comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitur scłm. Quidã sane ñ interp̃tati sunt mẽbra homi¬
num. sed cadauera uiroꝵ: ꝑ cadaue̾ra significantes
euidenter corporũ poenã. quãuis cadauer nisi caro
exanimis non soleat nũcupari: Illa uero: animata erunt
corpora. Alioquin. nulla poterunt sentire torm̃ta: nisi
forte qͥa mortuoꝵ erunt corpora. id est eoꝵ qͥ inscłam
mortẽ cadent: ideo ñ absurde etiã cadauera dicipossu&
Unde est &x illud: qđ ab eodẽ ꝓpħa dictũ iamsupra posui
Terra uero impioꝵ cadet. Quis autẽ non uideat acadendo
esse appellata cadauera: Uiroꝵ autẽ ꝓ eo posuisse illos in¬
terp̃tes qđ est hominũ: manifestũ est. Neq enĩ quisquã
dicturus ẽ. preuaricatrices feminas in illo supplicio non
futuras: sed expotiore p̃sertĩ de quo femina facta est
uterq sexus accipit᷑: Uerũ qđ ad rẽ maocime ꝑtinet cũ
& in bonis dicitur ueniet om̃is caro. qͥa ex om̃i genere ho¬

Expanded text:
bitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra homibitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora, id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam cadauera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum iam supra posui: Terra uero inpiorum cadet. Quis autem non uideat a cadendo esse appellata cadauera? Virorum autem pro eo posuisse illos interpretes, quod est hominum\\ manifestum est. Neque enim quisquam dicturus est praeuaricatrices feminas in illo supplicio non futuras; sed ex potiore, praesertim de quo femina facta est, uterque sexus accipitur. Verum, quod ad rem maxime pertinet, cum et in bonis dicitur: Veniet omnis caro, quia ex omni genere ho
Abbreviated transcription (Latin):
nere carnis & sanguinis sicut erat primũ scđm ordinẽ
aaron: sed sicut oportebat intestam̃to nouo ubi scdđm̃
ordinẽ melchisedech sũmus sacerdos est xp̃s. ꝓcuiusq
merito qđ in eũ grã diuina contulerit sacerdotes et
leuitas eligi nunc uidemꝰ: qui ñ isto nomine qđ sepe
assecunt᷑ indigni. sed ea quȩ non est bonis malisq cõ¬
munis sc̃itate pensandi sunt. Hȩc cũ de ista quȩ nc̃
ne dixxisset: ꝓmisit & fines. ad quos ꝑ ultimũ iudiciũ
facta bonoꝵ maloꝵq discretione ueniet᷑ dicens per
ꝓpħam: uel de dño dicens ipse ꝓpħa. Quomꝰ enĩ
cȩlũ nouũ & terra noua manebit corã me dixxit dñs.
sic stabit sem̃ ur̃m & nomen ur̃m. & erit mensis ex
mense. & sabbatũ ex sabbato. Uenict om̃is caro in
cati sunt in me. Uermis eoꝵ ñ moriet᷑. & ignis eoꝵ
non extinguetur: &erunt usui om̃i carniAd
hoc iste ꝓpħa terminauit librũ: ad qđ termina¬

Expanded text:
nere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem nere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testamento nouo, ubi secundum ordinem Melchisedech summus sacerdos est Christus, pro cuiusque merito, quod in eum gratia diuina contulerit, sacerdotes et Leuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunne dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum malorumque discretione uenietur, dicens per prophetam, uel de Domino dicens ipse propheta: Quo modo enim caelum nouum et terra noua manebit coram me, dicit Dominus, sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et erit mensis ex mense et sabbatum ex cati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod termina
Abbreviated transcription (Latin):
diuersas. & in longinq̃s insulas quȩ ñ audier̃ nom̃
eius neq uiderunt eiꝰ głam: & arnunciaturos głam
eius ingentib. & adducturos fratres istoꝵ quib lo¬
quebatur. idest infide sub dõ patre. fr̃s israhelitarũ
electoꝵ. Adducturos autẽ ex om̃ib gentib munus
dño: in ium̃tis & uehiculis. Quȩ uim̃ta & uehicula.
bene intelligunt᷑ adiutoria eẽ diuina: ꝑ cuiusq gene¬
ris ministeria dĩ uł angłica uł humana in scãm ciuita¬
tem ierusalc̃ quȩ nunc inscĩs fidelib est diffusa per
terras. Ubi enĩ diuinitus adiuuant᷑: ibi eredunc. Et
ubi eredunt: ibi ueniunt. Comparauit autẽ illos dñs
tanquã ꝑsimilitudinẽ filus isrł offerentib ei suas
hostias cũ psalmis in domo eius. qđ ubiq iã facit
ȩccła: & ꝓmisit ab ipsis se accepturũ sacerdotes & leui-¬
tas. qđ nichilominus fieri nunc uidemꝰ. Non enĩ ex ge.¬

Expanded text:
diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturejus in gentibus; et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est, in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum: adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in jumentis et vehiculis quae jumenta et vehicula bene intelliguntur adjutoria esse divina, per cujusque generis ministeria Dei, vel angelica, vel humana, in civitatem sanctatem Hierusalem, quae nunc in sanctis fidelibus est diffusa per terras. Ubi enim diuinitus adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi ueniunt. Conparauit autem illos Dominus tamquam per similitudinem filiis Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sacerdotes et Leuitas; quod nihilo minus fieri nunc uidemus. Non enim ex ge
Abbreviated transcription (Latin):
dñs pacẽ mittero sed gladiũ. Et sermonẽ dĩ dicit scrip¬
tura gladiũ bisacutũ : ꝓpter aciẽ geminã testam̃toꝵ
duoꝵ. Et in cantico canticoꝵ. caritate se dicit scã ȩcdã
uulneratã: uelut amoris impetu sagittatã. Sed hic
cum legimꝰ uel audimus ultorẽ eẽ dnm uenturum:
quẽ admodũ hȩc intelligenda sint clarũ est. Deinde
breuiter cõmemoratis eis qui ꝑ hoc iudiciũ consum̃tur.
sub figura ciboꝵ inlege uetere uecitoꝵ. aquib se non
abstinucrunt peccatores impiosq significans ecapi¬
tulat abinicio grãm noui testam̃ti: expͥmo saluatoris aduen¬
tuusq ad ultimũ iudiciũ de quo nunc agimꝰ ꝑducens
finiensq sermonẽ. Narrat nãq dnm diccre sc uenire.
ut congreget om̃s gentes: easq uenturas & iusuras eiꝰ
głam: Om̃s enĩ sicut ait apłs peccauerunt: & egent gła
dĩ. Et relicturũ se dicit suꝑ eos signa. quȩ utiq mui¬
rantes credant in eũ: & emissurũ ex illis saluatos ings̃

Expanded text:
it scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam testamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uelut amoris inpetu sagittatam. Sed hic cum legimus uel audimus ultorem Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemoratis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congreget omnes gentes, easque uenturas et uisuras eius gloriam. Omnes enim, sicut dicit apostolus, peccauerunt et egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ deinceps ut ꝓmissus ordo expetit etiã urefe¬
lendi & docendi sunt qui non ꝓpter istã uita. sca
ꝓpter illam quȩ post morte futura est deosgentu
quos xp̃iana religioñestruit colendos et etenda
placet auerdico praculo scĩ psalmi sinaue at¬
dium disputatioius ince. Beatus etius est dus ds
spes ipsuis & non respexit inuauitates & iusanias
mendlaces. Terum tamen inomib uatacil insani.

Expanded text:
m deinceps, ut promissus ordo expetit, etiam hi refellendi et docendi sunt, qui non propter istam vitam, sed propter illam quae post mortem futura est, deos Gentium, quos Christiana religio destruit, colendos esse contendunt: placet a ueridico oraculo sancti psalmi sumere exordium disputationis meae: Beatus, cuius est Dominus Deus spes ipsius et non respexit in uanitates et insanias mendaces.
Abbreviated transcription (Latin):
icti istiiosissimȩ impietatis insanit. Nec fabulosa igit᷑
II. cuuli theologia: sempiternã quisquã adipisci
tur uitam. Illa enim de dus turpia fingendo semi¬
nat: hȩc fauendo metit: Illa mendacia spargit: hȩc
colligit. Illa res diuinas falsis criminib insectatur.:
hȩc eoꝵ criminũ ludos in diuinis reb amplectitur.
Illa de dus nefanda figmenta hominũ carminib
personat: hȩc adeoꝵ ipsorũ festiuitatib consecrat.
facinora & flagicia numinũ illa cantat: hȩc amat.
Illa ꝓdit aut fingit: hȩc autẽ aut attestatur ueris.
aut oblectatur & falsis: Ambȩ turpes: ambęq dãp¬
nabiles: Sed illa quȩ theatrica est publicã turpitu.¬
dinem ꝓfitetur: ista quȩ urbana est illius turpitu.¬
dine ornatur. Hinc in hac uita ȩterna spcrabit᷑. unde

Expanded text:
ium furiosissimae impietatis insanit. Nec fabulosa igitur, nec civili theologia sempiternam quisquam aditur uitam. Illa enim de dis turpia fingendo seminat, haec fauendo metit; illa men- dacia spargit, haec colligit; illa res diuinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum ludos in diuinis rebus amplectitur; illa de. dis nefanda figmenta hominum carminibus personat, haec ea deorum ipsorum festiuitatibus consecrat; facinora et flagitia numinum iIlla prodit aut fingit, hec autem, aut attestatur veris, aut oblectatur et falsis, ambe turpes, ambeque damnabiles: sed illa que theatrica est, publicam turpitudinem profitetur. Ista que urbana est, illius turpitudine ornatur, hinccine vita eterna parabitur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
& contra omnẽ curantis industriã: non inalũ mees
scdegroti insanabilis. morb in uictus est In eni
qui ea quȩ legunt uel sine uda uł noncũ magna
nimia ueteris erroris obstinatione intellecta & con¬
siderata ꝑpendunt: facilius nos isto numero tmir¬
torum quinq uoluminũ plusquam questionis
ipsius necessitas postulabat satisfecisse. quã inu.
disseruisse iudicabant: totamq inuidiã quã xp̃iaue
religioni de huius uitȩ cladib terrenarũq contritio¬
ne acmutatione rerũ imperiti facere conant᷑. nut
solum dissimulantibus. sed contra sua conscuene
etiam fauentib doctis quos impietas uesana pessi¬
det: omnino eẽ in anẽ rectȩ cogitationis atq racio
plenamq leuissimȩ temeritatis & ꝑniciosissimȩ

Expanded text:
et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insanabilis morbus inuictus est. Hi uero, qui ea quae legunt uel sine ulla uel non cum magna ac nimia ueteris erroris obstinatione intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque uoluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat, quam minus disseruisse iudicabunt, totamque inuidiam, quam Christianae religioni de huius uitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum inperiti facere conantur, non solum dissimulantibus, sed contra suam conscientiam etiam fauentibus doctis, quos inpietas uesana possedit, omnino esse inanem rectae cogitationis adque rationis plenamque leuissimae temeritatis et pernic
Abbreviated transcription (Latin):
toriam celsitudinẽ ꝓ illo popłs orans magis fleret
uidendo ꝓstratam: quã peccando timeret iratã:
Hec ille secũ & si qua similia quȩ cõmemorare lon¬
gum est bona opera tulit. ex isto temporali uapore
cuius libet culminis & sullimitatis humanȩ quoꝵ
operum merces est ęt̾na felicitas cuius dator est dĩ
solis ueracit̾ pis: cetera uero uitȩ huius uel fastigia
uel subsidia. sicut ipsũ mundũ. lucem. auras. terras.
aquas. fructus. ipsiusq hominis animã . corpꝰ. sens:
hentem. uitã. bonis malisq langitur: inquib est

Expanded text:
toriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret toriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus est
Abbreviated transcription (Latin):
toriam: priuatas inimicitias ualere ꝑmisit: Bella
ciuilia non sicut cinna & marius & sylla & alii tales
nec finita finire uoluerunt: sed magis doluit exor¬
ta. quamcuiquã nocere uoluit terminata: Inter hȩc
omnia exipso inicio imperii sui non quieuit. iustis¬
simis & misericordissimis legib aduersus impios
laboranti ȩccłȩ subuenire. quam ualens hereticus
fauens arrianis uehementer affliocerat: cuius ȩcdẽ
se membrum eẽ magis quã interris regnare gaude.¬
bat. Simulachra gentiliũ ubiq euertenda p̾cepit.
satis intelligens nec terrena munera indoemonioꝵ.
sed in dĩ ueri eẽ posita potestate. Iuid autẽ fuit eius
religiosa humilitate mirabilius. quando inthessaloni¬
censium grauissimũ scelus cui iam episcopis int̾ceden.¬
tibus ꝓmiserat indulgentiã tumultu quorundã qui
ei coherebant uindicare cõpulsus est: & ecclesiastica
cohercitus disciplina sic egit poenitentiã ut impera¬

Expanded text:
toriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella toriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'impera
Abbreviated transcription (Latin):
Clabantur. cum atheodosu partib in aduersarios
uehemens uentus iret. & non solũ quȩ cunq in eos iacie¬
bantur concitatissime raperet: uerumetiã ipsoꝵ tela
in eoꝵ corpora retorqueret. Vnde & pocta claudianus
quamuis a xp̃i nomine alienus: in eius tamen laudibus
aixit. Onimiũ dilecte dõ cui militat ȩt̾er. Et coniurati
ueniunt ad cassica uenti. Uictor autẽ sicut crediderat
& predixerat: iouis simulacra quȩ aduersus cũ fuera&
nescio quib ritib uelut consecrata in alpib constituti
deposuit: eoꝵq fulmina. quod aurea fuissent iocan.¬
tibus quod illa loticia ꝑmittebat cursorib & se
ab eis fulminari uelle dicentib: hilariter benigneq
donauit. Inimicoꝵ suorũ filios quo s non ipsius iuissus¬
sed belli abstulerat impetus etiã nondum xp̃ianos
ad ȩccłam confugientes. xp̃ianos hac occasione fieri
uoluit: & xp̃iana caritate dilexit. Nec priuauit¬
eos rebus: sed auxit honoribus. In neminẽ post uic.¬

Expanded text:
labantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaciebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iussu, belli abstulerat impetus, etiam nondum Christianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uic
Abbreviated transcription (Latin):
quantascunq in hac uita possunt habere. non
tribuunt nisi gr̃ȩ dĩ: quod eas uolentib creden-¬
tibus. petentib dederit: simulq intelligunt
quantum sibi desit ad ꝑfectionẽ iusticiȩ. qualis est
aptare. Quantumlibet autẽ laudetur atq pre¬
dicetur uirtus quȩ sine uera pietate seruit ho

Expanded text:
quantascumque in hac uita possunt habere, non quantascumque in hac uita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas uolentibus credentibus petentibus dederit, simulque intellegunt. quantum sibi desit ad perfectionem iustitiae, qualis est aptare. Quantumlibet autem laudetur adque praedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit ho
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem popłi. Iuamobrem quamuis ut potui sacis
exposuerim quã causa ds unus uerus & iustus roma¬
nos scđm quandam formã terrene ciuitatis bonos
adiuuerit ad tanti imperii głam consequendam:
potest tamen & alia causa eẽ latentior ꝓpter di¬
uersa merita generis humani dõ magis nota quã
nobis. dum illud constet inter homines ueracit᷑ pios.
neminem sine uera pietate id est ueridĩ uero cultu
ueram posse habere uirtutẽ. nec eam ueram eẽ qͣndo
gloriȩ seruit humanȩ: ẽostamenqui ciues nonsi&
ciuitatis ȩternȩ quȩ insacris litteris nr̃is dicitur
ciuitas dĩ. utiliores eẽ terrenȩ ciuitati quando ha-¬
bent uirtutem uel ipsam quã si nec ipsam: illi aut̃
quiuera pietate prȩditi bene uiuunt. si hanc scien¬
tiam regendi popłos consectati sunt: nichil est
felicius reb humanis. quansi dõ miserante habe¬¬
ant potestatẽ: Tales autem homines uirtutessuas

Expanded text:
sitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis sitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, nec eam ueram esse, quando gloriae seruit humanae; eos tamen, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas,
Abbreviated transcription (Latin):
ardenter: ut pocius ille laudetur a quo habert
homo quicqͥd in eo iure laudatur. Qui autẽ głȩ
contẽptor. dominationis est auidus: bestias superat.
amissa: dominationis cupiditate caruer̃. Multos
tales fuisse: ꝓdit historia: Sed huius uicii sũmitatẽ
& quasi arcem quandã nero cęsar primus optinuit:
cuius fuit tanta luxcuries: ut nichil abeo putaretur
uile metuendũ: tanta crudelitas: ut nichil molle
habere crederetur si nesciretur. Etiam talib tam̃
dominandi potestas non datur. nisi sũmi dĩ ꝓui-
dentia: quando res humanas iudicat talib dominis
dignas: Aperta de hacre uax diuina est: loquente
dĩ sapientia. Perme reges regnant: & tiranni ꝑ me
tenent terrã. Sed ne tiranni non pessimi atq imꝓbi
reges. sed uetere nomine fortes dicti existimentur
unde ait uirgilius: Pars michi paciserit deatram
tetigisse tiranni : aꝑtissime alio loco de dõ dictũ est
quia regnare facit hominem hrpocritã. ꝓpter ꝑuer¬

Expanded text:
ardenter ut potius ille laudetur, a quo habet homo, quidquid in eo jure laudatur. Qui autem gloriae contemptor, dominationis est avidus, bestias superat samissa, dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse, prodit historia: sed hujus vitii summitatem et quasi arcem quamdam Nero Caesar primus obtinuit; cujus fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur virile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potdentia, quando res humanas iudicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re uox diuina est loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruer
Abbreviated transcription (Latin):
dinem gestoꝵ ante belloꝵ ad loca scã confugientes
xp̃ianȩ religionis reuerentia tuerent᷑. ipsisq doemo.¬
nib atq impioꝵ sacrificioꝵ ritib de quib ille
longe atrocius bellũ cum eis quã cum hominib
gerere uiderent᷑. Ita uerus dñs gub̃natorq rerum.
& romanos cũ miscdĩa flagellauit. & tã incredibi.¬
liter uictis supplicatorib doemonũ nec saluci
rerum prȩsentiũ necessaria cẽ sacrificia illa mo
tite ue nutis omere
oduis exercent. si eandẽ ueniã nonudi

Expanded text:
dinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes dinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reuerentia tuerentur ipsisque daemonibus adque inpiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere uiderentur; ita uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa moere odiis exercent, si eandem veniam non ad
Abbreviated transcription (Latin):
quia cotidianis sacrificus placabat atq inuita.¬
bat deos. qđ romanos facere xpĩana religio non
sinebat: Nam ꝓpinquante iam illo his locis ubi
nutu sũmȩ maiestatis oppressus est: cumeiꝰ fama
ubiq crebresceret. nob̾ apud Rartaginẽ dicebatur
hoc credere. spargere. iactare paganos qđ ille dus
amicis ꝓtegentib & opitulantib quib immolare
cotidie ferebatur. uinci omino non posset ab eis qui
talia dus romanis nonfacerent sacra. nec fieri aquoqͣm
permitterent. Et non agunt miserigrãs tante mi.¬
sericordiȩ dĩ. qui cum statuisset irruptione barba¬
rica grauiora dignos mores hominũ castigare: in¬
dignationem suã tanta mansuetudine tẽperauit.
ut illum primo faceret mirabilit uinci. ne ad infir.¬
morũ animos euertendos gła daretur doemonib
quib eum supplicare constabat: deinde ablis
barbaris roma caperet᷑ qui contra omnẽ consuetu.¬

Expanded text:
quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitaquia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpressus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthaginem dicebatur, hoc credere spargere iactare paganos, quod ille dis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare cottidie ferebatur, uinci omnino non posset ab eis, qui talia dis Bomanis sacra non facerent nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui cum. statuisset inruptione barbarica grauiora <pati> dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
uod tamen nr̃a memoria recentissimo temport is
Emirabiliter & misericorditer fecit. non cũ grãrũ atda¬
ne cõmemorant: sed quantũ in ipsis est omniũ sifien
potest hominũ obliuione sepelire conant᷑. Qđ a nob
sitacebitur: similiter erimus ingrati. Cum radagais
rex gothoꝵ agmine ingenti & immani iã inurbis
uicinia constitutus romanis ceruicib immineret.
uno die tanta celeritate sic uictus est: ut ne uno
quidẽ non dicam extincto sed uulnerato romanoꝵ.
multo amplius quã centũ miliũ ꝓsttrneretur eiꝰ
exercitus: atq ipse mox captus. poena debita neca.¬
retur. Namsi ille tam impius cum tantis & tã
impus copus romã fuisset ingressus: ciu peꝑcis¬
set. quib honorẽ locis martirũ detulisset. inqua
persona dm̃ timeret : Cuius non sanguinẽ fusum.
cuius pudicitiã uellet intactam: Quas autẽ isti
produs suis uoces haberent. qͣnta insultatione iac¬
tarent qđ ideo ille uicisset. ideo tanta potuisset.

Expanded text:
uod tamen nostra memoria recentissimo tempore Deus mirabiliter et misericorditer fecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam inpius cum tantis et tam inpiis copiis Romam fuisset ingressus. cui pepercisset? quibus locis martyrum honorem detulisset? in qua persona Deum timeret? cuius non sanguinem fusum, cuius pudicitiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis suis uoces haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo tanta potuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
& bellona tanta celeritate bella confẽcit. id quoq
celerrime finiretur. Necolant igitur quilegerunt
quam diuturna bella. quã uarus euentibus. quã
luctuosis cladib aueterib sint gesta romanis.
sicut solet orbisterrarũ uelut ꝓcellosissimũ pelagꝰ
uaria taliũ maloꝵ tẽpestate iactari: & qđ nolunt
aliquando fateant᷑ ne in sanis aduersus dm̃ linguis
se interimant: & decipiant imperitos:¬
głam. snꝗas dĩ. qui nec iudicio

Expanded text:
et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitosunus uerus Deus, qui nec iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
consumpsit Duob prelus. ferme septuaginta
romanoꝵ milia ceciderunt: Bellũ punicũ pͥmũ:
per uiginti & tres annos ꝑactum ẽ. Bellũ mitrida¬
ticum: quadraginta: Acne quisquã arbitretur
rudimenta romanoꝵ fuisse fortiora ad bella citius
peragenda. superiorib tẽporib multũ in omni
uirtute laudatis: bellũ samniticũ annis trac.¬
tum est ferme quinquaginta. In quo bello ita
romani uicti sunt: ut sub iugo etiã mitterentur.
Sed quia non diligebant głam ꝓpt̃ iusticiã. sed iusti¬
ciam ꝓpter głam diligere uidebant᷑: pacẽ factã
foedusq ruperunt: Hȩc ideo cõmemoro: qm̃ mul¬
ti prȩteritarũ rerum ignari. quidã etiam dissimu.¬
latores suȩ scientiȩ. si temporib xp̃ianis aliquod
bellum paulodiutius trahi uident. ilico in nrãm
religionẽ ꝓteruissime insiliunt: exclamantes qđ
supsa non eẽt. & ueteri ritu numina colerentur.
iam romana illa uirtute quȩ adiuuante marte

Expanded text:
consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti et tres annos peractum est; bellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte
Abbreviated transcription (Latin):
ua citus alia tardius finiant᷑: Bellũ prratarũ
a pompeio. bellũ punicum terciũ abscipione: incre.¬
dubili celeritate. temporis breuitate confecta sunt.
Bellum quoq fugitiuoꝵ gladiatoꝵ. quãuis multis
romanis ducib & duob consulib uictis. italiaq hor¬
ribiliter contrita atq uastata: tercio tam̃ anno post
multa consũpta consũmatum est. Picentes. marsi.
& peligni. gentes non eaterȩ seditalicȩ: post dui-¬
turnam & deuotissimã sub romano iugo seruitutẽ.
in libertatẽ caput crigere tẽptauerunt: iã multis
nationib romanoꝵ imperio subiugatis. deletaq
kartagine. In quo bello italico romanis sȩpissime
uictis: ubi & duo consules perierunt. & alii nobi¬
lissimi senatores: non diuturno tamen tẽpore
tractatum est hoc malum. Nam quintꝰ ei annꝰ.
finem dedit. Sed bellum punicum scđm̃. cũ maxi¬
mis detrimentis & calamitate rei publicȩ ꝑ annos
decem & octo romanas uires eatenuauit : & pene

Expanded text:
a citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit et paene
Abbreviated transcription (Latin):
bonus est non contẽpnit salutẽ. qm̃ tantȩ iusticiȩ
est qui de sp̃u dĩ uirtutes habet. ut etiam ipsos dili¬
gat inimicos. & ita diligat. ut suos susurrones uel
detractores uelit correctos habere consortes. non in
terrena patria sed insuꝑna: In laudatorib autem
suis quamuis paruipendat qđ eum laudant. non
tamen paruipendit qđ amant: nec eos uult falle.¬
re laudantes. ne decipiat diligentes. Ideoq instat

Expanded text:
bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat
Abbreviated transcription (Latin):
ad głam & imperium uel dominationẽ. de quib ait
salustius. Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem
sine cupiditate głȩ qua ueret᷑ homo bene iudican.¬
tibus displicere. dominari atq imperare deside-¬
rat: etiam ꝑ apertissima scelera quȩrit plerũq opti¬
nere qđ diligit. Proinde qui głam concupiscit: aut
uera uia nititur. aut certe dolis atq fallaciis con¬
tendit. uolens bonus uideri eẽ qđ non est: Et ideo
uirtutes habenti magna uirtus est contẽpnere
głam. quia contẽptus eius inconspectu dĩ est: iudi¬
cio autem non aperitur humano. Quicquid enĩ
fecerit ad oculos hominũ. quo głȩ contẽptor ap¬
pareat: ad maiorẽ laudem hoc est ad maiorẽ
głam facere si credatur. non est unde  suspican¬¬
tium sensib doceat aliter eẽ quam suspicantur:
Sed qui contẽpnit iudicia laudantiũ. contẽpnit
etiam suspicantiũ temeritatem: quoꝵ tamen si uere

Expanded text:
ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio autem non aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, quam suspicantur, ostendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere
Abbreviated transcription (Latin):
am uerogłam presentisq temporis: satis digna
uitȩ estimabitur illoꝵ Vnde etiam iudȩi qui xp̃m
occiderunt. reuelante testamento nouo qđ in uetere
uelatum fuit. ut non ꝓterrenis & temporalib bene.¬
ficiis quȩ diuina ꝓuidentia ꝑmixte bonis malisq
concedit. sed ꝓ ȩterna uita muneribq perpetius & ip¬
sius suꝑnȩ ciuitatis societate colatur ds̃ unus & uerꝰ:
rectissime istoꝵ głȩ donatisunt. ut hu qui qualib¬
cun.q uirtutib terrenam głam quȩsiuer & ad qͥsi¬
uerunt. uincerent eos qui magnis uiciis datorẽ
Interest sane inter cupiditatem humanȩ glȩ. &cu. Cͫ. xixͫ¬
piditatem dominationis. Nam licet ꝓdiue sit ut
qui humana gła nimium delectatur: etiã dominari
ardenter affectet: tamen qui ueram licet humanarũ
laudum głam concupiscunt dant operã bene iudi-¬
cantib non displicere: Sunt enĩ multa in morib
bona. de quib multi bene iudicant quãuis ea
multi non habeant: & per ea bona morũ nituntur

Expanded text:
am uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestimabatur illorum. Unde etiam Iudaei, qui Christum occiderunt, reuelante testamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiuerunt et adquisiuerunt, uinInterest sane inter cupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur
Abbreviated transcription (Latin):
sabbati duplum collectũ quia sabbato colligert ñ
licebat nulla putredine uiolatũ. desiderantibus
carne uesci quȩ tanto popło nulla sufficere posse ui.¬
debatur uolatilib castra cõpleta. & cupiditatis
ardorem fastidio sacietatis extinctũ. obuios hostes
transitumq ꝓhibentes atq proeliantes orante
moyse manibusq eius infigura crucis extentis nul.¬
lo hȩbreoꝵ cadente ꝓstratos. seditiosos in popło dĩ
ac sese ab ordinata diuinitus societate diuidentes
ad exemplũ uisibile inuisibilis poene uiuos terra
dehiscente submersos. uirga ꝑcussã petram tantȩ
multitudini abundantia fluenta fudisse. ser¬
pentũ morsus mortiferos poenã iustissimã peccatoꝵ
in ligno exaltato atq ꝓspecto eͥneo serpente sanatos.
ut & popło subueniretur afflicto. & mors morte
destructa uelut erucifixe mortis similitudine
signaretur. Quem sane serpentẽ ꝓpter facti memo

Expanded text:
sabbati duplum collectum, quia sabbato colligere non sabbati duplum collectum, quia sabbato colligere non licebat, nulla putredine uiolatum; desiderantibus carne uesci, quae tanto populo nulla sufficere posse uidebatur, uolatilibus castra conpleta et cupiditatis ardorem fastidio satietatis extinctum; obuios hostes transitumque prohibentes adque proeliantes orante Moyse manibusque eius in figuram crucis extentis nullo Hebraeorum cadente prostratos; seditiosos in populo Dei ac sese ab ordinata diuinitus societate diuidentes ad exemplum uisibile inuisibilis poenae uiuos terra dehiscente submersos; uirga percussam petram tantae multitudini abundantia fluenta, fudisse; serpentum in ligno exaltato atque prospecto aeneo serpente sanatos, ut et populo subveniretur afflicto, et mors morte destructa, vel ut crucifixae mortis similitudine signaretur. Quem sane serpentem propter facti memor
Abbreviated transcription (Latin):
magicis. quib sunt mali angłi hoc est doemones
dediti: morses autẽ tanto potentius quanto iusti¬
us. nomine dĩ qui fecit celũ & terrã seruientib
angłis. eos facile superauit Deniq intercia plaga
deficientib magis. decẽ plagę ꝑ morsen magna
misterioꝵ dispositione completȩ sunt: quib ad
dĩ popłm dimittendũ pharaonis & egiptioꝵ dura
corda cesserunt. moxq poenituerunt: Et cũ asce¬
dentes hȩbreos consequi conarentur: illi s diuiso
mari ꝑsiccũ transcuntib. unda hinc atq hinc in
sese redeunte. cooꝑti & oppressi sunt: Quid de illis
miraculis dicam. quȩ cum in deserto idem popłs
duccitaretur stupenda diuinitate crebruerunt.
aquas quȩ bibi non poterant misso ineas sicut ds̃ p̃ce¬
perat ligno. amaritudine caruisse sitientesq satiasse.
tibus constituta mensura. quicqͥd amplius quisque
collegerat exortis uermib putruisse. ante diem uero

Expanded text:
magicis, quibus sunt mali angeli, hoc est daemones, magicis, quibus sunt mali angeli, hoc est daemones, dediti; Moyses autem tanto potentius, quanto iustius, nomine Dei, qui fecit caelum et terram, seruientibus angelis eos facile superauit. Denique in tertia plaga deficientibus magis decem plagae per Moysen magna mysteriorum dispositione conpletae sunt, quibus ad Dei populum dcorda cesserunt . Moxque poenituit, et cum abscedentes Hebraeos consequi conarentur, illis diviso mari per siccum transeuntibus, unda hinc atque hinc in sese redeunte cooperti et oppressi sunt . Quid de illis miraculis dicam, quae cum in deserto idem populus ductaretur, stupenda divinitate crebrueaquas, quae bibi non poterant, misso in eas, sicut Deus praeceperat, ligno amaritudine caruisse sitientesque satiasse; gentibus constituta mensura, quidquid amplius quisque collegerat, exortis uermibus putruisse, ante diem nero
Abbreviated transcription (Latin):
parere nec fecunda iam posset. atq in eiusdẽ abrahȩ
sacrificio flãmam cęlitus factã inter diuisas uictimas
cucurrisse. eidemq abrahȩ predictũ ab angłis cȩleste
incendiũ sodomoꝵ quos angłos hominib similes
hospitio susceperat & ꝑ cos de ꝓle uentura dĩ ꝓmissa
tenuerat. ipsoq imminente iã incendio miram de¬
sodomis ꝑ eosdẽ angłos liberationẽ loth filii fris cius.
cuius uxor inuia retro respiciens atq insalẽ repente
conuersa. magno ad monuit sacram̃to neminẽ inuia
liberationis suȩ preterita desiderare debere : Illa uero
quȩ & quanta sunt quȩ iã ꝑmorsen ꝓpopło dĩ de
iugo seruitutis eruendo. in egipto mirabiliter gesta
sunt: Ubi magi pharaonis hoc est regis ȩgipti qͥ
popłm illum dominatione deprimebat ad hoc facere
quȩdam mira ꝑmissi sunt: ut mirabilius uinceren.¬
tur. Illi enĩ faciebant ueneficus & incantationib

Expanded text:
parere nec fecunda iam posset, adque in eiusdem Abrahae parere nec fecunda iam posset, adque in eiusdem Abrahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, eidemque Abrahae praedictum ab angelis caeleste incendium Sodomorum, quos angelos hominibus similes hospitio susceperat et per eos de prole uentura Dei promissa tenuerat, ipsoque inminente iam incendio miram deSodomis per eosdem angelos liberationem Loth filii fratris eius, cuius uxor in uia retro respiciens adque in salem repente conuersa magno admonuit sacramento neminem in uia liberationis suae praeterita desiderare debere? Illa uero quae et quanta sunt, quae iam per Moysen pro populo Dei de iugo seruitutis eruendo in Aegypto mirabiliter gesta sunt, ubi magi Pharaonis, hoc est regis Aegypti, qui populum illum dominatione deprimebat, ad hoc facere quaedam mira permissi sunt, ut mirabilius uincerentur! Illi enim faciebant ueneficiis et incantationibus
Abbreviated transcription (Latin):
cui dicitur inpsalmo. Eloriosissima dicta sunt de
te: ciuitas dĩ. Cuius pars in nob̶ peregrinat᷑: parsix
illis opitulatur . De illa quippe suꝑna ciuitate
ubi dĩ uoluntas intelligibilis atq incõmutabilis
lex est: de illa suꝑna quodã mõdo curia gerit᷑ nãq
ibi curans de nob̃. ad nos ministrata ꝑ angłos scã illa
scriptura descendit: ubi legitur. Sacrificans dus era¬
dicabitur: nisi dño soli. Huic scripture. huic legi.
pręceptis talib tanta sunt attestata miracula : ut
satis appareat cui nos sacrificare uelint immortales
acbeati. qui hoc nob̃ uolunt eẽ qđ sibi: Nam nimis
uetera si cõmemorẽ. longius quã satest reuoluert
uidebor quȩ miracula facta sint attestantia ꝓmis.¬
sis dĩ: quib ante annoꝵ milia p̃dixit abrahȩ qđ
insemine eius om̃s gentes bencdictionẽ fuerant.
habiturȩ. Quis cnĩ non miretur cidẽ abrahȩ filiũ
peperisse coniugẽ stlem. eo tempore senectutis quo

Expanded text:
cui dicitur in psalmo: Gloriosissima dicta sunt de cui dicitur in psalmo: Gloriosissima dicta sunt de te, ciuitas Dei; cuius pars in nobis peregrinatur, pars in illis opitulatur. De. illa quippe superna ciuitate, ubi Dei uoluntas intellegibilis adque incommutabilis lex est, de illa superna quodam modo curia geritur namque ibi cura de nobis ad nos ministrata per angelos sancta illa scriptura descendit, ubi legitur: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino soli. Huic scripturae, huic legi, praeceptis talibus tanta sunt adtestata miracula, ut satis appareat, cui nos sacrificari uelint inmortales ac beati, qui hoc nobis uolunt esse quod sibi. uetera si commemorem, longius quam satis est reuoluere uidebor, quae miracula facta sint adtestantia promissis Dei, quibus ante annorum milia praedicit Abrahae, quod in semine eius omnes gentes benedictionem fuerant habiturae. Quis enim non miretur eidem Abrahae filium peperisse coniugem sterilem eo tempore senectutis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
enim inquit ꝑ grãm dĩ quȩ data est michi om̃ib qui
sunt in uobis: non plus sapere quam oportet sapere.
sed sapere ad temperantiam: sicut unicuiq ds̃ parti¬
membra habemus. om̃ia autẽ membra non eũ dẽ actũ
habent: ita multi unũ corpus sumꝰ in xp̃o. Singuli autẽ
alter alterius membra: habentes dona diuersa. scđm
grãm quȩ data est nobis. Hoc est sacrificiũ xp̃ianoꝵ.
multi unũ corpus in xp̃o. Quod etiam sacram̃to alta.¬
ris fi delib noto frequentat ȩccła dĩ. ubi ei demonstrat᷑
quod in ea oblatione quã offert ipsa offeratur. meri¬
to illi in cęlestib sedib constituti immortales & beati.
qui creatoris sui participatione congaudent. cuiꝰ
ȩternitate firmi. cuius ueritate certi. cuius muncre
scĩ sunt: qm̃ nos mortales & miscros ut immortales
beatiq simus miscricorditer diligunt. nolunt nos
sibi sacrificari: sed ei cuius & ipsi nobiscũ sacrificiũ
se eẽ noucrunt. Cum ipsis enim sumus ciuitas dĩ:

Expanded text:
em per gratiam dei, quae data est mihi, omnibus qui sunt in nobis, non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partiautem membra non eosdem actus habent: ita multi unum corpus sumus in Christo; singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam, quae data est nobis. Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam offert, ipsa offeratur. to illi in caelestibus sedibus constituti inmortales et beati, qui creatoris sui participatione congaudent, cuius aeternitate firmi, cuius ueritate certi, cuius munere sancti sunt, quoniam nos mortales et miseros, ut inmortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrificari, sed ei, cuius et ipsi nobiscum sacrificium se esse nouerunt. Cum ipsis enim sumus una ciuitas Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
natur. Sic enĩ legitur. Matusahel genuit lamech
Et sũpsit sibi lamech duas uxores: nomen uni adã.¬
& nomen scđȩ sella: Et peperit ada iobel Hic
erat pater habitantiũ in tab̾naculis pecuarior.
Et nom̃ frĩs eius io bal: hic fuit qͥ ostendit psalte¬
riũ & citharã. Sella autẽ pepit & ipsa tubalcain:¬
& erat malleator & erarius eram̃ti & ferri. Soror

Expanded text:
natur. Sic enim legitur: Mathusael genuit Lamech; natur. Sic enim legitur: Mathusael genuit Lamech; et sumsit sibi Lamech duas uxores, nomen uni Ada et nomen secundae Sella, et peperit Ada Iobel; hic erat pater habitantium in tabernaculis pecuariorum. Et nomen fratris eius Iobal; hic fuit qui ostendit psalterium et citharam. Sella autem peperit et ipsa Tobel; et erat malleator aerarius aeramenti et ferri. So
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur: sed cõmune ꝑhibet᷑ ẽẽ in illa lingua id est
hebrea masculo & feminȩ Nam sic de illo scriptũ ẽ
Masculũ & feminã fecit illos: & benedixit illos.
& cognominauit nomen eoꝵ adam. Unde non
ambigitur sic appellatã fuisse feminã euam ꝓpͥo
nomine: ut tamen adam qđ interp̃tatur homo
nomen eẽt amboꝵ. Enos autẽ sic interp̃tat᷑ homo:
ut hoc non posse feminã nuncupari periti linguȩ
illius asseuerent. tanquã filius resurrectionis: ubi
non nubent neq uacores ducent. Nonaerit ibi gene¬
ratio: cum illuc ꝑduxerit regeneratio. Qua re
& hoc non incassũ notandũ arbitror: qđ in eis
generationib quȩ ꝓpagantur ex illo qui est
appellatus seth cũ genuisse filios & filias dicat᷑.
nulla ibi genita nominatĩ femina eoc pressa est
Inhis autẽ quȩ ꝓpagant᷑ ex cain: in ipso fine quo
usq ꝓtenduntur nouissima. femina genita nomi¬

Expanded text:
pretatur; sed commune perhibetur esse in illa lingua, id est pretatur; sed commune perhibetur esse in illa lingua, id est Hebraea, masculo et feminae. Nam sic de illo scriptum est: Masculum et feminam fecit illos et benedixit illos et cognominauit nomen eorum Adam. Unde non ambigitur sic appellatam fuisse feminam Euam proprio nomine, ut tamen Adam, quod interpretatur homo, nomen esset amborum. Enos autem sic interpretatur homo, ut hoc non posse feminam nuncupari periti linguae illius adseuerent, tamquam filius resurrectionis, ubi non nubent neque uxores ducent. Non enim erit ibi generatio, cum illuc perduxerit regeneratio. Quare et hoc non incassum notandum arbitror, quod in eis generationibus, quae propagantur ex illo qui est appellatus Seth, cum genuisse filios filiasque dicantur, nulla ibi genita nominatim femina expressa est; in his autem, quae propagantur ex Cain, in ipso fine, quo usque, pertendunt, nouissima femina genita nomi
Abbreviated transcription (Latin):
& cuius series ad cęlestẽ ꝑtinet ciuitatẽ: occiso abel
atq in eius int̾fectione cõmendato mirabili sacram̃¬
to. facti sunt duo patres singuloꝵꝵ generũ cain et
seth: in quoꝵ filiis quos cõmemorari oportebat.
duarũ istarũ ciuitatũ ingenere mortaliũ euiden¬
tius indicia clarere coeperunt. Cam qͥppe genu¬
it enoch: in cuius nomine condidit ciuitatẽ terrenã.
scilicet non peregrinantẽ in hoc mundo: sed in eiꝰ
temporali pace & felicitatt quiescentẽ. Cain
autem: interpretatur possessio. Unde dictum est
quando natus est siue apatre siue a matre eiꝰ Ad qsiui
hominẽ ꝑ dm̃. Enoch uero: dedicatio. Hic enĩ dedi¬
catur terrena ciuitas. ubi conditur: qm̃ hic habet
eũ quẽ intendit & appetit finẽ. Porro ille seth int̃¬
pretatur resurrectio: & enos filius eius interp̃tatur
homo. non sicut adã. Et ipsũ enĩ nomen homo int̾.¬

Expanded text:
et cuius series ad caelestem pertinet ciuitatem, occiso Abel et cuius series ad caelestem pertinet ciuitatem, occiso Abel adque in eius interfectione commendato mirabili sacramento facti sunt duo patres singulorum generum, Cain et Seth, in quorum filiis, quos commemorari oportebat, duarum istarum ciuitatum in genere mortalium euidentius indicia clarere coeperunt. Cain quippe genuit Enoch, in cuius nomine condidit ciuitatem, terrenam scilicet, non peregrinantem in hoc mundo, sed in eius temporali pace ac felicitate quiescentem. Cain autem interpretatur possessio; unde dictum est, quando natus est, siue a patre siue a matre eius: Adquisiui hominem per Deum. Enoch uero dedicatio; hic enim dedicatur terrena ciuitas, ubi conditur, quoniam hic habet eum, quem intendit et adpetit, finem. Porro ille Seth interpretatur resurrectio et Enos filius eius interpretatur homo; non sicut Adam. Et ipsum enim nomen homo inter