comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tpostulat p̾sens negociũ
sufficient̃ diximꝰ de uirru¬
tibus respicientibus bona
ẜm se et de respicientibꝰ exni̾ora ma¬
la. sestat drẽ de uirtutibus respiciẽ¬
tibus bona extĩora ut coĩcamꝰ cũ alus
ad tͥa nobis deseruiũt uidelicet ad
amacabilitatẽ ad uĩtatẽ et ad ioco¬
sas delettacõnes. Nam prout u̾bis
et oꝑibuc debite cõseruamꝰ cũ alus
hononorando eos et recipiendo i põs
ut debemiꝰ fumꝰ amcabiles et ab¬
sũ affabilitas de qͣ hoc det̾minare ĩ

Expanded text:
postulat praesens negocium, sufficienter diximus de virtutibus respicientibus bona secundum se, et de respicientibus exteriora mala. Restat dicere de virtutibus respicientibus bona exteriora, ut communicamus cum aliis. ad tria nobis deserviunt. videlicet, ad amicabilitatem, ad veritatem, et ad iocosas delectationes. Nam prout verbis, et operibus debite conversamur cum aliis, honorando eos, et recipiendo ipsos ut debemus, sumus amicabiles, et aud amicabilitas,
Abbreviated transcription (Latin):
que iustituta impouãt cuubuc ut
diligent̾ ꝑ se et ꝑ suos cõsiliarios¬
ut distutiant que bona sũt p̾cipi¬
enda et p̾miᵈa et que mala sunt
prohñda et piũenda et que dissi¬
mulanda et ꝑ mittenda.
xxix. Qualr̃ melus regit᷑ ciuitas a

Expanded text:
bus, et diligenter per se et suos consiliarios discutiant quae bona sunt praecipenda et praemianda, et quae mala sunt prohibenda, et quae dissimulanda, et permittenda. aliter melius regitur civitas a
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑa uero notabilr̾ bona añqm fiẽt
ꝑ leges sunt p̾cipienda et cõsulẽda
.fta u̾o sunt p̾mianda. S oꝑa in¬
diffr̃a uł nõ uotabilr̃ bona aut no¬
tabilit̾ mala dñr legibus hũanis eẽ

Expanded text:
Opera vero notabiliter bona, antequam fiant, per leges sunt praecipienda et consulenda: facta vero sunt praemianda. Sed opera indifferentia, vel non notabiliter bona aut notabiliter mala, dicuntur legibus humanis esse
Abbreviated transcription (Latin):
que ĩ ea tradũtur uult regulare et
eqͣre hũauos humores fic scĩa politꝰ
que est de regĩe regni er auitatis ꝑ
leges et ꝑ alia que ibi docentur nult
eqͣre et regulare accõnes hũanas ut
ciuies uste uiuant et debite se hẽãt
ccͣ actõnes aut̃ hũauas dupx cura
eẽ potest una cũ oꝑa sunt futura.
pͥus qmͣ sut efftiũ mancipata et
ꝓducta utroq mõdo d ẽẽ cura con¬
diroribus legũ de hũanis actibus.
Inde est ergo qd̾ aliqui efftũs legũ

Expanded text:
e et aequare humanos humores: sic scientia politica quae est de regimine regni et civitatis, per leges et per alia quae ibi docentur vult aequare et regulare actiones humanas, ut cives iuste vivant, et debite se habeant. Circa actiones autem humanas duplex cura esse potest: una cum opera sunt futura, priusquam sint effectui mancipata: producta. utroque modo debet esse cura conditionibus legum de humanis actibus. Inde est ergo quod aliqui effectus legum
Abbreviated transcription (Latin):
forte exitentõne oꝑauciũ possint
eẽ bona et laudabłia uł mala etui¬
tuꝑabilia ut si eleuare festucam de
t̃ra de se sit opus uidiffens. si quis
cũ mala intentõue leuaret illam
pͣuũ et uituꝑabile. Si u̾o eleuãdo
cã ueslet purgare tomũ uł fac̾e̾ piñ

Expanded text:
forte ex intentione operantium possint esse bona et laudabilia, vel mala et vituperabilia. Ut sic elevare festucam de terra, de se est opus indifferens: si quis tamen mala intentione elevaret illam, pravum et vituperabile: si vero elevando eam vellet purgare domum vel facere
Abbreviated transcription (Latin):
naudi monicõues obsessas. uit¬
quoꝵ unꝰ erat ꝑcuĩculos et mas sb̾t re¬
raueas aluis ꝑ machiꝰ ᷤ lapidarias et
f̾cuic ꝑ edifiꝰ impulsa usq ad meĩa
castri uł tiuitatis obsesse qrͣe si docui¬
obsessos reliquũ est ut declaremus
quõ obsessi a p̾dcĩs inpugnatoĩbus cõ¬
tra obsidentes se defend̾e ualeant ¶pͥ¬
mo gͦ dicenuis de remedus contͣ in¬
ħ duo remedia assignare. unũ est
ad profuditarem fossaꝵ replestarũ
aquis nam si ct̃ miũtõm obsessam sit
ꝑfũde fouce aquis replecte ĩpediũt᷑
obsi ͭ ͤ ᷤᷤ ne obssessos ĩpugnare possĩt
qd̃ fosse aquis repłri nõ possint si sit̃
ualde profuide uł ample sufficient᷑ ĩ¬
res sint fossis unũtõ gͥ defendenda
riciem lapidis uõ est facule ꝑciũcu¬
los debellare eam uł est supͣ petm̃ de
facili delabilem aut supͣ tlam q̃ defa

Expanded text:
nadi munitiones obsessas. Quorum unus erat per cuniculos etvias subterraneas. Alius per machinas lapidarias. Et tertius per aedificia impulsa usque ad moenia castri, vel civitatis obsessae. Quare si docuiobsessos: reliquum est ut declaremus quomodo obsessi a praedictis impugnationibus contra obsidentes se defendere valeant. Primo ergo dicemus de remediis contra imcirca haec, duo remedia assignare. Unum est per profunditatem fossarum repletarum aquis. Nam si circa munitionem obsessam sint profundae foveae aquis repletae, impediuntur obsidentes; ne obsessos impugnare possint quod fessae aquis repleri non possint, si sint valde profundae, per ample, sufficienter imres sint fossis. Munitio ergo defendenda duritiem lapidum non est facile per cuniculos debellare eam. vel est supra petram de facili labilem, aut supra terram, quae de fa
Abbreviated transcription (Latin):
rõse magis turbant᷑ et indignã¬
tur si nõ possint consequi honorẽ
debitũ et cõdignũ qͣre si cunũ qui
dam sunt ꝑ ͤ pauꝑes quidã grõse
et houorabiles spectar ad leg̃ lato¬
rem nõ solũ statuere ut possiõnes
debite ordinẽtur. S ⁊ ut hono¬
res decent̾ et uiste distͥbuantur. ⁊
tanto pͥncipaluis d hoc intendere
ccͣ honores qnͣto litigia it̾ ꝑsonas
honorabiles sũt magis detestanda
qmͣ int̾ ꝑsonas alias ¶Scd̾a uia
lectatõnũ qͣs hoĩes ut płim̃ ĩ secũt᷑
nõ enĩ hoĩes solũ ĩiustificant ⁊ in¬
iurias in fu̾nt in res exrĩores pp̃ qua¬
riciam s ⁊ ĩ iuriaut᷑ in filias et in
uxores cuuũ pp̃ delectatõm et intẽ¬
ꝑanciam. Decer ergo reges et pͥnci¬
pes nõ om̃s leges ferre ccͣ possõnes
ñsurandas ut qd̾ quil qd̃ suũ est
possideat s mlta ordinare decer gͣ
possõnes repͥmendas ne ciues fuit
intẽꝑati et in uiriantur ĩuxores et
filias alioꝵ. Imo tanto magis solli¬

Expanded text:
atiosae magis turbantur et indignantur, si non possint consequi honorem debitum et condignum. Quare si civium quiae sunt pauperes, quidam gratiosae et honorabiles: spectat ad legislatorem non solum statuere, ut possessiones debite ordinentur, sed etiam ut honores decenter et iuste distribuantur. et tanto principalius debet hoc intendere circa honores, quanto litigia inter personas honorabiles sunt magis detestanda, quam inter personas alias. Secunda via lectationum, quas homines ut plurimum insequuntur. non enim homines solum iniustificant, et iniurias inferunt in res exteriores propter avaritiam: sed etiam iniuriantur in filias, et in uxores civium propter delectationem, et intemperantiam. Decet ergo reges, et principes non omnes leges ferre circa possesiones mensurandas, ut quod quilibet quod suum est possideat: sed multa ordinare decet circa possesiones reprimendas, ne cives sint intemperati, et iniurientur in uxores, et in filias aliorum. Immo tanto magis soli
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑte tͥsticiaꝵ quas hoĩes prou̾̃bus
fugiũt uolũt enĩ hoĩes gaudere de¬
replłend̾ frigus. S qr est unant
alios posse eoꝵ delectatõnes impedi¬
inferre nõ gͦ solũ pp̃ possõnes sunt

Expanded text:
ex parte tristitiarum, quas homines pro viribus fugiunt. volunt enim homines gaudere derepellendum frigus: sed quia existimant alios posse eorum delectationibus impediinferre. non ergo solum propter possesiones su
Abbreviated transcription (Latin):
eos quoy est leges f̾re de¬
cet aliquas leget statuere gͣ pones
reutur illese nlłi licebat possessio¬
nes uend̾e nisi sufficient̾ ostendere
posset ei aliqd̃ magnũ infortumũ
accidisse. Sunt enĩ mlt̾a det̾ianda
in legibus ctͣpossõnes se ñ expedit
ħ lege statui ctͣ ip̃as ut cuies possõ¬
ues eqͣtas hẽant nec inrentõ leg̃¬

Expanded text:
eos quorum est leges ferre, decet aliquas leges statuere circa cirrentur illesae, nulli licebat possessiones vendere, nisi posset sufficienter ei ostendre aliquod magnum infortunium accidisse. Sunt enim multa determinanda in legibus circa possessiones, sed non expedit hoc lege statui circa ipsas, ut cives possessiones aequatas habeant; nec intentio legi
Abbreviated transcription (Latin):
cõcupiscĩaꝵ eo qd̾ radix malitinꝵ
nõ sunt possitõnes extĩores. s con¬
cupĩa. Nadix enĩ om̃ maloꝵ est cu¬
piditas sit g ͦ morbus magis curari
d in radice et in cã qmͣ aliqui ma¬
gis debent inrendere rectores cuũ
tũ nos edidisse ꝙ̃dam tractatũ de dif
sid̾ata contra dr̃e unͣr hus que nũc
diximiꝰ. S illa controu̾sia infra tol¬
letur Ad p̾sens aut̾ scire sufficiar pͥn¬
cipalem intentõm legis latoris nõ
deb̾e eẽ ctͣ possessiones extĩores m̃su¬
raudas qd̃ tͥplici uia ueueri possumꝰ
pͥma sĩtur ex ꝑre honoꝵ quos hoĩes¬

Expanded text:
malitiarum non sunt possessiones exteriores, sed concupiscentia: radix enim omnium malorum est cupiditas. Si ergo morbus magis curari debet in radice et in causa quam alibi, magis debent intendere rectores civium tamen, nos edidisse quendam tractatum. De difsiderata contradicere videntur his quae nunc diximus Sed illa controversia infra tolletur. Ad praesens autem scire sufficiat, principalem intentionem legislatoris non debere esse circa possessiones exteriores mensurandas. quod triplici via venari possumus. Prima sumitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
assuetũ tanto magis u̾tit᷑ in nͣmͣ ⁊ tã¬
co feruẽciuis ad h̾emus illi. Cũ gͦ ma
tatõne ad h̾e̾re possumꝰ hus q̃ sũt fi¬
dei talia ꝓponẽda sunt uob̾ ⁊ ab ĩp̃a ĩ¬
fancia. uñ et pħs . iiͦ. meth. uoleus
ꝓobare consuetudiuẽ ẽẽ magne effi¬
geuciliũ continẽtes mltas fabulas ⁊
applicabiles aĩo si pũi ab ĩfauͣ assues¬
caut illis ut sirmit̾ adhereat᷑ fidei xͥa¬
ne que sola est catholica ⁊ ortodoxa
ab ip̃a ĩ fantia ea que sũt fidei suut
fidei sunt uine ĩbus ꝓpouẽda. u̾m qr
distincte articulos fidei cognosc̾e er
clĩcos doctores instruẽtes alios ĩ ip̃a
side. ꝙͣ sb̾tilẽ ꝑscrutatõm laici et ma¬
xĩe pĩ scire nõ possũt suffit̾ ꝙ eista¬
lia ponant᷑ grosse. er ĩqͣdam sũma. ut
qd̾ eis dicat᷑. hoꝵ unꝰ ẽ d̾s opiñs creator¬

Expanded text:
assetum, tanto magis utitur in naturam, et tanto ferventius adhaeremus illi. Cum ergo mtatione adhaerere possimus iis quae sunt fidei; talia proponenda sunt nobis etiam ab ipsa infantia. Unde et Philosophus 2. Meta. volens probare consuetudinem esse magnae effiGentilium continentes multas fabula et applicabiles animo, si pueri ab infantia affuescant illis ut firmiter adhaereant fidei christianae, quae sola est catholica et orthodoxa, ab ipsa infantia ea quae sunt fidei sunt iuvenibus proponenda. Verum quia distincte articulos fidei cognoscere, eclericos doctores instruentes alios in ipsa fide, quam subtilem perscrutationem laici, et maxime pueri scire non possunt: sufficit quod talia proponantur grosse, et in quadam summa: ut quod eis dicat
Abbreviated transcription (Latin):
runt ibũt ĩ uitã er̃nam qui uõ ma¬
la ĩ ignẽ et̾nũ. debent gͦ om̃s cuies
sollicitari ctͣ ꝓp̾os filios ut ab iufanͣ ĩ¬
stiuant᷑ in hac fide. Tanto tñ ħ mag̾
decet reges er prĩcipes ꝙͣto exf̾uore
fidei ip̃oꝵ pot̾ maiꝰ bonũ ꝯsequi. Ne¬
ligio xͥana et ex eoꝵ tepiditate pot̾
decet om̃s cuies et maxĩe reges et prin¬
cipet sic sollicitari erga filios ut ab ip̃a

Expanded text:
runt, ibunt in vitam aeternam: qui vero mala, in ignem aeternum. Debent ergo omnes cives solicitari circa proprios filios, ut ab infantia instruantur in hac fide; tanto tamen hoc magis decet reges, et principes quanti ex fervore fidei ipsorum potest maius bonum consequi religio christiana, et ex eorum tepiditate potest decet omnes cives, et maxime reges, et principes sic solic
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenes erudiri sunt solũ alege ap¬
pellat aut̃ ibi ph̾s eruditõm a lege¬
monitõnes inr̃nas et docum̃ta illius
fidei ꝙͣ ꝑentes tenent. Si enĩ ĩ aluc le¬
gibus ꝑentes statun sunt sollici⁊ eru¬
dire ꝓprios filios ĩ hus que sunt fidei
sue et ui hus que ꝑtinent ad eorum
legem eo qd̾ illa etas sit simpͬ crediti¬
leges suꝑat. sola enĩ xͥaua lex ẽ ĩ mi¬
nus ab oĩ erroꝵ ꝯtagio in cetĩs alus
legibus płalitares alique sunt anne¬

Expanded text:
iuvenes eruditi sunt solum a lege appellat autem ibi Philosophus eruditionem a legemonitiones maternas, et documenta illius fidei quam parentes tenent. Si enim in alii legibus parentes statim sunt soliciti erudire proprios filios in iis quae sunt fidei suae, et in iis quae pertinent ad eorum legem, eo quod illa aetas sit simpliciter creditileges. Sola enim christiana lex est immunis ab omni errorum contagio: in caeteris aliis legibus falsitares aliquae sunt admi
Abbreviated transcription (Latin):
ad ĩuestid̾ hoc idem sic ostendi pot̾.
rlam ea que sunt fidei qr supͣ rõm
sunt ido eis simpłr est credend̾. ad qͥ¬
escend̾ est aut̾ hus que sũt fidei ex
aut ͭ ͤ dĩna et ex simpti credulitate

Expanded text:
ad investigandum hoc idem sic ostendi potest. Nam ea quae sunt fidei quia supra rationem sunt, ideo eis simpliciter est credendum. Acquiescendum est autem iis quae sunt fidei ex auctoritate divina, et ex simplici creduilitate,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uia uenari possumꝰ qd̃ õs
ciues er maxime reges et pͥncipes qͣ
regnũ filioꝵ sic sollicitari debent ut
ab ipã infancia instruantur ĩ fide. fi¬
des enĩ p̾mo supͣ rõm est et ea q̃ fidei
ea que sunt fidei in qͣ rõ nõ q̃ritur dic

Expanded text:
ci via venari possumus, quod omnes cives, et maxime reges et principes circa regimen filiorum sic soilicitari debent, ut ab ipsa infantia instruantur in fide. Fides, enim primo supra rationem est: et ea, quae ea quae sunt fidei, in qua ratio non quaeritur dic
Abbreviated transcription (Latin):
t̾tio erh̃. quiliber ex ppło retͣitur
ne sedicõm faciat cont᷑ principem
si aspiciat ip̃m tantũ et ram magͥ¬
ficũ. magnitudo enĩ edifitõꝵ licet
nou sit fienda ad ostenratõm et ĩ¬
anẽ gliam decet tñ reges et prĩci¬
pes ne in ꝯtẽptũ hc̃antur a ppło fa¬
cere edificia magnifica ꝓ ut reqͥrit
decencia starus in quo existunt ¶t¬
cia uia siũtur ex ꝑte mĩstroꝵ ⁊ fa¬
milie. nam uͥ młte sunt dĩcie mlt̾

Expanded text:
thicorum, quilibet ex populo retrahitur, ne dissensionem faciat contra principem, si aspiciat ipsum tantum, et tam magnificum. Magnitudo enim aedificiorum licet nonsit fienda ad ostentationem et inanem gloriam: decet tamen reges et principes, ne in contemptum habeantur a populo, facere aedificia magnifica, prout requirit decentia status, in quo existunt. Tertia via sumitur ex parte ministrorum et familiae. nam
Abbreviated transcription (Latin):
si uitari pot̾ nõ sunt ibi cedificia
construanda. ¶Ttmi qd̾ declarat sa¬
lubrirarẽ aeris est consid̾atio hĩtato¬
rum exñtiũ in ip̃õ. Si enĩ alicubi
edificare p̾oisumꝰ si contingat ctͣ
regionẽ illam aliquos hĩtare con
lor samic et pulch̾. si sit ipĩs firma
ꝑoͣria urdicatur aer eẽ iufirmus.
Si enĩ habitatores ĩ ipõ nõ hẽant
colorem sanũ s croceũ defacili in
capite paciantur heat ꝑturbarum

Expanded text:
si vitari potest, non sunt ibi aedificia si vitari potest, non sunt ibi aedificia construenda. Tertium, quod declarat salubritatem aeris, est consideratio habitatorum existentium in ipso. si enim alicubi aedificare volumus, si contingat circa regionem illam aloquos hacolor sanus et pulcher, sit ipsis firma per contraria indicatur aer esse infirmus. Si enim habitatores in ipso non habeant colorem sanum sed croceum, de facili in capite patiantur, habeant perturbatum
Abbreviated transcription (Latin):
regis uł principis. S ⁊ młtitudo
mĩstroꝵ debite cõmorari possit in
oꝑis. Restat uidere qͣlia debent ee¬
ꝙͣ tũ ad aeris temperam̃tũ. Tan¬
git aut̃ paliduns in libro deagri¬
cultura t̾a ex qͥbus cognosce̾ possu¬
mus in quo aere sit edificiũ nrõ¬
struend̾. Dicit enĩ salubritatẽ ae¬
ris pꝰ declarare lib̾tatẽ auallibue ĩ¬
fimis. si enĩ ĩ uallibus ĩ fimis edi¬
ficia construant᷑ qr aer est ibi gros¬
sus pp̃ c̾cõstanciam mõciũ cõuenit
ip̃m nõ ẽẽ salubrem sic .n. ymagi¬
nari debemꝰ qd̾ sicut bona aqͣ cur¬
rens samor est qmͣ stanc eo qd̃ aq̃
stantes ut plĩmũ ĩcursant᷑ et pu¬
trescũt sic aer reclusus ĩualibus eo
tõ ĩ ualibus infimis ¶ Sc dõ ꝯsi¬
d̾and̾ est ut locus ilłe in quo ẽ edi¬
ficiũ construend̾ sit a nebularũ re¬
nebris ab solutus. Nam i aliq̃ ꝑre
uebulas et uapores qmͣ ĩ ꝑte aliã. qͣ¬
re ibi redditur aer nõ salubris iam

Expanded text:
regis et principis, sed etiam multitudo ministrorum debite commorari possint in operis: restat videre, qualia esse debent, quantum ad aeris temperamentum. Tangit autem Palladius in libro de Agricultura, tria, ex quibus cognoscere possumus, in quo aere sit aedificium construendum. Dicit enim salubritatem aeris primo declarare loca a vallibus infimis libera. Si enim in vallibus infimis aedificia construantur, quia aer est ibi grossus, propter circumstantiam montium contingit ipsum non esse salubrem. Sic enim imaginari debemus, quod sicut aqua currens sanior est quam stans, eo quod aquae stantes ut plurimum ingrossantur et putrescunt: sic aer reclusus in vallibus, ctio in vallibus infirmis. Secundo considerandum est, ut locus ille, in quo est aedificium construendum, sit a nebularum tenebris absolutus. Nam in aliqua panebulas et vapores, quam in parte alta: quare ibi redditur aer non salubris. ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ edificus ut tradi paladius in liͦ
de agͥ cultura est in dust̾a oꝑis ut
edificiũ sit sb̃tilr̃ et debite fciũ et
temꝑarũtũ aeris ut sit in debito
aere collocarũ. qd̾ aut̾ reges et pͥnci¬
pes debeant hr̃e hĩtatõnes mirabiles

Expanded text:
 in lib. de Agric. est industria operis, ut aedificium sit subtiliter et debite factum: et temperamentum aeris, ut sit in debito aere collocatum. Quod autem reges et principes debeant habere habitationes mirabiles,
Abbreviated transcription (Latin):
de magͥficencia maxĩe głiosos et
nobuẽs decer gͦ magͥficos. reges gͦ¬
et principes qͥ debut eẽ noblẽs ⁊ p̾cla¬
ri potissime decer ẽẽ magnificos. alu
eiũ mod̾atos possessiones hñter post̾
tibus eẽ possit. S reges ⁊ pͥncipes

Expanded text:
de Magnificentia, maxime gloriosos et nobiles decet esse magnificos: reges eret principes, qui debent esse nobiles et praeclari, potissime decet esse magnificos. alii enim moderatas possessiones habentes, possunt tibus esse pos
Abbreviated transcription (Latin):
reges et p̾ncipes ꝙͣtũ ad ĩdust̾am o¬
peris decet hr̃e hĩtatõnes mirabiles
alu u̾õ ciues rales hĩtatõnes hr̃e de¬
bent magis et minꝰ mirabiles ut
ꝯpetit ꝓpͥe facultati. ¶Scd̾a uia ad
ĩuestigand̾ ħ idem sũitur ex ꝑte
ip̃iuc ppłi et hanc rangit phs . uiͦ.

Expanded text:
reges et principes, quantum ad industriam operis, decet habere habitationes mirabiles. Alii vero cives tales habitationes habere debent magis et minus mirabiles, ut competit propriae facultati. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte ipsius p
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ nͣlem ordiuẽ est cũ hiꝰ orgauũ
ex̾temus ad iᵈ opus qd egustare
qd̃ fit ĩ mensa tempore cõmestioĩs
si tunc tẽꝑatis ñ cessemꝰ ab oꝑe a ͦ
qd̃ est loqui. Repugnat gͦ ħ ordini
¶Nam si reꝯbentes ĩ m̃sã erga młti¬
locͥum insistant qr unũ uidetur e¬
locͥa młriplicare et hoĩes hũudãtes
ĩuino qiͣ celestim et audaces bñ ĩ¬
u̾ba ꝓrũpunt uidebunt᷑ e ͤ magis
ebrui qmͣ sobrii. Reges gͦ ⁊ pͥncipes
qd̃ decet maxune temꝑaros e ͤ ⁊ ob¬
seruare ordinẽ nͣlem oĩno ĩ suis
mensis ordinare debent ut reꝯben
tollatur nͣlis ordo ⁊ ne ĩ tẽꝑati ap¬
gͥ reges et p̾ncipes deb̾ent ut lau¬
dabiles consuetudines regni si ta¬
les sunt in scͥpto redacte uł ⁊ lau¬
dabilia gesta p̾decessoꝵ suoꝵ et
maxime eoꝵ qui scẽ et religiose
se hũt ad dĩna et qui iuste et debi¬
te regnũ reserunt legis erẽtur
sam legetur lib̾ de regimine p̾n¬
cipũ et ip̃i pͥncipantes iustruerẽ¬

Expanded text:
lem ordinem est, cum huiusmodi organum exercemus ad illud opus quod est gustare, quod sit in mensa tempore comestionis, si tunc temporis non cessemus ab opere alio quod est loqui. repugnat ergo hoc ordnam si recumbentes in mensa erga multiloquium insistant, quia vinum videtur eloquia multiplicare, et homines abundantes vino quasi calefacti et audaces, ba prorumpunt, videbuntur magis esse ebrii quam sobrii. reges ergo et principes, quos decet maxime temperatos esse, et observare ordinem naturalem omnino in suis mensis, ordinare debent ut recumbetollatur naturalis ordo, et ne intemperati apnt reges et principes, ut laudabiles consuetudines regni, si tales sunt in scripto redactae, vel etiam laudabilia gesta praedecessorum suorum, et maxime eorum qui sancte et religiose se habuerunt ad divina, et qui iuste et debite regnum rexerunt, legerentur nsam liber de regimine principu
Abbreviated transcription (Latin):
intlłigentiis ordinata dato qd̾ ñ
faciat idem organũ ad duo oꝑa
ne sit ĩ oꝑibus confusio et ne unũ
ĩpediat aliud contͣ nͣlem ordiuem
est cũ ꝑ r̾ organũ intendimꝰ ctͣu

Expanded text:
igentiis ordinata: dato quod natura faciat idem organum ad duo opera, ne sit in operibus confusio, et ne unum impediat aliud, contra naturalem ordinem est cum per illud organum intendimus circa
Abbreviated transcription (Latin):
dicud̃ ħ gͦuł alia utilia tradita ẜ
uulgare ydyoma ut om̃s ꝑ ea edo¬
ceri possent ĩ mensis regũ et pͥnci¬
pum legenda eeñi Hus gͦ sic per¬
tractatis ccͣ regnũ domꝰ licet q̃dã
alia ꝑcicularia tractari possent. tñ
qr nõ oĩa ꝑticularia sub narratõe
cadunt ꝓpouimus ea silencio ꝑtnͣsi¬
re ĩpoñtes fiuẽ huic ẜo libro in qͦ
de regumue domestico ẜ̃m modũ¬

Expanded text:
 vel alia utilia tradita secundum vulgare idioma, ut omnes per ea edoceri possent, in mensis regum et principum legenda essent. His ergo sic pertractatis circa regnum domus, licet quaedam alia particularia tractari possent, tamen quia non omnia particularia sub narratione cadunt, proponimus ea silentio pertransire, imponentes finem huic secundo Libro, in quo de regimine domestico secundu
Abbreviated transcription (Latin):
pedire tyranno se exponit. Tot gͦ dis¬
cͥminbus expositus est tyrãnꝰ et tot
modis dissolui ht̃ euic pͥncipatus reg¬
nũ aut̃ dñium nõ tot ꝑiculis expõi¬
tur nec tot modis hr̃ dissolui. Nam
licet tyrãnꝰ satagat pro iu̾bus u̾m
regem oppͥmere nlłł tũ uerus rex uͦ
regi se opponit nam ull̾s bonus et
iuirtuosus in sequit᷑ alios bonos eruir¬
tuosos sz eos ꝓposse saluat er ꝓmouer
eo enĩ ip̃o qd̾ aliquis bonis et u̾tuo¬
tarem sũmo studio cauere tyrãn¬
dem ne p̾dcĩs ꝑiculis exponatur. Ca¬

Expanded text:
pedire tyranno se opponit. tot ergo discriminibus oppositus est tyrannus, et tot modis habet dissolvi eius principatus. regium autem dominium non tot periculis esponitur, nec tot modis habet dissolvi. Nam licet tyrannus satagat pro viribus verum regem opprimere, nullus tamen verus rex vero regi se opponit: nam nullus bonus et virtuosus insequitur alios bonos et virtuosos, sed eos pro posse salvat et promovet: eo enim ipso quod aliquis bonis et virtuotatem summo studio cavere tyrannidem, ne praedictis periculis exponatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iuzare contingat suam tyrãnidem
pro iuiribus moderare debent. qr ꝙͣ¬
to reiissius tyrãmzabunt tanto
durabilius pͥncipabũtur ¶ Oc d̾o ty¬
ranuides corpitur ab alia tyranni¬
de contͣria. Nam licet bonũ nõ contͣ¬
rietur bono eo qd̾ bonuĩ sit uno mͦ.
uialũ tũ pot̾ contͣrari malo eo qd̃

Expanded text:
nizare contingat, suam tyrannidem nizare contingat, suam tyrannidem pro viribus moderare debent, quia quanto remissus tyrannizabunt, tanto durabilius principabuntur. Secundo tyrannis corrumpitur ab alia tyrannide contraria. nam licet bonum non contrarietur bono, eo quod sit uno modo: malum tamen potest contrariari malo, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
in duxumis ieges et pͥuci ͭ¬
pͥncipes ut nõ tyrãinzent. s ut recte
regant ppłm sibi cõmissũ ad huc in
hoc capitulo uolumꝰ alias rõner ad¬
deucere ostendentes qd̃ si reges cupiãt
suũ durare dñiũ sũmo oꝑe studere
debent ne efficiantur tyranni eo qd̃
tyramuides et pͥncipatus ꝑu̾sus plibꝰ
modis corrũpitur qmͣ rectus et irrgi¬
uc principatur¶ Narrat aut̃ ph̾s .u.
poł. tres modos corruptõis tyrãnidis.
dicens tyrauindẽ corrũpi a se a tyrã¬
nide alia er a regno corrũpr̃ enũ tyrã¬
ip̃a corrũpitur et durare nõ potest
tentõr ranto mur durat. Iusticia eĩ
urbanitates suat qͣra cũ aiusticia re¬
ceditur ꝑp̾atur urã ut coypatur pͥncitꝰ
ille poliꝰ gͦ ꝙͣto de se magis a iusticia
cedit tanto ex se ht̃ faciliꝰ corrũpat᷑.
Reges gͦ et pͥncipes si uolunt suũ dura¬
re dominũ sũme cau̾e debent ne a
iusticia deuiantes in tyrãiudem con¬
u̾tantur et si eos aliquo modo tyran¬

Expanded text:
induxerimus reges et principes ut non tyrannizent, sed ut recte regant populum sibi comissum: adhuc in hoc capitulo volumus alias rationes adducere, ostendentes quod si reges cupiant suum durare dominium, summo opere studere debent ne efficiantur tyranni, eo quod tyrannis et principatus perversus pluribus modis corrumpitur, quam rectus et regius principatus. Nar tres modos corruptionis tyrannidis, dicens, Tyrannidem corrumpi a se, a tyrannide alia, et a regno. Corrumpitur enim tyranipsa, corrumpitur et durare non potest. tensior, tanto minus durat: iustitia enim urbanitatis . quare cum a iustitia receditur, praeparatur via ut corrumpatur principatus ille. Politia ergo quanto de se magis a iustitia recedit, tanto ex se habet ut facilius corrumpatur. reges ergo et principes si volunt suum durare dominium, summe cavere debent ne a iustitia deviantes in tyrannidem convertantur: et si eos aliquo modo tyran
Abbreviated transcription (Latin):
alui et coꝵpere ip̃am ut tyraunides
monarchia uł aliquis urius pͥnceps
tyranuzat in ppłm gens illa opp̾ssa
nõ ualens sustĩe tyrãuidẽ pͥncipis
iusurgit et tyrãnirat ĩ ip̃m eũ ꝑimẽt
uł expelleus totus ergo ppłi efficitur
qiͣ unus tyramꝰ cont᷑ principẽ et iy

Expanded text:
alii, et corrumpere ipsam; ut tyrannis monarcha vel aliquis unus princeps tyrannizet in populum, gens illa opressa non valens sustinere tyrannidem principis, insurgit et tyrannizat in ipsum, eum perimens vel expellens. Totus ergo populus efficitur quasi unus tyrannus contra principem, et
Abbreviated transcription (Latin):
acscĩssima prosapia oriũdo suo
dũo sp̃ali. Dũo philippo pͥmo ge¬
nito et hedi p̾clarissimi uiri dñi
philipi dei gr̃a illustrissimi regis
francoꝵ suus deuotus fr̃ egydiusͥ

Expanded text:
ctissima prosapia oriundo suo Domino speciali Domino Philippo primogenito, et haeredi praeclarissimi viri Domini Philippi Dei gratia Illustrissimi Regis Francorum, Suus devotus Fr. Aegidius
Abbreviated transcription (Latin):
rabiem in fanciã ĩ cliuauit. ut secẽs
suoꝵ patrũ ac p̾decessoꝵ uestigia s̃
qͥbus ꝑamplius ⁊ ꝑfectuis uig et
inguit telus fidei et religio xpĩa¬
ra nõ passione ⁊ uolũtate s lege in
ellectu regłas regui iustissimas
upiat p̾suare. hac gͥ requisicõne
ausiliante altissimo deletabilit̾ opus
ag̾diar ut ur̃a reu̾enda nobilitas re¬
mi libri de regiminc principum

Expanded text:
clinavit, ut sequens suorum patrum, ac praedecessorum vestigia, in quibus peramplius et perfectius viget et viguit zelus fidei et religio christiana, non passione et voluntate, sed lege et intellectu regulas regni iustissimas cupiat praeservare. Hac igitur requisitione auxiliante altissimo delectabiliter opus aggrediar, ut vestra reverenda nobilitas reocedendi in regimine principum
Abbreviated transcription (Latin):
nͣlia protestant᷑ qui ĩ se et ĩ suis pos¬
rĩoribus filiis suũ prurcipatũ ppetu¬
luntate cupiat principari. S si cus¬
tos iusti exñs absq rõue et lege n᷑
statuat imꝑand̾. Aã ut testat᷑ pb̃s¬

Expanded text:
naturalia protestentur, qui in se, et in suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuluntate cupiat principari, sed si custos iusti existens absque ratione, et lege nihil statuat imperandum. Nam ut testatur P
Abbreviated transcription (Latin):
stĩles cicius dissoluũtur. d ͭ aut̃ stĩ¬
les ciciuis dissolui nõ qr licita sit
dissolutio cõigii ⁊ si nõ assit ibi fe¬
cũditas filioꝵ ut suꝑior rõ plenius
ostendebat at tũ si ĩ cõiugio assit ibi
bonũ plic nõ solũ ex fide que ĩ cõui¬
gio est seruanda inclinẽtur cõu

Expanded text:
steriles cuius dissoluuntur. Dicit autem steriles citius dissolvi, non quia licita sit dissolutio coniugii, etiam si non adsit ibi fecunditas filiorum, ut superior ratio plenius ostendebat. attamen si in coniugio adsit ibi bonum prolis; non solum ex fide, quae in coniugio est servanda, inclinantur
Abbreviated transcription (Latin):
diligencõrẽ hr̃e curã. In curia enĩ
regie ꝓlis pluc ꝑt ĩf̾re nocum̃ti ipi
tũq alt̾ius. qr̃e si amor et diligenͣ
ctͣ plem facit ad maiorẽ unionẽ ꝯ¬
iugũ. qnͣto maior cura et diligen¬
cia ad hibenda est ccͣꝓlem regiam
qͣui ccͣ alias tauto magis decer re¬
ges et pͥncipes ꝙͣ dui sue uxores
tulũ .ix. Qd om̃s ciues et maxime
reges et principes una solam uxo¬
re debeut esse contẽpti

Expanded text:
im regiae prolis plus potest inferre nocumenti ipsi que alterius Quare si amor et diligentia circa prolem facit maiorem unionem coniugium: quanto maior cura et diligentia adhibenda est circa prolem regiam quam circa alias, tanto magis decet reges et principes, quam diu suae uxores Quod omnes cives, et maxime reges et principes, una sola uxore debent esse contenti
Abbreviated transcription (Latin):
p uatum uũqnͣi aliquic fidelicer
auncetur alicui. si abamiticia eius
dicedat si int̾ iurũ eruxorem debi¬
tam fidem uł fidelem amiciciam
saluare uolumꝰ nõ sic ibi uolatio
uxori et eꝯͦ. Cum eñ int̾ iurũ et
uxorem fit amiticia nͣlis ut pro¬

Expanded text:
 cum nunquam aliquis fideliter amicetur alicui, si ab amicitia eius discedat: si inter virum et uxorem debitam fidem, vel fidelem amicitiam salvare volumus, ne sit ibi violatio uxori, et econverso. cum enim inter virum et uxorem sit amicitia naturalis, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
discordant a ciuibus et dĩtes adiui¬
nõ porest eque de facili eius po ͤ resi¬
sti. Nam cunc q̃l ꝑciũ timens alce¬
ram neutra in surgit contͣ tprãnũ
uuc aut̃ rex e contrario nõ procu¬
rat turbatõm exũciũ in regno s
pacemi et concordiam alt̾ eĩ nõ
eẽt uerus rex qr nõ intendet cõe
bonũ ¶ Septuna est pauꝑes fac̾e.
sb̃ditos adeo ut ip̃e tyramiꝰ nulla
ut nõ uacet eos aliquid machinari
coutͣ ip̃os uec oporteat eos hr̃e aliꝙͣ
custodiam pp̃ illos. uerus aut̃ rex
qr irendit bonũ sb̃dicoꝵ nõ af¬
fligit et de pauperat ipõs. s magis
ꝓcurat eoꝵ bona octaua est procu¬
rare bella mutere bellatores ad ꝑtes
exͣneas et sꝑ facere beslare eos qui stͥ
ꝯͣ tyranniũ. xuc aut̃ rex nõ intendit
afflig̾e sb̾ditos suscitando et procu¬
rando bella eo qd̾ intendat bonũ regͥ
nõ uult ergo eos qui sunt in regno
assimm̃e arma nisi prodefeniõne reg̾

Expanded text:
discordant a civibus, et divites a dividiscordant a civibus, et divites a divinon potest aeque de facili eius potentiae resisti: nam tunc quaelibet partium timens alteram, neutra insurgit contra tyrannum. Verus autem rex econtrario non procurat turbationem existentium in regno, sed pacem et concordiam: aliter enim non esset verus rex, quia non intenderet commune bonum. Septima, est pauperes facere subditos adeo ut ipse tyrannus nulla ut non vacet eis aliquid machinari contra ipsos, nec oportet ipsos habere aliquam custodiam propter illos. Verus autem rex quia intendit bonum subditorum non affligit et depauperat ipsos, sed magis procurat eorum bona. Octava, est procurare bella, mittere bellatores ad partes extraneas, et semper facere bellare eos qui sunt ntra tyrannum. Verus autem rex non intendit affligere subditos, suscitando et procurando bella, eo quod intendat bonum regni: non vult ergo eos qui sunt in regno assumere arma nisi pro defensione regni,
Abbreviated transcription (Latin):
sa cautala tyrãnica est hr̃e mstos ex¬
ploratores et rẽptare nõ lare ip̃m ꝙͥ¬
quid a cuibus agrũ. Cũ enĩ ryran¬
ni sciant se nõ diligi appło̾ eo qd̾ ĩ
młtis offendant ip̃m uolũt hr̃e ex¬
plorarores mltos ut si uid̾ent aliqͦs
ex ppło machinari aliqiuid cõtra eos
possint obuiare illis. Imo eo ip̃o ꝙ
cuies credunt tyramiũ hr̃e explora¬
tores mltos nõ audent congregari
ut machinãtur aliquid contͣ eñ.
Nam et si inter eos sic congregatos
nisc explorator existe̾t et sꝑ tñ rimẽt
et ad eos qui sunt iu regno s ad hos¬
ces et ad exͣneos. utr̃ aut̾ decet regẽ
hr̃e exploratores in regno pp̃ aliam
cãm qmͣ ne nlis in surgat ĩ ip̃m infͣ
dicetur ad p̾sens aut̃ scire sufficiat
qd̾ nõ sicrex eget exploratoribus ut
tyrami ¶exra caucela tyraninca ũ¬
ftãs tur bare et ꝑu̾tere uolũt .ni. ty¬
rauui tur bare amicos cũ amicis po¬
pulum cũ insignibus insignes cĩ
st ipĩs uident aut̃ qd̃ qmͣ dui cines

Expanded text:
tyrannica, est habere multos exploratores, et tenptare non latere ipsum quicquid a civibus agitur. Cum enim tyranni sciant se non diligi a populo, eo quod in multis offendant ipsum, volunt habere exploratores multos, ut si viderent aliquos ex populo machinari aliquid contra eos, possint obviare illis. Immo eo ipso quod cives credunt tyrannum habere exploratores multos, non audent congregari ut machinentur aliquid contra eum: nam et si inter eos sic congregatos nullus exploratorum existeret, semper tamen et ad eos qui sunt in regno: sed ad hostes, et ad extraneos. Utrum autem deceat reges habere exploratores in regno propter aliam causam, quam ne populus insurgat in ipsum, infra dicetur: ad praesens autem scire sufficiat, quod non sic rex eget exploratoribus, ut tyrannus. Sexta cautela tyrannica, etes turbare, et pervertere. Volunt enim tyranni turbare amicos cum amicis, populum cum insignibus, insignes cum seipsis. Vident autem quod quandiu cives
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑip̃m bonũ cõe et bonus status regͥ¬
¶ Qrͣta est ulłas sodolitates nec ⁊ aliqͣs
congregatõnes ꝑ mut̾e ult enĩ tyrã¬
nus cuies et eoc qui sunt in regno ñ
eẽ sodales nec ẽẽ sibi ĩuicẽ uocos. nã
ut ait ph̃s. noticia fidem facit eo enĩ
ip̃o qd̃ quis ht̃ noticiam altins confi¬
dit deillo hoc aut̃ tyranꝰ nõ diligit
timet quid ne ciues de se confideurer
pp̃ ĩ iurias qͣs eis infert contͣ ip̃m
coñsurgant. uus aut̃ rex ecõtrario
ues sibi ĩuicem ẽẽ uotos et de seipĩs
confidere. nam cũ incendat bonũ
ligatur ab eis. qͣre ult̾ eos ẽẽ confe¬
deratos et cõĩctos qr tunc magis
unanimit̾ diligunt bonũ regis oĩo
enĩ eẽt ꝑu̾sus ppl̾t si cognoscet se hr̃e
um regeni et dilige̾ cõe bonũ si m

Expanded text:
ipsum, bonum commune, et bonus status regQuarta, est nullas soliditates, nec etiam aliquas congregationes permittere. Vult enim tyrannus cives, et eos qui sunt in regno non esse sodales, nec esse ad invicem notos: nam ut ait Philosophus notitia fidem facit: eo enim ipso quod quis habet notitiam alterius, confidit de illo: hoc autem tyrannus non diligit: timen quidem ne cives de se confidentes propter iniurias quas eis infert, contra ipsum insurgant. Verus autem rex econtrario ives sibi invicem esse notos, et de se confidere; nam cum intendat bonum ligatur ab eis: quare vult eos esse confoederatos et coniunctos, quia tunc magis unanimiter diligunt bonum regis. omnino enim esset perversus populus, si cognosceret se habere verum regem, et diligere c
Abbreviated transcription (Latin):
Llras cautelas tangit phs. uͭ ͦ
poł. ex quidus ꝙͣtũ ad p̾sens
spectat possumꝰ enu̾are decem
ꝑ qͣs untitur tyrãnꝰ se in suo dño pre¬
seruare. p̾ma cautela tyranuica est
ex cellenres ꝑmĩe. Cum eiũ tyrannus
nõ diligat nisi bonũ ꝓpͥum excellenres
et nobiles exñtes ui regno nõ ualẽtes
ħ pati in surgunt ꝯͣ ip̃m. tyrauniꝰ aut̃
ex quo talem se ẽẽ coguoscit nõ cogitat
nisi qũo possit exceslentes ꝑuuere. sino
cũ aliqui tyranizare capuĩt nõ so¬
nimia sibi cõsanguuntate cõuĩctos ue¬
nenant er ꝑum̃t qd̃ signũ est tyran¬
nides pessime. u̾usaut rex eꝯͣrio in¬
tendeus cõe bouũ et cognoscens sedi¬
ligi ab ipĩs qui sunt in regno ex cel¬
lentes et nobiles er młto magis cog¬
natos ꝓpͥos per quos bonꝰ status regͥ
ꝯseruari pot̾. Non ꝑimit s saluat.
s ꝓpͥum. Idõ uellent om̃s suos sb̃ditos
eẽ ignorantes et inscisione cognos¬
la oꝑa sapiẽrer pro posse destruir.

Expanded text:
ltas cautelas tangit Philosophus 5. Polit. ex quibus quantum ad praesens spectat, possumus enumerare decem per quas nititur tyrannus se in suo dominio praeservare. Prima cautela tyrannica, est excellentes perimere. Cum enim tyrannus non diligat nisi bonum proprium, excellentes et nobiles existentes in regno non valentes hoc pati, insurgunt contra ipsum: tyrannus autem ex quo talem se esse cognoscit, non cogitat nisi quomodo possit excellentes perimere. Immo cum aliqui tyrannizare cupiunt, non sofratres, et nimia sibi consanguinitate coniunctos venenant, et perimunt: quod signum est tyrannidis pessimae. Verus autem rex econverso intendens commune bonum, et cognoscens se diligi ab ipsis qui sunt in regno, excellentes, et nobiles, et multo magis cognatos proprios, per quos bonus status regni conservari potest, non perimit, sed salvat. proprium: ideo vellent omnes suos subditos esse ignorantes et inscios, ne cognosera mala, sapientes pro posse destruit.
Abbreviated transcription (Latin):
curauit diuisiones et ꝑtes ĩ regno
cũ una ꝑte affugere aliam ut clauũ
clauo redũdat. Rex aut̃ econtͣrio non
proturat diuisiones et ꝑter mieguo
s si que ibi existunt eas ãmou̾e desi¬
derat.¬
Capłin .xi. Quot sunt illa ad q̃
reducũtur caurele tyraunice qd̾ reges

Expanded text:
curavit divisiones et partes in regno, cum una parte affligit aliam ut clavum clavo retundat. rex autem econtrario non procurat divisiones et partes in regno, sed si quae ibi existunt, eas amovere desiderat. Quot sunt illa, ad quae reducuntur cautelae tyrannicae: et quod reges
Abbreviated transcription (Latin):
bellatoꝵ. Neliquũ est enu̾are .ui.
alia que sumũtur ex ꝑte ãnũcłan¬
ciũ et eoꝵ que auxiliantur ad bel¬
lum. Inbello quid̃ auxsliantur
rii plrẽs armati et hũtes iueliora
arma ¶ Tto ubi plus uictualia
absq belło adũsarii cedunt defi¬
cientes in uictualibus et obiñdici¬
tatem nõ ualentes moram ꝯͣhere.
¶ Arͣto consid̾and̾ ẽ pugnatoĩs locꝰ qͥ
siunt ĩ altõri situ uł meliori ad pug¬
naudũ. ¶Euto ctͣpugnam attendẽ¬
duni est tpc̃ utr̃ tpr̃e quo cõmuten¬
da est pugna sol sit oppositus faciebꝰ
eoꝵ uł hostiũ et utr̃ sit aliquis uen¬
tus flatis et eleuans pusu̾em cõtra
ipõs uł contͣ adu̾sarios. Nam hũtes so¬
lem et uentũ sen pulu̾em ꝯͣ se offen¬
dũtur in ocł̾is ut dinnitare ũ possĩt¬
¶ Sexto est attendend̾ qui płes au¬
xiliatores expectant. nam si hostes
płã expectant auxilia uł nõ ẽ bellã¬
dũ uł accełanda pugna. Si aut̃ ip̃i
płes auxiliatores expectant ẽẽ cõpug¬

Expanded text:
bellatorum: reliquum est enumerare sex alia, quae sumuntur ex parte amminiculantium et eorum quae auxiliantur ad bellum. In bello quidem auxiliantur rii, plures armati, et habentes meliora arma. Tertio ubi plus victualia absque bello adversarii cedunt deficientes in victualibus, et ob mendicitatem, non valentes moram contrahere. Quarto considerandus est pugnationis locus qui sunt in altiori situ, vel meliori ad pugnandum. Quinto circa pugnam attendendum est tempus, utrum tempore quo committenda est pugna, sol sit oppositus faciebus eorum, vel hostium; et utrum sit aliquis ventus flans et elevans pulverem contra ipsos, vel contra adversarios: nam habentes solem et ventum sive pulverem contra se, offendentur in oculis ut dimicare non possint. Sexto est attendendum, qui plures auxiliatores expectant. Nam si hostes plura expectant auxilia, vel non est bellandum, vel acceleranda est pugna. Si autem ipsi plures auxiliatores expectant, est compug
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte sunt ple̾s bellatores. ẜo qui st̃
magis ex̾citati. t̃cio qui sunt fortõ¬
res insustiᵈ ͦ nccitates er ĩ cõmoda
qrͣto qui sunt robustiores et duri¬
ores corpors qnto qui sunt inidust̾¬
ores et sagatõres mente ¶Sexto
qui sunt audatõres et iu̾liores et du¬
ritiores corde er rũc dux sobius et
iugilaus pro ut iid̾ic suũ ex̾citum
in hus conditõnibus hũdare aut
defice̾ potĩt accełare pugnam uł
differre et bellare publice et aꝑte
uł ꝑ ĩcidias et lacent̾ enu̾atis .ui.¬

Expanded text:
te sunt plures bellatores. Secundo, qui sunt magis exercitari. Tertio, qui sunt fortiores in sustinendo necessitates, et incommoda. Quarto qui sunt robustiores, et duriores corpore. Quinto, qui sunt industriores, et sagaciores mente. Sexto, qui sunt audaciores, et viriliores corde. Et tunc dux sobrius, et vigilans prout viderit suum exercitum in his conditionibus abundare, aut deficere: poterit accelerare pugnam, vel differre: et bellare publice et aperte, vel per insidias et latenter. Enumeratis
Abbreviated transcription (Latin):
ctͣ negocia bellica
est cautella maxiẽ ad hñda¬
Nam qr belloꝵ casus ĩ remediabiles
sunt. diligent̾ uidenda sũt q̃ cũq cͣ
bella consid̾anda existũt pͥus ꝙͣ pugͣ
publica cõmutatur. melius est enĩ
pugnam nõ cõimit̾e ꝙͣ absq debita
p̾uisione fortune et casin se expon̾e.¬
¶ Uidemꝰ aut̃ in bello duo eeistere.

Expanded text:
ca negocia bellica est cautela maxima adhiNam quia bellorum casus irremediabiles sunt, diligenter videnda sunt, quaecunque circa bella consideranda existunt, prius quam pugna publica committatur: melius est enim pugnam non committere, quam absque debita praevisione fortunae et casui se exponere. Videmus au
Abbreviated transcription (Latin):
lieĩunt ad exꝑienciam ꝑticulariũ
gestoꝵ et gustant ꝙͣta sit duriaes
tus sit labor pugne et ꝙͣtũ affligt̃
uuluera hostiũ ut płiũ est durut
carue et robustus corpore. si pp̃ talia
nõ refͣhitur a bellando. Nam et si
contuigat molles carne ⁊ postꝙͣ
ut raro. Nam hũtes carnes molles
ut supͣ tangebatur sunt aptõres
ad intll̃gend̾ s ut płimũ sunt in¬
epri ad pugnand̃. Nam tales duf¬
ficiluis sustment armoy pondus
uehem̃cuic dolent ex illarõne iuil¬
nez. ¶ Qnto consid̾anda est in bel¬
lantibus u̾sucia et urdustria ad bel¬
landũ. Naui ꝙͣto cautõres sunt
beslatores tanco cicuis uictoriam
oprinent ¶Sexto attendenda est
iu̾litas et audatia m̃tis. qr audatõ¬
res et uiagis cordati ut płĩmũ ini
pugnam iuctoriam optinent. Negx
gͥ aut pͥnceps uł diꝑe ex̾citus pͥus¬
qm̃ publice dimutet exꝑte hoͫ bel¬

Expanded text:
veniunt ad experientiam particularium veniunt ad experientiam particularium gestorum, et gustant quanta sit durities tus sit labor pugnae, et quantum assigunt vulnera hostium: ut plurimum est durus carne et robustus corpore, si propter talia non retrahitur a bellando. Nam et si contingat molles carne, etiam pout raro. Nam habenter carnes molles ut supra tangebatur sunt aptiores ad intelligendum, sed ut plurimum sunt inepti ad pugnandum: nam tales difficilius sustinent armorum pondus, vehementius dolent ex illatione vulnerum. Quinto, consideranda est in bellantibus versutia et industria ad bellandum. Nam quanto cautiores sunt bellatores, tanto citius victoriam obtinent. Sexto, attendenda est virilitas et audacia mentis. quia audaciores et magis cordati ut plurimum in pugna victoriam obtinent. rex igitur aut princeps vel dux exercitus, priusm publice dimicet, ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
que faciũt ad optiuẽdam uctoriã
primũ est nũc belłãtoꝵ. nam ubi
plures sunt bellantes cet̾irs alus
pondus magna trahit ¶ Scdo ex
ꝑte bellatorũ attendenda est ex̾cita¬
tio. Nam hñtes brachia ĩ assueta ad
ꝑcuciend̃ et menbra ĩ exc̾titata ad
belland̾ deficiũt in sustinẽdo pug¬
nam est .ii. consuedͦ .q. alt̾a nͣut
qͥlibet u̾iliuis et expedicuis et siue
sueta ¶Ecio attendenda est tollan¬
ca erga ntcĩtates corporis. Nam ex¬
istentes in ex̾citu o mlt̾a ĩ cõmoda
tolłare. qͣre si sint ibi aliqui molles
et mliebres et euuẽnces ĩ cõmodita¬
tes aliquas sustm̾e de uicti pp̃ ĩ cõmo¬
ditares qͣs sustiuent bellare recusant
et ex̾citũ fugiũt ¶ Qrͣta consid̾anda
est fortitudo et duricies corporis mł¬
tum enĩ uit̃ est int̾ duriciem f̾ri et
molliciem pãni sirici et init̃suauita¬
tem ludi et asꝑitatem pugne. Con¬
sid̾at enĩ in belło ĩ uniu̾sali om̃t uo¬
luut ẽẽ boni bellatores. S postꝙͣ

Expanded text:
quae faciunt ad obtinendam victoriam. Primum est, numerus bellantium. Nam ubi plures sunt bellantes caeteris parpondus magis trahit. Secundo, ex parte bellatorum attendenda est exercitatio. Nam habentes brachia inassueta ad percutiendum, et membra inexercitata ad bellandum, deficiunt in sustinendo pugnam, est eniquilibet virilius et expeditius, et cum sueta. Tertio, attendenda est tolerantia erga necessitates corporis. Nam existentes in exercitu oportet multa incommoda tolerare: quare si sint ibi aliqui molles, et muliebres renuentes incommoditates aliquas sustinere, devicti propter incommoditates quas sustinent, bellare recusant et exercitium fugiunt. Quarto consideranda est fortitudo et durities corporis. Multum enim interest inter duritiem ferri et mollitiem panni serici, et inter suavitatem ludi et asperitatem pugnae. Considerato enim bello in universali, omnes volunt esse boni bellatores, sed postquam
Abbreviated transcription (Latin):
Atis ꝑ p̾cedens capłm per¬
suaderur principibus arq
regibus ut sint iusti et᷑ob ut
seruent iusticiam cũ sine ea cuu¬
tates et regna duare nõ possint.
auidꝰ nouas rõnes audire ad duce¬

Expanded text:
atis per praecedens capitulum persuadetur principibus atque regibus, ut sint iusti, et ut observent Iustitiam: cum sine ea civitates, et regna durare non possint, avidus novas rationes audire: adduce
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est qr ea manifestat᷑ ꝑfcĩo bo¬
uitatis Arͣco ħ decet reges et prĩ¬
cipes ex magnitudine malicie q̃
ex iusticia consurgit. Nam ut dr̃
sua se extendit ad alios sic peior
licia sua se extendit ad alios et ꝙͣ¬
tum ad płres se extendit malicia
euis ranto peior existit. tantogͦ
sũmo oꝑe studere debent reges
⁊ principes ut seruent iusticiam
⁊ iusticiam uicent. ꝙͣto ex eoꝵ¬
ĩ iusticia pot̾ sequi mauic malũ
⁊ pot̾ infr̾i płibus uocũtũ eẽt¬

Expanded text:
 ex ea manifestatur perfectio bonitatis. Quarto hoc decet reges, et principes ex magnitudine malitiae, quae ex iniustitia consurgit. Nam ut dicsua se extendit ad alios: sic peior sed etiam malitia sua se extendit ad alios: et quantum ad plures se extendit malitia eius, tanto peior existit. Tanto igitur summopere studere debent reges, et principes ut servent Iustitiam, et iniustitiam vitent: qunanto ex eorum Iustitia potest consequi maius malum, et potest inferri p
Abbreviated transcription (Latin):
ti qui quodam mͦ solũ hũt rege̾
se ipõs se hñt ad principẽ cuiꝰ bo¬
ni tas et regnũ ad alios se extẽ¬
dit. sicut gͦ in principe magir ma¬
nifestatur ꝑfcõ donitaris ꝙͣ ex¬

Expanded text:
ti, qui quodammodo solum habent regere seipsos, se habent ad principem, cui bonitas, et regimen ad alios se extendit. Sicut ergo in principe magis manifestatur perfectio bonitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ decet eos obseruare iusticiam
bonitatis que ex iusticia ĩ notes¬
cit iusticia .n. nõ solis est ꝑfc̃a
uirtus inse. s si sic ĩ regibus est¬
et principibus oñdit eos esse ꝑ¬
fecte bonos. sic .n. uidemꝰ ĩ alus
pot̾ sibi siłe produc̾e er cũ actõ
sua ad alios excendit ut tũc aliꝙͥ
est ꝑfr̃e calidum qũ pot̾ alia cale¬
facere et qñ attõ sua ad alia. se
exceudit et tũc est aliquid ꝑfc̃e
sciens qũ pot̾ alios docere et qũ
usq ad alios extendit. Iñ ẽ gͦ qd̃
nõ cognoscit᷑ ꝑfc̃a bouitas hõm
ui consticuatur aliquo principa¬
tu nam ꝙͣ diu aliquis nõ ht̃re¬
ge̾ nisi seip̃m nõ plene apparet
qͣlic sic nec ꝑfcẽ cognoscitur boĩ¬
tas eius. s qñ cõstituit᷑ in prin¬
sua ad alios se exrendit tunc me¬
luis apparet qͣtis sit eo qd̃ oꝑa sua
exrĩora se extendant. si gͦ nobis
extĩora magis uota sunt qnͣto
aliquis ĩ maiori principatu con¬
stitiit᷑. qr oꝑa sua ad płr̃a se ex¬

Expanded text:
d decet eos observare Iustitia. bonitatis, quae ex Iustitia innotescit. Iustitia enim non solum est perfecta virtus in se, sed si sit in regibus et principibus ostendit eos esse perfecte bonos. Sic enim videmus in aliis t sibi simile producere, et cum actio sua ad alios se extendit: ut tunc aliquid est perfecte calidum, quando potest alia calefacere, et quando actio sua ad alia se extendit. Et tunc est aliquis perfecte sciens, quando potest alios docere, et quausque ad alios se extendit. Inde est ergo, quod non cognoscitur perfecta bonitas hominum, nisi constituantur in aliquo principatu. Nam quandiu aliquis non habet regere nisi seipsum, non plene apparet qualis sit, nec perfecte cognoscitur bonitas eius. Sed quando constituitur in prinsua ad alios se extendat, tunc melius apparet qualis sit, eo quod opera sua ad exteriora se extendant. Si ergo nobis exteriora magis nota sunt, quanto aliquis in maiori principatu constituitur; quia opera sua ad plura se ex