comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scipiã ꝓsꝑa ⁊ asꝑa. Scd̾m illud apłi. tlemo nr̃m sibi uiuit. ⁊ ne¬
mo nr̃i sibi morit᷑. s ei qͥ ꝓ ipsis mortuꝰ est. Id̾o ñ audeo manꝰ sub¬
trahere suscepto regimini. ñ audeo officiũ linquȩ meę negare
ppło di cotidie ad c̾sulta animȩ suȩ recurrenti. ne plectar peni
serui mali i pigri. Uñ oportet ine ꝓpt̃ spẽ numerosȩ ꝓlis c̃sorti¬
ũ liȩ nocte mͥ supposite lici lippe tã diu colerare. donec pꝰ expleci¬
onẽ senarii oꝑis ad ãplexꝰ rachel speciose donante di gr̃a ua le¬
ã penetͣre. Ligat me etiã caritas cleri. deuotio ppłi. beniuolent
pͥncipis. q̃ ita sc̃ mͥ gratuitoc̃ailit: ut etiã comitissa me nͣ pedente
ĩmo renuente in manumea quã sc̃e spoponderit ꝓse ⁊ ꝓ comi

Expanded text:
dum illud Apostoli: Nemo nostrum sibi vivit, et nemo nostrum sibi moritur, sed ei qui pro ipsis mortuus est . Ideo non audeo manus subtrahere suscepto regimini. Non audeo officium linguae meae negare populo Dei, quotidie ad consulta animae suae recurrenti, ne plectar poena servi mali et pigri. Unde oportet me propter spem numerosae prolis, consortium Liae nocte mihi suppositae, licet lippae, tandiu tolerare, donec post expletionem senarii operis ad amplexus speciosae Rachel, donante Dei gratia, valeam penetrare. Ligat me etiam charitas cleri, devotio populi, benevolentia principis quae ita se mihi gratuito contulit, ut etiam comitissa, me non petente, imo renuente, in manu mea, quam sancte spoponderit pro se et pro comi
Abbreviated transcription (Latin):
meã neq̃o uob exhibe. Absensuͦ exopto ⁊ exhortor
ut pace̾ sectemini ⁊ scimoniã. Hoc uourstis
bono odore diffuso. qͥ hactenꝰ a uo¬
bis procesfit. ⁊ facultates eccłi
ur̃ȩ freq̃ntib augm̃¬
dsmulti paicabitis ⁊ euntes de uircute inuirtutẽ ut filii pacism
pace inidipsĩ dormietis. hec alia uob̾ scrib̾e scio. nͥut ea qͥ a me au¬
distis ⁊ accepistis ⁊ tenuistis. ea indefesse teneatis. ⁊ oĩb ad societatem
ionis ur̃e. ne si qd̾ absit auaritia in uob̾ radice̾ fixerit. apłicȩ cͥ uer¬
dictione c̃dẽpnemini. Et qr ꝓna est orͣsetas ab a delescentia m malu̾.
adolescentes uros honestis seꝑ exercitiis uitentos sũmadiligentia
custoete. ut caste nuutͥa sacͥs possĩt ministeriis applicari. Si qͥsãu
meo sp̃u digna eũ possimꝰ seueritate corriꝑe. q ñ reqͥescet in eõ spẽ
meus. aqͥ scan dalizabit᷑ grex pusillꝰ. Postremo qd̾ monui. itͣm
moneo. ut aliquẽ substitiatis loco meo. ñ qd̾ uelĩ fr̾nitatem

Expanded text:
m. vobis exhibere, absens vero exopto et exhortor, ut pacem sectemini et sanctimoniam. Hoc vovistis, bono odore diffuso, qui hactenus a vobis processit, et facultates Ecclesiae vestrae frequentibus augmentis multiplicabitis, et euntes de virtute in virtutem upace in idipsum dormietis . Nec alia vobis scribere scio, nisi ut quae a me audistis, et accepistis, et tenuistis, ea indefesse teneatis, et omnes omnibus. v. nionis vestrae, ne si, quod absit! avaritia in vobis radicem fixerit, apostolicae converdictione condemnemini Et quia prona est omnis aetas ab adolescentia in malum, adolescentes vestros honestis semper exercitiis intentos, summa diligentia custodite, ut caste nutriti sacris possint ministeriis applicari. Si quis aumeo spiritu digna eum possimus severitate corripere, quia non requiescet in eo spiritus meus, a quo scandalizatur grex pusillus. Postremo quod monui iterum moneo, ut aliquem substituatis loco meo, non quod velim fraternitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ oportunita telocoꝵ ⁊ tẽpoꝵ nc̃ seueritas canonũ possit exerceri.
nc̃ indulgentia qͥb oporaebit ĩpendi. De his hactenꝰ. De eo qd
monetis ut ꝓpace uob̃ ĩpetͣnda dñm regẽ suo tẽpore c̃ueniã. scd̃m
comici sententiã uob̾ respondeo. q opꝰẽ huic patͦno quẽ defensorẽ
paras. Hoc uͦ uob̾ c̃sulo. ut c̃iugiũ eiꝰ qd̃ ante factũ rati one resi-¬
stente ñ laudastis post factũ nec dicto nec facto approbetis in c̃sul¬

Expanded text:
ocorum et temporum, nunc severitas canonum possit exerceri, nunc indulgentiam, quibus oportebit, impendi . De his hactenus. De eo quod monetis, ut pro pace vobis impetranda, dominum regem suo tempore conveniam, secundum comici sententiam vobis respondeo: « Quia opus est huic patrono, quem defensorem paras. » Hoc vero vobis consulo, ut conjugium ejus quod ante factum ratione resistente non laudastis , post factum nec dico nec facto inconsul
Abbreviated transcription (Latin):
Achi epͣis iepis ad regales nuptias inuitatis.
plar lit̃aꝵ qͣs misi dño nr̃o regi caritati ur̃e t̾ismitas. ut can¬
dẽ causã me hab̾e sciatis quã ⁊ uos habetis cur a nuptiis ad qͣs uocati
estis subtͣhe uos debetis. Uos gͥ qͥ c̃uenistis nolite fieri canes muti la¬
trare ñualentes. s sic̃ boni speculatores uidentes gladiũ uenien¬
tẽ suꝑ t̾rã bucina in sonate. ut cũ feceritis qd̾ debetis: urãs animaᷤᷤ
⁊ eoꝵ qͥ ad uocẽ bucinȩ se obseruauerĩt uob̾cũ lib̾etis. Exẽplar aͣu ħ ẽ

Expanded text:
 episcopis ad regales nuptias invitatis, plar litterarum, quas misi domino nostro regi, charitati vestrae transmitto, ut eamdem causam me habere sciatis quam et vos habetis, cur nuptiis, ad quas vocati estis, subtrahere vos debetis. Vos igitur qui convenistis, nolite fieri canes muti latrare non valentes , sed sicut boni speculatores videntes gladium venientem super terram, buccina insonate , ut, cum feceritis quod debetis, vestras animas, et eorum qui ad vocem buccinae se observaverint, vobiscum libereti
Abbreviated transcription (Latin):
tia. ut sxmoꝑe optẽ mͥ occasione iustitiȩ aliquã inferri uiolentiã.
ut exoneratꝰ sarcina pastorali plena amaritudinis fastidiose plena
tiũ. plenũ dulcedinis ñ fastidiosȩ. plenũ securitatis deliciosȩ ⁊ lu¬
minosȩ.S rur sus in hac sententia qͦdã mͦ mͥ displiceo. tim̃s uolun¬

Expanded text:
tia, ut summopere optem mihi occasione justitiae aliquam inferri violentiam, tia, ut summopere optem mihi occasione justitiae aliquam inferri violentiam, ut exoneratus sarcina pastorali plena amaritudinis fastidiosae, plena otium, plenum dulcedinis non fastidiosae, plenum securitatis deliciosae et luminosae. Sed rursus in hac sententia quodam modo mihi displiceo, timens volun
Abbreviated transcription (Latin):
sa de me uob̾ rumor pplaris asꝑgat: firma stat anchora spei mee
fidelẽ hns d̾m. qͥ om̃s tẽptationegineas pusillanimitati ineȩ cͣtẽꝑat.
⁊ ad tolerandũ foraitudinẽ p̃stat. Unͣ si aliqͣn ex humana infir¬
mitate uolitante fama aliquoꝵ ꝑicloꝵ cõminatione ꝑt̾bor dis¬
ceptat ad u̾sũ ratio mea. ⁊ si ñ his u̾b̾. hac oñ sententia. Quare
limitas. nͥ naufragosa tẽpestas: Nñ si inuenta ho¬
nesta occasione liuic oneri te subtraheres. ⁊ tͥ soli
uacares. nullo ĩpediente stadiũ huiꝰ uite ꝑ¬
currens ad brauiũ suꝑnȩ uocationis
expeditiꝰ ꝑuenires. Assume gͦ tͥ
pennas colũbe ⁊ auolabis a
molesti is: ⁊ reqͥestes. et
Iinhabitabisin solitudine m̃tis. Ibi expectabis eũ qͥ de saluũ faciet a pu¬
sillanimitate sp̃c ⁊ cẽpestate. In hat mea delibatione ⁊ quadã cõmo¬
doꝵ ⁊ incõmodoꝵ ueluti libratione plurimũ mͥ plac⁊ illa senten¬

Expanded text:
rsa de me vobis rumor popularis aspergat, firma stat anchora spei meae, fidelem habens Deum, qui omnes tentationes meas pusillanimitati meae contemperat, et ad tolerandum fortitudinem praestat. Unde si aliquando ex humana infirmitate volitante fama, aliquorum periculorum comminatione perturbor, disceptat adversum me ratio mea, et si non his verbis, hac tamen sententia: Quare limitas, nisi naufragosa tempestas? Unde si, inventa honesta occasione, huic oneri te subtraheres, et tibi soli vacares, nullo impediente stadium hujus vitae percurrens, ad bravium supernae vocationis expeditius pervenires. Assume ergo tibi pennas columbae, et avolabis a molestiis, et requiesces, et inhabitabis in solitudine mentis. Ibi exspectabis eum qui te v. c. salvum te faciet a pusillanimitate spiritus, et tempestate . In hac mea deliberatione, et quadam commodorum et incommodorum veluti libratione, plurimum mihi placet illa senten
Abbreviated transcription (Latin):
fortissimꝰ ꝑ mulierẽ seductꝰ foraitu dineamissa qua hostes su¬
ꝑare solebat: ab hostib est suꝑatꝰ. Salomon sapientissimꝰ ꝓpt̾ mu¬
lieꝵ c̃cupiscentiã a d̾o apostatauit. ⁊ ita sapientiã qua p̃cellebat
amisit. Caueat gͦ sublimitas ur̃a ne in hoꝵ incidatis exẽplũ.

Expanded text:
fortissimus per mulierem seductus, fortitudine amissa qua hostes sufortissimus per mulierem seductus, fortitudine amissa qua hostes superare solebat, ab hostibus est superatus . Salomon sapientissimus propter mulierum concupiscentiam a Deo apostatavit, et ita sapientiam qua praecellebat amisit . Caveat ergo sublimitas vestra, ne in horum incidatis exemplum,
Abbreviated transcription (Latin):
tis legitimũ uos posse inire matrimoniũ. Si aut inuitatꝰ fuis¬
sẽadhuiꝰ rei discussionẽ in eo loco in qͦ cũ coep̃is canonicas secu¬
re possẽ c̃ferre sententias: uͥ temerariã ñ tim erẽ multitudinẽ.
libentissime ad hoc uenirẽ. qd̾ lex ⁊ iustitia dictaret cũ nudienti¬
b audirẽ cũ dicentib dicerẽ. cũ facientib facerẽ. Nũc uͦ q abso¬
lute uocor ut parisiũ cũ uxore ur̃aueniã. de qua nescio utru pos¬
sit eẽ uxor ꝓpt̾ c̃scientiã meã quã corã dõ c̃seruare debeo. ⁊ ꝓpt̾
tã quã ceco offendiculũ poni. Nec ista c̃tra fidelitatẽ ur̃am s pro
sũma fidelitate dicere me arbitror. cũ hoc ⁊ animȩ ur̃e magnu̾
credã fore detrim̃tũ:⁊ corone regni ur̃i sũ mũ ꝑiculũ. Mem̃tote
q pͥmũ parentẽ quẽ dñs uniu̾ sȩ uisibili creatẽ pͣfecerat mulier
inparadiso sedux̃.utaq ut̾q a paradiso exulauit. Sanson qͦq

Expanded text:
e posse matrimonium. Si autem invitatus fuissem ad hujus rei discussionem in eo loco in quo cum coepiscopis canonicas secure possem conferre sententias, ubi temerariam non timerem multitudinem, libentissime ad hoc venirem, quod lex et justitia dictaret cum audientibus audirem, cum dicentibus dicerem, cum facientibus facerem. Nunc vero quia absolute vocor ut Parisius cum uxore vestra veniam, de qua nescio utrum possit esse uxor, propter conscientiam meam, quam coram Deo conservare debeo, et propter tanquam caeco offendiculum poni. Nec ista contra fidelitatem vestram, sed pro summa fidelitate dicere me arbitror, cum hoc et animae vestrae magnum credam fore detrimentum, et coronae regni vestri summum periculum. Mementote quia primum parentem, quem Dominus universae visibili creaturae praefecerat, mulier in paradiso seduxit, et ita uterque a paradiso exsulavit . Samson quoque
Abbreviated transcription (Latin):
stu est. Qtͣntũ gͦ mͥ uidet᷑. qd̾ qͥdã patres c̃cubinas uxores fieri
uetuer̾ honestatẽ ẽiugii cõm̃dantes. ⁊ fȩda c̃cubinatꝰ c̃suetu¬
dinẽ cohercere cupientes: rigo rẽ iustitiȩ teneri decreuer̃. Ad
uͦ alii alit̃ scͥpser̃ ħ intelligo. qr intuitu mĩe quorũoã ĩbecil¬

Expanded text:
stum est. » Quantum ergo mihi videtur quod quidam Patres concubinas uxores fieri stum est. » Quantum ergo mihi videtur quod quidam Patres concubinas uxores fieri vetuerunt, honestatem conjugii commendantes, et fedam concubinatus consuetudinem coercere cupientes, rigorem justitiae teneri decreverunt. Quod vero alii aliter scripserunt, hoc intelligo, quia intuitu misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
cebit. Legit᷑ quoq in c̾cilio cabilonensi. cap̾ xx iiii. ꝙ iuxta ca¬
nonici auctoritatẽ raptores ad c̃iugia legitima raptas sub iure
uendicare ñ possũt. Habemꝰ im decreto ormisdȩ pape nupti¬
as occulte facꝰtas ñ eẽ legitimas. Et papa euaristꝰ c̃tubiua ñ c̃iugia
dic ẽẽ illaꝵ muliers quȩ ñ sũt a parentib tͣdide. ⁊ legib dotatẽ
⁊ a sa cerdotib sollẽnit᷑ benedictȩ. Habet᷑ i in c̃cilio aqs gͣui ha¬
bito. Qui mulierẽ rapuerit ł furatꝰ fuerit: aut sectuxerit nũꝙͣ
eã uxorẽ habeat. Et in hc̃ modũ plurima reꝑiri possũt. Ediu̾so
uͦ. legimꝰ in decretis eusebii pape capͥ.u. Uirgines q̃ uirgnutatẽ
ñ custodierĩt si eosdẽ qͥ eas uiolauert̃t maritos acceꝑit eo qd so¬
las nuptias uiolaueri̾t pꝰ penitentiã unꝰ anni reccilient᷑¬
dic̃ ꝙͦ bataug̾ in libro c̃iugali. Posse sane fieri legitimas nup¬
tia s ex nale c̃iunctis honesto postea placito c̃seqͣnte manife¬

Expanded text:
c. Legitur quoque in concilio Cabilonensi cap. XXVI: Juxta canonicam auctoritatem raptores ad conjugia legitima raptas sibi jure vindicare non posse. Habemus et in decreto Hormisdae papae nuptias occulte factas non esse legitimas. Et papa Evaristus contubernia, non conjugia dicit esse illarum mulierum quae non sunt a parentibus traditae et legibus det a sacerdotibus solemniter benedictae. Habetur et in concilio Aquisgrani habito : « Qui mulierem rapuerit, vel furatus fuerit, aut seduxerit, nunquam eam uxorem habeat. » Et in hunc modum plurima reperiri possunt. E diverso vero legimus in dnon servaverint, si eosdem, qui eas violaverunt, maritos acceperint, eo quod solas nuptias violaverint, post poenitentiam unius anni reconcilientin libro De bono conjugali : « Posse sane fieri legitimas nuptias ex male conjunctis, honesto postea placito consequente, manife
Abbreviated transcription (Latin):
uo humił carnotensiũ xp̃c. Guidoni regio dapifero sal. Quȩ
michi mandasti ꝑ landrioũ p̃sp̃m. iã audierã ꝑ ebrardũ nepo¬
tẽ tuũ. uidelici qd̾ rex multa mala dimittere. ⁊ multabona
se ꝓmittat uelle facere. si cũ pace sedis apłice cõ munione ȩccła¬
stica mulierẽ quã illicite ht̃ ualeat ad tẽpꝰ retinere. Uͣn ex au¬
ctoritate diuina hoc caritati tuȩ rescribo. qr nulla redẽptiõe

Expanded text:
O, humilis Carnotensis episcopus, WIDONIS regis dapifero, salutem. Quae mihi mandasti per Landricum presbyterum jam audieram per Ebrardum nepotem tuum, videlicet quod rex multa mala dimittere, et multa bona se promittat velle facere, si cum pace sedis apostolicae et communione ecclesiastica mulierem quam illicite habet, valeat ad tempus retinere. Unde ex auctori
Abbreviated transcription (Latin):
bentib. Nc̃ u̾ sic̃ dr contͣ eccłasticas sanctiones datał ꝓ
missa pecunia ĩm̃sa adnincta etiaͣ scłari potentia. ad fa¬
stigiũ curȩ pastorał aspiras. qͣntũ uidet᷑: uͦouissimũ pos

Expanded text:
icut dicitur, contra ecclesiasticas sanctiones, data vel promissa pecunia immensa, adjuncta etiam saeculari potentia, ad fastigium curae pastoralis aspiras, quantum videtur cum
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ cuã cõmoneo. ut si in his rep̃hensibilẽ c̃scientia tua ce iudi
os mod̾atis flagelł feriens penitentię cͥ tẽporaindulsit. Noli
g sub ipsũ fimꝰ illã celsitu dinẽ ãbire. quã ĩ becillitas tua łassẽ¬
qui nͣualeat ł aliqnͣ cadentẽ grauiꝰelidat. quã etiã asseqͥ nͣ ualu¬
isti qnͣ eras etate uiridior. in genio acutior. uirib longe ro¬
bustior. Nonꝰe tibi bem̃e satius erat in loco humili saluari.
quã in sublimi ꝑielitari: Si in eͣuiuio d̾nitui nouissi-¬
mu̾ locũ elegisses ⁊ ab inuitatore tͥ dictũ eẽt. amnoe

Expanded text:
tem tuam commoneo, ut si in his reprehensibilem conscientia tua te judicos moderatis flagellis feriens, poenitentiae tempora tibi indulsit. Noli ergo sub ipsum funus illam celsitudinem ambire, quam imbecillitas tua vel assequi non valeat, vel aliquando cadentem gravius elidat; quam etiam assequi non valuisti quando eras aetate viridior, ingenio acutior, viribus corporis longe robustior. Nonne tibi, charissime, satius erat in loco humili salvari quam in sublimi periclitari? Si in convivio Domini tui novissimum locum elegisses, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
in nullo minuisse me arbitror. Qd̃ tamͣ si aliqͣ surreptiõe
fecissẽ. familiarib colloqͥ is ut errorẽ meu̾ corrigerẽ fuerã
aͣmonendus. aut deurũ ad ius c̃grius locis ⁊ tẽporib inuitan¬
dus. ñ u̾bis in dignantib ⁊ minacib exasꝑandus. Cũ ͦ ni
chil boꝵ pͣcesserit. cognoscat str enuitas ur̃a quã subito in
amicũ insurrexerit. ⁊ cõpescat in dignitatẽ suã.qr sic parati
sumꝰ ureͣ parere anucitię. ut cam̃i minist̾iũ nr̃m houorifice¬
mꝰ satisfaciendo iusticiȩ. Qd̃ eiͣ a cdaustro canoni coꝵ oĩs pote
boratũ. ⁊ isq ad tp̃ra gaufridi exep̃i. sine ulla int̾ruptione
c̃seruatũ. Qd̃ ꝯͦ eccła tã lib̾alit̾ in pͥmis obtinuit. qd̾ cãmul¬
as cẽporib qͥete possedit. putatis uniꝰ hõis leuitate ł ꝑu̾sitate
a iure eccle posse auferri.⁊ sine multa discussione. siue uidi¬
cia li diffinitione in alienũ ius possetͣnsferri: Redeat qͦ ad

Expanded text:
in nullo me minuisse arbitror. Quod tamen si aliqua subreptione fecissem, familiaribus colloquiis ut errorem meum corrigerem, fueram admonendus, aut demum ad jus congruis locis et temporibus invitandus, non verbis indignantibus et minacibus exasperandus. Cum ergo nihil horum praecesserit, cognoscat strenuitas vestra, quam subito in amicum insurrexerit, et compescat indignationem suam; qui sic parati sumus vestrae parere amicitiae, ut tamen ministerium nostrum honorificemus satisfaciendo justitiae. Quod enim a claustro canonicorum omnis saeboratum, et ad usque tempora Gaufridi exepiscopi sine ulla interruptione conservatum. Quod ergo Ecclesia tam liberaliter in primis obtinuit, quod tam multis temporibus quiete possedit, putatis unius hominis levitate vel perversitate a jure Ecclesiae posse auferri, et sine multa discussione, sine judiciali definitione in alienum jus posse transferri? Redeat ergo ad
Abbreviated transcription (Latin):
Uo di grã canotensiũ ep̃e. clericis mellentinis ⁊ oĩb
in pixiensi archidiaconatu. salt. ꝑlatũ est ad aures nr̃as qd̾ mel¬
lentuiꝰ comes ducere uelit in uxorẽ filiã comits hugonis cͥs
Coniunction es c̃sanguineoꝵ fieri ꝓhibemꝰ. Noꝵ aut̃ cͣsangi¬
nitas nec ignota est. necremora. sic̃ testant᷑ ⁊ pbare parati sũt pͣda¬
riuiri de ead sati ꝓsapia. Dicũt enĩ qr gaut̾ius albus genuit ma
ꝯautiꝰ genuit radulphũ patrẽ altiꝰ radulphi qͥ genuit uer¬
mandensẽ comitissã. ex qͣ nata ẽ uxor comitis hugonis. cuiꝰ fi¬
liã nc̃ ducere uult mellentinꝰ comes. Siau pͣdicta genealogia
ita sibi coheret: legitimu ñ pot̾it eẽ c̃iugiũ s incestũ c̾aib̾ niũ.
uec filios pot̾unt hr̃e legitimos s spurios. Un uob̃ ex apłica ⁊ ca

Expanded text:
 Dei gratia Carnotensis episcopus, clericis Mellentinis, et omnibus in Pixiacensi archidiaconatu, salutem. Perlatum est ad aures nostras quod Mellentinus comes ducere velit in uxorem filiam Hugonis CrispeiensiConjunctiones consanguineorum fieri prohibemus. » Horum autem consanguinitas nec ignota  al., ignorata est, nec remota, sicut testantur et probare parati sunt praeclari viri de eadem sati prosapia. Dicunt enim quia Gugenuit Radulphum patrem alterius Radulfi, qui genuit Vermandensem comitissam, ex qua nata est uxor comitis Hugonis, cujus filiam nunc ducere vult Mellentinus comes. Si autem praedicta genealogia ita sibi cohaeret, legitimum non poterit esse conjugium, sed incestum contubernium, nec filios poterunt h
Abbreviated transcription (Latin):
puit s se ipsũ tͤ ĩ mebris suis it̃m ꝑ seqͣndo. De octaua feria qͣ ⁊ pͥ
ma nulli credenti dubiũ est qd ea die dns resurrexerit. ⁊ certũ
nob̾ argum̃tũ ⁊ exẽplũ duple nr̃e resurrectionis sua resurre¬
ctione c̃culerit. in qͣ plena pax dabit̾ filiis adoptionis. iã nͣ ẽ¬
de ciusis quȩ ꝓb̾uitate sermonis longũest enumerare. maiores
uaꝵ ⁊ qͣntitate maloꝵ diu̾sa ⁊ dira suplicia uiolatorib pacis infer¬
ri decreuer̃. Luoꝵ uestigia ꝓ posse nr̃o seqͣntes. exhortando p̃cipi¬
mꝰ ⁊ pͣci piendo exhortanĩ. ut pacẽ cuiꝰ c̃stitutionẽ uob̾ scͥptã diri¬
gimꝰ sine disceptatione ser uetis. ⁊ seruandã cactis sacroscis reliqͥis¬

Expanded text:
um tibi impendit in membris suis iterum persequendo. De octava feria, quae et prima, nulli credenti dubium est quod ea die Dominus resurrexit, et certum nobis argumentum et exemplum duplae nostrae resurrectionis sua resurrectione contulerit, in qua plena pax dabitur filiis adoptionis, jam non code causis quae pro brevitate sermonis onerosum est enumerare, majores ate personarum et quantitate malorum diversa et dira supplicia violatoribus pacis inferri decreverunt. Quorum vestigia, pro posse nostro, sequentes, exhortando praecipimus, et praecipiendo exhortamur, ut pacem, cujus constitutionem vobis scriptam dirigimus, sine disceptatione servetis, et servanda
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ om̃iũ scõꝵ cͣueniãt. quo inuitatꝰ ire dissimulo. nͥ ur̃o c̃silio
munitꝰ. cimens. ne qͥd ẽtra iustitiã ⁊ sedẽ apłicã moliat᷑ ille cͣuentꝰ.

Expanded text:
tem Omnium Sanctorum conveniant. Quo invitatus ire dissimulo, nisi vestro consilio tem Omnium Sanctorum conveniant. Quo invitatus ire dissimulo, nisi vestro consilio mun
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽ arboris posita est. nͥ aut arcũ remittatis. aut gladiũ suspendatis.
Qͥ enĩ uent̾i st̃ cͣfidentes in calliditate in genioli sui ⁊ uenustate lui¬
guȩ suȩ pͣdictis de causis ĩpunitatẽ flagiaĩ sui se ĩpetraturos regi
a sede aplica ꝓmiser̃. hac ratione ex parte ufuri. Regẽ cũ regno ab
obedientia ur̃a discessurũ . nͥ coro nã restituatis. nͥ regẽ ab anathe¬
mate absoluatis. Si aũt ĩpenitenti uenia c̃cedat᷑: quanta spes ĩprine
peccandi peccantib de cȩto relinqͣt᷑: ñ est meũ instruere ur̃am pru¬
dentiã. cuiꝰ potissimũ inter est deliq̃naũ errata ñ fouere s ferire.
Si aut̃ aliqͥ subdoli euident̃ ab unitate matͥs sue discedut. qͥ iã pͥdẽ
m̃te discesser. c̃solet̃ scĩtatẽ urãm diuinũ responsũ. Reliqͥmͥ sep¬
tẽ milia uiroꝵ. Et illud apł̃i. O porcet hereses eẽ. ut hi qͥ ꝓbati sũt
manifesti fiã̾t. De cȩtͣo uolo sciat ingilantia ur̃a. q ex p̃cepto

Expanded text:
dicem arboris posita est , nisi ut aut arcum remittatis, aut gladium suspendatis. Qui ergo venturi sunt confidentes in calliditate ingenioli sui, et venustate linguae suae, praedictis de causis impunitatem flagitii se impetraturos regi a sede apostolica promiserunt, hac ratione ex parte usuri, regem cum regno ab obedientia vestra discessurum, nisi coronam restituatis, nisi regem ab anathemate absolvatis. Si autem impoenitenti venia concedatur, quanta spes impune peccandi peccantibus de caetero relinquetur, non est meum instruere vestram prudentiam, cujus potissimum interest delinquentium errata non fovere, sed ferire. Si autem aliqui subdoli evidenter ab unitate matris suae discedunt, qui jam pridem mente discesserunt, consoletur sanctitatem vestram divinum responsum: Reliqt haereses esse, ut hi qui probati sunt manifesti fiant . De caetero volo sciat vigilantia vestra quia ex praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ a d̾o collata usq
ad dãna rerũ: usq ad
exiliuͣ cͣtradicendo
Hic gladiꝰ pene¬
tͣt turres. deicit ꝓpugnacula.
⁊ omnẽ alcicudin ẽ
aduersus hunulitatẽ xͥ se erigentẽ.⁊ hereditatẽ quã si bi¬

Expanded text:
nobis a Deo collata usque ad damna rerum, usque ad exsilium contradicendo Hic gladius penetrat turres, dejicit propugnacula, et omnem altitudinem adversus humilitatem Christi se erigente
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eruditiorib eccłȩ nr̃ȩ filiis. s int̾im mͥꝓ certo intimatũ ẽ
a qͥb dã amicis meis. q parabant̃ mͥ insi diȩ a qͥb dã paro chianis
ur̃is. qͥ sũt affines illiꝰ olĩ dictȩ reginȩ. cuiꝰ inimicitiȩ ñ dũ s̃
adu̾sũme aliqͣratione sedate. Un rogo mansuetudinẽ ur̃am
adeo necessaria ẽ uobis. Nã in hoc itĩnere me ꝑiculũ aliqd̾ in cur¬
rere qͣntũ mͥ est dã pnosũ: cantũ uob̃ ẽ ignominiosũ. Id si ad

Expanded text:
cum eruditioribus Ecclesiae nostrae filiis. Sed interim mihi pro certo intimatum est a quibusdam amicis meis, quia parabantur mihi insidiae a quibusdam parochianis vestris, qui sunt affines illius olim dictae reginae , cujus inimicitiae nondum sunt adversum me aliqua ratione sedatae. Unde rogo mansuetudinem vestram adeo necessaria est vobis. Nam in hoc itinere me periculum aliquod incurrere, quantum mihi est damnosum, tantum vobis ignominiosum. Quod si ad
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ legatione lici indigni fungimͣ. cuiꝰ sacram̃toꝵ. dispensatores
dĩu ꝓ pͥncipib ⁊ potestatib orans. ñ cũ disceptatione hoc faci¬
at s cũ pietate. De cȩt̾o. de securitate ꝓ quame inuitastis ut eaͬ uo
ꝓqua ⁊ iͦn qua eã uob̃ debeo. Nec decet cã rectȩ opinionis hoĩem
ut aliqͥda me exigatis c̃tra c̃suetiidinẽ ꝓpt̾ suscitandi odii ooca¬
sionẽ. Nlon eĩ adeo sũ cupidꝰ aut timidꝰ ut meł hoc ł illud qͥu¬
cat in aliud quã ht̃ ratio ⁊ c̃suetudo. Ego enĩ ꝑqͥsitis eccłẽ scͥpts.
c̃sultis etiã antiqͥorib eccłȩ clericis nullo mͦ potui in uenire a
li quẽ antecessoꝵ meoꝵ canonice ꝓmotũ. hãc securitatẽ fecisse an¬
tẽcessorib ur̃is nͥ in ciuitate. Ualete. Et d̾s pacis sit uob̾cyͣ.

Expanded text:
ur legatione licet indigni, cujus sacramentorum dispensatores Deum pro principibus et potestatibus orans, non cum disceptatione hoc faciat, sed cum pietate. De caetero de securitate, pro qua me invitastis, ut eam vobpro qua et de qua vobis eam debeo. Nec decet tam rectae opinionis hominem, ut aliquid a me exigatis contra consuetudinem propter suscitandi odii occasionem. Non enim adeo sum cupidus aut timidus, ut me, vel hoc, vel illud ducat in aliud quam habet ratio et consuetudo. Ego enim perquisitis Ecclesiae scriptis, consultis etiam antiquioribus Ecclesiae clericis, nullo modo invenire potui aliquem antecessorum meorum canonice promotum, hanc securitatem fecisse antecessoribus vestris, nisi in civitate. Valete, et Deus pacis sit vobiscum.
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ꝑmanere. scđm illudapł. Uluntarie peccantib ñ re¬
linqͥtur hostia ꝓ peccato. Qd̃ est ali iu̾bis dicere. qr nemo in
peccato suo ꝑclurare uolens. peccatũ suu pot̾it aliqͣ helemosi¬
na ł oblatione redimere. Uñ ⁊ dñs cam suaofferenti. ⁊ ca¬
m̃ homicidiũ cogitanti legit᷑ respondisse. Si recte offeras ⁊ ñ
qͥ tua offers ⁊ de homicidio tͣctans. teipsũ qͥ tuis melior es mͥ
aufers. Hĩc etiã dic̃ b̾atꝰ papa gelasius. Legit᷑ ex qͦ est religio

Expanded text:
m illud Apostoli: Voluntarie peccantibus non relinquitur hostia pro 22 peccato . Quod est aliis verbis dicere, quia nemo in peccato suo perdurare volens, peccatum suum poterit aliqua eleemosyna vel oblatione redimere. Unde et Dominus Cain sua offerenti, et tamen homicidium cogitanti legitur respondisse : « Si recte offeras etqui tua offers, et de homicidio tractans, teipsum qui tuis melior es, mihi aufers. Hinc etiam dicit beatus papa Gelasius : « Legatur ex quo est religio
Abbreviated transcription (Latin):
guilłi ep̃m sibi elegisse. ueq aliqd simoniacȩ pͣuitatis ineiꝰ ele¬
ctione intendisse. Uñ mando uob̃ ex parte dñi pape. si parisi¬
ensis ȩccl̃a cũ s ordinari ⁊ c̃secrari postulau erit ante festũ sc̃i renu¬
gii. scd̃m auctoritatẽ ⁊ cͣsuetudinẽ eccłȩ ur̃ȩ ei manũ ĩponatis. ⁊
hono re pallii ad tẽpꝰ uob̾int̃dicto in eiꝰ ordinatione ⁊ c̃secratione
uti mullatenꝰ formidetis. Siceñ dõnꝰ papamͥ cͣcessit aptid montem
pessulanũ. cũ ad petitionẽregis de eiꝰ dẽ guilłi electione cͣctaret᷑¬

Expanded text:
iscopum sibi elegisse, neque aliquid Simoniacae pravitatis in ejus electione intendisse. Unde mando vobis ex parte domni papae ut si Parisiensis Ecclesia eum sibi ordinari et consecrari postulaverit, ante festum sancti Remigii secundum auctoritatem et consuetudinem Ecclesiae vestrae ei manum imponatis, et honore pallii ad tempus vobis interdicto, in ejus ordinatione et consecratione uti nullatenus formidetis. Sic enim domnus papa mihi concessit apud montem Pessulanum, cum ad petitionem regis de ejusdem Gulielmi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃solationib refoueri ur̃o auxilio fulciri postulamꝰ. ne adu̾sariꝰ
nrͣ qͥ circuit querens quẽ deuoret: electionẽ in dñm ma¬
nassẽ factã aliqua
ualeat u̾sutia ꝑtur¬
bare. aliqͣ ꝑt̾ba¬
tione cassare. Non
enĩ pot̃at illa ec¬
cdesia inõs filios suos
quẽ quã inuenire
nistrũ substituat. ñ est ineũ ur̃am prudentiã nstruere. q̃ nouit
eandẽ sedẽ diadema regni habe.⁊ oĩbris pene gallins eocłiis exẽ¬
plũ rume ł resurrectionis existere.

Expanded text:
consolationibus refoveri, vestro auxilio fulciri postulamus, ne adversarius noster qui circuit quaerens quem devoret , electionem in domnum Manassem facta aliqua valeat versutia perturbare, aliqua perturbatione cenim poterat illa Ecclesia inter omnes filios suos quemquam invenire nistrum substituat, non est meum vestram prudentiam instruere, quae novit eamdem sedem diadema regni habere, et omnibus pene Gallicanis Ecclesiis exemplum ruinae vel resurrectionis existere.
Abbreviated transcription (Latin):
diis ur̃i ep̃atꝰ nec ipsi c̃secretis. nec ab aliqͦ qͣntũ in uob̃ est cͣsecͣri
ꝑmittatis. nͥ pͥmũ in pͣsentia nr̃i c̃sanguinitas ħ septimũ gra¬
dũ exoessisse legitime fuerit cõꝑbata. Ualete. ⁊ has lit̾as mellen
tionũmunꝰ. Uent̾ist̃ ad uos in ꝓximo nuntii ex parte
regisfran coꝵ. ꝑ quoꝵ os locut᷑us est sp̃c mdax. qͥ infatuati

Expanded text:
 est, consecrari permittatis, nisi primum in praesentia nostri consanguinitas haec septimum gradum excessisse legitime fuerit comprobata. Valete, et has litteras Mellenttionum munus. Venturi sunt ad vos in proximo nuntii ex parte regis Francorum, per quorum os locuturus est spiritus mendax, qui infatuati
Abbreviated transcription (Latin):
uo dĩ gr̃ã bumtł carnotensis eccłȩ seruꝰ Wilło Reu̾e̾ndo abbi fiscanen¬
sis monastii ñ fraudari brauiodiurnidenarii. Magnis honesta

Expanded text:
 Dei gratia, humilis Carnotensium Ecclesiae servus, WILELMO reverendo abbati Fiscanensis monasterii, non fraudari bravio diurni denarii. Magnis honesta
Abbreviated transcription (Latin):
indulcis spatiis quȩ uoluit causa eiꝰ multa mora ⁊ multa lima discussi.
ieo adultimũ oẽm subt̾fugiente iustitiã. iudiciali sententia in eũ data
ex lege: anathie inatis eũ uincłis alligaui. quã diu penitentiȩ remedio
ñ deleuerit macłam adult̾ii sui. Post aliqͣntulũ uͦ ꝙpr̃is defuncta c̃¬
iuge cui istã quã nc̃ ht̃ suꝑinduxerat. pulsatꝰ p̃cib eiꝰ ⁊ quoꝵdã
amicoꝵ suoꝵs cũ ei oitiũ miscdiȩ quã flagita bat rationabilit̾ a¬

Expanded text:
indultis spatiis quae voluit, causam ejus multa mora et multa lima discussi, et eo ad ultimum omnem subterfugiente justitiam, judiciali sententia in eum data ex lege, anathematis eum vinculis alligavi, quandiu poenitentiae remedio non deleverit maculam adulterii sui. Post aliquantum vero temporis defuncta conjuge, cui istam quam nunc habet superinduxerat, pulsatus precibus ejus et quorumdam amicorum suorum, cum ei ostium misericordiae quam flagitabat, rationabilit
Abbreviated transcription (Latin):
Ardentissima quiꝑpe fide. toto saluatori anino coniunctus: reddebat
ei quod ab ip̃o acceꝑat. Ac ꝑ singulos eiꝰ famulos xp̃m se uidere cre¬
dens. quicqͥd eis conferret contulisse se deo letabatur: illud semꝑ re¬
uoluens quod dñs m euͣngłio dicit. Beati miseebrdes: qm̃ ip̃i miseri¬
cordiam consequent᷑. Et illo. Sicut aqua extinguit ignẽ: ita elemo¬
sina extinguit peccatum. Et illud. Fãcite uobis amicos de mammona¬
iniquitatis: qͥ uos recipiant in eterna tabernacula. Et date elemo¬
sinam: et ecce om̃ia munda sunt uobis. Huiꝰmali eligius stucdus
excitatus: diuina gr̃a comitabatur uberius.

Expanded text:
ardentissima quippe fide toto Salvatori animo conjunctus, reddebat ardentissima quippe fide toto Salvatori animo conjunctus, reddebat ei quod ab ipso acceperat, ac per singulos ejus famulos Christum se videre credens, quidquid in illos conferret, contulisse se in Deum laetabatur, illud semper revolvens quod Dominus in Evangelio dicit: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur . Et illud: Sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum . Et illud: Facite vobis amicos de iniquo mammona, qui vos recipiant in aeterna tabernacula . Et, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hujusmodi Eligius studiis exercitatus, divina eum gratia comitabatur uberius.
Abbreviated transcription (Latin):
honorabat: qnͣto uiuere sanctius didicerat. Erga egenos quoq et
aduenas ita se sollicitũ exhibebat ⁊ ut uere xp̃m eẽ in ip̃is fide iite¬
gra crederet: et non tam illis quod conferebat. qm̃ ip̃i xp̃o se eadem
conferre gauderet. Ip̃is quidem fenerabatur cibum: et oculis suspi¬
ciebat celum. Ip̃is alimenta prebebat: et xp̃m cum fiducia inuocabat.
Ulnas cendebat in dando: mercedẽ ꝓcul dubio expectans ex alto. Nã
tantũ referre. Norunt ħ atq senserunt: om̃s pene quatuor celi pla¬
ge. Quod enĩ monast̾ium non eiꝰ penetrauit elemosina: Aut quis
clericorũ non eiꝰ substantia refocillatus ẽ: Quis ꝑegrinus ñ eius
hospitio susceptꝰ est: Aut quib aduenis ñ suum impendit obsequi¬
um: Quos curiosissime om̃ib locis ꝑquirens: dampnũ suum puta¬
bat. si quisqͣm debilis aut esuriens. beneficio sustentaret᷑ alterius.

Expanded text:
honorabat, quanto vivere sanctius didicerat. Erga egenos quoque et honorabat, quanto vivere sanctius didicerat. Erga egenos quoque et advenas ita se sollicitum exhibebat, ut vere Christum esse in ipsis fide integra crederet, et non tam illis quod conferebat, quam ipsi Christo se eadem conferre gauderet. Ipsis quidem fenerabat cibum, et oculis suspiciebat coelum; ipsis alimenta praebebat, et Christum cum fiducia invocabat; ulnas tendebat in dando, mercedem procul dubio exspectans ex alto: nam non est referre, norunt haec atque senserunt omnes pene quatuor coeli plagae. Quod enim monasterium non ejus penetravit eleemosyna? aut quis clericorum non ejus substantia refocillatus est? quis peregrinus non ejus est receptus hospitio? aut quibus advenis non suum impendit obsequium? Quos curiosissime omnibus locis perquirens, damnum suum putabat, si quisquam debilis aut esuriens beneficio sustentaretur alterius:
Abbreviated transcription (Latin):
bona a se facta diuino muneri ascribebat. Odientes etiam ad pacẽ
inuitans. discordes ad concordiam reuocabat: consilium ⁊ opus su¬
um ad d̾m semꝑ conuertens. in om̃i conatu suo xp̃i auxilium flagi¬
tabat. Pedes eiꝰ semꝑ directi. ad eungłizandũ pacem. ad eunͣ głizandũ
bona: sub specie honesta animo benigno incedebat. Ac sicut fidelis
seruus et prudens quem constituit dñs suꝑ familiam suam ut
det illis cibum in temꝑe necessario: sic ppłm sibi cõmissũ om̃imo¬
dis sp̃uali festinabat reficere cibo ⁊ clementer docens. optime instru¬
ens: a consuetudine peccandi tota om̃s uirtute retrahere nirens.
Erat preterea sp̃u feruens. sollicitudine impiger. Morib clarus:
oꝑib ornatus: om̃iq suauitate conspicuus. In oratione assiduus:
in ieiuniis strenuus ⁊ in elemosinis largus: atq ita inter diuites
et pauꝑes medius. ut pauꝑes eum quasi patrem: diuites quasi

Expanded text:
bona a se facta divino muneri ascribebat. Odientes etiam ad pacem bona a se facta divino muneri ascribebat. Odientes etiam ad pacem invitans, discordes ad concordiam revocabat; consilium et opus suum semper ad Deum convertens, in omni conatu suo Christi auxilium flagitabat: pedes ejus semper directi ad evangelizandum pacem, ad evangelizandum bona, sub specie honesta, animo benigno incedebat; ac sicut fidelis servus et prudens quem constituit Dominus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore necessario, sic populum sibi commissum omnimodis festinabat spiritali reficere cibo; clementer docens, optime instruens, a consuetudine peccandi tota omnes virtute retrahere nitens. Erat praeterea spiritu fervens, sollicitudine impiger, moribus clarus, operibus ornatus, omnique suavitate conspicuus: in oratione assiduus, in jejuniis strenuus, in eleemosynis largus, atque ita inter divites et pauperes medius, ut pauperes eum quasi patrem, divites quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo etiam graui. redde homini tͥ assignato. ex quo ligatũ tenet᷑ fun¬
dibalum. Quod cum ille fecisset: nimio fur pudore atq stupore ꝑcul¬
sus. ueniam facti sui precabatur. offerens insuꝑ homini redempti
onem piaculi.
normã cotidie augmentabat in melius ⁊ diligens in pͥmis dñm.
ex coto corde. ex tota anima. atq ex tota uirtute sua: deinde ꝓximũ
sicut seipm. In lege dñi sine lassitudine ꝑsistens: mores bonos nul¬
la noxia conuersatione inquinabat. Uitam temporalẽ ꝓ exilio ducẽs:
uitam eternã om̃i concupiscentia sp̃uali desiderabat. Actus uite sue
om̃i hora custodiens: oculum mentis sue ad dm̃ semꝑ defixũ habebat
Ab om̃ib que lex uetat sollerti cura abstinens. a cogitatione quoq
noxia animũ reuocabat: sciens hominẽ ⁊ de cogitationib iudican¬
dum. Nichil pret̾ea de se presumens. nichilq bom sibi tribuens:

Expanded text:
verbo etiam gravi redde homini tibi designato ex quo ligatus tenetur funverbo etiam gravi redde homini tibi designato ex quo ligatus tenetur fundibalum'. Quod cum ille fecisset, nimio fur pudore atque stupore perculsus, veniam facti sui praecabatur, offerens insuper homini redeonem piaculi. normam quotidie augmentabat in melius, diligens in primis Deum ex toto corde, ex tota anima, atque ex tota virtute sua; deinde proximum sicut semetipsum; in lege Domini sine lassitudine persistens, mores bonos nulla noxia conversatione inquinabat; vitam temporalem pro exsilio ducens, vitam aeternam omni concupiscentia spiritali desiderabat actus vitae suae omni hora custodiens, oculum mentis suae ad Deum semper defixum habebat; ab omnibus quae lex vetat solerti cura abstinens, a cogitatione quoque noxia animam revocabat, sciens hominem et de cogitationibus judicandum: nihil praeterea de se praesumens, nihilque boni sibi tribuens,
Abbreviated transcription (Latin):
eq illud pretereundum puto qͣmius sit ignobile: quod eodem
itinere uir beatus exꝑimento cognouerat. Itaq cũ sufficient̾
cuncta ꝓ quib aduenerat exꝑisset : om̃ib q sibi amicis ⁊ epĩs in ꝓuin¬
tie partib uisitatis. nec ñ ⁊ domo aspasii sobolis sinuini xp̃ianissimi
uiri lustrata: parat iam eligius cum suis om̃ib remeare ad ꝓpria.
acto eidem ualedicere pararet: contigit ut inter satagentium utro¬
rumq frequentiam ministroꝵ. unus ex famulis enis canuã cum
quo camelũ onerarium secũ semꝑ ducere consueuerat. subito ꝑderet.
Ob quod in diuersa discurtens: ꝓlixius carpebat iter. Tunc eliguᷤ
accito ad se secretius famulo: indicat ei hominẽ sui conscium fur¬
ti. Iubet insuꝑ dicens. Uade inquiens in uillã que citimũ sita est:
rupem illic inter uepres reppies ligatũ funda. et absconsũ quod que¬
ris. Solutoq eo accipe quod tuum ẽ : et absq ulla iniuria. ⁊ absq

Expanded text:
e illud praetereundum puto, quamvis sit ignobile, quod eodem itinere vir beatus experimento cognoverat. Itaque cum sufficienter cuncta pro quibus advenerat experisset, omnibusque sibi amicis et episcopis in Provintiae partibus visitatis necnon et domo Aspasii sobolis Iuvini christianissimi viri lustrata, parat iam Eligius cum suis omnibus remeare ad propria. convivio peracto, eidem vale dicere pararet, contigit, ut inter satagentium utrorumque frequentiam ministrorum, unus ex famulis eius canuam, cum quo camelum onerarium secum semper ducere consueverat, subito perderet, ob quod in diversa discurrens, prolixius arcebat iter. Tunc Eligius, accito ad se secretius famulo, indicat ei hominem sui conscium furti; iubet insuper dicens: 'Vade', inquid, 'in illam quae cetimum sita est rupem. Illic inter vepres repperies legatum funda et absconsum quod quaeris; solutoque eo, accipe quod tuum est et absque ulla iniuria, absque
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i ornatu fuisse basilicam. Quod cum eligius audiens tristis admo¬
dum fuisset effectus: cito tũ ad solita spei presidia recurrens. elementꝰ
refouit custodem. Deinde ad scẽ columbe oratorium ꝑgens: oratione
premissa hec loquebatur uerba. Audi inquit scã columba que dico.
duxeris ⁊ equidẽ spinis allatis faciam hanc ianuam ita obserari
ut numqͣm tͥ in hoc loco ueneratio prebeatur ab hodie. Dixit hec: et
discessit. Et ecce seq̃nti die custos maturius surgens: inuenit om̃ia
uela usq ad minimã pallã. sicut prius fuerant restituta. Tunc con¬
cito cursu qͣnto pridie truculentior: tanto nc̃ lenior nuntiauit eligio
Atq ille accedens. om̃ia q sicut dudũ fuerant in suis locis composi¬
ta cernens: martyrem quidẽ laudauit ⁊ s xp̃i dñi nomen sicut ⁊ sẽꝑ
uberius cum hylaritate magnificauit.

Expanded text:
omni ornatu fuisse basilicam: quod Eligius audiens tristis admoomni ornatu fuisse basilicam: quod Eligius audiens tristis admodum effectus, cito tamen ad solita spei praesidia recurrens, clementer refovit custodem, deinde ad sanctae Columbae oratorium pergens, oratione praemissa, haec loquebatur verba: Audi, inquit, sancta Columba, quae dico: duxeris, equidem spinis allatis faciam hanc januam ita obserari, ut nunquam tibi in hoc loco veneratio praebeatur ab hodie. Dixit haec et discessit, et ecce sequenti die custos maturius surgens invenit omnia vela usque ad minimam pallam, sicut prius fuerant, restituta. Tunc concito cursu quanto pridie truculentior, tanto nunc laetior nuntiavit Eligio; atque ille accedens, omniaque sicut dudum fuerant, suis in locis composita cernens, martyrem quidem laudavit, sed Christi Domini nomen, sicut et semper, uberius cum hilaritate magnificavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad quendã cecum. querulis ualde uocib clamitantem. Eut cũ elemo¬
sinam manu imponere uellet: subtrahens ille manũ clamabat uir¬
tute qua poterat. Dñe inquiens eligi: habe in me pietatem. Oculis
crucem imprime: qͦd magis desidero prebe. Tunc ille ualde composite
dissimulans atq subridens ⁊ tu inquit amice non ce nosti signare:
Nouerat enim uir sc̃s iactantiam fugere: in quo non poterat gr̃a
concessa latere. S cũ is eadem ingeminans importune clamitaret:
tu inquit dñe cu signa. Ille fidem hominis cernens: signũ crucis im¬
pressit. Et o mira xp̃i potentia. Et statĩ signũ sanguinis unda secuta.
diu clausas reserauit ilico sub fronte fenestras: atq ingrediente die
fecit discedere noctem. Sicq homo duplo munere recepto: adorat xp̃m
confugit ad eum tremebundus custos basilice sc̃e columbe uirgiti
Prouolutusq pedib eius: nunciauit eadem se nocte quiescente. uastatĩ

Expanded text:
ad quemdam caecum querulis valde vocibus clamitantem; cui cum eleemoad quemdam caecum querulis valde vocibus clamitantem; cui cum eleemosynam manu imponere vellet, subtrahens ille manum clamabat virtute qua poterat: Domine, inquiens, Eligi, habe in me pietatem, oculis crucem imprime, quod magis desidero praebe. Tunc ille valde composite dissimulans ac subridens: Tu, inquit, amice, non te nosti signare? Noverat enim vir sanctus jactantiam virtute fugere, in quo non poterat gratia concessa latere: sed cum is eadem ingeminans importune clamitaret: Tu, inquiens, Domine, tu signa. Ille fidem hominis cernens, signum crucis impressit, et, o mira Christi potentia! statim signum sanguinis unda secuta, diu clausas illico reseravit sub fronte fenestras, atque ingrediente die fecit discedere noctem: sicque homo duplo munere recepto, adorans Chriconfugit ad eum tremebundus custos basilicae S. Columbae virginis, provolutusque pedibus ejus nuntiavit eadem se quiescente nocte vastatam
Abbreviated transcription (Latin):
medir aͥ clie cum copiosa panꝑum mulcitudo ad eum conflu¬
rislet totũ pene quicqͥd in auro habere paterat eisdẽ erogauit.
Cumq his discedentib alii aduentassent: loculo auri sollicite ꝑseru¬
tato atqs exciso nichil penitꝰ repperit qͦd eisdẽ tribuere deberet. Dem¬
de ab uno ex sius familiarib auri qͣntitatẽ susceptã: pauꝑib dedit.
Quuib discedentib: post aliquot annoꝵ spacia. ecce suꝑueniunt talui.
Tune eligiis anterioris hore minime recordans: aliaᷤᷤ forte mente in¬
tentus. ꝓtulit quã prius scrutatus fuerat sportellam. Et ubi ante ni¬
chil reppererat. mox ut eam aꝑuit. metallũ auri inditũ repperit. Atis
pauꝑib ilico cribut. Sicq demũ prioris facti admirando recrrdans:
nomien largitoris xp̃i cũ ingenti exultatione glorificauit.
locum abire paret: explorantes egeni ꝑ quod icer tnͣsiret. parnue¬
runt se cuncti uixta more in ponte. Quo cũ eligius aduentasset. singu

Expanded text:
ero die cum copiosa pauperem multitudo ad eum confluxisset, totum pene quidquid in auro habere poterat eisdem erogavit. Cumque his discedentibus alii adventassent, loculo auri sollicite perscrutato atque excusso, nihil penitus reperit quod eisdem tribuere deberet; deinde ab uno ex suis familiaribus auri quantitatem susceptam pauperibus dedit; quibus discedentibus, post aliquot horarum spatia ecce superveniunt et alii. Tunc Eligius anterioris horae minime recordans, alias forte mente intentus, protulit quam prius scrutatus erat sportellam, et ubi ante nihil repererat, mox ut etiam aperuit, metallum auri inditum reperit, atque pauperibus illico tribuit: sicque demum prioris facti admirando recordans, nomen largitoris Christi cum ingenti exsultatione glorificavit. locum adire pararet, explorantes egeni per quod iter transiret, paraverunt se cuncti juxta morem in ponte: quo cum Eligius adventasset, singul
Abbreviated transcription (Latin):
At ille hec audiens cepit continuo animo compungi ⁊ cepit secreta
archanoꝵ eius uis quedam intermi amoris accendere: iamq ex hoc
spreto scł̃i blandimento. cupiebat ex studio eligium emulari ad bo¬
num ⁊ accito etiam germano suo adone in consilio cõmuni. Erant
enim uiri incliti. optimates aule: filii scilicet autharii. hii gͦ cõmu
ni habito consilio: ceperunt imitari que ab eligio gerebantur. Eratq
eis familiare consortium. ⁊ cor unũ in dño: atq anima una.

Expanded text:
At ille haec audiens coepit continuo animo compungi, coepitque secreta arcanorum ejus vis quaedam interni amoris accendere; jamque ex hoc spretis saeculi blandimentis cupiebat ex studio Eligium aemulari ad bonum; accito etiam germano suo Adone in consilio communi; erant enim viri inclyti optimates aulae, filii, scilicet, Autharii. Hi ergo habito communi consilio coeperunt imitari quae ab Eligio gerebantur; eratque eis familiare consortium et cor unum in Domino atque anima una.
Abbreviated transcription (Latin):
do rogo frat̾nitatẽ tuã. ut om̃i occasione remota usq ad p̃sens
caput ieiunii transmittatis mͥ dõnũ gauteriũ. quondã mo¬
nasterii bonȩ uallis abbatẽ. quatinꝰ audita ab eo sue discessionis
causa solutio eiꝰ si ꝓbanda est a nob̾ approbet᷑. uel si ꝓbanda nͣ
inxp̃o saꝑe. Regius in excellentia ur̃a sanquis ex utraq inea
descendens nobilitatẽ generis in ocłis hominũ manifeste cõ
mendat. Sed hanc apudreligiosas m̃tes moꝵ ꝓbitas ⁊ larga ad
erogandũ manus quantũ didici uehement exꝑͥat. Unde nuror
reꝑ uidetis. nea: quancũ ꝑicłm ł quanta inifamia in suꝑ hoc ũno¬
neat aliquatenus p̾cauctis. Q̾ m cisi gladius sp̃c in ore mes porit
feoire audebit longe positos simili ẽtagione pollutos qui cangere
nou audebit ł dissimulabit iuxta se positos: Nonne dicturi sunt
festucã in nr̃o. Hanc potro me habere colerantiã eribilit apłs¬
uietai de liuiꝰ modi sceler ũ patratorib dicens. Qm̃ qͥ talia agũt

Expanded text:
do rogo fraternitatem vestram ut, omni occasione remota usque ad praesens caput jejunii, transmittatis mihi domnum Gauterium, quondam monasterii Bonaevallis abbatem, quatenus audita 3 ab eo suae discessionis causa, solutio ejus si probanda est, a nobis approbetur; vel si approbanda non in Christo sapere. Regius in excellentia vestra sanguis ex utraque linea descendens, nobilitatem generis in oculis omnium  al. oculis hominum manifeste commendat. Sed hanc apud religiosas mentes morum probitas et larga ad erogandum manus, quantum didici, vehementer exsuperat. Unde miror nta infamia mihi super hoc immineat aliquatenus praecavetis. Quomodo enim gladius spiritus in ore meo positus ferire audebit longe positos simili contagione pollutos, qui tangere non audebit vel dissimulabit juxta se positos? nonne dicturi sunt festucam in nostro . Hanc porro me habere tolerantiam terribiliter Apostolus vetat, de hujusmodi scelerum patratoribus, dicens: Quoniam qui talia agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
modi opus. sicut mente conceꝑat posset opere ꝑficere. Cum scirete
prefatus regis chesamarius elign industriam: cepit eum explor¬
re si cominus opus optatum posset ꝑficere. Et cum facile id apd̃ eũ
fieri incellexisset: ingressus ad principem indicauit ei inuenisse
se artificem industrium qui dispositum sine cunctamine aggra
auri impensam: s ⁊ ip̃e nichilominꝰ tradidit eligio. At ille as¬
ceptum opus cum celeritate inchoauit: ato cum diligentia cele¬
ricer consũmauit. Deniq quod ad unius opificii acceꝑat usũ
ita ex eo duo composuit: ut increlibile foret omia ex eodem ponde̾
fieri potuisse. Nam absq ulla fraude. uł unius etiam silique
inminutione: cõmissum sibi patrauit opus. Nlon ceteroꝵ frau

Expanded text:
modi opus, sicut mente conceperat, posset opere perficere. Cum sciret ergo modi opus, sicut mente conceperat, posset opere perficere. Cum sciret ergo praefatus regis thesaurarius Eligii industriam, coepit eum explorare si quominus opus optatum posset perficere, et cum facile id apud eum fieri intellexisset, ingressus ad principem indicavit ei invenisse se artificem industrium, qui dispositum sine cunctamine aggredauri impensam, sed et ipse nihilominus tradidit Eligio: at ille acceptum opus cum celeritate inchoavit, atque cum diligentia celeriter consummavit. Denique quod ad unius opificii acceperat usum, ita ex eo duo composuit, ut incredibile foret omnia ex eodem pondere fieri potuisse; nam absque ulla fraude, vel unius etiam siliquae imminutione commissum sibi patravit opus, non caeterorum frau