comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pud nicomediam scĩ el eutherii martyris. cum aliis innumeris.
Qui iubente diocletiano a ceruatim collecti. alii gladio
obtruncabantur. aligignib cremabantur. alii in mare p̃cipitabantur.
Sed horum primus el eutherius cum diu eruciatus ꝑ singula torm̃ta
ualidior redderetur : martẏrium uictoriae suae ignib uelut aurũ
examinatus compleuit. In territorio Ad artensi. passio beati leo¬¬
degarii augustidunensis ep̃i. Quem uarus in uirus & diuersis
supplicus pro ueritate afflictum. ebroinus maior domus regiae
utrnfecptri. Apso die. scĩ sereni confessoris:
V. NON

Expanded text:
 natalis sancti Eleutherii martyris, cum aliis innumeris, quorum, jubente Diocletiano imperatore, alii gladiis obtruncabantur, alii ignibus cremabantur, alii in mare praecipitabantur; sed horum primus Eleutherius, cum diu cruciatus, per singula tormenta validior redderetur, martyrium victoriae suae, ignibus velut aurum examinatus, complevit. In territorio Adartensi, passio beati Leodegarii Augustudunensis episcopi, quem variis injuriis et diversis suppliciis pro veritate afflictum, Ebroinus major domus regiae interfecit. Ipso die, sancti Sereni confessoris. V Non
Abbreviated transcription (Latin):
Unus istequi magnificans dm̃ regressus ẽ unius ecclesiae deuotũ xp̃o
humilitatem significat: Quibenecadens antepedes dñi gratias egit.
Ille enĩ ueredõ gratias agit qui repressis p̃sũptionis suae cogitationib:
quam in sem &ipso infirmus sit humiliter uid& : quinihil sibi uirtutis
tribuit . quibona qua eagit essedemiseri cordic conditoris agnoscit :
Unde & recte sub iungitur. Et hic erat samaritanus : Samaritioꝵ
quippe interp̃tat᷑ custos : quo nomine ille populus aptissime significat᷑
qui gratius agedo e a quo accepit tribuit Omne quod accepit q̃uo¬
dam modo cantans illud depsalmo. Fortitudinem meã ad tecustodiam
quiatuds̃ susceptor meus es. dr̃ meus miseri cordia eius p̃ueni& me:
Cadit autẽ in faciem. quia exmalis quaese ꝑpetrasse meminit erubescit.
Ibienim cadit homo ubi confunditur.: Unde & paulus quasi quibus
dam infaciesacentib: dicebat. quemergo fructũ habuistis tunc millis

Expanded text:
Unus iste, qui magnificans Deum regressus est, unius Ecclesiae devotam Christo humilitatem significat. Qui bene cadens ante pedes Domini, gratias egit. Ille enim vere Deo gratias agit, qui, repressis praesumptionis suae cogitationibus, quam in semetipso infirmus sit humiliter videt, qui nihil sibi virtutis tribuit, qui bona quae agit esse de misericordia Conditoris agnoscit. Unde et recte subjungitur: Et hic erat Samaritanus. Samaritanus quippe interpretatur custos. Quo nomine ille populus aptissime significatur, qui gratias agendo ei a quo accepit, tribuit omne quod accepit, quodam modo cantans illud de psalmo: Fortitudinem meam ad te custquia tu, Deus, susceptor meus es, Deus meus, misericordia ejus praeveniet me . Cadit autem in faciem, quia ex malis quae se perpetrasse meminit erubescit; ibi enim cadit homo, ubi confunditur. Unde et Paulus quasi quidam in facie jacentibus dicebat: Quem ergo fructum habuistis tunc in illis,
Abbreviated transcription (Latin):
duos latrones cum dño crucifixos duob baptitatorũ generib: coaptant :
Quicumq enĩ baptizati sumus in xp̃o ihũ : inmorte ipsius baptitati sumus :
Ambonamq: similes crucifixi : sed unus in cruceblas phemus peior. alter est
confessione martrr effectus : Quia ꝑbaptismum quod cũ peccatores
es semus abluimur : aliidum dm̃ in carne passum fide spe & caritate laudant
coronant᷑ aliidum aut fidem aut opera baptismi hal¬
quod accepere priuant᷑ : Erat aut̃ ferehora sexta & tenebrae faccȩ sunt
mundi lumen r&raxit radios suor neaut pendentem uider & dñm : aut

Expanded text:
duos latrones cum Domino crucifixos, duobus baptizatorum generibus coaptant. duos latrones cum Domino crucifixos, duobus baptizatorum generibus coaptant. Quicunque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus . Ambo namque similes crucifixi, sed unus in cruce blasphemiis pejor, alter est confessione martyr effectus. Quia per baptismum quo cum peccatores essemus abluimur, alii dum Deum in carne passum, fide, spe, et charitate laudant, coronantur; alii dum aut fidem aut opera baptismi hante perveniunt. Et facta hora sexta, tenebrae factae sunt mundi lumen retraxit radios suos, ne aut pendentem videret Dominum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
manere uirtutes testat᷑ apłs dicens : Nunc aut̃ man& fides spes caritas :
quas cunctas subita repl&us gratia: & accepit latro & seruauit incruce:
fidem nãq habuit qui regnaturum dñm credidit quem secum pariter
morientem uidit: spem habuit qui regni eius aditum postulauit.
Caritatem quoq in morte suauiuaciter tenuit qui fratrem & conlatronem
prosimili scelere morientem & deimquitate sua arguit & ei uitam quam
cognouerat p̃dicauit : Illequitalis ad crucemuenit exculpa : eccequalis
acruce recedit exgratia : Confitebat᷑ dño quem uidebat secum humana i¬
firmitate morientem : quando negabant apłi eũ quẽ minculaui derantꝰ
diuina uir tute facientem: Et dixit illihs: amendico tibi hodie mecũ
eris mpandiso. Pulcherrimũ affectandȩ conuersationis exemplum
qd̃ tam cito latroni uenia relaxat᷑ : &uberior est gratia quam precatio
semꝑ enĩ plur dñs tribuit . quã rogat᷑: Ille enĩ rogabat ut memor sui fu

Expanded text:
manere virtutes testatur Apostolus dicens: Nunc autem manet fides, spes, charitas . Quas cunctas subita repletus gratia et accepit latro et servavit in cruce. Fidem namque habuit, qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit, qui regni ejus aditum postulavit. haritatem quoque in morte sua vivaciter tenuit, qui fratrem et collatronem pro simili scelere morientem et de iniquitate sua arguit, et ei vitam quam cognoverat praedicavit. Ille qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum quem videbat secum humana infirmitate morientem, quando negabant apostoli eum, quem miracula viderant divina virtute facientem. Et dixit illi Jesus: Amen dico tibi: Hodie mecum eris in paradiso. Pulcherrimum affectandae conversionis exemplum, quod tam cito latroni venia relaxatur, et uberior est gratia quam precatio. Semper enim plus Dominus tribuit quam rogatur. Ille enim rogabat, ut memor sui fui
Abbreviated transcription (Latin):
superatis dñs quaecoeperat exsequitur: Siquidem & illis audientibus
plebem magis quod uerba sua libentius audiat alloquitur.. Parabolã
scilic& inferens qua & illos impi&ãs arguat : & ad gentes regnũ dĩ
doceat tiuons ferendum : Nomo ergo qui plantauti uineam: ipse est
qui iuxta aliam parabolam conduxit operarios mumeam suam.
Uinea enim dñi sab aoth: domus isrł est: Coloni ĩdem sunt operarii
quiad excolendam uineam : Hora prima tertica sexta & nona dicun¬
tur esse conducti : Ipseautem peregresuit . non locimutationo: Nam

Expanded text:
superatis, Dominus quae coeperat exsequitur, siquidem et illis audientibus, superatis, Dominus quae coeperat exsequitur, siquidem et illis audientibus, plebem magis quod verba sua libentius audiat, alloquitur, parabolam, scilicet, inferens, qua et illos impietatis arguat, et ad gentes regnum Dei doceat transferendum. Homo ergo qui plantavit vineam, ipse est, qui, juxta aliam parobalam, conduxit operarios in vineam suam . Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est ; coloni, iidem sunt operarii, qui ad excolendam vineam hora prima, tertia, sexta et nona, dicuntur esse conducti. Ipse autem peregre fuit, non loci mutatione; nam
Abbreviated transcription (Latin):
quod inpsalmo ꝑ proph& am dicit: Dĩ pater: paraui lucernam xp̃omeo
idest ipsum iohannem : in imicos eius induam confusione : Notandum autẽ
quia duas obcausas maxime scientia ueritatis est occulti ondaquaeren¬
tib: cum uidelic& is quiquaerit aut minus capax est ad intellegendum
quod quaerit : aut odio uel contemptu ipsius ueritatis indignus est : cui
debeat aperirȩ quod quaerit : quorum propterunum dñs ait. Ad¬
huc multa habeo uobis dicere. sed non potestis illa portare modo : Prop¬
ter aliud uero discipulis p̃cepit. nolitedare scm̃ canib: neq miitatis
margarblas uestras anteporcos. Coexit autem dicere ad plebem pa¬
rabolam hanc: homo plantauit uin etem & locauit eam colonis. & ipse
pegre fuit multis temporibus. Docente dñ o populum & euan gelitante
Conuenerunt principes sacerdotum & scribae cum seniorib: interro¬
gauerunt temptantes in qua potestate signa facer&i quibus sua arte.

Expanded text:
quod in psalmo per Prophetam dicit Deus Pater: Paravi lucernam Christo meo quod in psalmo per Prophetam dicit Deus Pater: Paravi lucernam Christo meo , id est ipsum Joannem: Inimicos ejus induam confusione . Notandum autem quia duas ob causas maxime scientia veritatis est occultanda quaerentibus, cum videlicet is qui quaerit aut minus capax est ad intelligendum quod quaerit, aut odio vel contemptu ipsius veritatis indignus est cui debeat aperiri quod quaerit. Quorum propter unum Dominus ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Propter aliud vero discipulis praecipit: Nolite dare sanctum canibus neque mittatis margaritas vestras ante porcos . Coepit autem dicere ad plebem parabolam hanc: Homo plantavit vineam, et locavit eam colonis, et ipse peregre fuit multis temporibus. Docente Dconvenerunt principes sacerdotum et scribae cum senioribus, et interrogaverunt, tentantes in qua potestate signa faceret. Quibus sua arte
Abbreviated transcription (Latin):
Respondens autem dixit ad illos. In¬
terrogabo uos & ego unum uerbum Respondete mihi: baptis mũ io¬
hannis decaelo an ex hominib: Poterat dñs a perta responsione
temptatoꝵ calũ niã confutare . sed prudenter interrogat ut suo uelsi¬
lentio uel sententia condemnentur. At illi cogitabant inter sedi¬
centes : quia sidixerimus decaelodic& : quare ergo non credidistis ei:
quem confitemin idecaelo habuisse proph&iã mihi testimonium ꝑ hi¬
buit. & ab illo audistis in quaego ista faciã potestate. Si autem
dixerimus ex hominib: pleps uniuersa lapidabit nos. Certi sunt
eum iohannem proph&am  . Viderunt ergo quo lib& horum
respondissent in laqueum secasuros. timentes lapidationem: sed
magis timentes ueritatis confessionem. Et responderunt se
nescire unde ess& : & ihs ait illis. Neq enimdico uobis in quapoi¬
tate haec facio . Non uobis dico quod scio : quia non uultis fateri
quod scitis: iustissime repulsi utiq confusi abscesserunt : &impl&um est

Expanded text:
Respondens autem dixit ad illos: Interrogabo vos et ego unum verbum. Respondete mihi. Baptismum Joannis de coelo erat, an ex hominibus? Poterat Dominus aperta responsione tentatorum calumniam confutare, sed prudenter interrogat ut suo vel silentio vel sententia condemnentur. At illi cogitabant inter se dicentes: Quia si dixerimus, de coelo, dicet: Quare ergo non credidistis ei? Quem confitemini de coelo habuisse prophetiam mihi testimonium perhibuit, et ab illo audistis in qua ergo ista faciam potestate. Si autem dixerimus: ex hominibus: plebs universa lapidabit nos. Certi sunt enim Joannem prophetam esse. Viderunt ergo quodlibet horum respondissent, in laqueum se casuros, timentes lapidationem, sed magis timentes veritatis confessionem. Et responderunt se nescire unde esset. Et Jesus ait illis: Neque ego dico vobis in qua potestate haec facio. Non vobis dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis. Justissime repulsi utique confusi abscesserunt, et impletum est
Abbreviated transcription (Latin):
positum inactib: a postolorum inuenit᷑ : Nam reges propt̃ herodem: principes
propt̃ pilatum intellexerunt quitestimonium eiusdem psalmi adhibuerunt
quid autẽ usitatius uerbi gratia quã ut dicat aliquis. & rustici mihi insul¬
tant &iam siunus insult& : Respondens aut̃ alter increpabat illũ dicens
Neq tutimes dm̃ qd in eadem damnatione es : & nos quidem iuste nam digna
factis recipimus : hic uero nihilinaligerrit: & dicebat ad ihm: dñe memento
mei cum ueneris inregnumtuũ : Quis huius latronis animũ non mir&ur:
immo iuuantis eũ dñi gratiã quis digne mir&ur . dignagratiarum actione
uener &ur : incruce claui manus eius pedesq ligauerunt nihilq: in eo a poe¬
nis liberum : nisicor & lingua remanserat : inspirante dõ totum illi obtuli
qđ inseliberum inuenit. ut iuxta hocqd scriptum est corde creder & ad

Expanded text:
positum, in Actibus apostolorum exponitur. Nam reges propter Herodem, principes positum, in Actibus apostolorum exponitur. Nam reges propter Herodem, principes propter Pilatum intellexeQuid autem usitatius verbi gratia quam ut dicat aliquis, Et rustici mihi insultant, etiam si unus insultet? Respondens autem alter increpabat illum dicens: Neque tu times Deum, quod in eadem damnatione es. Et no Hic vero nihil mali gessit. Et dicebat ad Jesum: Domine, memento mei cum veneris in regnum tuum. Quis hujus latronis animum non miretur? imo juvantis cum Domini gratia quis digne miretur? digna gratiarum actione veneretur? In cruce clavi manus ejus pedesque ligaverant, nihil in eo a poenis liberum nisi cor et lingua remanserat, inspirante Deo totum illi obtulit, quod in se liberum invenit, ut juxta hoc quod scriptum est: Corde crederet ad
Abbreviated transcription (Latin):
abio iaseris ominebant hebrea propt̃ iudeos in legeglorunter qpeca prop
gentiũ sapientes : latina propter romanos multos acpenereminibi untun
mndar sapientia omnia diume legis sacramenta testant᷑ quia ihs rexainde¬
ouꝰ est hoccimprator credentium & confitentium dõ : Vnusautem¬
tem & ipsum & nos : Mou& forte aliquos quomodo alii cuanglistȩ dicant
latrones qui crucis ixierant cum eo conuitiatos ei quando quide munus eorum¬
conuitiatus ẽ secundum lucȩ testimoniũ alter & compescuit eũ & indm̃
numerum prosingulire posuisse : sicut mepistola ad hebreos legimus dictũ pluralit̃.
clausorunt oraleonũ : cum solus daniel significari intellegat᷑ & pluralit̃ dictũ
secti sunt cum desolo esaia tradat᷑ : in psalmo &iã qd̃ dictum ẽ : ad stiterunt reges
terrȩ & principes conuenerunt in unum : pluralem numerũ prosingulari

Expanded text:
ibi prae caeteris eminebant. Hebraea propter Judaeos in lege gloriantes, Graeca propter ibi prae caeteris eminebant. Hebraea propter Judaeos in lege gloriantes, Graeca propter gentium sapientes, Latina propter Romanos multis ac pene omnibus jam tmundana sapientia, omnia divinae legis sacramenta testantur, quia Jesus rex Judaeorum est, hoc est, imperator credentium et confitentium Dominutemetipsum et nos. Movet forte aliquos quomodo alii evangelistae dicant latrones qui crucifixi erant cum eo, conviciatos ei. Unconviciatus est secundum Lucae testimonium, alter compescuit eum, et in Dnumerum pro singulari posuisse, sicut et in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum, Clauserunt ora leonum, cum solus Daniel significari intelligatur, et pluraliter dictum, Secti sunt, cum solo Esaia tradatur cum de solo Esaia tradatur. In psalmo etiam quod dictum est: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum: pluralem numerum pro singulari
Abbreviated transcription (Latin):
quo uide lic& acc&o milites dñm potauerunt: quẽ corũ suggestioneu
scripture si bauctor itate creditumblasphemantes in rident milites uero
st puta scripturarũ nescii nom a p̃odĩ electo sed regi iudeoꝵ insultant:
Erant autem & super scriptio scripta suꝑ illũ litteris grecis & latinis
&hebrgicis hicẽ rex iudeorum Pulchretitulus quiap̃m regem testatur
N infrased supracrucẽ ponit᷑ quia lic& incruce pronobis hominis infirmi¬
tate dolebat : suꝑcrucẽ tamen cregis maistite fulgebat: quiapte &iam
quia reax simul & sacerdos ẽ cũ eximiã patri suae carnis hostiã maltari
auus offerr& regir quoq quap̾ditus erat titulo dignitatem p̃tendit
ut cunctir legere hocẽ audire & credere uolentib in notes cat : quia suũ
ꝓcrucem non ꝑdiderit. sed confirmauerit potius & corrobora uerita
imperiu nortinde & apostolus cũ ignominiam crucis deser m si gm nel
nomen &ceera. Nãqđ hoc nom̃ hebrȩice grece & latine scriptũ erat

Expanded text:
suggestione Scripturae sibi auctoritate creditum blasphemantes irrident. Milites vero ut pote Scripturarum nescii, non Christo Dei electo, sed regi Judaeorum insultant. Erat autem et superscriptio scripta super illum litteris Graecis et Latinis et Hebraicis: Hic est rex Judaeorum. Pulchre titulus qui Christum regem testetur, non infra sed supra crucem ponitur, quia licet in cruce pro nobis hominis infirmitate dolebat, super crucem tamen regis majestate fulgebat. Qui apte etiam, quia rex simul et sacerdos est, cum eximiam Patri suae carnis hostiam in altari crucis offerret, regis quoque qua praeditus erat titulo dignitatem praetendit, ut cunctis legere, hoc est audire et credere volentibus innotescat, quia suum per crucem non perdiderit, sed confirmarit potius et corroborarit imperium. Unde et Apostolus cum ignominiam crucis descripsinomen, etc. . Nam quod hoc nomen Hebraice, Graece et Latine scriptum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
medio doctorum audientem illos & interrogantẽ . Quasi fons sapientiȩ docti
medius sed & sed quasi exemplar humilitatis audire prius & interrogane
doctores : quam instruere quaerit indoctos : Ne & enim paruuli a seni¬
orib: erubescant discere : & ipseoba&atis humanae cogruentiam
hominb: auscultare non erubescit. INeinfirmus docere quis audeat :

Expanded text:
medio doctorum, audientem illos et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medio doctorum, audientem illos et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis, audire prius, et interrogare doctores, quam instruere, quaerit indoctos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis humanae congruentiam homines auscultare non erubescit Deus. Ne infirmus docere quis audeat
Abbreviated transcription (Latin):
perhib&ur inmemor extitisseparentum : sed ut nos instruat quia non solũ
antequam parentes ipsi : uerum &iam antequam abraham fier& ipse est
inciuitate potius ac templodĩ quasi paterno iure resideredilectat.
Et non cognouerunt parentes eius existimantes autem illum esse in co¬
mitatu: Venerunt iter diei & requirebant eum intercognatos & notos
& non inuenientes regressi sunt in hierusalem requirentes eum
Quacrit aliquis quomodo di filius tanta parentum cura nutritus his ab euntib:
potuerit obliuiscendo relinqui. cui respondendum quia filiis israhel moris
fuerit : ut temporibus festis uel hierusolimam confluentes uel ad propria
redeuntes : seor sum uiri : seorsum autem feminae choros dicentes incederent
infantesq uel pueri cum quolib& parente in differenter irepotuerint
Ideoq beatam mariam uelioseph uicis simputas se puerum ihm quem se
comitari noncernebant cum altero parente reuersum.
Et factum est posttriduum inuenerunt illum intemplo sedentem in

Expanded text:
perhibetur immemor exstitisse parentum, sed ut nos instruat, quia non solum antequam parentes ipsi, verum etiam antequam Abraham fieret ipse est, in civitate potius ac templo Dei, quasi paterno jure residere delectatur. Et non cognoverunt parentes ejus. Existimantes autem illum esse in comitatu, venerunt iter diei, et requirebant eum inter cognatos et notos, et non invenientes, regressi sunt in Jerusalem reQuaerit aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Hierosolymam confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae, choros ducentes incederent. Infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerunt. Ideoque beatam Mariam vel Joseph, vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo sedentem in
Abbreviated transcription (Latin):
tionessuas & occulta consilia poenter et cum facti sui & tamen non designat
specialiter. ne manifeste correptus inpudentior fier& mita nitasia
in numero. utagat conscius poenitentiam: praedicit & poenam: utquẽ
pudor non uicerat. corrigant denuntiata supplicia. Sed &hodie
quoq & insempiternum uae illi homini quiadmensam dñi malignus
accedit : qui insidiis mente conditis. qui praecordiis aliquo scolere
pollutis misteriorum xp̃i secr&is participare non m&uit : &ille enim
in exemplum iudae filium hominis tradit non quidem iudaeus pis ili
toribus sadtamen peccatoribus membris uidelic& suis. quibus illuch
in aestimabiles &c inuiolabile dm̃i corpus uiolare praesumit: illednm

Expanded text:
tiones suas et occulta consilia, poeniteret eum facti sui. Et tamen non designat tiones suas et occulta consilia, poeniteret eum facti sui. Et tamen non designat specialiter, ne, manifeste correptus, impudentior fieret. Mittit crimen in numero, ut agat conscius poenitentiam. Praedicit et poenam ut quem pudor non vicerat, corrigant denuntiata supplicia. Sed et hodie quoque et in sempiternum, vae illi homini qui ad mensam Domini malignus accedit, qui, insidiis mente conditis, qui, praecordiis aliquo scelere pollutis, mysteriorum Christi secretis participare non metuit. Etenim ille in exemplum Judae filium homitoribus, sed tamen peccatoribus, membris scilicet suis, quibus illud inaestimabile et inviolabile Domini corpus violare praesumit. Ille Dom
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalibus epulis interius exteriusq sacrari ac deinde terrenis lipibus
corpus. & uilis escis refici: Quod autem dicit h Ic est calix nouũ testamen¬
tum in sanguine meo : ad distinctionem u&eris testamenti respicit: quod
hircorum &uitulorum est sanguine dedicatum. Dicente inter aspergen¬
dum legis latore hic sanguis testamenti quodmandauit aduos dr̃. Necesse
est enim exemplaria quidem caelestium his mundari. ipsa autem caelestia
melioribus hostiis quam istis: iuxta quod a postolus pertotam adhebreos
epistolam interlegem distinguens & euangelium pulcherrima expositione
& plenaria ratione declarat :¬
erum tamen ecce manus tradentis me mecum est in mensa. & quidem
filius hominis secundum quod definitum est uadit. uerum tamen uae
homini illi perquem trad&ur : Quide passione praedixerat: & deprodi¬
tore praedicit . dans locum poenitentiae: ut cum intellexiss& sciri cogita¬

Expanded text:
spiritalibus epulis interius exteriusque sacrari, ac deinde terrenis dapibus spiritalibus epulis interius exteriusque sacrari, ac deinde terrenis dapibus corpus et vilibus escis refici. Quod autem dicit: Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, ad distinctionem veteris Testamenti respicit, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum, dicente inter aspergendum legislatore: Hic est sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus . Necesse est enim exemplaria quidem coelestium his mundari, ipsa autem coelestia melioribus hostiis quam istis, juxta quod Apostolus per totam ad Hebaeos Epistolam, inter legem distinguens et Evangelium, pulcherrima expositione et plenaria ratione declarat. Verumtamen ecce manus tradentis me mecum est in mensa. Et quidem filius hominis secundum quod definitum est vadit, verumtamen vae illi homini per quem tradetur. Qui de passione praedixerat, et de proditore praedicit, dans locum poenitentiae, ut cum intellexisset sciri cogita
Abbreviated transcription (Latin):
aquae populi sunt: & neq aquam solam neq solum uinum: sicut nec gra¬
num frumenti solum sine aqua e admixtione & confectione in panem
cuiquam lic& offerre : ne talis uidelic& oblatio quasi caput amembrii
secernendum signific&. & uel xp̃m sine nostrȩ redemptionis amore
patipotuisse uel nos sin exp̃ipassione saluari ac patri offerre posse
confingat. Quodsiquem mou& cum caenatis saluator apostolis suum
corpus acsanguinem tradiderit : quare nos uniuersalis ecclesiae consue¬
tudine ieiuni doceamur eadem sacramenta percipere breuiter audit:
Ideo tunc caenatos communicas sea postolos quia necesse erat pascha
illud trpicum antea consummari : & sic adueri paschȩ sacra menta
transire : nunc in honorem tantitamq terribilis sacramenti placuisse magistris
ecclesiae primonos dominicae passionis participatione muniri: primo

Expanded text:
aquae populi sunt . Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut nec graaquae populi sunt . Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in panem, cuiquam licet offerre, ne talis videlicet oblatio quasi caput a membris secernendum esse significet, et vel Christum sine nostrae redemptionis amore pati potuisse, vel nos sine Christi passione salvari, ac Patri offerri posse confingat; quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare non universalis Ecclesiae consuetudine jejunii doceamur eadem sacramenta percipere, breviter audiat ideo tunc coenatos communicasse apostolos, quia necesse erat pascha illud typicum antea consummari, et sic ad veri paschae sacramenta transiri. Nunc in honorem tanti tamque terribilis sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos dominicae passionis participatione muniri, primo
Abbreviated transcription (Latin):
caelis esse glorificandum : quod autem dicit hocfacite in meam commemo¬
rationem : exponit apostolus paulus : quicum uerba ipsius poneret dicen¬
tis. hoc facite in meam commemorationem. hoc est corpus meum quod
prouobis confringitur. &iterum. hic est calix noui testamenti inmeo
sanguine hoc facite quotienscumq bib&is in meam commemorationem
sub iunxit exponendo &ait : Quotiens cumq enim manducabitis panẽ
hunc & calicem bib&is. mortem dñi ad nuntiate donec ueniat.
imiliter & calicem postquam cenauit dicens: Hic est calix noui testa¬
Omenti insanguine meo quod prouobis fund&ur: Quod dicit similit̃
& calicem subauditur. ATTΟΙΝΟΥ. dedit eis ut sit plena sententia.
similiter & calicem postquam cȩnauit dedit eis.: Quia ergo panis confirmat
uinum uero sanguinem operatur incarne: hic adcorpus xp̃i mistice illud
oportet . Uinum dominici calicis aquamisc&ur : At testante enim iohanne.

Expanded text:
coelis esse glorificandum. Quod autem dicit: Hoc facite in meam commemocoelis esse glorificandum. Quod autem dicit: Hoc facite in meam commemorationem, exponit apostolus Paulus. Qui cum verba ipsius poneret dicentis: Hoc facite in meam commemorationem, hoc est corpus meum quod pro vobis confringitur, Et iterum: Hic est calix novum testamentum in meo sanguine, hoc facite quotiescunque bibetis, in meam commemorationem, subjuate, donec veniat. . Similiter et calicem, postquam coenavit, dicens: Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, quod pro vobis fundetur. Quod dicit: Similiter et calicem, subauditur ἀπὸ κοινοῦ, dedit eis ut sit plena sententia: Similiter et calicem, postquam coenavit, dedit eis. Quia ergo panis carnem confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne, hic ad corpus Christi mystice, illud oportet, vinum dominici calicis aqua miscetur. Attestante enim Joanne,
Abbreviated transcription (Latin):
uidebantur. ad spiritalem iam nunc obseruantiam fuis setrans ferenda:
taccepto panegratias egit & fregt & dedit cis dicens: hocest corpus
meum quod prouobis datur : hoc facite inmeam commemorationem:
finitis pasca e ueteris sollemnib: quaem commemorationemantiquae
de aegypto liberationis agebantur : transut ad nouum quod insuae
redemptionis memoria ecclesiam frequentare desiderat. ut uidelic&
procarne agni uel sangume suaecarnis sanguinisq sacramentum i¬
iurauit dñs & non poenitebit eum tues sacerdos in a &ernum secundũ
ordinem melchi sedech frangit autem ipsepanem quem porrigit¬
ut ostendat corporis sui fractionem non sine sua sponte futuram
sed sicut alibidicit. potestatem schabere ponendi anmam su am &
iterum sumendi eam: & sicut deueterib: terminandis egerat: sic
& denouis icpiendis patri gratias agit: nobis pariter oxemplum¬
tribuens in omni bonioperis inchoatione uel perfectione : patrem quiest in

Expanded text:
videbantur, ad spiritalem jam nunc observantiam fuisse transferenda. videbantur, ad spiritalem jam nunc observantiam fuisse transferenda. Et accepto pane, gratias egit, et fregit et dedit eis, dicens: Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur. Hoc facite in meam commemorationem. Finitis paschae veteris solemniis, quae in commemorationem antiquae de Aegypto liberationis agebantur, transiit ad novum, quod in suae redemptionis mpro carne agni ac sanguine, sui corporis sanguinisque sacramentum ijuravit Dominus: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech ut ostendat corporis sui fractionsed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et iterum sumendi eam. Et sicut de veteribus terminandis egerat, sic et de novis incipiendis Patris gratias agit, nobis pariter exemplumtribuens, in omni boni operis inchoatione vel perfectione, Patrem qui est in
Abbreviated transcription (Latin):
pascha : cui finem desiderabat in ponere pertin& quo accepto gratias
egit : ob hoc nimirum quia uetera transitura &uentura omnia fuerant noua :
Di coenim uobis quod nonbibam degeneratione uitis donec regnum dĩueni at
Potest quidem hicuersiculus & simpliciter accipi: quod ab hachora caena e
usq ad tempus resurrectionis quo in regnumdĩ erat uenturus iunum bibitu¬
rus noness&: Posteanamq illum cibum potumq sumpsis se testatur apłs
p&rus quiait : qui manducauimus & bibimus cum illo postquam resurexit
amortuis : sed multo consequentius ut sicut supratrpicum agni esum. sic&iã
potum paschaetypicum neget seultra gustaturum domec ostenia & mani¬
festata resurrectionis suae gloria regnidĩ fides mund uadueniat: ut per
duo maximalegis edicta. esum uidelic& potumq paschalem spiritalites
mmutata disceres omnia legis sacramenta uelius saquaecarnaliter sonare

Expanded text:
Pascha, cui finem desiderabat imponere, pertinet. Quo accepto, gratias Pascha, cui finem desiderabat imponere, pertinet. Quo accepto, gratias egit, ob hoc nimirum, quia vetera transitura, et ventura, fuerant omnia nova. Dico enim vobis, quod non bibam de generatione vitis, donec regnum Dei veniat. Potest quidem hic versiculus et simpliciter accipi, quod ab hac hora coenae, usque ad tempus resurrectionis, quo in regno Dei erat venturus, vinum bibiturus non esset. Postea namque illum, cibum potumque sumpsisse, testatur apostolus Petrus, qui ait: Qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . Sed multo consequentius, ut sicut supra typicum agni esum, sic etiam potum paschae typicum neget se ultra gustaturum, donec ostensa et manifestata resurrectionis suae gloria, regni Dei fides mundo adveniat. Ut per duo maxima legis edicta, esum videlicet potumque paschalem spiritaliter immutata, disceres omnia legis sacramenta, vel jussa quae carnaliter sonare
Abbreviated transcription (Latin):
Noncessat. donec tempore p̃fixo desideratum pascha cum discipulis man¬
nis inssteria incrucis altari consecrata : quasi atima terrae repromissionis
mbuendis fidelib: adferat: deniq quod sequitur. Dico enim uobis¬
quia ex hoc non manducabo illud donec impleatur in regnodĩ : quantum
iosue uerbis consonat quiait: nec usi sunt illo cibo ultra filii israhel: sed
comederunt defrugibus terrae chanaan: Ergo in quit non manduca¬
bo illud donec implecctur inregnodĩ : idest nequaquam ultra moy saicũ
pascha celebra bo : donec mecclesia sp̃iritaliter intellectum conpleatur
ipsa est enim regnum dĩ : dequo alibi discipulis ait: regnum dĩ intrauos ẽ
inquo regno dñs hodieq uetus pascha impl&um manducat : quando ea
quaemo yses rudi populo carnaliter obseruanda p̃cepit : in membris suis
hoc est in ecdesa ipsespiritaliter exerc&. & accepto calice gratias
egit & dixit: Accipite & diuidite interuos : & hiccalix aduetus illud

Expanded text:
non cessat, donec tempore praefixo desideratum pascha cum discipulis mannis mysteria in crucis altari consecrata, quasi azyma terrae repromissionis imbuendis fidelibus offerat. Denique quod sequitur: Dico enim vobisquia ex hoc non manducabo illud donec impleatur in regno Dei. Quantum Josue verbis consonat, qui ait: Nec usi sunt ultra cibo illo filii Israel, sed comederunt de frugibus terrae Chanaan Josue, V inquit, illud donec impleatur in regno Dei, id est, nequaquam ultra Moysaicum pascha celebrabo, donec in Ecclesia spiritaliter intellectum compleatur: Ipsa est enim regnum Dei. De quo alibi discipulis ait: Regnum Dei intra vos est . In quo regno Dominus hodieque vetus pascha impletum manducat, quando ea quae Moyses rudi populo carnaliter observanda praecepit, in membris suis, hoc est in ipsa Ecclesia spiritaliter exercet. Et accepto calice, gratias egit et dixit: Accipite et dividite inter vos. Et hic calix ad vetus illud
Abbreviated transcription (Latin):
protecti: cadem procella cum c&eris potuis se conteri: uerum cunsatanas
ex p&it eos temptare : & uelut quitriticum purgat uentilando concutere doc&
nullius fidem adiabulo nisi dõpermittente temptari: Satanae quippe
ad cribrandum bonos exp&ere est : ad afflictionem eorum militiae aestib
anhelare : Quo enim temptationem inuidens app&it : eo illorum quasi

Expanded text:
protecti, eadem procella cum caeteris potuisse conteri. Verum cum Satanas expetit eos tentare, et velut qui triticum purgat ventilando concutere, docet nullius fidem a diabolo nisi Deo permittente tentari. Satanae quippe ad cribrandum bonos expetere est, ad afflictionem eorum, malitiae aestibus anhelare. Quo enim eorum tentationem invidens appetit, eo illorum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
id est sole occidente . moxut operendi licentia remeabat emerunt aroma¬
ta ut mane uenuonites unguerent corpus eius sicut marcus cuangelista testat᷑
ae: enimuespere sabbati p̃occupatȩ iam noctis articulo monumentũ adire
uluerunt: Inspeta autem dñi sepultura reuertenter parant aromata & un¬
guenta: quilecta audita recordata passione dominica mox ad patiitnda
seopera uirtutũ quib Xp̃s delect&ur conuertunt : & sabbato quidem paratis
uenturi postsabbatũ cum munerib: ad dñm cũ finita
p̃sentis uite pantrceue beatam requie gaudentes expectant quando tõpore
seiurretionis apparente redolentib xp̃ospiritaliũ actionũ quas iaromatis

Expanded text:
id est, sole occidente, mox ut operandi licentia remeabat, emerunt aromaid est, sole occidente, mox ut operandi licentia remeabat, emerunt aromata ut mane venientes ungerent corpus ejus, sicut Marcus Evangelista testatur. Neque enim vespere Sabbati, praeoccupante jam noctis articulo monumentum adire voluerunt. Inspecta autem Domini sepultura revertentes parant aromata et unguenta, qui lecta, audita, recordata passione dominica, mox ad patranda se opera virtutum quibus Christus delectetur convertunt, et Sabbato quidem paratis aromatibus silent venturi post Sabbatum cum muneribus ad Dominum, cum, finita praesentis vitae parasceve, beata in requie gaudentes exspectant, quando tempore resurrectionis apparente, redolentibus Christo spiritalium actionum, quasi aromatibus
Abbreviated transcription (Latin):
sub secute: quomodo poner&ur inspicerecupiebant : ut ei tempore congruo
munus possent sua edeuotionis offere. sed &oactenus scãe mulieres faciunt
eodem die paraes ceues cũ animȩ humiles & quomuioris sibi conscue fragili¬
tatis eomaiori saluatoris dilectione feruentes passionis cius uestigiis in hoc scło
quo requies est p̃paranda futura diligentes obsequunt᷑ : & si forteualeant
imitari sedula curiositate quo ordine sit eadem passio cõpl&aꝑpendunt:
Etreuertentes parauerunt aromata & unguenta: & sabbato quidem silue¬
runt secundũ mandatũ. Mandatum erat ut sabbati silentium auespera
usq ad uesperã seruar&ur &ideo religiosae mulieres sepulto dño quã diu
licebat operari id est usq ad solis occasum inunguentis p̃parandis enent
occupate qd̃ non solũ indiepara sceue egerant : uerum trans acto sabbato

Expanded text:
subsecutae quomodo poneretur inspicere cupiebant, ut ei tempore congruo subsecutae quomodo poneretur inspicere cupiebant, ut ei tempore congruo munus possent suae devotionis offerre. Sed et hactenus sanctae mulieres faciunt idem die Parasceves, cum animae humiles, et quo majoris sibi consciae fragilitatis eo majori Salvatoris dilectione ferventes, passionis ejus vestigiis in hoc saeculo, quo requies est praeparanda futura, diligenter obsequuntur, et si forte valeant imitari, sedula curiositate quo ordine sit eadem passio completa perpendunt. Et revertentes paraverunt aromata et unguenta. Et Sabbato quidem siluerunt secundum mandatum. Mandatum erat ut Sabbati silentium a vespera usque ad vesperam servaretur, et ideo religiosae mulieres, sepulto Domino, quandiu licebat operari, id est, usque ad solis occasum in unguentis praeparandis erant occupatae. Quod non solum in die Parasceves egerant, verum, transacto Sabbato,
Abbreviated transcription (Latin):
neces seẽ in septima uero a&ate idest cum l&i quis debitum soluit:
Corpora quidem intumuli s : animas autem ser&am pace cum dño manee
& postbonaoport& opera quiescere : donec octauatandem uendeabu
adate &iamcorporaipsa resurrectione gloriticata cum a eiomabur
simul in corruptionẽ a&ernachereditatis accipiant: unde pulchire
septimadicr ingenesi uespera habiis se non legit᷑: quiar equien aninar
quae illomsaeculo nuncẽ non ullo consumenda merore sed pleuiore
gaudio futurs est resurrectionis adaugenda. Subsecutae autem mulmoc
quactum ipso uenerant degililea uiderunt monum̃tum. & quem adiodũ
nositum erat corpuscius : Supralegimus quia stabant omnes noti cius
alonge & mulieres quae secute erant eum: his ergonotis ihũ postde ponitũ
ciur cadauer adiua pome antib solȩ mulieres quae artius amnabant funus

Expanded text:
necesse est; in septima vero aetate, id est, cum leti quis debitum solvit, necesse est; in septima vero aetate, id est, cum leti quis debitum solvit, corpora quidem in tumulis, animas autem secreta in pace cum Domino manere, et post bona oportet opera quiescere, donec octava tandem veniente aetate etiam corpora ipsa resurrectione purificata, cum animabus simul incorruptionem aeternae haereditatis accipiant. Unde pulchre septima dies in Genesi vesperam habuisse non legitur, quia requies animarum quae illo in saeculo nunc est, non ullo consumenda moerore, sed pleniore gaudio futurae est resurrectionis adaugenda. Subsecutae autem mulieres quae cum ipso venerant de Galilaea, viderunt monumentum, et quemadmodum positum erat corpus ejus. Supra legimus quia stabant omnes noti ejus a longe, et mulieres quae secutae erant eum. His ergo noti Jesu post depositum ejus cadaver ad sua remeantibus, solae mulieres quae arctius amabant, funus
Abbreviated transcription (Latin):
conuersabant᷑. Sextam sabbati quaenunc a nobis sextaferia uocat᷑ appellabant
qd eouidelic& die qua e insabbatum forent neces saria p̃pararent . iuxta
qd demanna quondim erat p̃ceptum: sexta autem die colleg&is duplum¬
&c &era: qui romit̃ romanos uitam ducunt iudeiusitatius eum latinecenã
puram cognominant : Quiaergo sexta diehomo factus. & tota mundi
est creatura ꝑfecta. Septima autem conditor ab operesuorequieuit.
unde & hanc rabbatũ id est requiem uocari prȩcepit. recte dñs eadem
die sexta crucifixus humanȩ reparationis impleuit arcanum : Unde
cum accepiss& ac&um dixit consummatum ẽ: id est sextidiei q̃d pro
mundi refectione suscepi totum ẽ opus ꝑfectum. Sabbato autem in
iepulchro requiescens resurrectionis quae octaua die uentura erat
exspetabat cuentũ ubi nostrȩ simuldeuotionis p̃luc& exemplum q̃uoss
i hacquidem sexta mundi a&ate prodño pati. & uelut eruci figi

Expanded text:
conversabantur sextam Sabbati, quae nunc a nobis sexta feria vocatur, appellabant, quod eo videlicet die quae in Sabbatum forent necessaria praepararent. Juxta quod de manna quondam erat praeceptum: Sexta autem die colligetis duplum, etc. . Qui vero inter Romanos vitam ducunt Judaei, usitatius eum Latine coenam puram cognominant. Quia ergo sexta die homo factus, et tota mundi est creatura perfecta, septima autem Conditor ab opere suo requievit, unde et hanc Sabbatum, id est, requiem, vocari praecepit, recte Dominus eadem die sexta crucifixus, humanae reparationis implevit arcanum. Unde cum accepisset acetum, dixit: Consummatum est , id est, sexti diei, quod pro mundi resurrectione suscepi, totum est opus perfectum. Sabbato autem in sepulcro requiescens, resurrectionis quae octava die ventura erat, exspectabat eventum. Ubi nostrae simul devotionis praelucet exemplum, quos in hac quidem sexta mundi aetate pro Domino pati, et velut mundo crucifigi
Abbreviated transcription (Latin):
primaẽ dies sabbato quã diem dominicũ propt̃ dñi resurrcitionẽ mos
nẽ anus appellat. Qd autẽ ualde diluculo mulicits uenerunt admonu¬
mentũ iuxta historiã quidem magnus querendi & in uenioidi dnm¬
feruor caritatis ostendit᷑ iux taintellectum uero mysticum nobis dit᷑ exem¬
corpus accedero : Nã & sepuldirum illud uenerabile figurã dominici habe¬
bat altaris. in quo carnis eius ac sanguinis solent mysteria celebrari:
unde regula ecclesi asticaten& eadem mysteria ñ inserico ñ inpanno
tincto sed instar sindonis quo eũ io sephinuoluit. in linteo puro debere
consecrari: ut sicut ipse ueram terrenȩ mortilisq naturȩ substantiam
pronobis morti obtulit : ita & nos in cõmemoratione eiusdem tremendi
& uenerabibs sacram̃ti purum de terrȩ germine candidumq & multi¬
modo quasi mortificanũ genere castigatũ altarilinum in ponamus

Expanded text:
dies a Sabbato, quam diem Dominicam propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat. Quod autem valde diluculo mulieres venerunt ad monumentum, juxta historiam quidem magnus quaerendi et inveniendi Domfervor charitatis ostenditur, juxta intellectum vero mysticum nobis datur exemcorpus accedere. Nam et sepulcrum illud venerabile figuram dominici habebat altaris, in quo carnis ejus ac sanguinis solent mysteria celebrari. Unde ecclesiastica tenet eadem mysteria, non in serico, non in panno tincto, sed instar sindonis, qua eum Joseph involvit, in linteo puro debere consecrari. Ut sicut ipse veram terrenae mortalisque naturae substantiam pro nobis morti obtulit, ita et nos in commemorationem ejusdem tremendi et venerabilis sacramenti purum de terrae germine, candidumque, et multimodo quasi mortificationum genere castigatum altari linum imponamus
Abbreviated transcription (Latin):
duos patres ex diuersa proauorum stirpe uenientes. unum quem lucas.
alterum quem matheus. habere potuerit. Dicit enim matheus. mathan

Expanded text:
duos patres ex diversa proavorum stirpe venientes, unum quem Lucas, alterum quem Matthaeus commemorat, habere potuerit. Dicit enim Matthaeus: Mathan
Abbreviated transcription (Latin):
tenebant᷑ necum agnoscerent: & ait ad illos : qui sunt hi sermones quos confertis
ad inuicem. ambulantes & estis tristes : Apparuit quidem discipulis dñs sedeis
speciem quã recognoscerent non ostendit: hocergo egit foris h̃s in oculis
corporis : quod apud ipsos agebat᷑ intus in oculis cordis : ipsinamq apud
sem& ipsos intus & amabant & dubitabant: eis autem dñs foris & p̃sens ad erat

Expanded text:
eum agnoscerent. Et ait ad illos: Qui sunt hi sermones quos confertis ad invicem ambulantes, et estis tristes? Apparuit quidem Dominus discipulis, sed eis speciem quam recognoscerent non ostendit. Hoc ergo egit Dominus foris in oculis corporis, quod apud ipsos agebatur intus in oculis cordis. Ipsi namque apud semetipsos intus et amabant et dubitabant; eis autem Dominus foris et praesens aderat
Abbreviated transcription (Latin):
anatar&h : & post modum quod sedelumine minus sciresentiebat
suppliciter quȩ siuit dicens : dñeinquiens ostende nobis patrem & suffi¬
cit nobis: Barto lomeus syrum est non hebreum : & interp̃tatur filius
suspendentis aquas. hocest filius dĩ: qui p̃dicatorum suorum mentes
adcculestia contemplanda suspendit : Ut quocelsa liberius peruolant.

Expanded text:
a Nazareth . Et postmodum quod se de lumine minus scire sentiebat, a Nazareth . Et postmodum quod se de lumine minus scire sentiebat, suppliciter quaesivit: Domine, inquiens, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . Bartholomaeus Syrum est non Hebraeum, et interpretatur filius suspendentis aquas, hoc est, Filius Dei. Qui praedicatorum suorum mentes ad coelestia contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant
Abbreviated transcription (Latin):
in principio erat uerbum & uerbum erat apud dm̃ &dĩ erat uerbumꝰ &c&r̃
ati quae tanto robore grauida reliquit utsi aliquanto plus intomare
uolurs sr necipse capere mundus poss& sed & ambo saepe seorsum & in
monte ad ño duci : & aliquando sonum denube terrificum percipere meru¬
erunt hicest filius meus dilectus Prisca quoq nomina meritis aptissima
gestarunt : Ia cobaenim supplantator. Iohannes in quo est gratia ueld ñi
gratia dicitur : Nam ille & carnis curam dño uocante supplantare & ipsã
carnem herode trucidante gaui sus ẽ contemnere : iste obamoris p̃cipui
gratiam quam uirginali gloria meruerat super redemptor is sui pec¬
tus incena recubuit.
Philippus os lampadis interp̃tatur : & recte:quia & uocatus adño
mox inuento nathanahelelumen quod agnouerat p̃dicauit dicens
quem scripsit moyses inlege & proph&ae inuenimus ihm̃ filium ioseph

Expanded text:
In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tanto robore gravida reliquit, et si aliquanto plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum, et in montem a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus. Prisca quoque nomina meritis aptissima gestarunt. Jacobus enim supplantator. Joannes, in quo est gratia, vel Domini gratia dicitur. Nam ille et carnis curam Domino vocante supplantare, et ipsam carnem Herode trucidante gavisus est contemnere. Iste ob amoris praecipui gratiam, quam virginali gloria meruerat, super redemptoris sui pectus in coena recubuit. Philippus os lampadis interpretatur. Et recte, quia et vocatus a Domino, mox invento Nathanaeli lumen quod agnoverat praedicavit dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus Jesum, filium Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
sed suaecon festim mortis tristitiam audiuit dicente dño: Cum autem
senier is extendes manustuas & alius tecing& & duc& quo nonuis
Iacobum. & io hannem. philippum & bartolomcum maitheum &
thomam : Pulchre acreuerenter lucas in catalogo a postalor utru
us tato nomine matheum: In prima uero de teloneo uocatione ut supe¬
nius ad monur leui: appellare maluit: ipse uero matheus iuxta quo ie
seriptume  dictũ iniquitates tius ut iustificeris & manites eoanoruĩ
deicto neo uocitũ & inor dinesta postolorum publicanum cogunordine
ad &l comnpira suo thomae cum ac& eris cuanglistis sit p̃latur se mordm
supponit : Ia cobus sane & iobannes qui ob eximium uirtatir detumi
baneet em sunt a dño cognominati nec frustra: quorum unus cclesteibr
intoniens uocem ilim theologicam quam nemoprius edene mouerat emisit.

Expanded text:
sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis . Jacobum, et Joannem, Philippum, et Bartholomaeum, Matthaeum et Thomam. Pulchre ac reverenter Lucas in catalogo apostolorum usitato nomine Matthaeum, in prima vero de telonio vocatione, ut superius admonui, Levin appellare maluit. Ipse vere Matthaeus, juxta quod scriptum est: Dic tu iniquitates tuas, ut justificeris; et manifeste Matthaeum de telonio vocatum, et in ordine se apostolorum publicanum cognominat, sed et compari suo Thomae cum a caeteris evangelistis sit praelatus, se in ordine supponit. Jacobus sane et Joannes qui ob eximium virtutis et animi banereem, sunt a Domino cognominati. Nec frustra. Quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat emisit: