comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es sebelrebub: isti non dimitt&ur. neq inpraesenti saeculo. Neque
infuturo : Non quod negemus &ei si poenitentiam agere possit
possedimitti ab eo qui uult omnes homines saluos fieri. Sadagniti¬
ad superiora respicit. hocest ideo temporalium sollicitudinem u&o: Necum diui-¬
tib saeculi uobis thes aurizare conuincamini: ergo quod omnib: naturatribuit.
&iumentis acbestiis: hominib: quoq commune est huius cura penitus liberam :
Sed praecipitur nobis nesolliciti simus quid comedamus: & quia insudore
uultus praeparamus nobis panem labor exercendus est sollicitud otollenda
Animaplus est quamesca & torpusquam uestimentum. Ad mon& ut me¬
minerimus multo amplius nobis dm̃ dedisse. quod nos fecit: & conposuit
examma &corpore : quam est cclimentum atq: tegumentũ: utintellegas eum
sol&. utrum adanimam cibus iste perueniat : Cumanima incorporea sit
isteautem cibus corporeus: sed animam hocloco proista uita positam noue¬

Expanded text:
esse Beelzebub, isti Non dimittetur neque in praesenti saeculo, neque in futuro. Non quod negemus et ei, si poenitentiam agere voluerit, posse dimitti ab eo qui vult omnes homines salvos fieri, et in agnitiad superiora respicit, hoc est, ideo temporalium sollicitudinem veto, ne cum divitibus saeculi vobis thesaurizare convincamini. Ergo quod omnibus natura tribuit, et jumentis, ac bestiis, hominibus quoque commune est, hujus cura penitus liberamur, sed praecipitur nobis ne solliciti simus quid comedamus. Et quia in sudore vultus praeparamus nobis panem, labor exercendus est, sollicitudo tollenda. Anima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum. Admonet, ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, ut intelligas eum solet utrum ad animam cibus iste perveniat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam nove
Abbreviated transcription (Latin):
diuitũ condemnat᷑ : qui ne intumulis quidem pos sunt carere diuitiis : possumꝰ
autẽ iuxta in tellegentiã spiritalem & hoc sentire qd ille insindone munda
nepost resurrectionẽ c&eris corporib: surrexisse alius finger&ur.

Expanded text:
divitum condemnatur, qui ne in tumulis quidem possunt carere divitiis. Possumus autem juxta intelligentiam spiritalem, et hoc sentire, quod ille in sindone munda ne post resurrectionem ex caeteris corporibus surrexisse, alius fingeretur
Abbreviated transcription (Latin):
marcelli casti. emilii. & saturnini. Todt̃ diebeatisa
martyris & ep̃i lao dicensis. qui unus fuit de antiquis pauli aplĩ
discipulis. Auuitate agenpo. nati stut fuus iurginis & margris.
cuius exemplo beatus caprasas a egont̃ mareytu animatꝰ est.

Expanded text:
Marcelli, Casti, Emilii, et Saturnini. Eodem die, beati Sagaris martyris et episcopi Laodicensis, qui unus fuit de antiquis Pauli apostoli discipulis. Civitate Agenno natalis sanctae Fidis virginis et martyris, cujus exemplo beatus Caprasius ad agonem martyrii animatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
pub licanorũ & peccatorũ : Sicut inquit tunc: sic & punc utramq salutis
uiam respuitis : Nã quod ait : laimentauimus & ñ plorastir adiob anneni
perti necuius abstinonita acibis & potuluctũ poenitentia signifocabat

Expanded text:
publicanorum et peccatorum amicus. Sicut, inquit, tunc, sic et nunc utramque salutis viam respuitis. Nam quod ait: Lamentavimus, et non plorastis, ad Joannem pertinet, cuius abstinentia a cibis et potu luctum paenitentiae significabat;
Abbreviated transcription (Latin):
respuentes secr&ũ & salubre mysteriũ cuius auspicia in iohannis p̃dicati¬
one baptis moq p̃cesserunt : sed tamen eidem consilio nesciendo acnolendo
& prȩscientia dĩ traditum ꝑmanus in iquorũ ad figentes interemistis.
ui ergo similes dicã homines generationis huius & cui similes sunt: simi

Expanded text:
respuentes secretum et salubre mysterium, cujus auspicia in Joannis praedicatirespuentes secretum et salubre mysterium, cujus auspicia in Joannis praedicatione baptismoque praecesserunt, sed tamen eidem consilio nesciendo ac nolendo et praescientia Dei traditum per manus iniquorum affligentes, interemistis . Cui ergo simi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptum ẽ idictumiquitates tuas ut iustificeris o usti fuettur into
dni ai ussta dilinit̃ : Ineo ergo iustificatio di est sin adindignos e noxios
ta dmirocnites ꝑ ablutionem factas uideitur &iustas sui munera
transtalirse: dauid quoq dicit . tibi soli peccaui & malũ coramte feci. utiustifi¬
coris insermonib tuis & uincas cum iudicaris. ergo is quipeccat & confit&ꝰ
dõ peccatũ iustificat dm̃: cȩdens ei uincenti & abeo gratiã sperans in baptis¬
mate. igit᷑ iustificat᷑ dĩ in quo ẽ & confersio & uenia peccatorũ : Pharis a ei aut̃
& legis periti consilium dĩ spye uerunt insem& ipsos baptitatiabeo: qd dicit
in sem& ipsos uel contrasem &ipsos significat : quia quigratiã respuit contra
sem& ipsum facit : uel adsem & ipsos mirsũ dĩ consiliũ stulti & ingrati uitupe¬
rant nolentesrecipere. Consilium ergo dĩ est quo ꝑ passionẽ & mortem
dñi ihũ mundũ saluare decreuit : sed hocpharisei & legis peritispreuerunt.

Expanded text:
 ut justificeris. Et justificatur in eo,  Dominus, et justitias dilexit . In eo ergo justificatio Dei est, si non ad indignos et noxios, sed ad innocentes per ablutionem factos videatur et justos sua munera transtulisse. David quoque dicit: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut justificeris in sermonibus tuis et vincas dum judicaris . Ergo is qui peccat, et confitetur Deo peccatum, justificat Deum, cedens ei vincenti, et ab eo gratiam sperans. In baptismate igitur justificatur Deus, in quo est et confessio et venia peccatorum. Pharisaei autem et legis periti, consin semetipsos, vel contra semetipsos, significat quia qui gratiam Dei respuit contra semetipsum facit: vel ad semetipsos missum Dei consilium stulti et ingrati vituperantur noluisse recipere. Consilium ergo Dei est, quo per passionem et mortem Domini Jesu mundum salvare decrevit. Sed hoc Pharisaei et legis periti spreverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
signat᷑ agilitas quotiens excidia uel facta ab hoste ulfienda prophe¬
tarum lamenta resonabant : & nec si auditores ad poenitentiae remedia
confugere curabant : canit psalmista. exultate dõ adiutor inr̃o iubi¬
latedõ iacob: sumite psalmũ & date trmphanũ & c&era. i sed quid

Expanded text:
signatur agilitas. Quoties excidia vel facta ab hoste, vel fienda prophesignatur agilitas. Quoties excidia vel facta ab hoste, vel fienda prophetarum lamenta resonabant, et nec sic auditores ad poenitentiae remedia confugere curabant. Canit Psalmista: Exsultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob, sumite psalmum, et date tympanum , et caetera. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uimus uobis tibiis & ñ saltastis. lamentauimus & ñ plonaestis: Generatio iudeoꝵ
comparat᷑ pueris sedentib: inforo . quiad occores olimproph&as accipiebat
dequib dicit᷑: exore infantium & lactantiũ ꝑfecisti laudem : & alibi decla¬
ractio sermonũ tuorũ inluminat me & intellectũ dat paruulis: id est humi¬
lib: spũ. Forũ aut̃ dominicũ uel synagoga uel ipsaẽ hierus alem inqua p̃¬
ceptorũ celestiũ iura condebant᷑ ubi ad inuicem istipueri siue iuxta matheũ
ad coequales suos loquebant᷑ quia geieris gentisq: suȩ populis patria coti¬
die uoce solebant ex probrare : qd necpsalmis primo dauiticis allecti nec
direnis postea correpti uoluerint ad nuere proph&icis : quotiens uicto¬
ria dehoste uel futura p̃cinebat᷑ uel facta recolebat᷑. nec ad uirtutes opera
consentiebant ad surgere : Nã saltationis uerbo ñ histrionicis motib: sinuati
corporis rotatus : sed in pigri deuotio cordis &religiosa membrorũ de¬

Expanded text:
is tibiis, et non saltastis. Lamentavimus, et non plorastis. Generatio Judaeorum comparatur pueris sedentibus in foro, quia doctores olim prophetas accipiebat. De quibus dicitur: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Et alibi, Declaratio sermonum tuorum illuminat me, et intellectum dat parvulis , id est, humilibus spiritu. Forum autem dominicum, vel synagoga, vel ipsa est Ierusalem, in qua praeceptorum coelestium jura condebantur. Ubi ad invicem isti pueri, sive juxta Matthaeum ad coaequales suos loquebantur, quia generis gentisque suae populis patria quotidie voce solebant exprobrare, quod nec Psalmis primo Davidicis, nec threnis postea correpti voluerint annuere propheticis. Quoties victoria de hoste vel futura praecinebatur, vel facta recolebatur, nec ad virtutis opera consentiebant assurgere. Nam saltationis verbo non histrionicis motibus sinuati corporis rotatus, sed impigri devotio cordis, et religiosa membrorum de
Abbreviated transcription (Latin):
debemus: Hoc enim inter terrenum &caeleste aedificiũ distat. quod
terrenum expensas colligendo construitur. caeleste autem exepensar

Expanded text:
debemus. Hoc enim inter terrenum et coeleste aedificium distat, quod terrenum aedificium expensas colligendo construitur, coeleste autem a
Abbreviated transcription (Latin):
qua erebatur : & stephanus iudeis noncredentib Incircum cisi inquit
cordibus & auribus uos semper spui scõ restistis: Illeitaq uera
circum cisione mundatus est . qui oblurat aures suas ne audiat sanguinem:
&claudit oculos neuideat malum: quicustodit uias suas nedelinquat
in lingua sua. & attendit sibi negrau&ur cor eius incrapula & ebrie¬
tate : quidonec est alitus in eo & sp̃s dĩ inauribus eius : non loquitur

Expanded text:
querebatur, et Stephanus Judaeis non credentibus, Incircumcisi, inquit, cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis . Ille itaque vera circumcisione mundatus est, qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem , et claudit oculos ne videat malum, qui custodit vias suas ne delinquat in lingua sua , et attendit sibi ne gravetur cor ejus in crapula et ebrietate , qui, donec superest halitus in eo, et Spiritus Dei in naribus ejus , non loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
ircumdandonꝰ exercitii hicrusalem &uae pregnantibus gladi
quoque & captiuitatem signa queccceli situra seque uenturum
innube cum potestate magna & maiestate prȩdicit.
Nespicite inquit quia ad propinquat redemptio ur̃a ab ebrietateqi
&curis huius uitȩ prohibens uigilandum p̃cepit &orandum

Expanded text:
ircumdandam ab exercitu Jerusalem, et vae praegnantibus; gladium quoque et captivitatem, signaque coeli futura; seque venturum in nube cum potestate magna et majestate praedixit. Respicite, inquit, quia appropinquat redemptio vestra. Ab ebrietate quoque et curis hujus vitae prohibens, vigilandum praecipit et orandum
Abbreviated transcription (Latin):
rudib &iam dep̃senti uita aliquid promittendum fuit
ut possent robustius infutura solidari : quibus uidendum regnũ
dĩ promittit interra : ut hoc abos fidelius incado p̃sumatur:
Qđsi regnum dĩ in hac sententia futuram in caelis beatitudinom
uelimus accipere : & hocquidam dead stintib non post multos
dies inmonte uiderunt. scilic& ut manentis gaudii contempla¬
tione . tam & siraptim delibata modestius instantia saeculi transe¬
untis aduersa tolerarent : decentesimo sane uerbo scõs mortẽ
gustare testatur : a quibi nimirum mors corporis libando gustat᷑.
uita animae possidendo ten&ur : Nactum ẽ autem posthaec uerba
fere dies octo : & ad sumpsit p&rum &iacobum &iohannem:
Octaua die dñs promissam futurȩ beatitudinis gloriam disci
pulis manifestat ut & ostensa caelestis uitȩ dulcedine cunctoꝵ
quihaec audire possint corda refoueat: & octo nario dierum
numero uerum tempore resurrectionis gaudium doceat esse

Expanded text:
rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari, quibus videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelius in coelo praesumatur. Quod si regnum Dei in hac sententia futuram in coelis beatitudinem velimus accipere, et hoc quidam de astantibus non post multos dies in monte viderunt, scilicet ut manentis gaudii contemplatione, tametsi raptim delibata, modestius instantia saeculi transeuntis adversa tolerarent. Decentissimo sane verbo sanctos mortem gustare testatur, a quibus nimirum mors corporis libando gustatur, vita animae possidendo tenetur. Factum est autem post haec verba fere dies octo, et assumpsit Petrum et Jacobum et Joannem. Octavapulis manifestat, ut et ostensa coelestis vitae dulcedine, cunctorum, qui haec audire possint, corda refoveat, et octonario dierum numero verum tempore resurrectionis gaudium doceat esse
Abbreviated transcription (Latin):
pacis autem tempore quia haec a nostris ꝑ secutionib desunt: est
aliud ubi ostendamur nobis: Veremur saepe a proximis dispiq.
dedignamur iniurias uerbi tolerare : Si contingat iurgium for¬
tis secum proximo : erubescimus priores. satis facere : Corquippe
carnale dum huius uitae gloriam quaerit humilitatem respuit
Dico autem uobis uere sunt aliqui hicstantes qui nongustabunt
mortem donec uideant regnũdĩ: Regnum dĩ hocloco p̃sens
ecclesia uocatur: & quia non nulli exdiscipulis usq adeo incori¬
pore uicturi erant : ut eclesiam dĩ constructam conspicerent.
& contra mundi huius gloriam erectam: consolatoria promis¬
sione nunc dicitur: sunt quidam dehic stantibi qui nongusta¬
bunt mortem. donecuideant regnumdĩ: Sed cum tanta dñs
subcundȩ mortis p̃cepta eder&: quid necessarium fuit
ut ad hanc subito promissionem uenir&: nisi quia discipulis

Expanded text:
pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutionibus desunt, est pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutionibus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis. Veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere. Cor quippe carnale, dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit. Dico autem vobis vere, sunt aliqui hic stantes qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei. Regnum Dei hoc loco praesens Ecclesia vocatur; et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant, ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito promissionem veniret? nisi quia discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
humanae uerecundiae usu p̃pedimur. ut recatudinem quam
seruamus inmente : nondum exprimere ualeamus inuoce: sed
huac quoq uulneri congruum subiungitur medicamentum
cum dñs dicat : Nam qui me erubuerit & meos sermones. huniꝰc
filius hominis erubes c&. cum uenerit inmaiestate sua & patris
& scorum angelorum : Sed eccenunc apud se hominesdicunt
nos iam dnm & sermones eius non erubescimus : quia aꝑta¬
eum uoce confitemur : quibus ego respondeo qđ in hac plebexp̃ianas
sunt non nulli quixp̃m id eo confitentur : quia cunctos xp̃ianos esse
conspiciunt: Nonergo ad probationem fidei uox sufficit profes si¬
onis : quam defendit a uerecundia professio generalitatis: est tam̃
ubi sequisq: interrog&. ut in confessione xp̃i seu eraciter
prob&: Certe enim ꝑsecutionis tempore crubescere poterant
fideles substantiis nudari : dedignitatib: deiq: uerberib ad fligi

Expanded text:
humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in mente, nondum exprimere valeamus in voce. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum, cum Dominus dicat: Nam qui me erubuerit et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in majestate sua, et Patet sanctorum angelorum. Sed ecce nunc apud se homines dicunt: Nos jam Dominus et sermones ejus non erubescimus, quia aeum voce confitemur; quibus ego respondeo, quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli, qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Non ergo ad probationem fidei vox sufficit professionis, quam defendit a verecundia professio generalitatis. Et tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi;
Abbreviated transcription (Latin):
saluam faci& illam: Sic dicitur fideli qui uoluerit animãsuã saluã
facere ꝑd& cam : & qui ꝑdiderit animã suã propter me saluã facios
eam : Acsi agricolae dicatur. frumentum si seruas ꝑdis: si semi¬
nas renouas: Quis enim nesciat qđ frumentũ cum in semine
mittitur perit aboculis interra deficit: sed unde putreseit inpul¬
uere : inde uiridescit inrenouatione: quiauero scãecdesia aliud
tempus hab& ꝑsecutionis. atq aliud pacis: Redemptor noster
ipsacius tempora designauit inp̃ceptis : Nã ꝑsecutionis tẽpore
ponenda ẽ anima: pacis autem tempore eaquae amplius domi¬
nari possunt frangenda sunt desideria terrena : Vnde & nunc
dicitur: Ouid enim proficit homosi lucr&ur uniuersum mun¬
dum : seautem ipsum ꝑdat &d&rimentum sui faciat : Cum ꝑse¬
cutio ab aduersariis deest: ualde uigilantius cor custodiendũ
est: Nam pacis tempore quialic& uiuere . lib& &iam ambire :
plerumq autem labentia cuncta despicimus : sed tamen adhuc

Expanded text:
Qui voluerit animam suam salvam facere, perdet eam, et qui perdiderit animam suam propter me, salvam faciet eam, ac si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis, si seminas renovas. Quis enim nesciat quod frumentum, cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde viridescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis, Redemptor noster ipsa ejus tempora designavit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt, frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim proficit homo si lucratur universum mundum, se autem ipsum perdat, et detrimentum sui faciat? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore, quia licet vivere, licet etiam ambire. Plerumque autem labentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
los nostros & conderamus mirabilia delegetua : Recteitaq in parabolis audiun
& menigmate qui dausis sensib cordisneq intrare neq curant cognos

Expanded text:
los nostros, et considerabimus mirabilia de lege tua . Recte itaque in parabolis audiunt los nostros, et considerabimus mirabilia de lege tua . Recte itaque in parabolis audiunt et in aenigmate, qui clausis sensibus cordis, neque intrare, neque curant cognos
Abbreviated transcription (Latin):
Haecdicons clamabat. qui hab& iures audiendiaudiat. Quotiens haec ad¬
mon incula uel meuangelio uel ina potalypsi iohannis interponit᷑ inisticũ esse
qd dicit᷑ quaerendumq anobis intentius ostendit᷑. Interrogabant autẽ eũ
discipuli cius quaeess& haecparabola . Nemo put& finita max parabola disci¬
pulos hac interrogasse siluatorem : sedut marcus at. Cum ess& singulacris
inter rogauorunt eũ hi quicum eo erant duo decĩ parabo las. Et dicebat eis
uobis datum ẽ nosse mrsteriũ regnidĩ : c&eris aut̃ in parabolis: ut uidentes
non uideant : &audientes ñ intellegant Marcus itadiat . Illis aut̃ qui foris sunt
in parabolis ominia fiunt . Ideoq & nos cum dis cipulis xp̃i intremus inscũariũ
di ut intellegamus in nouis simamysteriorũ regnidĩ : Nam quiad ꝑropin¬
quant pedib: eius accipiant dedoctrinaeius dicentes cũ psalmi sta: reuela ocu¬

Expanded text:
Haec dicens, clamabat: Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec adHaec dicens, clamabat: Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec admonitiuncula, vel in Evangelio, vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse quod dicitur, quaerendumque a nobis intentius ostenditur. Interrogabant autem eum discipuli ejus quae esset haec parabola. Nemo putet finita mox parabola discipulos haec interrogasse Salvatorem, sed, ut Marcus ait, cum esset singularis, interrogaverunt eum ei qui cum eo erant duodecim, parabolas. Et dicebat eis: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei. Caeteris autem in parabolis, ut videntes non videanin parabolis omnia fiunt. Ideoque et nos cum discipulis Christi intremus in sanctuarium Dei, ut intelligamus novissima mysteriorum regni Dei. Nam qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius, dicentes cum Psalmista: Revela ocu
Abbreviated transcription (Latin):
Pructũ centuplum fructũ ꝑfectũ dicit: Nam de narius numerus pro
ꝑfectione semꝑ accipit᷑. quia in decim prȩceptis legis custodia contin&᷑
Actiua enim & contẽplatiua uita simul indecalogi mandatis coniuncta ẽ
quia ineo &amor dĩ &amor seruari proximi iub&ur : Amor quip¬
pedĩ ad contemplatiuã : amor uero proximi ꝑtin& ad actiuã : dena¬
nius ñumerus autẽ ꝑ sem & ipsum multiplicatus incente nariũ surgit
Vnde ecte ꝑcentenariũ magna ꝑfectio designat᷑. Sicut deillo quisua
prodũo terrena relinquit dicitur : centuplũ accipi& & uitam oenã
pornidebit : qua quisquis prod̃ nomine temporalia atq terrena con¬
termit de hic ꝑfectionẽ mentis recepit utiam ea ñ app&at quȩ contẽnit
&in sequenti scło ad a&ernã uitȩ glorũ ꝑuenit ÷ t erraogobona
fructu centuplo fecundit᷑ quando cordoq leuirtutũ spiritiliũ ꝑfectione donat᷑:

Expanded text:
Fructum centuplum, fructum perfectum dicit. Nam denarius numerus pro Fructum centuplum, fructum perfectum dicit. Nam denarius numerus pro perfectione semper accipitur, quia in decem praeceptis legis custodia continetur. Activa enim et contemplativa vita, simul in decalogi mandatis conjuncta est, quia in eo et amor Dei, et amor servari proximi jubetur. Amor quippe Dei, ad contemplativam, amor vero proximi pertinet ad activam. Denarius autem numerus per semetipsum mutiplicatus, in centenarium surgit. Unde recte per centenarium magna perfectio designatur, sicut de illo qui sua pro Domino terrena relinquit, dicitur: Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Quia quisquis pro Dei nomine temporalia atque terrena contemnitet in sequenti saeculo ad aeternam vitae gloriam pervenit. Terra ergo bona fructu centuplo fecundatur, quando cor docile virtutum spiritalium perfectione donatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Semen qd̃ secus uiã cecidit duplicilȩsura disperiit : & auiantib scilic& concul¬
catum : & a uolucrib: raptum : Via est ergo cor sedulo malarum cogitationũ
transitu at tritũ atq arefactum : Neuerbi semen excipere ac germinare
sufficiat : atq ideo quicquid boni seminis uicinia talis uiae contingit :
pessimȩ cogitationis mectu conculcatũ adaemonib: eripit᷑ qui uolucres
caeli siue quia caelestis spiritalisq sint naturȩ : seu quia ꝑ aera uolitant
appellant᷑. Et aliud cecidit suꝑ p&ram & natum aruit quia non habebat
humorem: param dicit durum & indomitũ acnullo uerȩ fidei uomere
pen&ratũ : hocẽ autẽ humor ad radicem seminir qd iuxta aliã parabolã
oleum ad lampades uirginum nutriendas idest amor & ꝑseuerantia
uirtutis : Et aliud cecidit interrambonã & ortum fecit fructũ centuplũ

Expanded text:
Semen quod secus viam cecidit, duplici laesura disperiit, et a viantibus scilicet conculSemen quod secus viam cecidit, duplici laesura disperiit, et a viantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via est ergo cor sedulo malarum cogitationum transitu attritum atque arefactum, ne verbi semen excipere ac germinare sufficiat. Atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae contingit, pessimae cogitationis meatu conculcatum a daemonibus eripitur, qui volucres coeli, sive quia coelestis spiritalisque sint naturae, seu quia per aera volitant, appellantur. Et aliud cecidit super petram, et natum aruit, quia non habebat humorem. Petram hic recte dicit, durum et indomitum cor, ac nullo verae fidei vomere penetratum. Hoc est autem humor ad radicem seminis quod juxta aliam parabolam, oleum ad lampades virginum nutriendas, id est, amor et perseverantia virtutis. Et aliud cecidit in terram bonam. Et ortum fecit fructum centuplum.
Abbreviated transcription (Latin):
seminare semensiũ : Hanc parabolam dñs ideo persenpsum exponere
dignatus est ut figurate seloqui in notescer& : perumq significationes
inhus dum quae ꝑ sem & ipsum noluit ex plinare docere&essequeren liucd
Sei quia senien qd uerbum di sit terramq uarui qđ diuersud cor audi¬
torum signific& ipsedñs apruit: Satorem quẽ nobis querendum reliquit
sullummliuis quĩ filium d̃ intellegere por sumus. quicdurte seruhore
semensium qua de sinupitris qua ertatur nonerat accerhus egeneliens
ahoe liumnt qnmundum ut testimoniũ ꝑhiber &ueritati. Andebenendeti
cun eelistis aliosihanc parabolum dicturus delomo exies nora odesse
naue coniste idis st ꝑ hibe&ur: ipsum nimirũ situcorporis qd pro cersu
sermonis insinuans : Et dum seminat aliud cecidit secusuiã & conculcatũ est
& uolucres cȩli comederunt illud : Quaedñs exposuit pia fide suscipienda sunt
quae aut̃ ticita nr̃ȩ intellegentiȩ dereliquit: ꝑstringenda sunt breuiter

Expanded text:
erunt illud, etc. Hanc parabolam Dominus ideo per seipsum exponere dignatus est, ut figurate se loqui innotesceret, rerumque significationes in eis etiam quae per semetipsum noluit explanare, doceret esse quaerendas. Sed quia semen quod verbum Dei sit, terramque variam quod diversum cor auditorum significet, ipse Dominus aperuit, satorem quem nobis quaerendum reliquit, nullum melius quam Filium Dei intelligere possumus. Qui exiit seminare semen suum, quia de sinu Pathoc venit in mundum, ut testimonium perhiberet veritati . Unde bene juxta evangelistas alios hanc parabolam dicturus, de domo exisse, mare adisse, navem conscendisse perhibetur: ipsum nimirum situ corporis quod processu sermonis insinuans. Et dum seminat, aliud cecidit secus viam, et conculcatum est, et volucres coeli comederunt illud. Quae Dominus exposuit, pia fide suscipienda sunt: quae autem tacita nostrae intelligentiae dereliquit, perstringenda sunt breviter.
Abbreviated transcription (Latin):
ostender& magistrorũ quoduictuatq uestitu ex discipulis deberent esse
contenti. Interp̃tat᷑ autẽ susanna liliũ aut gratia erus : sed melius si femininũ
nomen figur&ur alili o: credo propter odoriferũ caelestis uitȩ candorẽ.
auro sumq internȩdilectionis ardoren : iohanna dñs gratia eius uel dñt miso¬
ricors : Videlic& quia eius ẽ omne qđ uiuimus : maria a marũ maret prop¬
ter utiq insitũ poenitentiae rugitũ quuel ipsa maria uel nos singuli uitia
priscadeflemus ut ad gratiam splendoremq: ꝑuenine meream᷑ a&ernũ .
Magda lenȩ turris : sed melius sicut amonte montanus : itaturrensis aturre
dicatur : illa scilic& cuips almista canit: deduxistime quia factus es spes
in eaturris fortitudinis a facie tnimici: Cũ aut̃ turba plurima conuenira¬

Expanded text:
ostenderet magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse ostenderet magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse contenti. Interpretatur autem Susanna lilium, aut gratia ejus. Sed melius, si femininum nomen figuretur a lilio, credo propter odoriferum coelestis fidei candorem, aurosumque internae dilectionis ardorem. Joanna, Dominus gratia ejus, vel Dominus misericors; videlicet quia ejus est omne quod vivimus. Maria, amarum mare, propter utique insitum poenitentiae rugitum, quo vel ipsa Maria, vel nos singuli, vitia prisca deflemus, ut ad gratiam splendoremque pervenire mereamur aeternum. Magdalene, turris; sed melius sicut a monte montanus, ita turrensis a turre dicatur. Illa scilicet cui Psalmista canit: Deduxisti me, quia factus es spes mea, turris fortitudinis a facie inimici . Cum autem turba plurima convenir
Abbreviated transcription (Latin):
numero sol& uniuersitas intimari : unde & sci quoq sp̃s gratiam
proph&ai septem uirtutũ distinctione complectit᷑ : Et iohanna
uxor cuta procuratoris herodis. Simaria mundata a sorde uitiorũ
ecclesiam degentib: insinuit : Cur ñ iohanna eandem designat ecclesiã
quondim quidem idolorum cultui subditã : sediam nunc xp̃i pi&ite redẽ ptã
nam quilib& malignus sp̃s ad deceptionẽ gencrir humani promptur dum pro
regno diaboli facit : quasi hero dis impiis simi procurator exsistit : Et susanna
it & aliȩ multȩ quae ministrabant eis defacultatib: suis : Consu&iidinir
iudaice fuit nec ducebat᷑ inculpã moregentis antiquo ut mulieres desub¬
stantia suauictũ atq uestitũ preceptorib: ministranent : hocquia scandilũ¬
ri facere poterat innationib: paulus se abiecis se monorat : Num quid non habe¬
M inistrabant autem dño desua substantia ut m&er& eorũ carnaliacuius illȩ
m& ebant sp̃italia : Non quo indiger& cibis dñs creaturarũ : sed ut trpum

Expanded text:
uris universitas intimari. Unde et sancti quoque Spiritus gratiam propheta septem virtutum distinctione complectitur. Et Joanna, uxor Chuza, procuratoris Herodis. Si Maria mundatam a sorde vitiorum Ecclesiam de gentibus insinuat, cur non Joanna eamdem designat Ecclesiam, quondam quidem idolorum cultui subditam, sed jam nunc Christi pietate redemptam? Nam quilibet malignus spiritus, ad deceptionem generis humani promptus, dum pro regno diaboli facit, quasi Herodis impiissimi procurator existit. Et Susanna, et aliae multae, quae ministrabant ei de facultatibus suis. Consuetudinis Judaicae fuit, nec ducebatur in culpam, more gentis antiquo, ut mulieres de substantia sua victum atque vestitum praeceptoribus ministrarent. Hoc quia scandalum facere poterat in nationibus, Paulus se abjecisse memorat: Nunquid non habe?-- Ministrabant autem Domino de substantia sua, ut meteret earum carnalia, cujus illae metebant spiritalia. Non quod indigeret cibis Dominus creaturarum, sed ut typum
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiae nomine commnendans. +¬
tibunt  parentes eus per omnes annos in mnerusalm indie pasch
sollemni. Vides hunc euange listam inter animalia quatuo nor
frustra uitulo comparatum: qui quasi hostus deputatum animal
circum templam maxime & hierusolima marrationis suaediuer satur
incessi : siquidem in princapiis sacer dotem collocat aderam: orantem

Expanded text:
sapientiae nomine commendans. Esapientiae nomine commendans. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem, in die solemni Paschae. Vides hunc evangelistam inter animalia quatuor non frustra vitulo comparatum, qui, quasi hostiis deputatum animal, circa templum maxime et Jerosolyma narrationis suae diversatur incessu. Siquidem in principiis sacerdotem collocat ad aram orantem,
Abbreviated transcription (Latin):
rint uel ab aliis commemor anda inspũ praeuider int. ut continuata suae
narrationis serie quasi nulla pra&ermissps se uideantur : qua tamen alterius
cuangelistae considerata scriptura quoloco tranilita fuerint ciligens lec
Duer autem crescebat & confortabatur plenus sapientia I⁊
& gratia dĩ erat in illo: Notanda distinctio uerborum quia dñs iħr xp̃s
in eo quod puer erat id est habitum humanae fragilitatis induerat:
crescere & confortari habebat: in eo uero quod &iam uerbum dĩ & dr̃
a &ernus erat nec confortari indigebat nechabebat augeri. Vnde
rectissime plenus sapientia perhib&ur & gratia . sapientia quidem
qui domipso habitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter : cratia
autem quia eidem mediatori dĩ & hominum homini ihũxp̃o magna
uratia donatum est ut ex quo homo fieri coepis s& perfectus esser
& dr Eur similest quodio hannes scribit eum plenum gratia &
ueritate eandem ipsediuinitatis excellentiam ueritatis: quam lucas

Expanded text:
rint vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie, quasi nulla praetermisisse videantur. Quia tamen alterius evangelistae considerata Scriptura, quo loco transulta fuerint, diligens lecPuer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia,  gratia Dei erat in illo. Notanda distinctio verborum, quia Dominus Jesus Christus in eo quod puer erat, id est, habitum humanae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat. In eo vero quod etiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Gratia autem, quia eidem mediator Dei et hominum, homini Jesu Christo magna gratia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est, quod Joannes scribit, eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam veritatis, quam Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
babeant dicitur: Sed ait quia non credunt : Nisi quis exmortuis resur¬
rexerit : cui protinus respond&ur : Simoysen & proph&as non audiunt
Necsiquis amortuis surrexerit oredent ei : Ccestedemox se. uerras dicit
Si credertus moysi crederitis utiq & mihi: demeenim illescripsit et
impl&ur ergo quod per abrahae responsionẽ dicitur . Exmortuis en
dns resurrext sed uducus populus quia moysi credereraolu moysi
ei&uam qui resurrexit ex mortius credere contempsit. Cũq. moysi
Etad discipulos suos ait: In possibile est ut nonueniant scandala : Uae
autem illi ꝑquem ueniunt: Dicit &apostolus : Oport& autem &hereses eẽ
utqui probati sunt manifesta fiant in uobis : In possibileẽ ergo in hoc mun¬
do errorib: erumnisq plenissimo scanda saepissime nonuenire. sed uae illi
quo quod inpossibile  non uenire suouitio facit. ut perseueniat : ubi quam uis

Expanded text:
abeant dicitur. Sed ait quod non credunt, nisi quis ex mortuis resurrexerit. Cui protinus respondetur: Si Moysen et prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis resurrexerit, credent ei. Certe de Moyse veritas dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi. Impletur ergo quod per Abrahae responsionem dicitur, ex mortuis enim Dominus resurrexit, sed Judaicus populus quia Moysi credere noluit, ei etiam qui resurrexit ex mortuis credere contempsit. Cumque Moysiscipulis suis: Impossibile est ut non veniant scandala: vae autem illi per quem veniunt, etc. Dicit et Apostolus, Oportet autem et haereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant in vobis. Impossibile ergo in hoc mundo erroribus aerumnisque plenissimo scandala saepissime non venire, sed vae illi, qui quod impossibile est non venire suo vitio facit, ut per se veniat ubi quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
abundare in conuiuiis loquacitas sol& is quihic maleconuuatus dicitur
apud inferos grauius in lingua ardere perhib&ur : sed cum graui ualde¬
pauore pensandãm est hoc quod sequitur : Et dixit illi abraham
Fili recordare quia recepistibona muitatuã : & latarus similit̃ mala
Nuncautem hic consolatur tuucro cruciaris: Ec ceenimdicitur recepisti
bonamuitatua : Indicatur & diues isteboni aliquid habuisse : exquo in
hac uitabona reciper& Rursumq dumdelararo dicitur. quia recepii
mala profecto monftratur &latarum habuisse malum aliquod quod
purgar&ur : sed malalatari. purgauit ignis inopiae: &t bona diutis¬
remunerauit felicitas transeuntis uitȩ : Et m his omnibus interuos & nos

Expanded text:
abundare in conviviis loquacitas solet, is qui hic male convivatus dicitur, abundare in conviviis loquacitas solet, is qui hic male convivatus dicitur, apud inferos gravius in lingua ardere perhibpavore pensandum est quod sequitur: Et dixit illi Abraham: Fili, recordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarum habuisse malum aliquod quod purgaretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona diviremuneravit felicitas transeunti
Abbreviated transcription (Latin):
pater abraham misereremei &mittelazarum ut intinguat extremum
digiti sui inaqua & refriger& linguam meãquia cruciori hacflamma
O quantaẽ subtilitas iudicioꝵ dĩ. Oquam districte agitur bonoꝵ actuũ
maloꝵq r&ributio: Ceste superius dictumest quia in hacuita lazarus
cadentes micas demensa diuitis quaerebat. & nemo illidabat : Nunc desup¬
plico diuitis dicitur. quia deextremo digito latari distillariaquam in ore
suo concupiscit: Quiergo mensae suae uelminima darenoluit: In ifer¬
no positus usq ad minima quaerenda peruenit : Sed notandum ẽ ualde
quid sit quod diues inignepositus linguam suam refrigerari p&it.: Mos
quippeẽ scicri eloquii ut aliquando aliud dicat: Sed exeodem dicto aliud
innuat superius autem huncsuperbum diuitem dñs non loquacitate
uacantem dixerat : sed suꝑflue conuiuantem : Neq hunc deloquautate
narrauit : sedcum elatione & tenacia deedacitate peccasse : sed quia

Expanded text:
rere mei, et mitte Lazarum ut intingat extremum rere mei, et mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est subtilitas judiciorum Dei, o quam districte agitur bonorum actuum, malorumque retributio! Certe superius dictum est, quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat; nunc de supplicio divitis dicitur, quia de extremo digiti Lazari distillari aquam in os suum concupiscit. Qui ergo mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quaerenda pervenit. Sed notandum valde est quid sit quod dives in igne positus linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitati vacantem dixerat, sed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed cum elatione, et tenacia, de edacitate peccasse. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
& paupertas & aegritudo tabefecit atq in superuidebat procedentem
diuitem obsequentibus cuneis fulciri. & semm firmitate & mopia anul¬
lo uisitari : Namquia nemo ei aduisitandum aderat testantur canes qui
licenter uulnera lingebant᷑ : ex unaergore om̃ps ds̃ duo iudicia exibuit
dum lazarum pauperem anteranuam diuitis iacere ꝑmisit : ut & diues im¬
pius damnationis sibi auger& ultionem : & temptatus pauper crescer&
ad remunerationem: Factum ẽ autem ut morer&ur mendicus &
portare᷑ ab angelis insinum abrahae : Mortuus ẽauton &diues
&sepultus ẽ m inferno : Sinus abraham requies ẽbeatorum paupe¬
rum. quorum ẽ regnum deloꝵ quo post hancuitam recipiuntur¬
u.
sepultura inferni poenarum profunditas quae superbos &mmisericordes
posthancuitam uorat: Eleuans autem oculos suos cum ess& intormentis
uid ltabraham alonge & lictarum insinueius : & ipsedamans dixit

Expanded text:
et paupertas et aegritudo tabefecit, atque insuper videbat procedentem et paupertas et aegritudo tabefecit, atque insuper videbat procedentem divitem, obsequentibus cuneis fulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes, qui licenter vulnera lingebant. Ex una ergo re, omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Factum est autem ut moreretur mendicus et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus est autem et dives, et sepultus est in inferno. Sinus Abraham requies est beatorum pauperum, quorum est regnum coelorum, quo post hanc vitam recipiuntur. Sepultura inferni, poenarum profunditas, quae superbos et immisericordes post hanc vitam vorat. Elevans autem oculos suos cum esset in tormentis, videbat Abraham a longe, et Lazarum in sinu
Abbreviated transcription (Latin):
adianuam eius ulceribus plenis cupiens saturari demicis. quaeca debant
demensa diuitis: Sed & canes ueniebant: & lingebant ulcera eius: ple¬
nus ulceribus mendicus latarus anteianuas diuitis iac&: Quadere una dñs
duo iudicia expleuit : habuis s& enim fortasse aliquam excusationem
diues : Si latarus pauper &ulcerosus ante eius ianuam non iacuiss& :
Siremotus fuis s& si eius mopia non ess& oculis inportuna: rursus silon¬
ge es s& diues uboculis ulcerosi pauperis in inorem toleras s& temptatio¬
nem paupermanimo: Seddum egenum & ulceratum anteianuam diuitis
& dilicus affluentis posuit . In una eademq re &exuisione pauperis non
miserenti diuiti cumulum damnatiomis intulit : & rursum exuisione diui¬
tis temptatum cotidie pauperem probauit: Cui certe poterat ad poenam
sufficere paupertas &iam si sanus fuiss&rursum suffeciss & aegritudo
&iam si subsidium ad ess& : sed ut probar&ur amplius paupersimul hunc

Expanded text:
upiens saturari de micis quae cadebant upiens saturari de micis quae cadebant de mensa divitis; sed et canes veniebant et lingebant ulcera ejus. Plenus ulceribus mendicus Lazarus, ante januas divitis jacet. Qua de re una Dominus duo judicia explevit. Habuisse enim fortasse aliquam excusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus, ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna. Rursus si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset tentationem pauper in animo. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re et ex visione pauperis non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis, tentatum quotidie pauperem probavit. Cui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiam si sanus fuisset. Rursum suffecisset aegritudo, etiam si subsidium adesset. Sed ut probaretur amplius pauper, simul hunc
Abbreviated transcription (Latin):
Erat indutus pilis cameloꝵ. sed notandum nobis magnopere ẽmnore ueri¬
tatis desuperbo diuite : & dehumili paupere quantus sit ordo narrationis
ecceenimdicitur : Homoquidam erat diues . & protinus subiungitur:
Eterat quidam mendicus nomine latarus: Certe inpopulo plus solent
nominadiuitum. quam pauperum sciri: Quid est ergo quod dñs depau¬
pere &diuite uerbum faciens nomen pauperis dicit. & nomen diuitis
Nondicit: : NIsi quodds humiles nouit atq ad probat & superbos ignorat:
Unde & quib: dam demipocculoꝵ uirtuit saperbientib infmedicturu: ẽ
Nescio uos undesitis : Discedite ame om̃s operarit miqutaos:
Aesontta moy si dicitur. Nouite ex nomine : Aitergo dediute nomo
quielam : ait depaupere egenus nomine lazarus : Ac si apertedicat
pauperem humilem scio : superbum diuitẽ nescio : illum cognitum perad¬
probationem habeo hunc per iudicium reprobationis ignoro : Qui iacebat¬

Expanded text:
Erat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis magnopere est, in ore VeriErat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis magnopere est, in ore Veritatis de superbo divite, et de humili paupere, quantus sit ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat dives. Et protinus subjungitur: Et erat quidam mendicus nomine Lazarus. Certe in populo plus solent nomina divitum quam pauperum sciri. Quid est ergo quod Dominus de paupere et divite verbum faciens nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum virtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis: discedite a me omnes operarii iniquitatis . At contra Moysi dicitur: Novi te ex nomine . Ait ergo de divite: Homo quidam. Ait de paupere: Egenus, nomine Lazarus. Ac si aperte dicat: Pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judicium reprobationis ignoro 4. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
sed rapinamultatur: Ibi res miuste sublata restitutione quad rupli punitur.
hic autem diues iste non abstulisse alienarepraehenditur : sed propria nonde¬
disse: non dicitur quia unumquem piam oppressit: Sed quia inacceptis reb:
seexto lit: hincergo hinc summopere colligendum ẽ. quapoena multandu
sit. quialiena deripit : si infernidam natione ꝑcutitur . qui proprianon lar¬
gitur: Et sunt non nulli quicultum subtilium praetiosarũq. uestium non
putant es sepeccatum: Quodsi uidelic& culpanon ess&: nequaquã sermo dĩ
tam uigilanter exprimer& : quoddiues quitorque&ur apud inferos bisso
& purpura indutus fuiss& : Nenoquippe uestimenta practipua. nisi ad mani¬
gloriam quaerit: uidelic& uthonorabilior c&eris esseuideatur : quam
culpam possumus melius &iam exdiuerso collegere : quia si abiectio uilis
indumenti uistus noness &: euangelistauigilanter deiohanne nondicer&

Expanded text:
sed rapina multatur, ibi res injuste sublata restitutione quadrupli punitur, sed rapina multatur, ibi res injuste sublata restitutione quadrupli punitur, hic autem dives iste non abstulisse aliena reprehenditur, sed propria non dedisse; nec dicitur quod ut quempiam oppressit, sed quia in acceptis rebus se extulit. Hinc ergo, hinc summopere colligendum est qua poena multandus sit, qui aliena diripit, si inferni damnatione percutitur, qui propria non largitur. Et sunt nonnputant esse peccatum. Quod si videlicet culpa non esset, nequaquam sermo Dei tam vigilanter exprimeret quod dives qui torquetur apud inferos bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta pragloriam quaerit, videlicet ut honorabilior caeteris esse videatur. Quam culpam possumus melius etiam ex diverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt : Homo quidamerat diues & induebatur purpura &bisso
& epulabatur cotidies plendide : puriore regilhabitus es secoloren ma¬
rinis ẽ conculis tinctam : nemo ferequi dubit& : Nam concilia ferro urcum¬
cisa lacrimas purporei coloris quib: lanatinguatur emittunt: Bis sum
uero genus ẽ quoddam lininimium candidi & mollis simi : quod grecipa¬
patent uocant Ad monuerat ergo dñs supra facee amicos demcom mo¬
na iniquitatis quicum ab hac uita defecerimus recipiant nos ma&erna
tabernacula. Quod audientes pharisaei deridebant. uerum ille
quieproposuerat exemplisastruens ostendit ideo diuitem purpuratum
inemediabilter apud inferos tortum : quia pauperem lczarum aquo
murae taber nacula recipi poss& amicum sibi facere negle xes dit¬
N on nulli autem putant praecepta u&eris testamenti districtiora esse quã noui
sedhinimirum in prouida consideratione falluntur : In illo enim nontenacia

Expanded text:
dixerunt. Homo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, dixerunt. Homo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Purpuram regii habitus esse colorem, marinis e conchyliis tinctam, nemo fere qui dubitet. Nam conchylia ferro circumcisa lacrymas purpurei coloris, quibus lana tingatur, emittunt. Byssum vero, genus est quoddam lini, nimium candidi et mollissimi, quod Graeci πάπατιν vocant. Admoverat ergo Dominus supra facere amicos de mammona iniquitatis, qui cum ab hac vita defecerimus, recipiant nos in aeterna tabernacula: quod audientes Pharisaei deridebant. Verum ille quae praeposuerat exemplis astruens, ostendit ideo divitem purpuratum, irremediabiliter apud inferos tortum, quia pauperem Lazarum, a quo in vitae tabernacula recipi posset, amicum sibi facere neglexeratNonnulli autem putant praecepta Veteris Testamenti districtiora esse quam Novi, sed hi nimirum improvida consideratione falluntur. In illo enim non tenacia,
Abbreviated transcription (Latin):
nec minima quaeq: & quaeleuia uel super stiti osa uidentur. asa cramentis spi¬
ritalib: uacant : Quin omnia rectepitulentur ieuangelio: & tamen lex
& proph&ae usq adiohannen : quianon potuit ultrauenturum prophe¬
tare quod io hannes praeconio iamuenisse clarebat:
mnes quidimittit uxorem suam &ducit alteram mechatur : & qui de¬
missam auiro ducit mechatur: Quod delege imperp&uum Non uio¬
landa praedixerat : uno exempli gratia deilla sumpto testimonio confir¬
mat: ut exhocuno discerent &iam inc&eris eum non ad soluenda: sed
adimplenda legis decr& auenisse: cuius expositionem testimonii siqui
plenius uideredesiderat : non nr̃a. sed maiorum monumenta scrut&ur:
Beatissimi & enimpatres. agustinus in libro desermonednĩ inmonte
primo hieronimus & ambrosius in cõmentariis euangelistarum mãthes
&lucȩ : sed &alii quam plurimi in suis quiq opusculis. deillo satis superq

Expanded text:
nec minima quaeque et quae levia vel superstitiosa videntur, a sacramentis spinec minima quaeque et quae levia vel superstitiosa videntur, a sacramentis spiritalibus vacant, quin omnia recapitulentur in Evangelio. Et tamen lex et prophetae usque ad Joannem, quia non potuit ultra venturum prophetari quod Joannis praeconio jam venisse clarebat. Omnis qui dimittit uxorem suam, et ducit alteram, moechatur, et qui dimissam a viro ducit, moechatur. Quod de lege in perpetuum non violanda praedixerat, uno exempli gratia de illa sumpto testimonio confirmat, ut ex hoc uno discerent, etiam in caeteris eum non ad solvenda, sed ad implenda legis decreta venisse. Cujus expositionem testimonii, si qui plenius videre desiderat, non nostra, sed majorum monumenta scrutetur. Beatissimi etenim patres, Augustinus in libro de Sermone Domini in monte primo. Hieronymus, et Ambrosius in commentariis evangelistarum, Matthaei et Lucae, sed et alii quam plurimi in suis quisque opusculis de illo satis superque