comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorare quib tẽ ad iuuari puttis auctorũ sententias sel¬
larium. in tuere honesto corde si potes: quid decatone pocu
cecinerit. Urbi inquid paterẽ urbiq maritus. iustitiae cult̃s
rigidȩ. scruator honesti: In cõmunebonus. nullosq catonis
in actus subrepsit partemq tulit sibi nata uoluptas Quals
quin uis cato fuerit et utrum in eo uera uirtus honestasq lauda
dis alia questio est. Ad quem libet tamen finem sua referret
ficia. nonutiq sine uoluptate filios procreauit. et camen nul¬
Scatonis in actus subrepsit partemq tulit sibi nata uoluptas.
qñ et quod nonfaciebat sine uoluptate. non faciebat propter
nduptatem: Nec in morbo huius desiderii suum uas possidebat
quam uis ignoraraet dm̃: sitalis fuit qualis predicatur: et non
ntelligerẽ quod ait apostolus. ut sciat unusquiq ur̃m suum
uas possidere non in morbo desideni. sicut gentes quae igno¬

Expanded text:
commemorare, quibus te adjuvari putas, auctorum sententias saecucommemorare, quibus te adjuvari putas, auctorum sententias saecularium. Intuere honesto corde, si potes, quid de Catone poeta cecinerit: Urbi inquit pater est, urbique maritus; Justitiae cultor, rigidi servator honesti, In commune bonus; nullosque Catonis in actus Subrepsit partemque tulit sibi nata voluptas. . Qualis enim vir Cato fuerit, et utrum in eo vera virtus honestasque laudata sit, alia quaestio est: ad quemlibet tamen finem sua referret officia, non utique sine voluptate filios procreavit; et tamen nullos Catonis in actus subrepsit partemque tulit sibi nata voluptas: quoniam et quod non faciebat sine voluptate, non faciebat propter voluptatem; nec in morbo hujus desiderii suum vas possidebat, quamvis ignoraret Deum; si talis fuit qualis praedicatur. Et non vis intelligere quod ait Apostolus, Ut sciat unusquisque vestrum suum vas possidere, non in morbo desiderii, sicut Gentes, quae igno
Abbreviated transcription (Latin):
sententias meas intersẽ contrarias putas uelputari cupis:
tanquã improbem quod ante approbauerim. aut amplectar
quod ante respuerim Audi ergo apertam sententiam meam
et intellige uel sine intelligerẽ alios. non offundendo caligi¬
nes nebulosȩ disputationis. serenitati sincerissimae ueritatis
Sicut bonũ. ẽ bene uti malis: ita honestũ. ẽ bene uti in honestis
Unde & ipsa menbra non propt̃ diuini operis pulchritudinem
sed propt̾ libidinis feditatẽ in honesta dixit apłs. nec adsu ᷤ
coguntur necessitate qui casti sunt. quia resistunt in honestis
libitdini compellat eos in honesta cõmittere: sine qua tamen
ñpossunt honeste filios procrettre: Ita fit ut conuigib calis
et uoluntas sit in sobolis ꝓcreatione: & necessitas in libidine
Dein honestos quippe honestas agitur ꝓcreandi: quando libi¬
dinẽ non amat. sed tolerat castitãs concũ bendi Soles libalt̃

Expanded text:
sententias meas inter se contrarias putas vel putari cupis, sententias meas inter se contrarias putas vel putari cupis, tanquam improbem quod ante approbaverim, aut amplectar quod ante respuerim. Audi ergo apertam sententiam meam, et intellige vel sine intelligere alios, non offundendo caligines nebulosae disputationis serenitati sincerissimae veritatis. Sicut bonum est bene uti malis, ita honestum est bene uti inhonestis. Unde et ipsa membra non propter divini operis pulchritudinem, sed propter libidinis foeditatem inhonesta dixit Apostolus . Nec ad stupra coguntur necessitate qui casti sunt: quia resistunt inhonestae libidini, ne compellat eos inhonesta committere, sine qua tamen non possunt honeste filios procreare. Ita fit ut conjugibus castis et voluntas sit in sobolis procreatione, et necessitas in libidine. De inhonesto quippe honestas agitur procreandi, quando libidinem non amat, sed tolerat castitas concumbendi. 38. Soles libenter
Abbreviated transcription (Latin):
hinc sibi ipsa diuina aduersentur eloquia quia scriptum est.
ll mordem non fecit: ĩtem̃q scriptum c̃ uita & mors ad ño dõ.
quia deteptor hominis causa mortis .ẽ. diabolus. quã non ut
primus auctor eius: sed ut peccati ultor intulit ds̃ Ueni isã
questionẽ satis dilucide ipse soluisti. qui hominẽ malũdiis¬
ti sibi cẽ cõmissum. ut quod sibi est ipse supplicium. & diui¬
num sit uidicium. & ipsũ liberũ arbitnum Nec sinti in¬
tersẽ duo ista contraria: quod in poena sua & ipse auctorest
et ultor dĩ. Abutens autem in geniis tardiorib nolo enim
dicere quia a tu non telligis. ut non discernas hȩx duo. et
maligna calliditate aut̃ tenebrost caecitate con fundas uo¬
luntatẽ & uoluptatem: & sicut ipsa nomina surdestris
aurib unum atq idem sonantis. ita res ipsas surdastris cordi¬
b unum idẽq eẽ persuadere tẽ posse confidas Hinc . ẽ quod

Expanded text:
hinc sibi ipsa divina adversantur eloquia, quia scriptum est, hinc sibi ipsa divina adversantur eloquia, quia scriptum est, Deus mortem non fecit ; itemque scriptum est, Vita et mors a Domino Deo . Quia deceptor hominis causa mortis est diabolus, quam non ut primus auctor ejus, sed ut peccati ultor intulit Deus. Verum istam quaestionem satis dilucide ipse solvisti, qui hominem malum dixisti sibi esse commissum, ut quod sibi est ipse supplicium, et divinum sit judicium, et ipsum liberum arbitrium; nec sint inter se duo ista contraria, quod in poena sua et ipse auctor est, et ultor Deus. 37. Abuteris autem ingeniis tardioribus. Nolo enim dicere quia et tu non intelligis, ut non discernas haec duo, et maligna calliditate aut tenebrosa caecitate confundas voluntatem et voluptatem: et sicut ipsa nomina surdastris auribus unum atque idem sonant, ita res ipsas surdastris cordibus unum idemque esse persuadere te posse confidas. Hinc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
futur bonus. & peccando sẽ pactitur malus Cernis nempe cum
uma tua uana quidem & obtusa iactanter uentilas. quomodo
quaferireris nudatueris : immote ipse percusseris. & insuperiac¬
tis mea interse dicta eẽ contrari& q̃uia dixi nonquidem ut tu
calumpniaris concubitũ corporũ ad iabolo fuisse repertũ: cum
etiam sinemo peccasset non nisi concũbente utroq sexu filii
nascerentur. sed dixi in oboedientiam carnis. quae in carne con¬
cupiscente aduersus sp̃m apparet: diabolico uulnere contigisse
Et rursus quia dixi hanc legem peccati repugnantẽ legi m̃tis.
ado illatam propter ultionem. & idõ poenã eẽ peccati: haec in¬
irsẽ asseueras ẽẽ. contraria. Quasi fieri non possit ut unũ atq
idem malũ. & diaboli iniquitate et dĩ ęquitate peccantib inge¬
satur. cum & iam ipse diabolus & propna malignitate sit infes¬
dis hominibus. et dĩ iudicio sinatur nocere peccantib Heque

Expanded text:
fruitur bonus, et peccando se patitur malus. Cernis nempe, cum fruitur bonus, et peccando se patitur malus. Cernis nempe, cum arma tua vana quidem et obtusa jactanter ventilas, quomodo qua ferireris, nudaveris; imo te ipse percusseris. Et insuper jactas mea inter se dicta esse contraria; quia dixi, non quidem ut tu calumniaris, « concubitum corporum a diabolo fuisse repertum; » cum etiamsi nemo peccasset, nonnisi concumbente utroque sexu filii nascerentur: sed dixi, « inobedientiam carnis quae in carne concupiscente adversus spiritum apparet, diabolico vulnere contigisse. » Et rursus, quia dixi, « hanc legem peccati repugnantem legi mentis a Deo illatam propter ultionem, et ideo poenam esse peccati. » Haec inter se asseveras esse contraria: quasi fieri non possit ut unum atque idem malum et diaboli iniquitate et Dei aequitate peccantibus ingeratur; cum etiam ipse diabolus et propria malignitate sit infestus hominibus, et Dei judicio sinatur nocere peccantibus. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
a dogma apostolicũ: quo illud subuertitur ur̃m Uerũtam̃
dicis aliquid contrate: quod tacitus preterire non deb eo:
Veministine quam diu disputaueris contra lucidissimã: quȩ
det apłm deprompta est ueriatẽ. affirmans nullomodo eẽ pos¬
& aliquics ꝰ & peccatũ sit. & poena peccatiꝰ quid est ergo nunc
quod oblitus tantoe loquacitatis tuce. idõ laudas altitudinẽ
duitiarũ sapientice & scientiae dĩ. quia extra futurã operũ retribu¬
aonem. ex multa parte liberum arbitrium formã uoluit implere
udicii: iustissime enim sibi sicut definis bonus homo malusq
comittitur: ut & bonus se fruatur utiq in opere bono. et malus
scipse paciatur utiq in opere malo. Quod profecto illi et peccatũ
est quia malũ facit: ẽt pęna peccati. quia malũ se patitur Ut
exmulta parte forma iudicii. quobonabonis & malti malis
stribuuntur: iam impleat liberũ arbitriũ. quo recte agendo se

Expanded text:
a dogma apostolicum, quo illud subvertitur vestrum. 36. Verumtamen a dogma apostolicum, quo illud subvertitur vestrum. 36. Verumtamen dicis aliquid contra te, quod tacitus praeterire non debeo. Meministine quamdiu disputaveris contra lucidissimam quae per Apostolum deprompta est veritatem, affirmans, « Nullo modo esse posse aliquid quod et peccatum sit et poena peccati? « Quid est ergo nunc, quod oblitus tantae loturam operum retributionem ex multa parte liberum arbitrium formam voluit implere judicii? Justissime enim sibi, » sicut definis, « bonus homo malusque committitur, ut et bonus se fruatur, » utique in opere bono; « et malus se ipse patiatur, » utique in opere malo. Quod profecto illi et peccatum est, quia malum facit; et poena peccati, quia malum se patitur: ut ex multa parte formam judicii, quo bona bonis et mala malis retribuuntur, jam impleat liberum arbitrium, quo recte agendo se
Abbreviated transcription (Latin):
potest. sic tamen fiat: ut propt̾ libidinẽ non fiat Ibitu exda¬
mas O altitudo diuitiarum sapientiae & scientiae dĩ: quia
extra futurã operum retributionẽ. ex multa parte liberũ arbiti¬
um formã uoluit implere iudicii Iustissime enĩ sibi bonꝰ homo
inquis. malus quae cõmittitur. ut & bonus se fruatur. o mas
sẽ ipse paciatur Quae prorsus exclamatio tua ad rẽ ñ pertiud
qua te sentis urgeri. tec tuo clamore pondus quop̾meris sublcu
impium dogma ur̃m : mordicus tenens. quo uobis placẽt. eial
bonum hominẽ diuino iudicio sibi quemq committi. ne scull&
ei sit necessaria dĩ gr̃a. uelut idoneo qui semetipsũ agat hd
absit ut ita sit Prorsus qui sibi committuntur. et asemetipsi ca¬
tur.: non sunt boni. quia non sunt filii dĩ. Quot quot eaun sr
si aguntur. hifiliidĩ sunt Puto quod agnoscas in hac senten¬

Expanded text:
potest, sic tamen fiat, ut non propter libidinem fiat » . Ibi tu exclapotest, sic tamen fiat, ut non propter libidinem fiat » . Ibi tu exclamas: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei ! qui extra futuram operum retributionem ex multa parte liberum arbitrium formam voluit implere judicii! Justissime enim sibi bonus homo, » inquis, « malusque committitur, ut et bonus se fruatur, et malus se ipse patiatur. » Quae prorsus exclamatio tua ad rem non pertinet, qua te sentis urgeri: nec tuo clamore pondus quo premeris sublevas, impium dogma vestrum mordicus tenens, quo vobis placet etiam bonum hominem divino judicio sibi quemque committi, ne scilicet ei sit necessaria Dei gratia, velut idoneo qui semetipsum agat. Sed absit ut ita sit. Prorsus qui sibi committuntur, et a semetipsis aguntur, non sunt boni, quia non sunt filii Dei. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Puto quod agnoscas in hac sententi
Abbreviated transcription (Latin):
sine clauditione non posse: hoc est sine libidine peruenit
Ut autem concipiatur foetus atq nascatur. diuin ẽ opens non
humani. Qua tamen intentione ac uoluntate. &iam illud
bonum quod ad earũ opus pertinet: peragunt nuptiae Sedͥ
quia ipse foctus dampnatione nascitur si non renascatur: eous
pertendunt. non operis sui uelut ambulationis. sed uoluntads
fine xp̃iana coniugia. ut regenerandos generent: propt̃ quod
in eis uera. hoc ẽ. dõ placens est pudicicia: Sine fide enim. in
iiuis deinde ad illud ubi egimus ex apłi testimonio:
ut sciat unusquisq suũ uas. id ẽ suam conuigem possider
non in morbo desiderii sicut gentes quae ignorant dm̃. Quod
exponens dixi non coniugalem. hoc ẽ licitum honestũq concu¬
bitum fuisse prohibitũ. sed ut operis huius causa sit uolunta
propaginis. non carnis uoluptas: ã quod sinelibidine fieriñ

Expanded text:
sane sine claudicatione non posse, hoc est, sine libidine, perveniri. sane sine claudicatione non posse, hoc est, sine libidine, perveniri. Ut autem concipiatur fetus atque nascatur, divini est operis, non humani: qua tamen intentione ac voluntate, etiam illud bonum quod ad earum opus pertinet, peragunt nuptiae. Sed quia ipse fetus damnationi nascitur, si non renascatur; eo usque pertendunt, non operis sui velut ambulationis, sed voluntatis fine christiana conjugia, ut regenerandos generent: propter quod in eis vera, hoc est, Deo placens est pudicitia. Sine fide enim impoCAPUT IX. 35. Venis deinde ad illud, ubi egimus ex Apostoli testimonio, ut sciat unusquisque suum vas, id est suam conjugem, possidere, non in morbo desiderii, sicut Gentes quae ignorant Deum : quod exponens dixi, « Non conjugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, fuisse prohibitum, sed ut operis hujus causa sit voluntas propaginis, non carnis voluptas; et quod sine libidine fieri non
Abbreviated transcription (Latin):
quae digerimus. non alliciunt sed offendunt. Propterea pars.
quaegeruntur naturaliter aliis partib altrinsecus prominentib
occultatur: sicut etiam tunc erant quando nudi non confunde¬
bantur: qui post peccatũ continuo non occulta: sed plane in
promptu posita menbra texerunt. Quib quanto magis non
horrore offendebatur. sed delectatione alliciebatur apec tus
t nouebat susceptam tuã: tanto magis ea tegere ad pudoris of.¬
suum pertinebat. Quod autem declaudicione & peruentio¬
nedixi si fraude non aꝗis. non intellexisti. Non enĩ peruen¬
lonem accipi uolui hõminem qui nascitur deconcubi du
conurgali: quod me sensisse arbitraris aufingis. sed peruentionꝰ
dixi. quod bonum habent infine officii sui nuptiae.: ẽtiam si
inde nascatur: Seminare quippe aduirũ pertinet. et excp¬
re adfeminã: hoc usq coniuiges opere suo possunt. Ad hocadm

Expanded text:
quae digerimus non alliciunt, sed offendunt: propterea pars quae digerimus non alliciunt, sed offendunt: propterea pars qua egeruntur, naturaliter aliis partibus altrinsecus prominentibus occultatur, sicut etiam tunc erant quando nudi non confundebantur, qui post peccatum continuo non occulta, sed plane in promptu posita membra texerunt. Quibus quanto magis non horrore offendebatur, sed delectatione alliciebatur aspectus, et movebat susceptam tuam; tanto magis ea tegere ad pudoris officium pertinebat. 34. Quod autem « de claudicatione et perventione » dixi , si fraude non agis, non intellexisti. Non enim « perventionem accipi volui hominem qui nascitur de concubitu conjugali, » quod me sensisse arbitraris aut fingis: sed perventionem dixi quod bonum habent in fine officii sui nuptiae, etiamsi nullus inde nascatur. Seminare quippe ad virum pertinet, excipere ad feminam. Huc usque conjuges opere suo possunt. Ad hoc dixi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗo qr̃a saluatoris. ut non rebroba alia cupiditate. sed dĩ caritate uinca¬
ar: quae non uirib nr̃is diffunditur in cordibus nr̃is. sed perspm̃ scm̃
oopertis. frustratẽ com memoras: aliquid apostolo at testante monstrasse:
luenim uerecundiora dicis quae ille dixit in honesta : unde iam
quantum satis uisum. ẽ. disputauimus: Tu itaq frustra refugis rusus
adbalbũ atq filosophorũ litteras. quasi balb tefaciat loquentem.
quando de illa confusione primorum hominũ. non potes inue¬
nie quid dicas: Si autem in quibusdã ueris sententus. saltem
philosophorũ litteris cederes. non surdo corde illud audires quod
uoluptates illetebras atq escas malorum. &uitiosit̃ partem ani-¬
mi dixerunt. eẽ. libidinẽ : Nam quod in nr̃o corpore loca digesti¬
onis balbus remota dixit asensib: ĩdõ uerdm . ẽ. qm̃ sensus nr̃os ea

Expanded text:
ego gratia Salvatoris, ut non alia reproba cupiditate, sed Dei charitate vincaego gratia Salvatoris, ut non alia reproba cupiditate, sed Dei charitate vincatur, quae non viribus nostris diffunditur in cordibus nostris, sed per Spiritum coopertis frustra te » commemoras « aliquid Apostolo attestante monstrasse. » Tu enim « verecundiora » dicis, quae ille dicit inhonesta: unde jam quantum satis visum est, disputavimus. Tu itaque frustra refugis rursus ad Balbum, atque philosophorum litteras: quasi Balbus te faciat loquentem, quando de illa confusione primorum hominum non potes invenire quid dicas. Si autem in quibusdam veris sententiis saltem philosophorum litteris cederes, non surdo corde illud audires, quod voluptates illecebras atque escas malorum, et vitiosam partem animi dixerunt esse libidinem. Nam quod in nostro corpore loca digestionis Balbus remota dixit a sensibus, ideo verum est, quoniam sensus nostros ea
Abbreviated transcription (Latin):
operadĩ : sicut uitupena mus malaquaes ine illis. ẽẽ. ñ possust
Nullum enim malum est nisi in aliquo opere dĩ. nec sine illot̃
omnino alicubi potest. Vitupera ergo ut nonte longiusmi¬
tam. menbra humana: sicut uitupẽras ad ulteria quaesind
illis menbris. eẽ non possunt. Quod si non facies. netibi
quoq ip̃si manifestus insanus appareas. p̃otest igitur iups¬
honum. laudem non habere cõmunem cum libidine. sine qua
so nunc non potest: sicut quod libet malũ potest non habere com¬
qunem uituperationẽ cũ operedĩ: sine quo eẽ non quã potest
Gieut autem ista definitiotua falsa & in anis ẽ ita omnia quãe
plla canquam. consequentia nexuisti: Inuictã sane nũ quam ego
uoluptatem carnis sicut solere me insimulas dixi: ambo eam et
lebet & posse dicimus uinci Sed tu tanquam bonum repugnante
llo bono. ego tanquam malũ. repugnante bono: It tu uirb propͥis.

Expanded text:
opera Dei, sicut vituperamus mala quae sine illis esse non possunt. opera Dei, sicut vituperamus mala quae sine illis esse non possunt. Nullum enim malum est nisi in aliquo opere Dei, nec sine illo esse omnino alicubi potest. Vitupera ergo, ut te non longius mittam, membra humana, sicut vituperas adulteria, quae sine illis membris esse non possunt. Quod si non facis, ne tibi quoque ipsi manifestus insanus appareas: potest igitur nuptiarum bonum non habere laudem communem cum libidine, sine qua esse nunc non potest; sicut quodlibet malum potest non habere communem vituperationem cum opere Dei, sine quo esse nunquam potest. Sicut autem ista definitio tua falsa et inanis est, ita omnia quae ex illa tanquam consequentia nexuisti. 32. « Invictam » sane nunquam ego « voluptatem carnis, » sicut « solere me » insimulas, dixi. Ambo eam et debere et posse dicimus vinci: sed tu tanquam bonum repugnante alio bono, ego tanquam malum repugnante bono; et tu viribus propriis,
Abbreviated transcription (Latin):
meam quã denuptiis & concupiscentia priorũ hominis
p̃osui dicens. quod enim illi postea propagatione fecerunt
hoc .ẽ. conubii bonũ. quod uero prius confusione texeruint:
hoc est concupiscentiae malũ. sit refellendum puteasti. ut
diceres fieri non posse ut quod bonũ. ẽ. non habeat cõmu¬
nẽ cum eolaudem: sine quo eẽ non potest. Ita uolens unam
eandemq laudem: nuptiis et libidini eẽ. cõmunẽ. Quo modo
corruat ista tua uelut definitiua sententia: paulis ꝑ attende
Primũ quod uniuersitas rerũ quã condidit ds̃. ñ on potest esse
sine malis. nec idõ tamen mala: cõmunẽ laudem possunt habe¬
re cumbonis: Deinde si fien non postest ut quod bonũ est non
habeat cõmunẽ cũ eolaudem. sine quo ẽẽ. non potest: profecto
& quod malũ est fieri non potest. ut non habeat cõmunẽ cum
eo uituperationẽ. sinequo eẽ non potest. Uituperemꝰur igis

Expanded text:
meam, quam de nuptiis et concupiscentia priorum hominum meam, quam de nuptiis et concupiscentia priorum hominum posui, dicens, « Quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est connubii bonum; quod vero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum » : sic refellendam putasti, ut diceres, « fieri non posse ut quod bonum est non habeat communem cum eo laudem, sine quo esse non potest; » ita volens unam eamdemque laudem nuptiis et libidini esse communem: quomodo corruat ista tua velut definitiva sententia, paulisper attende. Primum, quod universitas rerum quam condidit Deus, non potest esse sine malis, nec ideo tamen mala communem laudem possunt habere cum bonis. Deinde, si « fieri non potest ut quod bonum est non habeat communem cum eo laudem, sine quo esse non potest; » profecto et quod malum est, fieeo vituperationem, sine quo esse non potest. Vituperemus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
mea bonum. Et si enim non hic perficiunt bonũ quod uolunt.
ut non concupiscant. faciunt tam̃ bonũ: ut post concupiscen¬
uas suas non eant: Si enĩ uos castitatem uobis uidemini
docere dum dicitis. noli uinci abono. sed uince inbono bonũ.
quanto magis eam nos docemus cum dicimus. noli uinci amalo.
sed uince in bonomalum Uide quamsit iniustum ut nosqus
uituperamꝰ expugnare non credas. qui te credi nonuis e
frui uelle quod laudas Quomodo casti et̃ non possunt in¬
mici libidinis. si castieẽ põssunt eiꝰ & amici: quod ergo e¬
tes orginale peccatũ & inuidentes paruulis saluatorẽ iħn.
legẽ peccati repugnantem leꝗt mentis. introducere uultis
&̃ in paradisum ante patcatũ: hoc in uobis isto opere con¬
futamuf Eorum quae non uidemus in uobis nec audinus
ex uobis. nolumus . eẽ uidices Hichil nr̃a inter ẽ quid in
occulto agant. aperte libidinis laudatores
UO UERO aliis uerbis meis ꝓpositis. illã distinctionẽ

Expanded text:
mea, bonum » . Etsi enim non hic perficiunt bonum quod volunt, ut non concupiscant; faciunt tamen bonum, ut post concupiscentias suas non eant . Si enim vos castitatem vobis videmini docere, cum dicitis, Noli vinci a bono, sed vince in bono bonum; quanto magis eam nos docemus, cum dicimus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum ? Vide quam sit injustum, ut nos quod vituperamus expugnare non credas, qui te credi non vis eo frui velle quod laudas. Quomodo casti esse non possunt inimici libidinis, si casti esse possunt et ejus amici? Quod ergo negantes originale peccatum, et invidentes parvulis salvatorem Jesum, legem peccati repugnantem legi mentis introducere vultis et in paradisum ante peccatum, hoc in vobis isto opere confutamus. Eorum quae non videmus in vobis nec audimus ex vobis, nolumus esse judices: nihil nostra interest, quid in occulto agant aperti libidinis laudatoresum vero aliis verbis meis propositis, illam distinctionem
Abbreviated transcription (Latin):
onginalem confitere langorem. Cuiꝰ langoris malo. coniugalis
bene utitur pudicitia : contraquod languoris malum. ad hibent᷑
abincontinentib Nuptiarũ remedia : ex encentur a continentib
gloriosa certamina. Arbitror pollicitationẽ meã ex quotibi
ad omiã respondere coepi: inquib soluendos questionũ nodos
aliquos attulisti : commodius impleri. si numerũ tuo uoluminum
non excessero. Sit ergo hic finis huius mei: ut nouissimum tuũ
abalio refellamus exordio. am̃.¬

Expanded text:
originalem confitere languorem. Cujus languoris malo conjugalis originalem confitere languorem. Cujus languoris malo conjugalis bene utitur pudicitia; contra quod languoris malum adhibentur ab incontinentibus nuptiarum remedia, exercentur a continentibus gloriosa certamina. Arbitror pollicitationem meam, ex quo tibi ad omnia respondere coepi, in quibus solvendos quaestionum nodos aliquos attulisti, commodius impleri, si numerum tuorum voluminum non excessero. Sit ergo hic finis hujus mei, ut novissimum tuum ab alio refellamus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
sufficere in genitis sibi motibus dare leges Hoc nondicimꝰ. sed dicimꝰ
quod dix̃ apostolus cũ hinc loqueretur : unꝰquisq propriũ donũ habet
ado: & quod dix̃ dñs. sine me nihil potestis facere. & ñ om̃s capiunt
uerbũ hoc sed qui b datum est: cũ pos set dicere. non om̃s capiunt
uerbũ hoc sed qui uoluerit : siuerũ . eet̃. quod dicitis uos. Quero
sane qualib ingenitis sibi motib hominẽ dicatis. eẽ idoneũ dare
leges. utrũ bonis an malis. Sibonis. aduersus bonũ ergo sp̃s
concupiscit. & duo bona inuicẽ sibi aduersantur in homine
Quod ita. eẽt: ĩpsa duorũ bonorũ intersẽ aduersitas. bona. eẽ.
nonposs& Si autẽ malis: fatere igitur in genitos. eẽ. homini motꝰ
malos: contraquos castitas dimicat: Et nedicere cũ manicheis
cogaris. alienae mali naturae nob̵ in esse cõmixtionẽ. ñram potius

Expanded text:
sufficere ingenitis sibi motibus dare leges: » hoc non dicimus; sed dicimus sufficere ingenitis sibi motibus dare leges: » hoc non dicimus; sed dicimus quod dixit Apostolus, cum hinc loqueretur, Unusquisque proprium donum habet a Deo . Et quod dixit Dominus, Sine me nihil potestis facere . Et, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est : cum posset dicere, Non omnes capiunt verbum hoc, sed qui voluerit; si verum esset quod dicitis vos. Quaero sane, qualibus ingenitis sibi motibus hominem dicatis esse idoneum dare leges? utrum bonis, an malis? Si bonis; adversus bonum ergo spiritus concupiscit, et duo bona invicem sibi adversantur in homine. Quod si ita esset, ipsa duorum bonorum inter se adversitas bona esse non posset. Si autem malis; fatere igitur ingenitos esse homini motus malos, contra quos castitas dimicat. Et ne dicere cum Manichaeis cogaris, alienae mali naturae nobis inesse commixtionem, nostrum potius
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum tam̃ quid conprimitur animi imperĩo nepeccetur.
nisi malum quo uincente peccatur: Quod malũ nedicamꝰ
cũ manicheis. tanquã ex aliena malinatura nobis. eẽ. cõmipdi
restat ut in nra natura tanquã uulnꝰ aliquod fateamur. eẽ
sanandum: cuiꝰ reatũ iam fatemur regeneratione sanadi
Ecce frastra enumerasti quib me comp̃aras tot hereticori
maudes: quorũ utina numenĩ non augeres. Apostolica sententia
qua notat hereticof̃ prohibentes nubere. &iam mẽ asseris tangi:
quasi dicam post aduentũ xp̃i turpia eẽ coniugia. Audiergo
uod dicimus: ut hoc ipsũ multis modis acsepius audiendo non
aissimules ueritatẽ : simulans quodã modo surditatẽ. Non dicimꝰ
arpia eẽ coniugia: quando quidẽ nẽ in continentia indamnabile
cdat flagitiũ. fulcienda. ẽ honestate nuptiarũ Sed quod uos
dicitis. xp̃iana doctrina ñ dicit : id est ut uerbatua ponam : hominẽ

Expanded text:
Verumtamen quid comprimitur animi imperio ne peccetur, Verumtamen quid comprimitur animi imperio ne peccetur, nisi malum quo vincente peccatur? Quod malum ne dicamus cum Manichaeis tanquam ex aliena mali natura nobis esse commixtum, restat ut in nostra natura tanquam vulnus aliquod fateamur esse sanandum, cujus reatum jam fatemur regeneratione sanatum. 66. Ecce frustra enumerasti, quibus me comparas, tot haereticorum fraudes, quorum utinam numerum non augeres. « Apostolica sententia, qua notat haereticos prohibentes nubere » , « etiam me » asseris « tangi: » quasi dicam, « post adventum Christi turpia esse conjugia. » Audi ergo quod dicimus, ut hoc ipsum multis modis ac saepius audiendo, non dissimules veritatem, simulans quodam modo surditatem, Non dicimus turpia esse conjugia; quandoquidem ne incontinentia in damnabile cadat flagitium, fulcienda est honestate nuptiarum. Sed quod vos dicitis, christiana doctrina non dicit, id est, ut verba tua ponam, « hominem
Abbreviated transcription (Latin):
non nascitur. Num quid potest uinci manicheus nisi cũ illo
& ipse uincaris: Quia et angelus & homo: dĩ sunt opera
sine culpa. ex quib tamen culpã nata ẽ dũ abeo qui caret culpa
perliberũ arbitrium recesserunt. quod eis datum . ẽ sine culpa.
& factisunt mali ñ per admiationẽ mali sed ꝑdefectionem
boni Dicis obhoc amẽ xp̃iani tẽporis continentiam fuisse
laudandã : non ut ad uirginitatem incenderentur homines:
sed ut bonũ Nuptiarũ quõd adõ institutũ .ẽ. damnaretur. Sed
nẽputeris de animomeo maliuola suspitione torqueri: uelut
ꝓbare mẽ uolens. dicis mihi: Si fidelit̃ inuitas homines ad
studium continentiae. fateris ergo ita uirtutẽ pudicicia e
auolentib: posse seruari. ut sit quicumq uoluerit corpore
sc̃s. & spũ Respondeo me fateri : sed ñ sicut uos. Na uos ipliu̾
animi uirib hoc tribuitis: ego ad uite ꝑdĩ gr̃am uoluntati

Expanded text:
non nascitur. Numquid potest vinci Manichaeus, nisi cum illo non nascitur. Numquid potest vinci Manichaeus, nisi cum illo et ipse vincaris? Quia et angelus et homo Dei sunt opera sine culpa; ex quibus tamen culpa nata est, dum ab eo qui culpa caret, per liberum arbitrium recesserunt, quod eis datum est sine culpa; et facti sunt mali, non per admixtionem mali, sed per defectionem boni. 65. Dicis, ob hoc a me christiani temporis continentiam fuisse laudatam, non ut ad virginitatem incenderentur homines, sed ut bonum nuptiarum quod a Deo institutum est damnaretur. Sed ne puteris malevola de animo meo suspicione torqueri, velut probare me volens, dicis mihi: Si fideliter invitas homines ad studium continentiae, fateris ergo ita virtutem pudicitiae a volentibus posse servari, ut sit, quicumque voluerit, corpore sanctus et spiritu. Respondeo, me fateri, sed non sicut vos. Nam vos ipsius animi viribus hoc tribuitis; ego, adjutae per Dei gratiam voluntati.
Abbreviated transcription (Latin):
renatis. qđ oberat natis: unde fit consequens. ut qui ex eis nascitur:
& illi obsit si non renascatur. Tusane inter argumentationes tuad
quibus tẽ in aniter aduersus uerba mea contorques: identidem
coniugali non trahere originale peccatũ : quia de hocopere qd non
hab& culpã: nascisic̃ dicis culpa non potest. Cur ergo de opere dei
qđ non habebat culpã. nata est culpa angłi. nata culpa hominis.
Cernis quantũ eis suffrageris quorũ detestatione conaris obterger:
quod aduersus catholicam fidem fundatissimã fentis:S
enim scđm definituiã tuam dehoc oꝑe quod ñ habet culpam
nasci culpa non potest ecce nulla opera dĩ habent culpttm
Unde igitur culpanata. ẽ. Hic manicheus tẽ aduiuante aliã
naturam sicut desipit malã molitur inducere : ut sit unde
culpa nata. eẽ. credatur. quia de opere dĩ scđm tua uerba culpa

Expanded text:
renatis, quod oberat natis. Unde fit consequens, ut qui ex eis nascitur, renatis, quod oberat natis. Unde fit consequens, ut qui ex eis nascitur, et illi obsit si non renascatur. 64. Tu sane inter argumentationes tuas, quibus te inaniter adversus mea verba contorques, identidem oncubitu conjugali non trahere originale peccatum, quia de hoc opere quod non habet culpam, nasci, sicut dicis, culpa non potest. Cur ergo de opere Dei quod non habebat culpam, nata est culpa angeli, nata culpa hominis? Cernis quantum eis suffrageris, quorum detestatione conaris obtegere, quod adversus catholicam fidem fundatissimam sentis. Si enim secundum definitivam tuam, de hoc opere quod non habet culpam, nasci culpa non potest; ecce nulla opera Dei habent culpam: unde igitur culpa nata est? Hic Manichaeus, te adjuvante, aliam naturam, sicut desipit, malam molitur inducere, ut sit unde culpa nata esse credatur: quia de opere Dei, secundum tua verba, culpa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bere turpibus &. flagitiosis hominib ut cũ infanda inmunda
cõmiserint. contra uoluntatẽ sẽ dicant fecisse. & idõ nullũ habere
peccatũ: quasi nos non multo exertuis ad ortemur: contra libidi¬
nem. eẽ pugnandũ. Nam siuos cũ id bonũ eẽ. dicatis: u̾el certe¬
tepescere bẽlla credamꝰ: quanto uigilantius & ardentius contra
malum nos censemus. eẽ. pugnandum: nos illud dicimꝰ. eẽ contra
uoluntatẽ. ut caro concupiscat aduersus spm: non illud ut sp̃s
aduersus carnem. Per quã concupiscentiam bonã. fit ut nisi cau¬
sa generandi nonutantur coniuges carnis Uoluptatis autẽ caudsa¬
libidine : Acsimalo utanturbenẽ: Quiusus bonus mali: facit
ulpabilem: sed in coniuge ueni alem. Ideo autẽ & de honesto concubitu
quinascit᷑. trahit qđ renãscendo diluatur: quia & inconcubitu ho¬
nesto inest malũ: quobeneutitur bonitas fuptiarũ. Sednon obest

Expanded text:
praebere turpibus et flagitiosis hominibus, ut cum infanda immunda praebere turpibus et flagitiosis hominibus, ut cum infanda immunda commiserint, contra voluntatem se dicant fecisse, et ideo nullum habere peccatum: quasi nos non multo exertius adhortemur contra libidinem esse pugnandum. Nam si vos, cum id bonum esse dicatis, tepescere bella credamus: quanto vigilantius et ardentius contra malum nos censemus esse pugnandum? Nos dicimus illud esse contra voluntatem, ut caro concupiscat adversus spiritum; non illud, ut spiritus adversus carnem. Per quam concupiscentiam bonam fit, ut nisi causa generandi non utantur conjuges carnis libidine, ac sic malo utantur bene; qui usus bonus mali facit hculpabilem, sed in conjuge venialem. Ideo autem et de honesto concubitu qui nascitur, trahit quod renascendo diluatur; quia et in concubitu honesto inest malum, quo bene utitur bonitas nuptiarum. Sed non obest
Abbreviated transcription (Latin):
furt. Nunc enĩ necesse est ut repugnet. qui seruire noluerit: ne¬
csse esi ut seruiat qui pugnare nẽglexerit. Quorũ duoꝵ unũ :
molestũ. & silaudabile: al terũ turpe & miserabile. Itaq in hoc sło
inũ horũ castis est necessariũ: inparadiso autẽ utrũq ab eatis fue¬
at alienũ. Sediterũ me dicis michimet ipsi eẽ contrariũ. ꝓpositis
uidelicet aluis uerbis meis. ubi ꝓpagationis officiũ a carnalis de¬
lctationis appetitione discerneñs. aliud ẽẽ dixi non concum¬
bere nisi uoluntate generandi quod ñ habet culpam. aliud con¬
ubendo carnis ap̃petere uoluntatẽ. sed non praet̃ conuigem.
quod uenialem habet culpam. Nihil habent duo ista quantum
mecum om̃s uident. qui uerũ uident: unde mẽ ostendas mihi
esse contrarium: Audi tam̃ identidẽ quod eorũ sensib inculcatius
intimet᷑ quos falleret affectas Calũniaris enim nos excaisationẽ

Expanded text:
fuit. Nunc enim libidini necesse est ut repugnet, qui servire noluerit: nefuit. Nunc enim libidini necesse est ut repugnet, qui servire noluerit: necesse est ut serviat, qui repugnare neglexerit. Quorum duorum unum est molestum, etsi laudabile: alterum turpe et miserabile. Itaque in hoc saeculo unum horum castis est necessarium, in paradiso autem utrumque a beatis fuerat alienum. 63. Sed iterum me dicis mihimetipsi esse contrarium, propositis videlicet aliis verbis meis, ubi propagationis officium a carnalis delectationis appetitione discernens, Aliud esse dixi non concumbere nisi voluntate generandi, quod non habet culpam; aliud concumbendo carnis appetere voluptatem, sed non praeter conjugem, quod venialem habet culpam . Nihil habent duo ista, quantum mecum omnes vident qui verum vident, unde me ostendas mihi esse contrarium. Audi tamen identidem quod eorum sensibus inculcatius intimetur, quos fallere affectas. Calumniaris enim, nos excusationem
Abbreviated transcription (Latin):
uiges Alioquin non erunt conuiges. ut nihil aliud dicam
certe cũ senuerint sibiq mise̾ri. uel non potuerint. uel sine
spe suscipiende prolis erubuerint atq noluerint. Uides gͦ
quã inconsiderate nuptiis definieris. dicendo eas aliud ñ eẽ
nisi corporũ cõmixtionẽ. Tolerabilius forte diceres non eas
in choari : nisi percorporũ cõmixtionẽ. quia filiorũ procre.¬
andorum causa utiq ducuntur uxores. & aliter ñ possunt
filii procrean: sed procreandi causa cõmixtio corporum.
alit̾ quã nunc . ẽ. fuisset si nemo peccasset. Absit enim
ut honestissima illa felicitas inparadiso : cõmote libidini
sẽper obtẽperaret. Absit ut illa pax animi & corporis. habe¬
ret aliquid propt᷑ quod aduersus sẽipsã primihominis nau¬
ra pugnaret. Si ergo ibi nec seruiendũ libidini. nec aduc
am bellandũ fuit: aut nonibi fuit. aut non talis. qualis nunc est.

Expanded text:
juges: alioquin non erunt conjuges, ut nihil aliud dicam, juges: alioquin non erunt conjuges, ut nihil aliud dicam, certe cum senuerint, sibique misceri vel non potuerint, vel sine spe suscipiendae prolis erubuerint atque noluerint. Vides ergo quam inconsiderate nuptias definieris, dicendo eas aliud non esse nisi corporum commixtionem. Tolerabilius forte diceres, non eas inchoari nisi per corporum commixtionem: quia filiorum procreandorum causa utique ducuntur uxores, et aliter non possunt filii procreari. Sed procreandi causa commixtio corporum aliter quam nunc est fuisset, si nemo peccasset. Absit enim ut honestissima illa felicitas in paradiso commotae libidini semper obtemperaret: absit ut illa pax animi et corporis haberet aliquid, propter quod adversus se ipsam prima hominis natura pugnaret. Si ergo ibi nec serviendum libidini, nec adversus eam bellandum fuit; aut non ibi fuit, aut non talis qualis nunc est
Abbreviated transcription (Latin):
idẽo uirgines & continentes contra cõncupiscentiam car¬
nis ñpugnant: Et quid .ẽ. contra quod exercent. abse
quoq predicata illa gloriosa certamina: ut uirgiaitat̃
continentiãq custodĩant: Si ergo pugnant: intelum
ẽ. quod expugnant. Et ubi est hõc malũ. nisi in ipsis
Ergo non habitat inmẽ hoc ẽ in carne mea bonũ ueract̃
dicitur: & ab ipsis nihil aliud dicis. eẽ. nuptias quã corpo¬
rũ comixtionẽ Et dicis postea quod te uerũ . ẽ sine ape¬
titu mutuo : et sine opere naturali. propagationẽ eẽ non
posse. Nũ quid tam̃ negas sibimet etiam̃ adulteros appe¬
titu mutuo. & fine operẽ naturali. & corporũ cõmixtionẽ
conuingi: Nun .ẽ ergo ista definitio nuptiarũ. Aliudẽ
enim quod nuptie suñt : & aliud est sine quo etiam nuptię
filios propagare nonpossunt. Nam & sine nuptiis possunt
nasci homines : & sine corporũ cõmixtione possunt eẽ con¬

Expanded text:
ideo virgines et continentes contra concupiscentiam carideo virgines et continentes contra concupiscentiam carnis non pugnant? Et quid est contra quod exercent abs te quoque praedicata illa gloriosa certamina, ut virginitatem continentiamque custodiant ? Si ergo pugnant, malum est quod expugnant. Et ubi est hoc malum, nisi in ipsis? Ergo, Non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum, veraciter dicitur et ab ipsis. 62. Nihil aliud dicis esse nuptias, quam corporum commixtionem: et dicis postea, quod et verum est, sine appetitu mutuo et sine opere naturali propagationem esse non posse. Numquid tamen negas, sibimet etiam adulteros appetitu mutuo et opere naturali et corporum commixtione conjungi? Non est ergo ista definitio nuptiarum. Aliud est enim quod nuptiae sunt, et aliud est sine quo etiam nuptiae filios propagare non possunt. Nam et sine nuptiis possunt nasci homines, et sine corporum commixtione possunt esse con
Abbreviated transcription (Latin):
malte opera: ẽos illo uti sicut ad facinus perpetrandũ seruo
utitur homicida. Cũ autẽ dicamus bonũ esse intuniugib
officium procreandi: quã uis uulnus quod in renato sanari
potest trahat natus deprimo contagione peccati: restat ut
sic utantur boni con iuges malo concupiscentiae. sicut
sapiens ad opera utiq bona. ministro utitur in prudente
Sed homines acutissimi. idõ non modũ. nongenus. sed exces¬
sum uoluptatis arguitis: &: ex probrandũ censetis obscenis.
quia eum nostis ut dicis intra concessos fines. animi potesta-¬
te posse retineri: Eaciat animi potestas si potest. ut ad trans¬
grediendos fines aquib trans grediendis eã reuocat. non se
libido cõmoueat. Quod si facere non potest. profecto ut
fines non trans grediatur. improbo hosti resistitur : qui eas
trans gredi nititur. Sed uniuersũ contẽptũ eiꝰ inquis:
uirginib continentib quȩ in .eẽ testamur. Nũ quid

Expanded text:
mala opera eo illos uti, sicut ad facinus perpetrandum servo mala opera eo illos uti, sicut ad facinus perpetrandum servo utitur homicida. Cum autem dicamus bonum esse in conjugibus officium procreandi, quamvis vulnus quod in renato sanari potest, trahat natus de primi contagione peccati; restat ut sic utantur conjuges boni malo concupiscentiae, sicut sapiens ad opera utique bona ministro utitur imprudente. 61. Sed homines acutissimi ideo non modum, non genus, sed excessum voluptatis arguitis et exprobrandum censetis obscenis, quia eum nostis, ut dicis, intra concessos fines animi potestate posse retineri. Faciat animi potestas, si potest, ut ad transgrediendos fines, a quibus transgrediendis eam revocat, non se libido commoveat. Quod si facere non potest; profecto ut fines non transgrediatur, improbo hosti resistitur, qui eos transgredi nititur. Sed universum contemptum ejus, inquis, virginibus continentibusque inesse testamur. Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
quod paulus co apłs eiꝰ & qui utuntur inquid hoc mutido. quasi
ñutantur. Quid est quasi non utantur: nisi non diligant quo
utuntur : qm̃tale ẽ ut bene alit̃ ñ utantur Et hoc quidem
etiam in his rebus obseruandum ẽ. quȩ in hoc mundo sic bonae
unt ut tam̃ eas diligi non oporteat. Quis enim malum. eẽ.
pecuniã recte direrit: & tam̃ nemo ea bene utitur qui dilexe-¬
nt. quanto magis libidine : nã pecuniam malus quidẽ sp̃s
concupiscit : sed ipsa contrabonũ spm̃ ñ concupiscit. quod libido
facit: atq idõ et qui hoc esse malũ negat peccat. & qui hoc
nalo bene utitur : non peccat. Recte igitur argum̃ tartris.
dicens libidinem mala est maiori reatu obstringere quibus
obsequitur coniuges: quam quib dominatur adulteros.
Sidiceretur a nobis eos conuiges qui seruiente con cupiscen¬
tiae malo: adsolum generandi. utuntur officiũ. ad aliqua

Expanded text:
quod Paulus coapostolus ejus: Et qui utuntur, inquit, hoc mundo, quasi quod Paulus coapostolus ejus: Et qui utuntur, inquit, hoc mundo, quasi non utantur . Quid est, quasi non utantur; nisi, Non diligant quo utuntur, quoniam tale est, ut bene aliter non utantur? Et hoc quidem etiam in his rebus observandum est, quae in hoc mundo sic bonae sunt, ut tamen eas diligi non oporteat. Quis enim malum esse pecuniam recte dixerit? Et tamen nemo ea bene utitur qui dilexerit: quanto magis libidine? Nam pecuniam malus quidem spiritus concupiscit; sed ipsa contra bonum spiritum non concupiscit, quod libido facit: atque ideo et qui hoc esse malum negat peccat, et qui hoc malo bene utitur non peccat. Recte igitur argumentareris, dicens, Libidinem, si mala est, majori reatu obstringere quibus obsequitur conjuges, quam quibus dominatur adulteros; si diceretur a nobis, eos conjuges qui serviente concupiscentiae malo ad solum generandi utuntur officium, ad aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
uelut dixerimus ita colligis minꝰ peccare ad ulteros quam
maritos. quia maritis inquis libido seruit ut peccent adul-¬
teris imperat. Sed cum illud ego non dixerim qualecũq
hoc sit tuum : quod tanquã consequens esse uoluisti: nihil
ad mẽ attinet. Ego enĩ dico uti libidine ñ sẽper. eẽ. pec¬
catũ. quia malo bene uti. non est peccatũ. Hec quȩcũq
res idõbona . ẽ. quia ea bene utitur bonus Nam et de
duobus hominib scriptũ est: Filius eruditus sapiens ent.
in prudente autẽ ministro utetur. Numquid idõ bonus
cẽ in pnuidentẽ. quiabene illo ntitur sapiens: Inde &. apostolus
iosnes ñ ait nolite uti mundo. sed nolite diligere mundum:
iiposuit & contupiscentiã carnis Qui enĩ non diligens utit᷑.
auasi non utens utitur: quia non eiꝰ rei causa utitur. sed alterus
quã diligens in tuetur. ut etiam ñdiligens hacutatur. Propt̃

Expanded text:
velut dixerimus, ita colligis, minus peccare adulteros quam velut dixerimus, ita colligis, minus peccare adulteros quam maritos; quia maritis, inquis, libido servit ut peccent, adulteris imperat. Sed cum ego illud non dixerim, qualecumque hoc sit tuum quod tanquam consequens esse voluisti, nihil ad me attinet. Ego enim dico, uti libidine non semper esse peccatum; quia malo bene uti non est peccatum. Nec quaecumque res ideo bona est, quia ea bene utitur bonus. Nam et de duobus hominibus scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Numquid ideo bonum est esse imprudentem, quia bene illo utitur sapiens? Inde et apostolus Joannes non ait, Nolite uti mundo; sed, Nolite diligere mundum: ubi posuit et concupiscentiam carnis . Qui enim non diligens utitur, quasi non utens utitur; quia non ejus rei causa utitur, sed alterius quam diligens intuetur, ut etiam non diligens hac utatur. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
errorem ꝓpriũ quo pelagiani estis: ut quasdam tuas sententias
qualis & ista est euertamus: simanicheos uince re uolumus
De eare quȩ apeccato liberaẽ. dicis peccata ñ nasci. Seduenta
contradicit. quȩ tẽ et manicheos euercit. cũ quib tͥ uoxista
cõmunis est Angłs quẽ crectuit ds̃. res apeccato libera fuit
Homo quẽ primũ creauit ds̃. res apeccato libera fuit Dereb
igitur apeccato liberis nata ẽẽ. peccata qui negat. aut manr¬
cheus est manifestus : aut manicheis suffragatũr in cautus
Deinde ponens alia uerba mea. sic argum̃taris quasi egodixen
cũ seruit cũ uigatis ad propagandũ plem: tunc honorari libidi-¬
nem. Dicis tibi ipsẽ quod uĩs. ñã hoc ego nec dixi omnino.
nec sensi: Quomodo enim libido cũ seruit honoratur. quando
neꝑgat inliberos ex cessus. dominatione mentis opprimit᷑:
nos itaq ñdiximꝰ sẽꝑ ad reatũ ꝑtinere utilibidine Quod

Expanded text:
errorem proprium quo Pelagiani estis, ut quasdam tuas sententias, errorem proprium quo Pelagiani estis, ut quasdam tuas sententias, qualis et ista est, evertamus, si Manichaeos vincere volumus? « De ea re quae a peccato libera est » dicis « peccata non nasci. » Sed veritas contradicit, quae te et Manichaeos evertit, cum quibus tibi vox ista communis est. Angelus quem creavit Deus, res a peccato libera fuit; homo quem primum creavit Deus, res a peccato libera fuit. De rebus igitur a peccato liberis nata esse peccata qui negat, aut Manichaeus est manifestus, aut Manichaeis suffragatur incautus. 60. Deinde ponens alia verba mea, sic argumentaris quasi ego dixerim, Cum servit conjugatis ad propagandam prolem, tunc honorari libidinem. Dicis tibi ipse quod vis: nam ego hoc nec dixi omnino, nec sensi. Quomodo enim libido cum servit honoratur, quando ne pergat in liberos excessus, dominatione mentis opprimitur? Nos itaque non diximus semper ad reatum pertinere uti libidine. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
concubitus coniugalis quisit intentione generandi non .ẽ.
peccatũ quia bene utitur lege peccati: id est poncupiscen¬
cia quae inest in menbris repugnans legimentis. Iuaesi
propterea reum parentẽ non ten& qui a regeneratus est
Quid mirũ si ꝓpterea reũ ten& nascentẽ quiã inde generatꝰ ẽ.
& ideo ne reus remaneat. &iã ipse regenerandus est
Haec uero sententia tua qua diristi decare quae apeccato libera ẽ
peccata ñ nasci : quantũ adiuuet manichetis sicogites. uoles ẽ
delere delibrotuo : & decordibus hominum qͥ leger̃ librũ dum
Si enim ñde ea rẽ. quae apeccato libera.ẽ. peccata nascuntur:
habent aliã naturã suam. scđm manicheos unde nascantur:
quos & aliis similib sententuis tuis quantũ aduures. ĩam in
primo huiꝰ nr̃i operis uolumine demonstraui Ecce ꝙ hic quod
dixisti: tantundẽ ualet Uides ne nobis oꝑam dandã p̃ter

Expanded text:
concubitus conjugalis, qui fit intentione generandi, non est concubitus conjugalis, qui fit intentione generandi, non est peccatum, quia bene utitur lege peccati, id est concupiscentia, quae inest in membris repugnans legi mentis. Quae si propterea reum parentem non tenet, quia regeneratus est; quid mirum si propterea reum tenet nascentem, quia inde generatus est? Et ideo ne reus remaneat, etiam ipse regenerandus est. Haec vero sententia tua qua dixisti, « De ea re quae a peccato libera est, peccata non nasci, » quantum adjuvet Manichaeos, si cogites, voles eam delere de libro tuo, et de cordibus omnium qui legerunt librum tuum. Si enim non de ea re quae a peccato libera est, peccata nascuntur; habent aliam naturam suam, secundum Manichaeos, unde nascuntur. Quos et aliis similibus sententiis tuis quantum adjuvares, jam in primo hujus nostri operis volumine demonstravi . Ecce hic et quod dixisti tantumdem valet. Videsne nobis operam dandam, praeter