comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut nõ morerẽtur ulteriꝰ. Mirabiliꝰ
autẽ quiddã marcus uarro pouit in
libris qͦs ꝯstripsit de gente ppłi romani:¬
eniꝰ putaui u̾ba ip̃a ponenda. Genethli¬
ati quidã staipserũt inquit ẽẽ ĩrenasten¬
quadringentis quadraginta. ut idẽ
corpus et eadẽ aĩa que fuerũt ꝯuĩcta
in hoĩe aliqñ eadẽ rursus redeãt ĩ ꝯuĩt¬
tionem. Iste uarro quidẽ siue illi gene¬
thliaci nestio qui nõ enĩ noĩa eorum
ꝓdidit qͦꝵ cõmemorauit sentẽciã. ali¬
quid dixerũt. qd̾ licet falsũ sit. cũ enĩ
seiuel ad eadem corꝑa q̃ gesserũt aĩe
redierint. nũꝙͣ ea sũt postea relictu¬
re: tñ multa illiꝰ ĩpossibilitatis qͣ cõtra
nos isti garrĩt arguiẽta quellit et
destruit. Qui enĩ hͦ sentũt siue sen¬
serũt: nõ eis uisũ est fieri nõ posse. ut
dilapsa cadauera ĩ auras ãpuluerẽ. in
ciuerem. in hũores. in corꝑa uestenciũ

Expanded text:
at non morerentur ulterius. mirabilius at non morerentur ulterius. mirabilius autem quidam Marcus Varro ponit in libris, qcujus putavi verba ipsa esse ponenda. Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in renascenquadringentis quadraginta, ut idem corpus et eadem anima quae fuerint conjuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in coniunctionem.\' Iste Varro quidem siue illi genethliaci nescio qui non enim nomina eorum prodidit, quorum commemorauit sententiam aliquid dixerunt, quod licet falsum sit cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae, tamen multa illius inpossibilitatis, qua contra nos isti garriunt. argumenta conuellit et destruit. Qui enim hoc sentiunt siue senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera in auras in puluerem, in cinerem in umores, in corpora uescentium
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm. 2s. ¶ Quid ad uerã resur¬
rectionis fidem uel plato uel labeo .uł
eciã uarro ꝯferre sibi potuerint si opi¬
Omuilli nr̃i propter quoddã pre¬
clarissimũ loquẽdi genus et ꝓpt̾
nõuulla q̃ ueraciter sensit amantes
platonẽ dicũt eũ aliquid suuile nob̃
etiã de mortuoꝵ resurrectõe sensisse.
Qd̾ quidẽ sic tangit in libris de repiͣ
tullius. ut eũ lussisse potiꝰ ꝙͣ ꝙ id uerũ
ẽẽ affirmet dicere uoluisse. Inducit eñ
hoĩem reuixisse et narrasse quedã que
platonitis disputatõib ꝯgruebãt. La¬
beo etiã duos dirit uno die fuisse defũctos
et occurrisse ĩuicẽ in quodã cõpito. deinde
ad corꝑa sua iussos fuisse remeare. et
ꝯstituisse inter se amicos se ẽẽ uicturos.
atq ita ẽẽ factũ donec pxa morerẽt᷑.
Sed isti auctores talẽ resurrectionem
corꝑis factã fuisse narrarũt. quales
fuerũt eoꝵ qͦs resurrexisse nouinius.
et huic quidẽ redditos uite. s nõ eo mͦ

Expanded text:
 CAPUT XXVIII. Quid ad ueram resurrectionis fidem uel Platouel Labeo uel etiam Varro conferre sibi potuerint, si opiNonnulli nostri propter quoddam praeclarissimum loquendi genus et propter nonnulla, quae ueraciter sensit, amantes Platonem dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse. quod quidem sic tangit in libris de re publica Tullius, ut eum lusisse potius quam quod id uerum esse affirmet dicere uoluisse. inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, atque ita esse factum, donec postea morerentur. sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum, quos resurrexisse nouimus et huic quidem redditos uitae, sed non eo modo,
Abbreviated transcription (Latin):
amabimus et laudabimꝰ. Ecte qd̾
erit in fine. sine fine. Nan quis
alius noster est finis: nisi perueni¬
re ad regnũ cuiꝰ nullus est finis ͤ
Uideor michi debitum ingentis huiꝰ
operis adiuuante domiuo reddidisse.
Quibus parũ. uel quib nimiũ est.
michi ignoscant: quibus autem sa¬
tis est. non michi. sed deo mecum
gratias congratulantes a gant. Amen

Expanded text:
amabimus et laudabimus. Ecce quod amabimus et laudabimus. Ecce quod erit in fine sine fine. Nam quis alius noster est finis nisi peruenire ad regnum, cuius nullus est finis? Videor mihi debitum ingentis huius operis adiuuante Domino reddidisse. Quibus parum uel quibus nimium est, mihi ignoscant; quibus autem satis est, non mihi, sed Deo mecum gratias congratulantes agant. Arn
Abbreviated transcription (Latin):
euãgelista determinat. tres etates
usq ad xp̃i subsequũtur aduentũ:
que singule deuis et quateruis ge¬
nerationib explicãtur. Aib abrahã
usq ad dauid una: altera iude usq
ad trausinigracionem in babiloniã:
tertia inde usq ad xp̃i carnalem
natiuitatẽ. Siunt itaq om̃s quĩq.
Sexta nũc agitur. nullo genera¬
cionum numero metienda: ꝓpter
id quod dictum est. Non ẽ ur̃in scire
tempora: que pater posuit in sua
potestate. Post haut tãꝙͣ in die
septimo requiescet deus: cum eñdẽ
septimũ diem quod nos erimus ĩ
se ip̃o deo faciet requiest̾e. De istis
porro etatib singulis nũc diligẽter
longũ est disputare. Hec tñ septima
erit sabbatum nr̃m. cuiꝰ finis non
erit uespera. s dñitus dies uelut oc¬
tanus. eternus. qui cristi resurrectõe
sacratus est: eteruaii non solum
spiritus uerũ eciã corporis requiem
prefigurans. Ibi uacabimus et ui¬
debimꝰ: uidebinus et amabinus:

Expanded text:
euangelista determinat, tres aetates euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsequuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantur: ab Abraham usque ad Dauid una, altera inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad Christi carnalem natiuitatem. Fiunt itaque omnes quinque. Sexta nunc agitur nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Post hanc tamquam in die septimo requiescet Deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso Deo faciet requiescere. De istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare; haec tamen septima erit sabbatum nostrum, cuius finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus, uerum etiam corporis requiem praefigurans. Ibi uacabimus et uidebimus, uidebimus et amabimus,
Abbreviated transcription (Latin):
eriuiꝰ: qñ ip̃e erit omnia in omnib.
Nan et ip̃a opera bona nr̃a quãdo
ip̃iꝰ potius intelligũtur ẽẽ ꝙͣ nr̃a.
tũt nobis ad hͦ sabbatũ adipistẽdũ
ĩputãtur: qr si nobis ea tribueriuꝰ.
seruilia erunt. cum de sabbato dicat᷑.
omne opus seruile non facietis.
Propter quod et per ezechielem ꝓ-¬
phetam dicitur. Et sabbata mea
dedi eis in signum inter me et inter
eos: ut scirent qr ego dñs qui saucti-¬
fico eos. Hoc ꝑfecte tunc stieuius:
quando perfecte uacabiuius et per¬
fecte uidebimꝰ qr ip̃e est deus. Ip̃e
enã numerus etatũ ueluti dierum.
si secundum eos articulos temporis
cõputent᷑ qui in scripturis sitĩs uidẽ¬
tur expressi. iste sabbatismus eui-¬
denciꝰ apparebit. qũĩ septimꝰ ĩueni¬
sit ab adam usq ad diluuiũ. stdã
inde usq ad abraham: non equali¬
tate temporũ. s numero genera-¬
tionũ. Denas quippe habere repe-¬
riũtur. Hunc iaui sicut matheus

Expanded text:
erimus quando ipse erit omnia in omnibus. erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc sabbatum adipiscendum inputantur; quia si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, cum de sabbato dicatur: Omne opus seruile non facietis; propter quod et per Ezecbielem prophetam dicitur: Et sabbata mea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent quia ego Dominus qui sanctifico eos. Hoc perfecte tunc sciemus, quando perfecte uacabimus, et perfecte uidebimus quia ipse est Deus. Ipse etiam numerus aetatum, ueluti dierum, si secundum eos articulos temporis conputetur, qui scripturis uidentur expressi, iste sabbatismus euidentius apparebit, quoniam septimus inuenisit ab Adam usque ad diluuium, secunda inde usque ad Abraham, non aequalitate temporum, sed numero generationum; denas quippe. habere reperiuntur. Hinc iam, sicut Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
rati sumiꝰ. nichil erit ꝓfecto illi iocũ¬
dius ciuitati. Ibi ꝑficietur. uacate
et uidete qm̃ ego sũ deus. Qd̾ erit
uere maxiuũ sabbatũ nõ habens
uesperã : qd̾ rõmendauit dũs ĩxmis
operib mũdi ubi legitur: et reqͥeuit
deus die septĩo ab oĩb oꝑib suis q̃
fecit. et benedixit deus die septumi
et sti̾ficauit eũ : qr ĩ eo requienit deꝰ¬
ab oĩb oꝑib suis: q̃ inchoauit deus
facere. Dies enĩ septimiꝰ eciã nos ip̃i
erimꝰ. qñ eius fueriius benedictione
et sanctificacõe pleui atq ꝑfecti.
Ibi uatãtes uidebimꝰ qm̃ ip̃e est deꝰ.
quod nobis nosipi ẽẽ uolurmꝰ qñ
ab illo cecidiuius. audiẽtes a seduc-¬
tore. eritis sicut diĩ. et recedentes a
uero deo: quo faciente dii essemꝰ eius
participacõe non desertione. Quid
enĩ siue illo fecimus: nisi qd̾ in ira
eius defeciuius: di quo refeiti. et
gr̃a maiore ꝑfecti. uacabinius in
et̾nũ. uidentes. qr ip̃e ẽ deꝰ qͦ pleui

Expanded text:
rati sumus, nihil erit profecto illi iucundius ciuitati. Ibi perficietur: Vacate et uidete quoniam ego sum Deus; quod erit uere maximum sabbatum non habens uesperam, quod commendauit Dominus in primis operibus mundi, ubi legitur: Et requieuit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et benedixit Deus diem septimum et sanctifiicauit eum, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit Deus facere. Dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni adque refecti. Ibi uacantes uidebimus quoniam ipse est Deus; quod nobis ipsi esse uoluimus, quando ab illo cecidimus, audientes a seductore: Eritis sicut di et recedentes a uero Deo, quo faciente di essemus eius participatione, non desertione. Quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira eius defecimus? A quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum, uidentes quia ipse est Deus, quo pleni
Abbreviated transcription (Latin):
des qua credimiꝰ. ꝙͣ rerũ corꝑaliũ
speties quã ꝑ ocłos cernimꝰ corꝑales.
S sicut hoĩes inter qͦs uiuẽtes mo-¬
tusqz uitales exer̾entes uinimꝰ. mox
ut aspiciuiꝰ non crediuiꝰ uiuere. s
uidenus cũ eoꝵ uitã siue corꝑibus
corpui ñoꝵ circũ feremꝰ ĩ corporeũ
deũ oĩa regẽtẽ eciã ꝑ corꝑa cõtuebin᷑.¬
dint gͦ ꝑ illos ocłos sic uidebit᷑ deus
ut aliquid habeant in tãta excellẽ¬
cia mẽtis simile qͦ et ĩ corporea na-¬
tura cernatur. qd̾ ullis exemplis
sine scripturaꝵ testimoniis diuinaꝵ
uel difficile est uel ĩpossibile ostẽdeᷤ.
aut qd̾ ẽ ad intelligendũ faciliꝰ. ita
deus nobis erit notus atq ꝯspicuus.
terra noua. atqz ĩ õmi q̃ tũc fuerit cre¬
atura. uideat᷑ et ꝑ corꝑa ĩ oĩ corꝑe qͦcũq
fuerĩt spiritalis corꝑis oclĩ acie pue¬
uiẽte directi. Patebũt eciã cogitatões

Expanded text:
rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales. sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exerentes uiuimus, mox ut aspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus corporum nostrorum circumferemus, incorporeum deum omnia regentem etiam per corpora contuebiic per illos oculos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incOl-porea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita Deus nobis erit notus adque conspicuus, terra noua adque in omni, quae tunc fuerit, creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente di
Abbreviated transcription (Latin):
nestire : Nũquid gͦ corpus ht̃: per
cuiꝰ ocłos ea possit addistere: Deinde
qd̾ de ꝓpheta heliseo paulo ante dixi¬
mus: nõue satis indicat etiã spũ
non ꝑ corpus corꝑalia posse cerni.
Qñ eii seruus ille nuunera accepit
canta erit potẽcia spiritalis corꝑis
ut corpe uideatur et sp̃s: Sp̃s em̃
est deus. Deinde uitain quidẽ suam
qua uũt uiuit ĩcorꝑe et hec terrena
mẽbra uegetat fatitq uiuẽtia. ĩte-¬
riore sensu quisq nõ ꝑ corporeos
ocłos nouit. alioꝵ uero uitas cum
sint ĩuisibiles ꝑ corpus uidet. Nã
unde uiuẽtia disternimꝰ a nõ uiuẽti¬
b corꝑa. nisi corꝑa suuuil uitasq ui¬
deauius. Quas nisi ꝑ torpus uid̾e
nõ possumꝰ: Uitas autẽ siue corpo¬
rib. corporeis ocłis nõ uidemꝰ. Quã
obren fieri p̃t. ualdeqz credibile est
sic nos ẽẽ uisuros mũdana tunt
corꝑa celi noui et terre noue: ut
deũ ubiq pũtem. et uniu̾sa etiam

Expanded text:
nescire? Numquid ergo corpus habet, per nescire? Numquid ergo corpus habet, per cuius oculos ea possit addiscere? Deinde quod de propheta Helisaeo paulo ante diximus, nonne satis indicat etiam spiritu, non per corpus, corporalia posse cerni? Quando enim seruus ille munera accepit,uid si tanta erit potentia spiritalis corporis, ut corpore uideatur et spiritus? Spiritus enim est Deus. Deinde uitam quidem suam, qua nunc uiuit in corpore et haec terrena membra uegetat facitque uiuentia, interiore sensu quisque, non per corporeos oculos nouit; aliorum uero uitas, cum sint inuisibiles, per corpus uidet. Nam unde uiuentia discernimus a non uiuentibus corpora, nisi corpora simul uitasque uideamus, quas nisi per corpus uidere non possumus? Vitae autem sine corporibus corporeis oculis non uidemus. Quam ob rem fieri potest ualdeque credibile est sic nos esse uisuros mundana corpora tunc caeli noui et terrae nouae, ut Deum ubique praesentem et uniuersa etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ a dñi spũ. Nec aliter ĩtelligimiꝰ
qd̵ in psalio canitur. accedite ad eũ
et illiiuinamiui et facies ur̃e non
erubestent. Fide quippe accedit᷑ ad
deũ: quã cordis ꝯstat ẽẽ non corꝑis.
S qr spiritale corpus nestiuiꝰ. ꝙͣtos
habebit accessus: de re quippe ĩex¬
perta loqͥuur. ubi aliqͣ que aliter
intelligi nequeat diuinaꝵ st̾ꝑtu¬
rarũ nõ occurrit et succuroit aucto¬
ritas: necesse est ut ꝯtiugat ĩnob̃
qd̾ legitur in libro sapĩe. Cogitatões
mortaliũ tiunde: et incerte ꝓuidẽ¬
cie nr̃e. Raciotiuatio quippe illa
sensibilia id est corꝑalia ut nec ĩtel¬
ligibilia ꝑ corpus. nec corꝑalia ꝑ
seip̃a mẽs ualeat ĩtueri. si posset nob̾
ẽẽ certissima. ꝓfecto certũ ẽẽt ꝑ oclos
corꝑis eciã spñales nulloni᷑ posse ui¬
deri deũ. S istam raciocinacõem et
uera racio et ꝓphetica urridet auctori-¬
tas. Quis ein ita sit auersus a uero:
ut dicere audeat deũ corꝑalia ista

Expanded text:
ni spiritu. Nec aliter intelligimus quod in psalmo canitur: Accedite ad eum et illuminamini, et facies vestrae non erubescent. Fide quippe acceditur ad Deum, quam cordis constat esse, non corporis. Sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus de re quippe inexperta loquimur; ubi aliqua quae aliter intelligi nequeant divinarum scripturarum non occurrit, et succurrit auctoritas, necesse est ut contingat in nobis d legitur in libro Sapientiae: Cogitationes mortalium timidae etincertae prouidentiae nostrae. Ratiocinatio quippe illa sensibilia, id est corporalia, ut nec intellegibilia per corpus nec corporalia per se ipsam mens ualeat intueri, si posset nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse uideri Deum. Sed istam ratiocinationem et uera ratio et prophetica inridet auctoritas. Quis enim ita sit auersus a uero, ut dicere audeat Deum corporalia ista
Abbreviated transcription (Latin):
Quãnis nichil hic phibeat ocłin
cordis intelligi. de quib oclis ait apłss.¬
Ip̃ĩs autẽ uideri deũ cũ uidebit᷑. xpĩanꝰ
ambigit neno qui fideliter accipit:
qd̾ ait deus ille magr̃. Bt̃ĩ mũdo
torde: qm̃ĩ ip̃i deũ uidebũt. S utrũ
in ista questione uersamꝰ. Illud em̃i
tis sic intelligi p̃t ac si dictũ fuerit.
et uidebit oĩs hõ xp̃m dei : qui utiq
in corꝑe uisus est et in corꝑe uidebit᷑.
qñ uiuos et mortuos iudicabit. Qd̾
autẽ ip̃e sit salutare dei multa sunt¬
et alia testimonia stripturaꝵ. Sed
eiudentiꝰ uenerãdis illiꝰ senis simonis
uerba declarant. Qui cũ infantens
xp̃m accepiss in manus suas ⁊ nuĩt

Expanded text:
quamuis nihilhic prohibeat oculum quamuis nihilhic prohibeat oculum cordis intellegi, de quibus oculis ait aposipsis autem videri Deum cum videbitur, Christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit quod ait Deus ille magister: Beati mundi ordes, quoniam ipsi deum uidebunt. sed utrum in ista quaestione uersamus. Illud enimtis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: "et uidebit omnis homo Christum dei, qui utique in corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uinos et mortuos iudicabit. quod autem ipet alia testimonia Scripturarum: sed evidentius venerandi illius senis Simeonis verba declarant, qui cum infantem Christum accepisset in manus suas, Nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
erũt potẽtie si ꝑ eos uidebit᷑ ĩcorporea
illa natura q̃ nõ cõtiuet᷑. loco sed
ubiq tota est. Non enĩ qr dicimꝰ deũ
et in celo ẽẽ et in lra. ip̃e quippe ait ꝑ
ꝓpham . celũ et terrã ego iplebo: aliã
partẽ dicturi liuiꝰ eũ in telo habere et
in terra aliam: s totus in celo ẽ. totꝰ
in terra nõ alternis tp̃ib. s utrũq
simiul qd̵ nulla natura corꝑalis p̃t.
ut acrius uideant ꝙͣ quidẽ ꝑhibẽtur
uidere serpentes uel aquile. Quãta¬
libet eĩ atrimonia teruẽdi eadem qͦ
aĩalia nichil aliud possũt uide̾ ꝙͣ tor¬
pora: s uideant et ĩ corꝑalia. Et
fortasse ista uirtus magna cernẽdi
data fuerat ad horã eciã in iste mor¬
tali corꝑe oclĩs sct̃i uiri iob: qñ ait
ad deũ. In obanditu auris audiebã
te priꝰ. nũc autẽ ocłs meus uidet te:
ꝓpterea despexi memetip̃m et dista¬
bui et existimaui me terrã et cinerẽ.

Expanded text:
erant potentiae, si per eos uidebitur incorporea erant potentiae, si per eos uidebitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est. Non enim quia dicimus Deum et in caelo esse et in terra ipse quippe ait per prophetam: Caelum et terram ego inplepartem dicturi sumus eum in caelo habere et in terra aliam; sed totus in caelo est, totus in terra, non alternis temporibus, sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. orum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae — quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora, sed ut uideant et incorporalia. Et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad Deum: In obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et existimaui me terram et cinerem;
Abbreviated transcription (Latin):
pisti pecuniã. et retera Sicut autẽ
ex hebreo int̾pretatus ẽ p̾sbiter ihero¬
nimꝰ. nõne cor meũ inqͥt ĩpñti erat¬
qñ reuersus ẽ homo de turru suo in ot¬
cursũ tui: Corde suo gͦ se dixit hoc
uidisst ꝓphã. adiuto quidã mirabiliter
nullo dubitãte diuinitꝰ. S ꝙͣto ãpliꝰ
tũt oñs nimere isto abũdabũt: cũ
deus erit oĩa ĩ oĩb: Habebũt tñ etiã
illi oclĩ corporei officiũ suũ et ĩ loco suo
eciã si illos clauderet. sicut uidit absen¬
cia. ubi cũ eis ip̃e nõ erat. Absit ergo
ut dicamꝰ illos sctos in illa uita deũ
clausis oclis non uisuros: quẽ spũ
semper uiderũt. S utrũ uidebũt et
ꝑ oclos corporis cũ eos aꝑtos habebũt:
inde questio est. Si enĩ tm̃ potuerũt
in torꝑe spiritali eo mi ͦ ubiq eciã ip̃i
ocłi spiritales ꝙͣtũ possũt isti quales
nũt habeniꝰ. ꝓculdubio ꝑ eos deꝰ ui¬
deri non poterit. Louge itaqz alt̾iꝰ

Expanded text:
pisti pecuniam? et cetera; sicut autem pisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: nonne cor meum, inquit, in praquando reuersus est homo de curru suo in occursum tui? Corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. Sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum Deus erit omnia in omnibus! Habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum et in loco suo dere posset, etiamsi illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. Absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita Deum clausis oculis non uisuros, quem spiritu semper uidebunt. Sed utrum uidebunt et per oculos corporis cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. Si enim tantum poterunt in corpore spiritali eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti quales nunc habemus: procul dubio per eos Deus uideri non poterit. Longe itaque alterius
Abbreviated transcription (Latin):
lũtũq hoĩm: uerũ etiã qui p̾cipua
hic sclitate sunt p̾diti cũ eẽm inquit
pariuilus qiͣ pariilus sa¬
piebam. qiͣ paruulus loq̃bar. qͣi par¬
nulus cogitabam: cũ autẽ factus
sũ uir: euacuaui ea q̃ paruuili erãt
Uidemus nĩt ꝑ speculũ ĩ enigniate:
tũc autẽ facie ad faciem. Nũt stio ex
parte: tũc autẽ cognostam situt et
rognitus sũ. Si gͦ in hac uita ubi
hor mirabiliũ ꝓphetia ita ꝯꝑanda
est illi uite qͣiͣ pariili ad iuuenem.
uidit tñ heliseus accipientẽ munera
seruũ suũ ubi ip̃e non erat: ita ne cũ
uenerit qd ꝑfectũ est. nec iã corpus cor¬
ruptibile aggranabit aĩam. s ĩcorrup¬
tibile nithil ĩpediet. illi stĩ ad ea q̃ uidẽ¬
da sũt oclĩs corporeis quib heliseus ab¬
sens ad seruũ suũ uidendũ nõ indiguit
indigebũt: Nani scdm̃ int̾pretes sep¬
inaginta ista sũt ad gizei u̾ba ꝓphẽ.
Nonue tor meũ iit tetũ qñ cõuersus
est uir de curru in obuiã tibi: et acce¬

Expanded text:
ue hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: nonne cor meum iuit tecum, quando conuersus est uir de curru in obuiam tibi et acce
Abbreviated transcription (Latin):
quidem caruis siue dubio ꝓphetauit:
nõ tñ dixit ꝑ tarnẽ meã. Quod qͥdẽ
si dixiss: posset deus xp̃s intelligi.
qui ꝑ carnẽ in carne uidebit᷑. Nũt ꝟo
p̃t et sit accipi in carue mea uidebo
deũ: ac si dixiss. in tarne mea ero
cũ uidebo deum. Et illud qd̾ ait apłs
facie ad faciẽ. nõ cogit ut deũ ꝑ hãt
faciem corpalẽ ubi sũt oclĩ corꝑales
nõ uisuros ẽẽ credamꝰ quẽ in spũ sine
intermissione uide bimiꝰ. Nisi eñ̃ eẽt

Expanded text:
t, non tamen dixit: "per carnem meam". quod quidem si dixisset, posset deus Christus intellegi, qui per carnem in carne uidebitur; nunc uero potest et sic accipi: in carne mea uidebo deum, ac si dixisset: "in carne mea ero, cum uidebo deum". et illud quod ait apostolus: facie ad faciem non cogit, ut deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos nisuros esse credamus, quem spiritu sine interm
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uitã btĩssimus ꝑfruetur.
non a nobis dissentĩt philosophi no
noua nobie dissentut philosophi no¬
biles. De carnis resurrectione cõtendũt:
hãc ꝙͣtũ possunt negãt. S credentes
multi negantes pancissimos reliq̃rũt:
et ad xpp̃m qui hͦ qd̾ istis uidet᷑ absurdũ
ĩ sua resurrectione monstrauit. fideli
corde ꝯu̾si sũt: docti et ĩ docti. sapientes
mũdi et insipientes. Hoc enĩ tredidit
mũdus qd̾ p̾dixit deus: qui eciã h ͦ pre-¬
dixit qd̾ hanc rẽ mũdus fuerat credi
lande credentiũ tãto ante p̾uũciare ꝯ¬
pulsus est. Ille enĩ est deus quẽ sicut
piget cõfitente porphirio. atq id ora¬
culis deoꝵ suoꝵ ꝓbare cupiente: ip̃a
nunina ꝑ horrescũt. Quẽ sic landa¬
uit: ut eũ et deũ pr̃em et regẽ uota¬
ret. dibsit enĩ ut sic intelligenda

Expanded text:
hanc vitam beatissimus perfruetur, hanc vitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi non a nobis dissentiunt philosophi nobiles: de carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant. Sed credentes multi, negantes paucissimos reliquerunt; et ad Christum, qui hoc quod istis videtur absurdum, in sua resurrectione monstravit, fideli corde conversi sunt docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. Hoc enim credit mundus, quod praedixit Deus, qui etiam hoc praedixit, quod hanc rem mundus fuerat creditlaude credentium tanto ante praenuntiare compulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut piget, confitente Porphyrio, atque id oraculis deorum suorum probare cupiente, ipsa numina perhorrescunt: quem sic laudavit, ut eum et Deum Patrem et regem vocaret. Absit enim ut
Abbreviated transcription (Latin):
natis loquẽs. qui ꝓprio inquit filio nõ
pepercit s pro nobis oĩb tradidit eũ:
quõ nõ et cũ illo oĩa nobis donauit c
Cũ hec promissio ꝯplebit᷑ quid erinius:
Quales erimꝰ: Que bona in illo re¬
gno accepturi sumꝰ : qũquidẽ xp̃o mo¬
riente pro nobis tale iã pignus acce¬
pimiꝰ: Qualis erit sp̃s hoĩs. nullũ
oĩuo hũs uiciũ. nec sub qͦ iaceat. nec
cui cedat. nec contra qd̾ saltẽ laudabi¬
liter dimicet. pacatissimia uirtute ꝑ fec
rerta sciencia sine eruore aliqͣ uel labo¬
tabitur. cũ sũma felicitate. sine ulla
difficultate; Quale erit corpus qd̾
oĩmodo spñi sub ditũ. et eo sufficiẽter
uiuificatũ nullis alimoniis iundigebite
Non enĩ aĩale. s spũale erit: habens
quidẽ caruis s siue ulla caruali corrup¬
tione substanciam.¬
qui resurrectionẽ caruis quã sicut p̾dic
ĩ est totꝰ mũdus credit ĩpugnant.
Erñ de animi bonis quib post

Expanded text:
natis loquens : Qui proprio, inquit, Filio non natis loquens : Qui proprio, inquit, Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum : quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit? Cum haec promissio complebitur, quid erimus? quales erimus? quae bona in illo regno accepturi sumus, quandoquidem Christo moriente pro nobis tale jam pignus accepimus? Qualis erit spiritus hominis, nullum omnino habens vitium, nec sub quo jaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabilcertaque notitia sine errore aliquo vel labotabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate? Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum, et eo sufficienter vivificatum, nullis alimoniis indigebit? Non enim animale, sed spirituale erit, habens quidem carnis, sed sine ulla carnali corruptione substantiam.qtum est, totus mundus credit, impugnant. Verum de animi bonis quibus post
Abbreviated transcription (Latin):
saporũ diuersitas cõtra fastidiũ nat᷑e.
dissusa diuiciis nõ cocorũ arte ac labo¬
re quesita: Quid in tã multis reb
tuende ac recuꝑande salutis auxilia:
Quã grata uicissitudo diei alternãtis
et noctis: Auraꝵ ꝙͣ blauda tempe-¬
ries : In frutitib et perorib ĩdumẽ¬
torũ ꝯficiendoꝵ ꝙͣta materies: Omĩa
ꝯmemorare quis possit: Hec autẽ
solatia q̃ nme uelut in quẽdã sũt ag¬
gerẽ coartata. si uelle uelut collugata
ĩuolucra soluere atq distutere: ꝙͣta mͥ
mora eẽt in singłis quib plurima cõ¬
tinentur: Et hec oĩa miseroꝵ sunt
dãpnatoꝵq solatia: nõ pͥmia bt̃orum.
Que igitur illa sũt. si tot ac talia et
tanta sũt ista: Quid dabit eis quos
illa btã uita facit eos suuiere: ꝓ quib
in hac miseria unigenitũ suũ filiũ uo
luit usq ad mortẽ mala tãta ꝑferre :
Unde apłs de ipis in illud regnũ p̃desti¬

Expanded text:
saporum diuersitas contra fastidium, naturae saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia commemorare quis possit? Haec autem sola, quae a me uelut in quendam sunt aggerem coartata, si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. quibus plurima contdamnatorumque solatia, non premia bonorum. Que igitur illa sunt, si tot ac talia et tanta sunt ista? Quid dabit eis quos illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hvoluit usque ad mortem mala tanta perferre. Unde Apostolus de ipsis in illud regnum praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
ture q̃ hõi licet in istos labores mise¬
riasq proiecto atq dampnato. spectã¬
da atq sumenda diuiua largitate ꝯcessa
est. quo sermone p̃t terminari: in celi
et terre et maris multimoda et uario
pultritudiue in ip̃iꝰ lucis tãta copia.
tãꝙͣ mirabili specie. in sole ac liua et
siderib. in opacitatib nenioꝵ. ĩcolorib
et odorib florũ. in diuersitate ac młti-¬
tudine uolutrũ garrularũ et pictarũ.
ĩmultiformi specie tot tãtaꝵq aĩantiũ.
quaꝵ ille plus habent ammiracionis
q̃ molis ninimũ. plus enñ formiculaꝵ
et apiculaꝵ oꝑa stupenius ꝙͣ ñuensa
corpora balenarũ. in ip̃iꝰ qͦ maris tã
graudi spectaculo cũ sese diuersis colo¬
porro delectabiliter spectatur eciã qñtũ
q turbatur et fit inde maior suauitas:
qr sic demulcet intuẽtẽ. ut nõ iactet
et qͣtiat nanigãtẽ: Quid ciborum
usq quaq copia contra famẽ: Quid¬

Expanded text:
turae, quae homini, licet in istos labores miseturae, quae homini, licet in istos labores miseriasque proiecto adque damnato, spectanda adque sumenda diuina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in caeli et terrae et maris multimoda et uaria pulchritudine, in ipsius lucis tanta copia tamque mirabili specie, in sole ac luna et sideribus, in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum, in diuersitate ac multitudine uolucrum garrularum adque pictarum. in multiformi specie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum, in ipsius quoque maris tam grandi spectaculo, cum sese diuersis coloporro delectaque turbatur et fit inde maior suavitas; quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat navigantem. Quid ciborum usquequaq
Abbreviated transcription (Latin):
omni forme apparẽti que ocłis placet
ip̃iꝰ mẽtis que oclĩs utitur p̾ferret᷑
arbitrio. Sũt uero quedã ita posita
ĩ corꝑe ut tñim᷑ decorẽ habeant nõ et
usum: sicut habet pectus uirile ma¬
nullas: sicut facies barbã: quã nõ
ẽẽ nunumẽto s uirile ornamentũ
iudicant pure facies feĩaꝵ: quas
utiq infirmiores muniri tutiꝰ ꝯue¬
niret. Si gͦ nullũ mẽbrũ est in hiis
quidem cõspicuis unde ambigit ne-
mo ꝙ ita sit alitui oꝑi accomodatũ
ut nõ etiã sit decorũ. sũt autẽ nõuulla
qͦꝵ solũ decus et nullus ẽ usus: puto
facile intelligi in ꝯdicione corpis digni¬
tatem necessitati fuisse p̾latã. Trãsitura
est quippe necessita tempusq uenturũ:
qñ sola ĩuicem pultatudiue siue ulla
libidine ꝑfruanuir. Qd̾ maxĩe ad
laudẽ referendũ ẽ ꝯditoris: ciuĩ dr̃ in
psalmo. Confessionem et decorẽ ĩdiusti.
Iam cetera puleritudo et utilitas crea¬

Expanded text:
omni formae apparenti quae oculis placet, omni formae apparenti quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praeferretur arbitrio. Sunt vero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum: sicut habet pectus virile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed virili ornamento, indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conveniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis unde ambigit nemo, quod ita sit alicui operi accommodatum, ut non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus, et nullus est usus: puto facile intelligi in conditione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas, tempusque venturum quando sola invicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad laudem referendum est Conditoris, cui dicitur ir. psalmo: Confessionemetdecorem induisti. Iam cetera pulchritudo et utilitas crea
Abbreviated transcription (Latin):
corpore utilitatis causa: qd̾ nõ ha¬
beat eciã decoris locũ. Plus autem
nobis id apparet: si muueros mẽ¬
suraꝵ quib inter se cũcta ꝯuexa sũt
et coaptata nossemꝰ: qͦs forsitam
data oꝑa in hiis q̃ foris enment
hũaua poss uestigare solertia. Que
uenarũ atq ueruoꝵ et uiscerum
secreta uitaliũ ĩuenire nullus p̃t:
qr et si meditoꝵ diligẽtia nõnulla
crudelis qͦs anatomicos appellant
lauiauit corꝑa mortuoꝵ. siue eciam
initer manus secãtis ꝑ strutantisq
moriẽtiũ. atq ĩ carnib hũanis satis
ĩhumane abdita cũcta rimata est.
ut quid et quomͦ. quib locis curãdũ
eẽt addisteret: nuumeros tñ de quib
secus. atq intriusecus totiꝰ corporis
ꝯstat. quid dicã. Nemo ualuit ĩue¬
nire: qͥs nemo ausus ẽ querere. Qͥ
si noti ẽẽ potuissent: in interiorib
qͦ uiscerib q̃ nullũ ostentãt decus.
ita delectaret pulcritudo rationis ut

Expanded text:
corpore utilitatis causa, quod non hacorpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta connexa sunt et coaptata, nossemus: quos forsitan data opera in his quae foris eminent, humana posset vestigare solertia; quaevenarum atque nervorum et viscerum, secreta vitalium, invenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniavit corpora mortuorum, sive etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium, atque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid, et quomodo, quibus locis curandum esset addisceret; numeros tamen de quibus secus atque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo valuit invenire, quos nemo ausus est quaerere? Qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque visceribus, quae nullum ostendant decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
eaꝵ reperiatur infirimius. quãta
dei bouitas. quãta ꝓuidentia tanti
creatoris apparet: Noune ita sũt
in eo loca sensuũ. et cetera mẽbra dis¬
posita. speciesq ip̃a ac figura et sta¬
tura totius corꝑis ita modificata:
ut ad ministeriũ aĩe racionalis se
indicet factũ: Non enĩ ut aĩalia
racionis exꝑtia ꝓua ẽẽ uidemꝰ in
terrã. ita creatus ẽ homo: s erecta
in celũ corꝑis forma ãmonet eũ q̃
sursũ sũt sapere. Porro mira no¬
bilitas que lingue at manibz actri¬
buta est ad loquẽdũ et stribendũ apta
atq ꝯuemiẽs. et ad oꝑa artiũ pluri¬
maꝵ officioꝵq cõplenda. nõne sa-¬
tis ostendit quali aĩe ut seruiret ta¬
le sit corpus adiũctũ: Quãꝙͣ et
detractis necessitatib operãdi. ita
oĩm ꝑtiũ ꝯgruencia muuerosa sit.¬
ut nestias utrũ in eo ꝯdenda maior
sit utilitatis habita racio ꝙͣ decoris.
Certe eñ nichil creatũ uidemꝰ in

Expanded text:
earum reperiatur infirmius, quanta earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet eum quae sursum sunt sapere. Porro mira mobilitas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa situt nescias utrum in eo condendo major sit utilitatis habita ratio, quam decoris. Certe enim nihil creatum videmus in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯp̾henderit: ꝙͣ multa reꝵ mũdanaꝵ
cognicõe se impleuerit. quis possit
eloqui: maxĩe si ueliuiꝰ nõ acernatun
cũcta ꝯgerere. s in singłis ĩmorari:
In ip̃is postremo errorib et falsita¬
tib defendendis. ꝙͣ magna claruerĩt
ingenia philosophorũ atq heretitoꝵ:
quis estimare suffitiat: Loquim᷑ enĩ
nũc de natura mẽtis hũane qͣ ista
uita mortalis ornat᷑: nõ de fide at
itiuere ueritatis qua illa ĩmortalitas
acquiritur. Huiꝰ tãte nature ꝯditor cũ
sit utiq deꝰ uerꝰ et sũmꝰ. ip̃o tũcta que
fecit adiuinistrãte. et sũmã ptãtem.
sũmãq habente iusticiã. nũꝙͣ ꝓfecto ĩ
has miserias decidiss. atq ex hiis p̾ter
eos solos qͥ liberabũt᷑ in et̾uas eẽt itura
nisi miuis grande pitm̃ in hoĩe pͥmo
de quo teteri exorti sũt p̾cessiss. Iã
uero in ip̃o corꝑe ꝙͣuis nobis sit cũ
beluis mortalitate ꝯmue. multisq

Expanded text:
conprehenderit; quam multa rerum mundanarum conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia philosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa inmortalis adquiritur. Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus, ipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam profecto in has miserias decidisset adque ex his praeter eos solos qui liberabuntur in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in fabricatõe qͦꝵq uasoꝵ uel eciã
statuarũ et picturaꝵ uarietate ex¬
cogitauerit et impleuerit: q̃ inthea¬
tris mirabilia spectãtib. audientib.
incredibilia. facienda et ex hibenda
molita sit: in capiendis. occidendis.
domandis irracionabilib aĩantib.
que et quãta repererit: aduersus
ip̃os hoĩes tot genera ueneroꝵ. to
armoꝵ. tot machinamẽtor. et ꝓ
salute mortali tuenda. atq reparã¬
da qͦt medicamẽta atq adiumenta
ꝯp̾henderit: pro uoluptate fautiũ
ꝯͦt condimenta et gule irritamẽta
repererit: ad indicãdas et suadẽdas
cogitacões ꝙͣ multitudinẽ uarieta¬
temq signoꝵ. Ubi p̾cipuũ locũ
uerba et krẽ tenẽt: ad delectandos
aĩos qͦs elocutionis ornatꝰ ꝙͣ diu̾so¬
rũ tarminũ copiã: ad mulcendae
aures qͦt organa musica. quos
cãtilene modos excogitauerit.ꝙͣ tã
q et ordiues spderũ ꝙͣta sagucitate

Expanded text:
quae in fabricatione quorumque uasorum uel etiam quae in fabricatione quorumque uasorum uel etiam statuarum et picturarum uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum. tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; adanimos, quos elocutionis ornatus, quam diversorum carminum copiam; ad mulcendas aures, quot organa musica, quos cantilenae modos excogitaverit: quantam sque et ordines siderum quanta sagacitate
Abbreviated transcription (Latin):
ta uitia dimitet: eaq nulliꝰ rei de si¬
derio nisi bomi illiꝰ sũmi atq ĩmutabi¬
lis uintat. Qd̾ et si nõ faciat ip̃a taliũ
bonoꝵ capacitas ĩ nat᷑a racõnali diuinitꝰ
istituta. ꝙͣtũ sit boui. ꝙͣ mirabile opus
oĩpotẽtis: qͥs oĩpotẽt᷑ / effatur aut togi¬
tat: Preter enĩ artes bene uiuẽdi. et
ad ĩmortalẽ ꝑueniendi felicitatẽ q̃ uir¬
filiis ꝓuissionis ⁊ egniq donãtur; none¬
hũano ingenio tot tanteqz artes sũt
ĩuente. et exercitate. partim necessa¬
rie partim uolũtarie. ut tã excellens
uis mentis atq racõis in hiis eciã
rebus quas suꝑfluas. imo et ꝑiculo¬
sas ꝑuiciosasq appetit. quãtũ bonũ
habeat in natura. unde ista potuit
uel muenire uel distere. uel exertere
testetur: Uestimẽtoꝵ et edificioꝵ
ad oꝑa ꝙͣ mirabilia. ꝙͣ stupenda ĩ¬
dustria hũana ꝑuenerit: qͣͦ ĩ agri
cultura. quo ĩ nauigatõe profecerit:

Expanded text:
ta uitia dimicet eaque nullius rei desita uitia dimicet eaque nullius rei desiderio nisi boni illius summi adque inmutabilis uincat. Quod etsi non faciat, ipsa talium bonorum capacitas in natura rationali diuinitus instituta quantum sit boni, quam mirabile opus Omnipotentis, quis conpetenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uiuendi et ad inmortalem perueniendi felicitatem, quae uirfiliis promissionis regnique donantur, nonhumano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenertura, quo in nauigatione profecerit;
Abbreviated transcription (Latin):
tib atq ĩuisibilib ĩuolucris informas
uisibiles huiꝰ qd̾ aspitimus decoris
euoluãt ip̃e ĩcorporeã corporeãq na¬
turã illã p̾positã. istã subiectã miris
modis copulãs et cõnectẽs. animãtẽ
facit. Quod opus eiꝰ tã magnũ et
mirabile est. ut nõ solũ in hoĩe quod
est aĩal rationale et ex hͦ cũctis trenis
aĩantib excellenciꝰ atq prestãtiꝰ. s
in qualibet mniuntissima mustula
bene ꝯsideranti. stuporẽ mẽtis ingerat.
laudemqz pariat creatoris. Ip̃e itaqz
aĩe hũaue mẽtẽ dedit. ubi racio et in¬
telligencia in infante sopita ẽ qͦdãmͦ
qiͣ nulla sit. excitanda scil atq excer¬
cenda etatis accessu. qua sit scĩe capax
atq doctrine et habilis ꝑceptioni ueri¬
tatis et amoris boni qua capacitate
hauriat sapĩam uirtutib q sit p̾dita
quib prudenter. fortiter. tẽperãter. et
iuste adu̾sus errores et cetera ĩgenera¬

Expanded text:
tibus adque inuisibilibus inuolucris in formas tibus adque inuisibilibus inuolucris in formas uisibiles huius quod adspicimus decoris euoluant; ipse incorpoream corporeamque naturam, illam praepositam, istam subiectam. miris modis copulans et conectens animantem facit. Quod opus eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, quod est animal rationale et ex hoc cunctis terrenis animantibus excellentius adque praestantius, sed in qualibet minutissima muscula bene consideranti stuporem mentis ingerat laudemque pariat Creatoris. Ipse itaque animae humanae mentem dedit, ubi ratio et intellegentia in infante sopita est quodam modo; quasi nulla sit, excitanda scilicet adque exserenda aetatis accessu, qua sit scientiae capax adque doctrinae et habilis perceptioni ueritatis et amoris boni; qua capacitate hauriat sapientiam uirtutibusque sit praedita, quibus prudenter, fortiter, temperanter et iuste aduersus errores et cetera ingenera
Abbreviated transcription (Latin):
est pecorib. sinitliter generat: nõ in
eo tñ peuitus extincta est quedã ueluti
stintilla racionis in qua factus ẽ ad ꝑ¬
maginiẽ dei. Huit autẽ ꝓpagatio nisi
ꝯ formatio nõ ad hiberetur: nec ip̃a
in sui gn̾is formas modosq procederet.
Si eni nõ cõcubuissent hoĩes et nichi¬
lominꝰ deus uellet implere terras ho¬
minibz : quouiͦ creauit unũ siue ꝯmi¬
xtione carnis et feĩe. sic poss om̃s.
Contubentes uero. nisi illo creante
generantes ẽẽ nõ possũt. Sicut gͤ
ait apłs de institucõe spiritali ꝙͣ hõ
ad pietatẽ iustĩamq format᷑. neqr qͥ
plantat est aliquid. neq qui rigat.
s qui intremẽtũ dat deus: ita eciam
hic dici p̃t. nec qui ꝯcũbit. nec qui
seĩat est aliquid s qui format deus:
nec mater que ꝯceptũ portat et par-¬
tũ mitrit est aliquid: s qui ĩcremẽtũ
usq operatur facit ut nuueros suos
explicent seĩa. et aquibusdam laten¬

Expanded text:
paratus est pecoribus, similiter generat; non in paratus est pecoribus, similiter generat; non in eo tamen penitus exstincta est quaedam uelut scintilla rationis, in qua factus est ad imaginem Dei. Huic autem propagationi si conformatio non adhiberetur, nec ipsa in sui generis formas modosque procederet. Si enim non concubuissent homines et nihilo minus Deus uellet inplere terras hominibus: quo modo creauit unum sine commixtione maris et feminae, sic posset omnes; concumbentes uero nisi illo creante generantes esse non possunt. Sicut ergo ait apostolus de institutione spiritali, qua homo ad pietatem iustitiamque formatur: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: ita etiam hic dici potest: Nec qui concumbit nec qui seminat, est aliquid, sed qui format Deus; nec mater, quae conceptum portat et partum nutrit, est aliquid, sed qui incrementum nunc operatur, facit ut numeros suos explicent semina et a quibusdam laten
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in naturã pctõ uit̾iatã supplicioq
dãpnatã de bonitatis eiꝰ quodã ueluti
fonte manarẽt. ꝓpagationẽ ĩ primis
mũdi operib benedictione largitꝰ est:
a quibz operib die septĩo requieuit.
Confirmacio uero in illo eiꝰ est opere
quonsq nũt operatur. Efficatẽ quippe
potenciã suã si rebus sub trahat. nec
progrodi poterũt et suis dierisis mo¬
tib ꝑagere tp̃a: nec prorsus in eo ꝙ
treate sũt aliquatenꝰ ꝑmanebũt. Sit
h ͦ creauit hoĩem deꝰ ut ei adderet fer¬
tilitatẽ quãdã qua hoĩes alios ꝓpaga¬
ret: cõgenerãs eis eciã ꝓpagandi possi¬
bilitatẽ. nõ necessitatẽ. Quib tñ
uoluit hoĩb abstulit eã deus et steri¬
les fuerũt. nõ tñ generi hũano abstu¬
lit semel datã p̾ͥmis duob ꝯuigibus
benedictionem generandi. Hec est
ꝓpagacio ꝙͣuis pct̃o ablata non fuerit:
nõ tiĩ eciã ip̃a talis est qualis fuisset

Expanded text:
etiam in naturam peccato uitiatam supplicioque etiam in naturam peccato uitiatam supplicioque damnatam de bonitatis eius quodam ueluti fonte manare, propagationem in primis mundi operibus benedictione largitus est, a quibus operibus die septimo requieuit; conformatio uero in illo eius est opere, quo usque nunc operatur. Efficacem quippe potentiam suam si rebus subtrahat, nec progredi poterunt et suis dimensis motibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedictione generali. Haec ergo propagatio quamuis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
est eciã nccͣitas mortis. S ulrũq
simul curoit isto qͣiͣ fluuio atq torrẽ¬
te gu̾is hũani. malũ qd̾ a parente
trahitur. et qd bonũ a creante tribuit᷑.
In originali malo duo sũt: peccatũ
atq suppliciũ. In originali bono alia
duo: ꝓpagatio et cõformatio. Sed
nr̃am de malis qͦꝵ unũ de nr̃a ueruit
audacia id est pctm̃. alterũ de iuditio
dei id est supplitiũ: iã satis dixiuius:
nũc de bonis dei q̃ ip̃i qͦ uiciate dãua¬
teq nature cõtulit siue usq nũt cõ¬
fert. ditere iustitui. Neq em̃ dãnaudo
aut totũ abstulit qd dederat: alioquin
nec ẽẽt oĩno. aut eã remouit a sua po¬
testate etiã cũ diabolo penaliter subdi¬
dit. cũ nec ip̃m dyabolũ a suo aliena¬
uerit imperio: qñquidẽ ut ip̃iꝰ qͦ dia¬
boli natura subsistat. ille fatit qui
sũme ẽ: et facit ẽẽ quitqͥ qͥ aliqͦ mͦ est.
Duoꝵ igitur illoꝵ q̃ dixiuꝰ bona ut¬

Expanded text:
etiam necessitas mortis; sed utrumque simul currit isto quasi fluuio adque torrente generis humani, malum quod a parente trahitur, et bonum quod a creante tribuitur. In originali malo duo sunt, peccatum adque supplicium; in originali bono alia duo, propagatio et conformatio. Sed nostram, de malis, quorum unum de nostra uenit audacia, id est peccatum, alterum de iudicio Dei, id est supplicium, iam satis diximus. Nunc de bonis Dei, quae ipsi quoque uitiatae damnataeque naturae contulit siue usque nunc confert, dicere institui. Neque enim damnando aut totum abstulit quod dederat, alioquin nec esset omnino; aut eam remouit a sua potestate, etiam cum diabolo poenaliter subdidit, cum nec ipsum diabolum a suo alienant imperio; quando quidem, ut ipsius quoque diaboli natura subsistat, ille facit qui summe est et facit esse quidquid aliquo modo est. Duorum igitur illorum, quae diximus bona