comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dormientes quo eos idm nob̃
concig̾et. ¶demq incolono
⁊ inquilmo perquos possidemꝰ
dicend̾ẽ ¶Siiant clam aut
ĩcino possõm nactus quis post¬
dem dirrat. de hoc ꝙ p̾cario fu¬
riosus hat / quẽadmn interdco
quoꝙ uti possidetis furiosi no
⁊ dno emerit. ⁊ pro tradita ha¬
bũit. desmnet eam ꝓ fuitia
possid̾e. ⁊ incipiet prosuo possit̾e¬
¶ Siquis id qd̾ possidet non
p̾utat sibi plegem licere usu¬
cape. dicend̾ est et̃ si eiret nõ
ꝓcedere tñ eius usucapionẽ
ul quia nd bona fide uideat᷑.

Expanded text:
dormientes quoque eos idem nobis contingeret. idemque in colono et inquilino, per quos possidemus, dicendum est.Si ui aut clam aut precario possessionem nactus quis posteadem durat de hoc, quod precario furiosus habet, quemadmodum interdicto quoque uti possidetis furiosi nodomino emerit et pro tradita habuerit, desinet eam pro furtiua possidere et incipiet pro suo possidere.Si quis id, quod possidet, non putat sibi per leges licere usucapere, dicendum est, etiamsi erret, non procedere tamen eius usucapionem, uel quia non bona fide uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. ISi olactanensul si ecluca¬
tor. si pedagogꝰ ip̃iꝰ si nucrixul aliꝰ
filia ue tinus eorũ ul alipms. ul
capsarius. id ꝗ portat libros. ul sũ
Chec manũittat᷑ ut ꝓcurator sit. dũ¬
modo nõ mĩor annis .xuii. sit: prete¬

Expanded text:
si collactaneus, si educator, si paedagogus ipsius, si nutrix, vel filius filiave cuius eorum, vel alumnus, vel capsarius id est qui portat libros, vel si in hoc manumittatur, ut procurator sit, dummodo non minor annis decem et oct
Abbreviated transcription (Latin):
tes promĩcias accipere debemꝰ
eas que itale m̃cte sũt. ut pu¬
ta galliã ⁊ proũciã. sticdliã
magis ppꝯtinentes accipere
nos oportet que modico freto
presenciã ꝑsone que instrũe
possit dilatõ petatur puta q
actũ gessit. licet in ẜuitute
ul qui actor fuit ꝯsticutus
putẽ udri instroꝵ causa pe

Expanded text:
tes provincias" accipere debemus eas, quae Italiae iunctae sunt, ut puta Galliam: sed et provinciam Siciliam magis inter continentes accipere nos oportet, quae modico freto praesentiam personae, quae instruere possit, dilatio petatur  puta qui actum gessit, licet in servitute, vel qui actor fuit constitutus, putem videri instrumentorum causa pe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iudiciũ accipetur.¶ Item sirẽ
quã ate pet᷑ierat titius pignoi
seio deͣdͣrit. deinde seius pignorꝰ¬
aticia adu̾sus teͣutat᷑. distingꝰ¬
uend ent quõ pignori dedit ti
debuũt.⁊ ego saluam hre debeo ac¬
ea qua petut pignori dedit. ma¬
gis est ut noceat᷑ exceptõ rei ui

Expanded text:
cum iudicium acciperetur. Item si rem, quam a te petierat, Titius pignori Seio dederit, deinde Seius pigneraticia aduersus te utatur, distinguendum erit, quando pignori dedit Titdebuit et ego saluam habere debeo pieaquam petit, pignori dedit, magis est, ut noceat exce
Abbreviated transcription (Latin):
iurentim̃ ut ex ꝑte accoris in
exteptõne rei iudicate. hec ꝑso¬
ne ꝯtineantur. que rem in iud¬
icil dencũt. Int̾ hos ent ꝓcura¬
tor cui mandatũ est tutor tura¬
tor furiosi uł pupilli actor mu

Expanded text:
oris in exceptione rei iudicatae hae personae continerentur, quae rem in iudicium deducunt: inter hos erunt procurator, cui mandatum est, tutor, curator furiosi uel pupilli, actor mu
Abbreviated transcription (Latin):
postliminio. ¶ Quid eĩ si homo ꝙͣ
penera. ab hostib fint captus. mox
post linuimio receptus ẜac excep¬
tõne somouebor. quia ead res eẽ
intelligitur. ¶ Elt si exalia caus
exceptio ⁊ ło si forte sb ꝯditõne
ros legata mich fu̾it. deinde me¬
diotpr adquisicõ dm̃o petam
mex existente ꝯdcõne legati. ru¬
rsus petam. putem exceptõne
petitoris nõ facit ut puca. opina¬
batur ex causa hrditaria se dñi¬
um hre. mutauit opiõnẽ. ⁊cepit
putare ex causa donatõnis. hec
res noͣ parit peticõm nouã. Na¬
adquisitũ huit uendicatõne

Expanded text:
postliminio. quid enim, si homo, quem petieram, ab hostibus fuerit captus, mox postliminio receptus? hic exceptione summouebor, quia eadem res esse intellegitur. at si ex alia causa exceptio: et ideo si forte sub condicione res legata mihi fuerit, deinde medio tempore adquisito dominio petam, mox existente condicione legati rursus petam, putem exceptionem petitoris non facit. ut puta opinabatur ex causa hereditaria se dominium habere: mutauit opinionem et coepit putare ex causa donationis: haec res non parit petitionem nouam: naadqu
Abbreviated transcription (Latin):
Elulus. S¶ int̾ me ⁊ te ꝯtroᷤ¬
nersia de ħrditate sit. ⁊ quasda
res ex eatem. tu possideas. quas¬
dam ego. nichuetat ⁊ meate.⁊
inucẽ te a mehrditatẽ petere.¬
¶ Quod si post remiudicatã. a
me pet̾e ceꝑis int̾est utrũ mea
ẽẽ hrditatẽ pronũciatũ sit. an
bit tibi rei iudicate exceptio qr
eo ip̃o qd meam ẽe pronuuntiat᷑
sit ex diuerso pronũciatũ initet᷑
tuã nõ eẽ. Si u̾o meã nõ ẽe̾. nichil

Expanded text:
le. Si inter me et te controuersia de hereditate sit et quasdam res ex eadem tu possides, quasdam ego: nihil uetat et me a te et inuicem te a me hereditatem petere. quod si post rem iudicatam a me petere coeperis, interest, utrum meam esse hereditatem pronuntiatum sit an bit tibi rei iudicatae exceptio, quia eo ipso, quo‹d› meam esse pronuntiatum est, ex diuerso pronuntiatum uidetur tuam non esse: si uero meam non esse, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
rgumeta faciendis nuitus pro¬
uab prestitisse cũ hoc fcõ pudici¬
cia laboret m̃dicari debet pro it¬
missi c̾miis qualitate ¶ Rei
Ault̾i uxorẽ duxi. eam dãpua¬
ta mor repudiami. quero an eã¬

Expanded text:
rgumentum faciendis nuptiis probabitur praestitisse, cum hoc facto pudicitia laboretur, vindicari debet pro admissi criminis qualitate. Ream adulterii uxorem duxi: eam damnatam mox repudiavi. quaero, an ca
Abbreviated transcription (Latin):
nunor .xii. annis in domũ ded¬
uicta adult̾iũ ꝯmisit. mox ap̃.
uror nõ pot̾it iure uiri accusa¬
ri ex eo adult̾io qd ante ĩminͤ¬
si sponsa pot̾it accusari ex rpto
diui seu̾i qd supͣ relatũ estsõ
⁊ si qua repudiata mox recluc¬
ta sit nõ qiͣ eod mr̃imoĩo durã¬
cendo eam¶Idem dicend est si
strupri uelit accusare ẽam ꝙͣ
post ea cluxit uxorẽ. sero eĩ accu

Expanded text:
n domum deducta adulterium commiserit, mox apud uxor, non poterit iure uiri accusari ex eo adulterio, quod ante si sponsa poterit accusari ex rescripto diui Seueri, quod supra relatum est. Sed et si qua repudiata, mox reducta sit non quasi eodem matrimonio durancendo eam. Idem dicendum est, si stupri uelit accusare eam quam postea duxit uxorem: sero enim accu
Abbreviated transcription (Latin):
tos esse. Idest qb potuitꝰ actusati:¬
orus sollempnia imple qr̃ sine
dubio dies qͥb quis incustodi¬
a fu̾it exͣ ꝯputatõm utiliũ dier̾
existimãti tibi cõstitutos ꝯtͣdicis
nõ dbͣuit ¶ Sexaginita dies qui
marito accusante u̾tiles ꝯputãt¬
tis feriatis quoq dieb si modo
facultatẽ presidis adeundi  acc¬
nsator huit nũari certũ est. qui
de plano quoꝙ libellus dari pot̾.
qd priuiliũ si amisit nõ prohi¬
betur intͣ alios quatuor mẽses
querelã suã apuduidicẽ defene¬

Expanded text:
os esse, id est quibus potuit accusats sollemnia implere. quare sine dubio dies, quibus quis in custodia fuit, extra computationem utilium dierum existimanti tibi constitutos contradici non debuit. Sexaginta dies, qui marito accusanti utiles computantur, feriatis quoque diebus, si modo facultatem praesidis adeundi accusator habuit, numerari certum est, quoniam de plano quoque libellus dari potest. quod privilegium si amisit, non prohibetur intra alios quattuor menses querellam suam apud iudicem defe
Abbreviated transcription (Latin):
itu fieri s nec. adult̾um int̾im ĩt¬
cusare posse. ¶Sicet ea mlier que
insusꝑitõm adult̾u inciclit nuy¬
sisse dĩcatur no ante accusari põte¬
rit qd qua adult̾ fu̾it ꝯuictus a¬
lioqu ad hoc ul mariẽ uuri ꝯfugi¬
ent uolentes bn gordatũ seqs
mat̾moniũ dirim̾e ut dicant
tũ adult̾o mlierẽ nptias ꝯͣxisse¬
¶ Mulier cũ absentẽ iuxũ aud¬
isset uita fũctũ ẽẽ. alii se uiriti
mor maritus ren̾sus est quero
quid adusus reã mulierẽ statu¬

Expanded text:
m interim accusar‹i› posse. Licet ei mulier, qui in suspicione‹m› adulterii incidit, nupsisse dicatur, non ante accusari poterit, quam adulter fuerit conuictus: alioquin ad hoc uel maxime uiri confugient uolentes bene concordatum sequens matrimonium dirimere, ut dicant cum adultero mulierem nuptias contraxisse. Mulier cum absentem uirum audisset uita functum esse, alii se iunxit: mox maritus reuersus est. quaero, quid aduersus eam mulierem statu
Abbreviated transcription (Latin):
tendit ad telutendã limam ac¬
ult̾ii qd inlieri obicit᷑ infantiͦ¬
p̃iudicͤit cũ poͥssit ⁊ illa adult̾a¬
prem ħuisse. ¶ Uolenti mich¬
ream adult̾u postulare eam q̃

Expanded text:
eludendam legitimam acuod mulieri obicitur, infantiiudicat, cum possit et illa adultpatrem habuisse. Uolenti mihream adulterii postulare eam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
di dlisset lib ẽẽ uissus erat hrdi m̾¬
tedem inferte pro oꝑis suis soleba
cũ ex m̃cede hrs amplius .x. accepi¬
ram eẽ qmͣ si fundũ a dño cõdire¬
isset. ⁊ ꝓ fructu fundi petĩiam del¬
isset. ¶ Ser̾uus cũ hrcli annor .uii.
oꝑas delisset lib eẽ uissus erat. is
disse q̃r nͥ totidẽ dies quot ad fuiss

Expanded text:
di dedisset, liber esse iussus erat, heredi mercedem referre pro operis suis solebat: cum ex mercede heres amplius decem recepirum esse, quam si fundum a domino conduxisset et pro fructu fundi pecuniam dedisset. Servus cum heredi annorum septem operas dedisset, liber esse iussus erat: is disse: quare nisi totidem dies, quot afuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
fiurrau̾it se capitoliũ ascensunim
ꝯfestĩ ut uirau̾it qmuis capitoliũ
nõ ascendrit liberit. ¶ Seruus hr¬
dis rem ip̃ius hrdis dare iussus et
tator sñ ulla dandi contc̃one hrd¬
is ẜuũ manũti uibe. ¶Hec scꝑturͣ

Expanded text:
'si iurauerit se Capitolium ascensurum', confestim ut iurauerit, quamuis Capitolium non ascenderit, liber erit. Seruus heredis rem ipsius heredis dare iussus et tator et sine ulla dandi condicione heredis seruum manumitti iubere. Haec scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑrhrdis ad libtatẽ ꝑueĩet. ¶ Setͥuꝰ
cõis libeẽ iussus ita si .x. dechit er pe¬
culio dare pot̾it. qd quocũꝙ modo
atquisitũ hũit. nec refert apũd he¬
reclem id an apł scc̾iũ fu̾it i hrdi ã
extͣneo uissus sit. na ꝑͣ om̃ia cãuse¬

Expanded text:
heredis ad libertatem perveniet. Servus communis liber esse iussus ita "si decem dederit" ex peculio dare potest, quod quocumque modo adquisitum habuerit: nec refert, apud heredem id an apud socium fuerit et heredi an extraneo dare iussus sit. nam per omnia cau
Abbreviated transcription (Latin):
sn̾ causa ĩ fiteiussorẽ dedisse
⁊ nollem eum exceptõneu¬
ti. set pocius soluere ut mec̃¬
mandati iudicio aget fideiꝰ¬
sori et̃ ĩuitome exceptõ da¬
ri debet Inc̾est eĩ eius pecu¬
nian retin̾e pocius ꝙͣ solut¬
iam stipulatori a reo petere
¶Si ex duob quiaꝑdte fi:¬

Expanded text:
ne causa et fideiussorem dedissem et nollem eum exceptione uti, sed potius soluere, ut meciudicio ageret, fideiussori etiam inuito me exceptio dari debet: interest enim eius pecuniam retinere potius quam solutam stipulatori a reo repetere. Si ex duobus, qui apud te fi
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Elege iulia ẜuatur.
ut tm necesse est ab adult̾o mci¬
pere. quã mlier ante dnũciatõ.
simẽ siõ alias ad mlierẽ possit ꝑuc¬
nire. nisi reũ ꝑegerit ꝑegisse at̃
nõ alias quis utetur. nisi ⁊dẽp¬
nau̾it ¶Marito iure mariti ac¬
cusati illa prescͥptio obicit̾ si le¬
gem prgdidisse dicatur obhoc
ꝗd agressiis est accusatom adui¬
ltu destitit ¶Lenccimi quide
crimen lege iuilia de adult̾us
prestriptũ est tũ sit in eund ina¬
ritũ pena statuta ꝗ de adult̾io
uroris sue quid ceꝑit Itẽ in eũ
ꝗ madult̾io deprebensam reti¬
nũit Cet̾m ꝗ patitur uxorem
suam delĩquere mat̾moniũꝙ
io mariti se fecisse releuare ꝗd
uult crimẽ suũ. s nõ est hiꝰ cõ
pensacio ad nissa. idosi maritũ
uelit reus adult̾u lenginu reͣ¬
um fac̾e semł delatus nõ au¬
dietur ¶ Si publico uidicio m¬
aritus uxorem rea̾ faciat. an
lenccini allegacio repessat i.¬
maritũ ab accusatõne ⁊ putẽ

Expanded text:
Ex lege Iulia seruatur, ut, cui necesse est ab adultero incipere, quia mulier ante denuntiationem nupsit, non alias ad mulierem possit peruenire, nisi reum peregerit. peregisse autem non alias quis uidetur, nisi et condemnauerit. Marito iure mariti accusanti illa praescriptio obicitur, si legem prodidisse dicatur ob hoc, quod adgressus accusationem adulterii destitit. Lenocinii quidem crimen lege Iulia de adulteris praescriptum est, cum sit in eum maritum poena statuta, qui de adulterio uxoris suae qqui in adulterio deprehensam retinuerit. Ceterum qui patitur uxorem suam delinquere matrimoniumquio mariti se fecisse, relevare quidem vult crimen suum, sed non est huiusmodi compensatio admissa. ideo si maritum velit reus adulterii lenocinii reum facere, semel delatus non audietur. Si publico iudicio maritus uxorem ream faciat, an lenocinii allegatio repellat maritum ab accusatione? et putem
Abbreviated transcription (Latin):
oliũ ascente ul alexandriã
ꝑueire potũ̾s. set cũ certu
eẽ ceꝑit te capitoliũ ascen¬
dere. ul alexandria ire nõ
posse. ¶ Item siquis ita scip¬
nlatus si paupbilũ nõ dede¬
¶ Sabinus autẽ existima¬
diu e x stiplone nõ posse ag
qua duu ꝑ promissorẽ non

Expanded text:
andriam pervenire potueris, sed cum certum esse coeperit te Capitolium ascendere vel Alexandriam ire non posse. Item si quis ita stipuletur: "si Pamphilum non dede Sabinus autem existimadiu ex stipulatione non posse agi, quamdiu per promissorem non
Abbreviated transcription (Latin):
Lp  ita stiplacus sũ te si¬
sti inc̾toleco si nõ stet̾is quĩ¬
quagĩta aureos dare spõdes
si dios instiplone ꝑ enrorem
omissus fu̾it cũ ro ag̾e̾tur.
ut certo die sisteres. inꝑftã
erit stiplo. no setus ac siquca
ponde numero mensura i¬
ne ꝯtinetuꝵ sũ adiectõne.
pondris nũi mensure scipu¬
latus eem ul insulam hed¬
ificari no demostrato locgl
fund dari nõ adiecto noĩe.
¶Quod si abimtio ioage¬
baturut quocũꝙ die sist̾es
ul si nõ stetisses pecĩam da¬
res auasi quel stipulo sb̾ cõ¬
ditõne cepta iures hebit.
nec aũ ꝯmittetur quã fu̾it
teclaratũ reu̾ ꝓmittendi.

Expanded text:
 Ita stipulatus sum: "te sisti in certo loco: si non steteris, quinquaginta aureos dari spondes?" si dies in stipulatione per errorem omissus fuerit, cum id ageretur, ut certo die sisteres, inperfecta erit stipulatio. non secus ac si quod pondere numero mensura continetur sine adiectione ponderis numeri mensurae stipulatus essem, vel insulam aedificari non demonstrato loco, vel fundum dari non adiecto nomine. quod si ab initio id agebatur, ut quocumque die sisteres et, si non stetisses, pecuniam dares, quasi quaelibet stipulatio sub condicione concepta vires habebit, nec ante committetur, quam fuerit dec
Abbreviated transcription (Latin):
al genera deducunturcum
sp̃os scipulamur nccẽ ÷ inten
dños ⁊ int̾ hrde̾m ita diuidi
stiplom ut ꝑtes corpoꝵ cuiꝙ
debeant᷑. ¶Qucciens autez
genera stipulamur. nũo fit
int̾ eos dunsio uluti cũ stic̃
⁊ pamphilũ quis stipulatus
duos hrdes equis ꝑtib reliq
nccẽ ẽ utriq ꝑtem dimidiã
stichi ⁊ pamphili debri. ¶M¬
si id duos hoĩes stiplatus fu¬
isset singuli hoĩes singulis
hrdib eius debentur. ¶ Opaꝵ¬

Expanded text:
as genera deducuntur. cum species stipulamur, necesse est inter dominos et inter heredes ita diuidi stipulationem, ut partes corporum cuique debebuntur. quotiens autem genera stipulamur, numero fit inter eos diuisio: ueluti cum Stichum et Pamphilum quis stipulatus duos heredes aequis partibus reliquit, necesse est utrique partem dimidiam Stichi et Pamphili deberi: si idem duos homines stipulatus fuisset, singuli homines heredibus eius deberentur. Op
Abbreviated transcription (Latin):
risꝙ qui curatoꝵ ope iiuant᷑
nec eĩ quisꝙͣ proprie latitare
eos drnit. ¶ Illd sciend̾ est po¬
sse quẽ in eatẽ ciuitate eẽ et
ĩpublico. Ibiq pareat an la¬
titet uidennꝰ Set hodie hoc
uire utimurut sũ quis eo¬
pegre agat. Sicñ occuisũ cre

Expanded text:
 qui curatorum ope iuuantur: nec enim quisquam proprie latitare eos dixerit. Illud sciendum est posse quem in eadem ciuitate esse et in publico ibique pareat, an latitet, uideamus. et hodie hoc iure utimur, ut siue quis eoregre agat, si tamen occursum cre
Abbreviated transcription (Latin):
prĩores pͣ. postiorum dimissi
dicorum lib̾antur ꝑ hanc accõ¬
uem reuocantur in pristina
obligatõem᷑. ¶Lucis ticius
cum hr̾et creclitores lib̾tis sius
hiisdemq filus nalib uniuer¬
esas res suas tradidit R. ꝙͣius

Expanded text:
priores pecunia posteriorum dimissi ditorum liberantur, per hanc actionem reuocantur in pristinam obligationem.Lucius Titius cum haberet creditores, libertis suis isdemque filiis naturalibus uniuersas res suas tradidit. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
it pretor ꝑtinet hoc significat ꝙ
ex eius hedib intuas edes ꝑti¬
Et tam ad proximũ iicinũ hoc
int̾cictũ ꝑtinet qmͣ adu̾sus
ult̾iores ꝑ quoꝵhedes tloata q̃¬
rit. Und flanius mela scribit¬
ꝯpet̾e hoc int̾clictũ. ut in uicim
edes ueniat ⁊ rescindat paumm̃il
tñ esse pompoꝰ scribit. ne eo cau
necessitate reficiende cloate cã¬

Expanded text:
it praetor 'pertinet' hoc significat, quod ex aedibus eius in tuas pertiEt tam ad proximum uicinum hoc interdictum pertinet quam aduersus ulteriores, per quorum aedes cloaca currit. Unde Facompetere hoc interdictum, ut in vicini aedes veniat et rescindat pavimentarendum tamen esse Pomponius scribit, ne eo casunecessitate reficiendae cloacae ca
Abbreviated transcription (Latin):
¶oc interdictũ qd primo ꝓpo¬
nitur prohitoriũ est. quo phibet᷑
uicinus ium facẽ quominꝰ do¬
aca purgetur ⁊ reficietur. Cloa¬
ce appllone ⁊ tubus ⁊ fistula ꝯtin¬
etur. Quia aut̃ cloacarũ refectõ
⁊ ꝑurgatõ ad publicã utilitate¬

Expanded text:
oc interdictum, quod primum proponitur, prohibitorium est, quo prohibetur uicinus uim facere, quo minus cloaca purgetur et reficiatur. Cloacae appellatione et tubus et fistula continetur. Quia autem cloacarum refectio et purgat
Abbreviated transcription (Latin):
uitute. ul quia putant inpositã
ri .i. ex eo receptaculo qd aquã
publicã suscipit. castellũ accire¬
si ex castello ꝑmissũ est. s si ex al¬
t̾dictũ permittit᷑ at̃ aquã ul ex
castello uł ex riuo. ul ex quo ali¬
oloco publico cluc̾e. Itq a prĩti
dande ⁊ datur interdũ predus¬
int̾dũ ꝑsonis. Qd predus dat̃

Expanded text:
uitute uel quia putant impositam:id est ex eo receptaculo, quod aquam publicam suscipit. castellum accipe.Si ex castello permissum est, dactum: Permittitur autem aquam ex castello uel ex riuo uel ex quo alio loco publico ducere.Idque a principe dandae.Et datur interdum praedi
Abbreviated transcription (Latin):
ales .i. ꝗ per eund rinũ aquã du¬
tũt sit ꝯtentõ de aqueusu utro
suũ usũ esse ꝯcendente duplx m¬
terlictũ utriq ꝯpetit ¶¶Labeo ꝑ¬
utat ꝑ hec int̾dictũ proħri que
nequid in illo funto. faciat. fodi¬
at. serat. suctidat. putet. heclific
qua ex re. ea aqua quã ille ħ an¬
no ꝑfund tuũ sñ ucio duxit in¬
quetur. auciet᷑. corrũpatur. det̾ior¬
ne fiat ⁊ silit̾ de estiua aqua dere
int̾dici ait ¶Siquis hoc ꝯcesserit
neliceat sibi aquã pet̾e eã cessio
ualet ¶ Demd ait pretor uti pͥ¬
ore estate aquã de qua agit᷑. nec
iii.nec cdam. nec p̾cario ab illo d¬
uxisti quominꝰ ita ducas ium

Expanded text:
est qui per eundem riuum aquam ducunt, sit contentio de aquae usu, utroque suum usum esse contendente, duplex interdictum utrique competit.Labeo putat per hoc interdictum prohiberi quem, ne quid in illo fundo faciat fodiat serat succidat putet aedificet, quare ex re ea aqua, quam ille hoc anno per fundum tuum sine uitio duxit, inquinetur uitietur corrumpatur deteriorue fiat: et similiter de aestiua aqua debere interdici ait.Si quis hoc cesserit, ne liceat sibi aquam quaerere, ea cessio ualet.Deinde ait praetor: 'Uti priore aestate aquam, qua de agitur, nec ui nec clam nec precario ab illo duxis
Abbreviated transcription (Latin):
ħ est intͣ.innũ aqua influx̾it ip̃a
sibimet nõ eo clucente. an huic
interdcolocus sit ⁊ refert seũnis
ualenus cõpetere ei hoc int̾dic¬
tũ qiͣ durisse udatur. licͦet peĩ¬
tus ꝓspicientib nõ uidetur iste¬
⁊ durisse. ¶lteni quesitũ est si qͥs
seius aque clutende cdur̾it unͣ
die. an recte ⁊ sũ captõne possois
recte ctirisse uidatur ut hoc intͥ¬
dictũ locũ hret. ait eĩ pretor uti
cieb. Illud aut̃ nich int̾est utr̃
qnto die aquam debeatur.an
alt̾nis dieb an totichie ei q hec
int̾dicto uti uelit. nam cũ suffi¬
Sciat ul uno dĩe hec armo. ⁊ am̃¬

Expanded text:
 est intra annum, aqua influxerit ipsa sibi me non ducente, an hoc interdicto locus sit. et refert Seuerus Ualerius competere ei hoc interdictum, quasi duxisse uideatur, licet penitus prospicientibus non uidetur iste duxisse. Item quaesitum est, si quis, se ius aquae ducendae, duxerit una die, an recte et sine captione possessoris recte duxisse uideatur, ut hoc interdictum habeat: ait enim praetor: 'uti diebus. Illud autem nihquinto die aqua debeatur an alternis diebus an cottidie ei, qui hoc interdicto uti uelit: nam cum sufficiat uel uno die hoc anno a
Abbreviated transcription (Latin):
possores int̾dicam hu̾ba nõ solũ
nam aquam refe̾nda eẽsciend
est. Nam sicuti de itin̾e actuq
⁊ successorib dantur int̾dicta ⁊
emptori. ita ħ quoꝙ danda put¬
castello illi aqmͣ ducere ab eo
tui eius rei ius fuit ꝑmissum
est quominus ita uti ꝑmissũ
faciendo int̾dictũ erit clampĩ¬

Expanded text:
non solum nam quoque referenda esse sciendum est: nam sicuti de itinere actuque et successoribus dantur interdicta et emptori, ita haec quoque danda prcastello illi aquam ducere ab eo, cui eius rei ius fuit, permissum est, quo minus ita uti permissum faciendo interdictum erit, dam
Abbreviated transcription (Latin):
niciose usus est. recte tñ hoc int̾¬
clicto usurũ qd referri ad idtp̃e
qd sine uicio ͥ fu̾it. eẽ eĩ u̾m ħ an¬
no. nõui. nõ clam nõ p̾cario usũ¬
¶ Quesitũ est si quis añ annũ

Expanded text:
itiose usus est, recte tamen hoc interdicto usurum: quod referri ad id tempus, quod sine uitio fuerit: esse enim uerum hoc anno non ui non clam non precario usum.Quaesitum est, si
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dicere uti ħ anno aquã cluxis¬
ti. at ꝗ de estuia sicuti priore estate
nec inm̾ito. Nam ꝗ hyeme n᷑o u¬
titur referre se nõ ad p̾resentem
estatẽ s ad priorem debuit eͤsta¬
tem inciꝑe sic ꝑiciores tradidre¬
ab eꝗnoctio uerno. finin ab equ¬
moccio autũpnali⁊ ita senis me

Expanded text:
interdicit: 'uti hoc anno aquam duxisti', at qui de aestiua, sic: 'uti priore aestate', nec immerito: nam quia hieme non utitur, referre se non ad praesentem aestatem, sed ad priorem debuit.Aestatem incipere sic peritiores tradideaequinoctio uerno et finiri aequnoctio autumn
Abbreviated transcription (Latin):
aut .lxxͣ anorũ. ab honorib uel
mun̾ib hus toħentib excusatc̃e
nõ prestat. set a mun̾ib tm̃ ciuli¬
hosadoptiui filu in muneruĩ nõ. ꝓ¬
ficiũt eorũ librorũ qui extusare
pentes solẽt. ¶Qui ad munera
rat̃ ꝓbare delent. nũs eĩ liborum
postra ĩpletis. susceptis anteanni¬
nerib nõ lib̾rat que primoĩorũ
ronera sũt. nũo librorũ nõ extus¬
ant᷑. ¶Incolumes libri ⁊̃ si ĩ pote¬
state prĩs sui desier̃t eẽ. extusati¬
onẽ amun̾ib cuulibo prestãt.
minus auͣdiẽs ĩmuintatẽ cuuli¬
um munetũ nõ ħt ¶ Quẽ ita se¬
mioris corꝑis in retillitate nexa¬
ri preses aĩadũt̾it ut inunen᷑ p̾
fe̾nte petuĩe nõ sufficiat dimite¬
tat.⁊ aliũ ꝯstituat. ¶Corporis¬
debilitas eorũ munerũ extusa¬
tõm prestat que tm̃ corpore im¬
plende̾ sũt. Cetm̃ que ꝯsilio pru¬
tes in hoĩes obiri possũt. nͥ certis
⁊receptis ꝓbabiib caĩs nõ rem¬

Expanded text:
 annorum ab honoribus aut muneribus his cohaerentibus excusationem non praestat, sed a muneribus tantum ciuilibus. Adoptiui filii in numerum non proficiunt eorum liberorum, qui excusare parentes solent. Qui ad munera rant, probare debent: numerus enim liberorum postea impletus susceptis antea muneribus non liberat. Quae patrimoniorum onera sunt, numero liberorum non excusantur. Incolumes liberi, etiamsi in potestate patri suo desierint esse, excusationem a muneribus ciuilibus praestant. Minus audiens inmunitatem ciuilium munerum non habet. Quem ita senio et corporis inbecillitate uexari praeseendae pecuniae non sufficiat, dimittat et alium constituat. Corporiebilitas eorum munerum excusationem praestat, quae tantum corpore implenda sunt. ceterum quae consilio prutis in homines obiri possunt, nisi certis et receptis probabilibus causis non rem
Abbreviated transcription (Latin):
run̾e maiestatis cã dapnatorũ.
¶coꝵ quop corpoia q̃ exurẽdi dãp¬
collecta sepultiue tradi possint.
ul releg.itus fu̾it pena et᷑ post mor¬
tẽ ianet. nec licet eum inde tnͣs¬

Expanded text:
xime maiestatis causa damnatorum. eorum quoque corpora, qui exurendi damsa et cineres collecta sepulturae tradi possint. vel relegatus fuerit, poena etiam post mortem manet, nec licet eum inde t
Abbreviated transcription (Latin):
cessat in psona creditoris cui qs
delegatus e¶ Idemq est et in cet̾i
ex senatu ꝯsulto filiofa. datur nã
adũsus creclitorẽ cui delegatus
ẽ ab eo qui mutuã petiũam .ccͣ. se¬

Expanded text:
reditoris, cui quis delegatus est. idemque est et in ceteris ex senatus consulto filio familias datur: nam adversus creditorem, cui delegatus est ab eo, qui mutuam pecuniam contra se
Abbreviated transcription (Latin):
nõ facile scire petitor pot̾ quid int̾
eum qui delegatus e̾. et debitore
actũ est. aut et̃ si sciat d̾ issulaiẽ d ẽ
ne curiosꝰ uideatiur. nõ m̃ito de¬
negandã eẽ adũsus eũ exceptõm

Expanded text:
non facile scire petitor potest, quid inter eum qui delegatus est et debitorem actum est aut, etiamsi sciat, dissimulare debet, ne curiosus videatur: et ideo merito denegandum est adversus eum except
Abbreviated transcription (Latin):
pet̾et exceptõm pacti nõ mutilit̾
opponiscũ in eod̾em tp̃r pignora.
duobꝰ xͣtib obligant᷑ pretiũ eoꝵ
pro modo peciñe cuiusq contractꝰ
creclicor accepto fac̾e debeti nec in
arbitrio ẽlus elcio ert cũ debitor¬
pretiũ pignoris consorcio omiu
sb̾iet̾it ꝙ si tprib diͦscretis. sũpflu¬
uũ pignoꝵ obligari pla̾tuit. priꝰ.¬
debitũ pretio pignoꝵ iure soluet᷑¬

Expanded text:
exceptionem pacti non inutiliter opponi. Cum eodem tempore pignora duobus contractibus obligantur, pretium eorum pro modo pecuniae cuiusque contractus creditor accepto facere debet nec in arbitrio eius electio erit, cum debitorpretium pignoris consortioni subiecerit: quod si temporibus discretis superfluum pignorum obligari placuit, pridebitum pretio pignorum iure soluet
Abbreviated transcription (Latin):
is omĩs usus aque anfertur i
hoĩes sitinecarent᷑. ⁊ sane aqua
ꝑueĩre. isi refecto ruo nõ pot̃.
at nõ recfecto itin̾e. difficustas
tm̃ eundi agendiq fie̾t. q̃ tpribꝰ

Expanded text:
is omnis usus aquae aufer‹r›etur et homines siti necarentur. et sane aqua peruenire nisi refecto riuo non potest: at non refecto itinere difficultas tantum eundi agendique fieret, quae temporib
Abbreviated transcription (Latin):
retin̾a sratĩ lib ent hret. ul expectai
eũ debe donec redeat is cui dare deb
quo sbsecuto statĩ ad libtatẽ ꝑue̾nit¬
¶Nõ est statulib cui libtas in tam
longũ tp̃c collata est ut eo tꝑr is qui
maniussus est iuu̾e nõ possit. aut si
nẽ adiecit. ut aliunde ei libtas optĩ¬
isset. aut cũ moreret᷑ librũ eẽ iussisset
sic eĩ lib̾tas ĩutilit̾ datur. lita uil. scͥ¬
bit. quia nec aĩmus dante libtati ¬

Expanded text:
ecuniam statuliber haberet: uel exspectari eum debere, donec redeat is cui dare debetbsecuto statim ad libertatem peruenit.Non est statuliber, cui libertas in tam longum tempus collata est, ut eo tempore is qui manumissus est uiuere non possit: aut si em adiecerit, ut aliunde ea libertas optinisset aut cum moreretur, liberum esse iussisset: sic enim libertas inutiliter datur, et ita Iulianus scribit, quia nec animus dandae libertati
Abbreviated transcription (Latin):
ta cã impedim̃to fu̾it. quominꝯ ser¬
¶ta lib eẽ nissus si ticus capitoliũ
ascendrit. si ticius uolit ascende im¬
peclietur libtas. Idemq uiris est in
it ei ꝗ ẜuirenissus est anno illud
tr̃c quo infuga sit. uł in ᷤͨtron̾sia
pro lib̾tate nõ ꝓcelere

Expanded text:
causa impedimento fuerit, quo minus ser.Ita liber esse iussus 'si Titius Capitolium ascenderit': si Titius nolit ascendepedietur libertas. idemque iuris est in it ei, qui seruire iussus est anno, illud tempus, quo in fuga sit uel in controuersia pro libertate, non procedere.
Abbreviated transcription (Latin):
agro inuen̾it paͣrtem ei adq¬
rat. siuero in parentis dñi¬
uelocomneñit illũs totus
sit. si aut̃ in aliẽno pars dño
matieno nuenĩt utrũ pro
dnu ꝑtibꝰ. an semꝑ equis ad¬
quiret. ⁊ simile ẽ atq in hrdli¬

Expanded text:
agro inuenerit, partem ei adquirat, si uero in parentis dominiue loco inuenerit, illius totus sit, si autem in alieno, pars.Si in alieno inuenerit, utrum pro dominii partibus an semper aequis adquiret?
Abbreviated transcription (Latin):
cusare iuideams.⁊ dici pot̾ cũ nõ sit
maniussor. hec ius eũ nõbre: Si fili¬
us meus ex uolũtate mea maniufit
an ut ingratũ eũ accusandi ius ha¬
beam dubitari pot̃. idcuro quia nõ¬
manu̾isiss pro eo ħndus sũ. ac si ma¬
numisisse. set si castrẽsem ẜuũ fili
ip̃e plane filius accãre poͣtit: tã diu
aut̃ accusare quis pot̾it quã diu
ꝑseuerat pronus ¶ Quctiens aut̃
pr̃oni librtũ uluti accusarentrum
omul ꝯsensus nccͣius sit. anuero
⁊ unꝯ possit udeam.⁊ est u̾ius si sa
uni ex filus assignau̾it. solũ eũ accu¬
sare posse. uiit.scꝑ sit solũ eĩ prõnu

Expanded text:
cusare, uideamus. et dici potest, cum non sit manumissor, hoc ius eum non habere.Si fius meus ex uoluntate mea manumiserit, an ut ingratum eum accusandi ius habeam, dubitari poterit idcirco, quia nomanumisi: sed pro eo habendus sum, ac si manumississem.Sed si castrensem seruum filiue plane filius accusare poterit.Tamdiu autem accusare quis poterit, quamdiu perseuerat patronus.Quotiens autem patroni libertum uolunt accusare, utrum omnium consensus necessarius sit an uero et unus possit, uideamus. et est uerius, si saluni ex filiis adsignauerit, solum eum accusare posse Iulianus scripsit: solum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ placint ¶Dignori datus ẜuus
añquã debiti noie fiet satis sñ ꝯseñ¬
su treclicoꝵ manu̾itti nõ pot̃ s pupi¬
lli treditoris citͣ tutoris auc̾tem ꝯsẽ¬
sus nicħlibrtati prodest. sicuti nõ pr¬
odest si fructuarius pupillo manius¬
siomi siliter ꝯsenciant

Expanded text:
i datus seruus, antequam debiti nomine fiat satis, sine consensu creditorum manumitti non potest. sed pupilli creditoris citra tutoris auctoritatem consensus nihil libertati prodest, sicuti non prodest, si fructuarius pupillus manumissioni similiter consentiat
Abbreviated transcription (Latin):
scds c̾tum ⁊ t̃ cii bona uen̾at
qui creditores possint seꝑa¬
primi creditores pe tant. uti¬
ꝙ audiendos. set adu̾sus ẜi
⁊ adu̾sus t̾tu creditores. Si
u̾o ẜi creditores petant ad¬
uersus t̾cii utiq eos inpetͣ¬
re posse adu̾sus primi autẽ
nõ posse. In sũma primi qͥde
creditores adũsus om̃s in¬

Expanded text:
et Tertii bona ueneant, qui creditores possint sepaPrimi creditores petant, utique audiendos et aduersus Secundi et aduersus Tertii creditores: si uero Secundi creditores petant, aduersus Tertii utique eos impetrare posse, aduersus Primi autem non posse. in summa Primi quidem creditores aduersus omnes im
Abbreviated transcription (Latin):
at qui adit hiclitatem creo¬
et mea tetiorem ꝯdicionẽ
adeunto. quia licet michi
seꝑatõm umpetͣre. Suos uero
cieditores honaint dũ adut
hrlitaten que soluendo nõ
est nec poterũt creditores ci
seꝑacõm in petrare ¶ Sciend̾
ẽaut̃ et̃ si obligata ros eẽ
ꝓpon̾atur ab herede iuire ꝓis¬
noris ul ypothete. at tiͣ here¬
ditaria fu̾it iure sepatõnis
ypotheticario creditorem po¬
pet̾uit. ⁊ ita seuerus. ⁊ antoĩꝰ¬

Expanded text:
tur adiit hereditatem debet meam deteriorem condicionem adeundo, quia licet mihi separationem impetrare, suos uero creditores onerauit, dum adiit hereditatem quae soluendo non est, nec poterunt creditores eius separationem impetrare. Sciendum est autem, etiamsi obligata res esse proponatur ab herede iure pignoris uel hypothecae, attamen, si hereditaria fuit, iure separationis hypothecario creditori popetrauit: et ita Seuerus et Anto
Abbreviated transcription (Latin):
lp.. tiocentiũ celesy¬
rĩe ciuitatis qd̃ dleg̃e sua
priuilm in bonis defuncti
debitoris accepit ius ꝑseqñ¬
di pignoris durare ꝯstitit.
cipunitur xubina ⁊ libri na¬
turales res .p. creditrir om

Expanded text:
tiochensium Coelae Syriae ciuitati, quod lege sua priuilegium in bonis defuncti debitoris accepit, ius persequendi pignoris durare constititcipiuntur concubina et liberi naturales. Res publica creditrix om
Abbreviated transcription (Latin):
bere bonis ticu. ⁊ sic quasi eĩ
onem fieri eĩ pot̾ut seuis q¬
dem soluendo fũit. potu̾̃itq
sat̾ fac̾e creditorib suis. uel
ita sel⁊ si nõ ĩ assem/ĩ aliqͥd
tñ satisface̾ admissis at̃ ꝯmi¬
xtisꝙ creditorib ticu mino
sũt ꝯsegũturi. quia ille nõ
soluendo aut minus ⁊ seqñt
quia plres sũt hui cłeditores¬
est gͥ equissimũ creditores seu
destorantes sepatõm audiri.
ipetͣe ꝙ a pretore ut sepatĩ
qͣntũ cuirs creditorib pr¬
estetur ¶ Ex ꝯtrio aut̾ credit¬
ores ticu nõ in petrabũt sepa

Expanded text:
bere bonis Titii et sic quasi duorum onem. fieri enim potest, ut Seius quidem soluendo fuerit potueritque satis creditoribus suis uel ita semel, etsi non in assem, in aliquid tamen satisfacere, admissis autem commixtisque creditoribus Titii minus sint consecuturi, quia ille non est soluendo aut minus consequantur, quia plures sunt hic. est igitur aequissimum creditores Seii desiderantes separationem audiri impetrareque a praetore, ut separatim quantum cuiusque creditoribus praestetur. Ex contrario autem creditores Titii non impetrabunt sepa
Abbreviated transcription (Latin):
fiscuͣm ĩmincipes impetrabr
seꝑatio. ¶Quesitũ est sepatõ
an interdum et̾ hrdis p̃s cre¬
dicores possunt sepatõmi in¬
petrare. si forte ille in fraud̾
ipõrum adierit hrditatem.
set nullũ remediũ ÷ proditũ
sibi esmputẽt qui cutali cõ¬
trͣerunt inisi si extra ordine
put ꝰ pretore adũsus ealli¬
ditatem eius sb̾uenire qui
talem frantem fraudem cõ¬
nĩtus: qd̾ nõ fa̾cile admissu
est. ¶ Set si quĩs suspectã here¬
ditatem dicens ꝯpulsus fu̾it
adire i restitũe hrclitatem. de

Expanded text:
fiscum et municipes impetraretur separatio. Quaesitum est, an interdum etiam heredis creditores possunt separationem impetrare, si forte ille in fraudem ipsorum adierit hereditatem. sed nullum remedium est proditum: sibi enim imputent, qui cum tali contraxerunt: nisi si extra ordinem putamus praetorem aduersus calliditatem eius subuenire, qui talem fraudem commentus est: quod non facile admissum est. Sed si quis suspectam hereditatem dicens compulsus fuerit adire et restituere hereditatem, de
Abbreviated transcription (Latin):
lgatoꝵ sciplomi intersone debeb
D si nõ caueat hrs doli exteptõne
sũmouebꝵ expedit eĩ legatario.
retine sũmã qua mittim possõm
rerũ hrditariaꝵ. ¶Sicui legata
sit uia. ⁊is lege faladia lccũhnte
totam eam uendicet. nõ oblata
estimatõne qrͣte p̾tis: somou̾i eũ
doli exceptõne. Maicellꝰait. qm̃¬

Expanded text:
lationem inter ponere debebit. sed si non caueat heres, doli exceptione summouebitur: expedit enim legatario retinere summam, quam mitti in possessionem rerum hereditariarum. Si cui legata sit uia et is lege Falcidia locum habente totam eam uindicet non oblata aestimatione quartae partis, summoueri eum doli exceptione Marcellus ait, q
Abbreviated transcription (Latin):
donani nõ tradita possone in eo
loco hedificau̾it me sciente ⁊ cum
piam qd supra limũ rẽ ẽ modu
ft̃m est. de dolo replidand est. dolo
eĩ feti. quia passus sũ eũ hedifica¬

Expanded text:
donavi non tradita possessione in eo loco aedificaverit me sciente, et cupiam, quod supra legitimum modum facta est: an de dolo replicandum est? dolo enim fe
Abbreviated transcription (Latin):
dato dnĩ emit. Nam si mãdato
et̾ si scit suus dñs aut̃ ignora¬
uit. scĩa enis nõ nccet nita iul.
in relitigiosi scribit᷑.

Expanded text:
domini emit: nam si mandatu, etiamsi scit seruus, dominus autem ignorauit, scientia non nocet: et ita Iulianus in re litigiosa scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
suicis aquarus tem̾ eũ. si quis
exhũs. licet agitur colendi caus̃
uideat᷑ fetisse. qd si alit̾ serere ñ
possit nisi sultos aquarios fecerit
nõ teñi. ꝓffilius aut̃ ait. sultos to
lendi causa direttos. ita ut iu̾na
apud siui actos relatũ est. si qui
restagnaret. aque pluie aitẽ¬
de agi posse. si ea aqua uicino
noce ¶ Sabeo et̃ scribit ea quet̃
frugũ fruĩctuũ recipiendoꝵ cau¬
sa fuit extrabanc cãmͥ ẽẽ. neq¬

Expanded text:
uariis, teneri eum, si quid ex his, licet agri colendi causa uideatur fecisse: quod si aliter serere non possit, nisi sulcos aquarios fecerit, non teneri.Ofilius autem ait sulcos agri colendi causa directos ita, ut in apud Seruii auditores relatum est, si quis restagnaret, aquae pluuiae arcendae agi posse, si ea aqua ‹u›icino noceret.Labeo etiam scribit ea, quaecumque frugum fructuumque recipiendorum causa fiunt, extra hanc
Abbreviated transcription (Latin):
agri colendi cã fiat. sultos tm̃
aquarios ꝗhħnc. appllant̃. si quiꝰ
faciat a quepluuie actõne eum
tem ait¶dẽ ait. si a qua natura¬
liter decurrat aque plumie acen¬
aqua. aut in suꝑiorẽ ꝑtem pellit᷑
aut in infi̾orem deruiatur a q̃¬

Expanded text:
a fiat: Sulcos tamen aquarios, qui ἕλικες appellantur, si quis faciat, aquae pluuiae actione eum teneri ait.Idem aiunt, si aqua naturaliter decurrat, aquae pluuiae arcenaqua aut in superiorem partem re pellitur aut in inferiorem deriuatur, aq
Abbreviated transcription (Latin):
cui aqua pluuia de a¬
tur aqua aqͣuam plumã
dicimus que de celo cadit. atq
imbre excrescit. sil ꝑ se h aqua ce¬
lestis nocͥeat ut tubo ait. sũ tu
alia mixta sit ¶Haut̃ actio locu
ht indampno nõ dũ fcõ. opere
tñ iam fcõ. ħ est de eo ope ex quo
dampnũ timet᷑ icciens ꝙ locũ
quociens manu scõ ope. agͦ. aq̃
necitura ẽ. Id cũ quis manu fe¬
cent. quo aliter aueret qũa n¬
atura solet. si forte ĩmittendo
eam aut maiorẽ fet̾it. aut cĩta¬
tiorẽ. aut uelem̃ciorẽ. uut si cõ¬
primẽdo redũdare effecit. qd si
natura aqua nocet. ea actõne
qd quis fecit ubi aqmͣ exclude¬
ret que exundãte paludͤ in a¬
grũ eius refluere sołet si ea pa¬
lus aqua pluuia ampliatur.
eaq a qua repulsa eo ope agrĩs nn¬
cim noceat aque pluiie accõne
gri colendi tausa aratto. fc̃m sit
qnͣtus mucius ait. nõ cõpet̾e
agri. s ꝗdfrumĩti dũ tarat quer¬
endi cã aratid fcm̃ sit. solũ erte¬

Expanded text:
cui aqua pluuia dtur aqua. aquam pluuiam dicimus, quae de caelo cadit atque imbre excrescit, siue per se haec aqua caelestis noceat, ut Tubero ait, siue cum alia mixta sit.Haec autem actio locum habet in damno nondum facto, opere tamen iam facto, hoc est de eo opere, ex quo damnum timemanu facto opere agro aqua nocitura est, id est cum quis manu fecerit, quo aliter flueret, quam natura soleret, si forte immittendo eam aut maiorem fecerit aut citatiorem aut uehementiorem aut si comprimendo redundare effecit. quod si natura aqua noceret, ea actione quod quis fecit, ut aquam excluderet, quae exundante palude in agrum eius refluere solet, si ea palus aqua pluuia ampliatur eaque aqua repulsa eo opere agris uicini noceat, aquae pluuiae actione gri colendi causa aratro factum sit, Quintus Mucius ait non competere agri, sed quod frumenti dumtaxat quaerendi causa aratro f
Abbreviated transcription (Latin):
dreiae fertur st. bellissĩe ansto ⁊ octa¬
uenus putabãt hũc ẜuũ de quo q̃¬
reret᷑ fidei cõmisse ħrditatis nõ eẽ qr
testator rogando hrdem ut eũ ma¬
mũt̾tet nõ udetur de eo restituẽdo
sensisse. sitm̃ ꝑ errorẽ ab hrde datres
fu̾it eas dicenda sũt que scrib̾it iu

Expanded text:
ssime Aristo et Octauenus putabant hunc seruum, de quo quaereretur, fideicommissae hereditatis non esse, quia testator rogando heredem, ut eum manumitteret, non uidetur de eo restituendo sensisse: si tamen per errorem ab herede datus fuerit, ea dicenda sunt quae Iulianu
Abbreviated transcription (Latin):
si hrs rogatus ẜuũ manũut̾e ex tre¬
belliano senatus ꝯsulto hrditatẽ res¬
titu̾it cogi debeb maniuit̾e.⁊ si lati¬
tabit uł ex iusta cã abierit pretor
tã tognita ẜm senatus ꝯsulta ade¬
as cãs ꝑtinẽcia ꝓuĩciare tebebit᷑.
Si u̾o suũ susceꝑit is cuibrditas re¬
stituta fũit ip̃m ꝯuẽit manũntere

Expanded text:
si heres rogatus seruum manumittere ex Trebelliano senatus consulto hereditatem restituerit, cogi debebit manumittere, et, si latitabit uel si iusta ex causa aberit, praetor causa cognita secundum senatus consulta ad eas causas pertinentia pronuntiare debebit. si uero seruum ‹usu›ceperit is, cui hereditas restituta fuerit, ipsum competit
Abbreviated transcription (Latin):
possom nanͣcisti possimus. na
pecus siml atꝙ abẽrrau̾it ul¬
guasit. aut mas ita extiorit
ut nõ inueniat᷑ ꝓtinus de si¬
ñe a nb possidri licet a nllo p̾¬
sidatur. dissimilit̾ atꝙ si sub
custoclia mea sit. nec inuen¬
iatux. quia in presencia erꝰ
sit. ĩ tn cessat int̾im diligens
inquisitio ¶ Item feras bes¬
tias quas inniuarus mel¬
usimus. ⁊pisces quo in pisci¬

Expanded text:
onem nancisci possimus. nam pecus simul atque aberrauerit aut uas ita exciderit, ut non inueniatur, protinus desinere a nobis possideri, licet a nullo possideatur: dissimiliter atque si sub custodia mea sit nec inueniatur, quia praesentia eius sit et tantum cessat interim diligens inquisitio.Item feras bestias, quas uiuariis incluserimus, et pisces, quos in pisci
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃.L¶maritus sit in magrã
maritus magrãtũ gerit patri
quoꝙ accusatõm inpecliendã
cũ accusare nõ pot̾. ¶ Legis iu¬
lie de adult̾us capite .uni. ita
cauet᷑. ne quis int̾ eos reos re

Expanded text:
maritus sit in magistrmaritus magistratum gerit, patris quoque accusationem impediendam, cum accusare non potest. Legis Iuliae de adulteriis capite septimo ita cavetur: "ne quis inter reos ref
Abbreviated transcription (Latin):
he posse neq eĩ laborare ẜt . uit
se representet i gen̾alit̾ dicẽ¬
dũ est eoꝵ demũ ab senciam
extusatã esse qui in alia ꝓuinꝰ¬
tiarei .p. causa absũt quã in
ea in qua defetũt᷑ proinpe si
quis in ꝓm̃cia inqua agͣit᷑ad¬
sari pot̾it nisi sit eã psona que
ad presidis cognitõm nõ ꝑtin¬
¶Sinegau̾it se pat̾. ⁊ maritu: a¬
accusaturos intͣdiem sexage

Expanded text:
neque enim laborare habet, ut se repraesentet.Et generaliter dicendum est eorum demum absentiam excusatam esse, qui in alia prouincia rei publicae causa absunt, quam in ea in qua deferuntur. proinde si quis in prouincia, in qua agit, adsari poterit, nisi sit ea persona, quae ad praesidis cognitionem non pertinet.Si negauerint se pater et maritus accusatur‹o›s intra diem sexage
Abbreviated transcription (Latin):
qui se regaiit acturũ post ea
nõ audiend. ¶Lex iul. de adui¬
t̾us sp̃alit̃ quoldam adultu ac¬
cusare prohibet. ut minores ã
tatis est ꝙ ita u̾m est si nõ ma¬
trimonu sui mniuriã ereqͣuat᷑.
¶Cet̾m si suũ mr̃imõium iũdi¬
care uelit. qmͣuis uire extͣnei
ad accusatom ueĩat. tñ andiet᷑
nec eĩ ulla prescriptio obititur
suam iuiriam iu̾dicanti sane si
iuenili faciitate ductus uel

Expanded text:
i s‹e› negauerit acturum, postea non audiendum.Lex Iulia de adulteriis specialiter quosdam adulterii accusare prohibet, ut minorem annstatis est. quod ita uerum est, si non matrimonii sui iniuriam exequatur: ceterum si suum matrimonium uindicare uelit, quamuis iure extranei ad accusationem ueniat, tamen audietur: nec enim ulla praescriptio obicitur suam iniuriam uindicanti. sane si iuuenali facilitate ductus uel
Abbreviated transcription (Latin):
ripuisset tenent᷑ qiͣ alt̾ alt̾ius no¬
mine opẽ tulisset ꝙ adm rerum
quo noĩe teñ i eos furti. sabinꝰ
adis pient agere tetũ furtiata po¬
tero si alias eũ hre ceꝑit.

Expanded text:
ripuissent, tenerentur, quasi alter alterius nomine opem tulisset: quemadmodum rerum quoque nomine teneri eos furti Sabinus ad is perit, agere tecum furti ita potero, si aliquis eum habere coeperit.
Abbreviated transcription (Latin):
declit. fuitũ fac̾ nõ mag̃ ꝙͣ et si per¬
suasit. ut se precipitet. aut manꝰ
ꝑsuasit. ꝙͣuuis int̾um furti nõ te¬
neat᷑. tũc tũ incipem t̾eneri eum
quis fugituu ẽẽ furcepit qͣ uid

Expanded text:
dedit, furtum facit, non magis quam si ei persuasit, ut se praecipitet aut manus persuasit, quamvis interim furti non teneretur, tunc tamen incipere teneri, cum quis
Abbreviated transcription (Latin):
los diuersis ꝑsonis legauit cũ a diet¬
cãpͥite ita scꝑsit om̃s auctores quos
legaui ul manũisero int̾ qrͣtũ menfẽ

Expanded text:
los diuersis personis legauit cum adieccapite ita scripsit: 'omnes actores, quos legaui uel manumisero, intra quartum mense
Abbreviated transcription (Latin):
tinuos quq menstiuos sexagenos
ph. ante ꝗnqunuũ moriẽs brdib insti¬
tutis filio ⁊ urore de eodem sticho ita
mei certa ꝯtcõne relictus ẽ lib iubeo
det. prestet filio ⁊urori mee sñ ulla cõ¬

Expanded text:
 menstruos sexagenos philus ante quinquennium moriens heredibus institutis filio et uxore de eodem Sticho ita mei certa condicione relictus est, iubeo det praestet filio et uxori meae sine ulla con
Abbreviated transcription (Latin):
nõ stare quomuꝰ ꝯdoo libtatis ex¬
istat. si te peculio qt apd uendito¬
rem ẜuus hũit petũam ꝯtcõis offe¬
rte nõ possit ad aliemĩ el petuliũ no¬
uĩtas defũcti porrigi nõ potuit. idez
quãꝙͣ eĩ ex empto sit actio. tm̃ ap̃
emptorẽ peculiũ ẜuus nõ huit

Expanded text:
o libertatis existat, si de peculio, quod apud uenditorem seruus habuit, pecuniam condicionis offerre non possit: ad alienum enim peculium uoluntas defuncti porrigi non potuit. idem quamquam enim ex empto sit actio, tamen apud emptorem peculium seruus non habuit
Abbreviated transcription (Latin):
ũittatur. quesitũ est cũ ampla pect¬
unia exacta post mortem testatoi̾s
sibi ꝯmissa relinqueret᷑. ⁊ quasdã sum¬
mas acoloris eractis rõnib nõ ĩutl¬
lit̃ brditatẽq spoliau̾it aptis cla
orreis solata ꝙ supelłitili. ⁊ nasis. et

Expanded text:
umittant'. quaesitum est, cum ampla pecunia exacta post mortem testatoris sibi commissa reliquetur et quasdam summas a colonis exactis rationibus non intulerit hereditatemque spoliauerit apertis clam horreis sublatisque supellectili
Abbreviated transcription (Latin):
nõ legatarii sit. ut pote cũ legatũ
statulibtate tollãtur. ¶Stichus
ub esto qñ es alienũ meũ solutu
ħrs lccuples exticiss tm̃ nõ priusi
sticũ librũ futurũ quã creclitores
petiũam aut satis accepissẽt. alio¬
ue quo modo sibi cauissent. labeo

Expanded text:
non legatarii sit, utpote cum legatum statulibertate tollatur. 'Stichus liber esto, quando aes alienum meum solutum heres locuples extitisset, tamen non prius Stichum liberum futurum, quam creditores pecuniam aut satis accepissent alioue quo modo sibi cauissent, Labeo
Abbreviated transcription (Latin):
re nõ prestiti fidei comissã libtatem
nõ tebri ¶Seruus testõ ita mani̾ussꝰ
est sticus ẜuus meus actor si rõm omẽz
actus su brcli meo reduorit ecq noĩe
satis fec̾it. libr esto eiꝙ cũ libr erit daĩ

Expanded text:
 nisi praestitisset, fideicommissam libertatem non deberi. Seruus testamento ita manumissus est: 'Stichus seruus meus actor si rationem omnem actus sui heredi meo reddiderit eoque nomine satisfecerit, liber esto eique, cum liber erit, dari
Abbreviated transcription (Latin):
onũciata quesitũ ẽ cũ per q̃¬
hrtem pupille mora int̾cesr¬
erit quominus petunia in
stiplom deducta ab hrde tu¬
toris solu̾etur. nec unquam
petierit an ei hodie debeant᷑
lisure ab hrde tutoris . R. si
seia nõ cessass ex stiplone pe¬
cumam offerre iuire usura
mortem alt̾ius qui supiux̃
petit ab hrdib eius brdita¬
tem. qiͣ ex causa fidei ꝯmissi
sibi a prẽ relicti debitam.⁊¬

Expanded text:
onuntiata est. quaesitum est, cum per heredem pupillae mora intercesserit, quo minus pecunia in stipulationem deducta ab herede tutoris solueretur nec umquam petierit, an ei hodie debeantur usurae ab herede tutoris. respondit, si Seia non cessasset ex stipulatione pecuniam offerre, iure usurasmortem alterius qui superuixit petit ab heredibus eius hereditatem quasi ex causa fideicommissi sibi a patre relict‹i› debitam
Abbreviated transcription (Latin):
fundi ꝑtem eius auienam ñ
eum ex eo funto longa possõ¬
ne capturũ qd̾ ita u̾m ẽẽ eri¬
stimo. si qua ꝑs aliena esset.
in eo funto emptor ignora¬
sciret reliquas ꝑtes longa p¬
ossõne capi posse nõ dubito
tem aliquã aliena ẽẽ scit. ẽã
el dũ taxat nõ capiet cet̾arũ¬

Expanded text:
fundi partem eius alienam esse eum ex eo fundo longa possessione capturum. quod ita verum esse existimo, si, quae pars aliena esset in eo fundo, emptor ignorasciret, reliquas partes longa possessione capi posse non dubito.artem aliquam alienam esse scit: eam enim dumtaxat non capiet, ceteraru