comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
similiter cogitent extra mũdũ infinita
spatia locoꝵ in quib si quisꝙͣ dicat non
potuisse uacare omipotentẽ: nõne ꝯse¬
quẽs erit. ut ĩnuumerabiles mũdos cũ
epicuro sonuiare cogãt᷑. ea tm̃ differẽtia
ꝙ eos ille fortuitis motib athonorum
gigui asserit et resolui. isti autẽ oꝑe dei
factos dicturi sũt. si eũ ꝑ interminabi¬
lem ĩmensitatẽ lotoꝵ extra mũdũ tircũ¬
quaq patenciũ uacarẽ noluerint. nec
eosdem mũdos qd̾ eciã de isto sentiũt.
ulla causa posse dissolui: Cñ hiis enĩ
aginus qui et deũ incorporeũ et oĩ
naturaꝵ que non sũt qd̾ ip̃e treatorem
nobistũ sentiũt: alios ninis indignũ
est ad istam disputacõem religionis ad¬
mictere. maxime ꝙ apud eos qui mltis
diis sacroꝵ obsequiũ deferendũ putãt.
isti phõs ceteros nobilitate atq aucto¬
ritate uicerũt: non ob aliid. insi qr
longo quidem interuallo. uerũtauien

Expanded text:
similiter. cogitent extra mundum infinita similiter. cogitent extra mundum infinita spatia locorum, in quibus si quisquam dicat non potuisse uacare Omnipotentem, nonne consequens erit, ut innumerabiles mundos cum Epicuro somniare cogantur ea tantum differentia, quod eos ille fortuitis motibus atomorum gigni adserit et resolui, isti autem opere Dei factos dicturi sunt, si eum per interminabilem inmensitatem locorum extra mundum circumquaque patentium uacare noluerint, nec eosdem mundos, quod etiam de isto sentiunt, ulla causa posse dissolui? Cum his enim agimus, qui et Deum incorporeum et omnium naturarum, quae non sunt quod ipse, creatorem nobiscum sentiunt; alios autem nimis indignum est ad istam disputationem religionis admittere, maxime quod aput eos, qui multis dis sacrorum obsequium deferendum putant, isti philosophos ceteros nobilitate adque auctoritate uicerunt, non ob aliud, nisi quia longo quidem interuallo, uerum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ nuimerũ habere mitiũ. s nõ habe̾
finẽ fatentur. et ideo semel expertam
miserias. si ab eis fuerit liberata. nũꝙͣ
miserã postea futurã: non utiq dubita¬
bunt. hͦ fieri. manẽte ĩcõmutabilitate
ꝯsilii dei. Sit ergo credant et mũdũ
ex tꝑe fieri potuisse: nec tñ ideo deum
in eo faciendo et̾uũ ꝯsiliũ uolũtatemq
mutasse. ¶ Tapłmi .l. Tam nõ ẽẽ
cogitandũ de infinitis temporũ spaciis añ
mũdũ: ꝙͣ nec de infinitis lotoꝵ
Enide uidendũ est istis qui deũ cou¬
ditorem mũdi ẽẽ consentiũt et tñ
querũt de mũdi tẽpore quid respondeamꝰ.
quid ip̃i respondeant de mũdi loco. Ita em̃¬
queritur. tur potiꝰ tũt et non autea factꝰ
sit: quẽ admodũ queri p̃t tur hic potius
ubi est et non alibi. Nam si infinita spa¬
tia tpĩs aute mũdũ cogitant in quibz eis
non uidetur deus ab oꝑe tessare potuisse:

Expanded text:
tamquam numerum, habere initium, sed non habere tamquam numerum, habere initium, sed non habere finem fatentur, et ideo semel expertam miserias, si ab eis fuerit liberata, numquam miseram postea futuram: non utique dubitabunt hoc fieri manente incommutabilitate consilii Dei. Sic ergo credant et mundum ex tempore fieri potuisse, nec tin eo faciendo aeternum consilium voluntatemque mutasse. CAPUT V.-- Tam non esse cogitandum de infinitis temporum spatiis ante mundum, quam nec de infinitis locorum. Deinde videndum est istis, qui Deum conditorem mundi esse consentiunt, et tamen quaerunt de mundi tempore quid respondeamus, quid ipsi respondeant de muquaeritur, quur potius tunc et non antea factus sit, quem ad modum quaeri potest, quur hic potius ubi est et non alibi. Nam si infinita spatia temporis ante mundum cogitant, in quibus eis non uidetur Deus ab opere cessare potuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuidet. Si autẽ non p̾uidet. neͣ se turpẽ
ac miseram fore s beatã semper estimat.
falsa opinione fit beata: qͦ dici stulcius
nichil p̃t. Si autẽ semꝑ quidẽ ꝑ secula
retro infinita cũ btitudine alternasse aĩe
miseriã putãt. s nĩc iã decet̾o cũ fuerit
liberata ad miseriã non ẽẽ rediturã. in¬
chilomiiꝰ ꝯuintũtur nũꝙͣ eã fuisse uere
beatã s deinceps ẽẽ incipere. nona qͣdã.
nec fallati btĩtudine: ac ꝑ hͦ fatebũt᷑
actidere illi aliquid noui. et hͦ magnũ
actidiss. Cuiꝰ nouitatis causã si deum
negabũt in et̾no habuisse ꝯsilio. simul
eũ negabũt blĩtudiuis eiꝰ auctorẽ: qd̾
nephande impietatis ẽ. Si autẽ dicent
etiã ip̃m nouo consilio excogitasse ut de
cetero sit aĩa in elm̃ beata quomiͦ eum
alienũ ab ea q̃ illis qͦ displicet muta¬
bilitate monstrabũt: Porro si ex tp̃e
creatam. s nullo ulteriꝰ iꝑe perituram

Expanded text:
praevidet; si autem non praevidet, nec se turpem praevidet; si autem non praevidet, nec se turpem ac miseram fore, sed beatam semper existimat, falsa opinione sit beata: quo dici stultius nihil potest. Si autem semper quidem per saecula retro infinita cum beatitudine alternasse animae miseriam putant, sed nunc iam de cetero, cum fuerit liberata, ad miseriam non esse redituram, nihilo minus conuincuntur numquam eam fuisse uere beatam, sed deinceps esse incipere noua quadam nec fallaci beatitudine; ac per hoc fatebuntur accidere illi aliquid noui, et hoc magnum accidisset. Cuius nouitatis causam si Deum negabunt in aeterno habuisse consilio, simul eum negabunt beatitudinis eius auctorem, quod nefandae inpietatis est; si autem dicent etiam ipsum nouo consilio excogitasse, ut de cetero sit anima in aeternum beata, quo modo eum alienum ab ea, quae illis quoque displicet, mutabilitate monstrabunt? Porro si ex tempore creatam, sed nullo ulterius tempore perituram,
Abbreviated transcription (Latin):
liter magno. et ineffabiliter atq ĩuisi¬
biliter pulchro fieri se potuisse ꝓclaniat.
Qui autem a deo quidem fatẽt᷑ factũ
bile semꝑ sit factus: dicũt quidẽ aliqͥd
unde sibi deũ uidẽtur uelut a fortuita
temeritate defendere. ne subito illi ue¬
nisse credatur in mẽtem ꝙ nũꝙͣ ante
ueniss face̾ mũdũ: et accidisse illi uo
linitatẽ nonã. cũ in illo sit omo muta¬
bilis. Sz non uideo quomͦ eis possit in
ceteris reb racio ista subsistere maxĩe
in aĩa: quã si deo coeternã ẽẽ ꝯtenderĩt.
unde illi acciderit noua miseria que
nũꝙͣ autea. ꝑ et̾nũ nullo mͦ potuerũt
ex plicare. Si eñ alternasse sẽꝑ eius
miseriã et btĩtudinẽ dixerint. necesse
est dicãt etiã semꝑ alternasse naturam
Unde illa eos sequetur absurditas ut
eciã cũ btã dicitur in hͦ utiq non sit beata :
si futurã suã miseriã et turpitudinem

Expanded text:
liter magno et ineffabiliter adque inuisiliter magno et ineffabiliter adque inuisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. Qui autem a Deo quidem factum fatenturbili semper sit factus, dicunt quidem aliquid, unde sibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defendere, ne subito illi uenisse credatur in mentem, quod numquam ante uenisset, facere mundum, et accidisse illi nouam uoluntatem, cum in nullo sit omnino mutabilis; sed non uideo quo modo eis possit in ceteris rebus ratio ista subsistere maximeque in anima, quam si Deo coaeternam esse contenderint, unde illi acciderit noua miseria, quae numquam antea per aeternum, nullo modo poterunt explicare. Si enim alternasse semper eius miseriam et beatitudinem dixerint, neceest dicant etiam semper alternaturam: unde illa eos sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur, in hoc utique non sit beata, si futuram suam miseriam et turpitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ibi fuit sapĩa dei ꝑ quã facta sũt oĩa :
cos dei et ꝓphãs ꝯstituit: eisq oꝑa sua
siue strepitu intus enarrat. Locũtur
eis q angłi dei qui semꝑ uidẽt faciẽs
prĩs: uolũtatẽq eiꝰ. quib oportet ãnũ¬
tiant. Ex hiis unus erat iste ꝓpheta:
qui dixit et scripsit. In principio fecit
deus celũ et terram. Qui tam ydoneꝰ
testis est per quem deo credendũ sit: ut
eodem spũ dei qͦ hec sibi reuelata cogno¬
uit. etiã ip̃am fidem futurã tãto aute
pͥdixerit. S quid placuit deo et̾uo: tũc
dicũt. si mũdũ et̾nũ siue ullo mitio.
et ideo nec a deo factũ uideri uolunt
niuis auersi sunt a ueritate: et letali
morbo impietatis insaniũt. Exceptis
eñ ꝓpheticis uotib mũdus ip̃e ordi¬
natissima sua mutabilitate et mobi¬
litate et uisibiliũ oĩ pulcherrima
specie quodãmodo tatitus. et factũ se ẽẽ
et non nisi a deo ĩeffabiliter atq ĩuisibi¬

Expanded text:
ibi fuit sapientia dei, per quam facta sunt omnia, ibi fuit sapientia dei, per quam facta sunt omnia, cos Dei et prophetas constituit eisque opera sua sine strepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoque angeli Dei, qui semper uident faciem Patris uoluntatemque eius quibus oportet adnuntiant. Ex his unus erat iste propheta, qui dixit et scripsit: In principio fecit Deus caelum et terram. Qui tam idoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed qudicunt, si mundum aeternum sine ullo initio, et ideo nec a Deo factum videri volunt, nimis aversi sunt a veritate, et letali morbo impietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis vocibus, mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabiliter adque inuisibi
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut gͦ de uisibilib q̃ non uidimus
eis credimꝰ qui uiderũt. atq ita decet̾is
que ad suũ quẽq sensũ corporis ꝑtiuẽt:
ita de hiis q̃ animo et mẽte sentiũtur.
qr et ip̃e rectissime dr̃ sensus uñ et sen-¬
tentia uotabulũ accepit. hoc ẽ de ĩuisi¬
bilibz qr a nr̃o sensu interiore remota
sunt. hiis nos oportet credere: qui hec
in illo ĩcorporeo lumine disposita didi¬
cerunt. uel manẽcia contuentur.¬
ĩtẽporalis sit nec nouo dei ordinata ꝯsi¬
lio: qiͣ postea uoluerit qd̾ ãtea noluerit/.
Isibiliũ õĩm maxinius mũdus est:
Inui sibiliũ oĩm maximꝰ est deus.
S mũdũ ẽẽ conspicimꝰ : deũ ẽẽ credimꝰ
potius credimꝰ ꝙͣ ip̃i deo. Ubi eñ audi¬
nimꝰ: Ausꝙͣ interim nos melius ꝙͣ
in scripturis sauctis. Ubi dixit ꝓpheta
eiꝰ. In p̾ncipio fecit deus celũ et t̾ram.
Nñquid nam ibi fuit iste ꝓpheta. qñ
fecit deus celũ et terram: Non. S

Expanded text:
Sicut ergo de uisibilibus, quae non uidimus, Sicut ergo de uisibilibus, quae non uidimus, eis credimus, qui uiderunt, adque ita de ceteris, quae ad suum quemque sensum corporis pertinent: ita de his, quae animo et ipse rectissime dicitur sensus, unde et sententia uocabulum accepit, hoc est de inuisibilibus quae a nostro sensu interiore remota sunt, his nos oportet credere, qui haec in illo incorporeo lumine disposita didicerunt uel manentia contuentur.intemporalis sit. nec nouo Dei ordinata consilio, quasi postea uoluerit, quod ante noluerat. Visibilium omnium maximus mundus est, inuisibilium omnium maximus Deus est. Sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. potius credimus quam ipsi deo. ubi eum audimus P nusquam interim nos melius quam in scripturis sanctis, ubi dixit propheta eius: in principio feoit deus caelum et terram. numquidnam ibi fuit iste propheta, quando fecit deus caelum et terram? non; sed
Abbreviated transcription (Latin):
eũdũ sit: quid ꝓdest nosse qͦ eũdũ sit:
Sola est autem aduersus om̃s eruores
uia muuitissima. ut idem ip̃e sit deus
et homo quo itur. deꝰ: qua itur. homo.¬
¶ Capłm.3ͫ De auctoritate canonite
scriꝑture: diuino spũ condite.
IIt prius ꝑ ꝓphetas. deiude ꝑ seipm̃
postea ꝑ apłos ꝙͣtũ satis ẽẽ iudi¬
tauit lotutus. etiã scripturã condidit
qua canonica noĩatur eminẽtissime
anctoritatis: cui fidem habemꝰ de hiis
rebus quas ignorare non expedit: nec
ꝑ nosipõs nosse ydonei sumꝰ. Nam si
ea sciri possunt testib nobis q̃ remota
non sũt a sensib nrĩs. siue interiorib
siue etiã exteriorib unde pñtia nũcu¬
oculis q̃ p̾sto sũt otulis: ꝓfecto ea que
remota sunt a sensibus nras. qm̃ nr̃o
testimonio scire non possumꝰ de hiis
alios testes reqͥrimꝰ. eisq credimꝰ: a qͦꝵ
sensib remota ẽẽ uel fuisse nõ credimꝰ.

Expanded text:
eundum sit, quid prodest nosse quo eundum sit? eundum sit, quid prodest nosse quo eundum sit? Sola est autem aduersus omnes errores uia munitissima, ut idem ipse sit Deus et homo; quo itur Deus, qua itur homo. CAPUT III De auctoritate canonicae scripturae diuino spiritu conditae. Hic prius per prophetas, deinde pesatis esse iudicauit, locutus etiam scripturam condidit, quae canonica nominatur, eminentissimae auctoritatis, cui fidem habemus de his rebus, quas ignorare non expedit nec per nos ipsos nosse idonei sumus. Nam si ea sciri possunt testibus nobis, quae remota non sunt a sensibus nostris siue interioribus siue etiam exterioribus unde et oculis quae praesto sunt oculis: profecto ea, quae remota sunt a sensibus nostris, quoniam nostro testimonio scire non possumus, de his alios testes requirimus eisque credimus, a quorum sensibus remota esse uel fuisse non credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
constat ẽ melius: et quo ip̃e deus solꝰ
est melior. Cũ eñ homo rectissime
intelligatur. uel si hͦ non p̃t saltem
credatur factus ad ymagiuẽ dei. ꝓfecto
ea sui parte est ꝓpinquior superiori dec
qua superat inferiores suas qͣs eciam
cum pecoribz ꝯmues habet. Sz quia
ip̃a. mens cui racio et intelligentia
naturaliter inest. uitiis quibusdam
tenebrosis et ueterib ĩualida ẽ: non
solũ ad inherendũ fruendo. uerũ enã
ad ꝑferendũ ĩcõnuutabile lumẽ donec
de die in diem renouala atqz serenata
fiat tante felicitatis capax: fide p̾mũ
fuerat imbuenda atq purganda: ĩ
qua ut fidentiꝰ ambularet ad uerita¬
tem ip̃a ueritas deus dei filius hoĩe
assũpto non deo ꝯsũpto. eandẽ ꝯstituit
mediator ꝑ quod homo: ꝑ hoc et uia.
Qm̃ si inter eũ qui tendit et illud qͦ
tendit uia media est: spes ẽ ꝑueni-¬
endi. Si autẽ desit aut ignoret᷑ qua

Expanded text:
constat, est melius, et quo ipse Deus solus constat, est melius, et quo ipse Deus solus est melior. Cum enim homo rectissime intellegatur uel, si hoc non potest, saltem credatur factus ad imaginem Dei: profecto ea sui parte est propinquior superiori Deo, qua superat inferiores suas, quas etiam cum pecoribus communes habet. Sed quia ipsa mens, cui ratio et intellegentia naturaliter inest, uitiis quibusdam tenebrosis et ueteribus inualida est, non solum ad inhaerendum fruendo, uerum etiam ad perferendum incommutabile lumen, donec de die in diem renouata adque sanata fiat tantae felicitatis capax, fide primum fuerat inbuenda adque purganda. In qua ut fidentius ambularet ad ueritatem, ipsa ueritas, Deus Dei filius, homine adsumto, non Deo consumto, eandem constituit mediator, per quod homo, per hoc et uia. Quoniam si inter eum qui tendit et illud quo tendit uia media est, spes est perueniendi; si autem desit aut. ignoretur qua
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm .2ͫ De cognostendo deo: ad cuiꝰ
noticiã neno hoĩ ꝑuenit: nisi per
treaturam corporeã et incorporeã
consideratã comꝑtãq mutabilẽ intẽtio¬
ne mentis excedere atq ad ĩcõmuta¬
bilem substantiã ꝑuenire: et illit di¬
scere ex ip̃o. qd̾ cũctam naturã. q̃ non
est qd̾ ip̃e. non fecit iuisi ip̃e. Sic enĩ
deus cũ hoĩe non ꝑ aliquã creaturã
loquitur corꝑalem corporalib instre¬
pẽs aurib ut inter sonãtem et audi¬
entem aerea spatia uerberent᷑: nec
ꝑ eiusmodi spũalẽ q̃ corporũ simili¬
tudiuib figurat᷑ sicut ĩsoninis uel
quo alio tali miͦ Nain et sit uelut
corꝑis aurib loquitur: qr uelut ꝑ corpꝰ
loquit᷑: et uelut ĩt̾posito corꝑaliũ locoꝵ
interuallo. multũ enĩ siuulia surit.
talia uisa corporib. S loquitur ip̃a
ueritate: si quis sit ydoneus ad audiẽdũ
mente non corꝑe. Ad illud enĩ hoĩs
ita loquit᷑ qd̾ in hoĩe ceteris quib hõ

Expanded text:
 CAPUT II.-- De cognoscendo Deo, ad cujus notitiam nemo hominum pervenit, nisi per creaturam corpoream et incorpoream consideratam compertamque mutabilem intentione mentis excedere, atque ad incommutabilem Dei substantiam pervenire, et illic discere ex ipso, quod cunctam naturam quae non est quod ipse, non fecit nisi ipse. Sic enim Deus cum homine non per aliquam creaturam loquitur corporalem, corporalibus instrepens auribus, ut inter sonantem et audientem aeria spatia uerberentur, neque per eius modi spiritalem, quae corporum similitudinibus figuratur, sicut in somnis uel quo alio tali modo nam et sic uelut corporis auribus loquitur, quia uelut per corpus loquitur et uelut interposito corporalium locorum interuallo; multum enim similia sunt talia uisa corporibus; sed loquitur ipsa ueritate, si quis sit idoneus ad audiendum mente, non corpore. Ad illud enim hominis ita loquitur, quod in homine ceteris, quibus homo
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cũ a bono sponte defecit ut mali
causa non sit bonũ. s defectus a bono:
aut minorẽ amoris diuini gr̃ãm acce
perũt quã illi qui in eadem ꝑstiterunt:
aut si utriqz uoni equaliter creati sunt.
istis mala uolũtate cadentib. illi ãpliꝰ
adiuti ad eã beatitudinis plenitudinẽ
unde se nũꝙͣ casuros certissimi fierent
ꝑuenerũt : sicut iã eciã in libro quem
sequitur iste tractauimꝰ. Confitendũ
est igitur cũ debita laude creatoris non
ad solos sauctos hoĩes ꝑtinere. uerũ eciã
de sauctis angelis posse dici. ꝙ caritas
dei diffusa ẽ in eis ꝑ spm̃ sitm̃i qui datꝰ¬

Expanded text:
nisi cum a bono sponte defecit, ut mali nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt diuini amoris gratiam quam illi, qui in eadem perstiterunt, aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt; sicut iam etiam in libro, quem sequitur iste, tractauimus. Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris non ad solos sanctos homines pertinere, uerum etiam de sanctis angelis posse dici, quod caritas Dei diffusa sit in eis per Spiritum sa
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ostenditur nisi uolũtatẽ quãlibet
bonã inopẽ fuisse in solo desiderio remã¬
suram: nisi ille qui bonã naturã ex n¬
chilo sui capatẽ fecerat. ex seip̃o faceret
implendo meliorẽ. priꝰ faciẽs excitãdo
aiuidiorem: Nam et hͦ distuciendũ est.
si boui angli ip̃i in se fecerũt uolũtatẽ¬
bonã. utrũ aliqua eã an nulla uolũtate
fecerũt. Si nulla utiq nec fecerũt: si
aliqua. utrũ bona an mala: Si mala:
quomͦ ẽẽ potuit mala uolũtas bone
uolũtatis effectrix: Si bona: iã ergo
habebant. Et istam quis fecerat insi
ille qui eos cũ bona uolũtate. id est cũ
amore casto qͦ illi adherent. creauit:
simuil eis et tondẽs naturã. et largiẽs
gr̃am: Unde sine boua uolũtate hoc
est dei amore. nũquã sanctos anglõs
fuisse credendũ est. Iste autẽ qui cum
boni creati ẽent tñ mali sũt mala ꝓpria
uolũtate. quã bona natura non fecit

Expanded text:
aliud ostenditur nisi uoluntatem bonam quamlibet aliud ostenditur nisi uoluntatem bonam quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? Nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt bonam uoluntatem, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. Si nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua. utrum mala an bona? Si mala, quo modo esse potuit mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? Si bona, iam ergo habebant. Et istam quis fecerat nisi ille, qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est Dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti autem, qui, cum boni creati essent, tamen mali sunt mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
deficiendo mutati sunt. mala si uolũ¬
tate. hͦ ip̃o ꝙ a bono defecerũt: a quo
nõ defecissent si utiq noluissent. Si
autẽ boui anglĩ fuerũt priꝰ sine bona¬
uolũtate. eãq in seipĩs deo nõ operãte
fecerũt: gͦ meliores a seipĩs ꝙͣ ab illo
facti sunt: Absit. Quid eiñ erant
sine bona uolũtate: nisi mali: Aut
si ꝓpterea non mali. qr nec mala uolũ¬
tas eis merat. neq enĩ ab ea quã nõdũ
ceperant habere defecerãt: cer te nondũ
na ceperũt. Aut si non potuerũt scipõs
fatere meliores ꝙͣ eos ille fererat. quo
nemo se meliꝰ quicꝙͣ facit: ꝓfecto et
bonã uolũtatẽ qua meliores ẽẽnt nisi
operãte adiutorio creatoris habere non
possent. Et cũ id agit eoꝵ uolũtas bona
ut non ad seipõs qui minus erãt. s ad
illũ qui sũme est cõuerterent᷑ eiq ad¬
herentes magis ẽẽnt. eiusq participa¬
cione sapienter. beateq uiuerẽt quid

Expanded text:
deficiendo mutati sunt mala scilicet uolundeficiendo mutati sunt mala scilicet uoluntate hoc ipso, quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi utique uoluissent. si autem boni angeli fuerunt prius sine uoluntate bona eamque in se ipsi deo non operante fecerunt, facti sunt? Absit. Quid enim erant sine bona voluntate, nisi mali? Aut si propterea non mali quia nec mala voluntas eis inerat neque enim ab ea quam nondum coeperant habere defecerant, certe nondum na coeperunt. Aut si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit; profecto et bonam voluntatem, qua meliores essent, nisi operante adjutorio Creatoris, habere non possent. Et cum id egit eorum voluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illam qui summa est conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent, quid
Abbreviated transcription (Latin):
adipistatur. ip̃e fit in bono malus: et
miser meliore pͥuatus.¬
¶ Capłm. ꝯͫ Ani stĩ angli quẽ habent
um enĩ male uolũtatis efficiẽs na¬
turalis uel si dici p̃t ẽẽncialis nul¬
la sit causa. ab ip̃a quippe incipit spũum
mutabiliũ malũ qͦ minuit᷑ atq depraua¬
tur nature bonũ: nec talẽ uolũtatem
facit nisi defectio. qua deseritur deꝰ cuiꝰ
defectionis eciã causa utiq deficit: si
dixerimꝰ nullã ẽẽ efficientẽ causã etiã
uolũtatis bone: cauendũ ẽ ne uolũtas
coeterna rredatur. Cũ enĩ ip̃i facti sunt.
quoniͦ illa facta non ẽẽ dicetur: Porro
qr facta ẽ. ulrũ cũ ip̃is facta ẽ: an sine
illa fuerũt priꝰ: S si cũ ipis: nõ dubiũ
ꝙ ab illa facta sit a qͦ et ip̃i. simulq
ut facti sunt. ei a qͦ facti sũt amore
cũ qͦ facti sũt adheserũt. eoq sũt isti
ab illoꝵ societate distreti. ꝙ illi ĩ ead
uoluntate bona mãserũt: isti ab ea

Expanded text:
adipiscatur, ipse fit in bono malus et adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. CAPUT VIIII. An sancti angeli, quem habentCum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas coaeterna esse credatur. cum ergo ipsi facti sint, quomodo non illa facta esse dicetur? porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est an sine illa fuerunt prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
Temq scio in qͦ fit mala uolũtas. id
Lui eo fieri qd̾ si uollet non fieret: et
ideo non necessarios s uolũtarios defectꝰ
iusta penia ꝯsequit᷑. Deficitur enĩ non
ad mala s male:. id ẽ non ad malas
naturas s ideo male qr tõtra ordiuẽ na¬
turarũ ab eo qd̾ sũme est. ad id qd̾ minꝰ
est. Neq eñĩ auri uiciũ ẽ auaricia. s ho
iinis puerse amãtis aurũ. iusticia dere¬
licta : que ĩcomꝑabiliter auro debuit
anteponi. Nec luxuria uiciũ ẽ pulcroꝵ
corporeas uoluptates neglecta tẽꝑãcia
qua reb spiritualiter pulcriorib et ĩ¬
coruuptibiliter suauiorib coaptaniur.
Nec iactãcia uitiũ ẽ laudis hũane: s
aĩe ꝑuerse amãtis laudes ab hoĩb spreto
testimonio ꝯstĩe. Nec suꝑbia uiciũ est
dantis ptãtem et ip̃iꝰ eciam potestatis.
s aĩe ꝑuerse amãtis ptãtem suã potẽ¬
cioris iusticia cõtempta. Ac ꝑ hͦ qͥ per¬
se amat cuiuslibet nature bonũ eciã si

Expanded text:
temque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri, quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim minis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchricorporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. Ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi gr̃ã. sicut isto sclo̾ plato philosophꝰ¬
in urbe atheniensi. et in ea stola que
achademiea dcã ẽ distiplõs docuit. ita
ꝑ ĩnumerabilia retro sclã multũ quidẽ
ꝓ lixis ĩteruallis s tñ certis. et idẽ plato
et eadẽ ciuitas. et eadẽ stola. et idẽ disti¬
puli repetiti ꝑ ĩnumerabilia deinde stlã
repetendi sint absit inꝙͣ ut nos ista cre¬
damꝰ. Semel enĩ xp̃s mortuus ẽ pro
pct̃is urĩs. resurgẽs autẽ iã a mortuis
non moritur. et mors ei ultra nõ dñabit᷑.
Et nos post resurrectionẽ semꝑ tũ dño
erimus: cui mͦ dicimꝰ. ꝙ sacer admonet
psalmus. Tu dñe seruabis nos: et cu¬
stodiet nos a gn̾acione hac in et̾nũ. Sa¬
tis autẽ istis existimo ꝯuenire qd̾ seqͥt᷑

Expanded text:
uerbi gruerbi grin urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum prolixis quidem intervallis, sed tamen certis, et idem Plato et eadem civitas et eadem schola iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint: absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; resurgens autem a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur : et nos post resurrectionem semper cum Domino erimus , cui modo dicimus, quod sacer admonet Psalmus, Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum. Satis autem istis existimo convenir
Abbreviated transcription (Latin):
superiꝰ loquebat᷑. hͦ ẽ de gn̾acoĩb aliis
eũtib aliis uenientib. de solis anfractib
de toruenciũ lapsib: aut certe de om̃
rerũ generib que orm̃tur aut occidũt
fuerũt enĩ hoĩes ante nos: sũt et no¬
lustũ: erũt et post nos. Ita queq am¬
mãtia uel arbusta. monstra q ip̃a. q̃
ĩusitata nastũtur. ꝙͣuis inter se diuersa
sint. et quedam eoꝵ semel facta narrẽt᷑.
tñ scdm̃ id qd̾ gn̾aliter miratula et
monstra sunt utiq fuerũt et erũt: nec
recens et nouũ ẽ ut monstrũ sub sole
nastatur: ꝙͣuis hec uerba quidã sit ĩtel¬
lexerũt. tanꝙͣ ĩ predestinacõe dei iã facta
fuisse oĩa sapiẽs ille uoluiss intelligi:
et ideo nichil recens fuisse sub sole.
dibsit autẽ a recta fide ut hiis salomonis
u̾bis illos cirtuitus signifitatos ẽẽ tre¬
danius quib illi putãt sic eadẽ tẽporũ¬
siue tẽporaliũ rerũ uoluina repeti ut

Expanded text:
superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus. aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id, quod generaliter miracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi, et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum uolumina repeti, ut
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uera btĩtudo ẽ de cuiꝰ nũꝙͣ et̾nitate
ꝯfunditur. dũ aĩa uenturã miserã aut
ĩperitissime in ueritate nestit: aut ĩfe¬
licissime in beatitudĩe ꝑtimescit: dit
si ad miserias nũꝙͣ ulteriꝰ reditura
ex hiis ad btĩtudiuẽ ꝑgit : fit gͦ aliqͥd
noui in tꝑe : qd̾ finẽ non habet tꝑis.
Cur non gͦ et mũdus: Cur nõ et hõ
factus ĩmũdo. ut illi nestio qͥ falsiꝰ
circuitus a falsis sapiẽtib fallacibus¬
q cõperti in doctrina sana tramite recti
itmeris enitentur: Ilam quidã ꝑ illud
qd̾ legitur in libro salomonis qͥ uocat᷑
ecclesiastes. quid est qd̾ fuit. ip̃m qd̾
erit. et quid est qd̾ factũ est. ip̃m quod
fiet. et nõ est om̃e recẽs sub sole; qui
loquitur et dicit. ecce hoc nouũ ẽ. iã
fuit in seculis q̃ fuerũt ante nos. ꝓpter
hos tirtuitus in eadẽ redeũtes. et ĩeadẽ
cũcta reuotãtes dictũ intelligi uolunt
qd̵ ille aut de hiis reb dixit de quibus

Expanded text:
enim vera beatitudo est, de cujus nunquam aeternitate confiditur, dum anima venturam miseriam aut imperitissime in veritate nescit, aut infelicissime in beatitudine pertimescit? Aut si ad miserias nunquam ulterius reditura, ex his ad beatitudinem pergit; fit ergo aliquid noui in tempore, quod finem non habet temporis. Quur non ergo et mundus? quur non et homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque conperti in doctrina sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: Quid est quod fuit? Ipsum quod erit. Et quid est quod factum est? Ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. Qui loquetur et dicet: Ecce hoc nouum est: iam fuit saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
merito est coertenda ꝓgressio. Hec gͦ tria
que superiꝰ ꝯmendaui. cũ ĩ unaquaq
creatura reqͥrũt᷑. qͥs eã fecerit. ꝑ qͥd fecerit
quare fecerit ut respondeatur. deus per¬
suũ uerbũ. qr bona est: utiũ altitudine
mistica nobis ip̃a trinitas ĩtimetur hͦ
est pater et filiꝰ et sp̃s sauctus: an aliqͥd
occurrat qd̾ hͦ loco scripturarũ id accipiẽ¬
dimi ẽẽ ꝓhibeat. multi sermonis ẽ q̃stio
nec oĩa uno uolumine ut explicenius
urgendũ est.¬
¶ Capłm̃. 24ͫ De trinitate diuina: q̃
ꝑ oĩa opera sua significatois sue sparsit
iudicia.
Redimꝰ et tenemꝰ. et fideliter p̾dica¬
mus ꝙ pater genuerit uerbũ. hͦ
est sapĩam ꝑ quã facta sunt oĩa unige¬
nitũ filiũ unus unũ. coeternus coeternũ.
sũme bonus equaliter bonũ. et ꝙ sp̃s¬
sit̃s suuul prĩs et filii sit sp̃s. et ip̃e ꝯsub¬
stancialis et coeternus ambobus. atq

Expanded text:
merito est coercenda progressio. Haec ergo tria merito est coercenda progressio. Haec ergo tria quae superius commendavi, cum in unaquaque creatura requiruntur, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, ut respondeatur, Deus, per Verbum, Quia bona est, utrum altitudine mystica nobis ipsa Trinitas intimetur, hoc est Pater et Filius et Spiritus sanctus; an aliquid occurrat, quod in hoc loco Scripturarum id accipiendum esse prohibeat, multi sermonis est quaestio, nec omnia uno volumine ut explicemus urgendum est. CAPUT XXIV.-- De Trinitate divina, quae per omnia opera sua significationis suae sparsit indicia. Credimus, et tenemus, et fideliter praedicamus, est sapientiam, per quam facta sunt omnia, unigenitum Filium, vivus vivum, eternus coeternum, summe bonus equaliter bonum». 20 simul et Patris et Filii sit Spiritus, et ipse consubstantialis et coaeternus ambobus: atque
Abbreviated transcription (Latin):
habere debuisse: nũc uero ut ĩtelligere¬
mus aĩaꝵ merita non qualitatib corpoꝵ
ẽẽ pensanda. aeriũ pessimꝰ demon: hõ
autem et nũc licz malus longe minoris
mitiorisq malitie et certe ante pctm̃
tñ luteũ corpus accepit. Quid auten
stulciꝰ dici pt̃ ꝙͣ istũ soleni. ut in uno
mũdo unus ẽẽt non decori pulcritudĩs.
uel etam saluti rerũ corꝑaliũ ꝯsuluisse
artificem deũ. s hͦ pociꝰ euenisse. qr una
aĩa sic pectauerat ut tali corꝑe mererot᷑
includi: At ꝑ hͦ si contigiss. ut non
una s due imo non due s decẽ. uel cẽtũ:
non fieret. non opificis ꝓuisione mira¬
bili ad rerũ corporaliũ salutẽ decorẽq
consultũ est. s ꝯtingit pociꝰ tãta uniꝰ
aĩe ꝓgressione peccantis ut sola corpus
tale mereret᷑: non plane aĩaꝵ de quib
nestĩt quid loquãtur : s eoꝵ ip̃oꝵ qui
talia sapĩt. multũ longe a ueritate et

Expanded text:
habere debuisse. Nunc uero, ut intellegerehabere debuisse. Nunc uero, ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una, sed duae; immo non duae, sed decem uel centum non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est; sed contigit potius tanta unius animae progressione ptale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a veri
Abbreviated transcription (Latin):
inferẽs et uidit deus oĩa que fecit et
erant ualde bona. nullam aliã causã
faciendi mũdi intelligi uoluit nisi ut
bona fierent a bono deo: ubi si nemo
pectass tantũmꝰ. naturis bonis eẽt mũ¬
dus ornatus et plenus: et qr pctm̃ est
non ideo cũcta sunt impleta pcc̃is cũ
bonorũ longe maior numerꝰ ĩcelestib
sue nature ordinem seruet: nec mala
uoluntas qr nature ordinẽ seruare no¬
luit ideo iusti dei leges oĩa bene ordinã¬
tis effugit: qm̃ sicut pictura cũ colore
ngro loco suo posito. ita uniu̾sitas reꝵ
si quis possit intueri. etiã cũ pectatoris
pulchra est : ꝙͣuis ꝑ seip̃os ꝯsideratos
sua deformitas turpet. Deinde uidere
debuit origenes et quicũq ista sapiũt
stula quib penaliter includerentur
corꝑa acceperint superiora et leuiora
q̃ minꝰ. inferiora et grauiora q̃ ampliꝰ
pectauerũt demones qͦ deterius nichil
est. terrena corpora quib inferiꝰ et gra¬
uiꝰ nichil est potiꝰ ꝙͣ hoĩes eciã bouos

Expanded text:
nferens: Et uidit Deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono Deo. Ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inpleta peccatis, cum bonorum longe maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec mala uoluntas, quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti Dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt,stula, quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leuiora quae minus, inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie a dextris et siuistris ꝑ glĩam et
ignobilitatẽ. ꝑ in fauuã et bonã famã:
ut seductores et uerates. ut qui ignora¬
mur et cognostimur. qͣi morientes et
ecte uiuiniꝰ. ut coerciti et non mortifi¬
cati: ut tristes. semper autẽ gandentes
situt egeni młtos autẽ ditãtes. lanꝙͣ
nichil habentes. et oĩa possidentes. Suut

Expanded text:
a dextris et a sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus; ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia posside
Abbreviated transcription (Latin):
E aduersitatib quas soli mali me¬
tuũt et quas semper passus ẽ mũdꝰ
cum deos coleret
¶ni dii qui et a romanis et agiecis sani¬
liter colebantur causas habuerũt quib
islud ꝑaterent᷑ excidiũ.

Expanded text:
e adversitatibus quas soli mali metuunt, et quas semper passus est mundus, cum deos coleretAn dii, qui et a Romanis et a Graecis similiter colebantur, causas habuerint quibus Ilium paterentur exscindi.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ De comparatione gothice irruptionis
cũ eis cladib quas romani uel a gallis
uel a belloꝵ ciuiliũ auctorib exceperũt
aduẽtũ xpi płima et grauissima pre-¬
cesserũt

Expanded text:
 De conparatione Gothicae inruptionis cum eis cladibus, quas Romani uel a Gallis uel a bellorum ciuilium auctoribus acceperuntaduentum Christi plurima et grauissima praecesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
suspirautes. ab hͦ facmore temꝑabũt Il eos
diuina disposiçio uel ꝓbandos uel eniẽdan¬
dos ad tempus hostib subinganerit: quos
in illa hũilitate non deserit qui ꝓpt eos. tã
humiliter ueniit altissimꝰ. preserlimi quos¬

Expanded text:
suspirantes, ab hoc facinore temperabunt, si eos suspirantes, ab hoc facinore temperabunt, si eos diuina dispositio uel probandos uel emendandos ad tempus hostibus subiugauerit, quos in illa humilitate non deserit, qui propter eos tam humiliter altissimus
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis. ꝙͣ bello armis offenderat : siue ulla
dubitacione remeauit. Tantus itaq uite
huiꝰ cõtemptor cũ seuientib hostib per
quaslibet penas eã futire ꝙͣ se ipe ꝑrinere
maluit: magnũ stelus ẽẽ si se homo ĩter¬
mat ꝓculdubio iudicauit. Inter om̃s¬
suos laudabiles et uirtutis insignibz illu¬
stres uiros non ꝓferũt romam meliorẽ
quẽ neq felicitas coruuperit. nã in tãta
uictoria mãsit pauꝑrimꝰ. nec infelicitar
fregerit. nã ad tanta exicia reuertit᷑ intre¬
pidus. Porro si fortissluu et clarissii
uiui ternene patrie defensores deoꝵ qr luz
falsorũ non tñ fallates tultores s ueratis¬
sirui etiã iuratores qui hostes uictas more
at Iure belli ferire potuerũt. hni as hostis
uicti seip̃os forire noluerũt. et cũ mortem
minume formidarent. uictores tq̃ dños feroe
ꝙͣ eã sibi inferre maluerũt. quãto magib
xpĩani uerũ deũ tolentes. et suꝑne patue

Expanded text:
uerbis quam bello armis offenderat, sine ulla uerbis quam bello armis offenderat, sine ulla dubitatione remeauit. Tantus itaque uitae huius contemtor, cum saeuientibus hostibus per quaslibet poenas eam finire quam se ipse perimere maluit, magnum scelus esse, si se homo interimat, procul dubio iudicauit. Inter omsuos laudabiles et virtutum insignibus illustres viros non proferunt Romam meliorem; quem neque fencitas corruperit, nam in tanta victoria mansit pauperrimus; nec infelicitas fregerit, nam ad tanta exitia revertit intrepidus. Porro si fortissimi et praeclarissimi viri terrenae patriae defensores, deorumque licet falsorum, non tamen fallaces cultores, sed veracissimi etiam juratores, qui hostes victos more ac jure belli ferire potuerunt, hi ab hostiuicti se ipsos ferire noluerunt et, cum mortem minime formidarent, uictores tamen dominos ferre quam eam sibi inferre maluerunt: quanto magis Christiani, uerum Deum colentes et supernae patriae
Abbreviated transcription (Latin):
licz uctor occursurũ tñ nobiliũ iuuenũ ⁊oma¬
noꝵ qui legitime ex hiberi solet. trũiphans
Olunt autem isti contra qͦs agimus
ut sãt tũ uirũ iob qui tam horbenda
mala in sua carne perpeti maluit ꝙͣ illata
sibi morte oĩb carere suppliciis rruciatibus
uel alios sanctos ex lũs nr̃is sũma auctorito
celsissimis fideq dignissimis qui captiui¬
tatem dnãcionem qz hostiũ ferre ꝙͣ sibi
necem inferre maluerũt cathoni p̾feramꝰ.
et ne subiceretur a se ip̃o elegit otudi. Re¬
gulus autẽ penes iani uicerat ĩperio q
romano romanus ĩperator nõ ex tiuib
eos ferre seruiendo: ꝙͣ eis se auferre moriẽdo.
Prouide seruauit et sub cartaginẽsiñ
dñatione patiẽtiã: et in romanorũ dilec¬
tione constariciã: nec uictũ auferẽs corpꝰ
ab hostib. nec ĩuictũ animũ aciuib: nec
ꝙ se occidere noluit uite huiꝰ unore fecit
Hoc ꝓbauit. cũ causa ꝓmissi urri sq in¬
randi ad eosdem hostes qͣs gramꝰ ĩ senatu

Expanded text:
ictor, occursum tamen nobilium juvenum Romanorum, qui legitime exhiberi solet, triumphans olunt autem isti, contra quos agimus, ut sanctum uirum lob, qui tam horrenda mala in sua carne perpeti maluit quam inlata sibi morte omnibus carere cruciatibus, uel alios sanctos ex litteris nostris summa auctoritate celsissimis fideque dignissimis, qui captiuitatem dominationemque hostium ferre quam sibi necem inferre maluerunt, Catoni praeferamuet, ne subiceretur, a se ipso elegit occidi: Regulus autem Poenos iam uicerat imperioque Romano Romanus imperator non ex ciuibuseos ferre seruiendo quam eis se auferre moriendo. Proinde seruauit et sub Carthaginiensium dominatione patientiam et in Romanorum dilectione constantiam, nec uictum auferens corpus ab hostibus nec inuictum animum a ciuibus. Nec quod se occidere noluit, uitae huius amore fecit. Hoc probauit, cum causa promissi iurisque iurandi ad eosdem hostes, quos grauius in senatu
Abbreviated transcription (Latin):
alius in ea fecerat turpiter. ferxet ip̃a
sunt crimen alienũ ne alioꝵ stelerib
adderent sua: si quĩ hostes in eis ꝯuipistẽdo
stupra ꝯmiserãt. ille in se ip̃is homiadia
erubestendo cõmnterent. Habent quippe
intꝰ głiam castitatis testimoniũ ꝯstiẽne
habent autẽ corã ocłis dei sui. net reqͥrũt
ampliꝰ ubi qd̾ recte faciãt nõ habẽt ãpliꝰ.
ne deuient ab anctoritate legis diuine.¬
millã tũ male deuitãt offẽsionẽ suspitõis hũane.

Expanded text:
alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa sunt crimen alienum, ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae; habent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum male deuitant offensionem suspicionis humanae.
Abbreviated transcription (Latin):
ut si extenuat᷑ honucidiũ adulteriũ ꝯfir¬
met᷑: si purgat᷑ adulteriũ honundiũ crmi¬
letur. Net õĩno ĩuenit᷑ exitus: ubi dicit᷑
Si adultera cur landata : si pudita cur ot¬
tisa: Nobis tñ in hͦ tam nobili feĩe huiꝰ
exemplo ad istos refutandos qui xp̃ĩanis
feminis in captiuitate ꝯpressis alienis
ab oĩ cogitatõe stũtatis insultãt: sufficit
qd̾ in p̾claris eiꝰ laudib dictũ ẽ. duo suert
et adulteriũ unꝰ admisit. Talis enĩ ab
eis lucretia magis credita est: que se nullo
adulterio potuerit maculare conserisu.
nõ adultera occidit: non est pudicitie ta¬
ritas s pudoris infirucilas. Puduit
enĩ eani turpitudinis aliene in se cõmisse
eciã si non setũ: et romana mulier landis
auida niniũ uerita est ne putaret᷑ qd̾
uiolenter est passa cũ uiueret: libenter
passa si uiueret. Uude ad otłos hõmi mẽtis
Sociam quippe fcti se tredi erubuit : si qd̾

Expanded text:
ut, si extenuatur homicidium, adulterium confirut, si extenuatur homicidium, adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium cumuletur; nec omnino inuenitur exitus, ubi dicitur: Si adulterata, quur laudata; si pudica, quur occisa? Nobis tamen hoc tam nobili feminae huius exemplo ad istos refutandos, qui Christianis feminis in captiuitate conpressis alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit quod in praeclaris eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae etiamsi non secum, et Romana mulier, laudis auida nimium, uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret, libenter passa si uiueret. Unde ad oculos hominum testSociam quippe facti se credi erubuit, si, quod
Abbreviated transcription (Latin):
racione defenditis: constitutã stil inter
illos qui sibi letũ in sontes peperere ma¬
nu lucẽq ꝑosi ꝓiecere aĩas : cui est ad
suꝑna redire cupienti phas obstat. tastis¬
qz palus ĩamabilis unde alligat. Ani for¬
te ideo ibi non est: qr non insontẽ s male¬
sibi constiam se ꝑemit. Quid si eñ ip̃a
irouenti. et sua libidine illecta ꝯsensit
idq in se puniẽs ita doluit ut morte pu¬
taret expiandũ: Quãꝙͣ ne sit quidem
se occidere debuit : si fructuosam possit
apud deos falsos agere penitẽtiã. Uerũ
tñ si forte ita est: falsũq est illud qd̾ duo
fuerũt: et adulteriũ unus admisit. sed
potiꝰ anibo adulteriũ ꝯmiserũt: unꝰ ma¬
nifesta ĩuasione. altera latẽte ꝯseusione
non se occidit insontẽ: et ideo p̃t alr̃ãtis
eiꝰ defensorib dici. nõ eẽ apud inseros int
illos qui sibi letũ in sontes peperere manu
S ita hec causa ex utroq latere coartatur.

Expanded text:
ratione defenditis, constitutam scilicet inter ratione defenditis, constitutam scilicet inter illos, qui sibi letum Insontes peperere manu, lucemque perosi, Projecere animas. Cui ad superna redire cupienti Fata obstant, tristique palus innabilis unda Alligat An forte ideo ibi non est, qsibi consciam se peremit? Quid si enim quoinruenti etiam sua libidine inlecta consensit idque in se puniens ita doluit, ut morte putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se occidere debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere paenitentiam. Verum tamen si forte ita est falsumque est illud, quod duo fuerunt et adulterium unus admisit, sed potius ambo adulterium commiserunt, unus manifesta inuasione, altera latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a litteratis eius defensoribus dici non esse aput inferos inter illos, <qui sibi letum insontes peperere manu.\' Sed ita haec causa ex utroque latere coartatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eã grauiꝰ uinditat᷑: que adulteriũ nõ
admisit: Ille prĩa cũ pr̃e pulsus ẽ: hec
sũtuo est mactata supplicio. Si non est
illa npudicicia. qua ĩuita cõprimit᷑. nõ
est hec iusticia qua casta puuit᷑. Dos
appello leges iuditesqz romani. Nempe
post ꝑpetrata facinora nec quẽ quã stelestũ
iudẽnatũ ĩpune uoluistis occidi. Si ergo
ad urm̃ iudiciũ quisꝙͣ deferet h ͦ crimen
uobisq ꝓbaretur non solũ indemnatam
uerũ eciã castami et ĩocẽtem interfertam
ẽẽ mulierem: nõne eũ qui id fecisset se¬
ueritate cõgrua plecteretis: Hoc fecit
illa lucretia. Illa sic p̾ditata luciena :
ĩnotẽtem. castam. uimi ꝑpessam lucretiam
insuꝑ interenut. Proferte sentẽciã. Qd̾
si ꝓpterea non potestis qr non adstat quã
puire possitis. tur interfectritẽ ĩnocẽtis
et caste. tanta p̾dicatione laudatis. quã
certe apud inferos iudices et tales. qͣles
poetaꝵ ur̃oꝵ tamminib cãtitant᷑ nulla

Expanded text:
in eam grauius uindicatur, quae adulterium non admisit? Nam ille patria cum patre pulsus est. haec summo est mactata supplicio. Si non est illa inpudicitia qua inuita obprimitur, non est haec iustitia qua casta punitur. Vos appello, leges iudicesque Romani. Nempe post perpetrata facinora nec quemquam scelestum indemnatum inpune uoluistis occidi. Si ergo ad uestrum iudicium quisquam deferret hoc crimen uobisque probaretur non solum indemnatam, uerum etiam castam et innocentem interfectam esse mulierem, nonne eum, qui id fecisset, seueritate congrua plecteretis? Hoc fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata Lucretia innocentem, castam, uim perpessam Lucretiam insuper interemit. Proferte sententiam. Quod si propterea non potestis, quia non adstat quam punire possitis, quur interfectricem innocentis et castae tanta praedicatiocerte apud infernos judices, etiam tales, quales poetarum vestrorum carminibus cantitantur, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
siue carnis aliqua uoluptate non potuit. dic
ꝑ hͦ et que se otciderũt ne quicquã huioi
paterentur: quis hũanus affectꝰ eis nolit
igniosti: Et que se otcidere noluerũt. ne suo
fatmnore alienũ flaginũ denitarẽt. qͥsqͥs
eis hx crimiiri dederit: ip̃e trimine ĩsipien¬
tie non tarebit

Expanded text:
sine carnis aliqua uoluptate non potuit. Csine carnis aliqua uoluptate non potuit. C hoc et quae se occiderunt, ne quidquam huius modi paterentur, quis humanus adfectus eis nolit ignosci  et quae se occidere noluerunt, ne suo facinore alienum flagitium deuitarent, quisquis eis hoc crimini dederit, ipse crimen insipientiae non cauebit