comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mini deo. In ħ gͥ uice mediatoris fun¬
guntur sac̃dotes. qui dm̃ ꝓ peccatis
popłi exorant. ⁊ penitẽteᷤᷤ ab soluendo
quam boni mediatores int̾ homines
tatem p̾dicando. ⁊ p̾ces ppłi deo offerãt

Expanded text:
amini Deo . In hoc igitur vice mediatoris funguntur sacerdotes, quod Deum pro peccatis populi exorant, et poenitentes absolvendo quam boni mediatores inter homines itatem praedicando, et preces populi Deo offera
Abbreviated transcription (Latin):
siue eleuatis inoratione. inclination.
siue erectione. siue conuersione. sue
alio quocũq gestu. uel motu. uel
actu. sacrum aliqͥd et sacre rei. sa¬
cram̃tum exprimimꝰ. Indictis sacra¬
mentũ inuenit᷑. quẽ ad modũ ẽ. in¬
uocatio truutatis. ⁊ cetera eiꝰ modi.
quotiensc̃q cũ uerboꝵ ꝓlatione sacrĩ
tribꝰ modis sacramenta conficiantur
illa tamen magis ꝓprie et pͥncipalitꝰ.
sacramenta dicuntur. in quibus uit¬
tus . ẽ. ꝑscĩficationẽ. et effectus salu

Expanded text:
sive elevatis in oratione, inclinatione sive elevatis in oratione, inclinatione sive erectione, sive conversione, sive alio quocunque gestu vel motu, vel actu, sacrum aliquid et sacrae rei signum exprimimus. In dictis sacramentum invenitur, quemadmodum est invocatio Trinitatis, et caetera hujusmodi, quotiescunque cum verborum prolatione sacrum tribus modis sacramenta conficiantur; illa tamen magis proprie et principaliter sacramenta dicuntur in quibus virtus est per sanctificationem, et effectus
Abbreviated transcription (Latin):
estat nunc tercia pars de quatuor
que p̃posita fuerant discutienda.
Intriplici materia om̃ia diuina
sacramenta conficiunt᷑. scilicet
aut in rebꝰ. aut infactis. Aut in uerbiꝰ.
Quia enu totus homo corruptus
erat totũ. qd̾ hominis foris erat ad sa¬
cramentum. sumendum erat. ut totũ
insacram̃to foris sc̃ificetur. ⁊ in toto u̾tuꝰ
satramenti intus remedium oꝑetur.
Itaq in rebꝰ sacram̃ta sanctificanda e¬
rant. ut scĩficaret᷑ hominis materia
infactis ut oꝑa. indictis ut u̾ba. ut
totum uidelicet sc̃m sit.⁊ qd̾ homo
est. ⁊ qd̾ hominis ẽ. In rebꝰ conficiunt᷑
sacramenta. sicut uidelicet sacramẽ¬
tum baptisim. inaqua sacramentũ.
unctionis in oleo. sacramentum sangui
ta diuina conficiuntur. Infactis etiã¬
uidelicet cũ signum crucis. uł ꝓ mnu¬
nimine contra aduersas potestates
opponentes. uł ꝓ sanctificatione qui¬
busq rebꝰ sc̃ĩficandis inprimentes fa¬
cimꝰ. uł cũ etiam expansis manibus

Expanded text:
estat nunc tertia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda erant. Ut sanctificaretur hominis materia, in factis uhomo est, et quod hominis est. In rebus conficiuntur sacramenta, sicut videlicet sacramentum baptismi in aqua, sacramentum unctionis in oleo, sacramentum corporinta divina conficiuntur. In factis etiavidelicet cum signum crucis vel pro munimine contra adversas potestates opponentes, vel pro sanctificatione quibuscunque rebus sanctificandis imprimentes facimus, vel cum etiam expansis manibus
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̃na sapĩa semꝑ disposuit. qͥ coȩt̃na
potestate aliqñ fac̃. Et erãt simł sẽꝑ
bonitas. sap̃ia.⁊ potestas. Nec diuidi
uł separari abiuicẽ tp̃r pot̾ant. quȩ
subalit̃ id̾ erãt. Et abhis formã dedit
oĩa ab euo ĩchoationis ⁊ ec̃nitatis
pͥncipio ordinata. Qđ tͥa uisibi

Expanded text:
na sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; nec dividi vel separari ab invicem tempore poterant quae substantialiter idem erant, et ab his formam dedit omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis principio ordinata. CAP. XII.
Abbreviated transcription (Latin):
cuta. Nisi eñi uoluisset: ñ disposuiss.
⁊ nͥ disposuiss: ñ fecisset. Et occurrit
magna rõ. quia sẽꝑ in hõibꝰ p̾cedit uo¬
luntas. ꝯsilium. ⁊ c̾siliũ: opꝰ subsequitꝰ.
S qͥd facimꝰ: Numqͥd audebimꝰ ĩduc̾e¬

Expanded text:
cuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ qͥppe disposuit qđ
uoluntate facturus fuit. ⁊ uoluntas
et̃na fuit. ⁊ opꝰ uoluntatis ȩt̃nũ fuit.
Semꝑ enĩ uoluit ut fac̾et:⁊ ñ uoluit
ut semꝑ face̾t: s ut aliqñ fac̾et. qđ
qđ fut᷑ũ fuit. Duo itaq ħ i c̾atore parit̃
& aderat simł potestas coet̾na. Et bo¬
nitate uoluit. sap̃ia disposuit. potes¬
tate fec̃. Et uidetur qͣsi q̃dã ẽẽ distĩc¬
tio. ⁊ successio tp̾alis. ⁊ demonstrat se

Expanded text:
posuit quod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando faceret, quod quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter  aderat simul potestas coaeterna, et bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se
Abbreviated transcription (Latin):
dato magistroꝵ in eoꝵ quos mͥ cde¬
disti ⁊ quib me obedire p̃cepisti.
ego magis te audio quã hominẽ
quẽ auclire nec debeo nͥ ꝓpt̾ te. nec
uolo eontͣ de. Si gͦtu iubes dñe ad
homine non adcendo. Si aut̃ por¬
cere uis pusillis tuis ⁊ eccłȩ tue

Expanded text:
dato magistrorum meorum quos mihi dedato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. Si autem parcere vis pusi
Abbreviated transcription (Latin):
n quia qui eccłȩ tue mandritũ
sꝑñet tibi obecliens non eẽt. Ẽ e¬
ce ego miser ꝓpt̾ peccata mea
incontͣdictionẽ ueni. laqueũ in¬
cidi necessitatis. ut exire si ne
peccato non possim. Si maneo
accusat conscientia mea aduer¬
sum te de occultis meis quib cõtͣ
dispositionẽ tuam fatio. Si rece¬
do. in obedięns ero eccłȩ tue. et
scancdalizo non solũ pufillos s etã
magnos seruos tuos qui inhac pa¬
te quod occultũ ÷. nesciunt tñ
quod iustum ẽ. uolũt. et aciusat
me conscientia mea de manifeꝰ
si illud scire dederit. Si dixeris
discede non maueo. sidixeris ma¬
ne nondiscedo. Scio enĩ quod te
uibente sit malũ eẽ. non posse qd̾¬
cumq illud fuerit. Tua ẽ. enĩ po¬
testas exqua bonũ÷. om̃e quod tibi
placuerit. Cui enĩ indulges non
ĩputat᷑. cui imputas non udulge¬
tur. Si gͦ dñe tu issiͤris ut pꝰpo¬
sito eccłe scanclast et contẽpto mũ¬

Expanded text:
ti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum ti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod justum est volunt, et accusat me conscientia mea de manifestsi illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui imputas non indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto man
Abbreviated transcription (Latin):
mi querere s quasi se uelle
aꝑicło libare. Non mͥ suadet
conscientia mea ut illi dicam.
Q uerit ame qͥd sibi faciendũ sit.
ostendit ꝑicłm suũ. necessita¬
tẽ suam demonstrat. se paratũ
ẽẽ demons testat᷑. ad utrum lib
quodẽq iussus fuerit. Ego mi¬
nus
de me confido. dico illi ut ꝑgat
ad cleũ. Dñe tu legẽ dedisti ꝑser¬
legis sub lege nones. Quod institu¬
isti qñ uoliusti ⁊ quãdiu uoliusti
potes cũ uolueris et qͥb uolueris
sine ỹuaricettione reatꝰ indulg̾e.
Netr enĩ iam culpa erit quod indul¬
gentis ẽ. remissio non agentis p̾sũꝑ.
ꝯccłiam tuan ut uir iuuente uxo¬
re sua alti non adheret. E go uxo¬
rem habui. et illa iuuente alt̾i
adhesi. Ecce iam ego fac̾e non poᷤ¬
sum. ut hoc factũ non sit. s cufa¬
care potes rit hoc non sit fac¬
tũ aapnatalir̃. Item tu mandas
int̾ra agenti obediremꝰ sicuit
tibi et ut non scandalizaremꝰ
unrum de pusillis tius. ⁊ dixis¬

Expanded text:
mi quaerere, sed quasi se velle mi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non mihi suadet conscientia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per serlegis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio, non agentis praesumpEcclesiam tuam, ut vir, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasticem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixis
Abbreviated transcription (Latin):
Uenit peccator adme ⁊ exponit mͥ
conscientiã suam consiliũ salutis
querens. Qͥd illi dicam: Sidixe¬
ro illi recede. fatio illũ in obedi¬
entẽ eccłiȩ matͥ suȩ. et exemplo
eiꝰ alios confirmo ut dimittãt
uxores suas legitimas. et cum ȩas
odio habuerit fingant quod cũq
sͥ placuerint. ⁊ mentiant᷑ eccłȩ ut
lib̾tatem habęant recedendi ab¬
eis quia eas ñ amant. Et si hoc
ȩccłia receꝑit ⁊ passa fuerit
ueniet magnũ malum et dimit¬
tent om̃s ꝓlibito aut uiri uxoreᷤᷤ
suas aut muliȩres maritos ĩuos.
et ꝓ uno homine multi dampna¬
buntut. quod ita fieri non opor¬
tet. Quidam acute se confidasse
putauert̃ sibi non ꝓximo con¬
sulentes. dicentes quotiens eiꝰ¬
modi focte aliqͥd contingẽ eccłiã
utrũq facẽ deb̾e et in occulto sci¬
licet penitenti consułẽ ut ab eiꝰ¬
modi copula recedet et in mani¬
festo discedentẽ cog̾e ut manẽt.
Iuod quidẽ non eẽt. falutẽ ꝓxi¬

Expanded text:
Venit peccator ad me et exponit mihi Venit peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se considerasse putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, Ecclesiam utrumque facere debere: et in occulto scilicet poenitenti consulere, ut ab ejusmodi copula recederet; et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proxi
Abbreviated transcription (Latin):
cecatĩ ut facrant que non opor¬
tet. et sunt tanta hȩc mala ut.
maledictũ iegis õs qui sublege
erant p̃mebat nec erat qui eua¬
d̾e potuiss maledictionẽ. quia
ñ erat qui cau̾e posset p̃uarica¬
tionem. donec ipse legis lator ue¬
niens maledictionẽ ꝑ grãm abs¬
tulit et ne semꝑ maledictio et p̃¬
uaricatio regnareut ꝑ eandẽ grãm
ipsam etiã legeni mutauit. ita et
mͦ non numꝗͣ. cum hõ peccato suo
⁊ malitia urgente in necessitatẽ
peccandi uenit. nec pot̾ legem poe¬
tare nͥ maledictionẽ p̃uaricatio¬
nis incurrat mutat illi ds̃ ꝑ mi¬
sccłiam legẽ et donat penitęnti
ut saluus eẽ. possit. qui utiq ñ
saluaret᷑ si ꝑiusticiã et rigorem
tuam respondeo. De meo non de tuo¬
ẽ. quod loquor. Ñ aliud posfũ. Qd
mͥ mens suggerit ꝓfiteor. Si aliud
dic̃ẽm contͣ conscientiã meam et
ȩstimationẽ dic̃em. Quisq ꝓse u¬
dicet ego tͥ decoede meo loquor.

Expanded text:
excaecatis ut faciant quae non oporexcaecatis ut faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vmaledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem per gratiam abstulit; et ne semper maledictio et praevaricatio regnarent, per eamdem gratiam ipsam etiam legem mutavit: ita et modo nunquam homo cum peccato suo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deus per misericordiam legem, et donat poenitenti ut salvus esse possit, qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem tuam respondeo. De meo est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor.
Abbreviated transcription (Latin):
utͦbiq periculũ iudet. ⁊ quid potiꝰ
eligat non inuenit. Si manet con¬
diat. Conscientiam exponit et cõ¬
siliũ salutis querit. Quid illi dicet
eccłia homini confitenti peccatũ.
⁊ querenti consiliũ: Si dix̾it
ut maneat pꝰquam reuelauit pec¬
catum. hoc ẽ. dic̃ẽ quantũ uide¬
tur ut maneat inpeccato. Si uͦ
nechoc nec illud dicere pot̾ quan¬
tum iudetur homini talia iua sa¬
fuitis
mõstrari non pot̃. S hoc rursũ
multũ afide xp̃iana ab hoeret
ut dicatur aliquis talis ex̃. qui
non possit siuere penituerit
inqualic̃q sit ꝑ icło saluus ex̃.
Multa sunt quȩ adhunc modũ
cõting̾e potuissent. Alius diẽ
se cum sorore aut cũ matre uxo¬
ris suȩ rem habuisse. aliꝰ uxorẽ
se pͥꝰ aliam duxisse fatet᷑. et mul¬
ta alia horrenda quȩ mist̾ia
hominũ uel falsum confingit
uel uera cõmitit. Et uerum
est quia multa fiunt. horrenda ab
hominib desideriis suis malis ex

Expanded text:
utrobique periculum videt, et utrum potius utrobique periculum videt, et utrum potius eligat non invenit. Si manet, condiat. Conscientiam exponit, et consilium salutis quaerit. Quid illi dicet Ecclesia homini confitenti peccatum et quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit peccatum, hoc est dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via salutis monstrari non potest. Sed hoc rursum multum a fide Christiana abhorret, ut dicatur aliquis talis esse, qui non possit si vere poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse fatetur, et multa alia horrenda quae miseria hominum vel falsa confingit, vel vera committit. Et verum est quidem quod multa fiunt horrenda ab hominibus in desideriis suis malis, sic
Abbreviated transcription (Latin):
scrupulo conscientiȩ tene qmͣ uiuente
ad huc pͥore contͣ diuinam iusticiam
et institucionẽ illicite sibi sociasse
cognoscit: Sigͦ iste talis ad eccliam
confugiat. querens consiliũ salutis
qͥd illi dicet eccłia : Audi ⁊ intellige
quid illi clice pot̾ eccłia. Si dixerit
ei eccłia ut sedam quam publice
duxit dimittat: et ad pͥorem reũ¬
tatur. quam mͦ se contͣ primam teᷤᷤ¬
tacionẽ suam uxorẽ duxisse confi¬
tet᷑ et in hoc receꝑit cestimoniumeiꝰ.
om̃s deinceps qui odio habebunt
uxores suas fingent ⁊ mentient᷑ se
pͥꝰ alias duxisse. ut abhis quas odi¬
unt separent᷑. et ita lex matͥmanii
nicħ inse stabilitatis habebit: s pas¬
sim uͥq ꝓuoluntate uniꝰ cuiusq
dissoluetur. Non gͦ ȩccłã aliud il¬
lidicẽ pot̾ quam ut matͥmonio qd̾
eiꝰ attestacione firmatũ ÷ fidem ser¬
uet. S dicis. Causa illi ÷ ꝓ anima
sua. consiliũ salutis querit. Nam

Expanded text:
scrupulo conscientiae tenere quam vivente scrupulo conscientiae tenere quam vivente adhuc priore contra divinam justitiam et institutionem illicite sibi sociasse cognoscit? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et intellige quid illi dicere potest Ecclesia. Si dixerit ei Ecclesia ut secundam quam publice duxit dimittat, et ad priorem revertatur, quam modo se contra primam testationem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntate uniuscujusque dissolvetur. Non ergo Ecclesia aliud dicere potest illi quam ut matrimonio quod ejus attestatione firmatum est, fidem servet. Sed dicis: Causa illi est pro anima sua, consilium salutis quaerit; nam
Abbreviated transcription (Latin):
tias. etiam sipꝰmodũ contingat ut
idẽ ipse uir post celebrationem scda¬
rum nuptiar̾ ad se reuersus et de fac¬
to penitens peccasse se confiteat᷑. ⁊
ad priorem uxorẽ redire uoluerit
eiq de ueritate pͥori pacti conteste¬
tur non recipit eccła testimoniuo
eiꝰ. quia uariauit uerbum suũ et
contͣ semet ipsũ testimoniũ tulit.
et abstulit sibi fidẽ iutͦq Tam̃
eccłã id quod ipsa fecit sine cauusa
legitima rescinde nõ pot̃. s ratũ
ẽẽ deb̾e censet ne occulta manifes¬
tis p̃iudicẽt. Itaq illam homini
mulierẽ ꝓlegitima uxore ad uidi¬
cat quam scdm iuditiũ eccłiȩ legi¬
time duxisse cognoscitur. S diciᷤ.
Si sic gͦ uiditium eccłȩ stare debet
qm̃ occulta manifestis p̃iudicare
non possunt: quid illi homini ꝓ
anima sua faciendũ ÷. qͥ uiuente
urore sua alt̾i adherere cogit᷑ qmͣ
nec dimitt̾ȩ potest ne p̃ceptioni et iudi¬
tio ecclȩ contraire uideatur. nec sine

Expanded text:
tias; etiam si postmodum contingat, ut tias; etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum nuptiarum ad se reversus et de facto poenitens peccasse se confiteatur, et ad priorem uxorem redire voluerit, eique de veritate primi pacti contestetur, non recipit Ecclesia testimonium ejus, quia variavit verbum suum; et contra se testimonium tulit, et abstulit sibi fidem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicent. Itaque illam homini mulierem pro legitima uxore adjudicat, quam secundum judicium Ecclesiae legitime duxisse cognoscitur. Sed dicis: Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homini pro anima sua faciendum est, qui vivente uxore sua alteri adhaerere cogitur, quam nec dimittere potest, ne praeceptioni et judicio Ecclesiae contraire videatur, nec sine
Abbreviated transcription (Latin):
mitꝰ ut alt̾i nubat. Gͦ dicis ad
continentiã cogenda ÷. mulaer
ista. Ita sane quia negligentiam
cauere noluit. iustum ÷. ut pe¬
nam sustineat. Quare inmani¬
festo non nupsit Si pͥꝰ innu¬
bendo testimoniũ eccłȩ habere
contẽpsit qua ratione nc̃ iuditi¬
obligauit. Sustineat itaq nẽ
penam negligentiȩ ut aliis mulierib
ne idẽ presumãt correctionis ⁊ cautelȩ
exemplum fiant. Contin̾e peccatum
nonẽ. nec impossibile÷. etiam sidif¬
ficile :. Si gͦ mulieres nolunt cõ¬
tinere caueant mocculto nub̃e.
Ibi nulzant uͥ testes hab̾e possut̃
simaritos consentientes habe nõ
possunt. Quod si culpam uitare
nolũt sustineãt penam. Qui gͦ
conuigiũ susciꝑe uult. cogitet
pͥmum quia cum illud susceꝑit. le¬
gem eiꝰ portare debet. Qui appetit
quod delectat portet neccẽȩ ÷. si in
eo uel ꝓeo euenerit etiam id quod
gͣuat. Non gͦ ꝓmittit eccła illi mu¬
ueri que se alti iuro nupsise confi¬
tet᷑. illo uiuente ad alias tͥnsire nup¬

Expanded text:
mit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judiciobligavit. Sustineat itaque nunc poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit quod delectat, portet necesse est, si in eo vel pro eo evenerit, etiam id quod gravat. Non ergo permittit Ecclesia illi mulieri quae se alteri viro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nup
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ occultis in quib temꝑat institi¬
cionis non nat᷑nt p̃ceptionis p̃ua¬
ricatio ẽ. uidetur mͥ numquã
ea que latẽt manifestis ⁊ maxime
his que sine gͣui scandalo mutari ñ
possunt p̃iudicari debe. s magis
eupedire ut ĩ manifestis scand alũ
caueat᷑ et de occultis ad gr̃am et
fieri ut quod aliquando ꝓscanda¬
lo uitando exnecesseͥtate contͣ ins¬
titucionẽ agit᷑ quia occultum ẽ.
⁊ ꝓbari ac ꝑ hoc uitari non pͣ. pe¬
nitenti et dolenti ꝑ miscłiam non
ĩputet᷑. Uir potestatẽ cocꝑis sui
nõ ht̃. set mulier. similit̃ mulier
potestatẽ cocꝑis sui non ht̃ sed uir.
Pot̃ cͦ uir siue mulier pecando fa¬
facere ut potestatẽ in corꝑe alt̾ius
ꝑcdat. s fac̃e non pot̾ ut altĩ poteᷤᷤ¬
tatẽ sui corꝑis quantũ inse ẽ tol

Expanded text:
ergo occultis in quibus temporalis instituergo occultis in quibus temporalis institutionis, non naturalis praeceptionis praevaricatio est, videtur mihi nunquam ea quae latent manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis scandalum caveatur, et de occultis ad gratiam eposse autem fieri ut quod aliquando pro scandalo vitando ex necessitate contra institutionem agitur, quia occultum est et probari ac per hoc vitari non potest, poenitenti et dolenti per misericordiam non imputetur. Vir potestatem corporis sui non habet, sed mulier. Similiter mulier potestatem corporis sui non habet, sed vir . Potest ergo vir sive mulier peccando facere ut potestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum in se est to
Abbreviated transcription (Latin):
percatis inuiditio tuo sum
cet tm̃ scio quia benignꝰ ⁊ mise¬
ricors es et potes si uolueris nõ
inputare necessitatẽ: si acceptã
habueris uoluntatem. Magis gͦ
uolo incicłe in inauꝰ tuas. quã in
manꝰ hominũ. quia tͥ ⁊ adẽ. po¬
testas. ⁊ ũ de ẽ. pietas. homo mu¬
tate ioge̾ non pot̾. tibi lex dñat᷑.
qui conclitor ⁊ dũs legis es. Hõ
facta uidicat non uoluntatem
tu factis parcis ꝓpt̾ uoluntatem
necessitatis meȩ tibi comitto. ñ
p̃sumens ꝓpt̾ timorẽ tuũ eccłẽ
scandalum fac̾e. quia sꝑo quod
offensam tuã mͥ pie ignoicere
debeas cũ id circo non pͣsumo
et ꝓximũ offendã deũ meum.
Sic mͥ uidet᷑ quotiens occulta aliqͣ
in necessitate altqu conscientiã
remordent. maxime si talia fue¬
rint in quibꝰ dispensatio institu¬
cionis indulgentiam admittat.
quia ea quȩ contͣ nat᷑am st̃. et si¬
ne peccato numꝗͣ. fieri potuert̃
non accipiunt remissionem nͥ ha¬
buerint correctionẽ. In huiꝰ modi

Expanded text:
eis in judicio tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere in manus tuas, quam in manus hominum; quia tibi et adest potestas, et non deest pietas. Homo immutare legem non potest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem.necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offeum idcirco non praesumo ximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam admittat, quia ea quae contra naturam sunt et sine peccato nunquam fieri potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
poetet. Ista mulier quam modo di¬
cis se contiñe non posse quid facẽt
simaritꝰ eiꝰ longua ⁊ continua uł
etiã ꝑpetua egͥtudine p̃meretur :
Quem gͦ non desereret: nilangore
corꝑis iacentẽ. non deserat modo
de iniqͥtate penitentẽ. Uel si focte
conditionis carnis sustiñe ñ uult.
legi carnis se ñ subiciat: neq fusci¬
piat ad de lectationẽ quod pati nõ
uult ad afflictionẽ. Et hec qͥdẽ de
occulto consensu ꝯuigii siue dece¬
teris que ineo occulta sunt. uel
occultanda ⁊ uerenda eẽ. possint
nob̾ dicenda fuerĩt. Fateiñ gͦ sic̃
dictum ẽ. in cõsensu maritali con

Expanded text:
portet. Ista mulier quae modo diportet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret si maritus ejus longa et continua, vel etiam perpetua aegritudine premeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in co
Abbreviated transcription (Latin):
re negare non possit. Queritur
aut̃ de his qͥ se ddicunt pꝰ conui¬
galem pactionẽ siue ante. uũ
sororib aut et matrib aut aliis
qͥbꝰ lib linea cognationis ꝓpinqͥs
com̃tium carnale habuisse. qiuid
faciendũ sit. si hoc factũ eẽ. legi¬
timo testimonio ꝓbari possit.
Ego qͥdẽ quãdiu fieri rationabili¬
ter posset ꝓpt̾ serilandã pacem
thori conuigalis eiꝰ modi testimo¬
nia ⁊ ꝓbationes declinarem.
Si aut̃ res omĩo manifesta fieret
tunc quidẽ ꝓpt̾ horrorem facti et
scandalũ uitandũ seꝑationẽ fieri
suaderem sic tñ ut ut̃q in conti¬
nentia ꝑ man̾e cogeretur. qm̃ qͥdẽ
coniugii sacramentũ ad iniuicẽ
non scincdetur. etiã si opꝰ carna
lis com̃tii contͣclic̃et᷑. Si quis aut̃
dicat quomͦ mulier que non pec¬
cauit cogi possit ad continentiã
inuita uident ⁊ hoc ẽẽ demise¬
ria carnis aciius uoluptate qͥ
se in ꝓsꝑitate non cohib dignũ
ẽ. ut in aduersitate qͦ dolores illiꝰ

Expanded text:
re negare possit. Quaeritur autem et de iis qui se dicunt post conjugalem pactionem, sive ante; cum sororibus ac matribus, aut aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse legitimo testimonio approbari possit. Ego quidem quandiu fieri rationabiliter posset propter servandam pacem tori conjugalis ejusmodi, testimonia et probationes declinarem. Si autem res omnino manifesta fieret, tunc quidem propter horrorem facti et scandalum vitandum, separationem fieri suaderem, sic tamen ut uterque in continentia permanere cogeretur, quoniam quidem conjugii sacramentum adinvicem non scinlis commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. infirmari. Quaꝓpt̾ oportoe ut
scdum copulam quȩ uiditio ex¬
cliȩ legitime facta ÷ ipsa ȩccła
iudicet ratam eę. deb̾e. S diciᷤ
Q uid gͦ faciendũ÷. huic mulieri
quȩ iurũ suũ ab eccłia requi¬
rit. s habere non pot̃ quia id ꝗd
occultũ fuit ꝓbare non pot̃:
Fortassis cum uidit quod mari¬
tum fuũ habere non pot̃ altĩ nu¬
bere uolet ⁊ ueniet ad eccłiam ex¬
postulans ut aut siuis maritus
Ili reddat᷑. aut alt̾i nub̃e conce¬
datur. Hic gͦ quęris quid excła
facere debeat si ꝓpt̾ea quia pͥerẽ
redd̾e non pot̃. scdm concedet.

Expanded text:
est infirmari. Quapropter oportet ut secundam copulam quae judicio Ecclesiae legitime facta est, ipsa Ecclesia judicet ratam esse debere. Sed dicis: Quid ergo faciendum est huic mulieri quae virum suum ab Ecclesia requirit, sed habere non potest, quia id quod occultum fuit probare non potest? Fortassis cum viderit quod maritum suum habere non potest, alteri nubere volet et veniet ad Ecclesiam expostulans, aut ut sibi maritus suus reddatur, aut alteri nubere concedatur. Hic ergo quaeris quid Ecclesia facere debeat, an propterea quia priorem reddere non potest, secundum concedet?
Abbreviated transcription (Latin):
inpleu̾itis officium: partẽ cum his
qui uerbum dĩ ministrauerunt. Et¬
popło ꝓpħicas ⁊ apłicas lc̃ones recitan¬
di. Hii quidem qui adhc̃ gradum
ꝓmouẽtur: litterarum scientia de¬
bent eẽ instructi. ut eoꝵ quelegunt
sensum intelligant. in ꝓnunciacionẽ
ui accentuũ agnoscant᷑ distincte legãt
ne ꝯfusione ꝓnuntiationis ĩtellectum
auditoribꝰ tollant. Consid̾ent quid sit
indicatiue legendum. quid subintrogatio¬
ne ꝓnuntiandum. uͥ sit in oratione dis¬
tinctio. uel media distinctio facienda.
quia ⁊ ħ male seruata incellectum
ꝑtͣbant. ⁊ gͣmaticorum tippum gentes
ad irrisionẽ ꝓuocant. Uox lectoris auri¬
bus ⁊ cordi ꝯsulere debet. ñ ocłis. ne mo¬
cu uł gestu in disciplinato spectatores ia¬
gis exseipso faciat ꝗͣ auditores. eque ef¬
fractum ⁊ femineum : ꝗ agg̾stẽ ⁊ rusti¬
cum sonũ diuitans. Lectores olim p̾conẽ.¬

Expanded text:
impleveritis officium, partem cum his qui bene ministraverunt. propheticas et apostolicas lectiones recitandi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio, vel media distinctio facienda, quia et haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim o
Abbreviated transcription (Latin):
perib misit me. Ex quo lectorib incelli¬
gidatur quia gr̾a sp̃ali clarere debent.
obsessis eiciant. Debẽt aut̃ hr̃e sp̃m mun¬
dum. qui spiritib ĩmundis inꝑant. ut
uita ab officio ñ discordet.⁊ malignum
ꝗͣ ꝑ acceptum officiũ expellit de corpore
alieno: ꝑ mundiciam uite expellat de cor¬
de suo. Hii cũ ordinant᷑ accipiunt de

Expanded text:
lizare pauperibus misit me . Ex quo lectoribus intelligi datur, quod gratia spirituali clarere debent, obsessis ejiciant. Debet autem habere spiritum mundum qui spiritibus immundis imperat, ut vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditiam vitae expellat de corde suo. Hi cum ordinantur accipiunt de
Abbreviated transcription (Latin):
que in templo salomonis erant disposita
queq posterius sunt ad esdra disꝑtita.
Legunt᷑ enĩ sub esdra fuisse auctores tẽ¬
pli filii seruorum salomonis qui actũ
tepli cotius subcã sua hrẽnt aut sacris
oblationibus deseruirent. Et cũ fuis¬
sent ex ordine ⁊ ministerio cempli. lon¬
ge tñ fuerunt ab officio altaris dei.
Neq enim psalmistas .i. cantorib. nec
hostiariĩs. nec sacrorum seruis at¬
ting̾e licebat : ad munera altaris.
nͥ cm̃ mͦ leuitis. Quasi gͦ auctores qͥd̾
sp̾ales templi dei exorriste s̃ in pͦpło
sp̾italibus tͣdita in spiritalibꝰ ȩdificiis
de lapsa restituant. ⁊ reparent dissi¬
pata. Exor⁊ istas sigc̃at apłs cũ dicit.
Nũqͥd õs donatioẽs hñt sanacionum :
nos docens: spualit̾ aꝑire deb̾e aures
p̾cordiorum hõiũ ad intelligendum.
⁊ ora ad ꝯfitendum. ut expulso de¬
mone. sp̃s sc̃s uas suũ recipiat. Simi¬
liter ħ officium exhibuit: qn̾ de maria

Expanded text:
quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse actores templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totius sub cura sua haberent; aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine in ministerio templi, longe tamen fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas significat Apostolus cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum? Hnos docens spiritualiter aperire debere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso daemone, Spiritus sanctus vas suum recipiat. Similiter hoc officium exhibuit, quando de Mar
Abbreviated transcription (Latin):
pͥ simuil ⁊ semel mat̾ialit̾ condita. pꝰmũ uͦ ꝑ int̾ualla .ui. dierũ: ĩ formã disposita
fuisse credant᷑. Ego puto uiros sapĩe. ĩ rebus tã obscuris et dubiis atq assensu t̃o
remotis nec tem̾e. asseruisse qđ nescierit. neq ĩ his quȩ asseruert p̃sertĩ tata diligen¬
tia ꝓlatis errare potuisse. Illud magis credidim sub assertionis forma ĩqͥsiti¬
onis aliqͥn studiũ fuisse. Qui sic dicta scõrũ pie ĩtptari uoluerint: nec
falsa c̾dendo errorẽ ĩcid̾ent: nec u̾a rep̃hendẽdo: elationẽ. Nos ergo ĩmillã
partẽ p̃cipiti assertione declinantes. id cui nr̃ sensꝰ int̾im mag̃ accedit. qͣntum
caꝑe possumꝰ: aꝑimꝰ. Qͥ dm̃ oĩa sumul ĩ mat̾ia ⁊ forma fecisse c̾tendunt. ꝓpt̾ea for

Expanded text:
intervalla sex dierum in formam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omnia simul in materia et forma fe
Abbreviated transcription (Latin):
fit corporis ꝑ qͣm humana fragilitas
ꝓpagat᷑. Uera circũcisio in nr̃a octa
ua .i. in gen̾ali resurrectiõe ĩplebit᷑.
cũ corruptibile hoc in corruptionẽ ⁊
uissa ẽ. ĩpleri carnalit̾ ut signifi¬

Expanded text:
litas propagatur. Vera enim circumcisio in nostra octava, id est in generali resurrectione complebitur, cum corruptibile hoc incorruptibili, etrnis visa est impleri carnaliter, ut signifi
Abbreviated transcription (Latin):
nuna ⁊ enĩ uolũtas sola bo¬
nitate ꝑfecta ñ fuiss nͥ parit̃
affuiss potestas. qm̃ id qͦd bonitate
p̃eunte uoluit: potestate subseq̃n¬
te ad ĩpleuit. Inp̃destinatiõe itaq
candorũ oꝑata ẽ bonitas. ĩ c̾atione
aut̃ p̃destinatorũ: oꝑata ẽ potestas.

Expanded text:
na enim voluntas sola bonitate perfecta non fuisset, nisi pariter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinator
Abbreviated transcription (Latin):
nus debet dubitare. Uñ pino occͦ¬
rit de abortuis fetibꝰ questio. qui
iam quid nati sunt inutis matrũ.
s ñ dum ita nati. ut iã possint
renasci. Si resurrectos eos dix̾imꝰ
bitretur sicut semina q̃ ꝯcepta ñ
fuerint . S negare audeat. ⁊ si af¬
firmare non audeat id aucturã
resurrecoionẽ ut qͥcqͥd forme defuit
in pleatur. atq ita ñ sit ꝑfeccio ꝗͣ
accessura erat tp̃re. quẽ admodũ ñ
erunt uicia quȩ accessert̃ tp̃e. ut
neq in eo qͦd aptũ ⁊ ꝯgriui dies
allati fuerant nat᷑a fraudet᷑. neq

Expanded text:
et dubitare. Unde prima occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati ut jam possint renasci. Si resurrectos eos dixerimuerire arbitretur sicut semina quae concepta non fuerint? Sed negare quis audeat et si affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur, atque ita non si perfectio quae accessura erat tempore quemadmodum non erunt vitia quae accesserunt tempore, ut neque in eo quod aptum et congruum dies alla
Abbreviated transcription (Latin):
effectũ tam̃ ipsiꝰ resurreccionis
exquiro. Augͦ. Credo nãq quia
resurrecturꝰ fum. s uolo ut audiã
qͣlis. Sciencdũ quippe mͥ ẽ. litrũ ĩ
qͦdã alio subtili fortasse. uel ae reo.
an meo qͦ maior corꝑe surgam.
S si in aereo corꝑez resuri̾. si¬
suggerit. quia. si u̾a caro ñ fu̾it.
ꝓculdubio resurreccio uera nõ
erit. Neq en̾i recta resurreccio
dici pͦ uͥ non surgit quod ceciđit.
Uñ ⁊̃ redẽptor nr̃ dubitantibꝰ de
sua resurio̾ne discipłis ostendit
manus ⁊ latꝰ. palpando ossa carnẽ

Expanded text:
effectum tamen ipsius resurrectioeffectum tamen ipsius resurrectioexquiro: credo namque quia resurrecturus sum, sed volo, ut audiam qualis, sciendum quippe mihi est, utrum in quodam alio subtili, fortasse vel aereo, an in eo quo moriar corpore resurgam. Quod si in aereo corpore resursuggerit quia, si vera caro non fuerit, procul dubio resurrectio vera non erit. Neque enim recta resurrectio dici potest ubi non surgit quod ceciderit. Unde etiam Redemptor noster dubitantibus de sua resurrectione discipulis ostendit manus et latus; palpanda
Abbreviated transcription (Latin):
unt ñ nulli qui
ꝯsiderantes qͦd sp̃s acarne sol¬
uit᷑ qͥ caro in putredinẽ u̾tit᷑. qͦd
putredo in puluerẽ redigitur. qͦd
pulius in elemĩtis soluit᷑. ut neqͣ¬
ꝙͣ. abhumanis occulis uideat᷑. res¬
rectionẽ fieri posse desꝑant. & dũ
arida ossa in spiciunt. hec uestiri
carnibꝰ rursumq ad uitã urideᷤᷤ¬
cere posse diffidunt. qui resurrec¬
cionis fidem erobediencia ñ tene̾t.
certe hanc ten̾e ex põe debuerunt.
Quid enĩ cotidie nisi rosurreccio¬
nẽ nr̃am in elem̃tis mundꝰ imi¬
tat᷑.  ꝑ cotidiana quippe mom̃ta
lux ipsa tẽꝑalis quasi morit᷑. dũ
suꝑuenientib noctis tenebris eaq.
aspiciebat᷑ subtͣhit᷑. ⁊ qͣsi cotidie re¬
surgit dum lux oblata ocłis sup¬
p̃ssa it̾ũ nocte reꝑatur. ꝑ mom̃ta
qͦ tp̃m cernibinꝰ arbusta iuridita¬
tẽ filioꝵ amitt̾e afructuũ ꝓbacio¬
ne cessare. A ecce qͣsi suibito exares
cere. ⁊ totã arborẽ ie diuino decore
uestiri. S ecce resurreccionẽ audio.

Expanded text:
unt nonnulli qui considerantes quod spiritus a carne solvitur, quod caro in putredinem vertitur, quod putredo in pulverem redigitur, quod pulvis in elementa solvitur ut nequaquam ab humanis oculis videatur, resurrectionem fieri posse desperant; et dum arida ossa inspiciunt, haec vestiri carnibus rursumque ad vitam viridescere posse diffidunt. Qui si resurrectionis fidem ex obedientia non tenent, certe hanc tenere ex ratione debuerant. Quid enim quotidie nisi resurrectionem nostram in elementis suis mundus imitatur? Per quotidiana quippe momenta lux ipsa temporalis quasi moritur, dum, supervenientibus noctis tenebris, ea quae aspiciebatur subtrahitur, et quasi quotidie resurgit, dum lux ablata oculis, suppressa iterum nocte reparatur. Per momentam cernimus arbusta viriditatem foliorum amittere; a fructuum prolatione cessare. Et ecce quasi ex arescere, et totam arborem redivivo decore vestiri. Sed ecce resurrectionem audio,
Abbreviated transcription (Latin):
¶balsamũ.
Oleum ꝯsciencię. balsamum fa¬
me. oleum quo intꝰ ꝯsciencia ꝑun¬
gitur. balsamum cuiꝰ odore foris
ꝓximi resꝑguntur. Oleũ intꝰ ad pa¬
cẽ cum deo . balsamum foris ad ex¬
emplum cum ꝑximo. Est aliud
oleum qͦd dr̃ oleum unctionis. q
cathecumini ⁊ neophiti ungunt᷑.

Expanded text:
balsamum. Oleum conscientiae, balsamum famae; oleum quo intus conscientia perungitur, balsamum cujus odore foris proximi resperguntur. Oleum intus ad pacem cum Deo; balsamum foris ad exemplum cum proximo. Est aliud oleum quod dicitur oleum unctionis, quo catechumeni et neophyti unguntur
Abbreviated transcription (Latin):
oleum unctionis. Scđm ÷ oleũ
dr latine. & tn cum o̾e oleum ad
unctioneni faciendam scĩficet᷑. non
om̃e oleum pͥncipalis cͥsinatis uocat᷑.
nisi illud solum qͦ pͥncipalis unc¬
tio ꝑficit᷑ quod ꝰ singłarit̾ crisma
nominat᷑. Crisma enim ÷ oleũ cum
balsamo mixtum. qͦ ungunt᷑ capita
regum ⁊ pontificum. qͦ ̃ baptizato
sac̾dos ungit inu̾tice. sicut eod̾ pon¬
tifex ꝑ inpõnem manus ꝯfirmando.
ungit in fronte: ħ itaq oleun cum
balsamo mixtum cͥsna uocat᷑. siue
oleum pͥncipał unctionis. Hec eni
unctio quȩ crismate fit: principał

Expanded text:
um  Latine. Et tamen cum omne oleum ad unctionem faciendam sanctificetur; non omne oleum principalis chrismatis vocatur, nisi illud solum quo principalis unctio perficitur, quod etiam singulariter chrisma nominatur. Chrisma enim est oleum cum balsamo mistum, quo unguntur capita regum et pontificum: quo etiam baptizatos sacerdos ungit in vertice, sicut eodem pontifex per impositionem manus confirmandos ungit in fronte. Hoc itaque oleum cum balsamo mistum, chrisma vocatur, sive oleum principalis unctionis. Haec enim unctio qu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ tui in uanũ ñ assumas. qͣtinus
u̾bũ u̾itatis in ore tuo sit ꝓpt᷑ u̾ita¬
tem. ut pꝰ fidem cordis seqͣt᷑ ꝯfessio
oris. Primũ deuotio ad bonã ꝯscien¬
tiam. pꝰea exemplũ oꝑis adbonam
m̃tis qui etem custodias. ut ñ per¬
t᷑beris exaduersis foris occrentibꝰ
ꝓ u̾icate. s discas eẽ ñ pacificus in
ter illos. qui pacem oðunt. Predices
u̾itatem. & non omittas caritatem.
ħ s̃ cͥa p̾cepta pͥme tabulȩ de his que
ꝑtinent ad dm̃. pꝰ ꝗͣ sequit᷑ scd̾a tabu¬
la de his quȩ spectant ad pximum.
Primũ gͦ p̾ceptũ ÷ scđ̾e tabule in quo
honorat eũ aqͦ ÷ : dignus ÷ ut retin̾e

Expanded text:
Dei tui in vanum non assumas , quatenus verbum veritatis in ore tuo sit, propter veritatem, ut post fidem cordis, sequatur confessio oris. Primum devotio ad bonam conscientiam; postea exemplum operis, ad bonam mentis quietem custodias, ut non perturberis ex adversis foris occurrentibus pro veritate, sed discas esse pacificus, etiam inter eos qui pacem oderunt. Praedices veritatem, et non omittas charitatem. praecepta primae tabulae de iis quae pertinent ad Deum. Postea sequitur secunda tabula, de iis quae spectant ad proximum. Primum praeceptum est secundae tabulae in quo honorat eum a quo est, dignus est ut retinere
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Non dix̾ biduo aut biennio añ
mortẽ si ingemuerit. s qͣc̾q hora ĩ gemu¬
erit saluus erit. Ergo cu noli ponere
amas ñ mereris. Nec tñ subhac spe sec̾e
tͥ peccãdũ ÷. ꝓpt̾ea q in fine si ꝯuersus fu¬
eris: salꝰ tͥ ꝓmittitur. Nã qͣuis ⁊̃ tẽ¬

Expanded text:
erit . Non dicit biduo aut biennio ante erit . Non dicit biduo aut biennio ante mortem si ingemuerit, sed quacunque hora ingemuerit, salvus erit. Ergo tu noli ponere si non amas, non mereris. Nec tamen sub hac spe secure tibi peccandum est. Propterea quod in fine si conversus fueris salus, tibi promittitur. Nam, quamvis e
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiȩ. qr una debet ẽẽ penitentia
hõi ꝗͣdiu uiuit ut semꝑ de p̾titis doleat.
⁊ se a futuris custodiat. ⁊ numquam
ad peccata redeat. quȩ semel dimi¬
sit . ⁊ qui hoc facit. quod debet facere
quasi pꝰ pͥmã. scd̾am faciat peniten¬
tiã: fac̾ quod facere ñ debet. nec tñ in
eo q penitet male fac̾: s in eo qd ñ ꝑse¬
u̾at in penitentia: male fac̾. qͥ sic dixe¬
rit locum ñ ẽẽ scđe penitentie: ego
illum faciliorẽ inuenisse exitũ puto.
⁊ sine scrupulo qͥstionis molestiam
declinasse.
peccatis suis usq ad finem uitȩ ꝑse¬
u̾ant. ⁊ tñ in extremis morte inminẽ¬
te t̾riti: ꝯpungũt᷑ ⁊ penitent. ⁊ ex toto
hac uita uiũ sicut malũ facere pͭ. ita
⁊ emĩdare posse si fec̾it. & numꝗͣ qͦc̃q tpẽ¬
⁊̃ inextremis.⁊̃ in articło necessitatis. pe¬
nitentiam hominis ĩfructuosam ẽẽ. si
uera fuerit. Ego scͥpturã audio dicentẽ.
qr inqͣcq hora ingenuerit pecc̾or saluꝰ

Expanded text:
enitentia homini, quandiu vivit, ut semper de praeteritis doleat, et se a futuris custodiat, et nunquam ad peccata redeat quae semel dimisit, et qui hoc facit quod debet facere, quasi post primam secundam faciat poenitentiam, facit quod facere non debet, nec tamen in eo quod poenitet, male facit, sed in eo quod non perseverat in poenitentia male facit. Qui sic dixerit locum non esse secundae poenitentiae, ego illum faciliorem invenisse exitum puto, et sine scrupulo quaestionis molestiam declinasse. peccatis suis usque ad finem vitae perseverant, et tamen in extremis morte imminente territi compunguntur et poenitent, et ex toto hac vita vivit sicut malum facere potest, ita et emendare posse si fecerit, et nunquam  in extremis et in articulo necessitatis poenitentiam hominis infructuosam esse, si vera fuerit. Ego Scripturam audio dicentem: Quia in quacunque hora ingemuerit peccator, salvus
Abbreviated transcription (Latin):
Ualde difficile ÷ ut tc̾ u̾a sit pęnitentia.
qñ tã sera uenit. Qñ cruciatꝰ m̃bra
ligat.⁊ dolor sensũ oppͥmit. uix hõ
aliud cogitare pͭ. Ergo si uis secus
esse penitẽciã age: dum sanus es. dũ
mens s uacare pͭ: exce illã in oꝑe suo.
Ualde suspecta debet ẽẽ penitentia.
que coacta ẽẽ uidr̃. Facile ÷ ut homo¬
se nolle putet q̃ posse ñ dat᷑. P ossibi¬
litas optime uoluntatẽ ꝓbat. Si ñ
facis dum potes manifeste ostendis
qr ñ us. Quãuis aũ in tp̃e sanitatis
sec̃ior sit penitentia. tñ melior ÷ sera
quã nulla. Añ finẽ time. ne penitẽ
differas. ĩ fine ꝯfide. ut uł tc̃ resipis
bone deuotiõĩs. Multũ sera fuit latro¬
nis penitẽtia. s indulgentia sera non
fuit. qd cãdu pet̾ẽ distulit: uide. qͣci¬
to accepit. Cor contͥtũ ⁊ humiliatum
ds nr̃ nũꝗͣ despiciet. quia mortem
ñ uult peccatoris. s ut ꝯuertatur et

Expanded text:
vera sit poenitentia, quando tam sera venit, quando cruciatus membra ligat, et dolor sensum opprimit, vix homo aliud cogitare potest. Ergo si vis securus esse, poenitentiam age dum sanus es. Dum mens sibi vacare potest, exerce illam in opere suo. Valde suspecta debet esse poenitentia, quae coacta videtur esse. Facile est ut homse nolle putet, quod posse non datur. Possibilitas optime voluntatem probat. Si non facis dum potes manifeste, ostendis quod non vis. Quamvis autem in tempore sanitatis securior sit poenitentia, tamen melior est sera quam nulla. Ante finem time, ne poenitere differas; in fine conside, ut vel tunc resipiscbonae devotionis. Multum sera fuit latronis poenitentia, sed indulgentia sera non fuit. Quod tandiu petere distulit, vide quam cito accepit? Cor contritum et humiliatum Deus noster nunquam despiciet ; quia mortem non vult peccatoris, sed ut convertatur et
Abbreviated transcription (Latin):
catis penitent. ñ qui ꝑmanent in pecca¬
tis. Sic una u̾itate manifestata. alia qͦ
in lucẽ uen̾. Quod aut̃ dictum ÷ quia
ñ ÷ locus scđe penitentię. ita quidam
incellig̾e uolt̾. quia tota ħ uita locus pe
nitentie ẽ homini peccatori. Qui hic
penitentiã facere uolunt: locũ hñt. qr
hic locꝰ datꝰ ÷ penitendi hominibꝰ. Qui
aut̃ hic penitentiã face̾ nolt̾: ĩ alia uita
q̃ si uoluerint face̾ pęnitentiã ñ pot̾unt.
ita ut fructum hãt penitentia illorum
qr locũ ñ ht̃. Prima gͦ penitentia in hac ui¬
ta locum ht̃. scd̾a pęnitentia pͦ hãc uit̾a locũ

Expanded text:
catis poenitent, non qui permanent in peccacatis poenitent, non qui permanent in peccatis. Sic una veritate manifesta, alia quoque in lucem venit. Quod autem dictum est quod non est locus secundae poenitentiae, ita quidam intelligere volunt, quia tota haec vita locus est poenitentiae homini peccatori. Qui hic poenitentiam facere volunt locum habent, quia hic locus datus est poenitendi hominibus. Qui autem hic poenitentiam facere nolunt, in alia vita etiam si voluerint facere poenitentiam non poterunt, ita ut fructum habeat poenitentia illorum, quia locum non habet. Prima ergo poenitentia in hac vita locum habet. Secunda poenitentia post hanc vitam locum