comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit sed scãm formã. Corruptibilia mutabunt᷑. ut t̾ra. aer. in meliũ.
tores. Solutores dicunt᷑ qui nolunt facere qđ moralia p̾cepta iubent:
figuras legis male int̾p̃tant᷑. uel ꝓmissiones. ⁊ negant in eis ẽẽ signs¬
sunt diũsi. quia alii faciunt ⁊ ñ docent. qui sibi sea ñ aliis pricutnt
qui faciunt: docent qͥ sibi ⁊ aliis ꝓficiunt. ⁊ isti maximi sunt. ⁊ ẽ quła
Continuatio. Quandoqͥdẽ necesse ẽ adimpleri gͦ qͥ soluerit ut dictũ eu¬

Expanded text:
materialiter, sed secundum formam. Corruptibilia enim mutabuntur, ut terra, aer, in meliorem adimpletores. Solutores dicuntur, qui non volunt facere, quod moralia praecepta jubent, et qui figuras legis male interpretantur vel promissiones, et negant in eis esse signsunt diversi, quia alii faciunt, et non docent, qui sibi et non aliis proficiunt. Alii qui faciunt et docent, qui sibi et aliis proficiunt, et isti maximi sunt. Est quoddaContinuatio. Quando quidem necesse est adimpleri, ergo qui solverit, ut dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
eã uenialis. sine aliqua delib̾atione boni uel mali. demnde seqͥt᷑ passio quando ñ
solũ habet motũ s etiã delib̾at qͦmͦ faciat.⁊ ista ẽ mors in domo. Hȩc passio du¬
lex ẽ. Aluꝰ enĩ in ea cogitatione delectat᷑. ⁊ bonũ ẽ ibi immorari.⁊ tam̃ noll&
ꝑfiere si hab̾et oportunitatẽ. Alius ñ solũ delectatur sed querit etiã oportuni¬
tat̃ quȩ aliquando deficit nec ut uellet contingit. hoc ab actu occulto ũ differt.
is passio dicit᷑ delectatio. scđa consensus. aliquando etiã nomina alt̾nantur.
dtinde seqͥt᷑ actꝰ. qͥ ẽ mors in porta. tandẽ consuetudo quȩ ẽ mors quatͥauani.

Expanded text:
t aliqua culpa, sed venialis sine aliqua deliberatione boni et mali. Deinde sequitur passio, quando non t aliqua culpa, sed venialis sine aliqua deliberatione boni et mali. Deinde sequitur passio, quando non solum habet motum, sed etiam deliberat quomodo faciat, et ista est mors in domo, haec passio duplex est. Alius enim in ea cogitatione delectatur, et bonum est ei ibi immorari, et tamen nollet perficere etsi haberet opportunitatem. Alius non solum delectatur, sed quaerit etiam opportunitatem, quae aliquando deficit, nec ut vellet contingit, haec ab actu occulto non differt. Prima passio dicitur delectatio. Secunda consensus, aliquando etiam nomina alternantur. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
i dloñ sunt nͥ magni. signicauit piscatio petri post resurrectionẽ. quando re
qd minꝰ ẽ in lege suppleamꝰ. Uetꝰ lex ñ puinit. nisi actualia peccata ñ cor
Nullus enĩ int̾ficiebat᷑ ꝓ adultĩo mentis uel homicidio. In nouo autem¬
anto ꝓmittit pęnã ñ tantũ ꝓ actualib sed etiã ꝓ uoluntatib. Continuatio.
t qͥ impleuerit ⁊ docuerit magnꝰ erit in cȩlo. Hoc mͦ autẽ debetis implere.
uobis. ꝑ hoc reddit eos attentos. Quia nisi habundauerit iustitia ur̃a plusqu̾a
lis ẽ uidebant᷑. qr ñ solũ faciebant p̃cepta moysi sed etiã nouas traditiones adde¬
t. Scribe autẽ erant cancellarũ qui legẽ exponebant. ⁊ nouas tradiciones seribe¬
bant. Pñs autẽ p̃cipit qͦd habundantior sit iusticia apłoꝵ quã phariseoꝵ qr udei
iũ admpletionẽ exponit. Cũ lex enĩ ꝓhiberet occid̾e manu. xp̃c uibet ñ occ idere
uoluntate: nec etiã irasri. Uideamꝰ gͦ quã irã ꝓhibeat. Primũ ẽ suggestio in homine

Expanded text:
Quod in coelo non sunt nisi magni, significavit piscatio Petri post resurrectionem, quando impt, ut quod minus est, in lege suppleamus. Vetus lex non punit nisi actualia peccata, non cordialia. Nullus enim interficiebatur pro adulterio mentis, vel homicidio. In Novo Testamento promittit poenam, non tantum pro actualibus, sed etiam pro voluntatibus. Continuatio. Dixit, qui impleverit, et docuerit, magnus erit in coelo, hoc autem modo debetis implere. Dico autem vobis. Per hoc reddit eos attentos. Quia nisi abundaverit justitia vestra plus quam se videbantur, quia non solum faciebant praecepta Moysi, sed etiam faciebant traditiones novas. Scribae erant cancellarii, qui legem exponebant, et novas traditiones scribebant. Dominus autem praecepit, quod abundantior sithibeat occidi manu, Christus occidere voluntate, jubens non irasci. Videamus ergo quam iram prohibeat. Primum, est suggestio in homine,
Abbreviated transcription (Latin):
Hii sunt uidelicet illi quos petrꝰ postea conũtit. quib ait. Scio qͦd ꝑ ignoras
lio ille qͥ uixerat luxuriose dixit. pat̃ iã ñ sũ dignꝰ uocari filius tuus. Patrẽ uoca
.⁊ tam̃ se filiũ denegauit. ⁊ in quo debeant imitari subdit. Qui facit. ⁊ cet̾a. qͣsi¬

Expanded text:
. Hi sunt videlicet illi quos Petrus postea convertit, quibus ait Petrus. Hi sunt videlicet illi quos Petrus postea convertit, quibus ait Petruslio ille qui vixerat luxuriose, dixit: Pater, jam non sum dignus vocari filius tuus . Patrem vocavit, et tamen se filium denegavit: et in quo debeant imitari, subdit: Qui facit solem s
Abbreviated transcription (Latin):
quosda frẽs eẽ. pro quib orare ñ uibemur. Peccatũ ad mortẽ ẽ cũ post agutus
labes talis est. ut humilitatẽ pęnitendi subire ñ possit.⁊ dep̃candi. licet pęni
re se. ⁊ p̃cari ueniam. sed facilius cucurrit ad laqueũ. : huic pęnitentiȩ ĩ q¬
cit ds. Homo huiusmodi qui diabolicũ peccatũ incurrit. iã cũ diabolo dãps
pro om̃ib oramꝰ. quia discernere nescimꝰ. Cetera peccata ñ dicunt᷑ ad mat
qr de eis penitere possunt homines. Et qr sanari possunt. ñ ẽ neganda meae
orationis. Pro impenitentia uͦ ñ ẽ orandũ. qr iã ẽ inuiferno .i. in desperatio
Hic autẽ p̃cipit dñs orari pro infidelib ꝑsequentib: ioħs autẽ agit de fr̃ibui
⁊ ido ñ ẽ cont̾riũ. uel ñ pro om̃ib p̃cipit orari. sicut nec ipse ꝓ om̃ib ert
orasse in passione. sed ꝓ illis qui ñ erant in diabolico peccato. nec scien

Expanded text:
quosdam fratres esse, pro quibus orare non jubemur. Peccatum ad mortem est, cum post agnitionem quosdam fratres esse, pro quibus orare non jubemur. Peccatum ad mortem est, cum post agnitionem ia vocatur. Haec labes talis est, ut humilitatem poenitendi subire non possit, et precandi, licet aliquare se, et precari veniam, sed facilius cucurrit ad laqueum, et huic poenitentiae non ignoscit Deus. Homo hujusmodi qui diabolicum peccatum incurrit, jam cum diabolo damnatus pro omnibus oramus, quia discernere nescimus. Caetera peccata non dicuntur ad mortem, quia de eis poenitere possunt homines, et quia sanari possunt, non est neganda medicina orationis: pro impoenitentia vero non est orandum, quia jam est in inferno, id es pro infidelibus persequentibus. Joannes autem agit de fratribus, et ideo non est contrarium. Vel non pro omnibus praecipit orari, sicut nec ipse pro omnibus creditur orasse in passione, sed pro illis qui non erant in diabolico peccato, nec scient
Abbreviated transcription (Latin):
quia tͥb modis uibet seruire. coepore. animo. spũ: ut & toto corpore oꝑet᷑: s̃.
nẽ expectat. Mystice etiã queda intelligunt᷑. ut si hereticꝰ dextrũ dogma uuin
uoluerit. oppone aliud testimoniũ scripturȩ.⁊ iterũ p̃be alterũ donec lasselen
ut fornicatio ⁊ cet̾a. Et quia ñ sufficit pati dampna nisi demꝰ nr̃a aadit. Et o
tit a te da ei. ñ dicit da qͦd petit sed da. Si petit rẽ honestã da. uel totũ. ue
siñ potes totũ. Et si neutrũ potes. da uoluntatẽ. Si petit rem inhonestã da cora
ricordiȩ accõmodare. sed ñ ut plus recipiat. Et odio habebis inimicos. hoc furs¬
gua. alii corde. qͦs precipit diligi. Odientes corde inimicantur. Calũpni antes m
ꝑsequentes manu. Propħȩ uidentur eẽ contrarii huic p̃cepto. qui mala ininr
precantur. Sed ibi uidentur uoluntatẽ dĩ approbare. Non imp̃cabant᷑ ses

Expanded text:
quia tribus modis jubet servire, corpore, animo, spiritu: ut et toto corquia tribus modis jubet servire, corpore, animo, spiritu: ut et toto corremuneratorem exspectat. Mystice etiam quaedam intelliguntur, ut: Si haereticus dextrum dogma violare voluerit, oppone aliud testimonium Scripturae, et iterum praebe alterum donec lassescatt qui, etc. Et quia non sufficit pati damna, nisi demus nostra, addit: Et qui petit a te, da ei. Non dicit quidquid petit, sed da. Si petit rem honestam, da vel totum, vel partem si non potes totum; et si neutrum potes, da voluntatem; si petit rem inhonestam, da corrmisericordiae accommodare, sed non ut plus recipiat. Audistis quia dictulingua, alii corde, quos praecipit diligi. Odientes corde inimicantur, calumniantes ore, persequentes manu. Prophetae videntur esse contrarii huic praecepto, qui mala inimicis imprecantur. Sed ipsi videntur voluntatem Dei approbare, non imprecabantur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dere in uidicio ⁊ cet̃a. Si enĩ uelit contendẽ. potius dimittamꝰ res nostras.
tinicã quȩ carni ꝓpͥor ẽ necessaria intelligunt᷑. ꝑ palliũ suꝑflua. Lucas
meliori ordinẽ usus ẽ qui dicit. qͦd si qͥs tulerit palliũ dimitte ⁊ tunicam.
ece t̾cia inuiria. de angaria. sicut si aliqͥs ũ dico leserit fidelẽ. uel res abstu-¬
ierit. Si eũ ser uire sibi coegerit. ut in captuitate solet fieri paciatur. ⁊ ser¬
uat. ⁊ etiã plus quã p̃cipit. Sed si angariauerit eũ aliquid illicitũ facere.
it peccatũ. potiuꝰ patiat᷑ se int̾fici. qͦd in hac metaphora intelligit᷑. Quicũq
ingariauerit mille passus .i. aliqͥd licitũ opus. Mille enĩ passus sunt. iter
abbati in quo seruilia oꝑa ꝓhibent᷑. Ergo mille passus.ñ ẽ seruile opdis sed
icitũ. Qͦd ⁊ numerꝰ millenaruuꝰ designat. qui ꝑfectionẽ significat. qͣsi dicẽt
angariauerit te aliqͦd seruile opꝰ .i. peccatũ qͦd facit seruos. noli facere. sed

Expanded text:
dicio contendere, etc. Si enim velit contendere, potius dimittamus res nostras. Per tunicam quae carni propinquior est necessaria intelliguntur, per pallium superflua. Lucas meliori ordine usus est, qui dicit: Quod si quis tulerit pallium, dimitte et tunicame, etc. Ecce tertia injuria de angaria, sicut si aliquis, non dico laeserit fidelem, vel res abstulerit, sed si eum servire sibi coegerit, quod in captivitate solet fieri, patiatur et serviat, et etiam plus quam praecepit. Sed si angariaverit eum aliquid illicitum facere, ut peccatum, potius patiatur se interfici, quod in hac metaphora intelligitur: Quicunque angariaverit te mille passus, id est, aliquod licitum opus, mille enim passus sunt iter Sabbati, in quo servilia opera prohibentur: ergo mille passus non est servile opus, sed licitum, quod et numerus millenarius designat, qui perfectionem significat; quasi dicat: Si angariaverit te ad aliquod servile opus, id est, peccatum quod facit servus, noli facere; sed
Abbreviated transcription (Latin):
utẽ illa adquiri possit dat ꝯsiliũ cũ dicit. Estote misericordes. qr pat̾ ur̃ misericors
ẽ tͥcce uia qua ad miscdam dĩ ꝑuenitur. si misericordes efficiunt᷑. Oportet gͥ miscda¬
abet mĩa dare ⁊ dimittere. Unde dicitur date ⁊dabit᷑ uobis. dimittite ⁊ dimt¬
etur uobis. Heȩ duȩ uirtutes ita conuinctę sunt. ut altera ab altera contẽpera
debeat. Iusticia sine miscdia. crudelitas c̃. Miscđia sine iusticia dissolutio est.
ło isti dicunt᷑ beati ꝓpt̃ miscd̾am. illi ꝓpt̃ iusticiã: cũ tam̃ ñ dissocientur. Hȩc
inscdia postulat᷑ cũ dicit᷑. fiat uoluutas tua in nobis scilicet ut misericordes
sĩmꝰ : aliis condonemꝰ. Nã hec ẽ uoluntas di. hȩc descendit ex spũ ꝯsilii. hoc enĩẽ
consiliũ qͦd nobis datur. si in iscdam dĩ adipisci uolumꝰ. ut miscdãm aliis fa¬
iamꝰ. Peati mundo corde. Mundicia cordis sexto loco ponitur. qr sexto die

Expanded text:
autem illa acquiri possit, dat consilium cum dicit: Estote misericordes, quia pater vester misericors est Ecce via qua ad misericordiam Dei pervenitur, si misericordes efficimur. Oportet ergo mis, dare et dimittere. Unde dicitur: Date et dabitur vobis, dimittite et dimittetur vobis . Hae duae virtutes ita conjunctae sunt, ut altera ab altera contemperari debeat. Justitia sine misericordia crudelitas est; misericordia sine justitia dissolutio est. ideo isti dicuntur beati propter misericordiam, illi propter justitiam, cum tamen non dissocientur. Haec misericordia postulatur, cum dicitur: Fiat voluntas tua in nobis, scilicet ut misericordes simus, ut aliis condonemus. Nam haec est voluntas Dei, haec descendit ex spiritu consilii. Hoc enim est consilium, quod nobis datur, si misericordiam Dei adipisci volumus, misericordiam aliis faciamus. Beati
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ⁊ ad t̾rorẽ alioꝵ. Licet autẽ istis uindictas de ialefactis acciꝑe. sed zelo
isticie ñ delectatione pęnȩ. sicut ds facit. Hoc mͦ puniebat dauid. Suas etiã in¬
urias potest uindicare ñ sicut homo sed sicut uidex. Cet̃is autẽ hominib uin¬
olpecratũ. ut homo corrigatur. Ir es uruirias ponit. lesionẽ in ꝑsonã. rerũ ab¬
lationẽ. ⁊ angarias in seruitiũ. quas om̃s iubet tolerare. De lesione enĩ ꝑsone a
tamen dñs legit᷑ hoc ñ fecisse. sed ꝑcussus in maxilla respondisse. Si male locu
urit. Si quis imꝓꝑauerit tͥ qͦd cep̃ianꝰ es. uel religiosus. uel aliqͦd dignũ huiꝰ.
nodi. quȩ lesio aꝑta ẽ ⁊ in re digna.p̃be ei ⁊ alterã. ñ dic̃ sinistrã.sed alterã
derterã subaudi. Bonꝰ enĩ homo nihil habet  sinistrũ. sed om̃ĩa dextra. Unde
legit᷑ in libro iudicũ. quidã sinistra usis eẽ ꝓ dextera. quasi diceret. prebe ei

Expanded text:
 ad terrorem aliorum. Licet enim istis vindictas de malefactis accipere, sed zelo justitiae, non delectatione poenae, sicut Deus facit, hoc modo puniebat David. Suas etiam injurias potest vindicare, non sicut homo, sed sicut judex; caeteris autem hominibused peccatum ut homo corrigatur. Tres injurias ponit, laesionem in persona, rerum ablationem, et angarias in servitium, quos omnes jubet tolerare. De laesione enim personatamen Dominus non legitur hoc fecisse, sed percussus in maxillam, respondisse: Si male locutat: Si quis improperaverit tibi quod Christianus es vel religiosus, vel aliquid dignum hest, et in re digna, praebe ei et alteram, non dicit sinistram, sed alteram dexteram, subaudit: Bonus enim homo nihil habet in se sinistrum, sed omnia dextra; unde legitur in libro Judicum ad hoc sinistra usus fuisse pro dextra, quasi dicat: Praebe ei
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia peccatoꝵ fantasmata. quȩ claudenda sunt. Orantes. Ostens o ubi
diũsis locis dõs suos eẽ. ⁊ idõ faciebant longas orationes in multiloqͥs cons
ut ꝑcas ab aliis locis reuocarent. Fraptẽa dęmones ñ possunt coguatin
telligere. nisi aliqͥb signis indicent᷑. Erant gͥ om̃ia in uerbis fuis intiu
Credebant etiã gentiles uerboꝵ cõpositione dõs ad cõpassionẽ mouere

Expanded text:
mata peccatorum, quae claudenda sunt. Orantes. Ostenso ubi sin diversis locis, deos suos esse, et ideo faciebant longas orationes in multiloquio, confidentes, ut per eas ab aliis locis revocarent. Praeterea daemones non possunt cogitationes intelligere, nisi aliquibus signis indicentur. Erant igitur omnia verbis suis incitanda. Credebant etiam gentiles verborum compo
Abbreviated transcription (Latin):
participẽ. Dextera ẽ amor cȩlestiũ bonoꝵ. sinistra uͦ ẽ amor tẽꝑaliũ bonoꝵ. laudis
scilicet ⁊ cet̃oꝵ. Non gͦ consociant᷑ isti dduo amores. Wnesciat simstra .i. peticio
notat ypochritarũ. alios qui aꝑte orant in publico ut uideant᷑. sicut illi qui
orant in synagogis. ubi ẽ totꝰ conuentꝰ hominũ. ⁊ alios qui licet in publico ora¬
rent. tam̃ se latere uelle simulabant. cũ tam̃ uellent uideri sicut illi qui
ngiosa uxor .i. carnalitas. quȩ inquietet ⁊ faciat foras uagari mentẽ. ñ
ꝑmit tens
sibi quiescere. Oportet gͥ eã domari ⁊ cõpͥmi. ut ñ inqͥetet ⁊ litiget. Sedñ
fugere ad cubiculũ nisi clauso hostio. ne intret turba fantasmatũ. Hostas¬

Expanded text:
participem. Dextra est amor coelestium bonorum, sinistra vero est amor temporalium bonorum, laudis participem. Dextra est amor coelestium bonorum, sinistra vero est amor temporalium bonorum, laudis scilicet et caeterorum: non ergo consocientur isti amores, et nesciat sinistra, id est petitio notat hypocritarum, alios qui aperte orant in publico ut viderentur, sicut illi qui orant in synagogis, ubi est totus conventus hominum, et alios qui licet in publico orarent, tamen latere se velle simulabant, cum tamen vellent videri, sicut illi qui litigiosa uxor, id est carnalitas, quae inquietet et faciat foras vagari mentem, non permittens sibi quiescere. Oportet igitur eam domari et comprimi, ut non inquietet et litiget. Sed non valet refugere ad cubiculum, nisi clauso ostio, ne intret turba phantasmatum. Ost
Abbreviated transcription (Latin):
quia ille ñ ẽ ortꝰ om̃ib. Pluuã mat̾ialẽ iter ũ accipe: ñ doctͥnã spũalẽ. qr illa ne¬
pita ẽ qͥbusda ciuitatib. ⁊ idõ ñ eẽt gñalis sententia. Si eñĩ. Diligite inmicos. ñ
mn amicos. qm̃ si tantũ diligitis amicos. qui .i. qr uos diligunt. nullã mercedem
habebitis. Si tantũ diligunt᷑ amici. ñ ꝓpt̃ carnalẽ affectũ. sed ꝓpt̾ dĩ p̃ceptũ qͥait.
honor̾a patr̃ẽ ⁊ cet̾a. tunc merces habetur. Publicani dicunt᷑ qui publica uectigalia
exiqunt. uel cũ pliblio duce romanoꝵ dicuntur. qui instituit huiꝰ modi questores.
cis ampluꝰ.i. quo sitis ampliores gentib .i. meliores. Ethnos int̃p̃tant᷑ gentes. inde eth¬
uolebant. tuba sonabant in publicis locis. ⁊ hoc p̃cipue faciebant ypocrite. qu
sub specie boni laudẽ querebant. quasi diceret. noli tuba canere.i. noli facta
iua innotescere. ea intentione sicut ypocritȩ. quia receꝑunt iã m̃cedẽ laudis:

Expanded text:
 accipe, non doctrinam spiritualem, quia illa negata est quibusdam civitatibus, ideo non est generalis sententia. Si enim, etc. Diligite inimicos, non tantum amicos, quia si tantum diligitis quia vos diligunt, nullam mercedem habebitis. Si tamen diliguntur amici non propter carnalem affectum, sed propter Dei praeceptum, qui ait: Honora patrem , etc., tunc merces habetur. Publicani dicuntur qui publica vectigalia exigunt, vel a Publio Romanorum duce dicuntur, qui instituit hujusmodi quaestores.etis amplius, id est quo sitis ampliores, gentibus? id est meliores. Ethnos interpretatur gens, inde ethvolebant, tuba sonabant in publicis locis, et hoc praecipue faciebant hypocritae, qui sub specie boni laudes quaerebant, quasi dicat: Noli tuba canere, id est noli facta tua notificare et innotescere, ea intentione sicut hypocritae, quia receperunt mercedem laudis:
Abbreviated transcription (Latin):
odo legamꝰ eas. ꝓhoc qͦd descendendo sunt ordinatę. Quia ille qͥ petit uocaue¬
rat eũ patrẽ in cȩlis regnantẽ. petitionẽ illã p̃misit quȩ patri uicinior est.
de pace illa qua homines filii di efficiuntur. quasi diceret pat̾ nr̃ qͥ es in cȩlis
da ut nom̃ tuũ sc̃ificet᷑ in nobis.i. ut in cȩlo tecũ maneamꝰ. ⁊ filii tui effic ia

Expanded text:
 legamus secundum hoc quod descendendo sunt ordinatae. Quia ille qui petit, vocaverat eum Patrem in coelis regnantem, petitionem illam praemisit quae Patri illi vicinior est, de pace illa qua homines filii Dei efficiuntur, quasi diceret: Pater noster qui es in coelis, da ut tuum nomen sanctificetur in nobis, id est, ut in coelo tecum maneamus, et filii tui efficiamu
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ãmonendo facere. nec alit̃ possis euadere: debes eũ dimittere. sicut mulb
heremite socios suos deseruerunt Uel manꝰ similit̃ potest significare aliquas
nã oꝑationẽ uel actiuã uitã. quȩ si noceat deseramꝰ eãs. Si enĩ usitarẽ alios¬
possẽ ibi me saluare. excusare me debeo. Si autẽ me sepius coegerit nec al
as. potiuꝰ quã eas int̾ficerent. Leuiuꝰ enĩ erat eas dimittere. quã int̾ficere.
tunc tam̃ uiri qr dimittebant eas peccabant nec saluabant᷑. Multa enĩ ꝑma¬
tunt᷑ ppt̃ grauiora uitanda. ⁊ quasi consulitur cũ alterũ sit necẽẽ uel leuu
uel grauius peccare. qͦmͦ leuuis in inferno puniant᷑. ⁊ tunc ille qui dimitteba
libellũ illis repudiit᷑debat. in quo libro qͥd seriptũ eẽt ignorat᷑. nisi causa for
repudii ⁊ uineȩ.⁊ t̾rȩ. ⁊ reditꝰ unde uxor uiueret. Ego autẽ dico ñ dimittis

Expanded text:
eccatum monendo facere, nec aliter possis evadere, debes eum dimittere, sicut multi eremitae socios suos dimiserunt. Vel manus similiter potest significare aliquam bonam operationepossem me salvare, excusare me debeo. Si autem saepius me coegerit, nec aliter causas, potius quam eas interficerent. Levius enim erat dimittere quam interficere, et tunc qui eas dimittebant peccabant, nec salvabant. Multa enim permittuntur propter graviora vitanda, et quasi consulitur, cum alterum sit necesse, vel levius vel gravius peccare, quando in inferno puniantur levius, et tunc ille qui dimittebat, libellum repudii tradebat, in quo libello quod scriptum erat ignoratur, nisi forte causa repudii,
Abbreviated transcription (Latin):
uerna .i. lux in uase humilitatis. ñ latuit ꝓ timore p̃sentiũ uel amore. uel
lanut in figuris uetĩs legis ut ritꝰ illos semꝑ seruare uellet. Similit᷑ apłĩ
s̃ latuerunt sub modio timoris. uel spei tẽporalis. uel in ritib iudaicis. sed
lagẽ soluere sed̃ adimplere. Fria sunt in uet̾i lege. moralia. p̃cepta. figurȩ. ut¬
e sacrificus: ꝓmissiones. ut ecce uirgo concipiet. Precepta erant inici alia ⁊ im¬
fecta. ⁊ quedã ꝓpt̃ fragilitatẽ homurũ ꝑmittentia. Illa impleuit xp̃ẽ.dum
imꝑfectionẽ sustulit. ⁊ pmissiones destruxit. ut dilectio pox imi p̃cipitur in¬

Expanded text:
est lux in vase humanitatis. Non latuit pro timore praesentium vel amore, vel non latuit in figuris veteris legis, ut ritus illos semper servare vellet. Similiter apostoli non latuerunt sub modio timoris vel spei temporalis, vel in ritibus Judaicis, sed legem solvere, sed adimplere. Tria sunt in veteri lege: Moralia praecepta, figurae in sacrificiis, promissiones, ut: Ecce virgo concipiet , praecepta erant initialia et imperfecta, et quaedam propter fragilitatem hominum permittentia. Illa implevit Christus, dum imperfectionem sustulit, et promissiones destruxit. Ut est dilectio proximi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
iferri ꝑmittit. dũ irã hominũ parũ saltẽ tẽꝑat. ut ñ reddant mali plus
quã acceperunt. Eece destruit om̃ino trã dũ dicit. om̃is qui irascit᷑ frĩ ⁊ cetã.
uindictã phibet. Figuras uͦ implet. dũ facit qͦd significabant. tunc enĩ
solute eẽnt᷑. si sine figuratis remanerent. Implet etiã ꝓmissiones. dũ facit
oparet᷑ aliqͥd in lege. Ioth est apud hebreos minima littera. sed tam̃ eã ñ
omunauit hebraico nomine ȩuangłista sed greco qͥd ẽ iota. qr dñs simi

Expanded text:
s quam acceperant. Ecce omnino destruit iram, cum dicit: Omnis enim qui irascitur fratri, etc. et vindictam prohibet. Figuras vero implet, dum facit quod significabant; tum enim solutae essent, si sine significatis remanerent. Implet etiam promissiones, dum facit operetur aliquid in lege. Iod est apud Hebraeos minima littera, sed tamen eam non nominavit Hebraico nomine evangelista, sed Graeco, quod est Iota, quia Dominus simi
Abbreviated transcription (Latin):
rent. ⁊ exemplo.⁊ qr multa mala passuri erant. ⁊ quasi oues int̃ lupos mitten¬
dl. in pacientta erant pͥuꝰ confirmandi. ⁊ humilitate quȩ ẽ custodia uirtutum.
ppostea auditis tristib lȩta nuntiantur ad consosationẽ. Incipit itaq ab octa¬
na latuꝰ eã ꝑ partes exequendo. Continuatio. Dixit qͦd om̃s erunt beati qui
corde.ore. ⁊ manu. S ẽ p̃posterꝰ ordo ibi. Sciendũ ẽ etiã qͦd in alia trans¬
latione ubt habemꝰ maledixerĩt habet᷑ oderint. Iste translator posuit signũ

Expanded text:
rent exemplo. Et quia mala passuri erant, et quasi oves inter lupos mittenrent exemplo. Et quia mala passuri erant, et quasi oves inter lupos mittendi, in patientia erant prius confirmandi, et in humilitate, quae est custodia virtutum, et postea auditis tristibus, laeta nuntiantur ad consolationem. Incipit itaque ab octava, latius eam per partes exsequendo. Continuatio. Dixi quod omnes qui patiuntur, cordis, oris, et manus. Sed est praeposterus ordo ibi. Sciendum etiam est quod in alia translatione, ubi habemus: Male dixerint, habetur Oderint, sed iste translator posuit signifi
Abbreviated transcription (Latin):
udo posset eis sufficere. centuplũ tam̃ reciprunt. Et sicnt plus recipit qui plꝰ¬
uã sacuritatẽ habet. quã ille qui tantũ saturitatẽ habet. sic maior gła miseri
ñtis elare dñi uideant ⁊ intelligant. Maiorẽ isti habent retͥbutionẽ quã pͥmi. sicut
lle qͥ in curia regis ñ solũ prandet. s etiã faciẽ regis uidet. S ille ẽ sũmꝰ. qͥ fiuius re¬
is dicit᷑. Qũa dignitatẽ habent pacifici. ⁊ tam̃ om̃s beati. Beatꝰ enĩ ẽ qui nullũ ma
desidat. ⁊ habet qͥcqͥd optat. Nollet autẽ inferior in cȩlo suꝑioris głam habere.
⁊ inuistũ optaret: sed ꝑ caritatẽ omĩa habebit. dũ in suꝑiori quantũ in se illã alti¬
tudmẽ diligit. ẜeati estis. ẜreuit̃ uii. gñ̾alib p̃ceptis p̃missis. a quib omĩa pendẽt
latiuiꝰ exequitu. ⁊ cũ gñalit̃ dixisset beati: ecce conũtit se ad discipłos quia il¬

Expanded text:
 recipiunt; et sicut plus recipit, qui ult recipiunt; et sicut plus recipit, qui ultra saturitatem, quam ille, qui ad saturitatem tantum habet, sic major est gloria mentis, claré Deum videant et intelligant. Majorem habent isti retributionem, quam primi, sicut lum prandet, sed etiam faciem regis videt. Sed ille est summus, qui filius regis dicitur: quam dignitatem, habent pacifici, et tamen omnes beati. Beatus enim est, qui nihil mali desiderat, et habet quidquid optat. Nollet autem in coelo inferior superioris gloriam habere, quia injustum optaret, sed per charitatem omnia habebit, dum in superiori, quantum in se illam altitudinem diliget. Beati estis. Breviter septem generalibus praeceptis praemissis, a quibus omnia pendent, latius exsequitur, et cum generaliter dixisset: Beati, ecce convertit se ad discipulos, qui il
Abbreviated transcription (Latin):
terrena abdicant ẽ regnũ cȩloꝵ in spe.⁊ si in purgatorio igne. quidã cor i
horã purgantur. tam̃ ñ ambigunt se recepturos regnũ. Qui autẽ patium
sed ut designetur quanta differentia ẽ inter illũ qui habet inspe ⁊ illũ qui
congruit possidẽ trã. qđ potest uidĩ ꝑ cont̾riũ. Immites ñ possident seipsos.
umutauerunt. hereditatẽ patͥs in fut᷑o possidebunt. Plus ẽ posside quã babere.
ta sunt ima. Lugentib conuenient̃ ꝓmittit᷑ consolatio. ut qui tͥstatꝰ ẽ in p̃senti
iuaeat in fut᷑o. ⁊ sicut plus ẽ gaudẽ in regno habito. quã hab̾e ad horã. uel pos
entes habet semꝑ. ñ dico inmente. sed in exercitio. sequentes. Iure spondetur
sirientib iustitiã. iusticiȩ saturatio. ⁊ sicut plus ẽ sacurari in palatio quã
solari a luctu. sic maior ẽ merces iusti quã a malo separari. quȩ separatio ut
uni. ferculis: tam̃ suꝑaddunt᷑ multa alia: similit̾ beati qđa cũ nunor beati

Expanded text:
terrena, eorum est jam regnum coelorum in spe, et si in purgatorio igne quidam horum ad horam purgantur, tamen non ambigunt se recepturos regnum coelorum. Qui autesed ut designetur quanta differentia est inter illum, quia habet in spe, et illum qui . Mitibus congruit possidere terram, quod potest videri per contrarium. Immites non possident seipsos, et tentarunt, haereditatem Patris in futuro possidebunt. Plus est possidere, quam habere. data sunt ima. Lugentibus convenienter promittitur consolatio, ut qui tristatus est in praesenti, gaudeat in futuro; et sicut plus est gaudere in regno habito, quam habere ad horam vel possdentes, habet semper, non dico merito, sed in exercitio sequentes. Jure respondetur esurientibus justitiam, justitiae saturatio, quia sicut plus est saturari in palatio, quam consolari a luctu, sic major est merces justi, quam a malo separari, quae separatio, uts vel quatuor ferculis, tamen superadduntur multa alia. Similiter quidam beati
Abbreviated transcription (Latin):
ar nathanahele. deinde iuit in chana galileȩ ⁊ fecit miraculũ de uino. Postea
ecssit in capharnaum ubi habitaurt cũ matre ⁊ discipulis quos discipu¬
os uocat ȩuangłista. ñ qđ discipuli eeñt. sed nomine qđ mͦ habent uoca¬
ut. sicut si mͦ diceremꝰ paulus apłs natꝰ ẽ in tharso. ñ qđ apłs tunc uoca
xpulit. Quod ⁊ alia uice fecit postea scilicet circa passionẽ suã ut refert
natheus. Bis enĩ ut ait augustinꝰ fecit hoc miracłum. In illo aduentu lo¬
utꝰ ẽ cũ eo nichodemꝰ nocte. inde uenit in uideã ⁊ baptitabat. quãuis ñ
ipse baptiraret sed disciplĩ eus. Erat autẽ tunc ioħes baptizans menon
uxta salim. nundũ enĩ missus fuerat in carcerẽ ioħes. In his uerbis dat᷑
intelligi qđ omia ista facta sunt antequã captus eẽt ioħes. Innc disciplĩ io¬
ħis dixerunt ei. Rabi. cui tu testimoniũ ꝑhibuisti : ecce hic baptixat. Ut gͦ¬

Expanded text:
 Dominus. Deinde ivit in Cana Galilaeae, et fecit miraculum de vino. Postea secessit in Capharnaum, ubi habitavit cum matre et discipulis. Quos discipulos vocat Evangelista, non quod discipuli essent tunc, sed nomine quod modo habebant, vocavit: sicut si modo diceremus, Paulus apostolus natus est in Tharso: non quod apostolus xpulit eos, quod et alia vice postea fecit, scilicet circa passionem suam, ut refert Matthaeus. Bis enim, ut ait Augustinus, fecit hoc miraculum. In illo adventu locutus est cum eo Nicodemus nocte. Inde venit in Judaeam, et baptizabat, quamvis non ipse baptizaret, sed discipuli ejus. Erat enim tunc Joannes baptizans in Enon, juxta Salim; nondum enim Joannes missus fuerat in carcerem. In his verbis datur intelligi quod omnia ista facta sunt antequam captus est Joannes. Tunc discipuli Joannis dixerunt ei: Rabbi, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et
Abbreviated transcription (Latin):
St iste docet scłaria sinister ẽ. si cȩlestia dext̃ ẽ. Si gͦ doctor ille etiã qua
⁊ ante rustici saluari. quã heretici sapientes pereamꝰ. Rursus oculus nr
uita contẽplatiua. Si gͦ nos illa scandalizat in disidiã mittendo ut pi¬

Expanded text:
si iste docet saecularia, sinister est; si docet coelestia, dexter est. Si ergo doctor ille etiam qui si iste docet saecularia, sinister est; si docet coelestia, dexter est. Si ergo doctor ille etiam qui  ante rustice vivere, quam sapientes haeretici pereamus. Rursus oculus noster est vita contemplativa. Si ergo illa scandalizat nos in desidiam mittendo, ut pl
Abbreviated transcription (Latin):
cipit. ñ concupiscas uxorẽ ꝓximi tui. ñ uidebat᷑ uidȩis hoc eẽ dictũ nisi
de ablatione alienȩ uroris. ut nullus scilicet uellet auferre uxorẽ altĩuꝰ.
yñ credebant eẽ adulteriũ. desiderare concubitũ alterius uxoris. ⁊ ido ait
piscentia. ad om̃s carnales uoluptates. Ista uͦ oꝑatio mala fuit. Mulierem
hic accipit omẽm carnalẽ uoluptatẽ ⁊ fornicationẽ large. homo enĩ debet ẽs
suie idolis. suie auro. suie mulieri. uel alii uoluptati. ado fornicatur. Qđs po
finẽ p̃cepti ad dens etiã de oꝑatione. quasi diceret: quid dicerẽ ꝑ singula.:
malã intellegentiã ⁊ oꝑationẽ a te remoue. Foculũ enĩ intelligentiã accm
ꝑ manũ oꝑationẽ. Per hȩc enĩ duo sola peccant homines. sed pͥuꝰ de oculoa
dicit᷑ oculus aliqͥs doctor. qui intelligentiã illuminat docendo seripti

Expanded text:
cipit, non concupisces uxorem proximi tui , non videbatur Judaeis hoc esse dictum, nisi cipit, non concupisces uxorem proximi tui , non videbatur Judaeis hoc esse dictum, nisi de ablatione alienae uxoris, ut nullus scilicet vellet auferre uxorem alterius, et non credebant esse adulterium desiderare concubitum alterius uxoris, et ideo aiuc et illuc concupiscentia ad omnes carnales voluptates. Ista vero apertio mala fuit. Mulier enim hic accepit omnem carnalem voluptatem et fornicationem large: homo enim debet essesive idolis, sive auro, sive mulieri, vel alii voluptati, a Deo fornicatur. Quod si ponit finem praeceptiationem a te remove . Per oculum enim intelligentiam accipit, per manum operationem. Per haec enim duo soli peccant homines: sed prius de oculis agit.  In primis dicitur oculus aliquis bonus doctor, qui intelligentiam illuminat docendo Scripturas:
Abbreviated transcription (Latin):
mo. lubet gͦ ut sit consentiens ille qui lesit diuino sermone. qui p̃cipit diligere ad¬
ũsarios nr̃os. ⁊ eis reconciliari ne similit̾̃ sit carisa quare tradat᷑ uidici. Quadran¬
tẽ uocat munuma peccata. qr quadrans ẽ genꝰ nũmi qui habet duo minuta.
quasi diceret. donec ꝑsoluat .i. luat etiã minuta peccata qͦd nũquã erit. uel
aeterior. Ignis eñĩ significat caritatẽ. aer uitã nram. aqua baptismũ. t̾ra om̃ẽ
corruptionẽ. ⁊ hoc ẽ donec ꝑsoluat nouissimũ quadrantẽ.i. om̃ia peceata quȩ
ꝑ terrã designant᷑. Audistis. Eg̃ huc usq de om̃i motu ad nocendũ. mͦ agit de
om̃i motu ad concupiscendũ. qui ꝑ mechationẽ intelligit᷑. quasi diceret. Ad¬
buc ostendo qͦmͦ sit habundantior iustitia ur̃a. iustitia scribarũ. Lex ꝓbi¬
bet actualẽ fornicationẽ. ego uͦ etiã mechiã cordis. Si autẽ obicit quȩ lexp̃¬

Expanded text:
ut sit consentiens ille qui laesit divino sermoni, qui praecipit diligere adut sit consentiens ille qui laesit divino sermoni, qui praecipit diligere adversarios nostros, et eis reconciliari, ne similiter sit causa quare tradatur judici: quadrantem vocat minima peccata, quia quadrans genus est nummi qui habet duo minuta. Quasi diceret: Donec persolvat, id est luat etiam minima peccata, quod nunquam erit. Vel deterior; ignis enim significat charitatem, aer vitam nostram, aqua baptismum, terra omnem corruptionem, et hoc est: Donec persolvat novissimum quadrantem, id est omnia peccata quae per terram designantur. Audistis, etc. Egit huc usque de omni motu ad nocendum, modo agit de omni motu ad concupiscendum, qui per moechationem intelligitur; quasi diceret: Adhuc ostendo quomodo sit abundantior justitia vestra justitia scribarum. Lex prohibet actualem fornicationem, ego etiam moechiam cordis. Si autem objicit al
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ orationẽ postponere qua dauid ait. redde altissimo uota tua. sed relinque offer¬
n .i. differes ferre ibi .i. postquã recordatꝰ fueris ante altare .i. antequã offeras ad
altare. ⁊ uade pͥũ reconliari frĩ tuo.si p̃sens ẽ ⁊ humilia te ei. ⁊ fac qđ ad te ꝑtinet.
e. ⁊ bene peniteas in corde tuo. ⁊ tunc reũtere ad oblationẽ tuã. Esto ꝙ si ille¬
us.⁊sis ei amicꝰ ⁊ ora ꝓ eo. Sed hoc ñ differendũ. sed cito debes ei reconciliari
eũ diligere. ⁊ penitere de lesione. dũ es in uia .i. in hoc scło cũ eo. Si enĩ certe
notuus fuerit. antequã reconcilieris. periculosuꝰ erit tͥ. Sed tam̃ si pęniteas
nnc qͥn pot̾is saluari licet cũ maiori pęnitentia. Ne forte. Ido dũ es in uia debes
pconciliari. ne forte tradat te adũsarius .i. causa sit quare tdaris iudicio .i. dõ.&.
udex ministro .i. angło messori. ⁊ cetera. uel altt̃. adũsarius ẽ duunꝰ sermo qui car¬

Expanded text:
amen orationem postponere, quia David dicit: Redde Altissimo vota tua , sed relinque, id est differ offerre: ibi, id est postquam recordatus fueris, ante, id est antequam offeras ad altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, si praesens est, et humiliare ei, et fac quod ad te attinet. illi, et bene poeniteas in corde tuo, et tunc revertere ad oblationem tuam. Esto consesis ei amicus, et ora pro eo, sed non differendum est, sed cito debes ei reconciliari, et eum diligere et poenitere de laesione. Dum es in via, id est in hoc saeculo cum eo. Si autem mortuus fuerit antequam concilieris, periculosius erit tibi. Sed tamen si poeniteas, tunc quoque poteris salvari, licet cum majori poenitentia. Ne forte. Ideo dum es in via debes reconciliari. Ne forte tradat te adversarius, id est sit causa quare tradaris Judici, id est Deo. Et judex ministro, id est angelo messori, etc. Vel aliter: Adversarius est divinus sermo, qui nostr
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ut peccet decidendo in aliquẽ errorẽ: in quo sale sal salictus
quasi diceret. apłi sunt pͥncipiũ doctͥnȩ. nec habent suꝑ se alos
ueis. Sigͥ defecerunt quis saliet eos .i. quis instruet eos.: Similit̃ de papa di¬
hu s ad nisnlũ ualet. Uitra iste postquã p̃dicatio eiꝰ heresim sapit. nisi ad hoc ut
ue euanuerit. ⁊ p̃dicatio bona fuerit. tolerandus ẽ ab ouib iuxta illud. Qđ
uise facite. qͦd autẽ faciunt nolite facere. sed si uita pastoris corrũpit uitã
decreuerunt gregoriuꝰ ⁊ alii sepe eũ expellendũ. Uos estis similit̃ lux mũdi.

Expanded text:
d est defecerit, ut peccent incidendo in aliquem errorem, in quo salietur? quasi diceret: Apostoli sunt principium doctrinae, nec habent super se alios doctores; si ergo defecerint, quis saliet eos? id est quis instruet eos? Similiter de papa dicendum est: ad nihilum valet ultra, postquam praedicatio haeresim sapit, nisi ad hoc ut mala evanuerint, et praedicatio fuerit bondicunt facite; quod autem faciunt, nolite facere. Sed si vita pastoris corrumpat vitam ovium, decreverunt Gregorius et alii sancti, eum expellendum. Vos estis similiter lux mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia ñ possumꝰ facere nisi ꝑ sp̃m tunoris. Audiamꝰ enĩ dm̃ gehennã minantem.
phoc exterriti mundo renuntiabimꝰ.⁊ dõ seruire cũ dilectione incipiemus.
e nobis ur̃a auferant ⁊ ido peccamꝰ. uel quocienscũq propt̃ aliquẽ timorẽ pecca¬
mꝰ ne uiles simꝰ. ne derideamur. sicut quando leodtores efficim᷑ qđ ꝓhibet dñs. Ho
ue timere eos qui corpus occidunt.⁊ iste uocat᷑ humamis timor. Est ⁊ alius tumor
qui uocatur seruilis. quando pęnã tunemꝰ. ⁊ idõ ñ peccamꝰ. ⁊ tam̃ uoluntatẽ pec-¬
andi ñ amittimꝰ. sicut uidȩi qui ꝓ sola formidine a malo abstinebant. nec ali¬
uã dilectionẽ in bono faciendo habebant. nec dmi diligebant. Nii duo timores
uhil faciunt ad salutẽ sed nocent. Sunt alii duo. Unꝰ ẽ quando dm̃ tunemꝰ ꝓpter
ehennã ⁊ ido a malo abstinemꝰ. sed tam̃ cũ dilectione boni.⁊ sine uoluntate pec¬

Expanded text:
Haec omnia non possumus facere, nisi per spiritum timoris. Audiamus enim Deum gehennam minantem, et Haec omnia non possumus facere, nisi per spiritum timoris. Audiamus enim Deum gehennam minantem, et per hoc exterriti, mundo renuntiabimus, et Deo servire cum dilectione incipiemus. ne nobis nostra auferant, et ideo peccamus; vel quotiescunque propter aliquem timorem peccamus, ne viles simus, ne derideamur; sicut quando sectatores efficimur, quod prohibet Doe timere eos, qui corpus occidunt , et iste vocatur humanus timor. Est et alius timor, qui vocatur servilis, quando poenam timemus, et ideo non peccamus, et tamem voluntatem peccandi non amittimus. Sic Judaei pro sola formidine a malo abstinebant, nec aliquam dilectionem in bono faciendo habebant, nec Deum diligebant. Hi duo timores nihil faciunt ad salutem, sed nocent. Sunt alii duo. Unus est, quando Deum timemus, propter gehennam, et ideo a malo abstinemus, sed tamen cum dilectione boni est, et sine voluntate pec
Abbreviated transcription (Latin):
. pauꝑtas ista ẽ abdicare se ⁊ sua. Duo enĩ sunt abdicanda. ext̃iora ⁊ int̾iora.
friora sunt nobilitas. diuitiȩ.⁊ aliȩ passiones. Int̾iora sunt. ingeniũ. fortitudo.
hritudo. uelocitas. ⁊ similia. Abdicare gͥ debemꝰ ista. ne confidamꝰ in diuitiis. in no¬
itase. in ingenio nr̃o ⁊ cȩt̾is. sed in solo dõ ponamꝰ spẽ nrãm. Cetera autẽ ita habeamus
asi ñ haberemꝰ. Ista pauꝑtas etiã in diuitib ẽẽ potest. Unde dauid. diuitiȩ si afflu¬
t nolite cor apponere. Sed securuis ẽ eas non possidere. Unde dñs. Uende om̃ia quȩ
hes ⁊ cȩt̾a. qr uix sine amore possunt haberi. Noc idẽ postulat᷑ cũ dicit᷑. sed lib̾a
os a malo. Liberari enĩ a malo est. a scło nequã ñ illici. sed expediri a desiderio
uiꝰ mundi : qui p̃sentia bona ostendens. inuisibilia der idens homines ad se trabit.

Expanded text:
. Paupertas ista est abdicare se et sua. Duo enim sunt abdicanda, exteriora et interiora. . Paupertas ista est abdicare se et sua. Duo enim sunt abdicanda, exteriora et interiora. Exteriora sunt nobilitas, divitiae et aliae possessiones. Interiora, ingenium, fortitudo, pulchritudo, velocitas et similia. Abdicare igitur debemus ista, ne confidamus in divitiis, in nobilitate, in ingenio nostro, et caeteris, sed in solo Deo ponamus spem nostram. Caetera vero ita habeamus, quasi non haberemus. Ista paupertas etiam in divitiis esse potest. Unde David: Divitiae si affluant, nolite cor apponere . Sed securius est eas non possidere unde Dominus: Vende omnia quae habes , etc. quia vix sine amore possunt haberi. Et hoc idem postulatur, ubi dicitur: Sed libera nos a malo . Liberari enim a malo, est a saeculo nequam nunquam illici, sed expediri a desiderio hujus mundi, qui praesentia bona ostendens, invisibilia deridens, homines ad se attrahit.
Abbreviated transcription (Latin):
recentia.Moralitas ẽ qđ p̃dicator ñ solũ ũba sed quȩc̃ũq beneficia poterit. da
bet. Et abiit. Moralitas est qͦd p̃dicator debet hab̾e bonũ ab his quȩ foris sunt i
niũ. Nã cuuiscumq uita contemptibilis est. restat ut eiꝰ p̃dicatio contẽpnat
Allegorice. Debet bona fama eiꝰ tendere. usq ad suꝑbos hutiꝰ seculi. qui ꝑ sẏriã qu
elatio dicit᷑ significantur. Et postqua scitas eiꝰ cognoscet᷑. offerent ⁊ detegent a
male habentes & alios uariis uiciis occupatos. Languor est duttͣnꝰ morbus. Ioriis¬
tũ acutꝰ morbus ut dolor dentiũ ⁊ alii morbi uexantes acriter homines. An¬
rat ꝑ partes demoniacos.lunaticos. Lunatici sunt qui uexant᷑ a demoniba
ca lunationes ut honunes blasphement creaturã dĩ. credentes ex luna hoc hi¬
se. Allegorice. Dȩmoniaci sunt idolatrȩ. lunatici instabiles. qui mͦ credunt.¬

Expanded text:
recentia. MORALITAS est, quod praedicator non solum verba, sed quaecunque etiam beneficia poterit, dare debet. Et abiit opinio ejusrecentia. MORALITAS est, quod praedicator non solum verba, sed quaecunque etiam beneficia poterit, dare monium. Nam cujuscunque vita contemptibilis est, restat ut praedicatio ejus contemnatur. ALLEGORICE. Debet bona fama ejus tendere usque ad superbos hujus saeculi, qui per Syriam, quae dicitur elatio, significatur. Et postquam sanctitas ejus cognoscetur, offerent et detegent ei se male habentes, et alios variis vitiis occupatos. Languor est diuturnus morbus, tormentum acutus morbus: ut dolor dentium, lateris, et alii morbi vexantes acriter homines. Annumerat per partes daemoniacos, lunaticos. Lunatici sunt qui vexantur a daemonibus circa lunationes, ut homines blasphement creaturam Dei, credentes se hoc ex luna habere. ALLEGORIA est. Daemoniaci sunt idololatrae. Lunatici instabiles, quod modo credunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ merentur. Et ecce stella. dimisso ꝯsilio pͣuoꝵ. ecce redit uera cognitio. stella
minatio. Usq dũ ueniẽs ⁊cet̾a. hic apparet qđ inaere posita erat. quia domu
tes autẽ stellã gauisi sunt g.m. Gaud& gaudio qui ꝓpt̾ dm̃ gaudet. qͥ ẽ ueru̾
gaudiũ: sicut uita uiit qͥ in uirtutib uiuit. & morte moritur qͥ in pec¬
t int̾ntes domũ. Diuino nutu factũ ẽ qđ ñ aderat ioseph. ne aliqua malȩ sus¬
is in donis offerendis sequant᷑. qui in auro & thure ꝙ ditĩsis generib aro.¬
matũ abundant: tamen aliqͥd mysticũ in his donis intelligendis indica.
bant. ꝑaurũ regia potestas. ꝑ thus. diuinitas uel sacerdociũ significatur.
hus enĩ soli do & sacerdoti offert᷑. Pꝰ myrrã mortalis humanitas signatur
rrpora enĩ mortuoꝵ myrra condiuntur. quia ex nimia a maritudine ꝑ

Expanded text:
quam invenire merentur. Et ecce stella. Dimisso consilio pravorum, ecce redit vera cognitio. Stella quam invenire merentur. Et ecce stella. Dimisso consilio pravorum, ecce redit vera cognitio. Stella tis illuminatio. Usque dum veniens, etc. Hic apparet quod in aere posita erat, quia domui Gaudet gaudio, qui, propter Deum gaudet, qui est verum gaudium. Sicut vita vivit, qui in virtutibus vivit, et morte moritur qui in pecrantes domum. Divino nutu factum est, quod non aderat Joseph, ne aliqua malae susis in donis offerendis sequantur, qui in auro et thure et diversis generibus aromatum abundant, tamen aliquid mysticum in donis intelligunt. Per aurum, regia potestas; per thus, divinitas et sacerdotium significatur; thus enim soli Deo et a sacerdote offertur. Per myrrham, mortalis humanitas designatur. Corpora enim mortuorum myrrha condiuntur, quia ex nimia amaritudine per
Abbreviated transcription (Latin):
minuna es in pͥncipi ͭ uida. int̾ pͥncipales ciuitates uidȩ. ñ de quantitate sed
de dignitate intelligitur. Tunc herodes clam uocatis magis. Diligentia queren¬
tis. ut si inuenerit. faciat qđ post se uelle ostendit. S in autẽ excusatꝰ sit a ro.¬
manis. Explordt etiã si rex eoꝵ tͥstes facit iudeos uel lȩtos Idõ clam uideis uo¬
uit iudeif uolet hoc in uestigare a amagis. quia timebat ne uidei qͣsi ex diui
Doracło ꝓmissũ regẽ occulerent. si se eũ uelle perimere pͣsentirent. Iodoetiã
pmisit adorare. ne quis dolũ cognosceret. seđ potuiꝰ sine suspicione ei renun¬
naret. Mittens gͦ illos in bethleẽ dicit. Ite & int̾rogate diligent᷑ de puero:
ognito loco & tẽpore. ꝑsonã pueri non uult ignorare. Nota qđ illud illis
mintiate mihi.p̃ceptio p̃sup̾tuosa ẽ ualde. quia putat qđ om̃s sibi debeant
obtẽꝑare. S ut adrenuntiandũ inuitaret. subiungit. ut et ego ueniẽs ado¬

Expanded text:
ibus Juda, id est inter principales civitates Judae, non de quantitate, sed de dignitate intelligitur. Tunc Herodes clam vocatis magis. Diligentia quaerentis, ut si invenerit, faciat quod post se velle ostendit; sin autem excusatus sit a Romanis, explorat etiam si rex eorum tristes faciat Judaeos vel laetos. Ideo clam Judaeis voluit hoc investigare a magis, quia timebat ne Judaei quasi ex divino oraculo promissum regem occulerent, si se eum velle perimere praesentirent. Ideo etiam promisit se adorare, ne dolum ejus cognoscerent, sed potius sine suspicione ei detiarent. Mittens ergo illos in Bethlehem dixit, ite, interrogate diligenter de puero. Cognito loco et tempore, personam pueri non vult ignorare. Nota quod illud praetis, renuntiate mihi, praeceptio praesumptuosa est valde, quia putat quod omnes debeant sibi obtemperare. Sed ut ad renuntiandum invitaret subjungit: Ut et ego veniens ado
Abbreviated transcription (Latin):
ubi natꝰ sit. scilicet in bethleem. & qͦ occasione illuc maria ꝙ ioseph ꝓfechi
Ait enĩ. Eocuit edictũ a cesare augusto ⁊ c̃. & qͣlit̾ angłi apparuerunt pastairatio
p̃t̃mittat. tam̃ aduentũ magoꝵ relaturꝰ brͣeuit᷑ tangit. notans locũ. tẽs
tribũ. Locũ notat ubi ait in bethleem: tribũ ubi dicit. uidȩ.tẽpꝰ cũ suibu
in dieb herodis regis. Iudȩ apponit adremotionẽ illuiꝰ quȩ ẽ in terra zab
Duȩ enĩ bethleem sunt. altera quȩ ẽ in terra ⁊abulon. altera quȩ ẽ in tͥbu u
quȩ uocata ẽ pͥuꝰ effrata. quȩ postea in auguriũ xp̃i uentari bethleem dic
Effrata enĩ int̃p̃tat᷑ uidens furorẽ uel speculũ. quia ibi postea exercuit herit
furorẽ suũ circa pueros. & quasi de specła xpm̃ uenturũ expectabat. Be
ẽ tudȩ nasceret᷑ qui de tͥbu uida ꝓcesserat. Tempꝰ etia̾ contienit. quia ecce a
nec dux de femore eiꝰ. donec ueniat qui mittendus ẽ. Ex quo enĩ intͦuerit

Expanded text:
 natus, scilicet in Bethlehem, et qua occasione illuc Maria et Joseph profecti sunt. Ait enim. Exiit edictum a Caesare Augusto , etc., et qualiter angeli apparuerunt pastoribus. mittat, tamen adventum magorum relaturus eam breviter tangit, notans locum, tempus et tribum. Locum notat ubi ait, in Bethlehem. Tribum, ubi dicit Judae. Tempus, cum subjungit: In diebus Herodis regis. Judae apponit, ad differentiam illius quae est in terra Zabulon. Duae enim Bethlehem sunt, altera quae est in terra Zabulon, altera quae est in tribu Juda, quae prius Ephrata, quae postea in augurium Christi venturi Bethlehem dicta est: Ephrata enim interpretatur videns furorem vel speculum, quia postea exercuit Herodes furorem suum circa pueros, et quasi de speculo Christum venturum exspectabat. BetBethlehem Judae nasceretur, qui de tribu Judae processerat. Tempus etiam convenit. Quia ecce alJuda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendu
Abbreviated transcription (Latin):
dicando aliis. fiat ia cobus .i. supplantatoruitioꝵ: sed cũ in om̃ib erit ꝑsee
tunc necessaria ẽ humilitas: ne sibi sed soli gr̃ȩ dĩ ascribat. ⁊ ido sit ioha
qui grã dĩ interp̃tatur. Isti recia reficiebant sua quia t̾rena curabant. ⁊ dãpi
secuilariũ instaurare curabant. erant cũ patre zebedeo .i. diabolo. Rebedeuse¬
fugitiuus interp̃tat᷑. diabolus uͦ a dõ fugit. Quactuor tantũ uoluit ponere in
quia cõmunis debet eẽ p̃dicatio xp̃i. Congregatio dicitur synagoga. Hic aꝑti
dit quia gentib ñ p̃dicabat cũ in sẏnagogis p̃dicare dicitur quȩ uidęoꝵ fiut¬

Expanded text:
 praedicando aliis fiat Jacobus, id est supplantator vitiorum. Sed cum in omnibus erit perfectus, tunc necessaria erit humilitas, ne sibi, sed soli gratiae Dei ascribat, et ideo fit Joannes, qui gratia Dei interpretatur. Isti reficiebant retia sua, quia terrena curabant, et damna saecularium reparare volebant, et erant cum patre Zebedaeo, id esfugitivus interpretatur, diabolus vero a Deo fugit. Quatuor tantum voluit ponere invquia communis debet esse praedicatio. Congregatio dicitur synagoga. Hic aperte ostendit quia gentibus non praedicavit, cum in synagogis praedicare dicitur, quae Judaeoru