comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ca dixisse. Illud quoq beatissimi testimoni-¬
um uiuentib post obitum necessarium cre¬
dimus prȩceteris explicandum: quia licet
teneatur clausum corpus eius in tumulo. at¬
tamen iusti animȩ merces exuberauit in-
fructum. Igitur cum sc̃s germanꝰ parisiacen¬
sium ep̃s. uel comꝓuinciales. ac pontifex suc¬
cessor eius & popłs. uellent membra scĩ in no¬
uam basilicam deuote transponere: & ꝓpter
cellule angustiam inqua conditus fuerat ñ
daretur sacri corporis extrahendi licentia:
cunctis hesitantib & incertum quid agereñ¬
opinantib: curis popularib se uirtus bea-¬
tissimi uiri mediatrix interserit. Nam ex¬
pectantib omnib & nichil de liberantibus:
repente nutu diuino descisso pariete cellu¬
le qui erat ad pedes eius. a parte orientali
tres lapides deciderunt: scilicet dato signo
ꝑ qualem locum se iuberet educi posse. Inte-¬
rea facto aditu dum concentꝰ psallentium ad

Expanded text:
ca dixisse. Illud quoque beatissimi testimonica dixisse. Illud quoque beatissimi testimonium viventis post obitum necessarium credimus prae ceteris explicandum, quia licet teneatur clausum corpus eius in tumulo, attamen iusti animae merces exuberavit in fructum. 55 Igitur cum sanctus Germanus episcopus vel conprovinciales ac pontifex successor eius et populus vellent membra sancti in novam basilicam devote transponere et propter cellulae angustiam in qua conditus fuerat non daretur sacri corporis extrahendi licentia, cunctis haesitantibus et incertis quid agerent, curis popularibus se virtus beatissimi viri mediatrix interserit. 56 Nam expectantibus omnibus et nihil deliberantibus, repente nutu divino discisso pariete cellulae qui erat ad pedes eius, a parte orientali tres lapides deciderunt, scilicet dato signo, per qualem locum se iuberet educi posse. 57 Interea facto aditu, dum concentus psallentium ad
Abbreviated transcription (Latin):
isset manus ꝑcussoris. Sed ꝓculdubio palmã
martyris meruit: qui uetita desideria ñ abscõ¬
dit. Unde preter labores reliquos. etiam ꝑ sy¬
nodos ꝓ ipsa causa sepus excitatas excurrenꝰ:
ad postremũ quam pluriũ episcopoꝵ in um¬
ctione ut ex cõmunicatas a se ꝑsonas absolu̾et.
ui fr̃m coactus ẽ. Et cum rogaret᷑ ut eulogiaᷤᷤ
quas reliqui antistites ad ꝑsonã communione
suspensam dirigentes benedixerant & ipse
signaret: ait ad sacerdotale conciliũ. Et si ad
imꝑium ur̃m ego signare compellor. dum
uos causam dei recusatis defendere: ipse potenᷤ
est uindicare. Quo facto: antequ̾a eulogias ex¬
cõmunicata ꝑsona in ore susciꝑet expirauit:
et priusꝙͣ portitor ad eã ꝑuenisset. sermo sacerdo¬
tis efectũ optinuit. Qui etiã ad beatũ cesariũ
arelatensium presulem ꝓ eadem causa con-¬
sulturus occurrit. Sed quia eius singula ñ
ualemꝰ retexere: sufficiat de plurimis uł pau-¬

Expanded text:
isset manus percussoris; sed procul dubio palmam isset manus percussoris; sed procul dubio palmam martyris meruit, qui vetita desideria non abscondit. Unde praeter labores reliquos, etiam per synodos, pro ipsa causa saepius excitatas, excurrens, ad postremum quamplurium episcoporum injunctione, ut excommunicatas a se personas absolveret, vi fratrum coactus est. Et cum rogaretur ut eulogias, quas reliqui antistites ad personam communione suspensam dirigentes benedixerant, et ipse signaret, ait ad sacerdotale concilium: Etsi ad imperium vestrum ego signare compellor, dum vos causam Dei recusatis defendere, ipse potens est vindicare. Quo facto, antequam eulogias excommunicata persona in ore susciperet, expiravit; et priusquam portitor perveniret, sermo sacerdotis obtinuit, qui etiam ad beatum Caesarium Arelatensem praesulem pro ipsa causa consulturus occurrit. 54 Sed quia eius singula non valemus retexere, sufficiat de plurimis vel pau
Abbreviated transcription (Latin):
mulier arrepta a maligno spũ se beatissimo al¬
bino uociferans & eiulans presentasset: mox ad¬
uersarius ipse supra eius oculũ insimilitudinẽ
uesicȩ sanguinee se collegit. Tunc pontifex fa¬
ciens signum crucis: increpauit eum dicens.
Inimice: oculum que non dedisti nec possis
auferre. Mox de collectione ipsa: infleotomi
similitudinẽ subtiliter sanguis erupit. Quo
fluente: sine lesione oculi immundus hostis
euanuit: & puella incolumis imꝑante signo¬
crucis euasit. Sed e hoc magnanimitatis
exemplum oportunum ducitur explicandũ:
quod ꝓ dei negotio apud eum ñ fuerit ulla
regum potentumq ꝑsonalis acceptio. Deniq
ad cumulum cȩlestis gratiȩ conquirendum:
incestarum nuptiarum execrabiles copulatio¬
nes uire condemnans: beatum ioħem irrepre-¬
hensibiliter imitabatur. Quanta uero inde
sustinuerit: nullus digne poterit explicare.
Siquidem martyr effici cupiens: si non defu

Expanded text:
mulier arrepta a maligno spiritu se beatissimo Almulier arrepta a maligno spiritu se beatissimo Albino vociferans et ejulans praesentasset, mox adversarius ipse supra ejus oculum in similitudinem vesicae sanguine se collegit. Tunc pontifex faciens signum crucis increpavit eum, dicens: Inimice, oculum quem non dedisti, nec possis auferre. Mox de collectione ipsa in flebotomiae similitudinem subtiliter sanguis erupit, quo fluente, sine laesione oculi, immundus hostis evanuit, et puella incolumis, imcrucis evasit. 49 Sed et hoc magnanimitatis exemplum oportunum ducitur explicandum, quod pro dei negotio apud eum non fuerit ulla regum potentumque personalis acceptio. Denique ad cumulum caelestis gratiae conquirendum incestarum nuptiarum execrabiles copulationes iure condempnans, beatum Iohannem inreprehensibiliter imitabatur. 50 Quanta vero inde sustinuerit, nullus digne potent explicare: siq
Abbreviated transcription (Latin):
ro fieri crucis signaculum. Quo facto: lumi¬
nis uitalis splendor intrauit: & fugatis tene¬
bris sol quasi peregrinus illuxit. Est et
hoc inter reliqua uenerabile documentum :
cum inciuitate andeqaua turris porte cohe-¬
rens damnatis eẽt carcer effecta: pretereun-¬
te beato albino fiebat in solentia de uocibus
inclusorum. Tunc ad uidicem precator acce-¬
dit: ut eos pietatis causa de custodia relaxaret.
Quod cum ille aure surda differret: mox pon-¬
asfex ad dm̃ se fida petitione conuertens: tam
familiari uoce suggessit ut in loco quo orati¬
onem sc̃s effudit. mire magnitudinis saxeus
quadrus exiliens portȩ ad itum faceret carcera¬
tis: quia ante eius precem soliditatem suam
lapis seruare non potuit. Hinc egressi quasi
de sepulchro uiuentes: in basilica sc̃i maurilii
domno albino gr̃as referentes se ad eius uesti¬
gia ꝓstrauerunt᷑: eo quod suspectos de funere
redire fecerat ad salutem. Item dum quȩdam

Expanded text:
ro fieri crucis signaculum. Quo facto, lumiro fieri crucis signaculum. Quo facto, luminis vitalis splendor intravit, et, fugatis tenebris, sol olim peregrinus illuxit. Est et hoc inter reliqua venerabile documentum. Cum in civitate Andegava turris portae cohaerens damnatis esset carcer effecta, praetereunte beato Albino, fiebat insolentia de vocibus inclusorum. Tunc ad judicem precator accedit, ut eos pietatis causa de custodia relaxaret. Quod cum ille aure surda differret, mox pontifex ad Deum se fida petitione convertens, tam familiari voce suggessit, ut in loco quo orationem sanctus effudit, mirae magnitudinis saxeus quadrus exsiliens, portae aditum faceret carceratis, quia ante ejus precem soliditatem suam lapis servare non potuit. Hinc egressi, quasi de sepulcro viventes, in basilica sancti Maurilii domno Albino gratias referentes, se ad ejus vestigia prostraverunt, eo quod suspectos de funere redire fecerat ad salutem. 17. Item, dum quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
en recepisset. Est oꝑeprecium. de quodã
cadauere rem uiuam ꝓferre. dum ad ciui¬
tatem uenetis ipse uir apostolicus accessis¬
ser unus de obsequentib iam conuersus
pectuiliarius diligebat: eo in loco defunctus
lum: psallendo ad ꝓpria reuocabat. Tunc
remorante eo ꝓ causa. uoluerunt seruien-¬
tes prius corpus mouere quam sacerdos oc-¬
curreret: sed tanto pondere fit grauatum:
ut antea possent gygantea membra pensa¬
re quam pueruli corpus sufferre: dum ad¬
huc cadauer in sepultũ crederet᷑ iam mar¬
more premi: cum nec equi gressum pote¬
rant ꝓmouere. ac si puluis euis de se uin¬
cula generassent: donec antistes rediens ora-¬
tione solueret. quos tacenti uoce confinxit:
oc iterum non minus ẽ predicandũ mi¬
raculum: cum in tincilla cinse monaste¬
rio gennomerus monachus ẽẽt. occulorum
luce priuatus : & annosa tempora una essens
nocte cȩcitate transcursa: petiit sibi a scõ ui¬

Expanded text:
em recepisset. 15. Est operae pretium de quodam em recepisset. 15. Est operae pretium de quodam cadavere rem vivam proferre. Dum ad civitatem Venetis ipse vir apostolicus accessisset, unus de obsequentibus jam conversus peculiarius diligebat, eo in loco defunctus lum psallendo ad propria revocabat. Tunc remorante eo pro causa, voluerunt servientes prius corpus movere quam sacerdos occurreret; sed tanto pondere fit gravatum, ut antea potuissent gigantea membra prensare quam pueruli corpus sufferre, dum adhuc cadaver insepultum crederetur jam marmore premi, cum nec equi gressum poterant promovere, ac si pulvis ejus de se vincula generasset, donec eos antistes rediens oratione solveret, quos tacente voce confixit. 16. Hoc iterum non minus est praedicandum miraculum. Cum in Cincillacense monasterio Gennomerus monachus esset oculorum luce privatus. et annosa tempora una essent noctis caecitate transcursa, petiit sibi a sancto vi
Abbreviated transcription (Latin):
ci regem uenationis causa de ciuitate in cu¬
stinum eẽ discessurum: mandat se ut dis¬
num duceret expectandum. Sed quia ba¬
tum albinum corporalis infirmitas pepe¬
diuit: ad eius presentiam predictꝰ rex ocels¬
rere maturaiit. Qui donec ꝑ illam uan
que ad sacerdotem ducebat incessit: felics̃
ꝓperauit. Cum uero in quoddã truuun.
ꝑuenisset. uelletq alibi deuiare: equisi
ac si metallum fusile gressum mouert ns¬
ualuit. Suspicans rex culpam eẽ equi ma-¬
n quam causȩ: alterum sibi fecit sterni.
quems dum ꝑ ipsum iter gradi compeller&:
e simuro impediente cesus ire non ualuit.
ntelligens rex nichil ꝓfecisse mutasse ue¬
nculum. nisi mutaret occursum: cȩpit
abequo discere quod homo peccaret: & hũ¬
manus intellectus haberet quod pecͥcus cor¬
ngeret: deflectens in uia quȩ ad sacerdotẽ
daceret. ea cȩpit alacritate discurrere ac
areptus de fouea campi mollis planici¬

Expanded text:
ci regem, venationis causa, de civitate in crci regem, venationis causa, de civitate in crastinum esse discessurum. Mandat se ut dignum duceret exspectandum. Sed quia beatum Albinum corporalis infirmitas praepedivit, ad ejus praesentiam praedictus rex occurrere maturavit; qui donec per illam viam quae ad sacerdotem ducebat incessit, feliciter properavit. Cum vero in quoddam trivium pervenisset, velletque alibi deviare, equus ejus, ac si metallum fusile, gressum movere nvaluit. Suspicans rex culpam esse equi magis quam causae, alterum sibi fecit sterni, quem dum per ipsum iter gradi compelleret, ac si muro impediente, caesus ire non valuit. Intelligens nihil profecisse mutasse vehiculum, nisi mutaret occursum, coepit ab equo discere quod homo peccaret, et humanus intellectus haberet quod pecus corrigeret. Deflectens in viam quae ad sacerdotem ducebat, ea coepit alacritate discurrere, ac si, ereptus de fovea, campi mollis planiti
Abbreviated transcription (Latin):
gente: reliqui reuerentiam habuerunt pon¬
tifici: & unius pęna. fecit alios immunes
a culpa. Nec prius a muliere discessit: qũi
dato regi precio ipse eam liberaret. Sic uno
mom̃to & salus fuit supplici: & mors extiti
prȩsumptori. Nec id quidem ẽ omittendĩ
quod tradi mẽmoriȩ fit uotuium. In uicũ
cuiꝰ uocabulum ẽ albiuia: piȩ deuotionis
studio sc̃s pater accessit. Ubi dum quidan
cȩcus ab eo opem miscłiȩ postularet: cept
idem quia dudum captus fuerat infestatio-¬
ne demonii. corporis uexatione torqueri.
Tunc in orationem. cui semꝑ animi sc̃ã mtn¬
tione uacabat. corpus etiam ꝓstrauit: rapũ¬
q lumen pristinum reddidit oculis: & pa¬
tem immundi sp̃s effugauit. O in effabils
grã pietatis: aqua dum substantia sola pea¬
tur: triplex remedium obtinetur. Uictu p¬
uit egenum: munerauit uisu cęcatum: ri¬
didit libertati captiuũi. temq occurrene
eo regi childeberto parisiꝰ nuntiatur pondli¬

Expanded text:
gente, reliqui reverentiam habuerunt pongente, reliqui reverentiam habuerunt pontifici, et unius poena fecit alios immunes a culpa; nec prius a muliere discessit, quam, dato regi pretio, ipse eam liberaret. Sic uno momento, et salus fuit supplici, et mors exstitit praesumptori. 13. Nec id quidem est omittendum, quod tradi memoriae sit votivum. In vicum, cujus est vocabulum Albivia, piae devotionis studio, sanctus Pater accessit; ubi dum quidam caecus ab eo opem misericordiae postularet, coepit idem, quia dudum captus fuerat infestatione daemonii, corporis vexatione torqueri. Tunc in orationem, cui semper animi sancta intentione vacabat, corpus etiam prostravit, raptumque lumen pristinum reddidit oculis, et pestem immundi spiritus effugavit. O ineffabilis gratia pietatis, a qua dum substantia sola petitur, triplex remedium obtinetur: victu pavit egenum, muneravit visu caecum, reddidit libertati captivum! 14. Itemque occurrente eo regi Childeberto Parisiis, nuntiatur pontifi
Abbreviated transcription (Latin):
signum uenerabile crucis supra palpebras
eius extendens: uelut balista fortissima pe¬
nitratis tenebris crux post se cęco lumen in¬
uexit. Item cum marcellinuis circiter decẽ
annos transigens in nubilo cȩcitatis tractꝰ
ad beatum pontificem ꝑuenisset: ubi sig-¬
num adorande crucis suꝑ oculos eiꝰ extendit:
statim erumpente sanguine effugatis tene¬
bris lux intrauit. Illud etiam nobis ẽ fac¬
tum memorabile recensendũ: cum illustis
femina aetheria nomine iussione regia ꝑ¬
sequente indullacinse uilla millitũ custo¬
dia teneretur obsessa: tunc oui peri clitan¬
ti succurrente scõ pastore solus ut anullo
cognosceretur ad ipsam ingreditur. Quo
uiso: amplectens eius uestigia lugens muli¬
er inherebat. Tunc infelicis custodis insani
ꝓcacitas. dum uult eam quasi lupus a ueste
pastoris euellere: inuiriã uir sc̃s excepit. lũ
insufflans in eius facie: temerator sacerdoris
celeri morte multatus ẽ. Hinc terrore ur¬

Expanded text:
signum venerabile crucis super palpebras signum venerabile crucis super palpebras ejus extendit, velut balista fortissima, penetratis tenebris, crux post se caeco lumen invexit. Item cum Margellinus quidam, circiter decem annos transigens in nubilo caecitatis, tractus ad beatum pontificem pervenisset, ubi signum adorandae crucis super oculos ejus extendit, statim erumpente sanguine, effugatis tenebris, lux intravit. 12. Illud etiam nobis est factum memorabile recensendum. Cum illustris femina, Etheria nomine, jussione regia persequente, in Dullacense villa militum custodia teneretur obsessa, tunc ovi periclitanti succurrente sancto pastore, solus, ut a nullo cognosceretur, ad ipsam ingreditur; quo viso, amplectens ejus vestigia lugens mulier, inhaerebat. Tunc infelicis custodis insana procacitas vult eam quasi lupus a veste pastoris evellere: injuriam vir sanctus accepit. Tunc insufflans in ejus facie, temerator sacerdotis celeri morte multatus est. Hinc terrore ur
Abbreviated transcription (Latin):
sus agnoscere. Tercia uero die ubi suꝑ eam si¬
gillum crucis impressit: statim se arentium
digitoꝵ fila laxauerunt. Et recepto ministerio:
mulier in xp̃i nomine reduuua dextera se sig¬
nauit. Quadam uice cum ad uicum geginã
preteriens accessisset: ad olescentem a labaudũ
nomine. amisso uite repperit iam munere.
Audiens autem a parentib extremam filii mor
tem deplorare. occurrit: & ut mortuum. uiuũ
lesceret iacens sacerdos in puluere: animȩ ui-¬
uacitas rubescebat in corpore: donec pulsato
cȩlo patefacto tartaro iuuenis reuocaretur ã
funere: sacerdos a prece:
einde cum asiacum monasterium paterna
sollicitudine uisitasset: quidam ut ei suc¬
turreret iam fide illuminatus cȩcus exclamat.
Cui scẽ crucis medicamentũ imponens: tam
fuit illi lumen cito recipere: quam quȩsisse.
tem andegauis cum quidã maurilio clausis
oculis lucem sibi restitui postularet: tum
pontifex se ad nota arma conuertens: mox

Expanded text:
sus agnoscere; tertia vero die, ubi super eam sisus agnoscere; tertia vero die, ubi super eam sigillum crucis impressit, statim se arentium digitorum fila laxaverunt, et, recepto ministerio, mulier in Christi nomine rediviva dextera se signavit. 11. Quadam vice, dum ad vicum Geginam praeteriens accessisset, adolescentem, Alaubaudum nomine, amisso vitae reperit jam munere. Auditem deplorari, occurrit et ut mortuum vivum lesceret iacens sacerdos in pulvere, animae vivacitas rubescebat in ccoelo, patefacto Tartaro, juvenis revocaretur a funere, sacerdos a prece. Deinde cum Asiacum monasterium paterna sollicitudine visitasset, quidam, ut ei succurreret, jam fide illuminatus, caecus exclamat: cui sanctae crucis medicamentum imponens, tam fuit illi lumen cito recipere, quam quaesiisse. Item Andegavis cum quidam Maurilio clausis oculis lucem sibi restitui postularet, tum pontifex se ad nota arma convertens, mox ut
Abbreviated transcription (Latin):
feliciter gubernauit. Et quia tanti meriti fa¬
ma sepulta ñ latuit. sed felicib pennis cunc¬
ta ꝑ uolans occupauit: contigit andegiuam
ciuitatem pastoris gubernatione nudari.
dio resistente: ad pontificalem gradum du
ce xp̃o concordanter eligitur. Qui honorem
debitum sacerdotii consecutus. ita se in alimo¬
niis pauperum. in defensione ciuium. inui¬
sitatione languentiũ. in redemptione prȩbu¬
it captiuorũ: ut beata unuis actio. generale
fieret saluamentũ. Quib ex studiis: celestes fru¬
ctificauere in eo uirtutes. Igitur in ciuitate
andegaua. cum ei quȩdam mulier grata nomi¬
ne sed debilitate contractȩ manus ingrata. ner¬
uis stupescentib occurrisset: signum crucis
suꝑ infirmam dexteram fecit. hinc prȩ mor¬
tuȩ palmȩ: prius se uiuax torpor infudit. Itẽ
sequenti die: in ipso loco ut ab eo signaretur
se optulit. Quo facto: ceperunt uene suos excur.¬

Expanded text:
feliciterque gubernavit. 9. Et quia tanti meriti fafeliciterque gubernavit. 9. Et quia tanti meriti fama sepulta non latuit, sed felicibus pennis cuncta pervolans occupavit, contigit eo tempore Andegavam civitatem pastoris gubernatione nudari. dio resistente, ad pontificalem gradum, duce Christo, concordanter eligitur. Qui honorem debitum sacerdotii consecutus, ita se in alimoniis pauperum, in defensione civium, in visitatione languentium, in redemptione praebuit captivorum, ut beata unius actio generale fieret salvamentum, quibus ex studiis coelestes fructificavere in eo virtutes. 10. Igitur in civitate Andegava, cum ei quaedam mulier, Grata nomine, sed debilitate contractae manus ingrata, nervis stupescentibus occurrisset, signum crucis super infirmam dexteram fecit. Hinc praemortuae palmae prius se vivax tepor infudit; item sequenti die in ipso loco, ut ab eo signaretur, se obtulit, quo facto, coeperunt venae suos excur
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib qui eodem loco tenebantur hospicio.
solum beatum albinum tunc ymber tange¬
re expauit: quia ubi flammã fidei sensit:
ne in uiriam faceret se guita detorsit. Quo com¬
ꝑto: conscientiȩ scĩtas quȩ cȩlabatur in annis.
innotuit meritis: eo quod in flore adolescen-¬
tiȩ uirtutis odore fraglaret. De hinc cęlestibꝰ
donis cum etate crescentib: annoꝵ circiter
triginta & quinq monasterii rector. & pius
pater eligitur: quippe qui suo splendore ad
se traxerat dignitatem. Interea sub magistri
censura congregationis disciplina uernabat:
ubi seueritate districta licentia peccandi perie-¬
rat. feruebat ergo pietatis intuitus: exulta¬
bat psallendi concentus. Coruscabat inter fr̃s
obedientie radius: precellebat sc̃ȩ karitatis
ornatus. Quia sicut erat ad uicia eradicanda
sollicitus: ita ad inseranda dona cȩlestia cir-¬
cumspectus. In quo abbatis officio ꝑ uiginti
quinq annos congregationẽ sibi commisam:

Expanded text:
omnibus, qui in eodem loco tenebantur hospitio, omnibus, qui in eodem loco tenebantur hospitio, solum beatum Albinum tunc imber tangere expavit, quia ubi flammam fidei sensit, ne injuriam faceret, se gutta detorsit. Quo comperto, conscientiae sanctitas, quae celabatur in annis, innotuit meritis, eo quod in flore adolescentiae virtutis odore fragraret. 8. Dehinc coelestibus donis cum aetate crescentibus, annorum circiter triginta et quinque monasterii rector et pius pater eligitur, quippe qui suo splendore ad se traxerat dignitatem. Interea sub magistri censura congregationis disciplina vernabat, ubi, severitate districta, licentia peccandi perierat. Fervebat ergo pietatis intuitus, exsultabat psallendi concentus, coruscabat inter fratres obedientiae radius, praecellebat sanctae charitatis ornatus, quia sicut erat ad vitia eradicanda sollicitus, ita ad inferenda dona coelestia circumspectus. In quo abbatis officio rexit per quinque annos congregationem sibi commissam,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt exemplũ. Hoc solum habens cum homine
commune quod natus ẽ. Cȩterum totum uo¬
luit ẽẽ xp̃i quod uixit. Non oculum uolupta¬
ti: non aurem ludibriis: non animũ accom¬
modans leuitati: sed semꝑ se regens anchora
grauitatis. talem se intra monasterii septa
tractauit: ut uel siquando ꝓcessit ad publicũ
eẽt infra carcerem sui cordis semꝑ inclusus.
Nec aliud extra se respiciendum prȩtulit: quã
xp̃m quem in pectore fidelis portitor bauila¬
uit. His igitur studiis occupatus. in tanta
uitȩ claritate ꝑuenit: ut euis deuotum ser¬
uitium mundo dñs ꝑ miracula testaretur.
eniq cum adhuc puerulus ꝑ pagũ
in abbatis sui ꝓficisceretur obsequium:
dum applicuissent apud quendã tanta deto-¬
nuit uiolentia tempestatis: tantumq se plu-¬
uialis ymber effudit: ut e ipsã domũ nec sua
tecta defenderẽt. Cum ergo pre magnitudine
pluuiȩ casa ꝓ campo constaret: madefactis

Expanded text:
esset exemplum, hoc solum habens cum homine esset exemplum, hoc solum habens cum homine commune, quod natus est, caeterum totum voluit esse Christi quod vixit. Non oculum voluptati, non aurem ludibriis, non animum accommodans levitati, sed semper se regens anchora gravitatis, talem se intra monasterii septa tractavit, ut vel, si quando processit ad publicum, esset infra carcerem sui cordis semper inclusus; nec aliud extra se respiciendum praetulit, quam Christum, quem in pectore fidelis portitor bajulavit. 7. His igitur studiis occupatus in tantam vitae claritatem pervenit, ut ejus devotum servitium mundo Dominus per miracula testaretur. Denique cum adhuc puerulus per pagum in abbatis sui proficisceretur obsequium, dum applicuissent apud quemdam hominem, tanta detonuit violentia tempestatis, tantumque se pluvialis imber effudit, ut ipsam domum nec sua tecta defenderent. Cum ergo prae magnitudine pluviae casa pro campo constaret, madefactis
Abbreviated transcription (Latin):
monasterio tanta animi humilitate dño
placiturus se subdidit: ut salua morum
honestate honestate nichil sibi de ingenui-¬
tatis priuilegio uendicaret. Ubi quẽ origo
liberum genuit. famulum uoluntas ad-¬
dixit: intelligens magis ẽẽ laudabile ut a-¬
more xp̃i nobilitas in clinaret quod erat:
quam cum fastu quereret apparere quod
non erat. Proficiebat deniq in eo exercitatio¬
nis quotidiane ꝓcessus: ita ut ultra se semꝑ
ascendens meritis ñ solũ reliquos uincere s
edomito corpore. de se ipso potius triumpha¬
ret. Quis enmm expediet quam fuerit in ie-¬
iumoꝵ parcitate precipuuis: in uigiliarũ
delectatione ꝓpensus: in orationis assidui¬
tate laudabilis: in miserationis oꝑe singu¬
laris: ut & hostem qui sibi rep ugnabat ex¬
angueret: & unde se solum affligeret. cun¬
dis spes maxime subueniret e Erat enim ad
obediendũ ꝓmtus: ad uicia calcanda maturꝰ:¬
ita ut in ipso uuenili tyrocinio iam senib

Expanded text:
monasterio tanta animi humilitate Domino monasterio tanta animi humilitate Domino placiturus se subdidit, ut, salva morum honestate, nihil sibi de ingenuitatis privilegio vindicaret: ubi quem origo librum genuit, famulum voluntas addixit, intelligens magis esse laudabile ut amore Christi nobilitas inclinaret quod erat, quam cum fastu quaereret apparere quod non erat. 6. Proficiebat denique in eo exercitationis quotidianae processus, ita ut ultra se semper ascendens meritis, non reliquos vinceret, sed edomito corpore de seipso potius triumpharet. Quis enim expediet quam fuerit in jejunorium parcitate praecipuus, in vigiliarum delectatione propensus, in orationis assiduitate laudabilis, in miserationis opere singularis, ut et hostem qui sibi repugnabat exstingueret, et unde se solum affligeret cunctis spe maxima subveniret? Erat enim ad obediendum promptus, ad vitia calcanda maturita ut in ipso juvenili tirocinio jam senibus
Abbreviated transcription (Latin):
EIISIOs oRUM uita uirorum quan¬
tum est meritis clarior: tantum uo-¬
ce crebrior popłoꝵ. Quia dum illi
nniuersis beneficia tribuunt: in sua lau.¬
de linguas excitant singulorũ. Ad quod ꝑ¬
spicacissime ꝓpalandum: uita uel gesta
heatissimi albini deducantur ad mediũ:
SITUR ALBI NUS epIsCOpus.
ueneticȩ regionis. oceano britannico confi¬
nisindigena: ñ exiguis parentib oriundꝰ.
immo digni germinis dignissima ꝓles e¬
mergens. decus quod sumpsit ex genere
felicis uitȩ meritis ampliauit: dum in illo
& quod glorificaret xp̃c elegit: & quod uni¬
uersus ueneretur mundus effulsit. Qui
inter ipsa nouellȩ iuuentutis exordia. tan¬
to fidei feruore flagrauit: ut parentes ad
quorum desiderium solet infantia festinan¬
ter recurrere: ꝓ caritate xp̃i magis iste
uoluntariȩ reliquisset. & uelut hostes ani¬
mȩ carnales affectus effugisset. credens si¬
bi sufficere si omnẽ dilectionem in solo cȩles¬
ti patre plantaret. Mox intincillacensi

Expanded text:
eligiosorum vita virorum, quantum est meritis clarior, tanto voce crebrior populorum, quia dum illi universis beneficia tribuunt, in suam laudem linguas excitant singulorum; ad quod perspicacissime propalandum vita vel gesta beatissimi Albini deducantur ad medium. Igitur Albinus episcopus, Veneticae regionis Oceano Britannico confinis indigena, non exiguis parentibus oriundus, imo digni germinis dignissima proles emergens, decus, quod sumpsit ex genere, felicis vitae meritis ampliavit, dum in illo et quod glorificaret Christus elegit, et quod universus veneraretur mundus effulsit. Qui inter ipsa novellae juventutis exordia tanto fidei fervore flagravit, ut parentes, ad quorum desiderium solet infantia festinanter recurrere, pro charitate Christi magis iste voluntarie reliquisset, et, velut hostes animae, carnales affectus effugisset, credens sibi sufficere, si omnem dilectionem in solo coelesti Patre plantaret. Mox in Cincillacense
Abbreviated transcription (Latin):
moderatione. senilem ante cessit ȩtatẽ. Erat au¬
tem karitate predita: uultu pulchra: sed pul¬
chrior m̃te. Castitate integra: elemosynis lar¬
ga: ieuiniis & orationib dedita: curis paupe¬
rum ac peregrinoꝵ ꝓuida: infirmis ac senibꝰ
pia: uiuenib uero in disciplina extitit strenua:
habebat curam. Et ꝑ suos nuncios bom testi¬
monii uiros. scõꝵ patrocinia uel scã uolumi¬
na. de urbe roma & de transmarinis regionibꝰ
gnaros homines ad docendum diuinȩ legis
carmina sibi & suis meditan¬
dum deo inspirante meruisset habere:
is itaq om̃ib iuxta diuinũ ordinẽ dis¬
positis: plena dierum & ꝑfecta ȩtate exẽ¬
plum boni oꝑis posteris relinquens soboles
suos ex eis uidens nepotes. plus minus sexa

Expanded text:
tatem. Erat autem caritate predita, vultu pulcra, sed pulcrior mente, castitate integra, aelimosinis larga, ieiuniis et orationibus dedita, curis pauperum ac peregrinorum provida, infirmis ac senibus pia, iuvenibus vero disciplina extitit habebat curam, et per suos nuntios, boni testimonii viros sanctorum patrocinia vel sancta volumina de urbe Roma et de transmarinis regionibus gignaros homines ad docendum divini legis carmina, sibi et suis meditandum, Deo inspirante, meruisset habere. 3. is itaque omnibus iuxta divinum ordinem dispositis plena dierum et perfecta etate, exemplum boni operis posteris relinquens, soboles suas atque ex eis videns nepotes usque in qua
Abbreviated transcription (Latin):
somno euigilans: hilarem pregaudio redidit
uultum: gr̃as agens deo eo quod ꝑ suũ seruum
suam ancillam dignatus ẽ consolari. Ita de ꝓmis¬
sione sua leta ꝑmansit: ut ꝑ totam noctẽ cum
liam. Crastina aut̃ die dñica hora quasi sexta.
uixta uiri dĩ uerbũ. sacratissimũ xp̃i corporis
& sanguinis uiaticũ accepit. Et quando sacer¬
dos dominicã secretã sententiã habuit finitã:
trigesimo & tercio ȩtatis sue anno sub die qͥnto¬
decimo kalendas aprilis agens creatorisuo gr̃aᷤ
qui sine corruptione eam ad suũ dignatꝰ ẽ uo¬

Expanded text:
somno evigilans, hilarem prae gaudio reddidit somno evigilans, hilarem prae gaudio reddidit vultum, gratias agens Deo, eo quod per servum suum suam ancillam dignatus est consolari. Ita de promissione sua laeta permansit, ut per totam noctem cum nico hora quasi sexta iuxta Dei viri verbum sacratissimum Christi corporis et sanguinis viaticum accepit. Et quando ille sacerdus dominicam secretam sententiam habuit finitam, tricesimo et tertio aetatis suae anno sub die 16. Kl. April., agens Creatori suo gratias, qui sine corruptione eam ad suum dignatus est vo
Abbreviated transcription (Latin):
interrogandũ iri quali die migratura fuisset
de hac luce: quia ualde se timere dicit: similit̃q
congaudet. Et ille tibi dicturꝰ ẽ: quid debeas renũ¬
ciare michi. Uade noli dubitare. Mlox ille impleta
ussione quod ei fuerat mandatũ int̾rogare: ille
seruus dei ultanus sine mora ipsi misso responsũ
dedit & dixit. hodie.xui. kalendas aprilis est
dies. Crastino aut̃ die in ter missarũ sollemnia.
illa dĩ ancilla & xp̃i uirgo geretrudis de corpo
det de obitu suo. sed leta ꝑgat: quia beatꝰ patri¬
cius ep̃s cum electis angłis dĩ & cum ingenti
gła parati sunt eam recipere. Uade & tu ue-¬
lo citer. Int̾rogauit autem eũ ille frat̃ qui fu¬
erat transmissus. si hanc causam ꝑ reuelationẽ
diuinam uidisset: ut ei ꝑ ordinem indicaret.
Uade & tu fr̃ festinãs: scias hoc quod die crasti¬
rogas : Qui reuersus. nunciauit famule xp̃i
quod fuerat dictum ad eum. At illa quasi ex

Expanded text:
interrogandum tibi, quali die migratura esset interrogandum tibi, quali die migratura esset de hac luce, quia valde se timere dicit similiterque congaudet". Et ille tibi dicturus est, quid debeas renuntiare. Vade et noli dubitare'. Mox impleta iussione, quod ei fuerat demandatum suggerere, at ille servus Dei sine mora ipso misso responsum dedit et dixit: 'Odie 17. Kl. Aprl. est dies; crastino autem die inter missarum sollemnia illa Dei ancilla et Christi virgo Geretrudis de B. det de obito suo, sed laeta pergat, quia beatus Patricius episcopus cum electis angelis Dei et cum ingenti gloria parati sunt eam recipere. Vade et tu velociter'. Interrogavit eum ille frater, qui fuerat transmissus, si hoc per revelationem divinam vidisset, ut ei per ordinem indicaret. ie crastirogas?' Qui reversus, nuntiavit famulae Christi, quod fuerat dictum ad eum. At illa quasi ex
Abbreviated transcription (Latin):
tatem refrigerii. nisi illuc ubi fulgebunt scĩ sic̃
sol in regno patris eoꝵ. Cumq ad diem ꝑuenis¬
set extremũ : ita decreuit ut in in ipso sepulture
loco nullũ laneum nec lineũ uestitũ suꝑ se mi¬
sissent. preter unũ uelum uile multũ: quod
quȩdam peregrina scẽmonialis ante dies plures
illi ꝓbenedictione direxerat ad caput cooperien¬
dum: & ipsum cilicium in sepulchro ubi in pa¬
ce quiescit nullo alio uelamine cooꝑire exceptis
his duob cilicio quo induta fuerat & panno ue¬
tere quo ipsum cilicium tegebat᷑. Dicebat autem
quod res suꝑflua nichil morientib nec uiuentib
ad uiuare potuisset: quod uerum eẽ. sapientes
testant᷑. Deinde cum appropinqͥret dies assũpti¬
onis animȩ illius: uocauit unum de fr̃ĩbꝰ & pre¬
cepit ei dicens. Uade festinant̃ ad illũ peregrinũ
in monasterio quod appellat᷑ fossuense: & dic
ad illum. Uirgo xp̃i geretrudis misit me ad te

Expanded text:
tatem refrigerii, nisi ubi fulgebunt sancti sicut tatem refrigerii, nisi ubi fulgebunt sancti sicut sol in regno Patris eorum. Cumque ad diem pervenit extremum, ita  vel laneum A. nec lineum vestitum super se misissent praeter unum velum vile multum, quod quaedam peregrina sanctemonialis ante dies plures illi pro benedictione direxerat ad capud cooperiendum, et ipsum cilicium: in sepulcro, ubi in pace quiescit, nullo alio velamine cooperire, exceptis his duobus, cilicio, quo induta fuerat, et panno vetere, quo ipsum cilicium tegebatur. Dicebat autem, quod res superflua nihil morientibus nec viventibus adiuvare potuisset, quod verum esse sapientes testantur. Deinde cum adpropinquaret dies adsumptionis animae illius, vocavit unum de fratribus, praecipin monasterio que apellatur Fossuensis, et die ad illum: „Virgo Christi Geretrudis misit me ad te,
Abbreviated transcription (Latin):
trigesimo etatis suȩ anno lȩtum emisit sp̃m.
sub die nono kalendarũ decembriũ: & in gre¬
mio basilicȩ beati petri apłi cum sũma diligen¬
tia marmoreo tegitur tumulo: ubi scõꝵ om̃iũ
resurrectionis expectat diem¬
hos disgressi sumꝰ: ad id reuertam᷑. Beata
igitur famula dei geretrudis postquã uinculũ
honoris sede sua conscientia relaxauit: quasi tri¬
um mensiũ spatio indesinent᷑ orando. ex hortan¬
do se. suiꝰq uerbum dm̃ predicando loqui non
cessauit: spe gaudens. in tribulatione patiens.
mente inuicta. uultu serena. transitꝰ sui extre¬
mum adeẽ optabat diem. De carcere ad regnũ:
de tenebris ad lucem: de morte festinabat ad u¬
tam. Et cum solo inmundo hic. eẽt. corpore: co¬
tidie animo ad ȩt̾na transire cupiebat. Uirtuti¬
abstinentiȩ singularit̃ seruiebat. Addidit etiam
asperam uestem cilicinã. & occulte suũ induit
corpusculũ: ne ullam in hac uita haberet suaui¬

Expanded text:
tricessimo aetatis suae anno letum amisit spiritum tricessimo aetatis suae anno letum amisit spiritum sub die 9. Kal. Decembris, in gremio basilicae beati Petri apostoli cum summa diligentia marmoreo tegitur tumulo; ibi sanctorum omnium resurrectionis exspectat diemi sumus, ad id revertamur. Beata igitur famula Dei Geretrudis, postquam vinculum honeris se de sua conscientia relaxavit, quasi trium mensuum spatium indesinenter orando, exortando se suisque verbum Domini praedicando loqui non cessavit; spe gaudens, in tribulatione patiens, mente devota, vultu serena transitus sui extremum adesse obtabat diem. De carcere ad regnum, de tenebris ad lucem, de morte festinabat ad vitam, et cum solo hic esset corpore, cotidie animo ad eterna transire virtutabstinentie singularis. Addidit etiam aspera cilicina veste, occulte suum induit corpusculum, ne ullam in hac vita haberet suavi
Abbreviated transcription (Latin):
ra suꝑbis: pauꝑib larga: parentib pia: eloqͥo
blanda: karitate erga dm̃ & ꝓximũ. & con¬
tinentia ꝑmansit pura. Contigit aut̃ ex odio
paterno ut reges. reginȩ. etiam & sacerdotes
ꝑ inuidiã diaboli illam de loco suo primum
ꝑ suasionẽ. postmodũ uellent ꝑ uim trahere:
ut res dei quib benedicta puella preerat. ini¬
quiter possiderent. Sed domini miscdia & scõꝵ
cui se ancillam deuouit. miro modo restitit:
& ita ei d̃s grãm suã contulit. ut qͥantea ꝑ. cu¬
piditatẽ raptores atq accusatores extiterant:
postea uero largitate & beneficiis extiterunt
defensores. Om̃ib bene dispositis & xp̃i eccłias
restauratis: decimo deinde & pͥmo anno ex
quo creditum sibi suscepit regere gregem: ꝑ
quinquaginta & plus dies. grassato languore
genos largas elemosynas tribuens. om̃ibus
scđm euangłium debita remisit: ab om̃ib
pacem ac benedictionẽ recepit. Inter spũales dĩ
ancillas fide & spe in xp̃o fiducialit̃ sperans:

Expanded text:
ra superbis, pauperibus larga, parentibus pia, eloquio blanda, caritatem erga Deum et proximum et continentia permansit pura. Contigit autem ex odio paterno, ut reges, reginae, etiam sacerdotes per invidiam diabuli illam de suo loco primum per suasionem, postmodum vellent per vim trahere, et res Dei, quibus benedicta puella praeerat, iniquiter possiderent. Sed Domini misericordia et rsariis Christus, cui se ancillam devovit, miro modo restitit, et ita ei Deus gratiam suam contulit, ut qui antea per cupiditatem raptores atque accusatores fuerunt, postea vero largitate et beneficiis extiterunt defensores. Omnibus bene dispositis, Christi eclesie restauratis, decimo deinde et primo anno, ex quo creditam sibi suscepit regere gregem, per quinquaginta et plus dies, grassata langore, genis largas elemosinas tribuens, omnibus iuxta euangelium debita pacem ac benedictionem recepit. Inter spiritales Dei ancillas fide et spe in Christo fiducialiter sperans,
Abbreviated transcription (Latin):
pusculũ magna egritudine grauit̃ fatigare-¬
pinquasset transitus: cum consilio seruorũ
dei uel ancillarũ omnẽ honorem & honoris
uocabulum uel curam pastoralem quã erga
gregem xp̃i corporaliter habebat nisi sola sp̃u¬
alia ꝓpter xp̃i amorẽ funditus dereliquit: &
neptem suam secus pedes eius acunabulis sub

Expanded text:
 fatigareopinquasset transitus. Cum consilio servorum Dei vel ancillarum omnem honorem et honoris vocabulum vel curam, quam erga gregem corporaliter habebat, nisi sola spiritalia, propter Christi amorem funditus dereliquid et nepotam suam secus pedes eius a cunabulis sub
Abbreviated transcription (Latin):
uadam autẽ die ꝑiclitantib missis in ma¬
ri. euisdem beate memoriȩ geretrudis cõ¬
inemoratio ad uitam oportune succurrit.
Dum ꝓ utilitate monasterii inpelago cum
tranquillitate nauigarent: longe apparuit
quasi nauis mirȩ magnitudinis uenire ex la¬
tere. Cum autẽ appropinquasset leuauit

Expanded text:
ericlitantibus nobis in mari, eiusdem beatae memoriae Geretrudis commemoratio ad vitam oportune succurrit. Dum pro utilitate monasterii in pelago cum tranquillitate navigaremus, longe aparuit quasi navis mirae magnitudinis, veniebat e latere. Cum autem adpropinquasset, levavit
Abbreviated transcription (Latin):
glantia unguentoꝵ mixta redolebat illa cel¬
lula ubi scm̃ corpus iacebat. Et nos in de dis¬
gressi: in narib nr̃is adhuc illius miri odoris
suauitatẽ sentiebamꝰ. Cum omĩa honorifice
quȩ circa corpus eius agebant᷑ officia impleta
fuissent: in cisterna sua quã olim sibi p̃para¬
uerat cum diuinis laudib a sacerdotib & dĩ
ancillis corpus beatissimȩ uirginis xp̃i gere¬
trudis honorifice tradit᷑ sepulture: ubi quoti¬
die orationũ eius prȩstantur beneficia: Ex eli-¬
CIT UITA SC̃S GERETRUDIS UIAGINIS¬

Expanded text:
nguentorum mixta, redolebat illa cellola, ubi sanctum corpus iacebat. Et nos inde degressi, in naribus nostris adhuc illius miri odoris suavitatem sentiebamus. Cum omnia que circa beatissimum corpus agebant et officia impleta fuissent, in cisterna sua, quam olim sibi praeparaverat, cum divinis laudibus a sacerdotibus et Dei ancillis corpus beatissimae virginis Christi Geretrudis honorificae traditur sepulturae, ubi cotidie orationum praestantur beneficia. EXPLICIT VITA
Abbreviated transcription (Latin):
confusus: iracundia plenus. Scã aut̃ dei pu¬
ella ad suam se conuertit genitricẽ: & ex illa
die parentes eus cognouerunt a quali rege ad¬
amata fuerat:
ost annos uero quatuordecĩ cum pater
euis pipinus de hac luce migrasset: matrẽ
inuiduitate secuta ẽ: eiq in obsequio atq in dĩ
mandatis sobriȩ & castȩ ꝑseuerabat. Cum quo¬
tidie supradicta mat̾ familias tam de se quam
de sua orphana filia quid eẽt. factura cogitar&:
adueniens uir dei ad domum suam amandꝰ
episcopꝰ uerbũ dei prȩdicans
ex domini uissione: rogabat ut monast̾iũ
sibi sueq filiȩ dei famule geretrudis & xp̃i
familiȩ construeret. Statim ut intellexit igno¬
te rei notitiam ad salutem animarũ ꝑtinen¬
tem sacrum uelamen accepit: & semet ipsã
deo tradidit & omĩa quȩ habebat. Sed hostis¬

Expanded text:
confusus, iracundia plenus. Sancta puconfusus, iracundia plenus. Sancta puella ad suam convertit genetricem, et ex illa die parentes eius cognoverunt, a quali Regi amata fuerat. 2. Post annos vero 14 cum pater eius Pippinus de ac luce migrasset, matrem in viduitate secuta est eique in obsequium adque in Dei mandatis sobrie casteque serviebat. Cum cotidie supradicta materfamilias Itta, de se vel de sua orfana filia quid esset factura, cogitaret, adveniens vir Dei ad domum suam Amandus episcopus, verbum Dei praedicans, de Domini iussione rogabat, ut monasterium sibi seu suae filie Dei famulae Geretrudi et Christi familiae construeret. Statim ut intellexit ignoti noticiam ad salutem animarum pertinentem, sacrum velamen accepit et semet ipsam Deo tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. sicut ꝑ ustũ & ueracem hominẽ com¬
perimus qui presens ibi aderat: quia dum
pipinus genitor suus regem dagobertum
indomo sua ad nobile prandiũ inuitass&:
adueniens ibidem unus pestifer homo filiꝰ
ducis austrasioꝵ. dum a rege & a parentibus
puellȩ postulasset ut sibi ipsa puella in matri¬
monium fusset ꝓmissa scđm morem scłi ꝓ¬
pter terrenã ambitionem & mutuã amici¬
tiam: placuit regi. & patri puelle suasit ut
in sua presentia illa cum matre fuisset euocata
Iilis autem ignorantib ꝓpter quã causam
rex uocaret infantem: interrogatur inter e¬
pulas a rege.si illum puerũ auro fabricatũ.
sericis indutum uoluisset habere sponsum.
Ila aut̃ quasi furore repleta. respuit illum
cum uiram̃to: & dixit quia nec illum nec
sponsum: ita ut ipse rex & ꝓceres euis ual¬
de mirarent᷑ suꝑ his quȩ aparua puella ex¬
dei iussione dicta erant. Iue uͦ puer recessit

Expanded text:
fuit, sicut per iustum et veracem hominem confuit, sicut per iustum et veracem hominem conperi, qui praesens aderat. Dum Pippinus, genitor suus, regem Dagobertum domui sue ad nobilem prandium invitasset, adveniens ibidem unus pestifer homo, filius ducis Austrasiorum, qui a rege et a parentibus puellae postulasset, ut sibi ipsa puella in matrimonium fuisset promissa secundum morem saeculi propter terrenam ambitionem et mutuam amicitiam. Placuit regi, et patri puellae suasit, ut in sua praesentia illa cum matre sua fuisset evocata. Illis autem ignorantibus, propter quam causam rex vocaret infantem, interrogata inter epulas a rege, si illum puerum auro fabricatum, siricis indutum voluisset habere sponsum, at illa quasi furore repleta, respuit illum cum iuramento et dixit, nec illum nec sponsum, ita ut ipse rex et proceres eius valde mirarentur super his, quae a parva puella Dei iussione dicta erant. Ille vero puer recessit
Abbreviated transcription (Latin):
tium exempla. cordis nr̃i tenebras flãma
karitatis & ardore scẽ compunctionis uale¬
ant illuminare. Propterea omniũ opifice
spũ scõ adiuuante de uita beatissimȩ uirgi¬
nis atq exemplo xp̃i matris familiȩ gere¬
trudis uel conuersatione quȩ scdm dm̃ et
disciplinã regulariter uixit sub axe cȩli.
uixta id uel quod uidimus uel ꝑ idoneos tes¬
tes audiuimus: ad uiuante xp̃o atq sacra
puella dominica abbatissa ac scã congrega
preesse uidebatur postulante : scribendo
conabor karitati ur̃ȩ intimare. Sed quo or¬
dine de terrena origine genealogiam assũp¬
serit: huic sermoni inserere longum est.
Quis nam ineuropa habitans. huiꝰ ꝓgeniei
altitudinẽ nomina ignorat & loca :.
situr cum eẽt in domo parentum scã dĩ
puella geretrudis secus pedes beatȩ memoriȩ
genitricis suȩ ittȩ. die ac nocte uerbo & sapi¬
amata suꝑ suas coȩtaneas crescebat. Hoc pri-¬
mum electionis sue in xp̃i seruitio inicium

Expanded text:
exempla cordis nostri tenebras flamme caritatis et ardore sanctae conpunctionis valeant inluminare. Propterea, omnium opifice Spiritu sancto adiuvante, de beatissimae virginis atque Christi matris familiae Geretrudis exemplum vel conversationem, que secundum Deum et disciplinam regulariter vixit sub axe celi, iuxta id quod vidimus vel per idoneos testes audivimus, adiuvante Christo adque sacre puelle Dopraeesse videbatur, postulante, scribendo conabor caritati vestrae intimare. Sed quo ordine de terrena origine genealogiam sumpserit, huic sermoni inserere longum est. Quisnam in Europa habitans, huius progenie altitudinem , nomina ignoret et loca? 1. Igitur cum esset in domo parentum sancta Dei puellcis suae Ittane die noctuque verbo et sapiamata super suas coaetaneas crescebat. Primum electionis sibi in Christi servitio initium
Abbreviated transcription (Latin):
sub tegmine beati petri apłi honorifice tradit᷑
sepulturȩ. Cum gͦ beata famula dĩ geretrudis
matre defuncta. om̃e onus regiminis suꝑ se
sola suscepisset: in fra se cogitabat de cȩlesti con¬
templatione quam sibi sine scłariũ strepitu ha¬
bere optauerat. bonis ac fidelib dispensatorib
foris de fr̃ib infra uero septa monasterii sp̃ua¬
lib sororib curam familiarẽ cõmendauit:¬
quatinus diebus ac noctib in agone scõ uigi¬
liis. orationib scĩs lectionib & ieuiniis contͣ
sp̃ualia nequiciȩ potuisset dimicare: ita exitꝰ¬

Expanded text:
sub tegimine beati Petri apostoli honorifice traditur sepulturae. Cum ergo beata famula Dei Geretrudis, matre defuncta, omne onus regiminis super se sola suscipisset, infra se cogitabat de celeste contemplatione, quam sibi sine secularium strepitu habere optaverat. Bonis ac fidelibus dispensatoribus foris de fratribus, infra vero septa monasterii spiritalibus sororibquatenus diebus ac noctibus in agone sancto, vigiliis ac orationibus, sanctis lectionibus et jejuniis contra spiritales nequiti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpessa ẽ: scribere longum ẽ si ꝑ singula nar-¬
ratur. Sed hoc tantum quantam deuotionẽ
& quale desideriũ habebat in se diuinũ. ut
non uiolatores animarũ filiã suam ad illece¬¬
bras huiꝰmundi ac uoluptates ꝑ ium raperent:
ferrum tonsoris arripuit: & capillos sc̃ȩ puellȩ
ad instar coronȩ abscidit. Scã autem famula xͥ
geretrudis agens deo grãs gaudebat. eo quod
meruisset in hac breui uita ꝓ.xp̃o in capite
coronã acciꝑe: ut illic ꝑpetuam coronã cor¬
poris & animȩ integritatẽ digna eẽt habere.
Deinde misericors ds̃ & adutor intribulatio¬
nibus: ipsos aduersarios ad pacis concordiã
reuocauit. Cessarunt uirgia: pars diaboli ui-¬
cta ẽ. Mater uͦ familias itta. filiã suã dei elec-¬
tam geretrudẽ sacerdotibꝰ dñi tradidit ad acci-¬
piendũ sacrum uelamen cum sodalibꝰ suis: &
scõ gregi cȩnobitarũ xp̃o ordinante preeẽ con

Expanded text:
la narretur; sed hoc tantum, quantum devotionem et qualem desiderium habebant in se divinum. Ut non violatores animarum filiam suam ad inlecebras huius mundi voluptates per vim raperent, ferrum tonsoris arripuit et capillos sanctae puellae ad instar coronae abscisit. Sancta autem famula Christi Geretrudis agens Deo gratias, gaudebat, eo quod meruisset in hac brevi vita pro Christo in capite coronam accipere, ut illic perpetuam coronam corporis et animae integritatem digna esset habere. Deinde misericors Deus, adiutor in tribulationibus ipsos adversarios ad pacis concordiam revocavit. Cessaverunt iurgia, pars diaboli victa est. Materfamilias Itta filiam suam Dei electam Geretrudem sacerdotibus Domini tradidit ad accipiendum sacrum velamen cum consodalibus suis et sancto gregi
Abbreviated transcription (Latin):
I X Ubi uitalianũ ep̃m ꝓ femina qͣ religiosũ habitũ mutauerat arguit.¬
Ubi sergium defensorẽ ꝓ negligentia reprehendit.¬
Quod moderate andream ep̃m ꝓ concubina diuidicat.
I Quod a prauis consiliariis ab stinendum censuerit.¬
XLU. Quod lapsos uł criminosos ab ep̃oꝵ familaritate reppulerit.
IUI Quod restringendã ppositoꝵ iram. & uniꝰ culpã ali ñ ẽe nocĩã statue
UII Quod liberos homines u̾berari uł ineludi uetuerit. Srit.¬
XLUIII. Qualit̃ iudicũ uicia redarguens publicarit.¬
XLIX Quod instigante diabolo iudices contra eum seiuerint.¬
I Ubi mauricio imꝑatori pessimã legem ferenti uirilit̃ contͣdicit.¬
LI De ypochrisi ioħis constantino politani ep̃ĩ se uniu̾salẽ facentis.¬
II Ubi augustales licteras ꝓ eo supplicantes redarginit.
LIII Ubi tempora mauricii moresq deturpat.¬
IIIII Ubisuꝑbiã ypocritȩ sapient᷑ eneruat.¬
Ubi constantiã suam demonstrans asierit se pro imꝑatore. fio ẽ
nullatenus perditurum.

Expanded text:
episcopum, pro femina, quae religiosum habitum mutaverat, arguit.--40. Sergium defensorem pro negligentia reprehendit.Quam moderate Andream episcopum pro concubina dijudicat. --44. A pravis consiliariis abstinendum censuit.--45. Lapsos vel criminosos ab episcoporum familiaritate repulit. --46. Restringendam praepositorum iram, et unius culpam alii non esse nit.--47. Liberos homines verberari, vel includi vetuit.--48. Qualiter judicum vitia redarguens publicarit.--49. Instigante diabolo judices contra eum saevierunt.--50. Mauricio imperatori, pessimam legem ferenti, viriliter contradicit.--51. De hypocrisi Joannis Constantinopolitani episcopi se universalem fatentis.--52. Augustales litteras pro eo supplicantes redarguit. --53. Tempora Mauricii moresque deturpat.--54. Superbiam hypocritae sapienter enervat.--55. Constantiam suam demonstrans, asserit se pro imperatore fidem nullatenus perditurum.--56.