comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritas uestra qd̃ ip̃e xp̃c crucifixus:
quo uelut lacte paruulos aluif se
sedicit apostolus. ipsa uero eius in
qua facta ẽ uera mors eius ⁊ uulne¬
ra uera confixi sanguiis ꝙ ꝑcussi
non eo modo acarnalib quo absyi¬
ritalib rogitatur: ⁊ illis ẽ lac istis
cib. quia ⁊ si non audiunt ampsꝰ
intelligunt amplius: Non enim
equaliter mente ꝑcipitur. etiam
quod infide pariter abutrisq recip¬
tur: ita fit ut predicatus ab apostor
gentib stultitia: ⁊ ipsis uocatis u¬
deis ⁊ gretis. di uirtus ⁊ dei sapiente
s carnalib paruulis. id tantum
credando timentib. spiritalib aust
capaciorib id etiam intelligendo
cernentib: Illis ergo tamquam lac¬
teus potus: istis tamquam solianus
culis cognouerunt: s qd̃ eodem m¬
do utriq cum palam diceretur
audiebant: ꝓsuo modo quiq
piebant: Cum enim xp̃c ꝓpterea
sit crucificus. ut in remissionemp¬
tatorum sanguinem funderet.qͥu

Expanded text:
ritas vestra, quod ipse Christus crucifixus, ritas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut praedicatus ab ApostoliGentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus culis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua
Abbreviated transcription (Latin):
xuerbis domini nr̃i ubi ait:
adhuc multa habeo uobis
dicere s non pocestis portare mo¬
do: ex ortam difficilem questionẽ
me recolo distulisse ut despatio
tractaretur quia illum modus
competens cõpellebat finire sermo
retur ingessis Hec ẽ autem q̃stid
utrum spiritales homines habeãt
aliquid in doccrina qd̵ carnalib
taceant: ⁊ spiritalib dicant: Qͥa
si dixerimus non habent: responde¬
bitur nobis Quid ẽ ergo qued
dicebat apostolus scribens ad corin-¬
thios. non potui uobis loqui qua¬
si spiritalib s quasi carnalib qͣsi
pariuilis in xp̃o lac uobis potum
dedi non escam: Nondum enim po¬
teratis: s nec adhuc quidem pote¬
stis: Adhuc enim estis carnales:
Si autem dixerimus habent: timẽ¬
dum ⁊cauendum ẽ ne subhac e-¬
casione in occultis nefaria doceant᷑:
⁊ spiritalium nomme uelut ea que
carnales capere non possunt: non so¬
lum excusatione de albanda: uerũ
etiam predicatione laudanda uide¬
antur: Primum ergo scire debet ca¬

Expanded text:
erbis Domini nostri, ubi dicit, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Cha
Abbreviated transcription (Latin):
uam idem i p̃e cum de sua eloq̃ntia lo¬
quret᷑. dicerẽ inquit ꝑfectam. si ita
iudiarem. nec in ueritate crim̃ arro¬
giuntie ꝑtimescerem.Si g̾ille homo
els̃ntissimꝰ in ueritate arrogantiã
ñ tintet: qͦmodo arrogantiam ip̃a
ueritas timet.Dicat se dnĩm qͥ dñs ẽ:
dicat uerum: qui ueritas ẽ. ñ discã¬

Expanded text:
tamen idem ipse cum de sua eloquentia lotamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non disca
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa uerũ dicitis: sum qͥppe qd̃ diciłꝰ
Homini p̃ceptũ ẽ. ñ te laudet os tuũ
s laudet te os ꝓximi tui. Pieulosue
ẽ enim sibi placere. cui cauendũe
cumq se laudet ñ se extollit exol
nec potest rette dici arrogans ded
b namq expedit eum nosse. ñ ill
nec eũ qͥsq cognoseit. si ñ se indli
ip̃e qui nouit. Si gͦ ñ se laudand
si arrogantiã uitare uoluerit ls
sapientiam denegabit: ⁊ magistrũ qͥ dẽ
qd se ẽẽ dicit nemo rephenderet:etiam
tia ꝓfitet᷑. ut ꝓfessores uocent᷑. Qd̾ uero
dñm ⁊ ip̃e se dicit discipłoꝵ suoꝵ cũ
int illi etiam scd̾m seculũ ingenii qͥs
srat in hoĩe. S d̾s loquit᷑. nulla ẽ ela¬
to tante celsitudinis. nullum menda¬
tiũ ueritatis. nob̃ subiacere illi utile ẽ
ullitudini. nob̃ seruire utile ẽ ⁊ uerita¬
nob̃ bñficiũ. Cuiꝰdam secularis auc¬
inis ũba laudant᷑. quia dixit. omĩs
amogantia odiosa ẽ. Tum illa inge¬
nuras eloq̃ntie multo molestissima:

Expanded text:
um quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est cunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expedit eum nosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando, quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam tia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero Dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur, nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis. Nobis subjacere illi utile est celsitudini. Nobis servire utile est Veritanobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et
Abbreviated transcription (Latin):
scendat ad nos: sicut uerbum canla¬
tum descenclit ut leuaret: non ceridlie
ut iaiceret:. Si descendentem cognouius
cum leuante surgamus. ⁊ intelligaiꝰ
cum ita loquit᷑ ꝑsonas eum distiu¬
guere. non separare naturas: Quando
ergo seruabat discipulos suos filius p¬
sentia corporali: non expectabat palls
ad custodienclum succerlere filio deslt¬
denti: s eos ambo seruabant poteis
spiritali: Et queado ab eis absuill
filius p̃sentiam corporalem: tenus
tum patre tustodiam spiritalem
⁊ custodiendos quando filius homil
as inquit ego: id est qd̾ ꝓsit etiam ipsis
ua ⁊ ipsi sunt ego: sicut mͥ ꝓfint in
ib uia homo sum sine ipsis. ⁊ ego sc
stipsum scifico ego: qm̃ in me etiã ipsi
smt ego Ut sint ⁊ ipsi sc̃cficati inueri¬
nr. Quid est ⁊ ipsi: Nisi quẽadmodũ
inueritate: qd̾ ipse sum ego: Dein
xiam non solum de apłis: s etiam de
sus ceteris membris incipit dicere: qd̃

Expanded text:
descendat ad nos, sicut Verbum caro fadescendat ad nos, sicut Verbum caro factum descendit ut levaret, non cecidit ut jaceret. Si descendentem cognovimus, cum levante surgamus, et intelligamus, cum ita loquitur, personas eum distinguere, non separare naturas. Quando ergo servabat discipulos suos Filius praesentia corporali, non exspectabat Pater ad custodiendum succedere Filio discedenti, sed eos ambo servabant potentia spirituali; et quando abiens abstulit Filius praesentiam corporalem, tenuit cum Patre custodiam spiritualem, quia et custodiendos quando Filius homo  inquit, ego, id est, quod prosit etiam ipsis, quia et ipsi sunt ego; sicut mihi profuit in me, quia homo sum sine ipsis: Et ego sameipsum sanctifico ego, quoniam in me etiam ipsi sunt ego. Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Quid est et ipsi, nisi, quemadmodum ego; in veritate, quod ipse sum ego? Deinde jam non solum de Apostolis, sed etiam de suis caeteris membris incipit dicere: quod
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ unum surauis: non sed̃m id qd̾
etiam homo est: Nam scdm hoc: pat̾
hominẽ in eo qd̾ rogat: intelligimꝰ au¬
tem dm̃ in eo qued unum sunt ⁊ ip̃e
⁊ ille quem rogat: Sed est ad huc incs¬
sequentib locus ubi de hac re diligent̃
cisputandum est: hic autem sequit:
Cum essem cum eis: ego seruabam ar
in nomine tuo: Me inquit ueniente
ad te serua eos in nomine tuo: in quo
eos quando cum eis eram ⁊ ipse serua¬
bam: In nomine patris seruabat qdisui
płos suos filius: homo cum eis huma¬
na p̾sentia constitutus: s etiam pat̾
in nomine filii seruabat: quos in nõc
filii petentes ecaudiebat. His quippesi
filius dycerat: amen amen dico uobi
si quid pecieritis patrẽ in nomine n
dabit uob̾: Neq hoc tam carnaliter de¬
bemus accipere: uelut uicissim nos se¬
uent patꝰ ⁊ filus: amborit̃ in nobis cu¬
stodiendis alfe̾r nante custocdia: quasi
succedat alius: quando discesserit alis
Simul enim nos custoduint pat̾ ⁊l

Expanded text:
Pater unum sumus , non secundum id quod Pater unum sumus , non secundum id quod etiam homo est; nam secundum hoc, Pater hominem in eo quod rogat: intelligimus autem Deum in eo quod unum sunt et ipse et ille quem rogat. Sed est adhuc in consequentibus locus ubi de hac re diligentius disputandum est. 6. Hic autem sequitur: Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo. Me, inquit, veniente ad te, serva eos in nomine tuo, in quo eos quando cum eis eram, et ipse servabam. In nomipulos suos Filius homo, cum eis humana praesentia constitutus. Sed etiam Pater in nomine Filii servabat, quos in nomine Filii petentes exaudiebat. His quippe idem Filius dixerat: Amen amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Neque hoc tam carnaliter debemus accipere, veluti vicissim nos servent Pater et Filius, amborum in nobis custodiendis alternante custodia, quasi succedat alius quando discesserit alius. Simul enim nos custodiunt Pater, e
Abbreviated transcription (Latin):
ipse his: ⁊ illa adhuc essent. Snt eni
est lacutiis homo congruens homine¬
br: ut mõs loquendi se se habet huma¬
nus usui: An non coticlie dicmus.
iar non est hats de aliuo quantoes
habituro:⁊ maxime hoc demorituris
preuidens quid lecturos mouere pose
aclienit: Igo ad te uenio: sic exporens
quodam mocdo cur dixerit: iam non
sum in mundo: Commendat ergo
patri eos quas corporali absentia relic¬
furus est dicens: pater sc̃e serua eos
in nomine tuo quos dedisti mͥ Nlem¬
pe sicut homo deum rogat ꝓ cliscipłis
suis: quos accepit a dõ. S adtende
qued sequit᷑: ut sint in quid unũ
sicut ⁊ nos. non ait ut nobif cum
sint unum. aut minus. unum ip̃i
⁊ nos. sicut unũ sumus nos: s ait.
ut sint unũ sicut ⁊ nos Ipsumq in
natura sua sint unum: sicut ⁊ nos
in nr̃a unum sumꝰ: Quod ꝓculdubio
uerum non diceret: nisi sccłm hoc di¬
ceret qd̾ eiusclem nature ds̃ est cuius
⁊ pater: scł̾m quod alibi dixit. ego ⁊

Expanded text:
ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim est locutus, homo congruens hominbus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris tanquam praevidens quid lecturos movere posset, adjecit: Et ego ad te venio. Sic exponens quodammodo cur dixerit: Jam non sum in mundo. Commendat ergo Patri eos quos corporali absentia relicturus est, dicens: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi. Nempe sicut homo Deum rogat pro discipulis suis quos accepit a Deo. Sed attende quod sequitur: Ut sint, inquit, unum, sicut et nos. Non ait: Ut nobiscum sint unum; aut: Ut simus unum et ipsi, et nos, sicut unum sumus nos; sed ait: Ut sint unum, sicut et nos. Ipsi utique in natura sua sint unum, sicut et nos in nostra unum sumus. Quod procul dubio verum non diceret, nisi Deus hoc diceret, quod ejusdem naturae Deus est, cujus et Pater, secundum quod alibi dixit: Ego et
Abbreviated transcription (Latin):
esse iam factum: ostendit iam fuisse
predestinatum: ⁊ certum haberi uolu¬
it quod ess futurum Etiam inquit
non sum in mundo. ⁊ hi in mundo st̃.
Si horam prorsus illam qua loquebat᷑
attendas utriq adhuc in mundo erãt:
⁊ ipse scilicet ⁊ illi de quib hoc dicebat.
Non enim scłm ꝓuectum cordis ⁊ ui¬
te iel accipere possumus uel debemus:
ut illi ꝓptea esse adhuc dicant᷑ inmũ
omuino non sinat quia non ait ⁊
non sum in mundo f iam non sum
inmundo:. ꝑ hoc ostendens fuisse se
in mundo: iam non esse: Numqͥd
ergo fas est ut eum credanꝰ aliquã¬
do munclana sapuisse: ⁊ abhoc eroo¬
ue liberatum iam illa non sapere: Q
tam impio sensu se induerit: Restai
mundo prius erat. in mundo se dyxe¬
eit iam non esse ꝓfecto p̾sentia corpo¬
rali . amundo scilicet ab sentiam snã
iam cito facturũ. illorum autẽ tarcli¬
us ꝑ hee ostendlens qd̾ se iam non hac
esse: illos dutem hic esse lyxit cum e

Expanded text:
esse jam factum, ostendit jam fuisse esse jam factum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et certum haberi voluit quod esset futurum. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in muomnino non sinat, quia non ait: Et non sum in mundo; sed, Jam non sum in mundo: per hoc ostendens fuisse se in mundo, jam non esse. Numquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat mundo prius erat, in mundo se dixerit jam non esse; profecto praesentia corporali, a mundo scilicet absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius, per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et
Abbreviated transcription (Latin):
tum de scõ sp̃n loqueret᷑. omnia q̃
illet pat̾ mea sunt: ꝓpterea dyci quia
emeo accipiet ⁊ annuntiabit uobis
delis lycit que ad ipsam patͥs ꝑtinẽt
diuinitatem: inquib illi est equalis:
omnia que habet habendo. Neq enim
sp̃c sc̃s de creatura que patri est subcdi-¬
ta ⁊ filio fuerat accepturus: quod ait
de meo accipiet: s utiq de patre de
quo ꝓcedit sp̃c: de quo est natus ⁊ filiꝰ.
Et cdarificatus sum in quit in eis: Nũc
suam clarificationẽ tanquam facta
sit dicit. Cum ad huc ess futira: su¬
perius autem apatre poscebat ut fieret:
S utrũ ipsa sit clarificatio de qua
dixerat: ⁊nunc clarifica me tu pater
apud temetipsum cdaritate qm habui
puusquã mundus ess apud te: utiq
requirendũ est: Si enim apud te: quo¬
modo in eis: Ancum hoc ipsum in no¬
tescit in eis: ac ꝓ ipso omnib qui cre¬
dunt eis testib siuis: Possumꝰ plane
sic intelligere dixisse dnm deapostolis.
quod clarificatus sit in eis. Dicendo enĩ

Expanded text:
 Omnia quae habet Pater, mea sunt, propterea dixi, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, de his dixit quae ad ipsam Patris pertinent divinitatem, in quibus illi est aequalis, omnia quae habet habendo. Neque enim Spiritus sanctus de creatura quae Patri est subdita et Filio, fuerat accepturus quod ait, de meo accipiet, sed utique de Patre, de quo procedit Spiritus, de quo est natus et Filius. Et clarificatus sum, inquit, in eis. Nunc suam clarificationem tanquam facta sit dicit, cum adhuc esset futura: superius autem a Patre poscebat ut fieret. Sed utrum ipsa sit clarificatio de qua dixerat: Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui prius quam mundus esset, apud te, utique requirendum est. Si enim apud te, quomodo in eis? An cum hoc ipsum innotescit eis, ac per ipsos omnibus qui credunt eis testibus suis, possumus plane sic intelligere dixisse Dominum de Apostolis quod clarificatus sit in eis? Dicendo enim
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s. certe qͥdam eoꝵ quib dicit᷑ ⁊ qͦ
ego uado scitis. ⁊ uiam scitis: ⁊ p̾e ẽ ens
uia. s patrem nesciebant: id̾o audi¬
unt Si cognouistis me ⁊ patrẽ meũ
cognoscetis ꝑ me utiq ⁊ illũ. aliꝰ em̃
ego sum: aliꝰ ille. S ne putarent dis¬
similem:⁊amõdo inquit cognose¬
tis eũ. ⁊ iudistis eum: uiderunt enĩ
eiꝰ simillimũ filiũ. S ãmonendi fu¬
erant talem ẽẽ etiam patrem quẽ ĩ
passiani catholica fides dampnat.
qd̾ tam similes st̃ pat ⁊ filiꝰ. ut qui
unũ norit. ambos nouerit. Solemꝰ eis
de simillimis duob ita loqui eis qͥ
unũ illoꝵ uident: ⁊ qualis ẽ aliꝰ. ui¬
lunt nosse ut dicam. Uidistis istũ:
illũ uidistis. Sic gͦ dictũ ẽ. qui uide¬
me. uidet ⁊ patrem: ñi utiq qd̃ ip̃e
sit pat̾ q̃ filiꝰ. s qd̾ a patris simili¬
dine in nullo prorsus discrepet fil
Nam nisi duo ẽent pat̾ ⁊ filiꝰ. ñ alꝰ¬

Expanded text:
omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nonpassiani, catholica fides damnat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui me videt, videt et Patrem: non utique ut ipse sit Pater qui Filius, sed quod a Patris similitudine in nullo prorsus discrepet Filius. Nam nisi duo essent Pater et Filius, non dic
Abbreviated transcription (Latin):
tanto tempore cum ip̃is erat. ⁊ ñ cogno¬
scebat᷑. Nonne ip̃e dixerat⁊ qͦ ego ua¬
do scitis ⁊ uam scitis. ⁊ se nescire dicen¬
tes. eos hec scire conuicerat adlendo at¬
q dicendo. ego sum uia ⁊ ueritas ⁊ ui¬
ta: Quomͦ nc̃ dicit. tanto tempore uo¬
biscũ sũ. ⁊ ñ cognouistis me. cũ ꝓfecto
⁊ qͦ iret ⁊ uiam scirent: Non ob aliud.
nisi qd ip̃m utiq scirent S facile
ista soluit᷑ questio. si dicamꝰ qd̾ eũ a¬
liqui eoꝵ sciebant. aliq̃ nesciebant:
atq in his qui nesciebant ⁊ phylippꝰ
erat. ut qd̃ ait. ⁊ quo uado scitis ⁊ ui¬
am scitis. illis dixisse intelligat᷑ qui
sciebant ñ phylippo cui dictũ ẽ tanto
tempore uob̃cũ sum ꝑt ñ cognouistis
me phylippe. His gͦ qui filiũ noueram¬
cognoscetis eum ⁊ uidistis eũ Dictũ
ẽ enim ꝓpt̾ omĩmodã sim ilitudinẽ
illi cũ patre ẽ. ut ideo am dicerent᷑ nos¬
se patrem. quia nouerant similẽ fui¬
um. Ergo iam sciebant filiũ.⁊ si ñ

Expanded text:
psis erat, et non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noveravidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃c qd̾ habet ⁊ qd̾ uita ẽ in ip̃o. ip̃e est
in se ip̃o. nos aũ ñ ip̃a uita s ipsiꝰ ui¬
te participes sum̃. atq ita ibi erimꝰ. ut
in nob̾ ip̃is ñ qd ip̃e ẽ ẽẽ possimꝰ. s noᷤ
ip̃i ñ uita. ip̃m habeamꝰ uitam qͥ se¬

Expanded text:
quod habet, et quod vita est in ipso, ipse est in seipso: nos autem non ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus, atque ita ibi erimus, ut in nobis ipsis non quod ipse est esse possimus, sed nos ipsi non vita, ipsum habeamus vitam, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
donauit eoꝵ uero uerbum dictũ ẽ.
quia hoc predicandũ illis łs pri¬
mitus ac p̾cipue cõmenlauit: Ac
ꝑ hoc etiam ille latro in fide sua uer¬
bum eorũ habebat qd̵ eorũ ꝓptea dic-¬
tum erat: qm̃ predicandũ ad eoꝵ
officiũ pͥmitus ac precipue ꝑtine¬
bat: Deniq cũ murmur factꝰ ess
de ministerio mensarũ auiduis
grecoꝵ: antequam paulus credidiss
in xp̃m: responderunt apłi qui dño
ante coheserunt: Non est bonum nos
relinquere uerbum dĩ. ⁊ ministrare
mensis: Tunc ordinandos diaco nos
ꝓuiderunt: ne ipsi ap̃dicandi uer¬
bi a uocarent᷑ officio:. unde merito
dictum est uerbum eorum quod est
uerbum fidei: ꝑ qd̾ omnes in xp̃m un¬
one ꝓ omnib quos reclemit: siue
tunc in carne uiuentes. siue postea
futuros redemptor nr̃ orauit: cum
rogans ꝓ apłis qui cum ilo tunc
erant: adiunxit etiam illos: qui ꝑ
eorũ uerbum in eũ fuerant creditu¬
ri Quid autẽ adiunctis illis dein¬

Expanded text:
donavit. Eorum vero verbum dictum est, donavit. Eorum vero verbum dictum est, quia hoc praedicandum illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod eorum propterea dictum erat, quoniam praedicandum ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in Christum; responderunt Apostoli, qui Domino ante cohaeserant: Non est bonum nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis . Tunc ordinandos diaconos providerunt, ne ipsi a praedicandi verbi avocarentur officio. Unde merito dictum est verbum eorum, quod est verbum fidei, per quod omnes in Christum, unone pro omnibus quos redemit, sive tunc in carne viventes, sive postea futuros, Redemptor noster oravit, cum rogans pro Apostolis qui cum illo tunc erant, adjunxit etiam illos qui per eorum verbum in eum fuerant credituri. Quid autem adjunctis illis dein
Abbreviated transcription (Latin):
rtuelationẽ ih̃u xp̃i ipsũ uerbum eoꝵ
paulus accepit: unde ⁊ contulit cũ
as euangłium: ne forte inuacuum
uiturriss aut curreret: ⁊ dextras ei
dederunt: Quia ⁊ in illo quamius ñ
ꝑeos illi datum: tamen uerbum suũ
qud iam p̾dicabant ⁊ in quo funda¬
di fuerant inuenerunt: de quo uer¬
bo resurrectionis xp̃i:. edem dicit apłs.
diue ego siue illi sic p̃dicamꝰ: ⁊ sic cre¬
didistis. Et iterum. Hoc est in quit
uabum fidei qd̃ predicamus: quia si
inifessus fueris in ore tuo quia dñs¬
liħc: ⁊ credideris in corde tuo. quia
b illum suscitauit a mortuis: sal¬
lustitans eum a mortuis: Hoc uer¬
bum fidei: quuia pͥncipalit̾ ac pͥmi¬
tus ꝑ apłos qui ei coheserant pre-¬
dicatum est: ido uerbum eoꝵ dictñ
est: Neq enim ꝓptea non est uerbũ
dei quia dictum est uerbum eoꝵ
cum dicat idem apls. thesalonicen¬
ses excepisse ase non ut uerbum
hominũ s sicut est inquit uere
uerbum dei: Ideo gͦ cli. quia ds id

Expanded text:
erbum eorum Paulus accepit; unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset, aut curreret ; et dextras ei dederunt, quia et in illo quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt; de quo verbo resurrectionis Christi idem dicit Apostolus: Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis . Et iterum: Hoc est, inquit, verbum fidei, quod praedicamus, quia si confessus fueris in ore tuo, quod D credideris in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salsuscitans eum a mortuis. Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per apostolos qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verbum eorum, dictum est . Neque enim propterea non verbum Dei, quia dictum est verbum eorum, cum dicat idem Apostolus Thessalonicenses accepisse a se non ut verbum hominum, sed sicut est, inquit, vere verbum Dei . Ideo ergo Dei, quia Deus id
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑuerbum eoꝵ ineum non iam
creliderant s fuerant credituri: Isti
autem net cum illo tunc erant :⁊ in
eum iam ante crediderant: O mitto
ddicere de syͥmeone sene qui in fantulũ
crelicuit: De anna ꝓphetissa. de ⁊acha¬
ria ⁊ elysabeth. qui eum ꝓphetauete
antequam deuirgine nasceretur:de
filio eorũ iohanne precursore eiusa
mico sponsi. qui eum ⁊ in scõ spu ag¬
nouit ⁊ ab sentẽ predicauit: ⁊ aliis
agnoscendũ cum p̾sens ess ostendit:
Nos omitto qmi responderi potest oran¬
dlum ꝓ talib mortius non fuisse. qͥ
tum magnis suis meritis hinc abie¬
rant ⁊ recepti quiescebant:. Hoc aute
⁊̃ deantiquis iustis similit̾ respondet᷑.
Quis enim eoꝵ a dampnatione tocuss
masse ꝑditionis que ꝑ unt̃ hominem¬

Expanded text:
qui per verbum eorum in eum non jam qui per verbum eorum in eum non jam crediderant, sed fuerant cautem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa ; de Zacharia, et Elizabeth , qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur; de filio eorum Joanne, praecursore ejus, amico sponsi, qui eum et in sancto Spiritu agnovit, et absentem praedicavit, et aliis agnoscendum, cum praesens esset, ostendit . Hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant, hoc enim de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius mass
Abbreviated transcription (Latin):
thanahel: Numqͥd ioseph ille abari¬
mathia qui corpus eiꝰ apilato petiuit:
que iam discipł̾m eius fuisse iste ip̃e
iohannes euangłista testatur: Nũqͥd
maria mat̾ eius: ⁊ alie femine quas
eiꝰ cdiscipłas in euangłio iam tum fuiᷤ¬
se didicimus: Nũquid cum illo tunc
erant de quib sepe dicit idem iohes
euangłista: multi crediderunt ineũ:
Nam unde erat multitudo illa: eorũ
qui cũ ramis partim p̾cedebant par¬
tim sequebant᷑ insidentem iumen¬
to: dicentes benedictus qui uenit in
nomine dñi: ⁊ cum eis puere de qͥb¬
ipse ait fuisse predictum: exore in¬
fantium ⁊ lactantium ꝑfecisti lair¬
dem: Unde quingenti fratres: quib
simul post resurrectionem non ap¬
uaruisẜ isi meum ante ereclidissec̃s
Unde illi centum ⁊ nouẽ qui ctĩ istis
undecim centũ ⁊ iuginti ertant. qͣn¬
do simul congregati post eiꝰ ascensũ
si ex illis de quib clictum est: multi
ereliderunt in eum. non ergo ꝓeis

Expanded text:
thanael? Numquid Joseph ille ab Arithanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus a Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse iste ipse Joannes evangelista testatur ? Numquid Maria mater ejus, et aliae feminae, quas ejus discipulas in Evangelio jam tunc fuisse didicimus? Numquid cum illo tunc erant de quibus saepe dicit idem Joannes evangelista, Multi crediderunt in eum ? Nam unde erat multitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes, Benedictus qui venit in nomine Domini; et cum eis pueri, de qquibus ait fuisse praedictum? Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Unde quingenti fratres, quibus simul post resurrectionem non apparuisset, nisi in eum ante credidissent? Unde illi centum et novem, qui cum istis undecim centum viginti erant, quando simul congregati post ejus ascensiosi ex illis de quibus dictum est, Multi crediderunt in eum? Non ergo pro e
Abbreviated transcription (Latin):
ait in se credituros ꝑuerbum eorum:
qui ipsos cum in carne uiuerent apo¬
stolos audierunt : S ⁊ post obitum
eorum. ⁊ nos longe postnati. ꝑuerbũ
cum illo tunc fuerunt quod ab illo
audierunt ceteris predicarunt: atq
ita u̾bum eoꝵ ut etiam nos credere¬
mus ad nos usq ꝑuenit. ubicumq
est eus eccl̃ia ⁊ ꝑ uenturũ est ad pos¬
teros: quicũq ubicumq in eũ post¬
ea credituri sunt: Potest itaq uideri
ih̾c in hac oratione non orasse ꝓquib¬
dam suis nisi diligenter scrutemur
in eadem oratione uerba eius: Si eñi
ꝓ eis prius orauit sicut ostendimus
qui cum illo tunc erant: postea uero
etiam ꝓ eis qui ꝑuerbum eoꝵ in illũ
fuerant creduuri: potest dici non oras¬
se ꝓ illis qui neq tunc erant cũ illo
quando ista dicebat: neq ꝑ u̾bum
eoꝵ postea. s in eum: suie ꝑ ipsos si¬
ue quolibet modo: tam̃ ante crediderãt.
Numquid enĩ cum illo tunc erat na¬

Expanded text:
ait in se credituros per verbum eorum, ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, apostolos audiebant, sed et post obitum eorum, et nos longe post nati, per verniam ipsi qui cum illo tunc fuerunt quod ab illo audierunt caeteris praedicaverunt; atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos usque pervenit, ubicunque est ejus Ecclesia, et perventurum est ad posteros, quicunque ubicunque in eum postea credituri sunt. Potest itaque videri Jesus in hac oratione, non orasse pro quibusdam suis, nisi diligenter scrutemur in eadem oratione verba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicuti jam ostendimus, qui cum illo tunc erant, postea vero etiam pro eis, qui per verbum eorum in illum fuerant credituri, potest dici non orasse pro illis, qui neque tunc erant cum illo, quando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Na
Abbreviated transcription (Latin):
ominus ih̾c iam sua ꝓpin¬
quitate passione cũ oraret
ꝓ discipłis suis quos et
apostolos nominauit: cum quibz ce¬
hauerat ultimam cenam de qua
uaditor eius ꝑbucellam manifesta¬
tus exierat: ⁊ cum quib post eius
gessum anteqm ꝓ eis oraret multa
sierat iam locutus: adunxit ⁊ ceteros
qui ineum fuerant credituri:⁊ ait
ad patrem: Non ꝓ his autem rogo tã¬
ium: idest ꝓ discipłis qui cum illo
tunc erant: s ꝓ eis inquit qui credi¬
turi sunt ꝑuerbum eoꝵ in me: ubi
ommnes suos intelligi uoluit: non so¬
lum qui tunc erant incarne: s etiã
qui futuri erant: Quot qͦt enim post¬
ia crediderunt in eum: ꝑ uerbũ apło¬
tum sine dubio crediderunt: ⁊ donec
leniat credituri sunt: Ipsis enĩ dyce¬
nt. ⁊ uos testimoniũ ꝑhibeus quia
hinitio mecum estis: ⁊ ꝑ hos euange¬
lum ministratũ est ⁊ antequam
sueret᷑. ⁊ utiq quisquis in xp̃m
lilit. elianglio crecdit: Non itaq
hi tantum intelligendi sunt: quos

Expanded text:
ominus Jesus jam sua propinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Patrem, Non pro his autem rogo tantum, id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat, Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis ; et per hos Evangelium ministratum estscriberetur. Et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos
Abbreviated transcription (Latin):
rib constitutis: ꝑ eorũ uerbum sit a¬
lios credidisse quẽ admodũ in xp̃m
credi oportebat id est ut fidem resue¬
restionis eus tenerent: ac ꝑ hoc ⁊ill
omnes qui tã in eum credidisse ui¬
debantur: ad eoꝵ numerũ ꝑtinusd¬
ꝓquib orauit dicens: Non hil auie
rogo tantum: s ⁊ ꝓhis qui treditur.
sunt ꝑ u̾bum eoꝵ in me: S restas
nobis ad istam questionẽ adhut sol¬
uendam beatꝰ apłs: ⁊ latro ille cu¬
delis inscelere: fidelis in crucez Pau¬
lus quippe apłs non ab hominib ne

Expanded text:
ribus constitutis, per eorum verbum sic aribus constitutis, per eorum verbum sic alios credidisse quemadmodum in Christum credi oportebat, id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent. Ac per hoc et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur, ad eorum numerum pertinuoravit, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. 4. Sed restat nobis ad istam quaestionem adhuc solvendam beatus Apostolus, et latro ille crudelis in scelere, fidelis in cruce. Paulus quippe apostolus non ab hominibus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
mediatorem di ⁊ hominũ in carne uen¬
turum reuelante sp̃u credidiss: S
nũquit eis ꝓ apłis orandũ fuit. ⁊ ꝓ
tam multis qui in hac uita adhuc
erant nec cũ illo tunc erant. ⁊ ante
iam crediderant orandum non fuit:
Quis hoc dicerit: Intelligendũ est igi¬
tur qd̾ nondũ ineum sic creliderant
quomodo in se credi uolebat: quando qͥ¬
dem ⁊ ipse petrus cui confitenti ⁊ dicen¬
ti tu es xp̃c filius di uiuii: tam magnũ
testimoniũ ꝑhibrierat: magis eum
mori nolebat quãm mortuũ resurre¬
turum esse credebat: unde mox abeo
appellatus est satanas: fideliores itasꝑ
reperiunt᷑ qui defuncti iam fuerant ⁊
resurrecturim xp̃m. reuelante sp̃i. non
utiq dubitabant: quã illi qui tum
crelidissent ipsum redempturũ isił.
uisa eius morte: spem totam qmͣ deil
habuerant ꝑdiderunt: Nichil itacpr
liis credimus: qmͣ post resurrecfios¬
inꝑtito sp̃u scõ ⁊ doctis ⁊ confirma¬
ts apłis: eisq in eccl̃ia pͥmitiis docͥh¬

Expanded text:
i et hominum in carne venturum revelante Spiritu credidisset? Sed numquid ei pro Apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et jam ante crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? 3. Intelligendum est igitur, quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se credi volebat: quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi, tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum revelante Spiritu non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus, quam post ejus resurrectiodoctis et confirmatis Apostolis, eisque in Ecclesia primitus docto
Abbreviated transcription (Latin):
lationẽ iħu xp̃i: Quomodo igrus
erat in eis de quib dictũ est crals¬
ri sunt ꝑ uerbuim eoꝵ inme:. Li
ueie ille tunc credidit. quando in
usis doctorib fides que fuerat qua¬
issuq defecit: nec ipse itaq ꝑ eorũ
en si credidit. ut quem uiderat cru¬
alrum: confitet᷑ non solum resur¬
elurum: uerũ etiam regnaturũ
iendo: memento mei cũ ueneris
nregnum tuũ: Proinde relinqͥt᷑.
ut si dñs iħ̾c hac oratione ꝓ suis om¬
uib quicũq in hac uita que temp¬
tatio est suꝑ terram. uel tunc erant
uł futuri erant orasse credendus ẽ.
sit intelligamus qd̃ dictum est ꝑuer
parcauerunt in mundo: hic signifi¬
ituĩ esse credamꝰ: Dictum autem es¬
ẜ uerbum eorum: qm̃ ab ipsis est pri¬
nitus ac precipue p̾ditatum: Iam enĩ¬

Expanded text:
lationem Jesu Christi . Quomodo igitur erat in eis de quibus dictum est, credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat qualiscumque defecit. Nec ipse itaque per eorum men sic credidit, ut quem videbat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo, Memento mei, cum veneris in regnum tuum . 5. Proinde relinquitur, ut si Dominus Jesus hac oratione pro suis omnibus quicumque in hac vita, quae tentatio est super terravel futuri erant, orasse credendus est, sic intelligamus quod dictum est, per praedicaverunt in mundo, hic significatum esse credamus: dictum autem esse verbum eorum, quoniam ab ipsis est primitus ac praecipue p
Abbreviated transcription (Latin):
diligit in se ip̃o. ⁊ iubemur cliligere i
illo. qued ip̃e odit in se ip̃o: cũi scilicet
opificium ⁊ diuersas bonitatis sue mi¬
solationes: Unum quippe in illo ais¬
gere ꝓhibemur. ubemurq dilige
naturã: cum ip̃e in se diligat uicrra¬
oderit ꝙ naturam: uit nos eum ⁊ clsli¬
gamus ⁊ oderimus recte cũ se ipse cdsi¬
gat: oderit ꝙ ꝑuerse:¬

Expanded text:
diligit in seipso; et jubemur diligere in diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas bonitatis suae consolationes. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipoderitque naturam, ut nos eum et diligamus, et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque pe
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit: quia reliquie ꝑelectionem
gr̃e salue facte sunt: Si autem grã
inquit: iam non ex oꝑib: Alioqum
gr̃a iam non ẽ gratia: Si autem que¬
ratur quomodo se cdiligat mundus
ꝑditionis qui odit mundũ redemp¬
tionis: diligit se utiq falsa dilectio¬
ne non uera: proinde falso se diligit
⁊ uere odit: Qui enim diligit mniqui¬
tatem: odit animã suã sed dliligere s
dicit᷑. qm̃ inquitatem. qu a inique
ẽ diligit: ⁊ rursus odisse se dicit᷑. qñ
qd̃ ei nocet hoc diligit: Odit eigo inso
naturam: diligit uicium: Odit quo
factus ẽ ꝑ dĩ bonitatẽ: diligit qd̵ in co-
factum ẽ ꝑliberam uoluntatem: Unce
nos quoq illum diligere ⁊ ꝓhibemur
si recte intellegimus ⁊ ubemur: On¬
bibemur scilicet ubi nobis dicit᷑. nolt¬
te diligere mundum: ubemus autẽ
ubi nobis dititur. diligite inimicos
ur̃os: ipsi sunt mundus qui nos ocst
Ergo ꝓhibemur diligere in illo qd̃ ip̃

Expanded text:
invenit: quia reliquiae per electionem invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin gratiaratur quomodo se diligat mundus perditionis, qui odit mundum redemptionis, diligit se utique falsa dilectione, non vera; proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit. Et rursum odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium. Odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si recte intelligamus, et jubemur. Prohibemur scilicet ubi nobis dicitur: Nolite diligere mundum ; jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt mundus qui nos odit. Ergo et prohibemur diligere in illo quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
oclit eccł̃iam: Mundus igit᷑ odit
mundum. inimicus reconciliatum:
dampnatus saluatum: inqui natus
mundatum: Sed iste mundus quẽ
deus in xp̃o reconciliat sibi. ⁊ qui ꝑ
omne donatur: demundo electus ẽ
mimico. cdagnnato contaminato: Ex
ea quippe mssa que tota madam pe¬
riit fiunt uasa miscd̃ie: in quib est
mundus ꝑtinens ad reconciliationẽ
quem mundus odit. ex eaclem mas¬
sa ꝑtinens ad uasa ire. que ꝑfecta st̃
ad ꝑditionem. demiꝙ cum clixisset.
si de mundo essetis. mundus qd̃ suũ
erat cliligeret continno subiecit. qͥa
uero de mundo non estis. s ego elegi
uos de mundo: ꝓpterea odit odit uos
mundus: Ergo ⁊ ipsi inde erant:
unde ut non essent electi sunt: Inde
non meritis sius quorum nulla bo¬
na p̃cesserant opera non natura que
tota fuerat ꝑliberum arbitriũ in ip¬
sa radice uiciata: s gratuita. hoc est
uera gr̃a: Qui enim de mundo mun¬
dum elegit: fecit quod eligeret non

Expanded text:
odit Ecclesiam. Mundus igitur odit odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui pstum peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex ea quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt « vasa misericordiae, » in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad « vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . » Denique cum dixisset, « Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret, » continuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non
Abbreviated transcription (Latin):
mus etiam mundi odia sustinere. ne¬
cesse ẽ enim ut nos oderit. quos cernit
nolle qd̃ diligit. s plurimum nos de
serp̃o adñs consolatur qui cum dixifs.
hec mando uobis ut diligatis minicẽ:
acdiecie ato ait: Si munclus uos odit:
scitote qm̃ me priorem uobis ocdio ha¬
buit: Cur ergo se menbrum supra uer¬
ticem extollit: Necusas ergo in corpore.
si non us odium mundi sustinere
cum capite: Si de mundo inquit esse
tis: mundus qd̃ suũ erat diligeret:
Uniuerse utiq hoc ddicit eccl̃ie quam
plerum ꝙ etiam ip̃e mundi nõie
appellat sicut ẽ istud D̾s erat in xp̃o
mundum reconcilians sibi Item q
illud. non uenit filius hominis ut
nidicet mundum: s ut saluet᷑ mun¬
aus ꝑ rp̃m. Et in epistola sua iobã¬
nes ait: Ad uocatum habemus ad pa¬
trem iħ̃m xp̃m iustum: ⁊ ip̃e ꝓpitiator
ẽ peccatorum nr̃orum. ñ tantũ nr̃o¬
rum: s etiam totius mundi Totus
ergo mundus eccłia ẽ: ⁊ totus mundꝰ

Expanded text:
mus etiam mundi odia sustinere. Nemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. tis, mundus quod suum erat diligeret . » Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . » Et in Epistola sua Joannes ait: « Advocatum habemus ad Patrem Jesum Christum justum, et ipse propitiator est peccatorum nostrorum, non tantum nostrorum, sed etiam totius mundi . » Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus
Abbreviated transcription (Latin):
D⁊apostolus paulus cũ contra opera
ais commendare fruccũ sp̃c uellet
sspite ex orta ⁊ religata contexuit
Ale sunt gauidium. pax. longanimi¬
sis baignuas bonitas. fides mansue¬
tudo continentia: Quis autem bene
gaudet qui bonũ non diligit. unde
gaudet : Quis qui pacem ueram ni¬
si cum illo potest habere que ueracit
cliligit e Quis ẽ longanimis in bono
ꝑseueranter tenendo: nisi ferueat di¬
ligendo: Quis ẽ benignus. nisi diligat
tm opitulat᷑ : Quis bonus. nisi dĩi¬
gendo efficiat᷑:. Quis salubrit᷑ fidelis:
nisi ea fide que ꝑdilectionem operat᷑:
lectio in oderetur: Quis abeo conti¬
net unde turpat᷑: nisi diligat unde
honestatur: Merito itaq magister bo¬
nus cdilectionem sic sepe commendat.
tamquam sola precipienda sit: si ne
qua non possunt ꝓdesse cetera bona: ⁊
que non potest haberi sine ceteris bomiᷤ
quib homo efficit᷑ bonus: Pro hac
arttem dilectione patienter etiam debe¬

Expanded text:
et apostolus Paulus, cum contra opera et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? lectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debe
Abbreviated transcription (Latin):
aligatis mninicem: Ac ꝑ hec intellige
pademus hunc esse fructum nr̃m de
so ait ego uos elegi ut eatis ⁊ frrc¬
amsi afferatis ⁊ fructus ñr maneat. Et
Oadumxit ut quodcumꝙ petieruᷤ
Nuem in nomine meo det uobis: Lũc
ꝙ dabit nobis si diligamꝰ inuicem
s ⁊ hec ip̃m ip̃e dederit nobis qui nos
At nõn habentes fractum quia nõ
am nos elegeramꝰ: ⁊ posuit nos ut fru¬
dm afferamus. hoc ẽ inuicem diliga¬
nis qrse frrictum sine illo habere nõ
pssumus sicut palmites facere sine
sins nr̃: quam definit apostolus de
de puro ⁊ conscientia bona ⁊ fide ñ
lita. hac diligimus inuicem: hac dali¬
gnꝰ dm̃. neq enim uera dilectione cli¬
ligeremus unticem nisi diligentes dm̃
diligit enim uusquisꝙ ꝓximum tan¬
quam se ip̃m si cliligit dm̃ Nam si non
illigit: non cdiligit se ip̃m: In his enim
dt ⁊ ꝓpbete. hic ẽ fructus nr: De fruc¬
li itaq nobis mandans. hec mando
inquit uobis ut diligatis inuicem. un

Expanded text:
diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait: Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit: Ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis; tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem, cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine uctus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam si non diligit Deum, non diligit seipsum. In hiset Prophetae : hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ne distingueret: addidit sicut dile
ruos. Nam diligunt inuicem ma¬
ni ⁊ uxores. parentes ⁊ filii.⁊ quecũq
alia int̾ se homines necessitudo huma¬
na deuinxerit: ut taceamꝰ de dilectione
cihabili atq dampnabili. qͣ dilig̾t
iniucem adulteri ⁊ adultere. scortato¬
iss ⁊ meretrices: ⁊ quoscũq alios ñ
humana necessitudo. s humane ui¬
te noria tͣpitudo coniungit. Manda

Expanded text:
ne distingueret, addidit, sicut dilexi ne distingueret, addidit, sicut dilexi vos. Nam diligunt invicem mariti et uxores, parentes et filii, et quaecumque alia inter se homines necessitudo humana devinxerit: ut taceamus de dilectione culpabili atque damnabili, qua diligunt invicem adulteri et adulterae, scortatores et meretrices, et quoscumque alios non humana necessitudo, sed humanae vitae noxia turpitudo conjungit. Mandat
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. ut surgens a mortuis iam ñ mo¬
rerct᷑ ⁊ mois illi ultra ñ dñaret. Ho¬
fuerant secuturi ad huc mattytio non
martyri: Aut iterũ dñm ad ĩmora¬
litatem carnis quom iam fuerantle¬
eutur qͣndolibet morituri s m sli
nũ patris nec relicturũ eos unde ni
recessit cum uenisset ad eos quomͦ A
fuerant serutur. cum eẽ nemo pll
in illa felicitate nisi ꝓfectꝰ in carcis
dedq docens quom i donti ec̃poli
pgere quo ille antecedebat: marde
ec. s de his sermo uberior. in aliud
siat᷑. ut diligant inuicem. mandatũ
inqͥt nouũ douob̾ ut diligatis in ui¬
om. Nonne iam erat hoc mandatũ
m antiqͣ dei lege. ubi scriptũ ẽ. diligiᷤᷤ
ꝯrimũ tuũ tanqͣm te ip̃m: Cur gͦ
nouũ appellat᷑ a dño. qd̾ tam uetꝰ eẽ
onuincit᷑: An id̾o ẽ mandatũ nouui.
qa exuto uetere. induit nos hoĩem no¬
uii: Innouat qͥppe audientẽ. uł po¬
tius obedientem. ñ omnis s ista di¬
litio: qͣm dñs ut a carnali dilectio¬

Expanded text:
is jam non moreretur, et mors ei ultra non dominaretur . Mofuerant secuturi, adhuc martyrio non maturi? aut iterum Dominum ad immortalitatem carnis quomodo jam fuerant secuti quandolibet morituri, sed in ssinum Patris, nec relicturum eos, unde non recessit cum venisset ad eos, quomodo jam fuerant secuturi, cum esse nemo possit in illa felicitate, nisi perfectus in charitate? Ideoque docens quomodo idonei esse pergere quo ille antecedebat, Mandatst Christus: sed de his sermo uberior in aliud statur, ut diligant invicem: Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem. Nonne jam erat hoc mandatum in antiqua Dei lege, ubi scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum ? Cur ergo novum appellatur a Domino, quod tam vetus esse convincitur? An ideo est mandatum novum, quia exuto vetere induit nos hominem novum? Innovat quippe audientem, vel potius obedientem, non omnis, sed ista dilectio quam Dominus ut a carnali dilectio