comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
feminã fecit eos. ⁊ bñclixit eds. et
oet̾a que de ambob. et ad ambos oi¬
cunt᷑. alit̃ ergo tũc ambo. ⁊ nuĩc ali¬
mul a quib in lie septimo requi¬
euit ex quib omnia suis queq tẽ¬
porib iam ꝑ secłoꝵ ordinem fie¬
rent. nũc autẽ sod̾m ꝯꝑatõem pre¬
bendam temporib quousq nunc
oꝑatur ⁊ oportebat iam tempore¬
suo fieri adam de limo t̾re eiusq
mulierem ex uiri lat̾e In
qua clisterutõne oꝑum dei ꝑtim
ad illos clies inuisibłes ꝑtinentiũ
in quib creauit omĩa simł ꝑtim
ad istos appoĩtos in quib oꝑatur
cotidie quicqͥd ex illis tanquam
in nobacris primordialib in tpr̃e
euoluitur. si ñ in portune neq ab¬
surde scͥꝑpture u̾ba secuti sumus q̃
nos ad ħ distinguenda dix̾unt ca¬
uendum est ne pp̃ ip̃aꝵ rerũ ali¬
qͣndo clifficilem ꝑceptõem qͣm tar¬

Expanded text:
cit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et nunc alimul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaeque temporibus iam per saeculorum ordinem fierent, nunc autem secundum operationem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distributione operum dei partim ad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, partim ad istos, in quibus operatur cotidie \'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune neque absurde scripturae uerba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt, cauendum est, ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem percept
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse mori sicut quasdam nat᷑¬
as ĩmortales creauit d̾s. alud ẽ
aũt posse ñ mori s quẽ sdmodũ
qd̾ ei p̃stabat᷑ de ligno uite ñ de cõ¬
stitutione nature. a quo ligno seꝑa¬
tus est cum pecdasset ut posset
mori qui nisi ꝑeccasset posset nõ
mori. mortalis g᷑ erat ꝯlitõne cor¬
poris animalis ĩmortalis aũt bñ¬
ficio conclitoris. si enĩ corpus aĩale
utiq mortale. qr ⁊ mori pot̾at ꝙͣ¬
uis et ĩmortale id̾o etiã qr ñ mori
pot̾at. noq enĩ ĩmortale qd̃ mori

Expanded text:
n posse mori, sicut quasdam naturas inmortales creauit deus; aliud est autem posse non mori, secundum quem modum quod ei praestabatstitutione naturae: a quo ligno separatus est cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat; quamvis et immortale, ideo quia et non mori poterat
Abbreviated transcription (Latin):
rẽs auariciã fit ꝓfusus. au̾ exhorrẽs
luxͦiã. fit auarꝰ. aũ ĩqͥetꝰ fit cꝰ pigͥciã xp̃hẽ¬
dis aut cuiꝰ inquietudinẽ piger.
aut qui rep̾hensus odisse cepit au¬
datiam suam ad timiditatẽ fugit
aut qui timidus ñ ẽẽ conatur tan¬
qͣm abrupto uincło fit temerarius
dum ñ rõne s opinione crunina
metiuntur ita aum nesciunt ho¬
mines quid in adult̾is formeatio¬
nib diuino uire dampnetur. etiã¬
fẽa sit uiro satis qͣntum existimo re¬
quisitũ est. iam uideamus qͣre sit
fc̃m qd̃ adducte sunt ad adam om̃s
bestie agri ⁊ omĩa uolatilia celi ut
eis noĩa impon̾et atq ita uelut nõci¬
et confirmata figure int̾pretatio li¬
berci relinquatur. quid enĩ est hoo
ip̃m qd̾ uolatilib t̃restrib q aĩan¬
tib ñ etiã pisoib atq om̃ib uolati¬
lib adam nomina imposuit. si enĩ
lingue humane consulantur sio ap¬
pellantur hec omĩa quẽadmodũ eis

Expanded text:
rens auaritiam fit profusus aut exhorrens rens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis et fornicationibus diuino iure damnetur, etiacta sit uiro, satis, quantum existimo, requisitum est, illud iam uideamus, quare sit factum, quod adductae sunt ad Adam omnes bestiae agri et omnia uolatilia caeli, ut eis nomina inponeret, atque ita uelut necessi confirmata figurae interpretatio libera relinquatur. quid est enim hoc ipsum, quod uolatilibus terrestribusque animantibus non etiam piscibus atque omnibus natatilibus Adam nomina inposuit? si enim linguae humanae consulantur, sic appellantur haec omnia. quemadmodum eis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc aũt triꝑtitum est fides. ꝓles
sacram̃tum. In fide atcenditur ne
p̾cer uinołm ꝯiugale cũ alt̃a uel
alt̃o concubatur. In ꝓle ut aman¬
ter suscrpiatur benigne nutricit᷑
religiose eclucetur. In sacram̃to
ut ꝯiugium ñ seꝑetur et dimis¬
sus aut dimissa nec causa ꝓlrs.
alt̾i ꝯuĩgatur hoc est tanqͣm regula
niptiaꝵ qua uł nature decoratur
feconclitas uł incontinentie regitͦ
prauitas unde qr satis dissernimꝰ
in eo libro quem de bono ꝯiugau
nuꝑ eclidimus ubi ⁊ ꝯtinentiã uidu¬
alem et excellentiam uirginalẽ pro
suoꝵ grniduũ alignitate distinximꝰ
diutius hic nr̃ stilus ñ est occupan¬
dus. Nũc enĩ querimꝰ eui
adiutorio mulier fc̃a sit niro si eos
ñ licebat. qui enĩ hoc sentiũt forte pͤ¬
catum ẽẽ omnẽ ꝯcubitum putant.
difficile est nanq ut lum ꝑu̾se
hoĩes uitia deuitant ñ in eoꝵ contͣ¬
ria ꝑuicacit̃ currãt. et enĩ sit̃ exhor¬

Expanded text:
hoc autem tripertitum est: fides, proles, hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia satis disseruimus in eo libro, quem de bono coniugali nuper edidimus, ubi et continentiam uidualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaerimus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis n paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficile est namque, ut, dum peruerse homines uitia deuitant, non in eorum contraria perniciter currant. etenim sicut exhor
Abbreviated transcription (Latin):
statũ filiis genitis ced̾ent. uñ scło
finito cum om̃i posti̾tate scõꝵ in
angłicam formã ñ ꝑ carnis mortẽ.
s ꝑ dei uirtutẽ młto felicius muta¬
rentur. Non itaq uideo ad
qd̃ aliud acdiutorium multer fca sit
uiro si geñandi causa subtͣhitur.
que nnominus quare subtͣhatur¬
ignoro. unde enĩ magnũ magniq
honoris m̾̃itum apd̾ õm fidelis et
pia uirginitas ht̃ nisi qr isto iam
tempore ꝯtinendi ab amplexu
pia ꝑcipiende sordide uoluptatis li¬
bido ñ sibi uentlicait qd̾ iam suffi¬
ciende ꝓlis necessitudo nõ postulat.
deniq utriusq sexus infirmitas
ꝓpendens in ruincim turpitudĩs
recce excipitur honestate nuptiaꝵ
ut quod sanis posset ẽẽ officium sit
egrotis remediũ. n enĩ ꝙ in ꝯti¬
nentia malum est ideo ꝯnibium
uł quo incontinẽtes copulantur
bonũ ueniale est illud malũ qm̃
id qd̾ bonũ hñt nuptie ⁊ qd̃ bone
sunt nuptie pec̃om ẽẽ nusqͣm potest

Expanded text:
statum filiis genitis cederent, unde saeculo statum filiis genitis cederent, unde saeculo finito cum omni posteritate sanctorum in angelicam formam non per carnis mortem, sed per dei uirtutem multo felicius mutarentur! Non itaque uideo, ad quod aliud adiutorium mulier facta sit uiro, si generandi causa subtrahitur: quae nihilominus quare subtignoro. Unde enim magnum magnique honoris meritum apud Deum fidelis et pia virginitas habet, nisi quia isto jam tempore continendi ab amplexu pia, percipiendae sordidae voluptatis libido non sibi vindicat quod jam sufficiendae prolis necessitudo non postulat? Denique utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis, recte excipitur honestate nuptiarum, ut quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. Neque enim quia incnentia malum est, ideo connubium, vel quo incontinentes copulantur,bonum veniale est illud malum; quoniam id, quod bonum habent nuptiae et quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse numquam potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfc̃i ꝑficerentur aut si quidam pu¬
tͥat helẏam m̃eri ñ potuisse si duxis¬
set uxorem filiosq procreassent cre¬
ditur enĩ non hũisse qr hec scͥptura
ñ clixit qͣmuis ⁊ de celibatu eius ni¬
chil clix̾it. quid de enoch respondebit
qui filiis genitis deo placens ñ mor¬
tiuis s tnͣslatus est. Cur ergo et adã
et euai si iuste uiuentes caste filios ꝓ¬
creassent ñ eis possent tnslatõne ñ
morte succedentib cedere. nam si e¬
noch et helyas in adam mortui mor¬
tis ꝓpaginem in earne gestantes qsd̃
debitum ut soluant credunt᷑ etiam
reddituri ad hłio uitam ⁊ qd̾ tamcdiu
dilatum est morituri nũc tñ in alia
uitci sunt usbi ante resurreccõem
carnis añquam aĩale corpꝰ in sp̃na¬
le mutetur nec morbo nec seneetu¬
te deficiunt qͣnto iustius atq ꝓba¬
bilius primis illis hominib p̾stare¬
tur sine ullo suo ꝑentum ue peõco
uiuentib ut in meliorem aliquem

Expanded text:
perfecti perficerentur. aut si quisquam puperfecti perficerentur. aut si quisquam putat hoc Heliam mereri non potuisse, si duxisset uxorem filiosque procreasset — creditur enim non habuisse. quia hoc scriptura non dixit, quamuis et de caelibatu eius nihil dixerit — quid de Enoch respondebit, qui filiis genitis deo placens non mortuus, sed translatus est? cur ergo et Adam et Eua, si iuste uiuentes caste filios procreassent, non eis possent translatione, non morte succedentibus cedere? nam si Enoch et Helias in Adam mortui mortisque propaginem in carne gestantes — quod debitum ut soluant, creduntur etiam redituri ad hanc uitam et, quod tamdiu dilatum est, morituri — nunc tamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt: quanto iustius atque probabilius primis illis hominibus praestaretur sine ullo suo parentumue peccato uiuentibus, ut in meliorem aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
sa subtͣhitur. Nam si ꝑen¬
tes filiis ced̾e ex hac uita oportebat
ut ita omne humanũ genus ꝑ deces¬
siones et successiones certa nuosita¬
te impleretur potuer̃t etiã hoĩes
genitis filiis ꝑfc̃aq humani officii
iusticia hinc ad meliora tnfferri ñ
illam summã qua receptis corpori¬
b fient sicut soĩ angłi in celis. aut
si illam dari ñ oportet nisi omni
meliorem statum qͣm uel hoc ccepꝰ
ht̃ uel illa etiã que primitꝰ fc̃a .s.
uiri ex limo t̃r̃e mulieris ex niri
carne. Neq enim arbitrandũ neᷤ
lyam uł sic ẽẽ iam sicut erũt sc̃i
quando ꝑacto oꝑis die denariũ
ꝑiter accepturi sunt. uł sic quẽad¬
modum sunt hoĩes qui ex uita
ista ñlum emigrauert̃ de qua ile
tñ ñ morte s translatione mi¬
grauit. iam itaq aliquid melius
ht̃ qͣm in hac uita posset qͣmuis
nũdum hẽat qd̾ ex hac uita recte
gesta in fine hitireus est. ꝓ nob̾
enim meliora ꝑuid̾unt ne siñe nobis

Expanded text:
sa subtrahitur. Nam si parensa subtrahitur. Nam si parentes filiis suis cedere ex hac uita oportebat, ut ita omne humanum genus per decessiones et successiones certa numerositate inpleretur, potuerunt etiam homines genitis filiis perfectaque humani officii iustitia hinc ad meliora transferri nillam summam, qua receptis corporibus fient sancti, sicut angeli in caelis, aut, si illam dari non oportet nisi omnibmeliorem statum, quam uel hoc corpus habet uel illa etiam, quae primitus facta sunt, uiri ex limo terrae, mulieris ex uiri carne. Neque enim arbitrandum est Heliam uel sic esse iam, sicut erunt sancti, quando peracto operis die denarium pariter accepturi sunt, uel sic, quemadmodum sunt homines, qui ex ista uita nondum emigrarunt, de qua ille tamen non morte, sed translatione migrauit. iam itaque aliquid melius habet, quam in hac uita posset, quamuis nondum habeat, quod ex hac uita recte gesta in fine habiturus est; pro nobis enim meliora prouiderunt, ne sine nobis
Abbreviated transcription (Latin):
oasum ꝓculdubio p̾sciebat. uñ iam
mortale genꝰ ꝓpagandum eẽt huma-¬
num dut si ad hoc adiutori¬
um gignendi filios ñ est fca muliee
uiro ad qd̃ ergo adiutoriũ fc̃a est. si
qr simul oꝑaretur t̾ram nondum
erat labor ut adium̃to inlig̾et. et
si opus eẽt Melius adiutoriũ mascu¬
lus fieret hec ⁊ desolatio dici potest.
si solitudinis fortasse tedebat qͣnto
enim ꝯgruentius ad ꝯniuenlum
et colloqñdum tluo amici ꝑit̃ qͣm nir
et mulier hĩtarrent qd̃ si oportebat
alium iubendo. aliũ obsequendo ꝑi¬
ter uiu̾e. ne contͣrie uoluntates pa¬
cem cohabitantiũ ꝑturbarent nec
ad hoc retinendũ ordo defuisset quo
prior unus alt̃ post̾ior. maxime si
postior ex priore crearetur. sicut femi¬
na est creata. an aliquis dix̾it. de co¬
sta hoĩs d̾m feminam tm̃ ñ etiam
masculũ si hoc uesset fac̃e potuisse. qͣ¬
ꝓpter nõ inuenio ad qd̃ adintorium
facta sit mulier uiro si ꝑiendi ean¬

Expanded text:
casum procul dubio praesciebat, unde iam casum procul dubio praesciebat, unde iam mortale genus propagandum esset humanum. Aut si ad hoc adiutorium gignendi filios non est facta mulier uiro, ad quod ergo adiutorium facta est? si, quae simul operaretur terram, nondum erat labor, ut adiumento indigeret, et, si opus esset. melius adiutorium masculus fieret . hoc et de solacio dici potest, si solitudinis fortasse taedebat. quanto enim congruentius ad conuiuendum et conloquendum duo amici pariter quam uir et mulier habitarent? quodsi oportebat alium iubendo, alium obsequendo pariter uiuere, ne contrariae uoluntates pacem cohabitantium perturbarent, nec ad hoc retinendum ordo defuisset, quo prior unus, alter posterior, maxime si posterior ex priore crearetur, sicut femina creata est. an aliquis dixerit de costa hominis deum feminam tantum, non etiam masculum, si hoc uellet, facere potuisse? quapropter non inuenio, ad quod adiutorium facta sit mulier uiro, si pariendi cau
Abbreviated transcription (Latin):
ñ credunt nisi qd̾ uid̾e consueu̾nt.
quis enĩ dubitet homini obedient̃
et pie uiuenti p̃stari potuisse qd̃ di¬
ximus qui ñ dubitat uestib israhe¬
litaꝵ imꝑtitum ẽẽ qñdam in suo
gen̾e statum ut ꝑ annos quadragin-¬
ta nlła uetustatis decrim̃ta pateren¬
tur. Cur ergo ñ coierunt
nisi cum exissent de ꝑadyso cito res¬
pond̾i potest qr mox creãta mulie¬
re priusqͣm coirent fc̃a est illa tͣns-¬
gressio cuiꝰ merito in mortem desti¬
nati etiam de loco illius fecilitatis
exierint. ñ enĩ scͥptura tempꝰ exp̃s¬
sit qͣntum int̾fuerit int̾ illos fc̃os
et ex eis natum caym. potest etiam
dici qd̾ nundum usserat d̾s ut coi¬
rent. cur enim nõ ad hanc rem diui¬
na expectaretur auccoritas ubi nlła
ꝯcupiscentia tanqͣm stimulus inobe¬
dientis oarnis urgebat᷑. Id̾o aũt hoc
non uisserat d̾s qr scd̾m suam p̾sciẽ¬
tiam lisponebat omĩa in qua et eoꝵ

Expanded text:
non credunt nisi quod videre consueverunt. non credunt nisi quod videre consueverunt. Quis enim dubitet homini obedienter et pie viventi praestari potuisse quod diximus, qui non dubitat vestibus Israelitarum impertitum egenere statum, ut per annos quadraginta nulla uetustatis detrimenta paterentur? Cur ergo non coierunt, nisi cum exissent de paradiso? cito responderi potest: quia mox creata muliere, prius quam coirent, facta est illa transgressio, cuius merito in mortem destinati etiam de loco illius felicitatis exierunt. non enim scriptura tempus expressit, quantum interfuerit inter eos factos et ex eis natum Cain. potest etiam dici, quia nondum deus iusserat, ut coirent. cur enim non ad hanc rem diuina expectaretur auctoritas, ubi nulla concupiscentia tamquam stimulus inoboedientis carnis urgebat? ideo autem hoc non iusserat deus, quia secundum suam praescientiam disponebat omnia, in qua et eorum
Abbreviated transcription (Latin):
bore ac dolore ꝑiendi. fetus ex eorũ
semine gign̾entur ñ ut morientib
ꝑentib filii succed̃ent. s ut illis
qui genuissent in aliquo forme
statu manentib. et ex ligno uite qd̾
sbi plantatũ est corporalem uigorẽ
sum̃tib. ⁊ illi qͥ gign̾ent᷑ ad eũdẽ
ꝑcluc̃entur itatum. donec certo nu¬
mero impleto si iuste om̃s obedien¬
ter qr uiuerent cũt fieret ꝯmuta¬
tio. ut siue ulla morte animalia
corpora ꝯũsa in aliam qualitatẽ
eo qd ad omnẽ mitum regenti sp̃ui
deseruirent ⁊ solo sp̃u mnificante
sine ulłis alim̃torum corporalib sb̾¬
stentaculis uiũent sp̃ucilia uoca¬
rentur potuit hoc fieri si ñ precep¬
ti tnͣsgressio mortis supplitiũ m̃e¬
retur. Qui enĩ hoc fieri potuisse ñ
creclunt nicħ aliud qͣm consuetudi¬
nem nature iam post peoem penã¬
q humanã sic crurrentis attendt̃.¬
ñ aũt in eoꝵ gen̾e nos ẽẽ debemꝰ qui

Expanded text:
bore ac dolore pariendi fetus ex eorum bore ac dolore pariendi fetus ex eorum semine gigneretur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deseruirent et solo spiritu uiuificante sine ullis alimentorum corporalibus sustentaculis uiuerent, spiritalia uocarentur. potuit hoc fieri, si non praecepti transgressio mortis subplicium mereretur. Qui enim hoc fieri potuisse non credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccatum poenamque humanam sic cnon autem in eorum genere nos esse debemus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
na u̾itas ht̃ ꝑ qͣm creata sunt om¬
nia ⁊ in illa hoc audit qui in ea
potest cognoscere quid quare creatũ
oportuerit hoc adiutorium nicħ ali¬
ud ꝓbabilius occurrit qͣm p̃p filios
ꝓcreandos sicut adiutorium semi¬
ni t̃ra est. ut uirgultum ex utroq
nascatur. hoc enĩ et in prima reꝵ
ꝯditõe dr̃m erat. masculũ ⁊ feminã cͤa¬
uit eos ⁊ bñdix̃ eos dicẽs. crescite et
multiplicamini. implete t̾ram ⁊
conuĩctõnis masculi et femine at¬
q bñdc̃o. nec post pecc̃m hoĩs penam¬
q defecit. Ip̃a enim est scd̾m quam
nũt t̾ra hominib plena est dñan¬
tib eius. Qmquam eĩ iam
emissi de ꝑadyso ꝯuenisse et genuis¬
se ꝯmemorentur. tñ nõ uideo quid
ꝓhibere potũit ut eeñt eis etiam
in ꝑadyso honorabiles nuptie ⁊ tho¬
rus ĩmacłatus hoc deo p̃stante fide¬
liter iusteq uiuentib ei q obedien¬
tib sc̃eq seruientib ut sine ullo ĩ¬
quieto ardore libidinis sine nlło la¬

Expanded text:
a veritas habet, per quam creata sunt omnia; et in illa hoc audit qui potest in ea cognoscere quid quare creatum oportuerit hoc adjutorium, nihil aliud probabiliter occurrit, quam propter filios procreandos, sicut adjutorium semini terra est, ut virgultum ex utroque nascatur: hoc enim et in prima rerum conditione dictum erat, Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos Deus, dicens: Crescite, et multiplicamini, et implete terram, conjunctionis masculi et feminae atque benedictio, nec post peccatum hominis poenamque defecit. ipsa enim est, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus eius. Quamquam enim iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen non uideo, quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et torus inmaculatus hoc deo praestante fideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque seruientibus, ut sine ullo inquieto ardore libidinis, sine ullo la
Abbreviated transcription (Latin):
cum ita sint nichil tũ adhuc p̃pro¬
oꝑe ꝯfirmamꝰ s expectamus poti¬
us utrum etiam cet̾a scͥptura
hũc intellẽm ñ inpediat. sequit᷑
enĩ q̃stio de aĩa ualde cdifficilis in
qua młti laborau̾nt nob̾q ubi la¬
boremus relinquerunt. siue enĩ
bium ꝑuenire potuer̃t̃ siue qui¬
a tanta q̃ stio est ut eciam qͥ eam
uerncit̃ soluũt ñ facile intelligan¬
tur: a talib qualis p̃e sum fate¬
or neminẽ adhuc mͥ ꝑsuasisse qd̾
sic habeam de aĩa utͣ nicħ ampliꝰ
aliquid inuenturꝰ sim. ⁊ defini-¬
bo.
Tanxit deus hoĩ

Expanded text:
cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim bium peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius aliquid inuenturus sim et definibo. nxit deus ho
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑ et illuminant᷑ recipientes
lum̃. ꝙ si qui recipiunt: accipi¬
unt a te potestatem ut filii tui
fiant: S si minus noti sunt po¬
płis. minus de illis gaudent eti¬
am qui nouerunt eos. Qnͣdo eñi
cum multis gaudetur: et insin¬
gulis uberius est gaudiũ. quia
feru̾e faciunt se et inflamman¬
tur exalterutro. Seinde ꝙ mul¬
tis noti multis sunt auctorrta¬
ti ad salutem. et multis p̾eunt
secuturis. Ideoq multum de ilł
et qui eos precesserunt letantur.
qr nõ de solis letantur. Dosit eĩ
ut in tabernacło tuo pre pauꝑib

Expanded text:
dunt, et illuminantur recipientes dunt, et illuminantur recipientes lumen, quod si qui recipiunt, accipiunt a te potefiant? sed si minus noti sunt populis, minus de illis gaudent etiam qui nouerunt eos. quando enim cum multis gaudetur, et in singulis uberius est gaudium, quia feruefaciunt se et inflammantur ex alterutro. deinde, quod multis noti, multis sunt auctoritati ad salutem 1 et multis praeeunt secuturis, ideoque multum de illis et qui eos praecesserunt laetantur, quia non de solis laetantur. absit enim, ut in tabernaculo tuo prae p
Abbreviated transcription (Latin):
honestate amicitie: hoc in eo qui
mortuus erat et reuixit ꝑierat
et inuentus est ubiqz maius gau¬
dium molestia maiore p̾ceditur. Qd
est hoc clñe deus meus. cum tu eter¬
nũ tibi tu ip̃e sis gaudiũ. Et que¬
dam de te circa te semꝑ gaudeant.:
quid est ꝙ hec rerum pars alternat
defectu et ꝓfectu offensionib et cõ-¬
ciliationib: An iste est modus
eaꝵ. Et tm̃ declisti ei cum a summis
celoꝵ usq ad ima t̾raix ab initio
usq ad finem scłoꝵ. ab angelo us¬
q adu̾miculũ. a motu primo usq
ad extremũ. omĩa genera bonoꝵ et
omĩa iusta opera tua sius queq se¬
dib locares. et suis queq tempo¬
rib ageres: Ei mͥ. qͣm excelsus es
in excelsis. et qm profundus es¬
in profundis: et nusqͣm receclis.
fac excita et reuoca nos: accende
et rape. flagra. dulcesce: amemiuᷤ.
curramus. Nonne multi ex pro¬
fundiore tartaro cecitatis quã
uictorinus redeunt ad te. et accẽ¬

Expanded text:
honestate amicitiae, hoc in eo qui honestate amicitiae, hoc in eo qui mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est: ubique maius gaudium molestia maiore praeceditur. quid est hoc, domine deus meus, cum tu aeternum tibi, tu ipse sis gaudium, et quaedam de te circa te semper gaudeant? quid est, quod haec rerum pars alternat defectu et profectu, offensionibus et conciliationibus? an is earum, et tantum dedisti eis, cum a summis coelorum usque ad ima terrarum, ab initio usque in finem saeculorum, ab angelo usque ad vermiculum, a motu primo usque ad extremum, omnia genera bonorum, et omnia justa opera tua, suis quaeque sedibus locares, et suis quaeque temporibus ageres? Heu mihi, quam excelsus es in excelsis, et quam profundus in profundis! et nusquam recedis, fac; excita, et revoca nos; accende, et rape; flagra, dulcesce: amemus, curramus. Nonne multi ex profundiore tartaro caecitatis quam Victorinus redeunt ad te, et acce
Abbreviated transcription (Latin):
q naufragiũ: omnes futura mor¬
te pallescunt: tranquillat᷑ celum
et mare et exultant nimis: qm̃ti
inuerunt nimis. Eger est earus.
et uena eius malum renuntiat.
Om̃s qui eũ saluũ cupiunt. egro¬
tant simul animo. Eit ei recte et
ñdum ambulat pristinis uirib
et fit iam tale gaudiũ quale ñ
fuit cũ antea saluus et fortis ã¬
bularet. Casq ip̃as uoluptates
humane uite etiam ñ in opinatis
et p̾ter uoluntatem inruentib
s institittis et noluntariis mo¬
lestiis hoĩes ad quirunt: ebendi⁊
bibendi uoluptas nulla est. nisi
p̾cedat esuriendi et sitiendi mole¬
stia: et ebriosi quedam salsiuscula
comedunt. quo fiat molestus ar-¬
dor quem clum extinguit potatõ.
fit flelectatio: et iustitutum est
ut iam pacte sponse ñ tradantur
statim ne uilem habeat maritus
datam qm ñ suspirauit sponsus
dilatam. Hoc inturpi et exetran¬
da letitia: hoc inea que concessa
et licita est: hoc in ipsa sincerissĩa

Expanded text:
que naufragium; omnes futura morque naufragium; omnes futura morte pallescunt: tranquillatur caelum et mare, et exultant nimis, quoniam timuerunt nimis. aeger est carus et uena eius malum renuntiat; omnes, qui eum saluum cupiunt, aegrotant simul animo: fit ei recte et nondum ambulat pristinis uiribus, et fit iam tale gaudium, quale non fuit, cum antea saluus et fortis ambularet. easque ipsas uoluptates humanae uitae etiam non inopinatis et praeter uoluntatem inruentibus, sed institutis et uoluntariis molestiis homines adquirunt. edendi et bibendi uoluptas nulla est, nisi praecedat esuriendi et sitiendi molestia. et ebriosi quaedam salsiuscula comedunt, quo fiat molestus ardor, quem dum exstinguit potatio, fit delectatio. et institutum est, ut iam pactae sponsae non tradantur statim, ne uile habeat maritus datam, quam non suspirauerit sponsus dilatam. Hoc in turpi et exsecranda laetitia, hoc in ea quae concessa et licita est, hoc in ipsa sincerissima
Abbreviated transcription (Latin):
bus ñ opus est penitentia. Et nos
cum magna iocunditate audimꝰ
cum audimus qͣm exultantibus
pastoris humeris reportetur ouii
que errauerat. et dragnia referat᷑
in thesauros tilos conletantib
uicinis mulieri que inuenit: et
lacrimas excittit gaudiũ sollem¬
nitatis domus tue. cum legitur
in domo tua deminore filio tuo.
qm̃ mortuus erat et reuixte. peri¬
erat et inuentus ẽ gaudes qͥppe
in nobis et in angelis tuis scã ca¬
ritate scĩs. Nam tu semꝑ idem qͥ
ea que ñ semꝑ nec eodem m sunt
codemm᷑. semꝑ nosti omĩa. Quid
gͦ agitur in anima cum amplius
delectatur inuentis aut redditis
reb quas diligit. qmͣ si eas semꝑ
habuisset: Contestant᷑ enĩ et cete¬
ra. et plena sunt omĩa testimoni-¬
is clamantib ita est. Triumphat
iuctor imperator. et ñ inrisset nisi
pugnauisset. Et qͣnto maius pe¬
riculum fuit in prelio. tanto. est
gaudium maiꝰ intriumpho. Iactat
tempestas nauigantes minatur¬

Expanded text:
bus non opus est paenitentia. et nos bus non opus est paenitentia. et nos cum magna iucunditate audimus, cum audimus quam exsultantibus pastoris umeris reportetur ouis, quae errauerat, et drachma referatur in thesauros tuos conlaetantibus uicinis mulieri, quae inuenit, et lacrimas excutit gaudium sollemnitatis domus tuae, cum legitur in domo tua de minore filio tuo, quoniam mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus est. gaudes quippe in nobis et in angelis tuis sancta caritate sanctis. nam tu semper idem, quia ea quae non semper nec eodem modo sunt eodem modo semper nosti omnia. Quid ergo agitur in anima, cum amplius delectatur inuentis aut redditis rebus, quas diligit, quam si eas semper habuisset? contestantur enim et cetera et plena sunt omnia testimoniis clamantibus: "ita est". triumphat uictor imperator et non uicisset, nisi pugnauisset, et quanto maius periculum fuit in proelio, tanto est gaudium maius in triumpho. iactat tempestas nauigantes minatur
Abbreviated transcription (Latin):
et tam̃ eam publice ꝓfessus erat.
Qnͣttominus gͦ uereri debuit m̾a-¬
suetum gregem tuũ ꝓnuntians
u̾bum tuum qui ñ uerebatur in u̾¬
bis sius turbas insanoꝵ. Itaq
ubi ascendit ut redderet: om̃s sibi¬
met inuicem quisq ut eũ nou̾at
instrepuerunt nomen eius strepi¬
tu gratulationis. Quis aũt ibi ñ
eum nouerat: Et sonuit p̾sonitu
ꝑora cunctoꝵ conletantium. uicto¬
rinuis. uictorinꝰ. Cito sonuer̾t exul¬
tatione qr uidebant eum: et cito
siluerunt intentione ut audirẽt
eum. Pronuntiauit ille fidem ue¬
racem. p̾clara fiducia. Et uolebãt
om̃s eum rapero intro in cor suum
et rapiebant amando et gauden¬
do. He rapientiũ manus erant
d̾s bone. Quid agitur in homĩe
ut plus gaudeat de salute despera¬
te anime et de maiore periculo
liberate qͣm si spes ei semꝑ affuis¬
set. aut pericłm minus fuisset:
Et eñi tu quoq miserieors pat̾.
plus gaudes de uno penitente. ꝙͣ
de nonaginta nouem iustis qui¬

Expanded text:
et tamen eam publice professus erat. et tamen eam publice professus erat. quanto minus ergo uereri debuit mansuetum gregem tuum pronuntians uerbum tuum, qui non uerebatur in uerbis suis turbas insanorum? itaque ubi ascendit, ut redderet, omnes sibimet inuicem, quisque ut eum nouerat, instrepuerunt nomen strepitu gratulationis. quis autem ibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara fiducia, et uolebant eum omnes rapere intro in cor suum. et rapiebant amando et gaudendo: hae rapientium manus erant. Deus bone, quid agitur in homine, ut plus gaudeat de salute desperatae animae et de maiore periculo liberatae, quam si spes ei semper affuisset aut periculum minus fuisset? etenim tu quoque, misericors pater, plus gaudes de uno paenitente quam de nonaginta nouem iustis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
natus ait simpliciano ut ipse
narrabat. Eamus in eccli̾am xp̃i¬
anus uolofieri. At ille ñ se capi¬
ens letitia ꝑrexit cum eo. Ubi ã
imbutus est primis instructio¬
nib sacram̃ti. ñ multo post ⁊̃¬
nom̃ dedit. ut ꝑ baptisinum re-¬
gen̾aretur. mirante roma. gau¬
dente ecclia. Suꝑbi uidebant et
irascebantur. dentes suos stride¬
bant et tabescebant. Seruo aũ
tuo dñe d̾s erat speᷤ eius et ñ respi¬
ciebat inuanitates et insanias
m̃claces. Deniq ut uentum est
ad horam ꝓfitende fidei que uer¬
bis certis conceptis retentisq
memortter de loco eminentiore
in conspectu ppłi fidelis rome
reddi solet ab eis qui accessuri st̾
ad grãm tuam: oblatum eẽ lice¬
bat iuctorino a p̾sbiteris ut secre¬
tius redderet. sicut ñ nullis qui
ueretundia trepidari uidebant᷑
offerri mos erat: Illum aũt ma¬
luisse salutẽ suam in conspectu
scẽ multitudinis ꝓfiteri. Non en̾̃
erat salus qmͣ docebat in rethorica

Expanded text:
natus ait Simpliciano, ut ipse natus ait Simpliciano, ut ipse narrato: "eamus in ecclesiam: Christianus nolo fieri". at ille non se capiens laetitia perrexit cum eo. ubi autem imbutus est primis instructionis sacramentis, non multo post nomen dedit, ut per baptismum regeneraretur mirante Roma, gaudente ecclesia. superbi uidebant et irascebantur, dentibus suis stridebant et tabescebant: seruo autem tuo dominus deus erat spes eius et non respiciebat in uanitates et insanias mendaces. Denique ut uentum est ad horam profitendae fidei, quae uerbis certis conceptis retentisque memoriter de loco eminentiore in conspectu populi fidelis Romae reddi solet ab eis, qui accessuri sunt ad gratiam tuam, oblatum esse dicebat Victorino a presbyteris, ut secretius redderet, sicut nonnullis, qui uerecundia trepidaturi uidebantur, offerri mos erat; illum autem maluisse salutem suam in conspectu sanctae multitudinis profiteri. non enim erat salus, quam docebat, in rhetorica
Abbreviated transcription (Latin):
batur. et dicebat simpliciano. nõ
palam. s secretius et familiarius.
respondebat ille. Non credam. nec
deputabo te inter xp̃ĩanos. nisi i¬
in eccłia xp̃i uidero. Ille aũt irride¬
bat dicens. Ergo parietes faciũt
xp̃ianos: Et hoe sepe dicebat iam
se esse xp̃ianũ: et simplicianus
illud sepe respondebat. et sepe ab il¬
lo parietum irrisiore petebatur.
Amicos enĩ suos uerẽbatur of¬
exculmine babylonice dignitate
quasi exredris libani quas ñdũ
contriuerat dñs. Grauiter ruitu¬
ras in se inimititias arbitrabatur:
s postea qm legendo et inhiando
hausit firmitatẽ. timuitq nega¬
ri a xp̃o coram angłis scĩs. si eum
timeret corã hominib confite¬
ri. Reusq sͥ magni criminis ap¬
paruit erubestendo de sacrañttis
humilitatis u̾bi tui et ñ erubescẽ¬
do de sacris sacrilegiis superboꝵ de¬
monioꝵ que imitator superbus
acceꝑat: depuduit uanitati et
erubuit u̾itati subitoq et in opi¬

Expanded text:
batur et dicebat Simpliciano non batur et dicebat Simpliciano non palam, sed secretius et familiarius: respondebat ille: „non credam nec deputabo te inter christianos, nisi in ecclesia Christi videro". ille autem inridebat dicens: „ergo parietes faciunt christianos?" et hoc saepe dicebat, iam se esse christianum, et Simplicianus illud saepe respondebat et saepe ab illo parietum inrisio repetebatur. amicos enim suos reverebatur ofm ex culmine . culmine Babylonicae dignitatis quasi ex cedris Libani, quas nondum contriuerat dominus, grauiter ruituras in se inimicitias arbitrabatur. sed posteaquam legendo et inhiando hausit firmitatem timuitque negari a Christo coram angelis sanctis, si eum timeret coram hominibus confiteri, reusque sibi magni criminis adparuit erubescendo de sacramentis humilitatis uerbi tui et non erubescendo de sacris sacrilegis superborum daemoniorum, quae imitator superbus acceperat, depuduit uanitati et erubuit ueritati subitoque et inopi
Abbreviated transcription (Latin):
senatoꝵ. qui etiã obinsignẽ pre cla¬
ri magisterii ꝙ ciues huius mun¬
di eximium putant statuam roma¬
no foro meruerat et acceperat usq ad
illam etatem uenerator idoloꝵ sa¬
croꝵq sacrilegorum pͥnceps quib
tunc tota fere romana nobilitas ĩ¬
flata spirabat pompilios iã et om¬
nigenum dm̃ monstra. et anubem
latratorem. que aliqͣndo contra nep¬
tunũ et uenerem contraq mineru-¬
am tela tenuerant et a se uictis iã
roma supplicabat. que iste senex ui¬
ctorinus tot animos ore t̾ricrepo de¬
fensitauerat. ñ erubuerit ẽẽ puer
xp̃i tui et infans fontis tui. sub¬
iecto collo ad humilitatis iugum.
et edomita fronte ad crucis obpro¬
brium. S dñe dñe. qui inclinasti ce¬
los et descendisti. tetigisti montes
et fumigauer̃t. quib modis te in¬
sinuasti illi pectori: Legebat sicut
ait simplicianus scãni scripturam
om̃sq xp̃ianas scripturas inuesti¬
gabat studiosissime et perseritta¬

Expanded text:
senatorum, qui etiam ob insigne praeclasenatorum, qui etiam ob insigne praeclari magisterii, quod ciues huius mundi eximium putant, statuam Romano foro meruerat et acceperat, usque ad illam aetatem venerator idolorum sacrorumque sacrilegorum 1oparticeps, quibus tunc tota fere Romana nobilitas inflata spirabat prodigia iam et omnigenum deum monstra et Anubem latratorem, quae aliquando contra Neptunum et Venerem contraque Minervam tela tenuerant et a se victis iam Roma supplicabat, quae iste senex Victorinus tot annos ore terricrepo defensitaverat, non erubuerit esse puer Christi tui et infans fontis tui subiecto collo ad humilitatis iugum et edomita fronte ad crucis opprobrium. O domine, domine, qui inclinasti caelos et descendisti, tetigisti montes et fumigaverunt, quibus modis te insinuasti illi pectori? legebat, sicut ait Simplicianus, sanctam scripturam omnesque christianas litteras investigabat studiosissime et perscruta
Abbreviated transcription (Latin):
et dubitabam. Perrexi gͦ ad simplici¬
anũ patrem in accipienda grã tune
ep̃i ambrosii. quẽ uere ut patrẽ di¬
ligebat: narraui ei circuitus erro¬
ris mei. Ubi aũt commemoraui
legisse me quosclã libros platoni¬
coꝵ quos uictorinus quondam re¬
thor urbis rome que xp̃ianum de¬
functum esse audieram in latinã
scripta incidissem plena fallacia¬
rum et deceptionũ scd̃m elementa
huiꝰ mundi. in istis aũt om̃ib mo¬
dis insinuari dm̃ et eius u̾bum: de¬
uide ut me exhortaret᷑ ad humili¬
tatem xp̃i. sapientib absconditã
et reuelatam pariuilis: uictorinũ
ip̃m recordatus est quẽ rome cum
esset familiarissime nouerat. de qͦ
ille mͥ narrauit quod ñ silebo. Ha¬
bet enĩ magnam laudem grẽ tue
confitendam tͥ quẽadmodum ille
doctissimus senex et om̃ium libe¬
raliũ doctrinaꝵ ꝑitissimus. quiq
philosophoꝵ tam multa legerat et
duudicauerat. doctor tot nobilium

Expanded text:
et dubitabam. Perrexi ergo ad Simpliciet dubitabam. Perrexi ergo ad Simplicianum, patrem in accipienda gratia tunc episcopi Ambrosii et quem uere ut patrem diligebat. narraui ei circuitus erroris mei. ubi autem conmemoraui legisse me quosdam libros Platonicorum, quos Victorinus quondam rhetor urbis Romae, quem christianum defunctum esse audieram, in latinamosophorum scripta incidissem plena fallaciarum et deceptionum secundum elementa huius mundi, in istis autem omnibus modis insinuari deum et eius uerbum. deinde, ut me exhortaretur ad humilitatem Christi sapientibus absconditam et reuelatam paruulis, Victorinum ipsum recordatus est, quem, Romae cum esset, familiarissime nouerat, deque illo mihi narrauit quod non silebo. habet enim magnam laudem gratiae tuae confitendam tibi, quemadmodum ille doctissimus senex et omnium liberalium doctrinarum peritissimus quique philosophorum tam multa legerat et diiudicauerat, doctor tot nobilium
Abbreviated transcription (Latin):
bam pati congruere cogebar utte cõ¬
iugali. cuideditus obstringebar. Au¬
dieram ex ore ueritatis esse spadones
qui se ipsos absciderune ꝓpter regny
celoꝵ. s qui potest inquit capere ca¬
piat. Uani sunt certe om̃s homines
quib ñ inest dei scientia. nec dehis q̃
uidentur bona potuerunt inuenire
eũ qui est. At ego iam ñ eram in il¬
la uanitate transcenderã eam et con¬
testante uniu̾sa creatura inuenerã
te creatorem nr̃m et u̾bun tuũ apd̾
te dm̃. tecumq unũ dm̃. ꝑ quod cre¬
asti omĩa. Et est aliud genus impi¬
oꝵ. qui cognoscentes dm̃. ñ sicut dm̃
glorificauerunt aut grãs egerunt.
In hoc quoq incideram. et dextera tua
suscepit me. et inde ablatum posiusti
ubr conualescerem qr dixisti homins.
Ecce pietas ẽ sapientia. et noli uelle
uideri sapiens. Qm̃ dicentes se esse
sapientes. stulti fadti sunt. et inue¬
neram iã bonã margaritam et uen-¬
ditis omib que haberem em̃da erat.

Expanded text:
bam pati, congruere cogebar uitae conbam pati, congruere cogebar uitae coniugali, cui deditus obstringebar. audieram ex ore ueritatis esse spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum; sed, qui potest, inquit, capere, capiat. uani sunt certe omnes homines, quibus non inest dei scientia, nec de his, quae uidentur bona, potuerunt inuenire eum qui est. at ego iam non eram in illa uanitate; transcenderam eam et contestante uniuersa creatura inueneram te creatorem nostrum et uerbum tuum apud te deum, tecumque unum deum, per quod creasti omnia. et est aliud genus inpiorum, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. in hoc quoque in-\' cideram, et dextera tua suscepit me et inde ablatum posuisti, ubi conualescerem, quia dixisti homini: ecce pietas est sapientia et: noli uelle uideri sapiens, quoniam dicentes se esse sapientes stulti facti sunt. et inueneram iam bonam margaritam, et uenditis omnibus, quae haberem, emenda erat,
Abbreviated transcription (Latin):
rat et longa etate uitam bono stu¬
dio sectande iue tue. Multa exꝑt̾
multa edoctus mͥ uidebatur. et ueu
sic erat᷑. Unde mͥ ut ꝓferret uolebã
conferenti secum estus meos quis
eẽt aptus modus sic affecto ut ego
eram ad ambulandum in uia tua
Uidebam enĩ plenam eccliam tuã
et alius sic ibat. alius aũt sie. Mi¬
chi. aũt displicebat ꝙ agebain in
scło. et oneri mͥ erat ualde: nõ iam
in flaminantib cupiditatib ut so¬
lebant spe honoris et pecunie adto¬
lerandam illam seruitutẽ tam gͣ¬
uem. Iam enĩ me illa ñ delectabait
p̾dulceline tua. et decore domus tu¬
e qm dilexi. s adhuc tenaciter col¬
ligabar ex femina: nec me ꝓhibebat
apls comugari quãuis exhortare¬
tur ad melius. maxime uoleus õs
homines sic ẽẽ ut ip̃e erat: S ego ĩ¬
firmior eligebam molliorem locũ
et ꝓpter hoc unũ uoluebar in cet̾is.
languidus et tabescens curis mar¬
cidis. quod et in alus reb quas nole¬

Expanded text:
rat et longa aetate in tam bono sturat et longa aetate in tam bono studio sectandae uiae tuae multa expertus, multa edoctus mihi uidebatur: et uere sic erat. unde mihi ut proferret uolebam conferenti secum aestus meos, quis esset aptus modus sic affecto, ut ego eram, ad ambulandum in uia tua. Videbam enim plenam ecclesiam, et alius sic ibat, alius autem sic. mihi autem displicebat, quod agebam in saeculo, et oneri mihi erat ualde non iam inflammantibus cupiditatibus, ut solebant, spe honoris et pecuniae ad tolerandam illam seruitutem tam grauem. iam enim me illa non delectabant prae dulcedine tua et decore domus tuae, quam dilexi, sed adhuc tenaciter alligabar ex femina, nec me prohibebat apostolus coniugari, quamuis exhortaretur ad melius maxime uolens omnes homines sic esse, ut ipse erat. sed ego infirmior eligebam molliorem locum et propter hoc unum uoluebar in ceteris languidus et tabescens curis marcidis, quod et in aliis rebus, quas nole
Abbreviated transcription (Latin):
eus m̃s recorder in
et confitear mĩas
a dilectione tua et dicant. Dñe quis
similis tͥ: Disrupisti uincula m̃a.
sacrificem tͥ sacrificiũ laudis: qͦmͦ
disrupisti ea. Enarrabo: et dicent õs
qui adorant te: cum auliunt hec.
Bũdictus dño incelo et in terra ma¬
gnũ et mirabile nom̃ eius. In heserãt
pre cordiis mers u̾ba tua et undiqz cir¬
cum uaslabar abste: de uita tua eter¬
na certus eram: qͣmuis eam in eni¬
ginate et quasi ꝑ speculũ uideram:
Subitatio tam̃ omĩs de incorrittibi
tior de te. s stabilior inte esse cupie¬
bam. Se mea uͦ temporali uita nu¬
tabant omia. et mundandũ erat cor
aferm̃to ueteri. et placebat uia ip̃e
saluator. et ire ꝑ eius angustias ad¬
huc pigebat: et immisisti in m̾̃tem
meã iusunq ẽ bonũ in conspectu
meo pergere ad simplicianũ qui mͥ
bonus apparebat seruus tiuis et
lucebat in eo gr̃a tua. Audieram
etiã ꝙ adiuuentute sua deuotissi¬
me tibi uiueret. Iam uͥ tunc senue¬

Expanded text:
eus meus, recorder in et confitear miseria dilectione tua, et dicant: Domine, quis similis tibi? dirrupisti uincula mea: sacrificem tibi sacrificium laudis. quomodo dirrupisti ea, narrabo, et dicent omnes, qui adorant te, cum audient haec: "benedictus dominus in caelo et in terra; magnum et mirabile nomen eius." inhaeserant praecordiis meis uerba tua, et undique circumuailabar abs te. de uita tua aeterna certus eram, quamuis eam in aenigmate et quasi per speculum uideram; dubitatio tamen omnis de incorruptibiltior de te, sed stabilior in te esse cupiebam. de mea uero temporali uita nutabant omnia et mundandum erat cor a fermento ueteri; et placebat uia ipse saluator et ire per eius angustias adhuc pigebat. et inmisisti in mentem meam uisumque est bonum in conspectu meo pergere ad Simplicianum, qui mihi bonus apparebat seruus tuus et lucebat in eo gratia tua. audieram etiam, quod a iuuentute sua deuotissime tibi uiueret; iam uero tunc senue
Abbreviated transcription (Latin):
cimͣ: simul et ille pr̃ nr̃ ẽẽ incipit sed
batur. manifestũ est relatiue dici. Nõ
tñ sed̾m accidens dei. ꝙ ei aliqͥd acciderit.
s plane scd̃m accidens eiꝰ ad qd̃ dici ali¬
qͥd d̾s incipit relatiue. Et ꝙ amicꝰ dei
iustus eẽ incipit. ipse mutatur. Seus
aũ absit ut temꝑalit̾ aliꝙ̃ diligat qͣi
noua dilectione que in illo ante ñ erat.
apd̾ quẽ nec p̾terita tnͣsier̾t et futura
iam fcã sunt. Itaq os scõs suos ante
mũdi ꝯstitutionẽ dilexie. sicut p̾desti¬
nauit. S cum ꝯu̾tunt᷑ et inueniunt
illũ tunc incipere ab eo diligi dicunt᷑.
ut eomͦ dicat᷑ quo potest humano af.
dr̃ et placidus bonis. illi miitantur.
ñ ip̃e sicut lux infirmis ocłis aspera fir¬
mis lenis est: ipsoꝵ scilicet mutatõe
ñ sua.

Expanded text:
cimur, simul et ille pater noster esse incipit, sed cimur, simul et ille pater noster esse incipit, sed batur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid deus incipit relatiue. et quod amicus dei iustus esse incipit, ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano afferatus malis dicitur et placidus bonis, illi mutantur, non ipse, sicut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est, ipsorum scilicet mutatione, non sua.
Abbreviated transcription (Latin):
latiue. ut neq cũ incipit dici neq cũ
desinit aliquid in eius natura uel for¬
ma qua nũmus est mutationis fiat:
qͣnto facilius de illa in cõmittabili di
sb̾a debemꝰ acciꝑe. ut ita dicatur re¬
latiue aliqͥd ad creaturã. ut qͣmuis
sb̃e dei accidissce intellegatur. s il¬
li creature ad qm dr̃: Domine inqͥt
refugiũ factus es nobis. Refugi¬
um ergo nr̃m d̾s relatiue dicitur: ad
nos en im refertur. Et tunc refugi¬
um nt̃m fit.: cũ ad eũ refugimꝰ. Nũ qͥd
t̾ẽ fit aliqͥd in eius natura ꝙ añqͣm
ad eũ refugeremꝰ ñ eint: In nobis gͦ fit¬
aliqua mutatio: Deteriores eĩ fuimꝰ
anteꝙͣ ad eũ refug̾emus et efficimur
ad eum refugiendo meliores: In illo
aũt nulla: Sic et pr̃ nr̃ eẽ incipit cũ
ꝑ eiꝰ grãm regen̾amur: qm̃ dedit no¬
bis potestatem filios dei fieri. Sb̾a ita¬
nt̃a mutat᷑ inmelius. cum filii eiꝰ effi¬

Expanded text:
latiue, ut neque cum incipit dici neque cum latiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis i substantiae dei accidisse intellegatur, sed illi creaturae, ad quam dicitur? domine, inquit, refugium factus es nobis. refugium ergo nostrum deus relatiue dicitur; ad nos enim refertur et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus. numquid tunc fit aliquid in eius natura, quod antequam ad eum refugeremaliqua mutatio; deteriores enim fuimus antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores? in illo autem nulla: Sic et pater noster esse incipit, cum per ejus gratiam regeneramur, quoniam dedit nobis potestatem filios Dei fieri . Stra mutatur in melius, cum filii eius effi
Abbreviated transcription (Latin):
erat. et qñ eẽ cepit apparet. Postremo
ut dñs esset huius arboris et huiꝰ sege¬
tis. ex temꝑe accidit que mͦ ẽẽ ceꝑiue:
Quia et simat̾ies ipsa iam erat ali¬
ud est t̾n dñm ẽẽ materie. aliud ẽẽ do¬
minũ iã fce̾ nature. Alio eĩ temꝑe est.
et iam homo dñs ligni. et alio temꝑe
est dñs arce. qͣmuis ex ip̃o ligno fabri¬
cate. ꝙ utiq ñ erat cum ligni dñs iã
ẽẽt. Quom gͥ obtinebimus nichil se¬
cũdũ accidens dici dm̃. nͥ qr ip̃ius na¬
ture nichil accidit quo mutet᷑. ut ea
sint accidentia relatiua que cum ali¬
qua mutatione rer de quib dñr acci¬
dunt. sicut amicus relatie dr̃: Neq
eĩ ẽẽ incipit. nͥ cum amare ceperit. Eit
gͦ aliqua mutatio uoluntatis ut a¬
micus dicat᷑. Numinus aũt cũ dicitur
p̾tiũ relatiue dr̃. nec tñ mutatus est
cũ esse cepit p̾tium: Neq cũ dr̃ pignꝰ.
et si qua similia. Si gͦ nũmus potest
nulla sui mittatione totiens dici re¬

Expanded text:
erat et quomodo esse coepit apparet. postremo, ut dominus esset huius arboris et huius segetis, ex tempore accidit, quae modo esse coeperunt, quia, etsi materies iam erat, aliud est tamen dominum esse materiae, aliud esse dominum iam factae naturae. alio enim tempore est etiam homo dominus ligni et alio tempore est dominus arcae, quamuis ex ipso ligno fabricatae, quod utique non erat, cum ligni dominus iam esset. quomodo igitur obtinebimus nihil secundum accidens dici deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit, quo mutator, ut ea sint accidentia relatiua, quae cum aliqua mutatione rerum, de quibus dicuntur, accidunt? sicut amicus relatiue dicitur; neque enim esse incipit, nisi cum amare coeperit; fit ergo aliqua mutatio uoluutatis, ut amicus dicatur. nummus autem cum dicitur pretium, relatiue dicitur, nec tamen mutatus est, cum esse coepit pretium; neque cum dicitur pignus et si qua similia. si ergo nummus potest nulla sui mutatione totiens dici re
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra autẽ erat inuisibilis et incõ¬
posita et tenebre erant suꝑ abys¬
sum. id est corporale illud ꝙ fecit
d̾s ad huc materies erat corporea¬
rũ rer in formis. sine ordine. sñ
luce. Aliud qui dicte. Terra aũt
erat inuisibilis et in cõposita et
tenebre erant suꝑ abyssum. idest
hoc totũ ꝙ celũ et terra appella¬

Expanded text:
terra autem erat inuisibilis et inconterra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, id est corporale illud, quod fecit deus, adhuc materies erat corporearum rerum informis, sine ordine, sine luce; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum, id est hoc totu