comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ abulo cum peccatum eiꝰ manifestũ
ñ fit hominib. ds̃ autẽ qui uidet in
occulto ꝑspitiens eiꝰ m̃tem & animã
bidinem. aut iactantiam uel alia huiꝰ¬
modi: istum talem ipse dñs tradit sa-¬
thanȩ. Quomͦ eũ tradit sathanȩ:
Discedit am̃te eius & au̾tit se & refu¬
git a cogitationib eiꝰ malis. & deside¬
riis indignis. & derelinquit domum
immundꝰ sp̃s exierit abhomine. circuit
septem alios nequiores se sp̃c & intran¬
gͦ mͦ intelligendum est dm̃ tradere qͦs
tradit. ñ quia ipse tradat aliquem: s
ex eo qͦd derelinquit indignos eo scilicet
qui se non ita excolunt & auitiis pur-¬
gant. ut libent̃ meis habitet ds̃. Ipso¬
quippe refugiente atq auertente se
abanima que ininmundicia acuitiis
posita est: tradita dr̃ exeo qͦd dõ uacua
inuenit᷑. & inuadit᷑ ab sp̃u neqͣm. Et
ideo nos summo studio uigilemꝰ & festi¬
nemꝰ purgare nos a uitiis & concupis¬
centiis malis. ut dm̃ intra nos tenere

Expanded text:
ccatum ejus manifestum non sit hominibus, Deus autem, qui videt in occulto, perspiciens ejus mentem et animam, bidinem, aut jactantiam, aut alia hujusmodi: istum talem ipse Dominus tradit satanae. Quomodo eum tradit satanae? Discedit a mente ejus, et avertit se, et refugit a cogitationibus ejus malis et desideriis indignis, et relinquit domum immundus spiritus ab homine, circuit septem alios spiritus nequiores se, et intranergo modo intelligendum est Deum tradere quos tradit, non quia ipse tradat aliquem, sed ex eo quod derelinquit indignos, eos scilicet qui se non ita excolunt et a vitiis purgant, ut libenter in eis habitet Deus. Ipso refugiente atque avertente se ab anima, quae in immunditia ac vitiis posita est, tradita dicitur ex eo quod Deo vacua invenitur, et invaditur a spiritu nequam. Et ideo nos summo studio vigilemus, et festinemus nos purgare a vitiis et concupiscentiis malis, ut Deum intra nos tenere
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores in interitum carnis. cum
ꝓdelictis suis a xp̃i corpore separant᷑:
Et ut mͥ uidet᷑ duplicit᷑ etiã nc̃ tͣdunt᷑
homines de eccła inpotestatem zabu
de eccła pellit᷑. ut notatꝰ ab om̃ib eru¬
bescat. & conu̾so eueniat ei illud quod
sequit᷑: ut sp̃s saluus fiat indiem dñi

Expanded text:
m carnis, quum pro delictis suis a Christi corpore separantur. Et ut mihi videtur dupliciter etiam nunc traduntur homines de ecclesia in potestatem Zabulde ecclesia pellitur, ut notatus ab omnibus erubescat, et converso conveniat illi illud quod sequitur: ut spiritus salvu
Abbreviated transcription (Latin):
mulentia delectaris. si suꝑbia ex tol¬
laris. si crudelitate crassaris. ñquid
potes in his omib dicere qͥa uiuit
xp̃c in me: Sicgͦ peccantib defungi¬
tur xp̃c: ꝓ eo qͦd nichil in eis iusticia.¬

Expanded text:
mulentia debaccharis, si superbia extolmulentia debaccharis, si superbia extolleris, si crudelitate grassaris, nunquid potes in his omnibus dicere, quia Christus vivit in te? Si ergo peccantibus defungitur Christus pro eo quod nihil in eis justi
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ institueramꝰ
ueniat. qͥa defunctꝰ est iħc Ego arbi¬
tror scdm scͥpturȩ tam̃ hoc auctori¬
tatem loquens qͦd in quibdã uiuit
iħe: inqͥb dam uͦ defunctus est. In pau¬
lo uiuit iħc & in petro. & in aliis om̃i¬
b qui merito possunt dicere. Uiuo
iterum dicit. Michi autem uiuere
xp̃c est. et mori lucrum. In istis gͦ tali¬
b iħc uiuere merito dicit᷑. Inquib
autẽ defunctꝰ est iħc: In illis sine du¬
bio. qui sepe pęnitendo & iterum de¬
linquendo. uelut insultare morti iħu
dicunt᷑. de quib scribens ad hebreos
dicit apłs. Rursum crucifigentes
sibimet ipsis filium dĩ et ostentui ha¬
bentes. Uides gͦ quia in peccantib ñ
crucifigi ab eis asserit᷑ et illudi: S
et tu ipse considera apudte. Si qͣndo
de auaritia cogitas. et cupis aliena di¬
ripere: nunqͥd potes dicere quia ui¬
uit xpc in me: Aut si de stupro cogi¬
tas. si furore exagitaris. si liuore suc¬
cenderis. si inuidia stimularis. si te¬

Expanded text:
quomodo institueramus veniat, quia defunctus est Jesus. Ego arbitror secundum Scripturae sacrae auctoritatem loquens, quod in quibusdam vivit Jesus, in quibusdam vero defunctus est. In Paulo vivit Jesus, et in Petro et in illis omnibus qui merito possunt dicere: Vivo iterum dixit: Mihi autem vivere Christus est, et mori lucrum . In istis ergo talibus Jesus vivere merito dicitur. In quibus autem defunctus est Jesus? In illis, sine dubio, qui saepe poenitendo, et iterum delinquendo, velut insultare morti Jesu dicuntur. De quibus scribens ad Hebraeos dicit Apostolus: Rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes . Vides ergo quia in peccantibus non crucifigi ab eis asseritur, et illudi? Sed et tu ipse considera apud te. Si quando de avaritia cogitas, et cupis aliena diripere, nunquid potes dicere, quia vivit Christus in te? Aut si de stupro stipularis, si furore exagitaris, si livore succenderis, si invidia stimularis, si te
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩs quicũ recitant᷑ u̾ba legis comu¬
nib fabulis occupat᷑: au̾sus ẽ. Omĩs
qui cũ legit᷑ moy ses de negotiis scłi
de peccunia. delucris sollicitudinẽ
gerit: auersus est. Omĩs qui pos¬
sessionum cura stringit᷑. et diuitia¬
rum cupiditate distendit᷑. qui głat᷑
sus est. S & qui abhis quidẽ uidetur
alienus. assistit autẽ & audit uerba
legis. et uultu atq ocłis intentꝰ corde
tamen & cogitationib euagat᷑: auer¬
sus est. Quid gͦ est conu̾ti: Si his oĩb

Expanded text:
Omnis qui, cum recitantur verba legis, communibus fabulis occupatur, aversus est. Omnis qui, cum legitur Moyses, de negotiis saeculi, de pecuniis, de lucris sollicitudinem gerit, aversus est. Omnis qui possessionum curis stringitur, et divitiarum cupiditate distenditur, qui gloriatur sus est. Sed et alius qui ab his quidem videtur alienus, assistit autem et audit verba legis, et vultu atque oculis intentus, corde tamen et cogitationibus evagatur, aversus e
Abbreviated transcription (Latin):
ut recitari audierint quȩ leguntur:
statim discedunt. Nulla ex his quȩ le¬
cta sunt inquisitio adinuicẽ. nulla
collatio. nusqam memoria mandati
illiꝰ. quo te diuina lux cõmonet. Inter¬
roga patres tuos & dicent tͥ: p̃sbitõs
tuos & annuntiabunt tͥ. Alii ne hoc
ipsũ quidem patient̃ expectant: usq¬
dum lectiones ineccła recitent᷑. Alii uͦ
ne sirecitent᷑ sciunt: s inremotiorib do¬
muncȩ domꝰ locis scłarib fabulis oc¬
cupant᷑. De quib ego ausus sum dicere
quia cum legit᷑ moyses ñiam uelam̃
suꝑ cor eorum: s par ies quidẽ & murꝰ ẽ

Expanded text:
ut recitari audierint quae leguntur, statim discedunt; nulla ex his quae lecta sunt inquisitio adinvicem, nulla collatio, nusquam memoria mandati illius, quo te divina lex commonet: Interroga patres tuos, et dicent tibi; presbyteros tuos, et annuntiabunt tibi . Alii ne hoc ipsum quidem patienter exspectant, quod lectiones in ecclesia recitentur. Alii vero nec si recitentur sciunt, sed in remotioribus Dominicae domus locis, saecularibus fabulis occupantur. De quibus ego ausus sum dicere, quia cum legitur Moyses, jam non velamen super cor eorum, sed paries quidam et murus est
Abbreviated transcription (Latin):
lachra. nec ẽ in illis utilitas. Non qͥa & uera
sint idola ad quorũ distinctionem nunc
falsa dicant̃ s idola quȩ falsa sunt ꝑnatu¬
ram. nulla est in eis utilitas. Si facit sibi hõ
dõs et isti ñ sunt dii. Non solum de corpore¬
is simulachris faciunt sibi homines dõs
s & de corde confingunt. Qui enĩ possunt
simulare alium creatorẽ extͣ unu̾isitatis

Expanded text:
lacra, nec est illis utilitas: non quia vera lacra, nec est illis utilitas: non quia vera sint idola, ad quorum distinctionem nunc falsa dicantur, sed idola quae falsa sunt per naturam, nulla est in eis utilitas. Si faciet sibi homo deos, et isti non sunt dii. Non solum de corporeis simulacris faciunt sibi homines deos, sed et de corde confingunt: qui enim possunt simulare alium creatorem extra universitatis
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ dupplicia peccata sua. Post hȩc de uo¬
catione gentium ꝓpħatum est: ñ eorum
qui necdum cognouerint xp̃m s qui iam
uocati sunt: ut sciant laudes referre pro
gr̃a et in eccła consistentes. confiteant᷑ &¬
lorum. ad te gentes uenient abextremo t̾rȩ.
& dicent qm̃ falsa possederunt patres nr̃i
simulachra. nec est in illis utilitas Quomͦ ab
extremo terrȩ uenerunt gentes ad dñm. &
dixerunt qm̃ falsa possederunt patres nr̃i
simulachra nec est in illis utilitas: Qui nã
isti qͥ ueniunt abextremisSunt alii pͥmi t̾rȩ
sunt alii nouissimi. Qui st̃ pͥmie Sapientes
scłi. nobiles. diuites optimates. Qui sunt ex¬
tremi: Stulta mundi elegit ds̃ ut confundat
fortia et ea quȩ ñerant: ut destruat quȩ st̃
Uenient gentes abextremo t̾rȩ. Quasi dixerit
dehis omĩb qui sunt nouissimi suꝑ t̾ram.
de fatuis. de ignobilib de abiectis. Et dicent.
Quam falsa possederunt patres nr̃i simu¬

Expanded text:
primum duplicia peccata sua. Posthaec de voprimum duplicia peccata sua. Posthaec de vocatione gentium prophetatum est, non eorum qui necdum cognoverunt Christum, sed qui jam vocati sunt, ut sciant laudes referre pro gratia: et in Ecclesia consistentes, confiteantur, et lorum, ad te gentes venient ab extremo terrae, et dicent: Quoniam falsa possederunt patres nostri simulacra, nec est in illis utilitas . Quomodo ab extremo terrae venerunt Gentes ad Dominum, et dixerunt: Quoniam falsa possederunt patres nostri simulacra, nec est in illis utilitas? Quinam isti qui veniunt ab extremis? Sunt alii primi terrae, sunt alii novissimi. Qui sunt primi? Sapientes saeculi, nobiles, divites, optimates. Qui sunt extremi? Stulta mundi elegit Deus, ut confundat fortia, et ea quae non erant, ut destruat quae sunt. Venient Gentes ab extremo terrae: quasi dixerit: de his omnibus qui sunt novissimi super terram, de fatuis, de ignobilibus, de abjectis. Et dicent: Quoniam falsa possederunt patres nostri simu
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓperes uiro conu̾tenti a peccatis. Op¬
ꝓbrium ñ accepit adu̾sus ꝓximos suos
ad nichilum deductꝰ est inconspectu eiꝰ
malignꝰ timentes autẽ dñm magnificat.
Om̃s gͥ quic̃q mat̾iam illiꝰ ignis habemus
in nob̃: pͥmũ recipiemꝰ nr̃a delicta. S dic̃
mͥ aliquis de audientib Expone & id qͦd
sequit᷑ duplices. Esto quippe reciꝑe me pec¬
cata. ut cõpleat᷑ id qͦd ab ipso dictum est.
Si cuiꝰ opꝰ arserit: detͥmentum patietur.
Ipse autẽ saluus erit: sic tam̃ quasi ꝑignem
Cur uͦ dupplicia recipio peccata: Cui respon¬
dendum est qͥa seruus qui scit uoluntatẽ
dnĩ sui et ñfacit eam: uapulabit multis.
post cognitionẽ ueritatis: iam ultra ñ re-¬
manet hostia ꝓpeccato. Horribilis autem
quȩdam expectatio iuidicii. ignis zelus ha-¬
bens comede adu̾sarios. ꝓphetatum est
de his qui apiscatorib ⁊ uenatorib de ꝓfun-¬
do in montes sunt attracti: quomͦ recipiunt

Expanded text:
improperes viro convertenti a peccatis . Opimproperes viro convertenti a peccatis . Opprobrium non accepit adversus proximos suos: ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, timentes auigitur, quicunque materiam illius ignis habemus in nobis, primum recipiemus nostra delicta. Sed dicet mihi aliquis de audientibus: Expone et id quod sequitur: « duplices. » Esto quippe: recipere me peccata: ut compleatur id quod ab Apostolo dictum est ; « Si cujus opus arserit detrimentum patietur: ipse autem 863 salvus erit, sic tamen quasi per ignem : cur vero duplicia recipio peccata? Cui respondendum est, quia servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit eam, plagis vapulabit multis : post cognitionem veritatis jam ultra non remanet pro peccato hostia. Horribilis autem quaedam exspectatio judicii ignis, zelus comedere habens adversarios . Prophetatum est de his qui a peccatoribus et venatoribus de profundo in montibus sunt abstracti, quomodo recipiant
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ econtrario ante tribuenda sunt
iusta. et sic reddenda peccata. ut cessantib
bonis uitia ęt̾na ꝑmaneant: s ante reci¬
piemꝰ mala et deinde bona ut sublatis
uitiis uirtutes ꝑmaneant in ȩt̃num. Ob¬
serua omnẽ thesaurum scripturarum.
tͥstia sunt: et ea deinceps inferendum
quȩ leticiam p̾beant audientib Occidit
et uiuificat. ꝑcutit et sanat ipse dolorẽ
facit. et rursum restituit. ꝑcussit & manꝰ
eiꝰ sanauerunt. Suꝑ his gͦ qui iustꝰ est in¬
tellectu pio considerans quȩ dicunt᷑: in¬
gemiscat et dicat. Dnẽ quis habitabit in
tab̾nacło tuo. aut quis requiescet inmon¬
te scõtuo: Qui ingredit᷑ sine macła & oꝑa¬
tur iusticiã qui loquit᷑ ueritatẽ in corde
suo. qui ñ egit dolum in lingua sua nec
fecit ꝓximo suo malum & obꝓbriũ ñ
accepit adu̾sus ꝓximos suos. Nos etiam
ñ his opprobremꝰ qui a peccatis ad peni¬
tentiam conu̾tunt᷑. scͥptura dicente. Ne

Expanded text:
Neque enim econtrario ante tribuenda sunt Neque enim econtrario ante tribuenda sunt justa, et sic reddenda peccata, ut cessantibus bonis vitia aeterna permaneant, sed ante recipiemus mala, et deinde bona, ut, sublatis vitiis, virtutes permaneant in aeternum. Observa omnem thesaurum Scripturarum, tem quae tristia sunt; et ea deinceps inferentem quae laetitiam praebeant audientibus. Occidit, et vivificat: percutit et sanat; ipse dolorem facit, et rursum restituit, percussit, et manus ejus sanaverunt . Super his ergo, qui justus est, intellectu pio considerans quae dicuntur, ingemiscat, et dicat: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Qui ingreditur, orde suo, qui non egit dolum in lingua sua, nec fecit proximo suo malum, et opprobrium non accepit adversus proximos suos . Nos etiam non his opprobremus qui a peccatis ad poenitentiam convertuntur, Scriptura dicente: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
nam ingredi in scã cum lignis tuis cũ
fȩno & stipula. ut polluas regnum dei
anꝓpt̃ lignum fenum et stipulã foris
residere. et ꝓ auro & argento & lapide
p̃cioso nichil mercedis acciꝑe: S neq
num. ligna uel stipulam. Ds̃ quippe nr̃
apud eos qui possunt intelligere diui¬
na. ignis dr̃ ẽẽ consumens. Et cũ dicat
posuit qͥd consumat. tibi derelinquens¬
de manifestiorib intellectum. Neq enĩ
id qͦd adimaginem et similitudinem
suã ꝑ manet ignis iste consumit: ñpro¬
pͥas creaturas s suꝑ edificata ligna. fe¬
nũ stipulam. Locꝰ est difficilis & ad int̃¬
pretandũ nimii sudoris: ut cũ pͥmis
scd̾a consentiant. Repmissiones legimus
et post ꝓsꝑa repente cͥstia p̾dicant᷑. Et retͥ¬
buam inquit illis pͥmum dupplices iniu¬
sticias eorum. Necessario appositum est pͥ¬
mum. Primũ quippe ꝓpt̃ in iusticias tor¬
m̃ta ꝑpetimͣ. deinde ꝓpt̾ iusticiã coronamͣ.

Expanded text:
nam ingredi in sancta cum lignis tuis, cum nam ingredi in sancta cum lignis tuis, cum feno et stipula, ut polluas regnum Dei, an propter lignum, fenum, stipulam foris residere, et pro auro et argento et lapide pretioso nihil mercedis accipere? Sed nenum, ligna vel stipulam? Deus quippe noster apud eos qui possunt intelligere divina ignis dicetur esse consumens. Et cum dicat posuit qde manifestioribus intellectum. Neque enim 862 id quod ad imaginem et similitudinem suam permanet, ignis iste consumit, non proprias creaturas: sed superaedificata ligna, fenum, stipulam. Locus est difficilis, et ad interpretandum nimii sudoris egens, ut cum primis secunda consentiant. Repromissiones legimus, et post prospera repente tristia praedicantur: Et retribuam, inquit, illis primum duplices injustitias eorum; necessario appositum est, primum: primum quippe propter injustitias tormenta perpetimur, deinde propter justitiam coronamur.
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitatẽ & baptismũ audierit do¬
minũ dicentem dimissa sunt tͥ pecca¬
post lauachrum et ueniam delictorum
rursus ad pͥstinas sordes reu̾si fuerimus
et adhuc imꝑfecto sensu ab apłorum
uestigiis recedentes. aut iusta gesserimꝰ
aliqua. aut certe in ipsa iusticia sint
aliqua iuxta peccata. quid nobis fiat c̃¬
sideremꝰ utrũ ne egredientes de p̃senti
scło si habuerimꝰ uitia uel uirtutes. reci¬
piamus ꝓuirtutib p̃mia. et dimittant᷑
nob ea quȩ scientes peccauimꝰ anplecta¬
mur ꝓ delictis: neq recipiamꝰ p̃mia pro
uirtutib. S neutrum hors uerum est:
qͥa et pro peccatis torquebim᷑. et ꝓ iusti¬
cia recipiemꝰ p̃mia quȩ meremͣ. Si enĩ
post fundam̃tum iħu xp̃i ñ solum in
tuo corde aurum & argentum & lapi-¬
dem p̾ciosum si tamen habes aliquid au¬
ri uel argenti suꝑ edificaueris. uerum
& ligna. fęnum stipulã. qͥd tͥ uis fieri cũ
anima seducta fuerit a corpore: Utr ũ¬

Expanded text:
credulitatem et baptismum audierit Docredulitatem et baptismum audierit Dominum dicentem: Dimissa sunt tibi peccapost lavacrum et veniam delictorum rursus ad pristinas sordes fuerimus reversi, et adhuc imperfecto sensu ab apostolorum vestigiis recedentes, aut injusta gesserimus aliqua, aut certe in ipsa justitia sint aliqua mixta  Al. nata peccata, quid nobis fiat consideremus, utrumne egredientes de praesenti saeculo, si habuerimus vitia vel virtutes, recipiemus pro virtutibus praemia, et dimittentur nobis ea quae scientes peccavimus; an plectemur pro delictis, neque recipiemus praemia pro virtutibus. Sed neutrum horum verum est, quia et pro peccatis torquebimur, et pro justitia recipiemus praemia quae meremur. Si enim post fundamentum Jesu Christi, non solum in tuo corde aurum, et argentum, et lapidem pretiosum si tamen habes aliquid auri vel argenti superaedificaveris; verum et ligna, fenum, et stipulam, quid tibi vis fieri cum anima seducta fuerit a corpore? utrum
Abbreviated transcription (Latin):
chilominꝰ de tribuendis suppliciis ꝑ-¬
orib quȩ de piscatorib et uenatorib
diximꝰ: & sic ñ modicũ nob̃ scrupulũ
generant. Et retͥbuam illis pͥmũ dup¬
plices iniusticias eorum et peccata ip¬
sorum inquib contaminauerunt
terrã meã in morticinis abhominati¬
onum suarum: & ininiqͥtatib suis
quib ĩpleuerunt hereditatẽ meam.
Qd ait pͥmum siue ñ intelligentes qͥdã
qͦd scͥptum est abstulerunt. siue septu¬
aginta int̾pretes sicut & cęt̾a scd̾m dis¬
pensationem suã auferre uoluerunt:
ds̃ uicłit. Nos istum locũ cęt̾is editioni¬
b conferentes inuenimꝰ positum et
retͥbuã illis pͥmum dupplices iniusti¬
cias eorum. Ut ostendat᷑ quia etiã siex
posteriorib factis digni effecti sunt
beatitudine dĩ. at cam̃ quia aliqͣndo
peccauerunt & humanis uiciis ñ care¬
bant: pͥmũ oportet eos sua recipe delic¬
ta Et uide siñ uera sit ratio. Quis pec¬
cata ñ recipit: Nempe ille qui post

Expanded text:
hilominus de retribuendis suppliciis peoribus, quae de piscatoribus et venatoribus diximus, et sic non modicum nobis scrupulum generant. Et retribuam illis primum duplices injustitias eorum, et peccata ipsorum in quibus contaminaverunt terram meam, in morticinis abominationum suarum, et iniquitatibus suis, quibus impleverunt haereditatem meam . Quod ait, primum, sive non intelligentes, quidam quod scriptum est, abstulerunt: sive Septuaginta interpretes, sicut et caetera, secundum dispensationem suam 861 auferre voluerunt, Deus viderit. Nos istum locum cum caeteris editionibus conferentes invenimus positum: Et retribuam illis primum duplices injustitias eorum: ut ostendatur quia etsi ex posterioribus factis digni effecti sunt beatitudine Dei, attamen quia aliquando peccaverunt, et humanis vitiis non carebant, primum oportet eos recipere sua delicta. Et vide si non vera sit ratio, quis peccata non recipit? nempe ille qui post
Abbreviated transcription (Latin):
rit fiduciã habemꝰ addm̃ et qͦdc̃q pe¬
maliciã mens eiꝰ corruit et idõ absconsꝰ
est a facie dĩ. Cum autem peccaue.¬
rit impiissimꝰ fr̃icida animaduerte qͥd
fecerit. Egressus est a facie dĩ et habi¬
tauit int̾ra naid. Si ad malorum cõpa¬
rationem uenias meliꝰ est abscondi a
facie dĩ: quam fugere eum. In alio
qͥppe conscientiȩ uulnꝰ inflictum te¬
nebras & secreta ꝑquirens. leuare o¬
uilos ñ patit᷑ ad cęlum: malio autẽ
desꝑatione nata contumatia negle-¬
git dm̃. Non se absconderunt gͦ a facie
erant in mari et expiscatorib extracti
infert et dicit. Neq absconditȩ sunt ini¬
quitates eorum contra ocłos meos. Quȩ¬

Expanded text:
rit, fiduciam habemus ad Deum, et quodcumque perit, fiduciam habemus ad Deum, et quodcumque pemalitiam mens ejus corruerat: et ideo absconditus est a facie Dei. Cum autem impiissimus fratricida animadvertit quid fecerit , « egressus est a facie Dei, et habitavit in terra Naid . Si ad malorum comparationem venias, melius est abscondi a facie Dei, quam fugere eum. In alio quippe conscientiae vulnus inflictum nebras et secreta perquirens, levare oculos non patitur ad coelum: in alio autem ex desperatione nata contumacia negligit Deum. « Non se absconderunt ergo a facie erant in mari ex quo a piscatoribus extracti infert: « Neque absconditae sunt iniquitates eorum contra oculos meos: e
Abbreviated transcription (Latin):
Et si qͥdem eẽt peccatũ meũ atram̃to con¬
scͥptum: forsitan delerem illud. Nc̃ autẽ
scͥptum est in stilo ferreo et inungue ada¬
ut ante tribunal ueniã & cõpleat᷑ illud
quod a xp̃o ꝓphetatum est. Nichil abscon¬
sum qͦd ñ manifestabit᷑. & nichil occultũ
qͦd ñ palam fiet. Nudabit᷑ pectoris mei con¬
scientia. & aꝑto corde uidebunt᷑ litt̾ȩ pec¬
catorum. quȩ instilo ferreo inungue ada-¬
mantino sculptȩ sunt. Atq ita uniuersa
expectantium multitudo leget in pectore
meo signatas imagines peccatorũ. Nichil
enĩ absconsum qͦd ñ reuelabit᷑. & int̾se in-¬
uicẽ cogitationũ accusantiũ siue defen¬
dentiũ. Et nolite ante tempꝰ udicare. do¬
nec ueniat dñs & illuminet absconsa tene¬
brarum. et manifestet consilia cordium
cuncta cognoscit. s is qui cũ illo uenturi
sunt. & ꝓpt̾ puritatẽ m̃tis & corporis ag¬
num sequent᷑. ostendet delicta incorde

Expanded text:
Et siquidem esset peccatum meum atramento conEt siquidem esset peccatum meum atramento conscriptum, forsitan delerem illud; nunc autem scriptum est in stylo ferreo, et in ungue adaut ante tribunal veniam, et compleatur illud, quod a Christo prophetatum est: « Nihil absconditum quod non manifestabitur; et nihil occultum quod non palam fiat . » Nudabitur pectoris mei conscientia, et aperto corde videbuntur litterae peccatorum, quae stylo ferreo in ungue adamantino scriptae sunt, atque ita universa peccantium multitudo leget in pectore meo signatas imagines peccatorum. « Nihil enim absconditum, quod non revelabitur: et inter se invicem cogitationum accusantium, sive defendentium. » Et: « nolite ante tempus judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet consilia cordium.cuncta cognoscit, sed his, qui cum illo venturi sunt, et propter puritatem mentis et corporis agnum sequuntur, ostendet delicta in corde
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo aꝑiens ossuum: docuit eos dicens.
potest dicẽ his uenatorib aliunde hoĩes
nͥ demontib & collib arcere. Et qͦd sequit᷑
Uenio ad exodum quero aliqͣm int̃pretati¬
onis occasionẽ. ibiq inuenio uolentẽ moy¬
atq dicentẽ. Ecce pono te incauerna petrȩ
& conspicies posteriora mea. faciem autẽ
meam ñ uidebis Siconsides qͥd ibi pet̾

Expanded text:
ex quo aperiens os suum docuit eos, dicens:ex quo aperiens os suum docuit eos, dicens:putes licere his venatoribus, aliunde homines, nisi de montibus ac collibus capere, et quod sequitur, Venio ad Exodum: quaero aliquam interpretationis occasionem, ibique invenio volentem Moyatque dicentem: « Ecce pono te in caverna petrae, et conspicies posteriora mea, faciem autem meam non videbis . » Si consideres, qui ibi petra
Abbreviated transcription (Latin):
mis fluctib ad aurã ꝓduce̾ liber iorem.
Uerum illi pisces cum sagenis retib atq
hamis extracti de aqua fuerint: mori¬
unt᷑. Apud nos uͦ cum aliquis fuerit ser¬
monis reti comp̃hensus et eductꝰ de ma¬
ri scłi morit᷑ quidẽ et ipse: s peccato sed
mundo. et consurgens xp̃ouiuat deo. Si
possis ad intelligendum sensum quem
conamur exponere. animo inducere
pisces de mari extractos. aliam rursus
uitã assumere. & aliud corpꝰ induere:
tunc scies quo nobis ꝓfecerit exemplũ.
Nem blasphemet. nemo mane laceret.
ñ uocet᷑ crimen qͦd ab alter iꝰ ab ductum
muta corporis uitia. muta sensũ animȩ.
ñ sis ille piscis qui in salsis uersabaris
undis. s de ꝓfundo gurgite erutꝰ: ad
meliora conu̾tere scdm illud apłicum.
Nos autẽ om̃s reuelata facie głam dñĩ c̃¬

Expanded text:
mis fluctibus ad auram producere liberiorem. mis fluctibus ad auram producere liberiorem. Verum illi pisces cum sagenis, retibus atque hamis extracti de aqua fuerint, moriuntur. Apud nos vero cum aliquis fuerit sermonis rete comprehensus, et eductus de mari saeculi: moritur quidem et ipse, sed peccato, sed mundo: ut consurgens Christo, vivat Deo. Si ergo possis, ad intelligendum sensum quem conamur exponere, animo inducere, pisces de mari extractos aliam rursus vitam assumere, et aliud corpus induere, tunc scies quo nobis profecerit exemplum. Nemo blasphemet, nemo male laceret, non vocetur crimen quod ab alterius abductum emuta corporis vitia, muta sensum animae; non sis ille piscis qui in salsis versabaris undis, sed 857 de profundo gurgite erutus ad meliora convertere, secundum illud Apostolicum: Nos autem omnes, revelata facie, gloriam Al. c
Abbreviated transcription (Latin):
tor nrͣ uenisse uixta mare galileȩ et ibi ui-¬
disse sẏmonẽ et aNOREam frẽm eiꝰ muten¬
tes retia in mare. Erant quippe piscatores.
Ibiq addit᷑. Uidens autẽ eos iħc: dixit eis.
Uenite post me et faciam uos piscatores ho¬
minum. Et relinquentes retia sua: secuti
sunt eum Et fecit eos saluator de piscatori.¬
b piscium: piscatores hominum. Alios
qͦ duos fr̃s inuenit dñs iacobum zebedĩ
et iohannem frẽm eiꝰ in nauicła cũ patͤ
zebedeo. reficientes retia sua. Quos cum
similit̃ ad eu̾ngelii ministeria ꝓuocas¬
set: piscatores hominũ reddidit. Si qͥs
gͦ uixta hanc hystoriam consideret dis¬
cipulos saluatoris ut habeant ñ solum
gr̃ãm sermonis. ita scͥpturarũ ratione
contextam. uerũ etiam qͦd possint suꝑ
animas humanas gyro artificis super-¬
fundi. et consideret hoc ipsum cũ con¬
sũmatione fieri: uidebit qͦmͦ ñ tc̃ tan¬
tum saluator s etiã usq ad p̃sentẽ diẽ
mittat hominũ piscatores instituens eoᷤ

Expanded text:
r venisse juxta mare Galilaeae, et ibi vidisse Simonem et Andream fratrem ejus mittentes retia in mare. Erant quippe piscatores. Ibique additur: Videns autem eos Jesus, dixit eis: Venite post me, et faciam vos piscatores hominum. Et relinquentes sua retia secuti sunt eum . Et fecit eos Salvator de piscatoribus piscium, piscatores hominum. Alios quoque duos fratres invenit Dominus, Jacobum Zebedaei, et Joannem fratrem ejus, in navicula cum patre Zebedaeo reficientes retia sua . Quos cum similiter ad Evangelii ministerium provocasset, piscatores hominum reddidit. Si quis ergo juxta hanc historiam consideret discipulos Salvatoris, ut habeant non solum gratiam sermonis, ita Scripturarum ratione contextam ut retia, quae possint super humanas animas gyro artificis superfundi, et consideret hoc ipsum cum summa ratione fidei, videbit quomodo non tunc tantum Salvator, 856 sed et usque ad praesentem diem mittat hominum piscatores, instituens eos
Abbreviated transcription (Latin):
sodomorum peccata ꝑse. s adcollationẽ
maiorum scelerum iustificant᷑: sic ẽcon¬
trario scientia pauli ad illam cȩlestem
scientiam. ad illum consummatum lec
Iccirco infatuatꝰ est omnis homo ab sci¬
entia. Tale quiddam eccłastes ut arbi-¬
tror dep̾hendens effatus est. Dixi sapi¬
ens efficiar. et ipsa elongauit se a me lon
ut euacuatione eius mundus cõpleret᷑.
Si autem hoc quod descendit inmun¬
dum euacuauit se ipsum: euacuatio
fatuum dĩ quomͦ aucupes sermonum
meorum et semꝑ dediti ad criminandũ
uenenatas in me linguas uibrarent.
Nunc uͦ paulus quasi sapiens et potesta¬
tem habens apostolicam ausus ẽ dicere
omnem sapientiam terrenam. quȩ
inse que inpetro quȩ incȩt̾is qͦ apłis
erat. quȩ in istum mundum descende¬
rat: stulticiam ẽẽ dĩ. Ad comparatio¬
nem quippe illiꝰ sapientiȩ quam ter re-¬
nus ñ capit locus ad illam sapientiam
quȩ cȩlest is est. quȩ mundi limitem ex¬

Expanded text:
Sodomorum peccata per se, sed ad collationem Sodomorum peccata per se, sed ad collationem majorum scelerum justificantur: sic econtrario scientia Pauli ad illam coelestem scientiam, ad illum consummatum ratiIdcirco infatuatus est omnis homo ab scientia. Tale quiddam Ecclesiastes, ut arbitror, deprehendens effatus est: Dixi, sapientia efficiar, et ipsa elongavit se a me longut evacuatione ejus mundus compleretur. Si autem hoc quod descendit in mundum evacuavit se, evacuatio 800 fatuum Dei, quomodo aucupes sermonum meorum, et semper dediti ad criminandum, venenatas in me linguas vibrarent? Nunc vero Paulus quasi sapiens, et potestatem habens apostolicam, ausus est dicere, omnem sapientiam terrenam, quae in se, quae in Petro, quae in caeteris apostolis erat, quae in istum mundum descenderat, stultitiam esse Dei: ad comparationem quippe illius sapientiae, quam terrenus non capit locus: ad illam sapientiam quae coelestis est, quae mundi limitem ex
Abbreviated transcription (Latin):
ut libet miscent᷑ ordines resurgenti¬
um. Alius ordo erit in illo thesau
habent thesaurum. in quo sunt thes¬
auri sapientiȩ et scientiȩ absconditi.
Et quomͦ possideo unam p̃ciossissimã
margaritam. ꝑ plures alias margari¬
tas: sic uenio ad thesaurum thesau¬
rorum et dñm dñorum & regem re¬
gum: cum dignꝰ fuero spiritib indĩ
thesauris cõmorantib Eduxit enĩ
uentos de thesauris suis. Infatuatꝰ est
omĩs hõ abscientia. Si omĩs hõ infa¬
tuatꝰ est abscientia. et paulus homo ẽ:
paulus infatuatꝰ est abscientia. Ex
parte cognoscimꝰ. et ex parte ꝓpheta¬
mus. Infatuat᷑ abscientia uidens ꝑ
specłm. uidens in enigmate. portiu¬
culam qͣndam uidens & si sic expedit
mam recognoscens. E contrario aut̃
intelligis qͥd sit infatuatꝰ est omnis
homo abscientia. Comparatione pec¬
catorum ierłm: sodomorum peccatũ
iusticia est. Iustificata est enĩ ait sodo
ma ex te. Quomͦ gͦ ñ habent iusticiã

Expanded text:
ut libet miscentur ordines resurgentiut libet miscentur ordines resurgentium. Alius ordo erit in illo et in illo thesaurhabent thesaurum, « in quo sunt thesauri sapientiae et scientiae absconditi. » Et quomodo possideo unam pretiosissimam margaritam per plures alias margaritas: sic rorum, et Dominum dominorum, et regem regum, cum dignus fuero spiritibus in Dei thesauris commorantibus. Eduxit enim ventos de thesauris suis . Infatuatus est omnis homo ab scientia . Si omnis homo infatuatus est ab scientia, et Paulus homo est, Paulus infatuatus est ab scientia. Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus . Infatuatus ab scientia, videns per speculum, videns in aenigmate, portiunculam quamdam videns, et si sic expedit mam recognoscens. Econtrario autem intelliges quid sit: Infatuatus est omnis homo ab scientia. Comparatione peccatorum Jerusalem, Sodomorum peccatum justitia est. Justn habent justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
unum conuenerunt. et ecce totum
mundũ epłȩ eor fulgore illuminãt.
Fulgura inpluuiam fecit. & eduxit
uentos de thesauris suis. Ergo ne ii
uenti qui suꝑ terras ꝑflant inthes¬
auris dĩ sunt. et ñ horum est natura
manifesta quomͦ et quaratione sub¬
sistant: S sunt quidam uentorum
Potes et ipse de scͥpturis hos uentos c̃¬
gregare. et istorum sp̃uum inuenire
thesauros. Ubi sunt thesauri:Utiq
inquo sunt thesauri scientiȩ abscon¬
diti. In xp̃o sedem habent. inde oriun¬
tur hi sp̃s. ut aliꝰ sapienssit. aliꝰ fide¬
lis. aliꝰ eruditus. et alius aliud donoꝵ
mo sapientiȩ. alii sermo scientiȩ iux¬
ta eundem sp̃m alii fides in eodem
cursuros putamus. Et quia plures
sunt thesauri forte iuxta ordinẽ
resurgentium. erit et requies in
thesauris dĩ. Quod autem dico is¬
tius modi est. Resurrectio mortu¬
orum inquib dam ordinib futura
est. Ait quippe apłs. Unusquisque
autem resurget in suo ordine. et ñ

Expanded text:
unum convenerunt, et ecce totum unum convenerunt, et ecce totum mundum Epistolae eorum fulgore illuminant: Fulgura in pluviam fecit, et eduxit ventos de thesauris suis . Ergone hi venti qui super terram perflant in thesauris Dei sunt, et non horum est natura manifesta, quomodo et qua ratione subsistant? Sed sunt quidam ventorum Potes et ipse de Scripturis hos ventos congregare, et istorum spirituum invenire thesauros. Ubi sunt isti thesauri? utique in quo sunt thesauri scientiae absconditi: in Christo sedem habent. Inde oriuntur hi spiritus, ut alius sapiens sit, alius fidelis, alius eruditus, et alius aliud  Al. mo sapientiae, alii sermo scientiae juxta eumdem spiritum alii fides in eodem cursuros putamus. Et quia plures sunt thesauri, forte juxta ordinem resurgentium erit et requies in thesauris Dei. Quod autem dico, istiusmodi est, resurrectio mortuorum in quibusdam ordinibus futura est. Ait quippe Apostolus: « Unusquisque autem resurget in suo ordine , » et non
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: nouissimi om̃ium fiamꝰ et tam af
ds̃ apłos nouissimos ostendit. Quod si
ñ sum apłs. licet tamen mͥ fieri extre¬
mo. ut educens nubes ds̃ ab extremo
terre educat me. Et fulgura in plu¬
uiam fecit. Aiunt naturalium causa¬
rum scrutatores. quia fulgura ex nu¬
bium collisione generent᷑ in morem
silicum durioꝵ. quos cũ cõploseris
cum fulgure parit et conitrua mu¬
gire. thonitro scilicet sonitum indi¬
cante concussum: et fulgure excussi
luminis claritatem. Si intellex isti ex¬
emplum. considera nunc nubes rati¬
onales. Moyses nubes erat. Iħs na¬
ue nubes erat. Isti si secum loquantur:
ex sermonib eorum fulgura migrant.
Ieremias et barue nubes erant. Ser¬
mocinent᷑ inuicem: et uidebis rutila¬
re fulgura. Potes et tu ipse de scͥpturiᷤᷤ
scĩs in hc̃ modum nubium inueni¬
re concursus: ex quib ignis emittat᷑
Ut autem ad nouum testam̃tum ue¬
niamꝰ: paulus et siluanꝰ due nubes in

Expanded text:
Dei, novissimi omnium fiamus, et tam affDei, novissimi omnium fiamus, et tam affDeus apostolos novissimos ostendit. Quod si non sim apostolus, licet tamen mihi fieri extremum, ut educens nubes Deus ab extremo terrae, educat me. Et fulgura in pluviam fecit . Aiunt naturalium causarum scrutatores, quia fulgura ex nubium collisione generentur, in morem silicum duriorum, quos cum comploseris cum fulgure pariter et tonitrua mugire; tonitruo scilicet sonitum indicante concussus, et fulgure 798 excussi luminis claritatem. Si intellexisti exemplum: considera nunc nubes rationales. Moyses nubes erat: Jesus Nave nubes erat: isti si secum loquantur  Al. colloquantur, ex sermonibus eorum fulgura micant. Jeremias et Baruch nubes erant, sermocinentur invicem, et videbitis rutilare fulgura. Potes et tu ipse de Scripturis sanctis in hunc modum invenire concursus, ex quibus ignis emittatur. Ut autem ad novum Testamentum veniamus, Paulus et Silvanus duae nubes in
Abbreviated transcription (Latin):
cęlum & aurib ꝑcipe terra: quia dñs lo¬
cutꝰ est. Et quia ipse nubes erat. et sciebat
alias nubes comꝓphetantessibi: ideo ua¬
ticinans aiebat. Mandabo nubib ne
pluant suꝑ eam ymbrem. Si autẽ iam
didicimꝰ qui sint nubes. uideamꝰ quomͦ
ds̃ educat nubes abextremo terre. ait
saluator. Qui uult in uob̃ eẽ pͥmus: sit
omĩum nouissimus. Seruauit hoc
mandatum paulus. et fuit nouissimus
in hoc mundo dicens. Puto enĩ ds̃ nos apo¬
stolos nouissimos ostendit quasi mor¬
tificatos. quasi mortificatos. quasi spec¬
tacłm facti sumus in hoc mundo et an¬
gelis et hominib. Si quis gͥ sẽs custodi¬
ens p̃ceptum saluatoris factus fuerit
in hac uita nouissi mus: iste fit nubes.
Et educit ds̃ nubes ñ a pͥmis t̾rȩ: ñ a c̃¬
sulib. ñ aducib ñ adiuitib Beati enĩ
Uides quomͦ ab extremis educat ds̃ has
corporeas nebulas: ꝓpt̾ea siuolumus
nubes fieri ad quas ꝑueniat ueritas

Expanded text:
coelum, et auribus percipe, terra, quoniam Dominus locoelum, et auribus percipe, terra, quoniam Dominus locutus est . Et quia ipse nubes erat, et sciebat alias nubes comprophetantes sibi, ideo vaticinans aiebat: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam imbrem. Si autem jam didicimus qui sunt nubes, videamus quomodo Deus educat nubes ab extremo terrae. Ait Salvator: Qui vult in vobis esse primus, sit omnium novissimus . Servavit hoc mandatum Paulus, et fuit novissimus in hoc mundo dicens: Puto enim Deus nos apostolos novissimos ostendit, quasi mortificatos; quia Al. quasi spectaculum facti sumus in hoc mundo angelis et hominibus . Si quis ergo sanctus custodiens praeceptum Salvatoin hac vita novissimus, iste sit nubes, et educit Deus nubes non a primis terrae, non a consulibus, non a ducibus, non a divitibus: « Beati enim Vides quomodo ab extremis educat Deus et corporet nebulas? Propterea si volumus nubes fieri, ad quas perveniat veritas
Abbreviated transcription (Latin):
unt mandatum dñi. et nouerunt quo plu¬
uias differant. et a quib eas suspendant.
Dehis nubib dictum est. Et mandabo
nubib ne pluant suꝑ terram imbrem.
De his enim quȩ ex denso aere constare
pluant suꝑ uneam. aut quanq regionẽ
imbrem. s omĩno ñ appareant ut inter¬
cio regnorum libro legimus qͣndo in tẽ¬
pore helyȩ futurȩ pluuiȩ signum in
uestigio hominis ostensum est. atq ita
post nubem conglobatam imber des-¬
cendit in terras. Istis uͦ quasi subsisten¬
tib nubib iubet᷑ pluuiam continere.
cum indigna fuerit anima imbre cȩle¬
sti dicit᷑. Mandabo nubib ne pluant
suꝑ eam imbrem. Itaq unꝰquisq scͥptor
nubes est. Moyses nubes erat. et quasi
nubes loquebatur. Attende cęlum & lo
quar. et audiat terra sermones ex ore
Si ñ fuisset nubes. ñ quam dixisset. ex pec¬
tentur ut pluuia uerba mea. et descen¬
dant ut ros eloquia mea. Quasi nubes

Expanded text:
unt mandatum Domini, et noverunt quo pluunt mandatum Domini, et noverunt quo pluvias deferant, et a quibus eas suspendant. De his nubibus dictum est: Et mandabo nubibus meis, ne pluant super eam imbrem . De his enim quae ex denso  Al. densatopluant super vineam, aut quamcumque regionem imbrem: sed omnino non apparent, ut in tertio Regnorum libro legimus III Re Eliae futurae pluviae signum in vestigio hominis ostensum est, atque ita post nubem conglobatam, imber descendit ad terras. Istis vero quasi subsistentibus nebulis, jubetur pluviam continere, cum indigna fuerit anima imbre coelesti, et dicitur: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam imbrem. Itaque unusquisque sanctorum nubes est. Moyses nubes erat, et quasi nubes loqquar, et audiat terra sermones ex ore Si non fuisset nubes, numquam dixisset: Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea. Quasi nubes
Abbreviated transcription (Latin):
terra es et interram ibis. Quaꝓpter
cȩlesti ei qui imaginem cȩlestis por¬
tat. nunc conuenit dici cęlum es & in
cȩlum ibis. Unꝰquisq autẽ nr̃m aut
cȩlestia facta habet aut terrena. Si ter¬
rena facta sunt: ad cognatam sibi ter¬
ram deducunt eum qui thesaurizat
ea interra & ñ incęlo. Rursusq hec
quȩ iuxta uirtutem gesta sunt: the¬
saurizatorem suum ad ꝓpinquas sͥ
xit educens nubes ab extremo terre.
Istiꝰmodi disputatio et inpsalmo nu¬
per incidit. et dictũ est a nobis quomͦ
ds̃ eduxerit nubes abextremo terrȩ.
qͦd quidem nc̃ rursum cogimur re¬
tractare. Ut hii qui audierunt plenis¬
sime quȩ sciunt reminiscant᷑. et ii qui
ñ int̾fuerunt aut obliti sunt: contex¬
tum sermonis agnoscant. quem tunc
ꝓ ut ualuimꝰ ex hibuimꝰ. Diximus
autem scõs ẽẽ nubes. Et enĩ hoc quod
scͥptum est. ueritas tua usq ad nubes.
non potest referri in animales nubes: s
ueritas dĩ usq ad illas nubes est quȩ audi¬

Expanded text:
Terra es, et in terram ibis , cur propter coelestem, ei qui imaginem coelestis portat, non conveniat dici: Coelum es, et in coelum ibis? Unusquisque autem nostrum, aut coelestia facta habet, aut terrena: si terrena facta sunt, ad cognatam sibi terram deducunt eum qui thesaurizat ea in terra, et non in coelo. Rursumque haec quae juxta virtutem gesta sunt, thesaurizatorem suum ad proquinquas sibi xit: Educens nubes ab extremo terrae . Istiusmodi disputatio et in Psalmo nuper incidit, et dictum est a nobis quomodo Deus eduxerit nubes ab extremo terrae. Quod quidem nunc rursum cogimur retractare, ut hi qui audierunt, plenissime quae sciunt reminiscantur, et hi qui non interfuerunt, aut obliti sunt, textum sermonis agnoscant, quem tunc, prout valuimus, exibuimus. Diximus autem sanctos esse nubes. Etenim hoc quod scriptum est: Veritas tua usque ad nubes non potest referri ad inanimales nubes: sed veritas Dei usque ad illas nubes est, quae audi
Abbreviated transcription (Latin):
noluit extra xp̃m requiras. Omnia
quippe quȩ dei sun xp̃c est: ipse sapien¬
tia eiꝰ. ipse fortitudo. ipse iusticia ipse
scĩtas et redemptio. ipse ut inp̃senti ꝓ¬
uarietate sensuum diu̾sis uocabulis
nuncupat᷑. Aliud significat sapientia:
aliud iusticia. Quando enĩ sapientia
dicit᷑: disciplina ista diuinarum re¬
rum humanarumq institutio. qͣn¬
do iusticia: distributor et uidex meri¬
torum significat᷑. Quando scĩtas: illa
uirtꝰ describit᷑ quȩ credentes deo efficit
scõs. Ita gͦ mͥ et prudentia eiꝰ intelligit᷑
doctrina et demonstratio bonarum
aut malarum rerum siue neutra¬
rum. Atq inhunc modum extendisse
rit quippe extensionem qͣndam ẽẽ uer
anuna nr̃a quȩ priꝰ fuerat contracta:
ut possit capax ẽẽ sapientiȩ dĩ Uerum
ut adppositum reuertamur: diximꝰ
qͦd prudentia scł̃i inmalum sit. et ñc
affirmamꝰ eos qui cȩlestem hominem
portant: eẽ cȩlestes. Si enĩ ad peccatores

Expanded text:
nolo ut extra Christum requiras. Omnia nolo ut extra Christum requiras. Omnia quippe quae Dei sunt, Christus est. Ipse sapientia ejus, ipse fortitudo, ipse justitia, ipse sanctitas et redemptio, ipse ut ad praesens vocabulis nuncupatur. Aliud significat sapientia, aliud justitia. Quando enim sapientia dicitur, disciplina ista divinarum rerum humanarumque institutio, quando justitia, distributor et judex meritorum significatur. Quando sanctitas illa virtus describitur, quae credentes Deo efficit sanctos. Ita ergo mihi et prudentia ejus intelligitur doctrina et demonstratio bonarum ac malarum rerum, sive neutrarum, atque in hunc modum extendisse rit quippe, extensionem quamdam esse verbanima nostra, quae prius fuerat contracta, ut possit capax esse sapientiae Dei. Verum ut ad propositum revertamur, diximus quod prudentia ejus coelum factum sit, et nunc affirmamus eos qui coelestem hominem portant, esse coelos. Si enim ad peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
ista sententia cõmuni adduci: tocius
orbis queramus ruinam. post casũ
eius consequent̃ ds̃ erigens p̃dicatur.
Quicunq est mnorbe isto: ante erectio¬
nem cecidit. Si autẽ cecidit: conseqͦnt̃
erigendus fuit. Nemo quippe sine casu
sulleuat᷑. Si autẽ erectꝰ est: uideamꝰ quȩ
ruina p̃cesserit. Om̃s corruimus ꝑ pec¬
catum. in orbe t̾rarum. Est autẽ dñs
qui erigit allisos. et eleuat nos iacen¬
tes. In adam omnes morim᷑ atq ita cor-¬
ruit orbis terrarum et indiget erecti¬
one ut in xp̃o omnes uuificemur.
Igitur duplicem intellectum deorbe
tradidimus. Unum quomͦ singule aĩe
aut habitatȩ sint aut desertȩ. Alterũ.
quomͦ uniu̾sus orbis parit ceciderit.
Et in sua prudentia extendit cęlum.
Non fortuitu sapientia incęli extensi¬
one assumpta est. Inuemies et inꝓuer¬
biis dictum. Dñs sapientia fundauit
terram p̃parauit autem celos pruden¬
tia. Est gͦ aliqua prudentia dei quam

Expanded text:
ista sententia adduci, communem totius ista sententia adduci, communem totius orbis quaeramus ruinam, ut post casum eis consequenter Deus erigens praedicetur. Quicunque est in orbe isto ante erectionem cecidit, si autem cecidit, consequenter erigendus fuit. Nemo quippe sine casu sublevatur: si autem erectus est, videamus quae ruina praecesserit. Omnes corruimus per peccatum in orbem terrarum, et Dominus qui erigit elisos , elevavit nos jacentes. In Adam omnes morimur, atque ita corruit orbis terrarum, et indiget erectionis, ut in Christo omnes vivificemur. Igitur duplicem intellectum de orbe tradidimus: unum quomodo singulae animae aut habitatae sint aut desertae, alterum quomodo universus orbis pariter ceciderit. « Et in sua prudentia extendit coelum: » non fortuito sapientia in coeli extensione assumpta est; invenies et in Proverbiis, dictum: « Deus sapientia fundavit terram, praeparavit autem coelos prudentia . » Est ergo aliqua prudentia Dei, quam
Abbreviated transcription (Latin):
serta est. Habitata autẽ est quando ple¬
na est deo. quando habet xp̃m et sp̃m¬
dicunt᷑ in anima hominis patrẽ & fili
psalmo confessionis tres sp̃s postulat
dicens. Spũ principali confirmame.
tres sp̃c: Principalis sp̃c: pater est. Sp̃c¬
ad ꝓbationem eiꝰ rei diximꝰ: quod habi¬
tatꝰ est orbis terrarum in sapientia dĩ¬
fabricantis eum. Sapientia quippe
aux iliabit᷑ iusto. suꝑ decẽ petestatem
habenti ciuitates. Sapientiam autẽ
et disciplinam qͥ abicit: infelix est et ua¬
na spes eiꝰ et labores eius insensati. & in
utilia oꝑaeius: ait sapientia quȩ titu¬
lo inscͥbitur salomonis Iccirco qͣntum
possumꝰ laborare nitamur: ut habita¬
ta nrã sapientia dĩ erigat᷑. Cecidit qͥppe
& de sublimi corruit uenientib nobis
in locum istum miseriarum. Cecidit
habitata nr̃a postqͣm peccauimꝰ. iniq
fecimꝰ. iniuste egimꝰ impie gessimꝰ. & pꝰ
runam indiget erectione. Si autẽ ñ us

Expanded text:
serta est: habitata autem est quando pleserta est: habitata autem est quando plena est Deo, quando habet Christum et Spdicuntur, in anima hominis Patrem et Fili et David in Psalmo confessionis, tres spiritus postulat dicens: « Spiritu principali confirma me,tres spiritus? Principalis spiritus Pater est; ad probationem ejus rei diximus, quod habitatus est orbis terrarum in sapientia fabricantis eum. Sapientia quippe auxiliabitur justo super decem potestatem habenti civitates . Sapientiam autem et disciplinam qui abjicit, infelix est, et vana spes ejus: et labores ejus utilia opera ejus, » ait sapientia quae titulo inscribitur Salomonis. Idcirco quantum possumus labore nitamur, ut habitata nostra a sapientia Dei erigatur: cecidit quippe et de sublimi corruit; venientibus nobis in locum istum miseriarum; cecidit habitata nostra, postquam peccavimus, inique fecimus, injuste egimus, impie gessimus, et post ruinam indiget erectione. Si autem non vis
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpture ordinẽ. Dñs qui
fecit terram fortitudine
sua. et erexit orbem in
sapientia sua et in sua
ꝯprudentia extendit
cęlum. Et nos gͥ in nr̃a t̾ra dictum est
quippe adadam terra es. necessariam
habemꝰ fortitudinem dei. quia absq
ea impossibile nobis est exequi quod
carni repugnat. Cum autem mortifica¬
ta fuerint m̃bra suꝑ t̾ram tc̃ paret sp̃c
gesta carnis mortificant᷑. Dñs gͦ qui
& adhanc terram uenias et consideres
id qͦdiniob scͥptum est uxta em̃datis¬
sima tamen exemplaria quomͦ statu¬
erit eam suꝑ nichilum. inuenies forti¬
tudinem dei inmedietatem mundi t̾rȩ
libram sustineri. Ueniam uͦ ad orbem ter¬
rarum qui grece occumine nuncupatur
id est in habitatꝰ. Scio animã meã inhabi¬
tatam scio animam meam lesertam. Si
enim ñ habet dm̃ patrem si non habet
filium dicentem ego et pater m̃s uenie¬
mus ad eam. et mansionem apud eam
faciemus. si ñ habet sp̃m scm̃ anima: de¬

Expanded text:
scripturae ordinem: « Dominus qui fecit terram in fortitudine sua et erexit orbem in sapientia sua, et in sua prudentia extendit coelum. » Et nos igitur in terra nostra dictum est quippe ad Adam, « Terra es »  necessariam habemus fortitudinem Dei, quia absque ea impossibile nobis est id exsequi, quod carni repugnat. Cum autem mortificata fuerint membra super terram, tunc parent spiritus gesta carnis mortificantur Rom. VIII.et ad hanc terram venias, et consideres id quod in Job scriptum est , juxta emendatissima tamen exemplaria, quomodo statuerit eam super nihilum, invenies fortitudinem Dei in medietate mundi terrae libram sustinere. Veniam vero et ad orbem terrarum qui graece οἰκουμένη nuncupatur, id est, inhabitata. Scio animam meam inhabitatam, scio animam desertam. Si enim non habet Deum Patrem, si non habet Filium dicentem: « Ego et Pater meus veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus ; » si non habet Spiritum sanctum, anima de
Abbreviated transcription (Latin):
cencłe: et cum ea colluctari quȩ deor¬
sum est sapientia s sufficit fatuum
dĩ qm̃ fatuum dĩ sapientiꝰ est homi¬
nib & infirmũ dĩ fortiꝰ est hominib
Et omĩa contraria saluator m̃s & dñs
assumpsit. ut contͣriis dissoluat con¬
traria: et nos confirmem᷑ ab infirmi-
ad sapientiam et uirtutẽ dĩ xp̃m iħm

Expanded text:
cendere, et cum ea colluctari, quae deorcendere, et cum ea colluctari, quae deorsum est sapientia, 802 sed sufficit fatuum Dei: quoniam fatuum Dei sapientius est hominibus, et infirmum Dei fortius hominibus, et omnia contraria Salvator meus et Dominus assumpsit, ut contrariis dissolvat contraria, et nos confirmemur ab infirmitad sapientiam et virtutem Dei,