comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mores. et quã ob cãui deꝰ uerus ad
augendũ imperiũ adiuuare dignatꝰ est:
in cuiꝰ ptãte sũt eciã regna teruena. Qd̾
ut absolutiꝰ disserere possemus ad hoc
ꝑtinentẽ et superiorẽ librũ conscripsi¬
nius: ꝙ in hac re potestas nuilla sit eoꝵ
deoꝵ. qͦs etiã rebus mgatoriis colendos
putarũt: et pñtis uoluminis ꝑtes suꝑi¬
ores. quas hucusq ꝑduximꝰ de fati
questione tollenda ne quisquã cui iã
ꝑsuasum ẽẽt non illoꝵ deoꝵ cultu roma¬
nũ imperiũ ꝓpagatũ alq seruatũ. ne¬
stio cui fato potius id tribueret: ꝙͣ dei
siu̾n potẽtissime uolũtati. Ueteres
igitur pͥmiq romani. quãtũ eoꝵ docet
et cõmendat historia. ꝙͣuis ut alie gẽ¬
tes excepta una ppłi hebreoꝵ deos fal¬
so colerent: et non deo uictimas s de¬
moniis ĩmolarent: tñ laudis auidi. pe¬
cunie liberales erãt głiam ingentem.
diuicias honestas uolebant: hãc ardẽ¬
tissime dilexerũt ꝓpter hanc uiuere

Expanded text:
am Deus verus ad augendum imperium adjuvare dignatus est, in cujus potestate sunt etiam regna terrena. Quod ut absolutius disserere possemus, ad hoc pertinentem et superiorem librum conscripsimus, quod in hac re potestas nulla sit eorum deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt; et praesentis voluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda: ne quisquam, cui jam suasum esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum atque servatum, nescio cui fato potius id tribueret, quam Dei summi potentissimae voluntati. Veteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamvis ut aliae gentes, excepta una populi Hebraeorum, deos falsos colerent, et non Deo victimas, sed daemoniis immolarent. tamen laudis avidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, divitias honestas volebant : hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc vivere
Abbreviated transcription (Latin):
fornudanda est quã fornudando
stoyti laborauerũt causas reꝵ ita di¬
stiuguere. ut quasdam subtraher ẽt
necessitati. quasdam subderẽt: atq
in hiis quas ẽẽ sub riecessitate nolue¬
rũt. posuerũt etiã nr̃as uolũtates.
ne uidelz non ẽẽnt libere si subderẽt
necessitati. Si enĩ necessitas nr̃a illa
ditenda ẽ que nõ est in nr̃a pt̃ate s eciã
si nolumꝰ efficit qd̾ pt. sicut est necessi¬
tas mortis. manifestũ ẽ uolũtates
nr̃as. quib recte uel ꝑꝑerã uiuitur.
sub tali nccitate nõ esse. Multa enĩ
facimꝰ: que si nollemꝰ nõ utiq faceremꝰ:
quo priuitꝰ ꝑtiuet ip̃m uelle. Nã si
uellemiꝰ: si nolleniꝰ. Si autẽ illa diffi¬
nitur ẽẽ necessitas. scdm̃ quã dicituus
necͣce ẽẽ. ut ita sit aliquid uel ita fiat :
nestiocur eã timeamꝰ. ne nobis liber¬
tatem auferat uolũtatis. Neq enĩ et
uitam dei et p̾stienciã dei sus uecessita¬
te pouimꝰ si dicamꝰ ncͣte ẽẽ deũ sẽꝑ uiue

Expanded text:
formidanda est, quam formidando Stoici laboraverunt causas rerum ita distinguere ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent; atque in his quas esse sub necessitate noluerunt, posuerunt etiam nostras voluntates, ne videlicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus, efficit quod potest, sicut est necessitas mortis, manifestum est voluntates nostras quibus recte vel perperam vivitur, sub tali necessitate non esse: multa enim facimus, quae, si nollemus, non utique faceremus; quo primitus pertinet ipsum velle. Nam si uellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis. Neque enim et uitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
publice. non pro saturandis ĩmiciciarũ
odiis exerũt: si eamdẽ ueniã nõ ad ĩpu¬
nitatem mniquitatis s spe torrectionis
gitate ꝯpensant: si luxuria eis tanto ẽ
castigacior ꝙͣto poss eẽ liberior: si malũt
cupiditatib prauis. ꝙͣ quibuslibet gẽtib
imperare. et si hec oĩa faciũt non ꝓpter
ardorem manis gliẽ s ꝓpter caritatem
deo suo uero ĩmolare non negligũt. Ta¬
les xp̃ianos imperatores dicimiꝰ esse
felices: interim spe. postea re ip̃a futu¬
ros: cũ id quod expectaniꝰ aduenerit

Expanded text:
publicae, non pro saturandis inimicitiarum publicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exerunt; si eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis gitate conpensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt non propter ardorem inanis gloriae, sed propter caritatem icium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus aduenerit
Abbreviated transcription (Latin):
Eq en nos xpĩanos quosdam ĩpera¬
tores ideo felites diciuiꝰ qr uel diitiꝰ
imperarũt. uel imperatores filios morte
placida reliquerũt uel hostes ⁊ eipublite
donuuerũt: uel mimitos ciues aduersus
se insurgentes et tauere et opprimere po¬
tuerũt. Hec et alia uite huiꝰ erũnose
uel munera uel solacia. quidã etiã culto¬
res demonũ accipere meruerũt: qui non
ꝑtinent ad regnũ dei quo ꝑtinent isti.
ista qui in eũ crederent uelut sũma bõa
desiderarent. S felices eos dicimꝰ si
iuste imperant si inter linguas sublini¬
ter honoranciũ. et obsequia ninis hu¬
militer salutanciũ non extollũtur. s se
hoĩes eẽ menimerint: si suam ptãtem
ad dei cultum maxnne dilatandũ. maies¬
tatis eiꝰ famulam faciũt: si deũ timẽt
diligũt. colũt. si plus amant illud regnũ.
ubi non timent habere ꝯsortes: si tardiꝰ
uindicant. facile ignostũt. si eandẽ uni¬
dictam ꝓ necessitate regende tuendeq rei

Expanded text:
e enim nos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; ista qui in eum crederent uelut summa bona desiderarent. Sed felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum maiestati eius famulam faciunt; si Deum timent diligunt colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius uindicant, facile ignoscunt; si eandem uindictam pro necessitate regendae tuendaeque rei
Abbreviated transcription (Latin):
et magis hoĩm ꝙͣ bestiarũ. Quedam
uero angłorũ: s oĩa maxime dei uo¬
lũtati subdita sunt: tui eciã uolũtates
om̃s subicĩtur qr non hñt pt̃atem. nͥ
quã ille concedit. Cansa itaq ⁊erũ q̃
facit nec fit. deus est: alie uero et canse
faciĩt et fuĩt: sicut sunt om̃s creati
sp̃s maxime racionales. Corꝑales
autẽ cause que magis fuĩt ꝙͣ facĩt.
nõ sunt inter causas efficientes nume¬
zande: qm̃ hͦ possunt qd̾ ex ip̃is facĩt
spirituũ uolũtates. Quom igr̃ ordo¬
causarũ qui p̾stienti certus ẽ deo. id efficit
ut nichil sit in nr̃a uolũtate: cũ in ip̃o
cansarũ ordine magnũ habeãt locũ nr̃e
uolũtates: Contẽdat gͦ. cicero cũ eis qͥ
hũt causarũ ordinẽ dicũt eẽ fatalem.
uel potiꝰ ip̃m fati noĩe appellant. qd̾
abhorremus: p̾cipue ꝓpter uocabulũ
qd̾ nõ in re uera ꝯsueuit intelligi. Qd

Expanded text:
et magis hominum quam bestiarum; quaedam et magis hominum quam bestiarum; quaedam uero angelorum; sed omnia maxime Dei uoluntati subdita sunt, cui etiam uoluntates omnes subiciuntur, quia non habent potestatem nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est; aliae uero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, maxime rationales. Corporales autem causae, quae magis fiunt quam faciunt, non sunt inter causas efficientes adnumerandae, quoniam hoc possunt, quod ex ipsis faciunt spirituum uoluntates. Quo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit ut nihil sit in nostra voluntate, cum in ipso causarum ordine magnum habeant locum nostrae uoluntates? Contendat ergo Cicero cum eis, qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem uel potius ipsum fati nomine appellant, quod nos abhorremus praecipue propter uocabulum, quod non in re uera consueuit intellegi. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
sũt aut augloꝵ. aut hõmi. aut quoꝵqz
aĩaliũ si tñ uolũtates appellande sunt
aĩalium racionis exꝑtiũ motus illi. qͥb
aliqua facũt stdm̃i naturã suã. tũ quid
uel appetunt uel euitant: augeloꝵ aũt
uolũtates seu bonoꝵ qͦs augelos dei dici¬
mꝰ: seu maloꝵ quos augelos diaboli. ul
etiam demones appellanus: sic et hõri
et bonoꝵ scilz et maloꝵ. At per hͦ colli¬
gitur non ee causas efficientes ommi q̃
creatorq est oĩs corporis et oĩs creati
sp̃s: ip̃e est deus. Sp̃s utiq: nõ creatꝰ.
In eiꝰ uolũtate sũma pt̃as ẽ: q̃ creatoꝵ
spũum bonas uolũtates adiuuat. ma¬
las iudicat om̃s ordinat: et quibusdã
tribuit pt̃ates: quibusdam nõ tribuit
Sicut enĩ om̃i naturaꝵ creator est. ita
oi ptatũ dator. nõ uolũtatũ. M ale
quippe uolũtates ab illo nõ sũt. quĩ ꝯͣ
naturã sunt. que as illo ẽ. Corpora
igitur magis subiacent uolũtatib:
quedã nr̃is id ẽ om̃i aĩaciũ mortalium.

Expanded text:
angelorum ant hominum aut quorumque animalium, si tamen uoluntates appellandae sunt animarum rationis expertium motus illi, quibus aliqua faciunt secundum naturam suam, cum quid uel adpetunt uel euitant. Angelorum autem uoluntates dico seu bonorum, quos angelos Dei dicimus, seu malorum, quos angelos diaboli uel etiam daemones appellamus: sic et hominum, et bonorum scilicet et malorum. Ac per hoc colligitur non esse causas efficientes omnium quae creatorque est omnis corporis et omnis creati spiritus, ipse est Deus, spiritus utique non creatus. In eius uoluntate summa potestas est, quae creatorum spirituum bonas uoluntates adiuuat, malas iudicat, omnes ordinat et quibusdam tribuit potestates, quibus dam non tribuit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non uoluntatum. Malae quippe uoluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Corpora igitur magis subiacent uoluntatibus, quaedam nostris, id est omnium animantium mortalium
Abbreviated transcription (Latin):
regnasse crediderũt. Sic etiã hõĩbus.
Qui mario. ip̃e gayo cesari. qui au¬
gusto ip̃e et ueroni: qui uespasianis
uel pr̃i uel filio suauissinus ĩꝑatorib.
ip̃e et domiciano crudelissimo: et ne
ꝑ singlõs ire necesse sit qui ꝯstantino
xpĩano. ip̃e apostate iuliano: cuiꝰ egre¬
giani indolem decepit amore dũandi
sacrilega et de testanda curiositas: cuiꝰ
uanis deditus oraculis erat qñ fretus
securitate uictorie. naues quib uictus
necessariꝰ portabat᷑ incendit. Deinde
feruide instãs in modicis ausib et
mox merito temeritatĩs occisus in
lonis hostilib egenũ reliquit exercitũ
ut aliter inde non poss euadi. insi
contra illud auspiciũ dei termini de
qͦ suꝑiore liͦ diximꝰ. romani ĩperii
termini mouerent᷑. Cessit enĩ ter¬
miuꝰ deꝰ necessitati: qui non cessera
ioui. Hec plane deꝰ unus et uerꝰ regͭͥ
et gubernat ut placet. Et si occul
causis: nũquid iniustis

Expanded text:
regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues, quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquid iniustis
Abbreviated transcription (Latin):
Fibuamꝰ daudi regni atq ĩꝑii
ptatem in si deo uero qui dat felicitatẽ:
regnũ celoꝵ solis piis. regnũ uo ter¬
renũ et piis et ĩpiis: sicut ei placet.
cui nichil i̾uste placet. Quãnis enĩ
aliquid dixeriiꝰ qd̾ aꝑtũ nobis esse
uoluit. tñ multũ ẽ ad nos et ualde su¬
perat uires nr̃as. hõmi occulta distutere.
et liquido examie merita diiuidicare
regnoꝵ. Ille igit᷑ unus uerꝰ deꝰ qui n ͨ
iudicio nec adiutorio deserit genꝰ hũanũ:
dedit. qui dedit assiriis. uel etiã persis:
a quib solos duos deos coli. unũ bor̃t
alterũ malũ. ꝯtiuẽt lrẽ istoꝵ: ut taceã
de ppło hebreo de quo iã dixi ꝙͣtũ satis
uisum ẽ: qui p̾ter unũ deũ nõ coluit.
et qñ regnauit. Qui gͦ ꝑsis dedit se¬
getes siue cultu dee segene: qui alia
doua terraꝵ sine tultu tot deoꝵ qͥs ist
rebus singlĩs singlõs. uel etiã rebus
singłis plures pposuerũt: ip̃e eciã regnũ
dedit siue tultu eorũ ꝑ qͦꝵ cultũ se isti

Expanded text:
ribuamus dandi regni atque imperii potestatem, nisi Deo vero, qui dat felicitatem in regno coelorum solis piis; regnum vero terrenum et piis et impiis, sicut ei placet, cui nihil injuste placet. Quamvis enim aliquid dixerimus, quod apertum nobis esse voluit; tamen multum est ad nos, et valde superat vires nostras, hominum occulta discutere, et liquido examine merita dijudicare regnorum. Ille igitur unus verus Deus, qui nec judicio, nec adjutorio deserit genus humanum,dedit: qui dedit Assyriis, vel etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, alterum malum continent litterae istorum: ut taceam de populo Hebraeo, de quo jam dixi, quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti
Abbreviated transcription (Latin):
uersus solere usurpare. nonͤ de illiuis
tatur: cũ ꝑ istos uersus qͦs disputacõi
ad hibent quã de fato hñt quid sẽnãt
eẽ fatũ aꝑtissime declarat᷑. quoniꝰ
iouem appellant. quẽ sũmũ deũ pu-¬
taut: a qͦ ꝯnexione dicũt pẽde̾ fatoꝵ.¬

Expanded text:
uersus solere usurpare, non de illius pouersus solere usurpare, non de illius potatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexionem dicunt pendere fato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ fiant et nichil ĩordinatũ relinq̃re.
a qͦ sunt om̃s potestates ꝙͣuis as illo
non suit om̃i uolũtates: ip̃am itaq pͥcipue
dei sũmi uolũtatem cuiꝰ ptas ĩsuꝑabilit̾
per tũcta porrigitur. eos appellare fatũ
sic probatur. Auuei senece sunt insi fal¬
lor hii uersus. Duc me sũme p̃r. altiqz¬
poli dominator. quotũq placuit nulla
parendi mora est. assimi ĩpiger. fac nolle
comutabor gemẽs: malusq patiar face̾
qd̾ licuit bono: ducũt uolentẽ fata: no¬
lentem trahũt. Nempe euidentissime
hͦ ultimo uersu. ea fata appellauit. q̃
supͣ dixerat sũmi pr̃is uolũtatẽ: cui ꝑa¬
tun se obedire dicit ut uolẽs dutatur
homerici. huic sententie suffragant᷑.
quos titero in latinũ uertit. Tales sũt
hoĩm mẽtes qualis pr̃ ip̃e. Iupiter
actiferas lustrauit lumine terxas. Nec
in hac questione auctoritatẽ haberet
poetica sententia: s qñĩ scoytos dicit
uimi fati asserentes. istos ex homero

Expanded text:
rdinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: Duc, summe pater altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum inpiger: fac nolle, comitabor gomens Malusque patiar, facere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentissime hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum uertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter Iuppiter lustrauit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero
Abbreviated transcription (Latin):
uibus gͦ et at daturus deus uitan
eternã cũ stĩs angłis suis in sua ciui¬
tate telesti ad cuiꝰ sonẽtatẽ pietas uera ꝑ¬
ducit. que non ex lubet seruitutẽ religio¬
nis quã latriã greti uocant nisi uni uero
deo: si neqz hanc eis terrenã głiam extel¬
lentissimi imperii ꝯcederet: non redderet᷑
merces bonis artib eoꝵ id ẽ uirtutib. qͥb
ad tantam glĩam ꝑuenire nntebant᷑. De
talib enĩ qui ꝓpter h ͦ boni aliquid facere
uident᷑ ut glorificent᷑ ab hoĩb: etiam
dũs ait. Amen dico uobis perceperũt
mercedem suã. Sic et isti pͥuatas res
suas pro re toi. hͦ est re pu ͨͣ et pro eius
eraro cõtempserũt. auaritie restiterunt:
consulerũt patrie ꝯsilio libero. neqz delicto
scdmn suas leges neq libidini obuoxii. hiis
oĩb artib tanꝙͣ uera uia insi sũt ad ho¬
nores. imperiũ. głiani: honorati sũt in
oĩb fere gentib: imperii sui leges ĩposne¬
rũt multis gẽtib. hodieq literis et hi¬

Expanded text:
uibus ergo non erat daturus Deus uitam aeternam cum sanctis angelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquid facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. Sic et isti priuatas res suas pro re communi, hoc est re publica, et pro eius aerario contemserunt, auaritiae restiterunt, consuluerunt patriae consilio libero, neque delicto secundum suas leges neque libidini obnoxii; his omnibus artibus tamquam uera uia nisi sunt ad honores imperium gloriam; honorati sunt in omnibus fere gentibus, imperii sui leges inposuerunt multis gentibus. hodieque litteris et hi
Abbreviated transcription (Latin):
solos siderib subdent hoĩes. quibus
solis in terua deus dedit liberas uolũ¬
tates. Hiis oĩb ꝯsideratis. nõ ĩmerito
creditur cũ astrologi mirabiliter młta
uera respondent. occulto instaictu
sas et nopias opiniones de astralib¬
fatis insere̾ hũanis mẽtib atq fir¬
mare: non horoscopi notati et ĩspecti
aliqͣ arte que nulla est

Expanded text:
solos sideribus subdent homines, quibus solos sideribus subdent homines, quibus solis in terra Deus dedit liberas uoluntates? His omnibus consideratis non inmerito creditur, cum astrologi mirabiliter multa uera respondent, occulto instinctu sas et noxias opiniones de astralibfatis inserere humanis mentibus / atque firmare, non horoscopi notati et inspecti aliqua arte, que nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
ad canina fata tẽptant᷑: et cũ magnis
admirãciũ clamorib ista respondent.
Sit desipĩt hoĩes. ut existimẽt. cũ
homo nastit᷑ ceteros ⁊erũ ortus ita ĩhi¬
beri ut cũ illo sub eadẽ celi plaga net
musta nasta. Nani si hãc amiserint.
procedit ⁊ atiocinacio q̃ gradatmi at¬
tessib modicis eos a mustis ad rame¬
los elephantosq ꝑducat/. Net illud
uolunt adu̾tere: ꝙ electo ad seĩandũ
agrũ die. tam multa grana in t̾ram
simul ueniũt. simul germinãt et
exorta segete simul herbestũt. pubes¬
cunt. flauestũt: et tñ inde spicas ce¬
teris toeuas. atq ut ita dixermi cõ¬
germinales alias rubigo int̾rt
alias aues deppłant᷑: alias hoĩes enel¬
lũt. Quomͦ istis alas ꝯstellaciones
fuisse dicturi sunt quas tã diu̾sos ex¬
itus hr̃e ꝯspicũt: An eos penitebit
hiis rebus dies eligere. easq ad ce¬
leste negabũt ꝑtiunere decretũ: et

Expanded text:
ad canina fata tentantur et cum magnis ad canina fata tentantur et cum magnis admirantium clamoribus ista respondent. Sic desipiunt homines, ut existiment, cum homo nascitur, ceteros rerum ortus ita inhiberi, ut cum illo sub eadem caeli plaga nec musca nascatur. Nam si hanc admiserint, procedit ratiocinatio, quae gradatim accessibus modicis eos a muscis ad camelos elephantosque perducat. Nec illud uolunt aduertere, quod electo ad seminandum agrum die tam multa grana in terram simul ueniunt, simul germinant, exorta segete simul herbescunt pubescunt flauescunt, et tamen inde spicas ceteris coaeuas adque, ut ita dixerim, congerminales alias robigo interimit, alias aues depopulantur, alias homines auellunt. Quo modo istis alias constellationes fuisse dicturi sunt, quas tam diuersos exitus habere conspiciunt? An eos paenitebit his rebus dies eligere easque ad caeleste negabunt pertinere decretum, et
Abbreviated transcription (Latin):
equarũ uel boũ fetent᷑ armẽta et tetera
huioĩ: Si autem ꝓpterea ualent ad has
res dies electi qr teruenis oĩb corporib
siue aĩantib stdm̃ diuersitates tp̃alium
monẽtoꝵ siderũ posicio dñatur: ꝯsiderẽt
ꝙͣ ĩnuabilia sub uno tpis pũcto uel na¬
stantur uel oriãtur uel nichoentur et
tam diuersos exitus habeant: ut istas
obseruationes cuiuis puero ridendas ẽẽ
ꝑsuadeant. Quis emi ẽ tã excors: ut
audeat dicere om̃s arbores. oñs herbas
oms bestias serpentes. aues. pistes. uer¬
iniculos moniẽta nastendi singilatun
hr̃e diuersa: Solent tnĩ hoĩes ad temp¬
taudũ ꝑitiam mathematicoꝵ afferre
ad eos ꝯstellaciones nutoꝵ aĩaliũ. qt
ortus propter hanc exploracionẽ domi
sue diligenter obseruant: eosqr mathe¬
maticos p̾ferũt teteris: qui ꝯstellacio¬
nib inspectis dicũt non ẽẽ hoĩem
natũ s pecus. Audent etiã dit̾e̾ quale

Expanded text:
equarum vel boum fetentur armenta, et caetera equarum vel boum fetentur armenta, et caetera hujusmodi? Si autem propterea valent ad has res dies electi, quia terrenis omnibus corporibus, siue animantibus secundum diuersitates temporalium momentorum siderum positio dominatur; considerent quam innumerabilia sub uno temporis puncto uel nascantur uel oriantur uel inchoentur, et tam diuersos exitus habeant. ut istas obseruationes cuiuis puero ridendas esse persuadeant Quis enim est tam excors, ut audeat dicere omnes arbores, omnes herbas, omnes bestias serpentes aues pisces uermiculos momenta nascendi singillatim habere diuersa? Solent tamen homines ad tentandam peritiam mathematicorum adferre ad eos constellationes mutorum animalium, quorum ortus propter hanc explorationem domi suae diligenter obseruant, eosque mathematicos praeferunt ceteris, qui constellationibus inspectis dicunt non esse hominem natum, sed pecus. Audent etiam dicere quale
Abbreviated transcription (Latin):
Am illud quis ferat. qd̾ ĩeligendis
diebz noua quedam suis actib fata
molũtur : Non erat uides ille ita natus
ut haberet admirabilem filiũ: s ita poti᷑
ut ꝯtẽptibilem gigneret. Et ideo uir
doctus elegit horã qua misteret᷑ uxori.
Fecit ꝯͦ fatũ qd̾ non habebat: et ex ip̃iꝰ
fato cepit ẽẽ fatale: qd̾ in eiꝰ naliuitate
non fuerat. O stulticiã singularem.
Eligitur dies ut ducat᷑ uxor. Credo
ꝓpterea: qr p̃t in diẽ non bonũ nisi eli¬
gatur inturui: et infeliciter duci. Usi
est gͦ qd̾ nastenti sidera iã decreuerũt:
din pt homo quod ei iã ꝯstitutũ ẽ dieĩ
electione mutare: et qd̾ ip̃e in eligendo
die ꝯstituerit. non poterit ab alia
ptate mutari: Denide si soli hoĩes. nõ
autẽ oĩa que sub celo sunt ꝯstellanonib
subiacent: cur alios eligũt dies aito¬
modatos ponendis uitib uel arborib
uel segetibz. alios dies pecoribz uel do¬
mandis uel admictendis marib. quib

Expanded text:
am illud quis ferat, quod in eligendis diebus nova quaedam suis actibus fata moliuntur? Non erat videlicet ille ita natus, ut haberet admirabilem filium; sed ita potius, ut contemptibilem gigneret: et ideo vir doctus elegit horam qua misceretur uxori. Fecit ergo fatum, quod non habebat, et ex ipsius facto coepit esse fatale, quod in ejus nativitate non fuerat. O stultitiam singularem! Eligitur dies ut ducatur uxor: credo, propterea quia potest in diem non bonum, nisi exigatur, incurri, et infeliciter duci. Ubi est ergo quod nascenti jam sidera decreverunt? an potest homo, quod ei jam constitutum est, diei electione mutare, et quod ipse in eligendo die constituerit, non poterit ab alia potestate mutari? Deinde si soli homines, non autem omnia quae sub coelo sunt, constellationibus subjacent, cur alios eligunt dies accommodatos ponendis vitibus, vel arboribus, vel segetibus; alios dies pecoribus vel domandis, vel admittendis maribus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatem. qui non solum telũ et trã
nec solum angloꝵ et hon s nec exi¬
gui et ꝯtemptibilis animãtis uistera.
nec auis pẽnulã. nec herbe flostulũ.
mencia. et quadam ueluti pace dere¬
liquit: nullomͦ est credendus regna
hõĩm eoꝵq dñaciones. et seruitutes.
a sue ꝓuidencie legib alienas ẽẽ uoluisse.

Expanded text:
voluntatem, qui non solum coelum et terram, voluntatem, qui non solum coelum et terram, nec solum angelum et hominem, sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avis pennulam, nec herbae flosculum, onvenientia, et quadam veluti pace dereliquit, nullo modo est hominum eorumque dominationes et seruitutes a suae prouidentiae legibus alienas esse uoluisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Qut itaq sũmus et uerus t̃ uerbo
oĩs corꝑis: cuiꝰ sunt ꝑticipatõe felices
quitũq sunt ueritate nõ uanitate feli
res: qui fecit hoĩem rõuale aĩal ex aĩa
et torꝑe: qui eñ pectãtem nec ĩpiitũ
ẽẽ ꝑmisit. nec sine mĩa dereliqͥt: qui
bonis et malis ẽẽntiã eciã cũ lapidib.
uitã seminalem eciã cũ arborib. uitã
sensualem etiã cũ peccorib. uitã ĩtellet¬
tualem cũ solis angłis dedit: aqͦ omnis
modus. oĩs spes. oĩs ordo. a quo ẽ mẽ¬
sura. ñs. pondus. a quo est quicquid
naturałr est. tiuꝰ cũq generis ẽ. cuius¬
libet existimatoĩs ẽ. a quo sũt semina
formaꝵ. forme seminũ motus seminũ
atq formarũ. qui dedit et carni originẽ.
pultritudinẽ. ualitudiuẽ. ꝓpagationis
fecũditatem. mẽbroꝵ dispositionẽ. sa¬
lutem. ꝯcordiã. qui et aĩe irrationali
dedit. menioriã. sensũ. appetitũ. r⁊atio¬
nali autẽ in suꝑ mẽtẽ. intelligẽtiam.

Expanded text:
us itaque summus et uerus cum Uerbo omnis corporis, cuius sunt participatione felices, quicumque sunt ueritate, non uanitate felices, qui fecit hominem rationale animal ex anima et corpore, qui eum peccantem nec impunitum esse permisit, nec sine misericordia dereliquit, qui bonis et malis essentiam etiam cum lapidibus, vitam seminalem etiam cum arboribus, vitam sensualem etiam cum pecoribus, vitam intellectualem cum solis angelis, dedit; a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, a quo est mensura, numerus, pondus, a quo est quidquid naturaliter est, cujuscunque generis est, cujuslibet aestimationis est; a quo sunt semina formarum, formae seminum, motus seminum atque formarum; qui dedit et carni originem, pulchritudinem, valetudinem, propagationis fecunditatem, membrorum dispositionem, salutem, concordiam; qui et animae irrationali dedit memoriam, sensum. appetitum; rationali autem insuper mentem, intelligentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ꝯtenderent. Quid est gͦ. qd̾ cicero tuitiuit
in p̾stiencia futuroꝵ: ut eam labefactare
uenient qͦ ueritura ẽẽ p̾scita sũt: et si
hot ordiue ueniẽt. certus ẽ ordo reꝵ p̾sti¬
enti deo: et si certus est ordo rerũ: certus
est ordo causarũ. Non enĩ fieri aliquid
p̃t qd̾ non aliqua efficiẽs cã p̾cesserit.
Si auteni certus ẽ ordo tausarũ. quo
fit om̃e qd̾ fit: fato inqͥt fuut oĩa q̃
uita subuertitur. fristra leges dant᷑.
frustra obiurgaciones. laudes. uitu¬
peraciones. exhortaciones. adhibent᷑.
neq ulla iusticia bonis p̾mia et malis
supplicia ꝯstituta sũt. Hec gͦ ne ꝯsequã¬
tur indigna et absurda et ꝑuicio sa
futuroꝵ. atq in has augustias cicero

Expanded text:
fieri contenderent. Quid est ergo, quod Cicero timuit fieri contenderent. Quid est ergo, quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefactare uenient, quo uentura esse praescita sunt; et si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constituta sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa futurorum; adque in has angustias co
Abbreviated transcription (Latin):
lucilio balbo. cui scoycoꝵ ꝑtes defender¬
das dedit. maluit ferre sentẽtiã: qͣ
pro cotta qui nullam diuinã naturã
ẽẽ contendit. In libris uero de diuina¬
cione ex se ip̃o aptissime oppugnat p̾¬
stientiam futuroꝵ. Hot autẽ totum
facere uidetur ne fatũ ẽẽ ꝯsentiat.: et
perdat liberã uolũtatem. Putat eñ
ꝯtessa stiẽtia futuroꝵ. ita ẽẽ consequẽs
fatũ. ut negari õmo non possit. Sed
quoquoniꝰ se hẽant. tortuosissime ꝯter¬
taciones et disputationes pħoꝵ: nos
ut ꝯfitemur sũmũ et uerũ deũ. ita uo¬
lũtatem sũmamq plãtem ac p̾stiẽtiã
eiꝰ ꝯfitemur. nec timeniꝰ ne ideo nõ
uolũtate faciamus ꝯd̾ uoluntate facimꝰ.
qr id nos facturos ille p̾sciuit. tuiꝰ p̾stĩa
falli non p̃t. Qd̾ ticero tinuiit ut oppu¬
gnaret p̾stientiam: et stoyti ut nõ oĩa
necessitate fieri dicerent. ꝙͣuis oĩa fato

Expanded text:
Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendenLucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam quam pro Cotta, qui nullam diuinam naturam esse contendit. In libris uero de diuinatione ex se ipso apertissime obpugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere uidetur, ne fatum esse consentiat et perdat liberam uoluntatem. Putat enim concessa scientia futurorum ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquo modo se habeant tortuosissimae concertationes et disputationes philosophorum, nos ut confitemur summum et uerum Deum, ita uoluntatem summamque potestatem ac praescientiam eius confitemur; nec timemus ne ideo non uoluntate faciamus, quod uoluntate facimus, quia id nos facturos ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest; quod Cicero timuit, ut obpugnaret praescientiam, et Stoici, ut non omnia necessitate fieri dicerent, quamuis omnia fato
Abbreviated transcription (Latin):
Us ticero ita redarguere tonatur
ut nõ existimet aliquid se adu̾sus
eos ualere. nisi auferat dĩnacionẽ: quã
sit conatur auferre. ut neget eẽ snẽtiã
ꝯtendat. uel in hoĩe uel in deo: nullãq
rerũ p̾dictionẽ. Ita et dei p̾stientiam
negat. et om̃em ꝓpheciã lute clariorẽ
conatur euertere uanis arguiuẽtatõib.
et opponendo sibi quedã oratula que
facle possunt refelli: que tñ net ip̃a
cõuiucit. In hiis autẽ matheniaticoꝵ
ꝯiecturis refutandis eiꝰ regnat oracio.
qr uere tales sũt: ut se ip̃e destruant
et refellant. Multo sũt autẽ tolera¬
biliores. qui uel siderea fata ꝯstituũt:
ꝙͣ iste qui tolli p̾stienciã futuroꝵ. Nlam
et ꝯfiteri ẽẽ deuni et negare p̾stiũ futu¬
rorũ aꝑtissima in sania ẽ. qd̾ et ip̃e cñ
est. Dixit insipiẽs in corde suo non ẽ
deus. s non ex sua ꝑsona. Uidit enĩ¬
fecit disputãtem de hac re aduersum
scoytos. in libris de deoꝵ natura. et pro

Expanded text:
 Cicero ita redarguere nititur ut non existimet aliquid se adversus eos valere nisi auferat divinationem, quam sic conatur auferre ut neget esse scientiam contendat, vel in homine, vel in Deo, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat, et omnem prophetiam luce clariorem conatur evertere vanis argumentationibus, et opponendo sibi quaedam oracula quae facile possunt refelli, quae tamen nec ipse convincit. In his autem mathematicorum conjecturis refutandis ejus regnat oratio; quia vere tales sunt ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores qui vel sidera fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum; nam et confiteri esse Deum, et negare esse praescium futurorum, apertissima insania est: quod et ipse cum scriptum est: Dixit insipiens in corde suo non est Deus . Sed non ex sua persona: Vidit enifecit disputantem de hac re aduersus Stoicos in libris de deorum natura et pro
Abbreviated transcription (Latin):
diuiniꝰ: Unde etiã illud a nõnullis
p̾dicatur ꝙ quidam sapiẽs horã elegit.
qua cũ uxore ꝯcũberet: uude filiũ mi¬
rabilem gigneret. Unde postremo et
hoc est. ꝙ de illis pariter egrotantib
geminis possidontꝰ magnus astrologꝰ
eodem tp̃e fuissent nati. eodemq ꝯtep¬
ti: Nam utiq ꝓpter ħꝰ addebat ꝯcepcio¬
nem ne diceretur ei nõ ad liguidũ eodẽ
tꝑe potuisse nasti. qͦs ꝯstabat om̃o eodẽ
tẽpore fuisse ꝯceptos: ut hͦ qd̾ similiter¬
simulq egrotabant nõ daret de ꝓximo
pari corporis tẽperamẽto: s eãdem qͦ ua
litudinis parilitatẽ fideriis uexib alli¬
garet. Si igitur ĩꝯceptu tanta uis est
ad equalitatẽ fatoꝵ: non debuerũt na¬
scendo eadem fata nuctari. Aut si ꝓptea
mus iam fuisse mutata ut diu̾sis tp̃ib
nasterentur: Itane non nitat fata
necessitatis uolũtas uiuẽtiũ: cũ mutet
fata cõceptionis ordo uastentiũ:¬

Expanded text:
am illud a nonnullis praedicatur, quod quidam sapiens horam elegit, qua cum uxore concumberet, unde filium mirabilem gigneret. Unde postremo et hoc est, quod de illis pariter aegrotantibus geminis Posidonius, magnus astrologuseodem tempore fuissent nati eodemque concepti. Nam utique propter hoc addebat conceptionem, ne diceretur ei non ad liquidum eodem tempore potuisse nasci, quos constabat omnino eodem tempore fuisse conceptos, ut hoc, simulque aegrotabant, non daret de proximo pari corporis temperamento, sed eamdem quoque ualetudinis parilitatem sidereis nexibus adligaret. Si igitur in conceptu tanta uis est ad aequalitatem fatorum, non debuerunt nascendo eadem fata mutari. Aut si propterea mus iam fuisse mutata, ut diuersis temporibus nascerentur? Itane non mutat fata natiuitatis uoluntas uiuentium, cum mutet fata conceptionis ordo nascentiu
Abbreviated transcription (Latin):
uersa hñt fata que illos ꝑducat ad
diuersa horaꝵ natiuitatẽ: et uno mo¬
mẽto tꝑis sus una eadẽ celi posicione.
de duab matrib duo pariter nati. di¬
uersa fata hr̃e non possint. q̃ illos ꝑ¬
ducat ad diuersam uiuedi uel moriendi
necessitateni: dni cõcepti nõdũ habẽt
fata: que nisi nastantur hr̃e nõ poterãt:
Quid est gͦ ꝙ dicũt si hora ꝯcepciona¬

Expanded text:
ad diuersarum horarum natiuitatem, et uno momento temporis sub una eademque caeli positione de duabus matribus duo pariter nati diuersa fata habere non possint, quae illos perducant ad diuersam uiuendi uel moriendi necessitatem? An concepti nondum habent fata, quae nisi nascantur habere non poterunt? Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
est. qd̾ indignissimũ uisũ ẽ destellarũ
uolũtate sentire. Qd̾ si dicũt᷑ stelle si¬
gnifitare potiꝰ ista ꝙͣ face̾. ut qiͣ locutio
quedam sit illa posicio p̾ditẽs futura
non agens. non em mediocriter doctor
hõm fuit ista sentẽtia: non quidẽ ita
solent loqui mathematiti. ut uerbi gr̃a¬
dicant. mars ita positus homiadam
siguificat. s homicidam non facit: ue¬
rũtamẽ ut ꝯcedamꝰ nõ eos ut debent
loqui. et a philosophis accipere oportere
sermonis regulcan ad ea pͥnũcianda. q̃
in siderũ posicione reperire se putant.
quid sit ꝙ nichil unꝙͣ ditere potuerunt
cur in uita geminoꝵ in actionib. in
uersitas. ut similiores eis suit ꝙͣtũ ad
hec actinet multi extranei quã ip̃iĩte
se gemini pro exiguo tp̃is interuallo ĩ
nastendo separati. in ꝯceptu autẽ ꝑ unũ
cõtubitũ uno eciã moniẽto seminati.¬

Expanded text:
est, quod indignissimum uisum est de stellarum est, quod indignissimum uisum est de stellarum uoluntate sentire? Quod si dicuntgnificare potius ista quam facere; ut quasi locutio quaedam sit illa positio, praedicens futura, non agens non enim mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia: non quidem ita solent loqui mathematici, ut, verbi grdicant: \'Mara ita positus homicidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus, in uersitas, ut similiores eis sint, quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in conceptu autem per unum concubitum uno etiam momento seminati
Abbreviated transcription (Latin):
tatis arte ꝯposita iuultiplicẽ reb gerẽdis
modũ statuit. Qui modus cũ in ip̃a
diuine intelligẽtie puritate ꝯspicit᷑ ꝓui¬
deutia noĩatur. Cũ uero ad ea q̃ mouet
atq disponit refertur fatũ a ueterib appel¬
in sũmo om̃i p̾ncipe ꝯstituta qui cũcta
disponit. fatũ uero inherẽs mobilib reb
disposicio ꝑ quã prouidentia suis queq
ꝯnectit ordinib. ꝓuidencia nãq cũcta
ꝑiter quãuis diuersa queq infiuita cõ-¬
plectitur. fatũ uo singla dirigit in motu
lotis formis at tp̃ib distributa. ut hec
ta ꝓspectu ꝓuidentia sit. Eadẽ u̾o adu¬
nacio digesta atq explicata tꝑib fatũ

Expanded text:
tatis arce composita, multiplicem rebus gerendis modum statuit. Qui modus cum in ipsa divine intelligentie puritate conspicitur, providentia nominatur. Cum vero ad ea que movet atqin summo omnium principe constituta quae cuncta disponit, fatum uero inhaerens rebus mobilibus dispositio, per quam prouidentia suis quaeque nectit ordinibus. Prouidentia namque cuncta pariter quamuis diuersa, quamuis infinita complectitur, fatum uero singula digerit in motum locis, formis ac temporibus distributa, ut haecta prospectum prouidentia sit, eadem uero adunatio digesta atque explicata temporibus fatum
Abbreviated transcription (Latin):
ud ꝙͣ qd̾ ille dixit insipies ĩcorde suo:
nõ est deꝰ. Qui enĩ nõ ẽ p̾stiꝰ oĩm futu¬
rorũ: nõ ẽ utiq deꝰ. Quaꝓpter et uo¬
lũ tates nr̃e tm̃ ualent: ꝙͣ tũ deꝰ cas ua¬
lere uoluit atq p̾scuit. Et ideo qͥtqͥd
ualent. tertissime ualent: et qd̾ facture
sũt. ip̃e õme facture sũt: qr ualituras
atq facturas ille p̾stunit. cuiꝰ p̾stiẽtia
falli non p̃t. Quapropter si mͥ fati¬
nomen alicui rei adhibendũ placeret.
magis dicerem. fatũ ẽẽ infirmioris.
potencioris uolũtatem qui eũ habet¬
in potestate: ꝙͣ illo causaꝵ ordine quẽ
non usitato s suo more scoyti fatũ ap¬
ellant. arbitriũ nr̃e uolu̾tatis anferri.

Expanded text:
it insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Quapropter et uoluntates nostrae tantum ualent, quantum Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mnomen alicui rei adhibendum placeret, magis dicerem fatum esse infirmioris, potentioris voluntatem, qui eum habetin potestate, quam illo causarum ordine, quem non usitato, sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae voluntatis auferri.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝓpterea talia dicũt in alioꝵ genitu¬
ris. qr hec ad ꝓductiora spacia temporũ
ꝑtiuent. momẽta uero illa ꝑtiũ minu¬
tarũ q̃ inter se gemini possunt habere
nasterites ⁊eb minimis tribuũt᷑. de qua¬
lib mathematici nõ soleut ꝯsuli: quis eniĩ
ꝯsulat qñ sedeat: qñ deaiubulet. qñ uel
quid prandeat: nũquid ista dicimꝰ qñ ĩ
morib oꝑib casibusq geiuioꝵ płima
plurimũq diuersa monstiamus.¬

Expanded text:
autem propterea talia dicunt in aliorum genituautem propterea talia dicunt in aliorum genituris, quia haec ad productiora spatia temporum pertinent; momenta uero illa partium minutarum, quae inter se gemini possunt habere nascentes, rebus minimis tribuuntur, de qualibus mathematici non solent consuli quis enim consulat quando sedeat, quando deambulet, quando uel quid prandeat?: numquid ista dicimus, quando in moribus operibus casibusque geminorum plurima plurimumque diuersa monstramus
Abbreviated transcription (Latin):
et figulus appellatus est. Dũ enĩ rotã
figuli ui quãta potuit in torsisset currẽte
illa. bis numero de atramẽto tanꝙͣ uno
eiꝰ loco sũma celeritate ꝑcussit. deuide
ĩuenta sunt signa que fixerat desistẽti
motu non parno ĩteruallo in rote illiꝰ
extremitate distancia: sic inquit ĩ tãta
r apatitate celi etiã si alter post alterun
tanta celeritate nastatur quãta rotã bis
ip̃e ꝑcussi: in celi spacio płiuuũ ẽ. Hinc
sunt inquit quecũq dissimilia ꝑhibẽt᷑
in motib tasibusq geminoꝵ. Hot figg¬
mentũ fragiliꝰ est : ꝙͣ uasa que illa rotã¬
cione fingũt᷑. Nam si tam multũ ĩcelo
interest ꝙ ꝯstellauionib ꝯp̾hendi non
p̃t ut alteri geminoꝵ hereditas obueni¬
at alteri nõ obueniat: tur audent tet̾is
qui genimi non sũt. cũ inspexerĩt eoꝵ
ꝯstellationes talia ꝓuũciare. que ad illud
secretũ ꝑliuent qd̾ nemo p̃t ꝯp̾hendere.
et moniẽtis annotare nastentiũ: Si

Expanded text:
et Figulus appellatus est. Dum enim rotam figuli ui quanta potuit intor?isset, currente illa bis numero de atramento tamquam uno eius loco summa celeritate percussit; deinde inuenta sunt signa, quae fixerat, desistente motu, non paruo interuallo in rotae illius extremitate distantia. <Sic, inquit, in tanta rapacitate caeli, etiamsi alter post alterum tanta celeritate nascatur, quanta rotam bis ipse percussi, in caeli spatio plurimum est: hinc sunt, inquit, quaecumque dissimillima perhibentur in moribus casibusque geminorum.\' Hoc figmentum fragilius est quam uasa, quae illa rotatione finguntur. Nam si tam multum in caelo interest, quod constellationibus conprehendi non potest, ut alteri geminorum hereditas obueniat, alteri non obueniat: quur audent ceteris, qui gemini non sunt, cum inspexerint eorum constellationes, talia pronuntiare, quae ad illud secretum pertinent, quod nemo potest conprehendere et momentis adnotare nascentium? Si
Abbreviated transcription (Latin):
Donec ponat ĩt̾ra iudiciũ. Etre mani-¬
festum est qd abstonditũ q̃rebamꝰ. Hoc
em̃ est nouissimũ iudiciũ: qd̾ ponet in
terra cũ uenerit ip̃e de celo. De quo iam
uidemus impletũ qd hic ultimũ positũ
est: et in noĩe eiꝰ gentes sperabũt. Per hͦ
certe qd̾ uegari non p̃t: etiã illud credat᷑
qd̾ imprudẽter negatur. Quis eñ sꝑaret
qd̾ eniã hii qui nolũt adhuc crede̾ in xp̃m
iam nobistũ uident: et qm̃ negare non
possunt. dentib suis frendent et tabes¬
tũt: Quis inꝙͣ speraret gentes in
xp̃i noĩe speraturas. qñ tenebat᷑ liga¬
bat᷑ cedebatur. illudebatur crucifigebat᷑.
qñ et ip̃i distipuli spem ꝑdiderãt quã in
illo habe iã ceꝑant: Qd̾ tũc unus lat᷑¬
ge lateq diffust. Et ne inet̾nũ moriãt᷑:
ip̃a in qua ille mortuus est cruce signãt᷑.
Nullus igit᷑ uel negat uel dubitat ꝑ ihm
iudiciũ. has res didicimus ẽẽ uẽturas. He¬

Expanded text:
donec ponat in terra iudicium. Ecce manidonec ponat in terra iudicium. Ecce manifestatum est quod absconditum quaerebamus; hoc enim est nouissimum iudicium, quod ponet in terra, cum uenerit ipse de caelo, de quo iam uidemus inpletum, quod hic ultimum positum est: Et nomine eius gentes sperabunt. Per hoc certe quod negari non potest etiam illud credatur quod inpudenter negatur. Quis enim speraret, quod etiam hi, qui nolunt adhuc credere in Christum, iam nobiscum uident et. quoniam negare non possunt, dentibus suis frendent et tabescunt? Quis, inquam, speraret gentes in Christi nomine speraturas, quando tenebatur ligabatur, caedebatur inludebatur, crucifigebatur, quando et ipsi discipuli spem perdiderant, quam in illo habere iam coeperant? Quod tunc uix unus latge lateque diffusae, et ne in aeternum moriantur, ipsa in qua ille mortuus est cruce signantur. Nullus igitur uel negat uel dubitat per Chiudicium has res didicimus esse uenturas, He
Abbreviated transcription (Latin):
protulit: qr p̾m̃ciauit futurũ: qd̾ gẽtib
erat occultũ. Mausuetudine non clamauit:
nec tñ in p̾dicãda ueritate cessanit. S
non est audita foris uox eiꝰ. nec auditur:
qñ quidem ab eis qui foris ab eiꝰ corpore
p̾cisi sũt non illi obeditur: ip̃osq suos
ꝑsecutores iudeos qui calamo qͣssato ꝑdi¬
ta integritate et liuo fumãti amisso lu-¬
mine ꝯparati sũt. non ꝯtriuit. nõ extiu¬
xit : qr peꝑcit eis. qͥ nondũ uenerat eos
iudicare. s ab eis indicari. In ueritate
sane ꝓtulit iudiciũ: p̾dicẽs eis qñ punien¬
di essent: si in sua malignitate ꝑsisterẽt.
Refulsit in monte facies eius. ĩorbe fama
eius: nec cõfractus sine cõtatus est: qui a
neq in se. neq in eccłia sua ut ẽẽ desisteret
ꝑ secutorib cessit. Et ideo non est factũ
nec fiet qd̾ numici eiꝰ dixerũt. uel di¬
cũt: qñ morietur et ꝑibit nomen eius:

Expanded text:
protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita foris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt, non contriuit, non exstinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puniendi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et ideo non est factum nec fiet, quod inimici eius dixerunt uel dicunt: Quando morietur et peribit nomen eius?
Abbreviated transcription (Latin):
tabit᷑ homo indicaturꝰ: sicut homo est iudi¬
catus. Quis est enĩ alius. de qͦ idem deꝰ
loquit᷑ ꝑ ysaiam sub uoĩe iacos et ifrł. de
tuiꝰ scĩe corpus accepit: Qd̾ ita staptũ ẽ.
Iatob puer meꝰ. suscipiã illũ. iszł dilectus
meus. assumpsit eũ aĩa mea: dedi spm
meũ in illũ. iudiciũ gentib proferet. Non
clamabit. neqz cessabit: neq audiet᷑ foris
uox eius. Calamũ cassatũ non ꝯteret: et
liuũ fumãs non extinguet: s in ueritate
ꝓferet iudiciũ. Refulgebit et nõ ꝯfringet᷑
donec ponat in terra iudiciũ: et ĩnoĩe
eiꝰ gentes sperabũt. In hebreo nõ legit᷑
iatob et ifł. S qd̾ ibi legitur seruus
admouere qͣtenus id accipiendũ sit. qr st
ꝓpter formam serui dictũ est in qua se altis¬
sinius hunilimũ p̾buit: ip̃iꝰ hõĩs nomẽ
ad eũ significandũ posuerũt: de cuiꝰ gn̾e
eadem serui forma sustepta est. Datus
gelio teste monstratũ est. Iudiciũ gẽtib

Expanded text:
tabitur homo judicaturus, sicut homo est judicatus. Quis est enim alius, de quo item Deus loquitur per Isaiam sub nomine Jacob et Israel, de cuius semine corpus accepit? quod ita scriptum est: Iacob puer meus, suscipiam illum; Israel electus meus, adsumsit eum anima mea. Dedi Spiritum meum in illum, iudicium gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit neque audietur foris uox eius. Calamum quassatum non conteret et linum fumans non exstinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legitur seruus admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius genere eadem serui forma suscepta est. Datus gelio teste monstratum est; iudicium gentibus