comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si si non hro uł
legatarius. s ali¬
us examicis cura¬
uit eum restitui.
⁊ ei fideicomissuz
pr̃ari. ¶Si tibiet
rostumo tuo uel
alieno hroitatem
restituere quis ro

Expanded text:
 si non heres uel legatarius, sed alius ex amicis curauit eum restitui, et ei fideicommissum praestari. Si tibi et postumo suo uel alieno hereditatem restituere quis rog
Abbreviated transcription (Latin):
testõ canisset. stich¬
niuexhis prediis ĩ
que translatus est
sse recedere. nec ur¬
orem posse stichuz
excansa fidei comi
ssi petere. ¶ Matri
sue hrdierparte ĩ¬
stitute. quatuor le¬
eius comisit. utex

Expanded text:
to eavisset, Stichum his praediis in quae translatus est, m cedere nec uxorem posse Stichum ex fideicommissi causa petere. Matri suae heredi ex parte institutae quattuor preius commisit, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃tas adimitur.
legata ẜuis relicta
num ticio legaue¬
rat cum umi uersa
possessio plurium
p̃dioꝵ. subappella¬
cione fundi meui¬
ani. racionib dem¬
onstraretur. i. ñ
udericetera p̃dia
legato uoluissede
cunia distingu̾et᷑¬

Expanded text:
libertas adimitur, legata seruis relicta num Titio legauerat, cum uniuersa possessio plurium praediorum sub appellatione fundi Maeuiani rationibus demonstraretur. respondi non uideri cetera praedia legato uoluisse decunia distingue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fideiems comisit.
bras auriquas testõ
sempronie alupne
mee reliqui. casda¬
ri uolo menio. causi¬
onib int̾positis. ut
ex ea suma eitez sem

Expanded text:
 fidei eius commisit bras auri, quas testamento Semproniae alumnae meae reliqui, eas dari uolo Maeuio cautionibus interpositis, ut ex ea summa eidem Sem
Abbreviated transcription (Latin):
cio fideicõmissũ rel¬
ictum ẽ. sialienas s
fundum. s ab hrde eiꝰ
legatus ẽ. hrs igitur.
adempcio ualet ue
adimnt. non ualet
adempcio nec inci¬
atur iegatum Ncu¬
tiqui ꝓprietate fun
di legat. Iter adime¬
to. legatum ñ mimu¬
iit. ¶ Siduob ticiis se¬
paratim iegauerit.
et uniademit. nec
adppareat cui adẽp¬
cum fuerit utriq ie¬
gatum debetur. ꝙ̃ad¬
modu et indando
sinon appareat cui
datum sit. dicimus
utriq legatum. Si
ticio fundus pureer¬
cemqsubcondicioe
iegatus sit. dem̃pos¬
tea ademptussit sic
ticio fundu quẽ sub
ꝯdicione legaui hr̃s
meus ne dato.ex nu

Expanded text:
io fideicommissum relictum est, si alienasset fundum, sed ab herede ei legatum est. heres igitur ademptio ualet, ueadimat, non ualet ademptio ne‹c› uitiatur legatum: sicuti qui proprietatem fudi legat, iter adimendo legatum non minuit. Si duobus Titiis separatim legaverit et uni ademerit nec appareat, cui ademptum sit, utrique legatum debetur, quemadmodum et in dando, si non appareat cui datum sit, dicemus neutri legatum. Si Titio fundus pure eisub condicione legatus sit, deinde postea ademptum sit sic: 'Titio fundum, quem sub condicione legaui, heres meus ne dato', ex n
Abbreviated transcription (Latin):
fcm̃ pecunia ade¬
hrdib patrisag¬
ere possit.1.si pro¬
etrahere legatis
uł adimere sim
am numeratam
legatu sit.ꝓem¬
ptumẽ. eũuero
res corpales int̾¬
uenient. ⁊ script̾a¬

Expanded text:
um pecuniam a deheredibus patris agere possit. rDetrahere legatis uel adicere, si iam numeratam legatum sit, promptum est: cum uero res corporales interuenient, et script
Abbreviated transcription (Latin):
subtilitate utriq o
obligatum uideri hr
mittitur. sempronio
iegatum accipit. ⁊ nõ
ticii hrdes. Ssiante
diem legaticedenter
cecesserit cicius. soli
sempronio debetur.
legatum ¶dem dicen¬
dumest.⁊ fideicõmis¬
sa broitate puero da¬
ta. aut siante restutu¬
tam decessisset. matri
eius relictant sipuer
antediem legaticedẽ¬
tem decessisset. matri
debeatur.si postea ad
pupilli hrdes fideicõ¬
missũ cransmittatur.
ut potere ip̃a mora sõ¬
secuta S ⁊cumquis
ita legasset. hro meo
ticiodato. Si nondede¬
rit. sempromodato.
ita demu sempromo
debetur. sidies eius
inpsonatiqi nonces¬
alienauerit. hrs me¬

Expanded text:
suptilitatem utrique obligatum uideri hermlegatum accipit, et non Titii heredes. sed si ante diem legati cedentem decesserit Titius, soli Sempronio debetur legatum. Idem dicendum est et fideicommissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pupilli heredes fideicommissum transmittatur utpote re ipsa mora subsecuta. Sed et cum quis ita legasset: "heres meus Titio dato: si non dederit, Sempronio dato", ita demum Sempronio debetur, si dies eius in persona Titii non cesa legaverit: "heres me
Abbreviated transcription (Latin):
tos filie iegauit. pos¬
teaquedam ex manci¬
piis ortorũ uxorito¬
nauit.sineconacioes¬
testõ confirmauit. si¬
ue non ꝯfirmauit.po¬
sterior uoluntas. fili¬
elegato pociorerit. S
⁊ si nonualet donatõ
tũ minuisse fiue lega¬
tum pater inpelligit᷑
dit. mor alteri prari
aduersus debitorem
accionemadeu fine
mandauit. quo p̃diũ
fuerat copatum. cum
prea p̾dio distrac tor¬

Expanded text:
tos filiae legauit: postea quaedam ex mancipiis hortorum uxori donauit. siue donationes confirmauit siue non confirmauit, posterior uoluntas filiae legato potior erit: sed etsi non ualeat donatio, tamen minuisse filiae legatum pater intellegiturdit: mox alteri praestari aduersus debitorem actiones ad eum finem mandauit, quo praedium fuerat comparatum. cum postea praedio distracto
Abbreviated transcription (Latin):
um ẜuus legatus a
cestatore.⁊ auenatus
rursus redemptus
sit atestatore. non de¬
betur legatario.op¬
cione. Sane si ꝓbet
legatarius nouam
noluntatem testa¬
toris. nonsubio¬
uebitur. Idez

Expanded text:
um seruus legatus a testatore et alienatus rursus redemptus sit a testatore, non debetur legatario opmali. sane si probet legatarius nouam uoluntatem testatoris, non submouebitur. 16 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
tolegato ⁊ abienatoad¬
iniatur lib̃tas. quãuis
alieno mutiliter adi
ademptorez non per
qr possit redimi sicut
dacio cumineni cõ¬
fertur. qui testĩ faci¬
endicempore fuerit
testatoris. ce inde ali¬
enatocodicur lib̾tas
datur. Q uidergo. si
eumque liberum ẽẽ
quis nisserat. manu¬
miserat unuis. temde

Expanded text:
to legato, et alienato adimatur libertas, quamuis alieno inutiliter adimd emptorem non peruquia possit redimi, sicut datio, cum in eum confertur, qui testamenti faciendi tempore fuit testatoris, deinde alienato codicillis libertas datur. Quid ergo, si eum, quem liberum esse quis iusserat, manumiserat uiuus, de
Abbreviated transcription (Latin):
cio s asscribitur. nõ
põt adimi s ꝙ datur.
S melius est sensui
mag̾ quam uerba.
amplecti. et condic¬
iones sicut sscribi.
ita eciam adimi pos¬
se. ¶Cum ticio cent¬
um testõ iegasset. et
eitem codicur italeg
xat. necam plius hĩs
petiturum. ¶Noso¬
lum añt legata s et
ficerꝯ missa admii
possunt. ⁊ quidez mi¬
da uoluntate. Unde
ssum non debeatu:
⁊ siquidem capitales
uelgranes inimiciti¬
gato tractamus. do

Expanded text:
autem adscribitur, non potest adimi, sed quod datur. sed melius est sensum magis quam uerba amplecti et condiciones sicut adscribi, ita et adimi posse. Cum Titio centum testamento legasset et eidem codicillis ita legaxat nec amplius heres petiturum. Non solum autem legata, sed et fideicommissa adimi possunt et quidem nuda uoluntate. unde ssum non debeatur: et si quidem capitales uel grauissimae inimicitigato tractamus do
Abbreviated transcription (Latin):
tenegabuntur s lega
teadepecuma cõmo¬
rum possissionẽ cõ¬
parauit. Nichilomiꝰ
frates ⁊coheretes sor

Expanded text:
denegabuntur, sed legattea de pecunia commodorum possessionem paravit. nihilo minus fratres et coheredes sor
Abbreviated transcription (Latin):
rint. ⁊ penituit cesta¬
torem prioris offen¬
se. legatum uł fidei¬
comissum relictum
red integratur.am¬
bulatoria enim uol
untas ẽ defucti. us¬
que ad uite supprem¬
um exitum Gains.¬
ferriueluti hoc mo.
ꝙticio legaurid seio
dolego. queres inꝑ
sonaticii tacitam ad
psona inpsonam tr¬
ansferturant ab eo
quidare iissus ẽ trã¬
fertur. ut alius det..
aut cumres predatur
aut profundo .x.aurei
aut quod pure datu
est. transfertur sub
condictõne. S si id
ꝙ aticio dediamenio
demquamuis eeso¬
leant duo enisdez rei
debitores uerius est.
hoc cauademptum
ẽẽ legatum. Nam cu
dico ꝙ ticium daredã¬
pnaui.seius dampn¬
atus estodare uideor

Expanded text:
runt et paenituit testatorem prioris offensae, legatum vel fideicommissum relictum redintegratur: ambulatoria enim est voluntas defuncti usque ad vitae supremum exitum. Gaiusferri, ueluti hoc modo: 'quod Titio legaui, id Seio do lego': quae res in personam Titii tacitam adepersona in personam transfertur: aut ab eo qui dare iussus est transfertur, ut alius det: aut cum res pro re datur, ut pro fundo decem aurei: aut quod pure datum est, transfertur sub condicione.Sed si id, quod a Titio dedi, a Maeuio dem, quamuis soleant esse duo eiusdem rei debitores, tamen uerius est hoc casu ademptum esse legatum: nam cum dico: 'quod Titium dare damnaui, Seius damnas esto dare', uideor
Abbreviated transcription (Latin):
uod si alii legetur
subcondictõne ꝙ alii
puredatumest. no
plene ressess um ẽe¬
uicetur. aprimo. set
ceterum si hoc aĩo fue
o putauerit dicendũ¬

Expanded text:
uod si alii legetur sub condicione, quod alii pure datum est, non plene recessum uidetur a primo, sed ceterum si hoc animo fueo putauerit, dicend
Abbreviated transcription (Latin):
es. deinte eantem
te sit excafideiomi¬
ssiengere. ut fider¬
cõmissum ñ prares.
⁊ magis posteriorẽ
scripturam testam̃¬
ti placuit spectari.
test̾ilegatum acce¬
perat.⁊ ingrat pr¬
ea eademicriptura
atestacore appeslatꝯ
est cõmutate nolunta¬
tate. ac tõne extestõ¬

Expanded text:
es, deinde eandem te sit ex causa fideicommissi eligere, ut fideicommissum non praestes. et magis posteriorem scripturam testamenti placuit spectari.menti legatum acceperat et ingratus postea eadem scriptura a testatore appellatus est, commutata uoluntate actionem ex test
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ẽopiarsi eĩornandi saituari¬
um aũt cuendi.⁊ custodiendi.
fundimagis ꝙ̃ colendi causa¬
paratum ee asinũ machinariu
legatum uideri. Itemones que

Expanded text:
ait: topiarium enim ornandi, saltuarium autem tuendi et custodiendi fundi magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum uideri: item oues, quae
Abbreviated transcription (Latin):
lam est. succurrendu tñ leg
cessabit ita stipło quia nec
solet fiscus satisdare.¶ Qui
minore ꝑtem hroitatis pos¬
sidet. cumex maiore ꝑte ħrs
sit. si quidem ip̃o iure minu¬
atur portio y̾rditatis. securi
gariis.qua exqua hrsest Si
apud eos integrum mane¬
he at hrditatis. et caurrint
iegatoꝵ nomine uidentur
honerariq ip̃o iure pro ea
ꝑte legata debent. proqua
hrdes sint. S eĩ cquissimũ
ẽ. non maiorem ptem iega¬
taruis soluerequam cuiꝯ ha¬
uent emonimentur.hoc au¬
tem euenit cumhrditas ꝓ
anqua ꝑte extrebeiuano re¬
ostituitur. nam ꝓrata exhon¬
erãdi sunt prdes eius ꝑtis
nõie cuius emolumentum
sibi ablatum est. ¶ Siqui ẽi

Expanded text:
lam est: succurrendum tamen lecessabit ista stipulatio, quia nec solet fiscus satisdare.Qui minorem partem hereditatis possidet, cum ex maiore parte heres sit, si quidem ipso iure minuatur portio hereditatis, securiogatariis, quam ex qua heres est: si apud eos integrum manehabeant hereditatis et cauerint legatorum nomine, uidentur onerari, quia ipso iure pro ea parte legata debent, pro qua heredes sint. sed enim aequissimum est non maiorem partem legatariis soluere, quam cuius habent emolumentum. hoc autem euenit, cum hereditas pro aliqua parte ex Trebelliano restituitur: nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nomine, cuius emolumentum sibi ablatum est.Si ei, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sidies aut conditio iegati¬
uł fidei ꝯmissi petionem ac¬
tionem uedisferre dicatur
et ĩo satisdatio desideretur.
yrs aũt ꝑcalumpnia postu¬
uiri ꝯtendat et renctum neg¬
et. non auter audiendus er

Expanded text:
.Si dies aut condicio legati fidei commissi petitionem actionemue differre dicatur et ideo satisdatio desideretur, heres autem per calumniam postulari contendat et relictum neget, non aliter audiendus er
Abbreviated transcription (Latin):
ta prarioportet. licet dies
ditatemꝰ ꝯditio legatiexti¬
terit. sabinꝯ ait fideuisor¬
es michiteneri. quiaom¬
nimodo darioꝑtet iegatũ¬
missis ꝓcurator urꝗs alius
meo nõie cauerit. ꝑ in mi¬
chi pretoraccomõdat int̾¬
dictum. quo inbeantur di¬
scedere iegatarii de possone
icet᷑ ut non pet atur cautõ¬
iegatoꝵ. conditio test̾o scri¬
pta fuerit non uidetur cõ¬

Expanded text:
tari oportet, licet dies hereditatem condicio legati extiterit, Sabinus ait fideiussores mihi teneri, quia omnimodo dari oportet legatucurator uel quis alius meo nomine caueri‹t›, perinde mihi praetor accommodat interdictum, quo iubeantur discedere legatarii posseicet, ut non petatur cautio, condicio testamento scripta fuerit, non uidetur co
Abbreviated transcription (Latin):
tũ exceptione patrem uldo¬
minur snomoueremꝰ. si exi¬
stentis condcois tp̃r non ha¬
gatocautiminam si existentiꝰ
conditionis tp̃rsm uiris sũt.
nõerit cantum. Pau̾r¬

Expanded text:
n exception‹e› patrem uel dominum submoueremus, si existentis condicionis tempore non hag›ato cautum: nam si existentis condicionis tempore sui iuris sunt, non erit cautum.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ exca fiderꝯ sit apud quem
hrditas nec iegatoꝵ satisdat.
in possonem. idusus eñ lega¬
tarius mittitur. Pap̾.
erat extitit. fideiussores inte¬
pctebãtur. cum appellasset ca
nem debere. recte placirit pri¬
tõnis dies moraret᷑ fĩdebuit.
caonnicti pꝰ uictoriam dilata pe
eum possessione ẽe transferẽ¬
ñ dam rescripsit. cum̾ alia sit e¬
dicti ꝯdcõ. nõ eĩ exigitur ueg¬
ꝑpretoremant p̾side indu¬
citur. S pretor quidem in
oĩum rerum possõnem que
incatisa hrditaria ꝑmanẽt.

Expanded text:
ideicommissi sit apud aliquem hereditas ne‹c› legatorum satis‹dat›, in possessionem aduersus eum legatarius mittitur. 5 Papierat, extitit: fideiussores intepetebantur, cum appellasset, canem debere. recte placuit priionis dies moraretur, fieri debuit, amitti post victoriam dilata peteum possessionem esse transferendam rescripsit, cum alia sit edicti condicio? non enim exigitur a legper praetorem aut praesidem inducitur. sed praetor quidem in omnium rerum possessione, quae in causa hereditaria permanent
Abbreviated transcription (Latin):
ter ꝓbatum est nirumronũ
abutraq ꝑte engendum.
apud que ut̾ sequestre fru¬
crus de ponantur quiq nti¬
les accões apretore datas. ex¬
cerceat. possõ añt ex rescripto
supra relato. non aliterad
fertur. quam si cauerit tãn¬
et si maxime. ad u̾sarius nõ
ꝓpter in opiam. s ꝑcontuti¬

Expanded text:
ter probatum est uirum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem ut sequestrem fructus deponantur quique utiles actiones a praetore datas exerceat. possessio autem ex rescripto supra relato non aliter ad fertur, quam si cauerit, tame‹t›si maxime aduersarius non per inopiam, sed per contu
Abbreviated transcription (Latin):
I peminnors dare dãpnatus
it uł fundune et si non dedis¬
set .x. ego. iccepi. et penum
legat.imi et translatam ẽẽ in
.x. si noluerit penum yrs da¬
re. et tẽ pecimiam ceberrcum
int̾pellatus fundum non de¬
nisi fundum deberi namq
dederit.c. dato. sub condici o¬
ne fundilegatum aocptum
piñt. Q noꝵ quia condicio in¬
uo legatario nonextiterit. for¬
te qr interpenatꝯhrs non sit.
eueniret. ut ademptio nich
egerit fundiq iegatum du¬
raueuerit. plane si sic iegatu¬

Expanded text:
i penum heres dare damnatus sit uel fundum et, si non dedisset, decem, ego acc‹e›pi et penum legatam et translatam esse in decem, si noluerit penum heres dare, et tunc pecuniam deberi, cum interpellat‹u›s fundum non denisi fundum deberi. namqudederit, centum dato", sub condicione fundi legatum ademptum perint. quorum quia condicio vivo legatario non exstiterit, forte quia interpellatus heres non sit, evenit, ut ademptio nihil egerit fundique legatum dura
Abbreviated transcription (Latin):
iegetin. enuatio pluriũ reꝵ di¬
suttio modo conprehensa ui¬
ura legata non fecit nec au¬
dapprobari poterit. si pure fu¬
ndnmaiterum uel alterum
subꝯditione legauerit nam
pentente conditone. nõ erit
electio. nec si moriatur ad hr¬
dem transisse. ieg atu̾mindbi¬
tur. ¶ħrs m̃s titio dato ꝙy mi¬
ditor ad presens debitum ue¬
rbaretulit quia nichueite
ceret. nullius momenti ie¬
gatum erit. Q uod si uerbo
debiti naturaiem obligatio¬
nem futuramq solutionem¬
cogitauerit. interi nichil ticiꝰ
pet̾et quasi tacite condit̾o inẜ¬
ta sit. non secus ac siita dixis¬
set titio dato quod pupilius
soluerit: uł si egassent quod
arethusa natum erit uelfruc¬
tus qui in ilofundo nascent᷑
ptus edatur. ftucrus ꝓuenia¬
nt. pecunam pupillus ex so¬
uiat.m̃rs legatarii peticione
nt namq dͦies iegati cuiꝯdco
non ascribitur quamius exir¬
insecus expectanda sit cedit.
ea non uideri ꝯ dco̾e additam

Expanded text:
legetur, enumeratio plurium rerum disiunctiuo modo comprehensa plura legata non facit. nec aliud probari poterit, si pure fundum alterum uel alterum sub condicione legauerit: nam pendente condicione non erit electio ne‹c›, si mor‹i›atur, ad heredem transisse legatum uidebitur. 'Heres meus Titio dato quod mi‹d›itor ad praesens debitum uerba rettulit, quia nihil ‹S›eius debet, nullius momenti legatum erit: quod si uerbo debiti naturalem obligationem et futuram solutionemgitauit, interim nihil ‹Ti›tius petet, quasi tacite condicio inserta sit, non secus ac si ita dixisset: 'Titio dato, quod pupillus soluerit' uel si legasset 'quod ex Arethusa natum erit' uel 'fructus, qui in illo fundo nascenturpartus edatur, fructus perueniant, pecuniam pupillus exsoluat, heres legatarii petitionem habet: namque dies legati cui condicio non adscribitur, quamuis extrinsecus exspectanda sit, cedit.tea.' non uideri condicionem additam,
Abbreviated transcription (Latin):
trientes usuras eius sine ꝑ
ciperet alũpnis. ac post eam
souiende prestituta uideri
non pure fideiꝯ. relictos con¬
qm recuniam daristiplari

Expanded text:
trientes usuras eius summae perciperet alumnus ac post eam soluendae praestitutam uideri, non pure fideicommisso relicto conqui pecuniam dari stipulari
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ħt eĩ inse eandem.
dicionẽ similem supiori.¬
¶Hec ubaquisquis michi
hrserit. idem ĩpnberi fili
ohrs esto. hunc hñt sen¬
sum. ut ei ñ oĩs ꝗ patri hr̃s
extitit. s isqui extestõ he¬
res exstiterit substitutꝰ¬

Expanded text:
et enim in se eandem condicionem similem superiori.Haec uerba: 'quisquis mihi heres erit, idem impuberi filio heres esto' hunc habent sensum, ut non omnis qui patri heres exstitit, sed is qui ex testamento heres exstitit substitut
Abbreviated transcription (Latin):
inscituit. bonoꝵ filii te
dimidiu. Ceteros patͥs
hrdes coĩt᷑ dimidiũ ita he¬
re. ut unus semis ma¬
ssis ꝓhis Parteb inter
hrtes patnos dunsio fi

Expanded text:
instituit, bonorum filii te dimidium, ceteros patris heredes communiter dimidium ita habere, ut unus semis apssis pro his partibus inter heredes paternos diuisio fi
Abbreviated transcription (Latin):
maltero duplexeẽt substi¬
tutõ maltero sola malgari
it. ut sipudes h̃is ñ exstite¬
rit. upubos ei substituat.
Soiãt ĩputes hr̃s exstiterit.
et intra pnbertatẽ decesser¬
it. putes frat̾ inporcione
cohdis substituatur. que
casu inutrũq euentũ so¬
stitutꝰ uicebitur. Nesin
ulgari modo ĩpuberiqno¬
q sb̾stituituͣt uolũtatis
milgari tm̃ mõ substitu¬
inteiligitur. si uoluntas

Expanded text:
altero duplex esset substitutio, in altero sola uulgarisit, ut, si pubes heres non exstiterit, impubes ei substituatur, si autem impubes heres exstiterit et intra puber tatem decesserit, pubes frater in portionem coheredis substituatur: quo casu in utrumque euentum substitutus uidebitur, ne, si uulgari modo impuberi quoque substituat, uoluntatislgari tantummodo subsituintellegitur, si uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
micħ ex supra scriptis
hrs erit. deinde quid.am
ex illis postꝙ̃ h̾rdes ex¬
stiterint patri. obierĩt.
soli suꝑstites ex sb̃stitu¬
tiõe hrdes existent ꝓra
tutr.s̃. nec quicꝙͣ ualeb¬
it. exꝑsona defunctoꝵ¬

Expanded text:
mihi ex supra scriptis heres erit', deinde quidam ex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt, soli superstites ex substitutione heredes existent pro tuti sint, nec quicquam ualebit ex persona defunctor
Abbreviated transcription (Latin):
¶S siquis ita fuerit cestatus
si filio mens intra qͣrtum .x.
amũ decesserit: seius ħrs esto¬
et indeinde filiꝯ hrs esto.ua¬
let substitucio. licet ꝯuersasc̾¬
esto. Scdo quitem gradu. se¬
ius scriptꝰ ẽ hrs. et si filiꝯ hrs
non ex titerit. ꝓculdubio se
dus recte nidetur. Ut nõ or¬
do scripture. s ordo successio¬
nis specretius q uod igituri
dictum ẽ. singulis nberorũ
substituere licere Ideo adiec¬
tum ẽ. ut declararetur. non
ẽẽ affilii testõ incipiendu
impuberis. Dodester.¬
substituerit. quis quis mͣ
substitucone scriptos tm̃ n¬
moto ad hrditate admitti
marci .⁊s. ⁊stitucione ut
cu pater inpuberifilio
inalterũ casũsubstitnssera
ĩutrũq cañ substituisse ĩ

Expanded text:
uerit testatus: 'si filius meus intra quartum decimum annum decesserit, Seius heres esto', deinde: 'filius heres esto', ualet substitutio, licet conuersa scriesto', secundo quidem gradu Seius scriptus est heres et, si filius heres non exstiterit, procul dubio Seidus recte uidetur, ut non ordo scripturae, sed ordo successionis spectetur. Quod igitur dictum est singulis liberorum substituere licere, ideo adiectum est, ut declaretur non esse a filii testamento incipiendum impuberis. 3 Modestinsubstituerit: 'quisquis mihsubstitutionem scriptos tantummodo ad hereditatem admitti:Marci et Ueri constitutione, ut, cum pater impuberi filio in alterum casum substituisset, in utrumque casum substit
Abbreviated transcription (Latin):
tractum ẽẽ uidetur. Nam si
pat̾ duos filios ĩpuberes h̾re¬
des instituat. eosq in uicẽ
substituat. in utrĩiq casũ
recipcam substitõ ne cfac¬
tam udexi.diuus pius
stituit. ¶ S sialterpubes
ĩuice substituo sibi fuerĩt
substitutrã uulgarẽ tĩmͦ¬

Expanded text:
tractum esse uidetur: nam si pater duos filios impuberes heredes instituat eosque inuicem substituat, in utrumque casum reciprocam substitutionem factam uideri diuus Pius constituit.Sed si alter pubes, inuicem substituo' sibi fuerint substituti, in uulgarem t
Abbreviated transcription (Latin):
tis causa fuerit restitumm.
puto ꝓficere scd̃is tabulis.
ut pretor utiles acciones de¬
cernat substitutis. ¶Orius
aũt quis debet sibierede scri¬
bere. deinde filio substitue¬
re. et non conutere ordiez
scripture. Et hoc iuł putat
pͥus sͥ debere. temide filio hrd̃
scribere. Ceterumsiante filio
deinde sibi testmn faciat. ñ ua

Expanded text:
tis causa fuerit restitutus, puto proficere secundis tabulis, ut praetor utiles actiones decernat substituto.Prius autem sibi quis debet heredem scribere, deinde filio substituere et non conuertere ordinem scripturae: et hoc Iulianus putat prius sibi debere, deinde filio heredem scribere: ceterum si ante filio, deinde sibi testamentum faciat, non ua
Abbreviated transcription (Latin):
tineis põt. si hrdes instituti
sunt. uł exhrdati. Ita em̃ ꝑ
legem uelleiam succedento ei¬
non rupunt cestm̃. Nanfi
principale ruptum sit tes ẜ¬
tam̃tu. et pupillare euami
terit ei substituere simodo
eũ in locũ nepotis adopta¬
uerit. uł arrogauerit. filio
precedente. ¶Qusꝗs aut ĩ¬
puberi cesti. a facit. sibi quor
debet facere. Ceterũsoli filio
non poterit nisi forte mles
sit. Ad eo aũt nisi sibiquoq
fecerit non ualet. ut insi adi¬
ta quoq patris hroitas sit.
pnpillare testm̃ euanescat.
¶Plane si omissa cã prinçipa¬
lis :es i ab intestato posside¬
atur hrtitas. dicendum est.
⁊ prwillo substitutu ẜuan¬
dum ¶Int̾dum ⁊ pupisla¬
ris testĩ causa. pellem uh̃r

Expanded text:
des instituti sint uel exheredati: ita enim post legem Uelleam succedendo non rumpunt testamentum: nam si principale ruptum sit testamentum, et pupillare euanuiterit ei substituere, si modo eum in locum nepotis adoptauerit uel adrogauerit filio praecedente.Quisquis autem impuberi testamentum facit, sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte miles sit. adeo autem, nisi sibi quoque fecerit, non ualet, ut, nisi adita quoque patris hereditas sit, pupillare testamentum euanescat. plane si omissa causa principalis testamenti ab intestato possideatur hereditas, dicendum est et pupillo substitutum seruandum: Interdum etiam pupillaris testamenti causa compellendu
Abbreviated transcription (Latin):
fex ¶ Siuberi patroni ex m¬
equalib ꝑrib eẽnt instituti
utrum ꝓ ꝑte dimidia an pro
põte fuerint libi an uero em¬
ancipati. S sim adoptõne
datum hrdem scripẜit Patͦ¬
nꝯ. mag̾ est ut oꝑe ei debean¬
rauerit nõtꝯ oꝑas sedaturũ
sit. petatur. ꝙ ꝯtingit. si ulut
ip̃is patronis uiretur. uel
repromitatur. uel ꝯmuni
eoꝵ ẜuo. uł cum plures trce̾¬

Expanded text:
liberi patroni ex iliberi patroni ex inaequalibus partibus essent instituti, utrum pro parte dimidia an pro potestate fuerint liberi an uero emancipati. Sed si in adoptionem datum heredem scripserit patronus, magis est, ut operae ei debeanrauerit libertus operas se daturum, sit, petatur. quod contingit, si uel ipsis patronis iuretur uel promittatur uel communi eorum seruo uel complures
Abbreviated transcription (Latin):
tur ħ ita aristo scripsit cuius
onis placet dabitur ⁊ niuo
g̾ altero patrono. ¶p̃
in pecunie p̃statõne ꝯsistũt.
ad ħrdem transeunt officia¬
les uero non transennt. d̾.¬
t uiris nirandi obugatio
qui iure.⁊ ubtatis cã iura¬
re plane queritur si quis li¬
bto suo leganit. si filio suo
iurauerit se decem.oparu
nõie pr̾at̾u. an obligetur i¬
nirando.⁊ celsus inbenciꝰ
obligari enmart. Puiq re¬
ferte. quam obcãm de opis
ubtꝰ iurauerit. ⁊ ego celso
idqinesco. Iurare añt. deb
autẽ deb. opas donu munꝰ
se praturuz. opas quales cz
que moto ꝓbe iure licito
imponũtur. ¶ Rescriptũ eꝰ
adiuo aoriano. et de incep̾
cessare o paꝵ ꝑ secutõnem
aduersꝯ eum qui excã fid̾i
bitur ⁊ in inpuberez cum̃
adoleuerit oꝑaꝵ accõset
int̾oum ⁊ quam diu im¬
pubes ẽ. nam huiꝯ quoꝙ
est minist̾ium. si forte uł
ubrariꝰ. uel nom̃culator
uł calculatoꝵ sit. uł instri¬
o. uł alt̾iꝰ uoluptatis arti¬

Expanded text:
 ita Aristo scripsit, cuiusonis placet. dabitur igitur et uiuo altero patrono. 5 Ulin pecuniae, praestatione consistunt, ad heredem transeunt, officiales uero non transeunt. t iurisiurandi obligatio qui iuret et libertatis causa iurare.Plane quaeritur, si quis liberto suo legauerit, si filio suo iurauerit se decem operarum nomine praestaturum, an obligetur iurando. et Celsus Iuuentius obligari eum ait parvique referre, quam ob causam de operis libertus iuraverit: et ego Celso adquiesco. Iurare autem debetautem debet operas donum munus se praestaturum, operas qualescumque, quae modo probe iure licito inponuntur. Rescriptum est a divo Hadriano et deinceps cessare operarum persecutionem adversus eum, qui ex causa fideibitur et in impuberem, cum adoleuerit, operarum actio: sed interdum et quamdiu impubes est: nam huius quoque est ministerium, si forte uel librarius uel nomenculator uel calculator sit uel histrio uel alterius uoluptatis a
Abbreviated transcription (Latin):
instipulatõnem deoncitur
uelluti pictorie fabriles pe
dari stipulemur. dies ꝯtine
unt tñ oꝑe exdie int̾posite sti¬
pulatoĩs O opequas patro¬
nus alibto postulat. ꝯfestir
non cedunt qr id agi int̾ eos
uitetur ne ante cederent qͣ

Expanded text:
in stipulationem deducitur, ueluti pictoriae fabriles, pedari stipulemur, dies continunt tamen operae ex die interpositae stipulationis. sed operae, quas patronus a liberto postulat, confestim non cedunt, quia id agi inter eos uidetur, ne ante cederent quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstare debet. q̃r si fuiꝰ dis
miles in patre aliqua ꝯ mi¬
sit. ꝓ modo deucti punie¬
dus est. et inter collibtos
matrem ⁊ filiu pietatis rõ¬

Expanded text:
re debet: quare si filius miles in patrem aliqua commisit, pro modo delicti puniendus est.Et inter collibertos matrem et filium pietatis r
Abbreviated transcription (Latin):
s plures oꝑe sint. plures
heredes existant patrono.
qui opas stipłatꝯ est. um̾ est
obligatõne oparum num̃¬
duob opas mille daturu

Expanded text:
e sint et plures heredes existant patrono qui operas stipulatus est, uerum est obligationem operarum numeduobus operas mille daturum
Abbreviated transcription (Latin):
btꝰ. opas debebit pr̃are si hoe
sint que q̃nz honeste et sine
piculo inte pratur. nec sẽꝑ
ẽe que manumissiõis tp̃r
trono oꝑe dantur quales ex
etate dignitate. ualitudĩe.
necessitate. ꝓpo sito ceterisq¬

Expanded text:
 operas debebit praestare, si haec sint, quae quandoque honeste et sine periculo uitae praestantur, nec semper hae, quae manumissionis tempore trono operae dantur, quales ex aetate dignitate valetudine necessitate proposito ceterisqu
Abbreviated transcription (Latin):
penin ẜmi hrs exstiterit
filiꝰ. repelsitur eum abop¬
arinn peticione debere.p¬
inde hac repelleretur patro¬
nus qui opas non imposu¬
isset. uel quas imposuit re¬
uendidiss. In omĩb opis p̾¬
cipue obẜuandu est. ut te¬
poris spacia. que ad curam
bus uel pictoriioꝑis. deĩq
si libtt fab. ant pictor fuerit.
quam din idartificiu ex¬
cercebit. has oꝑas pr̃are pa¬
itino cogitur. Qr sic fabri¬
les opas quis põt sibi aut
ticio stiplari. ita patronꝰ a
ubto opas sibi. aut sẽpnio
recte stipulatur ⁊ lib̾tus ob¬
ugatione soluetur. si tales
opas extraneo dederit. qͣles
patrono. prando libatur.¬
¶Si patromi plures ꝯsulto
indiu̾sas regiones decesser¬
nit. et hibto si mul oꝑas ĩdi¬
xerint.pot dici diem opaꝵ
cedere. S libtum non obli¬
gari qr non peum s ꝑ pa¬
t̾ronos staret quo minꝯ o pe
dentur.ꝯicut accidit cum
egrotanti ub̃to oꝑe indicun¬
tur. Quod si diusaꝵ ciuitatũ
patroni sint ⁊ in sua quisq

Expanded text:
eruum heres extiterit filius, repelli eum ab operarum petitione debere, perinde ac repelleretur patronus, qui operas non imposuisset uel quas imposuit reuendidisset.In omnibus operis praecipue obseruandum est, ut temporis spatia, quae ad curambus uel pictoriis operis. denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono praestare cogitur. quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione soluetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono praestando liberaretur.Si patroni plures consulto in diuersas regiones discesserint et liberto simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum non obligari, quia non per eum, sed per patronos staret, quo minus operae dentur, sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indicuntur. quod si diuersarum ciuitatium patroni sint et in sua quisque
Abbreviated transcription (Latin):
petere. n ab his qui direc¬
tas. n ab his qm fideicõ¬
sic furnt nõti ut sunt pro¬
prii. quos nulla necessitate
cogente manumisit. ¶Iu¬
diciu de oꝑis. tunc locum

Expanded text:
petere neque ab his, qui directas, neque ab his, qui fideicomsic fiunt liberti, ut sunt proprii, quos nulla necessitate cogente manumisimus.Iudicium de operis tunc locum
Abbreviated transcription (Latin):
cu qui medicina excercet.
uinẽ uoluntate patroni cu¬
Craturum gratis amicoseiꝰ.
oꝑis ubti sui utatur.aut
ludos semꝑ facere aut egro

Expanded text:
 qui medicinam exercet, uerum est uoluntate patroni curaturum gratis amicos eius. operis liberti sui utatur, aut ludos semper facere aut aegro
Abbreviated transcription (Latin):
pe in reꝵ natura non sunt.
s officiales quidem future
nec cuiquam ani deberi po¬
ssunt. quam patrono cum
pro prietas eoꝵ. et ine dentiᷤ
ꝑsona et mn eius cu edunt᷑
gͣnis sunt ut aquocũq cui¬
cumq solui possint.Sane
enĩ si martificio sint. iubẽte
patrono.et ani edi possunt.
tur .o ꝑas michidare spon¬
desitaq patrono daristi¬
pulandum est. ¶ Lib̾tꝰ oꝑ¬
aru nõie ita iurando patr¬
ono aut iucio ticio. soluere
le iucio ticio non pot: ut a pa¬
trono nberetur. ꝑauł.¬

Expanded text:
e in rerum natura non sunt. Sed officiales quidem futurae nec cuiquam alii deberi possunt quam patrono, cum proprietas earum et in edentis persona et in eius cui eduntur ius generis sunt, ut a quocumque cuicumque solvi possint. sane enim, si in artificio sint, iubente patrono et alii edi possunt. tur: "operas mihi dare spondes?" itaque patrono dari stipulandum est. Libertus operarum nomine ita iurando "patrono aut Lucio Titio" solvere Lucio Titio non potest, ut a patrono liberetur. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
nod nisi fiat. pretore ip̃a¬
patrono denegatuꝵ oparr
suo impendio dare debet.
quamomi io ꝙ debet in reꝵ
natura est. ¶Ex ꝓuincia
nb̃tum roma uenire debe
ad reddendas oꝑas ꝓculus
ait. S qui dies int̾eacesẜu¬
nt. duz romaz uenit. patr¬
ono ꝑire. dum modo patͦ¬
nus tanqua uir bonꝯ ac¬
retur ur inpuincia ꝓfici¬
scatur. cet̾m si uagari ꝑor
bem teraꝵ uelit non eẽ in¬
iungendam necessitate
iatõ cum poposcerit. nec
libtꝰ prestiterit. nec int̾ ẽ
adiecta sint hec u̾bacum
poposcero an nõ sint adiec¬
ta aliud est enim deopis.

Expanded text:
od nisi fiat, praetorem ippatrono denegaturum opersuo impendio dare debet, quamdiu id quod debet in rerum natura est.Ex prouincia libertum Romam uenire debere ad reddendas operas Proculus ait: sed qui dies interea cesserint, dum Romam uenit, patrono perire, dummodo patronus tamquam uir bonretur uel in prouinciam proficiscatur: ceterum si uagari per orbem terrarum uelit, non esse iniungendam necessitatem atlibertus praestiterit. nec interest, adiecta sint haec uerba 'cum poposcero' an non sint adiecta: aliud enim est
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑas q̃ mercedes capere. ex¬
istimandus ẽ. Item pleꝵq
medici ẜ uos eiusdem artis
ꝓpetuo uti non ałr possunt
quam ut eas locent. Ea et
inceteris artificib dici pos¬

Expanded text:
ercedem capere existimandus est.Item plerumque medici seruos eiusdem artis perpetuo uti non aliter possunt, quam ut eas locent. ea et in ceteris artificibus dici pos
Abbreviated transcription (Latin):
aliuo deceteris rebcum
eĩ opaꝵ edicio nichilaliud
sit. quam officii pr̃atio. ab
o opas se daturu. n ad ie¬
cerit. nberisq eius cõstat

Expanded text:
aliud de ceteris rebus. cum enim operarum editio nihil aliud sit quam officii praestatio, o operas se daturum neque adiecerit 'liberisque eius', constat
Abbreviated transcription (Latin):
fidem eusdem ueñ. et eñi
ilde ⁊ si non gratuitu bene¬
ficiu tm̃ pstitit. Iste nichil
ampliꝯ quamoꝑam suam
acomodare uideri pot.¬

Expanded text:
fidem eius deuenit. etenim ille etiamsi non gratuitum, beneficium tamen praestitit, iste nihil amplius quam operam suam accommodare uideri pot
Abbreviated transcription (Latin):
pnie cã missa dicatur patro¬
na ub̾tꝰ hoc dicens non audi¬
etur. qr cecalũpnia patroĩ
nor habebitur¶Honorãt
his ꝑ somis habebitur rp̃is
non ⁊ int̾uentorib eoru.
et si forte ip̃i ꝓaliis int̾ueni¬
ant. honor habebitur. Pauł.
extranei hoĩs ad uersꝰ patr
et sc̃a ꝑsona patris ac patro¬
ni uideri cebet. Triphõiꝰ.¬

Expanded text:
niae causa missa dicatur patrona, libertus hoc dicens non audietur, quia de calumnia patroni nor habebitur.Honor autem his personis habebitur ipsis, non etiam interventoribus eorum: et si forte ipsi pro aliis interveniant, honor habebitur. Paulusextranei hominis adversus patroet sancta persona patris ac patroni videri debet. Tryphoni
Abbreviated transcription (Latin):
que inueniat brtem. ⁊ sa ne
absurdum ẽ ius patroni in
patroni estimari anferia
patrono ꝙ modicum uendi¬
catumꝰ ẽ. Multi eñi casus in¬
t̾uenire possunt. quib ex
pediat patrono pet̾e .u.p.
qͣlibtꝰ reliquerit facͦuitates
patrimonii eiꝰ excedãt ue¬
luti si predia sunt auqͣ exbo¬
nis ubti in quib maioꝵ
patroni sepulcra sĩt.⁊ ma¬
gniestimat patronꝰ .b.p.
precio s affectu sit estiman¬
du. non ergo io minꝰ hab̾e
ipo sufficere patrimonium
uideri possit ꝙ et hrdem hã.¬

Expanded text:
quae inveniat heredem. et sane absurdum est ius patroni in patroni aestimari auferrique patrono, quod modicum vindicaturus est. multi enim casus intervenire posspediat patrono petere bonorquam libertus reliquerit, facultates patrimonii eius exced‹a›t, ueluti si praedia sunt aliqua ex bonis liberti, in quibus maiorum patroni sepulchra sint et magni aestimat patronus bonorpretio, sed affectu sit aestimandum. non ergo ideo minus habere ipso sufficere patrimonium uideri possit, quod et heredem ha
Abbreviated transcription (Latin):
si patronus non aluerit lib̃¬
tum. iex elige sentencia ad¬
imit ei ius sibtatis cã impo¬
sita ei qm̃ ip̃i ad quẽ eas res
ꝑtinet. Item hrditatem ip̃i

Expanded text:
Si patronus non aluerit libertum, lex Aelia Sentia adimit eius libertatis causa imposita tam ei, quam ipsi ad quem ea res pertinet, item hereditatem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
su ẽ sua morte decessisset eri¬
piendu nõ ẽ. S reliq̃ ꝑtem
bonoꝵ que ad manumissorez
uire ciuili non ꝑrineat. fisco
eẽ uendicanda placet.cademꝗ
seqntur. inbonis eoꝵ qui me¬
tu accisatõnis morte sibi cõ¬
scunerint. aut fugerint q̃ ue
indãpnatoꝵ bonis ꝯsticuta sr̃.¬
eius uenire põt. quasi patro¬
nus. S oꝑas ei imponere nõ
põt nec impositas ab eo pet̾e̾.
¶ S si cefunctꝰ filio suo ieganit
ẜuum et rogauit ut enz ma¬
numittat. ea mente ut plen¬
um uis patroni hac.defenden¬
dum est posse eum opas iure
imponere. Car¬

Expanded text:
ua morte decessisset, eripiendum non est. sed reliquam partem bonorum, quae ad manumissorem iure civili non pertineat, fisco esse vindicandam placet. Eadem servantur in bonis eorum qui metu accusationis mortem sibi consciverint aut fugerint, quae in damnatorum bonis constituta seius uenire potest quasi patronus: sed operas ei imponere non potest nec impositas ab eo petere. Sed si defunctus filio suo legavit servum et rogavit, ut eum manumittat, ea mente, ut plenum ius patroni habeat, defendendum est posse eum operas iure imponere. Ga
Abbreviated transcription (Latin):
tas int̾cessisset. Iul.
accio ꝗ filiã minorẽ .xii. an¬
nis nuptui dedit. et magis
ꝓbat pacri ignoscendu ẽẽ.
ꝗ filia suã maturiꝰ ĩ fami¬
la sponsi ꝑducere noluit.

Expanded text:
tas intercessisset.Iulianactio, qui filiam minorem duodecim annis nuptum dedit. et magis probat patri ignoscendum esse, ‹qui› filiam suam maturius in familiam sponsi perducere uo
Abbreviated transcription (Latin):
inquadringenta habebiat..
cec. legauit. dm̃ fundum ti¬
bi digmum .c. aureis sub hac
conditione legauit. si legis
falcidie intestͥo suolocus non
eẽt. queritur quid inris. est.
qui tractatus apud dialeri¬
cos di.et enimquicquid
stituerimus uerum eẽ. fals¬
ui reꝑietur. namq silega¬
tum tibi datum ualere dica¬
mus. legis faicidie iocus erit
iteoquie deficiente conditioe
non deberitur rursus. si qr
condicio ceficiat iegatum
uanturum non sit᷑. legifa¬
aidie loctĩerit porro silegis
iocus non sit. existencecon¬
dicione iegitum tibi derebi¬
magis est ut statuere debea¬
mus cuilegati ꝯdicionem
defecisse. Quod ergodicemꝰ
sioucenta legauit et tibi si¬
aut totum. aut nichil tibi
debeatur. et miquu ⁊ contͣ
uoluntatem testatoris exi

Expanded text:
i quadringenta habebat, trecenta legauit: deinde fundum tibi dignum centum aureis sub hac condicione legauit, si legi Falcidiae in testamento suo locus non esset: quaeritur, quid iuris est. qui tractatus apud diale etenim quidquid constituerimus uerum esse, falsum repperietur. namque si legatum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi demagis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi siaut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra voluntatem testatoris ex
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris boms. proratacecez
untiaꝵ filio restitui cebeat.
iꝑdi id quod cebuisset ħrdi¬
tati miõnemuenire cete¬
re. ¶falie ꝙͣ mater rogauer¬
at siimipubes cecessisset. re¬
stitueret hrditatem titio. p¬
atruus legittimus ħrs ex¬
titit. in rõne legis falcidie po
nenda desidat ceduci sortes
ex quarum usuris aumen¬
ta impules defuncra exp¬
sona testatriciss ne pluribꝰ
debita prestitit. Quesitu
est. ansi eas ceduxit. cauere
cebeat cefunctorunn alimẽ¬
tariorum porciones ꝑo mo¬
co sortum se restiruturu
respondi cebere cau̾e¶post
aditam hrditatemtriẽni¬
oeracto. legatariis ħrs le¬
gem falcidiam opponit.
iocirco quod ad ministra¬
uerit tutelas cestator. qu¬
arum rõnon dim reddi¬
tasit. et quod neget tm̃ re¬
digi ex noĩb posse quan¬
tum incantionem deduc¬
tum est. Quesitum est. a¬
n rõnes cefunctiet omĩ¬
um instrumentoꝵ hrdita¬
riorum et pupillarium
ronumlegatariis desidera¬
ntibus h̾rs cescribendi pote¬

Expanded text:
cem unciarum filio restitui debeat. respondit id, quod debuisset hereditati, in rationem uenire debere. Filiae, quam mater rogauerat, si impubes decessisset, restituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit: in ratione legis Falcidinenda desiderat deduci sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restituturum. respondit debere cavere. Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administrauit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est. quaesitum est, an rationes defuncti et omnium instrumentorum hereditariorum et pupillarium rationum legatariis desiderantibus heres describendi pote
Abbreviated transcription (Latin):
ficio uti uolet ad quartam
retinendam anexh̾rditate
que ei relicta ẽ.deducto ere
alieno eius quod suꝑfuit.
quartam consequi cebeat.
respondi iureqͥdem id post¬
ulaturam. uerum non ali¬
as ea que ei data sunt accep¬
turam. si modo eã quartam
supleant. quam uolunta¬
ti defuntti soluendum p̾s¬
tando pareret. ¶d̾.
trauit. caque descendens añ¬
rõnem sibi redditam ad mi¬
nistratonis exasse eun dem
maritum ħ̾rdem reliquit.
eiusq fidei ꝯmisit. ut. xam
tias filio comuni cocum in¬

Expanded text:
ficio uti uolet ad quartam retinendam, an ex hereditate, quae ei relicta est, deducto aere alieno eius quod superfuerit quartam consequi debeat. respondit iure quidem id postulaturam, uerum non alias ea, quae ei data sunt, accepturam, si modo ea quartam suppleant, quam uoluntati defuncti soluendum praestando pareret. 95 Idtrauit eaque decedens anrationem sibi redditam administrationis ex asse eundem maritum heredem reliquit eiusque fidei commisit, ut decem uncias filio communi cum
Abbreviated transcription (Latin):
decessit impubes cum iudicio
patris facultates pat̾ne per
cam hrditariam exsubstitu¬
utione ad eum puemant.i
põt dicilegata abeo relicta
prestanda ee. ħita rõnelegis
falcidie. inhiis toms que pa¬
ter ut mortis tempore reli
um est. quod cumrexħrdita¬
exhrdato pater legatum de¬
cerit. inchilomagis substitu¬
tus legatis obligabitur: qr
eo casu non ħrdatatis pater¬
ne portio. set legatum ad e¬
nin ꝑuenit. dicet aliquis. Q¬
iud ergo si exh̾rditatus filiꝰ
non ex substitutione fr̃i suo
ħ̾rs extit̾it. s aut lege. aut ꝑ ĩ¬
terpositamꝑsonam. atq ita¬
impube decesẜit. sic quoq ex¬
istirandus erit substitutus
legata cebere. minime. nam
quantum inter sit exhrda¬
tus filiꝰ ex substitutione frĩsu
oħrs existat ãaliomodo. uł ex
eo apparet.quod alias ab eo leg¬
are pater potuit. alias nõ po¬
tuit. est igitur rõni congru¬
ens. ne plus uiris circa ꝑson¬
am substituti testator habe¬
at. quam habuerat meo cui
eum substicuebat. ¶ Coh̃rs

Expanded text:
decessit. cum iudicio patris facultates paternae per causam hereditariam ex substitutione ad eum perveniant, potest dici legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore relium est, quod, cum exheredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ‹ex› substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut lege aut per interpositamimpubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, vel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat. Coheres
Abbreviated transcription (Latin):
q eius conmisit ut ħrditatẽ
retenta quarta ꝑte. sccłer
procule restituat. eadem frĩ
ut restitueret. mtegra an¬
retinere debeat rꝑdititium
legati integra retinere de¬
lere. s inꝑte̾m quartam i¬
putari oportere duodecim¬
am ꝑtem de predioꝵ. Set
si non eẽt adiectum ut pars
quarta deduceret. totum t
centum relinquebat. si ħr¬
demsuum dampnanit. ut
eum quinquaginta uende¬
ret. non ẽ. exstimandus az¬
pliꝰ quam qnquagintale¬
gasse. Ioq lex falcidiam loc̃
non ħtitem sus quiduos
fundos in bonis centum ha¬
beret. si me ⁊ tituum hrdes
instituisset. et dampnas s
me. ut titiofundum corne
lianumquinquaginta uẽ
ianum quinquaginta uen¬
deret. non aĩadu̾to quemad
modum lex faladia locum
ħ̾re possit. cum ut̾ꝙ hrdum
inus fundiꝑtem dunidi¬
am hrditario inre ħiturus sit.
inqua ꝑs dimidia ẜrditatis
est. namc̾te qui dampnatus
est fundum cornelianun u¬
endere. se ian fundi ꝑtem br¬

Expanded text:
 eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Secundae et Proculae restituat: eadem fratrut restituere an integra retinere debeat. respondi Titium legata integra retinere debere, sed in partem quartam imputari oportere duodecimam partem praediorum. sed si non esset adiectum, ut pars quarta deduceretur, totum centum relinquebat, si heredem suum damnaverit, ut eum quinquaginta Titio venderet, non est existimandus amplius quam quinquaginta legasse, ideoque lex Falcidia locum non habet. Item is, qui duos fundos in bonis centum haberet, si me et Titium heredes instituisset et damnasset me, ut Titio fundum Cornelianum quinquaginta vendianum quinquaginta venderet: non animadverto, quemamodum lex Falcidia locum habere possit, cum uterque heredum unius fundi partem dimidiam hereditario iure habiturus sit, in qua pars dimidia hereditatis est: nam certe qui damnatus est fundum Cornelianum uendere, Seiani fundi partem h
Abbreviated transcription (Latin):
implende conditionis causa
accepit. nam hoc in quarta
ñ ĩputat᷑ s infidei conmissa¬
ria hrditate restituẽda siue le¬
gatum uel fidei conmissu
datum sit h̾rdi. sine pecipe uł
deducere. uel retinere iussus ẽ.
inauartamid imputatur..
proea uero ꝑtequam accepit
acohrde extraquartam. idẽ
quod acoħ̾rde accipitur. s si
accepta pecunia hrditatem
restituererogatꝰ sit. id quod
accepit inquartam ei imp¬

Expanded text:
condicionis causa accipit: nam haec in quartam non imputantur. sed in fideicommissaria hereditate restituenda siue legatum uel fideicommissum datum sit heredi siue praecipere uel deducere uel retinere iussus est, in quartam id ei imputatur: pro ea uero parte, quam accepit a coherede extra quartam id est, quod a coherede accipitur. sed et si accepta pecunia hereditatem restituere rogatus sit, id quod accipit in quartam ei imp
Abbreviated transcription (Latin):
cessisset. Siuero prius patͥ
hrs fuit. non ampliora lega
erat. quia non suo nomine
obligatur. set defunctipup¬
illi cefun qui nichil ampli¬
us quam semissis dodrantẽ
p̾stare necesse hũit. Quod si
extranei hrdis semis totus
legatus fu̾it isq pipillo a
quo nichil legatum fuerat.¬
por̾it diciaugnri legatum.
et ꝑidehoc agendͦum. ac
si cuilib coh̾rdi substitutus
sunt et si pater duos impu

Expanded text:
cessisset. si uero patri heres fuit, non ampliora legaterat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit. Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus sunt et si pater duos impub
Abbreviated transcription (Latin):
deleri roi non ꝯgrint. quan¬
co necesse est tocius legati
condicionem uel extitisse
malitotaea res tempandi
erit. Quare cum quis taleaͥ
ꝯ sequi uelit. sic consequet᷑.
si quid amplius legaur uel
legauero. quam ꝑ legem fa
sadiam licebit. tunc quan¬
tum adsupplem̃tum quad¬
rantem. deduci oportet. ex
eo legato ad titio dedi ħrs m̃s
dampnas esto dare ¶Quidu¬
centambonis ielinqueba.
legauit michi c. presentu¬

Expanded text:
deberi rationi non congruit, quando necesse est totius legati condicionem uel exstitissemali tota ea res temperanda erit. Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius legaui uel legauerlcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare". Qui ducenta in bonis relinquebat, legavit mihi c