comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nou̾at arboris cultor. ñ nou̾at arboris
c̾ator: Cum gͦ esuriens q̃ suuit poma sig̾ca¬
uit se aliqͥd aliud qrere. Que eñi culpa ar¬
boris infecunditas cũ eã maledix̃: Illorii
culpa ẽ st̾ilitas. qͦꝵ uoluntate ẽ fecundi¬
tas. Nec de ex istimatiõe famȩ ⁊ ẜmonũ
pompa. s de testimonio actionii ꝓbatur
homo: sic̃ nec de florib ac foliis cognoseͥr
arbor. s defructu. Iudea gͦ que u̾bascͥpt᷑e
sine oꝑib sonabat digna fuit ultione pu¬
nita: quã uitare debuit arborisst̾ilitate
ꝑtrita. Aliud gͥ intelligamꝰ si g̃cari inmi

Expanded text:
n noverat arboris Creator? Cum ergo esuriens quaesivit poma, significavit se aliquid aliud quaerere. Quae enim culpa arboris infecunditas, cum eam maledixit? Illorum culpa est sterilitas, quorum voluntate est fecunditas. Nec de existimatione famae et sermonum pompa, sed de testimonio actionum probatur homo, sicut nec de floribus ac foliis cognoscitur arbor, sed de fructu. Judaea ergo quae verba Scripturae sine operibus sonabat, digna fuit ultione punita, quam vitare debuit, arboris sterilitate perterrita. Aliud igitur intelligamus significari in mi
Abbreviated transcription (Latin):
tum p̃cib bĩ patͥs g̃gorii neocesar lepon
care eccłam inloco apto uidet eũ angu¬
stiorem eẽ q̃ res exigebat. eo qd exuna
parte rupe maris ex alt̾a monte ꝓximo
coartaretur: uenit nocte ad locũ. ⁊ genib
fixis ammonuit dnm̃ ꝓmissionissuȩ ut
montẽ longuis uxta fidẽ petentis aget. Et
mane facto reu̾sus inuenit montẽ tmspacii
reliqͥsse structorib eccłe qͣntu opus habue¬
rant. hec adu̾sũ q̃rulos. Cet̾m nos montẽ in¬
telligimꝰ diabłm qͥ de aĩa hõis possessa. ab
apłis ⁊ eoꝵ similib tͣnsferripot in mare
.i. in loca amara. Uñ in p̃s. Non timebimꝰ
dii turbabit᷑ tra. ⁊ tͣnsferent᷑ montes incor

Expanded text:
us beati Patris Gregorii, Neocaesariae Pontcare ecclesiam in loco apto, videret eum angustiorem esse quam res exigebat, eo quod ex una parte rupe maris, et altera monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum, et genibus flexis, admonuit Dominum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto reversus, invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus ecclesiae, quantum opus habuerant. Haec adversum quaerulos. Caeterum nos montem intelligimus diabolum, qui de anima hominis possessa, ab apostolis et eorum similibus transferri potest in mare, id est, in loca amara. Unde in psalmo: Non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor
Abbreviated transcription (Latin):
Latrant contra nos gentiliũ canes in suis
uoluminibꝰ. asserentes apłosfide caruisse
qr montes tͣnsferre si pocuert. Quib res¬
pondemꝰ multa signa facta ẽẽ ad ño uix¬
ta iohis eũgłistȩ testimoniũ. quȩ si scͥp¬
ta eent muncdꝰ caꝑe ñ posset. ñ qđ mun¬
dus uolumina caꝑe ñ potu̾it. que pot̃
ꝗuis multiplicia sint unũ armariolũ
uł unũ caꝑe tricliniũ: s qͦ magnitudi¬
nem signoꝵ ꝓ miracłis ⁊ inc̾dulitate

Expanded text:
Latrant contra nos gentilium canes in suis voluminibus, asserentes apostolos fide caruisse, quia montes transferre non potuerint. Quibus respondemus, multa signa facta esse a Domino, juxta Joannis evangelistae testimonium, quae si scripta essent, mundus capere non posset . Non quo mundus volumina capere non potuerit, quae potest, quamvis multiplicia sint, unum armariolum, vel unum capere scrinium: sed quod magnitudinem signorum prae miraculis et incredulitate
Abbreviated transcription (Latin):
aruit. Et̾missũ erat quid diis in itm̃e fece¬
rit reu̾tensinciuitate: s hic recolendo po¬
nitur. Esuriens uenit adficũ. siciens uene¬
rat ad puteũ. u̾itatẽ humane carnis in
utͦq ostendens. simulq insinuansq salu¬
tem hominũ esuriebat.⁊ fidem excłe sicie¬
bat. estuans ad incdulitatẽ isrłis. Arbor ẽ sy¬
nagoga que erat uixtauiam. legem enim
habebat. folia st̃ strepitꝰ tracditionũ phari¬
saicaꝵ ⁊ iactatio legis. ⁊ ornatus u̾boꝵ. Potu¬
it saluator eadẽ uirtute qua arborẽ siccaũ
⁊ inimicos suossiccare. nisi ex pectaret pe¬

Expanded text:
aetermissum erat quid Dominus in itinere fecerit mane revertens in civitatem, sed hic recolendo ponitur. Esuriens venit ad ficum, sitiens venerat ad puteum, veritatem humanae carnis in utroque ostendens, simulque insinuans, quia salutem hominum esuriebat, et fidem Ecclesiae sitiebat, aestuans ad incredulitatem Israelis. Arbor est Synagoga, quae erat juxta viam: legem enim habebat. Folia sunt strepitus traditionum Pharisaicarum, et jactatio legis et ornatus verborum. Potuit Salvator eadem virtute qua arborem siccavit, etiam inimicos suos siccare, nisi exspectaret poe
Abbreviated transcription (Latin):
erectꝰ dat sententiã miscdiȩ. qr hoc utrũq
fac̾e ẽ diuine potentiȩ. Quia mulier pot̾at
tim̾e ne ip̃e qui sine pecc̃o ẽ eã puniret. dic̃
ei ut misericors p̃tita dimutens nec egote
condemnabo. ut uistus ne amplius peccet
int̾dicens. ꝓpt̃ eos qui desꝑant ꝓposuit do¬
minꝰ indulgentie portũ. ꝓpt̾ illos qui sepe¬
ꝑiclitant᷑ ⁊ dilatioib illudunt᷑. fecit diem¬

Expanded text:
tus item dat sententiam misericordiae, quia hoc utrumque facere est divinae potentiae. Quia mulier poterat timere, ne ipse qui sine peccato est, eam puniret: dicit ei, ut misericors praeterita dimittens, nec ego te condemnabo, ut justus, ne amplius peccet interdicens. Propter illos qui desperant, proposuit Dominus indulgentiae potum; propter illos qui spe periclitant
Abbreviated transcription (Latin):
tandũq spẽ fut᷑oꝵ ⁊ aĩe salutẽ. curis p¬
sentiũ egͥtudinũ cõm̃dauit. infidelita¬
tis uͦ ꝑicła damno arboris indicauit. uͥ
sine detͥm̃to eoꝵ in quoꝵ redeptionẽue¬
n̾at docet᷑. Non incongrue marcꝰ introdu¬
cit eu respondentẽ fico. qr resipsa da¬
mabat qd ndii fructũ s folia tm hab̾et.
Qo gͥ dicit iam ñ ampliꝰ inȩt̾nũ qͥs quã¬

Expanded text:
tandum quia spem futurorum et animae salutem, curis praesentium aegritudinum commendavit: infidelitatis vero periculum damno arboris indicavit, ut sine detrimento eorum in quorum redemptionem venerat, doceretur. Non incongrue Marcus introducit eum respondentem fico, quia res ipsa clamabat, quod nondum fructum, sed folia tantum haberet. Quod ergo dicit, jam non am
Abbreviated transcription (Latin):
am .i. iuxta mundũ. Idõ xꝰ in sinagoga
fructũ ñ inuenit quod sedm mundũ ui¬
ne fecunditatis uirtute exub̾ante eiꝰdem
forme poma ꝓrump̃t. ⁊ usq admaturi¬
tatẽ fructuu̾m ꝓuehunt᷑. Quib ꝓrum¬
pentib pͥora deciot. solutis eoꝵ radicib.¬
Sitam̃ incidit ut in sinu uͥgulaꝵ heren¬
tes ñ decidant aradicib. poma cȩt̾a ma¬
turitate p̃ueniunt. Igͥ ꝓpͥa ẽ sinagoge si¬
militudo. Primoseñi fructꝰ qͦs ab exordio
ꝓtułat grossoꝵ amisit exemplo.qr plebe
eius inutilem fideł ⁊usq ad consũmati¬
onem tempoꝵ manens ppłs gentiũ ptru¬
sit. Ueruntñ c̾dentes pͥmi ex ifrł apłi. ⁊ in¬

Expanded text:
 juxta mundum. Ideo Christus in Synagoga fructum non invenit, quia secundum mundum viernae fecunditatis virtute exuberante, ejusdem formae poma prorumpunt, et usque ad maturitatem fructuum provehuntur. Quibus prorumpentibus, priora decidunt, solutis eorum radicibSi tamen inciderit, ut si sinu virgularum haerentes, non decidant a radicibus, poma caetera maturitate praeveniunt. Igitur propria est Synagogae similitudo. Primos enim fructus quos ab exordio protulerat, grossorum amisit exemplo; quia plebem ejus inutilem fidelis usque ad consummationem temporum manens populus gentium protrusit. Verumtamen credentes primi ex Isra
Abbreviated transcription (Latin):
reiformã pudorẽ suũ adã atq eua huiꝰ
arboris foliis texert̃. qr sinagoga infideł
⁊ legis mandata tͣnsg̃diens. impudicicie
suȩ feditates ⁊ turpitudinũ confusionẽ
in fructuosis eet u̾boꝵ uelam̃tis tanꝗͣ fici

Expanded text:
rei forma pudorem suum Adam atque Eva hujus arboris foliis texerunt, quia Synagoga infidelis et legis mandata transgrediens, impudentiae suae foeditates, et turpitudinum confusionem infructuosis
Abbreviated transcription (Latin):
illã non odium. s miscd̾ia p̃cedat.
Qd̾ si nos idem uitiũ habemꝰ in qͦ ẽ
ille quẽ reprehendere uolumꝰ. nõ
rep̃hendamus illũ. s congemisca¬
mus. & ñ illũ ad obtemꝑandũ nob
s ad parit̃ conandũ inuitemꝰ. Mui
t uͦ criminib preuenti. odio uel
liuore oĩa accusare suscipiunt. oe
uolunt uideri consultores. sine
exemplo suȩ emendationis. le uio¬
ra peccata in frĩbus uituꝑantes et
dampnantes. M.Lii.
olite scm̃ dare can̾ib neq mit¬
tatis margaritas ur̃as ante

Expanded text:
illam non odium, sed misericordia praecedat. illam non odium, sed misericordia praecedat. Quod si nos idem vitium habemus in quo est ille quem reprehendere volumus, non reprehendamus illum, sed congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter curandum invitemus. Multi vero criminibus praeventi odio livore omnia accusare suscipiunt, et volunt videri consultores, sine exemplo suae commendationis, leviora peccata in fratribus vituporantes et damnantes. M. 52X Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis margaritas vestras ant
Abbreviated transcription (Latin):
de omnibus que mente. manu. lin¬
gua gerimus accip potest. qr ds̃
reddet singulis scd̃m oꝑa eorũ.
eiciam festucã de ocło tuo. ⁊ ecce
peccat. tu ñ debes odio reprehende¬
re. Tantũ enĩ distat in t̃ irã ⁊ odi¬
um: quantum int̾ festucã ⁊ tͣbẽ.
Odium enĩ est ira inuet̾ata .Y. po¬
crita. eice pͥmũ tͣbẽ de ocło tuo.
⁊ tunc uidebis eicere festucã de
oculo frĩs tui. Id est pͥmo abste sci¬
licet ab intentione tua ⁊ de corde
tuo expelle odiũ. ut de lumine mẽ¬
tis trabe mortalis criminis eiecta.
exemplo potius quã dictis docere
ualeas minora excludi peccata quȩ
in festuca significantur. Cũ neces¬
sitas nos cogit aliquẽ rep̃hendere.
pͥmo cogitemꝰ: utrũ tale uitiũ un¬
quã habuimꝰ. ⁊ si nũquã habuimꝰ
cogitemꝰ nos habere potuisse. ho¬
mines sumꝰ. hinc est illd̾ sapientiᷤᷤ
Nichil humani alienũ a me puto.
Siuͦ habuimꝰ. tangat memoriã cõ¬
munis infirmitas. ut rep̃hensionẽ

Expanded text:
de omnibus quae mente, manu, lingua gerimus, accipi potest, quia Deus reddet singulis secundum opera eorum. ejiciam festucam de oculo tuo, et ecce peccat, tu non debes odio reprehendere. Tantum enim distat inter iram et odium, quantum inter festucam et trabem. Odium enim est ira inveterata. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te, scilicet ab intentione tua et de corde tuo expelle odium, ut de lumine mentis trabe mortalis criminis ejecta, exemplo potius quam dictis docere valeas minora excludi peccata, quae in festuca significantur. Cum necessitas nos cogit aliquem reprehendere, primo cogitemus utrum tale vitium unquam habuimus, et si nunquam habuimus, cogitemus nos habere potuisse. Homines enim sumus. Hinc est illud sapientis: « Nihil humani alienum a me puto. » Si vero habuimus, tangat memoriam communis infirmitas, ut reprehensionem
Abbreviated transcription (Latin):
nes fugat.⁊ de pecc̃is ueniã obtinet: apte se¬
aut de cotidianis horis uixta ritum eccłe.
iustus facit sełm diñ ad oronẽ ẽ reputandũ.¬

Expanded text:
nes fugat, et de peccatis veniam obtinet, apte seaut de quotidianis horis juxta ritum Ecclesiae, justus facit secundum Deum, ad orationem est reputandum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dm̃s. audi ⁊ uide quã bene sonet. ol¬
fac⁊ uide quã bene oleat. gusta ⁊ uide ꝗͣ
bene sapiat. tange ⁊ uide qͣmbene caleat.
gendo. dici enĩ pot ñ ausum tc̃ fuisse dis
thomas. s qr uidit credidit. Heatiqui
ñ uider ⁊ c̃didunt. Com̃dat fidẽ gentiũ.¬

Expanded text:
cum dicimus: Audi et vide, quam bene sonet, Olfac, et vide quam bene oleat. Gusta et vide quam bene sapiat, tange et vide quam bene caleat. gendo. Dici enim potest non ausum tunc fuisse disciThomas, sed quia vidit et credidit. « Beati qui non viderunt et crediderunt. » Commendat fidem gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
le ⁊ palpabile demonstrauit. Na i corrũ¬
pinecesse ẽ qd palpat᷑ ⁊ palpari n pot̃ qd
ñcorrumpitur. S miro modo redemptor
nr monstrando se incorruptibilẽ apparu¬
it ut nos inuitaret ad p̃miũ. ⁊ palꝑabilẽ
sepbuit ut formaret ad fidẽ. demonstrans
corpꝰ suũ ⁊ eiusdẽ naturȩ ẽẽ ⁊ alt̾ius glȩ.
ADuunũ factũ ñ ẽ mirabile multũ: si ra¬
Gtione capi queat. aut ratione ꝓbari. Nec
fidei m̾itis. ẽ congrua uis rationis.I. ccxuiii.
Iespondit thomas ⁊ dixit ei. Diis ms⁊¬

Expanded text:
 palpabile demonstravit. Nam et corrumpi necesse est quod palpatur, et palpari non potest quod non corrumpitur. Sed miro modo Redemptor noster monstrando se incorruptibilem apparuit, ut nos invitaret ad praemium, et palpabilem se praebuit ut formaret ad fidem, demonstrans corpus suum et ejusdem naturae esse et alterius gloriae. Divinum factum non est mirabile multum, Si ratione capi queat, aut ratione probari. Nec fidei meritis est congrua vis rationis. A. 218X Respondit Thomas et dixit ei: Domin
Abbreviated transcription (Latin):
euangłistarum. tũ in aliis auc̃toribus
Sepissime p̃termissa recapitulant
euangłiste. ut matħs qd̾ ante sermo¬
nẽ in monte habitum uocatꝰ ẽ. pꝰ ser¬
monẽ reuocat ad narrationẽ. & quod
maria unguento p̃cioso ꝑfuderit capd̾
dni. in passione recolendo int̾serit. Sic
de similibus.

Expanded text:
evangelistarum, tum in aliis auctoritatibus. evangelistarum, tum in aliis auctoritatibus. Saepissime praemissa recapitulant evangelistae, ut Matthaeus, quod ante sermonem in monte habitum vocatus est, post sermonem revocat ad narrationem . Et quod Maria unguento pretioso perfuderit caput Domini, in passione recolendo interserit . Sic de similibus.
Abbreviated transcription (Latin):
in libro de concordia euangłistarũ in¬
matħm. Sciendũ ẽ. unũ euangłistam
pret̾misisse que alius narrauit. in qͦ
nulla est contͣrietas. nec eundẽ ordinẽ
in plurib eos seruasse: in qͦ ẽ nulla re¬
pugnantia ẽ. Utẽ in eodẽ parte eadẽ.
ꝓ babile ẽ. qd imusquisq euangłista¬
rum eo ordine se credidit debuisse nar¬
rare qͦ ds̃ uoluit eiꝰ recordationi sugge¬
rere. Q ꝓpt̾ uͥ ordo tempoꝵ ñ apparet.
nicħ nr̃a int̃ ẽẽ debet. quẽ ordinẽ qui¬
libet eorum tenuerit. ¶dem in edd̃
parte eadem. Memorie commendare
debemus. ut si qñ talia singula apud
singulos inuenimꝰ. uͥ contrarietas solui
ñ possit sciamꝰ eẽ aliud factũ ut in ma¬
theo. Et tͣnseunte inde iħu: sequuti
st̾ eũ duo ceci. Duo ceci de quib alii
narrant ñ sunt isti. s simile factũ ẽ.
as quoq regulas
amͦ scribend ñ alienas sumpsi¬
mus. tũ in augustino de consensu

Expanded text:
in libro De concordia evangelistaruin libro De concordia evangelistarum: « Sciendum est, unum evangelistam praetermisisse quae alius narravit, in quo nulla est contrarietas; nec eumdem ordinem in pluribus eos servasse, in quo etiam nulla repugnantia est. » Item eodem, parte eadem: « Probabile est quod unusquisque evangelistarum eo se ordine credidit debuisse narrare, quo Deus, voluit ejus recordationi suggerere, Quapropter ubi ordo temporum non apparet, nihil nostra interesse debet, quem ordinem quilibet eorum tenuerit. » Item eodem, parte eadem: « Memoriae commendare debemus, ut si quando talia singula apud singulos invenerimus, ubi contrarietas solvi non possit, sciamus esse aliud factum, ut in Matthaeo: Et transeunte inde Jesu, secuti sunt eum duo caeci . Duo caeci de quibus alii narrant non sunt isti; sed simile factum est. » Has quoque regulas a modo scribendi non alienas sumpsimus, tum in Augustino de consensu
Abbreviated transcription (Latin):
statuere. Matheus a natiuitate huma¬
na exordiens. usq ad resurrectionem
narrauit. Marcꝰ ab euangłica p̃dicatiõe
incipiens. ꝑuenit usq ad ascensionẽ. Lu¬
cas a natiuitate p̃cursoris inchoans euã¬
głium t̃minauit in ascensiõe dnĩca dis¬
cipulis expectantib aduentũ scĩ sp̃s.¬
ad resurrectionẽ. Ambrosius in sed̾o¬
suꝑ lucã. Ioħs a cȩlestib ex ordiis ad
terrena descendit dicens. qñ erat u̾bũ
quomͦ erat. qͥd erat. quid eg̾at. quid
agebat. ubi erat. qͦ uenerit. qͦmͦ uene¬
rit. qͦ tempore uen̾it. qͣ causa uenerit.
In principio inqͥt erat u̾bũ. habes q̃n¬
erat. & uerbum erat apud dm. habes
qͦmͦ erat. habee etiã quid erat. & d̃s
inqͥt erat u̾bũ. Qͥd egerat: omĩa ꝑ ip¬
sũ facta st̃. Qͥd agebat: erat lux ue¬
ra que illuminat omnẽ hominẽ ueni¬
entẽ inhc̃ mundũ. Et ubi erat: in
hoc mundo. Quo uen̾it: in sua propͥa
di. ecce qui tollit peccata mundi. ¶Aug̃.

Expanded text:
statuere. Matthaeus a nativitate humana exordiens, usque ad resurrectionem narravit. Marcus ab evangelica praedicatione incipiens, pervenit usque ad ascensionem. Lucas a nativitate praecursoris inchoans Evangelium, terminavit in ascensione Dominica, discipulis exspectantibus adventum sancti Spirad resurrectionem. Ambrosius II super Lucam: « Joannes a coelestibus exordiis ad terrena descendit, dicens, quando erat Verbum, quomodo erat, quid erat, quid egerat, quid agebat, ubi erat, quo venerit, quomodo venerit, quo tempore venerit, qua causa venerit. In principio, inquit, erat verbum s quomodo erat; habes etiam quid erat, et Deus, inquit, erat Verbum. Quid egerat: Omnia per ipsum facta sunt; quid agebat: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat, in hoc mundo; quo venerit, in sua propriaDei, ecce qui tollit peccata mundi. » Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
aut uarias uisionũ species opꝰ habe¬
bant doceri. Quoslucas reges dicit ma¬
tħs uistos appellat. quia magnireges
st̃ qui temptõnũ suarũ motib regen¬
do pee nouert. ñ subcumbe. Nota quia
minor gr̃a minorq sacram̃toꝵ xͥ noticia¬

Expanded text:
aut varias visionum species opus habebant doceri. Quos Lucas reges dicit, Matthaeus justos appellat; quia magni reges sunt, qui tentationum suarum motibus regendo praeesse noverunt, non succumbere. Nota quia minor gratia minorque sacramentorum Chri
Abbreviated transcription (Latin):
nemdemonu do assignant. uosbeel⁊ebub
pͥncipi demoniorum. Porrosi indi¬
gito di eicio demonia. ꝑfecto ꝑuenit in
uos regnũ dĩ. Si gͦ in sp̃u dieicio demo¬
nes. nec alit posst̃ filii uri eic̃e. ꝓculdu
bio ꝑuenit inuos regnũ dĩ. quõ subu̾tit᷑
regnu diabłi. cũquo ⁊ uos subu̾timini.
Regnũ dĩ ẽ potestas qua damnant᷑ im¬
piri a fidelib sec̾nuntur. Uł ita. Regnũ
diuł seipsũ sig̾cat de qͦ alibidicit. regnũ
di intrauos ẽ. ⁊ medius stat int uos quẽ
uO nescitis. uł regnũ scͥpture.
ablatũ iudeis ⁊ traditũ nob̃. uł regnum
celoꝵ. Quasidicat. Si in sp̃u dĩ eicio de¬
monia. sine dubiosciatis aditum regni
cȩlestis patefactu credentibꝰ. Digitus di
ẽ que confessist magi qui contra moy¬
sen iaaron signa faciebant dicentes. di¬
gitus di ẽ iste. quo⁊ tabłe lapidee scͥpte
particionẽ donoꝵ que meo dantur uni¬
cuiq ꝓpͥa. siue hominũ siue angłoꝵ.

Expanded text:
nem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub nem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principe daemoniorum. « Porro, si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. » Si ego in Spiritu Dei ejicio daemones, nec albio pervenit in vos regnum Dei, quo subvertitur regnum diaboli, cum quo et vos subvertimini. Regnum Dei est potestas qua damnantur impii, et a fidelibus secernuntur. Vel ita: Regnum Dei vel seipsum significat, de quo alibi dicit: Regnum Dei intra vos est ; et: Medius stat intra vos quem vos nescitis . » Vel regnum Scripturae ablatum Judaeis et traditum nobis, vel regnum coelorum quasi dicat: Si in spiritu Dei ejicio daemonia, sine dubio sciatis aditum regni coelestis patefactum credentibus. Digitus Dei quem confitentur et Magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant, dicentes: Digitus Dei est iste : quo tabulae lapideae scriptae participationem donorum quae in eo dantur unicuique propria, sive hominum, sive angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ome regnũ solidum ⁊ firmũsi ꝑ partes
diuidit᷑. cu alii ab aliis uł pimuntur uł
opprimunt᷑ insolitudinẽ redigit uacua¬
diananq parue rescrescunt. discordia
maxie dilabunt᷑. Quo aut hec sp̃ualit
tendant. exponit. Si aũt ⁊ sathanas in se¬
ipsũ diuisuse. qͦmͦ stabit regnu ipsiꝰ: Nõ
pot̾ stare uł fine ht̃. quia dicitis inbeel¬
zebub eicere me demonia. Eligant qͦdue¬
lint. Si sathanas sathanann pot eicere. ni¬
chil contra duimdicunt. Siaut pͭ. recedant
a regno eiꝰ qͦo diuisum stare n pͭ. ne in ruina
n̾atos. Quasi dicat. Si infiliis uris ex pul¬
sionem demonũ deo attͣbuitis. qr inme
ñ idem facitis: Apłi qui st̃ ignobilia. ⁊
contemptibilia hꝰ mundi. inquib non
maliguitass mee uirtutissimplicitas
imponitis ꝑbeelzebuboꝑari. Uł exorei¬
ste qui filu uri st ⁊ demones fugant ab
obsessis iudices uri ert ñ potestate ut mei
discipłi. s comꝑatioe. dum illi expulsio¬

Expanded text:
dum et firmum, si per partes dividitur, cum alii ab aliis vel perimuntur vel opprimuntur, in solitudinem redigitur, vacuadia namque parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur. Quo autem haec spiritualiter tendant, exponit: Si autem et Satanas in seipsum divisus est, quomodo stabit regnum ipsius? Non potest stare, sed finem habet, quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia. Eligant quod velint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum dicunt. Si autem potest, recedant a regno ejus, quod divisum stare non potest ne in ruina eorum stirpe generatos. Quasi dicat: Si in filiis vestris expulsionem daemonum Deo attribuitis, quare in me non idem facitis? Apostoli, qui sunt ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non malignitas, sed meae virtutis simplicitas imponitis per Beelzebub operari. Vel exorcistae, qui filii vestri sunt et daemones fugant ab obsessis judices vestri erunt, non potestate ut mei discipuli, sed comparatione, dum illi expulsio
Abbreviated transcription (Latin):
torui.s. pilatidomũne contaminarent᷑
s comedent pascha ñ intelligñtes pas¬
cha nͥesum agni. Cũ gͥ patent contrarii
eode sp̃u locutos fuisse. ⁊ sununoerrarẽt
in alusminus eis credetur

Expanded text:
Pilati domum, ne contaminarentur, sed comederent pascha, non intelligentes pascha nisi esum agni. Cum igitur patenter contrarii eodem spiritu locutos fuisse, et si in uno errarent, in aliis minus eis creder
Abbreviated transcription (Latin):
erat p̃cinctꝰ. Ex magna humilitate ñde
iam p̃uidebat in scełe. Quid mirũ si posu¬
it uestimta. qͥ cũ informa di eẽt. semet ip¬
su exinaniuit: Qd mir̃ si pcinxit se lin¬
teo. qui formã serui accipiens: habitu in¬
uentuse ut homo: auid mirũ si misitaꝗͣ
inpelũ un lauaret pedes discipłoꝵ. qͥ
intra sanguinẽ fudit quo immundic iã
erat indutus eugłistaꝵ uestigia confir¬
maint: Henit gͦ ad symonẽ petrũ ⁊ dicit
ei petrꝰ. Dñe tu michilauas pedes: Non ẽ
intelligñdũ quod pꝰ aliqͦs ueniss ad pe¬
trii. s ab illo cepit lauatio. Ex pauescit gͦ¬

Expanded text:
erat praecinctus. » Ex magna humilitate non ds manus jam praevidebat in scelere. Quid mirum, si posuit vestimenta sua, qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Et quid mirum si praecinxit se linteo, qui formam servi accipiens habitu inventus est ut homo ? Quid mirum si misit aquam in pelvim unde lavaret pedes discipulorum, qui in terram sanguinem erat indutus evangelistarum vestigia confirmavit? Venit ergo ad Simonem Petrum, et dicit ei Petrus: « Domine, tu mihi lavas pedes! » Non est intelligendum quod post aliquos venisset ad Petrum, sed ab illo incepit lavatio. Expavescit
Abbreviated transcription (Latin):
pacis mee in qͦsꝑaui qͥ edebat panesme¬
os. magnificauit sr̃ me supplantatione
Plegit qͥdẽ dñs iudã ad illud qd de eofa
fiat. ut c̃datis cũ factũ fu̾it qr egosũ. Ac
ẽd̾atis qr ego sũ ille de qͦ scͥpt᷑a illa p̃dixit.
Cũg̃ exemplo suo docuit apłos humilia¬

Expanded text:
qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem . Elegit quidem Dominus Judam ad illud, quod de eo fafiat, ut credatis cum factum fuerit, quia ego sum. Ac credatis quia ego sum ille de quo Scriptura illa praedixit. Cum igitur exemplo suo docuerit apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͣlauit pedes eoꝵ accepuestim̃ta sua ⁊
recumbens aꝑuit eis mist̾iũ lauatiois.
qr pꝰꝗͣ patiendo incruce lauachrĩ remis¬
sionis nob consecuit. accep mbͣiam immor¬
talia. ⁊ pꝰ resurrone exposuit eisutilitatẽ
os uocatismȩ magr tone. ⁊ benedi¬

Expanded text:
stquam lavit pedes, accepit vestimenta sua, et stquam lavit pedes, accepit vestimenta sua, et recumbens aperuit eis mysterium lavationis, quia postquam patiendo in cruce lavacrum remissionis nobis consecravit, accepit membra jam immortalia, et post resurrectionem exposuit eis utilitatem os vocatis me, Magister et D
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. dimitte nob̃debita nr̃a. & in cantico
canticoꝵ. Laui pedesmeos. qͦmͦ inqͥnabo
illos: Timeant inqͥnare pedessuos. qͥsur¬
repente amore humane laudis place ho¬
minibꝰ affectant. Notandũqi errauit pe¬
trꝰ. ne noserraremꝰ cũ se totu lauandũ deo
obtulit. Que ds correxit. ostendenssemel
baptizatunẽe rebaptizandũ. & uos mun¬
di estiss noms. Sciebat enl quisna eet qui
Q̾ cũ recubuiss it̾mdix̃ eis. Scitis qͥd fec̃im
pꝰea. Mistice cȩna inquacũ discipłis dñsre¬
dulcedine ec̃tos fideles pauit.: ⁊ fide ac dile¬
ctione audientiu ip̃e pastꝰ ẽ. Surrex gͦ ã
cena ⁊ posuit uestim̃ta sua qnmbra cor
se qñsua mbra cͥcundedit passiois ex̾ci¬
cio Sol: nanq ꝑlinteũ qđ multiphario
labore conficitur afflictiopassiois figͣari.
Misit aꝗͣinpelui. ⁊ cet̾a. Defunctꝰ incruce
aq̃ cũ sanguine de lat̾e suo fudit: qͥbꝰcre¬
dentes mundare ⁊ scificare dignatus ẽ.¬

Expanded text:
 Dimitte nobis debita nostra . » Et in Cantico canticorum: « Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? . » Timeant inquinare pedes suos, qui surripiente amore humanae laudis, placere hominibus affectant. Notandum quia erravit Petrus, ne nos erraremus, cum se totum lavandum Deo obtulit. Quem Deus correxit ostendens semel baptizatum non esse rebaptizandum. « Et vos mundi estis, sed non omnes. Sciebat enim quisnam esset qui Et cum recubuisset, iterum dixit eis: Scitis quid fecerim postea. » Mystice coena, in qua cum discipulis Dominus redulcedine cunctos fideles pavit, et fide ac dilectione audientium ipse pastus est. Surrexit ergo a coena, et posuit vestimenta sua quando se, quando sua membra circumdedit passionis exercitio. Solet namque per linteum, quod multifario labore conficitur, afflictio passionis figurari. Misit aquam in pelvim, et caetera. Defunctus in cruce, aquam cum sanguine de latere suo fudit, qdentes mundare et sanctificare dignatur. Po
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmogenita erꝰ⁊ fillios isrł lib̾ans. ⁊ quia
filu urł tͥnsiert illa nocte de egiptia ser¬
uitute. qͦd significat dnm tnsiturum
deħmundo ad pr̃em.: ⁊ fideles eiꝰ de
tp̃ralib ad celestia. Infine dilexit suos

Expanded text:
ilios Israel liberans, et quia filii Israel transierunt illa nocte de Aegyptia servitute. Quod significat Dominum transiturum de hoc mundo ad Patrem, et fideles ejus de temporalibus ad coelestia. « In finem dilexit suos,
Abbreviated transcription (Latin):
paruit. s solũ seq̃ntẽ uocant die paschȩ.
⁊mmolatiois agni dicentes dnm. qͥnta
fra anticipando comedisse cũ discipłis
paschalẽ agnii. ⁊ tẽ instituisse sac̃ita
carnissanguinisq suidum adhuc feriñ¬
tatui comedet᷑. ioq inferintato sacͥficant.

Expanded text:
paruit, sed solum sequentem vocant diem paschae et immolationis agni, dicentes Dominum quinta feria anticipando comedisse cum discipulis paschalem agnum, et tunc instituisse sacramenta carnis sanguinisque sui, dum adhuc fermentatum comederetur, ideoque in fermentato sacrificant.
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓuenit quia sua ñ dĩ uoluntatem
fatiunt. Humilis uͦ ñ omittit fac̃e uo¬
luntatẽ dĩ ꝓsua. ⁊ idõ ñ eiciam foras mͥ
herentem humilem: quia ueni fac̃e ñ
meã uoluntatẽ solum. s etiã uolunta¬
tem pat̾s. ⁊ hoc ẽ qđ dic. ALUII. M ccxcu.¬

Expanded text:
de provenit, quia suam, non Dei voluntatem faciunt. Humilis vero non omittit facere voluntatem Dei pro sua, et ideo non ejiciam foras mihi haerentem humilem, quia veni facere non meam voluntatem solummodo, sed etiam voluntatem Patris. Et hoc est quod di
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cibũ quiꝑit. s qui ꝑmanet inuitam
ȩt̃nam. quem filius hominis dabit uo¬
bis. Id ẽ. querite me ꝓpt̃ me. ñ ꝓpt̃ ali¬
ud. Ipse ẽ eni cibus quo uiuunt. ⁊ angłi
qui ꝑmanet inuitam et̾nã. ut pꝰ aꝑte
dicet᷑. Satagit gͥ eoꝵ satiare m̃tes. quoꝵ
satiauit ⁊ uentres. Uere filius hoĩs dat
cibũ sp̃ualẽ. uñ sequit᷑. Hunc eñi pat̃ sig¬

Expanded text:
non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis dabit vobis. Id est, quaerite me propter me, non propter aliud. Ipse est enim cibus quo vivunt et angeli, qui permanet in vitam aeternam, ut post aperte dicet. Satagit igitur eorum satiare mentes, quorum satiavit et ventres. Vere Filius hominis dat cibum spiritualem. Unde sequit
Abbreviated transcription (Latin):
rt. Respondit iħc ⁊ dixit eis. Hoc ẽ. opꝰ
di ut c̃datisin eũ que misit ille. Hoc est
ebant magnũ eẽ. quod de qͥnq panib
fec̾at: s huic cibo p̃ferebant manna. Mo¬
uebat insuꝑ quia plus iħc ꝓmittebat ꝗͣ
moyses. p̃ponensse illi ꝓmitendocibum
ꝑmanentẽ inuitã etnam. A liuii.¬
atres nri manna manducauer̃t inde¬
serto. sicut scͥptũ ẽ. Pane de cȩlo dedit
eis manducare. Quasidicant. Ne parum
quid putes manna quod psalmꝰ uocat pa¬

Expanded text:
s? Respondit Jesus, et dixit eis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Hoc est ergo ebant magnum esse quod de quinque panibus fecerat, sed huic cibe praeferebant manna. Movebat insuper quia plus Jesus promittebat quam Moyses, praeponens se illi, promittendo cibum permanentem in vitam aeternam. Patres nostri manna manducaverunt in deserto, sicut scriptum est: Panem de coelo dedit eis manducare . Quasi dicant: Ne parvum quid putes manna, quod psalmus vocat pa
Abbreviated transcription (Latin):
Psentat se turbis. a quib ne raꝑetur
in montẽ fug̾at. quod confirmat nob̾ oĩa
illa facta. in magno sacrainto ẽe. Respon¬
dit iħc ⁊ dixit. Am̃am̃ dico uob̃ queritis
me. ñ quia uidistissigna. s quia man

Expanded text:
sentat se turbis, a quibus ne raperetur, in montem fugerat, quod confirmat nobis, omnia illa facta in magno sacramento esse. Respondit Jesus et dixit: Amen, amen dico vobis, quaeritis me, et non quia vidistis signa, sed quia ma
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad me ñesuriet.:⁊ qui credit
in me ñ siciet unquã. S dixi uob̃ quia
uidistis me. ⁊ ñ c̾didistis. Sic̃ uenire ad
re sig̾cant eandẽ uidelic etnam sacie¬
tatem. Dixi qͥa sũ panis reficiens. s ad im
ꝓꝑiũ ur̃e infidelitatis dixiquia uide¬
tis ⁊ ñ creditis. ⁊ ita ẽ culpa ura. Quodaũt
ueniunt alii quos recipio ex gra ẽ. unde
mne quod̾ dat mͥ pat̾ ad me ueniet.
⁊ eũ qui uenit adme neiciam foras.
Pat̾ dat filio .i. trahit illos qui ꝓpt̾ea
credunt infiliũ. quia eũ cogitant patrẽ
hab̾edm. Talesgͦ ñ eicient᷑ foras. s intus
manebunt in secreto bĩtudinis. Un dr̃.
Intra ingaudium dñ tui. Suꝑbi uͦqͦꝵ¬

Expanded text:
t in me, non sitiet unquam. Sed dixi vobis quia vidistis me, et non credidistis. Sicut venire ad re, significat eamdem videlicet aeternam satietatem. Dixi quia sum panis reficiens, sed ad imrae incredulitatis dixi, quia videtis et non creditis, et ita est culpa vestra. Quod autem veniunt alii quos recipio, ex gratia est. Unde mne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Pater dat Filio, id est, trahit illos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum. Tales ergo non ejicientur foras, sed intus manebunt in secreto beatitudinis. Unde dicitur: Intra in gaudium Domini tui . Superbi
Abbreviated transcription (Latin):
duĩ descendit in carnẽ quod fuit descende
decelo. Moyses uͦñ sic decelo.s de aerede¬
dit manna infigura huiꝰ ũi panis corda ui¬
uificantis. Angłi purũ u̾bum solidũci¬
bũ comedunt. nos idem u̾bũ s in lac u̾sũ.
quia siñ possumꝰ comede. possumꝰ sugere.
Nisi eñi incarnaret᷑. a nob̾ ñ agnosc̾etur. ñ¬
a nob̃ gustaret᷑. Dixert gͦ ad eũ. Dñe semꝑ
da nob̃pane hunc. Panẽ qui eosrefic̾et que¬
carere indigentia aquȩ corꝑali intellige¬
bat aquã de qua dñs dicebat. qd̃ qͥ eã bi¬
b̾et ñ sitiret in et̾num. ALx. m cclxxxiii.¬

Expanded text:
dum descendit in carnem, quod fuit descendere de coelo. Moyses vero non sic de coelo, sed de aere dedit manna, in figura hujus veri panis corda vivificantis. Angeli parum Verbum solidum cibum comedunt, nos idem Verbum, sed in lac versum; quia, si non possumus comedere, possumus sugere. Nisi enim incarnaretur, a nobis non agnosceretur, a nobis non gustaretur. Dixerunt ergo ad eum: Domine, semper da nobana volens carere indigentia aquae, corporalem intelligebat aquam, de qua Dominus dicebat, quod qui eam biberet, non sitiret in aeternum . Dixi
Abbreviated transcription (Latin):
Turbȩ que adhuc erat transmare
undiscipłi uenerant insinuatum ẽ
hoc miracłm quod suꝑ aquas iħc am¬
bulasset: qͥan fu̾at ibinisi una nauiꝰ
⁊ in eãñ intrauit iħs cũ discipłis. Uñ¬

Expanded text:
Turbis quae adhuc erant trans mare, unde discipuli venerant, insinuatum est hoc miraculum, quod super aquas Jesus ambulasset, quia non fuerat ibi nisi una navis, et in eam non intravit Jesus cum discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
Ut eni ex ueste fimbria. ita ex xp̃oscĩ
his qui conting̾e eupiunt subministͣt.
Genesar qͥppe idem ẽ quod genesareth.
s auicinitate laci dictaẽ. ꝑuintia t̾ra
genesar. seu tragenes aret᷑h. A Lii.
lta die turba quȩ stabat transma¬
re uidit quia nauicła alianerat
ibinisi una. & quia ñ introisset cum

Expanded text:
Ut enim ex veste fimbria, ita ex Christo shis qui contingere cupiunt, subministrat. Genesar quippe idem est quod Genesareth; sed a vicinitate lacus dicta est provincia, terra Genesar seu terra Genesareth. A. 52X Altera die turba quae stabat trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Et it̾m negauit cum uiram̃to qr
n noui hoĩem. plane negauit. xp̃m qr
Nnulli pio affectu gͥ petrũ putant pe¬
trũn dm̃ negasse s hoĩem. Hoc ꝗͣ fruio¬
lũ sit. prudens lector intelligat. Sic.N.
exiit foras ante atriũ pͥncipis. ⁊ ut mar¬
cussolus cõmemorat tc̃ pͥmo gallꝰ canta¬
uit. Petͦ reu̾so in atriũ. scd̾a fit negatio.
Exeuntegͦ illo ianuã ut ait matħs anĩ¬
adu̾tit eũ ancilla. ⁊ dixit hisqͥ ad ignẽ
stabant. qr hic erat cũ iħunazareno.

Expanded text:
Et iterum negavit cum juramento, quia non novi hominem. Plane negavit Christum,Nonnulli pio affectu erga Petrum, putant Petrum non Deum negasse, sed hominem. Hoc quam frivolum sit, prudens lector intelligat. Sic enim exiit foras ante atrium principis; et ut Marcus solus commemorat, tunc primo gallus cantavit. Petro reverso in atrium, secunda fit negatio. Exeunte autem illo januam, ut ait Matthaeus, animadvertit eum ancilla, et dixit his qui ad ignem stabant, quia hic erat
Abbreviated transcription (Latin):
in peccõdat incremtũ scełum. ⁊ qͥ mi¬
nima sꝑnit in maiora corruit. Pꝰ tciam
nocte negat. galli cantu penitet. Post
resurrone subluce que t negau̾at t̃
se amare confessusẽ: qr qd intenebris
obliuionis errauit. sꝑatȩ iam lucis re¬
memoratiõe correxit. ⁊ eiꝰde u̾e lucis ad
epta p̃sentia plene qͥcqͥd nutau̾at erex.
M istice gallꝰ aliqͥs doctoꝵ ẽ. qͥ somnolen¬
tos increpans ait. Euigilate iusti ⁊ no
lite peccare. Qd petrꝰante pͥmuigallican¬
turbati. Quodbis ante scđd̾m gallicantũ
negat. illossig̾cat qͥ nc̃ in illo scdm hoĩem¬

Expanded text:
in peccato, dat incrementum scelerum: et qui minima spernit, in majora corruit. Post tertiam nocte negat; galli cantu poenitet: post resurrectionem sub luce, quem ter negaverat, ter se amare professus est: Quia quod in tenebris oblivionis erravit, speratae jam lucis rememorepta praesentia, plene quidquid nutaverat erexit. Mystice, gallus aliquis doctorum est, qui somnolentos inclite peccare. Quod Petrus ante primum galli canturbati: quod bis ante secundum galli cantum negat, illos significat, qui nunc in illo se
Abbreviated transcription (Latin):
ex pectabant alonge nuident ꝓpe.sicut
ysaac caligantibꝰ ocuł iacobsubmanibꝰ
ñ agnoscit. s longe fut᷑a de eocanit.
Sespondit et iħc. Ego palã loquutꝰ sũ
mundo.Ego semꝑ docui insinagoga¬

Expanded text:
exspectabant a longe, non vident prope, sicut Isaac caligantibus oculis Jacob sub manibus non agnoscit , sed longe futura de eo canit. Respondit ei Jesus: Ego palam locutus sum mundo. Ego sem
Abbreviated transcription (Latin):
ħ in ꝓu̾bus locutꝰ sum. Sigͦ discipłis ñ
loquebat᷑ palã. quomͦ palã loquutꝰ ẽ
mundo: pretea ut alii testantur euan¬
głiste. manifestiꝰ loq̃bat᷑ discipłis quã
turbis. Unde remotꝰ aturb̃ aꝑiebat eis
damͦ ñ palam loquutꝰ est. Palam quia
multi audiebant. ñ palam quia ñ intel¬
ligebant qͦd seorsũ discipłis loq̃bat᷑. Ea
⁊̃ quȩ paucis dix̾at ñst̃ inocculto. quia
ad hoc dix̾at ut p̃dicarẽt sr̃ tecta ñ utac̾ent.
iͦ clxxi. Quid me introgas: Introga
eos qui audier̃t qͥdloquutꝰ sũ ip̃is ⁊cce¬

Expanded text:
is locutus sum . Si ergo discipulis non loquebatur palam, quomodo palam locutus est in mundo? Praeterea, ut alii testantur evangelistae, manifestius loquebatur discipulis quam turbis. Unde remotus a turbis, aperiebat eis dammodo non palam locutus est. Palam quia multi audiebant; non palam, quia non intelligebant, quod seorsum discipulis loquebatur. Ea etiam quae paucis dixerat, non sunt in occulto; quia ad hoc dixerat, ut praedicarentur super tecta, non ut tacerentur. A. 171X Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
hoc recapitulat qd ante dixat. De inde
que secuta st̃ uingit. Rursũ aũt ui¬
dit eũ alia ancilla ⁊ ait cctimstantibꝰ. &
hic erat cũ iħu nazareno. Dicto ꝗdan¬
nasmisit iħm ad cayphan redit᷑ ad nar¬
rationẽ petri. ut explicet᷑ quid in domo
Accessert qui stabant ⁊ dixert petro
ue i tu ex illis es. Nam ⁊ loquela tͣmani.

Expanded text:
de quae secuta sunt jungit. Rursum autem vidit eum alia ancilla, et ait circumstantibus: Et hic erat cum Jesu Nazareno. Dicto quod Annas misit Jesum ad Caipham, reditur ad narrationem Petri, ut explicetur quid in domo Accesserunt qui stabant, et dixerunt Petro: Vere et tu ex illis es. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
re pena. Hic aliqͥsdic̃. Cur ñ fecit qd̃
ip̃e alibi pcepit. N sic ꝑcutienti debu¬
it responde. s maxillam alt̾am p̃pa¬
rare. Cui respondendũ ẽ. N solũ altam
max illã ꝑcussuro. s totũ corpꝰ p̃pau̾it
crucifigendũ. Pbent namq multi al

Expanded text:
re poenam. Hic aliquis dicit: Cur non fecit quod ipse alibi praecepit? Non sic percutienti debuit respondere, sed maxillam alteram praeparare . Cui respondendum est: Non solum alteram maxillam percussuro, sed totum corpus praeparavit crucifigendum. Praebent namq
Abbreviated transcription (Latin):
eramꝰ a dõ. extͣneos nos angłi depu¬
tabant. S qr recognouimꝰ regẽ nr̃m
angłi recognouert nos ciues suos. &
timet angłs adorari. ab humana
natura quam in suo rege considerat.
hinc loch. ⁊ iosue non prohibiti st̃
seruus enĩ tuus sum ⁊ fr̃m tuoꝵ. Et
factum ẽ. ut discesserunt angłi ab¬
eis. in cęlum. pastores loquebantur
ad inuicẽ. Transeamꝰ usq bethleẽ. ⁊
uideamꝰ hoc uerbũ qd̾ factũ ẽ. qd̾
fecit dñs ⁊ ostendit nobis. Hon
dixert̃. udeamus puerũ s uerbũ.
ac si direret. Uerbũ erat in pͥner¬
pio ⁊ factũ ẽ.caro. qd̾ dñs. id est pa
id est incarnari constituit. ⁊ sic fa¬
ctum ostendit. quod inditate uide¬
ri ñ poterat. Et uenerunt festinan¬
tes. ⁊ inuenerunt Mariam. ⁊ io¬
seph ⁊ infantem positum in p̃sepio.

Expanded text:
s nos angeli deputabant. Sed quia recognovimus regem nostrum angeli recognoverunt nos cives suos; et timet angelus adorari ab humana natura, quam in suo rege considerat . Hinc Lot et Josue non prohibiti sunt servus enim tuus sum et fratrum tuorum . Et factum est ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pas usque Bethlehem, et videamus hoc verbum quod factum est, quod fecit Dominus et ostendit nobis . » Non dixerunt videamus puerum, sed Verbum; ac si dicerent: Verbum erat in principio et factum est caro . Quod Dominus, id est Patid est incarnari constituit, et sic factum ostendit, quod in deitate videri non poterat? « Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam, et Joseph, et infantem pos
Abbreviated transcription (Latin):
dem uigilantes. ⁊ custodientes
uigisas noctis suꝑ gregẽ suũ. Et ec¬
ce angłs dñi stetit uixta illos. & ela¬
ritas dĩ circũ fulsit illos. N atodo¬
mino pastores uigilant. gregẽq su¬
um custodiunt. ut ostendat᷑ ad ẽẽ tẽ¬
pris quod ipse olum promiserat dicẽs
Ecce ego ipse reqͥram oues meas:⁊ iu
sitabo eas. sic̃ uisitat pastor gregẽ
suum. ł gregẽ ppłs. ꝑ noctẽ seculum
ꝑ pastores significant᷑ sacerdotes. aĩa¬
bus ꝑuigili eura ꝓuisuri. Angłs cũ
Nox p̃cessit. dies autẽ appropinqͣuit.
Et timuerunt timore magno. Et.
dixit illis angelus. Nolite timere.
Ecce enĩ euangłizo uob̃ gaudium

Expanded text:
dem vigilantes et custodientes dem vigilantes et custodientes vigilias noctis super gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. » Nato Domino pastores vigilant, gregemque suum custodiunt ut ostendatur adesse tempus quod ipse olim promiserat dicens: « Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas sicut visitat pastor gregem sper pastores significantur sacerdotes, animabus pervigili cura provisuri. Angelus cum Nox praecessit, dies autem appropinquavit . Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑. In p̃sepio reclinat᷑. ut fideles
os scã iudelicet aiãlia carnissuȩ
frum̃to reficerae. qͥ panis est ange¬
lorum. In angusto p̃sepi continet᷑
ut nos ꝑ cȩlestis regni gaudia di¬
latet. Non in domo parentũ natus ẽ.
dns ut ostendet qr humanitatẽ assup¬
tam. quasi in aheno nascebat᷑. ñ sedm
potestatẽ. s scd̾m naturã humanitatis
Nam de potestate eius scriptũ est. In
factus ħo d̃s̃. fenum nr̃m uertit in
Nisi gͣnum frumenti cadens ĩ
terram mortuũ fuerit: ipsũ solum
manet. Unde &e natus. in p̃sepi re¬
clinat᷑. Reclinauit puerũ mat̾. io¬
sephautẽ ñ audebat attingere. quẽ
sciebat de se ñ eẽ generatũ. Qͥ euq es
pauꝑ. accipe consolationẽ. Ioseph oe
MaRia mat̾ dñi ñ habent seruulũ.
muli. N audet pauꝑtas timida inter
diuites acced̾e. in diuersoriũ uadunt.
nascit᷑ instabulo. qͥ de st̃core in opẽ le¬
uat. Instercore iob sedebat.⁊ postea
coronatus est.¬
It pastores erant in regione ea¬

Expanded text:
sepio reclinatur ut fideles omnes, sancta videlicet animalia, carnis suae frumento reficeret qui panis est angelorum. In angusto praesepi continetur ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Non in domo parentum natus est Dominus, ut ostenderet quia per humilitatem assumptam quasi in alieno nascebatur, non secundum potestatem, sed secundum naturam humanitatis. Nam de potestate ejus scriptum est in factus homo Deus. Fenum nostrum vertit in Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit ipsum solum manet . » Unde et natus in praesepio reclinatur. Reclinavit puerum mater. Joseph autem non audebat attingere quem sciebat de se non esse generatum. Quicunque es pauper, accipe consolationem. Joseph et Maria mater Domini non habent servulum, muli. Non audet paupertas timida inter divites accedere. In diversorium vadunt, nascitur in stabulo qui de stercore inopem levat. In stercore Job sedebat et postea coronatus est,Et pastores erant in regione ea
Abbreviated transcription (Latin):
centiũ. Eła in altissimis do. ⁊ in ter¬
:ra pax hominib bone uoluntatis.
no euangłizante angło multitu¬
do in consonã laudẽ prorũpit.⁊ of¬
ficiũ suũ dõ impendens: ⁊ nos insti¬
tuens. ut qͦtiens sacrã eruditionem
ex fr̃is ore audimus. do laudes corde.
ore. oꝑe. reddamꝰ. Bene militiȩ cȩle¬
⁊ hõ natus ẽ. hominib pax ⁊ dõ gła
canit᷑ qͥ ab angelis ꝓ nr̃a redẽptioẽ

Expanded text:
ntium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante angelo, multitudo in consonam laudem prorumpit, et officium suum Deo impendens et nos instituens, ut quoties sacram eruditionem ex fratris ore audimus, Deo laudes corde, ore, opere reddamus. Bene militiae coeleet homo natus est, hominibus pax et Deo gloria canitur, qui ab angelis pro nostra redemptione
Abbreviated transcription (Latin):
pendenda pastoꝵ attestatio. Maria¬
 autẽ conseruabat omĩa uerba hec
conferens in corde suo. MaRia ñ
minꝰ ore pudica. quã corpore tacita.
confert ea quȩ uid̾at. circa se acta.⁊
quȩ legerat. in scripturis agenda.
Legerat ĩ ysaia. ecce uirgo concipioe
⁊ pariet filiũ. legerat bos cognouit
possessorẽ suũ. ⁊ asinus p̃sepe dñi
sui. Nidebat in p̃sepi dĩ filiũ suũ fi¬
lium. unũ filiũ uagientẽ. Uidebat se
de stirpe cds ortã. in nazareth de spũ
concepisse. ĩ bethleẽ peperisse. qͦꝵ oĩ¬
um testimonia in propħis legerat.
Comparat gͦ uerba prophetaꝵ fac¬
tis. ⁊ in omĩb ht̃ argum̃ta ficłi. Si
mar ia a pastorib didicit. discamꝰ ⁊
nos a sacerdotib Et reuersi st̃ pa¬
stores głificantes ⁊ laudantes dm̃.
In omĩb que audierant ⁊ uiderant
sic̃ dictum ẽ. ad illos. De his qͥ au¬
dierant. ab angelis laudabant dm̃.
⁊ de his quȩ uiderant ĩ bethleẽ głifi¬

Expanded text:
pendenda pastorum attestatio. Mariapendenda pastorum attestatio. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria, non minus ore pudica quam corpore, tacita confert ea quae viderat circa se acta, et quae legerat in Scripturis agenda. Legerat in Isaia: Ecce virgo concipiet et pariet filium . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Videbat in praesepe Dei filium suum, filium unum, vagientem. Videbat se de stirpe David ortam, in Nazareth de spiritu concepisse, in Bethlehem peperisse: quorum omnium testimonia in prophetis legerat. Comparat ergo verba prophetarum factis, et in omnibus habet argumenta fidei. Si Maria a pastoribus didicit, discamus et nos a sacerdotibus. Et reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. De his quae audierant ab angelis laudabant Deum, et de his quae viderant in Bethlehem glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
tas repperiunt eccłam catholicã. qͣsi
Ma Ri a .m. ⁊ cetũ doctoꝵ qͣsi ioseph
atq humilẽ mediatoris aduentum
scͥpturȩ paginis insertũ quasi in p̃se¬
pio. Uidentes puerum. cognouert
de uerbo quod dictũ erat. ⁊ nos ꝑ fi¬
dẽ incarnationis ueniemꝰ ad głam
uerbi contuendã. Notandum. qr
fuit uerbũ. id est res noĩe digna. qd̾
ñ ostend̾et ezechias caldeis. Similit̃
dicunt hic pastores. Uideamꝰ hoc
uerbum qd̾ factum ẽ. id est istamrẽ
uerbo narrationis dignam. ꝗͣ fecit
ipse dñs excellentissimã.⁊ significa¬
accipe uerbum ꝓ locutione. x om̃s
qͥ audierant mirati st̃ de his quȩ di¬
Scta erant a pa storib adip¬
sos. Mirantur de misterio
ĩcarnationis ⁊ de pastoꝵ attestatioẽ
tanta. quȩ fucare audita nescirent.
s simplici facundia uera p̃dicarẽt.
Sic dñs ñre tores s piscatores ad eu̾¬
głizandũ destinauit. Sic ⁊ in uet̾i te
stam̃to suȩ dispensationis nuncios
pastores ordinauit. idõ ñ est parui

Expanded text:
Catholicam quasi Mariam, et coetum doctorum quasi Joseph, atque humilem Mediatoris adventum Scripturae paginis insertum, quasi in praesepio. Videntes puerum cognoverunt de verbo quod dictum erat, et nos per fidem Incarnationis, veniemus ad gloriam Verbi contuendam. Notandum quiafuit verbum, id est res digna nomine, quod non ostenderet Ezechias Chaldaeis . » Similiter dicunt hic pastores: Videamus hoc Verbum quod factum est, id est istam rem verbo narrationis dignam, quam fecit ipse Dominus excellentissimam, et significaaccipe verbum pro locutione. « Et omnes qui audierant mirati sunt de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. » Mirantur et de mysterio Incarnationis, et de pastorum attestatione tanta, qui fucate audita nescirent, sed simplici facundia verba praedicarent. Sic Dominus, non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Sic et in Veteri Testamento suae dispensationis nuntios, pastores ordinavit: ideo non est parvi