comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolante delatum. et ꝑi̾
totam urbem confestim est diul¬
gatum quod in monastio sc̃i iohis
laterent qui patrem patͥe kasiolũ
occidissent. Arnulfus gͦ filius eu¬
stacii ad uocati. uolens et ipse san¬
guinem comitis uindicare. in cuiꝰ
ultionem iam orbem ip̃m audieba
conspirare. nocte ĩminente appari¬
tores suos eo dirigit qui abbatiam
circũquaq tota nocte custodiant.
ne qui latebant. in tenebris usqmͣ
effugere ualeant. Isaac autẽ ubi
insidias sibi paratas ẽẽ cognouit.
ad domnũ abbatem folquinũ tre¬
mebundus confugit. et ut optatũ
sibi monachi habitum ipse iam¬
concederet. humili supplicatione ⁊
in portuna satis tandem obtinuit.
Ueruintam̃ arnulfus sequenti die
cum siuis monast̾ium adite. et illũ
eductum et ex ipsius confessione
dep̾hensum: continuo ueste mo¬
nachali expoliari. et nulum ac
discaltiatum reuuictis pꝰtergum
manib ad ciuitatem cum tumł¬
tu ꝑtrahi p̾cepit. Ybi dum neqͣ
monachatus in eo uestigia rema¬

Expanded text:
olante delatum, et per totam urbem confestim est divulgatum, quod in monasterio S. Joannis laterent, qui patrem patriae Carolum occidissent. Arnulfus ergo, filius Eustachii advocati, volens et ipse sanguinem comitis vindicare, in cujus ultionem jam orbem ipsum audiebat conspirare, nocte imminente apparitores suos eo dirigit, qui abbatiam circumquaque tota nocte custodiant, ne qui latebant in tenebris usquam effugere valeant. Isaac autem, ubi insidias sibi paratas esse cognovit, ad dominum abbatem Folquinum tremebundus confugit, et ut optatum sibi monachi habitum ipse concederet, humili supplicatione et importuna satis tandem obtinuit. Verumtamen Arnulfus sequenti die cum suis monasterium adiit, et illum eductum et ex ipsius confessione deprehensum, continuo veste monachali exspoliari, et nudum ac discalceatum revinctis post tergum manibus ad civitatem cum tumultu protrahi praecepit. Ubi dum, ne qua monachatus in eo vestigia rema
Abbreviated transcription (Latin):
ostquam a paradi¬
si gaudiis expulsũ
ẽ genus humanũ:
in istam ꝑegͥnatio¬
nem uite p̾sentis
ueniens. cecum cor a spiritali intellec¬
tu h̃t̃. Cui ceco cordi si diceretur uoce
humana sequere dm. uł dilige dm̃.
sicut ei in lege dictum ẽ: semel fo¬
ris missum: ⁊ ꝑ torporem infidelita¬
tis frigidum: ñ caꝑet quod audiret.
Iocirco ꝑ quedã enigmata sermo di¬
uinus anime torpenti ⁊ frigide loqͥt᷑:
&e dereb quas nouit. latenter insi¬
nuat ei amorem quem ñ nouit. Alle¬
goria enim anime longe a deo posite.
quasi quandam machinam facit:
ut ꝑ illam leuetur ad dm̃. Interpo¬
sitis qͥppe enigiatib dum quoddã

Expanded text:
tquam a paradisi gaudiis expulsum est genus humanum, in istam peregrinationem vitae praesentis veniens, caecum cor a spirituali intellectu habet. Cui caeco cordi si diceretur voce humana, sequere Deum, vel dilige Deum, sicut ei in Lege dictum est, semel foris missum et per torporem infidelitatis frigidum non caperet quod audiret. Idcirco per quaedam aenigmata sermo divinus animae torpenti et frigidae loquitur, et de rebus quas novit, latenter insinuat ei amorem quem non novit. 2. Allegoria enim animae longe a Deo positae quasi quamdam machinam facit, ut per illam levetur ad Deum. Interpositis quippe aenigmatibus dum quoddam
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ. querere mundana ⁊ manufac¬
ta ceꝑunt. quib nuda suȩ mentis
oꝑirent. delectationes delectationib
⁊ mundi huius umbratiles uolu¬
ptates. uelut folia foliis assuentes qͥb
obumbrarent genitale secretu. Nam
quodammͦ clausos ocłos corꝑis habu¬
it adam. qui omnia animantia tra
uidit. ut his ⁊ nomen imponeret:
Quomͦ cognouerunt: Id ẽ interiore
⁊ altiore scientia. nͨ tunicã sibi. sed
uirtutum deesse uelamina. Et as
suerunt inquit folia ficus. ⁊ fecer̃t
sibi succinctoria. Ficum hocloco ꝓ

Expanded text:
turae, quaerere mundana et manu facturae, quaerere mundana et manu facta coeperunt, quibus nuda suae mentis operirent, delectationes delectationibus et mundi huius umbratiles uoluptates uelut folia foliis adsuentes, quibus obumbrarent genitale secretum. nam quomodo clausos oculos corporis habuit Adam, qui omnia animantia ita uidit, ut his et nomen inponeret? quomodo cognouerunt, id est interiore et altiore scientia non tunicam sibi, sed uirtutum deesse uelamina. et suerunt, inquit, folia ficus, et fecerunt sibi succinctoria. Ficum hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
deos induxisse in hominũ uideat᷑
eriorẽ quadam serpentis astiicia. Et
hoc fefellit. qr homosicut dii. ñ solũ
enim sicut di eẽ homines desierunt.
s etiam quiquasi dii erant quib dic¬
tum ẽ. ego dixi dii estis. sui gram ꝑdi¬
derunt. Et uidit mulier qr bonumẽ
lignum ad manducandum. ⁊ qr gͣcũ
ocłis ad uidendum ⁊ speciosũ ad intu¬
endu. Infirma auctor iudiciiquȩ de
eo qd̾ ñ gustauerat iudicabat. Et id̾o
rimus affectu uidet᷑ ad opus aliqd eẽ
sumendum. Accipiens inquit defru¬
ctu eius manducauit. ⁊ dedit uiro
suo simul⁊ manducauert̃ ambo.
Bene pretermissum ẽ uͥ decipit᷑ adam
nudi erant. s ñ sine uirtutũ integi¬
mentis. Nudi erant ꝓpter morum
simplicitatem: ⁊ qd̾ amictũ fraudis
natura nesciret. Nunc autẽ multis
simulationũ inuolutionib mens
humana uelat᷑. Ergo postqͣm spoli¬
atos se illa sinceritate ⁊ simplicitate
uiderunt: integrȩ. incorruptȩq na¬

Expanded text:
deos induxisse in hominum uideatur deos induxisse in hominum uideatur en-orem quaedam serpentis astutia. et hoc fefellit, quia homo sicut dii; non solum enim sicut dii esse homines desierunt, sed etiam qui quasi dii erant, quibus dictum est: ego dixi: dii estis, sui gratiam perdiderunt. Et uidit mulier quia bonum est lignum ad manducandum et quia gratum oculis ad uidendum et speciosum est ad intuendum. infirma auctor iudicii. quae de eo quod non gustauerat iudicabat. et ideo rimus affectu uidetur ad opus aliquod esse sumendum. accipiens inquit de fructu eius manducauit et dedit uiro suo simul. et manducauerunt ambo. bene praetermissum est ubi decipitur Adam, nudi erant, sed non sine uirtutum integimentis. nudi erant propter morum simplicitatem et quod amictum fraudis natura nesciret; nunc autem multis simulationum inuolucris mens humana uelatur. ergo posteaquam spoliatos se illa sinceritate et simplicitate uiderunt integrae incorruptaeque na
Abbreviated transcription (Latin):
lo malum hoc ago: ⁊ tu arbitraris
homini ꝑdesse scientiã. que delicti
augeat inuidiã: E sto tñ ut ꝑfectuᷤ
peccare ñ possis. In ada ds̃ omnes
homines preuidebat.⁊ ido ꝓmiscue
generi ñ conueniebat humano ba¬
bere scientiã boni⁊ mali. quã ꝑ car¬
nisuitia ut oportebat exercere ñ po¬
terat. Discamus gͥ temptamenta dia¬
boli. plena ẽẽ mendacii. Uixenim
unum uerũ uidetur. ex his quȩ pol¬
liettuis ẽ. reliqua falsa composuit.
Sic enim habes. Et dixit serpens
mulieri. Non morte moriemini. Fe¬
ce unum falsum.Nam morte mortu¬
us ẽ homo: qui secutus ẽ ꝓmissa ser¬
pentis. Deinde addidit. Scit inquit
tisex eo adaꝑientur oculi ur̃i. Hoc
Deniq ñ omnib aꝑiri ocłos utile.
qr scriptum ẽ. Uidebunt te ⁊ ñ ui¬
debunt. Sed statim agglutinatum
mendacium ẽ: qr adiunxte. Et eri¬
tis sicut dii scientes bonum ⁊ malũ.
Inquo licet aduertere. ydolatriȩ au¬
ctorem eẽ serpentem eo qd̾ plures

Expanded text:
lo malum hoc ago: et tu arbitraris lo malum hoc ago: et tu arbitraris homini prodesse scientiam, quae delicti augeat inuidiam? esto tamen ut perfectus peccare non possit: in Adam deus omnes homines praeuidebat et ideo promisce generi non conueniebat humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis uitia ut oportebat exercere non poterat. discamus igitur temptamenta diaboli plena esse mendacii; uix enim unum uerum uidetur ex iis quae pollicitus est, reliqua falsa conposuit. sic enim habes: et dixit serpens mulieri: non morte moriemini. ecce unum falsum; nam morte mortuus est homo, qui secutus est promissa serpentis. deinde addidit: sciebat enimtis ex eo adaperientur oculi uestri. hoc denique non omnibus aperire oculos utile, quia scriptum est: uidebunt et non uidebunt sed statim adglutinatum mendacium est, quia adiunxit:et eritis sicut dii scientes bonum et malum. in quo licet aduertere idolatriae auctorem esse serpentem, eo quod plures
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo uerius puto qd̾ necum aliis
quidem fructib lignum edendu
preceꝑit. Nam ⁊ si bona scientia ꝑ¬
fecto. imꝑfecto tam̃ inutilis ẽ. Imꝑ¬
fectum autem omnẽ hominẽ dicere.
quando quidẽ ipse paulus imꝑfectũ
sedicat. ñ qd̾ iam acceꝑim. aut qd̾ iã¬
ꝑfectus sim. sequor autẽ si comp̾hen¬
dam. Ideo imꝑfectis dicit dns nolite
iudicare ut ñiudicemini. Ergoimꝑ¬
fecto inutilis scientia. Deniq pecca¬
tum nesciebam. nͥ lex diceret ñ con¬
cupisces. Et infra. Sine lege enim
peccatum mortuum ẽ. Quid enim
ꝓderat mͥ scire qd̾ uitare ñ poterã:
Quid mͥ ꝓderat scire. cũ lex carnis
meȩ impugnaret me: Impugnat᷑
paulus ⁊ uidet legẽ carnis suȩ re-¬
pugnantẽ legi mentis suȩ. ⁊ capti¬
uari se. in lege peccati. nec de consci-
confidit se amortis corꝑe liberan-¬
dum. ⁊ tu quemꝗͣ opinaris scientẽ
ñ posse peccare: Paulus dicit Non
enim quod uolo facio bonũ. s qd̾ no¬

Expanded text:
ergo uerius puto quod ne cum aliis ergo uerius puto quod ne cum aliis quidem fructibus lignum edendum esse praeceperit. nam etsi bona scientia perfecto, inperfecto tamen inutilis est. inperfectum auserim omnem hominem dicere, quando ipse Pas dicat: non quo iam acceperim aut iam perfectus sim, sequor autem si conprehendam, et ideo inperfectis dicit dominus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo inperfecto inutilis scientia. denique peccatum nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces et infra: sine lege enim peccatum mortuum est. quid enim mihi proderat scire quod uitare non poteram? quid mihi proderat scire quod lex carnis meae inpugnaret? inpugnatur Paulus et uidet legem carnis suae repugnantem legi mentis suae et captiuari se in lege peccati, nec de conscienconfidit se a mortis corpore liberandum : et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? Paulus dicit: non enim quod uolo facio bonum, sed quod no
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc ido putant dictũ: qr atrds ad
adam. Quis tͥ indicauit qd̾ nudꝰ eẽs
nisi deligno qd̵ preceperam tͥ ab
hoc solo ne manducasses. manduca¬
stis Qd̾ uideretur dare aliquẽ tem¬
ptandi locum. nͥ mulieri insuꝑiorib
dicente serpente. quid uttiq dixit d̃s
ne edatis ab omniligno qd̃ est in pa¬
radyso respondisset. qd̃ ẽ in medio
para dyso dixit ds ñ manducabitis
ex eo. In quo quamuis mulieris pre-¬
uaricaturȩ fides uideat᷑ infirmior.
tñ ñ omnib adã spoliabo uͥtutib
ut uideatur in para dyso nullam
assecutus fuisse uirtutem. nichil de
ceteris gustauisse lignis. priusq cul¬
pam incidisse quam fructus ẽẽ ali¬
quos consecutum. Non spoliabo gͦ
adã. ne genus humanũ omne dis¬
poliem. qd̾ in nocens ẽ antequam
sensum accipiat scientiȩ boni ⁊ mali.
enim cum maledicit᷑ ñ m aledicit r̃e
ẽ ꝑcutitur. ñ reꝑcittit. ambitioꝵ
⁊ rapinaꝵ temptam̃ta ñ nouit.

Expanded text:
et hoc ideo putant dictum. quia ait deus ad et hoc ideo putant dictum. quia ait deus ad Adam: quis tibi indicauit quoniam nudus es, nisi de ligno a quo praeceperam tibi, ab hoc solo ne manducares, manducasti? quod uideretur dare aliquem interpretandi locum, nisi mulier in superioribus dicente serpente: quid utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi, dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum omne dispoliem, quod innocens est, antequam sensum accipiat scientiae boni et mali.enim cum maledicitur, non remaledicit, cum percutitur, non repercutit, ambitionum et rapinarum temptamenta non nouit.
Abbreviated transcription (Latin):
quidubitationẽ habeant. utrũ ex
omniligno ita dixerit. ds ẽẽ gustand̾.
ut cum de omni ligno ita de scientie
boni⁊ mali ligno gustaretur: anuͦ
de omni ligno gustandũ. de solo lig¬
no scientiȩ bom⁊ mali dixerit ñ eẽ
gustandum. Quine id quidẽ putãt
mutilis ẽ rationis. qd̾ qͣmus noxia
esca huius ligni fuerit: tamen si cũ
ceteris ederetur. noxia eẽ ñ possit.:
quandoquidem etiã anthidotũ
theria cum decorꝑe serpentisconfici
solere dicat᷑. Qd̃ utiq uirus corpꝰq
serpentis cum solũ sumtt᷑ nocet. cum
ammiscetur aliis santtatis ẽ ⁊ salutis.
Scientia quoq boni⁊ mali siquid
sapientiȩ habeat. si quis uitȩ semper
intendat. si quis cetera uirtutũ gẽne-¬
ra consequatur: nequaquã inutilis
estimat᷑. Hac gͥ ratione pleriq puta¬
uerunt posse etiã illud intelligi. ut
uideaturds. id inhibuisse. neabsq
ceteris solum lignum scientiȩ boni ⁊
mali gustaret. ñ phibuisse cũ ceteris.

Expanded text:
qui dubitationem habeant, utrum ex qui dubitationem habeant, utrum ex omni ligno ita dixerit Deus esse gustandum, ut cum de omni ligno, ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur; an vero de omni ligno gustandum, de solo ligno scientiae boni et mali dixerit non esse gustandum? Qui ne id quidem putant inutilis esse rationis, quod quamvis noxia esca hujus ligni fuerit; tamen si cum caeteris ederetur, noxia esse non possit: quandoquidem etiam antidotum theriacum de corpore serpentis confici solere dicatur, quod utique virus corpusque serpentis, cum solum sumitur, nocet; cum admiscetur aliis, sanitati est et saluti. Scientia quoque boni et mali, si quid sapientiae habeat, si quis vitae semper intendat, si quis caetera virtutum genera conseqaestimatur. hac igitur ratione plerique putauerant posse etiam illud intellegi, ut uideatur deus id inhibuisse, ne absque ceteris solum lignum scientiae boni et mali gustaretur, non prohibuisse cum ceteris.
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ legisset.⁊ ideo docuit quẽadmo¬
dum dei uerbum inuestigare debe¬
rent. ñ ꝑfunctorie. ñ imꝓuide. sed
diligenter atq sollicite. Qd̃ erat
mus⁊ testamus. ⁊ annuntiamus
uob̾. Uides qd̾ ante uelut manib
quib dam ꝑscrutatus sit. di uerbũ
⁊ postea annuntiauerit. ⁊ ideo nich̃
adȩ ⁊ eue fortasse nocusset uerbum.
si ꝑtractantes diligenter mentis qͥb¬
dam manib ante tetigissent. Infir.¬
mienim ꝑtractando. & diligentiuᷤᷤ
requirendo. uniuscuiusq quã nõ
intelligunt. possunt inuestigare sen¬
illi infirmi id lignum in quo scientiã
mali ẽẽ cognouerunt: ante quẽad¬
modum tangere debuerant ⁊ ꝑscru¬
tari. Nam ⁊ mali sepe nobis potest
ꝓdesse cognitio.⁊ ideo diaboli frau¬
des uel inhaclegimus lectione. uel
in ꝓphetia: ut discamus quẽadmo¬
dum eius artes cauere possimus. Co¬
gnoscenda sunt enim temptam̃ta
eius. ñ ut sequamur. s ut docti in

Expanded text:
si non legisset. et ideo docuit quemadmosi non legisset. et ideo docuit quemadmodum dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide, sed diligenter atque sollicite. quod erat mus et testamur et adnuntiamus uobis. uides quod ante manibus quibusdam perscrutatus sit dei uerbum et postea adnuntiauerit. et ideo nihil Adam et Euam fortasse nocuisset uerbum, si pertractantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante tetigissent; infirmi enim pertractando et diligentius requirendo uniuscuiusque quam non intellegunt possunt inuestigare nilli infirmi id lignum in quo scientiam mali esse cognoverant, ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. Nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. Et ideo diaboli fraudes vel in hac legimus lectione, vel in prophetia , ut discamus quemadmodum artes ejus cavere possimus. Cognoscenda sunt enim tentamenta ejus, non ut sequamur, sed ut docti ins
Abbreviated transcription (Latin):
discat ab arrio. discat a sabellio. tra¬
dat se huiusmodi magistris. quoꝵ
queda eum teneat auctoritas. &
inducatur quada magistroꝵ pre-¬
sumptione: Generis sensib imp̃s¬
sa duudicare ñ nouerit. Prius
gͥ ocłis mentis ꝑspiciat qͥd seqͣt᷑.
uideat ubi uita sit Tangat
deniq diuinaꝵ uitalia lecti¬
onum. ut nullo prauooffendatur
interprete. Legit illi sabellius. ego
in patre. ⁊ pater in me.⁊ dicit unã
ẽẽ ꝑsonam. Legit fotinus q medi¬
Et alibi. Quid me uultis occidere
hominẽ: Legit etiã arrius. qr dix̃
sit debet ante ꝑtractare secum. ut
rationem doctoꝵ possit aduertere.
Dicitur quada magistroꝵ auctori¬
tate. ⁊ ꝓfuisset ei ñ quesisse. quam
talem inuenisse doctorẽ. Sed etiã
gentilis si quis scripturas accipiat
legem ocłm ꝓ ocło. dentem ꝓdente.
legit etiam si scandalizauerit te
dextera tua: abscide illã. Nonintel¬
ligit sensum. ñ aduertit diuini ar¬

Expanded text:
discat ab Ario, discat a Sabellio, tradiscat ab Ario, discat a Sabellio, tradat se huiusmodi magistris, quorum quaedam eum trahat auctoritas. et inductus quadam magistrorum praesumptione teneris sensibus inpressa diiudicare non nouerit. prius igitur oculis mentis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit, tangat denique diuinarum uitalia lectionum, ut nullo prauo offendatur interprete. legit illi Sabellius: ego in patre et pater in me et dicit unam esse personam. legit Photinus quia mediet alibi: quid me uultis occidere hominem? legit etiam Arius quia dixite dictum sit debet ante pertractare secum, ut rationem dictorum possit aduertere. ducitur quadam magistrorum auctoritate, et profuisset ei non quaesisse quam talem inuenisse doctorem. sed etiam gentilis si quis scripturas accipiat, legit: oculum pro oculo, dentem pro dente, legit etiam: si scandalizauerit te dextera tua, abscide illam: non intellegit sensum, non aduertit diuini se
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. ⁊ dantem escam ñ luminis sed
noctis. & tenebraꝵ filiis. quia scri¬
ptũ ẽ. Dedit eum in escam popłis
ethyopum. Hoc gͥ de eo dictum est.
qd̾ ñ mandauerit tangi. Qd̃ autẽ
ñ ꝓhibuerit. quid intelligã accipe.
Sunt multa quȩ noceant. si ante
uoluerimus. haurire quã quȩ sint
illa cognoscere. Namae de cybis. ⁊¬
de potu plerumq usuuenit. Opͥpe
siid qd̾ amarum ẽ ante cognoscas:
indues pacientiam. Et suntelligaᷤᷤ
illa quȩ sunt amara ꝓdesse indueᷤᷤ
tolerantiã. ne offendat amaritu¬
do te repentina.⁊ incipias reicere
ꝓfutura. Edest gͦ ante cognoscere.
ut ex eo qd̃ cognoueris ꝓfuturum
nec amara fastidias. Sed hec minꝰ
nocere possunt. Illud qd̾ magis
nisi ꝑuideatur nocere possit: ad¬
uerte. Gentilis quidam ẽ ad fidem
tendit. C hatecuminus ẽ. uult ma¬
iorem acciꝑe doctrinȩ & fidei pleni-¬
tudinem. Caueat nedum uult
discere malediscat. ⁊ discat a fotino

Expanded text:
domini et dantem escam non luminis, sed domini et dantem escam non luminis, sed noctis et tenebrarum filiis, quia scriptum est: dedit eum in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo dictum est quod non mandauerit tangi; quod autem non prohibuerit, quid intellegam accipe. sunt multa quae noceant, si ante uoluerimus haurire quam quae sint illa cognoscere. nam et de cibis et potu plerumque usu uenit, quippe si id quod amarum est ante cognoscas, indues patientiam et si intellegas illa quae sunt amara prodesse, indues tolerantiam, ne offendat amaritudo te repentina et incipias reicere profutura. prodest ergo ante cognoscere, ut ex eo quod cognoueris profuturum nec amara fastidias. sed haec minus nocere possunt, illud quod magis, nisi prouideatur, nocere possit aduerte. gentilis quidam est, ad fidem tendit: catechumenus est, uult maiorem accipere doctrinae et fidei plenitudinem: caueat ne dum uult discere male discat et discat a Photino,
Abbreviated transcription (Latin):
tñ sȩxus ꝓdit qui prius potuerit er-¬
rare. Adde qr preuidicio illa p̾strin-¬
git᷑. cuius⁊ postea pͥor errorinuen¬
tus ẽ. Uiro enimmulier. ñ mulie¬
ri. uir auctor erroris ẽ. Unde ⁊ pau¬
lus ait. Ad am in quit ñ ẽ decepͥtus
mulier autẽ seducta in preuaricati¬
one fuit. Nunc uideamus utrũ pret̃
adiectionem quȩ inmandato ẽap-¬
plicata qd̵ additum ẽ obfuisse ui-¬
deatur. Nam reuera sibonum ẽ ne-¬
q tangetis exeo.⁊ ad cautionẽ ꝓfi¬
ciebat: cur d̾s hoc minime interdi-¬
xerit. immo ñ int̾dicendo ꝑmisisse
uideatur. Itaq utrumq querend̾.
qua ratione nec ꝑmiserit. nec inter¬
dixerit. Sunt enim qͥdicunt. qua
ratione qd̃ fecit uideri ñ iussit. &¬
tangi.Uerum cum in eo lignoau¬
dieris naturam fuisse scientiȩ bo¬
ni ⁊ mali: potuit estimari qr no¬
luit de malum tangere. Satis ẽ¬
enim nob̃ uidere sathanan sicut
fulgur decelo cadentem scdm uoce

Expanded text:
tamen sexus prodit qui prius potuerit ertamen sexus prodit qui prius potuerit errare. adde quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior error inuentus est. uiro enim mulier, non mulieri uir auctor erroris est. unde et Paulus ait: Adam inquit non est deceptus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. Nunc uideamus utrum praeter adiectionem, quae mandato est adplicata, quod additum est obfuisse uideatur. nam re uera si bonum est neque tangetis ex eo et ad cautionem proficiebat, cur deus hoc minime interdixerit, immo non interdicendo permisisse uideatur? itaque utrumque quaerendum, qua ratione nec permiserit nec interdixerit. sunt enim qui dicant: qua ratione quod fecit uideri non iussit et tangi? uerum cum in eo ligno audieris naturam fuisse scientiae boni et mali, potest aestimari quia noluit te malum tangere. satis enim nobis uidere Satanan sicut fulgur de caelo cadentem secundum uocem
Abbreviated transcription (Latin):
Namsi ioħes hoc iudicauit de suis
scriptis. si quis apposuerit in qͥt ad
hȩc. adiciet in illum ds plagas quȩ
scriptȩ sunt in libro isto. ⁊ qui dẽpse¬
rit de uerbis ꝓphetiȩ huius. delebit
ds̃ partem illius de libro uitȩ. qͣnto
magis nicħ diuinis mandatis estꝰ
detrahendum: Hinc gͦ cepit p̾uari¬
catio pͥma ẽẽ mandati. Et pleriq
putant ñ mulieris hoc uiciũ eẽ. sed
adȩ fuisse. ita ada dixisse mulieri.
dum eã uellet facere cautiorem: ut
adderet mandassedm neq tange¬
tis ex eo quicquã. Habemus enimq
adam ñ eua mandatũ acceꝑat ado.
Nondum enĩ mulier formata fue¬
rat. Ipsa quidem uerba adȩ quib
mulieridicit formã seriẽq manda¬
ti. ñ ꝓdit lectio: s intelligimus ꝑ
uirũ ad mulierẽ p̾uaricatricem.
tnsisse mandatũ. Uidero tñ qͥd alii
sentiant. mͥ tamen uidet᷑ amuliere ce¬
pisse uicium. inchoasse m̃dacium.
Nam ⁊ si de duob uideat᷑ incertũ

Expanded text:
nam si Iohannes hoc micam ae suis nam si Iohannes hoc micam ae suis scriptis: si quis adposuerit inquit ad haec, adiciet in illum deus plagas, quae scriptae sunt in libro isto, et qui dempserit de uerbis his prophetiae huius, delebit deus partem illius de libro uitae, quanto nihil diuinis mandatis est detrahendum! hinc ergo coepit praeuaricatio prima esse mandati. et plerique putant non mulieris hoc uitium esse, sed Adae fuisse. ita Adam dixisse mulieri, dum eam uellet facere cautiorem, ut adderet mandasse deum: neque tangetis ex eo quicquam. habemus enim quia Adam, non Eua mandatum acceperit a deo; non enim mulier formata fuerat. ipsa quidem uerba Adae, quibus mulieri dicit formam seriemque mandati, non prodit lectio, sed intellegimus per uirum ad mulierem seriem transisse mandati. uidero tamen quid alii sentiant; mihi tamen uidetur a muliere coepisse uitium, inchoasse mendacium. nam etsi de duobus uideatur incertum,
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo. ne morte moriamini. In man¬
dato quide nullũ uiciũ ẽ: s in rela¬
tionẽ mandati. f tenĩ quantũ p̃seis
lectio docet. discimus nicħ uel cau¬
tionis gr̃a uingere nos debere mã¬
dato. Si quid enĩuel addas ueldet᷑¬
has preuaricatio qued̃a ualet eẽ
mandati. Pura enim ⁊ simplex mã¬
dati forma seruanda. uel testimo¬
nii series intimanda ẽ. Plerumq
testis dum aliquid ad seriẽ gestoꝵ
ex suo adicit. totam testimonii¬
Q fide partib mendacii decolo¬
I rat. Nicħ gͥ uel qd̾ bonum
uidet᷑ addendum ẽ. Namq hic quid
offensionis habet pͥma specie quod
addidit mulier. neq tangetis ex eo
quicquã: Tangetis enĩ ds ñ dixerat:
s ñ edetis. Et tamen lapsus incipit
ẽe principium. Nam qr addidit suꝑ¬
de ꝓpͥo semiplenum intelligit᷑ eẽ dĩ
mandatum. Docet gͥ nos p̃sentis se¬
ries lectionis. neq detrahere aliquid
diuinis debere mandatis. neq add̾e.

Expanded text:
ab eo, ne morte moriamini. in manab eo, ne morte moriamini. in mandato quidem nullum uitium est, sed in relatione mandati. etenim quantum praesens lectio docet. discimus nihil uel cautionis gratia iungere nos debere mandato. si quid enim uel addas uel detrahas, praeuaricatio quaedam uidetur esse mandati. pura enim et simplex mandati forma seruanda uel testimoni series intimanda est. plerumque testis dum aliquid ad seriem gestorum ex suo adicit, totam testimonii fidem partis mendacio decolorat. nihil igitur uel quod bonum uidetur addendum est. namque hic quid offensionis habet prima specie quod addidit mulier: neque tangetis ex eo quicquam? — tangetis enim deus non dixerat, sed non edetis — sed tamen lapsus incipit esse principium. nam quae addidit uede proprio semiplenum intellexit dei esse mandatum. docet igitur nos praesentis series lectionis neque detrahere aliquid diuinis debere mandatis neque addere.
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc futuri ꝑiculi iactare t̾rorẽ.
Sit enim uel ꝓpter hanc uttã secu¬
ritas. ut nullos preuaricationis
post hanc futurȩ laqueos formide¬
mus. Ergo quicũq fuerit in para¬
dyso ascensione uirtutis. audiet
mysteria dei archana illa atq se¬
creta. audiet dicentẽ dͥnm̃ tamꝙͣ¬
interrogans mulierẽ cur tẽ dixisset
ex omniligno qd̃ ẽ in paradyso ede¬
tis. deligno autem un o ñ edetis. in¬
seruit mendacium. ut diceret ab
omniligno ñ edetis. cũ de uno tm̃
lignoscientiȩ boni ⁊ mali. p̃ceꝑit
d̃s ñ eẽ gustandum. Qua ratione
autem fefellerit nicħ mirũ. qr his
qui aliquem circumscribere conat᷑
consuetudo ẽ fallere. Non ẽ gͥ int̾ro¬
gatio ociosa serpentis. S ut scias
in mandato nullum uiciũ ẽẽ po¬
tuisse: respondit mulier ut habes
Ex omniligno paradysi mandu¬
cabimus. de fructu autẽ ligni qd̾ ẽ
in medio paradysi. dixit d̾s non
manducabitis ex eo neq tangetis

Expanded text:
adhuc futuri periculi iactare terrorem; adhuc futuri periculi iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam securitas, ut nullos praeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus. ergo quicumque fuerit in paradiso ascensione uirtutis audiet mysteria dei arcana illa atque secreta, audiet dicentem dominum taminterrogans mulierem, cum dixisset Deus: Ex omni ligno quod est in paradiso edetis: de ligno autem uno non edetis, inseruit mendacium, ut diceret: Ab omni ligno non edetis: cum de uno tantum ligno scientiae boni et mali praeceperit Deus non esse gustandum. Qua ratione autem fefellerit, nihil mirum, quia iis qui aliquem circumscribere conantur, consuetudo est fallere. Non est igitur interrogatio otiosa serpentis. Sed ut scias in mandato nullum vitium esse potuisse, respondit mulier, ut habes: Ex omni ligno paradisi manduemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex eo neque allingetis
Abbreviated transcription (Latin):
raptus ẽ in paradysum. & audiuit
uerba ineffabilia. Et tu si apͥmo cȩ¬
lo ad scđ̃m. ⁊a celo scd̾o ad tertium.
mentis tuȩ uigore. rapiaris. hoc ẽ
qr pͥmum unusquisq homo ẽ cor¬
poralis. scd̃o animalis. t̾cio spiritał.
si ita rapiaris ad dercium celum ut
uideas fulgorem gr̃e spiritalis. am-¬
malisenim homo quȩ sunt sꝑc di
nescit. ⁊ ido tercii celi ascensio tͥ est
quia spũalis diuidicat omnia. ipse
autem a nemine diuidicat᷑. fortasse
quasi adhuc fragilis audies uerba
ineffabilia. quȩ ñ liceat homini loqͥ.
Et tunc qd̾ acceꝑis reseruato: ⁊ quod
audieris custodito. Paulus apl̃s cu-¬
stodiebat ne laberetur. uelalios cer¬
te faceret errare. Aut fortasse ideo dix̃
paulus qr ñ licet homini loqui. qr
erat adhuc in corꝑe constitutus. hoc
ẽ uidebat istius corꝑis passiones.
uidebat legem carnis suȩ repugnã¬
tem legi mentis suȩ. Hoc enim intel¬
ligi malo. ne uideamur quenda

Expanded text:
raptus est in paradisum, et audivit raptus est in paradisum, et audivit verba ineffabilia. Et tu si a primo coelo ad secundum, a secundo ad tertium mentis tuae vigore rapiaris, hoc est, quod primum unusquisque homo est corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis: si ita rapiaris ad tertium coelum, ut videas fulgorem gratiae spiritalis animalis enim homo quae sunt spiritus Dei nescit, et ideo tertii coeli ascensio tibi est quia spiritalis dijudicat omnia, ipse autem a nemine dijudicatur. Et fortasse quasi adhuc fragilis, audies verba ineffabilia quae non liceat homini loqui: et tunc quod acceperis reservato, et quod audieris custodito. Paulus apostolus custodiebat ne laberetur, vel alios certe faceret errare. Aut forPaulus: quae non licet h omini loqui, quia erat adhuc in corpore constitutus, hoc est uidebat istius corporis passiones, uidebat legem carnis suae repugnantem legi mentis suae. hoc enim malo intellegi, ne uideamur quendam
Abbreviated transcription (Latin):
tuam ẽẽ cognosceres. Cur quȩ tͥ similia
minime ẽẽ repꝑisti assciscere tͥ ⁊ copu¬
lare uoluisti: Dedit tͥ certe sensũ quo
uniuersa cognosceres.⁊ de cognitis iu-¬
dicares. meritoq de illo fȩcundo ꝑa¬
dysi agro eiectus eᷤ. q ñ potiusti ser-¬
uare mandatum: Sciebat enim ds
ẽẽ te fragilem. sciebat iudicare ñ pos¬
se: id̾o dixit quasi fragiliorib Nolite
uidicare itt ñ iudicemini. Ergo qr
sciebat infirmum de ẽẽ ad iudicand̾.
uoluit de obedientem ẽẽ mandato. id̾o
preceptum posuit. Qd̃ si p̾uaricatuᷤ
ñ eẽs. ꝑicłm incertuudicii incidere
nequiuisses. Itaq qm̃ iudicare uolu¬
isti ideo addidit. Ecce adam factus
ẽ tamquam unus ex nobis. ut sci-¬
at bonum ⁊ malũ. Uoluisti tͥ ar-¬
rogare iudicium: penã praui uidi-¬
ciĩ refutare ñ debes. Posuit te tam̃
contͣ paradysum: nememoriam eꝰ
possis abolere. Demq iusti in ꝑady¬
sum sepe rapiunt᷑. si cut ⁊ paulus

Expanded text:
tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare maesse te fragilem, sciebat judicare non posse; ideo dixit quasi fragilioribus: Nolite judicare ut non judicemini . Ergo quia scivit infirmum te esse ad judicandum, voluit obedientem esse mandato; ideo praeceptum posuit. Quod si non praevaricatus esses, periculum incerti judicii incidere nequivisses. Itaque quoniam judicare voluisti, ideo addidit: Ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis, ut sciat bonum et malum . Voluisti tibi arrogare judicium, ideo poenam pravi judicii refutare non debes. Posuit tamen te contra paradisum, ne memoriam ejus possis abolere. 53. Denique justi in paradisum saepe rapiuntur, sicut et Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
sint corꝑis passiones. uel turbulen¬
tiores uel languidiores. Uolatilia
autem celi quid aliud estimamus: nͥ
inanes cogitationes: Quȩ uelut uo¬
latilium more nr̃am circumuolant
anuam. ⁊ mͦ huc atq illuc uario
motu sepe trans ducunt. Propterea
nullus inuentus ẽ menti nr̃ȩ simi¬
lis aduitor. nisi sensus hoc ẽ estesis
similem sibi solam nõys ñ potuit
inuenire. S forte arguas qr hec qͦq
d̃s intali paradyso locauit. hoc est
passiones corꝑis uanitatẽ quand̾a
fluctuantium uel in anium cogita¬
tionum. qd ipse nr̃i fuerit auctor er¬
roris. Considera quid dicat: Habete
inquit potestatem piscium maris
& uolatilium celi. ⁊ omniũ reptiliũ
quȩ repunt suꝑ derram. Uides
qd̾ ille tͥ tribuerit potestatem ut de
omnib tuiudicare debeas. singłoꝵ¬
q genera iudicii tui sobria definitio¬
ne discernere. Uocauitad te omnia
d̃s. ut supraomnia mentẽ tuã mentẽ

Expanded text:
Sint corporis passiones uel turbulenSint corporis passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores. uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes, quae uelut uolatilium more nostram circumuolant animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt? propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor nisi sensus, hoc est αἴσθησις. similem sibi solam voo? noster potuit inuenire. Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit auctor erroris. considera quid dicat. habete inquit potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. uides quod ille tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas, singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ñ ammam ex anuma. s os de ossib
meis ⁊ caro decaro decarne mea. Hȩc
uocabitur mulier. Ergo causã hu¬
manȩ generationis agnouimus.
S qr plerosq mouet qui diligentqꝰ
intuent᷑. quomͦ si uel pͥmo magnũ
munus di fuit. cuca homines. ut
inparadyso homines locarentur.
uel postea magnoꝵ remuneratio
uidet᷑ eẽ meritoꝵ. ut ad paradysũ
iustus unusquisq rapiat᷑. dicuit᷑
etiam bestiȩ ⁊ pecora agri.⁊ uola¬
tiliaceli in paradyso fuisse. Unde
pleriq paradysum aĩam hoĩs eẽ
uoluerunt. in qua uirtutũ quedã
germina pullulauerĩt. Nominem
autẽ ⁊ ad oꝑandu ⁊ ad custodiendũ
paracysum ẽẽ positum. hoc ẽ mentẽ
hominis. cuius animã uidet᷑ excolere.
Et ñ solum excolere: uerũ etiã cũ exco¬
luerit custodire. Bestiȩ autẽ agri ⁊
uolatilia celi quȩ adducunt᷑ ad adã
nr̃i irrationabiles motus sunt. eo
qd̾ bestiȩ uel pecora queda diuersȩ

Expanded text:
est: non anima ex anima, sed os de ossibus est: non anima ex anima, sed os de ossibus meis et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet. qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae
Abbreviated transcription (Latin):
constare naturȩ id est ex masculo
⁊ femina.⁊ ipse usu exemploq cog¬
nosceret necessarium sibi consorti¬
um mulieris adiectũ. Et immisit¬
iom inquit d̾s soporem in adã. ⁊ obdor¬
miuit. Quis ẽ iste sopor. nisi quia
paulisꝑ ad coniugium copulandũ
cum utendimus animũ. uelitti in¬
tentos ocłos ad di regnum inclinare
atq inflectere: uidemur ad quenda
somnum istius mundi ⁊ paulisper
obdormire diuinis. cũ in scłaribus
mundanisq requiescimus: Deniq
postea quam soporem inquit immisit
ds̃ inadam ⁊ dormiuit. tc̃ edificauit
dns d̾s costam quã sumpsit de adam
in mulierem. Bene ȩdificauit dixte uͥ
de mulieris creatione loquebat᷑. qr
inuiro ⁊ muliere domus uidet᷑ qued̾a
plena ẽẽ ꝑfectio. Quisine uxore ẽ qͣsi
sine domo sit. sic habetur. Sicut enĩ
uir publicis officiis: ita mulier do¬
mesticis ministeriis habilior estima¬
tur. Considera q ex corꝑe costam
sumpsit. ñ ex anima portionẽ: hoc

Expanded text:
constare naturae, id est ex masculo constare naturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdomiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum intendimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique posteaquam soporem, inquit, inmisit in Adam et dormiuit, tunc aedificauit dominus deus costam, quam sumpsit de Adam, in mulierem. bene aedificauit dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cohibendo paulatim fotu suo ado-¬
lescere facit. ⁊ ꝓducit in segetes. In
eo gͥ aduttorium bonum mulieris
quamqͣm etiam inferior dicat᷑ ad¬
uitor. ut & in usu reꝑimus huma¬
no. qr dignitate potiores plerũq
aduttorem meriti inferioris asscis¬
cunt. Specta nunc cur d̃s adhuc
fiuxerit de terra omnes bestias agͥ
⁊ omnia uolatilia celi. ⁊ adduxerit
ea ad adam. ut uideret qͥd uocaret
ea. Qua ratione hoc factum ẽ cũ
tantummͦ bestias agri ⁊ uolatilia
celi ad adam adduxerit dse Erant
enim pecora scđm genus suũ. Deni¬
q habes infra qr imposuit adam
nomina omnib peccorib ⁊ omĩb
bestiis agri. Adȩ autem ñ ẽ inuentꝰ
aduitor similis illi. Que gͥ absolu
celi diuina potestate ad hominem
deducuntur. De pecorib autẽ con¬
it potestatem. Itaq illud diuinȩ
oꝑationis fuerit: hochumane dili¬
gentiȩ. Simul accipe qua causa oĩa
ducta sint ad adam ut in omnib
uideret in utroq sexi substantiã

Expanded text:
cohibendo paulatim fotu suo adocohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non est inuentus adiutor similis illi. quae igitur abe et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
adã ñ ẽ seductus mulier autẽ seducta
in p̾uaricatione fuerit. salua tn in-¬
quit erit ꝑ filioꝵ generationẽ. inter
quos generauit & xꝑm. Nec illud oti¬
osum qd̾ ñ de eadem terra dequa plaᷤᷤ
matus ẽ adam. s de ipsius adȩ costa.
facta sit mulier. ut sciremus unã in
uiro ⁊ muliere corꝑis ẽe naturã. unũ
fontem generis humani. Ideo ñ duo
a pͥncipio facti uir ⁊ mulier. neq duo
uiri. neq duȩ mulieres: s pͥmũ uir
deinde ex eomulier. Unam enĩ na¬
turam uolens hominũ constituere
deus. ab uno pͥncipio creaturȩ huiꝰ
incipiens multarum ⁊ disparium
naturaꝵ eripuit facultatẽ. faciamꝰ
inquit ei ad iutorem similẽ sibi. ad¬
uitorium ad generationẽ constitu¬
tionis humane intelligimus. Et
uere bonum adiutorium. Nam si
ꝓ meliore accipis adutorium. ma-¬
ior queda in causa generationis
operatio mulieris reꝑttur. sicuti
istiuis terrȩ quȩ semina pͥmo accepta

Expanded text:
Adam non est seductus, mulier autem seducta Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuerit, salua tamen inquit erit per filiorum generationem, inter quos generauit et Christum. i Nec illud otiosum, quod non de eadem terra, de qua pla- smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus unam in uiro et muliere corporis esse naturam, unum fontem generis humani. ideo non duo a principio facti uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium. maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut istius terrae, quae semina primo accepta
Abbreviated transcription (Latin):
Uerumsi consideres qi d̃o uniuersi¬
tatis cura ẽ. inuenies plus placere dt̃o
debuisse so in quo ẽẽt causa unuiersita¬
tis. quam condemnandum fuisse il¬
lud in quo eẽt causa peccati. Et id̾o
qr ex uiro solo ñ poterat humani ẽẽ
generis ꝓpagatio ꝓnuntiauit dñs
ñ eẽ bonum solum hominem ẽe. Ma-¬
luit enimds plures ẽẽ quos saluos
facere posset. ⁊ quib donaret pecca¬
tum. quã unum solum ada quiliber
eẽt aculpa. Deniq quia ide itriusq
auctor est oꝑis uenit in huncmũ¬
dum ut saluos faceret peccatores.
Postremo nec cain parricidii reum
pͥusquã generaret filios passus est
interire. Ergo ꝑpter generationem
successionis humanȩ debuit muli¬
er adici uiro. Deniq hoc ipsa uerba
declarant dicentis dei. ñ eẽ bonum
solum hominẽ ẽẽ. Nam ⁊ simulier pͥor
peccatura erat. tam en redemptionẽ
sibi paritura ñ debuit ab usu diui¬
nȩ oꝑationis excludi. Quamuis en ĩ

Expanded text:
uerum si consideres quia deo uniuersiuerum si consideres quia deo uniuersitatis est cura, inuenies plus placere domino debuisse id in quo esset causa uniuersitatis quam condemnandum fuisse illud in quo esset causa peccati. et ideo quia ex uiro solo non poterat humani esse generis propagatio, pronuntiauit dominus non esse bonum solum hominem esse. maluit enim deus plures esse quos saluos facere posset, quibus donaret peccatum quam unum solum Adam, qui liber esset a culpa. denique quia idem utriusque auctor est operis, uenit in hunc mundum, ut saluos faceret peccatores. postremo nec Cain parricidii rerum, priusquam generaret filios, passus est interire. ergo propter generationem successionis humanae debuit mulier adici uiro. denique hoc ipsa uerba declarant dicentis dei non bonum esse solum hominem esse. nam si mulier prior peccatura erat, tamen redemptionem sibi paritura non debuit ab usu diuinae operationis excludi. quamuis enim
Abbreviated transcription (Latin):
ualde. euidenter ẽ declaratum. bo¬
num ẽẽ qd̾ ⁊ uir sit factus ⁊ mulier.
S ex hac quęstione: alia questiorur¬
sus emersit. Quomͦ enim quando
solus factus ẽ adam ñ dictum ẽ bo¬
num ẽẽ factum adam. quando au-
tẽ mulier ex eo facta ẽ. tunc ẽẽ bona
omnia comprehensũ ẽ. Licet illic
omnẽ laudauerte creaturã. ⁊ uni¬
uerfitatis creatio sit ꝓbata qm̃ in
homine naturȩ predicata commu¬
nitas ẽ. tam̃ ñ uidetur otiosum
quaratione uͥ solus factus ẽ adam ñ
solum nequaꝙͣ predicatio boni ⁊ com-¬
placiti oꝑis adiecta sit. s etiã dictũ
sit ñ eẽ bonum solum hominẽ. cũ
sciamus quia antequã fieret mulier
ñ errauerit adam. postea uͦ quã mu¬
lier ẽ facta. pͥor diuinũ preuaricata
mandatum etiam uirũ suũ traxerit
in errorẽ. ⁊ incentiuum eiꝰ extiterit.
Sigͥ uiri culpȩ auctor ẽ mulier. quẽ¬
admodum ꝓ hono uidet᷑ adiecta:

Expanded text:
ualde, euidenter est declaratum boualde, euidenter est declaratum bonum esse quod et uir sit factus et mulier. sed ex hac quaestione alia quaestio rursus emersit. quomodo enim quando solus factus Adam, non dictum est bonum esse factum Adam, quando autem et mulier ex eo facta est, tunc esse bona omnia conprehensum est? licet illic omnem laudauerit creaturam et uniuersitatis creatio sit probata, quoniam in homine naturae praedicata communitas est, tamen non uidetur otiosum, qua ratione, ubi solus factus est Adam. non solum nequaquam praedicatio boni conplacito operi adiecta sit, sed etiam dictum sit non esse bonum solum hominem. cum sciamus quia antequam fieret mulier non errauerit Adam. posteaquam uero mulier facta est, prior diuinum praeuaricata mandatum etiam uirum suum traxerit in errorem et incentiuum eius extiterit. si igitur uiro culpae auctor est mulier, quemadmodum pro bono uidetur adiecta?
Abbreviated transcription (Latin):
sit utrũ aliquis dicat. moriemini
an addat morte moriemini. Ostẽ¬
dere enim debemus nichil suꝑflu-¬
um in di mandato ẽẽ. Itaq hoc
arbitror cum duo sibi sint contͣ¬
credimus etiã quia simul uiuemus
cũ illo. Uides qr mors quide ap¬
pellatione dicatur. s hȩc uita sit
nr̃ã. Iterum alia questio. qr dixit
dñs ñ ẽẽ bonum solum ẽẽ hominẽ.
Primũ omniũ cognosce. qr in suꝑio¬
rib ubi hominẽ finxit de limo t̾rȩ
ñ addidit. ⁊ udit ds qr bonum ẽ.
quemadmodum in singłis oꝑib
suis. Nam si dixisset illic bonum
ẽẽ qr homo factus ẽ. inueniretur.
hoc ẽẽ contͣrium. ut hic bonumẽẽ
ñ diceret. cum insuꝑiorib bonũ ẽẽ
dixisset.S hocibi cognosce ubi so¬
lum adam fecit. Ceterũ uͥ cominu¬
niter comp̾hendit ⁊ uirũ ⁊ mulie¬
rem factos. licet neibi quidẽ dixe¬
rit specialit̾. tamen qr postea habet
uidit ds omnia que fecit ⁊ ecce bona

Expanded text:
rsit, utrum aliquis dicat, moriemini, rsit, utrum aliquis dicat, moriemini, an addat, morte moriemini. Ostendere enim debemus nihil superfluum in Dei esse mandato. Itaque hoc arbitror. Cum duo sibi sint contrcredimus etiam quia simul uiuemus cum illo. uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec uita sit nostra. Iterum alia quaestio, quia dixit dominus non esse bonum solum esse hominem. primo omnium cognosce quia in superioribus, ubi hominem finxit deus de limo terrae, non addidit: uidit deus quia bonum est quemadmodum in singulis operibus suis. nam si dixisset illic bonum esse quia homo factus est, inueniretur hoc esse contrarium, ut hic bonum non esse diceret, cum in superioribus bonum esse dixisset. sed hoc ibi cognosce, ubi solum Adam fecit. ceterum ubi communiter conprehendit uirum et mulierem factos, licet ne ibi quidem dixerit specialiter, tamen quia postea habet: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona
Abbreviated transcription (Latin):
dat dõ. neq magnum ꝑiculũ sit
qr neq qd intrat in os coinquinat
hominẽ. s qd̾ exit de ore uidetur
sine dubio atanto auctore ñ eẽ pre¬
ceptum. Disi hunc cybũ ad illum
ꝓpheticum referas. qr ꝓ magno
p̃mio dns descĩs pollicet᷑ suis.
Ecce qui mͥ seruiunt manducabt̃.
uos autem esurietis. Hic ẽ enĩcibꝰ
in quo uita definitur et̃na. qͦ qͥsq
fuerit defraudatꝰ. morte moriet᷑.
Quandoq panis uiuus atq cele¬
stis ipse dñs ẽ: qui uitã dat huic
mundo.Unde⁊ ipseait. Nisi
manducaueritis carnẽ meã ⁊ bibe¬
ritis sanguinẽ meum: ñ habebitis
uitam ȩternã. Erat gͦ panis aliqͥs
de quo prescripserit edendũ ꝑadysi
incolis. Quis ille: Accipe quem di¬
cat. panem inquit angłoꝵ mandu¬
cauit homo. Est enim bonus paniᷤᷤ
si facias uoluntatẽ di. Uis scire
quã bonus panis: Ipse filius mã¬
ducat hunc panem. Deniq ait.
uideamus qua ratione dns d̃s ade
dixerit. morte moriemini. qͥd int̃¬

Expanded text:
dat Deo, neque magnum periculum sit, quia neque, quod intrat in os, coinquinat hominem, sed quod exit de ore, videtur sine dubio tanto auctore indignum praeceptum, nisi hunc cibum ad illum perfectum referas, quem pro magno praemio Deus de sanctis pollicetur suis: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt, vos autem esurietis. Hic est enim cibus, in quo vita definitur aeterna, quo quisquis fuerit defraudatus, morte morietur; quandoquidem panis vivus atque caelestis ipse Dominus est, qui vitam dat huic mundo. Unde et ipse ait: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam aeternam . Erat ergo panis aliquis de quo praescripserat edendum paradisi incolis. Quis ille? Accipe quem dicat: Panem, inquit, angelorum manducavit homo . Est enim bonus panis, si facias voluntatem Dei. Vis scire quam bonus panis? Ipse Filius manducat hunc panem, de quo ait: m videamus qua ratione Dominus Deus Adae dixerit, morte moriemini: quid inte
Abbreviated transcription (Latin):
rabili beataq uita prescribens. ne
contra faciens morte moreret᷑. de
manducando & ñ manducando
putauerit eẽ mandendum. Sunt
enim qui putant nequaquã man¬
datum istud conuenire celi ⁊ terrȩ
atq omniũ creatori. ne tangant
lignũ incolȩ paradysi. eo qd̵ illa
uita similis angłoꝵ sit. ⁊ ido noi
terrenũ & incorruptibilẽ hc̃ cibũ
esui fuisse possumus estimare. qr
qui ñ bibunt neq manducant. e¬
runt sicut angłi incelo. Cũ in cibo¬

Expanded text:
rabili beataque uita praescribens, ne rabili beataque uita praescribens, ne contra faciens morte moreretur, de manducando et non manducando putauerit esse mandandum. sunt enim qui putant nequaquam mandatum istud conuenire caeli et terrae atque omnium creatori nequaquam dignum incolis paradisi, eo quod illa uita similis angelorum sit. et ideo non terrenum et corruptibilem hunc cibum esui fuisse possumus aestimare, quia qui non bibunt neque manducant erunt sicut angeli in caelo. cum igi