comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missons deucrit extiñguitin
stipulo. ac ne statim abinicio¬
talis talis scipulõ ualcbit. lu¬
ciumticium cum seruus erit
turum facturumue quid spo¬
ponłit non oblĩgabr uli sis¬
pondeat.ticiu .u. aureos d¬
aturum ꝙ si effectinusm pectom
ticius darent spoponchit ob¬
ip̃o iure contingat. saͥlicͦad¬
u̾sus sciumht mandatiacti¬
onem ¶ꝙ siquis sibi ⁊ alii cus¬
ius uũ subiectus non fit.dau
.x. antos stipulatus ẽ ualebi.
quidem stipulõ squtrum to¬
decluctum ẽ. in uo pars clim¬
idia dubitatum ẽ sa placet
non plusqm ꝑtem climiclia
ci acquͣm ¶ Ei qui tuo unie
subiectus c̃ sistipulatus si
tibi acquras qua biotlrus
qm fuuẽ sicut filuuoxtanq
tua intelligitur iniis reb
que tibi acquir possunt ¶P¬
tẽa mutilis ẽstipulo siquis
te dan stipulctur tuquinq¬

Expanded text:
missoris devenerit, extinguitur stipulatio. ac ne statim ab initio talis stipulatio valebit ‘ Lucium Titium cum servus erit turum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obipso iure contingat, sed ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiectus non sit, decem dari aureos stipulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum todeductum est, an vero pars dimidia, dubitatum est: sed placet, non plus quam partem dimidiam ei adquiri. ei, qui tuo iuri subiectus est, si stipulatus sis, tibi adquiris, quia vox tu sicuti filii vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis est stipulatio, si quis te dari stipuletur, tu quinq
Abbreviated transcription (Latin):
inuilia eclicita sunt item pdi¬
orum urbanor sunt ẜuitutes
hec ut uicinus hona iucmi su¬
stineat. ut in parietemliceat
uicino tignum in ponereut
stillicidium uel flum rẽcipi¬
at quis mbedes suas uel me¬
ut nõ recipiat ⁊ ne attius tol¬
lat quis edes suas neluminib
ucini officiatent̾nusticoru
p̃cliorum ẜuitutes quidam
conputari recte putant aq̃i
haustum pc̃cons ad aquam
temadquirẽ urbaniuł nistici

Expanded text:
in villa aedificata sunt. item praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in aedes suas vel  non recipiat: et ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatur. In rusticorum praediorum servitutibus quidam computari recte putant aquae haustum, pecoris ad aquam tem adquirere urbani vel rustici
Abbreviated transcription (Latin):
si manuiss fu̾it directo ip̃e te¬
netur ⁊ ꝯxtinguitur noxe dedi
incip̾tec̾ et noxalix acto que
an diecta fuissa ¶ Sisenius
domino noxiam conminit ac¬
tio nulla nascitur. nam᷑ intto
minu cum qui mn pot̃te cius

Expanded text:
si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae dediincipit tecum esse noxalis actio, quae ante directa fuisset. Si servus domino noxiam commiserit, actio nulla nascitur: namque inter dominum et eum qui in eius
Abbreviated transcription (Latin):
infilus famil mascuł uel femi¬
nis admiscrutssioua aũt hõi¬
nũ comũsatõ huius moi asꝑita¬
tem recte respuendam eẽ ẽstiauit
⁊ abusu coninui bpenitus reces¬
sit ¶quis enim filium suum pati¬
tur ⁊ maxic filiam suam in nox¬

Expanded text:
in filiisfamilias masculis et feminis admiserunt. nova autem hominum conversatio huiusmodi asperitatem recte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam
Abbreviated transcription (Latin):
accidit. alia allegatit opẽ
adiuuãdiactoris gra que
repplicatõ uocatur quia ꝑ
cam repplicat᷑ atip resoluĩ
ius eͣcceptois ułicum pac¬
tus c̃. aliquis cum debitore
suo ne abco pctiuampetit.
dempostea inctrium pacti
sunt .i. ut petĩ c̃clitoriliccat si
agat c̃ditor ⁊ extipiat debitor
ut ita temũ contempnetur si
cͥditor petat. nocet ci excepto
iniquũ c̃ clitorem dcclucli re¬
plicatõ ⁊i dabitur expostĩore
pacto conucnto. ¶ Rursum
int̾lura cuenit. ut replicatõ
que pͥm ⁊ facic usta sit iiꝙo
noceat q tumãcadit᷑ aua ali¬

Expanded text:
accidit, alia allegatione opus est adiuvandi actoris gratia, quae replicatio vocatur, quia per eam replicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea in contrarium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si creditor petat, nocet ei exceptio; iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia all
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s aꝑtius erlatiore cligesto¬
uim uolumnie facilec cognos¬
cẽ. ¶ Excpit̃es aũ quibꝰ debiØ¬
tor dfenctitur plmꝙ accõmo¬
darsolent etiamfit̾cusso⁊ib
cius ci recte quia ꝙ ab hus peti¬
tur id abip̾o tebitore ꝓctiuid̾
quia mandati uidito rddits¬

Expanded text:
gestorum volumine facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideiussoribus eius: et recte, quia, quod ab his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio reddit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tempꝰ que om̃ia nra statuit
constitõ. ¶Itemfinitur usꝯ f
si comino pp̾ctatis ab susufrus¬
tuanocedatur nam exnco cẽd¬
fructuaruis ꝓp̾etatem iti adqsi¬
ent que ⁊cs consolidatio appel¬
iatur. ¶ Eo amplius ꝯstat si
edes inaendio⁊ sumpte fuinti
ctiam t̾remotu aut q̃uiciosuo
cornierint extingniusumfruct
ainecĩret quidemusummfructũde¬
ler ¶umantem tõtus finitus
fu̾it usus frꝰ reutitur i licetad
ꝓp̾etatem ⁊ exeotempore nudep

Expanded text:
 tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitur usus fructus, si domino proprietatis ab usufructuario cedatur nam extraneo cedfructuarius proprietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fuerint vel etiam terrae motu aut vitio suo corruerint, extingui usum fructum et ne areae quidem usum fructum deberi. Cum autem finitus fuerit usus fructus, revertitur scilicet ad proprietatem et ex eo tempore nud
Abbreviated transcription (Latin):
conplctum curatores accipiu̾t
quilicet ⁊ pube̾s sint. ad huctn
abeistem magisttib aquibd
anturtutores sacurator testõ
decreto pͥtons uł pͥsidis itemi¬
uiti adolescentes curatores ñ
accipiunt pterqm̃ mlͣtem. cu¬
rãtorenm ⁊ ad c̾tam cñn dari
potesi furiosiquꝙ ⁊ procligi

Expanded text:
completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamedecreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et prodigi,
Abbreviated transcription (Latin):
entent̾nega admĩstret solaci
curator adiungisitem inlccot¬
curatores dar ¶quod situtor̃ ad¬
impecliatur quomimis negã
pupilui ad mĩstͣre possit ⁊ pu¬
pulus uł absit. uel ifans sit q
creto cõstitũat

Expanded text:
enter negotia administrat, solet ei curator adiungi. item in locum tcuratores dari. Quodsi tutor adimpeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem creto constituet
Abbreviated transcription (Latin):
mulgata pub̾tatem in mascuł
inicium accipere disposuimus
antiquitatis normam infemi¬
ninis pp̃is bnpoitam mordine¬
suo relinqntes ut postduodeciꝰ
annum .ꝯplẽtumiuri potñtes
tur si.anogatisunt ad huc mp̃¬
ubes. uel ccportati itemsimẜui¬
cque cuenit ut desmat ce tutor ex¬
istr̃te conditt̾ Smnlim̃o fini s¬
ciũitas eius amittitur õmis turo¬
telapitsminima au̾t capitis di¬

Expanded text:
mulgata pubertatem in masculiinitium accipere disposuimus, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut post duodecimum annum completum viripotentesla, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item siaeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finicivitas eius amittitur, omnis tutela perit. minima autem capitis de
Abbreviated transcription (Latin):
aqui ad c̾tum tempo testõ dan¬
tur tutores finito co depomnt
tutelam. ¶Desmunt autemtu
tores ce uel qui remouenturatu¬
tela ob id qued suspecti uisi sunt
uel qui ex iusta ca sesc extusant.
⁊ honus admmistradetutele de¬
ponunt sin eaque infẽnus ꝓpõc¬

Expanded text:
tum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant et onus administrandae tutelae deponunt secundum ea quae inferius p
Abbreviated transcription (Latin):
antur pub̾tatem aũt ñ¬
sa etiam ex habitu corporis m
masculis existimari uolebãt.
¶nra autem maiestas oignum
cecastitate temporum nrorũ ⁊¬
bn putauit. qd infeminis ⁊ an¬
tiqtus inpulicum eẽuisumẽ.¬

Expanded text:
berantur. pubertatem auted etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate temporum nostrorum bene putavit, quod in feminis et antiquis impudicum esse visum
Abbreviated transcription (Latin):
ccttunascuntur. admonei¬
disumus adquin nob̃ ñ solũ
per nosmetipos. sa etiam per
eas que personas quemn̾ta
os quidem uob̾ acquiritur
duidatur sm imaginenit¬

Expanded text:
ctu nascuntur, admonendi sumus adquiri vobis non solum per vosmet ipsos, sed etiam per eas quoque personas, quae in vestra os quidem vobis adquiritur,dividatur secundum imagine
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Conmunc seruum pro dos
ttẽm accipiento illisoli. adꝙr̃¬
ulicum itastipuletur ticio
comino m̾o dare spondes¶a
si unius clñi iussu seruus fu¬
erit stip̃ũlatus. licet.an̾a clu¬
bitabatur tam postnram desi¬
cionem res expeclita ẽ ut uli
tantum adquirat qui hoc ei fa¬
cc iussit ut supͣclictumẽ quib¬

Expanded text:
. Communem seruum pro domipio accipiendo illi soli adquti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spondes? ’ sed si unius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet antea dubitabatur, tamen post nostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, qui hoc ei facere iussit, ut supra dictum
Abbreviated transcription (Latin):
scrunt ut funcdum tuscul¬
anum emptum scius ha¬
beret centͥsimͣ uiitorum. de¬
in re nonlum secuta. id ẽ
ito placuit int eos ut disce¬
tte inuicem libañtur.idem

Expanded text:
serunt ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta, id est ito, placuerit inter eos ut disceone, invicem liberantur. idem
Abbreviated transcription (Latin):
Diituirauttm om̃is
obligo solutione cius
quod cetetur. ucłsiqui
consñtiente creditore aliudꝓ
alio soluit. nec tm̃ interẽ qui
soluat. utrum ip̃̾t qui debaan
alius pro colibatur cnimaa
Lio soluente. siue sciente debito¬
Ie sũ ignorante uel iniũto eo¬
hec solutõ fiat. ¶Item sireus
soluit ctiam hu quipro eoin¬
terũcñcrunt libantur sidemex
cont̾rio contingit si fic̾ciussor
soluit non cnm solus iyrlirã¬
tur saetiamitus. ¶ Item pact¬
eptilatoc̾m tollitur oblig̾o. c̃
enim acceptilatõ ymaginaria
solutõ ꝙ cñim exuborũoblig¬
att̾e ticio debetur. io siuelit ti¬
cius remittẽ. potit ficrisicut pa¬
go tibi promisi hates ne acce¬
pͥtum ⁊ ticius respontcat. ha¬

Expanded text:
itur autem omnis obligatio solutione eius quod debetur, vel si quis consentiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat. item si reus solverit, etiam ii qui pro eo intervenerunt liberantur. idem ex contrario contingit, si fideiussor solverit: non enim solus ipse liberatur, sed etiam reus. Item per acceptilationem tollitur obligatio. est autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut pago tibi promisi habesne acceptum? ’ et Titius respondeat ‘ ha
Abbreviated transcription (Latin):
nouattem collitur obligo u¬
ciodan itipulatus sic namĩ¬
licet postĩor stipulatõ inutili
sit tnprimanouationis uire
tollitur. ułi sud qdticio debea¬
a pupillo sine tute as aucto¬
ntate stipulatus fus. quoca
si a seruo quis stĩpulatus fu¬
mum nouatõ fit si quidip
ostĩorem stcipulcem pactino
dies. aut fideuissor addiciat
onemficu sic intelligi opor¬
tet ut ita dicamus nouatio
alioqn̾ sicescnt᷑ clurat por o¬
bugo sa⁊ cum hoc quidami¬
ter uctes constabat tunc fici
nouatrem cum nouandia¬
nimo in scd̃am obligtem
itum fuãt. per hoc aut̃ lubi¬
um erat quando nouandia¬

Expanded text:
nouatione tollitur obligatio utio dari stipulatus sim; nam inlicet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima nouationis iure tollatur, ueluti si quod mihi debea pupillo sine tutoris auctoritate stipulatus fuerit, quo casi a servo quis stipulatus fumum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione dies aut fideiussor adiciatur onem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam alioquin si defecerit, durat prior obligatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo in secundam obligationem itum fuerat: per hoc autem dubium erat, quando novandi a
Abbreviated transcription (Latin):
cum hates tenes possites. possi¬
deres ue. doloue malo fecisti qͦ
minus possidcas quanticum¬
ꝙ carum itrum reseat. tanta
pccuiam dare stipulatus est.
aulus iughis spopondit .n.¬
uninus negidius. itenecliũ¬
so numinus negidius intcrrog¬
tibi hediero dic ꝑci aquilm̾ã
scipulatit̾m. spopondi id om¬
ne halis neacceptum. respond̾¬

Expanded text:
eum habes tenes possides possideresve dolove malo fecisti, quo minus possideas: quanti quaeque earum rerum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item e diverso Numerius Negidius interrogtibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, si omne habes
Abbreviated transcription (Latin):
dissolu sactumaid ꝙ ex alias
ca dcletur. pot instipulatc̃em
degluci ⁊ peracceptuatt̾em di¬
solu. ¶icut iutem ꝙ debeture
proparte recte soluitur itam
ꝑtem debiti acceptilatio fic̾i
potest. ¶Est procdita stip̃ulo.
queuulgo aquiliana appellã
per quam scipulatttm conti¬
git ut oĩum rerum obligo̾ ĩ
scipulatum deducatur ⁊ ca
peracceptil attem tollatur. sti¬
pulo enim iquiliana renou¬
at om̃s obligte̾s ⁊ agallo aq¬

Expanded text:
ex alia causa debetur potest in stipulationem deduci et per acceptilationem dissolvi. sicut autem quod debetur pro parte recte solvitur, ita in partem debiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aq
Abbreviated transcription (Latin):
erat inẜius testamto manu¬
mittendis qͣuam qͣi lib̾tatibꝰ
iipdientem ⁊ quodamm
inuidan ccͣtouendam cen¬
siumo cumsatis fu̾at inhu¬
manuiuuos quidemlicentia
br̃e totam suam familiam br̃e li¬
b̾tati donare nisi aliauistaca im¬
gͣ pediat ub̾tatem. morentib aut
huius moi licentiam addim̃e.

Expanded text:
is testamento manumittendis. quem quasi libertatibus impedientem et quodammodo invidam tollendam esse censuimus; cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati, morientibus autem huiusmodi licentia
Abbreviated transcription (Latin):
cipatõ anͥ.aquidem uel peranti¬
qua mnlegis obẜuattem prcce¬
debut que perymãginarias u̾e̾¬
ditcẽs ⁊ intercedentes manumi¬
aiones celebrantur uel eximp¬
eraaliresc̃p̃to. ¶Nia autem
utma eepłosa itc̃tauia apd
conpetentes iudices uel magist¬
ratus parentes intrent ⁊ filios
suos ⁊ filias uel nepotes ueln¬
eptes ac indeinceps suamam
parente mammiissus ur in¬
anuinissa fuit cadem uira pr̃a¬
ntur puentiq̃ t̾buuntur pa¬

Expanded text:
ncipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto. nostra autem a explosa, recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manparente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑius postuminu quiahuq
ab hostib captisunt. sitũsi fu¬
cant omnia p̾stina unarccipi¬
unt idcto itũsus ⁊ libõs hebit
fingit cum qui capius ẽ in ciu¬
it ate semper fuisle Sinoibi dec

Expanded text:
ius postliminii: quia hi qui ab hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit fingit eum qui captus est semper in civitate
Abbreviated transcription (Latin):
tutelameus nanciscitur ¶dm¬
onendi auteni sumus ub̾i ee ai
arbitum eiqui filium ⁊ exeone¬
potemuel neptrminpotͣte hxxbꝰ
filium quidem depotte dimitte.
nepotemiiio uel neptem retine.
⁊ exdiu̾so filium quidem ictin
teuigantur uł om̃s sui uirs effipa¬
cẽs⁊ et si prfilium quidemmnp.¬

Expanded text:
tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, nepotem vero vel neptem retinere: et ex diverso filium quidem in pottellegantur, vel omnes sui iuris efficere. Sed et si pater filium, quem
Abbreviated transcription (Latin):
abit᷑as in adoptonem dedit .i.
si hoc ip̾m actis intuenientib.a
pud ꝯpetentem iudicem mãi¬
optit soluitur quidemius poit¬
is pr̃is naturalis. tñsit autenin
hui moi parentem adopt̾min
cuius põa⁊ adoptte̾m ꝑlenissi¬
am cẽ an̾a diximus. ¶Iuudau̾
scire oportet ꝙ sinumis tua ex fi

Expanded text:
abitas in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manioptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex f
Abbreviated transcription (Latin):
qui obalqd̾ maieficium inin¬
sulam ceportatur cuutatẽ ait¬
tit ⁊equitur ut quico modo ex
nuncro ciium romanorum
sit minsulam deportitus fu̾it ce¬
sut in pot̾te parentis esse sci et
siexindulgñtia principalire¬
stituti fuint ꝑ omia pristor
statum recipiunt relẽgatiaii¬
tem parentes in imulam in ꝑ¬
ot̾te suaubos retinent ⁊cĩtuo¬

Expanded text:
qui ob aliquod maleficium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent: et
Abbreviated transcription (Latin):
ns fu̾it s ⁊ hõc distinctignreci¬
pit. iimmortuo p̃ie anconti¬
oclo filius filia ue sununs effici¬
untur mortuo autem auoñ G
omnimo nepotes neptes ue sui
uias fuñt. s ⁊ ta sipoit mortema¬
u inpotͣtem pr̾is sui recasuri ñ
sunt it aꝙ simoriente auopre
orlm ⁊ uiuuit ⁊ inpotͣte pr̃is sui

Expanded text:
is fiunt. sed hoc distinctionem recipit. nam mortuo patre sane omnimodo filii filiaeve sui iuris efficiuntur. mortuo vero avo non omnimodo nepotes neptesque sui iuris fiunt, sed ita si post mortem avi in potestatem patris sui recasuri non sunt: itaque si moriente avo pater eorum et vivit et in potestate patris sui
Abbreviated transcription (Latin):
filius ncpos ue si ab hostib cip¬
tus fu̾it siailiterdicimus pp
testatis parentis in suspencoet̃.¬
stib infines nr̃os posteaptiue¬
int postlimimo itusumẽe recte
dicimꝰ namunma sicut indo¬
mibꝰ finem quendam facuit
sic ⁊ impeni fineslim ee ueti̾s u¬

Expanded text:
filius neposue si ab hostibus captus fuerit, similiter dicemus propter quoque parentis in suspensos in fines nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres v
Abbreviated transcription (Latin):
non alite sius auegitõib uti¬
tur. nĩsip̾us iurauit ꝙ putas
sc bona instancia uti ad cõntd¬
icenclum peruenit. ¶ Adũsus
inficiantes exquibdam cais
dupli actõ constituitur iui si
dampni inunic aut legatorũ
locis uenãbilib relictorum
nomin᷑e agatur ¶ Statimaũ
abinicio plis qm sim̃pli e̾ac¬
sũquis. nega. sufateatur plisqͣ
simpli ẽ actõ. ¶Item̃ actoris
quoꝙ calumpnia coẜecturn
amctim actor procalumpni¬
a iurart cogitur ex nr̃a constitti

Expanded text:
non aliter suis allegationibus utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris quam simpli est acsive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque calumnia coercetur: nam etiam actor pro calumnia iurare cogitur ex nostra constituti
Abbreviated transcription (Latin):
est ctum p̃fatiem usiurindur
Su ⁊ in ꝓb litigator ctiamdamp¬
Inum ⁊ intensas litis infentadũ¬
tutdemandati depositi diroctis
to ignominia notatur ¶ Sa fur¬
ti quidem aut iutorum rptor̾
aut inura. xair aude doso ñ solui
contcͣtu debitor sit ¶ Omiuma¬
utem actõnum instituc̃darum
principium ab ca ꝑte edcĩprofi¬
ciscitur q̃p̃tõr edicit. teimus uo¬
canto utiq cnim in p̾mis adũ¬
⁊ pronis. item libis parẽtibap
pronorum ⁊ pr̃onarum hunc
prat honore ũñ aliterliceat ub¬
id ab ipo ptore postulauit. am¬

Expanded text:
est et praefatum iusiurandum et ut improbus litigator etiam damnum et impensas litis inferre advetutelae, mandati, depositi, directis tus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut iniuriarum aut de dolo non solum contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edicit de in ius vocando: utique enim in primis adveret patronis, item liberis parentibusque patronorum et patronarum hunc praestat honorem ut non aliter liceat libid ab ipso praetore postula
Abbreviated transcription (Latin):
cogebatur. si alieno nomine i¬
auclicum accipiebat. ¶Ipꝑa
uttmquimiemagebat. inuo
tamrem diim babitirram p̃i¬
res uo ⁊ curatores eoceminoco
uarbaelicti faciebant.s ⁊ ali¬
qnhus agentib safdatoit
mittebctur hitaq crant suĩ

Expanded text:
cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo tam rem dominum habiturum: perires et curatores eodem modo verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam dcm c̃ alicne rei sinc
sat̃datoe defensor ydoncus i¬
telligitur. ¶Que om̃ia aꝑ¬
tius ⁊ perfectissime a cotidi¬
mam non solum in hac regi
orte celebrentur optin̾e cen

Expanded text:
ut iam dictum est, alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidimam non solum in hac regiaorte celebrantur, optinere cens
Abbreviated transcription (Latin):
põa quidc̃ inuidicio pm̃ancat
usꝙ ad tminum litis uł conin¬
beittitur sũe ꝓmissionicum iure¬
iurando qm uiratoriam cauto¬
nemuocant uel midamꝓmissi¬
gnem uel satdatom proq̃litate
ꝑprocatoremlis infertur. uelsꝰ¬
cipitur inactoris quidem põa
sin̾mandatum actisinsinuit

Expanded text:
ona, quod in iudicio permaneat usque ad terminum litis, vel committitur suae promissioni cum iureiurando, quam iuratoriam cautionem vocant, vel nudam promissionem vel satisdationem pro qualitate procuratorem lis vel infertur vel suscipitur, in actoris quidem persona, si non mandatum actis insinuat
Abbreviated transcription (Latin):
ridebeat smea quetdidimus
excẽptis fre̾ ⁊ sororeemancipa¬
tis qui ad successce̾m fimuel.
sororum uocintur qui ⁊ sica¬
pite dimunite sint tam p̾fei¬

Expanded text:
dum ea quae tradidimus, exceptis fratre et sorore emancipatis, qui ad successionem fratrum vel sororum vocantur, qui et si capite deminuti sunt, tamen prae
Abbreviated transcription (Latin):
qui ueque exhiis progn̾ant.
culi mattitere ⁊ sũꝑiorquid̾e
qifior cognatõ a p̾mo gͣclu
pos neptis cxtrisuso frsoror.¬
¶ Gertio sup̃. pauus paiua ĩꝑnc¬

Expanded text:
s progenerantur, culi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu pos neptis, ex transverso frater soror. Tertio supra proavus proavi
Abbreviated transcription (Latin):
atrisu mns uenͣiant pr̃onat
urt in hac parte sopito hos cni
utos non solum in suorump
cialit̾ cos uocantes sũsoli muer¬
antur qui inseruitute nati ⁊
postea manumissi sunt sũ qma
tum conceptisunt. su exeodens
nuptus adsimilitudinr corũ
quiexiustis nuptus ꝓcrcati
sunt. ¶Nepẽt̾itis igitur oĩ¬
bus que iamtͣlidimus appa¬
ret non semper cos quigͣdum
parem cognatois optincut uo
cari pater eoq amplius. ncce¬
um qui ꝓximior sit. cognatus¬
non semper potiorem eẽ cum
cnum iampma ca sit suorum
hrdes tameniauimus aparet ꝓ¬

Expanded text:
atris veniant, patronatus iure in hac parte sopito: hos enim liberos non solum in suorum pcialiter eos vocantes, sive soli inveniantur qui in servitute nati et postea manumissi sunt, sive una tium concepti sunt, sive ex eadem nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt. Repetitis itaque omnibus quae iam tradidimus apparet non semper eos, qui parem gradum cognationis optinent, pariter vocari eoque amplius nec eum qui, semper potiorem esse. cum enim prima causa sit suorum heredes iam enumeravimus, apparet, p
Abbreviated transcription (Latin):
nepos tͥcogͣdu sit cognatõis et
abnepos quartonec̾itt̃ ẽ utru
inpotte morientis fu̾it. anño
fũit qui uel emancipatus uet
emancipato. aut exfeminco i
sexu ꝓpagͣatus ẽ ¶Amoͣtis su
isqucꝙ hr̃dib quosq int̾su¬
os hr̃des uccari cliximus agna¬
tus qui nitegrius agnatois nt
ctiam si longissimo głusit.i
mior cognatus nam pr̾iu ne¬
pos uel pronepos ul mattcit¬

Expanded text:
o gradu sit cognatus et abnepos quarto: nec interest in potestate morientis fuerit an non fuerit, quod vel emancipatus vel ex emancipato aut ex feminino sexu propagatus est. Amotis quoque suis heredibus quosque inter suos heredes vocari diximus, adgnatus, qui integrum ius adgnationis habet, etiamsi longissimo gradu sit, mior cognatus: nam patrui nepos vel pronepos a
Abbreviated transcription (Latin):
mins foror. soior. aut soror
utraꝙ e uei apudquosda¬
du supͣ. ib anus ab. auiaĩf ab¬
nepos ab neptis. extnsuso fris
sororis ꝙ nepͣoͣs neptis ꝙ ⁊co¬
uẽĩenter prims mignus ami
auunculus magnus mat̾¬
sꝗ quidem recti consob̾nos co
fre̾ ⁊ sorore ꝓpiganturamiti¬
nos ꝓp̾e clici ⁊ mute tue filu
consobm te appellant tu illos
amitinos. ¶ Quito gou sup̃
ittauius attauia infraat nepo
atreptis ex tñsuso frĩs sororis
ꝙ ꝓnepos pueptis. ⁊ conue̾i

Expanded text:
 soror: utraque θεἵα vel apud quosdaadu supra abavus abavia, infra abnepos abneptis, ex transverso fratris sororisque nepos neptis et convenienter patruus magnus amitavunculus magnus mateur. Quidam tamen consobrinos eos fratre et sorore propagantur, amitinos proprie dici amitae tuae filii consobrinum te appellant, tu illos amitinos. Quinto supra atavus atavia, infra adnepos adneptis, ex transverso fratris sororisque pronepos proneptis
Abbreviated transcription (Latin):
ex alicna mat̾ia spẽs aliq̃ fr̃asit¬
ab aliq̾uo/q̃n sola quis eorum¬
naturali it̾c dominus sit. utr̃¬
is quido fecit. an ille potius qui
uinum aut olcum aut frum̃tũ
fecĩt. aut ex alieno auro uel ar¬
exalieno uno ⁊ meucmuls uo
miscurat uel exalienis medi¬
cam̾tis emplaustrum uel col¬
liñm conposũit uł exaliena
lana uestimtum fecit uel exa¬
lienis tabulis nauem uelarm¬
aum uel sub cellium fad̾cauit
Et post multas sabinĩanorũ
⁊ priculianorum ambiguita¬
tes plͣcuit mnccliasm̃a existi¬
mantium ea sp̃es ad mat̾iam¬
ndem recduci possit cum udi
dñm eẽ qui mdnis fuat. siñ po¬
sut recluci cum potius intelligi
clñm qui fecit. ut ecceuas cõ fi¬
atum pot̾ ad rudem massam¬
eus uł argn̾tiuł auri reduci ui
tumadu: oliuas asp̃cas
dem ꝓduinum a mei resolui
pot ¶ ꝙ si partim exsua mati
ꝑtim exalcna spẽm alqmͣ fẽ¬
cit. quisq ueluti ex suouino ⁊
a ueno mellemulsum. aut exsu¬
isi iuenis m̾dicamtis empla¬

Expanded text:
ia species aliqua factab aliquo, quaeri solet, quis eorumnaturali ratione dominus sit, utris qui fecerit, an ille potius qui vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel arex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui mreduci, eum potius intellegi inum qui fecerit: ut ecce vas confatum potest ad rudem massams vel argenti vel auri reduci, t olivas et spicas dem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecuisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis empla
Abbreviated transcription (Latin):
tibiꝯ modauit. iut lccauit. aut
aput teteposuit uendidit. tibi
pprictas peꝑnac sico nominẽt¬
dita fuiss. Etemsiquis mces in
atꝙ claues horrei tͣclidit emp¬
toritnsfert ppetatem m̃tiumad
eccep̃tores ulꝯ sules qui perinis¬
silia iactant inuulgus ignorat
quid eorum quisq exceptũs sit¬

Expanded text:
commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium adecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus s
Abbreviated transcription (Latin):
potit repelli utiq sibona fide po¬
ssor fuit illequi picturam ĩp¬
osuit. illud enmi ꝑalam ẽ qd
lõa fide accepit naturali rce pia¬
cuit fruc̾tus quos ꝑerceꝑit cius ex
inus supenienit ⁊ funclumuc
uenum funclum possedit nuccm
concessumẽ itaꝙcum fundo q
fructus licet ꝯ sumpti sint cog̃it
gestituer. ¶S ad quemusus fiuctꝰ
fundi peitina non alr̃fructuum
cominus efficitur qmͣnicos ip̃e¬
dominus percepit. ⁊ iolicet matͥs
fructib nonclunitũ pertẽptis de¬
cessit.ad hr̃dem eus non pertin¬
runtur. ¶ Eadem fere⁊ dẽcolono
inteugunti. ¶npetudum sruc
tu fctus ẽ sicuti lac ⁊ pĩli⁊ la¬
na. itaꝙ agni⁊ hedi ⁊ suctuli ⁊¬
uituli ⁊cquuli. statim natura¬
li iuirẽ cliuꝰ sunt fructuan Par¬
tusuoancille infructunonest.
absurdum crmiudebaturho

Expanded text:
mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui picturam imposuit. illud enim palam est, quod, bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius esse inus supervenerit et fundum lienum fundum possederit non idem concessum est. itaque cum fundo etiam fructus, licet consumpti sint, cogitur restituere. Is ad quem usus fructus fundi pertinet non aliter fructuum dominus efficitur, quam si eos ipse perceperit. et ideo licet maturis fructibus, nondum tamen perceptis, decesserit, ad heredem eius non pertinruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vituli et equuli statim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero ancillae in fructu non est, absurdum enim videbatur
Abbreviated transcription (Latin):
pexcepitem d.m. utiꝙ sibona
fide enum cartarum mb̃narũ¬
ienat. ibula pinxit quioam pu¬
tant tabulam picture cẽte̾ alus
uidetur picturam qͣliscumꝙ sit
tabulecedẽs ⁊ nobis uiccturm¬
cuus ẽẽ tabulampicture cede̾ i
tabule imaginem possidenteis
qui pinxit eam petat nec soluatS
p̾cium tabule potit pexceptt̃em
possiceat conseqñse ut utilis. ac

Expanded text:
 utique si bona fide earum chartarum membranarumiena tabula pinxerit, quidam putant tabulam picturae cedere: aliis videtur pictura, qualiscumque sit, tabulae cedere. sed nobis videtur melius esse, tabulam picturae cedere: tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem possideat, consequ
Abbreviated transcription (Latin):
a sunt solo cede̾ intelliguntur ce¬
tin sicutis quim alieno solocdi¬
dem exccptõis auxiliotutus ẽẽp¬
ot is qui malienum fundum
suampensa bona fide ꝯseuit¶Li¬
cntis menbͣnisꝙ cełunt aesit
soloᷤ cetesole̾nt ea que medifica̾

Expanded text:
a sunt solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is, qui in alieno solo aediusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Lichartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
untate dnorum ꝯfuse fu̾int uł
diu̾sc matic uel que ciusdem ge¬
m̃s sint idem u̾is ee plãcuit ¶ysi
frumtum ticutuo frumto mix¬
tum fu̾it si quidem ex uolunta
te nr̃a ꝯmune erit quia singula
corpora .i. singula gͣna q̃cuusp¬
gta sum ¶ sicaũ idmixtum fu̾it
Luelticius id miscuit sine tua uo¬
luntite non uidetur ꝯmune ce
squia singula corpora in suad
urant suba nec magis istis cãi¬
b. ꝯmune est frumtum qing
rex ꝯminus eẽ intelligitur si ꝑ¬
ecora ticũ tuis pecorib mixta

Expanded text:
 fuerint vel diversae materiae vel quae eiusdem generis sunt, idem iuris esse placuit. Quodsi frumentum Titii tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vestra, commune erit, quia singula corpora, id est singula grana, quta sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta
Abbreviated transcription (Latin):
sncquis tignum alienum elib
pp̃cuce̾ autem tigni om̃is m̃ sig¬
nificatur exq̃edificia fiunt ꝙ
io prouisum ẽ ne edificia resqi¬
dinece sit. sessi exaliq̃ca dinitũ¬
malieno solo suamatia comiie¬
dificauĩt illius fit domus cuius
untate cius alienata intelligr̃
utiꝙ sin̾ignorabat sc inaliẽo
solo edificare. ⁊ iolicet dituta sit
brorum posse cum per exceptt̃e
essor fuit qui eclificissa. namsci¬
enti alienumet solum ꝑtculpa
obici ꝙ tem̃e ẽcdificaui̾t in cosolo
auenam plantam in suo solopo

Expanded text:
quis tignum alienum aedibuappellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex caulieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuiusuntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit brorum, posse eum per exceptionem essor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo alienam plantam in suo po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝯpetat arbito aũt iudicis ꝯti¬
netur ut is estimet qͣleciuusq
frumtum fiũi cum in suo solo
aliquis exaliena matĩa domũ¬
eclificauit ip̃e dominus intruu¬

Expanded text:
competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intell
Abbreviated transcription (Latin):
animum rcũtendihnt nam sia
idq ex eo possumus inteluge̾
quos feres appellamus icq si a¬
nsȩres tiu aut gauinẽ tuc. iliqͥca¬
suturbati turbateuc euolauint
licet ⁊spectum tuumeffugĩnt
tue ue ẽt intelligittur ⁊ quilu¬
crandianimo ea animalia reti¬
nec. furtum umittẽ intelugit.
Item ea que ex hõstib capim¬
us uire gentium statim ñra sũt
acoquidem ut ⁊ libi homines
inẜuitutem nr̃am declucintur.

Expanded text:
animum revertendi habeant: nam si animum revertendi habeant: nam si idque ex eo possumus intellegerquos feros appellamus. ideoque si anseres tui aut gallinae tuae aliquo casu turbati turbataeve evolaverint, licet conspectum tuum effugerint, tuaeve esse intelleguntur: et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum committere intellegitur. Item ea quae ex hostibus capimus iure gentium statim nostra fiunt: adeo quidem, ut et liberi homines in servitutem nostram deducantur,
Abbreviated transcription (Latin):
concetua custedia cohcetur. cum
uocuasit custocliam tuam ⁊ in
naturalem lib̾tatem se recepite
tis sit. ¶Naturalem autem libta
oculos tuos effugit uei cumitas¬
it in ꝯspectutuo ut oifficilis eius
fera bestia itauulnata sit ut capi
possit statutuã ec̃ inteugatur.
antis. alii autem ñ alit̾ putaue¬
runt tuam eẽ qm̃ si ceperis. sqpo
non mag̾tue ee̾ inteuiguntur.
qmuolucres que maitore tua ni¬
dum fecint. icꝙ si alius eas inclu¬
sit is corum dominus ẽir Fauo
quoq si quos fetint quilib⁊ exi¬
ingoientem in fundumtuum
pt cum iure ꝓhitẽ ncingdiatur.
lauit eousꝙ tuumintelligitur
donec in ꝯspectu tuo ẽ necdiffia¬
upantis fit. ¶ Pauonum ⁊ col¬
umbanum fera naturae necadre
idem hoc faciunt qͥrum ꝯstat fcrã
itam ansuctos hnt ut insiuasi¬
it aredire soleant quorum apo¬
rum feramee naturam nemone¬
gat. ¶ Inhus animalib queex
consuetudie abire ⁊ redue so¬
lenttalis regula ꝯꝓbata cͥut eo
usꝙ tua cẽ intelligantur conec

Expanded text:
onec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tis fit. Naturalem autem libertvel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo ut difficilis sit fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit statim tua esse intelligatur. antis. Alii autem non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed pnon magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet exiingredientem in fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. usque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficccupantis fit. Pauonum et columbarum fera natura est nec aidem faciunt, quarum constat feram quidam mansuetos het redire soleant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata est, ut eo usque tua esse intellegantur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
uageme ⁊ cͥque inlitore mins¬
inueniuntur unenatutalistatĩ
inuentoris fumt. ¶Item ea q̃gx
iiimalib dm̃iotuo subiectis n¬
latens peralluuionem a idui¬
detur adiciꝙita paulatim adi¬
citut intẽlugẽ flumĩs ñ possis
qnͣtum quoꝑ momto temporĩ
adiciatin uod siius flumis ꝑ
tem aliquam extuo p̾dio detͣcͣe¬
ẽ eam tuam pmane ¶ianc silo¬
giͣore tempore fundo uicim egit
uidentur uicini fundo acqͣuisite
ẽc ¶ Insula que marinata ẽ qd
rͣatoaccidit occupantis fit. nui¬
lius enim ce̾creclitir. ¶t insula¬
ccidit. si quidem inecdiam par

Expanded text:
etera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nlatens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim adicitur ut intellegere non possis, quantum quoquo momento temporis adiciatur. 2 Quodsi vis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxeest eam tuam permanere. plane si longiore tempore fundo vicini haesvidentur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. at in flaccidit, si quidem mediam par
Abbreviated transcription (Latin):
pisces ⁊ omma anmalia que in
terra maricescꝙ nascuntur sim¬
iiq ab aliquocapta fuint iure
gntium statim illius ẽẽ incipi¬
ut qt enim añ nullius ẽ idnx¬
tnrai iͣ te ccͥcupanti xeditur. nec̃
e ttras ⁊ bestias ⁊ uolucres u¬
trian in suo fundo quisq capiat
anmalieno ¶Piane quim ali¬
enum fundum ingditur uena¬
di autem ectupandi grap̃t. ado¬

Expanded text:
pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse incipiunt: quod enim ante nullius est id naturali ratione occupanti conceditur. nec interest, feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiat, an in alieno: plane qui in alienum fundum ingreditur venandi aut aucupandi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
stitu̾it sacrum nẽ sa profanin.
¶ccus autem in quo sacit edes edi¬
ficate sunt. ctiam dinito edificio
it scͥpsit ¶ Religio sumlgum u¬
musqͣuiꝙ mauountatt facit.
sus fructus ẽ ppetanum placet ni
te dño uca infrrte.  ucet postea

Expanded text:
constituerit, sacrum non est, sed profanum. Locus autem in quo sacre edes edificate sunt, etiam dirupto edificio, us scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, susfructus est proprietarium placet, nite domino licet inferre et licet postea
Abbreviated transcription (Latin):
maris. accedẽ prohitetur. dum
tñiulus ⁊ m̾onumtis ⁊ edific¬
us ͤ ibstincãt. quii ñ sunt uirᷤ
gntium sicut ⁊ marq fiumina
autem om̃ia aportus pubuca
sunt. ĩoꝙ ius piscandi õm̃ib.
nus fuictus maximus excurr.

Expanded text:
hibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus cernus fluctus maximus excurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
utroq cãu radices egit. aũqͣm au¬
temradices egit cius ꝑmanacur
⁊ fu̾at. atro autem exeo tempore
quoradices egit planta ꝓpͥctas
cius ꝯmñutatur. ꝗ siuicini arbor
ita terram p̾ssĩt ticiyut in eius fũ¬
oum radices egit ticuesfici arbo

Expanded text:
utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, Titii effici arbo
Abbreviated transcription (Latin):
laque fiduciana. appellati
nam si parens fiuum uel
fiuamne potẽ uel neptemuel de¬
inceps in p̃ube̾s manĩmisit ie¬
gitimam nanciscitur eorum tu¬
telam. quo de suncto si libi̾umri¬
lis sexus eius extinł fiouciam
tutores filiorum suorum uł fris
ul sororis uel cctõrum efficumt᷑¬
ti si nonce̾t auiuo precmanci¬
patus post obitumeius sunu
luis effic̾etur nec infrmi potttͣm
recitẽt icq nec intuteiam lib̾¬
tus autemsis uus mansisscu
post mortem cuis sutmus eet
it atbi ad tutelam uccantur
si pc̃ifre etatis sint quo nr̃a ꝯsti¬

Expanded text:
ae fiduciaria appellatur. nam si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, post mortem eius futurus esset. ita tamen ii ad tutelam vocantur, si perfectae aetatis sint. quod nost
Abbreviated transcription (Latin):
omicilium uel saclegium sȩ
facturum promittat nichila
launquis sub aliq̃ conclitĩt
fu̾it stipulatus liciante cond¬
ittcm dccessĩt. postea existente
potest. idem ẽ expromissoris

Expanded text:
omicidium vel sacrilegium se facturum promittat, non valet. Cum quis sub aliqua condicione fuerit stipulatus, licet ante condicionem decesserit, postea existente potest. idem est et a promissoris
Abbreviated transcription (Latin):
fectum robur accomoant ut
non solum indotib sactiami
conceptastipulõ uelisiticius
dicat cum moriar dare sponde
uel cummorieris ⁊ apuduete¬
res itͣtilis erat ⁊ nincuale ¶te
post mortem. alt̾ius recte scipu¬
liminssiscũp̾tum fu̾it minsto¬
rum̃tum promisisse aliquem
cedente responsum sit. ¶ Quos¬
tiens plures res unastipulat¬
one conp̾henduntur si quidẽ¬

Expanded text:
erfectum robur accommodare, ut non solum in dotibus, sed etiam in concepta stipulatio, veluti si Titius dicat ‘ cum moriar, dare spondes? ’ vel ‘ cum morieris ’, et apud veteres utilis erat et nunc valet. Item post mortem alterius recte stipulamur. Si scriptum fuerit in instrumento promisisse aliquem, aecedente responsum sit. Quotiens plures res una stipulatione comprehenduntur, si quide
Abbreviated transcription (Latin):
tur eẽ perfe. Singulas enim res
scipulari ⁊ adsingulas iespote
cctemus ¶ Ateri scipͣulari ut e¬
 supͣclictum ẽ nemo pͥt. inuente
sunt enim huius mõi obl sgaec
ad hocut unusquisq sibi acqui¬
rat ꝙ sua int̾est cetin sialii incħ
detur int̾est scipulatoris.¶ pla̾e
siquis hoc uelit face̾ penam stip¬
ulari oportebit. ut nisi itaftm
sit. ut conp̾hñsum e̾ comimitt᷑a
quis nulud inspicitur quidin¬
tersit eius. sa qũc sit qnͣtitas mͣ

Expanded text:
res stipulari et ad singulas respondere debemus. Alteri stipulari, ut supra dictum est, nemo potest: inventae sunt enim huiusmodi obligationes ad hoc, ut unusquisque sibi adquirat quod sua interest: ceterum si alii detur, nihil interest stipulatoris. plane si quis velit hoc facere, poenam stipulari conveniet, ut, nisi ita factum sit, ut comprehensum esset, committetur quis, non illud inspicitur, quid intersit eius, sed quae sit quantitas in
Abbreviated transcription (Latin):
smagis alicnam rem in uito
dnoͦ contͣrectit quam quira
improbum funemet̾. sci tam̃
ppriam actione eius telicti
nomine p̃torintrodux que
appellatur actõ ui borum rap¬
torum. ⁊ ẽ int̾. mnͣum q̃d̾ru¬
plipostannum simpli queac¬
unam remlicet minimã rap¬
uerit. ¶Quadruplum autc̃o

Expanded text:
magis alienam rem invito domino contrectat quam qui vi improbum furem esse: sed tamen propriam actionem eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum et est intra annum quadrupli, post annum simpli. quae acunam rem, licet minimam, rapuerit. quadruplum autem
Abbreviated transcription (Latin):
nec funtitenicum qui eol cc
animo rapuit. ¶di neclu
talia excogitentur mucniat.
ua perquam raptores in pu¬
ne suam excercemt aunłi.
melius diualib constitoib
ꝓhac parte ꝓspectum lit ne
lica suam candem rem existimꝰ
rapi possunt coñstitcẽs op¬
tinere censuer̾. saictiam inĩ¬
uasionib que cea res solifi¬
unt ut ex ciaaboĩmpina
homines se abstineant᷑ ¶Sas¬
ñe inhac actce̾ nutiq expc¬
tatur rem inbonis actoris et
situt int̾ sit eius eam re no
auferrrulĩ siinre depõiti ł¬

Expanded text:
nec furti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. sed ne, dum talia excogitentur, inveniatur via per quam raptores impune suam exerceant avaritiam: melius divalibus constitutionibus pro hac parte prospectum elicet suam eandem rem existimetrapi possunt, constitutiones optinere censuerunt, sed etiam in invasionibus quae circa res soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esssic ut intersit eius non auferri, veluti si in re deposita
Abbreviated transcription (French):
conlitõis cum qui uirapitꝙ eu
qcłam amous ¶ Qui a tamta
conpetit. hetac̾tio dedolo ma¬
io quisq rapurtꝑamquia¬
liquo errore inductus suam
uras eoanimo rapuit qi to¬
minolice̾t remut suam eti

Expanded text:
onis eum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam iuris eo animo rapuit quasi domino liceat rem suam eti
Abbreviated transcription (Latin):
da hĩlitate dum mocosciat eũ
incuius lonis probr̃de geritteᷤᷤ¬
tatũ intestatu ue obisse ⁊ sci
heredes. pro dommis appellabt
¶Sicũt. uit nuda uoluntate
cr̃neus hĩs fit ita cont̾na desti¬
nitione statim ab hr̃ditate re¬
pellitur. ¶ Eum quimutus ux
surclus natus ẽuel postea factꝰ¬

Expanded text:
da hereditate, dummodo sciat, eum da hereditate, dummodo sciat, eum in cuius bonis pro herede gerit testato intestatove obiisse heredes pro dominis appellabant. sicut autem nuda voluntate extraneus heres fit, ita et contraria destinatione statim ab hereditate repellitur. eum, qui mutus vel surdus natus est vel postea fact