comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siine et si qua ad eam ꝑtinẽt ãmnitu¬
landam atq fultiendã ita singulas ꝑ¬
ticulas tueri asserũtur ut si id qd sus
alteriꝰ tutela ac pt̃ate ẽ petat᷑ ab alt̾o.
ta sit incõuemẽs et absurdũ. ut ĩ̾nuite
scurilitati uideatur ẽẽ similimũ: qd̾ cũ
fit ab stientib minuis digne ridentur
ĩ theatro: cũ uero a nestientib stultis di¬
gniꝰ irrident᷑ in mũdo. Cui gͦ deo uel
dee ꝓpter quid supplitaretur. ꝙͣtũ ad illos
deos actinet quos instituerũt ciuitates
a doctis solerter ĩuentũ memorieq mã¬
datũ ẽ. quid a libero ꝟbi grã. qͥd a nimi¬
phis. quid a uultano: ac sic a ceteris
qͦs ꝑtim ꝯmemoraui in quarto liͦ ꝑtĩ
p̾tereũdos putani. Poruo si acerere ui¬
nũ. a libero panẽ. a uultano aquã. a
nmphis ignẽ petere eruoris ẽ. ꝙͣto
maioris deliramenti ẽẽ intelligi debet.
si cuiꝙͣ istoꝵ pro uita supplicet᷑ eterna:

Expanded text:
simae et si qua ad eam pertinent adminicusimae et si qua ad eam pertinent adminiculandam adque fulciendam ita singulas particulas tueri adseruntur, ut, si id, quod sub alterius tutela ac potestate est, petatur ab altero, tam sit inconueniens et absurdum, ut mimicae scurrilitati uideatur esse simillimum. Quod cum fit a scientibus mimis, digne ridentur in theatro; cum uero a nescientibus stultis, dignius inridentur in mundo. Cui ergo deo uel deae propter quid supplicaretur, quantum ad illos deos adtinet quos instituerunt ciuitates, a doctis sollerter inuentum memoriaeque mandatum est: quid a Libero, uerbi gratia, quid a Lymphis, quid a Vulcano ac sic a ceteris, quos partim commemoraui in quarto libro, partim praetereundos putaui. Porro si a Cerere uinum, a Libero panem, a Vulcano aquam, a Lymphis ignem petere erroris est: quanto maioris deliramenti esse intellegi debet, si cuiquam istorum pro uita supplicetur aeterna!
Abbreviated transcription (Latin):
factos et sublimiter collotatos. qͥdã
atq cõtendi. deos illos ꝙͦꝵ in quarto
uero ꝑitissimi illi et acutissuui uiri qͥ
se pro magno beneficio ꝯstaipta dociusse
gloriantur. ut stiretur quare cuiq deoꝵ
suplicandũ eẽt. qd̾ a qͦq eẽt petendũ.
ne absurditate turpissima quałis iocu¬
lariter in mimo fieri solet peteretur
a libero aqua a nimphis uinũ auctores
erũt cuipiam hõi diis ĩmortalibus
supplicãti: ut tũ a nmphis pecierit
uniũ eiq responderint. nos aquam
habemus hͥ a libero pete. possit recte
ditere si uinũ nõ habetis saltem date
mͥ uitã et̾nam. Quid hat absurdi¬
tate monstruosiꝰ: Nonne illi cathi¬
nantes solent enĩ ẽẽ ad risũ fatiles.
si non affectent fallere ut demones
supplici respondebũt: O homo: pu¬
tas ne in ptãte nos habere uitã qͥs
audis non habere uel uitẽ: Impru¬
dentissime igitur stultitie ẽ. uitam
et̾nam a talib diis petere uel sperare.
qui uite huiꝰ erũno sissime atq breuis¬

Expanded text:
imiter conlocatos quidam adque contendi deos illos, quorum in quarto uero peritissimi illi et acutissimi uiri, qui se pro magno beneficio conscripta docuisse gloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurditate turpissima, qualis ioculariter in mimo fieri solet, peteretur a Libero aqua, a Lymphis uinum, auctores erunt cuipiam hominum dis inmortalibus supplicanti, ut, cum a Lymphis petierit uinum eique responderint: Nos aquam habemus, hoc a Libero. pete, possit recte dicere: Si uinum non habetis, saltem date mihi uitam aeternam? Quid hac absurditate monstruosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles, si non adfectent fallere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, putasne in potestate nos habere uitam, quas audis non habere uel uitem? Inpudentissimae igitur stultitiae est uitam aeternam a talibus dis petere uel sperare, qui uitae huius aerumnosissimae adque breuis
Abbreviated transcription (Latin):
itemq multi fortune barbate supplices
ad nullã uel de formẽ barbam ꝑueni¬
re potuerũt. et si qͥ eã probarba ĩpetrã¬
da uenerant᷑ a barbatis eiꝰ ꝯtemptorib
irtidẽtur. itane desipit cor hũanũ. ut
qͦꝵ deoꝵ cultũ. ꝓpter ista ip̃a tꝑalia et
cito p̾tereñtia munera quib singulis
singuli p̾esse ꝑhibentur. mane ludibri¬
osũ q cognostit ꝓpter uitã et̾nã credat
ẽẽ fructuosum: Hãt dare illos posse. nͨ
hii dicere ausi sunt: qui eis ut ĩ sipiẽti¬
eoꝵ sederet ociosus mintatim diuisa
tribuerunt.

Expanded text:
itemque multi Fortunae barbatae supplices itemque multi Fortunae barbatae supplices ad nullam uel deformem barbam peruenire potuerunt, et si qui eam pro barba inpetranda uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridentur: itane desipit cor humanum, ut, quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito praetereuntia munera, quibus singulis singuli praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter uitam aeternam credat esse fructuosum? Hanc dare illos posse nec hi dicere ausi sunt, qui eis, ut ab insipientieorum sederet otiosus, minutatim diuisa tribuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
potut disputaui. Que cũ ita suit: si
eoꝵ qui colerent deã iuuẽtutẽ etas ip̃a
floreret insigniꝰ. ꝯtemptores autem
eiꝰ uel intra annos occũberẽt inuẽtutis.
uel in ea tãꝙͣ seuili corꝑe frigesterent.
si malas tultoꝵ suoꝵ speciosiꝰ et festi¬
uiꝰ fortuna barbata uestiret. a quib
autẽ sperneretur glabros aut male
barbatos uideremꝰ : etiã sit rectissime¬
diceremꝰ. hucusqz istas deas singulas
posse ẽẽ suis officiis quodãuiꝰ limitatas:
at  per hͦ nec a inuẽtute oportere¬
ret peti uitam et̾uã q̃ non daret barbã
nec a fortuna barbata boni aliquid post
hanc uitã ẽẽ sperandũ: cuiꝰ in hac
potestas nulla ẽẽt ut eãdẽ saltẽ etatẽ
que barba induit᷑ ip̃a p̾staret. Nunc
u̾o cũ eaꝵ cultus. nec ꝓpter ista ip̃a q̃
putant eis subdita sit necessariꝰ. et qr
multi colentes inuẽtutẽ deã minime
in illa etate uiguerũt. et multi non
eam colentes gaudẽt robore iuuẽtutis:

Expanded text:
potui, disputaui. Quae cum ita sint, si eorum, qui colerent deam Iuuentatem, aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem eius uel intra annos occumberent iuuentutis, uel in ea tamquam senili torpore frigescerent; si malas cultorum suorum speciosius et festiuius Fortuna barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut male barbatos uideremus: etiam sic rectissimdiceremus huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo limitatas, ac per hoc nec a Iuuentate oportere peti uitam aeternam, quae non daret barbam, nec a Fortuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse sperandum, cuius in hac uita potestas nulla esset, ut eandem saltem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uero cum earum cultus nec propter ista ipsa, quae putant eis subdita, sit necessarius, quia et multi colentes Iuuentatem deam minime in illa aetate uiguerunt, et multi non eam colentes gaudent robore iuuentutis,
Abbreviated transcription (Latin):
adduxit. Qui nimirũ nouicius in multa
postinodũ puritate & deuotione conũsatꝰ:
plurimumq acceptus deo & hominib in
claraualle post annos aliquot beato fine
quieuit.
pp̾aruerunt aliquando uiro dei ui
trecensium urbe posito. uenerabiles
eiuis filii iam quidẽ carne soluti. galdricus
& gerardus. quorũ etiã scdm carnẽ alter
germanus. alter auunculus eius extiterat.
Tumq uelut accelerantes ocius ꝑtransirẽt:
reuocanti & retinere uolenti respondebãt.
eundum sibi ꝓ fratre gaufrido monacho
qui eoruindem ab prima ꝯũsione socius.
strenue satis in multis cenobiis extruen¬
dis militauerat deo. Continuo pat᷑ sc̃s
excitatis fratrib accelerari iubet: & ad
monasterium ueniens ipso die sic̃ eis ꝑre¬
dixerat ȩundẽ gaufridum iam positum
repperit in extremis.

Expanded text:
adduxit. » Qui nimirum novitius in multa adduxit. » Qui nimirum novitius in multa postmodum puritate et devotione conversatus, plurimumque acceptus Deo et hominibus, in Clara-Valle post annos aliquot beato fine quievit. Apparuerunt aliquando Viro Dei in Trecensium urbe posito venerabiles ejus filii, jam quidem carne soluti, Galdricus et Gerardus: quorum etiam secundum carnem alter germanus, alter avunculus ejus exstiterat. Cumque velut accelerantes ocius pertransirent, revocanti 1134 et retinere volenti respondebant, eundum sibi pro fratre Gaufrido monacho, qui eorumdem a prima conversione socius, strenue satis in multis coenobiis exstruendis militaverat Deo. Continuo Pater sanctus excitatis fratribus accelerari jubet, et ad monasterium veniens, ipso die, sicut eis praedixerat, eumdem Gaufridum jam positum reperit in extremis.
Abbreviated transcription (Latin):
t quod addimus huic simile fuit. Pa¬
trem scm fines parisiorũ aliqñ ꝑagͣn¬
tem. ut ad ipsam diuert̾et cuutatem. episco¬
pus stephanus. ꝙ cet̃i omnes qui pariter
aderant obnixe rogantes. non poterant
obtinere. Magno siquidẽ zelo nisi causa
grauis urgeret: conuentus publicos de¬
clinabat. Cumq uespere iter suum alias
ordinasset. mane ubi ꝑrimũ locutus est
fratrib. dicere iubet ep̃o. qr parisius ibimꝰ
ut rogasti. Conueniente gͦ clero ad modũ
copioso. sicut semꝑ ab eo solebant expetere
uerbum dei. continuo tres ex illis compunc̃¬
t̃i sunt. & conuersi ab inanib studiis ad
uerȩ sapientiȩ cultũ: abrenunciantes scłõ.
& dei famulo adhereures. Quorum ille pͥ¬
mum intuens cum subito int̾ loquendum
surgeret. peteretq uestigia enis: inclina¬
uit se modice. & fratri cuidam propius
assidenti in aure locutus est dicens. Istũ
ego sicut nunc uideo uenientem nocturna
iusione preuidi ꝑ roꝑt quẽ etiam dñs nos

Expanded text:
t quod addimus, huic simile fuit. Patrem sanctum fines Parisiorum aliquando peragrantem, ut ad ipsam diverteret civitatem, episcopus Stephanus et caeteri omnes qui pariter aderant, obnixe rogantes non poterant obtinere. Magno siquidem zelo, nisi causa gravis urgeret, conventus publicos declinabat. Cumque vespere iter suum alias ordinasset, mane ubi primum locutus est fratribus, dicere jubet episcopo. « Quia Parisius ibimus, ut rogasti. » Conveniente igitur clero admodum copioso, sicut semper ab eo solebant expetere verbum Dei, continuo tres ex illis compuncti sunt, et conversi ab inanibus studiis ad verae sapientiae cultum, abrenuntiantes saeculo, et Dei famulo adhaerentes: quorum ille primum intuens, cum subito inter loquendum surgeret, peteretque vestigia ejus, inclinavit se modice, et fratri cuidam propius assidenti in aure locutus est, dicens: « Istum ego, sicut nunc video, venientem nocturna visione praevidi, propter quem etiam Dominus nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ erant cum eo ex abbatib sui ordinis
multi. Ubi matrona quedã de fimbus
illis ex multo iam tempore clauda. in car

Expanded text:
 erant cum eo ex abbatibus sui Ordinis multi, ubi matrona quaedam de 1146 finibus illis ex multo jam tempore clauda, in car
Abbreviated transcription (Latin):
dictaᷤᷤ audierat in sublime tendentiũ uoces.
um beatus ep̃c malachias cuius uitã
uirtutib plenã uir sanctus studiose
descripsit. uixt̾a desiderium cordis sui in
claraualle beatam cȩlo animam reddidis¬
set. offerens ꝑ eiꝰ transitu uen̾abilis abbas
hostiam salutarẽ. gloriã eius dño reuelan¬
te cognouit: & eodem inspirante. sacrificio
iam expleto. formam mutauit oracionis.
& collectã intulit quȩ ad sanctorũ pontific̃
celebritates non ad commendationes defunc¬
t̃orum ꝑtinet ita dicens. Ds̃ qui beatũ mala¬
chiam pontificẽ sanctorũ tuorũ. m .co. tri
gimꝰ: uitȩ quoꝙ umitemur exempla. Demn
reuerenter accedens: sacra eius uestigia de¬
uotissime osculabatur. Modum tamen aut
seriem uisionis nec cuiquam aꝑire. nec in eiꝰ¬
dem ep̃i uita scribere adquieuit: hoc tm̃
respondens cum plurimum rogaretur. ni¬
mis ad propriam sui ipsuis ꝑtinuisse ꝑsonã¬

Expanded text:
dictas audierat in sublime tendentium voces. dictas audierat in sublime tendentium voces. um beatus episcopus Malachias, cujus vitam virtutibus plenam Vir sanctus studiose descripsit, juxta desiderium cordis sui in Clara-Valle beatam coelo animam reddidisset; offerens pro ejus transitu venerabilis Abbas hostiam salutarem, gloriam ejus Domino revelante cognovit, et eodem inspirante, sacrificio jam expleto, formam mutavit orationis, et collectam intulit, quae ad sanctorum pontificum celebritates, non ad commendationes defunctorum pertinet, ita dicens: « Deus, qui beatum Malachiam pontificem sanctorum tuorum meritis coaegimus, vitae quoque imitemur exempla. » 1138 Deinde reverenter accedens, sacra ejus vestigia devotissime osculabatur. Modum tamen et seriem visionis nec cuiquam aperire, nec in ejusdem episcopi Vita scribere acquievit: hoc tantum respondens, cum plurimum rogaretur, nimis ad propriam sui ipsius pertinuisse persona
Abbreviated transcription (Latin):
infirmatꝰ. & creberrimũ immo continuum
donec pater sanctus rediret: qui ut olim¬
ꝑmiserat eum traderet sepulturȩ.
ex clara ualle assumptũ pater sanctꝰ
patrem: ob quorũdã monasterioꝵ. ordina¬
tionẽ ꝓuintiȩ partes intͣuerat. De quo uir
dei inclaraualle consistens. dum fratriciudã
loqueretur subita inspiratione ꝑ motus: dñs
ait cift̾ciensis aut mortuus est aut in ꝑximo
moriturus. Nec parum frat̃ ille miratus
est audiens uẽrbum: magis tamen obstupu¬
it cum eiusdẽ abbatis obitũ post dies pau¬
cos audiret nunciari:
oracione in suo clareuallensi cenobio cõ¬
stitutꝰ: & solita intencione dñm precabat᷑.
Contigit autem eadem hora pauꝑem quen¬
dam. & uere pauꝑem sp̃ũ in cella hospitum
mori. Cuiꝰ animam cum uocib canoris in cȩ¬
lum deferri. paterꝰ sanctus audiuit: & int̾¬
rogatis mane fratrib qui affuerant. illam
fiusse horam obitus eius comꝑit. qua pre¬

Expanded text:
infirmatus, et creberrimum, imo continuum infirmatus, et creberrimum, imo continuum donec Pater sanctus rediret, qui, ut olimeum traderet sepulturae. ex Clara-Valle assumptum Pater sanctuspatrem, ob quorumdam monasteriorum ordinationem Provinciae partes intravit. De quo Vir Dei in Clara-Valle consistens, dum fratri cuidam loqueretur, subita inspiratione permotus: « Dominus, ait, Cisterciensis, aut mortuus est, aut in proximo moriturus. » Nec parum ille frater miratus est audiens verbum: magis tamen obstupuit, cum ejusdem abbatis post dies paucos audiret obitum oratione, in suo Clarae-Vallensi coenobio constitutus, et solita intentione Dominum deprecabatur. Contigit autem eadem hora pauperem quemdam, et vere pauperem spiritu, in cella hospitum mori, cujus animam cum vocibus canoris in coelum deferri Pater sanctus audivit: et interrogatis mane fratribus, qui adfuerant, illam fuisse horam obitus ejus comperit, qua prae
Abbreviated transcription (Latin):
teris autem deforis prestolantib: gaufridus
ille grauatus tedio suꝑ lapidem obdormiuit.
Deinum cum ambo pariter surrexissent. ille
de oracione. ille de somno: apparuit idem
gaufridus tantũ iocundior q hylarior. cete¬
ris. qͣntum tristior prius. Cumq ei predictꝰ
frater uerbũ mesticie qd locutus fuerat a¬
micabiliter imꝑperaret. & si tunc inquit dixi
numqͣm amplius letus ero: s nunc dico nũ¬
qͣm amplius tristis ero.
cinii sui ꝑ patre suo uiro nobili & potenti ꝙ̃.
in seculo reliquerat filiali pietate sollicitus:
patrẽ sc̃m ꝓ eius conuersione rogare dñm
affectuosus exorabat. Cui uir dei netineaͤ
inquit: ego illum ꝓbatũ monachũ mani¬
bus meis in hac claraualle sepeliã. Utrũꝙ
secutum est. & ꝑfectus monachus factus est.¬
& a patre sancto sicut ipse predixerat in
clara ualle sepultus. Tamqͣm enim mori
illo ab sente non posset. quinq: mensibus

Expanded text:
teris autem deforis praestolantibus, Gaufridus teris autem deforis praestolantibus, Gaufridus ille gravatus taedio super lapidem obdormivit. Demum cum ambo pariter surrexissent, ille de oratione, iste de somno, apparuit idem Gaufridus tantum jucundior et hilarior caeteris, quantum tristior prius. Cumque ei praedictus frater verbum moestitiae quod locutus fuerat, amicabiliter improperaret: « Etsi tunc, inquit, dixi, Nunquam amplius laetus ero; sed nunc dico, Nunquam amplius tristis ero. cinii sui pro patre suo viro nobili et potenti, quem in saeculo reliquerat, filiali pietate sollicitus, Patrem sanctum pro ejus conversione rogare Dominum, affectuosius exorabat. Cui Vir Dei: « Ne timeas, inquit, ego illum probatum monachum manibus meis in hac Clara-Valle sepeliam. » Utrumque secutum est, et perfectus monachus factus est; et a Patre sancto, sicut ipse praedixerat, in Clara-Valle sepultus. Tanquam enim mori illo ahsente non posset, quinque mensibus
Abbreviated transcription (Latin):
prioris officio functus est & defunctus in eo.
In quib euidenter satis euangelicũ illd̃ im¬
pletum est: multi dicent uobis ecce hic est
xpistus. ecce illic. Plurimis enim ꝑsuasionib
actum est cum eis̃. ut aliam magis eligere
ꝓfessionẽ & loca illa debuissent. donec occur¬
rit dei famulus iamꝑpe disꝑsis: & in uerbis
gr̃e quȩ ꝓcedebant de ore eius. pristina om¬
nis hesitacio facta de medio & omniũ pariter
in ipsius consilio irrefragabiliter est firmata
uoluntas. Qd quidem non sine subita & pe¬
nitus insperata quorũdam ex ipsis mutacio¬
grauissima cepit temptacione pulsari. In¬
tuitus aũ illum unus e fratrib. quid est
inquit qđ facies tua ext̾minata. & tͥsticie
quodam nubilo grauit̾ obuoluta uidetur:
Cui gaufridus: scio inquit scio qđ numqͣa
amplius letus ero. Quod uerbũ cum ad dĩ
famulum idem frater satis auxiꝰ retulisset:
uidens ille basilicam ꝓꝑe uiam ꝑ quam gra

Expanded text:
Prioris officio functus est, et defunctus in eo. Prioris officio functus est, et defunctus in eo. In quibus evidenter satis evangelicum illud impletum est: Multi dicent vobis, Ecce hic est Christus, ecce illic . Plurimis enim persuasionibus actum est cum eis, ut aliam magis eligere professionem, et loca alia debuissent, donec occurrit Dei Famulus jam prope dispersis: et in verbis gratiae, quae procedebant de ore ejus, pristina omnis haesitatio facta de medio, et omnium pariter in ipsius consilio irrefragabiliter est firmata voluntas. Quod quidem non sine subita et penitus insperata quorumdam ex ipsis mutatiogravissima coepit tentatione pulsari. Intuitus autem illum unus e fratribus: « Quid est, inquit, quod facies tua exterminata, et tristitiae quodam nubilo graviter obvoluta videtur? » Cui Gaufridus: « Scio, inquit, quod nunquam amplius laetus ero. » Quod verbum cum ad Dei Famulum idem frater satis anxius retulisset, videns ille sacram basilicam prope viam per quam grad
Abbreviated transcription (Latin):
altera ibat audreas mala omnia imp̃cãs
monasterio ubi dñm dimittebat: ipsam
quoq desid̾ans uallem funditus subrui.
cum habitatorib suis. Nec parũ moti ft̃.¬
& mirati qui ꝑredictũ ui sancti de ipso
audierant uerbum: cum talit̃ uidereturꝰ
abire: s non dui pusillamimitatẽ eorum
& fidem modicam temptari passus est s̃.
Illa tantũ die procedens. & repellens quo¬
dammodo graciam dei. nocte ꝑxima uic¬
tus & quasi uinctus trahente se & uim
faciente spiritu dei. diem expectare nõ
potuit: s exurgens ante diluculũ uelo
bis saulũ uel magis de saulo altero pau¬
lum alterũ exhibebat.
Nter cȩteros quos de uana conuersati¬
one huius scłi ꝑ misteriũ serui sui xp̃c
eripuit.: de partib flandriȩ aliquando no¬
biles. multi sapientes & literati uiri sub
ipsus magisterio sacram ꝑfessi sunt ser¬
uitutẽ. Quorum pͥmꝰ uidebatur gaufriõ
ille de perona: qui post modũ in clara ualle

Expanded text:
altera ibat Andreas mala omnia imprecans altera ibat Andreas mala omnia imprecans monasterio, ubi dominum dimittebat, ipsam quoque desiderans vallem funditus subrui cum habitatoribus suis. Nec parum moti sunt et mirati, qui praedictum Viri sancti de ipso audierunt verbum, cum taliter videretur abire. Sed non diu pusillanimitatem eorum et fidem modicam tentari passus est Deus. Illa tantum die procedens et repellens quodammodo gratiam Dei, nocte proxima victus et quasi vinctus trahente se et vim faciente Spiritu Dei, diem exspectare non potuit; sed exsurgens ante diluculum, velobis Saulum, vel magis de Saulo altero Paulum alterum exhibebat. 16. Inter caeteros quos de vana conversatione hujus saeculi per ministerium servi sui Christus eripuit, de partibus Flandriae multi aliquando nobiles, multi sapientes et litterati viri sub ipsius magisterio sacram professi sunt servitutem: quorum primus videbatur Gaufridus ille de Perona, qui postmodum in Clara-Valle
Abbreviated transcription (Latin):
potissimũ conuersione: dei hominẽ dare
oꝑam precabatur. Cui uir sc̃s audientib
multis. dimite ait hominẽ mͦ. anima enĩ¬
eius in amaritudine est: nec ꝓ eo multũ
sollicitus sis. quia tuus est uie. Cumq ã¬
plius spe concepta henricus instaret ut
loqueret᷑ andiee: seuerius intuitꝰ eum iuir
dei. quid hoc est ait: Numqͥd non iam
dixi tibi. tuus est ille: Audiens hec andre¬
as astabat enim & ip̃e. sicut plurimum
imꝑbus erat. & a sacra conuersatione ue-¬
hement̃ abhorrens: talia secum ut hodieq
fateret᷑ tacita cogitacione uoluebat. In h
nunc scio falsum te esse ꝓphetã. Hoc enim
certus sum quia locutꝰ es uerbũ: & non fiec.
Hoc tibi ego coram rege & principib incȩ¬
lebri quocumq conuentu improperarẽ
non parcam: ut tua omnib innotescat
liis suꝑ filios hominũ: ridens eorũ uana
conamina. ut ꝓpositũ suum quando &̾ qͦ¬
mͦ ipse uoluerit impleatur. Siquidẽ die

Expanded text:
potissimum conversione Dei Hominem dare potissimum conversione Dei Hominem dare operam precabatur. Cui Vir sanctus audientibus multis: « Dimitte, ait, hominem; modo anima ejus in amaritudine est, nec pro eo multum sollicitus sis, quia tuus est ille. » Cumque amplius spe concepta Henricus instaret ut loqueretur Andreae, severius intuitus eum Vir Dei. « Quid hoc est, ait? nunquid non jam dixi tibi, Tuus est ille? » Audiens haec Andreas, astabat enim et ipse, sicut plurimum improbus erat, et a sacra conversatione vehementer abhorrens, talia secum, ut hodieque fatetur, tacita cogitatione volvebat: « In hoc nunc scio falsum te esse prophetam. Hoc enim certus sum quia locutus es verbum, et non fiet. Hoc tibi ego coram Rege et principibus, in celebri quocunque conventu improperare non parcam, ut tua omnibus falsitas iliis super filios hominum, ridens eorum vana conamina, ut propositum suum quando, et quomodo ipse voluerit impleatur! Siquidem die
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm seciuo ualefecit. & cum alus plu¬
rib lrteritis honoratisq persois. Qaᷤ
collegit eo tempore seruus xp̃i. ipse quoꝙ
nat: non eussimili dñs conũsigne muta¬
uit. Accidit enim ut ueniens ¶ẽ henricꝰ
ad hominẽ dei suꝑ quodã secudari nego¬
cio locuturus: conuentũ etiam fratrum
uisians. eorusu se se oracionib cõmendaret.
Cui pat̾ sanctus inter uerba sc̃e exhor¬
tacionis: confido ait in dño nequaqͣm
te in eo moriturũ in quo nunc positus es.
s uelociter exꝑimento proprio ꝓbaturũ
qͣntũ tibi istorum prosit oracio quam ex¬
petisti. Qđ eodem post modum Me non
absꝙ multoꝵ admiratione complecũ est
& de tanti uiuenis conuersione cȩnobiũ
omne exultacione repletũ.
ugentib autem socus. & familia to¬
tã. ac si mortuũ illum cernerent¬
nte: pre cȩt̾is andreas quidã parisien
enricũ ebriũ. henricum uociferabatur
imanum. nec conuiciis nec blasphemiis par¬
cens. Econtra sane idem henricus ꝑro illiꝰ

Expanded text:
ad Dominum saeculo valefecit, et cum aliis pluribus litteratis honoratisque personis, quas collegit eo tempore Servus Christi, ipse quoque, nat, non dissimili Dominus conversione mutavit. Accidit enim ut veniens idem Henricus ad Hominem Dei super quodam saeculari negotio locuturus, conventum etiam fratrum visitans eorum sese orationibus commendaret. Cui Pater sanctus 1136 inter verba sanctae exhortationis: « Confido, » ait, « in Domino, nequaquam in eo te moriturum in quo nunc positus es; sed velociter experimento proprio probaturum, quantum tibi istorum prosit oratio quam expetisti. » Quod eodem postmodum die non absque multorum admiratione completum est, et de tanti juvenis conversione coenobium omni exsultatione repletum. Lugentibus autem sociis, et familia tota, ac si mortuum illum cernerennte, prae caeteris Andreas quidam Parisiensis Henricum ebrium, Henricum vociferabatur insanum, nec conviciis, nec blasphemiis parcens. Econtra sane, idem Henricus pro illius
Abbreviated transcription (Latin):
ad portam rediens frater ille incomino¬
dum qđ nunciauerat non inuenit.
lio tempore in territorio autissiodio¬
rensi apud oppidũ qd cona uocatur:
mulier quȩdam periclitabat᷑. multis dieb
qđ uenisset filius usq ad partũ. & uires
non haberet parturiens. Cumq suꝑ ueniᷤᷤ¬
set interim seruus xp̃i : postulanti bene¬
dictionẽ aquam benedictã misit. Gusta¬
uit mulier: & confestim natus est pur.
Quem uenerabilis ep̃c carnotensis gau¬
fridiis baptizauit: bernardi ei nomen un¬
ponens.
N eodem itiñe & in territorio eodem.
dum febricitantiũ multitudo sicut uͥꝙ
solebant a dei homine panem peterent
benedictũ: gerardus quidam clericꝰ ex
castro cui nomen est clamiceiũ. male sci¬
olus. & subsannans fidem populi blas.¬
phemabat. In ipsis autem uerbis blas.¬
phemiȩ grauissima febre correptꝰ: usq au¬
tissiodorum abeuntẽ sequi coactus est
uirum di. & penitenciam agens apud eũ

Expanded text:
ad portam rediens frater ille incommoad portam rediens frater ille incommodum quod nuntiaverat, non invenit. 23. Alio tempore in territorio Autissiodorensi, apud oppidum quod Cona vocatur, mulier quaedam periclitabatur multis diebus, quod venisset filius usque ad partum, et vires non haberet parturiens. Cumque supervenisset interim Servus Christi, postulanti benedictionem, aquam benedictam misit. Gustavit mulier, et confestim natus est puer: quem venerabilis episcopus Carnotensis Gaufridus baptizavit, Bernardi ei nomen imponens. In eodem itinere et in territorio eodem, dum febricitantium multitudo, sicut ubique solebant, a Dei Homine panem peterent benedictum, Girardus quidam clericus ex castro, cui nomen est Clamiceium, male sciolus et subsannans fidem populi blasphemabat. In ipsis autem verbis blasphemiae gravissima febre correptus, usque Autissiodorum abeuntem sequi coactus est Virum Dei: et poenitentiam agens apud eum,
Abbreviated transcription (Latin):
est xp̃c: s nos pauca de plurib exempli
gracia ꝓferamus.
aitrum uillanum accolȩ uocant: qđ
a claraualle ut auint sex miliariis d
Ubi mulier pregnans tempus omne
sierat pariendi: & aliquantis mensibm
decursis. cum nec dum pareret amplius
mirabatur. Cuiꝰ eo usꝙ dilatus est partus.
ut morbus pocus uideretur: nec iam cre¬
deretur pregnans esse s tumens. Quis enĩ
credere posset infantulum anno integro
uit᷑ uiscera posse materna teneri: Desꝑata
igiturꝰ mulier ad monasteriũ uiri dei duci¬
tur: sic se habens. Sistitur ad portã misera:
& portario fratri causa tam miserabilis
intimatur. Rogatus ille & inaudito com¬
passus incommodo. supplex adiit patrẽ sc̃m
fideliter ei necessitatẽ indicans mulieris: fi¬
delit explens negocium suscepte legatiõis.
Et o mira diuinȩ uitutis oꝑatio: mirabi¬
liꝰ accelerantis qd mirabilit̾ tardabatur.
Tamqͣm enim hoc solum tanto tempore
femina peperit: & precurrente remedio

Expanded text:
s saltem pauca de pluribus exempli gratia proferamus. Castrum-Villanum accolae vocant, quod a Clara-Valle, ut aiunt, sex milliariis distat: ubi mulier praegnans tempus omne transierat pariendi, et aliquantis mensibus jam decursis, cum necdum pareret, amplius mirabatur. Cujus eo usque dilatus est partus, ut morbus potius videretur, nec jam crederetur esse praegnans, sed tumens. Quis enim credere posset infantulum anno integro intra viscera posse materna teneri? Desperata igitur mulier ad monasterium Viri Dei ducitur sic se habens. Sistitur ad portam misera, et portario fratri causa tam miserabilis intimatur. Rogatus ille, et inaudito compassus incommodo, supplex adiit Patrem sanctum, fideliter ei necessitatem indicans mulieris, fideliter explens negotium susceptae legationis. Et, o mira divinae virtutis operatio, mirabilius accelerantis quod mirabiliter tardabatur! Tanquam enim hoc solum tanto tempore em femina peperit, et praecurrente remedio,
Abbreviated transcription (Latin):
serebat a dño suo moguatino. sese archi¬
Tunc demum intelligens homo quorsũ
uellet uibrare sermorẽ putas inquit qđ
monachus fier uelumm. Aplit a me noti
cogitaui. nes uendu si cor meum. Ni
chilomin ea men remicate islo dei famulꝰ.¬

Expanded text:
serebat a domino suo Moguntino sese archiserebat a domino suo Moguntino sese archie, Christus. » Tunc demum intelligens homo quorsum vellet vibrare sermonem: « Putas, inquit, quod monachus fieri velim? Absit a me; non cogitavi, nec ascendit super cor meum. » Nihilominus tamen re
Abbreviated transcription (Latin):
Sane ultima die quinti meis reformata
est pax: ipso quidẽ & orante & oꝑante
ut non esset ambiguũ eius potissimũ stu¬
dio & ĩgrite pussimũ illum pͥncipẽ a tã
grauib imminentibq periculis liberatũ
Ngressus aliquando seruus xp̃i gma¬
mȩ regnũ: festinabat ad partes mogiꝰ¬
tinorũ pacem reformataruił in regem lu¬
iterum. & p̃decessoris eiꝰ uliꝑatoris hen¬
rici nepotes. conradũ scilicet᷑ qui luithere
postea successit nregnũ. & fredericũ patrẽ.
huiꝰ frederici qui post conradũdelectus ho¬
die obtinet principatũ. Uenerabilis aut̃
metropolitanꝰ moguntinorũ albertus: ho¬
norabita. quendã clericum nom inDas¬
celiuũ. uiro dlei obuiam misit. Hicigitur
maselinus cum a dño suo missum se eẽ
dicerdt. ad seruiendũ ei: paulispes titu¬
itus illũ uir dei. alius inquit dñs ad sͥ
seruiendũ te misit. Ex pauit theutonicꝰ.
& miratus quid dicere uellet: firmiꝰ as¬

Expanded text:
Sane ultima die quinti mensis reformata Sane ultima die quinti mensis reformata est pax, ipso quidem et orante, et operante, ut non esset ambiguum ejus potissimum studio et merito piissimum illum principem a tam gravibus imminentibusque periculingressus aliquando Servus Christi Germaiae regnum, festinabat ad partes Moguntinorum, pacem reformaturus inter regem Lotharium, et praedecessoris ejus imperatoris Henrici nepotes; Conradum scilicet, qui Lothario postea successit in regnum, et Fridericum patrem hujus Friderici, qui post Conradum electus obtinet hodie principatum. Venerabilis autem metropolitanus Moguntinorum Albertus honorabilem quemdam clericum, nomine Mascelinum, Viro Dei obviam misit. Hic igitur Mascelinus cum a domino suo missum se esse diceret ad serviendum ei, paulisper intuitus illum Vir Dei: « Alius, inquit, Dominus ad sibi serviendum te misit. » Expavit Teutonicus, et miratus quid dicere vellet, firmius as
Abbreviated transcription (Latin):
comes theobaldus: non est qui possit ẽru¬
ere. Respondente alio quodã antistite est qͥ
possit liberare eum unultum ille ifratus
quisnã crederetur posse quepebat. Demum
audies. quia potest eum eriperẽ. qui om̃ia
potest deus non parũ substomacans. po¬
test inquit si manifestus appareat. si cla¬
uam teneat. si hinc inde ꝑcutiat. s hactenꝰ
ista non fecit. In tanta gͥ desꝑatione. cum
p̃dictũ principẽ uehement̾ uigerent extͣ
gmuius tamen impugnarent. qui ab
d defecer̾ant. uniũsi pene potentes ho¬
mines. s nec minus illũ affligerent pau¬
ci. qui residii indeb. antur ex aliorũ defec¬
tu ipsi quoq suspecti: lingonensis ep̃c go¬
defridus frequentet & faiiliant᷑ deiho¬
minẽ consulebat. quidnã sibi dñs suꝑ his
reuelaret. Cui ille cum iam sepius. respõ¬
disset nichil sibi apparere nisi tribulatio¬
nem suꝑ tͥbulationẽ: demũ aliquando stis¬
citanti ait. quia quinto mense pax eriti.

Expanded text:
comes Theobaldus, non est qui possit eum erucomes Theobaldus, non est qui possit eum eruere. » Respondente alio quodam antistite, « Est qui possit liberare eum: » multum ille miratus quisnam crederetur posse, quaerebat. Demum audiens quia potest eum eripere qui omnia potest Deus; non parum substomachans: « Potest, » inquit, « si manifestus appareat, si clavam teneat, hinc inde percutiat; sed hactenus ista non fecit. » In tanta igitur desperatione, cum praedictum principem vehementer urgerent extranei, gravius tamen impugnarent qui ab eo defecerant universi pene potentes homines sui; nec minus illum affligerent pauci qui residui videbantur, ex aliorum defectu ipsi quoque suspecti: Lingonensis episcopus Godefridus frequenter et familiariter Dei hominem consulebat, quidnam sibi Dominus super his revelaret. Cui ille, cum jam saepius respondisset, nihil sibi apparere nisi tribulationem super tribulationem, demum aliquando sciscitanti, ait, quia quinto mense pax erit.
Abbreviated transcription (Latin):
in magna tͥholatione ꝓbatũ. non minus mira¬
bilit᷑ quam misericordit̾ dñs lib̾auit
Is minirũ potissimꝰ in regno de sccłe a rege.
totus tamen elemosinis deditus. & studio
pietatis intentus om̃iũ q seruoꝵ dei. sed
specialit̾ bernaudi clareuallensis amiator
deuotissimꝰ er̃at. Quem eatenꝰ inpugnari &
affligi passus est ds̃. ut rege pariter & uici¬
nis patentib fere cunctis conurantib ad
peraret᷑ ut publice quoq iam insultaretur
religioni. pietati detraheret᷑. elemosiuis de¬
rogaretur. Monachi & conuersi inutiles eiꝰ
milites & balistaru dicebãt᷑. Nec mͦ aꝑuo
extraneos. s in ipsis quoq eiꝰ ciuitatib &
caftellis eiusmodi iam blasphemiȩ ꝑsona¬
bant. Deniq congregatis aliqñ ep̃is plurib
alusq ꝑ sonis. ꝑresente ȩtiam iũro del. dũ
suꝑ his agerent & colloquerent: ep̃c qͥdã
eo tempore auctoritate q opinione ꝓrudẽ¬
tie cȩleberrimꝰ aib.it. In manu regis eft

Expanded text:
atum, non minus mirabiliter quam misericorditer Dominus liberavit. Is nimirum potentissimus in regno, et secundus a rege, totus tamen eleemosynis deditus, et studio pietatis intentus, omniumque servorum Dei, sed specialiter Bernardi Clarae-Vallensis amator devotissimus erat. Quem eatenus impugnari et affligi passus est Deus, ut Rege pariter et vicinis potentibus fere cunctis adversus eum coperaretur, ut publice quoque jam insultaretur religioni, pietati detraheretur, eleemosynis derogaretur. Monachi et Conversi, inutiles ejus milites et balistarii dicebantur. Nec modo apud extraneos, sed in ipsis quoque ejus civitatibus et castellis ejusmodi jam blasphemiae personabant. Denique congregatis aliquando episcopis pluribus, aliisque personis, praesente etiam Viro Dei, dum super his agerent et colloquerentur, episcopus quidam eo tempore, auctoritate et opinione prudentiae celeberrimus aiebat: « In manu Regis est
Abbreviated transcription (Latin):
lis aut maior sit Sicubi autẽ p̃termissis sep¬
tua ginta de hebraico disputaui: illud in causa
est quod aut eadem aut similia sunt pleraq
cum cȩteris: & duplici editione ꝓposita nolui
libros explanationis extendere qui etiam in
simplici expositione modum breuitatis ex¬
cedunt S iam ꝓpositum ꝓsequamur.

Expanded text:
alis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis alis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur.
Abbreviated transcription (Latin):
libri. qui pseudo graphi putantur.: & uiginti¬
sumus appellare. Eusebius quoq pamphili iux-¬
ta historicam explanationem: quindecim edidit
uolumina: & didimus cuius amiciciĩs nuꝑ
usi sumus ab eo loco ubi scriptũ est. consolami¬
ni consolamini popłs meus. sacerdotes loqui¬
mini ad cor ierłm usq ad finem uoluminis de¬
cem &e octo edidit thomos: Apollinaris autẽ
more suo sic exponit om̃ia ut uniuersa trans.¬
currat & punctis quibꝰdam atq int̾uallis.
immo compendiis grandis uiȩ spacia p̃teruo¬
let: ut non tam comintarios quam in dices ca¬
pituloꝵ nos legere credimus. Qx quo anim¬
aduertis quante difficultatis sit ut latini nr̃i
quoꝵ aures fastidiose sunt. & ad intelligen¬
das seripturas scãs nausiant. plausuq tan¬
tum eloquentiȩ delectantur: michi ignos¬
cant. si ꝓlixius locutus fuero cum ysaias duo¬
decim ꝓpħis iuxta numerum uersuũ aut ȩqͣ¬

Expanded text:
libri, qui pseudographi putantur; et vigintilibri, qui pseudographi putantur; et vigintisumus appellare. Eusebius quoque Pamphili juxta historicam explanationem quindecim edidit volumina; et Didymus, cujus amicitiis nuper usi sumus, ab eo loco ubi scriptum est: Consolamini, consolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem , usque ad finem voluminis, decem et octo edidit tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequ
Abbreviated transcription (Latin):
rum: iuxta illud quod alius ꝓpħa dicit Angłs
qui loquebatur in me: &e clamantem in cordibꝰ
nr̃is abba pater: & audiam quid loquat᷑ in
me dñs ds̃. Unde post historiȩ ueritatẽ sp̃alit̃
accipienda sunt om̃ia: & sic iudea & ierłm.
babilon. & phylistum. moab & damascus. egyp
tus & desertum mare idumea &e arabia. ac uallis¬
syon uisionis. & ad extremum tyrus: & uisio qua¬
drupedum intelligenda sunt. ut cuncta quȩ¬
ramus in sensu: & in om̃ibꝰ his quasi sapiens
architectus paulus apłs iaciat fundam̃tum
uerunt. grecoꝵ dico Ceterũ apud latinos
grande silentium est p̃ter sc̃ȩ memoriȩ
martyrem uictorinum qui cum apło dicere
poterat & si imꝑitus sermone: non tamen
scientia Scripsit enim in hunc ꝓpħam iux¬
ta editiones quatuor. usq ad uisionem qua¬
drupedum in deserto origenes triginta uo¬
lumina: ex quibꝰ uicesimus sextus non inue¬
nitur liber Ferunt᷑ & alii sub nomine eius

Expanded text:
rum, juxta illud quod alius Propheta dicit: Angelus rum, juxta illud quod alius Propheta dicit: Angelus qui loquebatur in me , et: Clamantes in cordibus nostris, Abba, pater . Et: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Unde post historiae veritatem, spiritualiter accipienda sunt omnia: et sic Judaea et Jerusalem, Babylon et Philisthiim, et Moab et Dtus et desertum mare, Idumaea et Arabia, ac vallis Visionis, et ad extremum Tyrus, et Visio quadrupedum intelligenda sunt; ut cuncta quaeramus in sensu, et in omnibus his, quasi sapiens architectus Paulus apostolus jaciat fundamentumverunt: Graecorum dico. Caeterum apud Latinos grande silentium est, praeter sanctae memoriae martyrem Victorinum, qui cum Apostolo dicere poterat: Etsi imperitus sermone, non tamen scientia . Scripsit enim in hunc Prophetam juxta editiones quatuor, usque ad Visionem quadrupedum in deserto, Origenes triginta volumina, e quibus vicesimus sextus liber non invenitur. Feruntur et alii sub nomine ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfert de ore suo: & in labiis suis portabit scien¬
tiam: etiam ipsi sciebant quid dicerent. Si enĩ
sapientes erant ꝓpħe quod negare non possu¬
mus: &x moyses om̃i eruditus sapientia loque¬
batur ad dñm. oe dñs respondebat ei: & de dam¬
ele ad principem tyri dicitur. numquid sapi¬
batur in psalmo. incerta &e occulta sapientiȩ
tus manifestati michi: quomodo sapientes ꝓpħe
instar brutoꝵ animalium quid dicerent igno¬
testate quando taceant. quando loquantur:
Quod si cui uidetur infirmum: illud eiusdẽ
apłi audiat. ꝓpħe duo aut tres loquantur:
&e alii diuidicent. Si autem alii fuerit reuelatũ
sedenti. prior taceat Qua ratione possunt re¬
ticere: cum inditione sit sp̃s qui loquitur ꝑ ꝓ
phetas uel tacere. uel dicere: Si ergo intellige¬
bant quȩ dicebant: cuncta sapientię rationisq
sunt plena: nec aer uoce pulsatus ad aures eoꝵ
ꝑueniebat. s deus loquębatur in animo ꝓpħa¬

Expanded text:
profert de ore suo, et in labiis suis portabit scienprofert de ore suo, et in labiis suis portabit scientiam , etiam ipsi sciebant quid dicerent. Si enim sapientes erant Prophetae, quod negare non possumus; et Moses omni eruditus sapientia loquebatur ad Dominum, et Dominus respondebat ei; et de Daniele ad principem Tyri dicitur: Numquid sapibatur in Psalmo, Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi: quomodo sapientes Prophetae instar brutorum animantium, quid dicerent, ignotestate, quando taceant, quando loquantuQuod si cui videtur infirmum, illud ejusdem Apostoli audiat: Prophetae duo aut tres loquantur, et alii dijudicent: si autem alii fuerit revelatum sedenti, prior taceat . Qua possunt ratione reticere, cum in ditione sit spiritus qui loquitur per Prophetas, vel tacere vel dicere? Si ergo intelligebant quae dicebant, cuncta sapientiae rationisque sunt plena. Nec aer voce pulsatus ad aures eorum perveniebat; sed Deus loquebatur in animo Propheta
Abbreviated transcription (Latin):
Q respondebit. Non possum legere: signatꝰ ẽ. enĩ.
Q dabitur liber nescienti litteras diceturq ei:
Lege & respondebit. Hescio literas: Siue
igitur hunc librum dederis nescienti litteras
popło nationũ. respondebit non possum le¬
gerei quia non didiei litteras scripturarũ
siue dederis seribis &e phariseis qui legis litteras
nosse se iactant respondebunt non possumus lege¬
re quia signatus est liber:. Qui iccireo eis signatus
est: qm̃ non receperunt eum quem signauit pat.
qui habet clauim dauid. qui aꝑit & nemo clau¬
dit: claudit & nemo aꝑit. Neq uero ut montanꝰ
cum insanis feminis somniat. ꝓpħȩ in extasi
locuti sunt ut nescirent quid loquerentur. et
cum alios erudirent ipsi ignorarent quid dice¬
rent. de quibꝰ apłs ait. nescientes quȩ loquant᷑
&e de quibꝰ affirment: s iuxta salomonem qui
loquitur in ꝓuerbiis. sapiens intelligit quȩ

Expanded text:
est enim. est enim. Et dabitur liber nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere: quia non didici litteras Scripturarum; ris Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jactant, respondebunt: Non possumus legere: quia signatus est liber. Quid idcirco eis signatus est? quoniam non receperunt eum quem signavit Pater : qui habet clavem David: Qui aperit, et nemo claudit; qui claudit, et nemo aperit . Neque vero, ut Montacum insanis feminis somniat, Prophetae in ecstasi sunt locuti, ut nescirent quid loquerentur, et cum alios erudirent, ipsi ignorarent, quid dicerent. De quibus Apostolus ait; Nescientes quae loquantur, neque de quibus affirmant: sed, iuxta Salomonem, qui loquitur in Proverbiis, Sapiens intelligit quae
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse enim de se. & de ceteris euuangłistis ait
Quam speciosi pedes ȩuuangłizantiũ pacẽ.
euuangłirantiũ bona Q ad ipsũ quasi ad apłm
loquitur ds̃. Quem mittam: & quis ibit ad po¬
pulũ istũ: & ille respondit Ecce ego mitte
me. Nullusq putet me uoluminis istiꝰ argu¬
mentũ breui cupere sermone comp̃hendere.
cum uniuersa dñi sacram̃ta p̃sens p̃ cȩteris scrip¬
tura contineat: &e tam natus de uirgue enima¬
nuel. quam illustriũ patrator oꝑum atq signoꝵ.
mortuus ac sepultus. & resurgens ab inferis. et
saluator uniuersarũ gentiũ p̃dicetur. Quid lo.¬
quar de phisica ethica & theologica: Quicquid
scãrum scripturarũ est. quicquid potest huma-¬
na lingua ꝓferre. & mortaliũ sensus accipere:
isto uolumine continetur:. De cuius misteriis.
testatur ipse qui scripsit. & erit uobis uisio
om̃ium sicut uerba libri signati: quem cum
dederint scienti litteras. dicent: Lege istum:

Expanded text:
Ipse enim de se et de caeteris evangelistis ait: Ipse enim de se et de caeteris evangelistis ait: Quam speciosi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scienti litteras,
Abbreviated transcription (Latin):
DPLETIS longo uix tempore
duo decim ꝓpħis uiginti explana¬
tionum libris. &e in danihelem com¬
mentariis. cogis me uirgo xp̃i eustochium tran¬
sire ad isayam. & qđ sc̃ẽ matri tuȩ paule dũ uiueret
pollicitus sum tibi reddere: quod quidem & eru¬
ditissimo uiro fr̃i tuo pammachio ꝓmisisse me
memini Cumq in affectu parsis: uincis p̃sentia
Itaq tibi et illi ꝑ te reddo quod debeo: obediens
xpĩ p̃ceptis qui ait. scrutamini scripturas. & quȩ¬
rite & inuenietis: ne illud audiam cum iudeis. er¬
ratis nescientes scripturas neq uirtutem dei. Si
tutem. eiusq sapientiam ignoratio scripturarũ.
ignoratio xp̃i est. Unde orationum tuarum
fultus auxilio. quȩ diebꝰ ac noctibꝰ in dei lege me¬
ditaris. & templum es sp̃c scĩ: imitabor patrẽ¬
familias. qui de thesauro suo ꝓfert noua et
uetera: & sponsam dicentem in cantico canti¬
coꝵ. noua & uetera fratruelis meus seruaui
tibi sicq exponam isayam ut illũ non solum

Expanded text:
pletis longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Situtem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; 3-4 sicque exponam Isaiam, ut illum non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tabescentes & arescentes ꝑre timore & expecꝰ¬
tacione suꝑuenientis desolationis grauissi¬
me & lamentabilis orbitatis: dulcissimis eoᷤ
consolationib refouebat. Q monens eos in
radicare: se quoq promittebat. nec post mor¬
tem eis aliquando defuturũ. Ppensuis aũ
qͣm nr̃ queat exprimere sermo. rogans ob¬
secransq ꝑ multas lacrimas timorem dei.
& sacrȩ puritatis ac tocus ꝑfectionis amo¬
rem nostris inpͥmere animis conabat᷑. Sed
& monebat & cum lacrimis obtestabatur.
ut siquid forte uirtutis aut exemplo nob̃
aliquando commendasset aut uerbo. id e¬
mularem̃. icl firmit᷑ teneremꝰ. & ꝓficeremus
in eo: aliis quid ẽ uerbis. s eodem spiritu il¬
lud apostolicũ loquens. Rogamꝰ uos & ob¬
secramus in dño ihesu ut quemadmodum

Expanded text:
tabescentes et arescentes prae timore et exspectabescentes et arescentes prae timore et exspectatione supervenientis desolationis gravissimae et lamentabilis orbitatis dulconsolationibus refovebat: et monens eos in radicare, se quoque promittebat, nec post mortem eis aliqtem, quam noster queat exprimere sermo, rogans obsecransque per multas lacrymas, timorem Dei, et sacrae puritatis, ac totius perfectionis amorem nostris imprimere animis conabatur. Sed et monebat, et cum lacrymis obtestabatur, ut si quid forte virtutis, aut exemplo nobis aliquando commendasset aut verbo, id aemularemur, id firmiter teneremus, et proficeremus in eo; aliis quidem verbis, sed eodem spiritu illud apostolicum loquens: Rogamus vos et obsecramus in Domino Jesu, ut quemadmodum