comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& aquis humore. & igni calore coniungitur.
Ignis quoq cum sit calidus & siccus natura. calore
aeri ad nectitur. siccitate autẽ in communẽ terrae
societatẽ refunditur. atque ita sibi perhunc cir¬
cuitum & horũ quandam concordiae societatem
conueniunt. Vnde & grece ctoΙXA istoixia
dicuntur. quae latinȩ elementa dicimus. quod
sibi conueniant & concinant. Huc autem pro¬
gressĩ sumus. quia scriptura ait. quod ds̃ uoca¬
uerit terram aridam. hoc est quod principa¬
le eius nuncupauit proprietatem naturae
Naturalis enim pro prietas siccitatis est terris.
hȩc ei prerogatiua seruata est. Principalis
ergo siccitas. subest &iam ut sit frigida. sed
praeferuntur secunda primis
Vt autem humida sit. aquarũ affinitate
sortitur. Ergo illud suum. istud alienum¬
Suum quod arida. alienum quod humida¬
hoc tenuit. quia istud ex natura. illud ex causa
e principalibus igitur non ex accidentibus:
terrae debuit proprietas definiri. ut secundũ

Expanded text:
et aquis umore et igni calore coniungitur. et aquis umore et igni calore coniungitur. ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri adnectitur, siccitate autem m communionem terrae ac societatem refunditur, atque ita sibi per hunc circuitum et chorum quendam concordiae societatisque conueniunt. unde et graece στοιχεία dicuntur quae latine elementa dicimus, quod sibi conueniant et concinant. huc autem progressi sumus, quia scriptura ait quod deus uocauentuocauerit terram aridam, hoc est quia quod principale eius est nuncupauit proprietate naturae. naturalis enim proprietas siccitas est raptura; haec ei praerogatiua seruata est. principalis ergo siccitas. subespraeferuntur secunda primis. Ut autem humida sit, aquarum id affinitate sortitur. Ergo illud suum, istud alienumsuum, quod arida; alienum, quod humhoc tenuit; quia istud ex natura, illud ex causa. Ex principalibus igitur, non ex accidentibuterrae debuit proprietas definiri, ut secundum
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Hab& ergo terra propriã qualitatem
suam. sicut & singula elementa habent
Nam & aer humidã qualitatem & aqua frigidã
& ignis calidã ⁊ hoc est principale proprium
elementis singulis. quod ratione colligimus
Comp̃hendere autẽ sensibiliter & corporaliter
si uelimus. uelut connexa & cõposita reperimꝰ.
ut sit terra arida & frigida. & aqua frigida
& humida. aer calidus & humidus. ignis cali¬
dus & siccus. & sic sibi ꝑ has iugales qualitates
singula miscentur elementa: Nam terra
cũ sit arida & frigidȩ qualitatis. connectitur
aquȩ per cognationẽ qualitatis frigidȩ. & per
aquã aeri. quia humidus est aer. Ergo aqua
tamquã brachiis quibusdã duobus frigoris &
humoris. altero terrã. altero aerem uidetur
amplecti. frigido terrã. aerem humido
Aer quoq medius inter duo compugnantia
per naturam. hoc est inter aquã & ignem
Utrumq. illud elementũ conciliat sibi. quia

Expanded text:
fecit. 18. Habet ergo terra propriam qualitatem fecit. 18. Habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent, nam et aer humidam qualitatem, et aqua frigidam, et ignis calidam. Et hoc est principale proprium elementis singulis, quod ratione colligimus. Comprehendere autem sensibiliter et corporaliter si velimus, velut connexa et composita reperimus; ut si terra arida et frigida, aqua frigida et humida, aer calidus et humidus, ignis calidus et siccus; et sic sibi per has jugales qualitates singula miscentur elementa. Nam terra cum sit aridae et frigidae qualitatis, connectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae, et per aquam aeri, quia humidus est aer. Ergo aqua tamquam brachiis quibusdam duobus frigoris et humoris, altero terram, altero aerem videtur amplecti, frigido terram, aerem humido. Aer quoque medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
esse permixta. aquis madida: cuius species
super fusis aquis non appareat. Arida autẽ
non solũ ad genus. sed & iã ad speciem terrarũ
refertur. ut sit utilis. sicca. habilis & apta
culturis. Simul ꝓspectũ est. ne uideatur
sole magis quã dĩ precepto esse siccata. quia
arida facta est. ante quã sol crearetur
Vnde & dauid discernens mare & terrã. ait
de dño dõ: Qm̃ ipsius est mare & ipse fecit illud
ex pressio naturȩ est : terra appellatio quȩlam
simplex negotu. quȩ in se habeat ꝓprietatem.
Sicut enĩ animal generis significatio est : cui
in est propriũ aliquid & excellens. rationabile
autẽ propriũ est hominis. ita & terra potest
cõmuniter dici. uel scatens aquis. uel deserta
& inuia & sine aqua. Ergo & illi quȩ scat&
aquis. in est ut habeat ariditatẽ: Remota
enim aqua. incipit esse arida. sicut habesscrip
tum. Posuit flumina indesertũ. & exitus
aquarũ insitim Hoc est de terra aquosa aridã

Expanded text:
esse permixta, aquis madida, cuius species esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia arida facta est, antequam sol crearetur. unde et Dauid discernens mare et terram ait domino deo: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, expressio naturae est, terra appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens, rationabile autem proprium est hominis, ita et terra potest communiter dici uel scatens aquis uel deserta et inuia et sine aqua. ergo et illi quae scatet aquis inest ut habeat ariditatem; remota enim aqua inctum: Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim , hoc est, de terra aquosa aridam
Abbreviated transcription (Latin):
Quis deinde colligat. quantũ lucrino & auerno
in italia. tiberiadeͥ quoq in palestina. & ei lacui
qui inter palestinã & aegrptũ. arabiae deserta
p̃tendit. partibusq diuersis augusti atq traiani.
ceterisq per uniuersum orbẽ infusũ ad diderit
mare: Sed sunt &iã non confusi lacus & stagna
quȩ non misceantur fluctib. ut larius & benacus
Albanus quoq. aliiq plures. Quomodo ergo
una congregatio aquarũ Sed quẽ ad modum
dicitur. quia fecit ds̃ duo luminaria. idest solẽ
& lunã. cũ sint utiq & stellarũ lumina. ita
& una congregatio dicitur. cũ sint plurimae
Neq enĩ adnumerantur. quȩ non conferuntur
Sed ut uidetur qm̃ de mari loquebamur aliquan¬
tum exundauimus. ad propositũ reuertaniur.
onsideremus quid sit qđ ait dñs. congregetur
aqua in unã congregationẽ. & appareat arida.
& non dixerit t̾ra. Quod prȩclare positum.
quis non aduertat : Terra enĩ potest & luto

Expanded text:
quis deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno quis deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta praetendit, portibusque diuersis Augusti atque Traiani ceterisque per uniuersum orbem infusum addiderit mare? sed sunt etiam non confusi lacus et stagna, quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures: quomodo una congregatio aquarum? sed quemadmodum dicitur quia fecit deus duo luminaria, id est solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina, ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae; neque enim adnumerantur quae non conferuntur. \'Sed, ut uidetur, quoniam de mari loquebar, aliquantum exundauimus: ad propositum reuertamur et consideremus quid sit quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat arida et non dixit terra. quod praeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto
Abbreviated transcription (Latin):
quia potuit creator omniũ & ipsarũ terrarum
spacia diffundere. qđ aliquatenus confirmantes
ꝓprias posueruNT sententias . Ego quid facere
potuerit non p̾termitto. quid fecerit quia aꝑte
scripturarũ auctoritate non didici. quasi secretũ
p̃tereo. neforte & iã hinc aliassibi questiones re¬
quirant : Assero tamen scđm scripturas.
quia potuit locorũ humilia & cãpoꝵ aꝑta diffun¬
dere . sicut ipse ait. Ante te ambulabo. & mon¬
tes planos faciã. Potuit &iã ipsa aquarũ uis
ꝓfundiora ea facere quȩ insederat. tanto fluc̾¬
tuũ motu. tanto quȩstu concitatioris elementi.
qui cotidie ima pelagi torquere. & harenas uer¬
sare soleat de profundo. Quisdeinde sciat. iN
quantũ se illud magnũ & in ausũ nauigantibus.
atq intẽptatũ nautis fundat mare. qđ britannias
frementi includit aequore. atq in ulteriora
& ipsis fabulosis in accessa secreta se porrigit :

Expanded text:
quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere; quod aliqui ante nos confirmantes, propria posuerunt sententia. Ego quid facere potuerit, non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Assero tamen secundum Scripturas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: Ego ante te ambulabo, et montes planos faciam . Potuit etiam ipsa aquarum vis profundiora ea facere, quae insederat: tanto fluctuum qui cotidie ima pelagi torquere et harenas uertere soleat de profundo. quis deinde sciat in quantum se illud magnum et inausum nauigantibus atque intemptatum nautis fundat mare, quod Brittannias frequenti includit aequore atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ mare portis: Nunc quia de una collec¬
tione diximus. illud occurrit. utrũ cũ ꝑ omne
fere terrarũ. aut suꝑ terrã fuerint diffus&.
quȩ suallestria agrorũ. concaua montiũ. pla¬
nitiemq cãporũ. in modũ aequoris fusas con¬
gregatio una potuerit om̃s aquas illas recipere :¬
atq ex in anire terras. quȩ ante fuso ꝑ uniuersũ
flumine stagnabant᷑. Nã siita oꝑta erant omĩa.
non enĩ dicer& uisa.ẽ. terra. nͥ retecta uel locis
omnib demonstrata. Si diluuiũ noe tẽpore ab¬
scondit & montes. quando aquarũ iam & suꝑcȩlos
& infra firmamentũ fuerat facta discretio.¬
quanto magis dubitari non potest & iã montiũ uerti¬
ces. illa suꝑ fusione latuisse : Quo igitur illa omnis
aquarũ redundantia deriuata. ẽ : quȩ receptacula
eã tam continuã atq connexã absorbere potuerunt.
De quo multus nobis potest sermo suppetere: primũ.

Expanded text:
autem mare portis . 14. Nunc quia de una collecautem mare portis . 14. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit; utrum cum per omnem fere terram et super terram fuerint diffusae aquae per vallestria agrorum, concava montium, planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant omnia; non enim diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretioquanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia derivata est? Quae receptacula eam tam continua atque connexa absorbere potuerunt? De quo multus nobis potest sermo suppetere. 15. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
aquis ex regionũ uocabulis adheserunt
U na autẽ congregatio aquarũ. eo qđ iugis unda
atq continua. ab indico mari usq ad gaditani
horã litoris. & inde mare rubrũ. extremo cir¬
cum fusũ orbẽ terrarũ includit oceano.
nterius quoq trreno hadrias. hadriae
cetera maria miscentur.
nominib: distincta non fluctib. Ande pulchre
habes. quia ds̃ congregationes aquarũ uocauit
maria. Ita & una est generalis collectio quae
dicit᷑ mare . & multȩ collectiones. quȩ maria
ꝓ regionib nuncupant᷑ i Sicut enĩ multae
terrȩ. ut affrica. hispania. tracia. macedonia.
siria. aegyptus. gallia. atq italia. ꝓ regionũ
appellantur uocabulis. & una est terra. ita
multa dicunt᷑ pro locorũ appellationib maria.
& unũ est mare. Sicut ait ꝓpheta dicens.
Tui sunt cęli & tua est terra. orbem terrarũ &
plenitudinẽ eius tu fundasti. aquilonẽ & mare
tucreasti. Et ad iob ipse dñs ait. Conclusi

Expanded text:
aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncupantur. sicut enim terrae, ut Africa, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et tua est terra, orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti, Aquilonem et mare tu creasti . Et ad Job ipse Dominus ait: Conclusi
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit colligatur aqua in collectione una. quo¬
modo diffusas ꝑlacus. paludes. stagna. aquas.¬
& suꝑfusas uallib & cãpis omĩbusq planiorib
locis. currentes fontib atq fluminib una po¬
tuerit recipere collectio : Aut quomodo una
collectio. cũ hodieq diuersa sint maria. Nam
& oceanũ mare dicimus. & tyrrhenũ. & hadri¬
aticũ. & indicũ & aegyptiũ. & ponticũ & ꝓponti¬
dem. & helles pontũ. & euximũ. egeũ. ionicũ.
athlanticũ. pleriq &iã creticũ. & septentrio¬
nale caspiũ appellant mare. Vnde & conside¬
remus scripturȩ uerba. quȩ librato sunt truti¬
nata examine. Colligatur inquit aqua in
collectione una: Una aquarũ iugisq & continua
congregatio nͣon ẽ: sed diuersi sinus maris. ut
quidã descriptorib: forensib: ait . Naniq portꝰ
maris nr̃i. sinus amplissimus. Meritoq indiuer¬
sis locis diuersa sunt nomina. quia uocabula

Expanded text:
 nunc, cum dixerit: Colligatur aqua in collectionem unam; quo nunc, cum dixerit: Colligatur aqua in collectionem unam; quomodo diffusas et superfusas uallibus et campis omnibusque planioribus locis currentes fontibus atque fluminibus una potuerit recipere collectio, aut quomodo una collectio, cum hodieque diuersa sint maria? nam et oceanum mare dicimus et TTrrenum et Hadriaticum et Indicum et Aegyptium et Pontum et Propontidem et Ellespontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula
Abbreviated transcription (Latin):
uis maris intẽpestate cohibetur. & uelut ha¬
benis quibusdã caelestis imperii a prescripto
sibi fine reuocatur. uiolentiq aequoris motus
in sese frangitur. atq in reductos sinus suos scin¬
ditur. Ceterũ nisi uis statuti cȩlestis in hi¬
ber&. quid obstar&. quin ꝑ plana aegrpti.
quȩ maxime humiliorib iacens uallibus cam¬
pestris asseritur. mare rubrũ aegrptio pelago
misceretur: Deniq docent hoc. qđ uolue¬
rint hȩc duosibi maria connectere. atque
inse trans fundere. SESOSTRIS. Aegyptius
qui antiquior fuit . & darius medus. qui ma¬
ioris contuitu potentię in effectũ uoluit ad¬
ducere. qđ ab indigena fuerat ante tẽptatũ.
Quȩ res in indicio est. qđ superius est mare indicũ
in quo mare rubrũ. quã aequor aegrptiũ qđ
inferius alluit. Et fortasse ne latiusse mare
effunder& de superiorib: ad inferiora p̃cipi¬
tans. ideo molimina sua reronuns. eũ¬
molimina sua rex uterq. re

Expanded text:
is maris intempesta cohibetur, et velut hais maris intempesta cohibetur, et velut habenis quibusdam coelestis impeiri praescripto sibi fine revocatur, violentique aequoris motus in sese frangitur, atque in reductos sinus suos scinditur. 11. Caeterum nisi vis statuti coelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus jacens vallibus campestris asseritur, mare Rubrum Aegyptio pelago misceretur? Denique docent hoc qui voluerunt haec duo sibi maria connectere, atque in se transfundere. Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui majoris contuitu potentiae in effectum voluit adducere, quod ab indigena fuerat ante tentatum. Quae res indicio est, quod superius est mare Indicum, in quo mare Rubrum, quam aequor Aegyptium quod inferius alluit. Et fortasse ne latius se mare effunderet, de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex umolimina sua rex uterque re
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo. om̃s torrentes eunt in mari. & mare
non ad impletur. Vtrumq igitur ex p̃cepto
dĩ. ut & fluat aqua. & non suꝑfluat. Circũ¬
scripta igitur imposito fine maria clauduntur.
ne suꝑfusa terris inundent omĩa. & destituto
aruorũ cultu. munus terrenȩ fecunditatis im¬
pediant. Cognoscant igit᷑ diuini esse p̃cepti
operationisq. cȩlestis: Ait enĩ dñs ꝑ nubem
ad iob inter alia. & iã de maris claustro. Fosui
ei fines apponens claustra & postas. dixi autẽ ei
Usq huc uenies. nec transgredieris. sed inte ipso
conterent᷑ fluctus tui. Nonne ipsi uidemus
mare frequent̃ undosũ. ita ut in altũ fluctus eiꝰ
tam quã monsaquȩ p̃ruptus insurgant. ubuimpetũ
suum adlitus illis erit inspumas resolui. repagu¬
lis quibusdã harenȩ humilis reꝑcussum:.
Secundũ qđ scriptũ est : Aut non timebis me
dicit dñs. qui posui arenã fines mari : Infir¬
missimo itaq omniũ uilis sabulonis puluere :¬

Expanded text:
dicendo: Omnes torrentes eunt in mare, et mare dicendo: Omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur . Utrumque igitur ex praecepto Dei, ut fluat aqua, et non superfluat. Circumscripta igitur imposito fine maria clauduntur, ne superfusa terris inundent omnia, et destituto arvorum cultu, munus terrenae fecunditatis impediant; cognoscant igitur divini esse praecepti, operationisque coelestis. Ait enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui . Nonne ipsi videmus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad littus illiserit, in spumas resolvi, repagulis quibusdam arenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: Aut non timebitis me, dicit Dominus, qui posui arenam fines mari ? Infirmissimo itaque omnium vilis sabulonis pulvere v
Abbreviated transcription (Latin):
mari. ut inde aquȩ currant. unde flauerit
uentus. Si tempore morsi excitato austro
ualido siccatũ est mare. eodẽ modo siccari non
potuit congregatio aquarũ. & in mare: ꝓfluere
aqua. quȩ postea diuisa .ẽ. a profundo: Sed
discant naturã posse conuerti. quando petra aquas
fluxit. & ferrũ aquae suꝑ natauit. qđ utique
helisȩus orando facere meruit. non imperando¬
Siigitur heliseus ferrũ leuauit contra naturã. xp̃c
aquas moueri non potuit : Sed mouit. qui potuit
dicere. Lazare ueni foras. & mortuũ suscitauit
Ds̃ enĩ. qđ iub& facit. Itaq pari exemplo dictũ
accipe. congreget᷑ aqua. & congregata est
Dicendo autẽ congregetur. non solũ mouit eã de
loco. sed &iã statuit in loco. ut non p̃ter fluer&
sed maner&. Hoc utiq maioris miraculi est.
quomodo om̃s congregationes in unã congrega¬
tionẽ de fluxerint. & una c̃gregatio ñ adimpleta
sit. Nã & scriptura hoc int̾ mirabilia constituit

Expanded text:
mari, ut inde aquae currant, unde flauerit mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperandosi igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potudicere: Lazare, veni foras , et mortuum sucitavit; Deus enim quod jubet, facit. Itaque pari exemplo dictum accipe: Congregetur aqua, et congregata est. Dicendo autem congregetur, non solum movit eam de loco: sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. 10. Hoc itaque majoris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint, et una congregatio non adimpleta sit. Nam et Scriptura hoc inter mirabilia constituit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ad usũ naturȩ eius accessit. qđ in usu ante non
fuerit : Dicant nunc mihi. quomodo tamquã
in utrẽ congregauerit aquas maris. ut scriptũ
est. quo modo eduxerit de petra aquã. qui
potuit de petra educere aquã quȩ non erat.
non potuit aquã educere quȩ erat. Percussit
petrã & fluxerunt aquȩ clamat dauid. & tor¬
rentes inundauerunt. Et alibi. Suꝑ mon¬
tes stabunt aquȩ. Habes in euangelio. qđ cũ
grauis ess& ꝓcella. & magnus in mari motus.
ita ut trepidarent apostoli naufragii periculũ
excitauerunt dormientẽ inpuppi dñmihm̃.
& surgens imperauit uento & mari: sedata
tempestas fit. refusa tranquillitas. Qui potuit
imperio mare totũ sedare . non potuit aquas
imperio mouere: At qui in diluuio sic acci¬
pimus. qđ eruperint fontes abyssi. & qđ induxe¬
rit postea sp̃m. & siccauerit aquã. Sinolunt
obȩdisse naturã. usumq elementi imperio dĩ esse
uento aquas currere. qđ cotidie uidemus iN

Expanded text:
ad usum naturae ejus accessit, quod in usu ante non ad usum naturae ejus accessit, quod in usu ante non fuerit? Dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregaverit aquas maris , ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquam? Qui potuit de petra educere aquam quae non erat, non potuit aquam educere quae erat? Percussit petram, et fluxerunt aquae , clamat David, et torrentes inundaverunt. Et alibi: Super montes stabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et siccauerit aquam. si nolunt oboedisse naturam usumque elementi imperio dei esse cuento aquas currere, quod cottidie uidemus in
Abbreviated transcription (Latin):
na. lacus deriuantur in maria. ipsa se aqua prȩ¬
cedit. urg& & sequit᷑. unus est ductus. unũ cor¬
pus. & cũ sit altitudo diuersa. indiscreta tamen
sidorsi eius aequalitas: Vnde & ȩquor appellatũ
arbitror. qđ insuꝑficie eius aequalitas sit
Respondi scđm illorũ ꝓpositũ. illi nunc respon¬
deant mihi. sinũ quã uiderunt fontes ex infe¬
riorib scaturire . de pauimento aquã surgere.
Quis eã cogit : Unde prorũpit : Quẽ ad modũ
non deficit: Quomodo fit ut ima solidiora
undã uomant . Haec scđm occultȩ secreta
naturȩ. Ceterũ quis ignorat. qđ rapido
plerũq impetu in ima descendens insuperiora
se subrigat. atq. insuꝑciliũ montis attollat.
plerũq &iã canalibus manu artificis deriuata.
quantũ descenderit. tantũ rursus ascendat :
Itaq si uel impetu suo fertur. uel artificis in¬
genio contra naturã suã ducitur & eleuatur.
miramini si diuini operatione p̃cepti aliquid

Expanded text:
na, lacus derivantur in maria, ipsa se aqua praena, lacus derivantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urget, et sequitur. Unus est ductus, unum corpus. Et cum sit altitudo diversa; indiscreta tamen dorsi ejus aequalitas. Unde et aequor appellatum arbitror, quod superficies ejus aequalis sit. 9. Respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam viderint fontes ex inferioribus scaturire, de pavimento aquam surgere. Quis eam cogit? Unde prorumpit? Quemadmodum non deficit? Quomodo fit ut ima soli ora undam vomant? Haec secundum occultae secreta naturae. Caeterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens, in superiora se subrigat, atque in supercilium montis attollat: plerumque etiam canalibus manu artificis derivata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? Itaque si vel impetu suo fertur, vel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et elevatur, miramini si divini operatione praecepti aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Ante respondeant. ante p̃ceptũ dñi hanc aquarũ
fuisse naturã. ut laberetur. ut fluer&
Non enĩ ex usu hoc hab& ceterorũ elementorũ.
sed speciale & ꝓpriũ non ex quodã ordine. sed
magis ex uoluntate & operatione dĩ sum mi
Quid iusserit ds̃ audiunt. uox autẽ dĩ efficiens
natura est: eã uocẽ effectus operationis imple¬
uit. Coepit labiaqua. & in unã fluere con¬
gregationẽ. quȩ ante erat diffusa ꝑ terras. &
plurimis receptaculis inherebat : Cursũ eius
ante non legi. motus eius ante non didici. nec
oculus ms uidit. nec auris audiuit. Stabat
aqua diuersis locis. ad uocẽ dĩ mota est
Nonne uidetur quia naturã ei huiusmodi uox
dĩ fecit. & secuta est creatura p̾ceptũ. & usũ
fecit ex lege : Prima enĩ constitutionis lex.
formã inposterũ dereliquit. Deniq diem
aqua currere in congregationẽ. ex illo currit.
Fontes labuntur influuios. infreta curr̃t flumi¬

Expanded text:
ante resante resfuisse naturam ut laberetur, ut flueret. Non enim ex usu hoc habet caeterorum elementorum, sed speciale et proprium: non ex quodam ordine, sed magis ex voluntate et operatione Dei summi. Quid jusserit Deus audiunt. 36 Vox autem Dei, efficiens naturae est. Eam vocem effectus operationis implevit. Coepit labi aqua, et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras, et plurimis receptaculis inhaerebat. Cursum ejus ante non legi, motum ejus ante non didici, nec oculus meus vidit, nec auris audivit. Stabat aqua diversis locis, ad vocem Dei mota est. Nonne videtur quia naturam ei hujusmodi vox Dei fecit? Secuta est creatura praeceptum, et usum fecit ex lege. Primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. Denique semeaqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluvios, in freta currunt flumi
Abbreviated transcription (Latin):
gentur aquȩ. & appareat arida. Et iterũ
scriptura dicit. Congregata : ẽ. aqua incon¬
gregationẽ unã. & apparuit arida. Quid
opus fuit iterare . nisi occurrendũ quȩstionib
iudicass& ꝓpheta : Nonne uidetur dicere.
non dixi inuisibilẽ scđm naturã. sed secundũ
suꝑ fusionẽ aquarũ : Deniq ad didu sublato
uelamine apparuisse aridã. quȩ ante nori
uidebatur. Iterũ questiones aliasser̃ dicentes
Si in congregationib diuersis aqua erat. quo¬
modo siillȩ congregationes in superioribus
erant. non defluebar aqua ad eũ locũ adquẽ
post dñi imperiũ diriuata est. Natura enĩ
aquarũ. sponte in inferiora prolabitur. Siuero
in inferiorib erant illȩ congregationes. quomodo
contra naturã suã aqua ad superiora conscendit :
Itaq aut scđm naturales cursus imperio non
eguit. aut contra naturã imperio ꝓficere non
potuit. Cui quȩstioni facile respondebo. simi hupsi

Expanded text:
getur aqua et appareat arida. et iterum getur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestionibus obseruant propheta ? nonne uidetur dicere: non dixi inuisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparuisse aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
timini mecũ in originẽ Congregetur inquit
aqua quȩ sub cęlo est in congregationẽ unã.
& appareat arida. Et factũ est sic. Fortasse
parũ crediderit aliquis superiorib sermoni¬
bus nr̃is. quib: tractauimus inuisibilẽ ideo fuisse
terrã. qđ aquis operta tegeret᷑. ut corporeis
oculis non poss& uideri. Ad se enĩ ꝓpheta
retulit. hoc est ad nrãm conditionẽ. non ad
diuinȩ maiestatẽ naturȩ. qui utiq omĩa uid&
Sed ut aduestatis quia non quasi nrĩ ingeni ꝓbandi
grã. sed uestrȩ causa instructionis suscepimꝰ hunc
tractandi laborẽ. astipulante nobis lectionis
serie testificamur. quȩ aperte ꝓbat post con¬
gregationẽ aquȩ quae erat suꝑ terrã. & post
deriuationẽ eius in mari. apparuisse arida
Desinant ergo nobis qui dialecticis disputationib
mouere negotia solent dicentes. quomodo
terra inuisibilis. cũ omi corpori naturaliter
species & color insit. omĩs autẽ color sit sub¬
iectus aspectui: Clamat dĩ uox. Congre¬

Expanded text:
iginem. CAPUT II. Congregetur, inquit, aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida. Et factum est sic. Fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractavimus invisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis videri non posset. Ad se enim propheta retulit, hoc est, ad nostram conditionem, non ad divinae majestatem naturae, quae utique omnia videt. Sed ut advertatis gratia, sed uestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congre
Abbreviated transcription (Latin):
centrũ & hoqͣ nostux: Sic̃ enĩ uiperȩ ossiqͥs calcauerit
recens dũ taxat. grauiũ quã uenenũ nocere ꝑhibet᷑.
&ĩmedicabile uulnꝰ serpere. Ita&iã turt᷑ aculeo suo
mostua & ãpliũ quã uiua periculũ ad ferre memorait᷑.
Lepusculus qͦq timidũ animal int̾ris. ĩ mariformida¬
bile: Citã & ꝙͣ ñ facile possit auferri corruptelã
inuehit. Voluit enĩ tecreator iec ĩ marisatis ab
insidiantib esse securũ. ut ꝓpt̃ paucaqͣ. nucean.
qͣsi ĩ excubils posit̾. armaᷤ fidei sẽꝑ eescuto leuotionis ac

Expanded text:
et hoc mortuae? sicut enim uiperae imbres si quis calcauerit recens dumtaxat grauius quam uenenum nocere fertur et inmedicabile uulnus serpere, ita etiam turtur aculeo suo mortua amplius quam uiua periculi adferre memoratur. lepusculus quoque, timidum animal in terris, in mari formidabile, citam et quae non facile possit noluit corruptelam inuehit. uoluit enim te creator tuus nec in mari satis ab insidiantibus esse securum, ut propter pauca quae noceant quasi in excubiis positus armis fidei semper et scuto
Abbreviated transcription (Latin):
furor clauditur. subsidium in necessitatibus.
refugium in periculis. gratia in uoluptati¬
bus. salubritas ualitudinis. separatorum con¬
iunctio. itineris compendium. transfugiũ
laborantum. subsidium uectigalium. steri¬
litatis alimentũ: ex hoc pluuia in terras
trans funditur. Si quidem de mari aqua
radiis solis hauritur. & quod subtile eius est
rapitur. deinde quanto altius eleuatur. tan¬
tomagis & iam nubium obumbratione frigescit.¬
& fit imber. qui ñsolũ t̾renã tẽperat siccita¬
tem. sed & iam ieiuna arua fecundat
Quid enumerem insulas quas uelut monilia ꝓle¬
rumq pretexit: Inquibus hi qui se ab dicar
intemperantiae sȩcularis illecebris. fido con¬
tinentiae proposito eligunt mundo latere.
& uitae huius declinare dubios anfractus.
Mare est ergo secretũ temperantiae. exer¬
citium continentiae. grauitatis successus.
portus securitatis. tranquillitas sęculi. mun¬
di huius sobrietas. tum fidelibus uiris atq

Expanded text:
furor clauditur, subsidium in necessitatibus, furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in uoluptatibus, salubritas ualetudinis, separatorum coniunctio, itineris conpendium, transfugium laborantum, subsidium uectigalium, sterilitatis alimentum. ex hoc pluuia in terras transfunditur, siquidem de mari aqua radiis solis hauritur et quod subtile eius est rapitur: deinde. quanto altius eleuatur tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, quas uelut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis illecebris, fido 42 continentiae proposito eligunt mundo latere, et vitae hujus declinare dubios anfractus? Mare est ergo secretum temperantiae, exercitium contportus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ds̃ quia bonũ mare. Et si pulchra
species huius elementi. uel cum surgentibus
albescit cumulis. ac uerticibus undarum. &
cautes niuea rorant aspergine. uel cum
aequore crispanti clementioribus auris &¬
blando serenȩ tranquillitatis purpurascentẽ
prefert colorem. qui eminus spectantibus
frequenter offunditur. quando non uiolen¬
tis fluctibus uicina tundit litora. sed uelut
pacificis ambit & salutat amplexibus.
quam dulcis sonus. quã iuͦcundus fragor.
quam grata & consona resultatio
tamen non oculis aestimatum creaturae
decorem arbitror. sed secundũ rationem
operationis iudicio operatoris conuenire &
congruere definitum. Ponum igitur
mare. primũ quia terras ne cessario suf¬
fulcit humore. quibus per uenas quas dam
occulte sucum quendam haud iNutilem
subministrat. Honũ mare. tamquã
hospicium fluuiorum. fons imbrium. de¬
libatio alluuionum. inuectio cõmeatuum
quo sibi distantes populi copulantur. quo proe¬
liorum remouentur pericula. quo barbaricus

Expanded text:
ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum aequore crispanti clementioribus auris etblando serenae tranquipraefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alquo sibi distantes populi copulantur, quo proeliorum remouentur pericula, quo barbaricus
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ atq doctrinã. & xp̃i grãm locuples aed ser¬
tor ĩplebit. Nec te moueat qđ ꝓmari eudogłiũ
posui. Euangeliũ est inqͦ xp̃c̃ ambulauit: euangłi¬
ũest in qͦ lic& titubauerit P&rus quando nega¬
nuenit. Euagliũ . ẽ. deqͦ mastys ascendit: euan¬
geliũ ẽ. mare inqͦ piscant᷑ apłi. in qͦ mittit᷑ r&e:
qđ simile est regnocȩloꝵ. Euangliũ .ẽ mare
in qͦ xp̃i figurant᷑ misteria : euangliũ .ẽ. mare : in

Expanded text:
dicium atque doctrinam et Christi gratiam locuples adserdicium atque doctrinam et Christi gratiam locuples adsertor inpleuit. Nec te moueat, quod pro mari euangelium posui. euangelium est, in quo Christus ambulauit: euangelium est, in quo, licet titubauerit Petrus, quando negaeuangelium est. de quo martyr ascendit: euangelium est mare, in quo piscantur apostoli, in quod mittitur rete, quod simile est regno caelorum: euangelium est mare, in quo Christi figurantur propriis: euangelium est mare, in
Abbreviated transcription (Latin):
aquib accipiunt tributũ ł censũ. a filiissuis
aut abalienis: Et responhente eETro abalie¬
nis: ait dñs. Vade ad mare & mitte hamũ.
& eũ piscẽ qͥm ascenderit tolle . &aꝑto ore ei̾n
uenies ibi staterẽ: Illũ sumens daeis ꝓme & te
dit sedc̃fecrrt. Noli me qͣsi uilẽ contẽp̃nere.
dicit dñs. Duc ial¬
dicit dñs. Ducinal tũ. & laxa r&ia Nĩenĩ¬
insinistrã pastẽ mittit sed indextrã. sic̃ uis sus
axp̃o est. Nolitimere sinus eiꝰ. ꝗͥ adictũ est ei. ex
hoc eris homines uiuificans. Iedeo misit r&ia &ẽ
plexus ẽ. stephanũ qͥ de euangelio primꝰ ascendit.
habens inore suo staterẽ iustitiȩ. Vnde c̃fessio¬
ne c̃stanti clamauit dicens. Ecce uideo cȩlos aꝑ¬
tos. & filiũ hominis stantẽ adextrisdĩ. Pro hoc
piscestabat dñs ihẽ: screbat enĩ. eẽ. inore eiꝰ p̃tiũ
suicensus. Deniq glorioso mastyrio & P&riiu¬

Expanded text:
ibulum tributum vel censum? A filiis suis, ibulum tributum vel censum? A filiis suis, an ab alienis? Et respondente Petro, ab alienis, ait Dominus: Vade ad mare, et mitte hamum, et eum piscem qui primus ascenderit, tolle, et aperto ore ejus invenies ibi staterem; illum sumens dabis eis pro mdit, sed consecrat. Noli quasi vilem te contemnere, dicit Jesus: Duc idicit Iesus: duc in altum et laxato retia; nonsinistram partem mittit, sed in dextram, sicut iussus a Christo est. noli timere sinus eius, quia dictum est ei: ex hoc eris homines uiuificans. ideo misit retia et conplexus est Stephanum, qui de euangelio primus ascendit habens in ore suo statera iustitiae. sua confessione constanti clamauit dicens: ecce uideo caelos apertos et filium hominis stantem ad dexteram dei. pro hoc pisce stabat dominus Iesus; sciebat enim esse in ore eius pretium sui census. denique glorioso martyrio et Petri iu
Abbreviated transcription (Latin):
& hominũ iniquitas. quo grauiora c̃ miserint. eo
magis scelere suo tuta .rx̃. ñ poterit. quinaliquan¬
do clissoluat. qđ ꝓscelerũ p̃tio c̃stat difficile
posse uitari. Piscis es ergo ohomo: audiqͥa piscis:
simile .ẽ. regnũ cȩlorũ retimisso in mare. qđ ex
omĩ genere pisciũ c̃gregauit cũ autẽ r&̃. im¬
pl& ũ. duxer̃ icl adlit̾ & sedentes eleger̃ opti¬
mos inuasis suis. malos autẽ forrs miser̃. Sicerit
inc̃sũmatione scłi. Exibunt angłi. & separabt
malos demedio iustoꝵ. & mit tent eos in caminũ
ignͥs. Sunt ergo boni& malipisces. boni seruant᷑
ad p̃tiũ. mali statĩ ardent. Bonũ piscẽ necre¬
tia inuoluunt sedeleuant. Nrec hamꝰ int̾necat
atq. int̾ficit. sed p̃tiosi uulneris ꝑfundit san¬
guine. incuiꝰ oris ẽfessione bonũ p̃tiũ repperit᷑.
qͦ tributũ apostolicũ & census xpĩ possit ex¬
solui. Sic enĩ scriptũ est dicente dñõ. Regest̃ry

Expanded text:
t hominum iniquitas quo grauiora commiserit, eo t hominum iniquitas quo grauiora commiserit, eo magis scelere suo tuta esse non poterit, quin aliquando dissoluat quod pro scelerum pretio constat difficile posse uitari. piscis ergo es, o homo. audi quia piscis es: simile est regnum caelorum reti misso in mare, quod ex omni genere piscium congregauit. cum autem esset inpletum, duxerunt id ad litus et sedentes elegerunt optimos in uasis suis, malos autem foras miserunt. sic erit in consummatione saeculi. exibunt angeli et separabunt malos de medio iustorum et miignis . Sunt ergo boni et mali pisces, boni servantur ad pretium, mali statim ardent. Bonum piscem nec retia involvunt, sed elevant; nec hamus internecat atque interficit, sed pretiosi vulneris perfundit sanguine, in cujus oris confessione bonum pretinm reperitur, quo tributum apostolicum, et census Christi possit exsolvi. Sic enim scriptum est, di
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ infirmoꝵ patrimonia. & silurũ demi¬
noꝵ pisciũ uiscerib aluore pleũ: De funct̾ .ẽ.
diues. & nihilei sua spolia ꝓfuer̃. ĩ momagis eũ
rapinarũ suarũ detestabiliorẽ fec̃ in famia :
capt̾ꝰ .ẽ. silurus & inutilis p̃da detectaẽ. Quanti
ieorepperiunt᷑ qͥ alios deuorauerant. & cudi¬
ues habes insimutuo alterius p̃cdatorẽ. Ille ha¬
bebat facultatis pauperis quas inuaserat. turũ
opprimens duo patrimonia tuis facultatib ad¬
didisti & adhuc tanto ñ satiaris augm̃to Et dicis
qđ alios uindicas cũ radẽ cõmittas quȩ ulcis¬
ceris. iniusto iniustior. & iniquꝰ miquior.
auaro auarior. Uide.neidẽ teqͥpiscẽ illũ finis
inueniat: hamũ caue. caueretia. Se dp̃sumis
depotentia. qđ nemotibi possit resistere. Prȩ¬
nemotender& retia. Et si incidiss& uniũsa
dirũper&. Et tam̃ fuscinã ñ euasit. aut nexus
uinculi ualidioris incurrit. qͥb: señ poss& exuere:
sine dubio.

Expanded text:
tem infirmorum patrimonia et silurum minorum piscium uisceribus aluum repletum? defunctus est diues et nihil ei sua spolia profuerunt, immo magis eum rapinarum suarum detestabiliorem fecit infamia. captus est Syria et inutilis praeda detecta est. quanti in eo repperiuntur, qui alios deuorauerant! et tu diues habes in sinu tuo alterius praedatorem. ille habebat facultates pauperis, quas inuaserat: tu eum oppnmensopprimens duo patrimonia tuis facultatibus addidisti et adhuc tanto non satiaris augmento et dicis quod alios uindicaueris, cum eadem committas quae ulcisceris, iniusto iniustior et iniquo iniquior et auaro auarior. uide ne idem te qui piscem illum finis inueniat; amum sol et retia. sed praesumis de potentia quod nemo tibi possit resistere: praenemo : tenderet retia, et, si incidisset, uniuersa disi\'umperet: et tamen fuscinam non euasit aut nexus uinculi ualidioris incurrit, quibus se non posset exuere. sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
& incult̾ ẽ sentel placuit: nũ qͥđ uir frequent᷑
est liganđ Conparẽ suũ & bos reqͥrit & equus
diligit. Et simutet̾᷑ aliuꝰ trahere igũ nescit
c̃par alteriũ. & señ tutũ putat. Tuiugalẽ re

Expanded text:
et incultus est: semel placuit. numquid uir frequenter et incultus est: semel placuit. numquid uir frequenter est eligendus ? comparem suum et bos requirit et equus diligit et, si mutetur alius, tamen trahere iugum nescit compar alterius et se non totum putat: tu iugalem re
Abbreviated transcription (Latin):
astutior. ubi corundi cupiditatẽ ad sũpserit.
murene maritimȩ notã sibisequirit copulã.
urlnouã p̃parat. Pro gressaq allitꝰ. sibilotes
tificata p̃sentiã suiadẽiugalẽ ãplexũ illãruocat.
Murena autẽ inuitata ñ de .ẽ: & uenenatꝰ ser¬
penti ex petitos usussux inꝑtit c̃iunctionis.
Quid sibi uult sermo huĩmodi. nisi ferendos. eẽ.
mores c̃iugũ. & si absens. ẽ. eĩ opperiendã p̃sentiã.
Sit lic& asꝑ. fallax in c̃dit̾. lubricꝰ. temulentꝰ. quid
peiꝰ ueneno. qđ in c̃iuge murena ñ refugit :
Uocatañdeest. & serpentis lubricũ sedula caritate
c̃ plectit᷑. Ille tua mala postat. & leuitas femineȩ
facilitatẽ. Tuuirũ tuũ ñ potes mulier sustinere :
Idã ꝑeuã deceptꝰ.ẽ. ñ eua ꝑadã. quẽ uocauit adcul¬
pã mulier. Iustũ ẽ ut eũ gub natorẽ ad sumat.
neiterũ feminea facilitate labat᷑. Sed horriđ

Expanded text:
astutior, ubi coeundi cupiditatem igitur, astutior, ubi coeundi cupiditatem igitur, muraenae maritimae notam sibi requirit copulam uel nouam praeparat progressaque ad litus tificata praesentiam sui ad conjugalem amplexum illam evocat. Murena autem invitata non deest, et venenatae serpenti expetitos usus suae impartit conjunctionis. Quid sibi vult sermo hujusmodi nisi ferendos esse mores conjugum? et si absens est, ejus opperiendam praesentiam, sit licet asper fallax inconditus lubricus temulentus: quid peius ueneno, quod in coniuge muraena non refugit? uocata non deest et Ioui lubricum sedula caritate conplectitur. ille tua mala portat et leuitatis femineae facilitatem, tu uirum tuum non potes, mulier, sustinere? Adam per Euam deceptus est, non Eua per Adam. quem uocauit ad culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem assumat, ne iterum feminea facilitate labatur. sed horridus
Abbreviated transcription (Latin):
Exilisuꝑ undas ohomo qͥ apiscis es. ñ te oppri¬
mant scłustius fluct̾. Sitẽpestas est. p&e altũ &
ꝓfundũ. siscrenitas. lude influctib: sipcella
ꝓfundũ. siserenitas. lude
Scriptũ est enĩ. Estote astuti sic̃ serpentes. Et qͥa de
ferpentib astutis ꝓpositũ exẽplũ ẽ. s iñ astuti circo
quȩrenda & seruanda c̃iugia. diligamꝰ tributa nob
c̃sostia. Et sihi qͥ longinquis fuerent ostus sui
tẽpore regionib separati int̃ se c̃uenerint: &
siuir ad peregrina c̃tenderit. nulla longinqͥtas.
nulla absentia c̃placitã minuat caritatẽ: eadẽ
lex p̃sentes absentesq conectit. Idẽ naturȩ uin¬
culũ int̾distantes & c̃sistentes c̃iugalis caritatis
iura c̃strinxit : Eodẽ uigo benedictionis utriusq
colla sociant᷑. & iãsi alter obeat separatdrũ
regionũ longa diuortia. qͥ a ñ corporis ceruice
sechñtis iugũ graẽ receper̃. Uipera nequis simũ
geñ bestiȩ & suꝑomã quȩ serpentinis generis

Expanded text:
Exsili super undas, o homo, quia piscis es: non te opprimant saeculi istius fluctus: si tempestas est, pete altum et profundum: si seneritas, lude in fluctibus: si procellafundum: si serenitas, lude scriptum est enim: estote astuti sicut serpentes. et quia de serpentibus astutis propositum exemplum est, simus astuti circa quaerenda et seruanda coniugia, diligamus tributa nobis consortia. et si ii qui longinquis fuerant ortus floribus tempore regionibus separati inter se conuenerint et si floribus ad peregrina contenderit, nulla pauperior, nulla abstinentia conplacitam minuat caritatem. eadem lex praesentes absentesque conectit, idem naturae uinculum inter distantes et consistentes itaque caritatis iura constrinxit, eodem iugo benedictionis utriusque colla sociantur, etiamsi alter obeat separatarum regionum longa diuortia, quia non corporis ceruice, sed mentis iugum gratiae receperunt. uipera, nequissimum genus bestiae et super omnia quae serpentini sunt generis
Abbreviated transcription (Latin):
indulger& affectus. Quȩ uero fera ꝓ catulis suis non
ipsa potissimũ se offerat morti : Quae fęra fȩcus suos
innumeris lic& obsessa cuneis armatoꝵ. non suis uisce¬
septos: in munes p̃stat periculi : Quid dicit homo. qui
mandatũ neglegit. naturã oblitterat : Filius patrẽ

Expanded text:
indulgeret affectus. Quae fera pro catulis suis non indulgeret affectus. Quae fera pro catulis suis non ipsa potissimum se offerat morti? Quae fera fetus suos innumeris licet obsessa cuneis armatorum, non suis visceseptos immunes praestat periculi. Quid dicit homo qui mandatum negligit, naturam oblitterat! Filius patre
Abbreviated transcription (Latin):
putat: Rȩuocat impetũ. colligere factũ desiderans:
rursus in ani specie retenta. totisse ad cõprehendendũ
equitẽ uirib fundit. & iracundiȩ stimulo uelo citer
fugienti immin&. Ille iterũ sperȩ obiectu sequentem
retardat. nec tañ sedulitatẽ matris. memoria
fraudis excludit. Cassam uersat imaginẽ. &
quasi lactatura fȩtũ resid&. Sic pietatissuȩ studio
decepta. & uindictã amittit & ꝓlem. Quꝰ d
nobis scriptura ad fert quȩ dicit. filii diligite patres
urõs. parentes. nolite ad iracundiã ꝓuocare filios
prios ament. fȩtus suos diligant. Nesciunt illȩ
odia nouercalia. nec mutato concubitu. parentes
a sobole deprauant᷑ : Neq nouer̃ prȩferre filios
posterioris copulȩ. superioris autẽ negleges nouer̃
pignera sua. nesciunt caritatis differentiã . odioꝵ
incentiua. offensionũ discrimina. Simplex ferarũ
natura est. nescit ueritatis calũnias. Sic enĩ om̃a
tẽperauit ds̃. ut quib minus rationis dar&. plus¬

Expanded text:
putat, revocat impetum, colligere fetum desiderans. Rursus inani specie retenta totis se ad comprehendendum equitem viribus fundit et iracundiae stimulo velocior fugienti imminet. Ille iterum sphaerae objectu sequentem retardat; nec tamen sedulitatem matris memoria fraudis excludit: cassam versat imaginem, et quasi lactatura fetus residet. Sic pietatis suae studio decepta, et vindictam amittit et sobolem. Quod nobis Scriptura affert, quae dicit: Filii, diligite patres vestros: parentes, nolite ad iracundiam provocare filioprios ament, fetus suos diligant. Nesciunt illae odia novercalia, nec mutato concubitu parentes a sobole depravantur, neque noverunt praeferre filios posterioris copulae, superioris autem negligere. Norunt pignora sua, nesciunt charitatis differentiam, odiorum incentiva, offensionum discrimina. Simplex ferarum natura est, nescit veritatis calumnias. Sic enim omnia temperavit Deus, ut quibus minus rationis daret, plus