comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo teq luce gocietur que sunt de:. sed iilla decidet:que ĩdistribu¬
tione rerũ attributa esse ip̃i malorũ principi: disputauimus ĩ
tenebras .s. et ĩferos et supplinũ sempiernũ docui religionees
deorum triplici modo uanas esse. Uno ꝙ simulacra ista que coluntur
essigies sint hominũ mortuorũ. Esse autẽ ꝑuersum et in cõgruens
ut simulacũ hominis asimulacro dei colatur. Colit enim quod est
dererius: et imbecilius. tum in expiabile facinus esse deserere uiuẽte
ut defunctorũ monum̃tis seruias. qui nec uitã. nec lucẽ dare cuiqͣ
possunt. qua ip̃i carent. nec esse aliũ quẽqͣ deum preter unũ cuiꝰ
iudino ac potãti omnis aninta subiecta sit. Altero q ip̃e imagines
sacre, quib hories i anissimi seruiũt omni sensu carent quoniã
terro sit. Quis autẽ nõ intelligat nephas esse rectũ animalcur¬

Expanded text:
lo neque luce potietur, quae sunt dei, sed in illa decidet quae in distribulo neque luce potietur, quae sunt dei, sed in illa decidet quae in distributione rerum adtributa esse ipsi malorum principi disputauimus, in tenebras scilicet et inferos et supplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici modo uanas esse: uno, quod simulacra ista quae coluntur effigies sint hominum mortuorum; esse autem peruersum et incongruens ut simulacrum hominis a simulacro dei colatur: colit enim quod est deterius et inbecillius; tum inexpiabile facinus esse deserere uiuentem, ut defunctorum monumentis seruias, qui nec uitam nec lucem dare cuiquam possunt, qua ipsi carent; nec esse alium quemquam deum praeter unum, cuius iudicio ac potestati omnis anima subiecta sit. altero, quod ipsae imagines sacrae quibus homines inanissimi seruiunt omni sensu careant, quoniam terra sint. quis autem non intellegat nefas esse rectum animal cur
Abbreviated transcription (Latin):
leet aliquis cur ergo deus hoc fieri patitur:nec tam malis
succurit errorib ut mala cũ bonis pugnẽt. ut uitia sint
ad uersa uirtutib. ut hẽat alios quos puniat: alios quos hotioret.
Ultimis erum tẽporib statuit deuuus ac mortuis iudicate de
quo iuditio mihi erit inultiõ libro disputatio. differt igitur do¬
dnec uetiiat temporũ finis. quo effunidat iram suam ĩ potãte
Cac uirtute celesti: sicut uatũ predicta priorũ terribili motiitu
hortificant. Hunc aũt patitut homĩes errare et aduersũ se qͦ
impios esse. ip̃e iustus et mitis. et patiens. Nec enim fieri põt ut
animi subrectus nõ sit quia fragile est oẽ onimal quod afficit
et cõmouetur.Que ꝑsuasio ueritatẽ ac religionẽ funditus tollit.
Sed se pomarur interĩ nobis hic locus de ira dei disserotidi. ꝙ et
uberior est materia et oꝑe progrio lacius exequẽda.Ilios ergo ne¬
quissimos spiritus quisquis uieneratus fuerit ac secutus neq ce¬

Expanded text:
et aliquis \'cur ergo deus haec fieri patitur nec tam malis succurrit erroribus?\' ut mala cum bonis pugnent, ut uitia sint aduersa uirtutibus, ut habeat alios quos puniat, alios quos honoret. ultimis enim temporibus statuit de uiuis ac mortuis iudicare; de quo iudicio mihi erit in ultimo libro disputatio. differt igitur, donec ueniat temporum finis, quo effundat iram suam in potestate ac uirtute caelesti, sicut uatum praedicta piorum terribili monitu horrificant. nunc autem patitur homines errare et aduersum se quoque inpios esse, ipse iustus et mitis et patiens. nec enim fieri potest ut animi, subiectus non sit, quia fragile est omne animal quod adficitur et commouetur. quae persuasio ueritatem ac religionem funditus tollit. sed seponatur interim nobis hic locus de ira dei disserendi, quod et uberior est materia et opere proprio latius exequenda.. illos ergo nequissimos spiritus quisquis ueneratus fuerit ac secutus, neque cae
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror diuina prouidẽtia ne scire possent ueritatẽ: qr nũdũ
fas erat alienigenis hom̃ib religionẽ dei ueri iustitiãq. Statu¬
erat enin deus appropinquãte ultimo tempore ducẽ magnũ
celitus mittere. qui eam ꝑfido ingratoq populo ablatã ceteris
nanonibus reuellaret: qua de re in hoc libro aꝯgrediar disputa¬
re si prius ostendero sapĩam cum religione sic coherere ut di¬
uelli uttunq nõ possit.

Expanded text:
arbitror diuina prouidentia, ne scire possent ueritatem, quia nondum arbitror diuina prouidentia, ne scire possent ueritatem, quia nondum fas erat alienigenis hominibus religionem dei ueri iustitiamque notescere. statuerat enim deus adpropinquante ultimo tempore ducem magnum caelitus mittere, qui eam perfido ingratoque populo ablatam. exteris nationibus reuelaret. qua de re in hoc libro adgrediar disputare, si prius ostendero sapientiam cum religione sic cohaerere, ut diuelli utrumque non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
Lare si neq illi fuere sapientes qui sunt appellati neq posteriores
qui nõ dubitauerunt insipientiã confueri quid supest nisi ut
alibi sit queretida sap̃ia qr nõ est ubi querebatur inuẽta: Quid
autẽ putemus fuisse cause cur tot ingeniis totq remporib sũmo
suos quesierunt. qui qm̃ ꝑ agratis et exploratis om̃ibus nusquã
ullam sap̃iam comprehenderũt: et alicubi esse illam necesse est
apparet ibi porissimũ esse querendã: ubi stultitie titulus apparet
cuius uelamento deus ne archanũ sui diuini oꝑis ĩpropatulo eẽt
resaurum sapĩe acueritatis abscondit. Unde equidẽ soleo mira
ri q eum pythagora et postea plato amore indagande ueritatis
incensi ad egyptios. et psas et magos usq penetrassent ut earum
gentiunti ritus et sacra cognoscerẽt suspicabãtur enim sapientiã
in religione uersari ad iudeos tantũ non accesserint. peties quos
tam̃ solos erat et quo facilius ire potuissent. Sed auersos esse

Expanded text:
are si neque illi fuere sapientes qui sunt appellati neque posteriores qui non dubitauerunt insipientiam confiteri, quid superest nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quia non est ubi quaerebatur inuenta? quid autem putemus fuisse causae cur tot ingeniis totque temporibus summo suos quaesierunt? qui quoniam peragratis et exploratis omnibus nusquam ullam sapientiam conprehenderunt et alicubi esse illam necesse est, apparet ibi potissimum esse quaerendam ubi stultitiae titulus apparet: cuius uelamento deus, ne arcanum sui diuini operis in propatulo esset, thensaurum sapientiae ac ueritatis abscondit. unde equidem ri, quod cum Pythagoras et postea Plato, amore indagandae veritatis accensi, ad Aegyptios, et Magos, et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent suspicabantur enim, sapientiam in religione versari ad Judaeos tamen non accesserint, penes quos tunc solos erat, et quo facilius ire potui
Abbreviated transcription (Latin):
iplius capacitas comprehẽdat. Itaq ad uidendum mẽbris po¬
cius in orbem conglobatis opus fuit ut uisus in latũ sꝑgeret᷑
et que ĩ primiori facie adherẽnt. ut libete possint oĩa ꝯtueri.¬
Ergo in effabilis diuine prouidentie uittus. fecit duos similliõs
orbes eosq ita deuinxit ut non intotum conuerti sed moue¬
ri tamen ac flecti cum modo possent.Orbes autem ipsos humo¬
tis puri ac liquidi plenos esse uoluit. inquorum media parte
scintille luminum concluse tenerentur: quas pupillas nũcu¬¬
pamus in quibus puris ac subtilibus certiendi sensus ac ratio
continetur. per eos igitur orbes se iplam mens intẽdit ut ui¬
deat. miraq ratione in unium miscetur et coniungitur am¬
borum luminum iisus

Expanded text:
ipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris poipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut uisus in latum spargeretur, et quae in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueriergo ineffabilis diuinae prouidentiae uirtus fecit duos simillimos orbes eosque ita deuinxit, ut non in totum conuerti, sed moueri tamen ac flecti cum modo possent. orbes autem ipsos umoris puri ac liquidi plenos esse uoluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris atque subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur. per eos igitur orbes se ipsam mens intendit ut uideat miraque ratione in unum miscetur et coniungitur amborum luminum uisus.
Abbreviated transcription (Latin):
sepe dinoscitur. Quod quidem ut refellẽt lucretius ĩeptissiõ
usus est argumento.Si enim mens inquit ꝑoculos uidet etu¬
tis et effosis oculis magis uidẽt: quoniam euulse cus pestib
fores plus inferunt lum̃is quam si fuerint obducte. Himirũ
ipsi uel potius epicuro qui eum docuit: effossi oculi erant
ne uiderent effossos orbes. et ruptas oculorum fibtas et flu¬
entem ꝑuenas sanguinẽ et crescentes ex uulneribus carnes
et obductas ad ultimum cicatrices nibil posse lucis ad mit¬
tere. Nisi forte autibus oculos similes nasci uolebat. ut non
tam oculis quam foramĩbus cerneremus. quo nibil ad spe¬
ciem fedius ad usum in utilius fieri põt. Quantulu eni
uidere possemus si mens ab intimis penetralibus capitis per
exiguas cauernarum rimulas attenderet: ut et siquis uellet
transpicere ꝑ cicutam: non plus profecto cernat. quã cicute

Expanded text:
saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. si enim mens inquit per oculos uidet, erutis et effossis oculis magis uideret, quoniam euulsae cum postibus fores plus inferunt luminis quam si fuerint obductae. nimirum ipsi uel potius Epicuro qui eum docuit effossi oculi erant, ne uideret effossos orbes et ruptas oculorum fibras et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest. quantulum enim uidere possemus, si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis uelit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat quam cicutae
Abbreviated transcription (Latin):
dum fuit. mebranis ꝑlucentibus texit ut ymagities rerum cõ¬
trapositarum tanquam inspeculo refulgentes ad sensum in¬
timum penettarent. per eas igitur membranas sensus ille
qui dicitur mens, ea que sunt foris transpicit ne forte existi¬
mes aut ymaginum in cursione nos cernere. ut pħy dixerũt
eo quod uidetur. aut intentione aeris cum acie, aut effusione
radiorum: quoniam si ita esset radius quem oculis aduerti¬¬
mus uideremus donec intentus aer cum acie. aut effusi ra¬
dii ad id quod uidendum esset ꝑ uenirent.Cum autẽ uidea¬
m̃us eodem momento temporis plerunq uero aliud agẽtes
nihilominus tamen uniuersa que contra sunt posita intueamur
uerius et manifestius est: mentẽ esse que ꝑ oculos ea que sunt
opposita transpiciat quasi ꝑ fenestras. Iucente uitro aut spe¬
culari lapide obductas et id cirto mens ac uoluntas exoculis

Expanded text:
dum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum condum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut imaginum incursione. nos cernere, ut philosophi dieo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimus uideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum autem uideamus eodem momento temporis, plerumque uero aliud agentes nihilominus tamen uniuersa quae contra sunt posita tueamur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea quae sunt opposita transpiciat quasi per fenestras perlucente uitro aut speculari lapide obductas. et idcirco mens ac uoluntas ex oculis
Abbreviated transcription (Latin):
posset: nisi ꝑceptam ꝑ cauos sinus, et reꝑcussu retentã
foramĩa ip̃a conueherent illis similia uasculis: quibus
ĩpositis solent angustiora uasa compleri. Eas igitur au¬
res quibus est inducturti nomen a uocibus hauriendis
Unde uitgilius. uocẽq his auribus hauli. aut quia
uocen ipsam ꝯreci
uocant: ab auditu
ꝑĩmutationẽm lĩre aures ułut audes sut nomitiate
noluit deus artifex mollibus pelliculis informare, que
pulcritudinem demerent. pendulas atq: flaccentes.neq:
duris ac solidis ossibus: ne adusum in habiles essent ĩ mo¬
biles ac rigentes.sed qđ esset horum medium excogitauit
ut eas cartillago mollior alligaret: et hẽnt aptam simul
et flexibilem firmitatem. In his audiendi tantum offi¬
cium constitutum est: sicũt in oculis uidendi. Quorũ
precipue in explicabilis est ac itita subtilitas. quia eorũ¬
orbes gemmarum similitudinẽ preferentes ab eaꝑte qua uidẽ¬

Expanded text:
posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent inmobiles ac rigentes, sed quod esset horum medium excogitauit, ut eas cartilago mollior adligaret et haberent aptam simul ac flexibilem firmitatem. in his audiendi tantum officium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eoruorbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uiden
Abbreviated transcription (Latin):
et globo similerti quod orbis rotunditas. ꝑfecte rationis est
ac figure. Eo igitut mens: et ignis ille diuinus tanquã
celo tegitur cuius cum summum fastigium nͣali ueste
texisset priorem ꝑtem que dicitur facies necessariis mem¬
brorum misteriis et instruxit pariter et ornauit. Ac pri¬
mum quod oc ulorum orbes concauis foramibus conclu¬
sit a quo fotatu. frontem nomĩatam uario existimauit¬
et eos neq minus neq amplius q duos esse uoluit: quod
ad spẽm nullus est ꝑfectior numerus ꝙͣ duorum sicut
et aures duas quarum duplicitas incredibile est ͣtam
pulctitudinem preferant. quod tum pars utraq siłitudiẽ
ornata est tum ut uenientes altrinsecus uoces facilius
colligantur. Nam et forma ipsa mirandum ĩ modum
ficta ꝙ earum foramĩa noluit esse nuda et in obsepta
quod et minus decorum et minus utile fuisset.quoniã
simplicium cauertiarum angustias preteruolare uox

Expanded text:
et globo similem, quod orbis rotunditas perfectae rationis est et globo similem, quod orbis rotunditas perfectae rationis est ac figurae. eo igitur mens et ignis ille diuinus tamquam caelo tegitur. cuius cum summum fastigium naturali ueste texisset, primorem partem quae dicitur facies necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornauit. ac primum quod oculorum orbes concauis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimat, eos neque minus neque amplius quam duos esse uoluit, quod ad speciem nullus est perfectior numerus quam duorum, sicut et aures duas: quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrinsecus uoces facilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox
Abbreviated transcription (Latin):
Unc rationem totius homitus oñdam singuloꝵ¬
q mẽbiorum que in corpore aꝑta aut oꝑta sũt
sutilitates et habitus explicaho. Cum ĩgitur statuisset
deus exortũbus animalibus solum hoĩem facere celestẽ
cetera uniuersa terrena, hunc ad celi comtemplatiõe
rioidum erexit bipedẽq constituit .s. ut eadem spec¬
taret: unde illi origo est. Illa uero de pressit ad tetra
ut quia nulla his ĩmortalitatis expectatio est. toto cor¬
pore inhumum proiecta. uentri pabuloq seruirent.
homĩs itaq solius recta ratio et sublimis status. et uul¬
tus deo patri cõis ac proximus. originem suam fictorẽ¬
q testat᷑. Eius prope diuina mens: quia nõ tantum
aĩantium que sunt interra. sed etiam sui corporis est
sortita dñatum in sũmo capite collocata tanq ĩ arce
sublimis speculatur om̃ĩa. et contuetur. Hanc eius aulam nõ
obductam porrectãq formauit: ut ĩmutis aĩalibus sed orbi

Expanded text:
unc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in summo capite conlocata tamquam in arce sublimi speculatur omnia et contuetur. hanc eius aulam deus non obductam porrectamque formauit ut in mutis animalibus, sed orbi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam que cogitartius. aut loquimur: audiri: & deo putemus.
Atenim prodest id credere ut quidam putant nori uerra¬
tis grana sedutilitate. quoniam leges coniscĩam punite nõ
possunt muise aliquis desuper terror impendeat ad cohybenda
peccata. Falla estigitur om̃is religio et dinitas nulla est seda
uiris prudentibus uniuersa confecta sunt. quo rectius inno¬
centiusq uiuatur. Magna hec et amnateria quam proposui¬
mus aliena est. Sed quĩa necessano incidit debet quiius bit¬
uitet attino¬

Expanded text:
etiam quae cogitamus, aut loquimur, audiri a Deo putemus. etiam quae cogitamus, aut loquimur, audiri a Deo putemus. Atenim prodest id credere, ut quidam putant, non veritatis gratia, sed utilitatis; quoniam leges conscientiam punire non possunt, nisi aliquis desuper terror impendeat ad cohibenda peccata. Falsa est igitur omnis religio et divinitas nulla est. Sed a viris prudentibus universa conficta sunt, quo rectius innocentiusque vivatur. Magna haec, et a materia quam proposuimus aliena quaestio est: sed quia necessario incidit, debet quamvis breviter attin
Abbreviated transcription (Latin):
hominum conscĩam fallere licebit. ac leges publicas circũscri¬
bere: Ubicunq nobis latendi occasio atriserit aufferamus
aliena uel sine cruore. uel etiam sanguine si preter leges ni¬
hil est amplius. quod colendum sit. Hec dura sentit epicurtis reli¬
gionem funditus delet. qua sublata confusio ac pturbatio ui¬
amus. qua comunis uita sit tutior. quõ religio ipsa sine ine¬
tu teneti aut custodiri põt: Quod enim non metuit con¬
temnitur qued contemnitur utiq non colitur. Ita fit ut
religio et maiestas et honor meni constet.Metus autẽ nõ
est ub nullus irascitur. Siue igitur gratiam deo siue ira
siue utrunq detraxeris religionem tolli necesse est sine qua
uita homuinumi stultitia scẽlere ĩ maĩtate completur. Multũ
enim reftenat homines conscĩa si credamus nos in conspegu
deiuiuere. si non tantum que getimus uideri de super sed

Expanded text:
hominum conscientiam fallere licebit, ac leges publicas circumscrihominum conscientiam fallere licebit, ac leges publicas circumscribere? Ubicumque nobis latendi occasio arriserit, consulamus rei, auferamus aliena, vel sine cruore, vel etiam cum sanguine si praeter leges nihil est amplius quod colendum sit. Haec dum sentit Epicurus, religionem funditus delet; qua sublata, confusio ac perturbatio viamus, qua communis vita sit tutior; quomodo Religio ipsa sine metu teneri aut custodiri potest? Quod enim non metuitur, contemnitur: quod contemnitur, utique non colitur. Ita fit, ut religio, et majestas, et honor metu constet: metus autem non est, ubi nullus irascitur. Sive igitur gratiam Deo, sive iram, sive utrumque detraxeris, religionem tolli necesse est, sine qua vita hominum stultitia, scelere, immanitate completur. Multum enim refraenat homines conscientia, si credamus nos in conspectu Dei vivere; si non tantum quae gerimus, videri desuper, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Issoluitur autem religio si credamus epycuro illa di¬
centi. Omnis enim ꝑ̃se diuum natutã necesse est.
mitiortali euo sum a cum pace fruatut: Scemota a no¬
stris oculis se uictaq longe. Iam priuata dolore omni
priuata periclis Ipsa suis pollens opibus nil indigna nr̃i.
Nec bene pro meritis capitur nec tangitur ira.Que cum
dicit utrum aliquem cultum deo putat esse tribuendũ
an euertit oninem religionem: Si enim deus nihil un¬
quam boni tribuit si colentis obsequio nullam gratiam
rem familiarem minuere. ut nihil assequamur: At enim na¬
turam excellentem honorari oportet. Quis honos deberi põt
nibil curanti et ingrato: An aliqua rõne obstricti esse pos¬
sumius ei qui nibil hẽat comune nobiscum: Deus inquit
Citero sitalis est. ut nulla gratia. nulla hominum caritate
contemptius dici potuit indeum: Ualeat inquit .i. abe at
ac recedat qñ prodesse nulli potest. Quod si negocium deus
nec hẽt, nec exhibet.cur ergo non delinquaitius quociens

Expanded text:
issolvitur autem religio, si credamus Epicuro illa dicenti: Omnis enim per se divum natura necesse est, Immortali aevo summa cum pace fruatur, Semota a nostris rebus, sejunctaque longe. Nam privata dolore omni, privata periclis, Ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, Nec bene pro meritis capitur, nec tangitur ira. Quae cum dicit, utrum aliquem cultum Deo putat esse tribuendum, an evertit omnem religionem? Si enim Deus nihil cuiquam boni tribuit, si colentis obsequio nullam gratiam rem familiarem minuere, ut nihil assequamur? Atenim naturam excellentem honorari oportet. Quis honos deberi potest nihil curanti et ingrato? An aliqua ratione obstricti esse possumus ei, qui nihil habeat commune nobiscum? « Deus, inquit Cicero, si talis est, ut nulla gratia, nulla hominum charitate contemptius dici potuit in Deum? Valeat, inquit; id est, abeat et recedat, quando prodesse nulli potest. Quod si negotium Deus nec habet, nec exhibet, cur non ergo delinquamus, quoties
Abbreviated transcription (Latin):
Uod si inuno corpore tantarũ rerum gubernatiõe mens una
possidet et un:nersis semel ĩtenta est.Cur aliquis existimet

Expanded text:
uod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet
Abbreviated transcription (Latin):
tra morem hominũ contraq naturã stultiora sibi que imita¬
retur elegit. et quoriiã uidebat inceteris animalibus ofsicia inariũ
feminarumq nõ esse diuisa existimauit oportẽ mulieres militare¬
r. et consiliis publicis interesse et magistratus gerere imperis suscipere
Itaq his arma et equos assignauit. consequensq est ut lanam et
telam uiris et infantiũ gestationes. nec uidit impossibili a esse que
doceret: et etiam exeo ꝙ adhuc inorbe terre neq tam stulta neq
tam uana ulla gens extiterit. que hoc modo uiueret

Expanded text:
tra morem hominum, contraque naturam, stultiora sibi, quae imitatra morem hominum, contraque naturam, stultiora sibi, quae imitaretur, elegit. Et quoniam videbat in caeteris animalibus officia marium foeminarumque non esse divisa, existimavit oportere etiam mulieres militare, et consiliis publiitaque his arma et equos adsignauit: consequens est ut lanam et telam uiris et infantium gestationes. nec uidit inpossibilia esse quae diceret et ex eo, quod adhuc in orbe terrae neque tam stulta neque tam sapiens ulla gens extitit, quae hoc modo uiueret
Abbreviated transcription (Latin):
quod abstineatur alienum. Tulit temꝑantiã tulit castitatem
que uirtures inutoq sexi maxime sunt: Tulit uerecundam
puidorem modestiã. si honesta et legip̾tima esse incipiunt que fla
Nam rerum proprietas et uitiorum et uittutum materiã corit¬
net. comuniitas aut nihil aliud qͣ uitiorũ litentiã. Nam uiri
qui multas mulieres hñt nihil aliud dici possunt q luxuriosi s¬
ac tiepotes. Item mulieres que amultis hñtur nõ utiq adulte¬
re. ꝗr certum matrimoniũ nullũ est sed prostitute ac meretti¬
ces sint necesse est. Redegit erꝑo hurtianã uitã adsimilitiidinem
nõ dicam itiutorũ sed pecudũ ac belluarum.Nam uolucres pene
omnes faciunt matrimionia et paria iutigunt er nidos suos tã¬
q geniales thoros concordi mente deferidunt et ferus suos qr sũt
certi amarit et si alienos obieceris obigunt. At homo sapieris cõ¬

Expanded text:
quod abstineatur, alienum. Tulit temperantiam, tulit castitatem; quod abstineatur, alienum. Tulit temperantiam, tulit castitatem; quae virtutes in utroque sexu maximae sunt. Tulit verecundiam, pudorem, modestiam, si honesta et legitima esse incipiunt, quae soNam rerum proprietas, et vitiorum, et virtutum materiam continet: communitas autem nihil aliud, quam vitiorum licentiam. Nam viri, qui multas mulieres habent, nihil aliud dici possunt, quam luxuriosi ac nepotes. Item mulieres, quae a multis habentur, non utique adulterae, quia certum matrimonium nullum est, sed prostitutae ac meretrices sint necesse est. Redegit ergo humanam vitam ad similitudinem, non dicam mutorum, sed pecudum ac belluarum. Nam volucres pene omnes faciunt matrimonia, et paria junguntur, et nidos suos tamquam geniales toros concordi mente defendunt; et foetus suos, quia certi sunt, amant; et si alienos objeceris, abigunt. At homo sapiens con
Abbreviated transcription (Latin):
EEstat ut comm̃o ista nihil aliud preter adulteria et libidine¬
oriatut. Flam iustitia in extrapositis nibil moniẽti hẽt ne in corpo¬
re quidem. sed rota in hominis mente uersotur. Qui ergo uult ho¬
anines ad equare nõ mattittionia nõ opes subtrahere debet seqͥ
arrogantiã. suꝑbiam. tumorẽ ut illi potentes et elati pares esse se ẽt̃
mendicissimis sciant. detrata enim diuitibus insolentia et iniꝗ¬
tate tubil intererit utrum ne alii diuites alii pauꝑe sint cum ani¬
mi pates fuerint ꝙ efficere nulla res preter religioriẽ de i põt. puta¬
uit igitur se inuenisse iusticiã cum eam prorsus euerteret. quia
nõ rerum fragiliũ sed mentiũ debet esse comunitas Ham si iustitiã
uirtutũ omniũ marer est. cuti ille strigule tolluntur ip̃a subuerti¬
tur. Tulit autem plato ante omĩa frugalitatẽ que utiq nulla est
ubi proprii nibil hẽatur. tulit abstineritiã si quidẽ nibil fuerit

Expanded text:
estat ut communio ista nihil aliut habeat praeter adulteria et libidinestat ut communio ista nihil aliut habeat praeter adulteria et libidinoriatur. nam iustitia in extra positis nihil momenti habet, ne in corpore quidem, sed tota in hominis mente uersatur. qui ergo uult homines adaequare, non matrimonia, non opes subtrahere debet, sed adrogantiam superbiam tumorem, ut illi potentes et elati pares esse se etiam mendicissimis sciant. detracta enim diuitibus insolentia et iniquitate nihil intererit utrumne alii diuites, alii pauperes sint, cum animi pares fuerint, quod efficere nulla res alia praeter religionem dei potest. putauit igitur se inuenisse iustitiam, cum eam prorsus euerteret, quia non rerum fragilium, sed mentium debet esse communitas. nam si iustitia uirtutum omnium mater est, cum illae singulae tolluntur, ipsa subuertitur. tulit autem Plato ante omnia frugalitatem, quae utique nulla est ubi proprii nihil h
Abbreviated transcription (Latin):
tatemꝰ. Que uirtus in illa promiscua uoluptate lorum nõ habet.
Item si omnes oĩum liberi sint quis amare filios tanq suos pote
rit cum suos poterit: cum suos esse aut ignoret aut dubitet. Quis
honorẽ tanq suos poterit patri defere: cum unde natus sit
tesciat. ex quo fit ut nõ tantũ alienũ propatre habeat: sed ẽt
patrem pro alieno. Quid ꝙ uxor põt esse comunis filius nõ
põt quẽ concipi nisi ex unio necesse est:perit ergo illi uni co¬¬
munitas ip̃s reclamatte. nͣam suꝑest ut tantũ modo cõcordie
causa uxores uelint esse comunes. At nulla ueherẽtior discor¬
diarum causa est q̃ unius femĩe amultis marib appetio. ꝙ
plato si ratione nõ potuit eyẽplis potuit certe sdmonieri. et mł¬
torum animaliũ certe que obhox uel acerrime pugniẽt. et hõium
qui semꝑ obeam rem grauissima inter se bella gesserunt. o id dogia platonis

Expanded text:
tatem? quae uirtus in illa promiscua uoluptate locum non habet. tatem? quae uirtus in illa promiscua uoluptate locum non habet. item si omnes oam suos poterit, cum suos esse aut ignoret, aut dubitet? quis honorem tamquam patri deferet, cum unde natus sit nesciat? Ex quo fit, ut non tantum alienum pro patre habeat, sed etiam patrem pro alieno. Quid, quod uxor potest esse communis, filius non potest, quem concipi non nisi ex uno necesse est. Perit ergo illi uni communitas, ipsa reclamante natura. Superest, ut tantummodo concordiae causa uxores velit esse communes. At nulla vehementior discordiarum causa est, quam unius foeminae a multis maribus appetitio. In quo Plato, si ratione non potuit, exemplis certe potuit admoneri, et mutorum animalium, quae ob hoc vel acerrime pugnant, et hominum, qui semper ob eam rem gravissima inter se bella gesserunt. CAPUT XXII De Platonis
Abbreviated transcription (Latin):
expecterit ut uicibus tanq̃ lupanar habeant.Omirã platotus
equitatẽ. Ubi est igitur uirtus castitatis: ubi fides coniugalis:
que si tollas. ortinis iustitia sublata est. At idem dixit beatasci
ciuitates futuras fuisse si aut pħi regnatẽt aut reges philosopha¬
rentut. Hiuc ergo tam iusto tam equo uiro regnũ dares ꝗ aliis
abstiilisser sua. aliis cõdonasset aliena. prostituusset pudititiam
feminanĩ que nullus unq nõ modo rex. sed ne tyrartinuss
quidẽ fecit quã tamen intulit rõnem turpissimi huius cori¬
silii sic inquit ciuitas concors erit et amoris mutui constricta
uiticulis si omnes omniũ fuerint meriti et patres. et uxores
et libxrisque ista confusio gͣtus humani est: quõ seruari cari¬¬
tas põt ubi nihil certum est quod ametur: quis aut uir mu¬¬
lierem aut mulier uirũ diliget nisi habitauerĩt semꝑ una.
nisi deuota mes et seruata inuicẽ fides indiuiduã fecerit cari¬

Expanded text:
expectent, ut uicibus tamquam lupanar obeant. o miram Platonis expectent, ut uicibus tamquam lupanar obeant. o miram Platonis aequitatem! ubi est igitur uirtus castitatis? ubi fides coniugalis? quae si tollas, omnis iustitia sublata est. at idem dixit beatas ciuitates futuras fuisse, si aut philosophi regnarent aut reges philosopharentur. huic uero tam iusto, tam aequo uiro regnum dares, qui aliis abstulisset sua, aliis condonasset aliena, prostituisset pudicitiam feminarum, quae nullus umquam non modo rex, sed ne tyrannus quidem fecit? quam tamen intulit rationem turpissimi huius consilii? sic inquit ciuitas concors erit et amoris mutui constricta uinculis, si omnes omnium fuerint et mariti et patres et uxores et liberi. quae ista confusio generis humani est? quomodo seruari caritas potest, ubi nihil certum est quod ametur? quis aut uir mulierem aut mulier uirum diliget, nisi habitauerint semper una, nisi deuota mens et seruata inuicem fides indiuiduam fecerit cari
Abbreviated transcription (Latin):
ł deamus tamen quid illum socrates doxuerit: qui cũ totã
Ephysicam repudiasset eo se contulit ut de uirrute at s
officio quereret Itaq nõ dubito ꝗn auditores suos iustitiẽ prece¬
ptis erudierin docente igitur: Socrate nõ fugit platonẽ iustine
uim inequirate cõsistere ssiquidẽ onmes pari condutõe tiascũtur
Frgo nibil inꝗt priuati ac proprii hẽatit sedut pares esse possit
quod iustite ratio desiderat omnia incomiune possideant: Ø¬
ferri ha põt qͣ diu de pecunia dici uidetur. Quod ip̃m ꝙ̃ impos¬
sibile sit et ꝙͣ iniustum poterã multis rebus ostendere. Conce¬¬
damus tamen ut possit fieri omnes enim sapientes erunt et
pecuni ã concemnẽt. Quo ergo illum comimitas illa ꝑduxit:
Matrimonia inquit quoq comunia esse debebunt .s. ut ađ
candem mulierẽ multi uiri tanq̃ canes confluant. et hił
utiq obtine at. qui uirib fecerit: aut si sapientes sunt ut phi

Expanded text:
deamus tamen quid illum Socrates docuerit: qui cum totam physicam repudiasset, eo se contulit, ut de uirtute atque officio quaereret. itaque non dubito quin auditores suos iustitiae praeceptis erudierit. docente igitur Socrate non fugit Platonem iustitiae uim in aequitate consistere, siquidem omnes pari condicione nascuntur. ergo nihil inquit priuati ac proprii habeant, sed ut pares esse possint, quod iustitiae ratio desiderat, omnia in commune possideant. ferri hoc potest, quamdiu de pecunia dici uidetur. quod ipsum quam inpossibile sit et quam iniustum, poteram multis rebus ostendere, concedamus tamen ut possit fieri: omnes enim sapientes erunt et pecuniam contemnent. quo ergo illum communitas ista perduxit? matrimonia quoque inquit communia esse debebunt: scilicet ut ad eandem mulierem multi uiri tamquam canes confluant et is utique optineat 20 qui uiribus uicerit aut, si patientes sunt ut philosophi,
Abbreviated transcription (Latin):
tem confitẽtur: doctimã sequũtur uittutẽ imitãtur ht̃ imꝑiũ
ht̃ honorẽ euii omẽs tribus lingue terre preceptis eius obteni¬
ꝑanit, et idem postea cum rursus aduetierit mpotestate et clari¬
rate ut omue animã iudicet et iustos restituat ad uitã. Tunc
uõ toxius terre regimen obtinebit. Tune sublato de reb humta¬
nis orũ malo aureut seculũ ut poete uocãt .i. iustum ac pacifi¬
cum tempus otietur. sed hec uberius inultimo libro disseremꝰ
cũ de fecundo aduenitu loquemur. Hũc de pͥmo ut ceprtiꝰ explices¬
Q filius apr̃e est Em deitatẽ et ꝙ gẽme sbe esse conuincũtur

Expanded text:
dominorum? Quod Esaias apertius ostendit dicens: Sic dicit Dominus dominorum? Quod Esaias apertius ostendit dicens: Sic dicit Dominus atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis eius obtemperant, et idem postea, cum rursus aduenerit in claritate ac potestate, at omnem animam iudicet et iustos restituat ad uitam, tunc uere totia= terrae regimen obtinebit: tunc sublato de rebus humanis omni malo aureum saeculum at poetae uocant, id est iustum ac pacificum tempus orietur. sed haec uberius in ultimo libro disseremus, cum de secundo aduentu loquemur: nunc de primo ut coepimus< expliceet omnes pop
Abbreviated transcription (Latin):
celi ut filius hominis ueni:ets nõ dixit ut filius dei sed ut filius
hyminis ut ostenderet ꝙ came indͥui deberet interra ut suscep¬
ta hominis figuta es conditione mortali. doceret horios iusticiã
et cum mandaris dei fimitus uetitatẽ gentibus reuellasset multa¬
ieiur etiã morte ut inferos quoq uiticẽt ac resignaret atq ita
dernũ relurgens ad pr̃em prosicisceretut ĩ nube sublatus adiecit
enim progheta et ait ͤ iq ad annquũ dierum ꝓuenit et ob¬
larus est ei. Antiquũ dierum appellauii deum sũmus cuius eras
et origo nori põt comprobendi quia solus aseculis fuit eterit semꝑ
in. secula. Christum autẽ post passionẽ ac resurectionẽ ascensinũ
ad deum pr̃em. Dauid inpsalmo.c. uiiii. contestatus est his uer¬
deo exhibuit deterra datũ est ei regnũ et honor et imꝑium
Cum omẽs gentes et omẽs lingue nom̃ eius uenerãtur maiesta

Expanded text:
caeli ut filius hominis ueniens. non dixit ut filius dei, sed ut filius caeli ut filius hominis ueniens. non dixit ut filius dei, sed ut filius hominis, ut ostenderet quod carne indui haberet in terra, ut suscepta hominis figura et condicione mortali doceret homines iustitiam et cum mandatis dei functus ueritatem gentibus reuelasset, multaretur etiam morte, ut inferos quoque uinceret ac resignaret atque ita demum resurgens ad patrem proficisceretur in nube sublatus. adiecit enim propheta et ait: et usque ad anticum dierum peruenit et oblatus est ei. anticum dierum appellauit deum summum, cuius aetas et origo non potest conprehendi, quia solus a saeculis fuit, ut erit semper in saecula. Christum autem post passionem ac resurrectionem ascensurum esse ad deum patrem Dauid in psalmo CVIIII contestatus est his ue ei; et datus est ei principatus et honor et regnum: ad dexteram Dei, nisi Christum Filium Dei, qui est rex regum, et dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nobis filius cuius imꝑium suꝑ humeros eius. et uoranim ẽ tiom̃
eius magni consili: nuticius. Id cirto missus est aͥeo patre. ut
uniuersis gentibus que sub celo sunt singularis et ueri dei sancũ
misterium reuellatet ablatum ꝑsido populo qui ad uersus deũ
sepe deliquit Daniel quoq similia pre locutus est. Uidebã itꝗt
inuisu noctis et ecce ĩnubibus celi ut filius hominis ueniens et¬
sibit et regnum eius quod nõ corrũpetur. Quõ igitur iudei et
confitẽtur et sperant christum qui hunc id cirtõ iprohauerũt
quia ex homine natus est.Nam cum ita sit adeo constinitũ ut idẽ
christus bis adueniat interrã. semelut unũ deuni getrib num¬
ciet: deinde rursus ut regnet: quõ in secundũ eius ad uentum ero¬
dunt: qui inprimũ non crediderunt. At qui prophers utrosq
aduetitus eius paucis uerbis comprehendit. Ecce inquit ĩnubib

Expanded text:
uobis filius, cuius imperium super umeros eius: et uocatum est nomen uobis filius, cuius imperium super umeros eius: et uocatum est nomen eius \'magni consilii nuntius\'. idcirco enim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit in uisu noctis: et ecce insibit et regnum eius non corrumpetur. quomodo igitur Iudaei et conStentur et sperant Christum dei, qui hunc idcirco reprobauerant, quia ex homine natus est? nam cum ita sit a deo constitutum, ut idem Christus bis adueniat in terram, semel ut unum deum gentibus nuntiet, deinde rursus ut regnet, quomodo in secundum eius aduentum credunt qui in primum non crediderunt? atquin propheta utrosque aduentus eius paucis uerbis comprehendit. ecce inquit in nubibus
Abbreviated transcription (Latin):
quod deus adhomities incarne uenturus esset. Emanuel autem
signiificat nobis deus scilicet quia illo ꝑ uirginẽ nato confuteri homies
oportebat: deum secum esse idest intera. et incarne mortali. Unde¬
et Dauid inpsalmo.lxxxiiii. ueritas inꝗr deterra oita est quia deusin
quo ueritas est terrenũ corpus accepitut tertenis uiam salutis apiret
lrem iͥsaias ip̃e. Ipsi autẽ nõ crediderunt et ex acerbauerũt spiritũ
sanctum et conuersus est eis ad inimicitiã. et ip̃e expugnauit
et iecordatus est dierum seculi qui suscitauit de tetro pastoremn
ouium. Quis autẽ futurus esset ille pastot declatau: alio loco
diceris. Exultent celi desuꝑ et tiubes induant iusticiã apiatur
terra et pullulet saluaior: Egoenim dominus deus eteaui eu.
Saluator uero est ut supra diximus iesus. sed et alio lao idera
propheta sic predicauit. Ecce natus est nobis puer et datus ests

Expanded text:
quod deus ad homines in carne uenturus esset. Emmanuel enim quod deus ad homines in carne uenturus esset. Emmanuel enim significat \'nobiscum deus\', sciloportebat Deum secum esse, id est, in terra, et in carne mortali. Unde David in psalmo LXXXIV. Veritas, inquit, de terra orta est; quia Deus, in quo veritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenis viam salutis aperiret. Item Esaias ipse: Ipsi autem non crediderunt, et exacerbaverunt spiritum sanctum, et conversus est eis ad inimicitiam. Et ipse expugnavit, et recordatus est dierum saeculi, qui susouium. quis autem futurus esset ille pastor, declarauit alio loco dicens: exsultent caeli desuper et nubes induant iustitiam, aperiatur terra. et pullulet saluator. ego enim dominus deus creaui eum. saluator uero est, ut supra diximus, Iesus. sed et alio loco idem propheta sic praedicauit: ecce natus est uobis puer, et datus est
Abbreviated transcription (Latin):
Escendens itaq de celo sanctus ille spiritus dei sancta uirginẽ
cuius ureto se insitiuaret elegit. At illa diuino spiritu hausto x¬
repleta concepit sine ullo aractu uiri repente uitginalis uterus intit¬
muit. o si animalia quedã uento et aur a concipere solere oĩb
notum est cur quisqͣ mirum puret cum spiritu dei cui facile est
quicquid uelit grauatam esse uirginẽ dicimul: Quod sane incre¬
dibile posset uideri nisi hoc futurum ante secula mults prophete
cecinissent. Salomon inpsalmo unde uigesimo ita dixit᷑.Infirmatꝰ
est uterus uitgiis et accepit fetum et grauara est et facta est ĩ młta
miserationẽ mater uirgo. Item propheta lsaias cuius hec uerba fũt
et pariet filium et uocahitur nomen eius emaniuel Quid hoc ma¬¬
nos fingere abhis ip̃is ꝑhibetur inimicis. Emanuel dutẽ nunq
uoxarus est. sed iesus qui latine dicitur salutaris siue saluator. ꝗa
cunctis getitibus salutifer uenit sed propheta declarauit hoc nomie

Expanded text:
escendens itaque de coelo sanctus ille Spiritus Dei sanctam Virginem, cujus utero se insinuaret, elegit. At illa divino Spiritu hausto repleta concepit, et sine ullo attactu viri repente virginalis uterus intumuit. Quod si animalia quaedam vento et aura concipere solere omnibus notum est, cur quisquam mirum putet, cum spiritu Dei, cui facile est quidquid uelit, grauatam esse uirginem dicimus? quod sane incredibile posset uideri, nisi hoc futurum ante multa saecula prophetae cecinissent. Solomon in ode undeuicesima ita dicit: infirmatus est uterus uirginis et accepit fetum, et grauata est et facta est in multa miseratione mater uirgo. item propheta Esaias, cuius uerba sunt et pariet filium, et vocabitis nomen ejus Hemanuel. Quid hoc maod ab ipsis perhibetur inimicis. Emmanuel autem numquam uocitatus est, sed Iesus, qui latine dicitur salutaris siue saluator, quia cunctis gentibus salutifer uenit: sed propheta declarauit hoc nomine
Abbreviated transcription (Latin):
regetet concurrerunt.Sed tamen summum deum
cum et pħy et poete: et ipsi deniq qui deos colunt sepe
fateantur: de cultu tamen et honoribus eius nemo un¬
quam requisiuit nemo disseruit. ea scilicet ꝑsuasione
qua semper benificum incorruptũq credentes nec ira¬
sci eum cuiquam nec ullo cultu indigere arbitrantut.
Adeo religio esse non potest ubi metus nullus est.

Expanded text:
regeret concurrerunt. sed tamen summum deum regeret concurrerunt. sed tamen summum deum cum et philosophi et poetae et ipsi denique qui deos colunt saepe fateantur, de cultu tamen et honoribus eius nemo umquam requisiuit, nemo disseruit, ea scilicet persuasione qua semper beneficum incorruptumque credentes nec irasci eum cuiquam nec ullo cultu indigere arbitrantur. adeo religio esse non potest ubi metus nullus est.
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Idem testatut hermes.quem Cicero ait innumero
deorum apud egiptios haberi. eum scilicet qui ob uirtutẽ
multatũq artium scĩam trimegistus nomĩatus. et erat
not modo platone ucrum pytagora septemq illis sapi¬
encibus lotioe antiquior. Apud xenophontem. Soc rates
disputans ait formam dei non oportere conquiri. et ꝑla¬
to in legum libris quid omĩo sit deus non esse que rendũ
quia nec inuenir possit nec enartari. Pytagoras quoq
unum deum confurtur. dicens incorporalem eẽ trientẽ
que pomnem rerum nãm diffusa et irtento. uitalem sensum
cuntis animantibus tribuat. Antistenes autem inphysico Ø¬
unum esse naturalem deum dixit quanuis genset urbes
suos hẽant populares. Eadem fere Aristotiles cum suis per¬
ipateticis et Ceno cum suis stoycis. Longum est enim sin¬
gulorum señtentias exequi. qui licet dĩuersis nominib
sint ab usi ad unam tamen potestatem que mundum

Expanded text:
possit. idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero possit. idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero deorum apud Aegyptios haberi, eum scilicet qui ob uirtutem multarumque artium scientiam Termaximus nominatus est, et erat non modo Platone, uerum etiam Pythagora septemque illis sapientibus longe antiquior. apud Xenophontem Socrates disputans ait formam dei non oportere conquiri, et Plato in Legum libris, quid omnino sit deus. non esse quaerendum, quia nec inueniri possit nec enarrari. Pythagoras quoque unum deum conStetur dicens incorporalem esse mentem quae per omnem rerum naturam diffusa et intenta uitalem sensum cunctis animantibus tribuat. Antisthenes autem in Physico unum esse naturalem deum dixit, quamuis gentes et urbes suos habeant populares deos. eadem fere Aristoteles cum suis Peripate io ticis et Zeno cum suis Stoicis. longum est enim singulorum sententias exsequi: qui licet diuersis nominibus sint abusi. ad unam tamen potestatem quae mundum
Abbreviated transcription (Latin):
Ennius. qui eotum oĩum natales coniugia progenies
imperia. res. gestas obitus simulacra demonstrant et secu¬
tuseos Tullius tercio de natura deorum libro dissoluit
publicas religiones. sed tamet ueram quam igno rabat
nec ipse nec̃ alius quisquam potuit inducere. Adeo et ipse
restatus est falsum quidem appatere ueritatem tamen la¬
tere Utinam inquit tam facile uera inuenire possem ꝙ
falsa coniuncere. Quod quidem non dissimulanter ut
achademicus sed uere atq ex animi sentetitia proclama¬
uit. quia ueritas humanis sensibus erui non põt quod asse¬
qui uoluit humana prouidentia id assecutus est ut fal¬
sa detegeret.Quicquid enim fictum et comenticium
quia nulla tõne subnixum est: facile dissoluitur. Unus
estioitur princeps et origo rerum deus. sicut plato inthi¬
meo et sensit et docuit: cuius maiestatem tantam esse de¬
clarat. ut nec mente comprehendi. nec lingua exprimi

Expanded text:
Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies imperia res gestas obitus sepulera demonstrant, et secutus eos Tullius tertio De natura deorum libro dissoluit publicas religiones, sed tamen ueram, quam ignorabat, nec ipse nec alius quisquam potuit inducere. adeo et ipse testatus est falsum quidem apparere, ueritatem tamen latere. utinam inquit tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere! quod quidem non dissimulanter ut Academicus, sed uere atque ex animi sententia proclamauit, quia ueritas humanis sensibus erui numquam potest: quod adsequi ualuit humana prouidentia, id adsecutus est, ut falsa detegeret. quidquid est enim fictum et commenticium, quia nulla ratione subnixum est, facile dissoluitur. unus est igitur princeps et origo rerum deus, sicut Plato in Timaeo et sensit et docuit: cuius maiestatem tantam esse declarat, ut nec mente conprehendi nec lingua exprimi
Abbreviated transcription (Latin):
corpore miscet apparet testimonio poete unum esse mũ¬
di habitatorem deum.Siquidem corpiis omne nisi ab Ø¬
una mente incoli regiq non potest. omnem igitur diui¬
nam potestatem necesse est inuno esse. cuius nutu et im¬
perio regantur omĩa. Et ideo tantus est ut ab homine
non possit. aut uerbis enarrari aut sensibus extimari. Uñ
igitur ad homines opino multorum deorum psuasionẽ
perueĩt: Nimirum hii omnesqui coluntur ut di hontũes¬
fuerunt. et idem primi ac maximi reges sed eos. aut obuit¬
tutem quia profuerant hominum gñi diuiniis honoribus
affectos esse post mortẽ. aut ob beneficia. et inuenta quibus
humanam uitam excoluerant immortalemi mortioriam
consecutos. quis ignorat: Hec tantum mares sed eniam fe¬
minas. Q uod cum netustimi grecie scriptores. quos illi
theo logos nuncupant: tum etiam romani grecos secun et
imitati docent: quorum precipue euhemerus ac noster

Expanded text:
corpore miscet, apparet testimonio poetae unum esse muncorpore miscet, apparet testimonio poetae unum esse mundi habitatorem deum, siquidem corpus omne nisi ab una mente incoli regique non potest. omnem igitur diuinam potestatem necesse est in uno esse cuius nutu et imperio regantur omnia, et ideo tantus est, ut ab homine non possit aut uerbis enarrari aut sensibus aestimari. / unde igitur ad homines opinio multorum deorum persuasione peruenit? nimirum ii omnes qui coluntur ut difuerunt et idem primi ac maximi reges, sed eos aut ob uirtutem qua profuerant hominum generi diuinis honoribus adfectos esse post mortem aut ob beneficia et inuenta quibus humanam uitam excoluerant inmortalem memoriam consecutos quis ignorat? nec tantum mares, sed et feminas. quod cum uetustissimi Graeciae scriptores, quos illi theologos nuncupant, tum etiam Romani Graecos secuti et imitati docent : quorum praecipue Euhemerus ac noster