comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reddere. pro reb quȩ ĩstis clauib includunt᷑. & accipi¬
unt hostium. Nos quia generaliter sumus genus
dectum regale sacerdotium. gens scã. scrutari debemus. quali
modo officium hostiarii peragamus. Hostiarius apperit
hostium ȩcclesiae. Ecclesia : xp̃i populus est. Si quis ꝑ fidem
aliquem introduxerit in ȩcclesiam: ipse hostiarius: Unde
augustinus in tractatu suꝑ iohannem quad ragesimo scđõ.
Ego uem ut uitam habeant. hoc est ut fidem quae ꝑ
dilectionem operatur. ꝑ quam fidem in ouile ingrediunt᷑
ut uiuant. quia iustus ex fide uiuit. Hoc donũ gratiȩ
Tria hab& fides. Unum est ut sit hostium. quo utitur
in presenti hostiarius. & alterum ut sit expulsio. quo
utitur exorcista. & tercium ut sit munimen quo utitur
presbiter in olei unctione. qđ in suo loco dño miserante
dictum est.
⁊dram lectorem accipiamus in ueteri testamento.
ille nos docebit. qualiter legere debeamus: sicut
scriptum est in eodem. Congregatusq est om̃is populus

Expanded text:
reddere pro rebus quae istis clavibus includuntur; et accipiunt ostium. Nos quia generaliter sumus genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, scrutari debemus quali modo ostiarii officium peragamus. Ostiarius aperit ostium ecclesiae. Ecclesia, Christi estaliquem introduxerit in ecclesiam, ipse ostiarius est. Unde Augustinus in tractatu super Joannem quadragesimo secundo: Ego veni ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur, per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit. Hoc donum gratiae Tria habet fides: unum est, ut sit ostium, quo utitur in praesenti ostiarius, et alterum, ut sit expulsio quo utitur exorcista, et tertium, ut sit munimen, quo utitur presbyter in olei unctione, quod in suo loco, Domino miserante dictum est. dram lectorem accipiamus in Veteri Testamento, ille nos docebit qualiter legere debeamus, sicut scriptum est in eodem: Congregatusque est omnis populus
Abbreviated transcription (Latin):
oboedientiae exempla prȩbuisti. & rłq Haec lectio
ad historiam pertin&. ut legitur ita factum est.
Sequitur alia lectio. scripsit morses canticũ. De
quo cantico dicat: cantor ilico demonstrat. scilic&
attende celum. De quo beda suꝑlucam. Ad memoriã
priscȩ religionis canticum deuteronomu. in quo um¬
uersus ueteris popłi status: quid uidelic& offenso
quid propitio d̾o meruerit continetur. nonnullis in
locis sabba dici consueuit. Aloquin cẽt prȩposteruĩ:
ut priorib septimanȩ dieb prophetarũ dictis car¬
minib morsi ultimũ diceretur. Ac ꝑhoc quia prę
⁊ pprehenderent septem mulieres uirum unum.
prȩponitur lectio scripsit morses. & canticũ
attende caelum. Ubi adum ad memoriam reducitur.
qui ẽ origo totius humani generis. in quo maior pars
erat infidelis ante xp̃i uduentum. Uinea facta est

Expanded text:
obedientiae exempla praebuisti, et reliqua. Haec lectio obedientiae exempla praebuisti, et reliqua. Haec lectio ad historiam pertinet: ut legitur, ita factum est. Sequitur alia lectio: Scripsit Moyses canticum. De quo cantico dicat, cantor illic demonstrat, scilicet, Attende coelum. De quo Beda super Lucam: Ad memoriam priscae religionis canticum Deuteronomii, in quo universus veteris populi status, quid videlicet offenso, quid propitio Deo meruerit, continetur, nonnullis in locis Sabbato dicere consuevit. Alioquin esset praeposterum ut prioribus septimanae diebus prophetarum dictis carminibus, Moysi ultimum diceretur. Intravit ergo apprehenderent septem mulieres virum unum, proponitur lectio, Scripsit Moyses canticum. Attende coelum, ubi Adam ad memoriam reducitur, qui est imago totius humani generis, in quo major pars erat infidelis ante Christi adventum. Vinea facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. sed ex necessitate non oporta. Dt uigilia
canuntur .iiͦͬ. cantica ante baptismi consetrationẽ
sicut in uigilus paschȩ. Ibi legimus in principio
creauit o̾s cęlũ & terrã. in uigiliis pente costes. tem¬
ptauit d̾s abraham. In illa non sequitur canticum.
in ista sequitur. Lectiones ad memoriã nobis ad¬
ducunt duos ƿatres. unũ scđm carnem. alterũ
sedmi spm̃. Adcim qui in prima lectione memorat
carnalis est pater. a quo originem om̃s ducimus. qui¬
peccauit non oboediendo prȩcepto dĩ. Quẽ non
sequitur canticum uictorię. Abraham pater
spintͥalis. quia eius imitando fidem filu efficimꝰ eius.
& popłs dĩ uocamur. Iste restituit oboedien do im
molatione filii sui. qđ primus offendit in oboediendo.
Quẽ merito sequitur canticũ uictoriae. Occidit enim
uitium in oboedientiae. Ipsum sonat oratios acerdotis.
Ds qui in abrahae famuli tui opere. humano generi

Expanded text:
Deo, sed ex necessitate non oportet. CAPUT XXXVDeo, sed ex necessitate non oportet. CAPUT XXXVcanuntur quatuor cantica ante baptismi consecrationem, sicut in vigiliis Paschae. Ibi legimus: In principio creavit Deus coelum et terram. In vigiliis Pentecostes, Tentavit Deus Abraham. In illa non sequitur cin ista sequitur. Hae duae lectiones ad memoriam nobis adducunt duos patres: unum secundum carnem, alterum secundum Spiritum. Adam, qui in prima lectione memoratur, carnalis est pater, a quo omnes opeccavit non obediendo praecepto Dei, cui non subditur canticum victoriae. Abraham, pater spiritualis, quia ejus fidem imitando filii ejus efficimur et populus Dei vocamur. Iste restituit obediendo in immolatione filii sui, quod primus offendit non obediendo. Cui merito subditur canticum victoriae: occidit enim vitium inobedientiae. Ipsum sonat oratio sacerdotis: Deus, qui in Abrahae famuli tui opere, humano generi
Abbreviated transcription (Latin):
& ma spiritalia. Per panem: omnia quac interris nascunt᷑
Per piscem: quae de aquis. Per ouum. animalia quȩ
simul coeunt. Hȩc enim memorato tempore in aliquo
profectu sunt. Germina messis pullulant. arborum
fructus ex flore prodeunt. uim atq olei liquor suis
arborib se erumpit. Pullorum animantia campos
tondent. Qm haec necessaria sunt nr̃is usib petendũ
est a dño ut conseruentur. At spiritalia ita. Per
panem: caritatem. Per piscem: fidem. Per ouũ: spem.
quib trib colitur a nobis diuinitas. Hacc illo tempore
celebratur. ut his roborati. in iustificatione persistaniꝰ
Officium romanum cantamus. & tempus eius precatio¬
nis prȩtermittimus. Inter est scdm̃ icronimum.
quando ex uoluntate munus offertur do. & quando
ex neces sitate. Uoluntate omni tempore munus possu-¬
mus in abstinentia rerum percipiendarum offerre

Expanded text:
et tria spiritualia. Per panem omnia bona quae de terris nascuntur; et tria spiritualia. Per panem omnia bona quae de terris nascuntur; per piscem, quae de aquis; per ovum, animalia quae cocunt simul. Haec enim memorato tempore in aliquo profectu sunt: germina messis pullulant, arborum fructus ex flore prodeunt, vineae atque olei liquor suis ab arboribus se erumpit, pullorum animantia campos tondent. Quoniam haec necessaria sunt nostris usibus, petenda sunt a Domino ut conserventur. At spiritualia, ita: per panem, charitatem; per piscem, fidem; per ovum, spem: quibus tribus colitur a nobis Divinitas. Haec illo in tempore risti et Ecclesiae celebratur, ut his roborati, in justificatione persistamus. Officium Romanum cantamus et tempus ejus praedicationis praetermittimus. Interest, secundum Hieronymum, quando ex voluntate munus offertur Deo, et quando ex necessitate. Voluntate omni tempore munus possumus in abstinentia rerum percipiendarum offerre
Abbreviated transcription (Latin):
usus sequendus est. Forsiͭ ex ipso officio poterimus
intelligere. quid deprecandũ sit tali in tempore. Prima
oratio atimissam dicit. Praesta quȩsumus omni potens
d̾s : ut qui in afflictione nr̃a de tua pietate confidimus.
contra aduersa omnia tua semꝑ protectione mumamur.
Hinc concordat offertorium dicens. Ad iuuame dñe ds
meus. saluum mefac ꝓpter miscdĩam tuam. Et iterũ
Qui insurgunt in me confundantur. Eo tempore id. ẽ.
septimo halendas maii. possunt inimici commouere
bellum ad uersus uicina regna. Ut reor caute pręuidit
scã aeccła dñ rogare. ut qui destruxit olim consilium
acitophel: nunc destruat consilium eorum qui uolunt
irruere suꝑ pacem eius. Intendit adhoc qđ dicit epłã.
multum enim ual& deprecatio iusti assidua. Euangłm.
alteram peticionem sonat dicens. Quis autẽ ex uobis
patrem petit panem: Aut piscem. Aut si petierit ouũ:
In istis trib tria tem poralia petenda possumꝰ intelligere.

Expanded text:
usus sequendus est. Forsitan ex ipso officio poterimus intelligere quid deprecandum sit tali tempore. Prima oratio ad missam dicit: Praesta, quaesumus, omnipotens Deus, ut qui in afflictione nostra de tua pietate confidimus, contra adversa omnia tua semper protectione muniamur. Huic concordat offertorium, dicens: Adjuva me, Domine Deus meus, salvum me fac propter misericordiam tuam. Et iterum: Qui insurgunt in me confundantur. Eo tempore, id est, septimo Kalendarum Maii, possunt inimici commovere bellum adversus vicina regna, ut reor, caute providit sancta Ecclesia Dominum rogare ut qui destruxit olim consilium Achitophel, nunc destruat consilia eorum qui volunt irruere super pacem ejus. Intendit ad hoc quod dicit Epistola: Multum enim valet deprecatio justi assidua. Evangelium alteram petitionem sonat dicens: Quis autem ex vobis patrem petit panem: et iterum, aut piscem? et iterum, aut si petierit ovum; in istis tribus tria temporalia petenda possumus intelligere,
Abbreviated transcription (Latin):
lexteram uitam: postquam resurrexit a mortuis diacom
postea stant in ordine quib ille dixit. Si quis uult post me
uenire ab nega sem& ipsum & collat crucem suano
sequatur mẽ. Qui post cum stant firmati sunt ut cum
sequant᷑ usq ad mortem : & cum eo transeant ad eternam
uitam. Maior pars in dextera parte stat: & minor insinistia.
Quid numerus illorum signific&e predictum est ad insinu¬
andum nobis libere uetus testamentum legere & tenere. ut
apłs omina autẽ probate. Aliqua pars ministrorũ in sinistra
parte stat: ꝑ quã temporalis benedictio designat᷑. Certe &
nr̃a eccła utrumq petit a dño & temporalẽ benedictionem &
eternam. Temporalẽ petimus quando precamur ut seru&
& cetera Inter bacc om̃ia accoliti stant : & tenent cereos in
manib Quid aliud significat. nisi unum quemq doctorem
debere babert in manib doctrinani suam ut magis studeat opus¬

Expanded text:
us egit dexteram vitam, postquam resurrexit a mortuis. Diaconi us egit dexteram vitam, postquam resurrexit a mortuis. Diaconi postea stant in ordine, quibus ille dixit: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me . Qui post eum stant, firmati sunt, ut eum sequantur usque ad mortem, et cum eo transeant ad aeternam vitam. Major pars in dextera parte stat, et minor in sinistra. Quid numerus illorum significet, praedictum est. Ad insinuandum nobis libere Vetus Testamentum legere et tenere, ut Apostolus: Omnia autem probate : aliqua pars ministrorum in sinistra parte stat, per quam temporalis benedictio designatur. Certe et nostra Ecclesia utrumque petit a Domino: et temporalem benedictionem, et aeternam. Temporalem petimus quando precamur ut Deus c etc. Inter haec omnia stant acolythi et tenent cereos in manibus. Quid aliud significat, nisi unumquemque doctorem debere habere in manibus doctrinam suam, ut magis studeat op
Abbreviated transcription (Latin):
O sculatur altare. ut ostendat aduentum xp̃i fuisse in hierusalem
Osculatur euangłium inquo duo populi ad pacem redeunt. ut
ceuos cdiligamus qui disuncti erant a nobis. Oscula uicaru
sũi osciulo xr̃i congruunt. Sicut xp̃c primo osciulo his prebut
di primo crediderunt : sic ep̃s ministris primus e pedut
bis sc offert ultro quib dicit. missussum ad oues quae
perierunt domus israbal: sic sc ep̃s altar ꝑ quod recolimꝰ
hicrusalem in qua dñs suos dilexit usq infinem scđm iosi.
E⁊ sicut xpe asciuit sibi postca gentilium populum. qui reconoliatꝰ
e do in nouo testamento sic ep̃sc opus eu cinglium ꝗđ est nouũ
testamentum Reman&e cuangłm in altari ab inttio ofica
usqu dum a ministro assumatur ad legendum. quia ab intio
aduentus xp̃i euangelica doctrina resonuit in hierusalem.
& inde exiuit ad puplicum. sicut scriptum est. de sron

Expanded text:
Osculatur altare, ut ostendat adventum Christi fuisse in Hierusalem; Osculatur altare, ut ostendat adventum Christi fuisse in Hierusalem; osculatur Evangelium, in quo duo populi ad pedem redeunt, ut et nos eos diligamus qui disjuncti erant a nobis; oscula vicarii Christi osculo Christi congruunt: sicut Christus primo osculum his praebuit qui primo crediderunt: sic episcopus ministris primis: Et sicut Christus his se offert, ultro, quibus dicit, missus sum ad oves quae perierant domus Israel, sic episcopus altari per quod recolimus Hierusalem, in qua Dominus suos dilexit usque in finem secundum Joannem. Et sicut Christus ascivit postea gentilem populum, qui reconciliatus est Deo in Novo Testamento; sic episcopus Evangelium, quod est Novum Testamentum. Remanet Evangelium in altari ab initio officii usque dum a ministro assumatur ad legendum: quia ab initio adventus Christi, Evangelica doctrina resonuit in Hierusalem , et inde exivit ad publicum, sicut scriptum est: De Sion
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & euangło docente legimus fecisse missos illo tempo¬
re. Et reuersi inquit apłi: nuntiauerunt illi quȩ fecer̃
Et in sequentib Et factum est cũ solus eẽt orans: erant
cum illo & discipuli. Discipuli cum xp̃o: xp̃s solus erat.
Dein postquam tempus aduenit precomi dominicae
passionis: cantores ut ad memoriam reducant xp̃i nouis¬
simam humiliationem: dicunt uersum de psalterio.
Ps alterium exinfenori parte ꝑcutitur. & exsuꝑiori parte hab& in
quo reboat. Sic & opus passionis xp̃i ab inferiori parte hab& per¬
cussuram. assuperiori dulcedinem resurrectionis. quȩ resultat
longe lateq ꝑ ora predicatorum. Ad impleto tempore preconatꝰ
preconum uadit xp̃c ad hierusalem in qua ÷ altare quod
osculatur in medio. qm̃ ipse est de quo dicitur in canticis
canticorum. media caritate monstrauit ꝓpter filias hicrusalem.
Uicarius xp̃i haec omĩa agit in memoriam aduentus xp̃i primi

Expanded text:
Sic et, Evangelio dicente, legimus fecisse missos illo tempoSic et, Evangelio dicente, legimus fecisse missos illo tempore. Et reversi, inquit, apostoli nuntiaverunt illa quae fecerunt . Et in sequentibus: Et factum est, cum solus esset orans, erant cum iDein postquam tempus advenit praeconii Dominicae passionis, cantores, ut ad memoriam reducant Christi novissimam humiliationem, dicunt versum de Psalterio. Psalterium ex inferiori parte percutitur, et ex superiore parte habet in quo reboat: sic et opus passionis Christi ab inferiore parte habet percussuram, a superiore parte dulcedinem resurrectionis quae resultat longe lateque per ora praedicatorum. Adimpleto tempore praeconatus praeconium, vadit Christus ad Hierusalem, in qua est altare quod osculatur in medio, quoniam ipse est de quo dicitur in Canticis canticorum: Media charitate constravit propter filias Hierusalem . Vicarius Christi haec omnia agit in memoriam primi adventus Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i intelligimus. sed propter quosdum profectus affectuum
predicatoris opus distingitur ꝑ multiplices ordines cȩteroru.
te & capiens. doc& xp̃s orare discipulos. Qua propter canto¬
res idest laudatores. aduentum om̃ annuntient tempius east
ut corda patrum conuertantur ad filios. sicut abrabam
tres angłos uidit. & tamen unum om̃ adorauit: & credidit¬
dm̃ trinitatem inunitate. sic & modo filios abrahȩ oponte¬
scne nedere & dicunt. Sicut erat in principio & nunc &
ut scriptum est in luca. Post hȩc autem designauit oñs
Codem modo uicissim duo diaconi altrinsecus uadunt
tur pax quam eis conmendauit dñs dicens. In quacumq
domum intraueritis: primum dicite pax huic domur
rum significat: siue in hierus alem: siue extra hierusalem.
Unde gregorius in libro de aedificatione templi. Corda
itaq scõrum: mensȩ dĩ sunt. Postea reuertunt᷑ ad ep̃m.

Expanded text:
Christi intelligimus, sed propter quosdam profectus affectuum, Christi intelligimus, sed propter quosdam profectus affectuum, unius praedicatoris opus distinguitur per multiplices ordines. Caeterum ta et sapiens. Docet Christus orare discipulos. Quapropter, cantores, id est, laudatores adventus Domini, annuntiant tempus esse ut corda patrum convertantur in filios. Sicut Abraham tres angelos vidit ; et tamen unum Deum adoravit et credidit trinitatem in unitate, sic et modo filios Abrahae oporteat credere. Et dicunt, Sicut erat in principio, et nunc, et ut scriptum est in Luca: Post haec autem designavit Dominus Inde vicissim duo diaconi altrinsecus vadunt tur pax quam eis commendavit Dominus, dicens: In quamcunque domum intraveritis, dicite: Pax huic domui . rum significat sive in Hierusalem sive extra Hierusalem. Unde Gregorius in libro de Aedificatione templi: Corda itaque sanctorum mensae Dei sunt. + Postea revertuntur ad episcopum.
Abbreviated transcription (Latin):
dium parietem in imicitiarũ. fecit utrumq unũ. pacẽ
dedit hs qui longe. & pacem his qui prope. Eandem
pacem offert cantorib qui retrostant. ad implens quȩ
eixit discipulis. Pacem meam do uobis: pacem t dinquo ulobis
Piesentib dat: ab sentib siue ueteris testametti. siule aouo uobi¬
quit. Hoc est quod solemus dicere. in nuit eps cantori. qđ facto
sapientia dĩ. quasi aduentu subdia conorum intelligunt. Can¬
tores mutati iam de ueteri trinitatẽ dm̃ laudare. & dicunt
gla patri &e filio e spiũ scõ: Diaconi quasi chorus prophetarũ
stant cum eo humiliati & dicunt. dñe doce nos orare ex spũ
propbeas. id est spũ rtuelationis. cognoscunt non se posschabtre
affectum in oratione ad patrem. nisi ab eodem ungenitoalio
euis qui est in sinu patris edoceant᷑. Q uod sepatati disim
de diaconis & subdiaconis & accolitis de uno quoq disc ipulo

Expanded text:
dium parietem inimicitiarum, et fecit utrumque unum; pacem dium parietem inimicitiarum, et fecit utrumque unum; pacem dedit his qui longe, et pacem his qui prope . Eamdem pacem offert cantoribus qui retro stant, adimplens quae dixit discipulis: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis , praesentibus dat, absentibus, sive Veteris Testamenti, sive Novi, relinquit. Hoc est quod solemus dicere, innuit episcopus cantori. Quo facto sapientia Dei quasi adventu subdiaconorum, intelligunt cantores mutati jam de Veteri, trinitate Deum laudare, et dicunt, Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto. Diaconi quasi chorus prophetarum stant cum eo humiliati et dicunt, Domine, doce nos orare ; et spiritu prophetiae, id est, spiritu revelationis cognoscunt non se posse habere affectum in oratione ad Patrem nisi ab eodem unigenito Filio ejus, qui est in sinu Patris , edoceantur. Quod separatim diximus de diaconis, et subdiaconis, et acolythis, de unoquoque discipulo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim cantat. non solum laudat: sel amat eum cui
cantat. N otum est quid ueteres cantores inlege amabant:
de quorum persona dicebat dauid. ut iumentũ factus
sum apud te Sed lic& ut libros haberent. opib habun¬
darent. honore fruerentur. & sanitate gauderent: xp̃o
homine nouo uemente. cor eorum mutari oportebat ad
meliorem sapientiam subdiaconorum innouat eos. ut
qui unum antea tantum dm̃ dicebant: non in tribus ꝑ¬
soms dm̃ dicant nunc gła patri & filio & sp̃ui scõ. Sed
expectandum est usq dum id fiat quod precat᷑ sponsa
in canticis canticorum. osculetur me osculo oris sui
mcile mdinatus stat usq ad im pletionem sue hamilitatis
in qdua saotis est petri eboedicus usq ad morduim lnaps
ilinatione dat pacem mimstris. qui a dextors duips
sunt Ipse est enim pax ꝑ quem reconciliat ȩccła oo. si uc
die nouo testamento. siue de ueteri. Ipse destruxit me¬

Expanded text:
qui cantat laudem, non solum laudat, sed et amat eum quem qui cantat laudem, non solum laudat, sed et amat eum quem cantat. Notum est quid veteres cantores in lege amabant, de quorum persona dicebat David, Ut jumentum factus sum apud te , scilicet ut liberos haberent, opibus abundarent, honore fruerentur et sanitate gauderent. Christo homine novo veniente, cor eorum mutari oportebat ad meliora. Sapientia subdiaconorum innovat eos ut qui unum antea tantum Deum dicebant, non in tribus personis dicant nunc, Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto. Sed exspectandum est usque dum id fiat quod precatur sponsa in Canticis canticorum, Osculetur me osculo oris sui st Ecclesiae, inclinatus stat usque ad impletionem suae humilitatis, in qua factus est Patri obediens usque ad mortem . In ipsa inclinatione dat pacem ministris, qui a dextris laevaque sunt. Ipse est enim pax, per quem reconciliatur Ecclesia Deo, sive de Novo Testamento, sive de Veteri: Ipse dextruxit me
Abbreviated transcription (Latin):
unte se subdiaconorum sapientiam. scilic& ut congruo tem¬
pore prophetent. & ita ordinate ut possit cap ab auditorib
quoddicitur: Accolitorum lux doctorum opus expleat. ut
in manifesta luce perducat memoratos libros. Qui eñi xp̃m
precedit ad aliquem locum ut euangłm predic&. ita uere¬
sapenterq deb& precedere. ut possit auditorib explanare.
obscuros sensus scriꝑturarum. Post quȩ : transit uicarius in
medio adolescentularũ trmpanissr triarum: de quib agustinꝰ.
In ministerio in quit honorabili. nam ita sunt in mediomi¬
nistri. prepositi ȩcclesiarum nouarum. hoc enim est adoles¬
centularum carne edomita laudantium. Sapientia id ÷
subdiaconi: uadunt in medio adolescentularũ. ut doce¬
ant quem laudare debeant. trmpanistriae. Tympanis¬
triae: cantores sunt. Ministerium cantorũ laudes
laudem: non solum laudat. sed &iam hilariter laudat.

Expanded text:
ante se subdiaconorum sapientiam, scilicet ut congruo temante se subdiaconorum sapientiam, scilicet ut congruo tempore prophetent, et ita ordinate, ut possit capi ab auditoribus quod dicitur. Acolythorum lux, doctorum expleat, ut in manifestam lucem perducant memoratos libros. Qui enim Christum praecedit ad aliquem locum, ut Evangelium praedicet, ita sapienter debet praecedere, ut prosit auditoribus et explanet obscuros sensus Scripturarum. Postquam transit vicarius in medio adolescentularum tympanistriarum, de quibus Augustinus qui supra: In ministerio, inquit, honorabili, nam ita sunt in medio ministri, praepositi Ecclesiarum novarum, hoc enim sunt adolescentularum, carne edomita Deum laudantium. Sapientia, id est, subdiaconi, vadunt in medio adolescentularum tympanistriarum, ut doceant quem laudare debeant tympanistriae. Tympanistriae cantores sunt. Ministerium cantorum laudem laudem, non solum laudat, sed etiam hilariter laudat;
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur alicui homini. ex altera quia historiam tantum
contin&. Stat per se in ueteri testamento in unum omnis scrip¬
tura. & apud ueteres lex nominabatur : sicut de psalmisdicit᷑.
In lege ur̃a scriptum ÷: quia ego dixidii estis. Unde augus
Legem appellauit dñs generaliter omnes illas scripturas.
quamuis alibi specialiter dicat legem. a prophetis eam distin¬
gens sicuti est. Lex & prophetȩ usq ad ioħm prophetauerunt:¬
& in his duobus preceptis totalex pend&. & prophetae. Aliquan¬
do autem intria diuisit easdem scripturas ubi ait. oporte
bat implere omma quȩ scripta sunt in lege & prophetis. &
psalmis de me. Si unus fuerit unum preceptũ dilectionis
ostendit: ut apłs ad galathas. Omnis enim lex in unoser¬
mone implecur. diliges proximum tuum sicut te ipsum.
Ministerium prophetȩ. est ex memoratis libris euangłicã
ueritatem approbare. ut moderate propletia dis ponat᷑. Habeat

Expanded text:
mittitur alicui homini; ex altera, quia historiam tantum mittitur alicui homini; ex altera, quia historiam tantum continet, stat per se: in Veteri Testamento unum; omnis Scriptura apud veteres lex nominatur, sicut de Psalmis dicitur: Et in lege vestra scriptum est, quia ego dixi: Dii estis . Unde AugusLegem appellavit Dominus generaliter omnes illas Scriquamvis alibi specialiter dicat Legem, a Prophetis eam distinguens; sicuti est, Lex et Prophetae usque ad Joannem ; et, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Aliquando autem in tria distribuit easdem Scribat omnia impleri quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. Si unus fuerit, unum praeceptum dilectionis ostendit, ut Apostolus ad Galatas: Omnis lex in hoc sermone impletur: Diliges proximum tuum sicut teipsum . Ministerium prophetae est, ex memoratis libris evangelicam veritatem approbare. Ut moderate prophetia disponatur, habeat
Abbreviated transcription (Latin):
detim eplis pauli. hab& ministros in apocal rpsi. in ueteri
testamento. unilege. prophetis & psalmis. Vnde scriptum:
in euangło lucae. Quae scripta sunt in lege & prophetis x
psalmis de me. At si quinq fuerint. quinq ministros librorũ
demonstrant euangło ministrare. E p̃s in medio quasi euangłm
hab& in nouo testamento primum ordinem predicatorum
hrstoriae. secundum epłarum. tercium prophetarum. ut est
a pocal ypsis. In ueteri testamento unum legis. & alterum
prophetiȩ. Haec duo: philippus in ioħis ȩuangło ad meduiꝰ
deducit dicens. Quae scripsit morses in lege & prophetae:
inuenimus iħm filium iosephanatar&. At si fuerint tres
ministrationes librorum. fons omnis sapientiȩ euangłm
in medio duos libros consistit in nouo testamento. scilic&
epłarum & prophetarum. Liber actus apłorum quimit¬
titur teophilo epłis coniungitur. ex una re est epła qua

Expanded text:
decim Epistolis Pauli; habet ministros in Apocalypsi, in Veteri decim Epistolis Pauli; habet ministros in Apocalypsi, in Veteri Testamento, in lege, prophetis et psalmis. Unde scriptum est in Evangelio Lucae: Quae scripta sunt in lege Moysis, et prophetis, et psalmis de me . At si quinque fuerint, quinque ministros librorum demonstrat in Evangelio ministrare. Episcopus in medio quasi Evangelium, habet in Novo Testamento primum ordinem praedicatorum historiae, secundum Epistolarum, tertium prophetarum, ut est Apocalypsis, in Veteri Testamento unum legis, et alterum prophetiae. Haec duo Philippus in Joannis Evangelium ad medium deducit, dicens: Quem scripsit Moyses in lege, et prophetae, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth . At si fuerint tres ministrationes trium librorum, fons omnis sapientiae Evangelium in medio duos libros in Novo Testamento, scilicet Epistolarum et prophetarum. Liber Actus apostolorum, qui mittitur Theophilo, Epistolis conjungitur. Ex una re est Epistola, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uasa dm̃ disponere. & quod primum ferendum sit quodq
posterius. Ac coliti in libro scribarum qui accendunt
corda fidelium ex scriptura sacra. Preuenit in turibulo
timiãma quod significat corpus xp̃i plenum odore bono.
Hoc enim corpus primo necesse est predicari in omnib
fundamentũ iam luceat positum. lux predicatorum coram
hominibus. Iam eos illuininatos sequantur subdiaconi: ut
possit predicatorum ordo dicere. sapientiam loquimur
inter perfectos. Euangelium illis iungatur. in quo est
declarata perfectio. si uis inquit perfectus.ee: uade uen¬
de omnia . Ep̃s & sibi coniuncti. euangłm sequantur.
semꝑ oport& retinere: septem prophetę siue diaconi
sunt in ministerio: quia septempliciter diuiditur
scriptura: inter nouum testamentum & uetus: quȩ
ȩuangłm ministrat. Cp̃s in medio: quasi uicarius
to ut lucam in actibus apłorum. Hab & ministros
in septem epłis canonicis. hab& ministros. quattuor¬

Expanded text:
vasa Domini disponere, et quod primum ferendum sit, quodque vasa Domini disponere, et quod primum ferendum sit, quodque posterius. Acolythi in loco scribarum, qui accendunt corda fidelium ex Scriptura sacra. Praevenit in thuribulo thymiama, quod significat corpus Christi plenum odore bono. Hoc enim corpus primo necesse est praedicari in omnibusfundamentum jam positum luceat lux praedicatorum coram hominibus. Jam illos illuminatos sequantur subdiaconi, ut possit praedicatorum ordo dicere, Sapientiam loquimur inter perfectos . Evangelium illis jungatur, in quo est declarata perfectio: Si vis inquit, perfectus esse, vade, vende omnia . Episcopus et sibi conjuncti Evangelium sequantur, semper oportet retinere. Septem prophetae sive diaconi sunt in ministerio, quia septempliciter dividitur Scriptura inter Novum Testamentum et Vetus quae Evangelio ministrant. Episcopus medio vicario e, ut Lucam in Actibus apostolorum; habet ministros in septem Epistolis canonicis; habet ministros in quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ nube. nec possent sacerdotes stare & ministrare ꝓpt̃
dit suꝑ currum suum & uenit in mundum. disponere
eundem currum per longa congrua. de quo currudicit
psalmista. Currus dĩ decem milibus multiplex. unde
iterum agustinus in psalmo quadragesimo septimo.
multitudinem scõrum atq fidelium. qui portando
om̃ fiunt quodam modo currus dĩ: signauit hoc nomi¬
ne. Hanc inmanendo & regendo percducit in finem
tamquam currũ suum: uelut in locum aliquem desti¬
natum. Multitudo decem milium scõrum: est in ordi¬
nib ȩcclesiasticis. & in auditorib eorum. Septem gradus
sunt ordinatorũ octauus cantorum. nonus & decimus
auditorum utriusq sexus. milium additur. ad isi¬
nuandam perfectionem eorum. Uenientem dño ducit
secum prophetas sapientes & scribas. quos in euangelio promi¬
sit se mittere ad inuitandum populum. Ecce inquit ego
prophetarum sunt: qui annuntiant ex euangło futuram
uitam. Subdia coni in loco sapientum. qui sciunt ordinate

Expanded text:
Dei nube, nec possent sacerdotes stare et ministrare propdit super currum suum, et venit in mundum disponere eumdem currum per loca congrua. De quo curru dicit Psalmista: Currus Dei decem millibus multiplex . Unde iterum Augustinus in psalmo sexagesimo septimo: Multitudinem sanctorum atque fidelium qui portando Deum fiunt quodammodo currus Dei, signavit hoc nomine. Hanc in manendo minando et regendo perducit in finem tanquam currum suum, velut in locum aliquem destinatum. Multitudo decem millium sanctorum est in ordinibus ecclesiasticis et in auditoribus eorum. Septem gradus sunt ordinatorum, octavus cantorum, nonus et decimus auditorum utriusque sexus. Millium additur, ad insinuandam perfectionem eorum. Veniente Domino, ducit secum prophetas et sapientes et scribas: hos in Evangelio promittit se mittere ad invitandum populum. Ecce ego, inquitprophetarum sunt, qui annuntiant ex Evangelio futuram vitam. Subdiaconi, in loco sapientum, qui sciunt ordinate
Abbreviated transcription (Latin):
dõ sitempus fuerit. & non sed& antequam dicant post
ecaciniem primam amẽn. Quicumq enim tõ at eraitur:
del celatione attraitur non necessitate. Vndc agustinus
in tradatu suꝑ ioħm sermone uicesimotercio. Porrosi
cius nos dicere debemus trahi hominem a xp̃o. qui delec¬
tatur ueritate. delectatur beatitudine. delectatur us¬
ticia. delectatur sempiterna uita. Ac idõ uox cantorũ
dulcis huic operi dedita est ut sua dulcedine idonea
possit portari popłm ad confitendum om̃. Ita em̃ scriptũ
est in parali pomenon. Igitur cunctis pariter tubis & uoce.

Expanded text:
Deo, si tempus fuerit, et non sedet antequam dicat post Deo, si tempus fuerit, et non sedet antequam dicat post orationem primam Amen. » Quicunque enim Deo attrahitur, delectatione attrahitur, non necessitate. Unde Augustinus in tractatu super Joannem sermone vicesimo tertio: Porro si tius nos dicere debemus trahi hominem ad Christum qui delectatur veritate, delectatur beatitudine, delectatur justitia, delectatur sempiterna vita. Ac ideo cantorum dulcis vox huic operi dedita est, ut sua dulcedine idonea sit hortari populum ad confitendum Domino. Ita enim scriptum est in libro Paralipomenon . Igitur cunctis p
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex omnib psalmis excerper& antiphonas. quae psallerent᷑
in officio missae. Num antea in choabatur missa alectione.
ut essent scĩ & in mãculati: misit precones in ueteri testam̃¬
to. ut de aliis taceam. qui suauitate & modulatione uo¬
cis. popłm suum congregarent ad unius dĩ cultum. quorũ
auctor fuit dauid: de quo agustinum pretulimus dicen¬
tem in superiorib Erat autem dauid uir in canticis eru¬
ditus. qui armoniam musicam non uulgari uoluptate.
sed fideli uoluntate dilexerit. & rełqu. Post eum eman
a saph. ethan. & idichun: de quib iam predictum est: & quid
signific& eorum psalterium. crthara. trmpanum. cordae.
organum. & rełqa. Haec omnia: sunt in opere & cantur
Vnde mos moleuit. ut non sedeatur in aeccła. quando
conum eius deputatur. quo predestinati ad unius dĩ¬
cultum uocantur. De quo statu: dicit libellus quiscri¬
bitur de ordine romano. Dontifex incipit gła in excelsis

Expanded text:
ut ex omnibus psalmis excerperet antiphonas quae psallerentur ut ex omnibus psalmis excerperet antiphonas quae psallerentur in officio missae. Nam antea inchoabatur missa a lectione. ut essent sancti et immaculati , misit praecones in Veteri Testamento, ut de aliis taceam, qui suavitate ac modulatione vocis populum suum congregarent ad unius Dei cultum. Quorum auctor fuit David, de quo Augustinum praetulimus dicentem in superioribus ditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Asaph, Ethan et Idithun, de quibus jam praedictum est, et quid significet eorum psalterium, cithara, tympanum, chordae, organum, et caetera. Haec omnia sunt in opere et cantu. Unde mos inolevit ut non sedeatur in ecclesia, quandiu conum ejus deputantur, qui praedestinati ad cultum unius Dei vocantur. De quo statu dicit libellus qui inscribitur de ordine Romano: « Pontifex incipit Gloria in excelsis
Abbreviated transcription (Latin):
& corporalis casuitas designantur. Insignificatione nondiserepat nrir
luium. a brsso. quo cantores uestiuntur Ipsi enim labons qosisupra
diximus non sunt candiores. sed peos ꝑuenitur ad candorem & cuo
ut ptulimus. ꝑcasulam possumus intelligre ipsos labores. In camisa
uero: ipsam munditiã carnis: quie splenda ante dnm E a nob ipsis
possumus ad discere. aliud eẽ ieuinium. oraciones. & iugilias. & aliud
munditiam carnis. Multi enim ieiunant & orant ac iugilant. a quod
grauius est delinquunt ꝑ carnis appetitum. unde & hieronurius in
& nichilominus carnis passione superantur. Dt inTAIT ep̃i td us
predicationem. siue suorum predicatorum. Introitus ep̃i
officium. qđ xp̃c cor poraliter gessit interra siue discipulicius.
missus celestinus ille. ut in gestis pontificalib legitur. con¬
stituit ut psalmi dauid centum .I. ante sacrificium psalle¬
rentur antiphonatim ex omnib qđ antea non fiebat: nsitan

Expanded text:
is castitas designatur? In significatione non discrepat nostrum linum, quo nostri cantores vestiuntur a bysso. Ipsi enim labores quos supra diximus, non sunt candor, sed per eos pervenitur ad candorem; ac ideo, ut praetulimus, per casulam possumus intelligere ipsos labores; in camisia vero ipsam munditiam carnis quae splendet ante Dominum. Ex nobis ipsis possumus addiscere aliud esse jejunium, orationes et vigilias, et aliud munditiam carnis. Multi enim jejunant, et orant, ac vigilant, et quod gravius est, delinquunt per carnis appetitum. Unde et Hieronymus in et nihilominus carnis passione superantur! CAPUT V. De praedicationem seu suorum praedicatorum. Introitus episcopi te, quod Christus corporaliter gessit in terra, sive discipuli ejus: missae Coelestinus. Ille, ut in Gestis pontificalibus continetur, constituit, ut psalmi David centum quinquaginta ante sacrificium psallerentur antiphonatim ex omnibus, quod ante non fiebat, nisi tan
Abbreviated transcription (Latin):
ille indigeat his indiciis. ut animusci pandat᷑ humanus .s his
magis seipsũ excitat homo ad orandũ gemendũq humilius
atq feruentius. Et nescio quomodo cũ hi motus corporis fie¬
ri.nisi motu animi precedente non possint. eisdẽ rursus exte¬
rius uisibilit̾ factis. ille in terior inuisibilis qui eos facit
auget᷑: ac ꝑ hoc cordis affectus qui ut fierent ista precessit:
quia facta sunt crescit. Uerumtamen si eo modo quisq tene¬
atur uł &iam legit᷑. ut hȩc de suis menbris facere nequeat.
non idõ non orat interior. homo & ante oculos dĩ in secretis simo
loco compungit᷑ sternit᷑. Celebratio huius officii ita currit.
ut ostendat᷑ quid illo incempore actũ sit circa passionẽ dni
& sepultura cius & quomodo nos ad memoriã reducere debe¬

Expanded text:
ille indigeat his indiciis, ut animus ei pandatur humanus: sed his magis seipsum excitat homo ad orandum gemendumque humilius atque ferventius. Et nescio quomodo cum hi motus corporis fieri nisi motu animi praecedente non possint, eisdem rursus exterius visibiliter factis, ille interior invisibilis, qui eos facit, augetur ac per hoc cordis affectus, qui ut fierent ista, praecessit, quia facta sunt, crescit. Verum tamen si eo modo quisque teneatur, vel etiam ligetur, ut haec de suis membris facere nequeat, non ideo non orat interior homo, et ante oculos Dei in secretissimo cubili compungitur, sternitur. Celebratio hujus officii ita currit, ut ostendatur quid illo in tempore actum sit circa passionem Domini et sepulturam ejus, et quomodo nos ad memoriam reducere debe
Abbreviated transcription (Latin):
entangelium. omna ergo quaccun ꝙ
tultis ut faciant uobis homines s& uos
facite cisi: uoluncatẽ separat acupiditate
Uoluntatẽ ponit inbono. cupiditatem in
Amalo. Non enim conuenit. ut quod curꝙs
eni nolus ułtisieri siłi. hoc possit ex auccoriade
eusiangelica prȩsentis loci in alium libere ꝑ pettdrẽ

Expanded text:
illud: Omnia ergo quaecunque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis, voluntatem separat a cupiditate, voluntatem ponit in bono, cupiditatem in malo. Non enim convenit ut quodcunque vult malus sibi fieri, hoc possit, ex auctoritate evangelica praesentis loci, in alium libere perpetrare.
Abbreviated transcription (Latin):
prorumpunt inspeties ꝓprias suis modis &finib. et sic non dicun¬
tur angłi qui ista faciunt animaliũ creatores. sicut nec agricolę
segetum uel arborũ ud quorumcũq interra gignentiũ creatores
dicendi sunt. quauis nouerint prebere quasclam uisibiles oportu¬

Expanded text:
prorumpunt in species debitas suis modis et finibus. et sic non dicunprorumpunt in species debitas suis modis et finibus. et sic non dicuntur angeli, qui ista faciunt, animalium creatores, sicut nec agricolae segetum uel arborum uel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uisibiles oportu
Abbreviated transcription (Latin):
CRIBIUM EST ENIM QUA ABSORBUIT UIRGA AARON
uirgas corum. sed si dictum esset absorbuit draco aaroNi
erant. non quod esse uidebantur &nonerant: Sed qm̃ dix̃ absor¬
buit uirga aaron uirgas illorũ. draco utiq potuit uirgam
uersa est. non in quo uersa est. quia inid etiã reuersa est &idõ
hoc uocari debebat quod principaliter erat. Quid ergo dicen
dum est de uirgis magorum: Utrum &ipsi ueri dracones facti fue¬
rant sed ea racione uirgac apellatae sunt qua & iurga aaroN:
An potius uidebantur cẽ. ludificatione uenefica : Curergo
exutraq parte & iurgae dicuntur & dracones : Ut defigmeritis
illis nichil differat loquendi modus: Sed demonstrare difficile
est. Quomodo etiam siueri dracones facti st̃ ex uirgis magorũ¬
non fucrunt: Non fuerunt tamqi creatores draconum nec magi
nec angłi mali aquib ministris illa operabantur. Insunt enim
rebus corporcis ꝑ omĩa dementa mundi quędam occult ac
seminariȩ actiones. quibus cũ data fuerit oportunitas temporalis

Expanded text:
inta, et absorbuit virga Aaron virgam illorum. Si dictum esset, Absorbuit draco Aaron erant, non quod esse videbantur et non erant. Sed quoniam dixit: absorbuit virga Aaron virgas illorum, draco utique potuit virgas s est, unde versa est, non in quo versa est. Quia in id etiam reversa est, ideo hoc vocari debebat quod princdum est de uirgis magorum? utrum et ipsae ueri dracones factae fuerant, sed ea ratione uirgae appellatae sunt qua et uirga Aaron? an potius uidebantur esse quod non erant ludificatione uenefica? cur ergo ex utraque parte et uirgae dicuntur et dracones, ut de figmentis illis nihil differat loquendi modus? sed demonstrare difficile est quomodo, etiam si ueri dracones facti sunt ex uirgis magorum. non fuerint tamen creatores draconum nec magi nec angeli mali, quibus ministris illa operabantur. insunt enim rebus corporeis per omnia elementa mundi quaedam occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit oportunitas temporalis atque causalis,
Abbreviated transcription (Latin):
&apłs posuit ubi ait. Si autem uolens ds̃ ostendere irã & dema¬
re potentiã suã. attulit inmulta patientia uasa iracꝰ Parcen
utique. his quos malos futuros c̾ẽ. presciebat. quę uasa dicit ꝑs
in ꝑditionem: Et ut notas inquit faceret diuitias głac suac in
miscđiac. quia nouit ds benc uti malis. in quib tamqu humi
naturam non admaliciã creat. sed ꝑfert cos patienter quo usql

Expanded text:
 quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae. quae utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae inis . Novit ergo Deus bene uti malis; in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed profert eos patienter quousque
Abbreviated transcription (Latin):
apparet. ubi interrogans eũdixit. Sidiligis me plus his:
Qui utiq sciebat & ta men interrogabat. ut nos amorẽ pan
xp̃m eẽ meliorẽ. Quis dubitat respondere eũ qui plusd¬
git ẽẽ. meliorẽ : Item si ꝓponamus quis duorũ sit melior
utrum qui minus. anquem plus diligit xp̃c: eũ qui plusdiliq¬

Expanded text:
apparet, ubi interrogans eum dixit: Diligis me plus his? quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos, qui igit Christum; quis dubitabit respondere, eum qui plus diligit esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior, utrum quem minus, an quem plus diligit Christus; eum qui plus dili
Abbreviated transcription (Latin):
us apiostor  Et unde illecolitur. nisi caritate: Caritas enuim
ailonas puro & conscientia bona. & fide nonficta. Magna

Expanded text:
nisi Dei cultus? et unde colitur nisi ex caritate? Caritas igitur de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, magna
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ feci cos. Ira dĩ ñ ꝑturbatio animi c̃. sed iuditiũ qua irrogatur
pęna peccato. Cogitutio etregitatio. mutandarũ rerũ c̃. inmuta¬
bilis ratio. Neq cnisic̃ hominẽ. ita dm̃ cuiusquã facti sui penitet.
cuius de omib omĩnoreb tã fixa sententia. quã certa pręscientia.
Sedsiñ utatur scriptura talib uerbis. ñ se quod am modo familia¬
rius insinuat omĩgeneri hominũ quib uult c̾c̃. c̃sultum. ut et pri¬
tercat suꝑbientes. et excitet neglegentes. et exerccat querentes.
etalat intelligentes. Quod ñ faceret. siñsc pͥus inclinaret. et
quodãmodo descenderet adiacentes

Expanded text:
 perturbat. Ira Dei non perturbatio animi eius est, sed iudicium quo inrogatur poena peccato. Cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum est inmutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cuiusquam facti sui paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. Sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes, et exerceat quaerentes et alat intellegentes; quod non faceret, si non se prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes
Abbreviated transcription (Latin):
appheas tẽpoit posterioris ante diũ aduentũ Sitquȩ istos. ipsa
caplos a imnartrres nrõs: e& om̃s bonos xpianos. Om̃s eni indiũ sisqͥde
eporb nati apparuer̃. ed socictatẽ unius popłi continent̃. etcũle
citits ciues laboris huiꝰ pciegrinacionis exꝑti sunc. Satͥilam
uon ne ceperiuntur: &usq in finc̃ ceteri expenunt̃: Itemq. pcpe¬
or cuni eteham & hisiahcłe ectesau: cadem ipsa pepent eclathan
elios incodc̃ populo similes: Etquȩ istos. cadẽ ipsa ctiuda pscudo

Expanded text:
quae istos, ipsa et apostolos et martyres nostros et omnes bonos christianos. omnes enim diuersis quidem temporibus nati apparuerunt, sed societate unius populi continentur et eiusdem ciuitatis ciues labores huius peregrinationis experti sunt, et quidam eorum nunc experiuntur et usque in finem ceteri experientur. item quae peperit Cain et Cham et Hismahelem et Esau, eadem ipsa peperit et Dathan et alios in eodem populo similes; et quae istos, eadem ipsa et ludam pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
expimentũ pęne disceret. quid interest obȩdientiac bonũ &inobedi¬
entiae malum. Proinde &inhoc ninfigura dictũ sed uere quoddam
lignũ accipiendũ. cui ñ defructu uel pomo quodinde nasccretur. scd
exipsa re nomei inpositũ est quac exillo contra uetitũ tactum fuerat
secutura. Si aliquid mali ẽẽt. lignum illud unde ꝓhibuit homincm as
ipsius malinatura uenenatũ uideretur add mortem. Quia uͦ ligna omĩa
in paradr so bona plantauerat qui fecerat omĩa bona ualds Nulla
ibi natura mali crat. quia nusquã est mali ulla nacura. St ido reus ini¬
quitatis factusc̃. homo quia cam remittigit contra ꝓhibitionem. quã
sin probibitur tetigisset. ñutiq peccasset. Sicĩ sola dominantis aa¬

Expanded text:
experimentum poenae disceret quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboediexperimentum poenae disceret quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. proinde et hoc non in figura dictam, sed uere quoddam lignum accipiendum; cui non de fructu uel pomo quod indidem nasceretur, sed ex ipsa re nomen impositum est, quae illo contra uetitum tacto fuerat emini. si aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deus, eius ipsius mali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit
Abbreviated transcription (Latin):
TQUITUR UTUIDEAUUS DELIGNO SCIENTIAE DIOSCENDI BONUA
&malum. Prorsus & hoc lignũ erat uisibile &corporale. sic̃ caetere
arbores. Quod ergo lignũ esset ñ est dubitandũ. sedcur hoc nomen
paradrso estituerat aliquid mali. sed malu fuis se homini transgres¬
sione p̃cepti. Oporcebat autẽ ut homo subdnõdõ positus alicunde
prohiberet. ut ei promerendi dñm suũ uirtꝰ esset ipsa oboedientia.
Quam possũ uerissime dicere solam esse uirtutem omĩ creaturae
rationali agenti sub dĩ potestate. pͥmumq esse & maximum uitiũ
tumoris ad ruinã sua potestate uelle uti. cuiꝰ uitu nom̃ẽ. in obediȩntia.
Non csset ergo unde sc homo dnin habcit cogitur et acq sentiret. nisici
aliquid iuberetur. Arbor itaq illa ñerat mala. sedappellata est
scientiae dinoscendi bonũ & malum. Quia si post ꝓhibitionẽ ex illa
homo ederet. iilla crit p̃cepti futura transgressio inqua homo ꝑ

Expanded text:
quitur, ut uideamus de ligno scientiae dinoscendi bonum et malum. prorsus et hoc lignum erat uisibile et corporale sicut arbores ceterae. quod ergo lignum esset, non est dubitandum; sed cur hoc nomen paradiso institueret aliquid mali — sed malum fuisse homini transgressionem praecepti. oportebat autem ut homo sub domino deo positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam possum uerissime dicere solam esse uirtutem omni creaturae. rationali agenti sub dei potestate, primumque esse et maximum uitium tumoris ad ruinam sua potestate uelle uti, cuius uitii nomen est inoboedientia. non esset ergo unde se homo dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid iuberetur. arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dinoscendi bonum et malum, quia si post prohibitionem ex illa homo ederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per
Abbreviated transcription (Latin):
magni boni natura c̃. quia & hoc accipit ut posset sumibomi adheter
naturat & uod si nolucrit bonosc priuat. & hoc cimalum c̃. unde
piusticiã di &iam cruciatus conscquitur. Quid cnitã iniquũ. quã
ut bene sit descrcor boni. Sed diuina iusticia ẽ. ut qui uoluncate¬
amisit quod amare debuit. amittat cũ dolore quod amauit

Expanded text:
boni adhaerere naturae. Quod si noluerit, bono se privat, et hoc ei malum est; unde per justitiam Dei etiam cruciatus consequitur. Quid enim tam iniquum, quam ut bene sit desertori boni? amisit, quod amare debuit, amittat cum dolore, quod amauit
Abbreviated transcription (Latin):
VISUNT de quib ait. In illa nocte erunt duo inlecto & duȩ mo¬
lentes inunũ. & duo inagro. dequib omĩb binis singuli assum̃tur.
& singuli relinquentur: Tria genera hominũ: hic uident᷑ signi

Expanded text:
imo: Qui sunt in illa nocte duo in lecto, et duae molentes in unum, et duo in agro, de quibus omnibus binis singuli assumentur, et singuli relinquentur? Tria genera hominum hic videntur signif