comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt intellegi sp̃s dĩ in eo qͥd dr̃ de spũ tuo qui ẽ inte ut dictũ sit tuo. quia fit etiam nr̃ qui dĩ
ẽ : cũ accipimꝰ eũ sicut de iohanne dictũ ẽ in sp̃u & uirtute heliae. Non enĩ anima helix in eum
fuerat reuoluta. Qd si quidam heretica ꝑuersitate opinantur. quid dicturi sunt in eo qͥd scrip
s heliae requieuit suꝑ helisaeũ cũ iam ille utiq haber& anim̃a suã.n
implere aut disꝑtitus minus ess& in illo ut poss& ex aliqua parte & inisto esse: Ds est
enĩ qui poss& esse in om̃ib tantꝰ. in quib ꝑ illã grãm esse uoluerit. Nlunc autẽ cũ ita scriptũ sit
ã de sp̃u qui est suꝑte nec dictũ sit de sp̃u tuo. facilior ẽ ab solutio quaesti
riũ ex quo habebat moyses : ut & isti haberent quantũ dr̃ uell& ñ ut ideo moyses minus ha¬

Expanded text:
i in eo quod dicitur: de spiritu tuo qui est in te, ut dictum sit "tuo", quia fit etiam noster qui dei est, cum accepimus eum: sicut de Iohanne dictum est: in spiritu et uirtute Heliae. non enim anima Heliae in eum fuerat reuoluta. quod si quidam haeretica peruersitate opinantur, quid dicturi sunt in eo quod scriptum est: spiritus Heliae requieuit super Helisaeum, cum iam ille utique haberet animam suam, implere; aut dispertitus minus esset in illo, ut posset ex aliqua parte et in isto esse? Deus est enim qui possit esse in omnibus tantus, in quibus per illam gratiam esse voluerit. Nunc autem cum am de spiritu qui est super te, nec dictum sit: de spiritu tuo, facilior est absolutio quaestiorium, ex quo habebat Moyses, ut et isti haberent quantum deus uellet, non ut ideo Moyses minus ha
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Putarienĩ potest de spu ipsius honiuiis dictum. quohumana natura complet᷑ corpore ad iuncto.
istait ex corpore & sp̃u. quã etiam anim̃a dicunt. de quo & apłs dicit. Qu¬

Expanded text:
dum. Putari enim potest de spiritu ipsius hominis dictum, quo humana natura completur corpore adjuncto, dum. Putari enim potest de spiritu ipsius hominis dictum, quo humana natura completur corpore adjuncto, quae constat ex corpore et spiritu, quem etiam animam dicunt: de quo et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
A ediut Qđ uerbui p ferti teporis ut dicer& custodierunt. Qd ũ in fine postut in manu moueu usita¬
tissima anscropturis. locutio ẽ: quia ꝑ mox sen haec ds̃ p̃cipiebat . uiif. dũo ongrega uerdris
siniago gasr tuba canetis : & n in signo. Nongͦ adhoc canendũ p̃cipit. ut congreget us inago e
ñ ad dandũ signũ quodato fieri aliquid admoneat. Promde cũ hoc & dut i coneies a cgrsu est¬
goga tubis canebant. quis quam homo nõui testam̃ti ad aliquid sp̃uale int̃ p̃tat᷑ illi signũ est
qui in tellegit quare fiat. ñ illis qͥ ñ intelligebant. nisi quando ad hoc fiebat ut aliqđ op̾ indice¬
ret᷑ .XUIII. Et auferam de spũ quiẽ inte & suꝑ ponã suꝑeos & sustinebunt tecũ impetũ popu
& ñ portahis illos tu solus. Pleriq latini int̾p̃tes ñ ut ingreco ẽ transtules¬
feram de sp̃u tuo qui est inte & ponam suꝑ eos aut ponam in eis. & fecerunt sensũ laboriosũ ad intelligen¬

Expanded text:
. rediit ad uerbum praeteriti temporis, ut diceret "custodierunt". quod uero in fine posuit: in manu Moysi, usitatissima in scripturis locutio est, quia per Moysen haec deus praecipiebat. Et cum congregaueritis synagogam, tuba canetis et non in signo. non ergo ad hoc canendum praecipit, ut congregetur synagoga non ad dandum signum, quo dato fieri aliquid admoneat. proinde cum hoc quod iam congregata synagoga tubis canebant quisquam homo noui testamenti ad aliquid spiritale interpretatur, illi signum est, qui intellegit quare fiat, non illis, qui non intellegebant, nisi quando ad hoc fiebat, ut aliquod opus indiceretur. Et auferam de spiritu qui est in te et superponam super eos; et sustinebunt tecum inpetum populi, et non portabis illos tu solus. plerique latini interpretes non ut in graeco est transtuleferam de spiritu tuo qui est in te, et ponam super eos, aut ponam in eis; et fecerunt sensum laboriosum ad intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib dam quos inde nosse potuimꝰ dignissime credimꝰ.
Nam haec est sine ulla dubitatione iusta seruit᷑ & iusta dominatio. cum pecora hominisen¬
uiunt & homo pecorib dominatur. Sic enim dictum ẽ cum crearetur. Faciamꝰ hominẽ
ad imaginem & similitudinem nram. & habeat potestatẽ pisciũ maris & uolatiliũ celi
& omium pecorũ quae sunt suꝑtrã : ubi in sinuat᷑ rationem debere dominar uiratio¬
nabili unte. seruũ autem hominem homini uel iniquitas uel aduersitas fecit. ini¬
quitas quidem sicut dictum est. maledictus chanaan erit seruus fratrib suis. ad¬
tas uero sic̃ accidit ipsi ioseph: ut uendit̾ afrĩb seruus aligenigena fieraȩ ltaq
primos seruos quib hoc nom̃ in latina lingua inditũ ẽ bella fecerunt. Qui eñi homo
ab homine superat᷑ iure belli poss& occidi. quia seruat᷑ ẽ seruus appellat᷑. in

Expanded text:
ex quibusdam, quos inde nosse potuimus, dignissime credimus. arentibus suis. et merito : nam haec est sine ulla dubitatione iusta seruitus et iusta dominatio, cum pecora homini seruiunt et homo pecoribus dominatur. sic enim dictum est, cum crearetur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum quae sunt super terram. ubi insinuatur rationem debere dominari inrationabili uitae. seruum autem hominem homini uel iniquitas uel aduersitas fecit: iniquitas quidem, sicut dictum est: maledictus Chanaan; erit seruus fratribus suis; aduersitas uero, sicut accidit ipsi Ioseph, ut uenditus a fratribus seruus alienigenae fieret. itaque primos seruos, quibus hoc nomen in latina lingua inditum est, bella fecerunt. qui enim homo ab homine superatus iure belli posset occidi, quia seruatus est, seruus est appellatus; in
Abbreviated transcription (Latin):
de & mancipia quia manu capta sunt. Est etiam ordonaturalis in hominib: ut seruiant
femine uiris & filii parentib. quia & illic iustitia haec ẽ ut infirmior ratio seruiat for¬
tiori. Haec igit᷑ indominationib & seruitutib clara iustitia est : ut qui excellunt rati¬
one. excellant dominatione. Qđ cum in hoc scło ꝑ iniquitatem hominum ꝑturba¬
r uel ꝑ naturarum carnalium diuersitatem. ferunt iusti tempo
tem : infinem habituri ordinatissimam & sempiternam felicitatem

Expanded text:
et mancipia, quia manu capta sunt. est etiam ordo naturalis in hominibus, ut seruiant feminae uiris et filii parentibus, quia et illic haec iustitia est, ut infirmior ratio seruiat fortiori. haec igitur in dominationibus et seruitutibus clara iustitia est, ut qui excellunt ratione, excellant dominatione. quod cum in hoc saeculo per iniquitatem hominum perturbatur uel per naturarum carnalium diuersitatem, ferunt iusti temporalem peruersitatem in fine habituri ordinatissimam et sempiternam felicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uod ait sodomitis loth: sunt mihi duae filiae quae nondũ
nouerunt uiros. ꝑducam illas ad uos utimini illis quomodo placuerit uobis. tan¬
tum in uiros istos ne faciatis iniquum: qm̃ ꝓstituere uolebat filias suas hac cõpensa¬
tione. ut uiri hospites eiꝰ nihil a sod omitis tale paterent᷑. utrũ admittenda sit conpen¬
satio flagitioꝵ uel quoꝵq peccatoꝵ ut nos faciam̃. mali aliquid ne alius grauius malũ
faciat. an potius ꝑturbationis loth ñ consiliũ tribuendũ sit quia hoc dixerit. merito quae¬
rit᷑. Et nimirũ periculosissime admitat᷑ hac conpensatio. Si autẽ ꝑturbationi hum ane
tribuit᷑ & menti tanto malo ꝑmotae. nullo modo imitanda ẽ.¬

Expanded text:
uod ait Sodomitis Lot: sunt mihi duae filiae quae nondum nouerunt uiros; producam illas ad uos, utimini illis quomodo placuerit uobis; tain uiros istos ne faciatis iniquum. quoniam prostituere uolebat filias suas hac conpensatione, ut uiri hospites eius nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit conpensatio flagitiorum uel quorumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius grauius malum faciat, an potius perturbationi Lot, non consilio tribuendum sit, quia hoc dixerit merito quaeritur; et nimirum periculosissime admittitur haec compensatio. Si autem perturbationi humanae tribuitur, et menti tanto malo permotae nullo modo imitanda e
Abbreviated transcription (Latin):
t factũ
ẽ cũ ess& mortuus gedeon & auersi sunt filii isł & fornicati sunt postbahalim: & posuerun
ipsi sibi bahalberit testamentũ ut ess& eis ipse indm̃. Et bahalim & bahalberit idola intelli¬
genda sunt. Mlaior itaq transgressio & fornicatio cõmissa ẽ a populo post mortẽ gedeon
iuͦ post idola fornicatio ñ hab& uel falsum paternae religionis defension
lic& factũ erat qͣd ꝓhibuerat ñ tam̃ longe recessũ erat ab illo qui tale aliquid in tabernaculo
suo atq in honorem suũ fieri usserat: nuncuͦ grauiora cõmissa & aꝑtissim̃a post idola for¬
nicationẽ populi e̾ẽ noluit inpunitũ .XLIIII. Qđ inducit᷑ ramnꝰ id est qͣddã

Expanded text:
t factum est cum esset mortuus Gedeon, et aversi sunt filii Israel, et fornicati sunt post Baalim: et posuerunt ipsi sibi Baalberith testamentum, ut esset eis ipse in deum. Et Baalim et Baalberith idola intelligenda sunt. Major itaque transgressio et fornicatio commissa est a populo post mortem Gedeon,ista vero post idola fornicatio non habet vel falsam paternae religionis defensionelicet factum erat quod prohibuerat, non tamen longe recessum erat ab illo, qui tale alsuo atque in honorem suum fieri iusserat. nunc uero grauiora commissa et apertissimam post idola fornicationem populi esse noluit inpunitam. Quod inducitur rhamnus, id est quoddam
Abbreviated transcription (Latin):
ł sciebat¬
cio enim quia constitu& filiis suis & domuisuae post se : & custodient uias dm̃i¬
facere iustitiam & iudicium ut adducat dñs in abraham om̃a quae locutus est ad
illum. Ecce ubi ꝓmittit dñs abrahae non solum p̾mia. sed e
XXXUIII. P

Expanded text:
 Sciebam enim quia constituet filiis suis et domui suae post se, et custodient uias dfacere iustitiam et iudicium, ut adducat dominus in Abraham omnia, quae locutus est ad illum. ecce ubi promittit dominus Abrahae non solum praemia sed etiLXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
enit aut̃ & aaron & om̃s seniores isrł manducare panẽ cũ socero moysi ante
quae pꝰ ea sunt instituta. Neq enĩ & hic de futuro dictũ accipere possumꝰ. sic̃
dictũ ẽ de manna qđ positũ ẽ inuase aureo. Ergo ante dm̃ id accipere debemꝰ
factũ. qđ inhonorẽ dĩ factũ ẽ. Ubi enĩ ñ ds̃ r
LXUII. M

Expanded text:
enit autem et Aaron et omnes seniores Israel manducare panem cum socero Moysi ante quae postea sunt instituta. Neque enim et hic de futuro dictum accipere possumus, sicut dictum est de manna quod positum est in vase aureo . Ergo ante Deum id accipere debemus factum, quod in honorem Dei factum est: ubi enim non Deus? LXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Et ꝑ agrũ arboꝵ atq uineã cũ & illũ seminari & hanc putari ꝓhibuit. om̃e agrigenꝰ in¬
telligendũ est. Neq enim inoliueto uel quolib& alterius generis agro aliquid operandũ ẽ : de
quib tacuit. Qdũ ait & erunt sabbata terrae scã tibi & puero tuo & puellae tuae & cet̾ra: satis ape¬
ruit net dnm agri ꝓhibitũ uesci eis quae ñ adhibita cultura illo anno sponte nascant᷑. sed fructus
redigerȩ ꝓhbitũ. Sic gͦ ꝑmissus ẽ aliquid inde in escam sumere quomꝰ transiens. ut hoc solum
caper& qd statim uescendo consumer& : ñ qd in usus reponer& .XC. Et t̾ra ñ uenundabit᷑¬

Expanded text:
ta est. et per agrum atque uineam, cum et illum seminari et hanc putari prohibuit, omne agri genus inta est. et per agrum atque uineam, cum et illum seminari et hanc putari prohibuit, omne agri genus intellegendum est. neque enim in oliueto uel quolibet alterius generis agro aliquid operandum est, de quibus tacuit. quod uero ait: et erunt sabbata terrae esca tibi et puero tuo et puellae tuae et cetera, satis aperuit nec dominum agri prohibitum uesci eis, quae non adhibita cultura illo anno sponte nascantur, sed fructus redigere prohibitum. sic ergo permissus est aliquid inde in escam sumere, quomodo transiens, ut hoc solum caperet quod statim uescendo consumeret, non quod in usus reponeret. Et terra non uenumdabit
Abbreviated transcription (Latin):
abis agrũ tuũ & cetera: Quasi tunc fieri p̾ceptũ sit quando terra requieuer
terra requiescat. qm̃ hoc fit. Requiem enĩ terrae. septimo utiq anno uult intelligi: quo iussit nihil inea
quemqua operari ꝑ agri culturã. Sed nimirũ longũ yꝑbaton facit obscuritatẽ huic sensui. uidet᷑ gͦ¬
bata dñi quae ab se surgunt. agrũ tuũ ñ metes & uuã scĩficationis tuae ñ uindemiabis : annꝰ requies¬
cendi erit terrae. Et erunt sabbata terrae xsca tibi & puero tuo & puellae tuae & mertennario tuo & inqui¬
lino qui applicit̾ ẽ adte & petorib tuis & bestiis quae sunt int̾ratua: om̃e qͣd nascet᷑ ex eo mescã. Int̾ posu
tẽ exponendo quomͦ tra requiescat. & ait. Sex annis seminabis agrũ tuũ. & s
tuã & congregabis fructũ eiꝰ. anno autẽ septimo sabbata requies erit t̾rae sabbata dñi. Agrũ tuũ non
eiꝰ ꝑtineat adhibendũ. Sed quomͦ sol& a parte totũ intelligi. ita ꝑ putationẽ om̃is cultura significa¬

Expanded text:
abis agrum tuum" et cetera? quasi tunc fieri praeceptum sit, quando terra requieuerit, cum propterea terra requiescat, quoniam hoc fit. requiem enim terrae septimo utique anno uult intellegi. quo iussit nihil in ea quemquam operari per agriculturam. sed nimirum longum hyperbaton facit obscuritatem huic sensui. uidetmini, quae ab se surgunt, agrum tuum non metes, et uvam sanctificationis tuae non vindemiabis: annus requiescendi erit terrae. Et erunt sabbata terrae esca tibi, et puero tuo, et puellae tuae, et mercenario tuo, et inquilino qui applicitus est ad te, et pecoribus tuis et bestiis quae sunt in terra tua, omne quod nascetur ex eo in escam. Interposuit autem exponendo quomodo terra requiescat, et ait: Sex annis seminabis agrum tuum, et srequies erit terrae, sabbata domini. agrum tuum non  culturam eius pertineat, adhibendum; sed quomodo solet a parte totum intellegi, ita per putationem omnis cultura significa
Abbreviated transcription (Latin):
t n erat ciuitas. quã ñ erat tradita filuis isrł. Quaerit᷑ quomodo hoc
uerũ sit : cũ nec temporib postea iudicũ nec temporib regum om̃s om̃ino illarũ septem
gentiũ ciuitates capere potuerint hebrei. Sed aut sic intelligendũ ẽ qd ad nullã ciuita¬
te bellando accessiss& iħs qũa non coeperit. aut certe nulla non capta ẽ: sed earũ qua
in regionib supͣ cõmemoratis fuerunt. Enumeratȩ sunt eñĩ regiones inquib fuerunt
ciuitates de quib factaẽ ista conclusio: & om̃s coepit inbello

Expanded text:
n erat ciuitas quae non erat tradita filiis Israhel. quaeritur quomodo hoc uerum sit, cum nec temporibus postea iudicum nec temporibus regum omnes omnino illarum septem gentium ciuitates capere potuerint Hebraei. sed aut sic intellegendum est, quod ad nullam ciuitatem bellando accessit Iesus quam non ceperit; aut certe nulla non capta est, sed earum quae in regionibus supra commemoratis fuerunt. enumeratae sunt enim regiones, in quibus fuerunt ciuitates de quibus facta est ista conclusio: et omnes cepit in bello
Abbreviated transcription (Latin):
ueri sol& quomodo mathusalam scđm annorum conputationem uiuere p̾dilumũ
cum om̃s preter eos qui in artam ingressi sunt perisse dicantu
edhanc questionẽ plurima codicum mendositas peperit. Non solũ quippe in

Expanded text:
eri solet quomodo Mathusalam secundum annorum conputationem uiuere post diluuium potuerit, cum omnes praeter eos qui in arcam ingressi sunt perisse dicantur. sed hanc quaestionem plurium codicum mendositas peperit. non solum quippe in
Abbreviated transcription (Latin):
oluerint. Non ergo dicamꝰ unum hoꝵ falsũ ẽẽ & ꝓalus interp̃tib aduerđ
alios litigemus. cũ & illi qui ex hebrȩo interpraetant & septuaginta inter
ta in ecclesiis uetustate firmetur.

Expanded text:
voluerunt. Non ergo dicamus unum horum falsum esse, et pro aliis interpretibus adversus voluerunt. Non ergo dicamus unum horum falsum esse, et pro aliis interpretibus adversus alios litigemus, cum et illi qui ex Hebraeo interpretantur, probent nobis hoc ta in Ecclesiis vetustate firmetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ue euertet᷑. Maiore quippe auctoritate p̃diti quam interpretum officium est.
aco spu quo etiam ore uno insuis interpretationib quod magnũ miracu¬
lum fuit consonuisse firmantur triduum posuerunt. quamuis non ignorarent
quod dies quad raginta in hebreis codicib legerent᷑. ut in dñi ihuxp̃i clarifica¬
tione intelligerentur dissolui aboleriq pecͤcata dequo dictum est qui traditus
est ꝓpter delicta nr̃a & resurrexit ꝓpt̃ iustificationem nram. Clarificatio autem
dñi. in resurrectione & in caelum ascensione cognoscitur. unde  bis numero quã¬
uis unum & eundem spm scm̃ dedit primo postea quã resurrexit: iterũ postea
scendit in caelum. Et qm̃ post triduum resurrexit post quad r
dies ascendit. unum horum qd̾ posterius factum est numerum dierũ codices he¬
brȩi significant : alterum autem de triduo qđ ad eandem etiam rem ꝑtiner&
septua ginta cõmemorare non interpretationis seruitute sed ꝓphȩtiae auctori

Expanded text:
e evertetur. Majore quippe auctoritate praediti quam interpretum officium est, prophetico spiritu quo etiam ore uno in suis interpretationibus, quod magnum miraculum fuit, consonuisse firmantur, Triduum posuerunt, quamvis non ignorarent quod dies quadclarificatione intellegerentur dissolui abolerique peccata, de quo dictum est: qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. clarificatio autem domini in resurrectione et in caelum ascensione cognoscitur. unde et bis numero quamuis unum et eundem spiritum sanctum dedit: primo. posteaquam resurrexit, iterum, posteaquam ascendit in caelum. et quoniam post triduum resurrexit, post quadraginta autem dies ascendit, unum horum, quod posterius factum est. numero dierum codices hebraei significant; alterum autem de triduo, quod ad eandem etiam rem pertinet, Septuaginta commem
Abbreviated transcription (Latin):
on tradas puerũ
mno suo . qui appositꝰ ẽ tibi adño suo. Non qͣd dñs eiꝰ eũ apposuerit ides
tius enĩ depositum dicer&. Sed ad positũ dixit ad nõ suo. id est huic adiunctũ cũ ab illo abscessis¬
s&. Non ergo suscipi. sed reddi potius ꝓhibuit fugitiuos. Hoc quidem putari potest. nisi intel¬
ligamꝰ genti & populo isti dici ñ uni homini ex alia gente refugientẽ ad istã gentẽ cuilo queba¬
t᷑ homine adño suo id est arege suo reddi ꝓhibuit : quod etiam aliengena seruauit aman rei¬
g& h quando ad eũ refugit dauid a facie dñi sui hoc est regis saul. Aꝑtissime autẽ hoc ex¬
planat. cũ dicit de ipso refuga in uobis habitabit mom̃i loco ubi placuerit ei.
XXUII.

Expanded text:
on tradas puerum domino tuo, qui appositus est tibi a domino suo. Non quod dominis ejus eum apposuerit, id est, commendaverit. Potius enim depositum diceret; sed appositum dixit a domino suo, id est, huic adjunctum cum ab illo abscessisset. Non ergo suscipi, sed reddi potius ligamus genti et populo ista dici, non uni homini: sed ex alia itaque gente refugientem ad istam gentem, cui loquebatur, hominem a domino suo, id est a rege suo reddi Geth, quando ad eum refugit David a facie domini sui, hoc est, regis Saul . Apertissime autem hoc explanat, cum dicit de ipso refuga, In vobis habitabit, in omni loco ubi placuerit ei. XXXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
sed uersatilia dix tortilia. quaæe grece uocant᷑ strepta uel canalib sicut sunt
columnae tortiles: aut implicatis duab uirgulis in modũ restis sicut etiã

Expanded text:
sed versatilia dixit, tortilia, quae graece vocantur στρεπτά ; vel canalibus, sicut sunt sed versatilia dixit, tortilia, quae graece vocantur στρεπτά ; vel canalibus, sicut sunt columnae tortiles; aut implicatis duabus virgulis in modum restis, sicut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uid sibi uult qđ hiesus naue ñ cõmemorat᷑ in illis
quattuor. subito cum moy se appar& & cum illo ascendit in montẽ ad accipiendas
tabulas legis. & subito rursus hiesus abscondit᷑ idẽ tacet᷑ & moyses accepit legẽ
induab tabulis & cũ eoiterũ appar&: Anforte significat nouum testam̃tũ
nomine iħu & absconditũ esse inlege. & aliquando apparere intelligentib.
Qđ ñ iesus iam uocat᷑ cum in libronumerorũ quando id nom̃ acceperit scriptura
testat᷑ qđ iam ꝓpe ess& ut t̾ram ꝓmissionis intrarent: ꝓ plẽpsim hoc ẽ ꝑ poc¬
cupationẽ anticipat scriptura qđ p̾ea factũ ẽ. Om̃a quippe ista p̾ea quã facta
sunt scripta sunt: ac ꝑ hoc quando factũ ẽ quomͦ cõmemorat᷑ nondũ uocaba¬
tia aurea uersatilia incircuitu. Cymatiadixit qua inquadra
ꝑ quattuor partes. sicut mensȩ quadre fieri solent. Nec qđ ait uersatilia
mobilia debemꝰ accipere. Ftxa sunt enim sicut dixi. mensas habere solitas.

Expanded text:
uid sibi uult quod Iesus Naue non commemoratus in illis quattuor subito cum Moyse adparet et cum illo ascendit in montem ad accipiendas tabulas legis; et subito rursus Iesus absconditur, id est tacetur; et Moyses accepit legem in duabus tabulis et cum eo iterum adparet? an forte significat nouum testamentum nomine Iesu et absconditum esse in lege et aliquando adparere intellegentibus ? quod uero Iesus iam uocatur, cum in libro Numerorum quando id nomen atestetur, cum jam prope esset ut terram promissionis intrarent , per prolepsim, hoc est per praeoccupationem anticipat Scriptura quod postea factum est. Omnia quippe ista posteaquam facta sunt, scripta sunt; ac per hoc quando factum est quod modo commemoratur, nondum vocabatia aurea versatilia in circuitu. Cymatia dixit, quae in quadratura exstant per quatuor partes, sicut mensae quadrae fieri solent. Nec quod ait versatilia, mobilia debemus accipere. Fixa sunt enim, sicut dixi mensas habere solitas:
Abbreviated transcription (Latin):
torques fieri solent. Qđ autem ait & fabricabis illi quattuor anulos aureos. & im¬
pones suꝑ quattuor latera duos anulos in lat᷑ seđm & duos anulos in latꝰ scđm ad
quattuor angulos occurrunt quattuor anuli singuli in singulis & panguloꝵ
numerũ fit ut qđ in duob laterib ponit̾ in om̃ib quattuor ponat᷑. Unus enim
gulus duob laterib cõmunis ẽ. Alioquin ñ occurrit ut bi
e p̃quattuor latera cum sint quattuor anuli. Octo quippe ẽẽ debuerunt. si alit̃ in¬
telligimꝰ quã qđ doci fieri numero anguloꝵ. Ad hoc eñĩ anuli in angulis ponunt̾
atq inde portet᷑¬

Expanded text:
torques fieri solent. Quod autem ait, Et fabricabis illi quatuor annulos aureos, et impones super quatuor latera; duos annulos in latus unum, et duos annulos in latus secundum; ad quatuor angulos occurrunt quatuor annuli singuli in singulis, et per angulorum numerum fit ut quod in duobus lateribus ponitur, in omnibus quatuor ponatur. Unus enim angulus duobus lateribus communis est: alioquin non occurrit ut bini annuli ponantur per quatuor latera, cum sint quatuor annuli; octo quippe esse debuerunt, si aliter intelligimus, quam quod dixi fieri numero angulorum. Ad hoc enim annuli in angulis ponunturatque inde portet
Abbreviated transcription (Latin):
eius & senatũ isrł: quem quidam nr̃i senatum in terp̃tati sunt gerusian grecꝰ
hab&. hoc ẽ g secutus interpres. quia & senatus asenio uidet᷑ dictus. Non̾ aut̃
apte in latino diceret᷑ uocauit senectutẽ isrł ꝓsenib uel seniorib. quamuis
eadem locutio ess& sidiceret᷑ uocauit iuuentutem isrł ꝓiuuenib. Sed hoc
usitatum est inlatina lingua. illud aut̃ ñ est. Nã hoc ꝓprie diceretur. sidiceret᷑
uocauit senectutem isrł : unde quidam in solent̃ putantes etiam senatum dici
in terp̃tati sunt ordinem senioruam. Conpendio tamensmelius diceret᷑. uoca¬
uit seniores isrł¬

Expanded text:
eius et senatum lsrahel. quem quidam nostri "sedatum" interpretati sunt, Tepooa-lav graecus eius et senatum lsrahel. quem quidam nostri "sedatum" interpretati sunt, Tepooa-lav graecus habet; hoc est ergo secutus interpres, quia et senatus a senio uidetur dictus. non autem apte in latino diceretur: uocauit senectutem Israhel pro senibus uel senioribus. quamuis eadem locutio esset. si diceretur: uocauit iuuentutem Israhel pro iuuenibus. sed hoc usitatum est in latina lingua, illud autem non est. nam hoc proprie diceretur, si diceretur: uocauit senectutem Israhel. unde quidam insolenter putantes etiam "senatum" dici interpretati sunt "ordinem seniorum". conpendio tamen forsitan melius diceretur: uocauit seniores Isr
Abbreviated transcription (Latin):
lentiorib litis finienda causa plurib honor ipse tribuat᷑ .x¬
qđ dicit moyses ad aaron & filios eĩ cum scĩficant᷑ ad in eundũ sacerdo tũt ad ostiũ
tabernaculi testimonii sedebitis septẽ dies die & nocte ne moriamini: Nlum¬
quidnam credibile ẽ situ corporis uno loco sedere p̃ceptos ꝑdies septẽ die qc
nocte unde se omnino non cõmouerent: Nec tam̃ hinc tãquã allegorice aliqͥd
significatũ qͣd ñ fier& sed intelligere cogendi sumus accipere. sed potius ag¬
noscere locutionem scripturarum ubi sessionem ꝓ habitatione & cõmemoratio¬
ne ponit. Nloneñ quia dictum ẽ de semei qd sederit in hierusalem annos tres.
ideo putandũ est ꝑ totum illud tempus insella sedisse & ñ surrexisse. Hinc & sedes
dicunt᷑ ubihabent cõmemorationem quorũ sedes sunt: habitatio quippe hoc
nom̃ accepit.XXU. E¬
t factum est die octauo uocauit moyses aaron & filios

Expanded text:
lentioribus litis finiendae causa pluribus honor ipse tribuebatur.lentioribus litis finiendae causa pluribus honor ipse tribuebatur.t Moyses ad Aaron et filios ejus cum sanctificantur ad ineundum sacerdotium, Ad ostium tabernaculi testimonii sedebitis septem dies, die ac nocte, ne moriamini? Nunquidnam credibile est situ corporis uno loco sedere praeceptos, per dies septem, die ac nocte, unde se omnino non commoverent? Nec tamen hic tanquam allegorice aliquid significatum quod non fieret intelligere cogendi sumus accipere, sed potius agnoscere locutionem Scripturarum, ubi sessionem pro habitatione et commoratione. Non enim quia dictum est de Semei, quod sederit in Hieruideo putandum est per totum illud tempus in sella sedisse et non surrexisse. hinc et sedes dicuntur, ubi habent commorationem quorum sedes sunt; habitatio quippe hoc nomen accepit. Et factum est die octauo uocauit Moyses Aaron et filios
Abbreviated transcription (Latin):
cundi unguetntur uestem tantum sumebat ille pontifex qua eiꝰ summnitas
apparro Et suta e utrum ipse sumebat an eũ alius induebat. sicut & post eiꝰ
morte moyses filiũ fratris sui. Si gͦ ab alio uestiebatur. numquid nã poterat a
secundo summus: Pre sertim quia talis erat uestis ut cum ab alio indui necesse
fuerit. An sic induebatur prius ut etiam postea: Non eñĩ semel indutus non ean
ponebat Aut cum posuiss& ñ ea resumebat. Fieri gͦ fortasse poterat ut secundiues¬
tirent primũ obsequendo ñ excellendo. Vnde aut̃ apparebat quis na filice sum¬
mosacerdoti succedere deber&e : Non enĩ primogenitũ aut maiorem scriptura
definiunt. nisi intelligamꝰ aliquo diuino iudicio fieri solere siue ꝑ ꝓphetam siue quo¬
lbanuio modo quo consuli ds̃ sol&. quanquã ex contentione res ꝑuenisie uideat
ut postea ppterea fuerint plures summi sacerdotes. quia contendentib excel¬

Expanded text:
cundi ungebantur — uestem tantum sumebat ille pontifex!qua eius summitas cundi ungebantur — uestem tantum sumebat ille pontifex!qua eius summitas adpareret? et si ita est: utrum ipse sumebat an eum alius induebat, sicut et post eius mortem Moyses filium fratris sui? si ergo ab alio uestiebatur, numquidnam poterat a secundo summus? praesertim quia talis erat uestis, ut eum ab alio indui necesse fuerit. an sic induebatur prius ut etiam postea? non enim semel indutus non eam ponebat; aut cum posuisset, non eam resumebat. fieri ergo fortasse poterat, ut secundi uestirent primum obsequendo, non excellendo. unde autem adparebat, quisnam filiorum summo sacerdoti succedere deberet? non enim primogenitum aut maiorem scriptura definiuit; nisi intellegamus aliquo diuino indicio fieri solere siue per prophetam siue quolibet alio modo quo consulit deus solet. quamquam ex contentione res prouenisse uideatur, ut postea propterea fuerint plures summi sacerdotes, quia contendentibus excel
Abbreviated transcription (Latin):
quando moyse ascendente in montẽ iubentur non ascendere sacerdotes. quos
intelligere alios non possumus nisi filios aaron non quia iamerant sedquia futi¬
rierant᷑. Hoc eos iam tunc scriptura appellauit ꝑ anticipationem. sicut sunt
pleraq: talium locutionum. Nam & filius naue iesus appellatus est: cum
longe postea hoc nom̃ ei scriptura narr& impositũ. Imbo ergo tunc sum¬
mi sacerdotes erant moẏses & a aron: an potius moẏses. aarom uero sub illo
An & ipse summus ꝓpt̃ uestem pontificalem. ille uero ꝓpt̃ excellentius mi¬
nisterium : Nam a principio ei dicitur. ipse tibi quae ad populum : tu illiqua
addm̃. Quaeri etiam potest post mortem moysi quis unguebat succensorẽ sumi
sacerdotis qui suc cedere nisi defuncto nonutiq poterat anquia ramungtus
eue incersecundos sacerdotes  Iaem quippe fuit oleum quo & sumimus & se¬

Expanded text:
quando Moyse ascendente in montem iubentur non ascendere sacerdotes, quos quando Moyse ascendente in montem iubentur non ascendere sacerdotes, quos intellegere alios non possumus nisi filios Aaron, non quia iam erant, sed quia futuri erant, hoc eos iam tunc scriptura appellauit per anticipationem, sicut sunt pleraque talium locutionum: nam et filius Naue Iesus appellatus est, cum longe postea hoc nomen ei scriptura narret inpositum. ambo ergo tunc summi sacerdotes erant Moyses et Aaron. an potius Moyses, Aaron uero sub illo? an et ipse summus propter uestem pontificalem, ille uero propter excellentius ministerium? nam a principio ei dicitur? ipse tibi quae ad populum, tu illi quae ad deum. Quaeri etiam potest: post mortem Moysi quis ungebat successorem summi sacerdotis, qui succedere nisi defuncto non utique poterat? an quia iam unctus erat inter secundos sacerdotes — idem quippe fuit oleum, quo et summus et se
Abbreviated transcription (Latin):
cornua altaris incensi fusum autem sanguinem ad basem altaris sacrificiorum supe¬
us. quia generaliter p̃cipiebat si sacerdos peccass& ipsum s.
& consummatum quem uult intelligi summũ sacerdotem sacrificia ista iussit of¬
ferre. Nunc uero cum sc̃ĩ ficatur aaron moẏses offert. & ipse accepit pectusculũ
ꝓpositionis qđ antea p̃locutus est sacerdoti esse dandum. Inde autem puto pec¬
lum inpositionis dictum. quia inponebatur inde ad eps sici
sacerdotium. quid putamus fuisse moysenꝰ : Siergo sacerdos non fuit. quo¬
modo ꝑ illum om̃a illa gerebantur : Si autem quomodo summũ sacerdo
ab eius fratre coepisse definimus. quanquã etiam psalmus ille ubi dictum est
moẏses & a aron in sacerdotib eius auferat dubitationem qđ sacerdos fuerit¬
nino aliquid de scificandis & quod am modo ordinandis sacerdotib praecipiat᷑

Expanded text:
cornua altaris incensi, fusum autem sanguinem ad basem altaris sacrificiorum. Supecornua altaris incensi, fusum autem sanguinem ad basem altaris sacrificiorum. Superius, quia generaliter praecipiebat. si sacerdos peccasset, ipsum sacerdotem unctum et consummatum, quem uult intellegi summum sacerdotem, sacrificia ista iussit offerre; nunc uero, cum sanctificatur Aaron, Moyses offert et ipse accipit pectusculum inpositionis, quod antea praelocutus est sacerdoti esse dandum. inde autem puto pectusculum inpositionis dictum, quia inponebatur inde adeps, sicutsacerdotium, quid putamus fuisse Moysen? si enim sacerdos non fuit, quomodo per illum omnia illa gerebantur? si autem fuit, quomodo summum sacerdotium ab eius fratre coepisse definimus? quamquam etiam psalmus ille, ubi dictum est: Moyses et Aaron in sacerdotibus eius, auferat dubitationem, quod sacerdos fuerit etomnino aliquid de sanctificandis et quodam modo ordinandis sacerdotibus praecipiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ad didit sui. tam quam aliud sit salutaris aliud salutaris sui.:¬
ia pro peccatis prius cõmemorar&. uitulum dixit offerendu
sacerdotis qui feciss& populum peccare: postea etiam quandonarrauit scripti¬
ra quemad modum ea quae praecepit dñs gesta sunt: ergo pro aaron & filus
eius dicitur oblatus uitulus ꝓpeccato. sed superius de sanguine uituli cor¬
a tangi p̃cepit altaris incensi ad spargendum etiam ex ip
locaustomatum : postea uero quando scĩficatur a aron de aspersione sangui
contra uelum nihil dictum ẽ de cornib Autem altaris dicti
additum est incensi : additũ ẽ aut̃ effundendum sanguinem ad basem Altaris
Non dixit adbasem eius. tam quã necesse fuiss& illud altare. accipere cuius cor¬
nua sanguine tetigiss&. Promde quamuis ambigue sit positum. liberũ est
tamen ita intelligere factum ut fuerat ante praecep̾tum de uitulo ꝓpeccato. ut
ñ eius altaris cornua tacta intelligamꝰ ad cuius basem fusus ẽ sanguis. sed tacta

Expanded text:
addidit sui, tanquam aliud sit salutaris, aliud salutaris suicrificia pro peccatis prius commemoraret, uitulum dixit offerendum pro peccato sacerdotis, qui fecisset populum peccare: postea etiam quando narrauit scriptura, quemadmodum ea quae praecepit dominus gesta sunt erga Aaron et filios eius dicitur oblatus uitulus pro peccato. sed superius de sanguine uituli cornua tangi praecepit altaris incensi, aspergendum etiam ex ipslocaustomatum. postea uero, quando sanctificatur Aaron, de aspersione sanguinis contra uelum nihil dictum est, de cornibus autem altaris dictum est, sed non additum est "incensi": additum est autem effundendum sanguinem "ad basem altaris"; non dixit, ad basem eius, tamquam necesse fuisset illud altare accipere, cuius cornua sanguine tetigisset. proinde quamuis ambigue sit positum, liberum est tamen ita intellegere factum, ut fuerat ante praeceptum de uitulo pro peccato, ut non eius altaris cornua tacta intellegamus, ad cuius basem fusus est sanguis, sed tacta
Abbreviated transcription (Latin):
eo int̃ficietis mulierẽ & pecͥ. Norte moriant᷑: rei sunt. Quaerit᷑ quomͦ sit reũ cũ sit inra

Expanded text:
eo, interficietis mulierem et pecus. morte . moriantur; rei sunt. quaeritur quomodo sit reum pecus, cum sit inra
Abbreviated transcription (Latin):
tuba. sitam̃ ipsam dixit uocem quae de nubib edebat᷑. ac ꝑ hoc melius in his
quae ad sensum audiendi ꝑtinebant generalis sensus ẽ positus. hoc ẽ uiden¬
di : cum breuiter totum uell& scriptura cõplecti. quã ut in his quae ꝑtinent ad
uidendi sensum sub intelligeret᷑ audit̾ quomore loqui solemꝰ. Nã uide quid so¬
n& solem dicere. audiquid luceat ñ solem̃.
oquere tunobis & ñ
loquat᷑ ad nos dr̃. nequando moriam᷑. Multũ & solide significat᷑ aduet̾ testa¬
m̃tum timorem potius ꝑtinere sicut ad nouum dilectionẽ. quan quã & in
uetere nouum lateat. & in nouo uetus pateat. Quomodo aut̃ tali populo tr
ant nemoriant᷑ ñ satis eluc& . L.XxIIII. Et dicit eis moyses. Constantes

Expanded text:
de tuba, si tamen ipsam dixit uocem, quae de nubibus edebatur. ac per hoc melius in his, de tuba, si tamen ipsam dixit uocem, quae de nubibus edebatur. ac per hoc melius in his, quae ad sensum audiendi pertinebant, generalis sensus est positus, hoc est uidendi, cum breuiter totum uellet scriptura complecti, quam ut in his, quae pertinent ad uidendi sensum, subintellegeretur auditus: quo more loqui non solemus. nam "uide quid sonet" solemus dicere, "audi quid luceat" non solemus. Loquere tu nobis, et non loquatur ad nos deus, ne quando moriamur. multum et solide significatur ad uetus testamentum timorem potius pertinere sicut ad nouum dilectionem, quamquam et in uetere nouum lateat et in nouo uetus pateat. quomodo autem tali populo tritimeant ne moriantur, non satis elucet. Et dicit illis Moyses: constantes
Abbreviated transcription (Latin):
t om̃is populus uidebat uocem & lã¬
pades & uocem tubae & montem fumantẽ. Sol& quaeri quomodo popu¬
lus uidebat uocem cum uox non ad uisum sed potius ad auditũ ꝑtinere
uideatur. Sed sicut modo dixi uideat᷑ de om̃ib quae amedicta sunt: sic uide¬
re sol& ꝓ generali sensu poni. non solum corporis uerum etiam animi. Vnde
est illud. Cum uidiss& iacob quia sunt escae in aegypto. unde utiq absens erit.
Quã quã non nulli uidere uocem nihil aliud e̾e̾ arbitrati sunt quã intelligere
qui uisus mentis est. Cũ uͦ hic breuit̃ dicendum ess& quod populus uidebat
uocem & lampades & uocem tuba & montem fumantẽ. questio maior oriret᷑
quomodo audiebat lampades & montẽ fumantẽ. quod ꝑtin& ad sensum uiden¬
di: nisi quis dicat nec tam breuiter dicendum fuisse ut totum diceret᷑. audieb
uocem & uidebat lam pades. & audiebat uocem tubae & uidebat montem
fumantem : Duo quippe genera uocis erant. & de nubib sicut tonitrua &

Expanded text:
t omnis populus uidebat uocem et lampadas et uocem tubae et montem fumantem. solet quaeri, quomodo populus uidebat uocem, cum uox non ad uisum, sed potius ad auditum pertinere uideatur. sed sicut modo dixi "uideatur" de omnibus, quae a me dicta sunt, sic "uidere" solet pro generali sensu poni non solum corporis uerum etiam animi. unde et illud est: cum uidisset Iacob, quia sunt escae in Aegypto, unde utique absens erat. quam quam nonnulli uidere uocem nihil aliud esse arbitrati sunt quam intellegere, qui uisus mentis est. cum uero hic breuiter dicendum esset, quod p-opulus uidebat uocem et lampadas et uocem tubae et montem fumantem, quaestio maior oreretur, quomodo audiebat lampadas et montem fumantem, quod pertinet ad sensum uidendi. nisi quis dicat nec tam breuiteuocem et uidebat lampadas et audiebat uocem tubae et uidebat montem fumantem. duo quippe genera uocis erant: de nubibus, sicut tonitrua, et
Abbreviated transcription (Latin):
quia iniqui sunt qui eã dexterã putant. Non eñi ẽ uera dextera sed dextera ẽ eorũ quoꝵ os locutũ
deos alienos neq indextera ut existim& homo ex ipsis se fieri beatum Ineq insinistra ut existi
intib se fieri miserũ ad hoc eos colat ut auertat. Aut certe si dextra intelli
xt̃na . sinistra tͦ temporalia bona : nec ꝓpt̃ illa nec ꝓpt̃ ista eos colendos sc̃a scriptura hoc loco ad¬
monuisse credat᷑¬

Expanded text:
quia iniqui sunt qui eam dexteram putant. Non enim est vera dextera, sed dextera eorum quorum os locutum equia iniqui sunt qui eam dexteram putant. Non enim est vera dextera, sed dextera eorum quorum os locutum edeos alienos. Neque in dextera, ut existimet homo ex ipsis se fieri beatum. Neque in sinistra, ut existimando ipsis adversantibus se fieri miserum, ad hoc eos colat ut avertat. Aut certe si dexteram intelligimus aeterna, sinistram vero, temporalia bona; nec propter illa nec propter ista eos colendos sancta Scriptura hoc loco admonuisse credat
Abbreviated transcription (Latin):
enos eat᷑. sed om̃a quaȩ mandauit. hoc tam̃ ita p̃cipue. ut post generalitatẽ p̃cepti quo
nuit ñ esse p̃tereundũ ab om̃ib uerbis mandatoꝵ suoꝵ. etiam hoc se
Potest hoc quod ait dextra aut sinistra etiam sic intellegi ut nec eoꝵ causa quaȩ ꝓpt̾ felicitatẽ ap¬
petunt᷑ nec eoꝵ quae ꝓpt̃ infelicitatem fugiuntor ire mandauerit postdeos alienos. id est ne
ꝓhis quae amantur nec contra ea quae odio habent᷑ adiis aliis auxiliũ esse poscendũ aut certe
llo modo ut uel concilient᷑ qua ꝓsint uel placent᷑ ne noceant. Nã & de
inpsalmo. quoꝵ os locutũ ẽ uanitatem & dextera eoꝵ dextera imquitatis: ideo quia his reb opi¬
nantur fieri hominem beatum. quas & bomi & mali possunt habere. Et ideo dextera ẽ iniquitatis.

Expanded text:
os eatur, sed omnia quae mandauit; hoc tamen ita praecipue, ut post generalitatem praecepti quo os eatur, sed omnia quae mandauit; hoc tamen ita praecipue, ut post generalitatem praecepti quo admonuit non esse praetereundum ab omnibus uerbis mandatorum suorum etiam hoc seorsum commendare uoluerit. Potest hoc, quod ait "dextra aut sinistra", etiam sic intellegi, ut nec eorum causa, quae propter felicitatem adpetuntur, nec eorum, quae propter infelicitatem fugiuntur ire mandauerit post deos alios, id est nec pro his quae amantur nec contra ea quae odio habentur a diis aliis auxilium esse poscendum, aut certe illo modo, ut uel concilientur, quo prosint, uel placentur, ne noceant. nam et dein psalmo: « Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis » . Ideo quia his rebus opinantur fieri hominem beatum, quas et boni et mali possunt habere, et ideo dextera est iniquitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
iam indextris accipi. sed aut terrena loca significata sunt quia & inde
bebant gentes alios deos colentes. aut hoc de dus alienis separatim ꝓnuntiandũ ẽ ut duo
sint sensus. Unus uidelic& ñ p̃teribis ab om̃ib uerbis quȩ egomando tibi hodie dextra aut
stra scđm illũ scilic& intellectũ quẽ sup̃ exposuit. alius autẽ sit sensi
enos seruire illis. ut hic subaudiat᷑ ñ p̃teribis ab om̃ib uerbis quae ego mando tibihodie.
Quẽ totũ sensũ sidicere uelimꝰ.superiora uerba quae utraq senui sunt cõmunia repetituri
sumꝰ : ut quo modo illic dr̃ ñ p̃teribis ab om̃ib quȩ ego mando tibi hodie dextra aut sinis¬
seruire illis. Pretereundo enĩ auerbis quae mandata sunt : etiam hoc fit ut eat᷑ post deos ali¬
enos. Non enĩ hoc solũ mandatũ ẽ aut hoc solũ p̃terire ds̃ ñ uult qͥd mandauit ne post deos ali¬

Expanded text:
iam in dextris accipi; sed aut terrena loca significata sunt, quia et in iam in dextris accipi; sed aut terrena loca significata sunt, quia et in dextra et in sinistra habebant gentes alios deos colentes; aut hoc de diis aliis separatim pronuntiandum est, ut duo sint sensus, unus uidelicet: non praeteribis ab omnibus uerbis quae ego mando tibi hodie dextra aut sinistra, secundum illum scilicet intellos seruire illis, ut et hic subaudiatur: non praeteribis ab omnibus uerbis quae ego mando tibi hodie. quem totum sensum si dicere uelimus, superiora uerba, quae utrique sensui sunt communia, repetituri sumus, ut, quomodo illic dicitur: non praeteribis ab omnibus quae ego mando tibi hodie dextra aut sinishodie ire post deos alios seruire illis. praetereundo enim a uerbis, quae mandata sunt, etiam hoc fit, ut eatur post deos alios. non enim hoc solum mandatum est aut hoc solum praeteriri deus non uult. quod mandauit, ne post deos ali
Abbreviated transcription (Latin):
on p̃teribis ab om̃ib uerbis quaȩ ego mando tibi hodie dextra
aut sinistra ire post deos alienos seruire illis. Quaeri potest quomodo possit intellegi ire in
atra qui post deos alienos ierit seruire illis. cũ dextra in laude ponat᷑.
t᷑ qua dextra sunt sed ille qui declinat in ea id est qui sibi arrogat quae dĩ sunt : ideo dr̃ in ꝓ¬
erbiis ñ declines indextra aut in sinistra. Uias enĩ quae ad extris sum
sicut in psalmolegit᷑. Curgͥ dictũ sit ne dedines in dextra. consequent ostendit addendo
Ipse enĩ rectos faci& cursus tuos. Ab sit autem ut dextras quas nouit dñs negemꝰ ẽẽ rectas. sed
dixi declinare in eas ẽ ñ illius gr̃ae sed sibi tribuere uelle qͥd rectũ ẽ. D
istoloco deutero nomi quo agimꝰ dictũ est ñ p̃teribis ab om̃ib uerbis quae egomando tibi ho¬
die dextra aut sinistra ire post deos alienos seruire illis. ñ ideo dictũ ẽ quia di alii possunt¬

Expanded text:
teribis ab omnibus uerbis quae ego mando tibi hodie dextra aut sinistra ire post deos alios seruire illis. quaeri potest quomodo possit intellegi ire in dextra, qui post deos alienos ierit seruire illis, cum dextra in laude ponatur,tur quae dextra sunt, sed ille qui declinat in ea, id est qui sibi adrogat quae dei sunt. ideo dicitur in Prouerbiis: ne declines in dextra aut in sinistra; uias enim quae a dextris suntsicut in psalmo legitur. cur ergo dictum sit: ne declines in dextra, consequenter ostendit addendo: ipse enim rectos faciet cursus tuos. absit autem, ut dextras, quas nouit dominus, negemus esse rectas; sed, ut dixi, declinare in eas est non illius gratiae, sed sibi tribuere uelle quod rectum est. isto loco Deuteronomii, de quo agimus, dictum est: non praeteribis ab omnibus uerbis quae ego mando tibi hodie dextra aut sinistra ire post deos alios seruire illis, non ideo dictum est, quia dii alii possunt et
Abbreviated transcription (Latin):
aittẽ inuenerit aliquis pu¬
ellã uirginẽ quȩ sponsata ñ ẽ & uim faciens ei dormierit cũ ea & inuentꝰ fuerit.
dabit homo qui doriniuit cũ ea patripuellae quinquaginta didragma argenti &
ipsius erit itxor quia humiliauit eam : ñ poterit dimittere eã ꝑ om̃e tẽpus. Merito
te atq inlicite uiolauit. Si eñi ob hoc intelligere uoluerimus eam ñ posse id est non
debere dimittiꝑ om̃e tempus quia uxor effecta est : occurr& illud qͣd ꝑmisit mo
lare libellum repudu & dimittere. In his autem quimlicite un
cere. ne ad ludibrium fecisse uideatur : & potius finxisse qͣd eã uxorẽ duxerit. qua
uere placitoq dioxisse. Hoc & de illa iussum est : cui fuerat uir calumniatꝰ de uirgina¬
lib ñ inuentis

Expanded text:
autem inuenerit aliquis puellam uirginem quae sponsata non est et uim faciens ei dormierit cum ea et inuentus fuerit, dabit homo qui dormiuit cum ea patri puellae quinquaginta didragma argenti et ipsius erit uxor, quia humiliauit eam; non poterit dimittere eam per omne tempus. merito mpus, quam inordinate atque inlicite uiolauit. si enim ob hoc intel- . legere uoluerimus eam non posse, id est non debere dimitti per omne tempus, quia uxor effecta est, occurret illud quod permisit Moyses dare libellum repudii et dimittere. in his autem qui inlicite uitiant noluit licere, ne ad ludibrium fecisse uideatur et potius finxisse quod eam uxorem duxerit quam uere placitoque duxisse. hoc et de illa iussum est, cui fuerit uir calumniatus de uirginalibus non inuentis
Abbreviated transcription (Latin):
corib dictum: ꝓpter illud quod quidam de sp̃u sc̃o uolunt intelligere
dã codices habent flatum uitae :
Ne montium altitudine quã omñe scrip¬
tum ẽ transcendisse aquã cubitis quindẽcim ꝓpt̃ olympi montis hystoriã. Si
enĩ terra inuadere potuit spatiũ tranquilli illius aeris ubi dicitur nec nubes ui¬
deri nec uentus sentiri. cur non & aqua crescendoI.¬
tus sentiri curnon & aqua crescendo: vI. Quod scriptum est¬
uod scriptum est.
exaltata ẽ aqua suꝑ terram centũ quinquaginta dies. quęriturutrĩ
utrũ usq: adhuno
diem creuerit. anꝑtot dies in altitudine qua creuerat manserit. qm̃ aliunterprates pla¬
nius uidentur hocdicere. Nam aquila dixit optinuit. symmachus p̃ualuerunt id

Expanded text:
coribus dictum propter illud, quod quidam de spiritu sancto uolunt intellegere,idam codices habent: flatum uitae. De montium altitudine, quam omnem scriptum est transcendisse aquam cubitis quindecim propter Olympi montis historiam. si enim terra inuadere potuit spatium tranquilli illius aeris, ubi dicitur nec nubes uideri nec uentos sentiri, cur non et aqua crescendotos sentiri, cur non et aqua crescendo? XI. Ib. VII, 24. Quod scriptum est, Exaltata est aqua super terram centum quinquaginta dies; quaeritur utrum usque ad hunc diem creverit, an per tot dies in altitudine qua creverat manserit: quoniam alii interpretes planius videntur hoc dicere. Nam Aquila dixit, Obtinuit: Symmachus, Praevaluerunt, id
Abbreviated transcription (Latin):
ic est puteus quẽ dixit dñs ad moysen : congrega populũ & dabo eis aqũãbibere. Ita hoc
oratũ est : quasi alicubi superius hoc ad moysendixisse dñs legat᷑. S

Expanded text:
ic est puteus quem dixit Dominus ad Moysen, Congrega populum, et dabo eis aquam libere. Ita hoc commemoratum est, quasi alicubi superius hoc ad Moysen dixisse Dominus legatu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ metiebat᷑ triticum patri suo ioseph: & tamen eũ pat̾ nec quando uidit ad orauit
nec quando ab illo triticum accipiebat. Quomodo ergo somnium ioseph modo
impletum putabimus. & non potius maioris rei contineri ꝓphetiam.

Expanded text:
t metiebatur triticum patri suo Joseph; et tamen eum pater nec quando vidit adoravit, nec quando ab illo triticum accipiebat: quomodo ergo somnium Joseph modo impletum putabimus , et non potius majoris rei continere prophetiam?
Abbreviated transcription (Latin):
isisse legatos balac regẽ moabitarũ ad conducendũ balaam : a quo malediceret᷑ isrł.
Satis ostendit᷑ ñ om̃s inoabitas uenisse in conditionẽ seon regis amorreoꝵ. quando eos be
suꝑauit. Si quidẽ remansit gens moabitarũ usq ad illud tempus ubi regnar& balac rex
moab. Qd ũ moab dox̃ seniorib madian idest moabitae seniorib madianitarũ. nunc ab¬
ling& synagoga haec om̃s qui in circuitu nr̃o sunt: ñ una gens erat sed uicmi ad uicinos
dexerunt qͥd parit̃ cauendũ ess&. Nã moab filius fuit loth ex una filiarũ : madian uͦ filius a¬
haȩ dec& thura. Nonitaq una gens erat. sed duae uicinae atq cont̃m¬

Expanded text:
isisse legatos Balac regem Moabitarum ad conducendum Balaam, a quo malediceretur Israhel, satis ostenditur non omnes Moabitas uenisse in condicionem Seon regis Amorrhaeorum, quando eos bello superauit, si quidem remansit gens Moabitarum usque ad illud tempus, ubi regnaret Balac rex Moab. quod uero Moab dixit senioribus Madian, id est Moabitae senioribus Madianitarum: nunc ablinguet synagoga haec omnes qui in circuitu nostro sunt, non una gens erat, sed uicini ad uicinos dixerunt quod pariter cauendum esset. nam Moab filius fuit Lot ex una filiarum, Madian uero filius Abrahae de Cettura. non itaque una gens erat, sed duae uicinae atque conterm