comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cius natiuitate stellue splen¬
deritis inditia neglexerunt.
recuius passione &iam sole
lu genae laetati suntꝰ Quid
mirũ sichaldaceis aduentan¬
tib hi credere noluerunt: quos
ad fidem ueritatis ad ducere con¬
cursus non potuit angelorũ.
Letemur itaq nos fr̃s & exul¬
temus indño festiuitatem ꝑhen¬
nis mysterii omni cumgau¬
dio caelebrantes: qui natiuita¬
tẽ dominicã non coniecturis
carnalibus ab negamus. sed
fide simplici confitemur: Qui
saluatoris aduentumꝰ nunti¬
antibus magis sed ad testan
sed regnantem ueneramur in
caelo

Expanded text:
ejus nativitate stellae splenejus nativitate stellae splendentis indicia neglexerunt, in cujus passione, etiam sole lugente, laetati sunt? Quid mirum, si Chaldaeis adventantibus, hi credere noluerunt, quos ad fidem veritatis adducere concursus non potuit angelorum? Laetemur itaque nos, fratres, et exsultemus in Domino, festivitatem perennis mysterii omni cum gaudio celebrantes; qui nativitatem dominicam non conjecturis carnalibus adnegamus, sed fide simplici confitemur; qui Salvatoris adventum non nuntiantibus magis, sed attestantsed regnantem veneramur in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
sane aquib cumq uilib obs¬
curis abiectisq hominib hȩc
sunt uel intellecta uel uisa: sed
achaldacis. id est apud quos su¬
perstitionum regnabat er¬
ror: in his ingressus mundũ
xp̃c primitias fidei salutaris
inuerit Et faccum est inter
midcieos atq gentiles. quoddã
pe fidiȩ fidẽiq certamen:
Uato enim xp̃o exxultabat chal¬
dȩa et cota cum suis principib
Herosolima torquebatur: In¬
sectabatur iud aeus. magus
adorabat. Herodes acuebat
gladium: chaldacus mime¬
a praeparabat: Sed quid mi¬
rum si turba illa iudaica xp̃i
non suscepit infantiã quȩ̨¬
xiam mortuos suscitantẽ con¬
umaciter abusa contempsit.
quid mirum simcunis iacen¬
tem xp̃m spr euere iudaei
quem cum cęcis uel noua da¬
ec lumina uel repararet a¬
missa. languoresq uarios
saluti fero sermone curaret.
adoentua benefitia dnã re¬
dimentis in graci mendacis
linguae calumpniis incusa¬
bantͦ Quid mirum si in

Expanded text:
sane a quibuscunque vilibus, obssane a quibuscunque vilibus, obscuris abjectisque hominibus haec sunt vel intellecta, vel visa, sed a Chaldaeis, id est, 85 apud quos superstitionum regnabat error. In his ingressus mundum stus primitias fidei salutaris invenit: et factum est inter Judaeos atque gentiles quoddam perfidiae fideique certamen. Nato enim Christo exsultabat Chaldaea, et tota cum suis principibus Hierosolyma torquebatur. Insectabatur Judaeus, magus adorabat; et Herodes acuebat gladium, Chaldaeus munera praeparabat. Sed quid mirum si turba illa Judaica Christi non suscepit infantiam, quae etiam mortuos suscitantem contumaciter abusa contempsit? Quid mirum si in cunis jacentem Christum sprevere Judaei, quem, cum caecis vel nova daret lumina, vel repararet amissa, languoresque varios salutifero sermone curaret, ad omnia beneficia Domini redimentis ingrati, mendacis linguae 86 calumniis incusabant? Quid mirum si in
Abbreviated transcription (Latin):
q. rectorem sub carnis myste¬
rio uenientẽ inuidus tremit
herodes: uidaea in fidelis ab¬
iurat. tremit herodes in fan¬
tem regiae dignitatis. quia
bonitãtẽ nascẽntis ignorat.
praedicat: quia impictatib sci¬
is metuens iusti uidicis itfugit
aequitatem. et scelerum suorũ.
ob caecata tenebris. sola uidere
non potest quod omnib splen¬
det ecaelo. Et cum omĩũ pa¬
triarcharum doctrina ac pro¬
phetica scõrũ uirorũ eloquia.
adagnitionem filii dĩ iuda¬
ica corda non reflexerint: uni¬
us stellae radiis fidem gen¬
tium suscitauit: Quaẽ tan¬
ta permutatio fr̃s. quae ueis¬
ta conuersio est. e A pud iu¬
dacos propheta loquitur nec
auditur: apud gentiles stel¬
la tacet & suadet̃ Uere sicut
scriptum est quibus non est
nontiatum deeo uidebunt.
et qui non audierunt intelli¬
gent Ecce chaldaei quibus
nichil umquam fuerat de hui¬
modi misteriis praedicatum.
intellexerunt natiuitatẽ xp̃i.

Expanded text:
que rectorem, sub carnis mysteque rectorem, sub carnis mysterio venientem, invidus tremit Herodes, Judaea infidelis abjurat. Tremit Herodes infantem regiae dignitatis, quia bonitatem nascentis ignorat: praedicat, quia impietatibus suis metuens justi judicis refugit aequitatem; et scelerum suorum obcaecata tenebris, sola videre non potest quod omnibus splendet e coelo: et cum omnium patriarcharum doctrina, ac prophetica sanctorum virorum eloquia ad agnitionem Filii Dei Judaica corda non flexerint, unius stellae radius fidem gentium suscitavit. Quae tanta permutatio, fratres, quaeve ista conversio est? Apud Judaeos propheta loquitur, nec auditur; apud gentiles stella tacet, et suadet. Vere sicut scriptum est: Quibus non est nuntiatum de eo videbunt; et qui non audierunt, intelligent . Ecce enim Chaldaei, quibus nihil unquam fuerat de hujusmodi mysteriis praedicatum intellexerunt nativitatem Christ
Abbreviated transcription (Latin):
erat ut caelorum dnm̃ testimo¬
nium caelestę precederet: et aue¬
torẽ lucissignum luminis reue¬
laret. Magnum hoc fr̃s tre¬
mendumq m̃ysterium: cumunꝰ
idemq ad nuntiatur depare
ds̃: ethomo de matre unus idemq
filius feminae: et filius maiesta¬
tis: Unus idemq hominũ par¬
÷ ticeps & dñs anglorum Quis
enim ualeat aestimart quant᷑ sa¬
cramenti quantęq sit gratiae.
quod ille sugit ubera. qui pascit
omnia : Et qui uniuersis ani¬
mantib uiuendi substantiã
praestat ecaelo: obsalutem ter¬
restrium terreno lacte nutrit᷑.
Nullus ergo ambigat: ne¬
mocunctetur: Quod xp̃c̃
interra degens. fulgebat in
caelo: quia sic uenit ad terras.
ut non relinqueret caelũ. Et
inde est quod uirginalem
hunc puerum laũdant ange¬
li. mirantur pastores: caelũm
ad testatur. uenerantur et ma¬
gi: quia mystica eius natiuitas.
sempiterno gaudio et terram
lactificauit et caelum. Huric
ergo regem caelestium hominũ¬

Expanded text:
erat ut coelorum Dominum testimoerat ut coelorum Dominum testimonium coeleste praecederet, et auctorem lucis signum lucis revelaret. Magnum hoc, fratres, tremendumque mysterium, cum unus idemque annuntiatur de Patre Deus, et homo de matre; unus idemque filius feminae, et filius majestatis; unus idemque hominum particeps, et Dominus angelorum. Quis enim valeat aestimare quanti sacramenti, quantaeque sit gloriae, quod ille sugit ubera, qui pascit omnia, et qui universis animantibus vivendi substantiam praestat e coelo, ob salutem terrestrium terreno 84 lacte nutritur? Nullus ergo ambigat, nemo cunctetur, quod Christus in terra degens fulgebat in coelo, quia sic venit ad terras, ut non relinqueret coelum. Et inde est quod virginalem hunc puerum laudant angeli, mirantur pastores, coelum attestatur, venerantur et magi, quia mystica ejus nativitas sempiterno gaudio et terram laetificavit et coelum. Hunc ergo regem coelestium hominum
Abbreviated transcription (Latin):
di. Proinde nos dilectissimi ue¬
nientes exgentibus. quibus in
stella domĩnica salutare lumen
radiauit ecaelo. apud quos uir¬
ginis fidelis est partus. quib
tionis ac fidei nrãe munera de¬
ferentes. herodis perfidiam de¬
clinemus. Et scĩficato corpore
ac spũ nostram misericordiam
diligentes. sacratissimum semꝑ
dñi honoremus aduentum : ut
sicut deeius inluminatione gau¬
demus. ita de nostra retributio¬
atq conueniens: ut concur¬
rentes ad festa dominica
et misteria saluatoris nos¬
tri. Decuius natiuitate gaui¬
si sumus: eius manifestatione lae¬
teinur. quia sicut nascendo glo¬
riosus est dei filius: ita aparen¬
do mirabilis. Mirum namq
quod xp̃c processit exuirgine:
nec minus magnificum: quod
ostensus estecaelo Mirum ual¬
de quod nouum hominem terra
suscepit: stupendum nihilomi¬
nus. quod nouum hunc hominẽ.
noua decaelo stella prodiderit.
Apud iuda eos sordebat in¬
pannis apud gentiles fulgebat
ingloria. Et̃ quidem netesse

Expanded text:
di. Proinde nos, dilectissimi, venientes ex gentibus, quibus in stella dominica salutare lumen radiavit e coelo, apud quos Virginis fidelis est partus, quibus tionis ac fidei nostrae munera deferentes, Herodis perfidiam declinemus et sanctificato corpore ac spiritu, nostram misericordiam diligentes, sacratissimum semper Domini honoremus adventum: ut sicut de ejus illuminatione gaudemus, ita de nostra retributioatque conveniens, ut concurrentes ad festa dominica et mysteria Salvatoris nostri, de cujus nativitate gavisi sumus, ejus manifestatione laetemur: quia sicut nascendo gloriosus est Dei Filius, ita apparendo mirabilis. Mirum namque quod Christus processit ex virgine; nec minus magnificum quod ostensus e coelo est. Mirum valde quod novum hominem terra suscepit; stupendum nihilominus quod novum hunc hominem nova de coelo stella prodiderit. Apud pannis; apud gentiles fulgebat in gloria. Et quidem necesse
Abbreviated transcription (Latin):
naturam. N euel meffabilem
operum secutura miracula.
uel excipiendarum supplitia
passionum.sacramentum fidei
exrerum diuersitate turbarent:
cum iustificar omninonon
possint: nisi qui dñm ihm̃ et
uerum dm̃ et uerum hominẽ
crediderint. qui cum dõ patre

Expanded text:
naturam: ne vel ineffabilium naturam: ne vel ineffabilium operum secutura miracula, vel suscipiendarum supplicia passionum, sacramentum fidei ex rerum diversitate turbarent; cum justificari omnino non possent, nisi qui Dominum Jesum et verum Deum et verum hominem credidissent.
Abbreviated transcription (Latin):
rã. Et haec quidem quantũ
adinluminationẽ fidei per¬
tinebat : potuerunt illis cre¬
dita et intellecta sufficere.
ut corporali intuitu non in¬
quireret. quod plenissimo
uisu mentis inspexerant.: sed
diligentia saga̾cis officii usq
aduidendum̃ puerum per¬
seuerans. futuri temporis popu¬
lis et nostri temporis hominib
seruiebat: ut sicut omnib no¬
bis profuit quod post resur¬
rectionem dñi uestigia uul¬
utilitatem proficeret: quod
infantiam ipsius magorum
ꝓbauit as pectus. U iderunt
itaq magi. et ad orauerũnt
pueruim detribũ iuda. dese
mine duuid secundum car
non soluere ueneratꝰ. sed ad¬
orauerunt pucrum. quan¬
titate paruum. aliene opis
indigum. fandimpo¬
tem: et innullo ab humano
in fantiae generalitate dis¬
similem. Quia sicut fi¬
delia erant testimonia I quę
meo maiestatem inuisibilis
diuinitatis ad se rerent.: ita
probatissimum esse debebat
uerbum carne factum: et sem¬
piternum illam essentiam fi¬
lii dei: ueram hominis suscepisse

Expanded text:
r. Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans, futuri temporis populis et nostri saeculi hominibus serviebat: ut sicut omnibus nobis profuit, quod post resurrectionem Domini vestigia vulutilitatem proficeret, quod infantiam ipsius magorum probavit aspectus. Viderunt itaque magi, et adoraverunt puerum de tribu Juda, de semine David secundum carnnon solvere venerat, sed adoraverunt puerum, quantitate parvulum, alienae opis indigum, fandi impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fidelia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis veram suscepisse
Abbreviated transcription (Latin):
aegrpto duxit. atq ibite conseruaiss.
alimentum exhibuit: hicest qui
adte transmissus est: qui patientes
tuos curauit. quimortuos suscitauit:
Hicest inquem inique gessisti. quem
trucidasti: hicest quem uendidisti:
Id circo o israhel quia super dñm non
contremusti: inpugnatus ab hostibus
contremuisti: Super dñm nonfor¬
midasti. super dñm non eiulasti. suꝑ
mortuos filios eiulasti. quia dereli¬
quisti dñm: nec inueneris abeo: alli¬
sisti dñm: & tu quoq ad terram alli¬
deris: Tu ergo iaces interra: ille
autem surgens amortuis trans uectus. ẽ
ad celsitudinem caeli Nunc ergo
uenite uniuersȩ familiae hom̃inum.
quiestis commixti delictis: & remissi¬
ego agnus qui prouobis sum iugulatus:
Ego ura redemptio: ego uita. ego sa
rex: ego  qui resuscitabo.ꝑ dexterãmex̃.
Hicest̃ dñs nr̃. quifecit caelum etterram:
qui in ligno suspensus est: qui interra
sepultus. qui resurrexit amortuis.

Expanded text:
Aegyptum perduxit, atque ibi te conservans Aegyptum perduxit, atque ibi te conservans alimentum exhibuit. Hic est, qui ad te transmissus est, qui patientes tuos curavit, qui mortuos suscitavit. Hic est, in quem inique gessisti, quem trucidasti. Hic est, quem vendidisti. Idcirco, o Israel, quia super Dominum non contremuisti, impugnatus ab hostibus contremuisti. Super Dominum non formidasti, super Dominum non ejulasti, super mortuos filios ejulasti. Quia dereliquisti Dominum, nec invenieris ab eo; allisisti Dominum, et tu quoque ad terram allideris. Et tu quidem jaces in terra, ille autem surgens a mortuis transvectus est ad altitudinem coeli. VI. Nunc ergo venite, universae familiae hominum, qui estis commixtae delictis, et remissiego agnus, qui pro vobis sum jugulatus; ego vestra redemptio, ego vita, ego vesrex, ego vos resuscitabo per dexteram meam. Hic est Dominus noster, qui fecit coelum et terram; qui in ligno suspensus est, qui in terra sepultus, qui resurrexit a mortuis,
Abbreviated transcription (Latin):
Et bonum illud oseius quodte̾ cibatus est
uita. econtrario felle cibasti: et in
magna diei festiuitate tuum dñm
peremisti: Et tu quidem ȩpulis fru¬
ebaris. Ille autem famis patiebatur
esuriem: Tubibebas uinum. & panem
edebas: ille autem acoetũ etfel:
Tueras splendidus corpore: ille aut̃
confectus meroribus: Tu exꝰ ltabas:
& ille tribulabatur: Tu psallebas: &
ille iudicabatur: Tu honores ducebas.
& ille intumulo condiebatur: Tu quidem
inmollitiaetstratu iacebas: ille autem
insepulchro & loculo: O isrł impis¬
sime. quidhanc nouam iusticiam pre¬
parasti. Nouis tuum dñm subitiens
passionib peremisti. Dominatorem
tuum. factorem tuum quite honora¬
uit: qui tibi isrł nomen inposuit:
Tuautem israhel nequam inuentus
es. nonuidisti dnm. nec dm̃ intelle¬
gere uoluisti: Nesciebas o isrł qm̃
hicest primogenitus dĩ. quiante lu¬
ciferum genitus estꝰ. Hicest quite in

Expanded text:
et bonum illud os ejus, per quod tu cibatus es et bonum illud os ejus, per quod tu cibatus es vita, e contrario felle cibasti. In magna diei festivitate tuum Dominum peremisti. Et tu quidem epulis fruebaris, ille autem famis patiebatur esuriem; tu bibebas vinum et panes edebas, ille autem fel et acetum; tu eras splendidus corpore, et ille confectus moeroribus; tu exsultabas, et ille tribulabatur; tu psallebas, et ille dijudicabatur; tu choros ducebas, et ille in tumulo condebatur; tu quidem in mollitie strati jacebas, ille autem in sepulcro et loculo. O Israel impiissime, quid hanc novam injustitiam perpetrasti? Novis tuum Dominum subjiciens passionibus peremisti, dominatorem tuum, factorem tuum qui te honoravit, qui tibi Israel nomen imposuit. Tu autem Israel nequaquam inventus es, neque vidistit Dominum, nec Deum intelligere voluisti. V. Nesciebas, o Israel, quoniam hic est primogenitus Dei, qui ante luciferum genitus est? Hic est, qui te in
Abbreviated transcription (Latin):
dictur: abincircumcisis: aquolibee
q uno dauis affigatur: Absit: utper
me hoc piaculum perpet retur¬
busti: nec inferre indñm tuum ma¬
nus proprias pepercisti. Nones uie¬
ritus opera eius: nulla tibi incursit
uerecundia: cum manus arida pro¬
pno conpori restituta esset incoliꝰ mis
neque cum obturati oculi pate facti
fuissent. neccum dissoluta membra
per eius consolidata sunt uocem: sedneq
recens illud erubiuisti miraculum. qđ
iam quatnduanus mortuus aduocis eiꝰ
imperium. a cdepulehro suntexit o asirde
tinta mirabilia xp̃i uidisti: et semper
ininfidelitate per mansisti Tu quidem
umuersa hȩc preter uolans ad necem
dm̃ pparasti p̃parasti ei acutis simos
clauos. testes mendices. fel quoque et
gladium ut homicidȩ latroni intulisti.
etiam uerbera eius corpusculo: et inca¬
pite eius coronam spineam posuisti.
& manus eius illas bonas quȩte dehu¬
mo plasmauerunt uinculis conligasti.

Expanded text:
dicetur; ab incircumcisis, a quolibet dicetur; ab incircumcisis, a quolibet tyranno clavis configatur. Absit ut per me hoc piaculum perpetretuvoluisti, nec inferre in Dominum tuum manus proprias pepercisti. Non es veritus opera ejus; nullam tibi incussit verecundiam cum manus arida proprio corpori restituta esset incolumis. Neque cum obturati oculi patefacti fuissent, nec cum dissoluta membra per ejus consolidata sunt vocem. Sed neque recens illud erubuisti miraculum, quod jam quatriduanus mortuus ad vocis ejus imperium de sepulcro surrexit. IV. O Israel, tanta mirabilia Christi vidisti, et semper in infidelitate permansisti. Te quidem, universa haec praetervolans, ad necem Domini praeparasti. Parasti ei acutissimos clavos, testes mendaces, fel quoque et gladium, ut homicidae latroni. Intulisti etiam verbera ejus corpusculo, et in capite ejus coronam spineam posuisti, et manus ejus illas bonas, quae te de humo plasmaverant, vinculis colligasti;
Abbreviated transcription (Latin):
gens amortus adcaelorum excelsa
conscendit: Hic agnus sine uoce. hic
est: qui degrege ad sumptusest adinc¬
timam: Uespere immolatusest: qui
inferiore sepulchio hominem resusci
bus: Ab isrł Quamob causam:
Quia claudos eorum curauit. leprosos
mundauit. & cȩcos il luminauit.
et mortuos suscitauit: Quid fecisti
o israhel. tam nouam iniustitiamꝰ
I gnobilitasti eum: quite nobilem fece¬
rat. Ignominasti eum: quite claris¬
ficauerat: Reticinsti eum: quite
p̃dicauerat: Occidisti eum: quite
uiuificauerat: Honne scriptum est.
Non effundas sanguinem innocentem.
nepessime moriaris: Ego inquit isrł
uoefea: quia pati cum oportuit
Erras õ frahel: cum taliter sapis Pati¬
eum oportuit: sednon perte: Opor¬
tuerat᷑ contumeli is affici: sed non
perte Oportuerat crucis sus pendi
patibulo: sed minime pertuam
siuoluntas tua ita detreuerit ut tuus
filius patiatur: sed minime perme
paciatur: Plane ab alienigenis cuia¬

Expanded text:
gens a mortuis ad coelorum excelsa gens a mortuis ad coelorum excelsa conscendit. Hic est agnus sine voce, hic est qui de grege assumptus est, ac victimam vespere immolatus est, qui in inferiori sepulcro hominem resuscitbus? Ab Israel. Quam ob causam? Quia claudos eorum curavit, et leprosos mundavit, coecos illuminavit, et mortuos resuscitavit. Quid fecisti, o Israel, tam novam injustitiam? Ignobilitasti eum qui te nobilem fecerat. Ignominiasti eum qui te glorificaverat. Renuisti eum qui te praedicaverat. Occidisti eum qui te vivificaverat. Nonne scriptum est, Non effundas sanguinem innocentem , ne pessime moriaris? Ego, inquit Israel, hoc feci, quia pati eum oportuit. Erras, o Israeum oportuit, sed non per te; oportuerat eum contumeliis affici, sed non per te; oportuerat eum in cruce suspendi patibulo, sed minime per tuamsi voluntas tua ita decrevit ut tuus Filius patiatur, sed minime per me patiatur. Plane ab alienigenis diju
Abbreviated transcription (Latin):
tondente se sine uoce. sic non aperu¬
it ossuum In humilitate: iuditium
eius sublatumest: generationem eiꝰ.
quis enarrabit: Multa quidem et
alia plurima a prophetis predicta suns
adductus est ut agnus. et occisus ut
ouis: ueluti ab aegypto nos amundi
cultura redemit. et saluauit nos de
manu diaboli quasi demanu pharao¬
nis: et consignauit animas nr̃as pro¬
prio sp̃ũ. & membra corporis nr̃i suo
sanguine p̾cioso: Hicest qui confusi¬
onẽ mortem induit: & diabolum
inlutum constituit Hic est qui mi¬
quitatem percussit: & iniusticiam
sicut morses aegyptum sterilitate
dampnauit: Hicest quinos eripuit
deseruitute ad libertatem. detene
bris adlucem. demorte aduitam: a
tirannide in regnum perpetuum:
Hicest quimmultis multa sustinuit:
hicest quimabel occisus et inisaac pe¬
dib conligatus est: et iniacob peregrina¬
tusest: et in ioseph uenundatus est:
et inmorsen obuolutus est: et in an¬
Hicest quiiterra sepultus est: etresur

Expanded text:
tondente se, sine voce, sic non aperutondente se, sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est. Generationem autem ejus quis enarrabit ? Multa quidem et alia plurima a prophetis praedicta suntadductus ut agnus, et occisus ut ovis, veluti ab Aegypto, nos a mundi cultu redemit, et salvavit nos de manu diaboli, quasi de manu Pharaonis; et consignavit animas nostras proprio spiritu, et membra corporis nostri suo sanguine pretioso. Hic est qui confusione mortem induit, et diabolum in planctum constituit. Hic est qui iniquitatem percussit et injustitiam, sicut Moyses Aegyptum sterilitate damnavit. Hic est qui nos eripuit de servibris ad lucem, de morte ad vitam, a tyrannide in regnum perpetuum. Hic est qui in multis multa sustinuit. Hic est qui in Abel occisus est, et in Isaac pedibus colligatus est, et in Jacob peregrinatus est, et in Joseph venumdatus est, et in Moyse obvolutus est, et in amHic est qui in terra sepultus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
Rm̃i audistis quomodo agnus
immolatusest. et quomodo plebs sal¬
uataest: & quomodo pharao per
misterium uerberatus est Intelligite
dilectissimi quem ad modum sit no¬
uum ac uetus. temporale et aeternũ:
corruptibile & incorruptum: Morta¬
le et inmortale paschȩ miste ium:
Uetus quidem scd̾m legem: noua.n
autem scđm uerbum̃: Temporale
per exempla: & aeternum per grãm:
Corruptibile propter uitimãm pe¬
cudis: incorruptibile propter dñi
uitam: Mortale propter sepultu¬
ram: inmortale propter resurrec.¬
tionem: Uetus quidem lex : nouum
autemest uerbum: Tempora  per
exempla: sed sempiterna est grã:
Corruptibilis ouis: incorruptibilis dñs¬
N on comminutus est dñs ut agnus.
sed resuscitatus ut ds̃: Et enim ut ouis
aduictimam ductus est: sednon erat
ouis Et sicut agnus sine uoce. sed
non agnus Illã enim infigura fiebans.
hȩc uerius repperuntur: Proagno
saias autem ait. Sicut ouis adoccisi¬
onem ductus est: et sicut agnus coram

Expanded text:
mi, audistis, quomodo agnus immolatus est, et quomodo plebs salvata est, et quomodo Pharao per mysterium verberatus est. Intelligite, dilectissimi, quemadmodum sit novum ac vetus, temporale et aeternum, corruptibile et incorruptibile, mortale et immortale paschale mysterium. Vetus quidem secundum legem, novum autem secundum verbum: temporale per exemplum, aeternum per gratiam; corruptibile per victimam pecudis, incorruptibile propter Domini vitam: mortale propter sepulturam, immortale propter resurrectionem. Vetus quidem est lex, novum autem est verbum; temporale exemplar, sed sempiterna est gratia; corruptibilis ovis, 415 incorruptibilis Dominus: comminutus ut agnus, sed resuad victimam ductus est, sed non erat ovis; Et sicut agnus sine voce , sed non erat agnus. Illa enim in figura fiebant, haec verius reperiuntur. Pro agnoEsaias autem ait: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram
Abbreviated transcription (Latin):
hocest humana consuitur: Ad suitur
enim cumlbeos damus adstudia gram¬
matis et tradimus adphilosophos eru¬
dimus ut sapientia in illis quaenenerat
ad quiratur: Dñi autem sapientia
non adsuta est non quaesita. non enim
didicit amagistro sicut ipsi iudaei di¬
cunt Quomodo hic litteras nouit
cum non didicerit. Et ipse dicat: Mea¬
doctrina non est dehoc mundo: sed
cius quime mist, Hoc est quod ait
de supenore contex tum: Quo uesti¬
mento uelquib omnib uestimentis
ecda catholica semper amicta est
sicut propheta ait: Adstitit regina
adextris tuis inuestitu deaurato:¬

Expanded text:
hoc est humana consuitur; assuitur hoc est humana consuitur; assuitur enim cum liberos damus ad studia grammaticis, tradimus philosophis, erudimus eos, ut sapientia in illis, quae non erat, acquiratur. Domini autem sapientia non assuta est, non quaesita; non enim didicit a magistro, sicut ipsi Judaei dicunt: Quomodo hic litteras novit, cum non didicerit, et ipse dicat: Doctrina mea non est de hoc mundo, sed ejus qui me misit . Hoc est, quod ait de superiore contextum, quo vestimento, vel quibus omnibus vestimentis Ecclesia catholica semper amicta est, sicut propheta ait: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato
Abbreviated transcription (Latin):
uestem meam miserunt sortem: Hoc
factum in euuangelio repperimus qđ
milites quatuor qui crucifixerunt
saluatorem in quatuor partes eius sibi
diuiserunt uestimenta: Uestimentiun
uero eius quod ad sutum nonerat.
scaerat desuperiore contextum sorte
pcipertnt: Quac ita ista uestimen¬
tasunt uideamus quimilites quodue
aetiam uestimentum: Uestimenta
autem sunt propheciae uel scriptu¬
rarum caelestium lectiones quibus
xp̃i dñ adnuntia tumest sacramen¬
tum: Quas prophetias unum canen¬
tes etunum per omnia nuntiantes
aduersani saluators. hocest
uersi heretici qui cotidiȩ inillo tam¬
quam milites manus impias in gero
hoc prosua sibi diuidunt uoluntate
et unius corporis uestimenta peruari¬
a membra distribuunt ađ̃q spoli¬
antes dñm sua falsa dogmata uestier̃
Uestimentum autem eius quod nonerat
consutum sapientiam eius caelestem
possumus ad probare:. quierat desuperi¬
ori contextum: Nrã enim sapientia

Expanded text:
vestimentum meum miserunt sortem : hoc vestimentum meum miserunt sortem : hoc factum in Evangelio reperimus, quod milites quatuor, qui crucifixerunt Salvatorem, in quatuor partes ejus sibi diviserunt vestimenta; vestimentum vero ejus, quod assutum non erat, erat de superiore contextum, sorte perceperunt. Quae igitur ista vestimenta sunt, videamus; qui milites, quodve etiam vestimentum. Vestimenta esse puto prophetias, vel Scripturarum coelestium lectiones, quibus Christi Domini annuntiatum est sacramentum: quas prophetias unum canentes, et unum per omnia nuntiantes adversarii Salvatoris, hoc est 140 perversi haeretici, qui quotidie in illo tanquam milites manus impias ingerunt, hoc pro sua sibi dividunt voluntate, et unius corporis vestimenta per varia membra distribuunt, atque spoliantes Dominum, sua falsa dogmata vestierunt. Vestimentum autem ejus, quod non erat consutum, sapientiam ejus coelestem possumus approbare: quia erat de superiore contextum. Nostra autem sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ uermis nulla extrinsecus ad mixti¬
nã uermiculos procreatos digna
plane et iusta conparatio: siquidem
dixerim qua subtilis splendida: sua¬
uis et uirgo. quae uelut caelitus
ueniens cunctis ecclesiarum populis
cibum dultiorem melle defluxit:
Quem qui aedere ac manducare negle¬
xerit: uitam insemet ipso habere non
poterit. sic ipse dñs ait: Nisi quis man¬
ducauerit meam carnem etbiberit
meum sanguinem non habebit uitam
insemet ipso. sed potius ipse cibus in
iuditium conuertetur. sicut apostolus
dicit Qui manducat et bibit indig
tumest inueteri testamento Manna
enim illis contra diuina praecepta
tractantib uermes effectisunt: id est
contumatiae ultores et uindices Que
similitudo xp̃m indicat dñm Quem
qui suauem cibum & dulcem potum
haurire neglexerit iudicem pacietur
Sicut ipse aĩt: Neque enim pater iui¬
dicat quemquam: sed omne iuditiũ
dedit filio. Quod autem dicit: diui¬
serunt sibi uestimenta mea. & super

Expanded text:
quoniam vermis nulla extrinsecus admixtiquoniam vermis nulla extrinsecus admixtina vermiculos procreatos : digna plane et justa comparatio; siquidem dixerim, quia est subtilis, splendida, suavis et virgo; quae velut coelitus veniens, cunctis Ecclesiarum populis cibum dulciorem melle defluxit, quem qui edere et manducare neglexerit, vitam in semetipso habere non poterit, sicut ipse Dominus ait: Nisi quis manducaverit meam carnem, et biberit meum sanguinem, non habebit vitam in semetipso ; sed potius ipse cibus in judicium convertetur, sicut Apostolus dicit: Qui manducat et bibit indigntum est in Testamento. Manna enim illis contra divina praecepta tractantibus, vermes effecti sunt; id est contumaciae ultores et judices. Quae similitudo Christum indicat Dominum: quem qui suavem cibum et dulcem potum haurire neglexerit, judicem patietur, sicut ipse ait: Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Quod autem dicit: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: Ds omnium quies ds̃ meus:
curme dereliquisti: Nihil enim mi
nesciebat peccatum : nec erat dolus
iore eius: Haec autem dicit ut ma¬
nifestaret propternos se esse derelie¬
tum quorum peccata portabat ac
uidentes diceremus et nos proipso scõ
et uisto mori cum propeccato ille mor¬
retur: Deniqꝰ ac uoce in passione usus
est meuuangelio legimus. Heli heli
lamarabatam. hocest ds meus ds mis
quareme dereliquisti: Hac inqua uo¬
ce ususest ut quod prophecia ad nun¬
tiauerat raei exitus ad probaret: Et
qm̃ sequentia pęne manifestasunt.
illum inspiciamus uersiculũ in quo
Mait Ego autem sum uermis & non
homo: Curtotius dñs creature
uermiculo se uoluerit conparari:
possumus hoc qͥdem humilitati pri¬
mitus ad signare quae scõrum uircus
est maximã sicut sc̃s morses ante dm̃
animal sȩ in rationabile profitetur.
dauid pulicem se sepe commemorat.
sed magis illum accipiendum puto.

Expanded text:
dicens: Deus omnium, qui es Deus meus, dicens: Deus omnium, qui es Deus meus, cur me dereliquisti? nihil enim mihtam nesciebat peccatum, nec erat dolus in ore ejus. Haec autem dicit, ut manifestaret propter nos se esse dereltum, quorum peccata portabat, ac videntes disceremus et nos pro ipso sancto et justo mori, cum pro peccatoribus et ille moreretur. Denique hac voce in passione usus est, sicut in Evangelio legimus: Eli, Eli, lamma sabacthani? hoc est: Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti ? Hac, inquam, voce usus est, ut quod prophetia annuntiaverat rei exitus approbaret. Et quoniam sequentia pene manifesta sunt, illum inspiciamus versiculum in quo ait: Ego autem sum vermis et non homo . Cur totius Dominus creaturae vermiculo se voluerit comparari, possumus hoc quidem humilitati primitus assignare, quae sanctorum virtus est maxima, sicut sanctus Moyses ante Deum animal se irrationabile profitetur, David pulicem se saepe commemorat. Sed magis illud accipiendum puto:
Abbreviated transcription (Latin):
catorum caecitate submersis. caeles¬
ts doctrinae suae lum infube
Et quos non habebamus oculos corlis
iseruit. et uelut radios quos¬
a postolossuos misit quinos denocte
teteima delinquentiae liberarent:
Et paulatim resolutis innobis tenebris
peccatorum matutinos supceptione
consuescerent ut perfecti facilius
possimus tolerare solis ardorem:
Hocest primum nos p̃ceptis simplici¬
orib erudirent. quo capatiores ef¬
ficerent caelestium secretorum:
Huius itaq solis iustitiae matutino
peccatorum caligo tota perimitur
sicut propħa aĩt ex persona dñi: Tuis
Inmatutinis interficiebam omnes pec¬
catores terrae: Hoc est oriente inno¬
bis sole iustitiae qui habitaculum
dñi sumus: omnis cogitatio iniqua
digestus est expersona dñi saluatoris
qũippe cum plura deeo innouo sint
posita testamento: Dicit itaq ds̃
ds meus respice inme. et reliqua:
Caro assumpti hominis agit causam
ut interrogare quodammodo uideatur

Expanded text:
catorum caecitate submersis, coelescatorum caecitate submersis, coelestis doctrinae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos cordis inseruit, et velut radios quosdam apostolos suos misit, qui nos de nocte teterrima delinquentiae liberarent, et paulatim, resolutis in nobis tenebris peccatorum, matutina nos susceptione consuescerent; ut perfecti facilius possimus tolerare solis ardorem, hoc est primum nos praeceptis simplicioribus erudirent, quo capaciores efficerent coelestium secretorum. Hujus itaque solis justitiae matutino, peccatorum caligo tota perimitur, sicut ipse propheta ait ex persona Domini: In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae . Hoc est: oriente in nobis sole justitiae, qui habitaculum Domini sumus, omnis cogitatio iniqua digestus est ex persona Domini Salvatoris, quippe cum plura de eo in Novo sint posita Testamento. Dicit itaque: Deus, Deus meus, respice in me: et reliqua. Quare assumpti hominis agit causam, ut interrogare quodammodo videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
salmi uicesimi primi quilectus
est seriem decursuri. diligent̃
prius debemus intenderẽ.
quid in super scriptione conaneat.
ut cognita cius origine intellegerta.
ipsius facilius consequamũr: Et ma¬
nifestato capite.⁊ possint rectius
membra distribui: Scribitur enim
tina solis ortum semper ante uenut.
et priusquam orbem radiorum da¬
nus splendor inlummnet matutinum
doctium tenebris terminum ponuẽs.
Ac resoluta sensimi caliginum caeci¬
tate: reb cunctis faciẽs quaedam
ac lumen infunditur Et cum uelu¬
Fti subuna materiae teneharum.
inundus inconfusione iacuerit.
interueniente matutino diuersa spe¬
aierum uariȩtite: distinguitur
Hocest cum omnia caeca fuerint.
oculi omnium reparantur: Nox
enuim quodam modo au fert oculos
mundo aurora restituit. adq ita
ante mnatutina susceptione ꝑ fruum:
ut gloriosius postmodum solis splen¬
lex spiritalis est et spiritalib spiritalia
conparanda sunt: Solem hiç iustitiae
quinobis ignorantiae tenebrs et pes¬

Expanded text:
salmi vigesimi primi, qui lectus est seriem decursuri, diligenter prius debemus intendere quid in superscriptione contineat, ut, cognita ejus origine, intelligentiam ipsius facilius consequamur, et manifestato capite, possint rectius membra distribui. Inscribitur enim tina solis ortum semper antevertit, et priusquam orbem radiorum clarus splendor illuminet, matutinum noctium tenebris terminum ponit; ac resoluta sensim caliginum caecitate, rebus cunctis facies quaedam ac lumen infunditur; et cum veluti sub una materie tenebrarum mundus in confusione jacuerit, interveniente matutino, diversa specierum varietate distinguitur; hoc est, cum omnia caeca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo aufert oculos mundo, aurora restituit; atque ita ante matutina susceptione perfruimur, ut gloriosius postmodum solis splenLex spiritualis est, et spiritualibus spiritualia comparanda sunt , solem hic justitiae  Dominum, qui nobis ignorantiae tenebris, et pec
Abbreviated transcription (Latin):
Idest
euuangelia p̃dicabunt filium dĩ
I pse enimest: ustitia patris. Illi er¬
go populo p̾dicandaest iustitia.
qui crediturus est dõ. qui peccatorum
morte derelicta uenit aduitam
Quisic beneficio dĩ exfide nascitur.
ut in acternum uiuere mereatur
q ua propterninus apte dictum est
xp̃ianum populum dñm fecisser
Crauit enim: quando illum deuen¬
tre matris eduxit: Sed tunc eum
peccatis liberum fecit: quando
xp̃ianum pet aquam regenerati¬
onis instituit: Animo uero con¬
dendum est: quod iste et alii psal¬
mĩ quidepassione dñu locuntur.
inspe xp̃ianorum maxima ter¬
minantur: ut hac dispositione mi¬
sibili cognoscamus salutem creden¬
tio. cabi misterio contributam:

Expanded text:
Id est evangelistae praedicabunt Filium Dei; ipse enim est justitia Patris. Illi ergo populo praedicanda est justitia, qui crediturus est Deo, qui peccatorum morte derelicta venit ad vitam, qui sic beneficio Dei ex fide nascitur, ut in aeternum vivere mereatur. Quapropter nimis apte dictum est Christianum populum Dominum fecisse; creavit enim, quando illum de ventre matris eduxit; sed tunc cum a peccatis liberum fecit, quando Christianum per aquam regenerationis instituit. Animo vero condendum est, quod iste et alii psalmi, qui de Passione Domini loquuntur, in spe Christianorum maxime terminantur; ut hac dispositione mirabili cognoscamus salutem credentibus tali mysterio contributam.
Abbreviated transcription (Latin):
uolentice porcionẽ: Nulli enĩ paruus:.
census cui magnus. ẽ. animus. Net de rei
familicris modo pendit mensura piȩ¬
uitum. & minora mediocrũ. sed non
discrepat fructus operũ. ubi idem est
lacur lasciua. si cibdicetur aebrietas.:
& carnalis concupiscentia castitatis
legibus edometur. Si odia transcunt
in dilectionẽ. si mimiciticie conuertant᷑
in pacem: si tranquillitas extniu s t uã.
si mansuetudo remittat in uiriã.
si dominorũ itaq atq seruorum tã
ordinati mores sint. ut & illorũ potes¬
tas mitior. & istorũ sit discipline de¬
uotior: Haac igitur obseruantia
ditmi obtenebitur miscdia di : & ab¬
olito peccatorũ reatu. religiose uene¬
randũ pascha celebrabitur:¬

Expanded text:
volentiae portionem. NULLI enim parvus est volentiae portionem. NULLI enim parvus est census, cui magnus est animus; nec de rei familiaris modo mensura miseutdiscrepat fructus operum, ubi idem est latur lascivia, si abdicetur ebrietas, et carnalis concupiscentia 152 castitatis legibus edometur; si odia transeant in dilectionem, si inimicitiae convertantur in pacem, si tranquillitas exstinguat iram, si mansuetudo remittat injuriam, si denique dominorum atque servorum tam ordinati sint mores, ut et illorum potestas mitior, et istorum sit disciplina devotior. Hac igitur observantia, dilectissimi, obtinebitur misericordia Dei, et abolito peccatorum reatu, religiose venerandum Pascha celebrabitur
Abbreviated transcription (Latin):
deigite despoliant: Cũ unius tem¬
porssigemino documento utraq falsi¬
tas sit ꝑempta. quia & ꝑfamen corpo¬
ris ꝑferta humanitas: & ꝑfamulantes
redemptoris nr̃i magisterio edocti
sumus. Non insolo pane uiuit homo
unium : ñ sterili inedia quã plerũq
& in becillitas corporis. & auariciae mor¬
b indicit. sedlarga beni uolantia
cȩlebrandũ: ut simus de illis deqͥb
ipsa ueritas dicit Beati qui esuriunt
& siciunt usticia: qm̃ ipsi saturabunt᷑:
Deliciȩ igitur nr̃ȩ sint opera pieta¬
tis: & illis cibisqui nos ad aeternita¬
tem nutriunt impleamur: Lae¬
temurꝰ in refectionib pauperum:
quos in pendia nr̃a scitiauerint:
Locundemur inuestitu eorũ. quorũ nudita¬
tẽ indumentis necessarus texerimus: senti¬
ant humanitatẽ nram aegricudines decũ¬
bentiũ inbecillitates debiliũ. labores ex¬
selũ destitucio pupillorũ & desolatarum
lamenta uiduarũ. in quib iuͭ andis ne¬
mo. ẽ. qui ñ aliquã possit exsequi beni¬

Expanded text:
Deitate dispoliant, cum unius temporis gemino documento utraque falsitas sit perempta: quia et per famem corporis perfecta humanitas, et per famulantes 151 Redemptoris nostri magisterio edocti sumus, non in solo pane vivit homo, junium, non in sterili inedia, quam plerumque et imbecillitas corporis et avaritiae morbus indicit, sed in larga benevolentia celebrandum: ut scilicet simus de illis de quibus ipsa Veritas dicit: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Deliciae igitur nostrae sint opera pietatis, et illis cibis qui nos ad aeternitatem nutriunt impleamur. Laetemur in refectionibus pauperum, quos impendia nostra satiaverint. Jucundemur in vestitu eorum quorum nuditatem indumentis necessariis texerimus. Sentiant humanitatem nostram aegritudines decumbentium, imbecillitates debilium, labores exsulum, destitutio pupillorum, et desolatarum moestitudo viduarum: in quibus juvandis nemo est qui non aliquam possit exsequi bene
Abbreviated transcription (Latin):
splendor inluminat: aliud suscipit
calor: aliud splendor. Et licet ca-¬
lor et splendor ab inuicem nonque.¬
ant̾ separari: Suscipit splendor inlu
minationẽ non feruorẽ. Suscipit ca.¬
lor feruorẽ non inluminationem.

Expanded text:
splendor illuminat. Aliud suscipit calor, aliud splendor. Et licet calor et splendor ab invicem non queant sminationem, non fervorem; suscipit calor fervorem, non illuminationem.
Abbreviated transcription (Latin):
Canobis mento honoretur fr̃s¬
Rmi: quia dumnatalẽ cathedrȩ colim
episcopatu beati petriapłi ueneram
Tamen hoc anno cum intra quadra¬
ginta dies haec sollempnitas uenerit.
facere eam nobis deb& scorum dierum
reuerentia gratiorẽ Bene enim natalẽ
cathedrȩ interipsa ieiuniorũ initia no¬
bis ds̃ prestitit: ut dies quae erat prius
intemperantiae. nunc sit sobrietatis.
Quae eratgulȩ. sit abstinentiae.
Que erat peccati: sit scitatis.
Et quia in creduli homines uidentur
ad suꝑstitionẽ hanc spetie pietatis ad¬
tracti ostendã cis qua ratione animas
defunctorũ suorũ uiuareutilius pos¬
pellent nm uoce flebili p̃centur
errorũ ueria. lapsuum remissionẽ:
Pascant esurientes. uestiant nudes. ut
siquid defunctorũ neglegentia mi¬
nus faccũ ẽ: fide uiuentiũ implealc̃
cerdotali eos ꝓsecutione dño cõmend&
Quod quide a nobis unde forte dicat.¬

Expanded text:
a nobis merito honoretur; quia dum Natalem Cathedrae colimus, episcopatum Petri apostoli veneramur: tamen quandocumque intra Quadragesimae dies haec solemnitas venerit, facere eam nobis debet sanctorum dierum reverentia gratiorem. Bene enim Natalem Cathedrae inter ipsa jejuniorum initia nobis Deus praestitit: ut dies quae prius erat intemperantiae, nunc sit sobrietatis; quae erat gulae, sit abstinentiae; quae erat peccati, sit sanctitatis. Et quia increduli homines videntur ad superstitionem hanc specie esse pietatis attracti, ostendam eis qua ratione animas defunctorum suorum juvare utilius pospellent Dominum voce flebili, precentur eis errorum veniam, lapsuum remissionem; pascant esurientes, vestiant nudos: ut si quid defunctorum negligentia minus factum est, fide viventium impleatur. cerdotali eos prosecutione Domino commendet. Quod quidem a nobis si forte
Abbreviated transcription (Latin):
libertatẽ offendit beneficii ingrat ÷:
quidatorẽ tumoris arrogantia des¬
picit: Quare. A ut salutẽ de exemplo
ad quire: aut de consorcio similem sexi¬
tentiã metue. nese uerũ sentias udicẽ.
qui benignũ contẽpseris ꝑsuasorem.

Expanded text:
libertatem offendit. Beneficiis ingratus est, libertatem offendit. Beneficiis ingratus est, qui datorem tumoris arrogantia despicit. Quare aut salutem de exemplo acquire, aut de consortio similem sententiam metue, ne severum sentias judicem, qui benignum contempseris persuasorem.
Abbreviated transcription (Latin):
qui quidã forsitan poss& euadere. nisi
pͥor cũ hoste dũ confligit occũber&.
Teiam instruit dñs cibi gestorũ exem¬
plai ꝓposuit Eicce inquid sanus
factus es iã noli peccare. nequro
tibi deterius fiat Noli inquið pec¬
care post uenic̃: Noli uulnerari
post curam. Noli sordidari post
gr̃am: Cogita in quið o homo
grauiorẽ culpã. eẽ. post ueniam.
renouatũ uultiꝰ peius dolore post
curam. molestius hominẽ sordidar:¬
post grãm: Quare indulgentiae ingrat
est qui post ueniã peccat. Sanitatis
indignꝰ est. qui sem& postquã curatus
est uulnerat. Net mundari meretur̾: qui
eipsũ post grãm sordidat Porro qui post
ab solutionẽ nom peccat: peretur & p̃mi¬
ũ: Quipost curã cautus ÷ sanitatis pos¬
sid& donũ qui grãm inlesam tenuerit.
aecernitatis accipi& regnũ Graue
est enĩ hominẽ instructũ delinquere.
grauius iã absolutũ peccare Seruo
peior est: qui poctronũ post datam

Expanded text:
Qui quidem forsitan posset evadere, nisi Qui quidem forsitan posset evadere, nisi prior cum hoste dum confligit occumberet. Te jam instruit Dominus, tibi gestorum exempla proposuit. Ecce, inquit, sanus factus es, noli jam peccare, ne quid tibi deterius fiat . Noli, inquit, peccare post veniam, noli vulnerari post curam, noli sordidari post gratiam. Cogita, inquit, o homo, graviorem culpam esse post veniam, renovatum vulnus pejus dolere post curam, molestius hominem sordidarpost gratiam. Quare indulgentiae ingratus est, qui post veniam peccat; sanitate indignus est, qui semetipsum postquam curatus est vulnerat, nec mundari meretur qui semetipsum post gratiam sordidat. Porro qui post absolutionem non peccat, meretur et praemium; qui post curam cautus est, sanitatis possidet donum; qui gratiam illaesam tenuerit, aeternitatis accipiet regnum. Grave est enim hominem instructum delinquere, gravius jam absolutum peccare. Servo pejor est qui patronum post datam
Abbreviated transcription (Latin):
anim lugeat corpus qm̃ quocies
corpus incausa est: animus mesticia
condolescit: Certe quale est corporis
uitiã sine animi compassione. eẽ. ñ
utrosq simul. aut beneficio foueri.
aut in uiria uexari necesse est.
Nec enĩ aliuo est homo: quã corpo¬
Iris
animiq concrecio: Haec enĩ duo quantũ
definicionib differc̃: tantũ hominẽ dũ
iunguntur efficiunt: Ut enĩ inuitia
separari ñ possunt: ita nũquã boni ma¬
liq merito separantur Ut enĩ ñ potest
a corporis bonis anim separari: ita ab
animi malis corpus non potest dissotiar:
Sienĩ indĩ uidicio utrẽq substantia
aut supplicio aut prȩmio expurgent᷑.
excustitio nulla est: qui post seruitutẽ
liberatus es: post capauitatẽ redemptꝰ.
post uexcitionẽ curatus. post interitũ
resticutus Habes inmonitis quod ex¬
erceas : habes exempla quae timeais
Adã enĩ nec fallaciã diaiboli norat.
nec decepta cuiquã cecsũ deflerat.

Expanded text:
animus, lugeat corpus, quoniam quoties animus, lugeat corpus, quoniam quoties corpus in causa est, animus moestitia condolescit. Certe quale est corporis vitia sine animi compassione esse non utrosque simul aut beneficio foveri, aut injuria vexari necesse est. Nec enim aliud homo est quam corporis animique concretio. Haec enim duo quantum diffinitionibus differunt, tantum hominem dum junguntur efficiunt. Ut enim in vita separari non possunt, ita nunquam boni malique merito separantur. Ut enim non potest a corporis bonis animus separari, ita ab animi malis corpus non potest dissociari. Si enim in Dei judicio utraeque substantiae aut supplicio aut praemio expurgentur,excusatio nulla est, qui post servitutem liberatus es, post captivitatem redemptus, post vexationem curatus, post interitum restitutus: habes in monitis quod exerceas, habes exempla quae timeas. Adam enim nec fallaciam diaboli notat, nec decepti cujusquam casum defleverat.
Abbreviated transcription (Latin):
deceptus est: Deniq dñs ds̃. ubies
inquid adam: ad confessionẽ prouocat
dũ interrogat : uult eum fateri peccatũ.
dũ abeo iñ quirit admissum : Querit
misereri: dũ cum reo deculpa colloqͥtur:
Cenic̃ cogitat: q̃ui causam contemptȩ
legis incusat: obiugat culpam. ut pos¬
sit retribuere ueniam: Ut quos forma¬
re instruendo Ñ pocuit. eos possit con¬
ficendo purgare: Accipiunt indum̃¬
ta pellicia. ut qui confessi delictum¬
iã fuerant: ueniã cultus humilitate
ꝑciperent: Ostendit dñs. quib officus
possint delicta purgari: Ostendit.
confessione & deformitate cultus. ue¬
nicĩ posse facillime impetrare: Vt
enĩ contumatia est celare qđ dõ teste
cõmiseris: sic periculosum sisplendore
cultus. animi in nocentiã mentiaris
Nemo itaq nemo peccatorũ uitia
desperata lȩticia contegat: nemo
infecto deliccis animo. dissimulationis
uirus infundat: Animi uitia corpo¬
ris merore monstrentur: si uexatus

Expanded text:
deceptus est. Denique Dominus Deus, Ubi es, deceptus est. Denique Dominus Deus, Ubi es, inquit, Adam? Ad confessionem provocat dum interrogat. Vult eum fateri peccatum, dum ab eo inquirit admissum. Quaerit misereri, dum cum reo de culpa colloquitur. Veniam cogitat, qui causam contemptae legis incusat. Objurgat culpam, ut possit retribuere veniam, ut quos formare instruendo non potuit, eos possit confitendo purgare: accipiunt indumenta pellicea, ut qui confessi jam delictum fuerant, veniam cultus humilitate perciperent. Ostendit Dominus quibus officiis possint delicta purgari, ostendit confessione et deformitate cultus veniam posse facillime impetrari. Ut enim contumacia est celare quod Deo teste commiseris, sic periculosum si splendore cultus animi innocentiam mentiaris. Nemo itaque, nemo peccatorum vitia desperata laetitia contegat, nemo infecto delictis animo dissimulationis virus infundat. Animi vitia, corporis moerore monstrentur. Si vexatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ꝓuidens. & serpens cuditur deͤpͥi eas:
Spernuntur salutaria monita: & recsiuin¬
tur uenenata conloquia. Unde addi¬
atur homo ex contemptu morti. qͥ
maluit oboedire serpenti: Spoliant᷑
gloria. dignitate priuantur: facti
sunt quod non erant : dum amictunt
qđ fuerant: A deo gaud& serpens ꝑ¬
petrasse quoo uoluit. lȩtatur pere.¬
misse hominẽ quod obtauit: Exultat
malicice affectus. in hominis decep¬
tionẽ implesse : & nescit infelix uul¬
neratum sem& dum uulnerat. truci-¬
datum dũ trucidat: dum hominem
ꝑimit se ipsum. eẽ. ꝑemptum: Contris
tamen plus malicia serpentis. quam
hominis contẽptu cõmotus est: plus
fallatiã diaboli. quã hominis ꝑfidiã
denotauit: Ad eo dñs ds̃ & seuitiam
ex secratus hostis: & ccsum miratus :
hominis: Crudelitatẽ hostis exorruit.¬
& deceptum hominem paterna pietate
condoluit: Inimici atrocitate ꝑmot
est. & hominẽ dement̃ doluit qui

Expanded text:
Deus providens, et serpens auditur decipiens. Deus providens, et serpens auditur decipiens. Spernuntur salutaria monita, et recipiuntur venenata colloquia. Unde addicitur homo ex contemptu morti, qui maluit obedire serpenti. Spoliantur gloria, dignitate privantur, facti sunt quod non erant, dum amittunt quod fuerant. Adeo gaudet serpens perpetrasse quod voluit, laetatur hominem peremisse, quod optavit. Exsultat malitiae effectus hominis deceptionem implesse. Et nescit infelix vulneratum semet, dum vulnerat; trucidatum dum trucidat, dum hominem perimit, seipsum esse peremptum. Contristtamen plus malitia serpentis quam hominis contemptu commotus est, plus fallaciam diaboli quam hominis perfidiam denotavit: adeo Dominus Deus et saevitiam exsecratus est hostis, et casum miseratus est hominis: crudelitatem hostis exhorruit, et deceptum hominem paterna pietate condoluit, inimici atrocitate permotus est, et hominem clementer doluit qui