comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rib in faucib gustat. tangit in toto reliquo corpore:
sic ds̃ diuersa in diuersis sp̃itib oꝑat᷑. uerbi causa in
aliis amantem se exhibens. in aliis agnoscentẽ. in alus
alia facientẽ. sicut unicuiq dat᷑ manifestatio sp̃c ad u¬
tilitatẽ. Quis ẽ iste tam cõmunis in uocib. tam longe
reb: Quomͦ quem nris loquim᷑ uerbis. in sua recondi¬
tus maiestate nr̃os penitꝰ et aspectꝰ effugit. & affectꝰ:
Audi ipsum qͥd loquat᷑. hominib. Sicut exaltant᷑ celi
a terra sic exaltate sunt uie mee a uiis urĩs. et cogi¬
tationes mee a cogitationib ur̃is. Dicimur amare.
et deus dieimur nosse & deus: et multa
in hunc modũ. S ds̃ amat ut caritas. nouit ut ueritas
sedet ut equitas. dñat᷑ ut maiestas. regit ut pͥncipium
tuet᷑ ut salus oꝑat᷑ ut uirtꝰ reuelat ut lux. assistit ut
pietas. Que om̃ia facuint & angłi. facimꝰ & nos .s longe

Expanded text:
ribus, in faucibus gustat, tangit in toto reliquo corpore: ribus, in faucibus gustat, tangit in toto reliquo corpore: sic Deus diversa in diversis spiritibus operatur; verbi gratia, in aliis amantem se exhibens, in aliis agnoscentem, in aliis alia facientem, sicut unicuique datur manifestatio spiritus ad utilitatem . Quis est iste tam communis in vocibus, tam longe in rebus? quomodo quem nostris loquimur verbis, in sua reconditus majestate, nostros penitus et aspectus effugit, et affectus? Audi ipsum quid loquatur hominibus. Sicut exaltantur coeli a terra, sic exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris . Dicimur amare, et Deus: dicimur nosse, et Deus: et multa in hunc modum. Sed Deus amat ut charitas, novit ut veritas, sedet ut aequitas, dominatur ut majestas, regit ut principium, tuetur ut salus, operatur ut virtus, revelat ut lux, assistit ut pietas. Quae omnia faciunt et Angeli, facimus et nos: sed longe
Abbreviated transcription (Latin):
uatione signoꝵ: uitꝰ uͦ in eis manens ipsa facit oꝑa. Fa¬
ciunt & ille s in comparatione eiꝰ non faciunt. Deniꝙ
tantum int̾ ẽ: ut quasi singłarit̾ ꝓph̃a dicat ad eum.
Tu es ds qui facis mirabilia. Et item de eo. Qui facit mi¬
rabilia magna solus. Adsunt augli et archangłi s ille
germanior nobis qui ñ mͦ adest s inest. Q uod si dicas
posse ineẽ et angłm: non inficior. Memini scͥptũ: et an¬
gelus qui loquebat᷑ in me. At qui differentia & in hoc.
In est angłs suggerens bona: non ingerens. In est hortans
aꝗ bonum: non bonũ creans. Os̃ sic in est ut afficiat. ut
infundat ut potus ut infundat᷑ & participet᷑. ita ut
unum ꝑinde cum nr̃o sp̃m ẽẽ. dice̾ quis ñ tunuerit. &¬
si non unã ꝑsonam i nã ue substantiã. Habes enim.
anima. Ille ut contub̾nalis amine in est: ds̃ ut uita. Ita¬
q sic̃ anima uidet in ocłis. audit in aurib. odorat in na¬

Expanded text:
vatione signorum: virtus vero in eis manens, ipsa facit opera. Favatione signorum: virtus vero in eis manens, ipsa facit opera. Faciunt et illae, sed in comparatione ejus non faciunt. Denique tantum interest, ut quasi singulariter propheta dicat ad eum, Tu es Deus qui facis mirabilia : et idem de eo, Qui facit mirabilia magna solus . Adsunt Angeli et Archangeli: sed ille germanior nobis, qui non modo adest, sed inest. 12. Quod si dicas posse inesse et angelum, non inficior. Memini scriptum: Et angelus qui loquebatur in 450 me . Atqui differentia et in hoc. Inest angelus suggerens bona, non ingerens: inest hortans ad bonum, non bonum creans. Deus sic inest ut afficiat, ut infundat, vel potius ut infundatur et participetur, ita ut unum perinde cum nostro spiritum esse dicere quis non timuerit, etsi non unam personam, unamve substantiam. Habes enim: anima. Ille ut contubernalis animae inest, Deus ut vita. Itaque sicut anima videt in oculis, audit in auribus, odorat in na
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃. diuidens singłis ꝓut uoluit. Hec oꝑat᷑ in illis. hec de¬
ddit oꝑari & illis: s alit̾. Ardent seraphim s igne dĩ uł
potiꝰ igne dõ. Qa p̃cipuum ẽ in eis amant. s non quantũ
as̃. nec quomͦ. Lucent cherubin et in scientia emment. s
participio ueritatis. ac ꝑ hoc non ut ueritas. nec quantũ
Sedent throni: s insidentis beneficio. Iudicant et ipsi
cum tranquillitate s non ad mensurã modũue pacis
pacantis. pacis que ex suꝑat omẽm sensum. Dominant᷑
dominationes s sub dno dñant᷑ sed seruiunt pariter.
Quid hoc ad summũ sempit̾nũ singłare dominiũ: Pst̃
pͥncipatus & regunt. s regunt᷑ et ipsi: ita ut regẽ iam
non norint. si regi desierint. Precellit in potestatib for¬
titudo. s cui debent qđ fortes sunt: & alit̾ ẽ fortis & plus.
Nec tam fortis quã ipsa fortitudo ẽ. Uirtutes ꝓ suo
minist̾io satagunt excitare corda torpentia hominũ. in uo¬

Expanded text:
s, dividens singulis prout voluit. Haec operatur in illis, haec dedit operari et illis, sed aliter. Ardent Seraphin, sed igne Dei, vel potius igne Deo. Quod praecipuum est in eis, amant, sed non quantum Deus, nec quomodo. Lucent Cherubin, et scientia eminent, sed participio veritatis; ac per hoc non ut Veritas, nec quantum. Sedent Throni, sed insidentis beneficio. Judicant et ipsi cum tranquillitate, sed non ad mensuram modumve pacis pacantis, pacis quae exsuperat omnem sensum. Dominantur Dominationes, sed sub Domino dominantur, serviunt pariter. Quid hoc ad summum, sempiternum, singulareque dominium? Praesunt Principatus et regunt: sed reguntur et ipsi, ita ut regere jam non norint, si regi desierint. Praecellit in Potestatibus fortitudo: sed qui debent quod fortes sunt, et aliter est fortis, et plus; nec tam fortis quam ipsa fortitudo est. Virtutes pro suo ministerio et potentatu satagunt excitare corda torpentia hominum inno
Abbreviated transcription (Latin):
cum tempore: qd̃ tẽpora transit. Inet̾nũ gͦ necesse est
cruciet. qd̃ ꝑperam te egisse. mnet̾num memineris. Exꝑi¬
ri erit hoc ueritatem uocis illiꝰ arguã te et statuã con¬
tra faciẽ tuam. Dñs locutꝰ ẽ cui omẽ aduersũ. et sͥ ad

Expanded text:
cum tempore, quod tempora transit. In aeternum ergo necesse est cum tempore, quod tempora transit. In aeternum ergo necesse est cruciet, quod perperam te egisse in aeternum memineris. Experiri erit hoc veritatem vocis illius: Arguam te, et statuam contra faciem tuam . Dominus locutus est, cui
Abbreviated transcription (Latin):
consumptibili ꝑpetuat uitam. Horreo uermem mor¬
dacem et mortẽ uiuacẽ. Horreo incidere in manus
mortis uiuentis: & uite morientis. Hec scd̾ã mors q̃
nũquã ꝑoccidit sed semꝑ occidit. Quis det illis semel
mori. & non moriant᷑ inet̾nũ: Qui dicunt montib ca-¬
dite suꝑ nos. & collib oꝑite nos. quid nisi mortẽ mor¬
tis beneficio aut finire. aut euadẽ uolunt: Deniq in¬
uocabunt mortẽ ait et non ueniet. Intuere id clarius.
Constat inmortalẽ animã ẽẽ nec aliquando absq sua
memoria uiuere. neñ animã aliquando eẽ contingat.
Itaq durante anima: durat & memoria. S qualis:
Feda flagitiis. horrida facinorib uanitate tumida: con¬
temptu hispida & neglecta. Que pͥora transierunt. &
non transierunt. Transierunt a manus non mente.
Qđ factum est: factũ ñ eẽ pͥotest. Puide & si facere in
tempore fuit: s fecisse in sempit̾nũ manet Hon transit

Expanded text:
consumptibili, perpetuat vitam. Horreo vermem morconsumptibili, perpetuat vitam. Horreo vermem mordacem, et mortem vivacem. Horreo incidere in manus mortis viventis, et vitae morientis. 26. Haec secunda mors, quae nunquam per occidit, sed semper occidit. Quis det illis semel mori, ut non moriantur in aeternum? Qui dicunt montibus, Cadite super nos; et collibus, Operite nos , qui nisi mortem mortis beneficio aut finire, aut evadere volunt? Denique invocabunt mortem, ait, et non veniet . Intuere id clarius. Constat immortalem animam esse, nec aliquando absque sua memoria vivere, ne non animam aliquando esse contingat. Itaque durante anima, durat et memoria. Sed qualis? Foeda flagitiis, horrida facinoribus, vanitate tumida, contemptu hispida et neglecta. Quae priora, transierunt, et non transierunt. Transierunt a manu, sed non a mente. Quod factum est, factum non esse non potest. Proinde etsi facere in tempore fuit, sed fecisse in sempiternum manet. Non transit
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet tenebras lux cui hoc ẽ udere qđ lucere. s non ui¬
cissim a tenebris ipsa uidet᷑ quia tenebre eam ñ comp̃¬
hendunt. Et uident᷑ gͦ ut confundant᷑: & non uideñ
ne consolent᷑. Nec modo a luce: & in luce uident᷑. A qͦ
ut aquib: Ab om̃ĩ uidente ut ꝓ multitudine. intu¬
entium sit confusio multa. At nullus de tauta nu¬
merositate spectantiũ. molestior ocłs suo cuiꝰꝙ. Non
est aspectꝰ siue in celo siue in t̾ra quẽ tenebrosa consei¬
entia suffug̾e magis uelit: ininus possit. Non latent
tenebre ut seipsas. Se udent que aliud ñ uident. Oꝑa
tenebrarum sequunt᷑ illas. nec ẽ quo se abscondat ab
illis. ne intenebris quidem. Hic ẽ uermis qui non mo¬
rit᷑: memoria p̃t̾itoꝵ. Semel iniectꝰ. uł potius in natꝰ
ꝑ peccatum. hesit firmit̾. nequaqꝙͣ deinceps auellend̃.
Nec cessat rodere conscientiã. eaq pastꝰ esca. utiq in¬

Expanded text:
Videt tenebras Lux, cui hoc est videre, quod lucere: sed non viVidet tenebras Lux, cui hoc est videre, quod lucere: sed non vicissim a tenebris ipsa videtur, quia tenebrae eam non comprehendunt 77. Et videntur ergo, ut confundantur: et non vident, ne consolentur. Nec modo a luce: et in luce videntur. A quo, vel quibus? Ab omni vidente, ut pro multitudine intuentium sit confusio multa. At nullus de tanta numerositate spectantium molestior oculus suo cujusque. Non est aspectus, sive in coelo, sive in terra, quem tenebrosa conscientia suffugere magis velit, minus possit. Non latent tenebrae vel se ipsas. 456 Se vident quae aliud non vident. Opera tenebrarum sequuntur illas, nec est quo se abscondant ab illis, ne in tenebris quidem. Hic est vermis qui non moritur, memoria praeteritorum. Semel injectus, vel potius innatus per peccatum, haesit firmiter, nequaquam deinceps avellendus. Nec cessat rodere conscientiam, eaque pastus, esca utique in
Abbreviated transcription (Latin):
trarium & aduersum. quam semꝑ conari impingere
erit: Quid tam dampnatũ. quã uoluntas addicta hu-¬
ic necessitati uolendi. uolendiq ut ad utrumlibet iã
sicut non nisi ꝑuerse ita non nisi misere moueat᷑: In
et̾num non obtinebit qđ̃ uult: & qđ non uult inet̾nũ
nichilominꝰ sustinebit. Digne om̃ĩno. ut qui ad nichil
afficit᷑ unquã qđ de ceat. ad nichil ũquã qd̃ libeat eua¬
uertit᷑. Numquã recto p̃uoq conueniet. Hec eñ sibi
inuicem aduersant᷑. & si non inuicem ledant. Lesio al¬
terius est. absit ut dĩ. Durum tͥ ẽ inquit contra stimu¬
lum calcitrare. Hoc est ñ stimulo durum. s calcitnti.
Est et turpiũ pena ds̃. Lux em̃. Et quid tam inuisũ
obscenis flagitiosis ꝙ mentib: ꝓfecto om̃is qui ma¬
le agit: odit lucem. S dico. Nunquid non poterit dechi¬
nare: Mimme om̃ino. Lucet ubiq & si non om̃ib. De¬
inq in tenebris lucet. & tenebre eam non comp̃hendunt.

Expanded text:
trarium et adversum, quam semper conari, impingere trarium et adversum, quam semper conari, impingere erit? Quid tam damnatum, quam voluntas addicta huic necessitati volendi nolendique, ut ad utrumlibet jam, sicut non nisi perverse, ita non nisi misere moveatur? In aeternum non obtinebit quod vult; et quod non vult in aeternum nihilominus sustinebit. Digne omnino, ut quid ad nihil afficitur unquam quod deceat, ad nil unquam quod libeat, evaertitur. Nunquam recto pravoque conveniet. Haec enim sibi invicem adversantur, etsi non invicem laedant. Laesio alterius est: absit ut Dei. Durum tibi est, inquit, contra stimulum calcitrare ; hoc est, non stimulo durum, sed calcitranti. Et est turpium poena Deus: lux est enim. Et quid tam invisum obscenis flagitiosisque mentibus? Profecto omnis qui male agit, odit lucem . Sed dico: nunquid non poterunt declinare? Minime omnino. Lucet ubique, etsi non omnibus. Denique in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehendunt .
Abbreviated transcription (Latin):
lumen et̾num. incõmutabilis ratio. sũma beatitudo. Ere¬
ans mentes ad se participandũ. uiuificans ad sentien¬
dum. afficiens ad appetendũ. dilatans ad capiendum.
iustificans ad ꝓmerendũ. accendens ad zelum. fecun¬
dans ad fructum. dirigens ad equitatẽ. formans ad
beniuolentiã. moderans ad sapientiam. roborans ad
uirtutẽ. Uisitans ad consolationẽ. illuminans ad cog¬
nitionẽ ꝑpetuans ad immnortalitatẽ. implens ad felicita¬
tem circundans ad securitatem. Quid ẽ ds̃: Non minꝰ¬
pena ꝑuersoꝵ quam humiliũ gła. E st enĩ rationabilis
quedam equitatis directio inconu̾tibilis. atq indecli¬
nabilis quippe attingens ubiq cui illisa omĩs praui-¬
tas conturbet᷑ necesse est. Quidni in hanc om̃e tu¬
midũ ut distortũ. impingat et conquasset᷑: Ue uniũ¬
so qd̃ obuiũ forte offenderit. cedere nescia rectitudo.
Nam et fortitudo ẽ. Quid in quis uoluntatib tam con¬

Expanded text:
lumen aeternum, incommutabilis ratio, summa beatitudo, crelumen aeternum, incommutabilis ratio, summa beatitudo, creans mentes ad se participandum, vivificans ad sentiendum afficiens ad appetendum, dilatans ad capiendum, justificans ad promerendum, accendens ad zelum, fecundans ad fructum, dirigens ad aequitatem, formans ad benevolentiam, moderans ad sapientiam, roborans ad virtutem, visitans ad consolationem, illuminans ad cognitionem, perpetuans ad immortalitatem, implens ad felicitatem, circumdans ad securitatem. CAPUT XII. Deumpoena perversorum, quam humilium gloria. Est enim rationabilis quaedam aequitatis directio inconvertibilis atque indeclinabilis, quippe attingens ubique: cui illisa omnis pravitas conturbetur necesse est. Quidni in hanc omne tumidum, vel distortum impingat, et conquassetur? Vae universo, quod obvium forte offenderit cedere nescia rectitudo: nam et fortitudo est. Quid iniquis voluntatibus tam con
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgine sumptã impie asserentes. Pulchre ꝓpħicus
sp̃c̃ longe ante occurrit. huic sententie. immo blasphe¬
inie impioꝵ. egrediet᷑ inquiens uirga de radice iesse. &
flos de radice eius ascendet. Dixisse poterat & flos de
uirga s maluit de radice: ut unde uirgã. inde florẽ
duxisse originem demonstraret. Inde gͥ sumpta caro. un¬
de orta uirgo: nec noua in uirgine que ꝓdut ex radice:
ds̃: tum quia totiens iam quesitũ est. tum quia diffidis
inuentũ iri. Dico tͥ pater eugeni solus ẽ ds̃. qui frustra
nũquã queri potest: nec cum inueniri non potest. Do¬
ceat te de hoc exꝑim̃tũ tuũ. Aut si non: exꝑto credito.
ñ mͥ. s sc̃o qui ait. Bonus es dñe sꝑautib inte: anine
querenti te. Quid gͦ ẽ ds: Qđ ad uniuersum spectat:
finis. Qd̃ ad electionem: sa lus. Qd̃ ad se: ipse nouit
Quid est ds̃: Uoluntas om̃ip̃s. bene uolentissima uͥtꝰ.

Expanded text:
de Virgine sumptam, impie asserentes. Pulchre propheticus de Virgine sumptam, impie asserentes. Pulchre propheticus spiritus longe ante occurrit huic sententiae, imo blasphemiae impiorum: Egredietur, inquiens, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet . Dixisse poterat, Et flos de virga; sed 455 maluit, de radice: ut unde virgam, inde florem duxisse originem demonstraret. Inde igitur sumpta caro, unde orta Virgo: nec nova in Virgine, quae prodiit ex radice. Deus? tum quia toties jam quaesitum est, tum quia diffidis inventum iri. Dico tibi, Pater Eugeni, solus est Deus, qui frustra nunquam quaeri potest, nec cum inveniri non potest. Doceat te de hoc experimentum tuum; aut si non, experto credito, non mihi sed sancto, qui ait: Bonus est, Domine, sperantibus in te, animae quaerenti te . Quid ergo est Deus? Quod ad universum spectat, finis? quod ad electionem, salus: quod ad se, ipse novit. Quid est Deus? Voluntas omnipotens, benevolentissima virtus,
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a una honorẽ dedi. Dico in xp̃o uerbũ animã et
pͥmo usꝙ hominũ. id ẽ ex adam tͣusclueta cognoscit᷑. Et̃¬
num: uerbum. qd̾ ab et̾no patre coet̾num illi genitũ in¬
dubitata ueritate asserit᷑. Et in his tͥplex si diligenter
aduertas duine potentie genus. qđ factum sit de ni¬
chilo aliquid de uetusto nouũ. et̾num beatũq de dam¬
nato et mortuo. Quid hoc ad nr̃am salutẽ: M ultum
ꝑ om̃ẽ modũ. Primum quidẽ qđ peccato redacti in
nchili. ꝑ hoc quodãmͦ iterato creati sumus ut simus
initium aliquod creature eius: deinde qđ ex uetusta
seruitute. in lib̾tatem filioꝵ dĩ translatim nouitate
spc̃ ambulantes. Postremo qd̾ de potestate tenebrarũ
uocati ad regnũ claritatis et̾ne: in quo iam & sedere
nos fecit in xp̃o. A lieni sint a nobis. qui xp̃i a nobis
carnem alienare conant᷑. nouã creatã in uirgine. & non

Expanded text:
caetera Una honorem dedi. Dico in Christo Verbum, animam, et caetera Una honorem dedi. Dico in Christo Verbum, animam, et primo usque hominum, id est ex Adam, traducta cognoscitur: aeternum, verbum, quod ab aeterno Patre coaeternum illi genitum indubitata veritate asseritur. Et in his triplex, si diligenter advertas, divinae potentiae genus, quod factum sit de nihilo aliquid, de vetusto novum, aeternum beatumque de damnato et mortuo. Quid hoc ad nostram salutem? Multum per omnem modum. Primum quidem, quod peccato redacti in nihilum, per hoc quodammodo iterato creati sumus, ut simus initium aliquod creaturae ejus. Deinde quod ex vetusta servitute in libertatem filiorum Dei translati, in novitate spiritus ambulantes. Postremo, quod de potestate tenebrarum vocati ad regnum claritatis aeternae, in quo jam et consedere nos fecit in Christo. Alieni sint a nobis, qui Christi a nobis carnem alienare conantur, novam creatam in Virgine, et non
Abbreviated transcription (Latin):
miles. erit quoqͦmͦ unũ: si compares. nullo. Igit᷑ int̾ omĩa
que unum recte dicunt᷑. arcem tenet unitas tͥuitatis.
qua tres ꝑsone una substantia sunt. Scd̃o loco illa p̃¬
cellit: qua econu̾sotres substantie una in xp̃o ꝑsona st̃.
Porro hec et quecumq alia dici una possunt: sũme illiꝰ
unitatis imitatione non comparatione una appellari.
uera sobriaq ꝓbat consideratio. Nec abducimur ab hac
unitatis ꝓfessione assertione tͥum: cum in hac tͥnitate
non recipiamꝰ multiplicitatẽ. sicut nec solitudinẽ in uni¬
tate. Quãobrem cum dico unũ non me tͥnitatis turbat
numerus: qui essentiã non multiplicat. non uariat. ñ
partit᷑. Rursum cum dico tͥa non me arguit intuitus
trinitatis: que illa quecumq tͥa. seu illos tres. nec in
confusionem cogit. nec in singłaritatẽ redigit. Idem
me sentire fateor & de illa unicate cui scđm ab ista int̾

Expanded text:
miles, erit quoquo modo unum: si compares, nullo. Igitur inter omnia miles, erit quoquo modo unum: si compares, nullo. Igitur inter omnia quae recte unum dicuntur, arcem tenet Unitas Trinitatis, qua tres personae una subtantia sunt. Secundo loco illa praecellit, qua e converso tres substantiae una in Christo persona sunt. Porro haec et quaecumque alia dici una possunt, summae illius unitatis imitatione, non comparatione, Una appellari vera sobriaque probat consideratio. Nec abducimur ab hac unitatis professione assertione Trium: cum in hac Trinitate non recipiamus multiplicitatem, sicut nec solitudinem in unitate. Quamobrem cum dico Unum, non me Trinitatis turbat numerus, qui essentiam non multiplicat, non variat, nec partitur. Rursum cum dico Tria, non me arguit intuitus unitatis, quae illa quaecumque tria, seu illos tres, nec in confusionem cogit, nec in singularitatem redigit. me sentire fateor et de illa unitate cui secundum ab ista inter
Abbreviated transcription (Latin):
quo eminentia huiꝰ singłaris uniꝰ fiat euidentior. Est
unitas. que collectiua potest dici: cum uerbi causa
multi lapides faciunt aceruũ unũ. Et est unitas
constitutiua: cum multa membra unũ corpus uł
multe partes. unum qđ̃cumq totum constituunt. Est q
coniugatiua: qua fit ut duoiam non duo sint. s una caro.
Et est natiua: qua anima et caro unus nascit᷑ homo. Est
unitas potestatiua: qua homo uirtutis non instabilis non
dissimilis. s unꝰ sibimet semꝑ nitit᷑ inueniri. Est consenta¬
nea: cum ꝑ caritatem multoꝵ hominũ ẽ cor unũ. & anuna
una. E st et uotiua: cum anima uotis om̃ib adherens dõ
unus sp̃e ẽ. Et est dignatiua: unitas qua limus nr̃ a dĩ
uerbo in unã assumptꝰ ẽ ꝑsonam. Uerũ hec omia quid
ad illud sũmum atq ut ita dicã unice unũ ubi unitatẽ
consubstantialitas facit: Huic uni qd̾ ius illoꝵ si assi¬

Expanded text:
quo eminentia hujus singularis Unius fiat evidentior. Est quo eminentia hujus singularis Unius fiat evidentior. Est unitas, quae collectiva potest dici, cum, verbi causa, multi lapides faciunt acervum unum. Est et unitas constitutiva, cum multa membra unum corpus, vel multae partes unumquodcumque totum constituunt. Est et conjugativa, qua fit ut duo jam non duo sint, sed una caro. Et est nativa, qua anima et caro unus nascitur homo. Est unitas potestativa, qua homo virtutis non instabilis, non dissimilis, sed unus sibimet semper nititur inveniri. Est consentanea, cum per charitatem multorum hominum est cor unum, et anima una. Est et votiva, cum anima votis omnibus adhaerens Deo, unus spiritus est. Et est dignativa unitas, qua limus noster a Dei Verbo in unam assumptus est personam. 19. Verum haec omnia quid ad illud summum, atque, ut ita dicam, unice Unum, ubi unitatem consubstantialitas facit? Huic Uni quodvis illorum si assi
Abbreviated transcription (Latin):
unum dm̃ unam diuinã nat᷑am. unã diuinã & sũmã
maiestatẽ catholica confitet᷑. Numera gͥ si potes. aut
sine substantia ꝑsonas. que ipsa sunt: aut sine ꝑsonis
ꝓprietates. que ipse sunt. Aut si diuidere quis conet᷑
uł ꝑsonas a substantia uł ꝓpͥetates a ꝑsonis. nescio qͦmͦ
trinitatis se ꝓfiteri cultorem possit: qui in tantam rerũ
numerositatẽ excesserit. Dicamꝰ itaq tres s non ad p̃iudi¬
cium unitatis: dicamus unum. s non ad confusionem
trinitatis. Neq enim nomina uacua sunt: nec absq
significantia casse uoces. Querit quis quomͦ hoc pos
nec opinioni ambiguum. s fidĩ ꝑsuasum. Sacramen¬
tum hoc magnum ẽ: et qͥdẽ uenerandũ non scrutan¬
dum. Quomodo pluralitas in unitate & hac unitate
aut ipsa in pluralitate: Scrutari hec tem̾itas ẽ cred̾e
pietas ẽ: nosse uita & uita et̾na est. Unde si oꝑep̃ciũ
censes o euoeni. ꝑcurrat nunc consideratio multa una:

Expanded text:
ntiam, unam divinam naturam, unam divinam et summam majestatem, fides catholica confitetur. Numera ergo, si potes, aut sine substantia personas, quae ipsa sunt: aut sine personis proprietates, quae ipsae sunt. Aut si dividere quis conetur vel 453 personas a substantia, vel proprietates a personis, nescio quomodo Trinitatis se profiteri cultorem possit, qui in tantam rerum numerositatem excesserit. Dicamus itaque tres, sed non ad praejudicium Unitatis: dicamus unum, sed non ad confusionem Trinitatis. Neque enim nomina vacua sunt, nec absque significantia cassae voces. Quaerit quis quomodo illud nec tamen opinioni ambiguum, sed fidei persuasum. Sacramentum hoc magnum est, et quidem venerandum, non scrutandum. Quomodo pluralitas in unitate, et hac unitate, aut ipsa in pluralitate? Scrutari hoc temeritas est, credere pietas est; nosse vita, et vita aeterna est. Unde si operae pretium censes, o Eugeni, percurrat nunc consideratio multa Una,
Abbreviated transcription (Latin):
Putemꝰ his p̃esse archangłos qui conscii mift̾ioꝵ diui¬
noꝵ. ñ nisi ob p̃cipuas et maximas causas mittunt᷑
ẜ quib magnus ille archangls gabriel miss legitur ad
Mariam. ob causam utiq qua maior ẽẽ non potuit. Pute
mus suꝑ istos uirtutes ẽẽ quarũ nutu uł oꝑe signa et ꝓdi¬
gia in elementis. siue ex elementis facta apparent ad cõ¬
munionẽ mortaliũ. Inde ẽ fortassis qđ cum in euangłus
legas erunt signa in sole. & luna. & stellis. paulopꝰ habes
signa fiunt. Putemꝰ potestates suꝑiores istis quarũ uirtute
potestas tenebrarum compͥmit᷑. & cohercet᷑ malignitas
aeris huiꝰ. ne quantũ uult noceat ne malignari nisi ut
ꝓ sit possit. Putemꝰ pͥncipatꝰ his quoq p̃latos. quoꝵ mo¬
detamine & sapientia omĩs in t̾ris pͥncipatꝰ constituit᷑.¬

Expanded text:
Putemus his praeesse Archangelos, qui conscii mysteriorum diviPutemus his praeesse Archangelos, qui conscii mysteriorum divinorum, nonnisi ob praecipuas et maximas causas mittuntur. E quibus magnus ille archangelus Gabriel missus legitur ad Mariam , ob causam utique, qua major esse non potuit. Putemus esse super istos Virtutes esse, quorum nutu vel opere signa et prodigia in elementis, sive ex elementis facta apparent ad commonitionem mortalium. Inde est fortassis, quod cum in Evangeliis legas: Erunt signa in sole et luna et stellis, paulo post habsigna fiunt. Putemus Potestates superiores istis, quarum virtute potestas tenebrarum comprimitur, et coercetur malignitas aeris hujus, ne quantum vult noceat; ne malignari, nisi ut prosit, possit. Putemus Principatus his quoque praelatos, quorum moderamine et sapientia omnis in terris principatus constituit
Abbreviated transcription (Latin):
dinum etiã que non liquido mortaliũ ꝑcepit auditꝰ. of¬
ficia. merita. gradꝰ ordines. ut cumq a nobis conici. et
discerni queunt. S enĩ qd̃ exauditu ẽ: iam non ex fide.
Namfides exauditu. Itaq opinando ista dixerimꝰ. Ad
quid enim celestiũ nomina innotuert̃. sine opinari qͥ¬
dem salua fide aliquid licet. de reb quoꝵ nomina sunt:
Angłi. arcangłi uirtutes. potestates. pͥncipatꝰ dñatio¬
nes throni. cherubin. et seraphim: hec nomina. Que
significata eoꝵ: Hullane int̾ illos sp̃s. qui simpliciter
angłi. et eos qui archangłi nuncupant᷑ distantia: Quid
sibi gͦ uult. gradalis distinctio hec: Putemus angłos
dici nisi tu conuemientiꝰ aliquid considerasti qui singłi
singłis hominib dati credunt᷑ missi in ministeriũ sed̾in
pauli doctͥnam ꝓpt̾ eos qui hereditatẽ capiunt salutis.
De quib saluator. Angłi eoꝵ semꝑ uident faciẽ patͥs.

Expanded text:
dinum, etiam quae non liquido mortalium percepit auditus, ofdinum, etiam quae non liquido mortalium percepit auditus, officia, merita, gradus, ordines, utcumque a nobis conjici et dicerni queunt. Sed enim quod ex auditu non est, jam non ex fide; nam fides ex auditu . Itaque opinando ista dixerimus. Ad quid enim coelestium nomina innotuerunt, si ne opinari quidem salva fide aliquid licet de rebus, quarum nomina sunt? Angeli, Archangeli, Virtutes, Potestates, Principatus, Dominationes, Throni, Cherubin, et Seraphin, haec nomina. Quae significata eorum? Nullane inter illos spiritus qui simpliciter Angeli, et eos qui Archangeli nuncupantur, distantia? 8. Quid ergo sibi vult gradualis distinctio haec? Putemus 448 Angelos dici nisi ut convenientius aliquid considerasti qui singuli singulis hominibus dati creduntur; missi in ministerium, secundum Pauli doctrinam, propter eos qui haereditatem capiunt salutis : de quibus Salvator, Angeli eorum semper vident faciem Patris .
Abbreviated transcription (Latin):
citudinẽ cum que iam certa sunt nobis erunt eque ⁊ nuda.
uiis caute & uigilant̾ uestigemꝰ inuestigabilia quatinꝰ
tam̃ licet. uł magis quatinus nobis donabit᷑. Et pͥmo
quidẽ ciues sp̃c ẽẽ illic potentes. głosos beatos. distictoᷤᷤ
in ꝑsonas. disposito ᷤ in dignitates. ab initio stantes in or¬
dine suo. ꝑfectos in genere suo. corpore ethereos. immorta¬
litate ꝑpetuos. impassibiles non creatos. s factos. id ẽ gr̃ã
non nat᷑a: m̃te puros affectu benignos. religione pios.
castimonia integros. unanimitate indiuiduos. pace
securos a dõ conditos. diuinis laudib & obsequiis dedi¬
tos. hec omia legendo cõ ꝑimus: fide tenemus. Q uãꝙ̃
censuerit: non contendo. Porro intellectu p̃ditos: non
fide non opinione. s intellectu capimus. quia non pos¬
sunt huiꝰ exꝑtes & dĩ simul participes ẽẽ. Sunt et nõia
quedã nota nobis similit̾ exauditu. ꝑ que harũ betitu¬

Expanded text:
titudinem, cum quae jam certa sunt nobis fide, erunt aeque etitudinem, cum quae jam certa sunt nobis fide, erunt aeque eviis caute et vigilanter vestigemus investigabilia: quatenus tamen licet, vel magis quatenus nobis donabitur. Et primo quidem cives spiritus esse illic potentes, gloriosos, beatos, distinctos in personas, dispositos in dignitates, ab initio stantes in ordine suo, perfectos in genere suo, corpore aethereos, immortalitate perpetuos, impassibiles non creatos, sed factos, id est gratia, non natura; mente puros, affectu, benignos, religione pios, castimonia integros, unanimitate individuos, pace securos, a Deo conditos, divinis laudibus et obsequiis deditos. Haec omnia legendo comperimus, fide tenemus. Quanquamcensuerit, non contendo. Porro intellectu praeditos, non fide, non opinione, sed intellectu capimus; quia non possunt hujus expertes, et Dei simul participes esse. Sunt et nomina quaedam nota nobis similiter ex auditu, per quae harum beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
nio potest putari intellectꝰ: intellectꝰ opinio non potest.
Unde hoc accidit: Pfecto quia hec falli potest: ille non
potest. Aut si falłꝰ potuit. intellectꝰ non fuit. s opinio. Uerꝰ
nempe intellectꝰ certam habet non modo ueritatẽ: s noti¬
ciam ueritatis. Possumus singła hec: ita diffinire. Fides
est uoluntaria quedam et certa p̃libatio. necdũ ppalate
ueritatis. Intellectꝰ ẽ rei cuiꝰq iniuisibilis. certa et mani¬
festa noticia. O pinio ẽ quasi ꝓ uͦ habere. aliquid qd falsũ
ẽẽ nescias. Ergo ut dixi fides ambiguũ non habet. aut si ht̃.
fides non ẽ s opinio. Quid gͥ distat ab intellectii: Nempe
qd̾ et sinon habet incertũ non magis quã intellectꝰ. habet
tam̃ in uoluerum qd̾ ñ intellectꝰ. Deniq qđ intellexist ñ
est de eo qđ ultra queras. aut si ẽ: non intellex isti. Nil aũt
malumꝰ scire quami que fide iam scimꝰ. Nil suꝑerit ad bea¬

Expanded text:
nio potest putari intellectus; intellectus opinio non potest. nio potest putari intellectus; intellectus opinio non potest. Unde hoc accidit? Profecto quia haec falli potest, ille non potest: aut si falli potuit, intellectus non fuit, sed opinio. Verus nempe intellectus certam habet non modo veritatem, sed notitiam veritatis. Possumus singula haec ita definire, Fides est voluntaria quaedam et certa praelibatio necdum propalatae veritatis. Intellectus est rei cujuscunque invisibilis certa et manifesta notitia. Opinio est quasi pro vero habere aliquid, quod falsum esse nescias. Ergo, ut dixi, fides ambiguum non habet; aut si habet, fides non est, sed opinio. Quid igitur distat ab intellectu? Nempe quod etsi non habet incertum non magis quam intellectus, habet tamen involuerum, quod non intellectus. Denique quod intellexisti, non est de eo quod ultra quaeras: aut si est, non intellexisti. Nil autem malumus scire, quam quae fide jam scimus. Nil supererit ad bea
Abbreviated transcription (Latin):
mum bonũ. Unde interim absumꝰ et ubi sumus uallis
ẽ: & uallis lacͥmarũ. in qua sensualitas regnat et consi¬
deratio exulat. In qua lib̾e quidẽ et potestatiue se exerit
sensus corporeuᷤᷤ s intͥcatꝰ caligat ocłs sp̃italis. Quid gͥ
mirũ si ope indigne aduena indiget: Et felix scđm tẽ¬
pus uiator qui ciuiũ beneficiũ sine quo tͣnsire non po¬
test. in obsequiũ conu̾t̾e potuit. utens non fruens. ur¬
sensuũ quasdã ueluti ciuiũ opes expendere satagit.
dispensando in suam & multoꝵ salutẽ. Nec ille minor
qui hunc sͥ gradũ ad illa inusibilia philosophando con-¬
stituit. nisi qd̾ hoc dulciꝰ illud utilius. hoc feliciꝰ illud for¬
tius. ẽẽ constat. At om̃ium maximꝰ qui sprcto ipso usu
infirma ẽ. Item intellectꝰ si signata fidĩ temptet irrĩꝑe.
reputat᷑ effractor. scrutator maiestatis. Multi suã opinio¬
nem intellectũ putauerunt et errauert̃. Et quidẽ opi¬

Expanded text:
uo interim absumus: et ubi sumus, vallis est lacrymarum, in qua sensualitas regnat, et consideratio exsulat: in qua libere quidem et potestative se exserit sensus corporeus, sed intricatus caligat oculus spiritualis. Quid igitur mirum, si ope indigenae advena indiget? Et felix secundum tempus viator, qui civium beneficium, sine quo transire non potest, in obsequium convertere potuit, utens, non fruens; ursensuum, quasdam veluti civium opes, expendere satagit, dispensando 446 in suam et multorum salutem. Nec ille minor qui hunc sibi gradum ad illa invisibilia philosophando constituit: nisi quod hoc dulcius, illud utilius; hoc felicius, illud fortius esse constat. At omnium maximus, qui spreto ipso usuinfirma est: item intellectus, si signata fidei tentet irrumpere, reputatur effractor, scrutator majestatis. Multi suam opinionem intellectum putaverunt, et erraverunt. Et quidem opi
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ipsam quodãmͦ lib̾tatẽ ꝑeccato ẽẽ captiuã
uł miseram. ñ tamen amissam. Ex hac gͦ tantũ lib̃¬
tate. qua lib̾um ẽ uoluntati se ipsam iudicare uł
bonam si bono. uł malã si malo consenserit. quippe
que in neutro nisi certe uolendo consentire se
sentit libum arbitrium etedimus nominari. Nam ex
illa que ar᷑ a peccato. congruentiꝰ forsitau lib̾um consil¬
ui. & itemex illa que dicta ẽ a miseria lib̾um potꝰ cõ¬
placitum posset aiei: quam libum & arbiteiẽ. a bit¬
um quippe: iudicium est.

Expanded text:
quidem ipsam quodammodo libertatem peccato esse captivam, quidem ipsam quodammodo libertatem peccato esse captivam, vel miseram, non tamen amissam. 11. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberum est voluntati se ipsam judicare: vel bonam, si bono; vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. Arbitrium quippe judicium est.
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem et non possum nequaquã huic p̃seribit
lib̾tati. ut quasi uim aut necessitatẽ in hac parte uo¬
liuitas patiat᷑: s plane illa lib̾tate que drͣ a pecca-¬
to se carere testat᷑ Nam qui uult habere bonam uo¬
luntatẽ: ꝓbat se habere uoluntatem. Non enĩ uult
habere bonam. nisi ꝑ uoluntatẽ. Qd̾ si uoluntatẽ
& lib̾tatem: s lib̾tatem a necessitate. non a peceato.
Nempe ut non ualeat cum uelit habere bonam. sen
quo utiq dolet p̃mi non ꝑuni uoluntatẽ. Quãquam
iam ꝓculdubio ut cumq bonam habet: ubi habere
uult. Bonum quippe ẽ qd̾ uult. Nec posset bonũ uel¬
le nisi bona uoluntate: sicut nec malum uelle. nisi
mala uoluntate. Cum bonum uolumꝰ bona ẽ uolun¬
tas. Cum malũ uolumꝰ. mala ẽ uoluntas. Utrobiq
uoluntas & ubiq lib̾tas: cedit siquidẽ uoluntati
necessitas. Cum aũt non ualemꝰ qđ uolumꝰ: sentimꝰ

Expanded text:
luntatem, et non possum; nequaquam huic praescribit luntatem, et non possum; nequaquam huic praescribit libertati, ut quasi vim aut necessitatem in hac parte voluntas patiatur: sed plane illa libertate, quae dicitur a peccato, se carere testantur. Nam qui vult habere bonam voluntatem, probat se habere voluntatem: non enim vult habere bonam, nisi per voluntatem. Quod si voluntatem, et libertatem; sed libertatem a necessitate, non a peccato. Nempe ut non valeat, cum velit, habere bonam, sentquo utique dolet premi, non peremi, voluntatem. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere vult. Bonum quippe est quod vult; nec posset bonum velle, nisi bona voluntate: sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas: cum malum volumus, mala est voluntas. Utrobique voluntas, et ubique libertas: cedit siquidem voluntati necessitas. Cum autem non valemus quod volumus; sentimus
Abbreviated transcription (Latin):
a necessitate. eque & in different̾ dõ. iunui seꝙ tã
male quam bone rationali conuenit ereat᷑e. Nec pes¬
eato nec miseria amittit᷑ nec minuit᷑. nec maior uiusto
est quam in peccatore: nec plenior in angł̃o quã in ho
libͥum hominẽ facit. quo uoluntariꝰ efficit᷑. non inui¬
tus ꝑtrahit᷑ sic sponte deuolutus in malum in malo
nichilominꝰ tam lib̾um quam spontaneũ constituit
sua utiq uoluntate ductũ. non aliunde coactum
ut malus sit. Et sic̃ celestis angłs aut etiam ipse ds̃
ꝑmanet libere bonis ꝓpͥa uidelicet uoluntate non
aliqua ext̾nsecus necessitate: sic ꝓfecto diabolus
uoluntario nutu non alieno impulsu. Mauet gͦ
lib̾tas uoluntatis. ubi etiam fit captiuitas mentis.
tam plena quidem in malis quam & in bonis. s in bo¬
ius ordinatior: tam integra quoq ꝓ suo modo in creat᷑a
quam in creatore. s in illo potentior. Qd̾ aũt solent
homines conqueri et dicere uolo habere bonam uo¬

Expanded text:
itate aeque et indifferenter Deo, universaeque tam malae, quam bonae rationali convenit creaturae. Nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur; nec major in justo est, quam in peccatore, nec plenior in angelo, quam in holiberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum, quam spontaneum constituit, sua utique voluntate ductum, non aliunde coactum ut malus sit. Et sicut coelestis angelus, aut etiam Deus ipse, permanet libere bonus, propria videlicet voluntate, non aliqua extrinseca necessitate: sic profecto diabolus voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo libertas voluntatis, ubi etiam fit captivitas mentis, tam plena quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior; tam integra quoque pro suo modo in creatura, quam in Creatore, sed in illo potentior. 10. Quod autem homines solent conqueri, et dicere: Volo habere bonam vo
Abbreviated transcription (Latin):
dus Opusculum de gr̃a & libero arbitrio.
or aũt ne aut grandia minus digne locutꝰ inuemar:
aut ꝑtractata a plurib suꝑfluo retractasse. Legite il¬
lud ꝓuide pͥmꝰ & si uidicatis solus: ne si ꝓferat᷑ in medi¬
um magis forte scriptoris publicetur temeritas. quam
ritis. tunc siquid obscurus dictum aduertitis. qd in
re obscura seruata congrua breuitate dici planius
potuisset: non sit uobis pigrum aut emendare ꝑuos.
aut michi resignare emendandũ si fraudari non uultis
illa ꝓmissione sapientie qua ait. Qui elucilant me:
uitam et̾nam habebunt

Expanded text:
DUS. Opusculum de gratia et Libero Arbitrio, or au tem, ne aut grandia minus digne locutus inveniar, aut pertractata a pluribus superfluo retractasse. Proinde illud legite primus, et si judicatis, solus: ne si proferatur in medium, magis forte scriptoris publicetur temeritas, quam ritis, tunc si quid obscurius dictum adverteritis, quod in re obscura, servata congrua brevitate, dici planius potuisset, non sit vobis pigrum aut emendare per vos, aut mihi resignare emendandum, si fraudari non vultis promissione illa Sapientiae, quae ait: Qui elucidant me, vitam aeternam habebunt
Abbreviated transcription (Latin):
qd ẽ uoluntatis ad bonum conu̾sio. & pleno etiam
posse qd̃ est eiusdem in bono confirmatio.¬
bonum.¬
orro ꝑfecta conuersio ẽ ad bonum. ut nichil li¬
beat nisi qd̾ deceat uł liceat: ꝑfecta in bono
confirmatio. ut nil desit iam qd̾ libeat. Eunc demũ
ꝑfecta exit uoluntas: cum plene fuerit bona. & bene
plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio
sui. unũ quidem generale ex sola creatione: qd̾ a bo¬
no scilicet dõ non potuit creari nisi bona. scd̾ i qd ui¬
dit ds̃ cuncta que fecerat & erant ualde bona: alterũ
speciale ex lib̾tate arbitrii. in qua ad ymaginẽ utiq
ipsius qui creauit est condita. Qd̃ si ipsuis duob bo
tabit᷑ non unmerito ꝑfecte bona. bona nimirum in
uniuersitate. melior in suo genere: optuna ex sui
ordinatione
Que sit ordinatio.

Expanded text:
quod est voluntatis ad bonum conversio; et pleno etiam quod est voluntatis ad bonum conversio; et pleno etiam Posse, quod est ejusdem in bono confirmatio.bonumorro perfecta conversio est ad bonum, ut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quod si duobus his bontabitur non immerito perfecte bona: bona nimirum in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio
Abbreviated transcription (Latin):
suinus. Sane diabolo nr̃a nos mancipat uoluntas. non
ipsiꝰ potestas: dõ subicit eiꝰ grã ñ nr̃a uoluntas. Nrã
quippe uoluntas qd fatendum ẽ a bono dõ creata.
ꝑfecta tamen non erit. quousq suo creatori ꝑfecte sub¬
iecta sit. Absit aũt̃ ut ipsi sui ipsius ꝑfectionẽ. dõ aũt
tantum creationẽ tribuamꝰ. cum longe nimirũ meliꝰ
sit eẽ ꝑfectam ꝙͣ factã: & dictu ipso nefas uideat᷑. deo
qd̃ minus. nobis qđ excellentius sit attͥbuere. Senti¬
ens deniq apls quid ex nat᷑a eẽt. quid ex gr̃a expe¬
ctasset aiebat. Uelle adiacet mͥ: ꝑficere non inuenio.
Sciebat ꝑfecto uelle quidem sibi ineẽ ex lib̾o arbitͥo:
s ut ipsum uelle ꝑfectum haberet. grãm se habere
necessariam. Si enim uelle malũ defectꝰ quidã ẽ uo¬
liuitatis. utiq bonum uelle ꝓfectꝰ eius erit: sufficere¬
duplici grẽ munere indigemꝰ: & uero uidelicet saꝑe.

Expanded text:
ssumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ssumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius potestas: Deo subjicit ejus gratia, non nostra voluntas. Nostra quippe voluntas bona quod fatendum est a bono Deo creata, perfecta tamen non erit, quousque suo Creatori perfecte subjecta sit. Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostolus quid ex natura esset, quid ex gratia exspectaret, aiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio . Sciebat profecto, velle quidem sibi inesse ex libero arbitrio. sed ut ipsum velle perfectum haberet, gratiam se habere necessariam. Si enim velle malum, defectus quidam est voluntatis; utique bonum velleduplici gratiae munere indigemus, et vero videlicet Sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
reati quippe quodãmͦ nr̃i in lib̾am uoluntatẽ:
quasi dĩ efficimur ꝑ bonam uoluntatẽ. Porro
bonã facit qui lib̾am facit. & ad hoc bonam ut simꝰ
initiũ aliqd̾ creature euis: qm̃ expedit ꝓfecto nob̾
magis om̃ino non fuisse quam nr̃os ꝑmanere. Nam
qui uoluerunt sui ẽẽ utiq sicut dii scientes bonum
& malũ: facti sunt uon tantũ iam sui. s & diaboli.
Itaq lib̾a uoluntas nos facit nr̃os. mala diaboli. bo
nescio uos. Num gͦ ꝑ malã uoluntatẽ sumus diabo¬
li. quodãmͦ interim non sumꝰ dĩ: sicut cum ꝑ bonã
uoluntatẽ efficun᷑ dĩ. desinimꝰ iam eẽ diaboli. Nemo
siquidem potest duob duis seruire. Ceterum siue dĩ
simus siue diaboli: non tam̃ similit̾ desinimus ẽẽ et
nrĩ. Manet quippe utrobiq lib̾tas arbitrii. ꝑ quam
maneat et causa meriti. quatinus merito uł puniam
mali. quod tãquam lib̾i ex ꝓpͥa uoluntate efficimur:
uł glorificem᷑ boni. qd̾ nisi eque uoluntarii ẽẽ non po¬

Expanded text:
reati quippe quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit; et ad hoc bonam, ut simus initium aliquod creaturae ejus: quoniam expedit profecto nobis magis omnino non fuisse, quam nostros permanere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bonnescio vos . Cum ergo per malam voluntatem sumus diaboli, quodammodo interim non sumus Dei: sicut cum per bonam voluntatem efficimur Dei, desinimus jam esse diaboli. Nemo siquidem potest duobus dominis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli; non tamen similiter desinimus esse et nostri. Manet quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat et causa meriti: quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
tionis rapti quandoq in spũ quantulũ cũq de su¬
ꝑne felicitatis dulcedine degustare sufficiunt to¬
ciens eẽ lib̾os a miseria quotiens sic excedunt: hic
plane qd̾ negandũ non ẽ. etiam in hac carte. raro
licet rapti.mnq complaciti lib̾tate fruunt᷑: qui cũ
maria optimã partem elegerunt. que non auferet᷑
ab eis. Qd̾ enim iam tenent qd̾ auferendũ non ẽ.: ex
ꝑunt᷑ utiq qd̾ utiq fut᷑um ẽ. S qd̾ fut᷑um ẽ: felicitas ẽ.
Porro felicitas & miseria: eodem tempore simul ẽẽ
non possunt. Quotiens gͥ ꝑ sp̃m illam participat̃.
totiens istam non sentiunt. Itaq in hac uita solicon¬
templatun possunt ut cumq frui lib̾tate compla¬
citi: & hoc ex parte. & parte satis modica uiceq ra¬
rissuna

Expanded text:
tionis, rapti quandoque in spiritu quantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane quod negandum non est, etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis. Qui enim jam tenent, quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas et miseria eodem tempore simul esse non possunt. Quoties igitur per spiritum illam participant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti: et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima.
Abbreviated transcription (Latin):
sa non formilare ꝓ iusticia. E st aut̃ in hac carnie
peccati. &e in hac diei malicia non mediocre sape.
peccato & si non ex toto carere. certe non consentir¬
re: & est posse non paruũ aduersa & si needũ om̃ino
felicit non sentire. uirilit̾ tam̃ ꝓ ueritate contẽp¬
nere. Discendum sane hic interim nobis ẽ ex libta¬
te consilii iam lib̾tate arbitrii non abut: ut ꝑlesae
quandoq frui possimꝰ lib̾tate complaciti. Sie ꝓfecto
ddĩ in nobis reparamus imaginem: sic antiquo hono¬
ri illi capescendo quem ꝓpt̾ peccatũ amisimus ꝓ gr̃am
ĩparamur. Et beatꝰ qui de se audire merebit᷑. Qiuis
est hic &e laudabimus eum: fecit enim mirabilia in
uita sua: qui potest transgredi &e non ẽ tͣnsgressus

Expanded text:
sa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne sa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne peccati, et in hac diei malitia non mediocre sapere, peccato, etsi non ex toto carere, certe non consentire, et est posse non parvum adversa, etsi necdum omnino feliciter non sentire, viriliter tamen pro veritate contemnere. Discendum sane hic interim nobis est ex libertate consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut plene quandoque frui possimus libertate complaciti. Sic profecto Dei in nobis reparamus imaginem, sic antiquo honori illi capessendo, quem per peccatum amisimus, per gratiam praeparamur, et beatus qui de se audire merebitur: Quis est hic, et laudabimus eum, fecit enim mirabilia in vita sua, qui potuit transgredi, et non
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ualuit tam̃ de bono se in meliꝰ extend̾e. quanto
minus eisdem ꝓrsus destitutũ. de malo iam in id
qd fuit bonum pot̾it ꝑ se ipsum emer gere: Habet
gͥ homo necessatium dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiã xpm̃:
qui ex eo qd sapientia ẽ uerũ ei saꝑe renfundat in
posse restituat in reparationem libi complacit: qua¬
tunis ex alt̾o ꝑfecte bonus peccatum iam nesciat. ete
alto plene beatus adusum nil sentiat. S saue ista ꝑtet¬
Rio in futura uita ex pectet᷑: quando utraq nune amiiso
lbtas libo arbitrio plenarie restaurabit᷑. non quom
uisto cuiuis in hoc seło quantumeũꝙ ꝑfecto. non qmꝰ
uł ipsis pͥmis parentib datum fuit eas habere. in pa¬
tadiso s: sicut iam nunc angli possident incelo. Inte¬
rtun uͦ sufficiat in hoc eorpore mortis. at ꝙ i hoe seło
nequam ex lib̾tate quidẽ consili peccato non obedi¬
re in concupiscentia: ex lib̾tate aũt complaert. adũ

Expanded text:
praevaluit tamen de bono in melius se extendere: quanto praevaluit tamen de bono in melius se extendere: quanto minus eisdem prorsus destitutum, de malo in id quod fuit bonum, poterit per se ipsum emergere? 26. Habet igitur homo necessarium Dei virtutem, et Dei sapientiam Christum, qui ex eo quod sapientia est, verum ei Sapere reinfundat, in posse restituat in reparationem liberi complaciti, quatenus ex altero perfecte bonus peccatum jam nesciat, ex altero plene beatus adversum nil sentiat. Sed sane ista perfectio in futura vita exspectetur, quando utraque nunc amissa libertas libero arbitrio plenarie restaurabitur, non quomodo justo cuivis in hoc saeculo, quantumcunque perfecto; non quomodo vel ipsis primis hominibus datum fuit eas habere in paradiso: sed sicut jam nunc angeli possident in coelo. Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis atque in hoc saeculo nequam, ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupi