comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tamento ueteri etnouo p̃missa p̃fatione p̃cep¬
ta diuina adsepetita aduitae regulã ꝑti¬
nentia excerpsit. atq ex his unũ codicẽ fecit
ut qui uellet leger et. atq: in eo quã oboedi¬
ensdõ in oboediensq esset agnoscer&. Et
hoc opꝰ uoluit speculũ appellari. Uerum
breui consequenti tẽpore diuinauolun¬
tate et potestate ꝓuenit. ut magnꝰ ingensdi¬
uersis telis armata et bellis exercitata in ma¬
cae influeret. inrueretq uniuersaeꝓ uintiȩ
Quaeꝑloca mauritaniarũ etiã ad alias nr̃as
citate & crudelitate cuncta quae potuit
spoliatione. caede diuersisq: tormentis.
incendus. aliisq innumerabilib: etinfan¬
dis malis depopulataẽ. nulli sexiii. nulli par¬
cens aetati. necipsis dĩ sacerdotib: uł minis¬
tris nec ipsis a ecclesiarũ ornam̃tis. seu in¬
strum̃tis uł a edifitiis hanctam̃ ferocissi¬
mam hostiũ crassationẽ et uastationẽ. ille

Expanded text:
tamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praeceptamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus ingens diversis telis armata et bellis exercitata, immacae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum etiam ad alias nostraelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ assistentẽ sibi. uix posset humanꝰ
aspectꝰ oculis carnalib intueri. nisi qđ
tale iãuidere poterat de sło recessu¬
rus Atq ille nonsine quadã animi
etuocis indignatione infremuit: et dp̃e
Patitimetis. exire ñ uultis: antȩ poximũ
libros recensuit. siue eos quos primo
in his recognouit alit̃ quã sese habet
ecclesiastica regula a se fuissedictata
et scripta. cum adhuc aecclesiasticum
usũ minꝰ sciret. minusq: sapuisset. ab
ipso & rep̃hensa etcorrectas. Unde
etiã duo conscripsit uolumina. quorũ
est citulus dere censione librorũ. Prae¬
reptos etiã sibi quosdã libros ante di¬
ligentiorẽ. em̃dationẽ. a non nullis pa¬
tribus conque rebatur: licet eos post mo¬
dum emĩdas set: Inꝑfecta etiã quaedã suoꝵ
librorũ p̃uentus. morte dereliquid. Cumq
ꝓdesse omnib: uolens etualentib: multã libro¬
rũ legere etñ ualentib ex utroq diuinotes¬

Expanded text:
quem adsistentem sibi uix possit humanus quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam poterat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam ditos recensuit libros, sive eos quos primo in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Tes
Abbreviated transcription (Latin):
quoq coepi etfamiliar issimisui ami¬
ci in extremis uitae. detalib frequen¬
tissime referebat dictũ. Adquẽ cũ
uisitandũ iam morti ꝓpinquantem
uentitasset. et ille manꝰgestu sede scło
exiturũ significar&. atq ase illies¬
set responsũ adhuceũ aeccłae neces¬
sariũ uiuere posse illũ neputaretur
huiꝰ uite teneri cupiditate ei respon¬
disse. numquã benesialiquando qua¬
re ñ modotalẽ semtentiã mirabatur
etlaud abat hominẽ ꝓtulisse. dm̃ qui¬
dẽ timentẽ. uerũ tam̃ inuilla natum
et nutritũ. sed ñ multa lectionis eru¬
ditũ scientia. Contra illũ scilicet sen¬
sum egrocantis epĩ: de quosc̃s inepła¬
dã decollegis et consacer dotib nr̃is
infirmitate de fessus. et ad ꝓpinquan¬
te morte sollicitꝰ cõmeatũ sibi p̃caret᷑
ad sttait dep̃canti etiã poene morienti
uiuenis honore & maiestate uenera¬
bilis. statu celso & clarus aspectu et

Expanded text:
quoque coepiscopi, et familiarissimi sui amiquoque coepiscopi, et familiarissimi sui amici, in extremis vitae de talibus frequentissime referebat dictum: ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi, de quo sanctus in episdam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus et de adpropinquante morte sollicitus commeatum sibi precaretur, adstitit deprecanti et iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et
Abbreviated transcription (Latin):
et multũ laudabat acp̃dicabat. Nã cũ illae
uenerabilis ultima iacer& egritudine et
a fidelib: honoratis lecto eiꝰ adstantib: et ui
merentib: tanto actaliantistite a ecđam pos¬
se priuari. uerbi etsacram̃tidĩ dispensatio¬
ne rogaretur cum lacrimis ut sibi ad ño uitȩ
poscer et cõmeatũ : cumillis dixisse. Non
sic uixi. ut pudeat me inter uos uiuere. sed
nec moritimeo. quiabonũ dnm̃ habe¬
mus. Et in his nost̃ augustinꝰ senexeli¬
mata aclibrata ammirabatur. etlau¬
dabat uerba. Idõ enĩ eũ dixisse intelle¬
gendũ esse nec moritimeo qui abonũ
dnm̃ habemꝰ: nec rederetur p̃fidens de
suis purgatissimis morib p̃sumpsisse
Non sic uixi ut mepudeat in t̾uos uiuere
Hocenĩ dixerat ad illud quod homines
de homine nosse poterant Namsciens
ex amenae quitatis diuinae debono
sed ix̃ dñõ magis confidere ciuetiã in
oratione coctidiana dominica dicebat
dimitte nobis debitanra. Cuiusdam

Expanded text:
et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astantibus, et vmoerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his noster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelligendum esse, Nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterant. Nam sciens examen aequitatis divinae, de bono se dixit Domino magis confidere: cui etiam in oratione quotidiana dominica dicebat, Dimitte nobis debita nostra . Cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ. etñ nisipupillos et uiduas intribulatio¬
nib constitutos uisitabat Ecsiforte ab egro¬
guentib uisitabat Seruandũ quoq: inuita et
morib hominis dĩ referebat. quod in institu¬
to scaẽ memoriae ambrosii compererat:
ut uxorẽ cuiquã numquã poscer& neq mi¬
litare uolentẽ. adhoc cõmendar& neq: insua
patria pecitũ ire ad conuiuiũ de singulis re¬
bus reddens causas scilicet. nedũ interse con¬
uigati uirgarent et maledicerent ꝑquẽ con¬
uinctiessent. sed plane ad hoc sibi iã comsen¬
tientes pecitũ interesse debere sacerdotẽ. ut
uel eorũ iamfacta placita fir marentur uł
benedicerentur. Et ne militiae cõmendatꝰ
ac male agenseiꝰ culpa suffragatori tribu¬
eretur: et nefrequent̃ in patriae conuiuus
constitutus. intẽperantiȩ mitceretur modus
Indicauerat quoq nobis sepe dictibeatae
memoriae uiri. inultimo uitae constituti
audisse sapientissimũ & piissimũ responsũ.

Expanded text:
nitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jam illis consentientibus petitum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueretur. Et ne per frequentiam in patriae conviviis constitutus temperantiae amitteretur modus. Indicaverat quoque nobis se praedicti beatae memoriae viri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum,
Abbreviated transcription (Latin):
canti etueniã petenti: non septies. sed
septuagies septies delictum relaxetur.
sicut quisq: ad nõ cottidie sibi postulat
manasoror quae uidua dõ seruiens. multo tẽ¬
pore usq: indiẽ obitꝰ sui. p̃posita ancillarũ dĩuix̃
nis esseñ possent. et quod adeas etiã alia aforib
intrar&. de his posse offendiculũ. aut scan¬
dalũ infirmis nasci. Et illos quicũ ep̃o uel
quolibet clericoforte manerent. exillis omib:
feminarũ ꝑsonis posse una cõmorantib: uel
ad uentantib aut temptationib: humanis
perire. aut malis hominũ suspitionib pes¬
sime diffamari. Ob hoc ergo dicebat fe
tumẽ aliquod scandalũ uł offendiculum
tali exẽplo poneretur in firmis. Et si forte
abaliquis feminis ut uideretur uł saluta¬
retur rogabatur : numquã sineclericis tes¬
tib ad eũ intrabat. uel solus cum solis umqua
est locutꝰ. necsi secretorũ aliquidinter esset
Inuisitationib: ueromodũ tenebat ab apło difi¬

Expanded text:
canti et veniam petenti, non septies, sed canti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat mana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixinis esse non possent, et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut tentationibus humanis perire, aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo dicebat, nutum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interessetIn visitationibus vero modum tenebat ab apostole defi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ sã quidẽ. Quod si prolapsus fecissec:
unã destatutis ꝑdebat potionẽ. Nume¬
rus enĩ erat suis secũ commorantib et
comuiuantib poculoꝵ praefixus In¬
disciplinationes quoq: & trans gressio
et tolerabat quantũ decebat etoporte¬
bat intalib p̃cipue docens. necuiusquã
cor declinaretur inuerba ma ligna ad
excusandũ excusationes inpeccatis.
Et ut dũ quisq offerret munꝰ suũ ad
altare etillic recordatꝰ fuisset quod fr̃
suus haber& aliquid aduersusillũ:
relinquendũ esse munꝰ ad altare atq
eundũ quo frĩ reconciliaretur. et
tunc ueniendum. Siuero ipsae ad¬
uersus fratrẽ suũ aliquid haber&:
corripere eũ debere in parte. Etsieũ
audis s& : lucratus essec suũ fratrẽ
Sinminus: adhibendũ esse unũ aut
duos. Quod si etipsos contẽpneret :
aeccłam adhibendã sinuero ethinc
non oboedir&: essetilli ut ethnicus.
et publicanꝰ. Etillud addens ut frĩ pec¬

Expanded text:
mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressionet tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid adversus illum, relinquendum esse munus ante altare, atque eundum quo fratri reconcilietur, eerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum fratrem: sin minus, adhibendum esse unum aut duos: quod si et ipsos contemneret, Ecclesiam adhibendam: sin vero et huic non obediret, esset illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri pec
Abbreviated transcription (Latin):
umhabuit: deuitans in eis implicatio¬
ne sui animiquẽ semꝑliberũ habere
uolebat. ab omĩ molestia tẽporali : Non
tam̃ illa uolentes. et aedificantes ꝓhibe¬
bat. nisitantũ inmoderatos Interea
dũ ecdae peccunia deficeret. hoc ip
bebat. et indigentib dispensari: Quod
ñ cõmemorassẽ : nisi contra carnalẽ
sensũ quorumdã fieri uiderẽ Et hoc
ipsum etiã uenerabilis memoriae am¬
brosius. intalib: necessitatib: in dubi¬
tanter esse faciendũ. et dix̃ et scripsit
Sed et de neglecto afidelib gazofila¬
tio et se cretario unde altari necessa¬
ria inferrentur. aliquando in aecła
loquens ammonebat. Quod etiã bea¬
tissimũ ambrosiũ sep̃sente in aeccła
tractauisse nob̵ aliquandoretule
amdomo acm̃sa sumtibusq: cõmu¬
nibus alebantur. etuestiebantur Et
ne quisquã facili uiratione etiã adꝑiuriũ
decider&. et in aecda popło p̃dicabat.
et suis instituerat nequis uirar&. nead

Expanded text:
um habuit, devitans in eis implicatioum habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsbebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando retuleram domo ac mensa sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad
Abbreviated transcription (Latin):
quae a eccda habebat et possidebat intemtꝰ
amore uł implicatus non erat: sed ma¬
ioribus magis spiritalib suspens etinhe¬
rens rebus Aliquando seipsũ ad illa tempo¬
ralia abaet̃noꝵ cogitatione relaxabatet
deponebat. Quib: ille dispositis etordi¬
natis tamꝙ areb mordacib et molestis:
animi recursũ ad interiora m̃tis et supe¬
riora faciebat. quouel deinueniendis di¬
uinis rebus cogitar&. uel deiã inuentis ali¬
quid dictaret. aut certe exiam dictatis
atq: transcriptis aliquidem̃ daret. Etid
agehat indie agens. laborans: et in nocte
lugubrans. Eterat tamquã illa religio¬
sissima mariatypũ gestans suꝑne aeccłae.
dequascriptũ est quod sederet ad pedes
dni. atq: intenta uerbũ eiꝰ auciret. De qua
soror eiꝰ quaesta quod ab eadẽ circa multũ
ministeriũ occupata ñ ad uiuaretur.
audiuit. Marcha. meliorẽ partem
elegit maria : quae ñ auferet᷑ ab ea.
Nã fabricarũ nouarũ numquã studi¬

Expanded text:
quae Ecclesia habebat et possidebat, intentus quae Ecclesia habebat et possidebat, intentus amore vel implicatus non erat: sed majoribus magis ac spiritualibus suspensus et inhaerens rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interiora mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studi
Abbreviated transcription (Latin):
bis forte cũ eodẽ cõminꝰ constitutis: ecce
ille donator litteras ꝑsuũ filiũ mittens.
rogauit utille donationũ tabulae. suo
redderentur filio. Pauperib: uero ero¬
gandos direx̃ solidoscentũ. Quod illesc̃s
cognito. ingemuit hominẽ uel finxis sedo¬
natione uł eũ debonoopere poenituisse.
Et quanta potuit dõ suggerente cordi eiꝰ cũ
dolore animae deeadẽ refragationedix
nullus scilicet increpationẽ et correptio¬
nẽ. et tabulas quas sponte miserat nec de
respuit. atq scriptis eundẽ sic̃ oportuit
& arguit & corripuit. ammonens ut desua
simulatione uel iniquitate. poenitentiae hu¬
militate dõsatis facer&. necũ tam grauide¬
licto de scło exir& Frequentius quoq: dice¬
bat magis securius actutius ecclesiam legata
adefunctis dimissa debere suscipere. quã
haereditates forte sollicitas et dãnosas ipsũq
tes suscipere clericos ñ. ꝓhibebat. In his quoq

Expanded text:
bis forte cum eodem cominus constitutis, ecce bis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec derespuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque tes suscipere clericos non prohibebat. In iis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quae annocõpleto eidẽ recitabant.
quosciretur . quantũ acceptu. quan¬
tumq dispensatum fuisset. uł quid
dispẽsandũ re mansisset: Et in
multis titulis magis illius p̃positi
domꝰ fidẽ sequens quẽ ꝓbatũ mani¬
seu uillã. num quã emereuoluit: Uerum
si forte ecłae a quoquã sponte tale aliquid
uł donaretur. uł titulolegati dimit tere¬
hereditates recusare nouimus: non qr
pauperib inutiles esse possent sed qm̃ uiꝰ
tum et aequũ esse uidebat . ut amortuoꝵ
uł filiis uł parentib: uel affinibus magis
possiderentur. quib: ea defitientes dimit¬
tere noluer̃. Quidã etiã exhonoratis hyp¬
poniensiũ apud carthaginẽ uiuens ecdae
hypponiensi possessionẽ donare uoluit.
et confestastabulas. sibi usu fructuretento.
ultro eide scae memoriae. augustinꝰ mi¬
sit. Cuiꝰ ille oblatione libent̃ accep̃ con¬
gratul ansei . quod aet̾nae suae memor
esset salutis Uerũ post aliquot annos no¬

Expanded text:
quae anno completo eidem recitabantur, quae anno completo eidem recitabantur, quo sciretur quantum acceptum, quantumque dispensatum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum maniseu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitterehaereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videbat, ut a mortuorum vel filiis vel parentibus vel affinibus magis possiderentur, quibus ea deficientes dimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos no
Abbreviated transcription (Latin):
liarissimos coepõs illius scriptura e
oblitos et contra eamloquentes tam
aspere aliquando rephendit cõmo¬
tus. ut diceret aut delendosesse illos.
demensa uersus. autse de media re¬
fectione. ad suũ cubiculũ surrecturuꝰ.
semꝑ memor erat: eisq: in. deero¬
gabat unde et sibi suisq omnib
secum habitantibus hoc est exre¬
ditibus possessionũ ecđae uł etiã ex
oblationib: fidelium. Et dũ forte
ut assolet inpossessionib ipsis inui¬
dia clericis fier& alloquebaturple¬
curã uł gubnationẽ pati. Et paratũ
se esse illis cedere. ut eo modo om̃s
dĩ serui etministriuiuerent quo
inue teritestam̃to leguntur altari
deseruientes. de eodẽ cõparticipa¬
ri. Sed numquã id laicisuscipere uo¬
substantiã aduices: ualentiorib cle¬
ricis delegabat et credebat. nũ qua
clauẽ. num quã anulũ in manuha¬
bens: Sed abhisdẽ domꝰ p̃positis cunc¬
ta etaccepta eterogata notabant᷑:

Expanded text:
liarissimos coepiscopos illius scripturae liarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. semper memor erat, eisque inde erogabat, unde et sibi suisque omnibus secum habitantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plecuram vel gubernationem pati; et paratum se esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et ministri viverent, quo in Vetere Testamento leguntur , altari deservientes de eodem comparticipari. Sed nunquam id laici suscipere vosubstantiam ad vices valentioribus clericis delegabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam annulum in manu habens: sed ab eisdem domus praepositis cuncta et accepta et erogata notabantur:
Abbreviated transcription (Latin):
culae concupiscentia deceptũ. etdauid ꝓp¬
ter aque desideriu a seipsorephensum:
etregẽ nr̃m. ñ de carne. sed depane tẽpta¬
tum . Ideoq: etpopulus inheremo. ñ quia
carnes desiderauit. sed quia escae desi¬
meruit increpari. Deuino aut̃ su.¬
mendo: apłi extat sententia adtimo¬
theumscribentis acdicentis. Noli usq
adhuc aquã bibere. sed uino modi¬
co utere ꝓpt̃ stomachũ. et frequentes
tuas infirmitates. Cod earib cantũ
asgenteis utens. caeterũ uasa quib:
mensae inferebantur cybi. uel testea
uł lignea. uł mar morea fuerunt
Non tamen necessitatis in opia. sed pro¬
posito uoluntatis Sed ethospitalita¬
tẽ semꝑ exhibuit: etin ipsa mensa ma¬
gis lectionẽ uel disputationẽ. quam
epulationẽ potationẽq diligebat. et
contra pestilentiã humanae consue
amatdictis absentũ rodere uitam.
hanc mensã in dignã nouerit esse sibi.
Etidõ omnẽ cõuiuam a suꝑfluis etno

Expanded text:
culae concupiscentia deceptum; et David propculae concupiscentia deceptum; et David propter aquae desiderium a se ipso reprehensum; et Regem nostrum, non de carne, sed de pane esse tentatum. Ideoque et populus in eremo, non quia carnes desideravit, sed quia escae desimeruit improbari . De vino autem sumendo Apostoli exstat sententia ad Timotheum scribentis, ac dicentis: Noli usque adhuc aquam bibere, sed vino modico utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetamat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a superfluis et nox
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Uestes eiꝰ & calciam̃ta uellectua¬
lia ex moderato et competenti habituerant.
nec nitida nimiũ. nec abiecta plurimũ. quia
his plerumq uel iactare in solentes homi¬
nes solent uel abicere. exutroq non quae
ihũ xpi. sed quae sua sunt idem queren¬
tes At iste ut dixi. mediũ tenebat. neq
in dextera. neq insinistram delinans
Mensausus est frugali et parca. Quae qui¬
dẽ intholera & legumina. etiã carnes
aliquando ꝓpt̃ hospites. uel quosq infir¬
miores semꝑautẽ unũ habebat. quia no¬
cum gr̃arũ actione ꝑcipitur Sanctificat᷑
enĩ ꝑuerbũ dĩ etorationẽ & ut idẽ sc̃s¬
A uGusTiNinsuis confessionũ libris. posu¬
itdicens Nonego inmunditiã obsonuti¬
meo: sed inmunditiã cupiditatis Scio
noe om̃e carnisgenꝰ quod cyboesset usui
manducare ꝑmissum. heliã cybo carnis
refectũ. iohannẽ mirabili abstinentia p̃¬
ditũ. animalib hocest locustis inescã ce¬
dentib ñ fuisse pollutu. Et scio esau lenti¬

Expanded text:
nus. Vestes ejus et calceamenta vel lectualia ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines solent, vel abjicere; ex utroque non quae Jesu Christi, sed quae sua sunt iidem quaerentes: at iste, ut dixi, medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia nocum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem anctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare permissum; Etiam cibo carnis refectum; Joannem mirabili abstinentia praeditum, animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum. Scio et Esau lenti
Abbreviated transcription (Latin):
quae in t̃ueniens: ꝓsollicitis mittere ñ gra¬
uaris Nametilla tantũ habet acumin is.
scientiae scitatis. ut nihil suprasit. Ethȩc
tantũ uere condiȩ: ut nisi faciã quod man¬
das. culpã paenes me remanere . ñ in nego¬
tio dĩ esse uidice dnẽ merito etuenerabilis
et suscipiende pater Non enĩ instas. quod
pleriq homines istiuis locifaciunt. ut qđ cũq
sollicitus petitor uoluerit extorque as.
sed quod tibiauidice tot curis obstrictope¬
tibile uisũ fuerit ammones. subser uien¬
te uere condia. quae maxima difficillimũ
interbonos efficatia est Pinde statĩ cõmen¬
datis effectum desiderii tribui : nã sꝑandi
uiã. antepatefecerã. Scoꝵ concilia sacerdotũ
ꝑdiuersas ꝓuintias caelebrata. cũ potuit
sacerdotes et clerici siue ꝑfas. siue ꝑnefas
exõmunicati uł absoluerentur. uel abi¬
cerentur: In ordinandis uero sacerdotib:
et clericis. comsensũ maiorũ xp̃ianorũ

Expanded text:
quae interveniens pro sollicitis mittere non graquae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecundiae, ut nisi faciam quod mandas, culpam penes me remanere, non in negotio esse, dijudicem, domine merito venerabilis, et suscipiende pater. Non enim instas quod plerique homines istius loci faciunt , ut quodcumque sollicitus petitor voluerit, extorqueas; sed quod tibi a judice tot curis obstricto petibile visum fuerit, admones subserviente verecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. Proinde statim commendatis effectum desiderii tribui: nam sperandi viam ante patefeceram . Cper diversas provincias celebrata, cum potuit, sacerdotes et clerici, sive per fas sive per nefas excommunicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum majorem Christianorum,
Abbreviated transcription (Latin):
hortans. in crepans in omi longanimi¬
tate & doctrina. Prȩcipue operã dans
instruere eos. quiessent idonei. etali¬
osdocere. Rogatꝰ quoq: a non nullis.
in eoꝵ tẽporalib: causis epłas addiuer¬
sosdabat Sed hanc suã ameliorib re¬
bus occupationẽ tamquã angariã
deputabat. suauem semꝑhabens de
his quaedĩ sunt. uł ad locutionẽ uel
collocutionẽ frãtnȩ acdomesticaefa
scł̃i potestates postulatũ ñ dedisse. di¬
centẽ cuiusdã sapientis seruandã esse
sententiã. de quo scriptum esset. quod
multã suae famae contemplationem
amicis ñ prestitissa. Etillud nihil omi
praestat: p̃mit Cũ uero interceden¬
dum esse rogatꝰ uidebat. tamid hones¬
te actẽperant̃ agebat. ut nonsolu onero¬
sus acmolestus ñ uideretur. uerũ etiam
mirabił existeret Namdũ exortane¬
ressitate suomore apud quendã africȩ
litteris int̃ueniret atq: paruisset. hoc mo¬
do rescriptũ misit Miroy modo afficior
sapientia tua. etin illis quae edidisti. et in his

Expanded text:
hortans, increpans, in omni longanimitate et doctrina ; praecipueque operam dans instruere eos qui essent idonei et alios docere . Rogatus quoque a nonnullis in eorum temporalibus causis, epistolas ad diversos dabat. Sed hanc suam a melioribus rebus occupationem tanquam angariam deputabat, suavem semper habens de iis quae Dei sunt vel allocutionem vel collocutionem fraternae ac domesticae fasaeculi potestates postulatum non dedisse, dicentem cujusdam sapientis servandam esse sententiam, de quo scriptum esset, quod multa suae famae contemplatione amicis non praestitisset: et illud nihilominupraestat, premit. Cum vero intercedendum esse rogatus videbat, tam id honeste ac temperate agebat, ut non solum onerosus aut molestus non videretur, verum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis
Abbreviated transcription (Latin):
beratoris clementia suisacerdotis cor
ꝑtractantis. ut contra illũ errorẽ inci¬
dentes legis soluerentur questiones atq
ita edoctus sensimatq paulatimheresis
illa miseratione diuina eiꝰ exanimopul
ris ardor innatus est. quo propinquan¬
tibus diebus scĩs paschae. salutis aquã
perciperet Et factꝰ est diuina pres¬
tante opitulatione. ut ꝑ illũ tan¬
tum actalẽ antistitẽ ambrosiũ et
doctrinam salutarẽ aeccłae catholi¬
cae. & diuina ꝑciper& sacramenta¬
moxq: exintimis cordis me dullis.
spẽ omnẽ quam habebat. in scło dere¬
liquit: Iam non uxorẽ. ñ filios carnis.
non diuitias. non honorem scłi quae¬
rens sed dõ cum suis seruire statuit.
et in illo et ex illo pusillo grege essestu¬
dens: quẽ dñs alloquitur dicens : No¬
litetimere pusillus grex: qm̃ compla¬
cuit regipatri ur̃odare uobis regnũ
Uendite quae possidetis. & datehe VIs¬
lemosinam. Facite uobis sacculos non

Expanded text:
beratoris clementia sui sacerdotis cor beratoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulris ardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina praestante opitulatione, ut per illum talem ac tantum antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicaeMoxque ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo, dereliquit; jam non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam: facite vobis sacculos non
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate ta gaicensi denumero
scurialiũ parentib honestis et
xp̃i anis ꝓgenitꝰ Augustinꝰ alitusq et
nutritus eoꝵ cura & diligentia: inpen¬
saeq saecularib lit teris eruditus
Ad primae omnibus uidelicet disciplinis
inbutus: quas liberales uocant Nã et
gramaticã prius insuaciuitate etre¬
thorica in affricae capite carthagine pos¬
tea docuit. Consequenti etiã tẽpore trans
mare in urbe roma. & aput mediola¬
niũ ubitunc imperatoris ualentiniani
minoris. comitatꝰ fuerat consticutus in
qua urbe. tuncepiscopatũ minist rabat
acceptis simꝰdõ & in optimis uiris p̃claris¬
simꝰ sacerdos ambrosius. Huiꝰ interea
uerbi dĩ p̃dicatoris. frequentissimis in
aeccła disputationib: ad stans inpopulo
intẽ debat suspensus atq affixus Uerũ
aliquando manicheorũ apud car¬
thaginẽ adolescens fuerat errorese¬
ductus Et idõ caeteris sui
aderat: ne quiduel ꝓipsa uł contraip¬
samheresim diceretur. & ꝓuenit dĩ li¬

Expanded text:
civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et Christianis progenitus, alitusque est ac nutritus eorum cura ac diligentia, impensisque, secularibus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei li
Abbreviated transcription (Latin):
papa gregorius in expositione cuiusdã
aeuuangelii deistius modibellatorib
que rimonia faciendo Ecce inquit
electi dĩ carnẽ domant. sym̃ robo¬
rant. Daemonib imperant : uir¬
tutib choruscant Praesentia defpi

Expanded text:
papa Gregorius, in expositione cujusdam Evangelii, de istiusmodi bellatoribus querimoniam faciendo: « Ecce, inquit, electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant; praesentia despi
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ cumq soluerent suꝑtra: solutũ
esse incaelis. ꝓmisit Etiterũ cũ uenerit
adiudicandũ sđm eos suꝑ sedes duo decĩ
esse sessuros. et secũ uidicaturos orbẽtrae
p̃dixerat. Talib uttredimꝰ patronis hȩc¬
.II. dies subiecta declaratur. His subiectũ est
triumphale martyrũ nom̃: quiꝑdiuersa
tormentorũ genera xp̃ĩ passonẽ non
lassestentib: p̃cordiorũ mentib: imitabam᷑.
Alii ferroꝑempti. alii flãmis exusti. alii
flagris uerberati. alii uectib ꝑforati.
alii cruciatipatibulo. alii pelagi peri
obruti: Alii frigore afflicti. alii fame
cruciati: Alii uero truncatis manib
seue caeteris caesi membris: spectaculũ
contumeliae inpopuł nudi ꝓpt̃ nõm dñi
portantes His triumphatores et amici
dĩ qui contẽpnentes sceleratoꝵ iussa prin¬
cipũ. modocoronant᷑ et accipiunt pal¬
mas laborũ quia fundatierant supra
ait: Scĩ ludibria etuerbera ex ꝑti. in¬
suꝑ uincula et carceres. lapidatis. sec¬

Expanded text:
ram, solutum esse in coelis promisit. Et iterum, cum venisset ad judicandum saeculum, eos super sedes duodecim esse sessuros, et secum judicaturos orbem terrae praedixerat. Talibus, ut credimus, patronis haec dies subjecta declaratur. His subjectum est triumphale martyrum nomen, qui per diversa tormentorum genera Christi passionem non lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii cruciati patibulo, alii pelagi pericobruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa principum, modo coronantur et accipiunt palmas laborum, qui fundati erant supra ait: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati s
Abbreviated transcription (Latin):
te legẽ et sublege. scriptura scã de mons¬
trante cognouimꝰ: adhoctantũ modo ꝓ¬
ferimus : ut facilius in telle gere ualea¬
tis. quanta uel qualis sit hiuussacratis¬
simae p̃sentia diei. cum omnibus his de
quib loquim᷑ sine fine constathonusta.
Nunc uero reuertamur ad eos. quosun¬
dabaptismatis et effusio sanguinis xp̃i.
aberrore pat̃ni de licti absqualore uetus
taegentilitatis. in nouo testam̃toꝑ gram
beati: quixpm̃ in carne uenientẽ uide¬
remeruer̃. Huius tamp̃clare iusionis.
io hannes baptista quieodẽ angło quo
xp̃s denontiante conceptus est in exordio
p̃dicationis atq baptismatis primatũ tene¬
bat. qui ihm̃ peccata mundi tollente. uiden¬
et ad redemptionẽ animarũ ad inferos des¬
cendentem : gloriosa prȩcucurrit passione :
Nuic athletaedĩ electo concordat duodenꝰ
apłoꝵ numerus: quos a primis mira¬
culoꝵ uirtutib ad componendũ nouefi¬
dei fundamentũ erigendumq: ad hucte¬

Expanded text:
te legem et sub lege, Scriptura sancta demonstrante, cognovimus, ad hoc tantummodo proferimus, ut facilius intelligere valeatis quanta vel qualis sit hujus sacratissimae praesentia diei, quae cum omnibus his de quibus loquimur sine fine constat honesta. Nunc vero revertamur ad eos quos unda baptismatis, et effusio sanguinis Christi, ab errore paterni delicti, a squalore vetustae gentilitatis, in novo testamento, per beati, qui Christum in carne venientem videre meruerunt. Hujus tam praeclarae visionis Joannes Baptista, qui eodem angelo, quo Christus denuntiante conceptus est, in exordio praedicationis atque baptismatis primatum tenebat, qui Jesum peccata mundi tollentem, videnet ad redemptionem animarum ad inferos descendentem gloriosa praecucurrit passione. Huic athletae Dei electo concordat duodenus apostolorum numerus, quos a primis miraculorum virtutibus, ad componendum novae fidei fundamentum, erigendumque adhuc te
Abbreviated transcription (Latin):
tes adherentes: quorũ fructus insempit̃¬
nũ ꝑmanens ñ marcescit. quib: ipsae dñs
locutus ẽ dicens. Vosestis: iuxmundi.¬
Et non potest ciuitas abscondi supra mon¬
tẽ posita neq: accendunt lucernã et po

Expanded text:
tes adhaerentes, quorum fructus in sempiternum permanens non marcescit: quibus ipse Dominus locutus est dicens: Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra montem p
Abbreviated transcription (Latin):
huccredentiũ populorũ gentiliũ
crude litate conterrita formidauit
scribere Quod tam̃ gaudebat dĩ fa¬
mulos merusse : cum sine dubio uidi¬
centur scripta. quae fideliũ sermo
testatur impleta. Credendũ enim
dehis est et abstersa dubietatis nube
totis uirib: comfidendũ. eos qui pro
confessione dñi acdĩ nr̃i dignifue¬
runt subire martyriũ. etiam ampli¬
oratolerare ualuisse quã uidetur.
succedentib aeta tibus relatio ꝑpopu¬
los transmissa recolere Idergo sup¬
plicatio cõmunis obtineat. utueniã
comsequatur deuotus. siquid de uir¬
tutib praec̃misit ignarus. Namet¬
siom̃a non exasse soluuntur. cre¬
dere uniuersitas mereatur: ut dedĩ
famulis iã maiora sentiat. quã sermo
passionis explanat. Qualit̃ enĩ cul¬
tore dñi lõcus eius gaudens patroci¬
niohabere promeruit: quomodo
aliorũ scõrum iunctum illi agnoue¬
rimus fuisse consortiũ. sicut fideliũ
relatione didicimus: ipsorum

Expanded text:
huc credentium populorum gentilium huc credentium populorum gentilium crudelitate conterrita formidavit scribere, quod tarnen gaudebat dei famulos meruisse? cum sine dubio iudicentur scripta quae fidelium sermo testatur impleta. 5 Credendum enim de his est et abstersa dubietatis nube totis viribus confitendum eos qui pro confessione domini ac dei nostri digni fuerunt subire martyrium etiam ampliora tolerare valuisse, quam videtur succedentibus aetatibus relatio per populos transmissa recolere. 6 Id ergo supplicatio communis obteneat, ut veniam consequatur devotus, si quid de virtutibus praetermisit ignarus. Nam etsi omnia non a se exsolvuntur, credere universitas mereatur, ut dei famulus iam maiora sentiat quam sermo passionis explanat. 7 Qualiter enim cultor domini locus eius gaudens patrocinium habere promeruit, si quoque aliorum sanctorum iunctum illi agnoverimus fuisse consortium – sic fidelium relatione didicimus –, ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
LORIOSAEMARTY¬
rum passiones. et p̃tiosa dño
exspectante certamina quamquã dig¬
na sint ꝓmiraculorũ dignitate conscri¬
bi. nequeunt tamen sine formidinistre¬
pidatione conplecti. Quia cũ magna¬
rũ rerũ comsideratur assumptio: ñ
in merito p̃sumpti operis regitur mag¬
nitudo eo quod tantũ sermo tenuis ex¬
plicare ñ ualet quantũ dese dici ueritas
passionis inponit: Iamen et sip̃positiotan¬
taerei arduũ habere uideatur initiũ.
in hoctam̃ trepidatione fatigata respi¬
rat: quod semꝑ opificẽ suũ magisteri¬
ũ diuinae instructionis informat. Et
in choantis initiũ ingenii prestatione cõ¬
mendat. Hacergo consideratione au¬
daciã nimie temeritatis ad sumens: quȩ
longitẽ poris fuerant obumbrata silen¬
tio ipsius diuinitatis auxilio. suscepta
sunt reseranda. Etut habet testimoni¬
umueritas: plus fideliũ sunt relatione
comperta. quam ꝓbentur ad nos lectione
transmissa. Unde non sine certa aestima¬
tione conititur: quod nouitas ad¬

Expanded text:
loriosae martyrum passiones et pretiosa domino expectante certamina quam digna sint pro miraculorum dignitate conscribi, nequeunt tarnen sine formidinis trepidatione conplecti, quia cum magnarum rerum consideratur adsumptio, non inmerito praesumpti operis retegitur magnitudo, eo quod tantum sermo tenuis explicare non valet quantum de se dici veritas passionis inponit. 2 Tarnen propositio tantae rei arduum habere videatur initium, in hoc mens trepidatione fatigata respirat, quod semper opificem suum magisterium divinae instructionis informat et inchoantes initium ingenii restauratione commendat. 3 Hac ergo consideratione audaciam nimiae temeritatis adsumens, quae longo temporis fuerant obumbrata silentio ipsius divinitatis auxilio suscepta sunt reseranda. Et ut habet testimonium veritatis plus fidelium sunt relatione comperta, quam probentur ad nos lectione transmissa. 4 Vnde non sine certa aestimatione conicitur, quod novitas ad
Abbreviated transcription (Latin):
rumpopulis profuturũ. Antedicta
tamen mater familias hoꝵ ñ in memor. Ici.¬
secretorum. cum primum ꝑ secutionis ui¬
dit tepuisse feruorem. locum sanctorum
martyrũ ossa seruantem. qua oportuit sol¬
licitudine requisiuit. Atq inuentum:
eminentis mausolei constructione signa
uit: Unde post modũ xp̃iani. basilicam su¬
per martyrũ corpora magno sumptu: cultuq
ex imio construxerunt. Ubi cottidie ope
probantur monstrare frequentia. Et expe¬
riuntur in firmi : quantum dĩ famulos con¬
ueniathonorari: libi recipit cecitas
usum. debilitas gressum etobstricte
auriũ ianuae . recipere merentur au¬
ditum: Sed nec illud silendum est:
quod inmundi sp̃sinfestatione uexa¬
ti dum ad memoratum locum exa¬
minandi uirtute diuina. loquendisco¬
rum ipsorũ coguntur imperio. Quo
quisq: sit. martrrum positus loco.
ad signatis nominibus iudicare: De
quorum passione dñs nos gaudere
uoluit. quicentesimũ esse fructum

Expanded text:
rum populis profuturum. 30 Antedicta rum populis profuturum. 30 Antedicta tamen materfamilias horum non inmemor secretorum, cum primum persecutionis vidit tepuisse fervorem, locum sanctorum martyrum ossa servantem qua oportuit sollicitudine requisivit atque inventum eminentis mausolei constructione signavit. 31 Vnde postmodum christiani basilicam super martyrum corpora rnagno sumptu cultuque eximio construxerunt, ubi cotidie operprobantur monstrare frequentiam et experiuntur infirmi, quantum dei famulos conveniat honorari, ubi recipit caecitas visum, debilitas gressum et obstrictae aurium ianuae recipere merentur auditum. 32 Sed nec illud silendum est. quod inmundi spiritus infestatione vexati, dum ad memoratum locum examinandi virtute divina loquuntur, sanctorum ipsorum coguntur imperio quo quisque sit martyrum positus loco adsignatis nominibus indicare. 33 De quorum passione dominus gaudere nos voluit, qui centisimum esse fructum
Abbreviated transcription (Latin):
futura sibi ad patrociniũ tumularet :
eligunt tetri se quane. ꝓfundisq gurgitib
martirũ corpora ꝑdenda coninittere
Quae in posita nauibus: ad prouisumui¬
bentur gurgitem destinari : Tunc matrona
quaedã quaelicet paga norũ adhuc inpli¬
cata teneretur errore. coniuersionẽ camen
repostulat ꝑcussores : Et dum copiã oblate hu¬
manitatis extendit: amemoria eorũ quãe
susceperant agenda. discussit acfi¬
delibus suis secreta ordinatione con¬
mittit: ub subrracta furtĩ corpora
diligens el aboraret occulta reproui¬
sio. Qui dominę ordinatione cõꝑta:
festinant̃ quodeis p̃ceptũ fuerat: exequun¬
nibus p̃parauerat. industria colentis
abscondunt. Factaut moris est satio¬
ne. nec suum seges negauit obsequiũ.
quae tali foecundata pimguedine. sic
in ea benefitiũ seuberta seffudit. utcen¬
tuplicatus fructus cultor ad quirer&.
et patria mereretur salutem. Q uapu¬
bescente totiens latuit: quoderat parisio¬

Expanded text:
futura sibi ad patrocinium tumularet, futura sibi ad patrocinium tumularet, elegunt tetris Sequanae profundisque gurgitibus martyrum corpora perdenda committere, quae inposita navibus ad provisum iubentur gurgitem destinari. 27 Tunc matrona quaedam Catulla nomine, quae licet paganorum inplicata teneretur errore, conversionem tarnen re postulat manitatis extendit, a memoria eorum quae susceperant agenda discussit ac fidelibus suis secreta ordinatione committit, ut subtracta furto corpora diligens elaboraret occultare provisio. 28 Qui dominae ordinatione conperta festinanter quod eis praeceptum fuerat exsecunnibus praeparaverant industria colentis abscondunt. 29 Facta ut moris est satione nec suum seges negavit obsequium, quae tale fecundata pinguidine, sic in ea beneficium se ubertatis effudit, ut centuplicatos fructus et cultor adquireret et patria mereretur salutem. Qua pubescente totis latuit quod erat Parisio
Abbreviated transcription (Latin):
UII. nisfuror inuenit. Hii scĩ uiri abea¬
tidyonisii numquã sustinuerunt
ab esse p̃sentia. quos inunũ int̃roga¬
tioꝑ cussoris inuenit Sed repperire
non potuit. quo a societate marty¬
rii separaret Interrogati: unũ
etuerũ intrinitate dnm̃ comfiten¬
tur Terrore subiuncto. multisq
ad flicti iniuriis. uel supplitiis ma¬
cerati. xpianos se esse testantur Visoq
ꝑcutientisictu dñi i dĩ nr̃i se famulos
magna confessionis uoce. ꝓnontiant
In hacergo fidei constantia ꝑmanentes:
reddentes trae corpora. beatascelo
animas intulerunt. Taliad dnm̃ me¬
ruerunt professione migrari: ut ampu¬
tatis capitibus adhucputaretur. lingua
palpitans dño comfiteri . Beata nimiũ
et dõ nr̃o grata sotietas. inter quos nec
primus alter potuit esse nectertius:
sed trinitatẽ comfitentes. trino merue
tur ꝑcussores. ne conuersi populi fidelis¬
sima ꝓbataq deuotio scõrũ corpora pro¬

Expanded text:
nis furor invenit. Hii sancti viri a beanis furor invenit. Hii sancti viri a beati Dionisii nunquam sustinuerunt abesse praesentia. quos in unum interrogatio percussoris invenit, sed repperire non potuit quem a societate martyrii separaret. 24 Interrogati unum et verum in trinitate deum confitentur. terrore subacti multisque adflicti iniuriis vel suppliciis macerati christianos se esse testantur visoque percutientis ictu domini ac dei nostri se famulos magna confessionis voce pronuntiant. 25 In hac ergo fidei pertinatia permanentes, reddentes terrae corpora, beatas caelo animas intulerunt, tali ad dominum meruerunt professione migrare, ut amputatis capitibus adhuc putabatur lingua palpitans domino confiteri: beata nimium et domino nostro grata societas, inter quos nec primus alter potuit esse nec tertius, sed trinitatem confitentes non potuerunttur percussores, ne conversi populi fidelissima probataque devotio sanctorum corpora pro