comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuda et regũ isrł que ⁊es gestas ꝯtinet.
de quibz eidem scripture canonite tredimiꝰ.
ꝯmemorantur plurima q̃ ibi nõ expli¬
cantur. et in libris aliis ĩueniri dicũtur
qͦs ꝓphete scripserũt: et alitubi eoꝵ ꝙͦ ꝓ
phetarũ noĩa non tacẽtur. nec tñ ĩueni¬
untur in canone quẽ recipit ppłs dei.
Cuiꝰ rei fateor tausa me latet: nͥ qd̾ exi¬
stimo etiã ip̃os quib ea q̃ in auctoritate
religionis ẽẽ deberẽt sanctus utiq sp̃s
reuelabat: alia sicut hoĩes historita dili¬
gentia. alia sicut ꝓphetias inspiratõe
diuina scribere. atqz hec ita fuisse distĩcta.
ut illa tanꝙͣ ip̃is. ista uero tãꝙͣ deo ꝑ
ip̃os loquẽti iudicarentur ẽẽ tribuenda:
ac sit illa ꝑtinerent ad ubertatẽ ꝯgnicõis
.hec ad religionis anctoritatẽ. ĩ qua
auctoritate custoditur tanon. p̾ter quẽ
iam si qua eciã sub noĩe ueroꝵ ꝓphetaꝵ
scripta ꝓferũtur. nec ad ip̃am copiam

Expanded text:
Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos prophetae scripserunt, et alicubi eorum quoque prophetarum nomina non tacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus ea, quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique Spiritus reuelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam scripta proferuntur, nec ad ipsam copiam
Abbreviated transcription (Latin):
stripta eccliãstitus canon ꝓpter nuuuam
nõ receperit uetustatẽ: ne ꝑ occasionem
eoꝵ falsa ueris insererentur.
aui uero si longe antiquiora ⁊epetã.
Let ante illud grande diluuiũ noster
erat utiq noe prĩarcha: quẽ ꝓphetã q
non ĩmerito dixerimi. Si quidẽ ip̃a ar¬
cha quã fecit et in qua cũ suis euasit ꝓphe¬
tia nr̃oꝵ tẽpoꝵ fuit. Quid enoch septimꝰ
ut apd̾ iudeos et apud nos in auctoritate
non eent nuria ferit antiqͥtas: ꝓpter quã
uidebantur habenda ẽẽ suspecta. ne ꝓfe¬
rentur falsa ẽe ꝓfuturis. Nlam et ꝓferũ¬
tur quedam que ip̃oꝵ ẽẽ dicũt᷑ ab eis qui
ꝓ suo sensu passim qd̾ uolũt credũt. S
ea castitas canonis non recipit. nõ qd̾
eorũ hõi qui deo placuerũt reprobet᷑
auctoritas: sz ꝙ ista ẽẽ non tredantur
ip̃oꝵ. Nlec mirũ debet uideri ꝙ suspecta
habentur q̃ sub tante antiqͥtatis noĩe
ꝓferũtur. qñquidẽ in ip̃a historia regũ

Expanded text:
scripta ecclesiasticus canon propter nimiam non receperit uetustatem, ne per occasionem eorum falsa ueris insererentur. Iam uero si longe antiquiora repetam, et ante illud grande diluuium noster erat utique Noe pquoque immerito dixerim. Siquidem ipsa area quam fecit, et in qua cum suis evasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid Enoch septimusut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non recepit, non quod eorum hominum, qui Deo placuerunt, reprobetur auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ĩanos suppliciis et mortib affecit ac
ꝑ oñis ꝓuincias pari ꝑsecucõe excruciari
imperauit. ip̃mqz nomen extirpare co¬
natus. btĩssimos xp̃i apłos petrũ cruce
tissima toto orbe xp̃i eccłiam datis ubiq
crudelissime ꝑsecucionis edictis cõuellere

Expanded text:
Christianos suppliciis et mortibus affecit: ac per omnes provincias pari persecutione excruciari imperavit. Ipsumque nomen exstirpare conatus, beatissimos Christi apostolos Petrum cruce, tissimam toto Orbe Christi Ecclesiam datis ubique crudelissimae persecutionis edictis conuellere
Abbreviated transcription (Latin):
de manibz urĩs. cessasse uegare nõ possũ.
Quid ad huc expectant aliũ xp̃m cũ h ͦ
npleri non potuerit insi ꝑ ip̃m: Dicit
enĩ paulopost de ip̃o ex ꝑ sona dei. Testa¬
mentũ meũ erat cũ eo uite et patis. et¬
dedi ei timorem ut timeret me. et a facie
noĩs mei reuereretur; lex ueritatis erat
in ore ip̃iꝰ in pace dirigẽs ambulabit me¬
cũ. et multos cõuertet ab iniquitate. qñi
labia sacerdotis custodient stientiam. et
legem exquirent ex ore eiꝰ: quĩ angelꝰ¬

Expanded text:
de manibus uestris, cessasse negare non possunt: de manibus uestris, cessasse negare non possunt: quid adhuc exspectant alium Christum, cum uident, inpleri non potuerit nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legem inquirent ex ore ei
Abbreviated transcription (Latin):
iumẽto huiꝰ gn̾is uteretur ĩ euãgelio
legitur. ubi et hec ꝓphecia ꝯmemoratur
quens de remissione prtoꝵ per eiꝰ sangni¬
nem. tu qͣz inquit in sangmie testamẽti
tui emisisti uiuctos tuos de lacie ĩqͦ nõ est
aqua. Quid ꝑ hũt lacũ uelit intelligi
possunt diuersa sentiri eciã secũdũ rectã
fidem: michi tñ uidetur nõ eo signifita¬
ri meliꝰ nisi humane miserie ꝓfundi¬
tatem siccam quodãmͦ et sterilem. ubi
non sunt fluenta iusticie. s iniquitatis
lutũ. De h ͦ quippe latu eciã in psalmo
dr̃. Et eduxit me de lacu miserie; et de
iuͥ uoluntas in uobis: et munꝰ nõ susti¬
feretur noi meo oblatio mũda: qr ma¬
gnũ nomen meũ in gentib dicit dñs.
Hoc sacrificiũ ꝑ sacerdociũ xp̃i stdm̃ ordinẽ¬
melthisedech cũ in oĩ loco a solis ortu usq
ad occasũ deo iã uidemꝰ offerri. sacrifi¬
ciũ autẽ iudeoꝵ quib dictũ est. nõ ẽ mͥ
uolũtas in uobis nec accipiam muus

Expanded text:
jumento hujus generis uteretur, in Evangelio legitur: ubi et haec prophetia commemoratur hetiae loquens de remissione peccatorum per ejus sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua . Quid per hunc lacum velit intelligi, possunt diversa sentiri, etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de lmihi uoluntas in uobis, et munus non susciferetur nomini meo oblatio munda; quia magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus. Hoc sacrificium per sacerdotium usque ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus
Abbreviated transcription (Latin):
seruando. ꝑ om̃s gentes eciã ip̃os dis¬
persos. quaqͥͣ uersũ xp̃i ecclia dilata¬
tur. Nam ꝓphecia in psaliuis qͥs legũt
etiã de hac re ꝓmissa est. ubi scriptũ
est. Deus meus miseritordia eiꝰ pre¬
ueniet me. Deus meꝰ demonstraint
mͥ ĩ mimitis meis: ne orcideris eos
neqñ obliuistãtur legẽ tuã: disperge
illos in uirtute tua. Demonstrauit
ergo deus ecclie ĩ eius ĩuuicis iudeis
gr̃am misericordie sue: qm̃ sicut dicit
apłs. delictum illorũ salus ẽ gentib.
Et ideo non eos otudit id est non ĩ eis
ꝑdidit ꝙ sũt iudei. ꝙͣꝙͣ a romanis fue¬
rint deuicti et oppressi ne obliti legẽ
dei. ad hͦ de quo agimꝰ testimoniũ nichil
ualerent. Ideo parũ fuit ut diceret ne
occideris eos neqñ obliuistant᷑ legem
tuã. nisi adderet eciã disperge illos:
quĩ si cũ isto testimonio st̾pturaꝵ ĩ sua

Expanded text:
servando, per omnes gentes etiam ipsos esse disservando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaquaversum Christi Ecclesia dilatatur. Nam prophetia in Psalmis, quos etiam legunt, de hac re praemissa est, ubi scriptum est: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimicis Iudaeis gratiam misericordiae suae, quoniam, sicut dicit apostolus, delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua
Abbreviated transcription (Latin):
monio nobis sũt. ꝓphetias nos nõ fiuxisse
de xp̃o: quas plurinu eoꝵ considerã tes
et ante passionem. et maxĩe post eiꝰ
resurrectionẽ crediderũt in eũ: de quib
p̃dictũ est. Si fuerit numerus filiorũ
isrl sicut arena maris: reliquie salue
fient. Ceteri uero excecati sũt: de quib
p̾dictũ est. Fiat mensa eoꝵ torã ip̃is
in laqueũ: in retribucõem et standalũ
Osturentur ocłi eoꝵ ne uideant: et dor¬
sũ eoꝵ semper ĩcurua. Proinde cũ st̃ꝑ¬
tirrs nrĩs non credũt. cõplent᷑ in eis
sue qͣs ceti legñt: nisi forte qͥs dixerit
illas ꝓphecias xp̃ianos fiunxisse dexp̃o.
q̃ sibille noĩe ꝓferũtur. uel alioꝵ si q̃
sunt que nõ ꝑtinent ad ppłm udeoꝵ.
Nobis quidem ille sufficiũt. q̃ de ñoꝵ¬
inmicoꝵ coditib ꝓferũtur: qͦs agno¬
stiuiꝰ ꝓpter hͦ testimoniũ qd̾ nobis ĩuiti
ꝑhibent eosdem codices habendo atq

Expanded text:
monio nobis sunt prophetias nos non finxisse monio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Ceteri uero excaecati sunt, de quibus praedictum est: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributionem et scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne uideant; et dorsum illorum semper incurua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos finxisse de Christo, quae Sibyllae nomine proferuntur uel aliorum, si quae sunt, quae non pertinent ad populum Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de noimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inviti perhibent eosdem codices habendo atque
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm .xsͫ. ¶ De ortu saluatoris nrĩ
ne indeoꝵ ꝑ om̃s gẽtes sicut fuerat ꝓphe
IEgnante ergo herode in tatũ¬
Iiudea apud romanos autẽ ĩnuita¬
to ⁊eipublice statu. ĩperante cesare augu¬
sto et ꝑ eũ orbe pacato natus ẽ xp̃s stdm̃
homo manifestus ex hoĩe uirgine; deus
occultus ex deo pr̃e. Sic enĩ ꝓpheta p̾di¬
xerat. Ecce uirgo concipiet ĩ utero et pa¬
riet filiũ. et uocabitur nomien eiꝰ ema¬
nuel: qd̾ est int̾pretatũ nobistũ deꝰ. Qui
ut in se ꝯuendaret deũ miratula multa
fecit: ex quib deũ quãtũ ad eũ p̾dicãdũ
satis ẽẽ uisũ est scriptura euãgelita ꝯtĩet.
Quoꝵ p̾mũ est ꝙ tã mrabiliter natus
est: ultimũ autẽ ꝙ cũ suo resustitato a
mortuis corꝑe astendit in celũ. Indei
autẽ qui eũ occiderũt. et in eũ tredere no¬
luerũt. qr oportebat eũ mori et resurg̾e
uastati infelitius a romanis funditusq
a suo reguo ubi iã eis aliengene domina¬

Expanded text:
 CAPUT XXXXVI. De ortu Saluatoris nostrne Iudaeorum per omnes gentes, sicut fuerat prophetatum. Regnante ergo Herode in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe pacato natus est Christus shomo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a moautem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae domina
Abbreviated transcription (Latin):
unũ modicũ est. et ego cõmonebo celum
et terrã et mare et aridam. et mouebo
om̃s gentes: et ueniet. desideratus cũctis
gẽtib. Hec prophecia ꝑtim ꝯpleta iam
ternitur: ꝑtim speratur in fine ꝯplenda.
Mouit enĩ celũ angłoꝵ et siderũ testimo .
qñ ĩtaruatus ẽ xpp̃s. Mouit teruã ĩgenti
miraculo de ip̃o uirgiuis partu. mouit
mare aridã cũ et in insulis et in orbe toto
xp̃s ãnũciatur. Ita moueri om̃s gẽtes
uidemus ad fidem. Iam uero qd̾ sequit᷑.
et ueniet desideratus cũctis gentib. de
nouissimo eiꝰ expectat᷑ aduẽtu. Ut enĩ
ẽẽ desideratus expectantib: priꝰ oportuit

Expanded text:
unum modicum est, et ego commouebo caelum unum modicum est, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim e
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt super petora mea pastorẽ unũ qui
pastat ea. seruũ meũ daiuid. et ip̃e pastet
ea. et ip̃e erit hiis in pastorẽ. ego autẽ
dũs ero eis in deũ et seruus meꝰ dauid
priuceps in medio eoꝵ: ego dñs locutus
sũ. Et alio loco. Et rex inquit unus
erit oĩb imperans. et non erũt ultra
due gentes. nec diuidentur ampliꝰ ĩ duo
regna. neq polluẽtur ultra in ydolis
suis. et abominatoib suis. et in cũctis
inquitatib suis. et saluos eos faciam
de uiuiu̾sis sedib suis in quib peccauer̃t.
et mũdabo eos et erũt mͥ ppłs. et ego ero
illis deus. et seruus meꝰ dauid rex super
eos. et pastor unus erit oĩmi eoꝵ.¬
¶ Capłm. zliͫ. ¶ De taũ ꝓphetarũ uatiti¬
nio id ẽ aggei. zacharie. et malachie.
Estant minores tres ꝓphete. qui ꝓphe¬
tauerũt in fine captiuitatis. aggeus
zacharias. malachias. Quoꝵ aggeus
xp̃m et eccłiam hac aꝑtiꝰ breuitate pro¬
phetat. Hec dicit dñs exertituũ. didhuc

Expanded text:
num qui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pascet ea et ipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio eorum; ego Dominus locutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus erit omnibus imperans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus meus Dauid rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum. CAPUT XXXV. De trium prophetarum uaticinio, id est Aggaei, Zachariae et Malachiae. Restant tres minores prophetae, qui prophetauerunt in fine captiuitatis, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Quorum Aggaeus Christum et ecclesiam hac apertius breuitate prophetat: Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
et in suã necẽ ꝑiuriũ ꝓuocãdo. Unde ait
uirgiliꝰ. Et iurgia codri. Et hũc athe¬
nienses tãꝙͣ deũ sacrificiorũ honore colu¬
erũt. Quarto latinoꝵ rege siluio enee
filio. non de crensa dequa fuit astaniꝰ
qui tertiꝰ ibi regnauit. s de lauinia la¬
tini filia quẽ postumũ eneas dr̃ habuisse.
assiriorũ autẽ uicesio et nono eneo et
melanto atheniensiũ sextodecimo. iudice
autẽ hebreoꝵ. hely sacerdote. regnũ si¬
cioniorũ ꝯsũptũ est qd̾ per annos nõge¬
tos qͥnqͣginta et nouẽ tradit᷑ fuisse porrectũ¬

Expanded text:
et in suam necem per iurgium prouocando. Unde ait et in suam necem per iurgium prouocando. Unde ait Vergilius: Et iurgia Codri. Et hunc Athenienses tamquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Siluio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanius, qui tertius ibi regnauit, sed de Lauinia Latini filia, quem postumum Aeneas dicitur habuisse, Assyriorum autem uicensimo et nono Oneo et Melantho Atheniensium sexto decimo, iudice autem Hebraeorum Heli sacerdote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos quinquaginta et nouem traditur fuisse porrectu
Abbreviated transcription (Latin):
liam uenerit qͦ lapidon iudex p̾sidebat¬
I hebreis.
O tp̃e post captam
troyam atq deletã eneas cũ uigĩti
nauib. quib portabantur reliqͥe troia¬
noꝵ in italiam uenit: regnãte ibi latiõ
et apud athenienses metheo. apud sitio¬
nios polifide. apud assirios antane. apd̾
hebreos autẽ iudex lapidon fuit. Mortuo
autẽ latiuo regnauit eneas tribz ãnis
eisdem in supradictis locis mauẽtib re-¬
gib: insi ꝙ in sicioniorũ iã pelastus
erat: et hebreorũ uidex sampson. Qui
cũ mirabiliter fortis ẽẽt: putatꝰ ẽ hercu
regem suũ pͥmũ santũ. siue ut aliqui
appellant sitm retulerũt in  deos. Pei
idem tẽpus codrus rex athenensiũ pelo¬
ponẽsib eiusdem hostib ciuitatis se ĩtersi¬
uiendũ ignotus obiecit. Et factũ est. Hoc
modo eũ p̾dicant prĩam liberasse. Respon¬
sũ enĩ acceperant peloponenses cũ demũ
se suꝑaturos: si eoꝵ regẽ non occidissent.
Refellit gͦ eos habitu pauperis apparẽdo:

Expanded text:
liam uenerit, quo Labdon iudex praesidebat Hebraeis. Eo tempore post captam Troiam adque deletam Aeneas cum uiginti nauibus, quibus portabantur reliquiae Troianorum, in Italiam uenit, regnante ibi Latino et aput Athenienses Menestheo, aput Sicyonios Polyphide, aput Assyrios Tautane, aput Hebraeos autem iudex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnauit Aeneas tribus annis, eisdem in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum iam Pelasgus erat et Hebraeorum iudex Samson; qui cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercregem suum primum Sancum siue, ut aliqui appellant, Sane tum, rettulerunt in deos. Per idem tempus Codrus rex Atheniensium Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum ignotus obiecit; et factum est. Hoc modo eum praedicant patriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo
Abbreviated transcription (Latin):
Et paulopost. tũc inqͥt trausuertani ĩ
ppłos liuguã. et ꝓgenies eiꝰ. et ĩuocent
om̃s nomen diñ. et seruiant ei sub iugo
uno a fiuib fluuiiũ ethiopie afferent
hostias michi. in illo die ꝯfiuideris ex
omuib adiuencionib tuis quas ĩpie e¬
gisti ꝯtra me: qr tũc auferam abs te pra¬
uitates ĩirie tue. et iam non adicies
ut magnificeris super montẽ st̃m̃ meũ.
et subreliuquã in te ppłm mansuetum
et humilem. et uerebuntur a noĩe din: qͥ
reliqui fuerint israhel. He sunt reliquie
de quib alibi ꝓphetatur. qd̾ apłs eciam
cõmemorat. si fuerit munerus filiorum
isrl sicut arena maris. reliquie salue
fient. He quippe ĩ x ͫ illiꝰ gẽtis reliqͥe tre

Expanded text:
Et paulo post: Tunc, inquit, transvertam in Et paulo post: Tunc, inquit, transvertam in populos linguam et progenies eius, ut inuocent omnes nomen Domini et seruiant ei sub iugo uno; a finibus fluminum Aethiopiae adferent hostias mihi. In illo die non confunderis ex omnibus adinuentionibus tuis, quas inpie egisti in me; quia tunc auferam abs te prauitates iniuriae tuae; et iam non adicies, ut magnificeris super montem sanctum meum, et subrelinquam in te populum mansuetum et humilem; et uerebuntur a nomine Domini, qui reliqui fuerint Israel. Hae sunt reliquiae, de quibus alibi prophetatur, quod apostolus etiam commemorat: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Hae quippe in Christum illius gentis
Abbreviated transcription (Latin):
terminus: sit locutꝰ est. Dũe deus meꝰ
et refugiũ meũ in die malorũ. ad te gẽ¬
tes uenient ab extreno terre et dicent.
Uere mendacia coluerũt pr̃es nr̃i. simu¬
lacra. et non est in illis utilitas. Quia
uero non erant eũ agnituri iudei a qͥb
eum et occidi oportebat: sic idem ꝓpheta
siguificat. Graue cor per oĩa et hõ est:
et quis agnoscit eũ; Huiꝰ ẽ eciã illud
qd̾ in libro septiõdecimo posui de testa ͭ ͦ
nouo. cuiꝰ ẽ mediator xp̃s. Ip̃e quippe
iheremias ait. Etce dies uenuĩt dicit
dñs: et ꝯsũmabo super domũ iacos tes¬
tamentũ nouũ. et cel̾a que ibi legũt᷑.
Sophonie autẽ ꝓphete qui cũ iheremia
prophetabat. hec p̾dicta de xp̃o ĩt̾ponã.
Expecta me dicit dñs in die resuruectio¬
nis mee in futurũ. qr indiciũ meũ ut
ꝯgregem gentes. et colligam regna.
Et iterũ. horribilis inqͥt dũs super eos.
et exterminabit omĩs deos terue. et ado-¬
rabit eũ uir de loto suo: ouis insule gẽtiũ.

Expanded text:
e Deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Quia uero non erant eum agnituri Iudaei, a quibus eum et occidi oportebat, sic idem propheta significat: Graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscit eum? Huius est etiam illud quod in libro septimo decimo posui de testamento nouo, cuius est mediator Christus. Ipse quippe Hieremias ait: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo super domumlacob testamentum nouum, et cetera quae ibi leguntur. Sophoniae autem prophetae, qui cum Hieremia propExpecta me, dicit Dominus, in diem resurrectionis meae in futuro, quia judicium meum, 362 ut congregem gentes, eEt iterum: Horribilis, inquit, Dominus super eos, et exterminabit omnes deos terrae; et adorabit eum vir de loco suo, omnes insulae gentium .
Abbreviated transcription (Latin):
est. non aperuit os. Ut ouis ad ĩmolã¬
dũ ductus est: et ut agnius aute euii
qui se touderet siue uoce. sic non aperuit
sublatũ est: generacõem eiꝰ quis enar-¬
rabit: Qñi tolletur de terra uita eins.
Abiniquitatib ppłi mei ductꝰ ẽ ad mor¬
tem: et dabo malignos pro sepultura
eiꝰ et diuites pro morte sua. qm̃i ũqͥta¬
tem non fecit. nec dolũ in ore suo: et
dñs uult purgare eũ de plaga. Si de¬
deritis pro pctõ aĩam ur̃am. uidebitis
semen longeuũ. et dñs uult auferre
a dolore aĩam eiꝰ: ostendere illi lutem.
et formare intellectũ. iustificare iustũ.
bene seruientem plurib et pcta eorũ
ip̃e portauit. Propterea ip̃e hereditasͭ
plures. et fortiũ diuidet spolia. ꝓpter
qd̾ tradita est ad mortem aĩa eiꝰ et ĩter
iiquos estimatus est. et ip̃e pct̃a młtoꝵ
portauit et ꝓpter pctã eoꝵ traditꝰ est.

Expanded text:
est, non aperuit os. Ut ouis ad immolanest, non aperuit os. Ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, sine uoce, sic non aperuitem eius quis enarrabit? Quoniam tolletur de terra uita eius. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. Et dabo malignos pro sepultura eius et diuites pro morte eius. Quoniam iniquitatem non fecit nec dolum in ore suo; et Dominus uult purgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam uestram, uidebitis semen longaeuum; et Dominus uult auferre a dolore animam eius, ostendere illi lucem et formare intellectum, iustificare iustum bene seruientem pluribus; et peccata eorum ipse portabit. Propterea ipse hereditabit plures et fortium diuidet spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius, et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum portauit, et propter peccata eorum trad
Abbreviated transcription (Latin):
non est nuĩciatũ de illo uidebũt et qui
non audierũt intelligent. Dñe quis
credidit auditui nr̃o: et brachiũ dm̃ cui
reuelatũ ẽ: Amĩtiabimꝰ coram illo
ut infaus. ut radix in terra sicienti.
non est species illi neqz glĩa. et uidimꝰ
eũ et non habebat speciem neq decorẽ.
s speties eiꝰ siue henore. deficiẽs p̾ oĩb
hoĩb. homo in plaga positus. et stiẽs
ferre infirmitatem. qm̃ auersa ẽ facies
eius. in honoratus est. nec magni esti¬
matus ẽ. Hic pc̃ta nr̃a portat. et pro
nobis dolet. et nos existimanimꝰ illũ
ẽẽ in dolore et in plaga et in afflictione.
ipse autẽ uulueratꝰ est ꝓpter iuiquitates
nr̃as: et infirmatꝰ ẽ ꝓpter pct̃a nr̃a. Eru¬
dicio pacis nr̃e in eo: liuore eiꝰ nos sa-¬
nati sumiꝰ oñis. ut oues errauimꝰ. hõ
a uia sua errauit. et dñs tradidit illum
pro pctĩs nr̃ĩs et ip̃e propter qd̾ afflutꝰ

Expanded text:
non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. \'Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui reuelatum est? Adnuntiauimus coram illo, ut infans, ut radix in terra sitienti: non est species illi neque gloria. Et uidimus eum, et non habebat speciem neque decorem; sed species eius sine honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga positus et sciens ferre infirmitatem; quoniam auersa est facies eius, inhonoratus est nec magni aestimatus est. Hic peccata nostra portat et pro nobis dolet; et nos existimauimus illum esse in dolore et in plaga et in adflictione. Ipse autem uulneratus est propter iniquitates nostras et infirmatus est propter peccata nostra. Eruditio pacis nostrae in eo; liuore eius nos sanati sumus. Omnes ut oues errauimus, homo a uia sua errauit; et Dominus tradidit illum pro peccatis nostris; et ipse, propter quod adflictus
Abbreviated transcription (Latin):
Sayas ꝓpħa non ẽ in libro duodetĩ
prophetarũ: qui ꝓpterea dicũt᷑ mi¬
nores. qr sermones eoꝵ sũt breues. in
eoꝵ ꝯparacõe qui maiores ideo uotãt᷑:
qr ꝓlixa uolumina condiderũt. Ex
quib est hic. ysayas: quẽ ꝓpter eadẽ
ꝓphecie tꝑa subiũgo supͣdcĩs duobus.
Ysaias ergo inter illa q̃ arguit inqͣ.
et iusta p̾cipit. et pit̃ori ppło mala
futura p̾dixit. eciã de xp̃o et eccłia.
Hoc ẽ de rege et ea quã condidit ciui¬
tate multo plura ꝙͣ ceteri ꝓphetauit:
ita ut a quibusdam euãgelista ꝙͣ ꝓ
pheta potiꝰ dicetur. S ꝓpter racõem
opis terminandi: unũ de multis hͦ
loco ponam. Et ꝑsona quippe dei prĩs
loquens. ecce inquit intelliget puer
meus et exaltabitur et gloriabitur
ualde. Quemadiuodũ stupescent
suꝑ te multi. ita głia p̾nabit᷑ ab ho¬
minib spẽs tua: et głia tua ab hoĩb:
ita mirabũtur gentes multe sr̾ eñ.¬
et continebũt reges os suũ quĩ quib

Expanded text:
saias propheta non est in libro duodecim prophetarum, qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta praecepit et peccatori populo mala futura praedixit, etiam de Christo et ecclesia, hoc est de rege et ea quam condidit ciuitate, multo plura quam ceteri prophetauit, ita ut a quibusdam euangelista quam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum de multis hoc loco ponam. Ex persona quippe Dei Patris loquens: Ecce, inquit, intelleget puer meus et exaltabitur et glorificabitur ualde. Quem ad modum stupescent super te multi, ita gloria priuabitur ab hominibus species tua et gloria tua ab hominibus; ita mirabuntur gentes multae supeet continebunt reges os suum, quoniam quibus
Abbreviated transcription (Latin):
hͦ eiiĩ nobis dicit apłs. Si resurrexi¬
stis cũ xp̃o: q̃ sursum sũt querite. Aios
qͦ de reb talib sic ꝓphetat. prepara
inquit te ut ĩuoces deũ tuũ isrl quia
etce ego firmans tonitruũ. et creaus
Et in alio loco. in illa die inqͥt resu¬
stitabo tabernatulum dauid qd̾ ceridi
et reedificabo q̃ reciderũt eiꝰ et destructa
eiꝰ resustitabo. et reedifitabo ea sicut
dies scli: ita ut exquirant me residui
hõĩm et ouĩs gerites in qͣb ĩuocatũ est
nomen meũ sr eos: dicit dñs faciẽs hec.

Expanded text:
hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xihoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spm suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est nomen meum super eos, dicit Dominus faciens haec.
Abbreviated transcription (Latin):
Istos autem caruales isrlitas. qui nũt
nolunt credere in xp̃m postea credituros
id ẽ filios eoꝵ. nã utiq isti ud suũ locũ
moriendo trãsibũt. ideni ꝓpheta testat᷑
diceus. Qñi dieb multis sedebũt filie
istahel sine rege. sine principe. sine sacri¬
ficio. sine altari. siue sacerdocio. siue ma¬
infestationib. Quis nõ uideat nũt sic
ẽẽ iudeos: S quid adiũgat audiamꝰ.
Et postea inquit reuertentur filii istl
et inquirent dñm deũ suũ. et daid regẽ
suũ: et stupescent in dño et in bonis
ip̃iꝰ in nouissiuus dieb. Nichil ẽ ista
ꝓphecia manifestiꝰ: cũ dauid regis noĩe
significatus intelligitur xp̃s: qr factꝰ
est sicut dicit apłs ex seĩe daiuid scdm̃
carnem. Prem̃tiauit iste ꝓpheta etiã
tertia die xpĩ resurrectionem futuram:
sicut. eã ꝓphetica altitudine p̾mĩciari
oportebat. ubi ait. Sauabit nos post
biduũ: in die tertio resurgenius. Sid̃

Expanded text:
Istos autem carnaliter Israelitas, qui nunc Istos autem carnaliter Israelitas, qui nunc nolunt credere in Christum, postea crid est, filios eorum nam utique isti in suum locum moriendo transibunt, idem propheta testatur, dicens: Quoniam diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quis non uideat nunc sic esse Iudaeos? Sed quid adiungat, audiamus. Et postea, inquit, reuertentur filii Israel et inquirent Dominum Deum suum et Dauid regem suum, et stupescent in Domino et in bonis ipsius in nouissimis diebus. Nihil est ista prophetia manifestius, cum Dauid regis nomine significatus intellegitur Christus, quia factus est, sicut dicit apostolus, ex semine Dauid secundum carnem. Praenuntiauit iste propheta etiam tertio die Christi resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
liũ xp̃i ꝑtiuẽt qͥd oste et amos ꝓphetaue ͥ ͭ
See igitur ꝓpħa quãto ꝓfũdius
quidem loquit᷑: tanto operosius
penetratur. S aliquid inde sumuendũ
Et erit inquit in loco qͦ dictũ ẽ eis nõ
ppłs meus uos: uocabũt᷑ et ip̃i filii dei
uiui. Hoc testimoniũ ꝓpheticũ de uota¬
cione ppłi genciũ. qui priꝰ non ꝑtinebat
ad deũ. etiã apłi intellexerũt. Et quia
ip̃e qͦ ppłs gẽtiũ spũaliter ẽ in filiis abra¬
he. ac ꝑ hͦ recte dicitur isa: ꝓpterea seqͥt᷑
et dicit. Et congreg abũtur filii iuda.
et filii israhel nudip̃m: et ponent sibi
met p̾ncipatũ unũ. et astendũt a terra
Hoc si adhut uelinius exponere: eloquii
ꝓphetiti obtũdet᷑ sapor. Recolat᷑ tamẽ
lapis ille angularis. et duo parietes
unus ex iudeis. alter ex gentib. ille
noĩe filioꝵ uida iste noĩe filioꝵ ifrahel.
eidem uni p̾ncipatui suo in idipui ĩnitẽ¬
tes: et astendentes agnostantur a t̾ra.

Expanded text:
i pertinent, quid Osee et Amos prophetauerint. Osee igitur propheta, quanto profundius quidem loquitur, tanto operosius penetratur. Sed aliquid inde sumendum eEt erit, inquit, in loco quo dictum est eis: Non populus meus uos, uocabuntur et ipsi filii Dei uiui. Hoc testimonium propheticum de uocatione populi gentium, qui prius non per- 5 tinebat ad Deum, etiam apostoli intellexerunt. Et quia ipse quoque populus gentium spiritaliter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur et dicit: Et congregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis et duo parietes, unus ex Iudaeis, alter ex gentibus; ille nomine filiorum Iuda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in id ipsum innitentes et adscendentes agnoscantur i5 a terra.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum plebes. et ibũt gẽtes multe et
dicent. Uenite astendamus ad montem
dm̃ et in domũ dei iacob. et ostendet nos
uiam suã. et ibimꝰ in semitis eiꝰ qr ex
et iudicabit inter plebes multas. et re¬
darguet gẽtes potentes usq in longĩquũ.
Predicẽs iste ꝓpheta. et locũ in qͦ natus
est xp̃s: et tu inqͥt bethlehem domus
effrata minima es ut sis in milib iuda.
tis: pariet. et residui frẽs eiꝰ ꝯu̾tentur ad
filios ifrł: et stabit et uidebit et pascet
gregẽ suũ in uirtute dm̃. et in honore no¬
nuus dm̃ dei sui erũt: qm̃ nũt magnifi¬
cabitur usq ad sũmũ terre. Ionas autem
mortẽ et resurrectionẽ uore clamaret. Ut
quid enĩ exceptus ẽ uentre beluio et die
tertio reditus: nisi signifitaret xp̃m de
ꝓfuido inferui die tertio rediturũ: Iohel
oĩa que ꝓphetat multis uerbis ꝯpellit
exponi: ut q̃ pertiuent ad xp̃m et eccliar
dilucestant. Unũ tñ qd̾ etiã apłi ꝯmemora¬

Expanded text:
ad eum plebes, et ibunt gentes multae et ad eum plebes, et ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et ostendet nobis uiam suam, et ibimus in semitis eius; quia ex salem. Et iudicabit inter plebes multas, et redarguet gentes potentes usque in longinquum. Praedicens iste propheta et locum in quo natus est Christus: Et tu, inquit, Bethleem, domus Ephrata, minima es, ut sis in milibus Iuda; tis, pariet, et residui fratres eius conuertentur ad filios Israel. Et stabit et uidebit et pascet gregem suum in uirtute Domini, et in honore nominis Domini Dei sui erunt; quoniam nunc magnificabitur usque ad summum terrae. Ionas autem mortem et resurrectionem uoce clamaret. Ut quid enim exceptus est uentre beluino et die tertio redditus, nisi ut significaret Christum de profundo inferni die teromnia quae prophetat, multis verbis compellit exponi, ut quae pertinent ad Christum et Ecclesiam dilucescant. Unum tamen, quod etiam Apostoli commemora
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ multi filii de serte magis ꝙͣ eiꝰ que
habet uirũ. Dilata locũ tabernatuli
tui: et caulaꝵ tuaꝵ fige. Noli partere:
ꝓlonga funitulos tuos: et palos tuos
conforta. didhuc in dexterã et sinistrã
partem extende: et semen tuũ heredita¬
bit gẽtes:. et tiuitates desertas ĩhabita¬
bis. Nle tuueas quĩ ꝯfusa es. neq reue¬
rearis. qr exprobrata es quoniꝰ ꝯfusio¬
nem eteruam obliuisteris. et obꝓbriũ¬
uiduitatis tue non eris menor. qũ
dñs faciens te. dũs sabaoth nomen ei;
et qui eruit te ip̃e deus iszl uniu̾se t̾re
uocabitur et cetera. Uerũ ista suit satis:
et ĩeis sũt exponẽda nõnulla. S suffi¬
cere arbitror q̃ ita sunt aꝑta: ut etiã
inimici intelligere cogantur ĩniti.¬
¶ Capłm. zo. ¶ Que micheas et io¬
nas. et iohel nouo testamento cõgruẽ
magni cuiusdam montis . h loqͥt᷑
Erit in nouissums diebz maiifestus
mons dñi. pp̾aratus super uertices mõciũ.
et exaltabitur super colles et festinabũt

Expanded text:
m multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum. Dilata locum tabernaculi tui et aulaearum tuarum; fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos et palos tuos conforta, adhuc in dextram et sinistram partem extende. Et semen tuum hereditabit gentes, et ciuitates desertas inhabitabis. Ne timeas, quoniam confusa es, neque reuerearis, quia exprobrata es; quoniam confusionem aeternam obliuisceris et obprobriuuiduitatis tuae non eris memor. Quoniam Dominus faciens te, Dominus Sabaoth nomen ei; et qui eruit te, ipse Deus Israel uniuersae terrae uocabitur; et cetera. Verum ista sint satis; et in eis sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur inuiti. CAPUT XXX. Quae Michaeas et Ionas et Ioel nouo testamento congruentmagni cuiusdam montis haec loquitur: Erit in nouissimis diebus manifestus mons Domini paratus super uertices montium et exaltabitur super colles. Et festinabunt
Abbreviated transcription (Latin):
non in eoꝵ libris potuiuiꝰ iuenire: quĩ de¬
suis dieb tatent. Tendũt᷑ autẽ hii dies
a rege latinoꝵ ꝓtace siue superiore auẽ¬
tiuo usq ad regẽ romulũ iã romanũ: uł
etiam usq ad regni pͥmordia successoris
eiꝰ nume pompilii. E zechias quippe
rex iuda cousq regnauit. Ac ꝑ hͦ per
ea tempora isti uelut fontes ꝓphecie
ꝑiter eruperũt. qñ regnũ defecit assirioꝵ
cepitq romanũ: ut stil quẽadmodum
pͥmo tꝑe extitit abraham cui ꝓmissiõnes
aꝑtissime fieret in eius seĩe benedictionis
oĩm genciũ: ita in occidentalis babilõis
exordio. qua fuerat xp̃s nuperante uẽ¬
turus. in qͦ implerentur illa ꝓmissa
oracula ꝓpħãꝵ non solũ loquẽtiũ uerũ
etiã stribentiũ in tante rei future testi¬
moniũ soluerentur. Cũ enĩ ꝓpħete nũꝙͣ

Expanded text:
non in eonon in eosuis diebus tacent. Tenduntur autem hi dies a rege Latinorum Proca siue superiore Auentino usque ad regem Romulum iam Romanum, uel etiam usque ad regni primordia successoris eius Numae Pompilii Ezechias quippe rex Iuda eo usque regnauit; ac per hoc per ea tempora isti uelut fontes prophetiae pariter eruperunt, quando regnum defecit Assyrium coepitque Romanum; ut scilicet, quem ad modum pore exstitit Abraham, cui promissiones apertissimae fierent in eius semine benedictionis omnium gentium, ita occidentalis Babylonis exordio, qua fuerat Christus imperante uenturus, in quo inplerentur illa promissa, oracula prophetarum non solum loquentium, uerum etiam scribentium in tantae rei futurae testimonium soluerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
oramila habentur in libris: quiqz tunt de
uocatione gẽtiũ multa reciuerũt: qñ roma¬
norũ regnũ cepit: assiriorũq defecit.¬
Empora igitier eoꝵ ut possuuiꝰ ad¬
uertere: in anteriora paululũ recur¬
ramus. In capite libri oste ꝓphete qͥ pͥmꝰ
in duodecim ponit᷑. ita scriptũ ẽ. Uerbũ
dñi qd̾ factũ est ad oste in dieb osse et io-
athan et achas et ezechie regũ iuda. Amos
qͦ in dieb regis osie ꝓphetasse se stribit.
dĩddit etiã iheroboam regem isil qui per
eosdem dies fuit. Nec non ysaias filiꝰ
amos siue supͣdicti ꝓpħe. siue qd magis
ꝑhibetur. alteriꝰ qui non ꝓpheta eodem
noĩe uotabatur: eosdem reges quatuor
qͦs posuit osee in capite libri sui pouit:
qͦꝵ dieb se ꝓphetasse p̾loquit᷑. Micheas
eciã eadem sue ꝓphetie ꝯmeniorat tẽpora¬
post dies oste. Nam tres qui secũt᷑ reges
noĩat. qͦs et oste noĩauit: ioathã et achas
tur iouas eodẽ osla rege regnãte et iohel

Expanded text:
oracula habentur in libris; quique tunc de vocatione Gentium multa cecinerunt, quando Romanum regnum coepit, Assyriumque defecit. Tempora igitur eorum ut possimus advertere, in anteriora paululum recurramus. In capite libri Osee prophetae, qui primus in duodecim ponitur, ita scriptum est: Verbum Domini quod factum est ad Oatham et Achaz et Ezechiae regum Iuda. Amos quoque diebus regis Oziae prophetasse se scribit; addit etiam Hieroboam regem Israel, qui per eosdem dies fuit. Nec non Esaias, filius Amos, siue supradicti prophetae siue, quod magis perhibetur, alterius qui non propheta eodem nomine uocabatur, eosdem reges quattuor, quos posuit Osee, in capite libri sui ponit, quorum diebus se prophetasse praeloquitur. Michaeas etiam eadem suae prophetiae commemorat tepost dies Oziae. Nam tres qui sequuntur reges nominat, quos et Osee nominavit, Joathan, et Achaz, tur Jonas eodem Ozia rege regnante, et Joel
Abbreviated transcription (Latin):
Er idem tꝑs cirus rex beri¬
persaꝑ eciam chaldeis et assiriis ĩpe¬
rabat: qui relaxata aliquãta captiuitate
uideoꝵ quĩquaginta milia hõi ex eis
ad iustaurandũ templũ regredi fecit.
A quib tñ p̾ma cepta fundamiua et
altare ꝯstructũ est: incursantib autem
hostib neqͣquã ꝓgredi edificãdo ualuer̃t:
dilatũq opus est usq ad dariũ. Per idẽ
ip̃s eciã illa sũt gesta que ꝯstripta st̃ in
libro iudich: quẽ saue in cauonẽ st̾pturaꝵ
iudei non recepisse dicũtur. Sub dario
ergto rege persaꝵ impletis septuagiuta
anus quos iherenuas ꝓpheta p̾dixerat.
reddita ẽ iudeis soluta captiuitate liber¬
tas: reguante romanoꝵ septĩo rege tar¬
quinio. Quo expulso eciã ip̃i a reguni
suoꝵ dñacõe liberi ẽẽ ceperũt. Usq ad hͤ
tempus ꝓphetas habuit ppłs istł Qui
cũ multi fuerint: pancoꝵ et apd̾ iudeos
et apud nos cauonica scripta retiuentur.
De quib me aliqͣ positurũ ẽẽ ꝓiuisi in

Expanded text:
er idem tempus Cyrus rex Persarum, qui etiam Chaldaeis et Assyriis imperabat, relaxata aliquanta captivitate Judaeorum, quinquaginta millia hominum ex eis ad instaurandum templum regredi fecit. A quibus tantum prima coepta fundamina, et altare constructum est. Incursantibus autem hostibus, nequaquam progredi aedificando valuerunt, dilatumque opus est usque ad Darium. Per idem tempus etiam illa sunt gesta, quae conscripta sunt in libro Judith: quem sane in canone Scripturarum Judaei non recepisse dicuntur. Sub Dario ergo rege Persarum impletis septuaginta annis, quos Jeremias propheta praedixerat, reddita est Judaeis soluta captivitate libertas, regnante Romanorum septimo rege Tarquinio. Quo expulso etiam ipsi a regum suorum dominatione liberi esse coeperunt. Usque ad hoc tempus Prophetas habuit populus Israel: qui cum multi fuerint, paucorum et apud Judaeos et apud nos canonica scripta retinentur. De quibus me aliqua positurum esse promisi in
Abbreviated transcription (Latin):
poetas theologos claruerũt: qr genere uite
quodã laudabili p̾stabant hõib ceteris:
et moꝵ nõnuilla pcepta sentẽtiaꝵ breui¬
tate ꝯplexi sũt. Nichil autẽ moniuiẽtoꝵ
qd̵ ad lrãs actinet posteris reliquerũt: nͥ
quod solon quasdam leges atheuiensibz
dedisse ꝑhibetur. Tthales uero phisicus
fuit: et suoꝵ dogniatũ libros reliquit.
Eo captiuitatis iudaite tꝑe et anaxinã¬
der et auaximuenes. et xenophanes phi¬
sici claruerũt. Tunt et pithagoras: ex
quo ceperũt appellari philosophi.

Expanded text:
poetas theologos claruerunt, quia genere uitae poetas theologos claruerunt, quia genere uitae quodam laudabili praestabant hominibus ceteris et morum nonnulla praecepta sententiarum breuitate conplexi sunt. Nihil autem monumentorum, quod ad litteras adtinet, posteris reliquerant, nisi quod Solon quasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales uero physicus fuit et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captiuitatis Iudaicae tempore et Anaximander et Anaximenes et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras, ex quo coeperunt appellari philosophi.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm. 2liͫ ¶ Qui philosophi eni¬
tuerĩt regnãte apud romanos tarqͥ¬
nio pristo: apd̾ hebreos zedechia cum
ihrlu capta ẽ templũqz subuersum.
Egnante uero apud hebreos se¬
dechia. et apud romanos tarqͥ¬
nio pristo. qui successerat aucho marcio
ductus est captiuus in babiloniã ppłs
iudeoꝵ euersa ihrłm et templo illo a
salonione ꝯstructo. Intrepantes enĩ
eos ꝓphete de iiquitatib et impieta¬
tibz suis hec eis uentura p̾dixerant:
maxime iheremias qui eciã mr̃m
deffiniuit annoꝵ. Eo tp̃e pictacus
mi thilenens aliꝰ e seꝑtem sapiẽtib
fuisse ꝑhibetur. Qũiq ceteros qui
ut septem numerarẽtur. thaleti quẽ
supra ꝯuiemorauimꝰ. et huic pictaco
addũtur. eo tꝑe fuisse stribit eusebius
quo captinus dei ppłs in babilonia tene¬
batur. Hii sunt autẽ: solon athenieusis.
chilon la cedemonins. periandrus chorin¬
thius. cleobolus lidius. bias prieuens.
Ouĩs hii septem appellati sapientes post

Expanded text:
 CAPUT XXV.-- Qui philosophi enituerint regnante apud Romanos Tarquinio Prisco, apud Hebraeos Sedechia, cum Jerusalem capta est, templumque subversum. Regnante vero apud Hebraeos Sedechia, et apud Romanos Tarquinio Prisco, qui successerat Anco Martio, ductus est captivus in Babyloniam populus Judaeorum, eversa Jerusalem et templo illo a Salomone constructo. Increpantes enim eos Prophetae de iniquitatibus et impietatibus suis, haec eis ventura praedixerant, maxime Jeremias, qui etiam numerum definiuit annorum. Eo tempore Pittacus Mitylenaeus, alius e septem sapientibus, fuisse perhibetur. Et quinque ceteros, qui, ut septem numerentur, Thaleti, quem supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captiuus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem: Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Periandrus Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi, septem appellati sapientes, post
Abbreviated transcription (Latin):
nores quãuis nõdũ efferbuerat. at pul¬
lulauerat philosophoꝵ subtilis et acuta
loquacitas s eciam si posteriora tẽpora
deos hoĩes mortuos non iustituerunt:
tñ ab antiquis iustitutos colere ut deos
et habere non destituerũt. qͥueciã sinuui¬
lacris que ueteres non habebãt auxe-¬
rũt uane atq impie suꝑsticionis illete¬
bram id efficientib ĩmũdis in eoꝵ corde
demonib: ꝑ fallatia qͦ oracula deci¬
pientib ut fabulosa eciã crimina deoꝵ
que iã urbiore sclõ non fingebãt᷑: per
ludos tñ in eorũdẽ falsorũ nõi obseqͥũ
turpiter agerentur. Regnanit deiide
numa post romulũ. qui cũ illã ciuitatẽ
putauerit deoꝵ ꝓfecto falsoꝵ numero¬
sitate muniendam. in eamidẽ turbam
referui mortuus ip̃e non meruit tãꝙͣ¬
ita putatus sit celũ multitudĩe numiũ
constipasse: ut lotũ ibi reperire non
posset. Hoc regnãte rome et apud
hebreos micio regui manasse a quo

Expanded text:
nores, quamuis nondum efiferbuerat ac pulnores, quamuis nondum efiferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posteriora tempora deos homines mortuos non instituerunt, tamen ab antiquis institutos colere ut deos et habere non destiterunt; quin etiam simulacris, quae ueteres non habebant, auxerunt uanae adque inpiae superstitionis inlecebram, id efficientibus inmundis in eorum corde daemonibus per fallacia quoque oracula decipientibus, ut fabulosa etiam crimina deorum, quae iam urbaniore saeculo non fingebantur, per ludos tamen in eorundem falsorum numinum obsequium turpiter agerentur. Regnauit deinde Numa post Romulum, qui cum illam ciuitatem putauerit deorum profecto falsorum numerositate muniendam, in eandem turbam referita putatus sit coelum multitudine numinum constipasse, ut locum ibi reperire non posset. Hoc regnante Romae, et apud Hebraeos initio regni Manasse, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ sapientes claruerint qͦ tp̃e decem
tribus q̃ isrł dicebant᷑ ĩ captiuĩtatem
a chaldeis ducti sunt idẽq romulus
mortuns diuino honore donatꝰ est.
Odem romulo regnãte thales
milesius fuisse ꝑhibetur unus
e sapientibz. qui post theologos poetas
in quibz orpheus maxĩe oĩm nobili¬
tatus ẽ: sophi appellati sũt: qd̾ ẽ latiẽ¬
que in diuisione ppłi uocati sũt israhel
debellate a caldeis et in eas tertas cap¬
tiue ducte sunt. remanentib ĩiudra
terra duab illis tribubus que nomĩe
iude uocabantur: sedẽq regni habebãt
in ihrłm. Mortuũ romulũ cũ et ip̃e
nusꝙͣ paruiss: in deos qd̾ et uulgo no¬
tissimũ est. retulere romaui: qd̾ usq
adeo fieri iam desierat. nec postea nͥ
adulando non errando factũ ẽ tp̃ib
cesarũ ut citero magnis romuli lan¬
dib tribuat. qd̾ non rudib et indoctis
tp̃ib qñ facile hoĩes fallebant᷑. s iam
expollitis et eruditis meruerit hos ho¬

Expanded text:
septem Sapientes claruerint, quo tempore decem tribus quae Israel dicebantur, in captivitatem a Chaldaeis ductae sunt, idemque Romulus mortuus divino honore donatus est. Eodem Romulo regnante Thales Milesius fuisse perhibetur, unus e septem Sapientibus, qui post theologos poetas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, Σοφοί appellati sunt, quod est latiquae in diuisione populi uocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis et in eas terras captiuae ductae sunt, remanentibus in Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iudae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum et ipse non conparuisset, in deos, quod et uulgo notissimum est, rettulere Romani; quod usque adeo fieri iam desierat nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos ho