comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pierat statim pateret insidũs ⁊ ꝑsequti¬
onibꝰ. ita ut cecũ ã natiuitate qͥ ocłosrece¬
ꝑat expulerint de synagogiꝰᷤ ⁊ pꝰ resurrec¬
tionẽ dñi saluatoriꝰᷤ om̃s qͥ in eũ credebant
ꝑseqnuti si nt atq nudauerint qͥbꝰ deco¬
to orbe gentiũ ȩccłiȩ ministeria dir ige¬

Expanded text:
e, statim pateret insidiis et persecutionibus: ita ut caecum a nativitate, qui oculos receperat, expulerint de synagogis . Et post resurrectionem Domini Salvatoris, omnes, qui in eo credebant, persecuti sint atque nudaverint: quibus de toto orbe gentium Ecclesiae ministeria dirige
Abbreviated transcription (Latin):
nitestꝰ Dimitte eoᷤ qͥ confracci sunt uibe¬
eo. hoc ẽ qͥ pauꝑtate sunt fracti. qͦs alfli
eri tit aliqͥs diceret Non habeo debitoreᷤ qͥd facere
debeo ut suspicat᷑ ieuimũ meũ: Seat᷑ Frange
esurienti panẽ tuũ. Non plureᷤ paneᷤ. ne de pau¬
ꝑtate causeris. s unũ panẽ. nec ipsũ totũ s par¬
tẽ panis quã si ñ ieuinareᷤᷤ comesurꝰ era. ut
ieuniũ ñ sitlucrũ marsupĩ. s saturita aĩe.
Pulchroq addidit tuũ ne de rapina faciaᷤ ele¬
CA. mosiuã. Redẽptio enĩ aĩȩ uiri ꝓpͥe diuitiȩ
Et malio loco. Honora dñm de tuis fciꝰ laboribꝰ.
Cerce si panẽ nꝰ habeᷤ ⁊ esurientiũ plurima

Expanded text:
nifestius: Dimitte eos qui confracti sunt liberos, hoc est, qui paupertate sunt fracti, quos afflixeri, ut aliquis diceret: Non habeo debitores, quid facere debeo, ut suscipiatur jejunium meum? Sequitur: Frange esurienti panem tuum. Non plures panes, ne de paupertate causeris, sed unum panem. Nec ipsum totum, sed partem panis: quam si non jejunares comesurus eras; ut jejunium tuum non sit lucrum marsupii, sed saturitas animae. Pulchreque addidit tuum, ne de rapina facias eleemosynam: Redemptio enim animae viri, propriae divitiae . Et in alio loco: Honora Dominum de tuis justis laboribus . Certe si panem non habes, et esurientium plurima
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ ⁊ amici occidentiᷤᷤ litterȩ ad instaura¬
sub ⁊orobabel ⁊ esdra ⁊ neemia. uł in ultimo
tẽpore futura contendunt.⁊ ad instaurati¬
onẽ ierłm ⁊ in circuitu ciuitatũ altissima
fundam̃ta iacienda. ⁊ tã excelsos muroᷤᷤ edifi¬
candos ut nullꝰ hostiũ possit int̾re. ⁊ omi̾ũ
in eas inunicorũ ꝓhibeat᷑ in gressus. Noꝰ au¬
tẽ sequenteᷤᷤ ceptã explanationẽ. quȩ deser-

Expanded text:
aurasub Zorobabel et Ezra, et Neemia, vel in ultimo tempore futura contendunt: et ad instaurationem Jerusalem et in circuitu civitatum altissima fundamenta jacienda, et tam excelsos muros aedificandos, ut nullus hostium possit intrare, et omnium in eas inimicorum prohibeatur ingressus. Nos autem sequentes coep
Abbreviated transcription (Latin):
t̃peraci. No onꝰ portemꝰ in sabbato. qle por¬
cabat illeqͥ dic̃ Iniquitate meȩ el euate st̃ suꝑca
put meũ q̃sionꝰ graue aggrauate sunt suꝑ me:
ne iniquitaꝰ quȩ sedet suꝑ talentũ plubi in no.¬
bis habreat pocestatẽ ne nõ uoluptã corꝑid .⁊ lbi¬
do succendat Om̃s enĩ ad ulteranteᷤ qͣsi clibanꝰ
onda corũ ⁊ diaboli iacula ignita st̾ ut sagio¬
cent iobscuro recto corde Precipt᷑ qͥꝙ nobis
ut arrepto aratro ñ respiciamꝰ pꝰ cergũ. ut¬

Expanded text:
portabat ille qui dicit: Iniquitates meae elevatae sunt supra caput meum: quasi onus grave aggravatae sunt super me . Ne iniquitas quae sedet super talentum plumbi, in nobis habeat potestatem: ne nos voluptas corporis et libido succendant : Omnes enim adulterantes quasi clibanus corda eorum ; et diaboli jacula ignita sunt, ut sagittent in obscuro rectos corde . Praecipitur quoque nobis ut arrepto nobis aratro, non respiciamus post ter
Abbreviated transcription (Latin):
iusta neq ẽ iustũ iudiciũ Confidurt in uanis:
loquunt᷑ uacua. Iniquitateᷤ atq peccata que su¬
pͣ generalit̃ nominauit nc̃ exponit in partibꝰ.
Et consid̃andũ qd̵ neqͣsm̃ eis obiciat idolatriam
quȩ isaie tẽporibꝰ tenebat᷑. s esfusionẽ sangui¬
nis de quo ante iã dixerat. itꝰ perit ⁊ ñ ẽ qͥ re¬
cogitet ⁊ uiri usti tollunt᷑. nemo corde intel¬
manꝰ ñ miserĩt in dnm̃ saluatorẽ: tam̃ conso¬
na ĩpietatis uoce clamanteᷤ. sanguis eiꝰ suꝑ noᷤ

Expanded text:
justa: neque est justum judicium. Confidunt in vanis, et loquuntur vacua, iniquitates atque peccata. Quae supra generaliter nominavit, nunc exponit in partibus. Et considerandum quod nequaquam eis objiciat idololatriam qua Isaiae temporibus tenebantur, sed effusionem sanguinis, de quo ante jam dixerat: Justus perit, et non est qui recogitet. Et viri justi tolluntur, et nemo corde intelmanus non miserint in Dominum Salvatorem, tamen consona impietatis voce clamantes: Sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
gune: apł posuit ad romano. qd irulai
ignorante de tercio decimo psalmo sũꝑdr̃i
putant qͥ uersu in editione uulgata adita
sunt: ⁊ in hebͣico ñ habent᷑. De quo pleniꝰ in
exordio huiꝰ uoluminis diximꝰ. Recto aũt

Expanded text:
us posuit ad Romanos : quod multi ignorantes, de tertio decimo psalmo sumptum putant, qui versus in editione Vulgata additi sunt, et in Hebraico non habentur. De quo plenius in e
Abbreviated transcription (Latin):
epsonadei patriᷤ loqͥt᷑. Oriet᷑ uob̾tim̃tibꝰ nom̃
men soliuisticiȩ. ⁊ sanitaᷤᷤ in pennis eiꝰ. Qͥ ibisol.
hic lurdict᷑ Sic̃ enĩ matutina lux tenebras:
atdouĩ nĩõꝵ ad ortũ soliꝰ iusticiȩ cito obducta
ti noĩs similitudine imatya id÷ uestim̃ta posu¬
erunt Unde multi tͣnslationis decepti falsita¬
te ad resurrectionẽ corꝑis cõꝓbandã hocu¬
tunt᷑ testi monio. quo scilicet uestim̃tũ aĩȩ tor¬
pꝰ accipis uelint. qd̾ in die resurrectioniꝰ oriat᷑
Et antecedet inqͥt in c̾spectu tuo tꝰcicia tua. scd̃m
ilid̃ qͦd loqͥt᷑ iacob. exaudiet me cras iusticia mea.
⁊ umplebit᷑ qͣd scͥptũ est. Ecce hõ ⁊ oꝑa eiꝰ. Ec gla¬

Expanded text:
ersona Dei Patris loquitur: Orietur vobis timentibus nomen meum, sol justitiae, et sanitas in pennis ejus . Qui ibi sol, hic lux dicitur. Sicut enim matutina lux solvit tenebras: catorum nostrorum ad ortum solis justitiae, cito obducta ti nominis similitudine ἱμάτια, id est, vestimenta posuerunt. Unde multi translationis falsitate decepti, ad resurrectionem corporis comprobandam, hoc utuntur testimonio, quo scilicet vestimentum animae corpus accipi velint, quod in die resurrectionis oriatur. Et antecedet, inquit, in conspectu tuo justitia tua . Secundum illud quod loquitur Jacob: Exaudiet me cras justitia mea; et implebitur quod scriptum est: Ecce homo, et opera ejus. Et gl
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. sr̃machꝰ intheodotionis scita concidenᷤ. tor
sit diccũ. Alioquin sensꝰ cũ suꝑioribꝰ sic iun¬
git᷑ Oriet᷑ tͥ matutinalux. ⁊ sanitateᷤtuȩti¬
to orient᷑. ⁊ p̃cedet te iusticia tua. ⁊ gła dñ ĩ co
ronabit ce: dep̃cantẽq statĩ exaudiet ⁊ se oᷤᷤ¬
tendet eẽ p̃sentẽ. ita dũtaxat si ad suꝑiora
oꝑa hec qͦ addideris. ut tollas de te obligati¬
nẽ. ⁊ cathenã qua tua aĩa colligata c̃. De qͣ
⁊ pecrꝰ loquebat᷑ ad simonẽ In felle enĩ a¬
maritudinis ⁊ obligatione iniquitatiꝰ ui

Expanded text:
est; Symmachus in Theodotionis scita concedens  Al.sit dictum. Alioquin sensus sic cum superioribus jungitur: Orietur tibi matutina lux, et sanitates tuae cito orientur: et praecedet te justronabit te. Deprecantemque statim exaudiet, et se ostendet esse praesentem. Ita dumtaxat, si ad superiora opera haec quoque addideris, ut tollas de te obligationem et catenam qua tua anima colligata est. De qua et Petrus loquebatur ad Simonem: In felle enim am
Abbreviated transcription (Latin):
bnis aquarũ cuiꝰ ñ deficient aquȩ. lxxͣ.
mallexandrinis exẽplaribꝰ in ꝓemio huiꝰ ca¬
uescent ⁊ hereditate possidebunt in gene¬
tione ⁊ generationeᷤ: in hebico ñ babet᷑¬
ue inlxr̃ qͥdem em̃datis ⁊ ueris exẽplaribꝰ.
nde obelo p̃notandũ ẽ. N. Cũ cenebrȩ in¬
quit pector is cui orta luce fuerint dissolu¬
te ⁊ ꝓ nocte palpabili meridieᷤ fuerit exor
at splendoribꝰ aĩam tuã. de qͥbꝰ in psalmo
dicit᷑. Iecũ pͥncipiũ in die uircutiscuȩ. in
splendoribꝰ scorũ ante luciferũ genui te.¬
Siue saturaberiꝰ cunctiᷤᷤ quȩ desid̾at aĩa
cua qi ec ipse sacurasti animã esurientẽ.
⁊ dicere poteris. Benedic aĩa mea dño. qͥ
replec in bonis desideriũ cuũ. Et ossatua
ub̾abunt᷑ de interteu ⁊ igne ꝑpecuo. si¬
ue pingnescent ut pͥstinã crassitudinera
recipiant quȩ fame sermonis dñi atce¬
nuata fuerant. Qd qͥdẽ ⁊ iurta licrerã
de resurrectione eorũ quȩ casura sunt

Expanded text:
ns aquarum, cujus non deficient aquae. LXX: in Alexandrinis exemplaribus in principio huguescent, et haereditate possidebunt in generationem et generationes, in Hebraico non habetuaginta quidem emendatis et veris exemplaribus: unde obelo praenotandum est. Cum tenebrae, inquit, pectoris tui, orta luce, fuerint dissolutae, et pro nocte palpabili meridies fuerit exortat splendoribus animam tuam. De quibus in psalmo legitur: Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribusSive saturaberis cunctis quae desiderat anima tua, quia et ipse saturasti animam esurientem, et dicere poteris: Benedic, anima mea, Domino, qui implet in bonis desiderium tuum ; et ossa tua liberabuntur de interitu et igne perpetuo. Sive impinguescent, ut pristinam crassitudinem recipiant, quae fame sermonis Domini attenuata fuerant. Quod quidem et juxta litteram de resurrectione eorum quae casura sunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dñseraudiet. ⁊ dicet Ecce assũ. Non uoce so
ꝑe ñ responsione s beneficũs Qͦd iuiita licce¬
rã ⁊ in eungłio cõpbat᷑ qͣndo dicente ad dnĩn le¬
ꝓso. si uis potes me mundare: respondtt dũs
dicenꝰ. Uolo. mundare. Si abstuleriꝰ de medio
tui cathenã ⁊ desieriꝰ dig̾icũ extendere ⁊ loqͥ
qͥd ñ ꝓdest. cũ esfuderiᷤᷤ animã tuã esurienti.¬
iux tua ⁊ cenebrȩ cuȩ trũt sic̃ dieᷤ.Lxxͣ. di abͦ¬
culeris a te colligationẽ ⁊ ordinationẽ u̾boꝵ¬
⁊ murmurationis ⁊ dederis esurienti panẽ
tuũ ex aĩo tuo. ⁊ aĩam humiliatã sacuraue¬
ris tt̃ oriet᷑ in cenebriᷤᷤ um̃tuũ ⁊ tenebrȩtuȩ

Expanded text:
ce adsum, non voce, sed opere; non responsione, sed beneficiis. Quod juxta litteram et in Evangelio comprobatur, quando dicente ad Dominum leproso, Si vis, potes me mundare, respondit Dominus dicens: Volo, mundare. Si abstuleris de medio tui catenam, et desieris digitum extendere, et loqui quod non prodest. Cum effuderis lux tua, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. LXX: Si abstuleris a te colligationem, et ordinationem et verbum murmurationis, et dederis esurienti panem tuum ex animo tuo, et animam humiliatam saturaveris: tunc orietur in tenebris lumen tuum, et ten
Abbreviated transcription (Latin):
dis. nec głam queren hominũ s aĩȩ c̃sciẽ¬
tiam. Ieuinati inqͥt ⁊ ꝑcucitis pugnis humi¬
lẽ. ⁊ alapis uerberatis. Unde episcopꝰ ñ de¬
bec eẽ ꝑcussor. Quomͦ enĩ pot̃ libidinẽ re¬
frenare. qͥ nec imanũ ualec cohibere uec
linguam: Huiꝰcemodi ieiunia ⁊ in exor

Expanded text:
nec gloriam quaerens hominum, sed animae conscientiam. Jejunatis, inquit, et percutitis pugnis humilem, et alapis verberatis . Unde episcopus non debet esse percussor. Quomodo enim potest libidinem refrenare, qui nec manum valet cohibere, nec linguam? Hujuscemodi jejunia et i
Abbreviated transcription (Latin):
deserenteᷤ sequuti sunt m̃daciũ. Et qͥ reces¬
sit a malo p̃dȩ patuit. Qo quã ꝗͣ tudeat᷑ obs¬
cuirũ: sic edisseri potest. Nob̃ m̃daciũ de
nr̃o corde fingentibꝰ. ⁊ deserentibꝰ legẽ dĩ.
tticia longe stecit ⁊ ueritaᷤ corruit in pla¬
teis: ⁊ eqͥtaᷤᷤ ad noᷤ intͥre ñ potuit ⁊ filiꝰ dei

Expanded text:
erentes, secuti sunt mendacium. Et qui recessit a malo, praedae patuit. Quod quamquam videatur obscurum, sic edisseri potest: nobis mendacium de nostro corde fingentibus et deserentibus legem Dei, justitia longe stetit, et veritas corruit in plateis, et aequitas ad nos int
Abbreviated transcription (Latin):
culeris algenti ñ reddere debitori. ne clamor
eiꝰ pueniat ad dm̃. Quienĩ miseret᷑ pauꝑi
dõ fenerat. Et econt᷑rio qͥ repetit ñ habentẽ
dõ fac uiolentiã Atq ut sciamꝰ uune seu¬
sumes̃ in p̾senti loco: etiã in c̃sequentibꝰ in
hos codt̃ capło lecturi sumꝰ Disolue colli¬
gationeᷤ impietati solue fasciculoꝰ Sepmer¬
ceo haua dubiũ quin cyrographa figuitices¬
⁊ uirgia ieiunare dicente scͥptura. qͥ amat
perrata gandet uirgũsͦ Seruũ aut oñ
norortet litigare ẜ ẽẽ mansuctũ ꝯunitari¬

Expanded text:
tuleris, algenti non reddere debitori, ne clamor ejus perveniat ad Deum. Qui enim miseretur pauperis, Deo fenerat . Et econtrario qui repetit non habentem, Deo facit violentiam. Atque ut sciamus hunc sensum esse in praesenti loco, etiam in consequentibus in hoc eodem capitulo lecturi sumus: Dissolve colligationes impietatis, solve fasciculos deprimentes. Haud dubium quin chirographa signiet ad jurgia jejunare, dicente Scriptura, Qui amat peccata, gaudet jurgiis ? Servum autem Domini non oportet litigare, sed esse mansuetum
Abbreviated transcription (Latin):
Ab occulti meiᷤᷤ munda me dnẽ. ⁊ ab alie¬
nis parce seruo tuo. Ditficile repperit᷑
qui us ñ stringat᷑ cathenis. raro inuenit᷑
aĩa quȩ ñ grauissimã corquẽ habeat suo
collo circũdatã. ⁊ ad t̾rena se oꝑa depͥm̃tẽ:¬
neqͣqͣm cȩlũ s t̾rã aspiciat. Qd̾ de euͣngłica
refert᷑ muliere. quã uinrerat sachanas
ꝑ annoᷤ decẽ ⁊ octo. ut incuruata cȩlestia
c̾sona extentũ digitũ tͣnstulert̃. ut ñso¬
lũ malũ ipse ñ cogiteᷤ ñ faciaᷤ s ne dec̾haᷤᷤ
quidem ꝓrimo tuo. singłos qͣsi digior¬

Expanded text:
ltis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Difficile reperitur qui his non stringatur catenis. Raro invenitur anima quae hanc gravissimam torquem non habeat suo collo circumdatam, ad terrena se opera deprimecoelum, sed terram aspiciat. Quod et de Evangelica refertur muliere, quam vinxerat Satanas per annos decem et octo, ut incurvata, coelestia es voce consona, extentum digitum transtulerunt: ut non solum malum ipse non cogites, et non facias, sed ne detrahas quidem proximo tuo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibꝰ curatiᷤ peccatiᷤᷤ. fiant sc̃ã ieuinia. De-¬
niq seqͥt᷑ Egrediat᷑ sponsus de cubili suo
⁊ sponsa de thalamo suo. ut tẽpore ieiu¬
nũ uacemꝰ orationi. ne interior hõ nr̃
drachonis nescat᷑ carnibꝰ qͥ datꝰ ẽ in escã
popłis eciopũ. Et hec dicimꝰ. ñ qd̾ ieiunia
reꝓbemꝰ. ꝑ que daniel uir desidiorum
futura cognonit. ⁊ niniuite irã placa-¬
uert̃ dei. ⁊ heliaᷤᷤ ac moyses qͣd raginta
dierũ esurie dei familiaritate sacura-¬
ci sunt: ⁊ ipse dñs totidẽ diebꝰ in solitu¬
dine ieuinauit. ut nob̵ solenneᷤ i euini¬

Expanded text:
ratisque peccatis, fiant sancta jejunia. Denique sequitur: Egrediatur sponsus de cubili suo, et sponsa de thalamo suo; ut tempore jejunii vacemus orationi: ne interior homo noster draconis vescatur carnibus, qui datus est in escam populis Aethiopum. Et haec dicimus, non quo jee et Daniel vir desideriorum futura cognovit , et Ninivitae iram placaverunt Dei , et Elias ac Moyses , quadraginta dierum esurie, Dei familiaritate saturati sunt, et ipse Dominus totidem diebus in solitudine jejunavit, ut nobis solemnes je
Abbreviated transcription (Latin):
cio chonas. Non gͦ p̾cipit ꝓpħa ne erigat
unꝰqsq qͥd debitũ .ẽ. maxime qͦd iuste dedit
⁊ iuste repecit. Alioquin tribunttie puca¬
onũ ⁊ omĩa iniqͥtatiᷤᷤ uincula repẽd enda
sunt. Uel cerce hoc dicendũ qi de iriuniis ser¬
mo est: ieuiniũ affliccionẽ uł humiliationẽ
habet animȩ afflictio aut corꝑis ꝑeccator
indulgentiã dep̃cat᷑ Docet diuina scͥptura¬

Expanded text:
. Non ergo praecipit Propheta ne exigat unusquisque quod debitum est, maxime quod juste dedit et juste repetit: alioquin Tribunitiae esonum, et omnia iniquitatis vincula rumpenda sunt. Vel certe hoc dicendum, quia de jejuniis sermo est, et jejunium afflictionem atque humiliationem habet animae: afflictio autem corporis peccatorum indulgentia
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentẽ interra sua Alix Aegrp¬
cus in ꝑditionẽ erit: & idumea incam¬
pum desolationis: ꝓpt̃ iniquitates
filiorũ iuda: ꝓeo quod effuderint
sanguinẽ iustũ interra sua : Et in hoc
locõ udati grauissimo sornno dormuiri
inultimo temporẽ quando non xp̃m sed
anticristum suscepturi sunt: Undictã
sui in agrptios qui uicini sunt & in ro¬
manos quos interpretantant᷑ idumaeos :
spe uanissima confingentes: Vt scili¬
c& quomodo pharao & omis eius exer¬
citus. qui ꝑ quad ringentos & trigin¬
ta annos popłm dĩ captiuum tenu¬
it. &iirmari rubro sub mersus est:
sio&iam romani qui eodem annorũ
spatic iudaeos possessuri sunt: ultio¬
ne dñi deleantur: Hoc illi spe sibi:
cassa ꝓmittant: ¶ Neq en ĩ possunt
exponere: quare cum in orbae tantȩ
sint nationes : duae solum gentes
axgyptiorũ & iudaeorũ expectantur
ad poenam : aut curpro idumaeis in¬
tellegant᷑ romani. cũ eadem licentia
mentiendi ediuer so possimus ad¬

Expanded text:
innocentem in terra sua. LXX: Aegyptus in perdione erit, et Idumaea in campum desolationis, propter iniquitates filiorum Juda, pro eo quod effuderunt sanguinem justum in terra sua. Et in hoc loco Judaei gravissimo somno dormiunt: in ultimo tempore, quando non Christum, sed Antichristum suscepturi sunt, vindictam sui, in Aegyptios qui vicini sunt, et in Romanos quos interpretantur Idumaeos, spe vanissima confingentes. Ut scilicet quomodo Pharao et omnis ejus exercitus, qui per quadringentos et triginta annos populum Dei captivum tenuit, in mari 217 Rubro submersus est: sic etiam Romani qui eodem annorum spatio Judaeos possessuri sunt, ultione Domini deleantur. Hoc illi spe sibi cassa promittant. Neque enim possunt exponere quare cum in orbe tantae sint nationes, duae solum gentes, Aegyptiorum et Idumaeorum expetantur ad poenam; aut cur pro Idumaeis intelligantur Romani, cum eadem licentia mentiendi e diverso possimus as
Abbreviated transcription (Latin):
autem gens trans indiam dicitur:
dequa fuit & regina saba quae uenit
sapientia audire salomonis. deqͥ¬
b & esaias loquit᷑ Et sabaim uiri
excelsi ad te transsibt̃ Onde &
thus uenire ꝑhibetur: dicente uir¬
gilio: Centũq sabeo thure calenta¬
rae. Lic& quidam sabeos arabas sus¬
picentur: Promittunt sibi ergo iu¬
daei immo somniant: quod in ul¬
timo tempore congregent᷑ ad Ro.
& reducantur in hierł: Nec hac fe¬
licitate contenti : ipsum din suis
manib romanorũ filios & filias
asserunt traditurũ : ut uendant eos
iudxi non ꝑsis &xthiopib & ceteris
nationib quae uicinae sunt.: seds
genti longissimae: quia dñs loutis
sit : ut popłi sui ulciscatur mun
Hac illi & nr̃i iuda it̾antes : quas
be annorũ regnũ iniudea sibi

Expanded text:
autem gens trans Indiam dicitur, autem gens trans Indiam dicitur, de qua fuit et regina Saba, quae venit sapientiam audire Salomonis , de quibus et Isaias loquitur: Et Sabaim viri excelsi ad te transibunt . Unde et thus venire perhibetur, dicente Virgilio : . . . Centumque Sabaeo Thure calent arae: licet quidam Sabaeos, Arabes suspicentur. Promittunt ergo sibi Judaei, immo somniant, quod in ultimo tempore congregentur a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec hac felicitate contenti, ipsum Deum suis manibus Romanorum filios et filias asserunt traditurum, ut vendant eos Judaei, non Persis et Aethiopibus et caeteris nationibus quae vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus locutus sit, et populi sui ulciscatur injuriam. Haec illi et nostri Judaizantes, qui mille annorum regn
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o fuerant ꝓcreati: Et nequa¬
quã iniudaea & inueritatis confes¬
sione: sed ingentium errore uer¬
santur: Quae om̃ã: & addiem
iudicii referre possumus: Non
discrepante uindicta: licet intem¬
pore asuꝑiorib discrepare uideañ:
Ero galilea: in haebreo scriptũ est¬
sim machus terminos transtulit:
ẽeiniac autẽ idest tumulas hare¬
narũ: referamꝰ adlittora palesti¬
ne : non adgalileam philistuim
quae omnino nulla est: s: Ecce ego
suscitabo eos in loco inquo uendidis¬
tis eos: & conuertã retributionẽ
urãm incaput ur̃m: & uendam
filios ur̃os a filias uras in manibus
filiorũ uida : & uenundabunt eos
sabaeis genti longinq: quia dñs
locutus ẽ :LxX. Ecce ego suscitabo
eos deloco in quo uendidistis eos:
& reddam retributionẽ uram in ca¬
pita ur̃a: & uendã filios urõs & fi¬
lias uras inmanib filiorũ uida:
scriptũ est transtulerunt: Lxx cap¬
tiuitatẽ interp̃tati sunt Quod me¬
lius cap tiuos significat Sabain

Expanded text:
isto fuerant procreati, et 210 nequaquam in Judaea, et veritatis confessione, sed in gentium errore versentur. Quae omnia et ad diem judicii referre possumus, non discrepante vindicta: licet in tempore a superioribus discrepare videantur. Pro Galilaea in Hebraeo scriptum estSymmachus Terminos transtulit: Θῖνας autem, id est, Tumulos Arenarum, referamus ad littora Palaestinae, non ad Galilaeam Philistiim, quae omnino nulla est. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos, et convertam retributionem vestram in caput vestrum, et vendam filios vestros, et filias vestras, in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos Sabaeis, genti longinquae: quia Dominus locutus est. LXX: Ecce ego suscitabo eos de loco in quo vendidistis eos, et reddam retributionem vestram in capita vestra, et vendam filios vestros et filias vestras in manibus filiorum Juda, scriptum est transtulerunt, LXX captivitatem interpretati sunt, quod melius captivos significat. Sabaim
Abbreviated transcription (Latin):
lbiadem trans mare mortuum. sexto
abco distans miliario: ubi quondã
cũ madianitis fornicatus est istł:
Huius loci exꝑsona di: micheas ꝓphe¬
ta meminit dicens: Populae nis:
memento queso quid cogita uerit ba¬
lac rex moab: & quid responderit
balaam filius beor: dsetthim usq
a funiculis usq ad galgala: Ergo egre¬
dictur fons dedomo dnĩ quaẽ inter¬
p̃tatur accła: dequo &ezechiel &
zarharias ponunt infine uoluminũ
suorũ : ut spinas nras & uitia atq pec¬
catti qua nullam frugem habere
iustitiae cõmutent indnĩ noualia
&ariditatẽ nrãm rigent aquis largis¬
simis: ac prospinis acueprib flores
uirtutũ multiplices germinemus:
Ec ineo loco ubi quondam fornicatuse
castitatis & rosa pudoris acuirginitatis
exuberent: Aegyptus indesolatio

Expanded text:
Liviadem trans mare mortuum, sexto Liviadem trans mare mortuum, sexto ab ea distans milliario, ubi quondam cum Madianitis fornicatus est Israel. Hujus loci ex persona Dei Michaeas propheta meminit, dicens: Populus meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balach, rex Moab, et quid responderit Balaam filius Beor de Settim usquea funiculis usque ad Galgalam. Ergo egredietur fons de domo Domini, quae interpretatur Ecclesia. De quo et Ezechiel et Zacharias ponunt in fine voluminum suorum , ut spinas nostras et vitia atque peccata, quae nullam frugem habuere justitiae, commutent in Domini novalia, et ariditatem nostram rigent aquis largissimis, et pro spinis ac vepribus, flores virtutum multiplices germinemus. Et in eo loco, ubi quondam fornicatus ecastitatis et rosae pudoris ac virginitatis exuberent. Aegyptus in desolatio
Abbreviated transcription (Latin):
lxx transtulerunt torrentẽ funcillo¬
rũ. id est cxoirun: Quod aut fu¬
niculũ significat: aut ureca aegi¬
tios mensuram certi itineris: Pal¬
mista dicente: Semitã ineam &
funculũ meũ: tũ inuestigasti:
Innilo enĩ flumine siue in tius
eius: solent naues funib trabet
certa habentes spatia: qua app¬
lint funiculos: Ut labori Aghis
ublatini mille passus uoceñ
bis uniuersa germania: atq
iscta: quãe lxx interp̃tati sunt
lsu in putribilia: Est autẽ genus
ilons inberemo. spinȩ albaẽ si mi¬
I olore a foliis: non magnitudine:
luntam grandes arbores sunt :
nltissimae ex illis tabulata ce¬
untur: Lignũq fortissimũ est:
incredibilis leuitatis ac pulchri¬
dinis: Ita: ut ex his & iam uasa
sac uocant : ditissimi quiquae &
sudiosissimi faiciant: Quae ligna :¬
in lotis cultis & in rono solo: absq
aabie solitudine non inueniunt᷑:
rocorrente funiculorũ. siue spinarũ:
symmachus interp̃tatus est uallẽ
pmarũ: Est autem locus iuxta

Expanded text:
ta transtulerunt, torrentem funiculorum, id est, σχοίνων: quod aut funiculos significat, aut juxta Aegyptios mensuram certi itineris, Psalmista dicente: Semitam meam et funiculum meum tu investigasti . In Nilo enim flumine, sive in rivis ejus, solent naves funibus trahere, certa habentes spatia, quae appellant funiculos, ut labori defessus, cum et Latini mille passus vocent,rastas universa Germania, atqueperfecta: quae LXX interpretati sunt ligna imputribilia. Est autem genus arboris in eremo, spinae albae simile, colore et foliis, non magnitudine. Alioquin tam grandes arbores sunt, ut latissima 216 ex illis tabulata caedantur, lignumque fortissimum est, et incredibilis levitatis ac pulchritudinis, ita ut ex his etiam vasa ύας vocant, ditissimi quique et studiosissimi faciant, quae ligna in locis cultis, et in Romano solo, absque Arabiae solitudine non inveniuntur. Pro torrente funiculorum, sive spinarum, Symmachus interpretatus est, vallem spinarum. Est autem locus juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ast a iudicii transtuler̃: Proquo in
ihito scriptũ est haRUS: quod
lbori non solum concisionẽ : sed
uũ interp̃tari putant: Quo sci
hinualle iudicii : quã suspicant᷑
in:nnam. excoctis sordib: peccato¬
i. purũ aurũ remaneat: Idcirco
at̃ gentiũ dequib supra diximus
ualle iudicii siue concisionis popłi
ingregant᷑. ut interficient᷑ & corruañ:
dadño iudicent᷑: Cuius maerorem
dei. & cormenta pereuntium. nesol
qudem & luna astraq cetera pote¬
unt intueri: sed retrahent fulgorem
ium: & seueritatẽ iudicantis. redden¬
dso. unius cuusq opus incaput suum:
aspicere non audebunt: Non quo
dementiora sint dĩ iudicio: sed quo
omis creatura in tormentis aliorũ.
desuo iudicio ꝑtimescat: ¶ Et dns

Expanded text:
t judicii transtulerunt: pro quo in Hebraico scriptum est HARUS  , quod Hebraei non solum concisionem; sed et aurum interpretari putant, quo scilicet in valle judicii, quam suspicantur gehennam, excoctis sordibus peccatorum, purum aurum remaneat. Idcirco autem gentium, de quibus supra diximus in valle judicii, sive concisionis, populi congregantur, ut interficiantur et corruant, et a Domino judicentur. Cujus moerorem diei et tormenta pereuntium, ne sol quidem et luna astraque caetera poterunt intueri; sed retrahent fulgorem suum, et severitatem judicantis reddentisque uniuscujusque opus in 214 caput suum, aspicere non audebunt. Non quod clementiora sint quam Dei judicia; sed quod omnis creatura in tormentis aliorum de suo judicio pertimescat. Et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Qsicdiq mulcitudinẽ & curbas corum
udicandisunt: Non strepitũ soni
significat: Rursum ubinos dixi¬
sinualle concisionis. sequentes
aslatione aquilae & symmachi

Expanded text:
utique multitudinem, et turbas eorum qui judicandi sunt, et strepitum sonitumque significat. Rursum ubi nos diximus in valle concisionis, sequentes translationem Aquilae et Symmachi
Abbreviated transcription (Latin):
& portus gẽmarũ uarietate as¬
tintas Nos autẽ dicamꝰ: quad
suscitauit dñs post aduentũ sum
& quotidie suscitat: & suscitatuns:
eos : quos uarius error eduxere de
finib suis: Pulchrȩq. suscitabo at
quasi iacentes & corruentes: Utqu
iacebant inheresi: stant inaela
Reddens haereticis qđ feceran: u
filios eorũ & filias quos & inmsi¬
us & incarnalib erudierant : ttlea
in manib: filiorũ iuda : in manb
eorũ qui aecclesiarũ principes exo¬
terunt : & instructi sunt armatuto
apłi. & habent scutũ & lanceam ue¬
teris & noui instrumenti: Ut curs
coeperi nt filios eorũ & filias.
uendant sabxis: & faciant ẽẽ cab¬
tiuos: ut ꝓcul sint afinib sus. s
ad meliora conuersi: xcccleastics
dogmatib incipiant eẽ subictl

Expanded text:
 portas gemmarum 211 varietate distinctas. Nos autem dicamus, quod et suscitavit Dominus post adventum suum, et quotidie suscitat, et suscitaturus est eos, quos varius error eduxerat de finibus suis. Pulchreque suscitabo, ait, quasi jacentes et corruentes, ut qui jacebant in haeresi, stent in Ecclesia, reddens haereticis quod fecerant: Ut filios eorum et filias, quos et in mysticis et in carnalibus erudierant, tradat in manibus filiorum Juda, in manibus eorum, qui Ecclesiarum principes exstiterunt; et instructi sunt armatura Apostoli, et habent scutum et lanceam veteris et novi Instrumenti. Ut cum ceperint, filios eorum et filias vendant Sabaeis, et faciant esse captivos, ut procul sint a finibus suis: et ad meliora conversi, Ecclesiasticis dogmatibus incipiant esse subjecti.
Abbreviated transcription (Latin):
in euangelio: Discite ame: quia
mansuctus: Uros quoq eos in¬
telligi uolunt: quidestruentes
initiã paruulorũ: adꝑfectae aeta¬
tis robur accesserint: & omne stu¬
dium quo prius animarũ suarũ
exercebant agros : ad
necessitatẽ proelu
contulerunt: Nobis
autem haebreorũ opinionẽ se¬
quentib: uidetur eẽ contrarium:
deo cnĩ gentes aduersaria isrł
parantur adpugnam. & aratra sua
ligonesq uel falces ingladios lan¬
cẽasq commutant. & infirmus
robustum eẽ sedicit. erumpuntq
& ueniunt de circuitu. & contra
dñi exercitũ congregantur: ut

Expanded text:
in Evangelio: Discite a me, quia in Evangelio: Discite a me, quia mansuetus. Viros quoque eos intelligi volunt, qui destruentes initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur accesserint, et omne studium quo prius animarum suarum exercebant agros, ad necessitatem praelii contulerint. Nobis autem Hebraeorum opinionem sequentibus videtur esse contrarium. Ideo enim gentes adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra sua ligonesque, vel falces in gladios lanceasque commutant , et infirmus robustum se esse dicit, erumpuntque et veniunt de circuitu, et contra Domini exercitum congregantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
s decircuitu: & congregamini
acunbere faci& dñs robustos tuos
iendite om̃s uiri bellatores: con¬
iesuras in lanceas: Fortis dicat:
ui preualeo ego: CongregamiNi.
intront oñis gentes ꝑcircuitũ : &
ingrgamini illuc: Mansu etus:
t pugnator: Locus isted¬
citer intelligitur:
luim enĩ arbitrantur haec scis
sib praedicari. ut p̃parentur
ibellum. & ꝓpopulo dĩ dimicent:
com̃a instrumenta agriculturae
gladios lanceasq conuertant :
infirmus dicat se eẽ. robustum :
sueniant om̃s decircuitu & incerta¬
nendñi congregentur: Maxime :¬
uiluxca. lxx sequitur: Mansuetus
amitis. sit pugnator. luxta illud
a in parali pomenonis libro scriptũ
N Ettrans iordanem deruben
gad &dimidia tribum manasse:
momnib: uasis bellicis centum
lguiti milia: Om̃s isti uiri bella¬
tores parati adpugnam: mente
pacifica: Nos eẽ uolunt imitato¬
res ueri dauid: dequo legimus:
Memento dñẽ dauid: &omis man¬
suetudinis eius: Et ipse loquitur

Expanded text:
s de circuitu, et congregamini, ibi occumbere faciet Dominus robustos tuos ascendite omnes viri bellatores. Convestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant omnes de circuitu, et in certamen Domini congregentur, maxime quia juxta LXX sequitur: Mansuetus et mitis sit pugnator, juxta illud quod in Paralipomenis scriptum est : Et trans Jordanem de Ruben et Gad et dimidia tribu Manasse, in omnibus vasis bellicis centum viginti millia: omnes isti viri bellatores parati ad pugnam mente pacifica: hos esse volunt imitatores veri David, de quo legimus: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . 212 Et ipse loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
a intelligant sedõ aduersante
superatas Haec iuxta litteram. sibi
isrł miscrabilis reꝓmittit Nos iuxta
coctam tropologiam: & gentes de¬
monũ: & eos qui quotidie contra
xeccłam dimieant : & inultimo
qui sub antichristo aduersum scõs
dñi pugnaturi sunt : accipere pos¬
sumus: Quidcirco congregantui:
ut pereant: Consurgant & ascen¬

Expanded text:
 intelligant, se Deo adversante, superatas. Haec juxta litteram sibi Israel miserabilis repromittit. Nos juxta coeptam tropologiam, et gentes daemonum, et eos qui quotidie contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub Antichristo adversum sanctos Domini pugnaturi sunt, accipere possumus, qui idcirco congregantur, ut pereant. Consurgant, et ascen
Abbreviated transcription (Latin):
surgere gentes & conuenire inuallem
iosaphat & sedere dnm ut om̃s iudicet
nationes idõ asserunt: ut parent se &
assumant uniuersa arma pugnantiũ.
& inualle iosaphat dñĩ falcib dene¬
tantur: Uenisse enĩ contra eos tenpis
iudicii: & in tantũ eorum creuisse mali
ut dĩ un uincerent patientiam: Nin
Iudai istum locũ adgog & mago gerti¬
ẜeuissimas referunt: dequib & supra
diximus: Arbitrante sul timo temper
quando ihierł fuerit instaurata sib
mille annorũ imperio contradi po¬
pulũ eẽ uenturas: & inualle iosaplit
qua adoreͥntuilem partem temssita ẽ.
occisionis earum: & effundendi sangil¬
nis. instare uindemiam: Populi pepli
inualle concisionis. Quia ureta est

Expanded text:
surgere gentes, et convenire in vallem surgere gentes, et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assumant universa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam Judaei istum locum ad Gog et Magogaevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantes ultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat quae ad Orientalem partem templi sita eoccisionis earum, et effundendi sanguinis instare vindemiam. Populi, populi in valle concisionis, quia juxta
Abbreviated transcription (Latin):
maturuit messis: Uenite & descen¬
dite: quia plenũ est torcular :
exuberant torcularia : quia mul¬
tiplicatt ẽ malitia eorũ. lxx: Con¬
surgant & ascendant om̃s gentes in
uallẽ iosaphat: quia
ibi sedebo ut iudicem
onis gentes incircuitu:
Mrteme falces: qui ad est uinde¬
mia: Introite & calcate: quia ple¬
num est torcular: & redũdant tor¬
cularia. quia repleta sunt mala eorũ:
Ethaec urxcti superiorẽ sensum: inter¬
praetantur bi fariȩ: Alii enĩ gentes
ascendere inuallem iosaphat quae in¬
terp̃tatur dnĩ iudicium. & sedere ibi
dñm ut di uidicet oñs gentes quae
detirruitu ueniunt. in bonã partẽ
intelligunt: quos scilic& scĩ. contra
dĩ aduersarios congregentur: Et mit¬
tant falces suas ut maturam hostiũ
messem demetant. &uenianT atq
descendant : calcentq torcularia:
quia ad sit uindemia Et in tantum
musta exuberent: ut coralir
capeit nom possint : Et ut furemus quesĩ
dñm congregati sunt: Alii autẽ on¬

Expanded text:
maturuit messis. Venite et descendite, quia plenum est torcular: exuberant torcularia, quia multiplicata est malitia eorum. LXX: Consurgant et ascendant omnes gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem nes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes ascendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Deum, ut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet et sancti contra Dei adversarios congregentur, et mittant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent, ut torcularia capere non possint. Et ut sciremus quae sit Dominum congregati sunt. Alii autem con
Abbreviated transcription (Latin):
exeo gratiar spiritales : dequib ꝓ¬
pheta loquitur: Quã dulcia git¬
turi meo aeloquia tua: suꝑ mel en
meo: Qui autẽ inferior montilus
derit : uocabit᷑ collis: & fluen ae
eo riuilactis: quib rudis inxpo in¬

Expanded text:
ex eo gratiae spirituales, de quibus pex eo gratiae spirituales, de quibus propheta loquitur: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo ! Qui autem inferior montibus enderint, vocabitur collis, et fluent de eo rivi lactis, quibus rudis in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
non transibunt ꝑeam amplius:
Alienos uel damones intellige qui
ex terni adõ sunt : uel om̃s pessimas
cogitationes atq peccata: de quib¬
propheta loquitur: Ab alienis:
parce seruo tuo: Quae nequaquam
ultra in nobis uiam resperient:
si habuerimus dĩ pacem: & cor
nr̃m aduersariis non patuerit:
Hac iudai & nr̃ ut diximꝰ iudaran¬
tes admille annorũ fabulam re¬
ferunt: quando pritant xp̃m habita¬
turũ insion: & in hierł auream atq
gematam : scõrũ populos congre¬
gandos: Ut qui inisto scło oppres¬
si sunt ab uniuersis gentib : in hoc
eodem cunctis inperent nationib
Et erit indie illa stillabunt mon¬
tes dulcedinẽ: acolles fluent lac¬
te & ꝑtronis riuos uidae ibunt
aque .lxx. Ecerit inde illo. stilla¬
bunt montes dulcedinem : & colles
fluent lacte : & onis emissiones
iuda fluent aquis: Habitant h̃
uerit: quicũq in ea mons fuert
adiurtutũ excelsa ꝑuenerit : dii¬
dine & mellae sudabit : & stillans

Expanded text:
non pertransibunt per eam amplius. non pertransibunt per eam amplius. Alienos vel daemones intellige, qui externi a Deo sunt: vel omnes pessimas cogitationes atque peccata, de quibpropheta loquitur: Ab alienis parce servo tuo : quae nequaquam ultra in nobis viam reperirent, si habuerimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant Christum habitaturum in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum populos congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Judae iberit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et omnes emissiones Judae fluent aquis. Habitante Doaverit, quicumque in ea mons fuerit, et ad virtutum excelsa pervenerit, dulcedine et melle sudabit, et stillabunt
Abbreviated transcription (Latin):
rusalẽ dabit uocẽ suams & mouebit᷑
celũ & terra: Et dñs parcet popło
suo: & confortabit filios isrł : & stie¬
hierł scã: &alienigena non transi¬
bit ꝑ eam amplius Cũ solis & lu¬
ne cunctarũq stellarũ splendor
te nebris fuerit commutatus : dnis
desion instar leonis rugi& siue
clamabit: & tam excelsa uox eius
erit atq terribilis: ut caelorũ car:¬
dines & terrarũ fundam̃ta quatiañ
Cumq tam seuaerus in eos fuerit
qui puniendi sunt: erit demens
erga populũ suũ : & dabit eis forti¬
tudinem qui appellant᷑ filii isrł:
mens scilicet cernens din : uel
tissimũ dĩ possumus dicere : qui
non ambulauer̃ ꝑ prauas semitas:
sed gradientes inuia xp̃i: omã recta
fecerunt: Tunc scient & hi qui pum¬
entur. & illi qui assument᷑ ingloriã:
quod diis habit& inspecula sua sion.
& in xpõ monte scõ suo siue ineo qͥse
dignũ dĩ habitaculo p̃parauit: Iunc
erit scã hierł uisio pacis: aqua &
salomon nomen accepit : Et alieni

Expanded text:
rusalem dabit vocem suam, et movebitur coelum et terra, et Dominus parcet populo suo, et confortabit filios Israel, et scieet alienigena non transibit per eam amplius. Cum solis et lunae cunctarumque stellarum splendor tenebris fuerit commutatus, Dominus de Sion instar leonis rugiet, sive clamabit, et tam excelsa vox ejus erit atque terribilis, ut coelorum cardines et terrarum fundamenta quatiantur. Cumque tam severus in eos fuerit qui puniendi sunt, erit clemens erga populum suum, et dabit eis fortitudinem qui appellantur filii Israel, mens scilicet cernens Deum; vel tissimum Dei dicere possumus: qui non ambulaverunt per pravas semitas, sed gradientes in via Christi, omnia recta fecerunt. Tunc scient et hi qui punientur, et illi qui assumentur in gloriam, quod Dominus habitet in specula sua Sion, et in  Tunc erit sancta Jerusalem visio pacis, a qua et Salomon nomen accepit, et alieni
Abbreviated transcription (Latin):
itulcionẽ sanguinis xp̃i & subuersio¬
im hitrusalẽ quadĩ iudicio acidit:
untra tirũ & sidonẽ ꝓse accidisse con¬
firment: Nos autẽ uixta coeptam
cnpologiam. trrũ & sidonẽ & palesti¬
nos eos interpretaem᷑: qui dĩ populum
uuangustant: & tribulant & ꝑsecuntur:
loc mñi trrus. in lingua nr̃a resonat: Et
si ue uolutantur incano: qđ philistum
galileaq significat: Uelocitet &cito
restitu& eis dñs qđ merentur: quia ꝑ¬
secuti sunt eums & argentũ illius &
aurũ xeloquia indelic& scriptura¬
rũ: & NONMIC id est sententias
& omẽ qđ pulchum in accła fuit:
suis errorib manciparunt Haereti¬
cus quoscũq deceperit : facit ado¬
rare simulachra : Filios uida & fi¬
lios hierł uendit grecis. siue gen¬
tilib: ut eos dexpx̃ĩanis & hnicos

Expanded text:
anguinis Christi et subversionem Jerusalem, quae Dei judicio accidit, contra Tyrum et Sidonem per se accidisse confirment. Nos autem juxta coeptam tropologiam, Tyrum et Sidonem et Palaestinos eos interpretemur, qui Dei populum coangustant et tribulant et persequuntur hoc enim Tyrus in lingua nostra resonat et sive volutantur in coeno, quod Philistiim Galilaeaque significat. Velociter et cito restituet eis Dominus quod merentur, quia persecuti sunt eum. Et argentum illius et aurum, eloquia videlicet Scripturarum, et νοήματα, id est, sententias, et omne quod pulchrum in Ecclesia fuit, suis erroribus manciparunt. Haereticus quoscumque deceperit, et sua fecerit adorare simulacra, filios Juda et filios Jerusalem vendit Graecis, sive genti
Abbreviated transcription (Latin):
Dicamus ut polliciti sumus. primi
iuxta ana ruõt ħñ priorb pot¬
riora iungentes: eademq si pocue¬
rimus addiem iudicii referre t̃p̃
dñs captiuitatẽ iuda & hierusalẽ.
qui uenerat p̃dicare catis uisum
& captiuis remissionẽ : & liberiuli

Expanded text:
Dicamus ut polliciti sumus, primum juxta anagogen prioribus posteriora jungentes, eadem si poterimus, ad diem judicii referre tentaDominus captivitatem Juda et Jerusalem, qui venerat praedicare caesis visum, et captivis remi
Abbreviated transcription (Latin):
galilea alienigenarũ : numqd
butionẽ uos redditis mihiait ir
corde retinetis aduersum me: h
Ec haec iuddei ad uersũ tirũ asdmne
& palestinorũ terminos siue gllien
alieni genarũ dici arbitrantur. qal
tempore captiuitatis iudaicae qunb
uicti sunt aromanis : dĩ popului:
secuti sunt Immo in populo di ipͥũ
dm̃ qui prefuit popło: scđm iliud
qđ scriptũ est Qui uos recipit me
recipit: Ergo econtrario quiꝑseq̃t
popłm dĩ: ipsum dm̃ ꝑ sequitur
cuius est popłs Reddam inqued
uobis quae fecistis popło meo: quo
argentũ meũ & aurũ idest uasi
tem̃pli. & quicquid ineo p̃ciosssimi es¬

Expanded text:
Galilaea alienigenarum? Numquid retributionem vos redditis mihi: aut iram in corde retinetis adversum me hoEt haec Judaei adversum Tyrum et Sidonem et Palaestinorum terminos, sive Galilaeam alienigenarum dici arbitrantur: quod tempore captivitatis Judaicae, quando victi sunt a Romanis, Dei populum persecuti sunt: immo in populo Dei ipsum Deum qui praefuit populo, secundum illud quod scriptum est: Qui vos recipit, me recipit . Ergo econtrario, qui persequitur populum Dei, ipsum Deum persequitur, cujus est 209 populus. Reddam, inquit, vobis quae fecistis populo meo: quia argentum meum et aurum, id est, vasa templi, et quidquid in eo pretiosissimum e
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc resĩduos dñs uocauit: siue euan¬
gelizauit eos quos uocauit: Ita enĩ'
lex interpretati sunt: Locus hic
difficillimus est: & multiplicem
recipiens explanationem : ut sub
tropologia oma quae dicta sunt
adilla tempora referamus: ad quae
p&rus & paulus apłi retulerunt:
Hoc est quando passus est dñs & resurrext.
Neq enĩ fien potest: ut supenoa
tempore passionis: & quae secung
intelligamus indie iudicii  P¬
ximae consequatur: quia ecce m
uno dicat cuncta tẽpore ꝑpetas
Quia ecce indieb illis & intemportꝰ
illo : qtunto conuertero captiuta¬

Expanded text:
Hos residuos Dominus vocavit, sive evanHos residuos Dominus vocavit, sive evangelizavit eos, quos vocavit: sic enim LXX interpretati sunt. Locus hic difficillimus est, et multiplicem recipiens explanationem: ut sub tropologia omnia quae dicta sunt, ad illa tempora referamus, ad quae Petrus et Paulus apostoli retulerunt, hoc est, quando passus est Dominus et resurrexit. Neque enim fieri potest, ut superiora in tempore passionis, et quae sequuntur intelligamus in die judicii, maxime cum sequatur: Quia ecce inuno dicat cuncta tempore perpetrata. Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, cum convertero captivita
Abbreviated transcription (Latin):
& in hierł erit qui saluur fuerit sic̃
dix̃ dñs: & ad nuntians eos quos dñs
uocauit: Ineo loco in quo nos
po suimus saluatio siue saluatus.
in haebraico scriptũ ẽ. phaleia
qđ simmachus transtulit qđ fugenit:
Et rursum ubinos diximus in residuis:
lxx transtulcrunt ad nuntians Et¬
in haebraico legitur soridiai: Qđ:
Postquam igitur uenit dies dñi mag¬
nus & horribilis. & saluus effectus ẽ.
quicũq post dñi resurrectionem
nomen illius inuocauit: omĩs qui
fuit in monte sion & inhierusalem
saluatus est Desion enĩ egressa ẽ
lex: & uerbum dñi dehierusalem:
Principiũ ergo eorũ qui saluati sun
fuit in syon & in hierusalem: inspe¬
cula & inuisione pacis : & in his
qui residui fuerunt : quos uoc auit
dñs: Residuos. eos debemꝰ intelli¬
gere : qui de iudaorũ populo cre¬
diderunt: Dequib esaias loquit᷑:
Nisi dñs sabaoth reliquiss& nobis
semen: sicut sodoma facti ẽẽ mꝰ:
& sic̃ gomorra similes fuissemus

Expanded text:
em erit qui salvatus fuerit: sicut dixit Dominus: et annuntians quos Dominus vocavit. In eo loco, in quo nos posuimus, salvatio, sive salvatus, et in Hebraico scriptum est PHALETA  , Symmachus transtulit, qui fugerit. Et rursum ubi nos diximus, in residuis, et LXX transtulerunt, annuntians, in Hebraico legitur SARIDIM  Al. Postquam igitur venit dies Domini magnus et horribilis: et salvus effectus est, quicumque post Domini resurrectionem nomen illius invocavit, omnis qui fuit in monte Sion, et in Jerusalem salvatus est: de Sion enim egressa est lex: et verbum Domini, de JerPrincipium ergo eorum qui salvati sunt fuit in Sion et Jerusalem, in specula, et in visione pacis, et in his qui residui fuerunt, quos vocavit Dominus. Residuos eos debemus intelligere, qui de Judaeorum populo crediderunt, de quibus Isaias loquitur: Nisi Dominus Sabaoth 206 reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus .
Abbreviated transcription (Latin):
eis : qui suum popłm ꝑsecuti sunt
& diuiserunt sibi hereditatẽ dĩ: &
disꝑserunt eos innationib : & suꝑ
terram illius miserunt sortẽ: Quod
non solũ suꝑ haereticis debemus
accipere. qui sibi dĩ popłm diuise¬
runt. & eos faciunt eẽ gentiles:
sed ad omnẽ rigidũ suꝑbũq doc¬
torem : qui sub nomine doctrinae
& sacerdocii dominantur cleris:
&opprimunt eos qui sibi subiecti
sunt: Cumq fuerint neglegentes
& scandalizauerint unum demini¬
mis: &iam pueros ponunt in ꝑsti¬
bulo : siue tradunt meretricib &
causa uoluptatis suae quorum ds̃
uenter ẽ. & gła inconfusione eorũ
uendunt puellas ut bibent uinũ
Tradunt autẽ adolescentes meretri¬
cib & puellas uendunt licuriae:
qui turpis lucri grã non corripit
delinquentes s Uerũ quid uobis
& mibi tyrus & sidon. & om̃is ter¬
minus palestinorũ: Numquid ul
reddam uicissitudinẽ uobis superꝰ
caput urm: Argentũ enĩ meũ¬

Expanded text:
eis qui suum populum persecuti sunt, eis qui suum populum persecuti sunt, et diviserunt sibi haereditatem Domini, et disperserunt eos in nationibus, et super terram illius miserunt sortem: quae non solum super haereticis debemus accipere, qui sibi Dei populum diviserunt, et eos faciunt esse gentiles, sed ad omnem rigidum superbumque doctorem, qui sub nomine doctrinae et sacerdotii dominantur cleris, et opprimunt eos qui subjecti sunt. Cumque fuerint negligentes, et scandalizaverint unum de minimis, etiam pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricibus: et causa voluptatis suae  quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum vendunt puellas, ut bibant vinum. Tradit autem adolescentes meretricibus, et puellas vendit luxuriae, qui turpis lucri gratia non corripit delinquentes. Verum quid vobis et mihi, Tyrus et Sidon, et omnis terminus Palaestinorum? Numquid ultreddam vicissitudinem vobis super caput vestrum. Argentum enim meu