comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et uerius. qr duas istas uias celi et inferorũ esse dicimus qr iustis
ĩmortalitas iniustis pena eterna proposita est. Quõ autem hee
uie uel incelum tollãt: uel adinferna precipitent explicabo et
apiam que sint uirtutes quas pħi nescierũt: tum carum que
sint premia simul autẽ que sint uitia que ue eorum supplicia
monstrabo. Ham fortasse aliquis expectet: ut seꝑatim de uiciis ac
uirtutib dicam cum de bonio aut de malo disserenitb nobis
etiam quod est contrariũ possit intelligi. Siue enim uirtutes infe¬
ras uicia sua sponte decedent.Siue iutia eximas uirtutes ultto¬
subibunt. Sic honorũ ac malorũ constituta natura est ut se in¬
uicem semꝑ oppugnẽt semꝑ expellanit.Ita fit ut neq uicia re¬
trahi sine uirtutib possint nec uirtutes inseri sine detractatiõe
solent primũ. ꝙ utriq propositum esse dicimus ducem utrũq

Expanded text:
et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus, quia iustis inmortalitas, iniustis poena aeterna proposita est. quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeumonstrabo. Nam fortasse aliquis expectet, ut separatim de vitiis ac virtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis, etiam quod est contrarium possit intelligi. Sive enim virtutes inseras, vitia sua sponte decedent: sive vitia eximas, virtutes ultsubibunt: sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se inuicem semper obpugnent, semper expellant. ita fit ut neque uitia detrahi sine uirtutibus possint nec uirtutes inseri sine detractione solent, primum quod utrique praepositum esse dicimus ducem utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
qui dirigat ad meliora titubantẽ. hoc est si aut pħiam dedicerit
aut eloquentiã. aut aliquid honeste artis quo euadat ad bonã
fruoẽ. quod fieri sine maximo labore nõ põt honestã et copiosã
uitam disputant ꝑ acturũ. si uõ doctorẽ frugalitatis nõ ĩ uenerit
in sinistrã uiam que melioris spẽm meritiatur incedere .i. desidic
inhertie luxurie se tradere que sua uia quidẽ uidentur ad tẽpus
uera bona ignoranti. post aũt amissa om̃i dignitate ac re fami¬
liari inomibus miseriis ignominiaq uicturũ. Ad corpus ergo et
ad hanc uitam quã interra ducimus fines earum uiarũ retu¬
lerunt: poete fortasse melius: qui hoc biuium apud inferos ẽẽ uo¬
luerunt. sed in eo falluntur:ꝙ eas uias mortus proposuerint:
Utriq ergo uere. sed tamen utriq nõ recte qr oportuit uias Ø¬
ip̃as ad uitam fines earum ad mortẽ referri. Hos igitur meliug

Expanded text:
qui dirigat ad meliora titubantem, hoc est, si aut philosophiam didicerit, qui dirigat ad meliora titubantem, hoc est, si aut philosophiam didicerit, aut eloquentiam, aut aliquid honestae artis, quo evadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam ac copiosam vitam disputant peracturum. Si vero doctorem frugalitatis non invenerit, in sinistram viam, quae melioris speciem mentiatur, incidere, id est, desidiae, inertiae, luxuriae se tradere; quuera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos esse uoluerunt, sed in eo falluntur quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius
Abbreviated transcription (Latin):
das. atq in corruptas uoluptates uitia uoͬ quibusdã delini am̃tis
ñalibus illicere animos hominũ et ĩ aniũ iocutiditatũ sp̃e ca¬
pros ad acerbas amarirudines miseriasq ꝑducere.Sapiẽs pror¬
sus disputatio si uirtutũ ip̃arum formas atq termĩos scirent.
Non enim didicerant. uel que sint uelquid eas mercedis adeo
maneat. quod nos is duobus libris docebimus: Hii uõ qr ignora¬
bant. aut dubitabãt animas hominu ĩmortales esse et uirtutes:
et uitta terrenis honoribus. aut penis estimauerũt. Om̃is ergo
hec de duabus uiiᷤ disputatio. ad frugalitatẽ ac luxuriã spectat
dicunt enim humatie uite cursum littere similem: quod unꝰ
quisq hominũ cum prime adolescentie lumen attigerit. et in
eum locũ uenerit ubi se uia fundit in ambas hereat nutabũdus
ac nesciat in quã se ꝑtem pocius inclinet: si ducem nactus fuerit

Expanded text:
das atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis das atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis naturalibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod unus quisque hominum cum primae adulescentiae limen adtigerit et in eum locum uenerit, partis ubi se uia findit in ambas, haereat nutabundus ac nesciat in quam se partem potius inclinet; si ducem nactus fu
Abbreviated transcription (Latin):
quas et poete in carmibus et pħi indisputationib sins induxerũt
et quidem pħi alterã uirtutũ esse uoluerunt: alterã uitiorũ eãq
que sit assignara uirtunibus primo aditu esse arduam et cõfra¬
gosam in quasiquis difficultate suꝑata insũmu eius euasserit
hr̃e eum decetero planum iter lucidum amenũq campum et
omnes laborum suorum cape fructus uberes atq iocundos. Quos
autem primi aditus difficultas deteͬruit: eos in illam uinoru
uiam labi. atq deflectere. que primo ingressu sit qͣi amena mul¬
toq tutior deinde cum in eam paulo ulterius processerint: ame¬
nitatis eius sp̃em repente subduci. Exoriri autẽ uiam precipitẽ
nuc̃ saxis asꝑam nũc̃ obductã sentibus. nũc gurgitibus ĩtercisã
uel torrentibus rapidam ut laborari herere. labi cadere sit ne¬
cesse. Que om̃ia eo proferunt᷑ ut appare at in uirtutib copiẽdig
labores esse maximos. In preceptis autẽ maximos fructus et soli¬

Expanded text:
et poetae in carminibus et philosophi in disputationibus suis induxerunt. et quidem philosophi alteram uirtutum esse noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et soli
Abbreviated transcription (Latin):
nõ facit qui es aut lapidem: que sunt subtẽra ueneratur Est autẽ
prauissimũ cũ rano corporis recta sit: quod est ĩtemporale ip̃m uero
animũ qui sit etẽnus humilẽ fieri. cũ figura et status nihil aliud
significẽt nisi mẽtes homĩs eospectare oportere quo uulti et animĩ
ram rectum esse debere qͣ corpis ut id cui dominari debet imitetur
Uerum homines et nominis sui et rõnis obliti: oculos suos ab alto
deiiciunt: soloq defigunt: ac timent oꝑa digitorun suorũ qr uero
quicꝗͣ esse possit artifice suo mauis¬

Expanded text:
non facit qui aes aut lapidem, quae sunt terrena, ueneratur. est autem non facit qui aes aut lapidem, quae sunt terrena, ueneratur. est autem prauissimum, cum ratio corporis recta sit, quod est temporale, ipsum uero animum, qui sit aeternus, humilem fieri, cum figura et status nihil aliut significet nisi mentem hominis eo spectare oportere quo uultum, et animum tam rectum esse debere quam corpus, ut id cui dominari debet imitetur. uerum homines et nominis sui et rationis obliti oculos suos ab alto deiciunt soloque defigunt ac timent opera digitorum suorum, quasi uero quicquam esse possit artifice suo mai
Abbreviated transcription (Latin):
ab artifice deo datus sit apparet istas religiones deorum non osse
rationis humane. quia curuant celeste animal aduerieranda
terrena. Paretis enim nr ille unus et solus cũ fingeret hominem
i. animal intelligens et rationis capax eum uero exhumo suble¬
uatum ad contemplationẽ stii artificis erexit. Quod optime inoe¬
niosus poeta signauit. Pronaq cum spectent aĩalia cetera terram
os homini sublime dedit: celumq uidere iussit et erectos ad syde¬
greci appellauerũt
ꝙ sursum spectet. Ibi ergo sibi renuntiant seq hominũ nomine
abdicant. qui nõ sursum aspiciũt sed deorsum nisi forte id ip̃m:
ꝙ recti sumus sine cousa homini attributum putant. spectare nos
celum deus uoluit utiq nõ frustra. Nam et aues. et exinutis perie
omĩa celum uident: sed nobis proprie datum est celuri rigidis ac
stantibus intueri ut religionẽ ibi queramus. ut dẽum cuius sedes

Expanded text:
ab artifice deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse ab artifice deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse rationis humanae, quia curuant caeleste animal ad ueneranda terrena. parens enim noster ille unus et solus cum fingeret hominem id est animal intellegens et rationis capax, eum uero ex humo subleuatum ad contemplationem sui artificis erexit. quod optime ingeniosus poeta signauit: pronaque cuos homini sublime dedit, caelumque videre iussit, et erectos ad sydeGraeci appellauerunt, quod sursum spectet. ipsi ergo sibi renuntiant seque hominum nomine abdicant qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: nisi forte id ipsum quod recti sumus sine causa homini adtributum putant. spectare nos caelum deus uoluit utique non frustra. nam et aues et ex mutis paene omnia caelum uident, sed nobis proprie datum est caelum rigidis ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut deum, cuius illa s
Abbreviated transcription (Latin):
unicuiti nortien hominũ sibi mĩam querit. Nutiq̃ igitur dei me¬
mitierunt nisi dum ĩmalis surit postq merus deserint et ꝑicula
recesserĩt tum uero alacres ad deorum templa concurrũt his li¬
ili hant his sacrificant hos coronant deo aueẽ quẽ muip̃a necessitore
implorauerat. ne uerbo quidẽ granas agunt Adeo exrerum prosperi¬
tate luxuria. ex luxuria uero ut uitia omĩa sic impietas aduersus
deum nascitur: Qua nam istud excausa fieri putemus. nisi esse
aliquã ꝑuersam potestatẽ que ueritatis sit sempinimica que hu¬
manis errorib gaudeat. tui unum ac perpetuũ sit opus effũdere
tenebras: et hominũ cecare mentes ne lucem uideant: ne deniq
incelum aspiciant: ac nãm corporis sui seruent: Nam cum ceteri
animantes pronis corporibus inhumũ spectent: quia rõnem ac sa¬
pientiam nõ accepunt nobis autẽ status rectus sublimis uultus ꝓ¬

Expanded text:
unicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. numquam igitur dei meunicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. numquam igitur dei meminerunt, nisi dum in malis sunt: postquam metus deseruit et pericula recesserunt, tum uero alacres ad deorum templa concurrunt, his libant, his sacrificant, hos coronant. deo autem quem in ipsa necessitate implorauerant, ne uerbo quidem gratias agunt. adeo ex rerum prosperitate luxuria, ex luxuria uero ut uitia omnia sic inpietas aduersus deum nascitur. quanam istut ex causa fieri putemus nisi esse aliquam peruersam potestatem, quae ueritati sit semper inimica, quae humanis erroribus gaudeat, cui unum ac perpetuum sit opus offundere tenebras et hominum caecare mentes, ne lucem uideant, ne denique in caelum aspiciant ac naturam corporis sui seruent? nam cum ceterae animantes pronis corporibus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis uultus
Abbreviated transcription (Latin):
homitie fas nõ est: Nam etcum uirunt et cum optant. et cũ gras
agunt nõ louem aut deos multos sed deutii tominãt. adeo ueri¬
ras ip̃a cogente nã. etiam ab inuitis pectoribis erumpit. quod qdđẽ
nõ faciunt inprosperis rebus. Ham tum maxiẽ deus extnemoria ho¬
minum elobitur cum bñficiis eius fruentes honiorẽ dare diuitie
inidulgȩtitie debent. At uero siqua necessitas grauis presserit nnc
deutti recordãtur. Si belli terror infremuit si morborum pestife¬
ta uisitcubuit si alimenta frugibus loriga siccitas denegauit si
scrua tempestas si grando inoruit ad deum confugitut: adeo petit
auxilium deus ur subueniat oratur. Si quis ĩmari uetito sceuiẽte a¬
iectatur. hunc inuocat. siquis aliqua ui afflictatu hutic pocius
iiriplorar siquis adextremã medicandi necessitatẽ adductus uic¬
tuti precibus exposcit deum solum obtestatur. ꝑcius diuinũ. atq

Expanded text:
homine fas non est? nam et cum iurant et cum optant et cum gratias homine fas non est? nam et cum iurant et cum optant et cum gratias agunt, non Iouem aut deos multos, sed deum nominant: adeo ueritas ipsa cogente natura etiam ab inuitis pectoribus erumpit. quod quidem n faciunt in prosperis rebus. nam tum maxime deus ex memoria hominum elabitur, cum beneficiis eius fruentes honorem dare diuinae indulgentiae debent. at uero si qua necessitas grauis presserit, tunc deum recordantur: si belli terror infremuit, si morborum pestifera uis incubuit, si alimenta frugibus longa siccitas denegauit, si saeua tempestas, si grando ingruit., ad deum confugitur, a deo petitur auxilium, deus ut subueniat oratur. si quis in mari uento saeuiente iactatur, hunc inuocat, si quis aliqua ui adflictatur, hunc potius inplorat, si quis ad extremam mendicandi necessitatem deductus uictum precibus exposcit, deum solum obtestatur, per eius diuinum atque
Abbreviated transcription (Latin):
deniq se ip̃os magni estitarent. atq intelligerent plus esse ĩ hoĩe
q uidetur. Cuius uim condinoniẽq nõ alitet posse retinen aisi
cultum ueri parentil sui de posita prauitate suscrꝑine. Equidetri
sicur oportet. de sumima rerum sepe numero cogitatis admirari
soleo maiestarem dei singularis que continet tegitq omĩa intanrã
urenisse obliuionẽ ut que sola debeat coli sola corissitũ negligatur.
homies autem ip̃os adtantã cecitatem esse deductos ut uero ac uiuo
deo mortuos preferant. Terrenos aũt sepultosq : nierra ei qui fũ¬
dator ip̃uis terre fuit. Et tamen huic ip̃i etati hominũ posset ue¬
nia concedi si omnino abignorantia diuini nom̃is ueniret hic
error. Cum uero ip̃os deorũm cultores sepe uideamus deũ sũmus
et confiteri et predicare. quã sibi ueniã sperate possitit impie¬
tatis sue qui niõ agnoscunt cultum eius querti piorsus ignorari ab

Expanded text:
denique se ipsos magni aestimarent atque intellegerent plus esse in homine denique se ipsos magni aestimarent atque intellegerent plus esse in homine quam uidetur: cuius uim condicionemque non aliter posse retineri, nisi cultum ueri parentis sui deposita prauitate susceperint. equidem sicut oportet de summa rerum saepenumero cogitans admirari soleo, maiestatem dei singularis quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem, ut quae sola debeat coli, sola potissimum neclegatur, homines autem ipsos ad tantam caecitatem esse deductos, ut uero ac uiuo deo mortuos praeferant, terrenos autem sepultosque in terra ei qui fundator ipsius terrae fuit. et tamen huic inpietati hominum posset uenia concedi, si omnino ab ignorantia diuini nominis ueniret hic error. cum uero ipsos deorum cultores saepe uideamus deum summum et confiteri et praedicare, quam sibi ueniam sperare possint inpietatis suae qui non adgnoscunt cultum eius, quem prorsus ignorari ab
Abbreviated transcription (Latin):
E deorum falsas esso :onstraueñ
ꝙ hi quorum uanios sissim ulesq
cultus puniuersam terrã ̃sonis
hominũ stults ꝑsuasione suscepit
mottales fuerint functaq uita
diuine necessitati morre cõcesse¬
tint tamen nequa dub tatio re¬
linquatut hic secundus liber
fotitẽ ip̃m parifanet ertorii cãs¬
ꝙ orinis explicabit quibus decegti homies. et priruitis doas ess
det homitiũ impro uenitae doenito singulatis des astero ettidiosiutt̃
suscipietl utiius et maius officium salicet nuq atq: homitoss
aprouis inreribus. et ingrotiã secum iposittͥucendneso i qui¬
uitia corpelitlam cum exis terene rildes nos esse eute aut
y quas imprudentes in laqueos mortis itcurtu ⁊ Ienoro: et iis¬
que sit hominis ratio. quã si tetiere uellent imprimis deum siuuta
ogniosceretit. untutem iusticiãq sequerẽtur terrenis figmenitis ãias
suas tiõ substornerẽt. mortiferas libidinũ suauitate nõ appeterent

Expanded text:
esse monstrauerim, quod ii quorum uarios dissimilesque cultus per uniuersam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint functique uita diuinae necessitati morte concesserint, tamen ne qua dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum causasque omnes explicabit, quibus decepti homines et primitus deos esse et hominum inpia uanitate detecta singularis dei adserere maiestatem, suscipiens utilius et maius officium reuocandi homines a prauis itineribus et in gratiam secum ipsos reducendi, ne se, ut quiuitia compellit. nani dum existimant nulli deo esse nos curae aut per quas inprudentes in laqueos mortis incurrant. ignorant enquae sit hominis ratio: quam si tenere uellent, in primis dominum suum agnoscerent, uirtutem iustitiamque sequerentur, terrenis figmentis animas suas non substernerent, mortiferas libidinum suauitates non adpeterent,
Abbreviated transcription (Latin):
num rationis et consilii. quẽ uoxamus hominẽ. preclara quadã condi¬
tione generatum esse asupremo deo solum. Est enim extot animãtiu
generibus atq naturis ꝑticeps rationis et cogitationis: cum cetera omĩa
sint exptia. Uides ne hominẽ quãuis longe aueritatis notitia remotus
tamen quoniã imagine sapientie tuebatur: intellexisse nõ nisi adeo
hoĩem potuisse gerierari: Sed cam̃ diuinis opus est testimoniis ne minus
humaria sufficiatit. Sybilla hominẽ dei opus esse testatur.¬
Fadem sancte littere continẽt. deus ergo ueri patris offitio fũctus
est: p̃e corpus effinxit. ip̃e animã qua spiramus infudit. Hlius
est totum quicꝗd sumus. Quõ ideffecerit si nos oporteret serre
docuisset. sicut docuit cetera que cognitionẽ nobis et pristini erro¬¬
ris. et ueriluminis attulerunt

Expanded text:
num ra.tionis et consilii, quem uocamus hominem, praeclara quadam condinum ra.tionis et consilii, quem uocamus hominem, praeclara quadam condicione generatum esse a supremo deo. solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis particeps rationis et cogitationis, cum cetera sint omnia expertia. uidesne hominem quamuis longe a ueritattamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, intellexisse non nisi a Deo hominem potuisse generari? Sed tamen divinis opus est testimoniis, ne minus humana sufficiant. Sibylla hominem Dei opus esse testaturEadem sanctae litterae continent. Deus ergo veri patris officio functus est. Ipse corpus effinxit; ipse animam qua spiramus infudit. Illius est totum, quidquid sumus. Quomodo id fecerit, si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit caetera quae cognitionem nobis, et pristini erroris et veri luminis attulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
corporis purgamẽtis inunũ mixtis obrutus corruptusq moreretur.
Itaq nullo modo fieri põt qui nõ ab aliquo fuerit educatus: nisi forte
animalia omnia nõ tenera nata sunt.sed exereta: quod ut dicerẽt
nunqͣ illis uenit ĩmentem. Omnis igitur illa ratio impossibilis et
uana est: si tamen ratio dici põt: qua id agitur: et nulla sit ratio. Qui
enim dicit omnia sua sponte esse nata nihilq diuine prouidenne
tribuit: hic profecto rationẽ niõ asserit sed euertit. Q si neq fieri ꝗe¬
qͣ sine ratione neq nasci põt apparet esse diuinã prouidentiã cuiꝰ pro¬
prium est quod dicitur ratio. deus igitur rerum omniũ machiriator
fecit hominẽ. Quod Citero quãius exꝑs celestium litterarũ uidit tam̃
qui libro de legibus primo hoc idemn tradidit quod prophete cuuis uer¬
ba subieci. Animal hoc prouidũ sagax multiplex acutum memor ple¬

Expanded text:
corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dici potest qua id agitur, ut nulla sit ratio. qui enim dicit omnia sua sponte esse nata nihilque diuinae prouidentiae tribuit, hic profecto rationem non adserit, sed euertit. quodsi neque fieri quicquam sine ratione neque nasci potest, apparet esse diuinam prouidentiam, cuius est proprium quod dicitur ratio. deus igitur rerum omnium machinator fecit hominem. quod Cicero quamuis expers caelestium litterarum uidit tamen, qui libro de legibus primo hoc idem tradidit quod prophetae. cuius uerba. subieci. animal hoc prouidum sagax multiplex acutum memor ple
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: ut terra cõtinuo lacte manaret. ut aeris tempies ẽẽt equalis.
Que si constat id circo esse facta ut animalia recens edita uelhẽrent
alimentũ uel nõ haberent piculum necesse est ut aliquis diuina ne¬
scio qua ratione prouiderit.Quis autem põt prouidere nisi deus:
Uideamus tam̃ an id ip̃m quod dictitat fieri potuerit: ut homines
nascerẽtur eterra. Sed consideret aliquis q diu et quibus modis educe¬
tur infans intelligȩt profecto nõ potuisse terrigenas illos pueros sine
ullo educatore nutriri. Fuit enim necesse complurib mensib i acere
proiectos donec confirmatis nerius mouere se locũq mutare possent
qđ uix intra unius ãni spacium fieri põt.Iam uide utrũ ne infans eo¬
demmodo et eodem loco quo effusus est iacere ꝑ multos merises ualue¬
rit ac nõ et humore illo terre quod alimẽt gratia ministrabat, et sui

Expanded text:
ppQuae si constat idcirco esse facta, ut animalia recens edita, vel haberent alimentum, vel non haberent periculum, necesse est, ut aliquis divina nescio qua ratione providerit. Quis autem potest providere, nisi Deus? Videamus tamen an id ipsum, quod dictitant, fieri potuerit: ut homines nascerentur e terra. Si consideret aliquis quandiu, et quibus modis educetur infans, intelliget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. Fuit enim necesse quampluribus mensibus jacere projectos, donec confirmatis nervis movere se, locumque mutare possent: quod vix intra unius anni spatium fieri potest. Jam vide utrumne infans eodem modo, et eodem loco quo est effusus, jacere per multos menses valuerit, ac non et humore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui
Abbreviated transcription (Latin):
mendatia primũq nihil põt esse inhoc mutido quod nõ sic per¬
maneat: ut cepit.Hec enim sol et luna et astra tunc nõ erant e¬
aut cum essent meatus nõ habebant. At nõ diuina moderatio q̃
cursus eorum temꝑat. et gubernat cum ipsissimul eoꝑit. deinĩ
ꝙ si ita sit ut dicunit essẽ prouidenitã necesse est. et in ip̃m ĩciduut
quod maxime fugiunt. Nundum enim natis animalib aliquig
utiq prouidit ut nascerẽtur ne orbis terre desertus aiq in¬
cultus borreret. Ue autẽ de terra sine offitio parentũ tasci pos¬
sent necesse est magna rõne esse prouisum. deinde ut humor
ille coereus ererrã m̃iuarias iiagines corporũ fingeretur. łremut
e foliculis quib tegebantur accepta uiuendi sentiendiq ratione tanqͣs
exaluo matrũ profunderẽtur. Mira in explicabilisq: prouisio: sed pri¬
temus id quoq casu accidisse. Illa certe que sequũtur fortuita esse nõ

Expanded text:
mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperat. demue, quod si ita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoque casu accidisse, illa certe quae secuntur fortuita. esse non
Abbreviated transcription (Latin):
Glunt certis conuersionib celi et astrorũ motib maturita¬
tem quandã extitisse animaliũ serendorũ. Itaq terram
nouam semen genitale retinentẽ foliculos exse quosdã inueteroꝵ
similitudinẽ protulisse. de quib Iucretius Crescebant uteri tera
radicibus apri. Eosq cum maturassẽt natura cogente ruptos
Sanimalia terrena profudisse. deinde terrã ipsam humore quo¬
dam qui esset lacti similis exuberasse eoq alimẽto anitnãtes esse
nutritas. Quõ igitur iuim frigoris uelcalore ferre aut uitare po¬
tuerunt: aut omnino nasci cum solexureret frigus astringetetr.
Non erant inquiunt ĩprincipio mundi: nec hyems nec estas. sed per¬
petua temꝑies: et uer equabile. Cur ergo nihil horum fieri etiam¬
nunc uidemus: quia semel fieri necessariũ fuit ut aĩalia nascerẽt.
Postq̃ uero esse cepunt concessa his facultate getieratidi er tera parẽ
desiit et temporis condino mutata est Oquã facile est redarguere

Expanded text:
unt certis conversionibus coeli, et astrorum motibus maturitatem quamdam extitisse animalium serendorum; itaque terram novam, semen genitale retinentem, folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse, de quibus Lucretius: Crescebant uteri terrae radicibus apti; eosque, cum maturassent, natura cogente ruptos, animalia tenera profudisse. Deinde terram ipsam humore quodam, qui esset lacti similis, exuberasse, eoque alimento animantes esse nutritas. Quomodo igitur tuerunt aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus adstringeret? \'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec hiemps nec aestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere
Abbreviated transcription (Latin):
ac duceritis mensib uiuũt et auctores idonei tradunt ad centum
uiginti annos ꝑuenire solere. Sed quia ignorabat uarro cut aut
quando esset uita hominis diminuta ip̃e diminuit: cum sciret Ø
mille et quadrĩgenis mẽsib posse hominẽ uiuere

Expanded text:
ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
cultores suos ineundẽ locum reuocet morte. sublata sicut sacre uoces
docent et sybilla erithea cum dicit
Uerum hec quoniã extrema sunt in extrema opis huius parte tracta¬
bimus. Hunc eaque prima sunt explicemus.Mors itaq secuta ẽ hoĩe
secundũ dei snñiam. quod etiã sybilla incarmine suo docet diceris
Sic facta est uita temporaria. sed taren longa que ĩmille annos pro¬
pagaretur: quod diuinis litteris proditum. et pomniũ scientiã publica
tuiti cum Uarro nõ ignoraret argumẽtari uisus est cur putarẽtur
anitiqui mille annos uictitasse. Ait enim apud egyptios pro annis mẽ¬¬
ses hr̃i ut nõ solis ꝑ.xii.signa circuitus faciat annũ sed luna que orbẽ
illum signiferũ .xxx. dierum spatio lustrat: quod argumẽtu ꝑspi¬
cue falsum est. Nemo eni tum milessimũ annũ transgressus est.
Nunc uõ qui ad centesimũ ꝑueniunt quod fit sepissime mille certe

Expanded text:
cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent et Sibylla Erythraea, cum diciterum haec quoniam extrema sunt, in extrema. operis huius parte tractabimus: nunc ea quae prima sunt explicemus. mors itaque secuta est hominem secundum dei sententiam, quod etiam Sibylla in carmine suo docet dicensvita est temporaria: sed tamen longa, quae in mille annos propagaretur. Qtum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est, cur puta-rentur antiqui mille annos uictitasse. aitenim, aput Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per duodecim signa. circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum triginta. dierum spatio lustrat. quod argumentum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimum perueniunt, quod fit saepissime, mille certe
Abbreviated transcription (Latin):
uiret.Tum dedit ei certa matidata que si obseruasset ĩmortalis
maneret. si transcendisset morte afficeret. Id autẽ preceptũ fuit
ut ex arbore una que fuit ĩmedio paradisi riõ gustaret inqua posuerat
intelligeniiã boni ac mali. Tum crimĩator ille inuidens oꝑib dei oẽs
fallatias et caliditates suas ad decipiendum hominẽ intendit ut ei Ø¬
adimeret ĩmortalitatem et primo mulierẽ illexit dolo ut uetitum
cibum sumeret. et ꝑ eam ipsi quoq homini ꝑsuasit ut transcẽderet
dei legem. Precepta igitur scientia boni ac mali pudere eum nudi¬
tatis sue cepit. absconditq se afacie dei quod antea nõ solebat. Tum
deus sñia ĩpeccatores data eiecit hominẽ de paradiso. ut uictũ sibi
labore cõquireret ip̃mq paradisum igni circũ uallauit ne homo
posset accedere donec sũmum iudiciũ faciat interra. et iustos uiros

Expanded text:
uiret. tum dedit ei certa mandata, quae si obseruasset, inmortalis uiret. tum dedit ei certa mandata, quae si obseruasset, inmortalis maneret, si transcendisset, morte adficeretur. id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una quae fuerat in medio Paradiso non gustaret, in qua posuerat intellegentiam boni ac mali. tum criminator ille inuidens operibus dei omnes fallacias et calliditates suas ad deiciendum hominem intendit, ut ei adimeret inmortalitatem. et primo mulierem dolo inlexit ut uetitum cibum sumeret, et per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transcenderet dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros
Abbreviated transcription (Latin):
exterra et dyabolo seruiat quod quidẽ non fugit homitiẽ nequã.
Salustiũ qui ait. Sed nr̃a hominis omĩs uis in atumo et corpore
sita est animi imꝑio corporis seruicio magis utimur. Recte si ita
uixisset. ut locutus est. Seruiuit enum fedissimis uoluptatib. suã¬
q ip̃am sñiam uite prauitate dissoluit. Ꝙ si anima ignis est ut
ostendimus incelum debet enit sicuti ignis ne exiitiguatur. hoc ẽ
ad ĩmortalitatẽ que incelo est: et sicut ardere ac uiuere nõ potest
ignis nisi aliqua pingui materia tencatur ĩqua habrat alimentũ
sic anime materis et cibus est sola iusticia qua tenetur ad uitã. post
hec deus hominẽ qua exposui rõne generatũ posuit ĩparadiso .i.
morto fecũ dissimo et amenissimo quẽ ĩpartib orientis omni ꝓ¬
gȩnere ligni arborũq conseuit ut mexearum uariis fructibus
aleretur expsq omniũ laborum deo patri sũma deuotione ser¬

Expanded text:
ex terra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam ex terra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait: sed nostra omnis uis in a.nimo et corpore sita, est: animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus suamque ipse sententiam uitae prauitate dissoluit. quodsi anima ignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur in qua habeat alimentum, sic animae materia et cibus est sola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus hominem qua exposui ratione generatum posuit in Paradiso id est in horto fecundissimo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit, ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa deuotione ser
Abbreviated transcription (Latin):
puniat meternũ. Eam penã secundã mortẽ nominamus que est
et ipsa perpetua sicut et ĩmortalitas primã sic diffinimus. Mors
est nature animatinũ dissolutio uelita. Mors est corporis animeq
seductio. Secunda uero sic. Mors est eterni doloris ꝑpessio uelita.
Mors animarũ pro meritis adeterna supplitia damnatio.Hec mu¬
tas pecudes nõ attingit quarũ anime nõ exdeo constantes:sed ex
comuni aere morte soluũtur. In hac igitur societate celi atq terre
quorum effigies expressa est in homine suꝑiorẽ ꝑtem tenẽt ea que
sunt dei. Anĩa scilicet que dominiũ corporis ht̃.Inferiora autẽ ea
que sunt dyaboli corpus utiq qđ quia eterrenũ est anime debet
esse subiectum: sicut ter̃a celo. Estenim tera quasi uasculũ quo
tanqͣ domicilio temporali spiritus hic celestis utatur: utriusq
offitia sunt ut hoc quod est excelo. et deo imꝑet.Illud uero quod est¬

Expanded text:
puniat in aeternum. eam poenam mortem secundam nominamus, quae est puniat in aeternum. eam poenam mortem secundam nominamus, quae est et ipsa perpetua. sicut et inmortalitas. primam sic definimus: mors est naturae animantium dissolutio, uel ita: mors est corporis animaeque seductio; secundam uero sic: mors est aeterni doloris perpessio, uel ita: mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte soluuntur. in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent ea quae sunt dei, anima scilicet quae dominium corporis habet, inferiorem autem ea quae sunt diaboli, corpus utique, quod quia terrenum est, animae debet esse subiectum sicut terra caelo. est enim quasi uasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic caelestis utatur. utriusque officia sunt, ut hoc quod est ex caelo et deo, imperet, illut uero quod
Abbreviated transcription (Latin):
dixit adeo hr̃e. nãq inse aliquid ignis aliꝗd aeris aliꝗd aque
aliquid terre. et neq ignẽ esse: neq aerem neq aquã. neq y
terrã que quidẽ falsa nõ sunt.Namterre ratio incarne est.
humotis insanguine aeris inspiritu ignis incalore uitali sed
neq sanguis acõrpore secerni põt sic̾ut humor a terra neq ꝯ
calot uitalis aspiritu. sicut ignis ab aere. Adeo rerũ oĩum duo
sola repiũtur elementa quorũ omnis ratio in nostri corporis
fictione conclusa est. Ex rebus ergo diuersis ac repugnãtib homo
factus est sicut ip̃e mundus ex lucę ac tenebris ex uita et morte. que duo
inter se pugnare in homĩe precepit.ursi anima suꝑauerit que oritur
exeo sit ĩmortalis et imperperua luce uersetur.Si autẽ corpus uicerit
animã ditioniq subiecerit: sit intenebris sempiternis. et ĩmorte.
cuius nõ ea uis est.ut iniustas animas extinguat omnino. sed ut

Expanded text:
dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae, et neque ignem esse neque aerem neque aquam neque terram. quae quidem falsa non sunt: nam terrae ratio in carne est,. umoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. sed neque sanguis a corpore secerni potest sicut umor a terra neque calor uitalis a spiritu sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est. ex rebus ergo diuersis ac repugnantibus homo factus est sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit inmortalis et in perpetua luce uersetur, si autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in morte. cuius non ea uis est ut iniustas animas extinguat omnino, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
Piti ergo marẽ primũ adsimilitudinẽ sus̃ fitixisset. tũ etiar
forinã configurauit ad ip̃ius horiis effigiẽ ut duo inter se
ꝑrisyn sexus. propagare sobolem possent et omnẽ terrã multitu¬
dine opplere In cp̃ius autẽ honũs fictione illarum duatũ iate¬
riarum quas inter se diximus esse cõtrarias ignis et aque cõclusit
ꝑfecitq ratiorẽ. ficto enim tempore spirauit ei animã de uitali
fonte spiritus sui qui est ꝑennis. ut ip̃ius mundi excontrariis cõ¬
stantus elementis similitudinẽ gereret.Constat enim ex anima
et corpore idest quasi ecelo et terra. quãdo quidẽ anima qua ui¬¬
uimus uelut ecelo orinr adeo corpus eterra cuius elimo diximꝰ
esse formatũ. Empedocles quẽ nescias uttum ne intor poetas
an inter phos numeres: quia de rerum de natura uersib scri¬
psit ut apud romanos lucretius. et Uarro quatuor elementa
secutiis. qui nr̃s corpora exhis quatuor alemẽtis cõstituta esse

Expanded text:
 ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter sepermisti sexus propagare sobolem possent, et omnem terram multitudine opplere. In ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. Constat enim ex anima et corpore, id est, quasi e coelo et terra: quandoquidem anima, qua vivimus, velut e coelo, oritur a Deo, corpus e terra, cujus e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas, an inter philosophos numeres, quia de rerum natura versibus scripsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementasecutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse
Abbreviated transcription (Latin):
rem inureret: aut castiganti furorem. Nunc uero que
tandem equitas. aut que sap̃ia est.ut aliquis ob exiquum
dolorem puniatur aut maximum nõ puniatut : quod
si naturam rerum causasq didicisset nunꝙ̃̃ tam im¬
portunam continentiam profiteretur. ut nunq senuus
iraturti. sibi fuisse dñm cõga̾tulae̾t᷑. Nã sic̃ coͣpꝯ huãnũ ds̃ mł¬
tis et uariis sẽsib ad usũ uite ncais ĩ stũxit sic et aĩo uarios acrbuit

Expanded text:
rem inureret aut castiganti furorem. nunc uero quae rem inureret aut castiganti furorem. nunc uero quae tandem aequitas aut quae sapientia est ut aliquis ob exiguum delictum puniatur, ob maximum non puniatur? quod si naturam rerum causasque didicisset, numquam tam inportunam continentiam profiteretur, ut nequam seruus iratum sibi fuisse dominum gratularetur. nam sicut corpus humanum deus multis et uariis sensibus ad usum uitae necessariis instruxit, sic et animo uarios attribuit
Abbreviated transcription (Latin):
hibitio, laudatut arthita tarentinus qui cum in agro
corrupta esscomĩa comꝑisset uillici sui culpam redar¬
quens miserum te inquit. quẽ iam ueͬberib necassem
nisi iratus eem̃. Unitum hoc exẽplu tẽꝑantie putant s
autoritate ducti non uident quã in epta et locutus fue¬
ut et fecerit. Nam sicut ait plato. Nemo prudens punit
quia pectatu ẽ.s ne pectetur. apparet qͣ malu uit sapi¬
ens proposuerit exẽplu. Si enim senserint serui dñm se
cure cum non irascitur tum pectare cu urascitur nõ pe¬
cabũt utiq leuiter ne uerberentur
sed quantum potuerunt grauissime ut stornachum itibis¬
incitetur atq impune discedant. Ego uero laudatem si cũ
fuisset iratus dedisset ire sue spatium ut residente per in¬
teruallum temporis animi timore aberet modum casti¬
gatio.Noti ergo ꝑꝑ ire magnitudinem donanda erat pe¬
na sed differenda.ne aut peccanti maiorem iusto dolo¬

Expanded text:
hibitio. laudatur Archytas Tarentinus, qui cum in agro hibitio. laudatur Archytas Tarentinus, qui cum in agro corrupta esse omnia conperisset uilici sui culpa, \'miserum te\' inquit \'quem iam uerberibus necassem, nisi iratus essem\'. unicum hoc exemplum temperantiae putant, sed auctoritate ducti non uident quam inepta et locutus fuerit et fecerit. nam si, ut ait Plato, nemo prudens punit, quia peccatum est, sedne peccetur, apparet quam malum uir sapiens proposuerit exemplum. si enim senserint serui dominum suum saeuire cum non irascitur, tum parcere cum irascitur, non peccabunt utique leuiter, ne uerberentur, sed quantum poterunt grauissime, ut stomachum incitent atque inpune discedant. ego uero laudarem, si cum fuisset iratus, dedisset irae suae spatium, ut residente per interuallum temporis animi tumore haberet modum castigatio. non ergo propter irae magnitudinem donanda erat poena, sed differenda, ne aut peccanti maiorem iusto dolo
Abbreviated transcription (Latin):
Uid opus est inquiunt ira cum sine hoc affectu pecc̃a
rrigi possint: At quin nullus est qui peccantẽ possit
uidere tranquille. Possit fortasse qui legibus presidet. quia
facinus non sub oculis eius ad mittitur moueri aduersus eũ¬
qui põt intocens inueniri. Cumq detectum facinus in lucẽ
uenerit iam non sua sed legum sñtia utitur. potest concedi
ut sine ira faciat.habet enim quod sequatut.Hos certe cu
domi peccatur anr̃is siue id cernimus siue sentimus ĩdignia¬
rinecesse. Ipse enim pecc̃i aspectus indignus est.Ham qui non
mouetut᷑ omĩo aut probat delicta quod est turpius et ĩ iustius¬
aut molestiam castigandi fugit quam sedatus animus. et
quieta mens aspernatur: ac renuit: nisi stimulauerit. qui
pius quam necesse est uel etiam sempet ignoscit. is plane
et illotum uitam ꝑdit quorum audatiam nutrit ad
facinora maiora: et sibi ipse etertiam molestiarum ma¬
teriam submĩstrat. Uiciosa est ergo itpeccatis ire sue co¬

Expanded text:
uid opus est\' inquiunt \'ira, cum sine hoc adfectu peccata corrigi possint?\' atquin nullus est qui peccantem possit uidere tranquille. possit fortasse qui legibus praesidet, quia facinus non sub oculis eius admittiturqui potest innocens inueniri, cumque detectum facinus in lucem uenerit, iam non sua, sed legum sententia utitur. sed potest concedi ut sine ira faciat quod facit, habet enim quod sequatur: nos certe, cum domi peccatur a nostris, siue id cernimus siue sentimus, indignari necesse est; ipse enim peccati aspectus indignus est. nam qui non mouetur omnino, aut probat delicta, quod est turpius et iniustiust molestiam castigandi fugit, quam sedatus animus et quieta mens aspernatur ac renuit, nisi stimulauerit ira epius quam necesse est uel etiam semper ignoscit, is plane et illorum uitam perdit quorum audaciam nutrit ad facinora maiora, et sibi ipse aeternam molestiarum materiam subministrat. uitiosa est ergo in peccatis irae suae co
Abbreviated transcription (Latin):
dum his quos odio habent itascuntur: etam paribus aut
etiam suꝑioribus hinc quotidie ad ĩmaniã facinora prosilit᷑
Hinc tragidie sepe nascuntur. Est igitur laudandus architas:
sicum alicui ciui. et pari facienti sibi iniuriam fuisset
iratus represisset se tamen et patientia furoris impetũ
mitigasset. hec sui cohibitio gloriosa est: qua compescit᷑
aliquod ĩminens magnum malum seruorum autẽ
filiorumq pecc̃a non cohertere peccatum est. E uadẽt
enim ad maius malum ꝑꝑ impunitatem. hic nõ cohi¬
benda ita sed etiam si iacet excitanda est.Quod autem
de homine dicimus id etiam de deo qui hominẽ similẽ
sui fecit. Omitto de figura dei sapere intelligete, proui
dere et prestare.ex om̃ibus autem animalibus homoso¬¬
lus hec habet. Ergo ad dei similitudinem factus est sed
ideo procedit inuitium. quia de terrena fragilitate per¬
mixtus non põt id quod adeo sumpsit. incorruptum
purumq ẜuare. nisi ab eodem iustitie preceptis imbu¬
atut.¬

Expanded text:
m non peccantibus irascuntur, etiam paribus aut etiam superioribus. hinc cotidie ad inmania facinora prosilitur, hinc tragoediae saepe nascuntur. esset igitur laudandus Archytas, si cum alicui ciui et pari facienti sibi iniuriam fuisset iratus, repressisset se tamen et patientia furoris impetum mitigasset. haec sui cohibitio gloriosa est, qua conpescitur aliquod imminens magnum malum, seruorum autem filiorumque peccata non coercere peccatum est: euadent enim ad maius malum per inpunitatem. hic non benda ira, sed etiam, si jacet, excitanda est. Quod autem de homine dicimus, id etiam de Deo, qui hominem similem sui fecit. Omitto de figura Dei dere, praestare, ex omnibus autem animalibus homo solus haec habet; ergo ad Dei similitudinem factus est: sed ideo procedit in vitium, quia de terrena fragilitate permistus, non potest id quod a Deo sumpsit, incorruptum purumque servare, nisi ab eodem Deo justitiae praeceptis imbuatur.
Abbreviated transcription (Latin):
q cõmotio illa prosiliat ad nocendũ quo ad fieri põt maturius
sopiatur. precipit deus nõ ocidere solem suꝑ iram nr̃am ne furoris
nr̃i testis abscedat. Deniq Marcus .T. conira suũ preceptum. de quo
paulo ante dixi obliuionẽ iniutiatu ĩ maximis laudibus posuit.
Spero inquit Cesar qui obliuisci nihil: sed prblica quoq ciuiliq¬
iusticia remotissimus. quanto magis id tos facere debertius qui im¬
mortalitate uelut candidati sumus. Ꝙ ea que pħi uitia putãt¬

Expanded text:
quam commotio illa prosiliat ad nocendum, quoad fieri potest, maturius quam commotio illa prosiliat ad nocendum, quoad fieri potest, maturius sopiatur. Praecepit Deus non occidere Solem super iram nostram, ne furoris nostri testis abscedat. Denique Marcus Tullius contra suum praeceptum, de quo paulo ante dixi, oblivionem injuriarum in magnis laudibus posuit. « Spero, inquit, Caesar, qui oblivisci nihil soles, nisi iiustitia remotissimus, quanto magis id nos facere debemus qui immortalitatis uelut candidati sumus? Stoici cum a
Abbreviated transcription (Latin):
testate et est anceps esse certamen: sed est sapientis ato optimi x¬
uiri nõ aduersarium uelle tollere: qđ fieri sine scelere. ac ꝑiculo
nõ põt. Sed certamen ip̃m quod fieri et utiliter et iuste põt. Sũ¬¬
ma igitur uirtus hñda patĩa est quam ut capet homo iustus: uo¬
luit illum deus ut supradictum pro iterte contentui. Hisi enim
contumeliis fuerit affectus: qͣ tum hẽat fortitudinis inse ip̃o cohi¬
bendo ignorabitur.Si autẽ lacessitus iniria ledentẽ persequi
cepit uictus est. Si uõ motum illũ rõne compresserit: hic plane
impat sibi hic regere se põt.Que sustentatio sui recte pati̾a nomi¬
natur que uria uirtus omĩbus est opposita uiciis et affectibus hec
pturbatum animũ ac fluctuantẽ ad tranquilitatẽ suam reuocat.
hec initigat. hec hominẽ sibi reddit. Ergo qm̃ nature repugnare
impossibile est et inutile ut nõ cõmoueamur omĩo prus tamen

Expanded text:
testate et est anceps omne certamen, sed est sapientis atque optimi testate et est anceps omne certamen, sed est sapientis atque optimi uiri non aduersarium uelle tollere, quod fieri sine scelere ac periculo non potest, sed certamen ipsum, quod fieri et utiliter et iuste potest. summa lgitur uirtus habenda patientia est, quam ut caperet homo iustus, uoluit illum deus, ut supra dictum est, pro inerte contemni. nisi enim contumeliis fuerit adfectus, quantum habeat fortitudinis in se ipbendo, ignorabitur. Si autem lacessitus injuria laedentem persequi coeperit, victus est. Si vero motum illum ratione compresserit, hic plane imperat sibi; hic regere se potest. Quae sustentatio sui, recte patientia nominatur: quae una virtus omnibus est opposita vitiis et affectibus. Haec perturbatum ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suam revocat: haec mitigat, haec hominem sibi reddit. Ergo quoniam naturae repugnare impossibile est et inutile, ut non commoveamur omnino; prius tamen,