comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua nec impetus uentorum nec fulminum sentit quia nubes excedit
inaere eximaginesolis hoc modo formatur. dumenim sol innubibus rarescentib
exaduerso refulserit radiosq suos directa linea humor in nubi lotrans fundens in¬
presserit. sit repercussio splendoris ei in nubibus. ex quibus fulgore micas arcus
speciem format sicut enim in pressa caera anuli imaginem ex primit. sic nubes
e contra exrotunditate solis figuram sumenti s orbemefficiunt. &arcus effigiem
fingunt appar& autem hoc non semper. sed cum rarescunt nubila caeli:
Vamrursus cũ inse coeunt nubes atq densantur confestimarcus forma resoluitur. Innu¬
biumenim densitate arcusaere inperfectogrro conplectitur. Deniq: sine sole & nubib
numquam appar& arcus. qui extrpore radiissolis specieseius formatur. quatricolor
enimest & exomnibus elementis inserapit species decaelo enimtrahit ignem colorem

Expanded text:
sua nec impetus ventorum, nec fulminum ictus sentit, quia nubes excedit.sua nec impetus ventorum, nec fulminum ictus sentit, quia nubes excedit.in aere ex imagine solis hoc modo formatur. Dum enim sol in nubibus rarescentibus ex adverso refulserit, radiosque suos directa linea humor in nubilo transfundens impresserit, fit repercussio splendoris ejus in nubibus, e quibus fulgor emicans arcus speciem format. Sicut enim impressa cera anuli imaginem exprimit, sic nubes e contra ex rotunditate solis figuram sumentes, orbem efficiunt, et arcus effigiem fingunt. Apparet autem hic non semper, sed cum rarescunt nubila coeli. Nam rursus cum in se coeunt nubes atque densantur, confestim arcus forma resolvitur. In nubium enim densitate arcus aerem in perfecto gyro complectitur. Denique sine sole et 46 nubibus nunquam apparet arcus, quia ex typo radii solis species ejus formatur. » 2. Quadricolor enim est, et ex omnibus elementis in se rapit species. De coelo enim trahit igneum colorem,
Abbreviated transcription (Latin):
agitatus est sic incalescit utascendatur. Dehinc ut predictum ẽ. fulgora & tonitru
simul ex primuntur. Sed illud celerius uidetur quia clarum est hoc autem ad aures
tardius peruenit. Post fulminis autem iactuuentorum erumpere uiolentiam
sicq feruore tempestatis quem in nubibus conclusi agebant exeuntes ad terra semittunt
Lucritius autemdicit. fulmina exminutis seminibus constare ad eo penetrabilia ẽẽ. ubi¬
cumq autem fulgora ceciderit sulpforis ardorememittit. Vnde uirgilius. & latius¬
cum loca sulphorae fumant Etlucanus etherioq nocens fumauit sulphure ferrum.
infulminibus scõrum accipiuntur miracula claritate signorum acuirtutum mic an¬
tia atq ad intima cordis peruenientia sub limia loca ampliussentire uenturum. ud
tes nimis autemexcelsiora loca tempestatib. eẽ secura. ut olimphus quicel situdine

Expanded text:
agitatus est, sic incalescit, ut incendatur. Dehinc, ut praedictum est, fulgura et tonitrua agitatus est, sic incalescit, ut incendatur. Dehinc, ut praedictum est, fulgura et tonitrua simul exprimuntur. Sed illud celerius videtur quia clarum est, hoc autem tardius ad aures pervenit. Post fulminis autem jactum, ventorum 45 erumpere violentiam, sicque furorem tempestatis quem in nubibus conclusi agebant exeuntes ad terras emittunt. 4. Lucretius autem dicit fulmina ex minutis seminibus constare, ideo penetrabilia esse; ubicunque autem fulmen ceciderit, sulphuris odorem emittit. Virgilius: Et late circum loca sulphure fumant, Et Lucanus: Aethereoque nocens fumabit sulphure ferrum. 5. In fulminibus sanctorum accipiuntur miracula, claritate signorum ac virtutum micantia, atque ad intima cordis pervenientia. Sublimia loca amplius sentire dicuntur ventes. Nimis autem excelsiora loca a tempestatibus esse secura, ut Olympus, qui celsitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Viunt naturalium scrutatores causarum quodexcon DEFULMIΝIBV¬
lisione atq atritunubium fulgora generantur ad instar silicum duriorum. quos
cum conpulseris inuicem sibi medius exhis ignis elabitur. uelquemad modumsilig¬
num lignoteras ignememittit unde & papineus fulgora quia tritis quotiens mi¬
cuere procellis. Hacitaq ratione cum nubila inuicem interse fuerint conlisa ilico
fulmine mittuntur. Dehinc secunturtonitrua quaelic& sonitu tardiora sunt
precedente concursilumini sclaritate pariterta mencum fulgore emittuntur
sedeorum sonitus tardius penetrat aures quam oculos splendor fulgoris adinstar
securis arborem proculcedentis cuius quidem ante cernis ictum quam ad aures perue¬
niat sonitus. ergo nubium atritu fulmina nascuntur Numquamenim sere nocelo
fulgoramicuerunt Vnde & uirgilius non alias caelo ceciderunt plura sereno fulgo
fitenim fulmen ex nubae umbrae &uento Namcumuentus innubibus uehe ment᷑

Expanded text:
iunt naturalium scrutatores causarum, quod ex collisione atque attritu nubium fulgura generentur ad instar silicum duriorum quos cum compulseris invicem sibi, medius ex his ignis elabitur, vel quemadmodum si lignum ligno ras, ignem emittit. Unde et Papinius: Fulguraque attritis quotiens micuere procellis. Hac itaque ratione, cum nubila invicem in se fuerint collisa, illico fulmina mittuntur. 2. Dehinc sequuntur tonitrua, quae licet sonitu tardiora sunt, praecedenti concussi luminis claritate, pariter tamen cum fulgure emittuntur. Sed eorum sonitus tardius penetrat aures quam oculos splendor fulguris, ad instar securis arborem procul caedentis, cujus quidem ante cernis ictum quam ad aures perveniat sonitus. Ergo nubium attritu fulmina nascuntur. Nunquam enim sereno coelo fulgura micuerunt. Unde et Virgilius: Non alias coelo ceciderunt plura sereno Fulgura. 3. Fit enim fulmen nube, imbre et vento. Nam cum ventus in nubibus vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
laboreos innongentem ingentem insipientem tradam eos. aut urtutis effectum atq nr¬
cedem ut est quis habitabit in tabernaculatuo. autquis requiesc& in monte scõtuo: qu
ingreditur sine macula &operatur iustitiam . & cetera. Aut species poene utest uenit
gad ad dauid & ad nuntia uit ei dicens. elige tibi fieri aut tribus annis famem superterrã
aut tresmenses fugere a facie in imi corumtuorũ persequentiumte: Aut tribus diebus fieri
mortalitatem interratua. Aut signa. ut est hoctibi signum. quia unxitted s̃regem superhere¬
ditatem suam & reliqua. Autelectio prophetiae. ut est &tupuer propheta altissimiuo caberis
Dap̃ dictiones degentibus propopulo. Vt est manus eius superomnes. & manus omniũ
supereum & surgite & exite exloco hoc quia conter& dñsciuitatem uisionis quoq nabugod¬

Expanded text:
labor eos in non gentem, in gentem insipientem tradam eos . Aut virtutis effectum atque merlabor eos in non gentem, in gentem insipientem tradam eos . Aut virtutis effectum atque mercedem, ut est: Quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam , et caetera. Aut species poenae, ut est: Venit Gad ad Da id et annuntiavit ei dicens, Elige tibi fieri aut tribus annis famem super terram, aut tres menses fugere a facie inimicorum tuorum persequentium te, aut tribus diebus fieri mortalitatem in terra tua . Aut signa, ut est: Et hoc tibi signum, quia unxit te Deus regem super haereditatem suam , et reliqua. Aut electio prophetiae, ut est: Et tu, puer, Propheta Altissimi vocaberis . D. Da praedictiones de gentibus pro populo. M. Ut est: Manus ejus super omnes, et manus omnium super eum . Et: Surgite et exite ex loco hoc, quia conteret Dominus civitatem . Visiones quoque Nabuchod
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ derore caeli & depinguedine terrae . & plenitudine frumenti & uini. auidiuinum agilũ
ut est. Ecce& ego tecumsum custodienste in omniuia. autsacerdocii. ueldoctrine electio
ut est diuidam eos in iacob. & disperga meos in isrł. autfortitudo & hereditatis in mutabilitas
utest catulus leonis iuda exradice filius meus ascendisti. recumbens dormisti sicutleo. & sicut
catulus leonis quis excitauit eum. Aut prapositum uitae. ut zabulon peregrinus in habitaut¬
& ipseportus nauium & sciens requiem quiabonaest &cetera. aut trans gressionem ut dr̃
scio enim quia infine transitus mei iniquitatem ag& is. & declinabitis auia quã mandaui uob.
Aut subplicium utest quia occurrunt uobis mala infinedierum. aut generalem expulsiont
utdicitur quia ipsi aemulati sunt me indiis. & exacerbauerunt me in idolissuis. & ego emi¬

Expanded text:
Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae plenitudinem frumenti et vini . Aut divinum auxilium, Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae plenitudinem frumenti et vini . Aut divinum auxilium, ut est: Ecce ego tecum sum custodiens in omni via . Aut sacerdotii vel doctrinae electio, ut est: Dividam eos in Jacob, et dispergam eos in Israel . Aut fortitudo et haereditatis immutabilitas, ut est: Catulus leonis Juda, ex radice filii mei ascendisti; recumbens dormisti sicut leo, et sicut catulus leonis; quis excitavit eum ? Aut propositum vitae, ut: Zabulon peregrinus inhabitavit, et ipse portus navium, et sciens requiem, quia bona est , et caetera. Aut transgressio, ut dicit: Scio enim quia in fine transitus mei iniquitatem agetis, et declinabitis a via quam mandavi vobis . Aut supplicium, ut est: Quia occurrent vobis mala in fine dierum Aut generalis expulsio, ut dicitur: Quia ipsi aemulati sunt me in diis, et exacerbaverunt me in idolis suis: et ego aemu
Abbreviated transcription (Latin):
etionis quot mnodis factae sunt ec duobus aut prohis rebus quae s ablege factue sunt
aut prohis quae subgratia
aignentum populi predicitur utest ad abraham & eris ingentem grandem &imultam auntereli¬
ttis promisso utest seminituo daboterram hane.: aut segregtio indignorum utest eiceanalli
hanc & filiumneius sfai ononun lie tes erit filius ancillie cumfilio libere autundietam aduer sa tus¬
populi & merces in imicos. ut est benedicam bene dicenteste & maledicam maledicente ste
autliberatio populi ab in imicis. ut est peregrinumerit sementuum interra non sua . & ex¬
ient inde cum p̃paratione sua magna &cetera. aut aliquorum generationes & nomina ut
isaac & samson aut sublimitas posterorum ut reges exte exeant. aut modus exitui. utest
tuautem ibis ad patrestuoscum pace nutritus insenec tutebona. Aut differentia populorũ
ut est populus populum p̃ced&. & maior serui& minori. aut abundantia ut est dabittibi

Expanded text:
tiones duobus modis factae sunt: 1 Aut pro his rebus, quae sub lege factae sunt: 2 Aut pro his, quae sub gratiaaugmentum populi praedicitur: ut est ad Abraham, Et eris in gentem grandem et multam. 2 Aut haereditatis promissio: ut est, Semini tuo dabo terram hanc. 3 Aut segregatio indignorum: ut est, Eiice ancillam hanc, et filium eius. non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. 4 Aut vindicta populi, et merces in amicos, ut est: Benedicam benedicentes te, et maledicam maledicentes te : Aut liberatio populi ab inimicis, ut est: Peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et exient inde cum praeparatione magna , et caetera. Aut aliquorum generationes et nomina, ut Isaac et Samson. Aut sublimitas posterorum, ut: Reges ex te exient . Aut motus exitus, ut est: Tu autem ibis ad patres tuos cum pace, nutritus in senectute bona . Aut differentia populorum, ut est: Populus populum praecedet, et major serviet minori . Aut abundantia est, ut est: Dabit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
eptimum abstilla saturni quae sexto caelo locata xxx annis fertur explerecursũ
dem aliquid sibi effici aestimarent dicentes habere exsole sp̃u ex luna corpus. ex
mercurio linguam& sapientiam. exuenere uoluptuosam. exmarte feruorem
exiouemtemperantem. ex saturno tarditatem . talisquippe ex strtit gentilium stultitia
qui sibi finxerunt tamridiculosa figmenta.

Expanded text:
Septimum a stella Saturni, quae septimo coelo locata, triginta annis fertur explere cursumSeptimum a stella Saturni, quae septimo coelo locata, triginta annis fertur explere cursumdem aliquid sibi effici aestimarent, dicentes habere ex sole spiritum, ex luna corpus, ex Mercurio linguam et sapientiam, ex Venere voluptatem, ex Marte fervorem, ex Jove temperantiam, ex Saturno tarditatem. Talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta.
Abbreviated transcription (Latin):
cursu apud hebreos autem septem anni sunt declarat hoc danihel de septuaginta eb¬
domadis. ebdomata autem. septem feriis constat. feria quoq afando dicta quasi fari
Inde diessolis primaferia nuncupatur quia primus est aferia. Item lunis proinde
secunda feria quia secundus est aferia. idest sabbato quiest feriatus. sic & ceteri dief
taliexnumero sumpserunt uocabula. Apudromanos autẽ hidies aplanetis id est erra¬
ticis stellis nomina acceperunt primum enim diem a sole uocatum qui princeps
est omnium siderum sicut &idem dies caputest cunctorum dierum secundum aluna
quem solis & splendorem & magnitudine proxima est. &exeo mutuat lumen. Tertũ
abstilla martis quaeues peruocatur. Quartum abstillamercurii quam quidam
candidum circulum dicunt. Quintum abstilla iouis. quam fetondicunt. Sextum
aueneris stella: quam luciferum asserunt quae inter omnia sidera plus lucis hab&

Expanded text:
ur. Apud Hebraeos autem septem anni sunt. Declarat hoc Daniel de septuaginta hebdomadis. Hebdomada autem septem feriis constat. Feria quoque a fando dicta est, quasi fari, Inde dies Solis prima feria nuncupatur, quia primus est a feria. Item dies Lunae proinde secunda feria, quia secundus est a feria, id est, Sabbato, qui est feriatus. Sic et caeteri dies tali ex numero sumpserunt vocabula. 2. Apud Romanos autem hi dies a planetis, id est, ab erraticis 7 stellis vocabulum acceperunt. Primum enim diem a sole vocaverunt, qui princeps est omnium siderum, sicut idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium a stella Martis, qui Pyrois vocatur. 3. Quartum a stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum a stella Jovis, quam Phaethonta dicunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, qui inter omnia sidera plus lucis habet.
Abbreviated transcription (Latin):
senrter duist. Ant reststit fortiter. uullisemollitur in letobris aduer sis tenfra igtur: nonele
lanpesos cume mnoduis uiten inerin iuorbo urlopere haecueretundese comis estr hiamaltitis
enuli mncus toditiodl ranquiliutaten anuimiseruat. Continentiuam & castitatom am plectt con
coual denias ses liorestatom stringit : rtationis appditum iron compirtat eme ⁊ pradi asttu¬
fortamuo sina lus furtis babes mnetionq mortiscontempnit. Temperantia affettionem carnis
mouende lii iusiing appetitum proraenim credit qintellegit secunda diligit Tertu
appeiitum cohib& Quarta modum in ponit

Expanded text:
tienter cedit, aut resistit fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eletienter cedit, aut resistit fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eleia est modus uitae in omni uerbo uel opere. Haec uerecundiae comes est, humilitatis regulam custodit, tranquillitatem animi seruat, continentiam et castitatem amplectitur, fouet decus et honestatem, restringit ratione appetitum, irfortitudo uim uirtutis habet metumque mortis contemnit, temperantia affectionem carnis moderat et restringit appetitum. Prima enim credit et intellegit, secunda diligit, tertia appetitum cohibet, quarta modum inponit
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo & temperantia. prudentia est agnitio uere fidei & scientia scripturarũ
inqua intuerioport&. lud trimodum intellegentiaegenus. quorum primumest ꝑ quod
quaedam sic accipiuntur stori alitersine illa figura spiritaliũ ut sunt decem precepta logis
secundum ꝑ qđ quaedam in scripturis sacris. ꝓmixto iure accipiuntur Tam secundum sidem
peram gestarum quametiam usta figurarum intellactum sicut desarta euga prinum
quo duere mulieres fuerunt: dehunc quo d tropice duotestimenta figira uerurt. Pertum
adifficientut operis sentuntur corporalis magis lumuiria quamiurtus sacramero. am demnpre
ifiito prudentiae genere nunepartes iustituae subiciamus Cuiusprimum est dimamer
otodessenuocere muulli o sicaiterne cirititis uinculi amplecti pericula aerda sus corser ope
per re mesererin boni accepti uicisitudinem rependere. Aequita teminiudieus comser uato

Expanded text:
fortitudinem siue temperantiam. Prudentia est agnitio uerae fidei et scientia Scripturarum, in qua intueri oportet illud trímodιιm intellegentiae genus, quorum primum est per quod quaedam sic accipiuntur historialiter sine ulla figura spiritalium, ut sunt decem praecepta. Secundum per quod quaedam in Scripturis permixto iure accipiuntur, tam secundum fidem rerum gestarum quam etiam iuxta figurarum intellectum, sicut de Sarra et Agar, primum quod uere fuerunt, dehinc quod tropice duo Testamenta figurauerunt. Tertium efficientiam operis sentiantur, corporalis magis luxuria quam virtus sacramentorum accipitur. 156. Definito prudentiae genere, nunc partes justitiae subjiciamus, cujus primum est Deum timere, prodesse, nocere nulli, fraterna charitatis vincula amplecti, pericula aliena suscipere, opem ferre miseris, boni accepti vicissitudinem rependere, aequitatem in judiciis conservare. 157.
Abbreviated transcription (Latin):
latini & sub stantiam puncupamus. utẽ ego sum quisum. aut personas. uel secundũ
quamo peratus est in xp̃o. suscitans eum a mortuis & sedere faciens addexteram suam aut
collationemeius ad creaturas ut est regiautem sacculorum incorrupto in uisibili solidõ honor
& gloria infaecula sacculorum
ESICNIFICATIONIB DIUINAEESSENTIAE

Expanded text:
Latine et substantiam nuncupamus, ut est: Ego sum qui sum . Aut personas, vel secundum quam operatus est in Christo, suscitans eum a mortuis, et sedere faciens ad dextram suam. 4 Aut collationem eius ad creaturas, ut est: Regi autem seculorum incorrupto, invisibili, soli Deo honor et gloria, in secula seculorum. De significationib
Abbreviated transcription (Latin):
onem eclesiae pertinentem. Cuius sententiae inmensam scientiae claritatẽ uidetur
in fundere. Iohannes a postolus tresscripsit epistolas quarum prima officiumcari¬
tatis commendans tota in amoredĩ & fraterna dilectione uersatur. Secunda quoq
quac electae scribitur dilectionis hortaturstudium dam at etiam sedectores & adhe¬
riticis ad mon& declinandum. Tertiam autẽ galo scripsit Inqua conlaudat eum instu¬
iq uenitatis &opere miseri cordiae Deinde notat proteruiam cuiusdam deutrepe¬
ad edime trio testimonium ꝑhib& ueritatis. Iudae epistola increpatblaspheman¬
ternis ardoribus traditisunt. proquibus ammon& ecclesiam uteos arguat & depenitentia

Expanded text:
onem Ecclesiae pertinentem: cujus sententia immensam scientiae claritatem legentibus videtur onem Ecclesiae pertinentem: cujus sententia immensam scientiae claritatem legentibus videtur infundere. Joannes Apostolus scripsit epistolas tres: quarum prima officium charitatis commendans, tota in amore Dei et fraterna dilectione versatur. Secunda quoque, quae Electae scribitur, dilectionis hortatur studium, denotat etiam seductores, et ab haereticis admonet declinandum. Tertiam autem Gaio scripsit, in qua collaudat eum in studio veritatis et opere misericordiae: deinde denotat proterviam cujusdam Diotrepis, et Demetrio testimonium perhibet veritatis. Judae Epistola increpat blasphemanternis ardoribus traditi sunt, pro quibus admonet Ecclesiam, ut eos arguat et ad poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
gratiam fidei excludit operalegis. Ephesios magnificat infidem quam acceperunt. Lauda
colosensespeoquod in fidesteterunt. Philippenses euangelium custodissegratulantur
Thesalonicenses in prima epistola fidecreuisse & operibus insecunda ꝑsecutionis toleras se
fortiter gloriatur instruit quoq pertrmotheum. & trtum ecdesias. Filemonem deem̃¬
dato seruo honesimorogat. Adultimum hebreos quiinx p̃o crediderant & postmodum ꝑ¬
sequutionibus iudaicis territi a fide recesserant. Confortat atq ad gratiam euangelii
his quiex circumcisione credentes indispersionemgentium erant: quae quidem uident᷑
quibus damẽẽ planioris dumtam profundis repletae sint sensibus ut pereas qui possunt
perscrutare diuinae scientiae sensum quasi breue quoddam receptaculum magna sibi
misteria reuela reconantur: Ia cobus fraterdñ scripsit una mepistolam ad aedificati¬

Expanded text:
gratiam fidei excludit opera legis, Ephesios magnificat in fide, quam acceperunt; laudat gratiam fidei excludit opera legis, Ephesios magnificat in fide, quam acceperunt; laudat Colossenses pro eo quod in fide perstiterunt; Philippenses Evangelium custodisse gratulatur; Thessalonicenses, in prima Epistola, fide crevisse et operibus, in secunda, persecutiones tolerasse fortiter gloriatur. 94. Instruit quoque per Timotheum et Titum Ecclesias. Philemonem de emendato servo Onesimo rogat. Ad ultimum Hebraeos, qui in Christo crediderunt, et postmodum persecutionibus Judaicis territi a fide recesserunt, confortat, atque ad gratiam Evangeliis qui, ex circumcisione credentes, in dispersione gm videntur esse planiores, dum tam profundis plenae sint sensibus, ut per eas, qui possint perscrutari divinae scientiae sensum quasi per breve quoddam receptaculum, magna sibi mysteria revelari contueantur. Jacobus frater Domini scripsit unam Epistolam ad aedificati
Abbreviated transcription (Latin):
martus initalia. Tertius lucas in achaia. ultimus iohannes in asia. Ex quibus solus tantũ
matheus praedicationissuae historiam. hebraico precinxitstilo Reliquiuero grecisser¬
monis eloqͥuutio ediderunt epistolas. Paulus a postolus euii predicationis suae precinx
stilum. exquibus aliquas propt̃ trpum septem formis eccleside septem scripsit ecdesias.
conseruanspotius neexcidens numero sacramenti. propter septem formem sc̃ĩ sp̃seffica¬
tiam scripsitautem adromanos. ad corinthios. adgalathas. adephesios. ad philipens
adte salonicenses ad colosenses adhebreos. reliquas uero postmodum singularibus
edidit ꝑsonis. ut rursum ipsum septenarium numerum ad sacramentum unitatis con¬
uerterst. Argumenta autem e undum epistolarum haec sunt in primis romanae
plebis fidem conlaudat. Corinthios gemina doctrina castigat. Apudga lathas per

Expanded text:
Marcus in Italia, tertius Lucas in Achaia, ultimus Joannes in Asia. Ex quibus solus tantum Marcus in Italia, tertius Lucas in Achaia, ultimus Joannes in Asia. Ex quibus solus tantum Matmonis eloquio ediderunt. Epistolas Paulus quatuordecim praedicationis suae perstrinxstylum. Ex quibus aliquas propter typum septiformis Ecclesiae septem scripsit Ecclesiis, conservans potius nec excedens numerum sacramenti propter septiformem sancti Spiritus efficaciam. Scripsit autem ad Romanos, ad Corad Thessalonicenses, ad Colossenses, ad Hebraeos: reliquas vero postmodum singedidit personis, ut rursus ipsum illum septenarium numerum ad sacramentum unitatis converteret. 93. Argumenta autem earumdem Epistolarum haec sunt: imprimis Romanae plebis fidem collaudat; Corinthios gemina doctrina 216 castigat, apud Galatas per
Abbreviated transcription (Latin):
tas. fluenta gratiae aefidei uldo rorem infundiţ haccest illa in tacharia qua drigadiñ
inquibus peromnem orbem euectus leni iugo colla siue cunctarum gentium subigt
hisuntetiam & quossubquattuor animalium specie uisio prophetalis scripsit. Idest homti
Secundus ad instar rugientis leonis. statim in principiosui diuinae potestatis fortitudint
more aquilae ad spectans caelum terram auidus transuolat: atq natiuitatem uerbi occuta
mysterui intellegentia penetrat. Sedexhis illatria animalia quaeinterra gradiuntur
actualemuitam sequentis sed eatantum modo prosecuti sunt quac homo x p̃s interris tenres
tatissacramenta digessit. exhisprimus & ultimus ea praedicauert. qua eexorexp̃iaudier
uel quae ab illo facta uel gesta uider̃. reliqui mediiduo eatantum modo quae abapostolis
cognouerunt quorum quidem mattheus euangelium in iudeã primus scripsit. Deinde

Expanded text:
t fluenta, gratiae ac fidei virorem infundunt. 87. Haec est illa in Zacharia quadriga Domini, in qua per omnem orbem evectus leni jugo colla sibi cunctarum gentium subjicit. Hi sunt etiam, et quos sub quatuor animalium specie visio prophetalis descripsit, id est, homit. Secundus, scilicet Marcus, ad instar rugientis leonis statim in principio sui divinae potestatis fortitudinem tus, scilicet Joannes, more aquilae aspectans coelum, terram avidus transvolat, atque nativitatem verbi occulta mysterii intelligentia penetrat; sed ex his tria illa animalia, quae in terra gradiuntur, actualem vitam sequentes, ea tantummodo persecuti sunt quae homo Christus in terris temportatis Sacramenta digessit. Ex his primus et ultimus ea praedicaverunt, quae ex ore Christi audierunt: vel quae ab illo facta vel gesta viderunt, reliqui medii duo ea tantummodo, quae ab Apcognoverunt: quorum quidem Matthaeus Evangelium in Judaea primus scripsit, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
A Quod modispersonas siue substantias diuinitatis scriptura significat A Similiterduo¬
perea quibus significaturessentia. autoperatio. autadcreaturas collatio. Nam& cum
dico ds̃ quod a dessentiam. &cumdico omnipotens quod adoperationem pertina. &
cumdico inmutabilis qđ ex collatione adcreaturas diciter. lic& aliud primus auditus
Patris nomine unampersonam intellegis sed non uno modo. Ad filium enimproprie
dicitur adoreaturam communiter. ibinaturae ueritate. hic gratiae bonitate.
Hocuno modo pater significatur A principalit̃ hoc nani consequenter & exhis quaees¬
sentiamdeitatis. autoperationem. aut eollationem ad creaturas quas lib& modo significat
insuper & exfili uocabulo consequenter intellegitur pater. & scĩ sp̃s nomine ipsescilic& parer
CLegitur defiliodictum paterfuturi saeculi. sed hoc secundum carnemdictum est. & non proprio

Expanded text:
 Quot modis Personas sive substantias divinitatis Scriptura significat? M. Similiter duos sanctus. Consequenter, per ea quibus significatur essentia, aut operatio, aut ad creaturas collatio. Nam et cum dico, Deus, quod ad essentiam; et cum dico omnipcum dico, Immutabilis, quod ex collatione ad creaturas dicitur, licet aliud primus auditus . Cap. IIII. Patris nomine, unam personam intelligis, sed non uno modo. Ad filium enim proprie dicitur, ad creaturam communiter: ibi naturae veritate, hic gratiae bonitate. D. Hoc uno modo Pater significatur? M. Principaliter hoc. Nam consequenter et ex his quae essentiam deitatis, aut operationem, aut collationem ad creaturas quolibet modo significant. Insuper et ex Filii vocabulo consequenter intelligitur Pater; et sancti Spiritus nomine, ipse scilicet PatM. Legitur de Filio dictum: Pater futuri saeculi ; sed hoc secundum carnem dictum est, et non proprie
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid coniungere ualeas micantes stellas. pliades & grrum arcturi poteris dissi pari
numquid perducis luciferum intempore suo & ue sperum superfiliosterrae consur
gerefacis: Etiterum a libi qui facit arcturum &orionem & hrades haec nominastel¬
larum dum inscripturis legimus uanis deleramentis poetarum ad sensum non prebea¬
mus quia falsis opinionibus uocabula istaiastris. in hominum nominibus uel alia¬
rum creaturarum uocabulis in posuerunt Itaenimstellarum quarundam gentiliũ
sapientis nomina sicut & dierum indiderunt. quod uero eisdem nominib: sacra
utitur scriptura non eorum Idcirco uanas ad probat fabulas. sed faciens ex rebus
uisibilibus inuisibilium rerum figuras ea nomina ꝑ cognitione hominum ponit
qualitate sunt cognita. ut quicquid in cognitum significat: facilius perld quod est cogni¬
tum humanis sensibus innotescat.
DE ARCTURO

Expanded text:
numquid coniungere valebis micantes stellas Pliadis aut gyrum Arcturi poteris dissipare numquid producis luciferum in tempore suo et vesperum super filios terrae consurgere facis? Et iterum alibi: Qui facit Arcturum, et Orionem, et Hyadas. Haec nomina stellarum dum in Scripturis legimus vanis deliramentis assensum non praebeamus, qui falsis opinionibus vocabula ista in astris ex hominum nominibus, vel aliarum creaturarum vocabulis imposuerunt. Ita enim stellarum quarumdam gentilium sapientes nomina, sicut et dierum, indiderunt. 2. Quod vero eisdem nominibus sacra utitur Scriptura, non eorum idcirco vanas approbat fabulas, sed faciens ex rebus visibilibus invisibilium rerum figuras ea nomina pro cognitione ponuntur quae late sunt cognita, ut quidquid incognitum significat, facilius per id quod est cognitum humanis sensibus innotescat. 3. Arctur
Abbreviated transcription (Latin):
lestis patriaer : Inuidia superat amor fraternae dilectionis & qiua cas lenimitgrisim
non accipiunt pusiconcordes:÷ Iramtemperit pacientia & ratio ae quanimitatis
Auaritia subnuigat aedemosina & spes aeternae retributionis: Tristitiã staterna co
loquiu & consolatio scriptura rum: Adrogantia caleat metus neuana gloria del in¬
tum a ninum aius tutibus cunctis sedudat & periactantiam perdat semetipsua

Expanded text:
lestis patriae. Inuidiam superat amor fraternae dilectionis et quia caeleste regnum lestis patriae. Inuidiam superat amor fraternae dilectionis et quia caeleste regnum non accipiunt nisi concordes. Avaritiam subjugat eleemosyna, et spes aeternae retributionis. Tristitiam subjugant fraterna alloquia, et consolatio Scripturarum. Arrogantiam calcat metus, ne vana gloria delinitum animum a virtutibus cunctis excludat, et per jactantiam perdat semetipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
meritis non pergratiam largientis. Itemquidam sunt qui quod non habent. Ita se pre
tumore habere exaestimant. Item sunt quidam qui contemnendo alios. sealiquidha¬
bere singula riter putant. pernitiosiorem autem eẽ elationem desingularitate iac¬
tntiae uenientem ultima superbia trimodam hab& differentiam: Primũ namq
ginus superbiae est eorum quipertransgressionis culpam contemptu habent diuina
pretepta Secundum genus superbiae est corum qui ex conser uatione mandatorũ
al toluntur elatione uirtutum: Tertium genus est eorum quiper contuiitia minenti
subditiee dedignantur seniorumimperiis. quae quidem uitia diuinitus adiurunue
gratiae hisecontrario curantur uirtutibus: Gulae enim concupiscentiã reprimunt
angilida esconpunetio cordus fornicationem extingu&. contritio cordis &corporrs
adflictio aeritio issidua uellaboris exercitium. metus quoq gehennae. uelamorcas¬

Expanded text:
meritis, non pro gratia largientis. Item quidam sunt qui quod non habent habere se per meritis, non pro gratia largientis. Item quidam sunt qui quod non habent habere se per tumorem existimant. Item sunt quidam qui, contemnendo alios, se aliquid habere singulariter putant. Perniciosiorem autem esse elationem de singularitate iactantiae uenientem. Vltima superbia trimodam habet differentiam. Primum namque genus superbiae est eorum qui per transgressionem culpae contemptui habent diuina praecepta; secundum genus eorum qui ex conseruatione mandatorum adtolluntur elatione uirtutum; tertium genus est eorum qui per contumaciam mentis subdi dedignantur seniorum imperiis. Quae quidem uitia, diuinitus adiuuante gratia his e contrario curantur uirtutibus. Gulae enim concupiscentiam reprimunt uigiliae et conpunctio cordis. Fornicationem extinguit contritio cordis et corporis afflictio et oratio assidua uel laboris exercitium, metus quoque gehennae uel amor cae
Abbreviated transcription (Latin):
tur paenam. Id estin concupiscentiamrei augende & in meturei carende sicutenim
quidam ait non enimumquam expletur neq satiatur cupiditatissitis. neq solum ea
quae habent amore augendi excruciantur. sed etiam amitten dimetu ipsa quoq inuidia
duplici afficitur flamma. Id estdum aut meliore inuid& in id qđ ipse non est. autdumquem¬
lib& consimilem ẽe uid& sibi aequalem dol&. Sequitur tristitia cuiustria sunt genera
Quarum prima utait cassianus temperata &rationabilis. dedilectorum plenitudinem
ueniens. Altera perturbata in rationabilis deanxietatementis. seu dedisperatione pec¬
catorum exoriens. Tertiadeiracundia uelde in latodamno. haecdesiderio p̃pedito pro¬
aedens lam uero in anisgloriam quad ripertitam hab& lactantiam. nam sunt quihabent
dona &donantem ignorant & sunt qui sedicud dona accepisse prosuis precedentibus

Expanded text:
itur poenam, id est in concupiscentiam rei augendae et in metu rei carendae. Sicut etiam itur poenam, id est in concupiscentiam rei augendae et in metu rei carendae. Sicut etiam quidam ait; "Non enim umquam expletur neque satiatur cupiditatis sitis". Neque solum ea quae habent amore augendi excruciantur, sed etiam amittendi metu. Ipsa quoque inuidia duplici adficitur flamma, id est dum aut meliori inuidet in id quod ipse non est, aut dum quemlibet consimilem esse uidet sibi aequalem dolet. Sequitur tristitia, cuius tria sunt genera, quarum prima, ut ait Cassianus, temperata et rationabilis, de delictorum penitudine ueniens; altera perturbata, inrationabilis, de anxietate mentis seu de desperatione peccatorum exoriens; tertia de iracundia, uel de inlato damno ac desiderio praepedito procedens. Iam uero inanis gloria quadripertitam habet iactantiam. Nam sunt qui habent dona et donantem ignorant. Et sunt qui se dicunt dona accepisse pro suis praecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
si diligentius quisq communes crbos precur& sicut fili heli extramorem erudam abos¬
fers ntibiuis tollobant crnem quam sibi accuratius p̃pararent. Quartomodo siuiles
escis nimium quisq suniat unde &a propheta sodomim depanis saturitate accusat
Q uinto modo siquisq exdesiderio quod cumq sumat sicutesiu plenticulae concupisentu
perdidit primogenita F ornicatio quoq trimodo genere discernitur. Primo quippe
dum ꝑ uoluntatis iuxuriam commixtio carnis expletur. Alteradumsola ad tractione
luxus carnis perin munditiam prouocatur. Tertio dum intentione turpis cogitationes
nocturnaquisq inlusione pollu&ur. Est & quartum genus fornicationis iuxta scriptu¬
ram omnis scilic& in licita corruptiomentis sicut ido latria. &auaritia. ex quibus sit prȩ¬
uaricatio legis propter inlicitam concupiscentiam. Porro a uaritiam geminam distingu¬

Expanded text:
si diligentius quisque communes cibos procuret, sicut filii Heli extra morem crudam ab ofsi diligentius quisque communes cibos procuret, sicut filii Heli extra morem crudam ab offerentibus tollebant carnem, quam sibi accuratius praepararent. Quarto modo, si uiles escas nimium quisque sumat. Vnde et propheta Sodomam de panis saturitate accusat. Quinto modo, si quisque ex desiderio quodcumque sumat, sicut Esau pro lenticulae concupiscentia perdidit primogenita. Fornicatio quoque trimodo genere discernitur. Primo quippe, dum per uoluptatis luxuriam commixtio carnis expletur; altero, dum sola adtrectatione luxus carnis per inmunditiam prouocatur; tertio, dum intentione turpis cogitationis nocturna quisque inlusione polluitur. Est et quartum genus fornicationis iuxta Scripturam omnis scilicet inlicita corruptio mentis, sicut idolatria et auaritia, ex quibus fit praeuaricatio legis propter inlicitam concupiscentiam. Porro auaritia in geminam distingu
Abbreviated transcription (Latin):
rerum cupiditate temporaliter inflammatur. autgaudium adeptȩ rei extollitur Tunc non
uirtutessunt sed uere uitia nuncupantur. ex his autem duo sunt futuri temporis ante quid
eueniat metus &cupiditas aliaduo preteriti. cumquid acciderit gaudium & dolor. septem
autemsunt ꝑfecta uel principalia uitia ex quibus uitiorumtur baexoritur. Idest. gulaccmn¬
cupiscentia. fornicatio a uaritia inuidia lra tristitia. In anisgleria. nouissima dux
ipsa &earum regina ebricas & superbia ex quibus omnibus duo sunt carnalia: forncatio
aingliuues. reliquaspiritalia quae quidem in membris scuis taliter distingunt modo
oula e concupiscentia inquinq modis distinguitur. Primo modo siante tempus erbas quis
apperat :sicut ionatdan gustum mellis iciuniumi soluit Secundo modo silauitiore sess
quaerer sile populus heremi manna contemptu carnes aegrptias esuriuit. Tertiomas

Expanded text:
ue cupiditate rerum temporalium inflammatur aut gaudio adeptae rei extollitur, tunc non ue cupiditate rerum temporalium inflammatur aut gaudio adeptae rei extollitur, tunc non uirtutes sed uere uitia nuncupantur. Ex his autem duo sunt futuri temporis, ante quid eueniat, metus et cupiditas; alia duo praeteriti, cum quid acciderit, gaudium et dolor. Septem autem sunt perfecta uel principalia uitia, ex quibus copiosa uitiorum turba exoritur, id est gulae concupiscentia, fornicatio, auaritia, inuidia, ira, tristitia, inanis gloria, nouissima dux ipsa et earum regina superbia. Ex quibus omnibus duo sunt carnalia, fornicatio et ingluuies; reliqua spiritalia. Quae quidem in membris suis taliter distinguntur. Gulae concupiscentia in quinque modis distinguitur: primo modo, si ante tempus cibos quis appetat, sicut Ionathan gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo, si lautiores escas quaerat, sicut populus heremi manna contempto carnes Aegyptias esuriuit. Tertio modo,
Abbreviated transcription (Latin):
ontra haectamen. quattuor uirtutum genera totidem uitia philosophi appositadicunt
metum scilic& & gaudium. cupiditatem siuedolorem. nosautem haec ipsa non perfecta
uitia sed media nuncupamus. Eo quod proter diuersitatem morum adutrumq parata sunt
& mode adbonum. modo admalum pro arbitriiuoluntatis uertuntur. Sicutenim nonnullȩ
uirtutes ex seuitia gignunt uelutisiex mansuetudine interdum nascatur torpor. & expi&date
dissolutio disciplinae &iustitiae crudelitatis uindicta. Itaquattuor ista sibeneutuntur uir¬
tutessunt. siminus ex uirtutibus inuitia transeunt. hoc mododemq dumquisq metuit
peccare cupit beatificare . dol& propeccatis. gaud& inoperibus bonis. Iamtunc quia hi mo¬
tus deamorisstudio quod boni procedunt deuirtutibus accipiuntur. At contradumunus
quisq inetu carendiquicquam terrenum exterretur. uel dolore amissi rei frangitur. dumq¬

Expanded text:
ontra haec tamen quattuor uirtutum genera totidem uitia philosophi opposita dicunt: metum scilicet et gaudium et cupiditatem siue dolorem. Nos autem haec ipsa non perfecta uitia, sed media nuncupamus eo quod propter diuersitatem morum ad utrumque parata sunt et modo ad bonum, modo ad malum pro arbitrio uoluntatis uertuntur. Sicut enim nonnullae male usae uirtutes ex se uitia gignunt ― ueluti si ex mansuetudine interdum nascatur torpor et ex pietate dissolutio disciplinae, ex iustitia crudelitatis uindicta ― ita quattuor ista, si bene utantur, uirtutes sunt; sin minus, ex uirtutibus in uitia transeunt. Hoc modo denique, dum quisque metuit peccare, cupit beatificari, dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus de amore studioque boni procedunt, pro uirtutibus accipiuntur. At contra, dum quisque metu carendi quicquam terrenum exterritur, uel dolore amissae rei frangitur, dumq
Abbreviated transcription (Latin):
alsa autem & uulgaris opinio est. nocte stellas cadere cumsciamus ab aethere lapsos
igniculos irepercaelum portariq uentis uagiq lumensideris imitaristellas autem im¬
mobiles firasq permanere incaelum. namillud quod ait po&a. saepe etiam stellas
albescere tractos. & iterum lapsa perlatum aere dispersotrahere cadentia sulcus
sidera & summis etiam quae fixatenentur astrapolis. sed hic poeta& uoluntarii ad opini¬
onem uulgi secontulerunt Caeterumphilo sophi quibuscura est mundi inquirero
rationem Ita asserunt quae superius memorata sunt
XUI.
DENOMENIBUSASTRORUM LECITUR INIOB DICENTE ONO

Expanded text:
alsa autem opinio et vulgaris est, nocte stellas cadere, cum sciamus ex aethere lapsos igniculos ire per coelum, portarique 38 ventis, vagique lumen sideris imitari; stellas autem immobiles fixasque permanere in coelo. 2. Nam illud quod ait poeta: Saepe etiam stellasalbescere tractus. Et iterum: . . . . . Lapsa per altum Aere disperso trahere candentia sulcos Sidera, et summis etiam quae fixa tenentur Astra polis. Sed hi poetae voluntarie ad opinionem vulgi se contulerunt. Caeterum philosophi, quibus curae est mundi quaerere rationem, illa asserunt quae superius memorata sunt. CAPUT XXVI. De nominibus astrorum. 1. Legitur in Job, dicente Do
Abbreviated transcription (Latin):
a diner edimus habertoi portui i gnsiulliuleterum trescedix er̃ retionanile icasei bi le
quam in ui sibila remconspscit Irascibile perquodimpetus iraesuae emundat & corrigit

Expanded text:
tionale, irascibile quam inuisibilia conspicit; irascibile, per quod impetus irae suae emendat et corrigit
Abbreviated transcription (Latin):
unaitdicons Omnis caro est corpus non omne corpus caro est. Caro estquae proprie sangui¬
nem neruis ossibusq distinguitur. Corpus uero quamquam & carodicatur. Interdum
tamen aedhiereum nominatur quod tactui iuisuiq non subiac& . plerumq uisibilis est atq
tangiile paris corpus est sed noncaro. Lapis corpusdicitur sed noncaro si c &a postolus
Corpora cuele sua appellat & corporaca elestia ÷ Caelestae corpus sols aclunae & d¬
lariem Ferrestri ignis aeris aquae & terrae & reliquorumquae absq: anima his
consenter elementis. Inter animum &animam lactantius distinguisse quosdam philo
quosentimus &sapiemus unde & ualente in corpore animq uannuimas. aluisanimi
porino siculi&eidere dementibus sole&: Addunt quoq animam mortem saporari aminu
semno obhoeindepitanteẽ diuersum pro couod ae tionis orticuosepa rapor: q un ina

Expanded text:
tinxit dicens: "Omnis caro et corpus, non omne corpus et caro est. Caro est quae proprie sanguitinxit dicens: "Omnis caro et corpus, non omne corpus et caro est. Caro est quae proprie sanguine, neruis, ossibusque distinguitur; corpus uero, quamquam et caro dicatur, interdum tamen et aereum nominatur, quod tactui uisuique non subiacet, et plerumque uisibile est atque tangibile. Paries corpus est, scorpora coelestia appellat, et corpora terrestria. Coeleste corpus solis, lunae, stellarum. Terrestre, ignis, aeris, aquae, terrae, et reliqcensentur elementis". Inter animum et animam Lactantius distinguere philosophos quoquo sentimus et sapimus". Vnde et ualente in corpore anima, nonnumquam animus perit, sicut accidere dementibus solet. Addunt quoque animam morte soporari, animum somno. Ob hoc inde putant esse diuersum pro eo quod actionis officio separa
Abbreviated transcription (Latin):
auditus : exterra tactus saporq nascitur : Inter animã & corpus. ita secernitur : Anima
est substantia incorporea : Intellectualis rationalis. in uisibilis atq in mortalis: habens
ignotam originem : nihiltamen innatura suamatum. concretumq. terrenum nihilhu¬
midum fauilleq uelligneum : At contra corpus est substantia ui sibilis atq mortalis: habens
men exuitio & exterrena facie materiam : sed anima quia spiritalis creatura est: initiũ
euit finem habere nonnouit : sicut enim angeli : ita& animaesunt : habentenim initiũ:
nem nullum : Corpus autem quia ex quattuor elementis constat: Igne Aere Aqua
terra : dum fuerit excidente animare solutum redit rursus unde fuerat ortum inde
& partim mortau, & partim in mortales sumus animae enim naturam habemu s commu
cumangelis. Carnem cumpecoribus. Inter carne & corpus aliter quidam doctorum dis¬

Expanded text:
auditus; ex terra tactus saporque nascitur. Inter animam et corpus ita secernitur: anima auditus; ex terra tactus saporque nascitur. Inter animam et corpus ita secernitur: anima est substantia incorporea, intellectualis, rationalis, inuisibilis atque inmobilis, habens ignotam originem, nihil tamen in natura sua mixtum concretumque terrenum, nihil humidum, flabileque uel igneum; at contra corpus est substantia uisibilis atque mobilis, habens semen ex uitio, et ex terrena faece materiam. Sed anima, quia spiritalis creatura est, initium nouit, finem habere non nouit. Sicut enim angeli, ita et animae sunt. Habent enim initium, finem nullum. Corpus autem, quia ex quattuor elementis constat, igne, aere, aqua, et terra, dum fuerit excedente anima resolutum, redit rursus unde fuerat ortum. Inde et partim mortales, et partim inmortales sumus. Animae enim naturam habemus communem cum angelis, carnem cum pecoribus. Inter carnem et corpus taliter quidam doctorum dis
Abbreviated transcription (Latin):
distinguens. Inter sensum & memoriam: hoc inter est : Sensus estreicuiusq adinuen¬
tio: memoria reunuentȩ recordatio illa ex cogitata repperit. haec reperta custodit:
ter memoriam. & mentem. & cogitationem talis distinctio est : qđ memoria p̃terita retin&¬
mens futura preuid& : Cogitatio p̃sentia complectit᷑ : Inter intellegibilia & sensibilia
taliter ueteres discreuerunt : Intellegibilia ẽẽ qua e inmente animoq. percipiuntur. sen¬
sibilia autem quae ui su tactuq corporeo sentiuntur : Sunt autem sensus corporeiquinq
uisus auditus. gustus odoratus & tactus : Visui subiac& abitus colorum : seu magnitu¬
lomen surae : Auditui : uoces & sonus : Odoratui : odorum fraglantia uel quae aliter
sehabent : Gustui : sapor amarus seudulcis: Tactui : culida uel frigida. dura uel mollia :
aspera siue lenia : hi autemquinq: sensus ex partibus elementorum sunt q Sed non exom¬
nibus elementis quattuor : sed exaere terraq gignuntur: exaere quidem uisus. odoratus.

Expanded text:
distinguens. Inter sensum et memoriam hoc interest: sensus est rei cuiusque adinuentio; memoria, rei inuentae recordatio. Ille excogitata repperit, haec reperta custodit. Inter memoriam et mentem et cogitationem talis distinctio est, quod memoria praeterita retinmens futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit. Inter intellegibilia et sensibilia taliter ueteres discreuerunt: intellegibilia esse quae in mente animoque percipiuntur; sensibilia autem, quae uisu tactuque corporeo sentiuntur. Sunt autem sensus corporei quinque: uisus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Visui subiacet habitus et color, seu magnitudo mensurae. Auditui uoces et sonus. Odoratui nidorum flagrantia, uel quae aliter se habent. Gustui sapor amarus seu dulcis. Tactui calida uel frigida, dura uel mollia, aspera siue lenia. Hii autem quinque sensus ex partibus elementorum sunt, sed non ex omnibus elementis quattuor, sed ex aere terraque gignuntur. Ex aere quidem uisus, odoratus,
Abbreviated transcription (Latin):
macest. & modo sapit modo dissapit modoremotis paulis percuris corperis sopore deli¬
nita quiescit rursumq commota ad contemplandas rerumimagines protinus exci¬
II. tata fecurrit. Inter animam & sp̃m. hocdoctores differredixer̃: quod anima ipsauita
est hominis prestans sensum motumq corporis. Sp̃s autem ipsa animaẽ quaedat po¬
ientia retionabilis proquolege naturae prestare uidetur pecoribus ceteris cerissime¬
aeptt: spm nominauit namcum dixis setdñs potestatem habeo ponen di anumden
ntam snquiam sine dubio tuncposuit: quando ineruce inclinato captte sem trdidit
Onnis autentanima sp̃scẽ potest : non tam̃omnis tẽt anima emeno nom spres he¬

Expanded text:
ma est, et modo sapit, modo desipit, modo remotis paulisper curis corporis sopore delima est, et modo sapit, modo desipit, modo remotis paulisper curis corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad contemplandas rerum imagines protinus excitata recurrit. Inter animam et spiritum hoc doctores differre dixerunt, quod anima ipsa uita est hominis, praestans sensum motumque corporis; spiritus autem ipsius animae est quaedam potentia rationalis, pro quo lege naturae praestare uidetur pecoribus ceterís. Proine suscepit spiritum nominauit. Nam cum dixisset Dominus: Potestatem habeo ponendi animam meam, quam sine dubio tunc posuit, quando in cruce, inclinato capite, spiritum tradidit. Omnis autem anima spiritus esse potest, non tamen omnis spiritus anima. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
sensu possumus. pocsentire sineuita Ideurconequaquam pos se dicunt c̃ diuer u¬
pro co quod actionis officio separantur. sedidem unum & uiuendi habere uigorem &
sentiendi ꝑfruirationem &dum sint utrumq: unum uaria sumpsere uocabula prodi¬
uersitate affectionum sicut enim sp̃s parsanimae est: proquo imaginis rerum corpo¬
ralium in primuntur sicutanimus parseiusdem animae est quosentitur & sapitur
sicut & mens eiusdem portio est proquo omnis ratio intellegentiaq percipitur sicut uo¬
iuptas qua intellecta consentiantur. sicut memoria quameditata memorantur. Et
haet quidem dummultiplici constent appellatione. non tamenita diuiduntur insub¬
santia sicut in nomine quia eademomnia una est anima. quaedum contemplatur sp̃se
dam sentit sensusẽ . dum sapit animus est. dumintellegit mens est. dumdiscernit ratioẽ
dum consentit uoluntas est. dumre cordatur memoria est. dum membra uegitat ani¬

Expanded text:
sentire sine uita. Idcirco nequaquam posse dicunt esse diuersum quod a se minime separatur, sed idem unum et uiuendi habere uigorem et sentiendi perfrui rationem; et dum sint utrumque unum, uaria sumpsere uocabula, pro diuersitate affectionum. Sicut enim spiritus pars animae est, pro quo imagines rerum corporalium inprimuntur, sic animus pars eiusdem animae est, quo sentitur et sapitur; sicut et mens eiusdem portio est, per quam omnis ratio intellegentiaque percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua meditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constent appellatione, non tamen ita diuiduntur in substantia sicut in nomine, quia eadem omnia una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est; dum intellegit, mens est; dum discernit, ratio est; dum consentit, uoluntas est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat, ani