comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nc arte magistra. uoluptas aboĩ q̃rit᷑. Nullũ intͣ se manet uitũ
in auari᷑a luxuria p̃ceps ẽ. Honesti obliuo inuasit. nicħ turpe ẽ
cuiꝰ placet p̾ttũ. homo sacra res hõi iã ꝑ lusũ ac iocũ occidit᷑.⁊ ꝙͥ
erudiri ad inferenda accipiendaq uuln̾a nefas erat. is iam nudis
mermisq ꝓducit᷑. satisq spectaculi ex boĩe mors ẽ. In hacgͦ moꝵ¬
ꝑu̾sitate desiqdat᷑ solat uehem̃tiꝰ aliqͥd qd̵ mala inuet̾ata discir¬
at. Decretis agendũ ẽ: ut reuellat᷑ penitꝰ falsoꝵ recepta ꝑsuasio.
His si addurerimꝰ p̃cepta c̃solationis: ad hortationes potert̃ ualere
ꝑse inefficates st̃. Siuolitmꝰ hr̃e obligatos e malis qͥb iã teuelł.
a iilñe discant qͥd malũ qͥd bonũ sit: sciant oĩa pret̾ uirtutẽ mu¬
tare nom̃. Modo mala fieri mͦ bona. qͣmadinodũ pͥmũ malieie
uinełm ẽ. religio. ⁊ singłoꝵ amor. & deserendi nefas. Lunc dem̃ faci¬

Expanded text:
nc arte magistra, voluptas ex omni quaeritur. Nullum intra se manet vitium; in avaritiam luxuria praeceps est. Honesti oblivio invasit. Nihil turpest, cuius placet pretium. Homo, sacra res homini, iam per lusum ac iocum occiditur et quem erudiri ad inferenda accipiendaque vulnera nefas erat, is iam nudus inermisque producitur satisque spectaculi ex homine mors est. In hac sitate desideratur solito vehementius aliquid, quod mala inveterata discutiat; decretis agendum est, ut revellatur penitus falsorum recepta persuasio. His si adiunxerimus praecepta, consolationes, adhortationes, poterunt valere; per se inefficaces sunt. Si volumus habere obligatos et malis, quibus iam tenentur, avellere, discant, quid malum, quid bonum sit. Sciant omnia praeter virtutem mutare nomen, modo mala fieri, modo bona. Quemadmodum primum militiae vinculum est religio et signorum amor et deserendi nefas, tunc deinde faci
Abbreviated transcription (Latin):
ĩa iactauimꝰ nͥ illud p̃cesserit quasẽ de quatũq re hr̃e debeamꝰ
opinionẽ. de pauꝑtate. de diuitiis. de gła. de ignominia. de pa¬
tria. de exilio. Estimemꝰ singła fama remota. ⁊ q̃ramꝰ qͥd sint. ũ
quid uocent᷑. Ad uͥtuces transeamꝰ. Precipiet aliquis ut pruden¬
tiã magni estimemꝰ. ut fortitudinẽ complestam̃. iusticiam si

Expanded text:
ta iactavimus, nisi illud praecesserit, qualem de quacumque re habere debeamus ta iactavimus, nisi illud praecesserit, qualem de quacumque re habere debeamus opinionem, de paupertate de divitiis, de gloria de ignominia, de patria de exilio. Aestimemus singula fama remota et quaeramus, quid sint, non quid vocentur. Ad virtutes transeamus. Praecipiet aliquis, ut prudentiam magni aestimemus, ut fortitudinem complectamur, iustitiam, si
Abbreviated transcription (Latin):
ente panẽ suũ diuidat. qͣndo oĩa. q̃ p̾standa ac uitanda st̃ cura¬
uerit dicã cũ possim breuit̾. Hanc illi formulã humani officii
trad̾e. omne hoc qd̃ uides qͦ diuina atq humana conlusa st̃. unũ
ẽ: menbra sumꝰ corꝑis magni. nat᷑a nos cognotos eddidit. Cũ ex
isdem ⁊ in eadẽ gigneret hec: nobis amorẽ indidit mutrũ. ⁊ sotia¬
biles fecit. Illa equũ iustũq composut. ex illiꝰ constitutione miseruis
÷ not̾e qͣm ledi. exilliꝰ imꝑio parate suit uniandis manꝰ. illi uersris
⁊ inpectore ⁊ in ore sit. Homo sũ. Humani nicħ̾ ame alienũ puto.
abeamꝰ incõmune qd̃ nati sumꝰ. Societas nr̃a. lapidũ fornicatio¬
ni simillima ẽ: que casura nͥ inuicẽ obstaret hoc ipso sustinet᷑. P
deos hoĩesq dispiciamꝰ. quomͦ reb sit utendũ. Insuꝑuacuũ p̃cep¬

Expanded text:
ente panem suum dividat ? Quando omnia, quae praestanda ac vitanda sente panem suum dividat ? Quando omnia, quae praestanda ac vitanda sunt, dicam, cum possim breviter hanc illi formulam humani officii tradere: omne hoc, quod vides, quo divina atque humana conclusa sunt, unum est; membra sumus corporis magni. Natura nos cognatos edidit, cum ex isdem et in eadem gigneret. Haec nobis amorem indidit mutuum et sociabiles fecit. Illa aequum iustumque composuit; ex illius constitutione miserius est nocere quam laedi. Ex illius imperio paratae sint iuvandis manus. Ille versus et in pectore et in ore sHabeamus in commune; nati sumus. Societas nostra lapidum fornicationi simillima est, quae casura, nisi in vicem obstarent, hoc ipso sustinetur. Post deos hominesque dispiciamus, quomodo rebus sit utendum. In supervacuum praecep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe inuirã queunt nͨ facẽ. Led̃e & enĩ. lediq conunctũ ẽ. sũma il¬
ia ac pultherrima oĩũ natura. qͦs ꝑuło exemit: ne ꝑitulosos qͥdem
fec̃. Primꝰ ÷ deoꝵ cultus deos cred̾e. deinde redd̾e illis maiestatẽ suã.
redd̾e bonitatẽ. sine qua nulla maiestas ẽ. Scire illos eẽ. qͥ p̃sident
mundo. qͥuniu̾sa ut sua temꝑant. qͥ humani gñis tutelã gert̃. int̾dũ
curiosi singłaꝵ. Hi nec dant malũ nͦ hñt. Cet̾m tastigant qͥsdam
& cohercent. & irrogant penas. & aliqñ sp̃e boni piniunt. Uis
deos ꝓpiciare : Bonus esto. Satis illos coluit. qͥsqͥs imitatꝰ ẽ. Ecce ai
tera questio qͦmͦ hominib qͥd sit utendũ. qͥd agimꝰ quȩ damꝰ p̃cep¬
ta ut pareamꝰ sanguni humano. qͣntulũ ÷ & ñ nocere cui debe¬
as ꝓdeẽ. Magna scł laus ẽ. si homo mansuetꝰ homini ẽ. Precipi¬
emꝰ ut naufragio manũ porrigat. erranti uiã monstret. Cũ esuri¬

Expanded text:
. Summa illa ac pulcherrima omnium natura quos periculo exemit, ne periculosos quidem fecit. Primus est deorum cultus deos credere; deinde reddere illis maiestatem suam, reddere bonitatem, sine qua nulla maiestas est. Scire illos esse, qui praesident mundo, qui universa vi sua temperant, qui humani generis tutelam gerunt interdum incuriosi singulorum. Hi nec dant malum nec habent; ceterum castigant quosdam et coercent et inrogant poenas et aliquando specie boni puniunt. vis dtera quaestio, quomodo hominibus sit utendum. Quid agimus ? Quae damus praecepta ? Ut pareamus sanguini humano ? Quantulum est ei non nocere, cui debeas prodesse ! Magna scilicet laus est, si homo mansuetus homini est. Praecipiemus, ut naufrago manum porrigat, erranti viam monstret, cum esuri
Abbreviated transcription (Latin):
piriat. ueluti nauigantib ad aliqd̾ sidꝰ dirigendꝰ ⁊ cursus.ita
sine ꝓposito uaga ẽ. Qdͣ siutiq ꝓponendũ ẽ. incipiunt necessa¬
ria eẽ. decreta. Iud ut puto concedes nicħ eẽ. turpiꝰ dubio ⁊ tuc̾o
affu. mͦ pedẽ referente. Hoc in oĩb accidet nob̾. nͥ eximant᷑ que
lamine dii egent. & ne hoĩes quidẽ delectant᷑ fuligne. Setamꝰ
salutationib matutinis fungi. & forib assidẽ temploꝵ. humana
ambitio istis officuis capit᷑. Dm̃ colit qͥuoint. Uecemꝰ linbea. &
strigiles ferri. & specłm tenere uinoni. ñ querit ministros ds̃. Uind
in ip̃se humano gm̃ ministrat e Ubiq & oĩb p̾sto ẽ. Audiat licet qͤm
admodũ serui re insalficiis debeat qͣm ꝓtul resilire a molestiis. a suꝑ¬
sticionib. Numqͣm satis ꝓfectũ erit nͥ qualẽ debec dm iñte conce

Expanded text:
 cursus. Vita sine proposito vaga est: quod si utique proponendum est, incipiunt necessaria esse decreta. Illud, ut puto, concedes, nihil esse turpius dubio et incerto ac timide pedem referente. Hoc in omnibus rebus accidet nobis, nisi eximuntur, quae lumine di egent et ne homines quidem delectatur fuligine, vetemus salutationibus matutinis fungi et foribus adsidere templorum; humana ambitio istis officiis capitur, deum colit qui novit, vetemus lintea et strigiles Iovi ferre et speculum tenere Iunoni; non quaerit ministros deus. Quidni ? Ipse humano generi ministrat, ubique et omnibus praesto est. Audiat licet, quem modum servare in sacrificiis debeat, quam procul resilire a molestis superstitionibus, numquam satis profectum erit, nisi qualem debet deum mente conce
Abbreviated transcription (Latin):
dĩm admiratꝰ ẽ. rẽ qua putaut cesarẽ dignũ. Annco aliqͥs egro as¬
sidet ꝓbamꝰ. At hoc si hereditatis causa facit: uultur ẽ. caidauerer¬
spectat. Eadem aut turpia st̃. aut honesta. Refert qͣre aut qͦm¬
admodũ fiant oĩa. aut̃ honeste fient. Si honesto addirerimꝰ. ioq
unũ inreb humanis bonũ iuditauerimꝰ: qͦꝙ exeo st̃. cet̾a indiẽ
bona st̃. oͦ infuudi debet ꝑsuasio. ad totã ꝑtiuens uitã hoc ẽ qd
decretũ uoto. Qualis ħ ꝑsuasio fuerit: talia eit̃ qͣ agent᷑. qͣ togta¬
bunt᷑. Qualia autẽ ħ fuerĩt talis uita erit. In ꝑarticłas suasisle te¬
tũ ordinanti: parũ ẽ. Marcꝰ brutꝰ in eolibro quẽ ꝑicathecontos¬

Expanded text:
gnum. Amico aliquis aegro adsidet: probamus. At hoc hereditatis causa facit: vultur est, cadaver expectat. Eadem aut turpia sunt aut honesta; refert, quare aut quemadmodum fiant. Omnia autem honesta fient, si honesto nos addixerimus idque unum in rebus humanis bonum iudicaverimus quaeque ex eo sunt; cetera in diem bona sunt. Ergo infigi debet persuasio ad totam pertinens vitam: hoc est, quod decretum voco. Qualis haec persuasio fuerit, talia erunt, quae agentur, quae cogitabuntur. Qualia autem haec fuerint, talis vita erit. In particulas suasisse totum ordinanti parum est. M. Brutus in eo libro, quem
Abbreviated transcription (Latin):
da st̃. Et ittinã fic deniq lires ista uindicet᷑ ñ pͥuatim solũ s pub¬
lice furimꝰ. homitidia compestimꝰ. & singłas tedes. qͥd bella ⁊ occisa¬
rũ gentiũ ꝯłosum scelus: Non auaricia. ñ crudelitas modũ nouit.
& ista qͣm d̾ui furtĩ & singłis fiunt: minus noxia. minꝰq monstru¬
fecere laudamꝰ. Non pudet hoĩes mitissimũ getiꝰ gaude sangͥne A¬
terno. ⁊ bella gerere. gerendaq lib̃is trad̃e. cũ inter se etiã mutis
at feris pax sit. Adu̾sus tam potentẽ explicitũq late furorẽ oꝑio¬
sior philosophia facta ẽ: & tm̃ sibi uiriũ sumpsit. qͣntũ is adu̾tꝰ
qͣm parabat᷑ accesserit expeditũ erat obuirgare indulgentis mer

Expanded text:
da sunt. Et utinam sic denique lues ista vindicetur ! Non privatim solum, sed pubda sunt. Et utinam sic denique lues ista vindicetur ! Non privatim solum, sed publice furimus. Homicidia compescimus et singulas caedes; quid bella et occisarum gentium gloriosum scelus ? Non avaritia, non crudelitas modum novit. Et ista quamdiu furtim et a singulis fiunt, minus noxia minusque monstrufecere, laudamus. Non pudet homines, mitissimum genus, gaudere sanguine alterno et bella gerere gerendaque liberis tradere, cum inter se etiam mutis ac feris pax sit. Adversus tam potentem explicitumque late furorem operosior philosophia facta est et tantum sibi virium sumpsit, quantum iis, adversus quae parabatur, accesserat. Expeditum erat o
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ hoc minus ẽ. testas excerꝑe atq ossa. & dentiũ oꝑa. cotũ fimn
gi. graue ẽ. luxuriari ꝑ singła. oĩa semel & meundẽ scporẽ uersa
ponant᷑. Quare ego adunã rẽ manũ porrigã. plura ueniant. si¬
mul multoꝵ ferculoꝵ ornam̃ta ceant ⁊ cohereant. sciant ꝓtinꝰ
hi qͥ iactationẽ ex islis peti & głam aiebant ñ oftendi ista s consciente
dari parit̃. Suit que disponi solent uno uire ꝑfusa. nicħ int̾ sit
ostrea echinis ponduli. mulli. ꝑturbati concoctiq ponant᷑. non
eẽt. confusior uom̃tiũ cibꝰ. Quomͦ ista ꝑplexa st̃. sic existis ñ singła¬
res morbi nascunt᷑. s in explicabiles. diu̾si. multi formes. ad u̾suĩ qͥs
& medicina armare se cepit multis gñib. multis obseruationib d̾
tͥ philosophia dico. Fuit aliq̃n simplitior int̾ minora pectantes. ⁊
leui qͦ cura remediabiles adu̾sus tantã moꝵ eu̾sionẽ oĩa conan¬

Expanded text:
autem hoc minus est, festas excerpere atque ossa et dentium opera cocum fungi ? " Gravest luxuriari per singula; omnia semel et in eundem saporem versa ponantur. Quare ego ad unam rem manum porrigam ? Plura veniant simul, multorum ferculorum ornamenta coeant et cohaereant. Sciant protinus hi, qui iactationem ex istis peti et gloriam aiebant, non ostendi ista, sed conscientiae dari. Pariter sint, quae disponi solent, uno iure perfusa. Nihil intersit: ostrea, echini, spondyli, mulli perturbati concoctique ponantur." Non esset confusior vomentium cibus. Quomodo ista perplexa sunt, sic ex istis non singulares morbi nascuntur, sed inexplicabiles, diversi, multiformes, adversus quos et medicina armare se coepit multis generibus, multis observationibus. Idem tibi de philosophia dico. Fuit aliquando simplicior inter minora peccantes et levi quoque cura remediabiles; adversus tantam morum eversionem omnia conan
Abbreviated transcription (Latin):
mertissimã carnẽ ceno saginatã. nicħ existimas limose gͣuitatis in¬
ferrẽ. Quid illud sotioꝵ garũ preciosã maloꝵ pisciũ saniem ñ credis.
urere falsa tabe precordia: Quid illa purulenta & qͤ tm̃ ñ exipso ig¬
ne in os tranferunt᷑ iudicas sine noxa in ipsis iuscerib extingui. Qmͣ
seidi itaq pestilentesq ructꝰ st̃. qͣntũ fastidiũ sui exalentib crapu¬
dam insermone nobilẽ patinã. in qͣm qͥcqͥd apud lartos solet diem
duc̃e: ꝓꝑans indampnũ suũ popina congesserat ueneri aespon¬

Expanded text:
inertissimam earnemcarnem caeno saginatam, nihil existimas limosae gravitatis ininertissimam earnemcarnem caeno saginatam, nihil existimas limosae gravitatis inferre ? Quid ? Illud sociorum garum, pretiosam malorum piscium saniem, non credis urere salsa tabe praecordia ? Quid ? Illa purulenta et quae tantum non ex ipso igne in os transferuntur, iudicas sine noxa in ipsis visceribus extingui ? Quam foedi itaque pestilentesque ructus sunt, quantum fastidium sui exhalantibus crapudam in sermone nobilem patinam, in quam quicquid apud lautos solet diem ducere, properans in damnum suum popina congesserat; veneriae spon
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. in numerabiles eẽ. morbos ñ mirab̾is. cotcos numera. Cessat õe
studiũ. & liberalia ꝓfessi fine ulla freq̃ntia desertis angulis presi-¬
dent. in rethoꝵ ac pͥbilosophoꝵ scolis solitudo ẽ. At qͣm celebresculi¬
ne st̃. qͣnta cͥca nepotũ focos iuuentꝰ p̃mit: transeo pueroꝵ. infeliciũ
igmuina ex oletoꝵ ꝑ nationes coloresq descͥpta. ut eadẽ omnib leui¬
tas sit. eadẽ pͥme mensura lanuginis. eadẽ speties capilloꝵ ne quis
cui rectior ẽ. coma crispulis misceat᷑. Ranseo pistoꝵ turbã. transeo
mnnstratoꝵ. ꝑ quos signo dato ad inferendã cenã discurrit᷑. Di boni.
qͣntũ hominũ unꝰ uenter exercet. Qͥd tu illos boletos uoluptariũ
uenenũ nicħ occulti oꝑis iudicaᷤ fat̃e. etiã si p̾sentanei ñ fuert̃: Qdtu
llam estiã niuẽ ñ putas callũ iocinerib obduc̃e: Qd illa ostrea

Expanded text:
rum. Innumerabiles esse morbos non miraberis: cocos numera. Cessat omne rum. Innumerabiles esse morbos non miraberis: cocos numera. Cessat omne studium et liberalia professi sine ulla frequentia desertis angulis praesident. In rhetorum ac philosophorum scholis solitudo est; at quam celebres culinae sunt, quanta circa nepotum focos iuventus premitur ! Transeo puerorum infelieiumagmina exoletorum per nationes coloresque discripta, ut eadem omnibus levitas sit, eadem primae mensura lanuginis, eadem species capillorum, ne quis, euicui rectior est coma, crispulis misceatur. Transeo pistorum turbam, transeo ministratorum, per quos signo dato ad inferendam eenamcenam discurritur. Di boni, quantum hominum unus venter exercet! Quid ? Tu illos boletos, voluntarium venenum, nihil occulti operis iudicas facere, etiam si praesentanei non fuerunt ? Quid ? Tu illam aes
Abbreviated transcription (Latin):
remetiunt᷑ eque niue rodunt solatiũ stomachi estuantis. libidi¬
ne uͦ ne marib qͥdem cedt̃ patinate. dui illas deȩq male ꝑdant.
adeo ꝑuerst̃ cõm̃tȩ genus impudicicie uiros ineunt. Qd gͦ mirandũ
t̃. marinũ medicoꝵ ac nature ꝑttissimũ iumendatio p̾ndi. cũ tot
semine podagrice calueq sint. beneficiũ sexiis suis uitus ꝑdidert̃. &
qͥa feminã exuerant: dampnate st̃ morb̾ uirilib. Antiqͥs medici
uestiebant dare cibũ sepiꝰ. & uino fulcire uenas cadentes. nesciebant
sangͥnẽ mitt̾e. ⁊ duitinã egrotationẽ balneis sudoribq larare. nescre¬
bant crurũ iuncło brachioꝵq latentẽ uim. & in medio sedentẽ ad ex¬
trema reuocare. Non erat necesse curĩspicere multa. auxilioꝵ gn̾a.
cũ ẽẽnt ꝑicłoꝵ pauicississima. Nc̃ uero qͣm longe ꝓcessert̃ mala uali¬
tudinis. has usuras uoluptatũ pendimꝰ ultra modũ. fasq concupita¬

Expanded text:
remetiuntur; aeque nivem rodunt, solacium stomachi aestuantis. Libidiremetiuntur; aeque nivem rodunt, solacium stomachi aestuantis. Libidine vero ne maribus quidem cedunt, pati natae, di illas deaeque male perdant! Adeo perversum commentae genus iprendi, cum tot feminae podagricae calvaeque sint ? Beneficium sexus sui vitiis perdiderunt et, quia feminam exuerant, damnatae sunt morbis virilibus. Antiqui medici nesciebant dare cibum saepius et vino fulcire venas cadentes, nesciebant sanguinem mittere et diutinam aegrotationem balneo sudoribusque laxare, nesciebant crurum vinculo brachiorumque latentem vim et in medio sedentem ad extrema revocare. Non erat necesse circumspicere multa auxiliorum genera, eum essent periculorum paucissima. Nunc vero quam longe processerunt mala valitudinis ! Has usuras voluptatium pendimus ultra modum fasque concupita
Abbreviated transcription (Latin):
esurientib place̾ ñ poss. Itaq nicħ opus erat. tã magna medicoꝵ
suppellectile. nec tot ferram̃tis atq pixidib. Simplex erat ex cau¬
sa simplici ualitudo. multos morbos multa fercula fecert̃. Uide qͣn
diger rant᷑ aliis alio nitentib. Nec mirũ qd in constans uariusq
ex discordi tibo morb ẽ. &illa ex contrariis nature partib ineim¬
dem compulsa redundant. mñ tam nullo egrotamꝰ gñe qͣm uiui¬
mꝰ. Maximꝰ ille medicoꝵ & huiꝰ scientie conditor. feminis nec
capillos defluere dix̃. nec pedes laborare. At qͥ ⁊ capillis destituunt
& pedib egre st̃ : ñ mutata feminarũ nat᷑a. s uita ẽ. Nam cũ
uiroꝵ licentiã equauert̾̃. corꝑũ quoq uiriliũ in cõmoda eqͣrt̃.
N minꝰ ꝑugilant. ñ mutiꝰ potant. ⁊ oleo ⁊ mero uiros ꝓuocant.
eque inuitis ingesta iuscerib ꝑ os reddt̃. ⁊ uinũ omne uomitu

Expanded text:
esurientibus placere non posset. Itaque nihil opus erat tam magna medicoruesurientibus placere non posset. Itaque nihil opus erat tam magna medicorum supelleetilesupellectile neenec tot ferramentis atque pyxidibus. Simplex erat ex causa simplici valitudo; multos morbos multa ferieulafericula feeeruntfdigerantur aliis alio nitentibus. Nec mirum, quod inconstans variusque ex discordi cibo morbus est et illa ex contrariis naturae partibus in eundem compulsa redundant. Inde tam multo aegrotamus genere quam vivimus. Maximus ille medicorum et huius scientiae conditor feminis nec capillos defluere dixit nec pedes laborare; atqui et capillis destituuntur et pedibus aegrae sunt. Non mutata feminarum natura, sed victa est; nam cum virorum licentiam aequaverint, corporum quoque virilium incommoda aequarunt. n minus pervigilant, non minus potant, et oleo et mero viros provocant; aeque invitis ingesta visceribus per os reddunt et vinum omne vomitu
Abbreviated transcription (Latin):
dam fam̃ queri: inuente st̃ mille condit᷑e quib auiditas excitaret᷑.
Que desid̾antib alim̃ta erant: hon̾a st̃ plenis. Inde pallor & neruo
uino madentiũ tremor. & miserabilior ex cruditatib qͣm ex fame
maties. inde in certi labentiũ pedes. & semꝑ qͣlis impsa ebrietate ti¬
tubatio. inde intotã. cutẽ humor ad missiis distentusq uenter dum
gescentib neruoꝵq sine sensu iatentiũ torpor. aut palpitatio cor¬
poꝵ sine int̾missione ibrantiũ. Qd capitis uertigines dicã: Qd
briũ gña. aliarũ impetu seuientiũ. aliarũ tenui peste repentiũ.
aliarũ cũ horrore & multa menbroꝵ. qͣssatione uenientiũ: Quid
alios referam in numerabiles morbos supplicia luxurie: Inmuneͤ
erant abistis malis qͥñdum se deliciis soluerant qͥ sibi imꝑabant. sbi
ministrabant. corꝑa oꝑe ac uero labore durabant. aut cursu defati

Expanded text:
dam famem quaeri et inventae sunt mille conditurae, quibus aviditas excitaretur, dam famem quaeri et inventae sunt mille conditurae, quibus aviditas excitaretur, quae desiderantibus ali menta erant, onera sunt plenis. Inde pallor et nervorum vino madentium tremor et miserabilior ex cruditatibus quam ex fame macies. Inde incerti labantium pedes et semper qualis in ipsa ebrietate titubatio. Inde in totam cutem umor admissus distentusque venter, dum gescentibus nervorumque sine sensu iacentium torpor aut palpitatio sine intermissione vibrantium. Quid capitis vertigines dicam ? Qubrium genera, aliarum impetu saevientium, aliarum tenui peste repentium, aliarum eum horrore et multa membrorum quassatione venientium ? Quid alios referam innumerabiles morbos, supplicia luxuriae ? Immunes erant ab istis malis, qui nondum se deliciis solverant, qui sibi imperabant, sibi ministrabant. Corpora opere ac vero labore durabant aut cursu defatig
Abbreviated transcription (Latin):
ores erant uiri. Postꝗ docti ꝓdiext̃ bom dest᷑. Simplex enĩ illa &
aꝑta iurtꝰ in obscurã & sollertẽ scĩam uersa ẽ. docemiq disputare
ñ uiuere. fuit sine dubio ut dicitis uetꝰ illa sapĩa cũ maxine nas¬
tens rudis ñ mmnus qͣm cet̾e aites. quarũ inꝓcessu subtilitas creuit.
s ne opus quidẽ ad huc erat remediis diligentib. ñ dũ nitm̃ neqͥ¬
tia surrer̾at. nec tã late sesparserat. pot̾ant uitiis simplicib
obstare renredia simplicia. Nc̃ necẽe. ẽ. tanto oꝑiosiora ẽẽ. munim̃¬
ta qͣnto uehem̃ttiora st̃ qͥb petun᷑. Medicina qͦndã pautarũ fuit sci¬
entia herbarũ qͥb sisteret᷑ flueus sangͥs. uulña coirent paulat̃i. De¬
inde in hanc ꝑuenit tã multiplicẽ uarietatẽ: nec ÷ mirũ. Lc̃ illã minꝰ
negotũ habiusse firmus ad huc solidist corꝑib. & faeili cibo nec per¬
artem uoluptatẽq corrupto. qͥ postqͣm cepit ñ adcollendã s ad irritan¬

Expanded text:
. Simplex enim illa et aperta virtus in obscuram et sollertem scientiam versa est docemurque disputare, non vivere." Fuit sine dubio, ut dicitis, vetus illa sapientia cum maxime nascens rudis non minus quam ceterae artes, quarum in processu subtilitas crevit. Sed ne opus quidem adhuc erat remediis diligentibus. Nondum in tantum nequitia surrexerat nec tam late se sparserat. Poterant vi tus simplicibus obstare remedia simplicia; nunc necesse est tanto operosiora esse munimenta, quanto vehementiora sunt, quibus petimur. Medicina quondam paucarum fuit scientia herbarum, quibus sisteretur fluens sanguis, vulnera coirent; paulatim deinde in hanc pervenit tam multiplicem varietatem. Nec est mirum tunc illam minus negotii habuisse firmis adhuc solidisque corporibus et facili cibo nec perartem voluptatemque corrupto, qui postquam coepit non ad tollendam, sed ad inritan
Abbreviated transcription (Latin):
bis uł decreta licet appellare uł scita uł placita. qͦ ⁊ ingeo metͥa ⁊
astronomia inuenies. Philosophia autẽ & contemplatiua ẽ. ⁊ acti¬
ua spectat simul agitq. Erras enĩ si tͥ illam putas tm̃ trestres ꝓmit
tere oꝑas. altiꝰ spirat totũ inquit mundũ scrutor. nec me intͣ contu¬
b̾uiũ mortale contint o suad̾e uob̃ ac dissuad̾e contenta magna me
uocant supͣq uos posita. Nam tͥ de sũma celi rõne. dm̃q disserere
cit & alat qͦ eadem rursus nat᷑a ꝑ empta resoluat. ut ait lucretius.
sequit᷑ ergo ut cũ contẽplatiua sic habeat decreta sua. Qd qd̃ facien¬
da qͦ nemo rite obibit nisiis cui ratio erit tradita. qͣ inquaq re.
oñis officioꝵ num̃os exequi possit. qͦs ñ seruabit qui in rẽ p̃cepta

Expanded text:
bis vel decreta licet appellare vel scita vel placita, quae et in geometria et bis vel decreta licet appellare vel scita vel placita, quae et in geometria et in astronomia invenies. Philosophia autem et contemplativa est et activa; spectat simul agitque. Erras enim, si tibi illam putas tantum terrestres operas promittere; altius spirat. Totum, inquit, mundum scrutor nec me intra contubernium mortale contineo suadere vobis ac dissuadere contenta. Magna me vocant supraque vos posita: Nam tibi de summa caeli ratione deumque Disserere uctet alatque, Quoque eadem rursus natura perempta resolvat, ut ait Lucretius. Sequitur ergo ut, cum contemplativa sit, habeat decreta sua. Quid ? Quod facienda quoque nemo rite obibit nisi is, cui ratio erit tradita, qua in quaque re omnes officiorum numeros exequi possit, quos non servabit, qui in rem pra
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hec quȩ artẽ uite ꝓfessa ẽ : nulla re qͦ minꝰ se exerceat uetaripot᷑.
Discutit enĩ impedim̃ta. ⁊ tractat obstantia. Uis scire qͣn dissimilit
sit aliarũ artiũ conditio & huiꝰ: In illis executiꝰ ẽ. uoluntate peta¬
re qͣm casu. in hac maxima culpa ẽ. sponte delinquere. Qd̃ dico
tale ẽ. Grãmatica ũ erubescet soloetismo si sciens fec̃. erubescet: A
nestiens. Heditus si defiucere egrũ non intelligit qͣntũ ad artẽ magis
peccat. qͣm si se intelligere dissimulat. At in hac arce uiuendi tur¬
ꝑior uolentiũ culpa ẽ. Adice nc̃ qd̾ artes quoq pleraq ĩmo ex oĩ¬
b lib̾atissime hñt decreta sua ũ tm̃ precepta. Sit̃ medicina itaq
alia ẽ. ypocratis secta. alia asclepiadis. alia themissonis. Fret̾ea nulla
ars contẽplatiua sine decretis suis ẽ. que greci uocant doginata no¬

Expanded text:
At haec, quae artem vitae professa est, nulla re, quo minus se exerceat, vetari potest; At haec, quae artem vitae professa est, nulla re, quo minus se exerceat, vetari potest; discutit enim inpedimenta et traicit obstantia. Vis scire, quam dissimilis sit aliarum artium condicio et huius ? In illis excusatius est voluntate peccare quam casu, in hac maxima culpa est sponte delinquere. Quod dico, tale est. Grammaticus non erubescet soloecismo, si sciens fecit, erubescet, si nesciens; medicus si deficere aegrum non intellegit, quantum ad artem, magis peccat quam si se intellegere dissimulat. At in hac arte vivendi turpior volentium culpa est. Adice nunc, quod artes quoque pleraeque, immo ex omnibus liberalissimae habent decreta sua, non tantum praecepta, sicut medicina. Itaque alia est Hippocratis secta, alia Asclepiadis, alia Themisonis. Praeterea nulla ars contemplativa sine decretis suis est, quae Graeci vocant dogmata, no
Abbreviated transcription (Latin):
compositus. om̃s erequi num̃os. ut sciat qͣndo oporteat. ⁊ inqͣu¬
tũ. & cũ quo. ⁊ quẽadmodũ. ⁊ qͣre. Non pot̾ toto aĩo ad honesta o¬
nari ne constanter qͥdem aut libent̾. s respiciãt. s hesitabit. Sihi
nesta inquit actio ex p̾̃ceptis uenit: ad beatã uitã precepta habu̾
ceptis fieri ñ tm̃ p̃ceptis. Si alie inquit artes coutente st̃ p̃ceptis:
contenta erit & sapĩa. Nam ⁊ hec ars uite ẽ. At qui Gub̃natorẽ fic̃
ille qͥ p̃cipit: sic moue gubnacłm. sic uela sumitte. sic scło uentoute.
sic adu̾so resiste. sic dubiũ cõmunẽq tͥ undica. Alios quoq arct̾i¬
ces p̾cepta confirmant. gͦ in hoc idẽ potert̃ artifices uiuendi. Om̃s
iste artes cͥca instruñta uite occupate st̃. ñ circa totã uitã. Itaq
multa illas iuhibent extrinsecꝰ. ⁊ impediunt spes. cupiditas. timor.

Expanded text:
compositus omnes exequi numeros, ut sciat, quando oporteat et in qucompositus omnes exequi numeros, ut sciat, quando oporteat et in quantum et cum quo et quemadmodum et quare. Non potest toto animo honesta conari, ne constanter quidem aut libenter, sed respiciet, sed haesitabit. " Si honesta," inquit, " actio ex praeceptis venit, ad beatam vitam praecepta abundceptis fieri, non tantum praeceptis. " Si aliae," inquit, " artes contentae sunt praeceptis, contenta erit et sapientia, nam et haec ars vitae est. Atqui gubernatorem facit ille, qui praecipit: sic move gubernaculum, sic vela summitte, sic secundo vento utere, sic adverso resiste, sic dubium communemque tibi vindica. Alios quoque artifices praecepta conformant ; ergo in hoc idem poterunt artifice vivendi." Omnes istae artes circa instrumenta vitae occupatae sunt, non circa totam vitam. Itaque multa illas inhibent extrinsecus et inpediunt, spes, cupiditas, timor.
Abbreviated transcription (Latin):
rogare qͥd impet̾re nolueris. Int̾dum enĩ obnixe petimꝰ id qd̾ recusa¬
remꝰ siquis offerret. Hec siue leuitas ẽ. sure uernilitas pumenda ẽ
ꝓmittendi facilitate multa uidere uolumꝰ uelle s nolumꝰ. Recttato
historiam ingentẽ acculit minutissime scriptã. artissime plictã. &
magna parte ꝑlecta: desinã inquit si multis ad clamat᷑ recitare: re¬
cita ab his qui illũ obmutestere illic cupiunt. Sepe aliud uolumꝰ.
aliud optamꝰ. quia uerũ nediis quidẽ dicimꝰ. s du aut ñ exaudumt
numera. qͦs uror magno ducta ambitu torquet. inter quos duutie
exactionib rectis. Ad actiones rectas p̃cepta ꝑdutunt. G ad beatã
uitã precepta sufficiunt ñ semꝑ ad actiones rectas p̃cepta ꝑduit̃.
S cũ obseq̃ns ingeniũ ẽ⁊ aliqͣndo frustra admouent᷑. si animũ opi¬
mones obsident praue. Dem̃ eciã si recte faciunt: nesciunt facere
se recte. Non potẽ enĩ quisqͣm nisi abiuitio formatꝰ. & tota rõne

Expanded text:
rogare, quod inpetrare nolueris." Interdum enim enixe petimus id, quod recusasi quis offerret. Haec sive levitas est sive vernilitas, punienda est annuendi facilitate. Multa videri volumus velle, sed nolumus. Recitator historiam ingentem attulit minutissime scriptam, artissimcartissime plicatam, et magna parte perlecta " desinam," inquit, " si vultis. " Adclamatur " recita, recita " ab iis, qui illum ommutescere illic cupiunt. Saepe aliud volumus, aliud optamus et verum ne dis quidem dicimus, sed di aut non exaudiunt numera, quos uxor magno ducta ambitu torquet, inter illos, quos ex actionibus rectis; ad actiones rectas praecepta perducunt; ergo ad beatam vitam praecepta sufficiunt." Non semper ad actiones rectas praecepta perducunt, sed cum obsequens ingenium est; aliquando frustra admoventur, si animum opiniones obsident pravae. Deinde etiam si recte faciunt, nesciunt facere se recte. Non potest enim quisquam nisi ab initio formatus et tota ratione
Abbreviated transcription (Latin):
firmari illa qͦ tollunt᷑. Qd enĩ dict̃ p̃ceptis uitã satis explicari.
sola studiũ conferendũ. hoc ipse quo negarẽ curanda eẽ. p̃cepta
ꝑ ciꝑem. Quedam admonitionẽ philosophie desidant: quedã
ꝓbationẽ. Et qͥdem multa quia inuoluta st̃ : uixq sũma dili¬
gentia. ac sũma subtilitate aꝑiunt᷑. Si ꝓbationes necessarie st̃.
& decreta qͤ ueritatẽ argum̃tis colligt̃: quedã aꝑta st̃. quedã ob¬
scuia. Aꝑta. q̃ sensu comp̃hendunt᷑. q̃ inemoria. Obscura. quȩ¬

Expanded text:
firmari illa, quo tolluntur. Quid enim dicunt ? Praeceptis vitam satis explicari, firmari illa, quo tolluntur. Quid enim dicunt ? Praeceptis vitam satis explicari, sola studium conferendum; hoc ipso, quo negarem curanda esse praecepta, praeciperem. Quaedam admonitionem in philosophia desiderant, quaedam probationem et quidem multam, quia involuta sunt vixque summa diligentia ac summa subtilitate aperiuntur. Si probationes necessariae sunt, et decreta, quae veritatem argumentis colligunt. Quaedam aperta sunt, quaedam obscura: aperta, q
Abbreviated transcription (Latin):
regimine utentib fama. Siuis eadẽ semꝑ uelle. uera oportet ue¬
lis. Ad uerũ sine decretis ñ ꝑuenit᷑. Continent uitã bonã & ma¬
lam. honesta ⁊ turpia. iusta ⁊ iusta. pia ⁊ impia. lͥtutes ususq
uͥtutũ. rerũ cõmodatio. possessio. existimatio. ac aignitatis uali¬
tudo. uires. forma. sagacitas sensuũ. Hec oĩa estimatorẽ deside¬
raut. setre liceat qͣnti quidq incensũ. deferendũ. Falleris enĩ.
it pluris qͦdam qͣm st̃ putas. ad eoq falleris. ut quȩ maxima int̾
nos hñt᷑ diuitie gr̃a. potentia. sestertio nũmo estimanda finit.
Hoc nescies. nͥ constitutionẽ ipsã qua ista inter estimant᷑ iunsper̃is.
Quẽ adinodũ folia ꝑ se uirere ñ posst̃. uamnũ desid̾ant. cui inhere¬
ant. ex qͦ trabunt sutũ. Sic ista p̾cepta si sola st̃ marcent. infigi
uolent secte. Pret̾ea ñ intelligc̃ hi qui decreta tollunt. eo ipso con¬

Expanded text:
regimine utentibus, fama. Si vis eadem semper velle, vera oportet veregimine utentibus, fama. Si vis eadem semper velle, vera oportet velis. Ad verum sine decretis non pervenitur; continent vitam. Bona et mala, honesta et turpia, iusta et iniusta, pia et impia, virtutes ususque virtutum, rerum commodarum possessio, existimatio ac dignitas, valitudo, vires, forma, sagacitas sensuum; haec omnia aestimatorem desiderant. Scire liceat, quanti quidque in censum deferendum sit. Falleris enim et pluris quaedam quam sunt putas, adeoque falleris, ut, quae maximi inter nos habentur, divitiae, gratia, potentia, sestertio nummo aestimanda sint. Hoc nescies, nisi constitutionem ipsam, qua ista inter se aestimantur, inspexeris. Quemadmodum folia per se virere non possunt, ramum desiderant, cui inhaereant, ex quo trahant sucum; sic ista praecepta, si sola sunt, marcent; infigi volunt sectae. Praeterea non intellegunt hi, qui decreta tollunt, eo ipso con
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ꝑorest ꝓpiꝰ etiam qͣm cet̾as nob̾ applicemꝰ. S nicħ aget. si igno¬
ramꝰ qͥd sit uirtus. uina sit an plures. separate anunexe. an qͥuna
ht̃ & cet̾as hãt. quo int̾ se differant. Non ÷ necẽẽ. fabro de fabriu
q̃rere. qd̃ enis initiũ. qͥs usus sit: ñ magis qͣm pantomuo de aite
saltandi. Om̃s iste arces se sciunt. nicħ de est. Non enĩ ad totã ꝑti¬
nent uitã. Untus ⁊ alioꝵ scientia ẽ: & sui. Discendũ de ipsa ẽ: ur
ipsa distat᷑. Actio erit ñ recta uisi recta fuerit uoluntas. Ab hac
enĩ ÷ actio. Rursus uoluntas ñ erit recta. nͥ habitꝰ aĩ rectꝰ fuerit
Ab hoc enĩ est uoluntas habicꝰ. Porro animꝰ ñ erit in optimo nͥ totiꝰ uite
rit. Non comingit tͣnquillitas : nisi ĩmutabile certũq iudiciũ adep¬
tis. cet̾i decidunt subiũ & reponunt᷑. ⁊ int̾nussa appetitaq alt̾us
fluctuant᷑. Causa uisq iactationis ẽ. qd nicħ liquet in certissimo

Expanded text:
fieri potest, propius etiam quam ceteras nobis adplicemus. Sed nil aget, si ignoramus, quid sit virtus, una sit an plures, separatae aut innexae, an qui unam habet et ceteras habeat, quo inter se differant. Non est necesse fabro de fabrica quaerere, quod eius initium, quis usus sit, non magis quam pantomimo de arte saltandi; omnes istae artes si se sciunt, nihil deest; non enim ad totam pertinent vitam, virtus et aliorum scientia est et sui; discendum de ipsa est, ut ipsa discatur. Actio recta non erit, nisi recta fuerit voluntas, ab hac enim est actio. Rursus voluntas non erit recta, nisi habitus animi rectus fuerit, ab hoc enim est voluntas. Habitus porro animi non erit in optimo, nisi totius vrit. Non contingit tranquillitas nisi inmutabile certumque iudicium adeptis; ceteri decidunt subinde et reponuntur et inter missa adpetitaque alternis fluctuantur. Causa his quae iactationis est ? Quod nihil liquet incertissimo
Abbreviated transcription (Latin):
& patrius lucami poete. continentissime uite fuit: quẽ ũ pone-¬
rem in cagͥalogo scorum. nisi me epistole ille ꝓuocarent quȩ le¬
gunt᷑ a plurimis. pauli ad senocam. aut senece ad paulũ: in quib
tũ ẽẽt. neronis magister. & illiꝰ temꝑis potentissimꝰ Optare se dic̃
eiꝰ esse loti apud suos. tuiꝰ sit ꝑaulus apud xpianos. Scripsit autẽ¬

Expanded text:
et patruus Lucani poete, continentissime vite fuit. Quem non ponerem in cathalogo sanctorum, nisi me ille epistole provocarent, que leguntur a pluribus, Pauli ad Senecam et Senece ad Paulum. In quibus cum esset Neronis magister et illius temporis potentissimus, optare se dicit eiusdem esse loci apud suos, cuius sit Paulus apud Christia
Abbreviated transcription (Latin):
ed int̾ os qͦs retulimꝰ cõsonantias habendũ iuditiũ
ẽ ut inaure ita qͦ inrõe quã har̃ meliorẽ oporte¬
at arbitiari. Fod̃ qͦ mͦ auris afficit᷑ sonis ł ocłs aspec¬
tu: qͦ animi uiditiũ numeris uł cõtinua qͣntͣate. ꝓpo¬
sito enĩ nu̾o ł linea: nichil ÷ faciliꝰ quã eiꝰ duplũ ocło
ł animo contu eri. Itẽ pꝰ dupli uiditiũ: seqͥt᷑ dimidii.
Post dimidiũ tripli. Post tripli: partis t̃cie. Post hanc¬
diapente: q̃ mediũ tence. Hinc diapente ac diapason:
que tͥplũ. Cet̾aq scd̾m eund̃ modũ formãq diuidicat.

Expanded text:
ed inter omnes quas retulimus consonantias, habendum judicium est ut in aure, ita quoque in ratione quam harum meliorem oporteat arbitrari. Eodem namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi judicium numeris vel continua quantitate. Proposito enim numero vel linea, nihil est facilius quam ejus duplum oculo vel animo contueri. Item post dupli judicium sequitur dimidii, post dimidium tripli, post triplum partis tertiae. diapente, que mediam tenet; hinc diapente et diapason, que triplum: ceterasque secundum eumdem modum formamque diiudicat.
Abbreviated transcription (Latin):
ub&. alias ꝓportiones qͥs inuestigare uolu¬
erit: nullo errore labat᷑ utq ñ ei nũo pͥmo tales ꝓpor¬
tiones querat aptare qͥ qͣnti st̃ ꝓpositi tot p̃ced̾e ⁊ pꝰ se
hab̃e ñ possit s disponat potiꝰ multiplices. uideatq
qͣntos suꝑ particłares reqͥrit: eũq multiplicẽ respi¬
tiat. qͥ eoloco abunitate recesserit: ut insuꝑiorib des¬
cͥptionib si tres sesqͣlto̾s fortasse q̃sierit: ut ñ aqͣt̾nario

Expanded text:
libet alias proportiones quis investigare voluerit, nullo errore labatur, utque non ei numero primo tales proportiones quaerat aptare, qui quanti sint propositi, tot praecedere, et post se habere non possit. Sed disponat potius multiplices, videatque quantos superparticulares requirit, eumque multiplicem respiciat, qui eo loco ab unitate recesserit, ut est in superioribus descriptionibus, si tres sesquialteros fortasse quaesierit, non a quaternario
Abbreviated transcription (Latin):
tie ꝑm̃sio nuoꝵ multitudinẽ suꝑuadat: eadẽq utͦsq
niu pluralitate p̃terea t: minores er̃ ꝓportione n̾ui
suꝑiꝰ m̃si cũ aditione eiꝰ sũme qͥa utrosq metiens diffe

Expanded text:
io numerorum multitudinem supervadat, eademque utrosque numeri pluralitate praetereat, minores erunt proportiones numeri superius mensi cum additione ejus summae qua utrosque metiens diffe
Abbreviated transcription (Latin):
xiiii ad lexiii. cõparati. Id uͦ monstrabit᷑ ħ mͦ. Reminis¬
cendũ pͥus ẽ. qͥd inscđ̃o uolumine dixerimꝰ. cũ de m̃su¬
ra differentie loquebam᷑. Si enĩ exqͣlib&e. ꝓportione
differentiã eoꝵ numeroꝵ qͥ eã continent auferamꝰ. hi
qͥ relinquunt᷑ maiorẽ optinebt̃ ꝓportionẽ his n̾uis qͥ
erant ante differentie diminutionẽ. St̃ enĩ. uiii iui.

Expanded text:
am 74 ad 73 comparati. Id vero monstrabitur hoc modo: reminiscendum prius est quod secundo volumine dixerimus, cum de mensura differentiae loquebamur. Si enim ex qualibet proportione differentiam eorum numerorum, qui eam continent, auferamus, hi qui relinquuntur majorem obtinebunt proportionem his numeris qui erant ante differentiae diminutionem. Sint enim 8 et 6.
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝓpt̾ breuitatẽ tacemꝰ Isdẽ reguł ex semoe. ipso dili
modũ ab eqͣlitate omĩs ineqͣlitã ꝓfluat monstrabamꝰ.
enĩ trib eqͥs t̾̃minis: ponat᷑ pͥmꝰ pͥmo equus. Sod̾s pͥmo
ac scđ̾o. Terciꝰ pͥmo duob scdis ac t̃cio. Idẽq fiat cõtinue.
atq ita exeqͣlitate geometͥca ꝓpõnalitaᷤ pͥncipiũ sumoe.

Expanded text:
nos propter brevitatem tacemus, iisdem regulis ex semetipso diligmodum ab aequalitate omnis inaequalitas profluit monstrabamus,enim tribus aequis terminis, ponatur primus primo aequus. Secundus primo ac secundo. Tertio primo duobus secundis ac tertio. Idemque fiat continue at
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cõmate conuinctꝰ ÷ si qͥd id integre diuide uelit: fa¬
ci&. unũ semitoniũ minꝰ cõmatisq dimidiũ. S unũ
semitoniũ minꝰ: diuidr̃ in duo diachismata dimidiũ
uͦ cõmatis: unũ schisma. Recte gͥ dictũ ẽ integre di¬
midiũ tonũ: in duo diachismata. atq unũ chisma
posse partiri. Quo fit ut integrũ semitoniũ minore
semitonio unũ schismate differre uideat᷑. a potome aũ
aminore semitonio: duob schismatib differt. Differt
aut̃ cõmate. S duo schismata: unũ ꝑficiunt cõma.
ed de his qͥdẽ hactenꝰ.
Nc uͦ illud uidet᷑ ẽẽ dicendũ: quẽadmodũ ꝑ cõsonã¬
tias musicas imꝑata possumꝰ sꝑatia nc̃ extendere: nc̃
uͦ remittere. Idaut̃ linearit̃ fiat. lineeq qͣs describimꝰ
uocis accipiant᷑ loco. S iã sese rõ ipsa demonstror. Sit
ꝓpositũ toni spatiũ ꝑsonantiã sumere: inacutũ seł̃
atq grauẽ. Sit sonꝰ .b. abħ intendoaliũ soñ. qͥ diapen-¬

Expanded text:
elit, faciat unum semitonium minus, commatisque dimidium. Sed unum semitonium minus dividitur in duo schismata; dimidium vero commatis unum schisma. Recte igitur dictum est, integre dimidium tonum in duo diaschismata atque unum schisma posse partiri. Quo fit, ut integrum semitonium minora semitonia uno schismate differre videatur: Apotome autem a minore semitonio duobus schismatibus differre; differt enim commate. Sed duo schismata unum perficiunt comma.ed de his quidem hactenus. Nunc vero illud videtur esse dicendum, quemadmodum per consonantias musicas imperata possimus spatia nunc extendere, nunc vero remittere. Id autem linealiter fiat, lineaeque quas describimus vocis accipiuntur loco. Sed sese jam ratio ipsa demonstret. Sit propositum toni spatium per consonantiam sumere, in acutum scilicet atque gravem. Sit sonus B, ab hoc intendo alium sonum qui diapen
Abbreviated transcription (Latin):
hilolaus gͥ ħ atq his minora spatia: talib diffinitio¬
nib includit. diesis inqͥt ÷ spatiũ qͦ maior ẽ sesqͥt̃.¬
cia ꝓportio duob tonis. Cõma uͦ ẽ spatiũ. qͦ maior ẽ ses¬
qͥ octaua ꝓportio duab diesib .i. duobꝰ semitoniis mi¬
norib Schisma ẽ dimidiũ cõmatis. Diachi̾ma uͦ: dimi¬
diũ dieseos .i. semitonii. minoris. facqͥb illud colligit᷑.
apotom̃. Diidr̃ etiã induo semitonia ⁊ cõma. Quofit:
ut diuidat᷑ inquatuor diachismata ⁊ cõma. Integrũ

Expanded text:
 igitur haec atque his minora spatia talibus diffinitionibus includit. Diesis, inquit, est spatium quo major est sesquitertia proportio duobus tonis. Comma vero est spatium quo major est sesquioctava proportio duabus diesibus, id est duobus semitoniis minoribus. Schisma est dimidium commatis. Diaschisma vero dimidium diesapotomen; dividitur etiam in duo semitonia et comma: quo fit, ut dividatur in duo diaschismata et comma. Integrum
Abbreviated transcription (Latin):
d grauiorẽ uͦ partẽ
ita modulabim᷑
tonũ: ab eo qđ ÷ b. dias¬
tessaron intendo ad fl
i abf. diapente remitto adk. erit gͥ ħ b. tonꝰ animad¬
u̾tet gͥ diligens lector ad d .b. qͥdẽ ad acutã partẽ effectũ
tonũ: ad k̾. b aut̃ ad grauẽ.
it ꝓpositũ minorẽ toni partẽ ꝑ cõsonantiã sume̾¬

Expanded text:
d graviorem vero partem ita modulabimur tonum. Ab eo quod est B diatessaron intendo ad F, et ab F diapente remitto ad K. Erit K B tonus. Animadvertet igitur diligens lector ad D B quidem ad acutam partem effectum tonum, ad K B autem ad gravem. Sit propositum minorem toni parte
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ. Nã si diapason qͥnq tonis ac duob minorib semito¬
niis continet᷑ suꝑantq sex toni diapason cõsonantiã
uno cõmate: ñ ẽ dubiũ quin tonis quinis abutroq
spatio sublatis. fiant reliqͣ exdia pason qͥdẽ duo semito¬
nia minora de sex uͦ tonis tonꝰ. atq hͥ tonꝰ. ħ duo semito¬
nia q̃ relinquunt᷑ uincit cõmate. Qđ si eisdẽ duob semi¬
toniis cõma reponat᷑: eqͣbt̃ tonũ. Constat gͥ unũ tonũ

Expanded text:
 minoribus semitoniis continetur, superantque sex toni diapason consonantiam uno commate, non est dubium quin tonis quinis ab utroque spatio sublatis fiant reliqua ex diapason quidem duo semitonia minora, de sex vero tonis tonus. atque hic tonus haec duo semitonia quae relinquuntur vincit commate. Quod si duobus eisdem semitoniis comma reponatur, aequabunt tonum; constat
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ at̾nario eybũ xx
ac ui. reddit. IEx h gͥ¬
partes. Unã q̃ dimidi¬
o sit maior eãq apoto¬
m̃ uocat. Reliquã q̃
dimidio sit minor: eãq rursꝰ diesim dic̃. Quã posteri
semitoniũ minꝰ apellauere. har uͦ differentia cõma.
ac pͥmitꝰ diesin. xuii unitatib constare arbitrat᷑ eoqd̃
id ÷ .xiii. ex nouenario t̾nario atq unitate cõsistat.
Que unitas: puncti optineat loc̃ T̃nariꝰ uͦ pͥme inpa¬
ris lineȩ: nouenariꝰ pͥmi inparis qͣdrati. Exhis gͥ cau¬
sis cũ tredecĩ diesin ponat qd̃ semitoniũ nuncupat᷑

Expanded text:
ario cubum 20 ac 7 reddit. Ex hpartes: unam quae dimidio sit major, eamque apotomen vocat; reliquam quae dimidio sit minor, eamque rursus diesim dicit, quam posteri semitonum minus appellavere. Harum vero differentiam comma ac primum diesim in 13 unitatibus constare arbitratur, eo qid est 13, ex novenario ternario atque unitate consistat, quae unitas puncti obtineat locum. Ternarius vero primae imparis lineae. Novenarius primi imparis quadrati. Ex his igitur causis cum 13 diesim ponat, quod semitonium nuncupatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis positũ ÷ ibiq totã oꝑam ẽsumit ut s̃ citharedi
qͥq organo cet̾isq musice instrum̃tis artificiũ ꝓbant
qđ ñ potiꝰ specłatioẽ ac rõe quã naturali qͦdã instinc¬
tu fert᷑ ad carm̃ atq iccirco. ħ qͦ genꝰ amusica seg̃gan¬
dũ ÷ Terciũ ÷ qđ iudicandi ꝑitiã sumit ut richinos
cantilenasq totũ Earm̃ possit ꝑpende. Qđ scł. qm̃ to
rithinis deq gnĩb cantilenar̃ ac de ꝑmixtionib ac de

Expanded text:
ntis positum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharedi, quique organo ceterisque musice instrumentis artificium probant,od non potius speculatione ac ratione quam naturali quodam instinctu fertur ad carmen, atque idcirco hoc quoque genus a musica segregandum est. Tertium est quod judicandi peritiam sumit, ut rhythmos cantilenasque eorumque carmen possit perpendere. Quorythmis, deque generibus cantilenarum, ac de permixtionibus et de
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑe atq actu efficiendit᷑n scilic&. quantũ corpꝰ m̃te
suꝑat᷑ qđ scilicet ratione̾s exꝑs seruitio degit illa uͦ
di actu ñ egeat. Alanuũ uͦ oꝑa nulla sint: nͥ rõne
ducant᷑. Iã uͦ qͣnta sit gła meritũq rationis hinc in¬
telligi pot̃: qđ ceti ut ita dicã corporales artifices ñ

Expanded text:
i atque actu? Tantum scilicet quantum corpus mente superatur, quod scilicet rationis expers servitio degit. Illa vedi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Iam vero quanta sit gloria meritumque rationis, hinc intelligi potest, quod ceteri ut ita dicam corporales artifices, non
Abbreviated transcription (Latin):
fitł acuminib atollendis gͣuitabq laxandis. s utͥsq
natura humana fecit ꝓpͥum finẽ Continue eũ uoci
t̾minũ humanꝰ sp̃s fec̃ ultͣ quẽ nulla rõne ualet ex
sinit. Rursꝰ diastemathe uoci natura hominũ t̾̃min
fec̃ q̃ acutã eoꝵ uocẽ grauẽq det̾minat. Tantũ enĩ unꝰ¬

Expanded text:
fit, vel acuminibus attollendis gravitatibusque laxandis, sed utrisque fit, vel acuminibus attollendis gravitatibusque laxandis, sed utrisque natura humana fecit proprium finem. Continuae enim voci terminum humanus spiritus fecit, ultra quem nulla ratione valet excsinit. Rursus voci natura hominum terminum facit, que acutam eorum vocem gravemque determinat. Tantum enim unu
Abbreviated transcription (Latin):
tio.
ed de his hactenꝰ nc̃ uocũ differentias colligaoꝰ
tinua qͥdẽ ÷ q̃ loquentes ł ꝓsã orationẽ legentes u̾ba
ꝑcurrimꝰ festinat enĩ tc̃ uox ñ herere inacutis ⁊ gͣiub
sonis s ꝗ uelocissime u̾ba ꝑcurrere expediendisq
sensib ⁊ expͥm̃dis sermonib cõtinue uocis ĩpetus oꝑa¬
tur I Diastemathice aut̃ ÷ ea: quã canendo suspendi¬
mꝰ inqͣ ñ potiꝰ sermonib s moduł inseruimꝰ. Estq uax
ipsa tardior: ⁊ ꝑ modulandas uarietares qͦddã fatiens
int̾uallũ: ñ tacit᷑nitatis s suspense ac tarde potiꝰ can¬
tilene. His ut albinꝰ autumat ad dit᷑ tẽia differentia
q̃ medias uoces cantilene possit include. cũ seł heroũ pͥo¬
emate legunꝰ neq c̃tinuo cursu ut ꝓsã neq suspenso
segnioriq mͦ uocis ut canticũ¬
ed q̃ cõtinua uox ẽ ⁊ ea rursus qͣ
decurnimꝰ cantilenã. nat᷑alit̃ qͥdẽ infinite s̃. Con¬
sid̾atione enĩ accepta nullus modꝰ ł euoluend sermonib

Expanded text:
tione. Sed de his hactenus; nunc vocum differentias colligamustinua quidem est, quia loquentes vel ipsam orationem legentes verba percurrimus. Festinat enim tunc vox non inhaerere in acutis et gravibus sonis, sed quam velocissime verba percurrere, expediendisque sensibus, exprimendisque sermonibus continuae vocis impetus operaua autem sive suspensa est quam canendo suspendimus, in qua non potius sermonibus, sed modulis inseruimus; estque vox tardior, et per modulandas varietates quoddam faciens intervallum, non taciturnitatis, sed suspense ac tarde potius cantilen medias voces possit includere, sed heroum poemata legimus, neque continuo cursu, ut prosam, neque suspenso segniorique modo vocis, ut canticutinua vox est, et ea rursus qua decurrimus cantilenam, naturaliter quidem infinitae sunt. Consideratione enim accepta, nullus modus vel evolvendis sermonibus
Abbreviated transcription (Latin):
nerius aptans. eoꝵq consonantias aure diuulicans
Nc u inlongitudine calamoꝵ duplicitatẽ medie¬
tẽq restituens. cetãsꝙ ꝓportiones aptans: integer¬
rimã fidẽ diuersa exꝑientia capiebat. Sepe ⁊̃ ꝓm̃
erea siue ferrea ꝑͦ cutiens: nichil sese diuersũ inuenis¬

Expanded text:
nervis aptans, eorumque consonantias aure diiudicans nunc vero in longitudine calamorum, duplicitatem, medietatemque restituens, ceterasque proportiones aptans, integerrimam fidem diversa experientia capiebat. Sepe etiam pvel erea vel ferrea percutiens, nihil sese diversum invenis