comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Acceptum libellum deuorare est cũ
auiditate scripturam secretis recon¬
dere uiscerib. Ubi notandum. qͥa
non dicit. accipe ⁊ bibe illum: s deuo¬
ra. id ẽ manluca auide: Scriptu¬
ra enim sacra in quibdam locis
b obscurtorib que intelligi sine
expositione non possunt.cibr est:
quia ueluti mandendo gluitimꝰ
⁊ ruminando sumit᷑: in aꝑtiorib
uero. que intelligi sine expositore
possunt. ibi est potus: potum enĩ
non mandendo gluitimus: Aper¬
tiora ergo ac manifesta bibimus.
que etiam non exposita intellige¬
re ualemus Et quãquam sciꝰ
aꝑta cognoscerent cdłi sacramentr fi¬
men quia ad huc expositione indi¬
gebant qualiter ad eum ꝑtinerent
nequaquam dicit᷑ iohanm bibe. s
deuora: ac si aꝑtius diceretur. ꝑtias¬
ta ⁊ intellige: il est prius mande.⁊
sic deglutti: qd̾ sci patres fecerunt
augustinus scilicet iheronimus. qe¬
gorius ⁊ ceterti: quorum nunc ecp¬
sitionib utimur: Et faciet aman
in ore cib assumit᷑. ⁊ sic demum ad

Expanded text:
Acceptum librum devorare est, cum aviditate Scripturam secretis recondere visceribus. Ubi notandum quia non dicit, accipe et bibe illum, sed devora, id est manduca avide. Scriptura enim sacra in quibusdam locis bus obscurioribus, quae intelligi sine expositione non possunt, cibus est, quia veluti mandendo, legendo, et ruminando sumitur; in apertioribus vero quae intelligi sine expositione possunt, ibi potus est: potum enim non mandendo glutimus. Apertiora ergo et manifestiora bibimus, quae etiam non exposita intelligere valemus. Et quanquam sancti aperte cognoscerent Dei sacramenta, tamen quia adhuc expositione indigebant, qualiter ad eum pertinerent, nequaquam dicitur Joanni bibe, sed devora, ac si apertius diceretur, pertracta et intellige, id est prius mande, et sic degluti. Quod sancti patres fecerunt, Augustinus scilicet, Gregorius, et caeteri, quorum nunc expositionibus utimur. Et faciet amariin ore cibus assumitur, et sic demum ad
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ extollitur supra omne quod
dicitur ls aut qd̾ colitur: Igne
ardet. hoc est malicia ⁊ inuiclia tor¬
quet᷑. unde ⁊ pͥmum hominẽ icl¬
circo decepit. quia initidit ei locũ
que ipse ꝑdiderat: Missus est in
mare: hoc est inhunc mundum:
⁊ in cordib reꝓborum habitare ce¬
mons magnus igne arlens missꝰ
est. in mare: quia p̾dicante eccł̃ia
insuis predicatorib exclusus est
diabolus abhis qui ad uitam euãt

Expanded text:
bitur et extolletur super omne quod dicitur Deus aut quod colitur . Igne ardet, hoc est, malitia et invidia torquetur. Unde et primum hominem idcirco decepit, quia invidit ei locum quem ipse perdiderat. Missus est in mare, hoc est, in mundum, et in cordibus reproborum habitare coemons magnus igne ardens missus est in mare, quia praedicante Ecclesia in suis doctoribus, exclusus est ab his diabolus qui ad vitam aet
Abbreviated transcription (Latin):
domo tua. in scła scłorum laudabt
te: Et fulgura. frores miracłorũ. qui¬
b fideles ⁊ aduitam p̃ordinati illu¬
minabant᷑: alii autem cecabantur
assignantes ea diabolo potius quam
deo: Terre motus. id est ꝑsecutiones tͥ¬
tra credentes: quib illi exercerentur
Et septem anglĩ qui habebant septĩ
tubas id est omnes p̃dicatores unis
salis eccł̃ie qui habebant scientiam
duorum testam̃toꝵ. parauerunt se
ii tuba canerent: id est in euangli
doctrinam sonarent: Duob moci
se p̃parant electi ad p̾dicandũ: prms
quia antequsa uerbum p̃dications
adpublicum ꝑferant. cogitant qus¬
admodum singłis ꝑsonis uerbum
aptant scłm qualitates singłorl.
quomodo scilicet sertus: quomod
dominis: qͦm᷑ prelatis. qm subicil

Expanded text:
Domine: in saecula saeculorum laudabunt te . Et fulgura et terrores miraculorum, quibus fideles et ad vitam praeordinati illuminabantur. Alii enim excaecabantur, assignantes ea diabolo potius quam Deo. Terrae motus, id est, persecutiones contra credentes, quibus illi exercentur. Et septem angeli qui habebant septem tubasi habebant scientiam duorum testamentorum, praeparaverunt se ut tuba canerent, id est, ut Evangelii doctrina insonarent. Duobus modis se praeparant electi ad praedicandum: primo, quia antequam verbum praedicationis ad publicum proferant, cogitant quemadmodum singulis personis verbum aptent secundum qualitates singulorum, quomodo scilicet servis, quomodo dominis, quomodo pr
Abbreviated transcription (Latin):
aduemente. illud sacerdotiũ iudeo¬
rum inuetustatem fuerat uersiĩ.
cito periit adueniente uero sacerdo¬
te xp̃o. Recte ergo secto loco ꝓclan qͥ
inde est eiectus manasses constitu¬
tur: quia uidelicet in sexta munai
ses id est ppls̃ gentilis est asscitus
atq infilium adoptatus. ⁊ sicu
dan de hoc catalogo sp̃uali est eieit᷑
ita omnes reꝓbi eicientur de consor¬
tio scõrum indie iudicii: Post hec
est postquam audiui numerum
fidelium. qui comp̃hendunt᷑ in
duodecim tribub isił. uidi turbã
quã dinumerare nemo poterat: Ip¬

Expanded text:
adveniente, illud sacerdotium Judaeoadveniente, illud sacerdotium Judaeorum in vetustatem fuerat versum, cito periit adveniente vero sacerdote Christo. Recte ergo sexto loco pro Dan, qui inde est ejectus, Manasses constituitur, quia videlicet in sexta mundi ses, id est populus gentilis est ascitus, atque in filium adoptatus. Et sicuti Dan de hoc catalogo spirituali est ejectus, ita omnes reprobi ejicientur de consortio sanctorum in die judicii. Post haecest, postquam audivi numerum fidelium qui comprehenduntur in duodecim tribubus Israel, vidi turbam quam dinumerare nemo poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
cdum. cur. dan. de hoc catalogo fue¬
rit eiectus. cum in ceteris libris sic̃
⁊ceteri fratres inueniatur: manas¬
ses autem qui non fuit filius ia¬
cob. ⁊ qui dealienigena natus est
matre. id est de ascenet filia putifa¬
reᷤ sacerdotis eliopoleos. locum eus
teneat: Ad qd̾ sciendum. quia de
dan nasciturus est anti cristus. iuix¬
ta illud iacob. fiat dan coluber in
uia ⁊ cet̾a. usq ut cadat ascensor eiꝰ
retro: Aliter: Dan interp̃tat᷑ iudici
um transiens hebreorum: quia scili¬
cet post quam ueritas apparuit.om¬
nia illorũ sacrificia ⁊ iuctime tran¬
sierunt ⁊ ueritas surrexit ꝑmanas¬
sen: hoc est ꝑ ppłm gentilem. qui obli¬
iuoni tradidit idola Finito enim
sacerdotio qd̵ infigura p̾cesserat: sta¬
tim surrecit uerum in eccłia sacerdo¬
tum. scd̃m ordinem melchisedech
dies ueniunt. ⁊ consũmabo suꝑ do¬
de ⁊ apłs. qd̃ enim antiquat᷑ ⁊ senes¬
cit. ꝓpe interitũ est Iam enim dño

Expanded text:
dum cur Dan de hoc catalogo fuedum cur Dan de hoc catalogo fuerit ejectus, cum in caeteris libris sicut et caeteri fratres inveniatur. Manasses enim qui non fuit filius Jacob, sed qui alienigena matre natus est, id est, de Aseneth filia Putipharis sacerdotis Heliopoleos, locum ejus teneat. Ad quod dicendum, quod de Dan nasciturus est Antichristus, juxta illud Jacob, Fiat Dan coluber in via, etc., usque cadat ascensor ejus retro um transiens Hebraeorum; quia scilicet, postquam veritas apparuit, omnia illorum sacrificia et victimae transierunt, et veritas surrexit per Manassen, hoc est per populum gentilem, quae oblivioni tradidit idola. Finito enim sacerdotio quod in figura praecesserat, statim surrexit verum in Ecclesia sacerdotium secundum ordinem Melchisedech. dies venient et consummabo super doApostolus: Quod enim antiquatur et senescit, prope interitum est. Jam enim Domino
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur habitaculum fortitudinis:
Non enĩ tales succumbunt tempta¬
ti: s uirtus in infirmitate ꝑficitur:
Detalib dicit apłs. conualuerunt
de infirmitate. fortes fact̾i sunt inbel¬
lo: quia corpꝰ illorũ qd ab inimicis
putat᷑ infirmũ. ⁊ ꝑ qd̾ anime ꝙarãt
interiium. inuenitur inuictum
Qui etiam dum a malis ꝑsecuntur.
talentum diuini uerbi sibi creditũ
eependere quoq in ipsis inimicis ñ
cessant: atq idcirto post ⁊ abulon
uocatur: quia ut augm̃tum lucri
de accepta pecunla referant. etiam
inimicis hant erogare non trepidãz
Et quia isti in dextera sunt eterm
regis locandi. qui in uirginib cõ¬
tinentib ac bonis conugatis in
duodecim istis inueniuntur pro¬
uectus animarum: bene post hos
omnes beniamin ponitur. qui
filius dextere dei interp̃tatur: Qua¬
si enim ab ipsa dextera generant᷑.
qui eiuis uirtute in hoc scło prote¬
gunt᷑: Hoc etiam non ẽ prececeun¬

Expanded text:
rpretatur habitaculum fortitudinis. rpretatur habitaculum fortitudinis. Non enim tales succumbunt tentationibus, sed virtus in infirmitate perficitur. De talibus dicit Apostolus : Convaluerunt de infirmitate. Fortes facti sunt in bello, quia corpus illorum quod ab inimicis putatur infirmum, et per quod animae parant interitum, invenitur invictum. Qui etiam dum a malis persequuntur talentum divini verbi sibi creditum expendere quoque inimicis non cessant, atque idcirco post Zabulon , subjungitur, quia ut augmentum lucri de accepta pecunia referant, hanc inimicis erogare non trepidant. Et quia omnes isti in dextera sunt aeterni regis locandi, qui in virginibus, continentibus, ac bonis conjugatis, in duodecim istis inveniuntur profectibus animarum, bene post hos omnes Benjamin ponitur, qui filius dexterae interpretatur. Quasi enim ab ejus dextera generantur, qui ejus virtute in hoc saeculo proteguntur. Hoc etiam non est praetereun
Abbreviated transcription (Latin):
esse cum xp̃o. sepe differtur. non tam̃
aufertur: uncde necesse est etiam. ut
nomen habitaculi retineant. quod idẽ
srineon sonare iidet᷑: qm̃ qui merẽt
intabernatulo corruptionis. debent
gandere detabernaculo quiens eter¬
ne quietis: scientes quia siterrena
nifactam. Cui leui succedit. qui ad¬
ditus dicitur: quia uidelicet tales
iam conculcantes omnia terrena
suꝑ addunt sibi p̃cepta non iussa.
ut est uirginitas. erogatio dimidiũ
bonorum. uel facultatũ. ⁊ ceta hiuus¬
modi que non uissa. s consilio sunt
suꝑ actlita: quib minirum bene
conuenit qd̃ isachar post leui ponit.
qui merces int̾pretatur: talib enĩ
merces debetur remunerationis. qͦrũ
unt dicit iheremias. quiescat uox
tua aploratu. qm̃ est merces operi
tuo Tales autem qui ita uiuunt.
⁊ solum modo ꝓ remuneratione eter¬
ne uite laborant. solent aliquando
temptationes ꝓbare: unde bene post
ẏsachar ⁊ abulon sequitur. qui int̾¬

Expanded text:
esse cum Christo, saepe differtur, non tamen esse cum Christo, saepe differtur, non tamen aufertur. Unde necesse est etiam ut nomen habitaculi retineant, quod idem Simeon sonare videtur: quoniam qui moerent in tabernaculo corruptionis, debent gaudere de habitaculo aeternae quietis, scientes quia in terrena n manufactam. Cui Levi succedit, qui additus dicitur, quia videlicet tales jam omnia conculcantes terrena, superadducunt sibi praecepta non jussa, ut est virginitas, erogatio dimidii bonorum vel facultatum, et caetera hujusmodi, quae non jussu, sed consilio sunt superaddita. Quibus nimirum bene convenit, quod Issachar post Levi annectitur, qui merces interpretatur. Talibus enim debetur merces remunerationis, quorum uni dicit Jeremias: Quiescat vox tua ploratu, quoniam merces est operi tuo . Tales autem qui ita vivunt, et solummodo pro remuneratione aeternae vitae laborant, solent aliquando tentationes probare. Unde bene post Issachar: Zabulon ponitur, qui inte
Abbreviated transcription (Latin):
la s eciam in ipsis tribulationib con¬
stunti. a latitudine caritatis non rece¬
aunt: atoꝑ id circo bene post a ser neꝑ¬
talim ponit᷑. qui lantudo int̾pretat᷑.
ꝑillud enim manclatũ currunt de
quo psalmista dicit. latum manda¬
tum tuũ nimis. Et quia ꝑ hoc ã¬
plissimum dilectionis preceptum
graclientes ea que retro sunt obliui¬
oni tracdunt. ⁊ inante se extendunt.
seq peregrinos in hac uita esse con¬
spitiunt. i deoꝙ ⁊ mendicos esse faten¬
tur: iuire post neptalim. manasses po¬
nitur. qui oblitus interp̃tatur. uel
necessitas: oblitus scilicet. quia unũ
qd̾ retro est climittunt: necessitas ue¬
io. quia ad ea que desiderant. necclũ
ꝑuenertint: Hinc psalmista. de neceᷤ¬
sitatib meis erue me: uncle ⁊ post be¬
ne manassen. simeon collocatur. qui
audiui tristiciam appellatus int̾pre¬
tatur: quia uidelicet desiderium illoꝵ
postulantium dissolui ut possint

Expanded text:
la, sed etiam in ipsis tribulationibus conla, sed etiam in ipsis tribulationibus constituti a latitudine charitatis non recedunt, atque idcirco post Aser Nephthalim ponitur, qui latitudo interpretatur. Per illud enim mandatum currunt, de quo Psalmista dicit: Latum mandatum tuum nimis . Et quia per hoc amplissimum dilectionis praeceptum gradientes, ea quae retro sunt oblivioni tradunt, et in ante se extendunt, seque peregrinos in hac vita esse conspiciunt, ideoque et mendicos se esse fatentur, jure post Nephthalim Manasses ponitur, qui oblitus interpretatur, vel necessitas. Oblitus scilicet, quia unum quod retro est dimittunt; necessitas vero, quia ad ea quae desiderant, necdum pervenerunt. Hinc Psalmista: De necessitatibus meis erue me . Unde et bene post Manassen Simeon collocatur, qui audivit tristitiam appellatus interpretatur, quia videlicet desiderium illorum postulantium dissolvi, ut possint
Abbreviated transcription (Latin):
ista ꝓsapia: Et quia inuida p̃cessit
initium confession. in ruben succe¬
dunt incrementa uirnitũ: qui si
primus poneretur. ordo natruitatis
ad subsequenda bona. ut informenꝰ
rectis ⁊ placitis: post ruben recte pon¬
tur gath. qui temptatio int̾pretatit.
quia bene operantes solet ꝓbare temp¬
tatio: unde cuidam dicitur. quia al¬
ceptus eras clo. necesse fuit ut temp¬
tatio ꝓbaret te. ⁊ quia sc̃i contra easil̃
temptationes diuina uirtute p̃cmill
fortes existunt: recte idem gath accinse¬
tus uoatur: unde psꝯ liista duas
preamxisti me uirtute ad bellum: ⁊
sli omano celant. ut qui uidet iab¬
sondito eis recłlat: recte eis etiam con¬
ueltt qd̾ idem gath latrunculus dici¬
cut. Et quia illata temptatio ꝓbatos
coronat. congrue post gath aserponi¬
tur. qui beatus int̾pretat᷑: unde est.
beatus uir qui suffert temptationẽ
serti autem sci de ista ꝓmissione. nõ
solum patient᷑ illata sibi ꝑferunt ma¬

Expanded text:
ista prosapia, quia et in Juda praecessit ista prosapia, quia et in Juda praecessit initium confessionum, et in Ruben succedunt incrementa virtutum. Qui si primus poneretur, ordo nativitatis ad subsequentia bona, ut informemur rectis et placitis. Post Ruben recte ponitur Gad, qui tentatio interpretatur, quia bene operantes solet probare tentatio. Unde cuidam dicitur: Quia acceptus erat Domino, necesse fuit ut tentatio probaret te: et quia contra easdem tentationes divina virtute praecincti fortes existunt, recte idem Gad accinctus vocatur. Unde Psalmista: Praecinxisti me virtute ad bellum . Et vori humano celant, ut qui videt in abscondito eis reddat. Recte etiam convenit quod idem Gad latrunculus dicitur. Et quia illata tentatio probatos coronat, congrue post Gad: Aser ponitur, qui beatus interpretatur. Unde est: Beatus vir qui suffert tentationem . Certi autem sancti de ista promissione, non solum patienter illata sibi perferunt ma
Abbreviated transcription (Latin):
comp̾hendi Ex tribu uida duodecĩ
milia signati. Manifeste ostendit᷑
acuipere generationẽ: ꝑhoc qd̾ non
scłm ordinem natiuitatis sue filii
iacob pmunt᷑ in hoc catalogo: Nam
uidas qui hic ponitur primtis utiq
quarto loco natus est:gat quoꝙ hic
est tertius. ibi cctauus inuenit᷑. Sim¬
liter de ceteris est intuendum: Quo
quare factum sit. ipsa nominũ ir̃¬
pretatio manifestat: Iudas quipoe
int̾pretatur confessio suie laudans
in quo eccl̃ia comp̃hendit᷑. que de
peccatis p̃teritis penitentiã agit. ⁊ a
laude creatoris non cessat: Confiter
enim equiuocũ uerbum ⁊ ꝓ confessi¬
one ponitur ⁊ꝓlaude: uncle dlñs . con¬
fite. or tibi pater celi ⁊ terre: ⁊ psalmi¬
sta. confitebortͥ dñe in toto corde meo:
Ruben dicitur uidens filium:. ⁊ in
hoc loco ipsam eccł̃iam significat.
que filios id est sua oꝑa considerat:¬
unde est. uideas filios filiorum tuorũ
filii quippe filiorũ. intelligit᷑ remune¬
ratio operum: Spiritualis itaq est

Expanded text:
collocandi. Ex tribu Juda duodecim millia signati. Manifeste in hoc locaccipere generationem, per hoc quod non secundum ordinem nativitatis suae filii Jacob ponuntur in hoc catalogo. Nam Judas qui hic primus ponitur, utique quarto loco natus est. Gad quoque hic est tertius, ibi octavus invenitur. Similiter de caeteris est intuendum. Quod quare factum sit, ipsa nominum interpretatio manifestat: Judas quippe interpretatur confessio sive laudans, in quo Ecclesia comprehenditur, quae de peccatis praeteritis poenitentiam agit, et a laude Creatoris non cessat. Confiteor enim aequivocum verbum, et pro confessione ponitur et pro laude. Unde Dominus: Confiteor tibi, Pater coeli et terrae . Et Psalmista: Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo . Ruben dicitur videns filium. Et in hoc loco ipsam Ecclesiam significat, quae filios, id est bona opera videtUnde est: Videas filios filiorum tuorum. Filii quippe filiorum, intelligitur remuneratio operum. Spiritualis itaque est
Abbreviated transcription (Latin):
alio sp̃u. s ex ipso de quo impleta
est eccl̃ia ipse suum repleuit corpꝰ᷑.
uerum ceteros ad mensurã: ipsũ
angłs turibulum accepit: cũ dñs
sibi intra uterum uirginis. natu¬
ram humanam coniuncit: uel
cum primum in uidea discipulos
pliciter potest intelligi: Primum
enĩ misit sp̃m sc̃m in terram. hoc
est inapłorum cordib. quando¬
die resurrectionis sue surgens a
mortuis insufflauit ⁊ dicit eis.
accipite sp̃m sc̃m̃: deinde misit
collegit ad fidem suam:deinde ine̾¬
tib. ad quarum salutem uenir us¬
misit apłos: quȩ credentes in eum
meruerunt accipere sp̃m sc̃m: Et fu¬
ta sunt tomtrua ⁊ uoces ⁊ fulgrua
⁊ t̾re motus: Predicantib apłis fath

Expanded text:
alio spiritu, sed ex seipso de quo impleta est Ecclesia, ipse replevit corpus suum; verum caeteros ad mensuram, ipsum autem angelus thuribulum accepit, cum Dominus sibi intra uterum virginis naturam humanam conjunxit, vel cum primum in Judaea discipulos pliciter potest intelligi. Primum enim misit Spiritum sanctum in terram, hoc est, in apostolorum corda, quando resurrectionis suae tempore surgens a mortuis, insufflavit et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum ; deinde misit er se quos collegit ad fidem suam, deinde in gentibus, ad quorum salutem misit apostolos, qui credentes in eum, meruerunt accipere Spiritum sanctum. Et facta sunt tonitrua, et voces, et fulgura, et terraemotus. Praedicantibus apost
Abbreviated transcription (Latin):
uictorie sumina incapite menbro¬
rum consistit. Et clamabant uo¬
ce magna dicentes: Uoce magnã
non strepitum uocis. s desideriũ
summũ scorum accipiamꝰ: unde e.
desiderium pauꝑum exaudiuit dñs:
Hinc moysi cum nichil exterius
diceret s intus tantum gemensora¬
ret. dñs ait. quid clamas ad me: Sa¬

Expanded text:
victoriae summa, in capite membrorum consistit. Et clamabant voce magna, dicentes. Vocem magnam, non strepitum vocis, sed desiderium summum sanctorum accipiamus. Unde est: Desiderium pauperum exaudivit Dominus . Hinc Moysi cum nihil exterius diceret, sed intus tantum gemens oraret, Dominus ait: Quid clamas ad me ? Sa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scd̃m caꝑacitatem singłorum
distribui: quia alii potum lactiᷤ
suscipiunt: alii uero solidum
cibum ꝑcipere possunt: unde ip
se discipulis dicit. adhuc multa
habeo uobis dicere. s non potestis¬
głio fidelis seruus ⁊ prudens di¬
citur. qui dat seruis suis intẽpo¬
re tritici mensuram Dicitur
ergo iohanni. signa q̃ locuta sc̃
septẽ tonitrua. ⁊ noli scribere: ⁊ ĩ
illo omni choro doctorum: ac si
diceret᷑. eloquiorũ di sacramenta
sic intra mentis secretũ tege: qͣti¬
nus ne aut hii qui non habent
aderum cognitione ꝑueniãt:
aut hii qui debent cum discreui¬
one ⁊ moderatione eius notitiã¬
non capiant: Et angłs quem
uidi stantem supra mare ⁊six

Expanded text:
et secundum capacitatem singulorum et secundum capacitatem singulorum distribui, quia alii lactis potum suscipiunt, alii vero solidum cibum percipere possunt. Unde ipse Dominus discipulis dicit: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestisrum: Fidelis servus et prudens, qui dat conservis suis in tempore tritici mensuram . Dicatur ergo Joanni signa quae locuta sunt septem tonitrua, et noli ea scribere, et in illo omni choro doctorum ac si diceret: Eloquiorum Dei sacramenta sic intra mentis secretum tege, quatenus ne aut hi qui non debent ad eorum cognitionem perveniant, aut hi qui debent cum discretione et moderatione eorum notitiam capiant. Et angelus quem vidi stantem super mare et super
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit etiam ea que audiuit a
septem tonitruis scribere: s dictũ
est ei: Signa. id est sigilla que lo¬
cuta sunt septem tonitrua: noli
ea scribere: Ubi merito queritur
quare illi hoc dicatur: cum in
iohanne omnes doctores figuren¬
tur. qui utiq non debent᷑ diui¬
na eloquia sigillare. ut non ad alio¬
rum manifestent᷑ utilitatem Uerũ
dicendum est. quia nos qd̃ subsi¬
gillo signamꝰ. non omnib notũ
esse uolumus. s solum modo fami¬
liarib. ⁊ quib credere non ꝓcerto
debere scimus: qd̾ autem palam
dicimus. ⁊ non sigillamꝰ ad multo¬
rum noticiam clucimus: Dicit᷑¬
ergo iohanni ⁊ in illo omni ordi¬
ni doctorum. ne scribat que locu¬
ta sunt septem tonitrua: quia
non omnib sunt manifestanda
diuina eloquia Contemptorib
enĩ abscondenda sunt: nefiat con¬
tra dñi p̃ceptum. quo ait. nolite
dare sc̃m canib. neq mittatis
margaritas ur̃as ante porcos:
simplicib quoq debent discrete

Expanded text:
voluit etiam ea quae audivit a voluit etiam ea quae audivit a septem tonitruis scribere, sed dictum est ei, signa, id est sigilla quae locuta sunt septem tonitrua, et noli ea scribere. Ubi merito quaeritur, quare illi hoc dicatur, cum in Joanne omnes doctores figurentur, qui utique non debent divina eloquia sigillare, ut non ad aliorum manifestentur utilitatem. Verum dicendum est, quia quod nos sub sigillo signamus, non omnibus notum esse volumus, sed solummodo familiaribus, et quibus credere nos pro certo posse scimus. Quod autem palam dicimus, et non sigillamus, ad multorum notitiam ducimus. Dicitur Joanni, et in illo omni ordini doctorum, ne scribat quae locuta sunt septem tonitrua, quia non omnibus sunt manifestanda divina eloquia. Pro temporibus enim abscondenda sunt, ne fiat contra praeceptum Domini, quo ait: Nolite sanctum dare canibus neque mittatis margaritas vestras ante porcos . Simplicibus quoque debent discrete,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicauit xp̃c. deinde apłi ⁊ ceteri
doctores. ad eius uocem ꝓfecti p̾di¬
cauerunt ubiq: Bene autẽ sep.¬
tem tonitrua uoces suas loqui
ꝑhibentur: quia scã p̃dicatio ñ
uideorum fabulas. non philoso¬
phorum iienias. non hereticorum
uersutias in sus dognictib rece¬
pit: s ꝓpriis sensib ut est edita
semet ipsam in auditorum cordi
autem ⁊ in septem tonitrins spe¬
cialiter sc̃ĩ apłi intelligi. qui in ro¬
ta huius scł̃i tonant: quia alia ⁊
ꝓfunda obscura ⁊ terribilia locun¬
tur: Unde ⁊eorum numerus expar¬
tib septenarii confucitur id est ex
pari quaternario.⁊ impari terna¬
rio: siue enim tria ꝑtruatuor. siue
quatuor ꝑtria ducant᷑. ad duo de¬
narium numerum ꝑuenitur:
quia uidelicet ꝑ ipsos duodecim
apłos fides scẽ triitatis intonuit
ꝑ quadriꝑditum orbem: qui missi
sunt p̃dicare tria summa ꝑ qua¬
tuor infima Et cum locuta essec̃
⁊ cetera: Quia audierat iohannes
superius. qd̾ uides scribe in libro:

Expanded text:
nde Apostoli et caeteri doctores ad ejus vocem profecti, praedicaverunt ubique. Bene autem septem tonitrua voces suas loqui perhibentur, quia sancta praedicatio non Judaeorum fabulas, non philosophorum naenias, non haereticorum versutias in suis dogmatibus recepit, sed propriis sensibus ut est edita, semetipsam jam in auditorum cordibautem et in septem tonitruis specialiter apostoli sancti intelligi, qui in rota hujus saeculi tonant, quia alta et profunda et obscura et terribilia loquuntur. Unde et eorum numerus ex partibus septenarii conficitur, id est, ex pari quaternario et impari ternario. Sive enim tria per quatuor, sive quatuor per tria ducantur, ad duodenarium numerum pervenitur, quia videlicet per ipsos duodecim apostolos fides sanctae Trinitatis intonuit per quadripartitum orbem, qui missi sunt praedicare tria summa per quatuor infima. Et cum locuta fuissent scribere. Quia audierat Joannes superius. Quod vides scribe in libro,
Abbreviated transcription (Latin):
constitutionem. in ad optionẽ filio¬
rum dei Et audiui numerum
Inhoc loco finitus numerus ꝓinfi¬
nito: nec enim solum modo ad duo¬
decim trib filiorum isrł. s ad omnẽ
eccłiam ꝑtinet que ꝑhunc numerũ
comp̃henditur insuis eletis: qd̾
etiam natura ipsius numer⁊ de¬
monstratur: ternarius enĩ sũmũ
bonum significat id est sc̃am trini¬
tatem:. quaternarius uero sacratꝰ

Expanded text:
constitutionem in adoptionem filioconstitutionem in adoptionem filiorum Dei . Et audivi numerum In hoc loco finitus ponitur pro infinito nec pertinet solummodo ad duodecim tribus filiorum Israel, sed ad omnem Ecclesiam, quae per hunc numerum comprehenditur in suis electis, quod etiam natura ipsius numeri demonstrat. Ternarius enim summum bonum significat, id est sanctam Trinitatem. Quaternarius
Abbreviated transcription (Latin):
nemus seruos l̃i nr̃i infrontib eoꝵ.
ubi intuendum quia cum suꝑius
unum angłm se iuidisse dicat iohã¬
nes. ipse angłs nunc pluraliter loqͥt᷑.
dicens. quo ad usq signemus: ego
scilicet ⁊ apostoli mei: quod enĩ fecerẽ
tat: iuxta illud. ecce ego uobiscum
autem qͦ signant᷑ omnes serui dei
infrontib. ipsum signum ẽ scẽ cru¬
cis: qd̾ fideles in eccł̃ia dupliciter in
corpore scilicet ⁊ in animo portant:
incorpore scilicet. quia signantur in¬
nem imitant᷑. crucifigentes se cum
uitiis ⁊ concupiscentiis: Unde inue
set tesumento p̃ceptum est ut suꝑ
utrumq limen ponerent de sangui¬
ne agni: quia non prodest hoc signũ
exterius quem quam portare. nisi ip¬
sum quis accipiat ⁊ interius: fides
enum si non habeat oꝑa mortua est
Dicit ergo: Nolite nocere terre ⁊ cet̾a.
nolite ledere. qui ad uitam eternam
sunt p̾ordinati ante omnia scł̃a: un¬
de apłs. qui elegit nos ante mundi

Expanded text:
nemus servos Dei nostri in frontibus eorum. nemus servos Dei nostri in frontibus eorum. Ubi intuendum, quia cum superius unum angelum se vidisse dicat Joannes, ipse angelus nunc pluraliter loquitur dicens: Quoadusque signemus, ego scilicet et apostoli mei. Quod enim fecerunttat juxta illud: Ecce ego vobiscumhoc, quo signantur omnes servi Dei in frontibus, ipsum signum est sanctae crucis, quod fideles in Ecclesia dupliciter, in corpore scilicIn corpore, quia signantur nem imitantur, crucifigentes se cum vitiis et concupiscentiis. Unde et in Veteri Testamento praeceptum est, ut super utrumque limen ponerent de sanguine agni . Non enim prodest signum exterius quidquam, nisi ipsum quis accipiat et interius: fides enim si non habeat opera, mortua est. Dicit ergo: Nolite nocere terrae et mari,Nolite laedere illos qui ad vitam aeternam sunt praeordinati ante omnia saecula; unde Apostolus: Qui elegit nos ante mundi
Abbreviated transcription (Latin):
quo scriptum est. uocabit᷑ nomen eiꝰ
magni consilii angls: Ab ortu solis
ascendit: quia tercia die amorturs
cam doctrinam: unde psalmista dicie
qui ascendit suꝑ occasum: dñs nom̃
est illi Henit ergo ab ortu solis ⁊ p̃ce¬
pit quatuor angłis. ne nocerent terre
⁊ mari: quia surgens a mortins pli
adnoticiam accularm unins dei
ppat. Hinc est quod nabugodonosor
uiait lapidem precisum de monte si¬
in pedlib ferreis. ⁊ cõminuit pariter
aurum. argentum ⁊ es In auro em̃
intelligitur regnum assiriorum:
margento medorum: in ere ꝑsartĩ.¬
⁊ macedonum: inferro regnũ roma¬
norum significatur: Xp̃c enim na¬
tus destirpe iudaica sine corpore ma¬
ritali. ꝑ predicationem apłorum ꝑ¬
cussit extremitatẽ regni romanorũ:
itunc p̃fata ominna scł̃i regna cont̾¬
uit. que illi erant subiecta. Lapis
autem creuit ⁊ sciscitatus est in reg¬
num. qd̾ in eternum non dissipabi¬
tur. unde ⁊ subdit᷑. quo adusq sig¬

Expanded text:
quo scriptum est: Vocabitur nomen ejus magni consilii angelus . Ab ortu solis ascendit, quia tertia die resurrexiangelicam doctrinam. Unde Psalmista dicit: Qui ascendit super occasum, Dominus nomen est illi . Venit ergo ab ortu solis, et praecepit quatuor angelis, ne nocerent terrae et mari, quia surgens a mortuis, proad notitiam et ad cultum unius Dei perduxit, hinc est quod Nabuchodonosor vidit lapidem praecisum de monte,in ferreis pedibus, et comminuit pariter aurum, argentum, et aes. In auro enim intelligitur regnum Assyriorum, in argento Medorum, in aere Persarum et Macedonum, in ferro regnum Romanorum significatur. Christus enim natus de stirpe Judaica, sine opere maritali, per praedicationem apostolorum percussit extremitatem regni Romanorum, et tunc praefata omnia saeculi regna contrivit, quae illi erant subjecta. Lapis autem crevit, et suscitatus est in regnum, quod in aeternum non dissipabitur. Unde et subditur, Quoadusque sig
Abbreviated transcription (Latin):
eide. intelligunt᷑ ꝓficientes. qui iã
possunt intelligere ⁊ capere qd̃ ioh̾es
dicit. in principio erat uerbum ⁊¬
afa: Porro arbores ꝑfecti quiq ⁊ for¬
is. atꝙ qui infide robusti sunt:
qm hi tales iam temptationum
uentos ꝑferre possunt: s firma sta¬
bilitate ꝑdurant: de quib psal¬
mista. plantati in domo d̃ñi. in atͥ¬
is domus dei nr̃i florebunt: S ⁊ hic
atoto pars est intelligenda ut supͣ.
sd̃ duab scilicet partib ꝑmanen¬
tib in eccl̃ia aquarum lesione ꝓ¬
hibent᷑ locuste. tercia pereat: unde¬

Expanded text:
ficientes, qui jam possunt intelligere et capere quod Joannes dicit. In principio erat verbum . Porro arbores perfecti quique et fortes atque in fide robusti sunt, quoniam hi tales tentationum ventos perferre possunt, et firma stabilitate perdurant. De quibus Psalmista: Plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt . Sed et hic a toto pars intelligenda est, ut supra, qua duabus scilicet partibus permanentibus in Ecclesia, a quarum laesione prohibentur locustae, tertia pereat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc ergo qd̃ illis trnt obscurum
fuit ⁊ mox manifestatum ẽ: iam
nobis uuq manifestatum est:
Post paululum enim passus est.
⁊non uiderunt eum: Qursus post
paululum resurrexit: ⁊ uderunt
eum: Illud autem qd̾ ait ⁊ iam ñ
uidebitis me. quia isto uerbo id
terius non uiderent: ibi exposuimꝰ
quomodo accipiendum sit. ubi dix̃
de iustitia arguet mundum sp̃c sc̃s.
quia ad patrem uado. ⁊ iam non iu¬
debitis me: quia scilicet mortalem
xp̃m ulterius non uiderent: Cogno¬
uit autem ih̾c. sicut sequens euan¬
głista dixit. quia uolebant eum
interrogare: ⁊ dixit eis: De hoc que¬
ritis inter uos quia dixi mocacum

Expanded text:
Nunc ergo quod illis tunc obscurum fuit, et mox manifestatum est, jam nobis utique manifestum est: post paululum enim passus est, et non viderunt eum; rursus, post paululum resurrexit, et viderunt eum. Illud autem quod ait, Jam non videbitis me, quia isto verbo, idterius non viderent, ibi exposuimus quomodo accipiendum sit, ubi dixit, De justitia arguet mundum Spiritus sanctus, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me : quia scilicet mortalem Christum ulterius non viderent. 2. Cognovit autem Jesus, sicut sequens Evangelista dicit, quia volebant eum interrogare, et dixit eis: De hoc quaeritis inter vos, quia dixi
Abbreviated transcription (Latin):
autem gaudiam conparatur. qt̃
tunc magis esse consueuit. quand
non puella sed puer nascitur. qua
uero ait gaudium ur̃m nemo tolit
a uobis: quia gaudium ipsorm
apostolus : Xp̃e resurgens amorii
iam non moritur: ⁊ mors et ulta
non dominabitur. huc usq in isto
euangłii capitulo unde hocdie difp¬
tauimus uelut facili intellettu om¬
nia cucurrerunt. acrior necessaria
ẽ in his que secuntur intentio Qã
est enim quod ait: ⁊ in illo die me
non rogabitis quicquam: Hoc us¬
bum qd̾ ẽ rogare. non solum pacr
uerum eciam interrogare significas
⁊ grecum euangłium. unde hoc ti¬
latum ẽ tale habet uerbum. qua
utrumq possit intelligi ut hocam¬
biguitas nec inde soluatur: quan¬
quam ⁊ si solueretur. non ideo nil¬
la questio remaneret: Drĩ enb¬

Expanded text:
autem gaudio comparatur, quod autem gaudio comparatur, quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait: Gaudium vestrum nemo auferet a vobis, quia gaudium ipsorum Apostolus: Christus surgens a mortuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum, quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo utrumque possit intelligi, ut haec ambiguitas, nec inde solvatur; quanquam et si solveretur, non ideo nulla quaestio remaneret. Domin
Abbreviated transcription (Latin):
discipłi de morte dñi. ⁊ confestim de
resurrectione letati: Mundus au¬
tem que nomine significati sunt
inimici. aquib xpistus crucifixus
ẽ. tunc utiq letati sunt occiso xp̃o:
quando sunt discipłi contristati:
Mundi quippe nomine malitta
potest mundi huius intelligi. id ẽ
hominum muncli huiꝰ amicorum.
unde iacob apłs in epistola sua
dicit: Quicumq uoluerit amicꝰ
esse seculi huius inimicus cl̃i con¬
stituetur: quib immicis dei fac¬
tum ẽ. ut nec eus unigenito par¬
ceretur: Deinde subumgit. ⁊ cdicit.
Mulier cum parturit tristitiam
habet: quia uenit hora euis: Cum
autem pererit ꝓuerum iam non
meminit pressure ꝓpt̾ gaudium
quia natus ẽ homo inmundum
am habetis: iterum autem udeb
uos ⁊ gaudebit cor uestrum. ⁊ gai¬
dium ur̃m nemo tollet a uobis
Nec ista si militudo ad intelligen¬
dum uidetur esse difficili .s. qm̃
comparatio eius in promptu ẽ. e¬
dem ipso exponente cur dicta sit:
Parturitio quippe tristitie. parns

Expanded text:
Domini de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati sunt. Mundus autem, quo nomine significati sunt inimici, a quibus Christus occisus est, tunc utique laetati sunt occiso Christo, quando sunt discipuli contristati. Mundi quippe nomine militia potest mundi hujus intelligi, id est, hominum mundi hujus amicorum. Unde Jacobus apostolus in Epistola sua dicit: Quicunque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituetur . Quibus inimicis Dei factum est, ut nec ejus Unigenito parceretur. Deinde subjungit, et dicit: Mulier cum parturit, tristitiam habet, quia venit hora ejus. Cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressurae, propter gaudium, qtiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis, quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus
Abbreviated transcription (Latin):
sit qd̾ ab eodem apostolo dictum est.
uidemus nunc ꝑspeculum in enig¬
mate: Annuntiabo autem uobis.
quia ꝑ filium pater uidebitur: iux¬
ta illud qd̃ alibi ait: Neꝙ patrem
quis cognoscit nisi filius: ⁊ cui uo¬
luerit fuuis reuelari: Sed istum
sensum uidetur inpedire quod se¬
quitur. illo die in nomine meo pe¬
tetis Infuturo enim scło cum ꝑ¬
uenerimus ad regnum. ubi simi¬
les ei erimus qm̃ uidebimis eum
sicriti est. quid petitur sumus.
quando satiabitur in nobis deside¬
rium nẽm: Unde ⁊ in alio psal¬
mo dicitur: satiabor cum manife¬
stabitur gloria tuaz Pecitio naraꝙ
alicuus est in cligentie: que ibi nul¬
la erit ubi hec satietas erit: Relin¬
quitur itaq quantum sapere ua¬
suos de carnalib uł ammalib se
sorcitales pmississe facturiꝰ quiã¬
us nondum tales quales erimus.
quando spiritale etiam corpus ha¬
bebimus. sed qualis erat qui lice¬
bat. sapientiam loquimur inter

Expanded text:
sit, quod ab eodem Apostolo dictum est: sit, quod ab eodem Apostolo dictum est: Videmus nunc per speculum in aenigmate . Annuntiabo autem vobis, quia per Filium Pater videbitur, juxta illud quod alibi ait: Neque Patrem quis cognoscit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Sed istum sensum videtur impedire quod sequitur: In illo die in nomine meo petetis. In futuro enim saeculo cum pervenerimus ad regnum, ubi similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est , quid petituri sumus, quando satiabitur in bonis desiderium nostrum ? Unde et in alio psalmo dicitur: Satiabor, cum manifestabitur gloria tua . Petitio namque alicujus est indigentiae, quae ibi nulla erit, ubi haec satietas erit. Relinquitur itaque, quantum sapere vasuos de carnalibus vel animalibus se spirituales promisisse facturum, quamvis nondum tales, quales erimus, quando spiritale etiam corpus habebimus, sed qualis erat, qui dicebat: Sapientiam loquimur inter
Abbreviated transcription (Latin):
son petis quicquam in nomine
meo. duob modis incelligi pocest:
uel quia in nomine meo non petistiᷤ.
qso nomen non sicut cognoscendum
ẽ tignouistis: uel non petistis quit¬
quam. qm̃ in comparatione rei qͣm
lille debiustis. ꝓ nichilo habendũ
¶i petistis ut igitur in eius nomi¬
le non nichil. s gaudium plenũ
idẽ aliad nhil est exhortatur di/¬
cens: Perite ⁊ accipiets ut gaudi¬
um ur̃m sit plenum: Il est hoc in
nomine meo petite. ut gaudium
uestrum plenum sit: ⁊ accipietts:
Isto enim bono inpetendo ꝑseuteran¬
tes scõs suos nequaquam misccłia
cliuina frauclabit: Hec in quit in
prouerbiis locutus sum uobis. ue¬
nit hora cum iam non pͥuerbiis lo
quar uobis: sed palam̾ de patre meo¬
annuntiabo uobis: Possem dicere
hanc de qua lequitur horã futurũ
oportere scł̃m intelligi. uibi udebi¬
mus palam. qd̃ beatus paulus di¬
cit facie ad faciem:. ut qd̃ ait. hec in
ꝓuerbiis locutus sum uobis. hoc

Expanded text:
non petistis quidquam in nomine non petistis quidquam in nomine meo, duobus modis intelligi potest: vel quia non in nomine meo petistis, quod nomen non sicut cognoscendum est cognovistis; vel non petistis quidquam, quoniam in comparatione rei quam petere debuistis, pro nihilo habendum est quod petistis. Ut igitur in ejus nomine non nihil, sed gaudium plenum idem aliquid nihil est, exhortatur dicens, Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum: id est, hoc in nomine meo petite, ut gaudium vestrum sit plenum, et accipietis. Isto enim bono in petendo perseverantes sanctos suos nequaquam misericordia divina fraudabit. 3. Haec, inquit, in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jamquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis. Possem dicere hanc, de qua loquitur horam, futurum oportere saeculum intelligi, ubi videbimus palam, quod beatus Paulus dicit, facie ad faciem , ut quod ait: Haec in proverbiis locutus sum vobis, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ismn sit plenum: Hec quod dicit
uilium plenum ꝓfecto non car
s sptritale gauatum est. Et
indo tantum e̾cit. ut aliquid et
m non sit acflendum: ꝓcul dui¬
uo tunc erit plenum: Quicquid
petitur qd̾ ꝑtineat ad hoc gau¬
sum consequendum. hoc ẽ in no¬
nine xp̃i petendum: si diumam in¬
aligimis gratiam. si uere beatam
pstimus uitam: Quicquid autẽ
Qucd̃ pecitur. nichil petitur . non
uia nulla omninores est. s quia
ninte rei comparatione quicq&
qluel concupiscitur nichil ẽ. Ne
aum prorsus nulla res est homo
de quo ait apostolus: qui se putat
aliquid esse cum nichil sit: In cõ¬
Iatione quiꝑpe spiritalis hominis
qui scit gratia dei se esse quod est:
qusquis uana p̾sumit nichil est
riam: Sic ergo recte intelligi potest
lmen amen dico uobis: siqͦuid pe¬
ueritis patrem in nomine meo da¬
bit uobis: ut hoc qd̾ ait. si quid nõ
qd libet incelligatur: s aliquid. qd̾
non inbeate uite comparatione sit
nichil: Et qd̾ sequitur. usq modo

Expanded text:
m sit plenum. Hoc quod dicit gaudium plenum, profecto non carnale, sed spirituale gaudium est: et quando tantum erit, ut aliquid ei jam non sit addendum, procul dubio tunc erit plenum. Quidquid ergo petitur quod pertineat ad hoc gaudium consequendum, hoc est in nomine Christi petendum, si divinam intelligimus gratiam, si vere beatam poscimus vitam. Quidquid autem aliud petitur, nihil petitur: non quia nulla omnino res est, sed quia in tantae rei comparatione quidquid aliud concupiscitur, nihil est. Neque enim prorsus nulla res est homo, de quo ait Apostolus: Qui se putat aliquid esse, cum nihil sit . In comparatione quippe spiritualis hominis, qui scit gratia Dei se esse quod est, quisquis vana praesumit, nihil est. Etiam sic ergo recte intelligi potest, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis; ut hoc quod ait, si quid, non quodlibet intelligatur, sed aliquid quod non in beatae vitae comparatione sit nihil. Et quod sequitur, Usque modo
Abbreviated transcription (Latin):
tatis est meritũ: claritas humilita¬
tis ẽ premium S hoc factum est ĩ
forma serui. informa uero dĩ semper
fuit. semꝑ erit claritas. Immo nõ
fuit quasi iam non sit. nec erit qͣsi
nondum sit: s sine initio sine fine
semꝑ est claritas: Qd̃ ergo ait. pa¬
ter uenit hora clarifica filium tu¬
um. sic intelligendum ẽ tanquã
dicerit. uenit hora seminande hu¬
militatis: fructum non differas
daritatis: S quid sibi uult qd̃ se¬
quitur. ut filius tius clarificet te:
ex qua illum clarificari oporteret ⁊
Quomodo igitur eum clartficaturꝰ
erat filius. tuius cdaritas sempiterns
nec exforma humana potuit uidei
minor: nec indurina posset esse am¬
plior: S istam questionem inhunc
sermonem nolo artare: aut hinc ei
facere longiorem:¬

Expanded text:
tatis est meritum; claritas, humilitatatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum facere longiorem
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectione sumpsit exordium:
Humilitas ergo eius in cipit inser¬
mone apłi. ab eo loco ubi ait. semet¬
ip̃m exinaniuit formam serui acti¬
piens ⁊ ꝑuenit usq ad mortem cr¬
cis. Claritas uero eius incipit ab eo
tris: Nam ⁊ ipsum nomen. si in¬
spiciantur codices greci ex qua lin¬
gua epistolee apostolice translate sẽ
inlatinam: qd̃ hic legit᷑. gloria ibi le¬
gitur doxa. Unde uerbum diriuatũ
est ingreco ut diceretur doxason. qd̃
interpres latinus ait. clarifica: cũ
posset etiam dicere glortfica: quod
tantiundem ualet᷑. ⁊ ideo posser etiã
in apostoli epistola ubi est gła clari¬
tas poni. qd̾ si fieret: tantumdẽ ua¬
leret. Ut autem non receclatur auer¬
borum sonis: quemadmnodum acla¬
ritate clarificatio: sicut a gła glorifi¬
catio diriuatur: Ut ergo mediator
tione clarificaretur uel glorificaret᷑.
prius humiliatus ẽ passione: Non
enim amortuis resurrexiss: si mor¬
tuus non fuisset: Humilitas clari¬

Expanded text:
resurrectione sumpsit exordium. Humilitas ergo ejus incipit in sermone Apostoli, ab eo loco ubi ait, Semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et pervenit usque, ad mortem crucis. Claritas vero ejus incipit ab eo tris . Nam et ipsum nomen, si inspiciantur codices graeci, ex qua lingua Epistolae apostolicae translatae sunt in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde verbum derivatum est in graeco ut diceretur δόξασον, quod interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica dicere, quod tantumdem valet. Et ideo posset etiam in Apostoli Epistola, ubi est gloria, claritas poni: quod si fieret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator tione clarificaretur vel glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, clari
Abbreviated transcription (Latin):
gis resurrectione: Nam in passione
magis eius humilitas quam daritaᷤ
commendatur: apostolo teste qui
dicit. humiliauit semet ipsum factꝰ
obediens usq ad mortem. mortem
autem crucis: Deinde sequit᷑ ⁊ de c̃
clarificatione iam dicit Propt̃ qd̾
⁊ cls illum exaltauit. ⁊ donauit ei no¬
men qd̾ est suꝑomne nom̃. ut muo¬

Expanded text:
gis resurrectione? Nam in passione gis resurrectione? Nam in passione magis ejus humilitas quam claritas commendatur, Apostolo teste, qui dicit: Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Deinde sequitur et de ejus clarificatione, cum dicit: Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit ei nomen
Abbreviated transcription (Latin):
lunt tempora: Non ergo creclatur hec
ais ordinante: nec ei siderea necessi
ip̃i conexuit passionem: Absit em̃
ssdera: mori coge̾nt siderum condi¬
liem: Non itaq xp̃m tempꝰ ut mo¬
at᷑ lagit: qui etiam temp̃ quo deu̾¬
gine natus est cum patre constitu¬
it: de quo si ne tempore natus est: se¬
cundum quã ueram sanamq doc¬
trinam. etiam paulus apls: cum au¬
tem uenerit inquit plenitudo tem¬
poris. misit ds filium suũ: Et deus
ꝑ ꝓpħam: Tempore ait acceptabili
exaudite: ⁊ indie salutis adium
te: Et rursus apostolus: Ette nunc
tempus acceptabile: ecce nunc dies
salutis: Dicat ergo. pater uenit ho¬
ra qui cum patre cdisposuit omnes
horas: tamquam dicens: Pater qm
rificandum simul constitiumus.
uenit hora clarifica filium tuum.
ut filius clarificet te: Clarificatum
a patre filium non nulli accipiunt.
in hec qd̾ ei non pepertit s ꝓ nobis
omnib tradidit eum S si passio¬
ne clarificatus dicitur. quanto ma¬

Expanded text:
sunt tempora. Non ergo credatur hora sunt tempora. Non ergo credatur hora tius ordinante. Non enim siderea necessiisti connexuit passionem. Absit enim, ut sidera mori cogerent siderum conditorem. Non itaque Christum tempus ut moretur elegit, qui etiam tempus quo de Virgine natus est cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam etiam Paulus apostolus: Cum autem venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum ; et Deus per prophetam: Tempore, ait, acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te ; et rursus Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Dicit ergo: Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas, tanquam dicens: Pater, qurificandum simul constituimus, venit hora: clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Clarificatum a Patre Filium, nonnulli accipiunt in hoc, quod ei non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Sed si passione clarificatus dicitur, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
uerbium: Cum ergo dnxissecꝰ
st qd omnia sit locutus. uit mal
stlicet pacem haberent. in mundo
ilentes pressuram: exhortatus q fu¬
e ut fiderent qm̃ ipse uicit mun¬
am. eo qui erat ad illos sermone fi
Deinde ad patrem uerba direxit.
inre iam cepit: Sic enim euangłista.¬
pleuatis ccislis in celum dixit: Pa
quenit hora: clarifica filium fũ:
Nterat dñs. unigenitus ⁊ coeternꝰ
pnti in forma seruiet ex forma siboc
ous esset. orare silentio: s ita se pa¬
m ebiberi uoluit p̾catorem: ut me¬
mnisset se esse doctoremz Proinde
simocinatio: s etiam ꝓrpsis ad pa¬
nm oratio cdiscipłorum esset edifica¬
n. Et si illoꝵ qui hec dicta aderant
udlituri. ꝓfecto ⁊ nr̃a qui fueramus
inscripta lecturi: Qua ꝓpt̾ hoc qued
ait: pater uenit hora clarifica filiũ tu-¬
um ostendit omne tempꝰ ⁊ quid qͣn
faceret uel fieri sineret ab illo esse
sispositum qui tempori sublitus
lugła tempora inclĩ sapientia cau¬
ls efficientes habent. inqua nulla

Expanded text:
erbium. 2. Cum ergo dixisset propter quid omnia sit locutus, ut in illo scilicet pacem haberent, in mundo habentes pressuram, exhortatusque fuisset ut confiderent, quia ipse vicit mundum; eo qui erat ad illos sermone finito, deinde ad Patrem verba direxit, et orare jam coepit. Sic enim Evangelistam dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. Poterat Dominus Unigenitus et coaeternus Patri in forma servi et ex forma servi, si hoc opus esset, orare silentio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, ut meminisset nostrum se esse doctorem. Proinde eam sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quapropter hoc quod ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostendit omne tempus, et quid quando faceret vel fieri sineret, ab illo esse dispositum qui tempori subditus singula tempora in Dei sapientia causas efficientes habent, in qua nulla
Abbreviated transcription (Latin):
et dñi uerba ubi ait. modicũ
⁊ iam cudebitis me ⁊ iterum
modicum ⁊ uidebitis me quia uado
ad patrem. ita obscura erant discipłis
ut querentes interse quid esset qd̾ dice¬
ret. omnino se faterentire nescire: Se-¬
quitur enim euangłium: Dixecrĩt
ergo ex cliscipłis eius adinuicem Qã
ẽ hec qd̾ dicit nobis modicum ⁊ non

Expanded text:
Domini verba ubi ait, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me, quia vado ad Patrem, ita obscura erant discipulis, ut quaerentes inter se quid esset quod diceret, omnino se faterentur nescire. Sequitur enim Evangelium: Dixerunt ergo ex discipulis ejus ad invicem, Quid est hoc quod dicit nobis, Modic