comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agebant mathemathicos se ẽẽ fin¬
xerunt ignorantes om̃ino uteum
.xii. signa clicerentur qui cũ hospitẽ
suum mirari cerñent que clicebãt
et attestari ẽẽ u̾issima audatius in
pła ꝓgressi sunt. ac ille attestans
ad omnia mirabatur postremo ab
eis de filii salute quesiuit . quẽ cdin
absentem desid̾abat. ⁊ qd̾ mopina¬
te tardaret ne quid ei accitlisset sol¬
licitus erat. at illi ñ curantes qͥd
post eoꝵ abscessum ũi cognosceretur
dum tñ in p̃sentia letum hoĩem
redd̾ent. mox ꝓfecturi Rndent sal¬
uum ac ꝓpinquantẽ et eo ip̃o die qͦ
hec loq̃bantur ẽẽ uenturũ. neq enĩ
metuebant ne cum totus dies ꝑactꝰ
eẽt eos ille redarguendos post pridie
sequeretur. quid młta. dum iam a¬
bire clisponent. eoce subito adhuc
eis illic poĩtis uenit. It̾um alius
añ simphoniam cum saltabat ubi
erant multa ydola p̃p̃ qͣndam paga¬
noꝵ sollempnitatem ñ aliquo sp̃u

Expanded text:
agebant, mathematicos se esse finagebant, mathematicos se esse finxerunt, ignorantes omnino, utrum duodecim signa dicerentur. qui cum hospitem suum mirari cernerent, quae dicebant, et adtestari esse uerissima, audacius in plura progressi sunt. at ille adtestans ad omnia mirabatur. postremo ab eis de filii salute quaesiuit, quem diu absentem desiderabat et, quod inopinate tardaret, ne quid ei accidisset, sollicitus erat. at illi non curantes, quid post eorum abscessum ueri cognosceretur, dum tamen in praesentia laetum hominem redderent, mox profecturi responderunt saluum ac propinquantem et eo ipso die, quo haec loquebantur, esse uenturum; neque enim metuebant, ne cum totus dies peractus esset eos ille redarguendos postera die sequeretur. quid multa? dum iam abire disponerent, ecce, subito adhuc eis illic positis uenit. Item alius ante symphoniacum saltabat, ubi erant multa idola per quandam paganorum sollemnitatem, non aliquo . spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
sionis uidebunt. ⁊ senes sompnia¬
bunt diuine oꝑatõni utrũq tribu¬
ens ⁊ angłs dñi apparuit homini
in sompnis dicens. noli tim̃e acci¬
ꝑe mariã ꝯiugem tuam ⁊ it̾um
tolle pũm et uade in egỹptum.
Itaq bono quidem sp̃u as¬
sumi sp̃m hominis ad has inden¬
das ẏmagines nisi aliquid signifi¬
carent ñ puto. cum pero in corpore
causa est. ut in eas exp̃ssius intuen¬
das humanus attendatur sp̃o nõ
monstrante sp̃u siue dormienti siue
aliquid aliud ex corpore ut a carnis
sensib alienaretur pacienti.
Uigilantib etiam neq ullo morbo
affliotis nec surore exagitatis occul¬
to quodam instinctu ingestas ẽẽ co¬
gitatõnes quas ꝓmendo cliuina¬
rent. ñ solum aliud agentes sicut
cayphas pontifex ꝓphetauit cum
eiis intentio ñ haberet uoluntatẽ
ꝓphetandi um etiam id suscrpien¬
tes ut diuinancli modo aliquid dice¬
rent nonimꝰ. nam quidam iuuenes
iocando ut faslerẽt ubi ꝑegrini it̃

Expanded text:
sa uidebunt, et senes somnia somniasa uidebunt, et senes somnia somniabunt, diuinae operationi utrumque tribuens, et: angelus domini adparuit homini in somnis dicens: noli timere accipere Mariam coniugem tuam, et iterum: tolle puerum et uade in Aegyptum. Itaque bono quidem spiritu adsumi spiritum hominis ad has uidendas imagines, nisi aliqua significent, non puto; cum uero in corpore causa est, ut in eas expressius intuendas humanus intendatur spiritus,monstrante spiritu siue dormienti siue aliquid aliud ex corpore, ut a carnis sensibus alienaretur, patienti. uigilantibus etiam neque ullo morbo adflictis nec furore exagitatis occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas promendo diuinarent, non solum aliud agentes, sicut Caiphas pontifex prophetauit, cum eius intentio non haberet uoluntatem prophetandi, uerum etiam id suscipientes, ut diuinandi modo aliquid dicerent, nouimus. Nam quidam iuuenes iocando, ut fallerent, ubi peregrini iter
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ de corpore existunt sit utiq dif¬
ferentia: et aliqñ a contrario. nam
frenetici ñ doemiendo potius ꝑtur¬
batas hñt sentientli uias in capi¬
te ut talia uideant qualia somp¬
niantes uident quoꝵ dormiendo a¬
u̾titur intentio a sensu uigilandi
et in ea iidenda conũtitur Cum gͦ
illud fiat ñ dormiendo. hoo aũt dor¬
miendo. ñ tñ ea que uidentur ex a¬
lio gen̾e sunt qͣm ex natura sp̃c de
quo uł in quo fiũt siłitudĩes corpoꝵ
Ita qͣmiuis tliũsa sit causa inten¬
tõnis alienate qñ sano corpore ugi¬
lantes occulta quadam in sp̃nali
aĩa rapitur ut uice corpoꝵ exp̃ssas
corporaliũ reꝵ siłitudĩes ĩ sp̃u uide¬
at. eadem tñ est natura ussoꝵ neq
enĩ dici potest cum oausa in corpore
est. tũc aĩam sine ulla p̃sumptio¬
ne futuroꝵ ex seip̃a u̾sare ymagines
corpoꝵ. sicut etiam cogitando assol
cum ũo in ea uidenda sp̃o assumitur.
suꝑ omnẽ carnem et iuuenes ui¬

Expanded text:
quae de corpore existunt, sit utique difquae de corpore existunt, sit utique differentia et aliquando a contrario. nam phrenetici non dormiendo potius perturbatas habent sentiendi uias in capite, ut talia uideant, qualia somniantes uident, quorum dormiendo auertitur intentio a sensu uigilandi et in ea uidenda conuertitur. cum ergo illud fiat non dormiendo, hoc autem dormiendo, non tamen ea, quae uidentur, ex alio genere sunt quam ex natura spiritus, de quo uel in quo fiunt similitudines corporum. ita quamuis diuersa sit causa intentionis alienatae, quando sano corpore uigilantis occulta quadam ui spiritali anima rapitur, ut uice corporum expressas corporalium rerum similitudines in spiritu uideat, eadem tamen est natura uisorum. neque enim dici potest, cum causa in corpore est, tunc animam sine ulla praesensione futurorum ex se ipsa uersare imagines corporum, sicut etiam cogitando adsolet, cum uero in ea uidenda spiritu adsumitur, super omnem carnem, et iuuenes ui
Abbreviated transcription (Latin):
nis ud̾e sciebam nec tñ illas cor¬
poraliũ reꝵ similes quas uidebamn
sic ab ip̃is corporalib disc̾nebam.
quẽadinoclũ eas cogitantes etiã clau¬
sis oculis uel in tenebris ꝯstituti
disceruere solemus. tm̃ ualet ipsa
aĩe intentõ utrum ꝑlucatur usq
ad sensus. licet clausos an in ipso
cerebro uñ in hoc nititur aliqua
causa existente in aliud au̾tatur
ut qͣmuis aliqñ se nou̾it nõ corpo¬
pa s corpoꝵ similitudiẽs cern̾e. uł
minus erutlita etiã ip̃a ẽẽ corpora
existimans sentiat se ñ ea corpore
s sp̃u uide longe sit tñ ab affc̃one
qua suo corpori presentatur. uñ se
norunt et ceci iigilare cũ silitudĩes
corpoꝵ cogitatas a corporib q̃ uid̾e
ñ possunt certa notiene discernũt.
Cum aũt sano corpore nec
sompno sensib consopitis aliquo
occulto oꝑe sp̃uali in ea uisa que si¬
milia sunt corporalib aĩa rapitur
natura iusoꝵ cum et in illis causis

Expanded text:
nis uidere sciebam nec tamen illas cornis uidere sciebam nec tamen illas corporalium rerum similitudines, quas uidebam, sic ab ipsis corporalibus discernebam, quemadmodum eas cogitantes etiam clausis oculis uel in tenebris constituti discernere solemus. tantum ualet ipsa animi intentio utrum perducatur usque ad sensus licet clausos an in ipso cerebro, unde in haec nititur, aliqua causa existente in aliud auertatur, ut, quamuis aliquando se nouerit non corpora, sed corporum similitudines cernere uel minus erudita etiam ipsa esse corpora existimans sentiat se non ea corpore, sed spiritu uidere, longe sit tamen ab effectione, qua suo corpori praesentatur: unde se norunt et caeci. uigilare, cum similitudines corporum cogitatas a corporibus, quae uidere non possunt, certa notione discernunt. Cum autem sano corpore nec somno sensibus consopitis aliquo occulto opere spiritali in ea uisa, quae similia sunt corporalibus, anima rapitur, natura uisorum, cum et in illis causis,
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt᷑ Tantũ int̾est ubi
fiat impedim̃tum sentiendi cor-¬
poralia cum fit in corpore si eĩ
nõ fit ĩ ip̃is aditib ⁊ qͣsi ia¬
nuis sensuũ uelut in oculis in
aurib cec̃isq sensib corporalib
sola impelitur ꝑceptio corpora¬
lium ñ aũt anime intentõ in
aliud. sic aũtitur ut ꝓ corporali¬
b habeat ymagines corpoꝵ si
aũt causa est intus in cerebro ũ
diriguntur uie ad ea q̃ fortis st̃
sentienda ip̃ius intentõnis ua¬
sa sopiuntur. uł turbantur uł
int̃oluclicnt᷑ ᷑ quibo nitit᷑ anima
in ea que foris sunt intuenda
uel sentienda quem uisum qm̃
ñ amitcit tauta exp̃ssione format
similia ut ymagind corporali¬
um a corporalib discern̾e ñ ua¬
lens utrum in illis an in istis
sit nesciat. ⁊ cum sit longe
alio modo sciat qͣm tlum in cogi¬
tando u̾santur siue occurrunt
similes corpoꝵ qui modꝰ nisi ab
exꝑtis ccpi ut cumq ñ potestihĩc
enim erat qd̾ me dormiens in sc̃p¬

Expanded text:
tiuntur. Tantum interest, ubi tiuntur. Tantum interest, ubi fiat inpedimentum sentiendi corporalia, cum fit in corpore. si enim non fit nisi in ipsis aditibus et quasi ianuis sensuum, uelut in oculis, in auribus ceterisque sensibus corporis, sola inpeditur perceptio corporalium, non autem animae intentio in aliud sic auertitur, ut pro corporibus habeat imagines corporum; si autem causa est intus in cerebro, unde dirigantur uiae ad ea, quae foris sunt, sentienda, ipsius intentionis uasa sopiuntur uel turbantur uel intercluduntur, quibus nititur anima in ea, quae foris sunt, intuenda uel sentienda. quem nisum quoniam non amittit, tanta expressione format similia, ut imagines corporalium a corporalibus discernere non ualens, utrum in illis an in istis sit, nesciat et cum scit longe alio modo sciat, quam dum in cogitando uersantur siue occurrunt similitudines corporum: qui modus nisi ab expertis capi utcumque non potest. hinc enim erat, quod me dormiens in som
Abbreviated transcription (Latin):
tiendi que intentõem ad oculos
ducit iõq ipsa intentio in ali¬
ud adũsa cernit uisa sempnioꝵ
tanqͣm sp̃es corporiiles assint ut
sibi dormiens uigilare uideatur
et ñ similia corporib. s ip̃a cor¬
pora intueri se putant cum aũt
uigilant ceci. cdncit᷑ ꝑ ila itiña
intentõ cernendi q̃ oum ad loca
ueũit oculoꝵ ñ exseritur foras.
s ibi remanet ut uigilare se
sentiat potiusq ẽẽ in tenebris
uigilando etiam ꝑ diem qͣm
dormiendo siue ꝑ diem. siue ꝑ
noctem. nam. ⁊ qui ceci ñ sunt
pleriq patentib ocilis dormiũt
nicħ ꝑ eos uidentes s ñ id̾o nich
uidentes cum sp̃u cernant iusa
sourpnioꝵ. si aũt clausis oculis
uigilent neq dormientiũ p̾sto
nec sopita nec ꝑturbata nec int̃¬
olausa ꝑuenit a cerebro uia sen¬
tiendi ⁊ aĩe intentõem usq ad
ip̃as qͣmuis clausas fores corporis
ducit ut cogitentur quid̃ ymagi
antur corporib que ꝑ oculos sen¬

Expanded text:
tiendi, quae intentionem ad oculos tiendi, quae intentionem ad oculos ducit, ideoque ipsa intentio in aliud auersa cernit uisa somniorum, tamquam species corporales adsint, ut sibi dormiens uigilare uideatur et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putet: cum autem uigilant caeci, ducitur per illa itinera intentio cernendi, quae cum ad loca uenerit oculorum non exeritur foras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse in tenebris uigilando etiam per diem quam dormiendo siue per diem siue per noctem. nam et qui caeci non sunt, plerique patentibus oculis dormiunt nihil per eos uidentes, sed non ideo nihil uidentes. cum spiritu cernant uisa somniorum, si autem clausis oculis uigilent, neque dormientium praesto nec sopita nec perturbata nec interclusa peruenit a cerebro uia sentiendi et animae intentionem usque ad ipsas quamuis clausas fores corporis ducit, ut cogitentur quidem imagiantur corporibus, quae per oculos sen
Abbreviated transcription (Latin):
osteni uidentes atq narrantes.
Se cum a corpore causa est
ut talia uisa cernantur ñ ea cor¬
pus exhib neq enĩ ht̃ eam uim
ut formet aliquid sp̃uale. s sopi¬
to aut ꝑturbato aut etiã int̾oluso
itiñe intentõnis a cerebro qua di¬
rigitur sentiendi modus aĩa ipsa
que motu ꝓprio cessare ab hoc o¬
ꝑe ñ potest qr ꝑ corpus ñ sinitur
uł non plene sinitur corporabia
sentire. uł ad corpoealiai uim sue
intentõnis dirig̾e. sp̃u corporaliũ
similitudines agit ut aut obtue¬
tur obiectas. et si quid̃ eas ip̃a agit
pheuitasie tm̃ sunt. si aũt obiee¬
tas intuetur ostñsiones sunt.
Deniq cum cculi dolent
us extincti sunt qr ñ est causa in
sede cerebri. unde ip̃a dirigitur in¬
tentõ sentiendi tm̃ fiunt huiꝰmodi
uisiones qͣmuis cernendi corporali¬
b obstaculũ existat a corpore ma¬
gis enĩ ceci aliquid dormientes ꝙͣ
uigilantes uident. dormientib
quippe in cerebro ꝯsopitur uia sẽ¬

Expanded text:
ostendi, uidentes atque narrantes. ostendi, uidentes atque narrantes. Sed cum a corpore causa est, ut talia uisa cernantur, non ea corpus exhibet; neque enim habet eam uim, ut formet aliquid spiritale, sed sopito aut perturbato aut etiam intercluso itinere intentionis a cerebro, qua dirigitur sentiendi modus, anima ipsa, quae motu proprio cessare ab hoc opere non potest, quia per corpus non sinitur uel non plene sinitur corporalia sentire uel ad corporalia uim suae intentionis dirigere, spiritu corporalium similitudines agit aut intuetur obiectas. et si quidem ipsa eas agit, phantasiae tantum sunt, si autem obiectas intuetur, ostensiones sunt. denique cum oculi dolent uel extincti sunt, quia non est causa in sede cerebri, unde ipsa dirigitur intentio sentiendi, non fiunt huius modi uisiones, quamuis cernendis corporalibus obstaculum existat a corpore. magis enim caeci aliquid dormientes quam uigilantes uident; dormientibus quippe in cerebro consopitur uia sen
Abbreviated transcription (Latin):
sompniantiũ. dormire quippe a cor¬
pore est homini sine aliqua ma¬
la ualituoine sensib ꝑturbatis ut
cum a frenencis simul et coepora ui¬
dentur ⁊ iuba similia corporib tan¬
qͣm et ip̃a p̃ oculis assint. aut peni¬
tus int̃olusis sicut seꝑe male affẽĩ
morbo aliquo ingranescente p̃sen¬
te corpore dui absentes. deinde hoĩb
redoiti multa se iilisse dixunt. a
spu u̾o cum omĩno sano atq inte¬
gro corpore in alienatõem rapiun¬
tur sine ita ut ꝑ sensus corporis
corpora uideant et in sp̃u q̃dam si¬
milia que a corꝑorib nõ discernãt
ciuie penitꝰ aũtanturꝰ a seusib car¬
nis et nichil ꝑ eos omino sentien¬
tes illa sp̃uali uisione hĩtant in
similitulimibe corpoꝵ. S
cura malus ille arripit sp̃c. aũt
demoniacos facit aut arreptitios
ant falsos ꝓpħas. cum aũt bonus
fideles misteria loqñtes aut acceden¬
te etiam intelligentia u̾os ꝓpħas.
aut quid ad tempus ꝑ cos oportet

Expanded text:
somniantium — dormire quippe a corsomniantium — dormire quippe a corpore est homini — siue aliqua mala ualetudine sensibus perturbatis, ut, cum a phreneticis simul et corpora uidentur et uisa similia corporibus, tamquam et ipsa prae oculis adsint, aut penitus interclusis, sicut saepe male facti morbo aliquo ingrauescente praesente corpore diu absentes, deinde hominibus redditi multa se uidisse dixerunt; ab spiritu uero, cum omnino sano atque integro corpore in alienationem rapiuntur, siue ita, ut et per sensus corporis corpora uideant et in spiritu quaedam similia, quae a corporibus non discernant, siue penitus auertantur a sensibus carnis et nihil per eos omnino sentientes illa spiritali uisione habitent in similitudinibus corporum. sed cum malus in haec arripit spiritus, aut daemoniacos facit aut arrepticios aut falsos prophetas; cum autem bonus, fideles mysteria loquentes aut accedente etiam intellegentia ueros prophetas aut ad tempus, quod per eos oportet
Abbreviated transcription (Latin):
in extasi uisiones. quecũq tñ illa
natura uisoꝵ est ꝓculdubio coepꝰ
non est. hoc noĩe cui ñ sufficit uñ
etiã existant inquirat ab aliis me
ignorare confiteor Inud pla¬
ne exemploꝵ exꝑim̃tis colligi datur.
sicut corpoꝵ paslor rubor tremor uł
etiam morb aliqñ a corpore ht̃ cau¬
sas aliqñ ab antina et a cocpore qui¬
dem cum us humor suffundit᷑ uel
cib uel aliquid aliud corpori miec¬
tum est extrinsecus. aib aĩa ũo uel
cum timore turbatur uł pudore con¬
funditur uł irascitur uł amat
us si quid hiͦmodi nec inm̾ito si id¬
qd̾ quot animat. ⁊ regit etiã cum
uehementius mouetur uehem̃tius
exagitat ita et ip̃i anime ut in eci
uisa ꝑgat que ñ ei ꝑ sensus corporis
nuntiantur. s ꝑ incorporalẽ sb̾am¬
corpora sint an similitudines cor¬
porum. aliqñ a corpore accidit. ali¬
qñ a sp̃u. et a corpore quid̃ aut na¬
turali uicissitudine. nt sunt usa

Expanded text:
in extasi uisiones. quaecumque tamen illa in extasi uisiones. quaecumque tamen illa natura uisorum est, procul dubio corpus non est. hoc nosse cui non sufficit, unde etiam existant inquirat ab aliis; me ignorare confiteor. Illud plane exemplorum experimentis conligi datur. sicut corporum pallor, rubor, tremor, uel etiam morbus aliquando a corpore habet causas, aliquando ab anima — et a corpore quidem, cum uel humor suffunditur uel cibus uel aliquid aliud corporis iniectum extrinsecus; ab anima uero, cum uel timore turbatur uel pudore confunditur uel irascitur uel amat uel si quid huius modi; nec inmerito, si id, quod animat et regit, etiam cum uehementius mouetur uehementius exagitat — ita et ipsi animae, ut in ea uisa pergat, quae non ei per sensus corporis nuntiantur, sed per incorporalem substacorpora sint an similitudines corporum, aliquando a coipore accidit, aliquando ab spiritu: et a corpore quidem siue naturali uicissitudine, ut sunt uisa
Abbreviated transcription (Latin):
q̃rere unde dc̃us sit catꝰ. uicissim refer¬
re et querere unde dictus sit acutꝰ
quod nichilominus utiq ignora.¬
bat. s qr usitatũ nom̃ euat p̃acien¬
ter eius originem nesciebat qd̃ añ
nouũ insonuit aurib parũ putat
nosse quid significando ualet nisi
etiã unde dicatur exquirat. quis¬
quis ergo ex me querit unde uisa
corporalib similia in extasi appa¬
reit. que rapo accilit anime ui¬
cissim q̃ro uñ apparetint dormien¬
tib que cotidie sentit aĩa ⁊ nemo
istd̾ aũ q̃rit aut młtũ curat ĩquirere
Qd̃ uero idõ minus mira sit tali¬
un natura uisorũ. qr coridiana ẽ.
aut id̃o minus curanda q omĩm
est. aut si recte faciũt qui istam ñ
querunt ñ rectius fecerũt. si nec
i illa curiosi sint. Ego uõ
multo ampliui admiror multo¬
q inaxime stupeo qͣnta cełitate.
ae sacilitate in se aninia fabri cet
ẏmagines cor̃poꝵ que ꝑ corporis o¬
culos iuid̾it qͣm sompniantiũ uł ⁊̃

Expanded text:
quaerere, unde dictus sit catus, uicissim referre et quaerere, unde dictus sit acutus. quod nihilominus utique ignorabat, sed, quia usitatum nomen erat, patienter eius originem nesciebat; quod autem nouum insonuit auribus, parum putat nosse, quid significando ualet, nisi etiam unde dicatur exquirat. quisquis ergo ex me quaerit, unde uisa corporalibus similia in extasi adpareant, quae raro accidit animae, uicissim quaero, unde adpareant dormientibus, quae cotidie sentit anima, et nemo istuc aut non multum curat inquirere. quasi ideo minus mira sit talium natura uisorum, quia cotidiana est, aut ideo minus curanda, quia omnium est; aut si recte faciunt, qui ista non quaerunt, rectius fecerint, si nec in illa curiosi sint. ego uero multo amplius admiror multoque maxime stupeo, quanta celeritate ac facilitate in se anima fabricetur imagines corporum, quae per corporis oculos uiderit, quam somniantium uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qr et ip̃e int̾rogatõnes nimirũ ad hoc
facte sunt ut u̾aciter et utilit scri¬
berentur: qr si m̃daicit̃ ñ utiq ittili¬
ter ut adũtamus quo morbo sr̃bie
laborẽt hoĩes hodie. ñ nͥ ĩcreatorẽ conan¬
tes ref̾re si ꝙͥ eg̾int mali: cũ sibi uelint
tͥbui si quid egi̾nt bõi. Mlr ĩqͥt quã de¬
difli mecum .i. qͣm declisti ut eẽt me¬
cum. hec mͥ dedit a ligno et ecdi. qͣi

Expanded text:
quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti, ut esset mecum, haec mihi de
Abbreviated transcription (Latin):
uerebantur. qui tanqͣm familiari
temꝑamento ad eos uidendos ꝑ cre¬
aturam usibłem uelut humanos
oculos afferebat. si enim pp̃ea sio
apparebat ut homines tanqͣm cum
homine loq̃pentur quẽ adinoclum
abraham ad quercũ mambre illa ip¬
sa ꝓpe amicitia pudore honorabat
post pecõni que fiduciam dabat
ante pecõm nec iam illam nuditatẽ
audebant ostende talib oculis que
displicebat et suis dñs gͦ
uolens iam percores more iusticie in¬
t̃rogatos punire amplius qͣm erat
illa pena de qua iam cogebant᷑ erubes¬
enim mors concepta pp̃ dei sñiam qͥ
sio fu̾at ꝯminatus. fecit adũti ꝯcupis¬
centialit̾ m̃bra ubi dẽi sunt aꝑti oen¬
bi: et secutũ est qd̃ pud̾et. Et dixit a¬
dam. mulier qͣm declis i mecum hec¬
mͥ declit a ligno ⁊ edi eya sr̃bia. mĩquid
clixit peccaui. suꝑbia ht̃ deformitatẽ
confusionis et non ht̃ confessionis
hũilitatem ad hec ista conscͥpta sunt

Expanded text:
uerebantur, qui tamquam familiari uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos oculos adferebat. si enim propterea sic adparebat, ut homines tamquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambrae, illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec iam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo uolens iam peccatores moro iustitiae interrogatos punire amplius quam illa erat poena, de qua iam cogebantur erubesenim mors concepta propter dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adammihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Rendit ergo adam: uocem tuã audi¬
ui in ꝑadyso et timui qr nudus sum
et abscondi me. Satis ꝓbabile est so¬
lere dm̃n ꝑ creaturam tali actõni con¬
gruam in forma humana primis
illis hoĩb appar̾e̾ quos tñ nunqͣm ꝑ¬
misit adũtere nuditatẽ suam eorũ
intentõem in suꝑna sustollens. nisi
post peccatũ pudendum in m̃bris
motum penaili m̃broꝵ lege sensissẽt.
sic ergo affecti sunt ut solent affi
ci homines sub oculis hõi et tał
affectio de pecẽi pena erat eũ latere
uelle quem lat̾e nil potest. ⁊ ab eo car¬
nem occultare: qui coecdis inspector
est S quid mirũ si suꝑbe uolentes
ẽẽ sicut dii euanuerũt in cogitatõni¬
b suis ⁊ obscuratũ est insipiens cor
eoꝵ: se quippe ilix̾iuit eẽ sapientes
in habundantia sua et illo au̾tente
faciẽ stulti fc̃i sunt. Qd̃ ergo iam
ip̃os pudebat erga seip̃os. unde qͥ
succinctoria fec̃ant multo uehem̃¬
tius ab illo etiam sic suocincti ud̾i

Expanded text:
ReRevi in paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me. Satis probabile est, solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus apparere: quos tamen nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi cum post peccatum pudendum in motum poenali membrorum lege sensissent. Sic ergo affecci homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri
Abbreviated transcription (Latin):
eius a facie dm̃ in mectio ligno qd̃
est in ꝑadyso. Cum ds aũtit intrin¬
secus faciem suam et sit hõ ꝯturba¬
tus ñ miremire hoc fieri que simi¬
lia dementie ꝑ nimiũ pudorem ac
timorem illo quoq occulto instino¬
tu ñ quiescente ut ea nescientes
fac̃ent que aliquid significarent.
oñq scituris post̾is p̃p̃ quos ista cõ¬
scͥpta sunt. Et uooauit do¬
minꝰ dõ adam. et clixit illi. ubi esꝰ
Increpantis uex est ñ ignorantis
et hoc sane ad aliqͣm ꝑtinet signi¬
ficatõem qd̃ sicut preceptum uiro
datum est ꝑ quem ꝑueniret ad fe¬
minam ita uir prior int̾rogatur
Preceptum enĩ a clño ꝑ uirũ usq ad
feminam. pecc̃m u̾oꝰ dẏabolo ꝑ feminã
usq ad uirum. hoc misticis significa¬
tõnib plena sunt ñ id agentib in
quib fẽa sunt. s de hiis id agente po¬
tentissima sapĩa dei. ñ aũt nũc sig¬
nificata reseramꝰ. s gesta defendimus.

Expanded text:
eius a facie domini in medio ligno, quod eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo conturbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam, peccatum autem a diabolo per feminam usque ad uirum. haec mysticis significationibus plena sunt non id agentibus, in quibus facta sunt, sed de his agente potentissima sapientia dei. non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus.
Abbreviated transcription (Latin):
intrinsecus uł effabilib uł ineffa¬
bilib moclis deus cum illis aña lo¬
quebatur: sicut etiam cum angłis
loquitur ip̃a in cõmutabłi ũitate
sllustrans mentes eoꝵ ubi est intel¬
lectus nosse simul. quecũq eciam
ꝑ tempora ñ fiunt simnul forte in¬
quam sic cum eis loq̃batur et siñ
tanta ꝑticipatõne cliuine sapĩe qͣn¬
tam capiunt angłi tñ ꝓ humano
moclulo qͣntumlib minus s ip̃o
geñe uisitatõnis et locutõnis. for¬
tassis etiam illo qui fit ꝑ oreaturã
siue in extasi sp̃o corporalib ymagi¬
nib siue ip̃is sensib corporis ali¬
qͣ spẽ p̾sẽtata. ł ad uidẽdũ ł ad audiẽd̾
sicut u angłis suis solet uidi deus
uel sonare ꝑ nubem. nũc tamen
qd̃ auclierunt uocem dei ambłan¬
tis in ꝑadyso ad uesꝑam ñ nisi ꝑ
creaturam uisibłiter fc̃m est. ne
substantia illa inuisibłis. ⁊ ubiq
temporali motu apparuisse credatur.
et abscond̾unt se adam et mulier

Expanded text:
intrinsecus uel effabilibus uel ineffaintrinsecus uel effabilibus uel ineffabilibus modis deus cum illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam uisibiliter factum est, ne substantia illa inuisibilis et ubiqus locali et temporali motu adparuisse credatur. Et absconderunt se Adam et mulier
Abbreviated transcription (Latin):
senserat: ũm etiam qd̃ ille puden¬
dus motus de p̃cepti tnͣsgressione
ueniebat. Ibi enĩ sensit qua pͥus
gx̃a uestiretur qñ in sua nudita¬
te nicħ indecens paciebatur. Ibi
impletũ est. dñe in uoluntate tua
p̃stitisti decori meo uirtutẽ. aũtisti
aũt faciem tuã a me ⁊ fc̃us sum
conturbatus. Seniq illa
ꝯturbatõne ad folia ficulnea ꝯcur¬
rerunt succinctoria consuerũt. et
q gł̾ianda deseruerant pudenda
texerunt nõ arbitror eos cogitasse
aliquid in illis foliis qd̃ talib con¬
goueret contegi iam m̃bra pruri¬
entia sed occulto instinctu ad s il¬
ia conturbatõne ꝯpulsi sunt ut ⁊̃
talis pene sue significatio a nesci¬
entib fieret que peõcorem fc̃a ꝯ¬
uinc̃et ⁊ doc̾et scͥpta lectorem.
Et auclierunt uooem dm̃i
dei ambulantis in ꝑadyso ad ues-¬
ꝑam. Ea quippe hora tales iam ꝯ¬
uen̾at msitare qui defecerant a lu¬
ce u̾itatis. fortassis enim in aliis

Expanded text:
senserat, uerum etiam quod ille pudensenserat, uerum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione ueniebat. ibi enim sensit, qua prius gratia uestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. ibi conpletum est: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem. auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi iam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis
Abbreviated transcription (Latin):
qua fc̃m est qd̃ deus uetuit. amis¬
so quippe statu mirabłi corpus
ip̃m cui status etiam de ligno
uite uirtute mistioa p̃bebatur
ꝑ quem nec morbo temptari nec
mutari etate potuissent ut hoc
in eoꝵ carne qͣmuis adhuo anima¬
li et in melius postea ꝯmutanda
Iam tñ significaretur ꝑ escam lig¬
ni uite qd̃ ex ip̃o sp̃uali alim̃to sapiꝰ¬
entie cuiꝰ sacram̃tum illud lignũ
erat fit bonis angłis ꝑ et̾nitatis ꝑ¬
ticipatõem ut in det̾̃ius ñ muten¬
turr hoc ergo amisso statii corpus
eoꝵ cluxit morbidam et mortiferã
qualitãtem que mnest etiã pecorum
carni. ac ꝑ hoc etiã eundem motum
quo fit iu pecorib cõcumbentbi ap¬
petitus: ut suscedant nascentia mo¬
rientib. s tñ iam etiam in ip̃a pe
na sue genositatis iudex anima
rõnalis bestialem motũ in m̃bris
sue carnis erubuit: eiq incussit
pudorem ñ solum qr hoc ibi semi¬
ebat ubi nunqͣm aña tale aliquid

Expanded text:
qua factum est quod deus uetuit. amisqua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum — qui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alimento sapientiae, cuius sacramentum illud lignum erat, fit in angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur — hoc ergo amisso statu corpus eorum duxit morbidam et mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eundem motum, quo fit in pecoribus concumbendi adpetitus, ut succedant nascentia morientibus, sed tamen etiam in ipsa iam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit eique incussit pudorem non solum, quia hoc ibi sentiebat, ubi numquam antea tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
adũterant. Ubi enĩ ad tnͣsgreclien¬
dum p̃ceptum audaꝵ curiositas
mota est auida exꝑiri latentia qͥd¬
nam tactui uetito sequeretur: et
noxia libertate ꝓhibitõnis ha¬
benas rumꝑe delectata. ꝓbabili¬
us existimans ñ ẽẽ mortem qͣm
timuerant secuturã. tale quippe
ponũ credendum est fuisse in
illa arbore cuiꝰ gen̾is poma iam
in aliis arborib innoxia sense¬
rant. uñ magis creclid̾unt dm̃¬
posse peccantib facile ignolcere.
qͣm patient̃ tulerunt ñ cognos¬
cere. quid nam eẽt. uł cur eos
inde cibum sum̃e uetuisset. mox¬
ut ergo p̃ceptum tͣnͣsgressi sũt
intrinsecus gr̃a deserente om̃i¬
no nudati qͣmi typo quodam et
suꝑbo amore sue potestatis offen¬
d̾ant in sua m̃bra oculos iniece¬
runt. eaq motu eo quem ñ no¬
uerant concupierũt. adhoc er hic n.¬
go aꝑti sunt oculi ad qd̾ aña ñ
patebant qͣmuis ad alia pat̾ent
Hec mors en die a ccidit

Expanded text:
aduerterant. ubi enim ad transgredienaduerterant. ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non nouerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
tñ id̾o pp̃ unius ũbi tnͣslatõem to¬
tum figurate accipiendũ est. ui¬
d̾it enĩ quẽadinodũ dix̃it serpens.
aꝑientur uobis ocubi hoc enĩ eum
soriptor libri olixisse narrauit ĩ
qua u̾õ significatõne uł sm̃a di¬
x̃it lectori consid̾are ꝑmisit. hoc
aũt qd̃ scriptum est ⁊ aꝑti sũt
oculi eoꝵ ⁊ cognou̾nt q nudi
erant. ut saͥptum est quẽntomo¬
dum onrĩa que gesta narranturr
neo tñ ideo in allegoricam nar¬
ratõem nos debent duc̃e. neq
enim ⁊ euuangłista narrator
dõa cuiꝰquam figurata ex eiꝰ ꝑsoã¬
ĩserebat. ac ñ ex ꝑsona sua q̃ fuerãt
gesta nariabat. cũ dr̃et de illis
duob quoꝵ erat unus cleophas.
ibi sit nec isto loco napratõ figu¬
rata est qͣmuis tnͣslato ũbo scͥp¬
tirra usa uidecitur ut aꝑtos di¬
ceret oculos qui etiã aña patebãt
aꝑtos utiq ad aliquid intuendũ.
et oogitandum qd̃ antea nũquam

Expanded text:
tamen ideo propter unius uerbi translationem totamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius peinserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ed̾unt et aꝑti sunt
oculi amboꝵ. quo nisi ad inuicem
ꝯcupiscendũ ad peõei penam car-¬
nis ip̃ius morte ꝯceptã ut iã ẽẽt cor-¬
pꝰ nõ aĩile tm̃ qd̃ pot̾at si obedien¬
tiam ꝯseruarent in meliorem
sp̃iturlem q hr̃tum sine morte mu¬
tari s iam corpus mortis in quo
lex in membris repugnaret legi
mentis: neq enim olausis oculis
fc̃i erãt in ꝑadyso deliciaꝵ et ceci.
palpantes q que oberrabant ut
uetitum lignum etiã nescientes
atting̾ent palpantesq fruotus ꝓ¬
aĩalia et uolatilia adducata st̃ ad
adam ut uid̾et quid ea uocaret si
ñ uidẽbant. Et qu̾o ip̃a mulier ad
uirum adducta est qñ fõa est ut
de illa qͣmquam ñ uidebat dicẽt.
hoo nunc es ex ossib meis et ca¬
ro de carne mea et cet̾ai. Postre¬
mo qũo uidit mulier qr bonũ ẽ
lignum in escam. ⁊ qr placet ocu¬
lis ad uidendũ ⁊ decorũ est cognos¬
cere si eoꝵ clausi erant oculi. neo

Expanded text:
Ergo ederunt. et aperti sunt Ergo ederunt. et aperti sunt oculi amborum. quo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam, ut iam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si oboedientiam conseruarent, in meliorem spiritalemque habitum sine morte mutari, sed iam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis? neque enim clausis oculis facti erant et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut uetitum lignum etiam nescientes adtingerent palpantesque fructus pronimalia et uolatilia adducta sunt ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret, si non uidebat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, ut de illa, quam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec
Abbreviated transcription (Latin):
pens mulieri. ñ morte moriemiiri.
S̾ciebat enĩ d̾s qm̃ quo elie mandu¬
caũitis de eo adaꝑientur uob̃ ocłi¬
et eritis sicut cdn cognoscentes bo¬
nũ et malum. qñ hiis u̾bis cred̾et
mulier a bona atq utili re diuint¬
tus se fuisse ꝓhibitos nisi iam in¬
eẽt menti amor ille ꝓprie potesta¬
tis. ⁊ q̃dam de se suꝑba p̃sumptio
que ꝑ ilsam temptatõem suerat
ꝯuincenda ⁊ hũilianda demq ũis
non ꝯtemptei serpentis consid̾auit¬
q lignũ eumꝰ uidit bonũ ad esdam
et decorũ ad aspectum ⁊ ñ credens
posse inde se mori arbitror qd̾ puta¬
ũit d̾m aliciꝰ significatõnis causa
dixisse. si manducau̾itis morte mo¬
uiemini atq id̾o sumpsit de fruccu
eius et manclucauit ⁊ dedit etiã
uiro suo secum. fortassis etiam cũ
uerbo suasorio qd̃ scͥptura tacẽs
intelligendũ reliquit. an forte nec
fuaderi iam opus erat uiro qũ illã
eo cabo mortuã nõ eẽ cernebat.

Expanded text:
pens mulieri: non morte moriemini. pens mulieri: non morte moriemini. sciebat enim deus, quoniam qua die manducauet eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat convincenda et humilnon contenta serpentis considerauit lignum uiditque bonum ad escam et decorum ad aspectum et non credens posse inde se mori, arbitror, quod putauerit deum alicuius significationis causa dixisse: si manducaueritis, morte moriemini. atque ideo sumsit de fructu eius et manducauit et dedit etiam uiro suo secum, fortassis etiam cum uerbo suasorio, quod scriptura tacens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat?
Abbreviated transcription (Latin):
eius uł scd̃m gũam dei utrũq in¬
pens mulieri. quid qr dixit deus. ñ
edetis ab omni ligno ꝑadysi: et di
xit mulier serpenti. a fructu lig¬
ni qd̃ est in ꝑadiso edimus. de fruc¬
tu aũt ligni qd̾ est in medio ꝑady¬
si dixit d̾s ñ edetis ex eo neq con¬
ingetis illud ne moriamini. Ido
prius int̾rogauit serpens ⁊ res¬
pondit hoc mulier ut p̾uaricatõ
eẽt inexcusabłis neq ullo mͦ dici
posset id qd̾ p̃ceꝑat deus oblitam
fuisse mulierem qͣmquam et obli¬
uio p̃cepti maxime uniꝰ ⁊ tã neces¬
sauii ad maximam culpam damp¬
nabłis negligentie ꝑtiñet. uerũptũ
eusdentior eius tͣnͣsgressior est cum
memoria retinetur. ⁊ tanqͣm in
ilło deus assistens p̃sensq ꝯtempni¬
tur. unde neõem fuit cum in ꝑsal¬
mo dic̾etur ⁊ memoria retinentib
mandata eius addere ut faciant ea.
tempnant ea p̾uaricatõnis maio¬
re peocaito ubi obliuionis usła est
excusatio. Dixit ergo ser¬

Expanded text:
eius uel secundum gratiam dei utrumque iueius uel secundum gratiam dei utrumque iupeedatis ab omni ligno ? Uterque ixit mulier serpenti: Ab omni ligno, quod est in paradiso edemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex eo neque allangetis illud, ne moriamini. ideo prius interrogauit serpens et respondit hoc mulier, ut praeuaricatio esset inexcusabilis neque ullo modo dici posset id, quod praeceperat deus, oblitam fuisse mulierem, quamquam et obliuio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgressio est, cum memoria retinetur et tamquam in illo deus adsistens praesensque contemnitur. unde necessarium fuit, cum in psalmo diceretur: et memoria retinentibus mandata eius, addere: ut faciant ea. temnant ea praeuaricationis maiore peccato, ubi obliuionis nulla est excusatio. Dixit ergo ser
Abbreviated transcription (Latin):
gna s utiq m̃tis que utit᷑ ea. Ita ⁊̃
aũs est. sulus mendax scribaꝵ noq eĩ
ẽẽ mendacem ꝑtinẽt nisi ad unientẽ
atq sentientem. sed stilus mendax ẽ
tur. quemadmodũ si et iste serpens
mendaꝵ diceretur. qd̾ eo dyabolus tã¬
qͣm flilo mendacit̃ ut̾etur.
Hoc idõ ꝯm̃dandũ putaui ne qͥsqͣm
existimans animantia rõnis exꝑ-¬
tia humanum hr̃e intellõm uel in
aĩal rõnale repẽte muttrri seduca¬
tur in illam opinionem ridiculam
et noxiam reuolutõnis animarũ
uł hominũ in bestias uł in homi¬
nes bestiaꝵ. Sic ergo locutꝰ est seo¬
pens homini sicut asina in qua se¬
debat balaam locuta est homini.
nisi qd illud fuit opus dyabolicum
dam boni et mabi angłi oꝑa similia
sicut moyses et magi pharnonis.
u̾m in hiis etiã boni angłi poten¬
tiores sunt nec mali angłi etiam
taliũ oꝑum quicqͣm possunt nͥ
ut recribuatur umicuiq scd̾m cor

Expanded text:
gua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam gua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem . sed stilus mendax dicretur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. Hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, dam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi ut retribuatur unicuique secundum cor
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam hoc enĩ non ꝑua
testatio est naturam primitus hũa¬
nam serpentis seductam ẽẽ colloqͥo.
gaudent enĩ demones hanc sibi po¬
testatem dari. ut ad intẽptatõem
hoĩm serpentes moueant ut quolibe
modo fallant quos possunt hoc aũt
ꝑmittunt᷑ ad primi fc̃ĩ memoriam
ꝯmendandam qd̃ sit eis quedam cũ
hoc geñe samiliaritas. Porro ipsum
primũ fc̃m ad hoc ꝑmissum est ut
ꝑ naturam serpentis significaretur
geñi hoĩm cui eruchiendo ħ gesta con¬
scribi oportebat om̃is dẏauolice tẽp¬
tattõnis similitudo qd̾ apparrebit eñ
in serpentem ꝓferri ceꝑit cliuina
sm̃ĩa Proinde prudentissimꝰ
omĩm bestiaꝵ hoc est astutissimus¬
ita dc̃us est serpens pp̃ astuciam dy¬
aboli que in illo et de illo agebat
dolum. quẽ admodũ dr̃ prudens uel
asticta lingua qͣm prudens et asfutꝰ
monet ad aliquid prudenter ⁊ astute
suadendum. non enim hec uis. seu uir¬
tus m̃bri corporailis qd uecatur lin¬

Expanded text:
etiam haec enim non parua etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpentem proferri coeperit disententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimusita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum; non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lin
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ faciebat.
neq sciebat neq uolebat et eo ipso
illudebatur aib angłis. Non
itaq serpens uerboꝵ sonos intelli¬
gebat qui ex illo fiebant ad mulierẽ
neq enim ꝯũsa credenda est aĩa eiꝰ
in naturam rõnalem qũ quidem nec
ip̃i hoĩes quoꝵ uõnalis natura est
cum demon in eis loquitur ea passio¬
ne cui exorcista requiritur sciunt
quid loqͣnur. qͣntomimis ille intelli¬
geret ũboꝵ sonos quos ꝑ eum et eeo
dẏabolus illo modo faciebat qui homi¬
nem loqñtem ñ intellig̾et si enm a
dyabolica passione in munis aucli¬
ret.: Nam et qd putantur¬
auclire et intellig̃e serpentes uba
marsoꝵ ut eis in cantantib ꝓsiliãt
plerũq de latebris illic dẏabolica
uis oꝑatur ad cognoscendũ ubiq ꝓ¬
uidentiam: qͣm rem cui rei naturali
ordine subiciat. uł quid etiã uolun¬
tatib malis sapientissima potesta¬
te ꝑmittat ut magis hẽat usus
serpentes mou̾i carminib hoĩm
qͣm ullum aliud genus anmantiũ

Expanded text:
 faciebat, neque sciebat neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cui exorcista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantuaudire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habeat usus serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium.
Abbreviated transcription (Latin):
ualium similis fc̃a est ñ erat illud
t̃c̃ium celum. s illa oftensio sie ordi¬
nata est ut uid̾e̾tur sibi ascend̾e pri¬
mum celum suꝑ qd̃ uid̾et alt̾um
quo rupsus ascendens it̾um alt̾um
uid̾e̾t suꝑius quo eum ꝑuenisset pos

Expanded text:
ralium similis facta est, non erat illud ralium similis facta est, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens iterum alterum uideret superius, quo cum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam nou̾at: unde ergo dubitat
ntrũ in corpore. an extra corpus ea
ind̾it nisi foete. ita etiã dubitet u¬
trum illa corpea an similitutlines
corpoꝵ fu̾int. Prius itaq
iudeamus quid sit in uerboꝵ istoꝵ¬
dubitet atq ita cum remanserit.
unde clubitet fortassis ex hiis de
quib ñ clubitat quo etiam illud
dubitet apparebit. Scio inquit
hoiẽm in xp̃o ante annos qͣtuordecĩ
siue in corpore nescio. siue extrn cor¬
pus nescio deus scit. raꝑtũ huius
mocli in t̾cium celum. scit ergo añ
annos quatuordecim in xp̃o raptum
hoĩem usq ad t̾cium celum hoc oĩo
ñ dubitat. nec nos gͦ dubitemꝰ. s utrũ
in corpore an extra corpus adubitat
unde illo duhitante quis nr̃m certus
ẽẽ audent. Nñ forte hino ⁊̃
illud conseqñs erit urt̾cium celum
fuisse dubitemus quo uaptum hoĩem¬
fuisse dixit. si enim res ip̃a demon¬
strata est. t̾cium celum demonstra¬
tum est. si aũt ymago aliqua corpo¬

Expanded text:
etiam nouerat? unde ergo dubitat, etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istordubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non dubitat, quomodo etiam illud dubitet adparebit. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, raptum eius modi usque in tertium caelum. scit ergo ante annos quattuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corpo