comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut scriptũ ẽ Ecceposui ante facientuã uitã & mortẽ ignẽ &tquam : Vitaergo : xp̃sẽ Tt mors nouirsimꝰ
iimicus q̃ui ẽ diabolus :  ab& orgo in arbũ triosud anima si uelit eligereuitã xpm̃ aut in mor tẽdia¬
bolũ declinare quod si agnoscens anima dm̃ xpm̃ uitã sat cmplexata non fuerit: Nec sicut dm̃m
nificauerit autgratia segerit sed euanuerit in cogittionib: suis &muta uerit gloriam in corruptibi¬
lisdt̃ in similitudinẽ imaginis corruptibilis hominis & uolucrũ & quadrupedũ et serpentii
Et his omnibus declinauerit ad carnẽ at eosqcarnis desiderdis fauent derelinquentur sine
desideriis cordissui quibus carni sociat᷑ & idher& Neq enĩ obsistentẽ eĩ ac yeluctantẽ ad eiquere¬
fugit acrespuit reuocabunt : cuius rei imaginẽ si adhuc uid&ur obscur : taliquadã specie mani¬

Expanded text:
sicut scriptum est: Ecce posui ante faciem tuam vitam, et mortem, ignem et aquam ; vita ergo Christus est, et mors novissimus sicut scriptum est: Ecce posui ante faciem tuam vitam, et mortem, ignem et aquam ; vita ergo Christus est, et mors novissimus inimicus, qui est diabolus. Habet ergo in arbitrio suo anima, si velit eligere vitam Christum, aut in mortem diabolum declinare; quod si agnoscens anima Deum, Christum vitam suam amplexata non fuerit, nec sicut Deum magnificaverit aut gratias egerit, sed evanuerit in cogitationibus suis, et mutaverit gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum, et quadrupedum, et serpentium, et in his omnibus declinaverit ad carnem atque eos qui carnis desideriis favent, derelinquetur sine desideriis cordis sui, quibus carni sociatur et adhaeret; neque enim obsistentem eam ac reluctantem ad ea quae refugit ac respuit revocabunt: cujus rei imaginem, si adhuc videtur obscura, tali quadam specie mani
Abbreviated transcription (Latin):
turae locis inuenimꝰ : &iã utriusq partisuł utriusq uic e fauto resquidã & adiutores angeli Nam carni concu¬
piscentia e aduersus spm fau& diabolus et angeliei & om̃s sp̃ĩtales neiuitiaȩ incaelestib: cunctiq ad uersũ quos
hominib: luctam̃ ẽ. Principatus & potestates & mundibuius rectores tenelearũ Econtrario uero spũ ad uer¬
sus carnẽ decertanti : animã q : umanã quȩ melia ẽad se reuocare conanti : fuuent angoli hominũ om̃s illi de
quib dñ sait quia angeli eorũ uident faciem patris urĩ qui incȩlisẽ łtdequib: a postolus ad hebreos dicit
animã suã sonit pro oiubus suis Sel exlitraq parto fauoris disciplina seruatur Nonenĩ upesigit᷑ net: nec on¬
tate in alterã partẽ animadelinatur Alio quin necculpa ei netuirtus possit ad scribi Nec bonielactio p̃miu
neo declinatiomali suppliciũ merer&ur : sed seruaturei in omnib: lbertas cerbitni ut in quod uoluerit ipsudodin&

Expanded text:
sicut in multis Scripturae locis invenimus, etiam utriusque partis vel utriusque viae fautores quidam et adjutores angeli, nam carnis concupiscentiae adversus spiritum favet diabolus, et angeli ejus et omnes spiritales nequitiae in coeles principatus et potestates, et mundi hujus rectores tenebrarum; e contrario vero spiritui adversus carnem decertanti animamque humanam, quae media est, ad se revocare conanti favent angeli hominum omnes illi, de quibus Dominus ait: quia angeli eorum vident faciem Patris vestri, qui in coelis est, de quibus Apostolus ad Hebraeos dicit: ponit pro ovibus suis . Sed ex utraque parte favoris disciplina servatur, non enim vi res agitur, neque necessitate in alteram partem anima declinatur, alioquin nec culpa ei, nec virtus posset ascribi, nec boni electio praemium, nec declinatio mali supplicium mereretur, sed servatur ei in omnibus libertas arbitrii, ut in quod voluerit ipsa declinet,
Abbreviated transcription (Latin):
dseni illis manifestauit deiradi plenius nob̵ in alis locis dictũ ẽ paucis tam̃ &iã inpsenti
dicetur : Igitur iradĩ nunc reuelari dicitur non im parte aliqua sed in omnẽ impidat
& iniquitatẽ Nec tam̃ in om̃s homines sed in illos solos qui ueritatẽ iniquitate decinent
dens c̃ẽ aliquid dĩ qđ notũ sit & aliquid ei quod ignotũ sit Dicit ergo reuelaru irãdi his qui
eritatẽ iniquitate detinent : quȩ reuelant᷑ deobscuris & reconditis ad notiaã ꝓferui¬
tur : quia ergo & hic ñ ignorantib utritatẽ sed tenentib: cãLic& male tenentib radĩ
quib uaritas nota ẽ : Lic & eã in ipiquitate detineant : quod quidẽ ut ex consequentib de¬
darat᷑  Desapientib: hui mundi & prudits uel philosophis dici intellegit᷑ quicũ uerita¬

Expanded text:
fidei non accipiant. De ira Dei plenius a nobis in aliis locis dictum est, paucis tamen etiam in praesenti dicetur. Igitur ira Dei nunc revelari dicitur non in parte aliqua, sed in omnem impietatem et iniquitatem, nec tantum in omnes homines, sed in illos solos qui veritatem Dei in iniquitate dendens esse aliquid Dei quod notum sit, et aliquid ejus quod ignotum sit; dicit ergo revelari iram Dei his qui veritatem in iniquitate detinent. Quae revelantur de obscuris et reconditis, ad notitiam proferuntur; quia ergo et his non ignorantibus veritatem, sed tenentibus eam, licet male tenentibus, ira Dei  esse his quibus veritas nota est, licet eam in iniquitate detineant; quod quidem, ut ex consequentibus declaratur, de sapientibus hujus mundi, et eruditis vel philosophis dici intelligitur. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
pellationib omne hominũ censueratꝰ genus : Id ẽ uel grocũ dicentes eẽ unũ quẽq
uelbarbarũ rdistinctio corũ talis fuerat ut om̃is qui grecus non ess& : barb¬
nelb araberetur iged multo ueriore diftinctone utitur paulus iudeos primo
dicens ex post modũ grecos postremos barbaros : cũ enĩ greci quia ipsi legib
utebant᷑ om̃s reliquistaquã sinelegib: uiuentes. barbaros appellauerint :
merito iudaei &iã ipsis grecis ab apłis p̃ferunt᷑ : quia & ante ipsos legib inueri
ceper & leges eoꝵ ado & non abł ominib: ꝓmulgates : Iustitia enĩdĩ reuelat᷑¬

Expanded text:
ominum censuerunt genus, id est, vel Graecum dicentes esse unumquemque vel Barbarum, et distinctio eorum talis fuerat, ut omnis qui Graecus non esset, Barbarus haberetur; sed multo veriore distinctione utitur Paulus, Judaeos primo dicens et postmodum Graecos, postremo Barbaros: cum enim Graeci, quia ipsi legibus utebantur, omnes reliquos tanquam sine legibus viventes Barbaros appellarunt, merito Judaei etiam ipsi Graecis ab Apostolo praeferuntur, quia et ante ipsos legibus vivere coeperunt, et leges eorum a Deo et non ab hominibus promulgatae sunt. Justitia enim D
Abbreviated transcription (Latin):
Defecpo uero elocutionis hoc modo ad implebitur : In eo ubidic̃ & in c&eris gentib grecis
acbarharis sapientib & insipientib: uidet᷑ de eẽ quib: ut eaquȩ secuntur siclegantur¬

Expanded text:
Defectio vero elocutionis hoc modo adimplebitur, in eo ubi dicit: Et in caeteris gentibus, Graecis Defectio vero elocutionis hoc modo adimplebitur, in eo ubi dicit: Et in caeteris gentibus, Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus, videtur deesse, quibus debitor s
Abbreviated transcription (Latin):
Dono quidẽ dic̃ eẽ &ia noptias: qm̃ sicut scriptũ c̃ adõ aptatur mulieruiro sed nonͤ istud denũ
Vult ap̃łs ad confirnationẽ fidei ut ultra iã non sit̃ par uuli neq: circũ ferantur omniuen
doc trine : Quod cũ fit apaulo & ipse consolationẽ capit opussuũ firmũ & stabile uiden
& illi consolantur quia a posto licȩ gratiae participes fiunt : Nolo aut̃ uos ignorare fr̃s
quia sepe ꝓ posui uenire aduos & ꝓhibitus sũ usq adhuc ut aliquẽ fructũ habeã & in uob
sicut & inc&eris gentib: grecis ac barbaris sapientib: & insipientib Debitor sũ ita quod
in me ẽ promtussũ & uob qui rome estis euan gelizare est quidẽ &yperbaton in hoc
loco es & eloquutionis defectio: Sed y ꝑbaton hoc modo hoc possumꝰ reddere: Nolo
& in cosanis gentib grecis acbarbaris sapientib & insipientib & ꝓhibitus sũ usq ad huc :

Expanded text:
Donum quidem dicit esse etiam nuptias, quoniam, sicut scriptum a Deo, aptatur mulier viro, sed non istud donum Donum quidem dicit esse etiam nuptias, quoniam, sicut scriptum a Deo, aptatur mulier viro, sed non istud donum vult Apostolus, ad confirmationem fidei, ut ultra jam non sint parvuli neque circumferantur omni vento doctrinae. Quod cum sit, Paulus et ipse consolationem capit, opus suum firmum et stabile videns, et illi consolantur, quia apostolicae gratiae sunt participes. Nolo autem vos ignorare, fratres, quia saepe proposui venarbaris, sapientibus ac insipientibus debitor sum. Itaque quod in me promptum est, et vobis qui Romae estis evangelizare. Est quidem hyperbaton in hoc loco, est et locutionis defectio. Si hyperbaton, hoc modo reddere possumus: Nolo et in caeteris gentibus, Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus, et prohibitus sum usque adhuc.
Abbreviated transcription (Latin):
e s ꝓsport puei : &uside &o tiulto mlgis nob. quibi t.ẽ. uel eperis tunte uelus merta consante
cun aliqud agere disponimꝰ adõ ianeris ꝓsperitas postulanda ẽ, Pato tam quod &iã hoc uolut
intelli git apostolus quia non sẽꝑ ꝓsperitas itinerisdi uoluntate ꝑficit᷑: Deniq &balaan
iter habuit ꝑsperũ cundi adba lac ut maledicer & popalo isrł seđ non fuit illa exuoluntate
mõ discere debemꝰ opus ẽẽ aposto licũ desiderare fr̃s : Sed non aliã obcausã insi utul
conferam eis aliquid donispiritalis si possumꝰ : uel si non possumꝰ ipsi ut capiam abh
sine hoceni: non ẽ ꝓbabiledesideriũ circũ eundi fr̃s: quod aũt dic̃ at aliquod tradã uob
donũ spiritale undet᷑ indicare. ẽẽ aliquid quoddonũ quidẽ sit ñ tam̃ spiritale: nã donũ¬
spiritalo fidei sine dubio spiritale ut donũ sapientiae ee scientiae & uirginitatis sunustẽ utli¬

Expanded text:
sperum fieri; unde et multo magis nobis, quibus non est vel operis tanta, vel meriti conscientia, cum aliquid agere disponimus, a Deo itineris prosperitas postulanda est. Puto tamen quod etiam hoc voluit intelligi Apostolus, quia non semper prosperitas itineris Dei voluntate perficitur. Denique et Balaam iter habuit prosperum eundi ad Balac, ut malediceret populo Israel , sed non fuit illa ex voluntate ium discere debemus opus esse apostolicum desiderare fratres, sed non aliam ob causam, nisi ut conferamus eis aliquid doni spiritalis, si possumus, vel si non possumus, ipsi ut accipiamus ab his; sine hoc enim non est probabile desiderium circumeundi fratres. Quod autem ait, ut aliquod tradam vobis donum spiritale, videtur indicare esse aliquid, quod donum quidem sit, non tamen spiritale. Nam donum fidei sine dubio spiritale est, et donum sapientiae, et scientiae, et virginitatis s
Abbreviated transcription (Latin):
Requi rendũ nunc ẽ : quo modo apłs grecis & barbaris sipientib: & insipientib debito ẽp
ud enĩ ab ipsis acceperat Vnde gis debitor fier& arbi tror diuersis quidẽ gentib:
inde eũ effectũ eẽ debitorẽ quod omniũ gentiũ linguis eloqui accepit ꝑ gratiã sp̃ssci
linguȩ notitiã : Sapientib aut̃ efficitur debitor: ꝑ hoc quod accepit sapientiã inminis¬
rio abs conditã ꝙ ꝑ fectis & sapientib: loqueret᷑ : Quomodo aũt & insipientib: in quo
patientiae gratiã & longani mitatis accepit : Sũ mȩ & enĩ patientiae ẽ ferre insi

Expanded text:
Requirendum nunc est quomodo Apostolus Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus debitor est; quid enim ab ipsis acceperat, unde eis debitor fieret? Arbitror diversis quidem gentibus inde eum effectum esse debitorem, quod omnium gentium linguis eloqui accepit per gratiam Spiritlinguae notitiam; sapientibus autem efficitur debitor per hoc, quod accepit sapientiam in mysterio absconditam, quam perfectis et sapientibus loqueretur. Quo modo autem et insipientibus? In quo patientiae gratiam et longanimitatis accepit; summae etenim patientiae ferre insi
Abbreviated transcription (Latin):
nitais dĩ idsprntten tias taidasint diuuitias bonitatis di ille a gnoscere potest qui con¬
siderat quanta interris mala cotidi e homines gerunt. & quo modopene om̃s declinantes
Et simul in utiles facti latũ & spatiosã ꝑditionis ambulant uiã. engustouite itenes
neglecto & non his omnib dm̃ ꝓducentẽ solẽ suũ cotidi e & pluuias minis trantem
Si qui considere quanti cotidie in dm̃blas phemant & incaelũ extendunt linguas suo
iãquid defiaudib: Deuitiis descelere desacrilegiis & piaculis dicam : quib tam̃ om¬
b in hoc loco illiuidentur inscelere p̃ferri : qui alio siudicantes ipsi cõmittunt quȩ in
c& erispuniunt : Si qui ergo hancbonitatẽdĩ & sustentationẽ eiꝰ &patientiã c̃tẽpnit .¬

Expanded text:
vitiis facile revocari. Divitias bonitatis Dei ille agnoscere potest, qui considerat quanta in terris mala quotidie homines gerunt, et quomodo pene omnes declinantes, et simul inutiles facti latam et spatiosam perditionis ambulant viam, angusto vitae itinere neglecto. Et tamen his omnibus Deum producentem solem suum quotidie, et pluvias ministrantem si qui considerant, quanti quotidie in Dominum blasphemant, et in coelum extendunt linguas suas? Jam quid de fraudibus, de divitiis, de scelere, de sacrilegiis, et piaculis dicam? quibus tamen omnibus in hoc loco illi videntur in scelere praeferri, qui alios judicantes ipsi committunt, quae in caeteris puniunt: si quis ergo hanc bonitatem Dei, et sustentationem ut quaedam exemplar
Abbreviated transcription (Latin):
alibi ipse saluator dicit. quia tristis ẽ. anima mea usq: ad mortẽ : & nunc animameo
turbata ẽ: Quã & a sem& ipso posuit : immo queusq: ad infernũ descendit : dequa & dicit᷑
Nonderelinques animã mea in inferno: certũ ẽ enĩ quia haec nonde semine diuid gene¬
ta sit: dic̃ enĩ quia qual factũ e ex semi nedauid secundũ carnẽ ẽ: Quia ergo neq in eo
quod secundũ carne .ẽ. uidet᷑ annumerart Neq in eo ubi destinatur filius dĩ in us
fiant: siuero cuspũ spiritales: & id circa ex trinsecus eã non nominit sed crnetanturuis
spm̃ Scit enĩ alterihorũ neces sario anima coherere sicut & in his ad quos dicit Vosaut in
carne non estis seđ in spũ & qui seungit meretriciunũ dorpus ẽ: meretrice Hçc utẽ
quia sociata dño & quo hereis ei unus cũ ipsa fictus sit sp̃s scĩficationis non cã nominauit ex¬

Expanded text:
alibi ipse Salvator dicit, quia tristis est anima mea usque ad mortem, et nunc anima mea alibi ipse Salvator dicit, quia tristis est anima mea usque ad mortem, et nunc anima mea turbata est , quam a semetipso ponit, imo quae usque ad infernum descendit, de qua dicitur: Non derelinques animam meam in inferno. Certum est enim quia haec non de semine David generata sit; dicit enim quia quod factum est ex semine David secundum carnem est, quia ergo neque in eo quod secundum carnem est, videtur annumerari, neque in eo ubi destinatur Filius Dei in virfiant; si vero cum spiritu, spiritales, et idcirco extrinsecus eam non nominat, sed carnem tamen vel spiritum, scit enim alteri horum necessario animam cohaerere, sicut et in his ad quos dicit: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu ; et: Qui se jungit meretrici, unum corpus est , meretricem hic carnem quia sociata Domino et cohaerens ei unus cum ipso factus sit spiritus sanctificationis, non eam nominavit ex
Abbreviated transcription (Latin):
e n p destinatur sod destinatur Haec nob dicta sint ꝓpt̃ eos qui in unigenitũ filũ dĩ am¬
petpo loquuntor & gnorantes differentiã destinat & p̃desti natiputunt eũ intereos
quicũ ante non fueriit p̃destinatis utessent. numerandũ quinũq p̃destinatus ẽ ut ẽẽ fi
sed sẽꝑ fuit sicut & pat̃. qui ergo sẽꝑ ẽ destinatur ut diximꝰ ñ predestinatur : quiũt
p̃destinatur nondũ erat tunc cum p̃destina recur sed coepit ex tẽpore: necessamiaigt᷑
fluo addidit in uirtute indicans ꝑ hoc quod substantia filius sit secđm sp̃m sc̃i fiationis:¬
xp̃s enĩ dĩ uirtus cđi sapientia dicit᷑ : qui & uapor uirtuti sdĩ & manatiole omnipotentis
purissima : & splendor lucis a& nae . & ima gobonitatis dĩ appellatur : Sed requiritr siio
desemine dauid n ascitur secundũ carnẽ ẽ Quod icero inuirtute destinitur secundũ sp̃m
scĩficationis filiusdi & substanta dĩ ẽ. Quo modo accipiendũ est de anima ihũ quas

Expanded text:
edestinatur, sed destinatur. Haec a nobis dicta sint propter eos, qui in unigenitum Filium Dei impietatem loquuntur, et ignorantes differentiam destinati et praedestinati, putant eum inter eos qui, cum ante non fuerint, praedestinati sunt, ut essent, numerandum, qui nunquam praedestinatus est, ut fised semper fuit sicut Pater; qui ergo semper est, destinatur, ut diximus, non praedestinatur: qui autem praedestinatur nondum erat tunc, cum praedestinaretur, sed coepit ex tempore. Necessaria igitur fluo addidit in virtute, indicans per hoc quod substantia Filius sit secundum spiritum sChristus enim Dei virtus, et Dei sapientia dicitur, quae et vapor virtutis Dei, et manatio gloriae omnipotentis purissima, et splendor lucis aeternae et imago bonitatis Dei appellatur . Sed requiritur si id quod de semine David nascitur, secundum carnem est, quod vero in virtute destinatur secundum spiritum sanctificationis filius Dei, et in substan
Abbreviated transcription (Latin):
quitur hisqui inlege sunt loquitur & que euangeliũ uela postolus nuncło quitu¬
qa udinon principibus seculi nec regib mundi Sed ecclesi arũ reccorib & principibus loqui¬
rhisuidelic& qui udicunt es qui intus sunt idẽ epis copis. uel presbiteris & diaco¬
nir hiserggo dic̃ neexistiment seeffugere iudiciũ dĩ siei cõmitant ipsi de quibus alios
iudicant & condempnant. Eideo opert& unũ quemq: desua prius conscantigu
iudicare & tunc ei queudicat gestidiscutere. Quod sifier& omnis penitus adeun¬
dihonorisecde siastici abscider&ur timbitio: Siseudicandos potius quã iudica¬
turos huqui p̃eẽ uolunt populis cogitarent : Nemoergo existim& quod possit iuidi¬

Expanded text:
quitur, his qui in lege sunt, loquitur, et quae Evangelium vel Apostolus loquitur, nec principibus saeculi, nec regibus, sed ecclesiarum rectoribus et principibus loquitur, his videlicet qui judicant eos, qui intus sunt, id est, episcopis, vel presbyteris et diaconibus, his ergo dicit, ne existiment se effugere judicium Dei, si ea committant ipsi, de quibus alios judicant et condemnant: et ideo oportet unumquemque de sua prius conscientia judicare, et tunc ejus, quem judicat, gesta discutere. Quod si fieret, omnis penitus adeundi honoris ecclesiastici abscinderetur ambitio, si se judicandos potius, quam judicaturos hi qui praeesse volunt populis, cogitarent. Nemo ergo existimet quod effu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & nunc ad romano fAd alios uero scribens gratias quidẽ ait sed non ad dit por
nib obsiruans inuenies quod ubidicit sepomnib: gratias ageret culpas aliquã fra¬
ues aut ꝓbra in eos non ex agerat : tibiaut̃ notit aliquos uel arguit non addit ad grgo¬
arũ actionẽ quod ꝓ omnibt gieuseger sicut & ad corinthios uel ad colosenses  Adrala¬
thas uero. omqine nec ponit actiouũ ꝓnati nãs quod eos miratur sta cito transferri ab cosq
nocauitees i aliud euan teliũ rinint oreo uose in cipit agretiarũ actione ÷ febo

Expanded text:
sicut et nunc ad Romanos. Ad alios vero scribens gratias quidem agit, sed non addit pro omnibus, nam si observas, invenies quod ubi dicit se pro omnibus gratias agere, culpas aliquas graves, aut probra in eos non exaggerat; ubi autem notat aliquos vel arguit, non addit gratiarum actionem, quod pro omnibus gratias agat, sicut et ad Corinthios, vel ad Colossenses; ad Galatas vero omnino nec ponit actionem gratiarum, quod eos miratur tam cito transferri ab eo, qui vocavit eos, in aliud Evangelium. Prima ergo vox incipit a gratiarum actione; agere
Abbreviated transcription (Latin):
Quaeñ solũ int̃ra. sed & in cielis pdicat᷑ quia iħs pacificaunt ꝑ sanguinõ suũ  n solũ quae intra
sunt sed & quae in caelis & in nomineei genu flectunt Non solũ t̃restria sed& celestia & in¬

Expanded text:
uia Jesus pacificavit per sanguinem suum non solum quae in terra uia Jesus pacificavit per sanguinem suum non solum quae in terra sunt, sed et quae in coelis , et in nomine ejus genu flectunt non solum terrestria, sed et coelestia et in
Abbreviated transcription (Latin):
git dõ suo  qm̃ in quid fides ur̃a annunciantur in uniuerso mundo In uniuerso mundo simolies
accipiamus : hoc uidetur designare qđ i multis locis mundi hoc ẽ terrae ẜuneoido quurbet¬
sunt fides & religoni p̃dicetur : Siuero ut in non nullis &ĩ hocloco munđ ꝗe signa quiror
excelo constat & t̃ra atq omnib: quae m his se potest &iã illad intelligiquoduirtutos deqͥb
dicitur quia gaudiũ habeant suꝑ uno peccato repenitentiã agentemulto magis deconuer¬
sione quoq: & side romanorũ lȩtentur nuntiantib sibi angelis illis quias cendunt &desconduNT
ad filiũ hominis : &ipsienĩ mirant᷑ de conuersione gentiũ & quod in omnẽ terrã euet condu
quia spectaculõ facti sumꝰ huic mundo : & angelis & hominib potest tam̃ &ita intellig qđ fides
sta qudd romani babent : ipsi eadẽq sit & ñ alia quȩ inumiuer somundo annuntiat & credite

Expanded text:
git Deo suo, quoniam, inquit, fides vestra annuntiatur in universo mundo. In universo mundo si simpliciter accipiamus, hoc videtur designare quod in multis locis mundi, hoc est, terrae hujus, esunt fides et religio praedicetur. Si vero in hoc loco mundus designatur qui ex coelo constat et terra omnibusque quae in eis sunt, potest etiam illud intelligi, quod Virtutes de quibus dicitur, quia gaudium habeant super uno peccatore poenitentiam agente , multo magis de conversatione et fide quoque Romanorum laetantur, nuntiantibus sibi angelis, qui ascendunt et descendunt ad Filium hominis, et ipsi enim mirantur de conversatione gentium, et quod in omnem terram exivit quia spectaculum sumus facti huic mundo, et angelis et hominibus. Potest tamen et ita intelligi, quod fides ista quam Ro
Abbreviated transcription (Latin):
tio ꝑͥtiñ secundũ dẽ p̃scientiã sub secuta ꝑ hoc quod segrogatus dicitur in eungeliũ dĩ:
sicut & alibi ipsedesedic̃ Cũ aut̃ placuitdõ qui me segregauit deuterontatr s meie:

Expanded text:
ctio, secundum Dei praescientiam, subsecuta , per hoc quod segregatus dicitur in Evangelium Dei, ctio, secundum Dei praescientiam, subsecuta , per hoc quod segregatus dicitur in Evangelium Dei, si
Abbreviated transcription (Latin):
ditor & fuit quidẽ docatus apłs sed ñ fuit elattus apłs : Sed & ille ꝓph&a qui inttior¬
norũ libro refertur ꝓph&as sede obo ã uocatus ꝓphea fuit siaut̃ &dcelextis ipsediscutato siuut̃
electus ipsi discutite : qm̃ quidẽ ꝓ hibitus panẽ manducare i srł manducauit. int̃emptus ẽ aleone
Sunt & multi uocati magistri ꝑ om̃s eccłas di & uocatiministri: sed nescioqui inhis electimas¬
electos : Id ẽ uocatos martres sed non electos martrres : ut sunt illi qui posttorm̃torũ
agones & carcerũ non usq: ad finẽ in confessionis tolerantia ꝑdurar̃: est& uocata
& daudũ non colligit & fortẽ circũ scribit in laborẽ : Ita ẽ &uocatus abstinens scil
qui e uinat tristis & ex t̃minans faciem suã ut homninib: placeat : sed & ꝑsingulos gra¬
tiarũ erad simlit̃ in uenies multos quidẽ uocatos paucos aũt̃ elactos: Segregatis
euan geliũ dĩ : us paulo non sola generalis uocatio ad a posto latũ designatur sed & ele¬

Expanded text:
ditor, et fuit quidem vocatus apostolus: sed non fuit electus apostolus, sed et ille propheta, qui in tertio Regnorum libro refertur prophetasse de Hieroboam, vocatus propheta fuit, si autem et electus ipse, discutitur, quoniam quidem prohibitus panem manducare, in Israel manducavit, et interemptus est a leone. Sunt et multi vocati magistri per omnes Ecclesias Dei, et vocati ministri; sed nescio qui in his electi magisnon tamen electos, id est, vocatos martagones, et carcerum, non usque ad finem in confessionis tolerantia perdurarunt; est et vocata et claudum non colligit, et fortem circumscribit in labore, ita est et vocatus abstinens, sed non electus abstinens, scilicet qui jejunat tristis exterminans faciem suam, ut hominibus placeat , sed et per singulos gratiarum gradus similiter invenies multos quidem vocatos, paucos autem electos . Segregatus in er . In Paulo autem non sola generalis vocatio ad apostolatum designatur, sed et ele
Abbreviated transcription (Latin):
apostoloru Sed quia moris erat binis uel terons nominibitti hibe er insus emindeni mut
diretse singuliuo ea eula posuere ⁊ Secundũ hanc ergo consuetiideres ututs euscbẽ se putt
lus duplici usus eẽ uocabulo & donec quidẽ genti ꝓpriae ininis trabude stus te upo¬
tatus: quod e trags appellationi patriae uernacũ sũ uidebatur: Paulus aut appel¬
lutus scũ grecis & gentib: leges ac p̃cepta conscribit  Nã & bocip su qđ scrpiuradi
Saulus aut qui & paulus eudent̃ rone tunc primã pardo nom̃ ostendit impositu sedũe¬

Expanded text:
Apostolorum, sed quia moris erat, binis vel ternis nominibus uti Hebraeos, unius ejusdemque viri diversa singuli vocabula posuere. Secundum hanc ergo consuetudinem videtur nobis et lus duplici usus esse vocabulo, et donec quidem genti propriae ministrabat, Saulus esse vocitatus, quod et magis appellationi patriae vernaculum videbatur. Paulus autem appellatus est, cum Graecis et gentibus leges ac praecepta conscribit. Nam et hoc ipsum quod Scriptura dicit: Saulus autem qui et Paulus , evidenter non ei tanc primum Pauli nomen ostendit i
Abbreviated transcription (Latin):
carne iustificat᷑ in spũ apparuit angelis : hocquod apparuit angelis ñ eis absq: euangel
apparuit sicut nec nob quidẽ hominib: ad quos missũ sedic̃ euangelizare pauperib di¬
nt tere captiuos in romissione & annuntiare annũ dñi acceptũ: Siergocũ apparuit no
hominib: non sine euangelio appurunt : Illo fortassis quod a &nũ euan geliũ aio hanpe me¬

Expanded text:
carne, justificatus in spiritu, apparuit angelis , in hoc quod apparuit angelis non eis absque Evangelio carne, justificatus in spiritu, apparuit angelis , in hoc quod apparuit angelis non eis absque Evangelio apparuit, sicut ne nobis quidem hominibus ad quos missum se dicit evangelizare pauperibus, dimittere captivos in remissionem, et annuntiare annum Domini acceptum . Si ergo cum apparuerit nobis hominibus non sine Evangelio apparu
Abbreviated transcription (Latin):
Vtrũ simplicit̃ accipidebeat euangeliũ ꝑscripturas ꝓpheticas adõ repmissũ & ado
tinctionẽ alterius euangelin Quod & nũ dic̃ iobannes ina pocalipsi. quod tunc reuelandũ ẽ
ĩ umbra transierit & ueritas uenerit : & cũ mors fuerit absorta & a& nitas restituta con¬
siderato &iã tuquilegis : cui a&no euangelio conuenire uidebontor &iã illi a& manni
de quib: ꝓph&adic̃: & annos a& nos in m̃te habui : Eiq adiungi potest & illaeliberuitȩ
In quo sco rũ nomina scripta dicant᷑ : Sed & illi libri qui apud danielũ cũ iudiciũ consedis
non a tramento: sed spu dĩ uiui scripta memorant᷑ : De quib quã uis periculo sũ uideat
cartulis cõmittere sermonẽ : tam̃ non ociose p̃tereundas dicta sapientiũ & enigmata.
ed subtili ad modũ mentis acie in quantũ res patitur. uelud ꝑ quoddã speculũ contẽ plana
ne fortehis qui uerbũ caro factus apparuit positis in carne Sicat apłs dic̃ quia mani festat ẽ

Expanded text:
utrum simpliciter accipi debeat, Evangelium per scripturas propheticas a Deo repromissum, an ad distinctionem alterius Evangelii, quod aeternum dicit Joannis Apocalypsis, quod tunc revelandum est, cum umbra transierit, et veritas venerit, et cum mors fuerit absorpta, et aeternitas restituta, considerato et jam tu, qui legis, cui aeterno Evangelio convenire videbuntur etiam illi aeterni anni, de quibus Propheta dicit: Et annos aeternos in mente habui , eique adjungi potest et ille liber vitae, in quo sanctorum nomina scripta dicuntur . Sed et illi libri qui apud Danielem cum judicium consedissnon atramento, sed spiritu Dei vivi scripta memorantur. De quibus quamvis periculosum videatur cartulis committere sermonem, tamen non otiose praetereunda sunt dicta sapientium, et aenigmata, sed subtili admodum mentis acie, in quantum res patitur, velut per quoddam speculum contemplanda, ne forte is qui Verbum caro factus apparuit, positus in carne, sicut Apostolus ait, quia manifestatus est in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ perumus Prtiira hob̵ questio denomine ipsius pauli uidetur ex urgere Curhis quisalus dictis ẽ
nactib: a postolorũ nunc paulus dicatur : Inuenimus ĩ scripturis diuinis quib: dã ueterũ cõmo¬
tati uocabula : ut ex abram. uocatus sit abrabam : & ex sarai saraa & ex iacob isr ł : Inecan¬
elis quoq ex simone petrus : & filii zebedei filui tanitrui nuncupatis : Sed haec sex p̾cepto di
legimꝰ facta : Nus ꝙ uero erga paulũ inuenimus tale alicia gestũ: Dequare quib: da usũ e
uod pauli ꝓ consulis quẽ apud erprũ xp̃i fidei subiecerat : uoca dulũ sibi apłs sũpsertt lit sicut
reges solent deuictis uerbi gratia pathis par̾thici & gochis gotinci nominari Ita &apłs subiu
Tam̃ quia nulla tals in scripturis diuinis consuetudo edephenditur magsi i qri agmexem¬

Expanded text:
 Christi. Prima nobis quaestio de nomine ipsius Pauli videtur exsurgere, cur is qui Saulus dictus est in Actibus apostolorum, nunc Paulus dicatur; invenimus in Scripturis divinis quibusdam veterum comtata vocabula, ut ex Abram vocitatus sit Abraham, et ex Sara Sarai, et ex Jacob Israel; in Evangeliis quoque ex Simone Petrus, et filii Zebedaei Filii tonitrui nuncupati sunt. Sed haec ex praecepto Dei legimus facta; nusquam vero erga Paulum invenimus tale aliquid gestum. De qua re quibusdam visum est quod Pauli proconsulis, quem apud Cyprum Christi fidei subjecerat, vocabulum sibi Apostolus sumpserit, ut sicut reges solent devictis, verbi gratia, Parthis Parthici, et Gothis Gothici nominari, ita et Apostolutamen quia nulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur, magis ex
Abbreviated transcription (Latin):
lururiari. inspectacuł nugari. ebositate ingͣitari. tͣ pitudi̾e
fer i ali pati ecce gandi sełi hmm̃i face ñ castigari. fa¬
me. ł belli timore. ł moibo ł aliꝗͣ adusitate. s oͣ irtͥ ha
q̃ re. ne gaudiu̾ sit uiscło ine cogat᷑ iuextmo gehenne.
dapnare: m flagello digaat᷑ aistigare: bonꝰ ⁊ uob̾ ut

Expanded text:
luxuriari, in spectaculis nugari; ebriositate ingurgitari, turpitudine fetere, nihil mali pati. Ecce gaudium saeculi, nec castigari fame, vel belli timore, vel morbo, vel aliqua adversitate; sed omniaquere, ne gaudium sit in saeculo; et ne cogatur in extremo gehennae damnare, modo flagello dignatur castigare: bonum est nobis ut
Abbreviated transcription (Latin):
putandũ quia in menbro corporis quodcorappelbtur lex scriptadicatur : unde
enĩcaro aut tantos prudentiaesensus possit emittere aut tanta memoriae rece¬
cula conuenire : sed sciendũ ẽ rationa bilẽ animȩ uirtutẽ corsolere nominari:
testimoniosane consuentiae uti a postolus dic̃ eos quides scriptam continent li
dib: legẽ Vndenecessariũ uid&ur discutere quidistud sit quod conscientia
ostolus uocat : utrũ nealia sit aliqua substantia quãcor uel anima hacci
conscientia & alibi dicit᷑ quia rep̃hendat non rep̃bendatur : & uidic& hominẽ
non ipsaiudic&ur: sicut ait iohannes : si conscientia in quid nr̃a ñ rep̃hend&e no
sidutiam habemꝰ ad dm̃ : &iterũ ipsepaulus alibidicit: quiagloriationrã hacc
testimoniũ conscientienrẽ: quia ergotintam eius uideo libertatẽ quȩbo
quidem gestis gaudeat semꝑ & exulteu in malis uero non arguatur. sed ipsam ani

Expanded text:
putandum quia in membro corporis quod cor appellatur, lex scripta dicatur, unde enim caro, aut tantos prudentiae sensus possit emittere, aut tanto memoriae receptaculo continere? Sed sciendum est rationalem animae virtutem, cor solere nominari testimonia sanae conscientiae, ut Apostolus dicit eos qui descriptam continent in cordibus legem. Unde necessarium videtur discutere, quid istud sit quod conscientiam Apostolus vocat, utrumne alia sit aliqua substantia quam cor vel anima, haec enim conscientia, et alibi dicitur, quia reprehendat, non reprebendatur, et judicet hominem, non ipsa judicetur sicut ait Joannes: Si conscientia, inquit, nostra non reprehendat nos, fiduciam habemus ad Deum . Et iterum ipse Paulus alibi dicit, quia gloriatio nostra haec est testimonium conscientiae nostrae . Quia ergo tantam ejus video libertatem, quae in bonis quidem gestis gaudeat semper, et exsultet, in malis vero non arguatur, sed ipsam animam,
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ a ⁊ qͣlr̃ eos ad ipͥm apicẽ pietatis adduc̃. uͥ itẽ añꝙͣ Nom̃
deficent. ⁊ eos obscuritas occuparet. Uide qͦmͦ eos ad xstũ¬
atiora ĩ sonat. nͨ seꝑ ĩ hũilibusremari nͨ ĩ ex celsis ꝑdurat.
s ueluti qͣã gͣ dib nẽ ad alta fastigia subleuat᷑. nẽ adi̾¬
feriora decłat᷑. Sic̃ enĩ qͥ ĩfantulũ quẽpiã excelln̾tiora uult
panlatĩ su̾sĩq subrig̾e. gͣdatĩ ħ fac̃. ab ĩ feriorib ad suꝑiora

Expanded text:
aliter eos ad ipsum apicem pietatis adducit, ubi item antequam deficerent et eos obscuritas occuparet, vide quomodo eos ad altiora insonat, nec semper in humilibus remanet, nec in excelsis perdurat, sed veluti quibusdam gradibus nunc ad altiora fastigia sublevatur, nunc ad inferiora declinatur. Sicut enim qui infantulum quempiam ad excellentiora vult paulatim s
Abbreviated transcription (Latin):
iã igit. xͥfidẽ sñ car̾nalib obseruantiis: si suffice̾ ad salutẽ
u petr̃ i iacobũ ⁊ alios qͥ d̾ño fuerant. leg̃ obsuantias c̃ eũgłio
miscuisse. ꝓpm̃ qͦ paulũ: alid̾ in uidea face alid̾ in genitib p̾dica¬
re: his atq hꝰ mͦi: galathas sub u̾t̾unt a d̾o. ut eis ad sñtientes in
leg̃ obsuantia tͣnsirent. Io. hos apłc renocat ad u̾tatẽ fid̃i ͥatie¬

Expanded text:
isti fidem sine carnalibus observantiis non sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fidei Chri
Abbreviated transcription (Latin):
se mortẽ. ⁊ diabłm: ⁊ uidm.ẜ ilłs oset̃. Ero mors tua o mors it ħͣ
ẽ tiga moysi q̃u̾sa ĩ spentẽ deuoraũ s̃pentes magoꝵ. h ẽ sumꝰ
sac̾dos in lege. ĩ cꝰ morte: qͥ sangͥnẽ ꝑximi fud̾ant ignorant̾.¬
⁊ ob id metuentes: ad ciuitatẽ refugũ se ꝯtułant ab soluebã¬
t᷑. ⁊ sec̃i fiebãt ametu. Ita morte pͥ: dãpnato suꝑbo. salꝰ urã ꝓ

Expanded text:
ro mors tua, o mors, etc. Haec est virga Moysi quae versa in serpentem devoravit serpentes magorum. Hic est summus sacerdos in lege, in cujus morte qui sanguinem proximi fuderant ignoranter, et ob id metuentes ad civitatem refugii se contulerant, absolvebantur, et securi fiebant a metu. Ita Christi morte damnato superbo s
Abbreviated transcription (Latin):
ñ exaud̾r apłci petens stimulũ remouend̾. Exaudiũ eũ.
q̃ d̾poiuat dãpnare. i ñ exandiũ eũ q̃ uolebat sanare.
hã i eg̾ petit młta a medico: q̃ medicꝰ ñ dat. ñ exaud̾ ad
uoltatẽ. ut exaudiat ad santratẽ. Ita ⁊̃ dñs: ñ exaudiuit
paulũ ad uoł̾tatẽ. ñ ẽ magñ a d̾o exaudir ad uołtatẽ. s
ad utilitatẽ. Aliqñ deꝰ iratꝰ d̾at ꝙ petitis. c̃ uͦ ea q̃ deus

Expanded text:
n exauditur Apostolus, petens stimulum removendum. Exaudivit eum quem disposuerat damnare, et non audivit eum quem volebat sanare. Nam et aeger petit multa a medico quae medicus non dat; non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad sanitatem. Ita et Dominus non exaudivit Paulum ad voluntatem. Non est magnum a Deo exaudiri ad voluntatem, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
lutaris ñ ueneñ mortifer̃. qd̾ edis. s¬
inde si dimittis debittribꝰ. Nam si nõ¬
dimittis m̃tiris. ⁊ ei m̃tirisiꝗ̃ nõ fal¬
lis. mentiri deo potes.s ip̾m falle nõ
poces. Intꝰ ii ce iuspicit ⁊ exanimat.

Expanded text:
salutaris, non venenum mortiferum quod edis. Side si dimittis debitoribus; nam si nodimittis mentiris, et ei mentiris lis. Mentiri Deo potes, sed ipsum fallere non s enim te inspicit et examinat.
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ ꝙͤ fusur st̃ qui me cͣcisigent: s sacͣm̃tũ aliqd̾ ꝯmenda¬
ui uob̾ Ex his u̾bis calumpmatores u̾tatis audatiam sumunt
oblat᷑ndi nobis. Qbꝰ ne amodo errare liceat: illd̾ inuolutũ euol¬
s in sacͣmento. nͥ morsibꝰ disc̾ptũ ⁊ lac̾eratui: ũ putatis. s integr̾¬
⁊ illesum. ¶ Cum aũ panis ẜ uinu̾ ascis dicat᷑. ⁊ acunctis fide¬
qr forma panis ⁊ uini remanet. Utr̾ uͦ sit sub̾alis: ꝑspicuum nõ
slec tñ illa auget᷑. Nec concedunt: qd̾ ħ e̾ẽ illa uere dici possit. Alii a
s d̾nt hanc iillam tnͣsire ł ꝯuerti. qr sub illis accidñtibꝰ. sub qͥbꝰerat¬

Expanded text:
t qui me crucifigent, sed sacramentum aliquod commendavi vobis. Ex his verbis calumniatores veritatis audaciam sumunt oblatrandi nobis, quibus ne amodo errare liceat, illud involutum evolsed in sacet illaesum. Cum autem panis vel vinum a sanctis dicatur, et a cunctis fidequia forma panis et vini remanet. Utrum vero sit substantialis perspicuum non nec tamen illa augeatur, nec concedunt quod hanc esse illam vere dici possit. Alii autem sic dicunt, hanc in illam transire et converti, quod sub illis accidentibus sub q
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerunt ꝑ legemidi cabuntur. anum quemq autemimadicio illalex sine dubio arguet
secundum qđ uixit. Ostendimus autem scm̃ spm̃ in maltis humanȩlegi locum dedisse.
Certum ẽ ergo quia in diciudicii habebit etiam existis legib laudem apuddm̃is¬
quinihil contra statutas commiserit leges. cum dicetur ei adh̃o. Eugeser uebone & fideli
supra pauca fuisci fidelis supermulta te conscituam. Sciendum tamen . ẽ. quodiusto
Ternon ẽ posit& sed inustis & non subditis. Ecelestis. homicidis contaminatis. ꝑ iuris.
& ceteris qui huius. nodisant  Ipsienimsunt quitiment legem. Quia utem facitbonum
hoc ẽ quinon mecu legis sadamore bonofacit qđ bonum e Isteiam non s ub legelittere¬

Expanded text:
peccaverunt, per legem judicabuntur, unumquemque enim in judicio illa lex sine dubio arguet peccaverunt, per legem judicabuntur, unumquemque enim in judicio illa lex sine dubio arguet secundum quam vixit. Ostendimus autem Spiritum sanctum in multis humanae legi locum dedisse. Certum enim est quia in die judicii habebit etiam ex ipsis legibus laudem apudqui nihil contra statutas commiserit leges, cum dicetur ei a Domino: Euge, serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Sciendum tamen est, quod justo « lex non est posita, sed injustis et non subditis, scelestis, homicidis, contaminatis, perjuris et caeteris, qui hujusmodi sunt. » Ipsi enim sunt, qui timent legem. Qui autem facit bonum, hoc est, qui non metu legis, sed amore boni facit quod bonum est, iste jam non sub lege litter
Abbreviated transcription (Latin):
do forꝰ nucatione: ne que hom icidium ꝓhibetur nequȩ adulterium nequefurtũ neq iniscuoꝵ
illa sola dequib: nihil humanalex dixerat religioni uidebantur contenire dearni. Exquo
apparet iudicem mundi partem maxim amdĩ legis implere. Omnia enim crimina quag
um dicari uultds̃ non perantistes & principes ecclesiarum. sed ꝑgiandi uidicem uoluit
uindicari. Et hocsciens paulus recte eum ministrum dĩ nominat & uindicemin eam qui
quod malum ẽ agit. Et hoc dicit depotestate. facquodbonum ẽ & habebis laudem
exea:altius requirendum mihiuidetur: Nonenim consu etudo ẽ potestatib sȩcali laudi
hos qui non fuerint criminosi. Nam peccantes quidem puniunt. non peccantes uero laudare
cismos nullus ẽ : sed uideamus nefortepaulus & iam cum moralia uidetur docere in¬
ere semperetiam demysteriis aliquid non omitat. Etenim scens qđ omnes qui in legi

Expanded text:
et fornicatione, neque homicidium prohibetur, neque adulterium, neque furtum, neque masculorum et fornicatione, neque homicidium prohibetur, neque adulterium, neque furtum, neque masculorum illa sola de quibus nihil humana lex dixerat, et quae religioni videbantur convenire, decernit, ex quo apparet judicem mundi, partem maximam Dei legis implere; omnia enim crimina, quae vindicari vult Deus, non per antistites et principes Ecclesiarum, sed per mundi judicem voluit vindicari; et hoc sciens Paulus, recte eum ministrum Dei nominat, et vindicem in eum qui quod malum est agit. Quod autem dicit de potestate, fac quod bonum est et habebis laudem ex ea, altius requirendum mihi videtur. Non enim consuetudo est potestatibus saeculi hos qui non fuerint criminosi laudare. Nam peccantes quidem puniunt. Non peccantes vero laudare eis mos nullus est. Sed videamus, ne forte Paulus etiam cum moralia videtur docere, inserere semper etiam de mysteriis aliquid non omittat: etenim sciens quo
Abbreviated transcription (Latin):
meinhis sermonib paulus qđ potestatem sacculi & udicium mundi dĩministrũ dico
& b oc non semel sed & secando ettertiorepetit. Velim ergorequirere quo modo ludex
in unum apłi statuerunt decreta. quacobseruare deberem : nos quiex gentib ꝙredidim
põ. Apłi & p̃s biteri fr̃s qui sunt antiodię & syrię &ciliciae. Omnib qui ex gentib
crediderunt salutem Qm̃quidem audiuimus quos dam exis seaobis & ꝓcurba recuos
Quib: non mandauimus : x postaliquanta additur. ꝑlacuit ergoscospũ & nobis nihilã p
suꝑ poniuobis ponderis p̃ter ea quȩ neces saria sunt : at abstineatisuos ab hi quȩ idolis inmo¬
lantur & sanguine & suffocatis & formcatione a quib custodientes uos i & ipsos bene
agen tesualete. In his ergo p̃ceptis inquib dic̃ nihil amplius imponendum &e hono  his
quiexgentib credunt nisi ut abstineant scabhis quģidolis immolantur & sangune sufso atis

Expanded text:
in his sermonibus Paulus, quod potestatem saeculi et judicium mundi Dei ministrum dicit, et hoc non semel, sed et secundo et tertio repetit; velim ergo requirere, quomodo vindexin unum apostoli statuerunt decreta, quae observare deberemus nos, qui ex gentibus credidim per Antiochiam, et Syriam, et Ciliciam, omnibus qui ex gentibus crediderunt salutem. Quandoquidem audivimus quosdam exisse a nobis et perturbare vos, quibus non mandavimus , et post aliquanta additur: Placuit ergo sancto Spiritui et nobis, nihil amplius superponi vobis ponderis praeter ea quae necessaria sunt, ut abstineatis vos ab his quae idolis immolantur, et sanguine, et suffocatis, et fornicatione: a quibus custodientes vosmetipsos bene agetis; valete . In his ergo praeceptis, in quibus dicit, nihil amplius imponendum esse oneris his qui ex gentibus credunt, nisi ut abstineant se ab his quae idolis immolantur, et sanguine et suffocatis,
Abbreviated transcription (Latin):
temporis rationem. Quod ẽ in reb omnib summum. Nemo enim ita somnolentus
aspectum. E ergo etiam animȩ somnus quidam: sienim sant eiut sepeiam dixinus ꝓpri
oculi etaures ꝓpriȩ & manus apedes : Qua esingula non tam membra corporalia in eẽ ei
quam uirtutes quib: adunum quoq mouet᷑ & incitaturreputande sunt. Acciditsine
dubio ei secundumo culos suos ȩtiam somnus : si enimnonagat tempore oportuno quedĩs
seddes idia torposcut: merito dormiredicitur Id circo igitur paulus p̃coxpicir cumien
mundum In somno desidiȩ positum annuntiat ad cẽ lamluctortempaos ei u surgexir an

Expanded text:
temporis rationem, quod in rebus omnibus summum est. Nemo enim somnolentus eum. Est ergo etiam animae somnus quidam; si enim sunt ei, ut saepe jam diximus, proprii oculi et aures propriae, et manus et pedes quae singula non tam membra corporalia inesse ei, quam virtutes quibus ad unumquodque movetur et incitatur reputandae sunt, accidit sine dubio ei secundum oculos suos etiam somnus: si enim non agat tempore opportuno, quae Dei ssed desidia torpescit, merito dormire dicitur; idcirco Paulus praeco Christi circumiens mundum in somno desidiae positum annuntiat adesse jam lucem, et tempus ut surgatur a
Abbreviated transcription (Latin):
suamsit uirtus ẽ siminus hab& dimidictas. siamplius temeritas nominatur. Parimodo
& prudentia sin sua mensurasit uirtus .ẽ. siminus habeat inprudentia siplusquã oporte
malitia appellatur. in deputo qđ & serpens in para disõ prudentior dictus sit cȩteris bestiis
hocẽ excedens mensurã prudentię & in partes malitia eꝓlapsus Inde x filiihuius scłi pruden¬
nores dicuntur quam filui lucis ꝑlus enim sapiunt quam oportet sapere. & sicinsingulis
quibq: uirtutib Potest aliquis plus sapere quam oportet sapere. potest & iam in casti
aliquis plus sapere quamo portet sapere at suntilli qui adtendunt spitib: seductorib:
& locrinis demonierum in y pochrisi falsalo quentum duteruatam habentes: Cats

Expanded text:
suam sit, virtus est; si minus habeat, timiditas; si amplius, temeritas nominatur. Pari modo suam sit, virtus est; si minus habeat, timiditas; si amplius, temeritas nominatur. Pari modo et prudentia si in sua mensura sit, virtus est; si minus habeat, imprudentia; si plus quam oportet, malitia appellatur. Inde puto quod et serpens in Paradiso prudentior dictus sit caeteris bestiis, hoc est, excedens mensuram prudentiae, et in partes malitiae prolapsus. Inde et filii hujus saeculi prudentiores dicuntur quam filii lucis : plus enim sapiunt quam oportet sapere, et sic in singulis quibusque virtutibus potest aliquis plus sapere quam oportet sapere. Potest etiam in castitate aliquis plus sapere, quam oportet sapere, ut sunt illi « qui attendunt spiritibus seductoribus, et doctrinis
Abbreviated transcription (Latin):
quidã ÷ quod pergratiam quaedata ẽ sibi apostolus dicit. Omnib qui sunt in terroma
nos. Nonplus inquit sapere quam oportet sapere sed sapere ad sobrietatem: uidecurad¬
cad sũ perbientes ramos oleastri & insultantes quidebonaoliua defracti sunt &iã hunc ap
ta resermonem & dicereeis non debere plus sapere quam oportet sapere. Quod simile ẽ. illi ser¬
moni quẽdixit . Noli suꝑbesapere Hoc ẽ. enim plussapere quam oport& Sciendum tamen ẽ:¬
qđ & ceteri cruditi uiriutuntur hac difinitione utnaturam uel caus ampeccati in eoponant :
Si addatur aliquid uirtutib autminuatur. uerbi gratia losticiauirtus ẽ. & siquim in:
aliquid facit quamiustitia patitur sinedubio iniustus ẽ si qui uero subspecie iustitiae erga
uindictas nimius fiat. & sȩuius agat inultionis crudelitatẽ exiusticia de uolutus ẽ
ME & salo mondicit nolifieri iustus multũ. similiter & libertas sĩ intratemperantias

Expanded text:
quid est quod per gratiam quae data est sibi Apostolus dicit: Omnibus qui sunt inter vos, non plus, inquit, sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Videtur adhuc ad superbientes ramos oleastri, et insultantetare sermonem, et dicere eis, non debere plus sapere quam oportet sapere: quod simile est illi sermoni, quem dixit: Noli superbe sapere ; hoc est enim plus sapere, quam oportet. Am viri eruditi utuntur hac definitione, ut naturam vel causam peccati in eo ponant, si aut addatur aliquid virtutibus aut minuatur: verbi gratia, justitia virtus est, et si quis minus aliquid facit, quam justitia patitur, sine dubio injustus est: si quis vero sub specie justitiae erga vindictas nimius fiat, et saevius agitet ultiones, in crudelitatem, ex justitia devolutus est. Unde et Salomon dicit: Noli fieri multum justus . Similiter et libertas, si intra temperantiam
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq sicut & in aluis iam diximus scriptum ẽ. quia &io seph inuenit gratiã In cons¬
pectu principis carceris & hester inuenit gratiam a pudregem. Repperimus aut
nos in quodam secretiore libelloscriptum. quasi angelum quendam es segraticie
Qui &iam uocabulum & gratia traberet. Anahelenim dicitur quod ẽ. inc̃p̃tatũ
gratiadĩ Hocergo scriptura illa continebat quod missus eẽc ad nõ iste angelus
adhesł uteigratiam dar& apudregem Sicergo alia uirtus ẽ sermonis quiꝑ gratia

Expanded text:
ique scriptum est quia et Joseph invenit gratiam in conspectu principis carceris, et Esther invenit gratiam apud regem. Reperimus autem nos in quodam secretiore libello Scripturarum, quasi angelum quemdam gratiae, qui etiam vocabulum ex gratia traheret? Anachel enim dicitur, quod interpretatur gratia Dei. Hoc ergo Scriptura illa continet quod missus esset a Domino iste angelus ad Esther, ut ei gratiam daret apud regem. Videamus quid est quod per gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Quia potese quidem uider i dictim ad eos quicxgentb credider̃ extollenter se inlibertutũ fidei
qui cułtilaomune aut inmundam. cẽ crederent. aduersum eos quiex circum cisione eredideriue
ob seruantes adhuc secundũ tradicionẽ legis ciborum differentiam. Vttosreprimere uideatur
& merar encinsultenteis quib: longa consuetudo in obseruandis cibis Dis cretionem adhuc aliqu
& cura tationẽm ouebat : lubet ergo eum quuita in hacfide infirmus ẽ as sumimagis & non abi¬
qua sĩ infidelem iudicari : Aliud ẽ enim infidelem eẽ. aliud infirmari infide. Naminfidela¬

Expanded text:
ntibus crediderunt, extollentes se infirmitate fidei, quia nihil commune aut immundum esse crederent adversum eos qui ex circumcisione crediderunt, observantes adhuc secundum traditiones legis ciborum differentiam, ut eos reprimere videatur et monere, no insultent eis quibus longa consuetudo in observandis cibis discretionem adhuc aliquam et cunctationem movebat. Jubet ergo eum qui ita in hac fide infirmus est assumi magis et non abquasi infidelem judicari. Aliud est enim infidelem esse, aliud infirmari in fide. Nam infidel