comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitã despiciunt : sed felicitatẽ in hoc mundo
Ad sequi concupiscurit : Quia igit᷑ blandiñta
hic transitoriae c̃solationis quȩr̃ : herbas
comedunt : quia in cogita cionibus suis exte¬
riorẽ głam eoꝵ meditant᷑ arboꝵ cortices
mandunt & qm̃ in his omnib: soliauaritiȩ tota
intentione deseruiunt : radiae iuni perire¬
plent᷑ : quae cuncta de conuallib: rapiunt
quia exmore huiꝰ infimȩ & corruptibilisuitȩ
in mensi scupiditatib: mardescunt: & cũ singu¬
la repperiunt ad eacũ clamoribuscurrud
quia i delic& scõꝵpatrũ. quoꝵ merita ad¬
ipisci ñ querunt. locaatq: regimina. ad prehen¬
dere satagunt . &cũ tranquille nequeurit
haec plerũq ad sequi etiã disrupta c̃cordiş
precedentiũ actione disiuncti sunt : reste
subiungitur In desertis habitabant torentũ
& incauernis terrȩ uelsuꝑ glareã : inbona&
enĩ parte : recte torrentes scõs predicat¬

Expanded text:
vitam despiciunt, sed felicitatem in hoc mundo vitam despiciunt, sed felicitatem in hoc mundo assequi concupiscunt. Quia igitur blandimenta hic transitoriae consolationis quaerunt, herbas comedunt, quia in cogitationibus suis exteriorem eorum gloriam meditantur, arborum cortices mandunt. Et quoniam in his omnibus soli avaritiae tota intentione deserviunt, radice juniperi replentur. Quae cuncta de convallibus rapiunt, quia ex amore hujus infimae et corruptibilis vitae immensis cupiditatibus inardescunt. Et cum singula reperiunt, ad ea cum clamoribus currunt, quia videlicet sanctorum patrum, quorum merita adipisci non quaerunt, loca atque regimina apprehendere satagunt; et cum tranquille nequeunt haec plerumque assequi, etiam dirupta concordiae praecedentium actione disjuncti sunt, recte subjungitur: In desertis habitabant torrentium, et in cavernis terrae, vel super glaream. In bona etenim parte recte torrentes, sanctos praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
rũ stipendu inueniunt cũ lamore currint
quia hoc abstrahere etiã iurgando moliunt
i conualle enĩ repertis fingulis cũ clamore cur¬
rere est : sub ortis causarũ occasinib: et iã pro
paruastipe litigare.: Nerũq autẽ quẽ sc̃mboni
actio ostentat oborta terreni cõmodi occasio
examinat : Videasnãq: non nullos iã sublimia
agere : iã in abstinentiȩ iã in doctrinȩ opere
patrũ prȩcedentiũ exempla sectari : Sedcũ
repente prȩsentis uitȩ lucrũ quasi conuallis
fructũ inuenerint. ad hoccũ clamore curr̃:
quia difrupta adillud suꝑductȩ sanctitatis
atq: arboꝵ cortices non solũ ut prȩdictũ est
bonoꝵ opera sed & in hac uita c̃solationes ac
prosperitate s intelligi : Sepe enĩ omp̃s ds̃ dec¬
tos suoscũ donis interiorib: ditat : exterionb:
etiã honorib: subleuat : cũq: eos prȩferendo
caeteris honorabiles reddit : latius imitabi¬
les ostendit & nonnũ quã praui. eoꝵ quidem

Expanded text:
lamore currunt, quia hoc abstrahere etiam jurgando moliuntur. In convalle enim repertis singulis cum clamore currere, est subortis causarum occasionibus etiam pro parva stipe litigare. Plerumque autem quem sanctum bona actio ostentat, oborta terreni commodi occasio examinat. Videas namque nonnullos jam sublimia agere, jam in abstinentiae, jam in doctrinae opere patrum praecedentium exempla sectari; sed cum repente praesentis vitae lucrum quasi fructum convallis invenerint, ad hoc cum clamore currunt, quia dirupta ad illud superductae sanctitatis atque arborum cortices non solum; ut praedictum est, bonorum opera, sed in hac vita consolationes ac prosperitates intelligi. Saepe enim omnipotens Deus electos suos cum donis interioribus ditat, exterioribus etiam honoribus sublevat. Cumque eos praeferendo caeteris honorabiles reddit, latius imitabiles ostendit; et nonnunquam pravi eorum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ adderent : quasuidelica necessitates ex pa¬
rentis primi culpa meruimꝰ : hi uero qui calami¬
tatisuȩ miseriã aduingunt : excruciatu pȩne
ad aucm̃ta ꝓrũpunt culpe: Sedutinã tales
cũ ad melius ꝑmutari despiciunt ita ꝑuersa
agerent ut ñ ea etiã aliis ꝓpinarent : Ut inã illis
mors sua sola sufficer& & ñ uirulentis ꝑ suasi¬
onibus. alienã etiã uitã necarent: hiuident
enĩ alios eẽ quod ñ sunt : dolent alios adipisci
quod ꝑdunt . Nã siqua forte in alioꝵ actib: ex¬
oriribona conspicerent : mox ea manu pesti¬
ferȩ ex ꝓbrationis euellunt. Unde & sequitur:¬

Expanded text:
superadderent. Quas videlicet necessitates ex pasuperadderent. Quas videlicet necessitates ex parentis primi culpa meruimus. Hi vero qui calamitati suae miseriam adjungunt, ex cruciatu poenae ad augmenta prorumpunt culpae. Sed utinam tales cum ad melius permutari despiciunt, ita perversa agerent, ut non ea etiam aliis propinarent. Utinam illis mors sua sola sufficeret, et non virulentis persuasionibus alienam etiam vitam necarent. Invident enim alios esse quod non sunt, dolent alios adipisci quod perdunt. Nam si qua forte in aliorum actibus exoriri bona conspiciunt, mox ea manu pestiferae exprobrationis evellunt. Unde et sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
rabat : At contra prauigaudent in his
corruptionis suȩ necessitatibus quia nimi¬
rũ eas adusũ uoluptatũ recorquent : Cũ
enĩ reficiendiscrbocorporib: nature ser¬
uiunt ꝑ delectacionẽgulȩ in uolupta¬
ti singluuiȩ distendunt᷑ : Cũ tegendis
nẽbris uestim̃ taquer̃ : non solũ quȩ tegant
sedetiã quȩ extollant expetunt & contra
torporẽ frigoris. non solũ quȩ ꝑpinguedinẽ
imuniant sedetiã quae ꝑ mollitiẽ deleo¬
dent Nonsolũ quae ꝑ mollitiẽ tactũ mul¬
scane : sedetiã quȩ ꝑcolorẽ oculos seducaNt:¬
pecessitatisigitur causã in usũ uolupta¬
tis uertere quid ẽ aliud quã calamitatis
su& squalorẽ miseriȩ soctare : pressaitaq
tẽpore aduersitatis a ecđa reminiscat᷑
eoꝵ ex quoꝵ merito tacta sustin& : & dicat qui
rodebant insolitudine : squalentes calamitate
& iniseria : Calamitate scilic& nonsqualerent .
si insitis necessitatib: uoluptatũ miseriã non

Expanded text:
rabat. At contra pravi gaudent in his rabat. At contra pravi gaudent in his corruptionis suae necessitatibus, quia nimirum eas ad usum voluptatum retorquent. Cum enim reficiendis cibo corporibus naturae serviunt, per delectationem gulae in voluptatis ingluviem distenduntur: cum tegendis membris vestimenta quaerunt, non solum quae tegant, sed etiam quae extollant, expetunt, et contra torporem frigoris non solum, quae per pinguedinem muniant, sed etiam quae per mollitiem delectent: non solum quae per mollitiei tactum mulceant, sed etiam, quae per coloreecessitatis igitur causam in usum voluptatis vertere, quid est aliud quam calamitati suae squalorem miseriae sociare? Pressa itaque tempore adversitatis Ecclesia reminiscatur eorum ex quorum merito talia sustinet, et dicat: Qui rodebant in solitudine, squalentes calamitate et miseria. Calamitate scilicet non squalerent, si insitis necessitatibus voluptatum miseriam non
Abbreviated transcription (Latin):
nla autio squalorẽ exeadẽ miseria mul¬
tilicre Vnde scĩ uiri i nomne quod agunt
studiosis sima intentione dis cernunt pe
quid plus abeis naturȩ suȩ in firmitas quã
ibi debet᷑ exigat. esubneces sitatistes¬
mine ineis uiciũ uoluptatis excrescat: Ali¬
udenĩ ex in firmitate : aliud extẽptacionis
suggestione sustinent : & quasi quidã rectis¬
siniarbitres int̃ necessitatẽ uoluntatẽq:
constituti: hanc consulendo subleuant
mitatis suae calamitatẽ tolerant tam̃
ad squalorẽ miseriȩ ꝑ neglegentiã ñ descen¬
dant hoo ipsũ enĩ eẽ incalamitate .ẽ : neces¬
sitatespaaturȩ excarnis ad huc corruptibi¬
lisinfirmitate sustinere : quasui delica
necessita tescupiebat euadere : quidi¬
cebat. Denecessitatibus meis : eripeme :
Sciebat enĩ plerũq uoluptatũ culras
exneces sitatũ occasione ꝓ rũpere. &ne
quid sponte in licitũ admitter&. hoc ipsũ
satagebat euelli quod nolens ex radice tole¬

Expanded text:
, ac vitiorum squalorem ex eadem miseria mul, ac vitiorum squalorem ex eadem miseria multiplicare. Unde sancti viri in omne quod agunt, studiosissima intentione discernunt ne quid plus ab eis naturae suae infirmitas quam sibi debetur exigat, ne sub necessitatis tegmine in eis vitium voluptatis excrescat. Aliud enim ex infirmitate, aliud ex tentationis suggestione sustinent; et, quasi quidam rectissimi arbitri inter necessitatem voluptatemque constituti, hanc consulendo al., consmitatis suae calamitatem tolerent, et tamen ad squalorem miseriae per negligentiam non descendant. Hoc ipsum enim esse in calamitate est, necessitates naturae ex carnis adhuc corruptibilis infirmitate sustinere; quas videlicet necessitates cupiebat evadere, quicebat: De necessitatibus meis eripe me. Sciebat enim plerumque voluptatum culpas ex necessitatum occasione prorumpere et ne quid sponte illicitum admitteret hoc ipsum satagebat evelli, quod nolens ex radice tole
Abbreviated transcription (Latin):
tuae miseria addit᷑: grauior molestia
aborto squalore tolerat᷑ : Naturaigitur
humana bene coñdita sed ad infirmita¬
tẽ uicio ꝓpriae uoluntatis lapsa incala¬
mitatẽ cecidit : quia pres sain numeris
necessitatib: nihil in hac uita nisi unde
affligeree᷑ inuenit : Sdcũ eisdẽ nata
rȩnrẽ necessitatib plerũq plusqua
expedit deseruimꝰ mentisq ura negi¬
gimꝰ ex miseria neglegentiae in firn¬
tatinrãe ad dimꝰ squalorẽ culpae
Neces sitatesnãq naturales hoe habere
uel isse periculo su solent quod sepe men
minime discernit᷑ quid eir ca illa sper
Vedetatis studiũ & quid ꝑ uolintat isiorisin
uot. dui netes sitagi debita red dam uolun¬
uatisiuci de seruimꝰ : Et infermsdetus ae¬
lansue ia nte diseretionis oculos excuferlo
na sopelliat : acquasi subpatro cinũ ex plen¬
ar utilitati seccultat infirmitatẽ uero
naturae nrãc ꝑ neglegentĩã relorardo
ninto aluid quł calamitatimiseriã ad de¬

Expanded text:
tiae miseria aditur, gravior molestia tiae miseria aditur, gravior molestia oborto al., oborta squalore toleratur. Natura igitur humana bene condita, sed ad infirmitatem vitio propriae voluntatis lapsa, in calamitatem cecidit, quia pressa innumeris necessitatibus, nihil in hac vita nisi unde affligeretur invenit; sed cum eisdem naturae nostrae necessitatibus plerumque, plusquam expedit, deseruimus, mentisque curam negligimus, ex miseria negligentiae infirmitati nostrae addimus squalorem culpae. Necessitates namque naturales hoc habere valde periculosum solent, quod saepe in eis minime discernitur quid circa illas per tilitatis studium, et quid per voluptatis vitium dum necessitati debita reddimus, voluptatis vitio deservimus, et infirmitatis velamine ante discretionis oculos excusatio nostra se palliat, ac quasi sub patrocinio explendae voluptatis occultat; infirmitatem vero naturae nostrae per negligentiam relaxare, nihil est aliud quam calamitati miseriam addere
Abbreviated transcription (Latin):
tiã suꝑnoꝵ ciuiũ . conspiciat in electis suis
cultũ m̃tis & innumerabiliũ bona uirtuatũ
atq: ab eis ad prauoꝵ uitã omnibono desti¬
tutã mentis oculũ reuoc&: Exilloꝵ cõpa¬
ratione uideat qualit̃ ista cunctisuirtu¬
tib: uacua quia suꝑna deseruit . in firma
concupiuit : uideat quo modo plerũq id
quod appetit si fortasse prȩual& etiam
uiolen t̃ rapit : Uideat tales sequasi intra
positos diutoleras se. atq: ex eoꝵ culpis
usq: ad bonoꝵ quoq: pericula ac detrim̃t
ꝑuenis se: & dicat: qui rodebant in solitu¬
dine : Acsiaꝑte c̃querat᷑ diceN Aliena
etiã uiolent̃ rapiendo ñ roderent nisi
prius ipsi in in teriorib: sus soli acuaciuaus¬
tutũ cultura remanerent . Bene autẽ coꝵ
qualitatẽ explicat : dicen Squalentes
calamitate & miseria : Regrinãq: caro
sistudiose curari neglegit᷑: squalore suꝑ
ducto infirmitate de terius grauatur
itdũ calamitati egritudinis Neglegen

Expanded text:
tiam supernorum civium; conspiciat in electis suis tiam supernorum civium; conspiciat in electis suis cultum mentis, et innumerabilium bona virtutum, atque ab eis ad pravorum vitam omni bono destitutam, mentis oculum revocet; et ex illorum comparatione videat qualiter ista cunctis virtutibus sit vacua, quia superna deseruit, et infima concupivit. Videat quomodo plerumque id quod appetit, si fortasse praevalet, etiam violenter rapit. Videat tales quasi intra se positos diu tolerasse, atque ex eorum culpis usque ad bonorum quoque pericula ac detrimenta pervenisse, et dicat: Qui rodebant in solitudine. Ac si aperte conqueratur, dicens: Aliena etiam violenter rapiendo non roderent, nisi prius ipsi in interioribus suis soli ac vacui a virtutum cultura remanerent. Bene autem eorum qualitatem explicat, dicens: Squalentes calamitate et miseria. Aegra namque caro si studiose curari negligitur, squalore desuper ducto in infirmitate deterius gravatur: et dum calamitati aegrit
Abbreviated transcription (Latin):
utte᷑ linguȩ. aliud uero quod aꝑta ui. in¬
tendit rapinȩ: Nã rodimus : cũ aliquid ex¬
terius forti adnisu. at terimꝰ. Lambimusenĩ :
quando hoc quod edifacile ñ potest. in pres¬
sa linguȩ lenitate gustat᷑ : om̃s igit᷑ etiã
subfideispetiȩ prauȩ uiuentes. qui aliena
appetunt sed ea quȩ appetunt rapere nequa¬
quã possunt blandis autẽ sermonibus & qua¬
si mollitiȩ dulcedinis concupita. abstra he¬
reconant᷑ quid aliud quã t̃rã lingunt
quia t̃ renaquȩq: quȩ uirtute nequeuN
auferre mollitcȩ linguȩ moliunt᷑ : Quiuerom̃
hoc mundo aliqua potestate suffulti sunt ox
cupiscentes aliena blandiri quidẽ exfraudo
despiciunt qua etiã in iust orobore possuo
implere quod uolunt hi hoc quod appetunt
nonlãbunt sed rodunt qm̃ ꝓpinquoꝵ uitam¬
demoliunt᷑ : conspiciat itaq: scã aeccłaue
ras diuitias aet̃ nȩ głȩ conspiciat frequen¬

Expanded text:
utitur linguae: aliud vero, quod aperta vi inutitur linguae: aliud vero, quod aperta vi intendit rapinae. Nam rodimus, cum aliquid exterius forti adnisu atterimus; lambitur enim, quando hoc quod edi facile non potest, impressa lingusub specie fidei prave viventes, qui aliena appetunt, sed ea, quae appetunt, rapere nequaquam possunt, blandis autem sermonibus, et quasi mollitie dulcedinis concupita abstrahere conantur, quid aliud, quam terram lingunt, qui terrena quaeque quae virtute nequeunt, auferre mollitie linguae moliuntur? Qui vero in hoc mundo aliqua potestate suffulti sunt, et concupiscentes aliena blandiri quidem ex fraude despiciunt, quia etiam injusto robore possunt implere, quod volunt, hoc, quod appetunt, non lademoliuntur. Conspiciat itaque sancta Ecclesia veras divitias aeternae patriae; conspiciat frequen
Abbreviated transcription (Latin):
erumna inruentis aduersitatis afflicta quomͦ
prosperitatissuȩ tẽ pore iniquoꝵ &intrase
uientiũ prauitate grauatasit. Contẽplet᷑
quod ex igentib meritis quorũdã m̃ niuste
in illa uita turbata si tomniũ : &dicat
Quirodebant insolitudine : squalentes ca¬
lamitate & miseria Sicut in prima hiuꝰ
operis parte prefatussũ: ꝓ uirtute c̃tẽpla¬
tionis nonnũ quã sola intellegi solitu dom̃tis :
Sedhoc in loco cũ solitudo ꝑ oburgationẽ dr̃.
quid aliud quã bonidestitucio de monstrat᷑:
Vnde & subiudeȩ typo hieremias peccato¬
ris animã deplorat : dicens: Quo modo sed a
sola ciuitas. plena populo: Sed cũ ꝑbeatũ iob
de prauis dr̃ rodebant in solitudine : lib&¬
intueri hoc etiã quod ꝑ psalmistã dictũ .ẽ. Ini¬
micieiꝰ t̃rã lingent : Duo quippe sunt genera
hominũ : ambition ł suae seruientiũ : Vum
uidelic& quod semꝑ ad auaritiã blandim̃tis

Expanded text:
aerumna irruentis adversitatis afflicta, quomodo aerumna irruentis adversitatis afflicta, quomodo prosperitatis suae tempore iniquorum et intra se viventium pravitate gravata sit. Contempletur quod exigentibus meritis quorumdam, non injuste in illa vita turbata sit omnium, et dicat: Qui rodebant in solitudine, squalentes calamitate et miseria. Sicut in prima hujus operis parte praefatus sum, per virtutem contemplationis nonnunquam solet intelligi solitudo mentis. Sed hoc in loco cum solitudo per objurgationem dicitur, quid aliud quam boni destitutio demonstratur? Unde et sub Judaeae typo Jeremias peccatoris animam deplorat, dicens: Quomodo sedet sola civitas plena populo ? Sed cum per beatum Job de pravis dicitur: Rodebant in solitudine, libintueri, hoc etiam quod per Psalmistam dictum est: « Inimici ejus terram lingent . » Duo quippe sunt genera hominum ambitioni suae servientium, unum videlicet, quod semper ad avaritiam blandimentis
Abbreviated transcription (Latin):
ascõputabant: Trahunt enĩ quosualent ad ꝑ¬
ditionẽ suã : & sub peccatis eẽ. uelculpas
culpis addere credunt se uirtutũ opulen
tiã colere : Seqͥ t᷑ Filustultoꝵ &ignobiliũ¬
qui fuer̃ erroꝵ magistri : Filiiigit᷑ dicuntur:
ñ de eoꝵ semine sed de imitacione generati:
Quidocendo ꝑuersa stulti fuer̃ ꝑ ignorantiã
uiuendo nequit̃ ignobiles ꝑ astionẽ : qui redẽp¬
torinrõ nulla aapientiȩ nulla uitȩ cognati¬
one c̃iuncti sunt : De quosalomonis uoce in lau
filustultoꝵ aignobiliũ cẽ memorant᷑: Recte¬
autẽ subiungit᷑ & intra penitꝰ ñ parentes
quia duhic uideri aliquid appetunt nimiruai
hereticoꝵ tr podiximꝰ ÷ omnino nilul obstati sieciã
deꝓuersi satq: cirnalib: quã iuis inrecta fide po
aduersarios deputat. quiab eius fide positi ex¬
tra dis sentiunt : sed eosquoq: quiuitã illius male
uiuendo interius prȩmunt : contẽplet᷑ igitur

Expanded text:
as computabant. Trahunt enim quos valent ad pas computabant. Trahunt enim quos valent ad perditionem suam, et sub peccatis esse, vel culpis culpas addere credunt se virtutum opulenS. 8. Filii stultorum et ignobiliumqui fuerunt errorum magistri. Filii igitur dicuntur, non de eorum semine, sed de imitatione generati, qui docendo perversa stulti fuerunt per ignorantiam, vivendo nequiter ignobiles per actionem, qui Redemptori nostro, nulla sapientia, nulla vitae cognitione conjuncti sunt. De quo Salomonis voce in laudfilii stultorum et ignobilium esse memorantur. Recte subjungitur: Et in terra penitus non parentes. - quia dum hic videri aliquid appetunt, nimirum haereticorum typo diximus, omnino nil obstat si etiam de perversis atque carnalibus, quamvis in recta fide posadversarios deputat qui ab ejus fide positi extra dissentiunt, sed eos quoque qui vitam illius male vivendo interius premunt. Contempletur igitur
Abbreviated transcription (Latin):
soigne caritatis & frigore mentĩs conualuit
ꝓfecto intorrentiũ desertis habitauit: quia
uero aꝑta & libera ñ fuit in cauernis latuit :
Quia autẽ plebẽ non fixã sed mobilẽ tenuit
& es se subsentib: delitias cõputabant : quid no¬
mine sentiũ nisi eas quasiã supͣ diximꝰ punctiones
intelligimꝰ peccatoꝵ : quia autẽ ꝑ uerse mentes
gaudent in iniquitatib: quas flere debuerunt :
om̃s here tiei tantose inam lacticia extollunt
quanto magis ad peiora conualescunt : Atq eẽ
subsentib: delitias deputant : quia inde ꝑuersam
m̃tẽ ad gaudiũ subleuant. unde spinas pecca¬
toꝵ portant : Nã siquando adherrorẽ suum
ualuerint quẽ piã trahere sese ꝑleticiã iac¬
tant : atq unde sibi peccata cotidie etiã
alios ꝑdendo c̃gregant inde se quasi ẽẽduces
adiusticiã exsultant : Bene ergo dr̃ quunt̃
huiuscemodi laetabant᷑: & eẽ subsentib deliti¬

Expanded text:
so igne charitatis, ex frigore mentis convaluit, so igne charitatis, ex frigore mentis convaluit, profecto in torrentium desertis habitavit. Quia vero aperta et libera non fuit, in cavernis latuit. Quia autem plebem non fixam, sed mobilem tenuit,et esse sub sentibus delicias computabant. - Quid nomine sentium, nisi eas quas supradiximus, punctiones intelligimus peccatorum? Quia autem perversae mentes gaudent iniquitatibus quas flere debuerunt, omnes haeretici tanto se inani laetitia extollunt, quantsub sentibus delicias deputant, quia inde perversam mentem ad gaudium sublevant, unde spinas peccatorum portant. Nam si quando ad errorem suum valuerint quempiam trahere, sese per laetitiam jactant; atque unde sibi peccata quotidie, etiam alios perdendo, congregant, inde se esse quasi duces ad justitiam exsultant. Bene ergo dicitur: Qui inter hujuscemodi laetabantur, et esse sub sentibus delici
Abbreviated transcription (Latin):
Eacẽ in pene trabilibus : olite credere : Sicut
eni fulgur exit abortente & par& usq mocci¬
dentẽ itaerit & aduentꝰ filu bominis :
hoc itaq: illic inpene trabi libus quod hac
dicit᷑ incauernis in cauerms ergoheretici
habitant : quia plerũq: herrore suli secretes
predicationib: occultant Vt quose doctio¬
rib prudentioribusq: ñ indicant : e ad se
uehe mentius inperitos trahant : Inde bene
eoia sub infert᷑. uel suꝑ glartã : Clartam
quippe illo sminutissimos lapides dicimꝰ quosa qua
fluuialis trahit : Dostoresigit᷑ ꝑ uersoꝵ dogmatũ
suꝑ glareã habitant : quia illas hominũ mentes
trahunt quae nulla grauitatis stabilitate soli
uitate solidari : ammonuit dicent : Ut iã ñ simꝰ
paruuli flustuantes Nec circũ feram̃ omniuen¬
to doserinae : Sc̃ã quippe aecła ab aduersari
is modicũ depressa cũ sibi audaceserrantiũ mentes
in sultare conspexerit quȩ eoꝵ c̃uersatio fuerit
bant torrentiũ : & in cauernis t̃rae uel suꝑ

Expanded text:
olite credere. Sicut enim fulgur exit ab Oriente, et paret usque in Occidentem, ita erit et adventus Filii hominis . Hoc itaque illic in penetralibus, quod hic dicitur in cavernis. In cavernis ergo haeretici habitant, quia plerumque errorem suum secretis praedicationibus occultant, ut quo se doctioribus prudentioribusque non indicant, eo ad se vehementius imperitos trahant. Unde bene etiam subinfertur: Vel super glaream. Glaream quippe illos minutissimos lapides dicimus quos aqua fluvialis trahit. Doctores igitur perversorum dogmatum super glaream habitant, quia illas hominum mentes trahunt, quae nulla gravitatis stabilitate solidvitate solidari, admonuit dicens: Ut jam non simus parvuli fluctuantes, nec circumferamur omni vento doctrinae . Sancta itaque Ecclesia ab adversariis ad modicum depressa, cum sibi audaces errantium mentes insultare conspexerit; quae eorum conversatio fuerit, bant torrentium, et in cavernis terrae, vel su
Abbreviated transcription (Latin):
niũ pisi carnalia opera. ux tribulatio¬
nũ laborib: quasi ignib: ex coquenda q̃urd
ꝑpenes nisit̃ fenȩ dulcedines : quid ꝑpor¬
ros accȩpas exprimit᷑ quae plerũq: quico¬
medunt lacrimas enittunt psidiffia¬
tasuitȩ presentis quȩ adilectorib: siucisa son
ubus accarnib porros flusa cepasi¬

Expanded text:
nium, nisi carnalia opera vitae in tribulationium, nisi carnalia opera vitae in tribulationum laboribus, quasi ignibus excoquenda? Quid per pepones, nisi terrenae dulcedines? Quid per porros ac caepas exprimitur, quae plerumque qui comedunt, lacrymas emittunt, nisi difficultas vitae praesentis, quae a dilectoribus suis et non m peponibus ac carnibus, porros caepas
Abbreviated transcription (Latin):
ficiã : Tollite iugũ meũ suꝑuos: & discite
amequia mitis sũ & humilis corde: quid
ẽ enĩ dño mitẽ se in magisterio atq bumi¬
lẽ dicere nisi relictis exercendȩ clationis
difficulta tibus plana quȩdã bene uiuendutino¬
ra demonstrare : sed quia prauoꝵ mentes
plus ꝑ aspera elationis quã ꝑblanda humi¬
litatis ac mansuetudinis delestant᷑ esse
sub sentib: delitias deputant : Dura enĩ ꝓamore sđi
quisi quaedã mollia. acdelectabilia ferre
parati sunt dũ in hac uita rerũ culmina. ad¬
prehendere conane᷑: Ces sationẽ dñs amundi
laborib: imperat scãe quietis dulcedinẽ ꝑsu¬
ad& a tam̃ uesana iniquoꝵ mers. plus seal¬
sequi aspera carnalit̃. quã tenereblanda
spiritalait̃ gauda plus a cerbitate fatiga¬
tionis quã quiȩtis dulcdine pascit᷑. qued
cȩpasq: concupiuit : quid enĩ signatur
inmanna nisia esca gr̃ȩ suaue sapiens
ad refectionẽ interioris uitae bene
uacantib desuꝑdatã : & quid ꝑollas car¬

Expanded text:
 Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Quid est enim Domino mitem se in magisterio atque humilem dicere, nisi relictis exercendae elationis difficultatibus plana quaedam bene vivendi itinera demonstrare? Sed quia pravorum mentes plus per aspera elationis quam per blanda humilitatis ac mansuetudinis delectantur, esse sub sentibus delicias deputant. Dura enim prae amore saeculi quasi quaedam paratae sunt, dum in hac vita rerum culmina apprehendere conantur. Cessationem Dominus a mundi laboribus imperat, sanctae quietis dulcedinem persuadet, et tamen vesana iniquorum mens plus se assequi aspera carnaliter quam tenere blanda spiritaliter gaudet; plus acerbitate fatigationis quam quietis dulcedine pascitur: quod caepasque concupivit. Quid enim signatur in manna nisi esca gratiae, suave sapiens, ad refectionem interioris vitae bene vacantibus desuper data? Et quid per ollas car
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ sit malũ quod agunt. adhic enĩ iumiperi
radicẽ comedunt : sedhuiꝰ radicis quã sint rami
asperĩ ñ attendunt: Quia nimirũ praua
actio modo quasi ex radice delestat incuilpa
sed post modũ quasi ex ramis pungit in poena ::
ubi & bene subiungit᷑ : qui de uallib: ista rapi¬
entes cũ singula repperis sent : ad eacũ clamo

Expanded text:
quantum sit mali quod agunt. Adhuc enim juniperi quantum sit mali quod agunt. Adhuc enim juniperi radicem comedunt, sed hujus radicis quam sint rami asperi non attendunt, quia nimirum prava actio modo quasi ex radice delectat in culpa, sed postmodum quasi ex ramis pungit in poena. Ubi et bene subjungitur: Qui de convallibus ista rapientes, cum singula reperissent, ad ea cum cla
Abbreviated transcription (Latin):
in eisdẽ operibus ñ tenent : Quib: ꝓfesto arbors
corticesmandere .ẽ exteriores eectoꝵ actꝰ
ad sumere & in tentionẽ bonã mnbonis astibus
non habere : Dũ enĩ phumana laude rectaoꝑa
exquirunt sed imitari cor. reste operantiu¬
um neglegunt : ex solis arboꝵ corticibris
replent᷑ : To tonãq: desiderio presentis uitȩ głam.
uel habundantiã quȩr̃ : Unde & recte subiungitur:
quãuis ꝑ fidẽ positi dũ plerũq: auaritiae cogi¬
tacionibus seruiunt quasi illud cõmedunt unde
in extremotuitae supplicioꝵ aspera ꝓferant᷑ : quidũ
non frugẽ diuinieloquii c̃cupiscunt. sed adrerũ
tẽporaliũ ambitũ seruiunt nequaquã pane here¬
tic i sedradice iuniperisatiant᷑: Ipsa quippe eos
abimis atq: infirmisoborta occupant quȩ illos
more iun peri post modũ exduritia retri¬
butionũ uelut ex as peritate folioꝵ pungaN:
Contẽpnentes nãq: dũ hic minime sentiunt

Expanded text:
in eisdem operibus non tenent. Quibus profecto arborum in eisdem operibus non tenent. Quibus profecto arborum cortices mandere est exteriores electorum actus assumere, et intentionem bonam in bonis actibus non habere. Dum enim pro humana laude recta opera exquirunt, sed imitari cor recte operantium negligunt, ex solis arborum corticibus replentur. Toto namque desiderio praesentis vitae gloriam, vel abundantiam quaerunt. Undequamvis per fidem positi, dum plerumque avaritiae cogitationibus serviunt, quasi illud comedunt, unde in extremo vitae suppliciorum aspera proferuntur. Qui dum frugem divini eloquii non concupiscunt, sed ad rerum temporalium ambitum serviunt, nequaquam pane tritici, sed radice juniperi satiantur. Ipsa quippe eos ab imis atque infimis oborta occupant, quae illos more juniperi postmodum ex duritia retributionum velut ex asperitate foliorum pungant. Contemnentes namque Deum hic, minime sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
calcant comedunt: quorundã iã fortitudinem
in alta surgentẽ ex parte demoliunt᷑ q̃uorun¬
dã uero teneritudinẽ. & ad huc in imisposi¬
tã pęnitꝰ c̃ter̃. Dicat igit᷑. mandebant her¬
bas & arboꝵ cortices quia prauis unrisionibus
in non nullis exteriora opera in nonnulł
autẽ ꝑ sp̃e urentia corda dissipabant Velcerteher
basmandere ẽ : beuia quaedã actenera deantiqus
patrib: imitari : Arboꝵ uero cortices edere e
quidũ prȩsentis mundigłam eiusdẽ mundi astinib:
ad ipisciñpossunt spetiẽ sũtatis appeturit . habiti
uenerationis sumunt imitatores antiquoꝵ patrũ
uideri c̃cupiscunt : a quaedã quidẽ parua aele¬
uia pagunt sed eoꝵ fortia & quae exsoliusca¬
ritatisradice ꝓdeunt imitari ctempnurt:
hnuidelic& herbasedunt : quia magna negleguÑ
&iilib: satiant᷑ : plerũq: tam̃ etiã quaedã robus¬
taora oꝑa exercent: sed intentionẽ rectam

Expanded text:
calcant comedunt. Quorumdam jam fortitudinem calcant comedunt. Quorumdam jam fortitudinem in alta surgentem ex parte demoliuntur; quorumdam vero teneritudinem et adhuc in imis positam penitus conterunt. Dicat igitur: Mandebant herbas, et arborum cortices, quia pravis irrisionibus in nonnullis exteriora opera, in nonnullis autem per spem virentia corda dissipabanbas mandere est laevia quaedam ac tenera de antiquis Patribus imitari. Arborum vero cortices edere esis mundi gloriam ejusdem mundi actionibus adipisci non possunt, speciem sanctitatis appetunt, habitum venerationis sumunt, imitatores antiquorum patrum videri concupiscunt, et quaedam quidem parva ac levia peragunt, sed eorum fortia, et quae ex solius charitatis radice prodeunt, imitari contemnunt. Hi videlicet herbas edunt, quia magna negligunt, et vilibus satiantur. Plerumque tamen etiam quaedam quasi robustiora opera exercent, sed intentionem rectam
Abbreviated transcription (Latin):
quid enĩ ꝑ herbas nisi tenera act̃ ixpxima
bene inchoantiũ uita & quid ꝑ arboꝵ cortices
uisi exteriora oꝑaeoꝵ quiiã sublimia ap¬
petunt designant᷑ : prauinãq: cũ recta inci¬
pientes aspiciunt : aut in ridendo aut qua¬
si c̃sulendo c̃tradicunt : cũ uero quosdã pensa
ad sũ ma ꝓficere : quia eoꝵ ꝓuectꝰ funditꝰ dissi¬
pare nequeunt a quibusdã illos suis operib: diuer¬
tunt þerba sitaq: eis & arho ꝵ cortices mande¬
re ẽ uel studiabona inchoantiũ uel o perati¬
ones quorundã iãmore arboꝵ ad superiera
tendentiũ pestiferis ꝑsuasionib: quasi quibusdã
malitiae suȩ dentib: dissipare: herbas manduNd
reꝑbi cũ infirmoꝵ initia inridendo c̃sumuN
Arboꝵ quoq: cortices mandunt : cũ manuper¬
uersi c̃sili. auita reste crescentiũ tegnen
bonoꝵ operũ subtrahunt. hosautẽ in quib: dã
actib: uelut arbores expoliant. illos uero ue¬
lut herbas quia despicientestrahunt. quasiquȩ

Expanded text:
Quid enim per herbas, nisi tenera ac terrae proxima bene inchoantium vita? Et quid per arborum cortices, nisi exteriora opera eorum, qui jam sublimia appetunt, designantur? Pravi namque cum recta incipientes aspiciunt, aut irridendo, aut quasi consulendo contradicunt. Cum vero jam quosdam pensant ad summa proficere, quia eorum profectus funditus dissipare nequeunt, a quibusdam illos suis operibus divertunt. Herbas itaque eis, et arborum cortices mandere, est vel studia bene inchoantium, vel operationes quorumdam jam more arborum ad superiora tendentium pestiferis persuasionibus quasi quibusdam malitiae suae dentibus 651 dissipare. Herbas mandunt reprobi cum infirmorum initia irridendo consumunt. Arborum quoque cortices mandunt cum manu perversi consilii a vita recte crescentium tegmen bonorum operum subtrahunt. Hos autem in quibusdam actibus velut arbores exspoliant; illos vero velut herbas, quia despicientes trahunt, quasi quae
Abbreviated transcription (Latin):
extincti sunt : sed tam̃ eoꝵ discipuli ea quȩ
illi docuer̃ tenere acdefende re non de sistuNt:
confidunt quoꝵ eloquia catholicoꝵ iã responsi¬
aliud cauernas t̃rae . quã occultas hereticorũ
clandestinis cenuenticuliscoeunt : ut herro¬
risuore uerentiã quã exratione ñ ualent
prȩbeant ex occultacione : Et infirmisani¬
mab: prauitatis sermo tanto reuerendus appa¬
reat quanto secretus : Vnde apud salo monẽ
mulier extrpohȩreseoꝵ suad& dicen : A quȩ
furtiue dulciores sunt & panis absconditus
suauior: quae occulta scilic& prȩdica m̃ta de¬

Expanded text:
exstincti sunt, sed tamen eorum discipuli ea quae illi docuerunt tenere ac defendere non desistunt. ne confidunt, quorum eloquia Catholicorum jam responsialiud cavernas terrae quam occultas haereticorum  clandestinis conventiculis coeunt, ut errori suo reverentiam, quam ex ratione non valent, praebeant ex occultatione, et infirmis animabus pravitatis sermo tanto reverendus appareat, quanto secretus. Unde apud Salomonem mulier ex typo haereseos suadet dicens: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus sua
Abbreviated transcription (Latin):
rũ genera ad ꝓphetiȩ quoq: indaganda
mysteria. suecendebat dicens: Emula¬
minispiritalia : magis autẽ ut ꝓphȩti¬
tis : Sed quia spiritalia dona non cape¬
rent : si t̃rena eos negotia deprȩssise
longe eos ante prȩmisit dicens : con¬
temptibiles cosqui sunt in a ecła : illis
constituite adiudicandũ: Acsiaꝑte dice
nis uegotiis iudicent : quatinꝰ ꝑ quosinas¬
na nequeunt bona minora supplepi
Quos & contẽptibiles nominat : stames
sapientes uocat cũ dic̃ : Sic non ẽ sapit¬

Expanded text:
etiae quoque indaganda mysteria succendebat, dicens: Aemulamini spiritalia, magis autem ut prophetetis . Sed quia spiritalia dona non caperent, si terrena eos negotia depressissent, longe ante praemisit, dicens: Contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judicandum . Ac si aperte dicat, enis negotiis judicent, quatenus per quos magna nequeunt, bona minora suppleantur. Quos et contemptibiles nominat, et tamen sapientes vocat, cum dicit: Sic non est sapi
Abbreviated transcription (Latin):
corus inferiorabona disponete deserci
taunt ueant bonis superiorib deseruo¬
re Sud curandũ mignoperee ut hn quido¬
nis sprritalib: emicant ne qua qũ e poai¬
mosp infirmantiũ negotia funditꝰ desen

Expanded text:
coguntur inferiora bona disponere, valeant bonis superioribus deservire. Sed curandum magnopere est ut hi qui donis spiritualibus emicant nequaquam proximorum infirmantium negotia funditus dese
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑: hinc ẽ ergo quod prȩdicatores boniaui
norẽ ꝓpt̃ elationẽ fugiunt : & honorari tan
ꝓpt̃ imitacionẽ uolunt : Sic nimirũ paulus
apłs discipulis loquens & honorẽ fugit atan
quantũ ess& honorandus ostendit : nã cũ
thesalonicensib: dicer& Neq: enĩ aliquando fu¬
imus insermone adulationis sicut scitis
neq: in oc casione a uaritiae. ds testis ẽ. secutꝰ

Expanded text:
est ergo quod praedicatores boni et honorem propter elationem fugiunt, et honorari tamen propter imitationem volunt. Sic nimirum Paulus apostolus discipulis loquens, et honorem fugit, et tamen quantum esset honorandus ostendit. Nam cum Thessalonicensibus diceret: Neque enim aliquando fuimus in sermone adulationis, sicut scitis, neque in occasione avaritiae, Deus testis est , secutus
Abbreviated transcription (Latin):
ceriuirtutes sua s uoluit. & tamen ab hisqui
inluminatis quasi inuitus indicat᷑. pisi quod
seruis suis se sequentib: exemplũ dedit. ut
ipsi quidẽ uirtutes suas occultari desidereNt
& tam̃ ut alii eoꝵ exemplo ꝓficiant ꝓdantur
inuiti: & facta quidẽ sua occultando seipsos
custodint : seddũ ꝓdunt᷑ inuitibona ad ꝓxi¬
mos suos exempla transmictant: Occultent᷑
ergostudio : neces sitate publicent᷑ : Et eorũ
occultacio sit custodia ꝓpria : eoꝵ pribli¬
catio sit utilitas aliena : Rursũ qui a scrip¬
tã .ẽ. Neq accendunt lucernã & ponunt
eã submodio sed supͣ cande labrũ : ut luceat

Expanded text:
ceri virtutes suas voluit, et tamen ab his qui illuminati sunt quasi invitus indicatur, nisi quod servis suis se sequentibus exemplum dedit, ut ipsi quidem virtutes suas occultari desiderent, et tamen, ut alii eorum exemplo proficiant, prodantur inviti, et facta quidem sua occultando seipsos custodiant, sed dum produntur inviti, bona ad proximos suos exempla transmittant. Occultentur ergo studio, necessitate publicentur; et eorum occultatio sit custodia propria, eorumque publicatio sit utilitas aliena. Rursum quia scriptum est: Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut l
Abbreviated transcription (Latin):
us tasul relucere inuesea abinerepan¬
tib desperatio cõpellebat: Na antenonis
Toloresiulneris & uerba desperationis
cũ boraquȩ facit narrat: quasico ⁊ lapsũ
cerbisa uerberib: ad spe animũ refor¬
mabisduat ergo bonaquȩ fecit ut n
cogat᷑ int̃tot mala dese desperare quȩ
audit : Oculus fuicȩco & posclaudo cũ¬
scioperis exempla pensamus intuendũ
nobis prius ẽ quã rectus narrandiordo
seruet᷑ ut ante iusticiȩ & post miscđȩ¬
oꝑa eẽ describant᷑ : Illequippe ben&
agit : quae pia sunt : qui scit prius serua¬
re quae iusta : ut collatus in ꝓximisri¬
uus miscđȩ deiusticiȩ fonte ducatur :¬
dunt : sed iniusticiȩ facta ñ dẽserunt :
Quisi ueracit̃ ꝓximis miscđam facere
student sibi ipsis prius debuerant iustȩ

Expanded text:
facta sua reducere, invecta ab increpantibus desperatio compellebat. Nam inter tot dolores vulneris et verba desperationis, cum bona quae fecit narrat, quasi collapsum verbis et verberibus ad spem animum reformat. Dicat ergo bona quae fecit, ut non cogatur inter tot mala de se desperare quae audit. Oculus fui caeco, et pes claudooperis exempla pensamus, intuendum nobis prius est, quam rectus narrandi ordo servetur, ut ante justitiae, et post misericordiae opera describantur. Ille quippe bene agit quae pia sunt, qui scit prius servare quae justa, ut collatus in proximos rivus misericordiae de justitiae fonte ducaturdunt, sed injustitiae facta non deserunt. Qui si veraciter proximis misericordiam facere student, sibi ipsis prius debuerant juste v
Abbreviated transcription (Latin):
uestigabã Merũq: multa homines pauperi¬
bus largiunt : non quia eosdẽ pauperes dili¬
gunt sed quia siminime tribudnt. irã suꝑni
iudicii formidant : qui sidm̃ non metueren :¬
quae habent dare nolus sene : & quidẽ in
bono opere primꝰ incipientiũ gradus ẽ ut qui
adhuc nescit ꝓximũ sicut se ipsũ diligere
iã tam̃ incipiat iudicia suꝑna formidare :

Expanded text:
s . 3. Plerumque multa homines pauperibus largiuntur, non quia eosdem 267 pauperes diligunt, sed quia si minime tribuant, iram superni judicii formidant; qui siquae habent dare noluissent. Et quidem in bono opere primus incipientium gradus est ut qui adhuc proximum sicut se nescit diligere, jam tamen incipiat judi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximũ uel adiutorẽ pauperũ : sed patrẽ
fuis setestat᷑. Quia nimirũ magno carita¬
tis officio studiũ miscđȩ uertit in affectum
naturȩ : ut eosqua si filios cerner& ꝑ amorẽ
quib: quasi pat̃ prȩ erat ꝑ ꝓtectionẽ : quia igi¬
turuis miscđȩ illius naturã fuerat imita

Expanded text:
ximum, vel adjutorem pauperum, sed patrem fuisse testatur, quia nimirum magno charitatis officio studium misericordiae vertit in affectum naturae, ut eos quasi filios cerneret per amorem, quibus quasi pater praeerat per protectionem. Quia igitur vis misericordiae illius naturam fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ eẽt uenerandus ostendit dicen.
Inquo quis aud& : in insipientia dico audeo
dego hebrȩi suna : & ego Israhelitȩ sunt
& ego sem̃ abrahȩ sunt : & ego : ministri
xpi sunt: & ego : Vt minꝰ sapiens dicoplus
ego : quibus etiã subiungit. quod e. quoque
t̃cii caelisecreta patuerint : quod raptus et iã
para dysi archana penetrauit : Ecce honort᷑
fugiens : seruũ sediscipuloꝵ praedicat:
Ecce honorẽ ꝓutilitate audientiũ querers
falsis apłis uitȩ siȩ merita suꝑ ponit Egit
quippe doctor egregius: ut dũ ipse qualis et̃
agnos ostendit᷑ & uita & lingua male prȩdicantiũ
eiꝰ cõparatione uilescer& : Illos uidelic& com¬
mendar& : sise ab sconder& : Cũq se nostendo¬
ra errori locũ dediss& Miro igit᷑ modo &
humilitatis ex hib& gram. & utilitatis quent
increm̃ta : ut & seruũ se discipulis prȩdicd
& aduersariis potiorẽ demonstr&: Ostendit
discipulis quid humilitatis acceperit osten¬
cit discipulis : qualis a pud se maneat in cos¬

Expanded text:
quantum esset venerandus ostendit, dicens: In quo quis audet in insipientia dico audeo et ego. Hebraei sunt, et ego. Israelitae sunt624 et ego. Semen Abrahae sunt, et ego. Ministri Christi sunt, et ego. Ut minus sapiens dico, plus ego . Quibus etiam subjungit quod ei quoque tertii coeli secreta patuerint, quod raptus etiam paradisi arcana penetrarit. Ecce honorem fugiens servum se discipulorum praedicat. Ecce honorem pro utilitate audientium quaerens falsis apostolis vitae suae merita superponit. Egit quippe doctor egregius ut dum ipse qualis esset agnoscitur, et vita et lingua male praedicantium, ejus comparatione vilesceret. Illos videlicet commendaret, si se absconderet; cumque se non ostenderet, errori locum dedisset. Miro igitur modo et humilitatis exhibet gratincrementa, ut et servum se discipulis praedicet, et adversariis potiorem demonstret. Ostendit discipulis quid humilitatis acceperat, ostencit discipulis qualis apud se maneat in cog
Abbreviated transcription (Latin):
in operatione non habuit : quippe
qui utroq: pede uti noluit dũunũ
testam̃ tũ recipit. aliud sꝑnit: quẽ
cũ ad seuenientẽ scã a eccła suscipit .
quiaiã ei uetus tenenti etiã nouum
testam̃tũ inserit. ad dirigendos gres¬
sus illius. quasi altcrũ pedẽ iungit:
dictis ex eius prȩdicatione generant᷑ :
Sedo port& : ut in hi somnib: ipsa historiȩ
subtilit̃ uerba pensemꝰ : Ait enĩ : Pat̃ erã pan¬

Expanded text:
in operatione non habuit, quippe in operatione non habuit, quippe qui utroque pede uti noluit, dum unum Testamentum recepit, aliud sprevit. Quem cum ad se venientem sancta Ecclesia suscipit, quia ei jam Vetus tenenti, etiam Novum Testamentum inserit, ad dirigendos gressus illius, quasi alterum pedem jungit. dicti sunt, ex ejus praedicatione generantur. Sed oportet ut in his omnibus ipsa historiae subtiliter verba pensemus. Ait enim: CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ tẽporũ quando & docendo in luminare
consueuerat & adiuuando firmare : & prȩce¬
dentis membrisui ore loquit᷑ dicens: Oculis
fuicaeco & pesclaudo : Quae quia inse duos
populos colligit iudaicũ scilic& atq: gentilẽ
reste etiã potest cacto gentilis. daudo autẽ
iudaicꝰ popłs designari: Gentilis quippe
quasi oculos non habuit : quia non accepta
lege pon uidit quo ire debius sa : At con¬
tra iudaai cus popłs habensoculos cdlaudusfuit
quia legẽ quidẽ sciendo tenuit. sedinea gres¬
sũ restio peris nonte tendit: Sienĩ gentilis
popłscaecus minime fuiss& ꝓpheta ñ dice¬
ra . Popłs qui sedebat intenebris : uidit lucẽ
magnã : Rursũ sus raheliticus popłs. Abo¬
noopere minime claudicass& : nequa¬
quã uoce dñi psalmista dixis s&: pilu
alieni mentiti sunt mihi.: filualieni
inueterauer̃ & claudicauer̃ a semi¬
tis suis : qui nimirũ popłs claudus id¬
circonominat᷑ quia sanũ gressum

Expanded text:
citur temporum, quando et docendo illuminare citur temporum, quando et docendo illuminare consueverat, et adjuvando firmare, et praecedesum manum praebuerat, et hunc portando sustinebat. ollegit, Judaicum scilicet atque gentilem, recte etiam potest caeco gentilis, claudo autem Judaicus populus designari. Gentilis quippe quasi oculos non habuit, quia non accepta lege non vidit quo ire debuisset. At contra Judaicus habens oculos, claudus fuit, quia legem quidem sciendo tenuit, sed in ea gressum recti operis non tetendit. Si enim gentilis populus caecus minime fuisset, propheta non diceret: Populus qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam . Rursum si Israeliticus populus a bono opere minime claudicasset, nequaquam voce Domini Psalmista dixisset: Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis . Qui nimirum populus claudus idcirco nominatur, qui sanum gressum
Abbreviated transcription (Latin):
si ad uocẽ scã e aerđȩ tipica int̃pritacione refe¬
ramꝰ ipsa ẽ oculuscȩco quia ꝑuerbũ luc&: Ipsa
pesclaudo : quia ꝑ adiutoriũ contin& Cȩcos
enĩ prȩdicando inluminat : daudos uero opi¬
tulando sustentat : cȩcus quippe . ẽ : qui ad huc
quopgat ñ uid& : cliudus autẽ .ẽ qui non
potest ire quo uid&s : crebronãq: peccatum :¬
aut ignorantia. aut infirmitate ꝑ petrat᷑:
Ut uel nesciat homo quid uelle debeat. uel ñ
omne quod uoluerit pos sit : quo contra : recte
ꝑpsalmistã dr̃ : dr̃is inluminatio mea & salis
& uirtutẽ prȩb& : & contra ignorantiã in lumi
etiã de iniquis dr̃ : Fiant uiȩ eoꝵ tenebrȩ¬
& lubricũ. Vt scilic& ꝑtenebras quo ire debean
non uideant qui & si recta uiderint meis tam̃
ꝑ lubricũstare nom possint : Iste itaq: ꝑ lubricũ
int̃bona claudicat : ille ꝑtenebras quae bona
sequa t ignorat : Sc̃a itaq aeccła. extremis
tribulationib: dep̃ hensa. antiquoꝵ reminis¬

Expanded text:
si ad vocem sanctae Ecclesiae typica interpretatione referamus, ipsa est oculus caeco, quia per verbum lucet, ipsa pes claudo, quia per adjutorium continet. Caecos enim praedicando illuminat, claudos vero opitulando sustentat. Caecus quippe est qui adhuc quo pergat non videt; claudus autem est, qui non ut indigentibus plene exterius valeat imaut ignorantia aut infirmitate perpetratur, ut vel nesciat homo quid velle debeat, vel non omne quod voluerit possit. Quo contra recte per Psalmistam dicitur: Dominus illuminatio mea et salus it, et se peccato. Hoc quod minus est obtudutus sum, et vestivi me sicut vestimento; et sicut diademate, judicio meo. Ac deinde subjungitur: Oculus n videant, qui etsi recta viderent, in eis tamen per lubricum stare non possent. Isti itaque per lubricum inter bona claudicant, illi per tenebras quae bona sequantur ignorant. Sancta itaque Ecclesia extremis tribulationibus deprehensa, antiquorum reminis
Abbreviated transcription (Latin):
quia aliquando in actionib: nr̃is minori
bona pret̃mit tenda sunt ꝓutilita teman
Nã qui s ignor& ẽẽ bonia peris meritũ morti¬
um sepelire & tam̃ cuidã qui ad sepebiendũ
patrẽ sedimittipoposcerat dictũ ẽ sine
ut mortui sepeli ant mortuos suos ⁊ uautẽ
uade & ad nuntia regnũ dĩ. Post ponendum
nãq erat obsequiũ huiꝰminis terii : offico
prȩdicationis : quia illo carne mortud
int̃rã conder& isto autẽ anima mortus

Expanded text:
quia aliquando in actionibus nostris minora bona praetermittenda sunt pro utilitate majorum. Nam quis ignoret esse boni operis meritum, mortuum sepelire? et tamen ei, qui ad sepeliendum patrem se dimitti poposcerat dictum est: Sine ut mortui sepeliant mortuos suos, tu autem vade, annuntia regnum Dei. Postponendum namque erat obsequium hujus ministerii officio praedicationis. Quia illo carne mortuos in terram conderet, isto autem anima mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
& subdit : Et causã quã nesuelã : diligontis n
inuestigabã : b quibus uidelic& uerbis pena¬
da sunt omnia quã distincte narrispersu
nulla ab eomerces prȩt̃mittte᷑ : Iustus quiual
ẽ in actionib: sus p̃ius in infirmitatibip
moꝵ. strenius in negotiis pauperũ: qui h¬
aet̃nȩ retributionis bona cogitat : necess

Expanded text:
usam quam nesciebam diligentissime investigabam . In quibus videlicet verbis pensanda sunt omnia, quam distincte narrantur, quod nulla ab eo merces praetermittitur. Justus quippe est in actionibus suis, pius in infirmitatibus proximorum, strennus in negotiis pauperum. Qui aeternae retributionis bona cogitat, necess
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: ut uideant oꝑ aurãbona & glorisi¬
cent patrẽ urm̃ qui incaelis ẽ: Aliquando
scĩ uiri. & corã hominib: cõpellunt᷑ bona face¬
re aue eadẽ hominib: sua facta narrare:
Seda deũ finẽ om̃a referentes . ut non i ꝑsi
eisdẽ operib: sed pat̃ eoꝵ qui incaelis ẽ de¬
beat glorificari : dũ enĩ scã predicant : ipsa
predicatio eoꝵ fortasse despicit᷑ quoꝵ uita
nescit᷑ cõpelluntar ergo uitã suã dicere
ut auditoꝵ suoꝵ ualeant uitã muear :
et facta sua refer̃. ut uenerationisint:
uenerari a ppetunt. ut reuerent᷑ audiantum
Scriptũ quippe ẽ Cũ eleuarent᷑ animalia
de t̃ra : eleuabant᷑ parit̃ & rotȩ : quia uidd¬

Expanded text:
ona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Aliquando sancti viri et coram hominibus compelluntur bona facere, aut eadem hominibus sua facta narrare; sed ad eum finem omnia referentes, ut non ipsi eisdem operibus, sed Pater eorum qui in coelis est debeat glorificari. Dum enim sancta praedicant, ipsi praedicatio eorum fortasse despicitur, quorum vita nescitur. Compelluntur ergo vitam suam dicere, ut auditorum suorum valeant vitam mutare. Et facta sua referunt, ut venerationi sint; venerari appetunt, ut reverenter audiantur. Scriptum quippe est: Cum elevarentur animalia de terra, elevabantur parit
Abbreviated transcription (Latin):
ciã rudes quidẽ populi in murmurationis
opere sese infletib: affligunt : quodq: impe
riti c̃tempnunt & ñ dolent : hoc ꝓbatiori suitȩ
subiecti deflent a tacent : cũ clamante
ergo tra sulco plangere .e. phoc unde multi¬
tũdo fideliũ iustȩ c̃tra rector ẽ quȩritur:
uberiorisuitie homines adlinta ꝑuenire¬
uocabulo distingunt᷑ quia ini qui intascm¬
aeccłm mentẽ suã labore sacrae mesion¬
cionis excolunt ceteris fidelib: tantome¬
liores s̃ quanto ꝑ accepta semina fecundr¬
ores operã fruges reddunit : & simt ñ nulli
quiscis plebib prelati uitȩ quide stipen¬
dia exaecdȩ si astica langitate c̃sequna¬

Expanded text:
tiam rudes quidem populi in murmurationis tiam rudes quidem populi in murmurationis opere sese in fletibus afriti clamant et non dolent, hoc probatioris vitae subjecti deflent et tacent. Cum clamante ergo terra sulcos plangere est per hoc unde multitudo fidelium juste contra rectorem queritur uberioris vitae homines ad lamenta vocabulo distinguuntur, quia hi qui in sancta Ecclesia mentem suam labore sacrae meditationis excolunt, caeteris fidelibus tanto meliores sunt, quanto per accepta semina fecundiores operum fruges reddunt. Et sunt nonnulli, qui sanctis plebibus praelati, vitae quidem stipendia ex ecclesiastica largitate c