comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bona ẽita ui nulla ꝑfectio dom ei de
sit. iam c̾at᷑a cattei equatur.Si uͦ id̾o
ñ p᷑ melior ẽẽ qr donũ ampliꝰ qd̾ ei de ẽ¬
cape ip̃a non ual. ⁊am ħ ipm non pos¬
se oefectionis ẽ. ñ ꝯslimmacionis ⁊ pͥ essẽ
melior. sifiat capax. melioris boni qd̃
ip̃e p̃. qui eam fecit. P otest gͦ d̾s meli¬
orem facere qmͣ ꝙ facit. Unde aũs̃. su
talem feciss. quis dubitat eum melio¬
rem fuisse  Ex p̃dictis ꝯstat. qd̾ d̾s p.¬
ẽ. utrum alio mͦ ł meliori quam fa¬
cit. possit ea facere quȩ facit. sim¬
odus oꝑacionis ad sapĩam opificis ref¬
feratur. nͨ aliꝰ. nec melior mod̾ ẽẽ ꝑo¬
test. Non.it pͣ facere aliꝗd alit̾ ł meli
quam facit .i. aliꝗͣ sap̃ĩa. ł meliori sap̃ia.¬

Expanded text:
ab eis responderi deposco cur dicunt rem aliquam sive etiam rerum universitatem, in qua major consummatio expressa est, non posse ecapere ipsa non valeat, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis; et potest esse melior si fiat capax melioris boni, quod ipse potest qui eam fecit. Potest ergo Deus meliorem rem facere quam facit. Unde Aug., tom.talem fecisset, quis dubitat eum meliorem fuisse? Ex praedictis constat quod poutrum alio modo vel meliori quam facit, possit ea facere quae facit. Si modus operationis ad sapientiam opificis referatur, nec alius, nec melior modus esse potest. Non enim potest facere aliquid aliter vel melius quam facit, i
Abbreviated transcription (Latin):
discuciend̾. utrum meliꝰ aliquid
possit ds facere quam facit. S o¬
lent. it illi scrutatores dicere. qd̾ ea
quȩ facit d̾s ñ pͥ meliora facere: quia
liorem se gñare ñ potuit. nichil it.
d̾o melus. debuit equalem. Si. it no¬
luit zñ potuit. infirmꝰ ẽ. Si potuit ⁊

Expanded text:
discutiendum, utrum melius aliquid possit facere quam facit? Solent enim illi scrutatores dicere quod ea quae facit Deus, non potest meliora facere, quia liorem se generare non potuit nihil enim Deo melius, debuit aequalem. Si enim voluit et non potuit, infirmus est; si
Abbreviated transcription (Latin):
uis & at huianitas ꝙͣ sibi unitã ss̃ma di¬
um ⁊  amanicate᷑ aiinitati unitamIa
quoq sumias ditit Satuilem formam aso
q ouo susceptam ⁊ quam tora trinitas
fecit sam facile est agnottere quam di¬
uersa n multtp licia sułper questione ꝓ¬
ponita auetores tͣaia erunt. Ideoq poste̾ri¬
ase duaere cupientes orthodoris parbus atti
erhelicis doctoribus nulla praue intellis¬
entie suipitione notatis ꝯsentimꝰ dicentes
no sonam fiii assumpsicie nam᷑ humanã
nuatiram diunam humane nate᷑ infi¬
ho unitam. eamq sibi unisse ł assumꝑ¬
dae atpnde e uere in carnata diatu
R ꝙ ueto dicitur solus filius forma¬
m ferui accrpisse per hoc non ex cludr
diuina natuta ab acceptione seruilis
forme. S alie dne ꝑ sone pater sanctꝰ
⁊ spirirus sanctus Item ⁊ ellud aliud
sasicet id quod est pro prium filii no¬
n quod coniune eat triitati homi¬
nem aecepit sic oportet intelligr yꝓ¬

Expanded text:
umanitas, quam sibi unitam summa Difactum, et humanitatem divinitati unitam. Idem quoque superius dixit servilem formam a solo Filio susceptam, quam tota Trinitas fecit. Jam facile est agnoscere quam diversa et multiplicia super quaestione proposita auctores tradiderunt. Ideoque posterisecludere cupientes, orthodoxis Patribus atque catholicis doctoribus nulla pravae intelligentiae suspicione notatis, consentimus dicentes, et personam Filii assumpsisse naturam humanam, et naturam divinam humanae naturae in Filio unitam, eamque sibi unisse vel assumpsisse. Unde et vere incarnata dicitur. Quod vero dicitur solus Filius formam servi accepisse, per hoc non excluditur divina natura ab acceptione servilis formae; sed aliae duae personae, Pater scilicet et Spiritus sanctus. Item et illud aliud, scilicet, id quod est proprium Filii, non quod commune est Trinitati, hominem accepit, sic oportet intellig
Abbreviated transcription (Latin):
cum qr᷑ sineꝓposita auetontate analiqͥs
distincione intellig̃tȩ ñ ẽ ħ reodenda respõ
ntis ita det̾minand.si denois pͣ q̃pis respon

Expanded text:
tate, an aliquis distinctione intelligentiae non est hic reddenda responsntis ita determinando: Si de Hominis person
Abbreviated transcription (Latin):
sũ quisum. oe si quesierint nom̃ mei̾. uade &
dic eis. Qui ÷ msit me ad uos. dicens enĩ epo
sum ñ nos sumus :⁊ qui ÷ ñ qui sumus: aꝑtis¬
sime declarauit unũ solum dm̃ ẽẽ. Incãtico
minẽ ad imaginẽ & similitudin̾e nr̃am.
dicens enim faciamus. mnr̃am pluralitatẽ
pͣꝵ ostend̾. dicens uͦ ĩmaginem. unitatẽ eẽn¬
cie. Ut enim dicit au̾s mlibro de side ad
defidi ad ꝑet̾r. si iilla natura patris & fili

Expanded text:
sum qui sum, et si quaesierint nomen meum, vade et dic eis: Qui est, misit me ad vos. Dicens enim: Ego sum, non, Nos sumus; et qui est, non qui sumus, apertissime declaravit unum solum Deum esse. In cantico minem ad imaginem et similitudinem nostram. Dicens enim, faciamus, et nostram, pluralitatem personarum ostendit: dicens vero imaginem, unitatem essentiae. Ut enim dicit Aug. in lib. de Fide ad Petrum, si in illa natura Patris, et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
ad et̾a quando appendebat fundam̾̃ta t̾re. cũ
e cra cuita ꝯponens. & delectabar ꝑsĩgłos
dies lidens corã eo Ecce aꝑtũ de et̾na geni¬
tura testimonium. qͦ ip̃a sapĩa ꝑhibet se
ante mundũ conceptã ẽẽ ⁊ parturiri .i.¬

Expanded text:
menta terrae, cum eo eram cuncta componens, et delectabar per singulos dies ludens coram eo. Ecce aptum de aeterna genitura testimonium; quo ipsa Sapientia perhibet se ante mundum conceptam esse et parturiri, i
Abbreviated transcription (Latin):
deus. ꝑ hoc quod t̃ dicit sc̃s: tͥnitatem
significat. ꝑhoc qd subdit dn̾s d̾s. unita¬
tem eentiei dauit qͦ et̾nam filii gene
rabit. Inlibro qͦ sapientie. et̾nitas filũ
cum paire monstratur. ubi sapi̾a ⁊ta
loquitur. dominꝰ possedit me in micio
ab et̾no ordinata sum. Ante ꝗͣ t̾ra fierat.
nacdum erant abisy. & ego iũ ꝯcepta
erã Mecdũ fontes necdum montes: &¬

Expanded text:
 quod dicit ter sanctus, Trinitatem significat; per hoc quod subdit Dominus Deus, unitatem essentiae. David quoque aeternam Filii generrabit? In lib. quoque Sap. aeternitas Filii cum Patre monstratur, ubi Sapientia ita consilio. Dominus possedit me in initio Ab aeterno ordinata sum, antequam terra fieret. Necdum erant abyssi, et ego jam concepta eram; necdum fontes, necdum montes.
Abbreviated transcription (Latin):
tem. alias sc̃oꝵ actoritates inducamꝰ. Moy¬
sesatt. Inpͥncipio creauit d̾s celum & t̾rã.
p deũ sigificans patrem ꝑ pͥncipium fi¬
liũ. mp eo qd apud nos dr̃ ds. hebrayca ut̾tas
habet elopn ꝙ ÷ plurale huiꝰ sigularis. ꝙ:¬

Expanded text:
tem, alias sanctorum auctoritates inducamus. Moyses dicit: In principio creavit Deus coelum et terram ; per Deum significans Patrem; per principium, Filium. Et pro eo quod apud nos Deus dicitur, Hebraica veritas habet Heloym, quod est plurale hujus singularis,
Abbreviated transcription (Latin):
grus. ad defensionem &e assercionem fid̾i
utendũ ÷. ut eoꝵ inquisici omb satiffaci¬
entes: mansuetos plenuis instruamus.
& illi sinequiuerint inuenire quod querit᷑:
de sius m̾tib pocuus qu̾ã de ip̃a ui̾rate. uł
de nr̃a dissertione: ꝯquerantur. T estimoma¬
dium uet̾is ac noui testam̃ti aucto

Expanded text:
gruis ad defensionem, et assertionem verae fidei utendum est, ut eorum inquisitionibus satisfacientes, mansuetos plenius instruamus, et illi si nequiverint invenire quod quaerunt, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostra dissertione conquerantur. Prodium Veteris ac Novi Testamenti auct
Abbreviated transcription (Latin):
dr᷑ elegisse qͦs d̾a ut bomi fierent. ⁊ fide¬
ies ita ⁊̃ ꝯcedi debeat reppasse quosqa
nt mali fierẽt.⁊ ĩ fideles.⁊ obaurare. ut
peccent. qͦᷤ nullatenꝰ ꝯcedi oportet. Nõ

Expanded text:
r elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ciui nult in quid miseretur. ⁊ quemuult in¬
durat. s ħ uoluntas iniusta. ẽe nou potest
uenit enim deoccultissimis m̃tis. quia &
ip̃i peccatores. eum p̾ꝑ gu̾ale pectatu̾. unam
effi cuintur iustificatione interum p̾cedit
maliis peccatorib quo digni sunt obtu̾si¬
one. Eece hiouidetur aũg dicere quod np̾a
apponitur gr̾a iuistificationis. alus non. Un̾
obtunditur s qui intelligere uoluerit iꝙ¬
noratu nsi facce dicatur hoc intelleasse
quod supͣ diximus eum retrattasse. Nã ibid¬
de quedam alia ꝯtinue subdit qne mlibis
lagenti patat. Un̾ uerisimile est in p̃mis¬
sis ce hoc retctasse Potest tam̾ ex eo sensu
accipi foce dictum non quia ałiquis p̾dest¬
netur ꝓmerctis. uł iustificationis gr̾am
ꝓmeretur. S auia nõ aliqui adeo mali sunt
ut m̾eantur sibi grãm imꝑtiri. Nullus
eium deigrãm mereri pͣ. ꝑ quam uistificat᷑
pͣ tam̾ mereri ut nõ apponatur ut penit̃

Expanded text:
Cui vult, inquit, miseretur Deus, et quem vult indurat: sed haec voluntas Dei injusta esse non potest, venit enim de occultissimis meritis: quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa eritis aliis apponitur gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nisi forte hoc dicatur intellexisse, quod supra diximus eum retractasse. Nam ibidem quaedam alia continue subdit, quae in lib. 1 legenti patebit. Unde verisimile est in praemissis etiam hoc retractasse. Quidam tamen ex eo sensu accipiunt fore dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meritis, vel justificationis gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo mali sunt, ut mereantur sibi gratiam non impartiri. Nullus enim Dei gratiam mereri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut penitus
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua mĩta elegit deus aliquos abet̾no
uł apposuit grãm uistificationis intempe
s gratucta bonitate sui elegit ut boni
elegit. s ut c̾emus tales ꝑipãm electiõe
qr̾e sue qua iusti ficauit nos indilecto filio

Expanded text:
aliqua merita elegit Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua elegit, ut bonielegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilec
Abbreviated transcription (Latin):
ic querit᷑ utrum semł tantũ missus sit
filius ansepe mntatur. Si enim nilllo
silu ip̃iꝰ. tant̾ ĩ carnatio ÷ c̃ semł tamt̃ ĩ¬
carnatus sit. ⁊ semł tantum uidet᷑ inillꝰ. At si
sepe mittitur est ⁊ alia eiꝰ missio ꝗͣ i̾carnat̃o
S q̃ ⁊ illa: Humquid et̾na genitura missio eiꝰ
dicenda ÷ : an ÷̃ alia missio q̃re̾da est. Ꝙ duob¬
I d qd̾ dm̃s qd eluob modis dr̾ filius mitte¬
seddici ut iudetur quibdam s meluis ac iu̾¬

Expanded text:
missus sit Filius, an saepe mittatur. Si enim missio Filii ipsius tantum incarnatio est, cum semel tantum incarnatus sit, semel tantum videtur missus. At si saepe mittitur, est et alia ejus missio quam incarnatio. Sed quae est illa? Numquid aeterna genitura, missio ejus dicenda est, an etiam alia missio quaerenda est? 10. Quod duobus modis dicitur Filius mittset dici, ut videtur quibusdam, sed melius ac
Abbreviated transcription (Latin):
tur. adeo stupent ⁊turbantur: ut int̾imꝰ
m aliã cogitatione ñ extendãt. S illuc tẽd¬
dem inpetus cogit̾ois: nͥ sentitur nisdoloris.
S in hac uita nulłi ad eo in alus ẽ: ut pe¬
nitus secludatur acogitone di. qr ñ ꝑdit
⁊ ꝓfundissimas tenebtas reprobos ꝑpcissu¬
ros post uiditium: diẽ ang̾. apponens dle il¬
lo diuite qͥ in ĩferno positus. eleua̾s ocłoi
iuditium scd legr᷑ s post iditium ĩpro¬
fundiorib tenebris erunt ĩpii. uhi nlłã
lucem dĩ uidebunt ui cõfiteant᷑.¬
no crutiantur: noticiam hñt eoꝵ
que euta suos mͣ uita geruntur. Et si
aliqͦ mͦ doleant suꝑ infortaniis suor or¬

Expanded text:
re, adeo stupescunt et turbantur, ut interim in aliam cogitationem non se extendant; sed illuc tendit impetus cogitationis, ubi sentitur vis doloris. Sed in hac vita nullus adeo malus est, ut penitus secludatur a cogitatione Dei, quia nec perdit et profundissimas tenebras reprobos perpessuros post judicium dicit Aug., opponens de illo divite qui in inferno positus, elevans oculosjudicium factum legitur. Sed post judicium in profundioribus tenebris erunt impii, ubi nullam Dei lucem videbunt cui confiteantno cruciantur, notitiam habeant eorum quae circa suos in hac vita geruntur, et si aliquo modo doleant super infortuniis suorum ch
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ intłłigatur
qd de lazaro ⁊diuite legt᷑ audiat
augustini responsum dicẽtis. Si qͥs putat
tem sitientẽ in conꝑali loco fuisse ꝯtendãt
ip̃ã q aĩa corꝑeam p̃passe lin quam: istiliã
de larari digito cupiisse. S melius ẽ dubi¬
tare cde ocultis. ꝙͣ litigare cle me̾tis liuitẽ in
suplitio: panꝑem in refrigerio ẽẽ ñ dubito.

Expanded text:
quomodo intelligatur quod de Lazaro et divite legitur, audiat Augustini responsum dicentis, super Gen., atem sitientem in loco corporali fuisse contendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam, et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Divitem in supplicio, pauperem in refrigerio esse non dubito.
Abbreviated transcription (Latin):
defunctor sp̃c. Cui respondeo magnã
ẽẽ q̃stioneni: nec ĩp̃senti disserenda. ue¬
runtomien buit̃ dici p᷑: qd̃ est eura mor¬
tius de snis caris. ut de diuite legt᷑. qͥdũ
torm̃ta ap̃ inferos patͥetur: leuauit ocu¬
los ad abrahã. ⁊ int̾alia dix̾. habeo .il. Sͣ¬

Expanded text:
defunctorum. Cui respondeo magnam esse quaestionem, nec in praesenti disserendam. Verumtamen breviter dici potest quod est cura mortuis de suis charis, ut de divite legitur, qui dum tormenta apud inferos pateretur, levavit oculos ad Abraham, et inter alia dixit, Luc.
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatem filũ agit. ip̃e que placita sunt.
Infirmus sit nõ asc agendo nisi ado ip̃e agit
nõ sit uͦ munitate nature si q̃ agit & in
quib placet n̾o ꝑ seagit. Sicut gͦ inquiũt
filius ꝑ se agit. si n̾o aser ita filius debet diai
sapiens ꝑse s nõ ase. sic iꝑse deus eẽ uł¬
tantu̾sit sapi̾a patris quod nõ eẽ ni¬
tutur ꝓbare ħ mͦ fslius in quiunt ẽ
sap̾ia patris genita: qua pat̾ sapiens nõ
est: E st gͦ aliqua sapĩa. patris qua sapi¬
ens nõ est. Est aũt ⁊ sapĩa patris ingeni
qua pat̾ sapiens nõ est: Nõ est qͦ ura tm
sap̃ta patris. Item sapiã ingenita est: sa¬
pientia patris. ⁊ sapiagenita est sapĩa
patris. N̾o est aut sap̾ia ingenita sapi̾a
genita. ħon est qͥ taͣmtum sapĩa patris

Expanded text:
tivitatem Filii agit ipse quae placita sunt. Infirmus sit non a se agendo, nisi a Deo ipse agit; non sit vero in unitate naturae, si quae agit et in quibus placet non per se agit. Sicut ergo, inquiunt, Filius per se agit, sed non a se; ita et Filius debet dici sapiens per se, sed non a se. Sic et ipse per tantum sit Sapientia Patris. Quod non esse nituntur probare hoc modo: Filius, inquiunt, est Sapientia Patris genita, qua Pater sapiens non est. Est igitur aliqua Sapientia Patris, qua sapiens non est. Est autem et Sapientia Patris ingenitqua Pater sapiens non est, non est ergo una tantum Sapientia Patris. Item Sapientia ingenita est Sapientia Patris, et Sapientia genita est Sapientia Patris; non est autem Sapientia ingenita Sapientia genita; no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯftat qd̾ filius non est sapiens a se
solet utrum filius sit sapiens se ip̾o uł
ꝑ se ipm̃. Qudam dñt multiplicem hͥ
fieri intelligentiam. ⁊ io distinguendũ
fore ttaut oumdicis filium ee̾ sapiente̾:
serp̃o uł ꝑse ipm̃. si suinatura & essentia
sapientem intelligas: uerꝰ fit intellect᷑. Si
uͦ ase ip̃o uł de se ip̃o sapiẽtẽ eẽ in telli¬
gas falsitati subiectam hniꝰ intelligentiã¬

Expanded text:
tat quod Filius non est sapiens a se solet utrum Filius sit sapiens seipso vel per seipsum? Quidam dicunt multiplicem hic fieri intelligentiam, et ideo distinguendum fore; ita ut cum dicis Filium esse sapientem seipso vel per seipsum, si sui natura et essentia sapientem intelligas, verus sit intellectus; si vero a seipso vel de seipso sapientem esse intelligas, falsitati subjectam habeas intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
deus inquit omim̃ips. inꝯmutabili et̃nita¬
te uoluntate ueritate semꝑ idem ma
nes. ꝑtempꝰ ereatura sp̃alem monet. ꝑt̾epꝰ¬
slocum creaturam arpalem ut eo mot̾u nͣs.
quas ꝯdidit aministret. Cum qͥ tale aliqͥd
agit nõ debemnus. opmari eius subãm qua di
est. temꝑib locisq mutabilem. siue ꝑ tẽpa
i locamobilem cumsit ip̃e interioi om̃i
re quia imp̾o sut omĩa ⁊⁊ exterior om̃re
quia tp̃e : suꝑ omĩa n antiguior om̃b qura
ip̃e ẽ ante om̃ia .⁊ nouior om̃ib quia idemisx¬
est. siꝑomĩa s post om̃iũ mitia. Ecce aptelhic

Expanded text:
Deus, inquit, omnipotens incommutabilitate, aeternitate, voluntate, veritate semper idem movet per tempus creaturam spiritualem; molocum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas condidit administret, Cumque tale quid agit, non debemus opinari ejus substantiest, temporibus locisque mutabilem, sive per tempora et loca mobilem, cum sit ipse interior omni re, quia in ipso sunt omnia; et exterior omnibus, quia ipse est super omnia; et antiquior omnibus, quia ipse est ante omnia; et novior omnibus, quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo d̾s suba̾lit̾ msit
om̃ib reb ⁊ corporalium sordum in qui¬
mitionib nõ ꝯtingatur. quod tanfrinolũ ẽ
ti. inquinarinon possit. Solqͦ radios suos
sine sui pollucione esfumdit suꝑ loca ⁊ corꝑora
nosolummunda. s ⁊ maunda. ac serdib fe¬
resinficumtur. Solis uradii. impoluti ⁊ um¬
ꝯtaminati ea ꝯtiugentes existunt. Non est
qͥ mirandum si e̾entia diuina omño simplex
inꝯmutabilis om̃ia replet soca &e om̃ib
cieaturis eentiałr mest. Nec tñ cuiꝰꝗͣ rei sor

Expanded text:
quomodo Deus substantialiter insit omnibus rebus, et corporalium sordium inquinationibus non contingatur, quod tam frivolum est, ti inquinari non possit. Sol quoque radios suos sine sui pollutione effundit super loca et corpora non solum munda, sed etiam immunda ac sordibus foeres inficiuntur; solis vero radii impolluti et incontaminati ea contingentes existunt. Non est ergo mirandum si essentia divina omnino simplex et incommutabilis omnia replet loca, et omnibus creaturis essentialiter inest, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuent corporee creature abterum tanit᷑
spĩtali. Nam ut sup̃ditimis coeꝑał creatura¬
ułꝰ ita est locał uł curunscriptibił. quodt̃¬
imatur disfunt᷑oe loci ⁊iquod dimensio¬
nem recipiens distantiam focit. Sp̃uał ueri
tantum diffinitionem loci. ꝯcluditur. cum
itasit alicubi. qua nõ alibi s nec dism̃sionem.
recipit nec distantiam. inloco facit quia si
nõ spĩn. quia licet sp̃s transeat deloco ad
locõo. nõ tam̃ ita ut dim̾sionib cucumscͥp¬
tus. int̃põe sui faciat distantiã cutist̾aicie
sicut corpus. Conclasio ex p̃dietis qd̃ sp̃e e̾ cca¬

Expanded text:
enit corporeae creaturae, alterum vero tantum spirituali. Nam, ut supra diximus, corporalis creatura ita est localis vel circumscriptibilis, quod determinatur definitione loci, et quod dimensionem recipiens distantiam facit; spiritualis vero tantum definitione loci concluditur, cum ita sit alicubi, quod non alibi, sed nec dimensionem recipit, nec distantiam in loco facit, quia sinon spiritui, quia licet spiritus transeat de loco ad locum, non tamen ita ut dimensionibus circumscriptus, interpositione sui faciat distantiam, sicut corpus. 13. Conclusio ex praedictis, quod spiritus cr
Abbreviated transcription (Latin):
in habitator quoꝵdam dognoscentium de¬
ũ illi enni ad templum deino ꝑtinent.
qui cognoscentes deum nonsicut deumglo¬
reficant ad templumdei ꝑtinent parimili
potuerunt nõ habere illi nosse noc habere.
isti potuer̾ habexe añꝗͣ nosse Beatissummã
sunt illi qͣnuib ht᷑ quib hoc est deum hr̾e
bitat̾ ꝑ gr̾̃am sumq suꝑuis licet tem¬
iter ostensum sit quaroe dr̃ habitare in
quibdam esflagitaret ordinis rõ ideciã
assignari quomodo uͥq est ꝑ eẽnttam ⁊ i to¬
tus sit insi huiꝰ ꝯsid̾ationis sublimitas at¬
ꝙ imensitas humane mentis sensumoĩo
adebitos. Sicut multa dedõ intelligimus. q̃
loqui penitus noualemus ita multalaͥ¬
mur. q̃ itellige̾ no sumus idonei. U̾bi gi̾̃a
Quedũq di est scimꝰ ⁊ discimus quomodo
au̾t uͥq sit: intellectu nõ capimꝰ. Item qd̾¬
miis. qͦ modo ã ł q̾ ista sit penitus ignoram᷑ꝰ¬
uidã Qnorumdam opinio qͥ p̃sumunt ostẽ
simentes. hoc ita fore intel ligendum

Expanded text:
n quorumdam cognoscentium Deum. Illi enim ad templum Dei non pertinent, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificant. Ad templum Dei pertinent parvuli potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. Beatissimi autem sunt illi quibus est Deum habere, bitat per gratiam. Cumque superius, licet tenuiter, ostensum sit qua ratione dicatur habitare in quibusdam, nunc efflagitaret ordinis ratio id etiam assignari, quomodo ubique per essentiam et totus sit; nisi hujus considerationis sublimitas atque immensitas humanae mentis sensum omnino ad Hebr. Sicut multa de Deo intelligimus quae loqui penitus non valemus, ita multa loquimur quae intelligere non sumus idonei. Verbi gratia, quod ubique Deus est scimus et dicimus; quomodo autem ubique sit, intellectu non capimus. Item qimus, quomodo autem vel quae ista sit penitus ignoramus. 7. Quorumdam opinio, qui praesumunt ostendsumentes, hoc ita fore intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝑfid̾e̾ Quomͦ au̾t d̾s habitet inbonis: ex
illis aliquatemif intellige ualebit que sup̃dic¬
tat inobis quinõ snc patre ⁊⁊ filio in habi¬
iau̾t queris uͥ habitat deus antequam
Intemplo inquid suo habitabat .s. insois quist̾¬
templum deieritis er̾ aliqñ ⁊̃ ẜ spem quałr
ñ nunc templuͣm sint angłi Sed dicit alqͥs
antequam fa et et deus celum & t̾raui ant¬
qũĩ faceret sod̃s uͥhabitabat. In se habitabiͣt
d̾s apudse habitabat ⁊ apudse est ħo̾ ꝯͦ sic sc̾
sunt domus dei ut ea substracta cadat deus

Expanded text:
eo per fidem. Quomodo autem Deus habitet in bonis, ex illis aliquatenus intelligere valebis quae supra dichabiautem quaeritis ubi habitabat Deus antequam In templo, inquit, suo habitat Deus, scilitemplum Dei,  sunt angeli. Sed, dicet aliquis: Antequam faceret Deus coelum et terram, antequam faceret sanctos, ubi habitabat? In se habitabat Deus; apud te habitat, et apud se est. Non ergo sancti sic sunt domus Dei, ut ea subtracta cadat Deus;
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ieisdeus qt. cumant no cet meis. Est gu̾
ante nonerat. idõq mutabilis iudetur.
S licet cotidie incipiat ce̾. increaturis in
quib ante non erat. quia ille nõ erant.
hoc tam̾fit sine sui mutõe. qualtter in
mutatione nec t̃c ipse deserit locum. s
d̾s ĩom̾ib qu̾ã disceptationem qi madent᷑
suscepunus qina id idet᷑ postulare. resd̾ta
quam nost̃ u̾sabr̾tur sermo. disserebamꝰ
enm de scĩa siue sapĩa d̾i. ⁊ cum diͦceremꝰ dñi
scire omĩa quesitum est utrumpp̃ cogni¬
tionem quam deon̾ib hr̃ dict̾mis. om̃nao̾e

Expanded text:
eis Deus est, cum ante non esset in eis; est ergo ubi non erat, ideoque mutabilis esse videtur. Sed licet quotidie incipiat esse in creaturis, in quibus ante non erat, quia illae non erant, hoc tamen fit sine sui mutatione, qualiter in mutatione; nec tamen ipse deserit locum, sed Deus in omnibus; quam disceptationem quasi incidenter suscepimus, quia id videbatur postulare res circa quam noster versabatur sermo. Disserebamus enim de scientia sive sapientia Dei; et cum diceremus Deum scire omnia, quaesitum est utrum propter cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
que adtingit ad fine usq ad finem for¬
titer. nontam̃ locali motu. s inmobilita¬
te sui uelud simoles aliqua saxͤa impleat
motum localem u̾bum illud & sapĩa illa
d̾s ita est uͥq ꝑ eẽntiam. quod nͨ spaciosamis¬
intudine diffunditur. nͦ uno de sertoleto
alium occupat. quia localem motum c̃i
onem: pocius dicit omĩa eẽ in illo qͣ ip̃m
e̾e alicͥ. nec tam̃ ipm eẽ locum. quodnõ est
onum ita inquiens deus non alicubi est.
quodalicubi est ꝯimetur loco. qd̾ ꝯtinet᷑
si tam̃ ip̾e ita: in loco ut ipẽ fit locus. lo¬
cus enĩ inspacio est qd longitudine ⁊ lati¬
tadine: ⁊altitudine corporis. occupatur. nec
deus talc aliquid est. omĩa qͥ in ip̃o sunt. or
locus nõ est nec in loco est. Locus tam̾di

Expanded text:
quae attingit a fine usque ad finem fortiter, non tamen motu locali sed immobilitate sui; veluti si moles aliqua saxea impleat motum localem verbum illud, et sapientia illa Deus ita est ubique per essentiam, quod nec spatiosa magnitudine diffunditur, nec uno deserto loco alium occupat, quia localem motum non onem, potius dicit omnia esse in illo, quam ipsum esse alicubi, nec tamen ipsum esse locum, qui non est 20, ita inquiens: Deus non alicubi est; quod alicubi est continetur loco; quod continetur nec tamen ita in illo, ut ipse sit locus. Locus enim in spatio est quod longitudine, et latitudine, et altitudine corporis occupatur: nec Deus tale aliquid est; et omnia ergo in ipso sunt, et locus non est, nec in loco est; locus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
increatus qui deus est inloco quidem esti
adnos angłi uemiuirt sic eit̾ius implent
ministerium: ut tam̃ ante deum inte¬
rius ꝑ ꝯtomplationem assistant. quiaat¬
si angłs est sp̃t circuinscriptus sumius tam̃
sp̾e quideus est mareunscriptus est. mea¬
p̃senta  intra quam currit angis. auo ẽꝙ
mittatur. E at h dicitur. quia sp̃c angłis cir¬
cumscriptus est. Oꝑintus aũt quide⁊is est
marcumscriptus. Alibi &̾ ambrosis. distan¬
tiam oftendens inter spm̃ mcreatum. et sriti
transire in ita inquiens in libro detrmitatẽ
dixit ysayas qura mysłus est unus adme dt

Expanded text:
increatus qui Deus est, in loco quidem est, ad nos angeli veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen ante Deum interius per contemplationem assistant, quia etsi angelus est spiritus circumscriptus, summus tamen Spiritus, qui Deus est, incircumscriptus est, intra quem currit angelus quocumque mittatur. Ecce hic dicitur quia spiritus angelicus circumscriptus est, Spiritus autem qui Deus est, incircumscriptus. Alibi etiam Ambrosius distantiam ostendens inter spiritum increatum, et spirittransire, inquiens ita in lib. de Trin.: Dixit Isaias, quia missus est ad
Abbreviated transcription (Latin):
tes int̾iores. uł atĩoias que sunt in ip̃
te que muttatur ut quando suscipr
Sunt enim qui. dicunt. m̃sła spm aliq
sionem tantũ. ⁊circum scͥption̾e. locũ ꝯstare
asserunt. Atq idsolum ẽẽ locale uł monu̾la
e dicunt. q dimensionem recipit ⁊ distantiã
mloco facit. ꝯħ dicuitt augustinum sensisse¬

Expanded text:
tes interiores vel exteriores, quae sunt in ipsa re quae mutatur: ut quando suscipit sunt enim qui dicunt nullum spiritum aliquo sionem tantum et circumscriptionem locum constare asserunt, atque id solum esse locale vel in loco esse dicunt, quod dimensionem recipit, et distantiam in loco facit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est quia penitus nõ arorniscrbitur las¬
quia nec tra est mimoloco quod nonfit in
alio nec dim̃sionem ht sicut corpus cui
ẜ locum assignatur pͥncipium mnedium
finis ian & retro dercta &t finistra sursum
nusũ. quod siu interposione. faciet distan¬
tiam cirxunstantium dilob iamq his
modis dr̃ inscriptura aliquid temꝑale lo¬
altirudinis. ⁊latitudinis distantiam facri.
inloco ut corpꝰ uł quia loco diffmitur ac de¬
t̾miatur. Q̃n cum sit aliquubi nou̾q in¬
uenitur. quod non solum carpi s ã om̃ or¬

Expanded text:
non est, quia penitus non circumscribitur lquia nec ita est in uno loco, quod non sit in alio. Neque dimensionem habet, sicut corpus, cui secundum locum assignatur principium, mediumet finis, ante et retro, dextera et sinistra, sursum et deorsum, quod sui interpositione facit distantiam circumstantium. Duobus namque modis dicitur in Scriptura aliquid loaltitudinis et latitudinis, distantiam facit in loco, ut corpus, vel quia loco diffinitur ac determinatur, quoniam cum sit alicubi, non ubique invenitur, quod non solum corpori, sed etiam o
Abbreviated transcription (Latin):
danum dicinisi stultissime nequit sp̃m¬
ut pat̃ ⁊ ifilius & filius  ⁊ sp̃s s. alicubi sił
ẽẽ nopossit̃ Uerũ illud est mirabilius mł¬
tum quod cum deus fit uͥq totus no̾ t̾n
mom̾ib habitat. qui porro audeat oppi¬
miri. insi inseꝑabilitat᷑e trinitatis penit̃¬
i ignoret. quod maliquo possit habitarepat̃.

Expanded text:
 dici nisi stultissime nequit Spirut Pater et Filius et Spiritus sanctus alicubi simul esse non possint. Verum illud est motus, non tamen in omnibus habitat. Quis porro audeat opinari, nisi inseparabilitatem Trinitatis penitus ignoret, quod in aliquo possit habitare Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ad unum spirttus adom̃s. Geraph mittitar
iministerio õpiritus opatur misteriũ Ee¬
raph. deloco ad locum trãnsit. no enm comꝰ¬
plet omĩa s ip̃c repletur aspũ. Hic aꝑte mosit᷑
quod angłi quodammodo locales sunt
ateamur qͥitaq diunam naturam ꝓi
mensitate sui nusquam decẽ: eam
nem attingere non tam̃ spaciosa magnita¬
dine nec locali motu s minensitate atq in
ait. Non quasi spacia̾sa magnitudine opine¬
mur deum ꝑcunitã diffundi fiout ħuͥmꝰ
aut lux ista diffunditur. S pocus sicut
induob induob sapientib quoꝵ alter al¬
minor muns ꝗͣ induob ita deus sine labe¬
re regens & ꝯtinens mundum incelo ꝯtin̾a̾¬

Expanded text:
unum, Spiritus vero ad omnes. Seraphin mittitur in ministerio, Spiritus operatur mysterium. Seraphin de loco ad locum transit; non enim complet omnia, sed ipse repletur a Spiritu. Hic aperte ostenditur quod angeli quodammodo locales sunt.ateamur itaque divinam naturam pro immensitate sui nusquam deesse, eamnem attingere, non tamen spatiosa magnitudine nec locali motu, sed immensitate atque im 57, ad Dardanum, ait: Non quasi spatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut fumus aut lux ista diffunditur, sed potius sicut in duobus sapientibus, quorum alter alminor in uno quam in duobus Ita Deus sine labore regens et continens mundum, in coelo t
Abbreviated transcription (Latin):
de origine amine ꝑ om̃s ꝑticulas corꝑis tota
adest. ẜ. nec minor. nec iinmnorib nec maia
inmarorib est s tam̃ maliis. intensrꝰ  i mali¬
isremissi. eꝑatur. cum insurulis par¬
mus ẽẽ d̾r quos in habitat .i. inquib ita
est ut faciat eos templum suum ⁊ hũ ta¬
lescum co sunt: Maluͦ nsi ibi surt uͥ ip̃cest
quinus quam deest nõ tam̃ sunt cum eo¬
Uñ aũs siꝑ iohannem. Nonsatis fuit dic̾e
uͥ egd sum ⁊ illi sĩt s addidit mecum. quia
ce miseri pͥosunt ẽẽ uͥ ce ille est qͥnus ꝗͣ deẽ
s beati eũ illo quia nõ sũt b̾i nsi exeo. cũ

Expanded text:
de Origine animae, per omnes particulas corporis tota adest simul, nec minor in minoribus, nec major in majoribus; sed tamen in aliis intensius, et in aliis remissius operatur, cum in singulis parnius esse dicitur, quos inhabitat: scilicet in quibus ita est, ut faciat templum suum, et hi tales cum eo sunt. Mali vero, etsi ibi sint ubi ipse est, qui nusquam deest, non tamen sunt cum eo super Joan. 17: Non satis fuit dicere: Ubi ego sum, et illi sint; sed addidit mecum, quia et ibi miseri possunt esse ubi et ille est, qui nusquam deest. Sed beati sunt cum illo, quia non sunt beati nisi ex eo quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
In eoenum deus habitauit nõ ꝑ grãm ad¬
optionis s ꝑgrãm uninionis Ne au̾t ista qr
capacitatem humane untelligentie exredt᷑
falsitatis arguere aliqui p̾sumant scoꝵ auc¬
toritatib muni enda mioln iudeittur Be¬
atus gͥg̃ suꝑ cantica canticoꝵ inquit lictid̾s
ꝯmuni modo om̃ib reb uisit p̾sentia pote̾¬
cia. sub̾a. tam̃ familiari modo dr̾ e̾e ꝑ gr̃a
inlibro dep̾sentia derant. Cumdeus sit nat᷑a
incorporea. in ꝯmirtabilit̾ uiua et̾na stabili¬
tate. in se ip̃o manens. totus ad est inreb
om̃ib ⁊ i singulis totus s inquib habitat
hñt eum ꝓ sue capacitatis diuersitate alii

Expanded text:
In eo enim Deus habitavit, non per gratiam adoptionis, sed per gratiam unionis. Ne autem ista quia capacitatem humanae intelligentiae excedunt falsitatis arguere aliqui praesumant, sanctorum auctoritatibus munienda mihi videntur. Beatus Gregorius super Cantica canticorum inquit: Licet Deus communi modo omnibus rebus insit praesentia, potentia, substantia, tamen familiariori modo per grain lib. de Praesentia Dei, ait: Cum Deus sit natura incorporea et incommutabiliter viva, aeterna stabilitate in seipso manens, totus adest rebus omnibus, et singulis totus; sed in quibus habitat, habent eum pro suae capacitatis diversitate, al
Abbreviated transcription (Latin):
ost p̾dicta quei tt᷑ cum om̃a dicant᷑ eẽ ind̾o
non ꝑeẽntiam nature. s ꝑ cognitio̾eni
scĩe ndeus sciat bona. nuala utrii cõce¬
dendum sit simplicit̾ mala e̾e̾ ind̾o siue ẽeꝰ ĩ
d̾o ꝑcognitionem. Soti enimdeus: iscunt
semꝑ omĩa. tam bona ꝗͣ mala ee ante ꝗͣ fier̾t
tionis eadem r̾oe uidetur dicendum om̾ia
mala meo ẽẽ cum ea semꝑ nouerit & ꝑ cog¬
intionem eip̾sentia fuerut. p̾cognauit
enin ds ab eterno quodam futuros males
⁊ eoꝵ malitiam ut ait au̾q p̾scuit sed
numqͥd ĩtolligend est ea includi milla ge¬
neralitate locutionis. qua dicit apłs o̾ia
deo: Illa enuim e̾e ind̾o intelligũt᷑  que
mala sunt indo quia licet ea noscat . no
tñ ita om̃o noscit u̾isi bona malaq̾i : de
dampnaret: Alibi ꝓpħã dicit quiã neq ab
oriente neq abocridente derst qd exponens
cassionrus inquit neq abonis neq amalis deẽ
d̾s si om̃ib p̾sens & cognitor est. Cognoscit

Expanded text:
ost praedicta quaeritur, cum omnia dicantur esse in Deo non per essentiam naturae, sed per cognitionem scientiae, et Deus sciat bona et mala, utrum concedendum sit simpliciter mala esse in Deo, sive esse in Deo per cognitionem. Scit enim Deus et scivit semper omnia, tam bona quam mala, etiam antequam fierent, tionis, eadem ratione videtur dicendum omnia mala esse in eo, cum ea semper noverit, et per cognitionem ei praesentia fuerint. Praecognovit enim Deus ab aeterno quosdam futuros malos, et eorum malitiam ut ait Aug., praescivit, sed numquid intelligendum est ea includi in illa geneDeo? Illa enim esse in Deo intelliguntur, quae mala in Deo sunt; quia licet ea noscat, non tamen ita omnino noscit, ut bona. Mala ergo quasi de damnaret? Alibi propheta: Quia neque ab Oriente neque ab Occidente deest. Quod exponens Cassiodorus, inquit: Neque a bonis, neque a malis deest Deus, sed omnibus praesens et cognitor est. Cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
ligno nõ deip̃o Iue dicta st̃ sũmatĩ colligit
hpͥmissis axtum est Quod ind̾i cognit̾oe
suie p̾sentia sunt om̃ia s. bonad mala. s n̾õ
om̃iinodo sunt ibi mala quo bona. aquod ind̾o
tum est exparte quomodo in Rebus.¬
ꝰ omia dicantur ee ind̾o addedum hio¬
iudetur quib modis dicatur deus eẽ inre¬
bus. sitam̃ humanamens uł ex parce dig¬
ne ualet. cogitare uł linga suffic tt̾ loqͦ
Sciendum ꝯͥ est quod deus inꝯnntabulit᷑

Expanded text:
ligno, non de ipso. 7. Quae dicta sunt summatim colligit. Ex praemissis apertum est quod in Dei cognitione sive praescientia sunt, omnia scilicet bona et mala; sed non omni modo sunt ibi mala, quo bona; et quod in Deo tum est ex parte quomodo omnia dicantur esse in Deo, addendum videtur hic quibus modis dicatur Deus esse in rebus; si tamen id humana mens vel ex parte digne valeat cogitare, vel lingua sufficiat eloqui. Sciendum ergo est quod Deu
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ ꝓbat no̾ c̾reaturam quia ñq est quod
est ꝓpͥrium diuinitutis itadicens. Cum
oĩis creatura. certisnature sue sit ciro¬
scripta lunittib quomodo quis audeat
creaturam appellare spms. qui nõ ht cir¬

Expanded text:
t non esse creaturam, quia ubique est, quod est proprium divinitatis, ita dicens: Cum omnis creatura certis naturae suae sit circumscripta limitibus, quomodo quis audeat creaturam appellare Spiritum sanc
Abbreviated transcription (Latin):
uit .i. nõ approbat. ce exeo sensu aug̾ dixit ea
abscondi alumine dĩ. Qui &e inlibro adeliudi¬
ũ insinuat cogintionem di uariis moĩs acci¬
piendam inquiens. Si ad scĩã refferas nõ ignorat
d̾s aliquos uł aliquam. Qui tñ in iudicio dicet

Expanded text:
vit, id est, approbat. Et ex eo sensu Aug. dixit ea abscondita a lumine Dei. Qui etiam in lib. ad Helvidium insinuat cognitionem Dei variis modis accipiendam, inquiens: Si ad scientiam referas, non ignorat Deus aliquos, vel aliqua, qui tamen in judicio dicet:
Abbreviated transcription (Latin):
eius. I i sedes unde ꝑ ysayam dominus
ait.. I: Celum mͥ sedes est terra au̾t scabel¬
lum. pedum mooꝵ quia melectis habitat¬
dh. quisunt celum habitat clum d̾s nreg¬
nat qui eus uoluntati deuoti optemant
Malos uͦ qui sunt tr̃a indicũ districtione cal¬
amma iisti. quia iiustis specialius ẽ
quam maliis reb in quib tam̃ om̃ib tot᷑:¬

Expanded text:
us ait: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum, quia in electis qui sunt coelum, habitat Deus et regnat, qui ejus voluntati devoti obtemperant; malos vero qui sunt terra, judicii districtione calanima justi, quia in justis specialius est quam in aliis rebus; in quibus tamen omnibus tot
Abbreviated transcription (Latin):
S quia quodamͦ cognosc̃ d̾s bona qͥ nõ cognose
mala. patemr ꝙ̃ utraq codemq modo noscit
quantum ad noticiã s. bona &̃ approbatione
quodbona tantum dicuntur e̾e in deo n̾o
mala ⁊ illa ꝓͥe hec longe: quia licet in
deo aliqua dicãtut et ꝑẽ cognt̾ois p̾sentiã ⁊
d̾s bona. mala cognoscat mala tam̃ nõ cogno¬
at insi ꝑ noticiam bona uͦ nõ solum ꝑsciã sad¬

Expanded text:
 quia quodam modo cognoscit Deus bona, quo non cognoscit mala. Pariter quidem utraque eodem modo noscit, quantum ad notitiam, sed bona, etiam approbatione la. Et inde est quod bona tantum dicuntur esse in Deo, non mala, et illa prope, haec longe; quia licet in Deo aliqua dicantur esse propter cognitionis praesentiam, et Deus bona et mala cognoscat, mala tamen non cognoscit nisi per notitiam, bona vero non solum per s
Abbreviated transcription (Latin):
dͣpeccato actuali diligenti indagine q̃da
ausa ⁊ougo pͥma pcẽi tes bona exstitit qi
añ pͥmũ p̾ecc̃m ñ erat aliqͥd malum uñ
ouretur. Cum enĩ ouginẽ⁊ cãm huit: aut
exbono aut exmalo habuit. S malũ añ ñ
nͥ bona nataͣ᷑ dĩ Non erdõ ortum est malũ
qd̾ fuit in angło. ñ ex alio ꝙͣ ir angł. erbo¬
no ꝗͥ ortum fu̾it. Uñ aũs inresp. nsioĩb
est cunc mala est natsi ait.  ueso ut
siĩ respondeat. Namfestũ ⁊ ex uolũtate
mala tanꝙͣ erarbore malas fr̃omĩa opa
mala. tãquã fruaꝰ malos s. põm malã
uolimitatẽ uñ dic̃ exoitã tͥ ex bono: Si nͦ.

Expanded text:
peccato actuali diligenti indagine quaedi res bona extitit, quia ante primum peccatum non erat aliquid mali unde oriretur. Cum enim originem et causam habuit, aut ex bono, aut ex malo habuit. Sed malum ante non nisi bona natura Dei? Non ex Deo ortum est malum quod fuit in angelo; non ex alio quam ex angelo; ex bono ergo ortum est. Unde August., in Responsionibus est, tunc mala est natura, ait: Quaeso ut, si potest, respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala, fieri omnia opera mala, tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicit exorta
Abbreviated transcription (Latin):
x quo colligit᷑ nicħ alid. sigc̃ari cum dr
nisi mala nata᷑  Quia homo nat᷑a est. Pͥor¬
ro si homo aliqd̃ bonũ est. q nata est: ꝗd
alid̾ est maiꝰ homo nͥ malũ bonum : łam̃
cum duo ista disc̾nimꝰ ĩ uenimꝰ nͤ iõ ma¬
lum qr homo est. nec iõbonum: qr in iqͣ
est. S bonum: qr homo malũ: quia in¬
iquiis. Omĩs itaq nat᷑a ⁊̃ siuuuciosa sit in qͣntũ
nata᷑ e est: bona ẽ in quantũ uiciosa est
mala est quod regła dialeticoꝵ fallit ilns¬
n bona uocantur illa dialeticoꝵ regła q̾ sic̃.
qua dñt nulli rei duo simł in esse contͣria
Nullus enim potꝰ aut cib siuldulcis ẽ na
matꝰ. Nullum sim ubi album. ibi iugrum¬
riis ut in una re simul ẽẽ nonpossunt. Cum
autem bona ⁊ mala nullus ambigat esse
ꝯͣria ñ solum simul esse possunt simala omĩao
lũ ẽẽ potuiss. Quia ñ modo ubi ꝯsiste̾t s uñ

Expanded text:
x quo colligitur nihil aliud significari cum dicitur nisi mala natura? quia homo natura est. Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid aliud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo bonum, quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa sit, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. 6. Quod regula dialectiet bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt, nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim potus aut cibus simul dulcis est, et amarus. Nullum simreperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino lum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde
Abbreviated transcription (Latin):
rerum bonarum q̃ adnos pertiuent: cam̃
non ẽẽ nͥ bonitatem dĩ. Nalar̃ uõ: abm m¬
utabili bono deficientem. boni muttiba uo¬
luntatem: priꝰ angłi postea hominis ħpͥm̃
bilisi angli ł hominis ⁊ deficientem abium
est ex bono. In qͣ ue sie pecco an ĩ bona an
an inre mala. Qui recte acuteq sapit. finͥ in
bono malum ed intelligit .i. in narã bona. Ma
catũ qͥ ñ pt esse msi inre bona. Sit̃ enĩ morb̾ ac

Expanded text:
rerum bonarum quae ad nos pertinent, causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero, ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, postea hominis; hoc pbilis, id est, angeli et hominis, deficientem ab immest ex bono. 4. In qua re sit peccatum, an in bona an an in re mala. Qui recte acuteque sapit, non nisi in bono malum esse intelligit, id est, in natura bona. Malcatum ergo non potest esse nisi in re bona. Sicut enim morbis ac
Abbreviated transcription (Latin):
tradunt uoluntatem malam ⁊ actꝰ malos
la. sunt: peccã ẽe qui uoluntatem ⁊ actum qͣm¬
cumq bonã di naturam ẽẽ dicunt inquãtũ
actus sunt. ł uoluntas erdo auctore est esse
in qͣntum uͦ mnordinate n cc᷑ legem dĩ fit ⁊ fine

Expanded text:
malam la sunt, peccata esse, qui voluntatem et actum quemcumque bonam Dei naturam esse dicunt, in quantum actus est vel voluntas, et ex Deo auctore esse; in quantum vero inordinate et contra legem Dei fit, et fin
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcumq sunt uicia nat᷑alium sunpuatõnes bo¬
noꝵ qid est eñĩ alid̾ q  malum dicit᷑ nͥ pͥuatõ
bouis Bonã eni minii: malum est. quãus
quantacũq minuat᷑ necĩe est ut aliqͥd rema¬
neat si ad huc natã est. Nen enĩ ꝯsumi pt̃
corrum pr̃. idõ malũ est eiꝰ corruptio quia eã
qualicumq priuat bono. lam sinullo pͥuat

Expanded text:
ia, naturalium sunt privationes bonorum. Quid est enim aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Bonum enim minui malum est; quamvis quantumcumque minuatur, necesse est ut aliquid remaneat, si adhuc natura est. Non enim consumi potest corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono
Abbreviated transcription (Latin):
chiel inmo ipẽ deut. quiz hie ⁊ ibi locus
est insententiis disc̾pare uideat᷑ actãdamꝰ fi¬
nem illius auc̃toritatis erodi. Picto reddam
iniqͥtates patr̃ infilios addit his qui oderũt¬
heditario malo: dm̃ oderunt. Iud q̃ qd̾ mer¬

Expanded text:
chiel, imo ipse Deus qui et hic et ibi locutus est, in sententia discrepare videantur, attendamus finem illius auctoritatis Exod. Dicto enim: Reddo iniquitates patrum in filioshaereditario malo Deum oderunt. Ut er
Abbreviated transcription (Latin):
suion originałr᷑ pccã contͣhẽ ⁊ penas ꝑeis debitaᷤᷤ
pendẽ ati aliꝙͥ ali de re tanta sꝙͥt̾is scĩs dilige̾¬
nꝰ ꝑscrutatis aitcͣtatis ualeat. uel nonualeat
reꝑiri ceme asfirmare non auder Ecce ꝑspi¬
cuum sit lectori anĩg. sitꝑiora qͥrise. non assẽn¬
dicit eẽ penã paruoloꝵ: qui originali tñ tenentur
pcc̃o: his ũbis. Mitissima sane pena eoꝵ cr̃ qui¬
habebit dãpnatõnem quanto hic minoĩe

Expanded text:
r peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere. An aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis ac tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affirmare non audeo. Ecce perspicuum fit lectori Augustinum superiora dixisse non asseredicit esse poenam parvulorum, qui originali tantum tenentur peccato, his verbis: Mitissima sane poena eoruibi habebit damnationem, quanto hic minorem
Abbreviated transcription (Latin):
ut eo mutart᷑ humana nata. reꝑunit᷑ sic̃
sup̃ disseru pła peccata. ⁊ alia parentũ que
ñ ita pofst̾ mutate natãm: reatu obligant
filios: ñ gt̾a dei subueniat. S de peccatis alioꝵ
parentum quib ab ip̃o adam: usq ad patrẽ
disceptaripͭ. Utr̾omnuĩ malis actib miłti¬

Expanded text:
 humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata et alia parentum; quae si non ita possunt mutare naturam, reatu obligant filios, nisi gratia Dei subveniat . Sed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem disceptari
Abbreviated transcription (Latin):
It licet ꝑccatis parentũ aisi ade parmil
⁊elotes iuisitans iniqͥcate᷑s patrum infilie
usq int̃ciũm  qͣrtam gn̾acõnem his qui
oderunt me. His uerbis aꝑte insinuat᷑
qd s reddit peccata pr̃m infilios t̃cios ⁊

Expanded text:
t licet peccatis parentum, nisi Adae, parvuli zelotes, visitans iniquitates patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem, his qui oderunt me. His verbis aperte insinuatur quod Deus reddit peccata patrum super filios tertios et
Abbreviated transcription (Latin):
si sit aranius ceteris.
ic q̃ri solet utrum pecoatum transꝗͥs¬
sionis ade erquo pcessit originale
ꝯinquo plura supius notata sunt pec
manam naturam. mutauit sic̃ au ꝙ̃ diẽ
llud unum pec̾aitum inloco ꝯ hãbitu tati¬
te felicitatii admissum. tam magnũ ẽ
diri nondum enim uoluntati cupiditas
reũstebat ꝙ depena transg̃sionis postea
orti utriq subdidit qdꝰ nulło alio poc̃e fem̃ est
Maior̃e gͦ effectum malihuit aidꝰ pccm ꝙͣ¬

Expanded text:
 sit gravius caeteris. Hic quaeri solet utrum peccatum Adae transgressionis ex quo processit originale, et in quo plura superius notata sunt peccmanam naturam mutavit: sicut August. llud unum peccatum in loco et habitu tantae felicitatis admissum, tam magnum est, diri. Nondum enim ipsi voluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea orti utique subdidit, quod nullo alio peccato factum est. Majorem ergo effectum mali habuit illud
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eo arguit᷑ ꝙ ꝓ explecione carnał uoluntatis
id fecisse ꝑhibet᷑. pꝰ ea uͦ cũ iã pene oes hoĩes
scasis diis ẜuitent. paucis ĩ cultu d̾i ꝑ maĩnt¬
neillis pancis deficiẽtibꝰ cultꝰ ⁊ noticia d de¬
ficẽt. uñ abrã uiuẽ teuxore ad ancillã ĩtͣuit
neeea genuit. i acob⁊̃ lib̾is ⁊ ancillis secopula
ut. siue lot patre ebrio uses. Cũ .i. cet̾is
⁊̃ ydolat̾a relictis abrã⁊ filios eiꝰ ĩ peculiarẽ¬

Expanded text:
in eo arguitur, quia pro expletione carnalis voluptatis id fecisse perhibetur. Postea vero cum jam pene omnes homines falsis diis servirent, paucis in cultu Dei permanentisibi, ne illis paucis deficientibus, cultus et notitia Dei deficeret. Unde Abraham vivente uxore ad ancillam intravit, et ex ea genuit. Jacob etiam liberis et ancillis se copulavit; et filiae Loth patre ebrio usae sunt. Cum enim caeteris in idololatria relictis, Abraham et filios ejus in peculiare
Abbreviated transcription (Latin):
min. S ut ħ uicissim res pondeant: dũs
domini donatoris. ⁊donatdeem domim
quia hio po Itut inueniri issiratum uo¬
cabulum. illic ñ potuit. donum q̃dona¬
taris: ⁊ donator dñi. eũ dñis relat̾e utr̃¬
q adinuicem dm̃s. donator tam̾ nõ fint

Expanded text:
icissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni; quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. Donum ergo donatoris, et donator doni cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus: donator tamen non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m riłdomimnondicirelatiue ad pa¬
tremuł ad filium. Siemm inquiunt
ħ relatiue ad se dñr suis inuicem sibi resp̾o¬
dent nocabulis. ut sicut dr pat̾ filũ pat᷑.
. ifilius patris filius. ita dicatur pat̾ sp̃s sõ
respondent uocabuł. ñ aũs hoy elidẽs
trimitatem. sed eum qui est intrmitate re¬
bulum euis ad quem refertur diñs enim

Expanded text:
vel donum non dici relative ad Patrem vel ad Filium. Si enim, inquiunt, haec relative ad se dicuntur, suis invicem sibi respondent vocabulis; ut sicut dicitur Pater Filii pater, et Filius Patris filius, ita dicatur Pater SpiritusreTrinitatem, sed eum qui est in Trinitate, qubulum ejus ad quem refertur. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. Pñs lararum suscitauit in corꝑe
Nũ quid dicend̾ ñ potuit ud̾a susei¬
tare inmente: potuit ꝙͣ. s noluit. hia
auctoritatibꝰ multisq aliis aꝑte doce¬
tur. quod ds multa possit facere quȩ

Expanded text:
nus Lazarum suscitavit in corpore. Numquid dicendum est: Non potuit Judam suscitare in mente? Potuit quidem, sed noluit. His auctoritatibus aliisque multis aperte docetur quod Deus multa possit facere quae