comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłm adõ electũ & missũ dicentes
ens. paulus apłs ñ ab hominib res¬
Sciendũ ÷ & iam. beato paulo reuela¬
tũ e̾ẽ ꝑ uisũ: qđ philipensib uerbũ
dĩ deber& p̃dicare: Nam a pparuit
uir macedo dep̃ cans eum dicens:
transiens in macedoniã adiuuanos
Qui uir: angelus fuisse creditar lli
Quare int̃ponebat
nomina discipulorum suorũ mnepͥlis
suis: Ut maioris auctoritatis esser.¬

Expanded text:
a Deo electum et missum, dicentes: ens; Paulus apostolus non ab hominibusSciendum etiam beato Paulo revelatum esse per visum quod Philippensibus verbum Dei deberet praedicare. Nam apparuit vir Macedo, deprecans eum et dicens: Transiens in Macedoniam, adjuva nos. Qui vir angelus Dei fuisse creditur illi Quare interponebat nomina discipulorum in Epistolis suis? Ut majoris auctoritatis esse
Abbreviated transcription (Latin):
uobis id ÷ iustũ ÷ mihi hoc intelligere
deuobis. qi ꝑ manebitis infide xp̃i: &
idõ debeo gaudere ÷ eo qđ habeã uosin corde
urĩ reminiscor:
Et indefensione
& confirmatione euangłii socios gaudu mei

Expanded text:
id est, justum est mihi hoc intelligere de vobis, quia permanebitis in fide Christi, et ideo debeo gaudere. « Eo quod habeam vos in corde vestri reminiscor, « et in defensione et in confirmatione Evangelii, socios gaudii mei
Abbreviated transcription (Latin):
o rss dgo deo meo in ymĩb memoria urĩ¬
inquasolide ꝑ manetis: Grãs reddo dõ uł
memor ur̃i sẽꝑ inmeis orationib grãs ago
illi. quia uossẽꝑ confirmat in fide:¬
: id ÷ ꝓhisqui infide ꝑseue¬
rit. & fidẽ quã tenent oꝑib bonis exor¬
nant. non ÷ necesse eũ mẽrore orare. sed
grãs dõreeddere: ꝑhis uero qͥ labuntur
cũ gemitu & merore ÷ orandũ:¬

Expanded text:
s ago Deo meo in omni memoria in qua solide permanetis, gratias reddo Deo, vel memor vestri semper in meis orationibus gratias ago illi, qui vos confirmat se illis qui in fide perseverant et fidem quam tenent, bonis operibus exornant, non est necesse cum moerore orare, sed gratias Deo reddere: pro his vero qui labuntur, cum gemitu et moerore est orandu
Abbreviated transcription (Latin):
Testisenim mihi ÷ ds̃: quomodo cupiã om̃si
inuisceribus xpĩ iħu: Uiscera.
dicuntur filu: Et uiscus dicitur. quic¬
dis intelligitur: Cupio inquit om̃suos
filios dĩ esse: uł cupio ut ipsesit
tẽplum ur̃m. & uos cõmunicantes corpo¬
ri & sanguini illius maneatis in illo:
Et hoc oro ut caritas ur̃a magis ac magis

Expanded text:
Testis enim mihi est Deus, quomodo cupiam omnes vos in visceribus Christi Jesu. » Viscera dicuntur filii, et viscus dicitur, quandis intelligitur. Cupio, inquit, vos omnes filios esse Dei, vel cupio ut ipse sit templum vestrum, et vos communicantes corpori et sanguini illius, maneatis in illo. « Et hoc oro, ut charitas vestra magis ac magis
Abbreviated transcription (Latin):
iecit ds orbem t̃rę futurum:
dequo loquimur : A detiquce
suꝑius dix̃ dm̃pcitrẽ dixisse filio
sede adexcris meis donec poncim
immicos tuos scobellũ pedũ tuor
ꝑtinet hocqđ modo dicitur: oibẽ
aut̃ futurum. appellath omines
habitantes in orbe : dequib tic
tẽporis futurũ erat ut in xp̃m
crederent. uel dequorũ salute
Non inquid angłis subiecit ds̃ paco
orbẽ crediturũ dequo loquimus.
dicendo exꝑsonci dĩ patris ad fili
ponã inimicos scabellũ pedum
tuorũ. sed filio suo tradidit illu
cui ipse dix̃ inpsalmoi Postula
ame: & dabo tibi gentes heredi¬
catẽ tuam: Uncle & ipse filus
congratulatns sibi traditũ orben
crediturum dicit. Ego aũt cona¬
tutus sum rex abeo. id ÷ ado pae
testutus ÷ aũt in quodã looqu
dicens: quod nomina ꝓpħo run¬

Expanded text:
ecit Deus orbem terrae futurum, de quo loquimur. Ad ea quae superius dixit Deum Patrem dixisse Filio: Sede a dextris meis donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum , pertinet hoc quod modo dicit. Orbem autem futurum appellat homines habitantes in orbe, de quibus tunc temporis futurum erat ut in Christum crederent, vel de quorum salute Non, inquit, angelis subjecit Deus Pater orbem crediturum de quo loquimur, dicendo ex persona Dei Patris ad Filium, ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum, sed Filio suo tradidit illucui ipse dixit in psalmo: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam. Unde et ipse Filius congratulans sibi traditum orbem crediturum, dicit: Ego autem constitutus sum rex ab eo, id est a Deo Patre. Testatus est autem in quodam loco quis, dicens. Quorum nomin
Abbreviated transcription (Latin):
ȩcatis suae suscepit regnũ. quomodo
salomon duodenis potuerit filium
ꝓcreare: Quȩ traditiones & genealoge
nullẽ aedificationẽ dĩ p̃stant
uae est infide. id ÷ quȩ ad fis¬

Expanded text:
aetatis suae suscepit regnum, quomodo Salomon duodenis potuerit filium procreare? Quae traditiones et genealogiae nullam aedificationem Dei praestant, quae est in fide, id est quae ad fid
Abbreviated transcription (Latin):
siedeceteris. intelligendũ p̃ceptis:
lipsa caritas decorde puro deb& eẽ ñ deficto.
adeconsciencia bona. & fide
non ficta:

Expanded text:
sic de caeteris iintelligendum est praeceptis. Et ipsa charitas de corde puro debet esse non de ficto, et conscientia bona et fide non ficta
Abbreviated transcription (Latin):
deuideis loquit᷑¬
ras habent: quasdã traditiones ñseno¬
tas sed memoriae cõmendatas exgasi
nisi contentiones generant & questo¬
nes: Ex qͥb pauca: deplurib dicas
Traditio illorũ ÷. in exordio duas
mulieres e̾e factas.: euã & alteram.
ex quib dicunt filios multos est
natos. qđ nusquet̃ sacra scriptira
narrat: Tales &iã erant illa : deqͥb¬
dic̃ dñs: Lie uobis pharisei & scrbio
qui suꝑ ponitis traditiones manda¬
tis dĩ: dicentespatri. corban: ioe
donũ ł munus qđ cũq. ÷ exnꝰ
tibi ꝓderit. & multa hissimilia
Similiter degenealogus ꝓponentes
questionẽ. quot annis uixerit ma¬
& quid fecerint: & quomodo ł quan

Expanded text:
daeis loquituras, habent quasdam traditiones, non scriptas, sed memoriae commendatas ex tradnisi contentiones generant et quaestiones. Ex quibus pauca de pluribus dicamus: Traditio illorum est in exordio duas mulieres esse factas, Evam, et alteram, ex quibus dicunt multos filios esse natos, quod nusquam sacra Scriptura narrat. Tales etiam erant illi, deinus : Vae vobis, Pharisaei et scribae, qui supponitis traditiones vestras mandatis Dei, dicentes patri Corban, id est donum vel munus quodcunque ex me tibi proderit, et multa his similia. Similiter de genealogiis proponebant quaestionem, quot annis vixerit Maet quid feceri
Abbreviated transcription (Latin):
buere qđ suis uiribus potiuss& in
penuria paciens eẽ. & in habundan¬
cia tẽperanscit: Omĩa aut̃ isti pos
sũ ueo iplere quime conforo
id est inxpõ. qui mihi possibilita¬
tem tribuit
aerum tam̃ benefais
cõmunicantes tribulationi mei

Expanded text:
buere hoc quasi suis viribus potuisset in penuria patiens esse, et in abundantia temperans, ait: Omnia autem ista in eo possum implere qui me confortat, id est in Christo, qui mihi possibilitatem tribuit. Verumtamen bene fecistis, communicantes tribulationi me
Abbreviated transcription (Latin):
bebam: quasi tot lacrimas fundebam
Audiens a postolus quosdam chorinthioꝵ
ad pristina uicia redisse .i. ad fornicatio¬
nem. & penitentiam non egisse : in suꝑ
quendã illoꝵ accepisse uxorem patris.
nimiam tristiciã habuit. & multum de¬
flebat eosi: Unde & priorem epistolã misit
eis. in qua redarguit eosfortiter: & p̃ce¬
ƿit illum qui incestũ para uerat a con¬
sortio omnium excludere : Cuius uerbis
illi obedientes fuerunt : egeruntq peni¬
tentiam. & illum a se seqͣuestrauerunt. n¬
Quodut a postolus agnouit: ualde leta¬
tus. reducit tam̃ eis ad memoriam:
s. haec scribo modo qui pe¬
nitentiam habuistis: sedut sciatis qua
caritatẽ habeam habundantius in uobis . s.
postquã audiuiuos penitentiam egisse ÷
illequi uxorem patris accepit. seu illiqui
aduicia pristina redier̃. non me contrista

Expanded text:
bebam, quasi tot lacrymas fundebam. Audiens Apostolus quosdam Corinthiorum ad pristina vitia redisse, et ad fornicationem, et poenitentiam non egisse, insuper quemdam illorum accepisse uxorem patris, nimiam tristitiam habuit, et multum deflebat eos. Unde et priorem epistolam eis misit in qua redarguit eos fortiter, et praecepit illum qui incestum patraverat, a consortio omnium excludere. Cujus verbis illi obedientes fuerunt, egeruntque poenitentiam, et illum a se sequestraverunt. Quod ut Apostolus agnovit, valde laetatus est, reducit tamen eis ad memoriam i, subaudis haec scribo modo, qui poenitentiam habuistis, sed ut sciatis quam charitatem habeam abundantius in vobis, subaudis postquam audivi vos poenitentiam egisse. Sille qui uxorem patris accepit, seu illi qui ad vitia pristina redierunt, non me contrista
Abbreviated transcription (Latin):
qui doliustis suꝑ illoꝵ reatibus. & quimihi
estis uniti incaritate : Sequitur. Ut nor
honerem omnes. ꝯhlonerare ẽ enim:
honus & pondus aliquod imponere :ensus
iste ÷: Non rep̃hendi idõ delinquentes.
neq ex cõmunicaui in priori epistola.
ut uos honerarem mea correptione. qui
ꝑfecte conuersamini. neq &iã idõ recito
talia ut uos honerem modo ex cõmuni¬
cando & redarguendo : sedut illicorri¬
gerent. quiauia recatudinis deiuauerant. n¬
sufficit illi

Expanded text:
bus, et qui mihi estis in charitate uniti. Sequitur: ut non onerem omnes vos. Onerare est onus et pondus aliquod imponere. Sensus iste est: Non reprehendi ideo delinquentes, neque excommunicavi in priori epistola, ut vos onerarem ea correptione, qui perfecte conversamini, neque etiam ideo recito talia, ut vos onerem modo excommunicando et redarguendo, sed ut illi corrigerentur qui a via rectitudinis deviaverunt. Sufficit illi
Abbreviated transcription (Latin):
e al uusio imouendo ad penitentiam:
oi subietos dereatiu suo & lugere peniten¬
auagendo eo amplius letficatur certus
de salute illoꝵ:
utis errorib implicatos. tristiciã habeo ÷¬
edsuenero aduos & imcorreptos uos inuene

Expanded text:
eatu suo promovendo ad poenitentiam? tari subjectos de reatu suo, et lugere poenitentiam agendo, eo amplius laetificatur certus de salute illorumvariis erroribus implicatos, habeo tristitiam, sed si venero ad vos et incorreptos vos invene
Abbreviated transcription (Latin):
hoc orationes et oblationes obtine¬
re nox poterunt bonorũ hominũ:
nisi ille ꝓquo offeruut᷑ illud iN
hoc scło positi bona intentione
ꝓmeruerit et elemosinus. ut si tẽ¬
pus ei ẽet concessum: illa plan¬
geret et plangendo alia non cõ¬
mitteret i
toomĩai mihi licent.
id÷ omĩa gñra cyborũ licitũ. ẽ. mͥ
sumere : quia omne quod intrat
in us non co in quincit homine : et
uidit ds cuncta quae fecit erantq
ualde bona ⁊O mia quoq: munda
munidis
Sed non omici expediuÑ.
id ÷ non omĩci sunt utiliã. quia
quaedc̃ sunt uenenatai: et ilsu
horrida : ł non expediunt ꝓpt̃
sccuidalũ fratrũ. quia melius ÷
non maaaducare : quẽ fracrem

Expanded text:
er orationes et oblationes obtineer orationes et oblationes obtinere non poterunt bonorum operum, nisi ille pro quo offeruntur, illud in hoc saeculo positus bona intentione promeruerit, et eleemosynis, ut si tempus ei esset concessum, illa plangeret, et alia plangendo non committeret. Omnia mihi licent, id est, omnia genera ciborum licitum est mihi sumere, quia omne quod intrat in os, non coinquinat hominem , etc: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Omnia quoque munda mundis ; sed non omnia expediunt, id est non omnia sunt utilia, quia quaedam sunt venenata, et usu horrida: vel non expediunt propter scandalum fratrum, quia melius est non
Abbreviated transcription (Latin):
itis. id÷ quare non magis dãp¬
nũ sustinetis. ut preceptũ dnĩ cus¬
todicitis: Quare non magis frau¬
dem paitiminii quẽ uos aliis frau¬
dem fticicitis ł in uria inferatis:
sed non solũ urã repetitis: sed etic̃
in iuriã aliis facitis ꝑcuciendo il¬
los et frcuidatis : et hoc subcuidis fa¬
arectitudinis uic dedidiare i
Frrabant corinthii: qui& uno uitio
non credebant homiuẽ separari a reg
no nisi om̃ib fuisset implicatus : Ideo
sub iungit cõme mortindo. quae uitici
singula a regno dĩ separcint: dicens. i¬
neq fornicarii subaudis regnũ dĩ
possidebunt. nisi penitentiã dignã
in hoc scło positi egeritit. scđm quati¬
titaitẽ peccciti. et elemosinis illud
redimerint : ł nisi penitentiã agen¬
tes mors illos inuenerit. ut post
mortem quod de .ẽ. de penitertia
in locis purgatoriis delecitur ꝑ ora¬
tiones bonorũ hominũ: et oblatio¬
nes sacrificiorũ ÷ Dicit etiã beatȩ¬
recordationis gregorius. quia alit̃¬

Expanded text:
itis? id est, quare non magis damnum sustinetis, ut praeceptum Domini custodiatis. Quare non magis fraudem patimini? quam vos aliis fraudem faciatis, vel injurias inferatis: Sed vos non solum repetitis vestra, sed etiam injuriam aliis facitis, percutiendo illos, et fraudatis; et hoc, subaudis faa rectitudinis via declinare. Errabant Corinthii, qui uno vitio non credebant hominem separari a regno Dei, nisi omnibus fuisset implicatus. Ideo subdit, commemorando quae vitia singula regno Dei separant, dicens: Neque fornicarii, subaudis regnum Dei possidebunt, nisi poenitentiam dignam in hoc saeculo positi egerint secundum quantitatem peccati, et eleemosynis illud redimerint: vel nisi poenitentiam agentes mors illos invenerit, ut post mortem hoc quod deest de poenitentia, in locis purgatoriis deleatur, et per orationes bonorum hominum, et per oblationem sacrificiorum. Dicit etiam beatus Gregorius, quia alit
Abbreviated transcription (Latin):
osꝰ qm̃ qui ad heret meretrici.¬
copus surt : quia mulier deuiro
limptd. est ⁊ Permaculã peccati
concũbendo simul. in ipso amplexu
coitus uniũ corpus fuint: sicut et il¬
le cũ legitiuae uxori copulcitur
ł etiã qui cidheret meretrici
uaũ efficitur. quic similis ei effi
ta est mulier: ł etic̃ simul con¬
cũ benido uniũ corpus sunt : Qu

Expanded text:
oniam qui adhaeret meretrcorpus sunt, quia mulier de viro sumpta est: per maculam vero peccati, concumbendo simul, in ipso amplexu coitus unum corpus fiunt, sicut et ille qui legitimae uxori copulatur. Vel etiam qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur, quia similis ei efficta est mulier, vel etiam simul concumbendo unum corpus efficiuntur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
risset: daret eis libertatem.
intantũ ut fr̃s illorũ dicerentur.
ciuesq romani appellarentur:
dabantq eis potestatẽ edificandi
curiamhabere consules: sicut
& ipsi habebantiPater igitur¬
betiti pauli degis calioppido t̾rae
trans latus in tarsum ciliciae
quodam tẽpore : uenientibus
romanis ꝑcilitiam occurrit
eis ipse cum aliis tarsensibus.
ut pote qui nobilis intir illos
habebatur excepitq cũ pace : Tunc
romani dederunt eis libertatem
supra dictã & potestatẽ edificandi
curiam uestesq induere consulares.
ut penulati intrarent incuriam
more romanorũ. ibiq beati apłipater
penulam accipere meruit causa
dignitatis: post cuius mortẽ: apł
ob memoriã eius recor dationis.
hanc uestẽ sibi retinuit:
Alexander
erarius multa malet mihi

Expanded text:
risset, darent ei libertatem, risset, darent ei libertatem, intantum ut fratres eorum dicerentur, civesque Romani appellarentur, dabantque eis potestatem aedificandi curiam et habere consules, sicut et illi habebant. Pater igitur Pauli de Giscali oppido terrae translatus est in Tarsum Ciliciae. Quodam tempore venientibus Romanis per Ciliciam occurrit eis ipse cum aliis Tarsensibus, utpote qui nobilis inter illos habebatur: excepit eos cum pace. Tunc Romani dederunt eis libertatem supradictam, et potestatem aedificandi curiam, vestesque induere consulares, ut penulati intrarent in curiam more Romanorum, ibique pater beati Pauli penulam accipere meruit causa dignitatis. Post cujus mortem Apostolus ob memoriam ejus recordationis, hanc vestem sibi retinuit. Alexander aerarius multa mala mihi
Abbreviated transcription (Latin):
deum: & abiit tesclonicam
Iste adhesit beato apło
pnultũ tẽpus. sedcũ tẽpus ꝑsecu¬
dons aduenis set: recessit ab illo
factusq: apostata Crescens indal¬
matiã lste extitit fidelis. & causa
p̃dicationis abiit ad alias nationes
apło uolente: similiter &citus
Marcum as sume & adduc tecum.
Est enĩ utilis inministerio p̃dica¬
tionis Isteest marcus eugłta.
quicũ petro & paulo multo tẽpore
mansit: aliquando morans apud
petrũ. aliquando apud paulũ
Penubt̃ quã reliqui troade apud carpũ
ueniens affer. & libros quoł ibi dimisi:
Maximne a ũt menbranas defer.
ubi scribã meas epłas: Penula uestis
erat consularis. qua induebantur
consules romani: ingredientes
in curiam : Sed fortasse querit
aliquis. unde acciderat hoc genus
uestimenti: beato apło: Cuiꝰ res¬
ponden dũ est: romanos ante dñi¬
aduentum h unc gnis habuisse
morem. siue consuetudinem.
quando monarchiã totius orbis
sibi ad qui rebant. ut quȩcum que
gens eis cũ pace & coronis occur¬

Expanded text:
Deum, et abit Thessalonicam. Iste adhaesit beato Apostolo per multum tempus, sed cum tempus persecutionis advenisset, recessit ab illo, factusque est apostata. Crescens in Galatiam. Iste exstitit fidelis, et causa praedicationis abiit ad alias nationes, Apostolo volente: similiter et Titus. Marcum assume, et adhuc tecum. Est enim mihi utilis in ministerio praedicationis. Iste est Marcus evangelista, qui cum Petro et Paulo multo tempore mansit, aliquando morans apud Petrum, aliquando apud Paulum. Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum, et libros, quos ibi dimisi, maxime autem membranas defer, ubi scribam meas epistolas. Penula vestis erat consularis, qua induebantur consules Romani quando ingrediebantur in curiam. Sed forte quaeret aliquis vestimenti beato Apostolo? Cui respondendum est: Romanos ante adventum Domini hunc habuisse morem sive consuetudinem, quando monarchiam totius orbis sibi acquirebant, ut quaecunque gens eis cum pace et coronis occur
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. abrenuntiure quoq diabolo. et
om̃ibus pompis eius. om̃ibq. oꝑibus
eius. si hoc obseruamus: fidei obȩdi¬
mus Sin autem in fidelitatis redur¬
guimur Fidesigitur est ut diximꝰ.
confessio scc̃e trinitatis. & solitum funda¬
mentum religionis. quec ueraciter credimꝰ
id quod nequaquã uidere ualemus. Sin
autem quod credimus iamuidemus. fides
iam non est habenda: sed cognitio. Notan¬
dũq quia ꝓ nomine xp̃i. id ÷ uice nominis
eius dicit seaccepisse apostolatum. Sic
enĩ ait eis dñs Sicut misit me pater. et
ego mitto uos. id ÷ sicut misit me pater
in nomine suo. ita ego uice nominis mei:
miteo. ad p̃dicationem : Vnde & idem

Expanded text:
m, abrenuntiare quoque diabolo et omnibus pompis ejus, omnibusque operibus ejus. Si ergo hoc observamus, fidei obedimus: sin autem, infidelitatis redarguimur. Fides igitur est, ut diximus, confessio sanctae Trinitatis et solidum fundamentum religionis, qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Si autem quod credimus jam videmus, fides jam non est habenda, sed cognitio. Notandumque, quia pro nomine Christi, id est vice nominis ejus dicit se accepisse apostolatum. Sic enim ait eis Dominus: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos , id est sicut misit me Pater in nomine suo, ita et ego vos vice nominis mei mitto ad praedicationem. Unde et iisdem
Abbreviated transcription (Latin):
& drĩo ihu xp̃o. subaudis.sit. Gratia
uob .i. fides & salus. qua remittunt᷑
peccata tempore baptismatis: et pax
qua reconciliamur dõ patri ꝑsangui¬
nem filii sui. Quidam uolunt ita dis
uobis adõ patre. qui gratis misit fi
quam angelis. Sed melius ut utrũq
apatre datum intelligatur. utrũq.
a filio. qua grã & pax̾ apatre et filio
suis eum comp̃hendit. id ÷ ingratia
& pace. A it enimueritas: samarita¬
norantur electi: idõ ut diximus in
donis suis intelligitur. Grã enim.
id ÷ remissio peccatorũ. quã ꝑcipiunt
credentes in lauacro baptismatis.: et pax
ꝑ quam reconciliationẽ merentur ȩqͣ¬
liter a tota trinitute pręstantur:
Primum quidem gr̃as agodõ ineo
omnib uobis. Huc usq salutatio.
Post salutationẽ autem: sequitur stt¬
tim textus epistolue. Beatus apłs
in exordio suue epłȩ agratiarum
agite. Gr̃ãs inquit ago. id ÷ laudes refero
dõ meo ꝓ uobis. B ene autem adidit
meo: quia cum omniũ rerũ sit ds unꝰ¬

Expanded text:
 Jesu Christo, subaudis sit. Gratia vobis, id est fides et salus qua remittuntur peccata tempore baptismatis, et pax qua reconciliamur Deo Patri per sanguinem Filii sui. Quidam ita volunt intevobis a Deo Patre, qui gratis misit Filo quam angelis; sed melius utrumque a Deo Patre datum intelligitur, utrumque a Filio, quia gratia et pax a Patre et Filio suis eum comprehendit, id est in gratia et pace. Ait enim Veritas Samaritanorantur electi, ideo, ut diximus, in donis intelligitur. Gratia enim, id est remissio peccatorum, quam percipiunt credentes in lavacro baptismatis, et pax per quam reconciliationem merentur, aequaliter a tota Trinitate praestantur. Primum quidem gratias ago Deo meo pro omnibus vobis. Huc usque salutatio: post salutationem vero sequitur statim textus Epistolae. Beatus Apostolus in exordio suae Epistolae a gratiarum agite . Gratias, inquit, ago, id est laudes refero Deo meo pro vobis. Bene autem addit meo, quia cum omnium rerum unus sit Deus pe
Abbreviated transcription (Latin):
ficati ꝑbaptismum. Iale est & illud qđ
incantico ⁊ achariȩ patris beati ioħis dr̃
U isitauit inquit & fecit. redemptionem
plebis suae. Nonenim inuenit illam
esse plebem suam: sed uisitando & re¬
dimendo suam fecit eẽ: Si sub audimꝰ¬

Expanded text:
est et illud, quod in cantico Zachariae patris Joannis Baptistae. Visitavit, inquit, et fecit redemptionem plebis suae . Non enim invenit illam esse plebem suam, sed visitando et redimendo suam fecit esse. Notandum
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus uero: post resurrectionẽ eius
Perquem accepimus gr̃am & apostola¬
tum. ad obediendũm fidei in om̃ib
gentibus: pro nomine eius Gratia
dicitur: gratis dati: Et gr̃am hicdebe¬
mus intelligere fidẽ & remissionẽ pec¬
catorum. uł patientiã om̃iũ laborũ.
ꝓqua remunerabim infuturũ. Quae
om̃a nullis precedentib meritis gra¬
ta data sunt cunctis fi delibus. sic̃
hisdem egregius predicator. dicit:
gr̃a saluiꝰ facti estis: Apłatus uero
nomine debemus intelligere legatio¬
apłatũ. id ÷ ut omnes gentes obediant
fidei enanglicue & xp̃i: quod unũ est
Fides autem dicitur: eo quod fic̾t ut ꝓmit¬
titur : Constat enim: inter dm̃ & homi¬
nes: uerbi gr̃a . tempore baptis matis

Expanded text:
Paulus vero post resurrectionem ejus. Per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus. Gratia dicitur gratis data. Et gratiam hic debemus intelligere fidem et remissionem peccatorum vel patientiam omnium laborum, pro qua remunerabimur in futurum, quae omnia nullis praecedentibus meritis gratis data sunt cunctis fidelibus, sicut iisdem egreglus praedicator dicit: Gratia salvi facti estis . Apostolatus vero nomine debemus intelligere legatioapostolatum, id est ut omnes gentes obediant fidei Evangelicae et Christi, quod unum est. Fides autem dicitur eo quod fiat quod promittitur. Constat autem inter Deum et homines. Verbi gratia: Tempore bapt
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. adnuntiatur in uniuerso
mundo. A toto: partẽ accipe. Neq enĩ
totus mundus illorũ fidẽ adnuntia¬
bat. sed ꝑ plures mundi partes di¬
uulgabantur nouã fidem euangłii
eos ꝑꝰ cepisse: ut pote qui tunc tẽporis
pene om̃ib gentib dominabantur
Ab illis enim qui romã ueniebant. in¬
deq ad ꝓpria repedabant: eorum fi¬
des multis nuntiabatur gentibus.
Fides dicitur eoqđ fiat .i. sicut ꝓmittit᷑:
ita debeat adimpleri. S in autẽ ñ fue¬
rit adimpleta: iamnon est fides
Testis enim mihi est deus

Expanded text:
ra annuntiatur in universo mundo. A toto partem accipe: neque enim totus mundus illorum fidem annuntiabat, sed per plures mundi partes divulgabatur novam fidem Evangelii eos percepisse, ut pote qui tunc temporis pene omnibus gentibus dominabantur. Ab illis qui Romam veniebant, indeque ad propria rependebant eorum fides multis annuntiabatur gentibus. Fides dicitur eo quod fiat, quod sicut promittitur, ita debeat impleri: sin autem non fuerit adimpleta, jam non est fides. Testis enim mihi est Deus
Abbreviated transcription (Latin):
isti scribebat apłs ut ipse ignorar&. sed
propter hereticos: quos d futurol.
quidituri erant xp̃m non surrexisse
amortius neq nactum de uirgine:
Sienĩ de uirgine ncctus est. non est utiq
desemine idest de ꝓgenie dauro¬
nĩ descendit. sed ueritatẽ roboratũ ÷¬
ilum de carne mulieris ẽẽ natũ:
sue semine uiri & tam̃ uirgo ꝑ mansit:

Expanded text:
sed propter haereticos quos pervidit futuros, qui dicturi erant Christum non resurrexisse a mortuis, neque natum de virgine. Si enim de virgine natus non est, utique nec de semine, id est de progenie David descendit. Sed veritate roboratum illum de semine mulieris esse natum sine semine viri, et tamen virgo permansit.
Abbreviated transcription (Latin):
ei quae necessaria erant. Inde dicit
Sẽpe me refragerauit
suocollo quio & consola¬
tione & catenã meã non erubuit:
D& illi ds̃ pat̾ inuenire miscłiam¬
die aduentus filii dei adudiciũ. det
illi ds̃ pat̃ miscđiam inuenire: Ia¬
le ÷ hoc. quale illut ÷ qđ legitur in
adnõ patre : Quanta ephesi mi¬
nistrauit idem onesiphorus Non
solum mibi &tibi. uerum
&iam aliis fidelibus.
tu melius Nost subaudis
quã alius: Tuergo filim¬
ihu: & quae audisti ame
multos testes. siue¬

Expanded text:
ei quae necessaria erant. Inde dicit saepe me refrigeravit, suo colloquio et consolatione, et catenam meam non erubuit. Det illi Deus Pater invenire miseri Dei illi Deus Pater misericordiam invenire. Tale est hoc quale et illud quod legitur in mino Patre. Quanta Ephesi ministravit, idem Onesiphorus non solum mihi et tibi, verum etiam aliis fidelibus; tu melius nosti, subaudis quam alius. Jesu: et quae audisti a me per multos testes,
Abbreviated transcription (Latin):
alus dehis que suꝑ sunt ministrari:
Fortasse queret aliquis. quare apls qu
labore manuũ suarum uiuebat tala
p̃ceperit timotheo. uidelic& utacups¬
r& ab auditoribus suis ea quaenas¬
saria sibi erant: Cui respondendun:
timotheum bonae uoluntatis atq
intentionis fuisse. & quia ipse scibe
beatum apłm labore manuũ suarĩ
ui uere. nihilq accipere asibiectis:
uolebat imitari magistrum. sed nor
ulibat operri grauitas. infirmitate stoma¬
di uapropt̃ scripsit & apłs. quatenꝰ¬
suibiectis subsidia acciper&: consulens¬
luai infirmitati: Unde & subdit:
allige quae dico
subaudis
qua aclti attinent: Dabie enimtibi
dñi :i nom̃ibus intellectum.
isolum inhis : sed &iam in om̃ibus:
emor este dnm iħm resur

Expanded text:
aliis de his quae supersunt ministrare. aliis de his quae supersunt ministrare. Fortasse quaerit aliquis quare Apostolus, qui labore manuum suarum vivebat, talia praeceperit Timotheo, videlicet ut acciperet ab auditoribus suis ea quae necessaria sibi erant? Cui respondendum est Timotheum bonae voluntatis atque intentionis fuisse; et quia ipse sciebat beatum Apostolum labore manuum suarum vivere, nihilque accipere a subjectis, volebat imitari magistrum; sed non olebat operari, gravatus infirmitate stomachi. Quapropter scripsit ei Apostolus quatensubjectis subsidia, consulens infirmitati illius. Unde et subidit: Intellige quae dico, subaudis quia ad te pertinent. Dabit enim tibi Dominus intellectum, non solum in hic, sed etiam in omnibus. Memor esto Dominum Jes
Abbreviated transcription (Latin):
deo. implicat se nego cus
dominis seruire. dõ & sđo: Secula¬
ria negocia sunt ꝑ usuras & ad ulati¬
ones lucra temporalia ad quirere :
sicut faciunt illi qui regib && comi¬
tibus ideo seruunt. ut ab eis tempon.
se custodire epĩ : quiut canones dieuir
p̃dicationi debent sẽꝑ insistere c̃
orationibus. & ñ solũ epĩ: sed& iam
omis ordo aecclesiasticus deb& se isqu¬
tũ ual& ab his inmunẽ reddere:
I dõq. deb& quidõ militat abhis sere¬
mouere: ut placeat deo eui se
probauit. d÷ cuise deuouit:
tempore baptismatis: Laborantẽ
agricolam : oport& primum
de fructibus su lab¬
sui labo¬
Quantum
adlitterã ꝑtin&: dignũ ÷ ut agrico¬
la. unitor. primus fructus siui labo¬
ris degust&: Alciori aut̃ sensu: ageꝰ
est hic mundus. uł aeccłia Agricola
& uinitores sunt p̃dicatores. quiligone
uerbi dĩ excolunt corda auditorum.
qui debent fructus sui laboris ioet
bent illi suã necessitatem implere.
ex his quae accipiunt : & sic postmodĩ

Expanded text:
obus dominis servire , Deo et saeculria negotia sunt, per usuras et adulationes lucra temporalia acquirere, sicut faciunt illi qui regibus et comtibus ideo serviunt, ut ab eis temporalbent se custodire episcopi, qui ut canones dicunt praedicationi debent semper insistere et orationibus. Et non solum episcopi, sed etiam omnis ordo ecclesiasticus debet se inquantum valet ab his immunem reddere: ideoque debet qui Deo militat ab his se removere, ut ei placeat Deo, cui se probavit, id est cui se devovit tempore baptismatis. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus sui laboQuantum ad litteram pertinet, dignum est ut agricola et vinitor primum fructus sui laboris degustent: altiori autem sensu, ager est hic mundus vel Ecclesia; agricolae et vinitores sunt praedicatores, qui ligore verbi Dei excolunt, corda auditorum; qui debent fructus sui laboris, id ebent illi suam necessitatem implere ex his quae accipiunt, et sic postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ob reuereritic̃ dominicȩ reso¬
rectionus. dominicus appela¬
tur: In quo p̃cipit omnẽ plebi
corauerire ad aeccłam etcor¬
gregare illos singulos ꝓutuolie¬
rinit : ad opus illorũ qui eraar
hierosolomis. ethoc apud se ui¬
quẽq reponere quasi uachrs¬
Auro: utuenietite apło habe¬
rerit omĩa p̃parata. qui
lebanit mittere : Qm̃ paulii
quod paulatim colligitur. nec gius
est : et inuerutur multũ : Ido
aut̃ precepit ad aeccłtim hc
deferre quod uolebat uaul¬
quisq dare. utdum ille dicmo
hoc uolo mittere scĩs qui suas
hierosolimis demeti portione:
alii istius boncꝰ exortarentus
adecidem sticienida : łt tam̃
ne amcilis ministris deperiti
illa dona. si apud aecclesicn
eam dimitteret: precepit i
secũ refferrerit et tuto ils¬
co reponerenit. quo adulq¬

Expanded text:
ob reverentiam Dominicae resuob reverentiam Dominicae resurrectionis, Dominicus appellatur. In quo praecepit omnem plebem convenire ad ecclesiam, et congregare illos singulos prout voluerunt ad opus illorum qui erant Hierosolymis, et hoc apud se unumquemque reponere quasi in thesauro: ut, veniente Apostolo, haberent omnia praeparata quae volebant mittquod paulatim colligitur, nec grave est, et invenitur multum. Ideo autem praecepit ad ecclesiam hoc deferre: quod volebat unusquisque dare, ut dum ille diceret: Hoc volo mittere sanctis qui sunt Hierosolymis de portione mea, alii istius bono exhortarentur ad eadem facienda. Et tamen ne a malis ministris deperirent illa dona, si apud ecclesiam ea dimitterent, praecepit ut secum referrent et tuto in loco deponerent, quoadusq
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ. et ꝑsonc̃ scõrum: Aquo
uictoriã mortis et resurrectio¬
nis donũ im habent̃ inspe.i
dilecti id÷ ualde amabi¬
les. stabiles siue firmi estote
et immobiles.
nemouea mini arectitudine
fidei : deceptione corruptorũ :
Habundcite siue cres¬
centes in opere dñi semper :
id÷ in preceptis iusticiae omĩ
Paulus et reliqui cipłi apud
eos quos docebant curam sem
ꝑ sc̃orum gerebait qui erañ
hiero solimis. et suis substaatiis
expoliciti ab incredulis fuerañ.¬
ꝓpter quod reliqueraat tra¬
ditionies patrũ : et credide¬
radit incrucifixumil deoq p̃¬
cipiebant apł̃i : ut diebus
dominucis in utiũ conflu¬
enites. unius quisq qđ sibi
uideretur daret. Ad opus
illorum. et colligebantur
sumptus per singulcis aec¬
desicis : ut postmodum collec¬
ti mitterenitur eisi Dicut
ordinciuit aeccłiis galathnȩ
id ÷ apud gcilathas : ita et
sabbati unquisq ur̃m apu
U icĩ scibbctti appellat diem e¬
miucã qui apud uidceos uor
sabbcti uoccibatur : qui nus

Expanded text:
Patrem e persona sanctorum, quod victoriam mortis et resurrectionis donum jam habent in spe. dilecti; id est valde amabiles, stabiles, sive firmi, estote et immobiles ne moveamini a rectitudine fidei deceptione corruptorum: abundantes, sive crescentes in omni opere Domini semper, id est in praeceptis justitiae omni Paulus et reliqui apostoli apud s quos docebant, curam semper sanctorum gerebant, qui erant Hierosolymis, et suis substantiis exspoliati ab incredulis propter hoc quod reliquerant traditiones patrum, et crediderant in Crucifixum. Ideo praecipiebant apostoli, ut diebus Dominicis in unum confluentes unusquisque quod sibi videretur daret ad opus illorum, et colligebantur sumptus per singulas ecclesias, ut postea collecti mitterentur eis. Sicut ordinavi in Ecclesiis Galatiae, id est apud Galatas, ita et sabbati Unam sabbati appellat diem Dominicam, quia apud Judaeos una sabbati vocabatur, qui nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tã Per aepistolas
sibaudis mecis atq urc̃s. lauda¬
toricis deurã bona uolun tate.
cum pace:
Qđ si digniũ fuerit
fuerit peccutu ut ego possim
cum honore illam ferre qui sũ

Expanded text:
tam per epistolas, subaudis meas atque vestras laudatorias de vestra bona voluntate, cum pace. Quod si dignum fuerit fuerit pecunia, ut ego possim cum honore illam ferre qui sum
Abbreviated transcription (Latin):
lo uos intreusitu uidere .i¬
qm̃ multa ercint corrigen¬
da mnillis. quale intransitu non
potercint corrigi : ideo hoc dic̃ n
ermanebo aut̃ ephesi: usq
ad pente costen :
Non depente coste uidaeo¬
rum dicit ut putcitur. sed xp̃ia¬

Expanded text:
odo in transitu vidire, quoniam multa erant corrigenda in illis, quae in transitu non poterant corrigi, ideo hoc dicit: Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Non de Pentecoste Judaeorum dicit ut putatur, sed Chris
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ÷ ceccłia: Erant iudei qui
uolebant simul obseruare & legͥ
& euuangłm: & ipsi suadebant eoll¬
sensibus similia agere. hoc est in&
cum cisione celebrationẽ festiutad
legalium: Dicebant eni : estis bapi¬
tati debetis & circumci di Cõmunl¬
castis iam corpori & sangiuni dn
debetis sacrificia legaliã offerre:
Comedere debetis quȩ lex precipsi

Expanded text:
clesia. Erant enim Judaei qui voluerunt simul observare legem et Evangelium, et ipsi suadebant Colossensibus similia agere, hoc est, in circumcisione, in celebratione festivitatum legalium. Dicebant enim: Estis baptizati, debetis circumcidi, communicastis jam corpori et sanguini Domini, debetis sacrificia legalia offerre, comedere debetis quae lex praecipit,
Abbreviated transcription (Latin):
inuirtute miriculorũ. ab hisqui
sint supra modum apostoli
meis. quia meis detractoribus di¬
tuntur. supra modum meũ eẽ magnꝗͥ

Expanded text:
in virtute miraculorum, ab his qui sunt supra modum apostoli, meis, qui a meis detractoribus dicuntur supra modum meum esse magni
Abbreviated transcription (Latin):
quo  Quiautem om̃a creauit: ds
subaudis:: hic factorẽ a ftoctura
discernit. utriusq domus auctorẽ
dm̃ esse intelligi uolens: & populi
Et mor̃ ses quidem fiðelis
erat: hoc ÷ deuotus & bonȩ uo¬
luntatis in tota domo eius.
tam quam famulus intesti¬
monium: sub audis uerborum
quedicenda eranti xp̃s autem

Expanded text:
quo. Qui autem omnia creavit, Deus, subaudis est. Hic factorem a factura discernit, utriusque domus auctorem Deum esse intelligi volens, et populi Et Moyses quidem fidelis erat, hoc est, devotus et bonae voluntatis in tota domo ejus, tanquam famulus in testimonium eorum, subaudis verborum, quae dicenda erant; Christus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Sigr̃a dĩ salui facti sunt illi qui credide¬
runt ex iudȩis. iam non fuit illudex
opibus legis. ꝑ quam putribant sẽ
iustificari posse. illi qui infidelitatere¬
manserunt :A
est grã: Hoc est sialiter salui facti sunt
quod non potest fieri sinegr̃udĩ : Ergo
ipsa grã iamnonerit gr̃a sed meritum

Expanded text:
gratia salvi facti sunt illi qui crediderunt ex Judaeis, jam non fuit illud ex operibus legis, per quae putabant se justificari posse illi qui in infidelitate remanserunt: est gratia. Hoc est: si aliter salvi facti sunt, quod non potest fieri nisi gratia Dei, ergo ipsa gratia jam non erit gratia, sed meritum
Abbreviated transcription (Latin):
huius sermonis: scđo aũt fuit
sucerdotiũ: solũmodo sacerdo¬
tale inãarond Tertio iterũ fuit
regide sacerdottium. in xp̃o:
sicut. & primo : Unde aeccła mo¬
do regule sucerdotiũ habet:
dicente petro.uos genus sc̃m:
ginẽ maricn. cũ sẽꝑ regiu eẽt.
& nũquã sucerdotulis: in xp̃o fuit
utrũq & regulis & sacerdotalis.
Trans lato extoto sucerdotio
atribi leui: quiante sucerdo¬
talis erat
Et amplius adhuc

Expanded text:
hujus sermonis, secundo autem fuit hujus sermonis, secundo autem fuit sacerdotium solummodo sacerdotale in Aaron, tertio autem fuit iterum regale sacerdotium in Christo, sicut et primo. Unde et Ecclesia modo regale sacerdotium habet, dicente Petro: Vos enim genus ginem Mariam, cum semper regia esset, et nunquam sacerdotalis, in Christo fuit utrumque et regalis et sacerdotalis, translato ex toto sacerdotio a tribu Levi, quae antea sacerdotalis erat. Et amplius adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
est ut & legis translatio
fiat. hoc ÷ alege morsi: necesse :
transire ad legẽ eiungłiiq Neq
em̃ potest sucerdos sine lege
& sine testumento ẽȩ̃. & sine pre¬
ceptis effe sum mis nisibus luborut
apłs: utalege morsi fuceret eos
transire. ad legẽ euangłii : a cur¬
nalib ad spiritaliua : Ii¬
eñi hȩcdicuntur dealia tribu
est. dequa nullus altario presto
fuit q manfestũ ÷ eñi: qđ ex
iuda ortus sit dñs nr̃. in qua
tribu nichil desicer dotib
moyses locutus est
id ÷ dequo haec dicttisunt. qđ¬
dñm significans saluatorem.
qͥ declic tribu ÷ quũ desucerdo¬
tuli deilla uidelic&: dequu
nullus alturio presto fuit
hoc ÷ detribu iuda: Non autẽ
ordine tuntũ modo neq testu¬
mento uel p̃ceptis: mutatũ :¬
sacerdotium : de tribu intribum:
De sucerdottli udelic& ad regalem.
ut etidem ipsusit & regalis & sacer¬
dotilis : In xp̃o quideꝰ rex or sacer¬
dof intuere misterium : Pruna
fuit regale sacerdotiũ. in melchi¬
sedech Scđm consequentiam

Expanded text:
est ut et legis translatio fiat, hoc est, a lege Moysi necesse est transire ad legem Evangelii. Neque enim potest sacerdos sine lege et sine Testamento esse et sine praeceptis. Summis nisibus laborabat Apostolus ut a lege Moysi faceret eos transire ad legem Evangelii, a carnalibus ad spiritualia. Ienim haec dicuntur, de alia tribu est, de qua nullus attari praesto fuit. Manifestum est enim quod ex Juda ortus est Dominus noster: in qua tribu nihil de sacerdotibus Moyses locutus est.  de quo haec dicta sunet significans Salvatorem. de alia tribu esse, quam de sacerdotali, de illa videlicet, de qua nullus altario praesto fuit: hoc est, de tribu Juda: non autem ordine tantummodo, neque testamento vel praeceptis mutatum sacerdotium de tribu in tribum, de sacerdotali videlicet ad regalem, ut eadem ipsa sit et regalis et sacerdotalis in Christo, qui est rex et sacerdos? Intuere mysterium. Primo fuit regale sacerdotium in Melchisedech, secundum consequentiam
Abbreviated transcription (Latin):
sine causa gladium portut : id ÷ ñ sine
nẽpe quaedã enormia flagitia: quae
potius ꝑmundi iudices. quã ꝑ antistites
et rectores eccłurum iudicuntur : Sic̃ ÷
cũ quis interficit pontificẽ apłicum.
reo s᷑ reges et principes mundidũ pnant ::
Ergo nonsine cuusa gladiũ portut: quita¬
ut illos dãpnent: & clios suo timore cõ¬
pescere faciant : Unde ecsubditur ⁊
Dei enim minister ÷ : uindex iN

Expanded text:
sine causa gladium portat, id est, non sine nempe quaedam enormia flagitia, quae potius per mundi judices quam per antistites et rectores Ecclesiarum judicantur; sicut cum quis interficit pontificem apostolicreos reges et principes mundi damnant. Ergo non sine causa gladium portat, qui taut illos damnent, et alios suo timore compescere faciant. Unde subditur: Dei enim minister est, vindex in
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis uirtus: etiã ehniasplo¬
utili dapnemini : quiligacis mea
custodiat ec tueatur tẽ: neinterficiaris abin¬
imico cuo. & ue tuã substantiũ ñ diripiant
alieni: AlNeR Sunt multi qui uolunt
agere malũ. sedtient potestutẽ munda¬
nam: et causa huius timoris. ñ ꝑficiunt
qđ cupiunt : Ergo adbonũ illorũ ne faci¬
antmalũ: potestates illȩ p̃positȩ sunt.
quia quo amplius homomalũ facit:
eo amplius poenas sustinebit incores.⁊
Siaut̃ male feceris : time. Did ÷
ñl eueferas pocestates timere i P oterit¬

Expanded text:
humilitatis virtus, etiam ethnicis plainutili damnemini, qui, ligatis macustodiat et tueatur te, ne interficiaris ab inimico tuo, et tuam substantiam non diripiant alii. Aliter: Sunt multi qui nolunt agere malum, sed timent potestatem mundanam, et causa hujus timoris non percipiunt quod cupiunt. Ergo ad bonum illorum ne faciant malum, potestates illae praepositae sunt, quia quo amplius homo malum facit, eo amplius poenas sustinebit majores. Si autem male feceris, time; id est, non leve feras potestatem timere
Abbreviated transcription (Latin):
emisit sp̃m. id ÷ animdi Mani¬
festũ ÷ ignorcire animũ nr̃m
siue intellectũ. si lingua loquat᷑
qđ nescit : sicut ad solent laitini
homines grece canitare. oblec¬
taiti sono uerborũ: nescientestti¬
m̃ quid diccint : Quae cantile¬
na: sine fructu intelligenitiie ÷ .n
qui ignorcit quȩ loquatur.
Quid ergo estsubau¬
dis mihi facienidum ł quid est
utile. et necessariũ : Orcib
in tellectu: qui illa surit di¬
cenida quae et ꝓfercinit᷑ utilit.
et intelliganit mari feste : Ce¬
terũ sibene dixeris spuiqͥsuppl&

Expanded text:
emisit spiritum , id est animam. Manifestum est, ignorare animum nostrum sive intellectum, si lingua loquatur quod nescit, sicut assolent Latini homines Graece cantare, oblectati sono verborum, nescientes tamen quid dicant. Quae cantilena sine fructu intelligentiae est, qui ignorat quae loquatur. Quid ergo mihi est? subaudis faciendum, vel quid est utile et necessarium. Orabo intellectu: quia illa sunt dicenda, quae et proferantur utiliter et intelligantur manifeste. Caeterum si
Abbreviated transcription (Latin):
ay illa uox non capitur ab
o utelligitur
ptite siue iatellectũ uocis
uudt ero ei cui loquor bar¬
harus. et qui loquitur mihi
barbarus
erbi grĩnł gosum grecus: Tues he¬
breus Sitibi loqui cȩpero grece.
uidebor barbarus i Similit̃ et
te loquente mihi hebrciace : ui¬
debis barbarus : A lit̃ P rofero
simbolũ grece. qui sic repperi
scriptũ. et sum latinus non grecꝰ:
arbarus tibi sum: Iterũ situ gre¬
ci sermonis aliquid didicisti. et
ceperis similit loqui: qui pͥmũ
uidebar tibi barbarus. cernote
qua si barbarũ mihi ꝗd ic etuos
qm ȩmulcitores estis sp̃uum
de quit studiũ haabetis spiritailiũ
fructificantes alus:
Quilo qui
cura et in cognita: oret ut in
sit exponere alis inalia : Nc̃
ubcuidis
in cognuitt. et in obscuritate ser¬
monis: sp̾s meus orait. mens meci
sine fructu ÷ id ÷ uis animȩ me¬
ȩ. id÷ ipsci anima quole uiuificat
corpus: ꝓfert uerbumu ntellectꝰ

Expanded text:
 illarum vox non capitur ab non intelligiturtem, sive intellectum, vocis, auditae, ero ei, cui loquar, barbarus, et qui loquitur mihi, barbarus. Verbi gratia: Ego sum Graecus, tu Hebraeus, si tibi loqui coepero Graece, videbor barbarus: similiter et te loquente mihi Hebraice, videberis barbarus. Aliter: Profero symbolum Graece, quia sic reperi illud scriptum, et sum Latinus, non Graecus, barbarus tibi sum. Iterum si tu Graeci sermonis aliquid didicisti, et coeperis similiter loqui, qui primum videbar tibi barbarus, cerno te quasi barbarum mihi. Sic et vos, quoniam aemulatores estis spirituum, id est, quia studium habetis spiritualium fructificantes aliis, quoniam qui cura et incognita, oret ut intsit exponere aliis in alia. Nam si ubaudis incognita, et in obscuritate sermonis, spiritus meus orat, mens autem mea sine fructu est, id est vis animae meae, id est, ipsa anima quae vivificat cor
Abbreviated transcription (Latin):
auditores urc̃im p̃dicatiouen
Uester aut̃ sermo intelligi deb&.
in hoc munido : et nihil sine
ei in cognita locuti fueritis. q
om̃s linꝰguas ꝓfercitis. qui i
qui omnub: ei loqueret  noupo¬
esseo: sic etuos nihil ꝓdestis ind

Expanded text:
auditores vestram praedicationem. auditores vestram praedicationem. Vester autem sermo intelligi debet, in hoc mundo; et nihil sine ei incognita locuti fueritis, quasi omnes linguas proferatis, quia sicut quod omnibus ei loqueretur, non prodesset, sic et vos nihil prodest
Abbreviated transcription (Latin):
qui sonitus crtharȩ et tibicie
in suiuis .ẽ. nisi distincte ꝑsonu¬
erit: it uox p̃diccitoris siue
doctoris. nullã utilitatẽ p̃stat
neq delectat audientes: sinon
intellexerint quae loquitur n
Eteni si in certam deͬ tuba uoce
quis parcibit se ad bellũ. oꝰ¬
fuit mos apud iudȩos ut in in¬
itiis metisium lciagerent tu¬
bis. et in sollem prutatẽ taber¬
naculorũ: unde etfestiuitas
tubarũ appellctur. sicut ait
tuba in in sigou diei sollẽpna¬
tis nrtĩe: ł rat etiã mos ut in¬
uente bello. tubis bucincinor
Et erat in sonitu differentia q¬
do adbellum et quarido inua¬
bcuit᷑ addiem festiuũ Sino
confusȩ quis tubcis audisset ins¬
nare . adquid se debuisset p̃per¬
re. quomodo poterat scire : S
doctore linguai in cognita locus¬
te  aut in obscuritate. quoma
auditor poterit intelligere :
Acsi diceret: Siuox tubȩ incert
fuerit. utrũ sollempnitatis ꝑ
sit an cidbellũ : nemo discero
Ita etuos siceperitis loquiu
riis linguis.
ignorcibunt

Expanded text:
ut sonitus citharae et tibiae insuavis est, nisi distincte personaverit, ita vox praedicatoris sive doctoris nullam utilitatem praestat, neque delectat audientes, si non intellexerint quae loquitur. Etenim si incertam vocem det tuba, quis parabit se ad bellum? Fuit mos apud Judaeos, ut in initiis mensium clangerent tubis, et in solemnitate tabernaculorum. Unde et festivitas tubarum appellatur, sicut ait tuba in insigni die solemnitatis vestrae . Erat etiam mos ut imminente bello tubis buccinarent, et erat in sonitu differentia, quando ad bellum, et quando invitabant ad diem festum. Si ergo confuse quis tubas audisset insonare, ad quid debuisset se praeparare quomodo poterat scire? sic doctore lingua incognita loquente, aut in obscuritate, quomodo auditor poterit intelligere? ac si diceret: Sicut cum vox tubae incerta fuerit, utrum solemnitatis vox sit an belli nemo discernit, ita et vos, si coeperitis loqui variis linguis, ignorabunt
Abbreviated transcription (Latin):
rũ obscurti in lucẽ ꝓducaitis
do:
tat. id÷ qui ciꝑte docet ex
teturplano sermone
hoc qđ loquit᷑ incalia linguci
ut aeccło aedifficatione ac¬
cipiat : ex eius int̾p̃tutione ⁊
Sunt prettiri potest ille quilo¬
quitur linguis. nonerit ille mi¬
nor qui explcuat ꝓpħcs: quica
et ipse similit̃ aeccłam aedifficat ⁊
Hoc enĩ icuus ÷ quod om̃ib ꝓd est ⁊
linguis loquens. qͥd uob ꝓdero

Expanded text:
rum obscura in lucem producatis do. tat, id est qui aperte docet exptetur plano sermone hoc quod loquitur in alia lingua, ut Ecclesia aedificationem accipiat ex ejus interpretatione. Si interpretari potest ille qui loquitur linguis, non erit minor illo qui explanat prophetas, quia et ipse similiter Ecclesiam aedificat. Hoc enim majus est quod omnibus prodest. linguis loquens, quid prode
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ bonã uoluntatẽ. & excaritate p̃dica¬
tur sed & gaudebo. subaudis ꝓpter¬
mihi ad salutẽ. id ÷ aduitã aet̾nã quȩ
sustineo ꝓxp̃i nomine: uł quia illis ma¬
la ñ opto qui mihi inuident. & mihi
tribulationẽ excitant :
& spũ scõ. Seđm expectationẽ
espem Expectatio & spes idẽ est. qi
spes est expectatio futurorũ bonorum:
Et beatus apłs certus erat. quia merce¬
dem erat accepturus aet̾nae remune¬
rationis ꝓpt̾ hoc quod sustinebat pro
xp̃o. & dehoc &iam expectabat mer¬
cedem. quia suis in uidis ꝑ secutorib
bona optabat:
Quia in n̾ullo

Expanded text:
per bonam voluntatem et ex charitate praedicatur, sed et gaudebo, subaudis prmihi ad salutem, id est ad vitam aeternam, quod sustineo pro Christi nomine: vel quia illis mala non opto qui mihi invident: et mihi tribulationem excitant, m exspectationem eam. Exspectatio et spes unum est: quia spes est exspectatio futurorum bonorum. Et beatus Apostolus certus erat quod mercedem erat accepturus aeternae retributionis: propter hoc quod sustinebat pro Christo, et de hoc etiam exspectabat mercedem, quia suis invidis persecutoribus bona optabat. Quia in nullo
Abbreviated transcription (Latin):
Utdũ ille occisus eẽt.: liberius possent
expoliare suos adiutores:
id÷ ꝑsecutionẽ
maiorẽ sẽ suscitare uinculis mͥeis:
Quid enĩ id ÷ quare contristor inde.
aut quare moueor intristiciã: Dum¬
id÷ ꝑ inuidiã & non sincere.

Expanded text:
ut dum ille occisus esset, liberius possent illi exspoliare suos auditores. id est persecutionem majorem, suscitare vinculis meis. Quid enim, id est: Quare contristor, aut quare moveor in tristitia? id est, per invidiam et non sincere,