comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ. Consilio itaq inito. ad ꝓpͥam sedem rediit:
& ñ oblitus qd̃ a sacerdotib suis ꝓitinere in cep¬
to. pecuniã sumpserit: uiso scͥpto quantũ unꝰ¬
qͥsq sacerdotum ded̾at. tantum unicuiq ẽ resig¬
natum. fuit quoq qͥdam eiꝰ familiaris: cui eccl̃i¬
asticum beneficiũ contulit. Ille uͦ ñ in memor ac¬
cepti beneficii transacto aliqͣnto spatio temꝑis. cũ
quadam sũma nũmoꝵ uenit ad monachum qͦn¬
dam qͥ loculos ep̃i portabat. & totius domꝰ sue ꝓ¬
curator erat: Obtulit ei eosdem nũmos. ita dicẽs.
dñs ep̃s multa expendit & indiget multis: hoc
mũnus accipite. & in expensis sibi necessariis re¬
seruate. Monachus cũ gr̃a munus accepit: &
acceptũ reseruauit. Nec multo interiecto tem¬
poris spacio. ad memoriã recducens nũmos accep¬
tos. & ignorans sialiqͥs scrupulus lat̾et in mun̾e.
qui conscientiã ep̃i poss offendere. cuiꝰ purita¬

Expanded text:
non esse. Consilio itaque inito ad propriam sedem rediit, non esse. Consilio itaque inito ad propriam sedem rediit, et non oblitus quod a sacerdotibus suis pro itinere incepto pecuniam sumpserit, viso scripto, quantum unuisque sacerdotum dederat, tantum unicuique est resignatum. Fuit quoque quidam ejus familiaris, cui ecclesiasticum beneficium contulit. Ille vero non immemor accepti beneficii, transacto aliquanto spatio temporis, cum quadam summa nummorum venit ad monachum quemdam, qui loculos episcopi portabat et totius domus suae procurator erat, obtulit ei eosdem nummos, ita dicens: Dominus episcopus multa expendit et indiget multis, hoc munus accipite, et in expensis sibi necessariis reservate. Monachus cum gratia munus accepit, et acceptum reservavit, nec multo interjecto temporis spatio in memoriam reducens nummos acceptos, et ignorans si aliquis scrupulus lateret in munere, qui conscientiam episcopi posset offendere, cujus purita
Abbreviated transcription (Latin):
mũ sibi habuit: & qd̃ de ipso uir scĩ p̾dix̃ hoc in
eodem clerico. effectus ꝓbauit. Archidiaconatũ
qui suo temꝑe uenit in manus eius. dieb sui p̾¬
sulatus in manu sua retinuit. ñ ꝓpt̾ auaritiã
s ne sacerdotes grauarent᷑: sciens archidiaconat᷑
rẽditus paucissimos ẽẽ. nͨ ad expensas quas nom̃
huiꝰ honoris reqͥrit posse sufficere. Contigit aut̃
semel. eũ ꝓ quadam necessitate uelle romanũ pon¬
tificem uisitare. Unde & consilio assistentiũ sibi.
ꝓexpẽsis itin̾is tanti compulsus ẽ a sacerdotib
sue diocesis auxiliũ postulare. Ded̾unt sacerdo¬
tes uirta ꝓpͥum arbitriũ unusqͥsq: nec amplius
quesitũ est ab aliquo. quã de eius ꝓced̾et lib̃a uo¬
luntate. Paratis gͥ om̃ib que necessaria erant
sibi. aggressus ẽ it̾ ꝓpositũ: transiuit montẽ cuuẽ
ad clusas uenit: & ibidem intellexit uiã securam

Expanded text:
mum habuit, et quod de ipso vir sanctus praedixit, hoc in mum habuit, et quod de ipso vir sanctus praedixit, hoc in eodem clerico effectus, probavit. Archidiaconatum qui suo tempore venit in manus ejus diebus sui praesulatus in manu sua retinuit, non propter avaritiam, sed ne sacerdotes gravarentur, sciens archidiaconatus redditus paucissimos esse, nec ad expensas, quas nomen hujus honoris requirit, posse sufficere. Contigit autem semel eum pro quadam necessitate velle Romanum pontificem visitare: unde et consilio assistentium sibi pro expensis itineris tanti compulsus est a sacerdotibus suae dioecesis auxilium postulare; dederunt sacerdotes, juxta proprium arbitrium, unusquisque, nec amplius quaesitum est ab aliquo quam de ejus procederet libera voluntate. Paratis igitur omnibus, quae necessaria erant sibi aggressus est iter propositum, transiens montem Cinisium, ad Clusas venit, et ibidem intellexit viam securam
Abbreviated transcription (Latin):
cłiam grauaret. ad suu usũ & ad refectionẽ in fir¬
moꝵ ibidem sepius p̃cipiens deportari. Creditur
dilectus & familiaris fuerat abb̃ie cui p̃fuerat.
& p̃cipue abb̃i cieruasio successori suo ut pote de
familia eiusdem eccłiȩ. Pro ipso gͥ cum monachi
ipsius eccł̃iȩ. & p̃sertim abbas frequent̾ ep̃m int̾¬
pellarent. ut eum canonicũ fac̾et in eccłia Sc̃i
St̾pħi. ipse uͦ nollet eosin hoc audire: cum ipsi eũ
cotidie assiduis precib ñ cessarent pulsare. fer¬
tur hoc illis responsum dedisse. Incassum ꝓ ipso
preces funditis. M eo nanq temꝑe: meus nunqͣ
canonicus erit. Hoc enĩ credo de ipso. qͦd quã
cito canonicabitur in ȩccłia sc̃i stepħi: ꝓprii cõ¬
modi circabona eccł̃iȩ. nimius erit exactor: &
Post mortẽ nanq eiꝰ. successor suus p̾dictũ cleric̃
in eccłia bĩ stepħi canonicũ fecit. & familiarissi¬

Expanded text:
clesiam gravaret, ad suum usum et refectionem infirclesiam gravaret, ad suum usum et refectionem infirmorum ibidem saepius praecipiens deportari. Creditur dilectus et familiaris fuerat abbatiae, cui praefuerat, et praecipue abbati Gervasio successori suo, utpote de familia ejusdem ecclesiae: pro ipso igitur cum monachi ipsius ecclesiae et praesertim abbas frequenter episcopum interpellarent, ut eum canonicum faceret in ecclesia sancti Stephani, ipse vero nollet eos in hoc audire; cum ipsi eum quotidie assiduis precibus non cessarent pulsare, fertur hoc illis responsum dedisse: Incassum pro ipso preces funditis, meo namque tempore meus nunquam canonicus erit. Hoc enim credo de ipso, quod quam cito canonicabitur in ecclesia sancti Stephani, proprii commodi circa bona ecclesiae nimius erit exactor. Et post mortem namque ejus, successor suus praedictum clericum in ecclesia beati Stephani canonicum fecit, et familiarissi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ modicũ increm̃tum. Nam ante temꝑa sue cõ¬
secrationis. pontiniacense monasteriũ fundatũ
fu̾at. In firmos etiam eiꝰdem ordinis ñ obliuiscens
dulci alloqͥo refouebat᷑: & in expensis suis sepius
refectionẽ ministrabat. Ciuitatẽ & freqͤntias po¬
płoꝵ congruo tp̃re. libent̾ uitabat. claustrum
monachoꝵ. leta animi simplicitate freqͤntans
inter ipsos ñ desidans ep̃s uocari uł uid̾i s monachꝰ.
non oblitus illius eu̾głici p̃cepti ¶ maior ẽ in uo¬
bis fiat sicut iunior: & qͥ precessor ẽ. sic̃ ministra¬
tor.Illud etiam bĩ iheronimi. qui & monachus
fuit & doctor monachoꝵ. semꝑ inm̃te uoluens:
in oppidũ carcer. solitudo paradisus ẽ. Sicupis eẽ qd̾¬
diceris monachus id ẽ solus. quid facis in urbibus: In
claustro monachoꝵ de caritate. qͥ iuxta ordinẽ clu¬
niacensem uiuebant. freqͣnt̾ manebat: & de cas¬
tris suis uarziaco & cona. annonã & uinũ. ne ec¬

Expanded text:
non modicum incrementum. Nam ante tempora suae connon modicum incrementum. Nam ante tempora suae consecrationis Pontiniacense monasterium fundatum fuerat; infirmos etiam ejusdem ordinis non obliviscens dulci alloquio refovebat, et in expensis suis saepius refectionem ministrabat. Civitatem et frequentias populorum congruo tempore libenter vitabat, claustrum monachorum laeta animi simplicitate frequentans, inter ipsos non desiderans episcopus vocari vel videri, sed monachus, non oblitus illius evangelici praecepti: Qui major est in vobis, fiat sicut minor; et qui praecessor est, sicut ministrator : Illud etiam beati Hieronymi, qui et monachus fuit, et doctor monachorum, semper in mente volvens: « Mihi oppidum carcer, solitudo paradisus est; si cupis esse qdiceris monachus, id est solus, quid facis in urbibus? » In claustro monachorum de Charitate, qui juxta ordinem Cluniacensem vivebant, frequenter manebat, et de castris suis Varziaco, et de Cona annonam et vinum, ne Ec
Abbreviated transcription (Latin):
copatu suo uix̾it: licet ñ ꝑ om̃ia. subsequens litt̾a
declarabit. Cuiꝰ sc̃e conuersationis quasi qͦddam
p̾sagiũ fuit ꝓnosticum ei diuinitꝰ destinatũ. Qd̃ ta¬
le fuit. Aue maria gr̃a plena. ⁊ c̃. Nec mirũ si filiꝰ
uirginis sine cuiꝰ nutu. nec foliũ cadit int̾ra. inꝓ
nostico serui matrissue quẽ uirginẽ nou̾at per¬
mansurũ. illam singularem & ad mirabilis gr̃e¬
salutationẽ. uoluit in ueniri: ut qualis uite futurꝰ
ẽẽt. daret intelligi. Ordinẽ cisterciensem qui tunc
temꝑis adhuc recenserat leta & uoluntaria pauꝑ¬
tate circũseptus. dulcissima uisitatione frequenta¬
bat: & iuxta facultatẽ suam ei in multis necessaria
ministrabat. Suo etiam temꝑe eiusdem ordiniᷤ
abbie. regniacũ. rupes. bonus radius. iniciũ fun¬
dationis habuer̃t: & ꝑmanus eiꝰ. tum inministnͣ¬
do necessitatib eoꝵ. tum in acqͥrendo possiones:

Expanded text:
scopatu suo vixerit, licet non per omnia, subsequens littera scopatu suo vixerit, licet non per omnia, subsequens littera declarabit, cujus sanctae conversationis quasi quoddam praesagium fuit prognosticum ei divinitus destinatum, quod tale fuit: Ave, Maria, gratia plena, etc. Nec mirum, si Filius Virginis, sine cujus nutu nec folium cadit in terram, in prognostico servi Matris suae, quem virginem cognoverat permansurum, illam singularem et admirabilis graationem voluit inveniri, ut qualis vitae futurus esset daret intelligi. Ordinem Cisterciensem, qui tunc temporis adhuc recens erat, laeta et voluntaria paupertate circumseptus, dulcissima visitatione frequentabat, et juxta facultatem suam ei in multis necessaria ministrabat; suo etiam tempore ejusdem ordinis abbatiae, Regniacum, Rupes, Bonusradius, initium fundationis habuerunt, et per manus ejus, tum ministrando necessitatibus eorum, tum acquirendo possessiones,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̾atum ꝑtinentia. omĩno concede ei denegaret.¬
Tunc ipse compulsus & tractus ab electorib suis. & ad
uersarii sui limina apłoꝵ adierunt: ut ibi asũmo ponti¬
fice iudicaretur de electione. S benignissimus dñt om¬
nium honoꝵ distributor. adu̾sus quem ñ est sapientia
uł consiliũ. tantam dedit reuerendo abb̃i gr̃am in
ocłis sũmi pontificis. qui cunc paschalis nõie sedebat
ut abipso gr̃am ep̃alis consecrationis mereret᷑ acci¬
pere: & cum pace ad u̾sarioꝵ ad ꝓpͥam sedem reu̾sus ẽ
cum multa alacritate occurrente sibi cdero & &iã popło
comitẽ quoq t̾re qͥ eodem temꝑe captus tenebatur
amansello. qui post ea incartusia religionis habitũ
assumpsit. de confirmatione sue electionis letum
inuenit: regẽ etiam francoꝵ qui pͥus ei adu̾sabat᷑
in aduentu suo. quã cito eũ uisitauit. pacatũ. De¬
niq in qͣnta animi puritate & quã humilis in epi¬

Expanded text:
episcopatum pertinentia omnino concedere ei denegaret.episcopatum pertinentia omnino concedere ei denegaret.Tunc ipse compulsus et tractus ab electoribus suis, et sui adversarii ad limina apostolorum adierunt, ut ibi a summo pontifice judicaretur de electione. Sed benignissimus Dominus, omnium bonorum distributor, adversus quem non est sapientia vel consilium, tantam dedit reverendo abbati gratiam in oculis summi pontificis, qui tunc Paschalis nomine sedebat, ut ab ipso gratiam episcopalis consecrationis mereretur accipere, et cum pace adversariorum ad propriam sedem reversus est cum multa alacritate occurrente sibi clero et etiam populo. Comitem quoque terrae, qui eodem tempore captus tenebatur a Mansello, qui postea in Carthusia religionis habitum assumpsit, de confirmatione suae electionis laetum invenit; regem etiam Francorum, qui prius ei adversabatur, in adventu suo quam cito visitavit pacatum. Denique in quanta animi puritate, et quam humilis in epi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibetur de ipso. semꝑ sine querela.humilis et
obediens suis maiorib sicut decet monachum
tis ꝓfuturam. eũ in claustro diumanere ñ ꝑmi-¬
sit. Post decessum nanq domni rotbti abb̃is scĩ
siermani altissiod̃. in eadem ȩccłia electus & be¬
nedictus abbas. ñ ꝓpt̾ nom̃ abb̃is elatior factus.
s tanquã unusexcet̾is humilis monachus fuit:
& sicut bonũ magistrũ decet. cepit face̾ & docere.
demonstrans exemplo qd̃ docebat uerbo. Cogni¬
to aut̃ qd̃ domnus humbaldus uenerabilis auti
clerus eiusdem eccłiȩ ex maiori parte. facto satis
breui int̾uallo. hunc iam dictũ abb̃em in pon-¬
tificem elegert. Prepositus uͦ eiusdem ȩccłie hul¬
geriꝰ nõie. & quidam canonici cũ eo qui eundem
prepositũ nominauerant in electione. electioni
sc̃i uiri restitert̃. Qui etiã regem ludouicũ filiũ
regis philippi tunc regnantẽ. sue contradictio¬
nis adiutorem habuer̃t. ita ut omĩa regalia ad

Expanded text:
hibetur de ipso semper sine querela, humilis et hibetur de ipso semper sine querela, humilis et obediens suis majoribus, sicut decet monachum, tis profuturam, eum in claustro diu manere non permisit. Post decessum namque domini Guiberti, abbatis sancti Germani Antissiodorensis, in eadem ecclesia electus et benedictus abbas, non propter nomen abbatis elatior factus, sed tanquam unus ex caeteris humilis monachus fuit, et sicut bonum magistrum decet, coepit facere et docere , demonstrans exemplo quod docebat verbo. Cognito autem quod dominus Humbaldus venerabilis Antisclerus ejusdem Ecclesiae ex majori parte, facto satis brevi intervallo, hunc jam dictum abbatem in pontificem elegerunt. Praepositus vero ejusdem Ecclesiae, Hulgerius nomine, et quidam canonici cum eo, qui eumdem praepositum nominaverant in electione, electioni sancti viri restiterunt, qui etiam regem Ludovicum filium regis Philippi tunc regnantem suae contradictionis adjutorem habuerunt, ita ut omnia regalia ad
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s pace pͥus reformata .xxͫ.uͦ. ep̃atus sui
anno. ꝓsaluatoris amore & peccatoꝵ suoꝵ
remissione: iherosolimitanũ ꝓsecutus ẽ iter
Unde sacrislocis ex more uisitatis. & cum ym¬
bre lacrimarũ facta oratione ubiq ꝓ peccatiᷤ.
dum rediret. & eccłiȩ suȩ ornam̃ta plurima
deferret: int̾ seuientes maris fluctus salua
se uociferans: psalmos dõ & hymnos ꝑsonan¬
do naui dissoluta. creatori suo sp̃m reddidit.
censi territorio. de castro monte acuto. ort
a nobilib processit parentib: pat̾ huiꝰ dalmatiꝰ¬
dictus. matris uͦ nom̃.
tenere diligerent non solũ carnalit̾. s etiam spi¬
ritalit̾: nutu dĩ quo omĩa disponuntur. eccłie des¬
tinatur. litt̾is traditur. & adhuc in puerili in nocẽ¬
tia manens. in cluniacensi monasterio. monasti¬
cum habitũ suscepit: ubi sub sco hucione auun¬
culo suo eiusdem monasterii tunc ab̃b̃e płribus
annis uixit. & regulam bĩ benedicti in claustro
eiusdem monasterii sapient̾ didicit. Qm̃ sicut¬

Expanded text:
atus sui 22, pro Salvatoris amore et peccatorum suorum remissione Hierosolymitanum iter prosecutus est. Unde sacris locis ex more visitatis, et cum imbre lacrymarum facta oratione ubique pro peccatis, dum rediret et ecclesiae suae ornamenta plurima deferret, inter saevientes maris fluctus, Salvase vociferans, psalmos Deo et hymnos personando, navi dissoluta Creatori suo spiritum reddidcensi territorio de castro Monteacuto ortus, a nobilibus processit parentibus, et pater ejus Dalmatidictus, matris vero nomen tenere diligerent, non solum carnaliter, sed etiam spiritualiter, nutu Dei, quo omnia disponuntur, Ecclesiae destinatus litteris traditur, et adhuc in puerili innocentia manens in Cluniacensi monasterio monasticum habitum suscepit, ubi sub sancto Hugone avunculo suo ejusdem monasterii tunc abbate pluribus annis vixit, et regulam beati Benedicti in claustro ejusdem monasterii sapienter didicit, q
Abbreviated transcription (Latin):
tis in structus. & culpam ne dedecus fieret eccłie.
subsilentio teneri faciebat. & negligentiã si
alit̾ fieri ñ poss. interdũ dato p̃cio a recla¬
mantib redunebat. Hic itaq oꝑante ihu

Expanded text:
tis instructus, et culpam, ne dedecus fieret Ecclesiae, tis instructus, et culpam, ne dedecus fieret Ecclesiae, sub silentio teneri faciebat, et negligentiam, si aliter fieri non posset, interdum dato pretio a reclamantibus redimebat. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
eis apparebat ẽẽ copiosior. De illicitis siquidẽ moti¬
bus carnis silendũ ñ ẽ. qͦs ad eo ciboꝵ parsimonia
& potꝰ cõpͥm̾e studiosus fuit: ut ex qͦ ep̃s factꝰ est
acarnib se se abstin̾et. leguminis ei comestio sus¬
fic̾e̾t. nec uinũ nͥ parũ bib̾et. Inconiuuio deniq
hospitalitatẽ in inuicẽ & in om̃s sectando. dapsił¬
in pascha plerosq uestiebat. Cum aut̃ ut ple¬
rumq fieri solet. insubditoꝵ etiam baronum
animos furor iracundie & discordie diabolico
instinctu irrepsisset: mira eiꝰ pacientia atq hu¬
militatis gr̃a discordantes animos concordabat.¬
& ut pax fieret firmior et qͥes: in quietãti dan¬
do de suo sepe num̾o ꝓpinabat. Siuͦ aliqͣndo
aliqͣ laicalis ꝑsona inclericũ. aut calumꝑnie
causam aut iniuriam aclerico sibi illatam
hab̾et. eiq conquerendo reclamaret: ipse
simplicitate columbe ac prudentia serpen¬

Expanded text:
eis apparebat esse copiosior. De illicitis siquidem motieis apparebat esse copiosior. De illicitis siquidem motibus carnis silendum non est; quos ab eo ciborum parcimonia et potus comprimere studiosus fuit, ut, ex quo episcopus factus est, a carnibus sese abstineret, leguminis ei comestio sufficeret, nec vinum, nisi parum, biberet. In convivio denique hospitalitatem in invicem et in omnes sectando dapsiin Pascha plerosque vestiebat. Cum autem, ut plerumque fieri solet, in subditorum etiam baronum animos furor iracundiae et discordiae diabolico instinctu irrepsisset, mira ejus patientia atque humilitatis gratia discordantes animos concordabat, et ut pax fieret firmior et quies, inquietanti dando de suo saepenumero propinabat. Si vero aliquando aliqua laicalis persona in clericum aut calumniae causam, aut injuriam a clerico sibi illatam haberet, eique conquerendo reclamaret, ipse simplicitate columbae ac prudentia serpen
Abbreviated transcription (Latin):
de int̾dixit. p̃dicens illud stepħi pape & m̃ris de¬
cretũ. Laicis quãuis religiosi sint. nulli tam̃ de
ecclasticis facultatib aliqͥd possidendi. legit᷑ um¬
quã attributa facultas. Hic itaq amicꝰ pacis ac
benignitatis ep̃s. his atq huiꝰcemodi bonoꝵ oꝑũ
exhibitionib ad ornatus. ita se amabilem om̃ib
bonis uiris ac carũ exhibebat. ut om̃iũ bonors
laude fieri cdignꝰ mereret᷑. Erat enĩ sagacis inge¬
nii.prudens eloqͥo. ꝓuidus incõsilio. pacientia le¬
nis. uultu alacris. incessu & habitu iocundꝰ. erga
om̃s benigne affabilis. intꝰ & foris cunctis idoneus.
Uacabat oportuno tẽpore oratiõib: & int̾dũ fami¬
liariũ fruebat᷑ collocutionib. disponendo de
suis suoꝵq utilitatib. Biligebat militũ atq no¬
biliũ cõtubnia. s maior illiinerat erga clericos
affectio: & in m̃sa. & in uestiũ cultu largitatis gr̃a

Expanded text:
te interdixit, praedicens illud Stephani papae et martyris dete interdixit, praedicens illud Stephani papae et martyris decretum; laicis, quamvis religiosi sint, nulli tamen de ecclesiasticis facultatibus aliquid possidendi legitur unquam attributa potestas. Hic itaque amicus pacis ac benignitatis episcopus, his atque hujuscemodi bonorum operum exhibitionibus adornatus, ita se amabilem omnibus bonis viris ac charum exhibebat, ut omnium bonorum laude dignus fieri mereretur; erat enim sagacis ingenii, prudens eloquio, providus in consilio, patientia lenis, vultu alacris, incessu et habitu jucundus, erga omnes benigne affabilis, intus et foris cunctis idoneus; vacabat opportuno tempore orationibus, et interdum familiarium fruebatur collocutionibus, disponendo de suis suorumque utilitatibus diligebat militum atque nobilium contubernia, sed major illi inerat erga clericos affectio, et in mensa et in vestium cultu largitatis gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Sebii canonici ꝓ ur̃is mortuis missas celebrarent.
cet̾aq mortuoꝵ agenda cotidie ꝑsolu̾ent: quam
etiam p̾bendã antecessor eiꝰ pontifex rob̃tus cui
dam prb̾o missas ꝓcanonico mortuo celebranti:
clari ꝑ annũ statuerat. Canonicis etiã de abbatia
reglarib qͣm antecessor eiꝰ głosus decꝰq pontifi¬
cum Rob̾tꝰ inabbatiã extulit: dedit eccłias plu¬
res. illam de uyarchi. de tratiaco. sc̃i Martini de
trunceto. de sc̃o Quintino. qͣs alaicalimanu sub¬
ȩccłias multas cõcessit: qͣs alaicis eas possidentib
cõqͥsuit. Iyse eqͥdem diuinoꝵ officioꝵ eccłiasticiq
ordinis amator. baptisteria & sepulturas cetasq
eccłiaꝵ oblationes a laicis ꝑ multa tempora usur¬
patas. & iã ex longo usu quasi ꝓcõsuetudine pos¬
sessione remouit. ne ue de inceps sacerdotes dei lai¬
cis intalib obedirent. in sinodo ep̃ali auctorita¬

Expanded text:
sebii canonici pro nostris mortuis missas celebrarent, sebii canonici pro nostris mortuis missas celebrarent, caeteraque mortuorum agenda quotidie persolverent; quam etiam praebendam antecessor ejus pontifex Robertus cuias pro canonico mortuo celebranti, dari per annum statuerat. Canonicis etiam de abbatia regularibus, quam antecessor ejus gloriosus decusque pontificum Robertus in abbatiam extulit, dedit ecclesias plures, illam de Warchi, de Tratiaco, sancti Martini de Trunceto, de sancto Quintino, quas a laicali manu subecclesias multas concessit, quas a laicis eas possidentibus conquisivit, ipse idem divinorum officiorum ecclesiasticique ordinis amator baptisteria et sepulturas caeterasque ecclesiarum oblationes a laicis per multa tempora usurpatas, et jam ex longo usu quasi pro consuetudine possessione removit; neve deinceps sacerdotes Dei laicis in talibus obedirent in synodo episcopali auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe ur̃e ep̃c erga filiũ nr̃m Ilgeriũ canonicũ ur̃m benig¬
ne se habuit eiq p̾posit᷑e dignitatẽ uro cõsensu dedit:
& ip̃i & uobis grãs agimus. Notum aut̃ uob̃ eẽuolumꝰ:
qͥa nos tã ipsũ qͣm omĩa ad eum ꝑtinentia uolumus sub
apłice sedistutela ꝓtectione ꝑsist̾e. P resentiũ ita¬
q litteraꝵ auctoritate int̾dicimꝰ: ne qͣ eccłastica¬
scłaris ue ꝑsona eundẽ filiũ nr̃m de p̃dicte p̃po.¬
siture beneficio inqͥetare p̾sumat. Int̾ cet̾a uͥ be¬
nigne gestoꝵ eiꝰ insignia. uir honeste uite & ꝑ
cuncta laudabilis eccłiam sc̃i eusebii apud quã
canonicoꝵ ur̃oꝵ atq seruientiũ cõstat fore se¬
pulturã canonicoꝵ regłariũ ẽẽ cõstituit. & ꝓ
babilis uite fr̃s sub pͥoratu de abbatia plures ibidem
posuit. qͥb & p̾bendã canonici nr̃i mortui. ꝑ annũ
daristatuit. cũ consensu totius cleri & popłi. ad¬
sistente & collaudante herueio niu̾nensiũ ep̃o

Expanded text:
copus, erga filium nostrum Husgerium, canonicum vestrum, benigne se habuit eique praepositurae dignitatem vestro consensu dedit, et ipsi et vobis gratias agimus. Notum autem vobis esse volumus quia nos tam ipsum quam omnia ad eum pertinentia volumus sub apostolicae sedis tutelae protectione persistere. Praesentium itaque litterarum auctoritate interdicimus ne qua eccsaecularisve persona eumdem filium nostrum de praedictae praepositurae beneficio inquietare praesumat. » Inter caetera vero benigne gestorum ejus insignia, vir honestae vitae et per cuncta laudabilis ecclesiam sancti Eusebii, apud quam canonicorum nostrorum atque servientium constat fore sepulturam, canonicorum regularium esse constituit, et vitae fratres sub prioratu de abbatia plures ibidem posuit, quibus et praebendam canonici nostri mortui per annum dari studuit, cum consensu totius cleri et populi, assistente et collaudante Herveio Nivernensium epis
Abbreviated transcription (Latin):
substituendis inꝑpetuũ. Iustis uotis assensum
p̃b̾e. iustisq peticioĩb aures accõmodare nos cõue¬
nit: qͥ licet in digni iusticie custodes atq p̾cones.¬
in excelsa apłoꝵ pͥncipũ petri & pauli specula
altissiodorensem eccłiam. cui auctore dõ p̾sideᷤ.
apłice sedis auctoritate munimꝰ. Statiumꝰ enĩ

Expanded text:
substituendis in perpetuum. Iustis uotis assensum praebere iustisque petitionibus aures accommodare nos conuenit, qui licet indigni iusticiae custodes atque pin excelsa apostolorum principum PETRI et PAULI specula troianam Eclesiam cui, auctore Deo, presides, apostolice sedis auctoritate | munimus. Statuimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
nobiũ a od fons humidꝰ uocatur u permino
qubt ilsiodorensis ep̃atus positũ. a qaero reuo¬
plose uiro post modũ futo abbi elitica tel
benefiei is luisinqͣͥntũ potuit subliusatit
fcalam quoqo scipetri i suburbro altiluodo¬
uonsis uibis positam regulariũ canonieonot
consticuit: & adño papa pͥiulegiũi hoc ecelias

Expanded text:
o, quod Fonshumidus vocatur, in termino Antissiodorensis episcopatus positum, a Girardo religioso viro postmodum futuro abbati aedificatum, beneficiis suis, in quantum potuit, sublimavit; ecclesiam quoque sancti Petri in suburbio Antissiodorensis urbis positam regularium canonicorum esse constituit, et a domino papa privilegium hoc eccles
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate dum ad huc uiueret ꝓcesserat. corpus
eiꝰ delatũ ẽ cum debita reuerentia: & ibidem in ca-¬
picło eiusdem eccłiȩ ubi monachi disciplinantur.
dño ꝓuidente habuit sepulturã. Nec uacauit ep̃atꝰ
ab electione successoris sui ꝑ septimanã:¬

Expanded text:
voluntate dum adhuc viveret, processerat, corpus voluntate dum adhuc viveret, processerat, corpus ejus delatum est cum debita reverentia, et ibidem in capitulo ejusdem ecclesiae, ubi fratres disciplinantur, Domino providente habuit sepulturam, nec vacavit episcopatus ab electione successoris sui per septimana
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃alem de nouo edificauit lapideã amplam. &
teguł texit: & in illa parte eiꝰdem domus que res¬
picit ad orientẽ. stationẽ quandã construrit. que
uulgari lingua logie appellat᷑. plurimũ in aspec¬
tu delectabilem. cũ pulcherrimis colũpnis exorna¬
tam suꝑ murũ ciuitatis. unde & fluuius subtus
pot ludi. & uinee & agri. Appropinqͣnte gͥ t̾mino
uitȩ suȩ. apud illum p̃finito. qui tunc dat ddilec¬
uniu̾sa menbra eiꝰ calor occupat in naturalis: ipse
uͦ carne laborante. sp̃m in psalmis & orationib c̾ato¬
ri suo compellebat seruire. Cumq suꝑ uenisset dieᷤ
extremus: fr̃es circũ stantes quali potuit diligen¬
tia. circa horam nonã diei. his ammonuit u̾bis. Ho¬
t̾minus uite eiꝰ: sicq uerbũ qͦd p̾dixerat. sub seqͥtur
effectus ueritatis. qm̃ finitis horis reqͥeuit in dño.
enĩ uerbum eiꝰ fuisse de quiete corꝑis. Est aut̃ obitꝰ

Expanded text:
episcopalem de novo aedificavit lapideam, amplam, et episcopalem de novo aedificavit lapideam, amplam, et tegulis texit; et in illa parte ejusdem domus quae respicit ad orientem stationem quamdam construxit, quae vulgari lingua logis appellatur, plurimum in aspectu delectabilem, cum pulcherrimis columnis exornatam super murum civitatis, unde et fluvius subtus potest videri, et vineae et agri. Appropinquante igitur termino vitae suae apud illum praefinito, qui tunc dat dilecuniversa membra ejus calor occupat innaturalis; ipse vero carne laborante spiritum in psalmis et orationibus Creatori suo compellebat servire. Cumque supervenisset dies extremus, fratres circumstantes, quali potuit diligentia, circa horam nonam diei, his admonuit verbis: Hoterminus vitae ejus; sicque verbum, quod praedixerat, subsequitur effectus veritatis. Quibus finitis horis requievit in Dominenim verbum ejus fuisse de quiete corporis. Est autem obitus
Abbreviated transcription (Latin):
dam uoluit dare. & licet ñ multũ assiduus eẽt
in eccłia sua. ob quietẽ sp̃s quã in ueniebat inter
claustrales: multam tam̃ sollicitudinẽ circa suã
ȩccliam exhibebat. Ad seruitiũ gͥ eccłiȩ sue aug¬
mentandũ. consiclans nichil tam utile in eccłia
ad cõmune bonũ fr̃m. quã si p̃positũ eccłie ced̾et
eis in cõmunẽ usum: quadam die consilio accep¬
to ñ abhomine s adõ. ꝑmanũ scĩ stepħi suꝑ alta¬
re ipsius p̃positurã obtulit. & inꝑpetuũ haben¬
dam ad cõmunitatẽ fr̃m. & p̃cipue ad refectionẽ
ipsoꝵ. concessit & donauit. ipsumq donũ. neali
quando posset infringi auctoritate innocentii
pp̃ fecit confirmari. Ueruntam̃ qd suꝑ hac dona¬
tione factum fuerat: temꝑe successoris sui obserua¬
tũ ñ fuit. Dedit etiã eccliȩ b̃i stepħi. eccłiam de oysi. ce
eccłiȩ sc̃i ermani. eccłiam sc̃ĩ ferreoli. Domum

Expanded text:
dam voluit dare; et licet non multum assiduus esset dam voluit dare; et licet non multum assiduus esset in ecclesia sua ob quietem spiritus, quem inveniebat inter claustrales, multam tamen sollicitudinem circa suam ecclesiam exhibebat; ad servitium igitur ecclesiae suae augmentandum, considerans nihil tam utile in ecclesia ad commune bonum fratrum, quam si praepositum ecclesiae cederet eis in communem usum, quadam die consilio accepto non ab homine, sed a Deo, per manum sancti Stephani super altare ipsius, praeposituram obtulit, et in perpetuum habendam communitatem fratrum, et praecipue ad refectionem ipsorum concessit et donavit; ipsumque donum, ne ab aliquo posset infringi, auctoritate Innocentii papae fecit confirmari. Verumtamen quod super hac donatione factum fuerit, tempore successoris sui observatum non fuit. Dedit etiam ecclesiae beati Stephani ecclesiam Deoysi et ecclesiae sancti Germani ecclesiam sancti Ferreoli. Domum
Abbreviated transcription (Latin):
uere scͥptum ẽ. qm̃ nͥ dñs custodierit ciuitatem
frustra uigilat qui custodit eã. Cum aut̃ de con¬
suetudinib eccłiȩ sue int̾ p̃positũ & canonicos.
discordia temꝑe longo durasset: subiuram̃to
testiũ.tam canonicoꝵ quã laicoꝵ. consuetudi¬
nib ex maiori parte scriptis & iuratis. pacẽ int̾
p̃posicũ & fres posuit. & scͥptum suo sigillo confir¬
mauit. & auctoritate romani pontificis cõmuniri
fecit. In pace eccłie sue illum fructũ attendens: qͣm
leg̾at in beati martini oꝑe qui ante obitũ suum
sibi inminentẽ. incondatensi ȩccłia studuit pacẽ
re formare. Quẽ fructũ pacis. ꝑ psalmistam actor
pacis ꝓmisit: sunt inqͥens reliqͥe homini pacifico.
& cum int̾ om̃s prelatos eccłiȩ cuiꝰcũq fuerint or¬
dinis. uixunus possit inueniri. qui parentes suoᷤ
etiam siñ sint digni.ñ sublimet honorib & be¬
neficiis eccłiarum: iste singularis int̾ infinitos.
cuidam suo nepoti nunquã in uita sua preben¬

Expanded text:
itatem, frustra vigilat qui custodit eam . Cum autem de consuetudinibus ecclesiae suae inter praepositum et canonicos discordia tempore longo durasset, sub juramento testium, tam canonicorum quam laicorum consuetudinibus ex majori parte scriptis et juratis pacem inter praepositum et fratres posuit, et scriptum suo sigillo confirmavit, et auctoritate summi pontificis communiri fecit in pace ecclesiae suae, illum fructum attendens quem legerat in beati Martini opere, qui ante obitum suum sibi imminentem in Condatensi ecclesia studuit pacem reformare, quem fructum pacis per Psalmitam Auctor pacis promisit, sunt, inquiens, reliquiae homini pacifico . Et cum inter omnes praelatos Ecclesiae cujuscunque fuerint ordinis vix unus possit inveniri, qui parentes suos, etiam si non sint digni, non sublimet honoribus et beneficiis ecclesiarum, iste singularis inter infinitos cuidam suo nepoti nunquam in vita sua praeben
Abbreviated transcription (Latin):
nema usensi obtin̾e meruit. quatinꝰ altilsioda¬
rensis eps ineodẽ monasterio abbatẽ inꝑpetu¬
um do disponente poneret & reghi ordine eccliã
Cands ordinare euraret: quã dũ uir ꝓut potuut
& deburt foue stuiduit In alodio etia hildebru
bro rogante ee submonente monastiui iordelos
suo beati benedict regula inuentst iniqnacho¬

Expanded text:
Nemausensi obtinere meruit, quatenus AntissiodoNemausensi obtinere meruit, quatenus Antissiodorensis episcopus in eodem monasterio abbatem in perpetuum Deo disponente poneret; et regulari ordine ecclesiam eamdem ordinare curaret, quandiu vixit, prout potuit et debuit, fovere studuit. In alodio etiam Hildeberberto rogante et submovente, monasterium monachorum sub beati Benedicti regula viventi
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝓfirmitate castri apogniaci singulis annis
petri alaicoꝵ dĩuo subtractam. eccł̃iȩ similit̾
sc̃e eucenie oblationes pentecostales. ac nati¬
uitatis dñice. atq ipsius sc̃e uirginis festiui¬
tatis alaicali possessione lib̾auit. iurisq ep̃oꝵ¬
in ꝑpetuũ ẽẽ constituit: uinearũ plantas
& clausũ edificauit. seruos qͦq & ancillas. do¬
mos. t̾ras cultas & incultas attribuit. Apud
conadã etiã altissiodorensis ep̃s ep̃ali domo ca¬
rebat᷑ ubi egregiã egregie domũ construxit ac
sc̃e marie capellam iuxta positã decent̾ deco¬
rauit: eccłiamq sc̃i laurentii suo ingenio. mag¬
pie toni labor e a loecali manu subtrarit. sibiq ae sue¬
ce ssorai d suis inppetuũ habendã deregailiꝰ: &e sue¬
prudentia ibidem multa bona mułto labore ad¬
quisiuit deo hoc silere debiuimꝰ qm monaste¬
niũ s c̃ifermani abantiqͥs francie regio ecclie
nee sublatũ. aprelibato ur papa sẽdo. in concisio

Expanded text:
 firmitate castri Apogniaci singulis annis Petri, a laicorum dominio subtractam, ecclesiae similiter et sanctae Eugeniae oblationes Pentecostales, ac nativitatis Dominicae atque ipsius assumptae Virginis festivitatis a laicali possessione liberavit, jurisque epin perpetuum esse constituit. Vinearum plantas et clausum aedificavit, servos quoque et ancillas, domos, terras cultas et incultas attribuit; apud Conadam etiam Antissiodorensis episcopus episcopali domo carebat, ubi egregiam egregie domum construxit, ac sanctae Mariae capellam juxta positam decenter decoravit; ecclesiamque sancti Laurentii suo ingenio, magtamen labore a laicali manu subtraxit, sibique ac successoribus suis in perpetuum habendaprudentia, ibidem multa bona multo labore acquisivit. Neque hoc silere debuimus quoniam monasterium sancti Germani, ab antiquis Franciae regibus ecclesiae nostrae sublatum, a praelibato Urbano papa secundo in concilio
Abbreviated transcription (Latin):
preferri. Omnes madentib oculis: stupendum intuebant᷑ spectaculũ. ⁊ in speratũ certa¬
mini se dedit medium. ⁊ tum causa eccl̃ie tum qͦndam peculiari studio ductꝰ: ut uide¬
licet thesauraria senoñ. ⁊ archidiaconatꝰ pruninteñ quos in eccłia senoñ idem obti¬
nebat Wlls. in sue collationis arbitͥum deuentrent ip̃m ut eccl̃ie sue q̃ eum uocabat
regimen susciꝑet: ꝑsuasionib urgentib mediante fratͥs iustantia compulit ⁊ addixit.
Qualiter obtinint arege priuilegium de Regalib autissiodorensis eceles ie.

Expanded text:
praeferri. Omnes madentes oculis stupendum intuebantur spectaculum et insperatum certapraeferri. Omnes madentes oculis stupendum intuebantur spectaculum et insperatum certaum evocatus certaminis dedit medium, et tum causa Ecclesiae tum quodam peculiari studio ductus, ut videlicet thesauraria Senonensis et archidiaconatus Pruviacensis, quae in Ecclesia Senonensi idem obtinebat Guillelmus, in suae collationis arbitrium devenirent, ipsum ut Ecclesiae suae, quae eum vocabat, regimen susciperet persuasionibus urgentibus, mediante fratris instantia, compulit ac addixit. Qualiter obtinuit a rege privilegium de regalibus Antissiodorensis Ecclesiae.
Abbreviated transcription (Latin):
ne. reb humanis exempto die adeligendum statuta cum om̃ium cleri scilicet ⁊ ppli
in alterum duoꝵ fratrum. Manasses udelicet ⁊ Guilł̃m uota concurrerent: maior natu
Manasses scilicet. qui et affabilior ⁊ urbanior ⁊ ideo fauorabilior habebatur: ut eccl̃ie regi¬
men suscipiat. concordit exoratur. onus ille subire recusat regiminis. ⁊ ꝑiculum metu¬
ens ⁊ indignum se reputans fratri suo. decano eccl̃ie in prelatione preferri. quẽ licet natu
postremĩ: ⁊ dignitatis prerogatiua. ⁊ uite astruebat merito potiorẽ. Sic gͥ factum est ut
ab electorib acapitulo ꝑ comꝓmissionẽ datis: eligeret᷑ decanus. Q totus effluens in lacͥ¬
mas: honorem ñ dissimili recusat affectu inclignum ducens fratͥ natai maiori. et
uite ñ disparis anteponi. Sicꝙ orit᷑ mirabilis conce̾tatio inter frẽs ⁊ quoꝵ erat corunũ
⁊ anuna una: in hoc facta est cordium diuisio. ⁊ animoꝵ scissura: qd̃ neuter alteri uolebat

Expanded text:
ne rebus humanis exempto, die ad eligendum statuta cum omnium clerici scilicet et populi in alterum duorum fratrum Manassis videlicet et Guillelmi vota concurrerent, major natu, Manasses scilicet, qui et affabilior, et urbanior et ideo favorabilior habebatur, ut Ecclesiae regimen suscipiat concorditer exoratur. Onus ille subire recusat, regiminis et periculum metuens et indignum se reputans fratri decano Ecclesiae in praelatione praeferri, quem licet natu postremum et dignitatis praerogativa et vitae merito astruebat potiorem. Sic igitur factum est ut ab electoribus a capitulo per compromissionem datis eligeretur decanus, qui totus effluens in lacrymas honorem non dissimili recusat affectu, indignum ducens, fratri natu majori et vitae non disparis anteponi: sicque oritur mirabilis concertatio inter fratres, et quorum erat cor unum et anima una in hoc facta est cordium divisio, et animarum scissura quod neuter volebat
Abbreviated transcription (Latin):
sia. ñ inferioris nobłitatis fu̾it. Quam magnisice se habebat.
iis gͥ ortus maiorib natuie fuit gñositatis non degener. Nam more nobłi¬
um in multa degebat magnificentia seculari. ⁊ urtam agere pͥuatam in do¬
cilis. in euectionũ multiplicitate. numeroso clicoꝵ ⁊ militum comitatu. mul¬
ta domesticorum sreqñtia. ⁊ apparatu magnifico maioꝵ suoꝵ titulos ade¬
quabat. Quib nature dotib uł scieatie siue eloqñtie preditus.

Expanded text:
sia non inferioris nobilitatis fuit. Quam magnifice se habebat. ribus nativae fuit generositatis non degener. Nam more nobilium in multa degebat magnificentia saeculari, et vitam agere privatam indocilis, in evectionum multiplicitate numeroso clericorum et militum comitatu, multa domesticorum frequentia et apparatu magnifico, majorum suorum titulos adaequabat. Quibus naturae dotibus vel scientiae, sive eloquentiae praeditus.
Abbreviated transcription (Latin):
eis dem dieb ⁊ momentis apud ip̃m ⁊ suos eadem materia studiis ñ disparibris
senoñ uersabat᷑. Quo comꝑto mirati st̃ unuisi. ⁊ in aliquoꝵ cogitationib frat̃ne
Auspicia consonantie resultabant

Expanded text:
eisdem diebus et momentis apud ipsum et suos eadem materia studiis non disparibus eisdem diebus et momentis apud ipsum et suos eadem materia studiis non disparibus Senonis versabatur. Quo comperto mirati sunt universi, et in aliquorum cogitationibus fraternae a
Abbreviated transcription (Latin):
abẽc drutuis uix sinebat immoplerumꝙ uidimꝰ qd̃ qnͣdo archidiaconatuũ fuoꝵ uisi¬
tatio uel alia neccessitas cogebat eos corꝑaliter seꝑari: ip̃a affectio longioris absentie
moras non sustraens ꝑpositum rescindebat. ⁊ qnͣdoq exꝑimento comꝑtum. ñ sine ad¬
miratione quidem: qd̾ ip̃a absentie quidẽ eisdem erant mecditationib ⁊ studiis occu¬
pata. Nam quodam in temꝑe: cum idem Guillmꝰ causa sibi minuendi sangͥnẽ domi
Senoñ remansiss: frat̃ eiꝰ ardhidaconatũ suum. Senoneñ in decanatu sc̃i florentini ii¬
sitandi gr̃a ꝑlustrabat. Solandi causa itineris. fortuitu ꝓpositum fuit thema ad uer¬
sificandum: hiis qui cum archidiacono equitabant. Iocunda quippe occupatio sin¬
gulis certantib quis de illa mat̾ĩa matĩa ũsus componẽt meliores. Que cũ apud
archidiatonũ agerentur ⁊ suos: ignorante fratre suo qui senoñ remanserat: sub

Expanded text:
abesse diutius vix sinebat. Imo plerumque vidimus, quod quando archidiaconatuum suorum visitatio vel alia necessitas cogebat eos corporaliter separari, ipsa affectio longioris absentiae moras non sustinens propositum rescindebat, et quandoque experimento compertum, non sine admiratione quidem quod ipsa absentiae tempora eisdem erant meditationibus et studiis occupata. Nam quodam in tempore cum idem Guillelmus causa sibi imminuendi sanguinem in domo Senonensi remansisset, frater ejus archidiaconatum suum Senonensem in decanatu sancti Florentini visitandi gratia perlustrabat, solandi causa itineris fortuito propositum fuit thema ad versificandum his qui cum archidiacono equitabant. Jucunda quippe occupatio singulis certantibus quis de illa materia versus componeret meliores. Quae cum apud archidiaconum agerentur et suos, ignorante fratre suo, qui Senonis remanserat, sub
Abbreviated transcription (Latin):
therius sedit anñ .ix. m̃ses.ui. Obiit
ui. hł augustas: & sepultus est inba¬
silica bĩ cermani. Fuit enĩ temporib
benedicti pape: imꝑante tybio cõstantino.
fuit ciuitas sine ep̃o: dies .iiii.
.XIX

Expanded text:
therius sedit annos novem, menses 6; obiit VI Kal. Augustas, et sepultus est in basilica beati Germani. Fuit enim temporibus Benedicti papae, imperante Tiberio Constantino. Fuit civitas sine episc. dies 4. CAP. XIX
Abbreviated transcription (Latin):
moris est: ferebantur in funere qui licet de ecclia de Esnone domuz fu neris cont̃¬
mina fuissent ardentes extracti. ꝑ uam tam̃ tum ꝓpt̃ imbrium habundantiã
tũ ꝓpt̾ uenti uehem̃tiam nulli uidebatur dubium ip̃os arrdere ñ posse.Uentũ ⁊
ad monastĩum ubi corpus suãt sepultare tradendum. Intrata est eccł̃ia Reꝑti
sunt omnib stupentib et admirantib et in dei laudes ꝓrumpentib: ardentes
cerei omnes ac si nullo uenti ꝑflata turbine eos tranquillissima suiss sere¬
nitas ꝓsequita. Iaululum digressi breuiter ista pteruicimꝰ eit qnͣta sit in
sc̃is suis dñi nr̃i uirtꝰ ⁊ pietas presenti patesceret miraculo ad hoñorem dei ⁊ iustructi¬
onem nr̃ãm. quib p̃dictam uirtutum feminam dñs ꝓposuit inhumilitatis ⁊ boni¬
tatis exemplum. Nunc ad ꝓpositum reuertamn
De in dole euis.

Expanded text:
moris est, ferebantur in funere; qui, licet de ecclesia de Esnone domui funeris contemoris est, ferebantur in funere; qui, licet de ecclesia de Esnone domui funeris contermina fuissent ardentes extracti, per viam tamen tum propter imbrium abundantiam, tum propter venti vehementiam nulli videbatur dubium ipsos ardere non posse. Ventum est ad monasterium, ubi corpus fuerat sepulturae tradendum; intrata est ecclesia; reperti sunt, omnibus stupentibus et admirantibus et in Dei laudes proruentibus, ardentes cerei omnes, ac si nullo venti perflata turbine, eos tranquillissima fuisset serenitas prosecuta. Paululum digressi breviter ista perstrinximus, ut quanta sit in nctis suis Domini nostri virtus et pietas, praesenti patesceret miraculo, ad honorem Dei et instructionem nostram, quibus praedictam virtutum feminam Dominus proposuit in humilitatis et bonitatis exemplum. Nunc ad propositum revertamur. De indole ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
andem humilitatẽ ancille sue dñs respiciens: tale de eius scĩtate inuite
sue exuti p̃stitit argum̃tum. Nam cũ apd̾ uillam suã de Esnone diem clar¬
sisset extremum: ad monastĩum cist̾cieñ ordinis qd̾ pontiniatũ nuncupatur.
ut apponeret᷑ ad uirum suũ qui ibi antea sepultus suerat: se deportari p̃ce¬
pit. Qd̾ monastium duab leugis uł ampliꝰ distare disnoscit᷑ a uilla p̃dicta. Qͦ
dum efferet᷑ tanta fuit die illo. ⁊ tam iugis imbriũ habundantia: uento nichilo¬
nimꝰ uehementi ꝑflante: ut qui ad ꝑsequutionẽ funeris uenerant. nͨ inibrem
cappis pluuialib submouere possent eatenus ut interius ñ maderent: ⁊ pannꝰ
sericus suꝑpositus funeri: nunc linteaminib uncliq imbrib defluens licet
iunculis stm̾eis aut cãnabeis eẽt feretro fortiter colligatꝰ. uix uenti iabiem
sustineret quiir ꝑ mane a feret᷑ auferet᷑. Quatuor cerei ut in hui modi funerib

Expanded text:
andem humilitatem ancillae suae Dominus respiciens, tale de ejus sanctitate in vitae suae exitu praestitit argumentum. Nam cum apud villam suam de Esnone diem clausisset extremum, ad monasterium Cisterciensis ordinis, quod Pontiniacum nuncupatur, ut apponeretur ad virum suum, qui ibi antea sepultus fuerat, se deportari praecepit; quod monasterium duabus leucis vel amplius distare dignoscitur a villa praedicta. Quo dum efferretur, tanta fuit die illo et tam jugis imbrium abundantia, vento nihilominus vehementi perflante, ut qui ad prosecutionem funeris convenerant, nec imbrem cappis pluvialibus submovere possent, eatenus ut interius non maderent, et pannus sericus superpositus funeri, nunc linteaminibus undique imbribus defluens, licet vinculis stupeis aut cannabeis esset feretro fortiter colligatus vix venti rabiem sustineret, quin per inane a feretro auferretur. Quatuor cerei, ut in hujusmodi funeribus
Abbreviated transcription (Latin):
uerneñ herueus in monte demurat ꝓpe billiacũ qui erat de fundo autissiod̾ eccͤ
munitionẽ erigeret. ⁊ canonici autissiod̾: comitis atrocitatẽ uerentes remissius
de uire suo disceptarent cum eo. tandem int̾uentu suo ⁊ fratris sii manasse aure¬
lianeñ ep̃i de quo supra menintinus: comes qͥcqͥd habebat apd̃ Osiacum canoni-¬
cis ꝓeo qd̾ habebant apud Billiacum commutauit. exceptis decimis qͣs ibi ha¬
bebant canonici que incommutatioͣ ñ potuerunt uenire. ẜ ꝑmanserunt eisdẽ. Unde¬
de abbatia de celł ⁊ quid eidẽ albatie ꝯtulerit.

Expanded text:
in monte de Mures prope Billiacum, qui erat de fundo Antissiodor. Ecclesiae, munitionem erigeret, et canonici Antissiod. comitis atrocitatem verentes remissius de jure suo disceptarent cum eo, tandem interventu suo et fratris sui Manassae Aurelianensis episcopi, de quo supra meminimus, comes quidquid habebat apud Osiacum canonicis pro eo quod habebant apud Billiacum commutavit, exceptis decimis, quas ibi haae in commutationem non potuerunt venire, sed permanserunt eisdem, nos accrevit. De abbatia de Cellis, et quid eidem abbatiae contulerit.
Abbreviated transcription (Latin):
& interdum suoꝵ fideliũ instabat conlocutio¬
nib sibi suisq congruentib Cotidie post mis¬
sarũ expletionẽ. multis collectis pauꝑib cum
psalmoꝵ modulatione panis & uini ipse ad mi¬
nistrator aderat: dans singulis ꝓqualitate. aut
qͣntitate ꝑsone. aut integrum aut dimidium
panẽ. cũ optimo calice uini. Et cũ hoc faceret
om̃i tempore: in qͣdragesima tam̃ plurib plu¬
rima erogabat. aliquib denarios distribuens.
excepto mandato indie cene dñi. qͣndo uestum̃¬
ta dabant᷑ & luculentior cib & potus apponeba¬
tur. De multis pauca diximus: quib inuita mũ¬
do floruit famosissimus. Tribuit aut̃ dñs d̃s: qͦ
ista aliaq eminentiora de suis scribant᷑ successorib
Itaq piis honestatus felicis uite laborib. lango¬
re correptus. creatori reddidit animã: suiq cor¬
poris in eccł̃ia scĩ cermani nobilem sortitus est¬
sepulturã. Sedit in episcopali cathedra annis

Expanded text:
et interdum suorum fidelium instabat collocutioet interdum suorum fidelium instabat collocutionibus, sibi suisque congruentibus: Quotidie post missarum expletionem multis collectis pauperibus cum psalmorum modulatione panis et vini ipse administrator aderat, dans singulis pro qualitate aut quantitate personae, aut integrum, aut dimidium panem, cum optimo calice vini; et cum hoc faceret omni tempore, in Quadragesima tamen, pluribus plurima erogabat, aliquibus denarios distribuens excepto mandato in die coenae Domini, cum vestimenta dabantur et luculentior cibus et potus apponebatur. De multis pauca diximus, quibus in vita mundo floruit famosissimus. Tribuit autem Dominus Deus quo ista aliaque eminentiora de suis scribantur successoribus. Itaque piis honestatus felicis vitae laboribus, languore correptus Creatori reddidit animam, suisque corporis in ecclesia sancti Germani nobilem sortitus estepulturam. Sedit in episcopali cathedra annis
Abbreviated transcription (Latin):
xillis. ad pͥncipalem sci stepħi conueniant au¬
lam: lustratis ingiro ciuitatis cunctis abbathiis
ibiq abarchidiacono sp̃alis uerbi reficiantur
epulis. & dehinc si ep̃s presens extit̾it: ꝑcepto
benedictionis munere. alacres redeant ad ꝓpͥa
cũ gr̃arũ actione. his gͥ oꝑm eiꝰ insigniis depa¬
latis. qͥb coruscauerit aĩo uirtutib. seqͤntia pan¬
dunt. Fuit siqͥdem diuinoꝵ ñ segnis officioꝵ
amator: atq in sollempniis dĩ uł scoꝵ. musice
iubilationis sonorissimus concrepator. Letus
animo. uultu alacris ꝓcessu iocundus. conui¬
uio dapsilis. haustu placabilis. pacientia leniꝰ.
alloquio sobrius. & om̃i honestate compositus.
Amator clericoꝵ s potius monachoꝵ: quoꝵ stu¬
diis & conuersatione apͥmordiis fuerat insti¬
tutꝰ:. Diligebat militum contub̾nia: s maior
illi inerat erga ꝓpinquos affectio. & largitas
ꝓfusior. Uacabat oportuno tẽpore orationibus:

Expanded text:
xillis, ad principalem sancti Stephani conveniant auxillis, ad principalem sancti Stephani conveniant aulam, lustratis in gyro cunctis abbatiis, ibique ab archidiacono spiritualis verbi reficiantur epulis; et dehinc si episcopus exstiterit, percepto benedictionis munere alacres redeant ad propria, cum gratiarum actione. His igitur operum ejus insigniis depalatis, quibus coruscaverit animo virtutibus sequentia pandunt. Fuit siquidem divinorum non segnis officiorum amator, atque in solemniis Dei vel sanctorum musicae jubilationis severissimus concrepator, laetus animo, vultu alacris, processu jucundus, convivio dapsilis, haustu placabilis, patientia lenis, alloquio sobrius, et omni honestate compositus, amator clericorum, sed potius monachorum, quorum studiis et conversatione a primordiis fuerat institutus, diligebat militum contubernia sed major illi inerat erga propinquos affectio, et largitas profusior, vacabat opportuno tempore orationibus,