comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te congregatis fieret unum ouile ce
unus pastor. hic erit magnus. & filiꝰ
altissimi uocabr᷑. & dabit illi dominꝰ
ds sedem dauid patris eius. Dictumẽ
&e de iohanne. quia erit magnus.S
ille quasi homo magnꝰ. hic quasi ds̃
magnus. Ille enim magnꝰ coram dño.
hic autem erit magnus inquit: ce
filiꝰ altissimi uocabr. Idem gͦ filius al¬
tissimi. qui iũto uirginali conceptus
& natus est. Idem homo intemꝑe
creatꝰ ex matre. qui ds̃ est ante tem¬
pora natꝰ ex patre. Si autem idem
homo qui deus ẽ: omittat nestoriꝰ ho¬
minem tantum dicere ex uͥgine na-¬
tum. & hunc a u̾bo dei ñ inunitatẽ
ꝑsone. s in societatem inseꝑabilẽ ẽẽ.
receptum: Alioquin ñ unum xp̃m ue
rum dm̃ &e hominem. s duos qd̾ dice¬
re nefas est assererez ac ꝑhoc ñ trini¬
tatem s quãtnitatem p̃dica e con-¬
uincit᷑. Catholica autem fides. sicut
unum quemlibet hominẽ carnem
&e animam: ita hominem ce u̾bum

Expanded text:
te congregatis, fieret unum ovile et te congregatis, fieret unum ovile et unus pastor . « Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. Dictum est et de Joanne quod erit magnus, sed ille quasi homo magnus, hic quasi Deus magnus. Ille enim magnus coram Domino, hic autem erit magnus, inquit, et Filius altissimi vocabitur. Idem ergo filius Altissimi qui in utero virginali conceptus et natus est. Idem homo in tempore, creatus ex matre, qui Deus est ante tempora natus ex Patre. Si autem idem homo qui Deus est, omittat Nestorius hominem tantum dicere ex virgine natum, et hunc a Verbo Dei non in unitatem personae, sed in societatem inseparabilem esse reverum Deum et hominem, sed duos quod dici nefas est asserere, ac per hoc non trinitatem, sed quaternitatem praedicare convincitur. Catholica autem fides, sicut unumquemlibet hominem carnem et animam, ita hominem et Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
comite. sola sine teste: ne qͦ degn̾e
Disce uirgo u̾borum uitare lasciui-¬
am. maria etiam salutationem an-¬
geli uerebat᷑. Erat tamen cogitans
inquit qualis ẽẽt hec salutatio.
& ideo cum uerecumdia qr paue-¬
bat. cum prudentia quia bñdic-¬
tionis nouam formulam miraba-¬
tur: que nusqm lecta est: nusqmͣ
antea comꝑta. Et ait angelus ei. Ne
timeas maria. inuenisti enim gr̃am
aput dm̃. Cum salutatione ins oli¬
ta ut pote que ei so li seruabatur
uideret tͦbatam: quasi familiaRriꝰ
notam uocans ex nomine: ne ti¬
mere debeat iubet.Equia gracia
plenam uocauerat: eandem gr̃am
& astruit pleniꝰ ce uberiꝰ explicat
dicens. Ecce concipies inũto & pari-¬
es filium. & uocab̃ nomen eiꝰ iħm.
Ihe saluator siue salutaris int̃pre¬
tat᷑. Euius sacͣmentum nominis
alloquens ioseph angłs exposuit.
ipse enim inquiens saluum faciet
ppłm suum a pecc̃is eorum. Non ait
unitatem fidei ex p̃putio e cͥcunci-¬
sione uocatum. quib exdiu̾sa par¬

Expanded text:
comite, sola sine teste, ne quo degeneDisce, virgo, verborum vitare lasciviam. Maria etiam salutationem angeli verebatur. Erat tamen cogitans, inquit, qualis esset haec salutatio. Et ideo cum verecundia, quia pavebat. Cum prudentia, quia benedictionis novam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam ante comperta. Et ait angelus ei, Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum. Quam salutatione insolita, ut pote quae ei soli servabatur, viderat turbatam, quasi familiarius notam vocans ex nomine, ne timere debeat jubet. Et quia gratia plenam vocaverat, eamdem gratiam et astruit plenius, et uberius explicat, dicens: Ecce concipies in utero, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Jesus salvator, sive salutaris interpretatur. alloquens Joseph angelus, exposuit: ipse enim inquiens salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Non ait unitatem fidei ex praeputio et circumcisione vocatum. Quibus ex diversa par
Abbreviated transcription (Latin):
cuidum canem uerus rex &e sacer¬
dos erat futuso: ipsam qͦ carnem de
ut᷑q dauid scilicet & a aron stirpe
susciꝑet. Unde & inhac utq tribu
chrisma ꝑ legem mistice celebratus.
xp̃i nimirum nominis parĩt et
gñationis p̃nuncium. ꝙ ipse dc̃
domum dei ingrediens panẽ scm̃
& gladium quasi rex de sãcdos ac-¬
cepit illum uidel t de suo semi
offerret.Dixit autem maria. Eece
ancilla dñi. fiat mͥ sccl̃m u̾bum tu¬
um. Quanta cum deuotione humi-¬
litas. q̃ & angeli ꝓmissum optat
impleri. & se ipsam q̃ mãt eligit᷑
ancillam ñ cupat. aꝑtissime insi¬
nuans qm sibi nihil meriti uindi¬
cet ineo qd̃ dñi uissis obsecundet.
fiat inquit sine uiri semine. con¬
ceptꝰ in uirgine. Nascat᷑ de sp̃uscõ.
integra carne sc̃m. Quod nascit᷑
de homine matre sine homine

Expanded text:
cundum carnem verus Rex et sacerdos erat futurus, ipsam quoque carnem de utraque, David scilicet et Aaron stirpe susciperet. Unde et in hac utraque tribu chrisma per legem mysticum celebrabatur, Christi nimirum nominis pariter et generationis praenuntium. Et ipse David domum Dei ingrediens panem sanctum et gladium quasi Rex et sacerdos accepit, illum videlicet de suo seminofferret. Dixit autem Maria: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum. Quanta cum devotione humilitas, quae et angeli promissum optat impleri, et seipsam, quae mater eligitur, ancillam nuncupat, apertissime insinuans quam nil sibi meriti vindicet in eo quod Domini jussis obsecundet. Fiat, inquit, sine viri semine conceptus in virgine, nascatur de Spiritu sancto integra carne sanctum, quod nascetur de homine matre sine homine
Abbreviated transcription (Latin):
uectu auaricie tẽptaũ: cũ dicẽt. sci¬
entẽ bonũ ce malũ. Auaricia enĩñ
solũ pecunie est: s etiã altitudinis.
Recte enĩ auaricia dr̃. cũ supͣmodũ
sullimitas ambit᷑. Si enĩ ad auari¬
tiã honoris rapina ũ ꝑtineret: neqͣ¬
quã paulꝰ de unigenito filio dicẽt.
ñ rapinã arbit᷑tꝰ est. ẽẽ. se equalẽ tłõ.

Expanded text:
temptavit, cum diceret: 'Scientes bonum et malum'. Avaricia enim non solum pecuniae est, sed etiam altitudinis. Recte enim avaritia dicitur, cum supra modum sublimitas ambitur. Si enim non ad avaritiam honoris rapina pertineret, nequaquam Paulus de unigenito Dei filio diceret: 'Non rapinam arbitratus est esse se aequalem
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃em᷑. Antiquꝰ hostis contra pͥmũ ho¬
minẽ parentẽ nr̃m in tͥb se tẽpta.¬
tionib erexit. qr hunc uidelicet gu
didit. Exgula qͥppe tẽptauit c̃ cibũ
ligniueticũ ostendit. atq ad come¬
dẽdũ suasit. Ex uana autẽ gła tẽp¬

Expanded text:
Antiquus hostis contra primum hominem parentem nostrum, in tribus se tentationibus erexit, quia hunc, videlicet guldidit. Ex gula quippe tentavit, cum cibum ligni vetiti ostendit, atque ad comedendum suasit. Ex vana gloria te
Abbreviated transcription (Latin):
cipuoꝵ apłorum głificatus
est exitus: ibi in die martirui
eorum sit leticie pͥncipatus.
roris. facta es discpła ũitatis.
Isti sunt sci patres tui ueriq
pastores. qui te regnis cele¬
stib inserandã multo me-¬
liꝰ multoq feliciꝰ condidert̃.
qmͣ illi quoꝵ. studio pͥma
meniũ tuoꝵ. fundamenta

Expanded text:
postolorum glorificatus est exitus, ibi in die martyrii eorum sit laetitiae principatus.  erroris, facta es discipula veritatis. Isti sunt sancti patres tui verique pastores, qui te regnis coelestibus inserendam multo melius multoque felicius condiderunt, quam illi quorum studio prima moenium
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ fidei p̃parato. uniu̾saliter
quidẽ in ominũ scõrum com¬
memoratione letandũ est.S
in hoꝵ excellentia patrũ me¬
rito est exultantiꝰ głandum.
qͦs gr̃a dei intantũ apicẽ int̃
omnia eccłie m̃bra ꝓuex̃: ut
ẽ. quasi geminũ constitueret
lum̃ ocłor. De quoꝵ meri¬
tis atq uirtutib q̃ om̃em lo¬
quendi suꝑant facultatẽ. ni¬
chil diu̾sum. nichil debemus
sentire discretũ. qr illos & elec¬
tio pares. & labor similes. et
finis fec̃ equales:

Expanded text:
nem fidei praeparato, universaliter nem fidei praeparato, universaliter quidem in omnium sanctorum commemoratione laetandum est, sed in horum excellentia patrum merito est exsultantius gloriandum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesiae membra provexit, ut hristus , quasi geminum constituerit lumen oculorum. De quorum meritis atque virtutibus, quae omnem loquendi superant facultatem, nihil diversum, nihil debemus sentire discretum: quia illos et electio pares, et labor similes, et finis fecit aequales.
Abbreviated transcription (Latin):
pontũ. galatiã cappado
ciã atq bithiniã. legib¬
eungłice p̃dicationis im¬
pleueras. Nec ut dubiꝰ de
ꝓuentu oꝑis. aut de spatio
tue ignarus etatis. trophe¬
ũ crucis xp̃i romanis artib
inferebas. quo te diuinis
coapłs tuus uas electionis
& specialis magist̃ gentiũ.
paulus occͣrens. eodẽ tͥ conso
neronis laborabat imꝑio.
inflaminatꝰ excessu. in hũc
eũ usq torrentẽ sue p̃cipi¬
tauit insanie: ut pͥmus no¬
mini xp̃iano atrocitatem
gñalis ꝑsecutionis inferret
ceptio fieret felicitatis et̃¬
ne. Preciosa gͦ est inconspec¬
tu dñi mors scõrum eiꝰ. nec
ullo crudelitatis gñe des¬
trui potest sacram̃to cru¬
cis xp̃i fundata religio. Ñ
ger segete ditiore uestitur.
dũ grana q̃ singła cadunt.
multiplicata nascunt᷑. Uñ
duo ista p̃clara diumni semi¬
nis germina inquantã sõ-¬
rũ conserto uno diademate
tissumi diuinitꝰ nob̾ ad exem¬
plũ patientie & confirmatio¬

Expanded text:
Pontum, Galatiam, Cappadociam, Pontum, Galatiam, Cappadociam, Asiam atque Bithyniam legibelicae praedicationis imbueras; nec aut dubius de proventu operis, aut de spatio tuae ignarus aetatis, tropaeum crucis Christi Romanis arcibus inferebas, quo te divinis coapostolus tuus, vas electionis , et specialis magister gentium Paulus occurrens, eo tibi consocNeronis laborabat imperio. inflammatus excessum, in hunc eum usque torrentem suae praecipitavit insaniae, ut primus nomini Christiano atrocitatem generalis persecutionis inferret,  occiduae, perceptio fieret felicitatis aeternae. Pretiosa est ergo in conspectu Domini mors sanctorum ejus ; nec ullo crudelitatis genere destrui potest sacramento crucis Christi fundata religio. Nonger segete ditiori vestitur, 326 dum grana, quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. Unde duo ista praeclara divini seminis germina in quantam sorum conserto uno diademate tissimi, divinitus nobis ad exemplum patientiae et confirmatio
Abbreviated transcription (Latin):
tue paulo Aliaꝵ adhuc eccla-¬
rum ordinationib occupato:
siluã istam frem̃tium bestia-¬
rũ & turbulentissime ꝓfun-¬
ditatis oceanũ. constantior
qm cũ suꝑ mare grałeris in¬
gred̾is. Nec mundi dñam ti-
mes romã: qui incaiphe do-¬
mo expaueras sac̾dotis ancil¬
lã. Nunqͥd aut iudicio pilati.
aut seuicia iudeor minor
est uel inclaudio potestas.
uel innerone crudelitas: Uĩ¬
cebat gͦ materiã formidinis.
uis amoris. Nec estimabas¬
diligendos. hunc aut̃ intre-¬
pide caritatis affectũ iã tũc
ꝓfecto conceꝑas: qͣndo confe¬
ssio tui amoris indñm. tͥue
introgationis est solidata
misterio. Hec aliud ab hac
m̃tis tue intentione q̃situm
ẽ: qmͣ ut pascendis eius quẽ
diligeres ouib cybum quo
tot signa miracłorum. tot
dona carismatũ. atq exꝑi¬
m̃ta uirtutũ. Iam popłos
qui excͥcumcisione credi¬
d̾ant erudieras. iã anchi¬
ochenã eccł̃iam ubi pͥmũ
xp̃iani nominis dignitas
est orta fundaueras. iam

Expanded text:
tolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum, constantior quam cum supra mare gradereris, ingrederis . Nec mundi dominam 324 times Romam, qui in Caiphae domo expaveras sacerdotis ancillam . Numquid aut judicio Pilati, aut saevitia Judaeorum minor erat vel in Claudio potestas, vel in Nerone crudelitas? Vincebat ergo materiam formidinis vis amoris; nec aestimabasdiligendos. Hunc autem intrepidae charitatis affectum jam tunc profecto conceperas quando professio tui amoris in Dominum trinae interrogationis est solidata mysterio . Nec aliud ab hac mentis tuae intentione quaesitum est, quam ut pascendis ejus quem diligeres, ovibus, cibum, quo tot signa miraculorum, tot dona charismatum, tot experimenta virtutum. Jam populos, qui ex circumcisione crediderant, erudieras; jam Antiochenam Ecclesiam, ubi primum Christiani nominis dignitas est orta , fundaveras; jam
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Isti sunt qͥ te adhane
głam ꝓuexerunt: ut gens
sc̃a popłs electus. ciuitas sa¬
c̾dotalis & regia. ꝑ sacra bĩ
petri sedem caput orbis ef¬
fecta: latiꝰ p̾sideres religio¬
ne diuina. qmͣ dñatione t̃¬
rena. Qmͣuis eñi multis aue¬
ta uictorus. ius imꝑii ti
t̾re mariq p̃tuleris: minꝰ

Expanded text:
 te ad hanc gloriam provexerunt, 322 ut gens sancta, populus electus, civitas sacerdotalis et regia, per sacram beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione divina quam dominatione terrena. Quamvis enim multis aucta victoriis jus imperii tui terra marique p
Abbreviated transcription (Latin):
ebat erroribꝰ. & magnã sibi ui¬
debat᷑ suscepisse religionem:
qr nullã respueret falsitatẽ.
Unde qnͣtum erat ꝑdiabolũ
tenaciꝰ illigata: tanto ꝑ xp̃m
endũ eu̾ngłio mundũ distri¬
butis sibi t̾rarũ partib susce¬
romani destinat᷑ imꝑii. ut
lux u̾itatis que in omniũ gẽ¬
tiũ reuelabat᷑ salutẽ efficaciꝰ
se ab ipso capite ꝑ totũ mun¬
di corpꝰ effund̾et. Euiꝰ aut̃ na-¬
tionis homines in hac tc̃ ur-¬
norarent qͦd roma didicisset :
hic colluctantes philosophie
opiniones. hic dissoluende
erant t̾rene sapientie uam¬
tates. hic confutandꝰ demo¬
nũ cultus. hic omniũ sacͥfici¬
oꝵ impietas destruenda. uͥ

Expanded text:
ebat erroribus, et magnam sibi viebat erroribus, et magnam sibi videbatur suscepisse religionem, quia nullam respuerat falsitatem. Unde quantum erat per diabolum tenacius illigata, tantum per Chendum Evangelio mundum, distributis sibi terrarum partibus, susceRomani destinatur imperii: ut lux veritatis quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundi corpus effunderet. Cujus autem nationis homines in hac tunc urnorarent quod Roma didicisset? Hic conculcandae philosophiae opiniones, hic dissolvendae erant terrenae sapientiae vanitates, hic confutandus daemonum cultus, hic omnium sacrificiorum impietas destruenda, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
humano gñi nunqm nega¬
uit. om̃sq in cõmune morta¬
les ad cognitionẽ sui abun¬
dantissmis semꝑ beneficus
erudiuit: uoluntariã erran¬
tiũ cecitatẽ & ꝓcliuẽ indete¬
riora nequiciam secretiore
consilio. & altiore pietateᷤ
miseratꝰ est mittendo u̾bũ
suũ equale sibi atq coeter¬
nũ: qđ caro factũ ita diuini-¬
tatis nat᷑am nature uniuit
humane: ut illiꝰ adinfima
inclinatio nr̃a fieret ad sũ¬
ma ꝓuectio. Nt aũt huiꝰ
in enarrabilis gr̃e ꝑ totũ
mundũ diffundetur effe-¬
ctus: romanũ regnũ diui¬
na ꝓuidentia p̃parauit. Eu¬
ius ad eos limites increm̃¬
ta ꝑduta sunt: quib cunc¬
taꝵ undiq gentiũ uicina ce
contigua eẽt umu̾sitas. Dis¬
xime congruebat. ut mul¬
ta regna uno c̾fedarentur
imꝑio. & cito ꝑuios hab̾et ppłos
p̃dicatio gñalis. qͦs uniꝰ teneret
regim̃ ciuitatis. hec aut̃ ciuitas
ignorans sue ꝓuectionis auc¬
torẽ: cũ pene omnib dñaret᷑
gentib. omniũ gentiũ serui¬

Expanded text:
humano generi numquam negavit, omnesque in commune mortales ad cognitionem sui abundantissimis semper beneficiis erudivit, voluntariam errantium caecitatem et proclivem in deteriora nequitiam secretiori consilio et altiori pietate miseratus est, mittendo Verbum suum aequale sibi atque coaeternum. Quod caro factum ita divinam naturam naturae univit humanae, ut illius ad infima inclinatio, nostra fieret ad summa provectio. Ut autem hujus inenarrabilis gratiae per totum mundum diffunderetur effectus, Romanum regnum divina providentia praeparavit; cujus ad eos limites incrementa perducta sunt, quibus cunctarum undique gentium vicina et contigua esset universitas. Disxime congruebat, ut multa regna uno confoederarentur imperio, et cito pervios haberet populos praedicatio generalis, quos unius teneret regimen civitatis. Haec autem civitas ignorans suae provectionis auctorem, cum pene omnibus dominaretur gentibus, omnium gentium servi
Abbreviated transcription (Latin):
nanq ñ nulli qͥ donũ intelligen-¬
dñs qͥ talenta contulit. rationẽ
positurꝰ redit: qr is qͥ nc̃ pie sp̃u¬
alia dona tribuit. districte in
iudicio merita exquirit. Quid-
quisq accepit considat. & quod
lucrum de acceptis reportet pen¬

Expanded text:
namque nonnulli qui donum intelligennamque nonnulli qui donum intelligenDominus qui talenta contulit, rationem positurus redit, quia is qui nunc spiritalia dona distribuit, districte in judicio merita exquirit, quid quisquis accepit considerat, et quod lucrum de acceptis reportet, pen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulli qͥ & si int̾na ac mistica
penetre nesciunt. ꝓ intentio¬
ne tam̃ suꝑne patrie docent
recta qͦs possunt de ipsis ex¬
t̾iorib q̃ acceꝑunt. Numq se
a carnis petulantia. at̾renaꝵ
rerũ amhitu. atq a usibiliũ
uoluptate custodiunt: ab his
etiã alios admonendo cõpes-¬
cunt. Et sunt ñ nulli qui qͣsi
duob talentis ditati intellec¬
tũ atq oꝑationẽ ꝑcipiunt.
subtilia de int̃nuis intellignii.
mira de ext̾iorib oꝑantur.
Cũq & intelligendo & oꝑando
alus p̾dicant: qͣsi duplicatũ
de negotio lucrũ reportant.
bene aut̃ alia qͥnq uel alia
duo in lucrũ uenisse relerũ¬
tur.qr du utriq sexui p̃dica¬
tio impendit᷑: quasi accepta
salenta geminant᷑.S is qui
unũ talentũ acceꝑat abiens
fodit int̾ram. & abscondit
pecuniã dñi sui. Talentũ in t̾ra
abscondere est: acceptũ ingeniũ
intrenis actibꝰ implicare. lucrũ
sp̃uale ñ querere. cor a t̾renis co¬
gitationib nunqm leuare. St̃

Expanded text:
etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinque, vel alia duo in lucrum venisse referuntur: quia dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abscondere, est acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spirituale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
accepit intelligentiã p̃dicatio¬
nis. ministeriũ debet ex talento.
Aliꝰ t̾renã substantiã accepit. e¬
rogationẽ talenti ex reb debet.
Aliꝰ nec int̾noꝵ intelligentiam
nec rerũ affluentiã accepit. s
tam̃ didicit artẽ qͦ pascitu. p̃a
ars ei intalenti acceptionẽ re-¬
putat᷑. Aliꝰ nichil hoꝵ assecutꝰ
est s tam̃ fortasse familiarita¬
tis locũ ap̃ diuitẽ meriit. fa¬
lentũ ꝓfecto familiaritatis ac¬
cepit.Si gͦ nichil ei ꝓindigen¬
tib loquit᷑: ꝓ talenti recent̃e
damnat᷑. Habens gͥ intellectũ:
curet omnino ne taceat. habess
rerũ affluentiã: uigilet ne a
mĩe largitate torpescat. Habes
artẽ qua regit᷑. magnoꝑe I
deat ut usũ atq utilitatẽ ill
cũ ꝓximo partiat᷑. Habens lo-¬
quendi locũ ap̃ diuitẽ damp¬
nationẽ ꝓtalento retento ti-
ab uno qͦ nr̃m uenturꝰ iuicdȩa
exigit: qnͣtum dedit. Ut gͦ de
talenti sui rationib redeuntt

Expanded text:
accepit intelligentiam, praedicatioaccepit intelligentiam, praedicationis ministerium debet ex talento. Alius terrenam substantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelligentiam, nec rerum affluentiam accepit, sed tamen didicit artem qua pascitur, ipsa ars ei in talenti acceptione reputatur. Alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit. Si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnatur. Habens ergo intcuret omnino ne taceat; habens rerum affluentiam, vigilet ne a misericordiae largitate torpescat; habens artem qua regitur, magnopere studeat, ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur; habens loquendi locum apud divitem, damnationem pro retento talento timeab unoquoque nostrum venturus Judex exiget, quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus redeunte
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ habet. etiã dona alia
ꝑcipit. Qͥsqͥs aut̃ caritatẽ non
habet: etiã dona q̃ ꝑcepisse ui¬
debat᷑ amittit. Unde necẽe est
fãs mei ut ꝑomne qd̃ agitis. er¬
ga caritatis custodiã uigiletis.
Caritas aũt uera ẽ. & amicũ di-¬
ligere indeo: & inimicũ dilig̾e
ꝓpt dñm. Quã quisqͥs ñ habet:
omne bonũ amittit qd̃ habet.
Talento qd̃ acceꝑat pͥuat᷑. & iux¬
ta dñicam sententiã in ext̾iores
tenebras mittit᷑. ꝑpenã quippe
mext̾iores tenebras cadit: qr ꝑ
culpã suã sponte in int̾iores
tenebras cecidit. Illic coactus
patit᷑ tenebras ultionis: qui
hic libent̾ sustinuit tenebraᷤᷤ
uoluptatis. Sciendũ uero est.
qd̾ nultꝰ piger ab hac talenti
acceptione securꝰ est.Hullus
nãq est. qͥueracit̾ dicat. Talẽ¬
tũ minime accepi. ñ est unde
ponere rationẽ cogar.Talen¬
ti eñi noĩe. cuilibet pauperi
etiã hoc ip̃m reputabit᷑. quod
uel minimũ accepit. Alius nãq

Expanded text:
habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres mei, ut per omne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas autem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriores tenebras cadit, qui per culpam suam sponte in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum accepit. Alius namque 1487
Abbreviated transcription (Latin):
riis uel oꝑibꝰ subtrahunt: q̃n¬
do iã ꝑ animadu̾sionẽ iudicis
ad et̾nũ suppliciũ trahuntur.
Aut ergo de talenti nr̃i ponẽ¬
da ratione uigilemꝰ. ut cũ iam
iudex adferiendũ immet. lu¬
crũ nos qd̾ fecimꝰ excuset. Qd̃¬

Expanded text:
eribus subtrahunt, quando jam per animadversionem Judicis ad aeternum supplicium trahuntur. Ante ergo de talenti nostri ponenda ratione vigilemus, ut cum jam Judex ad feriendum imminet, lucrum nos quod fecimus excuset.
Abbreviated transcription (Latin):
di talentũ tuũ int̾ra. Ecce habes
qd̃ tuũ est. Notandũ qd̃ in utił
seruꝰ durũ dñm uocat. cui tam̃
ad lucrũ deseriure dissimulat.
Et timuisse se dic̃ in lucrũ talen¬
tũ expendere. qͥ hoc solũ timere
debuerat: ne hoc sine lucro ad
dñm reportaret.Sunt eñi ple-¬
riq intͣ scãm eccł̃am quoꝵ iste
seruꝰ imaginẽ tenet. qͥ melioris
uite uias aggredi metuunt. &

Expanded text:
ce habes quod tuum est. Notandum quod inutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucrum talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro ad dominum reportaret. Sunt enim plerique intra sanctam Ecclesiam, quorum iste servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metu
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtatib ñ formid: ant. Quoꝵ
bene petrꝰ ad huc minfirmita¬
te positꝰ speciẽ tenet. cũ uiso
miraculo pisciũ dixit. Exi ame.
te peccatorẽ considas: oportet
ut ate dñm̃ ñ repellas. S qui
iccirco melioris habitꝰ uias et
rectioris uite app̃hende arcem
nolunt. qr infirmos se ẽẽ cons¬
piciunt: quasi & peccatores se
in quo scificari debuerant fu¬
gunt. Et uelut in ꝑturbati¬
ne consiliũ ñ habent: dum¬

Expanded text:
iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet, cum viso miraculo piscium dixit: Exi a me,te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se in quo sanctificari debuerant, fugiunt, et velut in turbatione consilium n
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã & illud exquito qd̃
ñ dedi: quanto magis a te ex¬
qͥro qd̾ ad erogandum deli:
Pecuniã uͦ nũmulariis dare est:¬
aspicitis si dñicam pecuniã te¬

Expanded text:
sententiam tuam, illud exquiro quod non dedi, quanto magis, ait, quod ad erogandum dedi. Pecuniam vero nummulariis darepicitis si dominicam pecuniam te
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ talentũ qd̾ intellectũ signifi¬
care diximus illi dari debuit:
qͥ bñ ext̾iora q̃ acceꝑat ministra¬
uit. Qd̃ cotidie inscã eccłia cer-¬
nimꝰ. Quia pleriq dũ bñ mini-¬
strant extiora q̃ accipiunt: ꝑ
adiunctã gr̃am ad intellectum
quoq misticũ ꝑducunt᷑. Ut etiã
deint̾na intelligentia polleant:
qͥ ext̾iora fidelit administrãnt.
Generalis etiã sententia mox¬
subdit᷑ qua dͣR. Omni haben¬

Expanded text:
ergo talentum, quod intellectum signifiergo talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique duaccipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni en
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia etiã ñ data recipituR.
Cũ eñi & hoc reddit᷑ qd̾̃ acceptũ
tur qd̃ acceptũ ñ est. Pensate gͦ
pecunia usuras soluitis. & cu-¬
rate ut ex eo qd̃ audistis etiam
alia studeatis intelligere q̃ ñ
audistis. Quatinꝰ alia ex aliis
colligentes. etiã illa discatis
ex uob̃met ipsis agere: q̃ nec¬
dũ ex p̃dicatoris ore didicistis.
Pigrũgͦ seruũ qͣ sententia fe-¬
riat audiamꝰ. T̃ollite ab eo ta¬
lentũ. & date ei qͥ habet decẽ
talenta. Oportunũ ualde ui-¬
debat᷑. ut cũ amalo seruo unũ
talentũ tollit᷑. ei potiꝰ qͥ duoꝙͣ
qͥ quinq talenta acceꝑat da¬
retur. Ili eñi dari debuit qͥ
minꝰ. qm̃ qͥ plus habuit. Sed
sic̃ suꝑiꝰ diximꝰ. ꝑ quinq talenta
qͥnq uidelicet sensus id est ext̾i-¬
oꝵ scientia designat᷑. ꝑduo aũ
intellectꝰ & oꝑatio exprimit᷑
pͥlus gͦ habuit qui duo qm qͥ
qͥnq talenta ꝑcepit. Qa qui per
tionẽ meruit: ab intellectu in¬
t̃noꝵ adhuc uacuus fuit. Unũ

Expanded text:
ta recipitur. Cum enim hoc redditur quod acceptum tur quod acceptum non est. Pensate ergpecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat daretur. Illi enim 1466 dari debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio exprimitur. Plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta perceperat, quia qui per ationem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. Unum
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾tit᷑. ut de talentis iatõul
ponat qr si a bona actione tor¬
pescumꝰ: de ipsis donis q̃ contu¬
lit nos districtiꝰ iudicat. Consi¬
erogatione uigilemꝰ. Hulla nos
asp̃uali oꝑe t̾rena cura impe¬
diat. nisi int̾ra talentũ abscon¬
dit᷑: talenti dñs ad iracundiã
ꝓuocet᷑. Piger & eñi seruus cũ

Expanded text:
rtitur, ut de talentis rationes ponat, quia si a bona actione torpescimus, de ipsis donis quae contulit nos districtius judicat. Consierogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus
Abbreviated transcription (Latin):
uit de te ut custodiant de
m omnibꝰ uiis tuis. & in ma¬
nib tollant tez. ne forte of¬
fendas ad lapidem pedem
tuũ. hinc oe de petro inaca¬
bꝰ apłorum le gimiꝰ. qͥ cũ ab
angelo de carcere eductus
ianuã pulsare cepisset:si¬
deles qui conuenerant di¬
cebant. Non ẽ petrus. set an¬
gelus eiꝰ. Angeli gͦ paruuloꝵ¬
eius uisione nunqm recesãt
sic̃ ipse angelus raphahel
ad tobiã ait. Ego sum unl
de septẽ sp̃ibꝰ. qͥ assistimꝰ ante
adm̃. E d anihel. Milia miliũ
ministrabant el. & decies cẽ¬
tena milia assistebant ei
Angli eñi qui custodes sunt
nr̃e uite: orationes &e opera
nr̃a deo nunciare credunt᷑
sic̃ angłs ait tobie. Eũ orare¬
tis: ego obtuli or̃ones ur̃as
ante dm̃. & d anihel. Ex die
qua posiusti cor tuũ ut te¬

Expanded text:
te in omnibus viis tuis, et in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum . Hinc et de Petro in Actibus apostolorum legimus, quia cum ab angelo de carcere eductus, januam pulsare coepisset, fideles qui convenerant, dicebant: Non est Petrus, sed angelus ejus . Angeli ergo parvuloejus visione nunquam recedant, sicut ipse angelus Raphael ad Tobiam ait: « Ego sum unus de septem spiritibus, qui assistimus ante Deum . Et Daniel: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei . Angeli enim qui custodes sunt vitae nostrae, orationes et opera nostra Deo nuntiare creduntur, sicut angelus ait Tobiae: Cum orares, ego obtuli orationes tuas ante Deum . Et Daniel: Ex die qua posuisti cor tuum ad
Abbreviated transcription (Latin):
in uia dei firmꝰ sta. ne illos in-¬
utilit amando a dei amore re¬
cedas. s iuxta illud qđ alibi ait:
hoc dicimꝰ q̃d parentibꝰ uel ami-¬
cis ingͣti & inobedientes ẽẽ de¬
beamus. S qnͣdo nos a uia dei
remouere uoluerint: tunc eoꝵ
duplicit̃ a nob̾amandi & ho¬
norandi sunt. Primũ qr iusti
ut bñ sit tͥ. & longo uiias tem¬
pore. hunc & apłs ait. Siqui

Expanded text:
ini sta firmus, ne illos inutiliter amando a Dei amore recedas, sed juxta illud quod alibi ait: hoc diximus, quod parentibus et amicis ingrati et inobedientes esse debeamus, sed quando a via Dei removere voluerint, tunc eorudupliciter nobis amandi et honorandi sunt: Primum, quia jusut bene sit tibi, et longo vivas tempore . Hinc et Apostolus ait: Si qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp inquoꝵ & carissimoꝵ affectꝰ¬
in iis m̃bris in hoc loco designa¬
tur. Ac si diceret dñs. Siquis tͥ
huiꝰ amorẽ abscide. & ꝓice abs
te. Meliꝰ est te solũ intrare ad ui¬
tã: qm cũ multa turba ꝓpinqͦꝵ¬

Expanded text:
propinquorum et charissimorum affectus in hoc loco designatur. Ac si diceret Dominus: Si quis tibi hujus amorem abscinde et abs te projice. Melius est te solum intrare ad vitam, quam cum multa turba propinq
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ malũ. & ne quis sub occa-¬
sione ꝓximoꝵ uel amicors
a uia dei secedendũ putaret:
omnẽ magist̃ ũitatis erro¬
rẽ tollit cum adiungit. Si
aut̃ manꝰ tua uel pes tuus
scalizat te. abscide eũ & ꝓice

Expanded text:
fecit malum. Et ne aliquis sub occasione proximorum vel amicorum a via Dei sibi recedendum putaret, omnem magister veritatis errorem tollit cum subjungitur: « Si autem manus tua, vel pes tuus scandalizat te, absci
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ ñ sit eligendũ. cui uixta scͥp¬
t᷑e uocẽ bñfacere debeamus:
illis tam̃ qͥ ppt̃ dm̃ pariuli o
humiles esse eligunt. inqͦꝵ
cimꝰ. specialẽ beniuolentiam
impende debeniꝰ. Unde cum
pus pat̃ filiũ instrueret:a-¬
it: Panẽ tuũ & uinũ tuũ suꝑ
sepult᷑am iusti constitue. &
ne cõmunicaueris ex eo cum
peccatoribꝰ. & itum. Desudet
elemosina in manu tua. do-¬
nec inuenias iustũ cui eã tra-
fidei. Qui eñi bona tempora-¬
lia ilł impendit. in quoꝵ in
amore impendit. Unde bñ
dr̃. innomine meo. Multie-¬
nim bona temporalia ñ in
nomine xp̃i. s ut laudem
hominũ captare possint tri-¬
buunt. De quib scriptũ est.
Quesierunt głam homi¬
nũ. magis quã dei. & dñs
alibi. Omnia uero oꝑa sua
faciunt: ut uideantur ab
homnibꝰ. Et itum. Amen
dico uob̾. receꝑunt mer-¬
cedẽ suã. Et ne adsuscipi¬
endos hospites uel ꝑegri-¬
nos pigri remaneamus:
se ip̃m in us suscipi ꝓ misit
cũ ait. Qui susceꝑit imũ

Expanded text:
m non sit eligendum cui juxta Scripturae vocem benefacere debeamus, illis tamen qui propter Deum parvi et humiles esse eligunt, in cujus cimus, specialem benevolentiam impendere debemus. Unde cum pius pater filium instrueret, ait: Panem tuum et vinum tuum super sepulturam justi constitue, et ne communicaveris ex eo cum peccatoribus . Et iterum: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui tradas fidei . » Qui enim bona temporalia illis impendit, in quorum vamore impendit. Unde bene dicitur, « in nomine meo. » Multi enim bona temporalia non in nomine Christi, sed ut laudem hominum captare possint tribuunt, de quibus scriptum est: « Quaesierunt gloriam hominum magis quam Dei : » Et Dominus alibi: « Omnia opera sua faciunt ut videantur ab hominibus . » Et iterum: « Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . » Et ne ad suscipiendos hospites vel peregrinos pigri remaneremus, seipsum in his suscipi promisit cum ait: « Qui susceperit unum
Abbreviated transcription (Latin):
ficatꝰͦ: putabant q̃d ipse
resurgens a mortiis corꝑa¬
lĩt regnũ teneret. & ipsi
honorib sullimarentuR.
Unde & passionis illiꝰ temꝑe
facta ẽ contentio int̃ eos. quiᷤ
illoꝵ maior ẽẽt in regno ce¬
loꝵ. hac suspicione seducta
fuerat mat̃ filioꝵ ⁊ebedei qnͣ-¬
do accessit ad ih̾m dicens. Oñe.
dic ut sedeant hi duo filu m̃i.
unꝰ ad dext̃am tuã & aliꝰ ad si-¬
nistrã in regno tuo. hinc cleo¬
phas & alius discipłs. quib
cũ dñs pꝰ resurrectionẽ inspe-¬
cie ꝑegrina apparuisset: di¬
cebant. Nos autẽ sꝑabamus.
qd̃ ipse eẽt redempt᷑us isrł.
& quidã discipłoꝵ introgan¬
tes eum dicebant. Dñe. si intẽ¬
pore hoc restitues regnũ isrłs
occasio aut̃ introgandi dñmn
qͥs illoꝵ maior ẽẽt inregno

Expanded text:
ficatus »  putabant quod ipse resurgens a mortuis, corporaliter regnum teneret, et ipsi honoribus sublimarentur. Unde passionis illius tempore facta est contentio inter eos quis eorum major esset in regno coelorum. Hac suspicione seducta fuerat mater filiorum Zebedaei quando accessit ad Dominum, dicens: Domine, dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram tuam, et alius ad sinistram tuam in regno tuo . Hinc Cleophas et alius discipulus quibus cum Dominus post resurrectionem in specie peregrini apparuisset, dicebant: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel . Et quidam discipulorum interrogantes eum, dicebant: Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel ? Occasio autem interrogandi Dominum, quis illorum major e
Abbreviated transcription (Latin):
bit: regnũ celoꝵ q̃d humili¬
bꝰ est p̃ꝑatum. int̾re ñ potes¬
tis. Si aut̃ simplicit qũelibͥt
paruulũ intelligimꝰ: facile
patet qi ñ solũ ad humili¬
tatẽ s etiã adsimplicitatẽ
seruandã hoc exemplo nos
hortat᷑. Ac si diceret. Sic̃ par¬
uulus iste cuiꝰ nob̾ exemplũ
diuitias appecit: lesꝰ ũ reledit
ñ alud cogitat & aliud lo¬
quit᷑. & iratus ñ ꝑpetuas tenet
discordias. ita & uos nͥ talem
habueritis innocentiã iĩ
te. qualẽ iste habet in cor¬
pore: in regnũ celoꝵ qd̾ hu¬
int̾re nequaqm poteftis.
nemo tumidꝰ incedit. quia
arlua uia ẽ & angusta que
duc̃ ad uitã. & pauci sunt qͥ
inueniunt eã. eñ gͦ ait. nisi
coni̾isi fueritis & cet̾a: tale

Expanded text:
bens, regnum coelorum quod humilibus est praeparatum, intrare non potestis. Si autem simpliciter quemlibet parvulum intelligamus, facile patet, quia non solum ad humilitatem, sed etiam ad simplicitatem servandam hoc exemplo nos hortatur. Ac si diceret: Sicut parvulus iste cujus vobis exemplum divitias appetit, laesus non relaedit, non aliud cogitat, aliud loquitur, et iratus non perpetuas tenet discordias, ita et vos nisi talem habueritis innocentiam in mente, qualem iste habet in corpore, regnum coelorum, quod huintrare nequaquam potestis. nemo tumidus incedit, quia « ardua via est et angusta, quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam . » Cum ergo ait, « Nisi conversi fueritis et e
Abbreviated transcription (Latin):
agentib unt ꝑhumilitatẽ
socu: quatinꝰ contͣ delinquẽ¬
tiũ uitia ꝑ zelũ iusticie sint
erecti. Yt & bonis in nullo p̃
ferant: & cũ p᷑uoꝵ culpa exi¬
git. potestate ꝓtinꝰ sui pͥora¬
tus agnoscant. Ne eñi p̃sidẽ
tis animꝰ a elationẽ potes¬
tatis sue uelectatione rapi¬
at᷑: recte ꝑ quendã sapien¬
tem dr. Ducem te consticue
ait. Non dñantes in clero h
forma facti gregi. Et tamen
ñ nunqmͣ grauius delinquit᷑:¬
su ñt ꝑu̾sos plus equalitas
qͣm disciplina teneat᷑. Qͥa
eñi falsa pietate suꝑatus fe-¬
rire heli derelinquentes fi-¬
lios noluit: apͥud districtũ

Expanded text:
agentibus per humilitatem sint agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum justitiae sint erecti, ut et bonis in nullo se praeferant, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscanttis animus ad elationem potestatis suae delectatione rapiatur, recte per quemdam sapientem dicitur: Ducem te constituerait: Non dominantes in clero, sed forma facti gregi . Et tamen nonnunquam gravius delinquit perversos plus aequalitas quam disciplina custoditur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tendite intrare ꝑ angustam
portã: honore se inuicẽ p̃ue-¬
mendo certarint. Uerũ qua¬
libet ex causa contendint:
nos potiꝰ ñ carnales adhuc di¬
cipuli quid gesserint. s sp̃ua¬
lis magist̃ quid iusserit uide-¬
amus. Dixit aut̃ eis. Reges
gentiũ dominant᷑ eoꝵ. & qui
potestatẽ habent suꝑ eos be-¬
nefici uocant᷑. uos autẽ ñ sic.
S qͥ maior est in uob̾: fiat si¬
cut iunior. Et qͥ p̃cessor est:
sic̃ miniftͣtor. Certantib de
pͥoratu discipulis: piꝰ magi-¬
ster eos ñinite contentionis
arguit. s formã qmͣ sequant᷑
humilitatis. modesta rõne
describit. In qua tam̃ forma
obtinenda. maiores e p̃cesso¬
res id est doctores eccłie non
minima discretione opꝰ ha-¬
bent. ne uidelicet regumgẽ¬
tiũ instar dñari subiectis.
seq ab eis gaudeant suꝑ ua¬
cuis laudibz attolli: s ad ex¬
emplũ regis et̾m. qͣsi iuno¬
res eis quib regendis p̃sũt
efficiantur ac inuuistri. Q
nimirũ necesse ẽ. ut sic bene

Expanded text:
tendite intrare per angustam portam , honore se invicem praeveniendo certarint . Verum qualibet ex causa contenderint, nos potius non carnales adhuc discipuli quid gesserint, sed spiritalis Magister quid jusserit, videamus. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic; sed qui major est in vobis fiat sicut junior, et qui praecessor est, sicut ministrator. Certantibus de prioratu discipulis, pius Magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit. In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est doctores Ecclesiae, non minima discretione opus habent, ne, videlicet, regum gentium instar, dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed, ad exemplum Regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt efficiantur ac ministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene
Abbreviated transcription (Latin):
tudo m̃tis. cunctaꝵq ut ita
dixerim ẽ columna uirtutũ.
Que cũ bene. recte & firme
consistit: nichil est certiꝰ. nichil
tutiꝰ bonis moribꝰ. Qd̃ si aliquo
deiciat᷑ impulsa turbine: ñ
sola labit᷑. Omnia eñi ꝓrsus
animi bona simul corruunt.
Sic̃ gͦ pat disposuit filio reg¬
nũ. quẽ factum obedientem
usq ad mortẽ mortẽ aut̃ cru-¬
cis exaltaiit. & donauit illi
nom̃ qd̃ ẽ suꝑ omne nom̃: sic
⁊ filiꝰ idẽ. ꝑmanentes secũ intẽp.¬
tationib et̾num ducet ad reg¬
num. Si eñi complantati fcĩ
sumꝰ similitudini mortis eius:
simul & resurrectionis erimꝰ.
Acuiꝰ sullimitate ꝓmissi. udaᷤ
infelix excipit᷑. Nam & ante ꝙͣ
hec dñs diceret: exisse creden-¬
dus est. Qui ñ mͦ ꝑmanere ĩ¬
tẽptationib sp̃uit: uerũ ad¬
ipsos temptationũ eiꝰ
iuit auctores. Excipiunt᷑ &
illi. qui auditis in comp̃hen¬
sibilis sacram̃ti u̾bis abiert
retro. & iã cũ illo ñ ambula-¬
bant. Non eñi recedentes a

Expanded text:
tudo mentis, cunctarumque ut ita dixerim est columna virtutum. Quae cum bene recta et firma consistit, nihil est certius, nihil tutius bonis moribus. Quod si aliquo dejiciatur impulsa turbine, non sola labitur; omnia enim prorsus animi bona simul corruunt. Sicut ergo Pater disposuit filio regnum, quem factum obedientem usque ad mortem, mortem autem crucis, exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen , sic et filius idem permanentes secum in tentationibus aeternum ducet ad regnum. Si enim complantati facti sumus, similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus . A cujus sublimitatinfelix excipitur. Nam et antequam haec Dominus diceret, exisse credendus est, qui non modo permanere tentationibus sprevit, verum ipsos tentationum ejus juvit auctores. Excipiuntur et illi qui, auditis incomprehensibilis sacramenti verbis, abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Non enim recedentes a
Abbreviated transcription (Latin):
inmed io ur̃m
sũ: sic̃ qͥ ministrat. Adu̾ba
exhortationis siumet aduin-¬
git exempla. q̃ ioh̃s eunge¬
lista pleniꝰ cõmemorans int
ceta scribit. Si ego lauiur̃os
pedes dñs & magister: e uos
debetis alt alt̾ius lauare
pedes. Quãuis etiã uerbo
ministrandi. possint omĩa
q̃ d̃ gessit incarne intelligi.¬
i Nam ce ip̃m sui sanguinis sa¬
cram̃tũ inministrandũ nob̾¬
Sicut filiꝰ hominis ñ uenit
ministͣri s ministrare. & dare
animã suã redemptionem ꝓ
multis. Et hoc quoq maiori-¬
bus eccłe p̃cipuum ministrã¬
di genꝰ imitandũ ostendens.
ut ñ solũ misericordis elemo¬
sine. doctͥne salutaris. sp̃uał
exempli iinst̾ia fr̃ib impẽ¬

Expanded text:
in medio vestrum sum sicut qui ministrat. Ad verba exhortationis suimet adjungit exempla, quae Joannes evangelista plenius commemorans inter caetera scribit: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes . Quamvis etiam verbo ministrandi possint omnia quae Deus in carne gessit intelligi. Nam et ipsum sui sanguinis sacramentum imministrandum nobSicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis ; et hoc quoque majoribus Ecclesiae praecipuum ministrandi genus imitandum ostendens, ut non solum misericordiis eleemosynae, doctrinae salutaris, spiritalis exempli ministeria fratribus impen
Abbreviated transcription (Latin):
luit deseriure: Cũ itaq dilec¬
p̃sidiũ diuinitꝰ institutum:
rationabilit & iuste inducis
nr̃i meritis & dignitate lete¬
nͣ grãs agentes sempitno
regi redemptori nr̃o iħu xp̃o.¬

Expanded text:
lis conferatur. Cum itaq. dilecvideamus diuinitus institutum, rationabiliter & iuste in Ducis nostri meritis ac dignitate lætamur, gratias agentes sempiterno regi redemptori nostro Do
Abbreviated transcription (Latin):
tuos. ne intretis intẽptatio¬
nẽ. Cõmune erat omnibꝰ apo¬
tationis. & diuine ꝓtectionis
auxilio parit̃ indigebant.
qm̃ diabolus om̃s exagitart
om̃is cupiebat elidere. E tam̃
specialis a dño petri cura sis¬
cipit᷑. & ꝓfide petri ꝓprie sup¬
plicat᷑. tanqͣm alioꝵ status
certior sit fut᷑us. si mens princi¬
pis ucta ñ fuerit. In petro gͦ
omniũ fortitudo munit᷑. et
diuine gr̃e ita ordinat᷑ auxill¬
um: ut firmitas q̃ ꝑ xp̃m pet᷑¬

Expanded text:
te, ne intretis in tentationem . Commune erat omnibus apomidinis, et divinae protectionis auxilio pariter indigebant, quoniam diabolus omnes exagitare, omnes cupiebat elidere; et tamen specialis a Domino Petri cura suscipitur, ut pro fide Petri proprie supplicetur, tanquam aliorum status certior sit futurus, si mens principis victa non fuerit. In Petro ergo omnium fortitudo munitur, et divina gratia ita ordinatur auxilium, ut firmitas quae per C
Abbreviated transcription (Latin):
atione ter dix̃. Pasce oues me¬
pastor exequit᷑. confirmans
hanc pietatis sue curã omni
p̃tendit: quanto magis nob̾
alũnis suis opẽ suã dignat᷑

Expanded text:
ionem ter dixit, Pasce oues mepastor exequitur, cōfirmans i autem hanc pietatis suæ curam, omni t, quantomagis nobis alumnis suis opem suam dignabitur
Abbreviated transcription (Latin):
at discipłorum sensus sciat:¬
fessione: qui primꝰ ẽ in apłica
dignitate. Qui cũ dixisset tu
es xp̃c filiꝰ deiuiui: respondit
ei iħc. Beatꝰ es symonbariona:
qr caro ce sanguis ñ reuelauit
tibi. s pat̃ meus qui ẽ inceł.
Id est ideo beatus es quia te
pat m̃s docuit. nec trena o-¬
pinio fefellit. s inspiratio ce¬
lestis instrux̃. & ñ caro. non
sanguis. s ille me tibi cuni
sũ unigenitꝰ indicauit. Et
diuinitatẽ meã. ita ego no¬
tã tͥ facio excellentiã tuã. Ca
tues petrus. Id est cũ ego sim
inuiolabilis petra. ego lapis
angularis qͥ facio utraq unũ:

Expanded text:
at discipulorum sensus fessione, qui primus erat apostolica dignitate. Qui cum dixisset: Tu es Christus Filius Dei vivi , respondit ei Iesus. Beatus es Simon Bariona, quia caro & sanguis non reuelauit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est. Id est, ideo beatus es, quia te Pater meus docuit, nec te terrena opinio fefellit, sed inspiratio cœlestis instruxit. Et non caro & sanguis, sed ille me tibi, cuius sum vnigendivinitatem meam, ita et ego notam tibi facio excellentiam tuam, quia tu es Petrus , id est cum ego sim inviolabilis petra, ego lapis angularis, qui facio utraque unum.
Abbreviated transcription (Latin):
Transunt quidẽ etiã in alios
apłos. ius istiꝰ potestatis. Sed
ñ frustra uni commñdat᷑: qͦd
omnib intimat᷑. petro em̃
ideo hoc singłarit creditur.
qr cunctis eccłe rectorib petͥ
forma ꝓponit᷑. Manet gͦ pe¬
tri pͥulegiũ. ubicumq exip¬
siꝰ fert᷑ equitate iudicium.
hec numia ẽ uel se ueritas ł
beatus petrꝰ alit ligauerit
loꝵ erat turbatura constan¬
ecce sathanas expostulauit
ut uos cribraret sic̃ triticũ.
Ego aut̃ rogaui ꝓte: ut non
deficiat fides tua. E tu ali

Expanded text:
Transivit quidem et in alias apostolos vis istius potestatis, sed non frustra uni commendatur quod omnibus intimetur. Petro enim ideo hoc singulariter creditur, quia cunctis aecclesiae rectoribus Petri forma præponitur. Manet ergo Petri priuilegium, vbicunque ex ipsius fertur æquitate iudicium. Nec nimia est vel seueritas vel stolus Petrus, aut ligauerit, lorum erat turbatura constanecce Satanas expostulavit, ut vos cerneret veluti triticum; ego autem rogavi pro te ne deficiat fides tua; et tu ali
Abbreviated transcription (Latin):
hanc petrã edificabo eccłam
mẽã. & porte inferi ñ p̃ualebt
adu̾sus eam. Suꝑ hanc inqͥt
fortitudinẽ ẽtnum extruam
templũ. & eccłe mee celo inse¬
renda sullimitas. in huiꝰ fidei
firmitate consurget. hanc con¬
fessionẽ porte inferi ñ tenebt̃.
mortis uincula ñ ligabunt.
Uox eñi ista. uox uite ẽ. E sic̃¬

Expanded text:
dificabo Ecclesiam meam, & portæ inferi non præualebunt aduersus eam. Super hanc, inquit, fortitudinem, æternum instruam templum, & Ecclesiæ meæ cœlo inserenda sublimitas, ex huius fidei firmitate consurget. Hanc confessionem portæ inferi non tenebūt, mortis vincula non ligabunt: vox enim ista, vox vitæ est, & sic
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uidĩ deneglecta amicicia cesa¬
ris impetebant: aliquandui
tam̃ furorẽ eorum mitigare co
iussit: ut saciata iniquitas de
in nocentis inuriis ułtiꝰ ũ seuir et.
S ꝑtinax malitia ꝓpriiscresce¬
bat augm̃tis. et in quẽ obtinue¬
rat ius illusionis. exigebat ⁊ mor
tium uoluntati. baraba illis la¬
trone dimisso. Ut qͥ incdie festo
auctorẽ int̾ficiebant uite: ipu¬
nitas eis pͣstaret᷑ homicide. Cunte¬

Expanded text:
eum Judaei de neglectu amicitiae Caesaeum Judaei de neglectu amicitiae Caesaris impetebant, aliquamdiu tamen furorem ipsorum mitigare conjussit, ut satiata iniquitas de innocentis injuriis ulterius non saeviret. Sed pertinax malitia propriis crescebat augmentis, et in quem obtinuerat jus illusionis, exigebat et morttium voluntati, Barabba illis latrone dimisso, ut qui in die festo auctorem interficiebant vitae, impunitas eis praestaretur homicidae. C