comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unum est sed in aecclesia. ubi una fides
est. ubi in nomine patris. et filii. et sp̃sscĩ datur Et
ideo si qui apud illos hereticos baptizati sunt qui inscãe tri¬
nitatis confessione baptizant. et ueniunt adnos: recipi¬
ant quidẽ quasi baptizati. ne scu̾e trinitatis inuocatio
uel confessio ad nullecur. sed doceantur ante et instruant᷑.
quo sensu scaẽ trinitatis misterium in aecclesia teneatur:
Et si consentiunt credere. uel ad quiescunt confiteri: pur¬
gatiiam fidei in tegritate confirmentur manꝰ inpositio¬
ne. Siuero paruuli sunt uel ebetes qui doctrinã non accipi¬
ant: respondeant proillis qui eos offerunt uiaxta morem
baptizandi. & sic manus impositione. et crismate commu¬
niti: eucharis tiae mysteriis ad mittantur Illi autem
qui inscãe trinitatis inuocatione apud hereticos non bapti¬
zati sunt. & ueniunt ad nos. baptizari debere ꝓnuntiam.
non rebaptizari. Neq enim credendũ est eos fuisse bap¬

Expanded text:
unum est, sed in ecclesia, ubi una fides est ubi in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti datur. Et ideo siqui apud illos haereticos baptizati sunt, qui in sanctae Trinitatis confessione baptizant, et veniunt ad nos: recipiantur quidem, quasi baptizati, ne sanctae Trinitatis invocatio vel confessio annulletur; sed doceantur antquo sensu sanctae Trinitatis mysterium in Ecclesia teneatur: et si consentiunt credere, velacquiescunt confiteri, purgati jam fidei integritate confirmentur manus impositione. Si vero parvuli sunt vel hebetes, qui doctrinam non capiant, respondeant pro illis qui eos offerunt juxta morem baptizandi; et sic manus impositione et chrismate communiti, eucharistiae mysteriis admittantur. Illos autem qui non sanctae Trinitatis invocatione apud haereticos baptizati sunt, et veniunt ad nos, baptizari debere pronuntiamus, non rebaptizari. Neque enim credendum est eos fuisse bap
Abbreviated transcription (Latin):
.eẽ. dicimus in uno homine
sicut iabus & aliisirorum scribunt. unam animalem
qua animetur corpus & inmixta sit sanguini: & alteram
spiritalem quae rationi ministr&: sed dicimꝰ unam esse
eandemq animam in homine: quae et corpus sua sotie¬
tate uiuificet. et semetipsum sua ratione disponat Ha
bens inse libertatẽ arbitrii: ut insua substantia digat
cogitatione quod uult:¬

Expanded text:
e dicimus in uno homine, sicut Jacobus et alii Syrorum scribunt, unam animalem, qua animetur corpus, et immista sit sanguini, et alteram spiritualem, quae rationem ministret; sed dicimus unam esse eamdemque animam in homine, quae et corpus sua societate vivificet, et semetipsam sua ratione bens in se libertatem arbitrii, ut in sua substantia eligat cogitationem quam vult
Abbreviated transcription (Latin):
ius nonsint corporalia uisa. sed similia corpo¬
met appareant Sunt tantũ etuera leticia ẽ ecuera moles-¬
tia facta desubstantia spiritali Nam et in sompnis magnim
ter est: utrum inlaecis an intristib simus Vnde inreb: qͣs
concupierant constituti se euigilasse doluerunt: et rursus gra
uib terrorib atq cruciatib exagitati atq uexati. cũ exꝑ¬
ge facti eeñt dormire timuerunt: neineadẽ mala reuoca¬
rentur: & utiq dubitandũ non est. quod ex pressiora sunt
illa quae inferna dicuntur. atq obhoc uehementius sen¬
tiant: Nam & qui subtracti sunt sensib corporis. minus
quide quasi omnimodo morerent᷑: sed tantũ amplius. quã
si dormirent ex pressiora se uidisse narrarunt. quãsi som¬

Expanded text:
is non sint corporalia visa, sed similia corpomet appareant, sunt tamen et vera laeta, et vera molesta, facta de substantia spirituali. Nam et in somnis magnum interest utrum in laetis an in tristibus simus. Unde in rebus quas concupierant conuibus terroribus atque cruciatibus exagitati atque uexati, cum expergefacti essent, dormire timuerunt, ne in eadem mala reuocarentur. et utique dubitandum non est, quod expressiora sint illa, quae inferna dicuntur, atque ob hoc uehementius sentiantur. nam et qui subtracti sunt sensibus corporis, minus quidem quam si omni modo morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expressiora se uidisse narrarunt, quam si som
Abbreviated transcription (Latin):
sublatus fuerit diabolus ut dampnet᷑. multi
electi qui incorpore sunt inueniendi dño adiuditiũ uenien¬
ti metu concutiendi sunt: uidentes tcli sentȩntia impium eẽ pu¬
nitum: quo terrore. purgandi sunt: Quiã siquid eis excorpore
ad huc peccanti remanserit. metuipso quo diabolum damp¬
nari conspitiunt: purgabuntur: Hinc ẽ quod iut iob Cum
sublatus fuerit timebunt angeli: et exterriti purgabuntur:¬

Expanded text:
sublatus fuerit diabolus ut damnetur: multi electi qui in corpore sunt inveniendi, Domino ad judicium veniente, metu concutiendi sunt, videntes tali sententia impium esse punitum; quo terrore purgandi sunt, quia si quid eis ex corpore adhuc peccati remanserit, metu ipso quod diabolum damnari conspiciunt, purgabuntur. Hinc est quod ait Job: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et exterriti purgabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
egregius ait deformitas in eis dẽ corporib sed dignitaserit:
et qucedã quamuis in corpore. noncorporis seduirtutis pul¬
critudo fulgebit
XX III. Quod suꝑ fluum sit que
SANE utrũ unius

Expanded text:
egregius ait , deformitas in eisdem corporibus, sed dignitas erit: et quamvis quaedam in corpore, non corporis, sed virtutis pulchritudo fulgebit. » CAPUT XXIII. Quod superfluum sit quaesane utrum unius
Abbreviated transcription (Latin):
inicio cogitationis resiste : & euades cetera : Aduersus
initiũ cogitationis certa : & uinces: Caput cogitationis
exclude : cetera superant᷑: Si spreueris cogitationẽ a corde:
Non erumpet in opere: Si cogitationi non consenseris.
operi cito resistes: Quẽ de lectatio non rapit: consensio sibi
non subdit: Non eñi potest corpus corrumpi: Nisi
prius animus corruptus fuerit: Dum anima labit᷑. stacim
caro ad peccandũ parata est: Anima enĩ: carnem precedit
incrimine: Nihilq poͣst caro facere : nisi qđ uoluerit animꝰ:
Mundec ergo a cogitatione mentẽ : & caro non peccat: Si
enĩ uolueris : te omnino superare non poterit:¬

Expanded text:
initio cogitationi resiste, et evades caetera. Adversus initio cogitationi resiste, et evades caetera. Adversus initium cogitationis decerta, et vinces; caput cogitationis exclude, et caetera superantur. Si expuleris cogitationem a corde, non prorumpit in opere. Si cogitationi non consenseris, operi cito resistes; quem delectatio non rapit, consensio sibi non subdit. Non enim potest corpus corrumpi, 498 nisi prius animus corruptus fuerit. Dum anima labitur, statim caro ad peccandum parata est. Anima enim carnem praecedit in crimine, nihilque potest caro facere, nisi quod voluerit animus; munda ergo a cogitatione animum, et caro non peccat; si enim volueris, te omnino superare non poterit
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie pereunt: Per unũ malũ: multa bona sunt sub uersa .n
In id quod delectat᷑ corpus: animũ non de clines: Carnali
delectationi: consensum non prebeas: Non des animã tudm
in potestate carnis. Refrena mentem ab appetitu carnisꝰ
Cor tuũ cotidie discute: Cor tuũ cotidie examina: Priuata
non subripitit: Munda conscientiã tuã: apeccato: Sit animꝰ
tuus: ab omni pollutione purgatus: Sit mens tua pura: nullȩ
Scito te de cogitationib iudicandũ: Ds̃ conscientias tuas¬
uidicat. dsnon solũ carnẽ : sed & mentẽ examinat: Ds̃
uidex : & de cogitationibus iudicat animã: Quando te¬
tangit praua cogitatio: Non eons ientias illi Quando aliqͦd¬
suggesserit in licitũ : non ibi teneas animum: Prauã peccati
suggestionẽ contende : Non sinas eam in corde tuo manere:
Quacũq hora uenerit : expelle illã : ut apparuerit scorpio:
contere eum: Calca serpentis caput: calca prauȩ suggesti¬
onis inimicũ: Culpã ibi emenda : ubi nascitur : In ipso

Expanded text:
justitiae pereunt. Per unum malum multa bona possunt subverti. In id, quod delectatur corpus, animum non declines, carnali delectationi consensum non praebeas. Non des animam tuam in potestatem carnis, refrena mentem ab appetitu illius. Cor tuum quotidie discute, cor tuum quotidie examina, privata quid facias; munda conscientiam tuam a peccato. 6. Sit animus tuus ab omni pollutione purgatus. Sit mens tua pura, nullae Scito te de cogitationibus judicandum. Deus conscientias judicat. Deus non solum carnem, sed et mentem examinat. Deus judex et de cogitationibus judicat animam. Quando titillat prava cogitatio, non consentias illi. Quando suggerit aliquid illicitum, non ibi teneas animum; primam peccati suggestionem contemne, non sinas eam in corde tuo manere. Quacunque hora venerit, expelle illam; ut apparuerit scorpio, contere eum. Caica serpentis caput, calca pravae suggestionis initium. 7. Culpam ibi emenda, ubi nascitur; in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ent in prerium: et quod tunc honestd nr̃a desideria min¬
fice impleantur:
FIPSUM
nobis in premio daturũ quo nichil est
ipsi erunt mihi plebs. Nisi ego ero unde satientur. ego ero quȩ
enim & illud recte intelligitur quod ait apłs: ut sit deus

Expanded text:
t in praemium, et quod tunc honesta nostra desideria mirifice impleantur. Seipsum nobis in praemio daturum, quo nihil est ipsi mihi erunt populus ; nisi ego ero unde satientur, ego ero quaecenim et illud recte intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
nem ex uirginis corpore trahens: et non decaelo secum afferers
ginatum. sed corpus uerũ. nonta men carnẽ excarne sicut
martianus. seduerus deus ex diuinitaite. & uerus homo ex
carne unus filius indiuinitate uerbum patris. & deus in
homine. anima et caro: Anima non absq sensu et ratio¬
ne ut appollinaris : Neq caro absq anima ut eunomius.
sed anima cum ratione sua. et corpus cũ sensib suis: ꝑ quos
sensus ueros in passione & ante passionẽ suce carnis dolo¬
res sustinuit:

Expanded text:
nem ex Virginis corpore trahens, et non de coelo secum afferens, nem ex Virginis corpore trahens, et non de coelo secum afferens, ginatum, sed corpus verum. Non tantum carnem ex carne, sicut Marcianus, sed verus Deus ex divinitate et verus homo ex carne, unus Filius; in divinitate Verbum Patris et Deus, in homine anima et caro. Anima non absque sensu et ratione, ut Apollinaris, neque caro absque anima, ut Eunomius; sed anima cum ratione sua, et corpus cum sensibus suis, per quos sensus veros in passione et ante passionem suae carnis dolores sustinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
optione. non appellatione. sed inutraq natiuitate filii
nomen nascendo haberet. & eẽt uerus deus & uerus ho¬
mo unus filius: Nonergo duos xp̃os. neq duos filios.
sed deum et hominẽ unum filium: Quẽ ꝓpterea et unige¬
nitũ dicimus manentẽ induabus substanti is. sicut ei na¬
turae ueritas contulit: Non confusis naturis. neq inmix¬
tis sicut thimothiani uolunt: sed societate unitis De¬
us ergo hominẽ assumpsit: homo indeũ non transiuit
naturae uersibilitate sicut appollonaristȩ dicunt. sed
dei dignatione. ut nec deus muttiretur inhumanã sub
stantia assumendo hominẽ : nec homo induunã glori¬
ficatus indeo Quia mutatio uel uersibilittis naturae.¬
& diminutionem & ab olitionẽ substantiae facit: Gredit̾
a nobis sine confusione conunetti scã trinitus sine sepa¬
ratione distincta Natus ẽ ergo dei filius eo homine: non
perhominẽ. Idẽ non exuiri coitu sicut ebiondicit. sed car¬

Expanded text:
optione, non appellatione: sed in utraque nativitate filii optione, non appellatione: sed in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus et verus homo, unus filius. Non ergo duos Christos, neque duos filios: sed Deum et hominem unum filium, quem propterea et unigenitum dicimus manentem in duabus substantiis: sicut ei naturae veritas contulit, non confusis naturis neque immistis, sicuti Timochiani volunt: sed societate unitis. Deus ergo hominem assumpsit: homo in Deum transivit, non naturae versibilitate, sicut Apollinaristae dicunt: sed Dei dignatstantiam assumendo hominem, nec homo in divinam glorificatus in Deum, quia mutatio vel versibilitas naturae diminutionem et abolitionem suba nobis sine confusione conjuncta sancta Trinitas, sine separatione distincta. Natus est ergo Dei Filius ex homine, et non per hominem, id est, non ex viri coitu, sicut Ebion dicit; sed car
Abbreviated transcription (Latin):
unum eẽ deum. patrem. et filium. et spm̃
scm̃: Patrem: eo quod filium habeat: filium: eo qđ
patrem habeat: Spm̃ sc̃m: eoquod sit ex patre et filio
ꝓcedeas. patri et filio coaeternus Pater ergo princi¬
pium deitatis. qui sicut nunquam fuit nondeus: ita
nunquã fuit non pater. a quo filius natus. a quo sp̃s sc̃s
non natus. quia non ẽ filius. neq ingenitus : quia non
ẽ pater nec factus sp̃s sc̃s. quia non ÷ ex nihilo: sed ex
deo patre. et deo filio deus ꝓcedens Pater aeternus
eo quod sit patri et filio coaeternus Nonconfusa inuna ꝑ¬
sona trinitas ut sabellius dicit. neq separata aut diuersa
innatura diuinitas ut arrius blas phemat: sed alter in
trinitate deus: pater & filius et sp̃s sc̃s
ONPATER
filius taintum: ut qui erat indiuinitate patris filius.¬
ipse fieret in hominẽ hominis matris filius. nefilii nom̃
ad alterum transiret: qui nonẽet natiuitate filius Deigͦ
rae sex homine hominis filius: Utueritas geniti: non ad¬

Expanded text:
unum esse Deum Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum: Patrem eo quod filium habeat; Filium eo quod patrem habeat; Spiritum sanctum eo quod sit ex Patre et Filio procedens, Patri et Filio coaeternus. Pater ergo principium Deitatinunquam non fuit non Pater. A quo Filius natus: a quo Spiritus sanctus non natus, quia non est Filius: neque ingenitus, quia non est Pater: nec factus Spiritus sanctus, quia non est ex nihilo: sed ex Deo Patre, et Deo Filio Deus procedens. Pater aeternus eo, quod sit Patri et Filio coaeternus: non confusa in una persona Trinitas, ut Sabellius dicit: neque separata aut divisa in natura divinitas, ut Arius blasphemat: sed alter in Trinitate Deus Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Non Pater Filius taipse fieret in homine hominis matris filius; ne filii nomen ad alterum transiret, qui non esset aeterna nativitate rae ex homine hominis filius: ut veritas geniti non ad
Abbreviated transcription (Latin):
libido ibierit: quae confusionis ẽ causa Nã pͥusquã pec¬
cassent nudi erant: & non confundebantur uir et fe¬
mina: Corporib ergo illis uitiai detrahent᷑: natura
seruabitur: Nonẽ. autẽ uitiũ sexus feminis sed na¬
tura: quae tunc quidem a concubitu & a partu inmunis erit:
Quibus itti ap̃dicto uiro digestis: erit ut preceptor nr̃ sacer
eugenius docet tanta actalis glorificati corporis pulchritu¬
do. ut oblectet intuitũ: et cor nullatenus inflectat adutiũ
Quod nulla resurgentes cibi ac potus cura sollicitet:
ECEOSIT ATE

Expanded text:
ibi libido erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam pecibi libido erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam peccassent nudi erant, et non confundebantur vir et femina. Corporibus ergo vitia detrahentur, natura servabitur. Non est autem vitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem a concubitu et a partu erit immunis. » Quibus ita a praedicto viro digestis, erit, ut praeceptor noster sacer Eugenius Toletanus docet, « tanta ac talis corporis pulchritudo, ut oblectet intuitum, et cor nullatenus inflectat ad vitium. » CAPUT XXV. Quod nulla resurgentes cibi ac potus cura sollicitet. Necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter hoc quod dicit apłs. donec oe¬
curramus omnes ei inuirũ ꝑfectũ: omnes feminas
inuirili sexu resurgere credunt. ꝓ eo quod uir exlimo. mu¬
lier uero ex uirili latere facta sit Nos autẽ catholicorũ
magistrorũ sententiis eruditi. hoc credimus. hoc tenemus.
quod omp̃s deus qui utrũq sexũ condidit. instituit acre¬
demit: utrumq &iam in resurrectione restituet: Nam
xp̃c dñs demuliere cenceptus. quae amissis septẽ uiris
quos habuerat. hincpsa quoq ruusissit. cum quereret᷑
abeo. in resurrectione cui eorũ potissimũ redderetur.: res¬
pondit quod in resurrectione nec feminȩ nubent. nec uiri
uxores accipiant: E&x quibus sacratissimis uerbis aper¬
tissime patet. quodibi non sexus sed concubitus desit. nec
carnis sit natura muttenda: sedeiꝰ concupiscentia finien¬
da: Nam beatus agustinus hanc questionẽ insiuis trac¬
tatibus uersars melius mihi ait sapere uident᷑. qui
utrumq sexum resurrecturũ eẽ non dubitant Noneni

Expanded text:
pter hoc quod dicit Apostolus: Donec occurramus ei in virum perfectum , omnes feminas in virili sexu resurgere credunt, pro eo quod vir ex limo, mulier vero ex viri latere facta sit. Nos autem catholicorum magistrorum sententiis eruditi, hoc credimus, hoc tenemus, quod omnipotens Deus, qui utrumque sexum condidit, instituit ac redemit, utrumque in resurrectione restituet. Nam Christus Dominus de muliere tentatus, quae amissis septem viris quos habuerat, hinc quoque ipsa transisset, cum quaereretur ab eo in resurrectione cui eorum potissimum redderetur, respondit: Quod in resurrectione nec feminae nubant, nec viri uxores accipiant . Ex quibus sacratissimis verbis apertissime patet quod ibi non sexus, sed concubitus desit; nec carnis sit natura mutanda, sed ejus concupiscentia finienda. Nam et beatus Augustinus hanc quaestionem in suis tractatibus versans : « Melius mihi, ait, sapere videntur, qui utrumque sexum resurrecturum non dubitant. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
communionẽ percipere.
neclcudo nec uituꝑo: Om̃ib tamen dominicis dieb
suadeo ethortor. situmen mens sine a ffectu peccandi sit
Nam habentẽ adhuc uoluntatẽ peccandi. grauari magis
dico eucharistiae perceptione: quam purificatri: Etideo
quamuis quis peccato mordeatur. peccandi non habeat
decetero uoluntatẽ: & commnunicactur satis fatiat lacri¬
mis et orationib Et confidea dednĩ miseratione qui
confessione peccate piedonare consueuit. accedat adeu¬
charistit̃ intrepidus et securus Sed hoc deillo dico que
capitalia et mortalia peccata non grauant Namquem
mortilia crimina post baptismũ cõmissa p̃munt: hor¬
tor pͥus publica pęnitentia satis facere. & itti sacerdotis
uiditio reconciliatũ cõmunicationi sotiari: siuult non ad¬
uditium & condempnationẽ sui eucharistiã ꝑcipere:
Sed et secretti satis factione solui morttilia crimina: non ne¬
gam. Sed muttito prius secu lari habitu. et confesso
rdigionis studio ꝑuitae correptionẽ & iugi immo

Expanded text:
communionem percipere nec laudo, nec vitupero, omnibus tamen dominicis diebus communicandum suadeo et hortor; si tamen mens sine affectu percandi sit. Nam habentem adhuc voluntatem peccandi gravari magis dico eucharistiae perceptione, quam purificari. Et ideo, quamvis quis peccato mordeatur, peccandi non habeat de cetero voluntatem, et communicaturus satisfaciat lacrimis et orationibus, et confidens de Domini miseratione, confessioni donare consuevit, accedat ad Eucharistiam intrepidus et securus. Sed hoc de illo dico quem capitalia et mortalia peccata non gravant; nam quem mortalia crimina post baptismum commissa premunt, hortor prius publica poenitentia satisfacere, et ita sacerdotis judicio reconciliatum communioni sojudicium et condemnationem sui Eucharistiam percipere. Sed et secreta satisfactione solvi mortalia crimina non negamus: sed mutato prius seculari habitu: et confesso eligionis studio per vitae correctionem, et jugi, imo
Abbreviated transcription (Latin):
humano generi mortis in lata conditio pectora nrã contris
tet clementicre saluatoris dono. et spe futurae inmortalita¬
tis erigimur: ac memores salutis aeternae nontimemus hui
lucis sustinere iacturã: Qm̃ benefitio gracie dei fidelib¬
uita non toliter sed mutatur atq animae corporeo ergastulo
libertate horrent mortalia dum in mortalia consequunt᷑¬

Expanded text:
humano generi mortis illata conditio pectora nostra contristet, tamen clementiae tuae dono, spe futurae immortalitatis erigimur, ac memores salutis aeternae, non timemus lucis hujus sustinere jacturam. Quoniam beneficio gratiae tuae fidelibvita non tollitur, sed mutatur, atque animae corporeo ergastulo liberatae horrent mortalia, dum immortalia consequunt
Abbreviated transcription (Latin):
salutis bustt dascrunt: In summis afflictionib quaeri non
posse uocem gemitib subiugatt̃ Lacrimarum tempore
dicatur inportuna narratio: non meretur recordationẽ¬
est animus Ad aestimationẽ occultorum facinorum. feren¬
dei sunt quae fatentur: Uult enim pius dñs ad se ꝑtinẽre: ne¬
minẽ sua culpa aut neglegentia perire: Si homo utriusq
rei boni & mali ꝑpotestutẽ concessa electione priuatur: hos
tantũ iactit potuis se saluari sine labore ullo. sine mandec¬
torũ amicitia. quos peregrinantes a merito fauorũ tuntũ
caelestis eripuit: ꝓ inde quod in ipsum refertur: illos pe¬
risse intelligit. quos grã noluit diuina liberare: facessat
ergo formido: ꝓposito uenerando inimico: fugitiua gla
esł. mens subiecta errori clamante a pło paulo ꝑ fecter
Karitas foras mittit timorẽ Hoc est dicere. & inditio
certe monstrare: quia nondiligit qui pauescit: Sine cul¬

Expanded text:
salutis busta clauserunt? in summis afflictionibus quaeri non salutis busta clauserunt? in summis afflictionibus quaeri non posse vocem, gemitibus subjugatam: lacrymarum tempore dicatur importuna narratio. eserat: ad aestimationem occultorum facinorum ferenda sunt quae fatetur. uult enim ad illud pertingere, neminem suo uitio aut neglegentia perire, si homo utriusque rei boni et mali per potestatem concessa electione priuatur. hos tantum iactat potuisse saluari sine labore ullo, sine mandatorum amicitia, quos peregrinantes a merito fauor tantum caelestis eripuit: perinde, quod in ipsum referatur, illos perisse intellegit quos gratia noluit diuina liberare. ergo formido uenerando inimica proposito: fugitiua gloriae est mens subiecta terrori clamante Paulo apostolo: perfecta caritas foras mittit timorem, hoc est dicere et indicio certo monstrare, quia non diligit qui pauescit. sine cul
Abbreviated transcription (Latin):
adimplenda Dux enim bonorũ et p̃cessor ẽ gratici:
quando caelitus multiplici ad requiẽ inuitumur ortutu.
quando nobis dicitur: Uenite fili auditt me & alibi¬
possidete paratum uobis regnum. & alibi. Ubi sumego:
ibierit et minister meus Sed nisi tilibus monitis preste
sed sponte diuoluimus. Itaq ut ad premium deuotio. aut¬
ad paenam contemptus operatur: Alio quin non erit ius¬
ta retributio: quae aut ꝑsupplitia referatur necessitute pec¬
cantib: aut bonam mercedem offert ad quod adtrahuntur
tis nr̃a legitur eẽ sed famulti: cumde peccatis dicitur. sub
te erit appecitus eorum. Q uid & iam sibi uult uniuersa ꝓphetꝰ
quasi certis redimita eloquutio Noli emulari: inter magͥnan¬
tes. Nolite confidere: inprincipib Nolite fieri: sicut aequus
& mulus: & apł̃s. Nolite fieri serui hominũ: sed dei Res
quae mentem p̃munt: repudiat quod oblecttit. quae
fert adsepulchrum Quid exigendum ab illo sit cuius diuidũa

Expanded text:
aperitur. dux enim bonorum et praecessor est gratia, quando caelitus multiplici ad requiem inuitamur hortatu, quando nobis dicitur: uenite, filii, audite me. uenipossidete paratum uobis regnum. ubi ego sum, ibi erit et minister meus. sed nisi talibus monitis et uolused sponte deuoluimur. itaque aut praemium deuotio aut poenam contemptus operatur. alioquin non erit iusta retributio, quae aut per supplicia refertur necessitate peccantibus aut bonam mercedem offert operi ad quod adtrahuntur trix nostra legitur esse, sed famula, cum de peccatis dicitur: sub te erit adpetitus eorum. quid etiam sibi uult uniuersa prophetae quasi sertis redimita elocutio: nolite aemulari inter malignantes. nolite confidere in principibus. nolite fieri sicut equus et mulus, etapostolus: nolite fieri serui hominuquae mentem premit, repudiat quod oblectat auditumulit ad sepulcra: quid exigendum ab illo sit, cujus dimidium
Abbreviated transcription (Latin):
gilias agamus. quia aeuangelicis ttili facto obsecuti oraculis.
fructum dep̃cepti sumus ueritate sortiti Cuius declarat
instructio: quod pulsanti sepe surgat deus et tribuat. si non
ꝓpter meritum uel ꝓpter inportunitatẽ Facessat post haec
infidelium male cauta discussio integrituti sententiae.
flore spem fructuum mecitur agricola . cum mutius pal¬
gulis parturit gleba germinib fiet etenĩ ut posthac bene¬

Expanded text:
ifestant. Evangelicis tali facto obsecutus oraculis, fructum de praecepti sum veritate sortitus; cujus declarat instructio, quod pulsanti saepe surgat Deus, et tribuat, si non propter meritum, vel propter importunitatem. Facessat posthac infidelium male cauta discussio: integritati sententiae flore spem fructuum metitur agricola, cum mutuis palgularibus parturit gleba germinibus: sic ad uoce
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ habeat: ita est doctoris egregii sententia
agustim. ait enim Profiteria nimã habere posse simi¬
litudinem corporis. et corporalium omnino menbro
rũ quis quis negat: potest negare animã ẽẽ. quae in¬
somnis uidetuel a mbulare. uel sedere. uel huc atq
quadam similitudine corporis fit Proinde si
hadac similitudinẽ &iam apud inferos gerit. non cor¬
poralem sed corporis si milẽ: itti & iã in locis uidetur eẽ
noncor orllti sed corporalium similib: siue in requie

Expanded text:
 habeat, ista est sententia egregii doctoris Augustini. Ait enim: « Profiteor animam habere posse similitudinem corporis, et corporalium omnino membrorum: hoc quisquis negat, potest negare animam esomnis uidet uel ambulare se uel sedere uel hac atque quadam similitudine corporis non fit. proinde, si hanc similitudinem etiam apud inferos gerit non corporalem, sed corpori similem, ita etiam in locis uidetur esse non corporalibus, sed corporalium similibus sine in requie
Abbreviated transcription (Latin):
uisẽ incelligenda diuina. qua fiet ut unicuiq oꝑa sua¬
uel bona uel mala cunctai in memoriã reuocentur. etm̃¬
tis intuitu mira caelerittite cernantur: ut accuset uel ex cuset
conscientia conscientiã. atq simul & omnes & singuli iuidicent᷑:
Quae nimirum ius diuinalibri nomen accepit: Inea quippe
quoddam modo legitur. quicquid ea fatiente recolitur:¬

Expanded text:
vis est intelligenda divina, qua fiet ut cuique ovis est intelligenda divina, qua fiet ut cuique ouel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset uel excuset scientia conscientiam adque ita simul et omnes et singuli iudicentur. Quae nimirum uis diuina libri nomen accepit. In ea quippe quodam modo legitur, quidquid ea faciente recolitur
Abbreviated transcription (Latin):
igitur per angelica ministeria
bonis a malis. et electis quidẽ ad extris. reprobis ue¬
roasinistris: ad stantib reprobis tunc libri apertierint.
mortuos magnos et pusillos: & apertisunt libri E tali¬
us liber a pertus ẽ. qui ẽ uitȩ unius cuiusq: etuidicati sunt
mortui ex ipsis scripturis librorũ scđm faccte sua Libros
uidelicet uolens intelligi scõs om̃s. noui etueteris testtunti.
In quorum uita uelud in libris cognoscimus. quid facere debeam
Insto autem libro dequo dicit alius liber apercusẽ qui ẽ uitȩũnius¬
quis eius magnitudinem aut longitudinẽ ualeat aestimare
aut quanto tempore legi poterit liber. in quo scriptȩ sunt
uniuerie uitȩ unuersorum: antantus angelorum numerus
aderit quantus hominũ erit. & uitã suã quisq ab angelo
sibi adhibito audiet recittiri: non ergo unus liber erit om̃iũ.
sed singuli singulorum Scriptura ueroista unũ uolens in¬
telligi: & alius inquid liber apertus ẽ: Quaedam igitur

Expanded text:
 Separatis igitur per angelica ministeria bonis a malis, et electis quidem a dextris, reprobis vero a sinistris astantibus, tunc libri aperti erunt, mortuos magnos et pusillos, et aperti sunt libri, et alius liber apertus est, qui est vitae uniuscujusque, et judicati sunt mortui ex ipsis scripturis librorum secundum facta sua. Librosvidelicet volens intelligi sanctos omnes Novi et Veteris Testamenti, in quorum vita velut in libris libris cognoscimus quid facere debeamus. In isto autem libro de quo dicitur: Alius liber apertus est, qui est vitae uniusquis ejus magnitudinem, aut longitudinem, valeat aestimare? aut quanto tempore legi poterit liber, in quo scriptae sunt universae vitae universorum? An tantus Angelorum numerus aderit, quantus hominum erit, et vitam suam quisque ab Angelo sibi adhibito audiet recitari? Non ergo unus liber erit omnium, sed singuli singulorum. Scriptura vero ista unum volens intelligi, Et alius, inquit, liber apertus est. Quaedam igitur
Abbreviated transcription (Latin):
omnes et simul resurrecturi credendisunt: sed impii ad sup¬
plitium. peccatores adillud finale iuditium. & scĩ om̃s
ad p̃mium Igitur corpora miserorũ nonsic incorrupti¬
bilia uel in mortalia erunt. ut qui corrumpi aut mori
non poterunt. nullum sensum doloris amittant: sed ut
in aeternis cruciatib constituta. sum mus dolor. nec cor¬
rum pat cruciando nec perimat Acsic ad hoc caro in¬
mortalis cum sua anima condempnata uiuit. ut sentiat.
sentit ut doleat. & dolet ut meritis suis digna recipiat:
senes. uiuenes uel infances: XI¬
TERISO

Expanded text:
omnes et simul resurrecturi credendi sunt; sed impii ad supplicium, peccatores ad illud finale judicium, et sancti omnes ad praemium. Igitur corpora miserorum non sic immortalia et incorruptibilia erunt, ut quia corrumpi aut mori non poterunt, nullum sensum doloris admittant; sed ut, in aeternis cruciatibus constituta, summus dolor nec corrumpat cruciando, nec perimat. Ac sic ad hoc caro immortalis cum sua anima condemnata vivit, ut sentiat; sentit, ut doleat; dolet, ut meritis suis digna recipiat. senes, sive juvenes, vel infantes. Pleris
Abbreviated transcription (Latin):
facultatem maiorẽ nobis in illa uita
ineẽ quam hic: uniuersitas doctorũ patenter insinuat Pã
uunt. ubi et si peccatit cauere possunt. tamen sine peccato
eẽ non possunt: Quo modo nonibi liberiori animo erunt
ubi sic ad hesuri suNt deo suo. ut nulli possint ob noxiari pee¬
cato: tanto enim quis liberior fit: quanto absolutior a pecca¬
tis: acsic in illa uita beata eo liberiores erunt: quo peccare
non poterunt: Nam uxta quod mihi uidetur si aequa¬
litas nobis ꝓmittitur angelorum. quomodo nobis tunc
liberum nonerit arbitrium. quo lilli ad laudandum deũ
sine intermissione utunturꝰ quod tamen utrum in rȩꝓbis
habeatur est fortasse ambiguum: quia uxta cuius dã
auita scõrum : nescio aneẽ possit liberũ utcũq arbitriũ.
quibus in aeterna ultritium missis cõbustione flamina¬
rum. nec animus nec corpus erit ullo modo liberum:
UANTUM AOUINII

Expanded text:
facultatem majorem nobis in illa vita inesse quam hic, universitas doctorum patenter insinuat. Nam ivunt, ubi etsi peccata cavere possunt, tamen sine peccato esse non possunt; quomodo non ibi liberiori animo erunt, ubi sic adhaesuri sunt Deo suo, ut nulli possint obnoxiari peccato? Tanto enim quis liberior fit, quanto absolutior a peccatis. Ac sic in illa vita beata eo liberiores erunt, quo peccare non poterunt. Nam juxta quod mihi videtur, si aequalitas nobis promittitur angelorum, quomodo nobis tunc non erit liberum arbitrium, quo illi ad laudandum Deum sine intermissione utuntur? Quod tamen utrum in reprobis habeatur, est fortasse ambiguum; quia juxta cujusdam a vita sanctorum, nescio an esse possit liberum utcunque arbitrium, quibus in ultricium missis combustionem flammarum, nec animus nec corpus erit ullo modo liberum. uantum attin
Abbreviated transcription (Latin):
beatorum mox ut de huius corporis
domicilio exeunt: donec ueniatur ad resurrectio¬
nis illius ultimũ tempus. sola iocunditate sp̃s ꝑ fruuntur:
Ad testante iohanne deanmab occisorũ ꝓpter uerbũ dei
& dicente: Datȩ sunt illis singulce stolȩ albae Haec ergo
prima stola est quietis atq iocunditticis. qua post mortẽ car¬
nis anima tantũ ꝑ fruitur: secunda illaerit: cũ recepto
corpore. de animae & carnis inmoreaditate laetaibitur:
Quod post depositionẽ corporis huius statim
uideatur a scĩs spiritibus deus:

Expanded text:
beatorum mox ut de hujus corporis domicilio exeunt, donec veniant ad resurrectionis illius ultimum tempus, jucunditate spiritus perfruuntur, attestante Joanne de animabus occisorum propter verbum Dei, et dicente: Datae sunt illis singulae stolae albae . Haec ergo prima stola est quietis et jucunditatis, qua post mortem carnis anima tantum perfruitur; secunda illa erit, cum recepto corpore de animae et carnis immortalitate laetabitur. CAPUT Quod post depositionem corporis hujus statim videat
Abbreviated transcription (Latin):
dies: Componatur cum aduersario: dũ est tecum inuia: Uia
scriptura : ut cũ diabolo concordares: Est ergo alius aduer¬
sarius: quẽ sibi homo facit aduersarium Nam ille si ad¬
uersarius esset : te cum inuia non esset: Ad hoc ÷ tecum in uia.
ut concordet tecũ: Scit enĩ quia nisi inuia concordaueris:

Expanded text:
dies, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via dies, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via Scriptura, ut cum diabolo concordares. Est ergo alius adversarius, quem sibi homo facit adversarium: nam ille si adversarius esset, tecum in via non esset. At hic est tecum in via, ut concordet tecum. Scit enim quia nisi in via secum concordaveris
Abbreviated transcription (Latin):
rito tempore: sperandus est finis reliqui temporis fuit tunc
quidam dies qui diceret᷑ hodiernus: Exillo. usq ad hunc:
hodiernum: Nonne quicquid fuit futurum. preteritum factũ :
Tale habet᷑. ac si non fuerit: Sic erit : quic quid restat extremũ :
Sed sit et hoc longum: sit ꝓlixũ: Quantũ putaueris: quantum
dixeris: quantũ cogitaueris : quantũ tibi non format scriptura
sed fingit cogitatio : quantũ uis diem uidicii ꝓlonga: Numquid
ultimũ diem tuũ. id ÷ uitae tuae quo exiturus es de hoc cor
pore ꝓducturus es in longum: Sit tibi senectus certa si potest :
Cui aut̃ potest: Nonne ex quo homo incipit posse uiuere : Iam
potest et mori : Posibilitatẽ mortis: in itium uitȩ facit: In hac
terra & ingenere humano: Ille solus mori non dum potest .
qui nondũ cępit uiuere: Incertus ergo dies: tam quã cotidianꝰ
sperandus est: Sit aut̃ tam quã cotidianus: sperandus incertus

Expanded text:
rito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc rito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus, ex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem mortis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori nondum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est. Si autem tanquam quotidianus sperandus est incertus
Abbreviated transcription (Latin):
iudex causȩ tuae : qui modo testis est uitae tuae: Clamauimꝰ
et laudauimus : conponamus causam nrãm Qui testis ÷ operũ
ur̃oꝵ : ipse testis est uocũ istarum: Non sint in anes. conuertant᷑
ad gemitũ Tempus est concordandi: cum ad uersario tuo cito:
Tam longanmis est ds̃ uidendo iniqua et non puniendo: ut
tamen cito sit futurũ iudiciũ: More quippe humane uitae
prolixũ est : qđ breue est: Sed et ipsi scło et humano generi
qđ longe uidet᷑. quid consolatur : Num quid si totius
generis humani ultimus dies longe . ẽ. unius cuiusq dies ultimꝰ
longe ẽ hoc dico: ex adam multi anni euoluti sunt: multi
anni fluxerunt : et de inceps fluent: Non quidem tã multi :
sed tamen usq infinem scłi transibunt anni sicut & illi
transi erunt: Longum uidet᷑ qđ restat : quã quã non erit
tantũ. quantũ trans actum. ẽ: et tamen ex trans. acto prece¬

Expanded text:
judex causae tuae, qui modo testis est vitae tuae. Clamavimus, judex causae tuae, qui modo testis est vitae tuae. Clamavimus, et laudavimus: componamus causam nostram. Qui testis est operum nostrorum, ipse testis est vocum istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixum est, quod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid consolatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex Adam multi anni evoluti sunt, multi anni fluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, et tamen ex transacto praete
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti audita diuina auctoritate. & legeres de libro dominico:
Quid meteres de dõ nr̃o : Ile misericors ẽ. & miserator et multũ
misericors: Ne talia homines dicerent : unum uerbũ ad didit
infine qđ ait : et uerax. & excussit leciciã male presumentium.
et induxit timorẽ dolentiũ : Gaudeamꝰ ad misericordiam dñi :
sed timeamꝰ uditiũ dñi Parcit: sed non tacet: Tacet : sed non
semꝑ tacebit: Audi dũ tacet in uerbo : Ne non tibi uacet audire dũ
Ante ultimũ iudicium dĩ tui: compone causã tuã: Non est unde
presumas cũ ille uenerit: Nec falsos testes ad duces quibus ille
fallat᷑ : nec patronum fraudulentis circum uentionibus et linguosis
artibus ad hibebis: nec ambies aliquo modo ut iudicem possis
corrũpere: Quid ergo agis apud talem iudicem quem nec fallere¬
nec corrũpere poteris : & tamen ẽ qđ agas: Tunc eñi ipse erit

Expanded text:
veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: Quid me terres de Deo nostro? Ille misericors est, et miserator et multum misericors. Ne talia homines dicerent, unum verbum addidit in fine, quod ait, Et verax; et excussit laetitiam male praesumentium, et induxit timorem dolentium. Gaudeamus ad misericordiam Domini; sed timeamus ad judicium Domini. Parcit, dum tacet. Tacet, sed non semper tacebit . Audi dum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audire dum Ante ultimum judicium Dei tui compone causam tuam. Non est unde praesumas; cum ille venerit, nec falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modo, ut judicem possis corrumpere. Quid ergo agis apud talem judicem, quem nec fallerenec corrumpere poteris? Et tamen est quod agas. Tunc enim ipse erit
Abbreviated transcription (Latin):
ÑS IT DEUS NOSTER MISTRICORS
& miserator. longanimis & multũ misericors et uerax :
qua largit̾ prȩrogat misericordiam in presenti scło tam
se uere minatur uidiciũ infuturo scło: Uerba quȩ dixi
scripta sunt: & diuinis auctoritatibus continentur:
Quia miseticors & miserator dñs longanimis et multum
misericors & uerex: Multum de lectat omnes peccatores et a ma¬
tores scłi huiꝰ quia misericors & miserator dñs. quia longani mis
et multum misericors Sed si amas tam multam misericordiam.
time ibi et ultimum qđ ait. & uerex: Si eñĩ nihil aliud diceret
conuerteres te ad securitatẽ & inpunitatẽ. et ad licentiã peccatoꝵ.
faceres qđ uelles. ut ereris scło uel quantum tibi permit terecur
uł quantũ tibi libido ussisset: & siquis te bene ammonendo
obiurgaret atq terreret ut cohiberes te ab inmoderato fluxu.
eundo post concupiscentias tuas. et deserendo dm̃ tuũ : Inter
medias uoces ob iurgantis obsisteres: Impudenti quidem fronte

Expanded text:
nus et Deus noster misericors et miserator, longanimis et multum misericors, et verax; quam largiter praerogat misericordiam in praesenti saeculo, tam severe minatur judicium in futuro saeculo. Verba quae dixi scripta sunt, et divinis auctoritatibus continentur, quia, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misericors, et verax . Multum delectat omnes peccatores et amatores saeculi hujus, quia misericors et miserator Dominus, quia longanimis et multum misericors. Sed si amas tam multa mitia, time ibi et ultimum quod ait, Et verax. Si enim nihil aliud diceret,converteres te ad securitatem et impunitatem, et ad licentiam peccatorum; faceres quod velles, utereris saeculo, vel quantum tibi permitteretur, vel quantum tibi libido jussisset: et si quis te bene admonendo objurgaret atque terreret, ut cohiberes te ab immoderato fluxu eundo post concupiscentias tuas, et deserendo Deum tuum; inter medias voces objurgantis obsisteres, impudenti quidem fronte,
Abbreviated transcription (Latin):
suam docendus ẽ.: Inspicienda est uarietas personarum. et¬
quẽ cumq quo qͦ erudias: tracta: Cõmunia sint omĩa omnibs
Secreta perfectioribus loquere : A perta cunctis operta paucis
de nuntia: Quedam enĩ plurimis: quedam paucis sunt
disserenda: In omni tempore : paratus esto ad instructionem
reullum tempus sit uacuum: quod edifices: Nulla hora p̃tereat.
qua doctrinȩ studium non conferas: A perte & constanter
predica: nec erubescas loqui qđ nosti defendere: Quod de¬
esse tibi scientiȩ sentis: quere ab aliis: Conͥ latione enim
obtecta clarescunt: conferendo difficilia aperiuntur:¬

Expanded text:
suam docendus est. Inspicienda est varietas personarum; usuam docendus est. Inspicienda est varietas personarum; unumquemque quomodo erudias tracta; communia omnibus, secreta perfectioribus loquere; aperta cunctis, operta paucis denuntia; quaedam enim plurimis, quaedam paucis sunt disserenda. 70. In omni tempore paratus esto ad instructionem; nullum tempus sit vacuum, quo non aedifices, nulla hora praetereat, qua doctrinae studium non conferas, verba bona aperte et constanter praedica, nec erubescas loqui quod nosti defendere; quod deesse tibi scientiae sentis, quaere ab aliis, collatione enim obtecta clarescunt, conferendo difficilia aperiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
minoratur: Largiendo. redundantior ẽ. scientia : & dum plus
confertur. plus habundat : uerbum tamen predicant opera ⁊
Quȩ ore ꝓmis : opere adimple: Quȩ uerbis doces: exemplis
ostende: Esto non solum magister: sed imitator uirtutis:
Si doces & facis: tunc gloriosus habiberis Non enĩ satis est
laudare qđ dicis: nisi dictis facta coniungeris: Indoctrina
ipsa : in humana laude tempera: Sic instrue alios: ut te
custodias: Sic doce : ut humilitatis gratiã non ammittas:
Caue ne dum alios docendo regis: ipse laudis appetitum
de mergaris.: Cum doces autem : noli uerboꝵ obscuritate uti:
lta dic: ut intellꝑgaris: Nec simplicibus loquendo despicias.
Nec prudentes offendas: Iuxta sensum audientis: erit sermo
doctoris: Secundum mores: est inpertienda doctrina: luxta
uulnus: adhibenda sunt remedia: uarie uoluntates : diuersã
disciplinam desiderant: Unus quis que secundum professionẽ

Expanded text:
minoratur; largiendo redundantior est scientia, et dum plus minoratur; largiendo redundantior est scientia, et dum plus confertur, plus abundat. 68. Verbum tamen praecedant opera, quae ore promis, opere 515 adimple; quae verbis doces, exemplis ostende; esto non solum magister, sed et imitator virtutis. Si doces, et facis, tunc gloriosus haberis. Non enim satis est laudare quod dicis, nisi dictis facta conjunxeris. In doctrina ipsa ab humana laude te tempera. Sic instrue alios, ut te custodias. Sic doce, ut humilitatis gratiam non amittas. Cave ne, dum alios docendo erigis, ipse laudis appetitu demergaris. Cum autem doces, noli verborum obscuritate uti, ita dic, ut intelligaris, nec simplicibus loquendo displiceas, nec prudentes offendas. 69. Juxta sensum audientis erit sermo doctoris, secundum mores est impertienda doctrina. Juxta vulnus adhibenda remedia; variae voluntates variam disciplinam desiderant, unusquisque secundum professionem
Abbreviated transcription (Latin):
scpientia melius. nichil prudentia dultius. n¬
dił scientia suauius: nihil stultse peiuis: Eoxcellentior fit¬
uia turpus: Ignorantia : mater erroꝵ est: Ignorantia:
uitioꝵ nutrix ẽ: Peccatũ: magis ꝑ ignorantiã pręualet¬
decipitur: Stultus inuia cito dilabitur: Prudens aut̃ : cito
de prehendit insidias: Prudens: celerius errores agnoscit
Sum mũ bonũ est: scire qđ caueas: Summa miseria: nescire
qđ teneas: Idilige igitur sapientiã : & manifestabitur tibi:
Accede ad illã: et ad ꝓpinquabit adte: Assiduus esto illi .:
et instruet te:
isce qđ nescis : ne doctor inutilis inueniaris: Ante esto
auditor : post ea doctor: Per disciplinam: nomen magistri
accipe : Bonũ qđ audieris : dic bonũ qđ didiceris : doce:
Diçendi & docendi Noncẽmnnas studiũ: Scientia quã aure
concipis : ore effunde: Sapientiã cum ceteris inpertis: tibi magis
hanc auges: Doctrina quanto magis uel amplius data fuerit.
tanto magis habundat: Sapientia dando largior fit : Retinendo

Expanded text:
sapientia melius, nihil prudentia dulcius, nihil scientia suavius, nihil stultitia pejus, nihil insipietia turpius; ignorantia mater errorum est, ignorantia vitiorum nutrix. Peccatum magis per ignorantiam praevaletdecipitur. Stultus in vitia cito dilabitur. Prudens autem cito deprehendit insidias, prudens celerius errores agnoscit; Summum bonum est scire quid caveas, summa miseria nescire quo tendas. Dilige ergo sapientiam, et manifestabitur tibi, accede ad illam, et appropinquabit ad te, assiduus esto illi, et instruet te. isce quod nescis ne doctor inutilis inveniaris; antea esto auditor, postea doctor: per disciplinam nomen magistri accipe; bonum quod audieris dic, bonum quod didiceris doce; discendi et docendi non contemnas studium. Scientiam quam aure concipis ore effunde. Sapientiam cum caeteris impertiris, tibi magis hanc auges; doctrina quanto amplius data fuerit, tanto magis abundat. Sapientia dando largior fit, retinendo
Abbreviated transcription (Latin):
deant᷑ hac occasione multis uelle misceri: eo qđ difficile
sit ut non talẽ inuenit mulier cui nubat qualis fuerit
quẽ dimisit: qm̃ ualde in hunc morbũ sunt pro cliues uiri:
Cũ igitꝰ nos dicimus &iam illi mulieri quȩ uirũ fornicantẽ
dimiserit alteri rubere non licere Tu autẽ dicis licere
quidẽ. sed non expedire : utriq procul dubio dicimus
eã quȩ fornicantẽ uirũ dimictit nuberi nderum hoc intꝰ

Expanded text:
deantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile deantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non expedire, utrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem uirum dimittit, nubere n
Abbreviated transcription (Latin):
eribus dare licentiã : Dixisti eñĩ: Si uir uxorẽ adulteram
dimisserit & alterã duxerit: mulier tantũ ob ꝓbriũ habebit:
Si aut̃ mulier supra dicta causa uirũ dimiserit & alterũ
duxerit : Non uir tantũ sed ÷ mulier ob ꝓbriũ habebit :
Cuiꝰ sententie tuae rationẽ reddens: Dicet eni quis eam
ideo discessisse ut aliũ uirũ sibi coniungeret: & si talis forte
fuerit qualis a quo discessit: facile enĩ uiris est in qͣuo
morbi uiciũ inruere : Si aut̃ & ipsum dimiserit & alu
nupserit: magis magisq dicent eam numerosi tatẽ uiroꝵ
appecisse: hac reddita ratione concludis et dicis: his
ergo ꝑ tractatis ł &iam discussis: oportet meliorẽ uirũ
tolerare. ausinnuptã manere : Bonũ plane dedisti consiliũ
mulieribus: ut sciant sibi esse ꝑmissũ si adulte ros uiros
dimiserint aliis conuigari : Non tamen faciant ꝓpt̾
obꝓbriũ. sed potius tollerent &iam ad ulteros uiros. neui¬

Expanded text:
eribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram eribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem mulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne ui