comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatẽ tuã. Ouid ẽ hoc q in om̃ibꝰ quȩ supͣ fiebat. ds̃ uidĩ ꝑ suã
substantiã putabat᷑. unde amiseri ereditꝰ ẽ ñ ꝑcreaturã s ꝑ seipsũ
iusibili̾ filiꝰ dĩ.⁊ q intrauerat in nebula moyses. ad hoc intrasse
uidebat᷑. ut ocłis quidẽ ppłis ostendet᷑ caligo nubilosa. ille aut̃ intꝰ
uerba dĩ tanquã eiꝰ faciẽ cõtẽplatꝰ audiret. Et qͦmͦ diccũ ẽ. ⁊ locu¬
tus ẽ dñs ad moysen facie ad faciẽ. sic̃ qͥs loquit᷑ ad amicũ suũ.
feste. Houerat utiq q corporalit̾ uidebat. ⁊ uerã uesionẽ dĩ spũ¬
alit̃ requirebat. Locutio quippe illa quȩ fiebat inuocibꝰ sic modifica¬
bat᷑ tanquã eẽt amici loquentis ad amicũ. S din patre qͥs corpo¬
reis ocłis uidet : & in priucipio erat uerbũ. ⁊ uerbũ erat apud

Expanded text:
majestatem tuam. Quid est hoc, quod in omnibus quae supra fiebant, Deus videri per suam substantiam putabatur, unde a miseris creditus est, non per creaturam, sed per seipsum visibilis Filius Dei; et quod intraverat in nebulam Moyses, ad hoc intrasse videbatur, ut oculis quidem populi ostenderetur caligo nebulosa, ille autem intus verba Dei tanquam ejus faciem contemplatus audiret et quomodo dictum est, Locutus est Dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum: feste? Noverat utique quod corporaliter videbat, et veram visionem Dei spiritualiter requirebat. Locutio quippe illa quae fiebat in vocibus, sic modificabatur, tanquam esset amici loquentis ad amicum. Sed Deum Patrem quis corporeis oculis videt? Et quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ ẽ mutabile. Si aut̃ huic sic putant resistendũ eẽ sermo¬
ni q pat̃ quidẽ ad filiũ dr̃ ⁊ filius ad patrẽ. in genitus tam̃ &
genitus ad seipsũ dicunt᷑ ñ ad alterutrũ ñ enĩ hocẽ dicere in¬
genitũ qd ẽ patrẽ dicere. quia ⁊ si filiũ ñ genuisset nichil ꝓhi¬
beret eũ dici ingenitũ.⁊ si gignat quisq. filiũ ñ exeo quisq ẽ
ingenitus quia geniti homines ex aliis h ominibꝰ gig¬
nunt ⁊ ipsi alios. Inquiut̃ gͦ. pat̃ ad filiũ dr̃.⁊ filius ad patrẽ.
Ingenutis aut̃ ad seipsũ ⁊ genitus ad seipsũ dr̃. ⁊ idõ siqͥcqͥs¬

Expanded text:
ingeniti. Si autem huic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si gignat quisque filium, non ex eo ipse ingenitus est, quia geniti homines ex aliis hominibus, gignunt et ipsi alios: inquiunt ergo: Pater ad Filium dicitur, et Filius ad Patrem, ingenitus autem ad se ipsum, et genitus ad se ipsum d
Abbreviated transcription (Latin):
hominii. Lux utiq rationaliũ m̃tiũ ꝑ quas homines apeccoribꝰ
differ̃.⁊ idõ sunt homines. Nõ gͦ lua corporea quȩ lux ẽ carniũ.
sure decedo fulgeat. siue deterrenis ignibꝰ accendat᷑. Hec huma¬
narũ tantũ carmũ. s etiã beliunaꝵ. ⁊ usq ad minunssimo ᷤ qͦsq
uermiculos. Om̃ia enĩ hȩc. uident istã lucent. S illa uita. lux
hominũ erat. nec longe posita. ab uno qͦq nr̃m. In illa enĩ ui¬

Expanded text:
homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanarum tantum carnium, sed etiam belluinarum et usque ad minutissimos quoque vermiculos. Omnia enim haec vident istam lucem: at illa vita lux hominum erat; nec longe posita ab unoquoque nostrum: in illa enim vi
Abbreviated transcription (Latin):
q sacn littere ꝑsonant pbos aplicũ. fidelis ds̃ qͥ ñ ꝑmnutet uo teptari
sꝑ io qͣ potestis s faciet cũ tẽptatione etiã exitũ. ut possitis susti¬
mere. & sunt aut̃ ista mala quȩ fideles pie ꝑfer̃ uł ademendanda
peccata. uł ad exercendã ꝓbandãq uesticiã. uł ad demostrandã
uitȩ huiꝰ miseriã. ut illa ubi erit bĩtudo uera atq ꝑ petua. ⁊ desi¬
deret᷑ ardentius. ⁊ instantiꝰ inquirat᷑. S circa eos ista seruant᷑: de

Expanded text:
quo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permittequo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permitte potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ⁊ ipsa mors carnis depeccato pͥmi hominis originalit̃
uenerit. tam̃ bonis eius usus głosissimo martins fec & i dõ
ñ solũ ipsa. s omĩa scłi hui mala dolores laboresq hominũ qͣm¬
qͣm depeccatoꝵ ⁊ maxime depeccati originaliꝰ meritĩ ueniat.
unde facta ẽ ⁊ ipsa uita uinculo mortis obstricta. tam̃ ⁊ rrmissispec¬
aitis romanere debuer̃. cũ qͥbꝰ homo ꝓueritate certaret. ⁊ unde exer¬
ceret᷑ uirtꝰ fideliũ. ut nouus homo ꝑtestam̃tũ nouũ unt̾ mala hiũ
sełi. nouo scło p̃pararet᷑ miseriã quã męruit uita esta dampnata
sapient tolerans: ⁊ qͥa finiet᷑ prudent̃ gratulans. Bĩtudinẽ uͦ qͣmiu
ta futura sine fine habitura ẽ fideliter ⁊ patient̃ ex pectas dia¬
bolus enĩ adñatu ⁊ acordibꝰ fideliuĩ foras missuꝰ inqͦrũda natione
atq infidelitate licet dampnatꝰ etiã ipse regnabat. tantũ ꝓeõ ditio¬
ne mortalitatis huiꝰ ad uersari sinitꝰ qͣntũ eis expedire nouit de

Expanded text:
liter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de
Abbreviated transcription (Latin):
U no eodeũ. primo adã ꝑcui peccatũ ⁊ mortẽ tanqͣm hereditarus
malis ⁊ posteri eiꝰ obligati sumꝰ. Altero aut̃ scdo adã qͥ ñ homo tan¬
tũ s etiã ds̃ ẽ. quo ꝓnob̾ soluente qd ñ debebat. adebitis ⁊ pat̾nis
⁊ꝓpriis liberati sumꝰ. ꝓ inde qm̃ ꝓpt̃ unũ illũ tenebat diabolꝰ om̃s.
ꝑ eiꝰ uiciatã carnẽ cõ cupiscenti alit̾ generatos. Iustũ ẽ ut ꝓpt̃ huc¬

Expanded text:
uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus. Altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quos propter unum illum tenebat diabolus omnes per ejus vitiatam carnalem concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ ⁊ filius ⁊ sp̃s sẽs. nisi suis ⁊ ꝓprus in t̾uallis tpr̃m certa se¬
paratione distinctis. quȩ sux euiꝰq. uocabulis sillabȩ occupant
nominari. In sua quippe substantia qua sunt tria unũ s̃ pat̃ ⁊ filiꝰ
tuer̃. ⁊ in litteris uisibilibꝰ sua separatim locoꝵ spatia tenuer. et
quẽ ad modũ cũ memoriã m̃ã ⁊ intellectũ ⁊ uolũtatẽ nomino.
singula quidẽ nomina ad res singula referunt᷑. s tam̃ ab om¬
nibus tribꝰ singula facta s̃. Nullũ enĩ hoꝵ triũ nominũ ẽ. qͤ ñ

Expanded text:
t Spiritus sanctus, nisi suis et propriis intervallis temporum certa separatione distinctis, quae suae cujusque vocabuli syllabae occupant, nominari. In sua quippe substantia qua sunt, tria unum sunt, Pater et tuerunt, et in litteris visibilibus sua separatim locorum spatia tenuerunt. Et quemadmodum cum memoriam meam et intellectum et voluntatem nomino, singula quidem nomina ad res singulas referuntur, sed tamen ab omnibus tribus singula facta sunt; nullum enim horum trium nominum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
requiẽ pedis eẽ in ambulando. cũ ponitꝰ unde alius innitatur qͦ
passibꝰ ꝑgitur. Si aut̃ aliquid ita placet ut in eo cũ aliqͣ delȩetatio¬
ne uoluntas ad quiescat. ñ dũ ẽ tam̃ illud qͦ tendit᷑. s ⁊ hoc refer¬
tur ad aliud. deputetꝰ ñ tanquã patrię cuus. s tanquã refectio uł

Expanded text:
requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur
Abbreviated transcription (Latin):
suũ expetit. hoc ẽ uisionẽ cicatricis.⁊ ad eã ultra ñ ꝑtinet. Uolũtã
relegetur. cuiꝰ itẽ finis ẽ ꝓbatio uulneris.⁊ uoluntas uidendi fe¬
nestrã. furẽ habet fenestie uisionẽ. Altera ẽ enĩ quȩ ea ista necat᷑.
uolũtas ꝑfenestrã uidendi transeuntes. cuiꝰ itẽ funs ẽ uisio tran¬
seuntiũ. Recte aut̃ s̃ uolũtates om̃s sibunet relegate. sibona ẽ illa
quo cuncta referantꝰ. Si aut̃ pͣua ẽ.pͣuȩ s̃ om̃s. ⁊ ideo rectaꝵ uolũ
tatũ conerio iter ẽ qͣdã ascendentiũ adbĩtudinẽ. qd certis ułut pas¬
sibus agitur. Prauaꝵ aut̃ atq distortaꝵ uolũtatũ in plicatiõrun¬
culũ ẽ quo alligabit᷑ qui hoc agit ut ꝓiciat᷑ intenebras exteriores.
Beati gͦ qui factis ⁊ moribꝰ cantant canticũ gradũu. & ue his qͥtra¬
hunt peccata. sic̃ restẽ longũ. Sic ẽ aut̃ requies uolũtatis quẽ di¬
cimus finẽ si ad huc refertur ad aliud quẽ ad modũ possumꝰ dicere

Expanded text:
tricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si auttatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere
Abbreviated transcription (Latin):
uidit aliqͥd qd uolebat
ONi aere omĩno ipsa uoluntas hominis cuiꝰ fuis nõ ẽmꝰ. ri¬
nisi beatitudo. s ad hoc unũ interĩ uoluntas uidendi finẽ
ñ habet nisi uisionẽ. siue id referat ad aliud. siue ñ referat.
Sienĩ ñ referat ad aliud uisionẽ. s tantũ uoluit ut uideret. ñẽ
disputandũ quomͦ ostendat᷑ finẽ uolũtatis eẽ uisionẽ. Mani
festũ ẽ enĩ. Si aut̃ referat ad aliud. uult utiq aliud nec iã ui¬
dendi uoluntas erit. Aut si uidendi. ñ hoc uidendi. tãquã si
ułit quisq. uidere cicatricẽ. ut inde doceat uuliuiᷤᷤ fuisse. aut
iste atq alie tales uoluntates suos ꝓprioᷤᷤ fines habent. qͥ refe¬
rant᷑ ad finẽ illiꝰ uolũtatis qͣ uolumꝰ beatȩ uiuere.⁊ ad eam
ꝑuenite uitã quȩ ñ referatur. ad aliud. s amanti ꝑseipsã sufficiat. Uo

Expanded text:
idet aliquid quod volebat. Non itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finefestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut siistae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam rvenire vitam quae n
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ enĩ in illo manifesto cõ iugio duoꝵ hominũ qͥ prim factis sensuẽ
ñ manducauit serpens dearbore uetita. s tantũ mͦ mãducan tͣcta cor¬
seducta sit. ita etiã ⁊ in hoc qd in homine uno gerit᷑ ⁊ dinoscitur xii
occulto quodã secretoq cõ uigio carnalis ułut ita dicã quia incor¬
poriꝰ sonsuꝰ intenditur sensualis amĩ motꝰ. qͥ nob peccoribꝰq. cõ¬
munis ẽ. seclusus ẽ aratione sapientie. Sensu qͥ spe corporis. cor

Expanded text:
icut enim in illo manifesto conjugio duorum hominum qui primi facti sunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum perseducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis
Abbreviated transcription (Latin):
debitoribꝰ nr̃is. Neq enĩ sic̃ in illis duobꝰ pͥmis hominibꝰ ꝑsonã suã
quisq portabat. ⁊ idõ si sola mulier cibũ edisset in licitũ. sola utiq
mortis supplicio plecteretꝰ. ita dici potest in homine uno si delecta¬
tionibꝰ nilicitis. a quibꝰ se cõtinuo deberet auertere cogitatione li¬
bent̃ sola pascat᷑. nec facienda decernant᷑ mala s tantũ suauit̾
in iecordatione tentant᷑ qͣsi mulierẽ sine uiro posse dampnari.
absit hoc credere. Hȩx qͥppe una ꝑsona ẽ. unus homo ẽ. Totusq
dampnabit᷑ nͥ hȩc quȩ sine uolũtate oꝑandi. s tam̃ cũ uolũtate

Expanded text:
debitoribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed t
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. qͣndo quidẽ deipsis corporalibꝰ que sensu corporiꝰ sentiũ¬
tur
raciocinat᷑ ea quȩ seientia dr̃ actionis sibonȩ ut eã noticiã referat
ad finẽ sumiboni. Sin aut̃ malȩ ut eis fruat᷑ tanquã bonis talibꝰ
in quibꝰ falsa bĩtudo cõ quiescat. Cũ gͦ huic intentioni m̃tis quȩ in
rebus tp̃ralibꝰ ⁊ corporalibꝰ ꝓpt̃ actionis officiũ. ⁊ racioein andiui¬
uacitate uersatꝰ carualis ille sensus uł am̃alis ingerit quandã
in lecebrã fraudis ⁊ ei tanquã bono quodã priuato ⁊ ꝓprio. ũ tãꝗͣ
publico atq. cõmuni qd ẽ in comutabile bonũ. tẽ ułut serpens allo
iste cõsensus sisola cogitationis delectatione cõtentꝰ ẽ suꝑioris uͦ
auctoritate cõsilii ita m̃bra retinent᷑. ut ñ exhibeant᷑ arma mi¬
quitatis peccato. sic habendũ existimo ułut cibũ uetitũ. mulier
sola comederit. Si aut̃ in cõsentione male utendis rebꝰ quȩ ꝑsen¬

Expanded text:
 quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloqSed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sen
Abbreviated transcription (Latin):
edendũ nllicitũ cibũ. Neq enĩ potest peccatũ ñ solũ cogitandũ
suauit̃.uerũ etiã efficacit̾ ꝑ petrandũ m̃te decerni. nisi ⁊ illa m̃ti
intentio penes qͣm sũma potestas ẽ m̃bra mopꝰ mouendi. uđ ab
oꝑe cohbendi male actioni cedat ⁊ seruiat. Hec sane cũ sola cogi¬
tatione mens oblectat᷑ inlicitis. ñ quidẽ decernens eẽ facienda.
tenens tam̃ ⁊ uolens libent̃. quȩ statĩ ut attiger̃ am̃ũ respui de¬
buer. negandũ ẽ eẽ peccatũ. S longe minus quã si ⁊ oꝑe statuat᷑¬
eẽ implendũ. & idõ detalibꝰ quoq cogitationibꝰ uenia petenda ẽ.

Expanded text:
 cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus q
Abbreviated transcription (Latin):
genitus : nõ gͦ recedit᷑ arelatiuo p̃dicam̃to. cũ ingenitꝰ dr̃ Sic̃¬
camito q relatuũ uocat᷑. utraq significatio uertit᷑. eđs aut̃¬

Expanded text:
genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus camento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia filius. utiq genitus. Eđ̃ gͦ dr̃ ingenitus. hoc ostendit᷑.
q nõ sit filius. s genitus ⁊ ingenitus comode dr̃. Tilius aut̃ rela¬
tiue dr̃. s in filius ut dicatꝰ ñ ad mitit loquendi cõfurtudo. Hi¬
chil tam̃ intellectui demitur si dicat᷑ ñ filius. quẽ ad modũ si
dicat᷑ etiã ñ genitus. ꝓ eo qd dr̃ ingenitꝰ. nichil alud dr̃. ficenĩ
⁊ uicinus ⁊ amicus relatiue dicunt᷑. Nec tam̃ potest in ui¬
cinuis dici qͦmͦ dr̃ in imicus. Quã obrẽ ñ ẽ in rebꝰ cõfideran¬
dũ quid uł sinat uł ñ sinat dici usus sermonis nr̃i. s quid
rerũ ipsaꝵ intellectus eluceat. Nõ gͦ iã dicamuᷤᷤ ingenitũ.
quã iuis dici latine possit. s ꝓ eo dicamꝰ ñ genitũ qd tantũ ua¬
let. Hũ gͦ aliud dicimꝰ quã nõ filiũ : negatuia poro ista par¬
ticula ñ id effic̃. ut qd sine illa relatiue dr̃ eadẽ p̃posita sub¬
stancialit᷑̃ dicatur. S id tantũ negatur. q sine illa agebatͫ.

Expanded text:
 hoc ostenditur quod non sit Filius; sed genitus et ingenitus commode dicuntur. Filius autem Latine dicitur; sed infilius ut dicatur, non admittit loquendi consuetudo. Nihil tamen intellectui demitur, si dicatur non Filius, quemadmodum etiam si dicatur, non genitus pro eo quod dicitur ingenitus, nihil aliud ditest invicinus dici quomodo dicitur inimicus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
exhis quidẽ rebus quȩ s̃ in menioria. s tam̃ in numerabi¬
lit̃ atq om̃ino infinitę multiplicantur atq uariant᷑. Uinũ
qͥppe solẽ memini. qͥa ficuti ẽ unũ udi. si uoluero aut̃ duo
cogito uł tres. uł qͦtqͦt uolo. s exeadẽ memoria qͥunũ memi

Expanded text:
ex iis quidem rebus quae sunt in memoria, sed tamen innumerabiex iis quidem rebus quae sunt in memoria, sed tamen innumerabiliter atque omnino infinite multiplicantur atque variantur. Unum quippe solem memini, quia sicuti est, unum vidi: si voluero autem, duos cogi
Abbreviated transcription (Latin):
od Cm̃ ñ potest acies amĩ simul om̃ia quȩ memoria pariunt᷑¬
tenet uno aspectu cõtueri. alternant uicissim cedendo acrii
succedendo trinitates cogitationũ. Atq ita fit ista inmime¬
rabilit̾ numerofissima trinitas. nec tam̃ finit᷑ si numerꝰ in.
tire corpora quolibet corporis sensu. etiã si posset ad iun gere
quȩ oblitus ẽ. certus ac deterininatꝰ ꝓfecto numerꝰ foret.
quãius innumerabilis. Dicimus enĩ innumerabilia ñ solũ in¬
finita. s etiã quȩ ita finita s̃. ut facultatẽ numerantis erce¬
dant. S hinc ad uerti aliqͣnto manifestius potest. aliuo eẽ qđ
peconditũ memoria tenet. ⁊ aliud q inde incogitatione recor¬
dantis ex pͥmit᷑. qͣmuis cũ fit utriusq copulatio. uiũ idẽq
uideat᷑ quia meminisse ñ possumꝰ corpoꝵ species. nisi tot qͦt
sensimꝰ ⁊ qͣntas seusunꝰ. ⁊ sicuti sensimꝰ. Edx corporis enĩ sensu
eas in memoriã cõbibit am̃s. Uisiones tam̃ illȩ cogitantiũ

Expanded text:
oniam non potest acies animi simul omnia quae memoria tenet, uno aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationum, atque ita fit ista innumerabiliter numerosissima trinitas: nec tamen infinita, si numerust unusquisque sentire corpora quolibet corporis sensu, etiam si posset adjungere quorum oblitus est, certus ac determinatus profecto numerus foret, quamvis innumerabilis. Dicimus enim innumerabilia, non solum infinita, sed etiam quae ita finita sunt, ut facultatem numerantis excedant. 13. Sed hinc adverti aliquanto manifestius potest, aliud esse quod reconditum memoria tenet, et aliud quod inde in cogitatione recordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque videatur: quia meminisse non possumus corporum species, nisi tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut sensimus: ex corporis enim sensu eas in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium
Abbreviated transcription (Latin):
repellimus qd nolumnꝰ. ita motu corporis agit uoluntas. nesensu
corporis rebus sensibilibꝰ copulet᷑. & agit hoc qͣntũ potest. Nã
cũ in hac actione ꝓpt̃ cõditionẽ seriuilis mortalitatis. difficulta¬
tẽ patitur. cruciatus ẽ cõsequens. ut uolũtati nichil reliqͥ fiat
nisi tolerantia. Memoriã uero asensu. uolũtas auertit. cũ in

Expanded text:
repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus corporis rebus sensibilibus copuletur. Et agit hoc quantum potest: nam cum in hac actione propter conditionem servilis mortalitatis difficultatem patitur, cruciatus est consequens, ut voluntati nihil reliqui fiat, nisi tolerantia. Memoriam vero a sensu voluntas avertit, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
ac si ꝓpterra nemo aliqͥd corporale cogitat nisi qd sensit. qͥa nemo
meminit corporale aliquid nisi qd senfit sic̃ u corporibꝰ sentiendi. sic
in memoria ẽ cogitandi modus. Sensus enĩ accipit speciẽ ab eo cor¬
pore quo sentimꝰ. ⁊ asensu memoria. amemoria uͦ acies cogitantiᷤ
U oluntas uͦ sic̃ ad uingit sensũ corpori. sic memoriã saisui. sic cogi¬
tantis aciẽ inemoriȩ. Quȩ aut̃ cõ ciliat ista atq cõ ungit. ipsa etiã
dis uingit ac separat idẽ uoluntaᷤᷤ. s a sentiendis corporibꝰ motu cor¬
poris separat corporis sensus ne aliqͥd sentiamꝰ aut sentire desina¬
mus. ułuti cũ ocłos ab eosuidere nolumꝰ auertimꝰ uł claudimꝰ. sic
aures a sonis. sic nares ab odoribꝰ. ita etiã uł bs claudendo. uł aliqͥ.
exore respuendo asaporibꝰ auersam᷑. Intactu quoq uł subtrahi¬
inus corpus netangamꝰ qd nolumꝰ. uł si iã tangebaiꝰ abicimꝰ aut

Expanded text:
At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit corporale aliquid nisi quod sensit, sicut in corporibus sentiendi, sic in memoria est cogitandi modus. Sensus enim accipit speciem ab eo corpore quod sentimus, et a sensu memoria, a memoria vero acies cogitantis. 15. Voluntas porro sicut adjungit sensum corpori, sic memoriam sensui, sic cogitantis aciem memoriae. Quae autem conciliat ista atque conjungit, ipsa etiam disjungit ac separat, id est, voluntas. Sed a sentiendis corporibus motu corporis separat corporis sensus, ne aliquid sentiamus, aut ut sentire desinamus: veluti cum oculos, ab eo quod videre nolumus, avertimus, vel claudimus: sic aures a sonis, sic nares ab odoribus. Ita etiam vel os claudendo, vel aliquid ex ore respuendo a saporibus aversamur. In tactu quoque vel subtrahimus corpus ne tangamus quod nolumus, vel si jam tangebamus, abjicimus aut
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ audirẽ ñ tam̃ generalit̾ singula meminissẽ. Qui enĩ
mͥ nairat uerbi gr̃a aliquẽ montẽ silua exutũ.⁊ oleis in¬
dutũ ei narrat qui meminerĩ species ⁊ montiũ ⁊ siluarũ.
⁊ olearũ. Cux̧ si oblitus eem̃ qͥd diceret om̃ino nescirẽ. & idõ
narrationẽ illã cogitare ñ possẽ. Ita fit ut om̃is qui corpo¬
ralia cogitat. siue ipse aliquid cõfingat. siue audiat. aut
legat. uł p̃territa narrantẽ. uł futura p̃nunciantẽ. ad
memoriã suã recuarat. ⁊ ibi repꝑiat modũ atq m̃ surã omiũ
formarũ quas cogitans in tuetur. Nã neq colorẽ quẽ nũquã ui¬
dit. neq. figurã corporis nec sonũ quẽ nũquã audiuit. nec saporẽ
quẽ nũquã gustauit. nec odorẽ quẽ nũquã ole fec̃. nec ullã cõtrec¬
tationẽ corporis quã uũquã seusit potest quisquã om̃ino cogitare.

Expanded text:
primum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim primum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narrat, verbi gratia, aliquem montem silva exutum, et oleis indutum, ei narrat qui meminerim species et montium et silvarum et olearum; quas si oblitus essem, quid diceret omnino nescirem, et ideo narrationem illam cogitare non possem. Ita fit ut omnis qui corporalia cogitat, sive ipse aliquid confingat, sive audiat, aut legat vel praeterita narrantem, vel futura praenuntiantem, ad memoriam suam recurrat, et ibi reperiat modum atque mensuram omnium formarum quas cogitans intuetur. Nam neque colorem quem nunquam vidit, neque figuram corporis, nec sonum quem nunquam audivit, nec saporem quem nunquam gustavit, nec odorem quem nunquam olfecit, nec ullam contrectationem corporis quam nunquam sensit, potest quisquam omnino cogitare.
Abbreviated transcription (Latin):
formȩ qm̃ corporales atq. sensibiles s̃. errat equidẽ am̃s cũ eas
opinat᷑ eo mͦ foris eẽ qͦmͦ intus cogitat. uł cũ iã interierint
foris. ⁊ adhuc in memoria retinent᷑. uł cũ alit̾ etiã qd memini¬
nrq enĩ ea nob̾ recordantibꝰ. s alio narrante cogitamꝰ. atq
illa trinitas ñ hic uidetur expleri quȩ fit. cũ sp̃es in memo¬
ria latens. ⁊ usio recordantis. t̾cia uolũtate copulant᷑. ñ enĩ
q̃ latebat in memoria mã.s qd audio cogito.cũ aliqͥd mͥ nar¬
ratur ñ ipsã uoces loquentis dico. nequisqͣm putet in illa
me exisse trinitatẽ quȩ foris in sensibilibꝰ ⁊ in sensibꝰ agit᷑.
s eas cogito corpoꝵ species. qͣs nairans uerbis sonisq signifi¬
cat. quas utiq ñ reminis cens. s audiens cogito. S sidiligen¬
tius cõsidemus nec tc̃ excedit᷑ memoriȩ modus. Neq. enĩ
uł in telligere possẽ narrantẽ.siea quę diẽ ⁊ sic̃ texta tunc

Expanded text:
at quidem animus, cum eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam interierunt foris, et adhuc in memoria retinentur, vel cum aliter etiam, quod meminique enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogitamus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod audio, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse trinitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas narrans verbis sonisque significat; quas utique non reminiscens, sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus, nec tunc exceditur memoriae modus. Neque enim vel intelligere possem narrantem, si ea quae dicit, et si contexta tunc
Abbreviated transcription (Latin):
scendentibꝰ itaq introrsuᷤᷤ quibꝰdã gradibꝰ cõsid̾ationiᷤᷤ ꝑp
amȩ parteᷤ. unde incipit aliqͥd occurere qd ñ sit nob̾ cõmune.
cũ bestiis. in de incipit racio ubi iãhomo interior possit agno̾ei
Qui etiã ipse si ꝑ illã racionẽ cui tẽporaliũ rerũ administratio
delegata ẽ. in moderato ꝓgressu nunis in exteriora ꝓlabitur.
cõsentiente sibi capite suo. idẽ ñ eã ratione cohibente atq re¬
frenante illa quȩ inspecula cõsilii p̃sidet. quasi uirili portione:
mueterat᷑ int̾ inimico suos. uirtutis inuidos demones cũ suo
principe diabolo. Aeternoꝵq illa uisio ab ipso etiã capite cũ
cõ iuge uetitũ manducante sub trahit᷑. ut lum̃ oculoꝵ eiꝰ ñ sit
cũ illo. Ac sic abilla illustratione ueritatis ambo nudati atq
aꝑtis oculis cõscientiȩ ad uidendũ quã in honesti atq indecori
remanserint. tã quã folia dulciũ fructuũ sine ipsis fructib

Expanded text:
am gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa uisio ab ipso capite cum coniuge uetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum eius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, quam inhonesti atque indecori remanserint, tamquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ilioꝵ alioquin cẽ nescimꝰ oceam̃. nescimus eẽ tras atq icir¬
bes qͣs celebeirima fama comendat. Mescunus fuisse honii¬
nes t opa eoꝵ quȩ historica lectione didicimꝰ. Mescunꝰ que
cotidie unde cũq nunciant᷑. ⁊ in diciiꝰ consonis cõstantib
firmat᷑. Postremo nescimꝰ inquibꝰ locis uel ex quib homuaꝰ¬
bus fiterimꝰ exorti. quia hȩc omia testimoniis credidim alioꝵ¬

Expanded text:
aliorum: alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque uraliorum: alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque urbes, quas celeberrima fama commendat; nescimus fuisse homines et opera eorum, quae historica lectione didicimus; nescimus quae quotidie undecumque nuntiantur, et indiciis consonis contestantibusque firmantur; postremo nescimus in quibus locis, vel ex quibus hominibus fuerimus exorti; quia haec omnia testimoniis credidimus alio
Abbreviated transcription (Latin):
ualeant. qͥ nichil ab homine sciri posse cõtendũt. S modꝰ
in de libri tres nr̃i. pͥmo nĩȩ cõ uersionis tpr̃e scripti.
qͦs qui potuerit ⁊ uoluerit legere. lectosq intellexerit.
nehil eũ ꝓfecto quȩ ab eis cõtra ꝑceptionẽ ueritatis.
argum̃ta multa in uenta sũt ꝑͥ morebũt. Cũ enĩ duo
sus ꝑꝰcipit am̃s. alterũ eaꝵ quȩ ꝑseipsũ. multa illi philosophi
gairierint contra corporis sensus. amĩ aut̃ qͣsdã firmissi¬
mas ꝑseipsũ ꝑceptiones rerũ uerarũ. quale illud ẽ qͥ dixi
scio me uiuere. nequaqͣm indubiũ uocare potuer̃. S ab¬
sit a nob̾ ut ea quȩ ꝑsensus corporis didicimꝰ. uera eẽ du¬
bitemus. Pcos quippe didicimꝰ celũ ⁊ t̾rã ⁊ ea quȩ in eis sunt
nota nob qͣntũ ille qui ⁊ noꝰ ⁊ ipsa cõdidit in notescere nob
uoluit. Ałsit etiã ut scire noꝰ negemꝰ quȩ testimonio didicim

Expanded text:
valeant, qui nihil ab homine sciri posse contendunt. Sed moduvaleant, qui nihil ab homine sciri posse contendunt. Sed moduinde libri tres nostri, primo nostrae conversionis tempore conscripti, quos qui potuerit et voluerit legere lectosque intellexerit, nihil eum profecto quae ab eis contra perceptionem veritatis argumenta multa inventarcipit animus, alterum earum quae per se ipsum: multa illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; animi autem quasdam firmissimas per se ipsum perceptiones rerum verarum, quale illud est quod dixi, Scio me vivere, nequaquam in dubium vocare potuerunt. Sed absit a nobis ut ea quae per sensus corporis didicimus, vera ebitemus: per eos quippe didicimus coelum et terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, quantum ille qui et nos et ipsa condidit, innotescere nobis voluit. Absit etiam ut scire nos negemus, quae testimonio didicimus
Abbreviated transcription (Latin):
eius infinitũ numerũ ñ possit cõp̃hęndere ac dicere. Hoe⁊
in uoluntate certa similit̃ ad uerti potest. Quis ẽ enĩ eui
nõ in pudent̃ respdeat᷑ forte falleris dicenti uolo beatũ ȩẽ:
Etsidicat scio me hoc uelle.⁊ hoc me scire scio. iã his duobꝰ tter¬
ciũ potest ad dere quohȩc duo seiat.⁊ qͣrtũ. ⁊ similit hec duo
errare nolo. nonne siue erret. siue ñ erret. errare tam̃ eũ
nolle uerũ ẽ : Quis ẽ qui huic ñ inpudentissime dicat. for¬
sitan falleris: cũ ꝓfecto ubi cũq fallat᷑. falli se tam̃ nolle
ñ fallit᷑. & si hoc scgre se dicat. addit qͣntũ uult rerũ nume¬
rũ cognitaꝵ.⁊ numerũ eẽ ꝑspiẽ infinitũ. Qui enĩ dic̃
nolo me falli. ⁊ hoc me nolle scio. ⁊ hoc me sege scio. ia
⁊ si nõ comoda elocutione potest hinc hic finitũ numeru
ostendere. Et alia reppiunt᷑ quȩ ad uersus achademico

Expanded text:
ejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et ejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et in voluntate certa similiter adverti potest. Quis est enim cui non impudenter respondeatur, Forte falleris, dicenti, Volo beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc velle, et hoc me scire scio; jam his duobus et tertium potest addere, quod haec duo sciat; et quartum, quod haec duo Errare nolo; nonne sive erret sive non erret, errare tamen eum nolle verum erit? Quis est qui huic non impudentissime dicat, Forsitan falleris? cum profecto ubicumque fallatur, falli se tamen nolle non fallitur. Et si hoc scire se dicat, addit quantum vult rerum numerum cognitarum, et numerum esse perspicit infinitum. Qui enim dicit, Nolo me falli et hoc me nolle scio, et hoc me scire scio; jam et si non commoda elocutione, potest hinc infinitum numerum ostendere: et alia reperiuntur, quae adversus Academicos
Abbreviated transcription (Latin):
potest. qͥ se iuiuere dixerit scire. Mille itaq fallatiũ uisoꝵ ge¬
nera obierant᷑ ei qͥ dic̃ scio me uiuere. nichil hoꝵ timebitꝰ.
qͣndo ⁊ qui fallit᷑ iuuit. S si talia sola ꝑtinent adhumana
scientiã. ꝑ pauca s. nͥ quia in uno quoq genere ita multi¬
plicant᷑. ut ñ solũ pauca ñ sint. uerũ etiã repꝑrant᷑ ꝑ in¬
finitũ numerũ tendere. Qui enũ dicit scio meumere. unũ ali¬
quis scire se dic̃. ꝰ inde si dicat. scio nre scire me iuuere. duo
sunit. Iam hoc uͦ qͣ scit hȩc duo. terciũ scire ẽ. Sic potest ad dere
⁊ quartũ. ⁊ quintũ. ⁊ in numerabilia. si sufficiat. S quia
innumerabilẽ numerũ. uł cõp̃hendere singula ad dendo.
uł dicere in numerabilit̾ ñ potest. hoc ipfũm certissime cõ¬
p̃hendit ac dic̃. ⁊ uxrũ hoc eẽ.⁊ tã innumerabile ut ueri

Expanded text:
potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum gepotest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit, Scio me vivere; nihil horum timebit, quando et qui fallitur vivit. Sed si talia sola pertinent ad humanam scientiam, perpauca sunt; nisi quia in unoquoque genere ita multiplicantur, ut non solum pauca non sint, verum etiam reperiantur per infinitum numerum tendere. Qui enim dicit, Scio me vivere, unum aliquid scire se dicit: proinde si dicat, Scio me scire me vivere; duo sunt jam; hoc vero quod scit haec duo, tertium scire est: sic potest addere et quartum, et quintum, et innumerabilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem numerum vel comprehendere singula addendo, vel dicere innumerabiliter non potest, hoc ipsum certissime comprehendit ac dicit, et verum hoc esse, et tam innumerabile, ut vere
Abbreviated transcription (Latin):
habent᷑ hec quȩ obiciunt᷑ extrinsecis. ut in eis sic fallat᷑ oculis
quẽ ad modũ fallit᷑ cũ in aqua remꝰ uidet᷑ infractꝰ ⁊ nauigan¬
tibꝰ turres moueri. ⁊ alia sexcenta quȩ alit̃ sit qͣm uident.
quia nec ꝑ oculũ carnis hoc cernit᷑. Intima scientia ẽ. quanoꝰ
iuiuere scimꝰ. ubi neillud quid ẽ achailrmicus dicere potest. for¬
tasse dormis ⁊ nescis. ⁊ in somis uides. Uisa quippe sõmantiũ.
simillima eẽ uisis uigilantiũ qͥ s ignorat : S qͥ certa se dic̃ ui
uere scientia. ñ in ea dic̃ scio me uigilare. s scro me uuiere.
iue gͦ dormiat. siue uigilet uiuit. Nec in ca scientia ꝑsõnia
falli potest. quia ⁊ dormire ⁊ in somnis uid̾e uiuentis ẽ. Nec
illud potest achademicus aduersus istã scientiã dicere. furiꝰ
fortassis ⁊ nescis. quia sõnoꝵ uisis simillima sunt etiã uisa
furentiũ. S qui furit uuit. Nec contra acha demicꝰ dic̃. scio
me ñ furere. s scio me uiuere.Nũquã gͦ falli nec mentiri

Expanded text:
llatur oculus, quemadmodum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia nec per oculum carnis hoc cernitur. Intima scientia est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui certus est de vitae suae scientia, non isive ergo dormiat, sive vigilet, vivit. Nec in ea scientia per somnia falli potest; quia et dormire et in somnis videre, viventis est. Nec illud potest Academicus adversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me non furere; sed, Scio me vivere. Nunquam ergo falli nec mentiri
Abbreviated transcription (Latin):
loquim᷑. qualis aut qͣnta potest homini ꝓuenire. qͣm libet
pitissimo atq. doctissimo. Exceptis enĩ quȩ in am̃ũ ueniunt
asensibꝰ corporis. in quibꝰ tã multa alit̃ sunt qͣm uident᷑. ut eoꝵ
ueri similitudine nimiũ cõstipatꝰ. sanus sibi uideat᷑ eẽ. qͥ insanu
lude achademica philosophia sic in ualuit. ut deo mibꝰ dubsoas
multo miseriꝰ in sauiret. his gͦ exceptis quȩ acorporis sensibu
inamũ ueniunt. qͣntũ rerũ romanet ꝗ ita sciamꝰ sicuti noᷤ

Expanded text:
loquimur, qualis aut quanta potest homini provenire, quamlibet peritissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur, ut eorum verisimilitudine nimium constipatus, sanus sibi esse videatur qui insanit; unde Academica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his ergo exceptis quae a corporis sensibus in animum veniunt, quantum rerum remanet quod ita
Abbreviated transcription (Latin):
nus alioꝵ ꝑcepta scit amus humanus. thesauro memoriẽ
cõdita tenet. ex quibꝰ gignitur uerbũ uerũ qͣndo q scimie
loquim᷑. S uerbũ ante om̃ẽ sonũ. ante om̃e cogitationẽ
soni. Iunc enĩ ẽ uerbũ simillimũ rei notȩ dequa gignit᷑
q ẽ uerbũ linguȩ nulliꝰ uerbũ uerũ de re uera nichil desuo
habens.s totũ deilla scientia dequa nascitꝰ. Nec int̾ ẽqͣn¬
do id didicerit. qui q scit loquit᷑. Alquando enĩ statĩ ut disẽ
hoc dic̃. dũ tam̃ uerbũ sit uerũ. id ẽ denotis rebus erortũ.

Expanded text:
niis aliorum percepta scit animus humanus, thesauro memoriae condita tenet, ex quibus gignitur verbum verum, quando quod scimus loquimur, sed verbum ante omnem sonum, ante omnem cogitationem soni. Tunc enim est verbum simillimum rei notae, de qua gignituquod est verbum linguae nullius; verbum verum de re vera, nihil de suo habens, sed totum de illa scientia de qua nascitur. Nec interest quando id didicerit; qui quod scit loquitur; aliquando enim statim ut discit, hoc dicit; dum tamen verbum sit verum, id est, de notis rebus exortum.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ⁊ demoyse intelligendũ ẽ cũ ait ei dns. tolla despũ tuo
datur principiũ habet eũ aquo datur quia ñ aliunde accepit
latiue unus ereator ⁊ unus dñs. sic relatiue ad sp̃m sem unũ
principiũ. Ao creaturã uͦ pat̃ ⁊ filius ⁊ sp̃s sc̃s unũ pͥncipiũ
sic̃ unus creator ⁊ unus dñs.¬

Expanded text:
hoc et de Mose intellegendum est, cum ait ei dominus: tollam de spiritu tuo datur principium habet eum a quo datur, quia non aliunde accepit latiue unus creator et unus dominus, sic relatiue ad spiritum sanctum unum principium. ad creaturam uero pater et filius et spiritus sanctus unum principium, sicut unus crea
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũtam̃ sic̃ lectore nm uolo eẽ mͥ deditũ. ita correctorẽ nolo s̃
Ille me nõ amet amplius.ꝗͣ catholicã fidẽ. Ille se nõ amet ampli
quã catholica ueritate. Sic̃ illi dico noli mĩs luteriᷤᷤ qͣsi serip¬
turis canonicis inseruire.s in illi̾ ⁊ q ñ eredebaᷤ cũ inueneris
incunceant̃ erede. in istis aut̃ qͥ certũ nõ habebaᷤᷤ. nisi certũ
intellexeriᷤᷤ. noli firme retinere. ita illi dico noli mãs literas
extua opuuone uł cõtentione. s ex diuina lectione. uł in cõcus¬
sa ratione corrigere. Siquid in eis ueri cõ p̃henderis existendo
ñ ẽ m̃m. At intelligendo ⁊ amando.⁊tuũ sit ⁊ nm̃. Siqͥd aut̃
falsi cõ uiceris.errando fuerit nm. S iã iuiuendo. nectuũ fit
nec mm.¬

Expanded text:
Verumtamen sicut lectorem meum nolo esse mihi deditum, ita correVerumtamen sicut lectorem meum nolo esse mihi deditum, ita corree se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec m
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s ciuquã pigro aut multũ docco uidĩ suꝑ flui. cũ multiꝰ in¬
pigris multisq indocits int̾ quo̾ etiã mͥ ñ parua exparte sit
necessarius. Euhis gͥ quȩ ab aliis descripta iã legimꝰ plurimũ ad¬
miniculati. ⁊ ad uiti ea quȩ detrinitate uno sũmo sumeq bono
dõ pie queri ⁊ disseri posse arbitror ipso ortante queronda. atq.
ad uiuante disserenda suscepi. ut si alia ñ sut̃ huiꝰ modi scrip¬
ta sit̃ quȩ habemꝰ ⁊ legat̃ qͥ uoluerit̃ ⁊ ualuerĩt. Si aut̃ iã s̃ tãto
faciliꝰ aliqͣ uiueniantur. qͣnto talia plura eẽ potuerĩt. Sane cũ¬
in om̃ibꝰ litteri̾ m̃is ñ solũ piũ lectorẽ. s etiã liberũ correctorẽ
desiderẽ. multo maxime in his ubi ipsa magnitudo questioniᷤᷤ. utinã
tã multo̾ inuentores hab̾e posset. quã multo cõtradictores habet.

Expanded text:
meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis immeus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, qin omnibus litteris meis, non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem, multo maxime in his ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset quam multos contradictores habet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstudio quo fide nram aduersus errore carnaliũ.⁊ am̃aliũ ho¬
minũ muniri in ardesco necesse ẽ me pati. ⁊ udeant ꝗͣ facile
abisto labore me temꝑẽ.⁊ qͣnto etiã gaudio stilũ possim habere
feriatũ. Qđ si ea quȩ legimꝰ dehi rebus sufficient̃ edita ĩ latino
sermone aut ñ sũt aut ñ inueniunt᷑. aut certe difficile a nob̾
inueniri queut̃. Gretȩ aut̃ linguȩ ñ sit nob̃ tantus habitus
ut taliũ rerũ libris legendis ⁊ intelligendis ullomͦ reppram᷑
idonei. quo gene litteraꝵ ex his quȩ nob̾ pauca int̾p̃tata s. ñ
dubito cuncta quȩ utilit̾ querese possumꝰ cõtineri. fribꝰ aut̃
ñ ualeã resistere. iure quo eis seriuiᷤᷤ factꝰ sũ flagitantibꝰ ut
eoꝵ in xp̃o laudabilibꝰ studiis lingua ac stilo mõ. qͣs bigas in
me caritas agitat maxime seruã. egoq. ipse multa quȩ
nesciebã seribendo me didicisse cõfittar. ñ debet hic labor

Expanded text:
studio quo fidem nostram adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non valeam resistere, jure quo eis servus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eoꝵ dehac erubuer̃ sententia.⁊ amã purgatã in sempit̾¬
nã bĩtudinẽ sine corpore collocandã putar̃ talia demũdi
retrorsũ ȩt̾nitate sentut̃. ut hanc de amã sentẽtiã suã
ipsi redarguant q hic longũ ẽ demõstrare. S in libro .xii. deciuitate
dĩ. satis a nob̃̾ ẽ qͣntũ arbitror explicatũ.ẜ. ides aut̃ ista. totũ homi¬
nẽ in mortalẽ futurũ. qͥ utiq. cõstat am̃a ⁊ corpore. ⁊ ob hoc uere

Expanded text:
 eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum hominem immortalem futurum, qui utique constat ex anima et corpore, et ob ho
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ tpsa deniq cogitatio cogitat᷑. siue illa quȩ ꝑ disciplinaᷤ tra¬
dunt᷑. liberalesq doctrinas. siue om̃iũ istoꝵ causȩ suꝑiores
atq. rationes in naturali immutabili cogitent᷑. siue etiã ma¬
la ⁊ bona uera ac falsa cogitemꝰ. uł ñ cõ sentiente sensu. ułer
Prante cõ sensu.

Expanded text:
sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive istorum omnium causae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; sive etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente sensu, vel errante consensu.
Abbreviated transcription (Latin):
aodidit in enigmate. multis hoc in cognitũ ẽ. qͥ ea litera
nescuit᷑. in quibꝰ ẽ doctrina quedã delocutionũ modiꝰ qͦ sgreci gopo
uocant. eosq greco uocabulo. etiã noꝰ utim᷑ ꝓlatino. Sic̃ enĩscemto
cillimũ ẽ ⁊ in solentissimũ ẽ latine enunciare. Unde quidã inter
bulũ ponere. circũ loquendo int̾p̃tati sunt dicenteᷤ. quȩ s̃ aliuo
ralis. om̃s etiã species cõplectat᷑ necesse ẽ. Ac ꝑ hoc sic̃ om̃is equꝰ
amal ẽ. ñ om̃e am̃al equu ẽ.ita omẽ enigma allegoria ẽ
ñ om̃is allegoria enigina ẽ. Ciuid ẽ gͦ allegoria nisi tropꝰ ubiex
alio aliud intelligit᷑. quale illud ẽ ad thesalonicenses. itaq nõ
doriniamꝰ sic̃ ⁊ ceteri. s uigilemꝰ ⁊ sobri simꝰ. Nã qͥ dormiut̃
nocte dormiunt.⁊ qͥ in ebriant᷑ nocte ebrii sunt. noꝰ aut̃ qͥ dũ

Expanded text:
teras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata cillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpbulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ralis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui ineb