comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam uos : quȩso enim aduertite.
etqualescumq oculos aperite: Neq
enim opus est magno acumine inge¬
nu. ut hoc quod dicam perspici
possit: Om̃s prudentes imprudentesq
apello. audite. aduertite. iudicate:
Quanto melius enim ds̃ ur̃ ex aet̾nitate
uersatus. eet. intenebris. quam coȩter¬
nam sibi & cognatam lucem mersis.¬
set intenebras: quantomelius sibi exor¬
tam nouam lucem ad fugandas tene¬
bras miratus laudaret. quam irruen¬
tes sibi ueteres tenebras. nisi sua luce
contenebrata euitare nonposset: infe'¬
lix siꝑturbatus: crudelis. si securus
hoc fecit: Melius enun certe a se factã
lucem uideret bonam: quam a se
genitam faceret malam: Quae sic abeo
reppulit tenebras inimicas. ut ei
fieret ininica: Hȩc enim culpe impu¬
tabitur damnandis inglobo. Kiqui is.¬
qđ errare se apriore lucida sua natu-¬
ra passȩ sunt. & inimicae lumini
scõ extiterunt: Quod antequam eis
accideret ex aeternitate. si nesciebant

Expanded text:
quam uos? quaeso enim, aduertite quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras ! quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illisquod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt: quod antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant
Abbreviated transcription (Latin):
timoris sui populis imponentem:
Nec sine ullo delicto. cę̧ca confusione
iustos peccatoresq punientẽ : sed
iustis salubrem correptionẽ propt̃
perfectionem. peccantibus autem
debitam seueritatem ꝓpter aequitatẽ
distribuentem: Unde uos apparet
manichei suspicionibus ur̃is esse
deceptos. cum male intelligendo
scripturas nr̃as. uel malos intellecto¬
res erperiendo. falsa decdtholicis
creditis ac sic relicta sana doctrina.
conuersi adsacrilegas fabulas. nimi¬
umq peruersi et alienati a societa¬
te scõrum. Nec ex nouo testamento
corrigi uultis. unde talia ꝓferimus
qualia in uetere arguitis : Vnde
fit: ut aduersus uos sicut aduersꝰ
paganos. utrumq testamentum
defendere compellamur: Sed facite
aliquem prorsus carnaliter ita de¬
sipientem ut dm̃ colat: non qualẽ
colimus qui unus & uerus est.
sed qualem nos colere dicitis. qui uris
uel calũpni is uel suspicionibus fictus
est: Non ne etiam iste meliorem colit

Expanded text:
timoris sui populis inponentem; timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut deum colat, non qualem colimus, qui unus et uerus est, sed qualem nos colere dicitis, qui uestris uel calumniis uel suspicionibus fictus est, nonne etiam iste meliorem colit
Abbreviated transcription (Latin):
sed mandatorem precepti. et dampnatorẽ
delicti : ut aduersus in obȩdientiam
iuste ꝓlata uindicta presentes coherce¬
ret. futurosq terreret : Nec improuidũ
nesciendo quęrentẽ. sed in terrogando
iudicantem: Nec inuidum ac timentẽ.
sed abaet̾na uita quae iuste obędienti
datur : preuaricatorem iuste ꝓhibentẽ :
Nec sanguines et adipes appetentem:
sed carnali populo congrius sacrificus
impositis. per quasdam figuras uerum
sacrificium promittentem: Nec liui¬
da perturbatione. sed tranquilla boni¬
tate telantem: ne uni dõ debens
anuma castitatem. per multos falsos
corrupta & prostituta turpetur: Nec
ira uelut humana turbide seuientẽ.
sed alia diuina seuere iusta retribuen¬
tem. quae non propter ulciscendi
libidinẽ. sed propter iudicandi uigo.¬
rem: Certo usu locutionis ira nõmi¬
natur: Nec obleuia uel nulla cõmissa.
hominum milia perimentem: sed
equissimo examine ꝑ temporalẽs
mortalium mor tes. utilitatem

Expanded text:
sed mandatorem praecepti et damnatorem sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
bustionem. quando iustis non parci¬
tur. propter perficiendam purgatio¬
nem: Nam et ipse petrus testatur
haec illius uoluntate fieri : qui in
libris ueteribus ait. non parcam nec
iusto nec peccatori: Dicit enĩ ce ipse:
M eluis est benefacientes siuelit sp̃sdĩ
pati: quam malefacientes : Cum ergo
exuoluntate sp̃sdĩ paciuntur bene
facientes: non parcitur iustis : Cum
autem malefacientes. non parcitur
peccatoribus: Scđm tamen illius
uoluntatem fit utrumq qui ait
Non parcam nec iusto nec peccatori.
illum fiagellando ut filiũ: illum
puniendo ut impium: Ecce ostendi
quantum potui nos non colere deuer¬
sum ex aet̾no intenebris deum: sed
eum qui lux. ẽ. et tenebrae in eo non
sunt ullae. atq inseipso habitat lucẽ
in accessibilem: Cuius lucis aet̾nae
candor. ẽ. coȩtna sapiencia: Hec lucis
in opinate ammiratorem. sed lucis
facte creatorẽ ut subsisteret. aꝑꝓbatorẽ
ut maneret. nec ignarum futuri:

Expanded text:
bustionem, quando iustis non parcibustionem, quando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum autem male facientes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri,
Abbreviated transcription (Latin):
tori: anquia illic gladius nomina¬
tus . ẽ. amplius exhorresctas: aliud
.ẽ. enim colafirare : aliud occidi:
Quasi uero non diuersis mortium ge.¬
neribus ꝓstrata sunt. martirum
milia: Aut hoc reuera ꝑ secutores
in potestate haberent. nisi eis de suꝑ
deta ẽt abillo qui dicit. non parcam
nec iusto nec peccatori. cum ipse dñs
martirum quia filio proprio nonpe¬
percit apertissime pilato dicat. non
haberes in me potestatẽ. nisi data tibi
.eẽt. desuper: Has pressuras ꝑ secutionesq
iustorum. dicit idem paulus. exemplũ
esse iusti iudicii di: Quae sententia
latius ab apostolo petro manifestatur.
sicut supra commemoraui. ubi ait
tempus eẽ. ut iudicium incipiat
adomo dñi: Et si inicium inquit
a nobis. qualis finis erit eis qui non
credunt dĩ euangłio & si ustus
uix saluus erit. peccator et impius
ubi parebunt. Hinc enim intelli¬
gitur quomodo non parcat᷑ impis
tanquam sarmentis precisis ad con¬

Expanded text:
tori? an quia illic gladius nominatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato dicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad con
Abbreviated transcription (Latin):
ihu xp̃i iustificatum gras agit: An
uero illi parebut ilẽ quem̃ uan
non intelligunt dicentem. non parcã
nec iusto nec peccatori: Audiant ergo
ipsum: Et ne magnitudine inquit
reuelationum extollar: datus est
michi stimulus carnis. angelus sata.¬
ne qui me colafiret: Propter quod
ter dñm rogaui. ut auferret eum
ame: &e dixit michi: Sufficit tibi
gr̃a mea: Nlam uirtus in infirmita.¬
te perficitur: Ecce nec iusto parce¬
bat. ut eius uirtutem in in firmita¬
te perficeret: qui ei dederat colafi¬
zantẽ angelum sathane: Nisi dicitis
quod eum diabolus dederit: Diabo¬
lus ergo agebat. ne magnitud onereuda¬
tionu paulus extolleretur : &̃ ut uirtus
eius perficeretur: Quis hoc dixerit:
abillo igitur tradicus erat iustus
colafirandus angelo sathanȩ: qui
per eum tradebat in iustos ipsi sathane :
De quibus idem dicit: Quos tradidi
sathanae : ut discant nonblasphemare:
Iam ne intelligitis quomodo ille de¬
super non parcat nec iusto nec pecca¬

Expanded text:
Iesu Christi iustificatum gratias agit. an Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphizet: propter quod ter dominum rogaui, ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec pecca
Abbreviated transcription (Latin):
no. recte beate. semperq uiuitur:
Iam illud ultimum quod faustus posuit
insidians ueteribus libris tanquã
uituperantib dm̃. quod minetur
gladium quo nemini parcat. nec
iusto nec peccatori: cum pagano ex¬
poneretur quomodo accipiendum
sit. fortassis nec nouo nec ueteri
testamento resisteret. eiq placeret
similitudo euangelica. quae istis
qui se xp̃ianos haberi uolunt: aut
non apparet ut cęcis. aut displicet
ut per uersis : Sum mus quippe ille
uitis agricola : aliter parat falcem
sarmentis fructuosis. alit infruc¬
tuosis: Tamen non parcit neȩ p̾bis
nec reprobis. illis purgandis. illis am¬
putandis: Nullus enim hominum
.ẽ. tanta iusticia pręditus: cui nonsit
necessaria temptatio tribula aonis.
uel adperficiendam uel ad confirman¬
dam. uel ad probandam uirtutem:
Nisi forte nec paulum isti apostolum
inter iustos numerant: qui quãuis
humiliter et ueraciter sua preterita
peccata fateatur. tamen se exfide

Expanded text:
no recte, beate semperque uiuitur. no recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians ueteribus libris tamquam uituperantibus deum, quod minetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
um uersitatem regi & amministrari
a summis usq ad ima concedunt:
uod si ethoc negaret: uel suorum
auctoritate facilius uel aliquanto
diutius certarum rationum disputa¬
cione conuinceretur. uel tanquam
nimium durus & stolidus: ipsi qđ
ẽẽ non crederet. diuino iudicio relin¬
queretur : Leuia porro uel nulla
commissa. ꝓpter que dĩ interfecerit
homines. si ex presse cominemoriret.
ostenderemus nec ulla. eẽ. nec leuia.
uelut qđ exempli grã posuimus de
ueste nuptiali. demonstraremꝰ quan¬
tum. eẽt. nefas sacras nuptias adire :¬
querentem ibi głam non sponsi sed
suam. uel siquid forte aliud ipsa
uestis meliore intellectu significare
inuenitur: At quod antẽ oculos regis
interficiuntur qui eum sibi regnare
noluer. non longo forte sermone
nr̃o appareret:. Nonque admodum
nulla culpa .ẽ. hominis si nollet sibi
regnare quemquam homine. ita nul¬
lam aut paruam. ẽẽ. culpam eum
sibi nolle regnare. incuius solius reg¬

Expanded text:
uniuersitatem regi et administrari uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissa, propter quae deus interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu significare inueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius reg
Abbreviated transcription (Latin):
ex anim e non est : siue scđm quã
dicimus bonȩ uitae homo est:
Greci autem duo ista duobus quoq
uocabulis signant: Vnde fieri potest.
ut excepta uerborum abusione qua
in omnibus linguis late patet: aliqͤ
etiam hebreae linguae proprietate.
zelus inutroq ponatur: Siue cum
coniugis adulterio turbatus animꝰ
contabescit. quod indeum cadere non
potest: siue ch̃ seruande pudicitiae
coniugit lis. custodia diligens adhibe¬
tur: quod diñ faccere cũmplebem
suam tanquam coniugem alloqui¬
tur. quam per multos falsos deos
fornicari nonuult: non solum sine
dubitatione. uerum etiam cũ grarũ
actione nobis utle. ẽ confiteri Hoc
et de ira dĩ dixerim: Neq pͥerturba¬
tur ds̃ cum infert iram: sed ira ꝓ
uindicta ponitur. siue abusione.
siue aliqua precedentis linguae
ꝓprietate: Deinterfectis autem homi¬
num milibus non miraretur: sidĩ
iudicium nonnegaret: Quod nec pa¬
gani negant: qui dĩ ꝓuidentia istam

Expanded text:
exanime non est, siue secundum quam exanime non est, siue secundum quam dicimus "bonae uitae homo est;" Graeci autem ista duo duobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. & multa inhunc modum:
ita ut in his binis uerbis ea quae pri¬
ora posui uirtutibus quae autem
posteriora uiciis apponant: pleni
sunt tamen libri eorum abusione
istorum nominum. quae ꝓpriȩ uicia
significatit: cum etiam uirtutes
sic̃ appellantur. cum uel cupiditas
ꝓ uoluntate. uel lȩticia ꝓgaudio.
uel metus ꝓ cautione. uel miscđia
p elementia. uel isliua pprudentia.
uel audacia profiducia ponitur:
Et quis omnia commemorare ualeat
quae adsimilem licentiam mos
locutionis usurpat. huc accedit
etiam singularum quarumq lin¬
guarum. sua quaedam proprietas:
Nam in aecclefiasticis litteris. nusquã
miscđiam inuituperationem positã
recolo: Cui rei sermonis etiam coti¬
dian consuetudo concordat:
Greci duas res uicinas quidem. sed
tamen distinctas: uno nomine appel¬
lant. laborem etdolorem: nos ea sin¬
gulis nominibus enunciamus: Sicuc
anobis uno nomine appellatur uita.
siue scđm quam dicimus uiuit qđ

Expanded text:
ciam et multa in hunc modum, ciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uerbis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas pro uoluntate uel laetitia pro gaudio uel metus pro cautione uel misericordia pro clementia uel astutia pro prudentia uel audacia pro fiducia ponitur. et quis omnia commemorare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. nam in ecclesiasticis litteris nusquam misericordiam in uituperatione positam recolo. cui rei sermonis etiam cotidiani consuetudo concordat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen distinctas uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine appellatur uita, siue secundum quam dicimus " uiuit," quod
Abbreviated transcription (Latin):
incaelum receptis: proquibus se
in terris demonia colenda suppo¬
nerent. ec sacrificari adecept is
ecper ditis flage tarent: Sacri¬
ficium er g̃o nonsolum cum
iuste imperat᷑ uerus ds̃. sed etiam
cum superbe erigit falisus deus
satis ostendit cui debeatur: Haec
illi pagano si eẽt. difficilior ad credeꝵ¬
dum. etiam ipsa ꝓpheti a ꝑsuade¬
rem : in qua tam longe antequam¬
scripta sunt. quae nunc impleta
monstrarem : Quod si ethanc con¬
tempneret: hoc quoq agnoscerem
potiusq mirarer. quandõquidem
non om̃s fuisse credituros in eiꝰ dẽ
prophetiae ueritate recolerem:
Si autem relantem xp̃m uel dm̃
ex utroq testamento mihi obiceret.
atq ipsum uerbum ex agitaret.
nichil aliud quam se omnium
licterarũ uel expertem uel negle¬
gentem ostenderet: Cum enim doc¬
ti eorum discernant inter uolun¬
tatem et cupiditatem. gaudium
et lȩtitiam. cautionem & metum.
clementiam et miscđiam. pruden¬
tiam et astutiam. fidutiam et auda¬

Expanded text:
in caelum receptis, pro quibus se in caelum receptis, pro quibus se in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet. cum enim docti eorum discernant inter uoluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metum clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam, fiduciam et auda
Abbreviated transcription (Latin):
consetrandos fideles in omnibus
gentib & introducendos in regnum
caelorum. & sacrarium angelorum
ad uitam aeternã: Huius itaq ueri
sacrificii. sicut religiosa p̾dicam̃¬
ta hebrei celebrauer̃: ita sacrilega
imitamenta pagani. qm̃ quae im¬
molant gentes ait apostolus.
demonis im molant et nondõ:
Anciqua enim res. ẽ. prenuntiatiua
immolatio sanguinis. futurã pas¬
sionem medicctoris abinicio gene¬
ris humani testificans : Hanc enim
primus abel obtulisse: insacris
ltteris inuenitur : Non igitur mi¬
rum est si preuaricatores angeli.
quorum duo maxima uitia
sunt superbia atq fallacia. per
hunc aerem uolitantes : quod
uni uero dõ deberi nouerant. hoc
sibi asuis cultoribus exeger̃ aquib:
dii putari uoluer̃: dante sibi
locum uanitate cordis humani.
maxime cum ex desiderio mortu¬
orum constituerentur imagines.
unde simulachrorum usus ex ortꝰ
est : et maiore adulatione diuini
honores deferrentur. tanquam

Expanded text:
consecrandos fideles in omnibus consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et sacrarium angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagani, quoniam quae immolant gentes, ait apostolus, daemoniis immolant, et non deo. antiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores deferrentur tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
suorum libros dehac re. addiuinã
ꝓuidentiam percinentes : De sacrifi¬
cus uero. nichil aliud mͥ
paganus obiceret: nisi cur apud
eos illa reprehendamus. cum in
nr̃is ueteribus libris talia sibi ds̃
nr̃ iussisse legeretur offerri:
Hic ego deuero sacrificio latius
fortasse disserens : demonstrarem
id non deberi nisi uni dõ uero. qđ
ei unus uerus sacerdos obtulit.
mediator dĩ & hominum: Cuius
sacrificu ꝓmissiuas figuras. in uic¬
timis animalium celebrari opor¬
cebat. ꝓpter commendationem
futurae carnis & sanguinis. per
quam unam uictimã fieret remis¬
sio peccatorum decarne & sangui¬
ne contractorum: Quae regnum
dĩ nonpossi debunt. quia eadem
substantia corporis. incelestem
commutabitur qualitatem: quod
ignis insacrificio significabat uelut
ab sorbens mortem inuictoriam:
In eo autem popło haec rite cele¬
brata sunt: cuius regnum & sacer¬
docium prophetia erat uenturi
regis et sacerdotis. adregendos et

Expanded text:
suorum libros de hac re ad diuinam suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fieret remissio peccatorum de carne et sanguine contractorum, quae regnum dei non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ita fortasse defenderem: ut paria
de auctoribus eorum. sicut paulus
nr̃ apud athenienses fecit cõmemorẽ
I nueniremus enim fortasse & in luteris
eorum deum mundi creatorem ac
fabricatorem: et lucis institutorem:
qui tamen antequam eam conderet.
non iacebat intenebris: & exopere
suo perfecto elatum esse gaudio
Q uod certe amplius . ẽ. quam uidit
quia bonum est: Et legis latorem.
quam si homo sequeretur: suo bono
faceret: si autem sperneret: suomalo:
Quem non ideo dicerent ignaruni futu¬
ri : quia & futuris contemptoribus
legem dedit: lam uero mprouidum
quod aliquid interroget. nec homi¬
nemdicerent: inquorum libris
multa non obaliud interrogantur.
nisi ut suis quisq responsionibus
conuinca tur : Cum ille qui in¬
terrogat non solum sciat quod sibi
uult ab altero responderi : sed etiam
illum hoc responsurum: In uiden¬
tem autem cui quam dm̃. quod
malos beatos fieri non sineret
si uellec dicere: plenos inueniret

Expanded text:
tem ita fortasse defenderem, ut paria tem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret
Abbreviated transcription (Latin):
per uersa priuilegio illo suo diabo¬
lico. utquicquid . ẽ. in euangelio uł
epłis canonicis. quo ad uiuari here¬
dictum. teneant atq suadeant. Quic¬
quid utem exeisdem codicibus
aduersus eos sonuerit: inimissum
ab infalsatorib ore impudenti ac
sacrilego non dubitint dicere:
cui furori eorum: autoritatem om¬
nium librorum extinguere atq
abolere coninti: iam supra quantũ
suscepti operis ratio sine re uidebatur.
non pauca respondi: Nunc illud
ammoneo. ut cum insanas et sacrile¬
iis fabulas suas xp̃iani nominis
pallio uelare contendunt: uideant
tamen quando ista contra scripturas
xp̃ianas disputant. non a nobis con¬
trapaganos tantum: sed etiam contra
manicheos ueritatẽ codicũ diuinorũ
testamenti utriusq defendi: Et ista
quidem quae modo faustus uelut
indigna dõ denris ueteribus litte¬
ris infermone suoꝰ posuit con¬
tra paganum. & in euangelico uel
apostolico sermone talia rep̃henden¬

Expanded text:
peruersa priuilegio illo suo diaboperuersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid est in euangelio uel epistulis canonicis, quo adiuuari haeredictum teneant atque suadeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista quidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehenden
Abbreviated transcription (Latin):
iuftꝰ ui x saluus erit:: non solum enim
in ueteri testam̃to. scriptum . ẽ. quẽ
eium diligit dĩ corripit. flagellat
autem omnẽ filiũ quem recipit
It si bona ꝑcepimus demanu dñi.
mala qpuare non sustineamus:
Sed etiam in nouo. ego quẽ amo.
arguo et castigo: Et illud. Si enim
nos ipsos iudicaremus. adño non ui¬
dicaremur. Cum uidicamur autem
adño corripimur : ne cum mundo
dampnemur. Sed tam̃ si paganus
in nouo testam̃to talia reprehenderer.
qualia isti reprehendunt in ueteri.
nonne co ipsi ca defendenda suscipe¬
rent quod si facere possent. qua
tandem uecordia hic talia rep̃hendunt.
qualribi defendunt. si autẽ non
possent. cur in uno tantum ac non
potius in utroq testamento. quod ñ
telligentibus impiis prauum uidere¬
tur. id non intelligentibus piis
rectum. sed tectum credi oportere
concedunt.: anforte quae de nouo
testamento similia ꝓtulimus. ipsa
quoq audent dicere falsa esse atq

Expanded text:
justus vix salvus erit? Non solum enim justus vix salvus erit? Non solum enim in Vetere Testamento scriptum est, Quem enim diligit Deus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit et: si bona percepimus de manu domini, mala quare non sustinemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque
Abbreviated transcription (Latin):
ficite coram me: sicut iste accusa¬
uit eum in ueteri testamento. qui
ci uisus est propter leuia uel nul¬
la commissa hominum milia
trucidare: Lam uero illud quod
reprehendit faustus minantem
dm̃ uencurum se. eẽ. cum gladio.
quo non parceret nec iusto nec pec¬
catori. quomodo paganus ille repre¬
henderet audiens apostelum paulu
dicere dedo nr̃o. quia filio propͥo
non pepercit. sed pronobis omnib
tradidit illum : audiens et petrum
cum demagnis tribulationibus
scorum & in terfectionibus loque¬
retur. ad tolerandum ex hortantem
& dicentem: Tempus .ẽ. ut iudiciũ
incipiat adomo dñi Etsi inicium
anobis. qualis finis erit eis qui
noncredunt dñi euangło. & si
iustus quidem uix saluus erit.
peccator & impius ubi parebunt.
Quid esxm iustius unico. cui tamen
pater non pepercit. It quid euiden¬
tius quod nec iustis parcat. emen.¬
dans eos uarietate tribulationum.
cum de hac rẽ aperte sit dictum. & si

Expanded text:
ficite coram me, sicut iste accusaficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audiens apostolum Paulum dicere de deo nostro: quia filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, audiens et Petrum, cum de magnis tribulationibus sanctorum et interfectionibus loqueretur, ad tolerandum exhortantem et dicentem: tempus est, ut iudicium incipiat a domo domini; et si initium a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt domini euangelio? et si iustus quidem uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? quid enim iustius uno, cui tamen pater non pepercit? et quid euidentius, quod nec iustis parcat emendans eos uarietate tribucum de hac re aperte sit dictum, Et si
Abbreviated transcription (Latin):
In suos quidem quia dixit. seruus
qui scit uoluntatem diui sui et non¬
facit digna: plagis uapulabit
multis: In alienos autem. quia
dix̃. siquis uos non receperit: ex¬
cutite illis puluerem decalciam̃tis
ur̃is: Amendico uobis: quia tolera¬
bilius erit sodomae indie iudicu
quam illi ciuitati. sicut iste crimi¬
natur irascentem dm̃. nunc in ali¬
enos nunc in suos Quos utrosq
apostolus commemorat dicens: qui¬
cumq enim sine lege peccauerunt.
sine lege peribunt ÷ Et quicumq
in lege peccauer̃ : per legẽ iudicabun¬
tur : Diceret & trucidantem et effun¬
dentem multorum sanguinẽ : ob
leuia quidem uel nulla cõmissa:
Leue quippe aut nullum cõmissũ
pegano uideretur uel non habere
in conuiuio nuptiarun uestem
nuptialem. ꝓpter quod rex nr̃
in euangelio uissit hominẽ liga¬
tis manib et pedibus proici in
tenebras exteriores: uel nolle suꝑ
tum ait: illos autem qui noluer̃
me regnare sibi. adducite et incer¬

Expanded text:
in suos quidem, quia dixit: seruus, in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati. sicut iste criminatur irascentem deum, nunc in alienos, nunc in suos, quos utrosque apostolus commemorat dicens: quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptialem, propter quod rex noster in euangelio iussit hominem ligatis manibus et pedibus proici in tenebras exteriores; uel nolle supetum ait: illos autem, qui noluerunt me regnare sibi, adducite et inter
Abbreviated transcription (Latin):
tetigit : diceret & in uidum ac tum̃tem
ne si intrarent quinq aliȩ uirgi¬
nes in regnum eius. uiuerent in
aeternum: contra quas ita clausu.
ut nec miserabiliter pulsantibus
a periret: uelut obliuiscens quod
ipse promiserat dicens. pulsate
et aperietur uobis: sicut iste inui.¬
die timorisq arguit dm̃. quod
aduitam aecernam non ammiserit
peccatorem : Diceret & appetentem
non pecudum sed hominũ sangui¬
nẽ quia dixit. qui ꝑdiderit animã
suam propter me. in uitam aetnã
in ueniet cam : sicut iste desacrifi¬
ciis animalium quibus figuris
promittebatur sacrificium sangiui¬
nis. quo redempti sumꝰ. uoluit
calũpniari: Reprehenderet et
telantem. quia cum ementes
et uendentes detemplo flagellando
eiecisset. commemorauit euange¬
usta de illo eẽ. scriptum. relus
domus tuae comedit me : sicut
iste accusauit telaentẽ dm̃. quod
aliis sacrificari uetuisset : Diceret
irascentem in suos & in alienos:

Expanded text:
tetigit? diceret et inuidum ac timentem, tetigit? diceret et inuidum ac timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines in regnum eius, uiuerent in aeternum: contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret. uelut obliuiscens, quod ipse promiserat dicens: pulsate et aperietur uobis, sicut iste inuidiae timorisque arguit deum, quod ad uitam aeternam non admiserit peccatorem. diceret et adpetentem non pecudum, sed hominum sanguinem, quia dixit: qui perdiderit animam suam propter me, in uitam aeternam inueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos:
Abbreviated transcription (Latin):
ret presciebat: & antequam audirec
utiq nou erat: Quamquam enim
plurimũ intersit utrum uideat
aliquis quia bonum est. an etiam
miretur: In hoc tamen. ẽ. non nulla
similitudo. quia etiam iħs. lucem
fidei miratus est quam incorde illius
centurionis ipse fecerat: qui ẽ. lum̃
uerum quod illuminat omnẽ homi¬
nẽ uenientem in hunc mundum⁊
Quẽ posset certe aliquis impius paganꝰ
dm̃ faustus inueteri testamento
Diceret enim & ille inprouidum.xp̃m.
non solum ex hoc quod miratus est
centurionis fidem: uerum etiam quod
iudam inter discipulos elegit. qui man¬
data eius non erat seruatũrus: sicut
reprehendit iste. Cur preceptum in
paradiso datum fuerit homini non
facturo: Culparce etiam illud. quod
scire non potuerit quis eum tetigerit.
quando tetigit fimbriam uestimenti
eius quae fluxum sanguinis pacieba¬
tur. sicut iste culpauit̃ dm̃ nescisse
ubi lateret adam: Credo quia dixerat.
adam ubi es: sicut dixitxp̃c. quis me

Expanded text:
ret, praesciebat, et antequam audiret, ret, praesciebat, et antequam audiret, utique nouerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretur, in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe aliquis inpius paganusdeum Faustus in uetere testamento. diceret enim et ille inprouidum Christum non solum ex hoc, quod miratus est centurionis fidem, uerum etiam quod ludam inter discipulos elegit, qui mandata eius non erat seruaturus, sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo. culparet etiam illud, quod scire non potuerit, quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam uestimenti eius, quae fluxum sanguinis patiebatur, sicut iste culpauit deum nescisse, ubi lateret Adam, credo quia dixerit: Adam, ubi es? sicut dixit Christus: quis me
Abbreviated transcription (Latin):
deus eorum cum metbra sua mersit
in tenebrtts. uelum contra se posuit.
dixit quod scriptum non ẽ. nec omni¬
no est consequens. ut cum aliquis uide
quia bonun est: etiam miratus dicat᷑:
Multa enim bona uidentes non miramur.
tanquam preter opinionẽ ita sint.
sed tantum modo approbamus qđ
ita. ẽẽ. debueril: Uerum tamen osten¬
dimus eis non inueteri testamento
cui malitiose calumpniantur: sed
in nouo quod ut imperitos fallant
accipiunt dm̃. eẽ. miratum: Xp̃m enĩ
fatentur dm̃ & hanc in laqueo suo
uelut escam dulcissimam ponunt.
qua rp̃o deditos capiant: Ds ergo
miratus est: cum xp̃s miratus est:
Sic enim scriptum. ẽ in euuangelio.
quod audita fide cuiusdam c̾enturi¬
onis miratus . ẽ. : & ait discipłis suis:
Amendico uobis : non inueni tantam
fidem in isst: lece nos ut potumus
ex posuimus. uidit ds quia bonum
est: et melius fortassis exponunt
ista meliores: Exponant & isti quare
sit miratus iħs. quod antequam fie¬

Expanded text:
deus eorum cum membra sua mersit deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? dixit. quod scriptum non est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem ita sint, sed tantummodo adprobamus, quod ita esse debuerint. uerumtamen ostendimus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipiunt. deum esse miratum. Christum enim fatentur deum et hanc in laqueo suo uelut escam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti, quare sit miratus Iesus, quod antequam fie
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt. qđ ab ea longe sint affec¬
tu non loco: Quid mirum si sp̃sdĩ
qui super ferebatur super aquas.
super ferebatur etiam suꝑ aquarum
tenebras. in comparabili quidẽ lon¬
ginquitate sed substantiae non loco
rum: scio quidem istis quam surdis
haec cantem. Nec camen despero
qđ cantici mei ueritas inuentura sit
aurem suam quam dñs aperuerit:
aquo sunt uera quae dicimus: Istos
autem quales diuinarum scriptura¬
rum iudices patimur. quibus etiã
displicet quod dõ placuerint opera
sua. quem tanquam insolitam lucẽ
miratum. ẽt̃. reprehendunt quia scrip¬
tum est. et uidit ds̃ lucem quia bona
est approbat enum opera sua quia
placent ei quae fecit: & hoc est uidere
quia bona sunt: Neq enim aliquid
inuitus facere cogitur: ut quod ei
non placet faciat. aut in aliquid
faciendum imprudens labitur.
ut factum. et̃. displiceat : Cur autem istus
non displiceat quod ds̃ nr̃ opus suũ
uidit quia bonum. ẽ. quandoquidẽ

Expanded text:
non possunt, quod ab ea longe sint affecnon possunt, quod ab ea longe sint affectu, non loco; quid mirum si Spiritus Dei, qui superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebras, incomparabili quidem longinquitate, sed substantiae, non locorum? CAPUT XII. Scio quidem istis quam surdis haec cantem: nec tamen despero quod cantici mei veritas inventura sit aurem suam, quam Dominus aperuerit, a quo sunt vera quae dicimus. Istos autem, quales divinarum Scripturarum judices patimur, quibus etiam displicet quod Deo placuerint opera sua, quem tanquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est, Et vidit Deus lucem quia bona est ? Approbat enim opera sua, quia placent ei quae fecit, et hoc est videre quia bona sunt. Neque enim aliquid invitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat; aut in aliquid faciendum imprudens labitur, ut factum esse displiceat. Cur autem istis non displiceat, quod Deus noster opus suum uidit, quia bonum est, quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa quae iam facta erat quodã
modo accensa sint simili ter
quaeritur: Quaelibet sane lux facta
sic quando cunreeñt. tenebrae super
abyssum dixit ds̃ fiatlux: erea.¬
tam tamen lucem acreatrice luce
factam. eẽ. nondubitat. quisquis
scãs litteras pie legendo. fic dignus
qui incelligat÷ Nec ideo putandus
est deus incequam faceret lucem
incenebris habitasse. quia sp̃s̃ dĩ fere
fuisset. tenebrae erant suꝑ abissum:
Abissus namq est aquarum in esti¬
mabilis ꝓfunditas: Unde pocest
occurrere carnali prudentiae.
uelut in his tenebris quae erant
super abissum habitauerit᷑ sp̃s di.
dequo dictum est ferebatur super
iquas: non intelligenti quemadmo¬
dum lux luceat intenebris. et tene¬
brae eam non comprehendant nisi ꝑ
uerbum dĩ fiat lux: & dicatur eis:
Fuistis enim aliquando tenebrę: nunc
autem lux indño: Quod si racionales
mentes per uoluntatem impiam
tenebrosae. lucem sapientiae dei
nusquam absentem comprehendere

Expanded text:
ex illa, quae iam facta erat, quodam ex illa, quae iam facta erat, quodam modo accensa sit, similiter quaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in tenebris habitasse, quia spiritus dei sufuisset: tenebrae erant super abyssum. abyssus namque est aquarum inaestimabilis profunditas. unde potest occurrere carnali prudentiae, uelut in his tenebris. quae erant super abyssum, habitauerit spiritus dei, de quo dictum est: ferebatur super aquas, non intellegenti, quemadmodum lux luceat in tenebris et tenebrae eam non conprehendant, nisi per dei uerbum fiat lux et dicatur eis: fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in domino. quodsi rationales mentes per uolutenebrosae lucem sapientiae Dei nusquam absentem comprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
de: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt: Ds autem
lux est. & tenebrae in eo non sunt ulle.
impii uero non uidebunt lumen:
sicut dicit isaias: lalibus ergo . ẽ. in¬
accessibilis illa lucifica lux̃ : quae
non solum illam spĩtalem lucem in
scorum mentibus. sed etiam istam
corporalem fecit. non adquam
prohibebat accedere malos: sedquã
fecit oriri suꝑ bonos & malos: Cũ
ergo. eent. tenebrae super abissum.
ille qui erat lux dixit. fiat lux:
Quae lux lucem fecerit. manifestum
est: Manfeste enim positum est.
dixit d̃: Quam tamen lucem fece¬
rit non ita manifestum est: Utrum
illam quae inmentibus angelorum
.s̃. idest ipsos tunc sp̃s rationales ds̃
fecerit. an corporalem quandam
lucem. remotam etiam ipsam abas¬
pectib nris in sublimib huius mun¬
di locis: interstudiosos diuinarum
scripturarum concorditer disputatur ÷
Quarto enim die fecit ista conspicua
caeli luminaria: quae rursus utrũ
simul cum sua luce facta sint. an

Expanded text:
de, quoniam ipsi deum uidebunt. deus autem de, quoniam ipsi deum uidebunt. deus autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii uero non uidebunt lumen, sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritalem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit, non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri super bonos et malos. Cum ergo essent tenebrae super abyssum, ille, qui erat lux, dixit: fiat lux. quae lux lucem fecerit, manifestum est: manifeste enim positum est: dixit deus. quam tamen lucem fecerit, non ita manifestum est: utrum illam, quae in mentibus angelorum est, id est ipsos tunc spiritus rationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an
Abbreviated transcription (Latin):
quod e. ds̃: Sicut enum sibi suffenit
ad acternã beaticudinẽ. & ex hac ha¬
bundat ad faciendos beatos: itad uffi¬
cit ad act̾nam lucem. et ex hac habun¬
dat ad faciendos illuminatos. Nulli¬
us bonũ cupiens. cum ipso fruatur
omnis uoluntas bona: nullius malũ
timens. cum ipso deseratur omnis
uoluntas mala. quia nec auget
eum qui eius dono beatus est: nec
terret eum qui cuis uidicio miser est:
Talem dm̃ manichei non colitis. lon¬
ge abillo facti estis. dum phantasiata
urã sectamini : quae cor urm uanũ
& uagum. lucem istam cęlestium
corporum per carnis oculos hauriens.
uobis multiplici fictione dilatauit
atq uariauit: Lux ista quam uis &
ipsam dis̃ fecerit. longe incõparabi¬
lis est etiam illi luci quam fecit ds̃
inmentibus piorum: quas atenebris
lucificat. sicut abimpiecate iustificat:
Quancomagis illi maccessibili quae
ista omnia facit. nec omnib in ac¬
cessibilis est. beati enim mundo cor¬

Expanded text:
quod est deus. Sicut enim sibi sufficit quod est deus. Sicut enim sibi sufficit ad aeternam beatitudinem et ex hac abundat ad faciendos beatos, ita sibi sufficit ad aeternam lucem et ex hac abundat ad faciendos inluminatos, nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec omnibus inaccessibilis est; beati enim mundo cor