comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos sc̃m illam legem uiuebamus. Ubi uero xp̃c pro nobis mortuus est. et nos
cum ipso mortui sumus peccato. lib̾ati sumus ꝑ ipsum alege peccati inqua
decinebamur: ut possimus iam seruire legi deiSeriure autem in nouitate
sp̃s: non inuetustate littere. Non enim idcirco nos xp̃s abstruxit alege peccati.
ut uetustati litterȩ seruiamus. Id est ut circumcisionem recipiamus et sab¬
bata uł cȩtera quȩ uetustas legis littere continet᷑: sed ut legem dei in sp̃s
nouitate seruemus. Idest ex om̃ibus quȩ in eascripta sunt sp̃ualem sensum
sp̃u donante capiamus. Sicut et idem apłs maliis dicit: quia uelamen est
positum in faciȩ mox si. Cum autem conuersus fuerit quis ad dñm: aufe¬
ratur uelamen. Dñs enim sp̃s est. Ubi autem sp̃s dñi: ibi libertas. Houitatem
sanc sp̃s. scio quosdam male intelligentes illuc traxisse. ut dicerent nouum

Expanded text:
nos secundum illam legem vivebamus. Ubi vero Christus pro nobis mortuus est, et nos nos secundum illam legem vivebamus. Ubi vero Christus pro nobis mortuus est, et nos cum ipso mortui sumus peccato, et liberati sumus per ipsum a lege peccati, in qua detinebamur, possumus jam servire legi Dei; servire autem in novitate spiritus et non in vetustate litterae. Non enim idcirco nos Christus abstraxit a lege peccati, ut vetustati litterae serviamus, id est, ut circumcisionem recipiamus, et sabbata vel caetera quae vetustas legis litterae continet; sed ut legem Dei in spiritus novitate servemus, id est, ex omnibus quae in ea scripta sunt, spiritalem sensum Spiritu donante capiamus, sicut et idem Apostolus in aliis dicit, quod velamen est positum in facie Moysi; cum autem conversus fuerit quis ad Dominum, auferatur velamen: Dominus enim spiritus est: ubi autem spiritus Domini, ibi libertas . Novitatem sane spiritus scio quosdam male intelligentes illuc traxisse, ut dicerent novum
Abbreviated transcription (Latin):
alege mortis: in qua de tinebamur. ab hac ergo lege nunc soluti sumus.
Hunc. Quando : sine dubio quando cum xp̃o mortu sumus. et conse¬
pulti ei per baptismum. et crucifixi cum ipso: et ideo dicit soluti sumus
alege mortis. Nlisi enim quiᷤᷤ mortuus fuerit cum xp̃o: ab ista lege ñ soluit᷑.
Scio et in alus exemplaris scriptum alege mortis in qua decinebamur:
sed hoc. id ẽ. mortui et uerius est et rec tus. Qd̾ uero addit inclusio ita
ut seruiamus innoutate sp̃s et non inuetustate littere: quod sine dubio
de lege litcere dictum uidetur. Hoc modo consequenter intelligi potertem
carne quidem positi et scd̾m carnem uiuentes propter peccatorũ uitia quȩ les
illa que erat in membris nr̃is alebat ut fructificarent mora. non poteramus
seruire nouitati sp̃s. dum illa lex membrorum uiuebat in nobis: immodum

Expanded text:
a lege mortui, in qua detinebamur; ab hac ergo lege nunc soluti sumus; a lege mortui, in qua detinebamur; ab hac ergo lege nunc soluti sumus; nunc, quando? sine dubio cum Christo mortui sumus, et consepulti ei per baptismum, et crucifixi cum ipso, et ideo dicit, soluti sumus a lege mortui. Nisi enim quis mortuus fuerit cum Christo, ab ista lege non solvitur. Scio et in aliis exemplaribus scriptum: A lege mortis, in qua detinebamur; sed hoc, id est, mortui, et verius et rectius legitur. Quod vero addidit in conclusione: Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, quod sine dubio de lege litterae dictum videtur, hoc modo consequenter intelligere poterant. In carne quidem positi et secundum carnem viventes, propter peccatorum vitia, quae lex illa, quae erat in membris nostris, alebat ut fructificarent morti, non poteramus servire in novitate spiritus, dum illa lex membrorum vivebat in nobis, imo dum
Abbreviated transcription (Latin):
degredi: cum enim in suꝑioribus de lege litterȩ disputasset qđ utiq
ad eos iudetur tantum qui excircumcisione crediderant ꝑtinere. Nunc
latenti quadam conuersione carnis et uitiorum discutit legem. obid sine
dubio ut etiam ad cȩteros homines non eos solos qui excircumcisione sunt
tractus irȩ ꝑtinere uidetur. ait ergo. Cum enim eẽmus in carne. Et quidẽ
quantum ad rem spectat: in carne utiq positus ista dicebat. Sed cum eẽmꝰ
operabantur: Nunquid lex moysi etiam si scđm litteram obseruet᷑ uitia
genera peccatorum. Sed in aꝑto est quod illam legem dicat membroꝵ.¬
quȩ resistit legimentis. dequa et ante tractauimus: quomͦ lex sub introuue
ut habundaret peccatum. Ipsa ergo lex est quȩ facit inhis qui scdđm carnẽ
uiuunt uitia peccatorũ abundare: ut fructificent mora. Ad hoc nãq
est. illa lex in membris nr̃is ut resistens ad uersum legem mentis captiuos
nos ducat peccato: et hos fructus offerat morti. Hunc autem solua sumus

Expanded text:
ducit. Cum enim in superioribus de lege litterae disputasset, quod utique ad eos videretur tantum qui ex circumcisione crediderant pertinere, nunc latenti quadam conversione carnis et vitiorum discutit legem, ob id sine dubio, vel etiam ad caeteros homines, et non eos solos, qui ex circumcisione sunt, tractatus iste pertinere videretur. Ait ergo, cum essemus in carne. Et quidem quantum ad rem spectat, in carne utique positus ista dicebat: sed cum in caroperantur? Nunquid lex Moysi, etiamsi secundum litteram observaretur, vitia generat peccatorum? Sed in aquae resistit lut abundaret peccatum. Ipsa ergo lex est, quae facit in his qui secundum carnem vivunt, vitia peccatorum abundare, ut fructificent morti. Ad hoc namque est illa lex in membris nostris, ut resistens adversum legem mentis, captivos nos ducat peccato, et hos fructus offerat morti. Nunc autem soluti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
accipimus in timorem. hoc est non rursus pariuili & initia habentes ef¬
fecti sumus: sed quasi ꝑfecti semel iam accipimꝰ sp̃m ad optionis. in qͦ
spũ clamamus abba pater. Neq patrem alius quis: nisi filius uocat.
Quod uero addidit abba. patriȩ linguę uocabulo id ipsum iterauit:
qui adoptatur reddit testunonium. & confirmat spm nr̃m quia sumꝰ
filũ dĩ postea quam ab spũ seruitutis in adoptionis spm uenerimꝰ. cum
iam nchil timoris. idest nichil propter metum penȩ egerimus. sed
ꝓpt̾ amorem patris cuncta ꝑficunus. Bene autem non animȩ sed¬

Expanded text:
accepimus in timore, hoc est, non rursus parvuli et initia habentes efaccepimus in timore, hoc est, non rursus parvuli et initia habentes effecti sumus, sed quasi perfecti semel jam accepimus spiritum adoptionis, in quo spiritu clamamus, Abba Pater. Neque enim patrem alius quis nisi filius vocat.Quod vero addidit: Abba pater, patriae linguae vocabulum, idipsum iteravit, quis adoptatur, reddit testimonium, et confirmat spiritum nostrum quia sumus filii Dei, posteaquam ab spiritu servitutis in adoptionis spiritum venerimus, cum jam nihil inest timoris, id est, nihil propter metum poenae gerimus, sed propter amorem patris cuncta perficimus. Ipse ergo Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
dñm suum. Et si pater sum ego: ubi ẽ honor m̃s: & si dñs sum ego: ubrẽ¬
timor m̃s dicit dñs om̃pse Certum ẽ autem quod filius quis dei. ꝑ appole.¬
tionis sp̃m fiat: seruus autem dei. ꝑ spm seruitutis. Initium ergo serui¬
cum paruulus adhuc quis dicitur:⁊ & paruulis quidem pedagogus est
timor. Unde & apłs de tali paruulo dicit. Quandiu heres paruulus est.
nichil differt a seruo cum sit dñs omĩum. sed subtutoribus & procura¬
toribus est: usq ad p̃sinitum tempus a patre. Ita & nos cum essemꝰ par-
uuli: sub elem̃tis huiꝰ mundi eramus seruientes. Uides sođm concessam
sibi a dõ sapientiam paulus quomꝰ sp̃s seruitutis qui dantur. hic tutores
paruulorum & procuratores appellauerit: qui unũ quemq nr̃m. donei
paruilus est. scđm interiorem hominem. in timore custodiant. ⁊ usqueqͦ
ad id ȩtatis ueniat. quo sp̃m adoptionis filiorum mereatur acciꝑe: et sit
iam filius & dñs omĩum. Om̃ia enim inquit ur̃a sunt. & cum xp̃o nob̾¬

Expanded text:
dominum suum. et si pater sum ego, ubi est honor meus? dicit dominus otimor meus? dicit Dominus omnipotens. Certum est enim quod filius quis Dei per adoptionis spiritum fiat, servus autem Dei per spiritum servitutis. Initium ergo servicum parvulus adhuc quis dicitur. Et parvulis quidem paedagogus est timor. Unde et Apostolus de tali parvulo dicit : Quandiu haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium: sed sub tutoribus est et procuratvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Vides, secundum concessam sibi a Deo sapientiam, Paulus quomodo spiritus servitutis qui dantur in timore hic tutores parvulorum et procuratores appellaverit, qui unumquemque nostrum, donec parvulus est, secundum interiorem hominem in timore custodiat, usquequo ad id aetatis veniat quo spiritum adoptionis filiorum mereatur accipere, et sit jam filius ac dominus omnium. Omnia enim, inquit, vestra sunt, et, cum Christo n
Abbreviated transcription (Latin):
si aspiciat ad futuram głam quȩ reuelanda est. & consideret quornodo
ꝑ ista torm̃ta corpus hoc humilitatis suȩ transformabitur. ut fiat
conforme corpori głȩ filii dĩ. tribulationem p̃sentem mom̃taneam
ducit & leuem.⁊ pondus autẽ futurȩ głȩ graue. hoc est magnũ de¬
putat et ȩternum. Et quantomagis multiplicari sibi tribulationũ uidit
pęnas: tanto ampliuis intelliget sibi pondus & magnitudinem gloriȩ

Expanded text:
si aspiciat ad futuram gloriam quae revelanda est, et consideret quomodo si aspiciat ad futuram gloriam quae revelanda est, et consideret quomodo post tanta tormenta corpus hoc humilitatis suae transformabitur, ut fiat conforme corpori gloriae Filii Dei, tribulationem praesentem momentaneam ducit et levem: pondus autem futurae gloriae grave, hoc est magnum deputat et aeternum: et quanto magis multiplicari sibi tribulationum viderit poenas, tanto amplius intelligit sibi pondus et magnitudinem gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
głam quȩ reuelabitur in sc̃ĩs. hns quȩ oculus non uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit .: intelligere potest quomͦ paulus altius ista
considerans dixit. Existimo autem qm̃ non sunt condignȩ passiones huiꝰ
tpr̃is: ad futuram głam quȩ reuelabitur in nobis. Nichil quidem dignũ
inueniri uł cõparari ad futuram głam potest : in quo mortale inmortalibꝰ
conferas. aut inuisibilibus uisibilia. aut ȩternis tpralia. aut caduca
glȩ colligere futurȩ.⁊ ista inquit semina. ex tribulationibus & passio¬
nibus colliguntur. ⁊ sicut & in aliis dicit idem apłs. Quod eñ in p̃senti
mom̃ta est. & leue tribulationqs nr̃ȩ. supramodum in mensũ ȩternũ
głȩ pondus opatur nobis non respicientibus quȩ uidentur : sed quȩ non
uidentur. Ostendit enim ꝑ hȩc. quod qui illa respicit quȩ non uident̃
et ȩt̾̃na sunt. om̃em tribulationem quȩcumq accidit ei. quam uis
seua. quanuis longa uideatur. mom̃taneam ducit & leuem: etiam

Expanded text:
s quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit: intelligere potest quomodo Paulus altius ista considerans dixit, existimo autem quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis, ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Nihil quidem dignum inveniri, vel comparari ad futuram gloriam potest. In quo enim mortale immortalibus conferas, aut invisibilibus visibilia, aut aeternis temporalia, aut caduca gloriae colligi futurae, ista, inquam, semina ex tribulationibus et passionibus colliguntur, sicut et in aliis dicit idem Apostolus : Quod enim in praesenti momentaneum est et leve tribulationis nostrae, supra modum in immensum aeternae gloriae pondus operatur in nobis, non respicientibus quae videntur, sed quae non videntur. Ostendit enim per haec quod qui illa respicit quae non videntur et aeterna sunt, omnem tribulationem quaecunque acciderit ei, quamvis saeva, quamvis longa videatur, momentaneam ducit et levem: etiams
Abbreviated transcription (Latin):
pondit ego seducam. & dixit dñs. In quo: At ille. Ero inquit sp̃s mendax in
ore om̃ium propħarum: & dicam ut ascendat ingalaad. Et ibi cadet. & dix̃
dñs. Uade et seduces. Et quidem poteris. Sic ergo eciam qui dñr. mali
sp̃s officium deo erga penarum exhibent. ministeria. Sunt preterea alii
dicunt᷑: et sp̃s ardoris. Quos tamen ergo materiales: magis quam rationabile
sp̃s dixerit. T ali gͥ de appellatione sp̃s distinctione premissa: nunc quod¬

Expanded text:
pondit: Ego seducam. Et dixit Dominus: In quo? Ait ille: Ero spiritus mendax in pondit: Ego seducam. Et dixit Dominus: In quo? Ait ille: Ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus, et dicam ut ascendat in Galaad, et ibi cadet. Et dixit Dominus: Vade; seduces, et quidem poteris . Sic ergo etiam hi, qui dicuntur mali spiritus, officium Deo erga poenarum exhibent ministeria. Sunt praeterea et alii rocellae dicuntur, et spiritus ardoris: quos tamen ego materiales magis quam rationabiles spiritus dixero. Tali igitur de appellatione spiritus distinctione praemissa, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
de rationabilibus spiritibus dicta sint. Appellant᷑ preterea sp̃s mali. & agl̃i
mali: sicut đ dicit. Et misit eis iram in dignationis suȩ: in missionem
per angłos malos : & ut in regnorũ libris scriptum est de saul: & sp̃s dñi
discessit a saul. & suffocabat eum sp̃s malignus adño. Utq in libris uidicũ
refertur et inmisit deus sp̃m malignum int̾ medium ab imelech. & inter
medium uirorum sicimorum. H c ergo sp̃s malignus. qui dr̃ exisse ut suffo¬
caret saul. uł ab imelech sicimosq ut dirimeret. et adño exisse ac missus
et memorat᷑: tanquã carnifex quidem intelligendus est. missus ad exigen¬
das de peccatoribus penas. & quam uis mali propter propositum suum
uoluntatemq dicantꝰ: in his tamen qui pena digni sunt. diuinȩ uolun¬
tati ex hibent ministerium: sicut & ille. de quo refert micheas propħa
sp̃s mendax. Qui cum a deo dic tum fuisset quis seducet michi achab: res¬

Expanded text:
de rationabilibus spiritibus dicta sint. Appellantur praeterea spiritus mali et angeli mali, sicut et David dicit: Emisit eis iram indignationis suae, emissionem per angelos malos ; et ut in Regnorum libris scriptum est de Saul: Et Spiritus Domini discessit a Saul, et suffocabat eum spiritus malignus a Domino ; utque in libro Judicum refertur: Et immisit Deus spiritum malignum, inter medium Abimelech et inter medium virorum Sichimorum . Hic ergo spiritus malignus, qui dicitur vel exisse ut suffocaret Saul, vel Abimelechem Sichimosque ut dirimeret, et a Domino exisse ac missus esse memoratur tanquam carnifex quidam, intelligendus est missus ad exigendas de peccatoribus poenas. Et quamvis mali propter propositum suum voluntatemque dicantur, in his tamen qui poena digni sunt divinae voluntati exhibent ministerium. Sicut et ille, de quo refert Michaeas propheta, spiritus mendax qui, cum a Deo dictum fuisset: Quis seducet mihi Achab? Res
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi uero dicit uitam ȩt̾nam: ad illud aspiciendum est quod ipse salua¬
tor dixit. Hȩc est autem uita ȩt̾na ut cognoscant te solum uerum dm̃
& quem misisti iłim xp̃m. Et iterum. Ego sum uia & ueritas et uita. Et
ipse apłs in aluis dicit. quia rapiemur in nubibus obuam xp̃o in aera:
et ita semꝑ cum dño erimus. Sicut ergo semꝑ cum dño finem ñ habet.
ita et uita et̾na nullum finem habere credenda est. Stipendia enĩ peccati
pendia peccati mors illi quod suꝑiꝰ dixerat. finis audem illoꝵ mors. Quoꝵ¬

Expanded text:
ubi vero dicit vitam aeternam ad illud aspiciendum est, quod ipse Salvator dixit: Haec est vita aeterna ut cognoscant te solum verum Deum et quem misisti Jesum Christum . Et iterum: Ego sum via, veritas et vita ; et ipse Apostolus in aliis dicit quia rapiemur in nubibus obviam Christo in aera et ita semper cum Domino erimus . Sicut ergo semper cum Domino finem non habet, ita et vita aeterna nullum finem habere credenda est. Stipendia enim peccati pe
Abbreviated transcription (Latin):
tunc cũ uenerint illa quȩ ꝑfecta sunt. Et ido̾ iustus nunc magis ut michi
uidetur in umbra uirtutũ quãd in ipsis uirtutibus uiuit: & ob hoc fortas¬

Expanded text:
tunc cum venerint illa quae perfecta sunt. Et ideo justus nunc magis, ut mihi tunc cum venerint illa quae perfecta sunt. Et ideo justus nunc magis, ut mihi videtur, in umbra virtutum, quam in ipsis virtutibus vivit. Libera
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutauerunt głam incorruptibilis dĩ tradat in passiones ignominiȩ
de quibus in locis sus pro ut potumꝰ diximꝰ. Et hic ergo qui semet ipsos
ex hibent seruos usticiȩ ꝑ obȩdientiã: ds̃ tradidit ut instituant᷑ & imbu¬
antur scdm formam doctrine iusticiȩ. Mouet me etiam hoc quod nõ
dixit obȩdistis ex corde doctrinȩ in quã traditi estis: sed formã doctri¬
nȩ posuit. Nec puto quod unum eẽ senserit apłs doctrinam & formã
doctrinȩ. Sed mic hiuidetur quod formã doctrinȩ minus eẽ scierit
quã ipsam doctrinam. Et nunc quidem in p̃senti uita dũ incorpore
sumus & aggrauat t̾renum hoc habitaculum sensum multa cogitantẽ.
formam doctrinȩ habemus non ipsam doctrinam: sicut idem apłs in aliis.
qua dicit. T unc autẽ uidebumis facie ad faciem. Unde & in p̃senti uita puto
qđ formã atq umbram uirtutum tenere possimus. Ipsas uero uirtutes

Expanded text:
commutaverunt gloriam incorruptibilis Dei, tradat in passiones ignominiae, commutaverunt gloriam incorruptibilis Dei, tradat in passiones ignominiae, de quibus in locis suis, prout potuimus, diximus. Et hos ergo qui semetipsos exhibent servos justitiae per obedientiam, Deus tradidit, ut instituantur, et imbuantur secundum formam doctrinae justitiae. Movet me etiam hoc, quod non dixit, obedistis ex corde doctrinae, in quam traditi estis, sed formam doctrinae posuit. Nec puto quod unum esse senserit Apostolus doctrinam et formam doctrinae: sed mihi videtur quod formam doctrinae minus esse scierit, quam ipsam doctrinam, et nunc quidem in praesenti vita, dum in corpore sumus, et aggravat terrenum hoc habitaculum sensum multa cogitantem formam doctrinae habemus, non ipsam doctrinam, sicut idem Apostolus in alqua dicitur, tunc autem videbimus facie ad faciem . Unde et in praesenti vita puto quod formam atque umbram virtutum tenere possimus, ipsas vero virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
peccato: sic enĩ scriptum est: Quia non est iustus suꝑ t̾ram quia fa-¬
ciat bonũ & non peccauerit. P rimo enim necesse est ui omĩ homuine
illud cõpleri quod scriptum : Sed ubi uenit mandatum. peccatum
reuixit. Hoc uero quod sequitur ad paucos dicitur: et eos qui per eu̾¬
emendantur: quod dicit. Grãs autem dõ quia fuistis serui peccati. obȩ¬
distis autẽ ex corde in eam formã doctrinȩ in quam traditi estis. Serui
ergo fuimus om̃s peccati. sed ubi tradita est nobis forma doctrinȩ &e huic
non ut cũq neq solis uerbis sed ex corde ex anuno ex tota deuotione
elegimus obȩdire: liberamur a seruitute peccati. & efficimur serui iusticiȩ.
autem dixit formam doctrinȩ inquam traditi estis: requirendũ puto
quom̃ unusquisq tradatur. Inueniꝰ namq quod eos qui nõ probãtur
dm̃ habere innoticiam. tradat ds̃ scdm desideria cordis eorũ in inmun
ditiã ut contumelũs afficiant corpora sua in semet ipsis : & alios qui

Expanded text:
peccato; sic enim scriptum est, quia non est justus super terram, qui faciat bonum, et non peccaverit. Primo enim necesse est in omni homine illud compleri, quod scriptum est, sed ubi venit mandatum, peccatum revixit. Hoc vero quod sequitur, ad paucos dicit, et eos qui jam emendantur, quod dicit: Gratias autem Deo, quia fuistis servi peccati, obedistis autem ex corde in eam formam doctrinae, in quam traditi estis. Servi ergo fuimus omnes peccati, sed ubi tradita est nobis forma doctrinae, et huic, non utcunque, neque solis verbis, sed ex corde, ex animo, ex tota devotione elegimus obedire, liberamur a servitute peccati, et efficimur servi justitiae. autem dixit, formam doctrinae, in qua traditi estis, requirendum puto, quomodo unusquisque tradatur. Invenimus namque, quia eos qui non probantur Deum habere in notitiditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis , et alios qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut in multis iam sepe diximus: Iubetur enim non exire de domo. ñ
se mouere de loco suo: nichil oneris leuare. Iuȩ qua impossibilia
udent uidei qui scd̾m carnem legem obseruant. inepta quędam et ri¬
dicula cõmentantur: quibus impossibilitatem legis sarcire uideantur.
Quid aut̃ dicam de sacrificiorum ratione. quȩ simul om̃is ex integro
impossibilis facta est: Qua propter ubi nec templum:. nec altare. nec
alius prorsus sacrificandi locus. in quibus singulis lex non dicatur
impossibilis & infirma: sed & plane mortua est. Nam ante hanc mor¬
tem infirmabatur: tunc cum sanguine uitulorum et hircorũ cona¬
batur. nec tam̃ poterat auferre peccata. Et in firmabatur in legibꝰ
leprȩ: quas nec explanare quicquam potuit nec implere. In his gͦ õibꝰ
aliis q in numeris. et impossibilis erat lex. & infirmabatur: quantũ

Expanded text:
ut in multis jam diximus: jubetur enim non exire de domo, non ut in multis jam diximus: jubetur enim non exire de domo, non se movere de loco suo, nihil oneris levare. Quae quia impossibilia vident Judaei qui secundum carnem legem observant, inepta quaedam et ridicula commentantur, quibus impossibilitatem legis sarcire videantur. Quid autem dicam de sacrificiorum ratione, quae simul omnis ex integro impossibilis facta est? Quippe ubi nec templum est, nec altare, nec ullus prorsus sacrificandi locus; in quibus singulis lex, non dicam impossibilis et infirma, sed et plane jam mortua est. Nam ante hanc mortem infirmabatur, tunc cum sanguine vitulorum et hircorum conabatur, nec tamen poterat, auferre peccata, et infirmabatur in legibus leprae, quas nec explanare unquam potuit, nec implere. In his ergo omnibus, aliisque innumeris et impossibilis erat lex, et infirmabatur, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
rit. dixit & legem dĩ. & legem m̃tis. et legem sp̃s uite: e contrario qͦq
legem quȩ in membris est et legem mortis. & legem peccati cõmemora¬
uit. Hic nunc de qua harum lege dicat queritur. Nam qđ inpossibile
erat legi in quo infirmabatur ꝑ carnem: non est paruȩ deliberationis
eligere. Puto tam̃ quod legem moysi etiam hie sicut & inaliis sepe iam
diximus. in duas partes apłs diudat.: & aliud in ea carnem aliud sp̃m
nominat. Et illam quidem obseruantiam quȩ scdm litteram geritur
sensum carnis appellat: sicuti dicit de huimodi uidȩo: frustra inflatus
a sensucarnis suȩ. Illam uero quȩ accipitur spualit̃. sp̃m nominat:
Sicut & alibi dicit. Litt̾a enim occidit: sp̃s autem iuuificat. Et in hoc
ergo loco quod dicit impossibile legis. & in quo infirmabatur ꝑ carnẽ.
intellectus qui scđm litteram est accipi potest. Ipsum enim & inpossi
enim tam impossibile quam sabbati obseruatio scđm licteram legis.

Expanded text:
rit dixit enim et legem Dei, et legem mentis, et legem spiritus vitae, e contrario quoque legem quae in membris est, et legem mortis, et legem peccati commemoraverit, hic nunc de qua harum lege dicat, nam quod impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, non est parvae deliberationis eligere. Puto tamen quod legem Moysi etiam hic, sicut et in aliis saepe jam diximus, in duas partes Apostolus dividat, et aliud in ea carnem aliud spiritum nominet, et illam quidem observantiam, quae secundum litteram geritur, sensum carnis appellet, sicuti dicit de hujusmodi Judaeo: Frustra inflatus a sensu carnis suae; illam vero quae accipitur spiritaliter spiritum nominet, sicut et alibi dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat; et in hoc ergo loco quod dicit, impossibile legis, et in quo infirmabatur per carnem, intellectus, qui secundum litteram est, accipi potest: ipse enim et impossibenim tam impossibile, quam sabbati observatio, secundum litteram legis
Abbreviated transcription (Latin):
nob collata suꝑuis docuit. Consequenter nunc ad dit quia debitores sumus¬
eorum sin dubio quȩ ab sp̃u xp̃i consecutis sumus. Carni autem inquit
debitores non sumus: neq enim ꝓptẽa nos fecit ds̃ ad imaginẽ suam ut car¬
is seruitio eẽmus obnoxii: s potiuis ut creatori suo anima de seruiens. ipsa
seruicio ac ministerio carnis uteret᷑. Sed fortasse dicat aliquis quomͦ carm
carni mancipare culpabile haberi: & ideo addit si enim scđm carnem uixe-¬
ritis moriemini. Iuid autem sit scd̾m carnem uiuere. sepe iam dictum est:
hoc est carnis desideruis indulgere. In hoc gͦ negat nos eẽ debitores. sicut &
alibi dicit. Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis. Non utiq negãs
curam carnis habendam in necessariis. sed in concupiscentiis. Ita eego & hic.
Si enim inquit scdm carnem iuxeritis: moriemuni: & addit. Si autem sp̃u

Expanded text:
in nobis collata superius docuit: consequenter eorum sine dubio, quae a Spiritu Christi consecuti sumus. Carnis autem, inquit, debitores non sumus; neque enim propterea nos fecit Deus ad imaginem suam, ut carnis servitio essemus obnoxii, sed potius, ut creatori suo anima deserviens ipsa servitio ac ministerio carnis uteretur. Sed fortasse dicat aliquis quomodo carni carni mancipare culpabile haberi, ideo addit: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Quid autem sit secundum carnem vivere saepe jam dictum est, hoc est carnis desideriis indulgere; in hoc ergo negat nos esse debitores, sicut et alibi dicit: Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis , non utique negans curam carnis habendam in necessariis, sed in concupiscentiis; ita ergo et hic: Si enim, inquit, secundum carnem vixeritis, moriemini. Jam su
Abbreviated transcription (Latin):
inquit hoc est qui scdm litteram sequuntur legem: dõ placere ñ posst̃.
hoc enmm & olim ꝑ isaiam pronunciatum est adõ cum dicit. encenia.
et ferias et diem magnũ ur̃m non sustineo: nȩomenias & sabbata ur̃a
odit anima mea. S ed uos inquit in quibus sp̃s habitat. si tamen habitat.
in carne non estis sed in sp̃u. Hoc est non intelligentiã carnalem legis se¬
quimini sed sp̃ualem. ꝑ quam ꝑuenistis ad sp̃m uiuificantem: si tam̃ actꝰ
uri tales sint & conuersatio ut sp̃m dĩ in uobis habere mereamuni. In duas
ergo ut diximus partes diuidens legem moysi. id est in sp̃m & carnem:

Expanded text:
inquit, hoc est, qui secundum litteram sequuntur legem, Deo placere non possunt: hoc enim et olim per Isaiam pronuntiatum est a Deo, cum dicit: Jejunia et ferias, et diem magnum vestrum non sustineo; neomenias et sabbata vestra odit anima mea . Sed vos, inquit, in quibus Spiritus Dei habitat, si tamen habitat, in carne non estis, sed in Spiritu, hoc est, non intelligentiam carnalem legis sequimini, sed spiritalem, per quam venistis ad Spiritum vivificantem, si tamen actus vestri tales sint, et conversatio, ut Spiritum Dei in vobis habere mereamini. In duas ergo, ut diximus, partes dividens legem Moysi, id est, in spiritum et ca
Abbreviated transcription (Latin):
quit mortuus sum: Ego quasi anima sine dubio quȩ fecerat quod fi¬
eri lex uetabat. Anina enĩ quȩ peccat ut propħa dicit. ipsa moriet᷑.
Inuentum est ergo mandatum quod datum ad uitam animȩ. scilic&
ut eãdem doceret oꝑa uitȩ. cessisse ei ad mortem: dum prolubita ñ
tam refugit quam ardentius expetit. Mouet me tam̃ in his quomͦ
dixerit peccatum mortuũ ẽẽ & reuixisse. Uidetur enim quia non possit
dici mortuũ. nisi quod aliquando uixerit: et postmodum uita caruerit.
docet. Ipse enim sermo reuixit: rursum uixisse significat. Si ergo in¬

Expanded text:
quit, mortuus sum. Ego, quis? anima sine dubio quae fecerat quod fiquit, mortuus sum. Ego, quis? anima sine dubio quae fecerat quod fieri lex vetabat: Anima enim quae peccat, ut propheta dicit ipsa morietur. Inventum est ergo mandatum quod datum fuerat ad vitam, animae scilicet, ut eam doceret opera vitae cessisse ei ad mortem, dum prohibita non tam refugit, quam ardentius expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum esse et revixisse, videtur enim quia non possit dici mortuum, nisi quod aliquando vixerit, et postmodum vita caruerit. docet, ipse enim sermo, revixit, rursum vixisse significat. No
Abbreviated transcription (Latin):
legem quidem prohibentem ꝑcuti. uł maledici patrem aut matrem
peccatum fieri uidetur: Sed istud peccatum mortuũ ẽẽ dicitur: quia
lex nondum ad est in puero quȩ eum doceat hoc quod facit fieri nõ
licere. Sine hac aut̃ lege & paulus et om̃s homines certum est aliqñ
iuxisse: hoc est in ȩtate puerili. Om̃s enim similit̾ ꝑ illud tempꝰ nõ dũ
capaces huiꝰ naturalis legis existunt. Nam uttiq non uideretur de hoc
pauli uera eẽ professio. Quomͦ enim sine lege moysi probabitur paulus
naturali uixit etiam ipse aliquando in puericia. Quo in tpr̃e nõ dixit
non fuisse in homine peccatum. sed mortuũ fuisse & reuixisse. P ost¬
modum ubi lex adueniens naturalis prolbet concupiscentiã. cepit :
qͣuȩ lex ueluti mortuũ suscitauit peccatum. P eccatinamq natura
hȩc est. si fiat quod lex fieri uetat. Reuiuiscente ergo peccato. ego in¬

Expanded text:
legem quidem prohibentem percuti vel maledici patrem aut matrem, legem quidem prohibentem percuti vel maledici patrem aut matrem, peccatum fieri videtur: sed istud peccatum mortuum esse dicitur, quia lex nondum adest in puero, quae eum doceat hoc quod facit fieri non licere: sine hac autem lege et Paulum et omnes homines certum est aliquando vixisse, hoc est, in aetate puerili; omnes enim similiter per illud tempus nondum capaces hujus naturalis legis existebant. Nam utique non videretur de hoc Pauli vera esse professio; quomodo enim sine lege Moysi probabitur Paulus naturali vixit etiam ipse aliquando in pueritia, quo in tempore dixit non fuisse in homine peccatum, sed mortuum fuisse, et revixisse postmodum ubi lex adveniens naturalis prohibere concupiscentiam coepit: quae lex veluti mortuum suscitavit peccatum; peccati namque natura haec est, si fiat quod lex fieri vetat. Reviviscente ergo peccato, ego, in
Abbreviated transcription (Latin):
origo peccati ex concupiscentia orta sit dum prohibentur a lege siue
moysi quȩ dicit non concupisces. siue etiam ut supra exposuimus na¬
turali: eo contenciosius quod prohibetur expetitur. Sciendum sane ẽ
qđ concupiscentia hic culpabilis ponitur: Est autem in multis lauda¬
bilis sicut supra ostendimus. Sine lege enim peccatũ mortuum est.
Ego autem uiuebam sine lege aliquando. Sed ubi uenit mandatũ.
peccatum reuixit. E go autem mortuuis sum: & inuentum est muclii
mandatum quod erat ad uitam. hoc ẽẽ ad mortem. De his pene oĩbꝰ
iam in suꝑioribus plene tractatum est. Unde eadem sepiꝰ reuoluendo.
breuiter quȩ dicta sunt in memoriam reuocabimus. Sine lege aut̃
peccatum mortuũ eẽ in nobis. hoc est antequam ꝑ ȩtatem rationabilis
intra nos sensus uiget ostendimus: cum etiam exemplum pueri ꝑcu¬
tientis patrem aut matrem. uł maledicentis adduximꝰ. In quo scđm

Expanded text:
origo peccati ex concupiscentia orta sit, dum prohibentur a lege, sive origo peccati ex concupiscentia orta sit, dum prohibentur a lege, sive Moysi, quae dicit, non concupisces, sive etiam, ut supra exposuimus, naturali, eo contentiosius quod prohibetur, expetitur. Sciendum sane est quod concupiscentia hic culpabilis ponitur: est autem in multis et laudabilis sicut supra ostendimus: Sine lege enim peccatum mortuum est. Ego autem vivebam sine lege alipeccatum reuixit. ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat ad uitam, hoc esse ajam in superioribus plene tractatum est: unde ne eadem saepius revolvamus, breviter quae dicta sunt in memoriam revocabimus. Sine lege autem peccatum mortuum esse in nobis, hoc est antequam per aetatem rationabilis intra nos sensus vigeret ostendimus, cum etiam exemplum pueri percutientis patrem aut matrem, vel maledicentis adduximus; in quo secundum
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiã. Lex illa de qua dicit quia concupiscentiã nescirẽ nisi
lex diceret. non concupisces: Ipsa autem etiam mandatum appellat᷑.
ait quia occasione mandati huiꝰ quo concupiscere prohibemur pecca¬
tum uehieñtiꝰ exarsit in nobis: & om̃em oꝑatum est in nobis concu-¬
piscentiam. In eo nanq in quo concupiscit caro aduersum sp̃m. idẽ.
aduersum legeni. quȩ dicit non concupisces. etiam aduersatur ei et
certamen quodammꝰ gerit: ut non solum concupiscentiȩ satis faciat.
sed etiam aduersarium iuncat. Hȩc est ergo occasio quam dicit ue-¬
nire ex mandato. Nescio quo & enim pacto ea quȩ prohibentur
ardentius desiderantur. Et idõ cum mandatum scm̃ & iustum et
bonum sit. qđ enim prohibet malum necessario bonum est: dum
prohibendo concupiscentiam magis eam prouocat & inflaminat.
ꝑ bonum michi oꝑatum est mortem. Indicat tamen apłs in his. qđ

Expanded text:
concupiscentiam. Lex illa, de qua dicit quia concupiscere nesciebam, nisi concupiscentiam. Lex illa, de qua dicit quia concupiscere nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces, ipsa autem etiam mandatum appellatur. Ait ergo quia occasione mandati hujus quo concupiscere prohibemur peccatum vehementius exarsit in nobis, et omnem operatum est in nobis concupiscentiam. In eo namque in quo concupiscit caro adversus spiritum, id est, adversus legem, quae dicit, Non concupisces, etiam adversatur ei, et certamen quodammodo gerit, ut non solum concupiscentiae satisfaciat, sed etiam adversarium vincat. Haec est ergo occasio quam dicit venire ex mandato; nescio quo etenim pacto ea quae prohibentur ardentius desiderantur, et ideo cum mandatum sanctum, et justum et bonum sit quod enim prohibet malum, necessario bonum est dum prohibendo concupiscentiam magis eam provocat et inflammat, per bonum mihi operatum est mortem. Indicat tamen Apostolus in his, quod
Abbreviated transcription (Latin):
norari. quanidui processu ȩtatis noueruus inter bonum & malũ
discernere : & a conscientia nr̃a audierimus. Loquitur enim nobis
intra conscientiam & dicit: non concupisces. S ed qm̃ non semper
nec ex initio ut nascitur homo lex ista inuenitur in homine. sed ali¬
quandiu ȩtas nondum patitur. sine hac lege uiuit: sicut & ipse
paulus fatetur qui dicit. E go autem uiuebam sine lege aliquando.
In illo tempore quo sine iuximus: concupiscentiam nesciebamus. Nõ
dixit non habebam. sed ait nesciebam: Tamquam quȩ ẽẽt quidem.
ignoraretur tam̃ ut eẽt concupiscentia. Ubi autem uenit ratio et
lex naturalis. locum in nobis processu ȩtatis inuenit: docere nos cȩ¬
pit. quȩ eẽnt bona. et prolbere a malis. Hȩc ergo dum dicit ñ ꝯcu-¬
pisces: qd ante nesciebamꝰ ab ipsa didicimꝰ malam ẽc̃ concupiscentiã. Oc¬
casione autem accepta. peccatum ꝑ mandatum oꝑatum est in me om̃em

Expanded text:
norari, quandiu processu aetatis noverimus inter bonum et malum norari, quandiu processu aetatis noverimus inter bonum et malum discernere, et a conscientia nostra audierimus. Loquitur enim nobis intra conscientiam, et dicit, Non concupisces. Sed quoniam non semper, nec ex initio, ut nascitur homo, lex ista invenitur in homine, sed aliquandiu, dum aetas nondum patitur, sine hac lege vivitur, sicut et ipse Paulus fatetur, quando dicit: Ego autem vivebam sine lege aliquando; in illo tempore quo sine lege viximus, concupiscentiam nesciebamus. Non dixit non habebam, sed ait, nesciebam, tanquam quae esset quidem, ignoraretur tamen quod esset concupiscentia. Ubi autem venit ratio, et lex naturalis locum in nobis processu aetatis invenit, docere nos coepit quae essent bona, et prohibere a malis. Hoc ergo, dum dicit, Non concupisces, quod ante nesciebamus, ab ipsa didicimus malam esse concupiscentiam. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem
Abbreviated transcription (Latin):
loquor. quȩ nisi ẽẽt. peccatum nemo cognosceret. Numquid moysi lex
est ꝑ quam adam cognouit peccatum suũ. & abscondit se a conspectu
dñi Numquid moy si lex ꝑ quam cognouit cam peccatum suũ. &
dixit mauis est peccatũ meum quam ut relinquar: Aut ꝑ quã pha¬
rao cognouit peccatum suum. & dixit dñs uistus est. ego aut̃ & pulus
meus impius: Quod si homines alii qui in numeri ante mor si legẽ
cognouerunt peccatum suũ. non erit sine dubio moysi lex de qua
dicit apłs quia peccatum non cognouissem nisi ꝑ legem : & de qua
dicit concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret non concupisees:S
est illa lex de qua frequenter diximus quȩ in om̃ĩum cordibꝰ scrip¬
ta est. non atramento sed sp̃ũ dĩ uiui. & docet unũquemq quid agen¬
dum sit: quid ue cauendum. Ipsa est ergo ꝑ quã cognoscit homo
peccatum suum. Aꝑte hic naturalem legem dicit tamdui a nobis ig¬

Expanded text:
loquar, quae nisi esset, peccatum nemo cognosceret. Nunquid Moysi est loquar, quae nisi esset, peccatum nemo cognosceret. Nunquid Moysi est lex, per quam Adam cognovit peccatum suum, et abscondit se a conspectu Dei? Nunquid Moysi lex est, per quam cognovit Cain peccatum suum et dixit: Majus est peccatum meum, quam ut veniam merear? Aut per quam Pharao cognovit peccatum suum, et dixit Dominus justus est, ego autem et populus meus impii? Quod si hi homines aliique innumeri ante Moysi legem cognoverunt peccatum suum, non erit sine dubio Moysi lex, de qua dicit Apostolus: Quia peccatum non cognovi, nisi per legem; et de qua dicit: Concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret: Non concupisces; sed est illa lex, de qua frequenter diximus, quae in hominum cordibus scripta est, non atramento, sed Spiritu Dei vivi, et docet unumquemque quid agendum sit, quid cavendum. Ipsa est ergo per quam cognoscit homo peccatum suum. Aperte hic naturalem legem dicit tandiu a nobis ig
Abbreviated transcription (Latin):
peccans peccatum ꝑ mandatum. In his locis positos crebro nos necesse ẽ
de legum diuersitatibus cõmonere. Hoc enim uult paulus qui sub
uno legis nomine. sensum de una ad alteram tactas indicus transfert:
Illo ut arbitror proposito. quo & scripturȩ propħicȩ constant: ne ea
quȩ in spirati diuinitus proloquuntur. impolitis hominibus & minus
ad hȩc uł fidei uł studii deferentibus in propatulo ponerentur: & pe-¬
dibus ut ita dixerim conculcanda traderentur: sed ut scđm ea quȩ supͣ
ꝑ quandam similitudinem diximꝰ. misterium regis ad paucos & occultiꝰ
ꝑueniret ait itaq Quid ergo dicemus: lex peccatum estꝰ. Putasti inquit
me de lege moy si dicere. quia peccatum est : Absit absit. Ad utrumq
sufficiat quia neq de lege moysi loquor. neq de ipsa dico quia peccatũ
est: sed peccatum non cognouissem nisi ꝑ legem. Nam concupiscentiam
nescirem nisi lex diceret non concupisces. In tellige inquit de qua lege

Expanded text:
erga hominem firmaret. In his locis positos crebro nos necesse est de legum diversitatibus commonere; hoc enim vult Paulus, qui sub uno legis nomine sensum de una ad alteram tacitis indiciis transfert, illo ut arbitror proposito, quo et Scripturae propheticae constant, ne ea quae inspirati divinitus proloquuntur impolitis hominibus et minus adhuc vel fidei, vel studii deferentibus in propatulo ponerentur, et pedibus, ut ita dixerim, conculcanda traderentur; sed ut, secundum ea quae supra per quamdam similitudinem diximus, mysterium sui regis ad paucos et occultius perveniret. Ait itaque: Quid ergo dicemus? lex peccatum est? Putastis, inquit, me de lege Moysi dicere, quae quia peccatum est? Absit, absit. Ad utrumque sufficiat, quia neque de lege Moysi loquor, neque de ipsa dico, quia peccatum est; sed peccatum non cognoscebam nisi per legem, nam concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret: Non concupisces. Intellige, inquit, de qua lege
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris tralnit. si argenti. si auri. si predũ cupiditas pulset. & ponam in
corde meo qđ mortuus sim cum xp̃o & de morte cogitem : ex tinguit᷑
continuo concupiscentia. & effugatur peocatum. Aut si odio uł ira in¬
flaminatus ad necem concitus inimici mei. si me existimem mortuum
ẽẽ cum xp̃o. & cogitaciones mortis ponami in animo meo: ex tinguitur
sine dubio furor. cessat odium conquiescit  peccato non datur locus.
Et hioc modo peccato quis mori inuenitur: & uiuere dõ. Sed & hoc qđ
enim puto ẽẽ quasi dixisset uiuentes dõ. in sapientia in pace in usticia
in scĩficatione: quȩ omĩa xp̃c est. In his ergo uiuere dõ. hoc est in xp̃o
iħu uiuere dõ. Quod si sine iusticia sine pace. sine scĩficatione oȩteris¬
q uirtutibus nemo uiuit dõ : certum est qđ nemo uiuat dõ nisi in xp̃c

Expanded text:
mulieris trahat, si argenti, si auri, si praedii cupiditas pulset, et ponam in mulieris trahat, si argenti, si auri, si praedii cupiditas pulset, et ponam in corde meo quod mortuus sim cum Christo, et de morte cogitem, exstinguitur continuo concupiscentia, et effugatur peccatum. Aut si odio vel ira inflammatus ad necem conciter inimici mei, si me existimem mortuum esse cum Christo, et cogitationes mortis ponam in animo meo, exstinguitur sine dubio furor, cessat ira, odium conquiescit, peccato non datur locus, et hoc modo peccato quis mori invenitur, et vivere Deo. Sed et hoc quod enim puto esse, quasi dixisset, viventes Deo in sapientia, in pace, in justitia, in sanctificatione, quae omnia Christus est. In his ergo vivere Deo, hoc est, in Christo Jesu vivere Deo. Quod si sine justitia, sine pace, sine sanctificatione caeterisque virtutibus nemo vivit Deo, certum est quod nemo vivat Deo nisi in C
Abbreviated transcription (Latin):
pro ut potumus ad ea quȩ in loco cõmota sunt diximus: ut manifes¬
non moritur. et quia quod uiuit uiuit dõ. Uiuere autem dõ ita
intelligendum est. quasi expleto eo qđ in forma dĩ positus exina¬
niuit semetipsum. & formam serui accepit. & factus est obȩdiens usq
ad mortem: rursum ꝑmaneat in forma dĩ atq ȩqualis patri. Unde et
merito in consequentibus ponit. Ita &e uos existanate uos quidem mor-
imitacione xp̃i peccato moriamur alieni ab eo effecti: & dõ uiuamus
uingentes nos. et unus cum ipso sp̃s facti. Non sine causa autem dixit
existimate uos mortuos eẽ peocato. qđ melius quidem in greco habet᷑:
cogitate uos mortuos ẽẽ peccato. Res enim de qua sermo est in cogita¬
cione magis & ratione subsistit : quia huiusmodi mors non in effectu. s
in cogitacione habenda est. Qui enim cogitat uł existimat apud semet¬
ipsum mortuum se esse. non peocat. Uerbi grã. si me concupiscentia

Expanded text:
prout potuimus ad ea, quae hoc loco commota sunt, diximus, ut manifes jam non moritur, et quia quod vivit, vivit Deo. Vivere autem Deo ita intelligendum est, quasi expleto eo quod in forma Dei positus exinanivit semetipsum, et formam servi accepit, et factus est obediens usque ad mortem, rursum permaneat in forma Dei atque aequalis Patri. Unde et merito in consequentibus ponit. Ita et vos existimate vos quidem mortuimitatione Christi peccato moriamur, alieni ab eo effecti, et Deo vivamus jungentes nos illi, et unus cum ipso spiritus facti. Non sine causa haec dixit, existimate vos mortuos esse peccato, quod melius quidem in Graeco habetur, cogitate vos mortuos esse peccato; res enim, de qua sermo est, in cogitatione magis et ratione subsistit, quia hujusmodi mors non in effectu, sed in cogitatione habenda est. Qui enim cogitat et existimat apud semetipsum mortuum se esse, non peccat. Verbi gratia: si me concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
ultimum uincitur iracundia: et patitur hoc inuitus. Irascitur ergo¬
etiam cum nolit trasci. Hoc idem etiam timoris uitio accide solet ut
contra uoluntatem quis mȩtuꝰ formidine t̾reatur:. Hoc & in elatione
subiti uł inopinati honoris sepe continguit. ut arrogantior sit et

Expanded text:
ultimum vincitur iracundia, et patitur hoc invitus: irascitur ergoultimum vincitur iracundia, et patitur hoc invitus: irascitur ergo cum nolit irasci. Hoc idem etiam timoris vitio accidere solet, ut contra voluntatem quis metu et formidine terreatur, hoc et in elatione subiti vel inopinati honoris saepe contingit ut arrogantior fiat, et
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur ea quȩ illis loqui moris est uł excusationis uł incusationis
obtentu. Ait ergo de se tamquã ex ꝑsona illorum loquens. ego autẽ
carnalis sum uenundatus sub peccato. hoc est scđm carnem uiuens:
& in peccati potestatem libidinis & concupiscentiȩ p̃cio redactus. Id¬
enim oꝑor ignoro: non enim qđ uolo facio sed quod odiui hoc ago.
Qđ ait ergo quia ignoro quod oꝑor. non tam̃ rem ipsam quam oꝑatur
quis ignorat licet carnalis sit: sed causam rei quam agit dicit᷑ ignorare.
Quo uero dicit non enim quod uolo ago. sed quod odiui illud facio. os¬
tendit quia licet carnalis sit. et sub peccato uenundatus qui hȩc loqͥt᷑:
tam̃ etiã retͣiere aliquantulum uiciis conetur. legis scilicet naturalis
in stanctu. sed iuncatur a uiciis & obprimatur inuitus ut sepe accidit.
Uerbi grã. cum proponit quis pacienter ferre instigantem se et ad

Expanded text:
loquitur ea quae illis loqui moris est, vel excusationis vel inexcusationis loquitur ea quae illis loqui moris est, vel excusationis vel inexcusationis obtentu. Ait ergo de se tanquam ex persona illorum loquens: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hoc est, secundum carnem vivens, et in peccati potestatem libidinis et concupiscentiae pretio redactus. ntelligo; non enim quod volo hoc ago, sed quod odi illud facio. Quod ait ergo ignoro quid operor, non tam rem ipsam quam operatur quis ignorat, licet carnalis sit, sed causam rei quam agit dicitur ignorare. Quod vero dicit: Non enim quod volo ago, sed quod odi illud facio, ostendit quod licet carnalis sit, et sub peccato venundatus, qui haec loquitur, tamen etiam resistere aliquantulum vitiis conetur, legis scilicet naturalis instinctu; sed vincatur a vitiis, et opprimatur invitus, ut saepe accidit, verbi gratia, cum proponit quis patienter ferre instigantem se, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ diuinȩ et ꝑsonas latenter et res & causas de quibus dicere iu¬
detur & nomina. comino immo potius eisdem nominibus in aliis
atq aliis rebus: uti in presenti loco ait apłs. Scimus enum quialex
et sub peccato uenundatus est: sed qui habet inse spm̃ dei ille scit
quia sp̃ualis est quod de moy si lege conuenit dictum: ipsa nanq
est quȩ his qui spũalit̾ intelligunt. lex sp̃ualis est & sp̃s iuuficans: qui
uero carnaliter lex litterȩ. et littera occidens eẽ memoratur. Quod uero
dicit ego aut̃ carnalis sum uenundatus sub peccato: inc iam tamquã
doctor eccłȩ ꝑsonam in semet ipsum suscipit infirmorũ. P ropt̃ qđ
& alibi dixit. Factus sum infirmis infirmus: ut infirmos lucrarer.
Et hic ego infirmioribus quibꝰq idẽ carnalibus & qui sub peccato ue¬
nundati sunt efficitur paulus darnalis. & sub peccato uenundatus: &

Expanded text:
turae divinae et personas latenter, et res, et causas, de quibus dicere viturae divinae et personas latenter, et res, et causas, de quibus dicere videtur, et nomina commutare, imo potius iisdem nominibus in aliis atque aliis rebus uti, ut in praesenti loco ait Apostolus: Scimus enim quia lex et sub peccato venundatus est: sed qui habet in se Spiritum Dei, ille scit quia spiritalis est. Quod de Moysi lege convenit dictum; ipsa namque est quae ei qui spiritaliter intelligit, lex spiritalis est et Spiritus vivificans: qui vero carnaliter lex litterae, et littera occidens esse memoratur. Quod vero dicit, Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hic jam tanquam doctor Ecclesiae personam in semetipsum suscipit infirmorum, propter quod et alibi dixit: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrarer . Et hic ergo infirmioribus quibusque, id est, carnalibus, et qui sub peccato venundati sunt, efficitur Paulus carnalis, et sub peccato venundatus, et
Abbreviated transcription (Latin):
illa expositio quam delegum diuersitate tenebamus iuolenter
presumpta uidebat᷑: ad uertat nunc in hoc capitulo quomͦ non
solum legum sed et ꝑsonarum diuersitas introducitur. Nam paulꝰ
qui in aliis dixit. Non enim scđm carnis miliciam uiuimus. nec scđm
carnem mlitamus. In p̾senti loco dicit se esse carnalem. et hc sub
peccato dicit se eẽ uenundatũ: qui aliis dixit precio empti estis.
& iterum xp̃c nos redemit. Et rursum in aliis dixit. Uiuo autem
tantem sp̃m eius in nobis : nunc dicit quia non habitat in me hoc
est in carne mea bonum. Id si non in habitat in carne eius bonũ:¬
IU quomodo dicit quia corpora nr̃a templum est dei. et templum sp̃s
seĩ. Bed et cȩcera in quib conficetur alege quȩ in membris suis est¬
airet repugnant legimentis suȩ. captiuum ducise in lege peccati quo¬
modo apostolicȩ conuenient dignitati. et paulo precipuȩ in quo xp̃c
et iuuit et loquiturͦ. S ed colligimus ex his quomodo moris est scrip¬

Expanded text:
illa expositio, quam de legum diversitate tenebamus, violenter praesumpta videbatur, advertat nunc in hoc capitulo, quomodo non solum legum, sed et personarum diversitas introducitur. Nam Paulus, qui in aliis dixit , Non enim secundum carnem vivimus, sed secundum carnem militamus, in praesenti loco dicit se esse carnalem, et hic sub peccato dicit se esse venundatum; qui in aliis dixerat, Pretio empti estis ; et iterum: Christus nos redemit ; et rursum in aliis dixit: Vivo autem tantem Spiritum ejus in nobis ; nunc dicit: Quia non habitat in me, hoc est, in carne mea bonum; quod si non habitabat in carne ejus bonum, quomodo dicit, quia corpus nostrum templum est Dei et templum Spiritus sancti? Sed et caetera in quibus confitetur a lege, quae in membris suis est, et repugnat legi mentis suae, captivum se duci in lege peccati, quomodo apostolicae convenient dignitati, et Paulo praecipue, in quo Christus et vivit et loquitur? Sed colligamus ex his, quomodo moris est Scrip