comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitis aliis negociis. sine ulla dilatione de¬
creuit. Abbatem gͥ clareualleusem petit:
& obsecrat. ut sibi ad tanta mala elimi¬
nanda succurrat. Assensit uir dei. & se
in pocimo congregationẽ monachorum
in britanniã. in locũ quẽ iuxta nannetũ
comitissa ermegardis parauerat ductu¬
rum intimat: & promittit disposita il¬
la domo scdm genus & sp̃es suas. se
cum eo in aquitaniã ꝓfecturũ. Ibant gͥ
simul. & ne multis ambagib u̾tar: si¬
mul namnetũ uenert᷑. Erat autem in re¬
gione illa misera mulier. que a quodã
petulante diabolo uexabatur. Habebat
autem uirũ: huius tam̃ tam execrabilis
commercii ꝓrsus ignarũ. Abutebatur gͥ
ea. etiam in eodem lecto cubante marito
iniusibiliterꝰ impurissimꝰ ille adulter: &
incredibili uexabat libidine. Sex annis¬
tantum latuit malum: nec qͥ etexit mulier
anno confusa est in se ipsa & eͥxpauit. tũ
propter̾ colluuionẽ tam continuȩ turpi¬

Expanded text:
sitis aliis negotiis, sine ulla dilatione desitis aliis negotiis, sine ulla dilatione decrevit. Abbatem igitur Clarae-Vallensem petit et obsecrat, ut sibi ad tanta mala eliminanda succurrat. Assensit vir Dei, et se in proximo congregationem monachorum in Britanniam, in locum quem juxta Nannetum comitissa Ermengardis paraverat, ducturum intimat; et promittit disposita illa domo secundum genus et species suas, se cum eo in Aquitaniam profecturum. Ibant igitur simul, et ne multis ambagibus utar, simul Nannetum venerunt. Erat autem in regione illa misera mulier, quae a quodam petulante diabolo vexabatur. Habebat autem virum, hujus tamen tam exsecrabilis commercii prorsus ignarum. Abutebatur igitur ea, etiam in eodem lecto cubante marito, invisibiliter impurissimus ille adulter, et incredibili vexabat libidine. Sex anntantum latuit malum, nec detexit mulier anno confusa est in se ipsa, et expavit, tum propter colluvionem tam continuae turpi
Abbreviated transcription (Latin):
& abiurat. Uisum est autem tam girardo
qͣm comiti: ut ad confirmationem panis¬
partis suȩ sine mora pictaui crearent e¬
piscopũ. Et inuenert̃ hominẽ ambitiosũ.
nobilem quidem genẽ. s degenerẽ fide:
quem ut genus suũ cum eo in causa po¬
nerent. quibusdam ex clericis consentiẽ¬
tib elegert̃. & ꝓphanas ei imꝑonentes
manus. execrabile eius caput non tam
ũxerunt qͣm contaminaueit̃. Simile hu¬
ic monstrũ in lemouicensi ecclesia intru¬
serunt. rannulfũ quendã doratensẽ abba¬
tem. quem non multo post ultio diuina
secuta est: & cadens resupinꝰ de equo
in uia plana. uno tantũ lapide ultore
qui ad hoc ibi erat relictus infixo capiti
euis. & quassato cerebro expirauit.
ydiens hec & huiꝰmodi uir uenera¬
bilis gaufredus carnotensis ep̃c. cui
a papa innocentio aquitaniȩ legatio fu¬
erat commendata. uehement᷑ indoluit:
& succurrendũ periclitanti eccłie postpo¬

Expanded text:
et abjurat. Visum est autem tam Gerardo et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi crearent episcopum. Et invenerunt hominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput ejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicensi Ecclesia intruserunt Ramnulfum quemdam Doratensem abbatem, quem non multo post ultio divina secuta est. Cadens enim resupinus de equo in via plana, uno tantum lapide ultore, qui ad hoc ibi erat relictus, infixo capiti ejus, et quassato cerebro exspiravit. 34. Audiens haec et hujusmodi vir venerabilis Gaufredus Carnotensis episcopus, cui a papa Innocentio Aquitaniae legatio fuerat commendata, vehementer indoluit, et succurrendum periclitanti Ecclesiae, postpo
Abbreviated transcription (Latin):
uciam suã inuenisse putauit. cito annuit
& libenter: etiam in astipulatione erroris
gilonẽ tusculanũ cardinalẽ ep̃m. qui solus
de romanis cum petro portuensi episcopo el
adheserat. celeriter delegauit. Porro girardꝰ
qui prius se mutilatum dolebat. resumpsit cor¬
nua : & ddeinceps cepit securior & audatior ap¬
parere. Nam &e quod ante non fecerat. publi¬
ce ꝓcedebat mitratus: ut ipsa sacri officu in¬
signia. ampliorẽ ei reuerentiam in populos
uendicarent. Aggreditur gͥ comitem multiᷤᷤ
peciniis. inuadit animam eius ꝑsuasioni¬
b uenenatis: & hominẽ leuem seducit leui¬
ter & cornmpit. In primis ab urbe pictauẽsi
uillelmꝰ ep̃c uir honestus. homo catholicꝰ.
in societate & defensione uniu̾salis eccłiȩ
stabilis. iuolenter expellitur: & a girardo¬
& cardinali adiutore suo quia petrum ab¬
dicabat dampnatur. Erant & alie famili
ta occasione. libentissime eum ꝑsequitur

Expanded text:
litiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; litiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; et libenter ei etiam in adstipulationem erroris Gilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portuensi episcopo ei adhaeserat, celeriter delegavit. 33. Porro Gerardus ipse, qui prius se mutilatum dolebat, resumpsit cornua, et deinceps coepit securior et audacior apparere. Nam et, quod ante non fecerat, publice procedebat mitratus, ut ipsa sacri officii insignia ampliorem ei reverentiam in populos vindicarent. Aggreditur ergo Comitem multis pecuniis, invadit animam 1105 ejus rationibus venenatis, et hominem promptum seducit facile et corrumpit. In primis ab urbe Pictavensi Guillelmus episcopus, vir honestus, homo catholicus, in societate et defensione universalis Ecclesiae stabilis, violenter expellitur, et a Gerardo cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiata occasione, libentissime eum persequitur
Abbreviated transcription (Latin):
gatus & nunc a magisttu tanto deiectus. ñ
poterat se pati suȩ solius eccłiȩ ep̃m: qui se
uiderat tocius aquitanie principẽ & magi¬
trum. Erubescebat enim ad primam do¬
mum redire. cuius potentatui & turonica
& burdegalersis & auxiensis ꝑuintia sub¬
dite fuerantnequid a collib hyberoꝵ
usꝙ ad ligerim complectitur & claudit oc¬
ceanus. paruerat eius imꝑio. Consuetus
igitur predari ꝓuintias. & sub titulo iusti¬
lum. & in apostasiȩ symulachrũ. Uidens
itaq perisse sibi exactionũ auctoritatẽ. & so¬
lam domum quȩ nuꝑ multis stipata clamo¬
rib iam carebat erarus. impatienter ferẽs.
qł manus eius non implerentur muneri¬
b: homo serpentinȩ astuciȩ festinato ad
pecrũ leonis misit. ut ei legacionẽ concede¬
ret: & ipse ei fidelitate uirata obediret. ĩ¬
suꝑ & principẽ terre. & quoscumq posset
ad eius imꝑium inclinaret. Gauisus homo
ꝑdicionis. quia locum in quo dilatarat ma¬

Expanded text:
gatus, et nunc a magistratu tanto dejectus, non gatus, et nunc a magistratu tanto dejectus, non poterat se pati suae solius Ecclesiae episcopum, qui se viderat totius Aquitaniae principem et magistrum. Erubescebat enim ad primam domum redire, cujus potentatui et Turonica, et Burdegalensis, et Auxiensis provinciae subjectae fuerant, et quidquid a collibus Iberorum usque ad Ligerim complectitur et claudit Oceanus, paruerat ejus imperio. Consuetus igitur praedari provincias, et sub titulo justilum et in apostasiae simulacrum. Videns itaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat aerariis; impatienter ferens quod manus ejus non implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitate jurata obediret: insuper et principem terrae, et quoscunque posset, ad ejus imperium inclinaret. Gavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret ma
Abbreviated transcription (Latin):
ruus ultro ebullien  demum co gruis mu¬
nisterus ꝑ omnes officinas expletis puigaia
rent qu intiatẽ. In opinata celeritate amsũ¬
mati sisnt murĩ: totum monasteri imbitũ
spaciosi sume complectentes. Surrexit domꝰ
&e quasi animam uiuentẽ atq motabiẽ ha¬
beret. nuꝑ nata eccła in breui ꝓfecit ꝙ cre
aborabat ea tempestate sub scismaticoꝵ
oppressione tota burdega lensis piuiti:a
& non ert i aquitania qui posset resiste
principi. cuus animũ obdurauerat ds̃: qͥ
annuente guardo engolismensi ep̃o. & in¬
frillante in cor eius dissensionis semina. fc̃s
erat scismatis defensor & auctor. Quicũꝙ
susceptiom petri leonis non subscribebant.
ꝑsecutionib expositi. alii dampnis alii ꝓscͥꝑ¬
tionib multabantur: alii a sedib propn̾is
pulsi exulare compellebantur. Sibilabat in
quasi serpens antiquus. ueterator ille: qui
diu in partib illis sedis apostolice fuerat le¬

Expanded text:
rivus ultro ebulliens; et demum congruis mirivus ultro ebulliens; et demum congruis ministeriis per omnes officinas expletis, purgata rent quantitatem. Inopinata celeritate consummati sunt muri, totum monasterii ambitum spatiosissime complectentes. Surrexit domus, et quasi animam viventem atque motabilem haberet nuper nata ecclesia, in brevi profecit et creaborabat ea tempestate sub schismaticorum oppressione tota Burdegalensis Ecclesia: et non erat in Aquitania qui posset resistere principi, cujus animum induraverat Deus; qui, annuente Gerardo Engolismensi episcopo, et instillante in cor ejus dissensionis semina, factus est schismatis defensor et auctor . Quicunque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus multabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Sibilabat in quasi serpens antiquus, veterator ille, qui diu in partibus illis Sedis apostolicae fuerat le
Abbreviated transcription (Latin):
acquieuit. plurinis tamen pruis suꝑ hoc ad de¬
um precibus fusis. nonsis quoꝙ reuel atio¬
nib preostensis. Gatusi sunt fratres: ubi effu¬
sumest uerbum inpublicũ. Auduut hoc sc̃r
memorie nobilissimus princcps theobalddul.
& multa in sumptus dedit: & ampliora spopõ¬
dit subsidia. Audiert̃ ep̃i regionũ. & uiri ii¬
cliti & negociatores terre: ꝙ hilari animo si¬
ne exactore ultro ad opus dei copiosa contu¬
lere suffragia. Abundantius sumptib condue¬
tis festinanter operariis. ipsi fr̃s ꝑ omnia inci:¬
bebant oꝑib: alii cedebaĩt ligna. aui lapides
conquadrabant. alii murns straebant. alii ddis¬
fusis limitib parciebantur fluuiũ. ꝙ excoule¬
bant saltus aquirũ ad molas s & fullones. &
pistores. & coriaru. & fibri. Qluꝙ artifices con¬
gruas aptabant sitis oꝑib machinas ut sca¬
turiret q prodiret ubicumꝙ oportunĩ esset
in omni domo fitb terrinei canalib deoctꝰ.

Expanded text:
acquievit; plurimis tamen prius super hoc ad Deacquievit; plurimis tamen prius super hoc ad Deum precibus fusis, nonnullis quoque revelationibus praeostensis. Gavisi sunt fratres, ubi effusum est verbum in publicum. 31. Audivit hoc sanctae memoriae nobilissimus princeps Theobaldus, et multa in sumptus dedit, et ampliora spopondit subsidia. Audierunt episcopi regionum, et viri inclyti, et negotiatores terrae, et hilari animo sine exactore ultro ad opus Dei copiosa contulere suffragia. Abundantibus sumptibus, conductis festinanter operariis, ipsi fratres per omnia incumbebant operibus. Alii caedebant ligna,  alii lapides conquadrabant, alii muros struebant, alii diffusis limitibus partiebantur fluvium, et extollebant saltus aquarum ad molas. Sed et fullones, et pistores, et coriarii, et fabri, aliique artifices, congruas aptabant suis operibus machinas, ut scaturiret et prodiret, ubicunque opportunum esset, in omni domo subterraneis canalibus deductus
Abbreviated transcription (Latin):
et mutabiles. aut nimie quas tamen nõ
H abemus diuiciȩ nos faciunt in sanire. Cũꝙ
crcissimũ uohis sit penes nos non esse pe¬
cimias uerbo euuan gelico uobis dico. qi.
dificat rõ turtum. futuri oꝑis necelse est
supputare expensas. Alioquin cum c: perit
& difecenc: dicetur ei. Hic homo fañtus ce¬
pit edificare : & non potuit consum mare.
Ad hec fratres respondent. Si consurpratis
his qu̾e id monasteriũ ꝑtinent habitatores
cessasset mictere ds̃. stare posset sentencia: ce
cess andũ ab oꝑib racionabilis esset cenfura
Nunc uero cum cotidie gregem suum deus
muttiplicet. aut repellendi sunt quos mittit:
aut ꝓuidenda mansio in qua suscipiantur. Nec
dubium est qui parat mansores: quin p̃paret
mansiones. Absit autẽ ut ꝓ diffidentia sump¬
tuum: confusionis huius incurramꝰ discͥmina.
Audiens hȩc ablas. fide & caritate eortun de¬
lectatus est. & aliquando tandem cum filiis

Expanded text:
et mutabiles; aut nimiae, quas tamen non et mutabiles; aut nimiae, quas tamen non habemus, divitiae nos faciunt insanire. Cumque certissimum vobis sit, penes nos non esse pecunias; verbo evangelico vobis dico, quia aedificaturo turrim, futuri operis necesse est supputare expensas: alioquin cum coeperit, et defecerit, dicetur: Hic homo fatuus coepit aedificare, et non potuit consummare . » 30. Ad haec fratres respondent: « Si consummatis iis quae ad monasterium pertinent, habitatores cessasset mittere Deus, stare posset sententia, et cessandum ab operibus rationabilis esset censura. Nunc vero cum quotidie gregem suum Deus multiplicet, aut repellendi sunt quos mittit, aut providenda mansio in qua suscipiantur. Nec 1104 dubium est, qui parat mansores, quin praeparet mansiones. Absit autem ut pro diffidentia sumptuum confusionis hujus incurramus discrimina! » Audiens haec Abbas, fide et charitate eorum delectatus est, et aliquando tandem consiliis
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas exigebat. Insinuant itaꝙ ei locũ
augustum & in commodum in quo consede¬
rant. nec capacem tante multitudinis. &
cum cotidiȩ cateruatim aduentantium
numerus augeretur. non posse eos intra cõ¬
structas recipi officinas: & iux oratoriũ solsꝰ
sufficere monachis. Addunt eciã se consi¬
demise llferius aptam planiciem. ꝙ opor¬
tunitatem fluminis qui infri illabitur:
biq locum essi spaciosum ad omnes ne
cessitates. ad prata. ad colonias. ad uigulta
ad uineas: & si silue uidelat᷑ deesse clau¬
sura. facile hoc parietib lapicieis quorum
ingens ibi copia est. posse suppieri. In pri¬
mis uir dei non ad quieuit conflio. Wide¬
tis inquit quia muitis expensis & sudor¬
b iam domus lapidee consuminate sunt
aquȩ ductus cum maximis sumꝑtib per
singulas officinas traducti. Si hȩc omuta
nfregerimus. poterunt homines sẽculi
nale de nobi sentire Qł aut leues sucꝰ

Expanded text:
necessitas exigebat. Insinuant itaque ei locum necessitas exigebat. Insinuant itaque ei locum angustum et incommodum in quo consederant, nec capacem tantae multitudinis; et cum quotidie catervatim adventantium numerus augeretur, non posse eos intra constructas recipi officinas, et vix oratorium solis sufficere monachis. Addunt etiam se considerasse inferius aptam planitiem, et opportunitatem fluminis quod infra illabitur, ibique locum esse spatiosum ad omnes monasterii necessitates, ad prata, ad colonias, ad virgulta et vineas: et si silvae videatur deesse clausura, facile hoc parietibus lapideis, quorum ingens ibi copia est, posse suppleri. In primis Vir Dei non acquievit consilio. « Videtis, » inquit, « quia multis expensis et sudoribus jam domus lapideae consummatae sunt, aquaeductus cum maximis sumptibus per singulas officinas traducti. Si haec omnia confregerimus, poterunt homines saeculi male de nobis sentire, quod aut leves sumus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorib eminebat. Abb̃as itaꝙ non ũne¬
mor eius qd an Uidebã sathanã sic̃
fulgur qidentẽ de cȩlo. eo humilior erat
& sibiectior deo: quo intelligebat desideruᷤ
suis deum adesse ꝓpitiũ. Nec de ħoc in se glo¬
riabnturꝰ. qđ subiciebantur ei demonia: quin
ꝑocius in dño gaudebat. qd nomina frm̃
suorũ scripta uidebat inrcelo. quoꝵ amani¬
mitas immaculatam se ab hoc seculo cus¬
sui: aderat gddefridꝰ prior Ausdẽ lodi ⁊¬
pinquus eius in carne & sp̃u. uir sapiens &
constans. qui etiam religionis & prudentie
merito postea in eccłia singonensi factus ep̃s.
& sanctitatis formam retinens. ꝙ dignitatis
in qua est honorẽ nos minuens: usq hodie
ingradiens & egrediens laudabiliter ꝑstut¬
rat. Hic gͥ atq alii plures um ꝓuidi. & d
compiuuim utilitate solliciti. uirit di cuiuł
conuersatio in cęlis erat. aliquando descen¬
dere cõpellebant. & indicabant ei quȩ cłori

Expanded text:
superioribus eminebat. Abbas itaque non immesuperioribus eminebat. Abbas itaque non immemor ejus qui ait: Videbam Satanam sicut fulgur cadentem de coelo ; eo humilior erat, et subjectior Deo, quo intelligebat desideriis suis Deum adesse propitium. Nec de hoc in se gloriabatur, quod subjiciebantur ei daemonia: quin potius in Domino gaudebat, quod nomina fratrum suorum scripta videbat in coelo, quorum unanimitas immaculatam se ab hoc saeculo cussui; aderat Godefridus Prior ejusdem loci, propinquus ejus in carne et spiritu, vir sapiens et constans, qui etiam religionis et prudentiae merito postea in Ecclesia Lingonensi factus episcopus, et sanctitatis formam retinens, et dignitatis in qua est honorem non minuens, usque hodie ingrediens et egrediens laudabiliter perseverat. Hic ergo atque alii plures viri providi, et de communi utilitate solliciti, Virum Dei, cujus conversatio in coelis erat, aliquando descendere compellebant, et indicabant ei quae domus
Abbreviated transcription (Latin):
bolus. uehementius solito totus ad pueri
uexationẽ se contulit: & sicut uides totũ
torpꝰ eius occupans. fere ei etiã uitalẽ spi¬
ritum intercludit. S ce ipse puer cum au¬
dita esset apud nos gr̃ẽ quam a deo ac¬
cepisti opinio. ex aliorum curationib su¬
am sperans salutẽ. rogauit me ut ad te
eum adducerẽ. Obsecro gͥ ꝑ misericordiã
dei. ut & laborib meis qui in eius custo¬
dia oꝑam cdamnosã & periculosã impẽdo.
& illius miseriȩ quȩ tanta est qͣntã ipse
oculis probas. ꝑio & consueto affectu subue¬
nias: & rabiem demonis non usqi quaꝙ
ꝓcedere paciaris. Flebat igitur & lacrimis
ora ꝑfusus. presentes quosꝙ commouit:
ut omnes pariter supplicarent. ẽum uit
dei confidere eos in dei misericordia ui¬
bens: baculo cui innitebatur. collum
pueri leuiterꝰ tangit. S & frater eius gi¬
ascendentes sc alam iacob. & fefinantes ad
iatuitum dei: cuius delectabilis aspectus in

Expanded text:
bolus, vehementius solito totus ad pueri bolus, vehementius solito totus ad pueri vexationem se contulit: et sicut vides, totum corpus ejus occupans, fere ei etiam vitalem spiritum intercludit. Sed et ipse puer, cum audita esset apud nos gratiae, quam a Deo accepisti, opinio, ex aliorum curationibus suam sperans salutem, rogavit me ut eum ad te adducerem. Obsecro igitur per misericordiam Dei, ut et laboribus meis, qui in ejus custodia operam damnosam et periculosam impendo, et illius miseriae, quae tanta est, quantam ipse oculis probas, pio et consueto affectu subvenias, et rabiem daemonis non usquequaque procedere patiaris. » Flebat igitur, et lacrymis ora perfusus praesentes quosque commovit, ut omnes pariter supplicarent. 1099 17. Tunc Vir Dei confidere eos in Dei misericordia jubens, baculo cui innitebatur collum pueri leniter tangit. Sed et frater ejus Gascendentes scalam Jacob, et festinantes ad intuitum Dei, cujus delectabilis aspectus in
Abbreviated transcription (Latin):
quasi mortuus sine ullo sensu immobił
uisus est. neq uox. neq alitus erat in eo
tm̃ cuta precordia exiguus ei suꝑerat ua¬
por. Dant gͥ cetĩ locum. ut posset ꝓcedere
& adinitti ad uirũ dei seminecis ꝓueri
bauilus: q atconita multitudo tam mise¬
rabilis casus prestolabatur euentũ. Ing̃s¬
sus igitur ad uirũ dei hõ est. & puerum
stuꝑidũ. nec aliquid sentientẽ: ante pedes
abbatis exposuit q ait. Ruer iste dñe pat̾
quem ante tuos posui pedes: iam ꝑ trien¬
nuĩ a demonio acerrime uexatus est. Et
quotiens uel ecclesiã ingreditur. uel salib
exorciratis asꝑgitur. uel signũ ei crucis im¬
ponitur. uel euuangłm̃ audite compellit᷑.
uel diuinis interest sacramentis. offendi¬
tiir habitator diabolus eiꝰ & torquetur atͦ¬
cius. Dumq mod̾o cum cȩt̃is ego ꝑ forib
expectarẽ signũ sc̃e crucis figurante te
& extendente in populos manũ. sacra¬
mentaliũ signoꝵ u̾ͥtute exacerbatus dia¬

Expanded text:
quasi mortuus sine ullo sensu immobilis quasi mortuus sine ullo sensu immobilis visus est: neque vox, neque halitus erat in eo, tantum circa praecordia exiguus ei supererat vapor. Dant igitur caeteri locum ut posset procedere, et admitti ad Virum Dei seminecis pueri bajulus; et attonita multitudo tam miserabilis casus praestolabatur eventum. Ingressus igitur ad Virum Dei homo est, et puerum stupidum, nec aliquid sententiam ante pedes Abbatis exposuit, et ait: « Puer iste, domine pater, quem ante tuos posui pedes, jam per triennium a daemonio acerrime vexatus est: et quoties vel ecclesiam ingreditur, et salibus exorcizatis aspergitur, vel signum ei crucis imponitur, vel Evangelium audire compellitur, vel divinis interest Sacramentis, offenditur habitator ejus diabolus, et torquetur atrocius. Dumque modo cum caeteris ego pro foribus exspectarem, signum sanctae crucis figurante te, et extendente in populos manum sacramentalium signorum virtute exacerbatus dia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta subsidia concurrebat. & maiorũ oꝑatio
uirtutũ minores obscurabat effectus. Iam uͦ
pre frequentia populi. qui a mane usq ad
uesꝑam forib assidebant. oppressiones uul¬
gi pte corporis imbecillitate non ferens. ad
fenestras domꝰ ꝑcedens se eis conspiciendũ
prebebat: & elẽuata manu benedicebat eis.
panes quoq & aquã deuehebant secum. q¬
buis benedictioni eius subpositis: pro bene¬
fuus ea sacramentalib referebant. Ex uici¬
nis sane caftellis. & uicis & urbib multi
confluxerant. & communia tam ad uena¬
tũ qͣmꝰ cuuũ in mediolano studia erant¬
prosequi scm̃. expetere benefitiũ: audire
uerbum. uidere signũ: & doctrina & mira¬
culis ultͣ quã credibile est delectabantur.
derat inter eos quidã ex suburba¬
nis: qui puerum demoniacũ illuc
aduexerat. Qui repente coram omnib
ad signũ crucis qđ uir sanctus edidit. de
baiili sui brachiis ruit. &̾ elisus humi.

Expanded text:
perta subsidia concurrebat, et majorum operatio perta subsidia concurrebat, et majorum operatio virtutum minores obscurabat effectus. Jam vero prae frequentia populi qui a mane usque ad vesperam foribus assidebat, oppressionem vulgi prae corporis imbecillitate non ferens, ad fenestras domus procedens, se eis conspiciendum praebebat, et elevata manu benedicebat eis. Panes quoque et aquam devehebant secum, quibus benedictioni ejus suppositis, pro beneficiis ea sacramentalibus referebant. Ex vicinis sane castellis, et vicis, et urbibus multi confluxerant, et communia tam advenarum, quam civium in Mediolano studia eraprosequi Sanctum, expetere beneficium, audire verbum, videre signum; et doctrina et miraculis ultra quam credibile est, delectabantur. 16. Aderat inter eos quidam ex suburbanis, qui puerum daemoniacum illuc advexerat: qui repente coram omnibus ad signum crucis, quod Vir sanctus edidit, de bajuli sui brachiis ruit, et elisus humi
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ & uurtutis: non confessione s fuga coactꝰ
ostendit. Fugato diabolo. mulier quam intan¬
torum sartagine tormentorũ carnifex pestilẽs
tanto tempore frixerat. mentis suȩ compos
tra fauces lingua. dm̃ confessa gracias egit:¬
& intuita curatorẽ suũ. pedib eius aduoluta
est. Ingens ꝑ ecclesiã attollitur clamor. om̃is
etas iubilat deo. ꝑsonant eramenta. benedici¬
tur ab omnib deus. excedit ueneracio modũ.
& seruum dei supͣ hoĩem si dici fas est. liq̃¬
facta caritate cuitas uenerat᷑.
ydiebant᷑ hȩc quȩ mediolani fiebant.
&e ꝑ totã italiam uiri dei discurrebat
opinio: &̃ diuulgabatur ubiꝙ qđ surrex̃¬
ꝓpha magnꝰ potens in opere & sermone. qͥ
& obsessos a demonib liberaret. Maxima
quidẽ ei in curacionib egritudinũ gracia. s
in clemonib elimmandis frequentior ꝯperatio
erat: quia copiosior uexatorũ numerꝰ ad ex¬

Expanded text:
entiae et virtutis, non confessione, sed fuga coactus entiae et virtutis, non confessione, sed fuga coactus ostendit. Fugato diabolo mulier, quam in tantorum sartagine tormentorum carnifex pestilens tanto tempore frixerat, mentis suae compos tra fauces lingua, Deum confessa gratias egit, et intuita curatorem suum, pedibus ejus advoluta est. Ingens per ecclesiam attollitur clamor, omnis aetas jubilat Deo, personant aeramenta, benedicitur ab omnibus Deus, excedit veneratio modum, et Servum Dei supra hominem, si dici fas est, liquefacta charitate civitas veneratur. 15. Audiebantur haec quae Mediolani fiebant: et per totam Italiam Viri Dei discurrebat opinio, et divulgabatur ubique quod surrexa magnus, potens in opere et sermone, qui  obsessos a daemonibus liberaret. Maxima quidem ei in curationibus aegritudinum gratia, sed in daemonibus eliminandis frequentior operatio erat, quia copiosior vexatorum numerus ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur.Ad est inique spirit᷑ iudex tu¬
us. ad est sumina potestas. iam resiste si po¬
tes. Ad est ule qui ꝑ nostra salute passurus.
mine inq̃t princeps mundi eiciecur foras
Hoc illud corpus. qđ de corpore uiginis sũp¬
tum est. qđ in stipite crucis extensum ẽ. qđ in
tumulo iacuit. qđ de morte surrexit: qđ uidẽ¬
tib discipulis ascendit in celũ. In huiꝰ gͦ maieᷤ¬
tatis terribili potestate. tibi sp̃c maligne p̾cipi¬
cio ut ab hac ancilla eius egrediens: conting̾e
eam deinceps non presumas. Cumq eam inui¬
tus deserens. & manere ultra non ualens atro¬
cius afflictaret. tam magnã irã. quã modicũ
tempus habens: rediens pat̾ sc̃s ad altare. frac¬
tionẽ hostiȩ salutaris rite compleuit. diffundẽ¬
damꝙ: in populũ pacem ministro dedit: & cõ¬
festim pax & salus integra reddita est mulieri.
Sic ille neqͣm diuina misteria qͣntȩ sint effici¬

Expanded text:
loquebatur: « Adest, inique spiritus, Judex tuloquebatur: « Adest, inique spiritus, Judex tuus, adest summa potestas. Jam resiste si potes. Adest ille qui pro nostra salute passurus: Nunc, inquit, princeps hujus mundi ejicietur foras . Hoc illud corpus, quod de corpore Virginis sumptum est, quod in stipite crucis extensum est, quod in tumulo jacuit, quod de morte 1098 surrexit, quod videntibus discipulis ascendit in coelum. In hujus ergo majestatis terribili potestate tibi, spiritus maligne, praecipio, ut ab hac ancilla ejus egrediens contingere eam deinceps non praesumas. » Cumque eam invitus deserens, et manere ultra non valens, atrocius afflictaret, tam magnam iram, quam modicum tempus habens; rediens Pater sanctus ad altare, fractionem hostiae salutaris rite complevit, diffundendamque in populum pacem ministro dedit; et confestim pax et salus integra reddita est mulieri. Sic ille nequam, divina mysteria quantae sint effici
Abbreviated transcription (Latin):
& clericis & monachis secũ iuxt̾a altare cõ¬
sistentib. mulierẽ ibidẽ iubet constitui &
teneri. Illa uͦ reluctatis. & ui diabolica ñ natu¬
rali uirtute recalcitrans: non sine aliorum
iniuiria. ip̃m abbatẽ pede ꝑcussit. Quem
diaboli ausũ mansuere ille contempsit. &¬
ad expulsionẽ non indignatione ire. s pa¬
cifica & humili supplicatione dm̃ inuocat
adiutorẽ: & ad unmolationẽ hostiȩ salu
taris accedit. Quociens tamen eandẽ sacrã
hostiã signat. tociens ad muuierẽ quoq
conuersus: eodẽ signo crucis edito spiritũ
neqͣm athleta fortis impugnat. Nam et
ille malignꝰ. quociens aduersus eum signũ
crucis intenditur. ꝑcussũ se indicans acri
seuit. & recalcitrans contra stimulũ. quidnã
tolleret prodit inuitus. Expleca aũ oraciõe
Aͥñica: efficatius hostẽ aggreditur uirbeat᷑
Patene siquidẽ calicis sacrũ corpus dñi im¬
poneus. & mulieris caꝑiti suꝑponens: t alia

Expanded text:
et clericis et monachis secum juxta conet clericis et monachis secum juxta consistentibus, mulierem ibidem jubet constitui et teneri. Illa vero reluctans, et vi diabolica non naturali virtute recalcitrans, non sine aliorum injuria ipsum Abbatem pede percussit. Quem diaboli ausum mansuete ille contempsit, ad expulsionem non indignatione irae, sed pacifica et humili supplicatione Deum invocat adjutorem, et ad imtaris accedit. Quoties tamen eamdem sacram hostiam signat, toties ad mulierem quoque conversus, eodem signo crucis edito spiritum nequam athleta fortis impugnat. Nam et ille malignus, quoties adversus eum signum crucis intenditur, percussum se indicans, acrius saevit, et recalcitrans contra stimulum, quidnam toleret, prodit invitus. 14. Expleta autem oratione dominica, efficacius hostem aggreditur Vir beatus. Patenae siquidem calicis sacrum Domini corpus imponens, et mulieris capiti superponens, talia
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesia: impedita est illa demonũ licentia.
& cotidie dabat locũ. & ad preces uiri dĩ
diffugiebat diabolus. & si quando resistere
conabat᷑. in ip̃o conflictu succumbens glori¬
osius uincebat᷑.¬
Nterꝰ eos gͥ qui uexabant᷑. mulier gͣndeua.
ciuis mediolanensis & honorata quondã ma¬
trona: usq ad ecclesiã beati ambrosii post
beatũ uirum a multis tracta est. In cuius
pectore plurib annis diabolus sed̾at. & iã
ita suffocauerat eã ut uisu & auditu &̾ uer¬
bo pͥuata. frendens dentib & linguã its
monstrũ non femina uideret᷑. Sordida eiꝰ
facies. uultus terribilis. flatus fetidus: in¬
habitatoris sachane colliuia testabantur.
Hanc cũ aspexisset uir dei. nouit inheren¬
tem ei & inuisc̾atũ diabolũ: nec facile eg̃s¬
surũ de domo. quã tanto possederat tem¬
pore. Conuersus ad populũ cuiꝰ innum̃a
aderat multitudo. orare iubet attentius:

Expanded text:
ecclesia, impedita est illa daemonum licentia, ecclesia, impedita est illa daemonum licentia, et quotidie dabat locum, et ad preces Viri Dei diffugiebat diabolus: et si quando resistere conabatur, in ipso conflictu succumbens gloriosus vincebatnter eos igitur qui vexabantur, mulier grandaeva, civis Mediolanensis, et honorata quondam matrona, usque ad ecclesiam beati. Ambrosii post beatum Virum a multis tracta est; in cujus pectore pluribus annis diabolus sederat, et jam ita suffocaverat eam, ut visu et auditu et verbo privata, frendens dentibus, et linguam in monstrum, non femina videretur. Sordida ei facies, vultus terribilis, flatus fetidus, inhabitatoris satanae colluvia testabantur. Hanc cum aspexisset Vir Dei, novit inhaerentem ei et inviscatum diabolum, nec facile egressurum de domo, quam tanto possederat tempore. Conversus igitur ad populum, cujus innumera aderat multitudo, orare jubet attentius,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona. diabolo ꝓfugo && confuso. laudes.
debitas deo canit ȩcclesia: & post acclamati¬
ones letabundas. alacer populus ibidem
donec diuina compleantur mysteria ĩmo¬
bilis ꝑseuerat. Sub aspectu itaꝙ omniũ in¬
coluiis puella a sins domũ reducit᷑: & uix
tandẽ a populo dimissus ad hospitum
uir dei reuertit᷑. Diuiino iudicio ea tempes¬
date in mediolano. iuxt̾a illlꝰ ysaiȩ uerbũ
pilosi clamabant alterad alterũ. & occur.¬
tebant ouocentauris demonia. & effrenatis
discursib plurimos infestabant: nec erat
qui insolentiȩ eorũ resisteret. cum diu sub
anselmi scismate qͥ petri fauctor mediola¬
uensem occupauerat cathedrã. sacerdotes
gementes uirgines squalide. sanctificatioes
maledicte altare poilutũ: uã dei in populũ
prouocassent. At uero in aduentu uiri dei
abdicatis anselmi prestigiis. & in sedis apoᷤᷤ¬
tolicȩ obedientiã sub innocentio reuocata

Expanded text:
persona, diabolo profugo et confuso, laudes persona, diabolo profugo et confuso, laudes debitas Deo canit ecclesia: et post acclamationes laetabundas alacer populus ibidem, donec divina compleantur mysteria, immobilis perseverat. Sub aspectu itaque omnium incolumis puella a suis domum reducitur, et vix tandem a populo dimissus ad hospitium Vir Dei revertitur. 12. Divino judicio ea tempestate in Mediolano, juxta Isaiae verbum, pilosi clamabant alter ad alterum, et occurrebant onocentauris daemonia, . et effrenatis decursibus plurimos infestabant: nec erat qui insolentiae eorum resisteret, cum diu sub Anselmi schismate, qui Petri fautor Mediolanensem occupaverat cathedram, sacerdotes gementes, virgines squalidae, sanctificationes maledictae, altare pollutum iram Dei in populum provocassent. At vero in adventu Viri Dei abdicatis Anselmi praestigiis, et in Sedis apostolicae obedientiam sub Innocentio revocata
Abbreviated transcription (Latin):
na celebraturus mysteria. seruis ddi
ꝓcedit. U expectante innumera populi
multitudine. iiter ipsa missarũ sollemp¬
nia. dum clericis canentib ipse secus alta¬
re sederet. puellã ei paruulã offerentes.
quã uehementi impetu uexabat diabolus.
orant ut miselle subueniat. & diabolũ in ea
cdebachantẽ elidat. Audita supplicatione as¬
tantiũ. & intuitus ꝑsonam frendentẽ denti¬
b & stridentẽ ut ęciã intuentib esset horro¬
ri: compassus est etati. & uehementiȩ anxie¬
tati illius condoluit. Patenã gͥ calicis in
quo diuina celebraturus erat mysteria ac¬
cipit. & digitis latice suꝑfuso orans intra se.
& de dñi iurtute confidens. ori puellȩ salu¬
brem potũ applicat: c corpori eius ftillã me¬
dicinalẽ infundit. Nec mora quasi urere¬
tur sathanas. infusionis illuis uirtutẽ fer¬
te non potuit. s urgente intͥnsecꝰ crucis an¬
tid oto: festinanter egrediens uomitu sordi¬
dissimo tremebundus eruꝑit. Sic purgata

Expanded text:
na celebraturus mysteria Servus Dei procedit: ubi exspectante innumera populi multitudine, inter ipsa missarum solemnia, dum clericis canentibus ipse secus altare sederet, puellam ei parvulam offerentes, quam vehementi impetu 1197 vexabat diabolus, orant ut misellae subveniat, et diabolum in ea debacchantem elidat. Audita supplicatione astantium, et intuitus personam frendentem dentibus et stridentem, ut etiam intuentibus esset horrori, compassus est aetati, et vehementiae anxietatis ejus condoluit. Patenam igitur calicis, in quo divina celebraturus erat mysteria, accipit: et digitis latice superfuso, orans intra se, et de Domini virtute confidens, ori puellae salubrem potum applicat, et corpori ejus stillam medicinalem infundit. Nec mora, quasi ureretur Satanas, infusionis illius virtutem ferre non potuit, sed urgente intrinsecus crucis antidoto, festinanter egrediens, vomitu sordidissimo tremebundus erupit. Sic purgata
Abbreviated transcription (Latin):
te proferri iussit in medium: & a corde suo
delectacionem huiismodi auellens. gem.¬
mas a retinaculis suis abstrahi iussit. &¬
aurum confringi precepit: ut uenderentur.
& de precio eorum dilecta dño suꝑ aurum
& toparium tabernacula fundarentur. Nec
desistebat amalech ab infestacione isrł. sed
moyses eleuatis in celum manib potitus
est uictoria: & retrahentib se hostib abbaᷤ
sanctus sequester sollicitus. clamantibus
ad dm̃ & domi plorantib fr̃ib irrupit in
acies. & in tempore iracundie factus est
reconciliatio: & allegationib diuinis int̾curren¬
tib detumuere ꝓcellȩ. & reuersa est interꝰ regẽ
& principẽ tranquillitatis & pacis desidera¬
ta serenitas

Expanded text:
te proferre jussit in medium; et a corde suo te proferre jussit in medium; et a corde suo delectationem hujusmodi avellens, gemmas a retinaculis suis jussit abstrahi, et aurum confringi praecepit, ut venderetur, et de pretio eorum dilecta Domino super aurum et topazion tabernacula fundarentur. Nec desistebat Amalech ab infestatione Israel: sed Moyses elevatis in coelum manibus potitus est victoria, et retrahentibus se hostibus Abbas sanctus sequester sollicitus, clamantibus ad Deum et domi plorantibus fratribus, irrupit in acies, et in tempore iracundiae factus est reconciliatio, et allegationibus divinis intercurrentibus detumuere procellae, et reversa est inter Regem et Principem tranquillitas, et pacis desiderata serenitas
Abbreviated transcription (Latin):
amimam. & gloriosiorẽ fuisse iob cum sede¬
ret in sterquilinio. qͣm fuisset cum circum¬
stante exercitu sedisset illesus in solio: os¬
t̾endit ei uir sanctus salomonem peccasse
in ocio. & abusum bono pacis de fluxisse
in uitia: cum dauid pater etus absalon
filio ꝑsequente. & uniuerso israhele adũs
eum animato. ꝑmansisset in gracra. Intima¬
uit etiam quomodo ipsum sathanas colafi¬
zauit apłm. in qua tribulatione immobili¬
ter ꝑ seuerans. meruit audire quia uirtus
in infirmitate ꝑficitur: & quia in presenti
uita segniores nos faciũt prosꝑa. & circum¬
spectiores aduersa. Audiens hec uenerabilis
comes. magnifice animatus. duo inmensi
ponderis & miri oꝑis uasa aurea. in quib
preciosissimȩ geminȩ habebantur inclusȩ.
quȩ in sollempnitate corone suȩ rex anglo¬
riim henricus auunculus eius. ad oftenta¬
tionem diuitiarũ fuarũ & gloriȩ suȩ inm̾sa
coram se hr̃e consueuerat. sub omni celerita¬

Expanded text:
animam ; et gloriosiorem fuisse Job cum sedeanimam ; et gloriosiorem fuisse Job cum sederet in sterquilinio, quam fuisset, cum circumstante exercitu sedisset illaesus in solio . Ostendit ei Vir sanctus Salomonem peccasse 1115 in otio, et abusum bono pacis defluxisse in vitia: cum David pater ejus, Absalon filio persequente, et universo Israel adversus eum armato, permansisset in gratia. Intimavit etiam quomodo ipsum satanas colaphizarit Apostolum, in qua tribulatione immobiliter perseverans illud meruit audire, quia virtus in infirmitate perficitur , et quia in praesenti vita segniores nos faciunt prospera, et circumspectiores adversa. » 55. Audiens haec venerabilis Comes, magnifice animatus, duo immensi ponderis et miri operis vasa aurea in quibus pretiosissimae gemmae habebantur inclusae, quae in solemnitate coronae suae rex Anglorum Henricus avunculus ejus ad ostentationem divitiarum suarum et gloriae suae in mensa coram se habere consueverat sub 1116 omni celerita
Abbreviated transcription (Latin):
cipes. & commnota est & contremuit terra.
& quasi iratus esset ei ds̃. rapinis & incen¬
diis fere omnia ad eum ꝑtinentia depo¬
pulatorib exposita erant: & oꝑuit faciẽ
terre regis exercitus. & passim omnia
uastabantur. Nec erat ei tutum resistere uel
obuiare ꝑsecutorib. quia & sui deseruerant
eum manifeste infestantes. & qui remanse¬
rant in insidiis non ad subsidia erant: un¬
diq angustiȩ graues. quia nec domi sibi ca¬
uere. nec extra poterat congrua ꝓuidere. cũ
omnino qui sui essent nesciret᷑: & tam de ꝑ¬
fidia refugarũ. qͣm de duplicitate suorum ꝑr¬
sus diffideret. Inter has angustias conuer¬
sus ad dñm. de cęlo quȩsuut auxiliũ: q ac¬
cito uiro dei cuius consilio maxime uteba¬
tur. nec desperans de clementia dei. hoc ex
euis responsione accepit. ut intelligeret quia
flagellat ds̃ filium quem recipit: & huius¬
modh correctiones uel purgant uel ꝓbant

Expanded text:
cipes, et commota est et contremuit terra; cipes, et commota est et contremuit terra; et quasi iratus esset ei Deus, rapinis et incendiis fere omnia ad eum pertinentia depopulatoribus exposita erant; et operuit faciem terrae Regis exercitus, et passim omnia vastabantur. Nec erat ei tutum resistere, vel obviare persecutoribus: quia et sui deseruerant eum, manifeste infestantes; et qui remanserant, in insidiis, non ad subsidia erant. Undique angustiae graves, quia nec domi sibi cavere, nec extra poterat congrua providere, cum omnino qui sui essent, nesciret; et tam de perfidia refugarum, quam de duplicitate suorum prorsus diffideret. Inter has autem augustias conversus ad Dominum, et de coelo quaesivit auxilium: et accito Viro Dei, cujus consilio maxime utebatur, nec desperans de misericordia Dei, hoc ex ejus responsione accepit, « ut intelligeret quia flagellat Deus omnem filium quem recipit; et hujusmodi correptiones vel purgant, vel probant
Abbreviated transcription (Latin):
horreo comitis necessaria ministrarent.
Circumferebant ętiã rigente bruma ap¬
tatis sarcinis pauꝑum indumenta. & pel¬
les & birros & calciamenta. in quibus
nec absongia deerat: que ꝑ uicos indigis
erogabant. Nullum in comitatu illo cle¬
mentiȩ deerat opus: ad portum illũ. nau¬
fragi omnes tutum habebant refugiũ.
Temporib famis non sicut pharao fru¬
menta uenundedit populo. nec in serui¬
tutẽ sibi erogatis annonis subiecit egẏp¬
tum: s abbatem sancto quasi altero ioseph
diuiniore usus consiliario. gratis egenis
aperuit horrea: nec exhausit pecunia po¬
pulum: nec astu circumuenit afflictos. nec
re publica ad se translata priuatos in terra
cumulauit thesauros: s in cęlo pocus
thesaurizans. infatigabilis distributor cũ
magna alacritate & pecumas distribuit
& annonas. Nec defuit uiro in hianti cȩles¬
tib magni ponderis & horrendi tempta-¬
cio: s aggressus est eum tam rex qͣm pͥn¬

Expanded text:
horreo Comitis necessaria ministrarent. horreo Comitis necessaria ministrarent. Circumferebant etiam rigente bruma, aptatis sarcinis, pauperum indumenta, et pelles, et birros, et calceamenta, in quibus nec axungia deerat, quae per vicos indigis erogabant. Nullum in comitatu illo clementiae deerat opus: ad portum illum naufragi omnes tutum habebant refugium. Temporibus famis non, sicut Pharao, frumenta venumdedit populo, nec in servitutem sibi erogatis annonis subjecit Aegyptum: sed Abbate sancto, quasi altera Joseph, diviniore usus consiliario, gratis egenis aperuit horrea, nec exhausit pecunia populum, nec astu circumvenit afflictos, nec re publica ad se translata, privatos in terra cumulavit thesauros; sed in coelo potius thesaurizans infatigabilis distributor, cum magna alacritate et pecunias distribuit, et annonas. 54. Nec defuit viro inhianti coelestibus magni ponderis et horrenda tentatio: sed aggressus est eum tam Rex, quam prin
Abbreviated transcription (Latin):
refici iussit: s & aliis pauperib largas
& congruas ꝑsonis elemosinas. siue incibis
siue in uestib. eoꝵ ministerio donari ĩsti¬
tuit. Et illis quidem tantum in domo sua
uoluit esse dominiũ. ut potestatiue pincer¬
nis. & pistorib. & cocis. & reliquis ministe¬
rialib que uellent iuberent. quȩ placerẽt
tollerent: nec esset qui aliquid prohiberet
uel referret ad comitẽ. si in aliquo ꝑdigi ui¬
derentur. S & uiri ipsi timentes dm̃. & tã
ei pladere qͣm comiti cupientes. nec magnifi¬
centiam principis minuebant. qui caritatis
plenitudinẽ de suis impleri preceperat:
nec deo ingrati esse uolebant si inueniren¬
tur desides & auari. ubi eos promptos &
expeditos dispensatores esse. tam uoluntaᷤᷤ
qͣm principis suffitiens bonitas iniunxis¬
set. Erat preterea horum officio deputa¬
tum. ut monachis & religiosis iuris
quos ad curiam diuersa mittebant ne¬
gocia. hospitia ꝓuiderẽt: & de penu

Expanded text:
refici jussit. Sed et aliis pauperibus largas refici jussit. Sed et aliis pauperibus largas et congruas personis eleemosynas, sive in cibis, sive in vestibus, eorum ministerio donari instituit. Et illis quidem tantum in domo sua voluit esse dominium, ut potestative, pincernis, et pistoribus, et coquis, et reliquis ministerialibus, quae vellent juberent, quae placeret tollerent; nec esset qui aliquid prohibere auderet, vel referret ad Comitem, si in aliquo prodigi viderentur. Sed et viri illi timentes Deum, et tam ei placere, quam Comiti cupientes, nec magnificentiam Principis minuebant, qui charitatis plenitudinem de suis impleri praeceperat; nec Deo ingrati esse volebant, si invenirentur desides et avari, ubi eos promptos et expeditos dispensatores esse, tam voluntas Dei, quam Principis sufficiens bonitas injunxisset. Erat praeterea horum officio deputatum, ut monachis et religiosis viris, quos ad curiam diversa mittebant negotia, hospitia providerent, et de penu et
Abbreviated transcription (Latin):
induruerat uelle scire originem: & cog¬
nita ueritate aut corrigere errorẽ. aut̃
sanccire sentenciã. Mittebat autẽ in
cdolo. Audierat enĩ petrũ pisanũ elo¬
quentissimũ esse. & in legum & canonũ
scientia nulli scłm: putabatq si eloq̃n¬
tiȩ eius in publico consistorio audientia
ꝑreberetur. declamationib rechoricis sum¬
plicitatẽ ablatis posse obrui: & silentiũ
ei iui uerborũ & pondere racionũ impo¬
ni. Ne dui morer: uenit pars utm̃q sa¬
lernũ. s militauerat ultio. & preuenerat
tanti scęleris machinamentũ. Parato nãq
ad bellum inmimerabili exercitu. adũ¬
sus rannulfum ducẽ idẽ rex in campũ
armatas produxerat acies: cum subito
uiso duce audacter obuiam procedente.
territus fugit. effusumq exercitũ pre¬
de & cedib exposuit: & unumeris mi¬
litib captis & interfectis. inuitus dugẽ
ditauit opib. gloria sublimauit. Quȩ
quidem ei uixct̃a uerbũ uiri dei omnia¬

Expanded text:
induruerat, velle scire originem; et coginduruerat, velle scire originem; et cognita veritate, aut corrigere errorem, aut sancire sententiam. Mittebat autem in dolo, quia audierat Petrum Pisanum eloquentissimum esse, et in legum et canonum scientia nulli secundum; putabatque si eloquentiae ejus in publico consistorio audientia praeberetur, declamationibus rhetoricis simplicitatem Abbatis posse obrui, et silentium ei vi verborum et pondere rationum imponi. Ne diu morer, venit pars utraque Salernum. Sed militaverat ultio, et praevenerat tanti sceleris machinamentum. Parato namque ad bellum innumerabili exercitu adversus Rannulfum ducem, idem rex in campum armatas produxerat acies: cum subito viso duce audacter obviam procedente, territus fugit, effusumque exercitum praedae et caedibus exposuit, et innumeris militibus captis et interfectis, invitus Ducem ditavit opibus. gloria sublimavit. Quae quidem ei juxta
Abbreviated transcription (Latin):
menta mendacio suffragari. Insanire aũ
eos. qui rem illicitã sacramenti patrocinio
constare existimant. cum oporteat extͣ¬
ordinarias pactiones quocũq religionis
auctoritate diuina dissolui. Nuditis hiᷤ
aliisq uir dei sermonib defluebant a
petro. & cotidie partis illius dissociatis
agminib uincula rumpebant᷑: ipsius qͦq
petri animus tabescebat. quia se cotidie
minui. in nocentiũ uero crescere minime
dubitabat. De fecerant pecuniȩ. contabu¬
erat curiȩ amplitudo. aruerant ministe¬
ria domus. rarus mensam eius frequen¬
tabat conuiua. deliciȩ in plebeia cibaria
commutate. cultus obsequentiũ uetusta¬
si: & tota domꝰ effigies pallida. dissolu¬
tionem proximã indicabat.
bat. ad eum mitat petens ut haimeri¬
cum cancellariũ suum. & abbatẽ clare¬
uallis ad se mitternichl hominus
a petro leonis idẽ petens. ut petiã
pisanũ a suo latere delegaret. Aiebat
autẽ se dissensionis huius quȩ iã diu

Expanded text:
menta mendacio suffragari. Insanire autem menta mendacio suffragari. Insanire autem eos, qui rem illicitam sacramenti patrocinio constare existimant, cum oporteat extraordinarias pactiones quocunque religionis auctoritate divina dissolvi. Auditis his aliisque Viri Dei sermonibus defluebant a Petro, et quotidie partis illius dissociatis agminibus, vincula rumpebantur: ipsius quoque Petri animus tabescebat, quia se quotidie minui, Innocentium vero crescere minime dubitabat. Defecerant pecuniae, contabuerat curiae amplitudo, aruerant ministeria domus. Rarus mensam ejus frequentabat conviva, deliciae in plebeia cibaria commutatae, cultus obsequentium vetustasi, et tota domus effigies pallida, dissolutionem proximam indicabat. 43. bat, ad eum mittit, petens, ut Haimericum cancellarium suum, et Abbatem Clarae-Vallensem ad se mitteret: nihilominus a Petro Leonis idem petens, ut Petrum sibi Pisanum a suo latere delegaret. Aiebat autem se dissensionis hujus, quae jamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
ponens s colloquia quorumdã suscipiens
sciscitat᷑ quȩ fit eorum facultas. qui fautoꝵ
animi. utrum errore an malicia seducti.
tantũ scelus protrahant & protelent. In¬
telligit ex secretis. clerũ qui cum petro erat
de statu suo sollicitũ scire quidem peccatũ.
s non audere reuerti. ne perpetua notatꝰ
infamia uilis int̾ ceteros haberetur: & mal¬
le sub umbra honestatis interim sic esse.
qͣm expelli a sedib suis. & publicȩ mendi¬
citati exponi. Corũ qui de petri ꝑsapia e¬
rant hec erat responsio. quia iam credi
eis a nemine posset. si demembrarent ge¬
nus suum. & eum relinquerent qui cog¬
nationis suȩ caput esset & dñs. Cȩteri uira¬
mento fidelitatis excusabant ꝑfidiã: nec
aliquis ex sana conscientia parti illi con¬
ferebat suffragia. Denunciabat itaq abbas
eis colligationes impietatis esse sacrile¬
gas. & ꝓphanas conspirationes legib &
canonib condempnatas. iuramentis non

Expanded text:
ponens, sed colloquia quorumdam suscipiens, ponens, sed colloquia quorumdam suscipiens, sciscitatur, quae sit eorum facultas, qui fautorum animi; utrum errore, an malitia seducti, tantum scelus protrahant et protelent. Intelligit ex secretis clerum qui cum Petro erat, de statu suo sollicitum, scire quidem peccatum, sed non audere reverti, ne perpetua notatus infamia, vilis inter caeteros haberetur: et malle sub umbra honestatis interim sic esse, quam expelli a sedibus suis, et publicae mendicitati exponi. Eorum qui de Petri prosapia erant, haec erat responsio: quia jam credi eis a nemine posset, si demembrarent genus suum, et eum relinquerent, qui cognationis suae caput esset et dominus. Caeteri juramento fidelitatis excusabant perfidiam, nec aliquis ex sana conscientia parti illi conferebat suffragia. Denuntiabat itaque eis Abbas colligationes impietatis esse sacrilegas, et profanas conspirationes legibus et canonibus condemnatas juramentis non