comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
supposunt sibi sub caput suũ. et statuit
illũ titulũ: et suꝑfudit oleũ in cacuinẽ
eiꝰ: et uocauit iacob nomen loci illius
domꝰ dei. Hoc ad ꝓpheciã ꝑtinet: nec
rauit eũdem lapidem uel ei sacrificauit.
ab unctione: profecto figuratũ est hic
aliquid qd̾ magnũ ꝑtineat sacramẽtũ.
Scalam uero istam intelligitur ip̃e sal¬
uator nobis ĩ memioriã reuotare ĩ euã¬
gelio. ubi cũ dixisset de nathanahele.
ecte uere ista helita in quo dolus nõ est
qr isrl uiderat istã uisionẽ. ip̃e est enĩ

Expanded text:
subposuit ibi sub caput suum, et statuit subposuit ibi sub caput suum, et statuit illum titulum et superfudit oleum in cacumen eius; et uocauit Iacob nomen loci illius: domus Dei. Hoc ad prophetiam pertinet; nec rauit eundem lapidem uel ei sacrificauit; ab unctione, profecto figuratum est hic aliquid, quod ad magnum pertineat sacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis in memoriam reuocare in euangelio, ubi, cum dixisset de Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo dolus non est, quia Israel uiderat istam uisio
Abbreviated transcription (Latin):
uit ibi. occiderat einĩ sol: et sũpsit ex
lapidib loci et posuit ad caput suũ:
caput ꝑtingebat ad celũ et angeli dei
astendebant et destendebãt ꝑ illã: et
dñs incũbebat super eã. Et dixit
Ego sũ deus abrahã prĩs tui: et deus
isaat. Noli timere: terrã in qua tu
dormis super eã. tibi dabo illã. et semĩ
tuo: et erit semen tuũ siait areuat̾re.
et dila tabitur supra mare: et ĩ africũ.
et in aquilonem. et ad orientẽ: et be¬
nedicentur in te om̃s trib terre. et in
seĩe tuo. Et ecte ego sũ tecũ custodiẽs
te in oĩ uia quatũq ibis: et reducã te
in terrã hant: qr non te dereliuquã
donet faciã oĩa q̃ tecũ lotutꝰ sũ. Et
surrexit/ iatos de sonio suo et dixit
Quia dñs est in locohia ego autem
nestiebam. Et timuit: et dixit.
Quã terribilis locus hic: nõ est hic
nisi domꝰ dei et hec est porta celi. Et
surrexit iacos et sũpsit lapidẽ quem

Expanded text:
uit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex uit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum ecaput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et Dominus incumbebat super illam et dixit: Ego sum Deus Abraham patris tui et Deus Isaac, noli timere; terram, in qua tu dormis super eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuum sicut harena terrae, et dilatabitur supra mare et in Africum et in aquilonem et ad orientem; et benedicentur in te omnes tribus terrae et in semine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni uia quacumque ibis, et reducam te in terram hanc, quia non te derelinquam, donec faciam omnia, quae tecum locutus sum. Et surrexit Iacob de somno suo et dixit: Quia est Dominus in loco hoc, ego autem nesciebam. Et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic! non est hoc nisi domus Dei et haec porta est caeli. Et surrexit Iacob et sumsit lapidem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
cionem abraham prĩs tui. tibi et sem̃
tuo post te. ut heres fias terre ĩcolatꝰ
tui quã dedit deus abraham. Hinc
iam intelliginꝰ segregatũ semen
iacob ab alio seĩe isaiat qd̾ factũ ẽ ꝑ
esau. Quando enĩ dictũ est in ysaat
uocabitur tibi semen. ꝑtiuẽs utiq se¬
men ad ciuitatẽ dei. separatũ est inde
aliud semen abrahe qd̾ erat ĩ ancille
filio: et qd̵ futurũ erat ĩ filiis cethure.
Sz adhuc erat ambiguũ de duob ge¬
minis filiis ysaat. an ad utrũq. an
ad unũ eoꝵ illa benedictio ꝑtineret: et
si ad unũ. quisuã eẽt illoꝵ qd̾ nũt de¬
claratũ est. cũ ꝓphetice a pr̃e benedicit᷑
iacos et dicitur ei: Et eris ĩꝯgrega¬
ciones gẽtiũ: et det tibi beuedictionẽ
abraham prĩs tui. Pergẽs itaq in
mesopotamã iacob in somnis accepit
oratulũ de qͦ sic scriptũ est. Et exiit
iacob a puteo iuracionis et profectus
in charra. et deuenit in locũ et dormi¬

Expanded text:
tionem Abraham patris tui, tibi et semini tionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ hic maledictionẽ pociꝰ exspectaret irati:
si hec nõ superna inspiracõe. s terueno
more gererẽt᷑: Ores gestas s ꝓphetice
gestas: in terra s celitus: ꝑ hoĩes sed
diuinitus. Si excuciãtur singla tantis
fecũda misteriis. multa sũt implenda
uolumina: s huic oꝑi modus moderate
ĩponendus. in alia festinare ꝯpellit.¬
mesopotanuã ad accipiendã uxorẽ
et de uisione quã in itiuere somiuait
et de quatuor ip̃iꝰ feĩs cũ uriã petiss uxorẽ
uxore.
Ictitur iacob a parentib ĩmesopo¬
tamiã ut ibi ducat uxorẽ. Pa¬
tris mictentis hec uerba sũt. Non acci¬
pies uxorem a filiabz chananeoꝵ: sur¬
gẽs fuge in mesopotaniã in domũ
bathuel prĩs matris tue. et sume tibi
inde uxorẽ de filiab laban frĩs matris
tue. Deus autẽ meꝰ benedicat te. et
augeat te. et multiplicet te. et eris
ĩ cõgregatões gẽciũ. et det tibi bñdit¬

Expanded text:
non hic maledictionem potius exspectaret irati, non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit.Mesopotamiam ad accipiendam uxorem et de uisione, quam in itinere somniauit, et de quattuor ipsius feminis, cum unam petisset uxorem. Mittitur Iacob a parentibus in Mesopotamiam, ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis uerba haec sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augeat te et multiplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedic
Abbreviated transcription (Latin):
ti et uini. hoc est multitudo ꝙͣ colligit
frumentũ et uiuũ in sacramẽto corꝑis
et sanguĩs eiꝰ. Ei seruiut gẽtes: ip̃m
adorant p̾ncipes. Ipe est dũs frĩs sui :
qr ppłs eiꝰ dñat᷑ iudeis. Ipm̃ adorant
filii prĩs eiꝰ. hͦ est filii abraham sidm̃
fidem. qr et ip̃e filius est abrahe scdm̃
carnem. Ipm̃ qui maledixerit male¬
dictus: et qui benedixerit benedictus
erranciũ. s tñ legem ꝓphetasq cãtãtiũ
benedicitur id est ueraciter dicitur. et aliꝰ
benedici putatur qui ab eis errãtib ex¬
pectatur. Eite benedictionem promissam
repetente maiore expauescit isa at et aliũ
se ꝓ alio bñdixisse cognostit. Mirat᷑ et
quisũa ille sit ꝑcũctatur nec tñ se deceptũ
eẽ ꝯqueritur: mo cõfestim reuelato sibi
intus in corde magno sacraniẽto deuitat
ĩ dignatõem : ꝯfirmat benedictionem. Qͥs
res: et benedixi eũ ut sit bñdictꝰ: Quis

Expanded text:
ti et uini, hoc est multitudo quam colligit ti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus, et qui benedixerit, benedictuserrantium, sed tamen legem prophetasque cantantium benedicitur, id est ueraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis res? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ grete aplastos: quis est in ista ꝑcipiẽ¬
da benedictione dolus hoĩs siue dolo; Qͥs
est dolus simplicis. q̃ fictio non mẽciẽ¬
tis. nisi ꝓfundũ misteriũ ueritatis: Ip̃a
autem benedictio qualis est: Ecce ĩqͥt
odor filii mei tanꝙͣ odor agri pleui quẽ
benedixit dñs. et det tibi dñs de rore
celi. et de ubertate terre. et multitudĩez
frumenti et uiui. et sermiant tibi gẽtes.
et adorẽt te p̾ncipes: et fiere dñs frĩs tu¬
et qui beuedixerit te benedictus erit. Be¬
nedictio igitur iacob. p̾dicacio xp̃i est in
oĩb gẽtib. Hoc fit. hͦ agitur. lex et ꝓ¬
phecia est in ysaat. eciã ꝑ os iudeorun
xp̃s ab illa benedicitur uelut a nestiẽte:
qr ip̃e nestitur. Odore noĩs xp̃i. sicut
ager mũdus ĩpletur: eius est benedictio
de rore celi. hͦ est de uerboꝵ pluuia diui¬
noꝵ. et de ubertate terre. hͦ est ꝯgrega¬
cione ppłoꝵ : eius est multitudo fruiuẽ¬

Expanded text:
quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienquod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominuet qui benedixerit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex et prophetia est Isaac; etiam per os Iudaeorum Christus ab illa benedicitur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eius est multitudo frumen
Abbreviated transcription (Latin):
tranffunditur in minorẽ ex parto et pla¬
cito inter illos: eo ꝙ lentitulã quẽ cibũ
minor parauerat. maior ĩmoderatus
ꝯmpiuit: eoq p̾cio p̾ͥmogenita sua.
frĩ iuratione interposita uendidit. Ubi
distimꝰ in uestendo non cibi genere: s
aiiditate ĩmodesta quẽq culpaudũ. Se¬
uestit isaat: eiusq ocłis ꝑ senectã uisus
aufertur. Uult beneditere filiũ mais¬
rẽ. et ꝓ illo nestiẽs benedicit mĩorẽ: pro
frẽ maiore qui erat pilosus. se paternis
manib subponentẽ. hedinis sibi pelli¬
culis coaptatis. uelut aliena pctã por¬
tantẽ. Iste dolus iacos ne putaretur
fraudulentus dolus et nõ i eo magne
rei misteriũ quereret᷑ suꝑius dixit st̾pt̃a.
Et erat esau homo sciẽs uenari a grestis:
iacos autẽ hõ simplex habitãs doniũ
Hoc nr̃i quidã interpretati sũt siue dolo
Siue autẽ sine dolo siue simplex. sus¬
simplex. siue potiꝰ siĩ fictione dicatur

Expanded text:
transfunditur in minorem ex pacto et platransfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob ne putaretur fraudulentus dolus et non in eo magnae rei mysterium quaereretur, superius praedixit scriptura: Et erat Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur fecisse libidine. Deinde ut etiã
hͦ nouerimus. non ex bonis singulis
inter se hoĩes cõparare: s in unoqͦ ꝯsi¬
deremꝰ uniu̾sa. Fieri enĩ p̃t ut habeat
aliquid in uita et morib quispiã quo
superet aliũ: idq sit longe p̾stabilius
ꝙͣ est illud uude ab alio suꝑatur: ac per
hͦ sano ueroq iudicio cũ ꝯtiuẽtia cõiugio
p̾feratur: melior est tñ homo fidelis qui¬
gatus: ꝙͣ continens infidelis. S ĩfidelis
homo non solũ minꝰ laudandꝰ: uerũ
etiam maxime de testandus est. Consti¬
tuamꝰ ãbos bonos eciã sic profecto melior
est ꝯiuigatus fidelissimꝰ et obediẽtissimꝰ
deo: ꝙͣ continẽs minoris fidei. mĩorisq
obedientie. Si uero paria sint cetera: cõ¬
tinentẽ ꝯiugato p̾ferui quis ambigat:¬
¶ Capłm. zaͬ ¶ De hiis que ĩ esau et
iacos mistice p̾figurantur
Uo igitur ysaat filii esau et iacob¬
pariter crestũt: pͥmatus maioris

Expanded text:
uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam hoc nouerimus, non ex bonis singulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens minoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigat? CAPUT XXXVII. De his, quae in Esau et Iacob mystice praefigurabantur. Duo igitur Isaac filii Esau et Iacobariter crescunt. Primatus maioris
Abbreviated transcription (Latin):
ne eciã ip̃e peritulũ de pulcritudĩe con¬
iugis cũ habitaret inter alienos: fecit¬
q qd̾ pr̃ ut eã sororẽ diteret: uxorem
tateret. Erat enĩ ei ꝓpinqua. et pa¬
terno et materno sangnĩe: s eciã ip̃a
qr iste nullã feĩam p̾ter unã cõiugem
nouerat. Erant enĩ ꝓculdubio pat̾ne
fidei et obedientie merita potiora: ĩtm
ut ꝓpter illũ dicat deus. huit se facere
bona que facit. Benedicentur inquit
in seĩe tuo oñs gẽtes terue: pro eo ꝙ
audiuit abraham pr̃ tuus uotẽ meam
et custodiuit p̾cepta mea et mandata
mea. et iustificatões meas et legitimia
mea. Et alio rursũ oraculo. Ego sum
inquit deus abraham prĩs tui. noli ti¬
mere. tecũ enĩ sũ. et benedixi te et młti¬
plicabo semen tuũ. ꝓpter abrahã pr̃em
tuũ: ut intelligamꝰ ꝙͣ caste abraham
fecerit. qd̾ hoĩb ĩpudicis et nequicie sue
de scripturis sanctis patrocinia reqͥrẽtib

Expanded text:
ne etiam ipse periculum de pulchritudine conne etiam ipse periculum de pulchritudine coniugis, cum habitaret inter alienos, fecitque quod pater, ut eam sororem diceret, taceret uxorem; erat enim ei propinqua et paterno et materno sanguine; sed etiam ipsaquia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inquit, in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus uocem meam et custodiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea; et alio rursus oraculo: Ego sum, inquit, Deus Abraham patris tui, noli timere; tecum enim sum et benedixi te et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum; ut intellegamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus inpudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia requirentibus
Abbreviated transcription (Latin):
oratulũ. quale aliqͦtiẽs pr̃ eius
acceperat. De quo oraculo sic scriptũ
est. facta est autẽ fames suꝑ terrã
p̾ter famem que prius facta ẽ ĩ lꝑe
abrahe. di biit autẽ ysaat ad abime¬
lech regem philistinoꝵ ĩgerara. Ap¬
parint autẽ illi dñs et dixit. Noli
destenidere in egyptũ. habita autẽ in
terra quã tibi dixero. et intole ĩ t̾ra
hac et ero tecũ et benedicã te. Tibi enñ
et semini tuo dabo om̃em terrã hãt:
et statuã iuramẽtũ meũ qd̾ iuraui
abrahe prĩ tuo. et multiplitabo semẽ
tuũ tanꝙͣ stellas celi: et dabo semini
tuo terrã hanc: et benedicentur ĩ seĩe
tuo om̃s gentes terue: pro eo ꝙ audi¬
uit abraham pr̃ tuus uotẽ meã. et
custodiuit p̾cepta mea. et mandata
mea et iustificatões meas. et legitima
mea. Iste prĩarcha nec uxorẽ habuit
aliam nec aliam concubinã: s poste¬
ritate duoꝵ geminoꝵ ex uno ꝯcubitu
ꝓcreatoꝵ contentus fuit. Tiuinit sa¬

Expanded text:
oraculum, quale aliquotiens pater eius acceperat. De quo oraculo sic scriptum est: Facta est autem fames super terram praeter famem, quae prius facta est in tempore Abrahae. Abiit autem Isaac adAbimelech regemPhilistinorumin Gerara. Apparuit autem illi Dominus et dixit: Noli descendere in Aegyptum; habita autem in terra, quam tibi dixero, et incole in terra hac; et ero tecum et benedicam te. Tibi enim et semini tuo dabo omnem terram hanc, et statuam iuramentummeum, quod iuraui Abrahae patri tuo; et multiplicabo semen tuum tamquam stellas caeli, et dabo semini tuo omnem terram hanc, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus uocem meam et custodiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea. Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam nec aliquam concubinam, sed posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contentus fuit. Timuit sa
Abbreviated transcription (Latin):
dies uel unus ãnus: s totũ illud ẽ tp̃s
ꝙͣdiu uixit ioseph ꝑ quẽ factũ est ut ĩ¬
trarent. Nani de ip̃o ioseph eadẽ st̾ptura
sic loquit᷑. Et habitauit ioseph in egpto
ip̃e et frẽs eus. et oĩs cohabitacio prĩs eiꝰ.
et uixit annos tẽtũ decem et uidit iosepl
ille ꝓuepos eiꝰ ab effrem tertiꝰ. Generacõez
quippe tertiã dicit filiũ. nepotẽ. ꝓuepotẽ
Deinde sequit᷑. Et filii machir filii ma¬
nasse. nati sũt supͣ femora ioseph. Et
hic ille ip̃e est nepos mauasse. ꝓuepos
ioseph. S pluraliter appellati sũt sicut
scriptura ꝯsueuit. que unã qͦ filiam
iatob filias nũcupauit: sicut in latine
liugue ꝯsuetudĩe liberi dicũt᷑ pluraliter
filii. enã si non suit uno ampliꝰ. Cum gͦ
ip̃iꝰ ioseph p̾dicetur felicitas. qr uide̾ potuit
ꝓnepotes: nullo mͦ putandi sũt iam
fuisse tricesiuo nono ãno ꝓaui sui. ioseph
qñ ad eũ in egiptũ pater eiꝰ aduenit. Illud
autẽ est qd fallit ninus ista diligenter

Expanded text:
l unus annus, sed totum illud est tempus, quamdiu uixit loseph, per quem factum est ut intrarent. Nam de ipso Ioseph eadem scriptura sic loquitur: Et habitauit Ioseph in Aegypto, ipse et fratres eius et omnis cohabitatio patris eius, et uixit annos centum decem, et uidit Ioseph ille pronepos eius ab Ephraem tertius. Generationem quippe tertiam dicit filium, nepotem, pronepotem. Deinde sequitur: Et filii Machir, filii Manasse, nati sunt supra femora Ioseph. Et hic ille ipse est nepos Manasse, pronepos Ioseph. Sed pluraliter appellati sunt, sicut scriptura consueuit, quae unam quoque filiam Iacob filias nuncupauit; sicut in Latinae linguae consuetudine liberi dicuntur pluraliter filii, etiamsi non sint uno amplius. Cum ergo ipsius Ioseph praedicetur felicitas, quia potuit uidere pronepotes, nullo modo putandi sunt iam fuisse tricensimo nono anno proaui sui Ioseph, quando ad eum in Aegyptum Iacob pater eius aduenit. Illud autem est, quod fallit minus ista diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis: uidebitis celũ apertũ. et
angelos dei asteudentes et destẽdentes
super filiũ hoĩs. Perrexit ergo iacob
in mesopotamã: ut inde acciperet
uxorem. Unde autẽ illi acciderit qua¬
tuor habere feĩas. de quib. duodetim
filios. et unã filiã ꝓcreauit. tũ eaꝵ
nullam ꝯcupistit illicite: diuina
staptura ĩdicat. Ad unã quippe acci¬
piendã uenerat: s cũ illi alt̾a ꝓ altera
supposita fuiss. nec ip̃am diuisit. qͣ
nestiẽs usus fuerat in nocte. ne lu¬
dubrio eã uideretur habiusst: et eo tp̃e
qñ multiplicande posteritatis causa
plures uxores lex nulla ꝓhibebat.
dicrepit eciã illam cui uni iã futuri
giugii fidem fecerat. Que cũ ẽẽt ste¬
rilis: ancillã suã dequa filios ip̃a
sustiperet marito dedit. Qd̾ etiã maior
soror eiꝰ ꝙͣuis peperisset imitata: qm̃
multiplicare prolem cupiebat. effecit.
Aullã iatob legitur petisse p̾ter unam.
nec usus płimis nisi gignẽde prolis

Expanded text:
uobis, uidebitis caelum apertum et angelos Dei ascendentes et descendentes super filium hominis. Pen-exit ergo Iacob in Mesopotamiam, ut inde acciperet uxorem. Unde autem illi acciderit quattuor habere feminas, de quibus duodecim filios et unam filiam procreauit, cum earum nullam concupisset inlicite, inScriptura indicat. Ad unam quippe accipiendam venerat ; sed cum illi altera pro altera supposita fuisset, nec ipsam dimisit, qua nesciens usus fuerat in nocte, ne ludibrio eam videretur habuisse; et eo tempore, quando multiplicandae posteritatis causa plures uxores lex nulla prohibebat, accepit etiam illam, cui uni jam futuri conjugii fidem fecerat. Quae cum esset sterilis, ancillam suam, de qua filios ipsa susciperet, marito dedit: quod etiam major soror ejus, quamvis peperisset, imitata, quoniam multiplicare prolem cupiebat, effecit. Nullam Jacob legitur petiisse praeter unam, nec usus plurimis nisi gignendae prolis
Abbreviated transcription (Latin):
lia: neptis altera. Sz res diligenter ꝯsi¬
derata non iudicat ꝙ tãtus numerus
fuerit in progenie iacob: die uel anno qͦ
ingressus est egiptũ. Cõmemorati sunt
quippe in eis eciã ꝓuepotes ioseph qͥ nullo
mͦ iã tũt ẽẽ potuerũt. qmĩ tũc cẽtũ trigni¬
ta ãnoꝵ erat iacos: filiꝰ uero eiꝰ ioseph
trignitanonẽ. quẽ accepisse tritesluo ãno
suo uel ampliꝰ constat uxorẽ : quomͦ potuit
ꝑ nouẽ ãnos habere ꝓuepotes de filiis
qͦs ex eadem uxore accepit: Cũ igitur
nec filios haberẽt effrem et mauasses
filii ioseph. s eos pueros infra quã no¬
uẽnes iacob egiptũ ingressus ĩuenerit:
qͦ pacto eoꝵ non solũ filii s eciã nepotes
in illis septuagintaquĩq numerãtur. qͥ
tũc egyptũ ingressi sũt cũ iacob: Nam
cõmemoratur ibi machir filiꝰ manasse
nepos ioseph. et eiusdem mahir filiꝰ id ẽ
et bareth filiꝰ ip̃iꝰ utalae id ẽ nepos effrẽ
ꝓnepos ioseph. qui uullo ni ẽẽ potuerũt

Expanded text:
lia, neptis altera. Sed res diligenter considerata non indicat, quod tantus numerus fuerit in progenie Iacob die uel anno quo ingressus est Aegyptum. Commemorati sunt quippe in eis etiam pronepotes Ioseph, qui nullo modo iam tunc esse potuerunt, quoniam tunc centum triginta annorum erat Iacob, filius uero eius Ioseph triginta nouem; quem cum accepisse tricensimo anno suo uel amplius constet uxorem, quo modo potuit per nouem annos habere pronepotes de filiis, quos ex eadem uxore suscepit? Cum igitur nec filios haberent Ephraem et Manasses, filii Ioseph, svennes Jacob Aegyptum ingressus invenerit, quo pacto eorum non solum filii, sed etiam nepotes, in illis septuaginta quinque numerantur, qui tunc Aegyptum ingressi sunt cum Jacob? Nam commemoratur ibi Machir filius Manasse, nepos Joseph, et ejusdem Machir filius, id est et filius ipsius Utalaae Edem, nepos Ephraem, onepos Ioseph; qui nullo modo esse potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dictus et claudus: benedutus in eis qui
in xp̃m ex eodem ppło crediderũt: atq ĩ
infidelib claudus. Nam femoris latitu¬
do generis est multitudo. Plures quippe
sunt in ea stirpe de quib ꝓphetice p̾dictũ
est: et claudicauerũt a semitis suis.
quĩq ar̃ab egyptũ narretur ingressus
cũ pleriq ex eis qui cõmemorãtur tp̃e
posteriori sunt geniti.
A gressi itaq referũtur in egiptũ sinuil

Expanded text:
dictus et claudus; benedictus in eis qui dictus et claudus; benedictus in eis qui in Christum ex eodem populo crediderunt, atque in infidelibus claudus. Nam femoris latitudo, generis est multitudo. Plures quippe sunt in ea stirpe, de quibus prophetice praedictum est: Et claudicaverunt a semitis suis quinque animabus Aegyptum narretur ingressus; cum plerique ex his qui commemorantur, tempore posteriore sint geniti. Ingressi itaque referuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Enuit ergo duodecim filios et unã
filiã ex quatuor mulierib. Deĩde
ingressus ẽ in egiptũ ꝑ filiũ suũ ioseph
qͥ uenditꝰ ab ĩuidẽtib frĩb eo ꝑdutue
fuit: atq ibidem sublimatus. Iacob autẽ
etiã isrł sicut paulo ante dixi uotabatur.
qd nomen magis ppłs ex illo procreatus
obtinuit. Hoc autẽ nomen illi ab angelo
impositũ est qui cũ illo fuerat in itiuere
de mesopotanna redeũte luctatus: tipũ xͥ
eiudentissime gerẽs. Nam qd̾ ei p̾ualuit
iacob utiq uolenti ut misteriũ figuraret:
significat passionẽ xp̃i ubi uisi sunt ei
pͥualere iudei. Et tñ benedictionẽ ab eodẽ
angelo quẽ suꝑauerat ĩpetrauit; at sit
huiꝰ noĩs impositio benedictio fuit. Int̾pre¬
tatur antẽ israhel uidẽs deũ: qd̾ erit ĩ fine
pͥmiũ oĩm sanctoꝵ. Tetigit porro illi
idẽ angelus ueluti p̾ualenti latitudinẽ
femoris: eũq isto mͦ claudũ reddidit.
Erat itaq unus atq idẽ iacos et bene¬

Expanded text:
enuit ergo duodecim filios et unam filiam ex quattuor mulieribus. Deinde ingressus est in Aegyptum per filium suum Ioseph, qui uenditus ab inuidentibus fratribus eo perductus fetiam Israel, sicut paulo ante dixi, uocabatur, quod nomen magis populus ex illo procreatus obtinuit. Hoc autem nomen illi ab angelo inpositum est, qui cum illo fuerat in itinere de Mesopotamia redeunte luctatus, typum Christi euidentissime gerens. Nam quod ei praeualuit Iacob, utique uolenti, ut mysterium figuraret, significat passionem Christi, ubi uisi sunt ei praeualere Iudaei. Et tamen benedictionem ab eodem angelo, quem suhujus nominis impositio benedictio fuit. Interpretatur autem Israel, Videns Deum: quod erit in fine praemium omnium sanctorum. Tetigit porro illi idem angelus velut praevalenti latitudinem femoris, eumque isto modo claudum reddidit . Erat itaque unus atque idem Jacob et bene
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq parentis est inditũ
Ost hec natus est abrahe scdĩn
promissionẽ dei. de sara filiꝰ. eũ q
nõiauit isaac: qd̵ int̾pretat᷑ zisus. Ri¬
serat enĩ et pater qñ ei promissus ẽ ad¬
mirãs in gaudio: riserat et mater.
qñ ꝑ illos tres uiros iterũ ꝓmissus ẽ.
dubitãs in gaudio quãus exprobrãte
angelo ꝙ risus ille etiã si gaudii fuit.
tũ plene fidei non fuit. Pest ab eodem
angelo in fide etiam ꝯfirmata est. Ex
hot gͦ puer nomen accepit. Nã ꝙ risus
ille nõ ad irridendũ opprobriũ. s ad cele¬
brandũ gaudiũ ꝑtinebat: nato ysaat.
et eo noĩe uocato. sara monstrauit. Ait
quippe. Risum michi fecit deus: quicũꝙ
eñ audierit. congaudebit mͥ. S post
aliquantũ ip̃s antilla de domo eicitur
nũ filio suo: et duo illa scdm̃ apłm testa¬
menta significãt᷑ uetus et nouũ: ubi

Expanded text:
utriusque parentis est inditum. utriusque parentis est inditum. Post haec natus est Abrahae secundum promissionem Dei de Sarra filius, eumque nominauit Isaac, quod interpretatur risus. Riserat enim et pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio; riserat et mater, quando per illos tres uiros iterum promissus est, dubitans in gaudio; quamuis exprobrante angelo, quod risus ille, etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit, post ab eodem angelo in fide etiam confirmata est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus ille non ad inridendum obprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac et eo nomine uocato Sarra monstrauit; ait quippe: Risum mihi fecit Dominus; quicumque enim audierit, congaudebit mihi. Sed post aliquantulum tempus ancilla de domo eicitur cum filio suo, et duo illa secundum apostolum testamenta significantur, uetus et nonum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ suppliciũ. speciuẽ futuri iudicii
diuini fuit. Nam qͦ ꝑtinet. qd̾ ꝓhibi¬
ti sũt qui liberãtur ab angłis retrospi¬
tere: iisi qr nõ est aĩo redeũdũ ad ue¬
terem uita. qua ꝑ gr̃am regenerati
exuiniur. si ultimũ euadere iudiciũ
cogitanius: Deniq uxor loth ubi
respexit remansit: et in salẽ ꝯuersa
hoĩb fidelib quoddã p̾stitit ꝯdimẽtũ:
qͦ sapiãt aliquid unde illud caueatur
exemplũ. Inde rursus abraham fecit
in geraris apud regẽ ciuitatis illiꝰ
abimelech qd̾ ĩ egipto de ꝯiuge fece¬
rat: eiq intacta sinuliter reddita est.
Ubi sane abraham obiurgãti regi
tur tatuiss uxorẽ. sororẽqz dixisset.
aperies quid tnuuerit. eciã h ͦ addidit:
etem uere soror mea est de patre. s nõ
de matre: qr de pr̃e suo soror erat abra¬
he. de quo ꝓpinqua eiꝰ erat. Tante
autẽ pulcatudiuis fuit ut eciã in
illa etate posset adamari.
missioneni nato: cuiꝰ nomen ex risu

Expanded text:
eorum supplicium specimen futuri iudicii eorum supplicium specimen futuri iudicii diuini fuit. Nam quo pertinet quod prohibiti sunt qui liberabantur ab angelis retro respicere, nisi quia non est animo redeundum ad ueterem uitam, qua per gratiam regeneratus exuitur, si ultimum euadere indicium cogitamus? Denique uxor Loth, ubi respexit, remansit et in salem conuersa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caueatur exemplum. Inde rursus Abraham fecit in Geraris aput regem ciuitatis illius Abimelech, quod in Aegypto de coniuge fecerat, eique intacta similiter reddita est. Ubi sane Abraham obiurganti regi, quur tacuisset uxorem sororemque dixisset, aperiens quid timuerit etiam hoc addidit: Etenim uere soror mea est de patre, sed non de matre, quia de patre suo soror erat Abrahae, de quo propinqua eius erat. Tantae autem pulchritudinis fuit, ut etiam in illa aetate posset adamari. missionem nato, cui nomen ex risu
Abbreviated transcription (Latin):
Angelos aute fuisse scaptura testatur.
nõ solũ in hͦ genesis libro ubi hec ges¬
ta narrãt᷑: uerũ eciã in epła ad hebre¬
os ubi cũ hospitalitas landaret᷑. ꝑ hãc
tres uiros. cũ rursus filiꝰ ysaat de sura
ꝓiideret abrahe. diuinũ datũ ẽ etiã
tale responsũ ut diceretur abraham
erit in maguã gẽtem et multã: et
beneditẽtur in eo om̃s gentes terre.
Et hic duo illa breuissime plenissimeq
promissa sũt: gẽs isrł sidm̃ carnem:
et om̃s gentes scdm̃ fidem.
Capłm .zoͫ. ¶ De loth a zodomis
liberato atqz eisdem celesti igne ꝯsũptie
et de abimelech cuiꝰ ꝯcupistencia ca¬
stitate sare nocere non potuit.
Ost hant ꝓussionẽ liberato de
sodoms loth et ueniẽte igueo
mĩbre de telo. tota illa regio impie
tiuitatis in ciuerẽ uersa est: ubi stupra
in mastulos in tãtã ꝯsuetudinem
conualuerãt. ꝙͣtũ leges solent alioꝵ
factoꝵ p̾bere licentia. Uerũ et hoc

Expanded text:
Angelos autem fuisse Scriptura testatur, Angelos autem fuisse Scriptura testatur, non solum in hoc Genesis libro, ubi haec gesta narrantur; verum etiam in Epistola ad Hebraeos, ubi, cum hospitalitas laudaretur, Per hatres viros, cum rursus filius Isaac de Sarra promitteretur Abrahae, diuinum datum est etiam tale responsum, ut diceretur: Abraham erit in magnam gentem et multam, et benedicentur in eo omnes gentes terrae. Et hic duo illa breuissime plenissimeque promissa sunt, gens Israel secundum carnem et omnes gentes secundum fidem. CAPUT XXX. De Loth a Sodomis liberato adque eisdem caelesti igne consumtis et de Abimelech, cuius concupiscentia castitati Sarrae nocere non potuit. Post hanc promissionem liberato de Sodomis Loth et ueniente igneo imbre de caelo tota illa regio inpiae ciuitatis in cinerem uersa est, ubi stupra in masculos in tantam consuetudinem conualuerant, quantam leges solent aliorum factorum praebere licentiam. Verum et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
retro et nesteteris in tota regione ĩ mõ¬
te saluũ te fac neqñ ꝯp̾hendaris. dixit
autẽ loth ad illos. oro dñe. qr ĩuenit
puer tuus mĩam aute te. et q̃ secũtur.
deinde post hec uerba singulariter illi
respondit dñs. cũ in duob angelis ess
dicẽs. ecce miseratꝰ sũ faciẽ tuã et cet̾a.
Unde multo ẽ credibiliꝰ ꝙ et abraham
in trib et loth in duob uiris dũm a¬
gnostebant: cui ꝑ singularẽ numerũ
loquebant᷑: etiã cũ eos hoĩes ẽẽ arbi-¬
trarẽtur. Neq eiñ aliã ob cãm sit eos
susteperũt. ut tãꝙͣ mortalib et hũana
refectione indigẽtib ministrarẽt. Sed
erat ꝓfecto aliquid qͦ ita excellebant.
litz tauꝙͣ hoĩes: ut ĩ eis ẽẽ dnmn. sicut
ẽẽ assolet in ꝓphetis. hii qui hospitali¬
tatẽ illis exibebant. dubitare nõ possẽt:
atq ideo et ip̃os aliqñ płaliter: et in
eis dũm aliqñ singłariter appellabant.

Expanded text:
retro, nec steteris in tota regione; in monretro, nec steteris in tota regione; in monte saluum te fac, ne quando conprehendaris. Dixit autem Loth ad illos: Oro, Domine, quia inuenit puer tuus misericordiam ante te, et \'quae sequuntur. Deinde post haec uerba singulariter illi respondet et Dominus, cum in duobus angelis esset, dicens: Ecce miratus sum faciem tuam, et cetera. Unde multo est credibilius, quod et Abraham in tribus et Loth in duobus uiris Dominum agnoscebant, cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrasusceperunt, ut tanquam mortalibus et humana refectione indigentibus ministrarent: sed erat profecto aliquid, quo ita excellebant, licet tanquam homines, ut in eis esse Dominum, sicut esse assolet in Prophetis, hi qui hospitalitatem illis exhibebant, dubitare non possent; atque ideo et ipsos aliquando pluraliter, et in eis Dominum aliquando singulariter appellabant.
Abbreviated transcription (Latin):
pterea confiriuãt hoꝵ triũ aliquẽ fuisse
riter est locutus sit enĩ st̾ptũ est: et ecce
tres uiri stabant suꝑ eñ. et uidẽs ꝓcutur¬
rit ĩ obiiã illis ab hostio tabernatuli
sui. et adoraiit sr̃ teruã et dixit. dñe
si ĩueni grãm aute te et cetera: cur non
et illud aduertũt duos ex eis uenisse
sodemite ut delerent᷑ cũ adhuc abrahã
ad unũ loqueret᷑ dñm appellãs et inter¬
cedens. ne simul iustũ iũ ĩpio ĩ sodoniis
ꝑderet: Illos autẽ duos sic sustepit
loth ut eciã ip̃e in tolloquio cũ illis suo
singulariter dũm appellaret nã cũ eis
pluraliter dixiss. ecce dñ declinate ĩ donũ
pueri ur̃i et cel̾a que ibi dicũt᷑. postea tñ ibi
legitur. Et tenuerũt anglĩ manũ eius
et manũ uxoris eiꝰ. et manus duarũ
filiaꝵ eiꝰ in eo qd̾ parceret dñs ip̃i. et
factũ ẽ mox ut eduxerũt illũ foras dixe¬
rũt. saluã fac aĩam tuã ne respexeris

Expanded text:
pterea confirmant horum trium aliquem fuisse pterea confirmant horum trium aliquem fuisse riter est locutus, cur non et tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante te, et cetera: quur non et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum pueri uestri, et cetera quae ibi dicuntur, postea tamen ita legitur: Et tenuerunt angeli manum eius et manum uxoris eius et manus duarum filiarum eius, ip eo quod parceret Dominus ipsi. Et factum est, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt: Saluam fac animam tuam, ne respexeri}
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si ad oĩa: nõ iã senectꝰ uiui. s cadauer
ẽ mortui. Quãuis eciã sic solui soleat ista
questio: qd̾ de cechura postea genuit abra
iuͥ uidetur illa quã secuti sumꝰ huiꝰ q̃onis
solucio p̃ferenda: qr tẽtenariꝰ qͥdem senex.
s tp̃is nr̃i de nulla pt̃ feĩa gignere. non
tũt qñ ad huc tã diu uiuebant ut cẽtũ
ãni nodũ facerẽt hoĩem decrepite senectutis.¬
¶ Capłm. 29ͫ ¶ De trib uiris uel angelis:
in quib ad quertũ mãbre aꝑꝑuisse abra¬
¶Tem deus apparuit abrahe ad quercũ
mãbre in trib uiris. qͦs dubitãdũ nõ
est angłos fuisse: ꝙͣuis quidã existiment
eñ etiam ante indumẽtũ tarnis fuisse.
bilis ĩcorporalis ĩcõmutabilisq nat᷑e
siue ulla sui ĩnuitacõe etiã mortalibus
aspectibz apparere: non ꝑ id qd̾ est. sed
ꝑ aliqͥd qd̾ sibi subditũ est. Quid autẽ
illi subditũ non est: Uerũtamen si pro¬

Expanded text:
Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamuis etiam sic solui soleat ista quaestio, quod de Cettura postea genuit Abrahmihi uidetur illa, quam secuti sumus, huius quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem senex, sed temporis nostri, de nulla potest femina gignere; non tunc, quando adhuc tamdiu uiuebant, ut centum anni nondum facerent hominem decrepitae senectutis. CAPUT XXVIIII. De tribus uiris uel angelis, in quibus ad quercum Mambre apparuisse AbraItem Deus apparuit Abrahae ad quercum Mambre in tribus uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment entes eum etiam ante indumentum carnis fuisse bilis, incorposine ulla etiam sui mutatione, etiam mortalibus aspectibus apparere, non per id quod est, sed per aliquid quod sibi subditum est. Quid autem sibi subditum non est? Verumtamen si pro
Abbreviated transcription (Latin):
est reddita racio: s sicut auĩt qͥ scripserũt
int̾pretacões nõim hebreoꝵ que hiis sacrs
lĩs tõtinẽtur. sarai interpretatur prin¬
ceps mea. Sara autẽ uirtus. Unde strip¬
tũ est in epła ad hebreos. fide et ip̃a sara
uirtutẽ accepit in ꝯceptõe seminis. Am¬
bo autẽ seniores erãt: sicut scriptura tes¬
tatur. S illa etiã sterilis. et cruore mẽ¬
struo iam destituta ꝓpter qd̾ iã parere nõ
poss. etiã si sterilis non fuiss. Porro
si fer̃a ita sit ꝓuectioris etatis. ut ei so¬
lita mulierũ adhuc fluant de iuuene
Sicut abraham post mortẽ sare de cechu¬
ra potuit qr uiuidã eiꝰ ĩuenit etatẽ. Hoc
gͦ est qd̾ mirũ cõmendat apłs. et ad hᵒͦ
dicit abrahe iã fuisse corpus emortuũ.
qm̃ non ex oĩ feĩa cui ad huc ẽẽt aliqd̃
pariendi ip̃s extremũ: gn̾are ip̃e ĩ illa
etate ad huc possit. Ad aliquid enĩ emor¬
tuũ corpus intelligere debeniꝰ nõ ad oĩa.

Expanded text:
cut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum hebraeorum, quae his sacris Litteris continentur, Sara interpretatur Princeps mea; Sarra autem Virtus. Unde scriptum est in Epistola ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra virtutem accepit ad emissionem seminis . Ambo autem seniores erant, sicut Scriptura testatur: sed illa etiam sterilis, et cruore menstruo jam destituta; propter quod jam parere non posset, etiamsi sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit provectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de juvene sicut Abraham post mortem Sarrae de Cethura potuit, quia vividam ejus invenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
teli. et tanꝙͣ arenã maris que est iuxta¬
labiũ maris: et hereditate possidebit semẽ
tuũ ciuitates aduersarioꝵ. et benedicẽtur
in seĩe tuo om̃s gentes terue: qz obandi¬
sti uotem meam. Hoc modo est illa de
uotatõe genciũ in seĩe abrahe post holo¬
taustũ quo significatus est xp̃s. eciã iura¬
tione dei firmata ꝓmissio. Sepe em̃ pee¬
rauerat. Quid est autẽ dei ueri uerarisq
iuratio: nisi ꝓmissi cõfirmatio et ĩfideliũ
quedam increpacio. Post hec sara
mortua est. tentesimo uitesiino et septĩo
anno uite sue centesimo autẽ et tricesi

Expanded text:
caeli et tamquam harenacaeli et tamquam harenasemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam iuratione Dei firmata promissio. Saepe enim proat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio? Post haec Sarra mortua est, centensimo uicensimo septimo anno uitae su
Abbreviated transcription (Latin):
tideret filiũ suũ. Et uocauit illũ ãgelus
din de celo. et dixit. Abraham. Ille
autẽ dixit. Ette ego et dixit. Ne micias
manũ t̾uã sr puerũ neq facias illi
quicꝙͣ. Nũt enĩ sciui. qr times deũ tuũ:
et non peꝑtisti filio tuo dilecto ꝓpter me.
Nũt sciui dictũ est: nũt sciri feci. Neq eĩ
hͦ nondũ sciebat deus. Deinde ariete illo
ĩ molato pro isaat filio suo: uotauit ut
legitur abraham nomen loti illiꝰ dñs
uidit. ut dicãt hodie in monte dñs ap¬
pariit. Sicut dictũ est nũt sciui. ꝓ eo
ꝙ est nũt stire feci: ita hic dñs uidit. ꝓ
eo qd̾ est dñs apparuit. hͦ est uideri se fetit.
Et uocauit angłs dĩi. abraham scdõ de
telo dicẽs. Per memetip̃m iuraui dicit
dñe. ꝓpter qd̾ fecisti uerbũ hͦ. et nõ pe¬
pertisti filio tuo dilecto ꝓpter me. nisi
benedicẽs benedicã te: et multiplicãs¬
multiplicabo semen tuũ tãꝙͣ stellas

Expanded text:
cideret filium suum. Et uocauit illum angelus cideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me ipsum iuraui, dicit Dominus, propter quod fecisti uerbum hoc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmultiplicansmultiplicabosementuum tamquam stellas
Abbreviated transcription (Latin):
cũ obtulit qui ꝓmissiones accepit. ad
quẽ dictũ est. in isant uotabit᷑ tibi semẽ:
cogitãs. quia et ex mortuis excitare p̃t
deus. Proinde addidit. Pro hoc etiam
eũ et ĩ similitudiuẽ adduxit. Cuiꝰ simi¬
litudinẽ: nisi illiꝰ unde dicit apłs. qui
ꝓprio filio non pepercit s ꝓ nobis oĩb
tradidit illũ: Propterea et isaat. sunt
dñs caitẽ suã ita sibi ligna ad uictime
locũ quib fuerat ĩponendus ip̃e porta¬
uit. Postremo qr isaat occidi nõ opor¬
tebat. postea ꝙͣ est pater eũ ferire ꝓhi¬
bitus: quis erat ille aries. quo ĩmolato
impletũ est sigrafitatiuo sangm̃e sacri¬
ficiũ : Nempe qñ eũ uidit abraham:
cornib in frutite tenebat᷑. Quis ergo
illo figurabat᷑: nisi iħs anteꝙͣ ĩmola¬
retur spinis iudaitis coronatꝰ: Sed
diuina ꝑmngelũ uerba poriꝰ audiamꝰ.
dit quippe scriptura. Et extendit abra¬
ham manũ suã sumere matherã: ut oc¬

Expanded text:
cum obtulit, qui promissiones suscepit, ad cum obtulit, qui promissiones suscepit, ad quem dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cogitans quia et ex mortuis suscitare potest Deus. Proinde addidit: Pro hoc etiam eum et in similitudinem adduxit; cuius similitudinem, nisi illius unde dicit apostolus: Qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Propterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut oc
Abbreviated transcription (Latin):
et frlio eiꝰ foras eiciendis uolũtatem
ꝯiugis nollet ĩplere: in ysaat uocabi¬
tur tibi semen. Et certe ibi sequit̾ at
dicitur. Filiũ autẽ antille huiꝰ ĩma¬
gnã gẽteni faciã illũ qr semen tuũ est.
Quomiͦ. gͦ dictũ est. in ysaat uocabi¬
tur tibi semen: cũ et ismahelẽ deꝰ seniẽ
eiꝰ uocauerit: Exponẽs autẽ apłs
quid sit in ysaat uotabit᷑ tibi semen
id est inquit non qui filii carnis hii
filii dei s filii ꝓmissionis deputantur
in seĩe. At ꝑ hͦ filii ꝓmissionis ut
sint semen abrahe: in ysaat uacãt᷑. hoc
est in xp̃o uocũte gr̃a ꝯgregãtur. Hãc
gͦ ꝓmissionem pater piꝰ fideliter tenẽs
qr ꝑ hũc oporteat impleri quẽ deꝰ iube¬
bat occidi: non hesitauit. ꝙ sibi reddi po¬
terat ĩmolatus: qui daui potint non
speratus. Sic intellectũ est et ĩ epła
ad hebreos: et sit expositũ. fide inquit
p̾cessit abraham in ysaat tẽptatꝰ. et uni¬

Expanded text:
et filio eius foras eiciendis uoluntatem et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congregantur. Hanc ergo promissionem pater pius fideliter tenens. quia per hunc oportebat inpleri, quem Deus iubebat occidi, non haesitauit, quod sibi reddi poterat immolatus, qui dari potuit non speratus. Sic intellectum est et in epistula ad Hebraeos, et sic expositum. Fide, inquit, praecessit Abraham Isaac tentatus et uni
Abbreviated transcription (Latin):
diencia et fide abrahe: qua ꝑ oblacõem
ĩmolandi filii ꝓbatus ẽ: et de morte sare.
Nter hec que oĩa ꝯmemorare ninis
longũ est. temptatur abrahã de ĩmo¬
lando dilectissimo filio ip̃o ysaac: ut pia
eiꝰ obediencia ꝓbaretur. seculis ĩnoti¬
ciã ꝓferenda non deo. Neqz enĩ oĩs est
culpanda temptatio; qr et gratulanda
est qua fit ꝓbacio. Et plerũq aliter
animus hũanus sibi ip̃i ĩnotestere
non pt: nisi uires suas sibi nõ uerbo.
s exꝑimento. temptatõe quodã modo
interrogante respondeat. Ubi si munꝰ
dei agnouerit: tñt pius est tũt solida¬
tur firmitate gr̃e : non inflat᷑ ĩ auita¬
te iactancie. Nũꝙͣ sane crederet abrahã
ꝙ uictimis deus delectaretur hũanis:
ꝙͣuis diuino ĩtonante p̾cepto obediẽ-¬
dũ sit: non disputãdũ. Uerũtamen
abraham ꝯfestim filiũ cũ fuiss ĩmo¬
laturus. resurrecturũ credidisse laudãdꝰ
est. Dixerat nãq illi deus. cũ de ãcilla

Expanded text:
dientia et fideAbrahae, quaperoblationem immolandi probatus est filii, et de morte Sarrae. Inter haec, quae omnia commemorare nimis longum est, tentatur Abraham de immolando dilectissimo filio ipso Isaac, ut pia eius oboedientia probaretur, saeculis in notitiam proferenda, non Deo. Neque enim omnis est culpanda tentatio, quia et gratulanda est, qua fit probatio. Et plerumque aliter animus humanus sibi ipsi innotescere non potest, nisi uires suas sibi non uerbo, sed experimento tentatione quodam modo interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla
Abbreviated transcription (Latin):
bio ꝙͣtũ actinet ad originale pctm.
ãbo pares erant: ꝙtũ autẽ ad ꝓpriũ.
ullius eoꝵ nullũ erat. S nũt de
hac re dicere aliqͥd laciꝰ. ĩstituti operis
racio non sut: unde in aliis multa iã¬
diximus. Qd autem dictũ est maior
seruiet miori. neuio fere nr̃oꝵ aliter
nuõri xpĩano ppło seruiturũ. Et re
uera quã ꝙͣ in gente idumeoꝵ q̃ nata
ist de maiore cui duo noĩa erãt. nam
et esau uocabatur et edom. unĩ idumea.
hͦ uideri possit impletũ qr postea supe¬
randa erat a pplo qui ortus est ex miori
id est israhelitico. eiq fuerat futura
subiecta: tñ in aliquid maius ĩtẽtã
fuisse istã ꝓpheciã qua dictũ est ppłs

Expanded text:
bio, quantum adtinet ad originale peccatum, bio, quantum adtinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum erat. Sed nunc de hac re dicere aliquid latius instituti operis ratio non sinit, unde in aliis iam multa diximus. Quod autem dictum est: Maior seruiet minori, nemo fere Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico, eique fuerat futura subiecta: tamen in aliquid maius intentam fuisse istam prophetiam, qua dictum est: Populus