comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
snuod. quie exeo qd semꝑ assurgentis de mergtnt sol
mundi diuersitatib uarietur. certũ astioꝵ ordinẽ
non poterit retinere. Lam nunc inter erculor
nna uersos quid instrictitii uel spatii intercarpedo
naturalis intermiserit : aequum est explicare.
Mam inter septemtrionalem circulum quem
in octo resecaui. & inter solstitialem interpa¬
tet tantum : quantum interest inter octo
& sea. Nam idem interiectus Spatit
si milibus continettir. En quo fit Ut
circulus maior sit ab eodem interiecto
pari spatio. & eiusdem tercia portione.
adia intercarpedo inter Solstitialem ẽqͥ¬
noctialemq circulum: minor est a supiou
interiectu quantum quatuor numeri ad sex
Ab aequi noctiali ad brymalem : similiter
Abrumali autem ad austrinum: talis est
qualis illa quȩ est inter Solstitialem septemtri¬
onalemq circulos interiecta. Circulusq
ipse austrinus tantum habet ad cardinẽ
suum: quant m Septemtrionalis ostendit.
Peracta iam dpaciorum circulorumq

Expanded text:
or, qui ex eo, quod semper surgentis demeantisque mundi diuersitatibus uarietur, certum astrorum ordinem non poterit retinere. Iam nunc inter circulos uniuersos quid interstitii uel spatii intercapedo naturalis immiserit, aequum explicare. Nam inter septentrionalem circulum, quem in spatia orto resecaui, et inter solstitialem interpatet tantundem, quantum interest inter VIII et VI. Nam idem interiectus spatiis similibus continetur, in quo fit, ut circulus maior sit ab eodem interiectu pari spatio et eiusdem tertia, portione. Alia intercapedo inter solstitialem aequinoctialemque circulos minor est a superiore interiectu, quantum quattuor numeri a sex. Ab aequinoctiali ad brumalem similis; a brumali autem ad austrinum talis, qualis illa, quae inter septentrionalem solstitialemque circulos interiecta; circulusque ipse austrinus tantum habet ad cardinem suum, quantum septentrionalis ostendit. Peracta iam spatiorum circulorumque
Abbreviated transcription (Latin):
latione cu̾ ipso lunȩ corpore tiera dim̃siõe monstrat᷑. Ci rebro in
olimate ha merces ꝓueniens soł defectꝰ: eiꝰđ ex om̃i parte tocua
obumbrauit orbẽ. S ꝓpinqͦ climati id: dyarhodii portio
obscurationis apparuit. In climate uͦ dsaborustenes: nulla
bsistente parte sol totꝰ eluxit. Unde qm̃ clima rhodii quot
stadia etineat manifestũ .t̃: reppi. duo deuicesimã partem
tre umbrã quã luna fecerat c̃tinere. s qm maiꝰ corp . e. qͦ ũbra
mȩtalit̾ iacit᷑ quã ipsa u̾bra ex climatib qͥb ꝓparte sol obseri¬
rabat᷑ : dextͣ leuaq cõꝑtũ triplo maiorẽ ee. ipsaͣ limã sua um.
bra. Ergo collectũ ẽ. lunã sexies minorẽ oibe t̾re p̃dictis ra¬
tionib inueniri. Luna aut̃ minor .e. orbe suo sescenties.

Expanded text:
sim, demonstrabo. Crebro in climate Diameroes proueniens Solis defectus eiusdem ex omni parte totum obumbrauit orbem, sed propinquo climati, id est Diarhodu, portio obscurationis apparuit, in climate uero Diaborysthenus nulla obsistente parte Sol totus eluxit. Vnde, quoniam clima Diarhodu quot stadia contineat manifestum est, repperi duodeuicesimam partem terrae umbram, quam Luna fecerat, continere. Sed quoniam maius corpus est, quo umbra metaliter iacitur, quam ipsa umbra, ex climatibus, quibus pro parte Sol obscurabatur dextra laeuaque, compertum triplo maiorem esse ipsam Lunam umbra sua. Ergo collectum est Lunam sexies minorem orbe terrae praedictis rationibus inueniri. Luna autem minor est orbe suo sescenties,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorib in c̾spicuã in confinio alexandriȩ incipit apparere:
Scorpio .ii. tã suũ spattũ corpore. quã chelas occupat librȩ. cuns¬
bno cancri oriente: occidit corona. adriacnes. ⁊ austrini
piscis pars dimidia. olphulcꝰ a pedib usq adhumeros. ser¬
pensq quẽ detinet p̃t fauces. cap̃tq tacũ ⁊ bootis medietas.
Oriunt᷑ uͦ orion totꝰ. eridaniq pͥnciptũ.⁊ in lingua caniculȩ
lucida stella. Qũ aut̃ leo orit᷑: coronȩ reliqͥe conteguit᷑ austͥnꝰq
piscis olphiulci serpentis bootisq partes. itẽq aqͥla niłiq pars
dext̾a. Oriunt᷑ aut̃ hydri capt̃. lepꝰ ⁊ ꝓebyon. canicłeq prima

Expanded text:
ioribus inconspicua in confinio Alexandriae incipit apparere, corpius enim tam suum spatium corpore quam chelis occupat librae, cuiu Cancro occidunt Corona Ariadnes et austrini Piscis pars dimidia, Ophiuchus a pedibus usque umeros Serpensque, quem detinet, praeter fauces caputque totum, Bootis etiam medietas; oriuntur uero Orion totus Eridanique principium et in lingua Caniculae lucida stella. Cum autem Leo oritur, Coronae reliquiae conteguntur, austrinusque Piscis et Ophiuchi, Serpentis Bootisque partes, itemque Aquila Nixique pars dextra; oriuntur uero Hydri caput, Lepus et Procyon Canieula
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ occidr̃t: habenda ÷ distantia. Nã q̃ transuersa orruntur : recte
occidñt: celeriores ortꝰ habñt quã occasuis. Contͣ aut̃ qus recta
oiunt᷑ ⁊ tͣnsuersa condunt᷑: tardiꝰ oriuntur. Na̾cancri signum
recte orit᷑. inclinatũq mergit᷑. licet ħ incapͥcorno paruã infle¬
eione curuet᷑: orit᷑ duab horis ⁊ .xii. parte hore. & hora occidit
ac deunce. minima in ista distantia. Leo orit᷑ duab ⁊ t̾cia
libra. occidñtq hora ⁊ t̾cia parte hore. At scorpiꝰ diminuit
ortũ. ⁊ auget occasuꝰ. Orit᷑ aut̃ horis duab ⁊ t̾ciaparte horȩ
Occidit autͣ hora ⁊ semis . ⁊. uiͣ. Parte hors. Sagittarius quoq

Expanded text:
 occidunt, habenda distantia est. Nam quae transuersa oriuntur et retta occidunt, celeriores ortus habent quam occasus; contra autem quae recta oriuntur et trans- uersa conduntur, tardius oriuntur. Nam Cancri signum rette oritur inclinatumque mersatur, licet hoc in Capricornum parua inflexione curuetur; oritur duabus horis et duodecima parte horae, et hora occidit ac deunce: minima in isto distantia. Leo autem oritur duabus militerque Libra, occiditque hora et tertia parte. At Scorpius diminuit ortum et auget occasum; oritur enim horis duabus et tertia parte, occidit hora semis et sexta parte horae. At Sagittarius oritur
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ suis coactib circũductã in qͣsdã sectas uias ⁊ circłoꝵ
int̾ carpedines estimant disparari. s suis fluctib adheren¬
tes nat᷑as undiq secꝰ globoso ambitu orbibq diffundi. Quarũ
circa mediũ qd̾ dixere centrona. aq̃ pͥmũ aeris seqñs. t̾ciũ ignis
cõmemorant. Et xiͦ qͥnto qͦdã loco corporeȩ sub̃e tẽꝑam̃to ethe-¬
reos cire̾uolare fulgores Quo loco soł ⁊ linȩ acsidum signiferiq

Expanded text:
tudinem suis coactibus eircumductam in quasdam sectas uias et circulorum intercapedines non aestimant disparari, sed suis fluctibus adhaerentes naturas undiquesecus globoso ambitu orbibusque diffundi, quarum circa medium, quod dixere centron, aquae primum aerisque sequens, tertium ignis cyma commemorant, et tunc quinto quodam corporeae substarios circumuolare fulgores, quo loco solis, lunae ac siderum signiferique
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑiunt᷑. Si aut̃ uisscire qͦt horȩ ez emeniȩ .i. in eqͣles in eodẽ
numero fiant: da unicuiq hore undeuiginti partes. & numerũ
reꝑies. in toto circo. xuiii. horas in eqͣles. Et idõ hora eqͥnoetiał

Expanded text:
riuntur. Si vis autem scire quot horae Ezemenie, id est inaequales, in eodem numero fiant, da unicuique undeviginti partes, et nimirum reperies in toto circulo 19 horas inaequales, et ideo hora aequinoctia
Abbreviated transcription (Latin):
diffuse dietũ. ẽ.
c̃pen¬
ortogonali ratione. q̃ scił sursũ iusũq tãdiũ aplani¬
metra ducat᷑: donec ꝑutriꝰq arundinis sũmitates
oppositiones planiciei cernant᷑. Sit arundo stans:
usui metientis eqͥꝑata : a .C. Sit planicies meti¬¬
enda: C. D. Sit uirga ortogonaliter pendñs: s. E.

Expanded text:
diffuse dictum est, compenorthogonali ratione, quae scilicet sursum jusumque tandiu a planimetra ducatur, donec per utriusque arundinis summitates oppositus limes planitiei cernatur. visui metientis aequiparata a, c; sit planities metienda c d; virga orthogonaliter pendens b e; sit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deseribis minutas reꝑtas si fuerint. acsic centͦ nautes
illud ptirgatũ eyclo si excesserit amputato inferes
sẽꝑ inqͥntã ⁊ sextã selidas. ⁊ singłatĩ notab̾
fhinc ex qͣrtȩ selidis minutis. sextȩ selidis nume

Expanded text:
et describis minutas repertas si fuerint. ac sic centron autes et describis minutas repertas si fuerint. ac sic centron autes illud purgatum: ciclo si excesserit amputato, inferes semper in quintam et sextam selidas, et singillatim notabis. dehinc ex quarte selidis minutis sexte selidis
Abbreviated transcription (Latin):
omputas a cancri partib hoc ÷ abinitio cancri
usq ad soł partẽ sine trope si intͣ nonaginta partes
fuerit aqͥlonẽ descendit. Siintͣ .clocoox. fuerit: austrũ
descendit. Siintͣ . cc. locoo: austrũ asscendit. Si intra
cccla: aqͥlonẽ asscendit. ¶ Luge comeotatio
en ordinẽ gnomonis idr annos maiores ⁊ an¬
nos minores. m̃sẽ. diẽ.⁊ horã: ad apogion lunȩ
respicies.⁊ qͣsc̾q partes ⁊ minutas inueneris describes
Similit̾ ⁊ epyciclũ c̃putab̾. ⁊ centro nantes eoð ordi¬
ne gnomonis obseruato. acsic easd̾ sũ mas separati
notab:
st hȩc epyeiclinũ numerũ deducto priꝰ cyelo si
excesserit amputato. inferes in tri selidem lunȩ.¬
⁊ inuentas partes ⁊ minutas eicies. ⁊ si epycicli numerꝰ
intͣ .c. loxxx. partes fuerit id qd̾ in triselide lunȩ inuene¬
tũ atq purgatũ. Itẽ epyciclũ inferes in quarta seliden

Expanded text:
 sic invenies. computas a Cancri partibus, hoc est ab initio Cancri,  sic invenies. computas a Cancri partibus, hoc est ab initio Cancri, usque ad Solis partem sine trope. si intra nonaginta partes fuerit, Aquilonem descendit; si intra clxxx fuerit, Austrum descendit; si intra cclxx, Austrum ascendit; si intra ccclx, Aquilonem ascendit. 16. Lune computatio. per ordinem gnomonis, id est annos maiores et annos minores, mensem, diem et horam, ad apogion Lune respicies, et quascumque partes et minutas inveneris describes. similiter et epiciclum computabis et centron autes eodem ordine gnomonis observato, ac sic easdem summas separatim notabis. post hec epiciclinum numerum, deducto prius ciclo si excesserit amputate, inferes in triselidem Lune et inventas partes et minutas eicies. et si epicicli numerus intra clxxx partes fuerit, id quod in triselide Lune invenetum atque purgatum. item epiciclum inferas in quartam selidem,
Abbreviated transcription (Latin):
malia intͣ .c. locxax. fuerit : deduces illi partes qͣs
qd ꝓposteca ferens scripta ÷. ⁊ sẽꝑ adicies ipsi numero
purgato geminoꝵ partes. U. ⁊ minutas. xdcoc. ⁊ de¬
mittis ab ipsis geminis ꝑsingła signa tͥcenas partes.
⁊ in qͦ signo numero numerꝰ exci derit: ibi erit sol ad
diẽ quẽ q̃ris siue horã quã reqͥris tot partibꝰ. cui addis
tropen cõmunẽ omĩu̾ astroꝵ.⁊ horoscopi ⁊ medii cęli¬
Ommpittab̾ a cancri parte
pͥma usq ad partem soł sine trope qͦt partes
mediȩ sñt.⁊ has inferes in canonẽ laxoseos.⁊ quem
numerũ illic inuenies partiũ uł minutaꝵ : tot dices
solẽ recessisse a circulo tos isemerinos ciclos. ⁊ si eũd̾
numerũ ñ inueneris qm solet uno minꝰ aut duob esse hi¬
ꝑoca: quãc̃q inueneris in t̾ciã diuides. ⁊ qd̾ inuentũ
fuerit hoc singłis partib addes. aut dethes. qm̃ & ipsi
numeri ꝑ t̾nariũ numerũ aut creseunt aut minuunt᷑

Expanded text:
malia intra clxxx fuerit, deduces illi partes quas quod pro prostecaferens scripta est. et semper adicies ipsi numero purgato Geminorum partes v et minutas xxx, et dimittis ab ipsis Geminis per singula signa tricenas partes. et in quo signo numerus exciderit, ibi erit Sol ad diem quem queris sive horam quam requiris tot partibus, cui addis tropen communem omnium astrorum et horoscopi et medii celicomputabis a Cancri parte prima usque ad partem Solis sine trope quot partes medie sint, et has inferes in canonem loxoseos. et quem numerum illic invenies partium vel minutarum tot dices Solem recessisse a circulo tos isemerinos ciclos. et si eundem numerum non inveneris quoniam solet uno minus aut duobus esse, hiperocam quamcumque inveneris in terciam divides. et quod inventum fuerit, hoc singulis partibus addes aut detrahes quoniam et ipsi numeri per ternarium numerum aut crescunt aut minuuntur
Abbreviated transcription (Latin):
xxix. partes. ccclxvii. minutȩ .iiii. remanent .xiiii.
minꝰ oeru. Ergo inuenimꝰ dies .xxx. horas .xiiii. minu¬
tas.xxu. qͣs horas xiiii. ⁊ minutas .xxu. ponis in epi-¬
eicdo lunȩ ⁊ habeb̾ epiciclum purgatũ partes. cec lx
Postea reqͥris in horis ubi sint .xxiiii. & xocu. in epicido
lunȩ & inuenimꝰ .xciiii. & xiii. Ergo tulimꝰ de .xciiii. &
occu. quas intulimꝰ .xiiii. & xiii. remanent horȩ .xiii.
& minutȩ .xii. Quas horas ponimꝰ in qͥnq capła .xxiiii.
&̾ minutȩ .xii. Iam si uis scire si a pͥma parte usq in ou.
aut a xx. usq inꝯcococ. reqͥras. Colligis de tͥb capłis si¬
milit̃ partes soł & partes apogion de trib capłis coniun-¬
gis simul. addis soli partes. Lou. minutas .xxx. & multi¬

Expanded text:
i minute xxv. ergo invenimus dies xxx ⟨ad⟩ partes xiiii minutas xxv; quas partes xiiii et minutas xxv ponis in epiciclo Lune. et habebis epiciclum purgatum, partes ccclx. 97. Postea requiris in horis ubi sint xiiii et xxv in epiciclo Lune; et invenimus xiiii et xiii. ergo detulimus de xiiii et xxv, quas intulimus, xiiii et xiii; remanent hore xiii et minute xii, quas horas ponimus in v capitulis – xiiii et minutas xii. 98. Si vis tamen scire si a prima die usque in xv aut a xv usque in xxx requiras, colligis de tribus capitulis similiter partes Solis et partes apogion de tribus capitulis; coniungis simul. addis Soli partes lxv minutas xxx; et multi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i pauꝑũ peripsima. & phylosophiȩ tyronũ asello.
ĩmo limace tardior assecla. B. suo aiuge̾ in dnõ salutem.
N a płrib sepe amicis rogarer ut m̾surã astrolabii quȩ
Apd nr̃ates c̃fusa & obscura & passim mutilata uulgo inuentẽ.
luridiꝰ pleniꝰq describ̾e tẽptarẽ: ioq haccenꝰ cũ ꝑꝑ inscientiã
tũ ꝑo pedisseqͥm heu mͥ familiarẽ desidiã subt̃ fugerẽ: tandẽ
A tui potissimũ instantia ꝑculsus. ꝓut inertia pigritiaq pee¬
nit̾tente porui diu seposito more m̃daciũ fabroꝵ. oꝑi cuncea¬
bundã deses manũ applicui. n̾ lepori. ñ eleganti ũboꝵ c̃positiõi.
s intricatȩ rei studens explicatiõi. Inq̃ re siqͥd indocta ob¬
sequentis peccauit temeritas: benigna iubentiũ amicoꝵ
indulgeat caritas. totũq suo pociꝰ delictũ asscribat studio.
ut cunq alii ferant hȩc mea scripta legentes gͣtant̃ ut amicum
decet qͥmꝰcunq descriptã simplicẽ int̾im p̾fati instrum̃ti acci¬

Expanded text:
i pauperum peripsima, et philosophiae tironum, asello, imo limace, tardior assecla, B. suo jugem in Domino salutem. Cum a plurimis saepe amicis rogarer ut mensuram astrolabii, quae apud nostrates confusa et ideo obscura et passim mutilata invenitur, lucidius plenter pedissequam heu! mihi familiarem desidiam subterfugerem, tandem a tui potissimum instantia perpulsus, prout inertia desidiaque permittente potui, diu seposito more mendacium fabrorum operi cunctabundam deses manum applicui, non lepori, non eleganti verborum compositioni, sed intricatae rei studens explicationi. In qua re si quid indocta obsequentis peccavit temeritas, benigna jubentium amicorum indulgeat charitas, totumque suo potius delictum ascribat studio, utcunque alii ferant haec mea scripta legentes, gratanter, ut amicum decet, quomodocunque descriptam simplicem praefati instrumenti acci
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ. Quoꝵ mediũ sȩqͥ nocciał cęlestis: ꝓtendit᷑ enĩ ꝑlibrã in arietẽ.
uicẽ ⁊ nom̃ obtinet iusta qͣntitatẽ tabulȩ. ne maximũ du̾taxat
p̃pediat: ad libitũ modari c̃uenit. Quẽ centro . N. diligent᷑ circ̃¬
scriptũ in quatuor ȩqua partiaris punctis. B.c. D. ẜ. ce sit .B.¬
a sinistris orientale punctũ.C: huic oppositũ a dextris occi¬
dentale. d: inferiꝰ sept̃tͥonale .ẜ. suꝑiꝰ meridianũ. Dehi ne
apposita regła ꝑ .B. a.c. puneta : lineã rectã a fine ad finẽ

Expanded text:
nditur enim per Libram et Arietem vicem et nomen obtinet juxta quantitatem tabulae, ne maximum duntaxat praepediat, ad libitum moderari convenit: quem centro a diligenter circumscriptum in quatuor aequa partiaris punctis b c d e, et sit b orientale punctum a sinistris; c huic oppositum a dextris occidentale; d inferius septentrionale; e superius meridianum. Dehinc, apposita regula, per b a c puncta lineam rectam a
Abbreviated transcription (Latin):
circłm diuidentes: arabes alcoter nominant. nos: coluros.
His ita positis: unũquenq circłi qͥdrantẽ in . xc. eqͣs partes
diuide. & ex his.xxiiii. ab utroq lat̾e .c. uersus .d. scił. & .ẜ.
debes acciꝑe. S ut hoc faciliꝰ fiat: qͣdrantes singłos in tria
diuide. ut scił unaq̃q tercia.xxxx. partes capiat. & t̾cias
duas .c. c̃tiguas in .u. singłas partire. unãqͣnq qͥnarũ partiũ
.UI. de .xc. partib subintelligens claud̾e. Eochis .u. partibꝰ

Expanded text:
circulum dividentes Arabes Alcotan nominant; nos, Coluros.equas partes divide, et ex his 24 ex utroque latere c, versus d scilicet et e, debes accipere. Sed ut hoc facilius fiat, quadrantes singulos in tria divide, ut scilicet unaquaeque tertia 30 partes capiat; et duas tertias c contiguas in 5 singulas partire, unamquamque quinarum partium 16 de 90 partibus subintelligens claudere. Ex his quinque partib
Abbreviated transcription (Latin):
andria ȩgypti: adicies ipsam hiꝑocã tomo soneronon id ẽ.
gnomonicis horis. uxta quã panselenon ⁊ solẽ c̃putaue¬
ras. Ut puta omesocronos id gnomon apomesembri¬
as hc̃ horas .xiiii. Iuacta qͣs in egypti alexandria solẽd
 lunã ęquis partib c̃parasti. N ecessario gͥ discuti¬
endũ tͥ erit moecos urb romȩ si eiꝰ hora reqͥrit᷑.

Expanded text:
es ipsam hiperocam to meson cronon, id est gnomonis horis, iuxta quam panselenon et Solem computaveras. 29. Utputa o mesos cronos, id est gnomon apo mesembrias, habet horas xiiii iuxta quas in Egypti Alexandria Solem t Lunam equis partibus comparasti. necessario igitur discutendum tibi erit mecos urbis Rom
Abbreviated transcription (Latin):
pleniluniũ: horition nemonies seltiiet sic
centrũ autesselenes diuidicatũ & purgatũ. & in ꝓ¬
canonion & execosta. id÷ int̾cia selide inuentaꝵ
minutarũ decimã sumes. & adicies eandẽ decimã minutis
legitimis. xxax quȩ semꝑ sunt oriendro montes selenes. ut pu¬
ta centronautes purgatũ hab̾e partes. cl. Has inferes in
procanonion. & inuenies in t̾ẽia selide adiacentes minu¬
tas.LUi. Harũ sumas decimã. id ẽ U. semisengista. has ad¬
des toelacisto. idẽ. legitimis minutis. xxcx. quȩ semꝑ sunt
horȩ ondromontes selenes. & fient simul minutȩ. xxxu.
tam addes. quoties de ea deduci possit horȩ ondromema
qͥa semel deducto una hora erit. si bis uł ter: tot horȩ ert̃
uł partes horȩ. & si hyꝑocha addet᷑ lunȩ addes ipsas horas
horis gnomonicis. & si decrahit᷑ hiꝑocha lunȩ: detrahes
tot horas horis gnomonicis. Qd̃ si hiꝑoca nulla fuerit. horȩ

Expanded text:
es Selenes sic centron autes Selenes diiudicatum et purgatum in procanonion, et in execosta, id est in tertia selide, inventarum minutarum decimam sumes; et adicies eandem decimam minutis legitimis xxx que semper sunt horieon dromon tes Selenes. 26. Utputa centron autes purgatum habet partes cl. has inferes in procanonion, et invenies in tertia selide adiacentes minutas lvi. harum sumas decimam, id est v semis engista. has addes to elacisto, id est legitimis minutis xxx que semper sunt horeon dromon tes Selenes; et fient simul minute xxxv, tam addes quotiens de ea deduci possit horeon dromema quia, semel deducto, una hora erit, si bis vel ter tot hore erunt vel partes hore. et si hiperoca addetur Lune, addes ipsas horas horis gnomonicis; et si detrahitur hiperoca Lune, detrahes tot horas horis gnomonicis; quod si hiperoca nul
Abbreviated transcription (Latin):
te .c. hȩ qͥndecies multiplicate fient minutȩ minu¬
tarũ. quȩ redactȩ in .Lx. fuint minute .xocu. Hȩ
qͥntȩ selidis numeris adiectȩ p̾sto erunt. ut si nume¬
rꝰ centͦnautes intͣ .c. lococx. fuerit sũmã illã iunt᷑ã
selidarũ epyciclo det̾has. contͣ si excesserit adicias. pͦ
hȩc apogion eprcielo det̾hes.S sim epyciclo tanta
sũma ñ erit ut apogio deduci possit adicies epyeilo
ciclũ. ⁊ sic apogion deduces. dehinc reliquũ numerũ
eprcidi ab ariete dimittes ꝑ tricenas partes.⁊ inqͦ
signo numerꝰ excedit: illae luna erit tec partibus
cui tropen adicies. ¶ Comeotos Logȩ.

Expanded text:
te c. he quindecies multiplicate fient minute minutarum md, que redacte in lx fiunt minute xxv. he quinte selidis numeris adiecte presto erunt ut, si numerus centron autes intra clxxx fuerit, summam illam iunctarum selidum epiciclo detrahas; contra, si excesserit, adicias. post hec apogion epiciclo detrahes. sed si in epiciclo tanta summa non erit ut apogion deduci possit, adicies epiciclo ciclum et sic apogion deduces. dehinc reliquum numerum epicicli ad Ariete dimittes per tricenas partes; et in quo signo numerus exciderit, illic Luna erit tot partibus, cui tropen adicies.
Abbreviated transcription (Latin):
lunã cũ ypogio ⁊ epyciclo. & centrii. aut esselenes
& si eiecti fuerint hisomiri sol y luna in dyametro
suo bene õstabit hora. Sin uͦ sol uerbi causa fuerint
ingeminis partib .x. luna in sagittario parcibꝰ. Sui.¬
hiꝑoca int̾ illos partiũ duarũ. hasduas partes solues in
.Lax. fuint minutȩ .Ix. simul funt partes duȩ. minite .x.

Expanded text:
Lunam cum apogio et epiciclo et centron autes Selenes. et si eiecti fuerint hisomeri Sol et Luna in diametro suo, bene constabit hora. 21. Sin vero Sol, verbi causa, fuerit in Geminis partibus x, Luna in Sagittario partibus viihiperoca inter illos erit partium duarum. has duas partes solves in lx; fiunt minute
Abbreviated transcription (Latin):
Posthec mem̾to sodę purgationis exseco stancenen
illã multiplicataᷤ iungere cũ mesuplatus purgato.
ut scias quantũ stella distet a circło qͥlibet:
Panselegos ti felyesis Lone
ANSELEUOs id ÷ pleniluniũ indiametro soł
reqͥres. Eclypsin qͦq lunȩ ꝑ pansel enon eiꝰ reqͥ

Expanded text:
Post hec memento secunde purgationis exacostacenen illam multiplicatam iungere cum mesu platos purgato ut scias quantum stella distet a circulo quolibet. 19. Panselenos et eclipsis Lune. panselenon, id est plenilunium, in diametro Solis requires. eclipsi
Abbreviated transcription (Latin):
tetigit. qͣntitas uͦ numero det̾minata : a .c. Sit alt̾iꝰ fili
q̃ altitudinis radicẽ ꝑeussit. longitudo.iiͦiͬi. numero diffi¬
nita .c. B. Posthȩc uͦ qͥnariꝰ prioris fili numerꝰ in se multipli¬

Expanded text:
tetigit, quantitas quinario numero terminata, a c; sit alterius fili, tetigit, quantitas quinario numero terminata, a c; sit alterius fili, quod altitudinis radicem percussit, longitudo quaternario numero diffinita c b. Post haec vero prioris fili numerus in se multipli
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniolo inuesti¬
gare pot̾is. Sume arcũ
cũ sagata ⁊ filo. ⁊ una fili
sũmitatȩ sagitoȩ postremitati inherente. alt̾a in manu re:¬
ꝑcutiat. Posthec alt̾iꝰ fili sũmitas eod̃ mͦ alt̃i sagittȩ. uł
alicui iacło illiget᷑. ⁊ hoꝵ utrũ uis ꝓiectũ alcitudins ra¬
dicẽ ut priꝰcacum̃ feriat. NUio facto utrũq filũ rec̾has ⁊
qtͦ pedũ uł eubitoꝵ sit utrũq diligent̃ m̃suratũ iuspicias.
Deide cuiꝰq fili qͥsq numerꝰ inse duccꝰ multiplicet᷑. ⁊ quanta
tetͣgonale latꝰ dilignt̾ inqͥrat᷑. Hoc uͦ diligent᷑ inquisito
⁊sapient̃ inuento: tot pedũ uł cubitoꝵ ambiguitate sum¬
mota: altitudo de qͣ inquirit᷑ ꝓñciet᷑: qͦt pedũ uł cubitoꝵ
tetͣgoni illiꝰ latꝰ unũ habet᷑ Et ut q̃ dicimꝰ aꝑtiꝰ ẽgoscat᷑:
altitudo ⁊ fila cũ notis ⁊ numeris figuralit̾ subiciant᷑. Sit alti¬
tudo q̃ inuestigat᷑: a .s. Sit pͥoris filiq̃ altitudinis sũmitatẽ

Expanded text:
ingenio investgare poteris. Sume arcum cum sagitta et filo, et una fili summitate sagittae postremitati inhaerente, altera in manu ren percutiat. Post haec alterius fili summitas eodem modo sagittae vel aliqui jaculo illigetur, et horum utrum vis projectum altitudinis radicem, ut prius cacumen feriat. Quo facto utrumque filum retrahas, et quot pedum vel cubitorum sit, utrumque diligenter mensuratum inspicias. Deinde cujusque fili quisque numerus in se ductus multiplicetur, et quanta tetragonale latus diligenter inquiratur. Hoc vero diligenter inquisito et sapienter invento, tot pedum vel cubitorum ambiguitate semota altitudo, de qua inquiritur, pronuntietur quot pedum vel cubitorum tetragoni illius latus unum habet. Et ut, quae diximus, apertius cognoscantur, altitudo et filo cum notis figuraliter subjiciantur. Sit altitudo, quae investigatur, a b; sit prioris fili, quod altitudinis summitatem
Abbreviated transcription (Latin):
It altitudo q̃libet ut ÷ .&. B. sit fluuii uł uallis
impeditio ut .ẽ. B.c. Sume horoscopũ stans in ri-¬
pa .C. & ꝑ ucrũq foram̃ mediclinii. sũmitatẽ .A. dilignt̃
inspice. Consida num̃ũ gͣduũ in m̃surȩ qͣdrato qd̾ uerbi
causa notẽt᷑ qͣt̾nario numero. ꝑquẽ sũma tociꝰ qͣdrati scił¬
scribat᷑. Post ħ de .c. ad .d. certa spatii qntitas meciat᷑.
horoscopũ stans in fine. d. & ꝑ utrũq foram̃ ut priꝰ sũmitatẽ
.A. inspice. ꝑpende iterũ numerũ gͣduũ in qͣdrato. qͥ assignat᷑¬

Expanded text:
it altitudo quaelibet, ut est a b, sitque fluvii vel vallis impeditio, ut est b c. Sume horoscopum stans in ripa c, et per utrumque foramen mediclinii summitatem a diligenter inspice. Considera numerum graduum in mensura quadrati, qui verbi causa notatur quaternario numero, per quem summa totius quadrati scilscribatur. Post haec de c ad d certa spatii quantitas metiatur, horoscopum stans in fine d, et per utrumque foramen, ut prius summitatem a inspice. Perpende iterum numerum graduum in quadrato, q
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑. Triũ gͥ pedũ erit altitudo. A.s. S qr potest accide
qd̵ remanens tetͣgonale latꝰ int̾dũ in tegris numeris neqͥt
inueniri: subtilitas minutiaꝵ debet necessario adhib̾i.
Deqͥb qr longũ ÷ disserere: p̃t̾mittat᷑.  figͣa cũ numeris &
notis supponat᷑¬

Expanded text:
latur; trium igitur pedum erit altitudo a b. Sed quia potest accidere, quod remanentis tetragonale latus interdum in integris numerus nequit inveniri, subtilitas minutiarum debet necessario adhiberi, de quibus quia longum est disserere, praetermittatur, et figura cum numeris et notis supponat
Abbreviated transcription (Latin):
His ita p̃struictis. in plana tabula qͣrtã circłi parcẽ diligent̃ fixo centro .a.
integerrime desc̾bo. eiꝰq arcũ i. cuã lineã in tͥa partior. ⁊ unãqͣnq t̾ciã in .. ⁊ horaꝵ¬
n .u. subdiuido. ut uidł sict̃ astꝰlabii qdra in .xc. sit diuisa. Quo facto. abip
cent᷑ .a. ubi coraustꝰ ⁊ cathetꝰ .i. suꝑiꝰ iacens ⁊ deorsum pendens linea eͦuenientes.
angulũ rectũ efficiunt. tantũ de ipso corausto nota imp̾ssa secerno. quantã
latĩtudinẽ sehetero id̃ gromoni iugxta qͣntitatẽ instrum̃ti tͥbuere uolo. &
ab ipsa neta deorsũ ꝑpendicłarẽ lineã a catheto ȩq̃ distantẽ dirigo .s. tante longi

Expanded text:
His ita praestructis, in plana tabula quartam partem circuli diligenter fixo centro a integerrime describo, ejusque arcum, id est curvam lineam in tria partior, et unamquamque tertiam in sex, n 5 subdivido, ut videlicet sicut astrolabii quadra in 90 sit divisa. Quo facto, ab ipso centro a, ubi coraustus et cathetus, id est superjacens et deorsum pendens linea, convenientes angulum rectum efficiunt, tantum de ipso corausto nota impressa secerno quantam longitudinem sciothero, id est gnomoni, juxta quantitatem instrumenti tribuere volo, et ab ipsa nota deor
Abbreviated transcription (Latin):
gii m̃surã cõsũmabo. Qtiȩ ut manifestiꝰ appareat : ipsã cicli qͣdrã in .xc.
p̃dicto mͦ diuisam ⁊ ꝑpendicłarẽ lineã uice horologii huiꝰ pendente.I
Lxeni. gͣdib ut dixi insignitã hic depingamꝰ. ut scd̾m ipsoꝵ spatia ⁊ numerũ
gͣduũ insuꝑiori forma p̃scriptũ. horaru int̾ualla ꝑ singła signa ⁊̃ m̃ses
metiri ualeamꝰ. Hoc mͦ mensuratũ horologu huiꝰ instrumentum uerse
ad instantis m̃sis ⁊ signa lineã schiotero ad soł radit̃ suspende. ⁊ qͣnẽq
horã sũmitas gnomoni ᷤ tecigerit umbre: ipsã ñdubites adesse. In hoc &
horologio si. xii. pͥcaxatis signoꝵ ⁊ m̃ siũ int̾ualł t̃riũ derimũ ueł adicure
ipsut msura qua dica distinguere: cuiꝰlibet erecti corpors inplauo stantis

Expanded text:
gii hujus mensuram consummabo. Quae ut manifestius appareant, ipsam circuli quadraturam in 90 gii hujus mensuram consummabo. Quae ut manifestius appareant, ipsam circuli quadraturam in 90 praedicto modo divisam, et perpendicularem lineam vice horologii hujus pendentem, et 66 gradibus, ut dixi, insignitam hic depingamus; ubi secundum ipsorum spatia et numerum graduum in superiori formula praescriptum horarum intervalla per singula sigmentum, verso ad instantis mensis et signi lineam sciothero, ad solis radium suspende, et quamcunque horam summitas gnomonicae tetigerit umbrae, ipsam non dubites adesse. In hoc etiam horologio si duodecim praetaxatis signorum et mensium intervallis tertium decimum velis adjicere, ipsumque mensura, qua dicam, distinguere, cujuslibet erecti corporis in plano stantis
Abbreviated transcription (Latin):
soł dephendit᷑ ascensus. Hanc ergo ꝑpendicł arẽ hoc mͦ. Lxui. gͣdib insignitã
ꝓ ipsiꝰ instrum̃ti a schiotero deorsũ longicudine accipiens in singłoꝵ signoꝵ
& qͣntũ spatii numerꝰ ipsoꝵ gͣduũ in hac linea a corausto deorsũ ẽplectit᷑.
tantudẽ spatii in longitudine ipsiꝰ instrum̃ti a schiotero deorsũ demetiens
in linea qua ipsiꝰ signi ł m̃sis initiũ e̾stituera unicuq horȩ germinũ facio
ieibigr Nai capͥcorni initio in fine sextȩ horȩ ascendit sol gdꝰ. ꝯeoui. Qnͣta
Sspatu insepedicta linea a corausto usq ad finẽ oct auidecimi gdꝰ c̃cinetur¬
tasttu in linea inqͣ capͥcornꝰ orit᷑ usq ad sextȩ horȩ t̾minũ c̃stituo. &
ita insingłoꝵ initiis signoꝵ ⁊ m̃siũ uniꝰcuiꝰq horȩ certũ tͣminũ inueniens
punctis dẽsigno. Sieq in euiꝰq horȩ fine a punctis ad puncta obliquas li¬
neas uidt᷑ increm̃ta ⁊ decͥm̃ta dierũ postulant deducendo totiꝰ huiꝰ horolo¬

Expanded text:
pendicularem hoc modo 66 gradibus insignitam pro ipsius instrumenti a sciothero deorsum longitudine accipiens, in singulorum signorum  despicio, et quantum spatii numerus ipsorum graduum in hac linea a corausto deorsum complectitur, tantumdem spatii in longitudine ipsius instrumenti a sciothero deorsum demetiens in linea, qua ipsius signi vel mensis initium constitueram, unicuique horae terminum facio, verbi gratia: in Capricorni initio in fine sextae horae ascendit sol gradus 18; quantum ergo spatii in saepe dicta linea a corausto usque ad finem decimi octtantumdem in linea qua Capricornus orditur, usque ad sextae horae terminum constituo et ita in singulorum initiis signorum et mensium uniuscujusque horae certum terminum inveniens punctis designo; sicque in cujusque horae fine a punctis ad puncta obliquas lineas, ut videlicet incrementa et detrimenta dierum postulant, decedendo totius horolo
Abbreviated transcription (Latin):
medicuuum alti aniꝰ grad nuriositate. Posth ratiõe dictante m̃ sus :¬
ut
huiꝰ itineris spatiũ.⁊ notata huiꝰ qͣntitate. dc̃e stadia. siue. Lacoex uii.s¬
miliaria affirmauit. deinde datis unicuiq: . coͣe .lx. astrolapsꝰ gͣduũ. tot
stadi is siue miliariis inuentꝰ ÷ ambitꝰ t̾reni orb. Nã multiplicato per
alios gͣdꝰ uniꝰ spatio. qntũ ex hac ꝓuenerit mulciplicatiõe: tantũ conti¬
neri ꝓbat᷑ in totiꝰ mundi circuitiõe. ERastotenes phylosophꝰ geome¬
scd̃m partes ⁊odiaci ingeniosȩ dep̾hensi in .ccliĩ. stadia. idr. coexxũ. dmiliaria
c̃tinere diffiniuit. unicuiq . ccc .lx. partiũ in zodiaco. dec. stadia. idz. Locaexeii.
miliaria ⁊ semissẽ deputans. Exhis tuxta reglam circłi ⁊ diameeri crassitudi.¬
.cc. Tui. stadis tolle. xͨĩ.cccc.liiii. ⁊ semissẽ. ⁊.xxxii. partẽ uniꝰ stadii: ⁊¬
remanent . cc.lox. uliui. cũ semisse.⁊.xxx .i. partib uniꝰ stadii Hoꝵ t̾cia

Expanded text:
mediclinium altius unius gradus numerositate. Post haec, ratione dictante, mensus est hujus itineris spatium, et notata hujus quantitate 700 stadia sive 87 milliaria affirmavit. Deinde datis unicuique 360 astrolapsus graduum, tot stadiis sive milliaribus inventus est ambitus terreni orbis. Nam, multiplicato per alios gradus unius spatio, quantum ex hac provenerit multiplicatione, tantum contineri probatur totius mundi cisecundum partes zodiaci ingeniose deprehensum CCLII stadia, id est: XXXID milliaria continere diffinit, unicuique 356 partim in zodiaco 700 stadia, id est 87 milliaria et semissem deputans. Ex his juxta regulam circuli et diametrici crassitudiCCLII stadiis tolle XXI CCCCLIV et semissem et XXIIam partem unius stadii, remanent CCXLDXLIV cum semisse, et XXI partibus unius stadii. Horum tertia
Abbreviated transcription (Latin):
uallis effectis: pͥmũ hoꝵ qd uidelicet sagittarii postre¬
ma. ⁊ capͥcorni principia continet: decembrio m̃si
Dehinc octauũ cũ nono: apͥli ⁊ augꝰ. Cũ decimo undecimũ.:
maiũ teneant ⁊ iuliũ. Duodecimũ qd̾ restat. qd uidelicet
geminoꝵ extrema. ⁊ cancri pͥma gestat: iuniũ cũ estiuo
in medio sui solstitio accipiat. His .xii. int̾ualł hoc mͦ per
iuxta ascensũ ⁊ descensũ soł diurnũ seu mstruũ debes inue-¬
nire. S ut laborẽ tͥ hoc scroͣpulose q̃ritanti adimã: qtͦ
gͥdꝰ infine cuiꝰlibet horȩ inclimate nr̃o sol in uniꝰcuiꝰq signi
ł m̃sis initio ascendat: breuit᷑ sicut ꝑ astrolabii exꝑientiã
c̃p̃hende pot̾o: in formula subiecta describam:¬

Expanded text:
vallis effectis primum horum, quod videlicet Sagittarii postrevallis effectis primum horum, quod videlicet Sagittarii postrema et Capricorni principia continet, decimo mensi, Dehinc octavum cum nono Aprili et Augusto; cum decimo undecimum Maium teneant et Julium. Duodecimum, quod restat, quod videlicet et Geminorum extrema et Cancri prima gestat, Junium cum aestivo in medio sui Solstitio accipiat. His duodecim intervallis, hoc juxta ascensum vel descensum solis diurnum seu menstruum, debes invenire. Sed ut laborem tibi hic scrupulose quaeritanti adimam, quot gradus in fine cujuslibet horae in climate nostro sol in uniuscujusque signi vel mensis initio ascendat, breviter, sicut per astrolabii experientiam comprehendere potero, in formula subjecta describam
Abbreviated transcription (Latin):
omꝑotit ga qđdã simplex & paruulũ uiatorib
horologiũ. instrum̃tum qd̾ in modũ teretis &
ȩqualis grossitudinis pali. seu chelidri formatũ.
atq suspensum insũ mitate transuersim ortogonalit᷑
afficcũ. & conuentibilem habt̾ schioterum. qd̾ ꝑ girũ
in lat̾e lineatas ꝑ singła . xii. signa uł m̃ses. umbra
sua certas attingat. & dec̾minet hor as. Quiꝰ m̃surã
In pͥmis itaq circuitũ eiꝰ in sena int᷑ualla ductis a sũ mo
deorsũ lineis diuido. ⁊ hec senis signis in qͥb dies crescuñ
.i. capͥcorno. aqͣrio. piscibꝰ. ariete. tauro ⁊ geminis in¬
scribo. ⁊ deinde retiertens reliqͣ decrescentiũ itid̾ dierũ
signa sibi in quantitate dierũ cõparib copulo. cancrũ
librã. aqͣrio scorpiũ. sagatariũq capͥcorno. Deinde
qr in medio singłoꝵ signoꝵ singłi m̃ses incipiunt.
p̃fata .ui. signoꝵ int̾ualla in duo itid̾ ductis ut priꝰ
lineis singła diuido. & ita .xii. in toto circuitu inter¬

Expanded text:
omponitur quoddam simplex et parvulum viatoribus horologicum instrumentum, quod in modum teretis et aequalis grossitudinis pali seu cylindri formatum atque suspensum in summitate transversim orthogonaliter affixum, et circumvertibilem habet sciotherum. Quo per gyrum in latere lineatas per singula 12 signa vel menses umbra sua certas attingat et determinet horas. Cujus mensuram, In primis itaque circuitum ejus in sena intervalla ductis a summo deorsum lineis divido, et his senis signis, in quibus dies crescunt, id est Capricorno, Aquario, Piscibus, Ariete, Tauro et Geminis inscribo, et inde revertens reliqua decrescentium itidem dierum signa sibi in quantitate diebus comparibus compleo, Cancrum Libram, Aquario Scorpium, Sagittario Capricornum. Deinde, quia in medio singulorum singuli menses ordiuntur, praefata signorum sex intervalla in duo itidem ductis, ut prius, lineis singula divido, et ita 12 in toto circuitu inter
Abbreviated transcription (Latin):
arridet. Eoc hinc denuo in cancro ȩstas torrida renouatur:
S ec̾cͣrio ꝓferre omĩa ñ dubitat᷑ antipodas. quoꝵ ęstatem
capͥcornus. facit hiemẽ cancer. sol tenens eqͥ noctialia utq
parti tẽꝑiẽ. Lã illad suꝑsluu̾ puto noctiũ accessus defectusq
memorare cũ pares ꝓ rota sint esturis dieb hiemis noctes.
⁊ brtimalib dieb noctes estiuȩ. unaq eqͥnoctiał nox inemp¬
i eq̃nanno contingit: par sit diei suo. Nacu currit. cur¬
ab eqͥnoctio uerno in cancrũ sol meat: om̃s me ac¬
dies maiores sñt noctib suis. Itẽ. ab autt̃mnali
einoctio cũ descendit usq ad brtimã : minores sñt dies noctib

Expanded text:
arridet; exhinc denuo in Cancro aestas torrida renouatur. arridet; exhinc denuo in Cancro aestas torrida renouatur. Sed e contrario perferre omnia non dubitatur antipodas, quorum aestatem Capricornus faeit, hiemem Cancer, Sol tenens aequinoctia utrique parti temperiem. Iam illud superfluum puto, noctium accessus defectusque memorare, cum pares pro rata sint aestiuis diebus hiemis noctes et hiemalibus diebus noctes aestiuae, unaque aequinoctialis nox, quae bis anno contingit, par sit diei suo. Nam cum aequinoctio uerno in Cancrum Sol meat, omnedies maiores sunt noctibus suis; item ab auctumnali uinoct
Abbreviated transcription (Latin):
ab eod eqͥ noctiali : tam̃ sol diuersa utrunq ratiõe discurrit. cuꝰ
ut dixi paria sint signa partis utriꝰq. Ueru qđ idẽ ad solstitia¬
lem consurgit .c. locxxu. dieb ⁊ qͣdrante diei noctisq. id aut̃
qđ ad brumalẽ depͥmit᷑ .c.Locxx. dieb ꝑagit᷑. Qđ utiq resilla
facit qd ecentron soł circło dixi . eẽ tellurem. ⁊ suꝑiore hemis.¬
perio altiꝰ tolli .i inferiori ad t̾re confinia ꝓpinquare. Dubiu̾
aut̃ ñ ⁊ citiꝰ transcurrere breuiore᷑ suũ. tardiusq difusum.
Uerũ sol cũ acd canerũ ab eqͥnoctiali parte conscendit: estatẽ
p̃stat hominib qͦs int̾ solftitialẽ septetͥonalẽq uiuere dubtũ
tũnũ facit. Cũ uͦ ad brumalẽ lineã alibra descendit: hiems
habet᷑. ꝓpt̾ea qd̵ calore dimoto: torpor inuadit. Rursũ cũ
a capͥcorno hiemali in ȩqͥnoctialẽ arietẽ surgit : uernũ tẽpꝰ

Expanded text:
ab eodem aequinoctiali, tamen Sol diversa utrumque ratione transcurrat, cum, ab eodem aequinoctiali, tamen Sol diversa utrumque ratione transcurrat, cum, ut dixi, paria sint signa partis utriusque. verum id, quod ad solstitialem consurgit, CLXXXV diebus et triente diei noctisque, id autem, quod ad brumalem deprimitur, CLXXX diebus peragitur; quod utique illa res facit, quod eccentron Solis circulo dixi esse tellurem et in superiore hemisphaerio altius tolli, in inferiore ad terrae confinia propinquare. dubium autem non est citius transcurrere breviorem sinum tardiusque diffusum. verum Sol, 874 cum ad Cancrum ab aequinoctiali parte conscendit, aestatem praestat hominibus, quos inter solstitialem septentrionalemque vivere dubium tumnum facit; cum uero ad brumalem lineam recedit, hiems habetur propterea, quod calore dimoto torpor inuadit. Rursum, cum a Capricorno hiemali in aequinoctialem Arietem surgit, uernum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse dr̃. He spẽs diusi¬
tatesq luns sui mortales uarietate confundñt. Nã solẽ gemino
uoluit᷑ cotidie oitꝰ sui lineã mutat. Et q̃m om̃s ductꝰ per qͥs
uoluit᷑ circłos appellamꝰ : .C. Lococociii. eosd̃. e̾ẽ dubiũ n habet ᷑
Nã siue acancro descendit: ꝑ eosd̃ usq ad brumalẽ circłm cͦrit.
siue abruma in solstitiũ ueniat : ꝑ ipsos denuo reuertitur.
Ouiqͥd secantes scdo ⁊ odiacũ: cũ his signis ꝑpetuo lineantur.
Na primꝰ ariecis circłs pͥmꝰ ÷̃ librȩ. Ite̾ scd̾̃s ac tͥcesimꝰ terciꝰ.¬
Sic gͥ ex .ccc. lxcui. partibꝰ fiunt .c. licocxxiii. circłi. qͦsom̃s
paralellos apellamꝰ. qr ex contͣrio ut dixi signabisd̃ partibꝰ
secant. Ergo hos duos circłos annuos .ccc. Lxu. dieb y qua-
drante diei ꝑagit. siue ad solstitialem circłm tendat. siue
exinde reuertat᷑. Illud ⁊̃ ñ tacendũ. ẽ: qd cũ duo sint paria
hemisꝑia. unũ ab eqͥnoctiali circło in septẽtrionẽ. aliud in austrũ¬

Expanded text:
ur. Hae species diuersitatesque Lunae sui mortales uarietate confundunt. Iam Sol, quem gemino uoluitur, cotidie ortus sui lineam mutat, et quoniam omnes ductus, per quos uoluitur, circulos appellamus, CLXXXIII eosdem esse dubium non habetur. Nam siue a Cancro descendat, per eosdem usque ad brumalem circulum curret, siue a bruma in solstitium ueniat, per ipsos denuo reuoluetur; qui quidem secantes secundo zodiacum contrariis signis perpetuo lineantur. Nam primus Arietis circulus primus est Librae, item secundus ac tricesimus; iic igitur CCCLXVI partibus fiunt CLXXXIII circuli, quos omnes parallelos appellamus, et ex contrario, ut dixi, signa isdem partibus secant. Ergo hos circulos annuos CCCLXV diebus et triente diei peragit, siue ad solstitialem circulum tendat, siue exinde reuertatur. Illud etiam non tacendum, quod, cum sint duo hemisphaeria, unum ab aeq
Abbreviated transcription (Latin):
płrib m̃sib tͥnsaccis aꝑiat᷑. ⁊ cerussa in fornace coqͣt᷑. qͣ mu¬
tato colore in miniũ meliorẽ efficiet sandraca. Ostri aut̃
qd ꝓ colore purpure tẽꝑat᷑ płrimis locisnascit᷑. s oꝑtimti¬
colorẽ remitñt. qͥb collectis purpureꝰ color tẽperatur
Ido aut̃ ostri . ẽ. appellatu: qd̾ exhumore testa elicit᷑. qͥ cito
creta rtibra radice. Similit̾ ex florib alii colores inficiunt᷑.
Itaq pictores cũ uoluerint silacticũ imitari : tuolaᷤ aridam
in uase cũ aqͣ ad ignẽ ponunt ut ferueat. ⁊ decoctã ilinteolo
expͥmunt. ⁊ in mortario cũ creta cͤterñt. ⁊ faciunt silaceũ
colorẽ. Sad ratiõȩ uacciniũ cũ lacte tẽꝑantes purprirã

Expanded text:
pluribus mensibus transactis aperiatur. Et cerussa si in fomace coquatur, quae mupluribus mensibus transactis aperiatur. Et cerussa si in fomace coquatur, quae mutato colore meliorem efficiet sandaracam. Ostrum autem, quod pro colore purpurae temperatur, plurimis locis nascitur, sed optimcoloris remittunt, quibus collectis purpureus color temperatur. Ideo autem ostrum est appellatum quod ex testis umor elicitur. Qui cito creta rubiae radice. Similiter ex floribus alii colores inficiuntur. Itaque pictores, cum uoluerint sil Atticum imitari, uiolam aridam in uaso cum aqua ad ignem adponunt, ut ferueat, et decoctam in linteolo exprimunt et in mortario cum creta conterunt et faciunt silis Attici colorem. Eadem ratione uaccinium cum lac
Abbreviated transcription (Latin):
riis. Indicii ab ipsis ostendit᷑ qͥb locis nascit᷑. Ntͣm̃ti
uͦ cõpositio sic erit obseruanda. quȩ ñ solu̾ adusum pict᷑s
necessaria iuidet᷑. s ⁊ ad cotidianas script᷑as. Lacusculus
curtia camera struatur. huie fornacula sic cõponit᷑ ut
Tedde in ead fornace incendant᷑. suꝑ tedas aidentes resina
mittat᷑. omnẽ fumũ ⁊ fuliginẽ ꝑ nares in lacus ełm expri-¬
⁊atͣmtũ facies nitidũ. Picturis aut̃ glutinũ miscent. ⁊ ni¬
tidiꝰ uidetur. s adceleritatẽ oꝑis etiã tedarũ carbones cũ
glitino attriti parietib p̾stabunt atͣm̃ti suauitatẽ. nec
nuꝰ sarm̃ta exusta ⁊ c̾crita atͣm̃ti colorẽ imitabñt᷑. Sed
usta fuerint: addito glutino imitata indici suauitatem
ꝑfuse excingunt᷑. ⁊ reddñt purpureũ colorẽ. Cerusse tẽꝑatiões
Alexandrie pͥmo sñt inuente. nc̃ aut̃ put eolis ex arene puluere
⁊ nitrio flore tẽꝑat᷑. s caprũ ad ustũ fit cerussa quã nr̃i afru-

Expanded text:
 Indicum ab ipsis ostenditur quibus in locis nascitur. Atramenti uero compositio sic erit obseruanda, quae non solum ad usum picturae necessaria uidetur sed etiam ad cotidianas scripturas. Lacusculus curua camera struatur. Huic fornacula sic componitur ut Taedae in eadem fornace incendantur; super taedas ardentes resina mittatur, ut omnem fumum et fuliginem per nares in lacusculum exprimittes et atramentum facies nitidum. Pictores autem glutinum miscent, ut nitidius esse uideatur. Sed ad celeritatem operis etiam taedarum carbonesti suauitatem, nec minus sarmenta exusta et contrita atramenti colorem imitabuntur. Sed usta fuerint, addito glutino imitata Indici suauitatem perfuso extinguuntur et reddunt purpureum colorem. Caerulei temperationes Alexandriae primo sunt inuentae; nunc autem Puteolis ex harenae puluere et nitri flore temperatur; sed Cyprium adustum . Cerussa quam nostri afru
Abbreviated transcription (Latin):
a uermib ⁊ tabe immuniores. Priꝰ gͦ usq ad medullã
securib circ̾ciss stantes int̾mittant᷑ ut inutił humor
deturrat. ⁊ uenarũ raritas exsiccata solidet᷑. S gu̾ra
arboꝵ has int᷑ seuires ⁊ differentias habnt. Abies habt̃
aeris plurimũ. ignis quã minimũ. t̾reni humoris¬
parũ. Merito ñ ÷ ponderosa. ⁊ nat᷑ali rigore ñ cito fle¬
ctit᷑ aponde. Laricis uͦ mat̾ia in om̃i fabrica maximas
habt᷑ utilitates. Primo qđ ex ea affixe tabulȩ subgundria
ignis uolentiã ꝓhibnt. Larix uͦ a castello laricmno ÷ dicta
Duertꝰ t̾renis satietatib abundans parũ habn̾s humoris
cũ int̾renis oꝑib obruit᷑ ꝑpetua seruat utilitatẽ. Cinis
apta edificiis materies inhumorẽ posita sic̃t alnꝰ ꝑpecuã
exhibet utilitatẽ. Fagꝰ q̃ eqͣlem habt̾ mixtionẽ humori
& ignis: in humore eito marcescit. siccis locis ttilis est.
Populris alba: nigra. salix. & tilia : leuis ignis ⁊ aeris

Expanded text:
 usque ad medullam securibus circumcisae stantes intermittantur, ut inutilis umor decurrat et uenarum raritas exsiccata solidetur. Sed genera arborum has inter se uires et differentias habent. Abies ergo, habens aeris plurimum et ignis, minimum terreni et umoris, merito non est ponderosa et naturali rigore non cito flectitur a pondere. Laricis uero materia in omni fabrica maximas habet utilitates, primo quod ex ea adfixae tabulae sub grunda ignis uiolentiam prohibent; neque Quercus terrenis satietatibus abundans, parum habens umoris, cum in terrenis operibus obruitur, perpetuam seruat utilitatem. Aesculus apta aedificiis materies et, nisi est in umore posita, perpetuam exhibet utilitatem. Fagus, quod aequalem habet mixtionem umoris et ignis. in umore cito marcescit, siccis locis utilis est. Populus alba et nigra, salix et tilia ignis et aeris
Abbreviated transcription (Latin):
signo gͣndescit. Uerũ absis ipsiꝰ inlibre.xxx.ẽ. portiõe. ort̾
tam eiꝰ quã duab inferiorib sñt similes. cu ultͣ .xcii. partes¬
eos matutini radiꝰ ñ p̾sserit soł. tc qͥd matutinũ ortũ facere
ꝑhibũt᷑. Occasuͦ aut̃ cũ sole dim̃so remotȩ toc partib poce¬
oriente. emergente de orizontis facie clarũ planetȩ siou¬
tioes matutinas c̾ficrunt. Morc in cͣtͣrio in. Clcococ. partibꝰ
xortꝰ facrunt uesꝑtinos. Itẽq in alio uesꝑe in. e ocoe. partibꝰ
eas oppͥmit ⁊ occultat. S cursus diuersitatẽ altitadini
imxportat radius soł affulgens. qͥ eas ꝑcutiens aut subli me

Expanded text:
signo grandescit, uerum absis ipsius in Librae uicesima portione. Ortus signo grandescit, uerum absis ipsius in Librae uicesima portione. Ortus tam ei quam duobus inferioribus sunt similes, cum ultquippe matutinum ortum facere perhibentur, occasiuum autem, cum Sole demerso remotae totidem partibus pote intra horizontem demergente de orientis facie clarum planetae tiones matutinas efficiunt, moxque in contrario in CLXXX partibus exortus faciunt uespertinos; itemque in alio latere in CXX partibus eos opprimit et occultat. Sed cursus diuersitatem altitudinisimportat radius Solis affulgens, qui eos percutiens aut in sublime
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥũ ⁊̃ ipse circłm telluri ecentron meat auius prope
duob. In latitudine̾̃ .iiii. uł .u. partes excurrit. cui
licet cũ ddciob suꝑpositis ortꝰ occasus. stationes ac reditꝰ
uideat᷑. ẽẽ. cõminunes. tñ ⁊ altitudinẽ ꝓpͥã ⁊ stationẽ
pͥmã & apside̾ suã exceptã cȩt̃is nouit. Nã eiꝰ altitudo id:
Statio uͦ speciał eiꝰ pͥma. nã ut pote soli ciunctꝰ de ꝓocuro
⁊̃ in qͣdraturã eius positꝰ radios sentit. Quippe in. Xc. parte
ex utroq latere remorat᷑. absidem ⁊̃ habt̃ recessũq sublimẽ
in capͥcorni cͦfinio. hoc ÷ sub eiꝰ. dcocio. parte. Stella uͦ salu¬
taris iouis adomĩa ut pote suꝑior . xii. annis longitudinem
ꝓpͥȩ circuactionis excurrit. ꝑlatitudinẽ uͦ .u. partium
ipsoꝵ qͦq circłoꝵ contestant᷑. Penonis aut̃ hoc ÷ sat᷑ni
pͣlatiꝰ om̃ib sidꝰ modico minꝰ annis. uoccc. circłm suu̾ per
longitudinẽ circũ currit. In latitudinẽ uͦ duab parcib

Expanded text:
etiam ipse circum telluri eccentron meat, at annis prope duobus; in latitudinem quinque partes excurrit. Cui licet cum duobus super positis ortus, occasus stationesque ac reditus uideantur esse communes, tamen et altitudinem propriam et stationem propriam et absidem suam exceptam ceteris nouit. Nam eius altitudo, id statio uero specialis eius prima. Nam utpote Soli coniunctus de proximo etiam in quadratura eius positus radios sentit, quippe in nonagesima parte ex utroque eius latere remoratur. Absidem etiam habet recessumque sublimem in Capricorni confinio, hoc est sub eius uicesima nona parte. Stella uero Iouis, salutaris ad omnia utpote superum rector, XII annis longitudinem propriae circumactionis excurrit, per latitudinem uero quinque partium ipsum quoque circulum contestantur. Phaenonis autem, hoc est Saturni, praelatius omnibus sidus modico minus annis XXX circulum suum per longitudinem circumcurrit, in latitudine uero tribus tantu