comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et molendina stagnaq aquarũ quȩ multo fastu extruxerat.
et exaltatꝰ fuerat usq in colũ. Sicq deleta ẽ om̃is possessio illiꝰ:
ut fieret parabola et ꝓuerbiũ cunctis pꝰ futuris generationib.
nus. petro qͥ p̃nominatꝰ ÷ de scõ pet᷑. aimone de phalesia. nob̾to
de furno. Renaldo daudet. Galterio normanno. Rob̃to de cãpo pe¬
troso. Durannogulos. a alardo. Claudo. et setro galimardi.
censura iustissime ultionis ꝑtransiit.: et domus eoꝵ funditus
euerse atq succense sunt. bonaq eoꝵ quib male abuisi fuerant
direpta. In ceteros autẽ hoc est. Eustachio. Simone. Duranno albur¬
no. inq dauid &e hugone fricante panẽ. &e felice. aliisq ipsoꝵ cõpli¬
cib pietas abbatis sententiã suã moderata ẽ: et uina tantũ eoꝵ
a fidelib ecclȩ tranffusa sunt. Inuenta sunt pret̾ea scuta et arma
diuersi generis int̾ spolia direptarũ domoꝵ. Et coniecti sunt

Expanded text:
et molendina, stagnaque aquarum quae multo fastu exstruxerat, et molendina, stagnaque aquarum quae multo fastu exstruxerat, et exaltatus erat usque in coelum. Sicque deleta est omnis possessio illius, ut fieret parabola et proverbium cunctis post futuris generationibus. nus, Petro, qui praenominatus est de Sancto Petro, Aimone de Phalesia, Roberto de Furno, Renaldo Daudet, Galterio Northmanno, Roberto de Campo-petroso, Duranno Gulos, Alardo Claudo, et Petro Galimardi, censura justissimae ultionis pertransiit, et domus eorum funditus eversae atque succensae sunt, bonaque eorum quibus male abusi fuerant, direpta. In caeteris autem, hoc est Eustachio, Simone, Duranno, Alburno, inque David, et Hugone Fricante-panem, et Felice, aliisque ipsorum complicibus pietas abbatis sententiam suam moderata est, et vina tantum eorum a fidelibus ecclesiae transfusa sunt. Inventa sunt praeterea scuta et arma diversi generis inter spolia direptarum domorum. Et conjecti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt irruptionẽ facere. et ui repetere qͦs sponte formidolosi
nũ fortissimã. et hoĩes doctos arcu et balista. Et militib infra
castrũ retentis. ceteros diuisit cũ pueris suis et posuit in mu¬
nitionib pessimoꝵ. ut ꝑ ea expugnarent᷑ impii ꝑ quȩ niteban¬
tur oppugnare munitiones monasterii. Om̃s duit̃ ussit ꝑ uices
et die et nocte cireuire et discurrere circa oppidũ et p̃dia illiꝰ.
Q uicũq uͦ de fugitiuis cõp̃hendebant᷑. aut captiuitatis miseria
aut membroꝵ multa puruebant᷑. Et optinuit eccła ius iusticie
debitũ: nec tirannicã cogebat᷑ adire curiã ꝓ ulciscenda iusticia.
t ultus ẽ eccłam abbas ponciꝰ de pessimo aduersario illiꝰ. hugone
de scõ petro. et p̃cepit ut diriꝑetur om̃is substantia eiꝰ. et publica¬
rent᷑ omĩa bona illiꝰ. et subuerterent᷑ omĩa edificia ipsiꝰ. domꝰ

Expanded text:
verunt irruptionem facere, et vi repetere quas sponte formidolosi verunt irruptionem facere, et vi repetere quas sponte formidolosi num fortissimam, et homines doctos arcu et balista, et militibus infra castrum retentis, caeteros divisit cum pueris suis, et posuit in munitionibus pessimorum, ut per ea expugnarentur impii per quae nitebantur oppugnare munitiones monasterii. Omnes autem jussit per vices et die et nocte circuire et discurrere circa oppidum et praedia illius. Quicunque vero de fugitivis comprehendebantur, aut captivitatis miseria, aut membrorum multa puniebantur: et obtinuit ecclesia jus justitiae debitum, nec tyrannicam cogebatur adire curiam pro ulciscenda justitia, et ultus est ecclesiam abbas Pontius de pessimo adversario illius Hugone de Sancto Petro, et praecepit ut diriperetur omnis substantia ejus, et publicarentur omnia bona illius, et subverterentur omnia aedificia ipsius, domus
Abbreviated transcription (Latin):
fraudulenter erexerant impiꝰ hugo fricans panẽ et nefandis¬
simus hugo de scõ petro. Porro impii diffusi sunt ꝑ oppida
et loca tiranni. quiq iussit satellitib suis atq p̃positis quatenꝰ eos
oceultarent. excusarent. et omnẽ humanitate illis ex hib̃ent.
tantũ sui p̃sentiã declinare eos iub̾ent. Reliqͥ circũq̃q errando
disꝑsi: multi eoꝵ prede et direptioni necne captiuitati patuer.
nopes et uagi contiguã siluam occupauer̃. edificantes ibidẽ casas
et exinde latrocinia exercebant: uiantes et ꝑegͥnos dep̃dabant.
D ie aut̃ suspecti occursũ querentiũ se declinabant: et ad socios qui
erant in locis munitissimis se ꝯferebant. Nocte uͦ in p̃dicta silua
degentes. mittebant absconditos exploratores inuico sub ueste
ꝑegrina qͥ eis deferrent necessaria. et referrent q̃ didicissent
consilia. Et congregati sunt ꝓfugi apd̃ corbiniacũ. et cogita¬

Expanded text:
fraudulenter erexerant impius Hugo Fricans-panem, et nefandisfraudulenter erexerant impius Hugo Fricans-panem, et nefandissimus Hugo de Sancto Petro. Porro impii diffusi sunt per oppida et loca tyranni, quique jussit satellitibus suis atque praepositis, quatenus eos occultarent, excusarent, et omnem humanitatem illis exhiberent, tantum sui praesentiam declinare eos juberent. Reliqui circumquaque errando dispersi, multi eorum praedae et direptioni, necne captivitati patuerunt. Inopes et vagi contiguam silvam occupaverunt, aedificantes ibidem casas, et exinde latrocinia exercebant, viantes et peregrinos depraedabant. Die autem suspecti occursum quaerentium se declinabant, et ad socios qui erant in locis munitissimis se conferebant: nocte vero in praedicta silva degentes, mittebant absconditos exploratores in vico sub veste peregrina, qui eis deferrent necessaria, et referrent quae didicissent consilia; et congregati sunt profugi apud Corbiniacum, et cogita
Abbreviated transcription (Latin):
dixer se missos ideo ẽẽ ut hoĩes uici illiꝰ cõp̃hendent. s ingres¬
sos neminẽ pret̃ mulieres et paruulos earũ inuenisse. Ait il¬
lis. Siccine quatuor homines tot milia cõp̃hendẽ uenistis:
Et dixit illis quidã. Ec̾ce si ꝑfidos ꝓditores captiuare uenistis.
inuenietis fere quat᷑ iuginti latitantes et latrocinantes in con¬
tigua silua. At illi. Aliud inqͥunt iter nob̃ ꝯfecturis : mͦ ñ
dirigia᷑ illo uia nr̃a.  sic tergiuersantes abier. Uersutia
quippe discipłĩ ꝓbrit᷑ dolus magistri. Et egressi sunt quidam
de fr̃ib armate cũ pueris iuuentutis. et freger̾ tabulã ĩpii
simonis et uestibulũ domus ipsiꝰ. quȩ contͣ uis ob contumeliã
contradicentiũ fr̃m edificauerat. et de cãspiratione factionie
confi sus hactenꝰ contra uotũ ȩccłȩ optinuerat. Inde ꝓgressi
dissi pauer̃ torcularia quȩ in subt̾raneis domoꝵ suarum

Expanded text:
dixerunt se missos ideo esse, ut homines vici illius comprehenderent, sed ingresdixerunt se missos ideo esse, ut homines vici illius comprehenderent, sed ingressos neminem praeter mulieres et parvulos earum invenisse. Ait illis: « Siccine quatuor homines tot millia comprehendere venistis? » Et dixit illius quidam: « Ecce si perfidos proditores captivare venistis, invenietis fere quater viginti latitantes et latrocinantes in contigua silva. » At illi: « Aliud, inquiunt, iter nobis confecturis; modo non dirigitur illo via nostra; » et sic tergiversantes abierunt: versutia quippe discipuli probatur dolus magistri. Et egressi sunt quidam de fratribus armatae cum pueris juventutis, et fregerunt tabulam impii Simonis, et vestibulum domus ipsius, quae contra jus ob contumeliam contradicentium fratrum aedificaverat, et de conspiratione factionis confisus hactenus contra votum Ecclesiae obtinuerat. Inde progressi dissipaverunt torcularia, quae in subterraneis domorum suarum
Abbreviated transcription (Latin):
cta ẽ exultatio magna in eccła : qm̃ confusus ẽ aduersariꝰ.
contritus est inimicus. Et misit tirannꝰ satellites suos uirelia¬
cũ quasi ob grãm ꝑficiendi mandatũ regis: ut cõp̃henderent
ꝓphanos quos loco cedere iusserat. Ingressiq satellites dixer̃
abbati dñm suũ comitẽ diu expertasse nunciũ illiꝰ qͦ ueni¬
ens ipsũ in monasteriti suo honorifice introduxisset. se aut̃
ad eo mirari qd̃ tã imꝓuise illuc ingressus inimicoꝵ motꝰ
ñ ꝑtimuerit : missos aut a dño suo iccirco se dicebant. ut
definitam de aduersariis ultionẽ ad imꝑiũ abb̃is exercerens.
honerosus illi existere. s cõmisi me ipsũ dõ & beatȩ marie
magdalene cuiꝰ causam uotis om̃ib ꝓsequor: et recepi deo
tradente qd̾ nitebat᷑ emulus p̃riꝑe. Ceterũ ipsi scitis a qͦ missi
necne. Ego autẽ rei exitũ patiens prestolabor. Respondentes

Expanded text:
cta est exsultatio magna in ecclesia, quoniam confusus est adversarius, cta est exsultatio magna in ecclesia, quoniam confusus est adversarius, contritus est inimicus. Et misit tyrannus satellites suos Vizeliacum quasi ob gratiam perficiendi mandatum regis, ut comprehenderent profanos quos loco cedere jusserat. Ingressique satellites, dixerunt abbati dominum suum comitem diu exspectasse nuntium illius, quo veniens ipsum in monasterio suo honorifice introduxisset; se autem adeo mirari quod tam improvise illuc ingressus inimicorum motus non pertimuerit; missos autem a domino suo idcirco se dicebant, ut definitam de adversariis ultionem ad imperium abbatis exercerenmaretur, nolui onerosus illi existere sed commisi meipsum Deo et beatae Mariae Magdalenae, cujus causam votis omnibus prosequor, et recepi, Deo tradente, quod nitebatur aemulus praeripere. Caeterum ipsi scitis a quo missi necne: ego autem rei exitum patiens praestolabor. » Respondentes
Abbreviated transcription (Latin):
mobilib cunctis om̃s parit̾ quaqua possent confugerent.
in p̃sidiis illiꝰ ubi eũ minime uenturũ sꝑarent: qm̃ ex iudicio re¬
gis sequenti die lunȩ om̃s cõphenderet quot qͦt infra uceliacũ
inueniret. et puniendos quãuis inuitꝰ regi traheret parisiꝰ.
Et immisit d̃s terrorẽ suũ in hominib illis. et fugerunt quotqͥt
erant de aduersariis om̃s a minimo usq ad maximũ: domos.
uxores. liberos. possessiones & mercimonia sua reliquentes: i ta ut
penitꝰ nemo ex tot milib sumino mane appareret. sed quasi ab
hostib inuasũ et direptũ eẽt. sic uacuũ et inane remansit
oppidũ. Existimans autẽ uersutꝰ et callidꝰ comes qd̾ ñ p̃sumeret
se absente abbas ingredi in monasteriũ suũ: simulauit languorẽ.
T unc abbas uecordiam ipsi despiciens. statim ipsa dnĩca cũ triũpho
uesꝑe uizeliacũ uenit et monasteriũ suũ optinuit. Et fa¬

Expanded text:
mobilibus cunctis omnes pariter quaqua possent confugerent, mobilibus cunctis omnes pariter quaqua possent confugerent, in praesidiis illis, ubi eum minime venturum sperarent, quoniam ex judicio regis sequenti die lunae omnes comprehenderet quotquot infra Vizeliacum inveniret et puniendos quamvis invitus regi traheret Parisius. Et immisit Deus terrorem suum in hominibus illis, et fugerunt quotquot erant de adversariis, omnes a minimo usque ad maximum, domos, uxores, liberos, possessiones, et mercimonia sua relinquentes, ita ut penitus nemo ex tot millibus summo mane appareret, sed quasi ab hostibus invasum et direptum esset, sic vacuum et inane remansit oppidum. Existimans autem versutus et callidus comes quod non praesumeret se absente abbas ingredi in monasterium suum, simulavit languorem. Tunc abbas vecordiam ipsius despiciens, statim ipsa Dominica cum triumpho vespere Vizeliacum venit, et monasterium suum obtinuit, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ ꝓuocarat. quoꝵ iuratꝰ erat. quoꝵ opes ob fiduciã sui exhau¬
serat. quoꝵ etiã auxilio dnium monasterii uiz eliacensis sese
optinere sꝑabat. dolens qͦq qd̾ tã potent̃ & tã publice ab abbe
uictus & confusus atq confutatꝰ ẽẽt. qd̾q tam de se ꝙͣ de sius
satellitib et cõplicib uesaniȩ sue ꝓ uoto triũ phasset. afflige¬
batur animo uehem̃t: et cogitabat qualit̾ dãpnatis ꝓ uidet.
uel desꝑatis subueniret. Sed qi confusus animus impos est
rationis. infatuatũ est consiliũ eiꝰ. et dõ disponente dũ plebi
ꝓuidet damnatȩ : inuitus & ignarus consultũ fert eccłȩ.to
tũq prestat opp̃ssis: qd̾ nititur efficere dolis. Dũq tendit
laqueũ. leuat ipse sociũ : ad uncatur stimulo. male satur
cupito. Missis gͦ fatellitib suis. iussit clamare sub uoce pre¬
conis omib oppidanis seu uicanis exore comitis. ut sublatis

Expanded text:
nus provocarat, quorum juratus erat, quorum opes ob fiduciam sui exhaunus provocarat, quorum juratus erat, quorum opes ob fiduciam sui exhauserat, quorum etiam auxilio dominium monasterii Vizeliacensis sese obtinere sperabat, dolens quoque quod tam potenter et tam publice ab abbate victus, et confusus atque confutatus esset, quodque tam de se quam de suis satellitibus et complicibus vesaniae suae pro voto triumphasset, affligebatur animo vehementer, et cogitabat qualiter damnatis provideret, vel desperatis subveniret. Sed quia confusus animus impos est rationis, infatuatum est consilium ejus, et, Deo disponente, dum plebi providet damnatae, invitus et ignarus consultum fert Ecclesiae, totumque praestat oppressis quod nititur efficere dolis: dumque tendit laqueum, levat ipse socium, aduncatur stimulo, male satur cupito. Missis ergo satellitibus suis, jussit clamare sub voce praeconis omnibus oppidanis seu vicanis ex ore comitis, ut sublatis
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝗd equitati ipsiꝰ uisũ fuerit ut dignũ ẽ aꝑꝓbo. Iter̃ gͥ rex inter¬
rogauit comitẽ utrũ ꝓlatũ iudiciũ susciꝑet de tradendis ꝯdẽpnatis.:
Q ui respondit. Si iubet dñs meuis rex suscipio: ses peto ut ulic
concedantur induciȩ quas ex fiducia regiȩ pietatis dedi eis.
R espondens rex ait. Plane iubeo & auctoritate regia ꝙ fidelitate
qua mͥ iuratus es p̃cipio ut qd̾ p̃finitũ ẽ ꝑficias: nec de sen¬
tentia qͥcqͣ. omittas. De induciis aut̃ tua intererit: nã a me
nec tͥ nec illis aliquȩ concedunt᷑. qͥn sequenti dnĩca ꝑficiatur
qd̾ definitũ est. Biduo g̃ habito concilio ibidẽ: solutũ ẽ collegiũi.¬
Abbas aut̃ ualefaciens regi et optimatib atq amitis illiꝰ: accessit
ꝗpe uiteliacũ. et fuit apd̾ giliriacũ usq ad dictã diicã. Tirannꝰ
uͦ dolens suꝑ impios quos ad conspirationẽ incitarat. quos ad faci¬

Expanded text:
sed quod aequitati ipsius visum fuerit, ut dignum est, approbo. » Iterum ergo rex intersed quod aequitati ipsius visum fuerit, ut dignum est, approbo. » Iterum ergo rex interrogavit comitem utrum prolatum judicium susciperet de tradendis condemnatis. Qui respondit: « Si jubet dominus meus rex, suscipio; sed peto ut illis concedantur induciae, quas ex fiducia regis pietatis dedi eis. » Respondens rex ait: « Plane jubeo, et auctoritate regia pro fidelitate, qua mihi juratus es, praecipio ut quod praefinitum est, perficias, nec de sententia quidquam omittas. De induciis autem tua intererit; nam a me nec tibi nec illis aliquae conceduntur, quin sequenti Dominica perficiatur quod definitum est. » Abbas autem valefaciens regi, et optimatibus atque amicis illius, accessit prope Vizeliacum, et fuit apud Givriacum usque ad dictam Dominicam. Tyrannus vero dolens super impios, quos ad conspirationem incitarat, quos ad faci
Abbreviated transcription (Latin):
capłm dictauimꝰ. adhuc alia ꝓlaturi si expectantes uel iudicio se
dignos inueniri paterent᷑. Nunc autẽ qm̃ exsortes rationis exci¬
der̃ ab om̃i iuire iusticiȩ : dictante regis iudicio diffinimꝰ ut comes
niuernensis qͥ de fidelitate regis presens adest ꝓphanos illos ꝓ dito¬
res ui eõphendat. et puniendos regi ubi iussus fuerit adducat.
Res porro eoꝵ tã mobiles quã i mobiles ex integro ꝓ restitutione
ilati damni abbati tradat. & int̾rogatꝰ comes utrũ dictata
ex ore regis sententiã susciꝑet: suscipio ait. At lingonensis nite¬
batur refellere uidiciũ. Cui remensis. Si inqͥt in iustũ t̃ uidet᷑ eliieu¬
bratũ iudiciũ: apd̾ romanã audientiã te apello. ut ibi cora sũmo
pontifice oe uniuersali uidice siqͥd habes obiectes. Nequaꝗͣ ait
lingonensis apellationẽ istã suscipio: nec iudiciũ regis redarguo.

Expanded text:
capitulum dictavimus, adhuc alia prolaturi, si exspectantes vel judicio se capitulum dictavimus, adhuc alia prolaturi, si exspectantes vel judicio se dignos inveniri paterentur. Nunc autem quoniam exsortes rationis exciderunt ab omni jure justitiae, dictante regis judicio diffinimus, ut comes Nivernensis, qui de fidelitate regis praesens adest, profanos illos proditores vi comprehendat, et puniendos regi ubi jussus fuerit adducat. Res porro eorum tam mobiles quam immobiles ex integro pro restitutione illati damni abbati tradat. » Et interrogatus comes utrum dictatam ex ore regis sententiam susciperet: « Suscipio » ait. At Lingonensis nitebatur refellere judicium. Cui Remensis: « Si, inquit, injustum tibi videtur elucubratum judicium, apud Romanam audientiam te appello, ut ibi coram summo pontifice et universali judice, si quid habes, objectes. » -- « Nequaquam, ait Lingonensis, appellationem istam suscipio, nec judicium regis redarguo,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dies que cognominat᷑ martis. id: tercia feria. Et ut qͥ fuerañ
requisiti conuener̃: egressi sunt om̃s cũ rege et optimatib suis in
nemore consito supra moretũ. Ubi cũ abbas referret summam
ꝓbationis suȩ : dixit eã ẽẽ tentenoꝵ saxagenoꝵ miliũ solidoꝵs. p̃t̃
Quo audito conscii facinoris. consternati animo ꝓtinꝰ in fugam uersi
sunt: nec sustinuer̃ fieri ꝓbationẽ. et nesciente rege ad cõplices
& consodales scelerũ suoꝵs repedarunt. Abbas uͦ: iussu regis fecit
ꝓbationẽ suã. p̃sente comite et auxiliariis illiꝰ pretitulatis. Ut
autẽ cognouit rex ꝑfidos abesse. et iniussos temere regiã curiã subt̃¬
fugisse: feliciter ait. Abbas comꝓbauit iusticiã suã. ꝓ ditores uͦ¬
cõꝓ bauer ꝑfidiã suã. Quãobrẽ qr excider̃ aiusticia: ꝓferat᷑ sen¬
tentia eoꝵ reatui congrua. Locutusq ÷ remensis. Unũ inquit

Expanded text:
autem dies qui cognominatur Martis, id est tertia feria. Et ut qui fuerant autem dies qui cognominatur Martis, id est tertia feria. Et ut qui fuerant requisiti convenerunt, egressi sunt omnes cum rege et optimatibus suis in nemore consito supra Moretum. Ubi cum abbas referret summam probationis suae, dixit eam esse centenorum sexagenorum millium solidorum, praeter sanctae ecclesiae. Quo audito conscii facinoris consternati animo, protinus in fugam versi sunt, nec sustinuerunt fieri probationem; et nesciente rege ad complices et consodales scelerum suorum repedarunt. Abbas vero jussu regis fecit probationem suam praesente comite, et auxiliariis illius praetitulatis. Ut autem cognovit rex perfidos abesse, et injussos temere regiam curiam subterfugisse: « Feliciter, ait, abbas comprobavit justitiam suam, proditores  perfidiam suam: quamobrem quia exciderunt a justitia, proferatur sententia eorum reatui congrua; » locutusque est Remensis: « Unum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ei lingonensis. Is qͥppe semꝑ et ubiq iureliacensi causȩ aduersa¬
batur. &e cũ humberto de talahi archidiacono niuernensi me¬
diante comite causam ꝓditoꝵ hurgensiũ in aduocatione sua
susceꝑat. Etiãsi inqͥt tantũmͦ sententia sit ꝓmulgata ñ habemꝰ.
hoĩes ꝓ lege exꝯmunicatoꝵ donec ab eccla generalit̾ denomi¬
nentur. uocent᷑. publicentur : qd de istis factũ minime scimꝰ.
A d qd̾ abbas. presto sunt ait dñs senonensis &e dñs parisiensis
necne dñs trecensis. qͥ ussu apłici pontificis sac̾legos ꝓditores
denominantes publicauer̃. Attestantib ep̃is hec ita se hab̾e.
ꝑsuasũ ẽ abb̃i facere ꝓbationẽ ꝗͣ nil suo iuri contrariã fore
constaret. Sed qe plene ñ aderant officiales ac ministri eccłe
ꝑ quos ꝓbatio facienda erat: dilata est usq in subsequenti sabb̃o
quo parit᷑ tam p̃sentes ꝗͣ. absentes conuenirent apd̃ moretũ. Erat

Expanded text:
ei Lingonensis is quippe semper et ubique Vizeliacensi causae adversaei Lingonensis is quippe semper et ubique Vizeliacensi causae adversabatur, et cum Humberto de Talahi archidiacono Nivernensi mediante comite causam proditorum burgensium in advocatione sua susceperat: « Etiamsi, inquit, tantummodo sententia sit promulgata, non habemus homines pro lege excommunicatorum, donec ab Ecclesia generaliter denominentur, vocentur, publicentur: quod de istis factum minime scimus. » Ad quod abbas: « Praesto sunt, ait, dominus Senonensis, et dominus Parisiensis, necne dominus Trecensis, qui jussu apostolici pontificis sacrilegos proditores denominantes publicaverunt. « Attestantibus episcopis haec ita se habere, persuasum est abbati facere probationem, quam nil suo juri contrariam fore constaret. Sed quia plene non aderant officiales ac ministri Ecclesiae, per quos probatio facienda erat, dilata est in subsequenti Sabbato, quo pariter tam praesentes quam absentes convenirent apud Moretum.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ quicquid nequiter ipsis instigantib. iuuantib et opẽ feren-¬
tib plebeia manus cõmisit. Tunc om̃s parit᷑ qui cũ abbate ab
uireliaco ñ exierunt. uel fr̃ib in monasterio obsessis ñ se adiun-¬
xerunt uel auxiliũ ñ tulerunt. adiudicati sunt rei ꝓditionis in¬
fidelitatis. sacrilegii. ꝑiurii. atq homicidii. Quo facto: ꝓlatũ
ẽ pͥmũ capitulũ de sententia regis. ut abbas testificando ꝓba¬
ret detrim̃ta sua uel eccłȩ. et quicqͥd legitime ꝓbatũ fuisset:
condẽpnati crimine capitali totũ restituerent. Cui capitulo
hȩc abbas obiecit. Cũ palam constet hoĩes istos ob ĩmanitatẽ
ꝑtinaciȩ suȩ a trib apłicis ex ꝯmunicatos &e anathematitatos eẽ:
ꝑperam michi uidetur dnm̃ seruis. fidem ꝑfidis. sacram̃tũ ꝑui¬
ris. testificationẽ ꝓphanis. legem facere sacrilegis. Respondit

Expanded text:
dum est quidquid nequiter, ipsis instigantibus, juvantibus et opem ferendum est quidquid nequiter, ipsis instigantibus, juvantibus et opem ferentibus, plebeia manus commisit. » Tunc omnes pariter qui cum abbate ab Vizeliaco non exierunt, vel fratribus in monasterio obsessis non se adjunxerunt, vel auxilium non tulerunt, adjudicati sunt rei proditionis, infidelitatis, sacrilegii, perjurii atque homicidii. Quo facto, prolatum est primum capitulum de sententia regis, ut abbas testificando probaret detrimenta sua vel Ecclesiae, et quidquid legitime probatum fuisset, condemnati crimine capitali totum restituerunt. Cui capitulo haec abbas objecit. Cum palam constet homines istos ob immanitatem pertinaciae suae a tribus apostolicis excommunicatos et anathematizatos esse, perperam mihi videtur dominum servis, fidem perfidis, sacramentum perjuris, testificationem profanis, legem facere sacrilegis. Respondit
Abbreviated transcription (Latin):
Llioquinius iusticie non ẽ iusticia si pari crimine iustꝰ et impiꝰ
obligant᷑. Ceterũ cũ ubiq numerosior ac ꝓuide fortior qͦdam
sit plebs quã senatus. quid requirit᷑ apaucissimis et honestis
acsolius rei familiaris curã gerentib. quo principis auetoritas
plebeios nequit comprimere motus : Qua propter si regio
placet moderamini denominent᷑ ab abbate aut̾ores sceleris. ut
in noxiis ab solutis. uisticiȩ censura in reos decernat᷑. Ad hec ti¬
ranno responsum ẽ. Ꝙm naturali et legitimo ure ꝓprium est
ciuib custodire et defendere atq immunẽ seruare ab om̃i ꝑicło
dñm ac principẽ suĩi. mortẽ necne spontaneã ꝓsalute illiꝰ ab hor¬
rere: iam ñ innoxii s ꝓditores et desertores dnĩ sui dicendi sunt
et adiudicandi. qui eo innecessitatis articulo constituto. tã solacio
ꝗͣ auxilio suo eũ defraudauerunt. Atq idõ a capite ipsoꝵ exigen¬

Expanded text:
Alioquin jus justitiae non est justitia, si pari crimine justus et impius Alioquin jus justitiae non est justitia, si pari crimine justus et impius obligantur. Caeterum cum ubique numerosior, ac proinde fortior quodammodo sit plebs quam senatus, quid requiritur a paucissimis et honestis ac solius rei familiaris curam gerentibus, quo principis auctoritas plebeios nequit comprimere motus? Quapropter si regio placet moderamini, denominentur ab abbate auctores sceleris, ut innoxiis absolutis justitiae censura in reos decernatur. » Ad haec tyranno responsum est: « Quoniam naturali et legitimo jure proprium est civibus custodire et defendere, atque immunem servare ab omni periculo dominum ac principem suum, mortem necne spontaneam pro salute illius non abhorrere, jam non noxii, sed proditores et desertores domini sui dicendi sunt, et adjudicandi qui eo in necessitatis articulo constituto, tam solatio quam auxilio suo eum defraudaverunt. Atque ideo a capite ipsorum exigen
Abbreviated transcription (Latin):
nis firis. Tandem nactus oportunitatẽ. iterũ apłico iubente
ut in p̃sentiarũ ẽ cernere ad te singłare presidiũ meũ confu¬
gi. Pinde adstans equitatis tuȩ iudicio sanguinẽ meũ et meoꝵs
mortẽq meã de manu istoꝵ reqͥro. et detriñta domꝰ meȩ
ab ipsis repeto: saluo ꝑ omĩa ur̃o iure atq apłico. cuiu
iniuriã ꝓrsus remittere nec possum nec debeo. His dictis:
conticuit. Surgens autẽ tirannus. comes scilicet niũnensis:
causam ꝑfidoꝵ ꝓsecutus ait. Cũt constet uireliaci oppi¬
dum multoꝵ miliũ ꝓmiscui uulgus ẽẽ refertũ. nec sint
homines uniꝰ moris uel quantitatis. ut pote ex multis hinc
inde partib ex maiori numero aduenticii ac diuersa studra
ferentes. et studio potiꝰ ꝗͣ lege morem gerentes: non est
iure imprtandũ electis indigenis et in om̃ĩ lege uel honestate
ꝓbatis quicquid erroneũ uulgus ꝑ excessũ deliqͥsse cõꝓbat᷑.

Expanded text:
nis nostris. Tandem nactus opportunitatem, iterum apostolico jubente, nis nostris. Tandem nactus opportunitatem, iterum apostolico jubente, ut in praesentiarum est cernere, ad te singulare praesidium meum confugi; proinde astans aequalitatis tuae judicio, sanguinem meum et meorum, mortemque meam de manu istorum requiro, et detrimenta domus meae ab ipsis repeto, salvo per omnia vestro jure atque apostolico, cujus injuriam prorsus remittere nec possum nec debeo. » His dictis conticuit. Surgens autem tyrannus, comes scilicet Nivernensis, causam perfidorum prosecutus, ait: « Cum constet Vizeliaci oppidum multorum millium promiscui vulgus esse refertum, nec sint homines unius moris vel quantitatis, utpote ex multis hinc inde partibus ex majori numero adventitii, ac diversa studia ferentes, et studio potius quam lege morem gerentes, non est jure imputandum electis indigenis, et in omni lege et honestate probatis, quidquid erroneum vulgus per excessum deliquisse comprobatur.
Abbreviated transcription (Latin):
asterio meo. cu in treuga et pace
reuerentiȩ tuȩ iura disponerem eccłe. accidit susciꝑe me li¬
tem cũ quodam seruo ȩccłȩ ꝓ causa possessionis ipsiꝰ eccłȩ: ꝗͣ
duellii certamine adiudicauis de terminandam. Itinꝰ itaq
ut tẽpus certaminis aduenit. uersi in sedicionẽ hoĩes isti qui
presto sunt me cũ frib et pueris meis oppecier᷑: fugatisq no¬
bis imꝓuisis et insꝑatis claustra monasterii uiolauer. ornam̃ta
dissi pauerunt. utensilia diuersi generis diripuer̃. uegetes ru-¬
perunt. uina fuderunt. rapinã bonoꝵ om̃iũ fecer. seũaria
conculcantes contaminauerunt. cedem in monachos et famulos
nr̃os exercuerunt. et me ad mort̾e petierunt: quẽ utiq si in-¬
uenirent in mille frusta conciderent. Deinde in eruditos
nos ad preliandum obsederunt. domos fregerunt. molendina
euerterͣ. et quicqͥd nr̃oꝵ pre manib habuere totũ occupa¬
uerunt. et in contumeliam regiȩ maiestatis satiati sunt pe-¬

Expanded text:
asterio meo cum in treuga et pace reverentiae tuae jura disponerem ecclesiae, accidit suscipere me litem cum quodam servo ecclesiae pro causa possessionis ipsius ecclesiae, quam duelli certamine adjudicavi fore determinandam. Protinus itaque ut tempus certaminis advenit, versi in seditionem homines isti qui praesto sunt, me cum fratribus et pueris meis oppetierunt, fugatisque nobis et improvisis et insperatis, claustra monasterii violaverunt, ornamenta dissipaverunt, utensilia diversi generis diripuerunt, vegetes ruperunt, vina fuderunt, rapinam bonorum omnium fecerunt, sanctuaria conculcantes contaminaverunt, caedem in monachos et famulos nostros exercuerunt, et me ad mortem petierunt, quem utique si invenirent, in mille frusta conciderent; deinde ineruditos nos ad praeliandum obsederunt, domos fregerunt, molendina everterunt, et quidquid nostrorum prae manibus habuere, totum occupaverunt, et in contumeliam regiae majestatis satiati sunt poe
Abbreviated transcription (Latin):
nulli imꝑatoꝵ. nulli unꝗͣ. regum. nulli antistitũ. nulli
quacu̾q predito dignitate. nulli eiuꝗͣ. alii de omib rebus
mobilib et immobilib quȩ eidem monasterio a iam dictis
fundatorib uel ab aliis quib cũq ꝑsonis collate et concesse
uel in futurũ a quolibet de ꝓͥo fuerint iure donate. Sub
cuiuslibet cause occasionisue specie minuere uel auferre.
neq suis usib applicare. Sed cuncta quȩ ibi oblata sunt
uel offerre contigerit a presenti.xii. indictionis tẽpore

Expanded text:
nulli imperatorum, nulli unquam regum, nulli antistitum, nulli nulli imperatorum, nulli unquam regum, nulli antistitum, nulli quacumque predito dignitate, nulli cuiquam alii de omnibus rebus mobilibus et immobilibus, quae eidem monasterio a iam dictis fundatoribus uel ab aliis quibuscumque personis collate et concesse uel in futurum a quolibet de proprio fuerint iure donate, sub cuiuslibet cause occasionis ue specie minuere uel auferre neque suis usibus applicare, sed cuncta quae ibi oblata sunt uel offerre contigerit a presenti XIIII-cime indictionis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Rerioios o ab̃bi sẽi uizenacensi
cenobii omniq congregationi eiusdem
monasterii in ꝑpetuum. Quotiens
illa a nob̾ tribui sꝑantur quȩ rationi incunctanter
conueniunt. animo nos decet libenti concedere. et pe¬
tentium desideriis congruum imꝑtire suffragium.
tq ideo qr postulasti a nob quatinꝰ priuilegiũ sedis
apłicȩ monasterio uizeliaco eui pre esse dinosceris. quod
constat olim a gerardo nobilissimo et xp̃ianissimo uiro
necnon et berta ixore eiꝰ in honore dñi et saluatoris nr̃i
parrochia augustudunensi. in pago aualensi. qd̾q a
prefatis fundatorib beato petro apłoꝵs principi liberali
deuotione et testam̃ti pagina collatum ẽ facere debemꝰ
ueluti a predecessorib nr̃is piȩ memoriȩ nicholao papa
atq iohanne iam dudum factũ constat fuisse: inclinati
precib tuis libenter fieri decreuimꝰ. ꝑ qd̾ apostolicȩ
auctoritatis pruuilegium confirmamus atq statiumus. ut

Expanded text:
RELIGIOSO ABBATI VIRZELIACENSIS CENOBII OMNI QVE CONGREGATIONI eiusdem monasterii in perpetuum. Quotiens illa a nobis tribui sperantur quae rationi incunctanter conueniunt, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum impertire suffragium. Atque ideo, quia postulasti a nobis quatinus priuilegium sedis apostolicae monasterio Vizeliaco, cui preeconstat olim a Gerardo nobilissimo et christianissimo uiro necnon et Berta uxore eius in honore domini et Saluatoris nostri parrochia Augustudunensi, in pago Aualensi quodque a prefatis fundatoribus beato Petro apostolorum principi liberali deuotione et testamenti pagina collatum est, facere deberemus, ueluti a predecessoribus nostris piae memoriae Nicholao papa atque Iohanne iam dudum factum constat fuisse, inclinati precibus tuis libenter fieri decreuimus. Per quod apostolicae auctoritatis priuilegium confirmamus atque statuimus ut
Abbreviated transcription (Latin):
e uͦ fratna eẽt suspecta malicia. religiose uite et honestȩ fame
iuros dux ipse cũ ep̃o interpellat: abbem scilicet cistercien¬
sem &e alios plures eiusdem ordinis. Nii gͦ uiteliacensem
abbem pontiũ ad euntes. cũ supplicatione preces ducis
offerunt. et uice ep̃i pacem rep̃sentant pacẽq reposct.
Hec pati repulsam merentur: qm̃ apud generosos animos
rigorem rectitudinis semꝑ comitatur lenitas mansue¬
tudinis. Cedit gͦ abb̃s humiliter supplicanti. qui non
cesserat arroganter suꝑbienti. Et his mediantib ꝑ ma¬
num ducis pax int̾ utrãq eccłam reformat᷑. controuersia
om̃is pacificat᷑. dantq inuicem amicicie oscła: atq ineun

Expanded text:
Ne vero fraterna esset suspecta malitia, religiosae vitae, et honestae famae Ne vero fraterna esset suspecta malitia, religiosae vitae, et honestae famae viros dux ipse cum episcopo interpellat, abbatem scilicet Cisterciensem, et alios plures ejusdem ordinis. Hi ergo Vizel. abbatem Pontium adeuntes cum supplicatione preces ducis offerunt et vice episcopi pacem repraesentant, pacemque reposcunt. Nec pati repulsam merentur, quoniam apud generosos animos rigorem rectitudinis semper comitatur lenitas mansuetudinis. Cedit ergo abbas humiliter supplicanti, qui non cesserat arroganter superbienti; et, his mediantibus, per manum ducis pax inter utramque Ecclesiam reformatur, controversia omnis pacificatur, dantque invicem amicitiae oscula, atque ine
Abbreviated transcription (Latin):
dicii diem petente ep̃o remansisset infecta. Ad postremũ
ut eiꝰ pietas transactam morte iudicis sententiȩ diem in sua
p̃sentia renouare ce eduensi denunciare dignet᷑. exorat.
renouationẽ cause utriq mandat. et quintã decimã pꝰ
pascha utriq preseribit. nͥ forte ex consensu alterutro
pax interim eccłarũ reformet᷑. quatenꝰ quȩ suus p̃deces¬
sor infecta reliquerat. dõ agente ꝑ eũ bono finẽ t̾mina¬
rentur. Tunc nodosa ceruix sese contorquens ut pote
insꝑatis ꝑculsa spiculis. reb iam desꝑans ducẽ aggredit᷑.
et ĩam cũ frẽ agit de pace sua: cũ quo egerat aliqndo de
oppressione aliena. Ꝙͥ ppe ueritus nedum alienis inhiat.
amutere cogat᷑ et ꝓpͥa : duellioni renunciat. de reforma¬
tione pacis cogitat. Quiq hactenus aliena ꝑ se usurpare
contenderat: iamiam aliis mediantib sibi consulere festinat.

Expanded text:
dicii diem petente episcopo remansisset infecta. Ad postremum, dicii diem petente episcopo remansisset infecta. Ad postremum, ut ejus pietas transactam morte judicis sententiae diem in sua praesentia renovare, et Eduensi denuntiare dignetur, exorat.renovationem causae utriusque mandat, et quintam decimam post Pascha utrique praescribit, nisi forte ex consensu alterutro pax interim ecclesiarum reformetur, quatenus quae suus praedecessor infecta reliquerat, Deo agente, per eum bono fine terminarentur. Tunc nodosa cervix sese contorquens, utpote insperatis percussa spiculis, rebus jam desperans ducem aggreditur, et jam cum fratre agit de pace sua, cum quo egerat aliquando de oppressione aliena. Quippe veritus ne, dum alienis inhiat, amittere cogatur et propria, duellioni renuntiat, de reformatione pacis cogitat. Quique hactenus aliena per se usurpare contenderat, jamjam aliis mediantibus sibi consulere festinat.
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ hanc requisitionẽ debere qui actionẽ ꝓposuerat.
cũ plerũq tacendo liti renunciet᷑. ipse aut̃ iuidelicet¬
eduensis necdum suꝑ hoc negocio quicquã sibi sit locutus.
nterea sc̃ȩ memoriȩ sc̃s eusehius scẽ sedis apłicus iuã unuierse
carnis ingreditur. Cui anastasius scẽ romanȩ eccłȩ uicariꝰ
subrogatur. Quo comꝑto uizeliacensis. metuens ne faciem
noui presulis preueniret uetus hostis: scribit ad eũ ocius.
significans quanti semꝑ habita sit usq hodie iuxeliaci ȩccła in
ocłis omniũ apłicoꝵ qui eũ precesserunt. Supplicat pret̾ea
ut exemplo patrũ suoꝵ romanoꝵ pontificũ uizeliacensẽ eccłam
uti ꝓpriũ ius & alodium beati pet̾ ab infestantiũ incursatioe
maxime aut̃ ad presens ab eduensis temeraria p̃suptione
tueat᷑: describens qualit̃ causa tam illius quã sua in p̃sentia
piȩ memoriȩ decessoris sui euos Nii uentilata. ꝑ dilatã uirisu¬

Expanded text:
potius hanc requisitionem facere debere qui actionem proposuerat, potius hanc requisitionem facere debere qui actionem proposuerat, cum plerumque tacendo liti renuntietur. Ipse autem, videlicetEduensis, necdum super hoc negotio quidquam sibi sit locutus. Interea sanctae memoriae S. Eugenius sanctae sedis Apostolicus, viam universae carnis ingreditur. Cui Anastasius S. R. Ecclesiae vicarius subrogatur. Quo comperto, Vizeliacensis metuens ne faciem novi praesulis praeveniret vetus hostis, scribit ad eum ocius, significans quanti semper habita sit usque hodie Vizel. Ecclesia in oculis omnium apostolicorum qui eum praecesserunt. Supplicat praeterea, ut exemplo Patrum suorum Romanorum pontificum Vizel. Ecclesiam uti proprium jus et alodium B. Petri ab infestantium incursatione, maxime autem ad praesens ab Eduensis temeraria praesumptione tueatur, describens qualiter causa tam illius, quam sua in praesentia piae memoriae decessoris sui Eugenii ventilata per dilatam jurisju
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq partis testificationes iuissit conscribi in triplici
scedula: quarũ unã ep̃o. abħi alteram dedit. terciã uͦ
suis indidit scriniis. quatenꝰ si forte uł in sua uł in suisuc¬
cessoris p̃sentia hec eade iterũ agitaret᷑ controuersia.
prescripte testificationes acsi uiuȩ uoces nouitates om̃s
refellerent. et iudicũ uel agentiũ alternatã successionẽ:
suppositi testes nͣ fallerent. Sic reb gestis: sius uterq
redditur. U. duensis aut̃ optata dilatione potitus. ꝓposi¬
ta dissimulare tẽpꝰq redimere nitebat᷑. ac de his quȩ ꝙꝓ
dilatione sũmo pontifici pollicitꝰ fuerat. penitꝰ nichil
curabat. Cũq moras egre ferret abb̃s quib impedim̃¬
tũ cause suȩ et ñfinẽ litis parere sentiebat. lingonensẽ
ep̃m qui forte quadã die uizeliaco aduenerat conuenit.
deq dñi p̃p mandato requisiuit. Qui respondit eum

Expanded text:
utriusquepartis testificationes jussit conscribi in triplici utriusquepartis testificationes jussit conscribi in triplici scedula, quarum unam episcopo, abbati alteram dedit, tertiam vero suis indidit scriniis, quatenus si forte vel in sua vel in sui successoris praesentia haec eadem iterum agitaretur controversia, praescriptae testificationes ac si vivae voces, novitates omnes refellerent, et judicium, vel agentium alteratam successionem suppositi testes non fallerent. Sic rebus gestis, suis uterque redditur. Eduensis autem optata dilatione potitus, proposita dissimulare, tempusque redimere nitebatur, ac de his quae pro dilatione summo pontifici pollicitus fuerat, penitus nihil curabat. Cumque moras aegre ferret abbas, quibus impedimentum causae suae et non finem litis parere sentiebat, Lingonensem episcopum, qui forte quadam die Vizeliaco advenerat, convenit, deque domini papae mandato requisivit. Qui respondit eum
Abbreviated transcription (Latin):
stantia eduensem sꝑare consid̾ans: ius uris uelurisiudi¬
ciũ instanter reposcebat. Preualuit tam̃ apłica clem̃tia.
et tandẽ iudiciũ distulit. diem repetendȩ sententie sta¬
tuit. uicarios auditores testiũ suoꝵs infra gallias ep̃o desig¬
nauit. uidelicet ep̃m̃ lingonensem godefredũ. necnon pe¬
trũ trinorciensem et stepħm regniacensem abb̃es. Quib
et ꝑ scͥpta mandauit ut die et loco congruo p̃dictã causam
inter eduensem ce uireliac suscipientes. testes qͦs eduensi⁊
legitime ꝓferret sub forma p̃scripti uiram̃ti audirent.
atq eoꝵs testificationes descriptas ⁊ sigilloꝵ suoꝵ muni¬
mine consignatas. ꝑ eosdem sibi ad statutã iudicii diem
transmuterent. Cuius tenor epłe suꝑius in serie epłarũ
illiꝰ quas ad diuersos ob tutelam uireliacensis lib̾tatis
fecit continetur. Enimu incõparabilis memoriȩ papa
euGEIIUS pia sollicitudine futuris precauens euentib

Expanded text:
stantia Eduensem sperare considerans, jusjuris, vel jurisjudistantia Eduensem sperare considerans, jusjuris, vel jurisjudicium instanter reposcebat, praevaluit tamen apostolica clementia, et tandem judicium distulit, diem repetendae sententiae statuit, vicarios adjutores testium suorum infra Gallias episcopos designavit, videlicet episcopum Lingonensem Godefredum, necnon Petrum Trinorciensem, et Stephanum Regniacensem abbates. Quibus et per scripta mandavit, ut die et loco congruo praedictam causam inter Eduensem et Vizeliacensem suscipientes, testes quos Eduensis legitime proferret sub forma praescripti juramenti audirent, atque eorum testificationes descriptas, et sigillorum suorum munimine consignatas per eosdem sibi ad statutam judicii diem transmitterent. Cujus tenor epistolae superius in serie epistolarum illius quas ad diversos ob tutelam Vizeliacensis libertatis fecit, continetur. Enimvero incomparabilis memoriae papa Eugenius pia sollicitudine futuris praecavens eventibus,
Abbreviated transcription (Latin):
conscientie. fit nonnũquã ut extremis subacta ꝑicłis
cogatur mens ꝑpendere. qd̾ in pace olim quodãmodo
dedignabatur ꝑspicere. Causa itaq posita in articulo
discriminis: ꝑturbatur eduensis suȩ consciꝰ temeritatis.
uia porro eũ non latebat romana ȩquitas. in censura dũ¬
taxat iurisiusticie: fluctuare cepit. dissimulare neqͥuit.
iudiciũ tam̃ differri petiit. dicens cause suȩ adhuc se
hab̾e efficacissimos ꝯꝓbatores. qui langore &e etate confe¬
cti. laborem tanti itineris non possent aggredi. U erũ si
infra gallias cõpetens &e loco & die sibi prestetur actio.
hos ꝓculdubio se exhibiturd̃s. atq post hoꝵ uoces in eiꝰ
p̃sentia statuto ab eo tp̃r indubitant᷑ se subiturũ apłicã
sententiã pollicetur. nisi forte interim optata pax
intercedat. Tum uizeliacensis suꝑuacaneã cõꝑendinationẽ
ratus. et de tẽporis indulgentia potius quã de causȩ con¬

Expanded text:
conscientiae, fit nonnunquam ut extremis subacta periculis conscientiae, fit nonnunquam ut extremis subacta periculis cogatur mens perpendere, quod in pace olim quodammodo dedignabatur prospicere. Causa itaque posita in articulo discriminis, perturbatur Eduensis suae conscius temeritatis. Quia porro eum non latebat Romana aequitas in censura duntaxat juris justitiae, fluctuare coepit, dissimulare nequivit, judicium tamen differri petiit, dicens causae suae adhuc se habere efficacissimos comprobatores, qui languore et aetate confecti, laborem tanti itineris non possent aggredi. Verum si infra Gallias competens et loco et die sibi praestetur actio, hos procul dubio se exhibiturum, atque post horum voces in ejus praesentia statuto ab eo tempore indubitanter se subiturum apostolicam sententiam pollicetur, nisi forte interim optata pax intercedat. Tum Vizeliacensis supervacaneam comperendinationem ratus, et de temporis indulgentia potius quam de causae con
Abbreviated transcription (Latin):
me illicedit. Ceterũ qd̾ ab eduensi suspensos ꝑ apłicam
lib̾tatẽ suis ordinib restitutos testantur : causam uireliac̾
faciunt. et suã hoc ẽ eduensis penitꝰ destruunt. Quod
uireliaci clericos eduensem sinodũ frequentasse. qd̾ licentiã
orcdinandi ab eduensi petiisse. qd̾ curam animarũ ab eodẽ
suscepisse. qd̾ parata soluisse. qd̾ parrochianos suos ꝙ
penitentia archiprb̃ris duxisse referunt: si fas est
dicere. & sacerdotũ fraudulentiã & eduensis temeritatẽ
ꝓdunt. dũ hȩc inscio utiq ureliacense ꝑpetrata fatentur.
Ac ꝑ hoc grauis actori reddit᷑ otiusa. quȩ furtiuis surrep¬
tionib allegatur annixa. Igitur post ea ꝗͣ utreq par¬
tis testes ꝓut suꝑiꝰ expressum ẽ testificati sunt. decre¬
uit summus apłicus ut uidicio tantȩ litis controuersia
dirimeret᷑. Et qm̃ suprema formido argumentũ ẽ seue

Expanded text:
me illi cedit. Caeterum quod ab Eduensi suspensos per apostolicam me illi cedit. Caeterum quod ab Eduensi suspensos per apostolicam libertatem suis ordinibus restitutos testantur, causam Vizeliac. faciunt, et suam, hoc est Eduensis, penitus destruunt. Quod Vizeliaci clericos Eduensem synodum frequentasse, quod licentiam ordinandi ab Eduensi petiisse, quod curam animarum ab eodem suscepisse, quod paratam solvisse, quod parochianos suos pro poenitentia archipresbyteris duxisse referunt, si fas est dicere, et sacerdotum fraudulentiam, et Eduensis temeritatem produnt, dum haec inscio utique Vizeliacense perpepetrata fatentur, ac per hoc gravis actori redditur causa, quae furtivis subreptionibus allegatur adnixa. Igitur posteaquam utriusque partis testes, prout superius expressum est, testificati sunt, decrevit summus Apostolicus, ut judicio tantae litis controversia dirimeretur: et quoniam suprema formido argumentum est saevae
Abbreviated transcription (Latin):
clericoꝵ mei ep̃atꝰ. & alia uice edue ordines celebrans clericos
uirzeliaci cũ clericis meis aliis scd̾m consuetudinẽ examinans
ꝓ moui. et quãdiu ep̃c fui clerici uirreliac̾ ad sinodũ meã
singłis annis uenerunt. uł excusationẽ miserunt. Archi¬
prb̾r aualonensis quendã burgensem iuirteliaci ad me ad¬
duxit. qͥ uxorẽ causa sterilitatis dimiserat. Cuimandaui
ut dicꝰtante iusticia burgensem ad recipiendã uxorẽ
cogeret.  Ita testimonia sua ꝓsecuti: in partẽ ceduñ
testes eduensis. Quoꝵ uoces si diligent᷑ pensant᷑: cau¬
sam eduensis exmanire potiꝰ quã fulcire ꝓbant᷑. Celebra¬
tio qͥppe missarũ. consecratio altariũ. distributio ordinũ.
largitio benedictionũ. petitio sacͥ olei uł chrismatis. et
alia huiusmodi: uicino &e cõꝓuinciali ep̃o ȩque ut ꝑegͥno
liberali ꝑmissione ꝓ arbitrio uireliacensi lib̾tatis conce¬
ditur. Qd̾ gͥ cũ ceteris sibi cõmune est. iure ꝓprio mini¬

Expanded text:
corum mei episcopatus. Et alia vice Eduae ordines celebrans, clericos Vizeliaci cum clericis meis aliis secundum consuetudinem examinans promovi. Et quandiu episcopus fui, clerici Vizel. ad synodum meam singulis annis venerunt, vel excusationem miserunt. Archipresbyter Avalonensis quemdam Burgensem Vizeliaci ad me adduxit, qui uxorem causa sterilitatis dimiserat, cui mandavi, ut dictante justitia Burgensem ad recipiendam uxorem cogeret. Ita testimonia sua prosecuti, in partem cedunt testes Eduensis, quorum voces, si diligenter pensantur, causam Eduensis examinare potius quam fulcire probantur. Celebratio quippe missarum, consecratio altarium, distributio ordinum, largitio benedictionum, petitio sacri olei vel chrismatis, et alia hujusmodi vicino et comprovinciali episcopo aeque ut peregrino, liberali permissione pro arbitrio Vizeliacensis libertatis conceditur. Quod igitur cum caeteris sibi commune est, jure proprio mini
Abbreviated transcription (Latin):
eterne pacis inueniant.
eriptũ ꝑ manus samuel notarii et scrinia¬
rii sc̃ę romanȩ eccłȩ in mense ianuario.
Indictione .xu. be zie

Expanded text:
eternae pacis inueniant. Scriptum per manus Samuel notarii et scriniarii sanctae Romanae aecclesiae in mense Ianuario, indictione XV. BE+NE
Abbreviated transcription (Latin):
paginam uenire temptauerit. ꝑcussus aplico anathemate
potestatis honorisue sui dignitate careat: reumq se coram
diuuno iudicio cognoscat. Et nisi ea quȩ a se male sunt
acta defleuerit. a sacratissimo corpore d̾̃i et diũ nr̃i iħu
subiaceat. Cunctis autẽ eiusdem loci iusta seruantib.
Datũ .x. lialendarũ febro¬
ariũ ꝑ manũ samuh elis
notarii et Scriniarii sce roma AS
b imꝑatore Anno primo. et post consulat
eius anno primo. Indictione .xu.

Expanded text:
paginam uenire temptauerit, percussus apostolico anathemate paginam uenire temptauerit, percussus apostolico anathemate potestatis honoris ue sui dignitate careat reum que se coram diuino iudicio cognoscat et nisi ea quae a se male sunt acta defleuerit, a sacratissimo corpore dei et domini nostri Isubiaceat. Cunctis autem eiusdem loci iusta seruantibus Datum X Kalendarum Febroarium per manum Samuhelis notarii et scriniarii sancte Romanimperatore anno primo et post consulatus eius anno primo, indictione XV.
Abbreviated transcription (Latin):
ro congregationis ad eo conseruetur ut nec pluralitas penu¬
riam nec paucitas in habitantium destitutionẽ loci indicere
ualeat. Castellum etĩa qd inibi ob crebras paganoꝵ etͥ fi¬
delium xp̃ianoꝵ infestationes ab abbate et ipsiꝰ cenobii
monachis ꝓpt sui et seruientiũ sͥ saluationẽ ac defensio¬
nen conditum et constructum habet᷑. statiumꝰ. sanctimus.
ac nr̃e pastoralitatis priuilegro sicuti in filii nr̃i odonis
glosissimi regis precepto continetur. definimus atq suademꝰ¬
Sut idem castellum absq ullius regum. antistitũ. principũ.
comitũ. udicum. siue ullius dignitatis ordine sublimatũ
inquietudine stabile et inconiulsum ꝑ suecedentia tpra
ad tuitionis munimen eoꝵ qui inibi degunt. ac aliunde
confugiũ faciunt ualeat ꝑmanere nullo eis resistente insi¬
diasq tendente. neq in aliquo molestiam ingerente.
aut scłarium ꝑsonarũ contra hanc nr̃e institutioni:

Expanded text:
ro congregationis adeo conseruetur, ut nec pluralitas penuro congregationis adeo conseruetur, ut nec pluralitas penuriam nec paucitas inhabitantium destitutionem loci indicere ualeat. Castellum etiam, quod inibi ob crebras paganorum et infidelium christianorum infestationes ab abbate et ipsius cenobii monachis propter sui et seruientium sibi saluationem ac defensionem conditum et constructum habetur, statuimus, sanctimus ac nostrae pastoralitatis priuilegio, sicuti in filii nostri Odonis gloriosissimi regis precepto continetur, definimus atque suademus, ut idem castellum absque ullius regum, antistitum, principum, comitum, iudicum siue ullius dignitatis ordine sublimatum inquietudine stabile et inconuulsum per succedentia tempora ad tuitionis munimen eorum qui inibi degunt ac aliunde confugium faciunt ualeat permanere, nullo eis resistente insidias que tendente neque in aliquo molestiam ingerente. aut secularium personarum contra hanc nostrae institutionis