comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fideicominusso restitutus eẽt.
legatinire acquisitus fuiss. s̃
set. donec ei tocius dons satͣisfĩ¬
eret. cumeihrs ꝓ sua parte sa¬
tis decliss. quamius reliqui sa¬
tis ñ darent. tm̃p eapãte. usũ
fructum fudi tesm̾e habẽ my¬
lierẽ. ait labe̾o. idemfi.⁊ si ꝑ mu¬
lierem mora fiẽt. quominus
satis accipet. ¶Colono suo dõ
nsũfructum fundi. quẽ is cole¬
lut legau̾at. aget colonus cu
h̾cde. itant iud̾x cogat herede.
ex locationis accione cum libe

Expanded text:
fideicommisso restitutus esset, legati iure adquisitus fuisset. 30tus legatus esset, donec ei totius dotis satisfieret, cum ei heres pro sua parte satis dedisset, quamuis reliqui satis non darent, tamen pro ea parte usum fructum desinere habere mulierem ait Labeo: idem fieri et si per mulierem mora fieret, quo minus satis acciperet.Colono suo dominus usum fructum fundi, quem is colebat, legauerat: agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis actione
Abbreviated transcription (Latin):
tus ticde p̃staret. publius me
uius uillamuetustate corrup
tã. cegenois ⁊ conẜuandis frẽ
tibꝰ. nect̃iam elificauit. q̃ roan¬
sumptus pãtem ꝓportiõe. usus
fructus ticia agnoscẽ debeat. R¬
si pri qu̾usũfructũ pr̃ari. nece
Duas filias ⁊ filiumĩntecaptũ
nr̃tes scͥpsit. filio portioĩs. mẽte¬

Expanded text:
tu, quem tibi praestari volo in annum quintum decimum, contenta sis annuis quadringentis, quod amplius fuerit, rationibus heredis heredumve meorum inferatur", an recessum videatur a superiore capite ideoque uxor non amplius habeat ex usu fructu, quam annuos clarare. Lucius Titius testamento suo Publio M
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpiess eametutem pãtẽ cditiidi¬
am hr̃ditutis ei restitue̾t. filius
declucta dodrantis pãte q̃rta ex
quamstitutus erat. nou̾ce hr̃di¬
tatemrestituit. ⁊ postea ĩpleuit
icesimũqntũ annumetatis
Q̾ sicum ẽ cumnou̾ca mnũse¬

Expanded text:
implesset eam aetatem, partem dimidiam hereditatis ei restitueret. filius deducta dodrantis parte quarta, ex qua institutus erat, nouercae hereditatem restituit et postea impleuit uicesimum quintum annum aetatis. quaesitum est, cum nouerca u
Abbreviated transcription (Latin):
Iatitia fideicomissũ. his uͥb̾ reliqͥ
.Quisqs michihr̃s eĩt. fideieius
cõmiito uti det ex reditu cena¬
culipũ ⁊ horrei post obitum sac̃¬
doti ⁊ ierophilaco. ⁊ lib̾tis qui ĩ
illo temploerunt denaĩatecẽ
die nundinarmi quasibi posin¬

Expanded text:
Attia fideicommissum his uerbis reliquit: 'quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu cenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti et hierophylaco et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundinarum, quas ibi pos
Abbreviated transcription (Latin):
portioẽ paccimonii fineꝰ uexatc̃e
et incomodo heredis fiat. Quid¬
si ita pensionib quas putau̾it
legataius. antotumpossit pet̾e¬
uideamius. ⁊ puta totum nõ pe
tend̾ simul. sic̃ et inherelis ełc¬
noẽ fieri enimpensioẽs debẽ test¬
ator uoluit. qntitates dũ raxat¬
pensionũ. in arbitrium hrdis aũ¬
legatami contulit. s suta sit le

Expanded text:
positione patrimonii sine uexatione et incommodo heredis fiat. Quidsi ita 'pensionibus, quas putauerit legatarius'? an totum petedeamus. et puto tendum simul, sicut et in heredis electione. fieri enim pensiones debereator voluit, quantitates dumtaxapensionum in arbitrio heredis alegatarii contulit. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
ei rci parande suffic̾et. ¶ Qͣmͣ
marcho homini decto c̾ta anua
p̃stabat. testam̃to cauit. dña
santtissima sciote de amicime¬
is curaturam. neqd hiis desit
Q̾situm ẽ anmartus p̃stitis sͥ
ex cã legati / ectingentis. añua

Expanded text:
ei rei parandae sufficeret.Qui Marco homini docto certa annua praestabat, testamento cauit: 'domina sanctissima, scio te de amicis meis curaturam, ne quid his desit: quaesitum est, an Marcus praestitis sibi ex causa legati octing
Abbreviated transcription (Latin):
rem familiaremtueĩ nõ posset.
in dicm fideicõmissũ. elictun
ꝓbut᷑ ⁊ ꝑdituͤro ei id ꝯr̃s añ diẽ
restituiss. nunõmõ libãtũesse.
ad̾ sitempꝰ hr̃dis caͣusa ꝓroga¬
tum ess: ut cõmodũmechi t̾piᷤ

Expanded text:
rem familiarem tueri non posset, in diem fideicommissum relictum probetur et perdituro ei id heres ante diem restituisset, nullo modo liberatum esse: quod si tempus heredis causa prorogatum esset, ut c
Abbreviated transcription (Latin):
testõ adscͥptis postea nõ parue̾iͭ.
legatũ ad filios hr̃des ꝑtineat
ris. parere compellendã. ac in¬
ligaticẽ nõ ꝓhibendos. quomi¬
nus debitum petant ¶Largius
euripianus consuluit sdeũ. Alỹ¬
pno c̾tam petimiã patronum
legasse. deq eare testõ itacaui¬
sse. pecumã qm ticio liẜo. ⁊ alu¬
pnomeolegaui. esse uolo peneᷤᷤ
publumimeuiu us adãnũ
uicesimꝑĩqutũ etatis eiꝰ. ꝓͣ qro
ea cõputari. cum eonsuras qd̃¬
tes. qͣntum aut̃ insũptũ ei sta¬
tuend̾ sit. tupublimeiu cu pri
affectum eip̃stare debeas estimͣ¬
bis/ Q situm ẽ an hr̃des apubliͦ
meino satis acciꝑe debu̾itit. so¬
nulla exigende satisdatõis cõm̃¬
⁊ mor̃o fiat satis habuisse hrdes
scd̃muoluntatẽ d̾functi. pub¬
lio meuiopecimiã num̾are. Et
it̃o nec ticiꝰ alumpnus ul hr̃dꝰ
eiꝰ audir debeant adu̾sus hr̃de ᷤ
patroni agentes.qd̃ satis nõ
exeger̃. ex ea enĩnim̾atõe. et̃i
lihatos esse sup̃scͥptos nr̃des nͥ

Expanded text:
tea non paruerit, legatum ad filios heredes pertineat. ris parere compellendam ac, niligatione, non prohibendos, quo minus debitum petant.Largius Eurippianus consuluit alumno certam pecuniam patronum legasse deque ea re testamento ita cauisse: 'pecuniam, quam Titio liberto et alumno meo legaui, esse uolo penes Publium Maeuium usque ad annum uicesimum quintum aetatis eius proque ea computari cum eo usuras quadrantes: quantum autem in sumptum ei statuendum sit, tu, Publi Maeui, cum patris affectum ei praestare debeas, aestimabis'. quaesitum est, an heredes a Publio Maeuio satis accipere debuerint sonulla exigendae satisdationis commemorati‹o› fiat, satis habuisse heredes secundum uoluntatem defuncti Publio Maeuio pecuniam numerare: et ideo nec Titius alumnus uel heredes eius audiri debeant aduersus heredes patroni agentes, quod satis non exegerunt: ex ea enim numeratione etiatos esse supra scriptos heredes, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tis mee annuos sexcentos qt¬
annis quo aduent. Q̾situ
ẽ cum meuius anma alim̃ta
p̃stit̾it post mortem aut̃ ei̾ fũ¬
dus adheredemtitie pleno iuẽ
rediẽit. analim̃ta ex fideicõm¬
isso pamphilo ⁊ sticho debeant᷑.¬

Expanded text:
escentos quotannis, quoad uiuent'. quaesitum est, cum Maeuius annua alimenta praestiterit, post mortem autem eius fundus ad heredem Titiae pleno iure redierit, an alimenta ex fideicommisso Pamphilo et Sticho debeant
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat᷑ alib̾tis testacorem. ad
hr̃dis uicesimu qutũ annũ re¬
sperisse. ¶ Sticho alumpnto suo
centũ ⁊ mẽstruos decẽ. ⁊ annuos
centũ dariuoluit. etiã sẽpniam
qͣm hr̃dem extriente institueãt.
regauit in hec u̾ba fideitue com¬
itto. sempniasoror uti legat᷑
que alumpnis mis reliqui ex
medio recipias apud te habeaᷤᷤ
quo adusq com̃datos habeas
Qsitum ẽ cum sempnia cuius
fideicõmissũ sit ab tinuerat. se
hrditate. anteꝙͣ std̃m uolũtat᷑.
d̾functipcipet᷑ pecimiã alũpn is¬
miu relictam. ansticho delega¬

Expanded text:
ostendatur a libertis testatorem ad heredis trigesimum quintum annum respexisse.Sticho alumno suo centum et menstruos decem et annuos centum dari uoluit et Semproniam, quam heredem ex triente instituerat, rogauit in haec uerba: 'fidei tuae committo, Sempronia soror, uti legata, quae alumnis meis rel‹i›qui, ex medio recipias et apud te habeas, quoad usque commendatos habeas'. quaesitum est, cum Sempronia, cuius fidei commissum sit, abstinuerat se hereditate antequam secundum uoluntatem defuncti perc‹i›peret pecuniam alumnis relictam, an Sticho de lega
Abbreviated transcription (Latin):
indhr̾des meos obligatos ei esse
uolo. s hr̃e sͥ petuniã. postea pre¬
ses ꝓuintie ex nominib debitoꝵ
hr̃ditaĩoꝵ. eleg̃ ydoneinomĩa
et in cãm legati.⁊ .p. adiũdica

Expanded text:
redes meos obligatos ei esse uolo, sed habere sibi pecuniam'. postea praeses prouinciae ex nominibus debitorum hereditariorum elegit idonea nomina et in causam legati rei publica
Abbreviated transcription (Latin):
ie caxat qnq̃gesimas legatas. l¬
poo p̃dia uendita sunt. ¶ alibtocui¬
tumꝰ fundun legauerat. fenteman
fanua sexaginta ꝑ fideicõmissũ
es ded̾at pamphile annua dena.
Q̾situm ẽ silex falcidia lib̾to
legatum minuerit. an pãphile
idiai. ꝑtẽ dimidiã fundi abstu

Expanded text:
umtaxat quinquagesimas legatas, licet praedia uendita sunt. A libcui fundum legauerat ferentem annua sexaginta, per fideicommissum dederat Pamphilae annua dena: quaesitum est, si lex Falcidia liberto legatum minuerit, an Pamphilaeidia partem dimidiam fundi abstu
Abbreviated transcription (Latin):
net. cũ qs iussit inmuncipio
ymagines poni. Naisinõbon¬
oris inumcipii gr̃a idfeciss S
sua act̃oeeo noĩc nulli ꝯpetit.
Itaq heoquintimutii scriptur
lib̾im̃i ibi sunto. ubi eos mat̾
suaesse uoli. mulamobligõe
parit. s ad auẽtem d̾fuctiꝰcõsẽ¬
uandamad ꝑtineb̾. ut ubi iusse¬
rit ibi sint nectam̃ semꝑuolũ¬
tas eiꝰ. aut u̾issus conẜuaĩ deb.
ueluti sip̃gor doctus sit ͥnõ expe¬
dire pupillum eomorariubi pr̃
quas morariiussit. Si aut̃ ꝓ ciꝰ¬
banis eoruminaños singulos
aurei decem reuctisint. siue. u.
ẜmõe significatꝰ apd̃ quos mo
nuimr pupillos uolĩt. sine
ita accepimus hunc ẜmonẽ. ñ
iꝑĩs filiis iolegatum debratur
uil e erit. ⁊ m̃g euimẽ. ut ꝓui¬

Expanded text:
net, cum quis iussit in municipio net, cum quis iussit in municipio imagines poni: nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. itaque haec Quinti Mucii to, ubi eos mater sua esse uolet' nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conseruandam id pertinebit, ut ubi iusserit ibi sint. nec tamen semper uoluntas eius aut iussum conseruari debet, ueluti si praetor doctus sit non expedire pupillum eo morari, ubi paquas morari iussit. si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, siue hoc sermone significantur, apud quos morari mater pupillos uoluerit, siue ita acceperimus hunc sermonem, ut ipsis filiis ‹i›d legatum debeatur, utile erit: et magis enim
Abbreviated transcription (Latin):
filii filieq mec ibisunto. ubi eqs
mr sua esse uol. e̾isq hr̃s meu
Inannos singulos. inq̃ pucros
puellasq singulas damnas es¬
to dare cibarii nomine aureos
detẽ. si tutores eampetuniã. dare
nolunt. ei apd̃ quẽ pueri. atq
g̾e possit. Nameas res eo ꝑtinz
utitutores sciant. que uolũtas
testatoris fiit. utiꝰpossunt: eam
petimiã sine ꝑiculo dare ¶põp̃¬
intestam̃tis qdam scribunt᷑. q̃
ad aucͣtẽ diuntaxat stribentis
reftrunt. uec obligationẽ pari¬
ant. hec aut̃ taliasunt. si te hẽ¬
demsoluminstituãt. ⁊ scͥbã uti
monim̃tũm c̾ta pecunia facia.
Nullã enimobligõẽ ea scͥptura
recip̃ ss ad auctemmeancõser¬
uandã potis siuelis fac̾esalitẽ
atq si cohr̃de tibi dataidẽ scͥpse¬
ro. Nam siue te solum dãpnau
unimonum̃tũ facias. coh̾rs tur
ag̾e tetum pot̾it. familig lñcisc̃¬
etiam siutriq iussi estis hoc fac
inuicẽ accc̃em habebitis adaus¬
toritutẽ sc̾bentis. hoc quoq pri¬

Expanded text:
filii filiaeque meae ibi sunto, ubi eos mater sua esse uolet, eisque heres meus in annos singulos inque pueros puellasque singulas damnas esto dare cibarii nomine aureos decem': si tutores eam pecuniam dare nolunt ei, apud quem pueri atque agere possit: nam ea res eo pertinet, uti tutores sciant, quae uoluntas testatoris fuit, uti possint eam pecuniam sine periculo dare.Pomponius.In testamentis quaedam scribuntur, quae ad auctoritatem dumtaxat scribentis referuntur nec obligationem pariunt. haec autem talia sunt. si te heredem solum instituam et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias: nullam enim obligationem ea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conseruandam poteris, si uelis, facere. aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae herciscetiam si utrique iussi estis hoc facere, inuicem actionem habebitis. ad auctoritatem scribentis hoc quoque perti
Abbreviated transcription (Latin):
annos singulos reliquit. pig¬
eas legatarius murtatur.
simo. si uolu̾it. sic̃ mĩs negocuis
int̾nemebat eodemiño fiuorũ
meoꝵ int̾uenire annuos sẽno
aureos. ⁊ habitatẽẽ qua utitur
pr̃ariuolo/ nõ idõ migus añua
seio ꝓ pãte hr̃ditai᷑a num̃tis. fi¬
lie debi placuit. qd̾ ex tribo fili¬
di institutis uita cliscesẜĩt.
itamlabor quam pecunia di¬
uisicẽm recipent. ¶ Mecdico sẽp¬
C auidentur relicta. q̃ c̾tam for¬
mam erogationis amie nõ ĩ¬
c̾tam lib̾alitatis uoluntatẽl
annui nomĩe accipiebat aui¬
et semel .c. aureos reliquisse
lib̾tis darnolo que nura pͥrã¬
num̃toꝵ nõ debebr̃. que m ãc¬
tori domina prãre solita fuit
utilitas sue cã ¶ Idõ neo sũptũ
medicam̃tũ medicus lib̾tu ͦ rec¬
te petet. quẽ ut patrõmei q̃fa
essẽplaci. ⁊ ꝑ singula legata .ĩ piͣ¬
legͫ capiendi inspiciet᷑. Idẽ ĩ sc̃¬
uoinspiciend̃ ẽ ex ꝑscã comũoͫ¬

Expanded text:
annos singulos relinquit, pigeas legatarius mittatur. simo, si uoluerit, sicut meis negotiis interueniebat, eodem modo filiorum meorum interuenire, annuos senos aureos et habitationem qua utitur praestari uolo.' non ideo minus annua Seio pro parte hereditaria uiuentis filiae deberi placuit, quod ex tribus filiedibus institutis uita decesserunt, cum tam labor quam pecunia diuisionem reciperent. 'Medico Semp: ea uidentur relicta, quae certam formam erogationis annuae, non incertam liberalitatis uoluntatem annui nomine accipiebat, auret semel centum aureos reliquisse. 'Libertis dari uolo quae uiua praeiumentorum non debebitur, quem actori domina praestare solita fuit utilitatis suae causa: ideo nec sumptum medicamentorum medicus libertus recte petet, quem ut patronam eiusquesse placet et per singula legata ius capiendi inspicietur. idem in seruo inspiciendum est ex persona domino
Abbreviated transcription (Latin):
aduu̾et anu̾os .x. auxeos / uxõ
m̃sibo. q̃ro anhecedib eius sex¬
ti annilegatum integrũdebeat᷑.
mod̾.i. ingegrisexti anni leg¬
lũdos ciuitatireliquitꝰ qb p̃si¬
de hedes uoluit. successores hẽ¬

Expanded text:
ureos.' uxor mensibus: quaero, an heredibus eius sexti anni legatum integrum debeatur. pondit integri sexti anni legludos ciuitati reliquit, quibus praesidere heredes uoluit: successores he
Abbreviated transcription (Latin):
anegocus que ad mĩstrare scd̾
d̃fumcti uolinitatẽ uelli ꝑcept᷑¬
um legritum. ¶ Uͣxore hr̃de seͥp.¬
taita cauit. lib̃tis mĩs omĩb
almũtorm̃nonũe singłis anmꝰ¬
aimos denaĩos duod̾cĩ ab he̾¬
de dĩnolo. si abuxore mea nõ

Expanded text:
a negotiis, quae administrare secundum defuncti uoluntatem uellet, percepturum legatum.Uxore herede scripta ita cauit: 'libertis meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari uolo, si ab uxore mea non
Abbreviated transcription (Latin):
bima trima die sensisse ꝓponat᷑.¬
Siciic̾ta qñtitas legetur ⁊ quoͦ
adp̃stet᷑. in singłos annos ctu
aliqd uelutiusuras iusẜ it test.¬
ator prar legatumnalz. S inu e¬

Expanded text:
bima trima die sensisse proponatcerta quantitas legetur et, quoad praestetur, in singulos annos certum aliquid uelut usuras iusserit testator praestari, legatum ual
Abbreviated transcription (Latin):
cui .c.x. doti dederat. n eius pe¬
cunie que reliqua ex priore do¬
te erat. m̃cionẽ fecerat. Diuortõ
fc̃o reliquamex priore dote istẽ
dieb uirum redditum ait sabõ
quibꝰ reddidiss si suꝑiꝰ diuore¬
iumint̾ eos faccum nõ ess qõ
pͥoris dotis c̃ inseq̃ntẽ dotis ob¬
ligonẽ eẽt tranislata. ⁊ hoc u̾um
puto. ¶ Suuir soc̾o itliussurx¬
oris mam̃nite ñmio dotẽ accep¬
tã feciss. etiã sũd ꝑꝑ egestatẽ so

Expanded text:
dederat neque eius pecuniae, quae reliqua ex priore dote erat, mentionem fecerat. diuortio facto reliquum ex priore dote iisdem diebus uirum redditurum ait Labeo, quibus reddidisset, si superius diuortium inter eos factum non esset, quoniam prioris dotis causa in sequentem dotis obligationem esset translata: et hoc uerum puto. Si uir socero iniussu uxoris manente matrimonio dotem accepta
Abbreviated transcription (Latin):
demide hrde muliere relicta deces¬
fit quia ex pãte mułr ei hr̃s es¬
set: ꝓ ea parte dotis ꝑiculum qd̃
niri fuiss admulierẽ ꝑtin̾e ait.
labeo. quia nes melius equius e¬
ss qd̾ exig̾e uirab uxorẽ nõ potu¬
iss. ob io qd̃ ex detrim̃to nirimul¬
ierẽ locupletar.⁊ hoc u̾umputo.

Expanded text:
deinde herede muliere relicta decesserit, qua ex parte mulier ei heres esset, pro ea parte dotis periculum, quod viri fuisset, ad mulierem pertinere ait Labeo, quia nec melius aequius esset, quod exigere vir ab uxore non potuisset, ob id ex detrimento viri mulierem locupletari: et hoc verum puto.
Abbreviated transcription (Latin):
Nuiꝰ .i.ui. In hiis reb qͣs p̃t̾
muim̾atã pecumã dotiuir hãt.do¬
lummalũ. ⁊ culpã eum p̾rare op¬
tẽ. Seruius ait. ea siuã publũc
mcii ẽsslamis inlicinna grã¬
chiuxore statuit. qd̾ res dotles
inca seclitioẽ qua grachus occisꝰ
erit ꝑissent. ut quia grachi cus¬
pa ea seditio feã eẽt. licimiue p̃sta¬
ri oport̾t. ¶ S̾uis uxorisuir nũ¬
mos inbestiaium dedãt. quo pa¬
to deindeinit᷑ annur diuortiu¬

Expanded text:
is. In his rebus, quas praeter numeratam pecuniam doti uir habet, dolum malum et culpam eum praestare oportere Seruius ait. ea sententia Publii Mucii est: nam is in Licinnia Gracchi uxore statuit, quod res dotales in ea seditione, qua Gracchus occisus erat, perissent, ait, quia Gracchi culpa ea seditio facta esset, Licinniae praestari oportere. Seruis uxoris uir nummos in uestiarium dederat, quo parato deinde intra annum diuortiu
Abbreviated transcription (Latin):
ci. lex tm̃loquit᷑ desoc̾o successoi̾¬
b̾q soc̾inich in lege scͥptum est.
et hoc. labeoqiͣ õmissũ adnotat.
.in quib igͥ casib lex d̾fic̃.ñ eit
lex qnͣtapetum a eiͣti tantam pec¬
uuã dnto oͣstend̾. estimatoe̾. here

Expanded text:
eius lex tantum loquitur: de socero successoribusque soceri nihil in lege scriptum est: et hoc Labeo quasi omissum adnotat. in quibus igitur casibus lex deficit, non erit lex: 'quanta pecunia erit, tantam pecu
Abbreviated transcription (Latin):
dotalez scrium noluntate eius
manimusit. debi uxori restituẽ
ꝗeqd ad eum ꝑuenit. s ⁊ siqs li¬
b̾tatis ca ma̾i̾tus eĩ nposuit. id
to exhibite nõ estimatiocaꝵ. ne
eit equum hoc nomincuxorion¬
ritũ qͥppͦiã prãie srisipost ma¬
numissicẽ aliquidcifu̾it. lib̾to ĩ¬
positũ. ad uxori pr̃andũẽ. Si et si

Expanded text:
tate eius manumiserit, debet uxori restituere quidquid ad eum peruenit. Sed et si quid libertatis causa maritus ei imposuit, id to exhibitae, non aestimatio earum, non erit aequum hoc nomine uxori maritum quippiam praestare. Sed si post manumissionem aliquid ei fuerit liberto impositum, id uxor
Abbreviated transcription (Latin):
ceris hrte agente iur fac̾e cõget᷑.
Quippe simorim nõ feciss p᷑ciu
fructuum: mułr hr̃di suoreliq¬
ss Qd̾ si facultatẽ ususfructus uẽ¬
dendippͥetatis domino. mułr ñ ha¬
buit. paciẽtiã quã ꝑcipiendi frucr̾¬
i. prãre ip̃i debut᷑ etiã herecli eius

Expanded text:
e agente uir facere cogetur: quippe si moram non fecisset, pretium fructus mulier heredi suo reliquisset. quod si facultatem usus fructus uendendi proprietatis domino mulier non habuerit, patientiam, quam percipiendi fructus praestare ipsi debuit, etiam heredi eius
Abbreviated transcription (Latin):
inuitauxore m̃anumisit. Hereᷤ
solus uiralib̾toinstitutus. p̃or¬
cionẽ hỹditatis qͣmut patronꝰ
cõsequi potuit ac debuit restiti¬
ere debi saltannnõ porciõnẽ doti ꝰ ͥ¬
¶iuditio: simõ upxor manumittẽ¬
ti refrãgͣatur.

Expanded text:
inuita uxore manumisit. heres solus uir a liberto institutus portionem hereditatis, quam ut patronus consequi potuit ac debuit, restituere debet, alteram uero portionem dotis iudicio, si modo uxor manumittenti refragatur.
Abbreviated transcription (Latin):
 tñ et sie̾i dotẽ post aliqd̃ temp
gen̾ reddẽ deb. tñ continuo socer s¬
agendo ꝯseq̃t᷑. ut inpensani fim̾¬
is p̃sñtẽmrecipiat. cet̾adotis ste¬
tuto temꝑe soluant᷑¬

Expanded text:
, tametsi ei dotem post aliquod tempus gener reddere deberet, tamen continuo socer agendo consequetur, ut impensam funeris praesentem recipiat, cetera dotis statuto tempore soluant
Abbreviated transcription (Latin):
batio. qualia uestim̃ta post diu¬
orcipi eẽnt: talia uiro reddi.c
id̃ iuuis futuꝵ fuiss. sr ip̃a uestim̃¬
ta uir emissiet serus decliss s
siuestim̃ta nõ reddent᷑ tafnuipo
p̃cium in dote ꝯͣpensatum. ¶ fił.
famĩ. cliuorio facto dotẽ patizi¬
ꝑsoluta: pat̾ decessat. reliquam
ꝑtẽ sinec delegatinee ꝓmissa ho¬
uandi animo patiri fuiss. muliẽ
solui debẽ. labeo trebacius ꝓutãt
cio fco. ducenta au̾ro errante sti¬
pulata erat. labeo putat. qnta do
fuiss cantam debi siue pruderis
mułr plus eẽt stipulata. siuem¬
prudens. labeonis siũampbo.
Exor diuorcio facto. pãtẽ dotis
receꝑat. pãtẽ apud uirum reliq̃r¬

Expanded text:
batio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum fuisset, si ipsa uestimenta uir emisset et seruis dedisset: quod si uestimenta non redderentur, tum uirum pretium in dote compensaturum. Filia famibatio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum fuisset, si ipsa uestimenuandi animo patri fuisset, mulieri solui debere Labeo Trebatius putant, tio facto ducenta a uiro errante stipulata erat. Labeo putat, quanta dos fuisset, tantam deberi, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo. Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum reliq
Abbreviated transcription (Latin):
tem lib̾ti patronus utrumicu
seio dutaxat qui mandmu
uen̾it acciodatur cumom̃ene¬
gociũ qd ei noluntate gestũsit
inꝯdempnatioẽ ciꝰ ꝯfer̾t᷑. Niec
cum actoe mandati consequipos¬

Expanded text:
tem liberti patronus utrum cum Seio dumtaxat qui mandauit eruenerit, actio datur, cum omne negotium, quod eius uoluntate gestum sit, in condemnationem eius conferatur. nec cum actione mandati co
Abbreviated transcription (Latin):
atolcqͣui. s successicẽmab ĩte¬
cognatorũ. D̾inde uri i uxoris.
Itu aut ab intestatõ pot̃ opetere
posẜ̃. agnita sit plane si tẽpoi
qd̾ petend̾ bo. poss onis ex testo.
largiebantur. iuintam̃ iepudia
tioc̃m consequs ẽ. ut ab intesta¬
to posse petuncipiat. ¶S ⁊ sier

Expanded text:
ato loqui. Sed successionem ab intecognatorum, deinde uiri et uxoris. Ita autem ab intestato potest competere o agnita sit. Plane si tempora quidem petendae bonorum possessionis ex testamento largiebantur, verumtamen repudiattionem, consequens erit, ut ab intestato posse peti incipiat. Sed et si ex
Abbreviated transcription (Latin):
dolomalo lib̾ti alicuãt ⁊ fauia¬
tta act̃. reuorat᷑ .et siplures pa¬
tronist̃. om̃s unampartẽ habe¬
bunt. s siuiriles nõ pecet portõ
cet̾is acẽso. ⁊ qd̾ inpatronis di
cet inlibis patroniest. s nõ si¬

Expanded text:
dolo malo liberti alienatum est, Fauiana actione reuocatur. Etsi plures patroni sint, omnes unam partem habebunt: sed si uiriles non petent, portio ceteris adcrescet. quod in patronis dixi, et in liberis patro‹norum› est: sed non si
Abbreviated transcription (Latin):
fructus uenire qͣtinũs p̃tor õẽ
firudem lib̾torum uult rescĩde᷑
dumignorat aliqua lib̾tum ĩ
fraud suã alienasse uideamus
ansucc̃n ei ignorantiius debeaͭ.
ne decipiat᷑. lib̾ti frandib.⁊ pa¬

Expanded text:
fructus uenire, quatenus praetor omnem fraudem libertorum uult rescinderedum ignorat aliqua libertum in fraudem suam alienasse, uideamus, an succurri ignorantiae eius debeat, ne decipiatur liberti fraudibus.
Abbreviated transcription (Latin):
est nich̾ dolofec̃. nõ dubitam
ꝗn omĩm̃o cumeo agino possit
qͥs cnĩ. nõ pot᷑ uidei tolo fecisseo
fidẽ suã amito comodauit. quã
alii quia sibi ex lib̾t̾i frande ad

Expanded text:
est, nihil dolo fecit? non dubitabimus, quin omnimodo cum eo agi non possit. quid enim non potest uideri dolo fecisse, qui fidem suam amico commodauit quam alii quam sibi ex liberti fraude ad
Abbreviated transcription (Latin):
iura dissoluta st̃ emancipatt̃e¬
¶ Siqͥs filiũsuumemancipatũ.
Nlocumne potis adopt̾auit. Cã
mancipauit. cum habe̾t. ⁊ neꝑ¬
anadortio retisa ĩpecliat ne¬
potẽ / S cum soleat emancipa

Expanded text:
iura dissoluta sunt emancipatione. Si quis filium suum emancipatum in locum nepotis adoptauit et emancipauit, cum haberet et nepan adoptio rescissa impediat nepotem. sed cum sol
Abbreviated transcription (Latin):
mittit᷑. qr erat iniquũ exeludi
atus Lib̾tus decesẜit ratronus
adeundo hr̃litutẽ. euis reuorat
ꝑ caluisianã acc̾. ea que aliena¬
ta st̃. dolomalo. quominus pi
extestato ḋbita bo. lib̃ti. ad ru¬

Expanded text:
mittit, quia erat iniquum excludi atus libertus decesserit, patronus adeundo hereditatem eius reuocat per Caluisianam actionem ea, quae alienata sunt dolo malo, quo minus pars ex testa
Abbreviated transcription (Latin):
Siplures sunt patrones ⁊ ꝑa¬
troni singuliiuruẽ tam̃ reuo¬
cubt̃ ꝑ caluisianã. ¶ Si lib̾tus
ĩtestatus decess̾ it relict᷑a pat̾no
debita portione. aut aliquo ã¬
pli aliqd etiã alienau̾it. pap̃¬

Expanded text:
Si plures sint patronae et patroni, singuli uirilem tantum reuocabunt uel Caluisian‹a›. Si libertus intestatus decesserit relicta patrono debita portione aut aliquo amplius, aliquid etiam alienauerit, Pap
Abbreviated transcription (Latin):
bẽ ad caũndum diuus pius
rescͥpsit ex quoꝵipto etiã il.¬
ud accipiamꝰ. qd̃ etiã. si post so¬
luta legata uoluit stipulonez
int̾poni. ¶ Silegatariꝰ hediꝗ
controu̾siam hereditatis pa¬
titur. iamuł sꝑat. uł restituẽ¬
dolegato sibi p̃stito cau̾it. et
enłcta hereclitas sit s neͦgligẽ¬
ciauł dolo eius quilegatump̃¬
stitit dicemus nõ cõmitti stip
ulationẽ. ꝓꝑuiriboniarbiteu
qd̃ ins̃ huic stipulatiomi ¶It
si ip̃e quip̃stitit legatũ. ex a¬
lia cã sibi euicerit. ut put̾a ꝗͣ
inuenit᷑ seq̃ntitestõ beres scͥ¬
p̃tus. in quo legatt̃ iste. lega¬
tari nõ accepit᷑. dicemus cor¬
mittistipulãtõẽ. ꝓpuiri boniã¬
bitrumi fĩ gen̾ałr ubicũq here¬
m̃ bitatẽ. uł qͣntitatẽ. uł em̃olu¬

Expanded text:
bere ad cavendum divus Pius rescribsit: ex quo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata voluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controversiam hereditatis patitur iam vel sperat, de restituendo legato sibi praestito caverit et evicta hereditas sit, sed neglegentia vel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus nter uiri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi.Item si ipse, qui praestitit legatum, ex alia causa sibi euicerit, ut puta quia inuenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus committi stipulationem propter uiri boni arbitrium.Et generaliter ubicumque hereditatem uel quantitate
Abbreviated transcription (Latin):
uat.uł fładat. Siu̾o pecunia
hr̃ditaiam soluat aut remtra¬
dat qdamnõ putant cauẽd̾
qr nec ten̾ipot. eonomine uc¬
tus /cunmĩo possideat. ut doio
feẽ quominus possideat/ Hoc
siꝰ ante motam cõtron̾siã solu¬
at. qd si po̾steatenebr̃ culp̃e
uomiie. ¶Szcũ dcͦ nomĩe intẽ
duos q̃stio ẽ: nũquid nõ sĩt

Expanded text:
uat uel rem tradat: si uero pecuniam hereditariam soluat uel rem tradat, quidam non putant cauendum, quia nec teneri potest eo nomine uictus, cum non possideat uel dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controuersiam soluat: quod si postea, tenebitur culpae nomine.Sed cum de nomine inter duos quaestio est, nu
Abbreviated transcription (Latin):
ionẽ. ¶ Simplures dies. petũiꝰ
legata ẽ. cumc̾tum sit legẽ fa¬
icid̃. locum habe̾ nõ stipulatõi.
si ꝯputationilccum ẽẽ pediꝰait.
ut extimet᷑ q̃nti sit qd̃ indiem
legatum ẽ⁊ tantiim credat᷑ efẜ
legatum. qm efficit estimatio
ut ꝓ mõerex omnib legatis
.statim legis falcidie rõ habeat᷑.¬

Expanded text:
 plures dies pecunia legata est, cum certum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diem legatum est et tantum credatur esse legatum, quan‹tum› efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legi
Abbreviated transcription (Latin):
exist̾at. Si aut̃ dic̃s supẽ. ias
hic int̾ ea ftalius temporiᷤꝰ haᷤ¬
bitar̃ns atq estimaticẽ. sic d̾
falcidia disputabimus. ⁊ com:¬
mitti stipłatiõe dicem. ¶Qm enͣ¬
uis aut̃ om̃s legatarii. ⁊ fidei⁊¬
cõmissariinecẽe habeant᷑ hac&
stipłatõe cau̾e. tĩnquibdã re¬

Expanded text:
tat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Quamuis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cauere, tamen quibusdam re
Abbreviated transcription (Latin):
rũqui ad arbitrium dimissi
nõ sunt. solet tm abhrde et̾iã
cetĩs denuntiari fideicõmissa¬
rũ. ut ueniant ad arbitrium.i¬
biq cãm suam agant. plerũ
ut si offerat integrum qd̾ relic¬
tum ẽ. h̃s. d̾siderans cau̾e sibi
hac stipulc̾ẽ audiat᷑. ¶ Silegat᷑
q̃dam p̃sñti die relicta sunt. q̃d¬
am sub condẽce. int̾pounduerit.
istu stipuło pꝑ legataconditioã¬
lia. dumco mõ ealegataque p̃

Expanded text:
qui ad arbitrum missi non sunt. solet tamen ab herede etiam ceteris denuntiari fideicommissariis, ut ueniant ad arbitrum ibique causam suam agant, plerumqut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur.Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legat
Abbreviated transcription (Latin):
truminprimis tabłis. hoc. fiat
et enim legẽ falcidi.ĩ semel esse
admittendã. ⁊̃ si dupͣlex sit te¬
stam̃tũ. iamcõi̾enit ꝯtributis
legatis. tamhis que. ib ipõ pu¬
puio ꝙͣ his que a substituto ĩ¬
pubẽ relicca sunt.⁊ sind fuisset
int̾positastipulatio ex ꝑsõa pu¬
pitutele. acciohr̃diͥ pupilli.ad¬
nisus tutorem competit. S ut
põp̃. ait ⁊ ipĩpupillo ꝑt heredi
eius pot̾it cõmutistĩpuło. ĩpͣsi
qułcq casiuuo ea falcidia inci¬
pit locum hr̃e. D̾ tutele quoq
qui q̃dringentam bonis habe¬
lat impube̾mfilium hr̃dẽ ĩsti¬
tuit. ei qr substĩtuit titium et
seum si nich̾ apupillo testato᷑
legauit. s atitio trecenta Iutr̃¬

Expanded text:
trum in primis tabulis hoc fiat etenim legem Falcidiam semel esse admittendam, etiamsi duplex sit testamentum, iam conuenit, contributis legatis tam his, quae ab ipso pupillo quam his, quae a substituto impuberi relicta sunt.Si non fuisset interposita stipulatio ex persona pupilli, tutelae actio heredi pupilli aduersus tutorem competit. sed ut Pomponius ait, et ipsi pupillo et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi quo casu uiuo eo Falcidia incipit locum habere. de tutelae quoque qui quadringenta in bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique substituit Titium et Seium: nihil a pupillo testator legauit, sed a Titio trecenta: utr
Abbreviated transcription (Latin):
habe. ⁊ legatorummnodus fac̃
et eris aliemihonus ⁊ siqtẽ eu¬
itens. es alienum ẽ. uł cextum
fadł ẽ computatio Si aut̃ ad¬
eiꝰ pendi uł credicor lutẽre ꝯte¬
status ẽ.⁊ necdumlis finita ẽ
dubitab qͣntum legataruis
debeat᷑ ꝓꝑ inc̾tum. Hodie tãtr̃
subͥmle aliquid fit infideiꝯ¬
missi. ¶Cuindiclex falcidia
locum habẽ. arbit darisoli. ad

Expanded text:
et legatorum modus facit et aeris alieni onus. et si quidem euidens aes alienum est uel certum, facilis est computatio: si autem adeius pendet uel creditor litem contestatus est et necdum lis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum.Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis.Cum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ eum cõp̃hendunt qui ap̃¬
lius accep̃. quã ei falcidia ꝑmi
enimhabita rõne eris alienifa¬
lcidia incatur. plexumqr ene¬
nit. ut eñgenge debito uł ꝯdcõe
eris alicni existente totum qd̃
legatum ẽ cxauriat᷑. ¶ Si aliber¬
tatumꝯ ditioint̾dũ existẽs effi¬
ciet legatum omĩno nõ debi q¬
ppe cum habita rõne lib̾tatum.
et decluctis p̃cuis eoꝵtũc demũ
legatorũ ineatur rõ. ¶Inqb¬
dam aut̃ testam̃tis. falddia q̃d̾
locumnõ hab÷. i̾ntam̃ita ob¬
ẜuatur. ut licet q̃drantem hr̃s
nõ retineat. cantum bactenus
legata debeant. q̃tenꝰ patrimo¬
nu iure sufficumt. utiq dedus¬
to ere alienoItẽ decluctis p̃c̃iiꝰ

Expanded text:
tantum eum comprehendunt, qui amplius accepit, quam ei Falcidia permenim habita ratione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omnino non deberi, quippe cum habita ratione libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio.In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem locum non habet uerumtamen ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis
Abbreviated transcription (Latin):
cõditigẽ. ⁊ dodrans pure lega¬
tus ẽ cau̾e debẽ. q̃nto amplus
ꝙͣ ꝑ legẽ falcidiam liceat ceꝑit
reddi. ¶Hec stipuło. id̾o locum
habi. quia ⁊ sirepeti pot̃ id qd̾ so¬

Expanded text:
condicione et dodrans pure legatus est, cauere debere 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi'.Haec stipulatio ideo locum habet, quia, etsi repeti potest id quod so
Abbreviated transcription (Latin):
at si nuu̾sꝰ hr̃ditaus ess. ut
ꝓdimidia parte. ⁊ uxor ⁊ filiꝰ agͣ
ut hrditãum habeant ¶Incest̾õ
ita scͥptum fuit domũmeãcu
t et iquis aus. ine orto applicito lib̾tis mĩs cr̃cedi¬
as uolo ⁊ alio cãpite furcinlo libẽ¬

Expanded text:
us hereditarius esset, ut pro dimidia parte et uxor et filius agrum ut hereditarium habeant. In testamento ita scriptum fuit: "domum meam cum horto applicito libertis meis concedi volo" et alio capite: "Fortunio libe
Abbreviated transcription (Latin):
hẽdes instituit. ⁊ uxoris fideicor¬
misir inhec u̾ba. peto ate dña
uror ne ex fundoticiano partẽ
tibi und̾ites. cum scias me uni¬
u̾sam empticẽm eius fundi feci¬
sse. s bñsitio affectionis et pie¬
tatis qm̃tibi debui eandẽ emp.¬
ticc̃m cumnũmis mĩs ꝯpara¬
ssẽ. tecũ cõmunicasse . Q̾sitũ q̃ͣ
an cum fundũ in solid̃ filu esse

Expanded text:
tituit et uxoris fidei commisit in haec verba: "peto a te, domina uxor, ne ex fundo Titiano partem tibi vindices, cum scias me universam emptionem eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eandem emptionem, cum nummis meis comparassem, tecum communicasse": quaesitum est, an eum fundum in solidum f
Abbreviated transcription (Latin):
inpubi filiocentinͣo curatore. d̾¬
dit / dec̃to p̃toris nõ secũto/ sin¬
ch̾ curator datus ãnunistraret
litum ad auẽnamminĩam por¬
rigi nõ pot̾ nec inalus cͥca. sup¬
p̃mi uoluntate imꝑitie nema
datur. qm an bonis militĩmi
filii u̾o tutela iure patrie pot.i.
habuit umimi qui solũndo nõͣ
fuit rc̃c̃ actus sui uetuit redde mͣ¬

Expanded text:
Impuberi filio centurio curatorem dedit. decreto praetoris non secuto si nihil curator datus administret, litum ad alienam iniuriam porrigi non oportet nec in aliis circa supremam voluntatem imperitiae venia datur quam in bonis militum, filii vero tutela iure patriae potesthabuit, unum, qui solvendo non fuit, rationem actus sui vetuit redde
Abbreviated transcription (Latin):
cum pntaret. se tutorẽ eẽ distyͣ
hoã mat̾na ⁊pat̾na pupilloꝵ. ⁊
decessit ñ soluñto. Qritur an py¬
pillꝰ res possit uindicare / ieit
simanent res pupirti. mñidica¬
ri abeo posse. ¶ p̃fectus legioĩs
ita testam̃tocauit/ uolo ut᷑ sit ĩ
arbito tutorim filii mĩ siuolue¬
rint huiꝰ sinme untias ĩfeĩx
usaꝵ nomine. ita ne nĩmi łpã¬

Expanded text:
et se tutorem esse, distraxit bona materna et paterna pupillorum et decessit non soluendo: quaeritur, an pupillus res possit uindicare. respondi, si manent res pupilli, uindicari ab eo posse. Praefectus legioita testamento cavit: "volo, ut sit in arbitrio tutorum filii mei, si voluerint, huius summae uncias inferre usurarum nomine ita, ne nummi
Abbreviated transcription (Latin):
res qui post finẽ tutele: ꝑ exporẽ
offitui durantes reꝵ admĩnistͣ¬
tionẽ retimer̃ nominũ patͦroꝵ
ꝑiculũ. qut post pub̾tate adole¬
tuerunt inferre. ¶Curator apa¬
tre testõ dt᷑us. impubĩ negoci¬
is se ꝑ errorẽ miniscuit. postra
constitui. cõsulcius petet. ne fõ¬
te sirẽ ceptam deẜu̾it. fraudis
uł culpe cã cõtẽpnctur niõ id̃
gesẜit. cum satis habuntẽq e
sufficiat. uł muna spẽ ꝑ amici
laborẽ domino cõsuli. ¶Heres
insticutus quinõ habuit subst¬
ĩpubi restitue̾ debuit iuta dece.¬
ssit cumhrditas mnytalia esset
sc̃ptus aut̃ hẽs inꝓuincia uita
decessiss. tutores ꝓmĩcialiuĩ reꝵ
culpe nomine ꝯtẽpnãdos exis¬
timaui. si cãmtestĩ nõ ignorãtt
ntilitatẽ impubĩs deẜutr̃. Nã
hẽditatis inꝑuincia ficeicõmis¬
sorestituto. cã qd̾ iuris expedĩ¬
in ꝓtalia suscepisset̃.¶adusꝰ¬

Expanded text:
res, qui post finem tutelae per errorem officii durantes rerum administrationem retinuerunt, nominum paternorum periculum, quae post pubertatem aduletuerunt. Curator a patre testamento datus impuberis negotiis se per errorem immiscuit: postea constitui consultius petet, ne forte, si rem coeptam deseruerit, fraudis uel culpae causa condemnetur. non idem gesserit, cum satis abundeque sufficiat uel in una specie per amici laborem domino consuli. Heres institutus, qui non habuit substimpuberi restituere debuit, uita decessit: cum hereditas in Italia esset, scriptus autem heres in prouincia uita decessisset, tutores prouincialium rerum culpae nomine condemnandos existimaui, si causam testamenti non ignorantes utilitatem impuberis deseruerunt: nam hereditatis in prouincia fideicommissoin Italia suscepissent. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
soluit. posteacum a debitoribꝰ ru¬
t̾nis quorũ nomina libro rõnuĩ¬
nõ merant exig̾e̾ nellz pupillo¬
et ꝓlate sunt abhis apote tutõi
q̃situm ẽ utrum adu̾sus tutores
lanadu̾sꝰ debitores accio eiꝯ ꝑe¬

Expanded text:
ostea ‹cum› a debitoribus paternis, quorum nomina libro ratinon inerant, exigere uellet pupillrolatae› sunt ab his apochae tutoris: quaesitum est, utrum aduersus tutorem an aduersus debitores actio ei
Abbreviated transcription (Latin):
nõ exeo qd̃ adultus eumqui p̃¬
dia eius coluit ꝓcuratorẽ habẽ
uoluit ũbitum quod ex ꝯducci¬
one reliquatꝰ ẽ agnouisseen
idiss empnii qui expollicitat᷑oe
sempnũ diuiser̃. ex quibꝰ ꝗdam
cũ reliquatrahe̾nt. ydom̃impso
tp̃e ad mĩstrationis ẽẽ d̃sierunt
pca pupillus hr̃s semꝑnu qui
abstentus erat ab impatore ĩpe¬
trauit. ut bona pat̾na cirestini¬
erent᷑. q̃ro anex bonis eorum ꝙ
ytonci sunt. yrempnitatipupi¬
ili ꝓficiscidebeat. cumindiudu

Expanded text:
non ex eo, quod adultus eum, qui praedia eius coluit, procuratorem habere voluit, debitum, quod ex conductione reliquatus est, adgnovisse eum videri. Sempronii, qui ex pollicitatione Sempronii diuiserunt: ex quibus quidam, cum reliqua traherent, idonei in ipso tempore administrationis esse desierunt: postea pupillus heres Sempronii, qui abstentus erat, ab imperatore impetrauit, ut bona paterna ei restituerentur: quaero, an ex bonis eorum, qui idonei sunt, indemnitati pupilli prospici debeat, cum indiuidu
Abbreviated transcription (Latin):
ex tutorib post pub̾tatẽ ac̃te c̃atõi¬
libussi ĩpbe alt̾m illiꝰ nomine cona¬
e de ur intpellãre. Idẽq dicemus ĩ dy¬
ob magñtib collegis / quoꝵ alt̾r
res publica ꝯuenĩt. s hoc iinagr¬

Expanded text:
ex tutoribus post pubertatem liberasset, improbe alterum illius nomine conabitur interpellare. idemque dicemus in duobus magistratibus collegis, quorum alterum res publica convenit. sed haec in
Abbreviated transcription (Latin):
in solidꝰ unumtutorẽ. iudex cõ¬
dempnauit in rem sua. ibic̾at̾
pcuͣratordutus. prĩsisiũ pupu¬
li nõ habeb̾. qd̃ necͥhẽdi pupil
Nulus .i.uii. Cum post mortẽ
ess fratris su̾i filie curator qͣdrĩ¬
gẽta dotis nominc maĩto ens
se daturũ pmisit.¶q̃ro. insuccur¬
rend̃ sit eicum postea erc alicno
emergente supra uires patͥmoĩi
rator stipłanti. spopond̃ mouer¬

Expanded text:
in solidum unum tutorem iudex condemnauit. in rem suam iudicatus procurator datus priuilegium pupilli non habebit, quod nec heredi pupillquaestionum. Cum post mortem esset fratris sui filiae curator, quadringenta dotis nomine marito eius se daturum promisit: quaero, an succurrendum sit ei, cum postea aere alieno emergente supra vires patrimoniirator stipulanti spopondit". move
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ ascͥpta pupilła quidẽ actionẽ¬
taludarii pr̃are cogitur. ¶Exac¬
tas autẽ usuras tutele tẽpore citͣ¬
illamcõpensatõem ixtini. ¶ ado¬
lescens tutorib comm̃tis aqb
curatores. qui tutelamad se ne¬
gligencia ũ trãnstuler̃. integra
actionẽ retĩm. neq enĩ tutele ir¬

Expanded text:
fecit, adscripto pupilla quidem actionelendarii praestare cogitur, exactas autem usuras tutelae tempore ciullam compensationem retinet. Adulescens tutoribus conventis, curatores, qui tutelam ad se nglegentia non transtulerunt, integram actionem retinet: neque enim tutelae i
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent iłritam caucionẽ eẽ fa¬
ctã ⁊ pignoris muculum solutr̃
apparuit. ¶Cucor datus adu̾sꝰ
lipãm c̾atõe puocauit. Mr̃s eius
pacontrai̾us auccoritatẽ mand¬
atum tutele offm d̾tractare ¶ Rẽ¬
rũ ꝓuincialiuritutores / iũlx
cũ appelłonis inpub̾um agenteᷤ.
reꝵ utalicaꝵ curatores/ ut ĩpu
b̃ib̃ constituant᷑. ad offm̃ siui
reuceare debĩ. alicqnsi prius ĩ
puincia̾hixclierint. dolum aut̃
culpã eorum in eaquoq ꝑte. recͥ¬
te iudex conueniet. ¶ patruns
testõ frĩs filiotutor datus./ cum
inytalia domiciliũ habẽt. tam y¬
talicaꝵ reꝵ qͣm ꝓuincialiũ ad¬
ninistrationu. suscep̃ atq ita

Expanded text:
fuissent, irritam cautionem esse factam et pignoris uinculum solutum apparuit. Tutor datus aduersus ipsam creationem prouocauit: heres eius pa contra iuris auctoritatem mandatum tutelae officium detrectare. Rerum prouincialium tutores in urbe causas appellationis impuberum agentes, rerum Italinstituantur, ad officium suum reuocare debent: alioquin si prius in prouinciam redierint, dolum aut culpam eorum in ea quoque parte recte iudex conueniet. Patruus testamento fratris filio tutor datus cum in Italia domicilium haberet, tam Italicarum rerum quam prouincialium administrationem suscepit atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
torib suis mutuã pecumiã pupi¬
ili accep̃ ⁊ cau̾it. c̾tasqrusas ꝓmi¬
.sit. q̃s ⁊ alii debitores pupillode¬
pendunt . qu̾ia hic sibiño cõsup̃¬
iund̃ accepiss ⁊̃ multũ refert pa

Expanded text:
toribus suis mutuam pecuniam pupilli accepit et cavit certasque usuras promisit, quas et alii debitores pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpiunde accepisset: et multum refert, pa
Abbreviated transcription (Latin):
strantetutele tutoritutelã gͥẽ¬
ti. debitores soluissent: libera¬
tos eos ipõ iure apupillo/ Sed
ele exꝑiri ⁊ adu̾sꝯ exceptiẽe rei
iudicate. dolimalimrepligatõs¬
Cum testoduotutores datiessẽt
pupillo ⁊ alt̾ ex his uita deftin¬
ctus fuiss. ĩ locumeius ꝑefente
matre ex p̃sidis ꝓuincie p̃cep¬

Expanded text:
tutelae tutori tutelam gerenti debitores soluissent, liberaos eos ipso iure a pupillo: sed eiudicatae doli mali uti replicatCum testamento duo tutores dati essent pupillo et alter ex his uita defctus fuisset, in locum eius petente matre ex prae sidis prouinciae praecep
Abbreviated transcription (Latin):
n eum quitutelã gere noluit cs¬
pͣcet̾os qui gesẜ̾unt accioemuti¬
lemtutele quia tari placuit. ode
tam̃ cx tutela nõ ꝑuenit ad eos.
quise negocuis miscuer̾ s comiũ
negligentia pit citra substituti¬

Expanded text:
In eum, qui tutelam gerere noluit, post ceteros qui gesserunt actionem utilem tutelae dari placuit. quod tamen ex tutela non pervenit ad eos, qui se negotiis miscuerunt, sed neglegentia perit, citra substituti
Abbreviated transcription (Latin):
ũumest si eadem tutelasit: ab¬
posci inqua adhuc ꝑscuet᷑.iri.
In qua autẽ resut turor ⁊ it̾m
cepit eẽ / sic ex pristina amĩstra¬
tioẽ tutele debitor ẽ pupillo qͥ¬
m̃o si pecunã crelitam a patir
eiꝰ accẽpi̾ss. Quemigͥ effectum
quipossit adñsꝯ cumiudicẽ ãcti¬
pe. ex qua cã cumco tutele agi pͣ.

Expanded text:
um est, si eadem tutela sit: abposci, in qua adhuc perseueraret. in qua autem desinit tutor et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae debitor est pupillo, quomodo si pecuniam creditam a patre eius accepisqui possit aduersus eum iudicem accipere, ex qua causa cum eo tutelae agi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
gestoꝵ agat᷑. inc̾to hoc qͣntũ ab
adu̾saris debe̾t̾ tutoriꝓcuratori¬
ne. arbitratuindicis caund̾ est
tele aginõ pot̾: finitur autẽ. nõ
solum pub̾cate. si etiammorte c¬
tutoris ur pupii. ¶ filũfami᷑.

Expanded text:
storum agatur incerto hoc, quantum ab aduersariis debetur tutori procuratoriue, arbitratu iudicis cauendum est, telae agi non potest: finitur autem non solum pubertate, sed etiam morte tutoris uel pupilli. Filium fami
Abbreviated transcription (Latin):
ex stipulatu agaturur cumhis
stipulatu agipossit Et ꝓleriq py¬
tant hanc accionem pp eantemu¬
tiitatt̃ diffcͣndãs cumcuratõe pi¬
rescͥpẜunt in hec u̾bri. cum hoc ip¬
sum q̃rt᷑ analiquid tibiatutori¬
bouł curatorib debeat᷑. nõ hab
rõnt̃ postuatiotua nol̾̃tis. ĩ sũp¬
tumlitĩs. ab his tͥ pecuniã subor¬
eris amustratis pupillũ patẽ¬
na hẽditate abstim. bonis pater¬
nis ur̃iditis tracrari solz utił ac¬
to pupillo relinqui. an ceatoi¬
b cõcedi debeat ⁊ plut᷑ acconem
int᷑ pupillũ et crelitores pitriᷤ

Expanded text:
ex stipulatu agatur uel cum hstipulatu agi possit. et plerique putant etiam hanc actionem propter eandem utilitatem differendam. Cum curatore prescripserunt in haec uerba: 'Cum hoc ipsum quaeratur, an aliquid tibi a tutoribus uel curatoribus debeatur, non habet rationem postulatio tua uolentis in sumptum litis ab his tibi pecuniam suberis administratis pupillum paterna hereditate abstinet, bonis patris uenditis tractari solet, utilis actio pupillo relinqui an creditoribus concedi debeat. et probatur actionem inter pupillum et creditores patris
Abbreviated transcription (Latin):
te peculio accionẽ. Neq enim añ¬
annꝰ ced̃ intra. quẽ de petuno ac¬
ꝑꝑ hoc suum fac̾e cum patre age¬
itumi tutele ueniet id tĩnsine¬
quoa dministratio tutele expe¬
pupu is quitutor eius fu̾at fũ¬

Expanded text:
eculio actionem: neque enim an cedit, intra quem de peculio acutor propter hoc suum factum cum patre ageicium tutelae ueniet id tanquo administratio tutelae exppupilli is qui tutor eius fuerat fu
Abbreviated transcription (Latin):
tutele patrẽ quoq⁊ hoc nomine te¬
neat. qͣrit̃.⁊ equu ẽ ut eũ dumi¬
taxat dolumpat̾ pr̃at qui cõmi¬
ssus estͥante emancipationẽ fil
Fatl exhr̃ditanacausa curatuto¬
re suo babeb̾actionẽ. ¶ Si tutor
in hostium potestate ꝑuen̾it: qr
finita tutelaintelligͥ. fideiussoreᷤᷤ
qui ꝓ eorẽ saluã forẽ spopondent.
et siꝗs eͤtͣatͣ d̾fensor eiꝰ qui ꝑatuᷤ
ẽ suscipe iuditiũtute le. uł siquis
sit curator bonis eiꝰ cõstĩtutus.rͨ.¬

Expanded text:
tutelae patrem quoque hoc nomine teneat, quaeritur. et aequum est, ut eum dumtaxat dolum pater praestet, qui commissus est ante emancipationem filirat, ex hereditaria causa cum tutore suo habebit actionem. Si tutor in hostium potestatem peruenerit, quia finita tutela intellegitur, fideiussores, qui pro eo rem saluam fore spoponderint, et si quis existat defensor eius, qui paratus est suscipere iudicium tutelae, uel si quis sit curator bonis eius constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
uenire pot᷑. qiͣ patronus. S opas
cum poñe ñ potꝰ nec impositas
ab eo pet̾e. Si si d̾fimetusfilio e¬
suolegau̾it seruum. ⁊ rogauit
ut eummanuumittat. ea mẽie.
ut plemunius patronihãt. d̾¬
frudẽd̃ ẽ posse eum opas iure ĩ¬

Expanded text:
venire potest quasi patronus: sed operas ei imponere non potest nec impositas ab eo petere. Sed si defunctus filio suo legavit servum et rogavit, ut eum manumittat, ea mente, ut plenum ius patroni habeat, defendendum est posse eum operas iure i
Abbreviated transcription (Latin):
.c. bonorum. qͣitam efficiant.
qͣrte retentionilocus erit tuns
enĩ ex ꝯstitutioe diuiadrani.
falcidie sacisĩt̃ ea qnͣtitas. ẽ
apd̃ redenremam s falcidiã
paciet᷑. solus cuibe̾ditas relicta
est. ñ amincentumq̃ mortiᷤ cã
capiunturꝰ adinuti falcoiañ
pot plane siquis itascͥpsit. ac¬
ceptis .c. p̃cor restituas hr̃dita¬
tẽ. neq ꝑsoãmdantis demõst̃¬
siqͣite sufficiat in dugre trebel

Expanded text:
 bonorum efficiant, quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione diui Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur solus cui hereditas relicta est: n admitti Falcidia non potest. plane si quis ita scribsit: 'acceptis centum peto restituas hereditatem' neque personam dantis demonstrsi quartae sufficiat, inducere Trebel