comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ebrei putant ẽẽ ezram ꝓpħam
et sacerdotẽ. Hic ꝓpħauit eodẽ
eodem tempore: quo et aggeus
et zachanias. Unde nec tempꝰ
ponitur intitulo. Int̾pretat᷑ autẽ angłs dei
siue angłs meus: quia tante fuit auccorita¬
tis. ut quicqͥd dixisset: ita crederet᷑ uelut
ab angło dictum fuisset. Unde ñ nulli puta¬
uerunt eum natura angłm de celo descen¬
disse carne indutum: ad commone facien
in manu malachie prophe. Sicut iam in
precedentib dictum ẽ. ubicumq onus po¬
nitur in ꝑpħis: pondus comminationis siue
adu̾sitatis alicuiꝰ peccantib indicit. Ergo et
hic onus u̾bi dni dicitur: quod graue qͥ¬
id est ut ea pͣscire posset que nuntiabant᷑
uentura. Hic autem isrł̃ duas tͥb iudam
et beniamin debemus acciꝑe. Ex quo enĩ
decem trib in captiuitatẽ ducte sunt que
isrł uocabant᷑: reliq̃ due tͥb in different̾
ifrł appellari ceꝑunt. Quod uͦ dicitur in
manu malachie ÷ manu ꝓ oꝑe posuit:
quia bonis oꝑib domim pro¬

Expanded text:
ebraei putant esse Esdram prophetam et sacerdotem. Hic prophetavit eodem tempore quo et Aggaeus et Zacharias. Unde nec tempus ponitur in titulo. Interpretatur angelus Domini, sive angelus meus, quia tantae fuit auctoritatis, ut quidquid dixisset, ita crederetur velut ab angelo Domini dictum fuisset. Unde nonnulli putaverunt eum natura angelum de coelo descendisse carne indutum, ad commonefacienduin manu Malachiae » prophetae. Sicut jam in praecedentibus dictum est, ubicunque onus ponitur in prophetis, pondus comminationis sive adversitatis alicujus peccantibus indicit. Ergo et hic onus verbi Domini dicitur, quod grave quiid est ut ea praescire posset quae nuntiabantur ventura. Hic autem Israel duas tribus Judam et Benjamin debemus accipere, ex quo enim decem tribus in captivitatem ductae sunt, quo Israel vocabantur, reliquae duae tribus indifferenter Israel appellari coeperunt. Quod vero dicitur: « In manu Malachiae, » manum posuit, quia bonis operibus donum pro
Abbreviated transcription (Latin):
innaui inmare. Naute ignorantes unum
et uerum dm̃ inuocabant deos: scientes nichil
fieri nisi dei ꝓuidentia. Ex quo intelligimus
ab omni homine timeri dm̃ et sentiri:. licet
falsis religionib ab uno et uͦ admultos deos
ab ducantur. Proiciunt uasa in mare: quod¬
iste mos est insummo piculo: ut leuior facta
nauis facilius fluctib suꝑ ferretur. Et ionas
descendit ad int̾iora nauis: et dormiebat sopo

Expanded text:
is. » Nautae, ignorantes unum et verum Deum, invocabant deos, scientes nihil fieri sine Dei providentia. Ex quo intelligimus ab omni homine timeri et sentiri, licet falsis religionibus ab uno et vero ad multos deos abducantur. Projiciunt vasa in mare: quodit in summo periculo, ut levior facta navis, facilius fluctibus superferatur. « Et Jonas descendit ad interiora navis, et dormiebat sopo
Abbreviated transcription (Latin):
Putauerat ionas prodesse sibi si naiuim conscen¬
deret et fugeret: sed econtra et nauis et ipse
ꝓpter eum ꝑiclitabant᷑ ut contereretur.
Que enim nolente deo putantur prosꝑa
uertuntur in ꝑnitiem: & nichil deo aduersan
te securum. Mistice tempestas illa furorem de¬
signat iudeoꝵ qui eum expetebant ad mortẽ¬
ad mortem: clamantes crucifige crucifige.
Et timuerunt naute. et clamauerunt
ad dm̃ suum: et miserunt uasa que erant
innaui inmare

Expanded text:
Putaverat Jonas prodesse sibi si navem conscenderet et fugeret; sed econtra et ipse, et navis propter eum periclitabatur ut contereretur. Quae enim, nolente Deo, putantur prospera, vertuntur in perniciem, et nihil adversante Deo securum. Mystice: tempestas illa furorem significat Judaeorum, qui eum exspectabant ad mortem, clamantes: « Crucifige, crucifige. » « Et timuerunt nautae, et clamaverunt viri ad Deum suum: et miserunt vasa quae erant in navi in mare
Abbreviated transcription (Latin):
et incendat altare meũ gratuito. Sensus tał
est. Nullus est in uobis qui gratuito id est sine
m̃cede mͥ seruiat: non pontifex: non sacer¬
dos: sed neq ianitor: et his qui ignem suppo¬
nit altari ad cremanda holocausta. Recipitis
enĩ appło decimas omniũ frugum ⁊ quec̃que
ex sacrificiis hostiarum uob̃ lege decreta st̃
ꝓ inde quia dm̃ insacrificiis offenditis que q̃
offerendo : agite penitentiam et dep̾camini
uultũ dñi: si quomͦ misereat᷑ uri Ex hoc loco
colligimus gratiorem ẽẽ deo seruitutem:
que inp̃sentiaꝵ mercedem non recipit. Unde
apłs gratis predicabat euangłm ÷ nocte et
die laborans oꝑando uictum manib: ut
nulli ẽẽt oneri
Non est michi uoluntas in
uobis dicit dñs exercituũ: & munus non
suscipiam de manu ur̃a

Expanded text:
et incendat altare meum gratuito? » Sensus talis est: Nullus est in vobis qui gratuito, id est sine mercede, mihi serviat, non pontifex, non sacerdos, sed neque janitor, et is qui ignem supponit altari ad cremanda holocausta. Recipitis enim a populo decimas omnium frugum, et caetera quae ex sacrificiis hostiarum vobis lege decreta sunt. Proinde quia Deum in sacrificiis offenditis debilia quaeque offerendo, agite poenitentiam, et deprecamini vultum Domini, si quomodo misereatur vestri. Ex hoc loco colligimus gratiorem esse Deo servitutem quae impraesentiarum mercedem non recipit. Unde Apostolus gratis praedicabat Evangelium, nocte et die laborans operando victum manibus, ut nulli esset oneri. « Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu
Abbreviated transcription (Latin):
pseudo ꝓpħis falsa uaticinantib et oꝑtis
confusione. ipse sp̃c sc̃i instinctu loquatur.
et annuntiet iudicium dei et u̾itatem. Nec
pacem sicut illi p̃dicet ut mordeat aliquid.
peccatum suum: quod idola pro deo colue¬
runt: et quod xp̃m crucifixerunt. Possunt
hec referri ad doctores pessimos: qui dĩpo¬
ꝑulum adulando supplantant: dicentes.
Habe fidem ÷ illa te saluabit: non necesse
est ut continenter uiuas. Et hoc faciunt
ut accipiant commoda terrena: ut eos
deuorent: siue accipiendo bona illorum:
siue spiritaliter interimendo animas eoꝵ.
Suꝑ huius cemodi ꝓpħas occidet sol iusticie.
& confundent᷑ et oꝑient᷑ uultus eoꝵ con
fusione. Audite hoc pͥncipes et duces do-

Expanded text:
pseudoprophetis falsa vaticinantibus et opertis confusione, ipse sancti Spiritus instinctu loquatur, et annuntiet judicium Domini et veritatem, nec pacem sicut illi praedicet, ut mordeat aliquid, m suum, quia idola pro Deo coluerunt, et quia Christum crucifixerunt. Possunt haec referri ad doctores pessimos, qui Dei populum adulando supplantant, dicentes: Habe fidem, illa te salvabit; non necesse est ut continenter vivas. Et hoc faciunt, ut accipiant commoda terrena, et ut eos devorent, sive accipiendo bona illorum, sive spiritualiter interimendo animas eorum. Super hujuscemodi prophetas occidet Sol justitiae, et tunc confundentur, et operientur vultus eorum fusione. « Audite haec, principes domus
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemie siue esum eorum que idolis
sunt immolata: ut his ablatis relinquat᷑
ipsa deo nr̃o : & spreta multorum cult᷑a.
unum tantum dm̃ incipiat adorare. Sit¬
quoꝙ dux iniuda: ut pͥor populus qͥ
hic ꝑiudam signatur uertatur in caudã
et nouissimus qui erat cauda transeat in
caput. Et accaron quondam sterilis et era¬
dicata id est gentilitas:. sit quasi iebu seus
id est quasi ierłm. Que ciuitas: trib no¬
minib diu̾sis temporib appellata ẽ. Pri¬
mum dicta est salem: deinde aiebuseis
possessa uocata est iebus. Sic comunctis
duob nominib ieb et salem: dicta est
ierłm. Accaron erit quasi iebuseus: quia
gentes accipient gr̃am: quam aliquando
ierosolimite habuerunt credentes indm̃
Et circumdabo domum meam
d est eccłia¬
ꝓpter eos qui hereditatem capiunt salutis
quoꝵ p̃sidio uallatur eccl̃ia. dicente psalmi
exactor. id est diabolus. De quo ysaias. Quo¬
modo quieuit exactor: cessauit tributũ:

Expanded text:
blasphemiae, sive esus eorum quae idolis sunt immolata, ut his ablatis relinquatur ipsa Deo nostro, et spreta multorum cura, unum tantum Deum incipiat adorare, sitque dux in Juda, ut prior populus, qui hic per Judam signatur, vertatur in caudam, et novissimus qui erat cauda, transeat in caput. « Et Accaron » quondam sterilis et eradicata, id est, gentilitas sit. « Quasi Jebusaeus, » id est, quasi Hierusalem, quae civitas tribus nominibus diversis temporibus appellata est. Primo dicta est Salem, deinde a Jebusaeis possessa, vocata est Jebus, sicque conjunctis duobus nominibus Jebus et Salem, dicta est Hierusalem. Accaron erit quasi Jebusaeus, quia gentes accipient gratiam, quam aliquando Hierosolymitae habuerunt credentes in Deum. « Et circumdabo domum meam, » id est Eccpropter eos qui haereditatem capiunt salutis, quorum praesidio vallatur Ecclesia, dicente Psalmisexactor, » id est diabolus, de quo Isaias: « Quomodo quievit exactor, cessavit tributum? »
Abbreviated transcription (Latin):
reges: ego etiam condidi populos. regib sub¬
iectos. Quia ergo mea sunt creatura. et
omnia eoꝵ semꝑ intueor oꝑa: non desꝑent
sed penitentiam agant: et ego suscipiam
eos. Quia nunc fornicatus est effraim. Hoc ẽ.¬
reges eoꝵ inp̃senti tempore adei cultu
recedentes forncari ceꝑunt: uitulos aureos
nicante rege populus est secutus: paremq
impietatẽ pari studio compleuerunt. Ubi
a suꝑiorib ungendum: & hoc scio ego
Hon dabunt cogitationes suas ut conu̾tant᷑
ad dm̃ suum: quia sp̃c forncationum in
medio eoꝵ & dñm non cognouerunt. licet

Expanded text:
reges. Ego etiam condidi populos regibus subjectos. Quia ergo mea sunt creatura, et omnia eorum intueor opera, non desperent, sed poenitentiam agant, et suscipiam eos. « Quia fornicatus est nunc Ephraim. » reges eorum in praesenti tempore a Dei cultu recedentes, fornicari coeperunt vitulos aureos nicante rege, populus est secutus, paremque impietatem pari studio compleverunt, ubi a superioribus jungendum, et hoc ego scio. « Non dabunt cogitationes suas ut convertantur ad Deum suum, quia spiritus fornicationum in medio eorum, et Deum non cognoverunt. » Licet
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Comedite amici: bibite et in ebriamini
carissimi. Sicq placebit dño eoꝵ ebrietas qͣsi
libatio sacrificii : & sicut cornua altaris id ẽ
.iiii. anguli quos semel inanno pontifex in¬
gressus in sc̃a sc̃orum cum sanguine digito
insanguine intincto tangebat. Saluabit qͦꝙ¬

Expanded text:
tia: « Comedite, amici, bibite et inebriamini, charissimi. » Sicque placebit Deo eorum ebrietas, quasi libatio sacrificii, et sicut cornua altaris, id est quatuor anguli, quos semel in anno pontifex ingressus in Sancta sanctorum cum sanguine digito in sanguine intincto tangebat. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
Gurges aquaꝵ ua¬
lida tempestas ꝑsequutionis transiit: id est
conquieuit. postquam montes id est scłi pote¬
states xp̃m agnouerunt. Siue alio sensu
gurges aquarum id ẽ. p̃dicatio apłoꝵ transiit:
nuntiata ꝑ omnes mundi t̾minos. Dedit abys¬
sus uocem suam:

Expanded text:
Gurges aquarum valida tempestas persecutionis, transiit, id est conquievit, postquam montes, id est saeculi potestates Christum agnoverunt. Sive alio sensu: gurges aquarum, id est praedicatio apostolorum, transiit, nuntiata per omnes mundi terminos. « Dedit abyssus vocem suam:
Abbreviated transcription (Latin):
Quia inquit ut templum fundatum est nequa¬
quam faciam sicut prius feci huic popło affligen-¬
do illum ÷ sed dabo illis pacem: & famem pͥstini
temporis futura habundantia compensabo. Sic
et modo hereticorum uirgines: philosophorum
abstinentia. iudeorum obseruatio. nullam ha¬
bet mercedem: quia qͥcqͥd boni faciunt non in
et enuti de captiuitate diaboli. et templum dño
inse edificare ceꝑint: orietur eis multitudo
pacis. Uinea que loquitur in euangłio. ego sũ
uitis uera : dabit fructum suum. Terra quoq
bona dabit fructum suum: centesimũ sexa

Expanded text:
Quia ut templum fundatum est, nequaquam faciam sicut prius feci huic populo affligendo illum, sed dabo illis pacem, et famem pristini temporis futura abundantia compensabo. Sic et modo haereticorum virgines, philosophorum abstinentia, Judaeorum observatio, nullam habent mercedem, quia quidquid boni faciunt, non in eum, et eruti de captivitate diaboli templum Domini in se aedificare coeperint, orietur in eis multitudo pacis, vinea quae loquitur in Evangelio, « Ego sum vitis vera, » dabit fructum suum, terra quoque bona dabit fructum suum centesimum, sexa
Abbreviated transcription (Latin):
Dictum est suꝑus quod
populus israheliticus omĩa bona tempo¬
ralia que adeo ꝑceꝑat idolis deputauit:
nesciens quod deus ommpotentis om̃ib
licto deo exauro et argento quod ador¬
natum decoris acceꝑant: fecerunt fibi baal
idolum sidoniorum: quod erechiel ꝓph̃a
plemus in suo uolumine describit. Si aut̃
sp̃aliter hec uerba uoluenmus intesli¬
gere: ꝑfiumentum debemus accipere¬
reb sed indeo habere debuerant. Poleum au-¬
tem sensus illuminationem: ꝑ argentum. nito¬
rem eloquentie diuine : de qua scͥptum est.¬
examinatum. ꝑaunuum uͦ: p̃ceptum dilecti-¬

Expanded text:
Dictum est superius quod populus Israeliticus omnia bona temporalia quae a Deo perceperat idolis deputavit, nesciens quod Deus omnipotens omnibus licto Deo, ex auro et argento quod ad ornatum decoris acceperant, fecerunt sibi Baal idolum Sidoniorum, quod Ezechiel propheta plenius in suo volumine describit. Si autem spiritualiter haec verba voluerimus intelligere, per frumentum legem debemus acciperbonis, sed in Deo habere debuerant; per oleum autem, sensus illiminationem; per argentum, nitorem eloquentiae, de qua scriptum estexaminatum, eloquia
Abbreviated transcription (Latin):
.forncatio uel ad ulterium. in
diuino eloquio dupliciter accipit᷑: & ꝓ un
mundicia scilicet carnis. & ꝓ idolatria. De
qua scriptum est. ꝑdes om̃s qui fornicantur
abste. fornicat᷑ quippe uel adult̾ium ꝑ pe.¬
trat mulier que multoꝵ patet libidim:
uł suꝑ uirum suum inducit alienum. Et
quia uir anime ds̃ ẽ: populus israheliticus
plurib fornicationib se substrauerat: quia
relicto omnipotente deo. multoꝵ portenta
demonum uenerabatur. Iccirco ñc dicitur.
ut auferat formcationes suas afacie sua
id est culturam deoꝵ remoueat abamore
& p̾sentia sua : quia multoꝵ patebat libidi¬
ni: deos omniũ gentium colens. duferat
hoc ẽ. de corde quo malum opus pͥus con¬
cipit. Cor quippe int̾ ubera ẽ. De quo ut
dñs manifestat: exeunt cogitationes male.
Et illi pͥus malum incorde cogitabant: et
sic demum easdem malas cogitationes in
opus ꝓdire faciebant. Qua ꝓpt̾ hortatur
eam sermo diuinus ut hec omnia a se re-¬

Expanded text:
Fornicatio vel adulterium in sacro eloquio dupliciter accipitur, et pro immunditia carnis, et pro idololatria, de qua scriptum est: Perdes omnes qui fornicantur abs te. Fornicatur quippe vel adulterium perpetrat mulier, quae multorum patet libidini, vel super virum suum inducit alienum. Et quia vir animae Deus est, populus Israeliticus plurimis fornicationibus se substraverat, quia relicto omnipotente Deo, multorum portenta daemonum venerabatur. Idcirco nunc dicitur: « Ut auferat fornicationes suas a facie sua, » id est, culturam deorum removeat ab amore et praesentia sua, quia multorum patebat libidini, deos omnium gentium colens. Auferat hoc est de corde, quo malum opus primum concipitur. Cor quippe inter ubera est, de quo ut Dominus manifestat exeunt cogitationes malae. Et illi prius malum in corde cogitabant, et sic demum cogitationes in opus pravum prodire faciebant. Quapropter hortatur eam sermo divinus, ut haec omnia a se re
Abbreviated transcription (Latin):
dicium. Dolet ppha. siue populus excaius
ꝑsona loquitur quod non ueritate sed potentia
adu̾sum se iudicatum sit: et nichil ex lege.
sed ꝑium omnia sustinuerit. unde ipsum
iudicium nullum finem habuerit. fins enĩ
iudicii ẽ: iudicare iuste. Quare autem ista
dixerit: ostendit subdens. Quia impius na
buchodonosor p̃ualet adu̾sus iustum: iudã.
Nechao impius rex egypti: adũsus sc̃m
iosiam. Daniel et tres pueri mr̃es seruunt
regi nequissimo nabuchodonosor. Potest hoc
et ad scõs referri qui quenint᷑. cur contra eos
ꝑsecutores p̃ualeant: cum iudex impius accep¬
tis munerib innoxium dampnet. & reum ab¬
soluat. Aspicite ingentib ⁊ uidete. & ammnira¬
mini et obstupescite: quia opus facio indiebi

Expanded text:
um. » Dolet propheta sive populus, ex cujus persona loquitur, quia non veritate, sed potentia adversum se judicatum sit, et nihil ex lege, sed per vim omnia sustinuerint, unde ipsum judicium nullum finem habuerit. Finis enim judicii est, judicare juste. Quare autem ista dixerit, ostendit subdens: Quia impius, id est Nabuchodonosor, praevalet adversus justum, id est Judam. Nechao impius rex Aegypti, adversus sanctum Josiam. Daniel et tres pueri martyres serviunt regi iniquissimo Nabuchodonosor. Potest hoc et ad sanctos referri, qui queruntur cur contra eos persecutores praevaleant, cur judex impiissimus, acceptis muneribus, innoxium damnet, et reum absolvat. « Aspicite in gentibus, et videte, et admiramini, et obstupescite, quia opus factum e
Abbreviated transcription (Latin):
tum referri: cum iam euacuauerit omnẽ
pͥncipatum & potestatẽ : et cum nouissime
destructa fuerit inimica mors: quando electi
liberi abomni corruptione et metu mortis
accubabunt seturi in pascuis beate uisiois
lei. Lauda filia syon: iubila tu isrł. filia
est in contemplatione dñ consistit. Hanc
alloquitur sp̃c sanctus ut laudet et gratias
agat regi isrł xp̃o dño qui eam redemit:
quiq faccus ẽ. ei adeo iusticia. et sc̃ĩficatio
sum est ierłm que ẽ. mat̾ nr̃a. Monet ergo
eam ut exultet: non qualicumq exultatiõe
sed inomni corde. Et causa subditur quare
iudicium tuum. hoc

Expanded text:
tum, cum jam evacuaverit omnem principatum et potestatem, et cum novissime destructa fuerit inimica mors, quando electi liberi ab omni corruptione et metu mortis, accubabunt securi in pascuis beatae visionis ei. « Lauda, filia Sion, jubila » tu, « Israest, in contemplatione Domini consistit. Hanc alloquitur Spiritus sanctus, ut laudet et gratias agat regi Israel Christo Domino, qui eam redemit, quique factus est ei a Deo justitia et sanctificatio sum est Hierusalem, quae est mater nostra. Monet ergo eam ut exsultet, non qualicunque exsultatione, sed in omni corde. Et causa subditur quare judicium tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
Bacuc propħa oui apud hebreos
ab acuc dicitur: propħauit iam
iuda idest duab tribub anabu¬
chodonosor incaptiuitatem ductis.
Quod scire possumus ex libro da-¬
nielis: qui fuit unus excaptiuitate iude. Ad
quem cum in latu leonum positus eẽt: hic
ꝓpheta cum prandio de iudea ꝑ angłm de por-¬
tatus ẽ. Int̾pretatur autẽ abacuc amplexais.
siue amplexatio: quod amabilis dñi fuerit.
uel quia luctatus est cum dñõ: et quasi quo¬
dam certamine eum circumplexus sit. Nul¬
lus enim ꝓpħa tam audacter ad disceptio¬
nem p̾sumpsit dñm ꝓuocare: & dicere. Us¬
quod uidit abacuc propħa. Ubicumq in
propħis onus ponitur: pondus miseriaꝵ.
et afflictio designatur. Ad tendendum aute
quod sequit᷑. Quod iudit abacue propħa.
Uidebat enim id est intelligebat que dicebat
Non sicut montanus hereticus insanit dicens.
ignorasse ꝓphas que loquebantur.: & more
insamentium dedisse eos sine m̃te sonum.
Usquequo dñe clamabo ⁊ ñ exaudies: uocife¬

Expanded text:
bacuc propheta, qui apud Hebraeos Chabacuk dicitur, prophetavit jam Juda, id est duabus tribubus a Nabuchodonosor in captivitatem ductis. Quod scire possumus ex libro Danielis, qui fuit unus ex captivitate Judae, ad quem cum in lacu positus esset, hic propheta cum prandio de Judaea per angelum deportatus est. Interpretatur autem Chabacuk amplexans, sive amplexatio, quia amabilis Domini fuerit, vel quia luctatus est cum Domino, et quasi quodam certamine eum amplexus sit. Nullus enim prophetarum tam audacter ad disceptationem praesumpsit Dominum provocare et dicere: « Usquod vidit Habacuc propheta. » Ubicunque in prophetis onus ponitur, pondus miseriarum et afflictio designatur. Attendendum autem quod sequitur: Quod vidit Habacuc propheta. Videbat, id est intelligebat quae dicebat, non sicut Montanus haereticus insanit, dicens ignorasse prophetas quae loquebantur, et more insanientium dedisse eos sine mente sonum. « Usquequo, Domine, clamabo, et non exaudies? vocife
Abbreviated transcription (Latin):
sordidis uestib indutus fuisse dicitur: siue
quia alienigenam uxorem duxerat: siue
ꝓpt̾ populi peccata cui sacerdos p̃erat:
seu ꝓpter squalorem captiuitatis

Expanded text:
sordidis vestibus indutus fuisse dicitur, sive quia alienigenam uxorem duxerat, sive propter populi peccata, cui sacerdos praeerat, seu propter squalorem captivitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
a sacrificiis suis. Hoc ẽ. cum fuerint depre¬
hensi abhostib confundentur et erubes-¬
cent cognoscentes hauc sibi illatam penam¬
propt̾ sacrificia: que idolis pͥus immola-¬
bant. Altiori sensu hoc adhereticos refe-¬
quando sua uaria dogmata colunt. Idõq
mittãt et contempnat eoꝵ uesamã omnẽq
eorum sꝑnat societatem: quia sacͥficium ipsoꝵ
a sacrificiis fidelium ẽ. diuisum: Dum non
recte celebrant mysteria corporis & sanguinis
dñi. Atq iccuco formcantur uarios sequen¬
do errores et immunditie carnis seruiendo:
diliguntq afferre ignominiã: Hoc est ua¬
nas et suꝑfluas traditiones auditorib suis
gaudent prebere. Quos sp̃c id est diabolus
ligat ne ualeant stabili pede in eccłia ꝑ ma-¬
nere: sed hac et illac omniuento doctͥne cir¬
tio ꝑpetuus erit luctus
tes. et attendite domus isrł & domus regis
auscultate: quia iudicium uobis est: qm̃
laqueus facti estis speculationi et rete ex

Expanded text:
a sacrificiis suis. » Hoc est, cum fuerint comprehensi ab hostibus, confundentur et erubescent, cognoscentes sibi hanc poenam illatam propter sacrificia, quae idolis prius immolabant. Altiori sensu, hoc et ad haereticos refequando sua varia dogmata colunt. Ideoquemittat et contemnat eorum vesaniam, omnemque illorum spernat societatem, quia sacrificium ipsorum a sacrificio fidelium est divisum, dum non recte celebrant mysteria corporis et sanguinis Domini, atque idcirco fornicantur varios sequendo errores, et immunditiae carnis serviendo. Diliguntque afferre ignominiam, hoc est, vanas et superfluas traditiones auditoribus suis gaudent praebere; quos spiritus, id est, diabolus, ligat, ne stabili pede in Ecclesia permaneant, sed « hac et illac omni vento doctrinae cirtio, perpetuus erit luctus.tes, et attendite, domus Israel, et domus regis auscultate: quia judicium vobis est, quoniam laqueus facti estis spec
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑturas exibitis. altera contͣ alterã: & ꝓ ici¬
emim inhermon dicit dñs. Uenite adbethel.
& impie agite: ad galgalam et multiplicate
p̃uaricationẽ: et offerte mane uictimas
uĩas trib dieb decimas uras: & sacrificate
deferm̃tato laudem: & uocate uoluntan¬
as oblationes et annuntiate. Sic enim uolui
stis filii isrł dicit dñs ds̃. Unde et ego dedi uob̃
stuporem dentium incunctis urbib uñs:
et indigentiam panum iomnib locis ur̃is.
& non estis reuersi adme dicit dñs. Ego quoq
ꝓhibui auobis ymbrem: cum adhuc tres
menses suꝑẽent usq admessem. Et plui suꝑ
ctuitatẽ unam: & suꝑ ciuitatẽ alt̾am ñ plui.
Pars una compluta est & pars suꝑ qͣm ñ plui
aruit. Et uenerunt due. et tres ciuitates
ad ciuitatẽ unam. ut biberent aqͣm et non
sunt saciate: et ñ redistis ad me dicit dñs.
ꝑcussi uos inuento urente: et in aurugine
redistis adme dicit dñs. Misi inuos mortem in

Expanded text:
aperturas exibitis altera contra alteram et proiciaperturas exibitis altera contra alteram et proiciemini in Armon dicit Dominus venite ad Bethel et impie agite ad Galgalam et multiplicate praevaricationem et offerte mane victimas vestras tribus diebus decimas vestras et sacrificate de fermentato laudem et vocate voluntariasstis, filii Israel, dicit Dominus Deus. Unde et ego dedi vobis stuporem dentium in cunctis urbibus vestris, et indigentiam panum in omnibus locis vestris: et non estis reversi ad me, dicit Dominus. Ego quoque prohibui a vobis imbrem, cum adhuc tres menses superessent usque acivitatem unam, et super civitatem alteram non plui. Pars una compluta est, et pars supra quam non plui, aruit. Et venerunt duae et tres civitates ad civitatem unam ut biberent aquam, esunt satiatae et non redistis ad me dicit Dominus percussi vos in vento urente et in aurugine redistis ad me dicit Dominus misi in vos mortem in
Abbreviated transcription (Latin):
nescierunt facere rectum dicit dñs: thesauri¬
tantes inquitatem et rapinam medib suis
ꝓpterea hec dicit dñs deus. Trbulabitur et cir¬
cuietur terra: et detraberetur exte fortitu¬
do tua: & diripientur edes tue. Hec dicit dñs.
Quomͦ sieruat pastor de ore leonis duo crura.
aut extremum auricule: sic eruentur filii
isrł qui habitant in samaria inplaga lecculi:
et ini dãmasco grabati. Audite & contestami¬
n in domo iacob dicit dñs exercituũ: quia
indie cum uisitare ceꝑo pͣuaricationes isrł
suꝑ eum: uisitabo et suꝑ altaria bethel. Et am¬
putabuntur cornia altaris et cadent int̾ram:
et ꝑcutiam domnum hemalem cum domo esti-¬
ua: et ꝑibunt domus eburnee: et dissipabũ¬
tur edes multe dicit dñs ¶Audite uerbũ
hoc uacce pingues que estis in monte sama-
rie que calumniam facitis egenis. et confrin-¬
gitis pauꝑes. que dicitis dñis ur̃is afferte et
tis et reliquias ur̃as mollis feruentib: & ꝑ¬

Expanded text:
nescierunt facere rectum dicit Dominus thesaurinescierunt facere rectum dicit Dominus thesaurizantes iniquitatem et rapinas in aedibus suis propterea haec dicit Dominus Deus tribulabitur et circumietur terra et detrahetur ex te fortitudo tua et diripientur aedes tuae haec dicit Dominus quomodo si eruat pastor de ore aut extremum auriculae sic eruentur filii Israhel qui habitant in Samaria in plaga lectuli et in Damasco grabatti audite et contestamini in domo Iacob dicit Dominus Deus exercituum quia in die cum visitare coepero praevaricationes Israhel super eum visitabo et super altaria Bethel et amputabuntur cornua altaris et cadent in terram et percutiam domum hiemalem cum domo aestiva et peribunt domus eburneae et dissipabuntur aedes multae dicit Dominus audite verbum hoc vacriae, quae calumniam facitis egenis, et confringitis pauperes, quae dicitis dominis vestris: Afferte, ettis, et reliquias vestras in ollis ferventibus.
Abbreviated transcription (Latin):
uos filii isrł: suꝑ omni cognatione qͣm eduxit
de terra egypti dicens. lantũmͦ uos cognoui ex
omnib cognationib terre: idcuro uisitabo
suꝑ uos omnes iniquitates ur̃as. Humquid
ambulabunt duo pariter: insi eis conuene
nt: humquid rugiet leo insaltu: nisi ha-¬
buerit p̃dam e Numquid dabit catulus leo¬
nis uocem decubili suo: nisi aliquid appre¬
hendent: Numquid cad et auis in laqueũ
terre absq aucupe : Num qͥd auferetur la¬
queus de terra ante qͣm quid ceꝑit: Si clan¬
get tuba incuutate et popls non expaues-¬
cet: sierit malum inciuitate quod dñs ñ
fecit: quia non faciet dñs ds uerbum nisi
reuelauerit setretum suum adseruos suos
ꝓpħas. Leo ragiet: quis non timebit: Dñs ds
locutus ẽ. quis non ꝓph̃abit : Auditum facite
inedib aroti: et inedib terre egypti: et di-¬
cite. Congregamini suꝑ montes samarie:
et uidete insamias multas inmedio eius: &
calumniam patientes inpenetrabilib eiꝰ. Et

Expanded text:
 et super omnem cognationem, quam eduxit de terra Aegypti dicens: tantummodo uos cognoui ex omnibus cognationibus terrę. Notus enim super vos omnes iniquitates vestras. Numquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? Numquid rugiet leo in saltu, nisi habuerit praedam? Numquid dabit catulus leonis vocem de cubili suo, nisi aliquid apprehenderit? Numquid cadet avis in laqueum terrae absque aucupe? Numquid auferetur laqueus de terra antequam quid ceperit? Si clanget tuba in civitate, et populus non expavescet si erit malum in civitate quod Dominus non fecit quia non faciet Dominus Deus verbum nisi revelaverit secretum suum ad servos suos prophetas leo rugiet quis non timebit Dominus Deus locutus est quis non prophetabit auditum facite in aedibus Azoti et in aedibus terrae Aegypti et dicite congregamini super montes Samariae et videte insanias multas in medio eius et calumniam patientes in penetrabilibus eius et
Abbreviated transcription (Latin):
tam finire. Quid ingemuit animal:
mugierunt greges armentiꝰ quia non
est pascua eis: sed et greges peccorum dis

Expanded text:
ticum; quid ingemuit animal, mugierunt greges armenti? quia non est pascua eis; sed et greges pecorum dis
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sonus eius exiuit infines orbis terre. Et
erit iste pax assyrius cum uenerit int̾ram
nr̃am: et quando calcauerit in domib ur̃is.

Expanded text:
et jam sonus ejus exivit in fines orbis terrae « Et erit iste pax, Assyrius cum venerit in terram nostram, et quando calcaverit in domibus
Abbreviated transcription (Latin):
tur: credens se eẽ dm̃. Unde et statuam aureã
erexit sibi: eamq omnes gentes adorare pre¬
cepit. Et cum hec fecerit ꝑtransibit id ẽ. sen¬
sum humanum amittet: & ꝓiciet᷑ ab homi¬
nib: et post hec corruet id est eẽ desinet hec
est fortitudo eius dĩ sui. Hoc ꝑhironiam le¬
gendum: ut sit sensus. hec ẽ. fortitudo ꝙ iã
dedit ei bel ds̃ sius. Talis enim fuit eius for¬
titudo: qualis et belis dĩ sui. Tropologice chal¬
dei qui demones appellantur: malos desig¬
nant angłos ꝑ quos undictam ds̃ exercet
Inmittit enim ds̃ indignationẽ. et iram: et
tubulationem ꝑangłos malos. Ipsi st̃ gensama-¬
ra: quia nulli parcunt. Uelox sp̃alis nature
sublimitate ambulans ꝑlatitudinem t̾re:
hoc est ꝑspatiosas scłi uias. ex semet ipso
iudicium eius egredietur: quia adpenam
scdm sua facta tradetur: & illius potestati
ꝑ mittunt᷑ impii. sicut phileas et ermoge¬
nes. quos apłs tradidit sathane ut discerent
non blasphemare.

Expanded text:
tur, credens se esse Deum. Unde et statuam auream erexit sibi, eamque omnes gentes adorare praecepit. Et cum hoc fecerit, pertransibit, id est sensum humanum amittet, et ejicietur ab hominibus, et post haec corruet, id est esse desinet. « Haec est fortitudo ejus dei sui. » Hoc per ironiam legendum est, ut sit sensus. Haec est fortitudo quam dedit ei Bel deus suus. Talis enim fuit ejus fortitudo, qualis et Belis dei sui. Tropologice, Chaldaei qui daemones interpretantur malos designant alios, per quos vindictam Deus exercet. Immittit enim Deus indignationem et iram et tribulationem per angelos malos. Ipsi sunt gens amara, quia nulli parcunt. Velox spiritualis naturae subtilitate, ambulans super latitudinem terrae, hoc est per spatiosas saeculi vias. Ex semetipso judicium ejus egredietur, quia ad poenam secundum sua facta tradetur, et illius potestati permittuntur impii, sicut Philetus et Hermogenes, quos Apostolus tradidit Satanae, ut discerent non blasphemare.
Abbreviated transcription (Latin):
parator in azoto: id est dñs saluator qui
separat frumenta apaleis. malos pisces
abonis: quiq iniudicio separabit oues
ab edis. Sedebit autem mazoto. ubi ignis
sp̃c dei generat filios adoptionis: ubi est
carnem assumere dignatus est de quo ysa¬
ias. Cantabo inquit dilecto meo: canticum
patruelis mei uinee sue. Ibi quoq ignis
mamille: hoc est desiderium et ardor sug¬
gendi lac doctrine sp̃alis. Nam duo ubera
eccliȩ. duo sunt testamenta: sic ait. spon
sa incanticis canticorum. Botrus cypri di¬
lectus m̃s michi: inter ubera mea cõmo¬
abitur. Et disꝑdam suꝑbiam philistii m

Expanded text:
parator in Azoto, id est, Dominus Salvator, qui parator in Azoto, id est, Dominus Salvator, qui separat frumentum a paleis, malos pisces a bonis, quique in judicio separabit oves ab haedis. Sedebit autem in Azoto, ubi ignis spiritus Dei generat filios adoptionis, ubi est carnem assumere dignatus est, et de quo Isaias: Cantabo, inquit, dilecto meo canticum patruelis mei, vineae meae. Ibi quoque ignis mamillae, hoc est, desiderium et ardor sugendi lac doctrinae spiritualis. Nam duo ubera Ecclesiae, duo sunt Testamenta, sicut sponsa indicat in Canticis canticorum: « Botrus Cypri dilectus meus mihi, inter ubera mea commobitur. » « Et disperdam superbiam Philisti
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates philistinorum quod emath sit in
terminis damasci: et tyras et sidon adean
transierint easq uiderint possessas adño:
dolebunt actimore replebunt᷑: quia uide¬
bunt spem quam in idolis posuerant ẽẽ
confusam. Ascalon int̾pretatur ignobilis.
siue ponderata. Gaza fortis: aut imꝑium.
Accaron sterilis: sine eradicata. Adtꝰ ignis get̾a
uł ignis patrui uel ignis mamille. Iebuseus.
diu̾so modo a diabolo deceptas. Nam asca¬
lon inqua antea erat diabolus qui est ig¬
nis ignobilis. et admensuram uel pondꝰ
ꝑ uenerat peccatorum uidelicet gentium
populus timuit utili pauore conterrita
mittebat: doluit nimis. agens peniten¬
diam priorum scelerum. Accaron quoq
sterilis et absq dei noticia: non habens
sp̃ales filios: eradicata est aberrore. quo
quasi firma radice tenebatur. Cum eige
he ciuitates fuerint ꝑterrite quas diximꝰ
figurare gentes: et doluerint. eo quod
spes earum frustrata sit: tunc sedebit. se¬

Expanded text:
civitates Philistinorum, quod Emath sit in terminis Damasci, et Tyrus et Sidon ad eam transierint, easque viderint possessas a Domino, dolebunt ac timore replebuntur, quia videbunt spem quam in idolis posuerant, esse confusam. Ascalon interpretatur ignis ignobilis, sive ponderata; Gaza, fortis aut imperium, Accaron autem, sterilis, sive eradicata; Azotus, ignis generans, vel ignis patrui, vel ignis mamillae. Jebusaeus eo modo a diabolo deceptas. Nam Ascalon, in qua antea fuerat diabolus, qui est ignis ignobilis, et ad mensuram vel pondus pervenerat peccatorum, videlicet gentium populus, timuit tali pavore perterrita. dololatriae promittebat, doluit nimis, agens poenitentiam priorum scelerum. Accaron quoque sterilis, et absque Dei notitia, non habens spirituales filios, eradicata est ab errore, quo quasi firma radice tenebatur. Cum ergo hae civitates fuerint perterritae, quas diximus figurare gentes, et doluerint eo quod spes earum frustrata sit, tunc sedebit se
Abbreviated transcription (Latin):
nun. que hebraice dr̃ borith: qua ue-¬
stes minium sordib infecte lauantur.
Illis enim qui grauit̾ peccauernt ent ig¬
ns conflans et exurens: illis uero qui leuia
peccata cominiserunt: erit herba fullo¬
enim habent sordes leuium peccatoꝵ:¬
Qui uͦ sãguine. hoc est grauib cͥminib
infecti sunt: sp̃u ardoris exurentur ut
purgentur
Et sedebit conflans et emun¬

Expanded text:
 quae Hebraice dicitur borith, qua vestes nimium sordibus infectae lavantur. Illis enim qui graviter peccaverunt, erit ignis conflans et exurens: illis vero qui levia peccata commiserunt, erit herba fulloenim habent sordes levium peccatoqui vero sanguine, hoc est, gravibus criminibus infecti sunt, spiritu ardoris exurentur ut purgentur. « Et sedebit conflans et emun
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium dedit pater. Iubetur gͦ mansue¬
as ut querant mansuetum : ut quod ininꝰ
est in illis: ab illo qui ẽ. iuitutum omnium
sins. ꝑficiatur. Sed et hoc sciendum: quia
iustis et mansuetis loquens. quasi dubitati¬
ue dicit¬
it si forte abscondamini indie furoris
domini. Quid fiet de peccatorib
quia gara
de strueta enit: & ascalon in desertum. Aro¬
tum inmeridie eicient: & accaron eradica

Expanded text:
judicium dedit Pater. Jubetur ergo mansuetis ut quaerant mansuetum, ut quod minus est in illis, ab illo qui est virtutum omnium finis, perficiatur. Sed et hoc dicendum, quod justis et mansuetis loquens, quasi dubitative dicit: Si forte abscondamini in die furoris Domini, quid fiet de peccatoribus? « Quia Gaza destructa erit, et Ascalon in desertum. Azotum in meridie ejicient, et Acaron eradica
Abbreviated transcription (Latin):
cetum dixit: ipsam rem breuius explicans
Quod uero p̃parauit uel abimtio cũ eum
conderet psalmista dicente. Draco iste quem¬
id est iuxta nauim fecit uenire: ut insuos
ds p̃cepit inferno qui est draco immanissimꝰ
carnis latentem hamum diuinitatis. Atq
ideo quantum exultauit indeuoratione:
tantum luxit inuomitu: ruxta osee ꝓpħam
Ero mors tua omors: morsus tuus ero inferoe.
Et erat ionas inuentre piscis: tͥb dieb et
trib noctib Hoc et inse impletum ipse

Expanded text:
cetum dixit, ipsam rem brevius explicans. Quod vero praeparavit, vel ab initio cum eum conderet, Psalmista dicente: Draco iste quemid est juxta navim fecit venire, ut in suos ominus Deus Pater praecepit inferno, qui est draco immanissimuscarnis hamum divinitatis, atque ideo quantum exsultavit in devoratione, tantum luxit in vomitu, juxta Osee prophetiam: « Ero mors tua, o mors, morsus tuus ero, inferne. » « Et erat Jonas in ventre piscis tribus diebus et tribus noctibus.
Abbreviated transcription (Latin):
erit indie correptionis. In hoc loco non¬
ipse decem tribuum populus compre¬
hendit᷑. Diem autem correptionis ap-¬
pellat tempus quo traditi sunt hostib
ꝓpt̾ sua peccata: ut qui noluerant dõ
seriure in prosꝑitate : correptionem sus¬
tinerent hostium: uariis afflicci mise¬
riis. Qua uidelicet die facti sunt in de¬
solationem et reges & subiecti illoꝵ: qͣndo
quib dam interfectis cet̾is autem in capti¬
uitatem adductis. terra eorum a suis
cultorib uacua remansit
Intribubus

Expanded text:
erit in die correctionis. » In hoc loco ipse decem tribuum populus designatur. Diem correptionis appellat tempus quo traditi sunt hostibus propter peccata sua, ut qui noluerunt Deo servire in prosperitate, correptionem sustinerent hostium variis afflicti miseriis. Qua videlicet die facti sunt in desolationem et reges et subjecti illorum, quando quibusdam interfectis, caeteris autem in captivitatem abductis, terra eorum a suis cultoribus vacua remansit. « In tribubus
Abbreviated transcription (Latin):
pierunt: quia quod certissime uenturum
erat quasi iam uenisse p̃uidebat. Non au-¬
tem soli ꝑibunt qui insuis diuiciis głant᷑
sed etiam qui inflantur de dignitatib seculi:¬
& tument uana nobilitate. pulchritudine
uel robore corporis. cet̾isq mundi uanitatib
extolluntur
Et ent intempore illo scruta¬
bor ierłm in lucernis: & iusitabo suꝑ uiros¬

Expanded text:
perierunt; » quia quod certissime venturum perierunt; » quia quod certissime venturum erat, quasi jam venisse praevidebat. Non autem soli peribunt, qui in suis divitiis gloriantur, sed etiam qui inflantur de dignitatibus saeculi, tument vana nobilitate, pulchritudine vel robore corporis, caeterisque mundi vanitatibus extolluntur. « Et erit in tempore illo scrutabor Hierusalem in lucernis,
Abbreviated transcription (Latin):
omnis populus canaan. Pilam hoc loco
uas debemus acciꝑe: inquo frumenta pin-¬
suntur. id est tunduntur: et est ꝓducta
pi. sillaba. Nlam alud ẽ. pila .pi. correpta:
sphera uidelicet pilorum. qua pueri ludũt
pilam gͦ appellat ierłm. Qua enim ui et
impetu frumenta feriente desuꝑ pilo tun¬
duntur: ita deporta piscium. et de scd̃a.
atq de collib ꝓruens decurret romanorum
uel chaldeorum exercitus: & cõminuet omĩa
Dopulum autem canaan popłm iudeoꝵ ap¬
pellat: quia impietates cananeoꝵ agebant.
Nam et daniel impudicum senem semen
chanaan uocat. Uenientib itaq bostib con¬
titescent nimio metu: & suoꝵ scelerum con¬
scientia exagitati. nec saltim dm̃ quem offen¬
derunt inuocare audebunt
confidebant. et se quasi in uolutos et circum¬
septos miniis opib estimabant: & iccirco
pauꝑes despiciebant. Et notandum quod ñ
futuro tempore dicit. conticesc̾et chanaan.
aut disꝑibunt: sed p̃terito conticuit. et dis¬

Expanded text:
omnis populus Chanaan. » Pilam hoc loco vas debemus accipere, in quo frumenta pinsuntur, id est tunduntur, et est producta pi syllaba. Nam aliud est pila pi correpta, sphaera videlicet pilorum, qua pueri ludunt. Pilam ergo appellat Hierusalem, quasi enim vi et impetu frumenta feriente desuper pilo tunditur; ita de porta piscium et de secunda atque de collibus proruens, decurret Chaldaeorum vel Romanorum exercitus, et comminuet omnia. Populum autem Chanaan, populum Judaeorum appellat, quia impietates Chananaeorum agebant: nam et Daniel impudicum senem semen Chanaan vocat. Venientibus itaque hostibus, conticescent nimio metu, et suorum scelerum conscientia exagitati, nec saltem Deum quem offenderunt, invocare audebunt.confidebant, et se quasi involutos et circumseptos nimiis opibus aestimabant, et idcirco pauperes despiciebant. Et notandum quod non futuro tempore dixit: Conticescet Chanaan, aut disperibunt, sed de praeterito, « conticuit » et « dis
Abbreviated transcription (Latin):
tes: et tates deuorante impio iustiorem se
iustum autem dicimus isrł non quo ꝑfecte
iustus est: s qͦd comparatione oppͥmentis
impii iustus uideat᷑. Et facies homines qͣsi. u

Expanded text:
tes, et taces devorante impio justiorem se? » Justum autem dicimus Israel, non quo perfecte justus sit, sed quod in comparatione opprimentis impii justus videatur. « Et facies hominis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
S qui dei sunt sc̃oꝵ anime. suꝑ quas ascendit
dñs ut eas possideat: et ab erroꝵ deuiis adue¬
ntatis tramitem dirigat. Ex his equis erat ille
qͥ dicebat. Ut iumentum factus sum apud te
his equis et currib uallabatur heliseus ꝓpħ̃a:
quos etiam metuenti puero suo ostendit. Ait
enim scͥptura libri regum. quia aspexit: et ecce
mons plents equis igneis et quadrige ignee
incircuitu helisei. Et hoc notandum: quod in
tantis milib equoꝵ et curruum. nullus as¬
censor eorum cernitur. Ille enim auriga erat.
et reccor: cui psalmista canit. qui sedes suꝑche
dit deus: & quadrige eius saluatio uel ut alia
translatio dicit: equitatus eius sanitas. Equi¬
tatus dei iustoꝵ omnium est multitudo totiꝰ
humani generis saluatio: quia in scĩs equitans
totum lustrauit et saluauit orbem. Suscita
suscitabis arcum tuum.i

Expanded text:
qui Dei sunt sanctorum animae, super quas ascendit Dominus ut eas possideat, et ab errorum deviis ad veritatis tramitem dirigat. Ex his equis erat ille qui dicebat: « Ut jumentum factus sum apud te. » His equis et curribus vallatur Eliseus propheta, quos etiam metuenti puero suo ostendit. Ait enim Scriptura libri Regum: « Quia aspexit, et ecce mons plenus equis igneis, et quadrigae igneae in circuitu Elisei. » Et hoc notandum quod in tantis millibus equorum et curruum, nullus ascensor eorum cernitur. Ille enim erat auriga et rector, cui Psalmista canit: « Qui sedes superdit Deus, et quadrigae ejus salvatio; vel, ut alia translatio dicit, Equitatus tuus sanitas. Equitatus Dei justorum omnium est multitudo, totius humani generis salvatio, quia in sanctis equitans, totum lustravit et salvavit orbem. « Suscitans suscitabis arcum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
quis hic
pro raro accipit᷑. Hoc autem referendum ẽ
ad regiam potestatem: quam tunc demporis
in ⁊orobabel aduersarii despiciebant: et ꝓ
nichilo ducebant. Monet ergo zorobabel
& iħm atq omnem popłm edificantem: ut
non timeant aduersarios qui eos edificare
ꝓhibebant: sed potius audiant dñm cohor¬
tantem: et suum illis auxilium ꝓmittentẽ
Sequitur enim. Et letabuntur. id ẽ. ꝓpau¬
corum dierum. despectu: maiore gaudio re-¬
plebuntur. Potest et ita intelligi. Rars
est qui paruos dies huius seculi despiciat:
quia nimirum multi sunt qui hoc scło delec¬
tantur: adeo ut si possent. semꝑ hic iuiuere
uellent. Cum gͦ uiderimus huius scłi
amatores fulgere auro ⁊ purpura gemmis¬
q rutilare: stipari officiis ministroꝵ. pos¬
sumus hoc assumere et dicere. Quis despi¬
cit dies parcios: parui enim sunt omnes
dies presentis uite: quantum us longissi¬
mo tempoꝵ spatio tendantur. Unde etia¬
cob dicebat. dies mei parui et mali.

Expanded text:
Quis hic pro raro accipitur. Hoc autem referendum est ad regiam potestatem, quam tunc temporis in Zorobabel adversarii despiciebant, et pro nihilo ducebant. Monet ergo Zorobabel et Jesum atque omnem populum aedificantem, ut non timeant adversarios, qui eos aedificare prohibeant, sed potius audiant Dominum cohortantem, et suum illis auxilium promittentem. Sequitur enim: « Et laetabuntur, » id est paucorum dierum despectu, majori gaudio replebuntur. Potest ita intelligi: Rarus est, qui parvos dies hujus saeculi despiciat, quoniam nimirum multi sunt, qui hoc saeculo delectantur adeo, ut si possent, semper hic vivere vellent. Cum ergo viderimus hujus saeculi amatores fulgere auro, purpura, gemmisque rutilare, stipari officiis ministrorum, possumus hoc assumere et dicere: Quis enim despexit dies parvos? Parvi enim sunt omnes dies praesentis vitae, quantumvis longissimo temporum spatio tendantur. Unde et Jacob dicebat: « Dies mei parvi et mali. » «
Abbreviated transcription (Latin):
or effecta: pͥstinos mores non reliquit : sed
rursum fornicata ẽ. cum amatorib suis.
huius uiri: It̾um hortantis filios ut suã
redarguant matrem: quia ipsis credentib
ipsa ininfidelitate ꝑmansit. Hoc tunc¬
impletum ẽ: quando petius udeis lam̃-¬
tantib dicebat. Penitentiã agite : & bapti-
qͥa ipsa ñ uxor mea: et ego non uir eius
quoniã ipsa me reppulit. et ego abiciam eã
ne sim uir eius. Uir quippe eccłiȩ xp̃c est de
in domo sua.
Auferat fornicationes suas
afacie sua: & adulteria sua demedio
ub̃um suoꝵ. F

Expanded text:
or effecta, mores pristinos non reliquit, et rursum fornicata est cum amatoribus suis. hujus viri, iterum adhortantis filios suos ut suam redarguant matrem, quia ipsis credentibus, illa in infidelitate permansit. Hoc impletum est tunc, quando Petrus Judaeis lacrymantibus dicebat: quia ipsa non uxor mea, et ego non vir ejus. Quoniam enim ipsa me repulit, et ego abjiciam eam ne sim vir ejus. Vir quippe Ecclesiae Christus ein domo sua. « Auferat fornicationes suas a facie sua, et adulteria sua de medio uberum suo
Abbreviated transcription (Latin):
sub audis sacri¬
sicabant: quia bona erat umbra eiꝰ. Ueritatẽ
iudĩ ꝑdiderant: & ictuto hec faciebant. Prece¬
perat quippe ds in lege: ne sacrificaretur ei¬
nisi in loco quem elegisset. Sed illi ꝓpt̾ uolup¬
tates suas sicut suꝑus dictum est in delecta¬
bilib lucorum & montium locis sacrifica¬
bant idolis: subumbra arboꝵ altaria faci-¬
entes: quarum amenitate allecti in mundi
buerat plantari nemus: iuxta altare suum
re erunt: Hoc ẽ. thoꝵ¬
ꝓpͥum relinquentes: alienis se coniungẽt
Non uisitabo suꝑ filias ur̃as cum fuerint
fornicate: & suꝑ sponsas ur̃as cũ adult̾auerint.

Expanded text:
subauditur sacrificabant, « quia bona erat umbra ejus. » Veritatem Judaei perdiderunt, et idcirco hoc faciebant. Praeceperat quippe Dominus in lege ne sacrificaretur nisi in loco quem elegisset; sed illi propter voluptates suas, ut superius dictum est, in delectabilibus lucorum et montium locis sacrificabant idolis, sub umbra arborum altaria facientes, quarum amoenitate allecti, immunditbuerat plantari nemus juxta altare suum.e erunt, » hoc est, tprium relinquentes, alienis se jungent. « Non visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, et super sponsas vestras cum adu
Abbreviated transcription (Latin):
mauit ysaias. osee. iheremias. cet̾iq ꝑ
et quasi desꝑati non audierunt. Itxta
quod et sanctus daniel id ipsum confitet᷑.
orans dñm ꝓliberatione popłi sui. Ii
Inlie
uicesima quarta un decimo mense sabath
inanno scdõ darii: factum ẽ. u̾bum dm̃
ad rachanam filium barachie. Mensis

Expanded text:
mavit Isaias, Osee, Jeremias, caeterique per  quasi desperantes non audierunt; juxta quod et sanctus Daniel idipsum confitetur, orans Dominum pro liberatione populi sui. « In die vicesima quarta undecimi mensis Sabat, in anno secundo Darii regis, factum est verbum Domini ad Zachariam filium Barachiae, fi
Abbreviated transcription (Latin):
id est nabuchodonosor ut ꝑ eius potentiam
iuste iudices: et corrigas peccantes. Hoc est enĩ
quod sequitur. fortem ut corriperes funda¬
stieum. Id est adhoc. tantam et tam solidam
ei dedisti fortitudinem: ut ꝑ eum cornperes
delinquentes. Hec autem que ad litteram
de chaldeis et rege eoꝵ dicuntur possunt
etiam addiabolum referri: quem ds̃ in iudicio
posuit. et quasi camificem fortissimum: ut
ꝑ eum malos suppliciis afficiat bonos autem
afflictos autem ꝓbet. Mundi sunt oculi tui
ne uideas malum: et respicere adiniquita¬
tem non pot̾is. Scio inquid dñe quod malũ

Expanded text:
id est Nabuchodonosor, et per ejus potentiam juste judices, et corrigas peccantes. Hoc est enim quod sequitur, « et fortem, ut corriperes, fundasti eum » id est ad hoc tantam et tam solidam ei dedisti fortitudinem, ut per eum corriperes delinquentes. Haec autem, quae ad litteram de Chaldaeis et rege eorum dicuntur, possunt etiam ad diabolum referri, quem Deus in judicio posuit, et quasi carnificem fortissimum, ut per eum malos suppliciis afficiat, bonos autem afflictos probet. « Mundi sunt oculi tui, ne videas malum, et respicere ad iniquitatem non poteris. » Scio inquit, Domine, quod malu
Abbreviated transcription (Latin):
gunt: sic uniuersa terra gloria domini reple¬
bitur. Inquibdam codicib legitur negatiue:
non sunt hec adnõ exercituum. Et est sensus.
talis edificatio que fit insanguinib et ininiqui¬
tate: non est adnõ. Ue qui potum dat amico
suo : mittens fel suum. et in ebrrans ut aspi

Expanded text:
gunt, sic universa terra gloria Domini replebitur. In quibusdam codicibus legitur negative, Non sunt haec a Domino exercituum; et est sensus: Talis aedificatio, quae fit in sanguinibus et iniquitate, non est a Domino. « Vae qui potum dat amico suo, mittens fel suum et inebrians, ut aspi