comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ⁊ aubiuia. ẽ Noli herere in uia ⁊ non
ꝑuenire ad finem. Ad quitquid aliud uem̾sᷤ
transi usqueqͦ ꝑuenias ad finem. Quis est
finis: mͥ aũt adbere dõ bonũ ẽ. Iabesisti
Tinis enim legis xp̃c ad usticiã om̃i tre
denti sicut apłc ditit. Illi credimꝰ quando
inupimus uiam bonam ing̃di: ip̃m iude¬
bimus cũ ꝑuen̾imꝰ Et iõ ip̃e funs. Einis
enim legis xp̃e. ad iusticiam om̃i tredẽti.
Eimis añ dititur. ñ quia consumit: s quia
ꝑfuit. Nam et finitum cibum diumus: qͥ
mandutabat᷑ ⁊ finitam tunitam q̃ texe¬
bat᷑. Illud ad ꝯsumptionẽ. hoc ad ꝑfecti¬

Expanded text:
est: alibi via est. Noli haerere in via, et non pervenire ad finem. Ad quidquid aliud veneris, transi usquequo pervenias ad finem. Quid est finis? Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Adhaesisti Indenti , sicut Apostolus dicit. Illi credimus, quando incipimus viam bonam ingredi; ipsum videbimus, cum pervenerimus: et ideo ipse finisenim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Finis autem dicitur, non quia consumit, sed quia perficit. Nam et finitum cibum dicimus qui manducabatur, et finitam tunicam quae texebatur: illud ad consumptionem, hoc ad perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
set continuo subiet᷑. Quomͦ aut̃ inuotabũt
inquem ñ credid̾unt᷑. ꝓpt̾ hoc simbolum.
spes et taritas orant: s sine fide e̾ẽ ñ posst̃
Atꝑ hoc ⁊ fides orat. ꝓpt̾ea quippedictum. ẽ
Quom᷑ gͦ inuotabunt in quem nõ iredider̃t

Expanded text:
 continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in q
Abbreviated transcription (Latin):
inimicis m̃is mͥ demonstrauit. Relittis ꝯpa¬
ret se collectꝰ ⁊ repulsis electꝰ. Comparet se ua¬
sis ire uas niscdie: ⁊ uideat quia ex una ma̾sa
fecit deus aliud uas in honorẽ aluid ĩ ꝯtume¬
liã. Quid. s̃ de monstrauit inimitis m̃is. Si
enim uolens deus ostend̾e irã ⁊ demonstͣre¬

Expanded text:
inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
petre soliditate contuemur Uñ c̾ta spe
adoptionem expectamus redemptionẽ
corꝑis nr̃i. Quia hoc in membris xp̃isꝑamꝰ.
fit adsalutẽ Inttare quisquam eccłiam po¬
test nolens accede ad altare potest nolens
acciꝑe satͣm̃tum potest nolens: trede ñ pot̃
nͥ uolens. Si corpore iredet᷑ fieret in nolentib
S: ñ corꝑe treditur. Audi apłm Corde credit᷑ ad
iticiam. Et quid sequitur: Ore aut̃ ꝯfessio fit
ad sauitem. De radite cordis surgit ista ꝯfes¬
sio. Aliquando audisconfitentem nestis
tredentem. S nei debes uotare confitentem.
quem iuditas ñ tredentem. hoc. t̃ enĩ ꝯfit̾i
duẽ quod habes incorde. Si aut̃ aliud ĩ cord̃
habes aliud duus: loqueris non confiteriᷤ¬

Expanded text:
petrae soliditate contuemur: unde certa spe petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in membris Christi speitatur. Intrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
saluus eris. Corde enim creditur ad iustiriã
ore aũ confessio fit ad salutẽ. Parum . ẽ. ꝙͦ in
torde hab̾e xp̃m ⁊ nolle confiteri dum timet᷑
obpbrium. S exꝓbrantib respondendũ. ẽ
n̾bum. Ut autẽm hoc martyres possent ꝓ¬
missum ẽ. eis dictum. Non enim uos estes
idest in solido fidei fundamento stantes.
qd significat petra ⁊ eam de tali iustissima
specula intuentes in tatholua suł eccłia. de
qua dictũ. ẽ⁊ suꝑ hanc petram edificabo ec-¬
iłiamͣ. Tanto enum c̾ciꝰ diligimus qͣm uide
desidamus faciem xp̃i. quanto in pꝰt̾iorib
saluos nos fatit atq iustificat. Si enim cre¬
did̾is inquit in corde tuo quia deus illum sus¬
utauit a mortius saluus eris. Et it̾um. Qui
traditꝰ ẽ. inquit ꝓpt̾ delicta nr̃a ⁊ resurrexit
ꝓpt̾ iustificationem nr̃ãm. Iõq m̾itũ fidei¬
am. ẽẽ. illam carnem in cruce passionis. etiã
inunicieiꝰ credunt s resurrexisse ñ credt̃
firmissime nos credentes tamquam de

Expanded text:
e enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis, et dictum, «Non enim vos estis re debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua dictum est, Et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui traditus est, inquit, propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Ideoque mam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de
Abbreviated transcription (Latin):
loquuntur ut nr̃i eẽ. credant᷑. Loquunt᷑ gͦ i̾uta¬
tẽ in orde suo ñ in corde suo. Pptea distinguẽdi
erant ab illo de quo dictum. ẽ qui loquitur m̾n¬
tatẽ incorde suo. hanc ant̃ u̾itatẽ catholitꝰ sũ ĩ
torde loquit᷑ quia tred̾: ita et in ore debet. ut ita
p̃dicet Contra istam uͦ nec in corde nͨ in ore hãt
faisitatẽ: ut et corde credat ad iusticiã ⁊ ore ꝯ¬
fessionẽ fauat ad salutẽ. Nam et in ꝓsalmo
tum dictum eẽt qui loquit᷑ u̾itatẽ in corde suo

Expanded text:
oquuntur, ut nostri esse credantur. loquuntur ergo ueritatem in ore suo, non in corde suo. propterea distinguendi erant ab illo, de quo dictum est: qui loquitur ueritatem in corde suo. hanc autem ueritatem catholicus sicut in corde loquitur, quia ita credit, ita et in ore debet, ut ita praedicet; contra istam uero nec in corde nec in ore habeat falsitatem, ut et corde credat ad iustitiam et ore confessionem faciat ad salutem. nam et in illo psalmo, cum dictum esset: qui loquitur ueritatem in
Abbreviated transcription (Latin):
gue Ait enim apł̃c. Corde tredit᷑ ad iꝰtiuuiam:
ore aũ ꝯfessio fit ad salutẽ. Oportet nos gͦ. e̾ẽ.¬
⁊ iustitie memores ⁊ salutis. quando ꝗnĩd
in sempit̾nam iustitiam regnat᷑i ap̃sẽti
scło maligno salui fĩ ñ pꝰsumus. nͥ ⁊ nos
⁊ sauitẽ ꝑximorum nitentes. etiam orep¬
ficeamtir. fidem quam torde gestamꝰ ue¬

Expanded text:
creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem : oportet nos esse et justitiae memores et salutis. Quandoquidem in sempiterna justitia regnaturi, a praesenti saeculo maligno salvi fieri non possumus, nisi et nos ad salutem proximorum nitentes, etiam ore profiteamur fidem quam corde gestamu
Abbreviated transcription (Latin):
commendas sc̃iam: Numquid illã q̃ ĩ sola
fu̾it inflat: Que nisi comitata fu̾it carita¬
ce ñ edificat. Honutiq ip̃am s illam scĩam
comitẽ caritatis magistram humilitatis.
tes enundi iusticiam ⁊ suam uolentes ꝯsti¬
tuere iusticie dĩ ñ sunt subietti. Ignorãteᷤ¬
re: iusticie di ñ st̃ subiecti. Dititur sp̃c
helie qui ẽ. sp̃c di: cuiꝰ partueps fattꝰ he¬
lias illa potuit: sit dicit᷑ et dĩ iusticia q̃ nr̃a
.ẽ. s donata ex dõ. De qua ioquens apłc:
iudeos arguens dicit. Ignorantes dĩ iꝰtitiã
⁊ suam uolentes constituere .i. tamquã a se
sibi paratã. Contͣ quales dit̃. Quid enim¬

Expanded text:
scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. tes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» ad justitiae Dei non sunt subjecti. Dicitur spiritus Eliae qui est spiritus Dei, cujus particeps factus Elias illa potuit: sic dicitur et Dei justitia quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales di
Abbreviated transcription (Latin):
commendantẽ. De cinꝰ emendatiõe babebat
iudeos inimitos. uelut de legis lict̾a p̃su¬
mentes ⁊ tamqͣ ĩtiriã suã diligentes atq
iactantes. De quib dicit. Testimoniũ ꝑhibeo
illis quia zelũ dĩ habent. s ñ scđm st̃iam. ⁊¬

Expanded text:
commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scient
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ireuit lapis ⁊ factus.ẽ  os magnꝰ Et qͥd
ait siꝰpt᷑a: quitumq offendit in lapidẽ istũ
ꝯqͣssabitur. Et suꝑ quẽ uen̾it lapis iste ꝯt̾et
eũ. Disc̾nenda sunt u̾ba. Offendentẽ dix̃ ꝯ¬
eũ. s illum ñ contet uent᷑us: quẽ ñ quassauĩ

Expanded text:
 crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit coneum. Sed illum non conteret venturus, quem non quassa
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ di iꝰticiam ⁊ suam uolentes constituere:
iustitie dĩ ñ sunt subiecti Głantes inqͥt tãꝗͣ
de oꝑib excludunt a se gr̃ã. Et tãqͣ de sani¬
tate sua falsa p̾sum̃tes. respuunt mediti¬
nam. Contra tales enim ⁊ dominꝰ dixerat.
Honuem uotare iꝰtos: s peicatores inpeniten¬
tiã. Nõ ẽ opꝰ sanis meduꝰ: s male habẽtib.

Expanded text:
i justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non
Abbreviated transcription (Latin):
n illo enim ꝑficimur quia ip̃iꝰ capitis
membra sumus. Et dictꝰ ẽ. fiuus legis: qr
sine illo nemo ꝑfic̾ legẽ. Initiũ ẽ. uetus¬
testam̃tũ: finis nouum. ĩimor enĩ p̃ualet
in lege. Et inutiũ sapie timor dñi. finis autẽ
legis xp̃c: ad iustiriam omni credenti. Quo
donante diffundit᷑ caritas in cordib nr̃is.¬

Expanded text:
n illo enim perficimur, quia ipsius capitis membra sumus. Et dictus est finis Legis, quia sine illo nemo perficit Legem. Cum ergo auTestamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in lege, et initium sapientiae timor Domini. Finis autem legis Christus ad justitiam omni credenti: quo donante diffunditur charitas in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
A te impedis te. Sicu te edificas riunam
edificas. Nisi dominus edificai̾nt domũ
iusticiã. Ignorantes enim dĩ iustitiam
⁊ suam uõlentes constituere. iustine dĩ
ris ideo te ñ posse offend̾e in lapidẽ of¬
fensionis. Cuiꝰ grã denegas: in ip̃m offẽdiᷤ.

Expanded text:
a te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, suam. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere justitiae, Dei ris, ideo te non posse offendere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis.
Abbreviated transcription (Latin):
quia dominus iesus . ẽ. ⁊ tredidis incorde tuo
quia deus suscitauit illum a mortuis sus
saluus eris. It tantum ustus: in quantum.
saluus. ꝑ hanc enim fidẽ tredimus: ꝗͦ enã
nos etiam deus a mortuis excitet. Int̾m sp̃u
ut in nouitate eiꝰ gr̃e temperant̾ ⁊ iꝰte et
pie uiuamus in hoc scło. post etiam carne
nr̃a ad immortalitatẽ resurrectura. ꝯse¬
xp̃c a mortuis per głam patris ita et nos
in nouitate uite am̃bulemus. fide gͥ iħu
inchoatur in re.⁊ quantum ꝑficienda ex

Expanded text:
Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris . In tantum justus, in quantum salvus. Per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos Deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in novitate ejus gratiae temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo ; post etiam carne nostra ad immortalitatem resurrectura, it a mortu i s per gloriam patris, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. fide igitur inchoatur
Abbreviated transcription (Latin):
llius gͦ rei geste cognitio eius uotatio fuit: ut
Quod autem huit uotationi obtemꝑare nolui
s ex̾cuit trudelitatẽ in eis quib humanita ᷤ¬
⁊ miscł̾ia debebatur m̾uit penam. ut indura-¬
rat᷑ illi cor ⁊ tantam cecitatẽ mentis pat̾et᷑
ut tot et tantis tamq manifestis dĩ signis.
non credet. quo pꝰset eius supplicio siue obdu¬
rauonis. siue ultime uisibilis subm̾sionis e¬
rudiri populus. Cuius afflictione ille & ot

Expanded text:
llius ergo rei gestae cognitio vocatio ejus fit, ut ngratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, et exercuit crudelitatem in eis, quibus humanitas et misericordia debebatur; meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet, quo possit ejus supplicio sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis erudiri populus, ut sibi afflictione illa  F.
Abbreviated transcription (Latin):
bem meam: et ñ dilectam meam. dilectam
meam. et ñ miscdiam consecutam misccłiã
consecutam. Ina ẽ enĩ ex adam massa pec¬
catorum⁊ impiorũ: in qua et iuicli: et gentes
remota gr̃a cłi ad unam ꝑtinent conspͣsionem.
quia ipse quoq popłs gentiũ spiritualit᷑ ẽ infili¬
is abrahe. ac ꝑ hoc recte dicit᷑ isrł.: ꝓpt̾ea sequit᷑
et dicit. Et congregabunt᷑ filii uida et filii isrł
in idipsum. et ponent sibi pͥncipatũ unũ: et as¬
cencdent a t̾ra. Hoc si adhuc uelimꝰ expon̾e: eloqͥi
ꝓphetici obtundet᷑ sapor. Recolat᷑ tam̃ lapis ille
angularis. et duo parietes unꝰ ex uicdis alt̾ ex gẽ¬
tibus. Ille nomine filioꝵ iuda. iste nomine filioꝵ
isrł. eidem uni pͥncipatui suo inidipsum in ni¬
tentes. et ascencdentes agnoscant᷑ at̾ra. I saias

Expanded text:
bem meam et bem meam et am; et non misericordiam consecutam, misericordiam ntibus. Una est enim ex Adam massa peccatorum et impiorum, in qua et Judaei et Gentes remota gratia Dei ad unam pertinent conspersionem. quia ipse quoque populus Gentium spiritualiter est in filiis Abrahae, ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur, et dicit: Et congregabuntur filii Juda et filii Israel in idipsum, et ponent sibimet principatum unum, et ascendent a terra . Hoc si adhuc velimus exponere, eloquin prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis, et duo illi parietes, unus ex Judaeis, alter ex Gentibus ; ille nomine filiorum Juda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in idipsum innitentes, et ascendentes agnoscantur a terra. Istos
Abbreviated transcription (Latin):
a siue angłica siue humana peccata. cui nec
iusticia creature cuiꝰquam ẽ. necessaria: s ut
notas faceret cdiuitias głe sue in uasa miscdie
nese in bonis oꝑibus tanqͣ de ꝓpriis extollerẽt
uiribus s humilit̾ intelligerent. nͥ ilł d̃ĩ gc̾a
ñ debita s gratuita subueniret. id fuisse red¬
ditum meritis suis: qd aliis in eadem massa
redlitum cernerent. Cet̾i aut̃ homines
ad istam societatem ñ ꝑtinentes. quorum
tam̃ et animam et corpus dĩ bonitas opera-¬
ta ẽ et quicqͥd habet ipsa natura p̾t̾ uitiũ
qđ eidem infl.irit suꝑbientis uoluntatiᷤ¬
audatia. ꝓpt̾ hoc ad̾o p̾sciente creati sunt.
sine sua gr̃a quid ualeret. Et in eoꝵ iustis erde¬
bitis penis uasa misccłie que non suorũ operũ
meritis s gratuita cdi gr̃a sunt ab illa concre¬
tione discreta quid sibi collatum eẽt addi¬
scerent. ut om̃e os obstruat᷑ et qui głatur
non solum et iideis s etiam ex gentibꝰ sic̃
in osee dicit. Uocaui non plebem meam ple¬

Expanded text:
nec justitia cujusquam est necessaria; sed ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, ne se in bonis operibus tanquam de propriis extollerent viribus, sed humiliter intelligerent, nisi illis Dei gratia non debita, sed gratuita subveniret, id fuisse reddendum meritis suis quod aliis in eadem massa redditum cernerent: caeteri autem homines ad istam societatem non pertinentes, quorum tamen et animam et corpus Dei bonitas operata est, et quidquid habet ipsa natura praeter vitium, quod eidem inflixit suaudacia, propter hoc a deo praesciente creati sunt, sine sua gratia quid ualeret, et in eorum iustis et debitis poenis uasa misericordiae, quae non suorum operum meritis sed gratuita dei gratia sunt ab illa concretione discreta, quid sibi conlatum esset, addiscerent, ut omne os obstruatur et, qui gloriatur, non solum ex Iudaeis, sed etiam ex gentibus, sicut in Osee dicit: uocaui non plebem me am ple
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ imaginem t̾rentelestis. exuentes nos uet̾ẽ
hominem ⁊ induentes nouum ut ñ dicatur
nob quasi luteo figmento. numquiddicit
figmentũ ei qͥ se fuxit quare me sic fecisti:
Nam ⁊ ut manifestũ sit ñ sĩficato sp̃u s carna¬
potestatem figulus luti. ex eadẽ osꝑsione

Expanded text:
et imaginem coelestis , exuentes nos veterem et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Nam ut manifestum sit, non sanctificato Spiritui, sed carnapotestatem figulus luti, ex eadem massa
Abbreviated transcription (Latin):
pue. Nos aut̃ ñ sp̃m huius mundi accepimꝰ.
s sp̃m qui exdõ. ẽ. ut sriamus que a dõ dona¬
ta sunt nob̃. Quos gͦ ꝓhibuit nisi luteos atq
t̾renos. Qui ñ dum intrinseiꝰ regen̾ati atq
nutriti imaginem illiꝰ hominis portãt. qui
pͥmꝰ factꝰ. ẽ. de t̾ra t̾renꝰ: Et quia ei a quo factꝰ. ẽ.
noluit obtemperare in id lapsus . e. uñ factus
ibis. Talib gͥ hominib dirit apls. O homo tu
quis es qui respondeas dõ: Numquid figm̃tũ
ei dicit. qui se fuixit quare sic me fecisti: qͣm¬
diu gͦ figmentum es nondum ꝑfectꝰ filiꝰ. qr ñ¬
dum̃ hausisti plenissimam gr̃am qua nob̃ da¬
ta.ẽ potestas filios dĩ fieri. quopossis audire
am non dicam uos seruos. s amitos meos. tu
quis es qui respondeas d̾o ⁊ uelis d̃i nosse ꝯsiliũ⁊
Qͥ si hominis tͥ equał nosse uoluisses impudc̃t
fai̾es. nͥ prius in amiticiam reciperis. Sit᷑ ꝯͦ
portauimus imaginem t̾reni. p̾ortaiumuᷤ

Expanded text:
m hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus
Abbreviated transcription (Latin):
Irgo ille iatebat: quia humilitatem p̃febat.
llo offendebat: quia ñ uidebat. Et totum ħ
non ud̾e uñ erat: Detumore suꝑbie. Illi
aut̃ qui offendunt in lapidem offensi¬
onis quid de illis dicit ip̃e apłis. Quia ñ
inquit ex fide s tamquam ex oꝑib qͥb
ip̃iquasi sua uisticia offendunt in lapidẽ
offensionis. S unt scͥptũ . ẽ. Eute ponam
in sion lapidem offensionis ⁊ petram scan¬
dali.⁊ omnisqui credidit in eum ñ ꝯfũdet᷑.¬
Qui enim credid̾it in eum: non habebit
bonalex. S implebit ip̃am legem. nõ sua
iustitia s data gr̃a ex dõ. Ita enim ñ ꝯfun¬

Expanded text:
rgo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore superbiae. Quiautem qui offenderunt in lapidem offensionis, quid de illis dicit ipse Apostolus? Quia non, inquit, ex fide, sed tanquam ex operibus. Quia peribus legis offenderunt in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali: omnis qui credit in eo, non confundetQui enim crediderit in eum, non habebit bona lex, sed implebit ipsam legem non sua justitia, sed data ex Deo. Ita enim non confun
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ auessert̃ enimetiam de lapidib sus¬
utati filuĩ abraham. Accesserunt oues que
ñ erant de hoc ouili. ut fieret unus grex. ⁊
unus pastor. Accessit fules omnium genu¬
um et treuit num̾us ñ solum sapientium
antistitum. s etiam obedientium popłoꝵ.¬

Expanded text:
tum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham ; accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex, et unus pastor ; accessit fides omnium gentium, et crevit numerus, non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium pop
Abbreviated transcription (Latin):
nandi. sine dubitatione presciuit. Qͣmius
enum peccata non fec̾it. naturas tam̃ ipsas
que ꝑse ipse sine dubio bone sunt. quibus
tam̃ ex arbitrio uoluntatis fut᷑a eẽnt ui¬
tia peccatoꝵ. et in multis talia quibꝰ eẽt
et̾na pena reddenda. quis nͥ ds creauit:
Quare nͥ quia uoluit: Quare aut̃ uoluerit:
o homo tu quis es qui responcleas dõ: Nũ¬
quid dicit figmentum ei qui se fuixit. qͣre
sic me fetisti: Aut ñ ht̃ potestatem figulꝰ¬

Expanded text:
nandi, sine dubitatione praescivit? Quamvis nandi, sine dubitatione praescivit? Quamvis enim peccata non fecerit, naturas tamen ipsas, quae per seipsas sine dubio bonae sunt, quibus tamen ex arbitrio voluntatis futura essent vitia peccatorum, et in multis talia quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi Deus creavit? Quare, nisi quia voluit? quare autem voluerit, o homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum eum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? A
Abbreviated transcription (Latin):
głam. Quid enim ꝓdest uasis ꝑfectis in ꝑ¬
ditionem. qd̾ ea ds patient᷑ sustinet. ut or¬
dinate disꝑdat. utat᷑q illis ad instrumen¬
tum. salutis eoꝵ quoꝵ miseret᷑: s illisutiq
prodest ad quox salutem sic illis utit᷑ Sicut
scriptum e. Iustus manus suas lauet in san¬
guine peccatoris. id est mundeturab o¬
peribus malis ꝑtimorem dei. cũ uidet sup¬
plicia peccatorum.
at quibus uult qm̃ misericors est. qd̾ &
siñ det iustus est. Et ñ dat quibus non ułt
ut notas fatiat diuitias głe sue. in uasa mi¬
scłie. Dando enim quibusdam qd̃ non me¬
rent᷑ ꝓfecto gͣtuitam et ꝑ hoc ueram suam
gr̃am esse uoluit. Non om̃ibus dando: qͥd
om̃s merent᷑ ostendit. Bonꝰ in beneficio cer¬
toꝵ iustꝰ insupplicio certoꝵ. Et bonus in oĩbꝰ:
qm̃ bonum est cũ debitum reddit᷑. Et̃ iustꝰ
in om̃ibus: qm̃ iustum est cũ debitum si¬
ne cuius ꝗͣ fraude donat᷑. t enum etiã¬
d̾s ita peccaturos ut et̾no eẽnt igne damp¬

Expanded text:
ae. Quid enim prodest vasis perfectis in perditionem, quod ea patienter Deus sustinet, ut ordinate disperdat, utaturque illis ad instrumentum salutis aliorum, quorum miseretur? Sed illis utique prodest, ad quorum salutem istis sic utitur; ut sicut scriptum est, justus manus lavet in sanguine peccatoris , id est, mundetur ab operibus malis per timorem Dei, cum videt supplicia peccatorum.at quibus vult quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio certorum; et bonus in omnibus, quoniam bonum est cum debitum redditur: et justus in omnibus, quoniam justum est cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. » Et iDeus ita peccaturos, ut aeterno essent igne dam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa fc̃i sunt infideles ac suꝑbi ac ꝑ hoc infructu¬
osi rami. ut insereret᷑ oleast᷑ gentium: ido perire
potuit radix pr̃iarcharum et ꝓpħarum. qͥa et¬
si fuerit inquid ysaias numerus filiorũ isrł sic̃
arena maris: reliquie salue fient.
in głam p̾ꝑare. ñ solum ex uicdis sic̃ dicit. s etiã
ex gentibus. Propt̾ qd̾ ponit testi moniũ de o-¬
see ꝓpħa. Uocaui non plebem meam plebem
meam. Et de ysaia. propt̾ isrł reliquie salue¬
pendio fidei ꝑ gr̃am fatiat saluos credentes.
ñ ꝑ innum̾abiles obseruationes quibus illa

Expanded text:
acti sunt infideles et superbi, ac per hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster Gentium, ideo perire potuit radix Patriarcharum et Prophetarum. Quia etsi fuerit, inquit Isaias, numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fient in gloriam praeparare; non solum ex Judaeis, sicut dicit; sed etiam ex Gentibus, propter quod ponit testimonium de Osee propheta, Vocavi non plebem meam, plebem meam; et de Isaia, Propter Israel reliquiae salvapendio fidei per gratiam salvos faciat credentes, non per innumerabiles observationes, quibus illa
Abbreviated transcription (Latin):
re que ꝑfecta suit in ꝑditionem. et notas face¬
ret diuicias głe sue inuasa miscłie. Ecce enĩ
ratio redlita ẽ homini: quanta debuit ho¬
mini. Si tam̃ uł susta capit qui ꝓ sui arbitͥi
libertate. in tante infirmitatis seruititte con¬
tendit. Ecce dicte sunt cause. Cugͦ quis es qui
respondeas dõs Si uolens d̃s ostendere iram
et demonstrare potentiam suam qd̃ et malis
bene uti optimus possit. malis dum tarat ñ
conditione diuina: s uitiata uoluntis iniqͥ¬
tate natura. que a d̃o conditore recondita ẽ
bona. Attulit in multa patientia uasa ire¬

Expanded text:
sunt in perditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ecce etiam ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam capit, qui pro sui arbitrii libertate in tantae infirmitatis seruitute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus possit, malis dum taxat non condicione diuina sed uitiata uoluntatis iniquitate natura, quae a deo conditore condita est bona, pertulit in multa patientia uasa ir
Abbreviated transcription (Latin):
dere iram et demonstrare potentiam
suam: attulit in multa patientia uasa i¬
re que ꝑfecta sunt in ꝑditionem. subaudi¬
tur. tu quises qui respondeas d̾o. ut recͤrẽ¬
te sententia. ad uerba suꝑiora iste sit senlꝰ
Si uolens ds ostendere iram. attulit uasa i¬
re tu quis es qui respondeas do: Non aut̃
solum uolens ostendere potentiam suam¬

Expanded text:
ere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: subauditur, Tu quis es, qui respondeas Deo? ut recurrente sententia ad verba superiora, iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, attulit vasa irae; tu quis es, qui respondeas Deo? Non autem solum
Abbreviated transcription (Latin):
am: dampuare iniquos. Et quis illi dicat.
qͥd fecisti: Cu enim homo qͥs es qui respon¬
deas deo: Time gͦ et treme eiꝰ potestatem: s
spera misericordiam euus.
ebita redlit᷑ pena cdampnato: indebi¬
ta gra liberato. ut nec ille indignũ se qͤ¬
eademq massa dampnationis et offensionis
inuoluit. Ut liberatus de non liberato discat
quod etiam sibi supplicium conueniret. nisi
gr̃a subueniret. Si aut̃ gr̃a utiq nullis me¬
ritis recddita. s gratuita bonitate donata.
s iniustũ ẽ inquiunt in una eademq ma¬
la causa hunc liberari illũ puniri. Nem¬
pe gͦ iustum e. utrumq puniri. Quis hoc
ñ redlitum c̾nim᷑. qd̾ in dampnatione summi¬
lium etiam nob̃ debitum fuisse cognoscimꝰ.
Si enim utriq liberarent᷑: lateret quidpe¬
cato ꝑ iusticiam deberet᷑. Si nemo quid gͣti¬
a largiret᷑ Ut gͦ in hac dificillima questi¬
one uierbis potius utam᷑ apłi: uolens cłs os¬
tendere iram et demonstrare potñtiam

Expanded text:
jus potestatem damnare iniquos. Et quis illi dicat: Quid fecisti? Tu enim, o homo, quis es, qui respondeas Deo ? Time ergo et treme ejus potestatem; sed spera ejus misericordiam.ebita reddatur poena damnato, indebita gratia liberato. ut nec ille se indignum queeademque massa damnationis et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita sed gratuita bonitate donata. Sed iniustum est°, inquiunt, cin una eademque mala causa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc non redditum cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. si enim utrique liberarentur, lateret, quid peccato per iustitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur. ut ergo in hac difficillima quaestione uerbis potius utamur apostoli. uolens deus. ostendere iram et demonstrare potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
S ht̃ figulus luti potestatẽ exiad̾ massa fa-¬
iere aluid uas in honorem aliuid in contu¬
ille baptizat᷑. M ouet me. tamquam ho¬
minem. Si u̾um uis audire: & me mouet
quia hõ sum. S si ⁊ tu hõ. ⁊ ego hõ: ambo
audiamus dicentem. O homo. Utiq si id̾o
mouemur qr homines sumus ip̃am nat᷑a
humanam infirmam ac debilẽ alloqͥt᷑
fuixit ⁊ cur me sic fecisti: Si pꝰset loqui
peccꝰ et dic̾e d̃o. Quare istũ hominem fe¬
tisti et me peccudem. ñ ne iͦte succensereᷤ
⁊ du̾es. o pecus tu quis qͤui respondeas
dõ: ⁊ tu hõ es s ad deum peccꝰ. Et utinam
siᷤ petꝰ eiꝰ ⁊ ouis pastue eiꝰ. Agnosce benefina pas¬
toris. ⁊ ñ sequeris luposerroris. Lupi eramꝰ. fuimꝰ
⁊ nos natura filii ire sicut ⁊ cet̾i. s mortua. ẽ oui ᷤ
et fecit nos oues. Cire agnus dĩ ecce qͥ tollit

Expanded text:
sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa fased habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contuhominem. Si verum vis audire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu homo, et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam ac debilem Apostolustum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit
Abbreviated transcription (Latin):
erat perdicionis massa exadam. tuiñ nͥ suppli¬
cium debebat᷑. facta sunt uasa m̃ honorem
ex eadem massa. ht̃ enim potestatem figuiꝰ
luti ex eadem massa. Que massa. Certe ꝑiẽrat.
Certe iam illi masse iusta dampnatio debebat᷑.
Gratulare quia euasisti. mortem quippe de¬
bitam euasisti ⁊ uitam ñ debitã reparꝯsti.
t̃ potestatem fignlus lun ex eadem massa
fatere alud quidem uas in honorem: aliud
incontumeliam. S duis. Me quare fecit
in honorẽ.⁊ alium incontumeliam. Qͥd
responsurus sum: Auditurꝰ es aug̾tinũ.
qui ñ audisti apłor dicentẽ. O hõ tu qͥs es
qui respondeas dõ: Duo paruilinati sunt.
Si debitum queras: ambos tenet massa per¬
diuionis. s cur alium mat̾ portat ad gr̃am
alium mat̾ dormiens suffotat: Dicturꝰ
es mubi. Quid ille m̾uit qui portatur
gr̃am. Quid ille m̾uit quem mat̾ dormi¬
endo suffotat: ambo nicħ mali m̾uerunt.

Expanded text:
ssa perditionis ex Adam, cui nonnisi supplissa perditionis ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃orum nr̃orum. ñ solum nr̃orum s etiã
totus mundi. Totꝰ gͦ mundus eccłia. c̃. ⁊ totꝰ
uatum: inquinatꝰ mundatum. S mundꝰ
donat᷑ de mundo. ẽ electus inimito dampna¬
to. tontamminato. Exeadem quippe massa
q̃ tota in adam ꝑiit fuint uasa miscdiȩ ĩ
quib ẽ. mundus ꝑtinens ad reconuliatiõẽ.
uem mundus odit ex ead massa ꝑtinens
ad uasa ire q̃ ꝑfecta sunt ad ꝑdiuonẽ. Demq
cum dixisset si de mundo e̾ẽtis mundusqͦ¬
suuͣmdilig̾et continuo subiecit. Quia u̾o
de mundo non estis. s ego elegi uos de mũdo
ꝓpt̾ea odit uos mundus. Ergo et ip̃i erant inde.
undeut ñ eẽnt. electi sunt inde. ñ m̃itis suis:
que tota fuerat ꝑ lib̃um arbitum in ip̃a ra¬
due uiuata: s gratuita. hoc ẽ u̾agr̃a. Ꝙ enĩ
de mundo mundum elegit fecit quod elig̾et
ũ inuenit. quia reliquie ꝑ electionem gr̃e
salue facte sunt. Si aut᷑ gr̾a inquit iam ñ ex
operib Alio quin gr̃a iam ñ ẽ. gr̃a. Si qͣ gͥ ĩ xp̃o

Expanded text:
peccatorum nostrorum; non tantum nostrorum, sed etiam totius mundi . Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus vatum, inquinatus mundatum. 3. Sed donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundo essetis, mundusdiligeret; continuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tundie Euis enim reiuas. ẽ qua plenꝰ. ẽ. Uñ ire
uasa dicunt᷑. Ostendit et potentiã suã qͣ bñ utit᷑
etiam mał. multa ilł naturalia ⁊ tẽꝑalia bona
largiens. eoꝵq maliiã ad ex̾cendos ⁊ ꝯꝑaniõe
admonendos bonos acommodans. ut in eis dis¬
cant gr̃as ag̾e dõ. quod ab eis ñ suis m̾itisqͣi
discreti st̃: quod maxime apparet in paruitł.
in illa ten̾a etate fimentes in et̾nam tͣnseũt¬
⁊ beatam dici ñ potest quod libro discͥnunt᷑
arbito ab aliis infantib qui sine hac gr̃a ĩ
ip̃iꝰ masse dampnarione moriunt᷑. Si autẽ
hñ soli crearentur. ex adam qͥ ee̾nt qͥee̾nt ꝑ¬
gr̃am recreandi ⁊ p̃t̾ illos qui in dĩ filios ad¬
optant᷑. nulli alii homines nase̾ent᷑. lat̾et
benefitiũ quod donaretur indignis. quia
nullis ex tadẽ dampnabilistirpẽ ueniẽtib
debitum suppliciũ ten̾et᷑ redderet᷑. Cuͦ attu¬

Expanded text:
cundiae. eius enim rei uas est, qua plenus est; unde irae cundiae. eius enim rei uas est, qua plenus est; unde irae uasa dicuntur. ostendit et potentiam suam, qua bene utitur etiam malis multa illis naturalia et temporalia bona largiens eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias deo. quod ab eis non suis meritis, discreti sunt. Quod maxime apparet in parvulis, in illa tenera aetate finientes in aeternam transeunt et beatam, dici non potest, quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae dam- =Batione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam. qui essent per gratiam recreandi. et praeter illos, qui in dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur. lateret beneficium. quod donaretur indignis, quia nullis ex eadem damnabili stirpe uenientibus debitum supplicium redderetur. cum uero adtu
Abbreviated transcription (Latin):
suec inctiore breuitate: qͣuto maiore Ait¬
toritate commnemorat. Dñ enĩ dic̃ uolẽtẽ ostẽde
iram ⁊ demonstͣre potẽtiã suã attulisse ĩ multa
patientia uasa ire q̃ ꝑfecta st̃ in ꝑditionem.¬
⁊ ut notas fat̾et diuiuas głe sue ĩ uasa miscd̃ie.
Quem suꝑiꝰ dix̃at tamꝗͣ. figulum luti ex eadem
massa fat̾e aliud uas in honorem. aliud in ꝯ¬
tumeliam. Nerito aũ uidet᷑ iꝰtum quod fiũt
uasa ire ad ꝑdicionẽ. si ñ e̾ẽt ip̃a uniu̾sa ex
adam massa dampnata quod gͦ fuint inde
nascendo uasa ire: ꝑtinent ad debitã penam¬
gr̃ant. Qxͣ aut̃ fiunt renascendo uasa mised̾ie:
ꝑtinet ad indebitam gr̃am. Ostendit gͦ deus
iram suã ñ utiq animi ꝑturbationẽ. s eiꝰ q̃
tuta homines numtupatur: s ustam fixamq
uindictã qͦd de stirpe mobedientie dutit᷑ ꝓpa-¬
go peccati atq supplitii. & hõ natꝰ ex muliere
lũ in libro iobsͥptũ .ẽ. breus. ẽ uite ⁊ plenꝰ ira¬

Expanded text:
olus tanto succinctiore breuitate quanto maiore auctoritate commemorat. deum enim dicit uolentem ostendere iram et demonstrare potentipatientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quem superius dixerat, tanquam figulum luti, ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa misericordiae, pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo deus iram suam. non utique animi perturbationem, sicut est, quae ira hominis nuncupatur, sed iustam fixamque uindictam. quod de stirpe inoboedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. et homo natus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum est breuis est uitae et plenus ira
Abbreviated transcription (Latin):
constituere: iustitie di ñ st̃ subiecti. q̃ sut
aũ iꝰticia dĩ. de qua ħ loquit᷑: ꝯseq̃nt̾ apꝑ¬
it adiungens finis enim legis xp̃e. ad uist¬
itiam om̃ni credenti. Hanc itaq iustitiã
legis uelud pedagogi timorducit. Consti¬
tũtam. ẽẽ qui intellig̃: ip̃e intelligit qͥ sit

Expanded text:
constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiaelegis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit
Abbreviated transcription (Latin):
rectus. ut man̾e meadem rectudine posset ñ sũ
diuino adiutorio ⁊ suo fĩ ꝑu̾sus arbitͥo. Utrũ
libet horum elegisset di uoluntas fieret. Aut
etiam ab illo. aut c̾te de illo. Pinde quia suã
maluit fat̾e quam di: de illo factu᷑s est uolũta ᷤ
dĩ qui exeadem massa ꝑditionis que de illui ᷤ
stirpe ꝓflux̃. facit auud uas in honorẽ aluid
in contumeliam. In honorem: ꝑ miscd̃iam.
incontumeliam ꝑudiiũ. ut nemo głiet᷑
in homine. at ꝑ hoc nͭ in se. Si de mundo
inquit ẽẽtis. mundus quod suum erat di¬
lig̾et. Unu̾ise itaq hoc dicit eccłe Quam ple-¬
rumq etiam ip̃am mund̃ axpelͤat sit̃. ẽ illd̃.
Deuserat in xp̃o mundum sibi recontilians.
Itemq illud. Hon enim uenit filiꝰ hominis
ut uidicet mundum. s ut saluet᷑ mundꝰ ꝑ

Expanded text:
rectus, ut manere in ea rectitudine posset non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio. Utrum libet horum elegisset, Dei volunetiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misericordiam; in contumeliam, per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in se. inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret . » Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, s
Abbreviated transcription (Latin):
sime dei miscdie disc̾nt᷑ a dampnato tũ qͦ eadẽ
iustitia fuerat ⁊ ip̃e dampnandus Tam multo ᷤᷤ
aũ creando nasciuoluit quod ad suam gr̃am
ñ ꝑtinere p̃sciuit ut multitudine inꝯꝑabili
plures sint. quam quos insu regni głam filioᷤᷤ
ꝑmissionis predestinare dignatꝰ. ẽ. Ut etiam
ip̃a reiestorum multitudine ostendet᷑ quam
nullius momenti sit apud dm̃ iꝰtũ qͣntalibet
num̾ositas iustissime dampnatoꝵ atq uͭ hint
qͦ intelligant qui ex ip̃a dampnatione redi¬
muntur hoc fuisse dobitum masse illiumũse
quod tam magne parti eiꝰ redditũ c̾nẽt Non
solum in eis qui originali pettato multa ad¬
dunt male uoluntatis arbitͥo: u̾ũ etiã in tã
multis paruuł. qui tantũmͦ uinculo pecc̃i
originalis obstͥcti sine gr̃a mediatoris ex hat
luce rapiunt᷑. Tota quippe ista massa iuste dãp¬
nauonis reciꝑet debitum. nͥex ea fac̾et ñ solum
iustꝰ s etiã misericors. figus. alia uasa in ho-¬

Expanded text:
sime Dei misericordiae discernitur a damnato cum quo eadem justitia fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem creandos nasci voluit quos ad suam gratiam non pertinere praescivit, ut multitudine incomparabili plures sint, quam quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in ho
Abbreviated transcription (Latin):
tari possunt iam fortasse tum sanctis ꝯp̃bẽde
longitudinem latitudinem aititudinem.
⁊ ꝓfundum. Illud tamen constantissima fide
retinendum. neq quitquam dm̃ uuꝰte facere
neq ullam. eẽ naturam q̃ ñ dõ debeat id qͦd¬

Expanded text:
dati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id q
Abbreviated transcription (Latin):
rum inustis oñib ingemuerant. Ptulit g in
multa patiencia uasa ire q̃ ꝑfecta sunt in ꝑ¬
dicionem. Et eo ip̃o qͦ ait in multa pacientia
satis signifitauit pͥora eorum peccata in qͥb
eos ꝑtulit. Et oportine tunc unditauit. qͣndo
de illorum uindicta subueniendum erat hiᷤ
qui lib̾abãt᷑. Et ut notas fat̾et diuitias głe sue.

Expanded text:
quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa patiesatis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret divitias gloriae suae
Abbreviated transcription (Latin):
feristi: Aut ñ ht̃ potestatẽ figuiꝰ luti ex
ead ꝯspsione face aliud qͥdã uas in honorẽ
aliud in contumeliam. Expͣga uetꝰ fmentum
ut sis noua consꝑsio. Et in ea ip̃a nondum ad¬
hut paruulus in xp̃o. ut lacte potandus sis
s ꝑueniad iuirum ꝑfectum ut sis int̾ illos de
quib dr̃. sapientiam loquimur iit̾ ꝑfectos.
Tunt demum recte ⁊ ñ p̃pꝰt̾e audies. si qua sunt
de animarum occultissimis m̾itis. ⁊ de gr̃a
ł iusticia secreta omnipotentis dĩ. Naide pha-
tui obduraret᷑ tor. ut manifestissimis signis
iubentis dĩ credet Exeadem uͦ massa. idest
peccatorum ⁊ uasa miscd̾ie ꝓtulit quibus
subueniret. cumeum dep̃carent᷑ filii istł &
uasa ire quorum supplicio illos erudiret. idest
pharaonem ⁊ populum eius. Quia quamuiᷤ
ee̾nt utͥq peccatores ⁊ ꝓpt̾ea ad unam massam
ꝑtin̾ent. aliter tamen trattandierant. qui uni
dõ ingemuerant ut eis subueniret.:⁊ alit̾ illi qͦ

Expanded text:
sti? Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharafectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprecarentur filli Israel; et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent, aliter tamen tractandiDeo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub
Abbreviated transcription (Latin):
potestis fat̾e. Iõ quippe ꝓponitur iustitia
legis. qͦd qͥ fec̾it eã uiuet in illa. ut t̃ qͥsq
intirmitatẽ suam cognou̾it: ñ ꝑ suas iu¬
qui fec̾it uiuet in eo: ñ nͥ fit a iustificatore
ustificatio autem ex fide imꝑat de qͣ scͥp¬
tum. ẽ. Ne dix̾is in corde tuo quis ascend t in

Expanded text:
potestis facere . 51. Ideo quippe proponitur justitia legis, quod qui fecerit eam, vivet in illa ; ut cum quisque infirmitatem suam cognoverit, non per suas viqui fecerit, vivet in eo, non fit nisi a justificato. Justificatio autem ex fide impetratur: de qua scriptum est, Ne dixeris in corde tuo, Quis ascendit in
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃um s scdm carnem mortali gen̾atione
formamur. Q omnes unamassa luti facti
sumus quod. c̃ massa peccati. Cum qͦ m̾itũ
peccando amiserimus.⁊ miscdia dei amota
nitħ aluid peccantib nͥ et̾na dampnatio
debeatur. quid sibi uult homo de hac massa
ut deo respondeat ⁊ dicat quare sit me feusti:
Si uis ista cognost̾e : noli e̾e̾. lutum. s efficere
filius dĩ per illius miscd̃iam qui dedit po¬
testatem filios dĩ fieri credentib innomĩe
eiꝰ. Non aut̃ quod tu cupis anteqͣm credant
diuina. ẽe. cupientib. Merces enim eogniti¬
onis m̾itis redditur. tredendo aũt m̾itum
nr̃is precedentib meritis data . ẽ. Quod est
dendum non m̾ito s gr̃a uoiaremur credẽ¬
do aũ m̾itum etiam collocaremꝰ. Peccatores
aut̃ cred̾e iubent᷑ ut a peccatis credendo
manifestum. eͥ a fide intipiendum. ut p̃cepta
quib credentes a scło hoc au̾tunt᷑. cormundũ
fauant uͥ uidi deus pꝰsit Beati enim mundo

Expanded text:
secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum is praecedentibus data est. Quod est dendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo