comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalit̾ intellecta. m̃tes nras ar¬
dentius ad amorẽ suꝑnȩ habitatio¬
nis erigeret. Diligamus igit᷑ fr̃s
mei toto corde decorum dõmꝰ ȩt̾nae
quam exdõ habemꝰ incaelis. deloco.
tab̾naculi głȩ eius. sedulo cogitare
ac nos altutrum ad monere cũremꝰ.
Unũ ante om̃ia petamus abeo. & hoc
infatigabili intentione quȩ̨ramus.
ut inhabitare meream᷑ indomo eius.
uitȩ ac luce felices. Nonsꝑnit neq
quod diligit ipsi p̃camur. sed dlem̃t̃
exaudiens donabit nos uidere bona
sua in terra uiuentium iħc xp̃c dñs

Expanded text:
spiritualiter intellecta mentes nostras arspiritualiter intellecta mentes nostras ardentius ad amorem supernae habitationis erigeret. Diligamus ergo, fratres mei, toto corde decorem domus aeternae, quam ex Deo habemus in coelis, et de loco tabernaculi gloriae ejus sedulo cogitare, ac nos alterutrum admonere curemus. Unum ante omnia petamus ab eo, et hoc infatigabili intentione quaeramus, ut inhabitare mereamur in domo ejus vita ac luce felices. Non autem sperquod diligit ipse, precamur; sed clementer exaudiens donabit nos videre bona sua in terra viventium Christus Jes
Abbreviated transcription (Latin):
nationem sui redẽptoris futuram p̃¬
cinebant. & ñ minus gentib quae
adhuc quasi ad aquilõnẽ positȩ ꝑfi¬
diae frigore torpebant. eiꝰdẽ redẽp.¬
tionis ingressũ p̃dicabant. ẽẽ. pan¬
dendum. Qđ uero capitella colum¬
narũ quasi oꝑe lilii fabrefacta erant.
significat quia tota p̾dicationis eoꝵ
sũma declaritate ꝑpetuȩ beatitudi¬
nis insonuit. eiꝰq uidendam głam
suis auditorib ꝓmisit. quia ȩt̃nus
ante scła ds̃ existens homo factus. ẽ
infine scłorum. ut quasi flos lilii
interiꝰ colorem aurosũ exterius ha¬
beret candidũ. Quid namq auriru¬
bor incandore pisi fulgorẽ diuini¬
tatis in homine. Quem uidelicet
hominẽ & pͥus uirtutib clarũ osten¬
dit. & pͦ mortẽ niueo incorruptio
ra templi pauca eplurib fr̃antati
ur̃ȩ exposuisse libuit. quatenus &
miranda terrestris domus dñi fabri¬
ca delectaret auditũ. Et hȩc eadem

Expanded text:
nationem sui Redemptoris futuram prnationem sui Redemptoris futuram praecinebant; et non minus gentibus, quae adhuc quasi ad Aquilonem positae perfidiae frigore torpebant, ejusdem Redemptoris ingressum praedicabant esse pandendum. Quod vero capitella columnarum quasi opere lilii fabricata erant, significat quia tota praedicationis eorum summa, de claritate perpetuae beatitudinis insonuit, ejusque videndam gloriam suis auditoribus promisit, qui, aeternus ante saecula Deus existens, homo factus est in fine saeculorum, ut quasi flos lilii interius colorem aurosum, exterius haberet candidum. Quid namque auri rubor in candore, nisi fulgor est divinitatis in homine? Quem, videlicet, hominem et prius virtutibus clarum ostendit, et post mortem niveo incorruptionra templi pauca ex pluribus fraternitati vestrae exposuisse libuit, quatenus et miranda terrestris domus Domini fabrica delectaret auditum, et haec  Al. add. eadem
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinis ab oriente. Quȩ uidelic&
porticꝰ illã scẽ eccłȩ plebẽ designat.
quae dominicȩ incarnationis tẽpora
p̃cessit. Nec tam̃ ab eiꝰdẽ in carnatio¬
nis fide uacua remansit. hoc. ẽ. enĩ
ostiũ porticus contͣ ostiũ templi. ẽẽ.
ad ortũ solis : fidem popłi pͥoris dexp̃o
eandẽ ẽẽ. quȩ sequentis. eodẽq gr̃ę
orientis lumine cunctoꝵ fidelium
corda ꝑlustrari. Unde bene in eodẽ
porticu due columnȩ aereȩ maximi
& mirandi oꝑis circa hostiũ templi
narrant᷑. eẽ. statute. & his capitella
quasi oꝑe lilii suꝑ imposita. Colum¬
nae enĩ stant ant̾e ostiũ templi: qr
aduentũ redemptoris nr̃i. qui ait . Ego
sum hostium. Per me siquis incroierĩt¬
saluabit᷑: p̃cesserunt doctores egregii
dequalib dicit apłs. Iacobus. & cȩphas
eiꝰ aduentui testimoniũ ꝑhiberent.
una aut̃ adextris ostii. alui stabat
asinistris. quia popło isrł qui tunc
diuina fide & caritate calebat in car¬

Expanded text:
li ab oriente: quae, videlicet, porticus illam sanctae Ecclesiae plebem designat, quae dominicae incarnationis tempora praecessit, nec tamen ab ejusdem incarnationis fide vacua remansit. Hoc est enim ostium porticus, contra ostium templi esse ad ortum solis, fidem populi prioris de Christo eamdem esse quae sequentis, eodemque gratiae orientis lumine cunctorum fidelium corda illustrari. Unde bene in eadem porticu duae columnae aereae, maximi et mirandi operis circa ostium templi narrantur esse statutae, et his capitella quasi opere lilii superimposita. Columnae enim stant ante ostium templi, quia adventum Redemptoris nostri qui ait: Ego sum ostium, per me si quis introieritsalvabitur , praecesserunt doctores egregii, de qualibus dicit Apostolus: Jacobus et Cephas em adventui ejus testimonium perhiberent . Una enim a dextris ostii, alia stabat a sinistris, quia et populo Israel, qui tunc divina fide et charitate calebat, incar
Abbreviated transcription (Latin):
aduersa tolerat. Latitudo caritatẽ.
qua ipsa intus ꝑuiscera pietatis spa¬
tiatur. Altitudo spem. qua ꝓpt̃ bo
numero bonoꝵ opũ sol& ꝑfectio de¬
signari : quia & dñs sex dieb mundi
ornam̃tum ꝑfecit: & sex sunt huius
scłi aetates in quib sc̃ã aeccłia pro
aet̾na requie piis actib instat.
quic geminũ. ẽ. p̃ceptum caritatis.
qua ȩcclia intribulatione dilatat᷑.
qͣndo ꝑfectꝰ quisq & conditorem ex
toto corde taota anima tota uirtute.
& pocimũ tãquã seipsũ diligere ꝓbat᷑.
Bene triginta in altitudinẽ st̃ cubiti.
qui om̃is electoꝵ. ẽ. spes aduisionẽ
sc̃ẽ TRINITATIS qͣntũ ual& & se exer¬
cendo & purificando p̃parat. Sexgͥ
ad fidei longanimitatẽ. tria ad celsi¬
tudiñe spei. Duo ꝑtinent ad latitudi-¬
inem amoris. qͥb trib uirtutum in¬
signib. totũ scẽ ȩccłȩ statũ constat

Expanded text:
adversa tollat: latitudo charitatem, adversa tollat: latitudo charitatem, qua ipsa intus per viscera pietatis spatiatur: altitudo spem, qua propter numero bonorum operum solet perfectio designari, quia etiam Deus sex diebus mundi ornamentum fecisaeculi aetates, in quibus sancta Ecclesia pro aeterna requie piis actibus instat quia geminum est praeceptum charitatis, qua Ecclesia in tribulatione dilatatur, quando perfectus quisque et conditorem ex toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum tanquam seipsum diligere probatur. Bene triginta in altitudine sunt cubiti, quia omnis electorum spes ad visionem sanctae Trinitatis, quantum valet, se exercendo et purificando praeparat. Sex igitur ad fidei longanimitatem, tria ad celsitudinem spei, duo pertinent ad latitudinem amoris, quibus tribus virtutum insignibus totum sanctae Ecclesiae statum constat
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc fundam̃tum lapides grandes.
& p̃ciosi qͥ templũ ome gestarent st̃
positi: qr ꝑipsũ ad ꝓpagandã toto or
artius eiꝰ amori inherebant. eo for¬
tius sectatores suos inȩdificio cȩ̨lesti
sustentabant. Quos uidelicet lapides
rex quadrare p̃cepit. ut magistros¬
ȩcliȩ compositos morib & immobi¬
les animo. eẽ. debere signaret. Sic̃
enim quadratum quacũq uertitur
stabit. Ita nimirum uita ꝑfectorũ
quȩ adueritatis lineam sollicite di¬
recta est. Nullis tẽptationũ inpulsi¬
bus. asua nouit stabilitate deici. Erat
aut̃ templũ demarmore pario qͥ est
lapis albus. & structꝰ. ut candorem
aecdiasticȩ castitatis expͥmeret.
Dequo marmoris cantico dñsait. Sic̃
liliũ inter spinas: sic amica mea int̃
filias. Habebat uero sexanginta cubi¬
tos in longitudine. & uiginti cubitos
in latitudine. & triginta cubitos in al-¬
titudine. Longitudo gͦ templi fidem
scȩ ȩccłiȩ designat. ꝑ quam longani¬
miter inter oꝑa sua bona prauorũ

Expanded text:
o fundamento lapides grandes et pretiosi, qui templum omne gestarent sunt positi, quia per ipsum ad propagandam toto orbarctius amori ejus inhaerebant, eo fortius sectatores suos in aedificio coelesti sustentabant. Quos, videlicet, lapides rex quadrare pEcclesiae compositos moribus, et immobiles animo esse debere signaret. Sicut vero quadratum, quocumque vertitur, stabit, ita nimirum vita perfectorum quae ad veritatis lineam sollicite directa est, nullis tentationum impulsibus a sua novit stabilitate dejici. Erat autem Templum Dei marmore pario, quod est, lapide albo extructum, ut candorem Ecclesiastieae castitatis exprimeret, de quo in amoris Cantico Dominus ait: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. Habebat idem LX cubitos in longitudinem, XXX cubitos in latitudinem, XXXX cubitos in altitudinem. Longitudo ergo Templi fidem sanctae Ecclesiae designat, per quam longanimiter inter opera sua bona pravorum
Abbreviated transcription (Latin):
porib animȩ ꝑfectoꝵ usq ad diẽ
uniuersalis iudicii eidem beatȩ &
indiuiduȩ trinitatis p̃senti uisione
fruunt᷑. Sup̃ma domꝰ bis tricenis
allata. ẽ. cubitis. quia resuscitati
amortuis om̃s electi in contẽplatione
eiꝰdem sui conditoris qͥ in trib ꝑso¬
nis inmortalitate gaudebunt. Factꝰ
.ẽ. medius paries intẽplo detabula¬
tis cedrinis uiginti cubitoꝵ altitu¬
dinis. qͥ uiderẽt oraculũ id est scm̃
scõrũ ac pͥori parte tẽpli. habebatq
oraculũ .xxx. cubitos longitudinis. &¬
cubitos altitudinis. Porro ipsũ tẽplũ
In quo erat mensȩ & candelebra deau-¬
ro. sed & altare aureũ ꝓpe ostiũ ora¬
culi. quatenꝰ incenso in eo thimiama¬
tȩ uapor fumi ascendens operiret
oraculũ. ubi erat archa testimenti.¬

Expanded text:
diem universalis judicii, ejusdem beatae et individuae trinitatis praesenti visione fruuntur. Suprema domus bis tricenis alta est cubitis, quia resuscitati a mortuis omnes electi, in contemplatione ejusdem sui Conditoris, qui in tribus personis immortalitate gaudebunt. Factus est autem medius paries in templo de tabulatis cedrinis viginti cubitorum altitudinis, qui divideret oraculum, id est. Sanctum sanctorum a priore parte templi, habebatque oraculum viginti cubitos longitudinis, cubitos altitudinis. Porro ipsum templum in quo erant mensae et candelabra de auro: sed et altare aureum prope ostium tabernaculi, quatenus incenso in eo thymiamate, vapor fumi ascendens aperiret  Al., operiret oraculum ubi erat arca testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
ad int̾nȩ dulcedinis sacietatẽ ꝑuenire
meream᷑. Namq hoc numero castiga¬
tio uitȩ p̾sentis significari intellegit.
om̃is qͥ quad ragenariũ morsi uł heliȩ
uel ipsius dñi ieiuniũ. recte intellige

Expanded text:
ad internae dulcedinis satietatem pervenire ad internae dulcedinis satietatem pervenire mereamur. Namque hoc numero castigationem vitae praesentis significare intelligit omnis qui quadragenarium Moysi, vel Eliae, vel ipsiu
Abbreviated transcription (Latin):
rum & sacram̃toꝵ cȩlestiũ refectione
opꝰ habemꝰ : infuturo aut̃ talib non
egemꝰ subsidis. ubi iuxta psalmistȩ
uocẽ qͥcumq apparuerint cũ iusticia
satiabunt᷑ manifestata gła xp̃i. In
hac quoq uita corda iustoꝵ quasi al¬
tare incensi aureũ splendida fulgent:
ꝑmundiciã sc̃ĩtatis aromatib sunt
referta. desideriorũ spiritaliũ incen¬
xp̃c. ẽ. in dext̾am flĩ sedens. Quem
aꝑtissime archa testam̃ti quȩ erat
intra uelũc designat. inqua urna
erat aurea habens manna & uirgi
a aron quae fronduerat & tabulae
testam̃ti. Ipsa nanq archa naturã
humanitatis eiꝰ. urna mannae pleni¬
tudinẽ diuinitatis. uirga a aron
potentiã sacerdotu eiꝰ inuiolabilem.
tabulȩ testam̃ti designant quia ipse
.ẽ. qui legẽ dedit. quiq etiã bene¬
dictionem his qͥ legẽ faciunt dabit.
Bene aut̃ templũ ꝓforib oraculi. qua
draginta cubitoꝵ erat longitudinis:
tinentia nos castigari oportet ut

Expanded text:
ectione opus habemus: In futuro autem talibus non egebimus subsidiis, ubi juxta Psalmistae vocem quicumque apparuerint cum justitia, satiabuntur manifesta gloria Domini. In hac ergo vita corda justorum, quasi altare incensi aureum, splendida fulgent per munditiam sanctitatis. Aromatibus sunt referta desideriorum spiritualium, incenChristus est in dextera Dei sedens, quem apertissime arca Testamenti, quae erat intra velum, designat; in qua Urna erat aurea habens Manna, et Virga Aaron, quae fronduerat, et Tabulae testamenti. Ipsa namque Area naturam humanitatis ejus; Urna mannae plenitudinem divinitatis: Virga Aaron potentiam sacerdotii ejus inviolabilem; Tabulae testamenti designant, quia ipse est qui legem condidit, quique etiam benedictionem his, qui legem faciunt, dabit. Bene autem Templum prae foribus Oraculi XV erat cubitorum longitudinis, tinentia nos castigari oportet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcherubim głȩ tegebat᷑ .xx. cubitos
longitudinis latitũdinis & altitudinis
habebat. qͥ numerus ꝑfectionẽ ut dixi¬
mus geminȩ dilectionis insinuat.
Quia quicqͥd inhac ꝑegrinatione ꝓdeo
gerit᷑. totũ hoc in illa mansione prĩȩ
phennis ubi magnificentia eiꝰ conti¬
nua beatorũ sp̃uũ laudatione sustol¬
litur insola dilectionis amplitudine

Expanded text:
e tegebatur, XX cubitos longitudinis, latitudinis, altitudinis habebat, qui numerus perfectionem, ut diximus, geminae dilectionis insinuat, quia quidquid in hac peregrinatione pro Deo geritur, totum hoc in illa mansione patriae perennis, ubi magnificentia ejus continua bonorum spirituum laudatione sustollitur, in sola dilectionis amplitudine
Abbreviated transcription (Latin):
emulationes. irae. rixae. dissensiones
hereses. inuidiȩ. homicidia. ebrieta¬
tes. comessationes. & his similia.
Wltis autem audire an arbores quȩ
tales fructꝰ faciunt adęterni regis
templũ cȩleste ꝑtineant: subiungit

Expanded text:
 dissensiones, haereses, invidiae, homicidia, ebrietates, comessationes, et his similia . Vultis audire an arbores quae tales fructus faciunt ad aeterni Regis templum coeleste pertineant? Subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
pactos detabulis habebat parietes
suꝑ bases argenteas. templũ autẽ suꝑ
erant inputribilia. equib & tab̾na¬
culum om̃e factũ & templum intus
ornatum. ac dere suꝑtectum fulgebat.
ꝓferebat᷑. Dequo & tabnaculi parietes
intus ac foris uestiti & templi. f̃itantũ
parietes uerũ etiam laquearia trabes

Expanded text:
de negotio quod accepistis parate. Sed de negotio quod accepistis parate. Sed super bases argenteas, templum autem super erant imputribilia, e quibus et tabernaculum omne factum, et templum intus ornatum, ac desuper tectum fulgebat; aurum, de quo et tabernaculi parietes intus ac foris vestiti, et templi non tantum parietes, verum etiam laquearia, trabes
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i sollempnia dedicatio¬
nis aeccłiȩ cęlebramꝰ : debe
mus congruere sollẽpnitati quã colimꝰ
Vt sic̃ ornatis studiosius eiꝰdem ȩccłiue
parietib plurimis accessis luminari¬
bus amplificato Numero lectionum
addita psalmoꝵ melodia. laetis noc¬
tem uigiliis exmore transegimꝰ: ita
etiam penitralia cordiũ nr̃oꝵ semꝑ
necessariis bonoꝵ oꝑum decoremus
ornatibus. Semꝑ in nob̾ flãma diui¬
nae pariter & fratnȩ karitatis au¬
gescat : semꝑ inscũario pectoris nr̃i
cęlestiũ memoria p̃ceptorũ & angłi¬
cae donationis dulcedo sc̃a resonẽt.
Hi sunt enim fructꝰ bone arboris. hic
boni thesaurus cordis. hȩc fundam̃ta
sapientis architecti. quȩ nob̾ hodier¬
na scĩ euangłii lectio cõmendat. Non
nos formã solũmodo sed uirtutem po¬
tius habere pietatis. quod etiã misti¬
ca ueteris instrum̃ti nob̾ historia
diligent̃ insinuat: quando uł mor̾ses
enim domus firmiter fundata esse
refertur. Tabnaculum qͥdem quia cõ

Expanded text:
admonendus est ut conjugio frenare studeat iniquitatem suam, quatenus per solemnitati quam colimus, ut sicut, ornatis studiosius ejusdem ecclesiae parietibus, pluribus accensis luminaribus, amplificato numero lectionum, addita psalmorum melodia, laetis noctem vigiliis ex more transegimus, ita etiam penetralia cordium nostrorum semper necessariis bonorum operum decoremus ornatibus. Semper in nobis flamma divinae pariter et fraternae charitatis augescat, semper in sanctuario pectoris nostri coelestium memoria praeceptorum, et angelicae modulationis dulcedo sancta resonet. Hi sunt enim fructus bonae arboris, hic boni thesaurus cordis, haec fundamenta sapientis architecti, quae nobis hodierna sancti Evangelii lectio commendat, nos non formam solummodo, sed virtutem potius habere pietatis. Quod etiam mystica veteris instrumenti nobis historia diligenter insinuat, quando vel Moyses enim domus firmiter fundata esse omnipotenti Deo fructum vos reddere
Abbreviated transcription (Latin):
multiplex eiꝰdẽ ꝑfectionis augm̃tum
figurate denuntiat. Notandũ sane
qđ triginta cubiti altitudinis ñusq
ad sup̃mum templi fastigiũ. sedusq
ad laquearisa ꝑtingebant. Deinde
ad laquearii medii cenabuli alii
triginta cubiti altitudinis ad sur¬
gebant. Porro t̃tium cȩnaculũ qđ
suꝑerat saexaginta habebat cubitos
maltitudinẽ. ac sic om̃is altitudo
domꝰ incentũ uiginti erat cubitos
extenta. Prima igit᷑ domꝰ triginta
cubitis altitudinẽ surgit. qr p̾sens
ȩccłia aduidendã speciẽ scȩ T RII¬
iaiis. tota intentione suspenditur.
Suꝑior domꝰ triginta ęque cubitos¬

Expanded text:
fectionis augmentum figurate denuntiatur. Notandum sane quod triginta cubiti altitudinis non usque ad supremum templi fastigium, sed usque ad laquearia pertingebant; deinde ad laquearia medii coenaculi alii triginta cubiti altitudinis assurgebant. Porro tertium coenaculum quod supererat sexaginta habebat cubitos in altitudine, ac sic omnis altitudo domus in centum viginti erat cubitos extenta. Prior igitur domus XXX cubitis in altitudine surgit, quia praesens Ecclesia ad videndam speciem Sanctae Trinitatis tota intentione suspenditur. Superior dom
Abbreviated transcription (Latin):
uillo ⁊R: dix̃ iħc discipłis suis¬
Non est arbor bona quȩ facit fructꝰ¬
malos: neq arbor mala faciens¬
fructũ bonũ. Una quȩq arbor: de
fructu suo cognoscitur. Neq enim¬
despinis collĩgunt ficus: Neq derubo

Expanded text:
cessatione quid sumus, pensemus negotium nostrum, pensemus pondus quod suscepimus. Faciamus quotidie nobiscum rationes, quas cum nostro judice habemus. Et sic debemus agere curam nostri, ut non negligamus curam proximi, ut quisquis ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
exempla conspicere: nesua oꝑa quasi
exmortuis pellib credat muniri. Sunt
& enĩ multi. qͥ prauitatem suã exalie¬
nis prauitatib tuent᷑. Quia enĩ alios
talia fecisse considerant: sehȩc facere
licent̃ putant. Hi quid aliud faciunt
nisi pedes suos exmortuoꝵ animaliũ
munire pellib conantꝰ : Om̃is uero
qͥ salutat inuia exoccasione saluteͣt
itineris : non exstudio obtandȩ eiꝰdẽ
salutis. Qui gͥ non amore aet̾nȩ pr̃iȩ
sed p̃mioꝵ ambitu salutem audientib
p̃dicat : quasi in itinere salutat. quia
exoccasione & ñ exintentione salutẽ
audientib exoptat. Seqͥt᷑. In quacũq
domũ intraueritis : pͥmũ dicite. Pax

Expanded text:
exempla conspicere, ne sua opera quasi exempla conspicere, ne sua opera quasi ex mortuis pellibus credat munire. Sunt etenim multi qui pravitatem suam ex alienis pravitatibus tuentur. Quia enim alios talia fecisse considerant, se haec facere licenter putant. Hi quid aliud faciunt, nisi pedes suos ex mortuorum animalium munire pellibus conantur? Omnis vero qui salutat in via, ex occasione salutat itineris, non ex studio optandae ejusdem salutis. Qui igitur non amore aeternae patriae, sed praemiorum ambitu salutem audientibus praedicat, quasi in itinere salutat, quia ex occasione, et non ex intentione, salutem audientibus exoptat. 6. Sequitur: In quamcunque domum intraveritis, primum
Abbreviated transcription (Latin):
indõ. eẽ. fiducia : ut p̃sentis uitae
sũptus quam uis non ꝓuideat. tam̃
sibi hos non de. eẽ. certissime sciat:
Nedũ mens eiꝰ occupat᷑ ad tẽporalia.
minus ali is ꝓuideat aet̾na. Cui
ctiam ꝑuiam neminem salutare concedit᷑:
ut sub quanta festinatione in intinere pre¬
dicationis pgere debeat ostendatur. Quȩ
siquis uerba etiam ꝑalligoriam uelit intelligi
insaculo peccunia clausa est. Peccunia uero
clausa est: sapientia occulta. Qui igitur
sapientia uerbum habet: sed hoc erogare
erogare ꝓximo neglegit: quasi pecuniã insa.¬
culo ligatam ten&. Unde scriptum est ꝑsalo.¬
monem. Sapientia abscondita & tesaurus ocul-¬
tus. que utilitas inutrisque.⁊Quid uero
ꝑperam nisi honera scłi: Et quid hoc loco
ꝑcalciam̃tum nisi mortuorum oꝑum exem¬
pla signantur .⁊. Qui ergo officium predi¬
cationis suscipit : dignum non est ut onus
saccularium negorum portet. nedum hoc
eius colla deprimit: adp̃dicanda caelestia
non ad surgat. Nec deb& stultorũ opũ

Expanded text:
in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus, quamvis non praevideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat. Ne dum mens ejus occupatur ad temporalia, minus aliis praevideat aeterna. Cui etiam per viam neminem salutare conceditur, ut sub quanta festinatione iter praedicationis pergere debeat ostendatur. Quae si quis verba etiam per allegoriam velit intelligi, in sacculo pecunia clausa est; pecunia vero clausa est sapientia occulta. Qui igitur sapientiae verbum habet, sed hoc erogare proximo negligit, quasi pecuniam in sacculo ligatam tenet. Unde scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus occultus, quae utilitas in utrisque? Quid vero per peram, nisi onera saeculi; et quid hoc loco per calceamenta, nisi mortuorum operum exempla signantur? Qui ergo officium praedicationis suscipit, dignum non est ut onus saecularium negotiorum portet, ne dum hoc ejus colla deprimit, ad praedicanda coelestia non assurgat. Nec debet stultorum operum
Abbreviated transcription (Latin):
sequent᷑. Benẽ quoq bone arboris
fructꝰ subsequent̃ enumerat cũ dicit.
Fructus aut̃ sp̃s. ẽ. caritas. gaudium.
pax. pacientia. bonitas. bẽnignitas.
fides. mansuetudo. cõntinentia caritas.
Dequib & alias admonens ait. ut filu lu¬
cis ambulate. Fructus enim lucis est
in om̃i bonitate & iusticia. & ueritate.
adhabitationẽ suꝑnȩ beatitudinis
ueracit̃ ꝑtinent: Audiamus demiq
arborẽ bonã debonorum fructuum
ꝓuentu laetantem. Ego aut̃ sic̃ oliua
fructifera indomo dĩ sꝑaui in miscdĩco

Expanded text:
arboris fructus subsequenter enumerat, dicens: Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, bonitas, benignitas, fides, mansuetudo, continentia, de quibus et alias admonens, ait: Ut filii lucis ambulate. Fructus enim lucis est in omni bonitate, et justitia, et veritate .ad habitationem supernae beatitudinis veraciter pertinent. Audiamus denique arborem bonam de bonorum fructuum proventu laetantem: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in miserico
Abbreviated transcription (Latin):
inea quae nob̾ modo recitata. ẽ. lectio¬
ne scĩ euangłii dicat audiamꝰ. Non
est arbor bona que facit fructꝰ malos.
neq arbor mala faciens fructũ bonũ.
Bonas ergo arbores & bonos harũ fruc.¬
sapiens quȩrit. At uͦ male arboris
qui sit finis: idem alibi docet dicens
Om̃is arbor quȩ non facit fructũ bonũ
excidet᷑ et inignẽ mittet᷑. Arbores
namq hominẽs. fructꝰ autẽ oꝑa dicit
ipsorũ. Wltis autem nosse qui sint

Expanded text:
in ea quae nobis modo recitata est lectione sancti Evangelii dicat, audiamus. Non est arbor bona, quae facit fructus malos: neque arbor mala faciens fructum bonum. Bonas ergo arbores, et bonos harum frucsapiens quaerit. At vero malae arboris quis sit finis, idem alibi docet, dicens: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur . Arbores namque homines, fructus autem dicit opera ipsorum. Vultis etenim nosse qui sint
Abbreviated transcription (Latin):
Due & enim sunt conditȩ domꝰ. obsigni¬
ficationẽ utriusq popli in eadẽ fide
uenturi iudaici scilicet & gentilis.
Vnde bene tabnaculũ. sola plebs he¬
brea condidit inheremo. Templi aut̃
structurã ꝓseliti idest aduenȩ degen¬
tib quotquot in popło isrł tunc inue¬
niri poterant deuota fide cõpleueruns
Sed & rex potentissimꝰ t̾rri conductus
asalomone cõmodatis artificib &
lignis gratantissime uiuit. Quia
nimirũ ante incarnationẽ domini¬
cam notus tantũ erat in uidȩa deus
Ast pͦquã ille in ea quanatus & passus
est. carne suscitatus amortuis & exal¬

Expanded text:
onditae domus ob significationem utriusque populi, in eamdem fidem venturi, Judaei, scilicet, et gentilis. Unde bene tabernaculum sola plebs Hebraea condidit in eremo, templi autem structuram proselyti, id est, advenae de gentibus quotquot in populo Israel tunc inveniri poterant, devota fide compleverunt. Sed et rex potentissimus Tyri conductus a Salomone, commodatis artificibus et lignis gratantissime juvit, quia nimirum ante incarnationem dominicam notus tantum in Judaea erat Deus. At postquam ille in ea qua natus et passus est carne, resuscitatus a mortuis, et exal
Abbreviated transcription (Latin):
intrinsecus seuiunt. Dequib alias ue¬
ritas dicit. Ueniunt aduos inuestim̃¬
tis ouium: intrinsecus aut̃ sunt lupi
rapaces. Contra quȩ omĩa consideran¬
dum nob̾. ẽ: quia sicut agni iuter lu¬
pos mittim᷑. ut sensũ seruantes in no¬
centiȩ. morsũ maliciȩ non habeamꝰ
Qui enim locũ p̃dicationis suscipit.
mala inferre non deb& sed tolerare:
ut ex ipsa sua mansuetudine iram se¬
uientium mitiget. & peccatoꝵ uul¬
nera in aliis ipse afflictionib uulne¬
ratus sanet. Quem & siquando zelus
rectitudinis exigit. ut erga subiectos
sȩuiat. furor ipse deamore sit ñ decru¬
delitate : quatinus & iura disciplinȩ
exhibeat. & intus pat̾na pietate dili¬
gat : quos foris quasi insequendo cas¬
tigat. Quod tunc rector bene exhib&.
cum seipse diligere ꝑ amorẽ pͥuatũ
nescit : cum nulla quae mundi sunt
appetit: cum t̾renae cupiditatis
honorib Nequaquã mentis colla sub¬
ponit. Vnde & subdit᷑. Nolite por¬

Expanded text:
intrinsecus saeviunt. De quibus alias Veintrinsecus saeviunt. De quibus alias Veritas dicit: Veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Contra quae, omnia considerandum nobis est quia sicut agni 1498 inter lupos mittimur, ut, sensum servantes innocentiae, morsum malitiae non habeamus. Qui enim locum praedicationis suscipit, mala inferre non debet, sed tolerare, ut ex ipsa sua mansuetudine iram saevientium mitiget, et peccatorum vulnera in aliis ipse afflictionibus vulneratus sanet. Quem et si quando zelus rectitudinis exigit ut erga subjectos saeviat, furor ipse de amore sit, non de crudelitate, quatenus et jura disciplinae foris exhibeat, et intus paterna pietate diligat, quos foris quasi insequendo castigat. Quod tunc bene Rector exhibet, cum seipsum diligere per amorem privatum nescit, cum nulla quae mundi sunt appetit, cum terrenae cupiditatis oneribus nequaquam mentis colla supponit. 5. Unde et subditur: Nolite por
Abbreviated transcription (Latin):
am palato tuo : & eris mutus nec
quasi uir obiurgans: quia domus
exasꝑans est. Acsi aꝑte dicat. Iecir¬
co tibi p̃dicationis sermo tollit᷑ : qͥa
dum me insuis actib plebs exasꝑat.
non est digna cui exortatio ueritatis
fiat. Excuiꝰ ergo uicio p̃dicatori
sermo subtrahat᷑: non facile agnos¬
citur. Quia uͦ pastoris taciturnitas
aliquando sibi. semꝑ aut̃ subiectis
Noceat : certissime scitur. Sed utinã
si adp̃dicationis uirtutẽ ñ sufficimꝰ:
loci nr̃i officiũ innocentia uitȩ te¬
neamus. Nam subdit᷑. Ecce ego mit¬
to uos: sic̃ agnos inter lupos. Multi
autem cũ regiminis uira suscipiunt.
ad lacerandos subiectos in ardescunt.
Terrorẽ potestatis exhibent: & quib
ꝓdesse debuerant nocent. Et qͥa cari¬
tatis uiscera non habent domini ui¬
deri appetunt: patres se eẽ. minime
recognoscunt. Humilitatis locum in
elationẽ dominationis immutant.:
& siquando extrinsecus blandiuntur.

Expanded text:
am palato tuo, et eris mutus, nec am palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est . Ac si aperte dicat: Idcirco tibi praedicationis sermo tollitur, quia dum me in suis actibus plebs exasperat, non est digna cui exhortatio veritatis fiat. Ex cujus ergo vitio praedicatori sermo subtrahatur, non facile cognoscitur. Quia vero Pastoris taciturnitas aliquando sibi, semper autem subjectis noceat, certissime scitur. 4. Sed utinam si ad praedicationis virtutem non sufficimus, loci nostri officium in innocentia vitae teneamus. Nam subditur: Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Multi autem cum regiminis jura suscipiunt, ad lacerandos subditos inardescunt, terrorem potestatis exhibent, et quibus prodesse debuerant, nocent. Et quia charitatis viscera non habent, domini videri appetunt, patres se esse minime recognoscunt, humilitatis locum in elationem dominationis immutant, et si quando extrinsecus blandiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem multa : oꝑarii aut̃ pauci. Ro¬
gate autem dñm pauci: ut mittat
oꝑarios in messẽ suã. Ad messam
multam : operarii pauci sunt. Quod
sine graui merore loqͥ ñ possumꝰ: quia
& si sunt qͥ bona audiant desunt qui
dicant. Ecce mundus sacerdotib plenꝰ
est. sed tam̃ in messe dĩ rarus ualde
inuenit᷑ oꝑator. quia officiũ qͥdem
sacerdotale suscepimꝰ. sed opus officii
ñ implemus. Sed pensate fratres mei:¬
qđ dicit᷑. Rogate dñm mes¬
sis : ut mittat oꝑarios in messẽ suam.
Uos ꝓnobis petite. ut digna uob̾ oꝑari
ualeamꝰ ne abexortatione lingua tor-¬
peat. nepꝰ quam p̃dicationis locum
suscipimꝰ: apud iustũ iudicẽ nr̃a nos
taciturnitas addicat. Sepe enĩ ꝓsua
trahatur. Ex sua quippe nequitia
p̃dicantis lingua restringitꝰ. sicut
psalmista ait. Peccatori autẽ dixit
ds : quare tuenarras iusticias meas.
Et rursus exuicio subiectorũ uex p̃di¬
cantium ꝓhibetur: sic̃ ad etechielẽ
dñs dic̃. Linguã tuã ad herere faci¬

Expanded text:
dem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Ad messem multam operarii pauci sunt, quod sine gravi moerore loqui non possumus, quia etsi sunt qui bona audiant, desunt qui dicant. Ecce mundus sacerdotibus plenus est, 1497 sed tamen in messe Dei rarus valde invenitur operator, quia officium quidem sacerdotale suscepimus, sed opus officii non implemus. Sed pensate, fratres od dicitur: Rogate dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Vos pro nobis petite, ut digna vobis operari valeamus, ne ab exhortatione lingua torpeat, ne postquam praedicationis locum suscepimus apud justum judicem nostra nos taciturnitas addicat. Saepe enim pro trahatur. Ex sua quippe nequitia praedicantium lingua restringitur, sicut Psalmista ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Et rursum ex vitio subjectorum, vox praedicantium prohibetur sicut ad Ezechielem Dominus dicit: Linguam tuam adhaerescere faci
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ad regnũ cęleste ꝑtingunt. & ecce
nos ꝑneglegentiã Nrãm deorsum
tendimus. Ingrediunt᷑ electi sacer¬
dotum manib expiati cȩlestẽ priam:
& sacerdotes ipsi ꝑuitã reꝓbam ad in¬
ferni supplicia festinant. Cui gͦ rei
cui similes dixerim sacerdotes malos.
nisi aquȩ baptismatis quȩ peccata bap¬
titatorũ diluens. illos ad regnũ cȩleste
mittit & ipsa in coalam descendit:
Timeamꝰ haec fr̃s km̃i. Conueniat
actioni pr̃ȩ. ipsũ ministeriũ pr̃m.
Depeccatorũ nroꝵ cotidie relaxatio¬
ne cogitemꝰ : Nenr̃a uita peccato ob¬
ligata remaneat: ꝑ quã om̃ps ds̃ co¬
tidie alios soluit. Consideremꝰ sine

Expanded text:
ipsi ad regnum coeleste pertingunt. Et ecce nos per negligentiam nostram deorsum tendimus. Ingrediuntur electi sacerdotum manibus expiati coelestem patriam, et sacerdotes ipsi per vitam reprobam ad inferni supplicia festinant. Cui ergo rei, cui similes dixerim sacerdotes malos, nisi aquae baptismatis, quae peccata baptizatorum diluens, illos ad regnum coeleste mittit, et ipsa in cloacas descendit? Timeamus haec, fratres. Conveniat actionem nostram ipsum ministerium nostrum. De peccatorum nostrorum cotidie relaxatione cogitemus; ne nostra vita peccato obligata remaneat, per quam omnipotens tidie alios solvit. Consideremus sine
Abbreviated transcription (Latin):
F actũ ẽ : qͥ tt̃ uider̃ ammirati st̃. Nos enĩ
ñ miramur : cum audimꝰ Factum. ẽ. aut̃
ut illi uiderent: scriptũ ẽ. aut̃ ut nos
audiremꝰ. Quod in illis oculi ualuer̃: hoc
in nobis fides. Cernimꝰ quippe animo
qđ oculis ñ potuimus: & prȩlati illis sumꝰ.
qm̃ denobis dictũ ẽ: beati qͥ non uident¬
& credunt. Addo aut̃. qͥa forte intellexi.¬
mꝰ: qđ illa tͦba ñ intellexit. Et uere nos
pasti sumus. qͥ ad medullã ordei ꝑuenire
potiumꝰ. Deniq homines illi qui uide¬
runt. qͥd putauerunt : Illi inquit homi¬
nes cum uidissent qđ fecerat signum:
dicebant. qͥa hicẽtuere ꝓpħa. F orte adhuc
sed & ꝓpħa. Nam & moysi dictũ. ẽ : sus¬
citabo eis ꝓpħam similem tui. simile
scđm carnẽ: non scđm maiestatem.
Et de ipso xp̃o illam dm̃ promissionem
habere intellectum: in actib apłorum¬

Expanded text:
factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta. Forte adhuc sed et propheta. Nam et Moysi dictum est: Suscitabo eis prophetam similem tui . Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus apo
Abbreviated transcription (Latin):
torem requirunt. Nam ipse numerꝰ pas¬
ti popłi: popłm significabat sub lege
constitutum. Cur enĩ quinq milia
erant. nisi qdͥ sublege erant: Quae lex :¬
quinq libris moysi explicatur. Vnde
& quinq illis porticibus languidi ꝓde¬
bantur. ñ sanabantur. Ille autẽ ibi¬
curauit languidum. qui & has turbas
dequinq panib pauit: nam & suꝑ fe.¬
num discumbebant. Carnaliter gͦ sapi.¬
ebant: & in carnalibus quiescebant.
Om̃is enĩ caro fenum. Quae sunt autẽ
illa fragiñta. nisi quae popłs ñ potuit man.¬
ducare : Intelliguntur gͦ quaedã secretio¬
ri intelligentia: qua multitudo ñ pocest
caꝑe. Quio gͦ restat. nisi ut secretiora
intelligentiae quae ñ potest capere mul-¬
titudo. illis credantur qͥ idonei sunt: &
alios docere sic̃ erant apłi. unde xͦiͦi. copbi¬
ni impleti sunt: Factũ ẽ. hoc & mirabi¬
lit̃: qͥa magnũ. Factũ .ẽ. & utilit̾: qͥa sp̃itale.

Expanded text:
torem requirunt. Nam et ipse numerus pastorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
debatur puer: ꝑ paleam uͦ ordei occultr¬
latur. Uenit ipse unus utramq ꝑsonã
inse portans: sac̾dotis & regis. Sac̾dotis
ꝑuictimam. qua se ipsum obtulit ꝓnobis
dõ patri: regis qaͥ regim᷑ ab eo. & aꝑiunt᷑
quae clausa portabantur. Grãs illi ur¬
pleuit ꝑse: quod ꝑuetus testam̃tũ ꝓmitte¬
batur. Et frangi uissit panes: frangen.¬
do multiplicati sunt. Nichil uerus.
Quinq enĩ illi libri moysi quã multos li¬
bros cũ exponuntur tanquã frangendo.
idẽ. disserendo fecer̃. Sed qa in illo
ordeo ignorantia pͥmi popłi tegebatur.
de quo pͥmo popło dictum .ẽ: quamdiu
legitur moyses uelamen supͣ corda eorũ
qͥa nondũ uenerat xp̃c. nondũ uelam̃
tẽpli fuerat illo incruce pendente con¬
scissum. Quia gͦ ignorantia popłi erat
in lege. ꝓptereã temptatio illa dñi: igno¬
rantiã discipłi demonstrabat. Nic hil
igitur uacat. om̃a innuunt: sed intellec¬

Expanded text:
debatur, per paleam vero hordei occultadebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum eid est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum quia nondum venerat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellec
Abbreviated transcription (Latin):
quinq panes intelliguntur quinq libri
moysi. Merito non triticei sed ordeacei :
quia aduetus testam̃tum ꝑtinent. Nostis
aut̃ ordeum ita creatum: ut ad medullã
eiꝰ uix ꝑueniatur. U estit᷑ aut̃ eadẽ medul.¬
la tegmine paleae. & ipsa palea tenax &
inherens : ut cũ labore exuatur. Talis ẽ.
littera ueteris testam̃ti. uestita tegminib
carnaliũ sacram̃torum :̃ si ad eiꝰ medullã
ꝑueniatur. pascit & satiat. Ferebat gͦ
quidam puer quinq panes: & duos pis¬
ces. Si queramꝰ qͥ fuerit puer iste. forte
popłs isrł erat: sensu puerili portabat
nec manducabat. Illa enĩ quae porcabat.
clausa honerabant. aꝑta pascebant. Duo aut̃
pisces. uidentur nobis significare duas illas
in ueteri testam̃to sublimes ꝑsonas. quae
ungebant᷑ ad popłm scĩficandũ & regendũ:
sac̃dotis & regis. Et ipse uenit in miste
rio aliquando: qui ꝑ illas significabatus.
U enit aliquando qͥ ꝑmedullam ordei osten¬

Expanded text:
quinque panes intelliguntur quinque libri quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis signin Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei osten
Abbreviated transcription (Latin):
Quare itaq in terrogabat. nisi qͥa illius
ignorantiã demonstrabat : Et hoc quare
fecit ut dixi: postea intelligemus. Andreas
ait. E st puer unus hic qui hab&
quinq panes ordeaceos: & duos pisces.
Sed haec quid sunt inter tantos: Cum
dixiss& philippus int̾rogatus. ducentoꝵ
denarioꝵ panes ñ sufficere quib tanta
illa turba reficeretur  erat ibi quidã puer
portans quinq panes ordeaceos. & duos
pisces. Et ait iħc. Facite homines dis¬
I cumbere. E rat aut̃ ibi multum fenum¬
 Et discubuerunt: fere quinq milia ho
minum. Accepit aut̃ dñs iħe panes.
grãs̃ egit. iussit. fracti sunt panes. positi
ante discũbentes. Non iam quinq panes:
sed qđ adiecerat qͥ creauerat qđ actũ erat.
Et depiscib: quantũ sufficiebat. P arum ẽ.
turbam illam fuisse satiatam. etiã fragm̃ta
resederunt: & ipsa colligi iussa sunt. ne
perirent. Et impleuer̃ duodetim cophr¬
nos fragm̃torum. B reuit̃ ut curramus:

Expanded text:
Quare itaque interrogabat, nisi quia illius Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et disminum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dño infame. & ipsi turbas uolebant
pascere ut ñ remanerent manes: sed unde
pascerent non habebant. In terrogauit dns
unde einerentur panes ad turlus pascendas:
& ait scriptura. Hoc aut̃ dicebat tẽptans
eum: discipłm udelic& philippum quẽ in-¬
terrogauerat. Ipse enim sciebat quid eẽt.
facturꝰ. Cui gͦ bono tẽptabat. nisi qͥa igno¬
rantiã discipłi demonstrabat: Et forte
in demonstratione ignorantiae discipłi:
aliquid significauit. Apparebit gͦ cũ ip.¬
sum sacrãmentum de quinq panibus
coepit nob̃ loqui. & quid signific& indi¬
care. Ibi enĩ udebimꝰ quarẽ dñs in hoc
facto ignorantiã discipłi uoluit interro.¬
gare: iitrogando qđ sciebat ostendere.
Nam int̾rogamꝰ aliquando qđ nescimꝰ: air¬
dire uolentes ut discamꝰ. Aliquando int̾ro.¬
gamꝰ qđ scimꝰ: scire uolentes utrũ & ille
quid. eẽt. facturus. Ipse nouerat: & hoc
nescire philippum sciebat similiter.

Expanded text:
cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cur ergo de bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de quinque panibus nobis coeperit loqui, et quid significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter.
Abbreviated transcription (Latin):
cum uideris. ñ hoc.ẽ. totum: qđ cõmo¬
ueris & legere. Etem̃ dicis cũ uide¬
ris litteras: si forte ñ eas nosti legere.
Quid putamꝰ. eẽ. qđ hic scriptum est:
Int̾rogas quid sit: cum iam uicleas ali-¬
quio. Aliud tibi demonstra¬
turus.ẽ : a quo queris agnoscere qđ ui-¬
Nonne similit̾ apices uidetis: Sed ñ
similit̾ signa cognoscitis. Tu gͦ uitde
uides & liudas. ille uid& laudat: & legit
& intelligit. Quia gͦ uidimꝰ. qͥa laudauimus:
legamꝰ & intelligamus. Dñs in monte multo
magis intelligamꝰ qͥa dñs inmonte: ũbum ẽ.
in alto. P roinde non quasi humilit̃ iacet qđ
in monte factũ: nec transeuntẽ pretereundũ¬
.ẽ. sed suscipiendum. Turbas uidit esurientes
agnouit. miscdit̾ pauit. Non solum ꝓboni-¬
tite: uerum etiã ꝓpotestate. Q uid enim so-
li ꝓdess& bonitas. ubi ñerat panis unde
turba esuriens pasceretur : Nisi bonitati
adeẽt. potestas: ieuina illa turba & esuri-¬

Expanded text:
cum videris, non hoc est totum; quoniam commocum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod viNonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba remaner
Abbreviated transcription (Latin):
tum oculis: ubi exerceretur intellectꝰ.
ut in uisibilẽ dm̃ ꝑuisibilia oꝑa mirare¬
mͦ. Et erecti ad fidem & purgati ꝑfidẽ.
etiam ipsum inuisibilit̃ uidere cuperemꝰ
quẽ derebus uisibilib inuisibilem nos-¬
ceremus. Nec tam̃ sufficit haec intueri:
in mirabilib xp̃i. In t̾rogemꝰ ipsa mira¬
cula: quio nob̵ loquantur de xp̃o. Ha-¬
bent enim suntelligant᷑ linguã suam.
Nam qͥa ipse xp̃e uerbum dĩ est. etiam
factum uerbi uerbũ nobis est. Hoc gͦ mr¬
raculum sic̃ audiuimꝰ quam magnum
tudinem ꝑscrutemur. Hab& enĩ aliquid
modũ si litceras pulchras alicubi inspi¬
ceremus. non nobis sufficer& laudare
scriptoris articulum. qm̃ eas pariles
quid nobis ꝑ illas indicauerit ita fac¬
tum hoo qui quantũ inspicit delee¬
tatur plilchritudine facti: ut tam¬
miretur artificem. Qui aut̃ intelle¬
git: quasi legit. Alter enim uidet᷑
pictura : aliter uidentur litterae.

Expanded text:
tum oculis ubi exerceretur intellectus, tum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum itudinem perscrutemur. Habet enim aliquid modum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles,quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae.
Abbreviated transcription (Latin):
lere ora leoniĩ frangere. ursorum bra-¬
chia dissipare. despectis pͥoribus frĩb
esegi. reprobato rege ad regni gub̃na-¬
cula ungi. timendum cunctis uno
lapide goliam sternere. arege ꝓposita
extinetis allophilis numerosa preputia
reportare. Regnũ expromissione ꝑci¬
pere. cunctumq israheliticũ popłm
sine ulla postmodum contͣdictione
possidere. Qtam̃ in cunctis se despicit.
qui in suis oculis se. eẽ. humilẽ confite.¬
agunt. de semet ipsis uilia sentiunt:
quid in sua exensatione dicturi sunt.
qui sine oꝑe uirtutis intumeseunt Sed
& si quaelib& bona adsint oꝑa: nulla st̃
nisi ex humilitate condiantur. Miranda
quippe accio. cum elatione non eleuat:
sed grauat. Qui enĩ sine humilitate uir¬
tutes congregat: in uento puluerem
portat. & unde aliquid ferre cernit᷑:
inde deterius caecatur. In cunctis
gͦ quae agitis fr̃s mei radicẽ boni oꝑis
humilitãtẽ cenete : nec quibus iam suꝑi¬

Expanded text:
leret ora leonum frangere, ursorum braleret ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare, despectis prioribus fratribus eligi, reprobato rege ad regni gubernacula ungi, timendum cunctis uno lapide Goliam sternere, a rege proposita exstinctis allophylis numerosa praeputia reportare, regnum ex promissione percipere, cunctumque Israeliticum populum sine ulla postmodum contradictione 1461 possidere? Et tamen in cunctis se despicit, qui in suis oculis se esse humilem confitefortia, de semetipsis vilia sentiunt, quid in sua excusatione dicturi sunt qui sine opere virtutis intumescunt? Sed etsi quaelibet bona adsint opera, nulla sunt, nisi ex humilitate condiantur. Miranda quippe actio cum elatione non elevat, sed gravat. Qui enim sine humilitate virtutes congregat, in ventum pulverem portat; et unde aliquid ferre cernitur, inde deterius caecatur. In cunctis ergo quae agitis, fratres mei, radicem boni operis humilitatem tenete; nec quibus jam superi