comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. nie : qui quondã elegi patr̃e ur̃m
no mihi sacerdocio ministrar&:
Notandũ qđ brith uerbũ hȩbraicum:
aquila crNonnñ id est pactum
interpretatur: lxx semꝑ aIAOΗPΗN:
idest testtientũ: Et in plerisq scrip¬
turarũ locis. testamentũ non uolun¬
tatem defunctorũ sonare : sed paccũ
homines. sed precipu̾ae sacerdotes
maculam non habere : & siue hume¬
rũ. siue brachiũ ornare bonis oꝑib:
In pestusculo: significatur bona conscientia:
In linguã: scã confessio: Ut quod corde cre¬
dimꝰ ad iustitiã : ore c̃fitea minsalutem:
Inuentriculo quoq: nihil habere morti¬
ferũ: Sed qđ nr̃am uitã sustent& ac ue¬
get& Nisi enĩ cibi uentriculo conco¬
quantur. & eorũ suco corpus inriget᷑:
attenuatũ uirib caret : & fertur iN
caput nr̃m & lauare faciem. apecca¬
torũ sordib ieiunantes. & reuelata
dicimus: Confusio uultus mei: oꝑit
me Et iuxta cam. concidit facies

Expanded text:
esse me, qui quondam elegi patrem vestresse me, qui quondam elegi patrem vestrvi, et aeterno mihi sacerdotio ministraret. Notandum, quod BRITH   verbum Hebraicum, Aquila συνθήκην, id est, pactum interpretatur. LXX: semper διαθήκην, id est, testamentum, et in plerisque Scripturarum locis, testamentum non voluntatem defunctorum sonare, sed pactum vnes quidem homines, sed praecipue sacerdotes, maculam non habere, et sive humerum, sive brachium ornare bonis operibus. In pectusculo significatur bona conscientia: in lingua, sancta confessio: ut quod corde credimus ad justitiam, ore confiteamur in salutem . In ventriculo quoque nihil habere mortiferum; sed quod nostram vitam sustentet ac vegetet: nisi enim cibi in ventriculo concoquantur, et eorum succo corpus irrigetur, attenuatum viribus caret, et fertur in caput nostrum , et lavare faciem a peccatorum sordibus jejunantes, et revelata dicimus: Confusio vultus mei operuit me , et juxta Cain concidit facies
Abbreviated transcription (Latin):
datũ meũ cum leui dic̃ dñs exercituum:
E cce ego separabo uobis humcrũ: & disꝑgã
uentriculum suꝑ faciem urãm: uentricu¬
lũ sollempnitatũ ur̃arũ: & suscipiam uos
simul: &cognoscetis quia ego misi ad uos
mandatũ hoc: ut esset testamentũ meũ
ur̃as ea quae sanctiora putaitis in lege.
a uobis adõ ꝓuirtutũ munere. ex hostus
condonati: Brtachium ꝓquo lxx humerũ
interpretati sunt. idest armũ animalis
uentriculũ : siue iuxta babitos stercus
Et armũ enĩ. & pectusculũ. & linguam
& uentriculũ. & ea quae in leuitico de¬
scribuntur: accipiebant ex hostiis sa¬
cerdotes Quxe omã ꝓpeccatis torũ
se abicere. & infticies sacerdotũ mictere
contestatur: ut scilic& tales sint qui of¬
ferunt: qualia & illa quae offeruntur:
Et assum& uos inqͥt secum. idest stercus
sollẽpnitatũ ur̃arũ: ut fętentes facies:
putrida stercoris cõmixtione turpent᷑:
Et exeo qđ uos abicio: intelligatis ipsũ

Expanded text:
ctum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum. LXX: Ecce ego separabo vobis humerum, et dispergam ventriculum super faciem vestram, ventriculum solemnitatum vestrarum, et suscipiam vos simul: et cognoscetis, quia ego misi ad vos mandatum hoc, ut esset testamentum meum nquit, in facies vestras, ea quae sanctiora putatis in Lege, et vobis a Deo pro virtutum munere ex hostiis condonata: Brachium, pro quo LXX humerum interpretati sunt, id est, armum animalis ventriculum; sive juxta Hebraeos, stercus, et armum enim et pectusculum, et linguam, et ventriculum, et ea quae in Levitico describuntur, accipiebant ex hostiis sacerdotes . Quae omnia pro peccatis eorum se abjicere, et in facies sacerdotum mittere contestatur , ut scilicet tales sint qui offerunt, qualia et illa 957 quae offeruntur. Et assumet vos, inquit, secum, id est, stercus solemnitatum vestrarum, ut fetentes facies putida stercoris commixtione turpentur, et ex eo quod vos abjicio, intelligatis ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo legi euangelium: si ruriũ
euangelio. ea quae non sunt futura
succedant: Mensam quoq dni con¬
taminatam. ad scãs scripturas refera
Si aliter quã seripte sunt intelligds
MNaledictus dolosus: qui hab& ingressuo

Expanded text:
quomodo Legi Evangelium, sic rursum quomodo Legi Evangelium, sic rursum Evangelio ea quae non sunt futura, succedent. Mensam quoque Domini contaminatam ad sanctas Scripturas referunt, si aliter quam scriptae sunt, intelligantur. Maledictus dolosus qui habet in gre
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iam hoc dixistis: Ecce delabore
Et ex sufflastis illum. dicit dñs exerci¬
tuum: Cuius orationis. Hic sensus est:
Dixistis Decaptiuitate reuersi sumus:
hostib praede fuimꝰ: Multũ in longo
itinere laborauimꝰ: pauꝑes sumus:
Quicquid habere potuimꝰ: uix labore
consumptũ est Qualiacũq habemus
offerimus: Et haec dicendo: exsufflastis
ur̃a sacrificia. idest exsufflatione ea
digna fecistis: siue ut in haebreo legi
potest: & exsufflastisme haee diccñdo
Non sacrificio: sed mihi cui sacrificalatis.
fecistis in iuriam: Qua obrem: nequa¬
quam suscipiam illud demanu ur̃a.
dicit dñs om̃ps: Quidã pritant hoc
qđ adiudaeos specia liter dicit᷑ eoqł
uictimae eorum in munda sint atq
polluta. & sacrificium trans feratus
ad gentes: intelligi debere suꝑ accda
sacerdotib qui ne glegenter offeruis
uictimas dño: Quod si recipiamus.
ergo abȩccła rursum ad aliam reli¬
gionẽ uictima transserendȩ sunt: Ex

Expanded text:
sed etiam hoc dixistis: Ecce de labore, sed etiam hoc dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum. Cujus orationis hic sensus est: Dixistis, de captivitate reversi sumus, hostibus praedae fuimus, multum in longo itinere laboravimus, pauperes sumus, quidquid habere potuimus, viae labore consumptum est: qualiacumque habemus, offerimus; et haec dicendo exsufflastis vestra sacrificia, id est, exsufflatione mea digna fecistis: sive ut in Hebraeo legi potest: Et exsufflastis me haec dicendo; non sacrificio, sed mihi cui sacrificabatis, fecistis injuriam. Quamobrem nequaquam suscipiam illud de manu vestra, dicit Dominus omnipotens. Quidam putant hoc quod ad Judaeos specialiter dicitur, eo quod victimae eorum immundae sint atque pollutae, et sacrificium transferatur ad gentes, intelligi debere super Ecclesiae sacerdotibus, qui negligenter offerunt victimas Domino. Quod si recipimus: ergo ab Ecclesia rursum ad aliam religionem victimae transferendae sunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
templo: absq urbis adificiis: absq
extructione murorũ. & putabat¬
omnino minorẽ eẽ cultum religionis.
qua tẽpli ornatus deerat: Ad quod
dñs loquitur: Pollutũ putatis alta¬
re. &olocausta acuictimas. quae
supra inponuntur. ignem quoq qͥ
uictimas deuorat ẽẽ pollutũ: nec
intelligitis omnipotentẽ dm̃: non
aurũ genmasq & hostiarũ multitu¬
diñe quertre: sed offerentiũ uolun¬
tates: Qui autẽ arbitrant᷑ non al¬
tare. sed mensa debere intelligi
inqua ponebant᷑. Quomodo hoc
interprettori possit qđ sequitur.
cũ igne qui illud deuorat. Omni¬
no non uideo: Neq enĩ ignis de¬
sacerdotũ: Aut certe ita intelligen¬
dum: Polluitis nomen meũ: in eo
qđ dicitis Quid ꝓdest si offeramus
optima : qualia cũq fuerint quae
offerunt᷑: igne sunt deuoranda :
łructus autẽ alitiri ignis ẽ: cibusq
ignis hostia uel holocausta: Nec
sufficit prioris sermonis impietas:

Expanded text:
templo, absque urbis aedificiis, absque templo, absque urbis aedificiis, absque exstructione murorum, et putabat minorem esse cultum religionis, quia templi ornatus deerat. Ad quos Dominus loquitur: Pollutum putatis altare, et holocausta ac victimas quae supra imponuntur: ignem quoque qui victimas devorat, esse pollutum; nec intelligitis omnipotentem Deum, non aurum, gemmasque, et hostiarum multitudinem quaerere, sed offerentium voluntates. 953 Qui autem arbitrantur non altare, sed mensam debere intelligi, in qua panes ponebantur, quomodo hoc interpretari possint quod sequitur, cum igne qui illud devorat, omnino non video: neque enim ignis desacerdotum . Aut certe ita intelligendum: Polluistis nomen meum in eo quod dicitis: quid prodest si offeramus optima? qualiacumque fuerint quae offeruntur, igne sunt devoranda. Fructus autem altaris ignis est, cibusque ignis hostiae vel holocausta. Nec sufficit prioris sermonis impietas,
Abbreviated transcription (Latin):
rũq sanguinem : sedthimiama hoc ẽ
sc̃orũ orationes dño offerendas:
Et non inuna orbis ꝓuintia iuderi.
Nec in una iudae urbe hierł: sed
in omĩ loco offerri oblationem:
nequaquam in mundam . uta popło
isrł: sed mundam ut incaremonus
xp̃ianorũ : Abortu enĩ solis usq
adoccasum : magnũ ẽ nomen dñi
ingentib Dicente saluatore: Lat̃.
Cumq nomen inqͥt meũ magnum
ingentib sit futurũ : uos o principes
iudaxorũ polluistis illud: atq pollu¬
ilis Sic enĩ futurorũ texitur uati¬
ciNum: ut presens tempꝰ ñ deserat
Propt̃ ea autem osacerdotes & prin¬
cipes iudxorũ. in omĩ loco mihi
offertur oblatio munda. & mag¬
num ẽ. nomen meum ingentib.
quia dicitis: Mensa dñi contami¬
nata est: & qđ suꝑ ponit᷑ contẽptibi¬
le est. cũ igne qui illud deuorat:
Reuersus debabrlone popłs. altare
tantũ fortuitis & inpolitis lapidibis.
uixtai erra librũ extruxerat: absq

Expanded text:
rumque sanguinem; sed thymiama, hoc est, rumque sanguinem; sed thymiama, hoc est, sanctorum orationes Domino offerendas, et non in una orbis provincia Judaea, nec in una Judaeae urbe Jerusalem; sed in omni loco offerri oblationem, nequaquam immundam, ut a populo Israel; sed mundam, ut in caeremoniis Christianorum. Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen Domini in gentibus, dicente Salquit, nomen meum magnum in gentibus sit futurum, o vos principes Judaeorum, polluistis illud atque polluitis. Sic enim futurorum texit vaticinium, ut praesens tempus non deserat. Propterea autem, o sacerdotes et principes Judaeorum, in omni loco mihi offertur oblatio munda, et magnum est nomen meum in gentibus, quia dicitis mensa Domini contaminata est, et quod superponitur, contemptibile est cum igne qui illud devorat. Reversus de Babylone populus, altare tantum fortuitis et impolitis lapidibus, juxta Ezrae librum exstruxerunt , absque
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptibile est: cũ igne qui illud de¬
uorat Et dixistĩs: Ecce delabore:
& ex sufflatis illud dicit dñs exer¬
cituum Et intulistis de rapinis
claudum & languidum: & intuli¬
stis munus: Numquid suscipiam
quia abortu solis usq adoccasum:
nomen meum gloriosum ẽ in
gentib : & in om̃i loco incensum
offertur nomini meo: & sacrisi¬
cium mundum: quia magnũ ẽ.
illud: in eo qđ dicitis mensa dñi
pollutti ẽ : & qui suꝑ ponuntur:
despecti sunt cibi eius Et dixi-¬
stis Ecce deafflictione sunt:
& debilia & offerebatis sacrificium:
Si suscipiam ea demanib ur̃is. dicit dñs
omp̃s: Regula scripturarũ est. ubi
manifestissima prophetias cexitur: ꝑ
incerta allegoriae non extenuare:
Quae scripta sunt ergo. ꝓpriae nunc
ad sacerdotes iudaeorum sermo fit dñi.
qui offerunt caccũ & claudũ & langui¬
dũ ad immolandum: ut sciant carña¬
lib uictimis spiritales uictimas suc¬
cessuras. & nequaquã taurorũ hyrco¬

Expanded text:
e est cum igne qui illud devorat. Et dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum. Et intulistis de rapinis claudum, et languidum, et intulistis munus: numquid suscipiam quia ab ortu solis usque ad occasum nomen meum gloriosum est in gentibus: et in omni loco incensum offertur nomini meo, et sacrificium mundum, quia magnum est illud, in eo quod dicitis, mensa Domini polluta est, et qui superponuntur despecti sunt cibi ejus, et dixistis, haec de afflictione sunt, et debilia, et offferebatis sacrificium: si suscipiam ea de manibus vestris, dicit Dominus omnipotens? Regula Scripturarum est: Ubi manifestissima prophetia de futuris texitur, per incerta allegoriae non extenuare quae scripta sunt. Ergo proprie nunc ad sacerdotes Judaeorum sermo fit Domini, qui offerunt caecum et claudum, et languidum ad immolandum; ut sciant carnalibus victimis spirituales victimas successuras. Et nequaquam taurorum hirco
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ora me: & non parcam tibi:
Sequit᷑. In uobis claudentur ostia:
Patris uidelic& & filii: & sp̃s sci Un¬
de saluator loquit᷑  Ego sum
ostium: Siue aliter Non uobis
aperientur ostia scripturarũ. net
ꝑspicere poteritis sc̃a scõrũ. nec
dñi sacramenta cognoscere. nec
succendere trmiama eius ad al¬
care : quia orationes uĩȩ ad eum
non ꝑueniunt: Et hoc qđ dician¬
AcopuiuNi & nos interpretati su¬
mus gratuito: qui hanc scruntus
intelligentiam. quã nc̃ expomimꝰ
uertunt ingratiam : ut uidebeet
gratiam non habeant altan añi
seruiendi: Non ẽ mihi uoluar¬
tis inuobis dicit dns exeratuuar
& munus non suscipiã dema nas

Expanded text:
dicit, ora me, et non parcam tibi. dicit, ora me, et non parcam tibi. Sequitur: In vobis claudentur ostia, Patris videlicet, et Filii, et Spiritus sancti. Unde Salvator loquitur: Ego sum ostium . Sive aliter: Non vobis aperientur ostia Scripturarum, nec perspicere poteritis sancta sanctorum, nec Domini sacramenta cognoscere; nec succendere thymiama ejus ad altare: quia orationes vestrae ad illum non pervenient. Et hoc quod dicitur δωρεὰν, et nos interpretati sumus gratuito: qui hanc sequuntur intelligentiam quam nunc exponimus, vertunt in gratiam, ut videlicet gratiam non habeant altari Domini serviendi. Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de ma
Abbreviated transcription (Latin):
quae dixi uniuersa fecistis: agite
poenitentiam. si quomodo misere¬
acur ur̃i ds̃ Nullus enĩ in uobis
est usq ad extreniũ mrnistrriũ :
non dico pontifex : non sacerdos
non leuita. non cantor. sed ne
ianitor quidem & his qui supponit¬
ignẽ altari: ad cremenda holocausta:
qui non ame mercedem actipiat
labori sui Hoc autẽ dicit: decimas
significans omniũ frugũ : quae of¬
feruntur apopłis Ex quo ostendit᷑
acceptiorem eẽ dño seruitutem.
qua mercedem in presentiarum
non postulat Unde & apłs gratis
predicat euangelium: & noc te
& die manib suis laborat: necui
oneri sit: Et hanc głam suam gra¬
tuitȩ praedicationis ingentib nequa¬
quã euacuandam cẽ: testatur
Porro lxx. alium multo suggerun
sensum O sacerdotes qui hõstias
debiles inmolatis: conuertimim
ad poenitentiam: & uulcũ dñi de
Quod autem infert. si suscipiam ex
uob facies ur̃as. nescio anconuenuat
ex ortationi poenitentia. nemo ciĩ

Expanded text:
quae dixi universa fecistis: agite quae dixi universa fecistis: agite poenitentiam, si quo modo misereatur vestri Deus: nullus enim in vobis usque ad extremum ministerium, non dico pontifex, non sacerdos, non Levita, non cantor, sed nec janitor quidem, et is qui ignem supponit altari ad cremandum holocausta, qui non a me mercedem accipiat laboris sui. Hoc autem dicens, decimas significat omnium frugum, quae offeruntur a populis. Ex quo ostenditur, acceptiorem esse Domino servitutem, quae mercedem in praesentiarum non postulat. Unde et Apostolus gratis praedicat Evangelium ; et nocte et die manibus suis laborat, ne cui oneri sit et hanc gloriam suam gratuitae predicationis in gentibus, nequaquam evacuandam esse testatur . Porro LXX alium multo suggerunt sensum: O sacerdotes, qui hostias debiles immolatis, convertimini ad poenitentiam, et vultum Domini depuum vestrarum. Quod autem infert: Si 951 suscipiam ex vobis facies vestras, nescio an conveniat exhortationi poenitentiae. Nemo enim
Abbreviated transcription (Latin):
claudicatis utroq pede. langui¬
Istius modi preces quae sine lumine
ueritatis sunt: & non habent sapi¬
entiae firma uestigia. & debilita¬
cib uariis contabẽscun. si offeran¬
tur aeccłarũ principi. aut cuilib&
erudito sapientiq doctori. non¬
ne repudiabunt᷑. & in contume¬
liam eiꝰ recident. quitalia est
ausus offerre.:  Et nunc de¬
precamini uultũ dĩ: ut mise¬
factũ ẽ. hoc: Si quomodo sus¬
cipiat faicies ur̃as: dicit dñs
exercituum: Quis uobis quiclau¬
dat ostia. & incedat altare meum
gratuito. Lxx: Et nunc depreca¬
mini faciem dĩ un: & rogate eum:
In manib ur̃is. facta suñt hac:
Si suscipiam ex uobis facies ur̃as
dicit diis omp̃s: quia & in uobis
claudentur ianuae : & non suc¬
cendet᷑ altare meum gratis:
ab hebraica ueritate discordant:
& necesse est ubi diuersa ẽ. in ter¬
pretatio: ut diuersus & sensus sit:
Quia obtulistis claudas & caxcas.
& debiles uictimas Uos enĩ hac

Expanded text:
claudicatis utroque pede ? Et languiclaudicatis utroque pede ? Et languiIstiusmodi preces, quae sine lumine veritatis sunt, et non habent sapientiae firma vestigia, et debilitatibus variis contabescunt, si offerantur Ecclesiarum principi, aut cuilibet erudito sapientique doctori, nonne repudiabuntur, et in contumeliam ejus recident, qui talia est ausus offerre? Et nunc deprecamini vultum Dei ut misefactum est hoc, si quomodo suscipiat facies vestras, dicit Dominus exercituum. Quis est in vobis qui claudat ostia, et incendat altare meum gratuito? LXX: Et nunc deprecamini faciem Dei vestri, et rogate eum: in manibus vestris facta sunt haec, si suscipiam ex vobis facies vestras, dicit Dominus omnipotens: quia et in vobis claudentur ostia, et non succendetur altare meum gratis. ab Hebraica veritate discordant: et necesse est, ubi diversa est interpretatio, ut diversus et sensus sit. Quia obtulistis claudas et caecas et debiles victimas, vos enim haec
Abbreviated transcription (Latin):
siofferatis cacum insacrificium. ñ ne
malum ẽ: & si offeratis claudũ atq
languidum nonne malũ est : offer
illuo duci tuo : si susceperit te
offerri: in leuitico plenius discimꝰ:
& sacerdotes acleuitȩ. ianitores atq
cantores. & nathinei. seruiq salomo¬
nis. quorũ et᷑ras scribit RUTCAOOM
inlicitas dõ uictimas offerebant:
caecas uidelic& & claudas : & uaria
debilitate confectas: Hoc est oni
qđ dicit lanquidum: uno cucta ser¬
monc conprthendens: Si istius modi
inquit duci tuo offerres muera.
non ne respuer&. nonne sibi factam
puttur& in iuriam. & hoc audetis of¬
ferre dõ. qđ dare hominib non aude¬
tis . Longũ est nc̃: omniũ uictimarũ
aꝑire mysteria: Dehis tantũ loquar.
quȩ presenti capitulo c̃tinentur:
Caeca est animi uictima: quae non in¬
lustratur xp̃i lumine : nec habte
oculũ deeuangelio contuentem:
Clauda c̃ rogantis oratio: quae dupli¬
ci mente accedit ad pracandum:
& audit cũ ppło iudaeorũ Usq qͦ

Expanded text:
sacrificium, nonne malum est? Et si offeratis claudum et languidum, nonne malum est? offer illud duci tuo, si susceperit te,offerri, in Levitico plenius discimus .  sacerdotes et Levitae, janitores atque cantores, et Nathinnaei servique Salomonis, quorum Ezras scribit κατάλογον, illicitas Deo victimas offerebant, caecas videlicet et claudas, ac varia debilitate confectas ; hoc est enim quod dicit languidum, uno cuncta sermone comprehendens. Si istiusmodi, inquit, duci tuo offeres munera, nonne respueret? nonne sibi factam putaret injuriam? et hoc audetis offerre Deo, quod dare hominibus non audetis? Longum est nunc omnium victimarum aperire mysteria: de his tantum loquar quae praesenti capitulo continentur. Caeca est animae victima, quae non illustratur Christi lumine, nec habet oculum de Evangelio contuentem . 950 Clauda est rogantis oratio, quae duplici mente accedit ad precandum, et audit cum populo Judaeorum: Usquequo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iq tonsentur nomine: curdepo¬
ciant nomendĩ: & interrogantibus
in quo despexerint nomen eius : uusas
monstat offensoe: Offertis inquit
suꝑ altare meum: panẽ pollutum:
Polluimus panem id est corpus xp̃i
quando indigni accedimus ad alcare
& sordidi mũndũ sanguinẽ bibimꝰ.
& dicimꝰ: Mensa dñi despeta st
Non quo hoc aliquis audea lune
& quod impiae cogitat sclerata
uoce ꝓferre: sed oꝑa peccatoium
despiciunt mensam dñi: Possumu
&c aliter dicere: Doctor xcđr qu
spiritalem conficit pañe. & euii
populis diuidit ꝓpt uel ham dẽ
suscipiat eosq qui cũ anulis aurcis
adse ueniunt. & pauperes scõs rep¬
pellat: Nomendĩ despicit: & ptnẽ
polluit doctrinarũ : & in ipsũ dñi
iacit contumelias: Mensam scrip¬
turarum eiꝰ : mensis idolorũ secularis¬
q doctrinae. putans eẽ communem:
Siofferatis caecum adimmolamdum.
non ne malum ẽ: & si offeratis clau¬
dum atq languidum. non ne malũ
est: offer illud ducituo : Sisus placu

Expanded text:
 censemur nomine, cur despiciant nomen Dei: et interrogantibus, 949 in quo despexerint nomen ejus, causas monstrat offensae: Offertis, inquit, super altare meum panem pollutum. Polluimus panem, id est, corpus Christi, quando indigni accedimus ad altare, et sordidi mundum sanguinem bibimus, et dicimus, mensa Domini despecta est; non quod hoc aliquis audeat dicere, et quod impie cogitat scelerata voce, proferre; sed opera peccatorum despiciunt mensam Dei. Possumus et aliter dicere: Doctor Ecclesiae qui spiritualem conficit panem, et eum populis dividit, si vel propter juxta Jacobum suscipiat eos, qui cum annulis aureis ad se veniunt , et pauperes sanctos repellat, nomen Dei despicit, et panem polluit doctrinarum, et in ipsum Deum jacit contumelias, mensam Scripturarum ejus mensis idolorum saecularisque doctrinae putans esse communem. Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est? Et si offeratis claudum et languidum, nonne malum e
Abbreviated transcription (Latin):
&cum patris matrisq consilio mesopota¬
miã fugeret: inuenit eundẽ angłm
Et in iacob dilex & iudã: Ex quo tẽpo¬
re usq inp̃sens: nomini eius quod
illi abangelo & adõ impositũ ẽ: me¬
moria ꝑseuerat: Cũ haec ita se ha¬
beant: & tu oiuda imitare patrem
tuũ. Plora & roga dñm exercituum:
sꝑa indõ tuo : semꝑ bonis operibus
admaiora ꝓficiens Proeo qđ in hae¬
braico hab& fleuit &erogauit eum.
in bethel inuenit eũ. &ibi locutꝰ est
nobiscũ: legimꝰ in aditione uulga

Expanded text:
mque patris matrisque consilio in Mesopotamiam fugeret, invenit eumdem angelum et in Jacob dilexit et Judam: ex quo tempore usque ad praesens, nominis ejus quod illi ab Angelo et a Deo impositum est, memoria perseverat. Cum haec se habeant ita, et tu, o Juda, imitare parentem tuum, plora et roga Dominum exercituum, spera in Deo tuo semper, bonis operibus ad majora proficiens. Pro eo quod in Hebraico habet, flevit et rogavit eum: in Bethel invenit eum, et ibi locutus est nobiscum, legim
Abbreviated transcription (Latin):
in negatione siue mendatio: dũ dn
negant : & idola confitent᷑: ludas ui
hoc ẽ. duȩ tribus. quehabebant timplo
legem ꝓphȩtas. & seruabant egalia:
erant testes graidientesq cũ dño: Aum
scĩs fideles Scõs possumꝰ dicere uel
angłos. uel patriarchas. ac prephetis
&ceteros qui dĩ imꝑro seruiebant:
Ad conparationẽ enĩ illius temporis
quo haec dicebantur. ab errante pe¬
nitus ephraim: & decoepto idoloru
cultu isrł: solus iudas remansere

Expanded text:
in negatione sive mendacio, dum Dominum in negatione sive mendacio, dum Dominum negant, et idola confitentur. Judas autem, hoc est, duae tribus, quae habebant Templum, Legem, Prophetas, et servabant erant testes, gradientesque cum Deo et cum sanctis fideles. Sanctos possumus dicere vel angelos, vel patriarchas ac prophetas, et caeteros qui Dei imperio serviebant. Ad comparationem enim illius temporis quo haec dicebantur, aberrante penitus Ephraim, et decepto in idolorum cultu Israel, solus Juda remanserat,
Abbreviated transcription (Latin):
Vt qui apud hareticos laborauerant:
requies in aeccła : & habitant indomib:
suis : de quib fuerant errort seducti
Egiptũ idest mesraim. tribulationem
incerpreti &agustias nouimꝰ: Assy¬
rios quoq dirigentes: siue ut melius
arbi tramur arguentes: Abhis ergo
liberabunt᷑ hȩretici: cũ habitare coc¬
perint indomib suis: & malis paren¬
tib dixerint: Relinquetur uobis do¬
mus ur̃a deserta . ss Circũdedit me in
domus isrł: ludas autẽ testis: descen¬
dit cũ dõ. &cũ scĩs fidelis Lxx Cir¬
cũ dedit me inmendatio ephraim:
& imimpietate domꝰ isrł : & iuda:
di fabulam: In exitu isrł exagipto.
quando ex alia parte mons. trali
brũ mare. & ex alia pharions c
ceteris cribubus desꝑantibus silie
aut reuerti in aegiptũ aut bellart c¬
entib solus udas fideliter ingrsus
mare: Cinde & regnũ merut acpas
dicunt: Nos coepte explanationis se¬
quam᷑ ordinẽ: qđ circũ dederit ephram

Expanded text:
? ut qui apud haereticos laboraverant, ? ut qui apud haereticos laboraverant, requiescant in Ecclesia, et habitent in domibus suis, de quibus fuerant errore seducti. Aegyptum, id est, MESRAIM   tribulationem interpretari, et angustiam novimus: Assyrios quoque, dirigentes, sive, ut melius arbitramus, arguentes. Ab his ergo liberabuntur haeretici, cum habitare coeperint in domibus suis, et malis parentibus dixerint: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Circumdedit me in domus Israel: Judas autem testis descendit cum Deo et cum sanctis fidelis. LXX: Circumdedit me in mendacio Ephraim: et in impietate domus Israel et Juda: uscemodi fabulam: In exitu Israel ex Aegypto, quando ex alia parte mons, ex alia Rubrum mare, et ex alia Pharaonis ccaeteris tribubus desperantibus salutem, et aut reverti in Aegyptum, aut bellare cupientibus, solus Juda fideliter ingressus est mare, unde et regnum meruit accipere, dicunt. Nos coeptae explanationis sequamur ordinem, quod circumdederit Ephraim
Abbreviated transcription (Latin):
quae horrea uocat euangeliũ : inqͥb:
electa & apaleis separata frumenta
conduntur: Natura leonũ eẽ dicit᷑:
ut cũ infremuerint & rugieint : oma
animalia contremescunt & fixo gradu
se mouere ñ possint: Tancus pauor ẽ:
tanta formido: ltaq & dñs cũ instar
leonis rugierit. & in tonuerit ac dederit
uocẽ suam: cuncte aues. & uniuersa
uolatilia ꝑhorrescunt : &ibunt adni¬
dos id est ad domos suas: inquibus dñs
habitabit cum eis Dicamꝰ & aliter:
Cũ uerus leo infremuerit: falsus leo quiest
sum ossuum aꝑirire Non poterit:
Quique ante abeo capti fuerant: rugitu
leonis soluti & cõminatione terribili :
sequentur dñm dm̃ suum: Tunc tumne¬
bunt filii maris siue aquarũ: qui
in amaritudine & falsis haereticorũ
aquis fuerant ꝓcreati: & assumptis
pentis uolabunt qutisi aues exae¬
gepto & quasi colũba deterra assrri¬
orũ  &dicent: Quis dabit mͥ pennas
sicut coluba. & uolabo & reqͥescam

Expanded text:
quae horrea vocat Evangelium , in quibus quae horrea vocat Evangelium , in quibus electa et a paleis separata frumenta conduntur. Natura leonum esse dicitur: ut cum infremuerint et rugierint, omnia animantia contremiscant, et fixo gradu se movere non possint: tantus pavor est et tanta formido. Itaque et Dominus cum instar leonis rugierit, et intonuerit, ac dederit vocem suam, cunctae aves et universa volatilia perhorrescent: et ibunt ad nidos, id est, ad domos suas in quibus Dominus habitabit cum eis. Dicamus et aliter: Cum verus leo infremuerit, falsus leo qui estsum os suum aperire non poterit: quique ante ab eo capti fuerant, rugitu leonis soluti et comminatione terribili, sequentur Dominum Deum suum. Tunc timebunt filii maris, sive aquarum, qui in amaritudine et salsis haereticorum aquis fuerant procreati; et assumptis pennis, volabunt quasi aves ex Aegypto, et quasi columba de terra Assyriorum, et dicent: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpem pollicente: popłs conuercetur
id cum: &ambulabit post dñm: quia dñs
ngi& quas leo: Dequo & amosꝓpheta
iominemorat: Dnis defron rugiet:
de hnrusalem dabit uocẽ suã: Rugit
utẽ. quando dicit Sicut ad ama po¬
nim eẽ.: &ut seboim: Cumq ille rugi¬
ent: aunc formidabunt filii maris.
siue aquarii: ut lxx. transculerunt:
Et enim uerbũ maim quod ꝑtres litte¬
ras scripitur. mem ioch. mẽm: Sile¬
gatur maim aquas significat: Si
meiam: de mari intelligit᷑ Haec
habrȩi ad aduentũ xp̃i referunt.
quã sperant eẽ uenturũ: Nos iam
trans acta conuincimꝰ: quia & de agip¬
to &de assiriis hoc ẽ aboriente & ab
occidente. &abaquilone &ameridie
uener̃ : & quotidie ueniunt quidiscun¬
bant cũ abrahã & isa ac & iacob: filios
autẽ maris siue aquarũ eos possumꝰ
appellare: qui sagena dñi conprȩ¬
hensi sunt: & abstracti demare huiꝰ
scłi Cumq capti fuerint demorte
in uita: collocabunt᷑ in domib suis:

Expanded text:
pera pollicente, populus convertetur ad eum: et ambulabit post Dominum; quia Dominus rugiet quasi leo. De quo et Amos propheta commemorat: Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam . Rugiet autem quando dicit: sicut Adama, ponam te ut Seboim. Cumque ille rugierit, tunc formidabunt filii maris, sive aquarum, ut LXX transtulerunt. Etenim verbum MAIM  , quod per tres litteras scribitur MEM, JOD, MEM: si legatur MAIM, aquas significat: si MEJAM, de mari intelligitur. Haec Hebraei ad adventum Christi referunt, quem sperant esse venturum. Nos jam transacta cont de Assyriis, hoc est, ab Oriente et Occidente, et ab Aquilone et a Meridie venerunt, et quotidie veniunt qui discumbant cum Abraham, Isaac et Jacob . Filios autem maris, sive aquarum, eos possumus appellare, qui sagena Domini comprehensi sunt, et abstracti de mari hujus saeculi . Cumque capti fuerint de morte ad vitam, collocabuntur in domibus suis:
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos Dñs autẽ ds̃ omĩps crit memo¬
riale eius: & tu indo tuo conuerteris:
dõ tuo semꝑ Ephraim semel pisctut
uentos. & sequente mendatium qu
in tantã uenit amentiam ut intes ai¬
as gentes adũsarias dubius fluctuasi¬
ł aciens pacẽ cũ assynis: &olcũ per

Expanded text:
memoriale ejus, et tu in Deo tuo converteris, Deo tuo semper. Ephraim semel pascente ventos, et sequente mendacium, qui in tantam venit amentiam, ut inter duas gentes adversarias dubius fluctuaret, faciens pacem cum Assyriis, et oleum por
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ eũ inuoctiuerit: sibi audi& res¬
pondentẽ: Possumꝰiuda aecdesias¬
ticũ uirũ intelli gere: quiad nõ
corripit᷑: qđ non sitꝰ pristinorum
in se beneficiorũ eiꝰ memor: sed quo¬
tidie peccatis peccata consoci& Et
exponit que sinit ipsa beneficia:
Cũ te inqͥt nascentẽ in fide xtelesia
parturira: supplantasti iudȩum &
gentilem fratre tuũ: & eiꝰ accepisti
primo genita: & infortitudine tua
directus es cũ angło: Vel uincenis
aduersarias fortitudines: uel robora¬
cus benedictionib angłi. qui iꝑse est

Expanded text:
respondentem. Possumus Judam Ecclesiasticum virum intelligere, qui a Domino corripitur, quod non sit pristinorum in se beneficiorum ejus memor, sed quotidie peccatis peccata consociet, et exponit quae sint ipsa beneficia: Cum te, inquit, nascentem in fide Ecclesia parturiret, supplantasti Judaeum sive gentilem fratrem tuum, et ejus accepisti primogenita, et in fortitudine tua directus es cum angelo, vel vincens adversarias fortitudines, vel roboratus benedictionibus angeli, qui ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
Quã uis autẽ conent᷑ baretici ueriati
miscere mendatiũ : oleũ aquis & ce¬
ceris umentib acliquentib reb non
potest copulari: Semꝑ ueritis sup̃ e
deor sumq mendatiũ: Onis aliȩ speti¬
es id est hereses. que non habent ut
diximꝰ oleũ uerititis. possunt sib mis¬
ceri. &deplurib unũ effici corpus:
cendit: de testatur ꝓpheta deci
Oleum peccatoris non inpin gued i¬
pud meũ  ludiciũ ergo dñ ci

Expanded text:
Quamvis autem conentur haeretici veritati Quamvis autem conentur haeretici veritati miscere mendacium, oleum aquis et caeteris humentibus atque liquentibus rebus non potest copulari. Semper veritas supra est, deorsumque mendacium. 135 Omnes aliae species, id est, haereses, quae non habent, ut diximus, oleum veritatis, possunt sibi misceri, et de pluribus unum effici corpus. descendit, detestatur propheta, dicens: Oleum peccatoris non impinguet caput meum . Judicium ergo Domini
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s netuiores sibi copulat: &ad pristi¬
nã reuertitur domũ: Spũ igit᷑ pessi¬
& germinantia cuncta disꝑdit Tota
die ininia uacuaq sectat᷑: Nec ꝓpͥo
errore contemptus ẽ : sed multos dis¬
cipulos immo comites sua uanitatis
errorisq multiplicat: Foedus quoq
facit cũ assyriis. quorũ princeps sensus
magnus: ut quacũq finxerint sapien¬
ter si mulas se uideatur: Ea sapientia
qua destruitur adõ: quã & apłs praȩ¬
cipit declinandam dicens: Vide¬
te nequis uos de predetur ꝑphyloso¬
phram &inanem seductionẽ : scđm
traditiones hominũ. scđm elementa
mundi: Sed & oleum fert in acgiptum.
siue mercatur agipti sapientiam : et cle¬
si asticis cupiens miscere dogmatibus:
Oleũ unccionis quo unguebantur ꝓphe¬
te ac sacerdotes: quo unguebantur &
reges boc oleum habent sc̃i : de quib
dicitur: Filii cui sicut nouella oliua¬
rũ inicircuitu mensa tua Etbona
oliua: in qui oleaster nr̃ insertus est:

Expanded text:
s nequiores se sibi copulat, et ad pristinam revertitur domum . Spiritu igitur pessi et germinantia cuncta disperdit, tota die inania vacuaque sectatur, nec proprio errore contentus est, sed multos discipulos, immo comites suae vanitatis errorisque multiplicat. Foedus quoque facit cum Assyriis, quorum princeps est sensus magnus, ut quaecumque finxerit, sapienter simulasse videatur, ea sapientia quae destruitur a Deo, quam et Apostolus praecipit declinandam, dicens: Videte, ne quis vos depraedetur per philosophiam et inanem seductionem, secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi . Sed et oleum fert in Aegyptum, sive mercatur Aegypti sapientiam, Ecclesiasticis cupiens miscere dogmatibus oleum unctionis, quo ungebantur prophetae ac sacerdotes, quo ungebantur et reges. Hoc oleum habent et sancti, de quibus dicitur: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae . Et bona oliva in qua oleaster noster insertus est.
Abbreviated transcription (Latin):
: Eusitatio suꝑ iacob Cisita¬
t̃ uitẽ uocat flagella at sup¬
sca: St qui ephruim reddidit qđ
peditur: uidr quoq quide iacob
geis c̃ semine. reddat iuxta uias et
ota adinuentii nes suas: Qui non
atui fortuito errore deceptus ẽ. & hu¬
una concidit fragilitate : sed in qͥsiuit
lidinuenit inquib peccar& &ruer&:¬
i epont autẽ quanta bonia iudas hoc
e ucob acceperit: & inpatre filius
nominat᷑: Vecerisq recordat᷑ historiae
ibhuc eẽt inutero rebeccox. supplan¬
ant fratrẽ suũ esau Non utiq. for¬
itudine ꝓpria. qui sentire non pote¬
nt: sed miscđa dĩ qui cognoscit & di¬
lgt eos quos prȩdestinauit: Et nor
slui mutero supplantauit fratrẽ suũ:
sed infortitudine quoq directus est
uanglo quando ad torrentẽ iaboc
iduersus angłm tota nocte pugnauit:
iqua directus ẽ. cũ angło ꝓpt̃ eti¬

Expanded text:
 visitatio super Jacob. Visitationem autem vocat flagella atque supplicia, ut qui Ephraim reddidit, quod merebatur, Judae quoque, qui de Jacob ortus est semine, reddat juxta vias et juxta adinventiones suas, qui non tantum fortuito errore deceptus est, et humana concidit fragilitate; sed inquisivit et adinvenit in quibus peccaret et rueret. Exponit autem quanta bona Judas, hoc est, Jacob acceperit, et in patre filius nominatur, veterisque recordatur historiae,adhuc esset in utero Rebeccae, supplantavit fratrem suum Esau , non utique fortitudine propria, qui sentire non poterat; sed misericordia Dei, qui cognoscit et diligit eos, quos praedestinavit. 136 Et non solum in utero supplantavit fratrem suum; sed in fortitudine quoque directus est cum angelo, quando ad torrentem Jacob adversum angelum tota nocte pugnavit . Et quia directus est cum angelo, propt
Abbreviated transcription (Latin):
Ephraim autẽ pessimus ꝑ secutus ẽ astum:
Totadie uana & in ania multiplicauit:
& testamentũ cũ assyris pepigit: et
oleũ in aegyptñ mertabatur: Sacrta
narrat historia: manaen rege isrł
id est spe uana se decipere: se qur q
GrC̃ΩNA: hoc ẽ aestum : &irae ad me¬
ridiem Ni chilq aliud agere tota
die: nisi sibi inludere: dũ huc illucq
discurrat: uastitatẽ &euersionẽ
suis urbib: praparare : Annon est
uastitas atq mendatium. pepigisse
foedus c̃u assrriis: & oleũ culisse in
quod uidelic& munera xgiptus mise¬
rit Lic&̾ quidã arbitrartur: qđ nequa¬
quam in agrpto gignitur : Et praȩcio¬
sissiqiũ est missũ eẽ. ab ephraim. cuiꝰ
cerra samaria olei fertilis est : Porro
scđm cropologiam: onis heretici
pessimo demonũ sp̃u continentur

Expanded text:
imus spiritus, prosecutus est aestum: tota die inania et vana multiplicavit, et testamentum cum Assyriis pepigit, et oleum in Aegypto mercabatur. Sacra narrat historia, Manahen regem Israel, id est, spe vana se decipere, sequique καύσωνα, hoc est, aestum, et ire ad Meridiem, nihilque aliud agere tota die nisi sibi illudere. Et dum huc illucque discurrat, vastitatem et eversionem suis urbibus praeparare. Annon est vastitas atque mendacium, pepigisse foedus cum Assyriis, et oleum tulisse in quod videlicet munera Aegyptiis miserit. Licet quidam arbitrentur quod nequaquam in Aegypto oleum gignitur; sed pretiosissimum missum esse ab Ephraim, cujus terra Samaria olei fertilissima est. Porro secundum tropologiam omnes haeretici pessimo daemonum spiritu continentur
Abbreviated transcription (Latin):
aitiro. idcirco malorũ hominum
in nigediar ciuitatẽ : Nec ero denu¬
ueo peccatorũ : sed ambulabo post
dm dm̃ meum Haebrȩi autem:
ciysna dĩ ita edis serunt: Nonte de¬
rdinqui: non ibo ad aliã gentem :
ie ingitdiar aliam ciuitatem:S
st dũm ambulabunt: Quasi leo
nł: quia ipse rugiet: & formidabunt
flimaris : & auolabunt quasi auis ex
ripto: & quasi columba de terra assy¬
iorũ. Et collocabo eos indomib suis:¬

Expanded text:
irco et ego malorum hominum non ingrediar civitatem: nec ero de numero peccatorum; sed ambulabo post Dominum Deum meum. Hebraei autem ex persona Dei ita edisserunt. 131 Non te derelinquam: non ibo ad aliam gentem: nec ingrediar alteram civitatem. Post Dominum ambulabunt: quasi leorugiet: Quia ipse rugiet: et formidabunt filii maris. Et avolabunt quasi avis ex Aegypto, et quasi columba de terra Assyriorum: et collocabo eos in domibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
i in inmendatio & in aquitate:
ẜentt lem̃tiax sit ds̃.: ut non eis
il sidit sp̃e salutis: sed cognoscat
us ẽ: luxta tropologiã quoq: uel¬
le dñm & hareticos saluari: & aeccle¬
usticos peccatores: & onis suo uocabu¬
lo nuncupari Qui autẽ uere sc̃s
i. noncircundat dm̃ inmendatio.
sed inueritate : Psalmista dicente :
P otens ẽs dñe. & ueritas tua incircuitu
cio Ephituim pascit uentũ: & seqͥtur
escũ: Totadie mendatiũ & uastitatt̃¬

Expanded text:
 in mendacio et in impietate, et tantae clementiae sit Deus ut non ab eis abscindat spem salutis; sed cognoscat sus est. Juxta tropologiam quoque, velle Deum et haereticos salvari, et ecclesiasticos peccatores, et omnes suo vocabulo nuncupari. Qui autem vere sanctus est, non circumdat Deum in mendacio, sed in veritate, Psalmista dicente: Potens es, Domine: et veritas tua in circuitu tuo . Ephraim pascit ventum, et sequitur aestum: tota die mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
in hoĩe nͥ spc̃ hominis qͥ ẽ in eo. Unde ⁊
ꝑ ieremiã loqͥt᷑ ds̃. Ego ds̃ apppinquanᷤ
⁊ ñ delonge dic̃ dñs. Nũqͥd abscondet se
in abscondito hõ. ⁊ ego ignorabo: Deniq
ficati uosinec ipsoᷤ ceram hominibꝰ. ds aut̃
cognoscit corda ur̃a. In quo consid̾andũ
qͦd ñ direrit pat̃ uxta hereticorũ blas¬
phemias ne filiũ uid̾et᷑ excludere s ds̃
qͦd patri filioͭ cõmune ẽ. In pͥncipio enĩ
u̾bũ. Hoc erat in pͥncipio ap̃ dm̃. De quo
idẽ ioħes scbit. Ipse aut̃ iħc ñ credebat se
eis. Sciebat enĩ omt̾s. ⁊ ñ habebat necesse.
ut aliqͥs testimoniũ daret ei de homine.

Expanded text:
i spiritus hominis qui est in eo . Unde et per Jeremiam loquitur Deus: Ego Deus appropinquans, et non de longe, dicit Dominus: nunquid abscondit se in absconditis homo, et ego ignorabo? . Denique ficatis vosmetipsos coram hominibus: Deus autem cognoscit corda vestra . In quo considerandum quod non dixerit, Pater, juxta haereticorum blasphemias, ne Filium videretur excludere, sed Deus, quod Patri Filioque commune est: In principio enim Verbum. Hoc erat in principio apud Deum . De quo idem Joannes scribit: Ipse autem Jesus non credebat se eis, quia sciebat omnes, et non habebat necesse ut aliquis testimonium daret ei de homine;
Abbreviated transcription (Latin):
pł̃it̃ saturata sint milia. Significant¬
aĩt erpanse manꝰ ⁊ parentiᷤ lem̃tiã. suoᷤᷤ
llio in sinu reciꝑe gestientiᷤ. Qune cont᷑rio
anbulauert̃ in iuañ pona. ⁊ sequitti st̃ co¬
ationeꝰ sua. Quibꝰ dñs loqͥt᷑ ꝑ ꝓħam. Au̾ce

Expanded text:
pulorum saturata sint millia . Significant expansae manus et parentis clementiam, suos filios in sinu recipere gestientis. Qui e contrario ambulaverunt in via non bona, et secuti sunt cogitationes suas. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ abscondita hominũ. ito cogitationeᷤ
nr̃ȩ om̃s uno cẽpore congregate iuistum
iudicẽ ꝓbent. dũ aut accusat noꝰ nr̃a c̃sci¬
entia. aut sacisfacigo ꝓ delicto. utrũ plu¬
ra sint peccata. an oꝑabona ⁊ utrũ ue¬
tera an noua. utrũ deleca penitentia.
an nouis scderibꝰ instaurata. qͣndo dic̃
dñs uaᷤ eorũ dodi in capita eorũ: ⁊ cogna¬
cio nes eorũ reddã eis. Qitifix̃ singillatĩ

Expanded text:
abscondita hominum : ut cogitationes nostrae omnes uno tempore congregatae justum judicem probent, dum aut accusat nos nostra conscientia, aut satisfacit pro delicto; utrum plura sint peccata, an bona opera, et utrum vetera an nova: utrum deleta poenitentia, an novis sceleribus instaurata, quando dicit Dominus: Vias eorum dedi in capita eorum, et cogitationes eorum reddam eis . Qui finxit sigilla
Abbreviated transcription (Latin):
Ite ad oues ꝑdicã domꝰisrł. Deniq seqͥt᷑. Om̃s gentes coꝵ¬
gregate sunt simul ⁊ collecte sc̃ tribꝰ. id eñ popło qui
credidit ex uideis. ut duplex uocatio sit circũcisionis
⁊ p̃pucii. Qd̃ aut̃ dicit᷑ educ. ad filiũ sermo ẽ suieunti
meũ. Et hȩc onĩa fient: ut ueritaᷤᷤ mundo pdicetur
ꝯsciant i credant ⁊ intelligant quorũ mens pꝰ bruta
erat ⁊ insensibili. qd̾ p̃ter unũ am̃ nuliꝰ aliꝰ ds̃ sit. nec
antea nec pꝰea. Neq ciũ tẽporũ conditor abec aliqͣndo
pͥncipiũ cũ hoc ipsũ aliqͣndo sit cẽꝑis. Et qͥm̃ nc̃ loqui¬

Expanded text:
 sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Quod autem dicitur, Educ, ad Filium sermo est. Sive, meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod praeter unum Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. Neque enim temporum conditor habet aliquando principium, cum hoc ipsum, aliquando, sit te
Abbreviated transcription (Latin):
pło egregata. ut intelligat creatorẽ ⁊ faccorẽ suũ.
qͥ ⁊ dĩe ⁊ corꝑis ei sit conditor nec timeat ꝑ sequntorẽ
qu redẽptꝰ sit xp̃i sanguine qͥ uocauerit eũ noĩe suo.
⁊ ob familiaritatẽ specialit̃ appellet popłm suum:
s p̃dicet incunctant̃ ⁊ nulla ꝑicula reformidet. Qd̃q
infert aquã ⁊ flumina. ⁊ ignẽ ⁊ flãmas. ꝑsequuto¬
rũ impetũ furorẽq descͥhit. qͥ saluti ggentiũ inui¬
deasit.⁊ nolint sermonẽ ȩuangłicũ p̃dicari. Quã qͣm
udei in aquis egiptios. in fluminibꝰ babiloniõ. iN
igne macedonas. in flãma romanos intelligi uolũt.
Iicireo aũt pcepit ne timeant: ꝙ dñs ds̃ saluator eo¬
rũ est ⁊ scõ isrł sit cũ eis. qͥ fecerit eos egipto ⁊ ethio¬
pe ⁊ siene. extremis mundi t̾muris p̃dicare. P ro siene
reliqui int̾ptes posuerunt saba. unde fuit regina
austri q̃ uenit sapientiã audire salomonis. Quã ob¬

Expanded text:
pulo congregata, ut intelligat Creatorem et factorem suum, qui et animae et corporis ejus sit conditor. Nec timeat persecutores quia redemptus sit Christi sanguine, qui vocaverit eum nomine suo: et ob familiaritatem specialiter appellet populum suum; sed praedicet incunctanter, et nulla pericula reformidet. Quodque infert: aquas et flumina, et ignem et flammas, persecutorum impetum furoremque describit, qui saluti gentium invideant, et nolint sermonem evangelicum praedicari. Quamquam Judaei, in aquis Aegyptios, in fluminibus Babylonios, in igne Macedonas, in flamma Romanos intelligi velint. Idcirco autem praecipit eis ne timeant, quia Dominus Deus Salvator eorum, et sanctus Israel sit cum eis, qui fecerit eos Aegypto, Aethiopiae, et Syenae, et extremis mundi terminis praedicare. Pro Syene, reliqui Interpretes posuerunt SABA , unde fuit regina Austri, quae venit sapientiam audire Salomonis . Quamob
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ⁊ mirtꝰ ilignũ oliue. ⁊ abiẽ. ⁊ ulmꝰ. ⁊buxꝰ simul.
Quȩ uarietã arborũ. du̾sitatẽ siguificat gr̃ȩ sp̃u¬
aliꝰ. Et q omibꝰ nat᷑a earũ nota est: de secta tantum
heb̾ico diseramꝰ. quã spinã cheodo cion t̾nstulit Est
aũt genꝰ arborĩ nascentiͤ in heremo. spinȩ albȩ ha¬
bens similitudinẽ. unde omĩa ligna in arcȩ ⁊ tab¬
nacłi facta st̃ instrum̃to. quȩ apellant᷑ sechim

Expanded text:
buxus simul. Quae varietates arborum, diversitatem significant gratiae spiritualis. Et quia omnibus natura earum nota est, de SETTA tantum Hebraico edisseramus, quam spinam Theodotio transtulit. Est autem genus arboris nascentis in eremo, spinae albae habens similitudinem; unde omnia ligna arcae, et tabernaculi facta sunt instrumenta, quae appellantur Settim
Abbreviated transcription (Latin):
nificaret: ⁊ uidi. ⁊erat popłs uastatꝰ acq direptꝰ.
Laqueꝰ enĩ in cubiculiᷤ ubiq ⁊ in domibꝰ simul in
qͥbꝰ absconderunt eos. Facti st̃ in direptionẽ ⁊ ñ
erat qͥ erueres. In predã ⁊ ñ erat qͥ diceret. redde
Q s inuobis qͥ hec audiat ⁊ futura cognoscat:
Qs dedit in dep̃dacionẽ iacob. ⁊isrł uastantibꝰ:
Nonne ds̃ cui peccauerunt: Et nolinsti in uiis
eiꝰ ambulare. noq audire legẽ eiꝰ. Et induxte su¬
ꝑ cos irã furori sui ⁊ p̃ualuit adu̾sus eõbellũ.
n qͥ coburebant eos ꝑcircuitũ ⁊ ñ cognouit unꝰ¬
qͥsq nec posuerunt suꝑ animã. N eqͥs putareo
hoc qͦd dicit᷑ surdi audite. ⁊ ceci intuemim ad
uidendũ ad gentiũ popłm ꝑtinere: qͥ pꝰ cecꝰ ⁊
surdꝰ fuerat. ut udei stulta int̾p̃tatione appro¬
bare contendunt. ipse ꝓpħicꝰ sermo demons¬
trat. qͥ surdi ⁊ ceci intelligi debeant Qs in qͥt cecꝰ¬

Expanded text:
 erat populus vastatus atque direptus. Laqueus enim in cubilibus ubique, et in domibus simul, in quibus absconderunt eos. Facti sunt in direptionem: et non erat qui erueret praedam: et non erat qui diceret: Redde. Quis est in vobis qui haec audiat, et futura cognoscat? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nre, neque audire legem ejus. Et induxit super eos iram furoris sui: et praevaluit adversus eos bellum, et qui comburebant eos per circuitum: et non cognovit unusquisque, nec posuerunt super animam. Ne quis putaret hoc quod dicitur: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum, ad gentium pos fuerat ut Judaei stulta interpretatione approbare contendunt, ipse propheticus sermo demonstrat, qui surdi et caeci intelligi debeant. Quis, inquit, caec
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑt̾ram iudiciũ. ⁊ i noie eiꝰ gente sꝑabunt. Iaiob
ziscł in p̃senti capło ñ babent᷑ ꝙd nec mathẽ enangd̃ista
posuit sequutꝰ heb̃icam ueritatẽ Hoc dicimꝰ in su¬
gillacionẽ eorũ qͥ nr̃a cõtemnunt. De qͦ pleniꝰ it
machxi cõm̃tarioli. ⁊ in libro quẽ ad algasi am nu¬
ꝑ scͥpsimꝰ disputati ẽ. Ec interim notandũ qd̃
ubi de apłorũ scribit᷑ choro. ⁊ iacob ⁊ isrł ⁊ semen
appellent᷑ ab raham: qͥb qͣsi hoĩbꝰ ac seruiꝰ c̃ seq̃nt̃

Expanded text:
ium: et in nomine ejus gentes sperabunt. Jacob et Israel in praesenti capitulo non habentur, quod nec Matthaeus Evangelista posuit, secutus Hebraicam veritatem. Hoc dicimus in suggillationem eorum, qui nostra contemnunt. De quo plenius in Matthaei Commentariolis, et in libro quem ad Algasiam nuper scripsimus, disputatum est. Et interim notandum, quod ubi de Apostolorum scribitur choro, et Jacob et Israel, et semen appellantur Abraham: quibus quasi hominibus a
Abbreviated transcription (Latin):
brȩ eorũ mutabunt᷑ in lucẽ.⁊ praua u̾tent᷑ iN
recta. ut intelligaut quȩ legunt. ⁊ cordis ocłis
clarũ in ueteri testam̃to xp̃i lum̃ aspiciant Si¬
mulq infert. hȩc u̾ba q̃ feci. siue faciã eis. neq̃ qͣm
ult̾ futura ꝓmittens. s quȩ ance ꝓmiserã redden.
Me aut ista dicente conu̾suᷤ÷ retrorsũ popłs
iudeorũ. ⁊ ñ ered̾et ꝓmictenti. ⁊ in suis confunde¬
ret᷑ erroribꝰ.⁊ neglegeret sponsionẽ dei. qͥ idolis
Ante credidat. Siue cũ intͣuerro plenitudo gen¬
roris sui. ꝑ quẽ idoliꝰ ante seruierat.Aut certe pꝰ

Expanded text:
brae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infertmiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo genroris