comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec uituperare quisꝙͣ satis digne p̃t qr
toritate nobilitatis defeusa crudeliter totã
urbem et om̃is ytalie partes ciuilis sangĩis¬
fliuinib ĩundauit. Abscisa miserorũ capi
ta modo non uultum nec spẽm retiuencia
in ꝯspectũ suũ afferri uoluit. Ut illa ocłis ĩ¬

Expanded text:
neque uituperare quisquam satis digne potest,toritate nobilitatis defensa crudeliter totam urbem atque omnes Italiae partes ciuilis sanguinisfluminibus inundauita modo non uultum ac spiritum retinentia in conspectum suum afferri uoluit, ut oculi
Abbreviated transcription (Latin):
caperetur: nisi saltem anseres diis dormi¬
entibz uigilarent. Unde pene ĩ suꝑsticõer
egiptioꝵ bestias auesq colenciũ roma
deciderat cũ anseri solẽna celebrabat
Uerũ de hiis aduẽticiis. et corpis potius
ꝙͣ aĩe malis. que uel ab hostib: uel alia
ctade accidirit nondũ interim disputo:
nũt ago de labe morũ quib pͥuiũ pau¬
latim decoloratis. deinde torrentis modo
p̾cipitatis tauta ꝙͣuis integris tectis me¬
nibq fitã est riuna reipu ͭ ͤ: ut magni
auctores eoꝵ. eã tũt amissã non dubitent
dicere. Recte autẽ abscesserant ut amic¬
terentur oñis aditis arisq relictis dii eoꝵ:¬
si de bona uita alqz iusticia tiuitas p̾cep¬
ta contẽpserat. Nunt uero quales queso
dii fuerũt. si uoluerũt cũ ppło cultore
suo uiuere: quen male uiuentem non
docuerũt bene uiuere.¬

Expanded text:
caperetur, nisi saltem anseres diis dormicaperetur, nisi saltem anseres diis dormientibus uigilarent. Unde paene in superstitionem Aegyptiorum bestias auesque colentium Roma deciderat, cum anseri sollemnia celebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, qudii fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo vivere, quem male viventem non docuerant bene vivere
Abbreviated transcription (Latin):
ĩiquissimis sustẽpta. et cruideliter gesta cru-¬
deliusq finita. quas deniq silla ip̃e: cuiꝰ
uitami mores. facta describente salustio
Quis illam rem pu ͤ nõ tñt pisse fateat᷑.
Dn forte ꝓpter huuscemodi cunũ mores
uirgilianã illã sentẽciã sicut solẽt pro
defensione suoꝵ deoꝵ opponere andebũt
discessere om̃ĩs aditis arisq relictis . dii.
quib imperiũ hoc steterat primũ: Si ita
est: non habent cur querãt̾ de religione
xp̃ĩana ꝙ hac offerisi eos dii sui deseruerint:
quĩquidem maiores eoꝵ iã pridẽ morib
suis ab urbis altarib tam multos at mi¬
mitos deos. tanꝙͣ mustas abegerũt. S
tnĩ hec numinũ turba ubi erat: cũ longe
anteꝙͣ mores corrũperent᷑ antiqui. a gal¬
lis roma capta et incensa est: deu pñtes
forte dormiebant. Tunt enĩ tota urbe ĩ
hostĩ potestate redacta: solus tollis capi¬
tolinus remanserat. Qui eciam ip̃e

Expanded text:
iniquissimis suscepta, et crudeliter gesta cruiniquissimis suscepta, et crudeliter gesta crudeliusque finita; quas denique Sylla ipse, cujus vitam, mores, facta, describente Sallustio Quis illam rempublicam non tunc perisse fateatur? 2. An forte propter hujuscemodi civium mores Virgilianam illam sententiam, sicufensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Equestionem. quãlib laudabilem dicãt
istam fuisse uel ẽẽ ⁊ẽpublicam. ucdm̃ eorũ
anctores doctissimos iã longeante aduentũ
xp̃i pessima at flagicio sissima facta erat
yno uero nulla erat: atq oĩno ꝑierat ꝑditis¬
simis moribz. Ut gͦ non periret. dii custodes
eiꝰ. ppło cultori suo dare p̾cipue uite ac moꝵ
p̾cepta debuerũt: a quo tot templis. tot
sacerdotib et sacrificioꝵ generib tã młti-¬
plicib uariisq sacris. tot festis solenitatib.
tot tantorum qz ludorum celebritatib colebãt᷑.
ubi nichil demones nisi negotiũ suũ egerũt
non curantes quẽ admodũ illi uiuerẽt ymo
eciam curantes ut eciam perdite uiuerent:
dũ tñ honori suo illa oĩa metu subditi miui¬
strarent. Aut si dederũt ꝓferant᷑. ostendat᷑
legatur. quas deoꝵ leges illi ciuitati datas
ꝯtempserint gracci ut sedicionib cũcta tur¬
barent: quas marius et cuma et carbo. Ut
in bella etiam ꝓgrederent᷑ ciuilia causis

Expanded text:
quaestionem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem publicam, secundum eorum auctores doctissimos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagitiosissimo vero nulla erat, atque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, dii custodes ejus populo cultori suo dare praecipuae vitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus variisque sacris, tot festis solemnitatibus, tot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur: ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quemadmodum illi viverent, imo curantes ut etiam perdite viverent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur, ostendatur, legatur, quas deorum leges illi civitati datas contempserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent; quas Marius, et Cinna, et Carbo, ut in bella etiam progrederentur civilia, causis
Abbreviated transcription (Latin):
rarbo tribuniꝰ plebis. nuper sepulte id ẽ sopite
sedicionis turbulentissimꝰ uidex. a facanũ¬
sentiret. ut auctoritate grauissimi uiri in¬
choato incendio multũ ĩ cremẽti adiacerẽt
non dubitãs quim ꝓpter tam artã affirita¬

Expanded text:
Carbo tribunus pl., nuper sepultae Gracchanae seditionis turbulentissimus uindex idemquogauit, ut auctoritate clarissimi uiri inchoato iam incendio multum incrementi adiceret, quia non dubitabat quin propter tam artam adfinita
Abbreviated transcription (Latin):
aliud uel crudele uel turpe. uel turpiter
trudele uel raideliter turpe. in sacris taliũ
deoꝵ celebrari solet: ꝙͣto saciꝰ erat ad eru¬
diendam iusticia inuẽtutem publite reci-¬
tari leges deoꝵ: ꝙͣ laudari maniter leges
atq instituta maiorũ. Om̃s enĩ cultores
taliũ deoꝵ mox ut eos libido ppulerit.
feruenti ut ait persiꝰ tnicta ueneno. magis
intuẽtur quitquid iupiter fecerit: ꝙͣ quid
docuerit plato uel censuerit catho. Huit
apud terenciũ flagiciosus adolestens sper¬
reũ ymbrem: atq ab hac tanta auctoritate
ad hibet patrociuiũ turpitudiui sue. cũ ĩ
ea se iactat muitari deũ. Quem deũ ĩquit:
Qui templa celi sũmo sonitu contulit.
Ego homũcio id non facere. Ego uero
illud feci etiam libens

Expanded text:
aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens specrem aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud feci ac libens
Abbreviated transcription (Latin):
stolas disputanionesq memorabũt: P᷑.
hec non romana s greca sũt. Alut si ꝓplea
iam romana. qr et grecia fitã est romana
punicia: non deoꝵ p̾cepta sunt s hõmi ĩ
uenta qͥ utrũq cognati sũt ingeniis acutis¬
simis p̾diti raciotinãdo ĩuestigare. quid in
rerũ natura latitaret. quid in morib ap¬
petendũ ẽẽt atq fugiendũ: quid in ip̃is
raciorinandi regulis certa quexione tra¬
heretur: aut quid non ẽẽt cõsequẽs. ul eciã
repugnaret. Et quidan eoꝵ quedã magͣ
quãtũ diuinitꝰ aduiti sunt ĩuenerũt : ꝙͣtũ
autẽ hũanitꝰ impediti sunt. errauerunt
maxĩe cũ eoꝵ suꝑbue iuste ꝓuidẽcia diui¬
na resisteret. ut uiã pietatis ab hũilitate
ini suꝑua surgentem eciã istoꝵ ꝯꝑatione
monstraret Unde postea nobis erit. ĩ dei
ueri dñi uoluntate disquirendi ac disserẽdi
in templis demonũ galli absciderent᷑. mol¬
les ꝯ secrarẽtur. insani secarent᷑ et quicqͥd

Expanded text:
holas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi  templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙͣ illã fuisse ⁊ẽpublitã: qr nũꝙͣ in ea
fuit uera iusticia. Scdm̃ ꝓbabiliores
aut difiuitiones. ꝓ suo mꝰ quondã respu ͣ
fuit: et meliꝰ ab autiqͥorib romanis
ꝙͣ aposteriorib administrata ẽ. Uera
autẽ iusticia non est: nisi in ea republica.
cuiꝰ tonditor rectorq xp̃s ẽ: si eciã ip̃am
rempu ͨ ͣ placet dicere: qm̃ eã rẽ ppłi ẽẽ
negare non possumꝰ. Si autem hͦ nõm
qd̾ alibi aliterq uulgatũ est. ab usu
nr̃e lotucionis est forte remotiꝰ: in ea
certe tiuitate est uera iusticia: de qͥ st̾pta
sancta dicit. Gloriosa de te dicta sunt

Expanded text:
numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea fuerit uera iustitia. Secundum probabiliores autem definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsam rem publicam placet dicere, quoniam eam rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: Gloriosa dicta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ in libris suis fecit de repuͭ ͣ disputare.
adhuc tñ ainte aduẽtũ xp̃i. Que sl diffa¬
mata et p̾ualestente religione xp̃iana
sentirẽt᷑ atq dicerent᷑: qͥs non istoꝵ. ea
xpĩanis ĩputanda ẽẽ censeret. Quãobrẽ
cur non curarũt dii eoꝵ ne tũc ꝑiret atq
amicteret᷑ illa respublica: quam citero
briter deplorat amissã: uideriit lauda¬
tores eiꝰ eciã illis antiqͥs uiris et morib
qualis fuerit. utrũ in ea uignerit uera
iusticia: an forte nec tũc fuerit uiua mo¬
rib s picta tolorib. Qd̃ et ip̃e citero
nescieus; cũ ea p̾ferret exp̾ssit. S alias
si deꝰ uoluerit: hͦ uidebuuꝰ. Enitar enĩ
suo loco ut ostendam scdm̃ definicõis ip̃iꝰ
titeronis quib quid sit respublita et qͥd
sit ppłs loquente scipione breuiter posuit
adtestãtib etiã multis siue ip̃iꝰ siue eoꝵ
qͦs loqui fecit in eadẽ disputatõe sentẽtiis

Expanded text:
quem in suis libris fecit de re publica disputare, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christiana sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero briter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis,
Abbreviated transcription (Latin):
tuissent tuntã et tam iuste lateq ĩperã¬
tem rẽpublicã. Itaq ante nr̃am memo¬
riã et mos ip̃e patriꝰ p̾stãtes uiros adhibe¬
bat: et ueterẽ morẽ at maiorũ instituta
retinebant excellentes uiri. Nr̃a uo etas
cũ rẽ puͣ sicut picturã accepiss egregiã.
s euanescentẽ uetustate: non mͦ eã colo¬
rib hiisdem quib fuerat renouare ne¬
glexit: s ne id quidẽ curauit. ut formã
saltem eiꝰ et extrema tãꝙͣ liueamenta
seruaret. Quid enĩ manet ex antiquis
morib quib ille dixit rem stare romanã;
uiris quid dicam: Mores eñ ip̃i ĩterierũt
uiroꝵ penuria: cuiꝰ tãti mali non modo
reddenda ⁊atio nobis: s tanꝙͣ zeis capitis
quoddãmͦ dicenda causa est. Nrĩs enĩ uiciis
non tasu aliqͦ rẽpublitã uerbo retinemus :
reip̃a uero iam pridẽ amisimꝰ. Hec citero
fatebat᷑ longe quidẽ post mortẽ africam

Expanded text:
tuissent tantam et tam iuste longe lateque imperantuissent tantam et tam iuste longe lateque imperantem rem publicam. Itaque ante nostram memoriam et mos ipse patrius praestantes uiros adhibebat, et ueterem morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum penuria, cuius tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo, rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani,
Abbreviated transcription (Latin):
cani: quonͦ iã non ẽẽt res ppłi. cũ tirãnꝰ
eã factione capesseret: nec ipe ppłs iã ppłs
eẽt. si esset ĩiustus: qnĩ non ẽẽt młtitudo
iuris cõsensu. et utilitatis ꝯmunione sona¬
ta. sicut ppłs fuerat definitus. Quãdo gͦ
res pu ͣ romana talis erat. qualẽ illam
destabit salustiꝰ: non iã pessima ac fla¬
giciosissima suut ip̃e ait. s oĩno nulla
erat sedm̃ istam racionẽ quã disputacio
de republica inter magnos eiꝰ pͥncipes tũ¬
habita patefecit: sicũt etiã ip̃e tulliꝰ non
scipioris. nec cuiꝰ ꝙͣ alt̾iꝰ. s suo sermone
loquẽs ĩ p̃nͦ quĩti libri ꝯmemorat enuii
poete uersum qͦ dixerat. Morib autiquis
res stat romana uirisq. Quẽ quidẽ ille
uersũ inquit. uel breuitate uel ueritate
uidetur. Nam neq uiri nisi ita morata
ciuitas fuiss neq mores iusi hii uiri pͥfuis¬
sent: aut fuudare. aut tã diu tenere po-¬

Expanded text:
cam, quoniam non esset res populi, cum tyrannus cam, quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam factioue capesseret, nec ipse populus iam populus esset, si esset iniustus, quoniam non esset multitudo iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille uersum, inquit, uel breuitate uel ueritate uidetur. Nam neque uiri, nisi ita morata ciuitas fuisset, neque mores. nisi hi uiri praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere po
Abbreviated transcription (Latin):
ciami defende̾ ẽ aggressus. Asseruitq ꝙͣtũ
potuit nichil tani mimicũ ꝙͣ iustitiã
ciuitati. nec oĩno insi magna iusticia
geri aut stare posse republicã. Qua
questione quãtũ satis uisũ est ꝑtracta :¬
scipio ad internussã reuertit᷑. Retolitq
sua atq cõmendat breuẽ reipu ͭ ͤ diffini¬
tionem. qua dixerat eam. ẽẽ rem ppłi
Populum autem non om̃em cetũ młtitu
deinde quãta sit in disputando difinicionis
utilitas. atq ex illis suis difiicionibus
colligit. tũc ẽẽ rẽ pu ͣ id est rem ppłi. nĩ
bene ac iuste geritur. siue ab uno rege
nũ more greco appellauit. aut ĩiusti op¬
timates.ꝙͦꝵ ꝯsensũ dixit ẽẽ factionẽ. aut
ĩuistus ip̃e ppłs cui nomen usitatũ non
reperit. nisi ut eciã ip̃m tirãnũ uocaret
non iã uitiosam sicut pridie fuerat dispu-¬
tatũ. s siut racio ex illis definicõib t̃o¬
nexa docuiss. oĩno nullam ẽẽ rẽ publi¬

Expanded text:
tiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitdeinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege num more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino nullam esse rem publi
Abbreviated transcription (Latin):
tate reipu ͭ ͤ: et alii stͥptores in hec ꝯse̾cũt:
quãuis eloqͥo multũ impari. Ceruis
ut opinor. et quisqͥs uduerterit facilime
ꝑspicit: cõlume moꝵ pessimoꝵ qͦ illa
ciuitas ꝓ lapsa fuerit. aute nri suꝑni
regis aduẽtũ. Hec eiiĩ gesta sũt non
solũ anteꝙͣ xp̃s in tarne pũs docere
cepiss. uerũ eciam auteꝙͣ de uirginẽ
natus ẽẽt. Cũ igitur tot et tãta mala
temporũ illoꝵ uel tolerabiliora suꝑiꝰ.
uel post euersam cartaginẽ intolerãda
et horuenda diis suis nputare non¬
audebant. opiriones hũanis mentib uñ
talia uicia siluesterent asturia maligna
fallaces deos coli uetat. et istas homii
noxias flagiciosasq cupiditates diuina
auctoritate detestans atq cõde̾pnãs. hiis
malis tabestenti ac labenti mũdo ubiq
faniliã suã sensim subtrahit qͣ cõdait
et̾uam. et non plansu uanitatis s
indicio ueritatis głiosissimã ciuitatẽ:¬

Expanded text:
tate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, tate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare noaudeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitate
Abbreviated transcription (Latin):
uallo post reges exactos quales romani
fuerint de quib ait: ius bouũq apud eos.
non legib magis quã natura ualebat:
Porro si illa tempora talia reperĩt. qͥb
pulcherrima atq optiua fuisse p̾dicat᷑
romana res puͨͣ: quid nã de ꝯsequẽti
etate dicendũ aut cogitandũ arbitram᷑.
cũ paulatim nuitata ut eiusdem histo¬
est post cartaginis uidelicz ut cõmenio¬
rauit excidiũ. Que tempora ip̃e salu¬
stius quẽ ad modũ breuiter recolat et des¬
cribat iii eius historia legi p̃t: quãtis
malis moꝵ . que stdĩs reb exorta sunt
usq ad bella ciuilia demonstret ẽẽ ꝓuẽ¬
tũ. Ex qͦ tꝑe ut ait maloꝵ mores non
paulatim ut antea s torrẽtis modo p̾¬
cipitati adeo iuuẽtus luxu atq auari¬
tia coruupta: ut merito dicat᷑ genitos
ẽẽ: qui neq ip̃i habere possent res fami¬
liares. neq alios pati. Dicit denide
plura salustiꝰ de sille uitiis ceteraq fedi¬

Expanded text:
uallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem histoest,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foedi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. a qͦ ppło consulatũ ideni collatinus
sicut etiã ip̃e brutus acceperat. Ex hͦ iure
at bono marcꝰ canullus illiꝰ tp̃is uir egͤ¬
giꝰ qui uehigentos grauissuos hostes
ppłi romani post decẽnale bellũ qͦ romanꝰ
exertitꝰ toties male pugnãdo grauiter
afflictꝰ est. iam ip̃a rona de salute dubi¬
tante atq trepidante facilime superauit.
eorũq urbem opulentissimã cepit: ĩuidia
noꝵ plebis reꝰ fct̃s est: tãq ĩgratã sensit
ꝙͣ liberauerat muitatẽ. ut de sua dãpnacõe
certissimꝰ ĩ auxiliũ sponte distederet: et
decẽ milib eris absens etiã dãpnaret᷑:
mox iterũ agallis uindex prĩe futurus
ingrate. Multa ꝯmemorare ia piget
feda et ĩiista qͥhus agitabat᷑ illa tiuitas.
cũ potẽtes plebẽ sibi subdere conarẽt᷑. plebs¬
q illis subdi recusaret: et utͥusq ꝑlis defen¬
sores magis studiis agerẽt amore uintẽdi :¬

Expanded text:
fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, illius temporis uir egregius, qui Veientes, grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque trepidante facillime superauit eorumque urbem opulentissimam cepit, obtrectanorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, q
Abbreviated transcription (Latin):
niret. Aliqͦ enĩ fortasse belli ĩiuste negatas
iuste uictor auferuet: nullo autẽ iure pa-¬
cis non datas rapuit: et ĩustũ bellũ cũ eaꝵ
parẽtib iuste succensentib gessit. Hoc sane
utiliꝰ feliciusq successit. Quod et si ad
menioriã fraudis illiꝰ tirceusiũ spectatulũ
mãsit. facinoris tiĩ in illa ciuitate et ĩperio
non placuit exemplũ: faciliꝰqz romani
in hͦ eruauerũt. ut post illam iniqͥtatem
deũ sibi romulũ consecrarent: ꝙͣ ut ĩ feĩs
rapiendis factũ eiꝰ mitãdũ lege ulla uel
more pruicterent. Ex hͦ uire at bono post¬
post expulsum cũ liberis suis regẽ tarqͥnũ
tuuꝰ fũiꝰ lucretiã siupro uiolenter obp̾sserat
iunius brutꝰ ꝯsul. luciũ tarqͥniũ collatiuũ
maritũ eiusdem lucrecie collegã suũ bonũ
atq ĩ nocẽtem uirũ ꝓpter nomien et ꝓpiu¬
quitatem tarquinioꝵ coegit magratu se
abditare: nec uiuere in ciuitate ꝑmisit
Quod scelus fauente uel paciẽte populo

Expanded text:
niret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non placuit exemplum, faciliusque Romani in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cuius filius Lucretiam stupro uiolenter obpresserat. Iunius Brutus consul L. Tarquinium Conlatinum, maritum eiusdem Lucretiae, collegam suum, bonum adque innocentem uirum, propter nomen et propinquitatem Tarquiniorum coegit magistratu se abdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃m salustiũ testem potiꝰ adhibebe
Qui tũ in laude romauoꝵ dixiss unde no-¬
bis iste sermo ortus est. ius bonũqz apud
eos non legib magis ꝙͣ natura ualebat.
p̾dicans illud tempus qͦ expulsis regib
ĩcredibiliter ciuitas breui etatis spatiẽ
plurimũ creuit: idem tnĩ in p̾mo historie
sue libro atq ip̃o eiꝰ exordio fatet᷑. eciam
tunc cũ ad consules a regib eẽt trãslata
res publica: post paruũ interuallũ. ĩ¬
iurias emersisse ualidiorũ et ob eas dis¬
cessionem plebis a prib. aliasq ĩ urbe

Expanded text:
et ipsum Sallustium testem potius adhibebo, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est: \'lus bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit, idem tamen in primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetur etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea leges nõ sunt a numinib ꝯsti¬
tute. qr sicut salustiꝰ ait ius bonũq apud
eos non legib magis ꝙͣ natura ualebat:
Exh uire at bono. credo raptas sabinas.
Quid eĩ iustiꝰ et mueliꝰ ꝙͣ filias alienas
fraude spectaruli inductas. non a parẽtib
accipi: sz ui ut quisqz poterat auferui: Nlã
si nuique fecerant sabuu negare postulatas:
ꝙͣto fuit iniquiꝰ rapere non datas: Iustiꝰ
autem bellũ cũ ea gente geri potuit. que
filias suas ad matͥmoniũ cõregionalib et
ꝯfinalib suis negassent petitas: quã cũ ea

Expanded text:
pterea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea
Abbreviated transcription (Latin):
te romana respublica qd̾ non ego
priꝰ dico: s auctores eoꝵ unde hec
mercẽde didiciuꝰ. tanto antedixeñt ante
xp̃i aduentũ: paulatim nutata ex pulcher¬
ruua atq optima. pessima at flagiciosis¬
sima facta est. Ecce ante xp̃i aduentũ pꝰ
deletam carthagnemi. maloꝵ mores non
paulatim ut antea. s torentis modo p̾¬
cipitati adeo iuuẽtꝰ luxu atq auaritia
corrupta est. Legãt nobis tontra luxũ
et auariciam p̾cepta deoꝵ suoꝵ ppło roma¬
no data: tui utiuã tñi casta et modesta re¬
literẽt. at non ab illo etiã ꝓbrosa et igno
miniosa deposterent: quib ꝑ falsam diui¬
nitaten puiciosam ꝯtiliarent auctorita
multa tontra auariciã atq luxuriã ubiq
ppłis ad hͦ congregatis ta excellenter
bus strepere: s tanꝙͣ ex oraculis et dei
nbib intoniare: et tñ luxu atq auaritia
seuisq ac turpib morib ante aduẽtũ xͥ
rempublicam pessuuã ac flagiciosissimã

Expanded text:
e Romana respublica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi adventum « paulatim mutata, ex pulcherrima atque optima, pessima ac flagitiosissima facta est. » Ecce ante Christi adventum, post deletam Carthaginem, « majorum mores, non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati; adeo juventus luxu atque avaritia corrupta est. » Legant nobis contra luxum et avaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data. Cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinitatem perniciosam conciliarent auctoritatmulta contra auaritiam adque luxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, bus strepere, sed tamquam ex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen luxu adque auaritia saeuisque ac turpibus moribus ante aduentum Christi rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
uoro eiꝰ quãcũq isto tp̃e inꝓbie delitieq
eoꝵ ꝑpesse fuerinit. religioni increpitant
xpĩane. Cuiꝰ p̾cepta de iustis ꝓbisq
morib si simul audirent atq curarent
reges terre. et om̃s ppłi. pͥncipes et oñs
iudices terue. iuuenes et uirgines. senes
cũ iuniorib etas oĩs capax et uterq sexꝰ.
et qͦs baptista iohẽs alloqͥtur exactores ip̃i
atq milites: et terras uite pn̾tis oruaret
sua felicitate respublita: et uite etne tulmẽ
btissime regnatura conscende̾t. S qr iste
audit ille contẽnit. pluresq uiciis male
blandientib ꝙͣ utili uirtutũ asperitati st
amiciores tolerare xp̃i fanuli iubent᷑ siue
sint reges. siue p̾ncipes. siue iudices. siue
militẽs. siue ꝓuintiales. siue diuites siẽ
pauperes. suue liberi. siue serui utriuslibel
sexus eciã pessimã si ita necesse est: fla¬
gĩtiosissimam q rem publicam: et in
illa angeloꝵ quedam sanctissima atq
augustissima turia celesti q republica.

Expanded text:
 quamcumque isto tempore superbia deliciaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant Christianae. Cuius praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent adque curarent reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam sanctissima adque augustissima curia caelestique re publica,
Abbreviated transcription (Latin):
eas detulisse. Denide ut et̾nitatẽ suis legib
daret inramẽto obligat tuuitatẽ. nichil eos
de suis legib nuitaturos priusꝙͣ reuertetur
suuilãs se ad oraculum delphitũ ꝓficisti
moriẽsq ossa sua ĩmari ꝓĩti iussit. ne forte
la cedemoniam referrẽt᷑. Et sit putarent

Expanded text:
se. Deinde ut eternitatem suis legibus daret, iureiurando obligat civitatem nihil eos de eius legibus mutaturos, priusquam reverteretur, simulans se ad oraculum Delphicum proficiscmoriensque abiici ossa sua in mare iussit, ne forte Lacedemonem referrentur et sic se putarent
Abbreviated transcription (Latin):
si edem eiꝰ introierit solui uccẽ est. et uĩcula
ꝑ implunũ intelligas subduci. at inde
foras in uiã diuucti nondũ in apice. neq ĩ
nntu. neqz in alia parte nomen h. Si quis
ad uerberandũ ducitur si ad pedes eiꝰ supplex
ꝓcubuerit. eo die uerberari piaculũ est. Ca¬
pillũ dyalis nisi qͥ liber hõ est non de tondeat
fermẽto imibutã acting̾e ei fas nõ ẽ. tuui¬
cami intumã nisi in locis tectis exusse sub
est. Supra flaminẽ dyalem ĩ tõuiuio nisi
morte diruni nõ est ius. locũ ĩ qͦ bustũ e̾
nũꝙͣ ingredietur. mortuũ nũꝙͣ actiuguat
fumꝰ tñ exequi non est religio. Eedẽ fere

Expanded text:
si aedes eius introierit, solvi necessum est et vincula per impluvium in tegulas subduci atque inde foras in viam demitti. Nodum in apice neque in cinctu neque in alia parte ullum habet; si quis ad verberandum ducatur, si ad pedes eius supplex procubuerit, eo die verberari piaculum est. Capillum Dialis, nisi qui liber homo est, non detonsetfermento inbutam adtingere ei fas non est. Tunica intima, nisi in locis tectis, non exuit t. Super flaminem Dialem in convivio, nisimorte dirimi ius non est. Locum in quo bustum est numquam ingreditur, mortuum numquam attingit; funus tamen exequi non est religio. Eaedem ferme
Abbreviated transcription (Latin):
carm̃a firmauerũt: pugnas uidelit suas
non solum ꝑ stenicos ĩtheatro: uerũ eciam
ꝑ seipos in cãpo hũanis ocłis exhibentes.
Hec dicere cõpulsi sumꝰ qm̃ pessimis mo¬
rib ciuiũ romanũ rempublicam iã antea
ꝑditam fuisse. nullãqz remansisse aute
dicere et scribere minime dubitarũt. Quã
ꝑdicionem diis suis non imputãt. qui
mala transitoria quibz mali siue ĩuoluãt᷑
promorib optimis p̾cepta. contra ꝑditos
mores: dii uero ip̃oꝵ nullis talib p̾ceptis
egerint aliquid cũ suo cultore ppło pro illa
re puͣ ne periret: imio eosdem mores uelut
sus exemplis auctoritate noxia cormĩpen¬
do egerint potiꝰ ut periret. Quã nõ ideo
tũt perisse quisꝙͣ ut arbitror iã dicere au¬
debit qr discessere om̃s aditis arisq relictis
dii. uelut amiti uirtutib cũ uiciis hõim
offenderẽtur: qr tot siinis extoꝵ auguriorũ
uaticiniorũ quib se tanꝙͣ p̾stios futurorũ

Expanded text:
carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante dicere et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem diis suis non imputant, qui mala transitoria, quibus boni, seu vivant, pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror, iam dicere audedi\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum
Abbreviated transcription (Latin):
lia: seipm ibi pimẽs fr̾no corpori adiũxil
Ut gͦ huiꝰ tanti mali mĩme tederet. s
armorũ scelestoꝵ magis magisq ardor ĩ¬
cresteret. mox hni demones qͥs illi deos pu¬
tant et colendos et uenerandos arbitrãtur.
inter se pugnãtes hoibz apparere uoluerũt
Ne muitari tales pugnas ciuica trepida¬
ret affectio: s potiꝰ humanũ scelus diui¬
no excusaret᷑ exemplo. Hac astutia ma¬
ligin sp̃s etiam ludos unde multa iã dixi
sceuitos sibi dicari sacrariq usserũt: ubi
tauta deoꝵ flagicia theatritis canticis
atq fabulaꝵ actionib celebrata sũt. ut
quisquis eos talia fecisse crederet. et quisqͥs
non crederet. sz tamen illos libentissime
sibi talia ex hiberi cerneret: securꝰ unita¬
ret᷑. Ne quis itaq existimaret in deos
ꝯuicia potiꝰ ꝙͣ eis dignũ aliquid st̾ptitasse
ubitũqz illos iuter se pugnasse poete ꝯme¬
morarũt. ipĩ ad decipiendos hoĩes poetaꝵ

Expanded text:
lia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. lia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et ueinter se pugnantes hominibus apparere voluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrarique jusserunt: ubi deorum tanta flagitia theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse cnon crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum
Abbreviated transcription (Latin):
llic uero quis non intelligat. ¶ Tapłm. ⁊h.¬
quis non uideat. nisi qui tales deos mulari
magis elegit. ꝙͣ diuina gr̃a ab eoꝵ socie¬
tate separari. quã tũ moliãtur maligni isti
sp̃s exemplo suo uelut diuinã auctoritatẽ
prebere scelerib: ꝙ eciam in quadã cãpa¬
me la ta planicie ubi nõmulto post cuules
acies nephario prelio conflixerũt. ip̃i int̾
multi se uidisse nũciarũt per aliqͦt dies
duas acies p̾liari: que pugna ubi destitit
ia bella ciuilia excusantur hũana. Con¬
sideret᷑ tñ: que sit taliũ deoꝵ uel malicia
uel miseria. Si autem se pugnasse fiuxe¬
rũt: quid aliud egerũt. insi ut sibi roma¬
ni bellando ciuiliter tanꝙͣ deoꝵ exemplo
nullũ nephas. admictere uiderent᷑: Iã
enĩ ceperant bella aiuilia; et aliqͥt nephã¬
dorũ p̾liorũ strages execrãde p̾cesserant.
Iam multos nouerat ꝙ nules quidam
dũ occiso spolia detraheret frẽm nudato
cadauere agnouit : ac detestatꝰ bella ciui¬

Expanded text:
llinc uero quis non intellegat, quis non uideat, nisi qui tales deos imitari magis elegit quam diuina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo uelut diuinam auctoritatem praebere sceleribus? quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post ciuiles acies nefario proelio conflixerunt, ipsi intermulti se uidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit,iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciui
Abbreviated transcription (Latin):
il equaꝙͣ igr̃ leges ad instituẽdos bonos
aut corrigendos malos mores adiis suis
possent accipere seu sperare romani: qͦs
legib suis untũt at cõuincũt. Illi enĩ ho¬
nori suo depostũt ludos stenicos: isti ab ho¬
noribz oĩb repellunt hoĩes scenicos. Illi te¬
lebrari sibi iubert figniẽtis poetitis opproba
deoꝵ isti ab opprobriis hõmi deteruẽt ĩpudẽ¬
tiam poetaꝵ. Semidens autẽ ille plato
et taliũ deoꝵ libidini restitit. et ab indole
romanoꝵ quid ꝑficiendũ eẽt ostendͭ. qui
poetas ẽẽ ip̃os uel pro arbitrio mẽtientes
uel hõib miseris qiͣ deoꝵ fctã pessima imu¬
tanda ꝓponentes oĩo in ciuitate bene ĩstitu¬
ta uiuere noluit. Nos quide̾ platonẽ. nec
deũ. nec semideũ ꝑ hibemꝰ nec ulli sttõ
angło sũmi dei nec ueridico ꝓphete nec
apło alitui. nec cuilibet xp̃i martiri. nec

Expanded text:
. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos . Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores a dis suis possent accipere seu sperare Romani, quos legibus suis uincunt adque conuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deorum, isti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec ueridico prophetae nec apostolo alicui nec cuilibet Christi martyri nec
Abbreviated transcription (Latin):
agi uoluerũt. s sibi deditari. sibi sacrari.
sibi solẽniter exhiberi. Cui tandem honestiꝰ
diuinos honores decerneret tiuitas. utrũ
platoni hec turpia et nephanda ꝓhibẽti.
an demonib hac hõmi deceptõe gaudẽtib:
quib ille uera ꝑ suadere non potuit. Hũt
platonem labeo inter semideos cõmemorã-¬
dũ putauit: sicut hertulẽ sicut romulũ:
semuideos autẽ heroib anteponit: s utrosq
inter numina collocat. Uerũ tñ istũ quẽ
pͥferendũ ẽẽ non dubito. Propinquãt autẽ
romanoꝵ leges disputaroĩb platonis qñ
ille cũcta poetica figmienta ꝯdẽnat. isti
autẽ poetis adimũt saltem in hoĩes male-¬
dicendi licentiã: ille poetas as urbis ip̃iꝰ
habitacõe. isti saltem auctores poeticarum
fabulaꝵ remouẽt a sonetate ciuitatis: et
si contra deos ludoꝵ stenitoꝵ expetitores
aliquid auderent undiq forte remouerẽt¬

Expanded text:
agi uoluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, agi uoluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, sibi sollemniter exhiberi. Cui tandem honestius diuinos honores decerneret ciuitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti, an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille uera persuadere non potuit? Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum tpraeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum remouent a societate ciuitatis; et si contra deos ludorum scaenicorum expeditores aliquid auderent, forte undique remouerent
Abbreviated transcription (Latin):
Eide querimꝰ ip̃i¬
poete taliũ fabulaꝵ ꝯposit or es qui
duodecini tabularũ lege ꝓhibentur famam
ledere ciuiũ tam probrosa in deos tõuicia ia¬
culantes cur non ut sceuici habeant᷑ ĩ honesti.
Qua ratione rectũ est ut poeticoꝵ fiꝯmẽtoꝵ
et ignominiosoꝵ deoꝵ infamẽtur actores. ho¬
norentur auctores. An forte greco platom
potius palnia danda est. Qui tũ racione
formaret qualis ẽẽ ciuilas debeat: tanquã
aduersarios ciuitatis poetas censuit urbe
pellendos. Iste uero et deorũ ĩuitias ĩ digne
tullit. et fustari coruũpi q sigmẽtis aĩos
niuũ noluit. Confer nũt platonis hũa¬
nitateni a ciuib decipiendis poetas urbe
pellenten cũ deoꝵ diuinitate honori suo
ludas scenicos expetente; ille ne talia uel
scriberent᷑. et si non ꝑsuasit disputando. tñ
suasit leuitati. lastimie q grecoꝵ isti ut ta¬
lia etiam agerentur iubendo extorsorũt
grauitati et modestie romanoꝵ Nec tñ hec

Expanded text:
einde quaerimpoetae, talium fabularum compositores, qui duodecim Tabularum lege prohibentur famam laedere civium, tam probrosa in deos convicia jaculantes, cur non ut scenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? an forte Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse civitas debeat, tanquam adversarios veritatis, poetas cepellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente. Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit leuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae Romanorum. Nec tantum haec
Abbreviated transcription (Latin):
Greci putãt recte se honorare hoĩes stenicos
cũ colant ludũ scenicoꝵ flagitatores deos:
romani u̾o hoĩb stenicis nec pleberam
tribũ. ꝙͣtonunꝰ senatoriã curiã de hones¬
tare sinũt. In hac disteptacõe huiꝰ temodi
raciocinatio sũmã questionis absoluit. Pro¬
ponũt greci. Si dii tales colendi sũt: pro¬
fecto etiã tales hoĩes honorãdi sũt. ded su¬
mũt romani. Sz nullomiͦ. tales hoĩes

Expanded text:
Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi raponunt Graeci: Si dii tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Assumunt Romani: Sed nullo modo tales
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑. cũ artem ludicrã stenãq totã i ꝓbro
ducerent: genus id hõmi non mͦ honore
tiuiũ reliqͣꝵ carere : s eciã tribu moneri
notarione ceusoria uoluerũt. Preclara
saue et romanis laudib ãnumeranda
prudentia: s uellem seipa sequeret᷑. se
imitaret᷑. Ecce enĩ recte quisquis ciuiũ
romanoꝵ ẽẽ scenicus elegisset: nõ solũ
ei nullus ad honorẽ dabatur locꝰ. uerũ
etiam censoris nota tribũ tenere ꝓpriam
nimime siuebat᷑. D animũ ciuitatis
laudis auidũ germaneq romanũ. S̾
respondeat᷑ iuͥ qua cõsentaneũ ratõe hoĩes
sceniti ab oĩ honore pellũt. et ludi steniti
deoꝵ honorib admistent᷑. Illas theatri¬
cas artes diu uirtus romaua nõ nouerat
que si ad oblectanientũ uoluptatis hũane
quererẽtur: uitio morũ iroeperent hũanoꝵ
notatur auctor: si adorat᷑ exactor: In hac
controuersia greci romaniqͦz concertant

Expanded text:
quitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro quitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent.