comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpopulo carnes uõ illorũ porttrent᷑ extrt cistia ibiq: concre marent᷑ neceẽ lictũ alicu tab¬
gurã tenent dnĩ saluatoris : Ipse ẽ enĩ uitulus quẽ pius pat̃ in regressione filii ꝓdigi im molauit:
inscã scõrũ ontiturus ꝓpopulo typumgerebat istius ueri ponefias quicũ sangiune passionis sue inte¬
nort patriȩ celestis penetituit oraturus ꝓfidelib sius : linmolabant᷑ illa duo anmalia intiucastra
enĩ adiudicitus ÷ morti clamantib: uideis reus ÷ mortis. cracifige crucifige eũ : quoda modoqũato
adillos ꝑtin& immolatus ÷: Qđ marcus eugłistti uolens nobis ostendere utaẽe : dicit : Erat aut
hort terua & cruci fixer̃ eũ lingius uidelic& suis : Na hortit̃ sexta in cruce eleuatus extrahirłm
ibiq corpuseius cõbustũẽ gne passionis : Alttre aut̃ illud iudȩorũ qđ fiebat extra castra ubi consu¬

Expanded text:
populo; carnes vero extra castra cremarentur, nec esset licitum alicui tabfiguram tenent Domini Salvatoris: ipse est vitulus quem pius pater in regressione filii prodigi immolavit; iat in Sancta sanctorum, oraturus pro populo, typum gerebat istius veri pontificis qui cum sanguine passionis suae interiora patriae coelestis penetravit, oraturus pro fidelibus suis. Immolabantur illa animalia intra castra,mortis: Crucifige, crucifige eum, quodammodo quantum ad illos pertinet immolatus est. Quod Marcus evangelista volens nobis ostendere ita esse, dicit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum : linguis videlicet suis. Nam hora sexta in cruce est levatus extra Hierusalem, ibique corpus ejus combustum est igne passionis. Altare autem illud Judaeorum quod fiebat extra castra, ubi consu
Abbreviated transcription (Latin):
at &bibit Quoꝵ̃ enĩ animaliũ infert᷑ sangiuis ꝓpeccato in scãꝑ pontificẽ : horũ corpora cremant᷑
extiticastra : Eaec quomodo ad dnm̃ ꝑtinent : satis ut reordictũ habetur : Sed quia ipse caput
ẽomiũ electorũ : ꝑccumes illorũ anim aliũ pos sunt intellegi om̃s electi quiextra castra. hoo ÷
extrta conuersationẽ scłarũ carnediũq hominũ morti ficatndo membrt sue cũ uitis & concupis
fiudũ atq libidino sũ inuenit᷑ ardentq parit̃ amore dilectionis dĩ& ꝓximi: Duplicit̃ enĩ can sumunt᷑
extracastra : siuedũ mortificant membrt suci cũ uitis & concupiscentus ut diximꝰ. siuedũ ad exemplũ
domincȩpassionis mart yni palmã sibetnt iuixtit qđ beatꝰ petrus ortat᷑ dics̃ : X pr passus ÷ ꝓ nob

Expanded text:
im animalium infertur sanguis pro peccato in Sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. Haec quomodo ad Deum pertineant satis, ut reor, dictum habetur. Sed quia ipse caput omnium electorum, per carnes illas animalium possint intelligi omnes electi qui extra castra, hoc est extra conversationem saecularium carnalium qui hominum mortificando membra sua cum vitiis et concufluidum atque libidinosum invenitur, ardentque pariter amore dilectionis Dei et proximi Dupliciter enim consumuntur extra castra, sive dum mortificant membra sua cum vitiis et concupiscentiis, ut diximus, sive dum ad exemplum Dominicae passionis martyrii palmam
Abbreviated transcription (Latin):
loquebat᷑ ei in monte sina : Eugłm aut̃ ñfut dlatũ initremore neq cũ cõminatione : sed asfectu pat̃no
loutius ÷ dñs fidelib: tã quã filuis iNã ascendens in montẽ quan doint̃ cetent precepit ute octobẽatitũ

Expanded text:
loquebatur ei in monte Sina. Evangelium autem non fuit datum in tremore neque cum comminatione, sed affectu paterno. loquebatur ei in monte Sina. Evangelium autem non fuit datum in tremore neque cum comminatione, sed affectu paterno. Locutus est Dominus fidelibus tanquam filiis. Nam ascendens in m
Abbreviated transcription (Latin):
ibi : ut ipsiextoto terrore ꝓculsi ad am̃ celorũ confugiũ faciant : Tenebrȩ aut̃ siue caligo obsunt¬
tẽ ipsiuis legis designat : Turbo siue cõmotio uentorũ cõminationẽ ipsuis legis qđ dic̃ siqus hoc id
illud fecerit occidatur : Procella : ipsa uindincit̃ : Tubȩ sonitus : p̃senticã & aduentũ dĩ omp̃ĩs : Va¬
idẽ apłs alics dic̃ : in iussu : & inuoae archangłi. & intuba dĩ descend& decȩlo : Pertubã aũt: ind¬
gitur ipsauox angłoꝵ : N enĩ est puttindũ : qđ aenea aut cornea tuba angłi increpuerint : Vox
quoq uerborũ : nonipsuis omp̃is dĩ intelugit᷑ sed angłoꝵ. Persubiectũ enĩ ereaturã hoc ÷ ꝑ angbi
eius audiftis neq spetiem eius uidistis : Et qđ moysescũ angło noncũ dñõ fuerit locutus: ostende li¬
anis ftephanus incontione sua quã habuit cũ uideis :Eic÷ inquiens moy ses: qui fuit cũ angls

Expanded text:
ibi, ut ipsi ex toto terrore perculsi, ad Deum coelorum confugium facerent; tenebrae autem, sive caligo, obscuritatem ipsius legis designat. Turbo sive commotio ventorum comminationem ipsius legis quae dicit: Si quis hoc vel illud fecerit, occidatur. Procella autem ipsam vindictam. Tubae sonitus, praesentiam et adventum Dei omniidem apostolus alias dicit: In jussu, et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo. Per tubam autem intelligitur ipsa vox angelorum; non enim est putandum quod aenea, aut cornea tuba Dei angeli increpuerint. Vox quoque verborum non ipsius omnipotentis Dei intelligitur, sed angelorum: per subjectam enim creaturam, iejus audistis, neque speciem ejus vidistis . Et quod Moyses cum angelo, non cum Domino fuerit locutus ostendit beatus Stephanus in concione sua quam habuit cum Judaeis: hic est, inquiens, Moyses, qui fuit cum angelo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad sronmontẽ hoc ÷ ad cuutatẽ dĩ uiuentis hirłm caelestẽ fide & desideno : & accessiftisad frequentiã
suemultitudinẽ multorũ miliũ angłorũ. consociati illis in fide. consociandiiterũ ingła. iux taqđdĩs
sed omẽ iudiciũ dedit filio : Per illũ enĩ ÷̃ udicab̵ dr̃ pat̃ non solũ modo uideos. sedom̃s homines : Et acces¬

Expanded text:
ad Sion montem, hoc est ad civitatem Dei viventis Hierusalem fide et desiderio. Et accessistis ad frequentiam ad Sion montem, hoc est ad civitatem Dei viventis Hierusalem fide et desiderio. Et accessistis ad frequentiam sive multitudinem multorum millium angelorum, consociati illis in fide, consociandi iterum in gloria, juxta qused omne judicium dedit Filio , per illum enim judicabit Deus Pater non solummodo Judaeos, sed omnes homines: et acces
Abbreviated transcription (Latin):
q̃loquit᷑ nob̵ dĩs peforte moriamur: ninio enĩ timore fuerant ꝑculsi: uidentes totũ mundũ sina fa¬
mare ꝓcellus quoq &stontrua &d uocestubarũ : Et si bestic teugerit montẽ lapidabit᷑ : sib lapidib
giton dins caelitus misis : Sic enĩ p̃ceperat dñs : Longe se faciant filii isr ł amonte : q m̃si homo aut ali¬
utneq auderent audire neq: accedere ad montẽ .: Moy sesenĩ dix̃ : Exterrit̃ sũ & tremebundus : S
moysesexterntus ÷ ÷ quid dicendũ dealis: Sed accessistis ad syonmontẽ . &cutttẽ di uuentis he¬
nsalem celestẽ : Ex superiorib:ista pendent ubidictũ ẽ : Naccessifus ad traictabilt̃ & accessibi¬
let̃ gnẽ montis sẏnai : sedaccessistis ad syonmontẽ . Cetera ꝑparente son dictas̃ : Persyon aut que
ud suꝑmã quȩ conftat ex angłis & hominib: ustis. ad quã accedit᷑ fide & desiderio : Acces sistis inquit

Expanded text:
loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur . Nimio enim timore fuerant perculsi, videntes totum montem Sina fumare, procellas quoque et tonitrua et voces tubarum . Et si bestia tetigerit montem, lapidabitur, subaudis lapidibus grandinis coelitus missis; sic enim praeceperat Dominus: Longe se faciant filii Israel a monte, quoniam si homo aut ali. Subauditur, ut neque auderent audire, neque accedere ad montem. Moyses enim dixit, Exterritus sum, et tremebundus. Si Moyses exterritus est, quid dicendum de aliis? Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Hierusalem coelestem. Ex superioribus ista pendent, ubi dictum est: Non accessistis ad tractabilem et accessibilem ignem montis Sinai, sed accessistis ad Sion montem. Caetera per partes jam dicta sunt. Per Sion autem, quae et supernam, quae constat ex angelis et hominibus justis, ad quam acceditur fide et desiderio. Accessistis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
suit mores id: uitu &sconuersatio urã sine auaritia.: Aucrus dicitur auidus auri: uudelic&s quo
tenaxẽ inlargiendo. Sicupidus in acupiendo &quim apũ hab& collectũ ad dandũ &extentũ
adaccipiendũ De quo omĩno quidã sapiens admoriuit dic̃s̃ Ñ sit porreciti manus tua ad accipi¬
endũ & addandũ collecta: Fortassis postquã expoliati fuerant ꝓpriai stuultaie a ñ credentib
cupiebunt sub retentu helemosinȩ uerũ congregure diuuics : ideoq ad monuit apłs ut eẽnt mores¬
illorũ sine aucritia. contenti tuntũ p̃sentib: necesscirus . ñ pre cogitantes de futuro uixto qđ ipse
ulibi ortituse fuerat dic̃s: Eł abentes uictũ & uestitũ. his contenti stus: Et ne fortediceent quid
faitur erimus sinecessaria nob̵ contigerit de. eẽ suffragia : ꝓtinus consolauionẽ addidit adhibens
tsumoniũ delibro ihũnaue . ipose enĩ dis omp̃s dix̃ : Nonte deserc̃ nequede relinquã Postmortẽ¬

Expanded text:
conversatio vestra sine avaritia. Avarus dicitur avidus auri, videlicet quia tenax est in largiendo, et cupidus in accipiendo et qui manum habet collectam ad dandum, et extentam ad accipiendum. De quo quidam sapiens admonuit, dicens: Non sit porrecta manus tua ad accipiendum et ad dandum collecta. Fortassis postquam exspoliati fuerant propria facultate a non credentibus, cupiebant sub retentu eleemosynae iterum congregare divitias. Ideoque admonuit Apostillorum sine avaritia, contenti tantum praesentibus necessariis, non praecogitantes de futuro. Juxta quod alibi hortatus fuerat, dicens: Habentes victum et vestitum, his contenti simus. Et ne forte dicerent: Quid facturi erimus, si necessaria nobis contestimonium de libro Jesu Nave. Ipse enim Deus omnipotens dixit: Non te deseram neque derelinquam. Post morte
Abbreviated transcription (Latin):
sine murmuratione : Et alibi : Hilarẽ datorẽ diligitds̃ : Sequit᷑ : Perhanc enĩ placuer̃ quidã
dõ angłis hos ptio receptis : ut abra ã qui meruit ꝓmissionẽ defilio acipere. & loth quiliberat᷑
ist deexadio sodomorũ : Vnde &ipse uidex om̃iũ dicturusẽ indie ex aminis : Quc̃ diu fecistis uni
exmininis meis. mihi fecstis: Mem̃tote unctoꝵ̃ tã quã sinul uneti: hoc sicut opta retis uobis

Expanded text:
sine murmuratione. Et alibi: Hilarem enim datorem diligit Deus. Sequitur: Per hanc enim placuerunt quidam. sine murmuratione. Et alibi: Hilarem enim datorem diligit Deus. Sequitur: Per hanc enim placuerunt quidam. Deo. Angelis hospitio receptis. Ut Abraham, qui meruit promissionem accipere, et Loth, qui liberatus est de excidio Sodomorum. Unde et ipse judex omnium dicturus est in die examinis: Quandiu fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis. Mementote vinctorum tanquam simul vincti. Hoc est, sicut optaretis vobis
Abbreviated transcription (Latin):
accendit : Ecce qucire appellat᷑ omp̃s ds̃ ignis consumens uidelic& quia rubiginẽ peccatorũ consu¬
nit & corda hominũ ad caritatẽ accendit : Sed potest ad huc queri : quare assimiletar igni: At
recogitantes uos habere unũ dm̃ patrẽ omp̃m : & unã matrẽ ecdc̃m & unã matrẽ ecclãm. siue ex
uno patre adã &unci matre euat ꝓgenitos : Et hospittilitittẽ nolite obliusa: Fuerant enĩ illisa¬
tis hosnitalitati dediti ante quã expoliati eẽnt ꝓpris facultatib: : sed postquã nudatis ex maxi¬
mnc parte propria substantia. erant iterũ nimiũ tenaces : Quo ꝙꝓ pt̃ ortat᷑ eos apłs : ut scđm possi¬
bilitutis officiũ adimplerent dic̃s eis : hospittilitatẽ pristinã nolite obliuis cini tradere. Hos pi¬
itilitis aũt hilciri mente & animo lȩto ẽ agenda : uxta qđ beatꝰ petrus dic̃ : Hospitti les in uicem

Expanded text:
accendit. Ecce quare appellatur omnipotens Deus ignis, videlicet quia rubiginem peccatorum consuaccendit. Ecce quare appellatur omnipotens Deus ignis, videlicet quia rubiginem peccatorum consumit, et corda hominum ad charitatem accendit. Sed potest adhuc quaeri, quare assimiletur igni. At recogitantes vos habere unum Patrem Deum omnipotentem, et unam matrem Ecclesiam, sive ex uno patre Adam, et una matre editos. Et hospitalitatem nolite oblitis hospitalitatibus dediti, antequam exspoliati essent propriis facultatibus, sed postquam enudati sunt ex maxima parte propria substantia, erant iterum nimium tenaces. Quapropter hortatur eos Apostolus, ut slitatis officium adimplerent, dicens eis: Hospitalitatem pristinam nolite oblivioni tradere. Hospitalitas autem hilari mente et animo laeto est agenda juxta quod beatus Petrus dicit: Hospitales invicem
Abbreviated transcription (Latin):
ili. Gnatiã aut dicit fidẽ rectã : spemcertũ caritatẽ ꝑfectã cũ operatione scã ꝑquȩ debemꝰ deo
serure cũ metu timentes illũ utdm̃ &iudicẽ om̃iũ & cũ reuerentia diligentes illũ ut patrẽ : Ti mere
enĩ debemꝰ : ne & hic flagellemur : & postmodũ a requie separemur : Et enĩ ds̃ nr̃ : ignis consu
mensẽ : ds̃ om̃ps ignis appellatur : non ut mnateriã quã fect consumat. sed qđ exterius homo ad¬
trahit. rubiginẽ scilic& peccctorũ: N enuillud consumit qđ ipse fecit: sed qđ malitiai homi nũ intu¬
lt: Agit & aliud isteignis : dũ corda udelic& hominũ ad amorẽ dĩ accendit de quo igne uerita sdic̃
lgnẽ ueni mitere interrã. Et quid uolo nisi ut ardeat : Terit eñ uocattas̃ corda terrena : quȩdũ
sẽꝑ in infimis cogattionib: de sideriisq: terrenis uersant᷑. amalignis sp̃s qucsi terra conculcantur
Sedignẽ dñs̃ interrt̃ mittit : cũ afflatuscĩ sp̃s corda carnaliũ homiuũ ad amorẽdĩ & proximi

Expanded text:
 dicit fidem rectam, spem certam, charitatem perfectam, cum operatione sancta, per quae debemus Deo servire cum metu, timentes illum ut Deum et judicem omnium, et cum reverentia diligentes illum ut patrem. Timere enim debemus, et ne hic flagellemur, et postmodum a requie separemur. Etenim Deus noster ignis consumens est. Deus omnipotens ignis appellatur, non ut materiam quam fecit, consumat, sed quam exterius homo attrahit, rubiginem scilicet peccatorum; non enim illud consumit quod ipse fecit, sed quod malitia hominum intulit. Agit et aliud iste ignis, dum corda videlicet hominum ad amorem Dei accendit, de quo igne Veritas dicit: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat? Terra enim vocata sunt corda terrena, quae dum semper in infimis cogitationibus desideriisque terrenis versantur, a malignis spiritibus quasi terra conculcantur. Sed ignem Dominus in terram mittit, cum afflatu sancti Spiritus corda carnalium hominum ad amorem Dei et proximi
Abbreviated transcription (Latin):
ergo istbonos prepositos habuerunt scõsuidelic& apłos eorũq succes sores : ortatur eos ut menic¬
res sint illorũ ebrũq conuersationis considerantes exitũ hoc: ꝑ seuerantiã usu: ia finem
lifide recta boniso: cperibus inittrent᷑ fidẽ. hoc ÷ firmitatẽ emĩium oonorũ : Qua engo fiuiẽ
nũ habuit eorũ conuersatio : id crcoinitamini fidẽ illorũ tidẽ aũt : fiomutũ seaꝑseuertndã¬

Expanded text:
ergo isti bonos praepositos habuerant, sanctos videlicet apostolos eorumque successores, hortatur eos ut memoergo isti bonos praepositos habuerant, sanctos videlicet apostolos eorumque successores, hortatur eos ut memores sint illorum; eorumque conversationis considerantes exitum, perseverantiam usque in finem in fide recta bonisque operibus imitarentur. Fidem, hoc est firmitatem omnium bonorum, quia ergo finem bonum habuit eorum conversatio, idcirco imitamini fidem illorum. Fidem autem firmitatem seu
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla enintione mentit᷑ : si in illo spemniam ponimus. liti sub ẽ ille n obcũ. ut confident̃ dicamus
Dñsmihi aduitor. ẽ : ñ imeboquid faciat mihi homo : Hominis Nomine intelligit᷑ ha ñ solũ carnalis
qulibdꝰ aduersarius.: sed etiũ antiquus. qui homo appellat᷑ ab officic suo uocaibulũ sumens: eo qđ
d hofus aut aduersarius. Mem̃ tote p̃positorũ urõ rũ. qui uob̵ locutis uerbũ dĩ. quorũ intu¬
ntosexitũ canuersationis imitimini fidẽ : Om̃s quidẽ p̃lati& doctores in quartũ boncip̃di
cant dbontopercuit᷑ audiendis̃ & imitandi: in quantũ uõ aut ñ rectȩ p̃dicant aut male uiuunt. neq
audien dĩ neq: uneuandi : Verbigratia sirecte predicat. bene uiuit audiendus q̃ & imitanaus ẽ.:
sinuõ neutrũ agit nonẽ imitandus. Neq audiendus.: Atuõ sirecte p̃dicat: lic& male uiuat non
ẽ datẽpnendus ut ñ audiat᷑: Vnde dñs dic̃ : Quȩ dicunt facite : quȩ aut̃ facunt sacere nolite : Qui⁊

Expanded text:
m ponimus. Ita, subaudis est ille nobiscum, ut confidenter dicamus, Dominus mihi adjutor est, non timebo quid faciat mihi homo. Hominis nomine intelligitur hic, non solum carnalis quilibet adversarius, sed etiam hostis antiquus, qui homo appellatur, ab officio suo vocabulum sumens, eo quod t hostis aut adversarius. Mementote praepositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum, conversationis imcant et bona operantur, audiendi sunt et imitandi: in quantum vero aut non recte praedicant, aut male vivunt, neque audiendi sunt neque imitandi; verbi gratia: Si recte praedicat, et bene vivit, audiendus est et imitandus: si vero neutrum agit, non est auudiatur: unde Dominus dicit: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
alibidica : Ereterte figurti huius mundi: Muitata figuita remanebit substantia : eritq postea gis
nouũ & terrti noua. Caclũ aũt̃ hi non sidereũ neo ȩtereũ : sedistud a ertũ accipe. a quo & aues
celidi cunt᷑ : litq regnũ in moble sus cipientes sub nunc in spe qđ ꝓcepturi sumus inre : habeans
gratã ꝑquã seruicinus placentes dõcũ metu & reuerentia : Regnũ eimobun : ecđt est ciodasds̃ que
constut ex angłis & hominib:iustif : Regnũ aũt̃ dĩ ecđa istac̃ : &regnũ eccut omps dĩ est goci eru

Expanded text:
alibi: Praeterit figura hujus mundi . Mutata figura, remanebit substantia, eritque postea coelum novum et terra nova. Coelum autem hic non sidereum neque aethereum, sed istud aereum accipe, a quo et aves coeli dicuntur. Itaque regnum immobile suscipientes, subaudis nunc in spe, quod percepturi sumus in re, habemus gratiam per quam serviamus placentes Deo cum metu et reverentia. Regnum immobile, Ecclesia est coelestis quae constat ex angelis et hominibus justis. Regnum autem Dei Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
munda mundis. Nst cibilire in differentiis & obseruationib̃ es era duentes quosdã cibos ua¬
dos quosdã imundos q̃ nihil ꝓfurt̃ amhulantib: in llis obseraigr amibus̃ : E ost dñ em̃ aduenti
nat hominẽ : sedom̃ as̃ munda mundis : Vidit si quidẽ ds cuneir quȩ fec̃ : erantq ucl de bona: A¬
uͥsẽ eñ fidẽ reunere cũ ꝑfecto opere : quã de dfferentia ciborũ disputtre reiciendo illa quȩids
munda creauit : Vna pc̃iq ẽ ꝑfecta obserucintia abstinere a ceccto: Hihilerũ ꝓdest absti¬
eis ꝓfuit si fidẽ p̃habuer̃: In hoc enĩ qđ legẽ custo diebant ꝓfuit illis : in hoc qđ escis ñuescebant᷑ puil¬

Expanded text:
munda mundis, non stabilire in differentiis et observationibus escarum, dicentes quosdam cibos munmunda mundis, non stabilire in differentiis et observationibus escarum, dicentes quosdam cibos mundos, quosdam immundos qui nihil profuerunt ambulinat hominem, sed omnia sunt munda mundis. Vidit siquidem cuncta quae fecit, erantque valde bona. Melius est enim fidem retinere cum perfecto opere, quam de differentia ciborum disputare, rejiciendo illa quae Deus munda creavit, una namque est perfecta observantia abstinere a peccato, nihil enim prodest abstieis profuit, si fidem non habuerunt. In hoc enim quod legem custodierunt, profuit illis: in hoc quod escis non vescebantu
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fuit ip se ẽ ipse erat in scła: Nolitẽ putire. quasi quitunc fut ñ sit modo Idẽ enĩ qui fut
heri sidẽ ent & in słm: heri aũt : preterũ significat tẽpus: hodie presens: Scłt uõ : futun
peregrinȩ : noua dogmatts̃ heretiaoñ quib abducunt᷑ & separuint᷑ simpliciores aueritate su
suꝑstitio aes quoqiuideorĩ oiuidocent abstinendũ a quibusdã cibis quos lexphibet. quos dã uõ conca
quiciergo int̃ illas entint quidã carnalit̃ sapientes quiescarũ obseruatuione & differentia sediceba
quosdã absnti he res eosta doctrina eugłica quȩdict om̃a eẽ munda mundis : allo quit᷑ illos as
peillaro peregrina doctrina ab ducerent᷑. qđ &aptius macifestie subiuingens: Optimũ c̃tuo
gratiastibil. recor ñ escs q̃non ꝑpfuer̃ abulantib oneis P Optinũ inout s ꝑ fetr̃ est stabilit
consou daꝑ intellectũ animi ingratia nouitestam̃ii ÷ ut habentis sedẽ ꝑfeatĩ credentes om̃

Expanded text:
ipse fuit, ipse est, ipse erit et in saecula. Nolite putare quasi qui tunc temporis fuit et non sit modo. Idem ei qui fuit heri, idem erit et in saeculum. Heri autem praeteritum significat tempus: hodie, praesens: saecula vero, futurum  haereticorum, quibus abducuntur et separantur simpliciores a veritate fidei, superstitiones quoque Judaeorum, qui docent abstinendum a quibusdam cibis, quos lex prohibet, quosdam vero concedunt. Quia ergo inter illos erant quidam carnaliter sapientes, qui escarum observatione et differentia seducebant quosdam, abstrahentes eos a doctrina evangelica, quae dixit omnia esse munda mundis , alloquitur illos Apostolus, ne illorum peregrina doctrina abducerentur. Quod et apertius manifestat subjungens: Optimum est enim gratia stabilire cor, non escis quae non profuerunt ambulantibus in eis. Optimum, inquit, et perfectum est, stabilire et consolidare intellectum animi in gratia Novi Testamenti, ut habeatis fidem perfectam, credentes omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inuocationẽ filidĩ cruci fixi susataibant. apparebant philo sopbia capi
aiulignetatis uł uati letatisa pud philosophos & potentes hui secłt ande laorẽ
es otreca qiuȩ si de strueret. idt ut illoꝵ̃ sapientiã euacuarer qui apuad
st aliquidiudeb ant᷑ ẽẽ. Et quare elegent in firma mundid n fostica
manifestat er p aste dũ subdit. Vt ñglorietur om̃is caro unconspec sui cius
aut cdiuitias. nec habent sapientiã diuinã. & diuiti s spiritales
Apłi ñ possunt gloriari : quia gratis quicquid bonihabent sine suis
meritis adõ ꝑceper̃ & nom possunt gloriari ꝓpt̃ sapientiã suã & diui¬
quia ab ipso creati estis. uł ex ipso estis in xpo. iđt exdõpatre factũ e
bemꝰ puerilit̃ intellegere filiũ dĩ scđm diuinitatẽ eẽ factũ. sed ge¬
nitũ adõ patre ante omĩa scła : licet scđm humanitatẽ factus sit.

Expanded text:
invocationem Filii Dei crucifixi suscitabant, apparebant philosophi et potentes us dignitatis vel utilitatis a philosophis et potentibus hujus saeculi videbantur esse, ut ea quae sunt destrueret, id est ut illorum sapientiam evacuaret, qui apud se aliquid videbantur esse. Et quare elegerit infirma mundi et non fortia, manifestat ex parte, dum subdit: Ut non glorietur omnis caro, id esaut divitias: nec habent sapientiam divinam et divitias spirituales. Apostoli non possunt gloriari, quia gratis quidquid habent, sine suis meritis a Deo perceperunt; et non possunt gloriari propter sapientiam suam et diviquia ab ipso creati estis: vel ex ipso estis in Christo, id est, ex Deo Patre factum est bemus pueriliter intelligere Filium Dei secundum divinitatem esse factum, sed genitum a Deo Patre ante om
Abbreviated transcription (Latin):
quia quiloquit̃ linguis. nisi foste int preaetut planosermone hocqđ loquitur in alia
uingua ut eedu edificationẽ accipiat exciuis unt pretatione : Sunt ptum potest
aut inreuelutione iđt int ptutione mani fertoq sermone. aut suentia. autꝓ
phetiu : aut doctrina : hȩc quat tuor: unu significunt: Tam̃ que sine anima

Expanded text:
quam qui loquitur linguis, nisi forte interpretetur plano sermone hoc quod loquitur in alia quam qui loquitur linguis, nisi forte interpretetur plano sermone hoc quod loquitur in alia lingua, ut Ecclesia aedificationem accipiat ex ejus interpretatione. Si interpretari potest aut in revelatione, id est interpretatione manifestoque sermone, aut in scientia, aut in prophetia, aut
Abbreviated transcription (Latin):
nus aꝑto sermone doc&s: hominib: loquitur ad aedificatiane imeslectus quia
intellegunte q̃ ꝓferunt᷑ adoctore. & solutionẽ questionũ ad discit : Adex hortu¬
tionẽ : qr ex hortatur alios ut desideriũ habeant explanandi & posaint aliis
exponere : Et consolationẽ ÷ qraccipiunt in lingua sibi notia : unde ali ex tob¬
lunt᷑ inignotu: Quilo quitur lingiua sub̵ in cogniic alis. aut in obscumtate ser¬
monis. semetipsũ dedificat & nalios. qr ipsetãtũ modo intellegit quid loqͥua¬
tur: quaut ꝓphetat manifeste loquens ꝓphetas ex planundo : ecłam a edi¬
ficat idt̃ conuentũ fideliu: Nediaerent corinthi muides nob apłe paule loqui¬
linguis. subdit ide apłs: Volo aut omsuos loqui linguis. sub̵ uanis. sed magis
uolo ut ꝓphetetis. idt ut dictu sacrarũ scripturarũ obscura. in luce ꝓducitis apte
explanando : Na maiorẽ quiꝓphetat idt qui a ꝑte docet exponendo ꝓphetus

Expanded text:
ia intelligunt quae proferuntur a doctore, et solutionem quaestionum addiscunt, et exhortationem, quia exhortatur alios ut desiderium habeant explanandi, et possint aliis exponere, et consolationem, quam accipiunt in lingua sibi cognita, unde alii extolluntur in ignota. Qui loquitur lingua, subaudis incognita aliis, aut in obscuritate sermonis, semetipsum aedificat, et non alios, quia ipse tantummodo intelligit quid loquatur: qui autem prophetat, manifeste loquens prophetas explanando, Ecclesiam Dei aedificat, id est conventum fidelium. Ne dicerent Corinthii: Invides nobis, apostole Paulolo ut prophetetis, id est ut dicta sacrarum Scripturarum obscura in lucem producatis aperte explanando. Nam major est qui prophetat, id est qui aperte docet exponendo prophetas,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ce somatris utero : Sic & apłs ab ortuus quodã modo extitit. quia p̃ tẽpus na¬
tuse in xp̃o : quia ñ ab illo uocatus ẽ cu adhuc eet in carne. sedcũiã addextent̃
patris e&s collocutus : Vel ab ortiuus : quia sic̃ deuita ab ortuidespertor. sic& de
uitupauli desperabatur a fidelib: quando cos ꝑsequebatur: Quiutiq ꝓpetuam
incurtisset mortẽ. nisiei axpõ fuisset subuentũ : Visusẽ aut̃ eidecelo p̃ nom paruũ
tepus ascensionis quando cecatuse inuiadũ ꝑgeret damascũ & posteuoranti in
labore digniticte & p̃dicatione . sic in sequentib manifestat ubi ait: habundanti¬

Expanded text:
est, secto matris utero: sic et Apostolus abortivus quodammodo exstitit, quia post tempus naest, secto matris utero: sic et Apostolus abortivus quodammodo exstitit, quia post tempus natus est in Christo, quia non ab illo vocatus est cum adhuc esset in carne, sed cum jam in dextera Patris esset collocatus; vel abortivus est, quia sicut de vita abortivi desperatur, sic et de vita Pauli desperabatur a fidelibus, quando eos persequebatur. Qui utique perpetuam incurrisset mortem, nisi ei a Christo fuisset subventum. Visus est autem ei de coelo post non parvum tempus ascensionis suae, quando caecatus est in via dum pergeret Damascum , et postea oranti in ximus autem labore, dignitate et praedicatione, sicut ipse in sequentibus manifestat, ubi dicit: Abundanti
Abbreviated transcription (Latin):
grecũ & lactinũ : Lic& certũ locũ ñ definant cuglisţ ubi apparuent ei. tum̃ ereden¬
duẽ qr apparutei : Et posthȩc undecim: Octaua udelic& die resurreationis suģ
quando cũ ali s eretthomas: Deiide uisisẽ plusquã quingentis frib: simul. iđt cr¬
incorportusq ad huc : sub quossiualtis int rogure potestis: Quidã aut dormuerunt.
idt mortuis : quodideo diẽ : qr siacilius poterant suscitar axp̃o de somno mortis.
quã quis a socio suo de somno lectuli: Ocinde uisusẽ ia cobo : quispoponderat in
Deinde apłis omib Et in monte ubi constituerat eofire. & quando celos petut
Nouissime aut omiũ tãquã abortiuo : iususe a mihi : Ab ortiuusẽ. quisine legita¬
mote pore nascendi nasctur extnatẽpus uidelic& congruũ. aut ante qua debeat
nasci. aut post : luliusçȩsar fuit ab ortiuius. quipꝰ legitimutep: cũ cesana natus

Expanded text:
Graecum et Latinum. Licet certum locum non definiant Evangelistae ubi apparuerit ei, tamen credenGraecum et Latinum. Licet certum locum non definiant Evangelistae ubi apparuerit ei, tamen credendum est, quia apparuerit ei. Et post haec undecim: octava videlicet die resurrectionis suae, quando cum aliis erat Thomas. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, id est cre potestis; quidam autem dormierunt, id est mortui sunt, quod ideo dicit, quia facilius poterunt suscitari a Christo de somno mortis, quam quis a socio suo de somno lectuli. Deinde visus est Jacobo, qui spoponderat in Deinde apostolis omnibus, in monte ubi constituerat eos ire, et quando coelos petiit. Novissime autem omnium, tanquam abortivo visus est et mihi. Abortivus est, qui sine legitimo tempore nascendi nascitur: extra tempus videlicet congruum, aut antequam debeat nasci, aut post. Ut Julius Caesar fuit abortivus qui post legitimum tempus cum caesarie natus
Abbreviated transcription (Latin):
distis in hoc qđ a fide recessistis: dic̃ergo: qua ratione siue quautilitate p̃dicaue¬
rim uob̵ uerbũ fidei sitenetis. sub modo alit̃ quã tunc audistis. nisiqe frustra credi¬
distis : hanc me p̃dicante adeptiestis fidẽ suꝑ fluã & ñuerã : nẽ itac: q uera uos¬
nit quid p̃dicaust rt : Ertai didi eñ uobis in primis quo iđt in exordio meȩ pdicationis qd
memorat : quȩ futurt̃ passionẽ xpiceuinerant: Dicit enĩ esaias: Sicutouis
sepultus ẽ : sub scđm scripturas: Dabit inquit ꝓphetaimpiosiud eos ꝓsepultura &
diuitẽ ꝓmorte sua. Et iterũ : Ert inquit sepulchrũ eius gloriosũ: Mortuũ enũ nulli
dubiũ ẽ scpultũcẽ : Et quia surrex teruadie scđm scripturas : Viuificabit nos p̃duos
dies : indic tercia suscitubit nos Et qciusu se cephȩ. Cephas. syrãẽ & hebreũ: petrus

Expanded text:
distis, in hoc quod a fide recessistis? Dicit ergo: Qua ratione sive qua utilitate praedicavedistis, in hoc quod a fide recessistis? Dicit ergo: Qua ratione sive qua utilitate praedicaverim vobis verbum fidei, si tenetis, subuaudis modo aliter quam tunc audisti, nisi quia frustra credidistis? An me praedicante adepti estis fidem superfluam, et non veranit quid praedicaverit. Tradidi enim vobis in primis, id est in exordio meae praedicationis, quod memorat, quae futuram passionem Christi cecinerunt. Dicit enim Isaias: Sicut ovisest, subaudis secundum Scripturas, dabit, inquit propheta, impios Judaeos pro sepultura, et divitem pro morte sua ; et iterum: Erit, inquit, sepulcrum ejus gloriosum . Mortuum enim eum nulli dubium est et sepultum. Et quia resurrexit tertia die secundum Scripturas, vivificabit nos post duos dies, in tertia suscitabit nos; et quia visus est Cephae. Cephas Syrum est et Hebraeum, Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
pdicans ilis eugłm sed post euis discessũ introier in cospseudo apłi quinegabant xpm̃
exurginenatũ. passũ amortius suscitatũ: Negabant quoq resurretionẽ generalẽ
futurã : id cirto cõpulsus apłs retapitulat quȩ illos presens docuerat: Vnde dicit:
Notũ uobis fucio eugłm qđ accepistis. siue suscepistis ame: uł acceptũ habuistis inquo
& statis : In una quaq plebefideli duo s̃ populi: ꝑfecti & in ꝑfecti: Sed hic ꝑfectos
infide alloquit᷑: iterũ contia in ꝑfectos subiungit: Quartione p̃dicauerim uobis
sitenetis nisi frustra credidistis: lit teratura hui: uersiculi : minusquiddã sensus
uidetur habere . qr pulchrius sonat in greco : Notundũq interrogutiue atq in¬
crepatiue eẽ legendũ : Igitur dicatur ita: Quid utilitatis accepistis in hoc qđ p̃dica¬
uiuobis. simodo decepti apseudo apłis alit̃ sustinetis. nisiqs frustra siue inanit̃ credi¬

Expanded text:
dicens illis Evangelium; sed, post ejus discessum, introierunt ineos pseudoapostoli, qui negabant Christum ex virgine natum, passum, a mortuis suscitatum: negabant quoque resurrectionem generalem futuram. Idcirco compulsus Apostolus recapitulat quae illos praesens docuerat. Unde dicit: Notum vobis facio Evangelium quod accepistis, sive suscepistis a me: vel acceptum habuistis, in quo et statis. In unaquaque plebe fideli duo sunt populi: perfecti, et imperfecti; sed hic perfectos in fide alloquitur. Iterum contra imperfectos subjungit: Qua ratione praedicaverim vobis, si tenetis, nisi frustra credidistis. Litteratura hujus versiculi minus quiddam sensus videtur habere, quia pulchrius sonat in Graeco. Notandumque illud interrogative atque increpative esse legendum. Igitur dicatur ita: Quid utilitatis accepistis in hoc, quod praedicavi vobis, si modo decepti a pseudoapostolis aliter tenetis, nisi quia frustra sive inaniter credi
Abbreviated transcription (Latin):
tratus c̃inꝑsonis & unti s in sibflantic diuinitatis. Velcerte tradet filias regnũdo
patti om̃suidelicet electos : qr ipse uidebit᷑ in formahominis inuidiuo. dapnatisq
uisti semitntia repbis . om̃s secũ clectos pat noiultu ȩxhibebit ut qui hominẽ uidiẽ
Uit en aetũauentit onem principatũ: sub̃ tuncera finis. Prinuipantur in di¬
uinis spintib archangeli angłis: sic in ipso nomine deduratur. &reliqua pan¬
bit tinor : regnabit in tegnaaantas: Neciã ent int̃ psidentes & subditos alla
pleto qđ scriptĩ ẽ if t regnabit dis solisindie illa Unde & sequit᷑: Opostet

Expanded text:
t in personis, et unitas in substantia divinitatis. Vel certe tradet Filius regnum Deo et Patri, omnes videlicet electos, quia ipse videbitur in forma hominis in judicio, damnatisque justa sententia reprobis, omnes secum electosCum evacuaverit omnem principatum, subaudis, tunc erit finis. Principantur in divinis spiritibus, archangeli angelis, sicut ipso nomine declarantur, et reliqua panbit timor, regnabit integra charitas: nec jam erit inter praesidentes et subditos ulla pleto quod scriptum est: Et regn
Abbreviated transcription (Latin):
malefecerint : Nose contra qui in xpõ credimꝰ. ieuinamꝰ. uigilamꝰ. ab uxorb: absti¬
nemus ab inlicitis cauemus. multu aduersa & in cõmoda ꝓxpo sustinemus : Sed scĩ
in hacuita sperant in xpõ. credentes sea xp̃omundatos apeccatis suis. &imnalia sub¬
uita sperant resurrectionẽ. beatitudinẽq ꝑhennẽ : & sic firmit̃ in hacspe: quasi
i totũ illud possideant inre: Nunc aut̃ idt in hac etite inqua sum . xp̃s resurrex
a mortius primitiȩ dormientiũ : Primitiȩ dormientiũ dic xp̃m: quia ipseẽ caput

Expanded text:
mis. Nos econtra, qui in Christum credimus, jejunamus, vigilamus, ab uxoribus abstinemus, ab illicitis cavemus, multa adversa et incommoda pro Christo sustinemus. Sed sancti in hac vita sperant in Christo, credentes se mundatos ab ipso a peccatis suis, et in alia sperant resurrectionem beatitudinemque perennem: et sic firmantur in hac spe, quasi jam totum illud possideant in re. Nunc autem, id est in hac aetate in qua sumus, Christus resurrexit a mortuis, primitiae dormientium. Primitias dormientium dicit Christum quia ipse cap
Abbreviated transcription (Latin):
quuneũ credunt . & credider̃ ante aduentũ eius: Deindefinis. sub erit mundi:
finsnuaq mundi: resiettioent.: Cutuadident do regnũ do d pati: Ds pat omiu
regnũ icfilio apatit & pamnafilio tnaditur ut comint̃ abuttoq possideatur
diendi breuit qđ pat horinifilio auerbo sũpto omiatradident. ut sic in filio dium¬
dus di humantas unaepsona. sicunast & possessio: Illiem̃ homin tunc unetatrad¬
dt . quin do abunigentosio suscipi uolut : Ide filius in fine regnũ do & patritadet
au elertossios quossuo sangune ad quisiut. ad contẽplationẽ cogntionẽ: dipatris ꝑ¬
ligrent ostendenscis regnant dmñ patre cũ scipso & spuscõ. &tunc aꝑte scuent quo

Expanded text:
erit mundi; finis namque mundi, resurrectio erit, cum tradiderit regnum Deo et Patri. Deus Pater omnia regnum sic Filio a Patre, et Patri a Filio traditur, ut communiter ab utroque possideatur, dicendum breviter, quod Pater homini Filio a Verbo sumpto, omnia tradiderit, ut sicut in Filio divinitas et humanitas una est persona, sic una sit et possessio. Illi enim homini tunc cuncta tradidit, quando ab unigenito suo suscipi voluit. Idem Filius in fine regnum Deo et Patri tradet, cum electos suos quos suo sanguine acquisivit, ad contemplationem cognitionemque Dei Patris perduxerit, ostendens ejus regnantem Deum Patrem c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ phetȩ &i doctores siue explunatores ꝓphetarũ diuiditent. siquid amplius aut minꝰ
loqui necessesit. ddiscernant etiũ utru scđm ueritate fidei illidoceant: Quod si alu
taceat adhorĩ : Scđm morẽ iud eoru loquit᷑: qui hioc ordine residebant in sinagogis
suis. udelicet ut serbȩ & phansei doctoresq: legis sederent in cathedris. quiminoris
uimto: tuctat qui antẽc loquebat᷑ : Potestisenions ꝑsingulos ꝓphetare. ut oms dis¬
cunt &onis exhortentur: Sic doctores ñ aequali peritia inbutis.: ita di auditores
quidã inȩ qualitate capacitatis diffemꝓbant᷑: Ideoq ꝑsecte doti. ꝑsectos auda¬
tores insensa doceant: Minus dacti minusca paces instraant: Sic singuli possunt
prophetaore i docere ꝓsingulos ut unus pꝰuna loquatur & sic ꝑpordinẽ pdicutio
ab omibi expleatur: Sps ꝓphetuarũ ꝓphetis subectusẽ : Sps ses qulo cutus ẽ per¬

Expanded text:
phetae et doctores, sive explanatores prophetarum, dijudicent, si quid amplius autminus loqui necesse sit, et discernant etiam utrum secundum veritatem fidei illi doceant. Quod si aliitaceat ad horam. Secundum morem Judaeorum loquitur, qui hoc ordine residebant in synagogis suis, videlicet ut scribae et Pharisaei doctoresque legis sederent in cathedris: qui minorisvimento, taceat qui antea loquebatur. Potestis enim omnes per singulos prophetare, ut omnes discant, et omnes exhortentur. Sicut doctores non aequali peritia imbuti sunt, ita et auditores quadam inaequalitate capacitatis differri probantur. Ideoque perfecte docti, perfectos auditores in sensu doceant: minus docti, minus capaces instruant. Sic singuli possunt prophetare, id est docere per singulos, ut unus post unum loquatur, et sic per ordinem praedicatio ab omnibus expleatur. Spiritus prophetarum prophetis subjectus est. Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
do ueris &bene locut fueris audientib in lingua in cognitia quis supplebit. siue quis
tidis adstite rit tihi dũ aut misteriũ missȩ sollẽpnit celebnas. aut sermonẽ facis
aut etiũ benedici ionẽ tribus quomodo dicet amen suꝑtuã benedictionẽ qm̃
nes it quid dicas : idt quomodo respondet uerbũ confirmatoriũ qđ dictur
amen cuuletuntũ lingue ꝓpriȩ penitu s ignant quid tubarbara illi linguala¬
ris non adent alius quipillo siens quidtũ dicas tespondeat amen idt uera qdiluas
nescit: Iuqude bene gratius agis. sub dã inlinguaa tibinori sedalt n aedificatur

Expanded text:
docueris, et bene locutus fueris audientibus in lingua incognita, quis supplebit: vel quis talis astiterit tibi, dum aut mysterium missae solemniter celebras, aut sermonem facis, aut etiam benedictionem tribuis: quomodo dicet: Amen, super tuam benedictionem? cum nescit quid dicas; id est, quomodo respondebit verbum confirmatorium quod dicitur Amen, cum ille tantum linguae propriae peritus, ignoret quod tu barbara illa loquaris? Non aderit alius pro illo, sciens quid tu dicas, respondeat: Amen, id est, verum enescit. Tu quidem bene gratias agis, subaudis Deo, in lingua t
Abbreviated transcription (Latin):
urũ. Siue lingua uideli& igno tu quis loquit᷑. scđm sub̵ duas fiat illalo cutio¬
aut multu tres. idt aut qđ multũ ẽ scđmtres fiat. & ꝑpartes sub̵ loquantur. ñ
simul neuide ant᷑ eẽ am̃tes siom̃s coeperint loqui. ut unꝰ int̾p̃tetur. idt un
sit int pres. qui exponat & int pret̾ illorũ linguã obscurt̃: uł etiã ideo p̃cepit
loqui ꝑ pastes: ut int̾pres possit int̃ preturi ꝑ singulos: Et ẽ sensus: In conuen¬
tu. unꝰ aut duo uł etic tres loquant᷑. nec ipsi simul sed ꝑpartes. ita ut qđ unus¬
quisq loquitur. ab intpte manifesturi possit adstantib: Siaut ñ fuerit int̃pres.
tuceat sub̵ doctor qui habet linguaun cognitĩ : Sibi aut loquatur & dõ opiendo &le¬
gendo : quia ipsi notus cuncta linguarũ uerba. Prophere idt explunatores duo aut¬

Expanded text:
nostra. Sive lingua, videlicet ignota, quis loquitur, secundum duos, nostra. Sive lingua, videlicet ignota, quis loquitur, secundum duos, quantur non simul, ne videantur esse amentes, si omnes coeperint, et unus interpretetur, id est unum sit interpres, qui exponat et interpretetur illorum linguam obscuram, vel etiam ideo praecipit loqui per partes, ut interpres possit interpretari per singulos: et est sensus: In conventu unus, aut duo vel tres loquantur, nec ipsi simul sed per partes: ita ut quod unusquisque loquitur, ab interprete manifestari possit astantibus. Si autem non fuerit interpres, taceat, subaudis doctor qui habet linguam incognitam, sib autem loquatur et Deo, orando et legendo: quia ipsi cuncta nota
Abbreviated transcription (Latin):
inueritate qr istu omĩa cognosco in meeẽ: Sic refertbeatus augustinꝰ quoda loco.
qđ aliquundo dũ fuceret sermonẽ ad populũ introuit quidã scelestus homo. stitĩq
señ ad tendente. sermosuus uersusẽ contra illius hominis uitia: Illeaut considerans
se pontifici ado reuelatũ. conuersus e . & poenitens salutẽ optinuit: Sic & inuita
um conscientius uerbis suis ꝑcuteret. quasi sibieas om̃s eius auditores indicassent
aut premanib: haberet scriptus: Et cadens in fuciem infidelis ille uł idiota: humi¬
lians se ad orabat dm̃ ꝓnuncians qđ uereds̃ in uobis sit: quietiã sua conscientiam
reuelabit uo: Vnus quisq urm̃ psalmũ habet de quo debet disputure. doctrinã
habet idđt expositionẽ libroꝵ. a poculy psin habet. iđt reuelationẽ ado sibi in cor¬
de manifeftutĩ ꝑ quã ualet intellegerediuinas scripturas: Linguã habet. quam

Expanded text:
In veritate ista omnia cognosco in me esse. Sic refert beatus Augustinus quodam loco, In veritate ista omnia cognosco in me esse. Sic refert beatus Augustinus quodam loco, quod aliquando dum faceret sermonem ad populum, introvit quidam scelestus homo, statimque se non attendente, sermo suus versus est contra illius hominis vitia. Ille autem considerans se pontifici a Deo revelatum, conversus est, et poenitens salutem obtinuit. Sic et in vita um conscientas verbis suis concuteret, quasi sibi eas omnes auditores indicassent aut prae manibus haberet scriptas. Et cadens in faciem, infidelis vel idiota, humilians se, adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit, qui etiam suam conscientiam revelavit vobis. Unusquisque vestrum psalmum habet, de quo debet disputare; doctrinam habet, id est expositionem librorum; apocalypsim habet, id est revelationem a Deo sibi in corde manifestatam, per quam valet intelligere divinas Scripturas; linguam habet, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus loquebatur om̃ib: lingius. nom ꝓpt̃ se ied ꝓpt̃ incredulos diuersarũ gentiũ. quos
xpolucnri uolebat. Prophetiȩ aut̃ iđt scripturarũ ex positiones. non infidelib sunt
qui ñ audiunt scripturas: sed fidelib: quidiligunt eas: Siergo conueniat uniuersa
ecđu in unũ &oms linguis loquantur. & singuli sua lingua. intrent aut idiotȩ iđt ꝓpriu
lingua contempti. & intrent in fidelessiue pagani nonnedicent qđ in sanitis. iđt qđ
in amtiã & in frenesim uersi estis. & hoc ideo qc oms lo quimini confuse. & qđ dicitis
nintellegunt: Si aut om̃s ꝓphetent iđt scripturas uiritm explunent. intret aũt
quis infidelis. uł idiotic rustiatuntũ lingua contẽptus: conuincitur ab om̃ib: sub infi¬
delis eẽ aut idiotic. diuidicactur ab om̃ib qđ nisi poenitentiũ agut. dapnandussit:
Occultucordis eius manifesta fiunt. iđt cogitationes prauȩ &uitiu quȩ illos predica¬
tores putut latere. dũ ipsidisputant contrauitia. manifesta fiunt ab ipso. qe dic̃

Expanded text:
ulus loquebatur omnibus linguis, non propter se, sed propter incredulos diversarum gentium, quos Christo lucrari volebat. Prophetiae autem, id est Scripturarum expositiones, non infidelibus sunt, qui non audiunt Scripturas, sed fidelibus, qui diligunt eas. Si ergo conveniat universa Ecclesia in unum, et omnes linguis loquantur, et singuli sua lingua, intrent autem idiotae, id est propria lingua contenti, et intrent infideles, sive pagani, nonne dicent: Quid insanitis? id est, quid in amentiam vel in phrenesim versi estis? Et hoc ideo, quia omnes loquimini confuse, et quod dicitis non intelligunt. Si autem omnes prophetent, id est Scripturas prophetarum explanant, intret autem quidelis esse aut idiota, dijudicatur ab omnibus, et quod nisi poenitentiam agat, damnandus sit; occulta cordis ejus manifesta fiunt, id est cogitationes pravae et vitia, quae illos praedicatores putat latere: quia dum ipsi disputant contra vitia, manifesta sunt ab ipso, quia dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
sonitus cytharȩ & tibiȩ insuauis ẽ nisi distincte ꝑ sonauent. ita uox pdiatoris s.¬
ue dociaris nilic itilitact̃ prestat peqi delectiat audientes. smuntellexernt qud
loquitur. Eteni simcertua uot dettuba quis panibit scadbellũ: fut mos apuo
uideos: ut initiis mensium langerent tubis. & in ollepnitate tabermaculorum
unde d& festiuitus tubarũ appellatur. sicut ait psalmus : bucinate inneome¬
niatube : in in signidici sollẽ pnitatis nrȩ : Erat etiã mos: ut mminente bello
tibis buanartit. Serat in sontu differentia. quando adbellũ. a quandõ inui¬
tibant addiem festũ: Siergo consuse quis tubat audisset ꝑsonart ad quid se deba¬
isiet preparuit quomodo potenat sunt : sic doctore lingua in cognitualoq uente
aut inobis abrtuite. quomodo auditor potert intellegere: ac sidieret : Siuox

Expanded text:
ox praedicatoris sive doctoris nullam utilitatem praestat, neque delectat audientes, si non intellexerint quae loquitur. Etenim si incertam vocem det tuba, quis parabit se ad bellum? Fuit mos apud Judaeos, ut in initiis mensium clangerent tubis, et in solemnitate tabernaculorum. Unde et festivitas tubarum appellatur, sicut ait Psalmista: Buccinate in neomenia tuba in insigni die solemnitatis vestrae . Erat etiam mos ut imminente bello tubis buccinarent, et erat in sonitu differentia, quando ad bellum, et quando invitabant ad diem festum. Si ergo confuse quis tubas audisset insonare, ad quid debuisset se praeparare quomodo poterat scire? sic doctore lingua incognita loquente, aut in obscuritate, quomodo auditor poterit intelligere? ac si diceret: Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
datũ : Peudo apłi ascipsis & adiabolo loquebant᷑: apłs aut̃ paulus & reliqui. diman¬
dati ꝓferebant : Ideoq hisuerbis tangit illos :÷ qui plucns teportalib: & desideris ho¬
minũ ñ diuina sedterrena docebant: Siquis aut gnorat. sub hȩc mandata dñi igno¬
isint pruari & a ꝑte exponere. & etiã siquis uult ul porest lingius loqui nolite ꝓ hibere
tuntũ ut habeat int̾ p̃tẽ : Omĩa aut honestefiant in uobis: iđt sine dede core:¬

Expanded text:
datum. Pseudoapostoli a seipsis et a diabolo loquebantur, apostolus autem Paulus et reliqui Dei mandata proferebant. Ideoque his verbis tangit eos qui pro lucris temporalibus et desideriis hominum non divina, sed terrena docebant. Si quis autem ignoratn, subaudis haec mandata Domini, ignoram interpretari, et aperte exponere, etiam si quis vult vel potest linguis loqui, nolite prohibere, tantum ut habeat interpretem. Omnia aut
Abbreviated transcription (Latin):
iđt linguus curtutes eiectionẽ dȩmonũ. sapientiũ consiliũ & relq̃. Haec aut̃ do¬
na sic selectis subditic : ut quando uolunt exerceunt illa. & quando uolunt reti¬
neunt quasi ocultu: His uerbis datur intellegi: q lic& multi simuldoctores sint
ñ dissensione docuit: Quando unus aduersus alterã tumens illo adhuc loquente loqu
sub & uos doceo ut unus uł dus. autaerte tres in anuentu docant. &ppartes. uat unusin¬
terpieretur. & sunt pres desueri. tactant: Alilieres iniłia tatant: Nesemuuent

Expanded text:
t linguas, virtutes, ejectiones daemonum, sapientiam, consilium, et reliqua. Haec autem dona sic sunt electis subdita, ut quando volunt exerceant illa: et quando volunt, retineant quasi occulta. His verbis datur intelligi, quod, licet multi simul doctores sint,Deus pacem, et non dissensionem docuit. Quando unus adversus alterum tumens, illo adhuc loquente, loqui is, sic, subaudis et vos, doceo, ut unus vel duo, aut certe tres in convetu doceant: et partes, ut unus interpretetur: et si interpres defuerit