comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grã salui facti sumꝰ. Quid ẽ gͦ malicia naturalis hominis.
&e semen maledictũ abinitio. et ꝓcreati in captiuitate na
turalit̾ &e in int̾itu. et natura filii irȩ: Nunqͥd in adam
ista natura sic condita ẽ : Absit. S quia in illo uiciata
sic ꝑ om̃s iam naturalit̾ cucurrit & currit: ut ab hac ꝑditi¬
gͦ qd̾ iste adiungit et dicit de noe et filiis eiꝰ qd̾ similit̾
benedicti sunt ut adam et eua dicente dõ. crescite & mul¬
tiplicamini & replete tram & dnãmini eiꝰ: Quibꝰ dei
u̾bis addit sua dicens. Uoluntas gͦ ista quã tu diabolicã
uis uideri. iam insupradictis conuugibꝰ habebat᷑. quȩ ut
institutione bona. ita et benedictione ꝑmansit. Nonenĩ
dubitat᷑ dehac ad noe & ad filios eiꝰ corpoꝵ cõmixtione
dictum. cuiꝰ iam usus inoleuerat: crescite & multiplica¬
mini & replete t̾ram. Non opꝰ est eadẽ multis uerbis
repetere. De uicio hic agitur qͦ deprauata ẽ natura
bona. cuiꝰ uicii auctor est diabolus. non de naturȩ ip¬

Expanded text:
 salui facti. quid est ergo malitia naturalis hominis et semen maledictum ab initio et procreati naturaliter in captiuitate et interitu et natura filii irae? numquid in Adam natura ista sic condita est? absit; sed quia in illo uitiata. sic per omnes iam naturaliter cucurrit et currit, ut ab hac perditinostrum. Quid est ergo quod iste adiungit et dicit de Noe et filiis eius, quod \'similiter benedicti sint ut Adam et Eua dicente deo: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius\'? quibus dei uerbis addit sua dicens: \'uoluptas ergo ista, quam tu diabolicam uis uideri, iam in supradictis coniugibus habebatur, quae ut institutione bona ita etiam benedictione permansit. non enim dubitatur de hac ad Noe et filios eius corporum commixtione dictum, cuius iam usus inoleuerat: crescite et multiplicamini et replete terram\'. non opus est eadem multis uerbis repetere. de uitio hic agitur, quo est deprauata natura bona, cuius uitii auctor est diabolus, non de naturae ip
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis grã dei &e donum in gr̃ã unius hominis iħu
ralit̾ ꝓpt̾ adam moriunt᷑. ꝓpt̾ ipsum autẽ xp̃m̃ sine
fine uicturi sunt: Q non inquit sicut ꝑ unũ peccatũ¬
ita est & donũ. Nam iudiciũ quidem ex uno incondẽ¬
nationẽ. grã autẽ ex multis delictis in iustificationẽ.
Ex uno gͦ quid nisi delicto: Quia sequit᷑. grã autem
ex multis delictis. Dicant isti quomͦ ex unoꝰ delicto in
condemnationẽ. nisi qͥa sufficit ad condẽnationeo
etiã unũ originale peccatũ. quod in om̃s homines ꝑtran¬
siit. Grã uͦ ĩdeo ex multis delictis in iustificationẽ. qͥa
non solũ illud unũ soluit qd̾ originaliter trabitur.
s etiã cetera que in uno quoq homine motu propriȩ

Expanded text:
to magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu to magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu raliter propter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine uicturi sunt? et non, inquit, sicut per uicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. ex uno ergo quid nisi delicto? quia sequitur: gratia autem ex multis delictis. dicant isti, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non solum illud unum soluit, quod originaliter trahitur, sed etiam c
Abbreviated transcription (Latin):
tio peccati.S regnauit inquit mors ab adã usq ad mo-¬
ysen. hoc est quod supͣ dixerat usq ad legẽ. Non ut a
moyse deinceps non ẽẽt peccatũ: s quia nec lȩx ꝑ moy
sendata. regnum potuit mortis auferre. quȩ non reg¬
nat utiq nisi ꝑpeccatũ. Regnũ porro eius est. ut homi¬
nem mortalem in scd̾am etiã quȩ sempit̾na ẽ pͣcipitet
mortẽ. Regnauit autẽ in quibꝰ: Q in his inquit qui
non peccauerunt in similitudinẽ preuaricationis ade
quiẽ forma fut᷑i. Cuiꝰ futi. nͥ xpĩ : Quomͦ & qualis for¬
ma nͥ econtrario: Quod alibi etiã breuit̾ dicit. Sicut
inadam om̃s moriuntur. ita et in xp̃o om̃s uiuifica¬
bunt᷑. Sicut in illo illud. ita in isto istud. Ip̃sa ẽ forma.
S hec forma. non omĩs ex parte conformis ẽ. Unde hic
apłs secutus adiunrit. S non sicut delictũ. ita & do¬
natio. Si enĩ obuniꝰ delictum multi mortui sunt. mul¬

Expanded text:
tio peccati, sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Motio peccati, sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen — hoc est, quod supra dixerat: usque ad legem — non ut a Moyse deinceps non esset peccatum, sed quia nec per Msen data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. Regnum porro ejus est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. Regnavit autem. In quibus? Etiam in his, inquit, qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri. cuius futuri nisi Christi? et qualis forma nisi a contrario? quod alibi etiam breuiter dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur: sicut in illo illud, ita in isto istud. ipsa est forma, sed haec forma non omni ex parte conformis est. unde hic apostolus secutus adiunxit: sed non sicut delictum ita et donatio; si enim ob uni
Abbreviated transcription (Latin):
plum: ut peccatũ scilicet ñgeneratione ab illo uno
in om̃s homines. s illius unius imitatione transiret.
cum profecto si apłs imitationem hic intelligi uo¬
luisset. non ꝑ unũ hominẽ . s. ꝑ diabolũ potius in
hunc mundũ peccatũ intrasse. & ꝑ om̃s homines transisse
dixisset. De diabolo quippe scriptũ ẽ. Imitant᷑ autẽ eũ. qͥ st̃
ex parte ipsiꝰ. S ideo ꝑ unũ hominẽ dixit. a quo generatio
utiq hominũ cepit. ut ꝑ generationẽ doceret isse ꝑ om̃s
originale peccatũ. Quid autẽ aliud indicant etiam seqͣn¬
tia uerba aplica: Cũ enĩ dixisset hoc adiunxit. Usq ad
legẽ enĩ peccatũ inmundo fuit. idest qͥa neclex potuit
anferre peccatũ. Peccatũ autẽ nonquit ñ deputabat᷑ cũ
lex noneẽt. Erat gͦ s ñ deputabat᷑: quia ñ ostendebatur
quod deputaretur. Sicut enĩ alibi dicit: ꝑ legẽ cogni¬

Expanded text:
plum, ut peccatum scilicet non generatione ab illo uno plum, ut peccatum scilicet non generatione ab illo uno in omnes homines, sed illius unius imitatione transiret, cum profecto, si apostolus imitationem hic intellegi uoluisset, non per unum hominem, sed per diabolum potius in hunc mundum peccatum intrasse et per omnes homines pertransisse dixisset. de diabolo quippe \'scriptum est: imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. sed ideo per unum hominem dixit, a quo generatio . utique hominum coepit, ut per generationem doceret isse per > omnes originale peccatum. Quid autem aliud indicant etiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, id est, quia nec lex potuit auferre peccatum. peccatum autem, inquit, non deputabatur, cum lex non esset. erat ergo, sed non deputabatur,  quia non ostendebatur, quod deputaretur. sicut enim alibi dicit: per legem cogni
Abbreviated transcription (Latin):
malũ in hominibꝰ. ꝑ malũ ius diaboli in homines.
diabolũ eẽ dicis auctorem hominũ: a quo ẽ origo nas¬
centium. Si autẽ credis ad̾o hominẽ fieri. & eẽ con¬
iuges innocentes. uide quã stare non possit ex his
originale peccatũ. Ad omnia ista hinc respondet
apłs. qui neq uoluntatẽ arguit paruuli. quȩ pro¬
pria in illo nondũ est ad peccandũ. neq nuptias
in quantũ nuptiȩ sunt: que habent adeo non so¬
lum instititionẽ. uerũ etiam benedictionẽ. neq
parentes in quantũ sunt inuicẽ licite atq legit¬
tibusq ꝑciꝑent. aduersus fidem grãmq xp̃i rebel¬
les animos non haberent. neq conarentur inanit̾
ad suum ꝓpriũ & hereticũ sensũ hȩc apłica uerba
tam dilucida & manifesta conu̾tere. asserentes hoc
ideo dictum ẽẽ qd̃ adam peccauerit primũ. in qͦ
de cȩt̾o qͥsqͥs peccare uoluit peccandi inuenit exẽ¬

Expanded text:
malum in hominibus, per malum ius diaboli in homines, malum in hominibus, per malum ius diaboli in homines, diabolum esse dicis auctorem hominum, a quo est origo nascentium; si autem credis a deo hominem fieri et esse coniuges innocentes, uide quam stare non possit trahi ex his originale peccatum\'., Ad omnia ista huic respondet apostolus, qui neque uoluntatem arguit paruuli, quae propria in illo nondum est ad peccandum, neque nuptias, in quantum nuptiae sunt, quae habent a deo non solum institutionem, uerum etiam benedictionem, neque parentes, in quantum parentes sunt inuicem licite atque legittibusque perciperent, aduersus fidem gratiamque Christi rebelles animos non haberent neque conarentur inaniter ad suum proprium et haereticum sensum haec apostolica uerba tam dilucida et tam manifesta conuertere, adserentes hoc ideo dictum esse, quod Adam peccauerit primum, in quo de cetero quisquis peccare uoluit, peccandi inuenit exem
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse catholice diceret. Quid est gͦ quod querit a no¬
bis ꝑ quid peccatũ inueniatur in paruulo. utrũ per
uoluntatẽ. an ꝑ nuptias. an ꝑ parentes: Sic enim lo¬
quitur. & tanquã ad omnia ista respondet: & a pecca¬
to quasi cuncta ista purgando. nichil uult remane¬
re unde peccatũ inueniatur in paruulo. Uerba de¬
fuit. ꝑ nuptias: S hȩc ꝑtinent ad opꝰ parentum. qͦs
in hoc actu non peccasse promiseras. s: quantũ ex con¬
sequentibus apparet non hoc uere concesseras. Ipse
sunt gͥ erecrande inquit quȩ causam fecerunt ma¬
li. S illȩ sole opꝰ indicant ꝑsonarum. Parentes gͥ qͥ
conuentu suo causam fecerunt peccato. iures dam¬
uabiles sunt. Ambigi gͦ inquit iam non potest. si tu¬
am sequam᷑ sententiã. coniuges et̾no supplicio man¬
cipari. quoꝵ labore actum est. ut ad dñatũ ex̾cend̾
in homines diabolus ꝑueniret. E ubi ẽ quod paulo
ante hominẽ opꝰ dei dixeras: Quia siꝑ originem

Expanded text:
d quaerit a nobis: per quid peccatum inuenitur in paruulo? utrum per uoluntatem an per nuptias an per parentes? sic enim loquitur et tamquam . ad omnia ista respondet et a peccato quasi cuncta ista purgando nihil uult remanere unde peccatum inueniatur in paruulo. uerba defuit. per nuptias? sed hae pertinent ad opus parentum, quos in hoc actu non peccasse praemiseras, sed, quantum ex consequentibus adparet, non hoc uere concesseras. ipsae sunt igitur execrandae\', inquit, \'quae causam fecerunt malo? sed illae solae opus indicant personarum. parentes igitur qui conuentu suo causam fecere peccato iure damnabiles sunt. ambigi ergo\', inquit, \'iam non potest, si tuam sequamur sententiam, coniuges aeterno supplicio mancipari, quorum labore actum est, ut ad dominatum exercendum in homines diabolus perueniret. et ubi est, quod paulo ante hominem opus dei dixeras? quia, si per originem
Abbreviated transcription (Latin):
nale traxerunt. Dicis enĩm inquit ideo illos ẽẽ sub dia¬
bolo. qui de sexus utriusq cõmunione nascuntur. Dice
plane. propt̾ delictũ eos eẽ sub diabolo. Ideo autem
exꝑtes non eẽ delicti. qͥd de illa cõmirtione sunt nati.
quȩ non sine pudenda libidine potest etiã quod hones¬
sexus cõmixtiones ẽ exꝑs. nullũ autem hominũ eẽ si¬
ne delicto. qui deilla commixtione conceptꝰ sit. Nam

Expanded text:
nale traxerunt. \'dicis enim\', inquit, 'ideo illos esse sub dianale traxerunt. \'dicis enim\', inquit, 'ideo illos esse sub diabolo, quia de sexus utriusque commixtione nascuntur\'. dico plane propter delictum eos esse sub diabolo; ideo autem expertes non esse delicti, quia de illa commixtione sunt nati, quae sine pudenda libidine non potest etiam quod honessexus commixtionis est expers; nullum autem hominum esse sine delicto qui de illa commixtione conceptus sit. nam
Abbreviated transcription (Latin):
dei oꝑa p̃dicanda atq glorianda. Tunc gͦ texerunt qnͣdo
erubuert. Tunc autem erubuerunt. qnͣdo post in obedi¬
entiam suam. mobedientia membra senserunt. Dehac
erubuit etiam iste laudator. Commemorauit enĩ sexuũ
diu̾sitatem. commemorauit cominixtionẽ. cõmemorauit
fȩcunditatẽ. illã uͦ cõmemorare uerecundatꝰ est. Nec mi¬
rum si pudet laudantes. quod uidemus ipsos pudere ge¬
quod ds fecit : Sibiq ueluti ex nr̃a uoce respondet. ꝑ
peccatũ inquit. ñ ꝑ naturã. Deinde nr̃e responsioni suã
referens. s ut non potest inquit sine sexibus ẽẽ fetus. ita
nec sine uoluntate delictum. Ita uͦ. ita ẽ. S ic enim ꝑ unũ
hominem peccatũ intrauit inmundũ. & ꝑ peccatũ mors.
ita inom̃s homines mors ꝑtransiit. in quo om̃s peccauer̾t.
Puniꝰ uoluntatẽ malam om̃s in eo peccauer̃t: qnͣdo om̃s
ille unus fuerunt. de quo ꝓpterea singłi peccatũ origi¬

Expanded text:
dei opera praedicanda atque glorianda. tunc ergo texerunt, quando dei opera praedicanda atque glorianda. tunc ergo texerunt, quando erubuerunt, tunc autem erubuerunt, quando post inoboedientiam suam inoboedientia membra senserunt. de hac erubuit etiam iste laudator; commemorauit enim sexuum diuersitatem, commemorauit commixtionem, commemorauit fecunditatem, illam uero commemorare uerecundatus est. nec mirum, si pudet laudantes, quod uidemus ipsos pudere ges fecit?\' sibique ueluti ex nostra uoce respondet: \'per peccatum\', inquit, \'non per naturam\'. deinde nostrae responsioni suam referens \'sed ut non potest\', inquit, \'sine sexibus esse fetus, ita nec sine uoluntate delictum\'. ita uero, ita est; sic enim per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omius uoluntatem malam omnes in eo peccauerunt, quando omnes ille unus fuerunt, de quo propterea singuli peccatum origi
Abbreviated transcription (Latin):
chil hoꝵ. Quia & diu̾sitas seruũ ꝑtinet ad uasa gig¬
nentiũ. & utrnisq commixtio ad seminationẽ ꝑtinet
filioꝵ. & ipsa fȩcunditas ad benedictionẽ ꝑtinet nup¬
tiarũ. hȩc autẽ omĩa ex dõ. S iste in his oĩbꝰ noluit
nominare concupiscentiã carnis. quȩ ñ est apatre. s
ex mundo. cuꝰ mundi princeps dictus ẽ diabolus. quieã
ceps mundihuiꝰ. ⁊ inme nichil inuemiae. Nichil ittiq pecca¬
ti. Nec qd̃ anascente trahitur. nec qd̃ auiuente ad ditur.
hanc iste noluit nominare inhis omnibꝰ quȩ commemora¬
uit naturalibꝰ bonis. de qua etiam nuptie confundunt᷑
quȩ dehis bonis omnibꝰ głantur. Nam quare illud opuscon¬
iugatoꝵ subtrahitur & abscondit᷑ etiam ocłis filioꝵ. nͥ qͥa
non possunt eẽ in laudanda commixtione sine puden¬
da libidine : Dehac erubuerunt etiã qͥ pͥmi pudenda
texerunt. quȩ prius pudenda non fuerunt s tanquã

Expanded text:
hil horum, quia et diuersitas sexuum pertinet ad uasa gighil horum, quia et diuersitas sexuum pertinet ad uasa gignentium et utriusque commixtio ad seminationem pertinet filiorum et ipsa fecunditas ad benedictionem pertinet nuptiarum. haec autem omnia ex deo. sed iste in his omnibus noluit nominare concupiscentiam carnis, quae non est a patre, sed ex mundo est, cuius mundi princeps dictus est diabolus, qui eamceps huius mundi, et in me nihil inuenit: nihil utique peccati, nec quod a nascente trahitur nec quod a uiuente additur. hanc iste noluit nominare in his omnibus, quae commemorauit, naturalibus bonis, de qua etiam nuptiae confunduntur, quae de his bonis omnibus gloriantur. nam quare illud opus coniugatorum subtrahitur et absconditur etiam oculis filiorum, nisi quia non possunt esse in laudanda commixtione sine pudenda libidine? de hac erubuerunt etiam qui primi pudenda texerunt, quae prius pudenda non fuerunt, sed tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter qd̾ ea dixit. pelagiana et celestiana heresis
incipit introduci. Namq attende qd̾ sequit᷑. Tu uͦ
inquit qui dicis. eos qui de parentibꝰ qualibuscũq
in xp̃o. ostende nc̃ quid suũ diabolus cognoscat in sexi¬
bus. ꝑ quod fructũ eoꝵ ut dicis iure possideat. Diu̾sita
S ñ minus benedictionis quã institutionis pͥuilegio
uendicat᷑. Uox enĩ dei est. relinquet homo patrem
& matrẽ & adherebit urori suȩ & erunt duo in carne
ima. Uox dei est. crescite & multiplicamini. & reple¬
te tr̃am. An forte ipsam fecunditatẽ : S ipsa est
instituti causa conugii. Uides gͥ quemadmodũ nos
interroget qͥd suũ diabolus cognoscat in sexibus. ꝑ
quod sub illo sint qui de parentibꝰ qualibuscumq
nascuntur nisi renascantur in xp̃o. utrum diuersi¬
tatem seruum dicamꝰ ad diabolũ ꝑtinere. an cõmixti.¬
onem an ipsam fecunditatẽ. Respondemus itaq ni¬

Expanded text:
propter quod ea dixit, Pelagiana et Caelestiana haeresis propter quod ea dixit, Pelagiana et Caelestiana haeresis incipit introduci. namque adtende quod sequitur. \'tu uero\', inquit, \'qui dicis: "eos qui de parentibus qualibuscumque  ergo nunc, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod fructum eorum, ut dicis, iure possideat. diuersitased non minus benedictionis quam institutionis priuilegio uindicatur. uox enim dei est: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori et erunt duo in carne una; uox dei est: crescite et multiplicamini et replete terram. an forte ipsam fecunditatem? sed ipsa est instituti causa coniugii\'. Vides igitur quemadmodum nos interroget, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod sub illo sint, qui de parentibus qualibuscumque nascuntur, nisi renascantur in Christo, utrum diuersitatem sexuum dicamus ad diabolum pertinere an commixtionem an ipsam fecunditatem. respondemus itaque: ni
Abbreviated transcription (Latin):
qd tamen dñs iħc in euangłio dm̃ dixisse cominemo¬
rat. qͥa d̃s utiq ꝑ hominẽ dixit. qd̾ homo ꝓpħan do
p̃dixit. Ergo quȩ sequunt᷑ intuere. Prima inquit
appellatione cui oꝑi parati essent ostendit. & dirit.
Crescite & multiplicamini. & replete terrã. Quis
enĩ nostrũ negat ad opꝰ pariendi ad nõ dõ creatore
omniũ bonoꝵ bono preparatã fuisse mulierem.
Adhuc uide qͥd adiungat. Ds̃ gͥ in quit maris cre-¬
ator & feminȩ. conuenientia generationibꝰ membra
formauit. & gigni corpora de corporibꝰ ordinauit.
Quoꝵ tamen efficientiȩ potentia oꝑationis interue¬
nit omne qd ẽ. ea administrans uirtute qua condi¬
dit. Etiã hoc ẽẽ catholicũ confitem᷑. Et quod deinde
ditatẽ dõ iure reputari : Post hȩc quȩ ueracit̾ &
catholice dicta sunt. immo in diuinis libris ueracit̾
scripta. ñ autẽ abisto catholice dicta sunt. quia
non intentione catholici pẽctoris dicta sunt: iam

Expanded text:
 Iesus in euangelio deum dixisse commemorat, quia deus utique per hominem dixit, quod homo prophetando praedixit. ergo quae sequuntur intuere. prima>, inquit,, 'appellatione, cui operi parata esset, ostendit et dixit: crescite et multiplicamini et replete terram\'. quis enim nostrum negat ad opus pariendi a domino deo creatore omnium bonorum bono praeparatam fuisse mulierem? ad hoc uide quid adiungat. 'deus igitur\'>, inquit, 'maris creator et feminae conuenientia generationibus membra formauit et gigni corpora de corporibus ordinauit, quorum tamen efficientiae potentia operationis interuenit, omne quod est ea administrans uirtute, qua condidit\'. etiam hoc esse catholicum confitemur et quod deinde ditatem deo iure reputari?\' Post haec, quae ueraciter et catholice dicta sunt, immo in diuinis libris ueraciter scripta, non autem ab isto catholice dicta sunt, quia non intentione catholici pectoris dicta sunt, iam
Abbreviated transcription (Latin):
thadicit᷑ uicus: int̾ ꝑugnum castrũ. &
sequanã fluuũ constitutus. Ubi puer
ferme decennis. ab anno priore paraliti¬
cus. sic iacebat. ut ne ip̃m capud flectet:
nisi ab alto moueretur. Quem afferentes
in culcitra mater eiꝰ ceteriq propinqui
offerebant uiro scõ: prope eunde̾ locũ.
ꝑ stratã publicã transeunti. at ille sig¬
natũ engens statuit suꝑra pedes suos
& ire precepit. Nec mora exiliit puer &e ã¬
bulabat: magnificans dm̃. Qui tam diu
sc̃m ꝑsecutus est ab euntẽ: donec ille in¬
uitum licet & renitentem redire precepit. S
non inmerito quidẽ magna admodũ facta
est admiratio. magna ex ultacio omniũ qͥ
uidebant: s pre cet̾is frater iunior in ipst
tanqͣm rediuiui oscula ruens. multos eoꝵ
ad lacrimas usꝙ permouit. Hunc quidem
puerum. & post annos .iiiiͬ. in eodem uico
beato uiro mater offerens. sacros monebat
odem anno apud cist̃ciũ iuxt̃a morẽ

Expanded text:
ta dicitur vicus inter Provignum castrum, et ta dicitur vicus inter Provignum castrum, et Sequanam fluvium constitutus, ubi puer ferme decennis ab anno priore paralyticus sic jacebat, ut nec ipsum caput flecteret, nisi ab altero moveretur. Quem afferentes in culcitra mater ejus caeterique propinqui offerebant Viro sancto, prope eumdem locum per stratam publicam transeunti. At ille signatum erigens statuit supra pedes suos, et ire praecepit. Nec mora, exsiliit puer, et ambulabat magnificans Deum: qui tamdiu Sanctum prosecutus est abeuntem, donec ille invitum licet et renitentem redire praecepit. Ubi non immerito quidem magna admodum facta est admiratio, magna exsultatio omnium qui videbant: sed prae caeteris frater junior in ipsius tanquam redivivi oscula ruens, multos eorum ad lacrymas usque permovit. Hunc quidem puerum et post annos quatuor in eodem vico beato Viro mater ejus offerens, sacros monebat 40. Eodem anno apud Cistercium juxta more
Abbreviated transcription (Latin):
ed & iuxta alt̾m barrũ suꝑ seqͥnam
Dac eius tactũ illuminatꝰ est cecͦ. cõ¬
ualuit etia paraliticꝰ. gressum recepit puer
clauduis ex utero matris suȩ. andeuge¬
Um reuerentissimꝰ ꝑaꝑa nr̃ terciꝰ euge
nius ex monacho clareuallensi. &
abbate scĩ anastasũ. in urbe roma ad a¬
postolicã assumptꝰ cathediã gallias intro¬
isset. ibat cum eo uir sanctus: nec muntꝰ
apostolica uirtus in illo qͣm in illo dig¬
nitas preminebat. Tantus enĩ ad beatũ
uirum concursus erat. incõmodis uari¬
is laborantiũ. ut cum aliqn summus
pontifex hasilicã. ubulle missarũ sollẽp¬
nia cȩlebrabat deuotꝰ intrasset expleto sa¬
crificio. q ex more accedentib eis. qui
curam desiderabant. paulominꝰ idẽ papa
compͥmeret᷑ a tͣbis. & iuix potuent ꝑ mini¬
trorum manꝰ eluci. E plurimis sane quȩ
in eiusdẽ apostolici uiri facta st̃ comitatu.
duo scbimꝰ. quȩ nos obliuisc ipsa quã uidi¬
mꝰ magnitudo leciciȩ non ꝑmittit. Chale¬

Expanded text:
xta alterum Barrum super Sequanam ad ejus tactum illuminatus est caecus, convaluit etiam paralyticus, gressum recepit puer claudus ex utero matris suae. 39. Cum reverendissimus papa noster Eugenius tertius, ex monacho Clarae-Vallensi et abbate Sancti-Anastasii in urbe Roma, ad apostolicam assumptus cathedram, Gallias introisset; ibat cum eo Vir sanctus, nec minus apostolica virtus in illo, quam in illo dignitas praeeminebat. Tantus enim ad beatum Virum concursus erat incommodis variis laborantium, ut cum aliquando summus Pontifex basilicam, ubi ille Missarum solemnia celebrabat, devotus intrasset; expleto sacrificio, ex more accedentibus eis qui curam desiderabant, paulo minus idem papa comprimeretur a turbis, et vix potuerit per ministrorum manus educi. E plurimis sane quae in ejusdem apostolici Viri facta sunt comitatu, duo scribimus quae nos oblivisci ipsa quam vidimus magnitudo laetitiae non permittit. Chale
Abbreviated transcription (Latin):
micoꝵ saluti prouidꝰ. infestꝰ errori. hec atq
huiꝰmodi ut dixi. & abaliis solemꝰ audire. S nẽ ea
ꝑ supra scriptũ frẽm plura et stestatiora cognoui¬
mus. Porro autẽ de pudicicia coniugali. itt eam
quoq in te laudare & amare possemꝰ. nunquid
audiremꝰ nͥ ab aliqͦ interiore familiari tuo. qui
uitã tuã non in suꝑficie. s penitꝰ nosset: De hoc
itaq bono tuo dei dono. meqͦq delectat familia¬
rius & aliquanto diutiꝰ loqui tecũ. Sciome non
ẽẽ. oneri tͥ. sialiqͥd ꝓmissum mitto. qd̾ legendo
diutius sis nobiscum. Nam et hoc comꝑi: qd̃
inter tuas multas magnasq curas. facile ac li¬
benter legas. nr̃isq opusculis etiã quȩ ad alios
conscͥpsimꝰ. siqua in manꝰ tuas uenire potuer̃t.
admodũ delecteris. Quantomagis qd̾ ad te
scribit᷑. tanquã presenti loquar. et aduertere
dignaberis attentius. & acciꝑe gratius: Ab hac

Expanded text:
micorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque micorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque huius modi, ut dixi, et ab aliis solemus audire; sed nunc ea per supradictum fratrem plura et testatiora cognouimus. Porro autem de pudicitia coniugali, ut eam quoque in te laudare et amare possimus, quid audiremus nisi ab aliquo interiore familiari tuo, qui uitam tuam non in superficie, sed penitus nosset? de hoc itaque tuo bono, dei dono, me quoque delectat familiarius et aliquanto diutius loqui tecum. scio me non esse oneri tibi, si aliquid prolixum mitto, quod legendo diutius sis nobiscum. nam et hoc comperi, quod inter tuas multas magnasque curas facile ac libenter legas nostrisque opusculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua in manus tuas uenire potuerunt, admodum delecteris. quanto magis quod ad te scribitur, ubi tamquam praesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et accipere gratius! ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
adulantis incurrã. dñe illustris et merito
prestantissime. atq in xp̃i dilectione kmẽ
fili. Laudes itaq tuas in xp̃o siue magis in te
laudes. xp̃i. uide quid mͥ delectationis. et leti¬
ciȩ fuit audire ab illo. qui nec fallere me pos¬
set propter fidem suã. et eas ignorare non pos¬
set ꝓpter amiciciã tuã. S alia et ab aliis. et si
non tã multa uel certa ueruntamen audiui¬
mꝰ fides tua quã sit sana et catholica. quã pia
expectatio futuroꝵ. que dei fratrũq dilectio.
quã non suꝑbe sapias in excelsis honoribꝰ. nec
sꝑes in incerto diuiciarũ. s in deo uiuo. & diues
sis in oꝑibus bonis. Quam sit domꝰ tua reqͥes
solatiũq scõꝵ. et t̾ror impioꝵ. Quantȩ tͥ cure
sit neqͥs insidiet᷑ menbris. xp̃i. cooꝑtus uelami¬
ne nominis.xp̃i. siue in uet̾ibꝰ eius. siue in re¬
centioribus inimicis. Quamq sis eorũdem ini¬

Expanded text:
adulantis incurram, domine inlustris et merito adulantis incurram, domine inlustris et merito praestantissime atque in Christi dilectione carissime fili. Laudes itaque tuas in Christo, siue magis in te laudes Christi, uide quid mihi delectationis et laetitiae fuit audire ab illo qui nec fallere me posset propter fidem suam et eas ignorare non posset propter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis, etsi non tam multa uel certa, uerumtamen audiuimus, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorum, quae dei fratrumque dilectio, quam non superbe sapias in excelsis honoribus nec speres in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo et diues sis in operibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, coopertus uelamine nominis Christi, siue in ueteribus eius siue in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem ini
Abbreviated transcription (Latin):
SoONo illustri & merito prestantissimo
atq in. xp̃i dilectione kmõ filio uale¬
rio. augustinꝰ in dño salutẽ. Cũ diu mo¬
leste haberẽ. quod aliquotiens scripserim.
&e nulla tue sublimitatis rescripta merue¬
rim. repente eplastres tuȩ benignitatis ac¬
cepi. Unã non adme solũ datã ꝑ coepiscopũ
meũ uindemialẽ et non longe ꝑ conp̃sbite¬
rũ firmũ duas. Qui uir sc̃s nobisq ut ab il¬
lo sciri potuisse familiarissima carirate
coniunctꝰ. multꝗ nobiscũ de tua excellentia
colloquendo. & ueraciter insinuando qualem
te in .xp̃i uisceribꝰ nouerit. non solũ eas quas
memoratꝰ ep̃c. uel quas ipse attulit. s etiã il¬
las quas ñ accepisse querebam᷑ litteras uicit.
Et ideo de te narratio eiꝰ suauior nob̃ erat. qͥa
ea dicebat que ipse non posses ne quidẽ me in¬
quirente rescribere. ne tuarũ laudũ qd̃ sc̃a
scripta prohibet fieres pͣdicator. quanquam
et ego uerear hȩc ad te scribere. ne suspicionẽ

Expanded text:
no inlustri et merito praestantissimo atque in Christi dilectione carissimo filio Valerio Augustinus in domino salutem. Cum diu moleste haberem, quod aliquotiens scripserim et nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae benignitatis accepi: unam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem et non longe post per conpresbyterum Firmum duas, qui uir sanctus nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et ueraciter insinuando qualem te in Christi uisceribus nouerit non solum eas quas memoratus episcopus uel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur litteras uicit. et ideo de te narratio eius suauior nobis erat, quia ea dicebat, quae ipse non posses ne quidem me inquirente rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta scriptura prohibet, fieres praedicator. quamquam et ego uerear haec ad te scribere, ne suspicionem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ serui sui humilitatem ubiꝙ glorificat
u :xaltat. Nactus uepo uir dei a.quod qͥ¬
etis tempus. alus se neg cus oc ipauit.
ci se cedens in casulam ꝑ satus torqui blis
cucuintextã. solis meditacionib uimis
uacare disponit. Et repente occunt᷑ ei in
diuersorio humili. quasi ad presepe dñi
comꝰ stenti ainatoria cattica : & spiritualiũ
feitula nuptiarũ. Considerat & expauescit¬
qd ille speciosus forma pre filus hominĩt.
in quem etiam angeli prospicẽ desułłnt. ⁊u¬
imi adamauerit sponsam: & decoloratacn
sole tanto extollat precomio. ut dicat eã
ret ias formosam: nec ullam in ea mnaculã
esse. Ipsam qͦq sponsam dilectione langue
ad quorum delibationẽ tanto affectu anima
impacienter anbelat. Eumq sponsus mul¬
tis laudib sponsam attollat. non tnen
in omnib plenam ei sui copiam prebeat: ne
usq ad plenitudinẽ sacietatis se sꝑ¶e desi¬
deranti concedãt. Quesitus aliquando non

Expanded text:
et servi sui humilitatem ubique glorificat et servi sui humilitatem ubique glorificat et exaltat. 40. Nactus vero Vir Dei aliquod quietis tempus, aliis se negotiis occupavit, et secedens in casulam pisatiis torquibus circumtextam, solus meditationibus divinis vacare disponit. Et repente occurrunt ei in diversorio humili, quasi ad praesepe Domini consistenti, amatoria Cantica, et spiritualium fercula nuptiarum. Considerat et expa ille speciosus forma prae filiis hominum, in quem etiam Angeli prospicere desiderant, fuscam adamaverit sponsam, et decoloratam a sole, tanto extollat praeconio, ut dicat eam totam formosam, nec ullam in ea maculam esse. Ipsam quoque sponsam dilectione languerora sunt vino, ad quorum delibationem tanto affectu anima impatienter anhelat. Cumque Sponsus multis laudibus sponsam attollat, non tamen in omnibus plenam ei sui copiam praebeat, nec usque ad plenitudinem satietatis se sponsae desideranti concedat: quaesitus aliquando non
Abbreviated transcription (Latin):
non multo post adueniente die nt. in do¬
mo sua miserabilit̾ eoct̾inctus est. Et cum
dicat scriptura. est prctatũ ad mortẽ. pro
eo non dico ut roget quis: impenitens &
subito mortuus sine confessione & uiatico.
de corꝑore egredientẽ spiritum ei redaidit.
cunis ininister usꝙ in finẽ extreiat. Cor¬
pus eius a ne potib suis quos in occłia il¬
la honorib sublimau̾at. inuentum in lec¬
tulo sua eenimo & gnormiter tumidũ. in
Ioioi quadam huinatum est: s postea a
gaufrido carnotensi episcopo sedis apostoli¬
Nepotes quoq: eius ab eaddep ecclesia postea
eͦliminati sunt. & omuis ꝑgenies & planta¬
io a radice auulsa: ꝑ extera regna tar uui¬
dicii circumferens querimonias exutuit.
Laito gͥ malo obruto. & scismate girardli re¬
clacto in ciueres: uir dei cum gaudio mag¬
no claram uallẽ reuertitur. aa sun ẽs cir¬
cumfusi pedib eiꝰ gracias agunt dẽo: qui
bons i itus feliciores ꝓuentus accumulat

Expanded text:
non multo post, adveniente die irae, in donon multo post, adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Et cum dicat Scriptura, Est peccatum ad mortem, pro eo non dico ut roget quis , impoenitens et subito mortuus, 1108 sine confessione et viatico, de corpore egredientem spiritum ei reddidit, cujus minister usque in finem exstiterat. Corpus ejus a nepotibus suis, quos in ecclesia illa honoribus sublimaverat, inventum in lectulo suo exanime, et enormiter tumidum, in basilica quadam humatum est: sed postea a Gaufrido Carnotensi episcopo Sedis apostolit. Nepotes quoque ejus ab eadem ecclesia postea eliminati sunt, et omnis progenies et plantatio a radice avulsa, per extera regna, tanti judicii circumferens querimonias, exsulavit. Tanto igitur malo obruto, et schismate Gerardi redacto in cineres, Vir Dei cum gaudio magno Claram-vallem revertitur. Adsunt fratres, circumfusi pedibus ejus: gratias agunt Deo, qui bonis initiis feliciores proventus accumulat,
Abbreviated transcription (Latin):
sens est inquit ꝑictauensis ep̃c quẽ ab
ecclesia sua expulisti. uade & reconciliare
ei: & in osculo sancto pacis cum eo iun¬
gito federa. & ipse ad sedẽ suã eum redu¬
cito. & satisfaciens deo. redde ꝓ contume¬
lia gloriam: & in uniuerso p̾rincipatu
tuo diuisos & discordes. ad caritatis re¬
uoca unitatẽ. Subdere innocentio pape:
& sicut ei omnis obedit ęccłia. tu quoꝙ e¬
lecto a deo tanto pare pontifici. Audienᷤ
pondere nec pot̾at: s statim occurrit. ꝙ
in pacił osculo recepit ep̃m. & eadem qua
eum abituauerat manu. cumgocius ex¬
ultacione ciuitatis ad sedem ꝓpam reduxꝰ.
S & deinceps abbas cum comite iam fã¬
miliariꝰ & suauius loquens. paterne eum
monuit. ne ad tam temerarios ausus ultͣ
exurgeret: ne dei pacientiã in tantis irrita¬
ret fłagitus. ne pacẽ factã in aliquo uiola¬
ret. Pace itaꝙ omni aquitanicȩ ecclie red¬
dita. solus girardus ꝑseuerat in maliss ed

Expanded text:
sens est, inquit, Pictavensis episcopus, quem ab sens est, inquit, Pictavensis episcopus, quem ab ecclesia sua expulisti. Vade et reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungito foedera, et ipse ad sedem suam eum reducito: et satisfaciens Deo, redde pro contumelia gloriam, et in universo principatu tuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto pare Pontifici. » Audiens pondere, nec poterat: sed statim occurrit, et in pacis osculo recepit episcopum; et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens, paterne eum monuit, ne ad tam impios, et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. 39. Pace itaque omni Aquitaniae Ecclesiae reddita, solus Gerardus perseverat in malis: sed
Abbreviated transcription (Latin):
omne genu curuat᷑. celestiũ. terrestrium.
& infernorũ. Ad est iudex tius: in cuiꝰ
manus illa tua anima deueniet. Num¬
quid & ip̃m spernes. numqͥd & ipsum
sicut seruos eius contempnes: Lacͥma¬
banturꝰ uniuersi qui aderant. & oracio¬
nib intenti prestolabanturꝰ exitum rei:
c& omniũ suspensa expectacio. nescio qͥd
diuinũ fieri celitus expectabat. Uidens
comes abbatem in spiritu uehementi ꝓ¬
cedentẽ. & sacratissimũ dñi corpꝰ ferentẽ
in manib. expauit & diriguit: m enbͥsq
tremebundis metu ꝙ̾ dissolutis. quasi a¬
mens solo ꝓuoluitur. Eleuatus amilitib
rursum in faciẽ ruit. nec quippiã alicu
loquens. aut intendens in aliquẽ: saliun
ꝑ barbam defluentib cum profundis ef¬
flans gemitib epilenticus uidebatur. Tũ
uir dei ad eum ꝓpius accedit. & pede pul¬
sans acclinem & surgere iubet: & stare
supra pedes. & dei audire sentenciam. p̃¬

Expanded text:
omne genu curvatur, coelestium, terrestrium omne genu curvatur, coelestium, terrestrium et infernorum. Adest judex tuus, in cujus manus illa tua anima deveniet. Numquid et ipsum spernes? numquid et ipsum sicut servos ejus contemnes? » Lacrymabantur universi qui aderant, et orationibus intenti praestolabantur exitum rei, et omnium suspensa exspectatio aliquid dComes Abbatem in spiritu vehementi procedentem, et sacratissimum Domini corpus ferentem in manibus, expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur. Elevatus a militibus rursum in faciem ruit, nec quidpiam alicui loquens, aut intendens in aliquem, salivis in barbam defluentibus, cum profundis efflans gemitibus, epilepticus videbatur. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclivem, surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « Prae
Abbreviated transcription (Latin):
rat se eorũ pacẽ nullo tempore suscepturũ.
Dui ꝑ inter nuntios ꝑtractus est sermo: &
dum̃ uicissim uerbĩs se mutuo occupant.
uir dei efficatiora aria corriꝑiens. ad al¬
tare sc̃m oblaturus & supplicaturꝰ accedit.
Intͣuerant ȩcclesiã quib licebat diuinis
interesse misteriis: comes sustinebat ꝑro
forib. Pactis igiturꝰ consecrationib. & pace
data & diffusa in populũ. homo dei iam
non se agens ut hominẽ. corpus dñi super
patenam ponit. & secum tollit: atq ignea
facie & flamineis oculis non supplicans.
s minax foras egreditur. & uerbis terribili¬
b aggreditur ducem. Rogauimꝰ te inqͥt:
& spreuisti nos. Supplicauit tibi in altero
quemiam tecum habuimꝰ conuentu seruoꝵ
dei. ante te adunata multitudo: & contẽꝑ¬
sisti. Ecce ad te ꝓcessit filius uirginis:
qui est caput & dñs eccłie qͣm tu ꝑ seque¬
ris. Ad est uidex tuis: in cuius nomine

Expanded text:
rat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. rat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare sanctum oblaturus et supplicaturus accIntraverant ecclesiam quibus licebat divinis interesse mysteriis: Comes sustinebat pro foribus. Peractis igitur consecrationibus, et pace data et diffusa in populum, Homo Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit, et secum tollit: atque ignea facie et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur, et verbis terribilibus aggreditur Ducem. « Rogavimus te, inquit, et sprevisti nos: supplicavit tibi in altero, quem jam tecum habuimus, conventu servorum Dei ante te adunata multitudo, et contempsisti. Ecce ad te processit Filius Virginis, qui est caput et dominus Ecclesiae, quam tu persequeris. Adest judex tuus, in cujus nomine
Abbreviated transcription (Latin):
cum eis consilio. & facile esset qđ modo pu¬
tabatur difficile: & qđ uidebaturꝰ impos¬
sibile. repentino ꝓuentu possibile redderet᷑.
Itaq apud partinacũ hinc inde conuenuit᷑.
& in primis de diuisione eccłie. & de scis su¬
rȩ obstinatione. quȩ infrã alpes in sola aqͥta¬
nia quasi nebulȩ corruptela consederat. mł¬
tismodis & racionibus a seruis dei comiti
intimatũ est. qd̃ ecclesia una est : & quicqͥ
extra eam est. quasi extͣ archã iudicio deĩ
necesse est interire & dilui. Adducta qͦq
exempla dathan & abyron. quos reatu
scismatis terra uiuos ab sorbuit: nec tanto
malo uindictam dei aliqͣndo defuisse mõ¬
stratũ. His auditis comes ex parte sano us¬
est consilio. & respondit se inobedientiã
innocentii pape posse dare consensum: s
in restrucionem episcoporũ quos de sedib
suis expulerat nulla racione induci. qm̃
inplacab iliterꝰ eum offenderant : & uiraue¬

Expanded text:
cum eis consilio, facile esset quod modo pucum eis consilio, facile esset quod modo putabatur difficile; et quod videbatur impossibile, repentino proventu possibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde conveniunt; et in primis de divisione Ecclesiae, et de scissurae obstinatione, quae infra Alpes in sola Aquitania, quasi nebulae corruptela consederat, multis modis et rationibus a servis Dei Comiti intimatum est, quod Ecclesia una est, et quidquid extra eam est, quasi extra arcam, judicio Dei necesse est interire et dilui. Adducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos pro reatu schismatis terra vivos absorbuit , nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His auditis, Comes ex parte sano usus consilio, respondit, se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum; sed in restitutionem episcoporum, quos de sedibus suis expulerat, nulla ratione induci, quoniam implacabiliter eum offenderant, et jurave
Abbreviated transcription (Latin):
s non impune confregitet
dit ddem ib: & se a demonio iugulari cla¬
mit is. ei cellu a circumstantib postulabat
quem inrgẽt gitituri suo: ut exxtracto
demor ueret: S diabolus cui datus erat.
eiun inte hec uerba extinxit: & pestilen¬
te nmã in infernũ demersit. Archipres
quoq qui petri inuasoris pictauensis
eccłie sẏnodũ denunciabat: corã ipsis quos
ad conuentũ perfidie inuitabat a diabolo cor¬
reptus est. S & in alios multos. qui in scis¬
mate illo feruentiores extiterant: manus
diuina manifestã exercuerat ultionẽ: ꝓpt̃
hec & alia huiusmodi ante homines con¬
fundi ceperat girardus: &ꝰ timens opponi
sibi que negari non poterant. conuentus
publicos cuadebat. Significatũ est inte¬
rim coiniti ꝑ uiros illustres. qui ad eum se¬
inus audebant accedere. quod abbas cla
& de malo remouendo tractarent. ꝑ sua¬
sumq est illi ne tantorũ deuitaret collo¬
quiũ. quia poterat fieri ut cominunicato

Expanded text:
sed non impune confregit. Ssed non impune confregit. Sdit daemonibus; et se a daemonio jugulari clamitans, cultellum a circumstantibus postulabat quem immergeret gutturi suo, ut extracto daemone viveret. Sed diabolus, cui datus erat, eum inter haec verba exstinxit, et pestilentem animam in infernum demersit. Archipresbyter quoque, qui Petri invasoris Pictavensis Ecclesiae synodum denuntiabat, coram ipsis, quos ad conventum perfidiae invitabat, a diabolo correptus est. Sed et in alios multos, qui in schismate illo ferventiores exstiterant, manus divina manifestam exercuerat ultionem; propter haec et alia hujusmodi, ante homines confundi coeperat Gerardus, et timens opponi sibi quae negari non poterant, conventus publicos evitabat. 37. Significatum est interim Comiti per viros illustres, qui ad eum securius audebant accedere, quod Abbas Claret de malo removendo tractarent. Persuasumque est illi, ne tantorum virorum devitaret colloquium: quia poterat fieri, ut communicato
Abbreviated transcription (Latin):
orẽ se putabat: nec iam facile publicis sese cõ¬
uentib presentabat. Ui enim prius gesta
breuicer repetamꝰ. ubi primũ cepit audiri
quid aduersui ȩcclesiam dei ge rardus illema¬
chinaretur: ab innocentio papa adhuc in gal¬
lis demorante missi sunt abbas noster clareual¬
lensis. ̾ ioslen is uenerabis ep̃c suessionens is.
& pictauriusq uenert̃: ut tam ip̃m qͣm pre¬
dutum ꝑ incipe conuenireni: At illi iam e¬
dem principe ꝑsuaso. impudenter̾ in eccles¬
am catholicani a qua se precideb. conuicia
iaculari. & pollicitã prius innocetitio subi¬
here. obedientia: anacletũ suũ electũ dic¬
nius. & quicuniq si non obeditent erro hus
& acerhalos predicare. Unde factum e spn
animati & armati in insauiam clerici pu¬
blice ex ea die ꝑsecutionem cathobeis uire¬
fuisset & obfirmat. ꝑfidia: obtuleiat ał bat
discessum decanꝰ eiusdẽ ȩdch̾e. atre mu que
diuina mysteria celebrabat: usri pusoem

Expanded text:
orem se putabat, nec jam facile publicis sese conorem se putabat, nec jam facile publicis sese conventibus praesentabat. Ut enim prius gesta breviter repetamus, ubi primum coepit audiri quid adversus Ecclesiam Dei Gerardus ille machinaretur, ab Innocentio papa adhuc in Galliis demorante missi sunt Abbas noster Clarae-Vallensis, et Joslenus venerabilis episcopus Suessionensis, et Pictavim usque venerunt, ut tam ipsum quam praedictum principem convenirent. At ille jam eodem principe persuaso, impudenter in Ecclesiam catholicam, a qua se praecidebat, convicia coepit jaculari, et pollicitam prius Innocentio subtrahere obedientiam. Anacletum suum electum dinius; et quicunque ei non obedirent, erroneos et acephalos nominare. Unde factum est ut animati et armati in insaniam clerici, publice ex ea die persecutionem Catholicis intefuisset et obfirmata perfidia, obtulerat, etc.,discessum, decanus ejusdem ecclesiae altare, in quo divina mystesia celebrarat, impie quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
ter missarũ sollempnia ormitantibus e¬
se cum episcopis & clericis faciens maulta
diaboli ausus p̾ublice aꝑit. & fi micatorem
spm̃ qui ui tam horrenda iuquaramena eti¬
am contra naturã suã exarserat. c onini
fidelium qui aderant subscriptione di¬
thematirat: & ꝯuctoritate ⁊xp̃i tam ad ula as
quã ad om̃no: mulieres degiceps intere ic̃
accessum. E.xdi. ctis itaq f icramentalibus
uł luminib extincta est. Re inceps tota iurtꝰ
diaboli: & mulien post confessionẽ cõmuni¬
canti. numqͣn postea apparuit inimicꝰ s ir¬
regressibiliter eliminatus aufugit.
s itaq patratis: simul abueis ꝙꝰ legitꝰ
ingrediuntur aquitaniã. It erim gi¬
tib pecunus quas in ssematorũ ipanus
utuecerat. ꝙ magis ac magis cognita ueritate.
iam .⁊.fluebant ab eo suł sidia principum.
÷ ꝑfidiȩ eius ⁊imebant existere.dsquorẽr
Morabãtur itaq in locu illis in quibꝵ securi¬

Expanded text:
ter Missarum solemnia comitantibus eter Missarum solemnia comitantibus ese cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus publice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, etiam contra naturam suam, exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptione anathematizat: et auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit accessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis luminibus, exstincta est deinceps tota virtus diaboli, et mulieri post confessionem communicanti, nunquam postea apparuit inimicus, sed irregressibiliter eliminatus aufugit. 36. His itaque patratis, simul Abbas et legatus ingrediuntur Aquitaniam. Interim Getibus pecuniis, quas in assentatorum manus injecerat, et magis ac magis cognita veritate, jam defluebant ab eo subsidia principum, et perfidiae ejus timebant existere defensores. Morabatur itaque in locis illis, in quibus securi
Abbreviated transcription (Latin):
ipse recedente abbate qui fuerat amator.
crudelissimus fieret ꝑsecutor. Audiens
hec uirdei blandis uerbis cons latur mu¬
lierẽ: & de cęlo promittens auxiliũ: prece¬
pit ut die altera. iam enim nox instabat.
confidens in dño reuert tur. Reuersa ma¬
ne. cum uiro d ei blasphemtas & minas qͥs
eadem nocte ab incubo suo audierat re¬
tulisset : ne cures inquit uirdi minas eiꝰ.¬
s uade tolle baculũ hunc nostrũ. & ꝑone
inLectudo tuo: & siquid pote ⁊ agit. Egit
mulier quod uissum fuerit. ꝙ u  bans in
lectulo suo: signo crucis mnunita. iuxt̾a si
baculum onit. Acl est ille cont nuo. s nec
ad consũitũ opus. nec ad ip̃m cubile pre¬
sumit accedere: inatur ⁊ine: acerrinitẽ
qđ discedente uiro dei. ipse iñ eius sup¬
plicia reuc: teretur. Instabat ies dm̃ca:
& uoluit uit dei ꝑ edict̃ ep̃i. populum
in eeclesiã accersin. Cum ipsa die maxi¬
mus populus ad ecclesia m conuenisset. ĩ¬

Expanded text:
ipse, recedente Abbate, qui fuerat amator, ipse, recedente Abbate, qui fuerat amator, crudelissimus ei fieret persecutor. Audiens haec Vir Dei, blandis verbis consolatur mulierem; et de coelo promittens auxilium, praecipit ut die altera, jam enim nox instabat, confidens in Domino revertatur. Reversa mane, cum Viro Dei blasphemias et minas, quas 1106 eadem nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir Dei, minas ejus, sed tolle baculum hunc nostrum; et pone in lectulo tuo, et si quid potest, agat. » Egit mulier quod jussum fuerat, et recubans in lectulo suo, signo crucis munita, juxta se baculum ponit. Adest ille continuo, sed nec ad consuetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere: minatur tamen acerrime, quod discedente Viro Dei, ipse in ejus supplicia reverteretur. Instabat dies dominica, et voluit Vir Dei per edictum episcopi populum in ecclesiam accersiri. Cumque ipsa die maximus populus ad ecclesiam convenisset, in
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis. tum ꝓꝑter̾ timorẽ dĩ: cuius iudi¬
cio singulis momentis tinebat interci¬
ꝑi & damꝑnari. Confugit ad sacerdotes.
&e piaculum confitet᷑. ꝑ agrat loca sancti
& sanctorũ implorat suffragia. s nulla
ei confessio. nulla oracio. uulla elemõsi¬
narũ largitio suffragatur. Cotidie ut priꝰ
& importumꝰ a demone in festatur. Deniq
i publicũ scelus tantũ eftusum est. Qo
studito & cognito maritus: eius contul¬
niũ execratur. Interea ad locum precus¬
tum uir dei cum comit itu suo adue:¬
nerat: cuius ut audiuit. duentũ infelix
mulier. se ad pedes eius tremebunda ꝑ¬
iecit. Aꝑit ei lacrim is ꝑfusa passionẽ
Horribilem. & ludificationẽ in uctatã: &
d nichil ei ꝓfecissent quecunlq fecisset
i. bi a presbiteis imꝑata. Addidit sibi ab
o pressore suo aduentũ eius predictũ. &
in.naciter interdictũ. n̾e antẽ eius ueni¬
ret presentiã. quia nichil ei prodesset : &¬

Expanded text:
tudinis, tum propter timorem Dei, cujus juditudinis, tum propter timorem Dei, cujus judicio singulis momentis timebat intercipi et damnari. Confugit ad sacerdotes, et piaculum confitetur. Peragrat loca sancta, et sanctorum implorat suffragia: sed nulla ei confessio, nulla oratio, nulla eleemosynarum largitio suffragatur. Quotidie ut prius, et importunius a daemone infestatur. Denique in publicum tantum scelus effusum est. Quo audito et cognito, maritus ejus contubernium exsecratur. Interea ad locum praedictum Vir Dei cum comitatu suo advenerat: cujus ut audivit adventum infelix mulier, se ad pedes ejus tremebunda projecit. Aperit ei lacrymis perfusa passionem horribilem, et ludificationem inveteratam; et quod nihil ei profecissent, quaecunque fecisset sibi a presbyteris imperata. Addidit sibi ab oppressore suo adventum ejus praedictum, et minaciter ei interdictum ne ante ejus veniret praesentiam, quia nihil ei prodesset; et