospitio suo uicini pauperis ouem adepulandũ
exhibuisse. At uero in eius filio salomone non quasi hospes

Expanded text:
commotus David occidi eum jussit, et quadruplicari ovem paucommotus David occidi eum jussit, et quadruplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat sciens. Quod cum ei manifestatum esset, et divinitus denuntiata vindicta, diluit poenitendo peccatum . Sed tamen in hac similitudine stuprum tantummodo designatum est de ove vicini pauperis; de marito autem mulieris interempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habebat ovem, occiso, non est per similitudinem interrogatus David, ut in solum adulterium diceret sententiam damnationis suae. Ex quo intelligitur quanta temperantia multas mulieres habuerit, quando de una in qua excessit modum, a seipso puniri coactus est. Sed in isto viro immoderatae hujus libidinis non permansio, sed transitus fuit: propterea etiam ab arguente Propheta ille illicitus appetitus hospes vocatus est. Non enim dixit eum regi suo, sed hospiti suo vicini pauperis ovem ad epulandum exhibuisse. At vero in ejus filio Salomone, non quasi hospes
Abbreviated transcription (Latin):
extinctum Non enim carnali telo inretitus tenebatur : quem
nullo modo in iuriȩ suȩ sed peccata filii commouebant. Nam
ideo siuiceretur eum occidi prohibuerat: ut edomito serua retur
penitendi locus. Sed quia non potuit non orbitatẽ doluit in eius
interitu sed nonerat inquas poenas tam impie adultera et par¬
ricidalis animaraperetur. Namque alio prius filio qui in nocens
erat proquo egrotante affligeba tur moriente laetatus est :
et hoc maxime appatet quamoderatione actemperantia illi uiri
feminis utebantur. Quodcũ in uno in licite in rius set rexidem estu
quodam aetatis et temporalium rerũ prosperitatis ad reptus
cuius etiam maritũ occidendũ preceperat : accusatus ẽ. ꝑ ꝓphe¬
tam. Quicũ ad eum uenis set conuincendum depeccato : propo¬
suit et similitudinẽ de paupere qui habebat ouem unam cuius
uicinus multas cum haberet ad aduentũ ospitis sui unicã potius
uicini sui pauperis ouiculam exhibuit epulandam. Inquem

Expanded text:
exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vinceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: et quia non potuit, non orbitatem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moderatione ac temperantia illi viri feminis utebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex idem, aestu quodam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus abreptus, cujus etiam maritum occidendum praeceperat; accusatus est per prophetam: qui cum ad eum venisset convincendum de peccato, proposuit ei similitudinem de paupere qui habebat ovem unam, cujus vicinus cum haberet multas, ad adventum hospitis sui unicam potius vicini sui pauperis oviculam exhibuit epulandam. In quem
Abbreviated transcription (Latin):
eri enim potest it sine aliquouitio coppediȩ uel uoracitatis
eciosis simo cibo sapiens utatur: insipiens autẽ foediss
gulȩ flamma inuilissimũ ardescat. Et sanius quisque¬
maluerit morẽ domini pisce uescit̃ quam lannon  more esau ne¬

Expanded text:
eri enim potest ut sine aliquo vitio cupediae vel voracitatis, eri enim potest ut sine aliquo vitio cupediae vel voracitatis, pretiosissimo cibo sapiens utatur; insipiens autem foedissima gulae flamma in vilissimum ardescat. Et sanus quisquemaluerit more Domini pisce vesci , quam lenticula more Esau ne
Abbreviated transcription (Latin):
In omnib: enim talibus : non usus rerũ. sed libidomentis inculi¬
pa .ẽ. Neque ullo modo quisquã sobrius crediderit dñi pedes
ita unguento pretioso amuliere perfusos ut luxorio sorum
et nequã hominit̃ solent quorũ talia conuiuia: utuntur. O¬
dor enimbonus fama bona ẽ : quam quisquis bone uitȩ operib:
habuerit dumuestigia xp̃i sequitur quasi pedes eiꝰ preciosis simo
odore ꝑfundit. Ita quod in aliis ꝑsonis plerũq flagitiũ .ẽ : in
diuina uł profetica ꝑsona magne cuiusdamrei signũ .ẽ.. Alia c̃
quippe in ꝑditis moribus alia in oseae prophetȩ uaticinatione
coniunctio meretricis. Nec sic flagitiose in conuiuiis tenulentorũ
et lasciuiorũ nudantur corpora : propterea inbalneis nudam. eẽ.
flagitiũ .ẽ. Quid igitur locis et tempori et ꝑsonis conueniat dili¬
genter adtendenidum .ẽ. ne temere flagitia rep̃hendamus: Fi¬

Expanded text:
In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culIn omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bonae vitae operibus habuerit, dum vestigia Christi sequitur, quasi pedes ejus pretiosissimo odore perfundit. Ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in divina vel prophetica persona magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, alia in Osee prophetae vaticinatione conjunctio meretricis : nec, si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora; propterea in balneis nudum esse flagitium est. 19. Quid igitur locis et temporibus personisque conveniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. Fi
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi quia et hic quaeclam uerba trans lata tractantur. sicuti ẽ
ira dĩ et cruci fixer̃ : sed non tã multas uelita posita ut obtegaNt
sensũ et allegoriã uel aenigmata faciant quã ꝓpriae figura tam
locutionẽ uoco. Quod autẽ hieremiȩ dicitur ecce consaicuite
hodie suꝑgentes et regna ut euellas et destruas et disperdas et
dis sipes : non dubiũ quinfigurata locutio totasit ad eũ finem
referenda quaediximus. Quȩ autẽ quasi flagitiosa in peri¬
tis uidentur siue tantũ dicta siue etiã factas. uel exdĩ ꝑsona
uel ex hominũ quorũ nobis scĩtas commendatur : tota figura
ta sunt quorũ ad caritatis pastũ enucle anda secreta sunt. Quis¬
quis autẽ rebus pretere untibus restrictius utitur quã se se habeNt
mores eorũ cũ quibus uiuit : aut tẽperans aut suꝑ fatiosus .ẽ. quis¬
quis uero sic eis utitur ut metas consuetudinis bonorũ interquos
uersatur excedat : aut aliquid significat aut flagitiosus . ẽ.

Expanded text:
Nisi quia et hic quaedam verba translata tractantur, sicuti est, ira Dei, et, crucifixerunt: sed non tam multa sunt, vel ita posita, ut obtegant sensum, et allegoriam vel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem voco. Quod autem Jeremiae dicitur, Ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes ; non dubium referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tantum dicta siue etiam facta sunt uel ex dei persona uta sunt: quorum ad charitatis pastum enucleanda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est.
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis augetur. Quic quid ergo asperũ et quasi seuum facto dictuq
inscis scripturis legitur expersona dĩ uelscõrũ ei ad eupidiuuas
nonã de strendũ ualet. Quod si perspicue sonat : non est adaliud
referendũ quasi figuratẽ dictũ sit. Sicut .ẽ. illud a postolidhies Qu¬

Expanded text:
charitatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saevum factu dictuque charitatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saevum factu dictuque in sanctis Scripturis legitur, ex persona Dei vel sanctorum ejus, ad cupiditatis regnum destruendum valet. Quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit, sicuti est illud Apostoli: Thesau
Abbreviated transcription (Latin):
lacra uenerant ueltã quã deos. ueltã quã signa et imagines
faturorũ prtefuntuccopsentiũ demonseratio  Sedompa baet
Ad rodem cinitut nutriendam atq roborandã et copidetit̃ an
uincendam atq extinguendã uulent. Caritatẽ uodĩmno ũ aui¬
libe corpore non propterdm̃. Quodagit indomita cupidias ad
corrũ pendum animũ et corpus suũ Elagetiũ uocatur. Quod
Ante agit utalteri nocent. ficinus clicitur: Et ex sunt duo genera
omnium peccatorũ. Sed flatia prioras quaecũ ex ina niuerin
animũ et adquandam egestatẽ ꝑduxerint : infacineta qurimnli¬
ani quibus emoucantur impedimenta flagitiorũ adadiument
quaerantur. Item quod agit caritas quosibi prosit utilitasẽ đ
Autẽ agit ut prosit preximo beneficientia nominutu orode ⁊ luic
precedit utilitas: quia nemo potest exeo qđ non habet prodes se
alteri. Quanto autẽ magis regnũ cupiditatis destruitur dnto

Expanded text:
lacra venerantur, vel tanquam deos, vel tanquam signa et imagines lacra venerantur, vel tanquam deos, vel tanquam signa et imagines futurorum praenuntiatio, praesentium demonstratio: sed omnia haec ad eamdem charitatem nutriendam atque corroborandam, et cupiditatem vincendam atque exstinguendam valent. 16. Charitatem voco motum anilibet corpore non propter Deum. Quod autem agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum et corpus suum, flagitium vocatur; quod autem agit ut alteri noceat, facinus dicitur. Et haec sunt duo genera omnium peccatorum, sed flagitia priora sunt. Quae cum exinaniverint animum, et ad quamdam egestatem perduxerint, in facinora prosilitur, quibus removeantur impedimenta flagitiorum, aut adjumenta quaerantur. Item quod agit charitas quod sibi prosit, utilitas est; quod autem agit ut prosit proximo, beneficentia nominatur. Et hic praecedit utilitas: quia nemo potest ex eo quod non habet prodesse alteri. Quanto autem magis regnum cupiditatis destruitur, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
gratia neptuni non ipsum habendũ dm̃ sed eos significari uniuersc̃
mare uel etiã om̃s a quasceteras quae fontib proruunt. sicut a quo¬
dam pota illorũ discribitur sibene recolo itadicente. Tuneptu¬
ne pater cuitẽ pora cana uersus crispanti : cincta salore sonant magnis
eui ꝑpetimento: profluit oceanus et flumina crinib: errant.
Haec siliqua intradulce tectorũ sonantis lapillos quatit. Non ẽ
autẽ hominum sed porcorũ cib. Nouit quid dicit: qui e uangi¬
lium nouit. Quidergo mibi prodest. quod neptuni simula¬
crum ad illã scĩ ficationẽ refertur nisi forte uinei trum
colã Tam enim mihi statua quae libet quã mare uniuersum
non .ẽ. ds̃. fateor tamen altius demersõs eẽ qui opera hominum
deos putant. Quã qui operadĩ. Sed nob̵ unus diligendus et
colendus ds̃ precipitur qui fecit haec om̃na: corũ illi simu¬

Expanded text:
gratia, Neptuni non ipsum habendum Deum, sed eo significari universum gratia, Neptuni non ipsum habendum Deum, sed eo significari universum mare, vel etiam omnes aquas caeteras, quae fontibus proruunt? sicut a quodam poeta illorum describitur, si bene recolo, ita dicente: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit oceanus, et flumina crinibus errant. Haec siliqua intra dulce tectorium sonantes lapillos quatita non est autem hominum, sed porcorum cibus. Novit quid dicam, qui Evangelium novit . Quid ergo mihi prodest quod Neptuni simulacrum ad illam significationem refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua quaelibet, quam mare universum, non est Deus. Fateor tamen altius demersos esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; sed nobis unus diligendus et colendus Deus praecipitur , qui fecit haec omnia, quorum illi simu
Abbreviated transcription (Latin):
quia ea sicut auidaeis obseruabantur nollet adtendere. Sed quicre¬
diderunt ex quibus facta ẽ. prima ecclesia hiero solimitana satis¬
ostender̃ quanta utilitas fuerit eomodo subpeda gogo custodiri : ut
signa quae tẽporaliter in posita erant seruientib: adunius dĩcultũ
qui fecit cadũ etterrã opinionẽ obseruantiũ religarent. Namq
illiquia proximis spiritalibus fuer̃ in ipsis enim tẽporalibus etcar¬
nalibus uoti satq: signis quãuis quomodo spiritaliter essent intelle¬
genda nescirent unũ tamen didicer̃ uenerari ae ternũ dm̃ tam
gentibus distribuendum ante a postolorũ pedes ponerent sẽque
totos dedicarent dõ tãquã tẽplum nouum cuiusterrene imagini:
hoc est templo ueteri seruiebant. Non enim hoc ullas ecclesas
gentũ fecisse seriptũ ẽ quia nontã prope inuentierant quisi¬
illatã quã signa interp̃tari conabantur : ad creaturã colendam
uenerandãq referebant. Quidenim prodest simula crũ uerbi

Expanded text:
quia ea sicut Iudaeis obseruabantur nollet attendere. sed qui crediderant, ex quibus facta est prima ecclesia Hierosolostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent. Namque illi quia proximi spiritualibus fuerunt in ipsis enim temporalibus et carnalibus votis atque signis, quamvis quomodo spiritualiter essent intelligenda nescirent, unum tamen didicerant venerari aeternum Deum, tam gentibus distribuendum, ante Apostolorum pedes ponerent , seque totos dedicarent Deo tanquam templum novum, cujus terrenae imagini, hoc est, templo veteri, serviebant. 11. Non enim hoc ullas ecclesias Gentium fecisse scriptum est, quia non tam prope invenit erant, qui siilla tanquam signa interpretari conabantur, ad creaturam colendam venerandamque referebant. Quid enim mihi prodest simulacrum, verbi
Abbreviated transcription (Latin):
timn qua pectitosus contemiu cumiuideit tantorũ utrorũ etcaneuad
ten pus cuems ieisl nda mauftigia. Ad hocenim etum percata illorum
hoonirũ senptisint : uti posolica illa sententia aligue er emenda st
utrum propriȩ sit anfigurata loquutio: quam intellegere comnaoliure
Namcomperto qđ figuratasit adhibitis regulis rerũ qua inprino libro
diges simus : facile ẽ eamuersare omnib modis donec ꝑuerianus ad
sententiã uerititis pracsertim cumusus accesserit pietatis exercitatio¬
senterosa ueis  dui senimius autẽ ũtrũ propriasit anfigurata locutio
da intiuentes quaesipradicti sunt.: Quod cum apparueria. uerla
quib continetur aut a similib reb recte inuenuntur autabaliqua
non patemus es se pre scriptũ ut qđ inaliquoloco resaliqua ꝑsimibra¬
dinem significauerit hoceim semꝑ sigmificare credamis. Nam et inu
tuperationẽ posuit fermentũ dñs cumdiceret. cauete a fermento
phuriscorũ : et in laudecumdiceret simile ẽ regnũ cael orũ miliera

Expanded text:
tanquam peccatores contemnat, cum videat tantorum virorum et cavendas tempestates, et flenda naufragia. Ad hoc enim etiam peccata illorum hominum scripta sunt, ut Apostolica illa sententia ubique tremenda sit, utrum propria sit, an figurata locutio, quam intelligere conamur. Nam comperto quod figurata sit, adhibitis regulis rerum quas in primo libro digessimus, facile est eam versare omnibus modis, donec perveniamus ad sententiam veritatis, praesertim cum usus accesserit pietatis exercitatione roboratus. Invenimus autem utrum propria sit, an figurata locutio, illa intuentquibus continetur, aut a similibus rebus ducta invenientur, aut ab aliqnon putemus esse praescriptum ut, quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem significaverit, hoc eam semper significare credamus: nam et in vituperatione posuit fermentum Dominus, cum diceret: Cavete a fermento Pharisaeorum; et in laude cum diceret: Simile est regnum coelorum mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
bonioperis gloriã ethonorẽ et in corruptionẽ qua erentibus uitã
acternã :  his autẽ qui ex contentione sunt et diffidunt ueri¬
tati credunt autẽ iniquitati ira et indignatio tribulatio et an¬
gustia in omnẽ animã hominis operantis malũ iudaei pramum
otgrȩci sed hocadeos cumquib euertitur ipsa cupiditas quicã
uincere noluer̃ : cum autẽ in homine cui dominabantur regna cu¬
piditatis subuertuntur illa .ẽ. aperta locutio. qui autẽ ihũxp̃i
sunt : carnem suã crucifixer̃ cũ passionibus et concupiscentiis.

Expanded text:
peris gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam; his autem qui ex contentione sunt et diffidunt ueritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis,
Abbreviated transcription (Latin):
predicani sediicue p̃dici Nam soliã a utẽ istt sede tia tiser
simbigntons qure nona d distinctionẽ uel ad pronuntiationẽ ꝑtinent
similiteo eonsidetandisunt. Qualisilla ẽ ate salonianer prop¬
tesei consolatisumus fratres in uob. Dabium esenimitrse ofrr ap¬
sis pares nonbabẽ etideo illa inspecta renuntiatur uocituess
minuisde senmibtoa dubitiitur autcerert ader eeti merbis Cemo¬

Expanded text:
praedicaui, sed: sicut praedixi. Non solum autem istae sed etiam illae ambiguitates, quae non ad distinctionem uel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae sunt. qualis illa est ad Thessalonicenses: propterea consolati sumus fratres in uobis. dubium enim, utrum "o fraasus pares non habet, et ideo illa inspecta renuntiatur vocativus,minus de sententia dubit
Abbreviated transcription (Latin):
qua nobdetrinititis aequalitate p̃scribitur : ut dicamus etds̃ erat
uerbum : deinde subiungamus hocerat in principio apuddm̃
Illa uero distinctionis ambiguitas neutra parte resisat fidei : et
ideo textu ipso sermonis diudicanda ẽ ubiait a postolus et
quideligam ignoro compellor autẽ ex duob concupiscentiam
autẽ incarne necessariũ ꝓpt̃uos. Incertũ ẽ. enim utrũ exduob
concupiscentu habens an conpellor autẽ ex duob utilludat¬
iungatus concupiscentiã habens dis solui et eẽ cũ xp̃o. Sedequm

Expanded text:
qua nobis de Trinitatis aequalitate praescribitur ut dicamus, Et Deus erat qua nobis de Trinitatis aequalitate praescribitur ut dicamus, Et Deus erat Verbum; deinde subjungamus, Hoc erat in principio apud Deum . 4. Illa vero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei, et ideo textu ipso sermonis dijudicanda est, ubi ait Apostolus: Et quid eligain carne necessarium propter uos. incertum est enim, utrum e duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adiungatur: concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo. sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
semotisã ÷ primo uidendũ ẽ nemale distinxerimus autoronuo¬
sauerimus  Qumergo adhibita intentio incertũ et̃ ꝑuide¬
rit quomodo distinguendum aut quomodo pronunti andum sit:
consulat regulã fidei quã de seripturarũ planiorib locis ec
eodesiat auctor itite ꝑcepit. De quasaitis egimus : cũ dereb
in libro primo loqueremur. Quod siambae ueletiam om̃s siplures
fuerint partes ambiguitatis secundũ fidem sonuerinte. teuiois
ipse sermonis a p̃cedentib et consequentib partib qua e ambigui¬
tatẽ illã in medio paer̃ restat consulendus : utuideamuscuinam
sententiae deplurib quȩ se ostendunt ferat suffragium eamq
tica distinctio : In principio erat uerbum et uerbumerat apud dm̃
etds̃ erat ut alius sit sensus uerbum hocerat in principio a puddm̃
non ult dm̃uerbum consiteri. Sed hocregula fidei refellendũ ẽ

Expanded text:
scripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronunscripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae auctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut uideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamquetica distinctio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, ut alius sensus sit, Verbum hoc erat in principio apud Deum, non vult Verbum Deum confiteri. Sed hoc regula fidei refellendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
omotimens dm̃ uoluntatẽ eiꝰ inscripturis scis diligenter in qui¬
rit et neã certamina pietate mansuetus p̃munitus etiam scientia
linguarũ ne muerbis locutionib:q: ignotis haereat p̃nuntiatus
etiam cognitione quarundam rerũ necessariũ neuim naturã ue
earũ quae propter similitudinẽ adhibentur ignoret: adiu¬
uante etiam codicũ ueritate quã sollers emendationis diligentia
rocurauit ueniatita instructus ad ambigua scripturarũ d¬
tienda atq soluenda I Utautẽ signis ambiguis non decipiatur:
quantum ꝑ nosinstrui potest. Fieri autem potest uti stasunis quias
ostender uolumas tanquã pueriles uel magnitudiie mege nui uel
onta niis inaumiationis claritite derideat Sed amen uteoepe¬
ran dicere quantũ ꝑ nos intruiualet quieo loco animiest inc
pernos intrui ualeat : scut ambiguitatẽ scripture autinuer¬
bis proprus et autintrans latis. Quae genera : in secun do libr
demonstrauimus Sedcũ uerba propria ficiunt ambignam

Expanded text:
omo timens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest; fieri autem potest ut istas vias quas ostendere volumus, tanquam pueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, quantum per nos instrui potest, qui eo loco animi est, ut per nos instrui valeat, sciat ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut in translatis; quae genera in secundo libro demonstrauimus. Sed cum uerba propria faciunt ambiguam
Abbreviated transcription (Latin):
monis textũ ambiguitas explicari potest : nihilob .ẽ. secun¬
dum quã libet earũ quae ostenduntur sententiã distinguert
Veluti ẽ illa adcorintbios. Ha sergo ꝓmissiones habentes
m̃i munde musnos a b omni coinquinatione carnis et sp̃s. p¬
ficientes scĩ ficationẽ intimoredĩ : capite nos nemini nocuimus :
Dubiũ .ẽ quippe utrũ mundemus nos ab omnico inquinatione
carnis et sp̃s. secundum illã sententiã ut sit seã et corpore et sp̃u
anmundemusnos ab omni coiquinatione carnis. ut alius sit
sensus et sp̃s ꝑficientes scĩ ficationẽ : intimore dĩ capitenos
Talesigitur distinctionũ ambiguitates: in potestate legentis
obseruandas et in ambiguis pronuntiationibus. Nametipsȩ
nisi lectorisnimiauitientur incuria: autregulis fide corri¬
guntur aut p̃cedentis uel consequentis connexione serr
Aut sine utrũ horũ adhibetur ad correctionẽ : nihilominus

Expanded text:
monis textu ambiguitas explicari potest». nihil obest secunmonis textu ambiguitas explicari potest». nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur sententiam distinguere. ueluti est illa ad Corinthios: has ergo promissiones habentes, carissimi, mundemus nos ab omni inquinatione carnis et spiritus, perficientes sanctis nos ab omni coinquinatione carnis et spiritus, secundum illam sententiam, Ut sit sancta et corpore et spiritu ; an, Mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus, Et spiritus perficientes sanctificationem in timore Dei capite nos. Tales igitur distinctionum ambiguitates in potestate legentis observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus. Nam et ipsae nisi lectoris nimia vitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis contextione sermonis; aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
ita sequitur multo enimmagis optimum : apparet eum ei. optimi
cere sed habere concupiscentiã . ut cũ ex duob: conpellat
alterius tamen habeat concupiscentiã alterius necessitatẽ:
Concupiscentiã scilicet ẽẽ cũ xp̃o : necessitatẽ manere in carne:
Quȩ ambiguitas uno consequenti uerbo ditudicatur : quod
positũ .ẽ enim. Quam particulã qui abstuler̃ interp̃tes.
illa potius sententia ductis̃ : ut non solũ conpelli ex duob: sed
etiam duorũ habere concupiscentiã uideretur. Sicergo
distinguendũ .ẽ et quideligã ignoro . compellor autẽ exduo¬
bus. quã distinctionẽ sequitur . concupiscentiã habens dis¬
solui et eẽ cũxp̃o. Et tam quã quaereretur quare huius rei
potius habeat concupiscentiã: multũ enim magis optimũ in¬
quit. Quur ergo eduob: conpellitur: Quia .ẽ. manendi
necessitas : quã ita subiecit. Manere in carne : neces sariũ
propt̃uos. Vbi autẽ neque ꝑscriptũ fidei neque ꝑ ipsius ser¬

Expanded text:
ita sequitur, multo enim magis optimum, apparet eum ejus optimi dicere se habere concupiscentiam, ut cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem; concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. Quae ambiguitas uno consequenti verbo dijudicatur, quod positum est, enim: quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobusetiam duorum habere concupiscentiam uideretur. sic ergo distinguendum est: et quid eligam ignoro. compellor autem ex duobus. quam distinctionem sequitur: concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo. et tamquam quaereretur, quare huius rei potius habeat concupiscentiam: multo enim magis optimum, inquit. cur ergo e duobus ©ompeUitur? quia est manendi necessitas, quam ita subiecit: manere ia carne necessarium propter uos. ubi autem neque praescripto fidei neque ipsius ser
Abbreviated transcription (Latin):
Namcolligere omnianimis longum etnimis ope¬
ibossmiẽ n quactea obscuras in scripturis canonicis utnihil istortiis pre
ibire quirendũ seit Iste autẽ cũ hasuelut regilas commendaset
doscũt eistoibuit quas omnia qua einlege id est in dunnis ubris
obscure posita in uenerimus his bene cognitas att admbitis int&¬
legere ualcamus Ita quipꝑe exersus ẽ eundem libris iut

Expanded text:
nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, ntum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut
Abbreviated transcription (Latin):
Strubitun ee rgo in locutionib figuratis regula huuis motil
donon dui uersieur diligenti consideratione qđ l iusi nodi
donec adregnũ caritatis inter pretatio ꝑducitir : Siautem
hoe iam proerie sonat: nulla putrtur fi gurata locutio
Si preceptiua locutio ẽ. aut flagitiũ aut ficinus uetans aut
itilititẽ autbene ficentiã iubens : non ẽ figisrata . sgiatũ
flagraũ aut ficinus uidetur iubere anutre Sinẽ
funtiã uetare ̃ figurata .ẽ: Nisimanduca ueritis inquit
casuem filu hominis et sanguinem bibertus non hababi¬
tis uitã inuobis. : Facinus uel fligta. Etum uidetariuitre
Figura ergo ẽ precipiens pas siori domu in en cen omuiuo dpn d nob
resuraergo e prtripiens Rondendum in memoria quo doroneb

Expanded text:
Servabitur ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, Servabitur ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, ut tam diu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur. Si autem hoc jam proprie sonat, nulla putetur figurata Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nob
Abbreviated transcription (Latin):
rumiin currunt indoca alterius consuctudinis nisi auctoritate
repronantir flagitia putant : nec pos sunt anim aduertere
totũ conuer sationem suã uel in coniugiis uel in conuiuiis uel inues¬
atuceteroq humi nouictuatqcultualusentirs¬
innumerabiliũ consuetudinũ commoti quidam dormitintes ut
eta dicam quineque alto somnostulttiȩ sopiebantur nec in sapi¬
esnerũ su diuersa omnib gentib debeat autẽ in commutabilis
munere iustitia fieri manifestũ nullã usquã e iusertia non in¬
nefeceris: nullo modo posse ulla corũ gentiliduer sitate
omnart  Quac sententia cum refertur addilectionẽ dĩ
omima flugitia moriuntur : cum ad proximi omnia ficinora
Demo enuimuult corrũpi habita culũ suũ : Nomergs deber
sorrũ pere babitaculũ dĩ : seipsum scilicet. Et neno uult
sibu aquo quã noceri : nec ipse igitur cuiquã nocuerit Sic
quersa turannidee cupiditatis caritas regat iusts simis
gibi dilectioni sdũ propterdm̃ suũ etproximustt pstefsinsi¬

Expanded text:
cum incurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque humanoinnumerabilium consuetudinum commoti, quidam dormientes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapiQuae cum sit diversa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere justitia, fieri manifestum nullam usquam esse justitiam. Non inne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
tes delauacro : quae om̃s geminoscreat : et sterilis non .ẽ in illis
Num aliud homo discit quã cũ illud planĩs simis uerbis sine simi¬
litudinis huius amminiculo audiret: Et tamen nescio quomodo

Expanded text:
s de lavacro, quae omnes geminos creant, et non est sterilis in eis s de lavacro, quae omnes geminos creant, et non est sterilis in eis ? Num aliud homo discit, quam cum illud planissimis verbis, sine similitudinis hujus adminiculo audiret? Et tamen nescio quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
cis quiduel falso suspicentur . non inueniunt : ita obscure dicta quȩ¬
dam densissimã caliginẽ abducunt : Quod totũ prouisum esse
diuinitus non dubito : ad edomandam labore suꝑbiã et intellectũ
a fastidiore nouandum : cui facile inuestigata plerũq uilescunt.
quorũ uita admoribus xp̃i ecclesia dequibus libet suꝑfationibus
praecidit eos quiad seueniunt et imitatione bonorũ sibimet quo¬
dammodo incorporat. quiboni fideles etuere dĩ serui deponentes
honera scłi ad scm̃ baptismi lauacrũ uenerunt . atq: indeascenden¬
tes conceptione scĩ sp̃s fructũ dantgemine caritatis idest dĩ et
proximi Quid est ergo qđ siba ec quisq: dicat. minus delectat
Audientẽ quamsi ad eundem sensum locũ illũ ex ponat detanticis
canticorũ ubi dictũ ẽ. ecclesiae. cumtã quã pulchra quaedam
femina lauda retur . Dentestui sicut grex detonsarũ ascenden¬

Expanded text:
cis quid uel falso suspicentur non inueniunt: ita obscure dicta quaecis quid uel falso suspicentur non inueniunt: ita obscure dicta quaedam densissimam caliginem obducunt. quod totum prouisum esse diuinitus non dubito ad edomandam labore superbiam et intellectum a fastidio renouandum, cui facile inuestigata plerumque uilescunt. quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximi — quid est ergo, quod, si haec quisquam dicat, minus delaudientem, quam si ad eumdem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est Ecclesiae, cum tanquam pulchra quaedam femina laudaretur, Dentes tui sicut grex detonsarum, ascenden
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑse ipsas sed persigna quaedam sua: Ista signa igitur non potu er̃
communia ẽe omnibus gentibus peccato quodam dissensionis. huma¬
nae cumad sequisq: principatũ rapit : Cuius suꝑbiae signũ ẽ : erec¬
ta illa turris in caelũ : ubi homines impii. non solũ animos sed etian
uoces dissonas habere meruerunt : : Ex quo factũ ẽ ut etiam scriptu¬
ra diuina quatantis morbis humanarũ uoluntatũ subuenitur ab una
lingua profecta qua o portune potuit perorbem terrarũ dissemina¬
ri ꝑuarias interp̃tũ linguas longe lateque difusa in notescere gentib:
ad salutẽ: Quam legentes nihilaliud appetunt : quam cogitatio¬
nes uolunta tẽq illorũ a quibus conscripta ẽ. in uenire : et ꝑ illas
uoluntatẽ dĩ secundum quam tales homines locutos credimus : Sed
multis et multi plicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur.
qui temere legunt aliud proalio sencientes : Quibusdam autẽ lo¬

Expanded text:
 seipsas, sed per signa quaedam sua. Ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus, peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cujus superbiae signum est erecta illa turris in coelum, ubi homines impii non solum animos, sed etiam voces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut etiam Scriptura divina, qua tantis morbis humanarum voluntatum subvenitur, ab una lingua profecta, qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per varias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt, quam cogitationes voluntatemque illorum a quibus conscripta est invenire; et per illas voluntatem Dei, secundum quam tales homines locutos esse credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuqui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem lo
Abbreviated transcription (Latin):
gum uii conlata cumeu ingelio liquidius cortiusq colrigtur Elino
enim uidebitur nonfrustra. eẽ dictũ quod quad raginta sexanns
nomplĩ aedificitũ sit : ut cum referri istȩ numerus ad acternitatẽ dñ
non eotuerit ad secretiorẽ instructionẽ humani corporis referatur
quod indui propt̃nos non de dignatus ẽ unicus dĩfilius perquem
facta sunt omnia. Deutilitate autẽ : historiȩ ut omitis pgrdecos
qua itã noster ambrosius questionũ soluit calũ niantib: platonis lit¬
co se . qnm̃ longe ante humanũ aduentũ dñi platonẽ fusse negari
nom potesei in onne memoratus epis copus considerata hiscoria gentium
eumnreyper u ssetplatonem hieremiȩ temporibus proferccũ fus n
inaserbut̃i ubi propbeta ille tunc erat. probabilius. et ostenuit
quod plato potius nr̃is. litteris perhieremiã fuerit inbutus utilla
pos set docere uel scribere qua eiure laudantur : Antelitteris

Expanded text:
gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis leccisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras
Abbreviated transcription (Latin):
prodiderunt : ubicũq discantur non sunt hominũ in situta existi¬
manda : Quorũ alia sunt ad sensus corporis : alia uero ad rationẽ
animi ꝑtinentia. Sed illa que sensu corporis ad tinguntur ue
narrata credimus uel demonstrata sentimus uel experti concinimus
appellatur historia plurimũ nos adiuuat ad libros scõs intelle¬
gendos et iam sip̃ter ecdesiã puerili eruditione discatur :. Nam
etperolrmpiadas et ꝑ consulũ nomina saepe quaeruntur a nobis
et ignorantia consulatus quonatus ẽ dñs et quopas sus ẽ non nullos
soegit ertare ut putarent qua draginta sex annorũ aetate passũ cẽ:
dñm quia ꝑtotannos a edificatũ templũ ee dictũ ẽ aiuidieis quod
imaginẽ dominici corporis habebat. Et annorũ quidem fere tri¬
ginta baptitatũ eẽ retinemus auctoritate eu angelica : sed postea
quot annos in bacuita egerit : quamquã textu ipso actionũ .ei. anim¬
ediceum dos st̃ tamen n ealiunde caligo dubitationis oriatur deistoria

Expanded text:
prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attinguntur, vel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta conjicimusappellatur historia, plurimum nos adjuvat ad sanctos Libros intelligendos, etiamsi praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per Consulum nomina multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus, quo natus est Dominus, et quo passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadraginta sex annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia
Abbreviated transcription (Latin):
momentũ minimũ atq angustissimũ temporis quod geminorũ
pamendis trimina multum ualere in rerũ natuta at qumnce¬
uestium corporũ fapidis sima uelocitate Et sienita cordo¬
dsmint puusonũ iateati : tainen in constellationibus aimathie¬
man co inuemti non potest quibus inspeccs se faorindlicere
prosomuen quo dergo in constellationibusueeeren t
quas neces se Suoa si nspiciat siue deiacob suede enes fatro
consilcess quidei prodest si distit ineulo qfodtem sel
sonist lsinfa quto t nondistat intabula quan fruaba solli¬
situs intucamt quond istae quoq opiniones  quibuscdlam

Expanded text:
momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
suirenpoasse censtimare sđm quomodo cius dnm̃ nonfacilnts
quidics quita sius ediscendenda didicer ereulirea elabueatio¬
nuitefiduuttr haec suꝑstitio constellationes enim quasuocant
notitio ẽ siderũ quomodo sebabebant cumille nase potur
de quoisci misera nulerioribus consuluntur: fieri autẽ potest
utaliqui gemina ta sequaciter fundantut exuatero : onsulla¬
ualliquis porisantes eosaullũ pos it a cdp̃ hendi et consuenbationũ
numeri aano tarte Vnde necesse ẽ non nullos geminos eas¬
ddem h abere tonstellationes cum paria rerũ uelqusa gudis
olanti nu dentos stisterens inueniretur: horum certe onefato
bori nascentiũ notari aliter non possit : nisiutamborũ consctella¬
no es setcana ĩ squantũ autẽ intersit inter amborũ mores facta
tabores atq successus : scriptura testis ẽ iamore omnium gentiũ
perugata .I Neque enim a drẽ pertinet quod dicunt ronino

Expanded text:
scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum