comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iorem hoĩem intel¬
ligentia. sic exteriorem
sensu corporis p̾ditum.
Nitamur igitur si possumus in hoc
quoq exteriore indagare qualetũ¬
q uestigium trinitatis. ñ qr ⁊ ip̃e
eodem modo sit ymago dei. Chani¬
festa est quippe apłi̾ca sententia q̃
int̾iorem hominem renouari in d̾i
agnitione declarat. scdm ymaginẽ
eius qui creauit eum: cum et alio lo¬
In hoc gͦ qui corrumpitur q̃ ramus
ꝙ̃admodum possumus. qͣndam
trinitatis effigiem: et si non exp̃s¬
siorem. tñ fortassis addinoscendum
faciliorem. Neq eĩ frustra et iste hõ
litudo: et illo ip̃o ordine conditionis
nr̃e quo mortales atq carnales effe¬
cti sumꝰ. facilius et qͣi familiarius
usibilia ꝙͣ intelligibilia ꝑtractamꝰ:
cũ ista sint ext̾ius. illa interius. et
ista sensu corꝑis sentiamꝰ. illa m̃te
intelligamus. nosq ipsi animi ñ
sensibiles simus. id est corꝑa. s intel¬
ligibiles qm̃ uita sumus: tñ ut di¬
xi tanta facta est in corporib cosue

Expanded text:
interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnitione declarat secundum imaginem ejus qui creavit eum: cum et alio loIn hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homooris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen, ut dixi, tanta facta est in corporibus consu
Abbreviated transcription (Latin):
amicis dulciter conferebã. Necesse
sine amicis pot̾am beatus. ⁊ iam
scd̾m sententiã qm tunc habebã
in qͣntalibet affiuentia carnaliũ
uoluptatũ. Quos utiq amitos
gratis diligebam uicissimq abe¬
is. mediligi gratis sentiebam. O
tortuosas uias anime mee audati:
que sperauit si ate recessisset. se ali¬
quid melius h̃ituram. Uersa et re¬
uersa int̾gum et in latera et in
uentrẽ et lura sunt oĩa. et tu solꝰ
requies. et ecce ad es et liberas ami¬
serabilib errorib et constituis noᷤ
inuia tua. et consolaris et dicis.
Currite ego feram. et ego ꝑducã

Expanded text:
amicis dulciter conferebam nec esse amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram beatus etiam secundum sensum, quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. o tortuosas uias! uae animae meae audaci, quae sperauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam
Abbreviated transcription (Latin):
erat iam iãq dextera tua raptura
me deceno et ablutura. et ignora¬
bam. nec me reuosabat aprofun¬
diore uoluptatũ carnalium gur-¬
gite. nisi metus mortis et fitturi
uidicii tui. qui ꝑuarias quidem
opiniones nũquam tam̃ recessit
de pectore meo. Et disputabam cũ
amicis meis alypio et nebridio
de finib bonoꝵ et maloꝵ. epicu¬
rum accepturum fuisse palmã
in animo meo. nͥ ego credidissem
post mortẽ restare anime uitam
et tractus meritoꝵ. ꝙ eꝑicurus
credere noluit. Et querebam si esse¬
mus ĩ mortales et inperpetua cor¬
poris uoluptate sine ullo amissi¬
onis t̾rore uiueremꝰ. Cur nõ eẽ¬
mus beati: Aut qͥd aliud querere¬
mus: Nesciens id ip̃m ad magnã
miseriã ꝑtinere. ꝙ ita demersus
et cecus cogitare nõ possem lum̃
honestatis. et gratis amplectende
pulchritudinis qͣm ñ uidet ocłs
carnis et uidetur ex intimo. Nec
considerabã miser ex qua uena mͥ
manaret ꝙ tanta ip̃a feda tñ cũ

Expanded text:
erat iam iamque dextera tua raptura erat iam iamque dextera tua raptura me de caeno et ablutura, et ignorabam. nec me reuocabat a profundiore uoluptatum carnalium gurgite nisi metus mortis et futuri indicii tui, qui per uarias quidem opiniones, numquam tamen recessit de pectore meo. et disputabam cum amicis meis Alypio et Nebridio de finibus bonorum et malorum Epicurum accepturum fuisse palmam in animo meo, nisi ego credidissem post mortem restare animae uitam et tractus meritorum, quod Epicurus credere noluit. et quaerebam, si essemus inmortales et in perpetua corporis uoluptate sine ullo amissionis terrore uiueremus, cur non essemus beati aut quid aliud quaereremus, nesciens id ipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus\' cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non uidet oculus carnis et uidetur ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod ista ipsa foeda tamen cum
Abbreviated transcription (Latin):
te. et aperturꝰ manũ. atq impletu¬
rus animas nr̃as benedictione. In¬
terea mea pecc̃a multiplirabant᷑
et auulsa a latere meo tanqͣm ĩ¬
pedim̃tto coniuigii cum qua cuba¬
re solitus eram. Cor ubi adhebat
concisũ et uuln̾atum mͥ erat et
trahebat sanguinẽ et illa ĩ affri¬
cam redierat. Uouens tͥ alium se
iurum nescitura relicto apud me
naturali ex illa filio meo. Et ego
infelix. nec femine imitator dila¬
tionis ĩpaciens. tanqͣm post bien¬
niũ accepturꝰ eam qͣm petebam: qr
ñ amator coniugii s libidinis ser-¬
ius eram. Procuraui aliam. ñ uti¬
q coniugem quo tanqͣm sustenta¬
retur. et perduceret᷑ uel integer. uel
auctior morb anime mee. Satel¬
litio perdurantis consuetudinis ĩ
regnum uxoriũ. nec sanabatur iuul¬
nus illud meũ ꝙ pͥoris p̾cisione fa¬
ctum erat. s post feruorem dolorem¬
q acerrimũ putrescebat et qua si
frigidius. s desperatius dolebat. Ti
bam miserior et tu ꝓpinquior. Ad¬

Expanded text:
te et aperturus manum atque impleturus animas nostras benedictione. Interea mea peccata multiplicabantur, et auulsa a latere meo tamquam inpedimento coniugii cum qua cubare solitus eram, cor, ubi adhaerebat, concisum et uulneratum mihi erat et trahebat sanguinem. et illa in Africam redierat uouens tibi alium se uirum nescituram relicto apud me naturali ex illa filio meo. at ego infelix nec feminae imitator, dilationis inpatiens, tamquam post biennium accepturus eam quam petebam, quia non amator coniugii sed libidinis seruus eram, procuraui aliam, non utique coniugem, quo tamquam sustentaretur et perduceretur uel integer uel auctior morbus animae meae satellitio perdurantis consuetudinis in regnum uxorium. nec sanabatur uulnus illud meum, quod prioris praecisione factum erat, sed post feruorem doloremque acerrimum putrescebat et quasi frigidius, sed desperatius dolebat. XYIbam miserior et tu propinquior. ad
Abbreviated transcription (Latin):
scit. ꝙ nͥ tota ñ potest: totam se scit:
Scit aũt se aliquid scientem: nec po¬
test qͥcqm scire nisi tota. Scit segͥ to¬
tam: Demñ quid eius ei tam notumẽ.
ꝙͣ se uiu̾e: Nlon potest aũt et mens eẽ
tellegat. Nã et anime bestiaꝵ uiuũt:
s ñ intelligunt. Sicut gͦ mens to¬
ta mens est sic tota uiuit. Nouit aũ
uiu̾e se totam: se gͥ nouit: Postremo cũ
se nosse mens querit: m̃tem se eẽ iam
nouit: Alioqͥn utrũ se querat ignorat.
et aliud ꝓ allo forsitan querit. Fieri eĩ
potest. ut ip̃a ñ sit mens: atq itadum
m̃tem nosse querit. ñ seip̃am quarat.
Qua ꝓpt̾ qm̃ cum querit mens qͥd sit
mens. nouit ꝙ se querat: ꝓfecto nouit
ꝙ ip̃a sit mens: Porro si hoc in se nou̾
ꝙ mens est et tota mens est: totam se
nouit. S ecce ñ se nou̾it ẽẽ mentẽ: Cũ

Expanded text:
scit, quod nisi tota non potest, totam se scit. scit, quod nisi tota non potest, totam se scit. Scit autem se aliquid scientem, nec potest quidquam scire nisi tota. Scit se igitur totam. Deinde quid ejus ei tam notum est, quam se vivere? Non potest autem et mens esse, telligat: nam et animae bestiarum vivunt, sed non intelligunt. Sicut ergo mens toa mens est, sic tota vivit. Novit autem vivere se. Totam se igitur novit. Postremo cum se nosse mens quaerit, mentem se esse jam novit: alioquin utrum se quaerat ignorat, et aliud pro alio forsitan quaerat. Fieri enim potest ut ipsa non sit mens, atque ita dum mentem nosse quaerit, non se ipsam quaerat. Quapropter, quoniam cum quaerit mens quid sit mens, novit quod se quaerat, profecto novit quod ipsa sit mens. Porro si hoc in se novit quod mens est, et tota mens est, totam se novit. Sed ecce non se noverit esse mentem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
qua uult cuncta comp̾hendere: Nouit
aũt qͥd sit nosse: et dum hoc amat qd̃
nouit: etiã se cupit nosse: Ubi gͦ nosse
suũ nouit: si se non nouit. Nam nouͤ
ꝙ alia nou̾it: seaũt ñ nou̾it: Hinc eĩ
nouit. et quid sit nosse: Quo pacto gͥ
se aliqͥd scientẽ scit. que seip̃am nescit:
Neq eĩ alt̾am m̃tem scientem scit: s
serpsam. Scit gͥ seipãm: Dem̃ cum se
querit ut nouerit: querentẽ se iã uo¬
uit. Iam se gͦ nouit. Quaꝓpt̾ ñ potest
oĩno nescire se: que dum se nescientem
scit: seutiq scit: Si aũt se nescientem
nesciat: ñ sequerit ut sciat: Quaꝓpter
eo ipso quo se querit. magis se sibi no¬
ta qmͣ ignota eẽ conuincit᷑. Nouit eĩ
se querentẽ atq nescientẽ: dumise q̃¬
rit ut nou̾it. Quid gͦ dicemus: an ꝙ¬
ex parte se nouit: ex parte ñ nouit.
S absurdum est dicere. ñ eam totam
scire ꝙ scit. Non dico totũ scit: s qd̾
scit tota srit: Cum itaq aliquid de se

Expanded text:
qua vult cuncta comprehendere? Novit qua vult cuncta comprehendere? Novit autem quid sit nosse, et dum hoc amat quod novit, etiam se cupit nosse. Ubi ergo nosse suum novit, si se non novit? Nam novit quod alia noverit, se autem non noverit: hinc enim novit et quid sit nosse. Quo pacto igitur se aliquid scientem scit, quae se ipsam nescit? Neque enim alteram mentem scientem scit, sed se ipsam. Scit igitur se ipsam. Deinde cum se quaerit ut noverit, quaerentem se jam novit. Jam se ergo novit. Quapropter non potest omnino nescire se, quae dum se nescientem scit, se utique scit. Si autem se nescientem nesciat, non se quaerit ut sciat. Quapropter eo ipso quo se quaerit, magis se sibi notam quam ignotam esse convincitur. Novit enim se quaerentem atque nescientem, dum se quaerit ut noverit. ex parte se novit, ex parte non novit? Sed absurdum est dicere, non eam totam scire quod scit. Non dico, Totum scit; sed quod scit, tota scit. Cum itaque aliquid de se
Abbreviated transcription (Latin):
ut mens tamꝙͣ in speculo se nouerit.
An inratione u̾itatis et̾ne uidet qm
speciosũ sit nosse semetip̃az et hoc amat
ꝙ uidet studetq in se fieri: Quia ꝙͣ uis
sibi nota ñ sit: notum ei tñ est quam
bonũ sit ut sibi nota sit Et hoc quidem
ꝑmirabile est ñclum se nosse. et qmͣ sit
pulchrum se nosse iam nosse: An aliꝙ̃
finem optimũ id est securitatem et bea¬
titudinẽ suã uidet ꝑ qndam occultã
memoriã que in longuiqua eam ꝓ¬
gressam ñ deseruit: et credit ad eundẽ
finem nͥ seip̃am cognou̾it se ꝑuenire
ñ posse. Ita dum illud amat. hoc q̃rit:
et notũ amat illud ꝓpt̾ qd̃ querit igno¬
tum. S cur memoria beatitudinis su¬
e potuit. et memoria sui cum ea ꝑdu¬
rare ñ potuit ut tã se nosset que uult
ꝑuenire qm nouit illud quo uult ꝑ¬
uenire: An cum se nosse amat. ñ se ꝙͣ
nondũ nouit s ip̃m nosse amat: acer¬
biusq tolerat seipãm de ẽẽ scientie sue

Expanded text:
ut mens tanquam in speculo se noverit. ut mens tanquam in speculo se noverit. An in ratione veritatis aeternae videt quam speciosum sit nosse semetipsam, et hoc amat quod videt, studetque in se fieri? quia quamvis sibi nota non sit, notum tamen ei est quam bonum sit, ut sibi nota sit. Et hoc quidem permirabile est, nondum se nosse, et quam pulchrum sit se nosse, jam nosse. An aliquem finem optimum, id est securitatem et beatitudinem suam videt, per quamdam occultam memoriam, quae in longinqua eam progressam non deseruit, et credit ad eumdem finem, nisi se ipsam cognoverit, se pervenire non posse? Ita dum illud amat, hoc quaerit: et notum amat illud, propter quod quaerit ignotum. Sed cur memoria beatitudinis suae potuit, et memoria sui cum ea perdurare non potuit, ut tam se nosset quae vult pervenire, quam novit illud quo vult pervenire? An cum se nosse amat, non se quam nondum novit, sed ipsum nosse amat; acerbiusque tolerat se ipsam deesse scientiae suae,
Abbreviated transcription (Latin):
ter se ipsam querit ut nou̾it: dum in¬
cognita sibi est: Eece eĩ mens semet ipsã
querit ut nou̾it: et inflaminat᷑ hoc stu¬
dio: Amat gͥ. s quid amat: Si seipãm.
qͦmͦ cum se nondũ nou̾it: nec qͥsqͣm possit
amare ꝙ nescit. An ei fama predicauit
speciem suam. sicut de absentib solemuᷤᷤ
audire.: Forte gͦ ñ se amat. sed ꝙ de se fĩ¬
git hoc amat. Longe fortasse aliud qͣm
ipsa est. aut si se mens sui similem fin¬
git. Et iõ cum hoc figñttum amat se a¬
mat ante qͣm nou̾it. qr id ꝙ sui simile ẽ
intuet᷑. Nouit gͦ alias m̃tes ex quib
se fingat: et genere ip̃o sibi nota est:
Cur ergo cum alias mentes nouit señõ
nouit: cum se ip̃a nichil sͥ possit eẽ pre¬
sentius: Qd̃ si ut oculis corꝑis magis
alii ocłi noti sunt qͣm ip̃i sibi: ñ se ergo
querat nũqmͣ inuentura: Numꝙͣ eñ
se ocłi p̾ter speculum uidebunt: nec ul
lom᷑ pittandũ est etiam reb in corpore¬
is contẽplandis tale aliquid ad hib̾i.

Expanded text:
erit ut noverit, dum incognita sibi est? Ecce enim mens semetipsam quaerit ut noverit, et inflammatur hoc studio. Amat igitur: sed quid amat? Se ipsam? Quomodo, cum se nondum noverit, nec quisquam possit amare quod nescit? An ei fama praedicavit speciem suam, sicut de absentibus solemus audire? Forte ergo se non amat, sed quod de se fingit, hoc amat, longe fortasse aliud quam ipsa est: aut si se mens sui similem fingit, et ideo cum hoc figmentum amat, se amat antequam noverit; quia id quod sui simile est intuetur: novit igitur alias mentes ex quibus se fingat, et genere ipso sibi nota est. Cur ergo cum alias mentes novit, se non novit, cum se ipsa nihil sibi possit esse praesentius? Quod si ut oculis corporis magis alii oculi noti sunt, quam ipsi sibi; non se ergo quaerat nunquam inventura. Nunquam enim se oculi praeter specula videbunt: nec ullo modo putandum est etiam rebus incorporeis contemplandis tale aliquid adhiberi,
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ ea quib p̾ponenda est. Sub illo aqͦ
regi debet. supra ea que regere debet. Mł¬
ta eiũ ꝑcupiditatẽ prauam. tamꝙͣ sui
sit oblita sit agit. Uidet eĩ quedam in¬
tͥnsecus pulchra in p̾stantiore natura
q̃ d̾s est: et cum instare debeat ut eis fru¬
atur: uolens ea sͥ tribuere. et ñ ex illo
similis illius. s ex seipã eẽ ꝙ ille est:
au̾tit᷑ ab eo. moueturq : et labitur in
minꝰ. et minus ꝙ putat᷑ amplius et
amplius: Quia nec ip̃a sͥ. nec ei qͥcꝙͣ
sufficit. recedenti ab illo qui solus suffĩ¬
cit. Ideoq ꝑegestatem ac dificultatem
fit nimis intenta in actiones suas. et
inqͥetas delectatões qͣs ꝑ eas colligit.
atq ita cupiditate ad quirendi notiti-¬
as ex his que foris st̃. quoꝵ cognitum
genus amat. et sentit amitti posse. nͥ
ĩpensa cura teneant᷑. ꝑdit securitatẽ:
Tantoq se ip̃am minus cogitat. qͣnͣto
magis secura est ꝙ se ñ possit amitt̾e.

Expanded text:
supra ea quibus praeponenda est; sub illo a quo supra ea quibus praeponenda est; sub illo a quo regi debet, supra ea quae regere debet. Multa enim per cupiditatem pravam, tanquam sui sit oblita, sic agit. Videt enim quaedam intrinsecus pulchra, in praestantiore natura quae Deus est: et cum stare debeat ut eis fruatur, volens ea sibi tribuere, et non ex illo similis illius, sed ex se ipsa esse quod ille est, avertitur ab eo, moveturque et labitur in minus et minus, quod putat amplius et amplius; quia nec ipsa sibi, nec ei quidquam sufficit recedenti ab illo qui solus sufficit: ideoque per egestatem ac difficultatem fit nimis intenta in actiones suas et inquietas delectationes quas per eas colligit; atque ita cupiditate acquirendi notitias ex iis quae foris sunt, quorum cognitum genus amat et sentit amitti posse, nisi impensa cura teneatur, perdit securitatem, tantoque se ipsam minus cogitat, quanto magis secura est quod se non possit amittere.
Abbreviated transcription (Latin):
Deiñ qr nouit ñdum se a se inuentã
totam nouit qͣnta sit tota: atq ita q̃¬
rit ꝙ deest: Quẽad modũ solemus q̃¬
rere ut ueniat in m̃tem ꝙ excedit: nec
tñ penitꝰ excedit: qr potest recognosci
mens ueniat ui mentẽ: quasi possit
mens in m̃te ñ eẽ. Huc accedit qr si ꝑ¬
te inuenta ñ se totam querit: tñ tota
seq̃rit. Tõta gͦ sͥ p̾sto est: et ꝙͥ ad huc
querat᷑ ñ est. Hoc eĩ deest ꝙ q̃ritur: ñ
illa q̃ querit. Cum itaq tota se querit:
nͥ eius deest. Aut si ñ tota se q̃rit sed
pars que inuenta est querit ꝑtem q̃
nõdum inuenta est Non se gͦ mens q̃¬
rit. cuiꝰ se nulla pars querit. Pars eĩ
que inuenta est. ñ se querit. Pars aũt
que ñdum inuenta est. nec ipsa se q̃rit:
qm̃ ab ea que iam inuenta est parte
querit᷑. Quo circa qr nec tota seq̃rit
mens. nec pars eius ulla sequerit: se
se cogitet et scd̃m naturã suã uiuat:
idest ut scd̃m suã naturã ordinari ap¬
petat. Sub eo scilicet. cui subdenda est.

Expanded text:
Deinde quia novit nondum se a se inventam totam, novit quanta sit tota. Atque ita quaerit quod deest, quemadmodum solemus quaerere, ut veniat in mentem quod excidit, nec tamen penitus excedit; quia potest recognosci, mens veniat in mentem, quasi possit mens in mente non esse? Huc accedit, quia si parte inventa, non se totam quaerit, tamen tota se quaerit. Tota ergo sibi praesto est, et quid adhuc quaeratur non est: hoc enim deest quod quaeritur, non illa quae quaerit. Cum itaque tota se quaerit, nihil ejus deest. Aut si non tota se quaerit, sed pars quae inventa est quaerit partem quae nondum inventa est; non se ergo mens quaerit, cujus se nulla pars quaerit. Pars enim quae inventa est, non se quaerit: pars autem quae nondum inventa est, nec ipsa se quaerit, quoniam ab ea quae jam inventa est parte quaeritur. Quocirca, quia nec tota se mens quaerit, nec pars ejus ulla se quaerit, se se id est, ut secundum naturam suam ordinari appetat, sub eo scilicet cui subdenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eã ñ cogitat. qr de medicine arte tẽ
cogitat: Cum gͦ aliud sit ñ se nosse a¬
liud ñ se cogitare tanta uis est amo¬
ris. ut ea que cũ amore diu cogitau̾it
eisq cure glutine inheserit. attrahat
secum ⁊̃ cum ad se cogitandũ quodam
mͦ redit. Et quia illa corpora sunt que
foris per sensus carnis ad amauit. eo¬
rũq duturna quadã familiaritate
implicata est. nec secum potest intror¬
sus tamꝙͣ in regionẽ in corporee nat᷑e.
ip̃a corꝑa infexre: ỹmagines eoꝵ cõ¬
uoluit et rapit. factas in semet ip̃a.
de semetip̃a: Dat eĩ eis formandis
qͥddam sb̃e sue: seruat aũt aliqͥd quo

Expanded text:
itat, quia de medicinae arte tunc cogitat: cum ergo aliud sit non se nosse, aliud non se cogitare, tanta vis est amoris, ut ea quae cum amore diu cogitaverit, eisque curae glutino inhaeserit, attrahat secum etiam cum ad se cogitandam quodam modo redit. Et quia illa corpora sunt, quae foris per sensus carnis adamavit, eorumque diuturna quadam familiaritate implicata est, nec secum potest introrsum tanquam in regionem incorporeae naturae ipsa corpora inferre, imagines eorum convolvit, et rapit factas in semetipsa de semetipsa. Dat enim eis formandis quiddam substantiae suae: servat autem aliquid quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uerbũ xp̃i. Et it̾̃m. Cum accepissetis
a nob̃ uerbum auditus dei. accepistis
ñ ut u̾bum hoĩm. s sicut est uere uer¬
bum dei. et innum̃abilia. Similiter
disseminatur humana: Ideo aũt u̾bũ
humana. S illud u̾bum dei querimꝰ.
qualit̾ cumq ꝑ hanc similitudinem
nẽ uidere de quo dc̃m est ds̃ erat u̾bñ.¬

Expanded text:
m, Cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter idisseminatur humana. Ideo autem verbuhumana. Sed illud Verbum Dei quaerimus qualitercumque per hanc similitudinem nunc videre, de quo dictum est, D
Abbreviated transcription (Latin):
Ex posuit eĩ quid sit dixer̾t apud se: tũ
addidit cogitantes. Huic simile est ĩ
euͣngło ꝙ quidã scribe cũ audissent
a dño dictum paralitico confide fili
remittunt᷑ tibi pecc̃a tua. dixer̾t intͣ
se. Hic blasphemat. Quid est eĩ dixe¬
r̃t intra se: nisi cogitando: Deniq
sequit᷑. Et cũ iudisset ih̾c cogitatões
eoꝵ. dixit. Ut quid cogitatis mala
in cordib ur̃is: Sic matheus. Lucaᷤᷤ¬

Expanded text:
Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã pertineant ꝙͣ. ꝓprie sapĩam
siue ad actiuã qͣm ꝓprie scientiam nũ¬
cupandam eẽ disserui. Simul eĩ u¬
trumq m̃tis ẽ unius. et ymago dei
una. Cum uͦ de inferiore distinctius
et seorsus agitur. tune ñ est uocanda
ymago dei: qmͣuis et te in ea ñ nulla
repperiat᷑ similitudo illius trinitatiᷤᷤ
ꝙ in t̾cio decimo uolumine ostendi¬
mus. Nunc gͦ simul de uniu̾sa scien¬
tia hominis loquim᷑. in qua nobis
nota sunt quetumq st̃ nota. q̃ utiq
uera st̃: alioqͥn nota ñ eẽnt. Nemo eĩ
falsa nouit: nͥ cum falsa ẽẽ nouit. Ꝙ
si nouit: uerũ nouit. Uerum ẽ enĩ:
ꝙ illa falsa sint. De his gͦ nunc dis¬
serimꝰ que nota cogitamus ⁊ no¬
ta st̃ nobis. etiã si non cogitentur
a nobis. S certe si ea dicere uelimꝰ.
nͥ cogitata ñ possumꝰ. Nam et si uerba
ñ sonent. in corde suo dicit utiq qͥd
cogitat. Unde illud est in libro sapĩe
dix̾unt apud se cogitantes ñ recte.

Expanded text:
scientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similitudo illius Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte .
Abbreviated transcription (Latin):
dens dixit ad illos. Qd cogitatis in
cordib ur̃is: Quale est in libro sa¬
pientie dixert cogitantes: tale hic
est cogitauer̃t dicentes. Et illie eĩ
et hic ostenditur int se atq in cor¬
de suo dicere. id est cogitando dic̾ere.
Dixer̃t quippe intra se. Et dc̃m est eis.
Quid cogitatis: Et de illo diuite cuiꝰ
uberes fructus ager atculit. ait ip̃e
dñs. Et cogitabat intra se dicens.
Quedã ergo cogitationes locutoẽs
st̃ cordis. ubi et os eẽ dñs ostendit cũ
ait. Non ꝙ intrat ĩos coinqͥnat hoĩem.
s ꝙ ꝓcedit ex ore hoc coinqͥnat hoĩem.
Una sententia duo quedam hoĩs ora
cõplexus ẽ unũ corꝑis alt̾m cordis.
Nam utiq unde illi hoĩem putaue¬
rant inqͥnari. in os intrat corꝑis:
unde aũt dñs dixit inqͥnari hoĩem
de cordis ore ꝓcedit. Ita quippe expo¬
suit ip̃e ꝙ dixerat. Nam paulopost
de hac re discipłis suis adhuc inquit
et uos sine intellectu estis: Non in¬
telligitis qr omne ꝙ in os intrat ĩ

Expanded text:
dens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergnus ostendit, cum ait: Non quod intrat in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in
Abbreviated transcription (Latin):
ioh̾em. ita legitur. Am̃ am̃ dico uob̾
qr unus ex uobis tradet me: Aspici¬
ebant gͦ ad inuicem discipłĩ hesi¬
tantes de quo diceret: Erat gͦ unꝰ
ex discipłis eius in sinu ihu ꝙ di¬
ligebat ih̾c: Innuit gͦ huic symõ
petrus. et dicit ei. Quis est de quo
dicit: Ecce innuendo dixit. ꝙ so¬
nando dicere ñ audebat. S hec at¬
q huiꝰmodi signa corporalia. siue
aurib siue oculis. p̾sentib quib
loquim᷑ exhibemus. Inuente st̾¬

Expanded text:
Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Erat ergo unus ex discipulis ejus ligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae s
Abbreviated transcription (Latin):
ymagines cogitatione uoluant᷑. hoc est
enĩ ꝙ ad nullam ꝑtinet lingnã eaꝵ
scilicet q̃ lingue appellant᷑ gentiũ. qua¬
rũ nr̃a latina est: quisqͥs in qmͣ hoc in¬
telligere potest: iam potest uidere ꝑ hoc
specłm atq in hoc enigmate aliquã
uerbi illius similitudinẽ de quo dcm̃
ẽ: in pͥncipio erat u̾bum: et u̾bũ eiat
cum uerx loquim᷑. id est ꝙ scimus loqͥ¬
mur. ex ip̃a scientia ꝙͣ memoria tenemꝰ
nascatur u̾bum: ꝙ eius modi sit oĩno.
cuiꝰ modi ẽ illa scientia de qua nascitur.
Formata qͥppe cogitatio ab ea re ꝙͣ scimꝰ.
u̾bũ ẽ. ꝙ in corde dicimꝰ: ꝙ nec grecũ est
nec latinũ. nec lingue alicuꝰ alt̾ius: s
cũ id opꝰ est in eoꝵ quib loquimͣ ꝑferre
sigulis corꝑis sensib uerbum ꝙ m̃te
gerimꝰ in notescat: Nam et innuere
quid est: nͥ quodã modo iuisibiliter di¬
cere: Est in scͥpͥturis scĩs huius sentẽ¬
tie testimoniũ. Nam in euͣngli̾o scd̾m

Expanded text:
lvantur: hoc enim est quod ad nullam pertinet linguam, earum scilicet quae linguae appellantur gentium, quarum nostra latina est: quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam potest videre per hoc speculum atque in hoc aenigmate aliquam Verbi illius similitudinem, de quo dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam in Evangelio secundum
Abbreviated transcription (Latin):
poris ꝑtinentes ꝑ in corpeas quasdã
ymagines suas presto sunt cogitan¬
tib et tacite cuncta ista uoluentib:
s tnͣseunda sunt hec ut ad illud per¬
similitudinẽ sic̃ in eniginate uidea¬
tur ut cũq dei u̾bum. Non illud quod
frm̃ est ad illũ uel illum ꝓpħ̾am ⁊ de
quo dcm̃ est: u̾bum aũt dei crescebat
et multiplicabat᷑. et de quo it̾m dc̃m

Expanded text:
poris pertinentes, per incorporeas quasdam poris pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud persimilitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prophetam, et de quo dictum est, Verbum autem Dei crescebat et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ ꝙ foris sonat. signũ ẽ u̾bi ꝙ intꝰ
luc: cui mag̾ u̾bi ꝯpetit nomẽ. Nam
ꝑis fit assum̃do eã ĩ qͣ maĩfestet᷑ sensib
hõmi sic̃ u̾bũ dĩ caro fc̃m ẽ assum̃do eã
in qͣ et ipsum manifestaretur serisi¬
bus hominum. Et sicut u̾bũ nr̃m
fit uox nec mutatur in uocem: ita uer¬
bũ dei caro quidẽ fr̃m ẽ. s absit ut mu¬
taret᷑ in carnem. Assum̃do quippe illam.
ñ meã se consum̃do: et hoc nr̃m uox
fit: et illud caro fc̃m est: Quaꝓpter
quicũq cupit ad qualemcũq simi¬
litudinem dei u̾bi. qͣmuis ꝑ multa
dissimilem ꝑuenire: ñ intueatur uͥ¬
bum nr̃m ꝙ sonat in aurib: nec qñ
uoce ꝓfertur. nec qñ silentio cogitat᷑:
Oĩum nãq sonantiũ uerba linguaꝵ
etiã in silentio cogitaitẽ. et carmina ꝑ¬
currunt᷑ animo. tacente ore corpis. Ner
solum numeri sillabaꝵ. uerum etiã
modi cantilenaꝵ cũ sint corꝑales et
ad eũ qui uocatur auditꝰ sensum cor¬

Expanded text:
uod foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam poris fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum vox fit, et illud caro factum est. Quapropter quicumque cupit ad qualemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum cor
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt de ore. de corde exeunt. et ea coin¬
qͥnant hoĩem. De corde enũ exeunt
cogitationes male et cet̾a. Qͥa hac
expositione lucidius: Nec tñ qr di¬
cuus locutoes cordis eẽ cogitatões.
iõ ñ sunt etiã uisiones exorte de no
tio aliud uisio. Intus aũt cũ sogi¬
tamꝰ utrũq unũ est: sicut auditõ
et uisio. Suo quedam st̃ inter se di¬
stantia in sensib corꝑis: in aĩo aũt
ñ est aliud atq aliud uidere et audi¬
re: ac ꝑ hoc cum locitio foris ñ ui¬
deatur s potius audiatur: locutio¬
nes tñ interiores. hoc est cogitatio¬
se. Hic blasphemat. Deinde subiũ¬
xit. Et cum uidisset iħe cogitatoes
coꝵ. uidit gͦ ad dixerunt. Uidit eĩ cogi¬
tatione sua cogitatoẽs eoꝵ: qͣs illi so¬
los se pittabant udere: Quisquis igĩt
potest intellig̾e u̾bum. ñ solum ante

Expanded text:
exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae , etc. Quid hac expositione lucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non sunt etiam visiones exortae de notio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiores, hoc est, cogitatiose, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre. 19. Quisquis igitur potest intelligere verbum, non solum a
Abbreviated transcription (Latin):
est humana mens s tñ ymago: anad¬
huc eadem tria distinctius declaran¬
da st̃ in aĩa ꝑ illa que extͥnsecus sen¬
su corꝑis capimus ubi temꝑaliter
ĩprimit᷑ reꝵ corꝑeaꝵ notitia: Men¬
tem qͥppe ipsam in memoria et intel¬
ligentia et uoluntate suimet ip̃ius
talem repperiebamus: ut qm̃ sꝑ se noᷤ

Expanded text:
est humana mens, sed tamen imago? an adest humana mens, sed tamen imago? an adhuc eadem tria distinctius declaranda sunt in anima, per illa quae extrinsecus sensu corporis capimus, ubi temporaliter imprimitur rerum corporearum notitia? Mentem quippe ipsam in memoria et intelligentia et voluntate suimetipsius talem reperiebamus, ut quoniam semper
Abbreviated transcription (Latin):
memoria. qͣm ipsa memoria ẽ: Totã
gͥ memini: Item qͥcqͥd intelligo in¬
telligere me scio: et scio me uelle qͥc¬
qͥd uolo: Quicqͥd aũt scio. memini:
totam gͥ intelligentiã totãq uolũ¬
tatẽ meã memini: Similiter cum
hec tria intelligo: tota simul intelli
noro. nec memini nec uolo: Qͥcquid
itaq intelligibiliũ ñ intelligo. cõ¬
seq̃nter ⁊̃ nec memini nec uolo: Qͣc¬
qͥd gͦ intelligibiliũ memini et uo¬
lo. conseq̃nter intelligo: Uoluntas
et iam mea totam intelligentiam
totãq memoriam meã capit: dum
toto utor qd̾ intelligo et memini: Qͣ¬
ꝓpt̾ qñ inuicẽ a singulis et tota ⁊ oĩa
capiunt᷑. equalia sunt. Tõta singula
totis singulis: et tota singula simł
oĩb totis: Et hec tria unum: una ui¬
ta: una mens: una essentia. Iam ne¬
gͥ ascendendũ est qualib cũq inten¬
tionis uirib ad illam sũmam et al¬
tissimã essentiã cuiꝰ impar ymago

Expanded text:
memoria est, quam ipsa memoria est. Totam memoria est, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo intelligere me scio; et scio me velle, quidquid volo. Quidquid autem scio, memini. Totam igitur intelligentiam totamque voluntatem memini. Similiter autem cum haec tria intelligo, tota simul intellignoro, nec memini, nec volo. Quidquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam non memini, nec volo. Qdquid autem intelligibilium memini et volo, consequenter intelligo. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto utor quod intelligo et memini. Quapropter quando invicem a singulis et tota omnia capiuntur, aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis; et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. CAendendum est qualibuscumque intentionis viribus ad illam summam et altissimam essentiam, cujus impar imago
Abbreviated transcription (Latin):
fõa. Memoria quippe ꝙ urta et mens
telligentia quoq et de uoluntate dixe¬
rim: et intelligentia quippe et uolun¬
tas ad aliꝙͥ dicit᷑. Uita est aũt una q̃¬
q ad seip̃am. et mens et essentia Qͦ¬
circa hec tria eo sunt unũ. quo una ui¬
ta. una mens una essentia: et qͥcquid
aliud ad se ip̃a singula dñr etiam si¬
mul ñ pluralit̾ s singulariter dicũt᷑
Eo uͦ tria. quo ad se inuicem referunt᷑
que si equalia ñ ẽẽnt ñ solum singu¬
la singulis s etiã om̃ib singula: nõ
utiq se inuicem caperent: Neq ẽĩ tm̃
a singulis singula: uerx etiã a singu¬
lis omĩa capiuntur:. Memini eĩ me
hr̃e memoriã et intelligentiam et uo¬
luntatem: et intelligo me intellig̾e
et uelle atqz meminisse: et uolo me
uelle et meminisse et intellig̾e: totã¬
q meã memoriã et intelligentiam
et uoluntatem simul memini. Qd̃
eĩ memorie mee ñ memini ñ est. in
memoria mea: Nichil ei aũt tam in

Expanded text:
ntia. Memoria quippe, quae vita et mens telligentia quoque et de voluntate dixerim: et intelligentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeque ad se ipsam, et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria, quo ad se invicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere, totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, non est in me
Abbreviated transcription (Latin):
q seip̃am intelligere et amare com¬
prehenderet᷑. qmͣuis ñ sꝑ se cogitare
discretã ab eis que ñ sunt ꝙ ipsa ẽ:
ac ꝑ hoc difficile in ea diuoscitur me¬
moria sui et intelligentia sui. Qua¬
si eĩ ñ sint hec duo. s unũ duob uo¬
cabulis appelletur: sic apparet in ea
re ubi ualde ista coniuncta sunt et
aliud alio nullo p̾ceditur tempore.
amorq ip̃e ñ ita sentitur eẽ cum
est ꝙ amatur. Qua ꝓpter etiam tar¬
diorib diluriscere hec possunt. dũ
ea tͣctant᷑ que ad animũ temꝑe ac-¬
cedunt. et que illi temꝑalit̾ accidt.
cũ meminit ꝙ antea non memine-¬
rat. et cum uidet ꝙ antea ñ uidebat:
et cum amat ꝙ antea ñ amabat.
S aliud hec tractatio iam poscit
exordiũ. ꝓpter huius libelli mo¬
.Explicit liber decimus

Expanded text:
mare comprehenderetur; quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt, quod ipsa est: ac per hoc difficile in ea dignoscitur memoria sui, et intelligentia sui. Quasi enim non sint haec duo, sed unum duobus vocabulis appelletur, sic apparet in ea re ubi valde ista conjuncta sunt, et aliud alio nullo praeceditur tempore: amorque ipse non ita sentitur esse, cum est quod amatur. Quapropter etiam tardioribus dilucescere haec possunt, dum ea tractantur quae ad animum tempore accedunt et quae illi temporaliter accidunt, cum meminit quod antea non meminerat, et cum videt quod antea non videbat, et cum amat quod antea non amabat. Sed aliud haec tractatio jam poscit exordium, propter hujus libelli modum. LIBER UNDECIMUS
Abbreviated transcription (Latin):
cium. et insonui multa grauiter
ac fortit̾ in dolore recordationis
mee. que utinã audissent qͥ adhe
usq diligunt uanitatẽ et quer̾t
m̃dacuim. Corte conturbarent᷑
et euomuissent illud. et exaudires
eos cũ clamarent ad te: qͣm̃ uera

Expanded text:
cium. et insonui multa grauiter cium. et insonui multa grauiter et fortiter in dolore recordationis meae. quae utinam audissent qui adhuc usque diligunt uanitatem et quaerunt mendacium: forte conturbarentur et euomuissent illud, et exaudires eos, cum clamarent ad te, quoniam uera
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa exibant ꝑ ocłos et uocẽ meã.
cũ ꝯuersus ad nos sp̃c tuus bonus
ait nobis. Eilii hoĩm quousq gra¬
ues corde: Ut quid diligitis uani¬
tatẽ et queritis m̃dacium: Dilexe¬
ram eĩ uanitatẽ et quesierã menda¬
ciũ. et tu dñe iam magnificau̾as
sc̃m̃ tuũ suscitans euma mortuis
et collocans ad dext̾am tuã unde
mitteret ex alto ꝓmissionẽ suam
ꝑaclitũ sp̃m u̾itatis et miserat e¬
um iã s ego nesciebam. Miserat
eũ. qr iam magnificatꝰ erat resur¬
gens a mortins et ascendens ince¬
lum. Ante au̾t sp̃c ñdum erat da¬
tus. qr i h̾s ñclum erat clarificat᷑
Et clamabat ꝓphetia. Quousq gͣ¬
ues corde: Ut quid diligitis uani¬
tatẽ et queritis m̃dacium: Et sci-¬
tote qm̃ adñs magnificauit sc̃m su¬
um clamat. Quousq clamat sei¬
tote: et ego tãdiu nesciens uantta¬
qualem me fuisse reminiscebar.
In phantasmatis eĩ quas ꝓuerita¬
te tenueram uanitas erat et m̃da¬

Expanded text:
omnia exibant per oculos et uocem meam, omnia exibant per oculos et uocem meam, cum conuersus ad nos spiritus tuus bonus ait nobis: filii hominum, quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? dilexeram enim uanitatem et quaesieram mendacium. et tu, domine, iam magnificaueras sanctum tuum, suscitans eum a mortuis et collocans ad dexteram tuam, unde mitteret ex alto promissionem suam, paracletum, spiritum ueritatis. et miserat eum iam, sed ego nesciebam. miserat eum, quia iam magnificatus erat resurgens a mortuis et ascendens in caelum. ante autem spiritus nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus. et clamat prophetia: quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? et scitote, quoniam dominus magnificauit sanctum suum. clamat quousque, clamat scitote, et ego tamdiu nesciens uanitaqualem me fuisse reminiscebar. in phantasmatis enim, quae pro ueritate tenueram, uanitas erat et menda
Abbreviated transcription (Latin):
o. Qͣmͣ uehem̃rti et acri dolore ĩcdig¬
nabar manicheis et miserabar eos
rursus. ꝙ illa sa cram̃ta. illa medi¬
cam̃ta nescirent. et insani eẽnt ad¬
n̾sus antidotũ quo sani ẽẽ potuis¬
sent uellem ut alicubi iuxta es¬
sent tr. et me nesciente ꝙ ibi eẽnt
intuerent᷑ faciem meã. et audirẽt
uoces meas. qñ legi qͣrtum psal¬
mũ in illo tunc otio: quid de me
fecerit. ille psalmus. Cum inuo¬
carem exaudiuit me deus iustitie
mee in tribulatione dilatasti mͥ.
Miserere mei dñe et exaudi oratio¬
nẽ meã. Audirent ignorante me
utrũ audirent. neme ꝓpt̾ se illa dic̾e
putarent. que int̾ hec uerba dix̾im:
qr et reuera nec ea dic̾em. nec sit ea
dic̾em si me ab eis audiri uideriq
sentirẽ: nec si dic̾em. sic acciperent
qͦmͦ mecũ et mͥ coram te de familia¬
ri affectu animi mei. In horrui ti¬
m̃do. ibidemq inferbui sperando ⁊
exultando in tua mĩa pater. et hec

Expanded text:
o. quam uehementi et acri dolore indigo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos rursus, quod illa sacramenta, illa medicamenta nescirent et insani essent aduersus antidotum, quo sani esse potuissent! uellem, ut alicubi iuxta essent tunc et me nesciente, quodv ibi essent, intuerentur faciem meam et audirent uoces meas, quando legi quartum psalmum in illo tunc otio, quid de me fecerit ille psalmus: cum inuocarem te, exaudisti me, deus iustitiae meae; in tribulatione dilatasti mihi. miserere mei, domine, et exaudi orationem meam: audirent ignorante me, utrum audirent, ne me propter se illa dicere putarent, quae inter haec uerba dixerim, quia et re uera nec ea dicerem nec sic ea dicerem, si me ab eis audiri uiderique sentirem, nec, si dicerem, sic acciperent, quomodo mecum et mihi coram te de familiari affectu animi mei. Inhorrui timendo ibidemque inferbui sperando et exultando in tua misericordia, pater. et haec
Abbreviated transcription (Latin):
me cõplanau̾is humilttatis monti¬
b et collib cogitationũ meaꝵ. et tor¬
tuosa mea direxeris. et aspera lenieriᷤ.
quoq mͦ ip̃m etiã alypium frẽm cor¬
dis mei subegeris nomini ungeniti
pͥmo dedignabatur inseri lriteris no¬
stris. Magis eĩ eas uolebat redolere
gymnasioꝵ cedros quas iã contͥuit
dñs. qmͣ salubres herbas eccl̃iasticas
adu̾sas serpentib. Quas tͥ d̾s m̃s ito¬
ces deli cum legerem psalmos dauid
cantica fidelia. sonos pietatis. exclu¬
dentes turgidũ sp̃m. rudis ingerma¬
no amore tuo catecuminꝰ in uilla cỹ
catecumino alipio feriatus. matre
adherente nob̾ muliebri h̾ctu. uiri¬
l fide. anili securitate. mat̾na cari¬
tate xp̃iana pietate. Quas tͥ uoces
dabam in psalmis illis: Et quomͦ ĩ
te inflammabar ex eis. et accende¬
bar eos recitare si possem toto orbi
terraꝵ ad u̾sus typhum genis hu¬
mani: et tñ toto orbe cantantur
et ñ est qui se abscondat a calore tu¬

Expanded text:
me conplanaueris humilitatis montime conplanaueris humilitatis montibus et collibus cogitationum mearum et tortuosa mea direxeris et aspera lenieris quoque modo ipsum etiam Alypium, fratrem cordis mei, subegeris nomini unigenitihristi, quod primo dedignabatur inseri litteris nostris. magis enim eas uolebat redolere gymnasiorum cedros, quas iam contriuit dominus, quam salubres herbas ecclesiasticas aduersas serpentibus. Quas tibi, deus meus, uoces dedi, cum legerem psalmos Dauid, cantica fidelia, sonos pietatis excludentes turgidum spiritum, rudis in germano amore tuo, catechumenus in uilla cum catechumeno Alypio feriatus, matre adhaerente nobis muliebri habitu, uirili fide, anili securitate, materna caritate, christiana pietate! quas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et accendebar eos recitare, si possem, toto orbi terrarum aduersum tyfum generis humani! et tamen toto orbe cantantur, et non est qui se abscondat a calore tu
Abbreviated transcription (Latin):
iamq facturus. cũ ecce euoluti sif
dies illi tandẽ. Nam longi et multi
uidebant᷑ preamore libertatis ocio¬
se ad cantandũ de medullis om̃ib tͥ
dixit cor meũ quesiui uultũ tuũ.
iultũ tuũ dñe requiã. Et uenit di¬
es quo etiam actu soluerer a profes¬
sione rethorica unde iam cogitatu
solutꝰ eram. et fr̃m est: eruisti lingrã
meã unde iã erueras cor meũ. et bñ¬
dicebã tibi gaudens ꝓrofectus ĩ uil¬
lam cũ meis om̃ib: Ibi quid ege¬
rim in litt̃is iã quidem seruientib
tͥ. s ad huc superbie scolam tãqm in
pausationẽ anhelantib testant᷑
libri disputati cũ presentib ⁊ cũ
ip̃o me solo corã te. Que aũt cum
absente nebridio testantur epłe
di omĩa magna erga nos benefi¬
tia tua illo tempore. p̾sertim. ad
alia maiora ꝓperanti:. Eeuocat
enĩ me recordatio mea. et dułce mͥ
fit dñe confiteri tͥ. quib int̾nis me
stimulis perdomueris. et ꝙ̃ ad modũ

Expanded text:
iamque facturus, cum ecce euoluti sunt iamque facturus, cum ecce euoluti sunt dies illi tandem. nam longi et multi uidebantur prae amore libertatis otiosae ad cantandum de medullis omnibus: tibi dixit cor meum, quaesiui uultum tuum; uultum tuum, domine, requiram. Et uenit dies, quo etiam actu soluerer a professione rhetorica, unde iam cogitatu solutus eram. et factum est, eruisti linguam meam, unde iam erueras cor meum, et benedicebam tibi gaudens profectus in uillam cum meis omnibus. ubi quid egerim in litteris iam quidem sentientibus tibi, sed adhuc superbiae scholam tamquam in pausatione anhelantibus testantur libri disputati cum praesentibus et cum ipso me solo coram te; quae autem cum absente Nebridio, testantur epistdi omnia magna erga nos beneficia tua in illo tempore praesertim ad alia maiora properanti? reuocat enim me recordatio mea, et dulce mihi fit, domine, confiteri tibi, quibus internis me stimulis perdomueris et quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta atq ꝯtinentia tͥ seruien¬
tem inafrica apud suos cum tota
dom̃ eius ꝑ eũ xp̃ĩana fcã esset car¬
ne soluisti. et nunc ille uinit insi¬
ni abraham quicqͥd illud est ꝙ il¬
lo significat᷑ sinu. Ibi nebridius
nĩs uiute. dulcis amicus m̾̃s. tnus
aũt dñe adoꝑtiuus ex liberto filius
ibi uiuit. Nam quis alius tali aĩe
locus: Ibi uiutt unde me multa in¬
t̾rogabat homuntionẽ in exꝑtũ. Iã
ñ ponit aurem ad os meũ. s spirita¬
le os ad fontẽ tuũ et bibit qͣntum
potest sapĩam ꝓ auiditate sua sine
fine felix. Nec eum sic arbitror ĩ eb¬
ari ex ea ut obliuiscat᷑ mei. cum tu
dñe quẽ potat ille nr̃i sis memor.
Sic gͦ eramꝰ uerecundũ consolantes
tristem. salua amitia de tali ꝯu̾sio¬
ne nr̃a et exhortantes ad fidem gra¬
dus sui. utte scilicet ꝯugalis. Nebͥ¬
diũ aũt opperientes qn sequeretur.
qd̃ de tam ꝓximo poterat. et eratis

Expanded text:
perfecta atque continentia tibi seruienperfecta atque continentia tibi seruientem in Africa apud suos, cum tota domus eius per eum christiana facta esset, carne soluisti. et nunc ille uiuit in sinu Abraham. quidquid illud est, quod illo significatur sinu, ibi Nebridius meus uiuit, dulcis amicus meus, tuus autem adoptiuus ex liberto filius: ibi uiuit. nam quis alius tali animae locus? ibi uiuit, unde me multa interrogabat homuncionem inexpertum. iam non ponit aurem ad os meum, sed spiritale os ad fontem tuum et bibit, quantum potest, sapientiam pro auiditate sua sine fine felix. nec eum sic arbitror inebriari ex ea, ut obliuiscatur mei, cum tu, domine, quem potat ille, nostri sis memor. sic ergo eramus, Verecundum consolantes tristem salua amicitia de tali conuersione nostra et exhortantes ad fidem gradus sui, uitae scilicet coniugalis, Nebridium autem opperientes, quando sequeretur. quod de tam proximo poterat et erat iam