comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turum. net quaesiturũ. ac pulsaturũ quantũ satest: nisi & hunc
effectũ. munere diuinae inspirationis accepero. In hoc igitur
opere quod te ue hementer urgente in dei uolũtate suscepi: cer¬
nisme ut id peragam. nonta crebescentib ad me tuis petitionib
ee cogendu : quã piis ad dm̃. non solis tuis uerũ & aliorũ fratrum
quos tibi inhanc rẽ fideles sotios potueris inuenire: õrationibus
adiuuandũ. Quod ut fiat: has ipsas primas huius laboris
mei partes. ubiest & ista p̾lacto: curaui tuae caritati in au¬
xilio dñi accelerare mittendas. ut propter illa quaerestant
noueritis quantũ ꝓme orare debeatis. quicũq nosse potue¬
ritis ame iã fuisse susceptũ hoc tam grande negocium. quod
ame desiderastis impleri. Petis ergo quod tuae indicant litterȩ.
quas ame dedisti cũ primũ ame petere ista coepisti: ut exponam

Expanded text:
turum, nec quaesiturum ac pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc turum, nec quaesiturum ac pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum munere divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod te vehementer urgente in Dei voluntate suscepi, cernis me ut id peragam non tam crebrescentibus ad me tuis petitionibus esse cogendum, quam piis ad Deum non solum tuis, verum et aliorum fratrum, quos tibi in hanc rem fideles socios potueris invenire, orationibus adjuvandum. Quod ut fiat, has ipsas primas hujus laboris mei partes, ubi est ista praelocutio, curavi tuae Charitati in auxilio Domini accelerare mittendas: ut propter illa quae restant, noveritis quantum pro me orare debeatis, quicumque nosse potueritis, a me jam fuisse susceptum hoc tam grande negotium, quod me desideratis impleri. Petis ergo quod tuae indicant litterae, quas ad me dedisti, cum primum a me petere ista coepisti ut exponam
Abbreviated transcription (Latin):
me sc̃e fili quod uultdeus. ut de haeresib aliquid scribam
dignũ lectione cupientiũ dogmata deuitare. contraria
scias me longe olim antequa peteres facere cogitasse. atq
fuisse facturũ : nisi diligenter considerans quale quantũ¬
que idess&. ultra uires meas esse sentirem. Sed qm̃
fateor nullũ michi ut te institisse poscendo: in ipsa
ta molesta instantia tua. &iam tuũ nom adtendi: &
dixi Aggrediar: & faci am quod uult ds̃. Hoc enim
dm uelle confido: sime adhuius operis terminum mi¬
sericordi fauore ꝑduxerit. ut ꝑ ministeriũ lingue meae. tanta
huius rei difficultas aut ostendatur tante modo: aut ipso & ia
plenius ad iuuante tollatur. Quorũ duorũ qđ priore loco
posui.iã diuest ut animo uoluo acre uoluo: & quadã imitatio¬
ne contueor. Quod aute postea dixi: non me accepisse confi¬
teor. & utrũ dum hoc ago ut efficiã. dũpeto. dũquaero. dum
pulso : sim fortasse accepturus ignoro. Scio metamen. nec peti¬

Expanded text:
me, sancte fili Quodvultdeus, ut de haeresibus aliquid scribam dignum lectione cupientium dogmata devitare contraria scias me olim longe antequam peteres, facere cogitasse, atque fuisse facturum, nisi diligenter considerans quale quantumque id esset, ultra vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum mihi, ut te, institisse poscendo; in ipsa tam molesta instantia tua etiam tuum nomen attendi, et dixi: Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoc enim Deum velle confido, si me ad hujus operis terminum misericordi favore perduxerit, ut per ministerium linguae meae tanta hujus rei difficultas aut ostendatur tantummodo, aut ipso etiam plenius adjuvante tollatur. Quorum duorum, quod priore loco posui, jam diu est ut animo volvo ac revolvo, et quadam meditatione contueor: quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor; et utrum dum hoc ago, ut efficiam, dum peto, dum quaero, dum pulso, sim fortasse accepturus ignoro: scio me tamen nec peti
Abbreviated transcription (Latin):
Dorto si sanctus ambrosius non exhis erat qui diabolu̾ facu
hominum creatorem. uel nuptias dampnant. uel incap¬
cem unrtutis naturam opinantur humanam: sed exhis
pocius qui dm̃ summum ac summe bonum tocus hom¬
ms id tocius animȩ totiusq corporis agnoscunt. & con¬
fitentur auctorem: & honorant in sii gradus bonitate
coniugia. nec hominem perfecte iustificari desperant

Expanded text:
orro si sanctus Ambrosius non ex his erat, qui diabolum faciunt hominum creatorem, vel nuptias damnant, vel incapacem virtutis naturam opinantur humanam; sed ex his potius, qui Deum summum ac summe bonum totius hominis, id est, totius animae totiusque corporis agnoscunt et confitentur auctorem, et honorant in sui gradus bonitate conjugia, nec hominem perfecte justificari posse desperant
Abbreviated transcription (Latin):
aualentino: quidenatura rerũ multa fa¬
bulosa confinxit. triginta conas id est saccula asserens
extitis se : quorũ principiũ eẽ. profundũ & silencium
quod profundũ: & iam patrẽ appellat. Ex quib duob
uelut ex conuigio processisse perhib& intellectũ & ueri¬
tatem & protulisse in honorẽ patris ȩonas octo Porro¬
de uerbo & uita. processisse hominẽ & eccłam: & ꝓ tulis se
conas duocim Itaq octo & decem & du odecim fieri tri¬
ginta eonas: habentes ut diximus primum principiũ
depro fundo & silentio. Xp̃m autem a patre missum.
id est aprofundo: sp̃itale uelcaeleste corpus secum at¬
tulis se. nichilq assumpsisse deuirgine maria: sed per illã
tanquam ꝑriuum aut perfistulam. sine ulla deilla as¬
.XII
DEUANDIANI

Expanded text:
alentino, qui de natura rerum multa fabulosa confinxit, triginta Aeonas, id est, saecula, asserens exstitisse, quorum principium esse profundum et silentium, quod profundum etiam patrem appellat. Ex quibus duobus velut ex conjugio processisse perhibet intellectum et veritatem, et protulisse in honorem patris Aeonas octode verbo et vita processisse hominem et Ecclesiam, et protulisse Aeonas duodecim. Itaque octo et decem et duodecim fieri triginta Aeonas, habentes, ut diximus, primum principium de profundo et silentio. Christum autem a patre missum, id est, a profundo, spirituale vel coeleste corpus secum attulisse: nihilque assumpsisse de virgine Maria, sed per illam tanquam per rivum aut per fistulam sine ulla de illa as. XII. SECUNDIANI
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. Nam &iam nomen eiusdem mulieris quȩ peperit
iacob patrem ioseph: depriore marito nathan qui fuit pater
iacob auusq ioseph scđm matheum. & demarito posteriore.
melchi peperit heli cuius erat ad optiuus iosepħ: non tacuit
africanus. Quod quidẽ cum fausto responderẽ. nondũ legerã.
sed tamen per ad optionem potuisse contingere ut unus homo¬
duos haber& patres. dubitare non poteram
NDuode cialo & intercio decimo. defilio noe scđo qui .ẽ. ap¬
pellatus cham: ita disputatum. ẽ tamquam non ifilio
suo chanaan sic̃ scriptura demonstrat. sed inseipso fuerit
NEODEM tercio decimo desole & luna talia dicta st̃
tanquam sentiant. & ideo tolerent uanos adoratores suos.
quam uis uerba ibi accipi possit ab animali ad in animale
trans lata. modo locutionis qui uocatur grece metaphora: sicut
demari scriptum est quod fremat in utero matris suȩ. uolens
progredi: cum utiq non habeat uoluntatem

Expanded text:
serunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit serunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unus duos haberet patres, dubitare non poteram. In duodecimo et in tertio decimo de filio Noe secundo, qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tamquam non in filio suo Canaan, sicut scriptura demonstrat, sed in se ipso fueritctus. in quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tamquam sentiant et ideo tolerent uanos adoratores suos, quamuis uerba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata modo locutionis, qui uocatur graece metafora, sicut de mari scriptum est, quod fremat in utero matris suae uolens progredi, cum utique non habeat uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
N LIBRO ergo tercio cumsoluerem quaestionem quomodo potu¬
erit duos patres habere ioseph. dixi quidem qđ exalio natus
ab alio fuerit ad optatus. sed genus quoq ad optionis dicere
debui. Sic enim sonat qđ dixxi. tamquã eum uiuus ad opta¬
uerit alius pater. Lex aut̃ filios & iam mortuis ad optabat.
iubens ut fratris sine filuis mortui duceret frater uxorem.
& fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. Quae ꝓfecto
deduob unius hominis patribus: expeditiorib redditur ratio
U terini aut̃ fr̃s fuerunt. in quib hoc contigit ut unius defunc¬
ti qui uocabatur heli ducer& alter uxorem. id.ẽ. iacob. a quo
matheus narrat genitum. eẽ. ioseph: sed uterino fratri suo eũ
genuit: cuius filium lucas dicit fuisse ioseph: non utiq geni¬
tum. sed exlege ad optiuum. Hoc in eorũ litteris inuentum ẽ.
qui recenti memoria post ascensionem dñĩ de hac re scrip¬

Expanded text:
In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuIn libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scrip
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ multũ amaueram. Quȩ michi quasi declamatio leuis quã
grauis confessio uidetur: quãuis ut cumq temperata sit hac
meptia. meo qđ additum est fortei
Tinlibro terciodecimo qđ dixxi firmamentũ factũ int̾ spiritales
aquas superiores. & corporales inferiores: non satis considerate dictũ
& Res autẽ. in abdito est ualde. Hoc opus: sic incipit
ONTRA EAUSTUM MANICHEUM LIBRI XXX II¬
blasphemantẽ legem & ꝓphetas. & eorũ dm̃. & incarnationẽ
xp̃i. scripturas aut̃ noui testam̃ti quib coniuncitur falsatas. eẽ.
dicentẽ. scripsi grande opus uerbis eius ꝓpositis reddens responsiones
mtas triginta & tres disputaciones sunt. Q uos & iam libros
quir non dixerim. Nam & sisunt ineis aliqui ꝑbreues tamen
libri sunt. Unus uerd eorum ubi anobis aduersus eius crimina¬
tiones patriarcharum uita defenditur. tantae ꝓlixitatis. ẽ.:
quantae nullus fere librorum meorum

Expanded text:
quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, non satis considerate dictum est; res autem in abdito est ualde. Hoc opus sic incipit: ONTRA FAVSTVM MANICHEVM LIBRI TRIantem legem et prophetas et eorum dominum et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum.
Abbreviated transcription (Latin):
non placebat qm̃ nondum expertus eram uel quantum mali eorũ
auder& impunitas: uel quantum eis in melius mutandis. con¬
frre poss& diligentia disciplinae. Hoc opus: sic incipit
m donatistae nobis
& demalis & debonis meis dm̃ laudant iustum & bonum :¬
atq in eum excitant humanũ intellectũ & affectum. Interim
qd adme attin& hoc in me egerunt cumscriberentur: & agunt cũ
leguntur. Quid deillis alii sentiant ipsi uiderint. Multis tam
fribus: eos multum placuisse & placere scio Aprimo usq ad
decimũ deme scripti sunt : intribus cȩteris descripturis sc̃ĩs. ab
to qđ scriptum. ẽ : inprincipio fecit ds̃ cęlũ & terram. usq ad sabbati
requie¬
MUARTo libro cũ de amici morte animi mei miseriã confiterer
dicens. qđ anima nr̃a una quodam modo facta fuerat exduabus.
&ideo inquam forte mori metuebam ne totus ille moreretur

Expanded text:
non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum auderet inpunitas uel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit: Quoniam Donatistae nobis.et de malis et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim, quod ad me adtinet, hoc in me egerunt, cum scriberentur, et agunt, cum leguntur. quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiequarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tħ̾s si rach scripserit. non ita constare ut ame dictum est
postea didici : & omnino probabilius comperi. non esse
hunc eius auctorem.
bi autem dixi. his quadraginta quattuor libris testa¬
menti ueteris terminatur auctoritas. ẽx consuetudine
qua iam loquitur excłia. uetus testamentum appellaui.
Apłs autem: non uidetur appellare testamentum uetus.
nisi quod datum est inmonte syna
łin eo quod dixi. detemporum historia scm̃ aMmbRodĩ
soluis se quęstionem. tamquam coȩtanei fuerint plato & hie¬
remias: me fefellit memoria. Namquid ille de hac re ep̃s
dixerit : in libro eius legitur quem desacramentis siue
dephilosophia scripsit. Hoc opus: sic incipit: Sui
precepta quaedam
titulus est contra partem donati. quorũ in libro
primo dioxi michi non placere. ullius secularis potestatis impetu
ssmaticos ad cominunionẽ uiolenter artari: &uere michi tunc

Expanded text:
Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedam.titulus est: contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi tunc
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendus est apłs nuncupas se: quȩ utiq in regno
illo non erit ubi caro incorruptibilis erit. quam uis &
aliter possit intelligi. ut carnem & sanguinem opera
carnis & sanguinis dixisse accipiamus apłm. & eos dĩ regnũ
non possessuros. qui perseueranter ista dilexerint. Hic liber.
comperissem: perficere malui. quam eis sic relictis ad alia
retractanda transire Compleui ergo tertium. qui scriptus
fuerat. usq ad eum locum ubi cõmemoratũ est ex euuanglio
testimonium: demu liere. quȩ abscondit fermentum in trib:
mensuris fariliae : donec totum fermentaretur. Addidi &iã¬
nouissimũ librum. & in quattuor libris opus illud impleui:
Quorũ primi tres: aduiuant ut scripturae intelligantur
Quartus autem: quomodo quȩ intelligimus ꝓferenda sint
n secundo sane libro: de auctore libri quẽ plures uocant
sapientiã salomonis. quod &iam ipsum sicut aecclesiasticũ

Expanded text:
intelligendus est Apostolus nuncupasse; quae utique in regno intelligendus est Apostolus nuncupasse; quae utique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit. Quamvis et aliter possit intelligi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus Apostolum, et eos regnum Dei non possessuros, qui perseveranter ista dilexerint. Hic liber comperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. Complevi ergo tertium qui scriptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimonium de muliere, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum
Abbreviated transcription (Latin):
SIEISTOLA MANICHEI QGA UOCANT EUNBA MENTI LIB I
ibeR contra epłam manichei quam uocant fundam̃ti.
principia eius sola redarguit. sed inceteris illius partib
annotationes ubi uidebatur affixȩ sunt. quibus
tota subuertitur: ce quibus cõmonerer. siquando contra totã
eribere uacauiss&. Hic liber: sic incipit: Unum uerũ dm̃
DE AGONE XPIANO: LIG̃ UNOS
ipeR de asone xp̃iano. frĩbus in doquio latino
ineruditis: humili sermone conscriptus est: fidei regulã
continens. & precepta uiuendi:
resurrectionem futuram negant. & cõmemorant quodait
apłs paulus. caro & sanguis regnum dĩ non possidebunt.
non intelligentes quod ipse dicit apłs. oport& corruptibile
hoc induere incorruptionem. & mortale hoc induere
immortalitalitatem cũ enim hoc factũ fuerit iam non erit
caro & sanguis sed caeleste corpus. non sic accipiendum
est quasi carnis non sit futura substantia. sed carnis &
sanguinis nomine. ipsã corruptionem carnis & sanguinis

Expanded text:
ISTVLAM MANICHEI, QVAM VOCANT FVNDAMENTI, LIBER VNVS. Liber contra epistulam Manichei, quam uocant fundamenti, principia eius sola redarguit, sed in ceteris ilannotationes ubi videbatur, affixae sunt, quibus tota subvertitur, et quibus commonerer, si quando contra totam scribere vacavisset. Hic liber sic incipit: Unum verum Deum. De Agone Christiano, liber unus. Liber de Agone Christiano fratribus in eloquio latino ineruditis humili sermone conscriptus est, fidei regulam continens, et praecepta vivendi. resurrectionem futuram negant, et commemorant quod ait apostolus Paulus, « caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; » non intelligentes quod ipse dicit Apostolus, « Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem » ; cum enim hoc factum fuerit, jam non erit caro et sanguis, sed coeleste corpus : non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc apellatisunt: eo qđ non
nisi quarta decimal una pascha celebrant. quilib& septem
dierũ occurrat dies Et sidies dominicus occurrerit: ipsa
die ieiunant & uigilant
XxX
Propterea sic uocantur. tan quã sine uerbo
Lo gos enĩ gracce uerbum dicitur: quia dm̃ uerbũ recipe¬
re noluerunt. iohannis euuangeliũ respuentes. cuius nec
a pocalipsin acorpiunt. has uidelic& scripturas negantes esse
impius
XXXI

Expanded text:
hinc appellati sunt quod non nisi quarta decima luna Pascha celebrant, quilibet septem dierum occurrat dies; et si dies dominicus occurrerit, ipso die jejunant et vigilant. XXX. ALOGI, propterea sic vocantur, tanquam sine verbo  λόγος enim graece verbum dicitur, quia Deum Verbum recipere noluerunt, Joannis Evangelium respuentes, cujus nec Apocalypsin accipiunt, has videlicet scripturas negantes esse ipsius. XXXI
Abbreviated transcription (Latin):
ad uincto eodem sermone a capite responsionis meae. & ad hibrts
ad singula numeris. quibus inspectis quid cuiloco responderm
facile possit aduerti. Hic liber. poste orum sermonẽ qui acapite
Icum audissẽ pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis
quod scilic& nuptias dãpnaremus asserendo originale
earum esse uicium concupiscentia carns & lex inmembris
repugnans legi mentis. quo malo libidinis bene utitur ad filios
pro creandos pudicitia conuigalis. Ut autẽ duo libri essent.
primus uenit in uliani pelagiani manus. & scripsit aduersus
eum libros quattuor. Iuidam non nulla decerpsit. & comiti
ualerio misit. ille uero adnos. Quȩ cũ accepissẽ. aliolibro
ad eadem ipsa respondi. Huus operis primus liber: sic
incipit. Herctici noui dilectissime fili ualeri. Secundus aut̃
sic Inter milici ae tuat curas. LoCTIONG̃ Li
LOCUTIONŨ LIBRI UII

Expanded text:
adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis quid cui loco responderimus facile possit aduerti. Hic liber post eorum sermonem, qui a capite cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis,quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam nonnulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter militiae tuae curas. CAPVT LXXX. LOCVTIONVM LIBRI VII
Abbreviated transcription (Latin):
liquando post collationem quam cum hereticis donatistis
ħ abuimus: orta est nobis necessitas. pergendi in mauritani ã
caesariensem. Ibi apud ipsam cęsaream emeritũ donatistarũ
qp̃m uidimus. unũ scilic& corum septem quos pro suȩ culs ꝑ defen¬
sione delegerant. & qui in eadem causa maxime laborauerat:
ꝙ̃s fuit: aeccłesiastica gesta testantur quȩ inmeis habentur
opusculis. ubi non inueniens quied responder&. totũ sermonem
neũ quẽ desolis maximi anistis: in auribus eius & om̃iums q̃ui
aderant explicaui : tanquam mutus audiuit. Hic liber uel
hȩc gesta : ita incipiunt. Gloriosissimo honorio aus̃. & cons¬
tantio iterum.UU cc̃ consulibus. die .xi. ocros
cȩsareae in aecclesia maͥoris¬
SONTRA SERMONEM ARRIANORUOS LIBER UNUS
nter hec uenit in manus meas quidam sermo arrianorum
sine nomine auctoris sui. Huic petente atq instante qui eum
mihi miserat. quanta potui &iam breuitate & celeritate respondi

Expanded text:
liquanto post conlationem, quam cum hereticis Donatistis habuimus, orta est nobis necessitas pergendi in Mauritaniam Caesariensem. ibi apud ipsam Caesaream Emeritum, Donatistarum episcopum, uidimus, unum scilicet eorum septem, quos pro suae causae. defensione delegerant, et qui in eadem causa maxime laborauerat. episcopus fuit, ecclesiastica gesta testantur, quae in meis habentur opusculis. ubi non inueniens, quid responderet, totum sermonem meum, quem de solis Maximianistis in auribus eius et omnium, qui aderant, explicaui, tamquam mutus audiuit, Hic liber uel haec gesta sic incipiunt: Gloriosissimo Honorio Augusto XII et Constantio iterum VV. CC. consulibus XI Kalendas Caesarea in ecclesia maiorONTRA SERMONEM ARRIANORVM LIBER VNVS. Inter haec uenit in manus meas quidam sermo Arrianorum sine nomine auctoris sui. huic petente atque instante, qui eum mihi miserat, quanta potui etiam breuitate et celeritate respondi
Abbreviated transcription (Latin):
me. & ꝑillud occidit: & ꝑbonũ michi operatũ est mortẽ. hisoni
tempꝰ significare intelligitur quosublege uiuebat. & nondi au
gr̃a concupiscentus carnalib uincebatur Ubi uero iamdiu
Tex spiritalis est. ego autẽ carnalis sũ: iam quod confligers pais¬
batur ostendit. Nonenĩ dixit carnalis fui. uel eram: sedsan
Et aptius tempora ipsa distinguit. ubi dicit: nunc autẽ iamuonꝰ
operor illuqͥ sedid quodinme habitat peccatũ. Iameni norua

Expanded text:
per illud occidit: et, Per bonum mihi operatum est mortem. His omnibus tempus significare intelligitur, quo sub lege vivebat, et nondum adjutus gratia concupiscentiis carnalibus vincebatur. Ubi vero jam dicit, Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum: jam quod confligens patiebatur ostendit. Non enim dixit, carnalis fui, vel eram; sed, sum. Et apertius tempora ipsa distinguit, ubi dicit, Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Jam enim motu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid quod nonsolum uoluntas. uerũ etiam uiitꝰ affuit. necon¬
senti ret concupiscentiȩ carnis. quȩ legi peccati. prauis ipis
motib seruiebat. Quib ille ñ cedens. nec arma iniquiq
ex hibens menbra peccato. et tam̃ quod nollet sentiens incar
contra sp̃m concupiscentẽ. & aduersus eã uicissim spũ conci¬
piscens: uerissima castitatis uoce dicebat Igitur ipse egom̃t
seruio legidĩ: carne autem legi peccati. Illa sane uerba que
ut appãreat peccatũ. ꝑbonũ michi operatũ est mortẽ. ut he
supramodũ peccatũ peccans ꝑmandatũ: benȩ intelligitur de
uita sua dixisse prȩcerita. quando sublege fuerat: nondum subgra
N am et uerbis prȩteriti temporid utitur dicendo. peccatũ non cognas
nisi perlegem : & concupiscentiã nesciebã. & operatũ inme om̃nen
concupiscentiã: & uiuebã aliquando sinelege: Utiq quandone

Expanded text:
Quid quod non solum voluntas, verum etiam virtus adfuit, ne conQuid quod non solum voluntas, verum etiam virtus adfuit, ne consentiret concupiscentiae carnis, quae legi peccati pravis ipsis motibus serviebat? Quibus ille non cedens, nec arma iniquitatis exhibens membra peccato , et tamen quod nollet sentiens in carne contra spiritum concupiscente, et adversus eam vicissim spiritu concupiscens, verissima castitatis voce dicebat, Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Illa sane verba quae onum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccatum peccans per mandatum: bene intelligitur de vita sua dixisse praeterita, quando sub lege fuerat, nondum sub gratia. Nam et verbis praeteriti temporis utitur, dicendo, Peccatum non cognovi, nisi per legem: et, Concupiscentiam nesciebam: et, Operatum est in me omnem concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
pon habitat in me . hoc ẽ in carne meabonũ. et cetera eiꝰ modi
nũ tu aur̃o dogmate ñ recedis: quo putatis grãm dĩ ꝑ iħm
it non adiuuet aduitanda peccata. & desideria uincenda
qui abillo datus est nobis Neq consideras eum quidicit: uideo
liam legem in menbris meis. repugnantem legimentis meae.
ilorare. Ex asperat inquis apostolus. uim consuetudinis.
lago responde : utrũ contra istamuim. non dimicet baptitatus
ulsinegas. omnib xp̃ianis sensib contradicis. Si autem
linicat : cur non in uerbis apłi uocem dimicantis agnoscis:
llo poterat inspirare uirtutẽ. Oacutum intellectorem.
lunorũ eloquiorũ egregium tractatorẽ. Quid agis de
uerbis dicentis. non quod uolo ago. & uelle ad iacet mihi: etqd
nolo hoc ago. et condelector legidĩ scđm interiorẽ hominems
audis hȩc̃ & dicis. quia uoluntas defuit. idõ defuisse uurdut̃

Expanded text:
non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum, et caetera ejusmodi. non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum, et caetera ejusmodi. Verum tu a vestro dogmate non recedis, quo putatis gratiam Dei per ut non adjuvet ad vitanda peccata et desideria vincenda um sanctum, qui ab illo datus est nobis . Neque consideras eum qui dicit: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, laborare. Exasperat, inquis, Apostolus vim consuetudinis. Tu ergo responde, utrum contra istam vim non dimicet baptizatus? Quod si negas, omnibus Christianis sensibus contradicis: si autem dimicat, cur non in verbis Apostoli vocem dimicantis agnoscis? itio poterat inspirare virtutem. O acutum intellectorem! o divinorum eloquiorum egregium tractatorem! quid agis de verbis dicentis: Non quod volo ago; et: Velle adjacet mihi; et: Quod nolo, hoc ago; et: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem? Audis haec, et dicis, quia voluntas defuit, ideo defuisse virtutem.
Abbreviated transcription (Latin):
quã sp̃s concupisceret aduersus carnẽ suã: nisi habitaret mlls
spiarpi. Absit ergo ut dicamus: quod nos dicere in simules
ipłm sic ista dixisse. quasi qui se uellet intelligere nitaentem
nscorta aliqua munu pestifęre uoluptatis abduci. cũ dicat non
ooperor illud Ostendens concupiscentias carnis solũ impul
siui libidinis operari : sine consensione peccati. Quid est quod
nudȩorũ superbia. frustra conans ista uerba trans ferre. tan¬
nã ipsos in setrans figurarit apłs. qui contẽpnebant dona xp̃i.
uiut sibi ñ necessara Sic enĩ suspicans: Atq utinam ipsa
iona xp̃i. saltẽ ita saperes. ut ad uincendã concupiscentiã. ualere
iiquid crederes. Sed idõ dicis a iudeis fuisse contẽpta: quod
uniam daret ille peccatis. quȩ ipsi. legis ad monitione uitassent
usi hoc conferat homini remissiopeccãtorũ. ut caro non concu¬
nscat aduersus spm̃. Unde illa uerba nata sunt: scio quia

Expanded text:
jusquam spiritus concupisceret adversus carnem suam, nisi habitaret in iljusquam spiritus concupisceret adversus carnem suam, nisi habitaret in illo spiritus Christi. Absit ergo ut dicamus, quod nos dicere insimulas, « Apostolum sic ista dixisse, quasi qui se vellet intelligi renitentem, in scorta aliqua manu pestiferae voluptatis abduci: » cum dicat, Non ego operor illud , ostesum libidinis operari sine consensione peccati. Quid est quod in Judaeorum superbiam frustra conaris ista verba transferre, tanquam ipsos in se transfiguraret Apostolus, qui contemnebant dona Christi, velut sibi non necessaria. Sic enim suspicaris, atque utinam ipsa dona Christi saltem ita saperes, ut ad vincendam concupiscentiam valere aliquid crederes. Sed ideo dicis a Judaeis fuisse contempta, quod veniam daret ille peccatis, quae in legis al. ipsi legis admonitione vitassent. Quasi hoc conferat homini remissio peccatorum ut caro non concupiscat adversus spiritum; unde illa verba nata sunt: Scio quia
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse senserunt. Contraquos motus priusutaq debellandos
ne dominentur : et postea sanandos. ut penitꝰ eaxtinguantur
& iam ipse gloriosa certamina. scõs exercere confessus es Simi
itaq cognoscamus uerba pugnantiũ. sipugnamus. Hoc enna
modo nonuiuimus nos. sed u̾iuit. xp̃s in nobis. si & ad pugnan
contra concupiscentias exercendam. et ad uictoriã usq adaon¬
sũptionem eoruindẽ hostium capessendam in illo fidimus nos
in nobis: Ipse quippe factus. ẽ nobis sapientia adõ etiustita
et sc̃ificatio & redẽptio ut quẽ ad modũ scriptũ est. qui gloniau
indnõ glorietur. Non est ergo contrariũ sicut putas. ut quies
uiuo iam non ego. uiuit uerõ inmẽ xp̃c: dicat etiam. scio qula
ñ habitat in me. hoc ẽ in carne mea bonũ In quantũ quippe
in illo uiuit xp̃s. in tantum expugnat & superat quod n
habitat bonum in eus carne. sed malum. Neque enĩ rect cu¬

Expanded text:
fuisse senserunt. Contra quos motus prius utique debellandos, fuisse senserunt. Contra quos motus prius utique debellandos, ne dominentur, et postea sanandos ut penitus exstinguantur, etiam ipse gloriosa certamina sanctos exercere confessus es. Simul itaque cognoscamus verba pugnantium, si pugnamus: hoc enim modo non vivimus nos, sed vivit Christus in nobis, si et ad pugnam contra concupiscentias exercendam, et ad victoriam usque ad consummationem eorumdem hostium capessendam, in illo fidimus, non in nobis. Ipse quippe factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Non est ergo contrarium, sicut putas, ut qui dicit: Vivo jam non ego, vivit vero in me Christus ; dicat etiam: Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea bonum . In quantum quippe in illo vivit Christus, in tantum expugnahabitat bonum in ejus carne, sed malum. Neque enim recte cu
Abbreviated transcription (Latin):
Sed postea meliorib & intelligentiorib cesse uel ipsi potius quo
fatendũ. ẽ uentati. ut uiderẽ in illis apostoli uocib gemitũ er
scõrũ. contra carnales concupiscentias dimicantium: Quicũmer
sint spiritales: adhuc tamen isto corruptibili corpere quod agi¬
uat animã. recte intelliguntur esse carales. Quia erunt ãs
corpore spiritales. quando seminatũ fuerit corpus animale ns¬
get corpus spiritale Et recte ad huc intelliguntur ea parte
captiui sublege peccati : quȩ desideriorũ quib ñ consentiunt
motib subiaca. Hinc factum . ẽ. ut sic ista intelligenm. quem¬
ad modũ intellexit hilarius. Ciregorius. ambrosiuis. & ceten ed¬
scĩ: notiq doctores. Qui & ipsum apostolũ aduersus camale
concupiscentias quas habere nolebat: et tam̃ habebat strenue
conflixisse. eundemq conflictũ suũ. illis suis uerbis contestaitũ

Expanded text:
Sed postea melioribus et intelligentioribus cessi, vel potius ipsi, quod Sed postea melioribus et intelligentioribus cessi, vel potius ipsi, quod fatendum est, veritati, ut viderem in illis Apostoli vocibus gemitum esse sanctorum contra carnales concupiscentias dimicantium. Qui cum mente sint spirituales, adhuc tamen isto corruptibili corpore quod aggravat animam , recte intelliguntur esse carnales; quia erunt et corpore spirituales, quando seminatum corpus animale, resurget corpus spirituale : et recte adhuc intelCaptivi sub lege peccati , quae desideriorum, quibus non consentiunt, motibus subjacet. Hinc factum est ut sic ista intelligerem quemadmodum intellexit Hilarius, Gregorius, Ambrosius et caeteri Ei notique doctores, qui et ipsum Apostolum adversus carnales concupiscentias quas habere nolebat, et tamen habebat, strenue conflixisse, eumdemque conflictum suum illis suis verbis contestatum
Abbreviated transcription (Latin):
udillud ubi ait . miser egohomo quis me liberabit de corpore
nortis huiꝰ. me affirmas aliter intelligere. quã totũ ipsum caput
uebet intelligi: nesciens. mihi plurimũ tribuis Nonenim ego
blus aut prmꝰ. sic istum locum intellexi. quo eueratur hȩrȩsis
iã: quẽ ad modũ uere intelligendus.ẽ. Immo uero ego eum pͥus
lter intellexerã. uel potius ñ intellexerã : quod meã quaedã
lius tẽporis etiam scripta testantur. Non mihi enim uidebatur
postolus. et de seipso dicere potuisse. ego autẽ carnalis sum. cũ
sset spintalis. et quod captiuus duceretur sublege peccati. quȩ
amenbris erat eius. Ego enim putabam dici ista non posse nisi
ichis quos ita haberet carnis concupiscentię subuigatos. ut
lirent quic quid illa cõpelleret. quod de apostolo dementis ẽ.
udere. c̃um etiã innumerabilis multitudo scõrum. ne concu¬
psentias carnis ꝑficiat. contia carnẽ. spũ concupiscat

Expanded text:
ad illud, ubi ait, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore ad illud, ubi ait, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? « me » affirmas « aliter intelligere, quam totum ipsum capitulum debet intelligi; » nesciens mihi plurimum tribuis. Non enim ego solus aut primus sic istum locum intellexi, quo evertitur haeresis vestra, quemadmodum vere intelligendus est: imo vero ego prius cum aliter intellexeram, vel potius non intellexeram; quod mea quaedam illius temporis etiam scripta testantur. Non mihi enim videbatur Apostolus et de se ipso dicere potuisse, Ego autem carnalis sum, cum esset spiritualis: et quod captivus duceretur sub lege peccati, quae in membris erat ejus . Ego enim putabam dici ista non posse, nisi de iis quos ita haberet carnis concupiscentia subjugatos, ut facerent quidquid illa compelleret; quod de Apostolo dementis est credere: cum etiam innumerabilis multitudo sanctorum, ne concupiscentias carnis perficiat, contra carnem spiritu concupiscat.
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniis etiam tractatorum catholicorũ: Scĩ basilii caesa¬
nensis. & stĩ iohannis constantinopolitani: quorũ dixisti sensũ
ins conuenire sententiis. in primo huiꝰ mei operis libro. tibi
ufficientissima & certissima ueritate respondi. Ostendens
quẽadmodũ non intelligendo quȩdã uerbit eorũ : aduersus
ssgia eorum. quod est dogma catholicũ. mirabili cȩcitate pug¬
nccis In scđõ quoq libro satis egimus: ut appareat quã non sit
quẽ admodũ conuiciaris conspiratio ꝑditorũ: sed scorũ & erudi¬
orũ eccłȩ catholicȩ patrũ. pius fidelisq consensus : qui hereticȩ
uię nouitati resistunt. ꝓ antiquissima catholica ueritate. Vnde
nã popłi murmur. quod solum uobis anobis dicis opponi. nec
solum .ẽ. qui atantorũ nititur auctoritate doctorũ . et iustũ ẽ
qua ñ habitat in me hoc ẽ. in carne mea bonũ. et cetera usq

Expanded text:
testimoniis etiam tractatorum catholicorum sancti Basilii Caesatestimoniis etiam tractatorum catholicorum sancti Basilii Caesareensis et sancti Joannis Constantinopolitani, quorum dixisti sensum vestris convenire sententiis, in primo hujus mei operis libro, tibi sufficientissima et certissima veritate respondi ; ostendens quemadmodum non intelligendo quaedam verba eorum, adversus dogma eorum, quod est dogma catholicum, mirabili caecitate pugnetis. In secundo quoque libro satis egimus, ut appareat quam non sit, quemadmodum conviciaris, « conspiratio perditorum » ; sed sanctorum et eruditorum Ecclesiae catholicae patrum pius fidelisque consensus, qui haereticae vestrae novitati resistunt pro antiquissima catholica veritate. Unde etiam « populi murmur, quod solum vobis a nobis » dicis « opponi, » nec solum est, quia tantorum nititur auctoritate doctorum; et justum est, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; et caetera usque
Abbreviated transcription (Latin):
li  sicut manichȩi principem tenebrarũ. eiꝰdẽ mulieris patrẽ:
cũ illa concubiusse delirant. Hoc ego deserpente nondixi
Sed nunquid tu contra apłm negas. mentẽ mulieris a serpente
corruptam: an eũ non audis ubidicit. timeo ne sicut serpens
euam fefellit inuersutia sua: corrũpantur mentes ur̃ȩ asiplici¬
tate et castitate quȩ. ẽ in xp̃o. Exista utiq corruptione ser-¬
pentis qualis: fit etiam quando corrũpunt mores bonos colloꝗͥ
mala. peruenit libido peccandi inmentẽ mulieris et uiri.
ut p̃uaricationis corruptio. deinde illa dequa erubuerint
& pudenda texer̃ sequeretur incarne : nondiaboli accedente
concubitu corporali. sed spuatali dĩ grã recedente:⁊:
Sone tua contruuisti sicut te iactas assertionem
ẜmeã. demalo carnalis concupiscentiȩ. onginals¬
q peccati: manente laude nuptiarũ.: quȩ bene
utuntur malo. non quod fecerunt sed quod inuenerunt: ueu

Expanded text:
li; » sicut Manichaei principem tenebrarum ejusdem mulieris patrem li; » sicut Manichaei principem tenebrarum ejusdem mulieris patrem cum illa concubuisse delirant. Hoc ego de serpente non dixi. Sed numquid tu contra Apostolum negas, mentem mulieris a serpente corruptam? An eum non audis, ubi dicit, Timeo ne sicut serpens Evam fefellit in versutia sua, ita corrumpantur mentes vestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo ? Ex ista utique corruptione serpentis, qualis fit etiam quando corrumpunt mores bonos colloquia mala , pervenit libido peccandi in mentem mulieris; ut et viro praevaricatione corrupto, deinde illa, de qua erubuerun pudenda texerunt, sequeretur in carne, non diaboli accedente concubitu corporali, sed spirituali Dei gratia recedente. 69. ione tua contrivisti, » sicut te jactas, « assertionem meam, de malo carnalis concupiscentiae originalisque peccati; » manente laude nuptiarum, quae bene utuntur malo, non quod fecerunt, sed quod invenerunt. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
lel iniquũ dicere ñ potestis: manichei contra uos errorẽ suum
ledanium: deduarũ inter se inimicarũ substantiarũ ꝑmixtione
firmabunt. Non igitur me. ab infectione manichȩorum.
nulla sicut dicis mundat herba fullonis. Quib petulandb
uerbis. facis lauacro regenerationis iniuriã. quod insinu cacho¬
licȩ matris accepr Sed uobis tam malitiosũ uenenũ an aqͥ
draconis irrepsit. ut & catholicos horrore manichei nominis
in fametis: et manicheos ꝑuersitate uñi dogmatis ad iuuetis
Illud uero dealio libro meo quod ad marcellinũ scribens dixi filios
mulieris quȩ serpenti credidit: ut libidinem corrũperetur.
non liberari nisi ꝑ filium uirginis. quȩ angelo credidit. ut sine
libidine foetaretur. ita posuĩsti. atq ita uoluisti accipi: tanqu
dixenm. quod euȩ serpens commixtus fuerit concubitu corpora¬

Expanded text:
vel iniquum dicere non potestis, Manichaei contra vos errorem suum vel iniquum dicere non potestis, Manichaei contra vos errorem suum nefarium de duarum inter se inimicarum substantiarum permixtione firmabunt. Non igitur « me ab infectione Manichaeorum, nulla, » sicut dicis, « mundat herba fullonis. » Quibus petulantibus verbis facis lavacro regenerationis injuriam, quod in sinu Catholicae matris accepi. Sed vobis tam malitiosum venenum antiqui draconis irrepsit, ut et Catholicos horrore Manichaei nominis infametis, et Manichaeos perversitate vestri dogmatis adjuvetis. CAPUT XXII. 68. Illud vero de alio libro meo, quod ad Marcellinum scribens dixi, « Filios mulieris quae serpenti credidit ut libidine corrumperetur, non liberari nisi per Filium Virginis, quae angelo credidit ut sine libidine fetaretur » : ita posuisti atque ita voluisti accipi, tanquam dixerim, « quod Evae serpens commixtus fuerit concubitu corpora
Abbreviated transcription (Latin):
cernimus ꝑ peti. multa et mala usq ad dȩmonũ incursus : atq
concludunt dicentes. Cũ sit iustus & omp̃s ds̃. unde ista mala
patitur imago eiꝰ in paruulis. nisi quia uerit ẽ inquiunt quã nos
asserimus duarũ naturarũ. boniscilicet maliq cõmixtio: hos
intholica ueritas redarguit: confitens originale peccatum. per
quod factum. ẽ. demonũ iudibrium genꝰ humanũ: & laboriosȩ
miseriae destinata propago m ortalium. Non autẽ ita esset.
nisi humana natura perlĩberum arbitriũ. in quostatu primum
undita ẽ. perstitisset. Uos autẽ negantes originale peccatũ.
profecto aut cogemini dicere dm̃. uel in ualidũm uel in iustũ.
sub cuiꝰ potestãte imago eiꝰ inparuulis. sine ullo. uel propria
ul onginalis peccati merito tantis affligitur malis. Non enĩ
perhȩc exercetur uirtus : q̃uod recte debonis hominib: maiorib
dleitur: inquib rationis. ẽ. usus. aut quia dm̃ uel impotentem

Expanded text:
cernimus perpeti multa et varia mala, usque ad daemonum incursus. Atque concludunt dicentes, Cum sit justus et omnipotens Deus, unde ista mala patitur imago ejus in parvulis, nisi quia vera est, inquiunt, quam nos asserimus duarum naturarum, boni scilicet malique commixtio? Hos catholica redarguit veritas, confitens originale peccatum, per quod factum est daemonum ludibrium genus humanum, et laboriosae miseriae destinata propago mortalium. Non autem ita esset, si humana natura per liberum arbitrium in quo statu primum condita est perstitisset. Vos autem negantes originale peccatum, profecto aut cogemini dicere Deum vel invalidum, vel injustum, sub cujus potestate imago ejus in parvulis sine ullo vel proprii vel originalis peccati merito tantis affligitur malis; non enim per haec exercetur virtus, quod recte de bonis hominibus majoribus dicitur, in quibus rationis est usus: aut, quia Deum vel impotentem
Abbreviated transcription (Latin):
inquid caro atque anima abodore tactu. gustuq luxuriȩ
separate. inuna domo se aduersus in cursañtia uitia diui
quorum licet dissensio perpreu aricationẽ primi hominis
seinnaturã uerterit. utnequaquam sibi paribus aduirtutẽ
studus conuenerent: Tamen ꝑcrucem dñi salutaris tam̃
inimicitus quam aeciam mandatorum lege uacuatis
insocietatis concordiam congruerunt: Postea quam
xp̃s ecelo pax nrã descendeñs fecit utraque unum
Russus in eodem opere cum despiritali atque incorrup¬
tibili loqueretur cibo: & enim misericors cibus intis ẽ.
inquid. preclaraque alimenta suaui tatis:ꝙ. mbrano¬
nonheret. neque in naturȩ pudenda sed ornamenta
conuertat cumlibidi num uolutabrum conmutatur
indĩ templum . diuorsorium que uiciorum sacrarium
incipit ẽẽ uirtutum. Quod utique tunc facit : cũ caro in
naturam regressa uigoris sui agnoscit altricem: atq

Expanded text:
» inquit, « caro atque anima ab odore, tactu, gustuque luxuriae » inquit, « caro atque anima ab odore, tactu, gustuque luxuriae separatae in una domo se aduersus incursantia uitia diuidquorum licet dissensio per praeuaricationem primi hominis in naturam uei\'terit, ut nequaquam sibi paribus ad uirtutem studiis conuenirent, tamen per crucem domini salutaris tam inimicitiis quam etiam mandatorum lege uacuatis in societatis concordiam congi-uerunt, posteaquam Christus e caelo pax nostra descendens fecit ut» . Rursus in eodem opere, cum de spirituali atque incorruptibili loqueretur cibo: « Etenim ratio cibus mentis est, » inquit, « praeclaraque alimonia suavitatis, quae membra non oneret, neque in naturae pudenda, sed ornamenta convertat, cum libidinum volutabrum commutatur in Dei templum, diversoriumque vitiorum sacrarium incipit esse virtutum. Quod utique tunc facit, cum naturam regressa uigoris sui agnoscit altricem atq
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatem. Contra quid nisi contra malum non subs¬
tantiam. sed etantia uicium di grã nosregenerante non
imputandum : dĩ grã uiuante frenandum. dĩ grã re¬
munerante sanandum. Sed neforte dicas contra hoc
potius pugnare baptizatos quod sibi ĩp̃sĩ prioris uitȩ mali
consuetudine fecerunt. Noncontra id cũ quo natisunt. qu¬
quam sihoc dicis iam ꝓcul dubio cernis atq concedis eẽ
in homine aliquid mali. quod non ipsum sedreatus qui
exillo contractus fuerat auferatur inbaptismo: tamen quia
parum est adhuius questionis absolutionem. nisi nobis ex
peccato primi hominis ingeneratum eẽ monstretur: audi
quid inde in alioloco ex pressius dicat sc̃s ambrosus.
nexpositione euangelii secundum lucam. cum diuersis
modis ab una tamenꝰ regula fidei non abhorrentibus trac¬
taret illum locum ubi dñs ait. inuna domo diuidi tres
aduersus duo. & duo aduersus tres: possunt eciam uideni

Expanded text:
cessitatem, contra quid nisi contra malum? non subscessitatem, contra quid nisi contra malum? non substantiam, sed substantiae vitium, Dei gratia nos regenerante non imputandum, Dei gratia juvante frenandum, Dei gratia remunerante sanandum? CAPUT V. 10. Sed ne forte dicas, contra hoc potius pugnare baptizatos, quod sibi ipsi prioris vitae mala consuetudine fecerunt, non contra id cum quo nati sunt: quanquam si hoc dicis, jam procul dubio cernis atque concedis, esse in homine aliquid mali, quod non ipsum, sed reatus qui ex illo contractus fuerat, auferatur in Baptismo: tamen quia parum est ad hujus quaestionis absolutionem, nisi nobis ex peccato primi hominis ingeneratum esse monstretur, audi quid inde in alio loco expressius dicat sanctus Ambrosius in expositione Evangelii secundum Lucam, cum diversis modis, ab una tamen regula fidei non abhorrentibus, tractaret illum locum, ubi Dominus ait, in una domo dividi tres adversus duos, et duos adversus tres . « Possunt etiam videri,
Abbreviated transcription (Latin):
abstulit bonum. nec inbaptismatis sacramento peccati
alicuus reatus relinquitur insolutus: Nec inuistus est
ds. quieum damnat lege iusticiae qui peccati lege fic
reus : &iam si ex illa natus est. Quȩ parentẽ eui s. ꝓptera
iam reum facere non potest: quia reatus est. Uirtus porro
quae ininfirmitate ꝑficitur. quare sihaec uerasunt des¬
peranda est cumpertarnem xp̃i quedam nat peccatum
quod nascendo nonsensit. quod moriendo crucifixit.
Eiat etiam inea carne nostra iustificatio ꝑgrãm. inqua
erat ante conluuio ꝑculpam: Hac perhoc quinquę
istaura in quibus maxime terretis homines argumenta ne
alios poterunt ꝑ turbare necuos. sicredatis ambrosio. cy prian
gregorio. aluisque catholicis scĩs clarisquȩ doctoribus. Imm
uerõ etiam uobis ipsis. legem peccati quae in est hominis in¬
bris repugnans legimentis quacaro concupiscit aduer¬
sus sp̃m. eciambaptitatis scĩs ingerere pugnandi ne¬

Expanded text:
abstulit bonum: nec in Baptismatis sacramento peccati abstulit bonum: nec in Baptismatis sacramento peccati alicujus reatus relinquitur insolutus: nec injustus est Deus, qui eum damnat lege justitiae, qui peccati lege fit reus, etiamsi ex illa natus est, quae parentem ejus propterea jam reum facere non potest, quia renatus est. Virtus porro, quae in infirmitate perficitur, quare, si haec vera sunt, desperanda est; cum per carnem Christi, quae damnat peccatum quod nascendo non sensit, quod moriendo crucifixit, fiat etiam in carne nostra justificatio per gratiam, in qua erat ante colluvio per culpam? Ac per hoc quinque ista vestra, in quibus maxime terretis homines, argumenta, nec alios poterunt perturbare, nec vos, si credatis Ambrosio, Cypriano, Gregorio, aliisque catholicis sanctis clarisque doctoribus, imo vero etiam vobis ipsis, legem peccati, quae inest hominis membris repugnans legi mentis, qua caro concupiscit adversum spiritum, etiam baptizatis sanctis ingerere pugnandi ne