comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
continentib ac tionem electionis sue. et litteris francoꝵ regis
litteris etiam regis angloꝵ atq abbatum prenominatoꝵs
ꝑsonam electi et modum electionis cõmendantiun.
Interea alexander papa octouani scimatici declinans
insidias. ꝑ mare appulit ad urbem ianuensium. Quo
audito nuncii uizeliacenses. ꝓfecti sunt illuc. Susceptiq
honorabiliter ab alexandro. fuerunt cũ eo in palacio ꝑ
dies aliquot. Et sedens alexander una cum uniuerso cetu
cardinalium. ad stante multa frequentia multarũ partiũ.
legatos uit eliacensis monasterii audiuit. allatas ab ipsie
litteras suscepit. ordinationẽ guilelmi abbatis ratam ha¬
buit. eidem & fratrib uniuersis eiusdem monasterii pri¬
uilegium fecit in quo iuxta antiquoꝵ pontificũ romanoꝵ
exemplaria statuit quatinꝰ fr̃s monasterii uizeliacensis
defuncto abbate suo liberam electionem in substituendo

Expanded text:
continentibus actionem electionis suae, et litteris Francorum regis, continentibus actionem electionis suae, et litteris Francorum regis, litteris etiam regis Anglorum, atque abbatum praenominatorum, personam electi et modum electionis commendantium. Interea Alexander papa Octaviani schismatici declinans insidias, per mare appulit ad urbem Januensium. Quo audito nuntii Vizeliacenses profecti sunt illuc. Susceptique honorabiliter ab Alexandro, fuerunt cum eo in palatio per dies aliquot; et sedens Alexander una cum universo coetu cardinalium, adstante multa frequentia multarum partium, legatos Vizeliacensis monasterii audivit, allatas ab ipsis litteras suscepit, ordinationem Guillelmi abbatis ratam habuit, eidem et fratribus universis ejusdem monasterii privilegium fecit, in quo juxta antiquorum pontificum Romanorum exemplaria statuit, quatenus fratres monasterii Vizeliacensis, defuncto abbate suo, liberam electionem in substituendo
Abbreviated transcription (Latin):
monasterio ad monasteriũ. uel de eccła ad eccłam incon¬
sulto pontifice romano nequaquã autentica eẽ decernatur.
Unde uizeliacenses ꝑ Gaufredumz hospitalẽ scripsert¬
Ottoni cardinali &r legato
apłice sedis. insinuantes
ei modum electionis et ꝑsonam electam. At ille ꝑlectis
apłicis priuilegiis. electionem sanam comꝓbauit. et eã fore
ratam uice apłica confirmauit. ipsiq electo cõmisit curam
uizeliacensis ȩccłȩ. ex parte dñi pape ꝑ manũ petri pisani
decani scĩ aniani aurelianensis. Et ingressus ẽ guilelmus
abbas uizeliacum. totius ppłi fauore et fr̃m solemni ꝓcessi¬
one susceptꝰ. habens secum machariun floriacensem. deobal¬
dum de pratis. Stepħm rigniacensem abbates. Et non post sti stimani
multos dies. mifit ad alexandrũ papam p̃nominatũ gaufre¬
dum et Iohem italicum clericũ suũ. cum literis capituli sui

Expanded text:
monasterio ad monasterium, vel de ecclesia ad ecclesiam inconmonasterio ad monasterium, vel de ecclesia ad ecclesiam inconsulto pontifice Romano nequaquam authentica esse decernatur. Unde Vizeliacenses per Gaufredum Hospitalem scripseOttoni cardinali et legato apostolicae sedis, insinuantes ei modum electionis, et personam electam. At ille perlectis apostolicis privilegiis, electionem sanam comprobavit, et eam fore ratam vice apostolica confirmavit, ipsique electo commisit curam Vizeliacensis ecclesiae ex parte domini papae, per manum Petri Pisani decani Sancti Aniani Aurelianensis. Et ingressus est Guillelmus abbas Vizeliacum, totius populi favore, et fratrum solemni processione susceptus, habens secum Macharium Floriacensem, Theobaldum ultos dies misit ad Alexandrum papam praenominatum Gaufredum, et Joannem Italicum clericum suum cum litteris capituli sui
Abbreviated transcription (Latin):
archiep̃i calumniateꝰ est. exemplar subscriptũ declarat.
go Giulelmus inuernensis comes dimuto dõ et beatis apłis
Petro et Paulo. et beate marie magdalene quandã praua
consuetudinem quã in uizeliacensi eccła exigebam. scilicet
ut de electione abbatis eiuisdem loci nullus ulteriꝰ a me uel
heredib meis siue successorib meis requiratur consenfus. s
eum qui electus fuerit predicta eccła habeat. ita ut nullꝰ
nr̃m possit aliquid calumnari. uel de consensu a nobis ñ
requisito aliquid ab eccła exigere. Sed et tam de introitu ꝗͣ.
de exiti abbatum ꝓmito me nichil ulteriꝰ calũnaturũ.
izeliacenses gͥ post posita iuuenis comitis iniusta calũnia.
renaldum merlotensem ad conuocandum electũ suũ
miserunt. Qui cũ uenisset. neq monasterium introire.
neq solemnẽ fr̃m ꝓcessionem susciꝑe uoluit. ne minus ꝑ
ostrum ingressus uideretur: cũ huiusmodi trans latio de

Expanded text:
archiepiscopi, calumniatus est, exemplar subscriptum declarat: archiepiscopi, calumniatus est, exemplar subscriptum declarat: « Ego Nivernensis comes dimitto Deo et beatis apostolis Petro et Paulo, et beatae Mariae Magdalenae quamdam pravam consuetudinem, quam in Vizeliacensi ecclesia exigebam, scilicet ut de electione abbatis ejusdem loci nullus ulterius a me vel haeredibus meis sive successoribus meis requiratur consensus, sed eum qui electus fuerit, praedicta ecclesia habeat, ita ut nullus nostrum possit aliquid calumniari, vel de consensu a nobis non acquisito aliquid ab Ecclesia exigere. Sed et tam de introitu quam de exitu abbatum promitto me nihil ulterius calumniaturum.izeliacenses igitur postposita juvenis comitis injusta calumnia, Renaldum Merlotensem ad convocandum electum suum miserunt: qui cum venisset, neque monasterium introire, neque solemnem fratrum processionem suscipere voluit, ne minus per ostium ingressus videretur, cum hujusmodi translatio de
Abbreviated transcription (Latin):
dieb niuernensis comes guilelmꝰ filius guilelmi cartusiensis.
fili renaldi de hubenc. filii guiłłi. filii renaldi. filii landri¬
ei qui primus huiꝰ generis principatũ niuernis a comite
burgundie suscepit. Hic inquã comes post multa grauami¬
na que uti in suꝑiori uolumine partim comprehensa
sunt. eccłe uizeliacensi intulit: graui morbo correptꝰ. calicem
diuine ultionis pregustabat.Ut gͦ audiuit filius enis
guilelmꝰ qd̾ uizeliacenses abbatẽ sibi elegissent. geniuna
insolentia ratus omĩa nutu suo constare. uzeliacũ uenit
inira multa et in furore magno. et interdixit fratrib
electionẽ se absente et inconsulto patre suo factam.
posuitq custodes nequis de uizeliacensib transiret ad
elecꝰtum. Sed quã prauo et irrationabili consilio hoc
fecerit. manifestant romanoꝵ pontificũ munimenta.
et francorum regum priuilegia. aui quoq sui qui simili ai¬
rogantia electionem renaldi abbatis post modũ luglunensis

Expanded text:
diebus Nivernensis comes Guillelmus, filius Guillelmi Cartusiensis, filii Renaldi de Hubenc, filii Guillelmi, filii Renaldi, filii Landrici, qui primus hujus generis principatum Nivernis a comite Burgundiae suscepit: hic, inquam, comes post multa gravamina quae, uti in superiore volumine partim comprehensa sunt, ecclesiae Vizeliacensi intulit, gravi morbo correptus, calicem divinae ultionis praegustabat. Ut ergo audivit filius ejus Guillelmus quod Vizeliacenses abbatem sibi elegissent, genuina insolentia ratus omnia nutu suo constare, Vizeliacum venit in ira multa et in furore magno, et interdixit fratribus electionem se absente et inconsulto patre suo factam; posuitque custodes ne quis de Vizeliacensibus transiret ad electum. Sed quam pravo et irrationabili consilio hoc fecerit, manifestant Romanorum pontificum munimenta, et Francorum regum privilegia; avi quoque sui, qui simili arrogantia electionem Renaldi abbatis, postmodum Lugdunensis
Abbreviated transcription (Latin):
x parte dilecti filii nr̃i .P. uizeliac̾ abb̃is aduersꝰ archi¬
prb̃rm de aualone.R. d̃ domitiaco. ⁊ .I. d̾ chora prb̃ros
grauem querelam accepimus. qd̾ exꝯmunicatis homi¬
nib de Uiliaco scienter ꝯmunicare ⁊ diuina officia cele¬
brare ausu temerario p̃sũpserunt. Qͥ a gͥ tam grauem
excessum irrequisitũ ⁊ impunitũ pretermitt̾e ñ debemꝰ.
ꝑ p̃sentia tͥ scripta mandamꝰ. quatinꝰ causam ipsam
diligent̃ inquiras. ⁊ si remita inueneris: predictũ archi¬
prb̃rm ⁊ alios prb̃ros ab officiis suis suspensos ad nr̃am
p̃sentiam mittas. Luteras uͦ quas ep̃o eduensi mittimꝰ ꝑ
tuũ certum ⁊ securũ nunciũ eidẽ facias p̃sentari.

Expanded text:
x parte dilecti filii nostri Pontii Vizeliac. abbatis adversus archipresbyterum de Avalone, R. de Domiciaco, et I. de Chora presbyteros, gravem querelam accepimus, quod excommunicatis hominibus de Vizeliaco scienter communicare, et divinia officia celebrare ausu temerario praesumpserunt. Quia igitur tam gravem excessum irrequisitum et impunitum praetermittere non debemus: per praesentia tibi scripta mandamus, quatenus causam ipsam diligenter inquiras, et si rem ita inveniris, praedictum archipresbyterum et alios presbyteros ab officiis suis suspensos ad nostram praesentiam mittas, litteras vero quas episcopo Eduensi mittimus, per tuum certum et securum nuntium eidem facias praesentari.
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpserint. om̃s illos qui nequitiȩ huiꝰ auctores existunt.
⁊ ꝯͦs p̾fatus abbas uob̾ annunciauerit sine apellationis
aliquis burgensiũ ipsoꝵ deuen̾it. donec p̃iens fuerit
diuina ibi ꝓhibeatis officia celebrari. ⁊ si aliquẽ eoꝵ mori ꝯ¬
tigerit. xpĩanoꝵ careat sepult᷑a. Ne aut̃ corporalẽ qͦq¬
penã effugiant. om̃ib parrochianis ur̃is districtiꝰ inuin¬
gatis. ut in nundinis sius eos neqͣꝗͣ. admittant. & nullam
cũ eis societatẽ uł in mercib uł in aliis reb hab̾e p̃su¬
mant. s sicut exꝯmunicatos eos euitent. ⁊ ubic̃q inue¬
nerint capiant. & amore iusticiȩ bonissuis ñ desinant
spoliare. ut inuiti saltẽ cogant᷑ ad subiectionẽ ꝙ fidelitatẽ
dñi sui redire. Norus siqͥdẽ morb̃ noua ꝯuenit antidota

Expanded text:
contempserint, omnes illos qui nequitiae huius auctores existunt contempserint, omnes illos qui nequitiae huius auctores existunt et quos prefatus abbas uobis annunciauerit, sine apellationis aliquis burgensium ipsorum deuenerit, donec presens fuerit diuina ibi prohibeatis officia celebrari et si aliquem eorum mori contigerit, christianorum careat sepultura. Ne autem corporalem qpoenam effugiant, omnibus parochianis vestris districtius injungatis, ut in nundinis suis eos nequaquam admittant, et nullam cum eis societatem uel in mercibus uel in aliis rebus habere presumant, sed sicut excommunicatos eos euitent et ubicumque inuenerint capiant et amore iusticiae bonis suis non desinant spoliare, ut inuiti saltem cogantur ad subiectionem et fidelitatem domini sui redire. Nouis siquidem morbis noua conuenit antidota
Abbreviated transcription (Latin):
hominib qͥ in ꝑiurii. sacrilegii. rapinȩ ac peccatoꝵs mul¬
toꝵ foueam inciderunt. dolemꝰ etiã qd̾ nullũ ur̃m assu¬
mere iusticiȩ clipeum & in eiꝰ auxiliũ exurg̾e intuemur.
usq adeo ut lugere ualeamꝰ ⁊ dicere cũ ꝓpħa. non ẽ qͥ
consolet᷑ eã ex omnib caris eiꝰ. Qm gͥ nos ad quoꝵ tute¬
lam atq p̃sidiũ p̃fata eccła specialit̾ respicit. affũctiones
ipsiꝰ dissimulare nec possumus nec debeniꝰ. ꝑ p̃sentia uob̾
scͥpta p̃cipiendo mandamꝰ. quatinꝰ om̃i tepiditate cessante
burgenses ipsos festinetis districtiꝰ ammonere. ut antedicto
abb̃ĩ ce eiꝰ fr̃ĩb ablata restituant. irrogata damna resar¬
ciant. de illatis inuiriis cõpetentẽ satisfactionẽ exhibeanͭ.
& ad fidelitatẽ & dñium eccłȩ reu̾tant᷑. Si uͦ sine dila
tione aliꝗͣ pꝰ ꝯmonitionẽ ur̃am q̃ p̃diximꝰ adimplere

Expanded text:
hominibus, qui in periurii, sacrilegii, rapinae ac peccatorum mulhominibus, qui in periurii, sacrilegii, rapinae ac peccatorum multorum foueam inciderunt, dolemus etiam quod nullum uestrum assumere iusticiae clipeum et in eius auxilium exurgere intuemur, usque adeo ut lugere ualeamus et dicere cum propheta: 'Non est qui consoletur eam ex omnibus caris eius'. Quolam atque praesidium praefata Ecclesia specialiter respicit, afflictiones ipsius dissimulare nec possumus, nec debemus, per praesentia vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus omni tepiditate cessante burgenses ipsos festinetis districtius admonere, ut antedicto abbati et ejus fratribus ablata restituant, irrogata damna resarciant, de illatis injuriis competentem satisfactionem exhibeant, et ad fidelitatem et dominium ecclesiae revertantur. Sitione aliqua post commonitionem uestram quae prediximus adimplere
Abbreviated transcription (Latin):
anta nequitia uiteliacenses homines
aduersus matrẽ & dnãm suam uizeliac̾ eccłam conspi¬
rauerint.⁊ quã asꝑe in eam fuerint ⁊ in eiꝰ bona crassati.
ad notitiã fr̃nitatis ur̃e deuenit: & nos nullatenꝰ ignora¬
mus. Sane felicis memorie p̃p eugeniꝰ antecessor nr̃ &¬
eccłasticȩ districtionis sententia innodauit. Ipsi aut̃ ali¬
enati ⁊ conuersi retrorsum a sua malicia minime desti¬
terunt. s transier̃ in affectũ cord. ⁊ grauiora iugiter
aduersum matrẽ suam ꝯmutere p̃sũpserunt. factisic̃
illi de quib ait ꝓpħa. ꝑcussisti eos ⁊ non doluerͣt¬
attruusti eos & renuerunt acciꝑe disciplinam. Ut enĩ in¬
presentiarũ alia quȩ ante hȩc ab eis gesta sunt contra
Uizeliac̾ eccłam taceamꝰ : nuꝑ facto impetu lustrauerunt
officinas ȩccłȩ. ruꝑunt uegetes. effuder᷑ uinum. diripuer̃¬
omiuna. oe in ipsos etiã monachos uiolentas manꝰ extende
p̃sũpserunt. Porro nos in omnib his dolemus de miseris alis

Expanded text:
anta nequitia Vizeliacenses homines aduersus matrem et dominam suam Vizeliacensem ecclesiam conspirauerint et quam aspere in eam fuerint et in eius bona crassati, ad notitiam fraternitatis uestre deuenit et nos nullatenus ignoramus. Sane felicis memorie papa Eugenius antecessor necclesiasticae districtionis sententia innodavit. Ipsi autem alienati et conversi retrorsum a sua malitia minime destiterunt, sed transierunt in affectum cordis, et graviora jugiter adversum matrem suam committere praesumpserunt, facti sicut illi de quibus ait propheta: Percussisti eos et non doluerunattrivisti eos, et renuerunt accipere disciplinam. Ut enim inpraesentiarum alia quae ante haec ab eis gesta sunt contra Vizeliacensem ecclesiam, taceamus, nuper facto impetu lustraverunt officinas ecclesiae, ruperunt vegetes, effuderomnia et in ipsos etiam monachos uiolentas manus extendere presumpserunt. Porro nos in omnibus his dolemus de miseris illis
Abbreviated transcription (Latin):
sa aut seua infestatione p̃sũpserit. nͥ se citissime ꝑ ȩcclłȩ
de qua agitur satisfactionẽ correxerit. ꝑpetuo anathena¬
te feriatur. Similiter & hi qui eccłȩ iuis uel largitione
principum uel quoꝵdã potentũ aut quadã inuasione
aut tirannica potestate retinuerint. & eccłȩ filiis uel
heredib sus ut a quib dã iam factum audiuimꝰ quasi
hereditarias reliquerunt. nͥ ceͬrͣto res dĩ admoniti a pon-

Expanded text:
sa aut saeva infestatione praesumpserit, nisi se citissime per Ecclesiae sa aut saeva infestatione praesumpserit, nisi se citissime per Ecclesiae de qua agitur satisfactionem correxerit, perpetuo anathemate feriatur. Similiter et hi qui Ecclesiae jus vel largitione principum vel quorumdam potentum, aut quadam invasione, aut tyrannica potestate retinuerint, et filiis vel haeredibus suis, ut a quibusdam jam factum audivimus, quasi haereditarias reliquerint, nisi cito res Dei, admoniti a pon
Abbreviated transcription (Latin):
hispanos int̾̃ alia in primo decretali suo. Res eccłarũ ur̃ar̃
& oblationes fideliũ quas significastis a quib dã irruentib
ẽ peccatũ testante scͥpt᷑a que ait. Qͥ abstulerit patri uł
Matͥ aliqͥd & dicit hoc non ẽẽ peccatũ. homicide parti
patrum uetant decreta. ⁊ tales presumptiones sacrilegia
ẽẽ diuidicant᷑. Quoꝵ nos sequentes exempla onis tales pre¬
sumptores ⁊ eccłe raptores atq suarũ facultatũ alienatores
una uob̃cum a liminib scẽ matris eccłȩ anathematiratos
apłica auctoritate pellimꝰ ⁊ dãnamus. atq sacͥlegos ẽe̾
iudicamꝰ. & non solũ eos. s om̃s ꝯsentientes eis : qr non
solum qui faciunt rei uidicant᷑. s etiã qͥ facientib con¬
sentiunt. Par enĩ ^ ͣ agentes ⁊ ꝯsentientes cõprehendit.
res eccłesticas confiscare aut ꝯpetere aut ꝑuadere ꝑicło¬

Expanded text:
Hispanos inter alia in primo decretali suo: "Res ecclesiarum uestrarum Hispanos inter alia in primo decretali suo: "Res ecclesiarum uestrarum et oblationes fidelium, quas significastis a quibusdam irruentibusest peccatum, testante scriptura que ait: 'Qui abstulerit patri uel matri aliquid et dicit hoc non esse peccatum, homicide particum catholicorum patrum uetant decreta et tales presumptiones sacrilegia esse diiudicantur. Quorum nos sequentes exempla, omnes tales presumptores et ecclesie raptores atque suarum facultatum alienatores una uobis cum a liminibus sancte matris aecclesiae anathematizatos apostolica auctoritate pellimus et damnamus atque sacrilegos esse iusolum qui faciunt, rei judicantur, sed etiam qui facientibus consentiunt: par enim poena et agentes et consentientes comprehendit. res ecclesiasticas confiscare, aut competere, aut pervadere periculo
Abbreviated transcription (Latin):
sororis eiꝰ. ⁊ scõꝵ andeoli atq pontiani mr̃m corpora. crucem
quoq in qua de ligno dñi habetur iactis lapidib exornauer᷑.
monachos uerberauer & lapidib ꝑcusserunt. ⁊ quendam
ex ipsis ceꝑunt ⁊ iniectis manib sub habitu monachi de-¬
honestauerunt. q quib omnib uos monemꝰ. & apłica
auctoritate p̃cipimꝰ ut ipsum comitem ex parte nr̃a
ꝯueniatis. ⁊ ad emendationẽ tanti sacrilegii eũ uenire
moneatis. Qd̃ si dixerit non se interfuisse huic flagicio. de
consensu eum arguite. qr scilicet cũ eadẽ die uiz eliacũ ipse
uenisset ⁊ om̃s sacrilegos qui flagiciũ cõmiserant ibi inue-¬
nisset. neq spontaneus neq monitus ab abb̃e sub testimo¬
nio multoꝵ de suis hominib iusticiam uł honorem uel
satisfactionẽ eccłe uizeł facere uoluit. Quamobre timeat
sententiam lucii p̃p scĩssimi que talis ẽ ad ep̃os gallos &

Expanded text:
sororis eius et sanctorum Andeoli atque Pontiani martirum corpora, crucem sororis eius et sanctorum Andeoli atque Pontiani martirum corpora, crucem quoque in qua de ligno domini habetur, iactis lapidibus exornauerunt, monachos uerberauerunt et lapidibus percusserunt et quendam ex ipsis ceperunt et iniectis manibus sub habitu monachi dehonestauerunt. Pro quibus omnibus uos monemus et apostolica auctoritate precipimus, ut ipsum comitem ex parte nostra conueniatis et ad emendationem tanti sacrilegii eum uenire moneatis. Quod si dixerit non se interfuisse huic flagicio, de consensu eum arguite, quia scilicet cum eadem die Vizeliacum ipse uenisset et omnes sacrilegos qui flagicium commiserant ibi inuenisset, neque spontaneus neque monitus ab abbate sub testimonio multorum de suis hominibus iusticiam uel honorem uel satisfactionem ecclesie Vizeliacensi facere uoluit. Quamobrem timeat sententiam Lucii papae sanctissimi, que talis est ad episcopos Gallos et
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ post quam a nob̃ discessistis apd̃ nos gesta sunt. dilecti¬
oniure innotescere uolumꝰ. Die ipsa qua abinuicem
discessimꝰ cũ electo nr̃o duce miscdia dĩ ad partes lug¬
dunensium ꝓpaiumꝰ. Anteꝗͣ aut̃ lugdinũ ꝑueniremꝰ
domnus lugdunensis archiep̃c electioni nr̃e assensit ⁊ lugdu¬
ni subscripsit. Ibi facta ꝓcessione sollenni dñm papam
calistum &e nos honorifice suscepit. Nam &r engolism̃sis
ep̃c antequã a nob discedet subscripserat. ⁊ dño p̃p humilit se
subdederat. Inde uenimus uiennam. Ubi in dnĩca qͥnquagesi¬
me dñs p̃p̃ coronatus est. Cum aut̃ ab illo digressi uireliacũ ue¬
nissemus. comꝑimus rumorem eum uerum quem fama uul-¬
gante tristes acceꝑamꝰ. Tristes inquã. tum ꝓ ęccła uizeliacensi
in cuius lesione lesa est romana mater eccła. speciał enĩ eiꝰ filia
ẽ: tum ꝓ ipso niuernensi comite quẽ satis dileximꝰ. cuiꝰ clientela
portas uizeliac̾ claustri fregit & dirupit. scoꝵ lazari &e marthe

Expanded text:
Quae postquam a nobis discessistis apud nos gesta sunt, dilectioni uestre innotescere uolumus. Die ipsa qua abinuicem discessimus, cum electo nostro duce misericordia dei ad partes Lugdunensium properauimus. Antequam autem Lugdunum perueniremus, domnus Lugdunensis archiepiscopus electioni nostrae assensit et Lugduni subscripsit. Ibi facta processione sollenni domnum papam Calistum et nos honorifice suscepit. Nam et Engolismensis episcopus antequam a nobis discederet, subscripserat et domno papae humiliter se subdederat. Inde uenimus Viennam. Vbi in dominica Quinquagesime domnus papa coronatus est. Cum autem ab illo digressi Vizeliacum uenissemus, comperimus rumorem eum uerum, quem fama uulgante tristes acceperamus. Tristes, inquam, tum pro aecclesia Vizeliacensi, in cuius lesione lesa est Romana mater aecclesia specialis enim eius filia est, tum pro ipso Niuernensi comite, quem satis dileximus, cuius clientela portas Vizeliacensis claustri fregit et dirupit, sanctorum Lazari et Marthe
Abbreviated transcription (Latin):
insolentiam parit. Dumq plus censu potest quã alt̾ natura:
regiis etiã natalib sese prefert. Et oblitus sui. inane erigitur:
dum oculata conditione suꝑb incedens priuatis gloriatur.
Monachus gͦ quidã de monasterio uireliacensi dum possessiones
cireiuret ȩecłȩ : contigit eũ in quodã nemore qd̾ erat iuris eccłe
deuenire. Et cũ inuenisset quendã uetitum nemus preciden¬
tem. securim ꝓ uade uoluit ab eo auferre. Sed conuersus ille
monachũ grauiter cicidit. et circumuentu ab equo cui inside¬
bat deiecit. Tunc monachus accepta inuiria dehonestatus. ad
ꝓpria rediit : et illatam sibi contumeliã clientib monasterii
aꝑuit. At illi tantam indignitatẽ non ferentes. nocte ue¬
niunt ad domũ hominis. et effossis ocłis illius. noctem ei in¬
tulerunt ꝑpetue cecitatis. Quod factum cũ resciret comes.
dissimulato gaudio quasi nacte oportunitatis calũpniandi. ꝑ¬

Expanded text:
insolentiam parit. Dumque plus quis censu potest, quam alter natura, insolentiam parit. Dumque plus quis censu potest, quam alter natura, regiis etiam naturalibus sese praefert, et oblitus sui mane erigitur, dum occulta conditione superbus incedens privatis gloriatur. Monachus ergo quidam de monasterio Vizel. dum possessiones circuiret Ecclesiae, contigit eum in quodam nemore, quod erat juris Ecclesiae, devenire, et cum invenisset, quemdam vetitum nemus praecidentem, securim pro vade voluit ab eo auferre; sed conversus ille monachum graviter cecidit, et circumventum ab equo cui insidebat, dejecit. Tunc monachus accepta injuria dehonestatus ad propria rediit, et illatam sibi contumeliam clientibus monasterii aperuit. At illi tantam indignitatem non ferentes, nocte veniunt ad domum hominis, et effossis oculis illius, noctem ei intulerunt perpetuae caecitatis. Quod factum cum resciret comes, dissimulato gaudio quasi nactae opportunitatis calumniandi, p
Abbreviated transcription (Latin):
principis. et ut detrimentũ qd̾ sua sponte amiserat. xe¬
nouatione siue cõmertio alterius litis recõpensaret suggerus.
aduena genere et morib ignobilis. quem natura inopem
ꝓtulerat. sed manus dirte docta mechanica locupletem
effecerat. Is ut erat acer ingenio et in om̃i uersutꝰ neqͥtia.¬
comitem modo munerib illiciebat. modo fraudulentis speb
animabat. quatenus extorqueret ab ȩccł̃ia iusiusticie seu iudi¬
cii dirimendi uel examinandi causas hominũ uizeliacensiũ.
Sꝑabat enĩ nefandissimus homo toti se principari uico: si per
gratiam tiranni uris iudicii sibi daretur optio. Quare et¬
nonnullos prauitate sui similes clandestinis conciliabulis huic
malignitatis ꝓposito sibi associabat. ut sub specie libertatis
ꝓditionem meditarentur. et optentu pietatis dolos machina¬
rentur. I ffluentia siquidem rerũ semꝑ apud degeneres animos

Expanded text:
principis, et ut detrimentum, quod sua sponte admiserat, reprincipis, et ut detrimentum, quod sua sponte admiserat, renovatione sive commercio alterius litis recompensaret, suggeruntadvena, genere et moribus ignobilis, quem natura inopem protulerat, sed manus arte docta mechanica locupletem effecerat. Is, ut erat acer ingenio, et in omni versatus nequitia,comitem modo muneribus illiciebat, modo fraudulentis spebus animabat, quatenus extorqueret ab Ecclesia jus justitiae, seu judicii dirimendi vel examinandi causas hominum Vizeliacensium. Sperabat enim nefandissimus homo toti se principari vico, si per gratiam tyranni jurisjudicii sibi daretur optio: quare nonnullos pravitate sui similes clandestinis conciliabulis huic malignitatis proposito sibi associabat, ut sub specie libertatis proditionem meditarentur, et obtentu pietatis dolos machinarentur: affluentia siquidem rerum semper apud degeneres animos
Abbreviated transcription (Latin):
actionem fecerat expediuit. et a part̾e usurpata salaria uel
cibaria concedente uxore sua et filio suo guilelmo a¬
fuuns eitito presentib innumeris remisit. conces¬
sit. confirmauit. Cunq multa sibi bella increuissent.
assistebat ei in omnib et auxiliabatur abbas pontius
sꝑans mitigare se posse feroces animos et ꝓcliues atq
precipites ad usurpandum ius alienũ. Et cum totis ani¬
mis flagraret ad impetendam eccłam. reprimebat᷑ tam̃
nimiis cognati beneficiis. quib obsequentẽ uerebatur
impetere aliquib preudiciis. Unde cui ꝓnatura uicium
inerat. toto sp̃u suo meditabatur quoquomodo inuenire
posset occasionem calũpniandi eccłam uel abbem. Uiri
autẽ iniquitatis quoꝵ cor clibanis erat impietatis. dolentes
se amisisse maximos questus suȩ libidinis quib fruebantur
in comessationib quȩ comiti frequenter uizeliaco exhibe¬
bantur. ꝓnum ad omne malum circumueniunt animũ

Expanded text:
actionem fecerat, expedivit, et a patre usurpata salaria, vel actionem fecerat, expedivit, et a patre usurpata salaria, vel cibaria, concedente uxore sua, et filio suo Guillelmo, praesentibus innumeris, remisit, concessit, confirmavit. Cumque multa sibi bella increvissent, assistebat ei in omnibus, et auxiliabatur abbas Pontius, sperans mitigare se posse feroces animos, et proclives atque praecipites ad usurpandum jus alienum; et cum totis animis flagraret ad impetendam Ecclesiam, reprimebatur tamen nimiis cognati beneficiis, quibus obsequentem verebatur impetere aliquibus praejudiciis. Unde cui pro natura vitium inerat, toto spiritu suo meditabatur, quoquomodo invenire posset occasionem calumniandi Ecclesiam vel abbatem. Viri autem iniquitatis, quorum cor clibanus erat impietatis, dolentes se amisisse maximos quaestus suae libidinis, quibus fruebantur in comessationibus quae Comiti frequenter Vizeliaco exhibebantur, pronum ad omne malum circumveniunt animum
Abbreviated transcription (Latin):
prerupte rupis quo nauis inciderat repente eripitur. et
turbido equore transmeato. quieto litori redditur. Int̾ea
ꝓcurabat. atq ab incursantib undiq defensabat. tum qr
monasterio suo eatenus ꝓspici sꝑabat. tum qr idem guilelmꝰ
cognationis affinitate sibi coniunctus extabat. Quem
reuertentem ab iherosolimis naufragũ excepit. et occurrens ei
honorifice. a penuria qua grauiter premebatur sufficient̾
releuauit. Incolumem deniq familiam cũ totus immuni¬
tate possessionis suȩ illi consignauit. nec multopost etiam
inimicos illius cũ satisfactione in gr̃am reflexit. Inuitatũ
deinde uiz eliaco coram fratrib uocauit. et ut quod fecerat
uotũ ꝑsolueret deo monuit. Paruit ille in facie: quamius
dolos uersaret in mente. Capłm gͦ ingressus fr̃m. naufragi¬
um suum illis exposuit. qd beatȩ mariȩ magdalene interuen¬
tu liberatus sit confitendo absoluit. uotum qd̾ ob gratiarũ

Expanded text:
eruptae rupis quo navis inciderat, repente eripitur, et eruptae rupis quo navis inciderat, repente eripitur, et turbido aequore transmeato, quieto littori redditur. Ereptuprocurabat, atque ab incursantibus undique defensabat; tum quia monasterio suo eatenus prospici sperabat; tum quia idem Guillelmus cognationis affinitate sibi conjunctus exstabat. Quem revertentem ab Hierosolymis naufragum excepit, et occurrens ei honorifice a penuria, qua graviter premebatur, sufficienter relevavit. Incolumem denique familiam cum totius immunitate possessionis suae illi consignavit; nec multo post etiam inimicos illius cum satisfactione in gratiam reflexit. Invitatum deinde Vizeliaco coram fratribus vocavit, et ut quod fecerat votum persolveret Deo, monuit. Paruit ille in facie, quamvis dolos versaret in mente. Capitulum ergo ingressus fratrum, naufragium suum illis exposuit, quod B. M. Magdalenae interventu liberatus sit, confitendo absolvit, votum quod ob gratiarum
Abbreviated transcription (Latin):
heredib. Nam renaldus captiuitatis miseriam turpiter
sortitus. seruituti barbare gentis infeliciter addictus est: ut
pater qui uizeliacensis eccłe libertatẽ deprauare tẽptarat. ser¬
uitutis exꝑiretur oꝑꝓbrium in filio. At uͦ guilelmus pat̾ni
consulatus heres et sceleris. cũ ab iherosolimis reuertens naufra¬
gium pateretur: de salute ꝓpria ꝑiclitabatur. Rebus autẽ
expositis. cum iam in articiilo mortis omnib constitutis a
circumstantib moneretur ut quȩ pater illius contra uis
fasq in uizeliacensi monasterio usurpando sibi uendicabat.
ꝓ cõmuni salute sui et suoꝵ remitteret. uix tandem urgente
ꝑiculo cessit. et iureirando sub testificatione deuouit nul¬
las deinceps ꝓcurationes
las deinceps ꝓcurationes pasche &e transitus beate
marie magdalene sollennitatib se repetiturũ in monaste¬
rio. Nec mora mira dei uirtute ipsa eius dilectrice beata
Maria magdalene suffragante mirabiliter. ab angustiis

Expanded text:
eredibus. Nam Renaldus captivitatis miseriam turpiter sortitus, servituti barbarae gentis infeliciter addictus est, ut pater, qui Vizel. Ecclesiae libertatem depravare tentaverat, servitutis experiretur opprobrium in filio. At vero Guillelmus paterni consulatus haeres et sceleris, cum ab Hierosolymis revertens naufragium pateretur, de salute propria periclitabatur. Rebus autem expositis, cum jam in articulo mortis omnibus constitutis a circumstantibus moneretur, ut quae pater illius contra jus fasque in Vizel. monasterio usurpando sibi vindicabat, pro communi salute sui et suorum remitteret, vix tandem urgente periculo cessit, et jurejurando sub testificatione devovit, nullas deinceps procurationeslas deinceps procurationes . . . Paschae et transitus B. Mariae Magdalenae solemnitatibus se repetiturum in monasterio. Nec mora, mira Dei virtute, ipsa ejus dilectrice B. Maria Magdalena suffragante, mirabiliter ab angustiis
Abbreviated transcription (Latin):
cxxuiii
cxxx
cxxui
xxxii
cxxxiii
Cxxxiiii
cxxxu
cxxxui
cxxxuii
cxxxuiii
col
CXLi
c LIi
C xLiii
cocliiii
cxlui
CXLUii
c luiii
cL
CLi
cLii
CLIII
oLIIII
CL UI
cLUII
CLUIII
cLx.

Expanded text:
III CXXX CXXXI CXXXII CXXXIII CXXXIIII CXXXV CXXXVI CXXXVII CXXXVlII CXL CXLI CXLII CXLIII CXLIIII CXLVI CXLVII CXLVIII CL CLI CLII CLIII CLIIII CLVI CLVII CLVIII CLX
Abbreviated transcription (Latin):
contra te nob̾ ꝯquestus ÷ qd̃ quandã decinã ⁊ par¬
rochialia iura uillȩ ipsiꝰ de prissiaco ꝑ uolentĩa ei abstu¬
leris. ⁊ iniuste detineas. Questus ÷ etiã qd̾ burgensib
eiꝰ .G. ⁊ W. de uizeliaco pecuniã quam tͥ mutuasse dicunt᷑.
eis ꝯtͣ rationem restituere contradicas. Ir gͥ omnib
in sua iusticia debitores existimꝰ. ꝑ .p.s. tͥ .m. quatinꝰ in
filio nr̃o uizeliac̾ abb̃i iusticiam facias. Cum gͦ ab eodẽ
filio nr̃o ragniac̾ ab̃b̃e ꝓpt̃ hoc fueris euocatus eiꝰ pre¬
sentiam ad eas. ⁊ quid exinde inter uos iudicauerit. susci¬
pias ⁊ obserues. Dat̾ Signie .u. leł febrii¬

Expanded text:
contra te nobis conquestus est, quod quamdam decimam et parochialia jura villae ipsius de Prissiaco per violentiam ei abstuleris, et injuste detineas. Questus est etiam quod burgensibus ejus G. et V. de Vizeliaco pecuniam quam tibi mutuasse dicuntur, eis contra rationem restituere contradicas. Quia igitur omnibus in sua justitia debitores existimus, pfilio nostro Vizeliacensi abbati iusticiam facias. Cum ergo ab eodem filio nostro Rigniacensi abbate propter hoc fueris euocatus, eius presentiam adeas et quid exinde inter uos iudicauerit, suscipias et obserues. Dat Signie V Kal. Febr
Abbreviated transcription (Latin):
mandamꝰ. quatinꝰ remota dilatione districte ꝯmoneas ut
dãpna quȩ ipsi monasterio intulit cũ integritate resarci¬
at. & locũ ipsum in pace ac lib̾tate sua dimittat. Eidẽ oe
comiti ex parte nr̃a denuncia ne ꝓ exhibenda iusticia alieui
suoꝵ hominũ abb̃em uizeliac̾ ad suã p̃sentiã uenire ꝯpellat.
nͥ priꝰ in eiusdẽ ab̃bis curia cognoscatur alicui suoꝵ hominũ
iusticiã denegasse. Qd̃ siiifra .xxx. dies pꝰ tuam ꝯmonitionõ
quȩ si pͣdiximꝰ neglexerit adimplere. ad locũ unde in aurib
ipsiꝰ de facili ualeat resonare cũ religiosis ⁊ prudentib uiris
accedas. & ppłi cetu in eccła congregato. accensis candelis in
ꝑsonam eiꝰ ⁊ ꝑfidoꝵs burgensium de uireliaco sollemniter
auctoritate apłica exꝯmunicationis sententiã absq omni
appellationis remedio ꝓferas. ⁊ pret̾ baptisma paruuloꝵ
⁊ morientiũ penitentiam in omnib terris eiꝰde comitis

Expanded text:
mandamus, quatinus remota dilatione districte commoneas, ut mandamus, quatinus remota dilatione districte commoneas, ut dampna quae ipsi monasterio intulit, cum integritate resarciat et locum ipsum in pace ac libertate sua dimittat. Eidem etiam comiti ex parte nostra denuncia, ne pro exhibenda iusticia alicui suorum hominum abbatem Vizeliacensem ad suam presentiam uenire compellat, nisi prius in eiusdem abbatis curia cognoscatur alicui suorum hominum iusticiam denegasse. Quod si infra XXX dies post tuam commonitionem quae supradiximus neglexerit adimplere, ad locum unde in auribus ipsius de facili ualeat resonare cum religiosis et prudentibus uiris accedas et populi cetu in aecclesia congregato accensis candelis in personam eius et perfidorum burgensium de Vizeliaco sollemniter auctoritate apostolica excommunicationis sententiam absque omni appellationis remedio proferas et preter baptisma paruulorum et morientium penitentiam in omnibus terris eiusdem comitis
Abbreviated transcription (Latin):
mianem erudelitatẽ &e barbaricam seuitiã ꝗͣ niuernensium
comes inuiteł monasteriũ ac si contra dñm ⁊ aduersus spon¬
sam suam sacro scãm eccłam eiꝰ potentiã debeat p̃ualere
ad huc exercere ñ desinit tua fr̃nitas ut credimꝰ ꝓ sua saltẽ
magnitudine recognoscit. Contͣ ꝗͣ cũ p̃decessor nr̃ scẽ recor
eũ corriꝑe ac tanto morbo sanari ñ meruit. qm̃ ꝑtransiit in
affectum cordis. & obscuratũ ÷ insipiens cor eiꝰ ut uixta uer¬
bum ꝓpħicũ uidens ñ uideat. o intelligens quȩ dĩ funt
nequaꝗ intelligat. Nos gͥ qui diuina dispensante clem̃tia
memorato p̃decessori nr̃o in sede apłatꝰ successimꝰ qm̃ p̃fatũ
uizeliac̾ monasteriũ tanꝗ beati petͥ alodiũ cogimͦ defensare
⁊ p̃dicti comitis ac omniũ xp̃ianoꝵ salutẽ pat̾na carita¬
te sitimꝰ. atq de tue fr̃nitatis prudentia ⁊ honestate fidu¬
ciam ñ modicam optinemꝰ. ꝑ p̾sentia soͥpta caritati tue

Expanded text:
mmanem crudelitatem et barbaricam seuitiam quam Niuernensium comes in Vizeliacense monasterium, acsi contra dominum et aduersus sponsam suam sacrosanctam ecclesiam eius potentiam debeat preualere, adhuc exercere non desinit, tua fraternitas, ut credimus, pro sua saltem magnitudine recognoscit. Contra quam predecessor noster sancte reum corripere, ac tanto morbo sanari non meruit, quoniam pertransiit in affectum cordis et obscuratum est insipiens cor eius, ut iuxta uerbum propheticum uidens non uideat et intelligens quae dei sunt nequaquam intelligat. Nos igitur, qui diuina dispensante clementia memorato predecessori nostro in sede apostolatus successimus, quoniam prefatum Vizeliacense monasterium tanquam beati Petri alodium cogimur defensare et predicti comitis ac omnium christianorum salutem paterna caritate sitimus atque de tue fraternitatis prudentia et honestate fiduciam non modicam optinemus, per presentia scripta caritati tue
Abbreviated transcription (Latin):
nos ab hac specie adeo mentẽ defecatam gessimus. ut solo
et simplici respectu cominunis boni ꝓ cõmuni bono ad
commune honũ his oꝑam dederimus. Sane spem
nr̃am in eo solo et ad eũ solum contulimꝰ qui nullum
U izeliacenses sorte regebat oues
Dumq sibi moꝵs parat instrum̃ta bonoꝵ.
Dum sibi cõmisse ꝓuidet eccłȩ.
Suscitat inuidĩa turba turbatior om̃i
Seruoꝵs in dñm sediciosa manus.
Plebs armata dolis. dux et uia ꝓditioni
F rangere docta fores.: et spoliare domos.
E dib ausa de hinc assultũ ĩpingere sacris.
Inq nece dni tangere sacra manu..
Quȩ mala qͦt clades rabies cõplesset iniqua.
N i celerem prudens abba tulisset opem:
Si rerũ causas queris cognoscere lector
Presentis libri pagina pandet iter:
Hanc tͥ nr̃ hugo uir gene pictauiensis

Expanded text:
nos ab hac specie adeo mentem defaecatam gessimus, ut solo nos ab hac specie adeo mentem defaecatam gessimus, ut solo et simplici respectu communis boni pro communi bono ad commune bonum his operam dederimus. Sane spem nostram in eo solo et ad eum solum contulimus, qui nullum Vizeliacenses sorte regebat oves. Dumque sibi morum parat instrumenta bonorum, Dum sibi commissae providet Ecclesiae; Suscitat invidiam turba turbatior omni, Servorum in dominum seditiosa manus. Plebs armata dolis, dux et via proditioni, Frangere docta fores, et spoliare domos. Aedibus ausa dehinc assultum impingere sacris, Inque necem domini tangere sacra manu: Quae mala, quot clades rabies complesset iniqua, Ni celerem prudens abba tulisset opem? Si rerum causas quaeris cognoscere, lector, Praesentis libri pagina pandet iter. Hanc tibi noster Hugo vir stemmate Pictaviensis
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ filiis atq amatorib huius eccl̃ȩ fecimus ut credi¬
mus satis : breuitate aut̃ taliũ subsannatorib condescen¬
dere curauimus. Semꝑ quippe utilia scribentib suc¬
censere nonnulli: uel gestoꝵ inuidia capti. uel eoꝵ quȩ
ꝓferuntur ignari. Cũ autẽ sapientis ocium nichil
ascribere ocio quicquid prudens elaborat studiũ. Qd̾
sui precio pensantes : compendio usi cursim stilũ exegimꝰ.
Licet enĩ tẽpors etate uiniores nos eccła ꝓtulerit. nr̃am
tam̃ erga ipsam nichil deuotionẽ minuit. si posse nr̃m
qualecũq illiꝰ ꝓfectib affectu integerrimo impendamꝰ.
Nec diffidimus quin prestet uires ipsa que prestitit uelle
et gr̃a: dummodo degere nob̃ detur sine querela. Quia
uͦ aliquanti loco mercennarii et ñ natura filii sua queren¬
tes & non que sunt adepti officii. in cõmuni cuusa uel sub
optentu communis cause ꝓpria sectantur emolumenta:

Expanded text:
quidem filiis atque amatoribus hujus ecclesiae fecimus, ut crediquidem filiis atque amatoribus hujus ecclesiae fecimus, ut credimus, satis. Brevitate autem talium subsannatoribus condescendere curavimus. Solent quippe utilia scribentibus succensere nonnulli, vel gestorum invidia capti vel eorum quae proferuntur ignari. Cum autem sapientis otium nihil aascribere otio quidquid prudens elaborat studium, quod sui pretio pensantes, compendio usi cursim stylum exegimus. Licet enim temporum aetate juniores nos Ecclesia protulerit, nostram tamen erga ipsam nihil devotionem minuit, si posse nostrum qualecunque illius profectibus affectu integerrimo impendamus, nec diffidimus quin praestet vires ipsa, quae praestitit velle et gratia, dummodo degere nobis detur sine querela. Quia vero aliquanti loco mercenarii, et non natura filii, sua quaerentes, et non quae sunt adepti officii, in communi causa, vel sub obtentu communis causae propria sectantur emolumenta,
Abbreviated transcription (Latin):
successores custodiretur illibata: manus suȩ formatã . ꝗͣ.
et sigilli sui munimine corroborauit. ut sequens ꝓbat
exemplar.
otum sit tam presentib ꝗͣ posteris qd̾ ego henricus in dei nõĩe
oe uzeliacensem uentilatam tali tenore amicali ꝯpositio¬
ne sopitam eẽ uolui. ut in bona pace &e concordia tam
dictã aut̃ transactionẽ siue cõpositionẽ me suꝑstite ratã
ẽẽ decerno. adeo ut pꝰ mortẽ meã nullũ preuidiciũ ut᷑q
eccła hinc patiatur. Testes sunt ex parte utriusq.
Gulelmꝰ abbs fonteneti. Hugo abb̃s de busseria. Petrꝰ
abb̃s de monte scĩ Ioħis. Otbertꝰ abbs Sc̃e margarite.
Magister Otb̃tꝰ. Siguinꝰ de liniaco. Gisleb̾tꝰ pͥor Disiaci
Cirardꝰ buca. Huo̾o de moncellis oe multi alii.
Hȩc ꝓ nr̃e modulo paruitatis de lib̾tate uiteliacensis eccle
quanta potiumꝰ breuitate et ueritate ꝑstrinximꝰ : latiora
forte s non ueriora maiori cõmutentes ocio. Et ueritate

Expanded text:
successores custodiretur illibata, manus suae formatam fecit, quam et sigilli sui munimine corroboravit, ut sequens probat exemplar. « Notum sit tam praesentibus quam posteris, quod ego Henricus in Dei nomine et Vizeliacensem ventilatam tali tenore amicali compositione sopitam esse volui, ut in bona pace et concordia tam dictam autem transactionem sive compositionem me superstite ratam esse decerno, adeo ut post mortem meam nullum praejudicium utraque Ecclesia hinc patiatur. Testes sunt ex parte utriusque: Guillelmus abbas Fonteneti, Hugo abbas de Busseria, Petrus abbas de Monte Sancti Joannis, Otbertus abbas Sanctae Margaritae, magister Otbertus, Signinus de Liniaco, Gislebertus prior Oisiaci, Girardus Buca, Hugo de Moncellis, et multi alii. » Haec pro nostrae modulo parvitatis de libertate Vizel. Ecclesiae quanta potuimus brevitate et veritate perstrinximus, latiora forte sed non veriora majori committentes otio. Et veritate
Abbreviated transcription (Latin):
et suminã .xl. miliũ solidoꝵ ꝓ illato damno penderent.
muntciones et ante muralia domoꝵs dato t̾mino ad festũ
usq scĩ andreȩ diruerent. et hec oĩa bona fide integre se
facturos uirarent. Tunc illi iam fracta ceruice domiti et
humiles effecti. ita se facturos spoponder. et abbatẽ ut
ut dnm̃ suũ se ueneraturos et conseruaturos urauerͣ. Ipsa etiã
statuti uiram̃ti sacram̃ta statim ibidẽ qui affuer̃ fecer̃: scilicet
Giubertꝰ leucensis. hugo fricanspanẽ. Durannꝰ alburni. ce alii

Expanded text:
et summam XL millium solidorum pro illato damno penderent, et summam XL millium solidorum pro illato damno penderent, munitiones et antemuralia domorum dato termino ad festum usque sancti Andreae diruerent, et haec omnia bona fide integre se facturos jurarent. Tum illi jam fracta cervice domiti et humiles effecti, ita se facturos spoponderunt, et abbatem ut dominum suum se veneraturos et conservaturos juraverunt; ipsa etiam statuti juramenti sacramenta, statim ibidem qui affuerunt, fecerunt; scilicet Guibertus Lotariensis, Hugo Fricans-panem, Durannus Alburni, et alii
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ ẽẽt si congrua offerret᷑. quẽ presertĩ ñ decebat tantũ
et tante cause solum subire colloquiũ. Quo audito rex iu¬
stu eẽ dixit abbatis responsum. sicq fieri uissit ut priꝰ fu¬
conuenerunt parit̾ apd̃ altisiodoꝵ rex et abbas cũ optima¬
tib et amicis. comes qͦq cũ uicanis uizeliaci. Et sedens
rex postera die quȩ nuncupat᷑ ueneris: int̾rogauit burgen-¬
ses quidnã facere mallent. At illi respondentes omĩa se fa¬
cturos scd̃m beneplacitũ miserationis illiꝰ dixer̃. Dictũ ẽ
gͥ ex sententia regis ut conspirationẽ et mutuã confecdationẽ
qͣ. fecerant qͦ qͦ pacto fecissent penitꝰ abiurarent. illos qͥ pueros
eccłȩ occiderant ubiubi reꝑtos aut caꝑent si possent. aut cla-¬
more et indicio qͦ possent ꝓderent: fidelitatẽ et uitã salutẽq
membroꝵ abb̃is et suoꝵs. ecclȩ et suoꝵ suꝑ sacra iurarent.

Expanded text:
pacem esset, si congrua offerretur; quem praesertim non decebat tantum pacem esset, si congrua offerretur; quem praesertim non decebat tantum et tantae causae solum subire colloquium. Quo audito rex justum esse dixit abbatis responsum, sicque fieri jussit ut prius fuconvenerunt pariter apud Altissiodorum rex et abbas cum optimatibus et amicis; comes quoque cum vicanis Vizeliaci: et sedens rex postera die quae nuncupatur Veneris, interrogavit burgenses quidnam facere mallent. At illi respondentes, omnia se facturos secundum beneplacitum miserationis illius dixerunt. Dictum est igitur ex sententia regis, ut conspirationem et mutuam confoederationem quam fecerant, quoquo pacto fecissent, penitus abjurarent: illos, qui pueros ecclesiae occiderant, ubi ubi repertos aut caperent si possent, aut clamore et indicio quo possent, proderent. Fidelitatem et vitam, salutemque membrorum abbatis et suorum, ecclesiae et suorum, supra sacra jurarent,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi niuernensem adeẽ prenossent. Quo cognito tirannus. et
hac etiã imꝓbitate sua impudenter uti uoluit: iterũq festinꝰ
ad regẽ uenit. postulans ut diem et locũ indicti colloqͥi de causa
uiz eliacensi accelerando p̃ueniret: causatus inimicoꝵ suoꝵs in-¬
secutionẽ a quib se defendere oporteret. Sꝑabat et enĩ qd̃
si nudũ consilio et solitariũ absentia suoꝵs amicoꝵ abbatẽ in-¬
ueniret. facile suadibilib dolis eũ flecteret. S tritus fallaciis
illiꝰ animus. ñ potuit decipi incautus. Credidit tam̃ ei rex.
et scͥpsit abb̃i ut ipsa die om̃iũ sc̃õꝵ apd̾ scm̃ Iulianũ de saltu
indicto colloqͥo ad ẽet. pacẽ facturus pacẽq recepturus si
congrua offerret᷑. Ad qd̾ abbas inito consilio respondit tam
prȩpꝑe se ñ posse occurrere. quippe qͥ ad pͥmitus designatũ diẽ
amicos suos uocauerat. quoꝵ ꝯsilio et facturus et accepturus

Expanded text:
ubi Nivernensem adesse praenoscent. Quo cognito tyrannus et ubi Nivernensem adesse praenoscent. Quo cognito tyrannus et hac etiam improbitate sua impudenter uti voluit: iterumque festinus ad regem venit, postulans ut diem et locum indicti colloquii de causa Vizeliacensi accelerando praeveniret, causatus inimicorum suorum insecutionem, a quibus se defendere oporteret. Sperabat etenim quod si nudum consilio et solitarium absentia suorum amicorum abbatem inveniret, facile suadibilibus dolis eum flecteret. Sed tritus fallaciis illius animus, non potuit decipi incautus. Credidit tamen ei rex, et scripsit abbati ut ipsa die Omnium Sanctorum apud Sanctum Julianum de Saltu indicto colloquio adesset, pacem facturus, pacemque recepturus, si congrua offerretur. Ad quod abbas inito consilio respondit tam praepropere se non posse occurrere, quippe qui ad primitus designatum diem amicos suos vocaverat, quorum consilio et facturus et accepturus
Abbreviated transcription (Latin):
aduentꝰ : ꝑ egrinũ se beati dionisii mr̃is mentitus ẽ. Captato
ret. parceret etiã uizeliaci monasterio qd̾ destituto uico desola¬
tũ iri constaret affectuosissime dep̃catꝰ ẽ. Iureiurando etiã et
obtestando pollicitus ẽ se in p̃sentia regis hoĩes illos adductu¬
rũ. et eos ad arbitriũ regiȩ pietatis abb̃i & ecclȩ satisfacturos.
it ei die apd̃ altisiodoꝵ: scilicet t̾cia die pꝰ festũ omiũ scõꝵ: et de¬
signauit ab̃b̃i petitiones et pollicitationes comitis : petiuitq ut
inter̃ĩ parceret domib eoꝵ usq ad diẽ ꝯdicte concordiȩ. Quib
auditis abbas: significauit ꝓtinꝰ floriacensi et reliqͥs amicis suis
mandatũ regis et condictũ comitis. petiitq ut futuro secũ ades-¬
sent colloqͥo. Ceteri aut̃ optimates ꝓ qͥb cũ causa uizeliacensi
rex indixerat colloqͥũ : renunciauer᷑ regi nullatenꝰ se affut᷑os

Expanded text:
adventus, peregrinum se B. Dionysii martyris mentitus est. Captato adventus, peregrinum se B. Dionysii martyris mentitus est. Captato  parceret etiam Vizel. monasterio, quod destituto vico desolatum iri constaret, affectuosissime deprecatus est, jurejurando etiam et obtestando pollicitus est, se in praesentia regis homines illos adducturum, et eos ad arbitrium regiae pietatis abbati et ecclesiae satisfacturos, it ei diem apud Altissiodorum, scilicet tertia die post festum Omnium Sanctorum, et designavit abbati petitiones et pollicitationes comitis, petivitque ut interim parceret domibus eorum usque ad diem condictae concordiae. Quibus auditis abbas significavit protinus Floriacensi et reliquis amicis suis mandatum regis et condictum comitis, petiitque ut futuro secum adessent colloquio Caeteri autem optimates, cum quibus pro causa Vizeliacensi rex indixerat colloquium, renuntiaverant regi, nullatenus se affuturos
Abbreviated transcription (Latin):
plures in uinculis: donec regis iudiciũ suꝑ eos decerneret. Et hu¬
miliata ẽ suꝑbia impioꝵ: et cognouit se subactã insolens
rusticitas uizeliacensiũ. Et uidit tirannus qm̃ p̃ualuit ui¬
sticia. et confusa ẽ impietas: nec erat ei auxiliũ qͦ ferret opẽ
deceptis. Et reuerebat᷑ eos. nec pot̾at sustinere aspectũ illoꝵ: qm
arguebat᷑ ab ignauia sua. et torquebat᷑ a conscientia sua. Att̃n
impios sese uolentes redd̾e. et ad arbitriũ ab̃bis satiffacere ꝓhibu¬
it: ꝓmittens eis ꝓ uoto pacẽ adfuturã. Et qr confundebat᷑ ꝓ
eis int̾cedere. ne contra iusiurandũ eos iuuare uideret᷑: cogitauit
consiliũ irritationis in dm̃. et blasphemꝰ erga cultũ pietatis.
assũpto baculo & spera quasi beati dionisii petiturus oracula cꝰ
instabant solẽpnia. ꝓfectus ẽ ad regẽ. A qͦ requisitꝰ causam sui

Expanded text:
plures in vinculis, donec regis judicium super eos decerneret; et huplures in vinculis, donec regis judicium super eos decerneret; et humiliata est superbia impiorum, et cognovit se subactam insolens rusticitas Viziliacensium. Et vidit tyrannus quoniam praevaluit justitia, et confusa est impietas, nec erat ei auxilium quo ferret opem deceptis, et reverebatur eos, nec poterat sustinere aspectum illorum, quoniam arguebatur ab ignavia sua, et torquebatur a conscientia sua. Attamen impios sese volentes reddere, et ad arbitrium abbatis satisfacere prohibuit, promittens eis pro voto pacem affuturam, et quia confundebatur pro eis consilium irritationis in Deum, et blasphemus erga cultum pietatis, assumpto baculo et pera, quasi B. Dionysii petiturus oracula, cujus instabant solemnia, profectus est ad regem. A quo requisitus causam sui