comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
as uł argento inclusas. ꝑ¬
lacet. Nam targenteos lec¬
tos Itemargenta candela¬
bra suppellectili cedere po¬
sterioretas. ⁊ hec recipit.
tolectũ muentis arboris
truncis edificatumo ma¬
sse ꝙ pene lope recognosc¬
endi iuri signũ accepit.
ut noluit omerus. ¶Su¬
ppellectile suamom̃ lega
uit acceptum argentum
pignorilnon ñꝯtiebitur.
quia suppellectilezsuam
legauit utiq si non inusu
creditoris id argentũ uo¬
luntate debitoris fuit. set

Expanded text:
as vel argento inclusas placet: nam et argenteos lectos, item argentea candelabra supellectili cedere posterior aetas recepit: to lectum viventis arboris truncis aedificatum ornasse, quem Penelopa recognoscendi viri signum accepit, ut voluit Homerus. Supellectili sua omni lta acceptum argentum pignori non continebitur, quia supellectilem suam legauit, utique si non in usu creditoris id argentum uoluntate debitoris fuit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mario portere sipellecti
luegata ea quoq ꝯt. neri.
Nonemi exopinionibꝰ
singuloꝵ set excomuni
usũ nomina exaudiride¬
bere. Idemtubero. parum
sibiliquere ait. Namqua¬
re sunt nõĩa inquit. nisi
taterdicentis. eꝯde ñ ar¬
bitor q quequa dicere ꝙ
non ꝯsentit. ut maximei
nomine usussit. quo ida¬
ppellari solet. Nam uocis
ministerio utimur. Cepe¬
rum nemo existimand
sit dixisset ꝙ nonmente
agitauerit. Sret si magno¬
ope me tuberoris ⁊ racio⁊
auctoritas monet.no tu
aseruio dissensio. non ui¬
ceri. ꝙquaz dixissecuis
no suo nomine risus sit.

Expanded text:
mari oportere supellectili legata ea quoque contineri: non enim ex opinionibus singulorum, sed ex communi usu nomina exaudiri debere. id Tubero parum sibi liquere ait: nam quorsum nomina, inquit, nisitatem dicentis? equidem non arbitror quemquam dicere, quod non sentiret, ut maxime nomine usus sit, quo id appellari solet: nam uocis ministerio utimur: ceterum nemo existimandus est dixisse, quod non mente agitauerit. sed etsi magnopere me Tuberonis et ratio et auctoritas mouet, non tamen a Seruio dissentio non uideri quemquam dixisse, cuius non suo nomine usus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
hodores quoꝙ cõti¬
nerrs ⁊caritas ad
raciunculas uel ao
q penuriaquincon¬
tineantur. nulladi¬
bitacõ est. Aristo ãt¬
nõ scribit collacõtine¬
rret est uerum sec¬
undum illa distinc¬
cõne quam supraĩ
uino fecimus. Nec
frumti nec legumi¬
nu theceuelarcule
forte uł sporte iagu¬
le nel siqua alia sũt¬
uelque horreipenu¬
arliuelcelle penua¬
rie instruendegraci¬
a hñtur. noncontine¬
binturset easolaꝯ
tinentur. si ne qb¬
recte potest. ꝑ auł.
terie sit qr ꝑse eẽ nõ
potest. rapit secum
maccessionis locũ.
iõ smnequo ẽẽ non
põt. uasa aũt access¬
iolegata penus. nõ aũ¬
legata sunt. deniq
penuconsumptai
uasa non cebebũtur.
uasisspecialiter. sit
legata uasa non debe¬
buntur. uł sũpta pe¬
nu uł adempta. ¶ Si

Expanded text:
odores quoque contineri: sed et chartas ad ratiunculam uel ad que penuaria quin contineantur, nulla dubitatio est.Aristo autem scribit dolia non contineri, et est uerum secundum illam distinctionem, quam supra in uino fecimus. nec frumenti nec leguminum thecae ar‹c›ulae forte uel sportae uel si qua alia sunt, quae horrei penuarii uel cellae penuariae instruendae gratia habentur, non continebuntur, sed ea sola continentur, sine qrecte potest. 4 Pauluteriae sit quia per se esse non potest, rapit secum in accessionis locum id sine quo esse non potest: uasa autem accessio legatae penus, non legata sunt: denique penu consumpta uasa non debentur. uasis specialiter sit legatum, uasa non debebuntur uel consumpta penu uel adempta.Si
Abbreviated transcription (Latin):
ai non pr̃etur. tunc
quantitas petatur.⁊
reutimur. ⁊ ut mar¬
temuero peti posse.
habebit igicua hroi
oblacioner tandiu
quadiulis cum eode
pecunia condestetur
sust forte alind tẽpr
uelmente uel uer¬
pio feuador prestitu¬
it. Quod simannos
singulos temis leg¬
acant ꝑsingulos an
a ergo sũnma legatasit
et primo penus non
gato transfuso. an
uero qͣntitas primi
anniestimacionis so¬

Expanded text:
i non praestetur, tunc quantitas petatur. ere utimur, ut et Martem uero et peti posse. habebit igitur heres oblationem tamdiu, quamdiu lis cum eo de pecunia contestetur, nisi forte aliud tempus uel mente uel uerbis testator praestituit. quod si in annos singulos penus legata sit, per singulos ana summa legata sit et primo penus non gato transfuso, an uero quantitas primi anni aestimationis so
Abbreviated transcription (Latin):
ut putaea inquibo
mel ceteraꝙhis si¬
meile ꝯtra scribit.
merito quia mel eẽ
solemus.s procu¬
lusomnia hec ꝯtin¬
eri recte scribit. nisi
ꝯtrariamens testa

Expanded text:
ut puta ea, in quibus mel ceteraque his simelle contra scribit, merito, quia mel esse solemus. sed Proculus omnia haec contineri recte scribit, nisi contraria mens testa
Abbreviated transcription (French):
bariceorum ium̃toꝵ que
usib ip̃iꝰ et amico¬
rum des uiuunt. cete¬
rum siqua iumẽta
siue familie iumtoꝵ¬

Expanded text:
eorum iumentorum, quae usibus ipsius et amicorum deseruiunt: ceterum si qua iumenta siue familiae siu
Abbreviated transcription (Latin):
lis non eent s nec pupil¬
lares et codices. insuppe
suppellectilis. ꝙolim his
qui inlegacionẽ ꝓficis¬
cerentur locari solent. q̃
suppellec tilib usui forẽt
ẽutero hoc modo de mon¬
strare suppellectile tẽp¬
speciem ñcaderet. perbi
grã peniii. argenteũ ue¬
agriaut domus. Nec mi¬
rium est morib ciuitate
biusu rerum appellaci¬
onez eius ee mutata. n¬
am fictilia aut lignea a¬
aut iutrea aut area deni¬
q suppellectili utebãtur.
nunc exebore atq testu¬
dine ato argento.iaz ex

Expanded text:
lis non esse. Sed nec pugillares et codices in supellsupellectilis, quod olim his, qui in legationem proficiscerentur, locari solerent, quae sub pellibus usui forent. Tubero hoc modo demonstrare supellectilem tempspeciem non caderet, ut uerbi gratia penum argentum ueagri aut domus. nec mirum est moribus ciuitatis et usu rerum appellationem eius mutatam esse: nam fictil‹i› aut lignea aut uitrea aut aerea denique supellectili utebantur, nunc ex ebore atque testudine et argento, ia
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ ẽ. deberi. Escale
aut us potorium argen¬
tum non deberi. nisi hoc
quoqr testatorem sensi¬
sse legatario doceant.

Expanded text:
argentum est, deberi, escale autem uel potorium argentum non deberi, nisi hoc quoque testatorem sensisse legatarius doceat.
Abbreviated transcription (Latin):
ne ad balneicale factõne si¬
ne dietarum. hypocaustarũ
siue aocalcem eadaliam rem
coqdamsolebatuti. ¶Offiui
sarm̃taugni appelsone ꝯtine¬
ri.s siuoluntas non refraga¬
sarmẽta ⁊ suꝑamenta mati

Expanded text:
ue ad balnei calefactionem siue diaetarum hypocaustarum siue ad calcem uel ad aliam rem coquendam solebat uti. Ofilius sarmenta ligni appellatione contineri: sed si uoluntas non refragasarmenta et supe
Abbreviated transcription (Latin):
legant arbores non du ꝯnsas
nisi qminutatĩ ꝯciduntur
uideri e legatas. cin ligna.
legata sunt. Ego at arditror.
hoc cinoq nigni appellacione
otineri. quod nondumiuita¬
timruit consis um. sua ad cõ¬
cidendr m fuit destinatu. pro¬
indesi silamuic reshabeba
eestinatam: siluamꝗde non
ceter. Deiecte uuit arbores

Expanded text:
egat arbores nondum concisas, nisi quae minutatim conciduntur, uideri ei legatas, cui ligna legata sunt. ego autem arbitror hoc quoque ligni appellatione contineri, quod nondum minutatim fuit concisum, si iam concidendo fuit destinatum. proinde si siluam huic rei habebat destinatam, silua quidem non cedet, deiectae autem arbores
Abbreviated transcription (Latin):
ductrices. appellant que hec
bodam prouinciis ⁊ edictu
loũn. ad hanc rem utinitur
silignum sit paratum adcar
nuzappellacione hinꝯ materi¬
am non ꝯtineri. set alignoꝵ.
et fortassisquis dicet. nec uig¬

Expanded text:
ξυληγὰς appellant, quae haec quibusdam prouinciis et editu bubum ad hanc rem utuntur. Si lignum sit paratum ad carnum appellatione huiusmodi materiam non contineri: sed an lignorum? et fortassis quis dicet nec lig
Abbreviated transcription (Latin):
et sinẜuus ip̃e legatꝰ
sit. s pecunia rogatꝯ¬
q sit legatariꝰ ẜuusu¬
um maminutere falci¬
diam pacient᷑ ⁊ nchilo
mins cogetur manum¬
itere quia tantiestima¬
sse uidetur ẜuu suu
Qd̾ sialienꝰ ẜuus fu̾it.
Ineo plus qua accepit
adredimendu cogitur
impendere. Sinuime¬
ro hrs sun rogatꝰ sit
maninntere: placet p̾¬
ducenduz eẽ ¶Sisolus
missa libertate donatꝯ
fuerit: noet falcidia ĩ¬
cerueniente: totꝯ uen¬
dicari. petiue põt. s et
⁊ si aluud preterea cap¬
iat legatariꝰ: adhuc y¬
tam aũt utriusq ex le¬
gato retinenda: neim¬
pediatur lib̾tas. sim
certu sit anlib̾tas p̾s¬
taridereat: nelutiqd̾
sub ꝯdicione. iil post
tp̃sdatasit. numod
incertoeo an pretur
cu possit aut ẜuus.
mori aut ꝯdicio de fĩ¬
cere: int̾i falcidia
admittenda est. dem̃
cum libertas ꝯpetere
ur debericepit. cũ le¬
gatario ulam ꝑtem¬

Expanded text:
 seruus ipse legatus sit, sed pecunia rogatusque sit legatarius seruum suum manumittere, Falcidiam patietur et nihilo minus cogetur manumittere, quia tanti aestimasse uidebitur seruum suum. Quid si alienus seruus fuerit? in eo non plus quam accepit ad redimendum cogitur impendere. Sin uero heres seruum rogatus sit manumittere, placet prducendum esse. Si solus missa libertate donatus fuerit, licet Falcidia interueniente totus uindicari petiue potest. sed et si aliud praeterea capiat legatarius, adhuc stam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas. Si incertum sit, an libertas praestari debeat, ueluti quod sub condicione tempus data sit, numquid incerto eo an praestetur, cum possit aut servus mori aut condicio deficere, interim Falcidia admittenda est, deinde cum libertas competere vel deberi coeperit, tum legatarius illam
Abbreviated transcription (Latin):
dat: lex falcidia ꝑti
unco legatari habe
si iã mota ꝗs ꝯtrau̾¬
sia hrditatis: legata
sine cautõniob det
hostes sunt post m¬
ortemcestatoris re¬
uersi. qd̃ ad falcidiã
dealieno cedit. non
deboĩs defunctided
it.:ł alias ẽ homo li¬
ber qꝯdicionẽ imp¬

Expanded text:
dat, lex Falcidia pertundo legatarius habsi iam mota quis controuersia hereditatis legata sine cautionibus dethostes sunt post mortem testatoris reversi, quod ad Falcidiam de alieno dedit, non de bonis defuncti, vel alias est homo liber, qui condicionem imp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprietatis ꝯnumer¬
antur. pignori dati
incebitoris. sub lege
ꝯmussoria distracti
itemad diem addicti
inuenditoris. P auł¬

Expanded text:
prietatis connumeratur, pignori dati in debitoris, sub lege commissoria distracti, item ad diem addicti in venditoris. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
non habetur ꝓpuro
qd̾ ĩdiem relictuẽ.
medieĩ tp̃is como¬
dũ cõputaturi i his
legatis q̃ subꝯdicio¬
ne relicn sunt.pro¬
culus putabat. cu¬

Expanded text:
non habetur pro puro, quod in diem relictum est: medii enim temporis commodum computatur. In his legatis, quae sub condicione relicta sunt, Proculus putabat, cu
Abbreviated transcription (Latin):
falcidiam retinetur re¬
ciꝑe possit: senatꝯ seci¬
sui cessare falcidia.
cidie locus. Siuero pe¬
cuniam aluid uequid
legauerit fideiq lega¬

Expanded text:
Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessare Falcidiam. cidiae locus: si uero pecuniam aliudue quid legauerit fideiq
Abbreviated transcription (Latin):
⁊si non sit soluendo testator.
¶Tẽponbꝰdiui adriani sena
duob plurib nelib̾tat᷑e
dederit eisq hroitatẽ restitui
uisserit et insticutꝰ hrs sus¬
pectansͥ hroit iteroixerit.
ut ad ire eam cogatur⁊ adli¬
b̾tatem ꝑueniat. qui prio¬
re locoscriptꝰ fuerit.eiq i
hrditas restituatur Idez ser¬
uandu ẽ inhis quib ꝑfi
dei ꝯmissũ lib̾tas data fue¬
rit.Igitur si primo loco s¬
scriptꝰ br̃s cesidera ret ad¬
ire ħrditate: nulla difficul¬

Expanded text:
si non sit soluendo testator. Temporibus diui Hadriani senatduobus pluribusu‹e› libertatem dederit eisque hereditatem restitui iusserit et institutus heres suspectam sibi hereditatem dixerit, ut adire eam cogatur et ad libertatem perueniat, qui priore loco scriptus fuerit, eique hereditas restituatur. idem seruandum in his, quibus per fideicommissum libertas data fuerit. igitur si primo loco scriptus desideraret adire hereditatem, nulla difficul
Abbreviated transcription (Latin):
taserit. Nam si posteriores
soluendo hrditas et oĩbus
liberis fcĩs restitui deteret.
ap̃ pretore quereretur .ab¬
sente aũt primo si seqns de¬
siterat adire hrditatem ñ ẽ
audiendus qr si primus ue¬
lit sibi restitm hrditate pre¬
ferendus ẽ.⁊hic ẜuus futu

Expanded text:
tas erit. nam si posteriores soluendo sit hereditas et omnibus liberis factis restitui deberet, apud praetorem quaereretur. absente autem primo sequens desiderans adiri hereditatem non est audiendus, quia, si primus uelit sibi restitui hereditatem, praeferendus est et hic seruus futu
Abbreviated transcription (Latin):
paꝵ edicionem pendere ex
istimatõne edentis. na di¬
ginitati. facuitatib ꝯsue¬
tud iemartificio eiꝯ. ⁊ue¬
mentes edandas. non so

Expanded text:
 editionem pendere ex existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius convenientes edendas. Non so
Abbreviated transcription (Latin):
ubti possessione. ut iegittimiꝰ
perere põt. ¶ ꝯilib̃tus intesta¬
to decesẜĩt relictis patroni fi¬
lio. et ex altero filio duob ne¬
potib nepotes non ad mitt̾e

Expanded text:
liberti possessionem ut legitimus petere potest. Si libertus intestato decesserit relictis patroni filio et ex altero filio duobus nepotibus, nepotes non admitte
Abbreviated transcription (Latin):
centum. cum broitas eius pp
putatõnem iegatis pluris.
uenire possit. n referre hrs in¬
stitutꝰ. repudiet legatu. ub¬
to relictum. nec: nam si telege
falcidia queratur. tale legatu
quamius repudiatu inq̾dran¬
tem yrditatis inputetur lega¬
tariis. Ld.

Expanded text:
entum, cum hereditas eius propter computationem legati pluris venire possit. neque referre, heres institutus repudiet legatum liberto relictum nec ne: nam et si de lege Falcidia quaeratur, tale legatum quamvis repudiatum in quadrantem hereditatis imputatur legatariis. Id
Abbreviated transcription (Latin):
ssit. R nicħ ꝓponi cur non
possit si nullam iesionem
ex hoc senciet patronus.
si nupta eidem eẽt. oparu
reticione meam dari nõ
oportere cõstat. Id.¬

Expanded text:
ndit nihil proponi, cur non possit, si nullam laesionem ex hoc sentiet patronus. si nupta eidem esset, operarum petitionem in eam dari non oportere constat.
Abbreviated transcription (Latin):
rta ⁊ patroni filiꝰ. et ne pos
et ꝓnepos. qui note nup¬
amittit.nam ħ cum matri¬
monio ꝯsensit inofficio ma¬
Eriti ẽẽ debet. si aũt nupci¬
e. quib patronꝰ ⁊sensit.
millas hãnt uires. o ꝑas ex¬
igere. patronꝰ non ꝓhibe¬
tur. ¶Patrone it fine et
nepti.et ꝓnepti. patroni q̃
ex actõ non denegatur. qr
his nec ab ea que̾ miꝑta ẽ
in decore p̃stantur Gaiꝰ.
librariꝯsit. et alii patronꝰ
uboꝵ scribendoꝵ opas eo¬
at ait̾ uero pegre cum su¬
is ꝓficiscens oꝑas custodi¬
e comus ei indixerit. nich
enim uetat. dum custodi
tomu ubros scribe. yoc
ita neraciꝯ ubris m̃branͣ¬

Expanded text:
am patroni filius et nepos et pronepos, qui libertae nupamittit: nam haec, cuius matrimonio consensit, in officio mariti esse debet. Si autem nuptiae, quibus patronus consensit, nullas habeant vires, operas exigere patronus non prohibetur. Patronae, item filiae et nepti et pronepti patroni, quae exactio non denegatur, quia his nec ab ea quae nupta est indecore praestantur. Gaiuslibrarius sit et alii patrono librorum scribendorum operas edat, alter vero peregre cum suis proficiscens operas custodiae domus ei indixerit: nihil enim vetat, dum custodit domum, libros scribere. hoc ita Neratius libris membran
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ intibtos ⁊fertur. cuzex
ẜuitute ad ciuitate roma¬
nam ꝓducuntur. et quid
primꝰ p̃tor utiliꝰ edixit.
se ampnꝰ non daturu pa¬
trono quam opaꝵ. et socie¬
tatis accõne.uidelicet si ħ
pepigisset. Ut nisi ei obse¬
quiu praret libaꝰ. insoci¬
etate admiteretur. patro
pꝯteriores pretores certe
tis. induxit eiusde ꝑtis
bat societatis nõie prare.¬

Expanded text:
 in libertos confertur, cum ex servitute ad civitatem Romanam perducuntur. Et quidem primus praetor Rutilius edixit se amplius non daturum patrono quam operarum et societatis actionem, videlicet si hoc pepigisset, ut, nisi ei obsequium praestaret libertus, in societatem admitteretur patronus. Posteriores praetores certaetis induxit eiusdem partibat societatis nomine prae
Abbreviated transcription (Latin):
faciet. s q̃dui inquit muit.
p̃fertur filiꝰ intona eius patͥ.
S diuus ad rianꝯ flaniano a¬
prorescripsit. suu hibtu en
facere non pr̃is. ¶¬

Expanded text:
faciet: sed quamdiu, inquit, vivit, praefertur filius in bona eius patri. sed divus Hadrianus Flavio apro rescripsit suum libertum eum facere, non patris.
Abbreviated transcription (Latin):
ssione subinoueatur um ẽ
em̃ eum irdem scm̃ ¶Siticio
iegatum fuiss. eiuoq fider
ꝯmissum ut patrono resti¬
tueret denegatur legatoru
accõ ticio. si patrono ꝓtebita
ꝑte ascripto hrde fuerit satis¬
fcm̃. ¶ ubtꝰ patronu. et extͣ¬
neum ꝯiunctim exꝑte dimi¬
dia hrdẽ scripẜit. Quadrans
ex quo institutꝰ erat patronꝰ
totꝰ ip̃i imputari debebit. re¬
siduu exdebita sibitate õĩbꝰ¬

Expanded text:
ssione submoveatur: verum est enim eum heredem factum. Si Titio legatum fuisset eiusque fidei commissum, ut patrono restitueret, denegatur legatorum actio Titio, si patrono pro debita parte a scripto herede fuerit satisfactum. Libertus patronum et extraneum coniunctim ex parte dimidia heredem scripsit: quadrans, ex quo institutus erat patronus, totus ipsi imputari debebit, residuum ex debita sibi parte omnib
Abbreviated transcription (Latin):
otis causa semꝑ
et ubiq precipͥna
ẽ. nam ⁊ publice ĩ¬
ter est dotes mulie¬
rib conseruari cũ
cotatas eẽ feminȧ
ad sorolem ꝓcrean¬
dam replendamq
uberis ciuitatem
maxime sit neces

Expanded text:
otium causa semper et ubique praecipua est: nam et publice interest dotes mulieribus conseruari, cum dotatas esse feminas ad subolem procreandam replendamque liberis ciuitatem maxime sit necess
Abbreviated transcription (Latin):
ħrdibus institutis non solet
nocere ad optio. ¶Si finus in
adoptionem datus auo ma¬
t̾no h̾rs institutus sit apatre
naturalicomisso peranum
edicto. magis est ut bonoꝵ
possessionem accipe uoluit.
nec eĩ exigimus ut adeat h̾r¬
ditatem. set sufficit ut ei dela¬
tasit acquiriq possit. ¶ Si in
adoptonem datus. poea qͣ
uissus patris adoptiui hr¬
ditatem adiit emancipatꝰ
fuerit. pot ꝯtra.tabulas ro¬

Expanded text:
dibus instituti non solet nocere adoptio. Si filius in adoptionem datus auo materno heres institutus sit a patre naturali, commisso per alium edicto magis est, ut bonorum possessionem accipere possit: nec enim exigimus, ut adeat hereditatem, sed sufficit, ut ei delata sit adquirique possit. Si in adoptionem datus, posteaquam iussu patris adoptiui hereditatem adiit, emancipatus fuerit, potest contra tabulas bo
Abbreviated transcription (Latin):
se tonoꝵ p. si mo hroitati se
non iniiscuerit. tunc enim
qriudicium patris conꝓbas¬
se iudetur. meode mloco quo
emancipatum haberi debere¬
finius madoptuna famlia
uxore ducta filium sb̃stulit.
eum post mortem Patris a¬
doptim emancipanit. Hũc
ne potem ⁊̃ tabulas auinatu¬
raus decreto posse pet̾e .b. po.
R. Item si filius emancipat᷑
sublato fiuo⁊ emancipato a¬
rrogandum se dederit ⁊ mor¬
tuo. adoptino patre decesst¬
rit. et ꝯͣ .t. patris ⁊ ꝯͣ aui tabłas
ex decreto hunc ad mittimi¬
nime oubitari debere. nealio¬
quinab omniu bonis exclũ
tus exceptõnem coli. magẽ¬

Expanded text:
sessionem, si modo hereditati se non inmiscuerit: tunc enim, quia iudicium patris comprobasse uidetur, in eodem loco quo emancipatum haberi debere.Filius in adoptiua familia uxore ducta filium sustulit eumque post mortem patris adoptiui emancipauit: hunc nepotem contra tabulas aui naturalis decredit. item si filius emancipatus sublato filio et emancipato adrogandum se dederit et mortuo adoptiuo patre decesserit, et contra patris et contra aui tabulas ex decreto hunc admitti minime dubitari debere, ne alioquin ab omnium bonis excludetus exceptionem doli ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ eas bonoꝵ. posso peti po¬
cuit. quamnis nentru po
stea secutum sit. uł sequii
potuit. nam si ur om̃s insti¬
uti substitutiq ante testa¬
torem decesserint. uł isscrip¬
tus hrs finit. cum quo test̾i
ne. est que sine effectu foret.¬
iumquem in Id̾¬
põtate narebat exħrdauit.e
erint h̾rditatem. repeslẽdũ
eẽ filium am mansit ĩpote.
Quod si hii repudiauerint
hrditatem qui facue sũt fac¬
turi. nicħ laturi exhrditate

Expanded text:
 eas bonorum possessio peti potuit, quamuis neutrum eorum postea secutum sit uel sequi potuit: nam si uel omnes instituti substitutique ante testatorem decesserint uel is scriptus heres fuit, cum quo testamenti ne est, quae sine effectu foreium quem in potestate habebat exheredauit, eerint hereditatem, repellendum esse filium, qui mansit in potestate. quod si hi repudiauerint hereditatem quo‹d› facile sunt facturi nihil laturi ex hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
postea patri suo madoptio ẽ
p. petere potit. quia ꝑadop¬
tionem maliena familia nõ
fuerit. S siemancipatꝰ filiꝰ
meus adoptauerit extrane¬
um fuium. is qui adoptatus
am ne potis loco apud me
G̾. de legatis p̃stãdis

Expanded text:
postea patri suo in adoptionem  petere poterit, quia per adoptionem ‹in› aliena familia non fuerit.Sed si emancipatus filius meus adoptauerit extraneum filium, is qui adoptatus am nepotis loco apud me fuit. DE LEGATIS PRAESTANDIS
Abbreviated transcription (Latin):
ti hrdi patris oiposuerit. deeo
hus repeuere. uia exceptioeu
ohide fidei z missam ryrditatẽ
siliberatus aui põte fuiss re¬
liquisset. si suspectus auꝯsit.
quasi consup̃tus tona ne po¬
nem nec sequatur eu filꝯ
emancipatus ab eo antea
factus quia malia familia
sit pater malia filius.tono

Expanded text:
ti heredi patris opposuerit de eo lius repellere illa exceptione erede fideicommissam hereditatem, si liberatus aui potestate fuisset, reliquisset: si suspectus auus sit quasi consumpturus bona neponem nec sequatur eum filius emancipatus ab eo antea factus, quia in alia familia sit pater, in alia filius, bono
Abbreviated transcription (Latin):
iemancipatus finus ne¬
potem procreauerit.⁊ ita
decesserit. dem̃amis eius
rit. uiuente quidem filio
et auo mortuo. dem̃ Pa
si nepos rerentus sit. et
utriq preteriti. utriq ac¬
a nepotem su̾stulerit. nec
nepos quidem ad bono¬
et. ¶ S et siemancipatus
filius. ꝓcreatis ne potib¬

Expanded text:
emancipatus filius nepotem procreauerit et ita decesserit, deinde auus eius, rit, uiuente quidem filio et auo mortuo, deinde psi nepos retentus sit et utrique praeteriti, utrique aca nepotem sustulerit, ne nepos quidem ad bonoet. sed et si emancipatus filius procreatis nepotib
Abbreviated transcription (Latin):
accipit. scriptus h̃rs ei hr¬
ditatem petenti cogendo
est et predia et ẜuos hrdita¬
rios pr̃are. om̃e enĩ iustra¬
nfferriequum est quoo ꝑ
cam hrditariam scriptus h¬
ħ̾rs nãtiscitur. ad eum qu¬
em pretor hrois ioco ꝯstitu¬
it. Quiduos filios et exal¬
tero eoru nepotem hebat.
eum inadoptionem dedit.
et hrdem instituit preterito
altero fino queritur quid
mhis ẜuari debeat. utru
inptem patris sin admit¬
tatur. an uirilem portionẽ
habeat .R. In adoptionẽ da¬
tus nepos et hrs scriptus qͣ¬
diu pater eiꝯ aut inponte.¬

Expanded text:
accipit, scriptus heres ei hereditatem petenti cogendus est et praedia et seruos hereditarios praestare: omne enim ius transferri aequum est, quod per causam hereditariam scriptus heres nanciscitur, ad eum, quem praetor heredis loco con stituit.Qui duos filios et ex altero eorum nepotem habebat, eum in adoptionem dedit et heredem instituit praeterito altero filio: quaeritur, quid in his seruari debeat, utrum in partem patris sui admittatur an uirilem portionem habeat. respondi: in adoptionem datus nepos et heres scriptus, quamdiu pater eius aut in pote
Abbreviated transcription (Latin):
ons institutis siue ab nis q
obẜuandum. ut pretorenz
qui h̾rs institutꝰ adierit. in
cam ꝑtem qua scriptus sit
tueri debeat. oum tñ nõ am¬
puorem quam niturus eẽt
sitonoꝵ possonem acce piss
ut actenis deterioremcam¬
suam fecerit. Quod si exmin

Expanded text:
bus institutis siue ab his, qobseruandum, ut praetor eum, qui heres institutus adierit, in eam partem qua scriptus sit tueri debeat, dum tamen non ampliorem, quam habiturus esset, si bonorum possessionem accepisset: ut hactenus deteriorem causa
Abbreviated transcription (Latin):
cũq coħrs tuus ꝯstituit nol
telligitur. cohrs tuus. am¬
pliꝯ petere debonoꝵ possessio¬
nis. facultatem non habeb̾.
filiꝯ non solu si canqua fili
s et si tanqua agnatꝰ.uł tan

Expanded text:
que coheres tuus constituerit nolltellegitur, coheres tuus amplius petendae bonorum possessionis facultatem non habebit. Filius non solum si tamquam filius, sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
es. an possessor qui statꝯ ꝯtrou̾¬
siam patitur. nam siue possi
beres inuicem status. ⁊tro¬
utrum quisq se solum funũ
dicat anet se. Nam si solu di
rtate differre. siue petitor.
siue possessor sit. Siuero alter
se solumalter se quoq dicat.
quidem ille adoleuerit. qui se
solum dicat. ad huc differtur
ꝯtrouersiam ꝑꝑ puericiam.
eiꝰ qui se oicit. se ce ꝑte nõ de
toto. ce ꝑte enim utiq nec
utigatur. Ꝙsi ille adolene¬
rit. qui et sedicit. ille in pu¬
bes sit. qui solum dic̃. non
differtur ⁊trou̾sia. nec enĩ
patitur impubes ⁊trou̾sia
et se dicacat. et illum non
us ẽẽ et testm̃ Patris rupisse

Expanded text:
es an possessor, qui status controuersiam patitur: nam siue possidberes inuicem faciantutrum quisque se solum filium dicat an et se. nam si se solum rtatem differr‹i›, siue pe titor siue possessor sit. si uero alter se solum, alter et se dicat, ‹si› quidem ille adoleuerit qui se solum dicat, adhuc differtur controuersia propter pueritiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleuerit qui et se dicit, ille impubes sit qui se solum dicit, non differtur controuersia: nec enim patitur impubes status contet se dicat, illum non us esse et testamentum patris rupisse
Abbreviated transcription (Latin):
excarboniano in pos. stude̾t.
bonianꝯ. aut singulas resrec
bit exceptione eu subꝰ mouẽ¬
hac prerogatiua ꝙ possessor¬
em eu pretor. tantis ꝑ ꝯsti¬
tuit. Si igitur uult hrditatẽ.
aut singulas res petẽ.petat
inquit directa accõne quasi
nrs ut ea peticione iudicari
possit. anquasi exliberis ħrs
sitnec presuptõ carboniane.

Expanded text:
ex Carboniano in possessionem sbonianus aut singulas res, recbit exceptione eum summouenhac praerogatiua, quod possessorem eum praetor tantisper constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio Carbonianae
Abbreviated transcription (Latin):
quem conpelli adire
hrditatem ut emolu¬
m̃tum quidem prdi¬
tatis refundat ipseue¬
rohonerib hrditatus
obstrictus relmquat᷑.
licui fuerit relictum.
cessat conpulsio. tam¬
et si indempnitatis ca
pecumam rogetur uł¬

Expanded text:
quem compelli adire hereditatem, ut emolumentum quidem hereditatis refundat, ipse uero oneribus hereditatis obstrictus relinquaturlicui fuerit relictum, cessat compulsio, tametsi indemnitatis cau'pecuniam' rogetur u
Abbreviated transcription (Latin):
restituta sit h̾rditas.
non tranfferuntur
acriones quia non
ira restituitur hrdit¬
as ut testator rogan¬
it. plane posteaquã
extitit conditio. nel
dies uenerit. si rata
n̾at restitutionem ħr¬
diratis. begnig̾nius
est intenigi tunc tra
tum est. si legatumi
fuerit padi instituto.
relictu sihrs non e¬
rit. et obhoc suspectã
dicat hrditatem neꝑ
dat legatum offerri
ei oportere quantita¬
tem iegati afid̾icon¬
missario de ĩde cogen¬
dumͣ. nec illud ad mit
um acoħ̾de petat. adi¬
it enim set magis ar¬
q hrditatem dicat an
cogi possitadire et re¬
stiruere. est dicenduz
preterore quidemin
pretorem. uł consul¬
em inconsulem ml
impiu̾m habere. Set
si uiridictiomi se sub¬
iciant msolet pret¬
or meos uis clicere.
S et si ipse pretorhrs
instirutus suspecta
dicat. i p̾e se cogere nõ
poterit. Quia tripłici
offitio fungi non põt
suspectamidicentis
pale auxilium mpe¬
trandum᷑ est. ¶ Siqu¬
is filius .f. sit.⁊ magi¬

Expanded text:
restituta sit hereditas, restituta sit hereditas, non transferuntur actiones, quia non ita restituitur hereditas, ut testator rogauit. plane posteaquam exstiterit condicio uel dies uenerit si ratam habeat restitutionem hereditatis, benignius est intellegi tunc trantum est, si legatum fuit heredi instituto relictum 'si heres non erit' et ob hoc suspectam dicat hereditatem ne perdat legatum, offerri ei oportere quantitatem legati a fideicommissario, deinde cogendum. nec illud admittium a coherede petat adiit enim, sed magis arque hereditatem dicat, an cogi possit adire et restituere ? et dicendum est praetorem quidem in praetorem vel consulem in consulem nullum imperium habere: sed si iurisdictioni se subiciant, solet praetor in eos ius dicere. sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere non poterit, quia triplici officio fungi non potest et suspectam dicentis pale auxilium implorandum est. Si quis filius familias sit et magi
Abbreviated transcription (Latin):
ria eẽt. rationem h¬
di debere.nam si ita
ei pecuma offeratur
S et salutis ac digni¬
tatis ratio habenda ẽ
quid enim si morbo
applicitus alexandri¬
e iussus fuit adire ur
nomen uispemonis
test atoris ferre Paur.
estimabitur.Uip̃.¬
et et si alio loco iuissus
est adire. et rerp.can
sa ab̾sit. cq cogendũ
adire hrditatem. et
restituere mł ait. ubi
ab est plane siquis pe¬
tierit add̾nberationẽ
tempus et inpetra¬
uerit deinde post tp̃c
de uberationis ad ie¬
rit. et restituit yrdi¬
tatem. non uidetur
conctus hoc fecisse. nͨ
enim suspectam co¬
actꝯ adit set sponte
post deliberationez
Quod si sus pectam
dicit profiteri debet
non sibi expedire
hrdicatem. Neq dici
noc oportere non eẽ
soluendo. set profite¬
rieum oporrer. et ꝙr
non pritat sibi expe¬
dire h̾rditatem adire.
¶Si quis subcondi¬
tione fuit h̾rs scrip¬
tus. pendente condi¬
tione nichilagit.ta¬
et siꝑatus sit restitu¬
ere hrditatem. Gaiꝰ¬
et et siantediem uel
ante condictionem

Expanded text:
ria essent, rationem haberi debere: nam si ita ei pecunia offeratur. sed et salutis ac dignitatis ratio habenda erit: quid enim si morbo adplicitus Alexandriae iussus fuit adire uel nomen uispellionis testatoris ferre? 8 Pauaestimabitur.alio loco iussus est adire et rei publicae causa absit, aeque cogendum adire hereditatem et restituere Iulianus ait, ubi abest. Plane si quis petierit ad deliberationem tempus et impetrauerit, deinde post tempus deliberationis adierit et restituerit hereditatem, non uidetur coactus hoc fecisse: nec enim suspectam coactus adit, sed post deliberationem. Quod si suspectam dicit, profiteri debet non sibi expedire adire hereditatem, neque hoc dici oportere non esse solvendo, sed profiteri eum oportet, quod non putat sibi expedire hereditatem adire. Si quis sub condicione fuit heres scriptus, pendente condicione nihil agit, tametsi paratus sit restituere hereditatem. Gaied et si ante diem uel ante condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
res uel alni successores
extrebelliao restitu¬
cre poterunt h̾dita¬
tem. ¶d illoqueritur.
senatus consuito tra¬
nfferat accõnes. et
nsferre acciones. qu¬
od et metianꝰ ppat.
et nobis placet ¶Or
et quotiens quis ro¬
gatus duobus resti¬

Expanded text:
res vel alii successores ex Trebelliano restituere potuerunt hereditatem. De illo quaeritur, senatus consulto transferat actiones: et transferre actiones, quod et Maecianus probat et nobis placet. Sed et quotiens quis rogatus duobus resti
Abbreviated transcription (Latin):
int. non oportet pre¬
torem ne quidem
pupillum restitue¬
re ns excausa ut
dimis pius rescrip¬
sit. ¶ Siquiscomp
ulsus adierit ħrdita
tionem et tabule ẜe
firmarentur. quod ui¬
debantur enamuisse
non adita patris ad¬
et sequentes tabulas
confirm̃ri. Que sña
uerissima est nemo
enim dubitat etiam
legata pr̃ari. et liberta¬
tis conpetere.et cet̾a
quecumq sint int¬
esto  perinde ualere. ac
si sua sponte m̾rs hrdi¬
tatem adisser. ¶qui
conpulsus hroitater¬
adit. sicuti ceteris co¬
modis caret. ita hoc
quoq casucareat. ne
possit penitendo qu¬
artam restinere et
ita inuenio ab inꝑa¬
tore nostro et dio ꝑ¬
atre eius rescriptum
¶non omnis aurez
suspectam hroitate
repudiatõne amissam
cogere potest adiriet
sibi restitui. set is dem¬
um ad quem accones
transire possut. nec
enim equum est.ad ħ¬

Expanded text:
int, non oportet praetorem ne quidem pupillum restituere nisi ex causa, ut divus Pius rescripsit. Si quis compulsus adierit heredittionem et tabulae secundae firmarentur, quod videbantur evanuisse non adita patris heet sequentes tabulas confirmari: quae sententia verissima est: nemo enim dubitat etiam legata praestari et libertates competere et cetera, quaecumque sint in testamento, perinde ualere, ac si sua sponte heres hereditatem adisset. Qui compulsus adit hereditatem, sicuti ceteris commodis caret, ita hoc quoque casu careat, ne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum. Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere potest adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem actiones transire possunt: neque enim aequum est ad
Abbreviated transcription (Latin):
o ꝑiculo adire et resti¬
tin sibi uelle. cogatur
h̾rs instirutus apreto¬
re adire et restituere
hrditatem. Q uod si f¬
fuerit factum. trans¬
eunt acciones extre
ꝓemano nec quarte
modoh̾rs in restiturio¬
ne utetur: nam cum
aneno̾piculo adierit
hrditatem: merito om¬
in commodo arcebit᷑.
nec interest. soluendo
sit hrditas nec ne. suf¬
ficit enim recusaria
endo sit mrditas an nõ
sit opinio enim nel.
metus. nei coror eius
qui noluit adire ħ̾rdi¬
tatem inspicitur. nõ
substantia h̾rditagtis.
nec in merito. nõ eni
prescribih̾rdi institu¬
to debet cur metuat
brditatem adire ueic¬
ur nolit cum uaries
int hominum uolum¬
tatesquordam nego¬
tia timemitium quo¬
rumdam uexationẽ
quordam eris aueni

Expanded text:
periculo adire et restitui sibi uelle, cogatur heres institutus a praetore adire et restituere hereditatem. quod si fuerit factum, transeunt actiones ex Trebelliano nec quartae commodo heres in restitutione utetur: nam cum alieno periculo adierit hereditatem, merito omni commodo arcebitur. nec interest, solvendo sit hereditas nec ne: sufficit enim recusari aendo sit hereditas an non sit. opinio enim vel metus vel color eius, qui noluit adire hereditatem, inspicitur, non sub‹s›tantia hereditatis, nec immerito: non enim praescribi heredi instituto debet, cur metuat hereditatem adire uel cur nolit, cum uariae sint hominum uoluntates: quorundam negotia timentium, quorundam uexationem, quorundam aeris alieni
Abbreviated transcription (Latin):
ideo quia suspecta dicra
est h̾rditas quam laturꝰ
eẽt si sponte adita fuis¬
set. Quod autem in sꝯ¬
pecta hrditate dictum
est. hoc idem dici potest
mhis test̾is. inquibus
iex falcidialocum non
ht in militis dico et sia
sunt ali ¶ Itez pomp̃. scri¬
bit si dednctis iegatis re¬
stituere quis h̾rditate
rogetur. quesitum est
utrum solidalegata pre¬
standa sint. et quarta
ex solo fider ꝯmisso d̾tra¬
here possit.an uero ex le¬
gatis. et exfideiconmi¬
Ro quartam detrah̾re ꝑ¬
ossit. et refert aristonez
respondisse exomnib
detrahendam. hoc est ex
iegatis et ex fidei cõmis¬
so. ¶Res que ab h̾rde ane¬
nate sunt inquartam

Expanded text:
ideo, quia suspecta dicta est hereditas, quam laturus esset, si sponte adita fuisset. Quod autem in suspecta hereditate dictum est, hoc idem dici potest in his testamentis, in quibus lex Falcidia locum non habet, in militis dico et si qui sunt alii. Item Pomponius scribit, si deductis legatis restituere quis hereditatem rogatur, quaesitum est, utrum solida legata praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an vero et ex legatis et ex fideicommisso quartam detrahere possit? et refert Aristonem respondisse ex omnibus detrahendam, hoc est ex legatis et fideicommisso. Res, quae ab herede alienatae sunt, in quar
Abbreviated transcription (Latin):
Siadhrdis honus eẽ te¬
stator legata clix̾it. et hr̃s
sponte ad ut ħ̾rditate.
ita debere conputatio¬
nem falcidie iniri. ac
legata ut insempte ꝑ¬
tes.ccc. diuidantur.et
ferat quatuor ꝑtes fid̾i¬
conmissarius. tres ꝑtes
leg̾arius. ¶ Quod si sus
pecta sit h̾roitas et nõ
sponte nrs adiit et res¬
tituit .c. quidem de.cocc.
rent ap fidei ⁊missariũ
¶Inreliquis autem ccc.
eadem distributio fiet.

Expanded text:
si ad heredis onus esse testator legata dixerit et heres sponte adiit hereditatem, ita debere computationem Falcidiae iniri, ac legata, ut in septem partes trecenta diuidantur et ferat quattuor partes fideicommissarius, tres partes legatarius. quod si suspecta dicta sit hereditas et non sponte heres adiit et restituit, centum quidem de ent apud fideicommissarium, in reliquis autem trecentis eadem distributio fiet,
Abbreviated transcription (Latin):
sic ut ipse maxima ꝑ¬
tem parrimonii inter
nberos diuisset rogauer¬
it. ut qui si ne lib̾is desce¬
deret portionem suam
fr̾ibus restitueret. Imꝑ¬
ator nr rescripsit precep¬
nionem quoq fideiꝯmi¬
sso contineri. quia non
portionem h̾rdititaria
testator cõmemorasset.¬

Expanded text:
pse maximam partem patrimonii inter liberos ita divisisset, rogavit eum, qui sine liberis decederet, portionem suam fratribus restituere. imperator noster rescripsit praeceptiones quoque fideicommisso contineri, quia non portionem hereditariam testator commemoravit
Abbreviated transcription (Latin):
missum restitutum
fuisset. quo magis in
renquum contirme¬
ntur supreme cefu¬
nctorum uonnta¬
tes.¶Sublata est hoc
corum quiadire ħr¬
oitatem recusarent.
seu metulitium. fen
pretextu metis cens¬
uerunt. ¶Quamqua
man̾t senatus subu¬
entum uoluit ħrdi¬
bus subuenit triet
fideiꝯmissarios nam
mantur exceptione
uti possunt h̾rdibus
subuentu ẽ. In eo u̾¬
ro quodsiagant mrdes
repeliuntur ꝑ excep¬
tionem quodq agen¬
difacultas fideiꝯmi¬
sarus conpetit. ꝓcul
dubio consulturẽ fi¬
deiꝯmissariis. ¶ Hoc
heres eẽt. siue ab inte¬
statto. rogatusꝙ sit re¬
stituere hditatem in
filii quoq faminias in¬
itis iuditio. quide ca

Expanded text:
missum restitutum fuisset, quo magis in reliquum confirmentur supremae defunctorum uoluntates'. Sublata est hoc eorum, qui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt. Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: namiantur, exceptione uti possunt, heredibus subuentum est: in eo uero, quod, si agant heredes, repelluntur per exceptionem quodque agendi facultas fideicommissariis competit, procul dubio consultum est fideicommissariis. Hoc auheres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem. In filii quoque familias militis iudicio, qui de ca
Abbreviated transcription (Latin):
daredampnatus sit.ti
bi.c. dare dãpuatus sit.
Quod euenit si h̾rdita¬
tem suam spontem ad¬
isset. daretitio. ccxxu.¬

Expanded text:
dare damnatus tibi centum dare damnatus sit: quo evenit, ut, si hereditatem sua sponte adisset, daret Ti
Abbreviated transcription (Latin):
kł. septembris anneo.
seneca et trebelio m̃¬
ximoconsulib cu¬
ius uerba hec sunt.
¶ Cumee̾t equissim¬
um mominib fidĩ¬
ꝯmissaris hrditatib¬
us siqua de his bonis
iuditia penerent.ex
his eos subire inquo
ut accones que mh̾r¬
tem hrdibq dariso¬
iet eas neq in eos ni
his dari qui fidei sue¬

Expanded text:
 Septembres Annaeo Seneca et Trebellio Maximo consulibus, cuius verba haec sunt: "Cum esset aequissimum in omnibus fideicommissariis hereditatibus, si qua de his bonis iudicia penderent, ex his eos subire, in quut actiones, quae in heredem heredibusque dari solent, eas neque in eos neque his dari, qui fidei su
Abbreviated transcription (Latin):
xpłicito tractatuqui
ad fideiconmissa sing¬
ularum rerum ꝑtinet
transeaus nunc ad
interpretationem se¬

Expanded text:
xplicito tractatu, qui ad fidei commissa singularum rerum pertinet, transeamus nunc ad interpretationem Se
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem suspectam di¬
cant instituti. dicen¬
dum est cogieos agno¬
scere hrditatem. ⁊ resti¬
tuere. Ĩtemq erit et in
collegio dicendum. ¶¬
citius hrs institutus se¬
epromo substituto rog¬
atus est ipsi sempromo
hrditatem restituere. ⁊̃¬
nstitutus suspectam di¬
cebat hrditatem. queri¬
tur ancogendus est ad¬
ire et resticuere hrdita¬
tem. et deuberari põt.
Et uerius est cogendũ
eum quia interee sem̃¬
pronii potest. ex ĩstitu¬
tione magisquam ex
substitutione hre hro
substitutione. namet
si legittimus hrs fuerit
is cui fidei commissari¬
a proitas relicta est. id̃
aicitur. ¶Siqins aliolo¬
co restituere hrditatez
iussus sit. et suspectam
eam dicat. iuł scribit.
cogendum eum ẽẽ si¬
milemq ei quimdie
rogatus est restituere.

Expanded text:
em suspectam dicant heredes instituti, dicendum erit cogi eos adgnoscere hereditatem et restituere: idemque erit et in collegio dicendum. Titius heres institutus Sempronio substituto rogatus est ipsi Sempronio hereditatem restituere: institutus suspectam dicebat hereditatem: quaeritur, an cogendus est adire et restituere hereditatem. et deliberari potest: sed verius est cogendum eum, quia interesse Sempronii potest ex institutione quam ex substitutione hereditasubstitutione: nam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur. Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit et suspectam eam dicat, Iulianus scribit cogendum eum esse similemque ei, qui in diem rogatus est restituere.
Abbreviated transcription (Latin):
filium accepit partis dimidie
ex uncia legata praret.anuero
exsemisse.tuns ẽ ex semisse
set exuncia omnib exreliqs
libis ⁊ parentib contraquoq
exdodrante institutus comis¬
so edicto semisem accepit. ton¬
orum possõnez ex semissetm
legata substitutus debebit ꝯ¬
nomodo eĩ ubiangentur. nbi
ampliꝯ ẽ. in lonoꝵ possone. sic
⁊ ubi minus ẽdeducentur. ex

Expanded text:
filium accepit partis dimidiaeex uncia legata praestat an uero ex semisse? et uerius est ex semisse sed ex uncia omnibus ex reliquis liberis et parentibus. Contra quoque si ex dodrante institutus commisso edicto semissem acceperit bonorum possessionem, ex semisse tantum legata substitutus debebit: quo modo enim augentur, ubi amplius est in bonorum possessione, sic ‹e›t ubi minus est, deducit
Abbreviated transcription (Latin):
laribr le nes quidem ñ emerat.
lances añt emptas habebat. ⁊ dic¬
tauerat testm antridunz qua
moreretur. q nesitum ẽ in hee
iances quas emptas. desigillari¬
bus hũit legato cecerent. eum
millas de sigͦnlarib emerit. nec

Expanded text:
laribus leues quidem non emerat, lances autem emptas habebat, et dictauerat testamentum ante triduum quam moreretur: quaesitum est, an hae lances, quas emptas de sigillaribus habuit, legato cederent, cum nullas alias de sigillaribus emerit nec
Abbreviated transcription (Latin):
inuchi meuia ⁊ negidia fiuier
mee hrtes herunt. cunc meni
aemediosumito. p̾cipito. sibi¬
q habeto fundos meos. illum
⁊ illumcruncasulis ⁊ custodibꝰ
omnium hoꝵ fundoꝵ ⁊cũhis
omnibagris qui ad ꝯuinctõez
cuiusq eo ꝵ fundorum empcio¬
ne ul quoubet alio casnobsti¬
gerint.Itemcũ omimboman¬
cipiis et pecorib im̃tis ceteri¬
q uniuersis specieb quemhis
demfundis quo ueeoꝵ cũmo¬
possediet ut pleniꝯ dicam.ita
tabulariu ẽ. inquosunt. ⁊ cõ¬
plurtu mancipioꝵ empcioẽs
um instrum̃ta precereaet ne¬
bitoꝵ que infundo p̾legato ꝑ¬
manserunt. ñ uiderilegato.
tinerl ¶his uerbis domibo
iegatis fide ihrdum meorum
comuto uti signant eum hr̃e
doms meas inquib hĩto mi¬
llo oioexcepto.cum omni i¬
str̃o ⁊ reponitis  omnib nõni¬
deri testatorem depecuma nu¬
merata aut instrumentis debi¬

Expanded text:
ihi Maeuia et Negidia filiae meae heredes erunt, tunc Maeuia e medio sumito praec‹i›pito sibique habeto fundos meos illum et illum cum casulis et custodibus omnium horum fundorum et cum his omnibus agris, qui ad coniunctionem cuiusque eorum fundorum emption‹e› uel quolibet alio casu optigerint, item cum omnibus mancipiis pecoribus iumentis ceterisque uniuersis speciebus, quae in isdem fundis quoue eorum cum mopossedi et, ut plenius dicam, ita tabularium est, in quo sunt et complurium mancipiorum emptionesum instrumenta, praeterea et nobitorum, quae in fundo praelegato manserunt, non uideri legato contineri. His uerbis domibus legatis: 'fidei heredum meorum committo, uti sinant eum habere domus meas, in quibus habito, nullo omnino excepto cum omni instrumento et repositis omnibus' non uideri testatorem de pecunia numerata aut instrumentis debi
Abbreviated transcription (Latin):
ut amenioreztomũac salubri¬
orem posseteret. ad itumq in
eum ꝑdomu habuerit. ⁊ edui
ortus ad itam̃tum fuerit dom¬
us legato continebr̃. ¶appella¬
tõne domus insula quoq ĩmĩc¬
ta comni uideri lagatamsi uno
precio cum domũs fiisset con¬
parata. ⁊ utriusq pensiones pẽ

Expanded text:
ut amoeniorem domum ac salubriorem possideret, aditumque in eum per domum habuit et aedium hort‹u›s additamentum fuit, domus legato continebitur. Appellatione domus insulam quoque iniunctam domui uideri, si uno pretio cum domu fuisset comparata et utriusq
Abbreviated transcription (Latin):
tinere nisi aliud sensisse testa¬
torem ꝓbetur. ¶ Collegio fa
ximusq ẽ legaanit. q uero anc
ea quoq que indiem mortis.
ibi fuissent .i. fenũ pabula pa¬
sunt.Itemgranaria legata es¬
sentax. non recte peti cy legatũ
nonest. ¶Exparte dimanere¬

Expanded text:
tinere, nisi aliud sensisse testatorem probetur. Collegio fabximusque esset, legauit. quaero, an ea quoque, quae in diem mortis ibi fuissent, id est faenum pabulum pasunt, item granaria legata essent. respondit non recte peti, quod legatum non esset. Ex parte dim
Abbreviated transcription (Latin):
rum. argentumq duntaxa
referri putat. ꝓcurad omnia
quod ⁊ uerumẽ. ¶ Cincorin¬
sitestator mimero nasoruz
hũt ꝓculus nero recte ait.
sienee quidem sintbases nõ
aut corinchie non deberi cu
testudinea legata eent eilec¬
tos testuomeos pedibr mar¬
rat ꝓpria p̃dia ⁊ alia pignora
sibidata obdebita codicuns

Expanded text:
rum et argentum dumtaxat rum et argentum dumtaxat referri putat, Proculus ad omnia, quod et uerum est. Cui Corinς testator numero vasorum habuit. Proculus vero recte ait, si aeneae quidem sint, non autem Corinthiae, non deberi. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudineos pedibus inarrat, propria praedia et alia pignori sibi data ob debita, codicillis
Abbreviated transcription (Latin):
seruis urbanis legatis quida
urbana mancipia non locoset
opesepant. ut licet in preduo
rusticis sint cnsiopus rusticũ
non faciunt urbana uitentur.
intelligendisunt. quos pater.
f. intet᷑ urbanos an mimierare
sontus sit. quod maxime ex li¬
tele familie. Icencibarris dẽ pre¬
hendi pot. ¶ uenatores ⁊ aucu¬
pes. utrumi urbanis. aniirus¬
ticis ꝯtineantur. pot dubita
eoomuimerari. Muliones de
testinatos habebat. ¶Enqui
natus ẽ ex anclla urbana ĩ
missus miuilla mitriendiis.
ẽẽ intelligatur. ꝙ magis pla¬
cet. Nectigariis serus lega¬
cus accedet iegato. ¶ Sialii
uerne alii cursores legatisunt.
ingenere ntriq sint płiq co¬
mu̾nicabuntur.I aboł.
uł ita illum ẜnũ meũ illired¬
dito. caseluiꝯ ait. ceberin idla¬
deo inꝓbat quiaqui redderei
cuidam nominatim item ma
imorerat legatum. milla sta¬
tuam marmorea prester duas
cacelłas putabat deberi. offilio¬
ri non putassei marmore se
a mũdũ aurum argentu ꝙ

Expanded text:
Seruis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen si opus rusticum non faciant, urbani uidentur. intellegendi sunt, quos pater familias inter urbanos adnumerare solitus sit: quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Uenatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineantur, potest dubieos numerari. Muliones de destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in uillam nutriendus, e intellegatur, quod magis placet. Servis lecticariis legacus, accedet legato. Si alii vernae, alii cursores legati sunt,in genere utrique sint, plerumque communicabuntur. Iavolenvel ita: "illum servum meum illi reddito". Cascellius ait deberi neque id Labeo improbat, quia qui reddere icuidam nominatim, item omne marmor erat legatum: nullam statuam marmoream praeter duas Cascellius putat deberi: Ofiliuri non putasse in marmore se a, aurum argentum quod