comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃arum reb apto & conuenienti loco monasteria et
habitacula seruoꝵ dĩ construeremꝰ. atq illic quicquid
ad sustentationẽ eoꝵdẽ deo famulantiũ ⁊ religionis cultũ
necessarium existit. pia ac sollerti ꝓuidentia uixta uires
quas ds tribuit ꝓcuraremꝰ. & ut defensionẽ ⁊ tuitionẽ
ordinis & religionis suȩ ꝑhennem hab̾ent. atq deuotionis
nr̃e fructus ꝑpetuo maneret. sacratissimȩ ac reuerentissi¬
me urbi ce loco ubi beatissimoꝵ Petrice Pauli apłoꝵs ȩt̃na¬
memoria celebrat᷑ decerneremꝰ. subderemꝰ. atq dnãtioni
sc̃issimi pontificis urbis ipsiꝰ cominuteremꝰ. ut uidelicet.
dispositionẽ siue statum ipsoꝵ eccłiastica pietate et firmi¬
tate idem beatus pontifex ordinaret. ita tam̃ ut nulli
unꝗͣ ea beneficiario dono concederet nͥ ipsis quib testa¬
mentaria largitione consulentes. nos ipsi concedendũ ẽe

Expanded text:
nostrarum rebus apto et conuenienti loco monasteria et nostrarum rebus apto et conuenienti loco monasteria et habitacula seruorum dei construeremus atque illic quicquid ad sustentationem eorundem deo famulantium et religionis cultum necessarium existit pia ac sollerti prouidentia iuxta uires quas deus tribuit procuraremus et, ut defensionem et tuitionem ordinis et religionis suae perhennem haberent atque deuotionis nostrae fructus perpetuo maneret, sacratissimae ac reuerentissimae Vrbi ememoria celebratur, decerneremus, subderemus, atque dominationi sanctissimi pontificis Urbis ipsius committeremus; ut videlicet dispositionem sive statum ipsorum ecclesiastica pietate et firmitate idem B. Pontiunquam ea beneficiario dono concederet nisi ipsis, quibus testamentaria largitione consulentes nos ipsi concedendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
sedis apostolico atq peculiari patri
nobis Nicholao. Gerardus om̃ipoten¬
tis di apud regalem clementiam
comitis honore sublimatus. una cum gratissima coniuige
berta nomine. Publice notũ ẽẽ uolumus tam beatitudini
in dño nr̃o iħu xp̃o deuotissimam &e ꝓmptissimã oblatio¬
nem ex largitione facultatũ nr̃arum. Latam enĩ posses¬
sionem rerum dedit nob̾ dñs. ꝓptͣ amorem ipsiꝰ & ȩternum
animȩ nr̃e remedium. qr pariter atq unanimiter com¬
muniq uoto nob̃ dño inspirante complacuerit. ut excep¬
tis illis quȩ posteritati generis ac ꝓlis seruant᷑. de reb
nr̃is reliquis heredem ip̃sum dĩn beatissimosq eiꝰ apłos
Petrum et Paulum faceremus. eosq apud ipsum ꝑpetuos
intercessores constitueremꝰ. Et qm̃ auxiliante ipso qui
omniũ bonarũ uoluntatu largitor ⁊ inspirator ẽ om̃ĩs
sc̃i uoti. accessit huic nr̃e deuotioni ut eisdẽ facultatum

Expanded text:
sedis apostolico atque peculiari patri sedis apostolico atque peculiari patri nobis NICHOLAO. Gerardus omnipotentis dei apud regalem clementiam comitis honore sublimatus una cum gratissima coniuge BERTA nomine. Publice notum esse uolumus tam beatitudini Iesu Christo, deuotissimam et promptissimam oblationem ex largitione facultatum nostrarum latam enim possessionem rerum dedit nobis dominus propter amorem ipsius et aeternum animae nostrae remedium, quia pariter atque unanimiter communi que uoto nobis domino inspirante complacuerit ut, exceptis illis quae posteritati generis ac prolis seruantur, de rebus nostris reliquis heredem ipsum deum beatissimos que eius apostolos Petrum et Paulum faceremus eos que apud ipsum perpetuos intercessores constitueremus. Et quoniam auxiliante ipso qui omnium bonarum uoluntatum largitor et inspirator est omnis sancti uoti, accessit huic nostrae deuotioni ut eisdem facultatum
Abbreviated transcription (Latin):
pierate er deuotione confectum. ut om̃i tempore irrefraga¬
bilem optineat firmitatẽ: etiã manus nr̃e ⁊ illustriũ
uroꝵ subscriptionib sanximus roborandum.s¬
Bene audi comitis. S Bentȩ conuigis. qui hanc obla¬
tionẽ do ꝓ remedio animȩ suȩ optulerunt. et testam̃to
facto firmauerunt atq firmari uisserunt..S. Are
filie ipsoꝵ quȩ uoluntatẽ parentũ oe oblationẽ dõ factam
audiendo et firmando consensit. et consentiendo confir¬
mauit. S Saunari. S Teuderici. S̾ Dimonis.
SPiuerti. S Fanuel. S fredeberti. S baunari.
S baaulfi. S widerici. S Gerardi. SSigbti.
Rotardi d Bislemari. S Abbonis es siatrselmi
S asgarii & Aprbaldi. S̾ Optadi. S̃ Bernonls
S Balfarii. S Ocdolardi. S athonis S. Elobertis
Ardulfi d Austorici. S Bercharii. S Nmaierti.¬
Incipit epła Gerardi comitis ad
Nicholaũ papã de ditione et tuitione apłica
OMINO beatissimo & sacratissime

Expanded text:
pietate et devotione confectum, ut omni tempore irrefragapietate et devotione confectum, ut omni tempore irrefragabilem optineat firmitatem, etiam manus nostræ et illustrium virorum subscriptionibus sanximus roborandum. S. GERARDI comitis, S. BERTÆ conjugis, qui hanc oblationem Deo pro remedio animæ suæ optulerunt, et testamento facto firmarunt, atque firmari jusserunt. S. EVÆ filiæ ipsorum, quæ voluntatem parentum, et oblationem Deo factam audiendo et firmando consensit, et consentiendo confirmavit. S. SAUNARI, S. TEUDERICI, S. DUNONIS, S. AIVERTI, S. FANUEL, S. FREDEBERTI, S. BAUNARII, S. RADULFI, S. VUIDERICI, S. GERARDI, S. SIGIBERTI, S. ROTARDI, S. GISLEMARI, S. ABBONIS, S. GAUZSELINI, S. AUZGARII, S. AYRBALDI, S. OPTADI, S. BERNONIS, S. GALFARII, S. ODOLARDI, S. ATHONIS, S. ODOBERTI, S. ARDULFI, S. AUSTORICI, S. BERCHARII, S. AMALBERTIIncipit epistola Gerardi comitis ad Nicholaum papam de ditione et tuitione apostolica. DOMINO beatissimo et sacratissimae
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o dignam facti sui uicem ei reddente. ex sententia scĩ
pontificis urbis ut sacrilegus &e sacrarũ rerũ fraudator
a ceti ppłi dĩ extraneus penam eternã nisi resipuerit in¬
currat. Sed & om̃s uos scĩssimi patres et epĩscopi ꝑ
redemptorem nr̃m deprecamur. ut huic nr̃ȩ deuotiõis
oꝑi semꝑ dignemini factores &e adiutores in omnibus
existere. quod in fine monendum sit piisoe harissimis
nris seruis d̾s. monasteriis tam pio studio a nob fundatis
dlegentib et pia et uigil cura deuotionis et religionis sit.
atat in omnib se exhibeant sicut d̃ĩ ministros. nemini
dantes ulam offensionem uituꝑandi religiosissimum et
facrum ordinem ministerii sui: ut aplice sedis pontifex
sit eis rector. assiduus consolator &e tutor. quatinꝰ arpoꝵi
et membris eccłe fidelissima caritate &x religiosisima obedien¬
enmpage sociari. Hoc autẽ testamentũ plena a nobie

Expanded text:
nostro dignam facti sui vicem ei reddente ex sententia sancti nostro dignam facti sui vicem ei reddente ex sententia sancti pontificis Urbis, ut sacrilegus, et sacrarum rerum fraudator, a cetu populi Dei extraneus, pœnam æternam, nisi resipuerit, incurrat. Sed et omnes vos, sanctissimi patres et episcopi, per redemptorem nostrum deprecamur, ut huic nostræ devotionis eri semper dignemini factores et adjutores in omnibus existere: quod in fine monendum sit, piis et karissimis nostris servis dictis monasteriis tam pio studio a nobis fundatis degentibus, et pia et vigil cura devotionis et religionis sit, atque in omnibus se exhibeant sicut Dei ministros, nemini dantes ullam offensionem vituperandi religiosissimum et sacrum ordinem ministerii sui, ut apostolicæ sedis pontifex sit eis rector assiduus, consolator et tutor, quatinus corpori et membris æcclesiæ, fidelissima caritate, et religiosissima obedienmereantur compage sociari. Hoc autem testamentum plena a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
abbas uel abbatissa de prefatis monasteriis respectu
migrauerint. congregationes ipse quas uenerabilib
locis d̃s ẽẽ uoluerit habeant concessam sͥ potestatẽ cum
interrogatione scõꝵq uiroꝵ consilio alterũ uel alterã
bonȩ uitȩ & boni testimonii auxiliante dño ex suo
consortio atq collegio electum uel electam p̃ficiendi.:
ꝓsequente pontificis suꝑ hac re ꝓbatione. qui sedem
apłicam tunc tẽporis meruerit. Sed & rerũ quantitas
in suscipiendis fratrib uel sororib semꝑ attendatur. ne
suꝑfluo numero congregationes ipse qd̾̃ absit forte grauate
dilabant᷑. Illud quoq summoꝑe monemꝰ. et sub optesta¬
tione etiam inhibemꝰ. necui pietatis nr̃e uotũ liceat in
ꝑpetuũ cõmutare. uel prepostero ordine irrumpendo ꝑ¬
turbare. Qd̾ siquis qd̾ non credimus futurũ p̃sumpserit.
dñi & senioris nr̃i karoli pii regis p̃cepto damnatꝰ. dño dõ

Expanded text:
abbas vel abbatissa de prefatis monasteriis respectu abbas vel abbatissa de prefatis monasteriis respectu migraverint, congregationes ipse, quas venerabilibus locis Deus esse voluerit, habeant concessam sibi potestatem cum interrogatione sanctorumque virorum consilio alterum, vel alteram bonæ vitæ et boni testimonii, auxiliante, Domino ex suo consortio atque collegio electum. Vel electam, preficiendi, prosequente pontificis super hac re probatione, qui sedem apostolicam tunc temporis meruerit. Sed et rerum quantitas in suscipiendis fratribus vel sororibus semper attendatur, ne superfluo numero congregationes ipse, quod absit, forte gravate, dilabantur. Illud quoque summopere monemus, et sub optestatione etiam inhibemus, ne cui pietatis nostræ votum liceat in perpetuum commutare, vel prepostero ordine irrumpendo pertubare. Quod si quis, quod non credimus futurum, præsumpserit, domini et senioris nostri Karoli Pii regis precepto damnatus, domino Deo
Abbreviated transcription (Latin):
trude. s & preclarissimȩ item recordationis genitoꝵ
genitricũq. filioꝵ filiarũq ipsoꝵ qui siue uiuunt
siue dormierunt iamin dño. ꝓ nob̃ etiã filiisq ac
filiab uiuentib siue defunctis. cunctisq amicis
nr̃is: omniq fidelium multitudine. Hoc uͦ monasteriũ
siue aliud supranominatũ cum omnib reb ibi collatis
beatissimis apłis apud romã subdidimus. & testam̃tario
libello dato ȩterne scĩs pontificib urbis illiꝰ qui uice
apłica annis sequentib sedem tenuerint. ad regendum.
ordinandum. non tam̃ ut beneficiaria potestate cuiquã
dandi aut ꝓcaminandi licentia sit. disponendũq ꝑpe-¬
tuo cõmisimiis: ut eoꝵ sollicitis studiis & uigili ꝓuisione
iuxta nr̃am deuotionem religio pietatis & honestatis
ad głam dĩ semꝑ ibi excrescat. & fructꝰ apd̾ dm̃ ꝓpen¬
sior generet᷑. Illud p̃cipue firmũ uolumꝰ ut quotiens

Expanded text:
trude: sed et praeclarissimae item recordationis genitorum trude: sed et praeclarissimae item recordationis genitorum genitricumque, filiorum filiarumque ipsorum, qui sive vivunt, sive dormierunt jam in Domino pro nobis etiam filiisque ac filiabus viventibus sive defunctis, cunctisque amicis nostris, omnique fidelium multitudine. Hoc vero monasterium, sive aliud supra nominatum, cum omnibus rebus ibi collatis, beatissimis apostolis apud Romam subdidimus, et testamentario libello dato, æterne sanctis pontificibus urbis illius, qui vice apostolica annis sequentibus sedem tenuerint, ad regendum, ordinandum non tamen ut beneficiaria potestate cuiquam dandi aut pro caminandi licentia sit disponendumque perpetuo commisimus; ut eorum sollicitis studiis et vigili provisione juxta nostram devotionem religio pietatis et honestatis ad gloriam Dei semper ibi excrescat, et fructus apud Deum propensior generetur. Illud precipue firmum volumus, ut quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
quib cũq specieb dõ inspirante contraditũ additũq
fuerit. aut a quib cũq fidelib quolibet unꝗͣ. tp̃r
oblatũ absq ullis exteriorib obseqͥis & obsequioꝵ ex
actionib solis eoꝵ stipendiis & necessariis sumptib
qui illic dño seruiunt iugi p̾sentis nr̃i testamenti
firmitate ꝑmaneat illibatũ. excepto qd̾ ꝓ bene¬
dictione annis singłis ad reuerentissimã sedem be
beato pontifici urbi libre argenti duȩ. & quȩ ul¬
tronea uoluntate caritatis atq humanitatis officio
cotidiana beneficia docent exercenda. liberi tamen
ab aliis ex hibitionib monachi sub quieto seruitio
regulariter uiuant. orationis obseqͥa sollenniter
offerentes dõ ꝓ głosissimis dñis &e seniorib nr̃is Lo¬
douico augusto & l arolo filio eiꝰ. &e p̃cellentis me¬
moriȩ dnãb nr̃is iudith atq hermengarde. nec non
etiã et senioris karoli coniuge uenerabili hermen¬

Expanded text:
quibuscunque speciebus, Deo inspirante, contraditum additumque quibuscunque speciebus, Deo inspirante, contraditum additumque fuerit, aut a quibuscunque fidelibus, quolibet unquam tempore oblatum absque ullis exteriactionibus, solis eorum stipendiis et necessariis sumptibus, qui illic Domino serviunt, jugi praesentis nostri testamenti firmitate permaneat illibatum; excepto quod pro benedictione annis singulis ad reverentissimam sedem beabeato pontifici Urbis librae argenti duae, et quae ultronea voluntate charitatis atque humanitatis officio quotidiana beneficia docent exercenda; liberi tamen ab illis exhibitionibus monachi sub quieto servitio regulariter vivant, orationis obsequia solemniter offerentes Deo pro gloriosissimis dominis et senioribus nostris Ludovico Augusto, et Carolo filio ejus, et praecellentis memoriae Dominabus nostris Judith atque Hermengarde, necnon etiam et senioris Caroli conjuge venerabili Hermen
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid idem clementissimꝰ imꝑator ad eandem uillã respi¬
ciens sub precepti sui confirmatione condonauit nob̃q
contulit. quȩ ubiciiq respiciunt ad eandem uillam
ꝑtinentia predicto monasterio consignauimꝰ. Uillam
deniq dorniciacu. uillam cisternas. fontanas atq
molnitũ. uel quicqͥd in nominato pago aualensi uel
tornodorensi acquisiuimus. cum uniuersis appendiciis
supradictarũ uillarum ubicũq uel in quocũq pago fue¬
rint. Totum gͦ ex integro quicquid in supranominatis
uillis uel agris acquisiuuimꝰ & acquirere potuimꝰ sacra¬
tissimis locis & monasteriis coadunauimꝰ. et unanimitati
atq utilitati eoꝵ qui ibi dõ seruierint in ꝑpetuo conexu¬
imus : tantum nob̾ dum manemus in uita carnis
usu fructuario reseruato. tuitionẽ qͦq atq defen¬
sionem p̃dictoꝵ monasterioꝵ sub nr̃a cura habentes.
Itaq quicqͥd prefato monasterio uiroꝵ nr̃a religiosa
oblatione collatũ ẽ quicqͥd in reb siue seruiciis uel

Expanded text:
um imperatorem, quicquid idem clementissimus imperator ad eandem villam respiciens sub precepti sui confirmatione condonavit, nobisque copertinentia predicto monasterio consignavimus. Villam denique Dorniciacum, villam Cisternas, Fontanas, atque Molnitum; vel quicquid in nominato pago Avalensi, vel Tornodorensi, acquisivimus, cum universis appendiciis supradictarum villarum ubicunque vel in quocunque pago fuerint. Totum ergo ex integro quicquid in supranominatis villis vel agris acquisivimus, et acquirere potuimus, sacratissimis locis et monasteriis coadunavimus, et unanimitati atque utilitati eorum qui ibi Deo servierint in perpetuo conexuimus; tantum nobis, dum manemus in vita carnis, usufructuario reservato; tuitionem quoque atque defensionem predictorum monasteriorum sub nostra cura habentes. Itaque quicquid prefato monasterio jurorum nostra religiosa oblatione collatum est, quicquid in rebus sive serviciis, vel
Abbreviated transcription (Latin):
s Gerardi comitis. S̾ Bertȩ coniugis qui hane
oblationem d̾o ꝓ remedio animȩ suȩ obtulerunt et
cestamento facto firmauerunt. atq firmari usserunt.
S Aeue filiȩ ipsoꝵs quȩ uoluntatem parentum et
oblationem dõ factam audiendo et firmando consen¬
sit. o consentiendo firmauit. S

Expanded text:
S. GERARDI comitis, S. BERTÆ conjugis, qui hanc oblationem Deo pro remedio animæ suæ optulerunt, et testamento facto firmarunt, atque firmari jusserunt. S. EVÆ filiæ ipsorum, quæ voluntatem parentum, et oblationem Deo factam audiendo et firmando consensit, et consentiendo confirmavit. S
Abbreviated transcription (Latin):
minis usq uizeliacũ constitutis. Cui respondens abbas dix̃:
quod stratam de uarginiaco quã comes requirebat de esconio
usq blanniacũ. illa fuit ErGeo de domziaco & sauarino

Expanded text:
minis usque Vizeliacum constitutis. Cui respondens abbas dixit, minis usque Vizeliacum constitutis. Cui respondens abbas dixit, quod stratam de Varginiaco, quam comes requirebat de Esconio usque Blanniacum, illa fuit Erveo de Donziaco, et Savarico
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis iuolenter exigerent. Abbas adhȩc respondit quod plate¬
as in ꝓprios usus ab antiquo habebat. et nemo aliquid iuris
exceptum habebat. et cũ om̃s homines ad nundinas siue ad
forum uiteliaci aduentantes scd̾m diuersitates merciũ telone¬
um gratanter exsoluerent: uolebat ut similiter et ipsi con¬
suetudines redderent. qui ñ dicebant qua iusticia retinere
deberent. Tunc hugo de tilio testatus est comitẽ nullũ ius
in hac querela habere. qr tempore domni reinaldi abbis
iuzeliaci postmodũ lugdunensis archiep̃i suꝑ hac re ab ipso
comite querela mota est. quã ipse comes accepta ab eodem
abbate pecunia ꝑ manũ suam hugonis scilieet de tilio pe¬
nitus dimisit. et de cetero nunquã se quesiturũ eã fideliter
ꝓmisit. Iterũ comes quesuut stratam quȩ tendit de esconio
usq blanniacũ. et illam de prisseio. et alias a erucib et ter¬

Expanded text:
ab eis violenter exigerent. Abbas ad haec respondit, quod plateab eis violenter exigerent. Abbas ad haec respondit, quod plateas in proprios usus ab antiquo habebat, et nemo aliquid juris exceptum habebat, et cum omnes homines ad nundinas sive ad forum Vizeliaci adventantes secundum diversitates mercium teloneum gratanter exsolverent, volebat ut similiter et ipsi consuetudines redderent, qui non dicebant qua justitia retinere deberent. Tunc Hugo de Tilio testatus est comitem nullum jus in hac querela habere, quia tempore domni Renaldi abbatis Vizeliaci, postmodum Lugdunensis archiepiscopi, super hac re ab ipso comite querela mota est, quam ipse comes accepta ab eodem abbate pecunia per manum suam, Hugonis scilicet de Tilio, penitus dimisit, et de caetero nunquam se quaesiturum eam fideliter promisit. Iterum comes quaesivit stratam, quae tendit de Esconio usque Blanniacum, et illam de Prisseio, et alias a crucibus et a ter
Abbreviated transcription (Latin):
debere eos inire concordiam. Respondit abbas qͥd ȩccła uite¬
liacensis non esset ab ipso nec a parentib suis fundata. nec
homines de feodo suo erant: nec abbas aut ȩccła eos ab ipso
habebat. et ideo indignum erat ut illius subderentur ui¬
dicio de cuius non erant beneficio. De concordia uͦ burgen¬
sium nichil ipso auditu dicebat iniustius ẽe. et ueritati õiq
iusticie contrariũ. cum pax sit omnib cõmunis. et beati
pedes ȩuangelitantiũ pacem ꝓtestentur a diuinis script᷑is
et a scĩs patrib. neq ista uel huiusmodi consuetudo fuerit
in eccła a priscis tẽporib. Rursus comes dixit qd̾ homines
sui de clemiciaco cum ad nundinas uel ad forum uireliaci
ueniebant. in plateis sua mercimonia deponebant. et a
consuetudine alioꝵ hominũ immunesse esse dicebant.
et ideo querebatur quod telonearii abbatis ipsas consuetudines

Expanded text:
debere eos inire concordiam. Respondet abbas, quod Ecclesia Vizedebere eos inire concordiam. Respondet abbas, quod Ecclesia Vizeliac. non esset ab ipso, nec a parentibus suis fundata, nec homines de feodo suo erant, nec abbas aut Ecclesia eos ab ipso habebat; et ideo indignum erat, ut illius subderentur judicio, de cujus non erant beneficio. De concordia vero Burgensium nihil ipso auditu dicebat injustius esse, et veritati omnique justitiae contrarium, cum pax sit omnibus communis, et beati pedes evangelizantium pacem protestentur a divinis Scripturis et a sanctis Patribus, neque ista vel hujusmodi consuetudo fuerit in Ecclesia a priscis temporibus. Rursus comes dixit, quod homines sui de Clemiciaco, cum ad nundinas vel ad forum Vizeliaci veniebant, in plateis sua mercimonia deponebant, et a consuetudine aliorum hominum immunes se esse dicebant, et ideo querebatur quod telonearii abbatis ipsas consuetudines
Abbreviated transcription (Latin):
abbati mandauero. michi et hominib meis scd̾m iudiciũ cu¬
riȩ meȩ iusticiam faciat. negare ñ debet. Q si aliquis aduer¬
sus eum dicere uoluerit qd̃ ei iusticiam negauerit: dictan¬
te meo iudicio se defendere debet. Ad hȩc abbas respondit
qd̃ nullatenus hoc facere deberet. qr abbatiã uizeliacen¬
sem a prefato comite non haberet. Cunq ẽẽt ipse mona¬
chus et sacerdos et abbas. laicali iudicio se subdi nolebat:
nec ꝑ tales ꝑsonas aut in se aut in monachos suos sententiã
susciꝑe non debebat. Iterũ comes querebat quod homines
uireliaci ad ȩccłam ꝑtinentes de iusticia sua ẽẽ uolebat.
et quociens sibi placeret abbi mandaret ut ꝓ susceptione
coacti udicii ad curiam suam eos duceret. Et si forte inter ho¬
mines ipsos et abbatem aliqua querela emerserit: dicebat
idem comes non nisi ꝑmanũ suam tantu in curia abbatis

Expanded text:
abbati mandavero, mihi et hominibus meis secundum judicium cuabbati mandavero, mihi et hominibus meis secundum judicium curiae meae justitiam faciat, negare non debet. Et si aliquis adversus eum dicere voluerit quod ei justitiam negaverit, dictante meo judicio se defendere debet. » Ad haec abbas respondit, quod nullatenus hoc facere deberet; quia abbatiam Vizeliac. a praefato comite non haberet. Cumque esset ipse monachus et sacerdos et abbas, laicali judicio se subdi nolebat, nec per tales personas aut in se aut in monachos suos sententiam suscipere non debebat. Iterum comes quaerebat quod homines Vizeliaci ad Ecclesiam pertinentes, de justitia sua esse volebat, et quoties sibi placeret abbati mandaret, ut pro susceptione coacti judicii ad curiam suam eos duceret, et si forte inter homines ipsos et abbatem aliqua querela emerserit, dicebat idem comes nonnisi per manum suam, tantum in curia abbatis,
Abbreviated transcription (Latin):
integritatẽ cominaculare̾ ꝑmitteret. ipsius integritatis
comes cominuni assensu in laude et concordia seu diffinitio¬
ne bernardi abbatis de claraualle et hugonis de tilio atq
illoꝵs quos ipsi ad hanc uellent uocare concordiam se exposu¬
erunt. ut qd̾ prefate ꝑsonȩ suꝑ hac re concorditer difini-¬
rent. irrefragabiliter obseruarent. Fsesto gͥ die sollennis pasce
cum uniuersa fere gallia solito celebrius iureliaco conuenisset
ob frequentiã orationis simulq ob reuerentiã piissimi et
religiosissimi regis ludouici unioris qui suis ibidem in
humeris crucis dñicȩ uexillum iherosolimã ꝑegrinaturus susce¬
pit: conuenit pariter et comes eumiam dictis ꝑsonis. Q
uenientes apud bassiacũ die statuto quarta scilicet feria pͥost᷑
octabas paschȩ. taliter comes calumniã suam exorsus est. Eccła
iuzeliacensis inquit in aduocatione mea est. uolo ut quotiens

Expanded text:
integritatem commaculari permitteret, ipsius integritatis integritatem commaculari permitteret, ipsius integritatis comes communi assensu in laude et concordia, seu diffinitione Bernardi abbatis de Claravalle, et Hugonis de Tilio, atque illorum quos ipsi ad hanc vellent vocare concordiam se exposuerunt; ut quod praefatae personae super hac re concorditer diffinirent, irrefragabiliter observarent. Festo igitur die solemnis Paschae, cum universa fere Gallia solito crebrius Vizeliaco convenisset ob frequentiam orationis, simulque ob reverentiam piissimi et religiosissimi regis Ludovici Junioris, qui suis ibidem in humeris crucis Dominicae vexillum Hierosolymam peregrinaturus suscepit, convenit pariter et comes cum jam dictis personis: qui venientes apud Bassiacum Ecclesiae grangiam, die statuto, quarta scilicet feria infra octavas Paschae, taliter comes calumniam suam exorsus est: « Ecclesia Vizeliacensis, inquit, in advocatione mea est: volo ut quoties
Abbreviated transcription (Latin):
auit oppressionẽ monasterii sui. & qua tirannde ius uel
alodium beati petri comes insectaretur exposuit. Suminus
autẽ pontifex eidem comiti reiterato scribens. ut ab insectatio¬
ne specialis filiȩ suȩ uizeliacensis eccl̃ȩ desisteret monuit. ut
etiã eius paci oe libertati fauendo ꝓbeati petri reuerentia ꝓ¬
uideret inuinxit. ne si apłica ura usurpare presumat. uni¬
uersalis eccłȩ inimicus et temerator existat. Q d̃ siquid
uris in eodem monasterio sibi competere crederet. ab apłica gr̃a
non diffideret: dum mͦ quietẽ eccłe non uexaret. Alioquin
si secus contenderet. onus apłici baculi se laturũ non ignoraret.
izeliacensem quoq idem presul auctoritate apłica cõmonuit.
ne de uire monasterii in aliquo alicui cederet. neue patrĩi
terminos transgredi presumeret. immo de tͣi et beati petͥ
auxilio confideret. et uiriliter ꝓ eccła decertaret. ne si eccłe

Expanded text:
avit oppressionem monasterii sui, et qua tyrannide jus vel avit oppressionem monasterii sui, et qua tyrannide jus vel allodium beati Petri comes insectaretur, exposuit. Summus autem pontifex eidem comiti reiterato scribens ut ab insectatione specialis filiae suae Vizeliacensis Ecclesiae desisteret, monuit; ut etiam ejus paci et libertati favendo pro B. Petri reverentia provideret, injunxit, ne si apostolica jura usurpare praesumat, universalis Ecclesiae inimicus et temerator existat. Quod si quid juris in eodem monasterio sibi competere crederet, ab apostolica gratia non diffideret, dummodo quietem Ecclesiae non vexaret; alioquin si secus contenderet, onus apostolici baculi se laturum non ignoraret. Vizeliacensem quoque idem praesul auctoritate apostolica commonuit, ne de jure monasterii in aliquo alicui cederet, neve Patrum terminos transgredi praesumeret, imo de Dei et B. Petri auxilio confideret, et viriliter pro Ecclesia decertaret, ne si Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
sequiis insolentior nonnunquã efficitur. Nec obsequium
gratiȩ adscribitur. quod ab ingrato decernitur. Unde factũ
est ut guilelmus qui postmodũ cartusiȩ effectus ẽ monachus
dum niuernensis ciuitatis consulatũ gereret. salariis atq
aliis eccłȩ beneficiis in solenter abusus. nonnullas ab ea consu¬
etudines non solum pacis sed etiã libertatis inimicas ꝑ ium
tirannidis exigere nitebatur. Cuius asꝑnatus in solentiã¬
uenerandus abbas pontius rationabiliter denegauit. quod iniu¬
ste petebatur. et prudenter conseruauit quod potestatiue
exigebatur. Dolens itaq niuernensis sic se repulsum. in tan¬
tam exarsit iracundiam ut stratas regias a uizeliaco diuer¬
teret. et publicum comineatũ a uico ꝓhiberet. Tunc ui¬
zeliacensis cum nec beneficio nec prece graui comitẽ a ꝓposito
flectere potusset. scẽ matri apłicȩ sedi romane eccłȩ insinu¬

Expanded text:
sequiis insolentior nonnunquam efficitur, nec obsequium sequiis insolentior nonnunquam efficitur, nec obsequium gratiae ascribitur, quod ingrato decernitur. Unde factum est ut Guillelmus, qui postmodum Carthusiae effectus est monachus, dum Nivernensis civitatis consulatum gereret, salariis atque aliis Ecclesiae beneficiis insolenter abusus, nonnullas ab ea consuetudines non solum pacis, sed etiam libertatis inimicos, per vim tyrannidis exigere nitebatur. Cujus aspernatus insolentiavenerandus abbas Pontius, rationabiliter denegavit quod injuste petebatur, et prudenter conservavit quod potestative exigebatur. Dolens itaque Nivernensis sic se repulsum, in tantam exarsit iracundiam, ut stratas regias a Vizeliaco diverteret, et publicum commeatum a vico prohiberet. Tunc Vizeliacensis cum beneficio nec prece gravi comitem a proposito flectere potuisset, sanctae matri apostolicae sedi Romanae Ecclesiae insinu
Abbreviated transcription (Latin):
tes. sacri cenobii pacem uexare. inquietare. ꝑturbare mo¬
lirentur. et maximos magneq auctoritatis eiusdem ce-¬
nobii patres multipharie multisq modis afficere ñ uereren¬
tur. omne tamen uiris nequissimȩ suȩ malignitatis. totũq
posse suȩ prauitatis generatio nequã et iuꝑina in prestantissi¬
mum atq prudentissimũ nr̃i tẽporis abb̃em Pontium euo¬
inuerunt. et euomentes contabuerunt. & defecerunt. e¬
uiscerati sunt. et adnichilati sunt. Na gippe uiteliacensiũ
abb̃m sollicitudo ob crebras impiorum hominũ infestationes
comitib niuernensis ciuitatis liberalissima indulgentia fre¬
quenter spontaneũ impendebat obsequiũ. quo deuotiꝰ contra
om̃s aduersantes presidiũ ferrent eccłȩ. quȩ nullo uire sibi
obnoxia seduls gratuita sibi largiretur beneficia. Uerũ
degener animus beneficiis semꝑ abutitur. atq gratuitis ob-¬

Expanded text:
tes, sacri coenobii pacem vexare, inquietare, perturbare motes, sacri coenobii pacem vexare, inquietare, perturbare molirentur, et maximos magnaeque auctoritatis ejusdem coenobii Patres multifarie multisque modis afficere non vererentur, omne tamen virus nequitiae suae malignitatis, totumque posse suae pravitatis generatio nequam et viperina in praestantissimum atque prudentissimum nostri temporis abbatem Pontium evomuerunt, et evomentes contabuerunt et defecerunt, eviscerati sunt et annihilati sunt. Pia quippe Vizeliacensium abbatum sollicitudo, ob crebras impiorum hominum infestatione comitibus Nivernensis civitatis liberalissima indulgentia frequenter spontaneum impendebat obsequium, quo devotius contra omnes adversantes praesidium ferrent Ecclesiae, quae nullo jure sibi obnoxia, sedulo gratuita sibi largiretur beneficia. Verum degener animus beneficiis semper abutitur, atque gratuitis ob
Abbreviated transcription (Latin):
fisco regio: et medietatẽ ȩcclȩ cui litem intulisset. Quod
fue auctoritatis preceptũ ut pleniorẽ firmitatis uigorem
optineret. manu sua illud firmauerunt. et sigilli sui
impressione signauerunt. Sub tante gͥ libertatis et
immunitatis integritate nouella plantatio nouo cespite pul¬
lulauit. et ramoꝵ suoꝵ uiridi fertilitate plurimas ꝓun-¬
cias illexit. Sed qm̃ intercetera uicia quȩ in p̃uaricati¬
one primi parentis humana contraxit natura. inuidie
liuor atrocius humanũ genus infecit : multi hac peste cor¬
rupti tam eccłiasticarum quã scłarium circũ adracentium
potestatũ stola libertatis spoliare et gła suȩ nobilitatis priua¬
re iam dictum monasteriũ conantes de corde in corde locuti
cogitauerunt adinuicem nequitiã. et ꝑtranseuntes in affectũ
cordis. ignominiam reportauerunt suȩ confusionis. Licet
et enĩ diuersis tẽporib uel pariter uel uicissim sibi succeden-¬

Expanded text:
fisco regio, et medietatem Ecclesiae cui litem intulisset. Quod fisco regio, et medietatem Ecclesiae cui litem intulisset. Quod suae auctoritatis praeceptum ut pleniorem firmitatis vigorem obtineret, manu sua illud firmaverunt, et sigilli sui impressione signaverunt. Invidere plureimmunitatis integritate novella plantatio novo cespite pullulavit, et ramorum suorum viridi fertilitate plurimas provincias illexit. Sed, quoniam inter caetera vitia quae in praevaricatione primi parentis humana contraxit natura, invidiae livor atrocius humanum genus infecit, multi hac peste corrupti tam Ecclesiasticarum quam saecularium circumadjacentium potestatum, stola libertatis spoliare, et gloria suae nobilitatis privare jam dictum monasterium conantes, de corde in corde locuti cogitaverunt ad invicem nequitiam, et pertranseuntes in affectum cordis, ignominiam reportaverunt suae confusionis. Licet etenim diversis temporibus vel pariter vel vicissim sibi succeden
Abbreviated transcription (Latin):
pontificii. nullus regum. nullus uel eccłasticȩ uel scłaris
ꝑsonȩ fidelium ꝑ se suppositamue ꝑsonam acciꝑe. aut iu¬
ris aliquid sibi uendicare auderet. Taliter apłicis priui¬
legiis compositis. francoꝵ quoq regum maiestas eidem ceno¬
bio clementer ꝓspexit. et precib illustris Gerardi comitis
fauens tale edictum eidem fieri constituit. ꝑ quod qͥcqͥd
apłicȩ sedis decretum sanctiendo deliberasset : absq alicuiꝰ
contradictionis scrupulo ꝑpetius temporib inconuulsĩ
manere statuit. precipiens ut nulla scłaris ꝑsona uel ex
missis regiis in prefato cenobio aut pretitulato castello
seu uillis ad locum ipsum ꝑtinentib potestatiue mansiones
acciꝑent. aut paratas seu freda uel cespitaticũ seu ponta¬
ticum aut inferendas ab eo exigeret. Quisquis uͦ hoc im¬
munitatis decretum temerare presumeret. sexcentorum
solidoꝵ multam coactus ex solueret. medietatẽ scilicet

Expanded text:
pontificum, nullus regum, nullus vel Ecclesiasticae vel saecularis pontificum, nullus regum, nullus vel Ecclesiasticae vel saecularis personae fidelium, per se suppositamve personam accipere, aut juris aliquid sibi vindicare auderet. Taliter apostolicis privilegiis compositis, Francorum quoque regum majestas eidem coenobio clementer prospexit, et precibus illustris Gerardi comitis favens tale edictum eidem fieri constituit, per quod quidquid apostolicae sedis decretum sanciendo deliberasset, absque alicujus contradictionis scrupulo perpetuis temporibus inconvulsum manere statuit; praecipiens ut nulla saecularis persona, vel ex missis regiis in praefato coenobio, aut praetitulato castello, seu villis ad locum ipsum pertinentibus potestative mansiones acciperet, aut paratas seu freda, vel cespitaticum, seu pontaticum, aut inferendas ab eo exigeret. Quisquis vero hoc immunitatis decretum temerare praesumeret, sexcentorum solidorum mulctam coactus exsolveret, medietatem scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
illibata et sine inquietudine possiderentur. ea conditi¬
one ut nullus romanoꝵ pontificũ unquã uel usquam
quiddam de eisdem rebus cuquam beneficiare. cõmutare.
aut sub censu concedere uel retinere ꝑ futura tempora pa-¬
teretur. sed censum tantum modo unius libre argenti in
testamento traditionis singłis annis ab eodem monasteri¬
o romana sedes accipiens. piȩ paternitatis suffragiũ solli¬
citudine pastorali uigilanter contra om̃s infestantes eidẽ
impendere studeart. Statuit quoq sedes apłica ut sine
cuuslibet surreptionis astutia cominuni consensu fr̃m̃
uel sanioris partis eiusdem cenobii consilio electo abb̃e et
a romano presule approbato. de ordinatione ipsius aut
monachoꝵ uel clericoꝵ necne presbiteroꝵ. seu de largi¬
tione chrismatis aut consecratione basilice aut de qua¬
cunq cõmoditate spiritalis uel temporalis obsequii nullus

Expanded text:
illibata et sine inquietudine possiderentur; ea conditiillibata et sine inquietudine possiderentur; ea conditione ut nullus Romanorum pontificum unquam vel usquam quiddam de eisdem rebus cuiquam beneficiare, commutare, aut sub censu concedere, vel retinere per futura tempora pateretur, sed censum tantummodo unius librae argenti in testamento traditionis singulis annis ab eodem monasterio Romana sedes accipiens, piae paternitatis suffragium sollicitudine pastorali vigilanter contra omnes infestantes eidem impendere studeat. Statuit quoque sedes apostolica, ut sine cujuslibet subreptionis astutia communi consensu fratrum, vel sanioris partis ejusdem coenobii consilio, electo abbate, et a Romano praesule approbato, de ordinatione ipsius, aut monachorum, vel clericorum, necne presbyterorum, seu de largitione chrismatis, aut consecratione basilicae, aut de quacunque commoditate spiritualis vel temporalis obsequii nullus
Abbreviated transcription (Latin):
ab eode̾ comite in adiacenti monte siue castello uireliaei.
ac feminino sexu cõmutato. seruoꝵ dei primus ibi ef¬
dem comitis romana sedes gratanter et benigne susci¬
piens. placuit ipsum cenobiũ ꝓprio uiri et alodio beati
petri asersbere. oe gratia uel dono apłicȩ auctoritatis
auctum munire. Siquidem huiusmodi priuilegia
sue apłicȩ auctoritatis decreto romani pontifices indul¬
gentes concesserunt et confirmauerunt atq statuerunt
ut nulli imꝑatoꝵ nulli regũ nulli antistitũ. nulli quaẽq
preditam dignitate de his quȩ eidem monasterio ab eo¬
dem comite uel a quibus libet de ꝓprio fuissent ure
collata sub specie cuiuslibet cause siue occasionis minuere
uel auferre siue suis applicare uel aliis quasi piis causis pro
suȩ auariciȩ excusatione liceat quocũq modo concedere.
s ab eis qui in eodem loco religiosa couersatione degerent

Expanded text:
ab eodem comite in adjacenti monte sive castello Vizeliacensi, ab eodem comite in adjacenti monte sive castello Vizeliacensi, ac feminino sexu commutato, servorum Dei primus efdem comitis Romana sedes gratanter et benigne suscipiens, placuit ipsum coenobium proprio juri et allodio B. Petri ascribere, et gratia vel dono apostolicae auctoritatis auctum munire. Siquidem hujusmodi privilegia suae apostolicae auctoritatis decreto Romani pontifices indulgentes concesserunt et confirmaverunt, atque statuerunt, ut nulli imperatorum, nulli regum, nulli antistitum, nulli quacunque praedito dignitate de his quae eidem monasterio ab eodem comite vel a quibuslibet de proprio fuissent jure collata, sub specie cujuslibet causae sive occasionis minuere, vel auferre, sive suis usibus applicare, vel aliis quasi piis causis pro suae avaritiae excusatione liceat quocunque modo concedere, sed ab eis qui in eodem loco religiosa conversatione degerent,
Abbreviated transcription (Latin):
gnantia offenderit. ficticia et surrepticia ẽẽ omnino ne¬
dubitauerit. cũ ꝓcerto impiũ et sacrilegũ sit sentire
apostolicos iuros contraria sibi decernere. et qd̃ ex opposito alle¬
gari potest sibimet ipsis repugnare. Felicis et enĩ memo¬
rie Gerardus comes cũ pia coniuge berta ob tuor̃e di et
sui suoꝵq salutem. monasteriũ supra choram fluuium
in ꝓprio et liberrimo alodio suo construxit. et congrega¬
tionem famularũi dei ibidem constituit. Quod etiam
monasteriũ cum omnib reb ibi collatis. beatissimis apłoꝵ
testamentario libello ꝑpetuȩ possessionis regendũ defensand¬
dumue contradidit. dimota et penitus exclusa omni
beneficiaria potestate cuiquã dandi aut mutuandi li¬
centia. Sed cũ ꝓpter crebras irruptiones sarracenorum
prefatũ monasteriũ pene fuisset subuersum. ne piis
studiis hostilis preualeret inuidia. reedificatũ ẽ illud

Expanded text:
gnantia offendet, nec fictitia et subreptitia esse omnino cognantia offendet, nec fictitia et subreptitia esse omnino comprobabit; cum pro certo impium et sacrilegum sit sentire apostolicos viros contraria sibi decernere, et quod ex opposito allegari potest, sibimetipsis repugnare. Felicis etenim memoriae Gerardus comes, cum pia conjuge Bertha, ob timorem Dei, et sui suorumque salutem, monasterium supra Choram fluvium, in proprio et liberrimo allodio suo construxit, et congregationem famularum Dei ibidem constituit, quod etiam monasterium cum omnibus rebus ibtestamentario libello dato, ætedumque contradidit, dimota et penitus exclusa omni beneficiaria potestate cuiquam dandi, aut mutandi licentia. Sed cum propter crebras irruptiones Saracenorum praefatum monasterium pene fuisset subversum, ne piis studiis hostilis praevaleret invidia, reaedificatum est illud
Abbreviated transcription (Latin):
in alodio testatoris constans. nemini contractu alieuius
seruitutis nͥ tantũ apłico pontifici ceruicem flecteret. Ad
cuius integrȩ libertatis notitiam siquiis castos ocłos ingenuȩ
simplicitatis intendat. ꝑlecto fundatoris testamento. rele¬
gat et primordialis atq antiq auctoritatis romanorũ
pontificũ priuilegia. uenerandi scilicet nicholar et utriꝰq
ioħis. benedicti quoq necne alteriꝰ benedicti. leonif etiam
et sergii et Stepħt et marini. sed et diuȩ recordationis Ur¬
bant qui de cluniaci monasterio ad apłatus administra¬
tionẽ assũptus predecessoꝵ suoꝵs pruulegia seii decreta
ꝓ liber tate iam dicti cenobii iureliacensis non solũ inte¬
merata et rata atq intoncussa ẽẽ uoluit. immo etiã et
suȩ auctoritatis munimine corroborauit. Illis deniq om¬
nib diligenter ꝑspectis. si qua forte contraria uel repu¬

Expanded text:
in allodio testatoris constans, nemini contractu alicujus in allodio testatoris constans, nemini contractu alicujus servitutis, nisi tantum apostolico pontifici, cervicem flecteret. Ad cujus integrae libertatis notitiam si quis oculos castos ingenuae simplicitatis intendat, perlecto fundatoris testamento relegat, et primordialis, atque antiquae auctoritatis Romanorum pontificum privilegia, venerandi scilicet Nicolai et utriusque Joannis, Benedicti quoque, necne alterius Benedicti, Leonis etiam et Sergii, et Stephani, et Marini, sed et divae recordationis Urbani, qui de Cluniaci monasterio ad apostolatus administrationem assumptus, praedecessorum privilegia seu decreta pro libertate jam dicti coenobii Vizeliacensis, non solum intemerata et rata atque inconcussa esse voluit, imo etiam et suae auctoritatis munimine corroboravit. Illis denique omnibus diligenter perspectis, nulla certe contraria, vel repu
Abbreviated transcription (Latin):
mus penuriã. et tanti honeris ñ negleximꝰ laborem.
ex dignitate romanȩ auctoritatis preroga¬
tiua libertatis polleret. et oraculo beatȩ
dilectricis atq famulatricis dei ogarag na¬
gdalene quȩ ibidem condita toto orbe pre¬
dicatur et adoratur famosissima emineret: multis ex partib
ad eam plures conuolauerunt. et tam sui copia quã rerum
affluentia illud oppidum illustre conspicuũq reddideruts.
Predia quoq ut erant amplissima et sibi contigua locũ ipsum
suo situ delectabilem opulentissimũ adeo effecerunt. ut spe¬
ctabilis ad usq fines terrȩ clareret. et gloriosus in uniuerso
orbe emineret. Huius loci corpiis tanta et tam speciali cari¬
tate ꝓprietarii uiris capiti suo eccłȩ unitũ et cõpactũ un¬
gebatur. quod in qualibet parte sui cuiusquã participiũ
diiii uel societatis admittere tanquã ꝓphanum atq inso¬
lentiȩ incentiuum abhorreret: et seipso ꝑ apłicam gr̃am

Expanded text:
mus penuriam, et tanti oneris non negleximus laborem. mus penuriam, et tanti oneris non negleximus laborem. ex dignitate Romanae auctoritatis praerogativa libertatis polleret, et oraculo beatae dilectricis atque famulatricis Dei Mariae Magdalenae, quae ibidem condita toto orbe praedicatur et adoratur fortissima emineret, multis ex partibus ad eam plures convolaverunt, et tam sui copia quam rerum affluentia illud oppidum illustre conspicuumque reddiderunt. Praedia quoque ut erant amplissima et sibi contigua, locum ipsum suo situ delectabilem, opulentissimum adeo effecerunt, ut spectabilis ad usque fines terrae clareret, et gloriosus in universo orbe emineret. Hujus loci corpus tanta et tam speciali charitate proprietarii juris capiti suo Ecclesiae unitum et compactum jungebatur, quod in qualibet parte sui cujusquam participium dominii vel societatis admittere tanquam profanum atque insolentiae incentivum abhorreret, et seipso per apostolicam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis uestem ad talum usq ꝓtendere. Opus gͦ lo
pium pius lector pie legat. susurro autẽ et detractor ꝓcul
absistat. Cui autẽ nr̃a displicent. aut adulterinus si tamen
filii nomine dignus fuerit. aut uernaculus nedum dicamus
eccłȩ inimiciis reputabitur. Si enĩ placuit antiquis uel ani¬
les fabulas uel monstruosa portenta ob solam elegantis inge¬
nii ostentationem tradere memorie. et hȩc etiã nr̃is tp̃rib
non infructuose aliquando leguntur: multo acceptabilius
multoq fructuosius fore futuris credimus nosse tum ge¬
stoꝵ ueritatẽ. tum ipsius fructus honestatẽ. Heq ꝓrsus
talia fatemur quasi frat̃ne caritatis examen dedignantes.
quin demantur ea quȩ forte ꝑ excessum effluxerunt.
et suppleantur itidem ea quȩ uel nr̃am preteriere noti¬
tiam. uel stili non admisit compendium. Utrobiq sane
simplicem interpellamus affectum. quo et nr̃am ñ erubui¬

Expanded text:
charitatis vestem ad talum usque protendere. Opus ergo charitatis vestem ad talum usque protendere. Opus ergo pium pius lector pie legat; susurro autem et detractor procul absistat. Cui autem nostra displicent, aut adulterinus, si tamen filii nomine dignus fuerit, aut vernaculus, nedum dicamus Ecclesiae inimicus reputabitur. Si enim placuit antiquis vel aniles fabulas, vel monstruosa portenta ob solam elegantis ingenii ostentationem tradere memoriae, et haec etiam nostris temporibus non infructuose aliquando leguntur; multo acceptabilius, multoque fructuosius fore futuris credimus, nosse tum gestorum veritatem, tum ipsius fructus honestatem: neque prorsus talia fatemur quasi fraternae charitatis examen dedignantes, quin demantur ea quae forte per excessum effluxerunt, et suppleantur itidem ea, quae vel nostram praeteriere notitiam, vel styli non admisit compendium. Utrobique sane simplicem interpellamus affectum, quo et nostram non erubui
Abbreviated transcription (Latin):
se immunitate ȩccl̃ȩ impendet. et suam ꝓ illiꝰ salute
negligeret. Cuius uidelicet eccle sponse sue casto flagrats
amore. cum uira illius ꝑ aliquot annos et officiosissime dispo¬
neret et strenuissime amministraret. inuidente fortuna
neuo eam praue commixtionis constuprari ꝑsensit. Tũ
ille zelatus et stans ex aduerso ꝓ domo isrł. sese obicem adulte¬
rinis optutib prebuit. et ꝑ plura uitȩ sue ꝑicula clariorẽ
et ꝑspicabiliorem libertatis sponse suę puritatẽ effecit. sicu¬
ti nr̃am infirmitat̾ẽ d̾o uiuante. et nr̃am paruitatẽ ipsiꝰ
patris auctoritate corroborante. in sequenti more nr̃o sectan¬
tes compendiũ ꝓpalare curabimꝰ. quatinꝰ et presentes
habeant quo fruantur. et futuri quid emulent᷑. Quia
et enĩ pioꝵs est communi potiꝰ quã priuate utilitati inten¬
dere. sategimus &e nos ꝓfectui futuroꝵ ꝓuidere. &̃.

Expanded text:
se immunitati Ecclesiae impenderet, et suam pro illius salute se immunitati Ecclesiae impenderet, et suam pro illius salute negligeret. Cujus videlicet Ecclesiae sponsae suae casto flagrans amore, cum jura illius per aliquot annos et officiosissime disponeret, et strenuissime administraret, invidente fortuna, naevo eam pravae commistionis constuprari persensit. Tum ille zelatus, et stans ex adverso pro domo Israel, sese obicem adulterinis obtutibus praebuit, et per plura vitae suae pericula clariorem et perspicabiliorem libertatis sponsae suae puritatem effecit, sicuti nostram infirmitatem Deo juvante, et nostram parvitatem ipsius Patris auctoritate corroborante, in sequenti more nostro sectantes compendium, propalare curabimus, quatenus et praesentes habeant quo fruantur, et futuri quid aemulentur. Quia etenim piorum est communi potius quam privatae utilitati intendere; sategimus et nos profectui futurorum providere, et
Abbreviated transcription (Latin):
predicte lib̾tatis siue dignitatis uestes. scilicet eccle possessi¬
ones quidã ore canino lacerare uel pede beluino discerꝑe
audacia fisi non uirtute freti conati sunt. placuit serenis¬
simo atq strenuissimo patri nr̃o uenerabili poncio abbi
ꝑ hec scripta mandare longe post futuris. qualit̃ &e quomͦ
ꝑ diuinam ꝓuidentĩa et conatus emuli euanuerint. et
ȩccła suis ipsis casib enituerit. Nec uͦ istis quasi ꝓprium
exercentes ingenium ociosi incumbimꝰ. quib uoti eẽt ꝓpriȩ
potius quã alienȩ eruditioni uacare. Sed mouemur u¬
tiq tum coeuoꝵ ꝓbitate. tum succedentiũ̃ utilitate. tu
eccłȩ matris dignitate. ¶Mouemur necne irrepugnabili
iam dicti patris imꝑio qui ꝓ hac eadem dignitate ce lib̾ta¬
te ad sanguine usq decertauit. licet uotum sceleris ꝑcussor
non optinuerit. Nichil tam̃ in eo defuit quin fere totũ

Expanded text:
praedictae libertatis sive dignitatis vestes, scilicet Ecclesiae possessipraedictae libertatis sive dignitatis vestes, scilicet Ecclesiae possessiones, quidam ore canino lacerare, vel pede belluino discerpere, audacia fisi, non virtute freti, conati sunt; placuit serenissimo atque strenuissimo Patri nostro venerabili Pontio abbati per haec scripta mandare longe post futuris, qualiter et quomodo per divinam providentiam et conatus aemuli evanuerint, et Ecclesia suis ipsis casibus enituerit. Nec vero istis quasi proprium exercentes ingenium otiosi incumbimus, quibus voti esset propriae potius quam alienae eruditioni vacare. Sed movemur utique tum coaevorum probitate, tum succedentium utilitate, tum Ecclesiae matris dignitate. Movemur necne irrepugnabili jam dicti Patris imperio, qui pro hac eadem libertate et dignitate ad sanguinem usque decertavit, licet votum sceleris percussor non obtinuerit, nihil tamen in eo defuit quin fere totum
Abbreviated transcription (Latin):
Reci cuiusdam famosissimum fertur ꝓuerbium.
qd̾ in tripoda apollinis dicit᷑ inuent᷑u. Scito te
ipsum. et uide te ipsum. Nichil in humana na¬
tura utroq clarius nichil preciosius. nichil deniq excellen¬
tius. Per hec quippe singłari prerogatiua passibilib cun¬
ctis homo prefertur: & connexa unitate impassibilib qͦq
coniungitur. Est autẽ scire se ipsum. ꝓpriȩ dignitatis condi¬
tionẽ nosse atq intelligere. U idere quoq se ipsum est.
ipsam dignitatẽ conditionis sinceritate fidei et pietatis
cultu excolere. Quia gͥ primȩ parti specierũ predicta¬
rum hoc est scientiȩ supponit᷑ quod intendimus. de digni¬
or tate iuuz eliacensis quo potuimus compendio partim¬
t in suꝑiore libro egimus. In quo dum res commendare
et non uerba iactitare studuimus. quasi placidi equoris
terga sulcantes enauigaumus. scientes pium lectorẽ ex
suꝑficie uerboꝵs pondus negocii coniecturũ. Uerum qm

Expanded text:
raeci cujusdam famosissimum fertur proverbium, quod in tripoda Apollinis dicitur inventum: Scito te ipsum, et vide te ipsum. Nihil in humana natura utroque clarius, nihil pretiosius, nihil denique excellentius. Per haec quipppe singulari praerogativa passibilibus cunctis homo praefertur, et connexa unitate impassibilibus quoque conjungitur. Est autem scire seipsum, propriae dignitatis conditionem nosse atque intelligere; videre quoque seipsum est ipsam dignitatem conditionis sinceritate fidei, et pietatis cultu excolere. Quia igitur primae parti specierum praedictarum, hoc est scientiae, supponitur quod intendimus, de dignitate Vizeliacensis quo potuimus compendio partim in superiore libro egimus: in quo, dum res commendare et non verba jactitare studuimus, quasi placidi aequoris terga sulcantes enavigavimus, scientes pium lectorem ex superficie verborum pondus negotii conjecturum. Verum, quoniam