comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chium explanationis in erechi
el singłos libros ꝓpͥis terere
ꝓphetiis. &. quod uaticinatiõe
coniunctum ẽ: nequaquam
expositione diuidere. ut facilior eẽt. cursus dic¬
tantis parit̾ & legentis: longumq & immensum
int̾pretationis it certis spatiis seꝑarem . &. quasi ti¬
tulis & indicibꝰ. & ut ꝓͥus loquar argum̾tis osten¬
derem. quid libri singł̃i continerent. S quid faci¬
am. cum alie ꝓpħiȩ breues suit alie ionge. ut sepe
necessitate cogam᷑ & plures in unum librum coar¬
tare. & unum in multos diuidẽ: Unde & nunc
contra ꝓ pħas & ꝓphecidas. ad semores qͦ populi
isrł. & ad t̾ram suꝑ quam inclucunt᷑ quatuor pla¬
ge pessime. &. de ligno uitis quod cĩ fuerit absci¬
sum inutile ẽ. int̾ om̃ia ligna siluarum. catalogũ
etiã uiciorum ierłm: uolumꝰ quarto libro comp̃¬
hendẽ. Quem qͥa unius uoluminis non patitur
angustia: alteram partem eiꝰ qͥnto uolumini re¬
seruamus. prudentissimi lectoris sollicitudinẽ

Expanded text:
nationes in Ezechielem per singulos libros propriis texere prophetiis, et quod vaticinatione conjunctum est, nequaquam expositione dividere: ut facilior esset cursus dictantis pariter et legentis; longumque et immensum interpretationis iter certis spatiis separare, ut quasi titulis et indicibus, et, ut proprius loquar, argumentis ostenderem quid libri singuli continerent. Sed quid faciam, cum aliae prophetiae breves sint, aliae longae: ut saepe necessitate cogamur et plures in unum librum coarctare, et unam in multos dividere? Unde et nunc contra prophetas et prophetias, ad seniores quoIsrael et ad terram super quam inducuntur quatuor plagae pessimae, et de ligno vitis, quod cum fuerit abscisum, inutile est inter omnia ligna silvarum, catalogum etiam vitiorum Jerusalem volumus quarto libro comprehendere. Quem quia unius voluminis non patitur angustia, alteram partem ejus quinto volumini reservamus: prudentissimi lectoris sollicitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
nima uel binomia. cuius soror fuit
melcha quam duxit nachor. Benedi
nes factȩ sunt habraham. Una terre¬
nci. qua ei terra chanaam repromissa est
cui dictum ẽ. egredere de terra tua¬
& de cognatione & cẽra. Alia quȩ maior

Expanded text:
mia, id est binomia. Cujus soror fuit mia, id est binomia. Cujus soror fuit Melcha quam duxit Nachor. CAPUT Xnes factae sunt ad Abraham: una terrena, qua ei terra Chanaan repromissa est, cum dictum est: Egredere de terra tua et cognatione, etc. Alia quae ma
Abbreviated transcription (Latin):
tionem popłi mei : & descendiliberare
eos: Et de sodomitis dictum. ẽ. Descenda
& uidebo utrum clamorem quiuenit
ad me: opere compleuerint: Et nota
in sequentibus hic mysterium trinitatis
commendari: cum dicit descendamus
& confundamus Aarstice haec turris
mundi superbiam designat: Siue &ia
elationem hereticorum. qui turrim
praui dogmatis contra dm̃ uolunit
ȩdificarẽ. quae merito turris babel
id ÷ confusionis appellatur. Profecti
sunt autem de oriente quia ueru
solem reliquerunt. Inuenerunt
campum sennaar. qui interpretat᷑
foetor. uel excussio dentium. quia
dogmata hereticorum. non bonum
Et amiferunt dentes quib cibos uerbi
di commolerent. Aortuus est
chaldeorum. Tradunt hebrei quod
proiecti sunt. Ex quo miserante dõ
habraham illesus euasit.: Unde &
sepe dsadillum dicit. Ego sum ds qui
eripuite : dehur chaldeorũ: Aran uero:
igne consumptus est: Ergo hur non est
duxit sarai ipsa est iescha. fut enim dino¬

Expanded text:
tionem populi mei, et descendi liberare tionem populi mei, et descendi liberare eos . Et de Sodomitis dictum est: Descendam, et videbo utrum eum clamorem qui venit ad me opere compleverint . Et nota in sequentibus hic mysterium Trinitatis commendari, cum dicit: Descendamus et confundamus. Mystice turris haec mundi superbiam signat, sive etiam elationem haereticorum qui turrim pravi dogmatis contra Deum volunt aedificare. Quae merito turris Babel, id est confusionis appellatur. Profecti sunt autem de Oriente, quia verum solem reliquerunt. Invenerunt campum Sennaar, qui interpretatur fetor vel excussio dentium, quia dogmata haereticorum non bonum et amiserunt dentes quibus cibos verbi Dei commolerent. Vers. 28. Chaldaeorum. Tradunt Hebraei quodprojecti sunt ex quo miserante Deo Abraham illaesus exivit. Unde et saepe Deus ad illum dicit: Ego sum Deus qui te eripui de Ur Chaldaeorum. Aran vero igne consumptus est. Ergo Ur non est duxit Sarai: ipsa est Jesca. Fuit enim diono
Abbreviated transcription (Latin):
familia heber. Qua &iam lingua:
di filius ad homines ueniens p̃re¬
dicauit : Conueniens enim erat. ut
in qua lingua adam diaboli fuasionẽ
audierat : in eadem lingua saluatoris
perciper& predicationem. Nec dicen¬
dum ẽ. noui aliquid fecisse dm. quan¬
dolinguarum facta ẽ. diuisio. sed
modos & formas locutionum di¬
uisisfe aliis intellectibus : Vnde
& eadem uerba. in diuersis sensibus
apud diuersas gentes inueniuntur
Nam alma ap̃ud hebreos: secrȩta.
Apud latinos: sc̃a dicitur. Sydera
stellȩ uocantur a latinis. a grecis¬
ciamus nobis turrim. Timebant ne
iterum fier& diluuium. & ideo
auctore nembroch. uoluerunt
turrim facere altissimam. inqua
si diluuium fier& saluarenitur
Bitumen enim aquis dissolui non
poterat. Nulla enim re dissolu
potest postquam siccatum fuerit: nisi
menstruo sanguine. ¶Descendit ut uide¬
r&. Descendere ds dr̃. quando sesensib
uel operib commendatꝰ humanis. sicut¬
& ad morsen dixit: Uidens uidi afflic¬

Expanded text:
familia Heber: qua etiam lingua familia Heber: qua etiam lingua Dei Filius ad homines veniens praedicavit. Conveniens enim erat ut, in qua lingua Adam diaboli suasionem audierat, in eadem lingua Salvatoris perciperet praedicationem. Nec dicendum est novi aliquid fecisse Deum, quando linguarum facta est divisio, sed modos et formas locutionum divisisse aliis intellectibus. Unde et eadem verba in diversis sensibus apud diversas gentes inveniuntur. Nam alma apud Hebraeos secreta, apud Latinos sancta dicitur. Sidera stellae vocantur a Latinis, a GraVers. 4. Faciamus nobis turrim. Timebant ne iterum fieret diluvium, et ideo auctore Nemrod voluerunt turrim facere altissimam in qua, si diluvium iterum fieret, salvarentur. Bitumen enim aquis dissolvi non poterat. Nulla enim re dissolvi potest, postquam siccatum fuerit nisi menstruo sanguine. Vers. 5. Descendit, ut videret. Descendere Deus dicitur quando se sensibus vel operibus commodat humanis, sicut ad Moysen dixit: Videns vidi afflic
Abbreviated transcription (Latin):
assiriorum: ninus beli filius: edi¬
ficauit ninum. quam hebraei niniuen
appellcuier̃: Int̾pretatur aut̃ ꝓpt̃
im: genuit ludim. Ludim est libies.
filius cham : genuit sỹdonem. a quo
qui aradum insulam tenuerunt.
Samariten a quo samaria: quȩ sic uocat᷑
& asrris. & ab hebreis dicta est & iam
antiochia uel epifania Amatheum.
haec nomina ignorantur. uel quod
deletȩ sunt istȩgentes bello ethi¬
sunt isti quos nunc dicemus. qui fuit
p omnium filiorum heber. &
fr̃ maior minoris fr̃is iafeth. ideo
aut̃ de hoc nouissimo locutus est
erat. & huius lineam psecuturus
principis persidis. ¶ Assur. de hoc
australcm. TEt hul: aquo armerii.¬
¶ Cether: a quo a carnamꝰ T Moelii:
quos. locx. mosochi uocant. id est
heber transitor a quo hebrei transi¬
tores ueri hebrei sunt qui depsentib
ad futura. de caducis ad mansura tran¬
situm faciunt. Falech: diuisio. Sub
hebreae. quae facta. diuisione liñ-¬
guarum creditur remansisse in

Expanded text:
Assyriorum. Ninus Beli filius aediAssyriorum. Ninus Beli filius aedificavit Ninum quam Hebraei Ninniven appellaverunt. Interpretatur autem propter im genuit Ludim. Ludim est Lybia, qfilius Cham genuit Sidonem. A quo qui Aradum insulam tenuerunt. Samariten. A quo Samaria, quae sic vocatur et Assyriis et Hebraeis. Dicta est autem Antiochia vel Epiphania. Amathaeum. Haec nomina ignorantur, vel quia deletae sunt istae gentes bello Aethie nati sunt, quos nunc dicemus, qui fuit pater omnium filiorum Heber, et frater major minoris fratris Japheth. Ideo autem de hoc novissime locutus est, erat et hujus lineam prosecuturuprincipes Persidis. Assur. De hoc Australem. Et Hul. A quo Armenii. Gether. A quo Acarnani. Mesi. Quos LXX Mosoch vocant, id est,Heber transitor, a quo Hebraei transitores. Veri Hebraei sunt qui de praesentibus ad futura, de caducis ad mansura transitum faciunt. Phaleg divisio. Sub Hebraeae quae facta divisione linguarum creditur remansisse in
Abbreviated transcription (Latin):
nomina ab usu recesferunt. & quȩ ꝓeis
nunc habeantur: ignoramus: Fili i
recma: sabũ: Alia ẽ. hȩc saba quam
illa quȩ superius legitur. & differo
in srꝗtura: Nam illa per sin: haec ꝑsamech
scribitur. Nam & psalmo ubi nos canimus
reges arabum & sibã: in hebreo habetur.
reges sibã & saba.: Dadan: ethiopiȩ ultima
regio est. Ichus: genuit menbroth. De hoc
iosephus dicit. quod noua regni cupiditate
trramnndem arripuerit. ignem pro dõcolu¬
it. & ipse auctor extitit edificandȩ turris.
erat robustus uenator coram dño. Uena¬
batur enim animas ad interitum: faci¬
ens homines ignem adorare. Alia trans¬
confusionem quae ibi facat est:
Et calanne: ipsa est seleucia a seleucho
rege asice. UInterram sennaar : id ÷
in babilonia ubi sunt putei bituminis.
De terra illa id est desennaar: egressꝰ
est assur. idest imperium assiriorum
quod primum fuit sub mno.E tedi¬
ficauit niniuen. Niniuen ciuitas est¬

Expanded text:
nomina ab usu recesserunt, et quae pro eis nomina ab usu recesserunt, et quae pro eis nunc habeantur ignoramus. Filii Regma Saba. Alia est haec Saba quam illa quae superius legitur, et differt in Scriptura. Nam illa per Sin, haec per Samech scribitur. Nam et in psalmo ubi nos canimus: Reges Arabum et Saba , in Hebraeo habetur: Reges Saba et Saba. Dadan Aethiopiae ultima regio est. Vers. 8. Chus genuit Nemrod. De hoc Josephus dicit quod nova regni cupiditate tyrannidem arripuerit, ignem pro Deo coluit, et ipse auctor exstitit aedificandae turris erat robustus venator coram Domino. Venabatur enim animas ad interitum, faciens hominem ignem adorare. Alia transconfusionem quae ibi facta est. Et Calane. Ipsa est Seleucia a Seleuco rege Asiae. In terra Sennaar. Id est, in Babylonia, ubi sunt putei bituminis. Vers. 11. De terra illa. Id est de Sennaar. Egressus est Assur. Id est, imperium Assyriorum, quod primum fuit sub Nino. Et aedificavit Niniven. Niniven est civitas
Abbreviated transcription (Latin):
duas. quȩ a tribus filiis noe disse¬
minatę sunt post diluuium: &
primum dic̾it de iafech minore
de quo nati sunt septem filii. qui
tenuerunt septentrionalẽ regio¬
nem a tauro. & ama no montibus
ciliciȩ & siriae. Gomer ut iosephus dicit.
ipsi sunt galathȩ : qui latine gallogreti
dicuntur: Magogh: quidam putant ẽẽ.¬
massagetas. Ad adai : medi: Iauaniones
qui & greci. a quibus ionium mare: et
quinta lingua eorum ionica dicitur:
Tubal: hiberes quos hispanos diximus:
Mosoch: capadoces quorũ hodieq me
edisei id ÷ greci: qui & ellades appellant᷑:
Tarsis: cilices. quorũ ciuitas e tarsus nobi¬
hodieq ciuitas cithium appellatur: Po
linguarum facta erat. Ifilii cam c̃hus
Ipĩa e. ethiopia: Mesraim: egrptus: Futh
libia. unde & fliuius mauretaniȩ futh
appellatur : & omnis illa regiofuthensis¬
sis dicitur: Chanaan: a quochananei:
fera: Euilath: pars ethiopie occidentilis:
Sabata : recma. & sabataca: Norum

Expanded text:
uaginta duas quae a tribus filiis Noe disseuaginta duas quae a tribus filiis Noe disseminatae sunt post diluvium. Et primum dicit de Japheth minore, de quo nati septem filii qui tenuerunt septentrionalem regionem a Tauro et Amcino montibus Ciliciae et Assyriae. Gomer, ut Josephus dicit, ipsi sunt Galatae qui Latine Gallograeci dicuntur. Magog quos quidam putant Massagetas. Madai Medi, Javan Jones, qui et Graeci, a quibus Jonium mare et quinta eorum lingua Jonica dicitur. Tubal Iberes quos Hispanos dicimus, Meosoch Cappadoces quorum hodieque meElisei, id est, Graeci qui et Hellades appellantur. Tharsis Cilices quorum civitas est Tharsus nobihodieque civitas Cithium appellatur, Dodlinguarum facta erat. Vers. 6. Filii Cham Chus. Ipsa est Aethiopia, Mesraim Aegyptus, Phuth Libya, unde et fluvius Mauritaniae Phuth appellatur, et omnis illa regio Phuthensis dicitur. Chanaan, a quo Chananaeifera. Hevila pars Aethiopiae Occidentalis. Sabatha, Regma et Sabatacha. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
tam credunt ¶E uigilans autem
nõe ex uino. cum didiciss& ꝓphȩti¬
co udelic& sp̃u quȩ fecerat ei
filius suus minor: ait: Aaaledict
canaan Motandum quod nompsum
cam. sed canãan filium eius maledi¬
cit : qui motus eorum interpretat᷑
a quo postea dicti sunt cananei. quos
ergo canaan maledicitur: prophetia
erat. quia gens illa de loco suȩ habi¬
tationis pellenda erat I Benedictus
fuerunt patriarchae & prophȩtȩ:
caeteriq patres ueteris testamenti:
De iafeth uero: gentilium multitu¬
do quȩ in xp̃m credit Dilatatus ẽ.
creuit credentium ex gentibus
multitudo Habitauit in taberna¬
culis sem: quia grãm quã priores
credentes consecutȩ sunt: & nunc
cum habraarn. isaãc. & iacob. requi¬
escunt. fidem & bona opera illorũ
imitando TSitq canaan seriuus eius:
Cancian id ÷ iudȩi seruiunt modo
fidelib: ex utroq popło: qͥalibros
diuinarũ scripturarũ. nonsibi
sed illis custodiunt: & quasi scri¬

Expanded text:
tam credunt. Vers. 24. Evigilans autem tam credunt. Vers. 24. Evigilans autem Noe ex vino, cum didicisset. Prophetico videlicet spiritu. Quae fecerat ei filius suus minor, ait: Maledictus Chanaan. Notandum quod, non ipsum Cham, sed Chanaan filium ejus maledicit, qui motus eorum interpretatur, a quo postea dicti sunt Chananaei, quoergo Chanaan maledicitur, prophetia erat: quia gens illa de loco suae habitationis pellenda erat. Vers. 26, 27fuerunt patriarchae et prophetae caeterique Patres Veteris Testamenti: de Japheth gentilium multitudo quae in Christum credit. Dilatatus est crevit credentium ex gentibus multitudo. Habitavit in tabernaculis Sem, quia gratiam quam habuerunt credentes secutae sunt, et nunc cum Abraham, Isaac et Jacob requiescunt, fidem et bona opera illorum imitando. Sitque Chanaan servus ejus Chanaan. Id est Judaei serviunt modo fidelibus ex utroque populo, quia libros divinarum Scripturarum non sibi, sed illis custodiunt, et quasi scri
Abbreviated transcription (Latin):
noe qui requies interpretatur. xp̃m
significat: qui in ebriatus ẽ calice pas¬
sionis Nudatus ẽ : quia tunc manifes¬
tata ẽ. infirmitas mortalitatis eius. &
ut propheta predixerat. ibi abscondi
suo nudatus e: id ÷ in plebe iudaica inter
domesticos generis sui Cam filius
cius qui nuditatem patris fratribus
nuntiauit. iuda eos designat passione
deridere potius quam credere malu¬
erunt: Sem uero primogenitus. &
ia feth minimus. significant eos qui
in primitiua a eccła fuerunt apłos
uidelic& : & eos qui ex gentib credi¬
derunt: Medius cam uero iudȩos
designat. qui nec primũ cum apłis
nec postra gentib fidem dñi reci¬
pere uoluerunt: Sem uͦ & iafeth
nuditatẽ patris sibi nuntiata audire
noluerunt. sed pallio operuerunt:
quia fideles misteria passionis xp̃i.
non cum uidacis despiciunt: sed
digna ueneratione honoranit.
Etbene auersi pallium in hume¬
ris portant: quia ipsã passionem
non futuram expectant. sed imple¬

Expanded text:
Noe qui requies interpretatur Christum Noe qui requies interpretatur Christum significat qui inebriatus est calice passionis. Nudatus est, quia tunc manifestata est infirmitas mortalitatis ejus, et, ut propheta praedixerat, ibi absconditsuo nudatus est. Id est in plebe Judaica, inter domesticos generis sui. Cham filius ejus, qui nuditatem patris fratribus nuntiavit, Judaeos designat passionem deridere potius quam credere maluerunt. Sem vero primogenitus et Japheth minimus significant eos qui in primitiva Ecclesia fuerunt, apostolos videlicet et eos qui ex gentibus crediderunt. Medius Cham Judaeos significat qui, nec primum cum apostolis, nec postea gentibus fidem Domini recipere voluerunt. Sem vero et Japheth nuditatem patris sibi nuntiatam audire noluerunt, sed pallio operuerunt: quia fideles mysteria passionis Christi non cum Judaeis despiciunt, sed digna veneratione honorant. Et bene pallium in humeris portant: quia ipsam passionem non futuram exspectant, sed imple
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic& sedes animȩ insanguine est
Sanguinem de manu bestiarum requirã
¶ De manu uiri & fr̾is eius. fratremuo¬
hab& colores: ex parte ceruleum: & exparte
igneum. Per hoc desigiunt᷑ duo diluuia:
unum aquȩ quod iam preteriit: aliud
ignis. quod infine scłi uenturũ credit᷑:
Unde & ceruleus color extrinsecuscer¬
nitur: ignirus uero excrinsecus. Adistice
arcus qui fit sole nube illustrato: signifi¬
cat eum adiluuo. id ÷ ab aeterna damp¬
natione posse saluari: qui uerũsolem
xp̃m nube conspexerint: hoc est qui
eius passionem & resurrectionem ꝑ
prophȩtas predictam crediderint:
iafeth. Sem̃ interpretatur nomen.
ł nominatus Cam callidus ia feth
latitudo. Mystice sẽm & iafeth signi¬
ficant fideles ex utroq popło inxp̾m
credentes. cam uero hereticos designat:
Unde & bene cam: callidus inter¬
pretatur Heretici enim callidi sunt:
non sapientia s malitia. qua simplices
in aeccła decipere querunt. Aaystice

Expanded text:
videlicet sedes animae in sanguine est,videlicet sedes animae in sanguine est,rs. 5. Sanguinem de manu bestiarum requiram. . De manu viri et fratris ejus. Fratrem vous duos habet colores, ex parte caeruleum et ex parte igneum; per hoc designantur duo diluvia: unum aquae, quod jam praeteriit, aliud ignis, quod in fine saeculi venturum creditur. Unde caeruleus color extrinsecus cernitur, igneus vero intrinsecus. Mystice arcus, qui fit sole nube illustrata, significat eum a diluvio, id est, ab aeterna damnatione posse salvari qui verum solem Christum nube conspexerit, hoc est, qui ejus passionem et resurrectionem per prophetas praedictam crediderit. VJapheth. Sem interpretatur nomen vel nominatus, Cham callidus, Japheth latitudo. Mystice Sem et Japheth significant fideles ex utroque populo in Christum credentes. Cham vero haereticos designat, unde et bene callidus interpretatur. Haeretici enim callidi sunt, non sapientia, sed malitia: quia simplices in Ecclesia decipere quaerunt. Mystice
Abbreviated transcription (Latin):
uł septima decima dies fuit scdi mensis
Et ideo post annum. undecim additis.
fuit uicesima septima dies. & uicesima
septima luna. Non requiescent: sed
Non homini posuit ds hominem: sed
animantib: Neq enim dixit terror
ur̃ sit suꝑ homines. sed suꝑ animantia
terrae. Atq iđo ut beatus gregorius
dicit. supra inodum superbire ẽ. ab ȩqua¬
li uelle timeri. Omnes homines natura
aequales genuit: sed meritorũ distan¬
tia iusto di iuditio sed occulto aliosaluis¬
U subiecit: Omnes pisces manui ur̃ae tra¬
Sditi sunt id÷ potestati. Et omne quod¬
S mouetur erit uobis incibum. Post diluuiũ.
permissus ẽ. esus carnum. Antea enim
in diluiuo terra uirtutem suȩ fertili¬
tatis amiserat: iđo ds consulens hu¬
manȩ fragilitati. permisit homini
ss cum carne non comedetis: Hic̃ & in
lege morsi: esus sanguinis prohibetur.
Inactibus quoq. apłorum prohibitȩ
sunt gentes a fornicatione & in mo¬
latis. & suffocato. & sanguine. quia

Expanded text:
 decima septima dies fuit secundi mensis,  decima septima dies fuit secundi mensis, et ideo post annum additis 11, fuit vicesima septima dies, vel vicesima septima luna. VersNon homini praeposuit Deus hominem sed animantibus. Neque enim dixit: Terror vester sit super homines, sed super animantia terrae: atque ideo, ut B. Gregorius dicit, supra modum superbire est ab aequali velle timeri. Omnes homines natura genuit aequales, sed meritorum distantia justo Dei judicio, sed occulto, alios aliis subjecit. Omnes pisces manui vestrae traditi sunt. Id est, potestati: Et omne quod movetur erit vobis in cibum. Post diluvium esus permissus est carnium. Antea enim n diluvio terra virtutem suae fertilitatis amiserat, ideo Deus consulens humanae fragilitati permisit homini m cum carne non comedetis. Et hic et in lege Moysi esus sanguinis prohibetur. In Actibus quoque apostolorum prohibitae sunt gentes a fornicatione, et immolatis, et suffocato, et sanguine : quia
Abbreviated transcription (Latin):
rum: significat eandem aeccłam. ꝑ
tres mundi partes dilatandam asiam.
a fricam: europam: Denarius enimter
ductus in tricenarium numerũ con¬
surgit. Haec aeccła contin& pariter
coruum & columbam. hoc ẽ. bonos
simul & malos. Sed coruus de archa
emissus non reueraitur: quu repro.¬
bi lic& gremio aeccłae ꝑfidem con¬
tineantur : tamen cupiditatib &
illecebris saeculi inherentes pere¬
unt: Columba uero reduit ad archa.
portans ramum oliuȩ uirentib foliis
in ore suo. quia sc̃i simplicitate gau¬
dentes munus pacis in ore portant.
& cum psalmista dicunt. Cumhis
Ms uicesima die mensis: Intuẽ mur
diligentius: hunc locum. Diximꝰ
superius noe annum fecisse in archa:
& ipsa die qua ingressus ẽ. egressũ
fuisse. Ingressus ẽ. aut̃ septima
decima die mensis scđi. Nunc
dicit quia egressus e. septima deci
cim qualis hodie luna e : talis erit
post annu ipsa die. Ergo quando¬
noe in ogressus ẽ: septima decima luna.¬

Expanded text:
rum significat eamdem Ecclesiam per rum significat eamdem Ecclesiam per tres mundi partes dilatandam, Africam, Asiam, Europam. Denarius enim ter ductus in trigesimum numerum consurgit. Haec Ecclesia continet pariter corvum et columbam, hoc est, bonos et malos. Sed corvus de arca emissus non revertitur, quia reprobi licet gremio Ecclesiae per fidem contineantur, tamen cupiditatibus et illecebris saeculi inhaererentes pereunt. Columba vero rediens ad arcam portat ramum olivae virentibus foliis in ore suo, quia sancti simplicitate gaudentes manus pacis in ore portant, et cum Psalmista dicunt: Cum hiset vicesima die mensis. Intueamur diligentius hunc locum. Diximus superius Noe annum fecisse in arca, et ipsa die qua ingressus est egressum fuisse. Ingressus autem septima decima die mensis secundi: nunc dicit quia egressus est septima et vcim, qualis hodie luna est talis est post annum ipsa die. Ergo quandoNoe ingressus est decima septima luna,
Abbreviated transcription (Latin):
cipio ferebatur suꝑ aquas. ut eas in
unum congregara. & apparer&
arida: ipse nunc sua & totius trim¬
tatis uoluntate adductus ẽ. ut ter¬
ras a peruasione aquarũ liberar&.
ut eis pristinam pulchrituhinem
Septuaginta dicunt. quiacoruus
emissũs: non ẽ. reuersus ad archã:
Aut enim aquis interceptus est¬
& necatus: aut cadaueri aquis
supernatanti in hesit. & propter
gulam perut. Neq enim terra
iam sicata erat. quia de colu̾ba
dicitur quia non inuenir& ubi
requiescer& pes eius Allegori¬
ce diximus superius archam
ceccłam significari. quȩ trecen¬
torum cubitorum fuit longi¬
tudinis: quia sc̃a aeccła infide
dominicȩ crucis & passionis sal¬
uatur. Longitudo enĩ trecen¬
torum cubitorum: passionem
dm̃ designat. Nam & littera¬
id : . quȩ hunc ex primit nume¬
rum: figuram hab& crucis Lati
quin quagesima die pente costes
per aplos predicata ẽ. cuius spe dilatatur
aeccła. Altitudo uero triginta cubito¬

Expanded text:
cipio ferebatur super aquas, ut eas in cipio ferebatur super aquas, ut eas in unum congregaret, ut appareret arida, ipse nunc sua et totius Trinitatis voluntate adductus est super terram, ut a pervasione aquarum eriperet eam, et eis pristinam pulchritudinem Septuaginta dicunt quia corvus emissus, non est reversus ad arcam. Aut enim aquis interceptus est et necatus, aut cadaveri aquis supernatanti inhaesit, et propter gulam periit. Neque enim terra jam siccata erat, quia de columba dicitur quia cum non inveniret ubi requiesceret pes ejus. Allegorice diximus superius arcam Ecclesiam significare quae trecentorum cubitorum fuit longitudinis, quia sancta Ecclesia in fide Dominicae crucis et passionis salvatur. Longitudo enim trecentorum cubitorum passionem Domini significat. Nam et littera Tau quae hunc exprimit numerum, figuram habet crucis. Latiquinquagesima die Pentecostes per apostolos praedicata est, cujus spe dilatatur Ecclesia. Altitudo vero triginta cubito
Abbreviated transcription (Latin):
N ponuntur. Fontes quoq magnȩ abyssi¬
S rupti sunt: ut non sensim more solito
fluerent. sed repentina inundatione
superficiem terrę operirent: Inclusit
eum drãs deforis. Quod enimmanus
hominis facere non poterat. potentia
diuina impleuit. deforis cum inclu¬
dens: nec aquas introire permittens:
historialiter fieri non potuisse: sed
propt̃ aliquam significationem uł
misterium hoc scriptum e̾e: Aiunt
enim non potuisse fieri ut aqua
crassioris naturȩ ad subtiliorem
aeris partem conscender&. maxi¬
me propt̃ olympum montem.
cuius tanta ẽ. altitudo: ut nulliuen¬¬
ti ibi flare. nullȩ nubes cacumen
eius ualeant operire: Sed qui hoc
fatentur. non attendunt qͥa mons
ipse terra e̾: Terram autẽ scimus
corpulentiorem ee. aqua. Ubigͦ
terra grauior ascendere potuit.
ꝗcur non hoc leuior aqua potue
&iam sp̃m scm debemus accipere
de quo in principio dicitur. sp̃s dm̃
ferebatur suꝑ aquas. Qui enim in prin¬

Expanded text:
accipiuntur. Fontes quoque magnae abyssiaccipiuntur. Fontes quoque magnae abyssi rupti sunt. Ut non sensim more solito fluerent, sed repentina inundatione superficiem terrae operirent. Vers. 16. Inclusit eum Dominus deforis. Quod enim manus hominis facere non poterat potentia divina implevit, deforis eum includens, nec aquas introire permittens. historialiter fieri non potuisse sed propter aliquam significationem vel mysterium hoc scriptum esse. Aiunt enim non potuisse fieri, ut aqua crassioris naturae ad superiorem aeris partem conscenderet maxime propter Olympum montem, cujus tanta altitudo ut nulli venti ibi flare, nullae nubes cacumen ejus valeant operire. Sed qui hoc fatentur non attendunt quia mons ipse terra est. Terram autem scimus corpulentiorem esse aqua. Ubi ergo terra gravior ascendere potuit, cur non hoc levior aqua potuerSpiritum sanctum debemus accipere de quo in principio dicitur: Spiritus Domini ferebatur super aquas. Qui enim in prin
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis pretendit speciem. par uero :¬
infirmitatis & uicii signum est: Mun¬
da animalia. plura idest septena
dicuntur introcducta : ut egrediens
noe de archa. haber& quod dño in¬
molar& : & quo ipse cum filiis uesceret᷑
ingressus est in archam: seorsum ipse
Dicitur enim ingressusẽ. in archam
ipse & filii eius: deinde uxor eius &
uxores eius filioru. Quando uero
egressi sunt: uiri cum uxorib ꝑmixti
leguntur. Dicit enim. Egressus ẽ. noe:
& uxor eius. Hoc ẽ. quod salomon
dicit. tempus amplexandi. & tempus
longe fieri ab amplexibus Ingres¬
si sunt in archam: nut uidelic&¬
ss dĩ. non homine faciente. Anno cen
nis maius dicitur: Primus enim mensis¬
S ẽ. apud illos aprilis: Cataractȩ id÷
fenestrȩ cacli: Fenestras autem cȩli
nubes dicit quȩ apertȩ sunt ut inde
insolite & maiores pluuie funderent᷑.
Nam cataractae sunt propr iae hostia
nili : sed abusiue pro omnib fenestris

Expanded text:
virtutis praetendit speciem, par vero virtutis praetendit speciem, par vero infirmitatis et vitii signum est. Munda animalia plura, id est septena dicuntur introducta, ut egrediens Noe de arca haberet quod Domino immolaret, et quo ipse cum filiis vescereturingressus est in arcam, seorsum ipse Dicitur enim: Ingressus est in arcam ipse et filii ejus; deinde: uxor ejus et uxores filiorum ejus. Quando vero egressi sunt, viri cum uxoribus permisti leguntur. Dicit enim: Egressus est Noe et uxor ejus. Hoc est quod Salomon dicit: Tempus amplexandi, tempus longe fieri ab amplexibus . Ingressi sunt in arcam, nutu videlicet Dei, non homine faciente. Vers. 11.nis Maius dicitur. Primus enim mensis est apud illos Aprilis. Cataractae. Id est fenestrae coeli. Fenestrae autem coeli nubes dicuntur quae apertae sunt, ut inde insolitae et majores pluviae funderentur. Nam cataractae sunt proprie ostia Nili, sed abusive pro omnibus fenestris
Abbreviated transcription (Latin):
tamen loculos p̃paratos extra
archam. in quib se poterant recipere
ueluti in ardis. Hoc et de auibus
sentiendũ marinis et fluuielibus.
quia uicibus in aquas erant. et iterũ
inp̃paratis mansiunculis extra
arcam se recipiebant ¶ Tolles de
omnib cescis. Hoc loco queritur
deanimalib quae carnib uescunt᷑:
quomodo in archa anno integro
uixerint. cum carnes tanto tempore
in corruptȩ seruari non pocuerint.
Adhoc dicendum: quia sunt quȩda
animalia quȩ carnibus uescuntur.
Sed si necessitas imperauerit. fruc¬
tibis & pomis diuersi generis uiue¬
re possunt: maxime ficu & casta
tena : non geminatum septenariũ
idest quat tuor decim. sed tantum
septem debemus accipere. Simi¬
liter ubi duo & duo: non quattu¬
or. sed duo debemus intelligere.
masculum & feminam. Et hic notan¬
dum quod munda animalia in pari
numero idest septenario: introducta¬
dicuntur in archam. Inmunda uero
pari: quia impar numerus quandã

Expanded text:
tamen loculos praeparatos extra tamen loculos praeparatos extra arcam in quibus se poterant recipere, veluti in aridis. Hoc et de avibus sentiendum marinis et fluvialibus, quia vicibus in aquis erant, et item in praeparatis mansiunculis extra arcam se recipiebant. Vers. 21. Tolles de omnibus escis. Hoc loco quaeritur de animalibus quae carnibus vescuntur, quomodo in arca anno integro vixerint, cum carnes tanto tempore incorruptae servari non potuerint. Ad hoc dicendum quia sunt quaedam animalia quae carnibus vescuntur, sed si necessitas imperaverit, fructibus et pomis diversi generis vivere possunt, maxime ficu et castatena, non geminatum septenarium, id est quatuordecim, sed tantum septem debemus accipere. Similiter ubi duo et duo, non quatuor, sed duo debemus intelligere. Masculum et feminam. Et hic notandum quod munda animalia impari numero, id est, septenario introducuntur in arcam, immunda vero pari: quia impar numerus quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
crabrones: & scarabei et pulices. si
in his hic numerus potuerit con¬
seruari. Sed sciendũ quia illa
quae non dextu generantur. sed
dehumore terrae. uł ex quacumq
cadauerũ. aut aliarũ rerũ corrupti¬
one nascuntur: ninecesse fuit con-¬
tineri in archa: Nam et hoc subintel¬
ligendum innuitur cũ dr̃ deuolu¬
crib uxta genus suũ: & deiumen¬
tis ingenerẽ suo: Illa quoq quae
indomib uersantur sic̃ pulices.
mures. muscae: non netesse fuit
in his hunc numerũ obseruari.
quae intelliguntur tã plura in
domib fuisse : sed et illa animalia
quae ex cõmixtione diuersi generis
nascuntur. sic̃ muli et burdones.
& caetera talia: non est dicenda
fuisse in archa: Item queritur¬
dehis animantibus quae in aquis
et in terris cõmuniter᷑ uiuunt. utrũ
fuisse credantur in archa: aut si
non fuerunt quomodo uiuere po¬
tuerint. sic̃ sunt lutri et uituli ma¬
rini. Sed dehis credi potest. qđ
extra archã fuerint: habebant

Expanded text:
scabriones, et scarabei et pulices, si scabriones, et scarabei et pulices, si in his hic numerus poterit conservari. Sed sciendum quia illa quae non coitu generantur, sed humore terrae vel ex quacunque cadaverum aut aliarum rerum corruptione nascuntur, non necesse fuit contineri in arca. Nam et hoc intelligendum innuitur, cum dicitur: De volucribus juxta genus suum, et de jumentis in genere suo. Illa quoque quae in domibus versantur, sicut pulices, mures, muscae, non necesse fuit in his hunc numerum observari, quae intelliguntur tunc plura in domibus fuisse. Sed et illa animalia quae ex commistione diversi generis nascuntur, sicut muli et burdones et caetera talia, non est dicendum fuisse in arca. Item quaeriturde his animantibus quae in aquis et in terra communiter vivunt, utrum fuisse credantur in arca, aut si non fuerunt, quomodo vivere potuerint sicut lutri et vituli marini. Sed de his credi potest quod extra arcam fuerint: habebant
Abbreviated transcription (Latin):
Mis tice noe uir iustus et ꝑfectus:
nomine et actu xpm significat
Interp̃taturꝰ enĩ: requies: quia electos
suos finitis laborib scłi huiꝰ. ad aeter¬
nã xp̃s ꝑ ducturus est requiẽ: qui
uere solus iustus et ꝑfectus est: dequo
apłs. ut sit ipse iustus et iustificans
eu qui ex fide est. Potest etiã noe
trpũ tenere p̃positorũ in aeccła:
siue etiã totius familiae xpĩ men¬
drorũ uidelicet eiꝰ. qui ꝑ lignũ crucis
& aquã baptismatis saluantur
Archa uero scc̃ est aeccła: quae de
lignis leuigatis hoc est scis inact̃nũ
uic turis construitur: & sicut in arca
diuisa erant genera animalium.
sic in aecdesia diuersa sunt genera¬
uulnus significat in latere xp̃i. de
quo ipsa ecclesia una cum sacramen
Nsanimantibus: bina induces in archam.
Queritur deminutis animantib non
solũ quales sunt mures et stelliones:
sed etiam quales sunt muscae et

Expanded text:
Mystice autem Noe, vir justus et perfectus Mystice autem Noe, vir justus et perfectus nomine et actu, Christum significat. Interpretatur enim requies, quia electos suos finitis laboribus saeculi hujus ad aeternam Christus perducturus est requiem. Qui vere solus et justus et perfectus est, de quo Apostolus: Ut sit ipse justus et justificans eum qui ex fide est . Potest etiam Noe typum tenere praepositorum in Ecclesia sive etiam totius familiae Christi, membrorum videlicet ejus qui per lignum crucis et aquam baptismatis salvantur. Arca vero sancta est Ecclesia quae de lignis levigatis, hoc est, sanctis in aeternum victuris construitur. Et sicut in arca diversa erant genera animalium, sic in Ecclesia diversa sunt hominuulnus significat in latere Christi, de quo ipsa Ecclesia una cum sacraments. 19. Ex cunctis animantibus bina induces in arcam. Quaeritur de minutis animantibus, non solum quales sunt mures et stelliones, sed etiam quales sunt muscae, et
Abbreviated transcription (Latin):
tac tum fuerit: ñ conuermescit nec ulla
ui imbriũ aut flatu uentorum dissolui
non miribimur si sciamuf gemetrico
cubitu illam esse mensuratã. qui
origenes dicit sex cubitis humanae¬
manus impletur. Posicio autem
archae: talis extitit. Fuit enim
fundamento quadrata. in aequalis
tamen longitudinis & latitudinis.
quae paulãtim ab angulis conłcendens
in artam formã sursũ engebatur:
donet incubitu latitudinis et longi¬
tudinis. sũmitas eiꝰ ꝑficeritur Iiuit
autẽ deties tantũ longas quã alta.
a sexies tantũ longa quã lata.
ad similitudinẽ humani corporis
Nam si hominem ꝓnũ uł supinũ iacentẽ
metiamur: detiẽs tantũ erit longus
acapite usq ad pedes. quam altus
adorso usq aduentrẽ. et sexies tantum
erit longus quã latus adexteo latere
factt est: ut haberet aditũ noe
ꝑquẽ muteret sic̃ postea fecit. emit¬
tens colũbã et coruũ. Quã fenestrã.
tradunt hebraei cristallinã fuisse

Expanded text:
tactum fuerit nunquam convermescit, nec ulla tactum fuerit nunquam convermescit, nec ulla vi imbrium aut flatu ventorum dissolvi non mirabimur, si sciamus geometrico cubito illam esse mensuratam qui, ut Origenes dicit, sex cubitis humanis impletur. Positio autem arcae talis exstitit. Fuit enim fundamento quadrata, inaequalis tamen longitudinis et latitudinis, quae paulatim ab angulis conscendens in arctam formam sursum erigebatur, donec in cubito latitudinis et longitudinis summitas ejus perficeretur. Fuit autem decies longa quam alta, et sexies tantum longa quam lata ad similitudinem humani corporis. Nam si hominem pronum vel supinum jacentem metiamur, decies tantum longus erit a capite usque ad pedes quam altus a dorso usque ad ventrem, et sexies tantum erit longus quam latus a dextero laterfacta est, ut haberet aditum Noe, per quam emitteret, sicut postea fecit emittens columbam et corvum. Quam fenestram tradunt Hebraei crystallinam fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
s archa fcicies. Mansiunculas dicit:
inquibus diuersa animalium genera
reciperentur. Ixx. dicunt bicameratri
& tricomerata: in archa facies
Bicamerata iudelicet ininferioribus: tnca¬
merata in superioribus. Ergo quinq
mansionib: discincta fuit archa
Pruma mansio idest iniferior: fuit stercoria.¬
idest ubi animaliũ stercora defluebant:
ne illa quae erint in archa maxime
homines factore lederentur. Secfa fuit
apothetanco ꝰ ubi cibuf diuersus animaliuĩ
retonditus erat: Tercia fuit bestiarum
et inmitiũ animalium : ac serpentium.
Quarta: umentorum et manslictorum
animaliũ. Qunta idesi suprema: horbinũ
at auiũ. Hostium uemo qđ insequentibus
in latere archae fuisse destribitur: eo loco
fuisse creditur. ubi bicamerata et tricc¬
merata uingebantur: id est inter apothe¬
cariam & bestiarum habitationem.
N Bitumine limes. Bitumen qđ gr̃ asphaltũ
dicitur. unde et lacuss as pbaltites uocatur.
est gluten tenacissimũ: quo quicquid

Expanded text:
facies in arca. Mansiunculas dicit facies in arca. Mansiunculas dicit in quibus diversa animalium genera reciperentur. Septuaginta dicunt: Bicamerata et tricamerata in arca facies. Bicamerata videlicet in inferioribus, tricamerata in superioribus. Ergo quinque mansionibus distincta fuit arca. Prima mansio, id est inferior fuit stercorata, ubi animalium stercora defluebant, ne illa quae erant in arca et maxime ne homines foetore laederentur. Secunda fuit apothecaria, ubi cibus diversus animalium reconditus erat. Tertia fuit bestiarum et immitium animalium ac serpentium. Quarta, jumentorum et mansuetorum animalium. Quinta, id est suprema, hominum et avium. Ostium vero quod in sequentibus in latere arcae fuisse describitur eo loco fuisse creditur, ubi bicamerata et tricamerata jungebantur inter apothecariam et bestiarum habitationem. Et bitumino linies. Bitumen, quod Graece asphaltum dicitur, unde lacus Asphaltites vocatur, id est gluten tenacissimum, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
autem ita sunt ꝑfecti: sicut
ꝑficiendi sunt: unde & recte
dr̃: ingenerationib suis. In pre¬
senti enĩ uita promodo suo
iuuante dĩ gracia ꝑfecti et̃.
possunt. In illa uero beata uita
inqua nec uelle nec posses pectan
eis suberit: longe aliter ꝑfeti
N om̃is homo. Nam quia propter
hominem cuncta creata sunt:
ideo peccante homine. omã dicunt᷑
corrupta fuisse. Om̃is home
caro idest om̃is homo. corruperat
uiam suam: id est depra̾uauerat¬
s actiones suas. Et ego disperdam¬
S eos cum terra. Quare dicit cum
terra. cũ terra nequaquã indiluuio
disperdita sit. Dicunt dicunt doctores
nequaquam tantae uirtutis et faecun-¬
ditatis eam fuisse post diluuium:
quantae ante diluuium extiterat.
Unde et hominibus post diluuium
esus carnium concessus est: ante
diluuiũ enim pomis et oleribus
uescebantur Ergo ꝓpt̾ amissam
uirtutẽ et grãm : disꝑditi dicuntur¬
insolubilibus: et hoc est qđ lxxͣ
dicunt delignis quadratis¬
S idest fortibus. Mansicinculas in¬

Expanded text:
m ita sunt perfecti sicut perficiendi sunt. Unde et recte dicitur: in generationibus suis. In praesenti enim vita pro modo suo juvante Dei gratia perfecti esse possunt. In illa enim beata vita, in qua nec velle nec posse peccati eis suberit, longe aliter perfec omnis homo. Nam quia propter hominem cuncta creata sunt, ideo peccante homine omnia dicuntur corrupta fuisse. Vers. 12. Omnis caro, Id est omnis homo. Corruperat viam suam. Id est, depravaverat actiones suas. Et ego disperdam eos cum terra. Quare dicit cum terra, cum terra nequaquam in diluvio disperdita sit? Dicunt doctores nequaquam tantae virtutis et fecunditatis eam fuisse post diluvium quantae ante diluvium exstiterat. Unde et hominibus post diluvium esus carnium concessus est. Ante diluvium enim pomis et oleribus vescebantur. Ergo propter amissam virtutem et gratiam disperditi suntinsolubilibus. Et hoc est, quod LXX dicunt: De lignis quadratis, id est, fortibus. Mansiunculas
Abbreviated transcription (Latin):
Gigantes appellat eos qui depermixta
generatione seth. et cam. nati sunt
in manes corporum. uribus suꝑbos.
moribus in conditos. Hos tales
appellat gigantes: id est terrae
Nfilios. Uidens autem deus qđ multa
Rmalitia hominum esset interra:¬
N et cuncta cogitatio cordis intenta
Sesset ad malum. penituit eum
NS qđ hominem fecisset. In deum:
nulla paenitentia cadit. Semel
enim deus fixe et stabiter omnia
disponit: sed scriptura more nr̃o
loquens. dicit dm̃ paenitusse. quia
quasi opus suum mutare uidetur:
uoluntate tamen & disposione
in mutabili ꝑmanente. Quomodo¬
aut ita sint ꝑmansurae sicut
cretitae sunt : aut mutandae:
ds̃ hoc ante scła in mutabili¬
S preuidit ratione. Noe uero.
S inuenit gratiam coram dño. Neg
requies interpretatur: iustus: atq

Expanded text:
Gigantes appellat eos qui de permista Gigantes appellat eos qui de permista generatione Seth et Cain nati sunt, immanes corpore, viribus superbos, moribus inconditos. Hos tales appellat gigantes, id est, terrae filios. Vers. 5. Videns autem Deus quod multa malitia hominum esset in terra, et cuncta cogitatio corais intenta esset ad malum, poenituit eum quod hominem fecisset. In Deum nulla poenitentia cadit. Semel enim Deus fixe et stabiliter omnia disponit. Sed Scriptura more nostro loquens dicit Deum poenituisse, quia quasi opus suum mutare videtur voluntate tamen et dispositione immutabili permanente. Quomodoaut ita sint permansurae sicut creatae sunt, aut mutandae, Deus hoc ante saecula immutabili praevidit ratione. Vers. 8. Noe vero invenit gratiam coram Deo. Noe requ
Abbreviated transcription (Latin):
in telligimus magnam cẽ. dĩ mise¬
ncordiam cumpeccatores non sinit:
exsententia agere. sedeos flagellando
ad sereuocat̃ unde & quibũs dam
peccantibus. minatur nonuisitabo
filias ur̃as cum adulterauerint. Et
alibi. Unus quisquae post prauitatẽ
cordis sui mali ambul&: hic & psal¬
mista. Exacerbauit dnm peccator.
scđm multitudinem irȩ suae non
quęret. Econtra dehis quidõ accep¬
tisunt dicitur. uisitabo in uirga ini¬
quitates eorum. Frunt que dies illi
uitam hominum post diluuium
in centum uiginti annis esse con¬
tractam sed non ita est senciendum.
Multos enim legimus postdiluui¬
um pluribus annis uixisse: Hocita
accipiendum est: uolens dsinducere
pec catoribus diluuium: dedit eis
ad agendã penitentiam. Sed illis
agere nolentibus & insua malicia
perseuerantibus: non expectauit
eos ds. usq ad datum spacium .cxx
annorum: sed centesimo anno fac¬
tum est diluuium. Gigantes autẽ
Nerant super terram. indiebus illis

Expanded text:
intelligimus magnam esse miseintelligimus magnam esse misericordiam, cum peccatores non sinit ex sententia agere, sed flagellando ad se revocat. Unde et quibusdam peccantibus minatur: Non visitabo filias vestras, cum adulteraverint . Et alibi: Unusquisque post pravitatem cordis sui ambulet . Hinc et Psalmista: Exacerbavit Dominum peccator, secundum multitudinem irae suae non quaeret . E contra de his qui Deo accepti sunt dicitur: Visitabo in virga iniquitates eorum .-- Eruntque dies illiuhominum vitam post diluvium in centum viginti annis esse contractam. Sed non ita est sentiendum. Multos enim legimus post diluvium pluribus annis vixisse. Hoc ergo ita accipiendum est. Volens enim Deus inducere peccatoribus diluvium dedit eis ad agendam poenitentiam. Sed illis agere nolentibus et in sua malitia perdurantibus non exspectavit eos Deus usque ad datum spatium centum viginti annorum, sed centesimo anno factum est diluvium. Vers. 4. Gigantes autem erant super terram in diebus illis.
Abbreviated transcription (Latin):
& malicia generationis cain.¬
in numero: inquo inuenitur lameth
S eorum quod essent pulchrę: filios dĩ
appellat filios seth: quiquanduise
inpatris scĩtate incorrupte seruaue¬
runt. hoc nomine honorari meruerunt.
ut filii dĩ uocarentur: sed postquam
carnis uoluptate superate conuinxe¬
runt se dampnatȩ stirpe cain: eius
maliciam imitari ceperunt non nulli
filios dĩ: angelos malignos interpre¬
tari uoluerunt. Sunt̃ enim quidã
dȩmones improbi mulieribus: sed
melius est sicut dixi mus. ut filiosdĩ
sfilios seth accipiamus. Dixit que
Ed s̃. non permanebit sp̃smeus in homi¬
S ne in aeternum quia caro est: alia
translatio dicit. non uidicabit sp̃s
m̃s homines in aeternum caro sunt:
scđm quam trans lationem: talis est
sensus: quia homines fragiles sunt¬
& mortali carne circumdati : non
eos uidicabit in aeternum. ut aeter¬
naliter pereant. sed pocius eis in pre¬
senti restitu& quod merentur: ex quo

Expanded text:
et malitia generationis Cain.et malitia generationis Cain.in numero, in quo invenitur Lamech hominum, quod essent pulchrae. Filios Dei appellavit filios Seth qui quandiu se in patris sanctitate incorrupte servaverunt hoc nomine honorari meruerunt, ut filii Dei vocarentur. Sed, postquam carnis voluptate superari conjunxerunt se damnatae stirpi Cain, ejus malitiam imitari coeperunt. Nonnulli filios Dei angelos malignos interpretati voluerunt. Sunt enim quidam daemones improbi mulieribus. Sed melius est, sicut diximus, ut filios Dei filios Seth accipiamus. Vers. 3. Dixitque Deus: Non permanebit Spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est. Alia translatio habet: Non judicabit Spiritus meus homines in aeternum, quia caro sunt. Secundum quam translationem talis est sensus: quia homines fragiles sunt et mortali carne circumdati, non eos judicabo in aeternum ut aeternaliter pereant, sed potius eis in praesenti restituam quod merentur. Ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
eius stirpe ds̃ homo nasceretur
unde ante seth nullum legitur¬
gentorum esset annorum genuit
sem. cam. &i apheth In loco intueri
debemus ꝓ fundum misterium: est.
enim noe abadam perseth: decimo
loco: denarius enim numerus¬
hoc loco perfectionem significat
electorum: quia est primȩ thesserȩ
rando ꝓcedi. nisi iterum redea tur
adunitatem: noe ergo si ad damꝰ
reprobato. fiunt duo decim:
duo denarius autem numerus
sacratus est induo decim patri¬
archis. & precipue duo decim
apostolis: constat uero exparti¬
bus septenaru: quȩ sunt tria &
quat tuor haec est iustorum
perfectio. quȩ seruataest in li¬
nea aseth descendente: conside¬
remus inperfectionem eorum:
qui percain ab adam descen¬
derunt: ab adam enim usque
ad lamech: uii. sunt generationes:
quibus si ad damus tresfilios
eius. & quar tam filiam: fiunt
undecim: undenarius autem
numerus peccatum significat:
quia trans gressio est denarii :
ecce hic subluc& inperfectio

Expanded text:
e stirpe ejus Deus homo nasceretur. e stirpe ejus Deus homo nasceretur. Unde ante Seth nullum legiturngentorum annorum esset, genuit Sem, Cham et Japhet. Hoc loco intueri debemus profundum mysterium. Est enim Noe ab Adam post Seth decimo loco. Denarius enim numerus perfectionem significat electorum, quia primae est tesserae, rando procedi nisi iterum redeatur ad unitatem. Noe ergo si addamus eth, Cham reprobato fiunt duodecim. Duodenarius autem numerus sacratus est in duodecim patriarchis et praecipue in duodecim apostolis. Constat vero ex partibus septenarii quae sunt tria et quatuor. Haec est justorum perfectio quae servata est in linea a Seth descendente. Consideremus imperfectionem eorum qui per Cain ab Adam descenderunt. Ab Adam igitur ad Lamech sex sunt generationes, quibus si addamus tres filios ejus et quartam filiam ejus fiunt undecim. Undenarius autem numerus peccatum significat, quia transgressio est denarii. Ecce hic sublucet imperfectio
Abbreviated transcription (Latin):
se hominem occidisse: iratus adolescenti
ipsum quoq interfecit. & hoc est qđ
dicitur occidi uirum idest cam in uulnus
meum. quia ego quoquȩ proillo uul¬
nerabor & occidar & adolescentulum
&ultio. Ferunt autem Ixx septe animas
Allegorice lamech figuram tenet
mundi huius. cuius tantum fuit pec¬
catum preuaricante adam. ut non
poss& expiari nisi septua gesima
sitio interpretatur. quae grece thesis
dicitur. ducta ethimologium exeo
quod paterdixit posuit mihi ds̃
semen. ab el: alio sensu. seth surrectio.
inter pretatur. quia surrexit loco
quem uocauit enos: Enos: homo
interpretatur. Iste cepit inuocare
nomen dnĩ idest colere dm̃ &depre¬
cari quam uis alia sit hebreorum
opinio. dicunt enim idola tunc
adam ut nunquam postea cog¬
nosceret uxorem suam & filiũ
generaret. sed sermo dĩ ad eum
factus est ut hoc uotum frange¬
s& nasci ad hominis redemptio¬
nem & carnem assumere.
Cain enim᷑ dignus erat ut de¬

Expanded text:
se hominem occidisse, iratus adolescenti se hominem occidisse, iratus adolescenti ipsum quoque interfecit. Et hoc est, quod sequitur: Occidi virum, id est Cain, in vulnus meum, quia ego quoque pro illo vulnerabor et occidar: et adolescentem et ultio. Fuerunt autem septuaginta septem animae Allegorice Lamech figuram tenet mundi hujus, cujus tantum fuit peccatum praevaricante Adam ut non posset expiari nisi septuagesima sitio interpretatur, quae Graece thesis dicitur, ducta etymologia ex eo quod pater dixit: posuit mihi Deus semen pro Abel. Alio sensu Seth resurrectio interpretatur, quia surrexit loco quem vocavit Enos. Enos homo interpretatur. Iste coepit invocare nomen Domini, id est colere Deum et deprecari, quamvis alia sit Hebraeorum opinio. Dicunt enim idola tunc Adam, ut nunquam postea cognosceret uxorem suam et filium generaret. Sed sermo Dei ad eum factus est, ut hoc votum frangesset ad hominis redemptionem carnem assumere. Cain enim indignus erat ut d