comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei: afferte domino filios anetũ
fferte domino gloriam et
honorem: afferte domno gloriam nomi¬
ni eius: adorate dñm inatrio sc̃o eius
ox domini suꝑ aquas deus maiesta¬
tis intonuit: dominus super aqͣs multas
Uox domini inuirtute: uox domini in
magnificentia.
ox domini confruigentis cedros: et con¬
fringet dominus cedros libani.
t conminuet eas tanquam uitulum
libani: et delectus quemadinodum fili¬
us unicornium.
ox domim in tercedentis flammam ig¬
nis uox domini concutientis desertum
et conmouebit dominus desertũ cades
ox domini p̃parantis ceruos et reuelabit
condensa: et intempore eius dicent glam.

Expanded text:
Dei  afferte Domino filios arietum. Afferte Domino gloriam, et honorem: afferte Domino gloriam nomini eius  adorate Dominum in aula sancta eius. Vox Domini super aquas, Deus maiestatis intonuit  Dominus super aquas multas. Vox Domini in virtute  vox Domini in magnificentia. Vox Domini confringentis cedros, et confringet Dominus cedros Libani. Et comminuet eos tanquam vitulum Libani, et dilectus quemadmodum filius unicornium. Vox Domini intercidentis flammam ignis, vox Domini concutientis desertum, et commovebit Dominus desertum Cades. Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit conden
Abbreviated transcription (Latin):
Dominus adiutor meus et ꝓtector meus
et inipso sperauit cor meum et adiutꝰ sũ.
Et refloruit caro mea: et ex uoluntate mea
confitebor ei.
ominus fortitudo plebis sue: et ꝓtecto¬

Expanded text:
Dominus adiutor meus et protector meus in ipso speravit cor meum et adiutus sum et refloruit caro mea et ex voluntate mea confitebor ei Dominus fortitudo plebis suae et
Abbreviated transcription (Latin):
xultabunt sancti ingloria: letabun¬
tur incubilibus suis.
xultationes dei inguiture eorum: et gla¬
dii ancipites iumanibus eorum. a¬
d faciendam iundictam innationibus
increpationes inpopulis.
d alligados reges eorum inconpedib et
nobiles eorum in manicis ferreis.
t faciant in eis iudicium cunscriptum:
gloria hec est omnibus scĩs eius. alla

Expanded text:
gloria laetabuntur in cubilibus suis exaltationes Dei in gutture eorum et gladii ancipites in manibus eorum ad faciendam vindictam in nationibus increpationes in populis ad alligandos reges eorum in conpedibus et nobiles eorum in manicis ferreis ut faciant in eis iudicium conscriptum gloria haec est omnib
Abbreviated transcription (Latin):
rationali et humana carne subsistens.
qualis patri secundum diuinitatem
minor patre secundum humanitatẽ.
Qui licet deus sit et homo: non duo ta¬
men sed unus est xp̃c.
nus autem non conuertione diinita¬
tis incarne: sed assumptione huina¬
nitatis in deo.
nus omnino non confusione substan¬
tie: sed unitate ꝑsone.
am sicut anima rationalis et caro u

Expanded text:
rationabili et humana carne subsistens; aequalis Patri secundum divinitatem, minor Patre secundum humanitatem. Qui licet Deus sit, et homo, non duo tamen, sed unus est Christus. Unus autem non conversione divinitatis in carne, sed assumptione humanitatis in Deo. Unus omnino non confusione substantiae, sed unitate personae. Nam sicut an
Abbreviated transcription (Latin):
manu dĩ uni meri plenus mixto.
t inclinauit ex hoc in hoc: uerumptamen
fex eius non est exinanita: bibent omnes
peccatores terre¬
go autem annuntiabo in seculum: canta¬
bo deo iacob.
t omnia cornua peccatorum confringam:
et exaltabuntur cornua iusti.

Expanded text:
manu Domini vini meri plenus misto. t inclinavit ex hoc in hoc: verumtamen faex ejus non est exinanita, bibent omnes peccatores terrgo autem annuntiabo in saeculum, cantabo Deo Jacob. Et omnia cornua peccatorum confringam, et exaltabuntur cornua justi.
Abbreviated transcription (Latin):
arrabimus mirabilia tua: cum acceꝑo¬
tempus ego iusticias iudicabo.
i que facta est t̾ra et omnes qui habitãt
in ea: ego confirmaui columpnas eius
Dixi iniquis nolite inique agere: delinquen¬
tibus nolite exaltare cornu.
olite extollere in altum cornui nr̃m: noli¬

Expanded text:
us mirabilia tua, cum acceempus, ego justitias judicabo. iquefacta est terra, et omnes qui habitant in ea, ego confirmavi columnas ejus. Dixi iniquis, Nolite inique agere, et delinquentibus nolite exaltare cornu. Nolite extollere in altum cornu
Abbreviated transcription (Latin):
icerunt in corde suo cognatio eoꝵ simul:
quiescere faciamꝰ omnes dies festos d̾iat̾ra.
igna nr̃a non iudimus iam non est pro¬
pheta: et nos non cognoscet amplius.
squeque deus inproperabit inimicus:
irritat adu̾sariꝰ nomen tuum in finem.
t quid auertis manum tuam et dexteram
tuam: de medio sinu tuo infinem.
Deus autem rex noster ante secula: opera¬
tus est salutem in medio t̾re.
u cõfirmasti inuͥtute tua mare: contribu

Expanded text:
gnatio eorum simul, Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Signa nostra non vidimus, jam non est propheta, et nos non cognoscet amplius. Usquequo, Deus, improperabit inimicus, irritat adversarius nomen tuum in finem. Ut quid avertis manum tuam, et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? Deus autem rex noster ante saecula operatus est salutem in medio terrae. Tu confirmasti in virtute tua mare,
Abbreviated transcription (Latin):
rem tue pietatis iudignis supplicationi¬
bus meis et esto mͥ indigne peccatrici
lectus adomino.⁊ inter ceteros magis
dilectus. atq misteriis celestibus ultra
matre eiusdem domini nr̃i saluatoris
ut mͥ opem tuam cũ ipsa ferre dignens
due gemie celestes maria et iohannes.
duo luminaria diuinitus aũ deum lu-¬
gate nubila. Uos estis illi duo inquib
pater per filium suum specialiter eclifi¬
cauit domuin et inquibus ipse filius dei
patus obsincerissime uirginitatis me¬
ritum dilectionis sue confirmauit pri¬
uilegium in cruce pendens uni ur̃m ita
dicens mulier ecce filius tuus de in de ad
alium ecce mater tua. In huius ergo sa¬
cratissimi amoris dulcedine. qua ita
tunc ore dominico. uelut mater et fili
mentis intus et exterius firmi custodes
et pii aput deum intercessores existere
dignemini. Credo enim firmiter et fate
dei est: Unde et quicqͥd ab illo petitis si¬
ne mora obtinetis. ꝑ hanc ergo tam pre¬
sentissinam ur̃e dignitatis urtutem pos¬

Expanded text:
es oculos indignis supplicationibus meis, et esto mihi peccatori lectus es, et inter caeteros magis dilectus atque mystmatre ejusdem Salvatoris, ut mihi opem tuam cum ipsa ferre digneris. O duae gemmae coelestes, Maria et Joannes! o duo luminaria divinitus ante Deum lum nubila. Vos estis illi duo, in quibus Deus Pater per Filium suum specialiter aedificavit sibi domum, et in quibus ipse Filius Dei unigenitus, ob sincerissimae virginitatis meritum, dilectionis suae confirmavit privilegium, in cruce pendens uni vestrum ita dicens: Mulier, ecce filius tuus . Deinde ad alterum: Ecce mater tua . In hujus ergo sacratissimi amoris dulcedine, qua ita tunc ore Dominico velut mater et filiuomentis intus et exterius firmi custodes et pii apud Deum intercessores mihi existere dignemini. Credo enim firmiter, fateor Dei est. Unde et quidquid petitis. sine mora obtinetis. Per hanc ergo tam potentissimam vestrae dignitatis virtutem, pos
Abbreviated transcription (Latin):
Dominus custodit aduenas pupil¬
lum et iuduam suscipiet et uam pec¬
catorum disperdet.
Regnabit dominus deus in secula
deus tuus syon: ingeneratione et
generationem. alleluya

Expanded text:
Dominus custodit advenas, pupillum et viduam suscipiet: et vcatorum disperdet. Regnabit Dominus in saecula: Deus tuus Sion in generationem et generationem. ALLELUIA.
Abbreviated transcription (Latin):
iurtutis sue.
allax equus ad salutem uihabundantia
autem uirtutis sue non saluabitur.
ce oculi domini super metuentes eum:¬
et ineis qui sperant super misccłia eius
t eruat amorte anunas eorum: et alat
eos infaine.
nima nr̃a sustinet dominum: quoniam
adiutor et protector noster est.
Quia in eo letabitur cor nostrum: et in no¬
mine sc̃o euis sperabimus.
iat misericordia tua domine super nos:
quemadmodum sperauimus in te. Pͦs

Expanded text:
irtutis suae fallax equus ad salutem in abundantia autem virtutis suae non salvabitur ecce oculi Domini super metuentes eum qui sperant super misericordia eius ut eruat a morte animas eorum et alat eos in fame anima nostra sustinet Dominum quoniam adiutor et protector noster est quia in eo laetabitur cor nostrum et in nomine sancto eius speravimus fiat misericordia tua Domine super nos quemadmodum speravimus in te
Abbreviated transcription (Latin):
t dixi ubi nam sunt cessare faciam ex ho¬
nunibus memoriam eorum.
Sed propter iram inimicorum distuli: ne
forte superbirent hostes eorum.
t dicerent manus nostra excelsa: et non
dominus fecit hec omnia.
ens absq consilio est: et sc̃i prudentia
utinam saperent et intelligerent ac no¬
iussima prouiderent. MAXI
uomodo ꝑsequebatur unus mille: et
duo fugarent decem milia.

Expanded text:
 in furore meo et cesssare faciam ex hominibus memoriam eorum. Sed propter iram inimicorum distuli: ne forte superbirent hostes eorum, Et dicerent: Manus nostra excelsa, et non Dominus, fecit haec omnia. Gens absque consilio est, et sine prudentia. Utinam saperent, et intelligerent, ac novissima providerent. Quo modo persequatur unus mille, et duo fugarent dec
Abbreviated transcription (Latin):
onsumentur fame: et deuorabunt eos
aues morsu amarissimo.
Pentes bestiarum inmutam in eos: cum
furore trahentium suꝑt̾ram atq serpentiũ
Toris uastabit eos gladius et intus pa

Expanded text:
onsumentur fame et devorabunt eos aves morsu amarissimo dentes bestiarum inmittam in eos cum furore trahentium super terram atque serpentium foris vastabit eos gladius et intus pa
Abbreviated transcription (Latin):
riusquam moutes fierent aut forma¬
retur terra et orbis: a seculo et insecu¬
lum tu es deus.
Ne auertas hominem inhumilitatem:
et dixisti conuertinim filii hominum.
Quoniam mille anni ante oculos tuos:
ramqͣm dies esterna que preteriit. o¬
t custodia in nocte que pro nichilo haben¬
tur: eorum anni erunt.
Mane sicut erba transeat mane floreat et
transeat: uespere decidat induret et arescat.
Quia defecimus inira tua et infurore tuo
turbati sumus.¬
Posiusti iniquitates nr̃as inconspectu tuo
sełm nostrum in illuminatione uultꝰ tui.
Qm̃ omnes dies nr̃i defecerunt: et in ira
tua defecumus. ⁊  OCO
nni nr̃i sicut aranea meditabuntur:
dies annorum nostrorum in ipsis sep¬
tuaginta anni.
i autem in potentatib octoginta anni:
et amplius eorum labor et dolor. M¬

Expanded text:
riusquam montes fierent, aut formaretur terra, et orbis; a saeculo et in saeculum tu es Deus. Ne avertas hominem in humilitatem, et dixisti: Convertimini, filii hominum. Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies hesterna quae praeteriit. Et custodia in nocte, quae pro nihilo habentur eorum anni erunt. Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat, vespere decidat, induret et arescat. Quia defecimus in ira tua, et in furore tuo turbati sumus.Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui. Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut arena meditabuntur, dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor et dolor.
Abbreviated transcription (Latin):
udiui et conturbatus est uenter meus
auoce contremuerunt labia mea. co¬
ngrediatur putredo inossibus meis: et
subter me scateat.
t requiescam in die tribulationis: et as¬
cendam ad populum accuictum nr̃m.
icus enim non florebit: et erit germen
Mentietur opus oliue: et arua non af¬
ferent cibum.
bscidetur de ouili pecus: et non erit ar¬
mentum in presepibus.
go aũ in domino gaudebo: et exultabo
in deo ihesu meo.
Deus dominus fortitudo mea: et ponet
pedes meos quasi ceruorum.
t super excelsa mea deducet me uictor
in psalnus canentem.

Expanded text:
udivi et conturbatus est venter meus ad vocem contremuerunt labia mea ingrediatur putredo in ossibus meis et subter me scateat ut requiescam in die tribulationis ut ascendam ad populum accinctum nostrum ficus enim non florebit et non erit germenMentietur opus olivae: et arva non afferent cibum. Abscindetur de ovili pecus: et non erit armentum in praesepibus. Ego autem in Domino gaudebo: et exsultabo in Deo Jesu meo. Deus Dominus fortitudo mea: et ponet pedes meos quasi cervorum. Et super excelsa mea deducet me victor, in Ps
Abbreviated transcription (Latin):
loquar: audiat t̾ra uerba oris
oncrescat in pluia doctrina mea:
pluat ut ros eloquium meum.
Quasi ymber super erbam et quasistil¬
le suꝑ gramina: quia nom̃ dñi inuocabo.
Date magnificentiam deo nostro: dei
ꝑfecta sunt opera et om̃s ue eius iudicia.
eus fidelis et absq ulla iniquitate iuistus
et rectus: peccauerunt ei et non filii eius.
eneratio praua atq ꝑuersa: eccine redis
domnno popule stulte ⁊ insipiens. cor¬
umquid non ipse pater tuus: qui pos¬
sedit et fecit et creauit te.
Memento dierum anticorum: cogita gene¬
rationes singulas
nterroga patrem tuum et annuntiabit
tͥ: maiores tuos et dicent tibi. c¬
Quando diuidebat altissimus gentes:
quando separabarat filios adam.

Expanded text:
ra verba oris oncrescat in pluvia doctrina mea fluat ut ros eloquium meum quasi imber super herbam et quasi stillae super gramina quia nomen Domini invocabo date magnificentiam Deo nostro Dei perfecta sunt opera et omnes viae eius iudicia Deus fidelis et absque ulla iniquitate iustus et rectus peccaverunt ei noneneratio prava atque perversa: haeccine reddis Domino, popule stulte et insipiens? Numquid non ipse est pater tuus, qui possedit te, et fecit, et creavit te? Memento dierum antiquorum, cogita generationes singulas: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi: majores tuos, et dicent tibi: Quando dividebat Altissimus gentes; quando separabat f
Abbreviated transcription (Latin):
t reppulit tabernaculum sylo: taberna¬
culum suum ubi habitauit in hominib
t tradidit incaptiuitatem uirtutem e¬
orum: et pulchritudinem eorum in ma¬
nus inimici.
t conclusit ingladio ppłm suum: et
hereditatem suam spreuit.
uuenes eorum comedit ignis: et uir¬
gines eorum non sunt lamentate.
acerdotes eorum ingladio ceciderunt
et uidue eorum non plorabantur
t excitatus est tanquam dormiens do¬
minus: tamquam potẽs crapulatus

Expanded text:
it tabernaculum Selo tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus et tradidit in captivitatem virtutem eorum et pulchritudinem eorum in manus inimici et conclusit in gladio populum suum et hereditatem suam sprevit iuvenes eorum comedit ignis et virgines eorum non sunt lamentatae sacerdotes eorum in gladio ceciderunt et viduae eorum non plorabuntur et excitatus est tamquam dormiens Dominus tamquam potens crapulatus
Abbreviated transcription (Latin):
Pax multa diligentibus legem tuam: et
non est illis scandalum. acroceo¬
Ixpectabam salutare tuum domine: et
mandata tua dilexi.
ustodiuit animna mea testimonia tua: et
dilexi ea uehementer. O o¬
eruaui mandata tua et testimonia tua:
quia omnes uie mee in conspectu tuo.¬

Expanded text:
pax multa diligentibus legem tuam et non est illis scandalum expectabam salutare tuum Domine et mandata tua dilexi custodivit anima mea testimonia tua et dilexi ea vehementer servavi mandata tua et testimonia tua quia omnes viae meae in conspectu tuo
Abbreviated transcription (Latin):
atestimoniis tuis non declinaui.
idi p̃uaricantes et tabessebam: quia elo¬
quia tua non custodierunt.
ide qm̃ mandata tua dilexi domine: in
misericordia tua uiuifica me.
Principium uerborum tuorum ueritas
in eternum omnia iudicia iusticie tue
rincipes perseciti ps¬
sunt me gratis: et auerbis tuis

Expanded text:
linavi vidi praevaricantes et tabescebam quia eloquia tua non custodierunt vide quoniam mandata tua dilexi Domine in misericordia tua vivifica me principium verborum tuorum veritas et in aeternum omnia iudicia iustitiae tuae sen principes persecuti sunt me gratis et a verbis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
xaltare qui uidicas terram: redde retribu¬
tionem suꝑbis.
squequo peccatores domine: usquequo
peccatores gloriabuntur.
ffabuntur et loquentur iniquitatem: lo¬
quetur om̃s qui operantur in iusticiam.
opulum tuum domine humiliauerunt:
et hereditatem tuam uexauerunt.
iduam et ad uenam iterfecerunt: et pu¬
pillos occiderunt.
t dixerunt ñ uidebit dominus: nec in tel¬
liget deus iacob.
ntelligite in sipientes in populo: et stul¬
ti aliquando sapite.
u plantauit aurem non audiet: aut
qui fuixit oculum non considerat.
Qui corripit gentes non arguet: qui docet

Expanded text:
s terram, redde retributionem superbis. Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur? effabuntur et loquentur iniquitatem, loquentur omnes qui operantur injustitiam? Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt. Viduam et advenam interfecerunt, et pupillos occiderunt. Et dixerunt: Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob. Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet, aut qui finxit oculum, non considerat? Qui corr
Abbreviated transcription (Latin):
palit as putanda est quã etiam meretrices assequutur. Hora cu ter¬
gnas opesex arte meretricia quesiuisset populũ scripsit heredẽ certaq
pecumi ã reliquit. cuius exarnuo fenore suus natalis dies celebi apeta
ehinone ludorũ quos appellauit floralia quod quia les iotiui s togio¬
sum uidebetut abip̃o nomĩe argunentũ sumi placuit at pudedt
rei que dã dignitas ad deretur de a finxerunt esse. que floribi presit
camiqa oportero placari ut fruges cum arborib aut uitibo berse pio¬
speq florescerene. E um colorẽ secutus infastis poeta liona geoese
nuimpbi fuisse notrauit. que sit coloris uccitata camq cephito
ymprõ quiasi doris lod id accepisse muneris amarilo ues abxret

Expanded text:
talitas putanda est, quam etiam meretrices adsecuntur? Flora cum matalitas putanda est, quam etiam meretrices adsecuntur? Flora cum magnas opes ex  arte meretricia quaesiuisset., populum scripsit heredem certamque pecuniam reliquit, cuius ex annuo faenore suus natalis dies celebraretur editione ludorum, quos appellant Floralia. quod quia senatui flagitiosum uidebatur, ab ipso nomine argumentum sumi placuit, ut pudendae rei quaedam dignitas adderetur. deam finxerunt esse quae floribus praesit eamque oportere placari, ut fruges cum arboribus aut uitibus bene prospereque florescerent. eum colorem secutus in Fastis poeta non ignobilem nympham fuisse narrauit quae sit Chloris uocitata eamque Zephyro nuptam quasi dotis l
Abbreviated transcription (Latin):
Fmrio nunc ad proprias ronianorũ religiones qñ de cõibus¬
cõibus
Pdrai. Romuli nuttrx lupa. honorib est affecta diuins. et
ferrẽ si atuimal ip̃m fuisset. cuius figurꝗ̃ perit. Sed auctor ẽ liuius
Glarentitie esse simulacrũ et quidẽ nõ corporis sed mentis ac tiorũ.
Fuit enu faustuli uxor et pꝑ uulgati corporis utilitatẽ lupa inter
pastores idest meretr nucupatã est utide et lupanar d. Exeplus
seilicet Aihenuensium inea figutãda romani secuii siũ. aprud quos me
quedã nomine leena cumt ptamnũ cecidisset quia tiefas ero Quolite¬
erum costitiu meretricis intemplo aninialis esfigiem posuerũt eue
nontere perebat ltaqut ille monumẽtum ex nomĩe. sic ill ex protes¬
sione fecerunt. huius nomis et̃ dies festus dicatus est. et larenmolia
constitura nec hanic solam romani meretricẽ colutit sed fobilai qudꝓ
qua hereulis scortum fuisse. Ennius scribit. lam quãta ista imor¬

Expanded text:
Venio nunc ad proprias Romanorum religiones, quoniam de communibus dixi. Romuli nutrix Lupa honoribus est adfecta diuinis, et ferrem, si animal ipsum, cuius figuram gerit. sed auctor est Liuius Larentinae esse simulacrum et quidem non corporis, sed mentis ac morum. fuit enim Faustuli uxor et propter uulgati corporis uilitatem lupa inter pastores id est meretrix nuncupata est; unde etiam lupanar dicitur. exemplum scilicet Atheniensium in ea figuranda Romani secuti sunt, apud quos meretrix quaedam nomine Leaena cum tyrannum occidisset, quia nefas erat simulacrum constitui meretricis in templo, animalis effigiem posuerunt cuius nomen gerebat. itaque ut illi monumentum ex nomine, sic isti ex professione fecerunt. huius nomini etiam dies festus dicatus est et Larentinalia constituta. nec hanc solam Romani meretricem colunt, sed Faulam quoque, quam Herculis scortum fuisse Verrius scribit. iam quanta ista inmor
Abbreviated transcription (Latin):
mansit. Unde illum poeta capitoli ĩ mobile saxũ uocat. lan exhoc¬
p̃o ꝙ̃ magtius iupiter inuenitur. cui nõ cessit lapis ea fortasse fi¬
dutia ꝙ illum de paternis faucibus liberauerat. facto itaq capi¬
rolio supra ip̃m terminũ foramen est intecto relictũ ut quia nõ
cesserat libero celo frueretur. quo ne ip̃a quidem fruebantur
qui lapidem frui putorerunt. et huic ergo publice supplicatur
q custodi finiũ deo: qui nõ tantũ lapis sed ẽt stipes interdũ est.
Quidde his dicã qui colũt talia nisi ip̃os potissimiũ lapides ac sti

Expanded text:
mansit. Unde illum poeta Capitoli imansit. Unde illum poeta Capitoli iipso quam magnus Iuppiter inuenitur, cui non cessit lapis, ea fortasse fiducia, quod illum de paternis faucibus liberauerat. facto itaque Capitolio supra ipsum Terminum foramen est in tecto relictum, ut quia non cesserat, libero caelo frueretur: quo ne ipsi quidem fruebantur qui lapidem frui putauerunt.. et. huic ergo publice supplicatur quasi custodi finium deo, qui non tantum lapis, sed etiam stipes interdum est. quid de ns dicas qui colunt talia nisi ipsos potissimum lapides ac stip
Abbreviated transcription (Latin):
non põt: Colitur et ceca que herculi fecit indiciũ de futo boũ
diuinitatẽ consecuta quia prodidit fr̃em. et cutuna que ĩfarites
tuetur incunis. ac fascinũ submouet. et stereatus qui stercorãdi
agri tõnem primus induxit. et tutinus incuius sinu pudendo
nubentes president ut illarum pudicitiã prior deus delibasse ui¬
deatur. et mille alia portenta. ut iam uaniores qui hec colenda su
scoꝑint q egyptios esse dicamus. qui monstruosa et redicula que¬
damsimulacra uenerãtur: et hec tamen aliquã hẽnt imaginẽ.
Quid qui lapidem colutit informẽ ac rudem. cui nortieti est ter¬
minus: hic est quẽ pro loue saturnus dicitur deuorasse. nec ĩme¬
nio illi honos tribuitur. Ham cum Tarquinius capitoliũ facere
Nuelset aqiti eo loco multorũ deorum sacella essent consuluit eos
ꝑ auguria utrũ loui cederẽt et cedenitib ceteris solus terminus

Expanded text:
non potest? colitur et Jaca, quae Herculi fecit indicium de turto boum, non potest? colitur et Jaca, quae Herculi fecit indicium de turto boum, diuinitatem consecuta quia prodidit fratrem, et Cunina, quae infantes tuetur in cunis ac fascinum submouet, et Stercutus, qui stercorandi agri rationem primus induxit, et Tutinus, in cuius sinu pudendo nubentes praesident, ut illarum pudicitiam prior deus delibasse uideatur, et mille alia portenta, ut iam uaniores qui hsceperint, quam Aegyptios esse dicamus, qui monstruosa et ridicula quaedam simulacra venerantur. Et haec tamen habent aliquam imaginem. Quid? qui lapidem colunt informem atque rudem, cui nomen est Terminus? Hic est, quem pro Jove Saturnus dicitur devorasse; nec immerito illi honos tribuitur. Nam cum Tarquinius Capitolium facere vellet, atque in eo loco multorum deorum sacella essent, consuluit eos per auguria, utrum Jovi cederent; et cedentibus caeteris, solus Terminus
Abbreviated transcription (Latin):
buius facti memonã edenti ueneti aritiate sutnulactiĩ posueit¬
e uon̾ tam et si excausa tutpi uenit rait bonesti us nicessiegt¬
matam uenerẽ consecrasse q caluam. Eodem teripote tor
quoꝵ pistori ara posita est ꝙ eos inquiete monuisset ut exom̃ĩ
frumẽto quod habebant ꝑanẽ fꝯceretit et in hostiũ costtꝗ iocta¬
terit eoq facto soluta esset obsidio. despatitib gallis inopia sbigi¬
posse romarios. Que ista religionũ derisio est: Sie arum deferisor
ẽm quid tam grauiter queri possem. q̃ deorum nomen ĩtantũ
uenisse contemptũ. ut turpissimis nottumibus ludibrio hẽatur:
Quis nõ uideat fornacẽ deam. uel pocius doctos uitos. celebrãdis
furnacalibus oꝑari: Quis cum audiat deam mutã tenere risũ
queat: hanc esse dicunt: exqua sint lares nati et ip̃am laram no¬
minant uel larundam. Quid prestare colendi põt que loqui

Expanded text:
hujus facti memoriam aedem Veneri armatae, simulacrumque posuerunthujus facti memoriam aedem Veneri armatae, simulacrumque posuerunt: quod tametsi ex causa turpi venit, tamen honestius videtur armatam Venerem consecrasse, quoque Pistori ara posita est, quod eos in quiete monuisset, ut ex omni frumento quod habebant panem facerent et in hostium castra iactarent: eoque facto soluta esset obsidio desperantibus Gallis inopia subigiposse Romanos. quae ista religionum derisio est? si earum defensor essem, quid tam grauiter queri possem quam deorum numen in tantum uenisse contemptum, ut turpissimis nominibus ludibrio habeatur? quis non rideat Fornacem deam uel ; potius doctos uiros celebrandis Fornacalibus operari? quis cum audiat deam Mutam, tenere risum queat? hanc esse dicunt ex qua sint Lares nati et ipsam Laram nominant uel Larundam. quid praestare colenti potest quae loqui
Abbreviated transcription (Latin):
Coluet etini thure dc sũttus digitis que se n sbiois intetas erẽt
debuerũe & ui ertor omnis ex illius priticipliba si sitti bonie
reuoratiotie desceridit. Urbe agallis orcupata obsessi o
tolio romani cũ mulierunm capillis tormenta feolleni t depi
ueneri calue consactouerũt Honigitur intelliort ꝙ uane
monius fortasse dedicerãt deos sibi exeuentib finger Quci
ntie ssiones obsiderent et illi fuitim deceptis obselsorib egresui
ad diripiendã lacedemonẽ cucurrisent aspartanis mulc eib
fusi fugarq sunt. Cognatis autẽ dolis hostiũ lacedemnonii seque¬
banituñ his aritiate mulieros obiuorn longiuis ederinat. q a
curs autos suos cernetent parare se ad pugnã ꝙ puitatent messe¬
nios esse corpora sua nudauerũt At illi uxoribus cognitis et este¬
otiu itlibidinẽ concitan sicuterant armati pmissi sunt utꝗ
prortuiseue. necenim uacabat discertiere sic iuuenes ab isdent
antea missi cum uirginibus exquibus sunt parthetui nati pp

Expanded text:
colunt enim ture ac summis digitis quae sensibus intimis horrere debuerunt: qui error omnis ex illius principalis ac summi boni ignoratione descendit. urbe a Gallis occupata obsessi in Capitolio Romani cum ex mulierum capillis tormenta fecissent, aedem Veneri Caluae consecrarunt. non igitur intellegunt, quam uanae moniis fortasse didicerant, deos sibi ex eventis fingere, qui cum Messenios obsiderent, et illi furtim deceptis obsessoribus egressi, ad diripiendam Lacedaemonem cucurrissent, a Spartanis mulieribus fusi fugatique sunt. Cognitis autem dolis hostium, Lacedaemonii sequebantur. His armatae mulieres obviam longius exierunt; quae cum viros suos cernerent parare se ad pugnam, quod putarent Messenios esse, corpora sua nudaverunt. At illi uxoribus cognitis, et aspectu in libidinem concitati, sicuti erant armati, permisti sunt utique promiscue; nec enim vacabat discernere. Sic juvenes ab iisdem antea missi, misti cum virginibus, ex quibus sunt Partheniae nati, propter
Abbreviated transcription (Latin):
ac cepit uelle cõsequitur hic solus uirtutis est cultus. Ham religio
ac ueneratio nulla nisi unius dei tenenda est.Quid igitur opus est
o uir sapientissime supuacius extructionib loca occupate que possĩt
humanis usibus cedere: Quid sacerdotes constituere uana: et insen¬
sibilia culturos: quid imolare uictimas: quid tantos sumptus uel
firgeridis uel colendis imagitib impẽdere: Firmius et ĩ corrupiius
tenoplur est peceus humatiũ hoc pocius ornetur. hoc ueris illis noib
imple utur has ereo fallas consacranories sequitut quod necesse
est . st ui e tur uirtutẽ sic colunt .i. qui umbraset imagitiesi ur
untus est uicis ubiq dominatibus tulla fidelomio prose quo¬
co r apiente nulla pietas nec consanguitieis nec patentbo par¬
cente auaritis et cupiditote inueneno. et infercũ ruerite nu¬
la papitulo concordio publice bellis seuieniito puent uo¬

Expanded text:
ac coepit velle, consequitur. Hic solus virtutis est cultus; nam religio ac coepit velle, consequitur. Hic solus virtutis est cultus; nam religio et veneratio nulla alia, nisi unius Dei tenenda est. Quid igitur opus est, o vir sapientissime, supervacuis extructionibus loca occupare, quae possint humanis usibus cedere? quid sacerdotes constituere vana et insensibilia culturos? quid immolare victimas? quid tantos sumptus vel fingendis, vel colendis imaginibus impendere? Firmius et incorruptius templum est pectus humanum: hoc potius ornetur, hoc veris illis nominibus impleatur. Has ergo falsas consecrationes sequitur, quod necesse est. Qui enim virtutes sic colunt, id uirtus est, uitiis ubique dominantibus, nulla fides, omnia pro se quoque rapiente, nulla pietas, nec consanguineis nec parentibus parcente auaritia et cupiditate in uenena et in ferrum ruente, nulla pax, nulla concordia, publice bellis saeuientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cranda nõ sunt inquo tibi assentior: ne uirtutes ꝗdem. Non erum ꝑ
se sapiunt aut sentiũt. neq intra parietes: aut ediculas luto factas.
Sedintra pectus collocande sunt. et interius cõprehendende ne sint fal¬
se si extra hominẽ fuerunt collocate. Itaq preclaram illã legeniniã
de rideo quã ponis his uerbis. Ast illa propter que datur horni ascẽ
sus in celum mentẽ uirtutẽ pietatẽ: fidem earũq laudum delubra
sunto. At qui hoc separari ab homĩe nõ possunt.Si enim colẽda sĩt.
in homine ip̃o sint necesse est.Si autẽ sint extra hominẽ quid opus¬
est ea colere quibus careas: Uirtus eni colenda est nõ imago uirtutis:. Nota
et colenda est nõ sacrifitio aliquo aut thure. aut precatione solemni
sed uoluntate sola atq proposito.Ham quid est aliud colere uirtutẽ
nisi eam comprehẽdere animo actenere: quod unus quisq simul

Expanded text:
cranda non sunt, in quo tibi assentior, ne virtutes quidem. Non enim per cranda non sunt, in quo tibi assentior, ne virtutes quidem. Non enim per se sapiunt, aut sentiunt, neque intra parietes, aut aediculas luto factas, sed intra pectus collocandae sunt, et interius comprehendendae, ne sint falsae, si extra hominem fuerint collocatae. Itaque praeclaram illam legem tuam derideo, quam sus in caelum, Mentem Virtutem Pietatem Fidem: earumque laudum delubra sunto. atquin haec separari ab homine non possunt. si enim colenda sunt, in homine ipso sint necesse est. si autem sint extra hominem, quid opusest ea colere quibus careas? uirtus enim colenda est, non imago uirtutis, et et colenda est non sacrificio aliquo, aut thure, aut precatione solemni, sed voluntate sola atque proposito. Nam quid est aliud colere virtutem, nisi eam comprehendere animo, et tenere? quod unusquisque simul
Abbreviated transcription (Latin):
aut omnĩo consiliũ dicendũ fuit: Sed impudicorũ homiũ pdita et de¬
plorata nequinia. qui liberos suos quos erudire ad honesta deberẽt. pro¬
situerunt libidini iuuentutis aquib flagitiorũ deos er in illis potissiũ
locis. ubi nuda corpora corrupiorũ lutũbus patent et in illa coli etate
uoluerunt. que simplex et impiiuda prius irretiri. et i illa laqueos
potest cadere qͣ cauere. Quid mirũ si ab hac gente uniuersa flaginia
manarũt. apud quã uitia ip̃a religiosa sunt: eaq nõ modo nõ uitãt
o. Marce tulli nõ uides fore ut irrumpãt uitia cum untutib. quia x¬
mala bonis adhererit: et in animis hominũ potentiora sunt. que si ue¬
tas consacrari respondebit tibi eadem illa grecia. se alios deos colere ut
prosint: alios ne noceant: hec enim semꝑ excusatio est eorũ qui mala
sua prodiis hẽnt. ut romani rubiginẽ ac febrem.Siergo uitia cõsa¬

Expanded text:
aut omnino consilium dicendum fuit, sed impudicorum hominum perdita et deaut omnino consilium dicendum fuit, sed impudicorum hominum perdita et deplorata nequitia, qui liberos suos, quos erudire ad honesta deberent, prostituerunt libidini juventutis; a quibus flagitiorum deos, et in illis potissimum locis ubi nuda corpora corruptorum luminibus patent, et in illa coli aetate voluerunt, quae simplex et improvida prius irretiri, et in laqueos potest cadere, quam cavere. Quid mirum si ab hac gente universa flagitia manarunt? apud quam ipsa vitia religiosa sunt, eaque non modo non vitantur, o Marce Tulli, non vides fore ut irrumpant vitia cum virtutibus, quia mala bonis adhaerent, et in animis hominum potentiora sunt; quae si vetas consecrari, respondebit tibi illa eadem Graecia, se alios deos colere, ut prosint, alios, ne noceant. » Haec enim semper excusatio est eorum, qui mala sua pro diis habent, ut Romani Rubiginem ac Febrem. Si ergo vitia conse
Abbreviated transcription (Latin):
menionẽ meretricis. Ilam preier uerborũ licentia quibus oblsenieres
onus estundũut exumtur etiã uestibus populo flagitant mere ities
que ttene mimorũ funoũtur ossicio et incõspectu fopiuli isco edtiae¬
onerateri inꝰ pudicorũ Iuminũ cũ pudendis morib detinentut. Vo¬
acine simulacrũ neloaca maoxima teptum Taciis consocriut
rt quia euuius esset esfigies ignorabat exloxo illi nonien imn posius pno¬
rem pallorẽq tullus hostilius figurauit et coluit qud derte ditono
nsidionũ fuisse qui semo deos suos sicuri optari solet prtes heret.
Abboe illud M Marelli de consaeratioe homoris alqsi inei hone¬
state reoĩum dissert re conoriut eadeni uanirate. MEte quas iort
deos serarus colloc auit quã profecto si buisset cius moli sucra nuiq̃
suscepisset. Magnũ Citero auelaxꝙ consiliũ suscepisse gxrec laehicico
cupidinum. ẽ omnorũ simulacra ingymn asiis osucrasset adilarus
est uidelicet Aitico et irrisit hominẽ familiarẽ. Hon enim illud magnũ

Expanded text:
mni lasciuia. nam praeter uerborum licentiam, quibus obscenitas omnis effunditur, exuuntur etiam uestibus populo flagitante meretrices, quae tunc mimarum funguntur officio et in conspectu populi usque ad satietatem inpudicorum luminum cum pudendis motibus detinentur. Cloacinae simulacrum in Cloaca Maxima repertum Tatius consecrauit et quia cuius esset effigies ignorabat, ex loco illi nomen inposuit. Pauorem Palloremque Tullus Hostilius figurauit et coluit. quid de hoc dicam nisi dignum fuisse qui semper deos suos, sicut optari solet, praesentes haberet? ab hoc illut Marci Marcelli de consecratione Honoris atque Virtutis honestate nominum differt, re er deos collocavit senatus: quam profecto si habuisset, ejusmodi sacra nunquam suscepisset. Magnum Cicero audaxque consilium suscepisse Graeciam dicit, quod Cupidinum et Amorum simulacra in gymnasiis consecrasset; adulatus est videlicet Attico, et irrisit hominem familiarem. Non enim illud magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
tum se esse dixisset: ut mundũ intuereturt: quanq omnia cõ¬
cõprehenderet. ac maiore uteretur sono. tam̃ nõ implesset ho¬
minis officium. qr quanto pluris est animaꝙ corpus. tatito
pluris est deus qs mundiis. qr mũdum deus et fecit et regit.
Hloti ergo mundus oculis qr utrũq corpus est sed deus animo
cõtemplandus est. qr deus. ut est ipse ĩmortalis. sic aninui esse
uoluit sempiternũ. dei autẽ contẽplatio est uenerari et colere
comunẽ parentẽ gnus humani. Quod si apħis abfuit proiecti¬
q interrã fuerũt diuina ignorãdo existimãdus ẽ Anaxag¬
ras ad ea que uidenda natum esse se dixit nec celum uidisse
nec solem. Expedita igitur est homĩs ratio si sapiat cuius pro
pria est humanitas. Nam ip̃a humanitas quid est nisi iustina:
quid est iustitia nisi pictas: pietas autem nihil est aliudq dei¬

Expanded text:
tum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia tum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia conprehenderet ac maiore uteretur sono, tamen non inplesset hominis officium, quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est deus quam mundus, quia mundum deus et fecit et regit. non ergo mundus oculis, quia utrumque corpus est, sed deus animo contemplandus est, quia deus ut est ipse inmortalis, sic animum esse uoluit sempiternum. dei autem contemplatio est uenerari et colere communem parentem generis humani. quod si a philosophis afuit proiectique in terram fuerunt diuina ignorando , existimandus est Anaxagoras ad quae uidenda natum esse se dixerit, nec caelum uidisse nec solem. expedita est igitur hompria est humanitas. Nam ipsa humanitas quid est, nisi justitia? quid est justitia, nisi pietas? pietas autem nihil aliud e
Abbreviated transcription (Latin):
ris animo. cuius oꝑa mirans necesse est enim ut multo mira¬
bilior sit qui mitabilia ꝑfecit si te quispiam uocasset ad cenã
meaq optime acceptus esses. nũ sanus uiderere. si plinis facẽs
ip̃am uoluptatẽ q uoluptatis auctorẽ. Adeo pħi ad corpiis re
qͣ quod suboculos uenit. At qui remotis om̃ibus officiis corpo¬
ris insola mente ponenda est hom̃is ratio.Honergo ideo na¬
scuntur: ut ea que sunt facta uide amus: sed ut ip̃m factorẽ
rerum omniũ cõtemplertiur .i. mente cernamus. Quare si
quis hominẽ qui uere sapiat intertoget.cuius rei grã natus
sit m̃debit intrepidus ac paratus colẽdi se dei gratia natum. qui¬
nos ideo gnͣauit. ut ei seruiamus Seruire autẽ deo nihil aliud
est. quã bonis opibus tueri et conseruare iusticiã sedille ut ho¬
mo diuinarũ rerum impitus rem maximã redegit ad mini¬
mum. duo sola diligendo que sibi diceret intuenda.ꝙ si na¬

Expanded text:
ris animo, cujus opera miraris? Etenim necesse est, ut multo miraris animo, cujus opera miraris? Etenim necesse est, ut multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. Si te quispiam vocasset ad coenam, in eaque optime acceptus esses, num sanus viderere si pluris faceres ipsam voluptatem, quam voluptatis auctorem? Adeo philosophi ad corpquam quod sub oculos venit. Atqui, remotis omnibus officiis corporis, in sola mente ponenda est hominis ratio. Non ergo ideo nascimur, ut ea, quae sunt facta, videamus, sed ut ipsum factorem rerum omnium contemplemur, id est, mente cernamus. Quare si quis hominem, qui vere sapiat, interroget, cujus rei gratia natus sit, respondebit intrepidus ac paratus, colenos ideo generauit, ut ei seruiamus. seruire autem deo nihil aliut est quam bonis operibus tueri et conseruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus rem maximam redegit ad minimum duo sola deligendo, quae sibi diceret intuenda. quodsi na
Abbreviated transcription (Latin):
uerhis quot et quanta peccauerit.Primũ ꝙ omne hominio
officiũ isolis oculis posuit nihil admentẽ referens: sed ad
corpus omĩa. Quid si cecus fuerit officium ne hom̃is amitet:
quod fieri sine occasu anime nõ põt.Quid cetere corporis ꝑtes
nũ carebunt siis queq munerib: Quidq plus est ĩ autib
q in oculis situm: quoniã doctrina et sapienta ꝑcipi auti¬
hus solis põt oculis solis nõ põt. Celi ac solis uidendi causa¬
nans es: Quis te in hoc spectaculũ induxit aut quid celo re¬
rumq tiature uisio tua confert: Nimirũ ut hoc ĩmensũ et
admirabile opus laudes. Confitere igitur rerum omniu
constitutorẽ deuti esse qui te inhunic mundũ qĩ testem lau¬
datorẽq tant sui operis induxit. Magnũ esse credis uidere
celum atq solem: Cur ergo nõ agis grãs ei. qui huius bñfitii
auctor est. Cur nõ ip̃ius untutẽ prouidentiã potestatẽ menꝰ¬

Expanded text:
verbis quot et quanta peccaverit. Primum, quod omne hominis verbis quot et quanta peccaverit. Primum, quod omne hominis officium in solis oculis posuit, nihil ad mentem referens, sed ad corpus omnia. Quid si caecus fuerit, oquod fieri sine occasu animae non potest. quid ceterae corporis partes? num carebunt suis quaeque muneribus? quid quod plus est in auribus quam . in oculis situm, quoniam doctrina et sapientia percipi auribus solis ponatus es? Quis te in hoc spectaculum induxit? aut quid coelo rerumque naturae visio tua confert? Nimirum, ut hoc immensum et admirabile opus laudes. Confitere ergo rerum omnium esse constitutorem Deum, qui te in hunc mundum, quasi testem laudatoremque tanti sui operis induxit. Magnum esse credis videre coelum ac solem: cur ergo gratias non agis ei, qui hujus beneficii auctor est? cur non ipsius virtutem, providentiam, potestatem meti
Abbreviated transcription (Latin):
Era hox modo derermitiõda est. priũ ut soluis tminis
ꝓsit ne cadat inullũ aliud aĩal. deinde ut solius animi nec co¬
municani possit cum corpore. postremo ut tiõ possit cu.q site
scuentia et uirture cõtngere. que circũ scripnõ illos omines¬
sñias excludit ec soluit eorũ enum que dixerũt nibiltale est
dicam nũc quid sit. ut doceami quos instituu płos orties cecocs
atq insipientes fuisse qui quod esset homini summũ bonum
constitutũ. nec uidere nec intelligere, nec suspicari aliqñ potuert̃
Anoxagoras cum ab eo quereretur: cuius rei causa natus esset: re¬
spondit celi ac solis uidendi hãc uocem ad mirãtur omnes ac
pħo dignã iudicant. At ego hunc puto nõ inuenientẽ quid te¬
sponderet effudisse hoc passim ne taceret.quod ꝗdem secumsi
sapiens fuisset cõmentatũ meditatũq habere debuit.quia si
quis rationẽ sui nesciat ne homo sit quidem.Sed putemus
nõ extempore dictum illud effusum. Uide amus intribus

Expanded text:
ura hoc modo determinanda est, primum ut solius hominis sit nec cadat in ullum aliut animal, deinde ut solius animi nec communicari possit cum corpore, postremo ut non possit cuiquam sine scientia et uirtute contingere. quae circumscriptio illosententias excludit, ac solvit; eorum enim quae dixerunt, nihil tale est. Dicam nunc, quid sit; ut doceam quod institui philosophos omnes ecos atque insipientes fuisse qui, quod esset homini summum bonum constitutum, nec videre, nec intelligere, nec suspicari aliquando potuerunt. Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cujus rei causa natus esset, respondit, coeli ac solis videndi. Hanc vocem admirantur omnes ac philosopho dignam judicant. At ego hunc puto non invenientem quid responderet, effudisse hoc passim, ne taceret. Quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum et meditatum habere debuit: quia si quis rationem sui nesciat, nec homo sit quidem. Sed putemus non ex tempore dictum illud effusum. Videamus, in tribus
Abbreviated transcription (Latin):
uiendũ est: quã qui nõ suscipit ipse se prosterniit interrã. et uitami
pecudum secutus humanitate se abdicat. Sapientes igitur ĩpiti
qui ẽt si errant in religione diligenda tam̃ nature sue conditionisq
meminerunt

Expanded text:
uiendum est, quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram et uitam uiendum est, quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram et uitam pecudum secutus humanitate se abdi-. cat. sapientiores igitur inperiti, qui etiamsi errant in religione deligenda, tamen naturae suae condicionisque meminerunt
Abbreviated transcription (Latin):
et singulari bono. qđ est arecte uiuendo: atq ab or̃i humanitate¬
disiunctũ. qr deus ut cuncta uiuentia subiecit homĩnii sic ipsum
hominẽ sibi. Nam quid est cur iidem ip̃i disputẽt, eo dirigendam
esse mentẽ quo uultus erectus est: Si nobis incelũ spectandũ est
nihil utiq aliud q obreligionẽ.Si religio tollitur nulla nobis ra¬¬
tio cum celo est. Itaq aut eo spectandũ est aut interrã procũbendũ
In terrã procumbere nisi uelimus quidem nõ possumus: quorum
status rectus est. In celum igitur spectandũ est quonatura corporis
prouocat.Quod si constat esse fatiendũ. aut ideo fatiendũ est ut
religioni seruiamus. aut ideo ut rationẽ rerum celestiũ cognoscanĩ
Sed rationẽ rerum celestiũ cognoscere nullo mõ possumus ꝗr nihil
eiusmodi põt cogitando ĩueniri sicut supra docui.Religioni ergo ser¬

Expanded text:
ac singulari bono, qac singulari bono, qdiiunctum, quia deus ut cuncta uiuentia subiecit homini, sic ipsum hominem sibi. nam quid est cur idem ipsi disputent eo dirigendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectandum est aut in terram procumbendum. in terram procumbere ne si uelimus quidem possumus, quorum status rectus est. in caelum igitur spectandum est, quo natura corporis prouocat. quod si constat esse faciendum, aut ideo faciendum est, ut religioni seruiamus, a.ut ideo, ut rationem rerum caelestium cognoscamus. sed rationem rerum caelestium cognoscere nullo modo possumus, quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra docui. religioni ergo ser
Abbreviated transcription (Latin):
castra muniunt domicilia in enarrabili arte componũt. regi suo
seruiunt nescio an inhis sit ꝑfecta prudentia. Incertum igitur est
utrum ne illa que homini tribuũtur comunia sunt cũ aliis uiuẽti¬
bus. Religionis certe sunt exꝑtia.Equidem sic arbitror uniuersis
animalibus datam esse rõnem sed mutis tantũ modo ad uitam
tuendã. homini et̃ ad propagandã et quia in homĩe ratio ipsa¬
ꝑfecta est sapientia nomĩatur que in hoc eximiũ facit hominem
est extot inquit generib: nullũ est animal preter hominẽ: quod s¬
hẽat notitiam aliquã dei ipsisq in hortiib nulla gens neq tam mã¬
sucta neq tam fera que nõ etiam si ignoret qualem hr̃i deum
deceat tamen hñdum sciat. ex quo efficitur ut is agnoscat deum:
qui unde ortus sit qͣi recordetur. Qui ergo pħi uolunt sios onni
metu liberare tollunt etiã religionẽ et orbant hominẽ suo proprio

Expanded text:
castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo seruiunt, nescio an in his sit perfecta prudentia. incertam igitur est utrumne illa quae homini tribuuntur communia sint cum aliis uiuentibus, relanimalibus datam esse rationem, sed mutis tantummodo ad vitam tuendam, homini etiam ad propagandam. Et quia in homine ipsa ratio perfecta est, sapientia nominatur: quae in hoc eximium facit hominem, ntentia. « Ex tot, inquit, generibus nullum est animal praeter hominem, quod habeat notitiam aliquam Dei; ipsisque in hominibus nulla gens est, neque tam immansueta, neque tam fera, quae non, etiamsi ignoret qualem Deum haberi deceat, tamen habendum sciat. » Ex quo efficitur, ut is agnoscat Deum, qui, unde ortus sit, quasi recordetur. Qui ergo philosophi volunt animos omni metu liberare, tollunt etiam religionem, et orbant hominem suo proprio
Abbreviated transcription (Latin):
Ummum igitur homnis bonũ insola religione ẽ. Nq
cetera omĩã que putantur esse homini propria ĩcetrris
quoq animałib reꝑiuntur. Cum enim suas uores propriico
inter se notis discernunt atq dignoscunt: colloqui uidentur
ridendi quoq ratio apparet inhis aliqua cũ demulsis aurib
contractoq rictu. et oculis in lasciuiã resolutis aut hor̃i alhidũt
aut suis quisq coniugib ac foetibus propriis. Hon ne aliquid
Camori mutuo et indulgentie simile ĩꝑtiunt: iam illa que sibi
prospitiunt infuturũ et cibos reponũt. hñt utiq prouidentiã
ratioriis quoq signa ĩmultis de prebendũtur.Nam qñ utilia sibi
appetunt mala cauent ꝑiculum uitãt: latibula sibi parant ĩ
pluris exitus disparentia profecto aliquid intelligũt. pot aliquis
negare illis inesse tõtiem cum hominẽ ip̃m sep̃e deludãt: Nami
quib generandi mellis officiũ est cũ assignatas incolunt sedes

Expanded text:
ummum igitur hominis bonum in sola religione est; nam caetera, etiam quae putantur esse homini propria, in caeteris quoque animalibus reperiuntur. Cum enim suas voces propriis inter se notis discernunt atque dignoscunt, colloqui videntur; ridendi quoque ratio apparet in his aliqua, cum demulsis auribus, contractoque rictu, et oculis in lasciviam resolutis, aut homini alludunt, aut suis quisque conjugibus ac foetibus propriis. Nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile impartiunt? Jam illa quae sibi prospiciunt in futurum, et cibos reponunt, habent utique providentiam. Rationis quoque signa in multis deprehenduntur. Nam quando utilia sibi appetunt, mala cavent, pericula vitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intelligunt. Potest aliquis negare illis inesse rationem, cum hominem ipsum saepe deludant? Nam quibus generandi mellis officium est, cum adsignatas incolunt sedes,
Abbreviated transcription (Latin):
aquibus nõ sit homo generatus. qr neq amultis generari potest.
Unus iginir ac solus coli debet qui iouem qui Saturnũ qui ce¬
lum ip̃m terrãq antecessit.Is enim necesse est hominẽ figura¬
uerit: qui ante hominẽ celum terrãq ꝑfecit. solus pater uoran¬
dus est qui creauit solus dominus nũcupandus. qui regit ꝗ hẽt
uite ac necis ueram eꝑ perpetuã potestarẽ. quẽ qui nõ adorat
et insipiens seruus est qui dominũ. aut fugiat: aut nesciat et¬
impius filius. qui suum uerum patrẽ uel oderit uel ignoret.

Expanded text:
a quibus non sit homo generatus; quia neque a multis generari potest. a quibus non sit homo generatus; quia neque a multis generari potest. Unus igitur ac solus coli debet, qui Jovem, qui Saturnum, qui Coelum ipsum, terramque antecessit. Is enim necesse est hominem figuraverit, qui ante hominem coelum terramque perfecit. Solus pater vocandus est, qui creavit; solus dominus nuncupandus, qui regit, qui habet vitae ac necis veram et perpetuam potestatem; quem qui non adorat, et insipiens servus est, qui dominum inpius filius, qui suum uerum patrem uel oderit uel ignoret.