comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bart᷑ si poss& ferir&. pax autẽ ñ ut quieuaserat uiuer& sedut moriens ñ repugna¬
re . quaerabies exterarũ gentiũ quae seuitia barbarorũ huic deciuib: uictoriaeciuiũ ꝗd
cõpararipot÷ : quid roma funestius tetrius amariusq: uidit sutrũ olim gallorum
& paulo ante gothoꝵ in ruptione anmarii & sylle aliorũq: ineorũ partib uirorũ
clarissimorũ tã quã suox luminũ in suamẽbra ferocitatẽ galliquidẽ trucidauer
senatũ. quicquid eiꝰ inurbetota p̃t̃ arcẽ capitolina quȩ sola utcũq defensa est
repperire potuer: sed inillo colle constatutis auro uitã salutemq: uendiderunt.
qũa &siferro mpero ñ possene posene tamn obsidione consumere Cothiuero tã multis senatorib
peꝑcer : ut magis mirũ sit qđ aliquos ꝑimer. Atueros ylla uiuo ad huc mario ipsũ capitoliũ

Expanded text:
batur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnabatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. comparari potest? Quid Roma funestius, tetrius, amariusque vidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum irruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus virorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro uitam saltem uendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsidione consumere: Gothi uero tam multis senatoribus pepercerunt. ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At uero Sylla uiuo adhuc Mario ipsum Capitolium,
Abbreviated transcription (Latin):
tinebat. Contristabat numerus sed consolabat᷑ modus. Necquiatot cadebant tantũ
erat meroris quantũ laetitue quia ceteri non tenebant. sed in quibus dã eoꝵ qui mo¬
riiussierant &iã ipsalic& crudelis caeterorũ seueritas genera mortũ ex quis ita
congemuit quendã eñ sineferro laniantiũ manus diripuer in manus homines
hominẽ uiuum qua bestiae solent discerpere cadauer ab iectũ alius cculis et fessis &
particula tĩmẽ bris amputatis intantis cruciatib: diuuiuere uel potius diumori coac¬
tusẽ subuastates &iã tã quã uillȩ quȩdã nobiles ciuitates. Vnauero uelut unus reus
duci iuberet᷑ sictota iussaẽ trucidari. Haec factas in pacepost bellũ nonut adcelera¬
retur obtinenda uictoria sed necon tẽpneret᷑ obtentapax cũbello decrudelitate
certauit & uicit. Illudem ꝓstrauit ariatos : ista nudatos: bellũ erat ut quiferie¬

Expanded text:
tinebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum tinebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui ferie
Abbreviated transcription (Latin):
lateꝑdiuersa diffusã obsesso &iã senatu deipsa iuria tã quã decartere producebant᷑ adg ladiũ
Mutius scae uola pontifex qm̃ nihilapud romanos tẽ plo uestes anctius habebat᷑ arã ipsã amplexus
occisuse ignẽq illũ quiꝑpetuacura uirginũ sẽꝑ ardebat suo poene sanguine eetine x urbem
De lnde sylla uictor intrauit̃. quilmiulla publica nonĩãbello sed ipsa pacesaeiuente septẽmi¬
uadeditoꝵ undeutiq: inermia ñ pugnando. sed ubendo prostrauerat. Inurbeuitẽ
tota quẽ uell& sylla unusquisq: feriebat. Vndetor funera numerari omnino n poterant.
donec syllȩ sugge reretur sinendos ẽe aliquos uiuere utessent quib: possent imperare
qui uicerant : Tuc iam cohibita que hac atq hac passim furibunda ferebat᷑ licentia
iugulanditabula illa cũ magna gratulatione ꝓpositaẽ. Quehominũ exutroq ordine
splendido aequestris cilic& atqi senatorio occidendorũ hacꝓseribendorũ duomilia con¬

Expanded text:
diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deditorum unde utique inermia non pugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia con
Abbreviated transcription (Latin):
egaius seruilius pretor & multo post martus drusus quoꝵ omniũ saeditionib: caedespri¬
moiã tuncgrauis sime de inde socialiabella ex arser̃. quib: talia uehement̃ afflicta
& aduastitatẽ mirabilẽ desertionẽq ꝑductaẽ. Bellũ de inde soruile successit & bellaci
uilia que proelia cõmissas quid sanguinis fusũ ut om̃sfere italiaegentes. quib: ro¬
manũ maxime p̃pollebat imperiũ tã qua seuab arba ries dominarent᷑ iã expau¬
cissimis. hocẽ minus quã septuaginta glachatorib: que ad modũ bellũ seruile con¬
tractũ sit aqͥ quantũ numerũ & qua acrẽ ferocẽq ꝑuenerit quosillenu merꝰ impe

Expanded text:
et Caius Servilius praetor, et multo post Marcus Drusus, quorum omnium seditionibus caedes priet Caius Servilius praetor, et multo post Marcus Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo jam tunc gravissimae, deinde socialia bella exarserunt: quibus Italia vehementer afflicta, et ad vastitatem mirabilem desertionemque perducta est. Bellum deinde uilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus impe
Abbreviated transcription (Latin):
indignata qđ int̃ deos inurbenullũ tẽplũ habere meruit. Ido iã turb abat tantis tumul¬
tib cuitatẽ quanto a trotius potuit irritari. Cũ in loco illius caedis hoc est in locos iuope¬
ris aduersariae suae constitutã aedẽ uider& haec uanaridentib: nobis illidoctisapi¬
enter questhomachant᷑ & tam̃ numinũ bonoꝵ meliorũ quaecultores. De hacquestione
concordiae discordiȩ que n exeunt siue p̃t̃ miserineharũ dearũ cultũ esq febrẽbellonã q¬
Namꝓ p̃tulerint quib: antiqua fana fecer siuec istas coluerint . Cũ sic eos discedente con¬
cordia discordia saeuiens usq adciuilia bella ꝑduxerit. Preclara uero seditionibus
obstaculũ edem concordiae testẽ caedis supplicii quegracchorũ contionantib: obponepntionatores¬
exemplũ deuitare gracchorũ sed superare propositũ . Lucius saturmnus tribunꝰ plebis

Expanded text:
indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumulindignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella perduxerit. CAPUobstaculum, aedem Concordiae testem caedis suppliciique Gracchorum concionantibus opponen concionatores, non exemplum devitare Gracchorum, sed superare propositum, Lucius Saturninus tribunus plebis,
Abbreviated transcription (Latin):
quia deseruerat annmnos ciuiũ meruit in illa aede tã qũa incarcere includi. Cureni sireb:
gestis congruere uoluer̃ . Nonibi potius edem discordiae fabricar̃ anullaratio redditur
durconcordia deasit & discordia dea ñ sit. Vt scđm labeonis distinctionẽ bonasit ista illa ue¬
romala. Nec ipse aliud sequutus uidetur. Qua quod aduertit romae & iã febri sicut sa¬
luti tẽplũcanstitutũ. Eo modo igitur non tantũ concordiae : Uerum & iã discordiȩ cons¬
tui debuit: periculo seitaq: romani tanta mala dea irata uutere uiuere uo luerunt
Nec troianũ excidiũ recoluer̃ originẽ ab eiꝰ offensione supsisse ipsa quippe quia inter
deos non fuerart inuitate : trium dearũ litem aureimali subpositione cõmentaẽ. Vnde
rixanuminũ & uenus uictrix. Etrapta helena & troia deleta qua proptersi forte

Expanded text:
quia deseruerat animos ciuium, meruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus quia deseruerat animos ciuium, meruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus gestis congruere uoluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricarunt? An ulla ratio redditur, quur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit, ut secundum Labeonis distinctionem bona sit ista, illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo modo igitur non solum Concordiae, uerum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
ceteros ꝑsequens Tria milia hominũ occidis seꝑ inbetur. Ex quo intellegi potest quantã
multitudinẽ mortiũ habere potuerit turpidus conflictus armorũ quardotantũ
habuit iudiciorũ uelut exanimata cognitio ꝑcusso gracchi ipsius caput quantũ
graue erat Tanto auripondere consuliuendidic haec eñĩ pactio cȩdẽ p̃cesserat
inqua & iã occisusẽ cũ liberis marchus fluuius c̃sularis elegantis ane senatus consulto¬
eo ipseloco ubi funereus tumultꝰ ille cõmis sus ẽ Vbitit ciues ordinis cuiꝰq: ceciderunt
edesccordiae factaẽ . Vt gracchorũ poene testis concionantiũ oculos ferir&. memoriã q
conpunger& : sed hoc quidaliut fuit quã inrisiodeoꝵ. illidea e tẽplũ c̃struere quȩsi eã t
inciuitate ñ tantis dis sensionib: dilacerata corruer& . nisi forte sceleris. huiusrea concordia

Expanded text:
caeteros persequens, tria millia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intelligi potest, quantam caeteros persequens, tria millia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intelligi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit judiciorum velut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput quantum grave erat, tanto auri pondere consuli vendidit: haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis Marcus Fulvius consulariseo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae testis contionantium oculos feriret memoriamque conpungeret. Sed hoc quid aliud fuit quam inrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset ciuitate, non tantis dissensionibus dilacerata conrueret? Nisi forte sceleris huius rea Concordia,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc sinr̃is tẽporib: accidiss& rabidioresistos quã sua illa animalia pateremur. Initium aut̃ẽ¬
autẽ ciuiliũ malorũ fuit : seditiones gracchorũ agrariis legib: excitate Volebant
enimagros populo diuidere : quos nobilitas ꝑperam possidebat . sediamuetustã iniꝗ¬
tatẽ audere conuellere periculo sissimũ : immo uero ut resipsa docuit ꝑniciosissimũ
fuit que funera factas cũ prior graccus occisus ẽ. Quat&iã cũ alius frat̃ eius non longo in¬
terposito tẽpore neque eni legib: & ordine potestatũ se turbis armorũq c̃flictibus
Nobiles ignobilesq: necabantur. postgracchi alterius int̃fectionẽ lucius opimius c̃sul
quiaduersus eum intraurbem arma cõmouerat. Eoquecu sociis oppresso & extincto
ingentẽ ciuiũ stragem fecerat cũ questionẽ haber&. Et iam iudiciaria inquisitione

Expanded text:
Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi animalia pateremur. CAPUT Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi animalia pateremur. CAPUT autem civilium bellorum fuit, seditiones Gracchorum agrariis legibus excitatae. Volebant enim agros populo dividere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed tam vetustam iniquitatem audere convellere, periculosissimum; imo vero, ut ipsa res docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est? quae etiam, cum alius frater ejus non longo interposito tempore? Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem, Lucius Opimius consul, qui adversus eum intra Urbem arma commoverat, eoque cum sociis oppresso et exstincto ingentem civium stragem fecerat, cum quaestionem haberet jam judiciaria inquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
Tanto miseriora teciter discordiae ciuiles. uel potius inciuiles. Neciã seditiones sed& iã
ipsabella urbana ubitantus sanguis effususẽ ubi partũ studia non contionũ dissen¬
sionibus uarusq uocib: in alterutrũ. Sed planeiã ferro armis quies aeuiebant bella
socialia bella seruilia bellaciuilia quantũ romanũ cruorẽ fuder̃ quantã italiae
uastationẽ desertionẽ quefecer. Naque ante quã seaduersum romã socialelatiũ cõmo¬
uer&. Cuncta animalia humanis usib: subdita. Canes equi asim bo ues & quae que alia
pecora sub hominũ dominio fuer : subito efferata & domesticae lenitatis oblita relicas¬
tectis liberauagabant᷑  omne ñ solũ alioꝵ Verũ &iã dominoꝵ auersabantur ac¬
cessũ ñsine exitio uel periculo audentis siquis deꝓximꝰ uirge¬
r& quanti
mali signũ fuit. si hoc signũ fuit. qđ tantũ malũ fuit. si& iam
signũ ñ fuit.

Expanded text:
tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictectis libera vagabantur; et omnem non solum alienorum, verum etiam dominorum aversabantur accessum; nec sine exitio vel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum signum non fuit!
Abbreviated transcription (Latin):
mȩspectantiũ fortasse& iã ferientiũ fuer. Quã dura necessitas hospitũ Non solũ uidendi
ne farias illas caedes domisuȩ. Verũ &iã ꝑpetrandi ab illablanda comitatȩ humani¬
tatis repente mutatis uultib: ad hostile nogotiũ in paceꝑagendũ mutus repentedicã
omnino uul nerib: cũ ꝑcussus in corpore & ꝑcussor inanimo feriretur. Nũ & istiomnes
auguria contempserant : Num deos & domesticos & publicos cũ desedib: suis adillã in¬
remeabilẽ peregrinationẽ profectis quo sc̃ sulerent ñ habebant : hoc siitaẽ ñ habent.
Curistiin hac causa denr̃is tẽporib: conquerantur. olimromani haecuana c̃tẽpnunt.
Siautẽ consuluer̃ respondeat᷑. Quid ista profuer̃ quando ꝑhumanas dũ tax adeges
neminep hibente licuer̃ sediã illama l abreuit quantũ posiumꝰ cõme morem que quanto interiora

Expanded text:
mae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi mae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam inremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent quur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur; olim Romani haec uana contemnunt. Si autem consuluerunt, respondeatur, quid ista profuerunt, quando per humanas dumtaxat leges nemine prohibente licuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& ad regale arbitriũ cuncta reuocasse & quasi morbida uetustate conlapsã uelut instau¬
rasse acre¬
&iam bellicas clades & numantinũ foedus horrenda ignomimnia
maculo sum. Vola uerantenim pullidecauea & mantino consuli ut aiunt arguriũ malũ
fecerant quasiꝑtotannos quibus illa exigua ciuitas romanũ urcũ sessa exercitũ afflixi¬
rat ipsiqueromanȩ rei publicae terroriẽe iã coeperat alii contraeã malo augurio pro¬
cisser sed haec in quã omitto quauis illud nequaquã tacuerim quod mitridates rexa¬
siae ulnq: in asia peregrinantes ciues romanos atq: innumerabili copia suis negotiis in¬
tentos unodie occidiuis sit. Et factũẽ quã illa miserabilis rerũ facieserat subitoqueq:
ubicũq fuis s& inuentus inagro inuia. inoppido indomo, inuico. inforo intẽplo, inlecto
in conuiuio inopinate atq: impie fuisse trucidatũ quis gemitus morientiũ quȩ lacri¬

Expanded text:
et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instauet ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac re etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processersiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacri
Abbreviated transcription (Latin):
suni g roros: Tit mumtam̃ toto illo int̃ uallo bellorũ duoꝵ punicorũ tolerabilior infeli¬
citas fuio bellis tantũ modo ftris conterebatur exercitus seductoriis consolabatur
Domi autẽ nullae sicut alias discordiae sae uebant. Sed ultimo belbo punico uno impetu alterus
scipionis quiob hoc & ia ipse a fricani cognom̃ inuenit aemula imperii romani ab strrpedele¬
tae  ac delindentantis malorũ aggerib: oppressa romana respublica ut prosperitateac
securitate rerũ Vnde nimium corruptis morib: mala illa congestas . plus nocuis semons¬
tritur tã cito euersa quã prius nocuerat tã diuaduersa carthago: hocto to tẽpore usq ad
caesarẽ agustũ quiuidetur non ad huc uel ipsorũ opimone gloriosam. sed contentiosã
⁊ exitiosã & planeiã eneruaẽ hac languidã libertatẽ omnimodo extorsisse romanis

Expanded text:
sit, ignoro. Verumtamen toto illo intervallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelisit, ignoro. Verumtamen toto illo intervallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exedomi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
dduct in conuiuia psalteriae & alia licentiosa nequitia. sednunc dehis malis. quae in¬
tolerabilit homines paciuntur Nondehis quȩ libent̃ faciunt dicere institui unde
illud magis qđ descipione cõ memoraui qđ cedens in imicis extrapatriã quã lib erauit
anmibalẽ ñ reddider uicẽ quaeꝓpt̃ istã tantũ modo colunt᷑ felicitatẽ. Sed qui as alus¬
tius eccipore ibidix moresoptimos fuisse Propterea hoc deasiana luxtria cõ memoran
dũ putaui ut intellegatur & iã illud a salustio in comparatione alioꝵ tẽporũ dictũ
quib tẽporib ꝑtiores utiq ingrauis siomis discordus mores fuer̃. Namtuni idest
ntters eđ̃m Eposttremu bellũ pumcus carthaginense lataẽ. eiã illalex uocoriane
quis heredẽ feminã facore. nec unicã filiã qualege quidimquius dici autogita rips¬

Expanded text:
nductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae innductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis, quod de Scipione commemoraui, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberauit,Hannibalem, non reddiderunt uicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, produm putavi, ut intelligatur etiam illud a Sallustio in comparatione aliorum temporum dictum, quibus temporibus pejores utique in gravissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginense, lata est etiam illa lex Voconia, ne quis haeredem feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari pos
Abbreviated transcription (Latin):
ipscergo tẽpore morũ obtimorũ maximȩ que concordiae scipio illeromae italiae que
liberator eidẽ quebelli pumci scđi tã hor renditã exitiosi tã periculosi p̃clarus mira¬
bilis quae confector uictor annibalis domitorque cartaginis. Cuius ab adolescentia
uita describit᷑ duisdedita tẽplisq nutrita inimicoꝵ accusationib: cessit carensq
patria qũa sua uirtutȩ saluã & liberã reddidit. in oppido lint̃ nensiegit reliquam
compleuitq uitã post in signẽsuũ triumphũ. Nullo illius urbis captus desiderio itaut
inssis sephibeatur. Nesaltm mortuo in ingrata patria funus fier&. De indetunc primũ
ꝓgneũ malliũ procon sule degallo grecis trium phantẽ asiatica luxbria romã omnihoste
peior in repsit Tunc eni primũ lecti aerati & p̃ciosastragula iuisaꝑhibentur. Tuncdn¬

Expanded text:
ipso ergo tempore morum optimorum maximaeque concordiae Scipio ille Romae Italiaeque ipso ergo tempore morum optimorum maximaeque concordiae Scipio ille Romae Italiaeque liberator eiusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, uictor Hannibalis domitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Gn. Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc i
Abbreviated transcription (Latin):
tes & redireille uoluit & noluit ista transire conseruata. Ergo prouocat deorũ
irã fides an poss̃ & diis ꝓpitus perire . Nonso ium quippe quȩ homies uerũ &iã inte¬
grȩciuitates utrũ uolunt eligant. Sieni fide iseruatȩ irascunt᷑ illiduquerant per¬
fidos a quib: colantur. Sia utẽ &iã illis ꝓpitiis multis grauib: qu. etruciatib afflict
inte rirthomines ciuita tes qu eposs̃. Nullo fructufelicitatis huius colunt᷑. Desinant
igitur sucensere quisacris deoꝵ suo ꝑditis selnfelices eẽfactos putant . possent eñ illis
nonsolũ manentib uerum &iã fauentib: Nonsicut modo demiseria murmurare.
Sudsicut tunc regulus & saguntim excrucrati horribilit̃ &iã pȩnitus interire Porro¬
inter scđm & postremũ bellũ carthaginense quando salustius obtimis morib: & maxi¬
macon ontdiadix egissero manos multaenĩ p̃tereo susceptio peris modũ cogitans eadẽ

Expanded text:
tes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum tes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam illis propitiis multis grauibusque cruciatibus adflicti interire homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius coluntur. Desinant igitur suscensere, qui sacris deorum suorum perditis se infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum manentibus, uerum etiam fauentibus non sicut modo de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruciati horribiliter etiam penitus interireinter secundum et postremum bellum Carthaginiense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo suscepti operis modum cogitans, eodem
Abbreviated transcription (Latin):
uero quastultae creditur. Diis illis defensorib: romã uictore anmbale non perisse
qui saguntinȩ urbi nom potuer neꝓeius perir& amicitia subuemire. Si saguntinorũ
xp̃ianus populus ess& & huius modialiquid profide e uangelica pateretur. quã¬
qua seipse necferro nec ignib: corrupiss& Sed tam si profide euangelica excidiũ
pateretur ea spepateretur qua in xpi crediderat non mercede breuis simitẽ¬
poris sed a et̃ intatis int̃minȩ proistis autẽdiis qui propterea coli perhibentur.
propterea colendi requirunt᷑ ut harũ labentiũ atq transeuntiũ rerũ felicitas.
tuta sit quid nobis defensores & excusatores eoꝵ desaguntnis pereuntib: respon¬
debt nisi qđ de illo regulo extincto hocquippe int̃ẽ qđ illeunus homo haectota
ciuitas utriusq: tamen interitus causa conseruatio fideifuit propt̃ hanc enĩ ad hos¬

Expanded text:
uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, subuenire! Si Saguntinorum Christianus populus esset et huius modi aliquid pro fide euangelica pateretur, quamquam se ipse nec ferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide euangelica excidium pateretur: ea spe pateretur, qua in Christum crediderat, non mercede breuissimi temporis, sed aeternitatis interminae. Pro istis autem dis, qui propterea coli perhibentur, propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hos
Abbreviated transcription (Latin):
dii helluo nes sacrificiorũ adipib: in hiantes & fallatiũ diumationũ caligme decipien¬
tes hc aliquid agerent ciuitati populi romani amicis simȩ. subuenirent. & fide icon¬
seruatione pereuntẽ perire nonsinerent ipsi utiq: medii p̃fuer cũ romanȩ reipub¬
lcae interiecto foedere copulataẽ . Custodiens itaq fidelit̃ qđ ipsis p̃sidib: placitonn¬
xerat fideuinxerat iuratione constrinxerat : aꝑfido obsessa oppressa consumpta est
si ipsidiitẽpestate atq fluminib: ambalẽ postea romanis ꝓximũ moenib: terruer
longe quȩ miser̃ tunc primũ talealiꝗd facerent. audeo qui ppedicere. honestios illos
pro a micis romanorũ idõ periclitantib: neromanis frangerent fidẽ & nullã opem
tunc habentib: quã pro ipsis romanis. qui pro sepugnabant. atq ad uersus annibalẽ
opulentierant potuisse tẽpestate sȩ uire. Siergo tuto res essent romanȩ felicitatis
&gloriae tam graue abea crimen saguntinȩ calumitatis auerterent. Nunc

Expanded text:
 nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes et fallacium diuinationum caligine decipientes; hic aliquid agerent, ciuitati populi Romani amicissimae subuenirent, fidei conseruatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii praefuerunt, cum Romanae rei publicae interiecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter, quod ipsis praesidibus placito iunxerat, fide uinxerat, iuratione constrinxerat, a perfido obsessa obpressa consumta est. Si ipsi di tempestate adque fulminibus Hannibalem postea Romanis proximum moenibus terruerunt longeque miserunt: tunc primum tale aliquid facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis Romanorum ideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habentibus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc
Abbreviated transcription (Latin):
etterte si fortun a laquitur monsaltom uliebris sediurilis potius lequeretur. ut remipse
quas simulactũ dedirauer putarentir tantũ miaculũ muliebri loquacitate funxuise¬

Expanded text:
Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate finxis
Abbreviated transcription (Latin):
an& ipsã quo uo luerit iuppit̃ mittit colaturergo ipsesolus. No nenĩ potestei iabent
& eã quo uoluerit mittenti fortuna resistere aut certe iscã malicolant qui nolunt
haberemerita quib: dea possit felicitas inuitari. Tantũ sane huic uelut : numini
tribuunt qua fortunã uocant ut si mula crũeiꝰ qđ a matronis dedicatũ ẽ & appella
sediterum
quodeã ritac matronae dedicauerint quod quidẽ siuerũ sit mirari nos nonoperte N
eri mn alignis demonib et iã sicdifficileẽ fallere quoru artes atq uersutias hne potius
istia dueiters debuer qđ illa dealo quutaẽ. quȩfortuituaccidit non quae mertusuent
fuit en fortun a loquas e mutafelicitas. Vtquidaliud nisiut homines recce uiuereñ
curarero concilata sibi fortuna quaeillos sineullis bonismeritis facere fortunatos

Expanded text:
An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit Felicitas inuitari. CAPUT XVIIII. De Fortuna muliebri.\' Tantum sane huic uelut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellsed iterum, quod eam rite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos?
Abbreviated transcription (Latin):
ob: nominib appellari quid diuersae aedes diuersae arat diuersa sacra & causa inqui¬
unt quia felicitas illaẽ quã bonihabent p̃cedentib: meritis. fortuna uero quȩdicitur
bona si neullo examine meritorũ fortuita accidit hominib: & bonis & malis : Vnde &iã
fortuna nominatur . quomodo ergo bonaẽ quaesine ullo iudiciouenit & adbo nos & ad
malos : ut quid autẽ colitur quaeita caecaẽ ut passim inquos lib& Incurrens ut suoscul¬
tores plerũq p̃tereat & suis contẽptorib: haereat : et si aliquid proficiunt cultoreseiꝰ.
ut abilla uideantur & ament᷑ : iã merica sequitur non fortuituuenit ubi ese
definitio illa fortunae ubi ẽ quoda fortuitis &iã nomen accepit : Nihil enĩ prodert
cam colere si fortunaẽ. Siautẽ suosculco res discernit ut prosit fortuna non est :

Expanded text:
obus nominibus appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiobus nominibus appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est.
Abbreviated transcription (Latin):
quid quod & felicitas deaẽ : eadẽ accepit arã meruit sacra : ei congrua ꝑsolutas. ipsaergo
sola coleretur ubiem̃ solaeẽt quid boni non eẽt sed quid sibiuult quod & fortuna dea
putat᷑ & colitur analiud ẽ felicitas aliud fortuna quia fortuna potest eẽ & mala.
felicitas autẽ simala fuerit felicitas nonerit. Certe om̃s deos utriusq sexus si& sexũ
habent non nisibonos exestimare debemus. hoc platodicit. hoc alii philoso phi hoc excel¬
lentes reipublicae populorũq: rectores quo modo ergo dea fortuna ali quando bonaẽ
aliquando mala : anforte quando malaẽ deanonẽ sed in malignũ demonẽ repente
conuertitur quođ suntergodeae istȩ profecto quot quot homines fortunati hocẽ bonȩfor¬
felicitas curadhibentur diuersa numina sed& hoc ferendũ ẽ sole enĩ & unares du¬

Expanded text:
Quid, quod et Felicitas dea est? Aedem accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo Quid, quod et Felicitas dea est? Aedem accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae forpsa est ergo Felicitas: quur adhibentur diuersa nomina? Sed hoc ferendum est; solet enim et una res du
Abbreviated transcription (Latin):
illa tã quã rege deaꝵ obtẽ perans ad quos iuferit ueniat & in eorũ parte considat.
Locueredicitur ñ deillo ioue quẽ deoꝵ regẽ ꝓsua opinione c̃ fingunt. Sed deillo uere
regeseoul&ꝵ qđ mitͥtat ñ uictoriã quaenulla substantiaẽ sed angelũ suũ & faciat
uincere quẽ uoluerit. Quius consiliũ occultũ eẽ pot ÷ iniquũ ñ potest nã siuicto¬
filius : Falia quipppeusti dediis opinatis : qualia si poetȩ fingerent atq: a nobis exaggerent᷑
responderent isti ridenda eẽ figm̃ta poetarũ nonueris ad tribuenda numinib: & tam̃
scipsi ñ uidebant cũtaliadelira menta i ñ apud poetas legebant sechintẽplis colebarit
iouẽ igitur deomnib: rogarent: eitantũ modo supplicarent Nonenĩ quomississe uictoriã
sideaẽ & sub illo regeẽ poss& ei audere resistere & suã potius facere uoluntatem

Expanded text:
illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictofilius? Talia quippe isti de dis opinati sunt, qualia si poetae fingerent adque a nobis exagitarentur, responderent isti ridenda esse figmenta poetarum, non ueris adtribuenda numinibus; et tamen se ipsi non ridebant, cum talia deliramenta non aput poetas legebant, sed in templis colebant. Iouem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub illo rege est, posset ei audere resistere et suam potius facere uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
quodcũ deos singulos singulis reb epoene singulis motib: ad tribuerent . uocauert̃¬
qu deam a genoriã quae adagendũ excitar& ideãstimulã quaead agendũ ultramo¬
dũ stimular& : deã murceã quȩ p̃t̃ modũ non mouer& ac facer& hominẽ. Vt aitpõ¬
pomus murcidũ idẽ nimis desidiosũ & in actuosum. Deã streniã quae facer& stre¬
miũ hisomnib: dus & dieabus publica sacra facere susceper̃ quietẽ uero appellan¬
tes quae facer& quiçtũ cũ aedẽ haber& extraportã collinã publiceillã suscipere
noluerunt Vtrũ indiciũ fuit animi inquieti. anpotius ita significatũ ẽ quullã
turbã colere ꝑseuerar&. Non plane deorũ sed demoniaꝵ eũ qui aetẽ habere ñ posie
ad qũa uocat uerus medicus dicens. Discite ame qm̃ mitissũ & humilis corde & inue¬
nietis requiẽ animabus uri anforte dicunt q đ deã uictoriã iuppit mittat atq

Expanded text:
quod, cum deos singulos singulis rebus et paene singulis motibus adtribuerent, uocaueruquod, cum deos singulos singulis rebus et paene singulis motibus adtribuerent, uocauerunt deam Agenoriam, quae ad agendum excitaret, deam Stimulam, quae ad agendum ultra modum stimularet, deam Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus u
Abbreviated transcription (Latin):
imperi eã cooperatã uidemꝰ quȩfaciebat in iuriosos ut eẽntcũ ꝗb: iustabella gererentur
& augeretur imperium. Curautẽ & iniquitas deasit uel externarũ gentium
si pauor & pallor &febris Du romaniee meruer̃. His igiturduab: id est aliae na
iniquitate & deauictoria. Dũ bellorũ causas iniquitas excitat uictoria eadẽ bella
felicit̃ terminad&iã feriato ioue creuit imperiũ quaseni hicpartes iuppit habere
cũ ea quȩ possent beneficiaeius putari. Du habentur. diiuocantur. dicoluntur ipsi
prosiuis partib: inuacantur haber& hic autẽ &iãille aliquã partẽ si rggnũ &iãipse ap¬
pellaretur sicut appellatur illa uictoria. Autsi regnũ munusẽ iouis curnon& uic¬
toria munus eiꝰ habeatur quod profecto haberetur sinon lapis. Incapitolio seduerus
rexregũ e dñs dominantiũ cognosceretur atq coleretur : miror autẽ plurimum

Expanded text:
imperii eam cooperatam videmus, quae faciebat injuriosos, ut essent cum quibus justa bella gererentur, imperii eam cooperatam videmus, quae faciebat injuriosos, ut essent cum quibus justa bella gererentur, t augeretur imperium. Cur autem et iniquitas deasi Pauor et Pallor et Febris di Romani esse meruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Haberet hic autem etiam ille aliquam partem, si Regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Iouis, quur non et uictoria munus eius habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis in Capitolio, sed uerus rex regum et dominus dominantium cognosceretur adque coleretur. CAPUT XVI. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
re qđ utiq paruũ eẽt si quies & iustitu fimtimorum contra sebellũ geri nulla
contra sebellũ geri nulla
prouocar& in iuria acsic feliciorib rebus humanis: omma regna paruaessent
concordiuicinitate lattantia & ita essent mundo regna plurima gentiũ ut sunt
inurbedomus plurimȩciuiũ Pro inde belligerare & ꝑ domitis gentib: dilatare regnũ
malis uidetur felicitas bonis necessitas sed quia peius eẽt ut iniuriosi iustioribus
dominarentur : idõ non in congrue dicitur &iã istafelicitas sed proculdubio fe¬
licitas maior ẽ uic inũ bonũ habere concordẽ quã uicinũ malũ subiugac rebellan¬
tẽ mala uotas optare habere queoderis uel quẽ timeas ut possio eẽ qũe uincas. siergo
iusta gerendo bella ñimpia nonini quaro manilmperiũ tã magnũ adqui rere potuer̃.
Nũ quidtã quã aliquadea colendaẽ eis & iã iniquitas aliena multũ enĩ adistãlatitudinẽ

Expanded text:
ret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nullaret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nullacontra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota justa gerendo bella, non impia, non iniqua, Romani imperium tam magnum acquirere potuerunt, numquid tanquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
putariregnũ constituisse uelauxisse romanũ pottuisfe : Nãsi hoc ipse ñfecit qũe aliũ dm̃
opustã magnũ potuisse adgedi credant. Cũ om̃s occupatisint officiis & operib: propriis.
Necalt̃ in ruat inalterius a rege igit᷑ deorũ regnũ hominũ potuit ꝓpagari & augeri.
a ẽ aut quid ipsoioue in hac causa opuse
siuictoria faueat. sitq ꝓpitia
& seꝑ eat adillos quos uulteẽ uictores
hacdea fauente & propitia &iã
io ueuacante uel aliud agente¬
u& quȩgentes non subditȩre¬
manerent que regna ñ cederent
uanforte displic& bonis
iniquissima in probitate pugnare
& finitimos quietos. Nul¬
lã q: iniuriã facientes addilatandũ
regnũ bellospontaneo ꝓ¬
ne forte ñ ꝑtineat ad uiros bonos gaude¬
rederegnilatitudine
iniquitas enĩ eoꝵ cũ quib: iustabella gestas̃
regnũ adiuuit ut cresie¬

Expanded text:
putari regnum constituisse uel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum putari regnum constituisse uel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse adgredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter inruat in alterius? A rege igitur deorum regnum hominum potuit propagari et augeri. a est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prone forte non pertineat ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresce
Abbreviated transcription (Latin):
parsdi trucidetur. Nolo omnia dicere quȩ poss̃ occurrere cogitantib: diciautẽ sine
uerecundia ñ poss. Si autẽ sola animalia rationalia sicut s̃ homines partes dĩe ẽ conten
dunt non uideo quidẽ sitotus mundus ẽ Ds. quomodo bestiẽs ab eiꝰ partib: separent
se dobluctari quidopusẽ deipsorationali animante ide homine quid infelicius cre¬
dipot ÷ quã dĩ partẽ uapulare cũ pueruapulat. iã uero partes dĩ fierilasciuas ini¬
quas impias atq ommino dã pnabiles quisferrepossit nisi qui prorsus in sanit. postre mo
quidirascitur eis a quib: ñ colitur cũ asuis partib: ñ colatur. Restat ergo ut dicantom̃s de¬
es suas habereuitas sibiqũeq uiuere mnullũ eoꝵ eẽ partẽ cuius quã sedom̃s colendos qui cognesci
& colunt poss̃ quiatã multis ut om̃s npossint querũ iuppit̃ quiarex p̃sidet ipsũ credo abeis

Expanded text:
pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine uerecundia non possunt. CAPUT dunt: non uideo quidem, si totus mundus Deus est, quo modo bestias ab eius partibus separent; sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos qui cognosci et coli possunt, quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Iuppiter quia rex praesidet, ipsum credo ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
in illo uno nemocon tẽpneret᷑ potiusquã
cultis quibusdã iusta iras¬
cendi causa illis qui p̃t̃ missiessent
multo numero sioribus
prebetur. presertimcũ eis desuꝑna
sede fulgentib: turpii
nuditate distentus prȩponeretur.¬
& priapus quid illud non¬
ne deb& mouere acutos homines uel
quales cũq: homines none¬
ni ad hoc ingenii opuse excellentia ut
deposito studio contentionis
adtendant simundianimus deuse. ei que
animomundus uttorpusẽ ut sit unũ añmal constans ex animo & corpore atq istede¬
usẽ Sinuquodã naturȩ in seipsactenens om̃a ut ex ipsius anima quauiuificaturtota
ista moles uitae atq: animȩ cunctaꝵ uiuentiũ procuiusq nascendi sorte sumantur. nihil
omnino remanere quodñ sit pars dei qđ siitaẽ quis ĩ uideat quanta lmpietas & in religi¬
ositas c̃sequat᷑ ut qđ calcauerit quisq partedi calc& & in omni animante occidendo

Expanded text:
in illo uno nemo contemneretur potius quam in illo uno nemo contemneretur potius quam cultis quibusdam iusta irascendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosioribus praeberetur, praesertim cum eis de superna sede fulgentibus turpi nuditate distentus praeponeretur Priapusne debet mouere acutos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur tota ista moles, uitae adque animae cunctorum uiuentium pro cuiusque nascendi sorte sumantur, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo