comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b su oꝑis. non danino inquit. non re¬
p̃hendo.lxx. s omnib his apłos p̃fero:
ita et ego confident̃ pfiteor. quia non
reprehendo uetes chronographos. qui
translationem lxx inter pretum iuo¬
do secuti eẽ. modo ꝓut libuit ꝓbant᷑
habuisse contemptui: sicut etiam in
ꝓcessu huius quoq opuscłi nr̃i monstͣ¬
bitur. S omnib his hebraicȩ uerai

Expanded text:
 sui operis: Non damno, inquit, non reprehendo LXX, sed omnibus his apostolos praefero: ita et ego confidenter profiteor, quia non reprehendo veteres chronographos, qui translationem LXX Interpretum modo secuti esse, modo prout libuit probantur habuisse contemptui, sicut etiam in processu hujusce opusculi nostri monstrabitur; sed omnibus his Hebraicae veri
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ⁊ consortium ppłi dei accepta cir¬
cumcisione transierunt. fueruntq
oꝑarii domus domini de filiis isrł:
fuerunt de ꝑselitis: fuerunt de gentibꝰ
de filiis uidelicet isrł octoginta milia¬
qui ad p̾cidendas de libano cedros mis¬
si sunt: de ꝓselitis istinune de quibus
locuti sumus lapidum cesores:⁊ de gen¬
tib ẏram ipse ⁊ seruieius: qui cumꝰ
seruis salomonis ligna cedebant de li¬
bano. Om̃e gͥ hominũ genus ꝑ quos
edificanda erat eccła. in edificatione
templi p̾cessit. Iudei nanq ꝓselitr ⁊ gen¬

Expanded text:
fidem et consortium populi Dei, accepta cirfidem et consortium populi Dei, accepta circumcisione, transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fuerunt de proselytis, fuerunt de gentibus. De filiis videlicet Israel illi triginta millia ad praecidendas de Libano cedros missi sunt; de proselytis isti sunt, de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores; de gentibus Hiram ipse et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum genus, per quod aedificanda erat Ecclesia, in aedificatione templi praecessit. Judaei namq
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. Quod uͦ ꝓ trib milib trecenti
p̃positi sunt. in libro paralipome¬
non tria milia sexcenti sunt serip¬
ti: ad eandem ꝓrsus sublimiũ ui¬
rorum ꝑfectionẽ respicit. Nam qr
in senario numero dominus mun¬
di ornatum compleuit. recte in
eo ꝑfectoꝵ bonoꝵ solent oꝑarii figͣa¬
ri. Et qr scã scriptura cum fidei ue¬
ritate oꝑa iustiȩie docet habenda:
recte p̃positi oꝑum templi tͥa milia
⁊ sexcenti fuisse ꝑhibentur. Hec pre¬
tereundum quod hȩc septuaginta
⁊octoginta milia portantium o¬
nera ⁊ͦꝰ latoinoꝵ cum p̾positis suis
aduenis qui morabantur int̾ eos.
Scriptum nanq ẽ in libro paralipo¬
menon. Numerauit gͥ salomonõs
uiros ꝓselitos qui erant in t̾ra isrł.¬
post o̾mumerationẽm quam dunu¬
merauit dauid pat̾ eius: & inuen
aginta milia qui humeris ona portas¬
sent. ⁊ cet̾a. Pseliti autem uocabantur
grece: qui exaliis nationib ꝓgeniti in

Expanded text:
dicant. Quod vero pro tribus millibus trecentis dicant. Quod vero pro tribus millibus trecentis praepositis in libro Paralipomenon , tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium virorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia, et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereundum, quod haec septuaginta, et octoginta millia portantium onera et latomorum cum praepositis suis,, id est advenis, qui morabantur inter eos. Scriptum namque est in libro Paralipomenon : Numeravit igitur Salomon omnes viros proselytospost denumerationem quam denumeravit David pater ejus, et inventaginta millia qui humeris onera portarent, etc. . » Proselyti autem vocabantur Graece qui ex aliis nationibus progeniti, in
Abbreviated transcription (Latin):
singłis oꝑib ipsi sunt sacre conditores
scripture: quoꝵ magisterio in omĩb
erudimur. quomͦ inscios docere. & con¬
temptores corriꝑe: quomͦ nos inuicem
onera nr̃a portare. ut impleamus le¬
gem xp̃i conueniat. Quanto autem
quisq plus in sustentandis ꝓximorũ
necessitatib siue in castigandis eorum
erratib laborat: tanto cerciora infut᷑o¬
p̾mia. uel quietis animaꝵ post mortẽ.
uel beate corpoꝵ ummortalitatis expe¬
ctat. Unde recte p̾fati oꝑarii septuagin¬
ta milia &e octoginta milia eẽ ꝑhibent᷑.
septuaginta uidelicet ꝓpt̾ sabbatissnũ
animarũ: septimus enim dies in sabba¬
tũ id: requiẽs consecratus ẽ: octoginta.
ꝓpter spem resurrectionis quȩ octaua
die. idẽ post sabb̃m in dño ꝓcessit⁊ & in
nobisquoq octaua die simulce octaua¬
etate fut᷑a sꝑatur. Prepositi aut̃ tria
milia trecenti ꝓpter fidem nimirũ scẽ
trinitatis: quam scã nobis eloquia pre-¬

Expanded text:
singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere, et contemptores corripere: quomodo nos invicem onera nostra portare, ut impleamus legem Christi, conveniat. » Quanto autem quisque plus in sustentandis proximorum necessitatibus, sive in castigandis eorum erratibpraemia, vel quietis animarum post mortem, vel beatae corporum immortalitatis exspectat. Unde recte praefati operarii septuaginta millia et octoginta millia esse perhibentur: septuaginta videlicet propter sabbatum animarum, septimus enim dies in sabbatum, id est, requiem consecratus est; octoginta, propter spem resurrectionis quae octava die, id est, post sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava die simul aetate futura speratur. Praepositi autem erant tria millia trecenti, propter fidem nimirum sanctae Trinitatis, quam sancta nobis eloquia prae
Abbreviated transcription (Latin):
mus dñi aptos reddecurant. Quod aut̃
&e ligna & lapides in monte ceduntur:
ae cesa ac p̃parata utͣq materies ad mon¬
tem domus dñi tranffertur⁊ patet sensꝰ
quod om̃s homines in monte suꝑbiȩ na¬
ti sumus: quia de p̾uaricatione primi
hominis quam suꝑbia fecit. originem
carnis traximus. Quicunq aut̃ gr̃a dĩ
preordinati ad uitã. excidimur cathe¬
tando ae sacrinenta fidei ꝑcipiendo de
monte suꝑbie: in montẽ domꝰ dñi tͣns¬
feruur.:⁊ qui eruti de potestate tenebra¬
ut pars in monte la pides cecłet: pars
altera onera portarent. Diuersa sunt
dicendi ac ꝓteruos arguendi constantiã
habent: quidam mitiores ad consolandoᷤ
pusillanues &e infirmos subleuan¬
dos existunt. quidam utriꝰq uirtutis
munere p̃diti. ad opus domus domi¬
ni conueniunt: quales fieri uoluit
pite inquietos: consolamini pusilla¬
nues: suscipite infirmos: patientes
estote adom̃s. Prepositi aut̃ qui p̾erass

Expanded text:
 aptos reddere curant. Quod autem  aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caeduntur, et caesa ac praeparata utraque materies ad montem domus Domini transfertur, patet sensus, quod omnes homines in monte superbiae nati sumus, quia de praevaricatione primi hominis, quam superbia fecit, origicarnis traximus. Quicunque autem gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimur catechizando, et sacramenta fidei percipiendo de monte superbiae, et in montem Domini transferimur, quia eruti de potestate tenebraut pars in monte lapides caederent, pars item onera portarent. Diversa namque dicendi ac protervos arguendi constantiam habent, quidam mitiores ad consolandos pusillanimes, et infirmos sublevandos existunt, quidam utriusque virtutis munere praediti ad opus domus Domini conveniunt, quales fieri voluit pite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autem, qui praeerant
Abbreviated transcription (Latin):
tor nr̃ mentes scõꝵ p̾dicatoꝵ sua fami¬
liarius illustratione inforiat ad discꝰ¬
nendum quando oporteat edifican¬
di eccłam opꝰ mire p̾dicando. uel alia
pietatis officia prestando: et quando rur¬
sum conuenit ad suam ipsoꝵ conscientiam
examinandam. quasi ad inspiciendam
domum suam reuerti: et hanc orõnibus
ce ieiuniis suꝑno inspectore ac uisitatore
dignã redde. fuerunt itaq salomoni
septuaginta milia eorum qui onera por-¬
tabant. octoginta milia latoinorũ in mon¬
numero trium milium trecentorũ pre¬
cipientium ppło & his qui faciebant opꝰ.
Latoinos dicit lapidum cesores. Idem
aut̃ lapidum cesores. qui &e lignorũ si ga¬
te designant: hoc ẽ scõs p̾dicatores: qui
mentes insipientium de labore uerbi
dei exercent.⁊ eosq ab ea inqua nati sunt
turpitudine ac deformitate transinu¬
tare contendunt: ac regłarit̾ institutos
unitati. fidelium edificio uidelicet do¬

Expanded text:
tor noster mentes sanctorum praedicatorum sua famitor noster mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustratione informat ad discernendum, quando oporteat aedificandi Ecclesiam opus inire praedicando, vel alia pietatis opera praestando; et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam reverti, et hanc orationibus ac jejuniis superno visitatore ac inspectore dignam reddere. Fuerunt itaque Salomoni septuaginta millia eorum, qui onera portabant, et octoginta millia latomorum in monnumero trium millium trecentorum praecipientium populo et his qui faciebant opus. Latomos dicit lapidum caesores. Idem autem lapidum caesores, quod et lignorum figurate designant, hoc est, sanctos praedicatores, qui mentes insipientium labore verbi Dei exercent, eosque ab ea in qua nati sunt turpitudine ac deformitate transmutare contendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificationi videlicet,
Abbreviated transcription (Latin):
xrimi. ut in unitatem scẽ eccłe bene ꝓ¬
ficiendo ꝑueniant. docendo. castigan¬
do. temporalia commoda impendendo.
uite exempla monstrando laboramus.
Dũo aut̃ reliqui menses quib in domi¬
bꝰ sius manere. ac sius necessitatib sunt
uacare ꝑmissi or̃o ẽ ce ieuinium quib
preter ea quȩ gͣ necessitatẽ fr̃m foris
oꝑamur. nr̃e salutis ꝓpriȩ curam intꝰ
conuersa ad dnĩn mente gerimꝰ. Et qm̃
illi solum ꝑfecte uel suȩ uel fr̃ne salu¬
tis curam gerunt. qui se uituitione
diuine gr̃e humiliter subdunt: recte
sequitur. Et adoniram erat suꝑhuiꝰ
cenii indictionem. Adoniram namq
qui latine dicitur dñs meus excelsus.
quem meliꝰ quam ipsum quẽ nomine
imitatur insinuat. dñm uidelicet sal¬
uatorem: Et nuncadoniram oꝑariis
templi p̃ponitur. ut sua ꝓuisione rite os¬
tenderet. quib mensib singłi ad oꝑan¬
dum exeant: quib denuo ad curandã
domum suã redeant: cum dñs& salua¬

Expanded text:
ximi, ut in unitatem sanctae Ecclesiae bene pximi, ut in unitatem sanctae Ecclesiae bene proficiendo perveniant, docendo, castigando, temporalia commoda impendendo, vitae exempla monstrando laboramus. Duo autem reliqui menses quibus in domibus suis manere, ac suis necessitatibus sunt vacare permissi, oratio est et jejunium, quibus praeterea ea, quae erga necessitatem fratrum foris operamur, nostrae salutis proprie curam intus conversa ad Dominum mente, gerimus. Et quoniam illi solum perfecte vel suae, vel fraternae salutis curam gerunt, qui se intuitione divinae gratiae humiliter subdunt, recte seqscemodi indictionem. Adoniram namque, qui Latine dicitur Dominus meus excelsus, quem melius quam ipsum quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et nunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinetur, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant; cum Dominus et Salva
Abbreviated transcription (Latin):
attendite ne iusticiam urãm faciatis
coram hominib ut uideam iniabeis:
in ꝓsecutione eiusdem sententie non
aliud quam elemosine orõnis ce ieii¬
nii fecit mentionẽ: quȩ non ad homi¬
nũ ostentationẽ. s ad solam interni
inspectoris głam eẽnt facienda. Alio¬
quin a fructu ȩternitatis uacua ma¬
nerent. Quib uerbis apte docuit om̃s
urtutum fructus his trib quasi rami
de una caritatis radice ꝓdeuntib usi¬
nuari. ꝑ elemosinam comp̃hendunt᷑¬
omnia quȩ ad dilectionẽ ꝑximi explen
omuia quib nos a contagione uiciorum
& illecebris scłi obseruamus: ut libera
mente & corpore dilectioni ualeamus
inherere semꝑce nr̃i conditoris ae ꝓri¬
mi. Et isti sunt tres menses oꝑaoꝵ templi.
Nam qr mensis plenitudine dierũ luna
tis cuiꝰq spĩalis ostendit᷑: in qua mentes
fideliũ a dño cotidiana illustratione quasi
lunaasole respicitur. Unus uͦ mensis qͣ
ligna adopꝰ templicedebant. elemosina

Expanded text:
Attendite ne justitiam vestram faciatis Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis; in prosecutione ejusdem sententiae non aliud quam eleemosynae, orationis et jejunii, fecit mentionem, quae non ad hominum ostentationem, sed ad solam interni inspectoris essent gloriam facienda; alioquin a fructu aeternitatis vacua manerent. Quibus verbis aperte docuit omnes virtutum fructus his tribus quasi ramis deuna charitatis radice prodeuntibus insinuari. Per eleemosynam namquomnia quae ad dilectionem proximi explendomnia quibus nos a contagione vitiorum, et illecebris saeculi observamus, ut libera mente, et corpore casto, dilectioni valeamus inhaerere semper nostri Conditoris et proximi. Et isti sunt tres menses operariorum templi: Nam quia mensis plenitudine dierum lunartis cujusque spiritalis ostenditur, in qua mens fidelium a Domino quotidiana illustratione, quasi luna a sole respicitur. Unus vero mensis quo ligna ad opus templi caedebant, eleemosyna
Abbreviated transcription (Latin):
lignoꝵ cesores censebantur. pot̃ ad eoꝵ
figuram apte referri. qui in fide scẽ
trinitatis sunt ꝑfecti: quod doctoribus
maxime congruit. Uerum quia .xxx.
milia ita erant ordinati. ut dena milia
ꝑ menses singłos oꝑi suo instarent: nos¬
magis denarii numeri saeramenta per¬
pendere debemus. Dena nanq milia
iurorum de isrł ad cedenda ligna in opꝰ
domus dñi mittuntur: qr quic̃q docto¬
res atq insipientiũ eruditores sunt
ordinandi decẽ p̃ceptalegis ꝑ omnia
& ipsi obseruare &e auditorib siuis debeqs
obseruanda monstrare: s & p̃mia in cȩ¬
lis futura quȩ denario solent figurari
ce ipsi sꝑare. &e auditoribꝰ sius semꝑsꝑan¬
da. semꝑ debent intimare. Terni autẽ
menses. quoꝵ distantia singłis erat lig¬
noꝵ cesorib imposita. ꝑfectionem tͥum
uirtutũ & ȩuangłicarũ cipice denunti¬
at: elemosinȩ uidelicet orationis ce ieui
nii. Cum enĩ dixiss: dñs in euangłio.

Expanded text:
lignorum caesores censebantur, potest ad eorum lignorum caesores censebantur, potest ad eorum figuram apte referri, qui in fide sanctae Trinitatis sunt perfecti, quod doctoribus maxime congruit. Verum, quia triginta millia ita erant ordinati, ut dena millia per menses singulos operi sancto instarent, magis denarii numeri sacramentum pependere debemus. Dena namque millia virorum de Israel ad caedenda ligna in opus domus Domini mittuntur, quia quicunque doctores, atque insipientium eruditores sunt ordinandi, decem praecepta legis per omnia et ipsi observare, et auditoribus satis debent observanda monstrare; sed et praemia in coelis futura, quae denario solent figurari, et ipsi sperare, et auditoribus suis speranda semper debent intimare. Terni autem menses, quorum distantia singulis erat lignorum caesoribus imposita, perfectionem trium virtutum evangelicarum typice denuntiant, eleemosynae videl cum enim dixisset Dominus in Evangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
uot autem seruos salomon. ui.¬
nr̃ in hoc opꝰ miserit. in sequentib
nustico sermone designatur cum dicit᷑
Elegitq salomon oꝑarios de omni isrł:
ce erat indictio. triginta milia uirorũ.
mitebatq eos ilibanũ decẽ milia ꝑ
menses singłos uicissim: ita ut duob
mensib eẽnt in domib suis. Ubi pͥmo
notandũ quod non frustra salomon in¬
oꝑe de omni isrł elegit: neq erat ulla
portio ppłi. de qua non digni tanto opere
uiri assumerentur: quia nimirũ non
nunc de una stirpe aaron sac̾dotes eligen¬
di. s de omĩ sunt ȩccła querendi: qui
edificare domũ dñi uel exemplo suo uel
dicto sufficiant: & ubicunq inuenti fue¬
rint. mox in officium doctoꝵ absq ulla
ꝑsonarum acceptione ꝓmouendi. Tales.
quicunq ad erudiendos infideles. atq
incollegiũ eccłe uocandos ordinantur:
quasi ad cedendas in libano materias uiri
strenui atq nobiles mittuntur. Et qui¬
dem numerus.xxx. miliũ. quo idem

Expanded text:
uot autem servos Salomon noster in hoc opus miserit, in sequentibus mystico sermone designatur cum dicitur: Elegit Salomon operarios de omni Israel, et erat indictio triginta millium virorum, mittebatque eos in Libanum decem millia per menses singulos vicissim, ita ut duobus mensinotandum, quod non frustra Salomon operarios de omni Israel elegit, neque erat ulla portio populi, de qua non digni tanto opere viri assumerentur. Quia nimirum non nunc de una stirpe Aaron sacerdotes eligendi, sed de omni sunt Ecclesia quaerendi, qui aedificare domum Domini vel exemplo suo vel dicto sufficiant: et ubicunque inventi fuerint, mox in officium doctorum absque ulla personarum acceptione promovendi. Tales qui cum ad erudiendos infideles in collegium Ecclesiae vocandos ordinantquasi ad cedendas in Libano materias templi, viri strenui, atque electi mittuntur. Et quidem numerus triginta millium, quo iidem
Abbreviated transcription (Latin):
am de questionib eisdem. ut ad płi¬
mos res ipsa ꝑueniat: ad alios sic. ad
alios autem sie. iludiat et me ꝓme sim¬
pliciter respondenteni: cui displicet
uel suꝑfluum uidetur. quod hec r᷑o¬
gatu fr̃m undecunq collegi. unuis:

Expanded text:
am de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat: ad alios sic, ad alios autem sic. Audiat et me pro me simpliciter respondentem: Cui displicet, vel superfluum videtur, quod haec rogatu fratrum undecunque collegi, uni
Abbreviated transcription (Latin):
tis apparebit. Sunt autem annitres
circuli decemnouennalis in quib
idem argumentum stabilitatem sui
tenoris conseruare nequeat. octauus
uidelicae undecimus et nonus decimꝰ
eui causam nutandi uaria facit ac disꝑ¬
sa ꝑ annum embolismoꝵ insertio. Si¬
quidem octauo. luna kłax maiaꝵ ui-

Expanded text:
tis, apparebit. Sunt autem anni tres tis, apparebit. Sunt autem anni tres circuli decennovenalis, in quibus idem argumentum stabilitatem sui tenoris conservare nequeat: octavus videlicet, undecimus, et nonus decimus, cui causam notandi varia facit ac dispersa per annum embolismorum insertio. Siquidem anno octavo luna Calendaru
Abbreviated transcription (Latin):
penandan iriau rore reꝑies. Si enim
uis seire quota sit luna in kił ianuarii
anno sedo cireli decenniouennalis. tene
.ix. regłares. adde epactas.xi. fiunt
.xx. Uicesima ẽ luna. Si uis scire qͦta
sit luna in kl̃as iunias anno tercio.
tene regłares .rii. ad de epactas anni
illius .xxii. fiunt.xxxiiii. tolle.xxx.
remanent . iiͦii. Quarta ẽ luna in kł
nemoratis. Qͦd si quis obiecerit uł
huiꝰ uł p̾cedentis argumenti alictbi
ordinem uacillare. doceat ipse in huiꝰ¬
modi questionib indagandis ueraciꝰ
& coͣmpendiosius argumentum. et
nos libenter gratanterq accipiemus.
Hoc autem precedens quod comme¬
morauimus argumentum et nonnul¬
lis ad transcribendum iam dedimus:
& in principiis huius nrĩ opuscłi pre
tum quod de luna klar̃ querenda po-¬
suimus: hoc tm̃ loco com memorasse
& dociusse sufficiat. Nam cognita
quota sit in kłis luna. facile etiam cet̾is
cuiusq mensis diely qua sit etate. can¬
tato ipso mense &e concurrentib digi¬

Expanded text:
sine errore reperies. Si enim vis scire quota sit luna in Calendas Januarias anno secundo circuli decennovenalis, tene IX regulares, adde epactas XI, fiunt XX, vigesima est luna. Si vis scire quota est luna in Calendas Junias anno tertio, tene regulares XII, adde epactas anni illius XXII, fiunt XXXIIII; tolle XXX, remanent IIII, quarta est luna in Calendas memoratas. Quod si quis objecerit vel hujus, vel praecedentis argumenti alicubi ordinem vacillare, doceat ipse in hujusmodi quaestionibus indagandis veracius et compendiosius argumentum, et nos libenter gratanterque accipiemus. Hoc autem praecedens quod commemoravimus argumentum, et nonnullis ad transcribendum jam dedimus, et in principiis hujus nostri opusculi praeftum quod de luna Calendarum quaerenda posuimus, hoc tantum loco commemorasse et docuisse sufficiat. Nam cognita quota sit in Calendas luna, facile etiam caeteris cujusque mensis diebus qua sit aetate, cantato ipso mense et concurrentibus digi
Abbreviated transcription (Latin):
gis uiithilen. in quo dies continuarent᷑
ut diximus noctesq pͥuices. Idem et
ante principia que fecimus posuere
circłos duos. primum ꝑ in sulam me-¬
roen et ptholomaidem in rubro mari
ad elephantoꝵ uenatus conditam. uͥ
longissimus dies.xii. horaꝵ ẽẽt. dimi

Expanded text:
gis in Thulen, in quo dies continuarentur, ut diximus, noctesque per vices. Iidem et ante principia quae fecimus, posuere circulos duos. Primum per insulam Meroen, et Ptolemaidem, in Rubro mari ad elephantorum venatus conditam, ubi longissimus dies XII horarum esset, dimi
Abbreviated transcription (Latin):
umbre.xxxui. Ut tamen in par¬
te uenetiȩ exequetur umbra gno-¬
moni. amplissima dies horarum
equinoctialium .xu.& quitar ũ
antiquoꝵ exacta cesebrauimus se¬
quentium diligentissimi quod su¬
ꝑ ẽ t̾raꝵ supra trib assignauere seg¬
mentis. a thanaui ᷤ m eotim lacum.
et sarmatas usq boristenen. atq ita
ꝑdacos partemq g̾maniȩ gͣail sa¬
occeani littora amplexi. quod eẽt ho¬
boreos & brittanniam horaꝵ .xuii. po¬
stremum scythicum arimpheis iu

Expanded text:
umbrae XXXVI. Ut tamen in partem Venetiae exaequetur umbra gnomoni, amplissima dies horarum aequinoctalium XV, et quintarum antiquorum exacta celebravimus. Sequentium diligentissimi quod superest terrarum tribus assignavere segmentis. A Tanai per Maeotim lacum, et Sarmatas usque Borysthenem, atque ita per Dacos partemque Germaniae, GalliaOceani littora amplexi, quod esset hoerboreos et Britanniam, horarum XVII. Postremum Scythicum a Riphaeis ju
Abbreviated transcription (Latin):
quia facillime diem pasche
uł ceteros temporum recursꝰ comp̃¬
hendit. qui solis ⁊ lune circulum
memorit tenet excepto eo. quod
omnid caleulator meminisse debet
easdem concurrentes solis . xxxͦ ab hĩc
anno quas ⁊ ꝓximo secuturas eas¬

Expanded text:
quia facillime diem Paschae, vel caeteros temporum recursus, comprehendit qui solis et lunae circulum memoriter tenet, excepto eo quod omnis calculator meminisse debet easdem concurrentes solis tricesimo abhinc anno quas et proximo secuturas, eas
Abbreviated transcription (Latin):
rentes cccͦ anno que .xxͣ. st̃ anno fut᷑e
Si quid residiu fuit et hoc adicies. Eo¬
dͣem mͦ euam in ptita tempora concur¬
rentium ordo respicit. Item quia cͥcul
.xxͣ. anno redeunt sequentis abhinc xl.¬

Expanded text:
rentes CCC anno quae XX sunt futurae, si quid residui fuerit, et hoc adjicies. Eodem modo etiam in praeterita tempora concurrentium ordo respicit. Item quia circulvicesimo anno redeunt, sequentis abhinc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximos a bis t̾nis biss extis annos
totidem explicent. sccdi simiłr scd̾os.
et t̃cii digni t̃nos totidem annos equa
rõne complectant᷑. Porro septimus bissex¬
tilis cum tͥb sequentib annis bis binoᷤᷤ
sͥ pollicum uendicet artitlos. Hec siue
hoc. siue alio quisq calculator sͥ ordi¬
utriusq syd̾is libent̃ capient manus.
S in numera huiuscemõi discipline. sic̃
& cet̾arum artium melius uiue uocis
alloquio qͣmilli stili signantis tradũ¬
tur officio.¬

Expanded text:
proximos ab his ternis bissextis annos proximos ab his ternis bissextis annos totidem explicent, secundi similiter secundos et tertii digiti tertios totidem annos aequa ratione complectantur, porro septimus bissextilis cum tribus se sequentibus annis bis binos sibi pollicum vindicet articulos. Haec sive hoc sive alio quisque sibi calculator ordiutriusque sideris libenter capient manus. Sed inumera hujus disciplinae, sicut et caeterarum artium, melius vivae vocis alloquio quam styli signantis traduntur officio.
Abbreviated transcription (Latin):
luna .xiii. pasche. cetisq que deccimo¬
uenalis circulo includunt᷑: eque senti¬
endum ẽ. Potit diligens calculator ħ
modo etiam ꝓlixiores s temporum se¬
quentium annotare recursus. quib
semꝑ meminerit etiam p̾teriti eui
congruere statum. Memoratu autẽ
dignum uidet᷑. quia quidam ob com¬
pentium calculandi utriusq ordinẽ
circłi ⁊ solaris uidł ⁊ lunaris tͥnsfer̃t
marticłos Nam q manus humana
articulos h̃t adiunctis unguib x.iix.
singłis his singlos aptantes annos lu¬
narem cursum in leua manu in tͥnsecꝰ
aradice pollicis incipiunt ⁊ inungue
minimi digit in tͥnsecus eundem con¬
summant. Item qr manus bine articloᷤ
mo leue digito ⁊ indext̾e pollice com¬
plentes ñ ut in lunari cͥicło singłos
ex ordine digitos expebientes ad nu¬
merum s obrationẽ quadrantis ꝑ qͣ¬
t̃nos tͣnsu̾sum digitos. quadrienniũ
omne signantes ita ut minimoꝵ arti
les contineant annos. Item ꝓximoꝵ
a minimis bisterni articłi digitoꝵ

Expanded text:
uarta Paschae, caeterisque quae decennovenali circulo includuntur aeque sentiendum est. Poterit diligens calculator hoc modo etiam prolixiores sibi temporum sequentium annotare recursus, quibus semper meminerit etiam praeteriti aevi congruere statum. Memoratu autem dignum videtur quia quidam ob compendium calculandi utriusque ordinem circuli, et solaris videlicet et lunaris, transferunt in articulos; nam quia manus humana articulos habet, adjunctis unguibus, X et IX, singulis his singulos aptantes annos, lunarem cursum in laeva manu intrinsecus a radice pollicis incipiunminoris digiti intrinsecus eumdem consummant. Item quia manus binae articulos, mo laevae digito, et in dextrae pollice complentes, non ut in lunari cyclo singulos ex ordine digitos expedientes, sed ob rationem quadrantis per quaternos transversum digitos quadriennium omne signantes, ita ut minimorum bisles contineant annos, item proximorum a minimis bis terni articuli digitorum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ redituras. Quocumq enim nũo
annorum tͣnsacto. concurrentes sci¬
re desid̾as eundem nũm uide quo¬
ties hãt .xxx. ⁊ tͥcesima pauatio  gemi¬
nata concordiam u̾tentium cognoᷤ¬

Expanded text:
esse redituras. Quocunque enim numero annorum transacto concurrentes scire desideras, eundem numerum vide quoties habeat XXX, et tricesima parte geminata, concordiam vertentium cog
Abbreviated transcription (Latin):
dido niueoꝙ translucet. atq uxta cur¬
sumi austri ipsius uelangeri dieb singłis
phibetur uel minui. his consentanea
basilius cesaree capadociȩ reuerentissi¬
mus antistes in sexto ex amer on libro
seribit dicens. Opinor aut̃ quod et anima¬
lib creandis cȩt̾isq omnib quȩ t̾ra ꝓdu¬
cit. non parua confertur ex lunȩ mutati¬
modo integra & replet᷑a cum erec̾it. qm̃
humorẽ quendam cum calore ꝑmixtũ
interius his latenter infuindit. De a
italee demonstrant hiqui sub diuodor¬
mientes lucente luna. postqm surrȩxe¬
rint inueniunt capita sua largissimo
rore madentia. S et recentes carnes
si sub luna iacuerint: fliuda n pu¬
tredine corrumpuntur. Idemq signifi¬
cat pecorinum cerebrum. uel etiam ius-¬
cera marinorum animalium quȩ sunt
humectiora: necnon arboꝵ medule. Et
paulopost. S aeris motus isdem ipsis cõ-¬
mutationib continetur: sicut lune no¬
uitasattestatur quȩ ex longa plerumq
serenitate subito nubium glomeratio¬

Expanded text:
dido niveoque translucet, atque juxta cursum astri ipsius vel augeri diebus singulis perhibetur, vel minui. His consentanea Basilius Caesareae Cappadociae reverendissimus antistes in sexto Hexameron libro scribit, dicens: « Opinor autem quod et animalibus creandis, caeterisque omnibus quae terra producit, non parva confertur ex lunae mutatimodo integra et repleta, cum crescit, quoniam humorem quemdam cum calore permixtum interius his latenter infundit. Quod ita esse demonstrant hi qui sub dio dormientes lucente luna, postquam surrexerint, inveniunt capita sua largissimo rore madentia. Sed et recentes carnes si sub luna jacuerint, fluida mox putredine corrumpuntur. Idemque significat pecorinum cerebrum, vel etiam viscera marinorum animalium, quae sunt humectiora, necnon arborum medullae. » Et paulo post: « Sed aeris motus iisdem ipsis commutationibus continetur, sicut lunattestatur, quae ex longa plerumque serenitate subito nubium glomerat
Abbreviated transcription (Latin):
ri questio. est &̃ olim beati leonis
pape industria diligenter exqui si¬
ta. Ip̃sa ẽ que longam inter orientis
& occidentis ȩccłas grauemꝙ contro¬
clum petere. & uictorium paschalẽ
nouum condẽ eyclum ꝑsuasit. Inͣhu¬
ius certamine p̃fatꝰ papa leo anniten¬
te uiro ꝓsꝑo doctisuimo ac disertissi.¬
mo uincere sedulus instans. tandẽ
unanimitate eoꝵ qui nicent synodi
decretis inuincibilit̾ adherebant
laudabilit̾ uinci gaudebant. Unde
nuehimeisĩ f in eadem questione
nichil melius agendum. nichil di¬
fecisse comꝑio. qui nobis in tͥanta
scientia merito auctoritatis p̾cellit.
certam uidelicet pati um resercer.¬
tussimorum sententiã in eis quȩ no¬
bis dubia sunt & incerta sectari. Neq
enim putandum ẽ nos. uel acutiꝰ
antinens niuersitatem lunaris dis¬
cur sus dep̃hendere: uel salubrius
posse dinoscẽ. que in eadem diuer¬
sitate potissimũ sit uia sequenda:¬

Expanded text:
ri quaestio est, etiam olim beati papae Leonis industria diligenter exquisita, ipsa est quae longam inter Orientis et Occidentis Ecclesias gravemque controclum petere, et Victorium paschalem novum condere persuasit. In hujus certamine praefatus papa Leo adnitente Prospero viro doctissimo ac disertissimo vincere sedulus, instans tandem unanimitate eorum qui Nicaenae synodi decretis invincibiliter adhaerebant laudabiliter vinci gaudebat. Unde mihi meisque in eadem quaestione nil melius agendum, nil difecisse comperio, qui nobis in tantum scientia, merito, auctoritate praecellit, certam videlicet Patrum reverendissimorum sententiam in eis quae nobis dubia sunt et incerta sectari. Neque enim putandum est nos vel acutius antiquis diversitatem lunaris discursus deprehendere, vel salubrius posse dignoscere, quae in eadem diversitate potissimum sit via sequenda
Abbreviated transcription (Latin):
quies quat̾ni uies. Quatuor gͦ horis
dem hoc argumentu tempore equino¬
ctiali legitima fixum statione ꝑlabit᷑¬
Uerum longissimis in lrum i qoctatu
uelitem estate buissimis. quarũ alias.xii.
horarum spacium longe transcendẽ. alias
nequaqm adhoc ꝑtinge posse constat: qͣ
ratione lunam .xii. horas lucere credamꝰ
nisi forte putamus ñ equnoctiales ho¬
tes ꝓ sue mensura longitudinis aut bre¬
horas equa distributione findendas:¬

Expanded text:
quies quaternivies; quatuor ergo horis dem hoc argumentum tempore aequinoctiali legitima fixum statione perlabituvel item aestate brevissimis, quarum alias duodecim horarum spatium longe transcendere, alias nequaquam ad hoc pertingere posse constat, qua ratione lunam duodecim horas lucere credamus, nisi forte putemus non aequinoctiales hotes pro sua mensura longitudinis aut brecitamus, aequa distributione findendas
Abbreviated transcription (Latin):
nciarum quoq diuisionem¬
nosse. que non minus tempori¬
b reb uiealiis qmͣ numinis ẽ aptata
computandis non ignobilis ẽ inten¬
tio. quib quia disꝑse passim histo¬
riȩ. & ipsa sac̃ scripta utit᷑: nomina
pariter et figuras earum paucis

Expanded text:
nciarum quoque divisione, quae non minus temporibus rebusve aliis quam nummis est apta computandis, non ignobilis contentio est. Quibus quia disperse passim historiae et ipsa sacra Scriptura utitur, nomina pariter et figuras earum paucis
Abbreviated transcription (Latin):
auras explorare conati
dicunt lunã nouam quotiens supina
cornu utroq uidet᷑ tempestuosũ m̃seos
quotiens erecto uno serenum ꝓtendere :
quod longe alit̾ eẽ naturalis ratio ꝓdit.
Qͥd enim: Nunquid credibile ẽ lune
statũ qui fixus in ethere ꝑmanet. ꝓsub¬
iacentium mutatione flabroꝵ uł nubi¬
um posse aliorsũ qmͣ fuerat conuerti. &
eã qͣsi fut᷑e metu tempestatis aliqͣnto altiꝰ
cͥornu qm nat̾ẽ ordo poscebat attolłe: ma¬
xime cũ nomnib in tris idem fluctu¬
antiũ possit existẽ flatꝰ auiarũ. lunȩ aut̃
statꝰ idem. eademq sit pͣuariante solis di¬
gressu conuersio: Dicunt enim eam siẽ
a beatꝰ augustinꝰ in expositione psalmi
decimĩ docet non hr̃e lumenꝓprium. s
a sole illustrari. s qñ cũ illo ẽ eam partẽ
ad nos hr̃e qua ñ illustrat᷑. & ido nichil
in ealucis uideri. Cum aut̃ incipit ab ił¬
lo recedẽ. illustrari etiam ab ea parte qͣm
solem obseruau̾it. cũ eũ ceꝑit ñ uidere.

Expanded text:
auras explorare conati, dicant lunam novam, quoties supino cornu utroque videatur, tempestuosum mensem; quoties erecto uno, serenum portendere. Quod longe aliter esse naturalis ratio prodit. Quid enim? numquid credibile est lunae statum, qui fixus in aethere permanet, pro subjacentium mutatione flabrorum, vel nubium posse aliorsum quam fuerat converti, et eam quasi futurae metu tempestatis aliquanto altius cornu, quam naturae ordo poscebat attollere? Maxime cum non omnibus in terris idem fluctuantium possit existere flatus aurarum, lunae autem status idem, eademque sit pro variante solis digressu conversio. Dicunt enim eam, sicut et beatus Augustinus in expositione psalmi decimi docet, non habere lumen proprium, sed a sole illustrari. Sed quando cum illo est, eam partem ad nos habere qua non illustratur, et ideo nihil in ea lucis videri; cum autem incipit ab illo recedere, illustrari ab ea etiam parte quam solem observaverit, cum eum coeperit non videre,
Abbreviated transcription (Latin):
ad xxi. dominicũ acceꝑit paschalis feᷤ¬
ti gaudiis aptum porigat quod ideo
totiens repeto qi fuere quidam qͥ dñicũ
nos ostenditis inconstituendo tp̃r pas¬
che cum nullus unquã calculator ue
censum nullus negau̾it lunam .xx.¬

Expanded text:
 Dominicum acceperit, paschalis festi gaudiis aptum porrigat. Quod ideo toties repeto, quia fuere quidam qui Dominicnos ostenditis in constituendo tempore Paschae, cum nullus unquam calculator vetcensum, nullus negaverit lunam vi
Abbreviated transcription (Latin):
ad scđm mensem tͣnsire nos p̃cipit. si ñ
possumus sem̃ pascha pͥmo mense cele¬
brare ꝓpt̾ quasclam necessitates ñ intel
incurrerit luna. in septimanam seqͤnt̃
rõnabiłr dilationem pasce fac̾e debea
domincus resurrectionis. xͥ dies fu̾it ua¬
rie fertur. Et quidem ut supͣ memora¬

Expanded text:
ad secundum mensem transire nos praecipit, si non ad secundum mensem transire nos praecipit, si non possimus sanctum Pascha primo mense celebrare propter quasdam necessitates, non intellincurrerit luna, in septimanam sequentem rationabiliter dilationem Paschae facere debeamDominicus resurrectionis Christi dies fuerit, varie refertur, et quidem, ut supra memora
Abbreviated transcription (Latin):
głistaꝵ obseruatione comꝑimus. Habe¬
mus gͦ solatium quo recte fac̾e pascha
possimus etiam si dilatio fuerit ꝯsecu¬
ta ꝓpt̾ in currentem necessitatem ut si
aut si in aliis ante sabb̃m dieb septima¬
ne sequentis accidit sine dubitatione
pas cha celebremus. Si uͦ indominicũ
incid̾it omnimͦ in septimanam seqͣntẽ
ut sepe dictum ẽ differamus ꝓpt̃ eas qͣs
p̃fati sumus causas. his gͦ demonstrati
atq patefactis hoc etiam consid̾andũ ẽ
qd̾ ⁊ lex frequent̃ causa necessitatis eos
qui constͥctione temporis quadam non
se pascha celebrare. scdo idẽ fac̾e p̃cipit.
Meuuiis enim e innecessitate positos su¬
ꝑiora quam infiora sectari qm̃ inferiora
suꝑiorib continent᷑ suꝑiora aut ab infe¬
riori num̾o ineludunt᷑. Illud it̾m quod
iam posuimus declarantes quod decimꝰ
numerꝰ nonum intͣ se contineat nonꝰ
autem.xͣ. contin̾e ñ possit. Quod si lex

Expanded text:
geliorum observatione comperimus. Habegeliorum observatione comperimus. Habemus ergo solatium quo recte facere Pascha possimus, etiam si dilatio fuerit cpropter incurrentem necessitatem, ut siaut si in aliis ante Sabbatum diebus septimanae sequentis acciderit, sine dubitatione Pascha celebremus. Si vero in Dominicum inciderit, omni modo in septimanam sequentem, ut saepius dictum est, differamus, propter eas quas praefati sumus causas. His ergo demonstratis atque patefactis, hoc etiam considerandum est, quod et lex frequenter causa necessitatis eos qui constrictione temporis quadam non nse Pascha celebrare, secundo idem facere praecipit; melius enim est in necessitate positos superiora quam inferiora sectari, quoniam inferiora a superioribus continentur, superiora autem ab inferiori numero non includuntur, illud iterum quod jam posuimus declarantes, quod decimus numerus nonum intra se contineat, nonus autem decimum continere non possit. Quod si lex
Abbreviated transcription (Latin):
ta in eiu bem obseruatione regula ẽ nob̃
a temꝑe dominice resurrectionis imposi¬
ta. ut cum equinoctio tͣnscenso lunam
ñ statim ad faciendum pas cha ꝓsilia¬
mus. s dñicum diem quo ip̃e pascha
.i. tͣnsitum demorte ad uitam. de corru¬
ptione ad in corruptionẽ. de pena ad glã
in ipso tandem congrua pasche sollem¬
nia celebremus. Quod siquis obiecerit
ñ equinoctii memoriam. s tm̃ pͥmi m̃sis
I iii. ineo septimane posuiss e legiferũ
sciat qͣuia ⁊ siequinoetiũ nõĩatum ñ ex¬
pͥmit. hoc tñ ipso quod a plenilunio
pͥmi mensis pascha faciendum p̃cepit:
equinoctii tͣnscensũ plenaria rõne de ꝓ-¬
mit. qm̃ absq ulla dubitate constat. eã
q̃ pͥma tͣnsito equinoctio plenum suũ
globum ostend̾it pͥmi m̃sis existere lu
aduentante .xuͦ. luna habemus. nil nr̃m
tempus pas chale a legali dissonat: qũã¬
ius aliis i acmtoꝵ gen̾ib eiusdem pasche
dñicus occur̾rit. nec sic quidem legem
mentum a dimplemꝰ. Quia enim ⁊ sal-¬

Expanded text:
ta in ejusdem observatione, regula est nobis a tempore Dominicae resurrectionis imposita, ut cum, aequinoctio transcenso, lunamnon statim ad faciendum Pascha prosiliamus, sed Dominicum diem quo ipse Pascha, id est, transitum de morte ad vitam, de corruptione ad incorruptionem, de poena ad gloriam in ipso tandem congrua Paschae solemnia celebremus. Quod si quis objecerit, non aequinoctii memoriam, sed tantum primi mensis et tertiae septimanae posuisse legiferum, sciat quia et si aequinoctium nominatum non exprimit, in hoc tamen ipso, quod a plenilunio primi mensis Pascha faciendum praecepit, aequinoctii transcensum plenaria ratione depromit, quoniam absque ulla dubietate constat eam quae prima transito aequinoctio plenum suum globum ostenderit, primi mensis existere lunadventante decima quinta luna habemus, nil nostrum tempus paschale a legali dissonat, quamvis aliis sacramentorum generibus ejusdem paschae Dominicus occurrerit, nec sic quidem legem amentis adimplemus; quia enim et Sal
Abbreviated transcription (Latin):
cha faciendum discerunt. Quod eo se¬
habũint. tẽ longiuis au̾itate deuiant.
qr nimirum pͥmo m̃si deputant lu¬
nam. q̃.iii. noñ. mar̾. nata. tͥduo fere añ
equinotiũ plena exist̾e monstrat᷑. ⁊ qi¬
.xiͭ.xui. xuͦii. diem pasche dominicũ
facere ñ ualet. eo quod has ecates
fecto nec reliquas suas etates quã¬
ius equinoctium sequͣentes eius dẽ
dominice resurrectionis conuenien
pascha et adima distat. loxuii.

Expanded text:
cha faciendum decernunt. Quod eo saehabuerint, tunc longius a veritate deviant, quia nimirum primo mensis deputant lunam quae, tertio Nonas Martias nata, triduo fere ante aequinoctium plena existere monstratur. Et qima septima diem paschae Dominicum facere non valet, eo quod has aetatesfecto nec reliquas suas aetates quamvis aequinoctium sequentes, ejusdem Dominicae resurrectionis convenientpascha et azyma distet.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo sacro scẽ resurrectionis acta sunt
mist̾ia cursu pandunt᷑ in dubio tm̃ di
na. ut quidam patratam confirmando
ñ solum in euitabile nr̃e calculationiᷤᷤ
dispendium. s ⁊ grauissimum catholi¬
ce fidei in curramus periculum. De
duntur lune dominici pas che. ꝓpt̾
uariantem eiusdem dominici occsum
detis atima usq ad diem .xxi. eiusdem

Expanded text:
prima sacrosanctae resurrectionis sunt acta mysteria, cursu panduntur indubio: tantum na, ut quidam, patratam confirmando, non solum inevitabile nostrae calculationis dispendium, sed et gravissimum catholicae fidei incurramus periculum. CAPduntur lunae Dominici paschae propter variantem ejusdem Dominici occursum detis azyma, usque ad diem vigesim
Abbreviated transcription (Latin):
n̾it dñicum pas cha actitabitur rite
nilunium ante equinoctiũ hũit nõ
uͦ in eqͥnoctiũ ł̃ pꝰ eqͥnoctiũ plena est
mox uͥ dominicꝰ adu̾em̾̃t dies pas cha
legitimum dabit. idemerror eadem ẽ
responsio commemorari calculatores

Expanded text:
serit, dominicum Pascha rite actitabitur. Sed nilunium ante aequinoctium habuit, non vero in aequinoctio, vel post aequinoctium plena est, mox ubi Dominicus aderit dies, pascha legitimum dabit. Idem error, eadem est responsio, cum memorati calculatores
Abbreviated transcription (Latin):
anno tnͣsierat. semꝑ redire consue¬
uit: excepto uno dũtaxat pͥmo cͥcłi
decennouenał anno in qͦ ꝓpt̾ rationẽ
saltꝰ lunariᷤ xi. diebꝰ annotuũ cursũ
titulo dies pasche dñicus cõprehendit᷑
qui de dominica nr̃i saluatoris resur¬
rectione amortius exordium cepit. Nam
cum inuet̾i testam̃to tͥb argum̃toꝵ in¬
diciis paschale tp̃s sit obseruari p̃ceptũ.
uideł ut post equinoctium ut mense
pͥmo. ut t̾ria eius septimana idẽ. auesꝑa¬

Expanded text:
anno transierat, semper redire consuevit; excepto uno duntaxat primo circuli decemnovennalis anno, in quo propter rationem saltus lunaris, duodecim diebus annotinum cursum titulo dies Paschae Dominicus comprehenditur, qui de dominica nostri Salvatoris resurrectione a mortuis exordium coepit; nam cum in Veteri Testamento tribus argumentorum indiciis paschale tempus sit observari praeceptum, videlicet ut post aequinoctium, ut mense primo, ut tertia ejus septimana, id es
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmiꝰ msis sicut ⁊ epactas lune annuaᷤᷤ
retiñe memorit. S i siguis has quoq
argum̃to inuenire desid̾at uideat qͦt
sint epacte lunares anni cuius cumq
computare uolu̾it ⁊ siquid em xiiii. aut

Expanded text:
primi mensis, sicut et epactas lunae annuas retinere memoriter. Sed et si quis has quoque argumento invenire desiderat, videat quot sint epactae lunares anni cujuscunque computare voluerit, et siquidem XIIII aut
Abbreviated transcription (Latin):
et lasaratis. et obtimis cibis piꝑ haben¬
tib et siape. raro lauare. capit uero
sine intermissione pͥurgare. uino indul¬
ge ueneri ne parcas. dies. lxu. ꝓrime.
Sequentes autẽ sunt ex supradicto
die usq ad equinoctiũ uernũ. dies .xe.
Ex supradicto die.uͣiii. kl̃ax aprił. usꝙ
ad .uiii. ioꝰ maias: sunt dies. xl .u. his di¬
eb augentur hominib humores dul-¬
ces. id ẽ sanguis. Utere beneolentib

Expanded text:
et laseratis, et optimis cibis piper habentibus et sinapi, raro lana, caput vero sine intermissione purga; vino indulge, Veneri non parce dies XLV. Proxime sequentes autem sunt ex supradicto dicto die usque ad aequinoctium vernum dies XC, ex supradicto die VIII Calendas Aprilis usque ad VIII Idus Maias sunt dies XLV. His diebus augentur hominibus humores dulces, id est, sanguis. Utere bene olentib
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sis unũ amittit diẽ. et ꝑ .xxx consu¬
etis. unde .xxx. solum dieb cogit᷑ esse
contempta. Quȩ ꝓfecto omĩa meliꝰ
colloquendo qm seribendo docentur.
Non autẽ transitorie cominemoran¬
dũ qͦd hoc argum̃to a septembrio qͥ¬
dam incipiant. ponentes eidem septẽ¬
brio regłares.xͣ. oc tobrio .u. nouembrio
.uiI. decembrio .uii. et ceta ut sup ros
posuimus qͦd ob auctoritatẽ egyptioꝵ
rationabilit̾ ꝓrsus agunt. ut a quibus
origo computandi sũpta ẽ. hoꝵ quoq
in computando annipͥncipiũ uniten¬
tur. Uerũ aliis aptiꝰ multo et expedi¬
tiꝰ uidetur: ut computatio omnis qͣnͣ¬
tũ ñ necessitas rationis obsistit a pͥn-¬
cipio anni sui etiã apud romanos in¬
cipiat. et usq ad t̾minũ anni rato atq
intemerato ordine ꝓcurrat. Quȩ fit

Expanded text:
mensis unam amittit diem, et pro XXX consumensis unam amittit diem, et pro XXX consuetis XXIX solum diebus cogitur esse contenta. Quae profecto omnia melius colloquendo quam scribendo docentur. Non autem transitorie commemorandum quod hoc argumentum a Septembri quidam incipiunt, ponentes eidem Septembri regulares V, Octobri V, Novembri VII, Decembri VII, et caetera, ut supra nos posuimus: quod ob auctoritatem Aegyptiorum rationabiliter prorsus agunt, ut a quibus origo computandi sumpta est, horum quoque in computando anni principium imitentur. Verum aliis aptius multo et expeditius videtur ut computatio omnis, quantum non necessitas rationis obsistat, a principio anni sui etiam apud Romanos incipiat, et usque ad terminum anni ratio atque intemerato ordine procurrat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter adiectionẽ diei quẽ suꝑfluitas em¬
bris accendit᷑: fac̃ lunã in kl̃ mart̾.xxx.¬
eẽ.& .xiii. cũ hanc rcctio argumenti
.xxi.x. tẽ existe doceat. Item in anno
.xiͦ.x. quoluna embolismi .iiͦiͦ. die no¬
nax mart̾ incipit: cogit lunã in kl̃
maii.xxuiͦii. computari. cũ x.xix.
scđm argumenti calculationẽ canat᷑.
Q etiam anno ratio saltus lunaris
de quo in sequentib dicemus. fidem
eiusdem argumenti impugnat. Si
enĩ ipsum argumentũ iuxta egyptioᷤ
aseptembrio mense uͥ pͥncipiũ ẽ an¬
ni eoꝵ inehoau̾is: nec ẽẽ ẽ ut luna iu¬
lii m̃sis eoanno.xxxix. dies ut ñqm alias
hãt. uno uidelic& ratione saltus amis¬
dat᷑ que iuxta argumenti regłam cõ¬
putat᷑ .iiͣ. Si uͦ iuxta hoc quod supra
dociumus a ianuario pͥncipiũ argu¬
menti sume maius. eodem ordine fu¬
nͣa in kl̃decembris .uii. incurrit: quȩ
iuxta argum̃tũ .xiͣ. fieri debuisse pu¬
tabat᷑. Qͥa nimirũ luna nouembris

Expanded text:
pter adjectionem diei quem superfluitas em Nonas Decembris accenditur, facit lunam in Kal. Mart.et octavam, cum hanc ratio argumenti XXIX tunc existere doceat. Item anno XIX, quia luna embolismi tertio die Nonarum Martiarum incipit, cogit lunam in Calendas Maias XXVIII computari cum XXIX secundum argumenti calculationem canatur, quo etiam anno ratio saltus lunaris, de quo in sequentibus dicemus, fidem ejusdem argumenti impugnat. Si enim ipsum argumentum juxta Aegyptios a Septembri mense, ubi principium est anni eorum, inchoaveris, necesse est ut luna Julii mensis eo anno XXIX dies ut nunquam alias habeat, uno, videlicet ratione saltus, amisdatur, quae juxta argumenti regulam putabatur. Si vero, juxta hoc quod nos supra docuimus, a Januario principium argumenti sumere mavis, eodem ordine luna in Calendas Decembres VII incurrit, quae juxta argumentum sexta fieri debuisse putabatur, quia nimirum luna Novembris
Abbreviated transcription (Latin):
disiungat acdiuilat. Nam cũ in pri-¬
mordio creat᷑arũ tenebre ẽẽnt suꝑ fa¬
ciẽ abyssi: dixit ds̃. fiat lux. Et facta
ẽ lux. Et uocauit ds̃ lucẽ diẽ. Que dif¬
fmitio bifariã diuidit᷑ hoc ẽ uulgarit¬
et ꝓprie. Uulgus enĩ: omẽm diẽ solis
p̃sentiã suꝑ t̾ras appellat. Proprie aut̃
tu orbẽ lustrantis implet᷑. qui secum¬
semꝑ & ubiq lumen dierum circum fe¬
rens. non minore aerum spacio uoefu¬
sub t̾ras quam supͣ t̾ras interdiuere

Expanded text:
disjungat ac dividat. Nam cum in pridisjungat ac dividat. Nam cum in primordio creaturarum tenebrae essent super faciem abyssi, dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, et vocavit Deus lucem diem. Quae definitio bilariam dividitur, hoc eet proprie. Vulgus enim omnem diem solis praesentiam supra terras appellat: proprie autemtum orbem lustrantis impletur: qui secume lumen diurnum circumferens, non minore aerum spatio noctur terras quam supra terras interdiu cre
Abbreviated transcription (Latin):
bitos longitudinis & cubitũ ac semisse¬
altitudinis. Et in eugłio quarta pars
totius mundani corporis. idẽ tra mistĩ¬
ce quadrantis nomine censetur. cum
mittendo in penã peccõri dr̃. non exi¬
es inde donec reddas nouissimum¬
quadrantẽ. id ẽ. donec luas trena percã¬
ut beatuis. uguiftiis ex ponit. Hoc enĩ in¬
qt& peccõr audiũ. tra ese in t̾ram ibis.
Quarta liquidem paro distinctoꝵ mẽ¬
broꝵ huiꝰ mundi et ea nouissuna t̃ra
inuenitur: ut incipias a cęlo. scłm aȩrẽ
numeres. aquam terciã. quartã t̾rã
Qui etiã in expositione ȩugłii ubi scͥp-¬
tũ ẽ erat aut̃ parascenȩ pasche hora qͣsi
sexta. huiꝰ discipline meminit dicens.
Nonenim iam plena sexta erat s quasi
sexta. id ẽ ꝑacta quinta et aliquid etiam¬
de sexta esse ceꝑat. Nunqmͣ autẽ isti di¬
cerent. quinta et quadrans. aut quinta
ies est aer sole illustratꝰ nom̃ De die.¬
uide sumens quod tenebras a luce

Expanded text:
bitos longitudinis, et cubitum ac semissebitos longitudinis, et cubitum ac semissealtitudinis. Et in Evangelio, quarta pars totius mundani corporis, id est terra, mystice quadrantis nomine censetur, cum mittendo in poenam peccatori dicitur: Non exies inde, donec reddas novissimumquadrantem, id est donec luas terrena peccabeatus Augustinus exponit: « Hoc enim inquit peccator audivit: Terra es, et in terram ibis. » Quarta siquidem pars distinctorum membrorum hujus mundi, et novissima terra invenitur, ut incipias a coelo, secundum aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Qui etiam in expositione ubi sctum est: Erat autem Parasceve Paschae, hora quasi sexta, hujusce disciplinae meminit, dicens: Non jam plena erat sexta, sed quasi sexta, id est peracta quinta, et aliquid de sexta esse coeperat; nunquam autem isti dicerent quinta et quadrans, aut quinta ies est aer sole illustratus, nomen inde sumens, quod tenebras a luce