comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec habitabit in corpore subdito peccatis.
Item econtra confidenter asserimus: quia
nullo uirtutum genere uacabat. cui ple¬
nitudinem gracie. dei nuntius assẽbat
inesse. Quod attestante archangelo qͣm¬
uis nemo sana mente discredat: tamen
si quis adhuc pio desiderio querat ar¬
gumenta uirtutum: ex uerbis et factis
eius que scriptura commemorat: tan¬
to sibi facilius occurrent. quanto ip̃e in
querendo fidelior erit. Sunt autem ex
hiis quedam omni fere xp̃iano perspicua.
Quis enim est qui cum iocunda admira¬
tione non speculetur ip̃iᷤ mature adoles¬
centis fortitudinem. prudentiamq ac finẽ
in colloquio angelico: ubi tam constant̾
eloquitur. tam prudenter interrogat. tam
facile credit: Quis non uideat ac ui¬
dendo miretur iusticiam eius: que sic u¬
niuersa precepta diuine legis satagebat
implere. ut nec ad se non ꝑtinentia que¬
dam exempla ñ relinqueret: Uerbi gr̃a.
Post partum enim purificatione legali

Expanded text:
nec habitabit in corpore subdito peccatis . nec habitabit in corpore subdito peccatis . Item econtra confidenter asserimus, quia nullo virtutum genere vacabat, cui plenitudinem gratiae Dei nuntius asserebat inesse. Quod, attestante archangelo, quamvis nemo sana mente discredat, tamen si quis adhuc pio desiderio quaerat argumenta virtutum ex verbis et factis ejus quae Scriptura commemorat, tanto sibi facilius occurrent, quanto ipse in quaerendo fidelior erit. Sunt autem ex eis quaedam omni fere Christiano perspicua. Quis enim est qui cum jucunda admiratione non speculetur ipsius maturae adolescentis fortitudinem, et prudentiam, et fidem in colloquio angelico, ubi tam constanter eloquitur, tam prudenter interrogat, tam facile credit? Quis enim non videat ac videndo miretur justitiam ejus, qua sic universa praecepta divinae legis satagebat implere, ut nec ad se pertinentia inexpleta relinqueret? Verbi gratia: post partum enim purificatione legali
Abbreviated transcription (Latin):
rerum cardini deo proxiina est. et respe¬
ctu exempli eius cursum uite dirigere.
Quod qui fecerit non iactabitur uane
glorie uento. nec frangetur scopulis
aduersorum. nec absorbebitur scillea
uoragine uoluptatum: sed prosꝑe ue¬
niet ad portum salutis eterne. Hic si
quis interroget dicens. quid ergo pu¬
tas qualis olim in anima fuerit uel
nunc sit hec persona. que sic omnib
sanctis spectanda atq imitanda proponit᷑:
ueraciter respondemus: quia longe perfe¬
ctior quam nostra oratione demonstrari
possit. Camen ne ibi dicere nichil argu¬
amur ubi maior affluit copia dicendorũ:
reseruantes multa atq magna facundis.
saltem pauca dicamus super hoc. q que
facile probentur audita. Hoc ergo in pri¬
mis astruere fas est: quod anima ip̃ius
et caro quam elegit et habitatu¬
lum sibi fecit sapientia dei patris: ab
omni malicia et immundicia purissima
fuit. affirmante scriptura: quoniam in ma¬
liuolam animam non introibit sapientia.

Expanded text:
rerum cardini Deo proxima est, et respererum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad portum quietis aeternae. Hic si quis interroget dicens, quid ergo putas qualis olim in anima fuerit, vel nunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectanda atque imitanda proponitur? veraciter respondemus, quia longe perfectior quam nostra oratione demonstrari possit. Tamen ne ibi nihil dicere arguamur, ubi major affluit copia dicendorum, reservantes multa atque magna facundis, saltem pauca dicamus super hoc, et quae facile probentur audita. Hoc igitur in primis astruere fas est, quod anima ipsius et caro quam elegit, et habitaculum sibi fecit Sapientia Dei Patris, ab omni malitia et immunditia purissimae fuerunt, affirmante Scriptura: Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
tificem erat paritura. Non tamen hec ic¬
circo dixerimus: quod dominus qui pec¬
catores uocare uenit. dedignatus sit
matrem suam peccatores habere cog¬
natos: inter quos spetiosa uelut in¬
ter spinas lilium appareret. Hec itaq
electa et insignis inter filias. non for¬
tuitu quidem aut solo placito paren¬
tum ut pleriq. sed diuina dispensa¬
tione nomen accepit: ita ut ip̃a quo¬
q uocabuli sui figura magnũ quid¬
dam innueret. Interpretatur enim
maris stella. Quid ergo misticum
hec interpretatio gerat. per similitu¬
dinem ostendamus. Nantis quippe
mare transeuntibus notare opus est
stellam. haut longe a supremo celi car¬
dine choruscantem: et ex respectu il¬
lius estimare atq dirigere cursum
suum: ut portum destinatum apprehend̾e
possint. Simili modo fratres oportet umi¬
uersos xpristicolas. inter fluctus huius
seculi remigantes. attendere maris stel¬
lam hanc. idest mariam: que supremo

Expanded text:
tificem erat paritura. Non tamen haec idtificem erat paritura. Non tamen haec idcirco dixerimus, quod Dominus qui peccatores vocare venit, dedignatus sit matrem suam peccatores habere cognatos, inter quos speciosa velut inter spinas lilium appareret. Haec itaque electa et insignis inter filias, non fortuitu quidem, aut solo placito parentum ut plerique, sed divina dispensatione nomen accepit, ita ut ipsa quoque vocabuli sui figura magnum quiddam innueret: interpretatur enim maris stella. Quid ergo mysticum haec interpretatio gerat, per similitudinem ostendamus. Nautis quippe mare transeuntibus, notare opus est stellam hanc, longe a summo coeli cardine coruscantem, et ex respectu illius aestimare atque dirigere cursum suum, ut portum destinatum apprehendere possint. Simili modo, fratres, oportet universos Christicolas, inter fluctus hujus saeculi remigantes, attendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo
Abbreviated transcription (Latin):
illa uirga sine radice sine quolibet
nature amminiculo fructificauit: ita
uirgo maria sine coniugali opere filiũ
procreauit. Filium sane flore designatum
et fructu: flore propter speciem. fructu
propter utilitatem. Est enim speciosus
forma pre filiis hominum: et uitalis re¬
fectio non solum hominum. sed etiam
angelorum. Hinc breuiter asserta pro¬
positionis particula prima: quod sequi¬
tur attingamus. Nata est igitur bea¬
tissima uirgo sicut legimus patre na¬
tareno matre bethleemita: quas ur¬
bes xp̃i natiuitati uel conuersationi
destinatas esse prophete non tacue¬
rant. Descendit autem a radice illius
fide preclari abrahe: cui superne promis¬
sa fuerat benedictio omnium gentium
in semine suo: et a stirpe dauid quem
deus propter notam sibi probitatem e¬
gregia laude sublimauit dicens. inueni
uirum scd̾m cor meum. De regali nem¬
pe tribu simul et sacerdotali duxit ori¬
ginem: que summum regem atq pon¬

Expanded text:
illa virga sine radice, sine quolibet illa virga sine radice, sine quolibet naturae vel artis adminiculo fructificavit: ita Virgo Maria sine conjugali opere filium procreavit, filium sane flore designatum et fructu; flore, propter speciem, fructu, propter utilitatem. Est enim speciosus forma prae filiis hominum , et vitalis refectio non solum hominum, sed etiam angelorum. Hinc breviter asserta propositionis particula prima, quod sequitur attingamus. Nata est igitur beatissima Virgo, sicut legimus, patre Nazareno, matre Bethlehemita, quas urbes Christi nativitati vel conversationi destinatas esse prophetae non tacuerant. Descendit autem ab radice illius fide praeclari Abrahae, cui superne promissa fuerat benedictio omnium gentium in semine suo, et ab stirpe David, quem Deus propter notam sibi probitatem egregia laude sublimavit, dicens: Inveni virum secundum cor meum . De regali nempe tribu simul et sacerdotali duxit originem, quae summum Regem atque Pon
Abbreviated transcription (Latin):
filii isrł presentia uirge querere solli¬
cite. quid significaret tam mirabile fa¬
ctum. Quod longo tp̃r post aꝑire per¬
gens diuinus ysaias. egredietur inqͥt
uirga de radice iesse: ꝙ flos de radice eiꝰ
ascendet. et requiescet super eum sp̃c
domini. Ad hec uerba tanquam audi¬
tores eius dicerent. o pater ysai obs¬
cure loqueris. dic nobis ip̃am rem ma¬
uifeste: a diecit claritatem. et ait. Etce
uirgo concipiet q pariet filium: et
uocabitur nomen eius eminanuel. fi̾¬
lium quoq uirginis idest emmanue¬
lem preclare describens: puer inquit
natus est nobis. et filus datus est
nobis: et uocabitur nomen eius admi¬
rabilis consiliarius. deus fortis. pater
futuri seculi. princeps pacis. Multi¬
plicabitur eius imꝑiũ ⁊ regni eiꝰ non
erit finis. Quod ergo designauit de¬
us miraculo: hoc a secretis eius prodidit
uaticinio. ⁊ qd̾uates cecinit. consequẽ¬
ter rei exitus approbauit. Nam sicut

Expanded text:
filii Israel praesentia virgae, quaerere sollifilii Israel praesentia virgae, quaerere sollicite quid significaret tam mirabile factum, quod longo post aperiens divinus Isaias: Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus Domini . Ad haec verba tanquam auditores ejus dicerent: O pater Isaia, obscure loqueris, dic nobis, quaeso, ipsam rem manifeste, adjecit claritatem et ait: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Filium quoque Virginis, id est Emmanuelem, praeclare describens: Puer, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis: multiplicabitur ejus imperium et regni ejus non erit finis . Quod ergo Deus designavit miraculo, hoc a secreto Isaias prodit vaticinio. Et quod vates cecinit, consequenter rei exitus approbavit. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pauperem spiritu concupiscentiam
mentis: sic q principali suggestione
diaboli uicta. uiciosum caput uirtu¬
tis pede contriuit. Non tamen hoc so¬
lo sed eo ꝗͣ maxime triumphauit: qd̾
de sua mundissima carne corporata sa¬
pientia uicit usq quaq maliciam. at¬
tingens a fine usq ad finem fortiter.
ac disponens omma suauiter. Hec est
ergo mulier ad quam diuinum illud
intendebat oraculum: hanc quandoq na¬
scituram innuebat. hanc singulariter in¬
timabat. Expedito qmpaucis oraculo: u¬
num quoq de miraculis absoluatur. Ac¬
cepte sunt a sancto moyse singule uir¬
ge de singulis tribubus isrł. nominib
earum inscripte iubente deo: ꝙ posite¬
sunt in tabernaculo eius. Inter quas
una que fuerat aaron. inuenta est se¬
quenti die germinasse. fronduisse. flo¬
ruisse. ac peperisse amigdala. Sciens er¬
go dominus hoc opus suum magni es¬
se misterii: iussit seruari uirgam ad
moni mentum. Monebantur enim

Expanded text:
pauperem spiritu, concupiscentiam pauperem spiritu, concupiscentiam mentis. Sicque principali suggestione diaboli victa, vitiosum caput virtutis pede contrivit. Non tamen hoc solo, sed eo quam maxime triumphavit, quod de sua mundissima carne corporata sapientia dicit, Usquequaque malitiam attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter intimabat. Expedito quam paucis oraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germinasse, floruisse, fronduisse, et peperisse amygdala. Sciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jussit servari virgam ad monimentum. Monebantur enim
Abbreviated transcription (Latin):
genie diuinitus ordinata. priuilegio
uirtutum insignis enituit. saluatorẽ
edidit. a quo glorificata in celo ñ quã
terrigenis patrocinari desistit. Propo¬
sitionem sequatur ordine suo narratõ.
imq referamus unum de pretaxatis
oraculis. ac deinde paucis expediamus.
Dixit eternus ad ueterem: deus ad ser¬
pentem Inimicicias ponam inter te q
mulierem: ꝙ semen tuum oz semen
est fratres in hoc loco caput serpentis
conterere: nisi principalem diaboli sug¬
gestionem. idest concupiscentiam resi¬
stendo suꝑare: Si ergo queratur que¬
nam mulier huiusmodi uictoriam o¬
perata sit: profecto non repperitur in
linea generationis humane. donec ꝑ¬
ueniatur ad illam de qua nunc agi¬
mus sanctarum sanctam. At si inter¬
rogetur in quo serpentis caput uel
ip̃a contriuerit: nimirum in eo quod
uirginitatem simul et humilitatem
sacrificauit deo. Uirginitate namq
seruata probatur extinxisse concupis¬
centiam carnis: humilitate que fecit

Expanded text:
genie divinitus ordinata, privilegio genie divinitus ordinata, privilegio virtutum insignis enituit, Salvatorem edidit a quo glorificata in coelo, nunquam terrigenis patrocinari desistit. Propositionem sequatur ordine sua narratio. Jamque referamus unum de praetaxatis oraculis, ac deinde paucis expediamus. Dixit Aeternus ad veterem, Deus ad serpentem: Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen est, fratres, in hoc loco serpentis caput conterere, nisi principalem diaboli suggestionem, id est concupiscentiam, resistendo superare? Si ergo quaeratur quaenam mulier hujusmodi victoriam operata sit? profecto non reperitur in linea generationis humanae, donec perveniatur ad illam de qua agimus sanctarum sanctam. At si interrogetur, in quo serpentis caput vel ipsa contriverit? nimirum in eo quod virginitatem simul et humilitatem Deo sacrificavit. Virginitate namque servata probatur exstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit
Abbreviated transcription (Latin):
ppeobate consuetudinis sc̃e mari
est apud xp̃ianos. sanctorum pa¬
trum dies natalicios obseruare diligen¬
ter: ꝙ tunc precipue uirtutes eoꝵ assig¬
natas litteris in eccl̃ia recitare. ad dei
laudem ex cuiꝰ mun̾e sunt:  ad instru¬
menta minorum. Inter omnes autem
sanctos memoria beatissime uirginis eo
frequentius agitur atq festiuius: quo
maiorem grãm apud deum creditur
inuenisse. Unde post alia quedam ip̃i-
us antiquiora sollempnia. non fuit cõ¬
tenta deuotio fidelium: quin natiuitati
sollempne suꝑadd̾et hodiernũ. Hac ita¬
q die peculiarit̾ in eccłia recitandꝰ esse
uidebatur ille liber qui de ortu eiꝰ atq
uita scriptus inueniebatur: si non iu¬
dicassent eum patres int̾ apocrifa mu¬
merandum. At qm̃ magnis ac sapi¬
entib uiris ita uisum est: nos alia que¬
dam sed non aliena legentes eccł̃iasti¬
cum morem debitis officiis exequam᷑.
qͣm nasceretur oraculis enuntiata est:
et designata miraculis. Nata uero pro¬

Expanded text:
pprobate consuetudinis mos est apud Christianos: Sanctorum patrum dies natalicios observare diligenter: et tunc precipue virtutes eorum assignatis litteris in Ecclesia recitare: ad Dei laudem: ex cujus munere sunt: et ad instrumenta morum. Inter omnes autem Sanctos: memoria beatissime Virginis eo frequentius agitur: atque festivius: quo majorem gratiam apud Deum creditur inveus antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitatis solemne superadderet hodiernum. Hac itaque die peculiariter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis officiis exsequamurquam nasceretur oraculis enuntiata est, et designata miraculis, nata vero pro
Abbreviated transcription (Latin):
cuit: ubi dicimus. pater nr
qui es in cęlis. Ab huius
orationis uerbis & sensibus
non recedamus petitionib
nr̃is : & quicquid petimus
fiet nobis. Tunc enim di¬
cenda sunt uerba eius in
nobis manere: quando faci¬
mus quȩ prȩcepit: & dili¬
gimus quȩ ꝓmisit. Quan¬
d̾o autẽ uerba eius maner̃
in memoria. nec inueniunt᷑
in uita: non computat᷑ pal¬
mes in uite: quia uitam nͣ
attrahit ex radice. Ad hanc
differentiam ualet. quod
scriptum est: Memoria
retinentib mandata eius.
ut faciant ea. Multi enĩ
memoria retinent ut con¬
tempnant: uel etiam deri¬
deant. aut oppugnent ea.
In his uerba aꝑi non ma¬
nent: quia tangunt quo¬
dam modo non cohęrent.
Et ideo illis ñ erunt in be¬
neficium. sed in testimoniũ.
Et quia sic insunt eis ut ñ
maneant in eis: ad hoc te¬
nentur ab eis. ut iudicent᷑

Expanded text:
cuit, ubi dicimus, Pater noster, cuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis ; ab hujus orationis verbis et sensibus non rnostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Ut ergo in igne non
sit: in uite sit. Si manseri¬
mea in uobis manserint:
quodcumq uolueritis pecetis.
& fiet uobis. Manendo qͥp¬
pe in xꝑo: quid uelle possuns.
nisi quod conuenie xpristo:
Quid uelle possunt manen¬
do in saluatore: nisi quod
non alienum est a salute:
Aliud quippe uolumus.
quia sumus in xꝑo: & ali¬
ud uolumus quia sumus
adhuc in hoc scło. De man¬
sione namq huius seculi
nobis aliquando subrepit.
ut hoc petamus quod nobis
non expedire nescimus: sed
absit ut faciat nob si mane¬
mus in xꝑo. qui non facit
quando petimus. nisi quod
expedit nobis. Manentes
ergo in eo cum uerba eius
in nobis manent. quodcũq
uoluerimus petemꝰ & fiet
nobis : quia si petimus &
nͣ fit: non hoc petimꝰ quod
habet mansio in eo. nec qđ
habent uerba eius quȩ ma¬
nent in nobis: sed quod ha¬
bet cupiditas & infirmitas
carnis. quȩ ñ est in eo: & in
qua non manent uerba eiꝰ.
Nam utiq ad uerba eius
ꝑtinet oratio illa quam do¬

Expanded text:
erit. Ut ergo in igne non erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manserimea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus: nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam do
Abbreviated transcription (Latin):
siue multũ. sine illo fieri non
potest: sine quo nichil fieri
potest: quia & si parum at¬
tulerit palmes: eum purgat
agricola. ut plus afferat: tamͣ
nisi in uite manserit. & uixe¬
rit de radice: quantũ libet
fructum a semetipso nͣ potest
ferre. Quamuis autẽ xꝑc
uitis non esset. nisi homo ẽẽt:
tamen istam grãm palmitib
non prȩberet. nisi etiam ds̃
esset. U erum quia ita sine
ista gr̃a non potest uiui. ut
mors in potestate sit liberi ar¬
bitrii: siquis in me inquit ñ
manserit. mittetur foras sic̃
palmes & arescet: & colligent
eum: & in ignem mittent. &
ardet. Ligna itaq uitis tan¬
to sunt contemptibiliora. si
in uite nͣ manserint: quan¬
to gloriosiora si manserint.
Deniq sicut de his etiam ꝑ¬
ihezechihelem propħam dñs
dicit. prȩcisa nullis agrico¬
larum usib prosunt: nullis
fabrilib operib deputant᷑.
U num ẽ duob palmiti con¬
gruit: aut uitis. aut ignis.
Si in uite non est: in igne

Expanded text:
sive multum, sine illo fieri non sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittenardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne
Abbreviated transcription (Latin):
funda submersionis: Nem¬
pe uox ur̃a est quod homo ex
semet ipso facit iusticiam. hoc
est altam elationis ur̃e. sed
ueritas contradicit & dicit.
P almes non potest ferre fru¬
ctum a semet ipso: nisi manse¬
rit in uite. Ite nunc ꝑ abru¬
ta: & non habentes ubi figa¬
mini. uentosa loquacitate le¬
tamini. Hȩc sunt in ania prȩ¬
sumptionis ur̃ȩ : sed quid uos
sequat᷑ uidete: & si est in uob̃
ullus sensus horrete. Qui enĩ
a semet ipso se fructũ existimat
Hȩc sunt profunda. summer¬
sionis ur̃ȩ. Etiam atq etiam
considerate: quid adhuc ueri¬
tas adiungat & dicat. E go
sum inquit uitis: uos palmi¬
tes. Qui manserit in me. &
ego in eo. hic fert fructum
multum: quia sine me nichil
potestis facere. Ne quisquam
putaret saltem paruum ali¬
quem fructũ posse ã semet ip¬
so palmitem ferre: cum dixis¬
set hic fert fructum multũ.
non ait quia sine me parum
potestis facere: sed nichil pote¬
stis facere. Siue ergo parum.

Expanded text:
funda submersionis? Nemfunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum,
Abbreviated transcription (Latin):
non xꝑo. Nam prȩciso pal¬
mite: potest de uiua radice
alius pullulare. Qui autem
prȩcisus est: sine radice non
potest uiuere. Deniq ad¬
iungit & dicit. Sicut palmes
ñ potest ferre fructũ ã semet¬
ipso. nisi manserit in uite: sic
nec uos nisi in me manseritis.
Magna gr̃ę commendatio
frͣs mei. Corda instruit humi¬
lium: ora obstrinit suꝑborũ.
Ecce cui si audent responde¬
ant: qui ignorantes di iusti¬
ciam. & suam uolentes con¬
stituere : iusticiȩ di non sunt
subiecti. Ecce cui respondean
sibi placentes: & ad bona oꝑa
facienda dm̃ sibi necessarium
non putantes. N onne huic
resistunt ueritati homines
mente corrupti. reprobi circa
fidem: qui respondent & lo¬
quuntur iniquitatẽ dicentes:
ã dõ habemus quod homines
sumus : a nobis ipsis autẽ quod
iusti sumus: Quid dicitis
qui uos ipsos decipitis: non as¬
sertores sed prȩcipitatores libe¬
ri arbitrii ex alto elationis. ꝑ
inania prȩsumptionis in pro¬

Expanded text:
non Christo. Nam pnon Christo. Nam pmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis. Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui, si audent, respondeant, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in pro
Abbreviated transcription (Latin):
sum tradidit pro ea. Lege
apłm: & uide quid adiun¬
gat. Ut eam scificaret inqͥt:
mundans eam lauachro aquȩ
in uerbo. Mundatio igitur
nequaquã fluxo & labili tri¬
bueretur elemento: nisi ad¬
deretur in uerbo. Hoc uer¬
bum fidei tantũ ualet in ec¬
clesia di: ut ꝑ ipsam creden¬
tem. offerentem. benedicentẽ.
tingentẽ. etiam tantillum
mundet infantẽ: quãuis non¬
dum ualentem corde credere
ad iusticiam. & ore confiteri
ad salutem. Totum hoc fit
ꝑ uerbum: de quo dñs ait.
lam uos mundi estis: propter
uerbũ quod locutus sum uo¬
bis. Manete inquit in me:
& ego in uobis. Non eo modo
illi in ipso: sicut ipse in illis.
Utrumq enĩ prodest: ñ ipsi.
sed illis. Ita sunt quippe in ui
te palmites. ut uiti ñ conferaNs:
sed inde accipiant unde ui¬
uant. Ita uero uitis ẽ in pal¬
mitib ut uitale alimentum
sumministret eis: non sumat
ab eis. ac ꝑ hoc & manentem
in se habere xꝑm. & manere
in xꝑo: discipulis ꝓdest utrũq

Expanded text:
sum tradidit pro ea. Lege sum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur, in verbo. Hoc verbum fidei tantum clesia Dei, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem, quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait: Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vo Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque,
Abbreviated transcription (Latin):
uisibile uerbum. Nam de
hoc utiq dixerat: quando
pedes discipulis lauit. Qui
lotus est non indiget ut pedes la¬
uet: sed est mundus totus.
Unde ista tanta uirtꝰ aquę
ut corpus tangat. & cor ablu¬
at: nisi faciente uerbo:
N on quia dicitur: sed quia
creditur. Nam & in ipso
uerbo. aliud est sonus tran¬
siens: aliud est uirtꝰ manens.
Hoc est uerbum fidei quod
predicamus ait apłs: quia
si confessus fueris in ore tuo.
ris in corde tuo quia ds̃ illũ
suscitauit a mortuis: saluus
eris. Corde enim creditur
ad iusticiam: ore autẽ con¬
fessio fit ad salutem. Unde¬
& in actibus apłoꝵ. legitur:
Fide mundans corda eorum.
Et in epła sua beatus petrus:
sic & uos inquit baptisma sal¬
uos facit: non carnis deposi¬
tio sordium: sed conscientię
bonȩ interrogatio. Hoc est
uerbum fidei quod prȩdica¬
mus: quo sine dubio ut mun¬
dare possit. conseeratur &
baptismus. A p̃c quippe no¬
biscum uitis. cum patre agri¬
cola : dilexit ȩccłam. & seip¬

Expanded text:
visibile verbum. Nam de visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit, Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus immanens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, Quia si confessus fueris in ore tuo ris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibus Apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum : et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seip
Abbreviated transcription (Latin):
atq mundandi. N eq enim
nisi mundi essent. fructum
ferre potuissent. Et tamen
omnẽ qui fert fructum pur¬
gat agricola: ut fructum
plus afferat. Fert fructũ
quia mundus est: atq ut
plus afferat purgat᷑ adhuc.
Quis enim est in hac uita
sic mundus : ut ñ sit magis
magisq mundandus: Ubi
si dixerimus quia peccatum
non habemus: nos ipsos sedu¬
cimus. & ueritas in nobis
nͣ est. Si autẽ confessi fue
rimus peccata nr̃a. fidelis
est & iustus qui dimittat no¬
bis peccata. & mundet nos
ab omĩ iniquitate. Mundet
utiq mundos. hoc est fructu¬
osos: ut tanto sint fructuosi¬
ores. qͣnto fuerint mundiores.
am uos mundi estis:
propt̃ uerbum quod locutus
sum uobis. Quare non ait.
mundi estis propt̃ baptismũ
quo abluti estis. sed ait ꝓpt̃
uerbum quod locutus sum
uobis: nisi quia & in aqua
uerbum mundat: Detrahe
uerbum: & quid est aqua ni¬
si aqua: Accedit uerbum
ad elementũ. & fit sacram̃¬
tum: etiam ipsum tanquã

Expanded text:
atque mundandi. Neque enim atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessirimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Teniq cum de patre tan¬
quam de agricola dixisset
plus afferant fructum: conti¬
nuo etiam se ipsum mundato¬
rem palmitũ ostendens. iam
uos inquit mundi estis. ꝓpter
sermonẽ quem locutus sum
uobis. Ecce & ipse mundator
est palmitum. quod est agrico¬
lȩ non uitis officium ÷ qui etiã
palmites operarios suos facit.
N am & si non dant ineremen¬
tum. impendunt tamen ali¬
quod adiumentũ. sed non de
suo: quia sine me inquit ñ
potestis facere quicquã. Au¬
di etiam ipsos confitentes. Qͥ d
autẽ est apollo. quid autem
paulus : Ministri. ꝑ quos
credidistis: Et unicuiq sic̃
dñs dedit. Ego plantaui.
apollo rigauit. Et hoc ergo¬
sicut unicuiq dñs dedit: ñ
itaq de suo. Iam uero quod
sequitur. sed ds incrementũ
dedit : non ꝑ illos. sed ꝑ seip¬
sum facit. Excedit hoc hu¬
manam humilitatẽ: excedit
angłicam sublimitatem: nec
omnino ꝑtinet. nisi ad agri¬
colam trinitatem. Lam uos
mundi estis: Mundi scilicet.

Expanded text:
Denique cum de Patre tanDenique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo, quia sine me, inquit, nihil potestis facere Ibidem, 5. Audi etiam ipsos confitentes. Quid autem est Apollo? Quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Des dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
quippe naturȩ sunt. uitis &
palmites. Propter quod cũ
esset ds̃ cuius naturȩ non su¬
mus: factus est homo. ut in
illo ẽẽt uitis humana natu¬
ra. cuius & nos homines pal¬
est ego sum uitis uera: Ab
illa utiq discernit. cui dicit᷑.
Quomodo conuersa es in ama¬
ritudine uitis aliena: Nam
quo pacto est uitis uera. quȩ
expectata est ut faceret uuam:
fecit autẽ spinas: Ego sum
inquit uitis uera: & pat̾ m̃s
agricola est. Omnẽ palmi¬
tem in me ñ ferentẽ fructum.
tollet eum: & omnẽ qui fert
fructum. purgabit eum. ut
fructũ plus afferat. Num¬
quid unum sunt agricola &
ior me est: Scdm id autem
quod ait ego & pater unum
sumus. & ipse agricola ẽ: nec
talis quales sunt qui extrin¬
secus operando exhibent mi¬
nisterium: sed talis ut det eti¬
am intrinsecus incrementũ.
N am neq qui plantat est
aliquid neq qui rigat: sed
qui incrementũ dat ds̃. Et
uerbum: unde & ipse & pater
unum sunt. Et si uerbum
caro factum est quod nͣ erat:
manet quod erat.ii.

Expanded text:
quippe naturae sunt vitis et palmites. Propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palt, Ego sum vitis vera , ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat . Nunquid unum sunt agricola etjor me est : secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum daVerbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat.
Abbreviated transcription (Latin):
sane. Nam dicendo. sicut
dilexit me pater. & ego dile¬
xi uos: gr̃am mediatoris
ostendit. Mediator autem
di & hominũ: non in quan¬
gitur. Et iħc proficiebat
& homines. Scđm hoc igit᷑
recte possumus dicere. quod
cũ ad naturã dĩ non ꝑtineat
humana natura: ad ꝑsonam
tamen unigeniti filii di. per
grãm ꝑtinet humana natu¬
ra. Et tanta grͣa. ut nulla
sit maior: nulla prorsus eqͣ¬
lis. N eq enim illã suscepti¬
onem hominis ulla merita
prȩcesserunt: sed ab illa sus¬
ceptione merita eius cuncta
cȩperunt. Manet ergo filius
in dilectione. qua euͣ dilexit
pater: & ideo seruauit pre¬
cepta eius.
Quid
est enim & ille homo:
nisi quod ds̃ susceptor ẽ eius:
Ds eñim erat uerbum: uni

Expanded text:
sane: nam dicendo, sicut sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quangitur: Et Jesus proficiebat et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Uni
Abbreviated transcription (Latin):
si ex hoc scietis quod in di¬
lectione mea qua uos dili¬
go manebitis. si precepta¬
mea seruabitis: Non ergo
ut nos diligat prius eius pre¬
cepta seruamus: sed nisi nos
diligat prȩcepta eius serua¬
re non possumus. Hȩc eͣ gr̃a
quȩ humilib patet: suꝑbos
latet. Sed quid illud est
quod adiungit. sicut & ego
& maneo in eius dilectione:
Utiq etiam hic hanc dile¬
ctionem patris intelligi uo¬
luit: qua eum diligit pater.
Ita quippe dixerat. Sicut
dilexit me pater: & ego dile¬
xi uos. Atq his uerbis. sub¬
iunxit: manete in dilectione
mea: illa proculdubio qua
dilexi uos. Ergo quod ait
etiam de patre. maneo in eiꝰ
dilectione: illa scilicet acci¬
pienda est. qua dilexit eũ
pater. Sed numquid &
hic gr̃a intelligenda ẽ qua
pater diligit filium: sicut
gr̃a est qua nos diligit filiꝰ.
cum simus nos fili gr̃a ñ
natura: unigenitus autem
natura non grͣa : An hoc
etiam in ipso filio ad homi¬
nem referendum estta

Expanded text:
si, hoc scietis quod in disi, hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo manebitis, si mea praecepta servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus, sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. Sed quid illud est quod adjungitur Sicut et ego et maneo in ejus dilectione. Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita
Abbreviated transcription (Latin):
manebitis in dilectione mea:
ostendit nͣ unde dilectio ge¬
neretur. sed unde monstret᷑:
tanquam diceret. Nolite
uos putare manere in dile¬
ctione mea: si non seruaue¬
ritis precepta mea. Si enĩ
seruaueritis: manebitis: hoc
est: hinc apparebit quod in
dilectione mea manebitis.
si mea precepta seruabitis:
ut nemo se fallat dicendo.
quod eum diligat: si eius
precepta non seruet. Nam
in tantum eum diligimus:
in quantũ eius precepta
seruamus. In quantũ autẽ
minus seruamus: minus di¬
ligimus: quãuis quod ait
manete in dilectione mea.
non apparet quam dixerit
dilectionem: utrum qua eũ
diligimus. an qua ipse nos
diligit: sed ex uerbo suꝑio¬
re dinoscitur. D ixerat quip¬
pe. & ego dilexi uos: cui uer¬
bo. continuo subiunxit: ma¬
nete in dilectione mea. Illa
ergo. qua dilexit eos. Quid
est ergo manete in dilectio¬
ne mea: nisi manete in grͣa
mea: Et quid est si p̾cep¬
ta mea seruaueritis mane¬
bitis in dilectione mea:ni¬

Expanded text:
manebitis in dilectione mea, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, si praecepta mea servaveris, manebitis in dilectione mea, ni
Abbreviated transcription (Latin):
unde nobis essent: nisi quia
fides ꝑ dilectionẽ operatur:
Unde autem diligeremus:
nisi prius diligeremur: Aꝑ¬
tissime hoc in epła sua iste
euangelista dixit. Nos dili¬
gimus dm̃ : qm ipse prior
dilexit nos. Quod autem
ait sicut dilexit me pater.
& ego dilexi uos: non ȩqua¬
litatem naturȩ ostendit nr̃ȩ
& suȩ sicut est patris & ipsiꝰ:
sed grãm qua mediator est
monstratur. cũ dicit: dili¬
git me pater. & ego uos.
Nam pat utiq diligit &¬
nos. sed in ipso: quia in hoc
glorificatur pater. ut fru¬
ctum afferamus in uite. hoc
est in filio: & efficiamur eiꝰ
discipuli. Manete inquit
in dilectione mea. Quomo¬
do manebimus: Audi qͥd
sequatur. Si precepta mea
inquit seruaueritis: mane¬
bitis in dilectione mea. Dile¬
ctio facit precepta seruari:
an precepta seruata faciuns
dilectionem: Sed quis am¬
bigat: quod dilectio prȩce¬
dit: Unde enim precepta
seruet non habet: qui non
diligit. Quod ergo ait si
precepta mea seruaueritis.

Expanded text:
unde nobis essent, nisi quia unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos . Quod ait, Sicut dilexit Pater, et ego dilexi vos, non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam qua mediator est monstratur, cum dicit, Diligit me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, iin dilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis,
Abbreviated transcription (Latin):
& efficiamini mei discipłi.
Siue glorificatus. siue clari¬
ficatus dicatur. ex uno uer¬
bo greco utrumq transla¬
tum est : quod est doxaste.
Doxa enim quȩ grece dici¬
tur: latine gła est. Si ergo
in hoc glorificatus est ds̃
pater ut fructum plurimũ
afferamꝰ. & efficiamur xꝑi
discipuli: nͣ hoc nr̃ȩ głae
tribuamus. tanquã ex nob̃¬
hoc ipsis habeamus. Eius
est enum hȩc grͣa: & ido in
hoc non nr̃a sed eius ẽ gła.
Unde & alibi cum dixisset.
sic luceat lux ur̃a coram ho¬
minib ut uideant bona
opera ur̃a: ne a semet ipsis
putarent esse bona opera
sua. mox addidit: & glori¬
ficent patrem ur̃m qui in
celis est. In hoc enim glori¬
ficatur pater. ut fructum
plurimum afferamus: &
efficiamur xꝑi discipuli.
A quo efficiamur. nisi ab
illo cuius miscđa prȩuenit
nos e Ipsius enim sumus fi¬
gmentum: creati in xꝑo iħu.
in operib bonis. Sicut di¬
lexit me pater inquit : &
ego dilexi uos. Manete in
dilectione mea. Ecce unde
sunt nobis opera bona. Nã

Expanded text:
iamini mei discipuli. Sive glorificatus sive clarificatus dicatur, ex uno graeco verbo utrumque translatum est, quod est δοξάζειν Δόξα enim quae graece dicitur, latine gloria est. in hoc glorificatus est Deus Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli, non hoc nostrae gloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis . 2. Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
auri rubor in candore: nisi
fulgor est diuinitatis in ho¬
mine: Quẽ uidelicet homi¬
nem & prius uirtutib clarũ
ostendit: & post mortẽ niueo
incorruptionis splendore ue
templi pauea ex pluribus
fraternitati ur̃ȩ exposuisse
libuit: quatinus & miranda
terrestris domus dñĩ fabri¬
ca delectaret auditum. &
mentes nr̃as ardentius ad
amorem suꝑnę habitationis
erigeret. Diligamus igitur¬
fr̃s mei toto corde decorem
domus ȩternȩ quam ex dõ
habemus in cęlis: & de loco ta¬
bernaculi głȩ eius sedulo co¬
gitare. ac nos alterutrũ am¬
monere curemus. U num
ante omĩa petamus ab eo.
& hoc infatigabili intentio¬
ne quęramus: ut inhabitare
mereamur in domo eius om¬
nibus diebus uitȩ nr̃ȩ: hoc
est perenni uita ac luce fe¬
lices. Non autem spernit
neq despicit precem paupe¬
rum. quando hoc quod dili¬
git ipse precamur : sed clem̃¬
ter exaudiens donabit nos
uidere bona sua in terra ui¬

Expanded text:
auri rubor in candore, nisi auri rubor in candore, nisi fulgor est divinitatis in homine? Quem, videlicet, hominem et prius virtutibus clarum ostendit, et post mortem niveo incorruptionis splendore vestempli pauca ex pluribus fraternitati vestrae exposuisse libuit, quatenus et miranda terrestris domus Domini fabrica delectaret auditum, etmentes nostras ardentius ad amorem supernae habitationis erigeret. Diligamus ergo, fratres mei, toto corde decorem domus aeternae, quam ex Deo habemus in coelis, et de loco tabernaculi glorigitare, ac nos alterutrum admonere curemus. Unum ante omnia petamus ab eo, et hoc infatigabili intentione quaeramus, ut inhabitare mereamur in domo ejus omnibus diebus vitae nostrae, hoc est, perenni vita ac luce felices. Non autem spernit neque despicit preces pauperum, quando hoc quod diligit ipse, precamur; sed clementer exaudiens donabit nos videre bona sua in terra vi
Abbreviated transcription (Latin):
ostium. ꝑ me si quis introie¬
rit saluabitur. precesseruts
doctores egregii: de qualibus
dicit apls. Iacobus & cȩphas
& iohannes qui uidebantur
columpnȩ eẽ: qui eidem eius¬
aduentui testimonium ꝑhi¬
berent. Una enim a dextris
ostu. alia stabat a sinistris:
quia & populo isrł qui tunc
diuina fide & karitate cale¬
bat incarnationẽ sui redemp¬
toris futuram prȩcinebant.¬
& non minus gentibus quȩ
adhuc quasi ad aquilonem
positȩ. ꝑfidiȩ frigore torpebans.
eiusdem redemptoris ingressũ
predicabant esse pandendũ.
Qđ uero capitella colump¬
narum quasi opere lilu fa¬
bricata erant: significat qͥa
tota predicationis eorũ sum¬
ma de claritate ꝑpetuȩ bea¬
titudinis insonuit: eiusq ui¬
dendam głam suis auditori¬
bus promisit: qui ętͣnus ante
secula ds̃ existens. homo fa¬
ctus est in fine scłorum: ut
quasi flos lilu interius colo¬
rem aurosum. & exterius
haberet candidũ. Quid nãq

Expanded text:
ostium, per me si quis introieostium, per me si quis introierit, salvabitur , praecesserunt doctores egregii, de qualibus dicit Apostolus: Jacobus et Cephas et Joannes, qui videbantur columnae esse, qui eidem adventui ejus testimonium perhiberent . Una enim a dextris ostii, alia stabat a sinistris, quia et populo Israel, qui tunc divina fide et charitate calebat, incarnationem sui Redemptoris futuram praecinebant; et non minus gentibus, quae adhuc quasi ad Aquilonem positae perfidiae frigore torpebant, ejusdem Redemptoris ingressum praedicabant esse pandendum. Quod vero capitella columnarum quasi opere lilii fabricata erant, significat quia tota praedicationis eorum summa, de claritate perpetuae beatitudinis insonuit, ejusque videndam gloriam suis auditoribus promisit, qui, aeternus ante saecula Deus existens, homo factus est in fine saeculorum, ut quasi flos lilii interius colorem aurosum, exterius haberet candidum. Quid namque