comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onuersatione adeo ꝑpetue ꝓmereri beatitu¬
dinis głam: & omniũ ore laudari : Cogitemꝰ
quotidie qua fiducia ueniamus ante tribu¬
nal summi udicis: quid boni oꝑis nobiscum
deferamus. Equitas illius nulliis accipiet ꝑso¬
nam: sed unicuiq reddet scđ̃m oꝑa sua. Et qui
plus laborat in oꝑe dei: plus mercedis accipiet
in regno dei. Unus quisq in qua uocatione
uocatus est: in ea uiriliter suam oꝑetur salu¬
tem. Om̃ib cȩlestis regni ianua patescit: sed
meritoꝵ qualitas alium introducit alium ex¬
pellit. Quam miserum ẽ. hominẽ agła exclu¬
di scõrum: &e ęternis cũ diabolo deputari flam¬
mis: Peccatoꝵ sarcina animam submergit in
tartara: iusticiȩ abundantia ad cęlestẽ uehit
głam. Frequentemus sepius ȩccłam xp̃i: audi¬
amus in ea diligentius uerba dei: &e quod aure
ꝑcipimus hoc corde retineamus. ut boni oꝑis
fructum feramꝰ in pacientia: & fr̃no amore unꝰ¬

Expanded text:
conversatione a Deo perpetuae promereri beatituconversatione a Deo perpetuae promereri beatitudinis gloriam, et omnium ore laudari? Cogitemus quotidie, qua fiducia veniamus ante tribunal summi judicis, quid boni operis nobiscum deferamus. Aequitas illius nullius accipiet personam; sed unicuique reddet secundum opera sua: et qui plus laborat in opere Dei, plus mercedis accipiet in regno Dei. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea viriliter suam operetur salutem. Omnibus coelestis regni janua patescit, 174 sed meritorum qualitas alium introducit, alium expellit. Quam miserum est hominem a gloria excludi sanctorum, et aeternis cum diabolo deputari flammis! Peccatorum sarcina animam submergit in tartara: justitiae abundantia ad coelestem evehit gloriam. Frequentemus saepius ecclesiam Christi; audiamus in ea diligentius verba Dei; et quod aure percipimus, hoc corde retineamus, ut fructum boni operis feramus in patientia, et fraterno amore unu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ miracłis. maior ẽ. euangłicȩ p̃dicationiꝰ
instantia: &e sc̃ȩ caritatis in corde flagrantia
ualde enim uiriliter accepta dñicȩ peccuniȩ
talenta multiplicare studuit: ideo feliciter
sibi audiet dnm dicentem. Euge serue bone
e fidelis quia suꝑ pauca fuisti fidelis: supra
multa te constituam: intra in gaudiũ dñi
tui. Parua sunt p̃sentis uitȩ bona: in com¬
paratione futuroꝵ bonorum. Sed qui in his
fideliter laborat: in illis feliciter requiescit:
multoꝵ laborauit salute: Ideo plurimors p̾¬
mia in die iudicii suscepturus erit. Se ipsum
ꝑabstinentiȩ macerauit rigorem. Aliis ꝑ p̃di¬
cationis ꝓfuit sedulitatẽ: ideo laudabilis om¬
nib extat. iuxta uocẽ sapientissimi salomo¬
nis. Memoria iusti cum laudib: &e nomen
impiorũ putrescit. Dum uita iustoꝵ lauda¬
dur: iniquitas impiorum quasi stercus detesta¬
dir ab omnib. Quid ẽ. felicius quam in bona

Expanded text:
omnibus miraculis major est evangelicae praedicationis omnibus miraculis major est evangelicae praedicationis instantia, et sanctae charitatis in corde fragrantia. Valde enim viriliter accepta Dominicae pecuniae talenta multiplicare studuit; ideo feliciter sibi Dominum audiet dicentem: Euge serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam, intra in gaudium Domini tui . Parva sunt praesentis vitae bona in comparatione futurorum bonorum. Sed qui in his fideliter laborat, in illis fideliter requiescet. multorum laboravit salute, ideo plurimorum praemia in die judicii suscepturus erit. Seipsum per abstinentiae maceravit rigorem, aliis praedicationis profuit sedulitate, ideo laudabilis omnibus exstat, juxta vocem sapientissimi Salomonis: Memoria justi cum laudibus, et nomen impiorum putrescet . Dum vita justorum laudatur, iniquitas impiorum quasi stercus detestatur ab omnibus. Quid est felicius quam in bona
Abbreviated transcription (Latin):
ficiamus illiꝰ uoluntatem: quia uoluntas illiꝰ
felicitas ẽ. nr̃a. habeamus semꝑ in mente: qd̾
ipsaueritas cuidam diuiti respondit in euan¬
qłio.Siuiis uitã ingredi: serua mandata. Quȩ
sunt mandata nisi caritas dei. & dilectio ꝓxi
n: In his duob p̃ceptis: tota lex pendet &
ꝓpħe. Dilectio itaq ꝓximi in oꝑib miscdĩȩ
compbatur. Qui scł̃i habet substantiã: auxilie¬
turnon habenti. Qui doctrinȩ habet scientiã
corrigat errantẽ: dicente apło iacobo. Qui
uerit deo: tantas accepturus erit mercedes adõ
quantã głam habere putatis scm̃ uedastum
in cȩlesti regno cum xp̃o: qui tam innumera¬
bilem popłm sedula p̃dicatione xp̃o interris
ac quisiuit: uel quanta sit gloria animȩ illiꝰ
sꝑatis inter angłos: dum tantũ honorem ha-¬
bet corpus illius inter homines: Uel quid
non potest pietatis p̃cib impetrare in cȩlis:
qui tantis in mundo claruit miracłis: Sed

Expanded text:
faciamus illius voluntatem, quia voluntas illius faciamus illius voluntatem, quia voluntas illius felicitas est nostra. Habeamus semper in mente quod ipsa Veritas cuidam diviti respondit in Evangelio: Si vis vitam ingredi, serva mandata . Quae sunt mandata, nisi charitas Deuobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. Dilectio itaque proximi in operibus misericordiae comprobatur: qui saeculi habet substantiam, auxilietur non habenti. Qui doctrinae habet scientiam, corrigat errantem, dicente apostolo Jacobo: fuerit Deo, tantas accepturus erit mercedes a Deo. Quantam gloriam habere putatis sanctum Vedastum in coelesti regno cum Christo, qui tam innumerabilem populum sedula praedicatione Christo in terris acquisivit? Vel quanta sit gloria animae illius speratis inter angelos, dum tantum honorem habet corpus illius inter homines? Vel quid non potest pietatis precibus impetrare in coelis, qui tantis in mundo claruit miraculis? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
bulatione: ꝑmanentis głȩ mercede gaude
re. Audiuimus itaq cũ deo dilecti sacerdotis
uita legeretur. quantũ in omni bonitate
habuit deuotionẽ: quomͦ ꝑ abstinentiȩ rigo¬
rem suum castigauit corpus: qualit̃ ꝑ cari¬
tatis officia om̃ib ꝓdesse contendit. Inceda¬
mus cum om̃i a lacritate mentis & tota uiriũ
facultate illius uitȩ uestigia: ut beatitudinis
in qua regnat cum xp̃o consortes effici mere¬
amur. Nulla carnalis concupiscentia: nulla
scłaris ãbitio impediat iternr̃m. Curramꝰ
ꝑ oꝑa pietatis: ad cȩlestis patriȩ portas. Expec¬
tant nos ciurs eternȩ cintatis: & rex ipse qui
uult omnes homines saluos fieri. nr̃am cum
scĩs suis uehementer desiderat salutem. De¬
cet enĩ nos illius eẽ. cooꝑatores in salute nr̃a.
qui nos intantum dilexit ut ꝓprio filio sus
non peꝑcit: sed ꝓnobis om̃ibꝰ tradidit illum:
Piligamus eum: quia ille prior dilexit nos:

Expanded text:
bulatione, permanentis gloriae mercede gaudere. bulatione, permanentis gloriae mercede gaudere. II. Audivimus itaque, cum Deo dilecti sacerdotis Vita legeretur, quantam in omni bonitate habuit devotionem, quomodo per abstinentiae rigorem suum castigavit corpus, qualiter per charitatis officia omnibus prodesse contendit. Incedamus cum omni alacritate mentis, et tota virium facultate illius vitae vestigia, ut beatitudinis, in qua regnat cum Christo, consortes effici mereamur. Nulla carnalis concupiscentia, nulla saecularis ambitio, impediat iter nostrum. Curramus per opera pietatis ad coelestis patriae portas. Exspectant nos cives aeternae civitatis, et rex ipse, qui vult omnes homines salvos fieri, nostram cum sanctis suis vehementer desiderat salutem. Decet enim nos illius esse cooperatores in salute nostra, qui nos in tantum dilexit, ut proprio Filio suo non parceret, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Diligamus eum, quia ille prior dilexit nos:
Abbreviated transcription (Latin):
dastus gaudens. nos ante tribunal sũmi iudi¬
cis in die ultimo deducat: quatinꝰ ex nume¬
rositate filioꝵ illiꝰ cumuletur gła ce nos cũ
illo desiderabilẽ audire mereamur sententiuã
Uenite benedicti patris mei: ꝑcipite regnũ
quod uobis paratum ẽ. ab origine mundi. Ille
de cęlesti patria piis orationibus nr̃m quoti¬
suos carissimos filios quos paterna pietate
genuit in xp̃o. ad głam ꝑpetuȩ ꝑuenire bea¬
titudinis. Qua ꝓpter carissimi fr̃s unus quis¬
q in suo ordine. scđm uirium facultatem. fn¬
titer diabolicis resistat suggestionib: ut ȩter¬
nam triumphi coronam cum pio parente
nr̃o acciꝑe dignus efficiatur. Non sunt enĩ
condigne ut ait apłs passiones huuis tem¬
poris: ad suꝑuenturam głam quȩ reuelabi¬
tur in nobis. Igitur breue laboris tempꝰ di¬
uina nobis uoluit eẽ. pietas: & agonis nr̃i re¬
tributionẽ ẽẽ ꝑpetuam. Et ꝓtemporali tri¬

Expanded text:
dastus gaudens nos ante tribunal summi judidastus gaudens nos ante tribunal summi judicis in die ultimo deducat, 173 quatenus ex numerositate filiorum illius cumulemur gloria, et nos cum illo desiderabilem audire mereamur sententiam: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine mundi . Ille de coelesti patria piis orationibus nostrum quotisuos charissimos filios, quos paterna pietate genuit in Christo, ad gloriam perpetuae venire beatitudinis. Quapropter, charissimi fratres, unusquisque in suo ordine secundum virium facultatem, fortiter diabolicis resistat suggestionibus, ut aeternam triumphi coronam cum pio parente nostro accipere dignus efficiatur. Non sunt enim condignae, ut ait Apostolus, passiones hujus temporis ad superventuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Igitur breve laboris tempus divina nobis voluit esse pietas, et agonis nostri retributionem esse perpetuam, et pro temporali tri
Abbreviated transcription (Latin):
scĩssimi patris &e ꝓtectoris nr̃i scĩ scili¬
cet uedasti solemnia conuenistis. & sp̃ua¬
li iocunditate letamin: & exintimo cordis
date: qui nos ab idolatriȩ errorib adagni¬
tionẽ sui sc̃i nominis ꝑ huniꝰ scĩ sacerdotis p̃di-¬
cationẽ ꝑducere dignatus ẽ. Se quamuru-¬
nanimiter tam scĩ doctoris piauestigia. Non
simus tanti patris degeneres filii: sed sc̃ita¬
tẽ uitȩ illius moꝵ nobilitate imitemur:
Abiciamus anobis oꝑa tenebrarum & in¬
duamꝰ nos arma lucis: sicut in die honeste
ambulemus. Quia nox ignorantiȩ recessit
oruerȩ scientiȩ nobis lumen illuxit: ut fi¬
lii lucis in om̃i castitate & pietate ambu¬
lemus. Non sint alicuiꝰ nequitiȩ uel malitiȩ
occulta in cordib nr̃is semina: quia homo
uidet infacieꝰ ds̃ autẽ corda considerat. Nec
aliquid illius om̃ipotentiȩ oculis occultari
potest. Prȩparemus nos in omĩ bonitate:
ut prȩclarus pontifex &e puis p̃dicator nr̃ ue¬

Expanded text:
sanctissimi Patris et protectoris nostri, sancti scilicet Vedasti, solemnia convenistis, et spiritali jucunditate laetamini, et ex intimo cordis date, qui nos ab idololatriae erroribus ad agnitionem sui sancti nominis per hujus sancti sacerdotis praedicationem perducere dignatus est. Sequamur unanimiter tam sancti doctoris vestigia: non simus tanti Patris degeneres filii; sed sanctitatem vitae illius morum nobilitate imitemur. Abjiciamus a nobis opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis, sicut in die honeste ambulemus: quia nox ignorantiae recessit, et verae scientiae nobis lumen illuxit, ut filii lucis in omni castitate et pietate ambulemus. Non sint alicujus nequitiae vel malitiae occulta in cordibus nostris semina: quia homo videt in faciem, Deus autem corda considerat, nec aliquid illius omnipotentiae oculis occultari potest. Praeparemus nos in omni bonitate, ut praeclarus pontifex et pius praedicator noster Ve
Abbreviated transcription (Latin):
immo uenialiter simulq temporaliter per-¬
misisse cognoscant. Cuuis nimirum preci¬
bus ds omĩpotens tantam augustino eiusq
sociis faciendoꝵ signoꝵ gratiam contulit:
ut uerbum uitȩ quod ore predicabant.
signoꝵ efficatia confirmarent. Unde factũ
est: ut paucis elabentib annis etiam ceteri
saxoniȩ reges. ad xp̃i dñi fidem ꝑ discipłos

Expanded text:
imo venialiter simulque temporaliter perimo venialiter simulque temporaliter permisisse cognoscant. Cujus nimirum precibus Deus omnipotens tantam Augustino ejusque sociis faciendorum signorum gratiam contulit, ut verbum vitae quod ore praedicabant signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri Saxoniae reges ad Christi Domini fidem per discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
uitas existit. Nec ea intentione hȩc illis scͥptis
mandaui: ut postquã firma radice in fide fu
erint solidati. si infra ꝓpriam consanguini¬
tatem inuenti fuerint. non separentur: aut
infra affinitatis lineam. id est usq ad septi-¬
mam generationis iungant᷑. Sed adhuc il¬
los neophitos existentes. sepissime eos pruis
illicita docere. & uerbis ac exemplis instru¬
ere: & quȩ post de talib egerint. rationabi¬
liter ac fideliter excludere oportet. Nam uix¬
ta apłm qui ait. lac uobis potum dedi nõ
escam. ista illis modo ñ posteris ut p̃fixũ ẽ
temporib tenenta indulsimꝰ: ne bonum
quod infirma adhuciadice plantatum erat
ex ureretur: sed aliquantulum firmaret᷑.
ce usq ad ꝑfectionem teneretur:
Dec ergo iccirco ꝑstringenda curaui:
ut hi qui occasione nouȩ dispensati¬
onis illicita matrimonia contrahunt. eru¬
ditissimum papam gregorium ñ regulari¬
ter quarte generationis copulam censuisse.

Expanded text:
vitas existit, nec ea intentione haec illis scriptis vitas existit, nec ea intentione haec illis scriptis mandavi, ut postquam firma radice fuerint in fide solidati, si infra propriam consanguinitatem inventi fuerint, non separentur, aut infra affinitatis lineam, id est usque ad septimam generationem jungantur; sed adhuc illos neophytos existentes, saepissime eos prius illicita docere vitare, et verbis ac exemplis instruere, et quae post de talibus egerint, rationabiliter ac fideliter excludere oportet. Nam juxta Apostolum, qui ait: Lac vobis potum dedi, non escam , ista illis modo, non posteris, ut praefixum est, temporibus tenenda indulsimus, ne bonum quod infirma adhuc radice plantatum erat erueretur, sed coeptum aliquantulum firmaretur, et usque ad perfectionem custodiretur. » Haec ergo idcirco perstringenda curavi, ut hi qui occasione novae dispensationis illicita matrimonia contrahunt, eruditissimum papam Gregorium non regulariter quartae generationis copulam censuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
tam generationẽ fideles debeant copulari: gre¬
goruis dispensatorie sic rescripsit. Quedam ter¬
rena lex in romana re publica ꝑmitt̾it: ut si¬
ue frater & soror. seu duoꝵ fratrum germa¬
norum uel duaꝵ sororũ filius & filia misceañ.
Sed exꝑimento didicimus. ex tali conugio
sobolem non posse succrescere: & sacra lex ꝓ¬
hibet cognationis turpitudinẽ reuelare. Unde
necesse est: ut etiam tercia uel quarta generati-¬
beat. Nam a scda quam p̃diximus: a se om̃i¬
modo debet abstinere. Uerum post multum
temporis afelice mesanȩ sicilie presule requi¬
situs. utrum augustino scripsisset. ut angloꝵ
quarta generatione contracta matrimonia mi¬
mine soluerentur: humillimꝰ pater gregoriꝰ
inter cetera talem reddidit rationem. Quod
scripsi augustino angloꝵ gentis episcopo. a
metuendo austeriora recederet. specialiter
& non generaliter ceteris me scripsisse cognoᷤ¬
cas. Unde & michi testis omnis romana ci-¬

Expanded text:
tam generationem fideles debeant copulari, Gretam generationem fideles debeant copulari, Gregorius dispensatorie sic rescripsit: rena lex in Romana republica permittit, ut sive frater et soror, seu duorum fratrum germanorum, vel duarum sororum filius et filia misceantur. Sed experimento didicimus, ex tali conjugio sobolem non posse succrescere: et sacra lex prohibet cognationis turpitudinem revelare. Unde necesse est, ut jam tertia vel quarta generatibeat. Nam secunda quam praediximus, a se ommodo debet abstinere. » 38. Verum post multum temporis a Felice Messanae Siciliae praesule requisitus utrum Augustino scripsisset ut Anglorum quarta generatione contracta matrimonia minime solverentur, humillimus Pater Gregorius inter caetera talem reddidit rationem: « Quod scripsi Augustino, Anglorum gentis episcopo, almetuendo austeriora recederet, specialiter et non generaliter caeteris me scripsisse cognoscas. Unde et mihi testis omnis Romana ci
Abbreviated transcription (Latin):
dent. augustino querenti gregorius ait. No¬
uit tua fr̃nitas romanȩ eccłiȩ consuetudinẽ:
in qua se meminit enutritam. Sed mͥ placet.
ut siue in romana. suie in qualibet eccłia ali¬
quid inuenisti. quod plus om̃ipotenti deo
possit placere sollicite eligas: & in anglorũ
eccłia que adhuc noua ẽ ad fidem. institutionũ
pͣcipua quȩ de multis eccłiis colligere potiusti
infundas. Non enim ꝓ locis res: sed ꝓ bonis
rebus. loca amanda sunt. Ex singłis ergo qui¬
busq ȩccłiis quȩ pia quȩ religiosa. quȩ recta
sunt eligas: & hȩc quasi in uasculo collecta ap̃
anglorum mensam in consuetudinẽ uertas:
Nterrogatus etiam quomodo ea quȩ xxxuiii.¬
fures de eccłiis abstulerint reddere debeant mi¬
tissimus pater: absit inquit ut eccłia cum
augmento recipiat: quod de terrenis rebus ui¬
detur amittere. & lucra uana requirere. Sane
requisitus ab eodem augustino. usq ad quo¬

Expanded text:
det Augustino quaerenti Gregorius ait: « Nodet Augustino quaerenti Gregorius ait: « Novit tua fraternitas Romanae Ecclesiae consuetudinem, in qua se meminit enutritam. Sed mihi placet ut sive in Romana, sive in qualibet Ecclesia aliquid invenisti, quod plus omnipotenti Deo possit placere, sollicite eligas, et in Anglorum Ecclesia, quae adhuc nova est ad fidem, institutione praecipua quae de multis Ecclesiis colligere potuisti, infundas. Non enim pro locis res, sed pro bonis rebus loca amanda sunt. Ex singulis ergo quibusque Ecclesiis, quae pia, quae religiosa, quae recta sunt, eligas, et haec quasi in vasculo collecta, apud Anglorum mensam in consuetudinem vertas. » Interrogatus etiam quomodo ea quae fures de ecclesiis abstulerint reddere debeant, mitissimus Pater: « Absit, inquit, ut ecclesia cum augmento recipiat quod de terrenis rebus videtur amittere, et lucra vana requirere. » Sane requisitus ab eodem Augustino usque ad quo
Abbreviated transcription (Latin):
in basilica dedicaret. Et quia solebant saxoneᷤ
in sacrificio demonum boues multos occidere:
uissit ut in die dedicationis uel natale scõrũ
martyrum. quorum illic reliquiȩ ponerent᷑
tabernacula sibi uixta easdẽ eccłas q̃ exfaniᷤᷤ cõ¬
mutate sunt. de ramis arborũ facerent: et
religiosis conuiiis sollempnitates debitas
celebrarent. Et quia suꝑ quibusdã capitulis
augustinus eum int̾rogans. qualit̾ episcopꝰ
cum suis conuersari deberet clericis requisi¬
uit: doctor humillimus inter cetera sic rescͥp¬
sit. Quia tua frat̃nitas monasterii regulis eru¬
dita. seorsum uiuere non debet aclericis suis
ta est: hanc debet conuersationẽ instituere.
que in mitio nascentis eccłiȩ fuit patribꝰ nr̃is:
in quibus nullus eoꝵ ex his quȩ possidebant
aliquid suum ẽẽ dicebat: sed erant illis omĩa cõ¬
muna. Cum una sit fides: cur suꝑ missarum ce¬
lebratione gallicarum eccłiȩ a romana discor¬

Expanded text:
in basilicas dedicaret. Et quia solebant Saxones in basilicas dedicaret. Et quia solebant Saxones in sacrificio daemonum boves multos occidere, jussit ut in die dedicationis, vel natalitiis sanctorum martyrum, quorum reliquiae illic ponerentur, tabernacula sibi circa easdem ecclesias, quae ex fanis commutatae sunt, de ramis arborum facerent, et religiosis conviviis solemnitates debitas celebrarent. Et quia super quibusdam capitulis Augustinus eum interrogans, qualiter episcopus cum suis conversari deberet clericis, requisivit, doctor humillimus inter caetera sic rescripsit: « Quia tua fraternitas, monasterii regulis erudita, seorsum vivere non debet a clericis suis, ta est, hanc debet conversationem instituere, quae in initio nascentis Ecclesiae fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum ex his quae possidebant aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia. » Cum una sit fides, cur super missarum celebratione Gallicana Ecclesia Romana discor
Abbreviated transcription (Latin):
eratus in brittanniam remeauit. Ilico ꝑ lau¬
rentium presbiterũ & petrum monachum
pape gregorio conuersionẽ gentis anglorum.
seq consecratum in notuit: suggerens ut sibi
muteret plurimos uerbi ministros: eo quod
messem quidem multam haberet. oꝑarios¬
sit augustino plurimos uerbi ministros. in
quib precipui erant mellitus. uistus. paulinꝰ¬
& ensimanuis: & ꝑ eos uniuersa quȩ ad cultũ
cait eccłiȩ necessaria. uasa uidelicet sacia. &
uestimenta altarium. ornam̃ta eccłiastica. uesti¬
uibens ut sub metropoli sua canticiȩ duodecĩ
epõs ordinaret. Ad lundoniam & ebiracam
singulos episcopos mitteret. qui sub se duo¬
decim nichilhominus episcopos consecran¬
tes: pallium ab apłica sede ꝑciperent. Et post
post augustim obitum. ipse inter eos pͥmus
haberi debuisset: qui prius consecrari meru¬
isset. Precepit quoq ut in angloꝵ gente. idoloꝵ
fana non destrueret: sed scĩficatis aquis resꝑsa

Expanded text:
cratus, in Britanniam remeavit; illicoque per Laucratus, in Britanniam remeavit; illicoque per Laurentium presbyterum, et Petrum monachum papae Gregorio conversionem gentis Anglorum, seque consecratum innotuit, suggerens ut sibi mitteret plurimos verbi ministros, eo quod messem quidem multam haberet, operasit Augustino plurimos verbi ministros, 56 in quibus praecipui erant Mellitus, Justus, PaulinuRufinianus; et per eos universa quae ad cultum erant Ecclesiae necessaria, vasa videlicet sacra, et vestimenta altarium, ornamenta ecclesiastica, vestijubens ut sub metropoli sua Cantiae duodecim episcopos ordinaret, ad Londoniam et Eburacam singulos episcopos mitteret, qui sub se duodecim nihilominus episcopos consecrantes, pallium ab apostolica sede perciperent, et post Augustini obitum ipse inter eos primus haberi debuisset, qui prius consecrari meruisset. Praecepit quoque ut in Anglorum gente idolorum fana non destrueret, sed sanctificatis aquis respersa
Abbreviated transcription (Latin):
is exortationib augustinus cũ fr̃ib ro¬
boratus. ꝑ etherii arelatensis uatis. ꝑque
alioꝵ episcoporũ galliȩ regumq quib eospi¬
issimus pater ꝓpriis litteris cõmendarat hos¬
picia. britanniam petiit: ad edilbertum re¬
gem cantuariorũ ueniens. dei cooꝑante gra
non solum licentiam predicandi. uerumetiã
uictus & mansiones in ciuitate doruernensi
quȩ erat regni eus metropolis facile impetrauit.
Ad quam augustinus cum sociis prelata cruce
seu saluatoris imagine apꝓpincans: cecinit di¬
cens. Dep̃camur te domine in om̃i miscdia
tua. ut auferatur furor tuus & ira tua aciuita¬
te ista. & a domo scã tua: qm̃ peccauimꝰ. Predi¬
cantibus autem eis. & in nomine iħ̾u miracła
facientib crediderunt multi & bapti zati st̃.
mirantes in nocentis uitȩ simplicitatẽ. cõplec¬
tentesq dulcedinẽ cęlestis doctrinȩ : xxxu.¬
uaꝓpter augustinus arelas uenit: & scãm
gregori iussionẽ ab etherio episcopꝰ conse¬

Expanded text:
is exhortationibus Augustinus cum fratribus roboratus, per Aetherii Arelatensis vatis, perque aliorum episcoporum Galliae, regumque quibus eos piissimus Pater propriis litteris commendarat, hospitia, Britanniam petiit, et ad Edelbertum regem Cantuariorum veniens, Dei cooperante gratia, non solum licentiam praedicandi, verum etiam victus et mansiones in civitate Dorovernensi, quae erat regni ejus metropolis, facile impetravit. Ad quam Augustinus cum sociis, praelata cruce, seu Salvatoris imagine, appropinquans cecinit, dicens: « Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus iraque tua a civitate ista, et a domo sancta tua, quoniam peccavimus. » Praedicantibus autem eis, et in nomine Jesu miracula facientibus, crediderunt multi, et baptizati sunt, mirantes innocentis vitae simplicitatem, complectentesque dulcedinem coelestis doctrinae. 36. Quapropter Augustinus Arelas venit, et secundum Gregorii Jussionem ab Aetherio episcopus conse
Abbreviated transcription (Latin):
et adiacono uixta morem clamatum ẽ. ut
non communicantes ab eccłia exirent: ille exi¬
re ab eccłia ulterius uise ñ sunt. Qua ex re in¬
dubitanter patuit. quia dum inter eos qui
communione priuati sunt minime recede¬
rent. communionẽ adño ꝑ seruum dei re-¬
cepissent. Pet̃. Mirum ualde quamuis uene¬
rabilem & scĩssimum uirum adhuc tamen
in hac carne corruptibili degentem: potuisse
animas soluere. in illo iam inuisibili iudicio
constitutas. gg. Nunquidnam petre in hac
adhuc carne nonerat qui audiebat. quodcũq
ligaueris suꝑ terram erit ligatum et in celis.
& quȩ solueris suꝑ terram. soluta erunt et
incelis: Cuius nunc uicem ad ligandum
& soluendum optinent: qui locum scĩ regi¬
minis fide & moribus tenent. Sed ut tanta
ualeat homo de terra. celi & terre conditor
in terram uenit e cęlo: atq ut uidicare caro
etiam de spiritib possit. hoc ei largiri ẽ dig¬
natus. factꝰ hõ hominib ds̃ caro: quia inde

Expanded text:
et a diacono juxta morem clamatum est, ut non communicantes ab ecclesia exirent, illae exire ab ecclesia ulterius visae non sunt. Qua ex re indubitanter patuit quia dum inter eos qui communione privati sunt, minime recederent, communionem a Domino per servum Domini recepissent Petr. Mirum valde, quamvis venerabilem et sanctissimum virum, adhuc tamen in hac carne corruptibili degentem, potuisse animas solvere in illo jam invisibili judicio constitutas. Gregor. Numquidnam, Petre, in hac adhuc carne non erat, qui audiebat: Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quae solveris super terram, soluta erunt et in coelis ? Cujus nunc vicem in ligando et solvendo obtinent qui locum sancti regiminis fide et moribus tenent. Sed ut tanta valeat homo de terra, coeli et terrae Conditor in terram venit e coelo, atque ut judicare caro etiam de spiritibus possit, hoc ei largiri dignatus est, factus pro hominibus Deus caro: quia inde
Abbreviated transcription (Latin):
seruo dei cum graui merore indicatũ ẽ. Qui
manu sua ꝓtinus oblationem dedit dicens.
Ite. & hanc oblationem ꝓ eis deo offerri faci¬
te : & ulterius excõmunicate non erũt.
Quȩ oblatio dum ꝓ eis fuisset immolata.

Expanded text:
servo Dei cum gravi moerore indicatum est, qui servo Dei cum gravi moerore indicatum est, qui manu sua protinus oblationem dedit, dicens: Ite et hanc oblationem pro eis offerri Domino facite, et ulterius excommunicatae non erunt Quae dum oblatio pro eis fuisset immolata,
Abbreviated transcription (Latin):
dei hominẽ: quantasq pateretur uerborum
contumelias enarrauit. Uir autem dei hec
de illis audiens: eis protinus mandauit di¬
cens. Corrigite linguam urãm: quia si non
emendaueritis. ex communico uos. Qũa ui¬
delicet ex communcationis sententiã non ꝓ¬
ferendo intulit. sed intentando. Ille aut̃ a pri¬
stinis morib nichil mutate. intra paucosdi¬
es defuntȩ sunt: atq in ȩccłia sepulte. Cũq
in eadem eccłia missarum sollemnia celebra¬
rentur. atq ex more diaconus clamaret. siqͥs
non cõmunicat det locum: nutrix earum
que ꝓ eis oblationem domino deferre con¬
sueuerat. eas de sepulchris suis progredi et
exire eccłiam uidebat. Quod dum sepius
cerneret quia ad uocem diaconi clamantis
exibant foras. atq intra eccłiam ꝑmanere
non poterant: ad memoriã rediit: quẽ uir
dei illis adhuc uiuentib mandauit. Eas
quippe se communione priuare dixerat:
nisi mores suos & uerba corrigerent. Tunc

Expanded text:
Dei hominem, quantasque pateretur verborum Dei hominem, quantasque pateretur verborum contumelias, enarravit. Vir autem Dei haec de illis audiens, eis protinus mandavit, dicens: Corrigite linguam vestram; quia si not emendaveritis, excommunico vos. Quam videlicet excommunicationis sententiam non proferendo intulit, sed minando. Illae autem a pristinis moribus nihil mutatae, intra paucos dies defunctae sunt, atque in ecclesia sepultae. Cumque in eadem ecclesia missarum solemnia celebrarentur, atque ex more diaconus clamaret: Si quis non communicat, de locum, nutrix earum quae pro eis oblationem Domino offerre consueverat, eas de sepulcris suis progredi et exire de ecclesia videbat. Quod dum saepius cerneret, quia ad vocem diaconi clamantis exibant foras, atque intra ecclesiam permanere non poterant, ad memoriam reduxit quae vir Dei illis adhuc viventibus mandavit. Eas quippe se communione privare dixerat, nisi mores suos et verba corrigerent. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ix ipsa petre communis eius locutio a uir-¬
tutis erat pondere uacua: quia cuiꝰ corsese
in alta suspenderat. nequaquã uerba de orȩ
illius in cassum cadebant. Si quid uero unꝰ
non iam decernendo sed minando diceret.
tas uires sermo illius habebat. ac si hoc ñ dube
atq suspense. sed iam ꝑsententiã ꝓtulisset. Ni
non longe ab eius monasterio duȩ quȩdam sei¬
moniales feminȩ. nobiliori genere exorte
in loco ꝓprio conuersabantur: quib quidã
religiosus uir ad exterioris uitȩ usum prebe¬
bat obsequium. Sed sicut non nullis solet
nobilitas generis parere ignobilitatem men¬
tis. ut minus se in hoc mundo despiciant.
qui plus seceteris aliquid fuisse meminer̃t.
necdum predicte scĩmoniales femine ꝑfec¬
te linguam sub habitus sui freno restrinxe¬
rant. & eundem religiosum uirum qui ad
exteriora necessaria eis obsequium prebebat
incautis sepe sermonib ad iracundiã ꝓuoca¬
bant. Qui cum diu ista toleraret. ꝑ rexit ad

Expanded text:
ix ipsa, Petre, communis ejus locutio a virtutis erat pondere vacua: quia cujus cor sese in alta suspenderat, nequaquam verba de ore illius incassum cadebant. Si quid vero unquam non jam decernendo, sed minando diceret, tantas vires sermo illius habebat, ac si hoc non dubie atque suspense, sed jam per sententiam protulisset. Nam non longe ab ejus monasterio duae quaedam sanctimoniales feminae nobiliori genere exortae, in loco proprio conversabantur; quibus quidam religiosus vir ad exterioris vitae usum praebebat obsequium. Sed sicut nonnullis solet nobilitas generis parere ignobilitatem mentis, ut minus se in hoc mundo despiciant, qui plus se caeteris aliquid fuisse meminerunt; necdum praedictae sanctimoniales feminae perfecte linguam suam sub habitus sui freno restrinxerant, et eumdem religiosum virum qui ad exteriora necessaria eis obsequium praebebat, incautis saepe sermonibus ad iracundiam provocabant. Qui dum diu ista toleraret, perrexit ad
Abbreviated transcription (Latin):
dandum docuerat: ita etiam descriptis scõꝵ
miracłis. quȩ uirtutum fuisset earundem
claritas luce clarius ostentaret. Quos libros za
sermone doctissimus. temp orib constanti¬
ni imꝑatoris. post annos ferme centum sep¬
tuaginta quinq in grecam linguam conuer¬
tens. orientalib eccłiis diuulgauit: quãuis
radens abstulerit:¬

Expanded text:
dandum docuerat, ita etiam descriptis sanctorum dandum docuerat, ita etiam descriptis sanctorum miraculis quae virtutum fuisset earumdem claritas luce clarius ostentaret. Quos libros Zac Latinoque sermone doctissimus, temporibus Constantini imperatoris post annos ferme centum septuaginta quinque in graecam linguam convertens, Orientalibus ecclesiis divulgavit, quamvis radens abstulerit
Abbreviated transcription (Latin):
rogaretur: maximiano siracusano epõ scripsit
dicens. fr̃s mei qui mecũ familiarit᷑ uiuunt.
om̃imodo me compellunt aliqua de miracłis
patrum quȩ in italia facta audiuimꝰ. sub bre¬
uitate describere. Ad quam rem solatio ur̃ȩ
caritatis uehement̃ indigeo: ut quȩquȩ uob̾ in-
memoriam redeunt. queq cognouisse uos con¬
tigit. michi breuiter indicetis. De domno aut̃¬
nonnoso abb̃e. qui uixta domnũ anastasiũ
de pentomis fuit. aliqua te retulisse memini:
que obliuioni mandaui. Et hec ergo. & si qua
sunt alia. tuis peto epłis imprimi. & michi
sub cȩleritate transmitti: si tamen ad me ip.
se non ꝓficisceris:
cum petro suo diacono. quȩ ꝑ inquisiti¬
onem atq responsionẽ ꝓculaerat. ex positio¬
nis alterius studium interrumpens. sola
nominum p̃notatione distinxit: & in qua¬
tuor libris ordinauit: ut sicut in libris expo¬
sitionum suarum quib ẽẽt uirtutib insu¬

Expanded text:
rogaretur, Maximiano, Syracusano episcopo, scripsit, rogaretur, Maximiano, Syracusano episcopo, scripsit, dicens: « Fratres mei, qui mecum familiariter vivunt, omni modo me compellunt aliqua de miraculis Patrum quae in Italia facta audivimus sub brevitate describere. Ad quam rem solatio vestrae charitatis vehementer indigeo, ut quae vobis in memoriam redeunt, quaeque cognovisse vos 172 contigit, mihi breviter indicetis. De domno autNonnoso abbate, qui juxta domnum Anastasium de Pentomis fuit, aliqua retulisse te memini, quae oblivioni mandavi. Et hoc igitur, et si qua sunt alia, tuis peto epistolis imprimi, et mihi sub celeritate trse non proficisceris. cula Patrum cum Petro suo diacono quae per inquisitionem atque responsionem protulerat expositionis altius studium interrumpens, sola nominum praenotatione distinxit, et in libros quatuor ordinavit: ut, sicut in libris expositionum suarum quibus esset virtutibus insu
Abbreviated transcription (Latin):
sui reprehendit exordio: ut siquando indoc¬
ti ac precipites doctrine arcem tenere appe¬
tissent: a precipitationis sue ausib in ipsa
gregoriane locutionis ianua pellerentur.
Hunc librum anatholius diaconꝰ eius apo¬
crisiarius. querenti aciubenti imꝑatori qͦn¬
dam obtulerat: quem magnus anastasius
antiochenus ep̃s in grecam lingũa transfu¬
dit: & orientalib eccłiis opus uenerabile ꝓ¬
e inde sicut in scdo huius bxxnisscurauit:¬
oꝑis libro iam retuli. dum adhuc grego¬
rius ad loquendũ uoce flatuq sibi sufficer&e:
ꝑ stationes discurrens: uiginti omelias euan-¬
głii diuerso tempore. coram popło declama
uit. Reliquas uero eiusdem numeri dictauit
quidem: sed lasescente stomacho. langore con¬
tinuo. aliis ꝓnunciate ꝑmisit. Quarum exem¬
plaria scdo seruo dei petenti mandauit: Lxx iiii¬
uoq a suis familiarib ut aliqua de mira-¬
culis patrum describeret gregorius enpxiꝰ

Expanded text:
sui reprehendit exordio, ut si quando indocsui reprehendit exordio, ut si quando indocti ac praecipites doctrinae arcem tenere appetissent, a praecipitationis suae ausibus in ipsa Gregorianae locutionis janua pellerentur. Hunc librum Anatolius, diaconus, ejus apocrisiarius, quaerenti ac jubenti imperatori quondam obtulerat, quem magnus Anastasius, Antiochenus episcopus, in Graecam linguam transfudit, et Orientalibus ecclesiis opus venerabile einde, sicut in secundo hujus operis libro jam retuli, dum adhuc Gregorius ad loquendum voce statuque sibi sufficeret, per stationes discurrens, viginti homilias Evangelii diverso tempvit, reliquas vero ejusdem numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, languore continuo aliis pronuntiaplaria Secundo servo Dei petenti mandavit. 75. Cumque a suis familiaribus ut aliqua de miraculis patrum describeret Gregorius enixius
Abbreviated transcription (Latin):
atq adhoc rite ꝑueniens qualiter uiuat: &
bene uiuens qualiter doceat: & recte docens
infirmitatẽ suam cotidie quanta considera¬
tione cognoscat: ne aut humilitas accessum
fugiat. aut ꝑuentioni uita contradicat: aut
uitam doctrina destituat: aut doctrinã pre-¬
sumptio extollat. Primum gͦ appetitũ timor
temperet: post autem magisteriũ quod a non
querente suscipitur. uita cõmendet. Deinde
necesse ẽ. ut pastoris bonum quod iuuendo
ostenditur: etiam loquendo ꝓpagetur. Ad
extremum uero suꝑ est. ut ꝑfecta quęq oꝑa
consideratio ꝓpriȩ infirmitatis deprimat:
ne hȩc ante occulti arbitris ocłos. timor elati
oms extinguat. Et quia quosdam imꝑitos
ad sacerdotium conspirasse cognouerat. qͦs¬
dam conspiraturos eẽ preuidebat. qui me-¬
tiri se nescientes quȩ non didicerunt docere
concupiscerent: quiq pondus magisterii
tanto leuius estimarent. quanto uim illius
magnitudinis ignorarent: hos in ipso libri

Expanded text:
atque ad hoc rite perveniens qualiter vivat, et atque ad hoc rite perveniens qualiter vivat, et bene vivens qualiter doceatinfirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoscat; ne aut humilitas accessum fugiat, aut perventioni vita contradicat, aut vitam doctrina destituat, aut doctrinam praesumptio extollat. Prius ergo appetitum timor temperet, post autem magisterium, quod a non quaerente suscipitur, vita commendet. Ac deinde necesse est ut pastoris bonum quod vivendo ostenditur, etiam loquendo propagetur Ad extremum vero superest ut perfecta quaeque opera consideratio propriae infirmitatis deprimat; ne honis exstinguat. Et quia quosdam imperitos ad sacerdotium conspirasse cognoverat, quosdam conspiraturos esse praevidebat: qui metiri se nescientes, quae non didicerunt docere concupiscerent, quique pondus magisterii tanto levius aestimarent quanto vim illius magnitudinis ignorarent: hos in ipso libri
Abbreviated transcription (Latin):
li res non dissimilis formaret᷑: quamuis terciã
ipsuis partem oꝑis ut colloquendo ꝓtulit.
pene ita dereliquit: quia dum eum fr̃s ad
alia exponenda ꝑtraherent. hanc subtiluis
emendare noluerunt. Quib multa iubenti¬
bus dum parere modo ꝑ expositionis myste¬
rium. modo ꝑ contem plationis ascensum. mͦ
ꝑ moralitatis instrumentũ studeret: hoc opꝰ
ꝑ triginta & quinq libros extensũ. in sex codi¬
cibus expleuit. Quoꝵ exemplaria primo ꝑ
urbis monasteria subdiuisit: postremo uero
eidem Aexandro ep̃o destinauit: lxxii.
ed in ipso episcopatus ex ordio. dum a ioħe
rauennatis urbis epõ humiliter rep̃hen¬
sus fuisset: cur pastoralis curȩ delitescendo
pondera fugere uir tam idoneus uoluisset:
librum regulȩ pastoralis composuit. Quẽ qua¬
driꝑtita ratione distinguens. ualde pensandũ
ẽẽ ꝑdocuit. cum rerum necessitas exposcit. ad
culmen quisq regiminis qualiter ueniat:

Expanded text:
li res non dissimilis formaretur. Quamvis tertiam li res non dissimilis formaretur. Quamvis tertiam ipsius operis partem ut colloquendo protulit, pene ita dereliquit: quia dum eum fratres 171 ad alia exponenda pertraherent, hanc subtilius emendari noluerunt. Quibus multa jubentibus, dum parere modo per expositionis ministerium modo per contemplationis ascensum, modo per moralitatis instrumentum studeret, hoc opus, per triginta et quinque libros extensum, in sex codicibus explevit. Quorum exemplaria primo per Urbis monasteria subdivisit, postremo vero eidem Leandro episcopo destinavit. 73. Sed in ipso sui episcopatus exordio, dum a Joanne, Ravennatis urbis episcopo, humiliter reprehensus fuisset, cur pastoralis curae delitescendo pondera fugere vir tam idoneus voluisset, librum Regulae Pastoralis composuit: quem quadripartita ratione distinguens, valde pensandum esse perdocuit, cum rerum necessitas exposcit, ad culmen quisque regiminis qualiter veniat,
Abbreviated transcription (Latin):
& leandrum hipanũ ep̃m inuincta ꝓ causi ᷤ
fidei uuii sigothaꝵ ibi legatio ꝑduxisset: eo¬
dem leandro. sicut in primo libro dixisse me
recolo. cum fr̃ibus tunc gregorio adherentib
importunissime compellente. librum beati
iob cȩpit exponere. Quib coram positis. priora
libri sub ocłis dixit: & quia tempus paulo ua-¬
cantius repperit: posteriora tractando dictauit.
Cumq ei spacia largiora suppeterent. multa
augens. pauca subtrahens. atq ita ut inuenta
sunt non nulla derelinquens: ea quȩ se lo quen¬
te excepta sub ocłis fuerant. ꝑ libros emendan¬
do composuit. Qui cum iam factus episcopꝰ
romȩ postrema dictaret. quo stilo prima
dixerat sollicite adtendens. egit ut ea que lo¬
cutus fuerat studiosa emendatione transcur-¬
rens. quasi ad similitudinẽ dictatus erigeret:
& ea quȩ dictauerat non longe a collo quentis
sermone discreparent. quatinus dum hoc
tenditur. illud adtrahitur. edita modo dissimi¬

Expanded text:
 Leandrum, Hispanum episcopum, injuncta pro causis  Leandrum, Hispanum episcopum, injuncta pro causis fidei Wisigothorum ibi legatio perduxisset, eodem Leandro sicut in primo libro dixisse me recolo cum fratribus tunc Gregorio adhaerentibus, importunissime compellente, librum beati Job coepit exponere . Quibus coram positis priora libri sub oculis dixit; et quia tempus paulo vacantius reperit, posteriora tractando dictavit. Cumque ei spatia largiora suppeterent, multa augens, pauca subtrahens, atque ita ut inventa sunt nonnulla derelinquens, ea quae se loquente excerpta sub oculis fuerant, per libros emendando composuit. Qui cum jam factus episcopus Romae postrema dictaret, quo stylo prima dixerat sollicite attendens, egit ut ea quae locutus fuerat, studiosa emendatione transcurrens, quasi ad similitudinem dictatus erigeret, et ea quae dictaverat, non longe a colloquentis sermone discreparent: quatenus dum hoc tenditur, illud adtrahitur, edita modo dissimi
Abbreviated transcription (Latin):
post iez echielis tractatus. ab expositione li¬
broꝵ destiterit: ab exponendis tam̃ epłis.
quandii uiuere potuit. nunquã omĩno
cessauit. Quarũ uidelicet tot libros inscri¬
nio dereliquit: quot annos aduixit. Un de
tercium decimum epłarum librum. septi-¬
me indictionis imꝑfectum reliquit: qm̃
ad eiusdem indictionis terminũ non ꝑtigit.
Ex quarum multitudine. primi adriani pa¬
pȩ temporib quȩdam epłȩ decretales ꝑ sin-¬
gulas indictiones excer̾tȩ sunt: & in duob
uoluminib sicuti modo cernitur congregate.
Et gregorius iam dudum inmonasterio positꝰ.
ubi eum angłs domini sub habitu naufragi
scribentẽ reppererat. nimirũ quȩdam dicta¬
uerat ut ad expositionẽ tante ꝓfunditatis qͣm
in libro iob penetrare potuit: eo paratior
quo exdictandi consuetudine doctior ꝑue
suo. dum illum in constantinopolitana.
urbȩ sedis apłice responsa constringerent.¬

Expanded text:
post Ezechielis tractatus, ab expositione lipost Ezechielis tractatus, ab expositione librorum destiterit, ab exponendis tamen epistolis, quamdiu vivere potuit, numquam omnino cessavit; quarum videlicet tot libros in scrinio dereliquit, quot annos advixit. Unde quartum-decimum epistolarum librum septimae indictionis inperfectum reliquit quoniam ad ejusdem indictionis terminum non pertingit. Ex quorum multitudine primi Hadriani papae temporibus quaedam epistolae decretales per singulas indictiones excerptae sunt, et in duobus voluminibus, sicut modo cernitur, congregatae. Et Gregorius jamdudum in monasterio positus, ubi eum angelus Domini sub habitu naufragi scribentem repererat, nimirum quaedam dictaverat, ut ad expositionem tantae profunditatis quam in libro Job penetrare potuit, eo paratior quo ex dictandi consuetudine doctior, persuo, dum illum in Constantinopolitana urbe sedis apostolicae responsa constringerent, et
Abbreviated transcription (Latin):
mora cessante. ad euis monasteriũ accedat.
quantas cunq de diuersis scripturis cartulaᷤᷤ
detulit. ad medium deducat. Quas tu suscipe:
& m ichi celerrime transmitte:
nim uero quia studiositas gregorii. qui
post hec tribus ferme annis suꝑ fuit
falli non potuit: constat nimirum quia plu¬
res libros quam nunc habeantur composuit.
Quoꝵ memoriã quidam in episcopali eius ꝑ¬
stringens. ait. Iob. iezechiel. ȩuangłia. & pa-¬
storalem ex posuit. & multa alia ut subau-¬
dias. quȩ iam inueniri non possunt: qm̃ re¬
uera ante succensa sunt quam ȩdita sicut
reliqua ipsius oꝑa. quȩ nunc in scã romana
eccłia retinentur adhuc sub custodia. ne pe¬
ntus uulgarentur: lxx.
taq si curiosius ꝑpendatur. om̃e gregorii
tractandi tempus. quo libros qui nunc ha¬
bentur exposuit. adiaconio suo usq ad pe¬
ne ultimum sui pontificatus annum. exten-¬
ditur. Et licet longobardoꝵ ꝑfidia seuiente.

Expanded text:
mora cessante, ad ejus monasterium accedat, mora cessante, ad ejus monasterium accedat, quantascunque de diversis 170 Scripturis chartulas detulit, ad medium deducat: quas tu suscipe, et mihi celerrime transmitte. » Enimvero, quia studiositas Gregorii, qui post haec tribus ferme annis superfuit, falli non potuit, constat nimirum quia plures libros quam nunc habeantur composuit. Quorum memoriam quidam in episcopali ejus perstringens, ait: Job, Ezechiel, Evangelia et Pastoralem exposuit, et multa alia. Ut subaudias, quae jam inveniri non possunt, quoniam revera ante succensa sunt quam edita, sicut reliqua ipsius opera quae nunc in sancta Romana Ecclesia retinentur adhuc sub custodia, ne penitus vulgarentur. 71. Itaque si curiosius perpendatur omne Gregorii tractandi tempus quo libros qui nunc habentur exposuit, a diaconio suo usque ad penultimum sui pontificatus annum extenditur; et licet, Langobardorum perfidia saeviente,
Abbreviated transcription (Latin):
ascendens. mox ut gregoriane sc̃itati testi¬
monium prebuit. inter uerba uerȩ confes¬
sionis spm efflauit: & ã dolore mortis extra¬
ncus. uixta pyrgi basim sicut hactenus
cernitur confessor ueritatis meruit sepeliri:
put depingitur. & quod expositionũ illius
pars maxima que utiq ab inuidis exusta
recolitur ñ habetur. Quarum ipse summã
ioħi subdiacono rauennȩ responsali suo sig¬
nificare uidetur: inter cętera sic describens
Quia carissimus quondã filius m̃s claudiꝰ
aliqua me loquente de ꝓuerbiis. de canticis
canticoꝵ. de ꝓphetis. de libris quoq regum.
& de eptatico audierat. quȩ ego scripto tra¬
dere pre infirmitate non potui. ipse ea suo
sensu dictauit. ne obliione deperirent: ut
apto tempore. hȩc eadem michi inferret. &
emendatius dictarentur. Que cum michi
legisset: inueni dictoꝵ meoꝵ sensũ ualde
inutilius fuisse ꝑmutatũ. Unde necesse ẽ
ut tua exꝑientia om̃i excusatione atq

Expanded text:
ascendens, mox ut Gregorianae sanctitati testiascendens, mox ut Gregorianae sanctitati testimonium praebuit, inter verba verae confessionis spiritum efflavit, et a dolore mortis extraneus juxta pyrgi basim, sicut hactenus cernitur, confessor veritatis meruit sepeliri. put depingitur, et quod expositionum illius pars maxima, quae utique ab invidis exusta recolitur, non habetur. Quarum ipse summam Joanni, subdiacono Ravennae, responsali suo, significare videtur, inter caetera sic describens: « Quia charissimus quondam filius meus Claudius, aliqua me loquente de Proverbiis, de Canticis canticorum, de Prophetis, de libris quoque Regum et de Heptateucho audierat, quae ego scripto tradere prae infirmitate non potui, ipse ea suo sensu dictavit, ne oblivione deperirent, ut apto tempore haec eadem mihi inferret, et emendatius dictarentur. Quae cum mihi legisset, inveni dictorum meorum sensum valde inutilius fuisse permutatum. Unde necesse est ut tua experientia, omni excusatione atque
Abbreviated transcription (Latin):
materiȩ. ad comburendos libros euis cȩperĩt
pariter anhelare. Quoꝵ dum quosdam iam
combussissent. & reliquos uellent ex urere.
petrus diaconus familiarissimꝰ eius. cumqͦ
quatuor dialogoꝵ libros disputauerat. credi¬
tur uehementus obstitisse: dicens ad oblitte¬
randam eiꝰ memoriã libroꝵ exustionẽ nichil
ꝓficere. quoꝵ exemplaria diuersis petentib
mundi ambitum penetrassent: sub iuingens
immane sacrilegium ẽẽ tanti patris tot &ca¬
les libros exurere: suꝑ cuius caput. ipse sp̃m
sc̃m in similitudine columbȩ tractantis freqͣn¬
tissimȩ ꝑpexisset. Cumq dudum deuotum
popłm diaconus cerneret. occasione temporis
cum inuidis resultare. in hoc omĩum senten¬
tiam dicitur ꝓuocasse: ut si quod dixerat iure¬
uirando confirmans. mori continuo meruis¬
set: ipsi alibroꝵ exustione desisterent. Si uero
combustorib manus daret. Itaq cum euan¬
geliis in ambonem uenerabilis leuita petrꝰ

Expanded text:
materie, ad comburendos libros ejus coeperunt materie, ad comburendos libros ejus coeperunt pariter anhelare. Quorum dum quosdam jam combussissent, ac reliquos vellent exurere, Petrus Diaconus familiarissimus ejus, cum quo quatuor Dialogorum libros disputaverat, creditur vehementissime obstitisse dicens, ad obliterandam ejus memoriam librorum exustionem nihil proficere quorum exemplaria, diversis petentibus, mundi ambitum penetrassent; subjungens immane sacrilegium esse, tanti Patris tot et tales libros exurere, super cujus caput ipse Spiritum sanctum in similitudine columbae tractantis frequentissime perspexisset. Cumque dudum devotum populum Diaconus cerneret occasione temporis cum invidis resultare, in hoc omnium sententiam dicitur provocasse, ut, si quod dixerat jurejurando confirmans mori continuo meruisset, ipsi a librorum exustione desisterent, si vero combustoribus manus daret. Itaque cum Evangeliis in ambonem venerabilis levita Petrus