comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aĩata regula agendoꝵ exꝑte ipĩ¬
us ꝑsone regie maxĩe decet ipĩn
seruare uisticiam.¶ Sc dõ possumꝰ
ĩ uestigare hoc idem ex ꝑte ip̃uis
iusticie nam iusticia ꝙdam ma¬
gnũ bonũ est et p̾clarũ ꝑficit eĩ
ut dciũ est hoĩem ĩ ordinẽ ĩ aĩa¬

Expanded text:
animata regula agendorum, ex parte ipsianimata regula agendorum, ex parte ipsius personae regiae maxime decet ipsum servare Iustitiam. Secundo possumus investigare hoc idem ex parte ipsius Iustitae. Nam Iustitia est quoddam magnum bonum, et praeclarum. Perficit enim ut dictum est ho
Abbreviated transcription (Latin):
regła ĩ agendis. est .n. rex sũ prĩ¬
ceps quedan lex et lex est qͥdam
rex sũ prĩceps nam lex est qͥdam ĩ¬
aĩatus princep. pͥnceps u̾o ẽ q̃dam
animata lex ꝙͣtum gͦ aĩatũ ĩ aĩa¬
tum suꝑat. tm̃ rex sine princeps
d suꝑare legẽ d .ii. rex esse tante
iusticie et tante qͣlitatis ut possit
ipãs leges dirig̾e cũ aliquo cau
leges obseruari nõ debeant ut ĩ¬
fra pacebit. Mubitare gͦ utr̾ rex
debeat esse eqͣlis et iustus est du¬
bitare utr̃ ipã regula debeat
eẽ regulata. si enĩ regula ab eqͣ¬
litate deficiat nicħ regulatum er̃
cum oĩa ꝑ regłam regulant᷑ sicsi
reges suit ĩ iusti disponũt regnũ
ut in eo nõ obseruet᷑ iusticia ma¬
xine gͦ studere debent ne sint ĩ¬
iusti er ĩ eqͣles qr erunt ĩ iusticia
et ĩ eqͣlitas collit ab eis regiam dig̾¬
tatem nam reges ĩiusti et si do
digni sunt ut sint reges. Cũ enĩ
decet regulam ẽẽ rectam et eqͣlẽ
rex qr est q̃dam aĩata lex et q̃dã

Expanded text:
regula in agendis. Est enim rex sive princeps quaedam lex, et lex est quidam rex sive princeps. Nam lex est quidam inanimatus princeps: princeps vero est quaedam animata lex. Quantum ergo animatum inanimatum superat, tantum rex sive princeps debet superare legem. Debet etiam rex esse tantae Iustitiae, et tantae aequitatis, ut possit ipsas leges dirigere: cum aliquo casu leges observari non debeant, ut infra patebit. Dubitare ergo, utrum rex debeat esse aequalis et iustus, est dubitare, utrum ipsa regula debeat esse regulata. Si enim regula ab aequalitate deficiat, nihil regulatum erit: cum omnia per regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo non observetur Iustitia. Maxime ergo studere debent, ne sint iniusti, et inaequales: quia eorum iniustitia, et inaequalitas tollit ab eis regiam dignitatem. Nam reges iniusti et si domon tamen digni sunt ut sinti reges. Cum enim deceat regulam esse rectam et aequalem, rex quia est quaedam animata lex, et quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
neq uesperꝰ uec lucif est uua et
mirabilis sic̾ pulc̾tudo eiut. stei¬
le .ii. pollent pulc̾tudine corͣli et
illuĩant uos lumine corͣli. O
msticia pollet pulc̾tudine hone̾¬
ta et spũali et ornat nos u̾tuali
lis excellit pulc̾tudinẽ corͣlem
tanto pulcritudo iusticie et cla¬
ritas eius ad mirabilior est cla¬
ritate stellaꝵ. Si gͦ decet reges
et principes hr̃e clarissimas uur¬
tutes ex ꝑte ip̃ius iusticie qĩ ẽ q̃¬

Expanded text:
erus enim et Lucifer est una et mirabilis, sicut pulchritudo eius. Stellae enim pollent pulchritudine corporali, et illumunant nos lummine corporali: sed Iustitia pollet pulchritudine honesta et spirituali, et ornat nos virtuali lis excellit pulchritudinem corporalem, tanto pulchritudo Iustitiae, et claritas eius admirabilior est claritate stellarum. Si ergo decet reges et principes habere clarissimas virtutes ex parte ipsius Iustitiae, q
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑte ipũis iusticie. c̾cia ex ꝑftõne
bonitatis que ex iusticia ĩ uotescit
et qͣrta ex ip̃a malicia que ex ip̃a ĩ¬
iusticia cõsurgit. pͣ uia sic p. nam
si lex est regula agendoꝵ ut hrĩ ꝑt

Expanded text:
ex parte ipsius Iustitiae. Tertia ex perfectione bonitatis, quae ex Iustitia innotescit. Et quarta, ex ipsa malitia, quae ex iniustitia consurgit. Prima via sic patet. nam si lex est regula agendorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad cuutatem et castr̃ que oĩa laten¬
ter fi̾ possunt absq eo qd̃ senciatur
abosessis licet nõ sine difficultate ⁊
diuturnitate tprĩs possint ħ oĩa fini
debito mancipari ¶Hus itaq sic ꝑ ac
aliquo alio congruo ad pugnand̃
muri et munirõues sb̃ fesse et ꝑ uas
sb̾t̾raneas fiat in g̾ssus ad castrũ
uł ad cuutatem et ꝑ additum fcm̃
ex nu̾s cadentibus reliqui obsiden¬
tes ingrediãtur castrũ uł ciuitatẽ
obsessam et sic potu̾nt optin̾e illam¬
eicienciũ lapides ꝑ q̃ ĩ pugnari post̾ mu

Expanded text:
ad civitatem et castrum: quae omnia latenad civitatem et castrum: quae omnia latenter fieri possunt absque eo quod sentiantur ab obsessis: licet tamen sine difficultate et diuturnitate temporis, possint haec omnia fini debito mancipari. His itaque sic peractin aliquo alio congruo ad pugnandum muri et munitiones suffossae: et per vias subterraneas fiat ingressus ad castrum, vel ad civitatem: et per aditum factum ex muris cadentibus reliqui obsidentres ingrediatur castrum, vel civitatem obsessam: et sic poterunt obtinere illameiicientium Lapides; per quae impugnari po
Abbreviated transcription (Latin):
deruit obsidentes qd̾ ꝑ solũ casũ mu¬
roꝵ possint muĩtom optiu̾e statimm de¬
bent appon̾e iguẽ in lignis sustinen¬
t̾reantur obsessi ut facilus de uinca¬
tur opidum. ¶ Est ⁊̾ adu̾tend̾ qd̾¬
uie sb̃t̾ranee sꝑ sunt mud ͤ tabli̾s et
alus artificus ne cadat t̾ra et sõ fossz
fodientes t̾ra ⁊ que exͣhitur de dcĩs
fossis est talr̃ abscondenda ne uideat᷑
ab obsessic et rursus cũ iguis appna¬
tur et̃ ligna sustinẽcia inuĩri apponẽs
hiꝰ ignem et existentes cũ eodebent¬
se ad locum tutum fac̾e̾ ue ledantur
ꝑ iuroꝵ casũ. Sit gͦagend̾ estin
pugnatõne ꝑciũculos cũ ad munitõ¬
ueni optiuẽdam sufficit sola muroꝵ
runa. S cũ hoc credit᷑ nõ sufficere
muris existeutibus sb̃ fossis et so pñt¬
tatis nõ dum apponendꝰ est ignis s
ꝓcedendũ est ad maiores munirõner
et ad maiora neĩa castri uł ciuitatis
obsesse et ꝑsiłes uias sb̾t̾raneas est¬
sb̃traneas ut ꝑ eas possit hrĩ in gͤcꝰ

Expanded text:
derint obsidentes quod per solum casum murorum possint munitionem obtinere, statim debent aponere ignem in lignis sustineninato facto terreantur obsessi, ut facilius devincatur oppidum. Est etiam attendendsunt muniendae tabulis et aliis artificiis, ne cadat terra et suffocet fodientes: terra etiam quae extrahitur de dictis fossis est taliter abscondenda, ne videatur ab obsessis. Et rursus cum ignis apponitur ad ipsa ligna sustinentia murum, apponens huiusmodi ignem et existentes cum eo debent adlocum tutum fugere, ne laedantur per murorum casum. Sic ergo agendum est in impugnatione per cuniculos, cum ad munitonem obtinendam sufficit sola murorum ruina. Sed cum hoc creditur non sufficere, muris existentibus subfossis et subpunctatis, nondum apponendus est ignis, sed procedendum est ad maiores munitiones et ad maiora moenia castri, vel civitatis obsesssubterraneas, ut per eas possit haberi ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ipõs et subscendunt centoria destͥ¬
unt obsidenciũ machinas et alũ mł
tos et obsidentibus ꝑeunt qrͣe obsidẽ¬
tec ut cuti ꝑmaueant longe amu¬
uicõne obfessa faltem ꝑictum teli uł
iaculi debent castra metari et ctͣ se fa¬
cere fossas et fig̾e ibi ligna et coust¬
ere ꝓpugnatula ut si opidaui eoc re¬
pente uellent ĩuadere resistentiam
ĩuenirẽt ¶Uiso quõ se muĩre debẽt̃
obsidenter ne ab opidauis molestent᷑.
Nestat ostendere quot modis ĩpugna¬
re debent obsessos. Est .ii. uinis modꝰ
ĩpugnandi coĩs et publicꝰ. uidelicet
si obsessi fatiant se ad miros et adꝓ
pugnacula statum ĩpugnant eoc
cum bellistic et artubus iacuint contͣ
ipõs lapides cũ mambus uł cũ fundis
apponũt scalas ad muros ut si possint
asceudere ad ꝑtes illas ¶ Pr̾ tñ hos mo¬
dos ĩpugnatõins aꝑtos estdare tripli¬
cem ĩpugnatõnis mod̃ ñ oĩbus notũ
quoꝵ unus est ꝑ ciĩculos aluis per
machinas ꝓhiciẽtes lapides magnos

Expanded text:
ia, destivunt obsidentium machinas, et aliquando multi ex obsidentibus perdunt. Quare obsidentes ut tuti permaneant, longe a munitione obsessa saltem per ictum teli vel iaculi debent castrametari, et circa se facere fossas, et figere ibi ligna, et construere propugnacula: ut si oppidani eos repente vellent invadere resistentiam invenirent. Viso quomodo se munire debent obsidentes, ne ab oppidanis molestentur: restat ostendere quot modis impugnare debent obsessos. Est autem unus modus impugnandi communis et publicus, videlicet, si obsessi faciunt se ad muros et ad propugnacula, statim impugnant eos cum ballistis et arcubus: faciunt contra ipsos lapides cum manibus vel cum fundis; apponunt scalas ad muros, ut si possint ascendere ad partes illas. Praeter tamen hos modos impugnationis apertos, est dare triplicem impugnationis modum non omnibus notum. Quorum unus est per cuniculos. Alius est per machinas proiicientes lapi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾raneas deũcũtur mũtõnes debent
euim obsid̾e̾ntes p̾uatim ĩ aligͦ loco
t̾ram fodere aũqmͣ locũ centoriũ uel
aliqd̃ aluid edificiũt debent appon̾e
ne obsessi uidere possuit ubi incipiãt
fodere ibi .ii. fodi. ͦ faciendo uiat sb̃t̾ra¬
neas sicut faciũt fodi ͭ ͤ ᷤ argentũ et ĩ¬
ueĩentes uenas meralloꝵ debent per
iuas illas faciendo eas profũdiores ꝙͣ
sinc fosse unũtõis deuĩcende ꝑg̾e usq
ad uiuros ininutõis p̾dc̃e qd̾ si boc fr̃
pot̃ leue est muintõm caꝑe. Nam h

Expanded text:
terraneas denincuntur munitiones. Debet enim obsidentes privatim in aliquo loco terram fodere: ante quem locum, tentorium vel aliquod aliud aedificium debent apponere, ne obsessi videre possint ubi incipiant fodere: ibi enim faciendo vias subterraneas sicut faciunt fodientes argentum et invenientes venas metallorum, debent per vias illas, faciendo eas profundiores, quam sint fossae munitionis devincendae, pergere usque ad muros munitionis praedictae quod si hoc fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
Iobsidentes negligentes fu̾nt
et nõ diligent̃ se miuãt ab
obsessis molestari potunt nã
tũ contingat obsessiones ꝑ mlt̾a alũ
durare tp̃ra nõ est possibile obsideutes

Expanded text:
obsidentes negligentes fuerint, et non diligenter se muniant, ab obsessis molestari poterunt. Nam cum contingat obsessiones per multa aliquando durare tempora, non est possibile obsidentes
Abbreviated transcription (Latin):
r ͤ sunt bone leges debite consuetu¬
dines et alia ꝑ que regłam possumꝰ
prudenͣ ad ip̃am scĩam aqua distĩ¬
guitur. Nain scĩa ꝓprie est de rebus
ce scĩa est eoꝵ que ĩ mutabilẽ sb̾am

Expanded text:
 sunt bonae leges, debitae consuetudines, et alia per quae regulari possumus prudentia ad ipsam scientiam, a qua distinguitur: nam scientia proprie, est de rebus cae, Scientia est eorum quae immutabilem substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ph̃s .uii. etħ. appellat eubuliã .i. bñ
synesim .i. bñ iudicatiuam. t̾tiam
ĩuenta et iudicata et huͣc dm̃s eẽ
qr qd̃ ille ĩuenũt et iudicantista
p̾cipit ut fiat prudenͣ gͦ ĩ mediatiꝰ
dirigat ĩ oꝑa fienda eo qd̃ p̾cipiat
illa fieri qmͣ faciat uirtus ĩuenti¬
ua et iudicatiua. Cũ gͦ ĩmorali¬
bus actuc et oꝑa dicantur ẽẽ potõ¬
ra prudenͣ que ĩ medi̾cus se ht̃ ad
ea est potõr uirture ĩuentiua et

Expanded text:
phus Ethic. 6. appellat eubuliam, idest bsynesin, idest bene iudicativam. Tertia, inventa et iudicata, et hanc dicimus esse quia quod illae inveniunt et iudicant, ista praecipit ut fiat. Prudentia ergo immediatus dirigit in opera fienda, eo quod praecipiat illa fieri, quam faciat virtus inventiva et iudicativa. Cum ergo in moralibus actus et opera dicantur esse potiora, Prudentia, quae immediatius se habet ad ea, est potior virtute inventiva et
Abbreviated transcription (Latin):
lũtarie pectans est melior ꝙͣ p̾cans
ĩ uolũtarie. prudens u̾o̾ uolũtarie
patant est peior. In oꝑibus gͦ deser¬
uentibus arti meluis est pectare
uoluntarie qmͣ ĩ uolũtarie. S ĩ oꝑi¬
bus de seruientibus ad uitã ctͣ que

Expanded text:
luntarie peccans, est melior, quam peccans involuntarie: prudens vero voluntarie peccans, est peior. In operibus ergo deservientibus arti, melius est peccare voluntarie, quam involuntarie: sed in operibus deservientibus ad vitam, circa quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑare possumꝰ. uide licet ad uirtutes
et ad artem a quibus distinguit᷑
Elt .ni. prudencia uirtutũ morali¬
uni directiua. Nam uirtutes mo¬
rales de se iiclinaur iu finẽ sibi cõ¬
uenientẽ ut tẽperancia ĩclinat ĩ
sobrietatẽ et in detestatõnẽ uene¬
reoꝵ. S nõ sufficit uicdinari ĩ fi¬
nem debitũ tẽperancie et infinẽ
aliaꝵ uirtutũ moraliũ nsi scia

Expanded text:
tutes et ad artem, a quibus distinguitur. Est enim prudentia virtutum moralium directiva: nam virtutes morales de se inclinant in finem sibi convenientem, ut Temperantia inclinat in sobrietatem, et in detestationem venereorum: sed non sufficit inclinari in finem debitum temperantiae, vel in finem aliarum virtut
Abbreviated transcription (Latin):
ut serui q̃dam ĩ aĩata ur possessioner
nũmismara in dum̃ta et cet̾a supel¬
lectilia deseruiẽtia ad ĩdigẽciam in¬
te. sicut enĩ uidemꝰ ĩ alus artibus sic
ganũ aĩatũ et ĩaĩatũ ut ĩarte gub̃¬
natiua nauiũ tanqm organũ ĩ aĩa¬
tũ est gub̃nacłm siũ remꝰ tanqmͣ
aĩatũ est ⁊ in praruis sũ remiga¬
tor. Sic ingub̾natõne domꝰ tanꝙͣ
organa ĩ aĩata ibi in diuũta lecti
possessiones et nũmismara tanqmͣ
Restat ostende̾ quõ adĩuicẽ ꝯꝑant᷑.¬
dinata eẽ ad ĩuicem. Ita qd̃ organũ
modũ et m̃surã ex iłsis oz ⁊ organa
domꝰ ordinata eͤ et organa ĩ fi̾ora
ur ĩ aĩata sunt mouẽda et ad mĩstnͣ
da ꝑorgana suꝑiora ut ꝑaĩata qd̃¬

Expanded text:
ut servi: quaedam inanimata, ut possessiones, numismata, indumenta, et caetera supellectilia deservientia ad indigentiam vitae. Sicut enim vidimus in aliis artibus, sicganum, animatum, et inanimatum, ut in arte gubernativa navium, tamquam organum inanimatum. est gubernaculum sive remus: tanquam animatum,est ibi prorarius sive remigator. Sic in gubernatione domus, tanquam organa inanimata, sunt ibi indumenta, lecti, possessiones, et numismata: tanquam restat ostendere, quomodo ad invicem dinata esse ad invicem, ita quod organum modum et mensuram ex illis: oportet organa domus ordinata esse, et organa inferiora, ut inanimata, sunt movenda, et administranda per organa superiora, ut per animata. q
Abbreviated transcription (Latin):
lex uniu̾si est: s infima ad mĩstrẽ¬
tur a supp̾mis ꝑmedia. supp̾ma aut̃
in quol negocio esse uur̃ archicecto¬
res ⁊ diũ. Infuna u̾o sunt orgaua
ĩ aĩata. media uõ sunt nĩstri ⁊ s̾ui
qui sunt qiͣ q̃dam organa aĩata. In
rios aut aliqͣ talia ex̾cere. Sz con¬
gruẽcius est ħ ꝑ medios mĩstros ef¬
fice. In domo gͦ ꝯpleta utͣq orga¬

Expanded text:
lex Universi est, ut infima administrentur a supremis per media. Suprema autem in quolibet negocio esse videntur. architectores et domini: infima vero sunt organa inanimata: media sunt ministri et servi, qui sunt quasi quaedam organa animata. indrios, aut aliqua talia exercere: sed congruentius est haec per medios ministros efficere. In domo ergo completa utraque orga
Abbreviated transcription (Latin):
nũstro mouẽte et pectam ad pectã¬
dum ĩdiget mouẽte ip̃m sicut
ait sic pelt᷑ ꝑ se cytharitarent et pͦ¬
tiues ꝑ se pectinarent nich̾ opus er¬
set archirectomibus mĩstroꝵ nec
diñs seruoꝵ. Idõ enĩ archirectores ⁊
diũ indigent seruic et mĩstris siue

Expanded text:
nistro movente, et pecten ad pectinandum indiget movente ipsum. Sic ut ait si plectra per se cytharizarent, et pectines per se pectinarent, nihil opus esset architectoribus ministrorum, nec dominis servorum. Ideo enim architectores, et domini indigent
Abbreviated transcription (Latin):
qͥn domi pͥuatun cõferre possint ħ
pro duplici ua ĩ probari pͭ. pͥmo qr
ex isto modo iudicandũ seqͥtur ma¬
ior ꝑu̾sio et maior degño uditum
nam cicius ꝑu̾tũtur iuidices si possũt
sibi loqui ĩ pͥrato qmͣ si loꝙͣtur pu¬
blice p̾torio er si nũauerint diẽ ꝙ
seusĩt cicius deg̾̃abunt ħ mͦ ꝙͣ alt̃¬

Expanded text:
quin domi privatim conferre possint. hoc autem duplici via improbari potest. Primo, quia ex isto modo iudicandi sequitur maior perversio et maior degeneratio iudicum. nam citius perventuntur iudices, si possunt sibi loqui in privato, quam si loquantur publice in praetorio: et si iuraverunt dicere quod sentiunt, citius degenerabunt hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dcĩs młta bona ut uera dixu̾nt. da¬
reddere eis qui auĩtate deurant et dis¬
cordant ab opiniobus ur̃is excitant
eiĩ talia alũ intllcm̃ mala quidem
alioꝵ dc̃a mlt̾ociens intllcm̃ excitant
ut recte iudicet ypodomii gͦ opinio¬
uem recitauimꝰ qr in sua politr mił¬
in congrue staruus possumꝰ aut̃ ꝙͣtũ
ro p̾seus spectat seꝙ̃do dc̃a phĩ ẜ̃o poł

Expanded text:
dictis multa bona et vera dixerunt. Dareddere eis qui a veritate deviant, et discordant ab opinionibus nostris: excitant enim talia aliquando intellectum: mala quidem aliorum dicta multotiens intellectum excitant, ut recte iudicet. Hippodami ergo opinionem recitavimus, quia in sua politia mulincongrue statuit. Possumus autem quantum ad praesens spectat, sequendo dicta Philos.
Abbreviated transcription (Latin):
gem qmͣ statuit erga sapientes
Nam si qͥcũq sapiens ĩueĩens quid
expediens cuutati deb̾et ex hoc debi¬
tũ honorem acciꝑe conarẽtur sapi¬
entes ad ĩueĩend̾ nouas leges et ad
ꝓficuas cuntati. qre cõtinue inuta¬
rentur leges qd̃ est ualde ĩcmutate
ꝑiculosũ qr leges assidue magnã
efficaciam hñt exdiut᷑uitate tprĩt
qͣre si assidue ĩnouẽtur leges tollet᷑
uirtus et efficacia ipãꝵ. statutum
gͥ ypodonii de eo qui ĩueĩt aliquid
losũ. In hus aut̃ defecit ypodo mus¬
utr̃ ant̃ defeci̾t ĩ alus ut utr̃ p̾ncipa¬
sius tractabũtur ad p̾sens tñ suffici¬
at ħ tengisse de opĩonibus phõꝵ ⁊¬

Expanded text:
gem quam statuit erga sapientes. nam si quicunque sapiens inveniens aliquid expediens civitati, deberet ex hoc debitum honorem accipere; conarentur sapientes ad inveniendum novas leges, et ad proficuas civitati: quare continue mutarentur leges, quod est valde in civitate periculosum, quia leges assidue magnam efficaciam habent ex diuturnitate temporis. quare si assidue innoventur leges, tolletur virtus et efficacia ipsarum. statutum igitur Hippodami de eo qui invenit aliquid ulosum. In his autem deficit. Utrum autem defecerit in aliis, et utrum principasius tractabuntur: ad praesens tamen sufficiat hoc tetigisse de opinionibus Ph
Abbreviated transcription (Latin):
fecit staᵈ ͦ ĩ po ᷝ ͥͣ nam statutũ de distĩt¬
tõne ciuiũ stare nõ pot̾at cũ statuco
de elcõne pͥncipis. Si .n. ciuuitas ẜm
ip̃m distingui debebat intres ꝑtes
iudelicer in bellatores artifices et ag̾¬
colas et soli bellatores br̃ent arma
ut possent seditõnes er uirgia fr̃a ĩ
cuntare remouere et pr̃iam ab bosti¬
bus defendere opor tebat bellatores
dñantur et hoĩes libent̃ ĩ iustificant
cũ possunt ħ poĩto artifices et ag̾co¬
le nõ hr̃ent ꝑtem ĩ polli ͣ et bellato¬
res nam ꝑmitt̾ent eos ꝑticipare in
elcõne principis statuere gͦ qd̾ totꝰ
ppł̃r eligat pͥncipem stare nõ ps cum
statiuro de bellatoribus ut qd̾ ipĩ fuit
potentõres alus er sinit soli hũter ar

Expanded text:
de distinctione civium stare non poterat cum statuto de electione principis. Si enim civitas secundum ipsum distingui debeat in tres partes, videlicet in bellatores, artifices, et agricolas; et soli bellatores habeant arma, ut possent seditiones et iurgia facta in civitate removere, et patriam ab hostibus defendere: oportebat bellatores dominantur, et homines libenter iniustificant cum possunt; hoc posito artifices, et agricolae non haberent partem in politia; et bellatores non permitterent eos participare in electione principis. statuere ergo quod totus populus eligat principem, stare non potest cum statuto de bellatoribus, ut quod ipsi sint potentiores aliis, et sint soli habentes ar
Abbreviated transcription (Latin):
pro modico iult̾a ꝑdũt magnifi¬
tus ergo cui nõ est dare de rõcinio
ab eqͣli sũptu facit opus magis
mag̾ficũ qr nõ ꝑcit decentibut sũp¬
tibus ostendit enĩ alñ auarũ plus
expend̾e in aliquo negõ ꝙͣ lib̾alem.¬

Expanded text:
pro modico multum perdunt. Magnifipro modico multum perdunt. Magnificus ergo, cui non est curae de ratiocinio ab aequali sumptu, facit opus magis magnificum, quia non parcit decentibus sumptibus. Contingit enim aliquando avarum plus expendere in aliquo negocio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tas magnifici est face̾ sũptus er
dist̾butõnes delectabłr et ꝓmpte
nam qui pͥus sup̃tus faciãt dui rõ¬
tinat᷑ et om̃s unitas expensar in¬
quirit et nõ delectablr et ꝓmpre
largitur que largirid nõ ẽ magͥ¬
qd̃ diligẽtia rõcimi est ꝑuifica.
Qrͣta est magis intend̾e qͣlr̃ fa¬
ciat opus optim̃ et decentissim̃ ꝙͣ
r ͦ ut si deber magnificus alic tẽ¬
plum constitu̾e ĩ honorẽ dĩnũ ur
aliqͣ dona confr̾e ꝑsonic dignis
magis intendet. quõ templũ iᵈ sit
adnurabile et pulchrũ et quõ do¬
na illa suit magis et decencia qmͣ
quot et ꝙͣta uũnusinata ꝑdeat ipꝰ¬
qd̃ maguificus est excellent̃ lib̾ał
bũdant̾ lib̾alem. Nam ut infra pa¬
tebit magnificenͣ est q̃dam ꝑ fcõ ⁊
ille sit magnificus qͥ ĩmagnit o¬
peribus facit decentes sũptus si fa¬
cere decentes sũptus est esse lib̾alẽ
face̾ maximos decentes sũptus qd̃
facit magnificus ecteẽ maxime
lib̾alem. Sexta ꝓpͥetas magͥfici est

Expanded text:
tas magnifici, est facere sumptus et distributiones delectabiliter et prompte. Nam qui prius quam sumptus faciat, diu ratiocinatur, et omnes minutas expensas inquirit, et non delectabiliter, et prompte largitur quae largiti debet, non est magnquod diligentia ratiocinii est parvifica. Quarta, est magis intendere qualiter faciat opus optimum, et decentissimum, qillud. ut si debet magnificus aliquod templum construere in honorem divinum, vel aliqua dona conferre personis dignis, magis intendet quomodo templum illud sit admirabile et pulchrum, et quomodo dona illa sint magna et decentia, quam quot et quanta numismata oporteat ipquod magnificus est excellenter liberalis. bundanter liberalem. Nam ut infra patebit magnificentia est quaedam perfectio, et ille sit magnificus, qui in magnis operibus facit decentes sumptus: si facere decentes sumptus est esse liberalem, facere maximos decentes sumptus, quos facit magnificus, est esse maxime liberalem. Sexta proprietas magnifici, est
Abbreviated transcription (Latin):
uł magnificus facit decencuis opus
tates deb̾e ĩ eẽ regibuc et prĩcipibꝰ
uidere nõ est difficile ipĩ enĩ max ͤ
debent esse scieutes et cognoscẽtes
qui sup̃tus quibus oꝑibus deceant
ad eos aut̃ maxime expectant fac̾e̾
magnas largicõnes et excellenter
suptus boni grã. Nam maxime
bonũ d intend̾e qui regnũ torũ¬
debet ĩ bonũ dirig̾e sic ⁊ ad eos spec¬
tat delectabilit̾ et prompte sũprus
face̾ ram ut supͣ dicebatur qr mo¬
dicis nͣ cõtẽpra est ociose sunt dĩ¬
cie nisi ex eis fiant debite largirõ¬
nes et decentes sũptus ꝙͣto gͥ reges
et principes magis hũdant faculta¬
tibus et dĩcus tanto magis decer eor
ampliores retͥbutõnes facẽ et ma¬
gis delectabilit̾ et ꝓmpte expend̾e.
¶Deret ⁊ reges et prĩcipes magis
utendere quõ faciant excellencia

Expanded text:
vel magnificus facit decentius opus, tates debere inesse regibus et principibus, videre non est difficile: ipsi enim maxime debent esse scientes, et cognoscentes, qui sumptus quibus operibus deceant. Ad eos autem maxime spectat facere magnas largitiones, et excellentes sumptus boni gratia. Nam maxime bonum intendere, qui regnum debet in bonum dirigere. Sic etiam ad eos spectat delectabiliter, et prompte sumptus facere. Nam ut supra dicebatur quia modicis natura contenta est, ociosae sunt divitiae, nisi ex eis fiant debitae largitiones, et decentes sumptus. Quanto igitur reges, et principes magis abundant facultatibus, et divitiis, tanto magis decet eos ampliores retributiones facere, et magis delectabiliter, et prompte expendere. Decet etiam reges, et principes magis intendere, quomodo faciant excellentia
Abbreviated transcription (Latin):
ficencie. Nam cũ ĩ oꝑibus magni¬
ficis ut cum aliquis magnifice se
h̾eat gͣ dultũ dĩnũ et erga exem pu¬
blicam et ccͣ ꝑsonas dignas maxĩe
quis appareat głiosus er mꝓxime
quic ab hoĩbur laudetur. difficibe ẽ
intalibus nõ q̃rere bũam laudem

Expanded text:
ificentiae. Nam cum in operibus magnificis, ut cum aliquis magnifice se habet erga cultum divinum, et erga rempublicam, et circa personas dignas, maxime quis apparet gloriosus, et maxime quis ab hominibus laudatur, difficile est in talibus non quaerere huma
Abbreviated transcription (Latin):
mulatur scienti. Dicebatur .n. specta¬
re ad magnificũ ĩmagnis oꝑibus fa¬
cẽ decentes sũptus cognosc̾e aut̃ qͥbuc
magiie oꝑibus qui sũptus sinit cõue¬
menter esse ñ pot̾ uisi quis posseat sci

Expanded text:
milatur scienti. Dicebatur enim spectare ad magnificum in magnis operibus facere decentes sumptus. Cognoscere autem quibus magnis operibus qui sumptus sint conentes, esse non potest, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
gelica et dĩna ꝑ qmͣ ordinamꝰ ad
illd̾ bonũ decet ergo reges et pͥnci¬
pes quos cõperit eẽ qiͣ semideos et ẽẽ
intllcm̃ siue cõcupĩa et eẽ form
uiuendi et regłam agibiliũ sic se
ut sicut excedũt alios poͣ et dignita¬
te sic eos suꝑent bouitate et uite et¬
uirtute

Expanded text:
gelica et divina, per quam ordinamur ad illud bonum. Decet ergo reges et principes, quos conpetit esse quasi semideos, et esse intellectum sine concupiscentia, et esse formam vivendi, et regulam agibilium, sic se t humanam: ut sicut excedunt alios potentia et dignitate, sic eos superent bonitate et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
o aliqͣ pcc̃a dissimulare et nõ puni¬
re lege hũana ad hoc qd̾ possit diuare
pruicipatus in pplo̾ nõ eiũ eẽt poᷝ ͤ al
quem diuturue p̾ncipari. s uellet
oĩa pccã puuire et om̃s tnͣsg̾ssiones
corrig̾e. Nursus si om̃s tnͣsg̾ssiones¬
nocere possent puniri apͥncipante
ti. qr nõ oĩa ꝑueniũt ad noticiam
principis ĩ nio aliqͣ sunt a deo oculta
ut intĩores cõcupiscẽcie que lege hu¬
maua puiri nõ possunt oportuit
gͥ p̾t̾ legeui hũanam dari aliqmͣ
legem ut ulłin malũ reman̾et im¬
punitũ et nlłm bonũ iremun̾atum
Adh̾ aut̃ faciend̾ nõ sufficit lex nͣ

Expanded text:
et aliqua peccata dissimulare et non punire lege humana, ad hoc ut possit durare principatur in populo: non enim esset possibile aliquem diuturne principari, si vellet omnia peccata punire, et omnes transgressiones corrigere. Rursus et si omnes trasngressiones possent puniri a principante,ri: quia non omnia perveniunt ad notitiam principis. Immo aliqua sunt adeo occulta, ut interiores concupiscentiae, quae lege humana puniri non possunt. Oportuit igitur praeter legem humanam dari aliquam legem, ut nullum malum remaneret impunitum, et nullum bonum irremuneratum. Ad hoc autem faciendum non suffi
Abbreviated transcription (Latin):
extĩora delecta nõ legibus hũanis
alũ dissiłantur miuora mala ut ui¬
tentur maiora ut ꝑmittũtur form¬
catõnes simplices et nõ punũtur
gelicam et dĩuam siũtur ex ꝑte cog̾¬
toĩs nr̃e et ex inc̾titudine uidicis
urĩ nam de contingentibus ꝑncila¬
ribus et de agibilibus hũanis ad eo
sunt diu̾sa iudicia hom ut de eisdem
apud diu̾sas gentes dũse sunt leges

Expanded text:
eriora delicta. Nam legibus humanis aliquando dissimulantur minora mala ut vitentur maiora. ut permittuntur fornicationes simplices, et non puniuntur gelicam et divinam, sumitur ex parte cognitionis nostrae, et ex incertitudine iudicii nostri. Nam de contingentibus particularibus, et de agibilibus humanis adeo sunt diversa iudicia hominum, ut de eisdem apud diversas gentes diversae sint leges,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliqui de suo ingenio
p̾sum̃tes dicentes rh̃ologiã
suꝑfluere ex quo hñic phĩcas discipli¬
nas ui quibus det̾iatur de oĩ ente et sr̃¬
fluere legem ennͣgłicam et dĩnam
ex quo hũis legem hũam et nͣlem¬

Expanded text:
enim aliqui de suo ingenio praesumentes, dicentes Theologiam supefluere, ex quo habemus phyficas disciplinas, in quibus determinatur de omni ente et superfluere legm Evangelicam et divinam, ex quo habemus legem humanam et n
Abbreviated transcription (Latin):
bet in auũ et nõ manũ. Dicebatur
enĩ supͣ ħ declarand̾ eẽ. sciend̾ gͦ ꝙ
si consideretur inicentio legis latoris
hiberi debent non eñĩ hñt rectam
intentõm rex uł qͥlz alius leg̾ la¬
tor nisi intendat suos cõcuies face
qͣ uirtuosiores pot̾. s cũ ad ꝑftã
uirtutẽ nlłx ind̾icatur nͥ intendat
oĩa pcc̃a uitare. Si consid̾etur lex
ãnuũ et cõcupĩam. ẜmo ut p per

Expanded text:
anum et non animum. Dicebatur enim supra, hoc declarandum esse. Sciendum ergo quod si consideretur intentio legislatoris,r, vel prohiberi debent non enim habet rectam intentionem rex vel quilibet: alius legislator, nisi intendat suos conscius facere quam vituosiores potest. Sed cum ad perfectam virtutem nullus inducatur nisi intendat omnia peccata vitare: si consideretur lex animum et concupiscentiam. Immo ut patet per
Abbreviated transcription (Latin):
sensatus fortunatus. dues .ii. si nõ
autiquo et honorabili. s sit nuper
ditatus. dr̃ esse insensatus felpe qr
nescit uti dĩcus que sunt organa ad
felicitatẽ. uł dr̃ in sensatus fortuna¬
tus. qr uescit fortunas fr̾e uł nescit¬

Expanded text:
sensatus fortunatatus. Dives enim si non sensatus fortunatatus. Dives enim si non dam genere antiquo et honorabili, sed sit nuper ditatus, dicitur esse insensatus felix, quia aescit uti divitiis, quae sunt organa ad felicitatem. vel dicitur insensatus fortunatus, quia nescit fortunas ferre vel nescit
Abbreviated transcription (Latin):
uenereis. qr̃e contĩgir potẽtes mag̃
esse rẽꝑatos qmͣ dĩcer Tcio potenter¬
Id̾o scͥbr̃. yo rech̃ qd̃ si potentes ĩiuri¬
antur nõ ĩ iuriantur ĩ ꝑus s ĩ mag¬
uis. potentes enĩ et existentes ĩ prin¬
cipatu qr sunt in loco magno hono¬
re digno uõ tendũt nisi ĩ magna ⁊
in ardua. Ido si contingat eos alus
ĩuiriari nõ ĩ iirriabũtur ĩ ꝑuis. s
ĩmagnis. nõ enĩ curabũt fat̾e̾ ꝑ¬
uam offensami. uł ĩ nlło dãpnifi¬
cabũt alios uł infe̾nt magnũ dãp¬
nũ. Amnꝰ gͦ sunt cõtumeliosi poten¬
tumeliosi ĩ magnis. Aores dĩtum
oĩno peiores sunt qmͣ mores nobi¬
lũ uł potentũ. Ido̾ dĩcie si eas non ꝯ¬
firentur potentatus et nobli̾tas
ut płimũ magis reddũt hoĩem in¬
felicem quͣi felicem. qui enĩ sic di¬
ues est qõ nec est nobilis nec ẽ in
aliquo potentu ur płimũ est ĩ tẽꝑa¬
rus. et est insensatus felix. uł estin¬

Expanded text:
venereis. Quare contingit potentes magis venereis. Quare contingit potentes magis esse temperatos, quam diIdeo scribitur 2. rhetor. si potentes iniuriantur, non iniuriantur in parvis, sed in magnis. Potentes enim existentes in principatu, quia sunt in loco magno honore digno, non tendunt nisi in magna et in ardua. Ideo si contingat eos aliis iniuriari, non iniuriabuntur in parvis, sed in magnis. Non enim curabunt facere parvam offensam, sed vel in nullo damnificabunt alios, vel inferent magnum damnum. Mines igitur sunt contumeliosi potenummodo contumeliosi in magnis. Mores divitum omnino peiores, quam mores nobilium, vel potentum. Ideo divitiae, si eas non concomitentur potentatus et nobilitas, ut plurimum magis reddunt hominem infelicem quam felicem. Qui enim sic dives est, quod nec est nobilis, nec est aliquo potentatu, ut plurimum est intemperatus, et insensatus felix, vel est in
Abbreviated transcription (Latin):
tum excedũt mores dĩtũ. pͥmo eĩ
potentes sunt magis studiosi qmͣdĩ¬
tes. ẜo sunt magis tẽꝑati. F̾tio sũt
minꝰ cõtumeliosi. Sunt enĩ mag̾
studios et magis boni porentes ꝙͣ¬
qui sunt in aliquo potentatu uł ĩ
aliquo principatu. qr est ꝑsona
coĩs et publica ad ꝙͣ mlti respiciũt
u̾ecũdatur oĩo declinare a medio et
uõ ag̾e oꝑa iurtuosa. Ip̃e ergo pͥnci¬
parus quodã mͦ inducit hoĩem ad bo¬
nicatem et ad iusticiam. studiosiores
gͦ cunt potenres qmͣ dĩtes. qr coacti
sunt intend̾e ct oꝑa potentatus que
debent esse bona et studiosa¶ẜo po¬
tentes sũt magis tẽꝑati ꝙͣdĩres. Nã
cũ qui dat se ex̾citio retͣhitur ab o¬
cio et cũ dat se uni oꝑi ret᷑hitur ab
et nõ cogantur intend̾e̾ oꝑibus uisti ͤ
uocant ocio et deleui in cliuant᷑ ut
dent oꝑai rebus uenereis et fiant
intẽꝑati. Potentes uero et p̾ncipan¬
tes. qr oz eos intend̾e ext̾ioribus curis
ret᷑ͣbũtur ut nõ oĩo possint uacare

Expanded text:
tum excedunt mores divitum. Primo enim potentes sunt magis studiosi quam divites. Secundo sunt magis temperati. Tertio sunt minus contumeliosi. Sunt enim magis studiosi et magis boni quam diqui est in aliquo potentatu, vel in aliquo principatu, quia est persona communis et publica, ad quam multi respiciunt, verecundatur omnino declinare a medio, et non agere opera virtuosa. Ipse ergo principatus quodammodo inducit hominem ad bonitatem, et ad iustitiam. Studiosiores igitur sunt potentes, quam divites: quia coacti sunt intendere circa opera potentatus, quae debent esse bona et studiosa. Secundo potentes sunt magis temperati quam divites. Nam cum quis dat se exercitio, retrahitur ab ocio: et cum dat se uni operi, retrahitur ab et non cogantur intendere operibus iustitiae, vacant ocio, et de levi inclinantur, ut dent operam rebus venereis, et fiant intemperati. Potentes vero et principantes, quia oportet eos intendere exterioribus curis, retrahuntur, ut non omnino possint vacare
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ⁊ ꝯ ͭ aliquor esse dĩtes qui non
sunt nobiles qr nõ processerũt ex ho¬
norabili gn̾e. s sunt nuꝑ dicati. dif¬
fert ergo eẽ nobilem et esse dĩtem
differt ⁊ esse uobilem et dĩcem
tens. qr est maliquo principatu et
ht̃ mlt̾os sb̾suo dnĩo. Qrͣe cũ młtos
nobiles uideamꝰ eẽ ĩ potentes et non
posse principari nõ est idem esse no¬
bilem et esse potentẽ. Nursus iuide¬
mus aliquos hũndare margento
et auro er magris et iuĩcis qui rñ

Expanded text:
it aliquos esse divites qui non sunt nobiles, quia non processerunt ex honorabili genere, sed sunt nuper ditari. Differunt ergo esse nobilem, et esse divitem. Dffert etiam esse nobilem, et tens, quia est in aliquo principatu, et habet multos sub suo domino. quare cum multos nobiles videamus esse impotentes, et non posse principari, non est idem esse nobilem, et esse potentem. Rursus videmus aliquos abundare argento et aur
Abbreviated transcription (Latin):
sit dic̾e sunt mores in sensati feli¬
cis nobilitas gͦ bñ associatur dĩcus
qr qui sic est diues qd̾ tñ est nobi¬
lis et ab autiquo sui pro genito¬
res dĩtes extitũnt. meluis nouit
dĩcias supportare et pp̃ eas nõ tm̃
excollũtur. uident᷑ enĩ bona sen¬
sibilia oĩno eẽ contͣria scũs et uir¬
tutibus. Nam dĩcie et sensibilia
boͣ pͥus ꝙͣ hẽantur reputant᷑ ma¬
uõ et uirtutes modo contͣrio se hr̃e
reputantur tam magna sicut pꝰ¬
ꝙͣ hĩta sunt. Qui enĩ gustare iu¬
cipit de suauitate uirtutũ et dedł
maiora bona qmͣ crederet bona gͦ
sensibilia qnͣco magis hñtur mi¬
nus reputanrur qr̃e cũ dicã ab
autiquo magis assueti suit ĩ dĩci¬
is et magis assecuri sint eas ꝙͣ nu
ꝑditati nõ tm̃ reputant dĩcias n ͨ
sic extollũtur pp̃ illas sicut qui de
nouo dĩcias suscepunt ne gͥ alids
sit insenfatus felix ⁊ nesciat for¬
tuuas fre expedit ut dĩcias cõcomi¬
tetur nobilitas. diues eiũ nobilie ⁊

Expanded text:
sit dicere sunt mores insensati felicis. Nobilitas ergo bene associatur divitiis: quia qui sic est dives, quod tamen est nobilis, et ab antiquo sui progenitores divites extiterunt, melus novit divitias supportare, et propter eas non tantum extollitur. Videntur enim bona sensibilia omnino esse contraria scientiis, et virtutibus. Nam divitiae et sensibilia bona prius quam habeantur, reputantur mavero et virtutes modo contrario se habere repurantur tam magna, sicut postquam habita sunt: qui enim gustare incipit de suavitate virtutum, et dulcmaiora bona, quam crederent. Bona ergo sensibilia quanto magis habentur, minus reputantur. Quare cum ditati ab antiquo, magis assueti sint in divitiis, et magis affequuti sint eas quam nuper ditati, non tantum reputant divitias, nec sic extolluntur propter illas, sicut qui de novo divitias susceperunt. Ne igitur quis sit insensatus felix, et nesciat fortunas ferre, expedit ut divitias concomitetur nobilitas. Dives enim nobilis et
Abbreviated transcription (Latin):
fluũt. uidelicet dĩcus nobilitate
Nam ꝑ nobilitatem eo qd̃ ab an¬
gis fortunas fr̾e et cͣdĩcias sciũt
magis erudire se hr̃e ¶Nursus qr
nereis et inducũtur ut suit tẽꝑa¬
ti sic gͦ senciend̾ est demoribus
qz iuiuenes ⁊ senes et illi qͥ sunt
instatu potentes nobiles et dĩtes
eos tales ẽẽ. s qr ut płimũ dĩtũ no¬
biliũ et alioꝵ sunc tales mores qͣles
suꝑuis dicebam. ¶rursus licet ñ
sit nitm eos tales mores hr̃e tñ mł¬
tũ inclinantur et magnã ꝑuita¬
tem hũt ut seꝙͣtur p̾dcos mores.
Iuuenes ergo et senes nõ indig¬
nẽtur si aliquot malos mores de ip̃is
ordinẽ rõnis. sit ⁊ nec nobłe̾s uł dĩ¬
tes indignari debent si ipõz narra¬
uunꝰ aliquos maloc mores qr nõ
oporret eẽ tales s sufficit iᵈ reꝑiri
itendebamus ¶Sarratis gͦ mo¬
mores laudabiles et fug̾e uicuꝑa¬
bibes. S ranto magis ħ decet re¬
ges et principes qnͣto in altõri gͣ¬
du existunt. Ipĩ enĩ ut suꝑius di¬

Expanded text:
fluunt, videlicet, divitiis, nobilitate, Nam per nobilitatem eo quod ab angis fortunas ferre, et circa divitias sciunt magis erudite se habere. Rursus quia nereis, et inducuntur, ut sint temperati. Sic ergo sentiendum est de moribus. quia senes, iuvenes, et illi qui sunt in statu, potentes, nobiles et divites,eos tales esse: sed ut plurimum divitum, nobilium, et aliorum sunt tales mores, quales superius dicebamus. Rursus licet non sit necessarium, eos tales mores habere: tamen multum inclinantur, et magnam pronitatem habent, ut sequantur praedictos mores. Iuvenes ergo et senes non indignentur, si aliquos malos mores de ipsis ordinem rationis. Si etiam nec nobiles, vel divites indignari debent, si ipsorum narravimus aliquos malos mores: quia non oportet omnes esse tales, sed sufficit reperiintendebamus. Narratis ergo momores lauabiles, et fugere vituperabiles: Sed tanto magis hoc decet reges, et principes, quanto in altiori gradu existunt. Ipsi enim ut seperius di
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ metaur̃ aust̾ est pluiaꝵ młtitu¬
diis adductuiꝰ. aere aut̃ exñte pu¬
ro melioratur conplexo existenciũ
n eo et fuĩt meliores gr̾atõnes
qrͣe tali tpr̃e magis est danda oꝑa
cõuigali copłe. derer gͦ om̃s ciues
uti magis cõuigio tpr̃e fit melior
ꝓcreatõne filioꝵ. tanco cũ hoc mag̃
decet reges et principes qnͣto decet

Expanded text:
in Meteoris, Auster pluviarum multitudinis adductivus. Aere autem existente puro melioratur complexio existentium in eo, et fiunt meliores generationes. Quare tali tempore magis, est danda opera coniugali copulae. Decet ergo omnes cives uti magis coniugio tempore, quo sit melior procreatio filiorum: tanto tamen hoc magis decet reges et principes, quanto decet
Abbreviated transcription (Latin):
lieꝵ.ẜa ex lesione iuroꝵ. t̾cia exdis¬
põne aeris ¶Prima ura sicasiguat᷑
a qͥbusdam uam tpre calido aꝑĩtur
pori corporis. exalat inde hũidũ qͣre
remanent corpora suta. Nursus aꝑ¬
tis poris ex alat nͣlis calor. quo ex a¬
lante corpora int̾nsecus remanent
tpr̃e frigido flante boream meluis
cͥtũstans uõ exalat. s magis labo¬
ratur et iugoratur. qrͣe si uẽtres
mlieꝵ tpr̃e remali sũt calidiores
qr nõ ex alat inde calor et hũidio¬
res qr nõ euaporar inde huĩd̾̃ qrͣe
libus magis feĩas. oĩno euĩ flanti¬
bus borealibus uentis pp̃robora¬
tom̃ coloris mat̾m uri magis post̾
cõseruare suos fetꝰ et eos ꝑfcõres
faciũt ¶ẜa uia ad ĩuestigand̾ hoc
idem fisitur ex lesione uiroꝵ. nã
uiri magis ledũtur si uictat᷑ con¬
iugali copula ipr̃e calido flante
austio qñ frigido flinte borea tẽ¬
pore .n. boreati et frigito qr calor
nͣlis magis reseruatur init̾us plus
possum: cõu̾tere dealmĩto qrͣe ucꝰ

Expanded text:
a ex laesione virorum. Tertia ex dispositione aeris. Prima via sic assigantur a quibusdam. Nam tempore calido aperiuntur pori corporis, exalat inde humidum: quare remanent corpora sicca. Rursus, apertis poris exalat naturalis calor, quo exalante corpora intrinsecus remanent ur, quod tempore frigido flante borea melius circustans non exalat, sed magis roboratur et vigoratur. quare si ventres mulierum tempore hyemali sunt calidiores, quia non exaltat inde calor; et humidiores, quia non evaporat inde humidum, alibus, magis foeminas. Omnino enim flantibus borealibus ventis propter roborationem caloris materni uteri, magis possunt conservare suos foetus, et eos perfectiores faciunt. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex laesione filiorum. Nam viri magis laeduntur, si utantur coniugali copula tempore calido flante austro, quam frigido flante borea. tepore enim boreali et frigido quia calor naturalis magis reservatur interius, plus possumus convertere de alimento. quare usus
Abbreviated transcription (Latin):
esse dandam oꝑam cõuigio
etate nimis iuueĩli ĩ quirit qͦ tpr̃e
magis insistend̾ est procrtarõm fi¬
lioꝵ et ait qd̾ tam anͣlibus quͣ a me¬
dicis conceditur qd̃ ipr̃e quo frigido
quo flent uenti boreelles meluis est

Expanded text:
esse dandam operam coniugio in aetate nimis iuvenili: inquirit quo tempore magis insistendum est procreationi filiorum, et ait, quod tam a naturalibus, quam a medicis conceditur, quod tempore frigido, quo flant venti boreales, melius est
Abbreviated transcription (Latin):
rus ꝑforatus recipiens ip̃am ꝑquẽ
locum potu̾nt proici lapides emuti
pot̾ aqͣ ad exriuguẽdũ ignẽ si contĩ¬
gẽt ip̃m ab obsidentibus esse apposi¬
tum. Q̾ntũ qd̾ facit iũtõnes ma¬
gis u accensibiles er fortõres ẽ latitu¬
do et ꝓfiuditas fossaz quie si assit
facultas repellende sunt a quis. hus gͦ
modis sunt nuũtõnes difficiliores ad
capiend̾. Id̾o uidend̾ est apͥncipio
ab hus qui uolunt uũtõm defend̾e
ab hoc qd̾ facilius defendantur Capͫ¬

Expanded text:
rus perforatus recipiens ipsam, per quem rus perforatus recipiens ipsam, per quem locum poterunt proiici lapides, emitti poterit aqua ad extinguendum ignem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintum quod facit munitiones magis inaccessibiles, et fortiores: est latitudo, et profunditas fossarum: quae si adsit facultas replendae sunt aquis. His ergo modis sunt munitiones difficiliores ad capiendum. Ideo videndum est a principio ab his qui volunt munitiones defendere ad hoc, quod facilius defendantur. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra deusata. u quid̃ constitutõ tali¬
ne deuĩcatur ꝑ machiꝰ ᷤᷤ lapi rias
murus ex̾tõr rueret murus consti¬
tutus ex t̾r̃a qͣabsq lesione susci¬
peret ictus mach aꝵ qr cũ lapis erec
lapidem illũ .q. at sibi eẽt fabrica¬
tus. Exꝑtum est .n. muros ex t̾ra
deusata constitutos minꝰ ledi a ma¬
chis lapidariis qnͣ muri alii. d qͥd̾
talis murus ex t̾ra ftũs esse grossus
qr tunc qiͣ absq lesione suscipiat
et ꝓpugnacula. naui ĩ ip̃is muris cõ¬
stituende sunt turres et ꝓpugnacu¬
la ut munitõ leuiꝰ defendi possit.
maxime aut̃ aũ portani ꝙͣlibet
ip̃ius uninitõnis de qͣ timetur. ne
ad eam accedant obsideutes fiende st̃
turres et ꝓpugnacula et aũ hiꝰ por
ram pouenda est kateracta pen
hibens in gressũ hostiũ et ĩcendi¬
um ignis. uam si obsidentes uellent
portas nuusĩtõis succedere kataret¬
ta aũt est aũ portas prohibebiteoᷤ.
Nursus supͣ kat̾actam d esse mu¬

Expanded text:
essata. valet quidem constitutio taline devincatur per machinas lapidarias.murus exterior rueret, murus constitutus ex terra quasi absque laesione susciperet ictus machinarum: quia cum lapis eiectlapidem illum quasi ac si esset sic fabricatus. Expertum est enim muros ex terra densata constitutos minus laedi a machinis lapidariis, quam muri alii. debet quidem talis murus ex terra factus esse grossus, quia tunc quasi absque laesione suscipiet et propugnacula. Nam in ipsis muris construendae sunt turres, et propugnacula, ut munitio levius defendi possit. Maxime autem ante portam quamlibet ipsius munitionis, de qua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae sunt turres, et prupugnacula: et ante huiusmodi portam ponenda est cataracta pendata, prohibens ingressum hostium, et incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis succendere, cataracta quae est ante portam prohibebit eos. Rursus supra cataractam debet esse mu
Abbreviated transcription (Latin):
Ostqm̃ diximue de belło cãt᷑¬
causa campestri et detĩaumrꝰ
debello obsessiuo docentes ob
sidenres muuitõnes et castra qͣlr̃ de¬
beat ea obsidere et debellare. in ꝑte
ista detiare uolluꝰ debello de sensitĩo
ut post qmͣ docuimꝰ obsidentes qͣlr̃
tebeant ĩuadere obsessos uolumꝰ do¬
cere ipõs obseisos qͣlr̃ se debeant d̃ffen¬
deie ab absidentibu.¶Prim̃ aut̃
qd̃ maxime facit ne obsessa tiuitas¬
de iũtatur ab obsidentibus et ꝙ ma¬
xune facit ut obsessi faciłr̃ possint
defendere municõm aliqmͣ est scire
qͣlr̃ edifficanda sunt castra et ciuita¬
tes et municõnes cet̾e nõ facilr̃ ĩ pug¬
uẽtur. sunt aut̾ .u. ĩ hiꝰ edificatõne
considanda ꝑ que municõnes fortõ¬
res existunt et difficili  ores ad ca¬
piend ¶ꝓͥmo quid̾ fortifficant᷑ mu¬
uicõnes et sunt difficiliores ad debel¬
laud̃ ex nͣ loci Ocdo̾ ex augłaritate
muror ¶Ttio ex t̾ratis ¶Qrͣto ex pro¬
pugnaculis. ¶Qn̾to ex fossatis. ¶ Ex

Expanded text:
ostquam diximus de bello campestri, et determinavimus de bello obsessivo, docentes ipsos obsidentes munitiones et castra qualiter debeant ea obsidere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volumus docere ipsos obsessos qualiter se debent defendere ab obsidentibus. Primum autem quod maxime facit ne obsessa civitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda sunt castra, et civitates, et munitiones ceterae, ne faciliter impugnentur. Sunt aconsideranda: per quae munitiones fortiores existunt, et difficiliores ad capiendum. Primo quidem fortificantur munitiones, et sunt difficiliores ad bellandum ex natura loci. Secundo ex angularitate murorum. Tertio ex terratis. Quarto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
loci ut uitali loco edificentur qd̃ ex
ipp̃ situ fortõtes existant uł si ũ uacat
minntõnes de nouo edifficare ⁊ aligin
timentes iram dñoꝵ aut dñi metuẽ¬
tes furorem ppłi uolunt se tueri n
inuntõne aliqͣ si assit facultas q̃ien¬
da est muĩtio talic que ex ip̃a nͣ loci
fortõr existat et difficilior ad ĩpugnã¬
dũ ¶Scdo urbs et munitõnes sũt
difficiliores ad ĩpugnand̃ ex angula¬
ritate muroꝵ nam si nuũtõ muros
hẽat angulares si contingat obsiden¬
tes ad muros accedere ut mũtõnem
de uĩcant obsessi faciluis se tuentur
ab illis et leuus offendũt obsitentes
Nam pp̃ angłaritateni muroꝵ ñ solũ

Expanded text:
ificentur, quod ex ipso situ fortiores existant. Vel si non vacat munitiones de novo aedificare, et aliqui timentes iram dominorum, aut Domini metuentes futurorum populi, volunt se tueri in munitione aliqua: si adsit facultas quaerenda est munitio talis, quae ex ipsa natura loci fortior existat, et difficilior ad impugnandum. Secundo urbes et munitiones sunt difficiliores ad impugandum ex angularitate murorum. Nam si munitio muros habeat angulares, si contingat obsidentes ad muros accedere ut munitionem devincant, obsessi facilius se tuentur ab illis, et levius offendunt obsidentes. Nam propter angularitatem murorum non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ri ext̾ra nam ĩ rũtõne fienda ñ so¬
lun est q̃renda bonitas situs et angu¬
tes et untͣ spacũ qd̾ int̾ ilłos duos mos
ĩcludr̃ pouẽda est c̾ra que fodiᵈ ꝰ est
defossis que fiende sunt ctͣ munitõm
illam uł est aliũde t̃ra apportanda ⁊
qd̃ ad ĩuicem cõgludinet᷑ et efficia¬
tur qiͣ murus cõuenit enĩ ⁊ tͣres ex
t̾ra facere si bñ condensetur pp̃ qd̾ũ¬

Expanded text:
ra facti. Nam in munitione fienda non solum est quaerenda bonitas situs, et angutes: et intra spatium, quod inter illos duos muros includitur, ponenda est terra, quae fodienda est de fossis, quae fiendae sunt circa munitionem illam, vel est aliunde terra apportanda, equod ad invicem conglutinetur, et efficiatur quasi murus. Contingit etiam turres ex terra facere, si bene condensetur: