comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
merita laularentur quam natiui¬
tas formaretur : Hic igitur zacha¬
riȩ iustissimo sacerdoti cum multa¬
iam esset ȩtate ꝓuectus. et sterili¬
tate senissimȩ coniugis successionẽ
uotiui germinis desperasset. om̃i¬
potentis dĩcura ꝑ angelum ꝓmitti-¬
tur nasciturus. Et bene senissi¬
mis parentibus nouus filius datur.
qui senescenti labentiq mundo u¬¬
nigenitum cdĩ ad spem futurȩ iu-¬
uentutis oftenderet. Quid illud quan¬¬
to est stupore mirandum. quod ta¬
charias ipiẽ dum precursorem sa¬
lutaris uerbi concipiendum senili
aluo paulo tardius credit. silentio
repentinȩ taciturnitatis obmutuit:
Nec pristinum loquendi recepisset
usum. insi nomen pueri quo uocan.¬
dus esset clausi oris eius uincula
relaxasset: atq ita factum est ut
os sacerdotale quod trepidatio col¬
ligauerat dubitantis meritũ filii
nascentis absolueret. et reparata
patris lingua infantis głam testaret᷑.
uid autẽ decontinentiȩ NI.¬

Expanded text:
merita laudarentur quam nativimerita laudarentur quam nativitas formaretur? Hic ergo Zachariae justissimo 212 sacerdoti, cum multa esset aetate provectus, et sterilitate senissimae conjugis successionem votivi germinis desperasset, omnipotentis Dei cura per angelum promittitur nasciturus. Et bene senissimis parentibus novus filius datur, qui senescenti labentique mundo Unigenitum Dei ad spem futurae juventutis ostenderet. Quid illud, quantoque est stupore mirandum, quod Zacharias ipse, dum praecursorem salutaris Verbi concipiendum senili alvo paulo tardius crederet, silentio repentinae taciturnitatis obmutuit, nec pristinum loquendi recepisset usum, nisi nomen pueri, quo vocandus esset, clausi oris ei vincula relaxasset? Atque ita factum est ut os sacerdotale, quod trepidatio colligaverat dubitantis, meritum filii nascentis absolveret, et reparata patris lingua infantis gloriam testaretur. Quid autem de continentiae e
Abbreviated transcription (Latin):
unctorum quidẽ
cordatio est: beatꝰ
baptista cuius ge¬
mimus hodie natalis honoratur:
intantum omnium illorum singu.¬
głam: ut dñm ihm saluatorem
nr̃m non solum esse uentur ũ. sed
aduentasse iam & cohabitart ho¬¬
minibus ueritate prȩsentis testuno.¬
nii reuelaret. Quem cum inter
promiscuas turbas adbaptismui
suum ꝓperare uidisset. uelut digi¬
to demonstrans ait. Ecce agnus cli.
ecce qui tollit peccatum mundi.
Quam innocens est huius uita uel¬
qua possumus leuotione eius nieri-¬
ta compensare. qui agni cȩlestis
aduentum et primus agnouit. et
solus ostendit: Quam miabile uni
ꝓphetica annuntiatione p̃dictũ ẽ.
uox clamantis indeserto. parate
uiam dñi. rectas facite senitas dĩm̃i.
erat sicut et claniauit. ut
uociferante salutis prȩcone obdura¬
tas diuaures mortalium prȩdicatio
cȩlestis aperiret. Quis ergo huius¬
modi ꝓphetam non tota admiratio.¬
ne suscipiat. quen tantum recog¬
noscit obtinuisse de dõ. ut ante eiꝰ

Expanded text:
unctorum quidem cordatio est. B. Baptista, cujus hodie genuinus natalis honoratur, in tantum omnium illorum sgloriam, ut Dominum Jesum Salvatorem nostrum, non solum esse venturum, sed adventasse jam et cohabitare hominibus veritate praesentis testimonii revelaret, quem inter promiscuas turbas ad baptismum suum properare vidisset, velut digito demonstrans ait: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Quam innocens est hujus vita, vel possumus devotione ejus merita compensare, qui Agni coelestis adventum et primus agnovit, et solus ostendit! Quam mirabile est  quo prophetica annuntiatione praedictum est: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini; rectas facite semitas Dei nostri . nim, sicut et clamavit, ut vociferante salutis praecone, obturatas diu aures mortalium praedicatio coelestis aperiret. Quis ergo hujusmodi prophetam non tota admiratione suscipiat, quem tantum recognoscit obtinuisse de Deo, ut ante ejus
Abbreviated transcription (Latin):
conculcabitur. Et dixit es
Usq ad uesperam et mane
milia trecenti. et mundabitie
sanctuarium. Factum est aiẽ
cum uiderem ego tlanihel uso¬
nem et quȩ rerem intelligenta
ecce ffetit inconspectu menquls
quidem non quiuimus conp̃hen¬
dere quia fortior nobis erat: et
apertis ostiis exiliuit. Hanc autẽ
cum ad prehendissemus. in terro.¬
gauimus quis nam esset adolescens.
et noluit indicare nobis. Huius
rei testes sumus. Et credidit
eis multitudo quasi senibus et
iudicibus populi : et condempna.¬
uerunt eam ad mortem. Excla-¬
mauit autem uoce magna susan¬¬
na etait. Ds̃ ȩternȩ qui abscon¬
ditorum es cognitor: qui nosti
omnna antequam fiant. tuscis
qm̃ falsum contrame tulerunt
testimonium. Et ecce morior
cum nihil horum fecerim: quȩ
isti malitiosi composuerunt ad¬
uer sulme. Exaudiuit autem
dñs uocem eius. Cumq ducere¬
tun admortem. suscitauit dm̃

Expanded text:
conculcabitur? Et dixit ei: conculcabitur? Et dixit ei: Usque ad vesperam et mane, duo millia trecenti: et mundabitur sanctuarium: Factum est autem cum viderem ego Daniel visionem, et quaererem intelligentiam: ecce stetit in conspectu meo qudere, quia fortior nobis erat, et apertis ostiis exsilivit: hanc autem cum apprehendissemus, interrogavimus, quisnam esset adolescens, et noluit indicare nobis: hujus rei testes sumus. Credidit eis multitudo, quasi judicibus et senibus populi, et condemnaverunt eam ad mortem. Exclamavit autem voce magna Susanna, et dixit: Deus aeterne, qui absconditorum es cognitor, qui nosti omnia antequam fiant, tu scis quoniam falsum contra me tulerunt testimonium: et ecce morior, cum nihil horum fecerim, quae isti malitiose composuerunt adversum me. Exaudivit autem Dominus vocem ejus. Cumque duceretur ad mortem, susci
Abbreviated transcription (Latin):
arietem et comminuit luo cor-¬
nua eius. et non poterat aries¬
uiq I resistere ei.
eum misisset interram:
conculcauit. et nemo qui¬
bat liberare arietem demanu
Hyrcus autem caprarum: mag¬
factus est nimis. Cumq creu
fractum est cornu magnum. et
autem ex eis: egressum est cori
unum modicum. et factum ef
grande contra meridiem. et cont
orientem. et contra fortitudines
et magnificatus est usq ad fortu¬
dinem cȩli. Et deiecit defortit¬
dine et stellis. et concul cauit ea
et usq ad principem fortitudinu
magnificatus est : et abeo tulit
iuge sacrificium. et deiecit locu
sanctificationis eius. Robur au
datum est contra iuge sacrificiu
ꝓpter peccata. et proster netur
ueritas interra. et facient et
sperabitur. Et audiui unumd
sc̃is loquentem. et dirit unusse
alteri nescio cui loquenti. Usqui¬
quo uisio et iuge sacrificium ti
peccatum desolationis quȩ faq
est. et sanctuarium et fortitu

Expanded text:
arietem: Et comminuit duo corarietem: Et comminuit duo cornua ejus, et non poterat aries resistere ei: Cumque eum misisset in terra, conculcavit, et nemo quibat liberare arietem de manu ejus. Hircus autem caprarum magfactus est nimis: cumque crevisset, fractum est cornu magnum, et  De uno autem ex eis egressum est cornu unum modicum: et factum est grande contra meridiem, et contra orientem, et contra fortitudinem: Et magnificatum est usque ad fortitudinem coeli: et dejecit de fortitudine, et de stellis, et conculcavit eas: Et usque ad principem fortitudinis magnificatum est: et ab eo tulit juge sacrificium, et dejecit locum sanctificationis ejus. Robur autem datum est contra juge sacrificium propter peccata: et prosternetur veritas in terra, et faciet, et prosperabitur. Et audivi unum de sanctis loquentem: et dixit unus sanctus alteri nescio cui loquenti, Usquequo visio, et juge sacrificium, et peccatum desolationis, quae facta est: et sanctuarium, et fortitudo
Abbreviated transcription (Latin):
nno tertio regni balthassar
regis: uisio apparuit mihi.
Ego danhel post id
quod uideram in principio: uidi
inuisione mea cumessem insusis
castro. quod est inelam ciuitate.
Uidi autem inuisione esse me
super portam ulai: et leuain ocu¬
los meos et uidi. et ecce aries unuᷤ
stabat ante paludem. habens
cornua excelsa. et unum excelsi¬
us altero atq succrescens. Postea
uidi arietem cornibus uentilan-¬
occidentem. et contra aquilonẽ.
et contra meridiem. omnes bestiȩ
non poterant resistere ei. neq libe¬
rari demanu eius. Fecitq scđri
uoluntatem suam et magnificatꝰ
est: et ego intelligebam. Ecce
autem hẏrcus caprarum uentila¬
bat aboccidente super faciem
totius terrȩ. et non tangebat
terram. Porro hyrcus habebat
cornu insigne inter oculos suos
et uenit usq ad arietem illum
cornutum quemuideram stantẽ
ante portam. et cucurrit adeũ
in impetu fortitudinis suȩ. Cũq
ad ꝓpinquasset prope arietem.
efferatus est ineum. et percusłit

Expanded text:
nno tertio regni Baltassar regis, visio apparuit mihi. Ego Daniel, post id quod videram in principio, vidi in visione mea, cum essem in Susis castro, quod est in Elam civitate: Vidi autem in visione esse me super portam Ulai. Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce aries unus stabat ante paludem, habens cornua excelsa, et unum excelsius altero atque succrescens. Postea vidi arietem cornibus ventilancidentem, et contra aquilonem, et contra meridiem, Et omnes bestiae non poterant resistere ei, neque liberari de manu ejus: Fecitque secundum voluntatem suam, et magnificatus est: Et ego intelligebam: ecce autem hircus caprarum veniebat ab occidente super faciem totius terrae, et non tangebat terram: porro hircus habebat cornu insigne inter oculos suos. Et venit usque ad arietem illum cornutum, quem videram stantem ante portam, et cucurrit ad eum in impetu fortitudinis suae. Cumque appropinquasset prope arietem, efferatus est in eum, et percussit
Abbreviated transcription (Latin):
Inueterate dierum malorũ: nunc
uenerunt peccata tua quȩ opera¬
baris prius iudicans iudicia iN¬
iusta: innocentes opprimens et
dimittens noxios. dicente lño.
innocentem et iustum non inter¬
ficies. Nunc ergo: si uidistieam
dic subqua arbore uideris eos
loquentes sibi. Quiait. Subcino.
Dixitr autem damhel. Recte
mentitus es incaput tuum. Ecce
enimangelus dĩ acceptã senten¬
tia abeo: scindet te medium. Ꝙ
amoto eo: iussit uenire alium
et dixit ei. Semen chanaan et
non iuda: species decepit te: &
concupiscentia subuertit cor tu.¬
um. Sic faciebatis filiabus isrł:¬

Expanded text:
malorum, nunc venerunt peccata tua, quae operabaris prius, judicans judicia injusta, innocentes opprimens, et dimittens noxios, dicente Domino: Innocentem et justum non interficies. Nunc ergo si vidisti eam, dic, sub qua arbore videris eos loquentes sibi. Qui ait: Sub schino. Dixit autem Daniel: Recte mentitus es in caput tuum: Ecce enim angelus Dei accepta sententia ab eo, scindet te medium. Et, amoto eo, jussit venire alium, et dixit ei: Semen Chanaan, et non Juda, species decepit te, et concupiscentia subvertit cor tuum: sic faciebatis filiabus Isra
Abbreviated transcription (Latin):
lus dñi ad abbacuc. Fer prandiũ
quod habes inbaby lonem damhe¬
li. qui est in lacu leonum. Et
dixit abbacuc. Dñe. babylonẽ
non noui. et lacum nescio.
Et adprȩhendit eum ange.¬
lus dñi inuertice eius. et por.¬
tauit eum capillo capitis sui.
posuit que eum in baby lonem
super lacum in impetu spiritꝰ
sui. Et clamauit abbacue di-¬
cens. Danihel. tolle prandium
quod misit tibi ds̃. Et ait
danihel. Recordatus es enim
mei cls̃. et non dereliquisti
diligentes te. Surgensque
danhel: comedit. Porro an-¬
gelus domini restituit abbacuc
confestim in loco suo. Tenit
ergo rex die septima ut luge¬
ret danihelem: et uenit adla-¬
cum et introspexit: et ecce
danihel sedens. Et exclama.

Expanded text:
lus Domini ad Abacuc: Fer prandium lus Domini ad Abacuc: Fer prandium quod habes, in Babylonem Danieli, qui est in lacu leonum. Et dixit Abacuc: Domine, Babylonem non vidi, et lacum nescio. Et apprehendit eum angelus Domini in vertice ejus, et portavit eum capillo capitis sui, posuitque eum in Babylone supra lacum in impetu spiritus sui. Et clamavit Abacuc, dicens: Daniel, tolle prandium quod misit tibi Deus. Et ait Daniel: Recordatus es enim mei, Deus, et non dereliquisti diligentes te. Surgensque Daniel, comedit. Porro Angelus Domini restituit Abacuc confestim in loco suo. Venit ergo rex die septimo ut lugeret Danielem: et venit ad lacum, et introspexit, et ecce Daniel sedens. Et exclamavi
Abbreviated transcription (Latin):
Et ait rex. do tibi. Tulit ergo
danihel picem et adipem et pi.¬
los. et coxit pariter. fecitq mas¬
sas et dedit inos draconis. et dis¬
ruptus est draco. & cdixit danihel.
Ecce quȩ colebatis. Quod cum
audissent baby lonii incligna.¬
tisunt uehementer. et con-¬
gregati aduersus regem: dixe¬
runt᷑. Iud ȩus factus est rex.
Bel destruxit. draconem interfe.¬
cit. et sacerdotes occidit. Et
dixerunt cumuenissent adre¬
gem. Trade nobis danihelem.
alioquin inter ficie inus te & dontũ
tuam. Uidit ergo rex quod inru.¬
erent ineum uehementer. et
necessitate conpulsus. tradidit
eis danihelem. Quimiserunt eũ
in lacum leonum: et erat ibi sex¬
diebus. Porro in lacu erant septẽ
leones. et dabantur eis cotidie duo
pȩcora et duȩ oues. Et tunc non
data sunt eis: ut deuorarent da¬
nihelem. Frat autem abbacuc
propheta in uidȩa. et ipse coxerat
pulmentum. et intriuerat panes
in alueolo. et ibat incampum ut
ferret messoribus. Dixitq ange¬

Expanded text:
Et ait rex: Do tibi. Tulit ergo Et ait rex: Do tibi. Tulit ergo Daniel picem, et adipem, et pilos, et coxit pariter: fecitque massas, et dedit in os draconis, et diruptus est draco. Et dixit: Ecce quem colebatis. Quod cum audissent Babylonii, indignati sunt vehementer, et congregati adversum regem, dixerunt: Judaeus factus est rex, Bel destruxit, draconem interfecit, et sacerdotes occidit. Et dixerunt cum venissent ad regem: Trade nobis Danielem, alioquin interficiemus te et domum tuam. Vidit ergo rex quod irruerent in eum vehementer: et necessitate compulsus tradidit eis Danielem. Qui miserunt eum in lacum leonum, et erat ibi diebus sex. Porro in lacu erant septem leones, et dabantur eis quotidie duo corpora et duae oves: et tunc non data sunt eis, ut devorarent Danielem. Erat autem Abacuc propheta in Judaea, et ipse coxerat pulmentum, et intriverat panes in alveolo, et ibat in campum ut ferret messoribus. Dixitque Ange
Abbreviated transcription (Latin):
Saluarex. Statimiq cum aperui¬
issent ostium. intuitus est rex
mensam. et exclamauit uoce
magna. Magnus es bel: et ñ
est dolus apud te quisquam.
Et risit danihel: et tenuit
regem ne ingrederetur intro.
et dixit. Ecce paumentum.
aniiaduerte cuius uestigia sunt
hec. ꝙ dixit rex. Uideo uestigi¬
a uirorum ac mulierum et in-¬
fantum. Et iratus rex. tunc ad¬
prȩhendit sacerdotes et uxores
et filios eorum. et ostenderunt
ei abscondita ostiola per quȩ in¬
grediebantur et consumebant
quȩ erant super mensam. Occidit
ergo illosrex: et tradidit bel in
potestate danheli. Quisubuertit
eum: et templum eius.III.¬
t erat draco magnus iN
loco illo. et colebant eũ
babylonii. Et cdixit rex
cdaniheli. Ecce nunc non potes
dicere quia non sit iste ds uiuens.
adora ergo eum. dixitq danihel.
Dñm dm̃ meum adoro: quia ip¬¬
se est ds̃ uiuens. Tu autem rex.
clamihi potestatem et interficiã
draconem absq gladio et fuste.

Expanded text:
Salva, rex. Statimque cum aperuSalva, rex. Statimque cum aperuisset ostium, intuitus rex mensam, exclamavit voce magna: Magnus es, Bel, et non est apud te dolus quisquam. Et risit Daniel: et tenuit regem ne ingrederetur intro: et dixit: Ecce pavimentum, animadverte cujus vestigia sint haec. Et dixit rex: Video vestigia virorum, et mulierum, et infantium. Et iratus est rex. Tunc apprehendit sacerdotes, et uxores, et filios eorum, et ostenderunt ei abscondita ostiola, per quae ingrediebantur, et consumebant quae erant super mensam. Occidit ergo illos rex, et tradidit Bel in potestatem Danielis, qui subvertit eum et templum ejus. Et erat draco magnus in loco illo, et colebant eum Babylonii. Et dixit rex Danieli: Ecce nunc non potes dicere quia non sit iste Deus vivens: adora ergo eum. Dixitque Daniel: Dominum Deum meum adoro, quia ipse est Deus vivens: tu autem, rex, da mihi potestatem, et interficiam draconem absque gladio et fuste.
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃aruulis et filiis. & uenit
rex cum damhele intemplum
belis. Et dixerunt sacerdotes
belis. Eccenos egrediemur fo-¬
ras: et turex pone escas. et uinũ
misce. et claude ostium & signa
anulo tuo: et cum ingressis fu¬
eris mane : nisi inueneris om̃ia
comesta abel: moriemur: uel
daniheł qui mentitus est aduer¬
sum nos. Confidebant autent
quia fecerant submensa abscon¬
ditum introitum. et per illud
in grediebantur semper et deuo.¬
rabant ea. Factum est igitur post¬
quam egressi sunt illi. et rex posu¬
it cybos ante bel: prȩcepit dani-¬
hel pueris suis et attulerunt cine-¬
rem. et cribrauit ꝑ totum tẽplum
coramrege. Et egressi. clausert
ostium. et signantes anulo regis
abierunt. Sacerdotes autem in¬
gressi sunt nocte iuxta consuetu¬
dinem suam. et uxores et filii
eorum. et comederunt omnia et
biberunt. Surrexit autem rex¬
mane primo cliluculo. et danihel
cum eo. Eait rex. Saluane sunt
signa danihel: Qui respondit.

Expanded text:
et parvulis, et filiis. Et venit et parvulis, et filiis. Et venit rex cum Daniele in templum Bel. Et dixerunt sacerdotes Bel: Ecce nos egredimur foras, et tu, rex, pone escas, et vinum misce, et claude ostium, et signa annulo tuo: et cum ingressus fueris mane, nisi inveneris omnia comesta a Bel, moriamur, vel Daniel qui mentitus est adversum nos. Contemnebant autem, quia fecerant sub mensa absconditum introitum, et per illum ingrediebantur semper, et devorabant ea. Factum est igitur postquam egressi sunt illi; et rex posuit cibos ante Bel: praecepit Daniel pueris suis, et attulerunt cinerem, et cribravit per totum templum coram rege: et egressi clauserunt ostium: et signantes annulo regis abierunt. Sacerdotes autem ingressi sunt nocte juxta consuetudinem suam, et uxores, et filii eorum: et comederunt omnia, et biberunt. Surrexit autem rex primo diluculo, et Daniel cum eo. Et ait rex: Salvane sunt signacula, Daniel? Qui respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
rat quoq ilolum nomi¬
ne bel: apud baby loni¬
ds: et inpendebantur
ineo perdies singulos similae
artabȩ duodecim. et oues qua-¬
draginta: iuiniq anforȩ sex.
Rexͦ quoq colebat eum. & ibat
per singulos dies adorare eum.
Porro cdanihel adorabat dm̃suum.
dixitq eirex. Quare non adoras
bel. Qui respondens: ait ei.
Quia non colo ielola manu facta.
sed uiuentem dm̃ qui creauit
cȩlum et terram: et habet potes¬
tatem omnis carnis. Et dixit ad
euni rex. Non tibi uidetur esse
bel deus uiuens: An non uides
quanta comeclat et bibat cotidie.
& ait damhel arridens. Ne
erres rex. Iste enim intrinsecus
luteus est et forinsecus aereus.
neq comedit aliquando. Et ira.¬
tus rex: uocauit sacerdotes
eius. & ait eis. Nisi dixeritis
mihi quis est qui comedit impe¬
nsas has. moriemini. Si autem¬
bel comedat hȩc : morietur da¬
nihel qui blasphemauit iN
bel. Et dixit danihel regi.
Fiat scłm uerbum tuum.
rant autem
sacerdotes bel septua.¬
guita: exceptis uxorib

Expanded text:
rat quoque idolum nomine Bel apud Babylonios: et impendebantur in eo per dies singulos similae artabae duodecim, et oves quadraginta, vinique amphorae sex. Rex quoque colebat eum, et ibat per singulos dies adorare eum: porro Daniel adorabat Deum suum. Dixitque ei rex: Quare non adoras Bel? Qui respondens ait ei: Quia non colo idola manufacta, sed viventem Deum, qui creavit coelum et terram, et habet potestatem omnis carnis, Et dixit ad eum rex: Non tibi videtur esse Bel vivens Deus? Annon vides quanta comedat et bibat quotidie? Et ait Daniel arridens: Ne erres, rex. Iste enim intrinsecus luteus est, et forinsecus aereus, neque comedit aliquando. Et iratus rex vocavit sacerdotes ejus, et ait eis: Nisi dixeritis mihi, quis est qui comedat impensas has, moriemini. Si autemBel comedat haec, morietur Daniel, quia blasphemavit in Bel. Et dixit Daniel regi: Fiat juxta verbum tuum. Erant autem sacerdotes Bel septuaginta, exceptis uxoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
magna. Mundus ego sum asan¬
guine huius. & conuersus om¬
est iste sermo quentu locutus es:
Quicum staret in medio eorum: ait.
Sic fatui filii ifrł: non iudican¬
tes neq quod uerum est cognose.¬
entes. condempnastis filiam isrł.
Reuertimini adiudicium: quia
falsum testimonium locutifunt
aduersus eam. Reuersus est ergo
populus cum festinatione: et dixe¬
runt ei senes. Ueni et sede in me¬
dio nr̃m. et indica nobis: quia tibi
honorem senectutis.
Et drx¬
it adeos danihel.
Separate eos ab inuicem pro¬
cul : et duudicabo eos. Cumergo

Expanded text:
Mundus ego sum a sanguine huius." Et conuersus omest iste sermo quem locutus es?" Qui cum stares in medio eorum ait: "Sic fatui uiri Israel, non iudicantes, neque quod verum est cognoscentes, condemnastis filiam Israel? Revertimini ad judicium, quia falsum testimonium locuti sunt adversus eam. Reversus est ergo populus cum festinatione, et dixerunt ei senes: Veni, et sede in medio nostrum, et indica nobis: quia tibi honorem senectutis. Et dixit ad eos Daniel: Separate illos ab invicem procul, et dijudicabo eos. Cum erg
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autem adño aliquid im¬
peratur. nisi fiat inobȩdientiȩ
culpa est. Cum autem potestas
datur. licet cuiq nonuti: et
tanquam desuo iure cedere.
Hoc ergo ordinans dñs quod
eum ordinasse dicit apłs his
qui euangelium ad nuntiant
de euangelio uiuere. illa apo.¬
stolis loquebatur ut securi ñ
possiderent nec portarent
huic uitȩ necessaria nec mag.¬
na nec minima. ideo posuit
nec uirgam: ostendens a fide¬
libus suis omnia deberi minis.¬
tris suis nulla suꝑflua requi:¬
rentibus. acper hoc addendo
dignus est enum operarns cibo
suo. prorsus aperuit & in lustra¬
uit. unde hȩc loquerentur.
Hanc ergo potestatem uirgȩ
nomine significauit cumdicit.
nequid tollerent inuia nisi uir¬
gam tantum : ut intelligatur
quia per potestatem adño accep¬
tam quȩ uirgȩ nomine signifi¬
cata est: etiam quȩ non portan.¬
tur non deerunt.

Expanded text:
Cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobedientiae culpa est. Cum autem potestas datur, licet cuique non uti, et tanquam de suo jure cedere. Hoc ergo ordinans Dominus, quod eum ordinasse dicit Apostolus, iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent, neque portarent huic vitae necessaria, nec magna, nec minima. Ideo posuit, Nec virgam, ostendens a fidelibus suis, omnia deberi ministris suis, nulla superflua requirentibus. Ac per hoc addendo: Dignus est enim operarius cibo suo , prorsus aperuit et illustravit, unde haec omnia loqueretur. Hanc ergo potestatem virgae nomine significavit, cum dicit, ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum. Ut intelligatur, quia per potestatem a Domino acceptam, quae virgae nomine significata est, etiam quae non portantur, non deerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nificatione intelligitur temp¬
tatio dequa dictum est deus
neminem temptat. & sub alia
trumque ergo accipien¬
dum est adño apłis dictũ.
et ut nec uirgam ferrent.
& ut non nisi uirgam ferrent.
Cum enim scđm matheum di¬
ceret eis. nolite possidere au¬
rum neq argentum et cȩtera:
continuo subiecit : dignus est
enim operarius cibo suo. Unde
satis ostendit cur eos hȩc possi¬
dere ac ferre noluerit: non
quo necessaria non sint susten¬
tationi huius uitȩ: sed quia
sic eos mittebat ut eis hȩc de¬
beri monstraret abillis. quibus
euangelium credentibus adnum.¬
tiarent. Claret autem hȩc non
ita prȩcepisse dñm tanquã euan-¬
gelistȩ uiuere aliunde non de
beant : quam eis prebentibus
quibus ad nuntiant euangeliũ.
Alioquin contra hoc prȩceptũ
fecit apłs: qui uictum de manu¬
um suarum laborib transige¬
bat neciiquam grauis esset.
sed potestatem dedisse inqua
inqua scirent sibi ista deberi.

Expanded text:
nificatione intelligitur tennificatione intelligitur tentatio, de qua dictum est, Deus neminem tentat , et sub alia is. Utrumque ergo accipiendum est, a Domino apostolis dictum, et ut nec virgam ferrent, et ut non nisi virgam ferrent. Cum enim secundum Matthaeum diceret eis: Nolite possidere aurum neque argentum, et caetera , continuo subjecit: Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quo necessaria non sint sustentationi hujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi monstraret ab illis quibus Evangelium credentibus annuntiarent. Clarum autem haec non ita praecepisse Dominum tanquam evangelistae vivere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi.
Abbreviated transcription (Latin):
ONCESSN
tate signorum.
misit p̾rȩdicare
regnum cĩei.
ut promissorum
magnitudinem attestaretur
etiam magnitudo factorum.
fidemq uerbis daret uirtus
ostensa: et noua facerent qui
noua prȩdicarent. Unde nunc
quoq cum fidelium numerosi.¬
tas excreuit. intra scãm eccłam
multisunt qui uitam uirtutũ
tenent. et signa uirtutũ non
habent: quia frustra miraculũ
foras ostenditur: si de est quod
intus operetur. Nam iuxta.
magistri gentiũm uocem. lin.¬
guę insignum sunt: non fide¬
libus. sed infidelibus. Et ait
ad illos. Nihil tuleritis inuia.
pecuniam : neq duas tunicas
habeatis.
olet quȩri quomodo
matheus et lucas com¬
memorauerint dixisse
dñm discipulis ut nec uirgam
ferrent. cum dicat marcus &
prȩcepit eis nequid tollerent
inuia nisi uirga tantum: quod
ita soluitur : ut intelligamus
subalia significatione dictam
uirgam quȩ scđm marcum feren¬
da est: & subalia illam quae
scđm matheum et lucam non
est ferenda. sicut subalia sig¬

Expanded text:
oncessa rimo signorum, misit eos praedicare regnum Dei, ut promissorum magnitudinem attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque verbis daret virtus ostensa: et nova facerent, qui nova praedicarent. Unde nunc quoque cum fidelium numerositas excrevit intra sanctam Ecclesiam, multi sunt qui vitam virtutum tenent, et signa virtutum non habent. Quia frustra miraculum foras ostenditur, si deest quod intus operetur. Nam juxta Magistri gentium vocem: « Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . » « Et ait ad illos: Nihil tuleritis in via, pecuniam, neque duas tunicas habeatis. olet quaeri quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverint dixisse Dominum discipulis ut nec virgam ferrent, cum dicat Marcus: Et praecepit eis ne quid tollerent in via nisi virgam tantum. Quod ita solvitur, ut intelligamus sub alia significatione dictam virgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Matthaeum et Lucam non est ferenda; sicut sub alia sig
Abbreviated transcription (Latin):
Nde et mulieri illi post
resurrectionem dixit
uolenti se mittere ad pe¬
des eius nolime tangere. non¬
dum enim ascendi ad patrem
meum. Quod uides hoc solum
me esse putas. nolime tangere.
Quid est hoc: solum me esse
putas quod tibi appareo. noli
sic credere. hoc est nolime tan¬
gere: non dum enim ascendi.
ad patrem meum. Tibi non asc¬
endi. nam inde nũquã reressi.
Interra non tangebat stantem:
quomodo tangeret ad patrem
ascendentem: Sic tamen sic se
tangi uoluit. sic tangitur abeis
aquibus bene tangitur. Ascen-¬
dens ad patrem. manens cum
patre: ȩqualis patri. Inde & hic
si aduertis. nemouenit adme.
nisi quem pãter adtraxerit. no-¬
li te cogitare inuitum trahi. In-¬
uitus trahitur animus. sedamo¬
re. Nec timere debemus ne ab
hominibus qui uerba ꝑpendunt.
et arebus maxime diuinis intel¬
ligendis longe remoti sunt.¬

Expanded text:
nde et mulieri illi post resurrectionem dixit volenti se mittere ad pedes ejus: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem . Quod vides, hoc solum me esse putas; noli me tangere. Quid est? Hoc solum me esse putas quod tibi appareo, noli sic credere: hoc est, Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem; tibi non ascendi, nam inde nunquam recessi. In terra non tangebat stantem, quomodo tangeret ad Patrem ascendentem? Sic tamen, sic se tangi voluit: sic tangitur ab eis a quibus bene tangitur, ascendens ad Patrem, manens cum Patre, aequalis Patri. 4. Inde et hic si advertis, Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit. Noli te cogitare invitum trahi: trahitur animus et amore. Nec timere debemus ne ab hominibus qui verba perpendunt, et a rebus maxime divinis intelligendis longe remoti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ens autẽ princeps sacerdotum
& qui cum eo erant. conuocaue¬
runt concilium & omnes semo¬
res filiorum isrł: & miserunt
ad carcerem ut adducerentus.
Cum autẽ uenissent ministri.
& aꝑto carcere non inuenissent
illos: reuersi nuntiauerunt
dicentes. Carcerem quidem
inuenimus clausum cum omni
diligentia. & custodes stantes
adianuam : aperientes autẽ nenu¬
nem intus inuenimus. Ut autẽ
audierunt hos sermones magi¬
stratus templi & principes sacer¬
dotum: ambigebant de illis
quid nam fieret.i.¬
dueniens autẽ quidam nũ¬
ntiauit eis quia ecce iuri
quos posustis incarcere.¬
sunt intemplo stantes: & docen¬
tes populum. Tunc abiit magi¬
stratus cum ministris: & addu¬
xerunt illos sine in : timebant
enim populum ne lapidarentus.
Et cum adduxissent illos. sta¬
tuerunt inconcilio: & interro¬
gauit eos princeps sacerdotum
dicens. Prȩcipiendo prȩcepimꝰ¬
uobis ne doceretis in nomine
isto: & ecce replestis hierusalẽ
doctrina ur̃a : & uultis inducere

Expanded text:
erdotum, et qui cum eo erant, convenerunt concilium, et omnes seniores filiorum Israel: et miserunt ad carcerem, ut adducerentur. Cum autem venissent ministri, et aperto carcere, non invenissent illos, reversi nuntiaverunt, dicentes: Carcerem quidem invenimus clausum cum omni diligentia, et custodes stantes ante januas: aperientes autem neminem intus invenimus. Ut autem audierunt hos sermones magistratus templi, et principes sacerdotum, ambigebant de illis quidnam fieret. Adveniens autem quidam nuntiaviquos posuistis in carcerem: in templo sunt stantes et docentes populum. Tunc abiit magistratus cum ministris: et adduxit illos sine vi. Timebant enim populum: ne lapidarentur. Et cum adduxissent eos: statuerunt in concilio. Et interrogavit eos princeps Sacerdotum dicens. Precipiendo precepimvobis ne doceretis in hoc nomine, et ecce replestis Hierusalem doctrina uestra et uultis inducere
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoribus famentia. Timor
dñi. expellit peccatum. Nam
qui sine timore est: non potest
iustificari. Pracundia enim
animositatis illius. subuersio eiꝰ.
est. Usque intempus sustinebit
patiens. & postea redditio iocun¬
ditatis. Bonus sensus usq intem¬
pus abscondet uerba illius. et
labia multorum enarrabunt sen¬
sum illius. In thesauris sapientiȩ
significatio disciplinȩ. execratio
autem peccatori cultura dĩ.ar
sapientiam conserua iusti¬
tiam. & ds̃ prebebit illam tibi.¬
¶ Sapientia enim et disciplina
timor dm̃i. & quod bene placitũ
est illi fides et mansuetudo. et
ad impleuit thesauros illius.
Nonsis incredibilis timori
dñi. et ne accesseris ad illum
duplici corde. Ne fueris hy¬
pocrita in conspectu hominum.
et non scandalizeris inlabiis
tuis. At tende millis ne forte
cadas. et ad ducas animȩ tuae
in honorationem. et reuelet ds̃
absconsa tua. et in medio syna¬
goge elidat te : qm̃ accessisti
maligne ad dnm. et cor tuum
plenum est dolo et fallatia.¬

Expanded text:
ribus, sapientia. Timor Domini expellit peccatum; nam qui sine timore est, non poterit justificari. Iracundia enim animositatis illius, subversio illius est. Usque in tempus sustinebit patiens, et postea redditio jucunditatis. Bonus sensus usque ad tempus abscondet verba illius, et labia multorum enarrabunt sensum illius. In thesauris sapientiae significatio disciplinae; exsecratio autem peccatori cultusapientiam, serua iustitiam, et deus praebebit illam tibi. sapientia enim et disciplina timor domini, et quod beneplacitum est illi fides et mansadimplebit thesauros illius non sis incredibilis timori Domini et ne accesseris ad illum duplici corde ne fueris hypocrita in conspectu hominum et non scandalizeris labiis tuis adtende in illis ne forte cadas et adducas animae tuae inhonorationem et revelet Deus absconsa tua et in medio synagogae elidat te quoniam accessisti maligne ad Dominum et cor tuum plenum est dolo et fallacia
Abbreviated transcription (Latin):
nalium suorum
nitium sapientiȩ tuor dñi. &
cum fidelibus inuulua conere¬
tus est. & cum electis feminis
graditur. & cum iustis & fideli¬
bus agnoscitur. Timor dñi. sci¬
entiȩ religiositas. Religiositas
custodiet & iustificabit cor. io.¬
cunditatem atq gaudium da.
bit. Tuenti dñm bene erit.
& in diebus consummationis illi¬
us benedicetur.UI.¬
lenitudo sapientiȩ tune.¬
re dm̃. et plenitudo afru¬
ctibus illius. Omnem doniũ
illius impleuit agenerationib.
et receptacula athesauris illius.
Corona sapientiȩ timor dñi.¬
replens pacem. et salutis fruc.¬
tum. & uidit & dinumerauit
eam. Utraque autem sunt do-¬
na di. scientia et intellectus.
Prudentiȩ sapientia comparti.¬
etur. et gloriam tenentium
se exaltat.¬
alix sapientiȩ est time.¬
us Ulongeui. Inthesauris

Expanded text:
nalium suorum. Initium sapientiae timor Domini; et cum fidelibus in vulva concreatus est, et cum electis feminis graditur, et cum justis et fidelibus agnoscitur. Timor Domini, scientiae religiositas. Religiositas custodiet, et justificabit cor, jucunditatem atque gic: Timenti dominum bene erit, et in diebus consummationis illius benedicetur. plenitudo sapientiae timere dominum et plenitudo de fructibus eius. omnem domum illius inplebit a generationibus, et receptacula de thensauris eius. corona sapientiae timere dreplens pacem et salutis fructum; et vidit, et dinumeravit eam, utraque autem sunt dona Dei. Scientiam et intellectum prudentiae sapientia compartietur, et gloriam tenentium se exaltat.sapientiae est timeus longaevi
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum. quia ibi abiectus est
clipeus fortium. clipeussaul.
quasi non esset unctus oleo.
a sanguine interfectorum. al
adipe fortium. Sagitta iona¬
than numquam redut retror̃¬
sum. et gladius saul non est
reuersus inanis. Saul et iona.¬
than amabiles et decori in uita
sua. in morte quoq non sunt
diuisi. Aquilis uelotiores. leo¬
nibus fortiores.
iliȩ israhel super saul flete.

Expanded text:
est clypeus fortium, clypeus Saul, quasi non esset unctus oleo. A sanguine interfectorum, ab adipe fortium, sagitta Jonathan numquam rediit retrorsum, et gladius Saul non est reversus inanis. Saul et Jonathan amabiles et decori in vita sua, in morte quoque non sunt divisi, aquilis velociores, leonibus fortiores. Filiae Israel, super Saul flete,
Abbreviated transcription (Latin):
et atrium repletum est splendo.¬
re gloriȩ dñi. et sonitus alarum
cherubim audiebatur usq ad
atrium exterius. quasi uox dei
omnipotentis loquentis.
umque prȩcepisset uiro
qui inditus erat lineis di.¬
cens. sume ignem demedio
rotarum quȩ sunt inter cherubin.
ingressus est ille et stetit iuxta
rotam. Et extendit cherub ma¬
num de medio cherubin adignẽ
qui erat inter cherubin: et sũp¬
sit et dedit in manus eius quiui¬
dutus erat lineis. Qui accipiens
egressus est : et ap̃paruit iN
cherubim similitudo manus ho
minis subtus pennas eorum.
Et uidi. et ecce quatu or rotȩ
iuxta cherubin.¬

Expanded text:
et atrium repletum est splendoet atrium repletum est splendore gloriae Domini. Et sonitus alarum cherubim audiebatur usque ad atrium exterius, quasi vox Dei Omnipotentis loquentis. Cumque praecepisset viro, qui indutus erat lineis dicens: Sume ignem de medio rotarum, quae sunt inter cherubim: ingressus ille stetit juxta rotam. Et extendit cherub manum de medio cherubim, ad ignem, qui erat inter cherubim: et sumpsit, et dedit in manus ejus, qui indutus erat lineis: qui accipiens egressus est. Et apparuit in cherubim similitudo manus hominis subtus pinnas eorum et vidi et ecce quattuor rotae iuxta cherubin
Abbreviated transcription (Latin):
tas clomus isrł et
iuda magna est ni¬
mis ualde. et repleta est ter¬
ra sanguimbus. et ciuitas re-¬
pleta est auersione. Dixeruns
enim. Dereliquit dñs terram.
et dñs non uider. Igitur &
meus non parcet oculus neq
iniserebor : uiam eorum super ca¬¬
put eorum redlam. Et ecce
uir qui incdutus erit lineis: qui
habebat atramentarium indor¬
so suo respondit uerbum clicexs.
Feci sicut prȩcepisti mihi.
t uidi. et ecce infirmam̃¬
to quod erat suꝑ caput
cherubin quasi lapis sap¬
phirus. quasi species sumlitudi-¬
nis solis apparuit super ea. Et
dixit aduirum qui indutus erat
lineis. etait. Ingredere in meclio
rotarum quȩ sunt subtus che-¬
rubin: et imple manum tuam
prunis ignis quȩ sunt inter che-¬
rubin. et effunde super ciuiti.¬
tem. Ingressusq est inconspec-¬
tumeo. Cherubin autem stabant
adextris domus cum ingrederet᷑
uir : et nubes impleuit atrium
interius. et eleuata est gła dñi
de super cherubin adlumen do-¬
mus. et repleta est domus nube.

Expanded text:
tas domus Israel et Juda magna est nimis valde, et repleta est terra sanguinibus, et civitas repleta est aversione: Dixerunt enim: Dereliquit Dominus terram, et Dominus non videt. Igitur et meus non parcet oculus, neque miserebor: viam eorum super caput eorum reddam. Et ecce vir qui indutus erat lineis, qui habebat atramentarium in dorso suo , respondit verbum , dicens: Feci sicut praecepisti mihi. Et vidi, et ecce in firmamento, quod erat super caput cherubim, quasi lapis sapphirus, quasi species similitudinis solii, apparuit super ea. Et dixit ad virum, qui indutus erat lineis, et ait: Ingredere in medio rotarum, quae sunt subtus cherubim, et imple manum tuam prunis ignis, quae sunt inter cherubim, et effunde super civitatem. Ingressusque est in conspectu meo cherubim autem stabant a dextris domus cum ingrederetur vir, et nubes implevit atrium interius. Et elevata est gloria Domini desuper cherub ad limen domus: et repleta est domus nube,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Ac si aperte dicat. Suauita¬
tem eius non cognoscetis. si hanc
minime gustastis. Sed cibum
uitȩ expalato cordis tangite.
ut ꝓbantes eius dulcedine m
amare ualeatis. Has autẽm homo
delitias tunc amisit : cum in para.¬
chyso peccauit. extra exiit. os
acibo internȩ dulcedinis clausit.
nde nos quoq X.
nati in huius peregrina¬
tionis erumna huc fastidi¬
osi iam uenimus. nescimus quid
desiderare debeamus. tantoq
se amplius fastidii nr̃i morbus
exaggerat: quanto magis abȩsu
illius dulcedinis animus elon¬
gat. et eo iam internas delitias
non appetit. quo eas comedere
diu longeq desueuit. Fastidio
ergo nr̃o tabescimus. & longa
in ediȩ peste fatiganiur. E quia
gustare intus nolumus paratan
dulcedinem. amamus foris mise¬
ri famem nr̃am. Sed superna noᷤ
pietas nec deserentes se deserit.
contemptas enim illas delitias
ad memoriȩ nr̃e oculos reuocat.
easq nobis ꝓponit. in ꝓmissione

Expanded text:
Dominus . Ac si aperte dicat: SuavitaDominus . Ac si aperte dicat: Suavitatem ejus non cognoscitis, si hanc minime gustatis. Sed cibum vitae ex palato cordis tangite, ut probantes ejus dulcedinem amare valeatis. Has autem homo delicias tunc amisit, cum in paradiso peccavit ; extra exiit, cum os a cibo aeternae dulcedinis clausit. Unde nos quoque nati in hujus peregrinationis aerumna, huc fastidiosi jam venimus, 1619 nec scimus quid desiderare debeamus; tantoque se amplius fastidii nostri morbus exaggerat, quanto magis ab esu illius dulcedinis animus elongat; et eo jam internas delicias non appetit, quo eas comedere diu longeque desuevit. Fastidio ergo nostro tabescimus, et longa inediae peste fatigamur. Et quia gustare intus nolumus paratam dulcedinem, amamus foris miseri famem nostram. Sed superna nos pietas nec deserentes se deserit. 2. Contemptas enim illas delicias ad memoriae nostrae oculos revocat, easque nobis proponit; in promissione
Abbreviated transcription (Latin):
cias corporis
& cortlis solet.
quod corpora¬¬
les deliciȩ cum
non habentur
graue inse
desiderium accendunt. cum ue¬
ro habite ȩduntur. comedentẽ
ꝓtinus infastidium ꝑsatietatẽ
uertunt. At contra spiritales
delitiȩ cum non habentur infa¬
stidio sunt: cum uero habentur
in desiderio. tantoq acomedente
amplius esuriuntur: quanto &
abesuriente amplius comedunt᷑.
In illis appetitus placet: experi-¬
entia displicet. in istis appetitus
uilis est : & experientia magis
placet. In illis appetitus saturi.¬
tatem. saturitas fastidium gene¬
rat. inistis autem appetitus satu¬
ritatem: saturitas appetitũ parit.
ugent enu¬
spiritales delitiȩ desideri.¬
um inmente dum sati.¬
ant. quia quantomagis ear um
sapor percipitur : eo amplius
cognoscitur quod auidius ame¬
tur. & id circo non habite ama-¬
ri non possunt : quia earum sa¬
por ignoratur. Quis enim ama¬
re ualeat. quod ignorat: Proinde
psalmista nos ammonet diceus.
Gustate et udete. qm̃ suauis ẽ

Expanded text:
cias corporis et cordis solet, quod corporales deliciae cum non habentur grave in se desiderium accendunt, cum vero habitae eduntur comedentem protinus in fastidium per satietatem vertunt. At contra spiritales deliciae cum non habentur in fastidio sunt, cum vero habentur in desiderio; tantoque a comedente amplius esuriuntur, quanto et ab esuriente amplius comeduntur. In illis appetitus placet, experientia displicet: in istis appetitus vilis est, et experientia magis placet. In illis appetitus saturitatem, saturitas fastidium generat; in istis autem appetitus saturitatem, saturitas appetitum parit. Augent enspiritales deliciae desiderium in mente, dum satiant, quia quanto magis earum sapor percipitur, eo amplius cognoscitur quod avidius ametur. Et idcirco non habitae amari non possunt, quia earum sapor ignoratur. Quis enim amare valeat quod ignorat? Proinde Psalmista nos admonet, dicens: Gustate, et videte quoniam suavis est
Abbreviated transcription (Latin):
ens an stultus futuris sit. Et
dominabitur in laboribus me¬
is quibus desudaui et sollicitꝰ
Fui. & est quic quam tam ua-¬
num: Unde cessaui. renunti¬
auitq cor meum ultra labora¬
re subsole. Namcum alius
laboret insãpientia et doctri.¬
na et sollicitudine: homini
otioso quȩsita dimittit. Et
hoc ergo uanitas. et magnum
malum. Quid enim proderit
homini deuniuerso labore
suo. et afflictione spiritus qua
subsole cruciatus est. Cuncti
dies eius doloribus et erumpnis
pleni sunt: nec ꝑ noctem men-¬
te requiescit.

Expanded text:
ens an stultus futurus sit, Et ens an stultus futurus sit, Et dominabitur in laboribus meis, quibus desudavi et sollicitus fui: et est quidquam tam vanum? Unde cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit: et hoc ergo vanitas, et magnum malum. Quid enim proderit homini de universo labore suo, et afflictione spiritus, qua sub sole cruciatus est? Cuncti dies ejus doloribus et aerumnis pleni sunt, nec per noctem mente requiescit:
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia cortuum. & sci¬
entia amimȩ tuȩ placue¬
rit: consilium custodiet te. et
prudentia seruabit te : ut eru¬
aris deuia mala. et abhomine
qui peruersa loquitur. Qui
relinquunt iter rectum et ambu¬
lant per uias tenebrosas. qui lȩ¬
tantur cum male fecerint & ex¬
ultant in rebus pessimis. quorũ
uiȩ peruersȩ. & in fames gressus
eorum: ut eruaris amulierae
aliena & ab extranea quȩ mollit
sermones suos: & relinquit du¬
cem pubertatis suȩ. et pacti dĩ
sui oblita est. Inclinata est enim
adinortem domus eius: et ad in¬
feros semitȩ ipsius. Omnes qui
ingrediuntur ad eam non re.¬
uertentur. nec apprehendent
futura tempora. obliuione
cuncta pariter operient.
oritur doctus.
similiter ut indoctus.
Set iccirco teduit me
uitȩ me̾ȩ uidentem mala esse¬
uniuersa subsole. & cunctam
uanitatem atq afflictionem
spiritus. Rur sum detestatus
sum omnem in dustriam meam
qua subsole studiosissime labo¬¬
raui. habiturus heredem post
me. quem ignoro utrum sapi-¬

Expanded text:
sapientia cor tuum et scientia animae tuae placuerit, consilium custodiet te et prudentia seruabit te, ut eruaris de uia mala et ab homine qui peruersa loquitur, qui relinquunt iter rectum et ambulant per uias tenebrosas, qui laetantur, cum malefecerint, et exultant in rebus pessimis, quorum uiae peruersae et ineorum. Ut eruaris a muliere aliena, et ab extranea, quae mollit sermones suos: Et relinquit ducem pubertatis suae, et pacti Dei sui oblita est. Inclinata est enim ad mortem domus ejus, et ad inferos semitae ipsius. Omnes, qui ingrediuntur ad eam, non revertentur, nec apprehendentfutura tempora oblivione cuncta pariter operient. Moritur doctus similiter et indoctus: et idcirco taeduit me vitae meae, Videntem mala universa esse sub sole, et cuncta vanitatem et afflictionem spiritus: Rursus detestatus sum omnem industriam meam, qua sub sole studiosissime laboravi, Habiturus haeredem post me, quem ignoro, utrum sapi
Abbreviated transcription (Latin):
nus est altissuus crea.¬
tor omnipotens rex
potens et metuendus
nimium : sedens suꝑ thronum
dinumerauit & mensus est.
et effudit illam super omnia
opera sua. et super omnem car¬
nem. secundum datum suum
preb& illam diligentibus se.
Timor dñi gloria & gloriatio.¬
& lȩtitia & corona exultationis.
imor dñi

Expanded text:
nus est Altissimus creator omnipotens, rex potens et metuendus nimis, sedens super thronum dinumeravit, et mensus est. Et effudit illam super omnia opera sua, et super omnem carnem sepraebuit illam diligentibus se. Timor Domini, gloria et gloriatio, et corona exsultationis. Timor Domi
Abbreviated transcription (Latin):
enit synagoga prior admo.¬
numentum. sed minime in¬
trauit: quia legis quidem.
mandata percepit. ꝓphetias de in¬
carnatione ac passione dominica
audiuit: sed credere in mor tuum
noluit. Uidit enim iohannes posi¬
ta linteamina. non tamen introi-¬
uit : quia uidelicet synagoga et
tamen ad fidem passionis domini¬
cȩ credendo intrare distulit.
Quem diu longeq ꝓphetauit. prȩ¬
sentem uidit & renuit: homi¬
nem esse despexit: dm̃ carne mor¬
talem factum credere noluit.
Quid ergo est. nisi quia & citius
cucurrit: & tamen ante monu¬
mentum uacua stetit. Uenit
autẽ symon petrus sequens eum.
et introuut inmonumentum:
quia secuta posterior aeccła genti
cdidit dm̃. Clidit linteamina posi¬
ta. & sudarium quod fuerat suꝑ
caput eius noncum linteaminib

Expanded text:
enit Synagoga prior ad monumentum, sed minime intravit: quia legis quidem mandata percepit, prophetias de incarnatione ac passione Dominica audivit, sed credere in mortuum noluit. Vidit enim Joannes posita linteamina, non tamen introivit, quia videlicet Synagoga et tamen ad fidem passionis Dominicae credendo intrare distulit: quem diu longe lateque prophetavit, praesentem vidit et renuit; hominem esse despexit, Deum carne mortalem factum credere noluit. Quid ergo est, nisi quia et citius cucurrit, et tamen ante monumentum vacua stetit? Venit autem Simon Petrus subsequens eum, et introivit in monumentum. Quia secuta posterior Ecclesia Gentiudidit Deum. Vidit linteamina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, non cu
Abbreviated transcription (Latin):
nium mandatorum una est.
et omnia manclata quasiunũ
uidetur esse mandatum. ita
sibi coherent ut alterũsint
altero esse non possit: ut pu¬

Expanded text:
nium mandatorum una est utilitas, et omnia mandata unum videntur esse mandatum, ita sibi invicem cohaerent, ut alterum sine altero esse non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
go hȩc & super scriptio:
Qui putant interrogatio¬
nem saluatoris ignorantiam esse.
et non dispensatiouem: discant
ex presenti loco. quod utiq seire
in nummo. sed interrogat. ut
ad sermonem eorum competenter
respondeat. Dicunt ei. Cȩsaris.
Tunc ait illis. Reddite ergo quȩ
sunt cȩsaris cȩsari. et que sunt dĩ
dõ. Cȩsarem non putemus augu-¬
stum : sed tiberium significari.
priugnum eius : qui in locum
sus est dñs. Omnes autem reges
romani. a primo gaio cȩsare qui
imperium arripuerat. cȩsares
reddite quȩ sunt cȩsaris cȩsari.
idest numinum et tributum et
pecuniam. Et quȩ sunt dĩdõ.
decimas. primicias. et oblationes.
hac uictimas sentiamus. quomodo
et ipse reddit tributa prose et
petro. & ideo redlit quȩ dĩsunt:
patris faciens uoluntatem.:¬

Expanded text:
go haec, et superscriptio? Qui putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco, quod utique potuein nummo; sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Dicunt ei: Caesaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari; et quae sunt Dei Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari privignum ejus, qui in locum sus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares Reddite quae sunt Caesaris Caesari, id est, nummum tributum, et pecuniam: et quae sunt Dei Deo, decimas primitias, et oblationes, ac victimas sentiamus: quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro ; et Deo reddidit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem