comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipsa erat trib unde dauid: beniamin uero
trib altera. ad idem regnũ sicut dixi ꝑtinens erat
unde fuit saul rex ante dauid. Sed simul istȩ duȩ
trib ut dictũ est iuda uocabantur. & hoc nomine
discernebantur ab isrł: quo appellabantur ꝓprie
decẽ trib habentes suũ regẽ. Namtrib leui qm̃ sa.
cerdotalis fuit. dĩ non regũ seruicio mancipata: t̃cia
decima numerabatur. Ioseph quippe unus ex duode¬
cim filiis isrł: non unã sicut ceteri singulas. sed duas
tribus fecit: effrẽ & manassen. Ucrũtam̃ eciã trib
leui ad regnũ hierosolimitanũ ꝑtinebat magis:
ubi erat dĩ templũ cui seruiebat. Diuiso igit᷑ popło:
salomonis: Et cũ uoluisset roboam tanquã tiran¬
nidẽ diuisȩ illius partis bello psequi. ꝓhibitus ẽ.
popłs pugnare cũ fr̃ib suis. dicente dõ ꝑpropħam
se hoc fecisse. Unde apparuit: nullũ in eare uel

Expanded text:
quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus altera ad idem regnum, sicut dixi, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Israel, quod appellabantur proprie decem tribus habentes suum regem. Nam tribus Leui, quoniam sacerdotalis fuit, Dei, non regum seruitio mancipata, tertia decima numerabatur. Ioseph quippe unus ex duodecim filiis Israel, non unam, sicut ceteri singulas, sed duas tribus fecit, Ephraem et Manassen. Verum tamen etiam tribus Leui ad regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi erat Dei templum, cui seruiebat. Diuiso igitur populo pel, seruus Salomonis. Et cum uoluisset Roboam tamquam tyrannidem diuisae illius partis bello persequi, prohibitus est populus pugnare cum fratribus suis dicente Deo per prophetam se hoc fecisse. Unde apparuit nullum in ea re uel
Abbreviated transcription (Latin):
quite expectant: ñ confundent᷑: Iam uero cancicũ
canticoꝵ. spirit᷑alis quȩdã scãrũ est uoluptas m̃tiũ
luta est: ut desideret᷑ ardentius. nudeturq iocundius:
& appartat sponsus cui dicit᷑ in eadẽ cantico. Eqͥtas
dilexit te: & sponsa quȩ ibi audit. caritas indelicus
tius Tacita multa transimꝰ: cura huius oꝑis c̾minandi
siue in isrł. Sic enĩ appellatȩ sunt illuis popłi partts:
ex quo ꝓprer salomonis offensã. tempore filu ciꝰ roboã
qui patri successit in regnũ. dõ uindicante diuisus ẽ.
oPinde trib decẽ quas accepit hicroboam seruus salo:¬
monis reacis insamariã constitutꝰ. ꝓprie uocabant᷑
isrł: quãuis hoc uniuersi illius popłi nom̃ cẽt Duab¬
uero tribub udȩ scilicet & beniamin. quȩ ꝓpter. da
nc penitus regnũ stirpis eius fuisset cradicatũ reman¬
serant. subiacentes ciuitati hicrłm iudę nom̃ fuic.

Expanded text:
qui te exspectant, non confundentur. Iam uero canticum qui te exspectant, non confundentur. Iam uero canticum canticorum spiritalis quaedam sanctarum est uoluptas mentium luta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita multa transimus cura huius operis terminansiue in Israel. Sic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabuero tribubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
terru inqͥt cuius est rex adolescens: & principes tui
mane comedunt. Beata tu terra cuius rea tuus filius.
ingenuoꝵ. & principes tui intẽpore comedunt: in
fortitudint & ñ in confusione. A dolescentẽ dic̃dia¬
bolum ꝓpter stulticiã & suꝑbiã. & temeritatẽ. & pe¬
tulantiã. cęteraq uitia quȩ huic ętatia ssolent ha¬
bundare: xp̃m autẽ filiũ ingenuoꝵ scõꝵ scilicet
patriarcharũ. ꝑtinentiũ ad liberã ciuitatẽ: ex quib
est in carne ꝓgenitus. Principes illius ciuitatis mane
manducantes id est ante horã congr̃uã. qͥa non ex¬
pectant oportunã quȩ uera ẽ infuturo scło felicitatẽ:
festinant᷑ beari huiꝰ scłi celeritate cupientes Princi¬
pes autẽ ciuitatis xp̃i: tempus ñ fallacis beatitudi:¬
nis patient̃ expectant. Hoc ait infortitudine. & ñ
in confusione: quia ñ cos fallit spes de qua dicit apłs:
Spes autẽ non confundit. Dicit & psalmꝰ. Et enĩ

Expanded text:
terra, inquit, cujus rex adolescens, et principes tui terra, inquit, cujus rex adolescens, et principes tui mane comedunt. Beata tu, terra, cujus rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione . Adolescentem dixit diabolum, propter stultitiam, et superbiam, et temeritatem, et petulantiam, caeteraque vitiaium ingenuorum, sanctorum scilicet patriarcharum, pertinentium ad liberam ciuitatem, ex quibus est in carne progenitus. Principes illius ciuitatis mane manducantes, id est ante horam congruam, quia non exspectant opportunam, quae uera est, in futuro saeculo felicitatem, festinanter beari huius saeculi celebritate cupientes; principes autem ciuitatis Christi tempus non fallacis beatitudinis patienter exspectant. Hoc ait: In fortitudine, et non in confusione, quia non eos fallit spes, de qua dicit apostolus: Spes autem non confundit; dicit et psalmus: Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
melchisedech de corpore & sanguine suo: Id enĩ
sacrificiũ: successit om̃ib illis sacrificus ueteris testa.¬
menti. quȩ immolabant᷑ inumbra futuri dł pter
qđ ctiã. uocẽ illam inpsalmo tricesimo & nono eiꝰdẽ
mediatoris ꝑꝓphetiã loquentis agnoscimꝰ sacrificiũ¬
& oblationẽ nolusti. corpus autẽ ꝑfecisti michi: qͥa
ꝓ illis om̃ib sacrificus & oblationib corpus ciꝰ offert᷑.
& participantib ministrat᷑. Nã istũ ȩcelesiasten in hac
sentencia manducandi & bibendi quã sepe repetit
plurimũq cõmendat. ñ sapere carnales cpulas uolup¬
tatis: satis illud ostendit ubi ait. Mdius ẽ. ire indomũ
luctus: quã ire indomũ potus. Et paulopost. Cor inqͥt
sapientiũ indomo luctus: & cor insipientiũ in domo
epularũ. Sed illud magis cõmemorandũ existimo
de hoc libro qđ ꝑtinet ad ciuitates duas. unã diaboli
alteram xp̃i: & carũ reges. diabolũ & xp̃m: Cȩ tibi

Expanded text:
Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis ueteris testamenti, quae immolabantur in umbra futuri; propter quod etiam uocem illam in psalmo tricensimo et nono eiusdem Mediatoris per prophetiam loquentis agnoscimus: Sacrificit oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi; quia pro illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus eius offertur et participantibus ministratur. Nam istum ecclesiasten in hac sententia manducandi et bibendi, quam saepe repetit plurimumque commendat, non sapere carnalis epulas uoluptatis, satis illud ostendit, ubi ait: Melius est ire in domum luctus quam ire in domum potus; et paulo post: Cor, inquit, sapientium in domo luctus et cor insipientium in domo epularum. Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad ciuialteram Christi, et earum reges diabolum et Christum: Vae tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
Hic certe cognoscimꝰ dĩ sapientiã hoc est uerbũ patri
coȩternũ in utero uirginali domũ sibi ȩdificasse cor¬
pus humanũ: & huic tanquã capiti membra ȩxcłam
subiunxisse. martirũ uictimas immolasse. mensã
in uino & panib p̾parasse. ubi apparet etiã sacer.¬
dotiũ scđm ordinẽ melchisedech: insipientes & ino¬
pes sensu uocasse. quia sicut dicit a płs. infirma hu¬
ius mundi elegit. ut confunderet fortia. Quib tam̃
infirmis: qđ sequit᷑ dicit. Derelinquite insipientiã
ut uiuatis: & quȩrite prudentiã ut uitã habeatis.
Participẽ autẽ ficri mensȩ illius: ipsũ est incipere
habere uitã. Nam & in alio libro qui uocat᷑ ecclesi¬
astes. ubi ait. non est bonũ homini nisi qđ manducat
& bibit. quid eredibilius dicere intelligit᷑. quã qđ
ad participationt̃ mensȩ huius ꝑtinet. quã sacerdos
ipse mediator testam̃ti noui exhibet scđm ordinẽ

Expanded text:
Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientes et inopes sensu uocasse, quia, sicut dicit apostolus, infirma huius mundi elegit, ut confunderet fortia. Quibus tamen infirmis quod sequitur dicit: Derelinquite insipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeatis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
ita obscurũ est ut de xp̃o & de possessione eiꝰ ȩccła.
sine laboriosa expositione ñ possit intelligi Tale qͥp¬
pe aliquid: ctiã dñs ipse iħs ꝑ euangłicã parabolã
ostendit dixxisse malos colonos. Hic est heres. uenite
occidamus eũ : & nr̃a erit hcreditas: Itẽq illud in eodẽ¬
libro qđ iam ante ꝑstriximꝰ. cũ ageremꝰ de sterili quȩ
peperit septẽ: ñ nisi de xp̃o & ȩccła mox ut fuerit
ꝓnunciatũ consueuit intelligi abeis qͥ xp̃m sapientiã
dĩ eẽ nouerunt. Sapientia ȩdificauit sibi domũ.
& suffulsit colũnas septẽ: immolauit suas uictimas.
miscuit in cratere uinũ suũ: & parauit mensã suã:
Misit seruos suos. conuocans cũ excellenti p̃dicatio¬
ne ad craterẽ dicens:. Quis est insipiens: diuercat
adme. Et in opib sensu dixit. Uenite manduca.¬
te de meis panibus: & bibite uinũ qđ miscui uob̃.

Expanded text:
ita obscurum est, ut de Christo et possessione ejus Ecclesia ita obscurum est, ut de Christo et possessione ejus Ecclesia sine laboriosa expositione non possit intelligi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Jesus per evangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas . Itemqlibro, quod iam ante perstrinximus, cum ageremus de sterili, quae peperit septem, non nisi de Christo et ecclesia, mox ut fuerit, pronuntiatum consueuit intellegi ab eis, qui Christum sapientiam Dei esse nouerunt: Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad craterem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis.
Abbreviated transcription (Latin):
erit enĩ respectus. ex sermonib illius. Hȩc cogitauer̃
& errauerunt: excecauit enĩ illos malicia illoꝵ. In
ȩxclesiastico autẽ: fides gentiũ futura p̃dicitur isto
modo. Miscrere nr̃i dominator ds̃ omniũ: & immite
timorẽ tuũ suꝑ om̃s gentes. Extolle manũ tuã suꝑ
gentes alienas: ut uideant potentiã tuã: Sicut corã
illis sanctificatus es in nob̃: ita corã nob̾ magnificeris
in illis: & cognoscant te scđm qđ & nos agnouimꝰ te:
quia non ẽ. ds̃ preterte dñe. Hanc optandi & p̃can
tur quȩ scripta non sunt in canone udȩoꝵ Intrib¬
uero illis quos salomonis cẽ constat & iudȩi canonicos
quȩ nos ultra quã oportet si nunc adhibetur extendit
Tamen qđ in ꝓuerbus legitur uiros impios dicere.
abscondamꝰ interra uirũ iustũ in iuste. absorbeamꝰ uero
cũ tanquã infernꝰ uiuentẽ. & auftramꝰ cius memoriã
de terra. possessionẽ eiꝰ preciosã app̃hendamꝰ: non¬

Expanded text:
us ex sermonibus illius. Haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia ipsorum. In ecclesiastico autem fides gentium futura praedicitur isto modo: Miserere nostri, dominator Deus omnium, et inmitte timorem tuum super omnes gentes; extolle manum tuam super gentes alienas et uideant potentiam tuam. Sicut coram illis sanctificatus es in nobis, ita coram nobis magnificeris in illis, et agnoscant te secundum quod et nos agnouimus te, quia non est Deus praeter te, Domine. Hanc optandi et precandtur, quae scripta non sunt in canone Iudaeorum. In tribuero illis, quos Salomonis esse constat et Iudaei canonicos quae nos ultra quam oportet, si nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus uiuentem et auferamus eius memoriam de terra, possessionem eius pretiosa
Abbreviated transcription (Latin):
in auctoritatẽ canonicã: ꝓuerbia. ecclesiastes: & canticũ
canticoꝵ. Alii uero duo. quoꝵ unꝰ sapientia. alt̃ ȩcle.¬
siasticus dicit᷑: ꝓpter eloquii ñ nullã similitudinẽ.
ut salomonis dicant᷑ obtinuit consuetudo. Non autẽ
cẽ ipsius: non dubitant doctiores. Eos tam̃ in aucto.¬
ritatẽ maxime occidentalis antiquitꝰ recepit ȩccła.
Quor inuno qͥ appellat᷑ sapientia salomonis: passio
xp̃i aꝑtissime ꝓphetat᷑. Impii quippe inc̾fectores
cius: cõmemorant᷑ dicentes. Circũueniamꝰ iustũ.
qm̃ insuauis. ẽ. nobis: & contrarius. ẽ. oꝑib nr̃is.¬

Expanded text:
in auctoritatem canonicam: Prouerbia, ecclesiastes et canticum in auctoritatem canonicam: Prouerbia, ecclesiastes et canticum canticorum. Alii uero duo, quorum unus sapientia, alter ecclesiasticus dicitur, propter eloquii nonnullam similitudinem, ut Salomonis dicantur, obtinuit consuetudo; non autem esse ipsius non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem maxime occidentalis antiquitus recepit ecclesia. Quorum in uno, qui appellatur sapientia Salomonis, passio Christi apertissime prophetatur. Inpii quippe interfectores eius commemorantur dicentes: Circumueniamus iustum, quoniam insuauis est nobis et contrarius est operibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
modus sit Ignoscant autẽ qui hȩc legunt. & cuncta
illa nouer̃.: & de his quȩ fortasse firmiora me p̃termisis.¬
se uel intelligunt uł existimant non querantur
EGNAUIT ergo dauid interrena hierłm filius cęlestis
hierłm. diuino multũ testimonio p̃dicatus: qͥa & de¬
licta cius tanta pietate superata sunt. ꝑ saluberrimã
poenitendi humilitatẽ ut ꝓrsus inter eos sit de qͥb
ipse ait. Bcati quoꝵ remissȩ sunt iniquitates: et
quoꝵ terta sunt peccata:. Post hunc regnauit cidem
popło uniuerso salomon eius filius: qui ut supra
dictũ est patre suo cocpit uiuente regnare. Hic bonis
inicus: malos exitus habuit. Quippe scdȩ res quȩ
sapientiũ animos fatigant. magis huic obfucru&s.
quã ꝓfuit ipsa sapientia: etiã nunc & deinceps me.¬
morabilis. & tunc longe latt̾q laudata ꝑ phetasse
ctiã ipse repperitur insuis libris qͥ tres receptisunt

Expanded text:
modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt uel existimant, non queranturnquit, David in terrena Hierusalem filius coelestis Hierusalem, divino multum testimonio praedicatus, quia et delicta ejus tanta pietate superata sunt per saluberrimam poenitendi humilitatem ut prorsus inter eos sit, de quibus ipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Post hunc regnavit eidem populo universo Salomon filius ejus, qui suo coepit patre vivente regnare. Hic bonis initiis malos exitus habuit, quippe secundae res quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt quam profuit ipsa sapientia. etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. Prophetasse etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inco psalmo qui hunc sequit᷑ scriptũ est. Cũ enĩ
& illic exc ꝑsona xp̃i quȩ ad eius passionẽ ꝑtinent pro¬
phetiȩ dicerent᷑: cõmemoratũ ẽ. qđ in euangło pa¬
tuit. Dederunt in escã meã fel: & insiti mea potũ
michi deder̃ acetũ. Et uelut post tale conuiuiũ
epulasq sibi huiuscemodi exhibitas: mox intulit.
Fiat mensa eoꝵ corã ipsis inmuscipulã: & in retribu.¬
tionẽ & in scandalũ. Obscurent᷑ oculi eoꝵ ne uide¬
ant. & dorsũ eoꝵ sẽꝑ incurua: & cęctra quȩ ñ optando
sunt dicta. sed optandi specie ꝓphetando prȩdicta:
Quid ergo mirũ si hȩc manifesta ñ uident. quoꝵ
oculi sunt obscurati ne uideant: Quid mirũ sicę¬
lestia non suspiciunt. qͥ ut interrena sint ꝓni. dorsũ
eoꝵ semꝑ incuruũ ẽ : His ergo trans latis acorpore:
uitia significantur animorum. Ista de psalmis
hoc ẽ. de ꝓphetia regis dauid satis dicta sint: ut aliqͥs

Expanded text:
in eo psalmo, qui hunc sequitur, scriptum est. Cum enim in eo psalmo, qui hunc sequitur, scriptum est. Cum enim et illic ex persona Christi, quae ad eius passionem pertinent, prophetice dicerentur, commemoratum est, quod in euangelio patuit: Dederunt in escam meam fel et in siti mea potum mihi dederunt acetum. Et uelut post tale conuiuium epulasque sibi huiusce modi exhibitas mox intulit: Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum ne uideant, et dorsum eorum semper incurua, et cetera, quae non optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspiciunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: de ꝓpħa & rege dauid Clamat & sexa.
saluos faciendi. dñs est iħs: qđ interp̃tatur salua¬
tor siue salutaris. Nã ratio nominis huiꝰ hȩc red¬
dita ẽ: qͣndo priusquã ex uirgine nasceret᷑ dictũ est
Pariet filiũ: & uocab̾ nom̃ eius iħm. Ipse enĩ saluum
faciet popłm suũ: a peccatis coꝵ. In quoꝵ peccatoꝵ
remissionẽ. qm̃ sanguis eiꝰ effusus. c̃: non utiq opor.¬
tuit eũ de hac uita exitus alios habere quã mortis:
subiunctũ est & dñidĩ exitus mortis: ut ostenderet᷑
moriendo saluos eẽ facturus: Sed mirando dictũ est
dñi dĩ : tanquã dicerct᷑: Talis. ẽ. ista uita mortaliũ:
ut nec ipse dñs aliter abilla eaciret. nisi ꝑ mortem.
Sed ut iudçi tã manifestis huius ꝓphetiȩ testimo.¬
nus etiã reb ad effectũ tã clarũ certũq ꝑductis
omnino ñ credant: ꝓfecto in eis illud implet᷑. qđ

Expanded text:
possunt de propheta et rege Dauid. Clamat et sexagpossunt de propheta et rege Dauid. Clamat et sexagsaluos faciendi Dominus est Iesus, quod interpretatur saluator siue salutaris. Nam ratio nominis huius haec reddita est, quando priusquam ex uirgine nasceretur dictum est: Pariet filium, et uocabis nomen eius Iesum. Ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. In quorum peccatorum remissionem quoniam sanguis eius effusus est, non utique oportuit eum de hac uita exitus alios habere quam mortis. subiunctum est: Et Domini exitus mortis, ut ostenderetur moriendo saluos esse facturus. Sed mirando dictum est: Et Domini; tamquam diceretur: "Talis est ista uita mortalium, ut nec ipse Dominus aliter ab illa exiret, nisi per mortem.Sed ut Iudaei tam manifestis huius prophetiae testimoniis etiam rebus ad effectum tam clarum certumque perductis omnino non cedant, profecto in eis illud inpletur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sperasse. qđ tunc sperauer̃ de iuda discipłi eiꝰ: qͣndo
est connumeratꝰ apłis. Iudȩi autẽ: xp̃m qut̃ speranł.
moriturũ eẽ nonsperant. Ideo quẽ lex & ꝓphetȩ
an nunciauer̃. nr̃m eẽ non putant: sed nescio quẽ
suũ. quẽ sibi alienũ amortis passione fingua Ideo
mirabili uanitate atq cęcitate: uerba quȩ posumꝰ.
non mortẽ & resurrectionẽ. sed somnũ & euigilationẽ
significasse contendunt. Sed clamat etiã eis psalmꝰ
quintꝰ decimꝰ apter hoc iocundatũ est cormeũ & ex¬
ultauit lingua mea. insuꝑ & caro reqͥescet in spe:
qm̃ non derelinques animã meã in inferno. nec
dab̾ scm̃ cuũ uidere corruptionẽ. Quis in ea spe
diceret reqͥcuisse carnẽ suã ut non derelicta ani-¬
ma sua in inferno sed cito ad eũ redeunte reuiuis.¬
ceret ne corrũ peretur sicut cadaucra corrũpi solent.
nisi qui die tercio resurrexit: Qđ utiq dicere non

Expanded text:
sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando est connumeratus apostolis. Iudaei autem Christum. quem sperant, moriturum esse non sperant. Ideo quem lex et prophetae adnuntiauerunt, nostrum esse non putant, sed nescio quem suum, quem sibi alienum a mortis passione confingunt. Ideo mirabili uanitate adque caecitate uerba, quae posuimus, non mortem et resurrectionem, sed somnum et euigilationem significasse contendunt. Sed clamat eis etiam psalmus quintus decimus: Propter hoc iucundatum est cor meum et exultauit lingua mea, inquoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Quis in ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte reuiuesceret, ne corrumperetur, sicut cadauera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurrexit? Quod utique dicere non
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ resurrectionẽq xp̃i de sedib suis bellica strage
& excidio funditus eradicatos uidet: Occisus enĩ ab
cis. resurreaẽ. & red didit eis interĩ tẽporariã discipli¬
nam: excepto qđ ñ correctis seruat. qͣndo uiuos & mor¬
tuos iudicabit. Nam dñs ipse iħs: ipsũ istũ traditorẽ
suũ ꝑ panẽ porrectũ ostendens apłis: hunc etiam
uersũ psalmi huiꝰ cõmemorauit. & inse dix̃ imple¬
tum. Qui edebat panes meos: ampliauit suꝑ me
calcaneũ. Qđ autẽ ait inquẽ speraui: ñ congruit
capiti sed corpori. Neq enĩ nesciebat eũ ipse saluator:
de quo ante iam dixerat. unꝰ exx uob diabolus . ẽ. Sed
solet inse mẽbroꝵ suoꝵ transferre ꝑsonã & sibi
tribuere qđ ẽ. illorũ: quia caput & corpus unus est
xp̃s. Vnde illud ẽ. in euangło. Esuriui: & dedistis
michi manducare. Qdđ exponens: ait. Quando uni
ex minimis meis fecistis: mͥ fecistis. Se itaq dixit

Expanded text:
onem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage onem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit eis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos et mortuos iudicabit. Nam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porrectum ostendens apostolis hunc etiam uersum psalmi huius commemorauit et in se dixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non congruit capiti, sed corpori. Neque enim nesciebat eum ipse Saluator, de quo ante iam dixerat: Unus ex uobis diabolus est. Sed solet in se membrorum suorum transferre personam et sibi tribuere quod esset illorum, quia caput et corpus unus est Christus; unde illud est in euangelio: Esuriui, et dedistis mihi manducare, quod exponens ait: Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Se itaque dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. ñ adiciet ut reuiuiscat: Suꝑiora qͥppe de¬
monstrant mortẽ ipsius cogitasse. & disposiuisse
inimicos eius: & hoc actũ ẽc̃ ꝑeũ qui ingrediebat᷑ ut
uideret. & egrediebat᷑ ut ꝓderet:. Cui autẽ hic ñ
occurrat ex discipło eiꝰ factus traditor uidas: Quia
ergo facturi erant qđ moliebant᷑. id est occisuri erant
eum: ostendens illos uana malicia frustra occisuros
resurrecturũ. sic adiecit hunc uersũ: uelut si diceret
Quid agitis uani: Qđ ur̃m scelus erit: meus somnꝰ
crit. Nũquid qͥ dormit. ñ adiciet ut resurgat: Et
tamen cos tã magnũ nefas ñ impune facturos.
consequentib indicat uersib dicens: Etenĩ homo
pacis meȩ inquẽ speraui: qͥ edebat panes meos. am¬
pliauit suꝑ me calcaneũ: hoc est conculcauit me
Tu autẽ inqͥt dñe miserere mei: & resuscitame et
reddã illis. Quis hoc iã neget. qͥ iudȩos post passi¬

Expanded text:
ritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe deritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et disposuisse inimicos eius. et hoc actum esse per eum, qui ingrediebatur ut uideret, et egrediebatur ut proderet. Cui autem hic non ocurrat ex discipulo eius factus traditor ludas? Quia ergo facturi erant quod moliebantur, id est occisuri erant eum, ostendens illos uana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adiecit hunc uersum, uelut diceret: \'Quid agitis uani? quod uestrum scelus erit, meus somnus erit\': Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non inpune facturos consequentibus indicat uersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum, hoc est conculcauit me. Tu autem, inquit, Domine, miserere mei et resuscita me, et reddam illis. Quis hoc iam neget, qui Iudaeos post passi
Abbreviated transcription (Latin):
xerit. nisi somnꝰ iste mors eẽt & cuigilatio resur.¬
rectio quã de xp̃o sic oportuit ꝓphetari: Nam et
in quadragesimo multo manifestius id ostenditur.
ubi ex ꝑsona eiusdẽ mediatoris more solito tanquã
prȩcerita narrant᷑ quȩ futura ꝓphetabant᷑: qm̃ quȩ
uentura erant. iã in p̃destinatione & p̃scientia dĩ
uelut facta erant quia certa erant. Inimici inquit
mei dixerunt mala michi: quando moriet᷑ & peri¬
bit nom̃ ciꝰ. Et si ingrediebatur ut uideret uana
locutꝰ est cor eiꝰ congregauit iniqͥtatẽ ipsi. Egre.¬
diebantur foras: & loquebant᷑: simul inunũ aduer.¬
sũ me susurrabant om̃s inimici mei: aduersũ me
cogitabant mala mͥ: Uerbũ iniquũ disposuer̃ aduersꝰ
me: nũquid qͥ dormit. ñ adiciet ut resurgat: Hic
certe ita disposita sunt uerba hȩc: ut nichil aliud
dixisse intelligat᷑. quã si diceret. Nũquid qͥ mo¬

Expanded text:
xerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurxerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurrectio, quam de Christo sic oportuit prophetari? Nam et in quadragensimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito tamquam praeterita narrantur, quae futura prophetabantur; quoniam, quae uentura erant, iam in praedestinatione et praescientia Dei uelut facta erant quia certa erant. Inimici, inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur ut uideret, uana locutum est cor eius, congregauit iniquitatem ipsi. Egrediebatur foras et loquebantur simul in unum. Aduersus me susurrabant omnes inimici mei, aduersus me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum disposuerunt aduersus me: Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt uerba haec, ut nihil aliud dixisse intellegatur, quam si diceret: \'Numquid qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
modo se spectaculũ considerantib & conspicientib
prebuisse: addens etiã. diuiser̃ sibi uestim̃ta mea et
suꝑ uestẽ meã miser̃ sortẽ. quȩ ꝓphetia quẽ admo.¬
dũ impleca sit euangelica narrat historia: tunc
ꝓfecto & alia recte intelligunt᷑ quȩ ibi minꝰ aꝑte
dicta sunt. cũ congruunt his quȩ tanta manifesta.¬
tione claruerunt. prȩsertim cũ & illa quȩ ñtrans¬
acta credimꝰ sed p̃sentia contuem᷑. sicut in codẽ psal.¬
mo legunt᷑ tanco ante p̃dicta: ita nunc exhibita in
toto orbe cernunt᷑. Ibi enĩ paulo post dicit᷑. Cõme¬
morabunt᷑ & conuertent᷑ ad dñm: uniuersi fines t̃rȩ.
Et adorabunt in conspectu eiꝰ uniuersȩ patriȩ gen.
De resurrectione quoq eiꝰ: nequaquã psal morum
oracula tacuer̃. Nam qͥd est aliud qđ in psalmo t̃cio
ita desipit. ut credat uelut aliqͥd magnũ nobis
indicare uoluisse ꝓpħam qđ dormierit & eocurre¬

Expanded text:
modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus praebuisse. Addens etiam, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super uestimentum meum miserunt sortem, quae prophetia quem ad modum inpleta sit euangelica narratur historia, tunc profecto et alia recte intelleguntur, quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa, quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim paulo post dicitur: Commemorabuntur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae et adorDe resurrectione quoque eius nequaquam psalmorum oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in psalmo tertio ita desipit, ut credat uelut aliquid magnum nobis indicare uoluisse prophetam, quod dormierit et exsurre
Abbreviated transcription (Latin):
nos uocamꝰ: & cã uirgã uirtuti eiꝰ agnoscumꝰ. Dominari
uero eũ in medio inimicoꝵ suoꝵ idem ipsi inter quos
dominat᷑. dentib frendendo & tabescendo: & nichil
aduersus cũ ualendo testant᷑: Deinde qđ paulopost
dicit. uirauit dñs & ñ poe̾nitebit eũ. quib uerb im¬
mutabile futurũ eẽ significat qđ adiungit. tues sa.¬
cerdos inȩternũ scđm ordint̃ melchisedech: ex eo qđ
de quo ista dicantur : Ad hȩc itaq manifesta. referun¬
tur quȩ paulo obscurius in codẽ psalmo posita sunt:
quando recte intelliguntur. qđ in nr̃is iã popularib
sermonib fecimꝰ. Sic & in illo ubi humilitatẽ passio¬
meas & pedes. dinumerauer̃ omĩa ossa mea. ipsi uero
considerauer̃ & conspeocer̃ me : quib utiq uerb̃ in
cruce corpus significauit extentũ manib pedibusq
conficis & clauoꝵ trans uerberatione confossis. eoq

Expanded text:
nos uocamus, et eam uirgam uirtutis eius agnoscimus. Dominari nos uocamus, et eam uirgam uirtutis eius agnoscimus. Dominari uero eum in medio inimicorum suorum idem ipsi, inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo et nihil aduersus eum ualendo testantur. Deinde quod paulo post dicit: Iurauit Dominus, ot non paenitebit eum, quibus uerbis inmutabile futurum esse significat, quod adiungit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, ex eo quoambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelleguntur; quod in nostris iam popularibus sermonibus fecimus. Sic et in illo, ubi humilitatem passiopedes, dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me. Quibus utique verbis in cruce corpus significavit extentum, manibus pedibusque confixis et clavorum transverberatione confossis, eoque
Abbreviated transcription (Latin):
eos pͥncipes suꝑ omnẽ terrã: ex filiis quippe cius
ꝑ omnẽ tetrã sunt p̃positi & patres ciꝰ cũ confiteant᷑
ei popłi concurrentes ad eã confessione laudis ȩternȩ
sub obscure p̃dictũ est quoquomodo intelligat᷑. debet
his reb manifestissimis conuenire: sicut etiã in illo
me p̃dicat᷑. dixit dñs dño meo sede a dextris meis. do.¬
nec ponã inimicos tuos scabellũ pedũ tuoꝵ: sedere
xp̃s addexterã patris creditur. ñ uidet᷑. Eius etiã
inimicos poni sub pedib eius: nondũ apparit. Id
igitur: apparebit infine. Etiam hoc nunc creditur:
post uidebitur. Uerũ qđ sequit᷑ uirgã urtutis tuȩ
emitet dñs exsr̃on. & dominare inmedio inimicoꝵ
tuoꝵ. ita clarũ est: ut ñ solũ infidelit̃ & infelicit̃. sed
etiã impudenter negetur. Et ipsi quippe fatent᷑
inimici exsion missã fuisse legẽ xp̃i. qđ euangeliũ

Expanded text:
eos principes super omnem terram ex filiis quippe eius eos principes super omnem terram ex filiis quippe eius per omnem terram sunt praepositi et patres eius, cum confiteantur ei populi concurrentes ad eam confessionem laudis aeternaesubobscure dictum est, quoquo modo intellegatur, debet his rebus manifestissimis conuenire. CAPUT XVII. De his, meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Sedere Christus ad dexteram Patris creditur, non uidetur; eius etiam inimicos poni sub pedibus eius nondum apparet; id agitur, apparebit in fine; etiam hoc nunc creditur, post uidebitur. Verum quod sequitur: Virgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare in medio inimicorum tuorum, ita clarum est, ut non solum infideliter et infeliciter, sed etiam inpudenter negetur. Et ipsi quippe fatentur inimici ex Sion missam fuisse legem Christi, quod euangelium
Abbreviated transcription (Latin):
est quos ñ iudit in carne. Unde ꝑciuiusdã psalmi
ꝓphetiã: dicit ipse rex noster. Erues me de con-¬
tradictionib popłi: constitues mc in caput gentiũ
Popłs quẽ non cognoui seruiuit mͥ: in obauditu
auris obaudiuit michi Popłs ergo iste gentium¬
qut̃ non cognouit xp̃s p̃sentia corporali inquẽ tam̃
xp̃m sibi annunciatũ credidit. ut merito de illo
diceret᷑ in obauditu auris obaudiuit michi. qͥa fides
exauditur ẽ: istt inquã popłs additus ueris & car¬
ne & fide israhelitis ciuitas ẽ. dĩ. quȩ ipsũ quoq
scđm carnẽ peperit xp̃m: quando insolis illis israhe¬
litis fuit: Inde quippe erat uirgo maria: inqua
carnẽ xp̃s ut homo eẽt assũpsit. De qua ciuitate:
& ꝓpħis fundauit eã. Cũ igitur huic reginȩ ciui.¬
tati dĩ tanto ante dictũ sit ꝑ ꝓphetiã qđ iã uidemꝰ
impletũ ꝓpatrib tius nati sunt tibi filii. c̃stitues

Expanded text:
est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in capite gentium. Populus, quem non cognoui, seruiuit mihi; in obauditu auris obaudiuit mihi. Populus ergo iste gentiumquem non cognouit Christus praesentia corporali, in quem tamen Christum sibi adnuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur: In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus ueris et carne et fide Israelitis ciuitas est Dei, quae ipsum quoque secundum carnem peperit Christum, quando in solis illis Israelitis fuit. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua carnem Christus, ut homo esset, adsumsit. De qua ciuitate et prophetis fundauit eam. Cum igitur huic reginae ciuitati Dei tanto ante dictum sit per prophetiam, quod iam uidemus inpletum: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues
Abbreviated transcription (Latin):
utiq prȩ xp̃ianis. Hi. sunt enĩ participes eiꝰ: eoc
quoꝵ in om̃ib gentib unitate atq concordia¬
fit ista regina sicut in alio psalmo de illa dicit᷑:
ciuitas regis magni: Ipsa est sr̃on spiritalit̃: qđ nom̃
latine interp̃tatũ. speculatio est. Speculat᷑ enĩ fu.¬
turi scłi magnũ bonũ: qm̃ illuo dirigit᷑ eiꝰ intentio.
Ipsa . ẽ. & hicrłm eodẽ modo spirit̾alit᷑.: unde multa
iam diximꝰ. Sius inimica t̃. ciuitas diaboli babr¬
lon: quȩ confusio interp̃tat᷑. Ex qua tam̃ babrlo.¬
ne. regina ista in om̃ib gentib regeneratione libera¬
tur: & apessimo rege ad optimũ regẽ. id est adiabo¬
lo transit ad ap̃m oꝑ pter qđ ei dicit᷑. Obliuiscere
popłm tuũ: & domũ patris tui. Cuius ciuitatis im¬
piȩ portio sunt istahelitȩ sola carne ñ fide : in imici
etiã ipsi magni huiꝰ regis. ciusq reginȩ: Ad ipsos
enĩ ueniens. & ab eis xp̃s occisus: magis alioꝵ factus

Expanded text:
utique prae Christianis. Hi sunt enim participes eius, ex quorum in omnibus gentibus unitate adque concordifit ista regina, sicut in alio psalmo de illa dicitur: Ciuitas regis magni. Ipsa est Sion spiritaliter; quod nomen Latine interpretatum speculatio est; speculatur enim futuri saeculi magnum bonum, quoniam illuc dirigitur eius intentio. Ipsa est et Hierusalem eodem modo spiritaliter, unde multa iam diximus. Eius inimica est ciuitas diaboli Babylon, quae confusio interpretatur; ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur et a pessimo rege ad optimum regem, id est a diabolo transit ad Christum. Propter quod ei dicitur: Obliuiscere populum tuum et domum patris tui. Cuius ciuitatis inpiae portio sunt et Israelitae sola carne, non fide; inimici etiam ipsi. magni huius regis eiusque reginae. Ad ipsos enim ueniens et ab eis Christus occisus magis aliorum factus
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam uidei rȩꝑbi in auctoritatẽ canonicã receptos
nouissimos habent. Sunt enĩ & scripta coꝵ sicut
alioꝵ qui in magna multitudine ꝓpħarũ ꝑ pauci:
ea scripserunt quȩ auctoritatẽ canonis obtinerent:
non nulla mͥ in hoc opere uideo eẽ ponenda. Qđ cõ¬
modius fiet ad iuuante dño sequenti libro: ne hunc
tam ꝓlixum. ulterius oneremus

Expanded text:
etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. nonnulla mihi in hoc opere uideo esse ponenda; quod commodius fiet adiuuante Domino sequenti libro, ne hunc tam prolixum ulterius oneremus
Abbreviated transcription (Latin):
tempore ex quo redierunt de babilonia. post mala.¬
chiam. aggrũ & zachariã qui cunc ꝓphetaueru&.
& hesdram: non habucr̃ ꝓpħas usq ad saluatoris ad.¬
uentũ nisi aliũ ⁊achariã patrẽ ioħis. & helisabeth
cuis uxorẽ xp̃i natiuitate iam ꝓxima: & eo iã naco
symeont̃ senẽ. & annã uiduã iamq grandeuã. & ip.¬
sum ioħem nouissimũ: qui iuuenis iã iuuent̾ xp̃m
non quidẽ futurũ predix̃. sed tam̃ in cognitũ ꝓphetica
cognitione monstrauit. ꝑpter qđ: ipse dñs ait. Lex
& ꝓpħȩ: usq ad ioħem. Sed istoꝵ quinq ꝓpheta.¬
tio. ex euangłio nob̾ nota est: ubi & ipsa uirgo mat̃
dñi. ante iohannẽ ꝓphetasse inuenit᷑. Sed hanc
istoꝵ ꝓphetiã: iudȩi ręꝓbi non accipiunt. Acceperuit
autt̃: qui ex eis innumerabiles ȩuangło credider Tunc
cnim . ẽ. ucre isrł diuisus in duo: diuisione illa quȩ per
samuhelẽ ꝓpħam sauli regi est imiutabilis p̃nunci.¬
ata. Malachiam uero. aggcũ rachariã & erram:

Expanded text:
tempore, ex quo redierunt de Babylonia, post Malachiam, Aggaeum et Zachariam, qui tunc prophetauerunt, et Esdram non habuerunt prophetas usque ad Saluatoris aduentum, nisi alium Zachariam patrem Iohannis et Elisabeth eius uxorSimeonem senem et Annam uiduam iamque grandaeuam et ipsum Iohannem nouissimum; qui iuuenis iam iuuenem Christum non quidem futurum praedixit, sed tamen incognitum prophetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inuenitur. Sed hanc istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ ꝓmissus. qui ñ ante sicut iste. sed post mortẽ. dd
prenunciatꝰ est suscitandus. Quãlibet enĩ longo in.
mortẽ regis dauid eu siciẽ. ꝓmissus cũ ucire opor.¬
tebat qͥ clificaret donũ dõ non de lignis & de la.¬
pilibus. sedde homnub: qualc̃ illũ edificare
gaudemꝰ Hiuie enĩ domui dicit apłs: hoc est fideli.¬
bus xp̃i Templũ enĩ dĩ sem̃ est: qđ estis uos ł rapt̃¬

Expanded text:
esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem David esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem David praenuntiatus est suscitandus. Quamlibet enim longo intemortem regis David, cui sic est promissus, eum venire oportebat, qui aedificaret domum Deo non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dicit Apostolus, hoc est, fidelibus Christi: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos .
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad mare. & aflumine usq ad t̃minos orb̃ terrȩ:
qđ in xp̃o uidemꝰ impleri. A flumine quippe domi¬
nandi sũpsit exordiũ: ubi baptizatꝰ aiohanne eo¬
demonstrante coepit agnosci adiscipłis. qͥ eũ non solũ
magistrũ. ucrũ etiã dnm̃ appellauer̃. Nec ob aliud
uiuente adhuc patre suo dauid regnare salomon
cocpit: qđ nulli regũ illoꝵ contigit: nisi ut hinc
quoq satis cluceat non eẽ ipsũ quẽ ꝓphetia ista
presignat: quȩ ad cius patrẽ loquit᷑ dicens. Et
erit cũ ĩ pleti fucrunt dies tui & dormies cũ patrib:
tuis: & suscitabo semtuũ post te qͥerit de uentit tuo.
& prȩparabo regnũ illuis. Quomodo ergo ꝓpter
id qđ sequit᷑ hic ȩlificabit michi domũ iste salomon
putabitur ꝓphetatus & ñ potius ꝓpetr id qđ p̃cedit.
cũ ĩ pleti fuerint̾ dies tui & dormies cũ patrib tuis.¬
suscitabo sementuũ post ee. alius pacificus intelligit᷑

Expanded text:
usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae: usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae: quod in Christo videmus impleri. A flumine quippe dominandi sumpsit exordium, ubi baptizatus a Joanne, eodem monstrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum Magistrum, verum etiam Dominum appellaverunt: nec ob aliud, vivente adhuc patre suo David, regnare Salomon coepit, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod exiet de ventre tuo, et praeparabo regnum illius. Quomodo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus; et non potius, propter id quod praecedit: Cum completi fuerint dies tui, et dormies cum patribsuscitabo semen tuum post te; alius pacificus intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
est quidẽ non nulla imago rei futurȩ: etiã insalo¬
mone ineo qđ templũ ȩdificauit: & pacẽ habuit
scđm nom̃ suũ. Salomon quippe: pacificus ẽ. lati.¬
ne: & in exordio regni sui mirabilit̃ laudabilis fuit.
ita scripta sunt qͣsi de ipso ista predieta sint: dũ scrip¬
tura scã etiã reb gestis ꝓphetans. quodã modo in eo
figurã deliniat futuroꝵ. Nam prȩcer libros diuinȩ
historie. ubi regnasse. narrat᷑. psalmꝰ etia septuagesi¬
mus primꝰ titulo nominis ciꝰ inscriptus t̃: in quo tã mul.¬
ta dieunt᷑ quȩ omĩno ei conuenire ñ possunt: dño aut̃
xp̃o aptissima ꝑspicuitate. conueniunt ut cuident᷑¬
appareat qđ millo figura qualis cũq adumbrata sit:
inisto autẽ ipsa ueritas presentata: Notũ est enĩ quib
terminis regnũ conclusũ fuerat salomonis. Ettam̃
in eo psalmo legit᷑ ut alia taceã dominabit᷑ amari

Expanded text:
est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Saloest quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificavit, et pacem habuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine, et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit: ita scripta sunt, quasi de ipso ista praedicta sint, dum Scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans, quodam modo in eo figuram delineat futurorum. Nam praeter libros divinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagesimus primus titulo nominis ejus inscriptus est: in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei convenire non possunt, Domino autem Christo aptissima appareat, quod in illo figura qualiscunque adumbrata sit, in isto autem ipsa veritas praesentata. Notum est enim, quibus terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mare
Abbreviated transcription (Latin):
grandẽ ꝓmissionẽ qui putat insalomone fuisse cõ¬
plctam: multũ errat: Actendit enĩ qđ dictum est
hic edificabit michi domũ. qm̃ salomon tẽplũ illud
nobile struxit: & non attendit fidelis erit domꝰ cius
& regnũ cius usq inȩccrnũ corãme. Attenlat engo
& aspiciat salomonis domũ plenã mulicrib alitni¬
genis: colentib deos falsos. & ipsũ abcis regẽ aliqudo
sapientt̃ in eandẽ idolatriã seductũ atq deicctũ. et
non audeat existimare dm̃ uł hoc ꝓmisisse m̾elacit᷑.
.ueł talẽ salomonẽ domũq eius futurã nom pocuisse
prescire. Non hinc autt̃ deberemꝰ ambigere: nec si¬
carnẽ iam uideremꝰ ista cõpleri: ne uane ati inanit̃
hic aliũ aliquẽ requiramꝰ sirut carnałes uidei Nam
& ipsi usq adco filiũ quẽ loco isto regi dauid pmis
sum legunt. intelligunt ñ fuisse salomone: ut eo
qui ꝓmissus ẽ tanta iã manifestatione declaraco.
adhue mirabili cecitate aliũ sperare sẽ dicant Facta:

Expanded text:
grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse completam, multum errat. Attendit enim quod dictum est: hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon templum illud nobile struxit, et non attendit: Fidelis erit domus ejus, et regnum ejus usque in aeternum coram me. « Attendat ergo et aspiciat Salomonis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus Deos falsos, et ipsorum ab eis regem aliquando sapientem in eamdem idololatriam seductum atque dejectum; et non audeat existimare Deum vel hoc promisisse mendaciter, vel talem Salomonem domumque ejus futuram non potuisse praescire. Non hinc autem deberemcarnem, iam uideremus ista conpleri, ne uane adque inaniter hic alium aliquem requiramus, sicut carnales Iudaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem lsum legunt, intelligunt non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est, tanta jam manifestatione declarato, adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta
Abbreviated transcription (Latin):
tractum: deficiunt oculi cuis. & defluit anina eiꝰ tabe
meroris. ꝑprie autt̃ ad huius domũ heli cui hȩc di.¬
cebantur: qđ sequit᷑ ꝑcinet. Et om̃is qui supcraue¬
rit domus tuȩ: decidet ingladio uiroꝵ. Et hoc tͥ¬
Dic uno: morientur ambo. Hoc ergo signũ factũ
est mutandi sacerdocu de domo huius: Quo signo.
significatũ est mutandũ sacerdociũ domꝰ aaron:
Mors quippe filior huius: significauit mortẽ ñ
homiinũ sed ipsius sacerdotu de filus aaron: Quod
autẽ sequit᷑: ad illũ iamptinet sacerdotẽ . cuius figu¬
ram gessic huic succedendo samuhel õPinde: quȩ se.¬
cuntur. de xp̃o iħu noui testam̃ti uero sacerdote dicunt᷑:
Et suscitabo michi sacerdotẽ fidelẽ qͥ omia quȩ incorde

Expanded text:
tractum, deficiunt oculi eius et defluit anima eius tabe tractum, deficiunt oculi eius et defluit anima eius tabe maeroris. Proprie autem ad huius domum Heli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: Et omnia qui superauerit domus tuae, decident indie uno morientur ambo. Hoc ergo signum factum est mutandi sacerdotii de domo huius. quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum huius significauit mortem non hominum, sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur, ad illum iam pertinet sacerdotem, cuius figuram gessit huic succedendo Samuel. Proinde quae sequuntur, de Christo Iesu noui testamenti uero sacerdote dicuntur: Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui omnia quae in corde
Abbreviated transcription (Latin):
tiscrui indomo pharaonis: & degi domũ patristui ex
omũb sccptris istł michi sacerdotio fungi. Quis patrũ
huius fuit in illa egiptia seruitute. unde cũ liberati
essent electus t̃. ad sacerdotiũ. nisi aaron: De huius
ergo stirpe: istoloco dix̃ futurũ fuisse. ut non essent
ulcerius sacerdotes: qđ iã uidemꝰ implitũ. Uigilet fi.¬
des: presto sunt res. cernunt᷑. tenent᷑: & uidere nolen¬
tiũ oculis ingerunt᷑. Ecce inqͥt dies ueniunt: & ext̃.¬
minabo sem̃ tuũ & scm̃ domꝰ patris tui. & ñ erit cibi
senior indomomea om̃ib dicbus: & uirũ ext̾minabo
tibi ab altari meo. ut deficiant oculi tiꝰ. & defluat
anima cius. Ecce dies qͥ pręnunciati sunt: iãuener̃.
Nullus sacerdos est: scdm ordinẽ a aron. Et quicũq
ex cius genere est homo: cũ udet sacrificiũ xpĩanoꝵ
toto orbe pollere. sibi autt̃ honorẽ illũ magnũ eẽ sub.¬

Expanded text:
ti serui in domo Pharao, et elegi domum patris tui ex ti serui in domo Pharao, et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi. Quis patrum fuit huius in illa Aegyptia seruitute, unde cum liberati essent, electus est ad sacerdotium, nisi Aaron? De huius ergo stirpe isto loco dixit futurum fuisse, ut non essent ulterius sacerdotes; quod iam uidemus inpletum. Vigilet fides, praesto sunt res, cernuntur. tenentur et uidere nolentium oculis ingeruntur. Ecce, inquit. dies ueniunt, et exterminabo semen tuum et semen domus patris tui, et non erit tibi seniotibi ab altari meo, ut deficiant oculi eius et defluat anima eius. Ecce dies. qui praenuntiati sunt, iam uenerunt. Nullus sacerdos est secundum ordinem Aaron; et quicumque ex eius genere est homo. cum uidet sacrificium Christianorum toto orbe pollere, sibi autem honorem illum magnum esse sub