comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis alienum: ut cum sitis corpus xꝑi
seducamini umbris & comuncr uideami¬
ni ueluti peccantes. si hȩc obseruare ne¬
gligitis. Corpus gͦ xꝑi: nemo uos conum¬
cat uolens in humilitate cordis. Hoc si
ꝑ uerbum grecum diceretur. etiã in la¬
tina consuetudine populari sonaret. usi¬
tatius. Sic enim ꝙ uulgo dr. Qui diuitẽ
affectat. thelo diuẽs: ꝙ qui sapientem.
thelo sapiens: & cȩt̾a huimodi. Ergo &
hic thelohumilis. qd̾ pleniꝰ dr thelon
humilis. id ẽ uolens humilis. affectans
humilitatem: quod intelligatur uolens
uideri humilis affectans humilitatem.
Hoc enim in talib obseruationib agitur.
ut cor hominis uelut religione humile
reddatun. Addidit autẽ ꝙ culturã an¬
gelorum: uł sicut ut̾i codices habent re¬
mentorum mundi huius p̾positos ĩ his
obseruationib colendos ẽẽ arbitraban.¬
tur. Nemo gͦ uos inquit conuincat. cum
scitis corpus xꝑi: uolens uideri humił

Expanded text:
tatis alienum, ut, cum sitis corpus Christi, tatis alienum, ut, cum sitis corpus Christi, seducamini umbris et conuinci uideamini ueluti peccantes, si haec obseruare neglegitis. corpus ergo Christi nemo uos conuincat uolens in humilitate cordis. hoc si per uerbum Graecum diceretur, etiam in Latina consuetudine populari sonaret usitatius. sic enim et uulgo dicitur, qui diuitem affectat, thelodiues et, qui sapientem, thelosapiens et cetera huius modi; ergo et hic thelohumilis, quod plenius dicitur thelon humilis, id est uolens humilis, affectans humilitatem, quod intellegitur uolens uideri humilis, affectans humilitatem. hoc enim in talibus obseruationibus agitur, ut cor hominis uelut religione humile reddatur. addidit autem et culturam angelorum uel. sicut uestri codices habent, retus, quos elementorum mundi huius praepositos in his obseruationibus colendos esse arbitrantur.. Nemo ergo uos, inquit, conuincat, cum sitis corpus Christi, uolens uideri humilis
Abbreviated transcription (Latin):
d̾io ꝙ affigens illud cruci ẽxuens se carne.
pͥncipatus ꝙ potestates exemplauit: idẽ¬
exemplum fiducialit̾ tͥumphans eos in
semetipso. Non utiq bonos sed malos pͥn¬
eipatus. & malas potestates. diabolicas
seilieq & demomacas exemplaiit id est
eemplum de illis dedit. ut quẽ admodũ
pse se exuit carne. sic suos ostenderet
exuendos carnalib uuiciis. ꝑ quȩ illi eis do¬
minabantur. Iam hic diligent̾ attende
quemadmodum inferat. ꝓpt̾ qd̾ cuncta
sta cõmemorauimus. nemo gͦ uos inqͥt
iudicet in eybo: tanquã ꝓpt̾ea oĩa illa
dixerit. qr isti ꝑ huiꝰ modi obseruationes
seducebantur a ueritate qua liberi fie
tas lib̾abit uos. id ẽ liberos faciet. Nemo
q̃ uos in quit iudicet in eybo aut ĩ potũ
aut in parteᷤ qͣi festi. aut neomemȩ aut
sabatoꝵs. qd̾ ÷ umbra futurors. Noc ꝓpt̾
uos conuincat. Turpe ẽ inquit & nimis
incongruum. & a generositate ur̃ȩ liber¬

Expanded text:
dio et affigens illud cruci, exuens se carne, dio et affigens illud cruci, exuens se carne, principatus et potestates exemplavit, fiducialiter triumphans eos in semetipso: non utiqcipatus et malas potestates diabolicas scilicet et daemoniacas exemplauit, id est exemplum de illis dedit, ut, quem ad modum ipse se exuit carne, sic suos ostenderet exuendos carnalibus uitiis, per quae illi eis dominabantur. Iam hic diligenter adtende, quem ad modum inferat, propter quod cuncta ista commemorauimus. nemo ergo uos, inquit, iudicet in cibo, tamquam propterea omnia illa dixerit, quia isti per huius modi obseruationes seducebantur a ueritate, qua liberi fiebritas liberabit uos, id est liberos faciet. nemo ergo uos, inquit, iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hoc propter uos conuincat. turpe est, inquit, et nimis incongruum et a generositate uestrae liber
Abbreviated transcription (Latin):
bris iudaismi seducantur adiungit. In quo
etiam circumcisi estis circumcisione non
manu facta. non expoliatione corꝑis car¬
nis. Uel sic̃ aliqui habent. in expoliatiõe
api consepulti ei ꝑ baptismũ: in quo ꝙ cũ¬
sutreristis ꝑ fidem oꝑationis di. qͥ suscita¬
ui illum a mortuis. Uide quemadmodũ
Q hic corpus xꝑi eos ostendit. ut ista con¬
tempnant: coherentes tanto capiti suo.
meqiatori dĩ ꝙ hominũ xꝑo iħu: ꝙ nul¬
lum falsum uł inualidũ medium ꝑ qd̃
deo cohereant requirentes. & uos inquit
cum essetis mortiu in delictis. & p̾putio
carnis ur̃e. Preputium uocauit. qd signi¬
satu pputio: hoc ẽ delicta carnalia. quibꝰ
epoliandi sumus. Uiuificauit inquit cũ
dlo donans uob̃ omnia delicta. delens
quod aduersus nos erat eyrographum in
decretis. qd̾ erat contrarium nob: qi reos lex
faciebat. quȩ sub intrauerat ut abunda¬
rit delictum. Tollens inquit illud de me¬

Expanded text:
bris Iudaismi seducantur, adiungit: In quo bris Iudaismi seducantur, adiungit: In quo etiam circumcisi estis circumcisione non manu facta in expoliatione corporis carnis — uel, sicut aliqui habent, in expoliatione i consepulti ei in baptismum, in quo et consurrexistis per fidem operationis dei, qui suscitauit illum a mortuis. uide, quem ad modum et hic corpus Christi eos ostendit, ut ista contemnant, cohaerentes tanto capiti suo. mediatori dei et hominum Christo Iesu, et nullum falsum uel inualidum medium, per quod deo cohaereant, requirentes. et uos, inquit, cum essetis mortui in delictis et praeputio carnis uestrae — praeputium uocauit, quod significatur praeputio, hoc est delicta carnalia, quibus expoliandi sumus —, uiuificauit, inquit, cum illo donans uobis omnia delicta, delens, quod adudecretis, quod erat contrarium nobis; quia reos Lex faciebat, quae subintraverat ut abundaret delictum. Tollens, inquit, illud de me
Abbreviated transcription (Latin):
sophiam ꝙ inanem seductionẽ. scđm tradi¬
omnis plenitudo diuinitatis corꝑalit̾. Id̃o
corꝑalit̾ dixit̾. qͥa illi umbratilit̾ seduce¬
bant: translato uerbo usus sicut etiam um¬
brȩ nomen in his reb non est utiq uerbũ
ꝓprium sed quadam similitudinis ratione
translatum. Et estis inquit in illo replei.
qui est caput omnis pͥncipatus & potesta¬
tis. ł pͥncipatus enim & potestates suꝑst¬
tio gentilium & philosophi seducebant:
p̾dicantes illam quam uocant theologiã.
ꝑ elementa huiꝰ mundi. Caput aut̃ omiũ
sicut ipse cum ei dictum esset. tu quis es:
respondit: pͥncipium qͥ & loquor uob. Dia
enim ꝑ ipsum facta sunt. ꝙ sine ipso factũ
est nichil. Mirabilit̾ autẽ uult eos e̾e̾ hon
uelut mirabilium contemptores: cũ eos os¬
tendit corpus factos illiꝰ capitis dicendo.
& estis in illo repleti qui ẽ caput omnis
pͥncipatus & potestatis. Hinc iam ne um¬

Expanded text:
sophiam et inanem seductionem, ssophiam et inanem seductionem, somnis plenitudo diuinitatis corporaliter. ideo \'corporaliter\' dixit, quia illi umbraliter seducebant, translato uerbo usus, sicut etiam umbrae nomen in his rebus non est utique uerbum proprium sed quadam similitudinis ratione translatum. et estis, inquit, in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. per principatus enim et potestates superstitio gentilium uel philosophi seducebant praedicantes illam, quam uocant, theologiam per elementa huius mundi. caput autem omniusicut ipse, cum ei dictum esset: Tu quis es? respondit: Principium. quod et loquor uobis. omnia enim per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. mirabiliter autem uult eos esse horum uelut mirabilium contemptores, cum eos ostendit corpus factos illius capitis dicendo: Et estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis. Hinc iam, ne um
Abbreviated transcription (Latin):
rant faciem eius in carne. ut cordib con¬
solarentun copulati in caritate. & in õĩbꝰ
diuitis plenitudinis intellectus. ad cog
absconditi: hoc dico inquit. ut nemo uos
circumueniat in ueri simili sermone. Ca
ueritatis amore ducebantur. ueri simi¬
litudinem illis timuit ne deciꝑent᷑. Et id̃o
comiñdauit in xꝑo qͦd dulcissimũ habe¬
bant. thesaurum scił sapientiȩ ꝙ scientiȩ:
cuius nomine ꝙ ꝓmissione induci pote¬
rant in errorem. Nam ꝙ si corꝑe inqͥt
absens sũ. spu uobiscum sum. gaudens
& uidens urãm ordinationẽ. ꝙ id quod
deest fidi ur̃ȩ in xꝑo. Ideo illis timebat.
Uuult eos fide nutriri. ut capaces fiant
participandoꝵ thesauroꝵ sapientiȩ ꝙ sq¬
entie. qui sunt absconditi in xꝑo: ne ante
quam sint ad hȩc idonei. ueri similitudine
capiantur. ꝙ a ueritatis itin̾e deuient.
Demde aꝑtiꝰ quid eis timeat ostendens: ui¬
dete inquit nequis uos decipiat ꝑ philo

Expanded text:
rant faciem eius in carne, ut cordibus conrant faciem eius in carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cogno scientiae absconditi, hoc dico, inquit, ut nemo uos circumueniat in uerisimili sermone. quia ueritatis amore ducebantur, ueri similitudinem illis timuit, ne deciperentur. et ideo commendauit in Christo, quod dulcissimum habebant, thesaurum scilicet sapientiae et scientiae, cuius nomine et promissione induci poterant in errorem. Nam etsi corpore, inquit, absens sum, spiritu uobiscum sum gaudens et uidens uestram ordinationem et id, quod deest fidei uestrae in Christo. ideo illis timebat. uult eos fide nutriri, ut capaces fiant participandorum thesaurorum sapientiae et scientiae, qui sunt absconditi in Christo. ne ante, quam sint ad haec idonei, uerisimili sermone capiantur et a ueritatis itinere deuient. deinde apertius, quid eis timeat, ostendens: Videte, in
Abbreviated transcription (Latin):
tanta ista obscuritate non fallor. F irrisio¬
nem qͥppe uerba posuit. eoꝵ a quibus
nolebat eos decipi atq seduci: qͥ discer¬
nentes eybos scđm culturam̃ angłoꝵs.
atq ita de hoc mundo decernentes
dicunt. ne detigeris. ne gustaueris. ne
attaminaueris. cum sint omĩa mum¬
da mundis. & omĩs creatura di bona.
Qd̃ alio loco euident̾ ipse commend at.
Totam gͦ ipsiꝰ sententiȩ circumstantiã
uideamus. Ita enim apłi intentiõe ꝑ¬
specta. sensum eius qͣntum ualemꝰ for¬
tasse tenebimus. Quib enim ista scri¬
bit. metuebat eos seduci umbris rerũ
dulci nomine scientie: & auerti a luce
Hanc autẽ sub nomine sapientiȩ uł sci¬
entiȩ curam uanarum suꝑflua ue ob¬
seruantium.&. de suꝑstitione gentilita¬
tis. maximeq ab eis qͥ philosophi nun¬
Cum ergo comiemorasset ꝙ commendã¬
set qͣntum certam̃ ꝓ eis haberet. ꝙ ꝓ his
qͥ laodic̾e fuerant. & qͥcumq non uide¬

Expanded text:
tanta ista obscuritate non fallor. per inrisiotanta ista obscuritate non fallor. per inrisionem quippe uerba posuit eorum, a quibus eos nolebat decipi atque seduci, qui discernentes cibos secundum culturam angelorum atque ita de hoc mundo decernentes dicunt: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtaminaueris, cum sint omnia munda mundis et omnis creatura dei bona sit, quod alio loco euidenter ipse commendat. Totam ergo ipsius sententiae circumstantiam uideamus; ita enim apostoli intentione perspecta sensum eius, quantum ualemus, fortasse tenebimus. quibus enim ista scribit, metuebat eos seduci umbris rerum, dulci nomine scientiae, et auerti a luce hanc autem sub nomine sapientiae uel scientiae curam uanarum superfluarumue obseruationum et de superstitione gentilitatis maximeque ab eis, qui philosophi nuncum ergo commemorasset et commendasset, quantum certamen pro eis haberet et pro his, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uide
Abbreviated transcription (Latin):
iudicioꝵ. quam mirans tanquã expauit.
apłs. Ideo quippe illa iudicia uocat. ne
quisquam talia fieri putet. siue iniqͥtate
siue temeritate facientis: siue casu & for.¬
tuito labentib ullis partib tͥam dispo¬
ȩpła porro ad colossenses quod scͥptũ est.
nemo uos seducat uolens in humilitate.
q cȩt̾a quȩ sequunt᷑ quousq tͥ obscura e̾ẽ
dixisti: nec ego adhuc sine caligine intel¬
ligo Atq utinam p̾sens de me ista quȩsis¬
ses. In eo quippe sensu quem mͥ in his uer¬
bis habere uideor: adhibenda ẽ quedã
ꝓnuntiatio in uultu ꝙ mͦ uocis. qͥ expͥmi
litt̾is non potest: ut ex aliqua parte aꝑi¬
atu. Qd ideo fit obscuriꝰ. qͥa non recte
sic̃ existimo ꝓnuntiatur. Qd enĩ scͥptum
est ne tetigeritis. ne gustaueritis. ne atta¬
minaueritis: tanꝗͣ p̾ceptum putatur apłi.
nescio quid tangere. gustare. attaminare.
ꝓhibentis. Contra ẽ autem. si tamen in

Expanded text:
iudiciorum, quam mirans tamquam expauit iudiciorum, quam mirans tamquam expauit apostolus; ideo quippe illa iudicia uocat, ne quisquam talia fieri putet siue iniquitate siue temeritate facientis siue casu et fortuito labentibus ullis partibus tam dispom. In epistula porro ad Colossenses quod scriptum est: Nemo uos seducat uolens in humilitate et cetera, quae sequuntur, quousque tibi obscura esse dixisti, nec ego adhuc sine caligine intellego. atque utinam praesens de me ista quaesisses! in eo quippe sensu, quem mihi in his uerbis habere uideor, adhibenda est quaedam pronuntiatio in uultu et modo uocis, qui exprimi litteris non potest, ut ex aliqua parte aperiatur, quod ideo fit obscurius, quia non recte, sicut existimo, pronuntiatur. quod enim scriptum est: Ne tetigeritis, ne gustaueritis, ne adtaminaueritis, tamquam praeceptum putatur apostoli nescio quid tangere, gustare, adtaminare prohibentis. contra est autem, si tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
si ad illam p̾destinationẽ ꝙ uocationẽ quȩ
scd̾m ꝓpositum ꝙ sine penitentia ẽ ꝑtine¬
rent. Ac ne quisquam presumptor ita de
occultis iudicet alienis. ut dicat ideo non
rapti sunt ex hac uita antequã e̾e̾nt fidĩ
desertores. qr in eadem uita non fideliter
ambulabant & hoc in eors cordib nou̾at
dominus. quamuis hominib alit̾ appare¬
ret: quid dicturus. ẽ de infantulis par¬
uulis: Qui pleriq accepto in illa ȩtate
xꝑiane gratiȩ sacram̃to. cum sine dubio
ꝑtinerent ad uitam ȩt̾nam regnumq cȩ¬
Torum. si continuo ex hac uita emigͣrent:
sinuntur. crescere. ꝙ nunnulli etiam apos¬
tate fiunt. Unde. nͥ q non ꝑtinent ad illã
predestinationẽ: ꝙ scd̃m ꝓpͥositum. ac sñ
penitentia uocationem : Cur autẽ ad eam
alii ꝑtineant. alii non ꝑtineant: occul¬
ta causa esse potest. iniusta non potest.
Numquid enim imquitas apud dm: Absit.
Nam & hoc ad illam ꝑtinet altitudinem

Expanded text:
si ad illam praedestinationem et uocationem, quae si ad illam praedestinationem et uocationem, quae secundum propositum et sine paenitentia est, pertinerent. ac ne quisquam praesumptor ita de occultis iudicet alienis, ut dicat: \'Ideo non rapti sunt ex hac uita, antequam essent fidei desertores, quia in eadem uita non fideliter ambulabant et hoc in eorum cordibus nouerat dominus, quamuis hominibus aliter appareret,\' quid dicturus est de infantulis paruulis, qui plerique accepto in illa aetate Christianae gratiae sacramento, cum sine dubio pertinerent ad uitam aeternam regnumque caelorum, si continuo ex hac uita migrarent, sinuntur crescere et nonnulli etiam apostatae fiunt? unde, nisi quia non pertinent ad illam praedestinationem et secundum propositum ac sine paenitentia uocationem? cur autem ad eam alii pertineant, alii non pertineant, occulta causa esse potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. nam et hoc ad illam pertinet altitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
dit sine penitentia enim sunt dona & uo.¬
catio dĩ. Nides certe illos significari. qui
ꝑtinent ad nũm p̾destinators. De qͥb alio
loco dicit. Scintꝰ qͥa diligentibus dm omĩa
cooꝑant᷑ in bonum. his qui scd̾m ꝓpositum
uocati sunt. Multi enim sunt uocati. pauei
uero electi. Qui uero electi. ipsi sunt scđm
ꝓpositum uocati. In quib ꝓculdubio dĩ p̾so¬
entia falli non potest. Hos p̾sciuit & p̾dest¬
nauit conformes fieri imaginis filii sui. ut
sit ipse pͥmogenitꝰ in multis frĩb. Quos
autẽ predestinauit. illos ꝙ uocauit. Hec uo¬
catio est scdm ꝓpositum. ħ est sine peniten¬
tia. Quos autẽ uocauit illos & iustificaũ.
quos autem iustificauit illos & glorificaũ.
Sids ꝓ nob̃ quis contͣ nos: Non sunt in is¬
ta uocatione: qui in fide quȩ ꝑ dilectionẽ
oꝑatur: etiam si aliquantũ ambulant ñ
ꝑseuerant usq in finẽ. s utiq potuerunt
rapi ne malicia mutaret intellectũ eoꝵ:

Expanded text:
dit: Sine paenitentia enim sunt dona et uodit: Sine paenitentia enim sunt dona et uocatio dei. uides certe illos siguificari, qui pertinent ad numerum praedestinatorum. de quibus alio loco dicit: Scimus, quia diligentibus deumnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. multi enim sunt uocati, pauci uero electi; qui uero electi, ipsi sunt secundum propositum uocati, in quibus procul dubio dei praescientia falli non potest. hos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; quos autem praedestinauit, illos et uocauit. haec uocatio est secundum propositum; haec est sine paenitentia. quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. si deus pro nobis, quis contra nos? Non sunt in ista uocatione, qui in fide, quae per dilectionem operatur, etiamsi aliquantum ambulant, non perseuerant usque in finem. et utique potuerunt rapi, ne malitia mutaret intellectum eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sleriq conuersi sunt. & apparuert̃ elect:
tunc electi qͣndo conuersi. quantũ ad sa¬
lutis mitium. Quantum uero ad di p̾sci¬
entiam non tunc electi. s ante constituti¬
qnem mundi: sic̃ idem dicit apłs. qͦd ele¬
gerit nos ante mundi constitutionem.
¶ uobus itaq modis ip̃si immici qui dilecti:
sue qͥam uno ppło utriq fuerant. siue qi
&x inimicis seuientib usq ad sanguinem
x̃i. quidam eoꝵ. dilecti facti erant. scdm
edectionem qͥ latebat in prescientia di Ad ħ
enim addidit propt̾ patres. qͥa id qͦd pat̾¬
bus ꝓmissum est oportebat impleri. sicut
cirtã finem epłȩ ad romanos ait. Dico eñ
xp̃m ministrum fuisse circum cisionis. ꝓpt̾
ueritatem dei ad confirmandas ꝓmissio¬
nes patrum. gentes autẽ suꝑ miscdia głi
ficare dłm. Scãm istam miscdiam dictũ ẽ.
mimiei ꝓpt̾ uos. Qͦd ꝙ supͣ dixerat. illoꝵꝰ
delicto salus gentib. Cum aut̃ dixisset
seam electionem dilecti ꝓpt̾ patres: addi¬

Expanded text:
lerique conversi sunt, et apparuerunt electi. Tunc electi, quando conversi, quantum ad salutis initium: quantum vero ad Dei praescientiam, non tunc electi, sed ante constitutionem mundi, sicut idem dicit apostolus, quod elegerit nos ante mundi constitutionem . Duobus itaque modis, ipsi inimici qui dilecti: sive quia in uno populo utrique fuerant; sive quia ex inimicis saevientibus usque ad sanguinem Christi, quidam eorum dilecti facti erant secundum electionem quae latebat in praescientia Dei. Ad hoc enim addidit, propter patres; quia id quod patribus promissum est oportebat impleri, sicut circa finem Epistolae ad Romanos ait: Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. ficare deum. secundum istam misericordiam dictum est: Inimici propter uos, quod et supra dixerat: Illorum delicto salus gentibus. Cum autem dixisset: Secundum electionem propter patres, addi
Abbreviated transcription (Latin):
ñnullis epłe ipsius locis ita rep̾hen¬
dit tanquam om̃s culpabiles essent.
ꝓpt̾ quosdam qui tales erant. Istam
diuinarum scͥpturarũ consuetudinẽ.
ꝑ omne corpus litteraꝵs eiꝰ creb̃rime
sparsam. qͥsquis diligent̾ adu̾terit:
multa dissoliit quȩ int̾ se indentur
ẽẽ contraria. Inimicos autẽ alios dicit.
alios dilectos. S quia in uno ppło e¬
rant. uelut eosdem ipsos dic̃e uidet᷑. ꝗͣꝗͣ¬

Expanded text:
nonnullis epistulae ipsius locis ita reprehennonnullis epistulae ipsius locis ita reprehendit. tamquam omnes culpabiles essent, propter quosdam, qui tales erant. istam diuinarum scripturarum consuetudinem per omne corpus litterarum eius creberrime sparsam quisquis diligenter aduerterit, multa dissoluit, quae inter se uidentur esse contraria. inimicos ergo alios dicit, alios dilectos; sed quia in uno populo erant, uelut eosdem ipsos dicere uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic omĩs isrł salitus fiet: quia rexui¬
deis ꝙ ex gentibꝰ qui scdm ꝓpositũ uo¬
cati sunt ipsi uerius sunt isrł: de quo
isrł scd̾m carnem. Peinde int̾ponit
testimonium ꝓpħȩ. Ueniet ex syon
qui eripiat q auertat impietatem
ab iacob. ꝙ hoc illis a me testamen¬
tum cum abstulero peccata illoꝵ.
Non utiq omnium iudeoꝵs. s dilecto¬
rum. Hinc adiungit ea. quȩ in qui¬
renda posuisti. Scdm eugłium qͥdẽ
immici ꝓpt̾ uos. Pretium quippe re¬
demptionis nr̃ȩ sanguis ẽ. xp̃i. qͥ utiq
non nͥ ab iniicis potuit occidi. Hic
est ille usus maloꝵ. in ꝓuectũ bonod
Q uero adiungit scđm electionẽ aũ
dilecti ꝓpt̾ patres: hinc ostendit ñ
illos inimicos. s electos ee̾ dilectos.
S scͥpturȩ mos est ita loqui de parte
tanquam de toto: sicut corinthios
in pͥmis epłȩ suȩ partib ita laudat
tanquam om̃s tales sint. cum e̾e̾nt
laudabiles quidam eors: ꝙ. postea m

Expanded text:
et sic omnis Israhel saluus fiet, quia et ex Iet sic omnis Israhel saluus fiet, quia et ex Iudaeis et ex gentibus, qui secundum propositum uocati sunt, ipsi uerius sunt Israhel, de quo Israhel secundum carnem. deinde interponit testimonium prophetae: Veniet ex Sion, qui eripiat et auertat impietatem ab Iacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata illorum non utique omnium ludaeorum sed electorum. Hinc adiungit ea, quae inquirenda posuisti: Secundum euangelium quidem inimici propter uos. pretium quippe redemptionis nostrae sanguis est Christi, qui utique non nisi ab inimicis potuit occidi. hic est ille usus malorum in prouectum bonorum. quod uero adiungit: Secundum electionem autem dilecti propter patres, hinc ostendit non illos inimicos sed electos esse dilectos. sed scripturae mos est ita loqui de parte tamquam de toto, sicut Corinthios in primis epistulae suae partibus ita laudat, tamquam omnes tales sint, cum essent laudabiles quidam eorum, et postea in
Abbreviated transcription (Latin):
nem. qui de illiꝰ sapientia ꝑtenden¬
te a fine usq in finem fortiter. ꝙ omĩa
sit qͥd ei placȩt ut nascantur. cres¬
cant̾ ac multiplicentur hii: quos ꝙ¬
si malos ipse non fecit. tamen malos
futuros ẽẽ p̾sciuit. Nimis enim consi¬
lium eius in abdito est quo etiã ma-¬
lis b̃n utitur ad ꝓuectum bonoꝵ: eq¬
am in hoc mirificans omĩpotentiam
bonitatis suȩ. quia sicut illoꝵ neqͥtiȩ
ẽ male uti bonis oꝑib esꝰ: sic illiꝰ fapi¬
entiȩ est. bene uti malis oꝑib eoꝵs.
Hanc gͥ altitudinem sacramenti. sic eõ¬
mendat apłs. Nolo uos ignorare fr̃s.
sac̾mentum hoc. ut non sitis uobis
sapientes: quia cecitas ex parte in istp
facta est. donec plenitudo gentiũ in¬
traret: ꝙ sic omĩs ifrł saluus fieret. S
parte dixit. quia non om̃s excecati st̃
Erant enim ex illis. qui xꝑm cognoue¬
runt. Plenitudo autẽ gentium intrat
in his qui scdm ꝓpositum uocati sẽ.

Expanded text:
nem, qui de illius sapientia pertendennem, qui de illius sapientia pertendente a fine usque in finem fortiter et omnia sit, quod ei placet, ut nascantur, crescant ac multiplicentur hi, quos etsi malos ipse non fecit, tamen malos futuros esse praesciuit. nimis enim consilium eius in abdito est, quo etiam malis bene utitur ad: prouectum bonorum etiam in hoc mirificans omnipotentiam bonitatis suae, quia, sicut illorum nequitiae est male uti bonis operibus eius, sic illius sapientiae est bene uti malis operibus eorum. Hanc igitur altitudinem sacramenti sic commendat apostolus: Nolo uos ignorare, fratres, sacra-mentuas ex parte in Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret. ex parte\' dixit. quia non omnes excaecati sunt; erant enim ex illis, qui Christum cognouerunt. plenitudo autem gentium in his intrat, qui secundum propositum uocati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝙ acceptum coram saluatore nr̃o dõ.
qui oms̃ homines uult saluos fieri.
q ad agnitionem ueritatis uenire.
Et ne quisquam diceret posse ẽẽ salu¬
tis uiam in bona conu̾satione: q uniꝰ
di omnipotentis cultu. sine participa¬
tione corꝑis ꝙ sanguinis xp̃i: unus
enim ds inquit & unus mediator dĩ
& hominum homo xp̃e iħc: ut illud
qͦd dixerat uult oms homines saluos
fieri. nullo alio modo intelligat᷑ p̾sta¬
ri. nͥ ꝑ mediatorem. non dm qͦd semꝑ
erat uerbum: s hominẽ xꝑm iħm.
cum uerbum caro factum est ꝙ ha¬
bitauit in nobis. Unde nec illud te
moueat. qͦd de udeis idem apłs dicit.
Scd̾m eũgłium quidem inimici ꝓpter
uos. scd̾m electionem autem dilecti
ꝓpt̾ patres. Altitudo quippe illa di¬
uitiarum sapientiȩ ꝙ scientiȩ dĩ. ꝙ
illa inscrutabilia iudicia eiꝰ ꝙ inuesti¬
gabiles uiȩ eius. hinc fidelium cordi¬
bus magnam ingerunt admiratio¬

Expanded text:
est et acceptum coram saluatore deo nostro, est et acceptum coram saluatore deo nostro, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. et ne quisquam diceret posse esse salutis uiam in bona conuersatione et unius dei omnipotentis cultu sine participatione corporis et sanguinis Christi, unus enim deus, inquit, et unus mediator dei et hominum homo Christus Iesus, ut illud, quod dixerat omnes homines uult saluos fieri\', nullo alio modo intellegatur praestari nisi per mediatorem non deum, quod semper erat uerbum, sed hominem Christum Iesum, cum uerbum caro factum est et habitauit in nobis. Unde nec illud te moueat, quod de Iudaeis idem apostolus dicit: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem dilecti propter patres. altitudo quippe illa diuitiarum sapientiae et scientiae dei et illa inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius hanc fidelibus cordibus magnam ingerunt admiratio
Abbreviated transcription (Latin):
usitatius in scͥptura nuncupatur. eũ¬
che. Interpellationes autem. suie ut
ur̃i codices habent postulationes. fi¬
unt: cum ppłs benedicit᷑. Tunc enim
antistites. uelut aduocati susceptos
suos: ꝑ manus impositionẽ. misc̃issi¬
me offerunt potestati. Quib ꝑactis.
q participato tanto sacͣmento. grars
actio cuncta concludit: quã in his
etiam uerbis ultimam cõmendauit
apłs. Hȩc autem causa p̾cipua fuit
ista dicendi: ut his breuiter ꝑstrictis
atq significatis. non putaretur negli¬
gendum eẽ quod sequit᷑. Pro oribus
hominib. ꝓ regib ꝙ his qui in fubli¬
mitate sunt. ut quietã & tranquillã
uitã agamus in omi pietate & cari¬
tate: ne quisquam sicut se habet hu¬
mane cogitationis infirmitas. existi¬
maret non e̾e̾ ista facienda ꝓ his a
quib ꝑͥsecutionem paciebatur eccłia:
cum membra xp̃i ex omni essent
hominum genere colligenda.Unde
adiungit q dicit: hoc enim bonum

Expanded text:
usitatius in scripturis nuncupatur eusitatius in scripturis nuncupatur eoa. interpellationes autem siue, ut uestri codices habent, postulationes fiunt, cum populus benedicitur; tunc enim antistites uelut aduocati susceptos suos per manus inpositionem misericordissimae offerunt potestati. quibus peractis et participato tanto sacramento gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam uerbis ultimam commendauit apostolus. Haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breuiter perstrictis atque significatis non putaretur neglegendum esse, quod sequitur: Pro omnibus hominibus, pro reg i bus et his, qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam uitam agamus in omni pietate et caritate, ne quisquam, sicut se habet humanae cogitationis infirmitas, existimaret non esse ista facienda pro his, a quibus persecutionem patiebatur ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. unde adiungit et dicit: Hoc enim bonum
Abbreviated transcription (Latin):
totam petitionem fere omnis ȩcłla do¬
minica oratione concludit. Ad quem
intellectum. etiam uerbi greci origo
nos adiuuat. Nam eam quam dicunt
euchen. raro ita scͥptura ponit ut in¬
telligatur oratio. s plerumq ꝙ mul¬
o usiratius uotum appellatur eũche
seuchen uero quod uerbum ita posi¬
tum est unde tractamus. semꝑ orati¬
onem uocant.Uñ hanc ueͬbi originẽ
sicut suꝑiꝰ dixi. ñnulli minus erudite
intuentes ꝓsenchen non orationem s
ad orationem dic̾e uoluerunt: quȩ po
dum uocatur euche: excepto nomine
generali orationis. ea ꝓpriȩ intelligen
feruntur do. maxime sc̃i altaris oblati
Quo sacramento p̾dicatur nr̃m illud
maximum uotum quo nos uouemꝰ
in xp̃o esse mansuros. utiq in compa:¬
ge corꝑis xꝑi. Cuiꝰ rei sacramentum ẽ.
quod unus panis unum corpꝰ multi su.¬
mus. Ideo in hulꝰ scĩficatione ce distri¬
butionis p̾ꝑatione. existimo apłm ius

Expanded text:
totam benedictionem fere omnis Ecclesia Dototam benedictionem fere omnis Ecclesia Dominica oratione concludit. ad quem intellectum etiam uerbi Graeci origo nos adiuuat; nam eam quam dicunt εὐκήν raro ita scriptura ponit, ut intellegatur oratio; sed plerumque et multo usitatius uotum appellatur εὐκή, 7rpoaeoav uero, quod uerbum ita positum est, unde tractamus, semper orationem uocat. unde hanc uerbi originem, sicut superius dixi, nonnulli minus erudite intuentes irpoaeoxav non orationem sed adorationem dicere uoluerunt, quae poappellatur εὐκή, excepto nomine generali orationis ea proprie intellegendferuntur deo, maxime sancti altaris oblatio, quo sacramento praedicatur nostrum illud maximum uotum, quo nos uouimus in Christo esse mansuros, utique in compage corporis Christi. cuius rei sacramentum est, quod unus panis, unum corpus multi sumus. ideo in huius sanctificatione et distributionis praeparatione existimo apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
habent int̾pellat ꝓ nobis. s postulat
ꝓ nobis. In greco enim quo uerbo hic
posite sunt int̾pellationes. quas ipse
posuisti postulationes: ipsum ꝙ illic
uerbum est uͥ scͥptum est interpellat
p̾cetur: quid sibi uult quod ista ita
da distinctio: Excepto itaq nomine
generali ꝙ salua loquendi consuetu¬
ãme. scm quam siue dicas p̾cationẽ
siie orationem. siue int̾pellationem
uł postulationẽ. una eademq res in¬
celligitur: aliqua etiam singłoꝵ istoꝵs
ꝓprietas inquirenda ÷. s ad eam liqui
d ꝓuenire difficile ẽ. Multa quippe
hinc dici possunt. quȩ imꝓbanda non
sunt. S eligo in his uerbis hoc intel¬
ligere qͦd omĩs uł pene omĩs frequen¬
tat eccłia: ut p̾cationes accipiamus
uictas quas facimus in cȩlebratione
sacramentoꝵ. antequam illud qͦd ẽ in
domini mensa incipiat benedici: ora
tiones. cum benedicit᷑ ꝙ. scĩficatur. &
ad distribuendum cõminuit᷑. quam

Expanded text:
habent interpellat pro nobis\' sed \'postulat habent interpellat pro nobis\' sed \'postulat pro nobis\'; in Graeco enim, quo uerbo hic positae sunt interpellationes, quas ipse posuisti postulationes, ipsum et illic uerbum est, ubi scriptum est: Interpellat precetur, quid sibi uult, quod ista ita da distinctio? excepto itaque nomine generali et salua loquendi consuetudine, secundum quam, siue dicas precationem siue orationem siue interpellationem uel postulationem, una eademque res intellegitur, aliqua etiam singulorum istorum proprietas inquirenda est, sed ad eam liquido peruenire difficile est; multa quippe hinc dici possunt, quae inprobanda non sint. Sed eligo in his uerbis hoc intellegere, quod omnis uel paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud, quod est in domini mensa, incipiat benedici, orationes, cum benedicitur et sanctificatur, et ad distribuendum comminuitur, quam
Abbreviated transcription (Latin):
fures auari. raptores. ebriosi. maledici:
& quicumq alii regnum di non posside¬
bunt. S uͥ abundante peccato suꝑabun¬
dauit gr̾a. postea accelerauert. Hec quidẽ
fuerunt s abluti sunt: ẜ sc̃ificati sunt. s
iustificati sunt: in nomine dñi nr̃i ihu aꝑs.¬
ꝙ in spũ dĩ nr̃i. Ideo non memor erit nõ¬
minum eors ꝑ labia sua S ane codices e¬
mendatioris ꝙ electioris auctoritatis.
non habent uoluntates suas: s uolun¬
tates meas. Qoͦ tantundẽ ualet. qͥa exꝑ
sona filii di đr.Ipse quippe loquitur.
dictum ẽ qͥd incerpellet ꝓ nobis. Nũ¬
quidnam int̾pellat. & non etiam pos-¬
culat: Immo uero qͥa postulat. ꝑ eo
positum est int̾pellat. E uident qͥppe
alibi de ilo d̾r. Et siquis peccauerit. ad¬
aocatum habemus ad patrem iħ̃m xpm̃
uistum. ipse ẽ exoratio ꝓ peccatis nr̃is.
Quaquam fortassis codices apud uos eti¬
am in eo loco de domino iħu xꝑo non

Expanded text:
fures, auari, raptores, ebriosi, maledici fures, auari, raptores, ebriosi, maledici et quicumque alii regnum dei non possidebunt. sed ubi abundante peccato superabundauit gratia et postea accelerauerunt, haec quidem fuerunt, sed abluti sunt, sed sanctificati sunt, sed iustificati sunt in nomine domini nosi nostri; ideo non memor erit nominum illorum per labia sua. sane codices emendatiores et electioris auctoritatis non habent \'uoluntates suas\' sed \'uoluntates meas\\ quod tantundem ualet, quia ex persona filii dei dicitur. ipse quippe loquidictum est, quod interpellet pro nobis. numquidnam interpellat et non etiam postulat? immo uero, quia postulat, pro eo positum est \'interpellat\'. euidenter quippe alibi de illo dicitur: Et si quis peccauerit, aduocatum habemus ad patrem Iesum Christum iustum; ipse est exoratio pro peccatis nostris. quamquam fortassis codices apud uos etiam in eo loco de domino Iesu non
Abbreviated transcription (Latin):
tum est multiplicate sunt infirmitates
eorum. intelliguntur multiplicata per¬
cata eoꝵs. Lex enim subintrauit ut abũ¬
daret delictum. S qm̃ uͥ abundauit de¬
lictum suꝑabundauit gr̃a. ideo postea ac¬
celerauerunt. Non enim uenit ille uo¬
care iustos s peccatores. quia non ẽ op
sanis meilicus s egrotantib. Quoꝵ su¬
licet multiplicatȩ sunt infirmitates. ut
eis sanandis necessaria eẽt tantȩ gr̃ȩ
medicina: ꝙ cui dimittunt᷑ pecrata mul¬
ta. diligeret multum. Hoc cinis uacce
ꝙ asꝑsio sanguinis. ꝙ cruentars multi¬
plicatio uictimarum. significabat: non
efficiebat. Ideo deinceps dicit. non congrr¬
gabo conuenticula eos de sanguinibus:
id ẽ illoꝵ sacͥficioꝵ quȩ immolabantur
in figura sanguinis xꝑi. Nec memor ero no¬
minum eoꝵ ꝑ labia mea. Nomina qͥp¬
pe illors erant in multiplicatione infis¬
mitatum: fornicatores. idolis seruuientes
adulteri. molles masculoꝵ concubitores

Expanded text:
tum est: Multiplicatae sunt infirmitates tum est: Multiplicatae sunt infirmitates eorum, intelleguntur multiplicata peccata eorum. lex enim subintrauit, ut abundaret delictum; sed quoniam, ubi abundauit delictum, superabundauit gratia, ideo postea accelerauerunt. non enim uenit ille uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus sed aegrotantibus, quorum scilicet multiplicatae sunt infirmitates, ut eis sanandis esset necessaria tantae gratiae medicina et, cui dimittuntur peccata multa, diligeret multum. Hoc cinis uaccae et aspersio sanguinis et cruentarum multiplicatio uictimarum significabat, non efficiebat. ideo deinceps dicit: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, id est illorum sacrificiorum, quae immolabantur in figura sanguinis Christi, nec memor ero nominum illorum perlabia mea. nomina quippe illorum erant in multiplicatione infirmitatum fornicatores, idolis seruientes, adulteri, molles, masculorum concubitores,
Abbreviated transcription (Latin):
accipi in bono. & ubi non additum ẽ etꝰ:
no fecit: quia eos ex desperatione mira¬
biliter liberauit. Ex hac admiratione ex¬
clamat apłs. O altitudo diuitiaꝵ sapien¬
tiȩ & scientiȩ di. Supͣ quippe dixerat.
Conclusit enim ds̃ oĩã in infidelitate. ut
omĩum misereatur. Nam hoc etiam hic
sequitur. multiplicate sunt infirmita¬
tes eoꝵs. postea accelerauerunt. Infirmi¬
tates posuit ꝓ peccatis. sicut ad romanos
apłs dicit. Si enim xp̃e eum infirmi eẽ¬
mus adhuc. uixta tempus ꝓ impiĩs mor¬
tuus est. Hos dix̃ infirmos. quos ĩpios
Deinde paulo post eandẽ sententiã repe¬
tens. commendat inquit suam caritatẽ
ds in nobis. qm̃ cum adhuc peccatores
essemus. xp̃c ꝓ nobis mortuus est. Quos
infirmos supra. eos hic peccatores appella¬
uit. Item in consequentib hoc idem ali¬
is uerbis uersans. si enim cum inimici es¬
semus inquit reconciliati sumus deo ꝑ
mortem filii eius. Ac ꝑ hoc in eo qͦd die¬

Expanded text:
accipi in bono et ubi non additum est \'eiaccipi in bono et ubi non additum est \'eino fecit, quia eos ex desperatione mirabiliter liberauit. Ex hac admiratione exclamat apostolus: 0 altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! supra quippe dixerat: Conclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. nam hoc etiam hic sequitur: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea accelerauerunt. infirmitates posuit pro peccatis, sicut ad Romanos apostolus dicit: Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, iuxta tempus pro impiis mortuus est; hos dixit infirmos, quos impios. deinde paulo post eandem sententiam repetens: Commendat, inquit, suam caritatem deus in nobis, quoniam, cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est; quos infirmos supra, eos hic peccatores appellauit. item in conse. quentibus hoc idem aliis uerbis uersans: Si enim, cum inimici essemus, inquit, reconciliati sumus deo per mortem filii eius. ac per hoc in eo, quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
is. In quinto decimo autẽ psalmo quod
scͥptum est mirificauit uł mirificet oẽs
uoluntates suas int̾ illos. nichil ꝓhibet
intelligi: immo & conuenientiꝰ uidet᷑.
non int̾ illos s in illis. Sic enĩ & greci
codices habent. Sepe autẽ qͦd habet
illa lingua in illis: nr̃i int̾p̾tantur
int̾ illos. uͥ uidetur sententiȩ conuenire.
ficauit oms uoluntates suas in illis.
qd̃ pleriq codices habent: ꝙ intelliga¬
mus uoluntates eiꝰ munera gr̃e quȩ gͣ¬
cis data ẽ id eͣ quia uoluit non quia
debebatur. Unde ẽ. scuto bonȩ uolu¬
tatis coronasti nos. & in uõluntate
tua deduxisti me.ꝙ. uoluntarie ge¬
nuit nos uerbo ueritatis. &. pluuiã
uoluntariam segregans ds hereditati
tue. &. uidens ꝓp̾a unicuiq ꝓut uult.
ꝙ alia innumerabilia. Proinde miri¬
ficauit oms̃ uoluntates suas in illis:
In quib nͥ in scĩs qui in tra sunt eius Si
enim tr̾a sicut supra ostendimus potͣ

Expanded text:
is. In quinto decimo autem psalmo quod is. In quinto decimo autem psalmo quod scriptum est: Mirificauit uel: Mirificet omnes uoluntates suas inter illos, nihil prohibet intellegi, immo et conuenientius uidetur non\'inter illoscodices habent: saepe autem quod habet illa lingua, in illis. nostri interpretantur, inter illos, ubi videtur sententiae convenire. ficavit omnes voluntates suas in illis; quodplerique codices habent, et intellegamus uoluntates eius munera gratiae, quae gratis data est, id est quia. uoluit, non quia debebatur. unde est: Scuto bonae uoluntatis coronasti nos et: In uoluntate tua deduxisti et: Voluntarie genuit nos uerbo ueritatis et: Pluuiam uoluntariam segregans, deus, hereditati tuae et: Diuidens propria unicuique, prout uult, et alia innumerabilia. proinde: Mirificauit omnes uoluntates suas in illis; in quibus nisi in sanctis, qui in terra sunt eius? si enim terra, sicut supra ostendimus, potest
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ceptis cota lex pendet & ꝓpħȩ. Iste aut̃
sensus quo ita exponitur qd scͥptum est
saturati sunt filiis. non mͥ occurrerat cũ
ante rescriberem: s recensui breuissimã
quandam ensdẽ psalmi expositionem
quam iam olim dictauerã. & hoc satis
breuit̾ a me positum repperi. Insperi
etiam codices grecos: utrum datiuus
casus esset qͦd dictum ẽ filiis. an geniti.¬
uus quo illa lingua utituri ꝓ ablatiuo:
q inem genitiuium. Ed si ad uerbũ int̾¬
pretaretur. scͥptum esset saturati sunt.
filiors S recte int̾pres sententiã secutꝰ
est: ꝙ latmo more dixit. saturati sunt
filiis. Quod uero sequit᷑ & reliquerunt
reliquias suas paruulis suis: existimo
paruilos acipiendos manifestos carius
filios. unde etiam scđ̃m istam non de por¬
cina s de filiis expositionem. manet illa
sententia qua dixerunt: sanguis huiꝰ
suꝑ nos & suꝑ filios nrõs. Ita enim reliqͤ¬
runt oꝑum suoꝵs reliquias paruulis su¬

Expanded text:
praeceptis tota lex pendet et prophetae. Iste autem praeceptis tota lex pendet et prophetae. Iste autem sensus, quo ita exponitur, quod scriptum est: Saturati sunt filiis, non mihi occurrerat, cum ante rescriberem; sed recensui breuissimam quandam eiusdem psalmi expositionem, quam iam olim dictaueram, et hoc satis breuiter a me positum repperi. inspexi etiam codices Graecos, utrum datiuus casus esset, quod dictum est \'filiis\', an genetiuus, quo illa lingua utitur pro ablatiuo, et inueni genetiuum. quod si ad uerbum interpretaretur, scriptum esset: Saturati sunt filiorum; sed recte interpres sententiam secutus est et Latino more dixit: Saturati sunt filiis. quod uero sequitur: Et reliquerunt reliquias paruulis suis, existimo paruulos accipiendos manifestos carnis filios. unde etiam secundum istam non de porcina sed de filiis expositionem manet illa sententia. qua dixerunt: Sanguis huius super nos et super filios nostros; ita enim reliquerunt operum suorum reliquias paruulis su
Abbreviated transcription (Latin):
ta dĩ iudicia significata sunt. occultȩ qͥp¬
pe sunt miseri etiam qui gaudent in
malis. quos tradidit ds in concupiscen¬
tias cordis eoꝵ: uelut quereretur unde
cognosci possint qui in abscondito ira
dei adimpleti sunt. ꝙ responderet᷑ qͥd in
eũgłio dictum est ex fructib eoꝵ cognos¬
cetis eos: ꝯtinuo subiunctum est satura¬
turiuit in iustitiam. concepit dolorem
q pepit iniquitatẽ. Et alibi. De in con¬
cupiscentia cum conceꝑit. parit peccatũ
Mali gͦ filii mala oꝑa: quib cognoscunt᷑
qui de absconditis dĩ iudiciis int̾nis cogi¬
tationum suarum. tanquam in uentre
adimpleti sunt. Hona oꝑa boni filii st̃:
unde ad sponsam ȩccł̃iam dr. dentes tu
sicut grex detonsarum ascendentes de
lauacro: quȩ oms geminos creant. &
sterilis non est in illis. In quo gemino
fetu. geminum opus dilectionis agnose¬
tur. di scilicet & ꝓximi: in quib duob

Expanded text:
ta dei iudicia significata sunt — occulta quipta dei iudicia significata sunt — occulta quippe sunt miseris, etiam qui gaudent in malis, quos tradidit deus in concupiscentias cordis eorum —, uelut quae. reretur, unde possint cognosci, qui in abscondito ira dei adimpleti sunt, et responderetur, quod in euangelio dictum est: Ei fructibus eorum cognoscetis eos, continuo sub. iunctum est: Saturaturiuit iniustitiam, concepit dolorem et peperit iniquitatem et alibi: Dein concupiscentia cum conceperit, parit peccatum. mali ergo filii mala opera, quibus cognoscuntur et qui de absconditis dei iudiciis internis cogitationum suarum tamquam in uentrem adimpleti sunt; bona opera boni filii sunt, unde ad sponsam ecclesiam dicitur: Dentes tui sicut grex detonsarum ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant et sterilis non est in illis. in quo gemino fetu geminum opus dilectionis agnos dei scilicet et proximi, in quibus duobus
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunit. ꝑ cõmunionẽ sacramentoꝵ un¬
tatisq catholicȩ uidenturr ȩccl̃iȩ copulatti.
Isti gͣ duusi sunt a paucis qui ex illis ere¬
diderunt. de t̾ra quam sicut agrum suũ
excolit pater agͥcola. Diuisi autem in ui¬
ta sua.i. hic in manifesto sicut uidemꝰ.
Sequitur autem. Et de absconditis tuis ad
in manifesto diuisi sunt. etiam de abscon¬
ditis tuis quȩ in occulto reddis conscien¬
tiȩ malorum. adimpletus est uent̾ eoꝵ.
Uentrẽ posuit. ꝓ int̾noꝵ latentiumq se¬
cretis. Qd uero sequitur saturati sunt por¬
cina. iam quid mͥ ex hoc uideretur aꝑu.
S qͦd alu codices habent ꝙ ueriꝰ ha¬
bere ꝑhibentu. quia diligentiora exem-¬
plaria ꝑ accentus notam. eandẽ uerbi
greci ambiguitatẽ greco scribendi more
dissoluunt: obscur̾us ẽ quidem. s electio¬
ri sententiȩ uidetur aptiꝰ conuenite. Qͥa
enim direrat. de absconditis tuis adim¬
pletus est uenter eoꝵs. quib uerbis occul¬

Expanded text:
uiuunt, per communionem sacramentorum unuiuunt, per communionem sacramentorum unitatisque catholicae uidentur ecclesiae copulati. isti ergo diuisi sunt a paucis, qui ex illis crediderunt, de terra, quam sicut agrum suum excolit pater agricola, diuisi autem in uita sua, id est hic in manifesto, sicut uidemus. sequitur autem: Et de absconditis tuis adioc, quod in manifesto diuisi sunt, etiam de absconditis tuis, quae in occulto reddis conscientiae malorum, adimpletus est uenter eorum; uentrem posuit pro internorum latentiumque secretis. Quod uero sequitur: Saturati sunt porcina, iam, quid mihi ei hoc uideretur, aperui. sed quod alii codices habent et uerius habere perhibentur, quia diligentiora exemplaria per accentus notam eandem uerbi Graeci ambiguitatem Graeco scribendi more dissoluunt, obscurius est quidem, sed electiori sententiae uidetur aptius conuenire. quia enim dixerat: Et de absconditis tuis adimpletus est uenter eorum, quibus uerbis occul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdens de terra disꝑtire eos: aliꝰ sicu
ple posuisti. a paucis de terta. Et ilud
quidem aꝑtum habet sensum ꝑdeno
qutra quam eis dedisti disꝑtire eos m
gentib qͦd ꝙ factum est eis cum graui
bello ex pugnati atq subu̾si sint: ilud
autem alterum quomodo accipiendũ
st non mͥ occurrit. nͥ quia in compatio¬
Ne ꝑditȩ multitudims. eoꝵ reliquie sal¬
Nȩ facte sunt. utiq in paucis: a quib
&s disꝑtiendos hoc ẽ diuidendos atoy se¬
parandos scͥptura p̾mntiauit dicens.
domine a paucis id ẽ a reliquiis qͦs ex
ila gente saluas fecisti. de t̾ra disꝑtire
es: ut t̾ram intelligamus eccłiam he¬
terra uiuentium. & que illo etiam loco
ceste intelligi potest. Beati mites. qm̃ ip
si hereditate possidebunt terram. Cum
autem dic̾tum esset a paucis de t̾ra dius-¬
de eos additum est in inta eoꝵ: ut in
manifesto futurum intelligeretur dum
he uutunt. Seꝑantur enim multi ab
exlesia. s cum moriuntur: qͥ tam̃ cum

Expanded text:
dens de terra dispertire eos: alius sicut ipse posuisti, A paucis de erra. Et illud quidem apertum habet sensum, perdens de terra quam eis dedisti, dispertire eos in gentibus: quod et factum eis est, cum gravi bello expugnati atque subversi sunt. Illud autem alterum quomodo accipiendum sit, non mihi occurrit; nisi quia in comparatione perditae multitudinis eorum, reliquiae salvae factae sunt, utique in paucis a quibus cos dispertiendos, hoc est dividendos atque separandos Scriptura praenuntiavit, dicens, Domine, a paucis, id est, a reliquiis quas ex illa gente salvas fecisti, de terra dispertire eos: ut terram intelligamus Ecclesiam haeterra uiuentium et quae illo etiam loco recte intellegi potest: Beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. cum autem dictum esset: A paucis de terra diuide eos, additum est in uita eorum\', ut in manifesto futurum intellegeretur, dum hic uiuunt. separantur enim multi ab ecclesia, sed cum moriuntur, qui tamen cum
Abbreviated transcription (Latin):
uerticẽ capilli ꝑambulantiũ in delic¬
tis suis: qͥd sit uerticẽ capilli ꝑambu¬
lare in delictis. Hon enim dix̃ uerti¬
cem capitis. s ũticẽ capilli qui sine sẽ¬
su ẽ. An repletum hominẽ peccatis.
uult ostendẽ: S cͥptum est. Omẽ cor
in dolore a pedib usq ad caput. Et
paulo infra qd̃ ait lingua canũ tuoꝵ
ex inimicis ab ipso: a quo ipso: Et nũ¬
quid canes di dici possunt gentiles. qͦs
ipse in eũgłio canes nominat: Aut ne
forte ipsos canes dei dicat quales esti¬
mari possunt si qui in nomine xꝑiano
gentilit̾ uiuant: quoꝵ pars cũ infide¬
lib ponitur. qͥa dm quẽ uerbis colunt
factis negant: Hec interim de psal-¬
mis. Nunc ꝙ de apło qͦdcumq ꝓponã.
Dicit ad epbesios qͦd in alia epła dixerat.
de gradib uł ordinib dispositionũ dĩ.
oꝑante sꝑu sco diuisiones grarũ. Et
quosdam qͥdem dedit apłos. qͦsdã aut̃¬
scoꝵ. ꝙ rła. Hoc opto distinguas mͥ.

Expanded text:
uerticem capilli perambulantium in delicuerticem capilli perambulantium in delictis suis, quid sit uerticem capilli perambulare in delictis. non enim dixit, uerticem capitis, sed uerticem capilli, qui sine sensu est. an repletum peccatis hominem uult ostendere? scriptum est: omne cor in dolore a pedibus usque ad caput, et paulo infra quod ait: lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, a quo ipso? et numquid canes dei possunt dici gentiles, quos ipse in euangelio canes nominat? aut ne forte ipsos canes dei dicat, quales aestimari possunt, si qui in nomine Christiano gentiliter uiuant, quorum pars cum infidelibus ponitur, quia deum, quem uerbis colunt, factis negant? Haec interim de psalmis; nunc et de apostolo quodcumque proponam. dicit ad Ephesios quod in alia epistola dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones gratiarum: et quosdam quidem dedit apostolos, qureliqua. Hoc opto distinguas mihi