comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acies humanȩ mentis exercet: qmͣ in eo
qͦd ipse homo in sua natura meliꝰ cet̾is
animalib. meliꝰ etiam cȩt̾is animȩ suȩ
partib ht̃ qd̃ ẽ ipsa mens. Cui quidam
rerum inuisibilium tributꝰ ẽ. uisus. &
cui tanqm in loco suꝑiore atq interiore
honorabilit̃ p̾sidenti. iudicanda omĩa
nunciant etiam corporis sensus & qͥ ñ ẽ.
suꝑior cui subdita regenda ẽ. nisi ds̃.
erum int̃ hec quȩ multa iã dixi.
& nichil illius summȩ tͥnitatis
meffabilitate dignũ me dixisse
audeo ꝓfiteri. s confiteri potiꝰ mirificatã
seientiam eius ex me irualuisse. nec potu¬
isse me ad illam: o tu anima mea ubi te
ẽẽ sentis. uibi iaces. ubi habitas. donec
ab eo qui ꝓpiciꝰ factꝰ: omnib iniqͥtatib
tuis sanent᷑ om̃s languores tu. Agnoci
te certe in illo eẽ stabulo quo samaritanꝰ
ille ꝑduxit eum quem reppit multis a
latronib inflictis uulnerib semiuittũ.

Expanded text:
acies humanae mentis exerceat quam in eo acies humanae mentis exerceat quam in eo quod ipse homo in sua natura melius ceteris animalibus, melius etiam ceteris animae suae partibus habet, quod est ipsa mens, cui quidam rerum inuisibilium tributus est uisus et cui tamquam in loco superiore atque interiore honorabiliter praesidenti iudicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus et qua non est superior, cui subdita regenda est, nisi deus. erum inter haec quae multa iam dixi et nihil illius summae trinitatis ineffabilitate dignum me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius mirificatam scientiam eius ex me inualuisse nec potuisse me ad illam, o tu, anima mea, ubi te esse sentis, ubi iaces aut ubi stas, donec ab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis sanentur omnes languores tui? agnoscis te certe in illo esse stabulo, quo Samaritanus ille perduxit eum quem repplatronibus inflictis vulneribus semivivum .
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur mente qͦd tenet᷑ fidetur. Qtus
hoc ꝓhibeat. immo uero ad hoc quis non
hortetur: Si autem ꝓptẽa negandum pu¬
tant ista ẽẽ quia ea non ualent cecis men¬
tib cernere: debent & illi qui ex natiui¬
tate sua cȩci sunt ẽẽ solem negare. Luxgͥ
lucet in tenebris. Qđ si eam tenebre ñ cõ
prehendant: illuminent᷑ dei dono pͥus
ut sint fideles. & incipiant eẽ. lux in cõ¬
paratione infidelium. Atq hoc p̾misso
fundam̃to edificent᷑ ad uidenda quȩ cre¬
dunt: ut aliqͣndo possint uidere. Suxi
enim quȩ ista credunt᷑: ite iuderi iam
omnino ñ posfint. Non enun xp̃s it̾m
in cruce uidendus est. S nͥ hoc credat᷑
qͥd ita factum atq uisum ẽ: ut fucurum
qualis sine fine udendus est. Qnͣtũ uero
attinet ad illam summã ineffabilem. in¬
corporalem. iminutabilemq naturã per
intelligentiã utcunq cernendam. nusqͣm
se melitis regente dumtaxat fidei regła

Expanded text:
uideatur mente quod tenetur fide. quis uideatur mente quod tenetur fide. quis hoc prohibeat, immo uero ad hoc quis non hortetur? si autem propterea negandum putant ita esse, quia ea non ualent caecis mentibus cernere, debent et illi qui ex natiuitate sua caeci sunt esse solem negare. lux ergo lucet in tenebris; quod si tenebrae eam non comprehendunt, inluminentur dei dono prius, ut sint fideles et incipiant esse lux in comparatione infidelium, atque hoc praemisso fundamento aedificentur ad uidenda quae credunt, ut aliquando possint uidere. sunt enim quae ita creduntur, ut uideri iam omnino non possint; non enim Christus iterum in cruce uidendus est. sed nisi hoc credatur quod ita factum atque uisum est, ut futurum  ad Christum, qualis sine fine uidendus est. quantum uero attinet ad illam summam, ineffabilem, incorporalem incommutabilemque naturam per intellegentiam utcumque cernendam, nusquam se melius, regente dumtaxat fidei regula,
Abbreviated transcription (Latin):
tre. Sp̃s autẽ sc̃s ñ de patre ꝓcecdit
in filiũ & de filio ꝓcedit ad sc̾ificandã
creat᷑am. s simul de utroq ꝓcedit qnͣ¬
uis hoc filio pat̾ dederit. ut quẽ admo¬
dũ de se: ita de filio qͦ ꝓcedat. Neq enĩ
possumꝰ dic̾e̾ qd̾ ñ sit uita sp̃s sc̃s. cũ
uita pat̾. uita sit filus. ac ꝑħ sic̃ pat̾¬
de illo sermone ꝓced̾e in hẽ librũ tran¬
stuli. s fidelib ñ infidelib loquens. Uer̃
si ad hanc imaginẽ contuendã. et ad
uidenda ista ꝗͣ. uera sint q̃ in eoꝵ m̃te st̃.
nec tria sic sunt. ut tres ꝑsone sint. s
oĩa tria hoĩs st̃. que una ꝑsona ẽ minꝰ
idonei st̃ cur ñ de illa sũma trinitate.
da scilicet infirmaq ñ capit̃. & certe¬
cum in concu̾sse crediderint script᷑is scĩs.
tanqͣm ueracissimis testib: agant orando
& querendo. & bene uiuendo. ut intelli¬
gant. Ia est ut qͣntum uideri potest

Expanded text:
tre. spiritus autem sanctus non de patre procedit tre. spiritus autem sanctus non de patre procedit in filium et de filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit, quamuis hoc filio pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. neque enim possumus dicere, quod non sit uita spiritus sanctus, cum uita pater, uita sit filius; ac per hoc side illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam et ad uidenda ista quam uera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt, ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt, quae una persona est, minus idonei sunt: cur non de illa summa trinitate, da scilicet infirmaque, non capitur? etcum inconcusse crediderint scripturis sanctis tamquam ueracissimis testibus, agant orando et quaerendo et bene uiuendo, ut intellegant, id est ut, quantum uideri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadmodũ solet ad eũ referre. ⁊ quod
ipsius ẽ de quo ⁊ ipse ẽ: Unoe illuo ẽ qd
ait Mea doctͥna nonẽ. mea. s euis qui¬
me misit. Si gͥ hie intelligit᷑ eiꝰ doctrina
qmͣ tñ dixit ñ suam s patris: qnͣtomagis
patre ꝓcedit: A quo autẽ habet filius ut
sit ds ẽ enim de deo ds. ab illo bt̃ utiqut
cedit: ab ipso ht̃ patre. Hic ut cunq ꝙ̃
illud intelligit᷑. qnͣtum a dalib quales
nos sumꝰ intelligi pot̾ cur ñdicat᷑ na-¬
tus eẽ. sed potiꝰ ꝓcecłe sp̃s sẽs. Cm̃ si ꝙ¬
ipse filius diceret᷑. ãb orum utiq filiꝰ dice¬
ret᷑. qd absurdissimũ : filius quippe di¬
uullus ẽ. duorum: nisi pat̾s & matris. ab-¬
sit autẽ ut int̾ dm̃ patrẽ ⁊ dm̃ filiumt
tale aliquio suscepimur. Qui a nec filiꝰ
hoĩum simul. ⁊ ex patre ⁊ ex matre ꝓce¬
dit: s cũ in matrẽ ꝓcedit ex patre. nõ¬
tẽ ꝓcedit ex matre. Et cũ in hanc lu¬
cem ꝓcedit ex matre: ñ tẽ ꝓceclit expa-¬

Expanded text:
quemadmodum ad Patrem solet referre quod ipsius est, de quo et ipse est? Unde et illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus quime misit . Si igitur intelligitur hic ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris; quanto magis me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus, ab illo habet utique ut de Patre, ab ipso habet Patre. Hic utcunque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus intelligi potest, cur non dicatur natus epse filius diceretur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem procedit ex patre, nondum procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex pa
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓp̃t illa de quib satis disserui ꝓpͥe sic uocat᷑.
Qd autẽ dictum ẽ. filii caritatis sue: nichil
aliud intelligat᷑. qm filii sui dilecti. qm filii
postremo sub̾ȩ suȩ. Caritas quippe patris q̃
in natura eiꝰ ẽ. ineffabilit̾ simplici. nichil
ẽ aliud qm ipsa natura. atq sub̾a: ut sepe
iam diximꝰ. & sepe it̃are ñ piget. Ac ꝑħ filius
caritatis eiꝰ. nullus ẽ. alius: quã qui cde sub̾a
eiꝰ ẽ. genitus. Quo circa ridenda dialectica
euuomiĩ. a qͦ eunonnani heretici exorti st̃.
Quti cũ ñpotusset intelligere. nec crede uo-¬
luisset unigenitũ dei u̾bum ꝑ qd̾ facta st̃
cedentẽ scilicet deo uolens assere uolunta¬
tẽ qua gignaret filiũ: uidelicet ideo qr
nos aliquid aliqñ uolumꝰ. qd̃ antea non
uolebamꝰ. quasi ñ ꝑꝑ ista mutabilis intel¬

Expanded text:
serui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est aliuin eodem : Quocirca ridenda est dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt, qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum, per quod facta sunt cidentem scilicet Deo volens asserere voluntatem qua gigneret Filium: videlicet ideo quia nos aliquid aliquando volumus, quod antea non volebamus; quasi non propter ista mutabilis intel
Abbreviated transcription (Latin):
ant apud me ut aliꝗuud in oꝑa mea
ꝓcedat ex illis. S abeis mea saltem sit
tuta sententia tuta conscientia te tuente.
Sapiens quidam cum de te loqueretur in
libro suo qui eccłiasticus ꝓpͥo noĩe iam uo¬
catur: multa inquit dicimus. & ñ ꝑueni¬
mus. & consũmatio sermonũ unu̾sa ẽ.
ipse Cum gͦ ꝑuenerimꝰ ad te cessabirnt
multa ista quȩ dicimus. & ñ ꝑuenimꝰ.
& manebis unꝰ omĩa in omnib & sine fi¬
ne dicemꝰ unũ laridantes te in uinũ. & m
te facti etiã nos unum. Dñe ds̃. une ds̃.
trintas. quecũq dixi in his libris de tuo.
agnoscant & tui. & si qua de meo. & tu
ignosce & tui a tt:¬

Expanded text:
ant apud me, ut aliquid in opera mea ant apud me, ut aliquid in opera mea procedat ex illis; sed ab eis mea saltem sit tuta sententia, tuta conscientia, te tuente. Sapiens quidam cum de te loqueretur in libro suo, qui Ecclesiasticus proprio nomine jam vocatur, Multa, inquit, dicimus, et non pervenimus, et consummatio sermonum universa est ipse . Cum ergo pervenerimus ad te, cessabunt multa ista quae dicimus, et non pervenimus; et manebis unus omnia in omnibus : et sine fine dicemus unum laudantes te in unum, et in te facti etiam nos unum. Domine Deus une, Deus Trinitas, quaecumque dixi in his libris de tuo, agnoscam et tui: si qua de meo, et tu ignosce, et tui.
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ loquerer. Non solũ fugerẽ peccatum:
tum sic loquerer. Neq enĩ homo beatꝰ
de te. peccatũ p̾ciꝑet germano in fide
filio suo cui sepsit dicens. Predica tibũ.
insta oportune. importune. Nunquid
dicendum est istum ñ multũ locutũ. qui
ñ solum oportune uerũ etiam ĩportune
uerbũ tuum dñe ñ tacebat: S ideo non
erat multũ. qr tantum erat necessarium:
Lib̾a me ds̃ m̃s amultiloquio. qͦd patior
intꝰ in anima mea. misera in conspectu
tuo confugientẽ ad misccłiam tuam. Non
enim cogitationib taceo. etiã tacens uocibꝰ.
Et si quidem ñ cogitarem nͥ qͦd placeret tͥ:
ñ utiq rogarẽ ut me ab hoc multiloqͥo
liberares. S multȩ sunt cogitationes meȩ.
tales qͥles nosti cogitationes hominum
qm uane sunt. Dona mͥ non eis consen¬
tire. & si qnͣdo me delectant eas nichilo¬
minꝰ imꝓbare. nec in eis uelut dormi¬
tando immorari. Nec in tantũ uale¬

Expanded text:
tummodo loquerer: non solum fugerem peccatum, tummodo loquerer: non solum fugerem peccatum, tum sic loquerer. Neque enim homo de te beatus peccatum praeciperet germano in fide filio suo, cui scripsit, dicens: Praedica verbum, insta opportune, importune . Nunquid dicendum est istum non multum locutum, qui non solum opportune, verum etiam importune verbum tuum, Domine, non tacebat? Sed ideo non erat multum, quia tantum erat necessarium. Libera me, Deus, a multiloquio quod patior intus in anima mea, misera in conspectu tuo, et confugiente ad misericordiam tuam. Non enim cogitationibus taceo, etiam tacens vocibus. Et si quidem non cogitarem nisi quod placeret tibi, non utique rogarem ut me ab hoc multiloquio liberares. Sed multae sunt cogitationes meae, tales quales nosti, cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Dona mihi non eis consentire, et si quando me delectant, eas nihilominus improbare, nec in eis velut dormitando immorari. Nec in tantum vale
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m sp̃s sc̃s: ñ legeremꝰ in litteris ueri¬
tatis. Misit ds̃ filiũ suũ. Nec tu unige¬
nite diceres de sp̃u scõ. Quẽ mittet pat̾
in nomine meo. Et quem ego mittam
uobis a patre. Ad hanc reglam fidei di¬
rigens intentionẽ meam. qͣntum potui.
qͣntũ me posse fecisti: quesiui te & deside¬
raui intellectu uidere qͦd credidi. & mul¬
tum disputaui. & laboraui. dñe ds̃ m̃s
una spes mea. Exaudi me ne fatigatꝰ
nolim te querere: s querã faciẽ tuam
semꝑ ardenter. Tu da querendi uires
qͥ inueniri te fecisti. & magis magisq
inueniendi te spem dedisti. Corã te ẽ. fir¬
mitas & infirmitas mea. Illã serua. istam
sana. Corã te ÷ scientia: & ignorantia mea.
Ubi mͥ aperusti suscipe intrantẽ. uͥ clau¬
sisti. aꝑi ptilsanti. Meminer ĩ tui. intelli-¬
gam t̾e diligã te. Auge in me ista donec
me reformes ad integrũ. Scio scͥptũ ẽẽ.
in multiloqͥo ñ effugies peccatũ. S utinã
p̾dicando tierbũ tuũ & laudando te tm̃¬

Expanded text:
us sanctus; non legeremus in Litteris veritatis, Misit Deus Filium suum : nec tu, o Unigenite, diceres de Spiritu sancto, Quem mittet Pater in nomine meo ; et, Quem ego mittam vobis a Patre . Ad hanc regulam fidei dirigens intentionem meam, quantum potui, quantum me posse fecisti, quaesivi te, et desideravi intellectu videre quod credidi, et multum disputavi, et laboravi. Domine Deus meus, una spes mea, exaudi me, ne fatigatus nolim te quaerere, sed quaeram faciem tuam semper ardenter . Tu da quaerendi vires, qui invenire te fecisti, et magis magisque inveniendi te spem dedisti. Coram te est firmitas et infirmitas mea: illam serva, istam sana. Coram te est scientia et ignorantia mea: ubi mihi aperuisti, suscipe intrantem; ubi clausisti, aperi pulsanti. Meminerim tui, intelligam te, diligam te. Auge in me ista, donec me reformes ad integrum. Scio scriptum esse, In multiloquio non effugies peccatum . Sed utinam praedicando verbum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
que digessimꝰ ⁊ comendauimꝰ insua m̃¬
te conspiciunt. s illi qui eã tanqm imagi¬
nẽ uident: ut possint ad eũ cuiꝰ imago
ẽ. quomͦcũq referre qd̾ uident: ⁊ꝑ imagi¬
nẽ quã conspiciendo uident. etiã illud
uide coniciendo qm̃ nondũ possunt fa.¬
cie ad faciem. Non enĩ ait apłs uidemus

Expanded text:
quae digessimus et commendauimus in sua mequae digessimus et commendauimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tamquam imaginem uident, ut possint ad eum cuius imago est quomodocumque referre quod uident, et per imaginem, quam conspiciendo uident, etiam illud uidere coniciendo, quoniam nondum possunt facie ad faciem. non enim ait apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
in impari imagine. ⁊ si ñ locis qm̃ ñ sunt
corꝑa: tñ int̾ se mnc inista uita magni¬
tudinib seꝑant᷑. Neq enĩ qr moles nulle
ibi st̃: ideo ñ uidemꝰ in alio maiorẽ eẽ. me¬
moriã quã intelligentiã. in alio contͣ. in alio
duo hȩc amoris magnitudine suꝑari. siuie
sint ipsa duo int̾ se eqͣlia siue ñ sint ȩqͣ¬
lia. atq ita ⁊ ã singłis bina & a binis sin¬
gula. & a singłis singła. maiorib intno¬
ra uincunt᷑. Et qñ inter se equalia fuerĩt
ab om̃i languore sanata nec tẽ equabit᷑
rei nacura ĩmutabili ea resq ꝑ gratiam
ñ solũ incoꝵꝑalem. uerũ etiamsũme inse¬
ꝑabilem uereq ĩ mutabilem tͥnitatẽ. cum
uen̾it uisio que facie ad faciem nob ꝓmit¬
tit᷑. multo clarius certiusq uidebimꝰ: quã
nc̃ eiꝰ imaginẽ qd nos sumꝰ. ꝑ qd tñ specu¬
lũ. in quo enignate qͥ uident. sic̃ in hac
uta ude concessum ẽ. non illi st̃ qui ea

Expanded text:
in impari imagine, etsi non locis, quoniam non sunt in impari imagine, etsi non locis, quoniam non sunt corpora, tamen inter se nunc in ista uita magnitudinibus separantur. neque enim quia moles nullae ibi sunt, ideo non uidemus in alio maiorem esse memoriam quam intellegentiam, in alio contra, in alio duo haec amoris magnitudine superari, siue sint ipsa duo inter se aequalia siue non sint aequalia, atque ita et a singulis bina et a binis singula et a singulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se aequalia fuerint ab omni languore sanata, nec tunc aequabitur rei natura immutabili ea res, quae per grnon solum incorporalem uerum etiam summe inseparabilem uereque immutabilem trinitatem, cum uenerit uisio, quae facie ad faciem nobis promittitur, multo clarius certiusque uidebimus, quam nunc eius imaginem, quod nos sumus; per quod tamen specululli sunt qui ea
Abbreviated transcription (Latin):
sua magna disparilitate ñ nullã similitu¬
dinẽ filii. ⁊ amor hõis de scientia ꝓcecdens. ⁊
memoriã intelligentiãq cõiuingens. tanqͣm
parenti ꝓliq ꝯmunis. un nec parens intel¬
ligit᷑ eẽ. nec ꝓles. habeat in hac imagine ali¬
quã licet ualde imparẽ similicudinẽ sp̃s
tria itnꝰ homo. s uniꝰ hõis suint. ita in ip̃sa
sũma tͥnitate cuiꝰ hec imago ẽ. ñ uniꝰ dei st̃
illa tria. s unꝰ ds ẽ. & tres sunt ille ñ una
ꝑsona. Qd̃ sane mirabilit ineffabile ẽ. uł in¬
effabilit̾ mirabile cũ sit una ꝑsona ħ iia¬
go tͥnitatis. ipsa uͦ sũma tͥnitas tres ꝑsone sĩt:
inseꝑabilior ẽ. illa tͥnitas ꝑsonarũ triũ qͣm
hec uniꝰ. Illa quippe in natura diuinitatis
siue ut meliuis dr᷑ deitatis. qd ẽ hoc ẽ atq
in cõmutabilit̾ int̾ se ac semꝑ equalis ẽ.
N ec aliqñ ñ fuit aut alit̾ fuit: nec aliqũ
non erit aut alit̃ erit. Ista uͦtria que st̃

Expanded text:
sua magna disparilitate nonnullam similitudinem filii; et amor hominis de scientia procedens et memoriam intellegentiamque coniungens tamquam parenti prolique communis — unde nec parens intellegitur esse nec proles — habeat in hac imagine aliquam, licet ualde imparem similitudinem spiritria unus homo, sed unius hominis sunt, ita in ipsa summa trinitate, cuius haec imago est, unius dei sunt illa tria, sed unus deus est, et tres sunt illae, non una persona. quod sane mirabiliter ineffabile est uel ineffabiliter mirabile, cum sit una persona haec imago trinitatis, ipsa uero summa trinitas tres personae sint, inseparabilior est illa trinitas personarum trium quam haec unius. illa quippe in natura diuinitatis, siue id melius dicitur deitatis, quod est, hoc est atque incommutabiliter inter se ac semper aequalis est nec aliquando non fuit aut aliter fuit nec aliquando non erit aut aliter erit. ista uero tria, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dent suã mentẽ quomͦ uidi pot̃. ꝙ in ea
tͥnitatẽ de qua multis modis ut potui.
nec tñ eam credunt uł intelligunt esse
scirent: fortassis ⁊ eũ cuiꝰ ẽ. hoc spectilũ ꝑ ħ
querendũ. & ꝑ hoc utcunq int̾im uidendũ
ẽẽ sentirent. fide ñficta corda inundante: ut
facie ad faciem possit uidi quiꝑspeculũ nc̃
uidet᷑. Quafide cordiũ inundatrice contẽp-¬
ta. qͥd agunt intelligendo quȩ de natura m̃-¬
tis humane subtilissime disputant᷑. nͥ ut ipsa
qͦ intelligentia sua teste dãpnent᷑: Inqua
utiq ñ laborarent & uix ad certũ aliqͥd
ꝑuenirent: nͥ pęnalib tenebris in uoluti
& oñati corꝑe corruptibili qd̃ aggrauat a¬
niiã. Quo tandẽ merito inflicto malo isto.
nͥ peccati: Uñ tanti mali magnitudine ad-¬
moniti: sequi deb̾ent agnũ qui tollit pec¬
dis ñ hñt inuidȩ potestates: quas ille agnꝰ
sine ullo ab eis peccati debito occisus. ñ
potentia potestatis. pͥusqͣm iusticia sangͥ¬

Expanded text:
dent suam mentem, quomodo videri potest, et in ea trinitatem istam de qua multis modis ut potui disputavi, nec tamen eam credunt vel intelligunt esse scirent, fortassis et eum cujus est hoc speculum, per hoc quaerendum et per hoc utcumque interim videndum esse sentirent, fide non ficta corda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto, nisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit pecdis non habent invidae potestates. Quas ille Agnus sine ullo ab eis peccati debito occisus, non potentia potestatis priusquam justitia sangu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sẽs. s nulla ibi temꝑa cogitent᷑ quȩ
hñt pͥus & post̾ius. qi om̃ino ibi nulla st̃
Quomꝰ gͦ ñ absurdissime filiꝰ diceret᷑ amboꝵs.
cũsic̃ filio p̾stat eẽntiam sine nitio temꝑis.
sine ulla mutabilitate nature de patre ge

Expanded text:
s. Sed nulla ibi tempora cogitantur, quae habent prius aut posterius, quia omnino ibi nulla sunt. Quomodo ergo non absurdissime Filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae
Abbreviated transcription (Latin):
dabo ei: ñ sitiet inȩt̃mĩ. s aqua quã
dabo ei. fiet in eo fons aquȩ salientis
in uitã et̾nam. Quia gͦ hȩc aqua uiia sic̃
scires donũ dei. ⁊ quis ẽ. qui dicit tͥ da
mͥ bibe. tufoͣsitan petisses ab eo. ⁊ dediss
tͥ aꝙͣ. uiuã. Nã qd̾ ibi ait. fluminade
uent᷑ eiꝰ fluent aquȩ uinȩ: h mistoloco.
fiet inquit in eo fons aquȩ salientis in

Expanded text:
am dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut scires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, hoc in isto loco: fiet, inquit, in eo fons aquae salutis in
Abbreviated transcription (Latin):
senserim magis habuisse qmͣ effectũ & in
una qͥdem ꝑsona qd ẽ. homo inuenisse
unaginẽ sũme illiꝰ tͥnitatis. & inre muta¬
ñ sic̃ humana poscit intentio. trib illis
ꝑsonis conuenire potuert. sic̃ in ħ libro
iͣ demonstrauimꝰ. Deinde in illa sũma
tͥnitate quȩ ds ẽ. int̾ualla tempor nul¬
last̃. ꝑ quȩ possit ostendi acit saltem
requiri. utrum pͥus de patre natus sit
filius. & pꝰea de ambob ꝓcesserit sp̃s sc̃s.¬

Expanded text:
senserim magis habuisse quam effectum. Et in senserim magis habuisse quam effectum. Et in una quidem persona quod est homo invenisse imaginem summae illius Trinitatis, et in re mutarsonae, non sicut humana poscit intentio, tribus illis personis convenire potuerunt, sicut in hoc libroItem infra : « Deinde in illa summa Trinitate, quae Deus est, intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi, aut saltem requiri, utrum prius de Patre natus sit Filius, et postea de ambobus processerit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
sub cȩlo in qͦ oportet hoĩes saluos ficri Cõ¬
stituunt᷑ autẽ purgati ab om̃i contagio¬
ne corruptionis in placidis sedib: donec
recipiant corꝑa suã s iã incorruptibilia.
que ornent ñ onerent. hoc enĩ placuit op¬
timo & sapientissimo creatori: ut sp̃s ho¬
minis deo pie subditus habeat felieiter.¬
subditũ corpus. & sine fine ꝑmaneat ipsa
felicitas Ibi ueritatẽ sine ulla disficultate
uidebimꝰ. eaq clarissima ⁊ certissima ꝑfru¬
am᷑. Nec aliqͥd queremꝰ m̃te ratiocinante
erit q̃stio. hic uͦ ipsa exꝑientia tãmͥ eẽ appa¬
ruit disficilis. qd ꝙ illis qui ħ diligent̃ atqi:
intelligent̃ legent. ꝓculdubio similit̃ ap¬
parebit: ut cũ me insccło huiꝰ oꝑis libro
alio loco inde dicturũ eẽ. ꝓmiserim. qͦtieis¬
cũq inea creatura q̃ nos sumꝰ aliqͥd illi
rei simile ostende uolui. qualẽcunq in¬
tellectũ meũ sufficiens elocutio secuta ñ
fuerit: quis & in ipso intellectu conatũ me

Expanded text:
sub coelo, in quo oportet homines salvos fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat felicitersubditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritatem sine ulla difvidebimus, eaque clarissima et certissima perfruemur. Nec aliquid quaeremus mente ratiocinante, erit quaestio: hic vero ipsa experientia tam mihi apparuit esse difficilis, quod et illis qui haec diligenter atque intelligenter legent, procul dubio similiter apparebit, ut cum me in secundo hujus operis libro alio loco inde dicturum esse promiserim , quotiescumque in ea creatura quae nos sumus, aliquid illi rei simile ostendere volui, qualemcumque intellectum meum sufficiens elocutio mea secuta non fuerit: quamvis et in ipso intellectu conatum me
Abbreviated transcription (Latin):
suã p̃figurare dignatus ẽ: in qua p̃cipue
stica & inuisibili unctione tẽ intelligend̾
ẽ. unctꝰ: qñ u̾bum dei caro factũ ẽ. Io est
qñ humana natura sine ullis p̾cedñtibus
pulata: ita ut cũ illo fieret una ꝑsona.
Obhoc eũ confitem᷑ natũ de sp̃u sc̃o. ⁊ uir¬
gine maria. Absurdissimũ ẽ. enĩ ut cre¬
damꝰ eũ cum iã triguita ẽẽt annoꝵs. eiꝰ
sc̃m: s uenisse ad illud baptisma sic̃ sine
ullo om̃ino peccato. ita ñ sine sp̾u sc̃o. Si
enĩ de famulo eiꝰ & p̾cursore ipso iohe:
accepit: quid de homĩe xp̃o intelligen¬
dũ ẽ uł credendũ ẽ. cuiꝰ carnis ipsa cõ¬
ceptio ñ carnalis s sp̾ualis fuit: In eo
etiã qd̃ de illo scͥptum ẽ. qd̾ acceꝑit a

Expanded text:
aefigurare dignatus est, in qua praecipue stica et invisibili unctione tunc intelligendus est unctus, quando Verbum Dei caro factum est ; id est, quando humana natura sine ullis praecedentibus pulata, ita ut cum illo fieret una persona. Ob hoc eum confitemur natum de Spiritu sancto et virgine Maria. Absurdissimum est enim, ut credamus eum cum jam triginta esset annorum , tum: sed venisse illum ad baptisma, sicut sine ullo omnino peccato, ita non sine Spiritu sancto. Si enim de famulo ejus et praecursore ipso Joanneaccepit; quid de homine Christo intelligendum est vel credendum, cujus carnis ipsa conceptio non carnalis, sed spiritualis fuit? In eo etiam quod de illo scriptum est, quod acceperit
Abbreviated transcription (Latin):
bant quippe ut ueniret in eos quib ma¬
nus imponebant: ñ ipsi eñ dabant. Quẽ
morẽ insuis p̃positis etiã nc̃ seruat eccła.
Deniq & symonmagus offerens apłis pe¬
cumã ñ ait date imͥ hanc potestatẽ ut

Expanded text:
bant quippe, ut veniret in eos quibus manus imponebant; ipsi eum non dabant: quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens apostolis pecuniam, non ait: Date mihi hanc potestatem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
inseinet ipso. sic . d .ii. f. ha .ii. insemet ipso. ñ
sñ uita existenti iã filio uitã patrẽ dedisse.
s ita eũ sine temꝑe genuisse. ut uita quam
pat̃ filio gignendo dedit. coęt̾na sit uitȩ
patͥs quidedit: intelligat sic̃ ht̃ pat̃ in se¬
met ipso ut de illo ꝓcedat sp̃s sc̃s. sic dedis¬
se filio ut a de illo ꝓcedat idẽ sp̃s. i utrũq

Expanded text:
metipso , non sine vita existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater in semetipso, ut de illo Spiritus sanctus, sic dedisse Filio, ut de illo procedat idem Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
& filiꝰ patris. ⁊ sp̃s patris ⁊ filii. Quauis enĩ¬
ñ hñt .i. qua res intelligibiles ita continent.
ut ñ in eam ꝑ sensus corꝑis uenerint. ha¬
beat ꝓ modulo suo in hac imagine tͥnitatis.
in comꝑ abilit̃ qͥdem imparẽ. s tñ qualẽcũq
similitudinẽ pat̾s. itẽq intelligentia hõis que

Expanded text:
et Filius Patris, et Spiritus Patris et Filiet Filius Patris, et Spiritus Patris et Filist qua res intelligibiles ita continentur, ut non in eam per sensus corporis venerint, habeat pro modulo suo, in hac imagine Trinitatis, incomparabiliter quidem imparem, sed tamen qualemcunque similitudinem Patris: itemque intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
meã ñ stiã. quicqͥd intelligent̃ amat
intelligit. Qd b̾uit̾ dici pot̾. ego ꝑ oĩa
illa tria memim. ego intelligo.ego di¬
ligo: qui nec memoria sũ nec intelligñ¬
tia nec dilectio. s hec habeo. Ista gͦ dici
possunt ab una ꝑsona quȩ ht̃ hec tria.
ñ ipsa ẽ. hȩc tria. In illius uͦ sũmȩ sim¬
itaq tͥnitas res ipsa. aliuo imago tͥnita-¬
tis unre alia ꝓpter quã imaginẽ simul
& illuo in qͦ sunt hec tria imago dr̃: sicut
imago dr̃ simul. ⁊ tabula. & qd̾ mea pictũ
ẽ. s ꝓpt̃ picturã quȩ mea ẽ simul ⁊ tabula
cellit. tanta ẽ. inseꝑabilitas. ut cũ trinitas
hoĩum ñpossit dici unꝰ homo: in illa unꝰ
cd̾s & dicat᷑ ⁊ sit: nec in uno deo sit illatͥntasᷤ
s unꝰ ds. Nec rursus quẽadmodũ ista ima¬
go. qd̃ ẽ. homo habens illatria una ꝑ sonaẽ.
ita ẽ. illa tͥmtas: s tres ꝑsone st̃ pat̃ filii.

Expanded text:
meam, non suam quidquid intellegenter amat meam, non suam quidquid intellegenter amat intellegit. quod breuiter dici potest: ego per omnia illa tria memini, ego intellego, ego diligo, qui nec memoria sum nec intellegentia nec dilectio, sed haec habeo. ista ergo dici possunt ab una persona, quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. in illius uero summae simitaque trinitas res ipsa, aliud imago trinitatis in re aliqua; propter quam imaginem simul et illud in quo sunt haec tria imago dicitur, sicut imago dicitur simul et tabula et quod in ea pictum est, sed propter picturam, quae in ea est, simul et tabula cellit, tanta est inseparabilitas, ut cum trinitas hominum non possit dici unus homo; in illa unus Deus et dicatur et sit, nec in uno Deo sit illa Trinitas, sed unus Deus. Nec rursus quemadmodum ista imago quod est homo habens illa tria una persona est, ita est illa Trinitas: sed tres personae sunt, Pater Filii,
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ nec sibi aguit qd agunt. ĩ mo ego ꝑ illa.
e go enĩ memini ꝑ memoriã intelligo ꝑ in¬
telligentiã. amo ꝑ amorẽ. Et qñ ad memo¬
riam meã aciem cͥogitationis adu̾to. ac sic
in corde meo dico qd scio. ũbumq uerũ
de scientia mea gignit᷑: utrũq meum ẽ
& scientia utiq ⁊ t̾bũ. Ego enĩ scio ego di¬
co in meo corde qd̃ scio. Et qñ in memo¬
riamea cogitando inuenio iã me intel¬
ligere. iamme amare aliquid. qui intel¬
lectus & amor ibi erant & ante ꝙͣ. inde co-¬
gitarem: intellectũ meũ & amorẽ meũ
intienio iumemoria. qͦ ego intelligo. ego
amo ñipsa. Itẽ cogitatio mea qñ memor
liquerat eo quȩ intellecta conspic̃e atꝙ
intus dic̾e: mea memoria memor ẽ: &
mea uult uoluntate ñ sua. Ipse qͦ amor
meus cũ meminit atq intelligit quid
appetẽ debeat. qͥd uitare: ꝑ meã ñ ꝑsuã
memoriã meminit. & ꝑ intelligentiam

Expanded text:
sibi, sed mihi agunt quod agunt; imo ego per illa, sibi, sed mihi agunt quod agunt; imo ego per illa, ego enim memini per memoriam, intelligo per intelligentiam, amo per amorem: et quando ad memoriam meam aciem cogitationis adverto, ac sic in corde meo dico quod scio, verbumque verum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et verbum. Ego enim scio, ego dico in meo corde quod scio, et quando in memoria mea cogitando invenio, jam me intelligere, jam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant, et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum invenio in memoria mea, quo ego intelligo, ego amo, non ipsa. Item quando cogitatio mea memor liquerat eaque intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est et mea uult uoluntate, non sua. ipse quoque amor meus cum meminit atque intellegit quid appetere debeat, quid uitare, per meam, non per suam memoriam meminit, et per intellegentiam
Abbreviated transcription (Latin):
audiendꝰ: quispiã dicens caritatẽ nescire
qtud agat. que ñ agit ꝑperam: Sic̃ gͦ inẽ.
intelligentia in ẽ dilectio. illi memorie pͥn¬
cipali inqua inuenimꝰ. paratũ ⁊ recondi¬
tũ. ad cogitando possumꝰ ꝑuenire. qr & duo
ista inuenimꝰ & intelligere aliquid & ama¬
re que ibi erant. & qñ inde ñ cogitabamꝰ
ꝙ sic̃ mẽ. memoria inẽ. dilectio. huic iutel-¬
ligentie q̃ cogitabamꝰ format᷑. qd̾ uerbũ ue¬
rũ sine illius gentis lingua intus dicimꝰ
qũ qd̾ nouimꝰ dicimꝰ. nã nͥ reminiscendo¬
ñ redit ad aliqͥd. & nͥ amando redire ñ cu-¬
rat nr̃e cogitationis intuitꝰ: ita dilectio q̃
uisionẽ in memora constitritã. & uisionẽ
cogitationis inde formatã. quasi parentẽ
ꝓlemq cõuingit. nͥ hab̾et appetendi scien¬
tiã quȩ sine memoria ꝙ intelligentiañ
potest eẽ: quid recte dilig̾et ignoraret.
põt nob̾ qͥspiam dic̾e tria ista memoria
intellectus & amor. mea sunt ñ sua. nec

Expanded text:
ispiam, dicens, Charitatem nescire quid agat, quae non agit perperam? Sicut ergo inest intelligentia, inest dilectio illi memoriae principali, in qua invenimus paratum et reconditum ad quod cogitando possumus pervenire, quia et duo  invenimus et intelligere aliquid et amare, quae ibi erant et quando inde non cogitabamus: et sicut inest memoria, inest dilectio huic intelligentiae quae cogitatione formatur; quod verbum verum sine ullius gentis lingua intus dicimus, quando quod novimus dicimus; nam nisi reminiscendo non redit ad aliquid, et nisi amando redire non curat nostrae cogitationis intuitus: ita dilectio quae visionem in memoria constitutam, et visionem cogitationis inde formatam quasi parentem prolemque conjungit, nisi haberet appetendi scientiam, quae sine memoria et intelligentia non potest esse, quid recte diligeret ignoraret.potest nobis quispiam dicere: Tria ista, memoria, intellectus et amor, mea sunt, non sua; nec
Abbreviated transcription (Latin):
& gignit᷑ intimũ u̾bũ qd̃ nulliꝰ linguȩ sit:
tanq. scientia de scientia. uusio de uisiõe.
ꝙ intelligentia quȩ apparet incogitatiõ e
de intelligentia quȩ in memoria iã fuerat
s latebat. Quãꝙͣ et ipsa cogitatio ꝗͣs am
suam memoriã nͥ hab̾et ñ reuerteret᷑ ad
ea q̃ ininemoria reliquerat. cũ alia cogita¬
ret. de sp̃u autẽ scõ. nicħ in hoc enĩgiate
qd̾ ei simile uidet᷑ ostendi. nͥ uoluntatem

Expanded text:
quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae apparet in cogitatione, de intelligentia quae in memoria jam fuerat, sed latebat: quanquam et ipsa cogitatio, quamdam suam memoriam nisi haberet, non reverteretur ad ea quae in memoria reliquerat cum alia cogitaret. De Spiritu autem sancto nihil in hoc aenigmate quod ei simile videretur, ostendi, nisi voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Que tͥa in sua m̃te naturalit̃ diuintꝰ
instituta quiqͥs uiuacit᷑ ꝑspicit. & quã
magnũ sit mea unde pot̾̃ etiã sempit̾na
ũmutabilisq natura recoli. conspici con¬
cupisci. reminiscit᷑ ꝑ memoriã. intuet᷑ ꝑ
intelligentiã amplectit ꝑ dilectionẽ: pfec¬
to repꝑit illius sume tͥnitatis imaginem.
Ad qua sũmã tͥnitatẽ. reminiscendã. uiden¬
dam. diligendã. ut eam recordet᷑. eamcõ¬
templet᷑. ea delectet᷑: totũ debet referre
qd̃ uiuit. Uerũ ne hãc imaginẽ ab eadem
tͥnitate factã. ⁊ suo uitio in det̾uis cõmuta¬
tam. ita eidem cõparet tͥnitati. ut oĩmodo
existimet similẽ. s potiꝰ inqͣlicunq ista si¬
militudine. magnã qͦ dissimilitudinem
cernat: ꝗͣtum satis eẽ. uidebat᷑ admonui.
qui nec plꝰ nec minꝰ aliquid ht̃ etian ipse

Expanded text:
tate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius summae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse uidebatur, admonui.qui nec plus nec minus aliquid habet etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s. De qͦ irem dicit ipse filus. Quẽ
ego muto uob̾ apatre. & alio loco. Quem
mitret pat̃ in noĩe m̃o. De utͦq autẽ ꝓce¬
de sic docet᷑: qr ipse filius ait. De patre
ꝓcedit. & cũ resurrexisset amortuis. &
apparuisset discipłis suis. insusflauit
& ait. accipite sp̃m scm̃: ut eũetiã de sẽ
ꝓcecłe ostendet. Et ipsa ẽ. turtus quȩ de¬

Expanded text:
Spiritus sanctus. De quo item dicit ipse Filius: Quem ego mitto vobis a Patre . Et alio loco: Quem mittet Pater in nomine meo . De utroque autem procedere sic docetur, quia ipse Filius ait: De Patre procedit: cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, Insufflavit et ait: Accipite Spiritum sanctum , ut eum etiam de se procedere ostenderet. Et ipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ. Acute sane qͥdam respondit
heretico u̾sutissime int̾roganti. utrun ds
filiũ uolens an nolens genuerit. Ut sidi¬
c̾et nolens absurdissima deimiseria sequie¬
ret᷑. Si autẽ uolens: contuuo qd intende¬
bat uelut inuicta ratione concludet. ñ
nature eẽ filiũ s uoluntatis. At ille uigi¬
lantissime uicissim q̃siuit abeo utrũds
pat̾ uolens an nolens sit ds̃. Ut si respon¬
det nolens. sequeret᷑ illa miseria qm de
deo credẽ magna insania ẽ. Si autẽ dice¬
ret uolens. respondet᷑ ei. Ergo ⁊ ipse uolun¬
tate sua ds ẽ. ñ natura. Quid gͦ restabat
nͥ ut obmutesceret. ⁊ sua int̾rogatione ob¬
ligatũ. in solubiliuincło se udet: s uo¬
luntas dei. si e ꝓpͥe dicenda ẽ aliqua intri-¬
nitate ꝑsona: magis ħ nom̃ sp̃ui sc̃o cõꝑit
sic̃ caritas. Nã quid ẽ. aliud caritas. ꝗ uolũ.
ideo me de sp̃u scõ in isto Ttas:¬
libro scłm scͥpturas sc̃as disputasse. qd̾

Expanded text:
T. XX. Acute sane quidam respondit haeretico uersutissime interroganti, utrum deus filium nolens an nolens genuerit, ut, diceretur nolens, absurdissima dei miseria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obligatum insolubili uinculo se uideret? sed uoluntas dei si et propria dicenda est aliqua in trinitate persona, magis hoc nomen spiritui sancto competit sicut caritas. nam quid est aliud caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas hoc disputasse quod
Abbreviated transcription (Latin):
Apud se autẽ ds ẽ & si nemini dat᷑: qr ds erat
patri & filio coȩt̃nus. anteq ctiq. daret᷑. nec
quiꝰ illidant ipse dat᷑: ideo minor ẽ illis. Ita
enĩ dat᷑ sic̃ dei donuĩ: ut etiã seipsum det
sic̃ ds. Non enĩdici potest ñ eẽ. sue potesta¬
tis de qͦ dictum ẽ. Sp̃s uͥuult spirat. Et̃ apd̾
oꝑat᷑ unꝰ atq idem sp̃s: diuidens ꝓpͥa uni¬
cuq ꝓut uult. Non ẽ illic condicio dati ⁊
illa que exdeo ẽ. ⁊ in nob id agit ut in deo
maneamꝰ ⁊ ipse in nob̾. Et hoc inde cognos¬
cimꝰ quia de sp̃n suo dedit nob̾. Ipse sp̃s eiꝰ
ẽ d̾s caritas. D einde si in donis dei nichil
mauis ẽ caritate. ⁊ nullũ ẽ. maꝰ donũ dei
qͣm sp̃s sc̃s: quid conseguentiꝰ quã ut ipse
ineffabilit̾ ꝯmunionẽ demonstrat ambors:
quid conuenientiꝰ quã ut ille ꝓpͥe dicat᷑ ca¬
ritas qui sp̾s ẽ cõmunis ambob: hoc enĩ
sanius credit᷑ uł intelligit᷑ ut ñ solus sp̃s

Expanded text:
se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipsum det sicut deus. non enim dici potest non esse suae potestatis de quo dictum est: spiritus ubi uult spirat; et apud operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. non est illis condicio dati et illa quae ex deo est et in nobis id agit, ut in deo maneamus et ipse in nobis. et hoc inde cognoscimus, quia de spiritu suo dedit nobis; ipse spiritus est deus caritas. deinde si in donis dei nihil maius est caritate et nullum est maius donum dei quam spiritus sanctus, quid consequentius, quam ut ipse ineffabiliter communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim sanius
Abbreviated transcription (Latin):
gum dare uoluisse pecuniã: ut ab eis acciꝑet
potestatẽ qua ꝑ impositionẽ manꝰ eiꝰ daretur
sp̃s sc̃s. Ci petrus idem peciina inquit tua
tecũ sit inꝑditionẽ: quia donũ dei estimasti
te pecunia posside. Et alio eiꝰdem libri loco.
cũ petrꝰ cornelio ⁊ eis quicũ illo fuerant log̃
huc loquente pet u̾ba hȩc: cecidit sp̃s sc̃s sr̃¬
om̃s qui audiebant u̾bum. & obstupuer̃t
quiex cͥcuncisione fideles simul cũpetͦ ue¬
nerant: qr ⁊ innationes donuĩ sp̃s sc̃ĩ effusũ
ẽ. Audiebant enĩ illos loquentes linguis.
& magnisicantes dm̃. De quo facto suo. qd̾
incͥcuncisos baptizau̾at. qi pͥusqͣm baptiza¬
rent᷑. ut noctum q̃stionis huiꝰ auferret in
eos uenerat fp̃s sẽs. cũ petrus pꝰea redłet ra¬
tionẽ fr̃ib qui erant ierosoluis ⁊ hacre au¬
dita mouebant᷑: ait post cet̾a. Cũ cepissem
autẽ loqui ad illos: cecidit sp̃s sc̃s in illos.
sic̃ ⁊ innos in initio. Memoratꝰ sum uerbi

Expanded text:
 dare voluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem, qua per impositionem manus ejus daretur Spiritus sanctus. Cui Petrus idem: Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei aestimasti te per pecunias possidere . Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum eo fuerant loquehuc loquente Petro verba haec, cecidit Spiritus somnes, qui audiebant uerbum, et obstipuerunt qui ex circumcisione fideles simul cum Petro uenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus, qui erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit spiritus sanctus in illos, sicut et in nos initio. memoratusque sum uerbi
Abbreviated transcription (Latin):
pret᷑ psalmos. et multis aliis exẽplis doc̾i
ta uitanda sit longitudo sermonis. hoc
io̾ dixi: ne qͥsꝙͣ ꝓpt̾ea nos in cõuenient᷑ ex¬
istimet caritatẽ appellare sp̃m scm̃ qr &
gͦ unicũ dei ubũ ꝓpͥe uocamꝰ noĩe sapi¬
entie. cũ sit uniu̾salit̾ ⁊ sp̃s sc̃s. & pat̾¬

Expanded text:
praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri si in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare spiritum sanctuergo unicum dei uerbum proprie uocamus nomine sapientiae, cum sit uniuersaliter spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ueritas ñ pot̾. Nouit itaq omĩa ds
pat̾ in se ipso. nouit infilio.s in seipso
tanꝗͣ seipsum. infilio tanqͣm u̾bũ suũ
qd ẽ. de his õĩb quȩ sunt inipso. oĩa fimi¬
ut̾ nouit ⁊ filiꝰ. in se scilicet tanqͣm ea q̃
nata st̃ de his quȩ pat̾ nouit inseipso.
In patͤ autẽ tanq. ea de quib nota sunt
quȩ ipse filiꝰ nouit inseipso. sciunt gͦ
aut singłatim. uelut alt̾nante cõspectu
hinc illuc ⁊ nde huc: & rursus inde uł
iñ in aliud atq aliud. ut aliqͣ uidere
ñ possit nͥ uidens alia: s ut dixi sumil
ĩa uidet. quor nullũ ẽ qd̃ ñ semꝑuidet:
erbum autẽ nr̃m illud qd̾ non
ht̃ sonũ. neq cogitationẽ som. sed
nulliꝰ lingue ẽ. atq inde utcunq simi¬
cunq illi simile. qͣntam sit etiã dissimil.
sic̾ a nob̾ dici potuerit ñ pigeat intueri
Nunqͥd u̾bum nr̃m de sola scientia nr̃anas.¬
cit᷑: Nonne multa diñs etiã quȩ nescimus:

Expanded text:
est veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est non habet sonum neque cogitationem soni, sed nullius linguae est; atque inde utcumque simicumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intueriNumquid verbum nostrum de sola scientia nostra nascitur? Nonne multa dicimus etiam quae nescimus?
Abbreviated transcription (Latin):
ti qui credid̾ant. linguis õium gentiũ
loquebant᷑. Nec moueat qd̃ ait. dona ñ
donũ. Id enĩtestimoniũ de psalmo posu¬
it. ħ autẽ inpsalmo ita legr̾. Ascendisti in
altũ captiuasti captiuitatẽ. accepisti do¬
na in hõib. Sic enĩ plures codices hñt.¬
& maxime greci ⁊ ex ebreo sic int̾preta¬

Expanded text:
ti qui crediderunt linguis omnium gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codices habent, maxime graeci, et ex hebraeo sic int
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ẽ. ꝯmunis ambob. id uocat᷑ ipse ꝓpͥe qd̃
ambo ꝯmunit̃. Alioquin si in illa trinita
patris. uerum etiã sp̃s scĩ filiꝰ inuenit᷑. Ita
enĩ locis innum̾abilib dr̃ ⁊ legit᷑ filius
unigenitꝰ dei patͥs: ut tñ ⁊ illud uerũ sit
qͥ apls ait des patre. Queruit nos dle¬

Expanded text:
im est communis ambobus, id uocatur ipse proprie quod ambo communiter. alioquin si in illa trinitatpatris uerum etiam spiritus sancti filius inuenitur. ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur filius unigenitus dei patris, ut tamen et illud uerum sit quod apostolus ait de deo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ caput m̃bris suis: acceꝑit in hõib iõe
ipse utiq in m̃bris suis. ꝓpt̃ quȩ m̃bra
sua clamauit de cȩlo. Saule saule qͥd
me ꝑseq̃ris: et de quib m̃bris suisait.
Qũ uni ex minimis meis fecistis. mͥ feci
alia: q̃us ipsũ donũ a qͦciuiq ꝓpria

Expanded text:
quam caput membris suis; accepit in hominibus idem ipse, utique in membris suis, propter quae membra sua clamauit de caelo: Saule, Saule, quid me persequeris? et de quibus membris suis ait: quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecisalia, quamvis ipsum donum a quo unicuique propria
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ possumꝰ querere utrũiam ꝓcesserat
st̾ temꝑa. sic̃ potuimꝰ querere uͥ inuenimus
temꝑa uoluntatẽ pͥus de humana m̃te ꝓced̾ẽ.
ut querat᷑ qd̾ inuentũ ꝓles uocet᷑. qua iã par¬
ta seu genita uoluntas illa ꝑficit. eo fine re¬
qͥescens ut qui fuerat appetitꝰ q̃rentis. sit amor
fruentis: qui iã de utͦq .i. de gignente m̃te
& de genita notione. tanꝗ̃ de parente ac ꝓle
ꝓcedat: Non possunt autẽ prorsus ista ibiã¬
ri. uͥ iucħ ex temꝑe inchoat᷑: ut consequẽti
ꝑficiat᷑ in temꝑe. Quappt̃ qui pot̃ intelligere
sñ temꝑe gn̾ationẽ filii de patre: intelligat

Expanded text:
ergo possumus quaerere utrum jam processerat sunt tempora: sicut potuimus quaerere ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeratur quod inventum proles vocetur, qua jam parta seu genita voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis, qui jam de utroque, id est de gignente mente, et de genita notione tanquam de parente ac prole procedat? Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter qui potest intelligere s