comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ntruus magnus factus est ⁊ grando mirre magnitudinis.
alcuinus rex ierusolimitanus captus est abalac quodã ami¬
rato. qui etiam anno pͣterito ceꝑat goscelinum de turuaisel
comitem edessenum et galerannũ cognatum eius.
tancaruilla camerariꝰ eius cum aliis płib baronib aciebus
statutis confligens cepit comitem mellent. Uii.R̾. aprił. galeran
fort sororiũ eiꝰ.⁊ hugonem filiũ geruaisũ ⁊ alios multos magne ꝓ¬
bitatis et magni nominis uiros. in ualle udelicet iuxta bortho¬
rolde initinere munitionis castelli de uuateuilla. Rex henricus
tẽ erat apud cadomum. Quod audiens credere non potuit. donec
ocłis suis uidit. Tracliti gͥ regi: positi sunt in carcerem. ⁊ sic mag¬
nailla ꝓ ate dissensio: fine accepit ⁊ destructio. Syrus capitur.
quam moderni sagittã uocant. S ydon uͦ cont̾mina eius abm
colis modo sur uocatur. ⁊ est metropoł. Capta ty rodiscordia facta

Expanded text:
nitruus magnus factus est, et grando mire magnitudinis. nitruus magnus factus est, et grando mire magnitudinis. Balduinus rex Jerosolimitanus captus est a Balac quodam amirato, qui etiam anno preterito ceperat Goscelinum de Turvaissel comitem Edessenum, et Galerannum cognatum ejus. Tancarvilla camerarius ejus, cum aliis pluribus baronibus aciebus statutis confligens, cepit comitem Mellenti 7. Kalendas Aprilis, Gafort sororium ejus, et Hugonem filium Gervasii et alios multos magne probitatis et magni nominis viros, in valle videlicet juxta Bortorodum in itinere munitionis castelli de Wateville. Rex Henricus tunc erat apud Cadomum; quod audiens credere non potuit, donec oculis suis vidit. Traditi igitur regi, positi sunt in carcerem, et sic magna illa patrie dissensio finem accepit et destructio. Tirus capitur, quam moderni Sagittam vocant. Sidon vero contermina ejus ab incolis modo Sur vocatur, et est metropolis. Capta Tyro, discordia facta
Abbreviated transcription (Latin):
parat. Ipsi uero turri ꝓpugnacła que de erant addit. In quatur¬
re fenestra est que uocatur conani saltus. qr ex eaidem hericus
fecerat p̾cipitari quendam traditorem rothomagensis urbis
p̾diuitẽ nomine conanum. qui ipsam urbẽ uolebat tradere
hominib Wll̃mi regis angloꝵ. s pͣuentus est a fidelib rob̃ti
ducis. ⁊ maxime a henricofre ipsius. qui tc partes ducis uiua¬
bat. unde ⁊ ipsum digna morte multauit. Turrem nichilo¬
minus excelsam fecit in castello cadomensi. ⁊ murum ipsiꝰ
castelli quem pater suus fecerat: multũ creuit. OOurumuͦ
circa burgũ ita ut a Włło rege patre suo factus fuerat intac¬
tum reliquit. Itẽ castellum quod uocatur archas. turre
menib mirabilit̾ fir mauit. Sic etiam fecit castellũ gisor. falesiã.
Argentomagũ. Oximũ. dantrontẽ. Anbreras. Castellum d̃ uira.
Wauurei. Turrem uernonis similit̃ fecit. Uigilia sci martin tho¬

Expanded text:
parat. Ipsi vero turri propugnacula, que deerant, addit. In qua turparat. Ipsi vero turri propugnacula, que deerant, addit. In qua turre fenestra est, que vocatur Conani-Saltus; quia ex ea idem Henricus fecerat precipitari quendam traditorem Rothomagensis urbis predivitem, nomine Conanum, qui ipsam urbem volebat tradere hominibus Willermi regis Anglorum; sed preventus est a fidelibus Roberti ducis, et maxime ab Henrico fratre ipsius, qui tunc partes ducis juvabat, unde et ipsum digna morte multavit. Turrem nichilominus excelsam fecit in castello Cadomensi, et murum ipsius castelli, quem pater suus fecerat, in altum crevit. Murum vero circa Burgum, ita ut a Willermo rege patre suo factus fuerat, intactum reliquit. Item castellum quod vocatur Archas turre et menibus mirabiliter firmavit. Sic etiam fecit castellum Gisorz, Falesiam, Argentomagum, Oximum, Danfrontem, Ambreras, castellum de Vira, Waurei. Turrem Vernonis similiter fecit. Vigilia sancti Martini tho
Abbreviated transcription (Latin):
discesserat. Quod castrum rex obsidens cepit. deinde pontauldem̃.
obsidens castellum comitis: cepit. deinde brionniũ. s non tã facile
cepit. Posueratq rex ꝓceres suos cũ magnamilitũ copia:. płib locis
innormannia. Que guerra płirimũ patriam afflixit. Calixtus
papa tenuit concilium remis. cui int̾fuit ludouicꝰ rex francorũ.
ostea ineodem anno idẽ papauenit in normanniã loqui cũ hen¬
rico rege anglorũ. ⁊ loquti sunt simul in castellogisoꝵ: magnꝰ
rex ⁊ magnus sacerdos. Idem calixtꝰ successerat Gelasio. qui Gelasiꝰ
ante papatum dicebat᷑ ioħs gaditanus. ⁊ fuerat cancellariꝰ paschał
pape. ⁊ de ore eius fluxerant multe litt̾e litt̾ate. Henricus rex cͥca
turrem rothomagi quã edificauit pͥmus ricardus dux norm̾. in
palatium sibi: murum altũ ⁊ latum. cũ ꝓpugnacłis edificat. ⁊
edifitia ad mansionẽ regiam congrua infra eundem murum

Expanded text:
discesserat. Quod castrum rex obsidens cepit. Deinde Pontaldemeri discesserat. Quod castrum rex obsidens cepit. Deinde Pontaldemeri obsidens, castellum comitis cepit. Deinde Brionnium, sed non tam facile cepit. Posueratque rex proceres suos cum magna militum copia pluribus locis in Normannia. Que guerra plurimum patriam afflixit. Calixtus papa tenuit concilium Remis, cui interfuit Ludovicus rex Francorum. Postea in eodem anno idem papa venit in Normanniam loqui cum Henrico rege Anglorum, et locuti sunt insimul in castello Gisorz magnus rex et magnus sacerdos. Idem Calixtus successerat Gelasio, qui Gelasius ante papatum dicebatur Johannes Gaditanus et fuerat cancellarius Paschalis pape, et de ore ejus fluxerant multe littere litterate. Henricus rex circa turrem Rothomagi, quam edificavit primus Ricardus dux Normannorum in palatium sibi, murum altum et latum cum propugnaculis edificat, et edificia ad mansionem regiam congrua infra eundem murum
Abbreviated transcription (Latin):
Dex angloꝵ henricꝰ fuit ad natale apud dũnestaple. ⁊ uudle prex̾
ad bercheham estede. Incle uut rex ad wdestoc aolocum insignie.
ubi cohabitionẽ hominum ⁊ ferarũ fecerat. Ibiq slobertus lincolien¬
Nis ep̃e diẽ el ausit ultimum. Unde pontific siob̾tus honor quẽ fama
supstes. ꝑpetuare dabit. non obiturus obit. Undecima iani mencdaris
sopͥma muncli: liquit. & eiugilans uera ꝑhenne uidet. Postea uero¬
ad festum purificationis dedit rex archiep̃atũ canturie. Wlłmod̾
corbuil. qui fuerat pͥor apud chyce. Ad pascha uero apud wincestre.
dedit ep̃atum lincolie alexand̃ uenerabili uiro qui nepos est no¬
gerii salesberiensis ep̃i. Decdit etiam rex ep̃atum bathe. Godefrido
cancellario regine. Atq circa pentecostem mare transiit. Codem
anno hugo de munfort ꝑfecerat qd̾cdam castellum ualidissimum
in eodẽ loco. quod cũ rex int̾rogaret: noluit dare monitu uxoris
sue sororis s tialerani comitis melł. qui iã discordia ꝓpalata a rege

Expanded text:
ex Anglorum Henricus fuit ad natale apud Dunstaple, et inde perrexit ad Berchamestede. Inde ivit rex ad Vudestoc, ad locum insignem ubi cohabitationem hominum et ferarum fecerat. Ibique Robertus Lincoliensis episcopus clausit diem ultimam. Unde: Pontificum Robertus honor, quem fama superstes Perpetuare dabit, non obiturus obit. Undecima Jani mendacis somnia mund Liquit, et evigilans vera perhenne viaet. Postea veroad festum purificationis dedit rex archiepiscopatum Cantuarie Willermo de Curbuil, qui fuerat prior apud Chycce. Ad pascha vero apud Wincestre dedit episcopatum Lincolie Alexandro venerabili viro, qui nepos est Rogerii Salesberiensis episcopi. Dedit etiam rex episcopatum Bathe Godefrido cancellario regine. Atque circa pentecosten mare transiit. Eodem anno Hugo de Montfort perfecerat quoddam castellum validissimum in eodem loco, quod cum rex interrogaret, noluit dare monitu uxoris sue, sororis Galerandi comitis Mellent, qui jam discordia propalata a rege
Abbreviated transcription (Latin):
ordis munditiã sẽꝑ. carnisq tenebat. Quatinꝰ angłicis t̾mis conregnet in euũ.¬
Uic succ̾ pius boso in nouo ⁊ ueteri testamento appͥme eru¬
ditus uir scientie admirabił ⁊ doctrine in comꝑabił. Tan¬
tam in suꝑ gr̃am ei uirtus diuina contulerat ut nullus tã
tristis ⁊ egens consilio ad ipsum accederet. quin extemplole¬
tus ⁊ consiliatus ab ipso recederet. Hic dilectus adeo ⁊ hominib ama¬
bilis: regi angloꝵ henrico multũ erat familiaris. quia ueram re¬
ligione̾ ⁊ admirandã sc̃itatem & consiliũ incomꝑabile in ipso reppe¬
rerat. Qui licet pene continua p̃meret᷑ egritudine. tamen ipse per
dm ĩmo ut credimꝰ deus ꝓipso omnia necessaria conuentiusuo. et
suꝑuenientib ut opuserat affluenter tribuebat. Eodem anno
obiit teulfus Wincorniensis ep̃c ⁊ ernulfus aouecestrie ep̃c.¬
ex anglie henricus fuit innormannia ⁊ ibi dedit ep̃atum Win

Expanded text:
 regnum, Quatinus angelicis turmis conregnet in evum.uccessit pius Boso, in novo et veteri testamento apprime eruditus, vir scientie admirabilis et doctrine incomparabilis Tantam insuper gratiam ei virtus divina contulerat, ut nullus tam tristis et egens consilio ad ipsum accederet, quin extemplo letus et consiliatus ab ipso recederet. Hic dilectus a Deo, et hominibus amabilis, regi Anglorum Henrico multum erat familiaris; quia veram religionem et admirandam sanctitatem et consilium incomparabile in ipso reppererat. Qui licet pene continua premeretur egritudine, tamen ipse per Dominum, immo ut credimus Deus pro ipso, omnia necessaria conventui suo et supervenientibus, ut opus erat, affluenter tribuebat. Eodem anno obiit Teulfus Wigorniensis episcopus, et Ernulfus Rovestrie epex Anglorum Henricus fuit in Normannia, et ibi dedit episcopatum
Abbreviated transcription (Latin):
debranni pape. Ipsse papa occurrens imperatori in langobardia sub
falsa eum pace absoluit. Omnes enim qͥ pus hildebrannum abiura¬
uerant ꝑuirium ꝑuirio cumulantes. imꝑatorem abiurant. et
rodulfum ducem burgundionum super se ducem statuunt coro¬
na ei a papa missa cuierat scͥptum. Petra dedit petro petrus di¬
adema redulfo. Hunc sigefridus archiep̃c magontie in regẽ be¬
nedixit. ⁊ facta amaguntinis sedicione contra eos. Rodulfus cum
archi ep̃o noctu aufugit. Hildebrannus papa omnes aduersantes
imꝑatori absoluit. ab infidelitate ⁊ ꝑ uirio.
mꝑator alpium aditib contra se munitis. uͥq om̃s eoꝵ. insidias
frustratꝰ ꝑ aquileiam uenit radisponam ⁊ rodulfum ad orsus
eũ fugere compulit. & iterata expedicione sueuiam depopłutur.

Expanded text:
ellant. Ipse papa occurrens imperatori in Longobardia, sub falsa eum spe absolvit. Omnes enim qui prius Hildebrandum abjuraverant, perjurium perjurio cumulantes, imperatorem abjurant, et Rodulphum regem Burgundiae super se regem statuunt, corona ei a papa missa, cui erat inscriptum: Petra dedit Petro, Petrus diadema Rnedixit; et facta a Moguntinis seditione contra eos, Rodulfus cum archieimperatori absolvit ab infidelitate et perjurio. Imperator, Alpium aditibus contra se munitis, ubique eorum insidias frustratus, per Aquileiam venit Ratisponam, et Rodulphum adorsus, eum fugere compulit, et iterata expeditione Sueviam depopulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Aristobolus natione uideus ꝑhypateticus philosophꝰ agnoscit᷑. qͥ ad philometo.¬
rem ptholomeũ explanationum in moysem cõmentarios scripsit:
Antiochus epifanes cũ de regione ptholomeorum qũa subito inuaserat ses¬
ficatum tradidit. Q deinde expulso oniam cognom̃to menelaũ successorem
ei dedit. Itaq ob sacerdocii dignitatem orta seditione inter principes
ingentiũ miseriarum semina pullularunt.

Expanded text:
Aristobolus, natione Judaeus, Peripateticus philosophus claruit, qui ad Philometorem Ptolemaeum explanationum in Mosen Commentarios scribit. Antiochus Epiphanes cum de regione Ptolemaeorum, quam subito invaserat, Seficatum tradidit; quo deinde expulso, Oniam cognomento Menelaum successorem ei dedit. Itaque ob sacerdotii dignitatem orta seditione inter principes, ingentium miseriarum semina pullulaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ranci inc eperunt legibꝰ uti.⁊ legẽ salicam dictauerunt ꝑ qͣtuor gentis sue ꝓc̾es.
electos de pluribꝰ his appellatos nominibꝰ. Usogast. Bosogast. Salagast. Widigast.
i uillis germaniȩ. Salechaim. Bodohaim. Windohaim. Hi qͣtuor ꝓc̾es ꝑ tres mal¬
los causarum origines conuenientes sollicite tractantes de singulis discutiendo
sicut lex salica declarat udicare decreueruNt:
uandali. alani. Sucui. regiones hispaniarum ad habitandum inter se trifarrã
compartiti.⁊ in tribus regnis diuisi: colliduntur int̃̾ se intestino bello

Expanded text:
ranci uti coeperunt legibus, et legem Salicam dictaverunt per quatuor gentis suae proceres electos de pluribus, his appellatos nominibus, Usogast, Bosogast, Salagast, Widigast, in villis Germaniae Salehaim, Bodohaim, Windohaim. Hi quattuor proceres per tres mallos causarum origines convenientes sollicite tractantes, de singulis discutiendo, sicut lex Salica declarat, judicare decreverunt. Wandali, Alani, Suevi, regiones Hispaniarum ad habitandum inter se trifariam compartiti et in tribus regnis divisi, colliduntur inter se intestino bello
Abbreviated transcription (Latin):
dixit animã suã nunquã ẽẽ letam. nisi compos uoti in hacdũ taxat
parte fieret. Concessit pater quod petebat. s deo uolente sanitatires¬
tituta est. Hoc anno toto rex hẽricus moratus ẽ. innormannia
ꝓgancdio nepotũ suorum henrici ⁊ gaufridi. Eodem anno do¬

Expanded text:
dixit animam suam nunquam esse letam nisi compos voti in hac duntaxat dixit animam suam nunquam esse letam nisi compos voti in hac duntaxat parte fieret. Concessit pater quod petebat; sed Domino volente, sanitati restituta est. Hoc anno toto rex Henricus moratus est in Normanniam, pro gaudio nepotum suorum Henrici et Gaufridi. Eodem anno
Abbreviated transcription (Latin):
natus est henricus. cenom̾. pͥmogenitus filius Gaufrid̾ comitis
⁊ mathildis imꝑatͥcis.¬
atus est Gantridus scd̃s filius Gaufridi comitis andeg̃. men¬
se maio inpentecosten. Rothom̾. et infir mata est mat̾ eius ma¬
thildis imperatrix ꝓpt̾ difficultatẽ partus usq ad desperationem.
Ubi prudentia eiꝰ euidentib inlicus mantfestata est. Nam thesau¬
ros suos orphanis. uiduis. ⁊ reliquis pauperib ⁊ maxine eccłiis ⁊ mo¬
nasteriis manu sicut largaita clistribuit cleuota. Monasterium
uero becense abundantiori benedictione in auro⁊ argento ⁊ lapi¬
dibus p̃ciosis. et multiplici ornatu eccłie: quã reliqua monasteria cu¬
mulauit. P opoᷤcit etiã patrẽ suum. ut ibidẽ sepeliret᷑. Quod cum
ille prius renuerex. dicens digniꝰ ẽẽ. ut rothomagi sepulta conderet.
uͥ⁊ antecessores eius sollonẽ: Wilłm filiũ eius dico. requiescunt:

Expanded text:
natus est Henricus Cenomanis, primogenitus filius Gaufridi comitis natus est Henricus Cenomanis, primogenitus filius Gaufridi comitis et Mathildis imperatricis.Natus est Gaufridus secundus filius Gaufridi Andegavensis, mense Maio in pentecosten Rothomagi. Et infirmata est mater ejus Matildis imperatrix propter difficultatem partus usque ad desperationem. Ubi prudentia ejus evidentibus indiciis manifestata est. Nam thesauros suos orphanis, viduis et reliquis pauperibus et maxime ecclesiis et monasteriis, manu sicut larga, ita devota distribuit. Monasterium vero Beccense abundantiori benedictione in auro et argento et lapidibus pretiosis et multiplici ornatu ecclesie, quam reliqua monasteria cumulavit. Poposcit etiam patrem suum, ut ibidem sepeliretur. Quod cum ille prius renueret, dicens dignius esse ut Rothomagi sepulta condiretur, ubi et antecessores ejus, Rollonem et Willermum filium ejus dico, requiesceret:
Abbreviated transcription (Latin):
loco suꝑ gerne fluiuũ ꝑpulchrã eccłiã inueneratione summe
trinitatis ad memoriam illius cuiꝰ monachus extiterat edifica¬
uit. additis etiã officiis ꝑ grandib ad opus monachoꝵ necessariis
quos ⁊ibi posuit ad seriuendũ deo in illa eccłia quam constituit
matricem ⁊ pͥncipalẽ sedem nordfulcani ep̃atus. Lecit etiam
rex henricus nouũ ep̃atum. apud karluil. infinib anglie. scotie.
et posuit ibi ep̃m pͥmũ ad aulfum pͥorẽ canonicoꝵ regularium scĩ
osWaldi. cui solitus erat confiteri peccata sua. hic autẽ ep̃c canoni¬
cos regulares posuit in ectła sedis sue. Passus est sol ecly psim.
iimi.N. aubusti.. Eodem die rexhenricus transfretauit innor¬
manniã. non redditurus. multis hoc ꝓpt̾ signum qd̾ acciłat mul¬
sitantib. Soc etiã tempore uena argentaria reꝑta est  apd̾ kar¬
luil. Nnde in uestigatores qui eam in uiscerib t̾re querebant quin¬
gentas libras regi henrico annuatim ꝑ soluebant. Mense marẽ.

Expanded text:
loco super Gerne fluvium perpulcram ecclesiam in veneratione summe Trinitatis ad memoriam illius, cujus monachus extiterat, edificavit; additis etiam officinis pergrandibus ad opus monachorum necessariis, quos et ibi posuit ad serviendum Deo in illa ecclesia, quam constituit matricem et principalem sedem Nortfulcani episcopatus. Fecit etiam rex Henricus novum episcopatum apud Carluil, in finibus Anglie et Scotie; et posuit ibi episcopum primum Adalulfum priorem canonicorum regularium sancti Oswaldi, cui solitus erat confiteri peccata sua. Hic autem episcopus canonicos regulares posuit in ecclesia sedis sue. Passus est sol eclipsim 4. Non. Aug. Eodem die rex Henricus transfretavit in Normaniam, non rediturus; multis hoc propter signum quod acciderat mussitantibus. Hoc etiam tempore vena argentaria reperta fuerat apud Carluil; unde investigatores, qui eam in visceribus terre querebant, quingentas libras regi Henrico annuatim persolvebant. Mense Marcii
Abbreviated transcription (Latin):
Harolus imꝑator indignantibꝰ contra se imꝑatoribꝰ constantino politanis ꝓot
inuidiam imꝑatorii nõis a romanis sibi impositi. magna patienta eos
legationibꝰ sibi eos firmissimo federe conciliabat:
Quares non sufferentes infestationẽ sclauorũ a harolo imꝑatore int̾ sabariam
⁊ charantanum impetrauerunt habitandi locum. ibiq sine regni noie¬
resederunt sub ditione francorũ.

Expanded text:
arolus imperator, indignantibus contra se imperatoribus Constantinopolitanis propter invidiam imperatorii nominis a Romanis sibi impositi, magna patientia et legationibus sibi eos firmissimo foedere conciliabat. Avares non ferentes infestationem Sclavorum, a Karolo imperatore inter Sabariam et Karantanum impetraverunt habitandi locum, ibique sine regni noresederunt sub ditione Francorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Leo papa ad liarolum imꝑatorẽ in frameiam uenit. H ichephorꝰ imꝑator
federe c̃ sarracenis soluto: multa in commoda intulit imperio suo
Godefridus dux danoꝵ multa contͣ uicinas gentes abutens insolentia. pacẽ
ab imꝑatore liarolo expetit.
Quares qͥ ⁊ huni longo cont᷑ francos bello ꝑdomiti. adeo a fortitudine sua et
potentia sunt diminuti. ut qͥ alios solebant ultro lacessere: iã nec se ab aliis
ualeant tueri. quia in hoc bello om̃is eoꝵ gła ⁊ nobilitas ꝑiit. ⁊ quiequid
peccunie ⁊ thesauri ꝑ tot scła orbem terrarũ uincendo sibi congesserant:

Expanded text:
Leo papa ad Karolum imperatorem in Francian venit. Nicephorus imperator foedere cum Saracenis soluto, multa incommoda contulit imperio suo. Godefridus rex Danorum multa contra vicinas gentes abutens insolentia, pacem ab imperatore Karolo expetit. Avares, qui et Huni, longo contra Francos bello perdomiti, adeo a fortitudine sua et potentia sunt diminuti, ut qui alios ultro solebant lacessere, jam nec se ab aliis valeant tueri; quia in hoc bello omnis eorum gloria et nobilitas periit, et quidquid pecuniae et thesauri per tot saecula orbem terrarum vincendo si
Abbreviated transcription (Latin):
In italia ciuitates ostona ⁊ luceria contͣ liarolũ sentientes ĩ deditionẽ accipiunt᷑
Harolꝰ ꝑ om̃e ĩꝑiũ suũ iusticias facit. ⁊ legis capitula. xxuiiii. instituit:
Aaron amnuiras c̃ trecentis milib cont᷑ Nichephorũ imꝑatorẽ ascendit. quẽ ñ
ferens. Nicheforus: turpe fedꝰ iniit. pactus se ei daturũ annuatĩ tricena mi¬
lia ñmisiatũ. ⁊ tria ñmismasa ĩ tributũ capitis imꝑatoris. ⁊ tͥa ꝓ capite filis sui.

Expanded text:
tes, in deditionem accipiuntur. Carolus per omne imperium suum justitias facit, et legis capitula 29 instituit. Aaron ammiras cum trecentis millibus contra Nicephorum ascendit: quod non ferens Nicelia nomismatum, et tria nomismata in tributum capitis imperatoris, et tria pro capite filii sui.
Abbreviated transcription (Latin):
tate: a capnuitate soluit᷑. ꝙ non multo post morit᷑. Frater uͦ eiꝰsochelo
inducatu substituit᷑.¬

Expanded text:
tate, a captivitate solvitur, et non multo post moritur. Frater vero ejus Gothelo in ducatu substituit
Abbreviated transcription (Latin):
enricus rex in imperatorem benedicitur. Henricus imꝑa¬
tor Godefridum ducem cũ exercitu in fines bratuspantium mutit
ad obsidendum castrum louaniũ s inefficax rediit. H aldricnᷤ
ep̃o mninsula leodicensi cenobiũ sc̃i iacobi apłi fundauit. Dux
Godefridus Gerardum comitẽ multis modis regnum inquietantẽ
bello uicit. in quo filio eiꝰ cum multis occiso: complices eius deterruit.

Expanded text:
enricus rex in imperatorem benedicitur; qui Godefridum ducem in fines Bratuspensium cum exercitu misit ad obsidendum castrum Lovanium; sed inefficax rediit. Baldricus episcopus in insula Leodicensi coenobium Sancti Jacobi apostoli fundavit. Dux Godefridus Girardum comitem multis modis regnum inquietantem bello vicit. In quo filio ejus cum multis occiso, complices ejus deterruit.
Abbreviated transcription (Latin):
cum duob annis potenter regnasset. regnũ t̾renum relm¬
quens. romam ꝑrexit. & ibidẽ baptiratus in albis mortuu sẽ.
cum .xxx.ui. annis post ced uualła regnasset. regnum relin¬
quens a heraldo cognato suo romam petiit. et ibi ꝑxp̃i amore
ꝑegͥnus obiit. hos etiam in secuti sunt duo contigui reges
m̃ce ad elred.⁊ qui ei successit chinred cognatus eius. Siquidẽ
anno ab incarnatione domini. dcc. aedelred filius pende fac¬
tus est monachus.xx.ix. anno regni sui. et sepultus est apd̃
bardeneie. Cuius successor chinred. cum .u. annis regnasset
romam ꝑgens monachus ibieffectus usq ad mortem inibi ꝑ¬
seuerauit. Cum quo etiã offa filius sigheri regis orientaliũ sau¬
xonũ rex si remansiss futurus: parideuotione romã iuit.⁊
monachatum suscepit. Cel Wultus etiam rex nordhumbre ad
quẽ beda historiam angloꝵ scripsit. cũ regnasset.uiii.anius

Expanded text:
cum duobus annis potenter regnasset, regnum terrenum relincum duobus annis potenter regnasset, regnum terrenum relinquens, Romam perrexit, et ibidem baptizatus, in albis mortuus est cum 36 annis post Cedwallam regnasset, regnum relinquens Ahelardo cognato suo, Romam petiit, et ibi pro Dei amore peregrinus obiit. Hos etiam insecuti sunt duo contigui reges Merce Edelred, et, qui ei successit, Chinred cognatus ejus. Siquidem anno ab incarnatione Domini 700, Edelred filius Pende factus est monachus 29. anno regni sui, et sepultus est apud Bardencie. Cujus successor Chinred cum quinque annis regnasset, Romam pergens monachus ibi effectus, usque ad mortem inibi perseveravit. Cum quo etiam Offa, filius Sigheri regis orientalium Saxonum, rex si remansisset futurus, pari devotione Romam ivit, et monachatum suscepit. Celvulfus etiam rex Norhumbre, ad quem Beda historiam Anglorum scripsit, cum regnasset octo annis,
Abbreviated transcription (Latin):
Qreb ditauerat. Paulus autẽ monachus cado mensis quẽ
lanfrancus archiep̃c ordinauerat abbatẽ opere maiorimona¬
sterium idem renouauit. Quod successor eius Rcardus a rob̃¬
to lincoliensi ep̃o p̃sente henrico rege fecit dedicari. Gaufri¬
dus uͦ successor eorum transtulit corpus p̾dicti martyris in
feretrum mirabilit̾ auro ⁊ genmis choruscũ presente alexan¬
dro ep̃o lincoliensi. anno.xͦx.iͦx. henrici regis. Hic est offa rex
quidedit uicario beati petͥ romane urbis pontifici redditum
statutum. quod uocatur romescot. de singłis domibus suis¬
uł regni sui in et̾nũ. Erant autẽ illo tempore in gͥalia sacerdo¬
tes adeo ab auaritia immunes. ut nec t̾ritoria ad construen¬
da monasteria aisi coaucti acciperent. Reges intantum re¬
ligionis amatores erant. ut aut monasteria amplisima deuo¬
te edificarent. aut etiam salubriter. mundi głam declinarẽt.
sicut fecerunt reges W est sefre. Ceduualla. ⁊ ine. Quorum pͥor

Expanded text:
que ditaverat. Paulus autem monachus Cadomensis, quem Lanfrancus archiepiscopus ordinaverat abbatem, opere majori monasterium idem renovavit. Quod successor ejus Ricardus a Ruberto Lincoliensi episcopo, presente Henrico rege, fecit dedicari. Gaufridus vero, successor eorum, transtulit corpus predicti martyris in feretrum mirabiliter auro et argento et gemmis choruscum, presente Alexandro episcopo Lincoliensi, anno 29. Henrici regis. Hic est Offa rex qui dedit vicario beati Petri Romane urbis pontifici redditum statutum, quod vocatur Romescot, de singulis domibus regni sui in eternum. Erant autem illo tempore in Anglia sacerdotes adeo ab avaritia immunes, ut nec territoria ad construenda monasteria, nisi coacti, acciperent, reges in tantum religionis amatores erant, ut aut monasteria amplissima devote edificarent, aut etiam salubriter mundum declinarent. Sicut fecerunt reges Westsesxe, Cedwalla et Ine: quorum prior
Abbreviated transcription (Latin):
stinent. Hec de causa licet aliȩ ñ desint. Moyses legis lator indiuina
hẏstoria innocentiam abel. caim iniuidiam. simplicitatem iacob
dolositatem esau. maliciam undecim filiorum israhel. bonitatẽ
Auodecimi scilicet ioseph. penam quinq ciuitatum ꝑ consumptionẽ
ignis ⁊ fulphuris mantfestat. quatinus bonos immitemur. maloꝵ
esse pedisecos ex horreamus. ꝓdigiosum autem incendium pecc̃i
fugiendo fetorem deuitemus. Hoc non solum moyses. s et omines
aiuine pagine tractatores ⁊ in hystoricis ⁊ immoralib libris faci¬
unt. uirtutes commendando. uitia detestando. dm timere simul
et amare nos admonendo. Non igitur sunt audiendi qui libros
chronicorum maxime a catholicis editos neglegendos dicunt. in
quib tam ittilis intentio. sic̃ uincet̾is tractatoribꝰ generaliter habet᷑.¬

Expanded text:
stinent. Hac de causa, licet alie non desint, Moyses legislator in divina stinent. Hac de causa, licet alie non desint, Moyses legislator in divina historia innocentiam Abel, Caim invidiam, simplicitatem Jacob, dolositatem Esau, maliciam undecim filiorum Israel, bonitatem duodecimi scilicet Joseph, penam quinque civitatum per consumptionem ignis et sulphuris, manifestat; quatinus bonos imitemur, malorum esse pedisecos exhorreamus, prodigiosum autem incendium peccati fugiendo fetorem devitemus. Hoc non solum Moyses, sed et omnes divine pagine tractatores, et in historicis et in moralibus libris faciunt, virtutes commendando, vitia detestando, Deum timere simul et amare nos admonendo. Non igitur sunt audiendi, qui libros chronicorum, maxime a catholicis editos, neglegendos dicunt; in quibus tam utilis intentio, sicut et in ceteris tractatibus, generaliter habet
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit prologus rotberti in ea que secuntur de temporum descriptione.
pͥmo ele urastatorib inuidis.i nr̃m laborem inanem reputantib
br̃ respondebimus. De in amantib benauolis.⁊ il expectantis iminio
expostulartib. rerum ordinem presenti prologofucainte apiens
Qui dicunt quid necesse ẽ. uitas uel mortes. uel diuersos casur hor¬
num litt̾is mandare.: ꝓdigia celi ⁊ terre uel aliorum elementoꝵ scptĩ¬
inpressa ꝑpetuare nouerint bonam uitam ⁊ mores precedentium ad
immitacionem subsequentium ꝓponi. malorum uero exempla non
ut immitemurut uitaeitur descͥbi. Prodigia autem uel portenta
p̃t̾ita. que famem uel mortalitatem. uel aliqua alia flagella superne
uindicte ꝓmeritis filiorum hominum cum uidentur significant
ideo ꝑlitteras memorie comm endantur. ut si quando similia eue¬
nerint. peccatores quise iram di in aliquo incurrisse meminerint
mox adremedia penitencie confessionis ꝑer hec dm placaturi fe¬

Expanded text:
INCIPIT PROLOGUS ROBERTI IN EA QUE SECUNTUR, DE TEMPORUM DESCRIPTIONE,primo detractoribus invidis et nostrum laborem inanem reputantibus breviter respondebimus; dein amantibus beninvolis, et id expectantibus, immo expostulantibus, rerum ordinem presenti prologo succincte aperiemus. Qui dicunt: Quid necesse est vitas vel mortes vel diversos casus hominum litteris mandare, prodigia celi et terre, vel aliorum elementorum scripimpressa perpetuare? noverint, bonam vitam et mores precedentium ad imitationem subsequentium proponi; malorum vero exempla, non ut imitemur, sed ut vitentur, describi. Prodigia autem vel portenta preterita, que famem vel mortalitatem vel aliqua alia flagella superne vindicte pro meritis filiorum hominum, cum videntur, significant, ideo per litteras memorie commendantur, ut si quando similia evenerint, peccatores, qui se iram Dei in aliquo incurrisse meminerint, mox ad remedia penitentie et confessionis, per hec Deum placaturi, fe
Abbreviated transcription (Latin):
carnationis dominice . ccc.L.xxx. iͦ. ⁊ ꝑduxit ea usq ad annaum eiꝰd̃
diuine incarnationis. mͥ. cͥ. ego ex inde ꝑ mittente laurilante
deo sine quo nicħ possumus facere. usq: ad .m.c.l. annum ea qͥ
indiuersis ꝓuintiis ⁊ marue in northinannia ⁊ anglia erenert
strenuisini regi anglorum ⁊ ducis northmannorum aquo ha diuec uicapnario¬
beo incipere. summatum ꝑ singulos annos annotare. Aatidł collige aggrediar. Et bi¬
opus inẽ adduuabunt. ⁊ hystoria quam de ipso rege nouiter idõ libintu¬
defuncto edidi.: ⁊ gestis ducum northmanine ad ieci. ⁊ hystoria
predicti henrici archidiaconi quam composuit de regib anglie
incipiens eam ailio cesare. ⁊ texens ordinatim usq ad mortem
simum quintum annum dominice incarnationis.
Explicit prologus. Incipit epła henrici archidiachoni ad
Uarinum britonem. Deregib britonum.
ãme. Sarine brito uir comis ⁊ facete c̃

Expanded text:
ncarnationis dominicae 381, et perduxit eam usque ad annum ejusdem ncarnationis dominicae 381, et perduxit eam usque ad annum ejusdem divine incarnationis 1100: ego exinde, permittente et auxiliante Deo, sine quo nihil possumus facere, usque ad 1182 annum, ea que in diversis provinciis, et maxime in Normannia et Anglia, evenerum strenuissimi regis Anglorum et ducis Normannorum, a quo habeo incipere, summatim per singulos annos annotare. Ad quod opus me adjuvabunt et historia, quam de ipso rege noviter defuncto edidi et gestis ducum Normannie adjeci, et historia predicti Henrici archidiaconi, quam composuit de rebus Anglie, incipiens eam a Julio Cesare, et texens ordinatim usque ad mortem ad 1135u m annum dominice incarnationis. EXPLICIT PROLOGUS. INCIPIT EPISTOLA HENRICI ARCHIDIACONI AD WARINUM DE REGIBUS BRITONUM. Queris a me, Warine Brito, vir comis et facete, c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ debritonum regib ꝓposueram facẽ: si tantum mͦ infra chroni¬
ca sigib̾ti competenter illos ualerem comprehendere. Sed quia
brutus ꝓ nepos ȩneȩ: aquo ⁊ insula bricannia uocata est prrmꝰ
ibi regnauit si uellem omnes reges s succedentes ordine congruo
ponere acecesse ȩẽt. mͥ ñ solum ꝑlibrum sigub̾ti. uerum etiam.ꝑ
totum corpus chronicorum ieromini.⁊ ꝑ magnam partem chro¬
rici archidiachomi inqua breuiter enumerat omnes reges bri decens ẽ se ptis uiroꝵ¬
tonum. abruto usq ad catł allonem qui fuit ultimus potentũ cante auctoritat¬
regum britonum. fuitq pat̾ cad walladri. quem beda cedixal eusebii.¬
lam uocat. Quam epistolam sicut in ea reꝑitur. cura ronami idẽ
henricus ꝑgeret. me ei prebente copiam exemplaris tocius hy¬
storie britonum apud beccum excerpsit. Igitur sicut iam dio¬
tum ẽ. quia predictus sigisb̾tus chronica sua incepit abanno x¬

Expanded text:
et de Britonum regibus proposueram facere, si tantummodo infra croniet de Britonum regibus proposueram facere, si tantummodo infra cronica Sigisberti competenter illos valerem comprehendere. Sed quia Brutus pronepos Enee, a quo et insula Britannia vocata est, primus ibi regnavit, si vellem omnes reges sibi succedentes ordine congruo ponere, necesse esset michi non solum per librum Sigisberti, verum etiam per totum corpus chronicorum Jeronimi, et per magnam partem chrorici archidiaconi, in qua breviter enumerat omnes reges Britonum a Bruto usque ad Cadwallonem, qui fuit ultimus potentum regum Britonum, fuitque pater Gadwalladri, quem Beda Cedwallam vocat. Quam epistolam, sicut in ea reperitur, cum Romam idem Henricus pergeret, me ei prebente copiam exemplaris totius historie Britonum, apud Beccum excerpsit. Igitur sicut jam dictum est, quia predictus Sigisbertus cronica sua incipit ab anno i
Abbreviated transcription (Latin):
mediam paginam annos singulorum pͥncipum. in margine.
nomina romanorum pontificum.⁊ annos dñi respondentes rec¬
ta fronte annis predictorum regum. De regno autem britonũ
insule noĩat nisi aurelium. ambrosium. Similiter de anglis
qui successerunt britonib ñ nulla locis oportunis cominemorais:
de illis regib tantumm loqͥt᷑. qͦs beda p̾sbr̃ ⁊ doctor anglorum
in hystoria sua nominat. cum plures reges in eadem gente
fuerint pꝰ mortem bede: quam ante. Deducib norchinannoꝵ
nich aut parũ dicit. Non tamen hoc fecit neglegenter. sed q
carebat his tͥb historiis. Ego uͦ quia his habundo: nomina ⁊ suc¬
cessiones.⁊ aliquando facta eminentia eorundẽ ducum ⁊ omnia
aliquantos locis conuenientib. usq ad. m .c. annum incarnatioĩs
dnĩce chronicis ipsius interserens. similit̾. ⁊ de regib anglorum
de quib nullam mentionem facit me fact᷑um ñ desꝑo. Quo

Expanded text:
mediam paginam annos singulorum principum; in margine mediam paginam annos singulorum principum; in margine nomina Romanorum pontificum, et annos Domini respondentes recta fronte annis predictorum regum. De regno autem Britonum insule nominat, nisi Aurelium Ambrosium. Similiter de Anglis, qui successerunt Britonibus, nonnulla locis oportum. commemorans, de illis regibus tantummodo loquitur, quos Beda presbiter et doctor Anglorum in historia sua nominat, cum plures reges in eadem gente fuerint post mortem Bede, quam ante. De ducibus Normannorum nichil aut parum dicit. Non tamen hoc fecit negligenter, sed quia carebat his tribus historiis. Ego vero quia his habundo, nomina et successiones et aliquando facta eminentiora eorumdem ducum et omnia aliquantos, locis convenientibus usque ad 1100u m annum incarnationis dominice, chronicis ipsius interserens, similiter et de regibus Anglorum, de quibus nullam mentionem facit, me facturum non despero. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
plaria ddescͥbens. ⁊ illis nichilominus chronicha ieronum subiun¬
gens uidelicet auicesimo anno predicti pͥncipis. usq ad cercium. xͫ.¬
ualentis augusti. addens etiam ex ordine chronica prosꝑi .i. a pͥmo
anno gratiani. usq adquintum annum ualentiniani ⁊ martya¬
ni augustorum. tandẽ ꝓpͥa sub posuit. noluitq inciꝑe uͥ ꝓsper
finierat. s uͥ inceꝑat. id÷ a fine chronichorum ieronimi. uidelicet
ab anno dominice incarnationis. cͦco. lxxx.iͦ. Qd ꝓpt̾ea fecit qr
multa ut pote modernus ⁊ multarum hystoriarũ diligens in¬
quisitor. que ꝓpter necdum quando hec scͥꝑsit audierat: addere
disponebat. Ponit autem infronte pagine lib̾ sui pͥmum nomina
regnoꝵ diu̾sorũ udelicet romanorum. ꝑsarum. francorum. bͥ¬
tannorum. Sandalorum. Wisigothorum. ostrogotoꝵ. hunoꝵ.
Postea supposuit regnis ꝓpria nomina regum. Deorsum uͦ per

Expanded text:
plaria describens, et illis nichilominus chronica Jeronmi subjunplaria describens, et illis nichilominus chronica Jeronmi subjungens, videlicet a 20 anno predicti principis usque ad 13 Valentis augusti, addens etiam ex ordine chronica Prosperi, id est a primo anno Gratiani usque ad quintum annum Valentiniani et Martiani augustorum, tandem propria supposuit; noluitque incipere ubi Prosper finierat, sed ubi inceperat, id est a fine chronicorum Jeronimi, videlicet ab anno dominicae incarnationis 381. Quod propterea fecit, quia multa, ut pote modernus et multarum historiarum diligens inquisitor, que Prosper necdum quando hec scripsit audierat, addere disponebat. Ponit autem in fronte pagine libri sui primum nomina regnorum diversorum, videlicet Romanorum, Persarum, Francorum, Britannorum, Wandalorum, Wisigothorum, Ostrogethorum, Hunorum. Postea supponit regnis nomina propria regum; deorsum vero per
Abbreviated transcription (Latin):
spicatibus. Hoc non ignorantes cyprianus cartaginensis
ep̃c ⁊ martyr. Eusebyus cesariensis. Ieronimꝰ p̃sbr̃. Sulpicius se¬
uerus sc̃i martini familiaris. P rosꝑaquitanicus sc̃ĩ leonis pape
notarus Gregorus curonensis ep̃c. ⁊ut admodernos ueniam. Ma¬
rianus scotus. fuldensis monachus. ⁊ sigib̾tus gemblacensis. om̃s
ñ inutiliter cronica ediderunt. fecerunt hoc ⁊ alii plures tam re¬
ligiosi quam seculares. qͦs causa breuitatis pretereo. His contra
obloquentes dictis. beniuolis intentionem nrãm aꝑ iamus.
Omnib modernis chronographis sigisbertum gemblacensẽ
preferens. ⁊ eiuis studirat tiehementer ad mirans: illius chrono¬
graphiȩ. de serie temporũ aliqͥd continuare conabor. Ile siqͥdem
chronica eusebis que incipiunt anino rege pͥmo assyriorum euiꝰ¬
.xl .iiͦii. imꝑii anno natus ẽ. ab raham et extenduntur usq: ad .xx.
annũ imꝑn constantini pussimi pͥncipis scd̾m ueracissima exem¬

Expanded text:
tur Hoc non ignorantes Cyprianus Cartaginensis episcopus et martyr, Eusebius Cesariensis, Jeronimus presbiter, Sulpicius Severus sancti Martini familiaris, Prosper Aquitanus sancti Leonis papae notarius, Gregorius Turonensis episcopus, et ut ad modernos deveniam, Marianus Scotus Fuldensis monachus, et Sigibertus Gemblacensis, omnes non inutiliter cronica ediderunt. Fecerunt hoc et alii plures tam religiosi quam seculares, quos causa brevitatis pretereo. His contra obloquentes dictis, beninvolis attentionem nostram aperiamus. Omnibus modernis chronographis Sigisbertum Gemblacensem preferens et ejus studium vehementer admirans, illius chronographie de serie temporum aliquid continuare conabor. Ille siquidem chronica Eusebii, que incipiunt a Nino rege primo Assyriorum, cujus 43 imperii anno natus est Abraham, et extenduntur usque ad 20 annum imperii Constantini piissimi principis, secundum veracissima exem
Abbreviated transcription (Latin):
Ar noldus dux baioarior in italiam contra hugonem regem ue¬
niens. aueronensibus suscipitur. et cum hugone confligens uincit᷑.
Natherius ep̃c arege hugone ep̃atu pulsus. quia baioarus faue¬
rat. papie exiliatur. ubi ⁊ librum de suis erumpnis luculenter edi¬
dit. Scripsit et alia multa. legentib utilia.

Expanded text:
Arnoldus dux Bajoariorum in Italiam contra Hugonem regem veniens a Veronensibus suscipitur, et cum Hugone confligens vincitur. Ratherius episcopus a rege Hugone episcopatu pulsus, quia Bajoariis faverat, Papiae exiliatur, ubi et librum de suis erumnis luculenter edidit. Scripsit et alia multa legentibus utilia.
Abbreviated transcription (Latin):
tto imꝑator in lotharingiam usq ad capremontem uenit.
erengarius tunior berengarii semoris ex filia nepos. timens
regemhugonem se ꝑsequentem ꝓ eo quod contra eum regnum
italie affectaret. ad hermannum sueriorum ducem ⁊ ꝑeum ad
ottonem regem fugit.
Rex ottoborlaum bello suꝑat. at boizlaus ꝓuictoria securos cir¬
cumueniens principem miliciȩ regis cum multis trucidat. rex uero
boemiam deuastat.

Expanded text:
tto imperator in Lotharingiam usque ad Capremontem venit. Berengarius junior, Berengarii senioris ex filia nepos, timens regem Hugonem se persequentem pro eo quod contra eum regnum Italiae affectaret, ad Herimannum Suevorum ducem, et per eum ad Ottonem regem fugit. Rex Otto Bolizlaum bello superat; at Bolizlaus pro victoria securos circumveniens, principem militiae regis cum multis trucidat. Rex vero Boemiam devastat.
Abbreviated transcription (Latin):
ingresso: pupienus ⁊ albinus qui imꝑium arripuerant in pa¬
latio funt occisi. Gordianus ad modũ adolescens parthorum

Expanded text:
ingresso, Pupienus et Albinus, qui imperium arripuerant, in palatio occisi. 6 Gordianus admodum adolescens, Parthorum
Abbreviated transcription (Latin):
filius. annis. xl. Sub hoc rege michi uidet᷑ historia que in hester libro
continetur expleta. Ipse quippe.ẽ. qui ab hebreis assuerus. a septuagui¬
ta interpretibus artharxerses cognominatur.

Expanded text:
idem exercet. Sub hoc rege mihi videtur historia, quae in Hester libro continetur, expleta: ipse quippe est, qui ab Hebraeis Assuerus, et a LXX Interpretibus Artaxerxes vocatur.
Abbreviated transcription (Latin):
simo eius anno de babilone uenit in uideam et tricesimo scdo anno muros ur-¬
loħs filius suus qui tempore alexandri macedonis fuit. opus fuisse cq̃¬
no artarxersis regis ꝑsarum erras memorat. Si quis autem ab hoc tempore
lxͣx. ebdomades a daniele scriptas memoret.que faciunt annos quadrin¬
gentos nonaginta. repperiet eas in regno neronis expletas. sub qͦ ossideri
ierłm cepta. secundo postea uespasiani anno capitur.
us usq diuinȩ scripture hesreorum annalia tempora continent. Sa uero
que post hec apud eos gesta sunt exhibeo de libro machabeorum. ⁊ losepħi.
&e affricani scriptis. qui deinceps uniuersam historiam usq ad Romana

Expanded text:
 ejus anno de Babylone venit in Judaeam, et 32 anno muros, urJoannes filius suus, qui temporibus Alexandri Macedonis fuit. Huc usque Hebanno Artaxerxis regis Persarum Esdras memorat. Si quis autem ab hoc tempore septuaginta hebdomadas a Daniele scriptas numerat quae faciunt annos quadringentos nonaginta, reperiet eas in regno Neronis expletas, sub quo obsideri Hierusalem est coepta, secundo postea Vespasiani anno capitur.um divinae Scripturae annales temporum continent: ea vero quae post haec apud eos gesta sunt, exhibemus de libro Machabaeorum, et Josephi, et Africani scriptis, qui deinceps universam historiam usque ad Romana
Abbreviated transcription (Latin):
Romani samnites quitissime cont᷑ se p̃liantes ad extremũ in seruitutem redigit.
Tmenedemꝰ et speusippꝰ philosophi insignes habentur.
Machabeorum hebrea hystoria hinc grecorũ supputat regnũ. Uerum hi libri

Expanded text:
Romani Samnites diutissime contra praeliantes, ad extremum in servitutem sui Menedemus et Speusippus philosophi insignes habentliantes, ad extremum in servitutem sui Machabaeorum autem Hebraea historia hinc Graecorum supputat regnum. Verum hi libri
Abbreviated transcription (Latin):
ma. et uisu decora. multis fluuiis decurrentib irrigata. multis
lacubus magnis: paruis depicta. multis etiam siluis ⁊ insulis florida.
Intra quam sunt. eccł̃ia heliensis. Abaciam remesiensis. Abbacia cha-¬
terit. Abbacia tornegie. Abbacia crulandie. S uxta eam sunt abba-¬
cia burgensis. abbacia spaldinge. Eccłia sc̃ĩ Iuonis. suꝑ usam fluui¬
um huntendonie. Eccłia scĩ Egidii suꝑ grentam fluuium cante¬
brugie. Eccł̃ia sc̃e trinitatis in cedfordia.

Expanded text:
ma et visu decora, multis fluviis decurrentibus irrigata, multis ma et visu decora, multis fluviis decurrentibus irrigata, multis lacubus magnis et parvis depicta, multis etiam silvis et insulis florida: intra quam sunt ecclesia Heliensis, abbatia Ramesiensis, abbatia Chateric, abbatia Thorneie, abbatia Crulande; sed juxta eam sunt abbatia Burgensis, abbatia Spaldinge, ecclesia S. Ivonis super Usam fluvium Huntendoniae, ecclesia S. Egidii super Grentam fluvium Cantabrig
Abbreviated transcription (Latin):
udouuico francorum rege mortuo lotharus filius eius ex ger¬
berga sorore imꝑatoris regnauit annis triginta et uno.
Berengarius rex italie in germania ad regem ottonem uenit. eiq
suis suiq filii manib datis. se ei conmitut.
Abaiorrus contra sclauos ꝓspere pugnatur.
hunius edgari pacifici anno .u. adeluuoldus uenerabilis feliciter ep̃atũ
genter obseruantes: eiecit er monachos imposuit. Que ecclł̃ia tempo
optumi consilu fuit. Cuius monitis rex edgarus nouellas plantationes
⁊ arbusta teneritudinis deo gratissima instituit. Abbaciam namq
glastingebrrie construxit. Abbaciam abaudune suꝑ tamasim com¬
posuit. Abbaciam apud burch ꝓpe stanfordiam stabiliuit. Abbaciã
torneige ꝓpe illam que est apud burchin mediis paludibus loco tñ
amenissimofixit. Consilio etiam adeluoldi ep̃i adiluuinus consul eius¬
dem regionis: abbaciam rameise in insula pulcherruma intra eas-¬
dem paludes fixit. E st autem palus illa de qua loquimur latissi-¬

Expanded text:
udovico Francorum rege mortuo, Lotharius, filius ejus ex Gerberga sorore imperatoris, regnavit annis 32. Berengarius rex Italiae in Germaniam ad regem Ottonem venit, eique suis suique filii manibus datis, se ei committit. A Bajoariis contra Sclavos prospere pugnatur. Edgari pacifici anno quinto Edelwaldus venerabilis feliciter episcopatum genter observantes ejecit, et monachos imposuit. Quae ecclesia nostris optimi consilii fuit, cujus montis rex Edgarus novellas plantationes et arbusta teneritudinis Deo gratissima instituit. Abbatiam namque Glastinbirh construxit; abbatiam Abancune super Tamesim composuit; abbatiam apud Burch prope Stanfordiam stabilivit; abbatiam Thornei prope illam, quae est apud Burch in mediis paludibus, loco tamen amoenissimo fixit. Consilio etiam Edelwoldi episcopi, Ailwinus consul ejusdem regis abbatiam Ramelei in insula pulcherrima intra easdem paludes fixit. Est autem palus illa, de qua loquimur, latissi
Abbreviated transcription (Latin):
haraldus si uirib ⁊ genere fretus. regni diadema cum periuro inua¬
sit. U Ułłs uͦ dux northinannoꝵ tribus de causis mente stimulat¬
est. ⁊ intrinsecus irritatus. Primo quia aluredum cognatũ suum
Gow̾inus ⁊ filii sui dehonestauerant. et ꝑemerant. Sccło quia rober¬
tum ep̃m ⁊ odonẽ consulem ⁊ omnes francos õow mnus ⁊ filii sui
arte sua ab anglia exulauerunt. Tercio: quod haraldus in ꝑuiri¬
um ꝓlapsus. regnum quod iure cognationis suum esse debue-¬

Expanded text:
us vero viribus et genere fretus regni diadema invasit. Willielmus vero dux Normanniae tribus de causis mente stimulatus, et intrinsecus irritatus est. Primo, quia Alfredum cognatum suum Godwinus et filii sui dehonestaverant et peremerant. Secundo, quia Robertum episcopum et Odonem consulem et omnes Francos Godwinus et filii sui arte sua ab Anglia exsulaverant. Tertio, quod Haraldus in perjurium prolapsus regnum, quod jure cognationis suum esse debue
Abbreviated transcription (Latin):
abinianus paꝑa cum et ipse tiberalitati Gregorii predecessoris sui derogaret.
⁊ sub hoc obtentu manum egenis subtraheret. Gregorius eũ ꝑ uisũ ter ꝓ cul¬
ꝑa tenacie ⁊ huiꝰ derogatiõis increpatũ quod ñ resipisceret etiã quarto horribilit̃
increpans ⁊ cõminans in capite ꝑcussit. quo ille dolore ueratꝰ non multo pꝰ obiit
ost que bonefaciꝰ romane ecełe. Lxiuiiꝰ. p̾sidet. Hic obtinuit apud focam imꝑato¬
rem ut eccła romana caput eẽt omniũ eccł̃iarum. qͥa eccl̃ia constantinopolitana
scribebat se. eẽ. primam omniũ eccłiarũ. Hic in concilio. Lxii. ep̃oꝵ decreuit
sub anathemate ut nullus uiuente ep̃o ciuitatis sue de alt̾o eligendo audeat
loqui. aut partes sibi fac̾e. s tercio die depositionis eius fiat licenter a clero et
populo electio sacerdotis:
heodericus ⁊ theodebertus fp̃s ⁊ reges wascones sibi subuigant.

Expanded text:
abinianus papa cum et ipse liberalitati Gregorii predecessoris sui derogaret, et sub hoc optentu manum egenis subtraheret, Gregorius eum per visum ter pro culpa tenaciae et hujus derogationis increpatum, quod non resipisceret, etiam quarto horribiliter increpans et comminans in capite percussit; quo ille dolore vexatus, paullo postPost quem, Bonefacius Romanae aecclesiae 63u s presidet. Hic optinuit apud Phocam imperatorem, ut aecclesia Romana caput esset omnium aecclesiarum; quia aecclesia Constantinopolitana scribebat se esse primam omnium aecclesiarum. Hic in concilio septuaginta duorum episcoporum decrevit sub anathemate, ut nullus vivente episcopo civitatis suae audeat loqui, aut partes sibi facere, sed tertio die depositionis ejus fiat licenter a clero et populo electio sacerdotis. Theodericus et Theodebertus fratres et reges Wascones sibi subjugant.
Abbreviated transcription (Latin):
fabius quintilianus romã a galba ꝑduicitur. Galba septimo m̃se in¬
regni sui m̃se apud inethriacũ propria manu occubuit.
rtesliꝰ a uespasiami aucibꝰ occisus in ħberim ꝓicit᷑. Pespasian auobꝰ¬

Expanded text:
Fabius Quinctilianus Romam a Galba perducitur. Galba septimo mense iFabius Quinctilianus Romam a Galba perducitur. Galba septimo mense iregni sui mense apud Vitriacum propria manu occubuit. Vetellius a Vespasiani ducibus occisus, in Tibirem