comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunt: & in illis feruorib sinc dolorib uiliunt. Suȩ
quippẽ naturȩ conuenientib uegetant᷑ illis ñ cruciant᷑
dem̃tis: quasi ñ incredibilius sit uegetari quã cruciari
talib rebus. Mirabile est enĩ dolere inignib & tamen
uiuere: sed mirabilius uiucre in ignib nec dolcre. Si
corpus qđ dolere possit: ncopossit mori. Et hoc unde sci¬
mus : Nam de corperib qͥs certus ẽ. doemonũ utrũ incis
doleant. quando se affligi magnis cruciatib confitent᷑:
Qđ si respondet᷑ terrenũ corpus solidũ scilicet atq cons¬
picuũ nullũ ec̃. atq ut uno potius nomine id explicem.
nullã cẽ carnẽ quȩ dolere possit moriq ñ possit. qͥd aliud
dicitur nisi qđ sensu corporis homines & experientia colle¬
gerunt: Nullã nãq carnẽ nisi mortalẽ scuint: & hȩc ẽ.
coꝵ tota ratio. ut qđ exꝑti ñ sunt: nequaquã eẽ posse arbi¬

Expanded text:
vivunt, et in illis fervoribus sine doloribus vivunt, suae vivunt, et in illis fervoribus sine doloribus vivunt, suae quippe naturae convenientibus vegetantur illis, non cruciantur elementis; quasi non incredibilius sit vegetari, quam cruciari talibus rebus. Mirabile est enim, dolere in ignibus, et tamen vivere: sed mirabilius, vivere in ignibus, nec dolere. Si corpus, quod dolere possit nec possit mori. et hoc unde scimus? nam de corporalibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant, quando se affligi magnis cruciatibus confitentur? Quod si respondetur terrenum corpus solidum scilicet adque conspicuum nullum esse, adque ut uno potius nomine id explicem, nullam esse carnem, quae dolere possit morique non possit: quid aliud dicitur, nisi quod sensu corporis homines et experientia collegerunt? Nullam namque carnem nisi mortalem sciunt; et haec est eorum tota ratio, ut, quod experti non sunt, nequaquam esse posse arbi
Abbreviated transcription (Latin):
iste ordo siqͥs inspiciat inuenit᷑: sed ego istũ qua causa ele.
increduli posse humana corpora animata atq uiuentia
non solũ nũquã morte dissolui. sed ingt̃noꝵ quoq igniũ
durare torm̃tis: Nolunt enĩ hoc ad omĩpotentis nos referre
potentiã: sed aliquo exẽplo ꝑsuaderi sibi flagitant: Qbus
si responderimꝰ eẽ anunantia ꝓfecto corruptibilia quia
mortalia quȩ tam̃ in medus ignib uiuant. Nonnullũ etiã
genus uermiũ in aquarũ calidarũ scaturrigine reppe¬
riri quarũ feruorẽ nemo impune contrectat. illos autẽ
non solũ sine ulla lesione sui ibi ec̃. sed extra cẽ nonposse:
aut nolunt credere si ostendere ñ ualemꝰ. aut si ualuerimꝰ
siue oculis demonstrare res ipsas. siue ꝑ testes idoncos
edocero: non satis cẽ hoc ad xcẽplũ rci de qua quȩstio ẽ.
eadẽ infidelitate contendent quia hȩc animaliã nec semꝑ

Expanded text:
iste ordo, si quis inspiciat, inuenitur. Sed ego istum qua causa elegeiste ordo, si quis inspiciat, inuenitur. Sed ego istum qua causa elegeincreduli, posse humana corpora animata adque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? Nolunt enim hoc ad Omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. Quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia, quia mortalia. quae tamen in mediis ignibus uiuant; nonnullum etiam genus uermium in aquarum calidarum scaturrigine reperiri, quarum feruorem nemo inpune contrectat; illos autem non solum sine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse non posse: aut nolunt credere, si ostendere non ualemus; aut, si ualuerimus sine oculis demonstrare res ipsas siue per testes idoneos edocere, non satis esse hoc ad exemplum rei, de qua quaestio est, eadem infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ utrũq cũ corporib erit. & in credibilius uidet᷑ esse
in ec̃nis corpora durare cruciatib: quã sine dolore ullo
in et̾na beatitudine ꝑmanere. Acꝑhoc cũ illã poenã ñ
debere ẽẽ incredibilẽ demonstrauero: adiuuabit me plu
rimũ. ut multo felicius om̃i carens molestia immortalitas
corpoꝵ inscĩs futura cẽ credat᷑. Nec adiuinis ordo iste
abhorret eloquiis: ubi aliqͣndo quidẽ bonors beatitudo
prius ponitur ut est illud. quibona fecer̃ inres urrectionẽ
uite. qͥ autẽ mala egerunt in resurrectionẽ iudicu: sed
aliqͣndo & posterius ut est. mittet filius hominis angłos
suos ut colligant de regno ciꝰ omĩa scandala & mittent
in caminũ ignis ardentẽ. illic crit fletus & stridor denti¬
um: tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui Et
illud. Sic ibunt sti in suppliciũ ȩxcrnũ: iusti autẽ inuitã
ȩcernã. Et in ꝓpħis qđ cõmemorare longũ est nunc ille nẽ

Expanded text:
m utrumque cum corporibus erit et incredibilius uidetur esse in aeternis corpora durare cruciatibus quam sine dolore ullo in aeterna beatitudine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me pluri- u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii; sed aliquando et posuos, et colligent de regno ejus omnia scandala, et mittent in caminum ignis ardentis, illic erit fletus et stridor dentium; tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Pc ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam \' aeternam; et in prophetis, quod commemorare longum est, nunc ille, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ ñ moriet᷑: & ignis eoꝵ ñ extinguet᷑. Ad hoc enĩ
uehem̃tius cõmendandũ. etiã dñs iħs cũ membra quȩ
hominẽ scandalizant ꝓhis hominib: poneret quos
ut sua mẽbra dexetra qͥs diligit. eaq p̃ciperet ampu¬
tari. bonũ est tibi inqͥt debilẽ introire inuitã ȩternã
quã duas manus habentẽ ire ingehennã. in ignẽ

Expanded text:
oc enim vehementius commendandum etiam Dominus Jesus cum membra, quae hominem scandalizant, pro his omnibus poneret quos ut sua membra dextra quisque diligit, eaque praeciperet amputari : Bonum est tibi, inquit, debilem introire in vitam aeternamm, quam duas manus habentem mitti in gehennam ig
Abbreviated transcription (Latin):
& uxoris debeat eẽ coniunctio. Hec opera dĩ ꝓpte¬
rea sunt utiq inusitata: quia prima. Qui acta
ita non credunt: nulla facta ꝓdigia debent crede.¬
re. Neq enim & ipsa si usitato naturȩ curriculo
gignerentur: ꝓdigia dicerentur. Quid autẽ sub
tanta gub̃natione diuinȩ ꝓuidentię. quãus cius
causa lateat frustra gignitur: Ait quidã psalmꝰ
sacer. Uenite & uidete opera dñi: quȩ posuit
ꝓdigia suꝑ terrã: Cur ergo ex latere uiri femina
facta sit. & hoc primũ quodã modo ꝓdigiũ quid
presigurauerit: alio loco quantũ me ds̃ adiuuerit¬
dicam. Nunc qm̃ liber iste claudendus est: in hoc
homine qui primitus factus est nondũ qͥdẽ
scđmn euidentiã. iam tam̃ scđm dĩ pręscientiã exor¬
tas fuisse existiemꝰ ingenere humano societates
tanquam duas ciuitates: ex illo enĩ futuri erant
homines. alii malis angłis in supplicio. alii bonis

Expanded text:
et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propteet uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea sunt utique inusitata, quia prima. Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefigurauerit, dicetur alio loco, quantum me Deus adiuuerit. Nunc quoniam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis
Abbreviated transcription (Latin):
nollet. quoꝵ efficiendoꝵ artẽ in effabilis eius et
ineffabiliter laudabilis mens haberet: Merito¬
igitur uera religio quẽ mundi uniuersi cũ anima¬
lium quoq uniuersoꝵ hoc est & animarũ & cor-
porum conditorẽ agnoscit & predicat. in quib
terrenis precipuus ab illo ad eius imaginem
homo ꝓpter cã causam quam dixi. & si qua forte
alia maior latet factus est unus. sed non relictus est
solus: nichil enĩ hoc est quam hoc genus tã discor.¬
diosum uitio. tã sociale natura. neq̃ enĩ cõmodius
contra uitiũ discordiȩ uł cauendũ ne existeret uel
sanandũ cũ extitisset. natura loquerct᷑ humana:
quam recordatione illius parentis quẽ ꝓpterea ds̃
creare uoluit unũ de quo multitudo ꝓpagaritur.
ut hac ad monitione etiã inmultis concors unitas
seruaretur. Qđ uero femina illi ex eius latere facta
est: etiã hinc satis significatũ est: quã cara mariti

Expanded text:
nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis eius et nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis eius et ineffabiliter laudabilis mens haberet? igitur uera religio, quem mundi uniuersi, eum animalium quoque uniuersorum, hoc est et animarum et corpo- \' rum, conditorem agnoscit et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ in nob̾ operationẽ ut quantũ possumꝰ fugiamꝰ
& euadamus hortantur: cũ tamen utrũq sit falsis¬
simum. Namneq ita luunt poenas aninae cũ ad
istam uitã denuo reuoluuntur: & omniũ uiuentiũ
siue incelo siue interra nullus est conditor: nisi aqͦ
facta sunt celũ & terra. Namsi nulla est causa ui-¬
uendi in hoc corport nisi ꝓpter pendenda suppli¬
cia. quomodo dicit idem plato aliter mundum
ficri non potusse pulcherrimũ atq optimum.
nisi omniũ animaliũ idest immortaliũ & mortali.¬
um gencrib impleretur: Si autẽ nr̃a institutio
qua uł mortales conditi sumꝰ diuinũ munus est
quomodo poena est adista corpora. id est ad diuina
beneficia remeare : Etsi ds̃ qđ assidue plato cõme¬
morat sicut mundi uniuersi ita omniũ animaliũ
species ȩterna intelligentia continebat. quomͦ non
ipse cuncta condebat: An aliquoꝵ eẽ artifex

Expanded text:
quorum in nobis operationem, ut 5 quantum possumus fugiamus quorum in nobis operationem, ut 5 quantum possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen sit utrumque falsissimum. Nam neque ita luunt poenas animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum munus est: quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina beneficia, remeare? Et si Deus, quod adsidue Plato commemorat, sicut mundi uniuersi, ita omnium animalium species aeterna intellegentia continebat: quo modo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex
Abbreviated transcription (Latin):
rerent tempora : Ita sanc plato minores & asũmo dõ
factos deos effectores cẽ uoluit animaliũ ceteroꝵ: ut
immortalẽ partẽ ab ipso sumerent: ipsiuero mortalc̃
at texerent inde animarũ nr̃arũ cos creatores nolu¬
it cẽ: sed corpoꝵ. Unde qm̃ porphirius ꝓpt̃ animȩ
purgationẽ dicit corpus omne fugiendũ. simulq
cum suo platone aliisq platonicis sentit. cosqͥ
immoderate atq in honeste uixerunt ꝓpter luen.¬
das poenas ad corpora redire mortalia: plato qͥdẽ
etiam bestiarũ. porphirius tantũ modo homi¬
num: sequitur eos ut dicant deos suos quos a nob̃
uolunt quasi parentes & conditores nr̃os coli. ni¬
chil eẽ aliud quam fabros cõpedũ carcerũ ue nostro¬
rum: nec institutures sed inclusores alligatoresq
nr̃os. ergastulis crũnosis & grauissimis uinculis Aut
ergo desinant platonici poenas animarũ ex istis corpo.¬
ribus cõminari. aut eos nob̃ deos colendos non p̃dicent.

Expanded text:
rerent tempora? CAPUT rerent tempora? CAPUT factos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit esse, sed corporum. Unde quoniam Porphyrius propter animae purgationem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quos a nobis uolunt quasi parentes et conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conpedum carcerumue nostrorum, nec institutores, sed inclusores adligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et grauissimis uinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus comminari, aut eos nobis deos colendos non praedicent,
Abbreviated transcription (Latin):
cuius occulta potentia cuncta penetrans. incõmuta¬
bili prȩ̨sentia facit et̃ quicqͥd aliquomodo est in qͣn.¬
tumcũq est: quia nisi faciente illo. non tale uł tale
esset: sed ꝓrsus eẽ non posset. quaꝓpter si in illa
specie quã forinsecus corporalib opifices reb impo.¬
nunc urbeni romã. & urbẽ alex andriã. non fabros
& architectos. sed reges quoꝵ uoluntate. consilio.
imperio. fabricatȩ sunt: illã romulũ. illã alexan¬
drum habuisse dicimꝰ conditores: quanto potius
non nisi dm̃ debemꝰ conditorẽ dicere naturarũ.
qui neq ex ea materia facit aliqͥd quã ipse non
feccrit. nec operarios habet nisi quos ipse ereauerit.
& si potentiã suam ut ita dicam fabricatoriã reb
subtrahat. ita non crunt sicut ante quã ficrent ñ fuer̃ :
Sed ante dico ȩt̾nitate: non tempore. Quis cnĩ alius
crcator est cẽpoꝵ nisi qui secit ea. quoꝵ motibus cur.¬

Expanded text:
cuius occulta potentia cuncta penetrans incontaminacuius occulta potentia cuncta penetrans incontaminabili praesentia facit esse quidquid aliquo modo est, in quantumcumque est; quia nisi faciente illo non tale uel tale esset, sed prorsus esse non posset. Quapropter si in illa specie, quam forinsecus corporalibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam, ut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt. Sed ante dico aeternitate, non tempore. Quis enim alius creator est temporum, nisi qui fecit ea, quorum motibus cur
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit. & unicuiq seminũ ꝓpriũ corpus: ita nec
feminã sui puerperii creatricẽ appellare debemꝰ.
sed potius illũ quicuidã famulo suo dixit. prius qͣm
te formarẽ in uttro nouite: & quãuis anima sic uł
sic affecta pregnantis ualeat aliquib uelut induere
qualitatib foctũ. uelut de uirgis uariatis fecit
iacob ut pecora colore uaria gignerentur. naturã
tamen illã quȩ gignitur tã ipsa non feͣcit: quã nec
ipsa se fecit. Quedibet igitur corporales uł seminales
causȩ gignendis reb ad hibeant᷑. siue operationes
angłoꝵ aut hominũ aut quoꝵ cũq anim alium.
siue mariũ feminarũq cõmixtionib. quęlibet
etiam desideria motus ue animȩ matris ualeant
aliquid liniam̃toꝵ aut coloꝵ asꝑgere teneris molli¬
busq conceptib: ipsas omĩno naturas quȩ sic uł sic
in suo genere afficiantur. non facit nisi unus ds̃:

Expanded text:
uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. Ita nec uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare debemus, sed potius illum qui cuidam famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
eatrinsecus adhiberi: sed intima creatoris poten¬
tia qui dixcit. celum & terrã ego impleo. & cuius sa.¬
pientia attingit a fine usq ad finẽ fortiter: & dispo¬
nit omĩa. suauiter ꝑinde facti primitus angłi. cuiꝰ
modi ministeriũ prebuerint creatori cętera facienti
nescio: nec tribuere illis audeo qđ forte ñ possunt.
nec debto denegare qđ possunt: creationẽ tam̃ condi-¬
tionemq omniũ naturarũ qua fit ut omĩno naturȩ
sint eis quoq fauentib illi dõ tribuo cuise etiã ipsi
debere qđ sunt cum grãrũ actione noucrunt. Non
solũ igitur agricolas non dicimꝰ fructuũ quorunq
creatores. cũ legamꝰ neq qui plantat est aliqͥd neq
qui rigat. sed qui incrementũ dat ds: sed ne ipsã
quidẽ terrã quãuis mater omniũ foecunda uideat᷑.
que germinib crũpentia ꝓmouet. & fixa radicib
continet: cũ itidẽ legamus. ds̃ illi dat corpꝰ qͦ modo

Expanded text:
extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potenextrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit, Coelum et terram ego impleo : et cujus sae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. Proinde facti primitus angeli cuius modi ministerium praebuerint Creatori cetera facienti nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eis quoque fauentibus illi Deo tribuo, cui se etiam ipsi debere quod sunt cum gratiarum actione nouerunt. Non solum igitur agricolas non dicimus fructuum quorumque creatores, cum legamus: Neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus; sed ne ipsam quidem terram, quamuis mater omnium fecunda uideatur, quae germinibus erumpentia promouet et fixa radicibus continet, cum itidem legamus: Deus illi dat corpus quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
homines figuli & fabri. atq id genus opifices
qui etiã pingunt atq effingunt formas similes
corporib animaliũ: alia uero quȩ intrinsecus
efficientes causas habet de secreto & occulto na¬
turȩ uiuentis atq intelligentis arbitrio. quȩ ñ
solum naturales corporũ species. uerũ etiã ipsas
animantiũ animas. dũ non fit facit: supradicta
illa species artificib quibusq tribuitur: hȩc
autem altera ñ nisi uni artifici creatori & condito¬
ri dõ: qui mundũ ipsũ & angłos sine ullo mundo
& sine ullis angłis fecit. Qua enĩ ui diuina &
ut ita dicã effectiua quȩ fieri nescit sed facere. ac¬
cepit speciem cũ mundus ficret rotunditas cęli et
rotunditas solis: eadẽ ui diuina & effectiua quȩ
fieri nescit sed facert. accepit spccic̃ rotunditas
oculi & rotunditas pomi. & cęterȩ figurȩ natura.¬
les quas uidemꝰ in reb quibusq nascentib non

Expanded text:
homines figuli et fabri atque id genus opifices, homines figuli et fabri atque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia vero quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae viventis atque intelligentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, verum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supradicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera nonnisi uni artifici creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et Angelos sine ullo mundo et sine ullis Angelis fecit. Qua enim vi divina, et, ut ita dicam, effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rotunditas coeli et rotunditas solis; eadem vi divina et effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rotunditas oculi et rotunditas pomi, et caeterae figurae naturales quas videmus in rebus quibusque nascentibus non
Abbreviated transcription (Latin):
toni suo credunt. non ab illo sũmodõ qui fabricatꝰ
est mundũ. sed ab illis minorib quos quidem
ipse creauerit ꝑmissũ. siue iussu eius anim alia
facta cẽ cuncta mortalia. in quib homo p̃cipuũ
dusq ipsis cognatũ teneree locũ. si suꝑstitione
careant qua querunt unde iuste uideant᷑ sacra
& sacrificia facere: quasi conditorib suis: facile
carebunt etiã huius opinionis errore. Neq enĩ fas
est ullius naturȩ quamlibet minimȩ mortalisq.
creatorẽ nisi dm̃ credere ac dicero: & ante quam
possit intelligi. Angli autẽ quos illi deos libentius
appellant. etiãsi ad hibent uel ussi uł ꝑmissi ope.¬
rationẽ suã reb quȩ gignunt᷑ inmundo: tam̃ ñ cos di¬
cimꝰ ereatores animaliũ. quã nec agricolas frugũ atq
arborum.
UI enim aliasit species quȩ ad hibetur extrin-¬
secus cui cũq materiȩ corporali. sicut operant᷑

Expanded text:
toni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus toni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus est mundum, sed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent uel iussi uel permissi operationem suam rebus quae gignuntur in mundo, tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum adque arborum.Cum enim alia sit species quae adhibetur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine cogitanda sunt: ut uidere solemꝰ opifi.¬
ces ex materia quacũq terrena corporalib mẽbris
qđ artis industria potuerit fabricantes. Manus dĩ.
potentia dĩ est: qui etiã uisibilia inuisibilit̾ oꝑat᷑.
Sed hȩc fabulosa potius quã uera cẽ arbitrantur.
qui urtutẽ ac sapientiã dĩ qua nouit & pocest
etiam sine seminib ipsa quoq facere semina ex his
usitatis & cotidianis metiuntur opibus. Ea uero
quȩ primitus instituta sunt qm̃ non nouerunt.
infideliter cogitant: quasi non hȩc ipsa quȩ nouer̃
de humanis conceptib atq partub si in exꝑtis nar.¬
rarentur incredibiliora uiderentur: quãuis et ea.
ipsa pleriq magis naturȩ corporalib causis. quã
operib diuinȩ mentis assignent. Sed cũ his nullũ¬
nobis est in his libris negotiũ: qui diuinã mentẽ
facere uł curare ista non credunt. Illi autẽ qui pla¬

Expanded text:
suetudine cogitanda sunt, ut videre solemus opifisuetudine cogitanda sunt, ut videre solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris, quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam visibilia invisibiliter operatur. Sed haec fabulosa potius quam vera esse arbitrantur, qui virtutem ac sapientiam Dei, qua novit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis et quotidianis metiuntur operibus; ea vero quae primitus instituta sunt, quoniam non noverunt, infideliter cogitant: quasi non haec ipsa quae noverunt de humanis conceptibus atque partubus, si inexpertis narrarentur, incredibiliora viderentur; quamvis et ea ipsa plerique magis naturae corporalibus causis, quam operibus divinae mentis assignent. CAPUT XXIV.-- Anobis est in his libris negotium, qui diuinam mentem facere uel curare ista non credunt. Illi autem qui Pla
Abbreviated transcription (Latin):
prȩuidebat cciã grã sua popłm pioꝵ in adoptio.¬
nem uocandũ. remissisq peccatis iustificatũ
inimica morte destructa cui popło cẽt huius rei
consideratio ꝓfutura. qđ ex uno homine ds ad
cõmendandũ hominib quã ẽi grata sit ut etiã
in plurib unitas genus insticuisset humanum.
suã. Talem quippe illi animã creauit: qua ꝑratio.¬
nem atq intelligentiã om̃ib eẽt prestantior ani.¬
malib terrestrib. & natatilib & uolatilibus: quȩ
mentẽ huiusmodi non haberent: Et cũ uirum
tẽrreno formasset expuluere. eiq animã qualẽ
dixi siue qualẽ iam fecerat sufflando indidisset.
siue potius sufflando fecisset. eumq flatũ quem
sufflando fecit. Nam quid est aliud sufflare quã
flatum facere. animã hominis eẽ uoluisset: etiã
coniugem illi in adiutoriũ generandi. & ex eiꝰ latere
osse detracto fecit ut ds̃. Neq enĩ hȩc carnali con¬

Expanded text:
praeuidebat etiam gratia sua populum piorum in adoptiopraeuidebat etiam gratia sua populum piorum in adoptionem uocandum remissisque peccatis iustificatum inimica morte destructa; cui populo esset huius rei consideratio profutura, quod ex uno homine Deus ad commendandum hominibus. quam ei grata sit etiam in pluribus unitas, genus instituisset humanum.suam. Talem quippe illi animam creavit, qua per rationem atque intelligentiam omnibus esset praestantior animalibus terrestribus et natatilibus et volatilibus, quae mentem hujusmodi non haberent. Et cum virum terreno formasset ex pulvere, eique animam qualem dixi, sive quam jam fecerat sufflando indidisset, sive potius sufflando fecisset, eumque flatum quem sufflando fecit, nam quid est aliud sufflare, quam flatum facere? animam hominis esse voluisset, etiam conjugem illi in adjutorium generandi ex ejus latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali con
Abbreviated transcription (Latin):
cio destinatus: unũ ac singulũ creauit. non utiq solũ
sine humana societate descrendũ. sed ut eomodo
uehementius ci cõmendaret᷑ ipsius societatis unitas
uinculũq concordiȩ. si non tantũ inter sẽ naturae
similitudine. uerũctiã cognitionis affectu homines
necterentur: quando nec ipsã quidẽ feminã copulan-¬
dam uiro sicut ipsũ creare illi placuit. sed ex ipso:
ut om̃e ex homine uno diffunderet᷑ genus humanũ¬
Nec ignorabat ds̃ hominẽ peccaturũ. & morti iam
obnoxiũ morituros ꝓpagaturũ: eoq ꝓgressuros
peccandi immanitate mortales. ut tutius atque
pacatius inter se rationalis uoluntatis exꝑtes bestiȩ
sui generis uiuerent: quarũ exaquis & terris plu.¬
rimũ pullulauit exordiũ. quã homines quorum
genus ex uno est ad cõmendandã concordiã ꝓpa.¬
gatum. Neq enĩ umquã inter se leones aut int̾ sc̃
dracones qualia homines bella gesserunt: sed

Expanded text:
cio destinatus, unum ac singulum creauit, non utique solum cio destinatus, unum ac singulum creauit, non utique solum sine humana societate deserendum, sed ut eo modo uehementius ei commendaretur ipsius societatis unitas uinculumque concordiae, si non tantum inter se naturae similitudine, uerum etiam cognationis affectu homines necterentur; quando ne ipsam quidem feminam copulandam uiro sicut ipsum creare illi placuit, sed ex ipso, ut omnino ex homine uno diffunderetur genus humanuNec ignorabat Deus hominem peccaturum et morti iam obnoxium morituros propagaturum eoque progressuros peccandi inmanitate mortales, ut tutius adque pacatius inter se rationalis uoluntatis expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex aquis et terris plurium pullulauit exordium, quam homines, quorum genus ex uno est ad commendandam concordiam propagatum. Neque enim umquam inter se leones aut inter se dracones, qualia homines, bella gesserunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
genus humanũ. quã si id inchoasset apluribus.
Nam cũ animantes. alias solitarias & quodã modo
soliuagas idest quȩ solitudint̃ magis appetunt
sicuti sunt aquilȩ. milui. leones. lupi. & quicũq
ita sunt: alias congreges instituerit quȩ congrega.¬
tȩ atq in gregib malint uiuere ut sunt colũbi.
sturni. cerui. dãmulȩ. & cętera huiusmodi: utrũq
tãmen genus non ex singulis ꝓpagauit. sed plura
simul iussit existere. Hominẽ uero cuius naturã
quodãmodo mediã inter angłos bestiasq c̃debat.
ut si creatori suo tãquã dõ uero subditus p̃cepta
eius pia oboedientia custodiret. in consortium
transiret angłicũ sine morte media bcatã immor¬
talitatẽ absq ullo termino consecutus. si autem
dñm dm̃ suũ libera uoluntate suꝑbe atq in oboe.¬
dienter usus offenderet. morti addictꝰ bestialiter
uiueret. libidinis seruus. et̃noq post mortẽ suppli.¬

Expanded text:
genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. Nam cum animantes alias solitarias et quodam modo soliuagas, id est, quae solitudinem magis adpetant, sicuti sunt aquilae milui, leones lupi et quaecumque ita sunt, alias congreges instituerit, quae congregatae adque in gregibus malint uiuere, ut sunt columbi sturni, cerui damulae et cetera huius modi: utrumque tamen genus non ex singulis propagauit, sed plura simul iussit existere. Hominem uero, cuius naturam quodam modo mediam inter angelos bestiasque condebat, ut, si Creatori suo tamquam uero domino subditus praeceptum eius pia oboedientia custodiret, in consortium transiret angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem absque ullo termino consecutus; si autem Dominum Deum suum libera uoluntate superbe adque inoboedienter usus offenderet, morti addictus bestialiter uiueret, libidinis seruus aeternoque post mortem suppli
Abbreviated transcription (Latin):
disputant. Nos uero: ratiocinationẽ nr̃ãm ex utroq
latere terminamꝰ. Si enĩ potest. quid causȩ est ut
negetur creari potuisse qđ nũquã antea creatũ cẽt.
si liberatarũ animarũ numerus qui nũquã antea
fuit non solũ factus est semel. sed fieri nũquã desinet:
Siautẽ oportet ut certus sit liberatarũ aliqͥs nume.¬
rus animarũ quȩ ad miscriã nũquã redeant. neq
iste numerus ulterius augeatur: etiã ipse sine dubio
quicũq erit ante utiq nũquã fuit. qui ꝓfecto
crescere & ad suȩ quantitatis terminũ ꝑuenire sine
aliquo non possit initio qđ initiũ eo modo ancea
nũquã fuit. Hoc ergo ut eẽt: creatus est homo antẽ
ꝓpter ȩc̃nitatẽ dĩ noua creantis sine nouitate aliqͣ
uoluntatis quantũ potumꝰ explicata: non est
ardĩ uidere multã fuisse melius qđ factũ est ut
ex uno homine quẽ primũ condidit multiplicaret᷑

Expanded text:
disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid causae est, ut negetur creari potuisse quod numquam antea creatum esset, si liberatarum animarum numerus, qui numquam antea fuit, non solum factus est semel, sed fieri numquam desinet? Si autem oportet ut certus sit liberatarum aliquis numerus animarum, quae ad miseriam numquam redeant, neque iste numerus ulterius augeatur: etiam ipse sine dubio, quicumque erit, ante utique numquam fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis terminum peruenire sine aliquo non posset initio; quod initium eo modo antea numquam fuit. Hoc ergo ut esset, creatus est homo, ante propter aeternitatem Dei noua creantis sine nouitate aliqua uoluntatis, quantum potuimus, explicata non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem primum condidit, multiplicaret
Abbreviated transcription (Latin):
uixerint ita liberentur ut nũquã ad miscrias reuol¬
uantur: consequent᷑ dicturi sunt infinitas. Quantus.¬
libet nãq finitus numerus fuisset animarũ infinitis
retro scłis sufficere non ualeret ut ex illo semꝑ homines
fierent. quoꝵ essent animȩ ab ista sc̃p mortalitat̾e
liberandȩ. nũquã adeam dcinceps rediturȩ: nec ullo
modo explicabunt quomodo in reb quas ut dõ notę
c̃ẽ possint finitas uolunt. infinitus sit numerus animarũ
Quaꝓpter. qm̃ circuitus illi iã explosi sunt quib ad
easdẽ miserias necessario putabatur anima reditura :
quid restat conuenientius pictati. quã credere non esse
impossibile dõ & ea quȩ nũquã fecerit noua facere. & in.¬
effabili p̃scientia uoluntatẽ mutabilẽ non habere :
Porro autẽ utrũ animarũ liberatarũ nec ulterius ad
miserias rediturarũ numerus possit augeri. ipsi uide.¬
rint: qui de rerũ infinitate cohibenda tã subtilit̃

Expanded text:
uixerint, ita liberentur, ut numquam ad miserias reuoluixerint, ita liberentur, ut numquam ad miserias reuoluantur, consequenter dicturi sunt infinitas. Quantuslibet namque finitus numerus fuisset animarum, infinitis retro saeculis sufficere non ualeret, ut ex illo semper homines fierent, quorum essent animae ab ista semper mortalitate liberandae, numquam ad eam deinceps rediturae. Nec ullo modo explicabunt, quo modo in rebus, quas, ut Deo notae esse possint, finitas uolunt, infinitus sit numerus animarum. Quapropter quoniam circuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem miserias necessario putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati quam credere non esse inpossibile Deo et ea, quae numquam fecerit, noua facere et ineffabili praescientia uoluntatem mutabilem non habere? Porro autem utrum animarum liberatarum nec ulterius ad miserias rediturarum numerus possit semper augeri, ipsi uiderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter
Abbreviated transcription (Latin):
non excluditur. siue data sit manima siue lapsa
sit: possunt ficri noua quȩ neq antea facta sint.:
nectamen arcrũ ordine aliena sint. Et si potuit.
anima ꝑ imprudentiã facere sibi nouã miseriam
quȩ non eẽt imꝓiusa diuinȩ ꝓuidentię. ut hanc
quoq inrerũ ordine includeret & ab hac eam ñ
imꝓuide liberaret: qua tandẽ temeritate huma.¬
nȩ uanitatis audemus negare diuinitatẽ facere
posse res non sibi sed mundo nouas. quas neque
antea fecerit nec ũquã habuerit imꝓuisas : Si autẽ
dicunt liberatas quidẽ animas ad miserias ñ reuer¬
suras. sedcũ hoc fit inreb nichil noui fieri qm̃ semꝑ
aliȩ atq aliç liberatȩ sunt & liberant᷑ & liberabunt᷑:
hoc certe concedant suita est nouas animas fieri quib
sit & noua miseria . & noua liberatio. Namsi antiqͣs
eas eẽ dicunt & retrorsũ sempit̾nas. ex quib cotidie
noui fiant homines de quoꝵ corporib si sapienter

Expanded text:
non excluditur, siue data sit anima siue lapsa non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: possunt fieri noua, quae neque antea facta sint nec tamen a rerum ordine aliena sint. Et si potuit anima per inprudentiam facere sibi nouam miseriam, quae non esset inprouisa diuinae prouidentiae, ut hanc quoque in rerum ordine includeret et ab hac eam non inprouide liberaret: qua tandem temeritate humanae uanitatis audemus negare diuinitatem facere posse res, non sibi, sed mundo nouas, quas neque antea fecerit nec umquam habuerit inprouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas ad miseriam non reuersuras, sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae liberatae sunt et liberantur et liberabuntur: hoc certe concedunt, si ita est, nouas animas fieri, quibus sit et noua miseria et noua liberatio. Nam si antiquas eas esse dicunt et retrorsum sempiternas, ex quibus cottidie noui fiant homines, de quorum corporibus, si sapienter
Abbreviated transcription (Latin):
tempoꝵ fuerit: & postta sit futurũ. Si cnim liberat᷑
anima non reditura ad miserias. sicut nũquã antea
liberata est: fit in illa aliquid qđ anttea nũquam
factum est: & hoc quidt̃ ualde magnũ. idest qđ ei nun¬
quam desinat ȩt̃na felicitas. Sienĩ innatura immor.¬
tali fit tanta nouitas. nullo repetita. nullo repetenda
circuitu: cur inreb mortalib ficri non posse con¬
tenditur: Si dicunt nonficri in anima beatitudinis
nouitatẽ qm̃ ad eã reuertitur in qua semꝑ fuit.
ipsa certa liberatio noua fit cum de miscria liberat᷑
inqua nũquã fuit. & ipsa miserię nouitas in ea
facta est quȩ nũquã fuit. Hȩc autẽ nouitas si non
in rerum quȩ diuina ꝓuidentia gub̃nant᷑ ordinẽ
uenit sed casu potius euenit: ubi sunt illi det̾mina.¬
ti dimensiq circuitus. in quib nulla noua fiunt.
sed repetuntur eadem quȩ fuerunt: Si autẽ et
hȩc nouitas ab ordinatione diuinȩ ꝓuidentiae

Expanded text:
temporum fuerit et postea sit futurum. Si enim liberatur temporum fuerit et postea sit futurum. Si enim liberatur anima non reditura ad miserias, sicut numquam antea liberata est, fit in illa aliquid, quod antea numquam factum est, et hoc quidem ualde magnum, id est quae numquam desinat aeterna felicitas. Si autem in natura inmortali fit tanta nouitas nullo repetita, nullo repetenda circuitu, quur in rebus mortalibus fieri non posse contenditur? Si dicunt non fieri in anima beatitudinis nouitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe liberatio noua fit, cum de miseria liberatur in qua numquam fuit, et ipsa miseriae nouitas in ea facta est quae numquam fuit. Haec autem nouitas si non in rerum, quae diuina prouidentia gubernantur, ordinem uenit, sed casu potius euenit, ubi sunt illi determinati dimensique circuitus, in quibus nulla noua fiunt, sed repetuntur eadem quae fuerunt? Si autem et haec nouitas ab ordinatione prouidentiae
Abbreviated transcription (Latin):
tas: uiã rectã sequentes qđ nob̃ est xp̃s. eoduce ac
saluatore a uano & inepto impioꝵ circuitu iter
fidci mentẽq auertamus. Si enĩ de istis circuitib
& sine cessatione alt̾nantib itionib: & reditionib
animãrum. porphirius platonicus suoꝵ opinionẽ
sequi uoluit siue ipsius rei uanitate ꝑmotus. siue
iam tempora xp̃iana reueritus. & qđ inlibro deci.¬
mo cõmemoraui dicere maluit animã ꝓpter cog.¬
noscenda mala traditã mundo. ut abcis liberata atq
purgata cũ ad patrẽ redierit nichil ulterius tale
patiatur. qͣntomagis nos istã inimicã xpĩanȩ fidei¬
falitatẽ detestari ac deuitare debemus: his autẽ circu.¬
itibus euacuatis atq frustratis. nulla necessitas nos cõ¬
pellit ideo putare non habere iniciũ tẽporis ex quo eẽ
coepent genus humanũ: quia ꝑ nescio quos circuitus
nichilsit inreb noui qđ non & antea ceitis int̃uallis

Expanded text:
tas: uiam rectam sequentes, quod nobis est Christus, eo duce ac tas: uiam rectam sequentes, quod nobis est Christus, eo duce ac saluatore a uano et inepto inpiorum circuitu iter fidei mentemque auertamus. Si enim de istis circuitibus et sine cessatione alternantibus itionibus et reditionibus animarum Porphyrius Platonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate permotus siue iam tempora Christiana reueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maluit animam propter cognoscenda mala traditam mundo, ut ab eis liberata adque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam Christianae fidefalsitatem detestari ac deuitare debemus! His autem circuitibus euacuatis __ adque frustratis nulla necessitas nos conpellit ideo putare non habere initium temporis ex quo esse coeperit genus humanum, quia per nescio quos circuitus nihil sit in rebus noui, quod non et antea certis interuallis
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ac sine fine rũpendã. Quid enĩ illa beatitudi¬
ne falsius atq fallacius. ubi nos futuros miseros aut
intanta ueritatis luce nesciamꝰ. aut insũma felicita.¬
tis arce timeamus: Si enĩ uenturã calamitatẽ igno¬
raturi sumus: peritior est hic nr̃a miseria. ubi uentu¬
ram be̾atitudinẽ nouimus. Si autẽ nos illic clades
imminens non latebit. beatius tempora transigit ani.¬
ma misera. quib transactis ad beatitudinc̃ subleuet᷑.
quam beata quib transactis inmiseriã reuoluatur.
atq ita spes nr̃ȩ infelicitatis est felia: & felicitatis
infeliax. Vnde fit: ut quia hic mala p̃sentia patim᷑.
ibi metuimꝰ imminentia: uerius semꝑ miseri. quam
beati aliquando ẽẽ possimus. Sed qm̃ hȩc falsa sun
clamante pictate. conuincente ueritate: illa enim
nob̾ ueracit̾ ꝓmittitur uera felicitas. cuius erit sẽꝑ
retinenda & nulla infelicitate rũpenda certa sccuri¬

Expanded text:
saepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitudisaepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitudine falsius adque fallacius, ubi nos futuros miseros aut in tanta ueritatis luce nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam calamitatem ignoraturi sumus, peritior est hic nostra miseria, ubi uenturam beatitudinem nouimus; si autem nos illic clades inminens non latebit. beatius tempora transigit anima misera, quibus transactis ad beatitudinem subleuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam reuoluatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis est felix et felicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala praesentia patimur, ibi metuimus inminentia, uerius semper miseri quam beati aliquando esse possimus. Sed quoniam haec falsa sunt clamante pietate, conuincente ueritate illa enim nobis ueraciter promittitur uera felicitas, cuius erit semper retinenda et nulla infelicitate rumpenda certa securi
Abbreviated transcription (Latin):
ni. quando hic ȩcerna uita consequenda expectatur.
ibi autẽ beata sed non ȩt̃na. quandoq amittenda cog̃.¬
noscitur. Si autẽ dicunt neminẽ posse ad illã beati¬
tudinẽ ꝑuenire nisi hoscircuitus ubi beatitudo et
miscria uicissim alternant in huius uitȩ eruditione
cognouerit: quomodo ergo fatentur quanto plus
quisq amauerit dm̃ tanto eũ facilius ad beatitudi.¬
nem ꝑuenturũ. qui ea docent quib amor ipse tor.¬
pescat: Namquis non remissius & tepidius amet cũ
quem se cogitat necessario deserturũ. & contra cius
ueritatẽ sapientiãq sensurũ: Et hoc cũ ad eiꝰ plenã
ꝓsua capacitate noticiã beatitudinis ꝑfectione ꝑue.¬
nerit. quando nec hominẽ amicũ possit quisq amare
fideliter. cuise futurũ nouit inimicũ : Sed absit ut
uera sint quȩ nob̾ minant᷑. uerã miscriã nũquã
finiendã: sed int̾positionib falsȩ beatitudinis

Expanded text:
ni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae eruditione cognouerit: quo modo ergo fatentur, quanto plus quisque amauerit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uera sint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
cias beatitudo quęratur: & hoc itidẽ atq itidẽ
sinc ullo fine prioꝵ & posterioꝵ certis int̾uallis
& dimensionib scłoꝵ factũ & futurũ. & hoc ꝓp.¬
terca ut possint dõ circuitib definitis cuncib sc̃ꝑ
atq redeuntib ꝑ nrãs falsas beatitudines & ueras
miscrias. alternatĩ quidẽ sed reuolutione inces.¬
sabili sempit̾nas. nota eẽ opera sua: qm̃ neque
a faciendo quiescere. neq sciendo possit quȩ infinita
sunt indagare: Quis hȩc audiat. quis credat. quis
ferat: quȩ si uera essent: non solũ tacerentur pruden¬
cuis. uerũetiã ut quomodo ualeo dicã qđ uolo.
doctius nescirent᷑. Nansi hȩc illie in memoria non
habusimus & ideo beati erimꝰ. cur hic ꝑ coꝵ scien.¬
tiam grauatur amplius nr̃a miscria: Si autẽ ibi
ea necessario scituri sumus. hic saltẽ nesciamus:
ut hic felicior sit expectatio quã illic adeptio sũmibo.¬

Expanded text:
itias beatitudo quaeratur; et hoc itidem atque itidem itias beatitudo quaeratur; et hoc itidem atque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis intervallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum; et hoc propterea, ut possint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus et ideo beati erimus, quur hic per eorum scientiam grauatur amplius nostra miseria? Si autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi bo
Abbreviated transcription (Latin):
nantia subditoꝵꝵ. circuitꝰ illi cadẽ reuoluentes. locum
non habent: quos maxime refellit ȩc̃na uita scõꝵ¬
uouu enĩ aures pioꝵ ferant post emensã tot eantisq¬
E calamitatib uitam. si tam̃ uita ista dicenda est
quȩ pocius mors est ita grauis. ut mors que ab hac
liberat mortis huius amore timcat᷑. post tã magna
mala tamq multa & horrenda tandẽ aliquando
pucram religionẽ atq sapientiã expiata atq finita.
ita ꝑuenire ante conspectũ dĩ: atq ita ficribeatãĩ
contẽplatione incorporcȩ lucis ꝑ participationem
immutabilis immortalitatis cius ciius adipiscendȩ
amore flagramꝰ. ut eã quandoq necesse sit destri.
& eos qui descrunt ab illa ȩt̃nitate. ueritate. felici.¬
tate deicctos: tartareȩ mortalitati. turpistulticiȩ.
miseriis exccrabilib implicari: ubi dĩ amittatur.
ubi odio ueritas habeatur.: ubi ꝑ immundas neqͥ¬

Expanded text:
nantia subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum nantia subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna uita suorum enim aures piorum ferant post emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huius amore timeatur, post tam magna mala tamque multa et hper veram religionem atque sapientiam expiata atque finita, ita pervenire ad conspectum Dei, atque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis per participationem immutabilis immortalitatis ejus, cujus adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri, et eos qui deserunt, ab illa aeternitate, veritate, felicitate dejectos, tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus implicari, ubi Deus amittatur, ubi odio veritas habeatur, ubi per immundas nequ
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nichil aliud dicitur cęlũ celi. quam cęliceloꝵ.
Nam celũ ds̃ uocauit firmamentũ. suꝑ qđ sunt aquȩ:
& tamen psalmus. & aquȩ inquit quȩ suꝑcelos
sunt laudent nom̃ dñi. Quid ergo istoꝵ duũ sit.
an preter hȩc duo aliquid aliud de scłis scłoꝵ
possit intelligi: ꝓfundissima quȩstio est. Neq
hoc qđ nunc agimus impedit. si indiscussa interim
differatur siue aliquid in eã definire ualcamꝰ. siue
nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio: Ne
intanta obscuritate rerũ affirmart aliquid tẽmere
aliquid audeamꝰ. Nunc enĩ contra opiniont̃ dispu-¬
tamus: qua illi circuitus asserunt᷑ quib semꝑ eadẽ
ꝑ interualla tẽpoꝵ necesse cẽ repeti existimantur.
Quȩlibet autẽ illarũ sententiarũ de scłis scłoꝵ uera
sint: non eadẽ repetita sed alterũ ex alttro conexione
ordinatissima ꝓcurrentia liberatort̃ beatitudine
sine ullo recursu miseriarũ certissima ꝑmanente:

Expanded text:
sicut nihil aliud dicitur coelum coeli, quam coeli coelorum. Nam coelum Deus vocavit firmamentum super quod sunt aquae , et tamen Psalmus, Et aquae, inquit, quae super coelos s, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera  saeculorum sint non eadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissima permanente,