comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauerit. quib libertat̾e pollicebatur.
Et reuera seruierant pecͥcati: aqua
pessima seruitute non nisi ꝑ ueri¬
tatem liberari pot̾ant. Uerum illi
solam carnis libertat̾e cogitantes.
ceperunt sede nobilitate carnis ex¬
tollere dicentes. Sem̃ abrahe sumꝰ:
⁊ nemini seruiuimꝰ uinqu̾a. Stul¬
ta ⁊ uana suꝑbia quid est quodcłi¬
cunt. nemini seruiuimus: Ioseph
quippe in egypto seruiuit: de quo
seriptũ est. Mams eius: incophi¬
no seriuerunt. Ipse etiam iudaicꝰ
populus i egyptum translatus.
grauissima seruitute non saltem
auri nel argenti sedluti ⁊ lat̃s apha¬
raone ⁊ egyptiis oppresus ẽ. Unde
⁊ sepissime illis dñs imputat. qd
eos de domo seruitutis ⁊ fornace fer¬
rea egypti eduxerit. Sed forte dictu¬
rierant patres suos. ñ autem se ser¬
uisłe: quib dñs tunc loq̃batur. Et
quid ẽ quod romanis tributa solue¬
bant: Nam hinc dño laq̃um calũp¬
mose tetenderant: quando eũ in do¬

Expanded text:
taverit, quibus libertatem pollicebatur. taverit, quibus libertatem pollicebatur. Et revera servi erant peccati, a qua pessima servitute non nisi per veritatem liberari poterant. Verum illi solum carnis libertatem cogitantes, coeperunt se de nobilitate carnis extollere, dicentes: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Stulta et vana superbia. Quid est quod dicunt: Nemini servivimus unquam? Joseph quippe in Aegypto servivit, de quo scriptum est: Manus ejus in cophino servierunt . Ipse etiam Judaicus populus in Aegyptum translatus gravissima servitute, non saltem auri et argenti, sed luti et lateris, a Pharaone et Aegyptiis oppressus est. Unde et saepissime illis Dominus imputat quod eos de domo servitutis et fornace ferrea Aegypti eduxerit. Sed forte dicturi erant, patres suos, non autem se servisse, quibus Dominus tunc loquebatur. Et quid est quod Romanis tributa solvebant. Nam hinc Domino laqueum calumniae tetenderant? quando eum in do
Abbreviated transcription (Latin):
nec in cor hominis ascendit. Nam
fides ẽ: quod non uides credere. ueri¬
tas uero. qd̾ creclidisti uidere. Hinc
ipse alibi dicit. Qͥ diligit me dili¬
getur apatre meo: ⁊ ego diligam
eum. et manifestabo ei ineipsum:
hoc gͦ pͥmiũ hanc sacietatem nob̾
⁊ suo sermone ꝑmanentib dñs pro¬
ititit: qu̾a pͥsalmista exoptabat
dicens. Satiabor: dum manifesta¬
bitur gloria tua. Et ueritas libera¬
bit nos: hoc est liberos faciet. ut li¬
berati ab amore scłi: d̾m qui solus¬
supea omnia cliligendus est secu
namens. ⁊ cum psalmista dicatis¬
ꝑffluchi aut̾e adherere d̾o bonui esto
Dixerunt gͥ indei ad eum. Semen
abrahe sumus: et nemini seruiui¬
mͦ uiqu̾a. Non hoc illi dixerunt
qͥ crediderant. sed ĩter eos erant¬
quidam qͥ non creri dlebant Quiq
cum audissent dñm libertatem
sibi promittentem: unde gratiosi et
subditi ẽẽ debuerant. inde magis ĩ¬
ilignati sunt: quasi seruos eos deno¬

Expanded text:
nec in cor hominis ascendit . Nam nec in cor hominis ascendit . Nam fides est quod non vides credere; veritas vero, quod credidisti videre. Hinc ipse alibi dicit: Qui diligit me, diligetur a Patre meo: et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum . Hoc ergo praemium hanc satietatem nobis in suo sermone permanentibus Dominus promittit, quam Psalmista exoptat, dicens: Satiabor cum apparuerit gloria tua . Et veritas liberabit vos, hoc est, liberos faciet, ut liberati ab amore saeculi, Deum qui super omnia solus diligendus est, securi ametis, et cum Psalmista dicatis: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Dixerunt ergo Judaei ad eum: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Non hoc dicebant qui crediderant, sed inter eos quidam qui non credebant, quique cum audissent Dominum liberationem sibi promittentem, unde gratiosi et subditi esse debuerant, inde magis indignati sunt, quasi servos eos deno
Abbreviated transcription (Latin):
oquente ad turbas dño. ⁊ diui-¬
nitatis sue mist̾ia adnuntĩa¬
te: sicut suꝑius sc̃s ioh̾es euangłi¬
sta dicit. multi crediderunt in eũ:
omnniem terram apostolice p̾dicatõ¬
nis sonus exierat. nec dũ apłis p̃¬
ceptũ fuerat: Ite docete om̃s gen-¬
tes. Ad hos gͦ qui in se crediderant:
loq̃batur dñs. Si manseritis in
sermone meo: uere disciphͣ mei eri-¬
tis. Iam doctͥna spiritali initiati
erant: iam ibi eẽ ceperant. ⁊ id̾o dĩt.
Si manseritis in sermone meo. hoc
ẽ infide q̃ in uob̾ credentibꝰ ẽẽ cepit:
tunt uere cdiscipłi mei eritis. disci¬
płi utiq bonitatis. discipłi iusticie
⁊ sũme ueritatis. Sed quo nob̾ per¬
ueniencdum ẽ: Nam fides: fundam¬
tũ ẽ. Ex hoc fundam̃to ad qũa celsi¬
tudinem proficiemus. Cognoscetis
inquit ueritat᷑e. Ueritas xp̃c ẽ: qui
dicit. ego sum uia. ⁊ ueritas ⁊ uia.
Qͥ gͦ ueritate tognoscit: dñm cog
sit p̃mium cognoscere illud qd nͨ
oculus uidit. nec auris audiuit:

Expanded text:
oquente ad turbas Domino, et divinitatis suae mysteria annuntiante, sicut superius sanctus Joannes evangelista dicit, multi crediderunt in eum. omnem terram apostolicae praedicationis sonus exierat, necdum apostolis praeceptum fuerat: Ite, docete omnes gentes . Ad hos ergo qui in se crediderant loquebatur, dicens: Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis. Jam doctrina spirituali initiati erant, jam ibi esse coeperant, et ideo dicit: Si manseritis in sermone meo, hoc est, in fide, quae in vobis credentibus inesse coepit, tunc vere discipuli mei eritis. Discipuli utique bonitatis, discipuli justitiae et summae veritatis. Sed quo nobis perveniendum est? Nam fides fundamentum est. Et ex hoc fundamento ad quam celsitudinem proficiemus? Cognoscetis, inquit, veritatem. Veritas Christus est, qui dicit: Ego sum via, veritas et vita . Qui ergo veritatem cognoscit, Dest, cognoscere illud quod nec oculus vidit, nec auris audivit,
Abbreviated transcription (Latin):
uitat. Studeamus ergo mine uo¬
cantem ⁊ ãmonent̾e sequi: ne si
modo loquentis uerba cont̾epnimꝰ.
cum iudex in maiestate uenerit
ab illo quasi ignoti ⁊ alieni contẽp¬
namur. quinpotius eũ in p̃semi
audire ⁊ preceptis eius obedire fe¬
stinemus: quatinus ab eo in beat᷑a
patris mansionem recipi meream̃¬

Expanded text:
vitat. Studeamus ergo nunc vovitat. Studeamus ergo nunc vocantem et admonentem sequi: ne si modo loquentis verba contemnimus, cum judex in majestate venerit, ab illo quasi ignoti et alieni contemnamur. Quin potius eum in praesenti audire, et praeceptis ejus obedire festinemus, quatenus ab eo in beatam patris mansionem recipi meream
Abbreviated transcription (Latin):
in patre mendatii ꝑmanere elegistis:
Qui ẽ ex do: uerba dei audit. Audire
uerba dei est: p̃ceptis illius que per
scripturas suas loquitur obedire.
Proinde si ille uerbad̾i audit qui
ex illo ẽ. audire uerba eius non po¬
test quiquis ex illo non est: inter¬
roget se uniisquisq. utrũ uerba
dei aure cordis ꝑceperit: ⁊ intelli¬
get unde sit. Iubet eñi dñs cele¬
stem patriam desiderari. carnis de¬
sideria conteri. mundi gloriam
fugere. aliena non raꝑe:propria
largiri. Hanc d̾i uocem siquis in
sui cordis aure conualuisse cogno¬
uerit: gaudens agnoscat qd̃ ex d̾o
sit. Sed qd̾ non sine merore dici
nantur. Quid isti aliud nisi patẽ¬
ter indicant quia membra diaboli
sunt: ⁊ in eius soste potius quam ĩ
dei ꝑmanere elegerunt: Cotidie do¬
minus ꝑ scripturas suas clamat.
nos q̃ ut ꝑtcuri mundi oblectam̃e¬
ta fugiamus. ⁊ ad ea que finiri nes¬
ciunt perhennium bonoꝵ gaudia:
mentis desiderio transseamus in¬

Expanded text:
in patre mendacii permanere elegistis. in patre mendacii permanere elegistis. Qui ex Deo est, verba Dei audit. Audire verba Dei, est praeceptis illius quae per Scripturas loquitur obedire. Proinde si ille verba Dei audit qui ex illo est, et audire verba ejus non potest quisquis ex illo non est, interroget se unusquisque, utrum verba Dei auditu cordis percipit, et intelliget unde sit. Jubet enim coelestem patriam desiderare, carnis desideria calcare, mundi gloriam fugere, aliena non rapere, propria largiri. Hanc Dei vocem si quis in sui cordis aure sonuisse cognoverit, gaudens cognoscat, quod ex Deo sit. Sed quod non sine moerore dici pere dignantur. Quid isti aliud, nisi patenter indicant, quia membra diaboli sunt, et in ejus sorte potius quam in Dei permanere elegerunt? Quotidie Dominus per Scripturas suas clamat, et nos ut perituri mundi oblectamenta fugiamus, et ad ea quae finiri nesciunt, perennium bonorum gaudia mentis desideria transeamus, in
Abbreviated transcription (Latin):
mendax ẽ: quia inueritate non
sterit. hoc est in d̾o non mansit: qr
d̃s ueritas est. Nam ⁊ homo quia
⁊ ipse aueritate declinauit ⁊ pec¬
cando a d̾o discessit: mendax uoca
mo mendax. Et quia homo a dia-¬
bolo deceptus ⁊ mendax effectus
fuerat. i deo filius diaboli erat. non
natira ut dictum est sed imitatio¬
ne. Quis ex uob̾ arguet me de pecta
quia enim eos ipse redarguerat
⁊  eoꝵ peccato: dat eis optionem. ut
si posint ipsi quoq eum de suo pecça¬
to rep̃hendant. Et considerandũ qũa¬
tasit humilitas nr̃i redẽptoris. Ad re¬
laxenda hominũ peccata uenerat:
⁊ tam̃ non dedignatur ostend̾e se pec¬
catore non ẽẽ qui expotentia diuini¬
tatis. poterat peccatores iustificare.
Siueritatem dico. quare uos non
creclistis mͥ: Ueritas xp̃c est. Et
quid aliud ueritas quam ueritatẽ
loq̃retur. Ueritat̾e loq̃batur cum
diceret. Ego ex d̾o processi ⁊ ueni:
quare uos non credistis mͥ: Quare.
nisi quia ex patre diabolo estis: et

Expanded text:
mendax est? Quia in veritate non stetit, hoc est, in Deo non mansit, quia Deus verax est. Nam et homo quia et ipse a veritate declinavit, et peccando a Deo discessit, mendax vocatmo mendax . Et quia homo a diabolo deceptus et mendax effectus fuerat, ideo filius diaboli erat, non natura, ut prius dictum est, sed imitatione. Quis ex vobis arguet me de peccato? Quia enim ipse eos redarguerat de eorum peccato, dat eis optionem, ut si possint, ipsi quoque eum de suo peccato reprehendant. Et considerandum, quanta sit humilitas nostri redemptoris. Ad relaxanda hominum peccata venerat, et tamen non dedignatur ostendere se peccatorem non esse, qui ex potentia divinitatis poterat peccatores justificare. Si veritatem dico vobis, quare vos non creditis mihi? Veritas Christus est. Et quid est aliud veritas, quam veritatem loqui? Veritatem quippe loquebatur, cum diceret: Ego ex Deo processi et veni, quare vos non creditis mihi? Quare? Nisi quia ex diabolo estis, et
Abbreviated transcription (Latin):
et retigit eos. Quia em̃ illi conster¬
bant: ipse clementer accessit ⁊ teti¬
git eos ut actu suo timorem pelle¬
uocaret: ⁊ dixit eis. Surgite. noli¬
te timere. Quos manu tangens sa¬
postea doctrinam tribuat. Meus eñi¬

Expanded text:
Jesus, et tetigit eos. Quia illi jacebrant, ipse clementer accedit, et tangit eos, ut tactu timorem fusolidentur. Dixitque eis: Surgite, et nolite timere. Quos manu sapostea doctrina tribuatur. Levan
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. flagellat uͦ omñe filium
quem recipit. Quintus modus re¬
proboꝵ est. quib datur infirmitas.
ut hic torqueri incipiant: ⁊ ꝑ hec
torm̃ta teporalia transcant ad ẽtna.
qu̾e admodum contigit antiocho
cumq gͦ modo diuina prouidentia
nos uibeat infirmari: discamus sẽ¬
ꝑ flagellis pii patris humiliter sub-¬
di. ⁊ iuditia illius iustisfima uene¬
rari. arbitrantes nos minus qũa
meremur sustinere: illius senten¬
tie memores. beatus homo qui cor-¬
ripitur a d̾o. Hoc eñi agentes. ⁊ in
presenti de eius uerbere proficere:
⁊ infut᷑o ad et̾nam requiem post
flagella merebiintur ꝑuenire am̃.

Expanded text:
dicitur: Flagellat Deus omnem filium dicitur: Flagellat Deus omnem filium quem recipit . Quintus modus reproborum est, quibus datur infirmitas ut hic torqueri incipiant, et per haec tormenta temporalia transeant ad aeterna: quemadmodum contigit Antiocho modocunque ergo divina providentia nos jubeat infirmari, discamus semper flagellis pii patris humiliter subdi, et judicia illius justissima venerari, arbitrantes nos minus quam meremur sustinere, illius sententiae memores: Beatus homo qui corripitur a Domino . Hoc enim agentes, et in praesenti de verbere perficere, et in futuro ad aeternam requiem per fla
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ est qd̃ dñs qui eũ sanauit ex¬
t̾iuis ab infirmitate: intus etiam
absoluit acrimine. Unde ⁊ eũ dñs
carte premonuit ne ułt̾ius peccaret:
ne it̾um peccando gramoris senten¬
tiam dampnationis incureret. Non
autem semꝑ ꝓpt̾ sola peccata: datur
modi a scĩs doctorib dep̃hensi sũt.
quib infirmitas hominib cont̾igit.
Aliquando em̃ datur infirmitas ho¬
minib pro gloria d̾ manifestanda:
sicut illi ceco nato. ⁊ sicut lararo de
quo dñs dixit. Infirmitas hec non
est ad mortem: s pro gła dei ut glo¬
rificctur filius d̾i ꝑ eam. Non num¬
quam uͦ ad probanoñe ⁊ uirtutum
augm̃tũ sicit beato iob ⁊ tobie. qui
cum ante flagellum extiterint sci
sanctiores exflagello ⁊ probatiores
apparuerunt. Datur plerum que
sicut huic qui triginta ⁊ octo ãnis
decubuerat languens. ⁊ sicut ill pa-¬
ralitico cui dñs dix̃. confide fili: cli-¬
mittuntur tͥ peccata tua. dequalib

Expanded text:
nobis est, quod Dominus qui eum sanavit exnobis est, quod Dominus qui eum sanavit exterius ab infirmitate, intus etiam absolvit a scelere. Unde et eum Dominus caute praemonuit, ne ulterius peccaret, ne iterum peccando gravioris sententiam damnationis incurreret. Non autem semper propter sola peccata datur modi a sanctis doctoribus deprehensi sunt, quibus infirmitas hominibus contingit. Aliquando enim datur infirmitas hominibus pro gloria Dei manifestanda, sicut illi caeco nato, et sicut Lazaro, de quo Dominus dixit: Infirmitas haec non est ad mortem, sed ut glorificetur Filius Dei per eam . Nonnunquam vero ad probationem, et virtutum augmentum, sicut beato Job et Tobiae, qui cum ante flagellum sancti exstiterint, sanctiores et flagello et probatiores apparuerunt. Datur plerumque sicut huic, qui triginta et octo annis decubuerat languens, et sicut illi paralytico, cui Dominus dixit: Confide, fili, remittuntur tibi peccata . De qualibus
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio: inuuens quia uirturibus
ostinata malitia conabantur resiste¬
re. Postea inuenit illum int̾eplo: et
dixit illi. Ecce sanus factus es. Qd̾
his qui sanatus fuerat ih̾m non in
turba s intemplo cognoscit. mystice
nos intruimur: ut si grãm condi¬
toris nr̃i cognoscere. ⁊ ad eius uisio¬
nem desideramꝰ ꝑuenire. fugiamus
turbam cogitationũ ⁊ affectiuũ pra¬
uoꝵ. cdedinemꝰ sollicite conuenticla
hominũ improboꝵ. qui bonum no¬
strũ ꝓpositum uel mala exempla
demonstrando. uel nr̃a oꝑa deriden¬
do: aut etiam prohibendo co nan¬
tur impedire. Confugiamus deuo¬
ti adtemplũ dei. ubiilli deꝑceptis
benefitiis gr̃as agere acpro ꝑcipi¬
endis exorare satagamꝰ: nos q ipsos
templumd̾i inquo misericordit ue¬
nire ⁊ mansionem facere dignetur.
p̃parare cuxremꝰ. Adtend̾e aũt debe¬
mus. qd ase sanato ns dicit. Ecce
cata languerat: nec iisi illis amis¬
sis sanari potuerat. Sed credendũ

Expanded text:
auxilio, innuens cujus virtutibus auxilio, innuens cujus virtutibus obstinata malitia conabantur resistere. Postea invenit eum Jesus in templo, et dixit illi: Ecce sanus factus es. Per hoc quod is qui sanatus fuerat, Jesum non in turba, sed in templo cognoscit, mystice nos instruimur, ut si gratiam conditoris nostri cognoscere, et ad ejus visionem desideramus pervenire, fugiamus turbam cogitationum et affectuum pravorum, declinemus sollicite conventicula hominum improborum, qui bonum nostrum propositum, vel mala exempla demonstrando, vel nostra opera deridendo, aut etiam perhibendo, conantur impedire. Confugiamus devoti ad templum Dei, ubi illi de praeceptis beneficiis gratias agere, ac pro percipiendis exorare satagamus, nosque ipsos templum Dei, in quo misericorditer venire et mansionem facere dignetur, praeparare curemus. Attendere autem debemus, quid a se sanato Dominus dicit: Ecce a languerat, nec nisi illis dimissis sanari poterat. Sed credendum
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ suũ tollere p̾cepit. uidelicet
aꝑte insinuans eos qui uolunt a
uitioꝵ tabe resurgere: discusso cor¬
pore neglegentie cum frat̾ne carita-¬
tis pignore aduisionẽ sui condito¬
ris debere properare. nͨ maloꝵ con¬
tradictionib. seu ꝑsecutionib acepto
boni operis studio: cessare. Nam ⁊ homo
iste cumei iudei contradicerent: eum¬
q ne lectum ferret prohiberent dicen¬
tes. Sabbatũ est. non licet tͥ tollere gra¬
batũ tuũ: non id̾o lectũ deposuit. sed
ficlucialiter ceptis insistens. respondit.
Qui me sanĩ fecit: ille mͥ precepit.
tolle grabatum tuum et ambula:
perare a quo sanatus fuerat. quam
illoꝵ false religioni cedere: qui eius
sanitati et do
ignorabat quis ẽẽt. Iam saluatus erat.
sed ad huc saluatorem suum ignorabat.
dlignus tamen erat cui se saluator o¬
stenderet. cuius imꝑio sic deuotꝰ obtẽp¬
perasset. Iħc aũt declinauerat atur¬
ba: constituta in loco. Declinauerat

Expanded text:
ctum suum tollere praeciperet, videlicet ctum suum tollere praeciperet, videlicet aperte insinuans, eos qui volunt a vitiorum tabe resurgere, discusso torpore negligentiae, cum fraternae charitatis pignore, ad jussionem sui conditoris debere properare, nec malorum contradictione seu persecutione a coepto boni operis studio cessare. Nam et iste homo cum ei Judaei contradicerent, eumque ne lectum ferret prohiberent, dicentes: Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum, non ideo lectum deposuit, sed fiducialiter coeptis insistens, respondit: Qui me sanum fecit, ille mihi praecepit: Tolle grabatum tuum, et ambula. datis a quo sanatus fuerat, quam illorum falsae religioni credere, qui ejus sanitati et Domignorabat quis esset. Jam salvatus erat, sed adhuc salvatorem suum ignorabat, dignus tamen erat cui se salvator ostenderet, cujus imperio sic devotus obtemperasset. Jesus autem declinaverat a turba constituta in loco. Declinaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
Salbatum ẽ: non licet tͥ tollere gͣ-¬
batum tuũ. Legis litt̾as stultissime
defendebant: ignorantes dispensa¬
tionem dñi saluatoris. qui ipsam
legem quondam ꝑseruum dederat.
At nũc ꝑsemet ipͥsum ueniens ean¬
dem legem in gratiã sc̃i euangłii
mutare disponebat: ut qd̵ antea
iuxta litt̾am carnalit̾ a carnalibus
obseruabatur deinceps spiritales.
spiritaliter obseruandum suscipe-¬
rent. Deniq die septimo: populo ab-
onini oꝑe seruili uacare preceptum
fuerat. Spiritalis uero sabbati ob-¬
seruat᷑ione qd̃ est in luce septiformis
sp̃s sc̃i. ab om̃i peccato qd̾ reuera ser¬
uile opꝰ accipitur. non una die sed
om̃i uite nr̃e tepore feriatiẽe precipi¬
mur: nec solum a praius oꝑib ab¬
stinere. sed etiam bonis oꝑib insiste¬
re iubemur. q̃d ⁊ in hinus homimil
sanatione liquido monstratũ est:
cũ dñs eũ que alangore liberabat.
non solum surgere uerũ etiam le-¬

Expanded text:
Sabbatum est, non licet tibi tollere graSabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum. Legis litteram stultissime defendebant, ignorantes dispensationem Domini salvatoris qui ipsam legem quondam per servum dederat, ac nunc per semetipsum veniens, eamdem legem in gratiam sancti Evangelii mutare disponebat, ut quod antea juxta litteram carnaliter a carnalibus observabatur, deinceps spirituales spiritualiter observandum susciperent. Denique die septimo populus ab omni opere servili vacare praeceptus fuerat. Spiritualis vero sabbati observatione, quod est in luce septiformis Spiritus sancti, ab omni peccato, quod revera servile opus accipitur, non una die, sed omni vitae nostrae tempore feriati esse praecipimur, non solum a pravis operibus abstinere, sed etiam bonis operibus insistere jubemur. Quod et in hujus hominis sanatione liquide monstratum est, cum Dominus eum quem a languore liberabat, non solum surgere, verum etiam le
Abbreviated transcription (Latin):
multumq cum ad huc sub graui
fasce tẽptatõnum gemeres: sustẽ¬
tus. hinc ⁊ apls dicit. Alter alt̾ius
honera portate. Ambula uero. con¬
dianis bonoꝵ oꝑum profectib:
de uirtute in uirtutem progred̾e.
Surge peccata relĩquendo: tolle
lectum tuũ fr̃i succurrendo. Ambu¬
la superña patriam desiderando: ⁊
aduidendũ creatoris faciẽ festiñado
Erat autem sabbatũ in illa die. Di¬
cebant gͦ iud̃i: ei qui sanatus fue-¬
rat. Sabbatũ est: non licet tibi tol¬
lere grabatũ tuũ. Mira ⁊ uehem̾̃e¬
t̃ stupenda: ꝑfidoꝵ dementia. Cũ
eñi dot̾a mopinatam hominis
diu languentis sanitatem cred̾e.
⁊ diuinam potentiam laudare
debuerant: econtra scandalizabã¬
tur. ⁊ saluatorem parit̾q salua¬
tñ scandalizabant. Saluatorem
quidem qd̾ die sabbati hominẽ
curasset. lectumq suũ tollere p̃¬
ceperit. Saluatum uͦ rep̃hendunt :
quia sabbato grabatũ poͬ tauerit.
Dicebant gͦ ei: qui sanatus fuerat.

Expanded text:
multumque cum adhuc sub gravi multumque cum adhuc sub gravi fasce tentationum gemeres, sustentatus. Hinc et Apostolus dicit: Alter alterius onera portate . Ambula vero quotidianis bonorum operum profectibus, de virtute in virtutem progredere. Surge peccata relinquendo, tolle lectum tuum fratri succurrendo, ambula supernam patriam desiderando, et ad videndam Creatoris faciem festinando. Erat autem sabbatum in illa die. Dicebant ergo Judaei ei qui sanatus fuerat: Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum. Mira et vehementer stupenda Judaeorum dementia. Cum enim ad tam inopinatam hominis diu languentis sanitatem credere, et divinam potentiam laudare debuerant, e contrario scandalizabantur, et salvatorem pariterque salvatum calumniabantur. Salvatorem quidem, quod die sabbati hominem curasset, lectumque suum tollere praeceperit; salvatum vero reprehendunt, quia sabbato grabatum portaverit. Dicebant ergo ei qui sanatus fuerat:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam trigita ⁊ octo annos minfir¬
mitate habuisse dicitur: duos uide¬
licet minus quadraginta. Quadra¬
genarius aũt numerus qui denario
quat᷑ ducto conficitur: pro ꝑfectione
rete oꝑatõnis inscripturis accipi
solet. Ile eñi recte uiuit: qui detalo¬
gum legis ꝑ quatuor scĩ euangłii
libros impłere studuerit. A qua ꝑ¬
fectione dnominus habet: quisquis
dilectioñe d̾i ⁊ proximi qũa legis
⁊ euanglłi pariter scriptura cõmẽ¬
dat seruare ueglegit. qd̾ ⁊ dñs signa¬
t̾exp̾s sit: qui sanaturus infirmũ
precepit dicens. Surge tolle lectũ
tuũ: ⁊ ambula. Lectus ñr proximꝰ
intelligitur: qui nob̾ in corporis uel
animi infirmitate solatium exhi¬
bet. Quem sanatũ portare p̃cipi¬
mur: ut ei quoq in suis necessita¬
tib aduitorium sub ministremus.
Ait gͦ dñs ei qũe sanabat. Surge
tolle lectum turũ: ⁊ ambula. Sur
porta proximũ tũ eius infirma
pacienter tolerando. aquo es diu

Expanded text:
Nam triginta et octo annos in infirNam triginta et octo annos in infirmitate habuisse dicitur, duo videlicet minus de quadraginta. Quadragenarius autem numerus, qui denario quater ducto conficitur, pro perfectione rectae operationis in Scripturis accipi solet. Ille enim recte vivit, qui decalogum legis per quatuor sancti Evangelii libros implere studuerit. A qua perfectione duobus minus habet, quisquis dilectionem Dei et proximi, quam legis et evangelii pariter Scriptura commendat, servare neglexerit. Quod et Dominus signanter expressit, qui sanaturus infirmum praecepit, dicens: Surge, tolle lectulum tuum, et ambula. Lectus noster intelligitur, qui nobis in corporis vel animi infirmitate solatium exhibuit, quem sanati portare praecipimur, ut ei quoque in suis necessitatibus adjutorium subministremus. Ait ergo ei Dominus quem sanabat: Surge, tolle lectum tuum et ambula. SurgPorta proximum tuum, ejus infirma patienter tolerando, a quo es diu
Abbreviated transcription (Latin):
grabatũ suũ ⁊ ambulabat. Sana¬
turus dñs infirmũ diuturno lango¬
re tabescentem: int̾rogauit utrũ
uellet sanus fiert. non qͦ eum id uel¬
le ignoraret: s ut eũ ad maiꝰ sanita¬
tis desiderium accenderet: qui iam
longa de cubatione pene salutem des¬
peraret. nec saltem ꝓ sua restaurat᷑o¬
ne rogare nouerat. Unde ⁊ ille cau¬
sam impossibilitatis cepit obtendere
⁊ conq̃ri: qd̾ hominẽ nonhaberet.
qui eũ post motũ aq̃ in piscinam
miteret. S dñs languentis mise¬
ratus imbecillitate. parit̾q insciã
simplicitatem: ait illi. Surge tolle
lectum tuum: ⁊ ambula. Ille conti¬
nuo receptis uirib etiam dudum¬
amissum persentiens robur: tulit.
in quo iacebat ⁊ abiit in domũ suã
Iuxta spiritalem intelligentiam ho¬
moiste multoꝵ annoꝵ infirmitate
detentus. designat peccatorẽ: multo¬
rum ⁊ gramũ scelerũ numerosita¬
te dep̃ssum. Nam ⁊ ipsa temporis
quãtitas quo languidus decuba¬
bat. huic significationi congruit.

Expanded text:
grabatum suum, et ambulabat. Sanaturus Dominus infirmum diuturno languore tabescentem, interrogavit utrum vellet sanus fieri, non quod eum id velle ignoraret, sed ut eum ad majus sanitatis desiderium accenderet, qui jam longa decubatione pene salutem desperaverat, nec saltem pro sua restauratione rogare noverat. Unde et ille causam impossibilitatis coepit obtendere, et conqueri, quod hominem non haberet, qui eum post motionem aquae in piscinam mitteret. Sed Dominus languentis misertus imbecillitatem pariterque insciam simplicitatem, ait illi: Surge, tolle lectum tuum, et ambula. Ille continuo receptis viribus, et jamdudamissum persentiens robur, tulit lectum in quo jacebat, et abiit in domum suam. Juxta spiritualem intelligentiam, homo iste multorum annorum infirmitate detentus, designat peccatorem multorum, et gravium scelerum numerositate depressum. Nam et ipsa temporis quantitas, quo languidus decumbebat, huic significationi congruit.
Abbreviated transcription (Latin):
in unitate catholice fid̾i myst̾iis x
in baptismo imbuitur: ab om̃i pror¬
suis peccatoꝵ langore sanatur. Qui
nͦ ab unitate sc̃e ecclesie discrepat: sa¬
lutem q̃ ab uno ⁊ per unũ ẽ hãbere
non meretur. His de primo miracło
qd ꝑ angłm inuisibiliter fiebat pre¬
paucis loquanir. inquo etiam si¬
milit̃ unus sanatꝰ est. Pot̾at quidẽ
dñs om̃s qui ibi erant infirmos sa¬
nare: s unũ tantũ certi causa miste¬
rii sanare uoluit: ut profecto osten
deret. p̃ter eccłiam nemini locum pa-¬

Expanded text:
in unitate catholicae fidei mysteriis Christi in unitate catholicae fidei mysteriis Christi in baptismo imbuitur, ab omni prorsus peccatorum languore sanatur: qui vero ab unitate Ecclesiae discrepat, salutem quae ab uno et per unum est, habere non meretur. His de primo miraculo quod per angelum invisibiliter fiebat, praepaucis loquamur, in quo etiam similiter unus sanatus est. Poterat quidem Dominus omnes qui ibi erant infirmos sanare, sed unum tantum certi causa mysterii sanare volderet praeter ecclesiam nemini locum pa
Abbreviated transcription (Latin):
maqũa piscine turbat̾a sanabã¬
tur: quia ꝑ passionẽ dñi quam
motus aq̃ designat. redẽpti sumꝰ
de maledicto legis. Lex siquidem
moysi q̃ quid agendum quid ue
cauenclum ẽẽt docuit. neminem
tamen ad ꝑfectum adduxit: qua-¬
si eductos deselib ignorantie pri-¬
oris. in porticib continebat langui¬
dos: nec tamen sanabat. Gratia aũt
atcdes dñite passionis. sanat om̃s in¬
fitntates iniquitatum m̃arum et
quasi eiectos deportiçib maqũa pisci¬
nie turbat᷑a inmittit: quia apeccatis
qͣlex ostenderat. ꝑ aqũa baptismatis
abluit urxta qd apłs dicit. Q uot¬
quot baptitati sumus in xp̃o iħ̾ui:
in morte ipsius baptirati sumus. No¬
tanclum uero nobis ẽ qd dicitur. qui¬
a qui primus descendisset in pisci¬
ña post motionem aq̃. sanꝰ fiebat a
quoconq langore detineretur. Uiiꝰ
inquit extanta languentiũ multi¬
tudine sanabatur: q unus d̾s̃. una
fides. unum baptisma. Quiconq gͦ

Expanded text:
in aquam piscinae turbatam sanabanin aquam piscinae turbatam sanabantur, quia per passionem Domini, quam motus aquae designat, redempti sumus de maledicto legis. Lex siquidem Moysi, quae quid agendum quidve cavendum esse docuit, neminem tamen ad perfectum adduxit, quasi eductos de sedibus ignorantiae prioris, in porticibus continebat languidos, nec tamen sanabat. Gratia autem et fides Dominicae passionis, sanat omnes infirmitates iniquitatum nostrarum, et quasi ejectos de porticibus in aquam piscinae turbatam immittit, quia a peccatis quae lex ostenderat, per aquam baptismatis abluit, juxta quod Apostolus dicit: Quotquot baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus . Notandum vero nobis est, quod dicitur: Quia qui primus descendisset in piscinam post motionem aquae, sanus fiebat, a quocunque languore detineretur. Unus, inquit, ex tanta languentium multitudine sanabatur, quia unus Deus, una fides, unum baptisma . Quicunque ergo
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo cecoꝵ. claudoꝵ. aridoꝵ.
Ceci erant: qui nec dum fidei lum
habebant. Claudi: qui bona que
agenda ẽẽnt nouerant. sed ad im-¬
plenda ea boni oꝑis gressib assur-¬
gere non ualebant. Aridi: qui ocu¬
lũ quidem scientie habent. s spei
⁊ dilectionis pinguedine egent.
Tales in quinq porticib iacebant.
s non nͥ angło inpiscinam descen¬
dente sanari poterant: quia ꝑ legẽ
cognitio ẽ peccati. gr̃a uͦ remissionis
rito designabat angłs qui inuisibi¬
lit̾ descendens in pisciña aqũa mo¬
uebat. ei q̃ nim sanendi surggere¬
bat. Motus eni aq̃: passione dñ q̃
turbata gente iudeoꝵ facta ẽ insi¬
nuat. Descenclit gͦ carne inlutus
hie magni cõsili angłs. id est pat̃¬
ne uoluntatis nuntius. in pisciña
populi iudeoꝵ. mouit illos miracu-¬
lis ⁊ cdoctrina sua. ut eñ morte cru¬
cis afficerent: qui genꝰ humanum
non solũ a langorib peccatoꝵ sa¬
nare. s etiam ab ipsa et̾na morte
sufficeret liberare. Descendentes gͦ

Expanded text:
tium, caecorum, claudorum, aridorum. Caeci erant, qui necdum fidei lumen habebant; claudi, qui bona quae agenda essent noverant, sed ad implenda ea boni operis gressibus assurgere non valebant; aridi qui oculum quidem scientiae habent, sed spei et dilectionis pinguedine egent. Tales in quinque porticibus jacebant, sed non nisi angelo in piscinam descendente sanari poterant: quia per legem cognitio est peccati, gratia vero remissionis  Quae merito designabat angelus, qui visibiliter descendens in piscinam, aquam movebat, eique virtutem sanandi suggerebat. Motus enim aquae, passionem Domini quae turbata gente Judaeorum facta est insinuat. Descendit ergo carne indutus, hic magni consilii angelus, id est, paternae voluntatis nuntius, in piscinam populi Judaeorum. Movit illos miraculis et doctrina sua, ut eum morte crucis afficerent, qui genus humanum non solum a languoribus peccatorum sanare, sed etiam ab ipsa morte aeterna sufficeret liberare. Descendentes ergo
Abbreviated transcription (Latin):
stimenta eo in t̾ris consistente de¬
tur. sed dño montem ascendente¬
⁊ nondum aparuit qui erimus.
Scimꝰ qr cũ aparuerit similes ei
erimꝰ: udebinꝰ enĩ eum sicuti est.
Unde bene de eisclem uestimentis
dñi ꝑ marcũ cdicitur. quia facta st̃¬

Expanded text:
stis Domino in terris consistente deest, sed Domino montem ascendentsed nondum apparuit quid erimus; scimus, quia cum apparuerit, similes ei erimus: videbimus enim eum sicuti est . Unde bene de eisdem vestimentis per Marcum dicitur: Quia facta s
Abbreviated transcription (Latin):
uita autem non erat. Uos inquit fa¬
citis oꝑa patris ur̃i: id ẽ cliaboli. Quia
ille ab inttio homicida est: ⁊ uos seqͣ¬
ces eis queritis me int̾ficere. Dixer̃t
itaq ei. Nos exfornicatõne non sumꝰ
nati: unum patr̃e habemus dm̃ bo¬
tiens nobilitatem generis abraham
p̃ferentes. totiensq conuicti qd non
ceñt filii habrahe: tandem ceperunt
intelligere dñm non decarnis gene¬

Expanded text:
vita autem non erat. Vos, inquit, favita autem non erat. Vos, inquit, facitis opera patris vestri, id est diaboli, quia ille ab initio homicida est, et vos, sequaces ejus, quaeritis me interficere. Dixerunt itaque ei: Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Toties nobilitatem generis Abrahae praeferentes, tottesque convicti quod non essent filii Abrahae, tandem coeperunt intelligere, Dom
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit. Ait ergo. Si filii abrahe
essetis: opera abrahe faceretis. id est
sic me amaretis. sic de mea presenti¬
a gaud̾etis: sic̃ abrahan qui exul¬
tauit ut uideret diem meum. ⁊ ui¬
dit ⁊ gauisus est. Nunc aut̾e pro¬
batis uos non ẽẽ filios abrahe: quia
queritis me int̾ficere. homine qui
ueritatem locutus sum nob̾. Ueri¬
tatem illis loq̃batur. cũ se ⁊ patrem
alii admintiaret: ⁊ hanc ueritat̾e a
A Audierat. quia ipse qui est ueritas:
a deo patre genitus erat. Audire enũi
illi nichil est aluid: qu̾a ẽẽ a patre.
Queritis inquit me occidere: hoc abra¬
ham non fecit. Ergo eius filios uos ñ
ẽẽ comunctis: dum ei contͣria oꝑa
agnis. Supra em̃ dixerat. Seio qui¬
a filii abrahe estis. probans in illis ori¬
ginem carnis abrahe: sed nũc osten¬
dit illos non ẽẽ filios abrahe: quia
nollebant imitari oꝑa abrahe. Mul¬
to em̃ melius xp̃iani dicuntur filii
abrahe imitatores fid̾i ⁊ oꝑum abra¬
he: quam iudei quoꝵ caro exillo erat.

Expanded text:
appellavit. Ait ergo: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis, id est, sic me amaretis, sic de mea praesentia gauderetis, sicut Abraham, qui exsultavit ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est . Nunc autem probatis vos non filios esse Abrahae: quia quaeritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis. Veritatem illis loquebatur, cum se et Patrem illis annuntiaret, et hanc veritatem a Deo audierat, quia ipse qui est veritas, a Deo Patre genitus erat. Audire enim illius, nihil aliud est quam esse a Patre. Quaeritis, inquit, me occidere, hoc Abraham non fecit, ergo ejus filios vos non esse convincitis, dum ei contraria opera agitis. Supra enim dixerat: Scio quia filii Abrahae estis, probans in illis originem carnis. Sed nunc ostendit illos non esse filios Abrahae, quia nolebant imitari opera Abrahae. Multo enim melius Christiani dicuntur filii Abrahae, imitatores fidei et operum Abrahae, quam Judaei, quorum caro ex illo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
filii hominũ dentes eoꝵ arma ⁊ sa¬
gute: ⁊ linga eoꝵ gladius accutus.
Et inueritate non stetit: quia ue¬
ritas non est in eo. In ueritate non
stetit: quia prolapsus est a ueritate.
Non uoluit ꝑmanere in sue origi¬
nis sanctate. factus em̃ fuerat ad
imaginem ⁊ similitudine dei. sed
suꝑbiendo retinuit quid̃e imagine.
quia non ꝑdidit naturam ĩmor¬
talitatis: amisit ueritat̾ẽ similitu¬
dinis. quia ex iusto ⁊ bono angelo:
diabolus iniustuf ⁊ malus factus
est. De quo adhuc subditur. Cum
loquitur mendatium de propriis lo¬
quitur. quia mendax ẽ: ⁊ pat̾ eius
sub auclitur m̾edatii. Diabolus ase¬
it mendatium suũ. Ideo cum loqui¬
tur mendatium de propriis loquitur:¬

Expanded text:
Filii hominum, dentes eorum arma et saFilii hominum, dentes eorum arma et sagittae: et lingua eorum gladius acutus . Et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. In veritate non stetit, quia prolapsus a veritate, non voluit permanere in suae originis sanctitate. Factus enim fuerat ad imaginem et similitudinem Dei, sed superbiendo retinuit quidem imaginem, quia non perdidit naturam immortalitatis, amisit tamen veritatem similitudinis, quia ex justo et bono angelo diabolus injustus et malus factus est. De quo adhuc subditur: Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur quia mendax est, et pater ejus, subauditur mendacii. Diabolus a seit mendacium. Et ideo cum loquitur mendacium, de propriis loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium peccando subicit diabo-¬
ipse diabolus inquantũ naturalẽ¬
habet substantiam: ⁊ inquantũ
creatura ẽ: a do factus ẽ. ⁊ bomus ẽ.
Inquantũ uͦ suꝑbiendo ⁊ inobedien-¬
do prolapsus ẽ: diabolus factus est¬
⁊ malus est. Diabolus eñi: int̾pretat᷑
deorsum ruens. Ait gͦ dñs iudeis:
diaboli imitatoribus. Uogex
patre diabolo estis: ⁊ desideria patris
ur̃i ꝑficere uultis. Que erant deside¬
ria patris illoꝵ: supra ait. Queritis
me occidere. hec erant desideria dia¬
boli: quia ⁊ ipse inuidit homini et
occidit eum. Nam euam ꝑserpen-¬
sicq̃ occidit eum: quia ex iusto fecit
peccatorem ex inmortali: mortalẽ¬
fecit Ille inquid: homicida erat ab
initio. Diabolus contra primũ ho¬
minem. non ferro accinctus. sed le-¬
tifera ꝑsuasione armatus uenit :
nec eum gladio sed nerbo necauit.
Omnis gͦ qui alicui homini mala
ꝑsuadet: dum illum ad peccatũ tra¬
hit occidit. Detalib psalmista dicit.

Expanded text:
arbitrium peccando se subjicit diaboarbitrium peccando se subjicit diaboipse diabolus in quantum habet naturalem substantiam, et in quantum creatura est, et a Deo factus est, bonus est; in quantum vero superbiendo et inobediendo prolapsus est, diabolus factus est, et malus est. Diabolus enim interpretatur deorsum ruens. Ait ergo Dominus Judaeis, diaboli imitatoribus: Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri perficere vultis. Quae erant desideria patris illorum, supra ait: Quaeritis me occidere. Haec erant desideria diaboli, quia et ipse invidit homini, et occidit; nam Evam per serpensicque occidit eum, quia ex justo fecit peccatorem, et ex immortali fecit mortalem. Ille, inquit, homicida erat ab initio. Diabolus contra primum hominem non ferro accinctus, sed lethifera persuasione armatus venit, nec gladio, sed ferro necavit. Omnis ergo qui alicui homini malum persuadet, dum illum ad peccatum pertrahit, occidit. De talibus Psalmista dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
missus est sic̃ ipse dicit. Non eñi ame¬
ipso ueni: sz ille me misie. Que mis¬
sio: utiq incarnatio intelligenda ẽ.
Quare loq̃lam meã non agnoscitis.
quia non potestis audire: sermonẽ
meum. Quore sermonẽ eius audi¬
re non pot̾ant: nisi quia in eũ cre¬
dere. ⁊ a sua impietate corrigi no¬
lebant: Ad huc quare non poterant
audire: qr fillii diaboli: elegerant
manere. Unde sequit᷑. Uos expat̾
cliabolo estis. filios diabol dicit iu
deos: non nassendo s imitando: Na
consuetudo. ẽ sacre scripture. eximi¬
tatione uel similitudine filios appel¬
lare: iuxta q̃d ierechiel ꝓpheta loqui¬
tur ad iudeam. Pater tiuus amoreus:
et mat̾ tua cethea. Quia eñi iudei
imitati fuerant impietates amorre¬
orum ⁊cetheoꝵ: iure parentes illos
habuisse dicuntur. de quib nasce
lere dampnarentur. Omnis gͦ ho-¬
mo. inquantũ a d̾o creatus est: bo¬
nus est Inquantum uͦ se ꝑ liberũ

Expanded text:
missus est, sicut dicit: Non enim a memissus est, sicut dicit: Non enim a meipso veni, sed ille me misit. Quae missio utique incarnatio intelligenda est. Quare loquelam meam non cognoscitis? quia non potestis audire sermonem meum. Quare sermonem ejus audire non poterant, nisi quia in eum credere, et a sua impietate corrigi nolebant? Adhuc quare non poterant audire? quia filii diaboli elegerant manere. Unde sequitur: Vos ex patre diabolo estis. Filios diaboli dicit esse Judaeos, non nascendo, sed imitando. Nam consuetudinis est sacrae Scripturae, ex imitatione vel similitudine filios appellare, juxta quod Ezechiel, propheta loquitur ad Judaeam. Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea . Quia enim Judaei imitati fuerant impietates Amorrhaeorum, inde parentes illos habuisse dicuntur, de quibus in molere damnarentur. Omnis ergo homo in quantum a Deo creatus est, bonus est: in quantum ergo per liberum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ imitatione. Quasi em̃ adinuitẽ
loq̃bantur. Quotiens nominaueri¬
mꝰ abraham: dicturus ẽ. Quare ñ¬
illum imitamini. de cuiꝰ generatione
gloriamini: dicamus dm̃ patr̃e nr̃m:
⁊ udeamus quid nobis respondeat.
nicationẽ spiritalem. appellari ido¬
latriam: ꝑ qũa misera anima demo¬
nib quasi prostituta subicitur id̾o¬
q dixerunt: nos ex forncat᷑one ũ
coluerũt. quiq̃ israhel sium primo¬
genitũ filium appelauit. Sed audi¬
amus: quid illis resposum sit. Si
habere patr̃e: agnoscite me uel fra¬
tr̃e. Et si nondum me ut dm̃. aut
me ut fratrẽ diligite. Ego enim: ex
do processi ⁊ ueni. Processio ista etex¬
na ẽ ⁊ ineffabilis absq tempore: qͥa
filius processit a patre nt d̾̃s equalis.
ut filius ⁊ uerbĩ patris processit ex d̾o
⁊uenit: qr uerbum qd̾ erat in primi¬
pio caro factum ẽ: ⁊ habitauit i no¬
bis. Uenire en̾i humanitatis ẽ sic̃ ma¬
nere ddiuinitatis. Processit ex parte
⁊ uenit: quia a patre inmundum

Expanded text:
 imitatione dicere. Quasi enim adinvicem loquebantur: Quoties nominaverimus Abraham, dicturus est: Quare illum non imitamini, de cujus generatione gloriamini? Dicamus Deum patrem nostrum, et videamus quid nobis respondeat. nicationem spiritualem appellari idololatriam, per quam misera anima daemonibus quasi prostituta subjicitur. Ideo dixerunt: Nos ex fornicatione non coluerunt, qui Israel suum primogenitum appellavit. Sed audiamus quid illis responsum sit: Sihabere patrem, agnoscite me vel fratrem. Et si nondum me ut Deum, aut me ut fratrem diligite. Ego enim ex Deo processi et veni. Processio ista aeterna est et ineffabilis absque tempore, quia Filius processit a Patre ut Deus, et aequalis ut Filius et verbum Patris. Processit ex Deo et venit, quia Verbum quod erat in principio, caro factum est, et habitavit in nobis. Venire enim humanitatis est, sicut manere divinitatis. Processit a Patre et venit, quia a Patre in mundum
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut aqua piscine mnc pla-¬
cidis uentis stare. nunc eiscdem uen¬
tis irruentib turbari solet: ita ille
populus in quibꝰdam uite mundi¬
ciam seruare. inqͥbusdam in mũ¬
doꝵ spiritiiũ solebat temptatõnib
agitari. Apte quoq eadem piscina
probatica uocatur: quia nimirũ
erant quidam in illo populo. qui
merito simplicis ⁊ innocentis uite
deo placere: ⁊ cũ psalmista dicere
poterant. Nos autem populustu¬
us: ⁊ oues pascue tue. Multitudo lã¬
guentium que in memoratis porni¬
cib iacebat. aq̃ motũ expectãs:
designat eos qui legis uerba auli¬
entes. hanc se suis uirib implere¬

Expanded text:
quia sicut aqua piscinae nunc plaquia sicut aqua piscinae nunc placida ventis stare, nunc eisdem ventis irruentibus turbari solet, ita ille populus in quibusdam vitae munditiam servare, in quibusdam immundorum spirituum solebat tentationibus agitari. Apte quoque eadem piscina probatica vocatur, quia nimirum erant quidam in illo populo, qui merito simplicis et innocentis vitae Deo placere, et cum Psalmista dicere poterant: Nos autem populus tuus et oves pascuae tuae . Multitudo languentium, quae in memoratis porticibus jacebat aquae motum exspectans, designat eos qui verba legis audientes, hanc suis virib
Abbreviated transcription (Latin):
N euangłica lectione quam modo
audiuimꝰ: duo nob̾ miracła recitata
sunt. Unum inuisibiliter ꝑange¬
licam administrationẽ pat̾ratum:
alt̾um ꝑ dominic̃a p̾sentiam uisi¬
bilit̃ exibitũ. Ergo utriusque no¬
bis sunt bremi t̃ exponenda
mnist̾ia. Erat inquit euangłista. di¬
es festus uideoꝵ: ⁊ ascendit ih̾e hie¬
rosolimã. Ma eñi d̾s ꝓ hominib
homo factus erat: cum hominib
sollempnitates dei lege constitutas
celebrabat. Erat autem hierolimis
probatica piscina quinq porticus¬
tine dicitur pedialis. Probatos qui¬
ppe dicitur ouis ⁊ piscina illa pro¬
latica uocabatur. quia ibi sacerdo¬
tes hostiarum quas in templo dei
immolabant cadauera abluebant.
quĩq porticib cingebatur. signifi¬
cat populum iudeoꝵ. legis custodi¬
a undiq ne peccare deberet mui¬
nitũ. Quinq eñi porticus: leg̾e
que in quinq libriᷤ moysi contine¬
tur insinuant. Et bene isdem po¬
pulus ꝑ aqũa signatur piscine:

Expanded text:
n evangelica lectione quam modo audivimus, duo nobis miracula recitata sunt: unum invisibiliter per angelicam administrationem patratum, alterum per Dominicam praesentiam visibiliter exhibitum. Ergo utriusque nobis sunt breviter exponenda mysteria. Erat, inquit evangelista, dies festus Judaeorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Quia enim Deus pro hominibus homo factus erat, cum hominibus solemnitates Dei lege constitutas lebrabat. Erat autem Hierosolymis probatica piscina, quae ctine dicitur pecualis, προβατόν quippe dicitur ovis. Et piscina illa probatica vocatur, quia ibi sacerdotes, hostiarum quas in templo Dei immolabant, cadavera abluebant. quinque porticibus cingebatur, significat populum Judaeorum, legis custodia undique ne peccare debeat, munitum. Quinque enim porticus, legem quae in quinque libris continetur, insinuant. Et bene idem populus per aquam significatur piscinae,
Abbreviated transcription (Latin):
ratus eñi est: non substantiã ueri
corporis amittendo. sed gloriã sue uł
Nam qualis tunc apostolis apparu¬
it: talis post uiditiũ om̃ib electis ap¬
parebit. In ipso aut̾e iuditio. in forma¬
iudei quem negauerunt: milites
qu̾e crucifixerunt. herodes ⁊ pilatus

Expanded text:
ratus est ante eos. Non substantiam verae carnis amittendo, sed gloriam futuraendendo; quia qualis tunc apostolis apparuit, talis post judicium omnibus electis apparebit. In ipso autem judicandi temre, Judaei quem negavere, milites quem crucifixere, Pilatus Herodesque
Abbreviated transcription (Latin):
altari seipsum pronr̃a redẽptione d̾o
patri hostiam obtulit. Unde sequit᷑.
Et dare animam suã redẽptõnem pro
multis. Cõmendandum memoriẽ
qd̃ non pro om̃ib sed pro multis se
dicit animam dare: pro his uidelicet
qui credere uoluerint. prohis qui st̃
de numero saluandorũ. ⁊ aduitam

Expanded text:
altari se ipsum pro nostra redemptione Deo Patri hostiam obtulit. Unde sequitur: Et dare animam suam redemptionem pro multis. Commendandum memoriae, quod non pro omnibus, sed pro multis se dicit animam ponere, pro his videlicet qui credere voluerint, pro his qui sunt de numero salvandorum, et ad vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ad soluendã corrigiã eiꝰ caltiam̃ti denuntiat.
Ac si aꝑte dicat. Ego redemptoris uestigia
demidare cion ualeo: qͥa sponsi nom̃ michi
inmerito ñ usurpo. Quod tam̃ intelligi.
& alit̾ potest. Quis enĩ nesciat qđ caltia¬
m̃ta ex mortuis animalibus fiant: in car-
natꝰ uͦ dñs ueniens quasi caltiatus appa-¬
ruit: qͥ in diuinitate sua morticinã nrãe
corruptionis assumpsit. Unde etiam ꝑ
ꝓpħam dicit. In idumeam: extendã caltia.¬
mentum meum. Per idumeam quippe
gentilitas: ꝑ caltiam̃tum uͦ assumpta
mortalitas. designatur I nidumeam gͦ
dñs caltiam̃tum suum se extendere asse.¬
rit: qͥa dum ꝑ carnẽ gentib innocuit. qͣsi
caltata ad nos diuinĩtas uenit. Sed huiꝰ
incarnationis misterumi humanꝰ oculus
penetrare non sufficit. inuestigare enĩ
nullatenus potest. Quomͦ corporatus
uerbum. quomͦ sũmus & inuificator
sp̃s intͣ uterum matris animatur. qͦmͦ

Expanded text:
ad solvendam corrigiam ejus calceamenti denuntiat; ad solvendam corrigiam ejus calceamenti denuntiat; ac si aperte dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immeritus non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat, quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant? In carne vero Dominus veniens, quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina nostrae corruptionis assumpsit. Unde etiam per Prophetam dicit: In Idumaeam extendam calceamentum meum . Per Idumaeam quippe gentilitas, per calceamentum vero assumpta mortalitas designatur. In Idumaeam ergo Dominus calceamentum se extendere asserit quia dum per carnem gentibus innotuit, quasi calceata ad nos divinitas venit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit; investigare enim nullatenus potest quomodo corporatur verbum, quomodo summus et vivificator Spiritus intra uterum matris animatur, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. ante me factus. ẽ. Ac si dicatur ante
me positus. Post i gͦ uenit. qͥ postmodũ
natus. Ante me aut̃ factꝰ. ẽ: qͥa mͥ prȩlatꝰ.
Sed haec paulo. suꝑius dicens: etiam p̾latio.¬
nis eiꝰ. causas aꝑuit cum subiunxit. qͥ a
pͥor me erat. Ac si aꝑte dicat. Inde me
etiam pꝰ natus suꝑat. quo eum natiuita¬
tis suae tempora non angustit. Nam qͥ ꝑ
matrem intempore nascitur. sine tẽpore. ẽ:
apatre generatus. Cui quantae reuerentiȩ
humilitatẽ debeat: subdendo in anifes-¬
tat. Cuiꝰ non sum dignus soluere corrigi¬
am calciam̃ti. Mos apud ueteres fint :¬
ut si qͥs eam quae sibi competeret accipere
uxorem noll&e: illi calciam̃tum solueret. qͥ
adhanc sponsus iure ꝓpinquitatis ueniret.
Q uid igitur int̾ homines xp̃c. nisi scãe accł̃iȩ
sponsus apparuit: De quo isdem ioħes
dic̃. Qui hab& sponsam sponsus . ẽ. S ed
isoem ioħes negat : recte se indignũ. eẽ.

Expanded text:
dicitur: Ante me factus, ac si dicatur, Ante dicitur: Ante me factus, ac si dicatur, Ante me positus. Post me ergo venit, quia postmodum natus; ante me autem factus est, quia mihi praelatus. Sed haec paulo superius dicens, etiam praelationis ejus causas aperuit cum subjunxit quia prior me erat. Ac si aperte dicat: Inde me etiam post natus superat, quo eum nativitatis suae tempora non angustant. Nam qui per matrem in tempore nascitur, sine tempore est a Patre generatus. Cui quantae reverentiae humilitatem debeat subdendo manifestat: Cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti . Mos apud veteres fuit ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum 1459 solveret qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret. Quid igitur inter homines Christus, nisi sanctae Ecclesiae sponsus apparuit? De quo et idem Joannes dicit: Qui habet sponsam, sponsus est . Sed idem Joannes negat, recte se indignum esse