comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tisimul & quinquaginta sunt
interemptiꝰ. Ucrum quia baal
& non xp̃c incausa erat: nec
inrisi gaudebant: nec occisi pal¬
mam sed penam meruere per¬
hennem: Scđm hoc enim facie¬
bant ꝓphetis patres eorũ: Bene
exemplo adhortatus ẽ: quia ue¬
ra dicentes solent ꝑsecutionem
pati: nec tamen ido ꝓphȩ anti¬
qui timore ꝑsecutionis aueri¬
tatis p̃dicatione: defecerunt:
Notandũ sane. quia sicut ma¬
theus pocto quasposuit beati¬
tudines. octauam spei nr̃e per¬
fectionẽ quȩ in resurrectione
gloriȩ dedieatur insintiat. ita
lucas ꝑquattuor uirtutes am¬
plectitur cardinales: Beati eñ
paupes: qui ꝑtempantiam a
mundi refrenantur illecebris:
Beati esurientes: qui afame¬
sua cõmoniti esurientibus ẽȩ
miserendũ: & ipsipiustitiã mi¬
serentur ut ualent: Nam elemo¬
sinam quam xp̃o non nostra
donam sed sua reddimꝰ. iustitiã
recte dici testatur psalmista qͥ
ait: disꝑsit dedit pauꝑibꝰ: tusti¬

Expanded text:
ti simul et quinquaginta sunt ti simul et quinquaginta sunt interempti! Verum quia Baal et non Christus in causa erat, nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sed poenam meruere perennem. Secundum haec enim faciebant prophetis patres eorum. Bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes, solent persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui timore persecutionis a veritatis praedicatione defecerunt. Notandum sane quia sicut Matthaeus per octo quas posuit beatitudines, octavam spei nostrae perfectionem, quae resurrectionis gloria dedicatur, insinuat, ita Lucas per quatuor virtutes amplectitur cardinales. Beati enim pauperes, qui per temperantiam a mundi refrenantur illecebris. Beati esurientes, qui, sua fame commoniti, esurientibus esse miserandum, et ipsi per justitiam miserentur ut valent. Nam eleemosynam qua Christo non nostra donamus, sed sua reddimus, justitiam recte dici testatur Psalmista, qui ait: Dispersit, dedit pauperibus, justi
Abbreviated transcription (Latin):
summi psecutores. hominum
ñ immerito nomine notantur:
Bcati inquit eritis cum uos ode¬
rint homines: docens eos ab
hominib: insectandos: sed ultͣ
homines eẽ beandos: Gaudete
in illa die: ꝙ exultate: Ecce enĩ
merces ur̃a: multa ẽ in cȩlo: Non
hoc aquolibet paciente. sed ab
co qui suꝑnȩ tantũ mercedis
intuitu patitur p̃ceptum potest
impleri: ut scilicet inter odia
cordium. inter ꝓbra linguarũ.
inter ipsas ꝑsequentiũ manus:
equali immo letiori adhue cor¬
de uersetur: Non adhoc nr̃i si¬
miles ualent: sed eorũ qͥ ibant
gaudentes a conspectu concitui:
contumeliã pati:Qui gͦ multa in
terris pro xp̃o sustinet aduersa:
multa in cęlisꝓxp̃o recipiet dona:
Ceterum quanta abhelya uer¬
borum iacula falsi sustinuerunt¬
ꝓphe:quosderidens aiebat cla¬
mate uoce maiore: ds enim est
baal. & forsitan loquitur aut
in diuersorio. aut in itin̾e: aut
certe dormit ut excitet᷑: Quantã
dederint stragem. qui octingen

Expanded text:
summi persecutores, hominum summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati, inquit, eritis, cum vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate; ecce enim merces vestra multa est in coelo. Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur praeceptum potest impleri, ut, scilicet, inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc, corde versetur. Non ad hoc nostri similes valent, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu consilii, contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore: Deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur . Quantam dede
Abbreviated transcription (Latin):
sum inquit michi fecit ds: et
in iob dictum ẽ. os autẽ uerati¬
um replebitur risu:ꝑquȩ ut
dixi nomina gaudiũ antmȩ
figuratur interiꝰ: Beati ertus c̃
uos oderint homines: & cum
separauerint uos: & exꝓbraue
pauptatẽq defiderat beatus ẽ
multo autẽ beatior qui has int̃
aduersa uirtutes habens non
trepidat: quia odiant licet ho¬
mines corde nefando: dilectũ
xp̃o cor ledere nequeunt. Se¬
parent & sinagoga depellant
xp̃c inuenit & confirmat: Ex¬
ꝓbrent nom̃ crucifixi: ipse com¬
mortuos sibi conresuscitat: et
consedere facit in celeitibus: Et
eiecerint nomen ur̃m tanquã
malum: ꝓpter filium hominis:
Nomen ur̃m quod dicit nomen
xp̃ianorum significat: quod
agentibus iudeisq sepissime
quantũ ad ipsos memoriȩ ab¬
rasum & abhominib ẽ eiectum
nulla iam existente causa odu
nisi ꝓpter filium hominis.qr
uidelicet nomen xp̃i non cre¬
dentes suum uoluerint facere
cognomen:atq: iddo nominis

Expanded text:
sum inquit mihi fecit Deus . Et sum inquit mihi fecit Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu. Per quae ut dixi nomina, gaudium animae figuratur interius. Beati eritis cum vos oderint homines, et cum spaupertatemque pati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat: quia, odiant licet homines corde nefando, dilectum cor Christo laedere nequeunt; separent, et synagoga depellant, Christus invenit et confirmat; exprobrent nomen crucifixi, ipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus. Et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis. Nomen vestrum quod dicit, nomen Christianorum significat, quod a gentilibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter Filium hominis, quia, videlicet, nomen Christi credentes suum voluerint facere cognomen, atque ideo nominis
Abbreviated transcription (Latin):
datis: quia cęlestiũ tunc gaudi¬
Beati qui nunc fletis: quia ri¬
debitus. ñ temporaliũ dampna
cõmodorũ. sed̃ uirtutũ decrim̃¬
ta sp̃ualium: Qui flent eterna
beatitudine consolabunt᷑: ubi
non nr̃a solum sed & proximi
iubemur commissa deflere:
Quem ficut nos diligimus con¬
sequent̃ illius & ꝓfectu nos gra¬
tulariꝰ ꝙ defectu necesse est tri
succendi: Sic enim samuhel et
dauid peccatum saulis ꝙ: inte¬
ritum lugent: sic peccatricem
dñs ipse fleuit suꝑ ciuitatem:
& mestis compassus sororibus:
lazarum quẽ diuina erat maie¬
state resuscitatur humana priꝰ
miseratione oeflebat: mistice
significans eos qui peccati morte
sopiuntur. ut reuiuiscere que
ant ꝓximis eẽ plangendos: Qđ
autẽ nunc flentes risuros ẽẽ
ꝓmittit: non puerilit̃ accipien¬
dum ẽ: sed scripturȩ more risus
nomine mentis exultatio et af¬
fectus quidam letior intelligen¬
dus ẽẽ defignatur sicut sarra. ri¬

Expanded text:
datis , quia coelestium tunc gaudidatis , quia coelestium tunc gaudiBeati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribsuccendi. Sic enim Samuel et David, peccatum Saulis et interitum lugent. Sic peccatricem Dominus ipse flevit super civitatem, et moestis compassus sororibus, Lazarum quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat. Mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queat a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed Scriturae more risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Ri
Abbreviated transcription (Latin):
celo: ꝙ ate quid uolui suꝑ tram:
Mox ubi spei suȩ fixisset ancho¬
ram:subdendo manifestat:
Michi autẽ adherere do bonũ
ẽ: ponere in dño dospem meã
Alioquin ñnulli miserrima
conditione pauptatis. & hic se¬
culi gaudus abinopia rerum:
&. ibi regnodi obmeritorũ neqͥ¬
tiam carent: Beatiqui nunc
esuritis:quia saturabimini:
Quid esurire beati. quid sitire
debeant. matheus exponit: ui¬
delicet iustitiam: aptissime
nos instituens.nunquam nos
satis iustos estimare debere:
sed cotidianũ iustitiȩ sc̃ꝑ amare¬
immo ardere ꝓfectum: cuĩ ꝑfec¬
tam saturitatẽ non in hoc seculo
sedd in futuro posse ꝓuenire. suꝑ¬
norum desiderio psalmista fla¬
grans ostendit qui ait: Ego au¬
tem cum iustitia apparebo in
conspectu tuo: saciabor dũ ma¬
nifestabitur gloria tua: Potest
simplicit̃ accipi beati qui nunc
esuritis. idest. qui castigatis cor¬
pus ur̃m & seruituti subicitis:
qui in fame & siti uerbo oꝑam

Expanded text:
coelo, et a te quid volui super terram ? coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amareimo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui castigatis corpus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame et siti verbo operam
Abbreviated transcription (Latin):
t ipse eleuatis oculis in
discipulos suos: dice¬
bat: Beati paupes: quia
ur̃m est regnũ di: Et sigenera¬
liter om̃ib: loquitur: specialiꝰ
tam̃ oculos saluator in discipu¬
los leuat: ut his qui uerbum
intenta cordis aure ꝑcipiunt.
latius saporis intimi lum̃ api¬
at: Cui simile est quod matheus
ait: Et cum sedisset: accesserunt
ad eum discipli cius: Et apiens
os suum:docebat cosdicens:
Beati paupes sp̃u: Iam quib
os inmonte sedens aperit. ut
magna sublimit̃ audiant: in
cos oculos stans in campo diri¬
git: ut audita pacient̃ intelli¬
gant. Beati itaq paupes: non
utiq om̃s sed illi tantũmodo
qui om̃e p̃sentis seculi tam̃ et si
altum uideatur ꝓnichilo cul¬
men ducunt: qui merito regni
celestis ꝑhibentur mune digni
qui adelectationis humane
ꝓbantur cupiditate nudati:
qualem se rexdauid paupiem
sustinuisse declarans. ait: Ego
uͦegenus &: paupsum: ꝙ. alibi.
non modo terrestria sed ꝙ ipsa
dicensq quid enim mͥ restat in

Expanded text:
t ipse, elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. Et alibi non modo terrestria, sed et ipsdicensque: Quid enim mihi restat in
Abbreviated transcription (Latin):
in stupore mentis defixi: audiunt
aquodam sene uirũ dñam c̃iu¬
rasse: ut eos uniꝰ sepulchri ampli¬
tudo susciꝑet: Sermone uͦ ꝑcur¬
so cfestim substollit᷑ feretrũ: Al¬
latoq eoꝓpe sepulchrũ: resumit
sacerdos sp̃m: alloqͥtur sociam
dicens: Recordare dulcissima
coniux: quȩ nos fueras depreca¬
ta: Nunc suscipe expectatũ diu
frẽm: & c̃iungere artub impol¬
lutis: quos ñ luxuria polluit.
sed castitas uera mundauit: Hec
eo dicente: mirũ in modũ cõmo¬
tum est sepulerum. & uno in lo.¬
co ossa uirginis conglobantur:
Beatus uͦ sacerdos receptꝰ in pacis
somno. huiꝰ sepulchri tectus est.
optorio:¬

Expanded text:
in stupore mentis defixi, audiunt in stupore mentis defixi, audiunt a quodam sene, virum domina coniurasse, ut eos uni sepulchri amplitudo susciperet; sermone vero percurso, confestim sustollitur feretrum, adlatumque prope sepulchrum, resumit sacerdos spiritum; adloquitur sociam, dicens: 'Recordare, dulcissima coniux, quae nobis fueras deprecata. Nunc suscipe expectatum diu fratrem et coniungere artubus inpollutis, quos non luxoria polluit, sed castitas vera mundavit'. Haec eo dicente, mirum in modum commotum sepulchrum, uno in loco ossa virginis conglobantur; beatus vero sacerdos receptus in pacis somno, huius sepulchri tectus est operturio
Abbreviated transcription (Latin):
uit enim retitius nobilissi.¬
mis ortus parentibꝰ: & litterar̃
acumine clarꝰ: Qui transacta
adolescentia. uxors si mili moꝵ
honestate p̃claram sortitus est:
Cum qua spiritalis dilectionis
cohibentia. ñ luxuria copulat᷑:
Concurrt elemosine: uigiliȩ ce¬
lebrant᷑. & opus dĩper eos incessa¬
bilit̃ exercetur: Igitur longa post
tempora. mulier declinans ca¬
put ad lectulũ: beatruiri aurib
extrema ꝓfert uerba. dicens: De¬
pcor pissime frat̃ ut post disces
illo quo ego collocor sepulchro
ponaris. Ut ti uos unius castitatis
dilectio. uno conseruauit in tho¬
ro. unĩ retineat sepulchri consor¬
tium: Hec effata lacͥmans. sp̃m
emisit ad cęlos: At retiti ep̃ãtum
augustudunensis urb̃ popło eli¬
gente. sortitur: Qui talẽ se p̃benit
in religione. ut moꝵ bonitas pon
tus ꝑdiu̾sos gr̃ãrum spiritaliũ
gradus. plena ꝑfectione confum¬
mationis ueniret: Quo abluto
& suꝑ feretrũ posito: mouere non
queunt officia famulantiũ: Tẽ

Expanded text:
uit enim nobilissimis parentibus et litterarum acumine clarus, qui, transacta aduliscentia, uxorem simili morum honestate praeclaram sortitus est, cum qua spiritalis dilectionis conhibentia, non luxoria copulatur. Concurrunt elymosinae, vigiliae caelebrantur, et opus Dei per eos incessabiliter exercetur. Igitur longa post tempora mulier declinans caput ad lectulum, beati viri auribus extrema profert verba, dicens: 'Deprecor, piissime frater, ut post discessum illo quo ego collocor sepulchro ponaris, ut quos unius castitatis dilectio uno conservavit in thoro unius reteneat sepulchri consortio. Haec effata, lacrimans spiritum emisit ad caelos. At Riticius episcopatum Agustidunensis urbis, populo elegente, sortitur. Qui talem se praebuit in religione, ut morum bonitas ponttus per diversos gratiarum spiritalium gradus plena perfectione consummatione veniret. Quo abluto et super feretro posito, movere non queunt officia famulantum. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
onsurge consurge: indue¬
re fortitudine tua syon. indue¬
re uestim̃tis gloriȩ tuȩ ierłm ci-¬
uitas sancti: quia non adiciet
ultra ut ꝑtranseat ꝑte incircun¬
cisus & immundus: Excutere
de puluere: consurge: sede ierłm:
solue uincla colli tui captiua
filia yon. quia hȩc dicit dñs
gratis uenundati estis. & sine ar-¬
gento redimemini. hȩc dic̃ dñs
ds: Quia in egyptũ descendit popls
meus in principio. ut colonus eẽt ibi.
& assur absq ulla causa calumpnia¬
tus ẽ eum: Et nunc quid michi est
hȩc dicit dñs: qm̃ ablatus ẽ popłs
m̃s gratis: Dominatores eiꝰ inique
agunt dicit dñs: & iugiter nom̃¬

Expanded text:
onsurge, consurge, induere fortitudine tua, Sion, induere vestimentis gloriae tuae, Jerusalem, civitas sancti: quia non adjiciet ultra ut pertranseat per te incircumcisus et immundus. Excutere de pulvere, consurge, sede, Jerusalem: solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Quia haec dicit atis venumdati estis: et sine argento redimemini. Quia hec dicit Dominus Deus, in Egypto descendit populus meus in principio ut colonus esset ibi: et Assur absque ulla causa calumniatus est eum. Et nunc: quid mici est hec dicit Dominus, quoniam ablatus est populus meus gratis. Dominatores eius inique agunt dicit Dominus: et iugiter to
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Cunq ĩminentib noctis¬
tenebris. enm exire ⁊ si quid fo¬
ris anditet. sibi reminciare ius¬
asset. ipse uoces tumultuãns as¬
huc ppsi cuitatis se audise reu̾¬

Expanded text:
bat. Cumque imminente nocte eum exire et si quid foris audiret renuntiare iussisset, ipse uoces tumultuantis adhuc populi ciuitatis se audisse reue
Abbreviated transcription (Latin):
duu iacuit sacdos in pulu̾e donec ꝑit̾
surg̾ent senex de oracione in fans de
morte. Ette uita laudabilis. q̃ de alt̾iꝰ
morte corꝑis necẽ p̾cib effugauit.
Mors ibi iura tenuit: ubi hylarius
iũ oracionis ingessit. Sed tanta ces

Expanded text:
diu iacuit sacerdus in pului| re donec pariter diu iacuit sacerdus in pului| re donec pariter surgirent. Senex de oratione infans de| morte. Ecce uita laudabilis que de alterius corporae . ne| cem praecibus fugauit. mors . ibi iura non tenuit . ubi . hylarius uim| orationis ingessit . sed tanta res
Abbreviated transcription (Latin):
recepisset pontificẽ. grex pastorẽ
Ac si om̃s cum ipso tunc redissẽt
ad parriam. ita sine illo se exules
set consist̾e. uirtute diuina meruit
ibi martinis mortuum suscitare:
Demoz post aliquot dies in fans qui¬
dam sine baptisim regeneracione.
de finictus ẽ: duplici morte dampuatꝰ.
ua futuri scłi ñ carebat. Tũnc mater
extmcti que iã mater ũ erat. dum
filium ñ hab̾e̾t ꝓ uoluta ad pedes
sanłti hylarii precedentib la crimis
uati sui corpus effudit exclamans.
de rogo filium meũ aut mͥ aut
baptismo. Qui ppłi pat̾ agnosteris:
ut ego m̃r uocer q̃so obtineas. Sic
illa plꝰ lacrimis petente ꝙͣ u̾b̾ ꝯmo
pulo ad ꝯsueta arma recurrens:
in terram ꝓst̾mt᷑. Mox paulacĩ defũcti
pallor neruboreni ꝯu̾titur: frigida
tet. uox adducto at pectores domi¬
cilio conflata ꝓ fertͤ. gressus suis
nestigiis rediuuus extenditur: atq¬
in antĩoris fundamenti statum tota
fabrita renouatur. Q uid pła: Tam¬

Expanded text:
recepisset pontificem, grex pastorem; et recepisset pontificem, grex pastorem; et ac si omnes cum ipso tunc redissent ad patriam, ita sine illo se exsules set consistere, virtute divina meruit ibi beatus Martinus mortuum suscitare. Deinde post aliquot dies infans quidam sine baptismi regeneratione defunctus est: duplici morte damnatus, na futuri saeculi non carebat. Tunc mater exstincti, quae jam mater non erat, dum filium non habebat, provoluta ad pedes sancti Hilarii, praecedentibus lacrymis, nati sui corpus effudit, exclamans: de, rogo, filium, aut mihi, aut baptismo; qui populi pater agnosceris, ut ego mater vocer, quaeso, obtineas. Sic illa plus lacrymis petente quam verbis,pulo, ad consueta arma recurrens, in terram prosternitur. Mox paulatim defuncti pallor in ruborem convertitur, frigida scunt, vox adducto aere de pectoris domicilio conflata profertur, gressus suis vestigiis redivivus extenditur, in anterioris fundamenti statum tota fabrica renovatur. Quid plura? Tan
Abbreviated transcription (Latin):
Nud andito uit dei. senciens
S de lestiali pugna u̾inre mito¬
nãi. in noĩe dm̃ precedente cruuis
auxilio descendit ininsulã Foq
uiso: serpentes infugã ꝯu̾si s̃: ñ
tolerantes eius aspectũ. Cunc ba¬
excurrere: uirtuns potentia desig¬
partẽ u̾e̾nt᷑ ating̾e: faciliꝰ erat illis
mare transire quã uocem Om cõ¬
mutabilem terniinũ de sermone
plantatũ. Apparet qͣutũ ẽ melior
adã secł̃e antiquo. Ille serpenti pa¬
ruit: iste seruos habet qͥ possunt
serpentib ĩ ꝑare. Ille ꝑ bestiã de sede
ꝑadisi ꝓiectus ẽ: iste de suis cubilib
serpentes ex clusit. De posuit anguis
antiquũ mendaciũ. qui didicit ĩpłe
mandatum. O hiylari dulcedo. me¬
dicam̃tũ ⁊ mĩtũ. ante quẽ sine mo¬
ra uenena fugata st̃. Ad didit t̾rã
lomnib. qr in locum belue incola
transungrauit. Sed reu̾taniur ad
ordinem. Cum de exilio regressus
introuit pictauim sũmo fauore
plaudebant õs parit̾ eo qd̵ eccl̃ia

Expanded text:
Quo audito, vir Dei sentiens sibi de bestiali pugna venire victoriam, in nomine Domini, praecedente crucis auxilio, descendit in insulam; eoque viso, serpentes in fugam conversi sunt, non tolerantes ejus aspectum. Tunc baexcurrere, virtutis potentia desigpartem verentur attingere, facilius erat illis mare transire quam vocem. O immutabilem terminum, de sermone plantatum! Apparet quantum est melior Adam secundus antiquo. Ille serpenti paruit; iste servos habet, qui possunt serpentibus imperare. Ille per bestiam de sede paradisi projectus est, iste de suis cubilibus serpentes exclusit. Deposuit anguis antiqui mendacium, qui didicit implere mandatum. O Hilarii dulcedo, medicamentum, et meracum, ante quem sine mora venena fugata sunt! Addidit terram hominibus, quia in loco belluae incola transmigravit. Sed revertamur ad ordinem. 11. Cum, de exsilio regressus, introivit Pictavis, summo favore plaudebant omnes pariter, eo quod ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
referens fraus łe̾tica serpentino lap¬
su subrepserit: ⁊ quomͦ post ea le¬
gatis seleucensib ꝑ impatoris
imquitatẽ ipsa ẽ illata calump¬
ma. Quod tamen athleta xp̃i be¬
atus hẏlarius agnoscens: grauit̾
dolet apud ariimũdyaboli p̾ua¬
luisse mendaciũ in tantum. ut ori¬
ẽtales partes siłr composito pͣuita¬
tis suco infic̾et. Imꝑatori aũt trib¬
nbellis oblatis preces effudit: ut ĩ
conspectu eius collectis ad uersa¬
tiis. eẽt ei contra sxticos disceptãdi
de religione licentia. ne iutate sul¬
cita obimibraret. ne equitati i¬

Expanded text:
referens, fraus haeretica serpentino lapreferens, fraus haeretica serpentino lapsu subrepserit, et quomodo postea legatis Seleucensibus per imperatoris iniquitatem ipsa est illata calumnia. Quod tamen athleta Christi beatus Hilarius agnoscens, graviter dolet apud Ariminum diaboli praevaluisse mendacium, in tantum ut et Orientales partes similiter composito pravilatis fuco inficeret. Imperatori autlibellis oblatis, preces effudit: ut in ejus conspectu collectis adversariis esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obumbraret, ne aequitati i
Abbreviated transcription (Latin):
ta renouantur. inferua remedian
tegrartur. O frmma pleua et suꝑ¬
plena gracia de cirius plenitudis
exiraidantia respersa. iirescit ouuus
uarass natura a deo est creata et ceꝰ¬
ex maria est natus. Deus omĩa
creaut et maria deuin generauit.
Deus qui omina fecit ip̃e le exma¬
ria fecit et sic omiia que fecerat re¬
fecit. Qui potuit omma ex nichi¬
lo fatere noluit ea uolata sine

Expanded text:
ta renovantur, inferna remediantta renovantur, inferna remediantntegrantur! O femina plena et superplena gratia, de cujus plenitudinis exundantia respersa ss natura a Deo est facta, et Deex Maria est natus. Deus omnia creavit, et Maria Deum genuit. Deus qui omnia fecit, ipse se ex Maria fecit; et sic omnia quae fecerat, refecit. Qui potuit omnia de nihilo facere, noluit ea violata sine
Abbreviated transcription (Latin):
tati surit nox obnoxia in aruissim
omina mortua erant. cum amissa
lis sermenciũ. propt᷑ quos fr̃a nõ erãt.
Quasi uero eadem resuscitata letant᷑.
et usu decorantͤ. Noua aũt et ĩestĩa¬
bili gr̃a quasi exultanerunt. cũ ip̃m
de um. ip̃m creatorem suum. nõ solũ
usibiłr supra se regentẽ senserũt. sed
inuisibiłr intra se eisdem utendo sc̃ifi¬
cantem uiderunt. Hec tanta bona per
benedictũ fructum bñdicti uenitris be¬
nedicte marie prouenerũt. Non solũ¬
mundus. beneficiis. enis plenus est.
sed et inferna penetrant celos supe¬
rant. Per plenitudinem enĩ gr̃e sue.
et que ĩ inferno se letant᷑ liberata: et
que supra mundo sunt se gaudent
restaura. Per eundem quippe głosũ
filium glõriose uirginis sue ommes
iusti qui obierunt aute eius uitalẽ
mortem exultant disruptõem ca¬
ptiuitatis sue. et angeli gratulant᷑
restitutõe semirupte ciuitatis sue. O
femina mirabiliter singularis. et
sinigularit᷑ mirabilis: per quã elemẽ¬

Expanded text:
tati sunt obnoxia, in amissum omnia mortua erant, cum amissa lis servientium, propter quos facta non erant. Quasi vero eamdem resuscitata laetanturet usu decorantur. Nova autem et inaestimabili gratia quasi exsultaverunt, cum ipsum Deum, ipsum Creatorem suum, non solum invisibiliter supra se illa regentem senserunt, sed etiam visibiliter intra se eisdem utendo sanctificantem viderunt. Haec tanta bona per benedictum fructum benedicti ventris benedictae Mariae provenerunt. Sed cumina, beneficiis tuis plenum esse mundum? Inferna penetrant, coelos superant. Per plenitudinem enim gratiae tuae, et quae in inferno erant, se laetantur liberata; et quae supra mundum sunt, se gaudent restaurata. Per eumdem quippe gloriosum filium gloriosae virginitatis tuae, omnes justi qui obierunt ante vitalem ejus mortem, exsultant diruptione captivitatis suae, et angeli gratulantur restitutione semirutae civitatis suae. O femina mirabiliter singularis, et singula mirabilis, per quam elemen
Abbreviated transcription (Latin):
paurte tione cuctoꝵ. Nam pene
totum inundũ graui enore cũ¬
aduenti. romam festmant octur
cet use galias osecutis estisie¬
qr eim martinis qui ad huis
datituminus xp̃m tlamide sua tec¬
tum uuide meruit. illi deuotus oc¬
curte ret. iͥ ꝑ omnna imsterus ple¬

Expanded text:
rrectione cunctorum . nam| poene totum mundum graui errore conaduentu eius ro| mam festinanter occurceret, usque ad Gallias consecutus est. Neque enim Martinus , qui adhuc catechumenus Christum chlamyde sua tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per omnia mysteriis ple
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dlaudus. nͥ uerba potert ꝓfet
quasi natans in pelagus ante
cluitũ eius eloquentie merge¬
uatiit. Ita intrigiam asye regi¬
onem missus exilio ad iirtutis
angm̃tũ gr̃as egit: quia q̃nĩ pro
ncmine xp̃i longiꝰ discedebat. de
uicimor celo. Qui dum ad locum
ꝑuemiset optabilem. nob̾ tacen¬
dum non est qd̾ illi diuintꝰ conces¬
sum est. NLam eodem tempore scõ
sibi sp̃u reuelante cognouit quod
cũ matre pictauis reliq̃rat. quidã
iuuiems nobilissimus. p̾diues. pul¬
ret ad uettentem. Sed ipse inter¬
uenti orationis assidue. celestem
illi sponsum sine otiminacione ꝓ¬
auerat. ¶ox oportimitate teꝑta.
mani piopria substriptã filie di¬

Expanded text:
et clodus nec uerba| poterat et clodus nec uerba| poterat quasi na+ in pelago| ante fluctos eloquentiae eius mergebatur. Itaque in fri| gia . asiae regionem missus exilio ad uirtutis augmentum| gratias agit quantum pro nomine christi longius discede| bat de uicino .| caelo qui dum illo cum peruenisset obtabilem . nobis tacendum| non est quid ei illic concessum est . nam et tempore sancto sibi| spiritu reuelante cognouit . liquerat, quidam juvenis nobilissimus, praedives, pulret adnectendam. Sed ipse interventu orationis assiduae, coelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. Mox opportunitate reperta manu propria subscriptam filiae di
Abbreviated transcription (Latin):
layrus ifrłis princeps ꝓfilia
sua me petens: non dixit u̾bo.
sed ueni ait ueloct̃: antequã
moriatur hec filia mea:Nicho¬
demus doctor ifrł de fidei sacra¬
mento audiens: ait: Quomo¬
do potest hoc ficri: Maria et
martha me nimiũ diligentes
diẽt dñe si fuisses hic non esset
mortuus frater m̃s: Tanquam
dubitantes: quod ubiq: non
uelox sit adesse mea potentia
lđoq: non inueni tantam fide
in ifrł̃: sicut in isto alienigena:
Dico autẽ uob̃. quod multi ab
oriente & occidente uenient: et
recumbent cum abraham et
ysaac et iacob. in regno cęlorum

Expanded text:
Jairus Israelis princeps, pro filia Jairus Israelis princeps, pro filia sua me potens, non dixit, Dic verbo, sed, veni, ait, velociter antequam moriatur filia mea. Nicodemus doctor Israel de fidei sacramento audiens, ait: Quomodo potest hoc fieri ? Maria et Martha me nimium diligentes dicunt: Domine, si fuisses hic, non esset mortuus frater meus , tanquam dubitantes quod ubique non velox sit adesse mea potentia. Ideoque non inveni tantam fidem in Israel, sicut in isto alienigena. Dico autem vobis quod multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcesserunt: Ifrł̃ enim & ipsi no¬
minati sunt ꝓphe & iusti. dauid.¬
& ysaias & hieremias: Hu om̃s
clare & manifeste cius aduentũ
ꝓnuntiauerunt: Om̃s namq hii
habuerunt fidem: Habucrunt
enim & ꝓphetiam: V iste beatꝰ
centurio fidem habuit: sed pro¬
phetiam non habuit: Idoq:
dñs ammirans magnificat fi¬
dem cius suꝑ illum qui tunc
fuit ifrl̃. hoc est suꝑ om̃s qui tc̃
fuerunt trib ifrł̃: & non fup
illum qui ab inttio fuit ifrł
nec suꝑ cos qui postea ꝓphetȩ
& iusti inuenti funt in isrł̃. Am̃
dico uob nec in ifrł tantam fi¬
dem inueni: ficut ingentibus:
sicut in barbaris: sicut in alie¬
nigenis: Gentes filium di me
inuocant: om̃ipotentẽ unige¬
nitum confitentur: dñm asse¬
runt. & ficut dñm diligunt:
& sicut om̃ia bene dispensantẽ
adorant: Et ifrl me ñ cognouit:
&. popłs m̃s hic non me intellexit.
ldoq beclrebub & samaritanũ
appellant: & peccatorẽ estimant:

Expanded text:
processerunt. Israel etenim et ipsi noprocesserunt. Israel etenim et ipsi nominati sunt prophetae et justi, David, Isaias et Jeremias. Hi omnes clare et manifeste ejus adventum praenuntiaverunt. Omnes namque hi habuerunt fidem, habebant et prophetiam. Et iste beatus centurio fidem habuit, sed prophetiam non habuit. Ideoque Dominus admirans, magnificat fidem ejus super illum qui tunc fuit Israel, hoc est, super omnes qui tunc fuerunt tribus Israel, et non super illum qui ab initio fuit Israel, nec super eos qui postea prophetae et justi inventi sunt in Israel. Amen dico vobis, nec in Israel tantam fidem inveni, sicut in gentibus, sicut in barbaris, sicut in alienigenis. Gentes Filium Dei me invocant omnipotentem, unigenitum confitentur, Dominum asserunt, et sicut Dominum diligunt, et sicut bene omnia dispensantem adorant: et Israel mintellexit, ideoque Beelzebub et Samaritanum appellant, et peccatorem aestimant .
Abbreviated transcription (Latin):
citer: & saluabitur puer meus:
Ofides uiri & religiositas militis.
quomodo te magnificemur
Odulcissime amice ueritatis:
te ammiratur dñs & tuam inde¬
ficientem magnificat fidem:
Quomodo de tenebris gentiũ
de errore corum deum non cog¬
noscentium tanta manifesta¬
ca est iustitia: Quomodo ex ore
tultorum idolis seruientium
pe sensu: O rm̃e quod do mi¬
ibile nichil est: nec aurum. nec
iuitiȩ. nec regna. nec principa¬
is: ista omnia sunt inconspec¬
i eiꝰ tanquã umbra. & sicut ni¬
nl: sicut flos decidens: Nichil
anc honorificat: hanc accep¬
abilem sibi ȩstimat: Ideoq con¬
iertens se ad sequentes turbas:
ait: Amen dico uobis. hoc uere
dico uobis: non inueni tantam
sidem in ifrł: Non in illo priore
non tantũ credidit dñm: sed
et ꝓphauit de eo. et aptius eius
iustitiam demonstrauit: & ma¬
nifestam incarne eius aduen
tum ꝓlocutus ẽ Ilisi enim cre¬
didisset ci: quomodo de eode
ꝓphasset: Sic & hn qui de ifrł̃

Expanded text:
citer, et sanabitur puer meus. citer, et sanabitur puer meus. O fides viri, o religiositas militis, quanto te magnificemus, o dulcissime amice veritatis! Te admiratur Dominus, et tuam indeficientem magnificat fidem. Quomodo de tenebris gentium de errore eorum Deum non cognoscentium, tanta manifestata est justitia? Quomodo ex ore stultorum idolis servientium cipe sensu, o charissime! quod Deo nihil est mirabile, nec aurum, nec divitiae, nec regna, nec principatus. Ista omnia sunt in conspectu ejus tanquam umbra, et sicut nihil, sicut flos decidens. Nihil ehanc honorificat, hanc acceptabilem sibi aestimat. Ideoque convertens se ad sequentes turbas, dixit: Amen, dico vobis, hoc est, vere dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. Non quod in illo priore non tantum credidit Dominum, sed et prophetavit de eo, et apertius ejus justitiam demonstravit, et manifestum in carne adventum ejus prolocutus est. Nisi enim credidisset ei, quomodo de eodem prophetasset? Sic hi qui de Israel
Abbreviated transcription (Latin):
Et tughumilians temetipsum.
imitare hunc centurionẽ & dii¬
cito. Dñe non sum dignꝰ ut in¬
tres subtectũ meũ: Ubi enim in¬
digne ingredit᷑ ibi ad iuditiũ
ingredit᷑ illi accipienti: Sed ad¬
huc quid adicit ille beat᷑ in se¬
quentibꝰ Nam & ego homo sũ
sub potestate constitut᷑ & ha¬
beo sub me milites: Et dicohu¬
ic uade & uadit & alii ueni et
uenit & seruo meo fac hoc et
facit. Oprudentia: o intellectꝰ
animȩ omunditia cordis. Pri
imaginem primitiȩq ex genti¬
bus dño credentiũ factus est:
Et ait homo sum sub potesta¬
te regis uel principis indignus
habeo sub potestate mea mili¬
tes & seruos & tu habes sub po
testate tua angelos sicut mili¬
tes & scõs om̃s seruos: Ego man¬
do unicuiq & facit secundum
preceptum meum: & tu mandas.
quod & statim completur: Qđ
enim mandas & dicis fit man¬
Das & sine mora ꝑficitur: Om¬
nis enim ereatura seruit tibiꝰ et
ideo dic uerbo & ꝑficitur uelo¬

Expanded text:
Et tu ergo humilians temetipsum, Et tu ergo humilians temetipsum, imitare hunc centurionem et dicito: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum. Ubi enim indigne ingreditur, ibi ad judicium ingreditur illi accipienti. Sed adhuc quid adjecit ille beatus in sequentibus? Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, et habeo sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. O prudentia! o intellectus animae! o munditia cordis! Prioimaginem, primitiaeque ex gentibus Domino credentium factus est. Ego, ait, homo sum sub potestate regis vel principis, indignus ego habeo sub potestate mea milites et servos et tu habes sub sanctos sub potestate tua angelos sicut milites et omnes sanctos servos. Ego mando unicuique et facit secundum praeceptum meum: et tu mandas quod et statim completur. Quod enim mandas et dicis, et fit. Mandas, et sine mora perficitur. Omnis enim creatura servit tibi, et ideo dic verbo, et perficietur velo
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo: Uerbũ tuum. aspectus
tuus ẽ: Uerbũ tuum: opus con¬
summatũ est: Idoq dic uerbo:
Ostende absens corpore: qdđ pre¬
sens sp̃u consummare potens es:
Ubiq indeficiens tua p̃sentia. ubiq
p̃sens tuus aspectus: Iecirco ego
accessu &. introitu tuo indignus
sum: & iste infirmꝰ uerbi tui ussi¬
tatione indiget: Et ido dic uer¬
bo & sanabitur puerm̃s: Sed
& nunc nullum nr̃m ꝑtranseat
sicut pusillum aliquid quoq
dixit iste beatus. non sum dig¬
nus ut sub tectum meũ intres:
Intrat & nunc dñs sub tectum
credentiũ: duplici figura uel
more: Nunc ergo quando sc̃i
& religiosi & do acceptabiles ec¬
clesiarum antistites sub tectũ
tuum intrant: tunc ibidem
dñs ꝑeos ingreditur: & tusic
cxistimes tanquam dñm sus¬
cipiens. & aliud: Quando sc̃m
sumis cybum: quando illum
incorruptũ accipis cpulum:
quando uitȩ pane & poculo
frueris: quando manducas et
bibis corpus ꝙ sanguinem dñi
tunc dñs sub tectũ tũ ingredit᷑:

Expanded text:
verbo. Verbum tuum aspectus verbo. Verbum tuum aspectus tuus est, verbum tuum opus consummatum est. Ideoque dic verbo, ostende absens corpore quod praesens spiritu consummare potens es. Ubique indeficiens tua praesentia, ubique praesens tuus aspectus. Idcirco ego accessu et introitu tuo indignus sum, et iste infirmus verbi tui visitatione indiget, et ideo dic verbo, et sanabitur puer meus. Sed et hoc nullum nostrum pertranseat, sicut pusillum aliquid, quod dixit ille beatus: Non sum dignus ut sub tectum meum intres. Intrat et nunc Dominus sub tectum credentium duplici figura vel more. Nunc enim quando sancti et religiosi et Deo acceptabiles Ecclesiarum antistites sub tectum tuum intrant, tunc ibidem Dominus per eos ingreditur, et tu sic existimes tanquam Dominum suscipiens. Et aliud, quando sanctum sumis cibum, quando illud incorruptum accipis epulum, quando vitae pane et poculo frueris, quando manducas et bibis carnem et sanguinem Domini, tunc Dominus sub tectum tuum ingreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
similes ciin om̃i temptatione
&. fortissimi inueniamini: & ob
ita ꝓbaui. non ꝓpt̃ hoc ꝓbaui
quẽ iustũ testificat᷑ sum: sed ut
uob spem & fidutiã uel confider¬
tiam demonstrarẽ: Idoq: & hui
dico ego ueniã &. curabo eum
rens dicat. dñe terruisti me de
hoc ꝓmisso. conturbasti me ho
dicto. interfecisti fortitudinei
animȩ meȩ in hoc uerbo. Non
sum dignus aspectu: non sum
dignus apꝓpinquatione: no
sum dignus accessu uel intro¬
tu tuo: Domine non sum dis
ut. intres sub tectũ meũ: Moys
primitus ille tuus magnus ci¬
fabulator: ille mirabilis tuor¬
narrator operum: ille fideli
in tota domo tua. nimium
humiliauit: dicens. non sum
dignus ante hesternum & te¬
um diem: Quanto magis ego
cam. dñe non sum dignus ut i¬
tres sub tectũ meũ: Alienigenc
sum. gentilis sum: gladio acci¬
ctus: sanguinẽ fundens. ad pre
exiens: ldoq non sum dignus
ut intres sub tectũ meũ: sed tan¬
tum dic uerbo: sed tantũ ueni

Expanded text:
similes in omni tentatione similes in omni tentatione et fortissimi inveniamini. Et Job ita probavi. Non propter hoc probavi catus sum, sed ut vobis spem et fiduciam vel confidentiam demonstrarem. Ideo et huic dico, Ego veniam et curabo eum, rens, dicat: Domine, terruisti me de hoc promisso, conturbasti me de hoc dicto, interfecisti fortitudinem animae meae in hoc verbo. Non sum dignus aspectu, non sum dignus appropinquatione, non sum dignus accessu vel introitu tuo. Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum. Moses primitus ille magnus, et tuus confabulator, ille mirabilis narrator operum tuorum, ille fidelis in tota domo tua, nimium se humiliavit, dicens: Non sum dignus ante hesternum et tertium diem. Quanto magis ego dicam, Domine, non sum dignus ut sub tectum meum intres! Alienigena sum, gentilis sum, miles sum gladio accinctus, sanguinem fundens, ad praelium exiens, ideoque non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo, sed tantum veni
Abbreviated transcription (Latin):
tinus & illius cruciatũ monstra¬
ret: & dñ beniuolentiam inui¬
taret: Puer m̃s iacet in domo: Et
huc quare non attulisti cum:
sicut & illi illum paraliticum
in lecto portauerunt: Iđo ait.
quia non opus est ostendere illi
om̃ia uidenti: Non opus est in
confpectu afferre eius: cuius po¬
tentia non terminatur: nec in¬
cluditur: nec excluditur: lacet
in domo paraliticus: &. male tor¬
quetur: Quid ergo uis: Quid
cupis: Quid desideras. Non mul¬
ldoq iste cognoscens corda: res¬
pondens dicit: Ego ueniam et
curabo cum: Ego ad abraham
ueniens senilem sarȩ sanaui ute¬
rum: insenectute eis ysaac do¬
tuum huicͦ Nec querit. nec pe¬
tit: sciens quod non acceptabile
sit ei ut uenias in domũ cius:
Propt̃ quid om̃ino hoc ꝓfersꝰ
fidci similetis. uel cognoscatis
quid iste sit: uel qualis in eofidei
thesaurus habcatur occultꝰ: lam
enim & primitus abraham tẽp¬
taui: non ꝓhoc ut cognoscerem
quem ante sciebam: sed ut uos

Expanded text:
atenus et illius cruciatum demonstraatenus et illius cruciatum demonstraret, et Domini benevolentiam invitaret. Puer meus jacet in domo. Et huc quare non attulisti eum, sicut illi illum paralyticum in lecto portaverunt? Ideo, ait, quia non opus est ostendere illi omnia videnti. Non opus est in conspectu ejus afferre, cujus potentia non terminatur, nec includitur neque excluditur. Jacet in domo paralyticus, et male torquetur. Quid ergo vis? quid cupis? quid desideras? Non mulIdeoque iste cognoscens corda respondens, dicit: Ego veniam et curabo eum. Ego ad Abraham veniens, senilem Sarae uterum sanavi, in senectute eis Isaac fituum huic? Nec petit, nec quaerit, sciens quod non acceptabile sit ei ut venias in domum ejus; propter quid omnino hoc profers? fidei similetis, vel cognoscatis quid sit iste, vel qualis in eo fidei thesaurus habeatur occultus. Jam enim et primitus Abraham tentavi, non pro hoc ut cognoscerem quem ante sciebam, sed ut vos ei
Abbreviated transcription (Latin):
alius ꝓfilio. alius ꝓ alio aliquo:
& nullus ꝓseruo nifi iste solus:
Et hoc ei ad augmentũ beatitu¬
dinis: adcoronam gloriȩ erat:
Quid enim cogitabat iste beat᷑
quid estimabat iste inom̃ibus
bonis plenus: Centurio iste aie¬
bat: Aichi seruus ẽ: & ego creato
ris seruus sum: Iste me habet su¬¬
per t̃ram dñm & ego hunc mag¬
num incȩlis habeo dñm: Si ergo
ci ñmisereor: quomodo michi
ille miserebit : Si ego huic non
subuenio quomodo ille michi
subueniet: Sic debent omnes
qui famulos habent & famulas
reri eis fic publicare sic curam
habere de seruis suis. uel de an¬
cillis suis: ficut & ille beatus
centurio fecit: Puer m̃s inquit
iacet indomo: Non in una re
tantum miserabilis quod iacet
sed & in alia quod paraliticus:
tercia quod male torquetur:
omnia enim ista dolore cogno¬
minauit: & iacentem & parali¬
ticum: & dure detentũ: Id̃o ut
& fuȩ animȩ angustias demon¬
straret. & dm̃ commonuisset. qͣ¬

Expanded text:
alius pro filio, alius pro aliquo alio, alius pro filio, alius pro aliquo alio, sed nullus pro servo, nisi iste solus, et hoc ei ad augmentum beatitudinis, ad coronam gloriae erat. Quid enim cogitabat iste beatus? Quid aestimabat iste omnibus bonis plenus centurio? Iste aiebat: Mihi servus est, et ego servus Creatoris sum. Iste me habet super terram dominum, et ego hunc magnum in coelis habeo Dominum. Si ergo ei non misereor, quomodo mihi ille miserebitur? Si ego huic non subvenio, quomodo mihi ille subveniet? Sic debent omnes qui famulos habent et famulas, sic supplicare, sic curam habere de servis suis, vel de ancillis suis, sicut et ille beatus centurio fecit. Puer meus, inquit, jacet in domo. Non in una re tantum miserabilis quod jacet, sed et in alia quod paralyticus, tertia quod male torquetur. Omnia enim ista dolore congeminavit, et jacentem, et et paralyticum, et dure detentum. Ideo ut et suae animae angustias demonstraret et Dominum commoveret, qu
Abbreviated transcription (Latin):
& iterum remeantẽ: mirati ob
stupescentes erederent huic. ta¬
lia mirabilia facienti:SPost hȩc
quȩ suꝑius dicta sunt: cum in¬
troisset capharnaum cuntatẽ
galylee: Sic cognominata est
capharnaum: in qua sepiꝰ dñs
uirtutes suȩ magnificentie de
monstrauit: Ingrediente eo m¬
capharnaum: Cur ibi ingressus
ẽ Propter hoc quod & inuenit
& statim manifestatum ẽ: Ac¬
cessit ad cum centurio. Acces¬
sit uere: non dumidĩ sed totus
Non aspect corporis tantum
sed &. animȩ plenitudine: Non
facie tantum: sed illuminato
corde. Accessit centurio: Alie¬
na generatione: sed domesticꝰ
corde: Alienus natione: sed ala¬
cer fidei: Militum princeps:
sed anglorum gaudium: Acces¬
sit ad cum centurio: Increpatio
illorum illi quondam ad hely¬
am in carmelo ascendentes qͥn¬
quagenarti: mox in infidelita¬
te sua igne combusti funt: Et
turio. rogans cum. & dicens:
Multi in illo tempore ꝓdiuer¬
sis rogabant infirmitatibus.

Expanded text:
et iterum remeantem, mirati et et iterum remeantem, mirati et obstupentes, crederent huic talia miracula facienti. Post haec quae superius dicta sunt, Cum introiisset Capharnaum civitatem Galilaeae. Sic cognominata est Capharnaum, in qua Dominus saepius virtutis suae magnificentiam monstravit. Ingrediente eo Capharnaum. Cur ibi ingressus est? Propter hoc quod et invenit, et statim manifestum est. Accessit ad eum centurio. Accessit vere, non dimidius, sed totus. Non aspectu corporis tantum, sed et animae plenitudine. Non facie tantum, sed et immaculato corde. Accessit centurio, alienigena generatione, sed domesticus corde; alienus natione, sed alacer fide. Militum princeps, sed plus angelorum gaudium. Accessit ad eum centurio, increpatio illorum qui quondam ad Eliam in Carmelo ascendentes quinquagenarii, mox in infidelitate sua igne combusti sunt , et turio, rogans eum et dicens: Multi in illo tempore pro diversis rogabant infirmitatibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mo sacerdote di patris mun¬
datus: sed non uidearis in cons¬
pectu dñi manis: non uidearis
sacerdoti manu uacua ad cum
uenire: Non uenias in conspec¬
tu sc̃i templi infructuosus: sed
offer munus tuũ: Ad illũ enim
hoc tunc dictũ: nos ammonet
om̃s: Ad illum loquens. nobis
om̃ib dicit. ut & nos dona et
munera nr̃a non tencamꝰ apud
nos. sed reddamus do: maxime
beram᷑: Offer inquit munus tu¬
um: Quare: It om̃s qui uident
te portare & offerre credant his
mirabilibus: & magnificent
diñ qui misertus est tui: ꝙ infi¬
delib: ꝑhoc increpatio & testimo¬
nium duritiȩ cordis ipsorũ fiet:
Sic & illum triginta & octo an¬
nis iacentem in infirmitate eri¬
gens alanguore iussit portare
grabbatum suum. & ire in do¬
mum suam: ut hunc ipsum lec¬
tum portatum ab copmediam
ciuitatem clamasset saluantem
se inuocando & laudando. Sic
&. illum cecum in natatoriam
syloam misit: ut uidentes cum
ambulare illuc cumdem cecũ

Expanded text:
mo sacerdote Dei Patris munmo sacerdote Dei Patris mundatus, sed non videaris in conspectu Domini inanis. Non videaris sacerdoti manu vacua ad eum venire, non venies in conspectu sancti templi infructuosus, sed offeres munus tuum. Ad illum enim tunc hoc dictum nos admonet omnes; ad illum loquens, nobis omnibus dicit, ut et nos dona et munera nostra non teneamus apud nos, sed reddamus Deo, maxime atione. Offer, inquit, munus tuum. Quare? Ut omnes qui te vident et portare et offerre, credant his mirabilibus, et magnificent Deum qui misertus est tui, et infidelibus per hoc increpatio et testimonium duritiae cordis ipsorum fiet. Sic et illum triginta et octo annis jacentem in infirmitate, erigens a languore, jussit portare grabatum suum, et ire in domum suam , ut hunc ipsum lectum portatum ab eo per mediam civitatem clamasset, salvantem se invocando et laudando. Sic et illum caecum in natatoriam Siloam misit , ut videntes eum ambulare illuc eumdem caecum,
Abbreviated transcription (Latin):
inantter placere uelle in cons¬
pectu hominum ficut consue¬
tudo est aliquantis siue cum¬
bom aliquid fecerint. fiue cũ
ieiunauerint: siue in paupum
elemosinis & largitatib. siue
in altaris honore: siue inscõrz
honorificentia. & enim ipsi
ante homines uolunt gloria¬
ri .&. sibi placere ante dm̃. mer¬
cedem ꝑdentes: Uide nemini
dixeris: Te enim tacente hoc
mtrabilit̃ clamabit. Le enĩos
non apiente. om̃is tui corporis
substantia iubilabit: hesterna
immundus & hodie mundus:
Ante pusillum horribilis: et
nunc decorus. Uide nemini
dixeris. sed uade ostende te sa¬
cerdoti: Ambulantem te ad tẽ¬
plum uidentes mirabuntur: et
cognoscat quia non ꝑlegis con¬
suctudinẽ mundatus es: sed ꝑ¬
gratiȩ oꝑationem. Non ꝑterre¬
norum sacerdotũ imaginẽ. sed
ꝑcelestem summi sacerdotis
splendorem: Uade ostende tetp¬
sum sacerdoti: Sacerdoti te
ostende: a summo sacerdote mis¬
sus: Sacerdoti te ostende: a fum¬

Expanded text:
inaniter placere velle in consinaniter placere velle in conspectu hominum, sicut consuetudo est aliquantis, sive cum aliquid boni fecerint, sive cum jejunaverint, sive in pauperum eleemosynis et largitatibus, sive in altaris honore, sive in sanctorum honorificentia. Etenim ipsi ante homines volunt glorificari, et sibi placere, ante Dominum mercedem perdentes. Vide, nemini dixeris. Te enim tacente hoc mirabiliter clamabit; te enim os non aperiente, omnis tui corporis substantia jubilabit. Hesterno immundus, et hodie mundus: ante pusillum horribilis, et nunc decorus. Vide ergo, Nemini dixeris, sed vade, ostende te sacerdoti. Ambulantem te ad templum videntes mirabuntur, et cognoscat quia non per legis consuetudinem mundatus es, sed pgratiae operationem, non per terrenorum sacerdotum imaginem, sed per coelestem summi Sacerdotis splendorem. Vade, ostenae te sacerdoti. Sacerdoti te ostende, a summo Sacerdote missus. Sacerdoti te ostende, a sum