comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bes parietibus memoratis incusserint.
et sic eos subruerint. Uineas quoq mon¬
tis ip̃s euulserit. et omnia sata uasta¬
uerint. Subsetuta mox britonũ ꝑnicies
qui discordia interse pͥncipum berenga¬
rii ⁊ alani diuisi anormandnis cum qui¬
b pactum inierant ꝑuasi. et magnast̃
tede attriti. Ciuitas eoꝵ dolus nõie cap¬
ta. et archiep̃s eiusdẽ confugientium
in eccłiam multitudinũ stspatiõẽ op¬
pressus ⁊ enaratus est: Reꝑatis deniq
britones uiribus: certamen ineunt inqͦ
suꝑiores normandius extitisse uisi sũt.
Tercia tandem congressione mita. ma¬
gna exutraꝙ parte cecedit multitudo
Uictoria ueso pͥotit normandni: britto¬
nes usq adinternitionem cedunt. Et
aterra up̃orum disꝑclunt. Ip̃io normã¬
gni qui nuꝑ atransmarinis aduenerãt
regionib: eoꝵ terrã inuadunt. Ludo
uincus rexinterram normadnoꝵ proficis¬
citur cum arnulfo ⁊ erluino: et quib dã

Expanded text:
bes, memoratis parietibus incusserint, bes, memoratis parietibus incusserint, ac sic eos subruerint, vineas quoque montis ipsius evulserint, et omnia sata vastaverint. Subsecuta mox Brittonum pernities, qui discordia inter se principum Berengarii et Alani divisi, a Nortmannis, cum quibus pactum inierant, pervasi et magna sunt caede attriti. Civitas eorum Dolus nomine capta, et episcopus ejusdem confugientium in aecclesiam multitudinum stipatione oppressus et enecatus est. Reparatis denique Brittones viribus certamen ineunt, in quo superiores Nortmannis exstitisse visi sunt. Tertia tandem congressione inita, magna ex utraque parte cecidit multitudo; victoria vero potiti Nortmanni, Brittones usque ad internetionem caedunt et a terra ipsorum disperdunt. Ipsique Nortmanni, qui nuper a transmarinis advenerant regionibus, eorum terras invadwicus rex in terram Nortmannorum proficiscitur cum Arnulfo et Erluino et quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
nos quattuordecim. sicut assert̃. qui
eum nouer̃t. subito dum noctudormi¬
ret. ei ex integro restaurata ẽ. Ineisdẽ
ꝑtib ꝑ quosdam pagos ign̾ei globi
ferre uidebantur inaere quiq non nul¬
las illic circum uolantes. incenderunt
domos acuilla.  quibusdam uero lo¬
cis: cruribus oppositis. cum benedictio¬
ne episcopali et aqua benedicata re¬
pellepantur. Regu milites. episcopatũ
remsem depredantur. et filii heriberti.
abbatiam sci crispini. ragenoldus: qͦ¬
q abbatiam sci medardi. sicq alteruts
debacchantur rapinis. acq depredatio¬
nib ũempestas nimia facta est inpa¬
go parisaco. et turbo uehementis mĩ
quo parietes cuuis dam domus antiqͥs¬
sime. qui ualiddissimo constructi cemẽ¬
to in monte qui dititur martyrum diu
ꝑstiterant in moti: funditus sunt euer¬
si. feruntur autẽ demones tunc ibi suu
equtum spetie uis: qu eccl̃iam quantã
que proxima stabat destiuentes: eus tra¬

Expanded text:
nos quatuordecim, sicut asserunt qui nos quatuordecim, sicut asserunt qui eum noverunt, subito dum nocte dormiret, ei ex integro restaurata est. In eisdem partibus per quosdam pagos ignei globi ferri videbantur in aere, quique nonnullas illic circumvolantes incenderunt domos ac villas; a quibusdam vero locis, crucibus oppositis, cum benedictione episcopali et aqua benedicta repellebantur. Regii milites episcopatum Remensem depraedantur, et filii Heriberti abbatiam sancti Crispini, Ragenoldus quoque abbatiam sancti Medardi; sicque alterutris debachantur rapinis atque depraedationibus. Tempestas nimia facta est in pago Parisiaco, et turbo vehementissimus, quo parietes cujusdam domus antiquissimae, qui validissimo constructi cemento in monte qui dicitur Martyrum diu perstiterant immoti, funditus sunt eversi. Feruntur autem daemones tunc ibi sub equitum specie visi, qui aecclesiam quandam, quae proxima stabat, destruentes, ejus tra
Abbreviated transcription (Latin):
cum lothariensib colloquium ha¬
buit. ubi missi regis ludouuitr. sedet
hugonis ducis legati ad eum uenert̃.
Qui legatos regis honorifice suscipi¬
ens: legatis auersabatur ducis donec
manasses quidam missus hugonis
uidens legatos ludouuiti ualde lega¬
tionis sue aduersos existere: manda¬
ta q̃ dam sioi abpes tege data nuper
adip̃m odonẽ ꝑferenda: qui pͥus aꝑire
noluerat. inmedium ꝓtulit pandens
ex probrationes non modicas que sibirex
lucouuicus odomi regi ꝑferre preceperat.
quod scilicet ꝑ uirus ess odo deiuram̃tis
que ludonuico uirauerat. adiciens et
alia indecora non nulla. Quibus admo¬
dum ꝑmotus odo: missos ludouuici
quia uerb̃ manasse contradicere non
ualebant abiciens legatos hugonis ho¬
norabiliter habuit. omnesq fideles sibi
abauxilio seu ꝑticipatiõe ludouici sese
submouere precepit. Intransrenensib
germanie regionib quidam homo erat
cui manus abscissa fuerat. et post an¬

Expanded text:
cum Lothariensibus colloquium hacum Lothariensibus colloquium habuit. Ubi missi regis Ludowici, sed et Hugonis ducis legati ad eum venerunt. Qui legatos regis honorifice suscipiens, legatis aversabatur ducis; donec Manasses quidam, missus Hugonis, videns legatos Ludowici valde legationi suae adversos existere, mandata quaedam sibi ab hoc rege data nuper ad ipsum Oddonem perferenda, quae prius aperire noluerat, in medium protulit; pandens exprobrationes non modicas, quas sibi rex Ludowicus Oddoni regi perferre praeceperat, quod scilicet perjurus esset Oddo de juramentis quae Ludowico juraverat, adiciens et alia indecora nonnulla. Quibus admodum permotus Oddo, missos Ludowici, quia verbis Manasse contradicere non valebant, abiciens, legatos Hugonis honorabiliter habuit, omnesque sibi fideles ab auxilio seu participatione Ludowici sese submovere praecepit. In Transrhenensibus Germaniae regionibus quidam homo erat, cui manus abcisa fuerat, et post an
Abbreviated transcription (Latin):
os heriberti. Otho dux lothariensium
uita clecessit: Hugo dux francoꝵ pac¬
trumq et acceptis obsidib. indeq pro¬
fectionem parat cum filiis heriberti:
obiuam ꝓfecturus odoni regi in regñ
lotharii. S idem rex aduentum suum
diferens. herimannum quẽdam ducẽ
cum ingenti dirigit exertitu. lo udou¬
uicus rex pacefacta inter erlumum ⁊
arnulfum castrum ambianensium
eidẽ erluino dedit. Filii heriberti: quã¬
dam munitionẽ rodulfi cuiusdam fi¬
delis ludouuici regis nomine clastris
sitam inpago ueromanduise prodi¬
cione capiunt. Et eodem rodulfo clã
euadente thesauros ip̃ius inuadunt:
atq diripiunt. municipiuntq ua¬
cuum derelinquunt. Hugo dux collo¬
quium herimanni petit: qui missus
erat obsidere castella ragnarii ac ro¬
dulfi fratrum. ludouuiti regis fideliũ.
Qui resistench herimanno presidiũ
nõ habentes: ueniam datis munerib
multis adodonẽ regẽ deposcunt.Is
equidẽ palatium aquis deueniens:

Expanded text:
os Heriberti. Otho dux Lothariensium os Heriberti. Otho dux Lothariensium vita decessit. Hugo dux Francorum cutrimque et acceptis obsidibus; indeque profectionem parat cum filiis Heriberti, obviam profecturus Oddoni regi in regnum Lotharii. Sed idem rex adventum suum differens, Herimannum quendam ducem cum ingenti dirigit exercitu. Ludowicus rex, pace facta inter Erluinum et Arnulfum, castrum Ambianensium eidem Erluino dedit. Filii Heriberti quandam munitionem Rodulfi cujusdam fidelis Ludowici regis, nomine Clastris, sitam in pago Veromandinse proditione capiunt. Et eodem Rodulfo clam evadente, thesauros ipsius invadunt atque diripiunt, municipiumque vacuum derelinquunt. Hugo dux colloquium Herimanni petit, qui missus erat obsidere castella Ragnarii ac Rodulfi fratrum, Ludowici regis fidelium; qui resistendi Herimanno praesidium non habentes, veniam, datis muneribus multis, ab Oddone rege deposcunt. Is equidem palatium Aquis deveniens,
Abbreviated transcription (Latin):
rege pacificauit: cui rex infessus erat.
obuensem uuillelmi. Odorex: quos¬
dam fideles ludouuiq qui sibi uisidia¬
bant᷑ comprehensos incustodia misit
Unde inter ip̃os reges exoritur scanda¬
aquitaniam proficiscitur cum regina
gerberga et locutus cum regi mundo go¬
thorum pͥncipe ceterisq procerib aqui¬
tanorum. reuertit᷑ infrantiam. Castrũ¬
quoddam uocabłm montuna cum in
pago suessonico situm quod erat exab¬
batia sc̃i crispini quam dudũ preceperat
reddentib eam sibi filiis heriberti et ra¬
genoldo dederat proditione quorũdam
oppidanoꝵ fideles regis ceperunt. occiso
andrea quodam qui illud tenebat ad
fidelitatẽ filioꝵ heriberti. s et prodito¬
re abandrea ꝑempto. Ambianensem
quoq urbẽ quam cenebat odo filius
heriberti. fauente deroldo ep̃o et traden¬
tib ipius ẽi fidelib: domestici regis
recipunt. Exquib reb ita gestis: exori¬
tur iterum discordia inter regẽ et fili¬

Expanded text:
rege pacificavit, cui rex infensus erat rege pacificavit, cui rex infensus erat ob necem Willelmi. Oddo rex quosdam fideles Ludowici, qui sibi insidiabantur, comprehensos in custodia misit; unde inter ipsos reges exoritur scandaAquitaniam proficiscitur cum regina Gerberga, et locutus cum Regimundo, Gothorum principe, ceterisque proceribus Aquiorum sanctaeque regulae reparator, Turonis oquoddam vocabulo Montiniacum, in pago Suessonico situm, quod erat ex abbatia sancti Crispini, quam dudum receperat, reddentibus eam sibi filiis Heriberti, et Ragenoldo dederat, proditione quorundam oppidanorum fideles regis ceperunt, occiso Andrea quodam, qui illud tenebat ad fidelitatem filiorum Heriberti, sed et proditore ab Andrea perempto. Ambianensem quoque urbem, quam tenebat Odo filius Heriberti, favente Deroldo episcopo, et tradentibus ipsius episcopi fidelibus, domestici regis recipiunt. Ex quibus rebus ita gestis exoritur iterum discordia inter regem et fili
Abbreviated transcription (Latin):
derentur. Postea ceteri quoq filui heri¬
berti comitis recipiunt᷑ arege. Ite rer lu¬
douuicus rodomum ꝓfectus: ebrocas
abhiigone duce recepit: et apd̾ parisiũ
depreisus infirmitate: pene cota de¬
cumbit egrotus estate. hugo presul. ã¬
blicsum castru cepit atq combussit
quod robertus et rodulfus frẽs remis ex¬
pulit detinebant. Unde ⁊ depredaticẽs
ꝑepiscopium remense faciebant. Crlui¬
nus cum arnulfus congressus uictoriaq
potitus eum quoꝙ qui iuullelmũ normã¬
norum pͥncipem interemerat occidit: Et
amputatas manus ipsius: rodomum
transmisit. Item prefatus hugo ep̃s alt¬
montẽ munitionẽ obsidet. quam tene¬
bat dolo fratre artaldi ep̃i tandẽq ac¬
cepto paruulo ip̃uis filio obside: disce¬
dit rege quoq mandante. Hugo dux
filiam regis ex lauatro sc̃o suscepit. G¬
trex ei ducatum frantiẽ diligauit om¬
nẽq burgundiam ip̃ius di tioni
subiecit. Idem uero hugo arnultum cũ

Expanded text:
derentur. Postea ceteri quoque filii Heriderentur. Postea ceteri quoque filii Heriberti comitis recipiuntur a rege. Item rex Ludowicus Rodomum profectus, Ebroas ab Hugone duce recepit, et apud Parisium, depressus infirmitate, pene tota decubuit aegrotus aestate. Hugo praesul Amblidum castrum cepit atque combussit; quod Rotbertus et Rodulfus fratres Remis expulsi tenebant, unde et depraedationes per episcopium Remense faciebant. Erluinus cum Arnulfo congressus, victoriaque potitus, eum quoque, qui Willelmum Nortmannorum principem interemerat, occidit, et amputatis manibus ipsius, Rodomum transmisit. Item praefatus Hugo episcopus Altmontem munitionem obsidet, quam tenebat Dodo frater Artoldi episcopi; tandemque accepto parvulo filio ipsius obside, discedit, rege quoque mandante. Hugo dux filiam regis ex lavacro sancto suscepit, et rex ei ducatum Franciae delegavit, omnemque Burgundiam ipsius ditioni subjecit. Idem vero Hugo Arnulfum cum
Abbreviated transcription (Latin):
reuertebantur congressiones acruibuis
pectitũ iplius xp̃ianoum multitiite¬
tiitur: At pe non nillis quoq normã¬
caftinn ebrocas fauentib sibi epui tene¬
Ladouucus todomim repetens. tue¬
mõdum normandium qui adi dolgtẽ¬
sͦ ir filium uuillelmi alioscs cpis¬
batrregiin idiadatur. simil cunse¬
tico reio pagano congbessuo ctireis it¬
enst :et erluino rodomum coneuntẽs
reuertet: ad compencium ubi eum es¬
puertat Miigo duir tum nepotib luis
henberati siliis ce quib retipiendis fire¬
quees a grtabatur intentio Quoꝵ ter
prienu itunc hugonẽ ep̃m mediatori¬
brothione qiice lothariensuĩ et ad elbero¬
ne presule hugone quoꝙ duce precipue
insistente recepit: Eo tenore ut abbatie
quas dimiserat ad regem profectus. ar¬
tolto episcopo restituerentur. aliud et¬
iam ep̃is copium ip̃i prouideretur. fũ¬
b quoq et propinquis eius honores oͦs
ex episcopatu remensi habuerant ped¬

Expanded text:
revertebantur, congressiones; a quibus revertebantur, congressiones; a quibus peditum ipsius christianorum multitudo interimitur. At ipse nonnullis quoque Nortmannem principem pro receptione regis. ProdiLudowicus Rodomum repetens, Turmodum Nortmannum, qui ad idololatrietiam filium Willelmi aliosque cogebat, regique insidiabatur, simul cum Setrico rege pagano, congressus cum eis interemit; et Erluino Rodomum committens, revertitur ad Compendium, ubi eum expectabat Hugo dux cum nepotibus suis, Heriberti filiis, de quibus recipiendis frequens agitabatur intentio. Quorum rex primum tunc Hugonem episcopum, mediatoribus Othone duce Lothariensium et Adelberone praesule, Hugone quoque duce praecipue insistente, recepit, eo tenore, ut abbatiae, quas dimiserat ad regem profectus, Artoldo episcopo restituerentur; aliud etiam episcopium ipsi provideretur; fratribus quoque et propinquis ejus honores, quos ex episcopatu Remensi habuerant, red
Abbreviated transcription (Latin):
cipes ipsius se regi cominittunt. quidã
uero hugoni duci. Heribertus comes o¬
buit: quẽ sepesierunt apd̾ scm̃ quintiũ
filii sui. Et audientes rodulsum filiũ
iodulfi degaugiaco quasi adiuaden¬
dam terram patris eoꝵ aduenisse agõi¬
si eundem interemer̃t. Quo audito rex
ludonicus: ualde tristis efficitur. Ar¬
tobous episcopus relicto cenobio sc̃ĩ ba¬
sol: ad regem profect est At ille ꝓmit¬
tit ei se redditurum remensem ep̃isco¬
ꝑatum Quiq assumptis secum ft̾ibus
suis et aliis quibusdam qui abiecti fu¬
erant ab epis copatu remensi: atlmontẽ
castrum occupat. Cum quib rex ludo¬
uuicus et iam mosonum aggressus: re¬
pellitur a fidelibus hugonis episcopi qui¬
busdam suoꝵ interemptis. Sub urba¬
nas tamen domos quas
ip̃uis castris suecendit. in quib muitũ cõ¬
gestarum periit fugum. Hugo dux fran¬
corum: crebras ait. cum normandns qͥ
pagani ad uenerant uel ad paganis mũ

Expanded text:
cipes ipsius se regi committunt, quidam cipes ipsius se regi committunt, quidam vero Hugoni duci. Heribertus comes obiit, quem sepelierunt apud sanctum Quintinum filii sui; et audientes Rodulfum, filium Rodulfi de Gaugliaco , quasi ad invadendam terram patris eorum advenisse, aggressi eundem interemerunt. Quo audito, rex Ludowicus valde tristis efficitur. Artoldus episcopus, relicto coenobio sancti Basoli, ad regem profectus est. At ille promittit ei se redditurum Remensem episcopatum; quique assumptis secum fratribus suis, et aliis quibusdam qui abjecti fuerant ab episcopatu Remensi, Altmontem castrum occupant. Cum quibus rex Ludowicus etiam Mosomum aggressus, repellitur a fidelibus Hugonis episcopi, quibusdam suorum interemptis; suburbnas tamen domos quasdam ipsius castri succendit, in quibus multum congestarum periit frugum. Hugo dux Francorum crebras agit cum Nortmannis, qui pagani advenerant, vel ad paganismum
Abbreviated transcription (Latin):
hugo albus ad obsidendum laudunũ
properaret: burgundie partes cumał¬
toldo ep̃o ⁊ rotgario comite repetit. Aͦ
circa uituriatum castrum deuersante:
hugo et heribertus laudunũ obsident.
Sumptis autem se cum rex quos unde¬
cumq colligere potuit: in pagum por¬
censem uenit. Quo audito hugo et he¬
ribertus scilicet quod rex eis appropin¬
quaret obsidione relicta. properant.
contra. et insperatũ regis inuadentes
exertitum: non nullos sternunt. reliqͦs
infugam uertunt. R ex ip̃e cum paucis
eductus asius et eximere sebello coactꝰ:
uix euasit. artaldo episcopo et comi¬
te rotgario comitantib secum. Artal¬
dus episcopus ꝑditis reb quas ibi ha¬
buenit ad hugonẽ et hetibertũ accesst
nno nongentesimo quadragesi¬
mo tercio. Arnulfum comes uiul¬
lelmum normandnorum pͥncipem ad
colloquium euocatum dolo ꝑuni secit:
Rex ludouuicus filio ip̃ius uuillelim
natum de concubina britanna terram
normandnorum declit: et quidam pͥn¬

Expanded text:
Hugo Albus ad obsidendum Laudunum Hugo Albus ad obsidendum Laudunum properaret, Burgundiae partes cum Artoldo episcopo et Rotgario comite repetit. Quo circa Vitriacum castrum deversante, Hugo et Heribertus Laudunum obsident. Sumptis autem secum rex quos undecumque colligere potuit, in pagum Porcensem venit. Quo audito, Hugo et Heribertus, scilicet quod rex eis appropinquaret, obsidione relicta properant contra, et insperatum regis invadentes exercitum, nonnullos sternunt, reliquos in fugam vertunt. Rex ipse cum paucis eductus a suis, et eximere se bello coactus, vix evasit, Artoldo episcopo et comite Rotgario comitantibus secum. Artoldus episcopus, perditis rebus quas ibi habuerat, ad Hugonem ac Heribertum accessredditisque sibi abbatiis sancti Basoli et AvenI. Arnulfus comes Willelmum, Nortmannorum principem, ad colloquium evocatum, dolo perimi fecit. Rex Ludowicus filio ipsius Willelmi, nato de concubina Brittanna, terram Nortmannorum dedit; et quidam prin
Abbreviated transcription (Latin):
mitteret: adipsius gubernationem re¬
uerti. ñ deberet. Hugo uero filius he¬
ribti comitis. qui prius ad ipm̃ episco¬
patum fuerat euocatus: clero popłoc
euntes episcopi: eundem elect᷑ presulem
consecrant apd̃ scm̃ remigiũ. Rogariꝰ
comes: datis obsidibus dimittitur a re¬
ge ludoriuico. duagium castellum red¬
dens arnoldo. monasterium scĩ theodories
Diuinis illustratur miraculis. Ctux mã¬
ior eccłie remensis auro cooperta gemmis
preciosis ornata. abeadẽ furtim aufer¬
tur eccłia Canonici montis falconis op¬
pressione uirdunensis ep̃i pregrauat:
deserentes cenobium suum. corpus sc̃ĩ
balderici patroni sui deferunt remis.
Ludouuicus rexburgundiam petens.
rotgarium comitẽcum hugone ngro
argis leberto pacificauit indeq laudu¬
mum remeans aruoloũ cum landrico
srẽ ipsius eodem castro proditionis in¬
simislates expulit. etyotͥgatio laudunẽ¬
sem comitatum dedit. Comꝑtoq quod

Expanded text:
omitteret, ad ipsius gubernationem reomitteret, ad ipsius gubernationem reverti non deberet, Hugo vero, filius Heriberti comitis, qui prius ad ipsum episcopatum fuerat evocatus, clero populoque euntes episcopi, eundem electum nostrum praesulem consecrant apud sanctum Remigium. Rotgarius comes, datis obsidibus, dimittitur a rege Ludowico, Duagium castellum reddens Arnoldo. Monasterium sancti Theoderici divinis illustratur miraculis. Crux major aecclesiae Remensis auro cooperta, gemmisque pretiosis ornata, ab eadem furtim aufertur aecclesia. Canonici Montisfalconis oppressione Virdunensis episcopi praegravati, deserentes coenobium suum, corpus sancti Balderici patroni sui deferunt Remis. Ludowicus rex Burgundiam petens, Rotgarium comitem cum Hugone nigro ac Gisleberto pacificavit; indeque Laudunum remeans, Arnoldum cum Landrico, fratre ipsius, eodem castro proditionis insimulatos expulit, et Rotgario Laudunensem comitatum dedit; compertoque quod
Abbreviated transcription (Latin):
ni fauerit homini heriberti comitis. qͥ
frot mundum uel suos aprefacta expu-¬
lerat urbe. Heribertus comes synodũ
conuocauit: ad determinandam contro¬
uersiam interfilium ipsus. hugonẽ ⁊
artaldum archiep̃m: S impediente
hugone atq sathagente ne forte ad fi¬
delitatẽ et auxilium ludouuiti regis cõ¬
gregarentur. omisere conuentũ. Rex
ludouuicus burgundiam petens. cõpe¬
rit rotgarium comitẽ prope se forte
metatũ. quem aggressus cõprehendit
cum his qui cũ eo erant suꝑ fluuium
materuã secumq iburgundiam dux̃:
Hugo et heribertus couites episcopos
cõuocant remenzis dioceseos. Qui cõ¬
uenientes apd̃ suessionẽ. in eccł̃ia sc̃oꝵ
crispinri crispiniani: tractant destatu.
remensis. episcopii. definiũt q
conquerentib cłitis atq nobili¬
b laicis diu pastore sedem ip̃am uacare.
utqm̃ altaldus episcopus uirauerat.
quod nũquam se de ip̃o episcopatu int̾¬

Expanded text:
ni faverit, nomini Heriberti comitis, qui ni faverit, nomini Heriberti comitis, qui Frotmundum vel suos a praefata expulerat urbe. Heribertus comes synodum convocavit ad determinandam controversiam inter filium ipsius Hugonem et Artoldum archiepiscopum; sed impediente Hugone, atque satagente ne forte ad fidelitatem et auxilium Ludowici regis congregarentur, omisere conventum. Rex Ludowicus Burgundiam petens, comperit Rotgarium comitem prope se forte metatum; quem aggressus, comprehendit cum his qui cum eo erant super fluvium Maternam, secumque in Burgundiam duxit. Hugo et Heribertus comites episcopos convocant Remensis dioceseos. Qui convenientes apud Suessionem in aecclesia sanctorum Crispini et Crispiniani, tractant de statu Remensis episcopii, definientes, conquerentibus clericis atque nobilibus laicis diu pastore sedem ipsam vacare, ut quoniam Artoldus episcopus juraverat quod numquam se de ipso episcopatu intr
Abbreviated transcription (Latin):
nem bello aggressus est: et occides acci¬
piens: recessit ab ea. Deinde in regnũ
liis fidelibus suis profectus ẽ. Otho ꝙͦ
rex rheno tranlito. aduergus eum ue¬
nit. sedabeorum fidelib intereos. in¬
clucie determinate sunt. Puella quedã
uirgo paupercla deuilla que dicitur
lauenna nomine flocildis. uisiones
scõꝵ manifeste uigilausq et inspũ ui
dere asseuerat. acquamedam futura
predicebat. Que post sequentẽ annũ.
in ip̃a natał domini nocte decessit. hoc
anno acies cliuersoꝵ coloꝵ incelo iuse
sunt mense decembri nocte clĩca. Collec¬
ta transmatinorum. s ⁊ galloꝵ que ro¬
man pecebat reuertitur. octisis eoꝵ ũ
nullis asaracenis nec potuit alpes tran¬
sire. propter saratenos qui uitum mo¬
nasterii scĩ mauricii occupauerant:¬
mo pͥmo. gerlandusse nonensis
archiep̃is. urbe sua depellitur afrotmũ¬
do: quẽ hugo albus eidẽ ciutati prefe¬
cerat. culpato gerlando: quoduualo¬

Expanded text:
nem bello aggressus est, et obsides accinem bello aggressus est, et obsides accipiens, recessit ab ea. Deinde in regnum liis fidelibus suis profectus est. Otho quoque rex, Rheno transito, adversus eum venit; sed ab eorum fidelibus inter eos indutiae determinatae sunt. Puella quaedam virgo paupercuia de villa quae dicitur Lavenna, nomine Flothildis, visiones sanctorum manifeste vigilansque et in spiritu videre assueverat, ac quaedam futura praedicebat. Quae post sequentem annum in ipsa natalis Domini nocte decessit. Hoc anno acies diversorum colorum in caelo visae sunt mense Decembrio nocte dominica. Collecta Transmarinorum, sed et Gallorum, quae Romam petebat, revertitur, occisis eorum nonnullis a Sarracenis; nec potuit Alpes transire propter Sarracenos, qui vicum monasterii sancti Mauricii occupaverantCCCCXLI Gerlandus Senonensis archiepiscopus urbe sua depellitur a Frotmundo, quem Hugo Albus eidem civitati praefecerat, culpato Gerlando quod Walo
Abbreviated transcription (Latin):
co fratre suo reguum lothariense cõmit¬
tit. Gumq cum̃ diuersoꝵ gentiũ qual
secum abduxerat multitudine: post
luoouuitum inburgundiam profitiscit᷑.
habens secum. conraclum filium rõdul¬
si regis iurensis. quem iam dudum dolo
captum sibiq ad ductum retinebat. Cas¬
traq metatus suꝑ sequanam: obsides
abhugone nigro accepit cum iuram̃to.
ne esset necum̃to hugoni uł heriberto.
quise subdiderant eidem obdoni quo fac¬
to reuertitur adsua. hugo filius heri¬
berti remis auuidoni suessonico presule
presbiter oroinatur. Ludouuitus rex:
laudunum recłit. Ego deniq disponẽs
orõnis gratia: sepulchrum sancti marti¬
ni uisere. retentus sum ab heriberto co¬
mite. clam me quibusdam accussanti¬
b apud eum quod sui causa nocumti¬
subcustoclia. detineri: ablatis a me re¬
bus quas de episcopat᷑u tenebam. cũ
eccłia qm regebam inculmisciaco. Sic¬
q plenis quinq mensib sum detentꝰ.
Rex ludouuicus petrepontem munitio¬

Expanded text:
Lothariense committit. Tumque cum diversarum gentium, quas secum adduxerat, multitudine post Ludowicum in Burgundiam proficiscitur, habens secum Conradum, filium Rodulfi regis Jurensis, quem jam dudum dolo captum sibique adductum retinebat; castraque metatus supra Sequanam, obsides ab Hugone Nigro accepit, cum juramento ne esset nocumento Hugoni vel Heriberto, qui se subdiderant eidem Othoni. Quo facto, revertitur ad sua. Hugo filius Heriberti Remis a Widone Suessonico praesule presbiter ordinatur. Ludowicus rex Laudunum redit. Ego denique disponens orationis gratia sepulcrum sancti Martini visere, retentus sum ab Heriberto comite, clam me quibusdam accusantibus apud eum, quod sui causa nocumsub custodia detineri, ablatis a me rebus quas de episcopatu tenebam, cum aecclesia quam regebam in Culmisciaco, sicque plenis quinque mensibus sum detentus. Rex Ludowicus Petraepontem munitio
Abbreviated transcription (Latin):
abscessit. hugo et heribertꝰ locuti cum qͥ¬
bdam lothariensib ab obsidionem lau¬
duni cum uullelino proficiscuntur relic¬
to remis hugone diacono heriberti filio.
iam pͥcem ad episcopatum ipsus urbis
euocato. Ludouicus rex post
sex uł septem ebdomadas aburgundia
rediens: assumpto secum artoldo archie¬
piscopo cum propinquis ipsiuis pariter
cumeo. comitantibus quoꝵ beneficia he¬
tibertus comes abstulerat in rem̃sẽ uenit
campaniam transitoq fliuuo axona: lau¬
dimum concendit. Quo comꝑto hugo
et heribertus relicta obsidione lauduni:
noctu admunttionẽ petrepontẽ depro¬
perant. indeq othoni regi obuiam ꝓfi¬
ciscunt᷑. Cui conuincti: adarinacumꝰ eũ
ꝑclucunt ubiq cum rotgario comite ip̃i
odcloni sele commnittunt. Uudouucus
rex ingressus laudunum: uictus suis ꝓ¬
uidet necessaria. sicq cum hugone nigͦ
et uuillelmo pictauensi. burgundiam
repetit. Otho rer hemrico frare suo re¬

Expanded text:
abscessit. Hugo et Heribertus locuti cum quabscessit. Hugo et Heribertus locuti cum quibusdam Lothariensibus, ad obsidionem Lauduni cum Willelmo proficiscuntur, relicto Remis Hugone diacono Heriberti filio, jam pridem ad episcopatum ipsius urbis evocato . Ludowicus rex post sex vel septem ebdomadas a Burgundia rediens, assumpto secum Artoldo archiepiscopo, cum propinquis ipsius pariter cum eo comitantibus, quorum beneficia Heribertus comes abstulerat, in Remensem venit Campaniam; transitoque fluvio Axona, Laudunum contendit. Quo comperto, Hugo et Heribertus, relicta obsidione Lauduni, noctu ad munitionem Petraepontem deproperant; indeque Othoni regi obviam proficiscuntur. Cui conjuncti ad Atiniacum eum perducunt, ibique cum Rotgario comite ipsi Othoni sese committunt. Ludowicus rex ingressus Laudunum, victus suis providet necessaria; sicque cum Hugone Nigro et Willelmo Pictavensi Burgundiam repetit. Otho rex Heinrico, fratri suo, re
Abbreviated transcription (Latin):
laborare studet. De inde adcastrum quod¬
dam quod heriueus nepes heriuez quondã
de ⁊ uillas episcopii remansit circumqͣq¬
positas depredabatur proficiscitur cum
artaldo episcopo. Nec mora acceptis ob¬
sidib ab ip̃o heriueo: reuertitur remis.:
ꝑgensq incrastinum ad scm̃ remigium:
sese ip̃ius scĩ committit intercessionibus
ꝓmittens uadib libram argenti sedatu¬
rum annis singłis: Monachis quoq euis¬
dẽ loci: preceptum deeodem castello dedit
te et uiullelmo normand noꝵ ꝓͥncipe
remensem obsidet urbẽ. sextaq obsidionis¬
die deserentiomni pene militarz manu ar
idẽ comes heribertus urbẽ ingreditur. Ar¬
toldus presul ad scm̃ remigium euotatiõe
procerum. ⁊ episcoꝵ profectus: ꝑsuasus ẽ
uel conterritus aprincipib episcopii se pro¬
curatione uel potestate abdicare. Conces¬
saq sibi abatia scĩbasoli et auennaco mo¬
nasterio: ad scm̃ basolum cõ moraturus

Expanded text:
laborare studet. Deinde ad castrum quodlaborare studet. Deinde ad castrum quoddam, quod Heriveus, nepos Herivei quondam de et villas episcopii Remensipositas depraedabatur, proficiscitur cum Artoldo episcopo. Nec mora; obsidibus acceptis ab ipso Heriveo revertitur Remis; pergensque in crastinum ad sanctum Remigium, sese ipsius sancti committit intercessionibus, promittens vadibus libram argenti se daturum annis singulis. Monachis quoque ejusdem loci praeceptum de eodem castello dedit te et Willelmo Nordmannorum principe, Remensem obsidet urbem. Nec die, deserente omni pene militari manu Artidem comes Heribertus urbem ingreditur. Artoldus praesul ad sanctum Remigium evocatione procerum et episcoporum profectus, persuasus est vel conterritus a principibus, episcopii se procuratione vel potestate abdicare, concessaque sibi abbatia sancti Basoli et Avennaco monasterio, ad sanctum Basolum commoraturus
Abbreviated transcription (Latin):
ne cunctos ad se redire cogit lothariẽ¬
ses. hugo albus ad euis proficiscit᷑ cum
heriberto colloquiũ et reuertentesr. loqua
quedã fideliũ remensis eccł̃ie depredantur
incenduntq nonnulla. M⁊̃.¬
nno d. ccccxl. Rexludouuicus abiit ob¬
uiam uiullelmo pͥncipi nordinannoꝵ
qui uenit ad eum inpago ambianensi: ⁊
se illi commissit. Atille declit eam terram.
qͣm pater eius. karolus normandnis cõ¬
cesserat. indeq ꝑrexit contra hugonẽ. Qͦ
adse uenire detrectante: reuertiturlauduñ.
remensis urb̃ monetam uire ꝑpetuo pos¬
sidendam. Sed et omnẽ comitatum rem̃sẽ.
eidẽ cõtulit eccłie. Artoldus episcopus cau¬
sostẽ munitionẽ obsidet: quam
quinto tandẽ die ludouuico rege illuc ue¬
uiente: hi qui erant intus redclentes dese¬
runt. Nec longum: subuersa funditꝰ ab
his qui recipere dissipatur. Missi hugonis
ad regẽ ueniunt: et depace cum eis rex
inter artaldum presulem. et heribertum

Expanded text:
ne cunctos ad se redire cogit Lotharienne cunctos ad se redire cogit Lotharienses. Hugo Albus ad ejus proficiscitur cum Heriberto colloquium, et revertentes, loca quaedam fidelium Remensis aecclesiae depraedantur, incenduntque nonnulla. Anno DCCCCXL rex Ludowicus abiit obviam Willelmo principi Nortmannorum; qui venit ad eum in pago Ambianensi, et se illi commisit. At ille dedit ei terram, quam pater ejus Karolus Notmannis concesserat, indeque perrexit contra Hugonem. Quo ad se venire detrectante, revertitur LaudunumRemensis urbis monetam jure perpetuo possidendam; sed et omnem comitatum Remensem eidem contulit aecclesiae. Artoldus archiepiscopus Causostem munitionem obsidet, quam quinto tandem die, Ludowico rege illuc veniente, hi qui erant intus reddentes deserunt; nec longum, subversa funditus, ab his qui recepere dissipatur. Missi Hugonis ad regem veniunt, et de pace cum eis rex inter Artoldum praesulem et Heribertum
Abbreviated transcription (Latin):
tro eicit. sed ⁊ homines ip̃ius: rebus e¬
piscopii pͥuat. et easdẽ res sius homini¬
b confert oĩslebertus clux lothariensi¬
um transregnum profectus preclatũ:
saxonib se dum reuertitur in sequenti¬
b in rhenum fertur dissiluisse cum eqͦ
ibiq ui enectꝰ undarum postea repperiri
nõ potuit. ut fertur. Quidam tam̃ ferẽ
quod apiscatorib sit reꝑtꝰ. et humatꝰ
atq propter społioꝵ ip̃iꝰ ornam̃ta celat᷑.
Ludouuicus rex in regnum lothariẽse
regressus: relictam gisleberti gerbergã
duxit uxorẽ othonis scilicet regis soro¬
rẽ. Collecta diuersoꝵ hominum que
romam petebat asaracenis ꝑuasa: et
int̾empta est. Grithones cũ nor mãd¬
nis confligentes: uictoria pociunt᷑.
et quoddam normandnoꝵ castellũ
cepisse ferunt᷑. Q uidam homines ar¬
nulfus. terram erluini depredantes
ab eodẽ erluino ꝑempti sunt. Otho
rex in regnũ lochariense regrediens: pe¬

Expanded text:
tro ejicit; sed et homines ipsius rebus etro ejicit; sed et homines ipsius rebus episcopii privat, et easdem res suis hominibus confert. Gislebertus dux Lothariensium, trans Rhenum profectus praedatum, Saxonibus se dum revertitur insequentibus, in Rhenum fertur desiluisse cum equo; ibique vi enecatus undarum, postea repperiri non potuit, ut fertur. Quidam tamen ferunt, quod a piscatoribus sit repertus et humatus, atque propter spoliorum ipsius ornamenta celatus. Ludowicus rex in regnum Lothariense regressus, relictam Gisleberti Gerbergam duxit uxorem, Othonis scilicet regis sororem. Collecta diversorum hominum, quae Romam petebat, a Sarracenis pervasa et interempta est. Brittones cum Nortmannis confligentes, victoria potiuntur, et quoddam Nortmannorum castellum cepisse feruntur. Quidam homines Arnulfi terram Erluini depraedantes, ab eodem Erluino perempti sunt. Otho rex in regnum Lothariense regrediens, pe
Abbreviated transcription (Latin):
fidatum ludouuico regi se cõmittere
differunt. Otho rex reno transmisso re¬
gnũ lothariense plustrat. et incencliis
predisq plura loca deuastat. Angloꝵ
classis adalstano rege suo in auxilium.
Ludouuiti regis transmissa mari tran¬
sito loca queq morinorum mari depre¬
datur contingua nulloq negocio pro¬
pter quod uenerant ꝑ acto remenso
mari propa regxtunt loca Otho
rex colloquium habuit cum hugone
et heriberto arnulfo ⁊ uiullelmo normã¬
dnorum pͥncipe ⁊ acceptis ab eis pacti
satram̃tis: trans rhenum regreditur.
Rex interea ludouuicus uirdunensẽ
pagum petit: ubi quidam regni lo¬
thariensis episcopi sui efficiuntum.
Indeq inpagum proficiscit᷑ elisatium.
locutusq cum hugone cis alpino ⁊ qͥ¬
busdam ad seuenientibus receptis lo¬
thariensib. non nullis quoq othonis regis
fidelib transrhenum fugatis laudim̃
reuertitur. et rodulfũ laudunensẽ epis¬
copum proditione insimulatum: cas¬

Expanded text:
sidatum, Ludowico regi se committere sidatum, Ludowico regi se committere differunt. Otho rex, Rheno transmisso, regnum Lothariense perlustrat, et incendiis praedisque plura loca devastat. Anglorum classis ab Alstano, rege suo, in auxilium Ludowici regis transmissa, mare transito, loca quaeque Morinorum mari depraedatur contigua; nulloque negotio propter quod venerant peracto, remenso mari, propria repetunt loca. Otho rex colloquium habuit cum Hugone et Heriberto, Arnulfo et Willelmo Nortmannorum principe; et acceptis ab eis pacti sacramentis, trans Rhenum regreditur. Rex interea Ludowicus Virdunensem pagum petit, ubi quidam regni Lothariensis episcopi sui efficiuntur. Indeque in pagum proficiscitur Elisatium, locutusque cum Hugone Cisalpino, et quibusdam ad se venientibus receptis Lothariensibus, nonnullis quoque Othonis regis fidelibus trans Rhenum fugatis, Laudunum revertitur, et Rodulfum, Laudunensem episcopum, proditione insimulatum cas
Abbreviated transcription (Latin):
rege simul cum heriberto qui oppida q̃¬
dam uillasq scĩ remigii ꝑuasas ꝑtina¬
citer detinebat. Hugo datis obsidibus
pacẽ paciscitur usq kł uinii. bochariẽ¬
ses othonem regem suũ deserunt ⁊ ad
ludouuicum regẽ ueniunt: Qui eos reci¬
pere distulit: ob amiciciam que inter
eos legatis ipsius ochonis ⁊ arnulfo co¬
mite mediante de pacta erat. C astellũ
herlumi maritimum quod uocatur mo¬
nasteriolum comes arnulfus tradente
quodam proditore cepit. ⁊ uxorẽ ipsius
herlum transmare comfiliis adaltanum
regem mittit. Nec longum collectat
normandnoꝵ. non modica manu. her¬
luinus castrum pugnando recepit. ⁊ ex
militib arnulłi quos intus inuenit nõ¬
nullos interemit. quosdam uero propt̾
uxorem recipiendam reseruauit. Locha¬
rienses iterum uenuint ad regẽ ludou¬
uium et proceres ip̃ius regni gislebert̃
silicet dux et otho isaat. atq theodoricꝰ
comites eitem se regni committant. E¬

Expanded text:
rege, simul cum Heriberto, qui oppida qurege, simul cum Heriberto, qui oppida quaedam villasque sancti Remigii pervasas pertinaciter detinebat. Hugo datis obsidibus pacem paciscitur usque Kalendas Junii. Lotharienses Othonem regem suum deserunt, et ad Ludowicum regem veniunt, qui eos recipere distulit ob amicitiam, quae inter eos, legatis ipsius Othonis et Arnulfo comite mediante, depacta erat. Castellum Erluini maritimum, quod vocatur Monasteriolum, comes Arnulfus, tradente quodam proditore, cepit, et uxorem ipsius Erluini trans mare cum filiis ad Alstanum regem mittit. Nec longum collecta Nortmannorum non modica manu, Erluinus castrum pugnando recepit; et ex militibus Arnulfi, quos intus invenit, nonnullos interemit, quosdam vero propter uxorem recipiendam reservavit. Lotharienses iterum veniunt ad regem Ludowicum; et proceres ipsius regni, Gislebertus scilicet dux, et Otho, Isaac atque Theodericus comites, eidem se regi committunt; e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ inibi ab heriberco editam obsidet.
multisꝙ machinis suffoso eu̾soq mu¬
ro cum magno tandẽ capit labore. Inde
ad colloquiũ proficiscitur hogonis
frĩs quondam rodulfi regis odone filio
heriberti qui seilli nuꝑrime comiserat.
adlaudum tutelam relicto. Premissus
uer hugo ad regẽ uenerte.⁊ amiciciam
ei sacram̃to ꝓmittit. Gileb̾tus cum lo¬
thariensib hugoni⁊ heriberto uenit in
adiutoriu contra regẽ ludouuicũ. cas¬
crumq petre pontenu capiunt: Crnul¬
fus comes t hetibtus. inter regẽ ludouiuẽ
⁊ hugonẽ dilationẽ accipiunt. pacẽ. sa¬
cam̃to pascicentes usq ad fine ianuarli
laudimensẽ ⁊ transierant adhugonẽ.
res uł thes auros laucluni reꝑtos diripit
no dcccexxunũ ludouuicus rex
hugoni filio richaich proficiscit᷑
obuiam cumquo deburgundia reuer¬
tẽs ꝑgit contra hugonẽ filiũ toberti
predis et incendiis uastauerat: ex com¬
municatur ab episcopis qui erant cum

Expanded text:
per inibi ab Heriberto aedificatam obsidet; per inibi ab Heriberto aedificatam obsidet; multisque machinis suffosso eversoque muro, cum magno tandem capit labore. Inde ad colloquium proficiscitur Hugonis, fratris quondam Rodulfi regis, Odone filio Heriberti, qui se illi nuperrime commiserat, ad Lauduni tutelam relicto. Praemissus vero Hugo ad regem venit, et amicitiam ei sacramento promittit. Gislebertus cum Lothariensibus Hugoni et Heriberto venit in ad utorium contra regem Ludomque Petraepontem vi capiunt. Arnulfus comes et Heribertus inter regem Ludowicum et Hugonem dilationem accipiunt, pacem sacramento paciscentes usque ad finem Januarii mensis. Laudunensem et transierant ad Hugonem, res vel thesauros Lauduni repertos diripit no DCCCCXXXIX Ludowicus rex Hugoni filio Richardi proficiscitur obviam; cum quo de Burgundia revertens, pergit contra Hugonem filium Rotbertipraedis incendiisque vastaverat, excommunicatur ab episcopis qui erant cum
Abbreviated transcription (Latin):
repetist. Inde reuertens corbenacum castel¬
lum quod ꝑater eiul. Sco remigio tradi¬
derat quodq ꝓuaserat heribertꝰ sibi rex
amonachi cominissum ꝑuim recepit. ⁊¬
homines heriberti qui erant ieo comp̃¬
hensos. rogante domno artalto archiepõ
abire ꝑmisit. hugo princeps filius rob̾ti.
sorotẽ oeboms regis tumnit heuensis fuã
hemrici ducit uxorẽ. Ludonuicus rex ma¬
ritima loca petens: castrum quoddam
castrumq supra mare quẽ dicunt guisũ :
restaurare nisus est. Dumiq cum arnulfo
moratur: homines heriberti quoddã
castrum rem̃sis eccłie quod uocant cau¬
sostam: suꝑ mater nam fluuiũ ab ar¬
taldo prsule consiructum prodente
uiuꝑco quodam capiunt. ⁊ rageb̾tũ
qui eidẽ castro preerat secunt adclucũt
uillasq cirtumpositas crebras depredã¬
tur infestationib. Intereat rex ludouuicͦ
euocatus ab artaldo ep̃o regreditur ĩ¬
gressusq laudumim. arcẽ nouam nu¬

Expanded text:
repetiit. Inde revertens Corbenacum castelrepetiit. Inde revertens Corbenacum castellum, quod pater ejus sancto Remigio tradiderat quodque pervaserat Heribertus, rex sibi a monachis commissum per vim recepit, et homines Heriberti, qui erant in eo, comprehensos, rogante domno Artoldo archiepiscopo, abire permisit. Hugo princeps, filius Rotberti, sororem Othonis regis Transrhenensis, filiam Heinrici, ducit uxorem. Ludowicus rex maritima loca petens, castrum quoddam portumque supra mare, quem dicunt Guisum, restaurare nisus est. Dumque cum Arnulfo moratur, homines Heriberti quoddam castrum Remensis aecclesiae, quod vocant Causostem, super Maternam fluvium, ab Artoldo praesule constructum, prodente Wiperto quodam capiunt, et Raegibertum , qui eidem castro praeerat, secum abducunt, villasque circumpositas crebris depraedantur infestationibus. Interea rex Ludowicus evocatus ab Artoldo archiepiscopo regreditur, ingressusque Laudunum, arcem novam nu
Abbreviated transcription (Latin):
incidere potuert: Deum ergo eum esse di¬
duitinam regressi ꝑgͥnationẽ cum mor¬
mandnis qui terran ip̃oꝵ continguam
sibi ꝑuaserant frequentib dimicant pre¬
liis superiores pliuibus existentes. et lo¬
ca ꝑuasa recipientis. Rodulfus uirensis
accis alpine gallie rex obiit cui filius
paruus conradus in regno succedit. Ab¬
to suessoꝵ presul defungitur. et uiido filiꝰ
folconis andegauensis. sc̃i martẏni turo¬
nensis canonicus euis episcopatu potit᷑.
nno dccccxxxuiii. Rex lodiui¬
uicus quoddam castrũ nomine
montimatum quod quidam serlus latro¬
unia exercens tenebat: uncepit. Ip̃m uero
serlum ꝑdeprecationem domni artaldi
archiepi uita donauit et oppidum auer¬
tit. Heribertum perdeprecationẽ hugo¬
nis ad pacẽ recepit. Tuciacum suꝑ mosã
cum uillis aliis ad ipnm ꝑtinentibus
quas pater ipsiꝰ matri eius dotis uire dede¬
rat. quasq rotgarus comes tenebat. ip̃o
reddente recepit dum eas hostili manu

Expanded text:
incidere potuerunt; deum ergo eum esse diincidere potuerunt; deum ergo eum esse didiutinam regressi peregrinationem, cum Nortmannis, qui terram ipsorum contiguam sibi pervaserant, frequentibus dimicant proeliis, superiores pluribus existentes, et loca pervasa recipientes. Rodulfus, Jurensis ac Cisalpinae Galliae rex, obiit; cui filius parvus Chonradus in regno succedit. Abbo Suessorum praesul defungitur; et Wido filius Fulconis Andegavensis, sancti Martini Turonensis canonicus, ejus episcopatu potitur. Anno DCCCCXXXVIII rex Ludowicus quoddam castrum nomine Montiniacum, quod quidam Serlus latrocinia exercens tenebat, vi cepit; ipsum vero Serlum per deprecationem domni Artoldi archiepiscopi vita donavit, et oppidum evertit. Heribertum per deprecationem Hugonis ad pacem recepit. Tusciacum super Mosam, cum villis aliis ad ipsam pertinentibus, quas pater ipsius matri ejus dotis jure dederat, quasque Rotgarius comes tenebat, ipso reddente recepit, dum eas hostili manu
Abbreviated transcription (Latin):
Quicum esset inuinculis et compedib
ferreis: noctu uisio cuidam cum capti¬
ue apparuit. uissumꝙ est ei: ut diceret
eidẽ presbitero quatinus fugam cape¬
ret: ut sere solutum uideret. Pariterq
cum uisiõe catena ip̃iꝰ reserata est. ilt ille
mortem metuens qm barbarus ei sepe
minabat᷑ sieum de fugam forte repre¬
hendiss. catena sibi peces reuintiens et
seram qua exilierat a compede requirens.
tterum mimire sibi sera studuit iuncła
nõ ausus euadere fuga. Nocte altera
iterum uisio prememorate facta capti¬
ue que presbiterũ adineundam fugam
roboraret. iterumq uincla ip̃ius resoluta
sunt. Aminatus adid tunc tandẽ prbt
fugam pocit. et inpalude quadam dich
aliquib. latens ubi preterisse barbaros cõ¬
perit. patriam tum demũ repetiit. Il nob̾
retulit. quod uiderit in hac captiuitate
quendam orbacensis cenobii monachum
nomine huc baldumquẽ frequenter eth¬
nici trucidare uoluenunt: nec carnẽ eus

Expanded text:
Qui cum esset in vinculis et compedibus Qui cum esset in vinculis et compedibus ferreis, noctu visio cuidam concaptivae apparuit; jussumque est ei ut diceret eidem presbitero, quatinus fugam caperet, ut se resolutum videret; pariterque cum visione catena ipsius reserata est. At ille mortem metuens, quam barbarus ei saepe minabatur, si eum de fuga forte reprehendisset, catena sibi pedes revinciens, et seram quae exsilierat a compede requirens, iterum munire sibi sera studuit vincula, non ausus evadere fuga. Nocte altera iterum visio praememoratae facta est captivae, quae presbiterum ad ineundam fugam roboraret, iterumque vincula ipsius resolata sunt. Animatus ad id tunc tandem presbiter fugam petiit, et in palude quadam diebus aliquibus latens, ubi praeterisse barbaros comperit, patriam tum demum repetiit. Is nobis retulit, quod viderit in hac captivitate quendam Orbacensis coenobii monachum nomine Hucbaldum, quem frequenter ethnici trucidare voluerunt, nec carnem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
iam suus esset effectus in iuincła conicit.
Celi pars ardere uisa: et hungarorum ꝑ¬
secutio ab eadẽ parte ꝑfrantiam in secu¬
ta est. qua uille ⁊ agri depopulati domꝰ
basilicet conflagrate captiuoꝵ abducta
multitudo. Non nullas tam̃ eccł̃ias.
gnib applicitis non ualuere succendere
Occliam scẽ magrae duabus et iam sege¬
tũ mentiq parietib pene ipsius ad he¬
rebant exustis: accendere nequiuerunt:
In eccłia beati basoli cum quidam hun¬
garoꝵ ascendere suꝑ altare nitẽs. arae
manum applicuiss. ip̃a manus eus al¬
taris ad hesit lapidi. nec omnino quiuit
auelli. donec ceteris hungaris are saxum
cura ipãm manum incidentibus partẽ
lapidis que manui eiꝰ inheserat: inad¬
mirationem omniũ proferre coactus ẽ
ethnicus. Quidam presb̃r debouonis cur¬
te sic enim uilla uocatur eius eccłie no¬
mine adalgarius captus est abeis. et
abductus usq inpagum biturigensẽ.

Expanded text:
jam suus esset effectus, in vincula conjicit. jam suus esset effectus, in vincula conjicit. Caeli pars ardere visa, et Hungarorum persecutio ab eadem parte per Franciam insecuta est; qua villae et agri depopulati, domus basilicaeque conflagratae, captivorum abducta multitudo. Nonnullas tamen aecclesias, ignibus applicitis, non valuere succendere; aecclesiam sanctae Macrae duabus etiam segetum metis, quae parietibus pene ipsius adhaerebant, exustis, accendere nequiverunt. In aecclesia sancti Basoli cum quidam Hungarorum ascendere super altare nitens arae manum applicuisset, ipsa manus ejus altaris adhaesit lapidi, nec omnino quivit avelli, donec ceteris Hungaris arae saxum circa ipsam manum incidentibus, partem lapidis, qui manui ejus inhaeserat, in admirationem omnium proferre coactus est ethnicus. Quidam presbiter de Bovonis curte--sic enim villa vocatur ejus aecclesiae--nomine Adalgarius, captus est ab eis, et abductus usque in pagum Biturigensem.
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu suo fame ⁊ equorum interitu:
pacta tandem pace cum albrico: dans
ei filiam suam coniugẽ: ab obsidione de¬
sistit. repertisq quibdam fris suis. bo¬
sonis contrase ut fertur in sidiis eundẽ
frem suum dolo capte. atq incustodia mit¬
tit. Saraten malamanniã predatum
ꝑgunt. et reuertentes multos romam
petentes interimunt. Hugo filius cot¬
berti cum hugone filio richardi disꝑti-¬
ta inter se burgundia pacẽ facit.⁊ lde¬
lelinus silua nectensium presul obiit:
mnio dccccxxxuii. Silua nectensiũ
presul ordinatur bernunus exce¬
nobio scĩ crispini. uualtberto ꝗꝗ nouio¬
magensium. presule defuncto. succedit
transinarus. monast̾ii scĩ uedasti pre¬
positus. L udouuicus rex ab hugonis
pͥncipis sepit curatiõe separans̾ matrẽ
suam laucluni recipit. Hugo cum heri¬
berto pacatur. Heribertus: castellum
quod dicitur cheoderici. uualone sibi
aꝑiente recipiens: ip̃m uualonẽ cum

Expanded text:
exercitu suo fame et equorum interitu, exercitu suo fame et equorum interitu, pacta tandem pace cum Albrico, dans ei filiam suam conjugem, ab obsidione desistit, repertisque quibusdam fratris sui Bosonis contra se, ut fertur, insidiis, eundem fratrem suum dolo capit atque in custodia mittit. Sarraceni in Alamanniam praedatum pergunt, et revertentes multos Romam petentes interimunt. Hugo filius Rotberti cum Hugone filio Richardi, dispertita inter se Burgundia, pacem facit. Adelelmus Silvanectensium praesul obiit. Anno DCCCCXXXVII Silvanectensium praesul ordinatur Bernuinus ex coenobio sancti Crispini. Waltberto quoque Noviomagensium praesule defuncto, succedit Transmarus, monasterii sancti Vedasti praepositus. Ludovicus rex ab Hugonis principis se procuratione separans, matrem suam Lauduni recipit. Hugo cum Heriberto paccatur. Heribertus castellum quod dicitur Theoderici, Walone sibi aperiente, recipiens, ipsum Walonem, cum