comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃t᷑. Lunaticꝰ ẽ qͥ ꝑ horarũ mom̃ta de uiciĩs ad uicia mutat᷑. nͦ
ꝑstat in incepto. s decrescit a bono.⁊ crescit in malo. ⁊ nc̃ in ignẽ
libidĩs uł ire f̾cur. nc̃ in aquã fluctuantis cupiditatis p̃cipitat᷑.
Martꝰ de isto sic ait. ⁊ cũ uidiss eũ statĩ sp̃c̃ turbauit eũ. ⁊ elisus
in t̾rã uolutabat᷑ spumans. Puer ad anm accedit ⁊ elidit᷑. ꝙ¬
illis qͦs suo regno subtrahi uidebat.

Expanded text:
. Lunaticus est, qui per horarum momenta de vitiis ad vitia mutatur, nec perstat in coepto, sed decrescit a bono, et crescit in malo, et nunc in ignem libidinis vel irae fertur; nunc in aquam fluctuantis cupiditatis praecipitatur. Marcus de isto sic ait: Et cum vidisset illum statim spiritus turbavit eum et elisus in terram volutabatur spumans . Dum puer ad Domillis quos suo regno subtrahi videbat.
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑis ulcera canes lingunt. ꝙr p̾dicatores dũ loqñdo a pec¬
catis eripiunt. qͣi tangendo uuln̾a ad sanitatẽ reducunt.
curant. fãctũ ẽ aũ ut moreret᷑ mendicꝰ. ⁊ portaret᷑ ab
anglis in sinũ abrahe. Sinꝰ abrahe: c̃ requies bonoꝵ pauꝑm. quoꝵ est
regnũ celoꝵ. in quo pt hanc uitã recipiunt᷑. Mortiuiꝰ ẽ ⁊ diues: ⁊ sepł¬

Expanded text:
pauperis canes lingunt, quia praedicatores, dum loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad sanitatem reducunt, curant. Factum est autem ut moreretur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Sinus Abrahae, est requies bonorum pauperum, quorum est regnum coelorum , quo post hanc vitam recipiuntur. Mortuus est et dives, et sep
Abbreviated transcription (Latin):
imo positi añ diẽ uidicii fideles suꝑ se in requiẽ attũdt̃. quoꝵ pꝰt gau¬
dia contẽplari ñ posst̃. Longe ẽ ꝙ conspiciunt. qi illuo ꝑ m̾ita ñ attin
g̃t̃. Pat̾ abrahã misere mĩ. ⁊ mute lazarũ ut intingnat extremũ di¬
giti sui in aqͣ. ut refrig̾et linguã meã qr crucior in hac flãma Infi¬
delis ppłs u̾ba legis in ore tenuit: q̃ in oꝑe suare ꝯtempsit. Ibigͦ ãpliꝰ
ardebat. ubi se ostñdit scire ꝙ fac̾e̾ noluit. Ab extremo digito se ti¬
gi desid̾at qͥ et̾nis suppliciis datꝰ optat iustoꝵr uł ultima ꝑticipari.¬

Expanded text:
imo positi ante diem judicii fideles super se in requie attendunt, quorum gaudia post contemplari non possunt. Longe est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attint extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. Infidelis populus verba legis in ore tenuit, quae in opere servare contempsit. Ibi ergo amplius ardebat, ubi se ostendit scire, quod facere noluit. Ab extremo digiti se tangi desiderat, qui aeternis suppliciis datus optat opera justor
Abbreviated transcription (Latin):
Cerra de qua pͥmus homo factus÷. sig̃cat uͥginem. de qͣ sed̾ homo
factus÷ uirgo t̾ra. uirgo maria. Sicut de t̾ra diuina oꝑatione fac
um corpꝰ humanũ. Sic de uͥgine diuina oꝑatione u̾bum dei¬
credit᷑ incarnatũ. Sine macła fuit corpꝰ ade sũptũ de t̾ra. ⁊ ĩmacu
obdormiuit. ut de costa illiꝰ fieret eua. xp̃c morte sopitꝰ ÷. ut de
sanguine eiꝰ redimeret᷑ eccłia. Adam sponsus ⁊ eua de ipsa facta
sponsa. xͦ sponsus. ⁊ sponsa ab ip̃o redẽpta ecͣe. Adam debuit p̾e̾e.
sus cuiꝰlibet fideli anime.
Adam designat
spͣm. Eua carnẽ. S̾icut enum regit adam euã. sic sp̃c debet regere
carnem suã. Et sicut adam ꝑ euã debuit filios ꝓcreare: sic sp̃c ꝑ
delectationẽ t̾renoꝵ. Quẽ admod̾.z. serpens euã pomo decepit:
diabolus insensatã carnẽ t̾rena delectatione illexit et sedix̃
Et sicut eua adã duxit ad esum pomi: sic ñnũqͣm caro sp̃m tͣhit

Expanded text:
Terra, de qua primus homo factus est, significat Virginem, de qua secundus homo natus est. Virgo terra, virgo Maria. Sicut de terra, divina operatione factum est corpus humanum, sic de virgine, divina operatione Verbum creditur incarnatum. Sine macula fuit corpus Adae sumptum de terra, et immaculobdormivit ut de costa illius fieret Eva, Christus morte sopitus est ut de sanguine ejus redimeretur Ecclesia. Adam sponsus et Eva de ipso facta sponsa, Christus sponsus et sponsa ab ipso redempta Ecclesia. Adam debuit praeesssus cujuslibet fidelis animae. Adam designat spiritum, Eva carnem. Sicut ergo Adam Evam, sic spiritus debet regere carnem, et sicut Adam per delectationem terrenorum. Quemadmodum enim serpens Evam pomo decepit, sic diabolus insensatam carnem terrena delectatione illexit et seduxit. Et sicut Eva Adam duxit ad esum pomi, sic nonnunquam caro spiritum trahit
Abbreviated transcription (Latin):
cidit. ⁊ apłos eius ꝑsecuta ẽ: iusta ultõne ꝑimeret. ⁊ sac̾lotiũ
qto̾ pt᷑ ip̃m inanit̾ habuat. destru̾et. tẽplũq subu̾t̾et. ⁊ ĩpiam
synagogã q̃ sanguinẽ scõꝵ semꝑ sitiebat de regni culmĩe p̃cipita

Expanded text:
sta perimeret, et sacerdotium quod post Christum inaniter habuerat destrueret, templumque subverteret, et impiam Synagogam, quae sanguinem sanctorum semper sitiebat, de regni culmine praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ ecercitũ tesistendi fiduciã sumant. uł alios forte qͥnescunt
fabros armox. c̃ eos qͥ sacra eloqͥa norunt. in tantũ scełib obruund.
ut dic̾e bona q̃ didic̾ant prorsus erubescant. Eransfer̾t omnẽ artisi¬
cẽ ⁊ exelusorẽ de ihrłm in babylomã: s̾ eos qͥ ml̾tifacia uͥtutũ oꝑatõne
a ꝓposito deflectunt. atꝙ ingeniũ qt̾ ad munimen sc̃e eccłie impen¬
dere debu̾ant. ad uoluntatẽ potꝰ regis uitioꝵ ꝯsentire ꝯpellunt.
Ꝙ si clusores ñ ostioꝵ siue muroꝵ. s auri gẽmarũq intelligimꝰ. ad e

Expanded text:
us exercitium resistendi fiduciam sumant, vel alios forte qui legerefabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt, intantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant prorsus erubescant. Transferunt omnem artificem et clusorem de Hierusalem in Babyloniam Cum eos qui multifaria virtuta proposito deflectunt, atque ingenium, quod ad munimen sanctae Ecclesiae impendere debuerant, ad voluntatem potius regis vitiorum dispensare compellunt. Quod si inclusores n
Abbreviated transcription (Latin):
edeon sicut in precedenti figura diximꝰ significat xp̃m.
Concubina de qua genuit abimelech: synagogã designat. q
icło ꝯcubina quia peccatrix. Abimelech significat angixꝑm:
qui congregatis ꝑditis natõnib. sicut abimelech trucidauit frẽs
fr̾ib suis solus euasit. ⁊ in montẽ bñdictõnis ascendit: eprimi
eos qui ascendunt ꝑ grãm montẽ uite sꝑualis. ⁊ sic euaclunt
culpã dampnatõnis. Uideamꝰ ⁊̃ ꝑabolã ionathe contra ui¬
ros sycen ꝓlatam. Gerunt inquit ligna siluarũ ut unge¬
rent sibi regem. ⁊ õ. Qͥd ꝑ ligna siluarũ accipimꝰ. nisi natio¬
nes quaslibz infructuosas. ⁊ homines in pec̃cis positos. ⁊ ue¬
teranos ⁊ infructuosos: ⁊ et̾nis incendiis p̾paratos: Oleũ
ita misccłia cunctas uirtutes. & solemꝰ patͥ miscłiam as¬
signare. sic̃ ip̃m bñdicentes dicimꝰ. Bñdictꝰ ds pat mi

Expanded text:
edeon , sicut in praecedenti figura diximus, significat Christum. Concubina, de qua genuit Abimelech, Synagogam designat. Quae ideo concubina, quia peccatrix. Abimelech , significat Antichristum, qui, congregatis perditis nationibus, sicut Abimelech trucidavit fratrefratribus suis solus evasit et montem benedictionis ascendit, exprimit eos qui ascendunt per gratiam montem vitae spiritualis, et sic evadunt culpam damnationis. Videamus etiam parabolam Joathan contra viros Sichem prolatam: Ferunt, inquit, ligna silvarum, ut ungerent super se regem , etc. Quid per ligna silvarum accipimus, nisi nationes quaslibet infructuosas, et homines in peccatis positos et inveteratos, et aeternis incendiis paratos? Oleum ita misericordia cunctas virtutes. Et solemus Patri misericordiam assignare, sicut ipsum benedicentes di
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑarii. p̾lati. Hore diei: erates scł̃i. Conductõ oꝑarioꝵ: ꝯstitu¬
tõ p̾latoꝵ. uł ⁊̃ missio p̃dicatoꝵ. Sero diei: finis scl̃i. Merces
denarii: retribut̃o regni celestis. Item. Pat̾famłias: ds. uinea :
hore diei: etates hõis. Uesꝑe: finis uite. Retributõ: et̾na bt̃itudo.
De cuiꝰ uinee caltoribꝰ⁊ retbutõne: quidã u̾sificator ait. uinea culta
fuit cultores p̾mia q̃runt. Non labor equał eqͣlia dona fuer̃t. Qͥ uenit ex¬
tremꝰ dispensatore uocante. Tantũdẽ recipit qͣntũ qͥ uen̾at ante. S

Expanded text:
lati; horae diei, aetas saeculi. Conductio operariorum, constitutio praelatorum vel emissio praedicatorum; serum diei, finis saeculi; merces denarii, retributio regni coelestis. Item paterfamilias, est Deus: vhorae diei aetates hominis; vesper, finis vitae. Retributio, aeterna beatitudo. De hujus vineae cultoribus et retributione quidam versificator ait. Vinea culta fuit, cultores praemia quaerunt. Non labor aequalis, aequalia dona fuerunt. Qui venit extremus dispensatore vocante, tantumdem recipit, quantum qui venerat ante. S
Abbreviated transcription (Latin):
.i. rectores ⁊ eos qͥ uidebant᷑ in uisione pacis mañe inflãmatos cupidi
⁊ uͥtutũ studia q̃ ꝯͣ se uałe noluit in desꝑantib dissoluit. ne ꝑ spem
uenie ad diuina currant auulia. ⁊ correctõnis uite app̾hendant
munimĩa. pplm incaptiuitatẽ ducens. De pauꝑib t̾re teliqͥt ui¬
nitores ⁊ agͥcolas. qr eos qͥ utiles u̾bo ⁊ exemplo esse poterant per
uicia captuans: stiltis̃ ⁊ hebetib ꝯm̃dat agͥtult᷑am. qͣtimnꝰ ñ uinũ g̾r̃e¬

Expanded text:
 rectores, et eos qui videbantur in visione pacis manere, inflammatos cupidit quae contra se valere novit, in desperantibus dissolvit, ne per spem veniae ad divina currant auxilia, et correptionis vitae apprehendant munimina. Populum in captivitatem ducens, de pauperibus terrae reliquit vinitores et agricolas; quia eos, qui utiles verbo et exemplo esse poterant, per vitia captivans, stultis et hebetibus commendat agriculturam: quatenus non vinum gr
Abbreviated transcription (Latin):
płi. quȩ xp̃c in extensione manuũ cruci secũ parit̾ affixͣ. Ipse enĩ
in corꝑe suo n̾ sua. s aliena peccata portauit. Qd̃ isaac querit ab
Qd̃ isaac cibi delectabiles edi offerunt᷑. hostia placens dõ: salus ẽ
peccatoꝵ. Qd̾ posterũ consequit᷑ benedictio. & eiꝰ odore ꝑfruitꝰ
uirtutẽ resurrectionis. & regni aꝑta uoce denuntians. Talitͣ
enĩ benedicit᷑. Eccȩ odor filii mei sicͣ odor agri pleni. Odore
nõis xp̃i : sic̾ ager mundꝰ implet᷑. Cuiꝰ ẽ benedictio derore
celi. hoc ẽ de uerboꝵ pluiia diuinoꝵ. ⁊ de pinguedine t̾re
.i. cõgregatione popłoꝵ. Multitudinẽ frumͣti & uini hoc
qr & ipse scđm carnẽ ex iuidea natꝰ ẽ. Ipsũ qͥ maledixerit.
s aliꝰ aiudeis benedici putat᷑. qͥ ab eis expectat᷑. Qd̾ au post

Expanded text:
. Ipse enim in corpore suo, non sua, sed aliena peccata toleravit. Quod Isaac quaerit a um. Quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens Deo salus est peccatorum. Quod postremo consequitur benedictio, et ejus odore perfruitur, virtutem re surrectionis et regni aperta voce pronuntians: Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni . Odore nominis Christi, sicut ager mundus impletur, cujus est benedictio de rore coeli, hoc est, de verborum pluvia divinorum. Et de pinguedine terrae, hoc est congregatione populorum. Multitudiquia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit Sed alius a Judaeis benedici putatur, qui ab eis errantibus exspect
Abbreviated transcription (Latin):
cepit aut̃ a puero inaurẽ aureã .i. suscepit sid̾i ornam̃ta ł morũ.
ł t̃ aureos .÷ seript᷑arũ sensus & clarũ argẽti eloqͥũ. Sicq secu¬
ta puerũ rebecca: uenit ad isaac. secuta u̾bũ ꝓpheticũ ęc
ex gentilitate eccłia ꝓperans: intortis uitiosisq uite ueceris
conu̾sationibꝰ inuenit᷑. Que isaac uiso. de camelo defcendit.
quia agnito dño: uicia sua gentilitas deseruit. ꝙ ab elatione
celsitudinis: iua̾ humilitatis petiuit. Que ⁊̃ uerecundata
demonstrauit. Inuenit aũ eũ ȩccłia ad puteũ uisionis .i.
incõtemplatione & intelligentia ueritatis. ubi intellectũ
ꝑcipiat altiorẽ. siue lauacrũ aque: ubi purificet᷑. sicq
dehinc copulet᷑ sponso suo xp̃o. adherens illi gła et̾nitatis

Expanded text:
suscepit fidei ornamenta, vel morum, accepit aureos Scripturarum sensus, et clarum argenti eloquium. Sicque secuta puerum Rebecca, venit ad Isaac. Secuta verbum propheticum Eex gentilitate Ecclesia properans, in tortis vitiosisque vitae veteris ca significat cum, Isaac viso, de camelo descendit; quia. Domino cognito, vitia sua gentilitas deseruit, et ab elatione celsitudinis ima humilitatis petit. Sancta Edemonstravit. 7. Invenit autem eum Ecclesia ad puteum visionis, id est, in contemplatione et intelligentia veritatis, ubi intellectum percipiat altiorem, sive lavacrum aquae, ubi purificetur; sicque dehinc copulatur sponso suo Christo, adhaerens illi gloria, aeternitate
Abbreviated transcription (Latin):
illi qͥ t̾rena sapiut. nec noua credi patiunt᷑. nec purgari
uos fecistis gr̾a dĩ. ex hoc iã ad gentes ibimꝰ. Postec fodit
Nũc dilatauit nos ds̃. & cresc̾e fecit suꝑ terxã. Uere dilatatꝰ ẽ
orbe latitudinẽ ȩccłȩ collocauit. Priꝰ notꝰ tantũ erat inuidea

Expanded text:
illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus. 4. Post haec fodit Nunc dilatavit nos Deus, et crescere fecit super terram . Vere dilatatus esorbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius notus tantum erat in Judaea
Abbreviated transcription (Latin):
facienti. Primogenita aũ ipsa uestis erat sacerdotalis. qͣ maio¬
res nati uiduti: cũ benedictione patris uictimas dõ uelut
pontifices offerebant. hoc dono.terreniamoris de siderio ca¬
regẽ palestinori : saluator nrͣ ẽ.qui dũ descendisset. in istũ
torrentẽ gerara: prumo om̃iũ illos puteos fodere uult: qͦs
foderant pueri patris sui .i. moyses puteu̾ legis foderat. dd̾.
salomon. & ꝓpħȩ. libros scripserũt uet̾is cestam̃ti. quos tnͣ ter¬
rena & sordida repleu̾ant intelligentia uideoꝵ ⁊ hereticoꝵ.
hos cũ uellet purgare isaac. ut ostendet qr quecũq lex ⁊ ꝓ pħȩ¬
dixerunt: dixerunt de eo. Rixati st̃ cũ eo palestini .i. uidei
aregno dei alieni. S discessit ab eis. N enĩ potͣ esse cũ eis qͥ in pu¬
teis aquã habere nolunt: s terrã. & dicit eis. Relinquet᷑ uobis
domꝰ ur̃a deserta. fodit gͦ puteũ nouũ isaac: ĩmo pueriisaac
fit fons aque salientis in uitã ȩtͣnã. S ꝓ his adhuc alt̾cant

Expanded text:
ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc dono terreni amoris desiderio cae Isaac, nisi Salvator noster? Qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere voluit, quos foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis foderat, David, Salomon et prophetae libros scripserunt Veteris Testamenti: quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorum. Et eorum os cum vellet purgare Isaac ut ostenderet, quia quaecunque lex et prde se dixerunt. Rixati sunt cum eo Philistiim, id est Judaei, a regno Dei alieni; sed discedit ab eis: non enim esse potest cum his qui in puteis aquam habere noluerunt, sed terram: et dicit eis, Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum. Immo pueri Isaac fit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur
Abbreviated transcription (Latin):
p̾catoꝵ. Cib uͥtutũ excitatio. Uinũ:. gaudiũ in sp̃u scõ. uestim̃ta.
beato gregorio. Flos uue. ꝑ p̾dicationẽ. Nos ulii. ꝑ castitatem.
flos uiole. ꝑ hũilitatẽ. flos spice: ꝑ mat᷑itatẽ bonoꝵ oꝑm. Flos
in celũ erectã. ⁊ d̾m inuicũ scale. ⁊ ascendentes angłos ⁊⁊ descen¬
dentes. Deinde uenit in agrũ. ad puteũ iuxta arã. ubi greges
pascebant᷑. ⁊ ad aqͣbant᷑. Deide ꝯu̾satꝰ ÷ laban. accepit liã ⁊ ra-¬
chel filias eiꝰ in ixores. ⁊ ex eis ⁊ ancillis earũ .xni. patͥarchis ge¬
sig̃cat sp̃m. Esau corpꝰ hũanũ. Iacob sigc̃at sp̃m. qr sp̃c leuis¬

Expanded text:
peccatorum; cibus, virtutum exercitatio; vinpeccatorum; cibus, virtutum exercitatio; vinbeato Gregorio, flos uvae per praedicationem, flos lilii per castitatem, flos violae per humilitatem, flos spicae per maturitatem bonorum operum, flos in coelum erectam, et Deum innixum scalae, et ascendentes angelos et descendentes. Deinde venit in agrum ad puteum juxta Aran, ubi greges pascebantur, et adaquabantur. Deinde conversatus cum Laban, accepit Liam, et Rachel filias ejus in uxores: et ex eis, et ancillis earum duodecim patriarchas gesignificat spiritum; Esau, corpus humanum. Jacob significat spiritum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Rebecca designat matrẽ gr̃arũ q̃ lacob de patͤna benedictione
uluit. Iacob posterior natu tomi remanens. benedictioe coi¬
sequens. gentilẽ designat ppłm. qͥ pꝰ isrłiticũ ppłm ad cognitio¬
nem diuinã uenit. ⁊ intͣ se cũ matre gr̃a uota nutrit q̃ red¬
dunt laudationes deo. benedicit᷑ ab eo in mundo ꝑ gr̃am. in celo
ꝑ głiam. Esau pͥmo natus foris ueuationi deseruienl. bñdictionẽ
amittens. ppłm isrł sig̃cat. qui pͥus ad cłi cognitionẽ uenit. s
foris in litt̾a iusticiã querit. ⁊ benedictionẽ celestis ħeditatis
amittit. Delles quib rebecca filiũ cooꝑuit: ꝯfessionẽ expͥmunt
pꝰcõꝵ. Eib st̃ uͥtutes quib pascit᷑. dũ ꝑgentilẽ ppłm cooꝑante
gr̃a exercet᷑. Uestes st̾ bona oꝑa legis. quib misccłiter gr̃a genti¬
Iacob. gentilis. Uenatio esau. foriseca carnaliũ obseruationum
custodia. ⁊ carnał inscͥptionis intelligentia. Pelles edoꝵ: ꝯfessio

Expanded text:
Rebecca significat matrem gratiam, quae Jacob de paterna benedictione consuluit. Jacob posterior natu, domi remanens, benedictionemque consequens, gentilem designat populum, qui post Israeliticum populum ad cognitionem divinam venit, et intra se cum matre gratia vota nutrit, quae reddunt laudationes Deo: benedicitur ab eo in mundo per gratiam, in coelo per gloriam. Esau prior natu, foris venationi deserviens, benedictionem amittens, populum Israel significat qui ad Dei cognitionem venit, qui foris in littera justitiam quaerit, et benedictionem coelestis haereditatis dimittit. Pelles, quibus Rebecca filium cooperuit, confessionem exprimuntascitur, dum per gentilem populum cooperante gratia exercetur. Vestes, sunt bona opera legis quibus misericorditer gratia gentiJacob, gentilis; venatio Esau forinseca, carnalium observationum custodia, et carnalis inscriptionis intelligentia. Pelles haedorum, confessio
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣ diu̾si pastores .i. diu̾si doctores diuersos pascunt greges. cdiuer¬
sos .s. fideles. In hoc gͦ pascunt᷑ ꝯuigati. ⁊ ꝯtinentes. ⁊ uͥgineo. Alii
pasctint᷑ ꝑ hystoriã. Alii ꝑ allegoriã. alii ꝑ tͦpologiã. Om̃es inde car¬
punt pastũ nittͥmenti. qͥ inde sumunt doctͥnã recte uiuendi.
Puteus de qͦ ad aqͣbant᷑ greges. diuinã sig̃cat scͥpturã sapĩe. de qͣ
potant᷑ fideles. Lapis qͦ os putei oꝑiebat᷑. intelligentie ctifficulta-¬
tem expͥmit. Et om̃es doctores ad hoc in scͥpt᷑a laborant. ut remoto
lapide .i. difficultate intelligentie fidelib aministrent. potũ uere
sumit .i. duas filias suas attͥbuit. Liam q̃ int̾p̾tat᷑ laborans .i. uitã¬

Expanded text:
in qua diversi pastores, id est diversi doctores, diversos pascunt greges, diversos, scilicet fideles. In hoc ergo pascuntur conjugati, et continentes, et virgines. Alii pascuntur per historiam, alii per allegoriam, alii per tropologiam. Omnes inde capiunt pastum nutrimenti, qui inde sumunt doctrinam recte vivendi. Puteus, de quo adaquabantur greges, divinam significat sapientiam, de qua potantur fideles. Lapis, quo os putei operiebatur, intelligentiae difficultatem exprimit. Et omnes doctores ad hoc in Scriptura laborant ut, remoto lapide, id est difficultate intelligentiae, fidelibus administrent potum verae sumens, et duas filias suas attribuit. Liam, quae interpretatur laborans, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Decorticauit iacob uͥgas. posuitq añ bones ĩ canalib. Soꝑib.
illas uͥgas uarietas ĩ ꝯceptu intuentes. uarios fetꝰ pariebant. I
iacob ex aqͣ ⁊ canalib adaqͣbat ꝯmissos greges sibi. sic p̾dicatores
⁊ doctores ⁊ ex uniu̾sitare scͥpture. ⁊ dit̾isis eiusd̾ scͥpt᷑e libris sibi
creditos reficiunt fideles. Uirge uatiate: uarias sig̃cant sententia ᷤᷤ.
gressione mandatoꝵ cł̃i nos castigant. Ques st̾ sideles ꝓpt̾ suã in¬
ocentiã. Ques ex intuitu uariarũ uͥgarũ. uarios fetꝰ pariunt
qñ fideles quiq ex locutione uariarũ sententiatũ uarias exhibi¬
tiones oꝑm ꝓcducunt. Iacob gͥ. p̾dicatores. Oues: fideles. aqͣ: scͥpt᷑a.
Uirge: sententie. Uariatio uͥgarũ. differentia sententiatũ. Uarus
fetꝰ ouiũ: multiplex effectus operum.

Expanded text:
Decorticavit Jacob virgas, et posuit ante oves in canalibus: et illae virgas variatas in conceptu intuentes, varios fetus parturiebantJacob ex aqua, et canalibus adaquabat commissos greges sibi, sic praedicatores et doctores ex universitate Scripturae, et diversis ejusdem Scripturae libris, sibi creditos reficiunt fideles. Virgae variatae, varias significant sententias. gressionibus mandatorum Dei nos castigant. Oves sunt fideles, propter suam innocentiam. Oves ex intuitu variarum virgarum varios fetus pariunt, quando fideles quique ex locutione variarum sententiarum, varias exhibitiones operum producunt. Jacob igitur, praedicatores; oves, fideles; aqua, Scriptura; virgae, sententiae; variatio virgarum, differentiae sententiarum varius; fetus ovium, mult
Abbreviated transcription (Latin):
Sensualitas actiõi. Multiplicatꝰ iacob in filiis ⁊ pecorib cũ laban.
Et iustꝰ ditat᷑ sensib sp̃ualib. affectionib. cogitationib. sermonib.
oꝑib. habitans cũ eo. Alaban cũ reb suis furtiue ia cob discessit.
& uistꝰ ñ ñqͣm minꝰ caute se discutiens. uͥtutes ad̾o calcatas sibi la¬
tent̾ ascͥbit. Laban ꝯsecutꝰ iacob fugientẽ in montẽ. ⁊ ds ꝯseqͥt᷑
iustũ ꝑ manes cogitationes a se discedentẽ in elationẽ. Affirm¬
bat laban qd̃ quetũq habebat iacob: erant de suis bonis. ⁊ deus
ostendit hõi. qd̾ q̃ cũq ht̃ bona. st̃ ex siuis tonis. Iacob a laban

Expanded text:
ban, et justus ditatur sensibus spiritualibus, affectionibus, cogitationibus, sermonibus, operibus, habitans eum Deo. A Laban cum rebus suis furtive Jacob discedit; et justus nonnunquam minus caute se discutiens, virtutes a Deo collatas sibi latenter attribuit. Laban consecutus est Jacob fugientem in montem, et Deus consequitur justum per inanes cogitationes a se discedentem in elationem. Affirmabat Laban, quod quaecunque habebat Jacob erant de suis bonis, et Deus ostendit homini quod quaecunque habet bona, sunt ex suis donis; Jacob a Laban
Abbreviated transcription (Latin):
draginas hu̾it. c̃ homĩes ⁊ angłos ad ymaginẽ suã creauit. s unã
ꝑdidit. c̾ h̾o a simli̾tudie creatoris recessit. S sapĩa luc̾nã ad querñ¬
dũ accñdit. c̃ in carne apparuit. q luc̾na. lux in testa .i. u̾bũ in car¬
ne. qr ubi int̾ homĩes claruit: domũ eu̾tit. qr conscĩas hominũ
de creatore suo ꝑturbauit. ⁊ sic dragina repꝑit᷑. dũ in hoĩe simlitu¬

Expanded text:
rachmas habuit, cum homines et angelos ad imaginem suam creavit. Sed unam perdidit, cum homo a similitudine Creatoris recessit. Sed Dei sapientia lucernam ad quaerendum accendit, cum in carne apparuit, quia lucerna est lux in testa, id est verbum in carne. Quod ubi inter homines claruit, domum evertit, quia conscientias hominum de reatu suo perturbavit, et sic drachma reperitur, dum in homine sim
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e ꝑ se ueniens suꝑ cadauer sternit᷑. qr c̾ in forma dĩ eẽt semet¬
ip̃m exainaniuit formã sui accipiens. Duc ⁊ illuc deambłabat.
qr ⁊ gentes ⁊ uid̾os ad et̾nã b̾titudĩem ꝑfidẽ uocat. Suꝑ mortuũ
septies inspirat. qr ꝑ oꝑatõnẽ diuini mun̾is grãm septiformis
spc̃ in pec̃ci morte iacentib aspirat. Moxq is quẽ uͥga suscitare
ñ potuit. ꝑ amoris sp̃m puer ad uitã rediit.

Expanded text:
ns super cadaver sternitur quia, cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Huc et illuc deambulat, quia et gentes, et Judaeos ad aeternam beatitudinem per fidem vocat. Super mortuum septies inspirat, quia per operationem divini muneris, gratiam septiformis Spiritus, in peccati morte jacentibus aspirat. Moxque is, quem virga suscitare non potuit, per amoris spiritum, puer ad vitam redit.
Abbreviated transcription (Latin):
N precedentib premissa descriptione origiuis
et discretionis artium ⁊ quoꝵdam alioꝵ ortum. cursum. et occ
omnium regnoꝵ ab initio usꝙ nos: disposuimꝰ. In sequentibus¬
autem ꝓfundas allegoriarũ obscuritates. sccłm subiacentis hy¬
storie cursum. Prius de ueteri testamento. deinde de nouo. in qͣm¬
tum p̾senti breuitati sufficere uidet᷑ elucidabimꝰ. Inuenies ĩ hac
parte libelli multa in becillitate ine seusus necessaria uie incho¬
ationi incognitionẽ u̾itatis. ⁊ in amorẽ uͥtutis om̃ib modis
utilia. S tam̃ que scripta ft̾ legere ⁊ memorie ꝯmendare non
neglexeris.

Expanded text:
n praecedentibus praemissa descriptione originis et discretionis artium, et quarumdam aliorum, ortum, cursum et occasum omnium regnorum ab initio usque ad nos disposuimus. In sequentibus, profundas allegoriarum obscuritates, secundum subjacentis historiae cursum, prius de Veteri Testamento, deinde de Novo, in quantum praesenti brevitati sufficere videtur, elucidabimus. Invenies in hac parte libelli multa juxta imbecillitatem mei sensus, necessaria tuae inchoationi: et in cognitione veritatis, et in amore virtutis omnibus modis utilia, si tamen quae scripta sunt legere et memoriae commendare non neglexeris.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ qͥ collit peccatũ mundi. uesꝑe ĩmolat̾ agnꝰ inuesꝑa mundi pas¬
sus ẽ dñs. Erohibent᷑ qͥ pascha faciunt ossa frang̾e. ñ frangunt᷑ ossa xp̃i¬
in cruce. Sanguine agni illiniunt᷑ isrłitarũ postes ne uastator angł̃s¬
audeat inferre ꝑuiciẽ. signant᷑ signo dñice passionis in frontibꝰ si¬
deles popłi ad cutelã salutis. ut hisoli ab interitu lib̾e̾nt᷑. qͥ cruore c¬

Expanded text:
i tollit peccata mundi . Vespere immolatur agnus, in vespera mundi passus est Dominus. Prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere; non franguntur in cruce audeat inferre perniciem. 2. Signantur signo dominicae passionis in frontibus fideles populi ad tutelam salutis, ut hi soli ab interitu liberentur, qui cruore d
Abbreviated transcription (Latin):
statione nauiũ sita ẽ. ut credentibꝰ sit refugĩ. & ꝑiclitantibꝰ
demonstraret fidĩ portũ. hec cõtͣ om̃s turbines scł̃i ĩmobili
& in cõcussa firmitate solidata: expectat naufragiũ uideoꝵ.
& hereticoꝵ ꝓcellas. que circu̾ferunt᷑ om̃i uento doctrine.
quoꝵ & sicundit᷑ fluctibꝰ. fluctꝰ cn ipsa frangit. nullis here¬

Expanded text:
statione navium, ut credentibus sit refugium, et periclitantibus demonstraret fidei portum. Haec contra omnes turbines saeculi immobili et inconcussa firmitate solidata, exspectat naufragium Judaeorum, et haereticorum procellas, qui et circumferuntur omni vento doctrinae. Quorum etsi tunditur fluctib
Abbreviated transcription (Latin):
uite et̾ne. Corruptio carnis. ⁊ ꝑpetͣtio culpe. Archa. ecc. Noe: p̾la¬
ti. familia: eiꝰ subditi. Inundatio diluuii: tẽptatiões ⁊ ꝑsecutio¬
nes scłi. Singłe uͥge. singłe aĩe. Leuigatio uͥgarũ: iustificatio
animarũ. Linitio int̾ior. caffitas in affectu cordiũ. Ext̾ior linitio.
merita. Bicameratio. bona actio ⁊ ꝯtẽplatio. Trim̾atio: ꝯuigiũ. uͥgͥi
sc̃e tͥuitatis. Latitudo. effectꝰ boni oꝑis ĩ ꝓximo. Altitudo excellen
armenie. sublimitas uite et̾ne. Recessus siue desicatio aquarũ.
ablutio tẽptationũ et ꝑsecutionũ¬

Expanded text:
uere. Corruptio viae perpetratio est culpae; arca, Ecclesia; Noe, praelati; familiae ejus, subjecti; inundatio diluvii, tentationes saeculi. Singula ligna, singulae animae; laevigatio lignorum, justificatio animarum; linitio interior, charitas in affectu cordium; exterior linitio, merita; bicameratio, bona actio et contemplatio; tricameratio, conjugium; Trinitatis; latitudo, effectus boni operis in proximo; altitudo, excellentArmeniae, sublimitas vitae aeternae; recessus sive desiccatio aquarum, ablatio tentationum et persecutionu
Abbreviated transcription (Latin):
ex dies designant laborem boni oꝑis: Septima: qͥetem expͥmit
et̾ue beatitudinis. Sex namq dieb. opꝰ suũ ꝑfecit cłs. ⁊ die .uii.¬
ab om̃i oꝑe reqͥeuit. Sic ⁊ nos in p̾senti scło laborare debemꝰ in
exibitione boni oꝑis ut in fut᷑o reqͥescamꝰ in sabbato retͥbutioĩs¬
oꝑis. ħ de oꝑe ꝯditionis mistice disseruimꝰ. ⁊ reqͥescamꝰ ab opere
qd patͣuimꝰ.¬

Expanded text:
ex dies designant laborem boni operis; septima quietem exprimit aeternae beatitudinis. Sex namque diebus opus suum perfecit Deus, et die requievit. Sic et nos in praesenti saeculo laborare debemus in exhibitione boni operis, ut in futuro requiescamus in Sabbato retributionis. Haec de opere conditionis mystice disseruimus, ut requiescamus ab opere, quod patravim
Abbreviated transcription (Latin):
humłib ã dat grãm: ⁊ id̾o fideł anima si aliqñ facit magna. in con¬
spectu ꝯditoris estimat pamia. In lecto uͦ solemꝰ a laborib qͥ escere et
dormire. ⁊ dormiendo uisibłia ignorare. Recte gͥ ꝑ lectulũ: ꝯtẽplatõ
figurat᷑. In ea nãq qui consistit. ab incursu tẽptatõnũ ⁊ affluctõne
laboꝵ quiescit. ⁊ int̾nis ⁊ et̾ins intent᷑. qͥd foris agat᷑ ñ intendit.
ꝑ m̃sã sigc̃at᷑ scͥptura Sic̃ it m̃sa replet᷑ cibis: sic sacra scͥptura re¬
pleta ẽ sententiis. ⁊ aliã nob̾ refectõnẽ tnbuit ꝑ historiã aliã ꝑ alle¬
goriã. aliã ꝑ tropologiã. aliã ꝑ ueiꝰt. aliã ꝑ nouũ. Sella nãq de

Expanded text:
humilibus autem dat gratiam . Et ideo fidelis anima, si aliquando facit magna in conspectu Conditoris, aestimat parva. In lectulo vero solemus a laboribus quiescere, et dormiendo visibilia ignorare. Recte ergo per lectulum contemplatio figuratur. In ea qui consistit, ab incursu tentationum, et afflictione laborem quiescit, et internis et aeternis intentus quid foris agatur, non attendit. Per mensam significatur Scriptura. Sicut enim mensa repletur cibis, sic sacra Scriptura repleta est sententiis, et aliam nobis refectionem tribuit per historiam, aliam per allegoriam, aliam per tropolog
Abbreviated transcription (Latin):
Ntrauit iħ̾c in quoddã casłłũ. ⁊ mulier q̃dã martha nom̃ie et¬
cepit illũ in domũ suã. ꝑ istas duas sorores due designant᷑ uite
ꝑmariã: religiosa m̃tis intentõ. amore iuncta di u̾bo. qͣ in dĩ
amore speramꝰ uł suspiramus. actiua: uł panẽ corporalẽ. esu¬
rienti. uł doctrinã ignoranti tribuit.errantẽ corrigit. suꝑbũ
ad humlitatẽ reuocat. q̃ singlis expecliat. dispensat. Contẽplatiua
caritatẽ d̃i ⁊ prorimi retinet. s ab ext̾iori actõne quiescit. soli con¬
ditoris desidio in heret. ⁊ calcatis om̃ib curis. ad uidendũ faciẽ
conditoris. in ardescit. ⁊ desid̾at misceri suꝑnis cuub. de et̾na i
conspectu dĩ incorruptõne gaudñtib. ⁊ huic erat soror: nõie
maria. q̃ ⁊̃ sedens secꝰ ped̾. d. a .i. ilhiꝰ. Maria sedet: qr contẽplati¬
Martha stat: qr actiua laborioso desudat c̾tamĩe. secꝰ pedes illiꝰ.
qͣnto humliꝰ sedz. tanto ãpliꝰ capit. sic ꝯfluit aqua ad ꝯuallẽ de

Expanded text:
ntravit Jesus in quoddam castellum: et mulier quaedam, Martha nomine, excepit illum in domum suam . Per istas duas sorores, duae significantur per Mariam religiosa mentis intentio, amore juncta Dei Verbo, qua in Dei amore suspiramus. Activa, vel panem corporalem esurienti, vel doctrinam ignoranti tribuit, errantem corrigit, superbum ad humilitatem revocat, et quae singulis expediant dispensat. Contemplativa, charitatem Dei et proximi retinet, ab exteriori actione quiescit, soli Conditoris desiderio inhaeret, et calcatis omnibus curis ad videndum faciem Creatoris inardescit, et desiderat misceri supernis civibus, de aeterna in conspectu Dei incorruptione gaudentibus. Et huic erat soror nomine Maria: q perfruitur. Martha stat, quia activa laborioso desudat certamine. Secus pedes illius: quanto enim humilius sedet, tanto amplius capit, sicut confluit aqua ad convallem de
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ ecercitũ tesistendi fiduciã sumant. uł alios forte qͥnescunt
fabros armox. c̃ eos qͥ sacra eloqͥa norunt. in tantũ scełib obruund.
ut dic̾e bona q̃ didic̾ant prorsus erubescant. Eransfer̾t omnẽ artisi¬
a ꝓposito deflectunt. atꝙ ingeniũ qt̾ ad munimen sc̃e eccłie impen¬
dere debu̾ant. ad uoluntatẽ potꝰ regis uitioꝵ ꝯsentire ꝯpellunt.
Ꝙ si clusores ñ ostioꝵ siue muroꝵ. s auri gẽmarũq intelligimꝰ. ad e

Expanded text:
us exercitium resistendi fiduciam sumant, vel alios forte, qui legerfabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt in tantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant, prorsus erubescant. Transferunt omnem artifia proposito deflectunt, atque ingenium, quod ad munimen sanctae Ecclesiae impendere debuerant, ad voluntatem potius regis vitiorum dispensare compellunt. Quod si inclusores n
Abbreviated transcription (Latin):
eius ꝑ naturã. Alii sunt sibi filii ꝑ gr̃am. ipse ꝑ generationẽ. alii
ꝑ adoptionẽ. Ipse ex et̾nitate. alii ex tp̃e. Ioseph quoq pat̾ tuni¬
Decẽ fres greges paiͥs sui pascentes. phariseos sigc̃ant. qͥ trib
isrłiticas ꝑ decalogũ legis pascere debuerant. Sigc̃at aũ sichi
legem. in qͣ d̾s phariseos cũ tͥbub suis sibi creditis misenit. fre̾s
ioseph derelinquentes sichẽ. tũ gregib sibi ꝯmissis diu̾tert̾ in

Expanded text:
ius per naturam, alii filii per gratiam; ipse per generationem, alii per adoptionem; ipse ex aeternitate, alii ex tempore. Quem quoque pater tunires gregem patris sui pascentes Pharisaeos significant, qui tribus Israeliticas per Decalogum legis pascere debuerant. Significat autem Sichem legem, in quam Deus Pharisaeos cum tribubus sibi creditis miserat. Fratres Joseph derelinquentes Sichem cum gregibus sibi commissis, diverterunt in
Abbreviated transcription (Latin):
rupit eã sichem. ui oppͥmens uͥginẽ. sic̃ ex sc̃oꝵ libͥs inuenimꝰ. Dina:
gc̃at aĩam. reb exteriorib nimis intentã. Regio cuiꝰ mulieres di
iudeus ꝯcupiuit: mundũ sig̃cat. Mulieres expͥmunt aĩas diuersis
uiciis emollitas. Sichem diabolũ expͥmit. qͥ aĩam mundauis reb
curiosiꝰ intendentẽ. ꝑ ꝯcupiscentiã porrũpit. Dina gͥ aĩa. Regio illa:

Expanded text:
am Sichem, vi opprimens virginem . Sicut ex sanctorum verbis invenimus, Dina significat animam, rebus exterioribus nimis intentam. Regio, cujus mulieres Dina videre cupivit, mundum designat. Mulieres, exprimunt animas diversis vitiis emollitas. Sichem diabolum exprimit, qui animam mundanis rebus curiosius intendentem, per concupiscentiam corrumpit. Dina i
Abbreviated transcription (Latin):
tuo ꝑ familias suas qͥ habuerit macłam ñ offerat panẽ
dño deo suo. nͨ accedat ad ministeriũ eiꝰ. ubi repente subuingit.
Si cetus fu̾it. si claudus. si pͣuo uł gͣndi uł torto naso. si fracto
pede. si mantus. si gibbosus si lippꝰ. si albuginẽ habens in ocło.
si iugem scabiem si inpetiginẽ in corpore uł ponderosus. Cecus
pressus tenebris dũ tenturã lucẽ neqͣꝗͣ in diligendo ꝯspicit.
qͦ gressũ oꝑis porrigat nescit. hinc nii. ꝓphetante anna dicit᷑
pedes sc̃oꝵ suoꝵ seruabit. impii in tenebris contigescent. Claudꝰ¬
uero ẽ: qui qͥdem qͦ ꝑgere debeat aspicit s ꝑ infirmitatẽ mentis
uiã nͥ ualet ten̾e ꝑfc̃am qͣm uidet. qr ad uͥtutis statũ dũ fluxa
consuetudo ñ erigit᷑. qͦ desideriũ innitit᷑: illuc gressus oꝑis effi¬
luta genua erigite. ⁊ gressus rectos facite pedib ur̃is. ut ñ clau¬
dicans qͥs erret magis aũ sanet᷑. Paruo aũ naso ÷ qͥ ad tenendam

Expanded text:
o de semine tuo, qui habuerit maculam, non offerat panem Domino Deo suo, nec accedat ad ministerium ejus . Ubi repente subjunxit: Si caecus fuerit, si claudus, si parvo vel grandi, et torto naso, si fracto pede, si mancus, si gibbosus, si lippus, si albuginem habens in oculo, si jugem scabiem, si impetiginem in corpore, vel ponderosus . Caecupressus tenebris, dum venturam lucem nequaquam diligendo conspicit, quo gressum operis porrigat nescit. Hinc etenim, prophetante Anna, dicitur: Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent . Claudus est, qui quidem quo pergere debeat aspicit, sed per infirmitatem mentisnon valet tenere quam videt; quia ad virtutis statum dum fluxa consuetudine non erigitur, quo per desiderium innititur, illuc gressus operis effissus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur . Parvo autem naso est, qui ad tenendam
Abbreviated transcription (Latin):
uero ideo ht̃ in ocło. qͥ u̾itatis lucẽ uidere ñ sinit᷑. qr arrogantia sa-¬
pientie uł iusticie excecat᷑. Pupilla namq ocłi integ̃ uidet. Albu¬
ginẽ tolerans nil uidet qr uidelicet sensus hũane cogitationis si
qͦ se apd̾ se ꝑ arrogantiã exaltat. Sic̃ de qͥbustã dr᷑. Dicentes enĩ se
ẽẽ sapientes: stulti facti st̃. Ingẽ uͦ ht̃ scabiẽ cui carnis petulan

Expanded text:
et in oculo, qui veritatis lucem videre non sinitur, quia arrogantia sapientiae vel justitiae est caecatus. Pupilla namque oculi nigra, videt; albuginem tolerans, nihil videt; quia videlicet sensus humanae cogitationes siquo se apud se prae arrogantia exaltat, sicut de quibusdam dicitur: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Jugem vero habet
Abbreviated transcription (Latin):
sicut abrahã unicũ & dilectũ filiũ do̾ uictimã obtulit: ita dñs uni¬
cũ siliũ suu̾ ꝓ nobis om̃ib tͣdidit. & sicut isaac ipse sibi ligna portabat
qͥb erat inponẽdꝰ: ita & xp̃c gestabat in humeris lignũ crucis. in qͦ erat
crucisigedꝰ. duo autͣ serui illi dimissi & nͣ ꝑducti ad locũ satrifitii:
indeos sigͣcabant. qͥ cũ seruilit᷑ uiuerẽt. & carnalit̾ saperent ñ intel¬
ligebãt humilitat̾ẽ xp̃i nec passionẽ eiꝰ. id̾o ñ ꝓuenerunt ad locũ sa

Expanded text:
sicut Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Dominus unicum Filium suum pro nobis omnibus tradidit. Et sicut Isaac ipse sibi ligna portabat, quibus erat imponendus; ita et Christus gestabat in humeris lignum crucis, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii, Judaeos figurabant: qui cum serviliter viverent, et carnaliter saperent, non intelligebant
Abbreviated transcription (Latin):
aũ gentiũ pat̾ ẽ. qͥ etiã latitudo int̾p̃tat᷑. Cũ ingenti enĩ mutitudine :¬
dilatatꝰ est popłs ex gentib qͥ cũ ꝓphetis & apłis. erat habitaturꝰ. Sic q etiã
uidimꝰ iuxta noe ꝓpheticã patris benedictionẽ in tab̃naculũ sem: tͥnssisse
habitationẽ iaphet. hoc est in domũ legis & ꝓphetaꝵ eccłam potiꝰ iustifia
filiꝰ tãꝗ ab utroq discretꝰ. nec in pͥmitiis isrłitaꝵ nec in plenitudine gẽ¬
tiũ ꝑmanens: significat ñ solũ uideoꝵ s ⁊̃ heretico genus callidũ ñ spũ
sapientie s ĩsipiẽtie qͦ solent hereticoꝵ feruere pͥmordia & pacẽ ꝓt̾bare

Expanded text:
autem gentium est Pater, qui etiam latitudo interpretatur. Cum ingenti enim multitudine dilatatus est populus ex gentibus, qui cum prophetis et apostolis erat habitaturus. Siquidem et videmus juxta Noe propheticam Patris benedictionem in tabernaculo Sem, transisse habitationem Japheth, hoc est, in domum legis et prophetarum Ecclesiafilius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanens, significat non solum Judaeorum, sed haereticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere primordia, et pacem perturbare
Abbreviated transcription (Latin):
Usaac portat imagine̾ dĩ pacris.
isaac: cõsũmationẽ orbis ostendit. Oculos eiꝰ caligasse: fide̾ ꝑisse
demundo. & religionis lum̃ animi eũ neglectũ denu̾tiat Qđ¬
filiꝰ maior uocat᷑: acceptio legis ẽ iudeori. Qd escas eiꝰ atq cap¬
turã dilex̾ pat̾: homines ab errore saluati. quod ꝑ doctrinam
iustꝰ quisq uenat᷑. Sermo dĩ: reꝓmissionis ẽ benedictio. & spe̾s reg
ior seruiet minori: formã gerit in hoc loco sp̃s sc̃i que fut᷑a
nouerat in xp̃o. in iacob aũ meditat᷑. loquit᷑ ad filiũ. uade ad
tũ. in qͦ eos uł maxime lib̾aret. qui peccatis tenebant᷑ obnoxii.
Siquidẽ in om̃ibꝰ scriptis edi ꝓpeccatoribꝰ accipiunt᷑. Qđ aũ duos
iubet᷑ afferre: duor poploꝵ significat᷑ assũptio. Qd̾ teneros ⁊ bonoᷤᷤ:¬
.i. dociles ⁊ innocentes animas. Stola iacob: fides ⁊ scripture st̃.¬

Expanded text:
saac portat imaginem dei patris, Isaac consummationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse filius major vocatur, acceptio legis est Judaeorum. Quod escas atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore salvati, quos per doctrinam justus quisque venatur. Sermo Dei, repromissionis est benedictio et spes regnieret, quia major serviet minori, formam gerit in hoc loco Spiritus sancti; quae futura noverat in Christo, in Jacob ante meditatur. Loquitur ad filium: Vade ad tum, in quo eos vel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii: siquidem in omnibus Scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. Quod autem duos jubetur afferre, duorum populorum significatur assumptio: quod teneros, et bonos, dociles, et innocentes animae. Stola
Abbreviated transcription (Latin):
płi. quȩ xp̃c in extensione manuũ cruci secũ parit̾ affixͣ. Ipse enĩ
in corꝑe suo n̾ sua. s aliena peccata portauit. Qd̃ isaac querit ab
Qd̃ isaac cibi delectabiles edi offerunt᷑. hostia placens dõ: salus ẽ
peccatoꝵ. Qd̾ posterũ consequit᷑ benedictio. & eiꝰ odore ꝑfruitꝰ
uirtutẽ resurrectionis. & regni aꝑta uoce denuntians. Talitͣ
enĩ benedicit᷑. Eccȩ odor filii mei sicͣ odor agri pleni. Odore
nõis xp̃i : sic̾ ager mundꝰ implet᷑. Cuiꝰ ẽ benedictio derore
celi. hoc ẽ de uerboꝵ pluiia diuinoꝵ. ⁊ de pinguedine t̾re
.i. cõgregatione popłoꝵ. Multitudinẽ frumͣti & uini hoc
ẽ multitudo ꝗͣ colligit ex sacram̃to corꝑis ⁊ sanguinis sui.
lli seruiunt popłi ex gentibꝰ ad eũ cõuersi. ipsũ adorant
suoꝵ. qr plebis dñat᷑ uideoꝵ. Ipsũ adorant filii matris eiꝰ.
qr & ipse scđm carnẽ ex iuidea natꝰ ẽ. Ipsũ qͥ maledixerit.

Expanded text:
. Ipse enim in corpore suo, non sua, sed aliena peccata toleravit. Quod Isaac quaerit a um. Quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens Deo salus est peccatorum. Quod postremo consequitur benedictio, et ejus odore perfruitur, virtutem re surrectionis et regni aperta voce pronuntians: Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni . Odore nominis Christi, sicut ager mundus impletur, cujus est benedictio de rore coeli, hoc est, de verborum pluvia divinorum. Et de pinguedine terrae, hoc est congregatione populorum. Multitudicolligit de sacramento corporis et sanguinis sui: illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi. Ipsum adorant suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nes aut̃ hoc indicabãt: qd̾ uetꝰ sac̾dotiũ panes ꝓpositionis sicut scrip-¬
purificatio sigͣcabat᷑ defectura siue doctrina eoꝵ carnalis in pel¬
le mortua posita .ł. in carne mortua uet̾is hominis p̃uaricationis
sentẽtia dãpnata . ꝗͣ nec refrigeriũ pͣstat: nec satiat sitĩ s estu te-¬
pida uomitũ facit. Qd̾ uͦ errat agar in solitudine cũ filio: sigͣcat sina¬
gog̃a cũ popło suo expulsã de t̾ra sua: sine sac̃dotio & sacrificio in tato

Expanded text:
anes autem hoc indicabant quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scrippurificatio significabatur defectura: sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne montua veteris hominis, praevaricationis sententia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepida vomitum facit. Quod vero errat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam cum populo expulsam de terra sua sine sacerdotio et sacrificio, in toto
Abbreviated transcription (Latin):
lib in signũ dat᷑. S ꝓuide uitulũ cũ lacte & butiro abrahã ad
edendũ apposuit. qr nec corpꝰ dñi qđ ẽ uitulꝰ sine lacte legis: nec lac
legis sine butiro .i. sine euãgłũ testimonio e̾e̾ potest. Tria aut̃
sata unͣ sarra panes subcineritios fecit: tͥũ filioꝵ noe imaginẽ
indicauerunt. ex qͥb om̃e humanũ genꝰ natũ est. qͥ diuine tͥni-¬
tati credentes. ex aqͣ baptimatis ꝓ eccłiã cuiꝰ imago sarra erat:
ꝯspgendi e̾e̾nt. & in uno pane xp̃i corporis. redigendi. Hec st̃ illa
tͥa sata. quȩ mulier in euãgłio cognoscit᷑ ferm̾tasse. Arimi aut
panes: eoqd̾ sine ferm̃to malitie & sine lãguore neqͥtie. sine fer

Expanded text:
. Sed proinde vitulum cum lacte et butyro Abraham ad edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne hominum genus natum est. Qui divinam Trinitatem credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspargendi essent, et in uno pane Christi corpori redigendi. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse. Azymi autem panes, eo quod sine f
Abbreviated transcription (Latin):
Nũc dilatauit nos ds̃. & cresc̾e fecit suꝑ terxã. Uere dilatatꝰ ẽ
orbe latitudinẽ ȩccłȩ collocauit. Priꝰ notꝰ tantũ erat inuidea

Expanded text:
Nunc dilatavit nos Deus, et crescere fecit super terram . Vere dilatatus esNunc dilatavit nos Deus, et crescere fecit super terram . Vere dilatatus esorbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius notus tantum erat in Judaea
Abbreviated transcription (Latin):
facienti. Primogenita aũ ipsa uestis erat sacerdotalis. qͣ maio¬
res nati uiduti: cũ benedictione patris uictimas dõ uelut
pontifices offerebant. hoc dono.terreniamoris de siderio ca¬
regẽ palestinori : saluator nrͣ ẽ.qui dũ descendisset. in istũ
torrentẽ gerara: prumo om̃iũ illos puteos fodere uult: qͦs
foderant pueri patris sui .i. moyses puteu̾ legis foderat. dd̾.
salomon. & ꝓpħȩ. libros scripserũt uet̾is cestam̃ti. quos tnͣ ter¬
rena & sordida repleu̾ant intelligentia uideoꝵ ⁊ hereticoꝵ.
teis aquã habere nolunt: s terrã. & dicit eis. Relinquet᷑ uobis
domꝰ ur̃a deserta. fodit gͦ puteũ nouũ isaac: ĩmo pueriisaac
noui testam̃ti puteũ foderunt. ⁊ inuenerut aquã uiuã. q̃
fit fons aque salientis in uitã ȩtͣnã. S ꝓ his adhuc alt̾cant
illi qͥ t̾rena sapiut. nec noua credi patiunt᷑. nec purgari
uos fecistis gr̾a dĩ. ex hoc iã ad gentes ibimꝰ. Postec fodit

Expanded text:
ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc dono terreni amoris desiderio cae Isaac, nisi Salvator noster? Qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere voluit, quos foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis foderat, David, Salomon et prophetae libros scripserunt Veteris Testamenti: quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorum. Et eorum teis aquam nolunt habere, sed terram, et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum, imo pueri Isaac Novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae fit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus. 4. Post haec fodit
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicatores celestis doctrine figurant᷑. Hos uendt. qͥñ amore di s
ꝓ q̾stu temꝑali p̾dicant. Oues innocũtes sua uelłã uestiendis p̃¬
bent ꝑ has sigñant᷑ oꝑa mundicie ⁊ pietatis. Q uendunt᷑ dũ
ꝓ humana laude gerun᷑. Sp̃c in columba apparuit. Uñ per
⁊ funiculis peccoꝵ modo flagellat ad correctõnẽ. quib in cor¬
res quas dilexerant destruentur.

Expanded text:
s vendunt qui non amore Dei, sed pro quaestu temporali praedicant. Oves innocentes sua vellera vestiendis praebent, per has signantur opera munditiae et pietatis, quae venduntur, dum pro humana laude geruntur. Spiritus ut columba apparuit, unde per Et funiculus peccatorum modo flagellat ad correctionem, quibus incorres, quas dilexerant, destruentur.
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ bonos. Arbor bona: anima iuista. Mala: amma praua.
fructꝰ. opꝰ. fructꝰ uisti: iusticia. Fructꝰ impii: culpa. Cognitõ arboris
ex fructu: cognitõ hoĩs ex actu. Succisio male arboris: dãpnatõ
pectõris. Securis: xp̃c. Manubriũ: hũanitas. ferrũ: diuinita
acum̃ securis: diuine iudicium potestatis.

Expanded text:
t anima; arbor bona, anima justa; arbor mala, anima prava; fructus, opus; fructus justi, justitia; fructus impii, culpa; cognitio arboris ex fructu, cognitio hominis ex actu; succisio malae arboris, damnatio peccatoris; securis, Christus; manubrium, humanitas; ferrum, divinitas; acumen securis, judicium divinae potestatis.