comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ operaeius in quib: usq nunc operatur : Ipseemĩ ante faec ula:
Asaeculo autẽ eadicimus ex quib: coepit seculũ sicut ipsum mundum:
mundoerat : & mundus ꝑ eũ factus est: De hocoperedi alio locoscrip¬
tũ est: qui fecit mundũ demateria inforiti: hic mundus plerũque
caeli&terrae nomine siniecanti noncupatur sicut iã cãmemoraui¬
mus ÷ quae scriptura dicit dm̃ fecisse cum factusestdies: Cequib uer¬
bis iam quantũ uisũ est disputauimus r. quẽ ad modũ congruit i con¬
ditioni huiusmundi: & quodexdieb consum matusest cũomnib que
ineo sunt: & quod tunc factũ est cum sactus est dies : In illud congruat

Expanded text:
 opera eius, in quibus usque nunc operatur. ipse enim ante saecula; a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, smundo erat, et mundus per ipsum factus est . De hoc opere Dei alio loco scriptum est: Qui fecisti mundum de materia informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nomine nuncupatur, sicut jam commemoravimus, quae Scriptura dicit Deum fecisse, cum factus est dies: de quibbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat
Abbreviated transcription (Latin):
sedamant homines in expertami rari &causa s in solitorum
requerere: cum cotidiana plerumque alia spe&iam latentioris
orignis nos senon curent : Nam quemad modum in uocgbur hoc
estsignis quibus in loquendo utimur audito uerbo inusitato
quaerunt primo quid sit hoc qͣuid sigii fic&t quo cognito dein¬
dequerunt unde dictum nt cum tam multa sinecuranes¬
cient qua inusosermones habentunde ita s int dicta siccdm
aliquidus itatum in rebus acceder& siuecor poralibus si uerpi¬
iitalibus causasrationem que rollicite inquerunt & sibi
reddi ad octoribus flagitant: Soleo autem cum mequis que
interrogat uerbigratia quid sit catus & respondeo pru¬
dens uel acutus nec ei suffecit sed pergit quaerere undedi
quiausi ta tum nomenerat patientere ius originem nes cie¬
hai quod atem nouum in sonuit ausȩbus parum putatuoss
Quid sigi ficando ual& nisi & iam unde dicatur ex qudera
quis quis ergo ex mequaerit diã quis egemrede unle i¬

Expanded text:
sed amant homines inexperta mirari et causas insolitorum requirere, cum cotidiana plerumque talia saepe etiam latentioris originis nosse non curent. nam quemadmodum in uocibus, hoc est signis, quibus in loquendo utimur, audito uerbo inusitato quaerunt primo, quid sit, hoc est quid significet, quo cognito deinde quaerunt, unde ita dictum sit, cum tam multa sine cura nesciant, quae in usu sermonis habent, unde ita sint dicta: sic cum aliquid inusitatum in rebus acciderit siue corporalibus siue spiritalibus, causas rationemque sollicite inquirunt et sibi reddi a doctoribus flagitant. Soleo autem, cum me quisque interrogat, uerbi gratia, quid sit catus, et respondeo "prudens uel acutus", nec ei sufficit, sed pergit quaerere, unde dquia usitatum nomen erat, patienter eius originem nesciebat; quod autem nouum insonuit auribus, parum putat nosse, quid significando ualet, nisi etiam unde dicatur exquirat. quisquis ergo ex me quaerit, unde ui
Abbreviated transcription (Latin):
illum dolorem noness& passurus sed solius illius uis cosium oris mo¬
lestiam : atque ita secutũ est necumquam talem aliquã postea
passus est auersionem mentis a sensibus. nec tale aliquid uidit nisi
antea cum in mediirdaloribus & or rendis uocibus repente
obmutescens abriper&ur: Posteamen medicis c&eracu¬
rantib & sanantibus nonpermansit in propasito scitatis:
istarum uisionum & diunationum causas & modos uesti¬
gare siquis potest ⁊ certoque comprehendere: eum
magis dudire uellem quam deme expectase ut ipse
disseresem: quitꝰ tamen putem ita ut nec doctime quasi
consirmantem derideant nec indocti quasi docentem
accipiant sed utrique
discep tantem & quȩ¬
rentem potius quan scientem : non occultabo: ego uisa ista
omna uisis cõparo som ni antium : Sicatenĩ aliquando
& haec falsa aliquandõ aũt uera sunt. aliquando ꝑturbata
aliquando tranquilla. Ipsa ãut uera aliquando futuris om¬
nino similia uel a ꝑtedicta aliquando obrcuris significationib:

Expanded text:
illum dolorem non esset passurus, sed solius illius uiscosi humoris molestiam; atque ita secutum est. nec umquam talem aliquam postea passus est auersionem mentis a sensibus nec tale aliquid uidit nisi antea cum in mediis doloribus et horrendis uocibus repente obmutescens abriperetur. postea tamen medicis cetera curantibus et sanantibus non permansit in proposito sanctitatis. Istarum uisionum et diuinationum causas et modos uestigare si quis potest certoque conprehendere, eum magis audire uellem quam de me expectari, ut ipse dissererem. quid tamen putem, ita ut nec docti me tamquam confirmantem derideant nec indocti tamquam docentem accipiant, sed utrique disceptantem et quaerentem potius quam scientem, non occultabo. ego uisa ista omnia uisis conparo somniantium. sicut enim aliquando et haec falsa, aliquando autem uera sunt, aliquando perturbata, aliquando tranquilla, ipsa autem uera aliquando futuris omnino similia uel aperte dicta, aliquando obscuris significationibus
Abbreviated transcription (Latin):
nandi necessitas. ad sententiamea iam satis notasit
Uel quideertumteneam uelunde ad hue
dubitem & quare dubitema pro inde ahoc uolumen
iam concludatur ut quȩ sequitur deindeuideamur¬

Expanded text:
nandi necessitas, et sententia mea iam satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde uideamus
Abbreviated transcription (Latin):
creata ueraf̾iter intelleguntur: punc iamuideamus quomodo ac¬
cipiendum sit q̃d dixitdr̃ : ponestbonum esse hominem solũ. faciam
ei adiutorium secumdum ipsum: utrum temporalit̃ uocibus
acsillabis editis hocdx eriteds̃ : an ipsa patio cõnmemora taest quȩ
in uerbo dĩ principalit̃ erart : ut sic femina fiera : quam rationem
suscipiebat & iam tunc scriptura cum dicer&: & chuit dr̃ fathoc
Aut illud quando primitus omnia condeb antur: anfos te inm̃¬
teipsius hominis hochxitd̃ sicut loquitur quibus dt̃ scruis suis in
ipsis scruis su is & quo gonere scruorum eius quet Miã illequi dĩx in psls

Expanded text:
creata ueraciter intelleguntur. Nunc iam uideamus, quomodo accreata ueraciter intelleguntur. Nunc iam uideamus, quomodo accipiendum sit, quod dixit deus: non est bonum esse homei adjutorium secundum ipsum: utrum temporaliter vocibus ac syllabis editis hoc dixerit Deus; an ipsa ratio commemorata est, quae in Verbo Dei principaliter erat, ut sic femina fieret: quam rationem suscipiebat etiam tunc Scriptura cum diceret, Et dixit Deus, Fiat hoc aut illud, quando primitus omnia condebantur. An forte in mente ipsius hominis hoc dixit Deus, sicut loquitur quibusdam servis suis in ipsis servis suis? Ex quo genere servorum e
Abbreviated transcription (Latin):
cued seltam quam uttraq genera da grrafinxerit. & finxit dr̃ inquit
adhue deerra omnes bestias igri comnia uolatiliacęli: Uideat duo¬
bus modis esse intellegendum: aut tacuis se pune undesinxerit̾ uola¬
tiliacacli quia & tacitum poss& occorrere ut nond& era utrumq
accipiatur dmn simisse secltantũ modo bestias agri ut uolaolib aeli
&ĩam tocente scriptura intellegamus undefinxerit. uelued quisciam
in prama causalum rationum conltione eaqiuis ea esse procluta
aut terram uniuer salt̃ sic appellatã simul cumaqus quemad imocdã
appellata est in illo psalmo ubicaclesti u lauclibus terminatis ad tram
facta est conuersio sermonis achctum : laula tedñm de crra chra¬
ones & omnes abrss & caera: pepost ea dictum est laudatedũm p
deaquis : bienimsunt omnes abrssi: quȩ tamen deerra lauclam
secundum quam & iam daoto mundo dicitur ds̃ quifecit eelum
& terpã : siue dearida siue deaquis quaecũq creatẽ sunt de terra

Expanded text:
traque genera de terra finxerit, et finxit deus, inquit, adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, uideat duobus modis esse intellegendum: aut tacuisse nunc, unde finxerit uolatilia caeli, quia et tacitum posset occurrere, ut non de terra utrumque accipiatur deum finxisse, sed tantummodo bestias agri, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intellegamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi caelestium laudibus terminatis ad terram facta est conuersio sermonis et dictum: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi et cetera, nec postea dictum est "laudate dominum de aquis". ubi enim sunt omnes abyssi, quae tamen de terra laudant secundum quam etiam de toto mundo dicitur: deus, qui fecit caelum et terram, siue de terra siue de aquis quaecumque creata sunt, de terra
Abbreviated transcription (Latin):
am sabstantiam loqui aut persibi subditã creaturã: sedꝑ substan¬
tiam suã nonloqui nisi ad creandas omnes naturas: ad spĩtales uero
atq intell& tuales non solã fruendas sed &iã in lumina das cum
iam possunt capere locutionẽ eius qualis dõ inuerbo enis qđ in
principio erat apuddm̃ &ds̃ erat uerbũ perqđ facta sunt omnia :

Expanded text:
am substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substanam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas; ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis eat in uerbo eius, quod in principio erat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sun
Abbreviated transcription (Latin):
debemus opinare eius subtantiam quads̃ est temporibus locis que mo¬
tabilẽ aut ꝑtempora & loca mobilẽ sed inopere diuinae prouidentiae
ista cognascere: non inillo opere quonaturas creat: sed inillo quo ln¬
trinsecus creatas &iã extrinsecus aministrat: cum sit ipse nullo
locorum uel inter uallo uelspacio incõnmotabile &celenti que po¬
tentia: & interior omni requia in ipsosunt omnia : & &terior omni
requia ipseest superomnia: Item nullo temporũ uel inter uallo uel
spatio in cõnmotabili ae ternitate . & anti quior est omnibus quia
ds̃ adae dicens ab omni ligno qđ est inparadiso escam edes delig¬
no autem cognoscen dibonum & malum non mandu cabitis deillo qua
die autem ederetis abeo morte moriemini : si motum querim:
quo modo ista lotus sit ds̃ motus quidẽ ipse a nobis proprie cõnpre¬
hendi non potest: certissime tamen tenere debemus dm̃ aut ꝑ su¬

Expanded text:
debemus opinari ejus substantiam qua Deus est, temporibus locisque mudebemus opinari ejus substantiam qua Deus est, temporibus locisque mutabilem, aut per tempora et loca mobilem, sed in opere divinae providentiae ista cogntrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatio incommutabili excellentique potentia re, quia ipse est super omnia. Item nullo temporum vel intervallo vel spatio, incommutabili aeternitate et antiquior est omnibus, quia deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per su
Abbreviated transcription (Latin):
redis serrere uolur quianon nalli here tici patant substantiã filud
nollo adumpto corpore ꝑseipsã esse uisiblẽ & ideo antequã guirgi ue
corp acciper& ipsã uisãesse patrib opinantur tã quã desolodo pa
dictũsit que nemo hominẽ uudit n&cudere potest quia filius u sussit ante acg
serui formã & iã popiã sobst atiã suã quempi etas ꝓeul acatholitis m̃tib. a
lendaest sedde hoc plemos alis sidnõ placuerit disserem manc terminaco d
uolamine idqd sequrtur qdomo dosit mulier euiri sulatere creat
inconsequent sperandumest.⁊ funit exp̃l̃. lab. uiii.¬
trin secus substituit &iã & trinsecus aminis trat. & ꝑuoluntatss sibi
subditas quas ꝑtemp & ꝑ corpora sibi at que illis uoluntatibus subdi¬
ta que pertempus & locũ mou& tempore acloco cuius ratio inip
so dõ uitaest sine tempore & loco: cumergo tale aliquid ds̃ agit non

Expanded text:
re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo assumto corpore per se ipsam esse uisibilem; et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam substantiam suam: quae impietas procul a catholicis mentibus lenda est. Sed de hoc plenius alias, si Domino placuerit, disseremus: nunc terminato isto volumine, id quod sequitur, quomodo sit mulier ex viri sui latere creata, in consequentintrinsecus substituit, etiam extrinsecus administret et per uoluntates sibi subditas, quas per tempus, et per corpora sibi atque illis uoluntatibus subdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuiso Deo vita est sine tempore ac loco: cum ergo tale aliquid Deus agit, non
Abbreviated transcription (Latin):
non motus ipse ꝑtemp: eiq uala acsalubr epraceptũ ueritatis
impresserit & quȩ trans gressoripoena debere ture a ipsa ines¬
fabiliter ueritate monstrauerit: sicut audiuntur uel uidentur
ommabona praecepta inipsa incõnmatabile sapientia quae in a¬
nimas scãs setrans fert e aliquo tẽpore. cũ ipsius nullus sit
motus intẽpore siautẽ adeũ motũ adamiustos erat utei adhuc op
ess& alterus creaturae sanctioris & sapientioris auctoritas ꝑquã
cognoscer & dĩ coluntatẽ atq iussionẽ sicut nob̃ ꝓpleta sicut ip¬
sis angeli carambigam ꝑ aliquã eius modicreaturã eiesse locutũ dm̃
talib uocũ signis que intellegere possit: Illadenĩ qđ postea scriptũ a¬
est cãpeccassent eosaudis se docẽ dm̃ dĩ amblanitis in paradiso. quiguo
non ꝑipsã di substatiã secꝑ sobditã ei creaturã factũ est nallo nodil
Abitat qu fide catholicã fapit: ad hõcem̃ & aliquantolatus dels

Expanded text:
non motus ipse per tempus, eique utile ac salubre praeceptum veritatis impresserit, et quae transgressori poena deberetur, ea ipsa ineffabiliter veritate monstraverit: sicut audiuntur vel videntur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili Sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. Si autem ad eum modum Adam justus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret Dei voluntatem atque jussionem, sicut nobis Prophetae, sicut ipsis Angeli; cur ambigimus per aliquam hujusmodi creaturam ei esse locutum Deum, talibus vocum signis quae intelligere posset? Illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent eos audisse vocem Domini Dei ambulantis in paradiso , quia non per ipsam Dei substantiam, sed per subditam ei crdubitat qui fidem catholicam capit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac
Abbreviated transcription (Latin):
iuerent : sp̃italia uocarentur: potuit hoc sieri si non prec epti
trans gressio mortis siplicium mereraur: quienim hoe sieri po¬
tuisse noncrelunt: pihil ali ud quã consua uidinc̃ naturs iam
postpcecatũ pa̾enamq humanam siccurrentis attendunt tiori
urer. in corũ zenere nos esse debem: quinoncredunt nisi quod
uidere consuerunt quis cnim dubitat homini oboediant & pie
uiuenti prest ari potuisse q̃d dixim: quinon lubitat uestibus
israhelitarũ in ꝑtitũ esse quendam insuo genere statĩ: ut ꝑannosa
mo : audiam quidlo quatur in me dñs dr̃ : analiqua dehacre ipsi homir¬
in ipso homine ꝑ angelum est facta reuelatio insimilitudibus uocum
corporalium : quã uis tacuerit scriptura utrum in somnis an in
exta si. Itaenimfieri hȩcsolent: an aliquo aliomodo sicut reuellatur
pfetis undeillud est : & dixit mihi angelus quiloq batur inme: an ꝑ

Expanded text:
uiuerent, spiritalia uocarentur. potuit hoc fieri, si non praecepti uiuerent, spiritalia uocarentur. potuit hoc fieri, si non praecepti transgressio mortis subplicium mereretur. Qui enim hoc fieri potuisse non credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccatum poenamque humanam sic currentis adtendunt; non autem in eorum genere nos esse debemus, qui non credunt, nisi quod uidere consuerunt. quis enim dubitet homini oboedienter et pie uiuenti praestari potuisse, quod diximus, qui non dubitat uestibus Israhelitarum inpertitum esse quendam in suo genere statum, ut per annos mo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homiin ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reuelatur prophetis? unde illud est: et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per
Abbreviated transcription (Latin):
iam emissi deparadiso conuenisse & genuisse cõmemorantur: tam̃
non uideo quidꝓhiberepotuerit ut essent & iam eis in paradiso hono¬
rabiles nubtiae & thorus iñ maculatus. hocdõ p̃stante sidelit̃ iuste¬
q uiuentibus eiq oboedient̃ sc̃ equeseruientibus ũt sineullo inqui¬
eto ardorc libinis sine ullo labore acdolore pariendi foetus ex eorũ
semine gigneraur: ponutmorientib parentib sili succederent:
sedutillis quignuis sent in aliquo formȩ statu manentib & xligno
uitȩ quodibiplantatũ erat corporalẽ ingorem sumentib & illi
quigignerentur adcundem ꝑducerantur statum donecco tonume¬
ro mmplas siuste omines oboeclientq uiuerent tune ficra illa com¬
m dtatio ut sineulla morte animalia corpora conuersa in aliã qua¬
litatem eo q̃d adomnẽ nutũ regantise spũ deserurent. & solo
spũi unuisicantesi neullis alim̃torum corporalibus sustartaculis

Expanded text:
iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen non uideo, quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et torus inmaculatus hoc deo praestante fideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque seruientibus, ut sine ullo inquieto ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus ex eorum semine gigneretur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deseruirent et solo spiritu uiuificante sine ullis alimentorum corporalibus sustentaculis
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilia caeli: cur enim dictum sit adhuc id est ꝓpt̃ primã condi¬
tionẽ crcturarũ se&̧ diebus consũmatam in quacũ salit̃ ꝑfecta suñ
omnia simul & inchoata ut deinde adeff&ctus suos causae perduce¬
rentur iam quantum potuimus in precedentibus intimauimus:
o& siquis hoc aliter enõt᷑andum putat : tantum diligenter atten¬
edat illa omnia quae ut hoc sentiremus ad tendimus & sipbabilio¬
nom indepotuerit enu cleare sententiã non solũ resis terenonde¬
pcinus: sedelebem: & iam gratulari : sicuem aũt mou& quia ñ dixit
dictumdierat: masculum & seminam fecit eos & benedixiteos dicenseres¬
cite & multiplicamini &mnͣpl&e terrã & lominaminieius: quaeratio
2conditionis & coniunctionis masculi & feminȩ atq benedictio nec pori
peccatum hominis pͦenamq &efecit: ipsa enim est secundũ quam
nunc terrahominibus plana est dominantibus eius: quãquã enim¬

Expanded text:
uolatilia caeli; cur enim dictum sit "adhuc". id est propter primam condiuolatilia caeli; cur enim dictum sit "adhuc". id est propter primam conditionem creaturarum sex diebus consummatam, in qua causaliter perfecta sunt omnia simul et inchoata, ut deinde ad effectus suos causae perducerentur, iam, quantum potuimus, in praecedentibus intimauimus. et si quis hoc aliter enodandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, quae ut hoc sentiremus adtendimus; et si probabiliorem inde potuerit enucleare sententiam, non solum resistere non debemus, sed debemus etiam gratulari. Si quem autem mouet, quia non dixitdictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditionis et conjunctionis masculi et feminae atque benedictionis nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsa enim est secundum quam nunc terra hominibus pl
Abbreviated transcription (Latin):
terra omnes bestias agri & omnia uolatilacęli & ad duxitilla ad
adamutuider& quiduo cara illa: aomne q̃dcumque
uocauit illud adam animam uiuam. hoc est nomeneius: Eiro ca¬
uit adamionqͥn a omnibpecoribus & omnibus uolatilibus cacli
& omnibus bestus agri : Ipsius autem adam non est inuentus adiu¬
tor similis ei & inmisit dr̃ exta sininadam & obdormiuit: & ac espit
unam costarum cius &a dimpleunit carnem in locomeius: & gdifica¬
uit dñs dr̃ costãs quam aecepit deadam inmulicrem & adduxit cani¬
ad adam &clixit aclam hoc nunc os ꝙ ossibiis incis : & taro &car nem ca:
haec uocabitur mulier qrm̃ exui ro suo sumptaest : propt hoc relm¬
qua homo patrem & inatrẽ & conclutinabitur aduxorẽ suã &er̃
duo incarne una : Sialiquid adiuuant lotorẽ quȩ in libris supe¬
rioribus consi denrta atq conscripta sunt: non debem: in hoc chutius
nmorari quod sinxit adhucds̃ daerra omnes bestias agri & omna

Expanded text:
a omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxit illa ad Adam, ut uideret, quid uocabit illa. et omne quodcumque uocauit illud Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. ipsi autem Adam non est inuentus adiutor similis ei et inmisit deus extasin in Adam, et obdormiuit. et accepit unam costarum eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dad Adam. et dixit Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; haec uocabitur mulier, quoniam ex uiro suo sumta est. et propter hoc relinquet homo patrem et matrem et conglutinabitur ad uxorem suam; et erunt duo in carne una. si aliquid adiuuant lectorem, quae libris superioribus considerata atque conscripta sunt, non debemus in hoc diutius inmorari, quod finxit adhuc deus de terra omnes bestias agri et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
absurdius quamputare massam cuius piam m&alli
ex aliqua parte crescere possedumtunditur niss decres¬
cat &x altenr: uelaugere latituclinem nisi crassi tudine
minuatur: Aut ullum esse corpus manentenatur ȩ suȩ
quantitate qd undiq erescat niss pariscat᷑ quomo¬
do igitur inplebit anima ex illa stilla seminis magni¬
tudinem corporis quodanimat. si& ipse corpus est¬
cuius substantia nullo accessõ erescat: quomodo inquã
implebit carnem quam uiuificat. nisi tanto rarior
fucrit quanto gnendius quod animauerite timur
uidelic& nede ncr& &iam minuendo sicrłł cerit
& non timuit nede sicerst rarsscendo cum crescera
muys a inprolgriorem moldm quampait term̃i

Expanded text:
absurdius quam putare massam cuiuspiam metalli absurdius quam putare massam cuiuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat, nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa stilla seminis magntudinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus estcuius substantia nullo accessu crescat? quomodo, inquam, inplebit carnem, quam uiuificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius, quod animauerit? timuit uidelicet, ne deficeret etiam minuendo, si cresceret, et non timuit, ne deficeret rarescendo, cum cresceret. pergit in prolixiorem modum, quam petit termi
Abbreviated transcription (Latin):
quae iidemus qd dicebat: constitue in quid certum pon¬
dus auri uel argentirudan adhuc massam: collectus
abitus est illi & futuro interim minor tamen continens
ntralineam moduli totum qd natura estauri uelargent:
dehinc ci mn in laminã massa laxatur mi ior efficitur
ntio suo & cdȩlationẽ ponderis certi non peradiec¬
ionem dum ex tenditur
non dum aug& ur & sic
iuoq aug&ur dinextenditur: lic& enim & habr¬
ditur : lic& enim & habitu
ugere cum non statulic& tunc & splendor ipse¬
crib&ur auri uel argenti opus fuerat quidem & in mas¬
i sed obscurior. pontam̃ nullus: tunc & ali atq alii
habitus accedunt ꝓfacilitate materiae quaduxeriteam
quiait. nihil conferens modulo nisieffigiem: prohde
& animae incrementare pudanda non substantia sed
ꝓuocatiua: quis hunc credere t cumisto corde tam
desrtum esse potiisse sed tremenda sunt ista. nonri¬
dencda : Ad hocenim num quidcoger&ur sialiquid
cozitare possit qđ & sit& corpus nonsit: quiclautem

Expanded text:
quod dicebat. constitue, inquit, certum pondus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus est illi et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum in lamminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur, non dum augetur. etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet enim et habiur; licet enim et habitu augeri, cum statu non licet. tunc et splendor ipsehitur auri uel argenti, qui prius fuerat quidem et in massa, sed obscurior, non tamen nullus . tunc. et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numquid cogeretur, si aliquid cogitare posset, quod et sit et corpus non sit? quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
cens: E fecit ds̃ hominẽ adimaginẽ dĩ nonquasi pater ad imaginẽ
filii. aut filius ad imaginem patris: alioquinnon ueredictũ est.
d dimaginẽ nostram : Siio patris solius aut adfilii solius imaginẽ
factus homoseditadictum est fecitdĩ ad imagmemdi. tã quã dcene¬
tur fecitels̃ adimaginẽ suã : Cumaute nunc dicitur adim
idagatilla pluralitas ꝑsonarum ut plures deos uel dica i
credamus uel intellegamus. Sed patrẽ & filiũ & spm̃sc¬

Expanded text:
cens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem cens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad inon id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intellegamus, sed patrem et filium et sp
Abbreviated transcription (Latin):
pisciũ maris & uolatiliũ caeli : &omniũ reptilium repentium suꝑ terra:
& dixitdi & cedediuobis omne pabulum seminali seminansie men quod
est suꝑomnẽ terrã: &omne lignum quod hab& insefructũ sominis
seminales uobiserit adescam & omnibus bestusterrae. & omnib
uolatilibus caeli &omnireptilirepente suꝑ terrã quodhab& insesp̃m
uitae: Et omne pabulumuiri deinescam: & factũ estsic: Ex uidit
ds̃ omniaquȩ fecit : & ebonaualde : & facta est uespera & factum
estmane diessextus : Etiamatq etiam denatura ho minis potꝰ¬
erituberius considerandi & dilientius disserendilocus : Hunc tamen
ut opera se dierum nostrainquis itio ꝑtractatioque concludat:
oc prinũ breuiter dicimus non indifferenter accipiendum quod
in aliis operibus dicitur. Dixit d̃ fiat : hic autẽ dixiteds : facia mus
hominẽ adimaginẽ & similitulinem nostram: đd insinuandam
scm̃: quãtamende itatis unitatẽ intellegendam statim ad mon& di¬

Expanded text:
 terram. et dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis ■ seminalis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis poerit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam t spiritum sanctum. quam tamen deitatis unitatem intellegendam statim admonet di
Abbreviated transcription (Latin):
isicest sictũ hocest ineuis cognitione ex uerbodi: De in decũad ditur&
pngregata est aqua & c&era cũ amdictũ est & si cest sactũ ipsacseatura in
uogenerefit : quae item in suo genere factacognostitur ab ealuce : quae iam
iquerbodi facienda cognouerat: fit tertiouespera & inde hoc modoce¬
pera usq admane Postuesperã sextidiei nultũ qui ppe interest lt̃
ogntionẽ reicuius quelmner bođi & cognitionẽeius innatura eiusũtil¬
ud merro addiem ꝑtineat hocaduesperã : In cõnparatione ẽius illius¬
ucis quae in uerbodi conspicitur omrqs cognitio qͣ creaturã quã lib&
nseipsanouimus non iñ meritonox dici potest: quarursus tantũ diffest
berrore uelignorantia eorũ quinec ipsam creaturã sciunt : ut ineius
õnparatione non in congrue dicaturdies: sicut ipsauita fideliũ quae in
haccarne &q in hoc seculo ducitur. incõnparatione uitae in fidelis at que
mpiae non in rationabiliter lux &hes appellatur: Apostolodicente. Puis¬

Expanded text:
deinde cum additur: et congregata est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in conparatione uitae infidelis atque inpiae non inrationabiliter lux et dies appellatur dicente apostolo: fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret eademacies uel ra diusoculorũ nostrorũ ad transeundũ
aerẽ. quiest suꝑmare nisi prius transiss& eũ qui est suꝑterrã. inqͣ¬
libe mediterranea regionesimus ab eoloco ubi sumus usq adlitus
maris: De indesiad eadẽ lineã contuitus nr̃i aohuc post mare Qoꝰ¬
terrȩ
lacent : eũ quoq aerem q̃ ꝑ illas trans marinas terras esttransire aciestra
non potest: nisi prius ꝑ actospatio aeris illius qui suꝑmare & qđ primũ occur¬
rit extenditur: faciam: iampostillas trans marinasterras nonnio tra¬

Expanded text:
ueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonni
Abbreviated transcription (Latin):
ã remanere Num quit᷑ &aere quisuꝑo ctanũ diffunditur potesttran¬
IR Sc eaniautem magnitudo incõmparabilis ꝑhib&ur: sed quartacũqr
st pritasopte aorom quis uꝑ est transcãt raclino stroe ocal orle cs peost¬
e quiequidultra esttum cbmũ acholepueniãt quẽ uidemus. auli getur
quiatotiens hicdiximus prius & posteã ĩdeo nonsimul omnia unoretu
transit noster obtutus Sienim clausis oculis. faciem contra uisuri so¬
ẽ ponamus: nonne mox uteos a peruerimus ibi potius aciem nosttam
pios ituenisse quã illuc eã ꝑdexisse putabimur᷑. Ita ut necipsooculipri¬
as aꝑtifuis se uideantur: quã illã quo intenderant ꝑuenis se: El cer teiste
orpore aluci s estradus emicans ex oculis nr̃is: Eetam lonꝰge posita tan¬
tacelettate contingens ut aestimari cõnpararẽq nom possit: Nem¬
pehic& illa omnia tamam pla iñ mensaque spatia simul unoictu
transire manifestũ est. Et quid prius posterius que transitur nihil

Expanded text:
 remanere; numquid et aerem qui super Oceanum diffunditur, potest tranerram est? Oceani autem magnitudo incomparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, qui supra est, transeant radii nostrorum oculorum et postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
furdute quidmirum si quodam dt̃ iusto oeulto quae
iuditio sinuntur demonis incor dibus &iã iigri lantium
talȩ aliquid posse : manichei autem quise cristianos uel
tant uel putare uolunt: In hac opimone translationi
uel reuo lutiones animarum eosunt illis gentiumꝰ filo so¬
phis uel siquialii uani homines hoc putant deteriores
& de testa biliores: quod illi animȩ naturã adĩ natura
dis cernunt: istiautem cumaliud nihil dicantesse aninam
quam ipsam dĩ sobstantiam adque id omnino quod dr̃ est non
t̾re pidant eam tam turpiter cõnmutabilem dicere. ut
nullum sit herbae seuuer miculi genus ubieam non esse con¬
mixtam uel quore uolui non posse mirabile opinentur insa¬
nia : qui tamen si remotis ab animo suo rerum obscurissimarũs
quaestionibus quas carnali corde uersantes neces seest ut inohi¬
pinones fal sas noxias mons truosasq: labantur. & perual

Expanded text:
t, quid mirum si quodam Dei justo occultoque judicio sinuntur daemones in cordibus etiam vigilantium tale aliquid posse. Manichaei autem, qui se Christianos vel putant vel putari volunt, in hac opinione translationis vel revolutionis animarum eo sunt illis gentium phis uel si qui alii uani homines hoc putant deteriores et detestabiliores, quod illi animae naturam a dei natura discernunt, isti autem, cum aliud nihil dicant esse animam quam ipsam dei substantiam atque id omnino, quod deus est, non trepidant eam tam turpiter commutabilem dicere, ut nullum sit herbae seu uermiculi genus, ubi eam non esse conmixtam uel quo reuolui non posse mirabili opinentur insania. qui tamen si remotis ab animo suo rerum obscurissimarum quaestionibus, quas carnali corde uersantes necesse est ut in opiniones falsas, noxias monstrosasque labantur et prouol
Abbreviated transcription (Latin):
rã loquitur: aut tantd̃ modo sp̃italem si ue in somnis siue inetasi
in similitudine rerũ corporalium autetiã ꝑ ipsã corporalẽ
dum sensib: corporis uel aliqua species aper& uel in sonant
uoces: Siergo adã taliserat ut possit capere illã locutionem
dĩ quãmentib angelicis ꝑ suã praeb& substantiã non dubitandũ
est qd eius mentẽ ꝑtemp mouerit miro & ineffabilẽ modo

Expanded text:
ram loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi ram loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo
Abbreviated transcription (Latin):
oe ternitatis ueritatis uoluntates eis sẽper facientsĩ sine tempore
& locomouentur aute meius imperio &iã temporaliter illo nontẽ po¬
raliter mota naeita ut ab eius contẽplatione resiliant aut defluant
sedsimul &illum sinel oco ac tẽpore contẽplatum &cus inliferiorib iassa
perficiunt mouentes seꝑ temp: corpi autẽ ꝑtemp & locũ quantũ eorũ
congruit actione: &ideo ds̃ biꝑtito prouidentia sua opere praest uni¬
uersae creaturȩ naturis ut fiant uoluntatiꝰ autẽ ut sine suo ius ssͥ uel ꝑmiss
iilil faciant naturagitur uniuersititis corporalis non adiuuatur egerin¬
secus corporaliter: neq emimest & traeã ullũ corp alio quin non est uni¬
uersitas: litrinsecus autẽ adlatur incorporaliter dõ idagente ut
uero eiusdẽ uniuersitatis & intrinsecus incorporaliter adiuuan¬
tur uel potius fiunt ut natura esint :& atrin secus corponiliter
lllisautem quieã capere non possunt cumloquitur ds̃ non nisi pcreatu¬

Expanded text:
eternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliterllis autem qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creatu
Abbreviated transcription (Latin):
push abuit animale: unde quidẽm noneum mortẽ corporis pecca¬
tomeruisse arbitrantur. sed mortem animȩ quam fecitmiquitas:
Nam credunteum propt̃ corpus ammale exiturum fisse dehoccor¬
pore ad requiem scilic& quam nunchabent scĩ qͥ iamdormie runt
& infine seculi eadem membra m̃ mortaliter recepturum: utuideli¬
c&mors corporis non depeccato accidis se uideatur. sed naturaliter ut
animalium &xerorum : uerum his rursus a postolus occurrit &

Expanded text:
pus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et di
Abbreviated transcription (Latin):
ma si non inꝰ mortalitatẽ recepit quam perdiditadam : Quomodo dut̃
perdiditimmortalitatem si corpus habuit animale Reque enim ani¬
malecorpus sed spiritale est cumcorruptibile hoc induerit incorrup

Expanded text:
ma, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem ma, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
es secor pus animale nontam desuo uel decuicis quam hominis corpore
quod in praesente uidebatur : quam de hoc ipso scriptunȩ huius loco reco
cens : Siestcorpus animale: est & spiritale : Sic ut
scriptum est: factus est primus homo adam in animam uiuentem: no¬
uis simus adam in sp̃m uiuificantem: Sednon primum quod spiritale sed
quod animale : poste aspiritale : Primus homo deterra terrenus
secundus homo decelo cȩlestis: qualisterrenus. tallsꝰ & terreni : & qua
us cȩlistis : tales & cȩlestes : quomodo in duemus imaginem terreni : indua¬
mus &i maginem eius quideceloest: Quid ad hac dicipotest ĩmaginẽ
ergo celestis hominis nunc ex fide portamus. habitã re in resurrectione quod
redimus: Imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio generatio¬
nis humane induimus: hic occurrit alia questio quomodore nouemur
si non adhocper xpm̃reuocamur quod in adam prius eramus : quã quam
enim multa non in pristinum sed in melius renouentur : ab inferiore tam̃

Expanded text:
esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recolus: Si est corpus animale, est et spiritale, sicut scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam viventem, novissimus Adam in spiritum vivificantem; sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, deinde quod spiritale. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis. Qualis terrenus tales et terreni . Indualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. quid dici potest ad hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen
Abbreviated transcription (Latin):
morsi sicut pernubem defiliosuo: anteomnẽ uero creaturam ut ess&& ipsa
creatura eouerbo dictum est: quod in principio eratłs apuddm̃: & quia omnia
per ipsum facta sunt & sineipso factumẽ nihil: Vtique & homoper ipsum
factus est: certeenim caelum uerbo fecit: qui adixit & factum est: Scriptũ¬
o est tamen : &operdm anuumtuarum sunte ali: & dehocimo quasi fundo mun¬
d sriptum est : qm̃ ipsius est mare & ipse fecit illud & aridam terrammanus
eius finxerunt: Nonigitur hoc indͥnorẽ hominis deputetur uelut cera

Expanded text:
Mosi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est; scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut ce
Abbreviated transcription (Latin):
sl & in locũsuũredit ut rursus oriatur : sed secundũpotentiã sp̃italem
mentis angelicaecuncta quae uoluerit simul tiotitia facillimẽ cõnp̃ben¬
derite: N& ideo sineordine: qua appare conexio praecedentiũ in sequen¬
tium quecausarũ: Neq eni cognitio fieri potest nisicognoscenda praece¬
dant: quae itã priora sunt inuerbo ꝑ quod facta sunt omnia que inhisqͣ
facta sunt omnib: mens itaq humana cognitione prius ha&quae facta¬
sunt ꝑsensus corporis experitur eorũ qu enotitiã pro insirmitatis huma¬
nae modolo capit: et deinde quaerit eorũcausas. si quomodo possitad easper¬
uenre principaliter atque incõnmutabilit̃ manentis in uerbo łi acsic
itiusibilia eius ꝑeaquae facta sunt intellecta conspicere: quod quan

Expanded text:
sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius hasunt, per sensus corporis experitur, eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit: et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas pervenire principaliter atque incommutabiliter manentes in Verbo Dei, ac sic invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, intellecta consp
Abbreviated transcription (Latin):
distribuunt & suis quibus que locis erumpunt Fontem
uoluit appellare scriptura. non fontes propternaturue
unitatem . eumque per innumerabiles uias antrorum at¬
ue rimarum ascendentem d&erra. & ubi¬
que dispertitis quasi crinibus inrigantem omnẽ saciẽ
quae nota snnt ut cumque noscenda quanto quisque magis
minus potucrit p̃sue capacitatis modo diuimitati adui¬
ergo illis diuinis in cõnmutabilibus quo ipsadisa pienram

Expanded text:
distribuunt et suis quique locis erumpunt, fontem distribuunt et suis quique locis erumpunt, fontem uoluit scriptura appellare, non fontes, propter naturae unitatem eumque per innumerabiles uias antrorum atque rimarum ascendentem de que dispertitis quasi crinibus inrigantem omnem faciem quae nota sunt, utcumque noscenda, quanto quisque magis minusve potuerit pro suae capacitatis modo, divinitus adjuergo illis divinis incommutabilibus aeternisque ra
Abbreviated transcription (Latin):
&alio tempore adripas suas reudit: Aut sus tenestio cuius
ignote aclongin quae partis mundi aquis & pruunis hiem ali¬
bus anniuersaria creditur incrementa colligere: quid deo¬
ceani alternis ȩstibus quid de quibusdam litoribus quaclate
nudantur fluctibus uicissim queo periuntur dicipotest: ut
omittam quod dequorum dam fontiũ mira uicissitudine pers
Certo annorum interuallo sic eos inunda reutto¬
tam illam regionem rigent cui alio tempore uix & altis pute¬
is ad potandum sufficientem pracebent aquam : Cur sitergo in¬
credbiles &uno abys s̃i capite alterna inundatione fluente
ac refluente Tuncuniuersa terrarigata est᷑ quod siipsius
abyssi magnitudinem ea parte ecep̃ta. Quod maredicitur
euidenti amplitudine at quẽ maris fluctibus terrasam¬
bit. in casola parte quamre conditis sinibus terra contin&.
undescomnes fontes amnes que diuersis tractibus uenisq

Expanded text:
et alio tempore ad ripas suas redit. aut si iste nescio cuius et alio tempore ad ripas suas redit. aut si iste nescio cuius ignotae ac longinquae partis mundi aquis et pruinis hiemalibus anniuersaria creditur incrementa conligere, quid de oceani alternis aestibus, quid de quibusdam litoribus, quae late nudantur fluctibus uicissimque operiuntur, dici potest? ut omittam, quod de quorundam fontium mira uicissitudine perhibetur, certo annorum interuallo sic eos inundare, ut totam illam regionem rigent, cui alio tempore ex altis puteis ad potandum sufficientem praebent aquam. cur sit ergo incredibile, si ex uno abyssi capite alterna inundatione fluente atque refluente tunc uniuersa terra rigata est? quodsi ipsius abyssi magnitudinem ea parte excepta, quod mare dicitur et euidenti amplitudine atque amaris fluctibus terras ambit, in ea sola parte, quam reconditis sinibus terra continet, unde se omnes fontes amnesque diuersis tractibus uenisque