comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xdiapason gͥ consonanciȩ speciebus existunt qui appel¬
lantur modi. quos eosdem tropos uł tonos nominant.
Sunt aũt tropi constituciones in totis uocũ ordinibus. uł gra¬
uitate uł acumine differentes. Constitucio uͦ ẽ. plenũ ueluti mo¬
dulacionis corpus exconsonanciaꝵ cõ uinctione consistens:
son constitucio. aproslambanon in mesen. cęt̾̃is quȩ sunt
medie uocibus annumeratis. uł amesen rursus in neten
hẏꝑboleon : cum uocib int̾iectis. Uł ab hẏpate meson inneten
diezeumenon. cum his quas eaetremes uoces medias claudũt.
Diapason ⁊ diapente uͦ constitucio ea. quȩ ẽ. apros lamba¬
nomenon inneten diez eugmenon. cum his quȩ medie
int̾ recte sunt constat. Bis diapason aut̃ aꝓslambanome¬
non uineten hyꝑboleon: cum his quȩ inmedio sunt int̃¬
posite consideratur. hasgͥ c̃stituticiones siquis totas faciat
acuciores. uł graues totas remittat. scđ̾m supradictas dia¬
pason consonanciȩ species. effici& modos septem. quor

Expanded text:
diapason igitur consonantiae speciebus existunt qui appellantur modi, quos eosdem tropos vel tonos nominant. Sunt autem tropi constitutiones in totis vocum ordinibus, vel gravitate, vel acumine differentes, constitutio vero est plenum veluti modulationis corpus ex consonantiarum conjunctione consistens, son constitutio, a proslambanomenos in meson caeteris quae sunt mediae vocibus annumeratis, vel a mese rursus in neten hyperboleon cum vocibus interjectis, vel ab hypate meson in neten diezeugmenon, cum his quas extremae voces medias claudunt. Diapason et diatessaron vero constitutio ea est quae a proslambanomenos in neten synemmenon, cum his quae mediae sunt interjectae constat. Bis diapason autem a proslambanomenon in neten hyperboleon, cum his quae in medio sunt interpositae consideratur. Has igitur constitutiones si quis totas faciat acutiores vel in gravius totas remittat, secundum supradictas diapason consonantiae species efficiet modos septem, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
plum. sesqui quintos. Ac deinceps singuli de nominacione multipli¬
ces. tot suꝑ particulares precedunt. quoto loco ipsi ab unitate deces¬
serint. Unã uͦ tantum quadrupli disposicionẽ ponemꝰ. ut in ea
sicut incet̾is lector diligens acum̃ mentis exerceat.
Nec gͥ speculacio ad banc utilitatẽ uidet᷑ inuenta. ut quocien sc̃q¬
liboe elias ꝓporciones quis inuestigare uoluerit. nullo ẽrrore labat᷑.
Ut q ñ ei nusno pͥmo tales ꝓporciones querat aptare. qͥ qͣnti sunt ꝓpo¬
siti : tot p̃cedere ⁊ ꝓse habere nompossit. s disponat pocius młti pli¬
ces udeatq qͣntos suꝑparticulares requirit. cumq multiplicẽ

Expanded text:
plum sesquiquintos. Ac deinceps singuli denominationis multiplicis tot superparticulares praecedunt, quote loco ipsi a se unitate discesserint. Unam vero tantum quadrupli dispositionem ponemus, ut in ea sicut in caeteris lector diligens acumen mentis exerceat. Haec igitur speculatio ad hanc utilitatem videtur inventa, ut quotienscotlibet alias proportiones quis investigare voluerit, nullo errore labatur, utque non ei numero primo tales proportiones quaerat aptare, qui quanti sint propositi, tot praecedere, et post se habere non possit. Sed disponat potius multiplices, videatque quantos superparticulares requirit, eumque multiplice
Abbreviated transcription (Latin):
sesqualt̃o. Duo gͥ toni unã diatesseron c̃sonanciã uincent qđ nulla mei¬
õẽ continget. Exhis gͥ apꝓbatur diapente acdiatesseron ĩmultipliigenere
collocmri nõ posse. Q uocura insuꝑ particulari genere in eq̃litatis uire po

Expanded text:
sesquialtero. Duo igitur toni unam diatessaron consonantiam vincent, quod nulla ratisesquialtero. Duo igitur toni unam diatessaron consonantiam vincent, quod nulla ratione continget. Ex his igitur approbatur diapente ac diatessaron in multiplici genere collocari non posse: quocirca in superparticulari inaequali
Abbreviated transcription (Latin):
diapente in quadruplo. Si gͥ auferamꝰ triplũ aquadruplo: sesquit̾ti relin¬
quet᷑ Rursus sidiatesseron diapentȩ c̃sonanciȩ subtͣhas: fit reliquus
tẽi: uno triplici funt minores. Tresgͥtoni: unũ diatesseron nulla
raciõe supplebt̃: qđ ÷ falsissimũ. Duo eñi toni ac semitoniũ minꝰ: diates¬
seron csonanciã supplent. Exhis gͥ demonstrat᷑ diatesseron c̃sonanciã
ñ eẽ multeplicẽ.¶ Bico aũt qm̃ nec diapente c̃sonancia ĩmultiplici genere
locꝰ qͦ diatesseron c̾sonancia possit aptari .S diatesseron c̃sonancia
młtiplicis generis ñ ẽ. Quo cata nec diapente ĩ maiore habitudine mł¬
tiplicis qͣm ẽ dupla quȩ minima ẽ aptari potest. Siegͥ diapente  m
minima scilicet dupla. Diatesseron uͦ quȩ minor ẽ ĩ multiplici quid ẽ
eptari nõ potest. ñ c̃ enĩ qͥ eqͣm minꝰ aduplici. Sit gͥ sesqualta. Tonꝰ uͦ sesqͣ¬
tcia. Inc̾tinua enĩ ꝓporciõe locabit̃. S duo sesquit̾ĩ ampliores sunt uno

Expanded text:
diapente in quadruplo. Si igitur auferamus triplum a quadruplo, sesquitertius relinquetur. Rursus si diatessaron diapente consonantiae subtrahas, fit reliquus  Sed tres sesquitertii uno triplici sunt minores. Tres igitur toni unum diatessaron nulla ratione supplebunt, quod est falsissimum. Duo enim toni ac semilonium minus diatessaron consonantiam supplent. Ex his igitur demonstratur diatessaron consonantiam non esse multiplicem. Dico autem quoniam nec diapente consonantia in multiplici genere locus quo diatessaron consonantia possit aptari. Sed diatessaron consonantia multiplicis generis non est. Quocirca nec diapente, in majore habitudine multiplicis quam est dupla quae minima est, aptari potest. Si igitur diapente in minima, scilicet dupla, diatessaron vero, quae minor est, in multiplici quidem aptari non potest. Non est enim quidquam minus a se duplici. Sit igitur sesquialtera, tonus vero sesquitertia, in continua enim proportione locabitur. Sed duo sesquitertii ampliores sunt uno
Abbreviated transcription (Latin):
dã uͦ sonũ ẽẽ om̃s consenciunt aeris ꝑcussionem:
grauitatis atq acuminis differenciã. diuorsa racioẽ
ponebant aristoxxenũ sequuti ⁊ pitagorici. Aristoxe¬
nus quippe sonoꝵ differencias scđm grauitatẽ atq acum̃
arbitrabatur in qualitate consistere. pitagorici uero in qͣn¬
titate ponebant. ꝑtolonis aut̃ pitagoricis ꝓpior uidet᷑
id circo quoq qm̃ ipse grauitatẽ atq acumen nõ inquali¬
tate putat. s in quantitate constitui. Et enĩ spissiora
ac subtiliora corpora acum̃ rariora ⁊ uastiora edere gra¬
uitatẽ. ut nichil nunc de intensionis relaxacionisq mͦ
dicatur. Quã quam &iã cum relaxatur aliquid. quasi
fit ranꝰ atq crassius. Cum uͦ intenditur. spissius redditur

Expanded text:
 sonum esse omnes consentiunt aeris percussionem, gravitatis atque acuminis differentiam diversa ratione ponebant, Aristoxenum secuti et Pythagorici. Aristoxenus quippe sonorum differentias secundum gravitatem, atque acumen arbitratur in qualitate consistere; Pythagorici vero in quantitate ponebant. Ptolemaeus autem Pythagoricis propior videtur. Idcirco quoniam ipse quoque gravitatem atque acumen non in qualitate putat, sed in quantitate constitui. Etenim spissiora ac subtiliora corpora acumen, rariora et vastiora edere gravitatem, ut nihil nunc de intensionis relaxationisque modo dicatur. Quanquam etiam cum relaxatur aliqua quasi sit rarius atque crassius, cum vero intenditur spissius redditur,
Abbreviated transcription (Latin):
diuidi in integram medietatem. PInt̾tiuos enĩ numos suꝑ partieularẽ
proporeionẽ continentes siue illi sint pͥncipales. quoꝵ ẽ unitas diffe¬
rencia. siue posteriores nullus ita pot̾it mediꝰ numus collocari. ut qͣm

Expanded text:
dividi in integram medietatem. Inter duos enim numeros superparticularem proportionem continentes, sive illi sint principales, quorum est unitas differentia, sive posteriores, nullus ita poterit medius numerus collocari, ut q
Abbreviated transcription (Latin):
Sedinhis illud considerandũ qđ multiplex inequalitatis genus
longe auob reliqs uidet᷑ antiquius. Matał enĩ numeri dispo¬
sicio in multiplicib : unitati quȩ pͥma c̃parat᷑. Snꝑ partieularis

Expanded text:
Sed in his illud est considerandum quod multiplex inaequalitatis genus longe duobus reliquis videtur antiquius. Naturalis enim numeri dispositio, in multiplicibus unitati quae prima est, comparatur. Superparticularis
Abbreviated transcription (Latin):
iiii. Itẽ ab eo qđ ẽ .b. semitoniũ aliud intendat᷑ minꝰ
tinent minora semitonia: iudeamꝰ quȩ sit differencia int̃.c. atqd.
numõs constituta.Est aut̃ .e. scilicet unitatũ. uui.elui. De monstra

Expanded text:
7664. Item ab eo quod est B semitonium aliud intendatur minutinent minora semitonia: videamus quae sit differentia inter C atque D numeros constituta. Est autem E, scilicet unitatum 7153. Demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
id quoq quodã racionis mͦ ꝑclaruit. singuli lati tam̃ deeo ac
diligencius ꝑtractemꝰ. INam si insuꝑ particulari quis has habitu

Expanded text:
id quoque quodam rationis modo perclaruit; sigillatim tamen de eo ac diligentius pertractemus. Nam si in superparticulari quis has habitu
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ pellit uł grauis uł acutꝰ. quãuis utq: exeplurib constet. gͣuis
quidẽ extardiorib ⁊ rariorib acut᷑ uͦ excelerib ac̃ spissis. Uelut
sid conũ que turbonẽ uocant quis diligent̃ extorn&. eiquunã

Expanded text:
sensum pellit vel gravis, vel acutus, quamvis uterque ex pluribus constet, gravis quidem ex tardioribus et rarioribus, acutus vero ex celeribus ac spissis, veluti si conum, quem turbonem vocant, quis diligenter exornet, eique una
Abbreviated transcription (Latin):
sunt int̾imi necessarie. S int̾ has tres medietates ꝓpor onisppo uonalu¬
tas quidẽ proprie ⁊ maxime geometrica nuncupatur.
id circo qm̃ equis ꝓporcionib tota contexit᷑. S tam̃ codom
utemur ꝓmiscuȩ uocabulo proporcionalitates & iam cet̃as¬
dec̾tinuis medietatib ⁊ disuinctis.

Expanded text:
sunt interim necessariae. Sed inter has tres medietates proportionalitas quidem proprie, et maxime geometrica nuncupatur, idcirco quoniam aequis proportionibus tota contexitur. Sed tamen eodem utemur promiscue vocabulo, proportionalitates etiam caeterasDe continuis medietatibus et disjunctis
Abbreviated transcription (Latin):
uelociores. alii tardiores. Eorimdẽq motuũ alii rariores sunt.
alii spissiores. Namsiquis incontinuũ motũ respiciat. ibi aut ue¬
locitat̾ẽ aut tanditatẽ necesseẽ c̃p̃ hendat. Sin uͦ qͥs moueat ma¬
nũ. aut frequenti eam motu mouebit. aut raro.Et si tard qͥd ẽ
fuerit ac rarior motꝰ: graues necesseẽ sonos effici ipsa tarditate
iraritate pellendi. Sin uͦ sint motꝰ celeres ac spissi: acutos neces

Expanded text:
elociores, alii tardiores, eorumdemque motuum alii rariores sunt, alii spissiores. Nam si quis in continuum motum respiciat, ibi aut velocitatem aut tarditatem necesse est comprehendat. Sin vero quis moveat manum, aut frequenti eam motu movebit aut raro. Et si tardus quidem fuerit ac rarior motus, graves necesse est sonos effici ipsa tarditate raritate pellendi. Sin vero sint motus celeres ac spissi, acutos neces
Abbreviated transcription (Latin):
continuş uocis impetus opatur.Biasthematice aut ÷: ea quã canendo
suspendimus: inqua nõ potiꝰ sermonibuis s: modulis inseruimꝰ. E.sq uar
psa tanrdior. ⁊ꝑmodulandas uarietates quoddã faciens int̾uallũ: nõ

Expanded text:
continuae vocis impetus operantur. Diastematice autem est ea quam canendo suspendimus, in qua non potius sermonibus, sed modulis inservimus. Estque vox ipsa tardior, et per modulandas varietates quoddam faciens intervallum, no
Abbreviated transcription (Latin):
lacedemonu maxima ope seruauere dũ apud eos thaletas ereten¬
sis gortuuiꝰ magno p̃cio asettus pueros disciplina musioȩ artisibuert.

Expanded text:
Lacedaemonii maxima ope servavere, dum apud eos Taletas Cretensis Gortinus magno pretio accitus, pueros disciplina musicae artis imbueret.
Abbreviated transcription (Latin):
tonio reꝑit̾:. Id̃ si duplicta sesqui octaua c̃paracio ñ ẽ. integra
sesqͥt̾eia: simplex sesꝗ octaua ñ ẽ sesqͥtũiȩ ꝓporcionis plena me

Expanded text:
tonio reperitur; quod si duplicata sesquioctava comparatio non est integra sesquitertiae, simplex sesquioctava non est sesquitertiae proportionis plena me
Abbreviated transcription (Latin):
olent aut̃ duo t̾mini dare ꝓponiq ut int̾eos nunc qͥdẽ arithine¬
ticam. nunc uͦ geometricã. nc̃ armonicã medietatẽ ponamus.
Dequib in arithineticis quoq dixximus. Id tam̃ ipsũ nc̃ & iã breuit̃
explicemus. Si arithmetica medietas queritur. datoꝵ t̾̃minoꝵ
uidenda differencia. eaq diuidenda ac minori t̾mino adicienda.
Suit enĩx. ⁊ xxl. altrinsecꝰ t̾mini c̃stituti. hoꝵq medietas scđm
arithineticã ꝓporcionalitatẽ querat᷑. Differenciã pͥus utroꝵq
respicio quȩ ẽ.xxxx. Hanc diuido funt .XU. Hanc minori t̃mi¬
no id ÷ denario appono. fiunt xexxu. Si gͥ hic int̃ del. ac .x. me¬
diꝰ collocetur. fit arithimnetica ꝓporcionalitas h mͦ x.xxu.xl.
ꝓpͥa numo sitate multiplico. ut x. ĩ xl. fuint cece. hoꝵ tetͣgonale
medios int̃ x. ac xl. si collocẽ. fit geometrica medietas subiecta

Expanded text:
ni dari proponique, ut inter eos nunc quidem arithmeticam, nunc vero geometricam, nunc harmonicam medietatem ponamus; de quibus in arithmeticis quoque diximus, id tamen ipsum nunc etiam breviter explicemus. Si arithmetica medietas quaeritur, datorum terminorum videnda differentia est, eademque dividenda ac minori termino adjicienda. Sint enim decem et 40 altrinsecus termini constituti, horumque medietas secundum arithmeticam proportionalitatem quaeratur. Differentiam prius utrorumque respicio, quae est 30; hanc divido, fiunt 15; hanc minori termino, id est decem appono, fiunt 25. Si igitur hic inter 10 et 40 medius collocetur, fit arithmetica proportionalitas hoc modo, 10, 2propria numerositate multiplico, ut 10 in 40 fiunt 400; horum tetragonale medios inter 10 ac 40 si collocem, fit geometrica medietas subjecta
Abbreviated transcription (Latin):
chromatica: BB. geminatis lit̾is ad notata distans a nete dieieu¬
meñ tono & semitonio. id ÷ trib semitoniis cõtinens. ad triten
diez eumenon. dudũ quidẽ diatonicã : nunc uͦ chromaticã. id ÷
uĩ dec laxxuiii: semitoniũ reliquũ ab eo tono ꝗ. diuisũ ẽ.¬

Expanded text:
chromatica, B. B. geminatis litteris adnotata, distans a nete diezeuchromatica, B. B. geminatis litteris adnotata, distans a nete diezeugmenon tono et semitonio, id est tribus semitoniis, continens ad triten diezeugmenon dudum quidem diatonicam, nunc vero chromaticam, id est, III. DCCC. LXXX. VIII. semitoniu
Abbreviated transcription (Latin):
Quimꝰ. Quod sieidem netes diezeumeñ. id ÷.d.d. sclicet. ũi locxii. auferã
cabr̃ paramese .x. litã subnotata. Nete gͥ die eumenõ id ÷ iii laxxii.
diatesseron retinet consonanciã. Sigͥ ab ea que ẽ. nete diezeume nõ¬
adneten diezeumeñ optinens tonũ. Abhac uͦ si octauã auferã partẽ
xxxuiii. eritq ea N trite diezeumeñ diatonos. S qm̃ nete dieze¬
umenõ. ad paramesen sesquit̾cia obtinebat ꝓporcionẽ. trite aũt
diez eumeñ diatonos a nete diezeumeñ duos ab ẽ. cõtinebr̃ int̾tri¬
ten diezcumeñ ⁊ paramesen semitoniũ minꝰ. diatonicũ gͥ genus
in hoc quoq tetracordo acpentacordo ita expletũ ẽ. ut tetracordi qͥdẽ
Pentacordi uͦ eiusq. ẽ. netes diezeumeñ admesen: diapente sit con¬
sonancia.
Narmoniũ uͦ atq chromaticũ genꝰ ac racioẽ texemꝰ. Sumo
distanciã netes ⁊ paranetes diezeumenon diatoni id ÷ ui lxxxii.
hanc sisumã & eique ẽ. pananete diezeumeñ diatonos ad iungã.

Expanded text:
. Quod si ejusdem netes diezeugmenon, id est, DD. scilicet III. LXX. II. auferam  vocabitur paramese. X. littera subnotata. Nete igitur diezeugmenon, id est, III. LXX. II. diatessaron retinet consonantiam. Si igitur ab ea quae est nete diezeugmenoad neten diezeugmenon obtinens tonum. Ab hac vero octavam auferam si partem, LXXX. VIII. eritque ea. Y. trite diezeugmenon diatonos. Sed quoniam nete diezeugmenon ad paramesen sesquitertiam obtinebat proportionem, trite autem diezeugmenon diatonos a nete diezeugmenon duos tonos abest, continebitur inter triten diezeugmenon et paramesen semitonium minus. Diatonicum igitur genus in hoc quoque tetrachordo ac pentacPentachordi vero ejus quod est netes diezeugmenon ad mesen, diapente sit consonantia. Enharmonium vero atque chromaticum genus hac ratione texemus: Sumo distantiam netes et paranetes diezeugmenon diatoni, id est 3072 hanc si sumam et ei quae est paranete diezeugmenon diatonos adjungam,
Abbreviated transcription (Latin):
uod si ut ait aristox enus diatesseron c̃sonancia ex duob tonis
semitonioq coniungitur: duȩ datesseron cõsonanciȩ nece̾¬
sario.u. tonos efficient: ⁊ diapente acdiatesseron iuncte sic̃ unũ
diapason ungunt : ita sextonis continua ꝓporciõe cogquantur
Et qm̃ paulo ante sex disposuimꝰ tonos. quoꝵ minimꝰ erat numũs¬
celxii exliui: ad hunc uͦ ultimus insexto collocabat᷑ tono numerꝰ.¬

Expanded text:
ron consonantia ex duobus tonis semitonioque conjungitur, duae diatessaron consonantiae necessario quinque tonos efficient, et diapente ac diatessaron junctae, sicut unum diapason jungunt, ita sex tonis continua proportione coaequantur. Et quoniam paulo ante sex disposuimus tonos, quorum minimus erat numerus 262144, ad hunc vero ultimus in sexto collocabatur tono numer
Abbreviated transcription (Latin):
Uor igitur nõ un sonaꝵ uocũ alię sint continuȩ
alię disgregate. continuę quidẽ talessint int̾se eaꝵ
differencia cõmuni fine iungatur nec habeat locũ de¬
signatum uox acuta grauisq quẽ teneant. discrete uͦ
habent proprios locos. ulitti colores inꝑmixti. quoꝵ
differencia uisit᷑. quodã loco constituta: continuȩ qͥdẽ
non uni sone uoces ab armonica facultate separantur.
Sunt enĩ sibi ipsis dissimiles nec unũ aliquid ꝑsonan
tes. Discrete uͦ uoces armonice subiciuntur arti. Potest
enĩ distanciũ sibiq dissimiliũ uocum differencia
dep̃hendi. Inquib qui iuncti efficẽ melos possunt.
quib

Expanded text:
um igitur non unisonarum vocum aliae sint continuae, aliae disgregatae, continuae quidem tales sunt, ut inter se earum differentia communi fine jungatur nec habeat locum designatum vox acuta gravisque quem teneant. Discretae vero habent proprios locos, veluti colores impermixti, quorum differentia visitur suo quodam loco constituta. Continue quidem non equisone voces ab harmonica facultate separantur; sunt enim tes. Discretae vero voces harmonicae subjiciuntur arti. Potest enim distantium sibique dissimilium vocum differentia deprehendi, in quibus quae junctae efficere melos possint, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
diatesseron consonancia dist&. Idq ꝓbatur hoc mͦ. Namq̃ ÷
mese .u. in hẏpodorio. eadem .U. indorio hypatemeson ẽ.
ab ea que ẽ. mese in quo uis modo uł genere diatesseron con¬
sonanoia differens. Item mese domi quȩ ẽ. N. ab ea mese q̃

Expanded text:
diatessaron consonantia distet, idque probatur hoc modo: nam quae est diatessaron consonantia distet, idque probatur hoc modo: nam quae est mese ω in hypodorio, eadem est ω in dorio; hypate meson est ab ea quae est mese, in quovis modo vel genere diatessaron consonantia
Abbreviated transcription (Latin):
q inhypodorio modo mese quȩ ẽ .u. ab ea mese que. ĩ modo
hẏpophrigio tono distat̃. Iuod in hoc facile ꝑspicietur siquis ad
mesen hẏpoplrrigii que ẽ.q: euis hypophrigii.u. comparet.
quȩ ẽ hẏpodoriĩ quidem mesȩ: inhẏpophrigio aũt lichanos
meson. Nam .Φ. atq u. tono differunt. quod pagina int̾¬
iecta demonstrat. Item mese hypolidu. ab ea quȩ ẽ. mese hẏpo¬
phrigii. toni differenciam facit. Namq c. que ẽ. mese hy¬
polidi tono distat a.G. quȩ ẽ hipolidii quidẽ lichanos me¬
son. inhipophrygio autem mesȩ. Item mese hẏpolidii quȩ
ẽ .c. ab ea que ẽ. mese dorii. semitonio distat. Quod hinc
poterit agnosci. qm̃ ordinem sursum prodeuntẽ eiꝰ meses
que ẽ. hẏpolidii. atq eum ordinem insursum ꝓdeuntem eiꝰ
meses que ẽ. dorii. unus uersiculus non pagina distinguit.
Quofit ut mese hypodorii. ab ea mese que ẽ. dorui. integra

Expanded text:
que in hypodorio modo mese quae est ω ab ea mese quae est in modo que in hypodorio modo mese quae est ω ab ea mese quae est in modo hypophrygio tono distabit. Quod in hoc facile perspicietur, si quis ad mesen hypophrygii, quae est φ ejusdem hypophrygii ω comparet, quae est hypodorii quidem mese, in hypophrygio autem lychanos meson. Nam φ atque ω tono differunt, quod pagina interjecta demonstrat. Item mese hypolydii ab ea quae est mese hypophrygii toni differentiam facit. Namque C, quae est mese hypolydii, tono distat a φ, quae est hypolydii quidem lychanos mesen, in hypophrygio autem mese. Item mese hypolydii, quae est C, ab ea quae est mese dorii semitonio distat. Quod hinc poterit agnosci, quoniam ordinem sursum prodeuntem ejus meses, quae est hypolydii, atque eum ordinem in sursum prodeuntem ejus meses quae est dorii, unus versiculus, non pagina distinguit. Quo fit ut mese hypodorii ab ea mese quae est dorii, integra
Abbreviated transcription (Latin):
B .c.D. ⁊ ar ei quȩ ẽ .d. companita: seruo& ad eam sesquit̾ciã
proportionen: que ẽ. diatesseron. Itẽ .a.a.s. distet tono .B.
a .c. distet tono. Relinquit᷑ ut .c. ad .d. sonutoniũ distancrã
serua&. Et si quinq sint mediȩ: eodem modo. Sienĩ pͥma
aquinta sesqualtã distiterit ꝓporcione. primaq ascđa. aẽ
scd̾a at̾cia. quartaq aquinta. singulis distiterint tonis.
t̾cia ad quartã semitonii faciae differenciã. Item quȩcumq
medie alioꝵ modoꝵ proslambanomenis accedunt. hȩ gnai¬
unt. Qnĩ gͥ insuꝑiore pagina descriptis modis. partem
sinistram legentis. primi pros lambanomeni tenent. Dextera
uͦ legentis. extremis clauditur netis: erit omĩb quidẽ acueior
modus qui inseribitur hẏꝑmixoliduis. omnibus uͦ grauior his
qui bẏpodorius. Nos uͦ agrauissimo idẽ hypodorio in choantes.
ceteros quam int̾se habeant differenciam. designabimus. Nã¬

Expanded text:
B C D, et A ei quae est D comparata servet ad eam sesquitertiam B C D, et A ei quae est D comparata servet ad eam sesquitertiam proportionem, quae est diatessaron. Item A a B distet tono, B a C distet tono, relinquitur ut C ad D semitonii distantiam servet. Et si quinque sint mediae eodem modo. Si enim prima a quinta sesquialtera disteterit proportione, primaque a secunda, ac secunda a tertia, quartaque a quinta, singulis disteterint tonis, tertia ad quartam semitonii faciet differentiam. Item quaecunque mediae aliorum modorum proslambanomenos accedunt hae gra. Quoniam igitur in superiore pagina descriptis modis partem sinistram legentis proslambanomeni primi tenent. Dextera vero legentis extremis clauditur netis, erit omnibus quidem acutior modis, qui inscribitur hypermixolydius, omnibus vero gravioris qui hypodorius. Nos vero a gravissimo hypodorio inchoantes, caeteros quam inter se habent differentiam designabimus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
diapason consonancia constituti sibi inuicẽ conparentur.
ut qui ordo sit grauior possit agnosci. si proslambanomenos
proslambanomeno fuerit grauior. uł quelib& alia uox eiꝰdẽ
loci uoce grauior per notetur. in eodem scilicet genere consti¬
id mdius sumetur. admediam q̃ ẽ. mese. Duoꝵ enĩ ordinũ.
bis diapason consonancium. cuius mese fuert grauior. eiꝰdẽ
quoq totꝰ ordo grauior erit. Nam cet̾ȩ singulȩ singulis
si media ab alia media tono. aut acucior uideatur. aut gra¬
uior. om̃s quoq nerui si in eodem genere sint singuli
singułis sibimet comparati: tono acutiores aut grauiores
eẽ uidebuntur. Quatuor aũt mediis si prĩma ad quartã
diatesseron distanciam seruae⁊ prima uͦ ascđ̾a tono differat.
scđa quoq atercia eodem differat tono. tc̃ia ad quartã semi¬
tonii faci& differencrã hoc modo. Sint quatuor medie.a.

Expanded text:
diapason consonantia constituti sibi invicem comparentur, diapason consonantia constituti sibi invicem comparentur, ut qui ordo sit gravior possit agnosci, si proslambanomenos proslambanomene fuerit gravior vel quaelibet alia vox ejusdem loci voce gravior pernotetur, in eodem scilicet genere consti id melius sumetur ad mediam quae est mese. Duorum enim ordinum bis diapason consonantium cujus mese fuerit gravior, ejusdem totus ordo quoque gravior erit. Nam caeterae singulae singulis si media ab alia media tono aut acutior videatur, aut gravior, omnes quoque nervi si id eodem genere sint, singuli sibimet comparati tono acutiores aut graviores esse videbuntur. Quatuor autem mediis si prima ad quartam diatessaron distantiam servet, prima vero a secunda tono differat, secunda quoque a tertia eodem differat tono, tertia ad quartam semitonii faciet differentiam hoc modo: sint 4 mediae A
Abbreviated transcription (Latin):
eptem quidem ẽẽ p̃diximus modos. sed nichil uideatur
in congruum quod ostauus suꝑ annexus ẽ. Huius enĩ adiec¬
cionis racionem. paulo posterius eloquemur. Nunc illud est
considerandũ. quod hepaginule quas int̾se rectus linearũ
ordo distinguit. alie quidẽ habent notulas musicas: aliȩ̨¬
uͦ minime. uelut ineo modo qui inseribitur hyꝑmixolidius.
Prima quidẽ paginula.u. sercia.P. literis annotatur. scđa
diu̾idit. sed uersus recto ordine deductus: semitoniũ eas dif¬
ferre p̃nunciat. quod probatur hocmodo. Nam si.u. proslã¬
banomenos ẽ. ꝙ hypate hypaton :y. parhypate hẏpaton.
necesseẽ. uit̃ pros lambano menon. ꝙ ẽ .M. ⁊ int̾ hypaten
differenciam contineri. Itaq hoc regulariter incinnctis :
considerandum. ut si uocum notulas integra pagina dis¬
gregauerit: toni int̾ eas sciamus eẽ distanciam. Sin u̾sus no¬
tulas ac non pagina distinguit. semitonii non ignoremus
eẽ distanciam. His igitur ita p̃missis: siduo ordines iubis

Expanded text:
eptem quidem praediximus esse modos, sed nihil videatur incongruum quod octavus super annexus est. Hujus enim adjectionis rationem paulo posterius eloquemur. Nunc illud est considerandum quod hae paginulae, quas inter se rectus linearum ordo distinguit, aliae quidem habent notulas musicas, aliae vero minime, velut in eo modo qui scribitur hypermixolydius. Prima quidem paginula ω tertia Φ litteris adnotatur. Secunda dividit, sed versus recto ordine diductus, semitonium eas differre pronuntiat, quod probatur hoc modo: nam si ω proslambanomenos est, Φ hypate hypaton, γ parhypate hypaton, necesse est inter proslambanomenon quod est ω et inter hypaten differentiam contineri jamque hoc regulariter in cunctis est considerandum, ut si vocum. notulas integra pagina disgregaverit, toni inter eas sciamus esse distantiam. Sin versus notulas, ac non pagina distinguit, semitonii non ignoremus esse distantiam. His igitur ita praemissis, si duo ordines in bis
Abbreviated transcription (Latin):
gio ẽ . a. mese : in lidio ẽ. lichanos meson. Rursus mese
lidii modi. ab ea mese que ẽ. mixolidii id ÷ N. semitonio
distat. & eñ is ordo qui rectus lidii contin& mesen ei ondini
qui rectus mixolidii mesen habet comparat᷑ : nõ paginu¬
la seo uersu disungtur. Ea quoq mese que ẽ. mixolidĩ¬
id : N. ad eam mesen quȩ ẽ. hyꝓmixolidii id ÷ s. toni diffe¬
renciam facit. ideurco qm̃.H. que inmixolidio mese ẽ. eadem.
mhẏꝑmixolidio lichanos meson ẽ. Unde fit ut mese dorii ab
ea mese quȩ ẽ. mixolidii diatesseron consonaneia distet. Id ꝓ¬
batur hoc modo. Nam mese quȩ ẽ. dorii iđ. N. eadẽ ẽ mixo¬
lidii iđ .N. hẏpate meson. quȩ ad cuius liboe modi mesen
diatesseron consonanciam seruat. Item mese dorii iđ. N.
ad eam mesen. que ẽ. hyꝑmixolidii quȩ ẽ.s. diapente conso¬
nanciam seruat. Ea enm mese quȩ ẽ. dorii id÷ F. in or¬
dine hyꝑmixolidũ lichanos hẏpaton ÷: lichanos aut̃ hẏpaton

Expanded text:
e, in lydio est lychanos mesen. Rursus mese lydii modi ab ea mese quae est myxolydii; id est Η semitonio distat. Etenim si ordo qui rectus lydii continet mesen ei ordini qui rectus mixolydii mesen habet comparatus, non paginula, sed versu disjungitur. Ea quoque mese quae est myxolydii Η ad eam mesen quae est hypermyxolydii, id est Γ toni differentiam facit; idcirco quoniam Η quae in mixolydio mese est, eadem in hypermixolydio lychanos meson est. Unde fit ut mese dorii ab ea mese quae est mixolydii diatessaron consonantia distet. Id probatur hoc modo: nam meson quae est dorii, id est π, eadem est mixolydii, id est π hypate meson, quae ad cujuslibet modi mesen diatessaron consonantiam servat. Item mese dorii, id est π, ad eam mesen quae est hypermixolydii quae est r diapente consonantiam servat. Ea enim mese quae est dorii, id est π, in ordine hypermixolydii lychanos hypaton est; lychanos autem hypaton
Abbreviated transcription (Latin):
enim uocib continetur. Primã igitur dixinus eẽ speciẽ
diapason. eã que ẽ. a.N. scđam si. B.i. Terciã e. k. Quarta.
d.l. Quraitã. e.al. Seoxtã f.N. Septimam o .o. Relinqͥtur
igitur extra h.p. quȩ ut totus ordo impleatur adiecta.: atq
hic ẽ octauus modus quem ptolomis suꝑ adnexuit. Xuiii
Quẽ ad moduor itidusitariter

Expanded text:
peciem diapason ea quae est A H, secundam vero B I, tertiam C K, quartam D L, quintam E M, sextam F N, septimam G O. Relinquitur igitur extra H P, quae ut totus ordo impleatur adjecta est, atque hic est octavus modus, quem Ptolemaeus super annexuit. CAPUT Quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
inuersum diductũ.N Trite hy ꝑboleon q̃ ẽ. t̾cia excellenciũ .y. deor¬
sum respiciens dextrum & semi.a. sinistrum sursũ respiciens. d y.
hyꝑboleon enarmonios q̃ ẽ. excellencium en armonios. T. supinũ
⁊ semi .a. dextrũ supinũ LU Hyꝑboleon chromaticȩ q̃ ẽ excellen
ciũ chramatica .T. supinũ habons lineã ⁊ semi .A. dextrũ supinũ
habens retro lineam.U. hyꝑboleon diatonos q̃ ẽ excellencium
extenta .M. grecũ habens acutã &.N. diductũ habens acutã. M: Ne¬
te hyꝑboleon .ł. habens acutã & Miacens habens acutã. N E¬

Expanded text:
inversum diductum . Trite hyperboleon, quae est tertia excellentium, Γ deorsum respiciens dextrum et semi Α sinistrum sursum respiciens . Hyperboleon enharmonios, quae est excellentium enharmonios Τ supinum et semi Α dexttium chromatica, Τ supinum habens lineam et semi Α dextrum supinum habens retro lineam . Hyperboleon diatonos, quae est excellentium extenta, Μ Graecum habens acutam et Π diductum habens acutam . Nete hyperboleon, Ι habens acutam, et Λ jacens habens acutam .
Abbreviated transcription (Latin):
uracgͥ diatonisi generis descripcio facta ẽ. in eo scilieet mͦ qui ẽ.
sotplicior ac princeps quẽ lidiũ nuncupamꝰ. Dequib modis: nunc
aiserenaũ nõ ẽ: Ut uͦ ptria genera currat mixta descripcio ⁊ om̃ibus
ꝓpria numeroꝵ pluralitas apponat᷑ ad conseruandas scilicet ꝓporeiões
texentur. Sane ab inferiore ꝓcedimus om̃iũq nomina cordarum.
nõ solũ nominib uerum &iam appositis literis demonstnmꝰ. S ita ut
qm̃ trium generũ ẽ facienda particio neruoꝵq mod literaꝵ numu

Expanded text:
ur diatonici generis descriptio facta est in eo scilicet modo qui est simplicior ac princeps, quem Lydium nuncupamus. De quibus modis nunc disserendum non est, ut vero per tria genera currat mixta descriptio, et omnibus propria numerorum pluralitas apponatur ad conservandas scilicet proportionetexentur. Sane ab inferiore procedimus omniumque nomina chordarum non solum nominibus, verum etiam oppositis litteris demonstramus. Sed ita ut quoniam trium generum est facienda partitio, nervorumque modus litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
rtrũ om̃iũ qͥes : nullꝰ auditũ sonꝰ feriret. Id aut̃ fieret: qm̃ cessantib motib
cunctis. nulle int̾se res pulsũ cierent. Ut gͥsit uox : pulsꝰ ẽ.opꝰ. S ut sit
pulsus: motus necesse ẽ. antecedat. Ut gͦ. sit uox motũ ẽẽ. necesse ẽ.
Motͦ habet ĩ se tũ uelocitatẽ. tũ &iã tarditatẽ. Sigͥ sit cardꝰ inpellendo
motꝰ. grauior reddit̾ sonꝰ. Nam ut tarditas ꝓxima stacioni ẽ. itagͣuitas
uis ẽ: intensiõe crescit admediũ. Que uͦ acuta : remissione decrescit ad
medium. Unde fit ut omissonꝰ : quasi onequib da partib c̃positꝰ eẽ uideat᷑.

Expanded text:
rerum omnium quies, nullus auditum sonus feriret. Id autem fieret, quoniam cessantibus cunctis motibus nullae inter se res pulsum cierent: ut igitur sit vox, pulsu est opus. Sed ut sit pulsus, motus necesse est antecedat. Ut ergo sit vox, motum esse necesse est. motus habet in se, tum velocitatem, tum etiam tarditatem. Si igitur sit tardus in pellendo motus, gravior redditur sonus. Nam ut tarditas proxima stationi est, ita gravitas intentione crescit ad medium, que acuta, remissione decrescit ad medium; unde fit ut omnis sonus, quasi ex quibusdam partibus compositus esse videatur.
Abbreviated transcription (Latin):
suis actib difributa suit: una tam̃ musicȩ delestacione con¬
uinetast̃. Iuis eñĩ fit cum infletib luct᷑ ipsos modulant᷑ aolentes:
q maxime muliebre ẽ : ut eũ cuntieo quodam dulcior fiat causa

Expanded text:
suis actibus distributa sint, una tamen musicae delectatione conjuncta sunt. Quid enim fit, cum in fletibus luctus ipsos modulantur dolentes? Quod maxime muliebre est, ut cum cantico quodam dulcior fiat causa
Abbreviated transcription (Latin):
dulcib modis. afiringi contrariis. Idq n itͦ sese insingiti seugi hte
iuuenes nec non etiam senei ita naturalit affectu quodã sponta¬
a cantilene dulcis delestaciõe seuincta sit. IHinc &iõ int̾nosci
potest qđ nõ frustra aplatone dictũ sit muridiꝰ animã musica cile¬
niencia fuisse coniunctã Cũ enĩ eo qđ in not ẽ iunctũ conuenientq
coaptatum. illud excipimus qđ insonis apte c̃uenientq c̃ iunctũ ẽ.
eoq delestamur: nos quoq ipsos eadẽ similitudine cõpactos ẽẽ cog¬

Expanded text:
dulcibus modis astringique contrariis. Idque non modo sese in singulis vel studjuvenes, necnon etiam senes, ita naturaliter affectu quodam spontaa cantilene dulcis delectatione seiuncta sit. Hinc etiam internosci potest, quod non frustra a Platone dictum sit, mundi animam musica convenientia fuisse coniunctam. Cum enim ex eo quod in nobis est iunctum, convencoaptatum, illud excipimus, quod in sonis apte convenienterque conjunctum est, eoque delectamur, nos quoque ipsos eadem similitudine compactos esse cog
Abbreviated transcription (Latin):
racio. quȩ scilicet relinquitur ex diatesseron duob retractis tonis. minor
ẽ sesquioctaua decima. non ẽ dubium quin hec duoꝵ numoꝵ ꝓpor

Expanded text:
omparatio, quae scilicet relinquitur ex diatessaron duobus retractis tonis, minor est sesquioctavadecima. Non est dubium quin haec duorum numeror
Abbreviated transcription (Latin):
semitoniis. quȩ tam unũ nõ implent tonũ Q m̃ enĩ mons¬
tratũ ẽ. diapason exdiatesseron ⁊ diapente consistere : diatesse¬
ron uero ꝓbata ẽ exduob tonis semitoniq constare : diapente
extrib tonis ac semitonio: simul iuncta efficiunt quinq
tonos. S qm̃ duo illa semitonia non erant ĩtegre medretatis.

Expanded text:
is, quae tamen unum non impleant tonum. Quoniam enim monstratum est diapason ex diapente et diatessaron consistere, diatessaron vero probata est ex duobus tonis et semitonio constare; diapente ex tribus tonis ac semitonio simul juncta efficiunt quinque tonos. Sed quoniam illa duo semitonia non erant integrae medietatis
Abbreviated transcription (Latin):
Si uitt quẽ ad modũ unitas pluralitatis numeriq principiũ:
ita eqͣlitas ꝓporcionũ. Trib enĩ p̃ceptis ut in arithmotaic a

Expanded text:
st autem quemadmodum unitas pluralitatis numerique principium, ita aequalitas proportionum. Tribus enim praeceptis ut in arithmetica
Abbreviated transcription (Latin):
Sigͥ ultimꝰ numu̾s quiẽ. dxx&i. cccexli. duplus eẽt prioris
numĩ qͥ ẽ. cc̃loxii cxliiii: recte diapason sextonis c̃stare uidet᷑.
Nũc aut siminimi numi idẽ prioris duplicẽ conquiramiꝰ minor
erit eo numo qͥ ẽ maximꝰ ac supͥmꝰ. Nlã celoxii cxliiii. numi.
duplus ẽ qui ad eũ scilicet diapason consonanciã tenet d aciiii. co

Expanded text:
Si igitur ultimus numerus qui est 531441 duplus esset prioris numeri qui est 262144, recte diapason sex tonis constare videretur. Nunc autem si minimi numeri, id est prioris, duplicem conquiramus, minor erit eo numero qui est maximus ac supremus. Nam 262144 numeri duplus est qui ad eum scilicet diapason cons
Abbreviated transcription (Latin):
plicacione sesqͥquartos quot libet eoctendes. Quantũ añt nobꝰ
he consideraciones ꝓsint. sequens ordo monstrabit. Des
Depropor¬
cione romeroꝵ ⁊oias aliis mieciotitur.

Expanded text:
plicatione sesquiquartos quotlibet extendes. Quantum autem nobis hae considerationes prosint, sequens ordo monstrabit. CAPUT IX. De proportione numerorum qui ab aliis metiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
parmm esen. Dehinc trite diezeugmeñ. Indelichanos. diezeumeñ.
Quȩ indiatono. diatonos diezeum eñ. Inchromatȩ : tum̃ diatonos

Expanded text:
paramese. Dehinc trite diezeugmenon, inde lichanos diezeugmenon, quae, in diatono, diatonos diezeugmenon. In chromate tum diatonos
Abbreviated transcription (Latin):
sonancias uimultiplicibus ac suꝑ particularibus ponunt.
sicut in eodem libro scdo quartoq p̃dictũ ẽ. A suꝑ¬
parcientib uͦ ac multiplicibus suꝑ parcientib: conso¬
nancias separant. Quib aut̃ modis diapason quidẽ
duplici. diatesseron uͦ sesquit̾cio. ac diapente sesqualto¬
coniuingunt phytagorici: ex scđo huius institutionis

Expanded text:
sonantias in multiplicibus ac superparticularibus ponunt, sonantias in multiplicibus ac superparticularibus ponunt, sicut in eodem libro secundo quartoque praedictum est. A superpartientibus vero ac multiplicibus superpartientibus consonantiam separant. Quibus autem modis diapason quidem duplici, diatessaron vero sesquitertio, ac diapente sesquialtero jungunt Pythagorici, ex secundo hujus institutionis
Abbreviated transcription (Latin):
otasone aũt uocantur quę copulate mixtos sua-¬
uesq efficiunt sonos. Dissone uͦ. quȩ minimȩ.
Ethoc quidẽ ẽ. ptolomei desonoꝵ differenera
posicione distiterit. dicendũ uidetur. Pitagorici enĩ
consonancias diapente ac diatesseron: simplices arbitrunt᷑
atq exhis unã diapason consonanciã uingunt. Fẽ &iã
diapente ac diapason: & bis diapason. Illã tripli: hanc
qua drupli. Drapason uͦ ac diatesseron consonanciã esse
non estimant. ideirco qm̃ non insuꝑ particulari. uel
multiplici cadit comparacione. s inmultiplici suꝑ parci¬
ente. Est enim hȩc proporcio uocum: ut octo ad tres.
Siquis enim horum quatuor inmedio ponat: efficit
pason efficiunt consonanciã quatuor ad tres. diatesse¬
ron octo uͦ ad .iii. in multiplici suꝑ parciente constituit᷑.
Iue aũt sit multiplex suꝑ parciens comparacio: ex
arithmneticis libris cognoscendũ. ẽ: & eoxhis quȩ scđo
huuis institutionis libro digessimus. Pytagoriei aũt̃ con¬

Expanded text:
onsonae autem vocantur quae copulatae mixtos suavesque efficiunt sonos. Dissonae vero quae minime. Et hoc quidem est Ptolemaei de sonorum differentia positione disteterit dicendum videtur: Pythagorici enim consonantias diapente ac diatessaron simplices arbitrantur, atque ex his unam diapason consonantiam jungunt, esse etiam diapente ac diapason, et bis diapason, illam triplicis, hanc quadrupli. Diapason vero ac diatessaron consonantiam esse non aestimant, idcirco quoniam non insuper particulari vel multiplici cadit comparatione, sed in multiplici superpartiente. Est enim haec proportio vocum ut octo ad 3; si quis enim horum in medio quatuor ponat, efficit pason efficiunt consonantiam; 4 ad 3, diatessaron; octo vero ad 3, in multiplici superpartiente constituitur. Quae autem sit multiplex superpartiens comparatio ex arithmeticis libris cognoscendum est, et ex his quae secundo hujus institutionis libro digessimus. Pythagorici autem con
Abbreviated transcription (Latin):
undecies meciat᷑. fuint lu. Qui eisaẽ rurs duob liii. num ũ
suꝑuadit. Addatur urisq binariꝰ. ⁊ disponant᷑ ħmͦ xluiii.

Expanded text:
undecies metiatur fiunt 55, qui eisdem rursus duobus 53 numerum supervadit; addatur utrisque binarius et disponantur
Abbreviated transcription (Latin):
Uꝰ gͥ disposicionis het racio ẽ. Continuus enĩ uersus qui
limes dr̃. otuplos numõs tenet. Aseoeto u octuplo: sesqui

Expanded text:
ur dispositionis haec ratio est. Continuus enim versus, qui limes dicitur, octuplos numeros tenet. A sexto vero octuplo sesqui
Abbreviated transcription (Latin):
Diuq considenis: arbitratꝰ ẽ diũsitatẽ sonoꝵ ferienciũ uires effi
cere. Atq ut id colliqueret apcius: mutare int̾se malleos
imꝑauit.S sonoꝵ ꝓprietas ñ in hominũ lacertis herebat.
s mutatos malleos comitabatur. Ubi idgͥ animaduttit: mal
leoꝵ pondus examinat. Et cum quinq essent forte mallei:

Expanded text:
diuque considerans, arbitratus est diversitatem sonorum ferientium vires efficere, atque ut id apertius colliqueret, mutare inter se malleos imperavit: sed sonorum proprietas non in hominum lacertis, herebat, sed mutatos malleos comitabatur. Ubi igitur hoc animadvertebat, malleorum pondus examinat. Et cum quinque essent forte mallei
Abbreviated transcription (Latin):
belloꝵq oꝑa uidemus. in contraria scilicet nuncupaciõe uocabuli.
Eorũ nãq nominib uł edificia in scribuntur. ł ducunt᷑ triumphi:
quoꝵ imꝑio ac racione instituta sunt. nõ quoꝵ ope seruicroq
ꝑfecta. lria gͥ genera st̃ quȩ cuta artẽ musicã uersantur.
Unu genꝰ ẽ qđ instrum̃tis agͥttur aliud qđ fingit carmina tciũ

Expanded text:
bellorumque opere videmus in contraria, scilicet nuncupatione vocabuli: bellorumque opere videmus in contraria, scilicet nuncupatione vocabuli: eorum namque nominibus, vel edificia inscribuntur, vel dicuntur triumphi, quorum imperio ac ratione instituta sunt, non quorum opere servitioque perfecta. Tria igitur genera sunt, que circa arunum genus est quod instrumentis agitur, aliud fingit carmina, t
Abbreviated transcription (Latin):
artificium corꝑale quasi seruiens famulatur: racio uͦ quasi dña
imꝑat. Etnisi manꝰ scd̾m id qđ racio sancit efficiat: frustra sit.
Quanto gͥ p̃dlariorẽ sciencia musicȩ in cognicione racionis. quã
in oꝑe efficiendi atq actu : tantũ scilicet quantũ corpꝰ mente
suꝑatur. Quod scilicet racionis expers seruicio degit : illa uͦ imꝑat
atq ad rectum deducit. Qđ nisi eiꝰ pareatur imꝑio: expers opus¬
opus racionis titubabit. UtUde fit ut speculacio racionis. oꝑan¬
di actu nõ egeat. manuũ uͦ nulla sint nisi racione ducantur.
Iam uͦ quanta sit gi̾a meritumq racionis. hinc intelligi potest.
qđ cet̃i ut ita dicam corporales artifices. non exdisciplina s ex
ipsis pocius instrumentis cȩꝑe uocabula. Nãm cytharedus: ex
eythara. tibicen. extibia. cetĩq suoꝵ instrum̃toꝵ uocabuł ñcupant᷑.
oꝑis. sed imꝑio speculacionis assumit. Id̾ scilicet in edificiorum

Expanded text:
artificium corporale, quasi serviens famulatur. Ratio vero quasi domina imperat, et nisi manus secundum id quod ratio sancit efficiat, frustra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognitione rationis, quam in opere efficiendi atque actu tantum, scilicet quantum corpus mente superatur! Quod scilicet rationis expers servitio degit, illa vero imperat, atque ad rectum deducit, quod nisi pareat ejus imperio, et expers rationis opus titubabit. Unde fit ut speculatio rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Jam vero quanta sit gloria meritumque rationis hic intelligi potest, quod caeteri ut ita dicam corporales artifices non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharoedus ex cithara, vel tibicen ex tibia, caeterique suorum instrumentorum vocabulis nuncupantur. operis, sed imperio speculationis assumit, quod scilicet in edificiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posse. sicut nullã eusdẽ generis ꝓporcionẽ id ÷ suꝑ partieu¬
laris. Dietessaron aũt csonanciã duob tonis semitonioq c̃sistere.
Semitonia uͦ eẽ duo maiꝰ ac minꝰ. Drapente aũt trib toms acmi¬
nore senitonio ẽtineri. Drapason aut̃ qͥnq tonis ac duob mino¬
ribus semitoniis expleri. Neq ad sex tonos ullomꝰ ꝑuenire: Hec or̃ã
posterius & numeroꝵ racione ⁊ aurium uidicio c̃probabo atq

Expanded text:
e, sicut nullam eiusdem generis proportionem, id est, superparticularis: diatessaron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque consistere: semitonia vero esse duo, maius ac minus. Diapente autem tribus tonis ac minore semitonio contineri. Diapason autem quinque tonis, ac duobus minoribus seposterius et numerorum ratione et aurium judicio comprobabo, atqu
Abbreviated transcription (Latin):
d.S hic numerꝰ dudũ cõma monstrabat.
Int̃maiꝰ gͥ semitoniũ acminꝰ cõma differãm faẽ.
ursus demonstrandũ ꝓpono tonũ duob
semitoniis minorib solo cõmate eẽ maiorẽ.

Expanded text:
D. Sed hic numerus dudum comma monstrabat; inter majus igitur semitonium ac minus comma differentiam facit. Rursus demonstrandum propono tonum duobus semitoniis minoribus solo commate esse majorem.
Abbreviated transcription (Latin):
qui scilicet comparatus ad .a. eodẽ .a. duob semisq tinscendit᷑. Sitq hec
differã.f. Scilicet duo ⁊.S Rursus eadẽ.c. differã.B. numũ meciat᷑
occies decies semis.fient ce ols. qđ sit .e. Igitur. e. c̃paraitꝰ ad .B. eodẽ . f.
transcendit᷑. id ẽ iduob ⁊i semis: d. gͥ ab eo qđ ẽ.a. ⁊rursus.e ab eo qđ ẽ.
b. eadem. f. differencia sunt minores. Subtracto gͥ. . ab eo qđ ẽ .a.

Expanded text:
qui scilicet comparatus ad A, eodem A duobus semisque transcenditur. Sitque haec tia F, scilicet duo et 1/2, rursus eadem C differentia B numerum metiatur octies decies semis, fient 249 1/2 quod sit E. Igitur E comparatus ad B eodem F transcenditur, id est duobus et semis. D igitur ab eo quod est A, et rursus E ab eo quod est B, eadem F differentia sunt minores. Subtracto igitur F ab eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ed his ita dispositis. c̃stitutisq tetracordis: synaphe ẽ quã
c̃unctionẽ dicere latina significacione possumus.
quociens duo tetracorda uniꝰ medietas t̾mini cõtinuat atq
cõuingit ut in hoc tetracordo.
oc gͥ ẽ. unũ tetracordum. hẏpate parhipate.
Parhipate hipaton
lichanos hipatemeson. Aliud

Expanded text:
 his ita dispositis constitutisque tetrachordis synaphe est. Quam conjunctionem dicere Latina significatione possumus, quotiens duo tetrachorda unius termini medietas continuat atque conjungit, ut in hoc tetrachordo: ur est unum tetrachordum hypate hypaton, parhypate hypaton, lichanos
Abbreviated transcription (Latin):
Quo circa ne diapason quidẽ insuꝑ particłari ĩ equalitatis genere poni
potest
&e tonum. insuper particulare esse.

Expanded text:
Quocirca nec diapason quidem in superparticulari inaequalitatis genere poni potest.et tonum in superparticulari esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ab ea continua c̃sonancia id diapente. relinquit̃ diateseron.
B̾is gͥ diatesseron minꝰ ẽ uno diapente. ⁊ ipsũ diatesseron ñ
implet diapente consonancie medietatẽ : qđ ẽ inpossibile
Monstrabitur enĩ bis diatesseron tono ac lemitonio conso¬
nanciã diapente transcendere.¬

Expanded text:
ab ea continua consonantia, id est diapente, relinquitur diatessaron. Bis igitur diatessaron minus est uno diapente, et ipsum diatessaron non implet diapente consonantiae medietatem, quod est impossibile. Monstrabitur enim bisdiatessaron tono ac semitonio consonantiam diapente transcendere.
Abbreviated transcription (Latin):
alii excelsiores. alii inferiores ferunt᷑: atq ita om̃s equali ĩ citacioe
uoluunt᷑. ut ꝑ dispares mȩqualitates ratus cur suũ ordo ducat᷑.
Unde non potest ab hac celesti ũtigineratus ordo modulacionis absis

Expanded text:
alii excelsiores, alii inferiores feruntur atque ita omnes equali incitatione volvuntur, ut per dispares inequalitates, ratus cursuum ordo discatur unde non potest ab hac celesti vertigine ratus ordo modulationis absis
Abbreviated transcription (Latin):
unc detetrachordoꝵ diusione dicendũ. Et enĩ diatesseron
consonancia quatuor efficitur nerius. idenrco & iam
diatesseron nuncupatur. Ut igitur duobus neruis al¬
trinsecus positis ac diatesseron simphoniã consonantibus¬
fiat tetracordum. duos necesse ẽ. statui in medio neruos.
qui ad se inuicem. atq ad extremos tres ꝓporciones effici¬
at̃. XUI. Quomodo aristoxenus uł tonum di

Expanded text:
unc de tetrachordorum divisione dicendum est. Etenim diatessaron consonantia quatuor efficitur nervis; idcirco etiam diatessaron nuncupatur, ut igitur duobus nervis altrinsecus positis ad diatessaron symphoniam consonantibus tetrachordum fiat, duos necesse est statui in medio nervos, qui ad se invicem atque ad extremos tres proportiones efficiant. CAPUT XV. Quomodo Aristoxenus vel tonum di