comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i humanitatẽ. Collet᷑ tñ impiꝰ neuideat głam di. neq enim
om̃ino miser ẽẽ poterit. cui ds magnifrsabit se ipsũ. Uiuos in¬
tellige eos. qͦs aduentꝰ eiꝰ. qͥ sic̃ fur in nocte ueniet adhuc ui¬
uentes inueniet. qͥ tai in ipso aduentu morient᷑. ⁊ si qͥd ad huc
erat in eis longo tẽꝑe puniendũ in momento purgabit᷑. p̃ter¬
rore Porrore & angustia aduentꝰ eiꝰ. Et mortuos. Silicet qͦs ad¬
uentus eiꝰ iam mortuos inueniet. ⁊resuscitabit. Uł uiuos iustos
qͥ adiutã destinati s. mortui qͥ morte et̾na dãpnandi s. adtendãt¬
beneficiis redẽpdoris sui. qͥ eos ꝑsuã humanitatẽ recõciliauit.
ꝑd̾itat̾e absoluit ne uire pͥuent᷑ pat̾nis bonis. ꝑꝑ ingͣtitudinẽ

Expanded text:
 humanitatem. Tolletur tamen impius, ne videat gloriam Dei, neque omnino miser esse poterit, cui Deus manifestabit seipsum. Vivos intellige eos, quos adventus ejus qui sicut fur in nocte veniet, ad hoc viventes inveniet, qui tamen in ipso adventu morientur, et si quid adhuc erat, in eis longo tempore puniendum, in momento purgabitur, prae terrore et horrore et angustia adventus ejus. Mortuos, scilicet quos adventus ejus jam mortuos inveniet et resuscitabit, vel vivos justos, qui ad vitam destinati sunt; mortuos, qui morte aeterna damnandi sbeneficiis Redemptoris sui, qui eos per suam humanitatem reconciliavit, per deitatem absolvit, ne jure priventur paternis bon
Abbreviated transcription (Latin):
cõsepeliret. Uñ dicit apłs. Qui cũq baptizatisumꝰ in xp̃o iħu.
in morte ipsiꝰ baptirati sumꝰ. Cõ sepulti enĩ sumꝰ cũ xp̃o ꝑbap

Expanded text:
suis consepeliret. Unde dicit Apostolus: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, suis consepeliret. Unde dicit Apostolus: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in mortem ipsius baptizati sumus. Consepulti enim
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ mortis qd̾ ꝑcuce̾ infligebat᷑. Uñ legit᷑. Morte turpissima com¬
dẽpnemꝰ eũ. Uoluit gͦ crucifigi. ut acruciatib et̃nis nos libera¬
crux fuit cõuenientiꝰ. Na enĩ infideles mort̾ȩ xp̃i qͣsi alt̾iꝰ dampna¬
redeptionẽ. Hã cũ de inferno beatoꝵ animas qͥ eam expectabant
extraxit. & ꝑadisũ apuit. upsis remediũ. ⁊ angłis deeoꝵ societate
multiplicauit gaudiũ. Qd̃ significari potuit ꝑ sublitatẽ crucis.
do ꝓfutura esset. ex eo notari potuit. qd̃ alia pars crucis resperit
orient̾ẽ. ⁊ alia occidentẽ. alia austrũ alia septetrionẽ ut ꝑ hoc in¬
nueret. qͣtinꝰ om̃ib qͥ diu̾sas mundi partes in habitãt. nͥ in cis re¬
maneret sufficientẽ portaret redẽptionẽ. Sacͣmtum crucis exeqͥ
formidamꝰ. ꝓfunda eiũ nimis s. inocitura cõpendio. Mortuuis.
morte libaret. ⁊ꝑ morte̾ temporalẽ uitã nob̾ conferret et̾nam.
Et sepultꝰ. Id̾o sepeliri uoluit. ut nos sibi. uitiis ⁊cõcupiscentiis

Expanded text:
genus mortis quod per crucem infligebatur. Unde legitur: Morte turpissima condemnemus eum . Voluit ergo crucifigi, ut a cruciatibus aeternis nos liberacrucis fuit convenientius, quia enim infideles mortem Christi quasi alterius damnaredemptionem. Nam, cum de inferno beatorum animas qui eam exspectabant extraxit, et paradisum aperuit, et ipsis remedium angelis, de eorum societate multiplicavit gaudium: quod significari potuit per sublimitatem crucis, undo profutura esset, ex eo notari potuit quod alia pars crucis respexit orientem, alia occidentem, alia austrum, alia septentrionem, ut per hoc inveniret, quatenus omnibus, qui diversas mundi partes habitant, nisi in eis remaneret, sufficientem reportaret redemptionem. Sacramenta crucis exsequi formidamus, profunda enim nimis sunt et nocitura compendio. Per triduamorte liberaret, et per mortem temporalem vitam nobis conferret aeternam. Et sepultus. Ideo sepeliri voluit, ut nos sibi vitiis et concupiscentiis
Abbreviated transcription (Latin):
corrupit uirginitatẽ. qr sic̃ uterũ uͥginis matͥs ñ appuit con¬
ceptꝰ. sic nec apꝑuit partꝰ. sic̃ enĩ uͭgo fuit aute conceptũ &
partũ. eadẽ ꝓ seua̾uit post conceptũ ⁊ partũ. Queri potest
cur d̾s humanã nat᷑am assupturus de massa corrupta. in
adã uoluit eã acciꝑe. ⁊ ñ potiꝰ nouã eam creare. neq de patͦ
neq de matre. sic̃ feca̾t adam. S multo mirabiliꝰ fuit eam in¬
nulla p̾cedente corruptione. assũpsit autẽ eã de sola muli¬
ere.qr sex us muliebris. uidebat᷑ indignior m̃a. ⁊redẽptione
traxit aut̃ ñ exeductione. mulier enĩ seducta fuit. adã uͦ non
fuit seductus. S sciens maluit parere uxori. in malũquã eã
nominiosa xͥ inparte quarta collocant᷑. uixta qd̃ ait apłs.¬

Expanded text:
aperuit conceptus, sic nec aperuit partus; sed, sicut virgo fuit ante conceptum et partum, eadem perseveravit post conceptum et partum. Quaeri potest cur Deus humanam naturam assumpturus, de massa corrupta in Adam voluit eam accipere, et non potius eam creare novam, neque de patre neque de matre, sicut fecerat Adam. Sed multo mirabilius fuit eam nulla praecedente corruptione. Assumpsit autem eam de sola muliere, quia sexus muliebris videbatur indignior misericordia eTraxit autem non ex seductione. Mulier enim seducta fuit. Adam vero est seductus, sed sciens maluit parere uxori in malum, quam eam nominiosa
Abbreviated transcription (Latin):
cepisset añ peccatũ. quã uis hoc dificũ magis & inuso magni¬
ficentiꝰ. cõꝑari ñ potest. Dr uxor cõcepit de uiro. ñ ita intelli
gas qͥamaria concepit de sp̃u scõ. S io intellige qd̾ huiꝰ concep¬
tiõis auctor fuit sp̃s sc̃s. ut ipso illustrante ⁊ scĩficante. coruir¬
guais. caro xp̃i de sola carne beate marie concepta sit. nulla
sementiua origine. extrinsecus oꝑante. sicut uermis cale faci¬
ente sole. de puro humo nascit᷑. sic̃ xp̃i corpꝰ desola carne uirgi¬
nis. ꝓpagat᷑. Uñ se uermi cõꝑans. ꝓpsalmistã dicit. Ego sũ u̾mis
& nͨ hom̃o .i. conceptꝰ more uermis. de sola t̾ra . nͭ amixtione alt̾iꝰ
serminis. ⁊ ñ more hominis. qͥ ñ nͥ cõmitione semius maris &
femine conce̾pi solet. Et attẽde qi ñ sic dr conceptꝰ. de spũ sc̃o. qd̃
ab hac oꝑatione. alienꝰ sit pat̾ ⁊ filiꝰ. q qͦr est una nat᷑a & eadem¬

Expanded text:
cepisset ante peccatum. Quamvis hoc deificum magis et multo magnicepisset ante peccatum. Quamvis hoc deificum magis et multo magnificentius comparari non potest. Dicit, uxor cogas, quia Maria concepit de Spiritu sancto, sed intellige id quod hujus conceptionis auctor fuit Spiritus sanctus, ut ipso illustrante et sanctificante cor Virginis, caro Christi de sola carne B. Mariae concepta sit, nulla sementivae carnis origine extrinsecus operante. Sicut enim vermis calefaciente sole de puro limo nascitur, sic Christi corpus de sola carne Virginis propagatur; unde se carni comparans, per Psalmistam dicit: Ego sum vermis et non homo , id est conceptus more vermis de sola terra, non de admistione alterius seminis, et non more hominis, qui nonnisi commistione seminum maris et feminae concipi solet. Et attende quia non sic dicitur conceptus de Spiritu sancto, quod ab hac operatione alienus sit Pater et Filius; q
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ. intͥnitate. Uer̃ in cõgrius eẽt ordo uerboꝵ. Nã p̾misso
referri uideret᷑ conceptio ad sp̃m deqͦ ꝓxime dic tũ erat.¬
quã adfiliũ deque remotiꝰ. ideoq postquã dictũ ẽ. credo in
filiũ sine alt̾iꝰ int̾positione. qͥ subaudis filiꝰ conceptꝰ ẽ. s de
sp̃u scõ. Ois qͥ excoitu maris ⁊ femine concipit᷑. inpeccato
concipitur. Ipsa enĩ uoluptas qͣicoitu sentit᷑. nec in pͥmis
quia ubi peccauert inpenã peccati. uoluptas ista ꝓpagata ẽ.
Uñ fit ut qͥ inea concipiunt᷑. ita inficiuntur originali peccato
cuiꝰ ipsa uoluptas pena ẽ. ut ꝑpetuo dãpnent᷑. nisi pͥus sac̾mento
erat.: ⁊tñ dicit & inpeccatis concepit me mat̾ mea. Ne gͦ occurrat
t illa peccati conceptio. cũ audis qͥ conceptꝰ est de sp̃u scõ .i. ni ex¬
sp̃ii cõnceptꝰ ẽ. adeo ut nullã uolũtatẽ q̃pena est originab
peceati inconceptione ista ꝑpessa sit uirgo sic̃ nec euĩa si con¬

Expanded text:
na est in Trinitate. Verum incongruus esset ordo verborum. Nam praemisso referri videretur conceptio ad Spiritum, de quo pram ad Filium, de quo remotius. Ideoque, postquam dictum est Credo in Filium, sine alterius interpositione, qui, subaudis Filius, conceptus est de Spiritu sancto. Omnis qui ex coitu maris et feminae concipitur, in peccato concipitur. Ipsa enim voluptas quae in coitu sentitur, nec in primiquia ubi peccaverunt, in poenam peccati voluptas ista propagata est, unde fit ut qui in ea concipiuntur, ita inficiantur originali peccato, cujus ipsa voluptas poena est, ut perpetuo damnentur, nisi prius sacramento erat, et tamen dicit: Et in peccatis concepit me mater mea. . Ne ergo occurrat tibi illa peccati conceptio, cum audis qui conceptus est, statim ste conceptus est, adeo ut nullam voluptatem, quae poena est originalis peccati, in conceptione ista perpessa sit Virgo, sicut nec Eva si con
Abbreviated transcription (Latin):
Dm singurarit᷑ dicit ad distinctionẽ idoloꝵ. q̃ gentes deos ẽẽ cre¬
debant. Nenim ẽ d̾s nͥ unꝰ. dicente moyse. audi isrł ds tuus ds
unꝰ ẽ. S. qͥa ille unꝰ d̾s ẽ tresꝑsone. sub distinguit dicẽs patrem.
ac si diceret. Illũ unũ credo patrẽ. illũ unũ dm credo filiũ. illum
tres ꝑsonas eẽ unã e̾entiam & ñ płes. Siñdũ intelligis crede & in¬
telliges. Hpriꝰ ẽ hoc intelligere quã credere. s amandatis tuis in
Qᵈ ñdum intellexeris. & tanti facias auctorẽ. ut discredere ñ
possis qdicat merido tͥ gratꝰ ẽ. hic ẽ fons in quo non cõmunicet
alienꝰ. Iudeus gentilis tͥnitatẽ inunitate & unitate iuitͥuita¬
te etiã audirẽ aborrer ĩoq credere detrectat. Unͣ fit ut in

Expanded text:
singulariter dicit, ad distinctionem idolorum, quae gentiles deos credebant. Non enim est Deus nisi unus, dicente Moyse: Audi, Israel, Deus tuus unus est . Sed, quia ille unus Deus est tres personae, subdistinguit dicens Patrem; ac si diceret: illum unum Deum credo Patrem, illum unum Deum credo Filium, illum tres personas esse unam essentiam, non plures. Si nondum intelligis, crede, et intelliges. Non prius est intelliQuod si nondum intellexeris, et tanti facias auctorem, ut discredere non possis quae dicat, merito tibi gratus est. Hic est fons in quo non communicat alienus. Judaeus aut gentilis trinitatem in unitate, et unitatem in trinitate etiam audire ab
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut cũ gͣnde aliqͥd udici ꝑsuadere intendũt. utant᷑ ex¬
as optionis ẽẽ uoluisti. heredẽ tiu coeredẽ autẽ xp̃i. Qͦmͦ gͥ¬
qͥcꝙͣ negare poteris. Cui tã ãmirabile dedisti. ut sis ei pat̾:
sub ueteri testam̃to qͥs p̾sumebat dm̃ apellare patrẽ: Dñs
nom̃ illi. Et ego dñs. Tunore seriuiebant ut serui. ⁊ ñ amore
ut filii. Popłus uͦ adqͥsitionis ñtã timore ꝙͣ amore subiectꝰ
est ei. Uideat tñ qͥ dicit pat̾ ad dm̃ orans. nem̃tiat᷑. Sienĩ ds¬
Si oꝑa carnis facis filiꝰ diaboli eĩ. Qmanifesta sunt. fornica¬
tio. ĩuidie. luxurie. ⁊ c̃. Otalia agunt regnũ dĩ non conse

Expanded text:
est, ut cum grande aliquid judici persuadere intendunt, utantur exadoptionis esse voluisti, haeredem tui, cohaeredem Christi: qquam negare poteris, qui tam admirabile dedisti, ut sis eis Pater? Sub Veteri Testamento quis praesumebat Deum appellare Patrem? Dominus nomen illi. Et ego Dominus . Timore serviebant, ut servi, et non amore ut filii. Populus vero acquisitionis, non tam timore quam amore subjectus est ei. Videat tamen qui dicit Pater ad Deum oransa carnis facis, filius diaboli es, quae manifesta sunt, fornicationes, immunditiae, luxuriae, etc., qui talia agunt regnum Dei non conse
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ. ⁊ cõsũmari in ipsũ ꝑbonam oꝑtionẽ atq uolundat᷑e. Si
dicat his criminalib peccatis irretitꝰ mendax est. Duͣ his seruit
ñ ꝓficit in dm̃i. s. deficit adeo. ueritati ꝑmendatiũ placere ñ potest.
uno mentiendo ꝑnitiosꝰ sibi ẽ. os enim qd̃ mentit᷑ occidit animã.

Expanded text:
dilectionem, et consummari in ipsum per bonam operationem atque voluntatem. Si dilectionem, et consummari in ipsum per bonam operationem atque voluntatem. Si dicat hoc criminalibus peccatis irretitus, mendax est; dum his servit, non proficit in Deum, sed deficit a Deo. Veritati per mendacium placere non potest, imo menti
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ. Undecima. Carnis resurrexionẽ. Nuodecima. Uitã eternã.
Fides quidẽ qͣꝑ simbolũ demoustrat᷑ incorde fideli habet funda¬
mentũ. ibiq plene cognoscit eam. qͥ scr utatur renes & corda.
At legisti corde creditur adiustitiã. ore aut̃ confessio fit ad salutẽ¬
ñtm̃ eiqͥ ꝓferunt .s & ei qͥ audiunt. Nã cũ multi ꝑuerba fidẽ
suam alt̾nati cognosẽt. auget᷑ caritas. ⁊imultitudinis credentiũ.
fit cor unũ & anima una. Est gͦ fides. & semꝑ corde seruanda icũ
oportuerit uoce ꝓmenda. iusta illud. Non appareas in couspec¬
tu di mer uacuus. Semꝑ enĩ dõ siñ uoce. ł corde offerenda ẽ. ca¬
tholica fides. Dicat gͦ qui audet. Credo in dm̃. Siuerũ dixerit
beatꝰ ẽ. ustus eñi exfide iuuit. Non dicit credo dm̃ .i. qͥa ds̃ ẽ. nec
qͥa iħ demones credunt. & cõtremisc̃t. s dicit credo indm̃. Hec oratio
quendã ꝓcessum fidelis anune significat. cupiens herere doꝑdi

Expanded text:
nis resurrectionem. Duodecima: Vitam aeternam. Fides quidem quae per Symbolum demonstratur, in corde fidelis habet fundamentum, ibique plene cognoscit eam qui scrutatur renes et corda. At legisti: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salute verba fidem suam alternatim cognoscunt, augetur charitas et multitudinis credentium fit cor unum et anima una. Est ergo fides, et semper corde servanda, et cum oportuerit voce promenda, juxta illud: Non appareas in conspectu Dei vacuus . Semper enim Deo si non voce, vel corde offerenda est fides. Dicat ergo qui audet: Credo in Deum; si verum dixerit, beatus est: Justus enim ex fide vivit quia et sic daemones credunt et contremiscunt. Sed dicet Credo in Deum. Haec oratio quemdam processum fidelis animae significat, cupientis haerere Deo per
Abbreviated transcription (Latin):
passus sub pontio pilato. Ac si dicat. Iste qͥ passionẽ sustinuit.
pontio pilato ꝓcurante uideã. Solet enĩ temꝑa ꝑpͥncipes de¬
terminari. Passus ẽ gͦ ⁊ nat᷑aliter inpassibił as in assupta passi¬
bili nat᷑aut humanũ genꝰ qd̃ passiomiob subiacebat. adimpas¬
sibilitatẽ reformaret. uxta qd̃ dr. Oportebat pati xpͣm & ita
intͣre ingłam suã. Ac si dicat. In hoc oportuna xꝑi passio ꝑquã ef

Expanded text:
passus sub Pontio Pilato, ac si dicat: Ille est qui passionem sustinuit, Pontio Pilato procurante Judaeam. Solent enim tempora per principes determinari. Passus ergo est naturaliter impassibilis Deus in assumpta passibili natura, ut humanum genus quod passionibus subjacebat, ad impassibilitatem reformaret, juxta quod dicitur: Oportebat pati Christum et ita intrare in gloriam suam . Ac si dicat: In hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mͦis supͣ distinximꝰ. qͥd erat credere indm̃ eisdem prorsus in¬
tellige credendũ eẽ. infiliũ qͥa cũ eqͣł sit maiestate. patͥ. ñ de-¬
bet minor eẽ in honore. ut sit credere uifiliũ. ꝓmoueri in ip
stimuli sunt ꝓmotiois nrͣe infiliũ. ac si diceret. Iure sicut in
qunt᷑ rex & sacdos. filiꝰ di ⁊rex nr est. & ꝑ hoc mare magnũ &.
spatiosũ .i. mundũ regens nos. & pontifex ponte nob̃ faciens cru¬
cem suam ꝑ quã demundo hoc tͣnseamꝰ ad ipsũ. iu̾sta illud siqͥs
uult pꝰ me uenire abneget semet ipsũ. & tollat cruc̃ẽ suam &¬

Expanded text:
is supra distinximus quid erat credere in Deum Patrem, iisdem prorsus intellige credendum esse in Filium, quia, cum aequalis sit Patri majestate, non debet minor esse in honore, ut sit credere in Filium promoveri in istimuli sunt promotionis nostrae in Filium; ac si diceret: Jure sicut in  rex et sacerdos. Filius Dei rex noster est per hoc mare magnum et spatiosum, id est mundum regens nos; et pontifex pontem nobis faciens crucem suam, per quam de mundo hoc transeamus ad ipsum, juxta illud: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam
Abbreviated transcription (Latin):
filioli sciant. fide uiũores enim inde ad dm̃ effecti s. cũ ꝓeis
inbaptismo responderunt. Qͣcumq autẽ lingua doceandur ł
discant. curandũ non ẽ dũ firmit credant. Duodec̾i uͦ senten¬

Expanded text:
filioli sciant. Fidejussores enim inde ad Deum effecti sunt, cum pro eis filioli sciant. Fidejussores enim inde ad Deum effecti sunt, cum pro eis in baptismo responderunt. Quacunque autem lingua doceantur vel discant curandum non est, dum firmiter credant. Symboli duode
Abbreviated transcription (Latin):
semel buca capit. Sicut eñi multi cõuiue cõfram faciunt .i. cõmu¬
ne cõuiuiũ. & unꝰ qͥsq ꝓse ponit. ita & sc̃i apłi fecisse noscuntur.
ueritatẽ impleturi manddatũ xp̃i. qͦ uisserat. ite in orbem uniũ
apłis. ante quã diuiderent᷑ cõuenerũt. cõfrã sp̃ualẽ cõfecerũt .i. sun
bolu. inqͦ qͥdem ñ om̃s partes fidei specialit cõplexi s duodeci
tantũ ta sententias. sicut ipsi duodeci erant. substituto iam machia.
ꝓiuda ita ut unꝰ qͥsq suã poneret. Qs quã: Hondũ incanonica
scriptura legisse me memini. Hee uͦ ita puecessarie . s. ut hil cre¬
aitis. siinałiis ñ erret. saluari qͥs possit. sine his uͦ nemo ad salu¬
tem uenerit. post quã ad intelligibilẽ etatẽ ꝑuenerit. Dicit atha¬
nasiꝰ hec ẽ fides catholica quã nisi qͥsq fidelit̾ firmit᷑ q credide
rit.s.e.n .p. fides nãq om̃ium bonoꝵ ẽ fundam̃tũ. humane
salutis initium. &. impossibile ẽ. sine fide quẽꝗͣ placere do. & si

Expanded text:
simul capit. Sicut ergo multi convivae confram faciunt, id est commune convivium, et unusquisque pro se ponit, ita et sancti apostoli fecisse noscuntur. veritatem, impleturi mandatum Christi, quo jusserat: Ite in orbem univerapostolis, antequam dividerentur, convenerunt. Confram spiritualem confecerunt, id est symbolum, in quo quidem non omnes partes fidei specialiter complexi sunt, sed XII tantum sententias, sicut ipsi XII erant, substituto jam Matthia pro Juda, ita ut unusquisque suam poneret. Quisquam? nondum in canonica Scriptura legisse me memini. Hae vero pernecessariae sunt, ut his creditis, si in aliis non erret, salvari quis possit, sine his vero nemo ad salutem venerit postquam ad intelligibilem aetatem pervenerit. Dicit Athanasius: Haec est fides catholica, quam nisi quisquis fideliter firmiterque crediderit. Fides namque omnium bonorum est fundamentum, humanae salutis nuntium, et impossibile est sine fide quemquam placere Deo; sed, si
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in ecclesiis soleo pͣdicare: postulauit fraternitas tua.
Moderato si qͥdem usus es temperamento. Qͥs eñi plene
aut intelligere aut exponere potest dñicam orationẽ. quã
Symboli quoq sacranita ꝓfunda sunt. & sacro tecta uelamine
at tamen cũ defrate bibimꝰ. mutigamꝰ situmm. & sitotũ fontẽ. nõ
glutiamꝰ. Sicut gͦ ppłis ad intelligentiã exponere solemꝰ. &
tu postulas. sp̃u sco dictante dicere temptabunꝰ. Et pͥ desimbo¬
lo agendũ uidetur. In simbolo enĩ fidem quã ad dĩ habemus.
& quã fideles ei simꝰ ostendimꝰ. ut ꝑ dñcã orationẽ. audatiꝰ postu¬
lemꝰ. Iħc enĩ ñ nͥ sidelib se credit. nec sũina largitur. Infideł aut̃
inportunꝰ piator ẽ. citoq passurus repulsam. Simbolũ nom̃ est
cõpositũ. ex sin greca p̃posiotione & bolo. Sin .i. cũ. unũ qd̃ nos con

Expanded text:
sicut in ecclesiis soleo praedicare, postulavit fraternitas tua. Moderato siquidem usus es temperamento. Quis enim plene aut intelligere aut exponere potest Dominicam Orationem, quaSymboli quoque sacramenta profunda sunt, et sacro tecta velamine. Attamen cum de fonte bibimus, mitigamus sitim, etsi totum fontem non glutiamus. Sicut ergo populis ad intelligentiam exponere solemus et tu postulas, Spiritu sancto dictante, dicere tentabimus. Et prius de Symbolo agendum videtur. II. In Symbolo enim fidem quam ad Deum habemus, et quam fideles ei simus ostendimus, ut per Dominicam Orationem audacius postulemus. Jesus enim non nisi fidelibus se credit, nec nisi summa largitur. Infidelis autem importunus petitor est, citoque passurus repulsam. Symbolum nomen est compositum ex syn graeca
Abbreviated transcription (Latin):
anima descendit in infernũ. ut animas scoꝵ qͥ istã ibi expecta¬
bant redẽptionẽ. secũ duceret inꝑadisũ. ⁊ꝑadisi porta. q̃ ꝑ euã
ab initio cunctis clausa fuerat. remoto cherubin. qͥ in introitu
parady si. cũ flameo gladio positꝰ fuerat. tuc aꝑta fuit. ut si¬
mul intrarent boni. nec p̾cessert ioħs baptista ⁊ sci in nocenteᷤ
latͥuẽ qͥ audierat adñs hodie mecũ eris in paradiso. Et atten¬
de qd̾ anima xp̃i licet seꝑata fuerit acorpore. qͣntũ inferuꝰ
a sepulero uns tam̃ ꝑsone aiuinitatis & humauitatis inxp̃o
post quã semel irnita ẽ. ñ desiit nec desinet ẽẽ. nec remota acor¬
pore. ł anima potuit ẽẽ diuinitas. q̃ ubiq ẽ uixta psalmum.
Siascendero incelũ tu illic es sidescendero ad in feruũ ad es.
Si adhuc plene ñ intelligis crede. Hec gͦ infirma xp̃i suꝑãt

Expanded text:
dit in infernum, ut animas sanctorum, qui istam exspectabant redemptionem, secum duceret in paradisum, et paradisi porta, quae in poenam ab initio cunctis clausa fuerat, remoto cherubim, qui in introitu paradisi cum flammeo gladio positus fuerat, tunc aperta fuit, ubi simul intrarent boni, nec praecesserunt Johannes Baptista et SS. Innocentes latronem, qui audierat a Domino: Hodie mecum eris in paradisot infernus a sepulcro, unio tamen personae divinitatis et humanitatis in Christo, postquam semel inita est, non desiit, nec desinet esse, nec remota a corpore velamine potuit esse divinitas, quae ubique est juxta Psalmum: Si ascendero in coelum, tu illic es; si decendero in infernum, ades . Si adhuc plene non intelligis, crede. Haec ergo infirma Christi superant
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾am illã quã cernebant oełis: datũ iri sibi ad̾
manducandũ putabant. non panẽ ñ aliud quicꝙͣ.
Augustinus enĩ hoc stulte qͥ carnalit̃ eos diẽ acce¬
pisse. Putauert̃ enĩ inquit quod p̃cisurus eẽt

Expanded text:
substantiam illam quam cernebant oculis, datum iri sibi ad substantiam illam quam cernebant oculis, datum iri sibi ad manducandum putabant, non panem, non aliud quidpiam. Augustinus autem hoc stulte et carnaliter dicit eos accepisse. « Putaverunt enim, in
Abbreviated transcription (Latin):
tra se ualide reclamantẽ. uł tenuit᷑ atcendat. In eo-¬
dẽ quippe psalmo hec p̃ dixerat beatus augustinꝰ.
Suscepit. xp̃c de t̾ra t̾rã. quia caro det̾ra ẽ .ꝙͦ. de car¬
ne mariȩ carnẽ accepit. &. in ipsa carne hic ambula¬
uit. & uipsã carnẽ nobis manducandã ad salutẽ dedit.
hic ambulauit nobis manducandã ad salutẽ dedit:
qͦmͦ non hoc corpꝰ. nͥ quia ipsã carnẽ dat nobis mã¬
ma ͤ Ac si diceret. Corpus quid̃e meũ sicut audistis
dabo uob̾. s ñ scdm hoc quod uidetis. id ẽ nontale
quale uidetis. non in hac forma. non inhac specie
quã uidetis. Alioquin curaddidit quoo uidetis.
cum sufficeret dixisse. non hoc. nͥ qr hoc. scdm̃ e̾e̾n¬¬
tiam. non hoc. scd̾m quod uidetis: Deniq ut hoc
quod dicimus augustinũ sensisse cognoscas. recense
atcentius. quid in eis qui scandalizati st̃. in expositi¬
one huius psalmi uł eugłii. culpauerit. Certe enĩ

Expanded text:
tra se valide reclamantem, vel tenuiter attendat. In eotra se valide reclamantem, vel tenuiter attendat. In eodem quippe psalmo haec praedixerat beatus Augustinus: « Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit. Et quia in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit: andam ad salutem dedit quomodo non hoc corpus, nisi quia ipsam carnem dat nobis manma, ac si diceret: Corpus quidem meum, sicut audistis, dabo vobis, sed non secundum hoc quod videtis, id est non tale quale videtis, non in hac forma, non in hac specie quam videtis. Alioquin cur addidit: quod videtis, cum sufficeret dixisse non hoc: nisi quia hoc secundum essentiam, non hoc secundum quod videtis? Denique ut hoc quod dicimus Augustinum sensisse cognoscas, recense attentius quid in eis qui scandalizati sunt in expositione hujus psalmi vel Evangelii culpaverat. Certe enim
Abbreviated transcription (Latin):
llud sane berengariũ mouere ꝑ marime solete
atus augustinꝰ deũbis dni ad discipłos ita dicit.
Cum remausissent cũ illo discipłi.xii. instrux̃ il.¬
bibituri illum sanguinẽ quẽ fusuri st̃ qui me cru¬
cifigent. Si gͦ ait berengarius. non hoc corpꝰ neq
illum sanguinẽ: restat ut quod de altari sunitir
umbra tantũ sit corꝑis ꝙ. sanguinis s. figura. Qd
si suꝑiora beati augustim uerba iexpositione
eusdẽ psalmi. uel certe in expositione euangłii. uͥ
hec eadẽ dñi uerba tractant᷑. diligent̃ adũtisset.
nũꝗͣ exhis forsitan erroris huius calumniã ꝑstrux¬
isset. S: infelix homo dui inpeste heretica inuet̾¬
atus. suadente diabolo cuiꝰ retib pene in explica¬
bilit̃ implexus ẽ. libentius om̃s ingenii sui iuires
ad aucupandũ unũ u̾bũ. quo male intellecto. ꝓpa¬
gatã stultitiã munire uideatur. ac cõmodat: quã
diuinarũ scͥpturarũ ꝓuidentissimã uigilantiã cõ¬

Expanded text:
llud sane Berengarium movere permaxime solet atus Augustinus de verbis Domini ad discipulos ita dicit: « Cum remansissent cum illo discipuli duodecim, instruxit ilducaturi estis, et bibituri illum sanguinem quem fusuri sunt qui me crucifigent. » Si ergo, ait Berengarius, non hoc corpus, neque illum sanguinem, restat ut quod de altari sumitur, umbra tantum sit corporis et sanguinis et figura. Quod si superiora Augustini verba in expositione ejusdem psalmi, vel certe in expositione Evangelii ubi haec eadem verba Domini tractantur, diligenter advertisset, nunquam ex his forsitan erroris hujus calumniam perstruxisset. Sed infelix homo, diu in peste haeretica inveteratus, suadente diabolo, cujus retibus pene inexplicabiliter implexus est, libentius omnes ingenii sui vires ad aucupandum unum verbum, quo male intellecto propagatam stultitiam munire videatur, accommodat, quam divinarum Scripturarum providentissimam vigilantiam con
Abbreviated transcription (Latin):
Fides ẽ religionis scĩssime fundam̃tũ: caritatis uincłm. amoriᷤᷤ
subsidiũ. hec scitatẽ firmat. castitatẽ roborat. dignitates exorat.
in pueris splendet. in iuuenib floret: in ꝓuectis apparet. gub̾nat
sexus. gradus ꝓuehit. officia cuncta cꝰtodit. inpauꝑe gͣca ẽ. imediocre
leta in locuplete honesta. fides amicitiaᷤ seruat. collegia copulat. arteᷤᷤ
cõmͣdat. nullũ despicit nullũ contẽpnit. nulli dee̾. nisi qͥ ei forte defu.¬

Expanded text:
Fides est religionis sanctissimae fundamentum, charitatis vinculum, amoris subsidium. Haec sanctitatem firmat, castitatem roborat, dignitates exornat. In pueris splendet, in juvenibus floret, in provectis apparet. Gubernat sexus, gradus provehit, officia cuncta custodit. In paupere grata est, in mediocri laeta, in locuplete honesta. Fides amicitias servat, collegia copulat, artes commendat. Nullum despicit, nullum contemnit, nulli deest, nisi qui ei forte defu
Abbreviated transcription (Latin):
contͣhit aliqud unde sit in mundus usq ad eiꝰdẽ
uite finẽ. ubi ei dies iste quodãmͦ claudit᷑. qd̃ significat
uesꝑa. Deuide incipit scriptura dicere. & exequit᷑ quẽ ad¬
modum inmundi facti homines aqua illa asꝑsionis

Expanded text:
contrahit aliquid, unde sit inmundus usque ad eiusdem contrahit aliquid, unde sit inmundus usque ad eiusdem uitae finem, ubi ei dies iste quodam modo clauditur, quod significat uespera. Deinde incipit scriptura dicere et exequitur quemadmodum inmundi facti homines aqua illa aspersionis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ita iam in trinsccus uult intelligi fuisse mundatũ. sic̃
corneliꝰ audiens & credens qd̃ p̾dicauerat petrus. ita mun¬
dus est. ut aute uisibilẽ baptismũ cũ suis qui aderant ac¬
ciꝑet donũ sp̃c scĩ. Uerũtamen nec uisibile sac̃mentum
condepni potuit. ut ablaitus etiã ex trinsecus lauaret quo¬
dam modo uestũta sua. Et erit inquit filiis isrł & ꝓselitis
qui apponunt᷑ legitunũ et̃nũ. Quid aliud ostendit nisi bap¬
tisinu xp̃i quẽ significabat aqua asꝑsionis & iudcis & gen¬
tib ꝓfuturũ. idẽ filiis isrł & pselitis. tamquã naturalib
ramis & in serto pinguedini radicis oleastro: Quẽ autem
ñ faciat intentũ qd̾ pꝰ ablutionẽ de singulis qͥbq dr̃. & in¬
aut pene in om̃ib talib mundationib hoc dr̃. Ubi nescie
utrũ aliqͥd aliud possit intelligi. nisi qd̃ om̃is homo pꝰ re¬
missionẽ plenissimã peccatoꝵ ꝑmanendo in hac uita

Expanded text:
tur, iam intrinsecus uult intellegi fuisse mundatum. sicut tur, iam intrinsecus uult intellegi fuisse mundatum. sicut Cornelius audiens et credens quod praedicauerat Petrus ita mundatus est, ut ante uisibilem baptismum cum suis qui aderant acciperet donum spiritus sancti; uerum tamen nec uisibile sacramentum contemni potuit, ut ablutus etiam extrinsecus lauaret quodam modo uestimenta sua. et erit, inquit, filiis Israhel et proselytis qui adponuntur legitimum aeternum. quid aliud ostendit nisi baptismum Christi, quem significabat aqua aspersionis, et Iudaeis et gentibus profuturum, id est filiis Israhel et proselytis tamquam naturalibus ramis et inserto pinguedini radicis oleastro? quem autem non faciat intentum, quod post ablutionem de singulis quibusque dicscio utrum aliquid aliud possit intellegi nisi quod omnis homo post remissionem plenissimam peccatorum permanendo in hac uita
Abbreviated transcription (Latin):
dun id ẽ honorabilit tractet. tam̃ extra castra. qui extra celebra¬
tionẽ uidaice consuetudinis honor euangłicus claruit. Et
erit sinagoge filioꝵ isrł inconseruationẽ. Aqua asꝑtionis pu¬
rificatio est. Post ea de clarat plenus quẽ admodũ ex isto
cinere fiebat aqua asꝑsionis. unde mundabant᷑ acontac¬
tu mortuoꝵ. qd utiq significat ab iniquitate huiꝰ moribun¬
de. uł morticine uite. S mirũ est qd̾ seqr. Et qui congregat
inquit cinerẽ iuiuence lauabit uestim̃ta sua. & in mundꝰ
erit usq aduesꝑum. Quomͦ erit ex hoc inmundus qͥ mun¬
aus accesserat. nisi quia &hii qui sibi uident᷑ mundi in fi¬
de xp̃i se agnoscunt. qͥa om̃s peccauerunt & egent gła di. iusti¬
ficati gratis ꝑ sanguinẽ ipsuis: hunc tam̃ uestim̃ta sua la¬
uare dixit. ñ etiam corpus suũ. Credo qd̃ illiꝰ cineris congre¬
gatione & repositione in loco mundo sihec sp̃u alit̾ indellegan¬

Expanded text:
dum, id est, honorabiliter tractabit: tamen extra castra, quia extra celebradum, id est, honorabiliter tractabit: tamen extra castra, quia extra celebrationem Judaicae consuetudinis honor evangelicus claruit. Et erit synagogae filiorum Israel in conservationem. Aqua aspersionis, purificatio est. Postea declarat plenius quemadmodum ex isto cinere fiebat aqua aspersionis, unde mundabantur a contactu mortuorum; quod utique significat ab iniquitate hujus moribundae vel morticinae vitae. Sed mirum est quod sequitur: Et qui congregat, inquit, cinerem juvencae, lavabit vestimenta sua; et immundus erit usque ad uesperam. quomodo erit ex hoc inmundus qui mundus accesserat, nisi quia et hi qui sibi uidentur mundi in fide christiana se agnoscunt quia omnes peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius? hunc tamen uestimenta sua lauare dixit, non etiam corpus suum; credo, quod illius cineris congregatione et repositione in loco mundo, si haec spiritaliter intellegan
Abbreviated transcription (Latin):
tio ex fiorũ & int̾ioꝵ: Hoc sacerdos. Deinde seqͥt᷑. & dͥ cõ¬
buret eam lauabit uestim̃ta sua. &lauabit cerpus suũ
aqua. & in mundus erit iisq aduesꝑam. Ineo qui cõbu¬
rit. eos figuratos arbitor qui xp̃i carnẽ sepelierũt. resur¬
rectioni eã ueluti conflagrationi mandandes. Et congre¬
gabit homo mundus cinerẽ iuuence. & ponet extra
castra in locũ mundum. Quid dicimꝰ cinerẽ u̾iuence.
reliquias uidelicet illiꝰ int̾fectionis & cõbustionis: nisi fa¬
tiuis ab infidelib con tẽpnebat᷑ & tam̃ mendeͥbat. qͥa
& resurrexisse afidelib credebatu ͬ. Et qͥa hec fama apud
eos maxime claruit qͥ incet̾is gentib erant. & nͥerant de
consortio udeoꝵ. ido dictũ est existimo. & congregabit
homo mundus cinerẽ uiuencę. mundus utiq ab int̾fec¬
tione xp̃i que uideos fecerat reos. & reponet in locũ mun¬

Expanded text:
tio exteriorum et interiorum? hoc sacerdos. Deinde sequitur: Et qui comtio exteriorum et interiorum? hoc sacerdos. Deinde sequitur: Et qui comburet eam, lavabit vestimenta sua, et lavabit corpus suum aqua, et immundus erit usque ad vesperam. In eo qui comburit, eos figuratos arbitror, qui Christi carnem sepelierunt, resurrectioni eam veluti conflagrationi mandantes. Et congregabit homo mundus cinerem juvencae, et ponet extra castra in locum mundum. Quid dicimus cinerem juvencae, reliquias videlicet illius interfectionis et combustionis, nisi fatuus ab infidelibus contemnebatur; et tamen mundabat, quia et resurrexisse a fidelibus credebatur. Et quia haec fama apud eos maxime claruit, qui in caeteris gentibus erant, et non erant de consortio Judaeorum, ideo dictum esse existimo, Et congregabit homo mundus cinerem juvencae: mundus utique ab interfectione Christi, quae Judaeos fecerat reos. Et reponet in locum mun
Abbreviated transcription (Latin):
cꝰ coburatur. ad ipsũ expositũ est quo mͦ cõcremabit᷑. & sig¬
nificatũ est qd̾ ñ solũ substantia mortalis corꝑis xp̃i que cõ¬
memoratione pellis & carniũ & sanguinis intimata est.
utrũ eciã contumelia & abiectio plebis quã nominẽ ster¬
coris significatã puto. conuerteretur ingłam. quã cõ¬
bustionis fłama significat. Et accipiet sacerdos lignũ
cearinũ & ysopũ. & occinũ & in mittet in mediũ cõbusti¬
onis iuuence. Lignũ cedrinũ spes est. que debet insuꝑ¬
bis nis firmit̾ habitare. Ysopus fides. que cũ sit herba
humilis. rͣ dicib heret inpetra. Coccinũ caritas. qd̾ fer¬
uorem sp̃c igneo colore testatur. Hec tria debemꝰ mut¬
tere in resurrexionẽ xp̃i. tamquã inmedio cõbustio¬
nis illius. ut cũ illo sit abscondita uita nr̃a sicut dicit
ea introibit in castra. & inmundus erit sacerdos usq ad
uesꝑam. Ieuatio uestimentori & corꝑis qͥd est nisi munda¬

Expanded text:
 conburetur, id ipsum expositum est quomodo concremabitur et significatum est, quod non solum substantia mortalis corporis Christi, quae commemoratione pellis et carnium et sanguinis intimata est, uerum etiam contumelia et abiectio plebis, quam nomine stercoris significatam puto, conuerteretur in gloriam, quam combustionis flamma significat. Et accipiet sacerdos lignum cedrinum et hyssopum et coccinum et inmittet in medium conbustionis iuuencae. lignum cedrinum spes est, quae debet in supernis firmiter habitare; hyssopus fides, quae cum sit herba humilis, radicibus haeret in petra; coccinum caritas, quod feruorem spiritus igneo colore testatur. haec tria debemus mittere in resurrectionem Christi tamquam in medium combustionis illius, ut cum illo sit abscondita uita nostra, sicut dicit ea introibit in castra, et immundus erit sacerdos usque ad vesperam. Lavatio vestimentorum et corporis quid est, nisi munda
Abbreviated transcription (Latin):
consilium medicine acceperunt multi. contẽpserunt multi.
Contẽptorib placuit ad huc magis sibilus serpentis ꝑimentis
quã ꝑsuasio medici redim̃tis. Filius uͦ adoptionis audiuit & ob¬
audiuit uoci ꝓmittentis. qui in ꝑadyso ñ obedierat p̃cepto mor.¬
tem cõminantis. Expleca dispensatione doc trine sue. & cecita¬
te in isrł ex parte ꝑ durante tandem exibuit semedicũ . &
fecit de se ipso medicam̃tum. exibuit se sacerdotẽ. & fecit se
ipsum sacrificiũ ut cõpleret ad qđ uenerat̃. & ꝓbaret quanta
dilectione dilexerat eos ꝓquib corpus suu̾m in ara crucis
offerebat. Unde in cuangłio suo ante p̃dixerat. Maiorẽ kari¬
tatem neuio habet. quã ut animã suam ponat quis ꝓamicis
suis. hic est qd apłs dicit. Cõmendas caritatẽ suam as in nobis¬
qͥa cũ ininici essemꝰ reconciliauit nos sibi ꝑ mortẽ filii sui.
Et qͥa naturale ẽ ut homines diligentes se diligant. hac

Expanded text:
consilium medicinae acceperunt multi, contempserunt multi; consilium medicinae acceperunt multi, contempserunt multi; contemptoribus placuit adhuc magis sibilus serpentis perimentis, quam persuasio Medici redimentis: filius vero adoptionis audivit, et obaudivit voci promittentis, qui in paradiso non obedierat praecepto mortem comminantis. Expleta dispensatione doctrinae suae, et caecitate in Israel ex parte perdurante, tandem exhibuit se medicum, et fecit de se ipso medicamentum; exhibuit se sacerdotem, et fecit se ipsum sacrificium: ut compleret ad quod venerat, et probaret quanta dilectione dilexerat eos, pro quibus corpus suum in ara crucis offerebat. Unde et in Evangelio suo ante praedixerat, Majorem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Hinc est qquia cum inimici essemus, reconciliavit nos sibi per mortem Filii sui . Et quia naturale est ut homines diligentes se diligant, hac
Abbreviated transcription (Latin):
redire ñ poterat. mouendis & ãmonendus erat ad peniten¬
tiam ut reformaret uoluntaria & subiecta humilitas. qd̃
corrũꝑat male erecta inquitas. Non enum conueniens
erat ut inuitꝰ traheretur adpenitentiã. qui spontaneus
corruerat in penam. ne itidem ingratꝰ exiret sue reforma¬
tumoris sic emolliret. ut mole factꝰ sponte mortiferũ uirus
effunderet. dicente psalmista. Effundite corã illo corda
munda. Quod quã adui tardauit facere mundus. tã aui
remansit inmundus. Ut gͦ hoc fieret. misit p̃d medicus
nr̃ p̃cones & testes suos aute selegis latores & ꝓpħas. qͥ corda
auditoꝵ adpenitentiã p̃ꝑarent. & ei intemꝑe gr̃e testi¬
moniũ ꝑ hiberent. Uenit ipse medicus intemꝑe plenitu¬
dinis. publice p̾dicauit causam aduentꝰ sui. factꝰ est doc tor
medicine. dicens penicentiã agite: appropinquauit em̃ regnũ¬
di & itẽ. qui crediderit &baptizatus fuerit saliuis erit. Hoc

Expanded text:
redire non poterat, movendus et admonendus erat ad poenitenredire non poterat, movendus et admonendus erat ad poenitentiam; ut reformaret voluntaria et subjecta humilitas, quod corruperat male erecta iniquitas. Non enim conveniens erat ut invitus traheretur ad poenitentiam, qui spontaneus corruerat in poenam; ne itidem ingratus existeret suae reformatumoris sic emolliret, ut mollefactus sponte mortiferum virus effunderet, dicente Psalmista, Effundite coram illo corda munda. Quod quamdiu tardavit facere mundus, tamdiu remansit immundus. Ut ergo hoc fieret, misit Medicus noster praecones et testes suos ante se, legislatores et Prophetas, qui corda auditorum ad poenitentiam praepararent, et ei in tempore gratiae testimonium perhiberendinis, publice praedicavit causam adventus sui, factus est doctor medicinae, dicens: « Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnu item, Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit . Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
miniam se humiliauit diuina om̃ipotentia. que inpãdi¬
so reum hominẽ uista condẽpnauerat sententia. Cũ enĩ
Acꝑpetrata adño argueret᷑ obedientia. ñ se humilit̃ ut
culpa exigebat accusauut. s auctorẽ suꝑbe accusauit dicẽs
mulier quã dedisti mͥ. dledit mͥ de fructu & comedi Hec¬
dicendo se putauit excusatũ. & creatorẽ mulieris con¬
ditorem que ad peceandũ uirũ traxerat inculpatum
Qui si humiliter se accussaset. & in ac tor̾e siũ culpã n
retorsuset. aparadiso ñ exulasset. Erat autẽ contͣ diunã
iustitiam. si reũ inpenitentẽ inpͥstinũ gradũ restitue¬
ret. & non usq addignũ penitentie fruc tũ. quauellet
ratione conpelleret. Duina itaq sententia mortiẽ
adidicatus. & eũ tota pesteritate que delumbis. eiꝰ
erat. ꝓcessura eiec tus ẽ de ꝑadiso. & erũpnoso con¬
dẽpnatus exilio. Et quia sine penitentia in statũ suui

Expanded text:
miniam se humiliaverit divina omnipotentia, quae in paradiminiam se humiliaverit divina omnipotentia, quae in paradiso reum hominem justa condemnaverat sententia. Cum enim de perpetrata a Domino argueretur inobedientia, non se humiliter, ut culpa exigebat, accusavit; sed auctorem superbe accusavit dicens, Mulier quam dedisti mihi, dedit mihi de fructu, et comedi dicendo, se putavit excusatum et creatorem, mulieris conditorem, quae ad peccandum virum traxerat, esse inculpatum. Qui si humiliter se accusasset et in auctorem suum culpam non retorsisset, a paradiso non exsulasset. Erat autem contra divinam justitiam, si reum impoenitentem in pristinum gradum restituiret, et non usque ad dignum poenitentiae fructum qua vellet ratione compelleret. Divina itaque sententia morti est adjudicatus, et cum tota posteritate, quae de lumbis ejus erat processura, ejectus est de paradiso, et aerumnoso condemnatus exsilio. Et quia sine poenitentia in statum suum
Abbreviated transcription (Latin):
cum sanguis redẽptionis &aqua baptismatis quib in nouũ
hominem transformam. delatere xp̃i manauit. Preterea ui¬
ter has crucis dim̃issiones. sollerter attendenda est crucis ꝓ
qui sapientes dicebantur ingenia de fecerunt. qͥ hoc ausi st̃
rep̃ hendere qd̾ ñ potuerut humana ratione conp̃hendere.
uidelicet cur uerbũ do patri coet̾num om̃ia continens.
omĩa implens. in assũpto homine totũ se concluserit. & tam̃
totũ mundũ regere. conplere & continere ñ desierit: ñ satis
considerantes qd ualet in minori. multo magis posse ualere
inma iore. cũ uox una & tota deore loquentis ꝓdeat. & tota ad
multoꝵ hominũ aures ꝑueniat. Qui dehac questione scru¬
pulosius disputant. & tam quã clauso ostio ad parietẽ palpãt.
dem inredim̃do: uec pocuisse sanari sine miscd̃ia. qd iuiste con¬
dempnauerat om̃ipotentis iustitia. Huic consequent aduer¬
tent cur usq ad captiuati hominis pauꝑtatẽ & crucis igno¬

Expanded text:
cum sanguis redemptionis et aqua baptismatis quibus in novum hominem transformamur, de latere Christi manavit. Praeterea inter has crucis dimensiones, solerter attenqui sapientes dicebantur, ingenia defecerunt; quod hoc ausi sunt reprehendere quod non potuerunt humana ratione comprehendere: videlicet cur Verbum Deo Patri coaeternum, omnia continens, omnia implens, in assumpto homine totum se concluserit; et tamen totum mundum regere, complere et continere non desierit: non satis considerantes quod valet in minori, multo magis posse valere in majori; cum vox una et tota de ore loquentis prodeat, et tota ad multorum hominum aures perveniat. Qui de hac quaestione scrupulosius disputant, et tanquam clauso ostio ad parietem palpant, dem in redimendo; nec potuisse sanari sine misericordia, quod juste condemnaverat Omnipotentis justitia. Hinc consequenter advertent, cur usque ad captivati hominis paupertatem et crucis igno
Abbreviated transcription (Latin):
ds nr̃ ignis consumens est. mortalitatẽ & passibilitatẽ
nr̃am ĩn se assũpsit & absumpsit. & inde gr̃a sanitatis
totũ corpus resũpsit. Mirabile & in conꝑabile genus

Expanded text:
Deus noster ignis consumens est , mortalitatem et passibilitatem Deus noster ignis consumens est , mortalitatem et passibilitatem nostram in se assumpsit et absumpsit; et inde gratia sanitatis totum corpus resumpsit. Mirabile et incomparabile genus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo in se sanaret. & ꝑ hanc qua si medicinalẽ confectio¬
nem generi humanõ sanitate restiuieret. non qd̃ ñ potu¬
it cõmodius antidotũ ꝓcurari. quantũ ad conplexionẽ
eggroti. Quod enim in firmũ est di forcius est hominib.
&̃ ꝗd stultũ est di sapientiꝰ ẽ hominib. Hec causa nobis
specialis ẽẽ uidet᷑. cur di filius hominẽ induere uoluerit.
& int̾ homines conuers ari. ut mortalitatẽ quã anobis acce¬
pit. quã a nobis moriendo suꝑaret. & naturã nr̃a supra
pͥme orginalis dignitatẽ reꝑatam secum ad in mortalita¬
tem reuocaret. ut eo sequeretur humilitas gregis quo
precessit cesitudo pastoris. Sic radius solis ħtmorem quͣe
adse trahit exicat. ipse tam̃ uirtutẽ sui caloris & splen¬
doris nec minorat nec innuitat. Sic ignis mat̾iam qũa
assumit inse conuertit. naturam uͦ suam iđo nec mu¬
tat nec minuit. Multo fortius ille ignis dequo dicitur.

Expanded text:
primo in se sanaret; et per hanc quasi medicinalem confectioprimo in se sanaret; et per hanc quasi medicinalem confectionem generi humano sanitatem restitueret: non quod non potuquia non potuit commodius antidotum procurari, quantum ad complexionem aegroti. Quod enim infirmum est Dei, fortius est hominibus: et quod stultum est Dei, sapientius est hominibus . Haec causa nobis specialis esse videtur, cur Dei Filius hominem induere voluerit, et inter homines conversari, ut mortalitatem quam a nobis accepit, moriendo superaret, et naturam nostram supra primae originis dignitatem reparatam secum ad immortalitatem revocaret; ut eo sequeretur humilitas gregis, quo praecessit celsitudo pastoris. Sic radius solis humorem quem ad se trahit exsiccat; ipse tamen virtutem sui caloris et splendoris nec minorat, nec immutat. Sic ignis materiam quam assumit, in se convertit; naturam vero suam ideo nec mutat, nec minuit. Multo fortius ille ignis, de quo dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ruinã uasis fragilis re formare. ut nec peccatũ hominis di¬
mitteret in punitum quia uistus ẽ. nec in sanabile qͥa mise¬
ricors ẽ. Sitantũ iustus ẽẽt. cuiꝰ sapientia attingit usq ad.
finem fortit. & disponit om̃ia suauiter. potuit sua fortitu¬
dine aduersus seductorem generis humani
contendere. & ouem ꝑditã ad gregem reductã suo dño resti¬
tuere. S hoc modo uideretur em̃inentiã tantũ sue ostendis¬
se uirtutis non medicinalem in iscd̃iam in pendisse redẽptis.
nec ap pareret quanta caritate creator creaturarum
diligebat. aqua se diligendũ ẽẽ multiplici beneficio ex¬
petebat. quatinus mniser homo p̃cedente gr̃a obtineret etiã
ꝑ meritũ. qd̃ ei male merito rependebat᷑ indebitũ. Quod
gͦ dei sapientia potuit facere sapient̃ & fortiter. uoluit fa¬
cere suauiter. uniens sibi in firmitat᷑e carnis nr̃e. quam

Expanded text:
ruinam vasis fragilis reformare, ut nec peccatum hominis diruinam vasis fragilis reformare, ut nec peccatum hominis dimitteret impunitum, quia justus est; nec insanabile, quia misericors est. Si tantum justus esset, cujus sapientia attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; potuit sua fortitudine adversus seductorem generis humani contendere, et ovem perditam ad gregem reductam suo dominio restituere. Sed hoc modo videretur eminentiam tantum suae ostendisse virtutis, non medicinalem misericordiam impendisse redemptis: nec appareret quanta charitate Creator creaturam diligebat, a qua se diligendum esse multiplici beneficio expetebat; quatenus miser homo, praecedente gratia, obtineret etiam per meritum, quod ei male merito rependebatur indebitum. Quod ergo Dei sapientia potuit facere sapienter et fortiter, voluit facere suaviter, uniens sibi infirmitatem carnis nostrae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
głetur. Quib ita suo ordine ꝑactis transit leuita aut sacer¬
aos ad sinistrã partẽ eccłe lec turus euangłium. Quo facto
significat᷑ illud qd̾ uideis credere nolentib apli dixerũt.
Primũ nos oportebat uob̾ loqui uerbũ di s qͥa reppulistis
ilud & in aignos uos exibuistis. ecce conuertim᷑ ad gentes.
Ad ũsus gͦ gentilitatẽ in qua frigus infidelitatis dui reg¬
nauit. t amiquã in plaga septentrionali ad huc pdicat᷑ euangłiũ
donec introeat plenitudo gentiũ. & tandẽ sub elia & enochad
tidem ueniant reliquie ũdeoꝵ. Et hoc significat᷑ cũ sacerdos
ob cõplenda misse sacram̃ta adoextrã partẽ reuertitur. Post
euangłium ꝓfitet᷑ eccła sidẽ suam cantando simbolum
aplicum. uc ostendat quantũ ꝓfeccrt ꝑ euangłium. Salua¬
tio deniq popło añ sacerdos nostias accipit aministris. S
auisi generis oblationes apoplis: offertoriũ cantat᷑ aclericis

Expanded text:
etur . » Quibus ita suo ordine peractis, transit levita aut sacerdos ad sinistram partem Ecclesiae, lecturus Evangelium. Quo facto significatur illud, quod Judaeis credere nolentibus, apostoli dixerunt: « Primum oportebat vobis loqui verbum Dei, sed quia repulistis illud, et indignos vos exhibuistis, ecce convertimur ad gentes . » Adversus gentilitatem ergo, in qua frigus infidelitatis diu regnavit, tanquam in plaga septentrionali, adhuc praedicatur Evangelium, donec introeat plenitudo gentium, et tandem sub Elia et Henoch ad fidem 279 veniant reliquiae Judaeorum. Et hoc significatur, eum sacerdos ob complenda missae sacramenta, ad dexteram partem revertitur. Post Evangelium profitetur Ecclesia fidem suam cantando symbolum apostolicum, ut ostendat, quantum profecerit per Evangelium. Salutato denique populo, dum sacerdos hostiam hostia accipit a ministris, et diversi generis oblationem oblationes a populis, offertorium cantatur a clericis.