comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum caro factumest & habitabit in nobis.
adiuxit. Vidimus inquid gloriã dĩ gloriam quasi
unigeniti a patre plenũgratiae & ueritatis. quod
ait uerbum caro factumest. hoc est plenũ gratiae.
Iuodait gloriã quasi unigeniti a patre. hoc est plenũ
ueritatis. ueritas quippe ipsa unigenitus est dĩ filius
non gratia sed natura. Gratia suscepit hominẽ tanta
unitate ꝑsone. ut idẽ ipse ess& & iamfilius hominis.
qui dĩfilius unicus unigenitus. In ipso unodõ & homine
plena gratia humanitatis. plenaq: diuinitatis ueritas
agnoscitur. Haec plenitudo diuinitatis inse ipsam ple¬
nitudinẽ hab& gratiae. qua est tota humanitas in diui¬
nita te sua & plenitudo gratiae. Plenitudinẽ inse enĩ¬
hab& ueritatis qua est tota diuinitas inhumanitate sua.
Ita ut plenitudo ueritatis plenitudinẽ in se habeat
grãe. & plenitudo gratiae. plenitudinẽ in se habeat
ueritatis. Sic estergo xp̃s plenus gratiae & ueritatis.

Expanded text:
Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; adjunxit: Vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est, plenum gratiae; quod ait: gloriam quasi unigeniti a Patre, hoc est, plenum veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus est Dei Filius, non gratia, sed natura. Gratia suscepit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam filius hominis, qui Dei Filius unicus unigenitus. In ipso uno Deo et homine, plena gratia humanitatis, plenaque divinitatis veritas agnoscitur; 726 haec plenitudo divinitatis in seipsa plenitudinem habeat gratiae, qua est tota humanitas in divinitate sua; et plenitudio gratiae plenitudinem in se habeat veritatis, qua est tota divinitas in humanitIta ut plenitudo veritatis plenitudinem in se habeat gratiae, et plenitudo gratiae plenitudinem in se habeat veritatis. Sic est ergo Christus plenus gratiae et veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
possit ut aut filio aut spũiscõ aequaliter conuenire neq at :
scã trinitas inpersonis sensu intellegenda: Quamuis inuoce
separabilia habeat nomina. quia pluralem numerum
innaturae nominib: nullatenus recipit. In hoc ostendit᷑
personas non posse diuidi inscã trinitate.: quia cuius lib&
personae nomen. semper ad alterã respicit personam:
Si patrẽ dicis. filium ostendis : Si filium nominas. patrẽ
intellegas.dest patris & filii. & hoc regularit̃ tenere
debemus. quod om̃a naturae nomina uel essentiae. sic ut
in una ꝑsona singularit̃. sic &iam intrib: semꝑ singulari
numero dici debere: Si quisuero minus in talib excitat᷑
dictis doctoꝵ legebam:
tum et patrem. Et quod pilaus soluis
Sit GEMItuS. Sp̃S SC̃S NECINGEXIIS UEC QE

Expanded text:
possit, ut aut Filio aut Spiritui sancto aequaliter convenire nequeat. possit, ut aut Filio aut Spiritui sancto aequaliter convenire nequeat. sancta Trinitas in personis sensu intelligenda, quamvis in voce separabilia  Al., inseparabilia habeat nomina, quia pluralem numerum in naturae nominibus nullatenus recipit. In hoc ostenditur personas non posse dividi in sancta Trinitate, quia cujuslibet personae nomen semper ad alteram respicit personam. Si Patrem dicis, Filium ostendis; si Filium nominas, Patrem intelligas, id est, Patris et Filii. Et hoc regulariter tenere debemus quod omin una persona singulariter, sic etiam in tribus semper singulari numero dici debere. Si quis vero minus in talibus exercitadictis doctorum legebam. tum et Patrem, et quod Filius solus sit genitus, Spiritus sanctus nec ingenitus, nec ge
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ꝑ inm̃sitatẽ naturaesuae totum creaturam suam
& impl& et contin&. ac ꝑ hoc totum quic quidest impl&
naturalit̃ unus est ds̃ : Inse parabilis igitur naturae unitas.
non potest separabiles habere ꝑsonas: Hae cuero sum mae
trinitas atq indiuiduae unitatis natura. quae sola est ubiq
tota. sicut ubiq: inseparabilẽ hab& unitatẽ naturae uel
operis. sic separationẽ non potest recipere ꝑsonarum:
Nominantur quidem ille personae aliquando singulae. sed
ita seuoluit ipsads̃ trinitas inseparabilẽ ostendere in ꝑsonis.
uel filius ad patrem uel sp̃s sõs ad patrẽ & filiũ uerissimȩ
refertur Gauero nomina quae substantiam. uł potentiã
uel essentiam dĩ significant. uel quicquid ꝓpriae ad sedicit᷑
ds̃ omnib: personis ae qualit̃ conueniunt . uids̃ magnus bonus
aeternus omni potens & om̃a quae naturalit̃ dedõ dicunt᷑.
Von estigitur aliquod naturae nom̃. quod sic patri conuenire

Expanded text:
ergo per immensitatem naturae suae totam creaturam suam et implet et continet; ac per hoc totum, quidquid est, implet naturaliter unus est Deus. Inseparabilis igitur naturae unitas non potest separabiles habere personas. Haec vero summae Trinitatis atque individuae unitatis natura, quae sola est ubique tota, sicut ubique inseparabilem habet unitatem naturae vel operis, sic separationem non potest recipere personarum. Nominantur quidem illae personae aliquanita voluisti te, Trinitas Deus, inseparabilem ostendere in personis, et Filius ad Patrem, vel Spiritus sanctus ad Patrem et Filium verissime refertur. Ea vero nomina, quae substantiam vel potentiam, vel essentiam tuam significant, vel quidquid proprie dicitur Deus, omnibus personis aequaliter conveniunt; ut Deus magnus, bonus, aeternus, omnipotens, et omnia quae naturaliter de te Deo dicuntur. Non est igitur aliquod naturae nomen, quod sic tibi
Abbreviated transcription (Latin):
& spssc̃ una ess& ꝑsona ñ dicer&ur adimaginẽ nostram
sed adimaginẽ meã. Nec dixiss& faciamus sed faciam:
Suero in illis trib ꝑsonis tres essent intelle gende ułcredendȩ
subftantiae ñdicer &ur adimaginẽ nrãm. sedadiniagines.
nr̃as: Sed adunã imaginẽ unusdĩ homo factus dioitur. ut una
scaẽ trinitatis essentialit̃ diuinitas intim&ur. Hancquoq
trinitatẽ ꝑsonarum atq unitatẽ natur&: ꝓph&a esaias
reuelatã sibi ñ tacuit. cũ sedicit seraphim uidisse clamantia.
sc̃s. ꝑ sonarũ trinitatẽ : In eo uero qđ se meldicitur dñs ds̃
sabaoth. diuinaȩ naturae cognoscimus unitatẽ: s iuii¬

Expanded text:
 sancti una esset persona, non diceretur, ad imaginem nostram, sed, ad imaginem meam; nec dixisset, faciamus, sed, faciam. Si vero in illis tribus personis tres essent intelligendae vel credendae substantiae, non diceretur, ad imaginem nostram, sed, ad imagines nostras. Sed ad unam imaginem unius Dei, homo factus dicitur, ut una sanctae Trinitatis essentialiter divinitas intimetur. Hanc quoque Trinitatem 708 personarum, atque unitatem naturae, propheta Isaias revelatam sibi non tacuit, cum se dicit Seraphim vidisse clamantia: Sanctus, personarum Trinitatem; in eo vero, quod semel dicitur, Dominus Deus Sabaoth, divinae naturae cognoscimus unitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
quo substantia est. qud a eternitaseft. hoc pat̃ est. hocspĩ sõsest.¬
ternita sest. hoc pat̃ est & filius Vna intrib. diuinitas
una essentia. una ommipotentia. & quic quid substanti al t̃
dedõ dici potest. Si forte desolo patre int̾rogatus fueris.
quidsit pat̃ . responde ds̃. Int̃rogatus defilio : responde ds̃:
Interrogatus despũscõ : responde ds̃ : Si in t̃rogatus fueris
unũ omni potentẽ in cõmutabilẽ:. QuOD quȩda¬

Expanded text:
quo substantia est, quo aeternitas est, hoc Pater est, hoc Spiritus sternitas est, hoc Pater est et Filius. Una in tribus divinitas, una essentia, una omnipotentia. Et quidquid substantialiter de Deo dici potest, si forte de Patre solo interrogatus fueris, quid sit Pater, responde, Deus est. Interrogatus de Filio, responde, Deus. Interrogatus de Spiritu sancto, responde, Deus. Si interrogatus fueris unum, omnipotentem, incommutabilem. Sc
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis ꝑsonalit̃ sit alius pat̃ alius filius alius sp̃ssẽs. Quod
nobis maxime in ipso scãrũ scripturarũ demonstratur
initio ubids̃ dicit: Faciamus hominẽ adimaginẽ & simi¬
litudinẽ nram: Cum eñi singularinum ero dixit imaginẽ.
ostendit unã naturã esse adcuius i maginẽ homo fiebat.

Expanded text:
quamvis personaliter sit alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. Quod nobis maxime in ipso sanctarum Scripturarum demonstratur initio, ubi Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Cum enim singulari numero dixit imaginem, ostendit unam naturam esse ad cujus imaginem homo fiebat;
Abbreviated transcription (Latin):
exuno. & mori ñ possit exaltero. Propt̃ unius ꝑsonae
identiditatẽ cõmunisdõ & homini dicitur. uelgloria
uł contumelia. Pinde sic in xp̃o cõmunia naturae
utriusq inueniuntur officia. Vt cũ non diuidatur
aliquid utriq naturae nonsit cõmun e. Quicquid
unitas ꝑsonae intellegitur. XU. QuOdDIUINI¬
tas hocixem Quem ad sumpsit. Aũ¬
N di Mi sit.

Expanded text:
ex uno, et mori non possit ex altero. Propter unius personae identitatem, communis Deo et homini dicitur, vel gloria vel contumelia: proinde sic in uno Christo communia naturae utriusque inveniuntur officia, ut cum non dividatur aliquid utrique naturae non sit commune. Quidquid unitas personae intelligitur. CAPUT XVI. Quod divinitas hominem quem assumpsit, nunquam dimisit.
Abbreviated transcription (Latin):
irmissime credere debemus subunius ꝑsonae
ꝓpri&ate duarũ esse inxp̃o naturarũ insignia.
N ut diuisionẽ faciamus unius xp̃i. sed ut in uno dĩ filio
& unoxpo duas distinguamus substantias. Vnã quae initiũ
habuit ex uirginali utero. alterã quae sine initio coa&er¬
naest dõ patre. Vnã quae a&ate ꝓficiebat & sapientiam.
alterã quae a&ernaest dĩuirtus & sapientia. ut depluri¬
mis pauca dicamus. Vnã quaed ormiebat innaue & ex¬
citata est adiscipulis. alterã qua eimperabat uentis &
quauocesola uocat eũ desepulchro & resuscitat aduitã.
unã quatristatur usq ad mortẽ. aliã qualiberat scõs atris¬
titia. & dateis gaudiũ uitae ꝑp&uae. Unã quauidentib
a postolis ascendit in caelis & sedit addexterã patris.
alterã qua de sinu patris nũquã abscessit. sed semꝑcum
patre & inpatre fuit & esse ñdesinit. Salua igitur ꝓpri¬
&ate utriusq naturae. & inunã coeuntẽ ꝑsonã suscepta est

Expanded text:
irmissime credere debemus sub unius personae proprietate duarum esse in Christo naturarum insignia: non ut divisionem faciamus unius Christi, sed ut in uno Dei Filio et uno Christo duas distinguamus substantias: unam quae initium habuit ex virginali utero, alteram quae sine initio coaeterna est Deo Patri; unam quae aetate proficiebat et sapientia , alteram quae aeterna est Dei virtus et Dei sapientia. Ut de plurimis pauca dicamus, unam quae dormiebat in nave et excitata est a discipulis, alteram quae imperabat ventis etqua voce sola vocat eum de sepulcro et resuscitat ad vitam ; unam qua tristatur usque ad mortem , aliam qua liberat sanctos a tristitia et dat eis gaudium vitae perpetuae; unam qua videntibus apostolis ascendit in coelos , et sedet ad dexteram Patris, alteram 732 qua de sinu Patris nunquam abscessit, sed semper cum Patre et in Patre fuit, et esse non desinit. Salva igitur proprietate utriusque naturae, et in unam coeunte personam, suscepta est
Abbreviated transcription (Latin):
ergo urĩe digntatis dextera dantẽ ad
bentꝰstiest omnib fidelib inurã pioatẽ¬
clem̃tiae urãe sollicitudo sacer
& ꝑfectam in catholica fide scientiam. & scĩssimã ꝓom
niũ salute deuotionẽ. Qua ꝓpt̃ uniuersoꝵ p̃cib. fidelium
optandum est. ut in omnẽ gloriam uestrũ extendatur
imperium : Vt scilic& catholica fides. quae humanũ genus
sola uiuificat. sola scĩficat. ueracit̾ in una confessione
cunctorum cordib infigatur: Quatinus summi regis
donante pi&ate. eadẽ scaẽ pacis & ꝑfectae caritatis. om̃s
ubiq regat & custodiat unitas:. Necaliud omni potenti dõ
munus a mabilius esse ꝓbatur . quam incatolica fide
ꝓomnib: mortuus est. ꝑquem cuncti credentes in eum
efficiuntur filii aeternae beatitudinis. Orex̃ augusto
clarissimx dignus honore. & dux. & doctor. & decus
imperii. Tepat̃ atq patris ꝓlis. te sps almus ꝓtegat.
exaltat. salu&. honor&. am&. Quẽ tua ꝑpopulos t̃ras.

Expanded text:
Ergo vestrae dignitatis dextera dante ad llta est omnibus fidelibus in vestra pietaclementiae vestrae sollicitudo sacerdei vigorem, et perfectam in catholica fide scientiam, et sanctissimamnium salute devotionem. Quapropter universorum precibus fidelium optandum est, ut in omnem gloriam vestrum extendatur imperium; ut scilicet catholica fides, quae humanum genus sola vivificat, sola sanctificat, veraciter in una confessione cunctorum cordibus infigatur; quatenus summi Regis donante pietate, eadem sanctae pacis et perfectae charitatis, omnes ubique regat et custodiat unitas. Nec aliud omnipotenti Deo munus amabilius esse probatur, quam in catholica fide omnibus mortuus est: per quem cuncti credentes in eum efficiantur filii aeternae beatitudinis. O Rex augusto clarissime dignus honore, Et dux, et doctor, et decus imperii. Te Pater atque Patris Proles, te Spiritus almus Protegat, exaltet, salvet, honoret, amet. Quem tua per populos, terras,
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur. Similit̃ de homine sicut forte de abraham
exeo quod alios homine s uidit. sic sibi fingit mẽbra
omnia sicut in aliis uł inseipso cognoscit. Muros &
domos & platheas ñ fingit in eo sicut in hierusalẽ facit
quicquid in aliis ciuitatibꝰ uidit sibi cognitis. hoc fingit
in hirsł. ẽẽ posse. Ex notis enĩ specieb fingit ignota
Veceñ inciuitate hirsłm fingit homines mẽbra. sed
aedificia ciuitatib c̃su&a. Sic de omnire facitanimus
hominis ex cognitis fingit in cognita. Habens has om̃s
species inse quã uis.

Expanded text:
videtur. Similiter de homine, sicut forte de Abraham,videtur. Similiter de homine, sicut forte de Abraham,Ex eo quod alios homines vidit, sic sibi fingit membra omnia, sicut in aliis, vel in seipso cognoscit. Muros et domos et plateas non fingit in eo, sicut in Jerusalem facit, sed quidquid in aliis civitatibus vidit sibi cognitis, hoc fingit in Jerusalem esse posse; ex notis enim speciebus fingit ignota: nec enim in civitate Jerusalem fingit hominis membra, sed aedificia civitatibus consueta. Sic de omni re facit animus hominis, ex cognitis fingit incognita, habens has omnes species in se. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
re feruntur. sed histrib: unitas quaedã est. Intellegon
intellegere uelle & meminisse. & uolome in tellegere
& ineminisse & uelle. & eminime intellegere & uelle
& meminisse & sic in singulis singula capiuntur. sed de his
alias. Nunc autẽ consideremus mirã uelocitatẽ animae
in formandis reb: quae ꝓcipit ꝓcarnales sensus. aqui
quasi ꝑ quosdã nuntios. quic quidrerũ sensibilium
cognatarũ uł in cognatarũ ꝑcipit. mox in seipsa earũ
nef fabile caeleritate format figuras inforematasq
insus thesauro memoriae recondidit. Sicut enim
qualissit. &dũ nom̃ audierit uel reme morat uomiae
ditim i ecurrit animus illius ad memoriã ubic̃ ditã
si lectae uelaudita erunt in aurib: animae . statim
format figurã ignote rei. Sicut forte hierusalem
quis quã nrm hab& inanima sua formatã qualissit.
quamuis longe alitersit quã sibi anima fingit dum

Expanded text:
referuntur. Sed in his tribus unitas quaedam est: Intelligo me referuntur. Sed in his tribus unitas quaedam est: Intelligo me intelligere, velle et meminisse; et volo me intelligere et meminisse et velle: et memini me intelligere et velle et meminisse. Et sic in singulis singula capiuntur. Sed de his alias. 148 VII. Nunc autem consideremus miram velocitatem animae in formandis rebus, quae percipit per carnales sensus, a quibus quasi per quosdam nuntios, quidquid rerum sensibilium cognitarum vel incognitarum percipit, mox in seipsa earum ineffabili celeritate format figuras, informatasque in suae thesauro memoriae recondit. Sicut enim qualis sit. Et dum nomen audierit vel rememorat Romae, statim recurrit animus illius ad memoriam, ubi conditam si lectae vel auditae erunt in auribus, anima statim format figuram ignotae rei. Sicut forte Jerusalem quisquam nostrum habet in anima sua formatam, qualis sit: quamvis longe aliter sit, quam sibi anima fingit, dum
Abbreviated transcription (Latin):
Hab&igitur anima insua natura utdiximus imaginẽ scãẽ
trinitatis in eo qđ intellegentiã uoluntatẽ. & memoriã
hab&. Vna est enĩ anima quae mens dicitur uita & una
substantia quae haec tria hab& inse. Sed haectria ñ sum
tresuitae . sed unauita. nec tresm̃tes seduna mens. Con¬
sequent̃ utiq nec tres substantiae sunt sed una substan¬
tia. Quoduero anima ułmens. ueluita uel substantia di¬
citur. ad seipsam dicitur. Quoduero memoria uł intel¬
legentia ueluo luntas dicitur. & aliquid relatiue dic iar
Proinde haectria eosunt unũ quo unauita. una mens
ua est substantia. Et quicquid aliud adse ipsa singula
dicunt᷑ &iam simul ñ pluralit̃ sed singular it̃ dicuntur
eo uerotria quo ad se inuicẽ referuntur. Nã memoria
alicuius est memoria. & intellegentia alicuius est intel¬
legentia. & uoluntas alicuius est uoluntas. & ad se iuicẽ

Expanded text:
Habet igitur anima in sua natura, ut diximus, imaginem sanctae Habet igitur anima in sua natura, ut diximus, imaginem sanctae Trinitatis in eo quod intelligentiam, voluntatem, et memoriam habet. Una est enim anima, quae mens dicitur, una vita, et una substantia, quae haec tria habet in se: sed haec tria non sunt tres vitae, sed una vita; nec tres mentes, sed una mens: consequenter utique, nec tres substantiae sunt, sed una substantia. Quod vero anima vel mens, vel vita, vel substantia dicitur, ad seipsam dicitur: quod vero memoria, vel intelligentia, vel voluntas dicitur, ad aliquid relative dicitur. Proinde haec tria eo sunt unum, quo una vita, una mens una est substantia: et quidquid aliud ad seipsa singula dicuntur, etiam simul non pluraliter, sed singulariter dicuntur: eo vero tria, quo ad se invicem referuntur. Nam memoria alicujus est memoria, et intelligentia alicujus est intelligentia, et voluntas alicujus est voluntas: et haec ad se invicem
Abbreviated transcription (Latin):
quia summa non est. Tam̃ quia sum mae naturae ima¬
creata. sed ignobilis uitio ꝓprio facta. id est dũ adĩ decli¬
nat seruitio suae uolens uti potestati. qđ est primum
malũ omni rationali creaturae. Ita tandẽ ordinatae
iiuit anima. si eũ diligit qui suprase est idestdm̃. & pru¬
dent̾ ea regat quae regere deb&. id est carnalessensos.
Ergo quat tuor quidẽ animae diligenda sunt. idest qđ
suprase est & id qđ iux tase est &id qđ ipsa est . &id quod
dilectione dĩ & ꝑximi. Desua uero dilectione & carnissua.
ñ sunt p̃c epta statuta. quia duob: priorib:. haec duo
inesse di noscuntur. quia quidm̃ uł ꝑximũ ꝑ fectae
diligit. se ipsũ neglegere ñ poterit. quia haccest animae
sũ mabeatitudo eũ diligere a quoest. & sotias suae bea¬
atudinis diligere animas. & illis ꝓdesse uł carnisofficio.
uł ñtis beneficio ut bona illis opt& & quaitũ ualeat faciat.

Expanded text:
quia summa non est: tamen quia summae naturae imaquia summa non est: tamen quia summae naturae imacreata, sed ignobilis vitio proprio facta, id est, dum a Dei declinat servitio, sua volens uti potestate, quod est primum malum omni rationali creaturae. Ita tandem ordinate vivit anima, si eum diligit qui supra se est, id est, Deum; et prudenter ea regat quae regere debet, id est, carnales sensus. Ergo quatuor quidem animae diligenda sunt, id est, quod supra se est, et id quod juxta se est et id quod ipsa est, et id quod de dilectione Dei et proximi: de sua vero dilectione, et carnis suae, non sunt praecepta statuta, quia duobus prioribus haec duo inesse dignoscuntur: quia qui Deum vel proximum perfecte diligit, seipsum negligere non poterit; quia haec est animae summa beatitudo, eum diligere a quo est, et socias suae beatitudinis diligere animas, et illis prodesse vel carnis officio, vel mentis beneficio, ut bona illis optet, et quantum valeat, faciat. VI.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit triftma. & accedia. Ratio da ta est ut diximus
omnẽ hominis uitã regere & gubernare ex quasi corrũ¬
pitur oritur suꝑbia & chenodoxia. Exhis quasi arboni
plurimi uitioꝵ ramusculi in ꝑnitiẽ animae suc crescua
Dequib in huius aepistolae angustia disputar e longũ est
& ñ ninis necessariũ. Est quoq anima adimagiñe &
similitudiñe sui c̃ditoris in principali sui parte qua mens
dicitur excellent̃ nobilitate. quae imago tandẽ in ea
clara & pulchra est sitoto dõ conditori desiderio uinctas
tam̃ sirationẽ uig& uł intellectusentis. man& in ea quaedi
naturae dignitas suae. Vnde detalianima asuic̃ditoris
recedente dilectione diuina dicit scriptura. quã quã
inima ginẽ dĩ ambul& homo. tam̃ c̃turbatur uanȩ
thesauritat &ignorat cuic̃gregatea. Nechane uanitatẽ
auferre posse ostendit ab ea imaginẽ dĩ. quã quã scilic&
magnasit natura. anima humana tam̃ uitͥari potest.

Expanded text:
procedit tristitia, et acedia. Ratio data est, ut diximus, procedit tristitia, et acedia. Ratio data est, ut diximus, omnem hominis vitam regere, et gubernare, ex qua si corrumpitur, oritur superbia, et cenodoxia. Ex his quasi arboribus, plurimi vitiorum ramusculi in perniciem animae succrescunt, de quibus in hujus epistolae angustia disputare longum est, et non nimis necessarium. V. Est quoque anima imagine et similitudine sui Conditoris in principali sui parte, quae mens dicitur, excellenter nobilitata. Quae imago tandem in ea clara et pulchra est, si toto Deo Conditori desiderio vincta etamen si ratione viget, vel intellectu sentit, manet in ea quaedam naturae dignitas suae. Unde de tali anima, a sui Conditoris recedente dilectione, divina dicit Scriptura: Quanquam in imagine Dei ambulet homo, tamen vane conturbatur; thesaurizat, et ignorat, cui congreauferre posse ostendit ab ea imaginem Dei: quanquam scilicet magna sit natura anima humana, tamen vitiari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
fortit̃ om̃a tolerare aduersa. Sienĩ ds̃est summũ ho¬
minis bonũ qđ negari ñ potest. Sequitur qm̃ sũ mũbonũ
app&ereest bene uiuere. qđ nihil sit aliud bene uiue¬
re quã totocorde tota anima totam̃te diligeredm̃
a quo existit. ita tandẽ ordinate uiuit. quise ipsum
c̃sici erat quid sit & quofestin& si affectus animi. uł
carnales motus ꝓuida gubernat ratione. Sienim
ł cupiscentia uelira rationẽ uincit & dominatur
quae lib& illoꝵ manima ordo ꝑuersus p̃cipita bit co
radicib sicorruptae erunt om̃s poene pululant peso
Concupiscentia data est homini ad c̃cupiscenda quae sunt
ualia & qua e sibi ad salutẽ ꝓficiant sẽpit̃nã. Siuero con¬
giria : Ira da ta est uitia cohibenda ne impiis idest pec¬
catis homo seruiat dominis quia iuxta dñi uocẽ qui
facit peccatũ. seruus est peccati. Ex quacorrupta

Expanded text:
fortiter 147 omnia tolerare adversa? Si enim Deus est summum hofortiter 147 omnia tolerare adversa? Si enim Deus est summum hominis bonum, quod negari non potest, sequitur quoniam summum bonum appetere est bene vivere, ut nihil sit aliud bene vivere, quam toto corde, tota anima, tota mente diligere Deum, a quo existit. Ita tandem ordinate vivit, qui seipsum considerat, quid sit, et quo festinet: si affectus animi, vel carnales motus, provida gubernat ratione. Si enim vel concupiscentia, vel ira rationem vincit, et dominatur quaelibet illorum in anima; ordo perversus praecipitabit consradicibus, si corruptae erunt, omnes pene pullulant pestes. Concupiscentia data est homini ad concupiscenda quae sunt utilia, et quae sibi ad salutem proficiant sempiternam. Si vero corargiria  Al., philargeria. Ira data est ad vitia cohibenda, ne impiis, id est, peccatis, homo serviat dominis, quia juxta Domini vocem: Qui facit peccatum, servus est peccati ; ex qua corrupta,
Abbreviated transcription (Latin):
imperare deb&. cuius excellentio resuirtutes quat¬
tuor esse manifestũ est. Id est prudentia. qua agenda
ił non agenda discernit. Et iustitia. quads̃ colitur &
amatur & recte uiuitur int̃ consotias animas. Tẽperantia.
quae concupiscentia ł irã gubernat. Nec de finitos hones¬
atis terminos transgrediantur fortitudo. quia aduersa
huius uitae quaecũq contingant constanti animo tole¬
rat. Et haec quattuor sicaritate ꝑ fecta fiunt in anima
efficiunt eã de eo ꝑximã. quia nihil aliud est optimũ
hominis cuihere beatissimũ sit . nisids̃ cuihere certe
ñ ualeamus nisi dilectione. ꝓ inde hac quattuor uir¬
tutes. uno caritatis diademate ornantur. Quae est uera
sapientia. nisidm̃ intellegere amandũ: Quae iustitia
nisi eum colere a quoest. & quicquid hab& boni abeo
hab&. quid tẽ perantia. nisi integrũ sep̃beat in ꝑfec¬
tione uitae ei quẽ amat. Quid fortitudo nisi pamoredĩ

Expanded text:
imperare debet. Cujus excellentiores virtutes, quaimperare debet. Cujus excellentiores virtutes, quatuor esse manifestum est, id est, prudentia, qua  Al., quae agenda vel non agenda discernit; et justitia, qua Deus colitur, et amatur, et recte vivitur inter consocias animas; temperantia, quae concupiscentiam vel iram gubernat, ne definitos honestatis terminos transgrediantur; fortitudo, qua adversa hujus vitae quaecunque contingant, constanti animo tolerat. IV. Et haec quatuor, si charitate perfecta in anima fiunt, efficiunt eam Deo proximam. Quia nihil aliud est optimum hominis, cui haerere beatissimum sit, nisi Deus: cui haerere certe non valemus, nisi dilectione. Proinde hae quatuor virtutes uno charitatis diademate ornantur. Quae est vera sapientia, nisi Deum intelligere amandum? Quae est justitia, nisi eum colere, a quo est, et quidquid habet boni, ab eo habet? Quid temperantia, nisi integrum se praebeat in perfectione vitae ei, quem amat? Quid fortitudo, nisi pro amore Dei
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ est. Illud a mare bonũ est. in quosolũ. & aquo & ꝑquẽ
quicquid bomest mulla creatura bonũ est. Echieo
sola anima nobilis est sullũ amat a quo est. quodest
tentione. Et id qđ sibi inferius est id est carnẽ toto regero
studio : Pinde igitur quia melior parsest hominis anima
dec& eã dominã esse : & quasi de sede regalis culminis im¬
perare . quid ꝑquae ł quando uł ubi uł quo modo faciat
haec om̃a rationabili m̃tis intuitu oport& eã discernere
&equid indecens fiat inofficio suae carnis alicubi Triplex
est enĩ animae ut philosophi uolunt natura. Est in ea
habent harũ partes nobiscũbestie & animalia communes
idest c̃cupiscentiã &irã. homosolus int̃ mortales rati¬
one uig&. consilio ual&. intellegentia antecellit. Sed his
duob idest c̃cupiscentia & ira ratio. quaem̃tis ꝓpriaest

Expanded text:
bonum est, illud amare bonum, in quo solo, et a quo, et per quem, bonum est, illud amare bonum, in quo solo, et a quo, et per quem, quidquid boni est in ulla creatura, bonum est. II. Et haec sola anima nobilis est, si illum amat a quo est quod est; , tota amaret intentione: et id quod sibi inferius est, id est carnem, toto regeret studio. Proinde igitur, quia melior pars est hominis anima, decet eam dominam esse, et quasi de sede regalis culminis imperare, quid, per quae, vel quando, vel ubi, vel quomodo faciat haec omnia rationabili mentis intuitu oportet eam discernere, ne quid indecens fiat in officio suae carnis alicubi. III. Triplex est enim animae, ut philosophi volunt, natura: est in ea habent harum partes nobiscum bestiae et animalia communes, id est, concupiscentiam, et iram. Homo solus inter mortales ratione viget, consilio valet, intelligentia antecellit. Sed his duobus, id est, concupiscentiae et irae, ratio, quae mentis propria est,
Abbreviated transcription (Latin):
arissimae inxp̃i canitate sorori
cusalu& uirgini abbinus indnõ salutẽ Scãẽ sol¬
licitudim urae & laud abili indõ studio. placuit de p̃cari
deratione aniinae aliquid nram̃ scribere deuotionem.
ꝓpt̃ quosdã inquisitiones ut huius anno transacto int̃uos
nio nossẽ ut tã arduas rationes digne exponere posse
c̃fiderẽ. sed ex parte in dignũ esse uid&ur dicere meipsũ
me nescire quid sũ ego nisi anima & caro. caro quidsit
omnib: notũest quisesciunt hominesesse. Animae
uerorationẽ uix paucoꝵ est plenit̃ nosse. Nec aliquid
magis homini in hac mortalitate uiuente ne cessariũ
est nosse quãdm̃ & animã. Quantũ enĩ quisq: ergo¬
naturale estomni homini dm̃amare sinaturale est
hominibonũ est amare. Naturale est &iã dm̃amare.
habere poterit. Ille est in deficiens bonũ plena puldri¬
tudo totius felicitatis habundantia. Amoruero huius
boni. ñ nisi inanima esse poterit. & hoc animae excellens

Expanded text:
issimae in Christi charitate sorori Eulaliae virgini Albinus in Domino salutem. I. Sanctae sollicitudini vestrae et laudabili in Deo studio placuit deprecari, de ratione animae aliquid nostram scribere devotionem, propter quasdam inquisitiones, ut ais, anno transacto inter vos nio nossem, ut tam arduas rationes  Al., relationes digne exponere posse confiderem. Sed ex parte indignum esse videtur dicere meipsum me nescire. Quid sum ego, nisi anima et caro? Caro quid sit, omnibus notum est, qui se sciunt homines esse: animae vero rationem vix paucorum est pleniter nosse. Nec aliquid magis homini in hac mortalitate viventi necessarium est nosse, quam Deum et animam. Quantum enim quisquenaturale est omni homini Deum amare. Si naturale est omni homini bonum amare, naturale est etiam Deum amare, habere poterit. Ille est indeficiens bonum, plena pulchritudo, totius felicitatis abundantia. Amor vero hujus boni, non nisi in anima esse poterit; et hoc animae excellens
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc desiderabilẽ fidelis seruus audi& uocẽ dñi dicentis.
Guge seruebone & fidelis. quia supra pauca fuisti fidelis
nis itaq scriptura u&eris acnouite stam̃ti diuinitus
inspirata. si atholicae intellegitur. hoc insinuat qđ pat̃
essentiae . atq: inseparabilis indiuinitate unitatis:
a patresit genitus. & ideo pat̃ ñ sit qui filius est. sp̃s scs̃ nec
patersit nec filius sed tantũ patris & filii spf̃ : Patri & filio

Expanded text:
Tunc desiderabilem fidelis servus audiet vocem Domini dicentis: Tunc desiderabilem fidelis servus audiet vocem Domini dicentis: Euge serve bone et fidelis, quia super pauca fuistinis itaque Scriptura Veteris ac Novi Testamenti divinitus inspirata, si catholice intelligitur, hoc insinuat quod Patantiae, uniusque essentiae atque inseparabilis in divinitate unitatis. a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filius est; Spiritus sanctus nec Pater sit, nec Filius, sed tantum Patris et Filii Spiritus, Patri et Filio
Abbreviated transcription (Latin):
NIIENCMO POTCIUI
niq: aduerã beatitudiñẽ ꝑuenire uolentib: primo¬
omniũ fides necessaria est. sicut a postolica. loc&¬
auctoritas dicens. Sinefide inpossibile est dõ placere:
Consta  ergo neminẽ aduerã ꝑuenire posse beatitudinẽ.
sine hac nemo ad filioꝵ dĩ potest consortiũ ꝑ aiere. Quia sine
ipsa nec in hoc scło quisquã iustificationis c̃sequitur grãm:
nec in futdro uitã possidebit aeternã : Et siquis hic ñ ambula
Proinde omnis anima rationalis. aetate congrua. discat fidẽ
catholicã : Maxime populi p̃dicatores cristiani & eclesi arũdi
doctores ut possint ueriati contradicentib resistere. &
catholicam amantib pacẽ ꝓdesse: Quomodo doc& quis
qđ ñ didicit: uł qualit̃ pastor esse poterit. si pane uitae gregẽ
sibi cõmissũ pascere ignorat& Nec erubescat nesciens discere
qđ ignorat. necsciens tardus sit docere qđ nouit. Sciat ut̃q
se suo domino acceptae pecumae rationẽ redditurũ.

Expanded text:
nire nemo poterit. Denique ad veram beatitudinem pervenire volentibus primoomnium fides necessaria est, sicut apostolica doceauctoritas, dicens: sine fide impossibile est Deo placere . Constat ergo neminem ad veram pervenire posse beatitudinem, sine hac nemo ad filiorum Dei potest consortium pervenire; quia sine ipsa nec in hoc saeculo quisquam justificationis consequitur gratiam, nec in futuro vitam possidebit aeternam. Et si quis hic non ambulProinde omnis anima rationalis aetate congrua discat fidem catholicam, maxime populi praedicatores Christiani, et ecclesiarum Dei doctores, ut possint veritati contradicentibus resistere, et catholicam amantibus pacem prodesse. Quomodo docebit quis quod non didicit? Vel qualiter pastor esse poterit, si pane vitae gregem sibi commissum pascere ignorat? Nec erubescat nesciens discere quod ignorat, nec sciens tardus sit docere quod novit. Sciat uterque se suo Domino acceptae pecuniae rationem redditurum.
Abbreviated transcription (Latin):
si mͦ. ñ tam̃ ita in de p̃cisi atq abruptisumus. ut ñ&iam
inistis mutabilib: & tẽ poralib aeternitatẽ ueritatẽ. beatitudim̃
querere uł desiderare ignoremus: Quod exeo ꝑ spicuum est.
qđ nec mori nec falli. nec miseriesse uoluntatẽ habemus:
Uide ex hoc naturali instinctu beatos. eẽ. uelle omnib: com¬
mune est hominib: lic& diuerso modo in animis singuloꝵ
esse regno potiri t̃reno : Alii diui abundare. alii honorib:
exaltari : quidã uero laudib: caelebres esse gaudent. alii
uoluptatib: in hiant carnalib: : Sed nequã in huius uitae
uo lubilitate uera inuenire poterit beatitudo: quocirca
tota scãrum series scripturarũ. nos a terrenis ad caelestia
erigi adortatur. ubiuera & sempit̃ naest beatitudo.
ad quã nisi ꝑfidẽ catholicae pacis cooperante caritate dĩ
neminẽ ꝑ uenire posse bertissimũ est

Expanded text:
simus, non tamen ita inde praecisi atque abrupti sumus, ut etiam in istis mutabilibus et temporalibus aeternitatem, veritatem, beatitudinem quaerere vel desiderare ignoremus. Quod ex eo perspicuum est, quod nec mori, nec falli, nec miseri esse voluntatem habemus. Unde ex hoc naturali instinctu beatos esse velle omnibus commune est hominibus; licet diverso modo in animis singulorum esse regno potiri terreno; alii divitiis abundare; alii honoribus exaltari; quidam vero laudibus celebres esse gaudent; alii voluptatibus inhiant carnalibus; sed nequaquam in hujus vitae volubilitate vera inveniri poterit beatitudo. Quocirca tota sanctarum series Scripturarum nos a terrenis ad coelestia erigi adhortatur, ubi vera et sempiterna est beatitudo; ad quam nisi per fidem catholicae pacis, cooperante charitate Dei neminem pervenire posse certissimum est
Abbreviated transcription (Latin):
tiae. atq essentiae inseparabilit̃q: operari. quicquid
a singulis personis legimus operatum esse: quãuis cer¬
tissimum sit patrem esse solum quidixit: Hic est filius
meus dilectus in quomihi conplacui. & filium esse solũ.
suꝑquem illauox solius patrissonuit. quando inior dane¬
saecundũ iohannẽ baptizatus est: Idem unigenitus ds̃
quiinspeciae columbae suꝑ eundem baptizatum ascendentẽ
deaqua descendit. & quinquagesimodie postresurrectionẽ
xp̃i fideles inunoloco positos in linguarum ignearum uisione
adueniens repleuit : Illam tam̃ uerissime uocem qua solus
locutus est ds̃ pater. &illam carnẽ quasolus homo factus est
fideles unoloco constitutos repleuit. operaesse totius
scaẽ trinitatis. id est uniusdĩ qui fecit in caelis & interra.
uisibilia & inuisibilia uerissime credendumest: AU¬

Expanded text:
tiae atque essentiae, inseparabiliterque operari quidquid tiae atque essentiae, inseparabiliterque operari quidquid a singulis personis legimus operatum esse. Quamvis certissimum sit Patrem esse solum meus dilectus, in quo mihi conplacui, filium solum esse superquem illasecundum hominem baptizatus est, idem unigenitus Deus qui in specie columbae super eumdem baptizatum ascendentem de aqua descendit , et quinquagesimo die post resurrectionem Christi fideles in uno loco positos, in linguarum ignearum visione adveniens, replevit . Illam tamen verissime vocem qua solus locutus est Deus Pater, et illam carnem qua solus homo facfideles uno loco conssanctae Trinitatis, id est, unius Dei, qui fecit in coelis et in terra visibilia et invisibilia, verissime credendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Sedhaec tria uere &iuam tria sunt ineffabilit̃q tru. & essen¬
tialit᷑ tria habentia ꝓpri&atessuas & haec tria unũ & uere
unum & hocunumtres. sed ñtrespatres. nec tres filii. nec
ir es sp̃s sc̃i Sed trespersone unus pat̃ unus filius unus
tenendum est. Nihil inscã trinitate ad sedictum plurali
numero esse dicendum quam simplex illa summae diui¬
nitatis natura singulari numero de signari deb&. ñplu¬
rali ac ideo. necoresdeos. nectres omnipotentes. nectres
bonos nec tres magnos. nectres essentias indõdicere fasest:
Cumenim personalit̃ alius sit pat̃. alius filius. alius sp̃s sc̃s
histamen unumest : Naturae nomen quod dicitur ds̃.
uel substantia uelessentia. uel omnipotentia. uel alia multa
quae substantialit̃ non relatiue dedõ dicuntur: IX IIII
Quod ousdam opera scãe trixitatis
qui rusdam peRSonis PROPRIAC CΟΛ¬
Indubitanter siquidem credere
debemus ipsam scã mtrinitatẽ esse inseparabilis substan¬

Expanded text:
unt, ineffabiliterque tria, et essentialiter tria, habentia proprietates suas. Et haec tria unum, et vere unum; et hoc unum tres, sed non tres Patres, nec tres Filii, nec tres Spiritus sancti; sed tres personae, unus Pater, unus Filius, unustenendum est, nihil in sancta Trinitate, ad se dictum, plurali numero esse dicendum; quia simplex illa summae divinitatis natura singulari numero designari debet, non plurali. Ac ideo nec tres deos, nec tres omnipotentes, nec tres bonos, nec tres magnos, nec tres essentias in Deo dicere fas est. Cum enim personaliter alius sit Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus; his tamen unum est naturae nomen, quod dicitur Deus, vel substantia, vel essentia, vel omnipotentia, vel alia multa, quae substantialiter, non relative de Deo dicuntur. CAPUT XII . Quod quaedam opera sanctae Trinitatis quibusdam personis proprie conIndubitanter siquidem credere debemus ipsam sanctam Trinitatem esse inseparabilis substan
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃. Iuxta substantiae unitatẽ. hoc pater quod filius. id est
unus ds̃ om̃ps. Quic quidergo ad seipsum dicitur ds̃ . & de sin¬
trinitate ñ pluraliter sed singularit̃ dicendum est : qm̃ quippe
non aliud est dõ esse. & aliud magnũ esse. uł aliud eẽ & aliud
esse. & aliud bonũesse. sed hocidem illiest &esse. & magnũ eẽ
&esse & bonumesse. Propterea sicut ñ dicimus tresdeos.
nectres essentias. sic ñ dicimus tresmagnitudines. nec tres
bonitates. sed unũdm̃ unã essentiam & unã magnitudinẽ

Expanded text:
Pater. Juxta substantiae unitatem, hoc est Pater quod Filius, id est, Pater. Juxta substantiae unitatem, hoc est Pater quod Filius, id est, unus Deus omnipotens. Quidquid ergo ad seipsum dicitur Deus, et de sinTrinitate, non pluraliter, sed singulariter dicendum est. Quoniam quippe non aliud est Deo esse, et aliud magnum esse; vel aliud esse, et aliud bonum esse; sed hoc idem illi est et esse, et magnum esse, et esse, et bonum esse. Propterea sicut non dicimus tres deos, nec tres essentias, sic non dicimus tres magnitudines, nec tres bonitates: sed unum Deum, unam essentiam, et unam magnitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
SXempligata siqueris quidsit a brabudi ueneatiui
Puert substurntiã. respondetur homo Si qieris
de abruhum carpeter sit r elitiuier espondetur quia filiũ
hab& ysaac. Siqueris de ysaac cursit filius relatiue.
respond&ur. quia patrẽ hab& abraham : Omnis uero relatio
ad aluid aliquid refertur. & haec regula relationis in ꝑsonis
scaẽ trinitatis intellegenda est: Siergo interrogatiis fueris
dedõ curdicatur pat̾ relatiue. responde quia filium hab&:
Ita&iam & defilio relatiue. responde ideo esse filiũ quia hab&
patrem: Si ergo dictum dedõ tibi fuerit quo modo pater
hocest quod filius. aut filius hoc est quod pat̃. responde: Scđm
substantiam hoc est filius quod pater & pater quod filius. quia
unus estds̃ & una substantia pat̃ & filius: ad se enimds̃ substan¬
tialiter dicitur ad patremfilius. ł filius ad patrẽ relatiue dicit᷑:
luxta persone ꝓpri&atem non est pat̃ qui filius. nec filius qui

Expanded text:
Exempli gratia, si quaeris quid sit Abraham juxta substantiam, respondetur, homo. Si quaeris de Abraham, cur pater sit, relative respondetur, quia filium habet Isaac. Si quaeris de Isaac, cur sit filius, relative 710 respondetur, quia patrem habet Abraham. Omnis vero relatio ad aliud aliquid refertur. Et haec regula relationis in personis sanctae Trinitatis intelligenda est. Si ergo interrogatus fueris de Deo, cur dicatur Pater, relative responde, quia Filium habet. Ita etiam et de Filio relative responde, ideo esse Filium quia habeat Patrem. Si ergo dictum de Deo tibi fuerit, quomodo Pater hoc est quod Filius, aut Filius hoc est quod Pater: responde, secundum substantiam hoc est Filius quod Pater; et Pater quod Filius, quia unus est Deus, et una substantia Pater et Filius. Ad se enim Deus substantialiter dicitur: Pater ad Filium, vel Filius ad Patrem relative dicitur. Juxta personae proprietatem non est Pater, qui Filius; nec Filius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
depao e quia ñ simul ambopat̃. &ideo quod euangelisa ait
Q uer bũerat apuddm̃. Multũ est ut sic intellegatur uerbũ
simulds̃ in quo ꝑ fecte intellegitur qđ non precessttige utus
lluad quodgenurt.: Et qdipse meuangelioart. ego &pat̃ unũ sum̃:¬
Quod dicinus lun᷑ delumine. n duo lumina intelle gendisint
uol separatio lu minis. Sedita intellegendũeft. qd̃ filas
os fulgentia aeterna luminis est aeterni. sicut imnago sempi¬
ternae substantiae sempit̃ na est imago.

Expanded text:
de Patre, quia non simul ambo Pater et ideo quod Evangelista ait: de Patre, quia non simul ambo Pater et ideo quod Evangelista ait: Et verbum erat apud Deum; multum est, ut sic intelligatur; Verbum, simul Deus. In quo perfecte intelligitur, quod non praecessit genitor illud quod genuit; et quod ipse in Evangelio aitQuod dicimus lumen de lumine, non duo lumina intelligenda sunt, vel separatio luminis; sed ita intelligendum est, quod Filius effulgentia aeterna luminis est aeterni, sicut imago sempiternae substantiae sempiterna est imago.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi pat̃ non sit ds̃. sed ambosimulds̃ &iam & unusds̃. quo¬
circa. quic quid saecundũ substantiã uł aeternitatem:
de eis dicipotest ambosimulsunt. quã uisdefilio dicatur. ds̃
dedõ lum̃ delumine : Ambosimulds ambosimullumen.
sed ñ pat̃ ds̃ dedõ neclum̃ delumine. sed filius dedõ. & lum̃
delumine : ambo tam̃ simul. & semꝑsimul unus ds̃ & unũ lum̃:
Sic&ium adealis appellationib: quae scđm substontã dicuraur
dest qued sinulambosunt dicideb&̃. ut omp̃s magnus. bonus
aeternus: & cetera quae adse dicuntur: Quods̃ rtaest. hoc solũ
deeis dici m̃ potest illud deillo qđ simul ambo ñsunt. si cut uerbũ
deuerbo diciñ potest. quia ñsimul ambo uerbũ selsolus filuis
Mecnnago ac imagine quia ñsimul ambo imago. sedsolus filus
imago. Nec filius defilio quia ñ simul ambo filius. Necracer

Expanded text:
quasi Pater non sit Deus; sed ambo simul Deus, etiam et unus Deus. Quoquasi Pater non sit Deus; sed ambo simul Deus, etiam et unus Deus. Quocirca quidquid secundum substantiam, vel aeternitatem de eis dici potest, ambo simul sunt; quamvis de Filio dicatur Deus de Deo, lumen de lumine, ambo simul sed non Pater Deus de Deo, nec lumen de lumine, sed Filius Deus de Deo, et lumen de lumine, ambo tamen simul et semper simul unus Deus et unum lumen. Sic etiam et de aliis appellationibus quae secundum substantiam dicuntur, id est, quod simul ambo sunt, dici debet, ut omnipotens, magnus, bonus, aeternus et caetera quae ad se dicuntur. Quod si ita est, hoc solum de eis dici non potest: illud de illo, quod simul ambo sunt; sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum, sed solus Filius; nec imago de imagine, quia non simul ambo imago, sed solus Filius imago; nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius; nec Pater
Abbreviated transcription (Latin):
o pilius sẽs deetedicitur: Grgo ut nominib unetisq. sepa¬
ratm ut iusq ꝑsone conueniunt. utriusq cõmunuo
ꝓprie significetur : Vocatur sp̃s sc̃s qui est tertia in
scã trinitate ꝑsona patri & filio. ꝑ omã aequalis. coaet̃nꝰ.
& consubstantialis: & haec trinitas unus est ds̃ solus.
bonus magnus. aeternus. omni potens : Ipse sibi unitas.
deitas magnitudo bonitas. omnipotentia. & quicquid ad se
substanti alit̃ dicitur : Nonita in relatiuis uocabulis intel¬
legendumest uł dicendũ. quia dici ñ potest pat̃ sibi pat̃.
uel. scda rolaatouẽ dicidebeat
Quic quidergo ad sedicuntur pat̃ & filius. ñdicit᷑ alt̃
sine altero : Id est quicquid dicunt᷑ qđ substantia eoꝵ
ostendat. ambosimul dicuntur : Si haec ita sunt. iam
ergo nec pat̃ est ds̃ sine filio. nec filius ds̃ sine patre:. Id est
ñita dicitur pat̃ ds̃ quasi filius ñsitd s̃. nec filius itadicitur ds̃

Expanded text:
 Filius sanctus, recte dicitur. Ergo ut nominibus junctis, quae separatim utrique personae conveniunt, utriusque communio proprie significetur, vocatur Spiritus sanctus, qui est tertia in sancta Trinitate persona, Patri et Filio per omnia aequalis, coaeternus et consubstantialis. Et haec Trinitas unus est Deus, solus, bonus, magnus, aeternus, omnipotens. Ipse sibi unitas, deitas, magnitudo, bonitas, omnipotentia, et quidquid ad se substantialiter dicitur. Non ita in relativis vocabulis intelligendum est vel dicendum; quia dici non potest, Pater sibi Pater, vel secundum relationem dici debeat? Quidquid ergo ad se dicuntur Pater et Filius, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. Si haec ita sunt, jam ergo nec Pater est Deus sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, id est, non ita dicitur Pater Deus, quasi Filius non sit Deus; nec Filius ita dicitur Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
suiest : in quib nominib: circumferripotest uicissim
selationis regula. ut sidicamus donatordoni & donuim
donatoris: Quia in his uocabulis potuit inueniri ustata
huis catagoriae: quae dicitur ad aliquid circum latio
Stideo fortisie sicappellatur quia patri& filio poref
eadẽ appellatio conueniri: Nam hocipse ꝓprie diettu qđ illi

Expanded text:
sui est. In quibus nominibus circumferri potest vicissim relationis regula, ut si dicamus: donator doni et donum donatoris. Quia in his vocabulis potuit inveniri usitata huic categoriae, quae dicitur, ad aliquid, circumlatio. Et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenir
Abbreviated transcription (Latin):
sibi natura. Addunt quoq: dialectici quod omne simile
receptibile possit esse dissimilitudinis. sicut duo homines
esse moribus . Ideo non possunt recte peromã aequales dici
& sunt duae substantiae in eis diuisae. Vnusquisq insua
&ideo ΩΧΩΟCΥΩΝ idest unius substantiae NoN
ΩΛCΟΙΩΥCΥΩΝ id est similis substantiae sicut he¬
r&ici uoluerunt: FIIII. DEIN Msitate
OMNI POTENTIAE
deI

Expanded text:
sibi natura. Addunt quoque dialectici quod omne simile sibi natura. Addunt quoque dialectici quod omne simile receptibile possit esse dissimilitudinis, sicut duo homines,esse moribus: ideo non possunt recte per omnia aequales dici; et sunt duae substantiae in eis divisae, unusquisque in sua et ideo ὁμοούσιος, id est unius substantiae, non ὁμοιούσιον, id est, similis substantiae, sicut haeretici voluerunt. CAPUT IV. De immensitate omnipotentiae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
a postolus dicit : Cumess& informadĩ. non rapinam
arbitratus est esse seaequalemdõ: Pro inde melius
uid&ur aequalitem dediuinis dicere ꝑsonis. quã simili¬
tudinẽ quam quã utrũq inueniatur. quia una quae¬
lib& substantia scđm quod substantia est. ñ estalia.
ut sit similis adaliam: Necenim in scã trinitate substan¬
tia substantiae similisest. sed una & ipsa eadem subs¬
similes. sed una trium aequaliter : Nec pater filio prior.
nec filius patre posterior. sicut arriani uoluerunt:
Nam abraham & ysaac lic& uniussint substantiae
saecundũ humanitatẽ. tamen abraham prior est
tempore. & ysa ac posterior : Quamuis sint similis
substantiae . tam̃ illa similitudo substantiae infilio
posterior est tempore: Quo dimpiũ est indõ crederȩ
aliquid priusesse uel posterius. quia ñ ex tempore ds̃
coepit esse pater. sed sicut semꝑds̃ ita semper pater
semper habens filium. quẽ solus genuit ex sua ae qualẽ

Expanded text:
apostolus dicit, Cum esset in forma Dei, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . Proinde melius esse videtur aequalitatem de divinis dicere personis quam similitudinem, quanquam utrumque inveniatur: quia una quaelibet substantia, secundum quod substantia est, non est alia, ut sit similis ad aliam. Nec enim in sancta Trinitate substantia substantiae similis est, sed una; et ipsa eadem subssimiles, sed una trium aequaliter. Nec Pater Filio prior, nec Filius Patre posterior, sicut Ariani voluerunt. Nam Abraham et Isaac, licet unius sint substantiae secundum humanitatem, tamen Abraham prior est tempore, et Isaac posterior. Quamvis hi sint similis substantiae, tamen illa similitudo substantiae in filio Isaac posterior est tempore: quod impium est in Deo credere aliquid prius esse vel posterius, quia non ex tempore Deus coepit esse Pater, sed sicut semper Deus, ita semper Pater, semper habens Filium, quem simul  Al., semel; Al., solus genuit ex sua aequalem