comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ s non ab illo. s a quo sperandũ ẽ
aut hoc speras quod sꝑandum ñ . ẽ.
etiam ab illo a quoet̾na uita sꝑãda
ẽ. ꝓ bonis oꝑib speras tͥ t̾renam qͣn¬
dam felicitatem impiu̾s. Non . ẽ. ista
merces fidĩ. cara res. ẽ. fides. uidi illã
ad dixisti. impius gͦ es ⁊ nulla st̃ oꝑa
ista tua. Quid si quod sꝑandum ẽ sꝑaᷤ
et̾na. s pietas te ad uitam et̾nam pꝰse
ꝑuenire ꝑ miliciam celi. ꝑ solem ⁊ lu¬
nam ꝑ potestates aeris ⁊ maris ⁊ terre
⁊ sid̾um impuis es. S crede in eunqͥ
iustiticat impium ut possint ⁊ bona
oꝑa tua. eẽ. oꝑa bona. Nam ħ bona il¬
la appellau̾im quam diu non de radi¬
ce bona ꝓcedunt. Quid gͦ: Qui sunt
beati: Non in quib non inuenerit
deus peccatum: Nam in omnib inue¬
missa sunt peccata. Hoc ergo apłc
sic commendaut. Credidit abrabã
dõ ⁊ deputatum . c̃. illi ad iusticiam.¬
i autem qui oꝑatur. idest de operib

Expanded text:
est, sed non ab illo a quo sperandum est; est, sed non ab illo a quo sperandum est; aut hoc speras, quod sperandum non est, etiam ab illo a quo aeterna vita speranda est? Pro bonis operibus sperasti terrenam quamdam felicitatem, impius es. Non est ista merces fidei. Cara res est fides, vili illam addixisti. Impius ergo es, et nulla sunt ista opera tua. aeterna; sed putas te ad vitam aeternam posse pervenire per militiam coeli, per solem et lunam, per potestates aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona opera tua esse opera bona. Nam nec bona illa appellaverim, quamdiu non de radice bona procedunt. Quid est beati? Non in quibus non invenerit Deus peccatum: nam in omnibus invemissa sunt peccata. Hoc ergo Apostolus sic commendavit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Et ei qui operatur id est, de operibus
Abbreviated transcription (Latin):
ropt̾ea tͥ hoc dixi inquit o homo
ne quasi de oꝑib tuis prosumere ui¬
dearis. ⁊ m̾ito oꝑum tuorum accepis¬
se fidei gram. Noligͦ p̃sumere de oꝑi¬
b ante fidem. nou̾is quia ee añ pecca¬
torem fides inuenit. Et si te fides da¬
ta fecit uistum: impium inuenit
quem fac̾et iustum. Credenti in eũ
qui iustificat impium. deputatur
fides eius ad iusticiam. Si iustificat᷑
impius ex impio iustꝰ fit Si ex im¬
pio iustus fit: que sunt oꝑa impioꝵ:
actet iam impus oꝑa sua. dicat. De
pauꝑib nichil alicui aufo. ñ uxor¬
em alienam concupisco. ñ q̃quam
occido. nulli fraudẽ facio. depositum
apud me nullo teste represento. Hec
omnia dicat. Quero utrum sit purᷤ
an impius: ꝙ quomodo sum inpiꝰ
inquit ista faciens: Quomodo illi
de quib dictum .ẽ. Et seruierunt
creature potus quam creatori .qͥ. ẽ.
benedictus in secula. Quomodo ñ es
impius: Quid si de omnib bonis
operib aut illud speras ꝙ. sꝑandũ

Expanded text:
ropterea hoc tibi dixi, o homo, ne quasi de operibus tuis praesumere videreris, et merito operum tuorum te accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem te fides invenit, etsi te fides data fecit justum, impium invenit quem faceret justum. Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Si justificatur impius, ex impio fit justus: si ex impio justus fit, quae sunt opera impiorum? Jactet etiam impius opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens? Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusquam Creatori, qui est benedictus in saecula . Quomodo es impius? Quid si de his omnibus bonis operibus, aut illud speras quod sperandum
Abbreviated transcription (Latin):
oc ẽ opus d̃i ut credatis in eum quẽ
ille misit. Ut credatis in eum. non ut
credatisei. S sicreditis in eum credi¬
tis ei. Non autem continuo qui cred̾
ei credit in eum. Nam et demones cre-¬
debant ei: et non credebant in eum.
Rursus etiam de apłis ipsius pꝰsumus
dicere. Credimus paulo. s non c̃dimꝰ
in paulum. Credimus petro s nõ cre¬
dimus in petrum. Credenti enim in
eum qui iustificat impium. depu¬
tatur fides eius ad iusticiam. Quid
ẽ gͦ credẽ in eum. credendo amare. cre¬
dendo dilig̾e. credendo in eum ire. et
eius membris incorporari. Ip̃a c̃. gͦ fid᷑
quam de nob̾ exigit deus.⁊ non inue¬
uit quod exigat. nisidonau̾it quod
inueniat. Que fides. nisi quam defi¬
uit alio loco nisi plenissime apłe di¬
cens. neq circumcisio aliquid ualet
neq p̃pucium. s fides que ꝑ dilecti

Expanded text:
oc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apostolus plenissime dicens: Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fide
Abbreviated transcription (Latin):
głantur de oꝑib. Et inuenis multoᷤ
paganos ꝓpterea nolle fieri xͥanos:
quia quasi sufficiunt sibi de bona
uita sua. Bene uiu̾e opus. ẽ ait qͥd
uam: lam bñ uiuo. Quid mͥ neceᷤ¬
saruis. ẽ. xp̃c: nullum homicidi¬
um. nullum furtum. nullam fa¬
cio. res alienas ñ concupisco. nullo
adult̾io contaminor. Nam inuemdrur
tem sic pater urͣ abrabam. bec autẽ
sentencia scripture. ad hoc uult intẽ¬
cionem nr̃ãm dirig̾e. Quia enim fate¬
mur et ip̃a . ẽ. fides nr̃a. de sp̃u patͥarche
qui placuit dõ. ut dicamus eum & no¬
uerimus ad deum hab̾e głam. ait apꝰ¬
tolus. Gerte notum. ẽ nobis ⁊ manifeᷤ¬
tum: quia abraham ad deum habet

Expanded text:
gloriantur de operibus, et invenis multos paganos propterea nolle fieri Christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait, quid vam? Jam bene vivo: quid mihi necessarius est Christus? Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur tem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur, et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dentes. ut sibi augeatur fides. Rogãt
ꝓ credentib ut eis donetur fides. Et
in suis igit᷑ increm̃tis ⁊ suis inicus dei
que data. ẽ. nob̾ firmo corde retine mus
sicut alio loco dicͤ. ñ incircumcisione
s in p̾pucio deputata. ẽ. abrahe. fides
ad iusticiam. ⁊ signum accepͣ circũci¬
sionis signaculum iusticie fidei q̃ ẽ
in p̃pucio. ut deputet᷑ ⁊ ilł ad iꝰticiacꝯ
ut sit pat̾ circumcisionis. his qͥ ñ so¬
lum ex iͥcumusione sunt s ⁊ his qͥ
scquunt᷑ uestigia fidi q̃ ẽ ĩ p̃pucio
patris nr̃i abraham. Non enu carna¬
lit̾circumcise genti tantumm᷑ factꝰ ẽ.
pat̾. cui dictum. ẽ patrem multarum
gencium posui te. Multarum autem
itaq xͥanorum se a nomine isrł arbi¬
tretur extͣneum . Ilł enim qui credide¬
runt ex iudeis in quorum num̾o pͥn¬
cipalit̾ apłos inuenimus. in angula¬
ri lapide. copulamur. hinc ait dñs alio
loco. habeo alias oues que non sunt ex

Expanded text:
dentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro dentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides: et in suis igitur incrementis, et in suis initiis Dei quae data est nobis firmo corde retinemus, sicut alio loco dicit, «Non in circumcisione, sed in praeputio deputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multarum» autem, itaque Christianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de
Abbreviated transcription (Latin):
catio. lõ aut̃ ex ꝓmissione quia deus
ꝙ ꝓmisit ip̃se fac̃. Qui enim precepta
legis implere se putat ꝑ arbitũ ꝓpͥe¬
deo ex fide ut secnndum grãm firma
ex lege.ẽ idest quod ex uet̾i testamento
uenitad nouum. S ⁊ ei ꝙ ex fide ẽ. Nõ
sibi p̃missa lege. Ex fide autem abrahã
idest imitatores fidei abraham Qui
.ẽ pat̾ omnium urũm sic̃ scͥptum. ẽ
quia patrem multarum gencium cõ¬
ut secundum gr̃am firma sit ꝓmissio
miror hominẽs infirmitatisue se mal.¬
le committ̾e. quam firmitati ꝓmissio¬
nis di. S incerta . ẽ. michi inquis de me
ip̃o uoluntas dĩ. Quid ergo: Tua ne tͥ
uoluntas de te ip̃o t̾ta. ẽ netimes: qui
infirmiori fidem suam spem caritatẽq
si credidis saluus eris. Unum horum
exigit᷑ alt̾um offert᷑. Ꝙ exigit᷑ in hõis:
ꝗ offert᷑ in dĩ. ẽ. potestate. Cur ñ utrũq
indi et ꝙ iubet ⁊ quod offert᷑ : Rogat᷑
enum ut det quod iibet. Rogant cre¬

Expanded text:
catio. Ideo autem ex promissione, quia Deuscatio. Ideo autem ex promissione, quia Deuspromisit, ipse facit. Qui enim praecepta legis implere se putat per arbitrium pdeo ex fide, ut secundum grati am firma ex leges est id est quod ex uetere testamento uenit ad nouum —, sed et ei quod ex fide est — non sibi praemissa lege, ex fide autem Abraham, idest imitatores fidei A bra h am—, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, quia patrem multarum gentium pout secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times: qui i« Si credideris, salvus eris ; unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur, in hominis; quod offertur, in Dei est potestate » . Cur non utrumque in Dei, et quod jubet, et quod offert? Rogatur enim ut det quod jubet: rogant cre
Abbreviated transcription (Latin):
enim lex iustificat nͣ .ẽ. iustificatꝰ abͣ¬
ham qui multo añ legem fuit. Quod
quia dic̾e̾ non possunt coguntur fat̾i
nõ legis oꝑib iustificari hominem:
s fide. Simul etiam nos cogit intel¬
lig̾e omnes antiquos qui iustificati
sunt ex fide ip̃a iustificatos. Ꝙ enim
nos ex parte p̃t̾itum. idest pͥmum ad¬
etiam illud. Ab raham concupiuit
diem meum uid̾e ⁊ uidit ⁊ gauisus. ẽ.¬
ienim qui ex lege ħedes sunt exi¬
nanita .ẽ. fides. abolita.ẽ. ꝓmissio.
mino destrueret᷑ ꝓmissio. si ex lege
quisquam iustꝰ. eẽt. Si enun qui ex lege
heredessunt. exinanita .ẽ. fides. euacua¬
ta. ẽ ꝓmissio. Lex enim iram oꝑat᷑. ad ħ
utiq ut ad iram euadendã di grͣa reqͥ¬
ratur. Ubi enim ñ. ẽ lex: nec preuari¬
catio. mnis legem pret̾iens iniqus
gͦ legem ũ acceꝑunt iniqui dici pꝰͦst᷑.
scãm m̾ita sua. Cur nõ attenditiꝰ rogo.
ideo ñ. eẽ. heredes ex lege. quia lex iram
oꝑat᷑. Ubi enim non .ẽ. lex: nec p̃uari¬

Expanded text:
enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adetiam illud: Abraham concupivit diem meum videre, et vidit, et gavisus eSi enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, abolita est promissio Imo destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset. Si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ad hoc utique, ut ad iram evadendam gratia Dei requiratur. Ubi enim non est lex, nec praevarica lege peccant, iniqui dici possunt; ad merita sua. Cur non attendis, rogo, ideo non esse haeredes de lege, quia lex iram operatur? Ubi enim non est lex, nec praevari
Abbreviated transcription (Latin):
x oꝑib legis eum suis uirib ea
quisq tribuit. non gr̃e misereanti a
non iustificabitur omnis earo. i dest
omnis homo sine carualit̾ sentiens
t ideo illiquicum iam. ẽẽnt sub lege
xp̃o credidunt. non quia iustierãt᷑
s ut iustificarentur uenerunt ad
głiantem de oꝑib legis. que destrui
⁊ debet ⁊ posset. ne gr̃a fidei uidet᷑.
non necessaria: sioꝑa legis etiam
lle autem iustiticatur apud deum
qui euam gratis colit. nõ scilicet
cupiditate appetendi aliquid ab
ip̃o p̃t̾ ip̃m aut timore amictẽdi
In ipõ enim solo uera nr̃a beatitudo
atq perfecta. ẽ. Et quia inuisibił.
est occuł carneis fide colitur. quã¬
diu in hac carne unumus. sic̃ idem¬
apłc dixit. Quod autem nunc in uo
incarne: in fide uino filii dĩ. Et ip̃a¬

Expanded text:
x operibus Legis, cum suis viribus ea quisque tribuerit, non gratiae miserantis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, venerunt ad gloriantem de operibus legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera legis, etiam Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vi
Abbreviated transcription (Latin):
liberati sunt Nec attendunt ĩ ip̃o
nomine lib̃i arbitrii. utiq lib̾tatẽ
sonare. Ubi autem sp̃c dñi: ibi lib̾¬
tas. An ita sunt lib̃i. ut nec illum
uelint hab̾e dnm̃ qui eis dicit sine
me nicħ potestis facere: ⁊ si uos filiꝰ
liberau̾it. tunc uere lib̾i eritis:¬

Expanded text:
liberati sunt? nec adtendunt in ipso liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique libertatem sonare; ubi autem spiritus domini, ibi libertas. uclint habere dominum, qui eis dicit: sine me nihil potestis \\facere, et: si uos filius liberauerit. tunc uere liberi eritis
Abbreviated transcription (Latin):
cognicio peccati. ꝑfidem impetracio
gracie contra peccatum. ꝑ gr̃am sa¬
natio anime a uicio peccati. ꝑ anime
sanitatem lib̃tas arbitrii. ꝑ lib̾um ar¬
bitͥum iusticie dilectio. ꝑ iusticie di¬
fides impetrat gr᷑am qua lex inple¬
atur. ita lib̾um arbitrium ñ euacu¬
atur ꝑ grãm s statuit᷑ quia gr̃a sa¬
nat uoluntatem. qua usticia libere
diligatur. Omnia hec que uelud ea¬
tenãtim conexu babent uoces suaᷤ
in scͥpt̾is sc̃is. Lex dicit ñ concupisces.
Fides dic̃. sana auimam meam qm
peccaui tͥ. Gr̃a dicit. ecce sanus factꝰ
ef. iam noli peccare. nequid det̾ius tͥ¬
contingat. Sanitas dicit. domine ds̃
meus clamaui ad te: et sanasti me
Lib̃um arbitrium dic̾. Uoluntarie sa¬
crificabo tͥ. Dilectio iusticie dic̃. Har¬
rau̾unt mͥ iniusti delectaciones su
as s non sicut lex tuadn̾e. Ut quid
gͦ miseri homines. aut de libero ar¬
bitrio audent suꝑbire. antequam li¬
berentur. aut de suis uirib si iam

Expanded text:
cognitio peccati, per fidem impetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a vitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium justitiae dilectio, per justitiae difides impetrat gratur, ita liberum arbitrium non euacuatur per gratiam, sed statuitur, quia gratia sanat uoluntatem, qua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam
Abbreviated transcription (Latin):
cipio erat u̾bum ⁊ u̾bum erat apͣ deum
⁊ deus erat u̾bum: Hoc erat in princi¬
pio apud deum. Omnia ꝑ ip̃m fc̃a sũt.
lli ergo debent ⁊ pagani ꝙ homines
creatisunt.⁊ tanto mag̃ ꝓuniendi qͥa
dimiserunt eum. a quo facti st̃. ⁊ co¬
luerunt que ip̃i fec̾unt. excepto illa

Expanded text:
bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt . Illi ergo debent et Pagani quod homines creati sunt; et tanto magis puniendi, quia dimiserunt eum a quo facti sunt, et coluerunt quae ipsi fecerunt. CAPUT VI. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
iacob. Idem quippe irł qui et iacob. Il¬
la uero turba iuideorum que merito
ꝑfidie reꝓbata. ẽ uoluptate carnali
uendidit pͥmogenita sua: ut nͣad ia¬
cob s ad esau pocius ꝑtin̾et. Scitis nãq
in hoc mist̾iodictum. eẽ. quia maior ser¬
uiec miori Quando ꝙͦ ꝓmisit deus¬
deus abrahe in semine eius fide̾ gen¬
cium dicens. Patrem multarum gen¬
potestate. s de sua p̃destinacione pro¬
misit ꝓmisit enim quod ip̃e factur
fuerat ñ ꝙ. homines. Quia ⁊ si faciu̾t
homines bona que ꝑtinẽt ad colendu᷑
deum: ip̃e facit ut ip̃i facrant q̃ p̃cepͣ
non illi faciunt ut ip̃e faciat quod ꝓ¬
misit. Alioquin ut dĩ ꝓ missa ꝯpleat᷑
ñ in dĩ s in hominum ẽ. potestate
⁊ quod a domino ꝓmissum . ẽ. ab ip̃is
reddit᷑ abrahe. Non autem sic credid̾
abraham: s credidit dans głam deo
Ac per hoc facta ñ aliena s sua. ꝓmisit¬
autem filios abrahe quod. ẽe. non pꝰsũt
si non habeaut fidem. Ergo ip̃e donat ⁊

Expanded text:
Jacob. Illa vero turba Judaeorum, quae merito perfidiae reprobata est, voluptate carnali vendidit primogenita sua, ut non ad Jacob, sed ad Esau potius pertineret. Scitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia major serectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum genpotestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum deum, ipse facit, ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt, ut ipse faciat quod promisit. alioquin ut dei promissa compleantur, non in dei, sed in hominum est potestet quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abraham, sed credidit dans gloriam Dac per hoc facta non aliena, sed sua. autem filios Abrahae, quod esse non possunt si non habeant fidem, ergo ipse donat et
Abbreviated transcription (Latin):
ad istam grãm cum dicit Et hec quid̃
fuistis. S eum dicit. qmͣ qui talia agt̃.
regnum dei non possidebunt. satisos¬
tefidit. iam ex quo credidunt bñ deb̾e
oꝑari. Quod et iacobus dicit ⁊ multis
om̃nino locis idem apłc paulus satis
aꝑteq predicat. recte uidendum om¬
nib qui in xp̃m credidunt. ne ad pe¬
nas ꝑueniant quas et dñs ip̃e com

Expanded text:
am datam, quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus dicit, et multis omnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant. Quod et i
Abbreviated transcription (Latin):
mnia opera ł mala uel bona. a cogi¬
tacione ꝓcedunt. In cogitauõe qͥsꝙ:
innocens. in cogitatione reus c̃. ꝓpt̾ quͦd
scͥptum.ẽ Cogitacio sancta seruabit te.
Et alibi legitur. In cogitacionib impii
int̾rogacio erit. Et apło. Cogitanionibus
ait accusantib aut etiam excusantib
Ubi aut̃ felix .s̃. qui in cogitaciõe miser ẽ
Aut quomodo ibi miser ñ .t̃ qui ad nichilum
redactus. ẽ Magna quippe sterilitas iniqͥtaᷤ.
Meritodictum. c̃ Confundantur iniqua
facientes uane. idest inanit̾ tamquam re¬

Expanded text:
mnia opera, vel mala, vel bona, a cogitatione procedunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apostolus: «Cogitationibus,» ait, «accusantibus aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam re
Abbreviated transcription (Latin):
lo tempore ualuit añquam domini
uacuaret᷑ aduentu. ut infantem fi¬
lium moysi angłs p̃focasset. nͥ mat̾
arrepto calculo eircumeidisset pue¬
rum ⁊ hoc sacͣm̃to imminentem per¬
niciem depulisset. hoc sacͣmentum
etiam iordanem fluuium. refrena¬
uit ⁊ reduxͣ in fontem. hoc sacram̃¬
tum ip̃e dominus quamiuis eua¬
cuau̾it crurifixꝰ: tamen natꝰ accepͣ
Nonenim signacula illa dampna¬
ta sunt s succedentib oportunio¬
rib decẽe̾runt. Nam sic̾ circumci¬
sionem abstulit dm̃i primus aduẽtꝰ
sic baptismum auferet secunduᷤ
aduentꝰ. Sic̃ enim nunc pꝰea quam
uenit lib̾tas fidei ⁊ remotum . ẽ ser¬
uitutis iugum. nullus xͥanꝰ cͥcũcidi¬
tur carne. sic tunc regnantib iustiᷤ
cum dño dampnatisq impus ue¬

Expanded text:
lo tempore ualuit, antequam domini lo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem. , hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino damnatisque impiis ne
Abbreviated transcription (Latin):
ime in eo uictoriosum.ẽ quod ante¬
quam circumcidetur deputata est
fides ad iusticiam. Et ad hoc rectil¬
sime refert᷑ quod ei dictum .ẽ. quia
benedicentur in te omnes gͣs. Imita¬
tione utiq fidei enis. quia iustificatꝰ
etiam añ sacͣmentum cͥcumcisiõis
ꝗ ad fidei signaculum accepͣ. ⁊ Añ
ominem seruitutem legis q̃ multo
.ẽ. in p̃pucio. Circumcisio carnis le
torem tolli originale peccatum. Cũ
p̃pucio quippe omnis homo nascit᷑
quemadmodum cum originali pec¬
cato. Et octauo die lex circumcidicar¬
nem precep̃. quia xp̃c die dominico
resurrexͣ. quie pꝰt septimam sabb̃ti
octamis. ẽ. Et circumcisus p̃putiatũ
gignit traiciens in illum quo ipse
iam caruit. Sicut baptizatꝰ in fi¬
lium quem generat carne reatũ.
tamentraicit originis. quo ip̃e iam
lib. ẽ. Si uet̾is populi temporib ude¬
us ẽẽm. qñ aliud. ẽ melius ñ pꝰsem.
accepissem utiq cͥcumcisionem. Ꝙe
signaculum iusticie fidei tanto il¬

Expanded text:
ime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo et Baptismo. Circumcisio carnis legonis auctorem tolli originale peccatum. Cum praeputio quippe omnis homo nascitur, quemadmodum cum originali peccato. Et octavo die lex circumcidi carnem praecepit: quia Christus die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octavus est. Et circumcisus praeputiatum gignit, trajiciens in illum, quo ipse jam caruit: sicut baptizatus in filium quem generat carne, reatum tamen trajicit originis, a quo ipse jam lo? si ueteris populi temporibus Iudaeus essem, quando aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum il
Abbreviated transcription (Latin):
ñ concupisces. ista dicit cum scirem
quia nemo potest. ẽẽ continens nͥ d̃s
det: ⁊ hoc ip̃m erat sapiencie. scire
cuius. eẽt hoc donum adii dñm ⁊ de¬
precatꝰ sum lp̃a. ẽ illa sapiencia q̃
pietas uocatur. quia colit᷑ pater lu¬
minum. a quo. ẽ omne datum obti¬
mum ⁊ omne donum ꝑfectum. Coli¬
tur aut̃ satͥficio laudis. accionibq
gr̃arum. ut cultor eus ñ in se ip̃o.
s in illo głietur. Ac ꝑ hoc lege oꝑum
dicit deus. fac quod iubeo lege fidei
dicitur dõ da quod iubes. Iõ enim
iubet lex ut adioneat qͦd faciat fi¬
des idest cut iubetur ut si nondum
potest. sciat quid petat. Si autem
continuo potest obedienter facit.
debet etiam scire quo donante poᷤ¬
sit. Non enim sp̃m huiꝰ mundi ac¬
cipimus. ait idem constantissimu ᷤ
gr̃e p̃dicator. s sp̃m qui ex deo. ẽ. ut
sciamus q̃ a deo donata sunt nob̾.

Expanded text:
non concupisces, ista dicit: cum scirem non concupisces, ista dicit: cum scirem quia nemo esse potest continens, ni si deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum, adii dominum et deprecatus sum. ipsa est illa sapientia, quae pietas uocatur, qua colitur pater luminum, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum. colitur autem sacrificio laudis actionisque gratiarum, ut cultor eius non in se ipso, sed in illo glorietur. ac per hoc lege operum dicit deus: \'fac quod iubco\', lege fidei dicitur deo: \'da quod iubes\'. ideo enim iubet lex, ut admoneat quod faciat fides. id est ut cui iubetur, si nondum potest, sciat quid petat; si autem continuo potest et oboedienter facit, debet etiam scire quo donante possit. non enim spiritum huius mundi accepimus, ait idem ipse constantissimus gratiae praedicator, sed spiritum qui ex deo est, ut s
Abbreviated transcription (Latin):
infert uñ nunc agimus Uͥ. ẽ. gͦ głatio
tua: Exclusa. c̃ ꝑ quam legem: facto¬
runi: non. s ꝑ legem fidei. Lex gͦ fac¬
torum ista ip̃a. c̃ que dicit nõ concu¬
pisces. quia ꝑ illam cognitio peccati
ẽ Nolo gͥ scire si quis mͥ dic̾et audeat
ñ dicit quid cause. ẽ curñ in ea positi
securi atq impune peccemus: Hoc
enim et illi putau̾unt apłm dicere
mala ut ueniant bona: quoꝵ damp¬
natio iusta. ẽ Si autẽ dicit etiã ip̃a
ñ dicitur: Neq enim quia nõ ht̃
oꝑa uet̾um sacram̃torum circum¬
cisionis uidelicet atq cet̾orum iõ ñ
sunt oꝑa q̃ habet in sacram̃tis sui
huic tempori congrus: Aut uͦ de
oꝑib sacram̃toꝵ questio fuit qͣndo
mͥentio legis ob hoc fiebat. quia ꝑ ip¬
sam cognitio peccati .ẽ. et iõ ex ea ne¬
mo iustificatur. Uñ ñ ꝑ illã exclusa
.ẽ. głiatio: s ꝑ legẽ ficłi ex qua uistꝰ
uiuit. S numquid ⁊ ꝑ istã non fit
fidei lex credendo imꝑat.llla dicit

Expanded text:
infert unde nunc agimus: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. lex ergo ista factorum ipsa est quae dicit: non concupisces, quia per illam cognitio peccati est. uolo igitur scire, si quis mihi dicere audeat,non dicit, quid causae est, cur non in ea positi securi atque inpune peccemus? hoc enim et illi putauerunt apostolum dicere, mala, ut ueniant bona, quorum iudiciumiustum est.siautemdicit etiam ipsa: non dicitur? neque enim quia non habet opera ueterum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed numquid et per istam non fit fidei lex credendo impetrat. illa dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
dum peccatores saluos fac̾e. qͦ. p̃sciuit
⁊ p̃destinauit ⁊ uocauit ⁊ iustificaũ
⁊ głificauit: Quis gͥ usq adeo demẽ¬
tissime isaniat ut ñ agat ineffabi¬
les grãs miscd̾ie. quos uoluit lib̾anti
qui recte nullo mͦ posset culpare uis¬
ticiam. uniu̾sos omnino dampnã¬

Expanded text:
uit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damna
Abbreviated transcription (Latin):
iniscd̾iam u̾o qua iustificet humili¬
atos. Insticia u̾o dĩ ꝑ fidem iħuxp̃iͤ
inomnes qui credunt. Non enim ẽ
distinctio. Omnes enim peccau̾ũt
⁊egent gła dĩ. Non gła sua. Quid ip
hnt quod non acceꝑunt: Si autem
accepunt quid głantur quasi acce¬
lequitur. Iustificatigratis ꝑ gr̃am iꝑiꝰ¬

Expanded text:
misericordiam uero, qua iustificet humilmisericordiam uero, qua iustificet humilatos. iustitia ergo dei per fidem IesuChristi in omnes qui credunt; non enim est distinctio. omnes eniet egent gloria Dei, non gloria sua. Quid enim habent, quod non acceperunt? Si autem acceperunt, quid gloriantur, quasi non accesequatur: Justificati gratis per grati
Abbreviated transcription (Latin):
hant ignorant. qui suam uolunt
constituere huic nolunt eeͣ subiec¬
ti. lusticia inquit dĩ manifestata
ẽ Non dix̃ iusticia hominis. uel ui¬
ticia pprie uoluntatis. lustiuadĩ
it hominem cum iustificat impi¬
uin hec testificatur ꝑ legẽ ⁊ ꝓphas
huic quippe testimonium phi¬
bent lex ⁊ ꝓpħe. Lex quidem hoc
rp̃o quod iubendo ⁊ minando⁊ ne¬
minem iustificando satis indicat
Namhin sequitur et adiungit de¬
cent.  usficia aut̃ dłi ꝑ fidem iħu¬
hoc ẽ ꝑ fidem quacreditur ĩ xp̃m.
Scut autem ista fides dicta ẽ xp̃i
non qua credit xp̃c. sic illa uisti¬
tadi non qua nistus.ẽ. deus. U
lege non sine lege manisestata
Quomodo enim ꝑ legem testificata
cie credenti confert sine adiutorio
legis hoc ẽ. non aduitis lege. siuan¬
do quidẽ ꝑ legẽ ostendit homu
piencia eiꝰ quippe dictum . ẽ. quod
legem et miscd̾iam in lingua portat
Legtm scilicet qua reos faciat suꝑboᷤᷤ

Expanded text:
hanc ignorant qui suam uolunt hanc ignorant qui suam uolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia dei, it hominem, cum iustificat impium. haec testificatur per legem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lex et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Ihoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autem ista fides Christi dicta est non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utlege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata,spiritum gratiae credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini pientia quippe eius dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos,
Abbreviated transcription (Latin):
qui tamen mallet facere si lic̾et. Ac
nequisquam putaret hic apłm ea lege
dixisse neminem iustificari. q̃ in sa¬
cramentis uet̾ib multa concinet fi¬
gurata p̃cepta. uñ etiam ip̃a. ẽ cutũ¬
cisio carnis. quam die octauo acciꝑe
paruuli uissi sunt: continuo subũix̃.
quam legem dix̾it ⁊ ait ꝑ legẽ enim
cognicio peccati. Ila gͥ lex .ẽ. de qͣ pꝰea
dixit. Peccatum non cognoni nisi per
legẽ. Nam concupiscenciam nesciebã
nisi lex dicet. Non concupisces. Iam
quid. ẽ aliud. ꝑ legem enim cognicio
peccati hic forte dicat humana illa
presumptio ignorans dĩ iusticiam
⁊ suam uolens constituere. merito
dixisse apłm. quia ex lege nemouiᷤ.¬
tificabitur. Ostendit enim tantũm
lex quid faciendum. quid ue cauen¬
dum sit ut quod illa ostend̾it uolũ¬
tas impleat ac sic homo iustificet᷑.
dei mamfestata. ẽ testificata ꝑ legẽ
ꝯ phas. ¶arum ne insonat surdis:
lustioia inquit dei manifestaia ẽ

Expanded text:
quid tamen mallet facere, si liceret. ac quid tamen mallet facere, si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa igitur lex est, de qua postea dicit: peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nam quid est aliud per legem enim cognitio peccati? Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit uoluntas impleat ac sic homo iustificetur dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est.
Abbreviated transcription (Latin):
uerancia quisq ꝓficiat. postremo pax
restat. q̃ post hanc uitiam in requie
sp̃e dem̃ in resurrectione etiã carnis
implebitur. harum quattuor diffe
rentiarum prima. ẽ añ lege̾. secũda
sub lege. t̾cia sub gr̃a. quarta in pace
plena atq ꝑfecta. Sic ẽ dĩ populus
placiit qui in mensura et numero
et ponde cuncta disponit Nam fuit pͥ¬
mitus añ legem. Scdo sub lege q̃ data
ẽ. ꝑ moysen. Dem̃ sub gr̃a que reuela¬
ta ẽ ꝑ primum mediatoris aduentũ.
q̃ quidem gr̃a. nec antea defuit quib
eamoportuit imꝑtiri. quamuis pro
temporum dispensatione uelata ⁊ oc¬
culta. Neq enim antiquorum quicũq
potuisset nob̾ ꝑ eorum inuust̾ium ali¬
as aꝑtiꝰ. alias occultius ꝓpħtari Quia
ñ iustificabitur ex lege omnis caro corã
dõ. Pocest enim fi̾ coram hominib nõ
autem coram illo qui cordis ipsius ⁊
intune uoluntatis inspector. ẽ uͥudt
etiam si aliud faciat qui legẽ tunet.

Expanded text:
verantia quisquam proficiat, postrema pax verantia quisquam proficiat, postrema pax restat; quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus ut Deo placuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumquepotuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius prophetanon iustificabitur ex lege omnis caro coram deo. potest enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet,
Abbreviated transcription (Latin):
tissimis ignorantie tenebris nulla re¬
Isistente racione sedn carnem uiuit᷑.
Nsunt prima bonitatis. Dem̃ cũ ꝑ legẽ
cognico fuerit facta peccati: si nõ dũ
diuinus adiuuat sp̃c. scdm legẽ uo¬
lens uiu̾e. uincitur ⁊ sciens peccat. pec¬
catoq subditus seruit A quo enim
quis deuictus .ẽ. huic et seruus addictꝰ
.ẽ id agente sciencia mandati uͭ pec¬
catum operetur in homine omnem
concupiscentiã cumulo p̃uaricati¬
onis adiecto. Atq ita quod scͥptum
.ẽ. impleat᷑. Lex subintrauit ut ha¬
bundaret delictum. Hec sũt sccła
homuus. Si autem respexerit deus
ut a dimplendaque mandat ip̃e ad¬
uiuare credatur. et hõ agi ceperit
dĩ sp̃u. concupiscitur adu̾sus carnẽ.
fortiore robore caritatis ut quam¬
uis adhuc sit quod homͥni repug¬
net ex homine non dum tota ĩfir¬
mitate sanata ex fide tamen iustꝰ
nõ cedit male contupiscẽcie iuincẽte
delectatione iusticie. ħ sunt t̾cia bone
fidei hominis. in quib si pia perse¬

Expanded text:
tissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravitbundaret delictum . » Haec, sunt secunda hominis: Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et homo coeperit Dei spiritu, cum concupiscitur adversus carnem, fortiore robore charitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae: haec sunt tertia bonae spei hominis. In quibus si pia perse
Abbreviated transcription (Latin):
sine uoluntate nr̃a fiat. s uoluntaᷤᷤ
nr̃a ostenditur infirma ꝑ legem
ut sanet gr̃a uoluntatem.⁊ sanata
uoluntas impleat legẽ. non consti¬
tuta sub lege. nec indigens lege.
testimonium habet a lege⁊ ꝓphi
Unde etiam in monte inter ntrãꝙ
ꝑsonam meduis saluator effulsit.
Omnes enim peccau̾unt et egent

Expanded text:
stra voluntate fiat. Sed voluntas nostra ostenditur infirma per legem: ut sanet gratia voluntatem, et sanata voluntas impleat legem, non constituta sub lege ntestimonium habet a lege et prophetis. Unde etiam in monte inter utramque personam medius salvator effulsit. Omnes enim peccaverunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
sumus in xp̃o noua creatura tamẽ
⁊ cum eẽmus mortui delictis conui
nec infantes nec etate grandes sal
ui fieri possunt. ñ m̾itis reddit᷑ qͥd
s gratis datur. ꝓpt̾ quod gr̃a nomi¬
natur. Iustificati inquit gratis per
sanguinem ipsius. unde hii qui nõ
ꝑ illam lib̾ant᷑. sine quia audire ñ¬
dum potuer̾t sine quia obedire no¬
luerunt. sine etiam cum ꝑ etatẽ au¬
dire ñ pꝰ sent lauaerbũ regen̾atiõis
quod acciꝑe possent ꝑ quod salui
fierent non acceꝑunt. iuste itaq
dampnant᷑. Quia sine peccato nõ
sunt. uel qͦ originałr tͣxer̾t uel qͦ. mał
morib addiderunt. Omnes enuim pec
cau̾unt siue in adam sine in se ipsis:
et egent gła dĩ. Uniu̾sa gͥ massa: pe¬
nas debet Et si omnib debitum dãp¬
nacionis supplicium reddet᷑: ñ miꝰte

Expanded text:
sumus in Christo nova creatura, tament cum essemus mortui delictis, convinec infantes, nec aetui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur. propter quod gratia nominatur. iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur. sicut quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt sine etiam, cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent. per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur, quia sinepeceato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis morcauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium reddere
Abbreviated transcription (Latin):
Tanta c̃ autem suppliciorum quanta ẽ aut̃
diu̾sitas pecc̃orum. Que quomodo se habeat.
auius uidicat sapientiadiuina quam con¬
iectura scrutatur. aut effatur humana. Isti
habent de magno infidelitatis peccato iliã
extusationem qua possint dicere ñ uidimꝰ.
non audiuimus. siue non acceptaretur ista
excusacio ab illo cuius inscrutabilia st̃ iudici.
siue acceptaret᷑. Et si non ut ab omni dampna-¬
cione libarentur certe auiquanto lenius dãp¬

Expanded text:
tanta est autem suppliciorum, quanta est tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius dam
Abbreviated transcription (Latin):
nec tantum contradicendo. s eos a quib
audierunt odiis ꝑsequendo. Neq en im ip̃i¬
in lege peccau̾unt. s omnino legem xp̃i accipe
noluerunt: et eam quantum ad ip̃os attinet
omnino nuuam. ẽẽ. uoluerunt. Illȩ autem pec¬
cant in lege. qui sunt in lege. idest qui eam suᷤ¬
cipiunt. eamq sanctam et mandatum sc̃um
et iustum et bonum fatentur. s infirmitate ñ
implent quod ab ea rectissime p̃cipi dubita¬
re non possunt. Neq enim de infidelib et fi
delib erat sermo. ut hoc dic̾et s de gentib:
uideis qui certe utriq nisi in eo saluatore
saluentur. qui uenit querere qd̾ perierat:
ad ꝑdicionem sine dubio ꝑtinebunt. Quam¬
uis dici pꝰsit. auos grauius alios leuiꝰ ꝑitos.
idest alios perituros grauiores. auos leuioreᷤ
ponas in sua perdicione passuros. Ille enim
perire deo dr̃. Quisquis ab illa beatitudine
quam dat sanctis suis ꝑ supplicium seꝑat᷑.

Expanded text:
nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi delibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur:
Abbreviated transcription (Latin):
spondebo. Habere illos exiꝰationem ñ de omni
peicõ suo.s de hoc peccato. quo non in xp̃ocre¬
did̾unt ad quos non uenit. et quib non. c̾ locu¬
tus S non in eo sunt num̾o hii ad quos dĩcip¬
ulis in uenit: et quib per discipulos.e̾. locutꝰ.
quod et nunc facit. Nam ꝑ eccłam suam uenit
ad gentes ⁊ ꝑ eccłiam suam loquitur gentib
Ad hoc pertinet quod ait. Qui uos recip̃ me
reuipit: et qui uos sꝑnit me sꝑnit. an uultis
inquit apostolus pͥaulus exꝑimentum ai-
ciꝑe. eius qui me loquitur xpe: in.Restat
euuangłium eius audirent. uite huius fine
p̃uenti sunt. seu p̃ueniuntur. possint hab̾e
hanc excusationem: Possunt plane. s ñ iõ
possunt effug̾e dampnationem. Quicumꝙ
enim sine lege petcau̾unt: sine lege ꝑibũt.
Et quicumq in lege peccau̾unt: ꝑ legem
iudicabuntur. S utrum hii qui cum au¬
dierint contempserunt. ł etiam restit er̾t

Expanded text:
spondeo, habere illos excusationem, non de omni spondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentes, et per Ecclesiam loquitur Gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait, Qui vos recipit, me recipit : et, Qui vos spernit, me spernit . An vultis, icipere ejus qui in me loquitur ? Restat Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem. Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicunque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: et quicunque in lege pecibunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eis quisq requirat excusationem. Alid̾
.ẽ. enim necisse. aliud scire noluisse. uUolun¬
tas quippe Arguit᷑ in eo de quo dicit᷑ nolui
intelligere ut bene ag̾et. S ⁊ illa ignorancia qͣ ñ ẽ
eorum qui scire nolunt: s eorum qui tamquam
simplicit̾ nesciunt. neminem su excusat. uͭ sem¬
piterno igne non ardeat. si ꝓpt̾ea non credit qͥa
non audiuit omnino quid cret̾et. S fortasse ũ
micius ardeat. Non enim sine causa dcm est
dare uindictam in eos qui ignorant dm̃.¬
ed quod ad iunxit atq ait nunc aut̃ excu¬
sacionem non hñt de peccato suo. potest
mou̾e querentes. utrum hũ ad quos ñ uenit.
xp̃c nec locutus. ẽ eis hãnt extusationem de
pecc̃o suo. Si enim non hñt cur dictum .e̾ hoc¬
ꝓpterta istos non habere. quia uenit et locutꝰ s̾
tis: Si autem habent utrum ad ħ habeant. ut
a penis alienent᷑ aut ut micius punient᷑: Ad
het inquisita ꝓ meo captu domino donante re¬

Expanded text:
ut in eis quisque requirat excusationem. aliud ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est:dare uindictam in eos qui ignorant ded adjunxit atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, re
Abbreviated transcription (Latin):
de ignoiantia: s nec ip̃i sine pena erunt. qui
legem dĩ nesciunt. Qui enim sine lege pet¬
cauerunt sine lege ꝑibunt. Qui autem in
lege peccau̾unt: per legem iudicabuntur.
Quod michi non indetur. s iͭta dixisse tam¬
quam peuis auquid significauerit. ẽẽ.
passuros qui legem nesciunt in peccatis
suis. quam illos qui sciunt. Deiꝰ enim uide¬
tur. ẽẽ perire: quam udicari. S cum hoc
de gentib ⁊ de iudeis loqueretur: quia illi
sine lege sunt. isti autem legem acceperũt.
quandoquidem de illis dictum. e̾ ꝑ legem
iuditabuntur. Sine fide enim xp̃i nemo
liberari potest. Ac ꝑ hoc ita udicabuntur.
ut ꝑeant. Nam si peior. e̾. condicio nescien¬
cium quam sciencium legem dĩ. quomodo
u̾um erit qd̾ in euuangłio dominus ait.
seruus qui nescit uoluntatem domini suͥ
et facit digna plagis uapulabit pauca ser
scientem quam nescientem. Nec tamen
ideo confugiendum. ẽ ad ignorancie tenebraᷤ

Expanded text:
de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; serscientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras,
Abbreviated transcription (Latin):
ad illam p̾uaricationem ꝑtinere monstrãt᷑.
qͣ data lege in paradiso primo commissa est.
Ac ꝑ hoc recte nullo ꝓrsus excepto: p̃uarica¬
tores estimantur omnes peccatores terre.
Omnes autem peccau̾unt et egent gła dĩ.
Omnes ꝗigͥ p̃uaricantes gr̃a saluatoris in
uenit alios maius alios minus. Quanto
enim legis maior in quocumq cognicio:
tanto minor peccati extꝰasio. Quanto minor
pereati extusatio: tanto manifestior p̃uari¬
cauo. Restabat ergo ut omnib non sua. s
dĩ. idest a deo donata iusticia subueniret.
lege inquit. iusticia dĩ manifestata. c̾ testi¬
ficata ꝑ legem et ꝓpħas. ꝓinde etiam iste suͤ¬
uinxit̾. ꝓpterea inquit dilexi testimonia
tua. Tamquam dicet. Quoniam lex siue ĩ
paradiso data sine naturalit̾ insita. siue in
litteris ꝓmulgata. preuaricatores fecit om¬
nes peccatores t̾re.
UIergo nou̾unt diuina mandata. aufert᷑
eis excusario quam solent bab̃e homineᷤ.

Expanded text:
, ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. «Omnes» autem «peccaverunt, et egent gloria Dei.» Omnes igituvenit, alios majus, alios minus: qenim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. lege,» inquit, «justitia Dei manifestata est, testificata per Legem et Prophetas» . Proinde etiam iste subjunxit: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnesui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines