comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad pedes abbatis uenerunt: et ut eos comiti offensos
reconciliaret suppliciter exorauerunt. Rex autenz
Ludouicus uenit uzeliacũ. et gr̃as ei egit abbas cũ
fratrib suis ꝓ adepta pace. Et occurrit ei filiꝰ comitis
cabillonis: et agente abbate fecit pacẽ cũ rege. Ad hoc
colloquiũ uenit ⁊ Stepħs abbas cluniaci. Q exosam
habens ꝑsonã guilelmi abbatis uizeliaci. dedignatus
est ingredi oppidum uizeliaci. et substitit in predio
quod dicitur nouefontanas. mandauitq regi ut sibi
ubilibet occurreret. Qui assignauit ei locũ in crasti¬
num apud sc̃m petrũ inferiorẽ qd̾÷ prediũ monaste¬
rii uizeliaci. Quod ut guilelmꝰ abbas uizeliacensie
cognouit. misit ad eũ renaldũ helemosinarium et
gaudricum priorẽ de campomolli. Quos uix ad se
introductos cũ audisset: non ressalutato guilelmo
remisit stepħs dicens collaturũ se cũ fratrib suis.

Expanded text:
ad pedes abbatis venerunt, et ut eos comiti offensos ad pedes abbatis venerunt, et ut eos comiti offensos reconciliaret suppliciter exoraverunt. Rex autem Ludovicus venit Vizeliacum, et gratias ei egit abbas cum fratribus suis pro adepta pace, et occurrit ei filius comitis Cabilonis, et agente abbate fecit pacem cum rege. Ad hoc colloquium venit et Stephanus abbas Cluniaci, qui exosam habens personam Guillelmi abbatis Vizeliaci, dedignatus est ingredi oppidum Vizeliaci, et substitit in praedio quod dicitur Novemfontanas, mandavitque regi ut sibi ubilibet occurreret, qui assignavit ei locum in crastinum apud S. Petrum inferiorem; quod est praedium monasterii Vizeliaci; quod ut Guillelmus abbas Vizeliacensis cognovit, misit ad eum Renaldum eleemosynarium, et Gaudricum priorem de Campo-molli: quos vix ad se introductos cum audisset, non resalutato Guillelmo, remisit Stephanus dicens collaturum se cum fratribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
nere et potentatu: sed et uidua. Parce illi queso. et ne
illam compellas iurare: s suscipe pactum illius in uerbi
legitimo. ego aũ ꝓ ea tibi tenebor qd̾ sic obseruabit. Re¬
spondit abbas. Noli inquit noli soluere firmamentũ
pacis. Scio enĩ matrem tuã initium et causam fuisse
omniũ inimiciarũ tuarũ: quam ꝓfecto constat plura
cõpromutere : pauca effectui mancipare. Uerũtam̃
amore tui si ut dixisti formã compositionis seruaturam
se in uerbo legitimo pepigerit. patiar ut quilibet
legitimꝰ miles uice ipsius astante illa ante sc̃a uret. ꝙ
factum ẽ ita: et iurauit balduinus qui dictus est
ꝙ ea. Et facta est letitia et exultatio magna omni
ppło in die illa. Et facta ẽ concordia et amicitia mag¬
na inter abbatẽ et comitẽ: & nulla fuit distantia inter
utrũq quin sentiret idem unus quod alter. Hii autẽ
qui oꝑatores et incitatores inimicitiarũ omniũ fuerant

Expanded text:
nere et potentatu, sed et vidua: parce illi, quaeso, et ne nere et potentatu, sed et vidua: parce illi, quaeso, et ne illam compellas jurare; sed suscipe pactum illius in verbo legitimo; ego autem pro ea tenebor quod sic observabit. » Respondit abbas: « Noli, inquit, noli solvere firmamentum pacis; scio enim matrem tuam initium et causam fuisse omnium inimicitiarum tuarum, quam profecto constat plura compromittere, pauca effectui mancipare. Verumtamen amore tui, si, ut dixisti, formam compositionis servaturam se in verbo legitimo pepigerit, patiar ut quilibet legitimus miles vice ipsius astante illa ante sancta juret. » Et factum est ita: et juravit Balduinus, qui dictus est pro ea. Et facta est laetitia et exsultatio magna omni populo in die illa. Et facta est concordia et amicitia magna inter abbatem et comitem, et nulla fuit distantia inter utrumque, quin sentiret idem unus quod alter. Hi autem qui operatores et incitatores inimicitiarum omnium fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
censorii. aliiq circũadiacentis territorii: uirauerunt
sicut in cirographo diffinitũ fuerat. Yda uͦ mater
comitis sub terfugiens. ingressa est oratoriũ intac te
uirginis mariȩ. qd̾ contiguum erat capitulo. accito
secum milone aliisq quã plurib quos uecordie sue sꝑa¬
bat parituros. E cũ multipharie retractarent
iusiurandum comitissa euitare posset. nullusq sibi
honestus pateret exitus : uocauerunt comitẽ. Quo
presente. supplicabat mater ne eã urare compelleret.
Respondit ei comes. Si me uis ꝑuiriũ incurrere. noli
uirare. Que dixit. Uelim nolim concedo in uerbo legi¬
timo quicquid ꝓ uoluntate iurasti. Dixit ei comes.
Si hoc satisfuerit abbati : michi quoq satis erit. At illa.
Roga inquit fili eũ ut tibi det hoc iusiurandum.
Reuersus comes ad abbatẽ. dixit. Turpe est mulierem
iurare. maxime uͦ matrem meã que nobilis est et ge¬

Expanded text:
censorii, aliique circumadjacentis territorii juraverunt censorii, aliique circumadjacentis territorii juraverunt sicut in chirographo diffinitum fuerat. Ida vero mater comitis subterfugiens, ingressa est oratorium intactae virginis Mariae: quod contiguum erat capitulo, accito secum Milone, aliisque quampluribus, quos vecordiae suae sperabat parituros, et cum multifarie retractarent quomodo jusjurandum comitissa evitare posset, nullusque sibi honestus pateret exitus, vocaverunt comitem: quo praesente supplicabat mater ne eam jurare compelleret. Respondit ei comes: « Si me vis perjurium incurrere, noli jurare. » Quae dixit: « Velim nolim, concedo in verbo legitimo quidquid pro voluntate jurasti. » Dixit ei comes: « Si hoc satis fuerit abbati, mihi quoque satis erit. » At illa: « Roga, inquit, fili, eum ut tibi det hoc jusjurandum. » Reversus comes ad abbatem dixit: « Turpe est mulierem jurare, maxime vero matrem meam, quae nobilis est et ge
Abbreviated transcription (Latin):
Disimulata gͥ nequitia uerboꝵ matris. surrexit comes
scãsq reliquias. Cui cũ abbas uellet dictare formam uira¬
menti: sustine ait et ꝑmute me qd̾ corde tenes sentio et
fide teneo ꝑ me ꝓferre. Siquid aũ minus uel amplius
ꝓtulero: liceat tibi emendare. Dixitq. Sicut ex p̃senti
cirographo recitatum ẽ ⁊ ego bona fide intelligo. uosq
om̃s qui adstatis intelligitis : sic tenebo et obseruabo.
et meos obseruare faciã : sic me d̃s adiuuet et scã ista.
Q clamauerunt om̃s. Satis est. satis est: bene et lucu¬
lenter dictum ẽ. Uocansq guidonem fratrẽ suũ prece-¬
pit ut et ipse iuraret: in eundem modum. Qd̾ et fecit
sic dicens. Sicut dñs comes frater meus bona fide iura¬
uit: fic et ego bona fide tenebo et obseruabo. sic me ds̃
adiuuet et scã ista. Deinde uocatus prepositꝰ altisiodori
nomine iohannes. columb quoq prepositꝰ tornodori.
et milo p̃positꝰ malliaci. atq hugo letardꝰ p̃positꝰ castri¬

Expanded text:
Dissimulata igitur nequitia verborum matris surrexit comes,  Christi, sanctasque reliquias. Cui cum abbas vellet dictare formam juramenti, « Sustine, ait, et permitte me quod corde sentio et fide teneo, per me proferre: si quid autem minus vel amplius protulero. liceat tibi emendare. » Dixitque: « Sicut ex praesenti chirographo recitatum est, et ego bona fide intelligo, vosque omnes qui astatis, intelligitis, sic tenebo et observabo, et meos observare faciam. Sic me Deus adjuvet et sancta ista. » Et clamaverunt omnes: « Satis est, satis est. Bene et luculenter dictum est. » Vocansque Guidonem fratrem suum praecepit ut et ipse juraret in eumdem modum: quod et fecit, sic dicens: « Sicut dominus comes frater meus bona fide juravit, sic et bona fide tenebo et observabo. Sic me Deus adjuvet et sancta ista. » Deinde vocatus praepositus Altisiodori, nomine Joannes, Columbus quoque praepositus Tornodori, et Milo praepositus Malliaci, atque Hugo Letardus praepositus Castri
Abbreviated transcription (Latin):
niacensi. Quos incautos sicut indoctum uulgus
docta manus militũ comitis ꝓtinꝰ aggressa.
fugam inire compulit. et fere om̃s ad int̾nition
deleuit. Mouens gͦ rex exercitũ occupauit ea¬
stella et munitiones eiꝰ. et ipsam urbem cabillon¬
sium. omnemq terrã illiꝰ usq ad fluuiũ ararun
quã deuastatam tradidit in manu hugonie
ducis burgundie et guilelini comitis niuernis
quousq puer ipse quĩ causa maloꝵ extiterat.
uenit iuzeliacum ante faciem regis cũ matre
sua. et ꝓut potuit regi satisfecit. Quia igitur
totum pondus istius negocii comitẽ niuernis
occupabat. distulit rex diffinitionẽ contro¬
uersiȩ quȩ uersabatur inter ipsum comitem
et abbatem. usq in festum quod instabat bea¬
ti martini.
nno uerbi dñi incarnati millesimo
centesimo sexagesimo sexto. exceptio¬
nis autẽ sacrĩ corporis beate dilectri¬
cis dei marie magdalene ducentesi¬
mo octogesimo sexto. porro elestru¬

Expanded text:
niacensi, quos incautos sicut indoctus vulgus niacensi, quos incautos sicut indoctus vulgus docta manus militum comitis protinus aggressa, fugam inire compulit, et fere omnes ad internecionem delevit. Movens ergo rex exercitum, occupavit castella et munitiones ejus, et ipsam urbem Cabilonensium, omnemque terram illius usque ad fluvium Ararium, quam devastatam tradidit in manu Hugonis ducis Burgundiae, et Guillelmi comitis Nivernis, quousque puer ipse, qui causa malorum existerat, venit Vizeliacum ante faciem regis cum matre sua, et, prout potuit, regi satisfecit. Quia igitur totum pondus ipsius negotii comitem Nivernensis occupabat, distulit rex diffinitionem controversiae, quae versabatur inter ipsum comitem et abbatem, usque in festum quod instabat beati Martini. Anno Verbi Domini incarnati millesimo centesimo sexagesimo sexto; exceptionis autem sacri corporis beatae dilectricis Dei Mariae Magdalenae ducentesimo octogesimo sexto, porro destru
Abbreviated transcription (Latin):
pondit. Querentib diem diffinitionis. neq enĩ
intererant arbitri: respondit rex quod cirea festũ
beati dionisii congruam eis diem assignaret. Interĩ
uͦ abbas ad monasteriũ suũ reuerteretur. et opta¬
ta pace atq securitate ipse et sui ꝑfruerentur
usq quo lis ꝑ predictos arbitros terminaretur.
Quam pacem se seruaturũ comes sacramento
fidei confirmauit. Sic singłis ad sua redeuntibꝰ.
abbas guilelmus abiit trecas ad comitẽ henricũ.
et inde clare uallis quo se sꝑabat inuenturum
fr̃ẽm regis henricũ archiep̃m.
Quem cum ñ inuenisset. rediens
celebrauit sollennitatẽ beate
Marie maglalene in monasti
Rex uero Ludouicus mouit exercitum aduersus
guilelmum comitem cabillonensem. ꝓpter pes¬
mam stragem quam guilelmus filius eiꝰ exereu¬
rat suꝑ cluniacenses. Cum enĩ occupasset castrim
lordonis qd̃ extat de iure cluniacensis cenobii:
egressi sunt maiores natu cũ uiuenib de uico eli¬

Expanded text:
pondit. Quaerentibus diem definitionis neque enim pondit. Quaerentibus diem definitionis neque enim intererant arbitri respondit rex quod circa festum beati Dionysii congruam eis diem assignaret; interim vero abbas ad monasterium suum reverteretur, et optata pace atque securitate ipse et sui perfruerentur, usquequo lis per praedictos arbitros terminaretur. Quam pacem se servaturum comes sacramento fidei confirmavit. Sic singulis ad sua redeuntibus, abbas Guillelmus abiit Trecas ad comitem Henricum, et inde Clarevallis, quo se sperabat inventurum fratrem regis Henricum archiepiscopum: quem cum non invenisset, rediens celebravit solemnitatem beatae Mariae Magdalenae in monasterio. Rex vero Ludovicus movit exercitum adversus Guillelmum comitem Cabilonensem propter pessimam stragem, quam Guillelmus filius ejus exercuerat super Cluniacenses. Cum enim occupasset castrum Lordonis, quod exstat de jure Cluniacensis coenobii, egressi sunt majores natu cum juvenibus de vico Clu
Abbreviated transcription (Latin):
hic est rex ludouicus qui quinto decimo anno
regni suq̃ presidente in romana cathedra eugeni
cum magno exercitu uexillo uiuificȩ crucis insi¬
gnito iherosolimã ꝑrexit. gentẽ inimicã fidei
debellaturus. sed incognito dĩ iudicio maxima
suoꝵ parte amissa. absq triumpho rediit᷑. prauoq
usus consilio uxorem suam cũ prenominata terra
quȩ regnum aliquando ꝑ se extiterat dimisit.
et post modum coniunctus ẽ filiȩ imꝑatoris hispa¬
noꝵ. qua defuncta tercio nupsit sororẽ comitis
henrici de qua primũ suscepit filium nominȩ
philippum anno regni sui.xxxiiͦi. a galliis re¬
moretum rex et comes et abbas. Propositis hinc
inde controuersiis. uoluit rex ut uterq staret
diffinitioni henrici archipresulis remensis. et
henrici comitis trecensis. Et concessit comes data
fide in manu petri fratris regis ita se facturum:
abbas aũ in uerbo tantũ ueritatis identidem spo¬

Expanded text:
Hic est rex Ludovicus qui quintodecimo anno Hic est rex Ludovicus qui quintodecimo anno regni sui, praesidente in Romana cathedra Eugenio, cum magno exercitu vexillo vivificae crucis insignito Hierosolymam perrexit, gentem inimicam fidei debellaturus. Sed, incognito Dei judicio, maxima suorum parte amissa, absque triumpho rediit, pravoque usus consilio uxorem suam cum praenominata terra, quae regnum aliquando per se exstiterat, dimisit, et postmodum conjunctus est filiae imperatoris Hispanorum, qua defuncta, tertio nupsit sororem comitis Henrici, de qua primum suscepit filium, nomine Philippum, anno regni sui XXXIII, a Gallis reMoretum rex, et comes, et abbas. Propositis hinc inde controversiis, voluit rex ut uterque staret definitioni Henrici archipraesulis Remensis, et Henrici comitis Trecensis: et concessit comes data fide in manu Petri fratris regis ita se facturum: abbas autem in verbo tantum veritatis idem spo
Abbreviated transcription (Latin):
diũcam post pentecosten. Sed et hanc tercio excusas
comes. misit guilelinũs de domno petro supplicans
ut uel semel rex inire dignaretur colloquium. quo
utrimq auditis allegationib. ipse ꝑ omĩa staret
arbitrio regis. Et bonus uisus ẽ sermo in oculis re¬
gis. cui grata requies exosum semꝑ extitit bellum.
cognominatus ẽ grossus. filius philippi. filii hen¬
rici filii rotberti filii hugonis capitonis qͥ primꝰ
rex extitit post defectum genealogie haroli qu
ꝑ ducentos ferme annos regnauit. fueruntq
a primo anno hugonis usq ad primũ annum
huius ludouici qui cũ patre ꝑ quinquenniũ
regnauit. anni fere centum quadraguita. Hicẽ
rex ludouicus cuiꝰ pater lodouicus usq quaq
dilatauit regnum suum. et coniunxit ei in ma¬
trimonium filiam guilelmi ducis aquitanoꝵ et
comitis pictauoꝵ. ꝓpter quã acquisiuit omnem
aquitaniam. guasconiã. Bascloniam et nauari
usq ad montes pirreneos ⁊ usq ad crucẽ karoli

Expanded text:
icam post Pentecosten Laudunum. Sed et hanc tertio excusans comes, misit Guillelmum de Domno-Petro, supplicans, ut vel semel rex inire dignaretur colloquium, quo utrimque auditis allegationibus ipse per omnia staret arbitrio regis. Et bonus visus est sermo in oculis regis, cui grata requies, exosum semper exstitit bellum. cognominatus est Grossus, filii Philippi, filii Henrici, filii Roberti, filii Hugonis Capitonis, qui primus rex exstitit post defectum genealogiae Caroli, quae per ducentos ferme annos regnavit; fueruntque a primo anno Hugonis usque ad primum annum hujus Ludovici, qui cum patre per quinquenium regnavit, anni fere centum quadraginta. Hic est rex Ludovicus, cujus pater Ludovicus usquequaque dilatavit regnum suum, et conjunxit ei in matrimonium filiam Guillelmi ducis Aquitanorum et comitis Pictavorum, propter quam aequisivit omnem Aquitaniam, Guasconiam, Bascloniam et Navarriam, usque ad montes Pyrenaeos, et usque ad crucem Caroli.
Abbreviated transcription (Latin):
monte regali ꝑ .xxx. annos s n continue. & uidit petrũ
gradella petere archiprb̃rm in sinodo ab ep̃o stepħo. et
h̃o presentẽ concessit. o de excessu blaini idẽ dicit qd̃ alii.
&e iudit denarios crucis solui. & uidit capellanos uirgiliacꝰ
adducere parrochianos suos ut reciꝑent penitentiam ab
Darchipb̃ro aualonensi. De dedicatione ecclȩ ꝑegͥnoꝵ idẽ dic̃¬

Expanded text:
triginta annos, sed non continue; et vidit Petrum Gradella petere archipresbyterum in synodo ab episcopo Stephano, et hunc praesentem concessit; et de excessu Blaivi idem dicit quod alii: et vidit denarios crucis solvi, et vidit capellanos Vizel. adducere parochianos suos, ut reciperent poenitentiam ab archipresbytero Avalonensi; de dedicatione Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
cicia &e dilectionẽ eduensi sed̾m consuetudinẽ suoꝵ prede¬
Icessoꝵs promisit.
Humb̾tꝰ iugdunensis eora positis sacroscĩs eugł̃iis dix̃. Cũ e̾em
eduensis ep̃c ñ uocatus iui uirceliacũ. & inmaiori eccła in
pascha missarũ solennia celebraui credens meo ẽp̃aliuire
uti. oe sermone ad ppłm feci &e benedixi presente quodã a¬
lio ep̃o. De concordia idẽ ꝓrsus dicit qd̾ alii ep̃c niuernensis.
nͥ qd̾ asseuerat abb̃em dixisse ei uade & fac urzeliaci ꝗs¬
tiu antecessores facere consuer. P ost modũ uocatꝰ uuteliaci

Expanded text:
citiam et dilectionem Eduensi secundum consuetudinem suorum praedecitiam et dilectionem Eduensi secundum consuetudinem suorum praedecessorum promipositis sacrosanctis Evangeliis dixit: « Cum essem Eduensis episcopus, non vocatus ivi Vizeliacum, et in majori ecclesia in Pascha missarum solemnia celebravi, credens meo episcopali jure uti, et sermonem ad populum feci, et benedixi praesente quodam alio episcopo. » De concordia idem prorsus dicit quod episcopus Nivernensis, nisi quod asseverat abbatem dixisse ei: Vade et fac Vizeliaci quod antecessores tui facere consueverunt. Postmodum vocatus Vizeliaci
Abbreviated transcription (Latin):
ut ep̃c recipiebat᷑. & aliqͣndo a monachis aliqͣndo suis sũptib
ꝓcurabat᷑. Ꝙ̾ in festo beate. mariȩ magdalene missas solẽp¬
nes aliis quibdã ep̃is astantib sepe celebrauit. ⁊ semel
eduensi celebrante solẽpnia carnotensis sermonẽ fecit.
Et udi qd idem stepħs benedyxit abb̃em albericũ altisiodori.
Innocentio urceliaco. Alio tp̃r idẽ stepħs benedixit altare
inchoro monachoꝵ. Alio tpr̃ idẽ stepħs benedix̃ altare in
eccła scĩ stepħi. Eł interfui cũ pax reformata ẽ int̃ eduensẽ
&e iurxeł mediante cluniacensi. ubi in ultimo dictũ eduensi
est. Uade uirreliaco & fac ministeriũ tuũ. s siue hoc abb̃s
dixerit siue aliꝰ ꝓ eo ñ recordor. Ialio tp̃r pontiꝰ abbs
cũ eduensi. humbto ab urbe ueniens. cũ ep̃c eũ p̃cessisset
post modũ ab eodẽ &x clericis eiꝰ dictus abbas cũ ꝓcessione
susceptꝰ ẽ edue. & inde in capitulũ eduense ueniens ami¬

Expanded text:
ut episcopus recipiebatur, et aliquando a monachis, aliquando suis sumptibus procurabatur, et in festo beatae Mariae Magdalenae missas solemnes, aliis quibusdam episcopis astantibus, saepe celebravit: et semel Eduensi celebrante solemnia Carnotensis sermonem fecit; et vidi quod idem Stephanus benedixit abbatem Albericum Altissiodori,Innocentio Vizel. Alio tempore idem Stephanus benedixit altare in choro monachorum, alio tempore idem Stephanus benedixit altare in ecclesia S. Stephani; et interfui, cum pax reformata est inter Eduensem et Vizel., mediante Cluniacensi, ubi in ultimo dictum Eduensi est: Vade Vizeliaco, et fac ministerium tuum. Sed sive hoc abbas dixerit, sive alius pro eo, non recordor. Et alio tempore Pontius abbas cum Eduensi Humberto ab Urbe veniens, cum episcopus eum praecessisset, postmodum ab eodem et clericis ejus dictus abbas cum processione susceptus est Eduae, et inde in capitulum Eduense veniens, ami
Abbreviated transcription (Latin):
Altare quoddã in ec̾ła sõĩ Stepħi. Nescit tam̃ qd̾ alta¬
re fuerit cũ ibi plura sint. Idem benedix altare de choro
rat ibi papa Innoc̾. Sicut credit in eade eccła idẽ fecit
ordines monachoꝵs & clericoꝵ illiꝰ uillȩ & alioꝵ sui
euntẽ uirzeliaco ad ordines faciendos. & uidi clericos re¬
deuntes qͥ dicebant se ordinatos. & audiui quod iti
sequenti die post ordines dedicauit eccłam de esconio.
dem stephs celebrauit iurzeliaco missas maiores in resur
monẽ. ⁊ eduensis benedictionẽ. oe hoc contigit pluri¬
b uicib me uidente. Uidi qd̾ ꝑ.xxx. et.u. annos
continue sacerlotes uirceliaci ueniebant ad sinodũ eduen¬
sem. Aliquoꝵs nomina sunt hȩc. blandinus. Sado. Petrꝰ.

Expanded text:
altare quoddam in ecclesia Sancti Stephani. Nescit tamen quod altare fuerit, cum ibi plura sint: idem benedixit altare de choro rat ibi papa Innocentius, sicut credit in eadem ecclesia idem fecit ordines monachorum et clericorum illius villae, et aliorum sui euntem Vizeliaco ad ordines faciendos, et vidi clericos redeuntes qui dicebant se ordinatos. Et audivi quod in sequenti die post ordines dedicavit ecclesiam de Esconio. Idem Stephanus celebravit Vizeliaco missas majores in Resurrmonem, et Eduensis benedictionem, et hoc contigit pluribus vicibus me vidente. Vidi quod per XXX et V annos continue sacerdotes Vizeliaci veniebant ad Synodum Eduensem: aliquorum nomina sub haec; Blandinus, Sado, Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
bertũ capellanũ scĩ petͥ inferioris reciꝑe curã animarũ
a lamb̃to archiprb̃ro aualonensi. et bernardũ ab humb̃to edu¬
ensi. ⁊ audiui eũ dicentẽ qr uolebat qd̾ abbas nesciret. Pe¬
trus &e andreas capellanꝰ sadonis et salteriꝰ de esconio ad¬
duxerunt mͥ parrochianos suos ad pęnitentiã recipien¬
dam de criminib. &e hoc sepe. Q exantiqͣ terrȩ consue

Expanded text:
bertum capellanum Sancti Petri inferioris recipere curam animarum bertum capellanum Sancti Petri inferioris recipere curam animarum a Lamberto presbytero Avalonensi; et Bernardum ab Humberto Eduensi, et audivi eum dicentem, quia volebat quod abbas nesciret: Petrus et Andreas capellanus Sadonis, et Galterius de Esconio, adduxerunt mihi parochianos suos ad poenitentiam recipiendam de criminibus, et hoc saepe et ex antiqua terrae consue
Abbreviated transcription (Latin):
eccła ꝑegrinoꝵ & hoc semel. Uidi bellinũ. angilbtũ. Sa¬
donẽ ⁊ bnardũ.P. capellanos ecclȩ inferioris. Petrum
graelũ. blamũ. Sadonẽ. Guidonẽ eccłȩ suꝑioris uenire
ad sinodũ continue. exceptis duob annis. hoc p̃senti ꝙr
eo qñ fuit discordia inter humb̃tũ eduensem ep̃m
et abb̃em pontũi ꝓ ordinib ibi celebratis ab aurelianensi.
&e hoc ꝑ .xxx. annos. Hoc idem de chrismate &r oleo. De
pace idẽ qd̾ abbas. excepto eo qd̾ uerbũ illud uade uirteli¬
aco ñ dix. s post modũ uidit ep̃m ibi celebrare ordines semel.
Et uidi duos clericos bonu̾amicũ ⁊ Petrũ uolentes ordinari
portare litteras eduensis altisiodorinsi. ⁊ uidi duos capella¬
nos uidelicet sc̃ĩ Stepħi ⁊ scĩ Iacobi de esconia uenire ad
sinodũ eduensem. ⁊ hoc uł semel. Ego ide archiprb̾r¬
eberardus duos excessus clericoꝵ puniri. uidelicet blandi¬
ni sub capellani. ⁊ mainardi de esconio. Et uidi Angel¬

Expanded text:
eregrinorum, et hoc semel. Vidi Bellinum, Angilbertum, Sadonem et Bernardum, capellanos Ecclesiae inferioris; Petrum Graelum, Blainum, Sadonem, Guidonem, Ecclesiae superioris, venire ad synodum continue exceptis duobus annis, hoc praesenti, et eo quando fuit discordia inter Humbertum Eduensem episcopum et abbatem Pontium, pro ordinibus ibi celebratis ab Aurelianensi, et hoc per XXX annos. Hoc idem de chrismate et oleo; de pace idem quod abbas, excepto eo quod verbum illud: « Vade Vizeliaco, » non dixit: Sed post modum vidi episcopum ibi celebrare ordines semel, et vidi duos clericos, Bonnamicum, et Petrum volentes ordinari, portare litteras Eduensis Altissiodorensi, et vidi duos capellanos, videlicet S. Stephani et S. Jacobi de Esconia venire ad synodum Eduensem, et hoc vel semel. Ego idem archipresbytEberardus vidi duos excessus clericorum puniri, videlicet Blandini subcapellani, et Mainardi de Esconio; et vidi Angel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ .xxx. annos. & uidit qd̾ angilbtꝰ. suscepit curam
animarũ ab archi prb̃ro aualonensi. ꝑ .xxx. annos
uidit petrũ gradella. Sadonẽ. blandinũ. cũ successorib
fins uenire ad sinodum. Idem uidit ȩccłam scĩ petͥ inferioris
paratam soluere ministris ep̃i.xxx. annis. Idem iudit blai¬
num capellanũ Sadonis puniri ab archiprb̃ro abalonensi.
ꝓ excessib suis. & eundẽ mainardũ & galteriũ de ualteria.
& audiuit qd̾ abb̃s uireeł mutebat monachos ordinandos qͦ
uolebat. Ioħs gentilis iuratꝰ dixͣ qr a .xxx. annis uidit
clericos eccłȩ scĩ petri tã suꝑioris ꝗͣ inferioris uenire ad sino¬
dum. s non continue. & uidit angilb̾tũ eccłȩ inferioris
reciꝑe curã animarũ a Lamb̾to archiprb̃ro aualone. et
audiuit petrũ ⁊ arebaldũ. ⁊ Sadonẽ dicente se recepisse

Expanded text:
per XXX annos, et vidit quod Angilbertus suscepit curam per XXX annos, et vidit quod Angilbertus suscepit curam animarum ab archipresbytero Avalonensi; per XXX annos vidit Petrum Gradella, Sadonem, Blandinum, cum successoribus suis venire ad synodum. Idem vidit ecclesiam Sancti Petri inferioris paratam solvere ministris episcopi XXX annis. Idem vidit Blainum capellanum Sadonis puniri ab archipresbytero Avalonensi pro excessibus suis; et eumdem Mainardum, et Galterium de Walteria: et audivit quod abbas Vizel. mittebat monachos ordinandos quo volebat. Joannes Gentilis juratus dixit quia a XXX annis vidit clericos Ecclesiae Sancti Petri tam superioris quam inferioris venire ad synodum, sed non continue, et vidit Angilbertum Ecclesiae inferioris recipere curam animarum a Lamberto archypresbytero Avalonensi, et audivit Petrum et Are
Abbreviated transcription (Latin):
abbem pontiu. benedix̃ altare de choro. De seon ¶a hoc
idem qd̾ & alii. oe post fecit ordinationẽs. in eccłas scĩ¬
petͥ.⁊ stepħs confiriauit ibi om̃s. o uidit sacerdꝗtes
uirzeliac̾ uenire ad sinodũ eduense multotiens. ⁊ Gui¬
donẽ ⁊ b̃nardũ qͥ mͦ sunt. ⁊ qͥnq solidos recepit decẽ
annis ꝓ parata. & una queq familia nummũ unũ
ꝓ crucib. ⁊ hoc semel uidit. & multotiens audiuit.
& audiuit qd̃ abb̃s iurceliac̾ mutat monachos ad quẽ
uuilt ep̃m ordinandos.
alteriꝰ prb̃r uiratus daxͣ a .xxx. anno̾s retro se uidisse
clericos uirceliac̾ petere chrisma ab archiprb̃ro aualo
nensi pret᷑ p̃sentem & annũ discordie. Qͥ fuerint
nuncii ignorat. & uidit benedici eccłam ꝑegyurors
tp̃r fuerit ignorat. ⁊ erat ibi abbas s nescit nom̃ eiꝰ.
de consecrauit altare de choro maioris eccłe. Que con¬
secratio alterã precessit. nescit. Idẽ uidit landricum.
letrũ. angilb̾tũ. uenire ad sinodũ eduensem. &e hoc

Expanded text:
abbatem Pontium, benedixit altare de choro. De concordia hoc idem quod et alii, et post fecit ordinationes in ecclesirdotes Vizel. venire ad synodum Eduensem multoties, et Guidonem et Bernardum, qui modo sunt, et V solidos recepit decem annis pro parata, et unaquaeque familia nummum unum pro crucibus, et hoc semel vidit et multoties audivit, et audivit quod abbas Vizel. mittat monachos ad quem vult episcopum ordinandos. Galterus presbyter juratus dixit, a XXX annis retro se vidisse clericos Vizenensi, praeter praesentem et annum discordiae; qui fuerint nuntii ignorat, et vidit benedici ecclesiam Peregrimpore fuerit ignorat, et erat ibi abbas, sed nescit nomen ejus. Idem consecravit altare de choro majoris ecclesiae, quae consecratio alteram praecesserit, nescit. Idem vidit Landricum, Petrum, Angibertum, venire ad synodum Eduensem, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
de singłis domib ueniunt ad eccłam
aualonensem: ⁊ ibi unusquisq nummũ uł cere num¬
matam eccłȩ prestat. Uidi sadonẽ & Petrũ reciꝑe curã
animarũ a stepħo eduensi ep̃o. Uidi renaldũ lugdu¬
nensem archiep̃m facere ordines ibi tñ de monachis ꝗͣ.
de csericis. Uidi qd̾ abħs uirreliac̾ mittebat monachos
suos ordinandos ep̃o cui uolebat÷ Uidi instrument᷑u
fundatoris legi coram dño papã Innocentio. in quo
continebatur qd̾ liberũ eẽt monasteriũ ab omi exac¬
tione pecunie pret̾ libram argenti quȩ annuatu

Expanded text:
de singulis domibus veniunt ad ecclesiam Avalonensem, et ibi unusquisque nummum, vel cerae nummatam Ecclesiae prestat. Vidi Sadonem et Petrum recipere curam animarum a Stephano Eduensi episcopo. Vidi Renaldum Lugdunensem archiepiscopum facere ordines ibi, tam de monachis quam de clericis. Vidi quod abbas Vizeliacensis mittebat monachos suos ordinandos episcopo cui volebat. Vidi instrumentum Fundatoris: legi coram domino papa Innocentio, in quo continebatur quod liberum esset monasterium ab omni exactione pecuniae, praeter libram argenti quae annua
Abbreviated transcription (Latin):
incitati locum etiã ipsum fundaremus ubi ꝓ gra¬
tis munerib ipsoꝵ eẽt in orationib solemnis et iu¬
gis supplicatio. ⁊ apud dm̃ continua ꝓ salute eoꝵ
exoratio. Hon iminemores et enĩ sumus eoꝵ circanos

Expanded text:
incitati locum etiam ipsum fundaremus, ubi pro graincitati locum etiam ipsum fundaremus, ubi pro gratis muneribus ipsorum esset in orationibus solemnis et jugis supplicatio, et apud Deum continua pro salute ipsorum exoratio. Non immemores etenim sumus eorum circa nos
Abbreviated transcription (Latin):
MNIBUS xp̃i fidelib pietate.
amore. desiderioq feruenti beatã
uitam expectantib. et in uni-¬
tate xp̃ianitatis sub obȩdientia
preceptoꝵ d̾i ubiq manentib.
siue his qui presentes sunt. siue
his qui futuri. atq in compage
&e uinculo caritatis uicturi.
oe usq ad consummationem
scłi in ȩccła scõꝵ sibi inuicem sunt successuri : ego Gerardꝰ
diuinȩ pietatis munere apud glosam regalem mansuetu¬
dinem comitis honore sublimatꝰ. Ex cõmuni uoto oe
desiderio dilectissime coniugis meȩ atq amantissime
b̾ertȩ eoquod nob̾ pariter unanimiterq dño inspi¬
rante cõplacuerit ut de rebus nr̃is & possessionum
nr̃arum titulis ꝑhennem memoriã dño dõ nr̃o ubi
laus eiꝰ assidua fieret statueremus. Et qm largitionib
norib & dignitatib ampliauerunt. id ÷ imꝑator
& senior nr̃ clementissimꝰ ludouicus ce głosa dña
dñs nr rex karolus plurima nob̃ possidenda ac¬
creuerunt. iustissime nob uisum ẽ ut eoꝵ amore

Expanded text:
mnibus Christi fidelibus, pietate, amore, desiderioque ferventi beatam vitam expectantibus, et in unitate christianitatis sub obedientia præceptorum Dei ubique manentibus, sive his qui præsentes sunt, sive his qui futuri, atque in compage et vinculo caritatis victuri, et usque ad consummationem sæculi in æcclesia sanctorum sibi invicem sunt successuri. Ego Gerardus, divinæ pietatis munere apud gloriosam regalem mansuetudinem comitis honore sublimatus, ex communi voto et desiderio dilectissime conjugis meæ atque amantissimæ Bertæ, eo quod nobis pariter unanimiterque, Domino inspirante, complacuerit, ut de rebus nostris et possessionum nostrarum titulis perhennem memoriam domino Deo nostro, ubi laus ejus assidua fieret, statueremus. Et quoniam largitionoribus et dignitatibus ampliaverunt, id est imperator et senior noster clementissimus Ludovicus, et gloriosa domina dominus noster rex Carolus, plurima nobis possidenda accreverunt, justissime nobis visum est, ut eorum amore
Abbreviated transcription (Latin):
integrũ quicqͥd de yalino uasallo dnĩco conqͥsiuimus.
et quicqͥd ad ipsam piscatoriã aspicit. in om̃ib dum¬
taxat in quib ibidem nr̃a uidet᷑ dñatio uel ẽẽ scitur
potestas. et quicqͥd adius nr̃m in pago tricassino ꝑtinet.
Pari etiam ordine fundauimꝰ aliud monasteriũ eodẽ
studio eademq deuotione ut habitacłm ancillarudĩ sub
regulari districtione et institutione beati benedicti ui¬
agro qui dicit᷑ Uizeliacus in pago aualensi. in regno bur¬
gundiȩ. ubi et contulimꝰ uillas has. Eandẽ ipsam in qua
situm sacrũ &e uenerabile monasteriũ uiteliacũ. ꝗͣ cõmu fuose de ceyi
tauimiis ilña &e głosa Iudith regina agente et impetrante et regi ꝑsĩc

Expanded text:
integrum quicquid de Ildino vasallo dominico conquisivimus, integrum quicquid de Ildino vasallo dominico conquisivimus, et quicquid ad ipsam Piscatoriam aspicit, in omnibus duntaxat, in quibus ibidem nostra videtur dominatio, vel esse scitur potestas; et quicquid ad jus nostrum in pago Tricassino pertinet. Pari etiam ordine fundavimus aliud monasterium eodem studio, eademque devotione, ut habitaculum ancillarum Dei sub regulari districtione, et institutione beati Benedicti viagro qui dicitur Vizeliacus, in pago Avalensi, in regno Burgundiæ; ubi et contulimus villas has: Eandem ipsam in qua situm sacrum et venerabile monasterium Vizeliacum, quam commutavimus cum domina et gloriosa Judith, regina, agente et impetrante apud piissi
Abbreviated transcription (Latin):
conuersatioq celestis sub regulari districtione ⁊ institutiõe
beati benedicti uiuentium omni desiderio et ardore intimo
ꝑquiratur et expetat᷑. Ibiq contulimus uillas has. Ipsam
eandemq ubi e uicino monasteriũ situm ẽ pultarias. qͥcqͥd
ibi ex hereditate. quicquid precepti sui auctoritate senior
ñͣr karolus rex nob ibi contulit. qͥcqͥd alio legitimo pacto
ibi reb nr̃is accessit. cum uniuersis appendiciis sus. et quę
ubicũq ad ipsa respicientia sunt. In pago uͦ senonico sextã
cum omnib ad eam respicientib et uniuersis appendiciis.
Hillam manniscam similiter cũ om̃ib ad eã respicientib
et appendiciis suis. Ueron etiã et uillare in supradicto
pago cũ omnib reb ad eas respicientib et appendiciis
earũ. Similiter & in eodem pago in uilla quȩ dicitur
piscatoria quȩ ẽ sita suꝑ hẏonam fluuiũ totum. et ad

Expanded text:
conversatioque celestis sub regulari districtione et institutione conversatioque celestis sub regulari districtione et institutione beati Benedicti viventium, omni desiderio et ardore intimo perquiratur et expetatur. Ibique contulimus villas has: Ipsam eandemque, ubi e vicino monasterium situm est, Pultarias; quicquid ibi ex hereditate, quicquid precepti sui autoritate senior noster Karolus rex nobis ibi contulit, quicquid alio legitimo pacto ibi rebus nostris accessit, cum universis appendiciis suis, et quæ ubicunque ad ipsa respicientia sunt. In pago vero Senonico Sextam cum omnibus ad eam respicientibus et universis appendiciis. Villam Manniscam similiter cum omnibus ad eam respicientibus et appendiciis suis. Veron etiam, et Villare in supradicto pago cum omnibus rebus ad eas respicientibus et appendiciis earum. Similiter et in eodem pago, in villa quæ dicitur Piscatoria, quæ est sita super Hyonam fluvium, totum et ad
Abbreviated transcription (Latin):
GeR ardꝰ & coniux simul gratissima. pia et fideli deuoti¬
one constitiumꝰ atq construximꝰ monasterũi & habitacłm
seruoꝵs d̾i apto competentiq loco. et ex largitione atq ob¬
latione facultatis &e rerum nr̃arum illic quicquid ad
sustentationẽ eoꝵdem dõ famulantiũ. quicqͥd ad religio¬
nis cultum necessariũ extat. pia ac sollerti ꝓuidentia
iuxta uires quas ds̃ tribuit ꝓcurauimꝰ.menteq ꝓmptis¬
sima eadem ipsa quȩ de manu ipsius accepimꝰ grãs bene-¬
ficiis illius referentes optulimꝰ. Fundatus gͥ atq con-¬
ditus ẽ locus deuotionis nr̃e in honore dñi nr̃i iħu xp̃i¬
& ueneratione beatissimoꝵ apłoꝵ Petri &e lauli suꝑ
amnem sequanȩ preterfluentis. in agro respiciente ad
uillam ꝗͣ. ex antiqͦ pultarias nominant. in pago lati¬
censi. in regno burgundiȩ. ut ibi uenerabile orationis
domicilium uotis ac supplicationib fideliũ frequentet᷑.

Expanded text:
Gerardus, et conjux simul gratissima, pia et fideli devotiGerardus, et conjux simul gratissima, pia et fideli devotione constituimus atque construximus monasterium et habitaculum servorum Dei, apto competentique loco, et ex largitione atque oblatione facultatis et rerum nostrarum, illic quicquid ad sustentationem eorundem Deo famulantium, quicquid ad religionis cultum necessarium extat, pia ac sollerti providentia juxta vires quas Deus tribuit, procuravimus, menteque promptissima eadem ipsa quæ de manu ipsius accepimus, gratias beneficiis illius referentes, obtulimus. Fundatus igitur atque conditus est locus devotionis nostræ in honore domini  beatissimorum apostolorum Petri et Pauli super amnem Sequanæ præterfluentis, in agro respiciente ad villam, quam ex antiquo Pultarias nominant, in pago Laticensi, in regno Burgundiæ, ut ibi venerabile orationis domicilium votis ac supplicationibus fidelium frequentetur,
Abbreviated transcription (Latin):
beniuolentiȩ ipsoꝵ id est domni senioris LU douici augusti.
Iudith dñȩ et reginȩ. Karoli filii ipsoꝵs similiter dñi et senio¬
ris qui nunc suꝑ est regnans. sed et dignam rependentes geni¬
torib atq parentib honorificentiam idest leuthardi et
grimildis. atq gratissimoꝵ hugonis et baue. amabilibq
filiis &e filiab ipsoꝵ. siue qui iam dormierunt in dño. siue qͥ
ad huc uiuunt. consanguinitate. affinitate. et ꝓpinquitate
etiam nob̃ iunctis. id est Leufredi & ad alardi comitũ precla¬
rissimoꝵ : ut ꝓ eis intercessio et assidua deprecatio fieret. et
peccatoꝵ eoꝵ acquireret᷑ ꝓpiciatio: et in loco ipso quem
iuuante xp̃o fundaremus succedentibq tẽporib esset
eoꝵe ꝑmanens recordatio. itaq & illoꝵ quoq ꝓpinquorum
quib ⁊ hereditario iure eisdem in reb successimꝰ. necnon
fidelium generaliter omniũ ꝑpetualis duraret memoria.
ibiq ꝑ euum ꝓ omnib fieret cõmunis oratio. Ego igitur

Expanded text:
benevolentiæ, ipsorum, id est, domni senioris Ludovici augusti, Judith dominæ et reginæ, Karoli filii ipsorum similiter domni et senioris qui nunc superest regnans. Sed et dignam rependentes genitoribus atque parentibus honorificentiam, idest, Leuthardi, et Grimildis, atque gratissimorum Hugonis et Bavæ, amabilibusque filiis et filiabus ipsorum, sive qui jam dormierunt in Domino sive qui adhuc vivunt consanguinitate, affinitate et propinquitate etiam nobis junctis, idest, Leufredi et Adalardi comitum præclarissimorum, ut pro eis intercessio et assidua deprecatio fieret, et peccatorum eorum acquireretur propiciatio, et in loco ipso, quem, juvante Christo, fundaremus, succedentibusque temporibus, esset eorum permanens recordatio. Itaque et illorum quoque propinquorum, quibus et hereditario jure eisdem in rebus successimus, necnon rsorum, et fidelium generaliter omnium perpetualis duraret memoria, ibique per ævum pro omnibus fieret communis oratio. Ego igitur
Abbreviated transcription (Latin):
fere ampliꝰ ꝗͣ.xL. Et reuersus ẽ abbas uizeliacũ cũ hõib su¬
is iã de ꝑfidis factis fidelib: et ingressi sunt cũ eo letitia et tri-¬
pudio magno exultantes. habitauer̃q in pace ut fere man¬
suefacte. Porro illi qͥ erant eircũqͣq diffusi. audita pacis condi-¬
tione gauisi sunt: et reuertentes confluebant cotidie carter

Expanded text:
fere amplius quam XL. Et reversus est abbas Vizeliacum cum hominibus suis jam de perfidis factis fidelibus. Et ingressi sunt cum eo, laetitia et tripudio magno exsultantes, habitaveruntque in pace, ut ferae mansuefactae. Porro illi qui erant circumquaque diffusi, audita pacis conditione gavisi sunt, et revertentes confluebant quotidie caterv
Abbreviated transcription (Latin):
abb̃is pͥor de moret hugo duxit me cũ
aliis altisiodoꝵ. ibiq nos ordinari fecit.
⁊ reliqͦs in diuersos ordines. ab hugone qͥ fuit abb̃s¬
qͥ fuit abbs
pontiniac. Tempore pontii abb̃is heliã  Aureliañ ep̃o
ordinauit me in diaconem &e plures alios in diuersos ordines.
guidonẽ qui mͦ maior capellanꝰ ẽ.⁊ renaldũ raiara in pbros
ee hoc in maiori ȩccła. & tp̃r eiusdẽ poncii uidi hũbtũ
lugduñ tunc eduensem uocatũ ab eodẽ abbe uirzeliac
in eccla ꝑ egͥnoꝵ ordinare plures. alios in prbros. alios
in diacones. alios in diuersos ordines. & uidi hugonẽ rotoma¬
gersem archiepm consecrare altare scĩ micaheł ⁊ hoc in¬

Expanded text:
abbatis prior de Moret Hugo duxit me cum pluribus abbatis prior de Moret Hugo duxit me cum pluribus aliis Altissiodorum, ibique nos ordinari fecit, et reliquos in diversos ordines ab Hugone, qui fuit abbas Pontiniacensis. Tempore Pontii abbatis, Elias Aurelianensis episcopus ordinavit me in diaconem, et plures alios in diversos ordines, Guidonem, qui modo major capellanus est, et Renaldum Raiaza in presbyteros, et hoc in majori ecclesia. Et tempore ejusdem Pontii vidi Humbertum Lugdunensem, tunc Eduensem, vocatum ab eodem abbate Vizeliac. in ecclesia peregrinorum ordinare plures alios in presbyteros, alios in diaconos, alios in diversos Ordines: Et vidi Hugonem Rothomagensem archiepiscopum consecrare altare S. Mich
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi obediert. & cũ prb̃ri uxta festum omniũ scõrum
licentiã eundi ad sinodum peterent abb̃s ñ concessit.
et ipsi non iuerunt. Uidi arnulfum de ferrariis
ex mandato abb̃is Altisiodoꝵ ꝓ chrismate et oleo euntẽ. ox
cum chrismate et oleo redeuntẽ. et hoc post concordiã. et
iam sunt sex anni. E uidi post concordĩã altare scĩ micha¬
elis in maiori eccła ab hugone rotomagensi ep̃o benedici.
et pꝰ concordiã uidi hugonẽ altisiodorensem uirreliaco ordi¬
nationes facere. Et uidi questiones triũ matrimonioꝵ deponi
apd̃ abb̃em pontiũ. oberti saltarelli o helsabet. & dimeri¬
ci cerarii &e filie blancardi sartoris. &e fr̃is drogonis et filie
pet̾ mercatoris. ⁊ terminari aucꝰtoritate abb̃is: &e in eausa
obertiet helisabet fuit ad uocatus Ermannus qͥ modo:
archidiac̾ ⁊ archiprb̃r aualonensis. De donatione
triũ eccłarũ idẽ penitꝰ dicit. qd̾ ansellus monacꝰ uirtił.¬

Expanded text:
ipsi obedierunt. Et cum presbyteri juxta festum Omnium Sanctorum ipsi obedierunt. Et cum presbyteri juxta festum Omnium Sanctorum licentiam eundi ad synodum peterent, abbas non concessit, et ipsi non iverunt. Vidi Arnulfum de Ferrariis ex mandato abbatis Altissiodorum pro chrismate et oleo euntem, et cum chrismate et oleo redeuntem, et hoc post concordiam; et jam sunt sex anni: et vidi post concordiam altare S. Michaelis in majore ecclesia ab Hugone Rothomagensi episcopo benedici: et post concordiam vidi Hugonem Altissiodorensem Vizeliaco ordinationes facere; vidi quaestiones trium matrimoniorum deponi apud abbatem Pontium, Oberti Saltarelli et Helisabeth, et Americi cerarii et filiae Blaucarti sartoris, et fratris Drogonis et filiae Petri mercatoris, et terminari auctoritate abbatis. Et in causa Oberti et Helisabeth fuit advocatus Ermannus, qui modo est archidiaconus et archipresbyter Avalonensis: de donatione trium Ecclesiarum idem penitus dicit, quod Ansellus monachus Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Laurentii ordinauit. Hugo altisiodorensis ep̃c qͥ fuerat
abb̃s sc̃i bermani me in prb̃rm et plures alios ordinauit
apd̾ pontiniacũi. Henricũ eduensem ep̃m cũ ꝓcessione
uidi recipi uirzeliaci ⁊ plures alios.
Huco de siliuniaco monacus ce prb̃r uiratꝰ dixͣ. Helias
Aurelianensis ep̃c me in prb̃rm ce plures alios monachos
⁊ guidonem qͥ modo capellanus ÷ &e renaldũ reialta me
uidente in prb̃ros ordinauit in eccła maiori uirzeł. et eodẽ
Anno meȩ ordinationis uidi nunciũ abb̃is poncii durantũ
nomine euntẽ ꝓ chrismate & oleo ad ep̃m niuernensem
frotinundũ. ⁊ cũ chrismate et oleo redeuntẽ. Et cũ ex
consuetudine uirzeł ecclȩ monasterii nullus clericoꝵ
uillȩ debeat ire ad sinodũ sine licentia abb̃is. uidi tp̃r
sinodi qd̃ ab̃bs pontiꝰ Sadonẽ & setrũ asibaldi maiores
capellanos uocauit. ⁊ precepit eis ne ad sinodũ irent oe

Expanded text:
Laurentii ordinavit. Hugo Altissiodorensis episcopus, qui fuerat Laurentii ordinavit. Hugo Altissiodorensis episcopus, qui fuerat abbas Sancti Germani, me in presbyterum et plures alios ordinavit apud Pontiniacum. Henricum Eduensem episcopum cum processione vidi recipi Vizeliaci, et plures alios. » Hugo de Silviniaco monachus et presbyter juratus dixit: « Elias Aurelianensis episcopus me in presbyterum, et plures alios monachos, et Guidonem, qui modo capellanus est, et Renaldum Reialta me vidente in presbyteros ordinavit in Ecclesia majori Vizeliacensi, et eodem anno meae ordinationis vidi nuntium abbatis Pontii, Durantum nomine, euntem pro chrismate et oleo ad episcopum Nivernensem Frotmundum, et cum chrismate et oleo redeuntem, et cum ex consuetudine Vizel. monasterii nullus clericorum villae debeat ire ad synodum sine licentia abbatis, vidi tempore synodi, quod abbas Pontius Sadonem et Petrum Aumbaldi majores capellanos vocavit, et praecepit eis ne ad synodum irent, et
Abbreviated transcription (Latin):
rii ordinatus sum. Posł ea cũ ẽẽm camerarius .xiiii. mona¬
chos altisiodori ꝑ hugonẽ altisiodorensem ordinari feci qͥ
pontium. ⁊ hoc fuit in camera abb̃is. et uidi sepe car¬
notensem ep̃m guifredũ. et altisiodorensem hugonẽ
qͥ fuit abbas scĩ germani celebrantes missas in ecłia
scẽ marie magdalene in festo eiusdem presente eduensi
Stepħo ce non contraclicente.
nsellus uirzeł monacꝰ uiratus dixͣ. Uidi abb̃em pon¬
tium commitere eccłam scĩ petri inferioris ciuidam
prb̃ro ħnardo tam in sp̃alib quã in tẽporalib. et hoc
in capło. Ꝙ idem cõmisit prb̃ro guidoni eccłam scĩ petͥ
abbs ꝯmendauit prb̃ro Andreȩ eccłam scĩ Stepħi si¬
militer in capitulo. &e hȩc omĩa post concordiã que fa¬
cta ẽ apd̃ molinos contigerunt. Matheus albanensis
ep̃c me in diaconẽ et tres alios monachos in capella scĩ

Expanded text:
rii ordinatus sum. Postea, cum essem camerarius, XIV monarii ordinatus sum. Postea, cum essem camerarius, XIV monachos Altissiodori per Hugonem Altissiod. ordinari fecit qui Pontium, et hoc fuit in camera abbatis. Et vidi saepe Carnotensem episcopum Guifredum, et Altissiodorensem Hugonem, qui fuit abbas S. Germani, celebrantes missas in Ecclesia sanctae Mariae Magdalenae in festo ejusdem, praesente Eduensi Stephano et non contradidicente. » Anselmus Vizel. monachus juratus dixit: « Vidi abbatem Pontium committere Ecclesiam S. Petri inferioris cuidam presbytero Bernardo tam in spiritualibus quam in temporalibus, et hoc in capitulo. Et idem commisit presbytero Guidoni Ecclesiam S. Petrabbas commendavit presbytero Andreae ecclesiam S. Stephani similiter in capitulo; et haec omnia post concordiam, quae facta est apud Molinos, contigerunt. Matthaeus Albanensis episcopus me in diaconem, et tres alios monachos in capella S.
Abbreviated transcription (Latin):
aucꝰtoritate ab̃bis .R. suo uiro restituta ẽ. & Assistente
petro capellano scĩ petri suꝑioris adulter &e adultera pe¬
nitentiam ab abbate susceperunt.
Sugo pͥor de moreto iuratꝰ dixͣ. YAbanensis ep̃c mathe¬
us ordinauit me cdiaconẽ & alios plures monachos uirteliaci
in capella scĩ Laurentii tp̃r alberici abbis papa innocen¬
tio existente altisiodoro. & uidi tp̃r eiusdẽ abbis qd̾ Roto¬
magensis archiep̃c hugo altare sci egidii in maiori eccła
consecrauit. & uidi matrimonuu Arduni et siciliȩ unde
controuersia erat auctoritate ⁊ iudicio uirziliac̾ abb̃is
abbici p̃sente &e assistente galterio cabillonensi ep̃o con¬
firmari. et ipse pat̾ et iuuenis filius erant de parrochia edu¬
ensis. uidelicet de glana. Marneriꝰ suppͥor uirzeliac̾ duxit
me altisodoꝵ. oe ibi abeł
germani in sacerdotẽ cũ plurib monachis nr̃i monaste¬

Expanded text:
auctoritate abbatis Renaldi suo viro restituta est, et assistente auctoritate abbatis Renaldi suo viro restituta est, et assistente Petro capellano S. Petri superioris, adulter et adultera poenitentiam ab abbate susceperunt. » Hugo prior de Moreto juratus dixit: « Albanensis episcopus Matthaeus ordinavit me subdiaconem, et alios plures monachos, Vizeliaci in capella Sancti Laurentii, tempore Alberici abbatis, papa Innocentio existente Altissiodoro, et vidi tempore ejusdem abbatis quod Rothomagensis archiepiscopus Hugo altare Sancti Aegidii in majori Ecclesia consecravit, et vidi matrimonium Arduini et Caeciliae, unde controversia erat, auctoritate et judicio Vizeliac. Abbatis Alberici, praesente et assistente Galterio Cabilonensi episcopo confirmari: et ipse pater et juvenis filius erant de parochia Eduensi, videlicet de Glana. Garnerius Subprior Vizel. duxit me Altissiodorum, et ibi ab Germani, in sacerdotem cum pluribus monachis nostri Monaste
Abbreviated transcription (Latin):
uit uirzeliaco. s clericoꝵ nomina ñ reminiscor. Ꝙ idem
abbas misit me et ioħm monachũ ad ugonẽ niuernensẽ¬
ep̃m qui nos prbros consecrauit. Et cũ eẽm apd̃ scm̃
Iacobum in esconio obedientia uirzeliaci. uidi guilelmũ
barzelim nunciũ renaldi abbis eiuitẽ altisiodoꝵ ꝓ
chrismate. et inde rediens cum aliquantulũ nocꝰ te quiesce¬
ret: chrisma mͥ ꝯmendauit.⁊ postinodum ipse. lem a
me resumens uirzeliacũ deculit. Alio tp̃r uidi amicum
de ulmo ab eodẽ Renaldo abb̃e ad eundẽ hugonẽ ep̃m mis¬
sum ꝓ chrismate.⁊ redeuntẽ cũ chrismate. Tempore
eiusdem abb̃is renaldi quidã parrochianꝰ eiꝰ stpħs aicaphit
iherosolimã iuit. ⁊ dũi ibi moram faceret septennio: uxor
illiꝰ alii uiro nupsit. Post modũ uͦ memoratꝰ stepħs redi¬
ens uxorem repetiit. quȩ cũ ei negaret᷑: ante presentiã
abb̃is .R. eam conuenit. ibiq causa cognita iudicio et

Expanded text:
vit Vizeliaco; sed clericorum nomina non reminiscor. Et idem vit Vizeliaco; sed clericorum nomina non reminiscor. Et idem abbas misit me et Joannem monachum ad Ugonem Nivern. episcopum, qui nos presbyteros consecravit. Et cum essem apud Sanctum Jacobum in Esconio, obedientia Vizeliaci, vidi Guillelmum Barzelim nuntium Renaldi abbatis euntem Altissiodorum pro chrismate, et inde rediens cum aliquantulum nocte quiesceret, chrisma mihi commendavit; postmodum ipse idem a me resumens Vizeliacum detulit. Alio tempore vidi Amicum de Ulmo ab eodem abbate Renaldo ad eumdem Hugonem episcopum missum pro chrismate, et redeuntem cum chrismate. Tempore ejusdem abbatis Renaldi quidam parochianus ejus Stephanus Aicaphit Hierosolymam ivit, et dum ibi moram faceret septennio, uxor illius alio viro nupsit, post modum vero memoratus Stephanus rediens uxorem repetiit; quae cum ei negaretur, ante praesentiam abbatis Renaldi eam convenit, ibique causa cognita judicio et