comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lerh Naturalis illa .ẽ quaefixa ẽ. et ten&uniuersa uelut na¬
turaeipsius nitens uirib quam ꝓsitsur. ut .ẽ. ocho ath qui
dicitur tenens moralis .ẽ. qui inore ẽ omniũ &adom̃s ꝑtineo
prucmmuniũ similicudine p̃ceptorũ quam designauit ꝓhicol
qi ẽ osomniũ. Illiergo om̃s ueniunt adisaac id .ẽ. adlegẽ dĩ
adiurant mutuo postconuiuiũ. Cumenim refedi fuerint spiri¬
ialib mysteriis & baptisinidonũ ꝑceperint. promittitseds̃
illisomnia debita dimis surum sicilliomnia dimittunt. Poss
tres significare tresinagus qui exorientis partib uener ad
iħm erudiu insuuitione maiorũ. dimisitq illos isa ac pacifice
in locũ suũ sccundũ alios sigñ qđ alibidicitut. unusquisq in illo in
quouocatus ẽ ꝑmaneat: Appellauitq abundantiã id ẽ. quat¬
exores significans populũ her&icorũ quiseputat ꝑquat tuor ducer

Expanded text:
lech; naturalis illa est quae fixa est, et tenet universa, velut nalech; naturalis illa est quae fixa est, et tenet universa, velut naturae ipsius nitens viribus, quam profitetur, ut est Ochozath, qui dicitur tenens. Moralis est quae in ore est omnium, et ad omnes pertinet per convivium similitudine praeceptorum, quam designavit Phicol, qui est os omnium. Illi ergo omnes veniunt ad Isaac, id est, ad legem Dei. Adjurant mutuo post convivium; cum enim refecti fuerint spiritualibus mysteriis, et baptismi donum perceperint, promittit se Deus illis omnia debita dimissurum, si illi omnia dimittant. Posstres significare tres magos, qui ex Orientis partibus venerunt ad Jesum, eruditi institutione majorum. Dimisitque illos Isaac pacifice in locum suum. Secundum alios significat quod alibi dicitur: Unusquisque in illo in quo vocatus est, permaneat. Appellavitque abundantiam, id est, quas duxit duas uxores, significans populum haereticorum, qui se putat per quatuor ducere
Abbreviated transcription (Latin):
spatium cohiberi cumnascentes stellarũ cursib pendu t. Cũ ꝑ¬
oduũ hunc mundũ dicunt &nullo fine cloudendũ: Sunt&
aliqua plurima in quib: desident & concordant. f at coniura¬
cio internos &te Quienim uult accedere adlegomdinecessa¬
rio diẽ. Iuraui & statui custodire iudicia iustitiabuae. & ꝑcon
sequentia uerba remissionem peccatorũ uidentur poscere pro
ulorũ satisfocetioner sequitur. & fecitillis conuiuiũ: Qui
enimministrat uerbũ sapientib & insipientib debitorẽ. Cũ ue¬
nis sent geraris & abimelech ochoꝵ ath &phicollocutus estillis
Iaac &hime lech interptabatur meusrex. ochoꝵath in tp̃ te¬
nensphicolos omniũ quitres utego arbitror figuram tenent to¬
tius philosophiȩ. qui a apudillos intrespartes diuiditur. loycõ
phisicam: a&hicam id .ẽ. rationalem. naturalem moralem
ationalis illa ẽ quaedm̃ patremominium confic&ur utẽ. abime¬

Expanded text:
spatium cohiberi, cum nascentes stellarum cursibus pendent, cum pspatium cohiberi, cum nascentes stellarum cursibus pendent, cum perpetuum hunc mundum dicunt et nullo fine claudendum. Sunt et alia plurima in quibus dissident et concordant. Fiat conjuratio inter nos et te. Qui enim vult accedere ad legem Dei, necessario dicit: Juravi, et statui custodire judicia justitiae tuae. Et per sequentia verba remissionem peccatorum videntur poscere pro illorum satisfactione. Sequitur: Et fecit illis convivium. Qui enim ministrat verbum, sapientibus et insipientibus debitor est. Cum venissent Geraris et Abimelech, Ochozath, et Phicol, locutus est illis Isaac. Abimelech interpretatur meus rex. Ochozath interpretatur tenens. Phicol, os omnium. Qui tres, ut ego arbitror, figuram tenent totius philosophiae; quia apud illos in tres partes dividitur, in logicam, physicam, ethicam, id est, rationalem, naturalem, et moralem. Rationalis illa est quae Deum Patrem omnium confitetur, ut est Abime
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem collocauit sed quid .e. qđ puteo s abraham quo sapen
isaac sicuocauit sicute pater illius nisiquia moyses apud nosi
ses nominatus .ẽ. & pro ph&a unusquisq suo nomine : Hacemii
corserotibi. Extendit tabernaculum id .o. ecclesiam pccpits
seruis suis id ẽ. apostalis. ut foderent puteum id .e. doltrinan
apostolorum suis propriis scriptionib: sciendũ autẽ qđ ab imelas
quem diximus significare philosophos & studiosos quosq: n sens
cem requir&. Neq enimphilosophi semꝑcum uerbo di consi¬
tiunt nec sem ꝑcontrarisunt un đñ. Multienim philosos
dm̃ esse quicunsta oreauerit scribunt, Nonnulli &iam he
adiderunt qđ cunsto ꝑ uerbu suu fecerit & uerbũ dĩ sit qđ cunta
moderolur : In hoccũlege & euangelio consentiun. Desiderit
u anob cumdicunt domateriam coa&ernam esse cũ negonit dm̃
curore mortalia sed prouidentiam illius supralun arͦs globi

Expanded text:
tudinem collocavit. Sed quid est quod puteos Abraham, quos aperuit tudinem collocavit. Sed quid est quod puteos Abraham, quos aperuit Isaac, sic vocavit, sicut et pater illius? nisi, quia Moyses apud nos Moyses nominatus est, et propheta unusquisque suo nomine. Haec mystcors ero tibi. Extendit tabernaculum, id est, Ecclesiam: praecepitque servis suis, id est, apostolis, ut foderent puteum, id est, doctrinam apostolorum suis propriis scriptionibus. Sciendum autem quod Abimelech, quem diximus, significat philosophos et stupacem requirit. Neque enim philosophi semper cum verbo Dei consentiunt, nec semper contrarii sunt. Multi enim philosophi unum Deum esse, qui cuncta creaverit, scribunt. Nonnulli etiam hoc addiderunt quod cuncta per Verbum suum fecerit, et Verbum Dei sit quod cuncta ernat. In hoc cum lege et Evangelio consentiunt. Dissident vero a nobis, cum dicunt, Adeo materiam coaeternam esse, cum negant Deum curare mortalia, sed providentiam illius supra lunaris globi
Abbreviated transcription (Latin):
enim ab surdum immoquid non conuenienter futurorũ pronuntidu¬
pueri patrissui abraham. sed inuidentes & palestini obstruxer
implentes humo. Quis .e. isto nisi saluatornr quidũ descendit u
torrentẽ gerara. primo amnium illosputeos foderoepit quoss
runt pueri patrissui. moyses. dauid salomon & proph&e Qu
men terrena & sordida repleuit intellegentia : & illorũ or cupo¬
Foditergo isaac immopueriis a ac nouum puteum. Pueriis aaes
matheus marcus . lucas io hannes celeriq apostoli qui om̃s noan
tomenti puteũ foder & inuener fontẽ aquae salientis inuitamu
nam Sed prohis adhuo altercantur illi quiterrena aspiciun
quib dicitur. Qm̃ indignos uos udi castis gratiacdi ibimus adgen
Posthaec testiũ putrum fuditisaac & appellauit illum latitus
dicens. Nunc dila tauit nos dñs: Veredilatatus est isaac &ims
uit omnem terram scientia trinitatis. Et in toto orbe ecclesiali

Expanded text:
enim absurdum, imo quid non conenim absurdum, imo quid non conpueri patris sui Abraham; sed invidentes ei Palaestini, obstruxerunt illos, implentes humo. Quis est iste, nisi Salvator noster? qui dum descendit in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere coepit quos foderunt pueri patris sui Moyses, David, Salomon, et prophetae, quos tamen terrena et sordida replevit intelligentia, et illorum os cum puFodit ergo Isaac, imo pueri Isaac novum puteum. Pueri Isaac sunt, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, caeterique apostoli, qui omnes Novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt fontem aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena aspiciunt, quibus dicitur: Quoniam indignos vos judicastis gratiae Dei, ibimus ad gentes. Post haec tertium puteum fodit Isaac, et appellavit illum Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus. Vere dileplevit omnem terram scientia Trinit
Abbreviated transcription (Latin):
cuicrux xp̃i non reputatur : Intabernaculis id .ẽ. in cadesia qđq
dicit᷑ isaac amauitesau eo qđ deuenationib illius uescer&ur. populũ
tionib Iacobaũt uendens pulmentũ populũ sigñ xp̃i anorũuen¬
dentẽ infidelitatem &uanitatẽ propterta leste regnum &centu¬
ab imelech regom palestinorã ingerara ibiq rebeccam causam
timoris finx̃ sorore. Quã rex alienigena coniugem isaac tuncc̃e
cognouit quando illum cumea ludentẽ uidit. Quid sibiuelle
in sacramentoxp̃i &ecclesiae qđ tantus patriarcha cum coniugo
luder&: Coniugiumq illud cognitũ uidit ꝓfectoquisq nealiquid
errando in ecdesia pecc& si secr&ũ uiriillius inscripturis scĩs diliger¬
ter intueat᷑. Et inuenitillũ qui in formadi aequalis .ẽ. patri¬
Paulis ꝑabscondisse se in formã serui ut illius capaxesso huma
infirmitaos posse illoq modo coniugi congruum iter aptur&. q

Expanded text:
cui crux Christi non reputatur in tabernaculis, id est, Ecclesia. Quodque cui crux Christi non reputatur in tabernaculis, id est, Ecclesia. Quodque dicitur, Isaac amavit Esau, eo quod de venationibus illius vesceretur, populum tionibus. Jacob autem vendens pulmentum, populum significadentem infidelitatem et vanitatem propter coeleste regnum, et centuAbimelech regem Palaestinorum in Gerara. Ibique Rebeccam causa timoris fingit sororem; quam rex alienigena conjugem Isaac tunc esse cognovit, quando illum cum ea ludentem vidit. Quid sibi vellet in sacramento Christi et Ecclesiae quod tantus patriarcha cum conjuge luderet? Conjugiumque illud cognitum, vidit profecto quisque, ne aliud errando, in Ecclesia peccet, sed secretum viri illius in Scripturis sanctis diligenter intueatur. Et invenit illum qui in forma Dei aequalis est Patripaulisper abscondisse se in formam servi, ut illius capax esse humana infirmitas posset, qui modo conjugi congruum iter aptaret. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
cadcaneum tenuit quia misticȩ minor populus minorẽ superatus¬
esNam qđ ipse esau primogenita propterescam fratriuenun¬
dauit. Aopost modum paterna benedictione promis sapriua¬
tus sigñ eundem populum qui primo genitus adõ nominatus est
propter p̃sentis mundiluora. Non solu primatus sui honorem amis¬
sisse ueru &iam &rcgnica elestis p̃paratũ p̃mium adipisci ñ meruit
ndeillidicitur . Trans fer&ur a uobregnũ mundi . Primogenita aut
ipsa uestiserat sacerdotalis qu amaiores natu cumbenedictione pa¬
tris induti lut pontifices uictimas offerebant. hoo donoterreni am¬
ris desiderio caruerunt iudei cũgloria regnifuturi. Qđ aut̃ esau uit
ꝗnarus uenandidicitur & homo agricola populos iudȩorũ sigñf
quiuenator dicitur propt̃ uenationes. Et agricola : dũ probonis
terraedotantũ seruiuit. Ia cobuero simplex. id .ẽ. populus gentiũ

Expanded text:
calcaneum tenuit, quia mystice minor populus majorem superavitcalcaneum tenuit, quia mystice minor populus majorem superavit. Nam quod ipse Esau primogenita propter escam fratri venumdedit, ac postmodum prima benedictione promissa privatus, significat eumdem populum qui primogenitus a Deo nominatus est, propter praesentis mundi lucra, non solum primatus sui honorem amisisse, verum etiam et regni coelestis praeparatum praemium adipisci non meruit. Unde illi dicitur: Transferetur a vobis regnum mundi. Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, qua majores natu, cum benedictione patris induti, velut pontifices victimas offerebant. Hoc dono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei cum gloria regni futuri. Quod autem Esau vir gnarus venandi dicitur, et homo agricola, populum Judaeorum significat, qui venator dicitur propter venationem, et agricola, dum pro bonis terrae Deo tantum servivit. Jacob vero simplex, id est, populus gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
iudei p̃terisaac enimnullus est heres qui a nonfilii carnis sed filis
missionis deputantur in semine. Qđ aut̃ rebeccaedicitur. du
gentos in utero cuosunt & duopopuli intuo uentre diuidunt᷑ fin¬
ter facctum &iamiu deis ñeredenub: Notũ .ẽ. qualiter populis
ecclesiae populum sy nagogȩ superauit. & quomodopopulu
ida eurum maior tempore seruiuit minori populo xp̃i anorum
in nobis quoqueduae gentes & duopopuli sunt uistutũ atq uito
sedisteminor ẽ illemaior semp &iam uitia numerosiora suntu
lis rebecca &mereamur deisa ac id .ẽ. deuerbodi habere conceptus
Cedent uitia uistutib processitaut̃ esauprimus rufus ee totus
tam quampellis hirsutus. Deinde exiuit fratet illius iacob&ma
nasinplexa calcaneo esau. Sedcurille totus rufur & hispidus ni¬
ni quie populus prior & proph&arum & xp̃i eruore pollutus suc
a peccati &nequitiae exuiut squalore cirtumdatus cuius ideominor

Expanded text:
udaei; praeter Isaac enim nullus est haeres, quia non filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine. Quod autem Rebeccae dicitur: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi in tuo ventre dividuntur, figuraliter factum etiam Judaeis non credentibus notum est, qualiter populus Ecclesiae populum Synagogae superavit, et quomodo populus Judaeorum major tempore servivit minori populo Christianorum. Et in nobis quoque duae gentes et duo populi sunt, virtutum atque vitiorum; sed iste minor est, ille major. Semper enim vitia numerosiora sunt vlis Rebecca, et mereamur de Isaac, id est, de verbo Dei concipere, cedent vitia virtutibus. Processit autem Esau primus, rufus, et totus tanquam pellis hirsutus. Deinde exivit frater illius Jacob, et manus implexa erat calcaneo Esau. Sed cur ille totus rufus et hispidus? Vere quia populus prior et prophetarum et Christi cruore pollutus sit a peccato, nequitiae existit squalore circumdatus. Cujus ideo minor
Abbreviated transcription (Latin):
cribi conuenit: quia quattuor substantiis. Id .ẽ humido & arido
calido &frigido. & qui a inquattuor mundi pastib dominaturur
ess& et quio secundus in adam significari. id e xp̃m qui in quattuor
euangelus enuntiatur. &ꝑ quattuor leger unau dehisquat tuor
duplicata sig̃ mutationem Adam deparad iso intorram cammu¬
nem &aterra communi: Ad patadi sum adam primus & nouis con¬
ueniontia h alient in quattuor litterir & inquattu orlegibisdifferen¬
tiam ad in eo qđ dicit apostolus. Primus adam in animam uiuentom¬
Nouissimus adam in sp̃m uiuificantem. Primam aut̃ litteremutant᷑
secundiũ ñ mutantur : qđ sig̃ primimutationẽ & secundam immobi

Expanded text:
scribi convenit, quia quatuor substantiis, id est, humido et arido, scribi convenit, quia quatuor substantiis, id est, humido et arido, calido et frigido. Et quia in quatuor mundi partibus dominaturus esset, et quia secundus in Adam significari, id est Christus, qui in quatuor Evangeliis enuntiatur, et per quatuor leges. Una vero de his duplicata significat mutationem Adam de paradiso in terram communem, et a terra communi ad paradisum. Adam primus et novus convenientiam habent in quatuor litteris et in quatuor legibus: differentiam vero in eo quod dicit Apostolus, primus Adam in animam viventemnovissimus Adam in spiritum viventem. Primi litterae mutantur, secundi vero non mutantur; quod significat primi mutationem, et secundi immobi
Abbreviated transcription (Latin):
gnem aut̃ ad sacrificium deuorandu solitũ ueniredecaelo : utinde¬
dicatione templi subsalomone & inmonte cormelo subheli a legim:
Paulisꝑ adexordium redeamus & interro gemus hoc nom qđ ẽ adam
uocatur. Ingrecouͦ antrophas. in latio homo: Dum aut̃ deno¬
mine sermo agitur. soiendum .e. dignitas nominis intrib: supra
distis linguis: Apud hebreos aut nominis dignitas dicit᷑ inmultitu¬
dine interp̃tationum ut adam multis interptactianib: incorptatur
Adam quippehomo humus. terrigena terraqu erubra & sanguine¬
us & genitor: &isteinterp̃tationes in humo & insanguine & in terra &
increatione r&inent dignitatẽ: Apud grecosiͦ in mulcis conexio¬
nib ut .e. illis desarra Visum erat ut alterum .io adicerent. C¬
latinis uͦ dignitaos .e. nominis multitudine . ut publius cornelius.
& scippio. asticanus: Id circo a nomine adam quattuor litteris

Expanded text:
Ignem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, ut in deIgnem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, ut in dedicatione templi sub Salomone, et in monte Carmelo sub Elia legimus. Paulisper ad exordium redeamus, et interrogemus hoc nomen, quod est Adam, Adam, Graece anthropos, Latine homo. Dum autem de nomine sermo agitur, scienda est dignitas nominis in tribus supra dictis linguis. Apud Hebraeos autem nominis dignitas dicitur in multitudine interpretationum, ut Adam multis interpretationibus interpretatur. Adam quippe homo, humus, terrigena, terraque rubra et sanguinea, et genitor: et istae interpretationes in humo, et in sanguine, et in terra, et in creatione retinent dignitatem. Apud Graecos vero in multis connexionibus, ut est illis de Sara visum, alterum ro adderent. Latinis vero dignitas est nominis ex multitudine, ut Publius Cornelius et Scipio Africanus. Idcirco vero nomen Adam quatuor litteris
Abbreviated transcription (Latin):
lespoene intellegunt᷑ Nemo enim potest ꝑuenire ad arboremui¬
tae: nisiphas duasrer. Tolerantiam molostiarum & scientiae
plenitudinem id .ẽ. ꝑ caritate dĩ & proximi. Plenitudo onim leg
cam. & tur sum peperit abel. Cam interptootur adquisitio uel
possessio quiadix eua Adquesiui fhominem ꝑ dm̃: Nati¬
uitas duorum filiorũ adam: similitudinem hab& duorũ po¬
pulorum: sicut cam sacrificium exterre fructib: reprobatur:
bel aut̃ sacrisicium exouib & earundem adipse suscipitur: ita noui
testamenti fides ex innocentiae gratia dm̃ laudans: u& eris testa¬
menti terrenis operib anto ponitur : Unde aut̃ scir& cam quia
admunera abel respicer& dr̃ & ad sua non respicer& : Nisi qui a
uera .ẽ. theo dotionis interp̃tatio qui adic̃ inflamm auit dr̃ suꝑ
abel & sacrificium illius. Suꝑ camn uͦ ñ in flammauit utiq ꝑignem

Expanded text:
rales poenae intelliguntur. Nemo enim potest pervenire ad arborem virales poenae intelliguntur. Nemo enim potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas res, tolerantiam molestiarum et scientiae plenitudinem, id est, per charitatem Dei et proximi. Plenitudo enim legiCain, et rursum peperit Abel. Cain interpretatur acquisitio vel possessio, quia dixit Eva; Acquisivi hominem per Dominum. Nativitas duorum filiorum Adam, similitudinem habet duorum populorum. Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ovibus et earumdem adipe suscipitur; ita Novi Testamenti fides ex innocentiae gratia Dominum laudans, Veteris Testamenti terrenis opibus anteponitur. Unde autem scivit Cain quia ad munera Abel respiceret Deus, et ad sua non respiceret? nisi quia vera est Theodotionis interpretatio, qua dicit, Inflammavit Deus super Abel, et sacrificium illius. Super Cain vero non inflammavit, utique per ignem.
Abbreviated transcription (Latin):
nitfilios necorruat obtemperatrationi quas: uiro dominanti.
Vocaturq dehinomater cunctarũ uiuentium. Id ẽ recte factorum
quib: peccata contraria sunt que significantur nominemostuorũ: ꝑ
tentiam aut̃ quam fertur inuirum raqonra arguitur quaesic pa¬
radysobeaticudino remata fuerit: hab& maledictiones certene
operationis: hab& etdolores temporalium curaru quasi spinas &
tribulos: Sicaũ dimictitur a paradso beatiuidinis utopere¬
turterram. Id ẽ. utincorporeisto labor& et colloc& sibi merit
redeundi aduitam quae para disi nomine significatur: & possit mani
porrigere adlignum uitae. &uiuero in aernum. Manuum aũtpi
peratur Accepit tonicam pelliciam. quo nomine sig̃ corponis
mortalitas: Cherubim interp̃cootur plenitudo scientiae: ftame
uero uersatilis posita ad custodiendam uiam ligniuite. Tempo¬

Expanded text:
nit filios, ne corruat obtemperet rationi, quasi viro dominanti. nit filios, ne corruat obtemperet rationi, quasi viro dominanti. Vocaturque dehinc mater cunctorum viventium, id est, recte factorum, quibus peccata contraria sunt, quae significantur nomine mortuorum. Per sententiam autem quae fertur in virum, ratio nostra arguitur; quae si a paradisi beatitudine remota fuerit, habet maledictiones terrenae operationis, habet dolores temporalium curarum, quasi spinas et tribulos. Sic autem dimittitur a paradiso beatitudinis, ut operaretur terram, id est, ut in corpore isto laboret, et collocet sibi meritum redeundi ad vitam, quae paradisi nomine significatur, et possit manum porrigere ad lignum vitae, et vivere in aeternum. Manuum autem pperatur. Accepit tunicam pelliceam, quo nomine significatur corporis mortalitas. Cherubim interpretatur plenitudo scientiae. Framea vero versatilis, posita ad custodiendam viam ligni vitae, corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ponam interte &mulierem & semtuũ & sem̃ipsius. Semen diabob
suggestio ꝑuersa ẽ: sem mulieris id .ẽ. mentis. fructus .e. boniope¬
ris. quoꝑ uerse sugge stioni renittitur: Ipsaca puttuu conter&.
s i illum mens in illo initio male suggestionis excludat: Ille insi¬
diatur calcaneum illius. quiaquos in prima suggestione nonde¬
cepit. decipere infinem tendit: Quaedam hoc qđ dictũ t ini¬
micitias ponam interte & mulierem: Douirgine inquanatus ẽ dn
nes. Tuillum subplantabis ut monatur: Ille teuicto resurgu
aputtuum concer& qđ .e. mors : Indolore paries filiostuos. V¬
luntro senim carnalis cum aliquam malam consu&udinem uult
uincere patitur in exordio dolores: & suꝑmeliorẽ consu&udinem
parit opus bonum qui filios. Conuersiotua aduirum tuum & ip¬
setui dominabit᷑ : Hoo sigñ. qđ carnalis uoluntos qua ecum duloregip¬

Expanded text:
ponam inter te, et mulierem, et semen tuum et semen ipsius. Semen diaboli ponam inter te, et mulierem, et semen tuum et semen ipsius. Semen diaboli suggestio perversa est. Semen mulieris, id est mentis, fructus est boni operis, qui perversae suggestioni renititur. Ipsa caput tuum conteret, si illum mens in initio malae suggestionis excludat. Ille insidiatur calcaneo illius, quia quos prima suggestione non decipit, decipere in finem tendit. Quidam hoc quod dictum Inimicitias ponam inter te et mulierem, de virgine in qua natus est nes. Tu illum supplantabis, ut moriatur; ille te victo resurget. Caput tuum conteret, quod est mors. In dolore paries filios tuos. Voluntas enim carnalis, cum aliquam malam consuetudinem vult vincere, patitur in exordio dolores, et super meliorem consuetudinem parit opus bonum, quasi filios. Conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur. Hoc significat quod carnalis voluntas, quae cum dolore gig
Abbreviated transcription (Latin):
um audissent uocem dñi de ambu lantis inpara dyso adauram
postmeridiem: De ambulabat dr̃ in illis &ñstabat : qui am p̃oen
dillius ñstabant. & bene adauram postmeridiem: quia ab illis
austerebatur lux illa feruentior ueritatis. Ad propinquantib: erro¬
rum tenebris. Absconderunt se &rł. In medionamq. lignise abscon¬
dit : qui a uersus adõ inerruris sui atq arbitrii uoluntatib uiuit
Vocauit aut̃ dr̃ adam & dix ubies  Orgo non desperandu t̃ quib:¬
lib& peccatorib dum &ipsumpii adspem indulgentia e prouotant᷑
citur aut̃ posthaec serpenti. Maledictus es interomnia animan¬
na torraes suꝑ poctustuum &uentrem repes: Pectoris nomine sig¬
nificatur suꝑbi am̃tis. Nomine aũt uentris: significatur desidora
Autenim terrena cupiditate decipies : Omnib dieb uitȩ
tuas. Id.ẽ omnitomporo quo a girhanc potostatẽ Inimicitiam

Expanded text:
Cum audissent vocem Domini deambulantis in paradiso, ad auram Cum audissent vocem Domini deambulantis in paradiso, ad auram post meridiem. Deambulat Deus in illis, non stabat, quia in praecepto illius non stabant. Et bene ad auram post meridiem, quia ab illis auferebatur lux illa ferventior veritatis, appropinquantibus errorum tenebris. Absconderunt se, et reliqua. In medio namque ligni se abscondit, qui versus a Deo, in erroris sui atque arbitrii voluntatibus vivit. Vocavit autem Deus Adam, et dixit, Ubi es? Ergo non desperandum est quibuslibet peccatoribus, dum et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur. Dicitur autem post haec serpenti, Maledictus es inter omnia animantia terrae: super pectus tuum et ventrem repes. Pectoris nomine significatur superbia mentis, nomine autem ventris, significantur desideria carnis. Aut enim terrena cupiditate decipies, omnibus diebus vitae tuae, id est omni tempore quo agis hanc potestatem. Inimicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
uersutiam her&icorum latentem: noua exquirentem sigñ. Persalo¬
monem. exꝑsona here seorum dicitur. Aquae surtiue dulciores.
& panis absconditur suauis. Eritissicutdii. Sic & uniuersi generali¬
ter her&ici diuinitatis meritũ profitentur. promittente soculuram
carnalium aꝑtionem interior oculus obscar&ur. Tulitmulier fruc¬
tum deligno &comedit: F aciliu s enim ꝑsuadentur carnales ad pec¬
candum quaispiritales. Dedit uirosuo. qui comedit. qui apꝰ
delectationem carnalis concupiscentiae &iamratio subicitur ad
peccandum. Consuerfolia fici. sic se contegunt: quisłmamarũ
amplectuntur qui proorigine uoluptatis caornali sarcientur
quiq decepti her&ica prauitate & gratia dĩ nudatim̃datiorum
team̃ta tam quom folia sici colligunt᷑: facientes sibi succentori.
prauitatis. Cum de ecclesia ł dexp̃ominus ꝑfecta loquuntur

Expanded text:
versutiam haereticorum latentem, et nova exquirentem significat. Per Saloversutiam haereticorum latentem, et nova exquirentem significat. Per Salomonem ex persona haereticorum dicitur: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavis. Eritis sicut dii. Sic et universi generaliter haeretici Divinitatis meritum profitentur, promittentes oculorum carnalium apertionem, ne interior oculus obscuretur. Tulit mulier fructum de ligno et comedit. Facilius enim persuadent carnales ad peccandum, quam spirituales. Dedit viro suo qui comedit. Quia post delectationem carnalis concupiscentiae etiam ratio subjicitur ad peccandum. Consuerunt folia fici. Sic se contegunt, qui saeculum amarum amplectuntur, quoniam pro origine voluptatis carnalis sarcientur; quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, mendaciorum tegmenta quasi fici folia colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Ecclesia vel de Christo minus perfecta loquuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
nos in illo accepimus quiaunus quisq xp̃i anus non in congrueges¬
tat ꝑ sonam xp̃idicentis. Quam diu fecistis uni ex hisminimism
mͥfecistis. Dicitur ergo illi. hoc ẽ nob exomni ligno para disico¬
medes: Quo significantur spiritales delitiae. Fiructus ẽ. sp̃s
medio para disi Id .ẽ. neuelemus suꝑbire denatura arbitriinñ
quaemedia .ẽ. ut decepti p̃sentiaboni: experiamur &mali: serpe
aũt ille indicat diabolũ. Quinde serpens dicitur: qđ uo lubi
uers&ur astutia. permulierem aut decepit & non ꝓuirum quia
non potest rationra seduci. nisi pcedente carnali delectatione.
Trib: aut modis peccatum amittitur. delectatione. suggestiono
consonsu. Perserpentem: suggestionẽ accipimus. permulierem
animale corporis sensum. Peruirum racionem. serpens suad&.
delectatio. obtemperat. ratio consentit: Moraliter aut̃ serpensiste:

Expanded text:
nos in illo accepimus: quia unusquisque Christianus non incongrue gesnos in illo accepimus: quia unusquisque Christianus non incongrue gestat personam Christi dicentis: Quandiu fecisti uni ex his minimis meis, mihi fecisti. Dicitur ergo illi, hoc est nobis: Ex omni ligno paradisi comedes. Quod significantur spirituales deliciae, fructus est spirimedio paradisi, id est, ne velimus superbire de natura arbitrii nostri, quae media est, ut decepti praesentia boni experiamur, et mali. Serpens autem ille indicat diabolum, qui inde serpens dicitur, quod volubili versetur astutia. Per mulierem autem decepit, et non per virum, quia non potest ratio nostra seduci, nisi praecedente carnali delectatione. Tribus autem modis peccatum committitur: delectatione, suggestione, consensu. Per serpentem, suggestionem accipimus; per mulierem, animalem corporis sensum; per virum, rationem. Serpens suadet, delectatio obtemperat, ratio consentit. Moraliter autem serpens iste
Abbreviated transcription (Latin):
puluis serpenti. historialiter: Doneoreuestaris interram. Id .ẽ.
in paradysum incerram communem Quia puluis es &rł. In hoc
ostenditur quiaianua uitae fuit. Non eodem aut ordine in¬
crepat. &maledicit Inorepat enim uirum primum: & de ino
mulierem. Sed hoo differentia culpae : & causa profeotus si
Maledicitur aũt serpens. de indemulier. Nouissime aut̃ uin
secundu mordinem culpae & delectationis. Adam deparad¬
so eicitur nelignum uite cameder& et morcalis ess&: quia mosi
sanatisumus. Velut ñ cognouiss& euam in para diso : alius aut
deparad sodic̃ Parad: sus locus .ẽ. terrae qui nulla maris inters¬
iectio separatur sed prudentia diuina ab illoseiungimur : Ign¬
&i amcum cherubin: ab aliiscorporalis dicitur: dũ corpore
ciecit. ne in paradsum reuerterentur. Qđ &i am magnoper
non confirmo. Spiritaliter a ut̃ hoc p̃ceptum xp̃s accipitur o

Expanded text:
pulvis serpenti historialiter. Donec revertaris in terram, id est, pulvis serpenti historialiter. Donec revertaris in terram, id est, in paradisum, in terram communem. Quia pulvis es, et reliqua. In hoc ostenditur quia janua vitae fuit. Non eodem autem ordine increpat et maledicit. Increpat enim virum primum, et deinde mulierem. Sed hoc differentia culpae, et causa profectus facit. Maledicitur autem serpens, deinde mulier. Novissime autem vir, secundum ordinem culpae et delectationis. Adam de paradiso ejicitur, ne lignum vitae comederet, et mortalis esset; quia morte sanati sumus, velut non cognovisset Evam in paradiso. Alius autem de paradiso dicit: Paradisus locus est terrae qui nulla maris interjectione separatur; sed prudentia divina ab illo sejungimur. Ignis etiam Cherubim ab aliis corporalis dicitur, dum corporeos ejecit, ne in paradisum reverterentur; quod etiam magnopere non confirmo. Spiritualiter autem hoc praeceptum Christus accipit, et
Abbreviated transcription (Latin):
inx̃ peccatũ ubiesadam . Hae pastostrossignisicant qđ intrib
legib peccauit. Verbum aut̃ psens ꝑseuerantiam inuindicta sigñ:
undomurs: Sic ꝑuirũ &mulierem & serpentem & lignum crucis
uito ꝑdita incaelor oparatur. Prima increpatio ẽ. ineo ꝗđ dic̃¬
ubies adam secunda. quisindicauit tibi. testia cum admulierem di¬
cat. quare hoc fecisti Secundum hancregulam doctores dec& ꝑter
increpare. & si &iã non sicegerit penitentiã: eicitur deecclesia i
lis serpens uenenum accepissedicitur. & prius nonhabuisse proqua
maledictus dicitur: Uelsi addiabolum ꝑtin& maledictus dicitur
quia penitentiam agerenon pocest : Interomnia animantia I
ẽ qui a suam seruauer̃ naturã: &bestias terrae. Id .ẽ. homines
Suꝑ pectus tuum gradieris: Serpensenim pedib: ante hoc ambu¬
laredicitur qđ ad firmare non audeo: & terram co medes. Ido

Expanded text:
junxit peccatum. Ubi es, Adam? Hae partes tres significant quod in tribus junxit peccatum. Ubi es, Adam? Hae partes tres significant quod in tribus legibus peccavit. Verbum autem praesens perseverantiam in vindicta signifimundo mors, sic per virum et mulierem et serpentem et lignum crucis vita perdita in coelo reparatur. Prima increpatio est in eo quod diciUbi es, Adam? Secunda: Quis indicavit tibi? Tertia, cum ad mulierem dicit: Quare hoc fecisti? Secundum hanc regulam doctores decet per ter increpare. Et si etiam non sic egerit poenitentiam, ejicitur de Ecclesia, lis serpens venenum accepisse dicitur, et prius non habuisse, pro quo maledictus dicitur. Vel si ad diabolum pertinet, maledictus dicitur, quia poenitentiam agere non potest. Inter omnia animantia, id est, quia suam servaverunt naturam. Et bestias terrae, id est, homines. Super pectus tuum gradieris. Serpens enim pedibus ante hoc ambulare dicitur, quod affirmare non audeo. Et terram comedes, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
u&era Qđq deambobus dic̃ consuer idolorũ sig̃ cooperationẽ
incrans gressione uł folia fici. Amara : a maritudinem uindic¬
tȩ significant. Qđ aut̃ dicit folia fici multa dicligna in paradiso
dq dñm deambulantem dicit. quasi instabilem sig̃ eiectionem i¬
lorũ deparad so. &di auxilium ab illis fuisse ablatum Adauram
siue aduesperam ostendit qđ sicuenitdr sicut inuenit quem qua
ostmeridiem. Id ẽ postinmorcolitatem dispectam ab illis. In c
qđ dicit in medioligniparadisi : Ostenditur qđ &iam nunc in illi¬
us propriauo luntate siuitam an mostem eliger&. Voc auitq dñs
adam. &uocauit & ñ eiecit. sio ergo docturer dec& iuxta regula
dm facere: Recte autẽ conuenit diciubiesa du abscandit. ubies
adem forsitan un o nomine uocauit illos adam : qui aunum illos

Expanded text:
etc. Quodque de ambobus dicit, Consuerunt, idolorum significat cooperationem etc. Quodque de ambobus dicit, Consuerunt, idolorum significat cooperationem in transgressione: vel folia fici amara, amaritudinem significant vindictae. Quod autem dicit folia fici, multa dicit ligna in paradiso. Quodque Dominum deambulantem dicit, quasi instabilem significat ejectionem illorum de paradiso, et Dei auxilium ab illis fuisse ablatum. Ad auram, sive ad vesperam; ostendit quod sic venit Deus, sicut invenit quemquam. Post meridiem, id est, post immortalitatem despectam ab illis. In eo quod dicit, In medio ligni paradisi, ostenditur quod etiam nunc in illius propria voluntate, si vitam an mortem eligeret. Vocavitque Dominus Adam, et vocavit, et non ejecit. Sic et ergo doctores decet juxta regulam Domini facere. Recte autem convenit dici, Ubi es, dum abscondit. Ubi es, Adam? Forsitan uno nomine vocavit illos Adam, quia unum illos
Abbreviated transcription (Latin):
Hcimummendatium similiter: diabolus autem id circo delignoscientiae
boni & malidicitur suadere qui a dñr prohibuit illud Di abolus en
semꝑ contraxp̃imandata suad& qui inde &iam satanas dicitur idẽ¬
contrarius. &eriti sutdii. hic primo unitoos diuiditur. & hic &ĩ am
primo idolatria osta ẽ: qđ mulier seducta .ẽ & ñ adam. Ambo¬
hus tam̃ scientib poenam: Aicui assimulature acsialiquis in
canuentu faller&ur Ater aut̃ remaner& domi sed tam̃ duo sen¬
tirent damnum. sed fallacium alteri reputa r&ur: Eua autem
inquinq reb: peccauit. Id .ẽ in suasione in delectatione consensu
elatione Id .ẽ. inscientia ut .ẽ. scientes bonum & malũ. Insuꝑ¬
hi a. ut .ẽ eritissicutdii: a ꝑtisunt oculi id ẽ aculpa: Culpaenĩ
illorum oculos aperuit quosinnocentia clausit: A peruit aut̃
id ẽ utuiderent &iammalum :Bonumenim tantũ primo ui¬

Expanded text:
primum mendacium similiter. Diabolus autem idcirco de ligno scientiae primum mendacium similiter. Diabolus autem idcirco de ligno scientiae boni et mali dicitur suadere, quia Dominus prohibuit illud. Diabolus enim semper contra Christi mandata suadet, qui inde etiam Satanas dicitur contrarius. Et eritis ut dii. Hic primo unitas dividitur; et hic etiam primo idololatria orta est. Quod mulier seducta est, et non Adam, ambobus tamen sentientibus poenam, assimilatur ei, ac si aliquis in conventu falleretur, alter autem remaneret domi: sed tamen duo sentirent damnum, fallacia tamen alteri reputaretur. Eva autem in quinque rebus peccavit: id est, in suasione, in delectatione, consensu, elatione, id est, in scientia; ut est, Scientes bonum et malum. In superbia, ut est, Et eritis sicut dii. Aperti sunt oculi, id est, a culpa. Culpa enim illorum oculos aperuit quos innocentia clausit. Aperuit autem, id est, ut viderent etiam malum. Bonum autem tantum primo vi
Abbreviated transcription (Latin):
tis quam c&eros neita suꝑbiant. D&errentis qđ non solum fue¬
rit facctus qualis fieri uoluit. sed nec illud qđ focctus fuit con¬
seruauit: & ordinauit cerubim & flam meum gladium: hoc per
caclestes utiq potestates &i am in paradiso uisibilis focctũ eõ
credendum ẽ: qđq dicit. Nefoste aliquando mittat manũ
suam & adsumat &iam delignouite: Ostendit quia separati
debuit alignouitȩ. quia alienatus fuerat auita. Alien and
utiq inde fuit moriturus: uel&iam tam quam ex communica¬
tus ł quia ambigua locutio .ẽ. potest sic intellegi & misitillã
adhanc miseriam si fosto potuis s& postlabores. edere iterũ del
pens a serpendo dicit᷑. Idcirco uero admulierem diabolus loc¬
tur: quidit qđ mulierẽ seducer& &ñuirum. siue quiauirum
tantum adsimilitudinem di formatũ. putauit & non feminam
suis sedicitur. in eoũ qđ dicit. Nequaquam moste moriemini

Expanded text:
ntis, quam caeteros ne ita superbiant deterrentis. Quod non solum fuentis, quam caeteros ne ita superbiant deterrentis. Quod non solum fuerit factus qualis fieri voluit, sed nec illud quod factus fuit, conservavit. Et ordinavit Cherubim, et flammeum gladium. Hoc per coelestes utique potestates etiam in paradiso visibili factum esse credendum est. Quodque dicit, Ne forte aliquando mittat manum suam, et assumat etiam de ligno vitae, ostendit quia separari debuit a ligno vitae, quia alienatus fuerat a vita. Alienatus utique inde fuit moriturus, vel etiam tanquam excommunicatus, vel quia ambigua locutio est, potest sic intelligi: Et misit illum ad hanc miseriam, si forte potuisset post labores edere iterum de lpens a serpendo dicitur. Idcirco vero ad mulierem diabolus loquitur, quia vidit quod mulierem seduceret, et non virum sive quia virum tantum ad similitudinem Dei formatum putavit, et non feminam.fuisse dicitur. In eo vero quod dicit, Nequaquam morte moriemini,
Abbreviated transcription (Latin):
serpenti &rł usq dũ dix̃ : & tuinsi diabens calcaneo illius. Tota
ista sententia figurata ẽ nec aliud illi deb& scriptoris fides na¬
rationisq ueritaes nisineillam datam fuisse dubitemus. Nona
enim interrogactus serpens: qui añ ipse utiq insua natura fea¬
rat sed ⁊ abulus deillo ꝑ illũ &m illo suit operatus. Nuncerge
qđ adillum qui in serpente locutus .ẽ. dicitur figuratũ e: quiꝰ
audistiuocem mulieristuae : Maledi staterra in operibus tuis
xhoc eẽ interra labores humani geners qui signorat : & quia
ñ essent labores interra si felicitas quaem para sofuitten& ur
non .ẽ. dubitandum. opera aut̃ hic non ruris colend ut ploriq
putant. sed peccatas. Toniuas pellicias & hoc significatio¬
nis gratia factũ .e. sed tam̃ facctum .ẽ. uere. Ecce adam sice¬
tus .ẽ. quasi unus ex nob Verba disunt hȩc non tam illis in sulta¬

Expanded text:
reliqua, usque dum dixit, Et tu insidiaberis calcaneo illius. Tota reliqua, usque dum dixit, Et tu insidiaberis calcaneo illius. Tota ista sententia figurata est, nec aliud illi debet scriptoris fides, narrationisque veritas, nisi ne illam datam fuisse dubitemus. Non est enim interrogatus serpens, quia non ipse utique in sua natura fecerat, sed diabolus de illo per illum, et in illo fuit operatus. Nunc ergo quod ad illum qui in serpente locutus est dicitur, figuratum est. Quia audisti vocem mulieris tuae, maledicta terra in operibus tuis. Ex hoc esse in terra labores humani generis, quis ignorat? Et quia non essent labores in terra, si felicitas quae in paradiso fuit teneretur, non est dubitandum. Opera autem hic non ruris colendi, ut plerique putant, sed peccata sunt. Tunicas pelliceas. Et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum est vere. Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis. Verba Dei sunt haec, non tam illis insulta
Abbreviated transcription (Latin):
mur haxe fieriquȩ similia s̃ dementiae ꝑnimium pudorẽ&timori
ubies uox increpanus .ẽ ñ ignorantis. p̃ceptum adõ ꝑuirum
ad seminam: pec catũ adi abolo ꝑfeminam aduirum ꝑuenit: &
sicut yrimatum uirhab&: itooprius interrogatur: Mulier
Deniqulier non dixit seduxitine. Sed mulier quam dedifur
me. & obhoc apostolusait. Adam ñ .ẽ. seduetus. mulier
seducta ẽ. An propterea mulier seducta .ẽ. qui a parui in¬
tellectus esser. etideo ñ tribuitilli apostolus imaginem di. si
enimait. Virquidem ñ deb& uelare caput cumsitimago &
gloriadĩ : Mulier aũt gloriauiri .ẽ. Non quomens femine
candemimaginem capere non poss&: sed fortasse illa hoc ad¬
huc ñdumꝑcepit hoc qd sit imaginedĩ & a uiro regente atq¬
dispensante fuerat paulatim ꝑceptura. Serpens decepime
quasi cuiusdam suasio p̃ceptodi debuiss& anteponi. & dix̃ dñror¬

Expanded text:
mur haec fieri, quae similia sunt dementiae per nimium pudorem et timorem. mur haec fieri, quae similia sunt dementiae per nimium pudorem et timorem. Ubi es? Vox increpantis est, non ignorantis a Deo, per virum ad feminam, peccatum a diabolo per feminam, ad virum pervenit. Et sicut primatum vir habet, ita prius interrogatur. Mulier xit, Peccavi. Denique mulier non dixit, Seduxit me; sed mulier quam dedisti me. Et ob hoc Apostolus ait, Adam non est seductus, mulier seducta est. An propterea mulier seducta est quia parvi intellectus esset, et ideo non tribuit illi Apostolus imaginem Dei? Sic enim ait: gloria Dei. Mulier autem gloria viri est, non quod mens feminae eamdem imaginem capere non possit, huc nondum percepit quod ab imagine. Dei et a viro regente atqdispensante fuerat paulatim perceptura. Serpens decepit me. Quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuisset anteponi. Et dixit Do
Abbreviated transcription (Latin):
Non enimmͥuid& urmagnaelaudis futurũ fuisse hominem : si
propterea poss& bene uiuere qr nemine maleuiuere suadero
um & innatura poss& Et in potestatehaber& siuell& n consentire
iaut̃ moueur quidam dehac primi hominis temptaciune : qđ cam
fieri ꝑmiseritds̃ quasi nunc ñuideant uniuersum genurhominũ
pasina in quosedebatbalam ioquuta ẽ. homini isi quia illudopur
fuit di aboli cumistudangelicum. Interrogataut̃ serpens: Curp
ess& in excus abiles. Euidentior .e. enim trans gressio dũpcepta
ꝑhiam ꝑsua sum eẽ peccatũ : Adhoc enim uale qđ dictũ .ẽ. eri¬
tis sicutiii. Qđ aut̃ dicit Nequaquam mostemoriemini ꝑtine
adid qđ dictũ .ẽ. qrmendax ẽ & paterillius. Dedit uiro suo cui
ꝑsuaderi non opus erat quia illam eo cibo ñ essemostuã cernebat
&aꝑti sunt oculi amborum. Qm̃se adinuicem cancupiscendũ
adpoenam peccati carnis illius moste cancepta: Consuer̃ foli

Expanded text:
Non enim mihi videtur magnae laudis futurum fuisse hominem, si Non enim mihi videtur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene vivere qui a nemine male vivere suaderetur. Cum et in natura posset, et in potestate haberet, si vellet, non consentire. am moventur de hac primi hominis tentatione, quod eam fieri permiserit Deus, quasi nunc non videant universum genus humanum asina in qua sedebat Balaam locuta est homini, nisi quia illud opus fuit diaboli, cum istud angelicum? Interrogat autem serpens, Cur pesse inexcusabilis. Evidentior est enim transgressio, dum praecepta Eritis sicut dii. Quod autem dicit, Nequaquam morte moriemini, pertinet ad id quod dictum est, Quia mendax est, et pater illius. Dedit viro suo, cui persuaderi non opus erat, quia illam eo cibo non esse mortuam cernebat. Et aperti sunt oculi amborum, quoniam se ad invicem concupiscendum ad poenam peccati, carnis illius mortem acceptam. Consuerunt folia
Abbreviated transcription (Latin):
&rl usq adillum locum in quoait. Adcusto diendam uiam ligi
uitȩ. Uere omnino nuda erant corpora duorum hominum
inparadyso nec pudebat illos. Quidenim puder& quando nus¬
lam legem senser in membrissuis repugnantom legementis
Serpens aut̃ iste non in rationabili anima sua. sed in alieno id ẽ
diabolico spu callidioromnium bestiarũ dicit᷑: Qui denim miru
siinstinctu suo di abolus serpentem implens. illomore quouater
demonum implerisolent. Red diderit sapientis simum omniu
bestiarum. Neo sane debemus opinari qđ serpentem sibi ꝑ quẽ
temptocuerit ꝑsuadere quaediabolus elegerit : Sedcumessoli
illo cupiditors decipiendi ꝑ illud animal potuit ꝑ qd ꝑmissus ẽ
Quȩritur autom quur temptari ꝑmisitđs hominem quem tempta¬
tori p̃sciebateẽ concessurum: Non arbitrandum . ẽ. aut̃ qđ
minem deiecturus. istedi abolus temptare ꝑmicter&ur. nisi pr¬
us p̃cessiss& in animam illius quaedam elatio conprimen .da

Expanded text:
 usque ad illum locum in quo ait: Ad custodiendam viam ligni vitae. Vere omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso, nec pudebat illos. Quid enim puderet, quando nullam legem senserunt in membris suis repugnantem legi mentis suae? Serpens autem iste non irrationali anima sua, sed in alieno, id est, diabolico spiritu, callidior omnium bestiarum dicitur. Quid enim mirum, si instinctu suo diabolus serpentem implens illo more quo vates daemonum impleri solent, reddiderit sapientissimum omnium bestiarum? Nec sane debemus opinari quod serpentem sibi, per quem tentaverit persuadere, diabolus elegerit, sed cum esset in illo cupiditas decipiendi, per illud animal potuit per quod permissus est. Quaeritur autem cur tentare permisit Deus hominem, quem tentatori praesciebat esse concessurum? Non arbitrandum est autem quod hominem dejecturus iste diabolus tentare permitteretur, nisi prius praecessisset in animam illius quaedam elatio comprimenda.
Abbreviated transcription (Latin):
exquibi fluunt form&ur ecclesia : Dehacdor mitionedicit᷑
Ego dormiui & somnum caepi &resurrexi. & posuit coornẽ
proea. Posuit procodesia carnem suam.: Os deossib meis
& urro de carnemea: Siue enim spiritales & fostes. siuemi¬
nus ꝑfecti: unũ corpus xp̃i sunt. Haec uocabitur uirago¬

Expanded text:
quae inde fluunt, formetur Ecclesia. De hac dormitione dicitur: quae inde fluunt, formetur Ecclesia. De hac dormitione dicitur: Ego dormivi, et somnum coepi, et resurrexi. Et posuit carnem pro ea. Posuit pro Ecclesia carnem suam. Os de ossibus meis, et caro de carne mea. Sive enim spirituales et fortes, sive minus perfecti, unum corpus Chris
Abbreviated transcription (Latin):
exillo mostemorieris. Ac sidicer& morte deputatuseris. Non
qđ in eodem diemostuus fuiss&. sod mostalis. qm̃ eiectus ẽ. depara¬
diso ł qđ in eodem die quo peccauit mortuus .ẽ. Quamuis multis
taseria formatus .ẽ. in quo peccauit &mortuus .ẽ. ut craditur.
Xp̃s uero insexta fer̃natus ẽ. & fecit uinum deaqua & passus ẽ
Dixꝰ quoq dñs dr̃. Non .e. bonum hominem eẽ solum. Arguan¬
tur her&ici qui xp̃m solum hominemputant & noneiam dm̃.
aciamus adiutorium simile qui a mipso homine suscepto et¬
clesia dõ copulata .ẽ. Appellauit aut adam nominib: suis
cunta animantia & uolatilia & bestias significansq saluate
ñ habuerunt ut .ẽ. illud. Quocabo seruosmeos nomine alio.
liberare amort nisixp̃s:. Inmisit dr̃ soporem in adam. Dor¬
miuit incrucexp̃s pungitur latus illius lancca. & sacram̃to

Expanded text:
ex eo, morte morieris; ac si diceret: Morti deputatus eris, non ex eo, morte morieris; ac si diceret: Morti deputatus eris, non quod in eodem die mortuus fuisset, sed mortalis, quoniam ejectus est de paradiso; vel quod in eodem die quo peccavit mortuus est, quamvis multis ta feria formatus est, in quo peccavit, et mortuus est, traditur: Christus vero in sexta feria natus est, et fecit vinum de aqua, et passus est. Dixit quoque Dominus Deus: Non est bonum hominem esse solum. Arguuntur haeretici, qui Christum solum hominem putant, non etiam Deum. Faciamus adjutorium simile, quia in ipso homine suscepto, Ecclesia Deo copulata est. Appellavit autem Adam nominibus suis cuncta animantia, et volatilia, et bestias, significans quod salvae non habuerunt, ut est illud, Et vocabo servos meos nomine alio. liberare a morte, nisi Christus. Immisit Deus soporem in Adam. Dormivit in cruce Christus, pungitur latus illius lancea, ut sacramentis
Abbreviated transcription (Latin):
do aut soporatus sit adam. costitq: illius sineullo doloris sensuacos¬
poris conpage d& ractasit : Haec fortasse dicantur potuisseꝑ
angelos fieri: Formare autem ł a edificare costarm in muli¬
rem nullus potuit nisi ds̃ quo uniuersanatura subsistit: Quodq
ñs tam in euangelio dm̃ dixissedeclarat: Dicitenim. Nonlec¬
tis quiaquifecit ab initiomasculum & feminam fecitillos & dixit
copterhoc dimittidiomo patrem & matrem & adherebit uxori. ut
intellegeremus propter extasin qua e p̃cesserat in adam. hoc illũ
diuinitus patuis se proph&are: Celte questio illa qua e ocgitur
de anima muliens utrum ex anima adam. Accopit animam si¬
cut corpus an aliunde uelutipse adam autanimae exanimab:
nascuntur sic̃ corpora ex corporib analio modomittantur adõ
adhocopus non pestin&. Qd aũt dixit in quocumq dieto mederis

Expanded text:
do autem soporatus sit Adam, costaque illius sine ullo doloris sensu a cordo autem soporatus sit Adam, costaque illius sine ullo doloris sensu a corporis compage detracta sit, haec fortasse dicuntur potuisse per angelos fieri. Formare autem vel aedificare costam in mulierem nullus potuit, nisi Deus, quo universa natura subsistit. Quodque Dominus tamen in Evangelio Dominum dixisse declarat. Dicit enim: Non legistis quia qui fecit ab initio masculum et feminam, fecit illos, et dixit, Propter hoc dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori; ut intelligeremus propter exstasin, quae praecesserat in Adam, hoc illum divinitus potuisse prophetare. Certe quaestio illa quae agitur de anima mulieris, utrum ex anima Adam animam accepit, sicut corpus aliunde, velut et ipse Adam; aut animae ex animabus nascantur, sicut corpora ex corporibus, an alio modo mittantur a Deo, ad opus non pertinet. Quod autem dixit, In quocunque die comederis