comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
receperituos neque audierit sermones
urõs exeuntes fonas dedomo uel deci¬
uitate excutite puluerẽ depedib uris
Amendico uobistolerabilius
eritterresodomorũ et gomor¬
reorũ indieiuditio quã illiciuita
prepostis uestrisecobtẽpera¬
te eis Ipse enĩ ꝑ uigilant qua¬
si pro animab uestris rationẽ
reddituri& cũ gaudio hoc faci¬
Ab sit inquid ut quic quãde his sinos¬
trũ loquarquia postoli cogradius¬
uaendentes xp̃icorpus sacroo¬
re conficiunt perquos nos&iã xp̃i¬
anisumus. quiclaues regnicae lorũ
habentes quoda modo ante iuditu
diem iudicantqui ponsam dñi sobria
castitate conseruant. Clericioues
pascunt egopascor. et post pasca
deremes a tanae in interitũ car

Expanded text:
receperit uos neque audierit sermones uestros, exeuntes foras de domo uel de ciuitate excutite puluerem de pedibus uestris. amen dico uobis, tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorraeorupraepositis vestris; et obtemperate eis. Ipsi enim pervigilant quasi pro animabus vestris rationem reddituri; ut cum gaudio hoc faci: « Absit, inquit, ut quidquam de his sinistrum loquar, qui apostolico gradui succedentes Christi corpus sacro ore conficiunt: per quos et nos Christiani sumus; qui claves regni coelorum habentes , quodammodo ante judicii diem judicant, qui sponsam Domini sobria castitate conservant. Clerici oves pascunt, ego pascor. » Joannes erere
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificia ꝑ proph&am dñsrepro¬
batdicens ego dñs diligen s iu dici¬
ũ & odio habens rapiña in holo cau¬
sto. Pleriq &enim indigentib subtra¬
hunt quȩ dõ largiunt᷑ Sed quanta cos
anim aduersione rennuat. dñs demonstrat
dicens Hostiae impiorũ ab ominabiles
quia offerunt᷑ exscelere. Plerũq homi¬
nes pessime quanta ꝑoblationẽ dõtri¬
operũ nume nrnt. & ꝑpendere scelerũ
culpasrecusant. Itẽ idem in libro pasto¬
Oxqua scilicet p̃ceptione pensandũ e quo¬
rũ hostia repellitur quam intolerabi¬
lisculpa monstrrtur Nacũ malacunc¬
tabonis sequentib diluantur. pensem
quanta sint mala discordiae quae nisi ex¬
tincta fuerint funditus bonũ subsequi
non ꝑmittunt. His itaq p̃libatis senten¬
tiis affatim instruimur Tuncnos exteri¬
us hostiam mundã dõ offerre posse cũ
omne nubilũ discordiae deterserim &¬

Expanded text:
sacrificia per prophetam Dominus reprosacrificia per prophetam Dominus reprobat dicens: Ego Dominus diligens judicium: et odio habens rapinam in holocausto . Plerique etenim indigentibus subtrahunt, quae Deo largiuntur. Sed quanta eos animadversione renuat Dominus, demonstrat, dicens: Hostiae impiorum abominabiles, quae offeruntur ex scelere . Plerumque homines pessimi quanta per oblationem Deo trioperum numerant, et perpendere scelerum culpas recusant. Item idem in libro pastocaetera . « Ex qua scilicet perceptione pensandum est, quorum hostia repellitur, quam intolerabilis culpa monstratur. Nam cum mala cuncta bonis sequentibus diluantur, pensemus quanta sint mala discordiae, quae nisi exstincta fuerint funditus, bonum subsequi non permittunt. » His itaque praelibatis sententiis, affatim instruimur, tunc nos exterius hostiam mundam Deo offerre posse, cum a corde nostro omne nubilum discordiae deterserim
Abbreviated transcription (Latin):
munditia condiuntur ut hũi discretio
nis ordine. unum quẽq: nrm̃ doceat
qualis apud se cẽdebeat cum exteriort
bona non solũ dõ ꝑ oblationis uotum
sed & iam ꝓximis subministrat. Adis¬
cordantib accipere non uult ds̃ sacri¬
ficiũ. holo caustũ suscipere recu¬
sat hincergo perpen dideb&quin¬
tũ sit malũ discordiȩ propter
quod illud abicitur per quod culpa
laxatur IN libro ecdesi astia co
scriptũ est qui offertsa crificiũ ex
substantia pauperis quasi qui uicti¬
matfiliũ in conspectu patris sui quid
ñ aque esseintolerabilius potest qua
mors filii anteoculos patris: hocita¬
que sacrificiu quanta ira aspiciatur
oscendicurcũ orbati patris dolori
conparatur. aliud est propeccatis
miseri cordiã facere. aliud promi¬
sericordia facienda peccare. quae
iã nec miseri condia nuncuparipo¬
test quia ad dulcẽfructu non profi¬
cit que peruirus pesti fereradi¬
cisama rescit. improborũ hominũ

Expanded text:
munditia condiuntur, ut virtus hujus munditia condiuntur, ut virtus hujus discretionis unumquemque nostrum doceat, qualis apud se esse debeat, cum exteriora bona non solum Deo per oblationis votum, sed etiam proximis subministrat. A discordantibus Deus accipere non vult sacrificium, holocaustum suscipere recusat. Hinc ergo perpendi debet quantum sit malum discordiae, propter quod illud abjicitur, per quod culpa laxatur. In libro Ecclesiastico scriptum est: Qui offert sacrificium ex substantia pauperis, quasi qui victimat filium in conspectu patris sui . Quid namque esse intolerabilius potest, quam mors filii ante oculos patris? Hoc itaque sacrificium, quanta ira aspiciatur, ostenditur, cum orbati patris dolori comparatur. Aliud est pro peccatis misericordiam facere, aliud pro misericordia facienda peccare: quae jam nec misericordia nuncupari potest, quia ad dulcem fructum non proficit, quae per virus pestiferae radicis amarescit. Improborum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
prius animus quimunus offerre aultdõ.
quia omne qđ datͥ dõ exdantis mente pen¬
satur omnismalitiae macula ab in¬
teriore nostrohomine cogitationis
inmutatione tergenda est quia ir̃a
iudicis placare nescit oblationisi ex
munditia placea coffebentis. sic utin
librogenesi scriptũ est pespexit
ds ad ab el & admuneraeius ad cam
aut̃e & admunera eius nonres pexit
Neque & enis a cruelo qui u dicitres¬
pexit admunerea abel & ad cammu¬
ner a non respexit sed priusa it quia
respexit ad ab el deinde subiunxit
& admuneraeius Et rur sũdixit
quia nonrespexicad ca in. acde inde
subdiditne a dmuneraeius. exdin¬
tisnãque id quod fit accipitur. Ideir¬
conon abelexmuneribus sed ex abel
muner a oblata placuerunt dõ pri¬
usna que legitur adeũ dñm respe¬
xisse quidabat . quã ad illa que da¬
bantur ut audito scilic & huius
ordinenarrationis. discamus
qui a exterior amunenr ex int̃nacordis

Expanded text:
prius animus, qui munus offerre vult Deo; prius animus, qui munus offerre vult Deo; quia omne quod datur Deo, ex dantis mente pensatur. Omnis malitiae macula ab interiore nostro homine, cogitationis immutatione tergenda est: quia iram judicis placare nescit oblatio, nisi ex munditia placeat offerentis, sicut in libro Genesis scriptum est: Respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus; ad Cain autem, et ad munera ejus non respexit . Neque etenim sacrum eloquium dicit: Respexit ad munera Abel, et ad Cain munera non respexit; sed prius ait: quia respexit Dominus ad Abel, deinde subjunxit: et ad munera ejus. Et rursum dicit: quia non respexit ad Cain; ac deinde subdidit: nec ad munera ejus. Ex dantis namque corde id quod fit, accipitur: idcirco non Abel ex muneribus, sed ex Abel munera oblata placuerunt. Prius namque ad eum legitur Dominum respexisse, qui dabat, quam ad illa, quae dabat. » Ut audito scilicet hujus ordine narrationis, discamus quia exteriora munera ex interna cordis
Abbreviated transcription (Latin):
piatur adlittent̃ fortassis aliquis credat
ita ficrioportere si p̃sens sit frater. Non
enim diutius differripotest cũ munus
tuũ relinquere ante altari iubearis
Siergo de absente & quod fieri potest
&iamtransmare constituto ali¬
quid tale ueniatinmente. absur¬
duest crede ante alta rem unus re
linquendũ quod postterras& mari¬
apererrata offerasdo. et ideo
prorsus introadspiritaliane¬
fuge recorimur ut hoc quodditũ
est sine absurditate possit intel¬
ligi. Alta reita que spirit aliter
in interio reditẽ ploipsamfide ac¬
ciperre possumuscuius signũ est
alta reuisibile quod libet eñimu¬
nus offerimus dõ siue proph&iã siue
doctrinã siue orationẽ siue hẏmñu
suepsalmũ et siquidta leali ud spi¬
ritaliũdo norũ animo occurritac¬
ceptũ esse non potest dõnisi fideis in¬
ceritate fulciatur. Gregorius
inmoralibus. Ab omni potente in¬
qui ł dõmanus exmanu non accipi¬
tur quodcor deobligato in malitia
profertur mundari& em̃ debet¬

Expanded text:
piatur ad litteram, fortassis aliquis credit ita fieri oportere, si praesens sit frater: non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis. Si ergo de ab sente, et quod fieri potest etiam trans mare constituto, aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus tuum relinquendum, quod post terras, et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritalia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est, sine absurditate possit intelligi. Altare itaque spiritaliter, in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritalium donorum animo occurrit, acceptum esse non potest Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur. Gregorius in Moralibus : « Ab omnipotente, inquit, Deo munus ex manu non accipitur, quod corde obligato in malitia perfertur. Mundari etenim debet
Abbreviated transcription (Latin):
PORISTI SANOGINIS FRTQUENT̃ ET OID¬
CREIE SIT ACCEDETIDON
& mysteriũ fidcinnt̃e consistit quidã
reuerentor & salubriter quidam indis¬
creie & indigne ꝑcipiunt Sunt&iã
non nulliquitanti s a cramentipar¬
ticipatione obreacuũ suor uobli¬
gacione sacerdotis iudiciomeri¬
topriuantur. suntitẽ plerique
quod ualde periculo sũ & congnua
emendatione dignũ est qui ab hoc
sacramento part̃iincuria parc̃i
desidia ad eo sesuberahunt ut uix
In annonisi cribus tantũ predaris
ne faciunt nescientes a ut scire nolen¬
tes quod sicut corpus sinecibo & po¬
tu ita& anima sine hoc spirita lici¬
bomoritur quantia ut̃ẽ sic discrimi¬
nisnisiaccipiatur & quantisi indis¬
cretesumatur subcenbreui¬
ter collecta. euangelica &a posto¬
licat estimonia & sc̃orũ patrũ
dicta demonstrant a it aut ẽ dñs
iti euangelio quimanducatmeam
man& & ego in eo &alibi amen di¬
couobisnisimanducaueritis car¬
nẽ filii hominis & biberitis ei sanguinẽ
non babebitis uitam in uobis. Quimandu

Expanded text:
poris et sanguinis frequenter et discrete sit accedendum Set mysterium fidei nostrae consistit, quidam reverenter et salubriter, quidam indiscrete et indigne percipiunt. Sunt etiam nonnulli, qui tanti sacramenti participatione ob reatuum suorum obligationem, sacerdotis judicio, merito privantur. Sunt item plerique quod valde periculosum et congrua emendatione dignum est qui ab hoc sacramento partim incuria, partim desidia adeo se subtrahunt, ut vix in anno, nisi sub tribus tantum festis ne faciant; nescientes aut scire nolentes, quod sicut corpus sine cibo et potu, ita et anima sine spiritali cibo moritur. Quanti autem sit discriminis, nisi accipiatur, et quanti, si indiscrete sumatur, subito breviter collecta evangelica et apostolica testimonia, et sanctorum Patrum dicta demonstrant. Ait autem Dominus in Evangelio: Qui manducat manet, et ego in eo . Et alibi: Amen dico vobis: nisi manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vob
Abbreviated transcription (Latin):
nhis duob p̃ceptis tota lexpendetetꝓ
phetae. Porroxp̃i anorũ propriũẽ. et
amicũ diligere indõ et inimicũ ꝓptdm̃
indedicit᷑ in psalmo. Latũ mandatũtu¬
unimis. Id eo latũ dĩcitur mandatũ quia
etamicũ et inimicũ paridilectione con¬
plectitur. Iuda eis nempe moris est.
amicũ diligere et inimicũ odiis ex¬
sec ntbilib: insectari : Axp̃ianis uero
uterq dño p̃cipiente in eu angeliti
acque diligendus ẽ. Alidistis inquid
quia dictũ ẽ antiquis. diliges ꝓximũ
tuũ & odio habebis inimicũtuum:

Expanded text:
his duobus praeceptis tota lex pendet, et prophetae . Porro Christianorum proprium est et amicum diligere in Deo, et inimicum propter Deum. Unde dicitur in psalmo: Latum mandatum tuum nimis . Ideo latum dicitur mandatum, quia et amicum et inimicum pari dilectione complectitur. Judaeis nempe moris est amicum diligere, et inimicum odiis exsecrabilibus insectari. Christianis vero uterque, Domino praecipiente in Evangelio, aeque diligendus est: Audistis, inquit, quia dictum est antiquis: Diliges proximum tuum, et od
Abbreviated transcription (Latin):
tia contra in mundorum spiricuum
insidias seruare contendit Grego
nomine censentur. angeliuocant᷑
Propheta ad testante quiait. Labia
sacer dotis costodiunt scientiã &
legem requirunt ex orecius quia
angelus dñi exercituum est Sed

Expanded text:
tia contra immundorum spirituum tia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. » Grenomine censentur, angeli vocantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . Sed
Abbreviated transcription (Latin):
langori uicinum sit neces seest Qua¬
lam autem sollicitudinem & curam
erga subiectam sibidomum huius cemo¬
diexhibere debeant. sequenua douent
Ait salo mon in prouerbus. Diligen ur
ad cende uultum pecoris cui tuosque
greges considera. Ite mubi non tsegu¬
bernator populus corru&. Indoctrina
nascitur uircor saptens quaerit doccri¬
nã. Beda in humeli a depasco ribus.
Non solum inquid pastores episcopipres¬
biteri &dia cones uel&iam rectores
monas ceriorum. sed & omnes fideles
qui paruulae suae domuscus codiam
gerunt. pastores recteuocantur
inquancũ tidem suae domui solli¬
cita uigi lantia prae sunt & quicum¬
que uestrum saltimuni aut duobus
fratribus cotidiano regimine proceest
& spiritalem pa scit gregem uigili¬
as que noctiscus todit supra illum
Sibonorum actuum cogitationum¬
que mundarum sibi ad gregans mul¬
titudinem Haec iusto mode rami¬
negugernare cielestibus scriptura¬
rem pas cuis nutrire & iuigili soller¬

Expanded text:
languori vicinum sit, necesse est. Qualanguori vicinum sit, necesse est. Qualem autem sollicitudinem et curam erga subjectam sibi domum hujuscemodi exhibere debeant, sequentia docent. Ait Salomon in Proverbiis: Diligenter attende vultum pecoris tui, tuosque greges considera. Item: Ubi non est gubernator, populus corruit. In doctrina noscitur vir: cor sapientis quaerit doctrinam . Beda in homiliis de pastoribus: « Non solum, inquit, pastores episcopi et presbyteri, et diaconi, vel etiam rectores monasteriorum, sed et omnes fideles, qui parvulae suae domus cgerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, et spiritalem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum, cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, hunc justo moderamine gubernare, coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et vigili soler
Abbreviated transcription (Latin):
digne honorem debitum parentibus in¬
pendere cumeos suosgenitores humi¬
literuener anter quere cognos cere.
eisque necessaria procurauerint ad¬
misus trare
Fxistunt inutroque sexu quinsibiscab¬
iectis plus animarũ lucrum quam com¬
modumterrenum quaerunt Sunt etã
econtrario non nulli potentes et quaedã
nobilematronae Quiabeis questum tan¬
tum terrenum auart exigunt et salua¬
tionem animarum illorum aut dissimu¬
lant Autcertepenitus pariupendunt
Pitantes senullum uillorum lapsibus
pcriculum subituros. Nullã quȩ ꝓeis
dõ rationem reddituros ne illud ꝓphe¬
ticum quo modo aptaripos sit uerendum
Laccom medeba¬
us & lanisco operiebammi & quod crassũ
erat occidebitis: Vregem autem meũ
non pascebatis & c&era. quȩ de pastori¬
bus proph&icus sermo ex sequi tur
Si languente capite ut beatus ait gregorius
mem bra in cassum uigent. languentib
utique membris capud languidum: Aut

Expanded text:
digne honorem impendere debitum parentibus,digne honorem impendere debitum parentibus, cum eos suos generatores humiliter veneranterque recognoscere, eisque necessaria procuraverint administrareExistunt in utroque sexu, qui in sibi subjectis plus animarum lucrum, quam commodum terrenum quaerunt: sunt etiam e contrario nonnulli potentes, et quaedam nobiles matronae, qui ab eis quaestum tantum terrenum avare exigunt, et salvationem animarum illorum aut dissimulant, aut certe penitus parvipendunt: putantes se nullum in illorum lapsibus periculum subituros, nullamque pro eis Deo ratiotionem reddituros; quibus ne illud propheticum quoquo modo aptari possit, verendumLac comedebatis, et lanis operiebamini; et quod crassum erat, occidebatis; gregem autem meum non pascebatis, et caetera quae de pastoribus propheticus sermo exsequitur . Si languente capite, ut beatus ait Gregorius, membra incassum vigent, languentibus utique membris, caput aut languidum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
dicate. Hon or et patrompius propter
gnitum Ingractus propter timorem
Et si pauꝑ est pater non hab& diuitiarum
copias quas relinquat filuis: Hab& tam̃
ultime benedictionis haereditatem. quas
sc̃i ficitionis opessuccessorib lirgiatur
Et merito plus est batum quam diui¬
temfieri Sunt nempe non nulper¬
uersac uoluntatis filii. Qui horo¬
remparentibus inpendendum male
in tellegente scum in eosolo constare
ui deriuolunt quod parentes recog¬
nos cis quese corpore non animo
humilunt. et cocquib indigent cis administnere
refugiunt Animaduer etent ergo
quod honor inscripturis ut bectus hieronimꝰ
Vt Non taentum salutactionum officus
deferendis. quantum inelemo synis ac
munerum oblacione sentitur & idẽ
post pauca. Precepit inquid dñs uel in¬
becillita tes uel &a tesuel penurias pa¬
rentum considerans. ut filii honorarent
dum inuitac necessarus minis trandis
parentessuos. Restat igitur tunc filios

Expanded text:
dicat te; honoret patrem pius propter dicat te; honoret patrem pius propter gratiam, ingratus propter timorem. Etsi pauper est pater, et non habet divitiarum copias, quas relinquat filiis, habet tamen ultimae benedictionis haereditatem, quas sanctificationis opes successoribus largiatur. Et merito plus est beatum quam divitem fieri. » Sunt nempe perversae voluntatis filii, qui honorem parentibus impendendum male intelligentes, eum in eo solo constare dissimulant, quod parentes recognoscunt, eisque se corpore non animo humiliant; et ea quibus indigent, eis administrare refugiunt. Animadvertant ergo, quod honor in Scripturis, ut beatus Hieronymus ait, non tantum in salutationum officiis deferendis, quantum in eleemosynis, ac munerum oblatione sentitur. Et idem post pauca: « Praecepit, inquit, Dominus vel imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent, etiam in vitae necessariis ministrandis, parentes suos. » Restat igitur tunc filios
Abbreviated transcription (Latin):
parentes honorare desimulat musca
cum canina id est diali nequitia spiri¬
taliter ad fligit & cruciat. Cani¬
numest enim parentes non agnoscere.
Nihiltam caninum. quam cumilliqui
genuerunt non agnoscuntur Me¬
rito ergo & catuli canum occti
nas cantur: Hieronimus in
episcola ad furiam. Donum est
quidem posdm̃ amariparentes
afilus Sed sine cessitasueneria
ut amor parencum & filiorum di
amori conparetur & nom possit.
utrum que saruari cunc odium
in propinquis picta sindo est. hono¬
ra patremtuum sed site a ueropatre
non separat tam diuscito sangui¬
nis copulam Quamdiu ille suum
nouerit creatorem Ambrosius in libro
cuiustitulus est de ioseph Primum om¬
nium quanta discimus parentibus defer¬
rereuerentiam cumlegimus qm̃ quibe¬
ne dicebatur. a patrebenedictus erat
et quimaledicebatur maledictus erati
ideo parentibus hanc gratiam donauit.
ut filiorum piects prouocaretur Prȩ¬
rogatiua enim parentum disciplinaest
filiorum. Honorix ergo patrem ut bene¬

Expanded text:
parentes honorare dissimulat, musca eum canina, id est, nequitia diaboli, spiritualiter affligit et cruciat: caninum est enim pareNihil tam caninum quam cum illi qui genuerunt, non agnoscuntur. Merito ergo ut catuli canum, caeci nascuntur. » Hieronymus in Epistola ad Furiam : « Bonum est quidem post Deum amari parentes a filiis; sed si necessitas venerit, ut amor parentum et filiorum Dei amore comparetur, et non possit utrumque servari, tunc odium in propinquis, pietas in Deo est. Honora patrem tuum : sed si te a vero patre non separat. Tandiu scito sanguinis copulam, quandiu ille suum noverit creatorem. » Ambrosius in libro cujus titulus est De Joseph: « Primum omnium quantam discimus parentibus deferre reverentiam, cum legimus, quoniam qui benedicebatur a patre, benedictus erat; et qui maledicebatur, maledictus erat? Ideo hanc parentibus gratiam donavit Deus, ut filiorum pietas provocaretur. Praerogativa parentum, disciplina est filiorum. Honora ergo patrem, ut bene
Abbreviated transcription (Latin):
in ecclesia ep̃ilocũ tenent soluen¬
diadigandia uetoritatem susti¬
piunt qui grandum regiminis
sorciuntur submagno ergo
modo ramine pasto resecłe
uel soluerestude ant uelliga¬
re seđutrum iuste aniniusce
obliget pastor pastoris tamen
sententia gregitimenda est
Neis quisub est etcum iniuste
forsitanligatur. Ipsamobli¬
gationis sue sententiam ex
alia culpa mereatur. pastor
ergo uel ab soluere indiscre¬
tetime atuelligare. Isautem
qui submanu pascoris est liga
hendat nesiinius teligatusẽ
ex ipsius tumidaere prehen¬
sionis suꝑbi aculpa quenone¬
ratfiat. hie ronimus ad belio¬
dorum. Clericunquit de alte¬
niouiuant. Mihiquasi infruc¬
tuosae arbori securis ponitur
a dradicem simunus ad altare
non defero Nec possum obtende¬
repauꝑtatem. Cum in eu ange¬
lio anum ui duam duo quae sola

Expanded text:
in Ecclesia episcopi locum tenent: liganin Ecclesia episcopi locum tenent: ligandi ac solvendi auctoritatem suscipiunt, qui gradum regiminis sortiuntur. Sub magno ergo moderamine pastores Ecclesiae vel solvere studeant, vel ligare. Sed utrum juste, vel injuste obliget pastor, pastoris tamen sententia gregi timenda est: ne is qui subest, et cum injuste forsitan ligatur, ipsam obligationis suae sententiam ex alia culpa mereatur. Pastor ergo vel absolvere indiscrete timeat, vel ligare; is autem, qui sub manu pastoris est, ligahendat: ne etsi injuste ligatus est, ex ipsius tumidae reprehensionis superbia, culpa, quae non erat, fiat. » Hieronymus ad Heliodorum : « Clerici, inquit, de altari vivunt, mihi quasi infructuosae arbori securis ponitur ad radicem, si munus ad altare non defero. Nec possum obtendere paupertatem, cum in euangelio anum viduam duo quae sibi
Abbreviated transcription (Latin):
sicm non audierit sit tibi sicut&h¬
nicus et publicanus et poterat
contemtoris fratris haeco aul¬
taes seresponsio uel tacita cogi¬
tatio simedespicis etego tedespi¬
cio situ contem pnaset measenten¬
tia contempnaris. Potestatemtri¬
buita postolis ut sci ant quiatali¬
bus contempnantur diuina fen¬
tentia roborari. et quod eũ queli¬
gatum fueritintenra Ligaripa¬
niter incelo itẽ dñsine uangelio
Que uerba itabeatus gregorius
exponit. Libec intuerullidisci¬
puliadtanta onera humilitatis
uocatiadquantum culmenglori¬
es intꝑducti ecce nonsolumdesem¬
et ipsis securifiunt sed&ia alie¬
ne obligationis potestatem rela¬
xationis accipiunt. principatũ
superniiuditi sorciuntur ut ui¬
cedĩ quibus dampeccata retine¬
ant quibusda relaxaent. siceos
ado deceba terigi quitantũ
prodõ consenserant humilia¬
ri eccequidistrictum dĩiuditi
metuunt. animarũ iudices fi¬
unt et alios dampnant uel liba¬
rant qui se meipsos dapnarime¬
tuebant horũ profecta nunc

Expanded text:
siam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus, et poterat contemptoris fratris haec occulta esse responsio, vel tacita cogitatio, si me despicis, et ego te despicio, si tu me tia condemnaris: potestatem tribuit Apostolis, ut sciant qui a talibus condemnantur divina sententia roborari, et quodcunque ligatum fuerit in terra, ligari pariter in coelo. » Item Dominus in Evangelio:. Quae verba ita beatus Gregorius exponit: « Libet intueri, illi discipuli ad onera humilitatis vocati, ad quantum culmen gloriae sint perducti. Ecce non solum de semetipsis securi fiunt, sed etiam alienae obligationis potestatem relaxationis accipiunt; principatum superni judicii sortiuntur, ut vice Dei quibusdam peccata retineant, quibusdam relaxent. Sic eos a Deo decebat erigi, qui tantum pro Deo consenserant humiliari. Ecce qui districtum Dei judicium metuunt, animarum judices fiunt; et alios damnant, vel liberant, qui semetipsos damnari metuebant. Horum profecto nunc
Abbreviated transcription (Latin):
& quia potestunus quis que dicere
nihil habeo contraeum ipse nouit
hab& dm̃ iudicem non mihi cura est
quiduelit agere ego ignouiei con¬
firmat sententiam suam & omnẽ
simulacionemfictat pacis euer¬
tit dicens. si non remiscritis unus¬
in altare si recor datifuerimus
aliquid aduersumnos habere
fra trem. munus an te al¬
tare re linquere & ꝑ
gere acre concili ari fra¬
tri De in de uenire &
mums offerre. Quod si
aCCI

Expanded text:
 quia potest unusquisque dicere: Nihil habeo contra eum, ipse novit; habet Deum judicem, non mihi cura est quid velit agere, ego ignovi ei, confirmat sententiam suam et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens: Si non remiseritis unusin altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et gere, ac reconciliari fratri; deinde venire, et munus offerre. Quod si acci
Abbreviated transcription (Latin):
caclestis faci& uobis. Si non remi¬
seritis unus quisque fratrisuo de
cordibus uestris Quodi tabe¬
atus edisserit hieronimus for¬
midolos in quit sententia. siuix¬
tanos trammentem sententia dĩ
Nunt quam plures quistigido corde nul¬
Nosi licet caritatis ardore succenso dõ
et munus ad altitre osferunt. et orationes
etelemosinas frequentare noncessant.
putantes istasine caritate dõ placere
Pȩsertimcum nullabona sine caritate.¬

Expanded text:
coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris . Quod ita beatus edisserit Hieronymus: « Formidolosa, inquit, sententia, si juxta nostram mentem sententia Dei Sunt quam plures qui frigido corde, nullo scilicet charitatis ardore succenso, Deo et munus ad altare offerunt, et orationes et eleemosynas frequentare non cessant, putantes ista sine charitate Deo placere; praesertim cum nulla bona sine charitate
Abbreviated transcription (Latin):
praecipitur ergo inquit uiri sut ñ
solũ in alienis muli eribus sed in sis
tur lege coniungi. scriptura dicen¬
te crescite & multiplicamini & re¬
plete terram. certa concubitus
non rinttempora. quando cocun¬
dum quando que abuxoribus sit¬
abstinendũ. quod quide maposto

Expanded text:
Praecipitur ergo, inquit, viris, ut non Praecipitur ergo, inquit, viris, ut non solum in alienis mulieribus, sed in suis tur lege conjungi Scriptura dicente: « Crescite et multiplicamini, et replete terram ; » certa concubitus noverint tempora, quando coeundum, quando ab uxoribus abstinendum sit. Quod quid
Abbreviated transcription (Latin):
cocundi cũ uxoribus pudicissime
discernere stident. Sunt &iã
qui huius discretionis modũ non
solum habere rennuunt. quinpo¬
cius secastigantibus &red arguen¬
tibus inpudenter obicere solent.
uxore sinquiunt nostrẽ nobis lege con¬
iuncte sunt. Si prolibi tunostro eis
quando & qualiter uolumus utimur
non peccamus. Maioris autẽ crimi¬
nis retefficimur si abuxortim am¬
plexibus abstinemus & filios quos
generare debuimus nongenera¬
mus quod dico. sac pissime mihi
obiectũ est. quorum in pudentis¬
simȩ ad sertioni immo libi dino¬
sae uoluptati quã sibiuius cemo¬
ecdesiastes dicẽns tepus amplex¬
andi: & cempus longe fieria com¬
plexibus. et apostolus. tẽpus in¬
quit breueest reliquum est. ut
quihabent uxores tam quam non
habentessint & qui & quigaudent
ta quã nongaudentes. et quiem¬
unt tamquã non possidentes.
pra & erit enimfigura huiusmum¬
di Scribit itaque hic ronimus.
in exposetione ez echielis prophetȩ

Expanded text:
coeundi cum uxoribus pudicissime coeundi cum uxoribus pudicissime discernere student; sunt etiam qui hujus discretionis modum non solum habere renuunt, quin potius se castigantibus et redarguentibus impudenter objicere solent. Uxores, inquiunt, nostrae nobis lege conjunctae sunt; si pro libitu nostro eis quando et qualiter volumus, utimur, non peccamus. Majoris autem criminis rei efficimur, si ab uxorum amplexibus abstinemus, et filios, quos generare debuimus, non generamus. Quod dico, saepissime mihi objectum est; quorum impudentissimae assertioni, imo libidinosae voluntati, quam sibi hujuscemoEcclesiastes dicens: Tempus amplexandi, et tempus longe fieri a complexibus . Et Apostolus: Tempus, inquit, breve est; reliquum est, ut qui habent uxores, tanquam non habentes sint; et qui utunttanquam non gaudentes; et qui emunt, tanquam non possidentes. Praeterit enim figura hujus mundi . Scribit itaque Hieronymus in Expositione Ezechielis prophetae: «
Abbreviated transcription (Latin):
autem quod nonuis pati ab homi¬
ne ipsi dõuis facere. non ne facis.
alteriqđ patinouis ⁊ carior tibi
fictus est homo quã ds̃. u ergo quo¬
modo fatio inquicipsidõ a corrum¬
piste ipsũ. & unde in iuriã dõ facioquu
corrum pomeipsum a a postolus au¬
di nescitis quia templũdiestis & sp̃s
dĩ habitat in uobisa hocdicit xp̃ia¬
nis hocdicit fidelibus. Siquis tem¬
plumdĩ corrũ perit. corrũ p&illũ
ds uidetis quomodominat᷑ Noniuis
corrum pidomumtuam quart cor¬
rumpidis domũdĩ u certe non facis
alicui qđ patinonuis non estergo
quo cuaditur tenetur ille qui se te¬
neri non putabat. Hisigitur quȩ
prelibata sunt diligenter pres¬
pectis. sũmopere stũdendum est
coniugii copulam ad euntibus.
ut nec clanculo cummere tricibi.
nec palã cum ancillulis ante quã uxo¬
rio uinculo se in n&tant corrum pant.
Vt scilic& quiacentesimũ. uirginita¬
tis nequeunt saltm caste copulatitri¬
Suitam qui tempora co eundi & non

Expanded text:
autem quod non vis pati ab homiautem quod non vis pati ab homine, ipsi Deo vis facere, nonne facis alteri quod pati non vis? Charior tibi factus est homo quam Deus. Ergo quomodo ipsi facio, inquis, Deo? Corrumpis teipsum. Et unde injuriam Deo facio, quia corrumpo meipsum? Apostolum audi: Nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis? Hoc dicit Christianis, hoc dicit fidelibus: Si quis templum Dei corrupit, corrumpet illum Deus . Videtis quomodo minatur? Non vis corrumpi domum tuam, quare corrumpis domum Dei? Certe facis alicui quod pati non vis. Non est ergo quo evadatur. Tenetur ille qui se teneri non putabat. » His igitur quae praelibata sunt diligenter perspectis, summopere studendum est conjugii copulam adeuntibus, ut nec clanculo cum meretricibus, nec palam cum ancillulis, antequam uxorio vinculo se innectant, corrumpantur: ut scilicet quia centesimum virginitatis nequeunt, saltim caste copulati trivitam, qui tempora coeundi et non
Abbreviated transcription (Latin):
tibi quando forte luxorianter. ali¬
quiduisagere. adhucuxorem non
habeo. facioquoduolo. Nonenĩ
posuxor ẽ meam pecco. Iam nosti
prȩciatuum iam nosticoaccedis
quid manduces. quid bibas. immo
quemmanduces quembibas abstinete
a fornicationibus. Ue forte dicasmi¬
hiid fornicemuado ad meretriã
pergo ad proscicutameo: Ncc illud
prȩceptũ uiolo qđ dictum est. non
moechacberis quiauxorem nondũ
habeo nec postillã aliquid facio.
nec illud prȩceptũuiolo quod dictũ
est non concupis cesuxorẽ proximi
tui. quia ad publicũ uado in quod p̃¬
istum non fugiathabet undeligetur
Decem enim prȩcepta adduo illa re¬
feruntur sicutaudiuimus ut diliga¬
mus dm̃ & proximũ. & duo illa ad
unum illud. unum est autem. quod
tibi fieri non uis. alione feceris. in¬
telligat scĩta sur̃a. & enm quod
ficri tibinoniuis aliine feceris. adduo
prȩcepta ꝑtin&. Si homini non fe¬
ceris quod patinon uis ab homine.
ad proximi praecepta ꝑtinet. Si

Expanded text:
tibi, quando forte luxurianter uis aliquid agere: adhuc uxorem non habeo; facio quod uolo; non enim post uxorem meam pecco". iam nosti pretium. tuum; iam nosti quo accedis, quid manduces, quid bibas, immo quem manduces, quem bibas. abstine te a fornicationibus ne furta dicas mihi: "ad fornicem uado, ad meretricem pergo, ad prostitutam eo, nec illud praeceptum uiolo, quod dictum est: non moechaberis, quia uxorem nondum habeo, nec post illam aliquid facio; nec illud praeceptum violo, ubi dictum est: Non concupisces uxorem proximi tui , quia ad publicum vado; in quod pristum? Non fugiat, habet unde ligetur. Decem enim praecepta ad duo illa referuntur, sicut audivimus, ut diligamus Deum et proximum. Et duo illa, ad unum illud. Unum est autem: Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris . Intelligat sanctitas vestra. Etenim quod fieri tibi non vis, alii ne feceris, ad duo praecepta pertinet. Si homini non feceris quod pati non vis ab homine, ad proximi praeceptum pertinet. Si
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ et apostolus & ecdesi astes
sonat: Tempus inquit amplex¬
andi & tempus longefieri
a complexibus. Caueater¬
go etuxor neforte uicta dest¬
derio coeundi cȩletuirũ
Et maritus neuim faciat
uxori. putans omnitem¬
poce. subiecta sibi debere
esse coniugii uoluptatem. Vnde
& paulus ut nouerit in quit unus¬

Expanded text:
et Apostolus et Ecclesiastes sonant: « Tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexibus . » Caveat ergo et uxor, ne forte victa desiderio coeundi illiciat virum; et maritus ne vim faciat uxori, putans omni tempore subjectam sibi esse debere conjugii voluptatem. Unde et Paulus: « Ut noverit, inquit, unus
Abbreviated transcription (Latin):
cormeũ de omnibus malis prauis & ꝑfi¬
dis cogitationibus liberacorpusmeũ
deserui tute peccati. repelleame concu¬
piscentiascarnales. eripeme dcomni
in pedim̃ tosatanȩ & ministrorũ eiꝰ. cusi¬
bilium & inuisibiliũ infideliũ tuorum.

Expanded text:
cor meum ab omnibus malis, pravis et perficor meum ab omnibus malis, pravis et perfidis cogitationibus, libera corpus meum de servitute peccati, repelle a me concupiscentiam carnalem, eripe me de omni impedimento Satanae et ministrorum ejus visibilium et invisibiliu
Abbreviated transcription (Latin):
scurilitas. stultiloquium. ignorantia
neglegentia. seuceterepestesoccider̃
animã meam Pollutũ est̃ cormeum
et labia mea uisus meus et auditus
gustus odoratus. et tactus ec omnimo¬
do cogitatione. locutione siue actione
ꝑditus sum Quae sod ñ e dscuius mise¬
rationullũ habet finem. ad traheme
sicut ad traxistim ulierem peccatri
scessarto scularipedestuosrigarela¬
crimis t extergere capillis Conce¬
demihi ut scđm magnitu dinem iniqͥ¬
tatũ mearum sit magna dilectiomea
inte Vt propter in mensita tẽpietatis
tua e omnia dimitas mihi cõmissã. lar¬
giremihi dep̃teritis ueniam de p̃sentib
malum continentiam defuturis caute¬
lam. facmeprius quã moriar consequi
plenissime miseri cordiamtuam et
nediesicos ante finire sinasꝙ pecca¬
ta dimittas
tiamtuam et ꝑmagnã misericordiã
tuam & ꝑmodulationem psalmarum
quã ego indignus peccator de cantaui
lbera animã meam depeccato. abstolle

Expanded text:
scurrilitas, stultiloquium, ignorantia, scurrilitas, stultiloquium, ignorantia, negligentia, seu caeterae pestes occiderunt animam meam. Pollutum est cor meum et labia mea, et visus meus et auditus, gustus, odoratus, et tactus, et omnimodis cogitatione, locutione, sive actione perditus sum. Quaeso, Domine Deus, cujus miseratio nullum habet finem, attrahe me post te sicut attraxisti mulierem peccatriccessare osculari pedes tuos, rigare lacrymis, et extergere capillis; concede mihi ut secundum magnitudinem iniquitatum mearum sit magna dilectio mea in te, ut propter immensitatem pietatis tuae omnia dimittas mihi peccata. Largire mihi de praeteritis veniam, de praesentibus malis continentiam, de futuris cautelam. Fac me priusquam moriar consequi plenissime misericordiam tuam; et ne dies meos ante finiri sinas, quam peccata dimittastiam tuam, ut per magnam misericordiam tuam, et per modulationem psalmorum, quam ego indignus peccator decantavi, liberes animam meam de peccato. Averte
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ cuam mandũ uiuifi casti. liberame
ꝑhosacrũcorpus& sangui nem tuum
acunctis iniquitatibus & uniuernĩs ma¬
lis et facmetuis oboediremandatis. a te
Dñeihũ xp̃erex uirginũ integritatis a¬
mator municormeũ ab omnibus sagitis
et insidiis inimici. extingue in meomnẽ
incendium libi dinis. dauerã humilitatẽ
t tranquillitatem pacientiae pectori
meo succedementem ineã tuae carita¬
tis stimulis ut hodio habens omnem uiã
iniquitatis possim cunctis diebus uitae
meaeplaceretibi
misericors dñe ds̃ tibi confiteor delicta
mea tibi patefaci ciuul neramea tuꝓpt̃
ineffacbilem bonitatẽtuam. confermi¬
hi mesero medicinam. Tuenim mitissi¬
me dignatus esdicere . no lo mortem.
peccatoris. sed ut conuer &uiuat: Con¬
fiteor qđ iniq egi ꝑuersa est in conspectu
tuouia mea. lapsa est in lacum misera ui¬
tam ea extenta est iniqui tatibus meis ani¬
mamea. Suꝑbi alibido. ira. inpatientia.
malitia inuidiagula. ebrictas concupis¬
centia rapina. mendacium ꝑiurium

Expanded text:
tem tuam mundum vivificasti libera me per hoc sanctum corpus et sanguinem tuum a cunctis iniquitatibus et universis malis et fac me tuis oboedire praeceptis et a te ste, rex virginum, integritatis amator, munda cor meum ab omnibus sagittis et insidiis inimici, et exstingue in me omne incendium libidinis. Da veram humilitatem, et tranquillitatem, et patientiam pectori meo. Succende mentem meam tuae charitatis stimulis, ut odio habens omnem viam iniquitatis, possim cunctis diebus vitae meae complacere tibiribilis Deus: tibi confiteor delicta mea, tibi patefacio vulnera mea. Tu propter ineffabilem bonitatem tuam confer mihi misero medicinam. Tu enim mitissime, dignatus es dicere: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatfiteor, inique egi, perversa est in conspectu tuo via mea. Lapsa est in lacum miseriae vita mea. Exstincta est iniquitatibus meis anima mea. Superbia, libido, ira, impatientia, malitia, invidia, gula, ebrietas, concupiscentia, rapina, mendacium, perjurium,
Abbreviated transcription (Latin):
perquos homines dõ reconciliantur
confessionem facere. decotidianis
uero & leuibus quibusque perrarist
qui inuicem confessionem faciant
eeceptis monachis quͥid quotidie fati¬
unt. Quod uero deleuibus & cotidianis
pec catis constssi omutua fieridebeat.
scquentia manifestant. Ihs falius si¬
racdĩx, Non confundaris confiteri pecea¬
tatua. Et alibi iustus in principio ac¬
cusator est sui & dñs in euanglio
Arta & angus taestuia queducit aduitã¬

Expanded text:
per quos homines Deo reconciliantur, per quos homines Deo reconciliantur, confessionem facere; de quotidianis vero et levibus quibusque, perrari sunt qui invicem confessionem faciant, exceptis monachis, qui id quotidie faciunt. Quod vero de levibus et quotidianis peccatis confessio mutua fieri debeat, sequentia manifestant. Jesus filius Sirach dixit: Non confundaris confiteri peccata tua . Et alibi: Justus in principio accusator est sui . Et Dominus in Evangelio: Arcta et angusta est via quae ducit ad vita
Abbreviated transcription (Latin):
le ant lacrime. Quidmartrribus ma¬
gis quian anmam suam ponunt
proamicosuo Grandis gloriamar¬
trrum martrres effundunt sangui¬
nem peccatores effundunt lacrimas
Mer&rix illa non fudit sanguinem
sod fontes lacrimarum profudit & de¬
leuit peccatasua & quiddicam depec¬
catrice &minunda muliere  colũ¬
naecclesiae & fundamentum fidei
primus apostolus p&rus ad ancilluleui¬
lis simae muli ercule inter rogationẽ
tertio negauit dñm. Numquid sangui¬
nem fudit. Nonne amare perfudo
lacrimas & abster sit peccatum suũ
& recipit pristin am dignitatem
Hab& o codicem conscientiam tuam
& scribopeccata condiana. Premissa
igitur saluherrima tes cimoma
indicant quod excepta conses sione quae
sacer dotibus absque cunctatione fieri
deb& unicuique in oratione dõ sua i¬
giter sint confitenda peccata & gemiti¬
bus & lacrimis abluenda
DEEOGD MAIORA PECCATASACER¬
ALTERUTRUM SINT MANIFES¬
TANDA
oris est ccclesiae degrauio¬
ribus peccatis sacer dotibus

Expanded text:
leant lacrymae. Quid martyribus maleant lacrymae. Quid martyribus majus, qui animam suam ponunt pro amico suo? Grandis gloria martyrum. Martyres effundunt sanguinem. Peccatores effundunt lacrymas. Meretrix illa non fudit sanguinem, sed fontes lacrymarum profudit, et delevit peccata sua. Et quid dicam de meretrice et immunda muliere? Columna Ecclesiae, et fundamentum fidei, primus apostolus Petrus ad ancillulae vilissimae mulierculae interrogationem tertio negavit Deum: nunquid sanguinem fudit? Nonne amare profudit lacrymas, et abstulit peccatum suum, et recepit pristinam dignitatem? Habeto codicem conscientiam tuam, et scribe peccata quotidiana. » Praemissa igitur saluberrima testimonia indicant quod, excepta confessione, quae sacerdotibus absque cunctatione fieri debeat, unicuique in oratione Deo sua jugiter sint confitenda peccata, et gemitibus et lacrymis abluendaod majora peccata saceralterutrum sint manifestanda. Moris est Ecelesiae de gravioribus peccatis sacerdotibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cata & mund&nos ab omni peccato
Iohannes osaurum qm̃ iniquitatẽ meã
ego agnosco & peccatum meum contra
meest semper. Omentis integritas
Non est oblitus peccatisui & miquitatis
quamuis conces sum sibi fuerat. ille
tamen inconscientia sua tamquamini¬
magine ad ulterium & homicidium
depictum habebat. Et persingulos
dies uidebat putredinem & ideo dece¬
bat ⁊ & peccatum meum contra meeseꝑ
Ego illud uideo tuid necon sꝗderes
Ego illud scribo tuqua si dñs dele
Uide enim quid fit. Situmemor
sis ds̃ nonerit memor situeius oblit᷑
fucris dseius memo rabitur. Nec
enim si non dixeris ignorat ea ds
Nũ quidate uult ca cognoscere
cum faciebas eapresto erat cum ad mit¬
teres nouerat peccare nonerubui fa
& confiteri erubescis dicito in hacui¬
ta ut in illa requiem habeas Dicito
ingem escens & lacrimans in codice
scripta sunt peccatitua. Spungia pec¬
catorum tuorum lacrime tuesunt
Grandis enimurtus dicamtibi quidua¬

Expanded text:
mundet nos ab omni peccato . Joannes Os aureum: Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper . O mentis integritas! Non est oblitus peccati sui et iniquitatis; quamvis concessum sibi fuerit, ille tamen in conscientia sua tanquam in imagine adulterium et homicidium depictum habebat, et per singulos dies videbat putredinem: et ideo dicebat, Et peccatum meum contra me est semper. Ego illud video. Tu id ne considereEgo illud scribo, tu quasi Dominus dele. Vide enim quid sit: si tu memor sis, Deus non erit memor; si tu ejus oblitus fueris, Deus ejus memorabitur. Nec enim, si non dixeris, ignorat ea Deus. Nunquid a te vult ea cognoscere? cum faciebas ea, praesto erat; cum admitteres, noverat. Peccare non erubuisti, et confiteri erubescis? Dicito in hac vita, ut in illo requiem habeas. Dicito ingemiscens et lacrymans. In codice scripta sunt peccata tua: spongia peccatorum tuorum lacrymae tuae sunt. Grandis enim virtus. Dicam tibi quid va
Abbreviated transcription (Latin):
& benedixit eisdicens crescite & multi pli¬
camim & repleteterram. & salomon
euangelio Non legistis quiaer eauit
a initiom asculũ & feminamereauiteos
quoder godisconiunxit homo nonsẽ par&&
piulus adchorinthios. Siautem acceperis
uxorẽ non peccasti & sinupseritur goñ
peccauit. Ite idẽ adhebreos honorabi¬
lesinquit nuptie & cubile inmaculatũ qđ
autẽ si causalibidinis & non potius fruc¬
tu propaginis ad petatur tantum bonũ
inculpã conuertatur. habes in librobe¬
inquit maris & femine generandicausa
bonũ est naturale nupticrũ. sedisto
ut sit eius intentio inuoluptate libidinis
non inuoluntate propaginis. Verũ qđ
culo & femina generan di societate iun¬
gantur. &i tamuicẽ non fraudent.
sicut omnis societas fraudulentum
sociũ nacraliter non uult hoctam
euidens bonũ cũ infideles habent. quia
infideliter utuntur . in malũ peccatũ¬

Expanded text:
is dicens: Crescite et multiplicamini, et replete terram . Et Salomon: Evangelio: Non legistis, quia qui creavit ab initio masculum et feminam creavit eos? Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet . Et Paulus ad Corinthios: Si autem acceperis uxorem, non peccasti: et si nupserit virgo, non peccavit . Item idem ad Hebraeos: Honorabiles, inquit, nuptiae, et cubile immaculatum . Quod autem si causa libidinis, et non potius fructu propaginis appetatur, tantum bonum in culpam convertatur, habes in libro be maris et feminae generandi causa bonum est naturale nuptiarum; sed istout sit ejus intentio in voluptate libidinis, non in voluntate propaginis. » Et paulet femina generandi societate iungantur et ita inuicem non fraudent, sicut omnis societas fraudulentum socium naturaliter non uult, hoc tamen euidens bonum cum infideles habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
umds̃ sum me bonus cunctaquȩ fec̃
bona sint ualde dicente scriptura
& uidit ds̃cuncta quae fecit. & erant uad debona:
pleriq quibusdã bonis a dõbono creatis quia
malcutuntur. Inmalum sibi eadẽ bona con¬
uertere noscuntur. Innumerabilia quip¬
pesunc &ineffabila eiusbona. Interque
bonũ esse coniugiũ & in exordio creationis
humanae ado esse inscitutũ. liber domons¬
tratgenes eos in quolegitur. propter hoc
relinquet homopatrẽ suũ & matrem & ad¬
herebitux ori suȩ &erunt duo in carnesua

Expanded text:
us summe bonus, cuncta quae fecit, bona sint valde, dicente Scriptura: Et vidit Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona : plerique quibusdam bonis a Deo bono creatis, quibus male utuntur, in malum sibi eadem bona convertere noscuntur. Innumerabilia quippe sunt, et ineffabilia ejus bona; inter quae bonum esse conjugium, et in exordio creationis humanae a Deo esse institutum, cum liber demonstrat Geneseos, in quo legitur: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una
Abbreviated transcription (Latin):
A tac&. procul dubio uirpollutus labi
Ex iftit & peccantis facinus insem&¬
ĩpsum retorqu&
quam illi qui si Ne fide
Mortui suNT Et tamen
BONAOPERA EGERUNT
icisol& a non nullis xp̃ians
quod hi quimx p̃orenatisunt qũa¬
quam scelerate uiuant & imalis ope¬
ribus diem claudant extremum diu¬
turno atque purgatorionon tamen
perpͣtuo igni sint᷑ puniendum. cum
multi hocadserant & nullus exdiuinis
craculis id ad firmare uerum esseq at
cauendum est illis uit hocnon solumere
dant uerum &iam nec ex ore proferant
Neforte hoc dicendo & se& alios quodã¬
modo uana sec uritate deludant.
quodergoneminem sola fides xp̃isine
operibus ad regnum prouehat᷑ a&er¬
num. in sul. sequentide mons trabitur
capitulo quod autem in flagitus ii¬
uentes & hec nec peni tenti e lamen¬
tis nec elimosinarum largitionibus
redmentes sed in tis potius perseue¬
rantes diemobeunt a trotiora sint
tormenta passurquã illi quilic& la¬

Expanded text:
et tacet, procul dubio vir pollutus labiis et tacet, procul dubio vir pollutus labiis existit, et peccantis facinus in semetipsum retorquetquam illi qui sine fide mortui sunt, et tamen bona opera egerunt. Dici solet a nonnullis Christianis, quod hi qui in Christo renati sunt, quanquam scelerate vivant, et in malis operibus diem claudant extremum, diuturno atque purgatorio, non tamen perpetuo igni sunt puniendi. Cum multi hoc asserant, et nullis ex divinis oraculis id affirmare verum esse queant, cavendum est illis, ut hoc non solum non credant, verum etiam nec ex ore proferant: ne forte hoc dicendo, et se et alios quodammodo vana securitate deludant. Quod ergo neminem sola fides Christi sine operibus ad regnum provehat aeternum, in subsequenti demonstrabitur capitulo. Quod autem qui in flagitiis viventes, et haec nec poenitentiae lamentis nec eleemosynarum largitionibus redimentes, sed in eis potius perseverantes diem obeunt, atrociora sint tormenta passuri, quam illi qui, licet la