comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenit dicens. Dne puer meus
iac& parcliticus indomo. & male
torqu&ur. Cui aihũ protinis
respond&ur: Ego ueniam. &
cuntbo eum. Quid .ẽ. quod regu¬
lus rogat ut adẽi filium ueniat.
& tamen corporliter ire recusat
ad seruum uero centurionis noN
inuitatur. & tamense corporr¬
liter ire pollic&ur : Reguli
filio percorponrlem prresentiã
non dignatur ad.eẽ. centurionis
uero seruo. non dedignatur occur¬
rere. Quid. ẽ. hoc. nisi quod su¬
ꝑbia intẽ retunditur. qui in ho¬
minib: nonnaturam qua adima¬
ginem di facti sunt. sed honores &
diuitias uenenrmur: Redemptor
uero noster ut ostender& quiaquae
alta sunt hominum. scĩs despicien¬
da sunt. & quae despecta sunt ho¬
minum. despicienda non sunt. ad
filium reguli ire noluit. ad seruũ
centurionis ire panctus fuit.
GREDIDII HOMO SERCO¬
NE QUẼ DIXIT EI IH̃S ET IBAI
Incipit enim fidem habere insermo¬
ne ihũ. & qui ex paste dubius uenit.
fidelis recessit. & ideo sanitatẽ filii
meruit. IAMAUTẼEO DESCE¬

Expanded text:
uer meas jacet paralyticus in domo, et male torquetur. Cui a Jesu protinus respondetur: Ego veniam et curabo eum. Quid est quod regulus rogat, ut ad ejus filium veniat, et tamen corporaliter ire recusat? Ad servum vero centurionis non invitatur, et tamen se corporaliter ire pollicetur; reguli filio per corporalem praesentiam non dignatur adesse, centurionis vero servo non dedignatur occurrere: quid est hoc, nisi quod superbia nostra reconditur, qui in hominibus non naturam, qua ad imaginem Dei facti sint, sed honores et divitias veneramur. Redemptor vero noster, ut ostenderet, quia quae alta sunt hominum, sanctis despicienda sunt, et quae despecta sunt hominum, despicienda non sunt, ad filium reguli ire noluit, ad servum autem centurionis ire paratus fuit. Credidit homo sermonem, quem dixit ei Jesus, et ibat. Incipiebat enim fidem habere in sermone Jesu, et qui ex parte dubius venit, fidelis recessit, et ideo sanitatem filii meruit. Jam autem eo desce
Abbreviated transcription (Latin):
RAT QUIDACOREGUł
CUIUS FILIUS INPIR¬
MABATUR CAPHAR¬
NAum. Regulus diminutuũ
nomeri .ẽ. a rege : &ideo forsitaN
regulus dicitur iste qui salutem
poposcit filio. quia plenamnon
habuit fidem. Capharnaum
autem ager. uel uilla pulcher¬
rima interpr&atur. Hic cũ
AUDISSET QuIA IH̃S AD¬
UENIRETATUDEA IN GA¬
lileaco. ABnad eũ Et
ROCABAT EŨ UT DESCEN

Expanded text:
rat quidam regulus, cujus filius infirmabatur Capharnaum. Regulus diminutivum nomen est a rege, et ideo forsitan regulus dicitur iste, qui salutem poposcit filio suo, quia plenam non habuit fidem. Capharnaum autem ager vel villa pulcherrima interpretatur. Hic cum audisset, quia Jesus adveniret a Judaea in Galilaeam, abiit ad eum, et rogabat eum, ut desc
Abbreviated transcription (Latin):
UM EI. INCIPIEBAT ENICO
MORI. DIXIT ERGOIH̃S AD
EUM NISI SIGNAETPRO¬
DIGIA UIDERITIS. NONCRE¬
DIIIS. Quareergo dicit nisi
prodigia & signa uideritis noncrȩ¬
ditis. cum ille ante credidit quam
signum uider& : Quienim salu¬
tem quaerebat filio. proculdubio
credebat. Sed mementote quid
p&rit. & a peste cognosc&is. quia
infide dubitauit. Poposcitnãq
ut descender&. & sanar& filium
eius. Corporaelem ergo proceser¬
tiam dnĩ quaerebat. qui per spm̃
nusquam de errt. Minus in illo
credidit. quem non putauit posse
salutem dari. Nisi prcesens essor
& corpore. Si enim ꝑfecte credi¬
diss&r. proculdubioscir& quian
ess& locus. ubi non. e&̃. ds̃. Sa
lutemitaq filio p&iit. & tameN
infide dubitauit. quie eũ adquẽ
uenenart. & potentẽ adcurandũ
credidit. & tamen moriente fi¬
lio. eẽ. absentem putauit dm̃:
DICITADEũ REGULUS
DNE DESCENDE PRIUS qũã
Moriatur pilius meus

Expanded text:
. Incipiebat enim mori. Dixit ergo Jesus ad eum: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Quare ergo dicit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis, cum ille ante credit quam signum videret. Qui enim salutem quaerebat filio, procul dubio credebat, sed mementote quid petit, et aperte cognoscetis, quia in fide dubitavit, poposcit namque ut descenderet, et sanaret filium ejus. Corporalem ergo praesentiam Domini quaerebat, qui per spiritum nusquam deerat. Minus itaque in illum credidit, quem non putavit posse salutem dare, nisi praesens esset et corpore. Si enim perfecte credidisset, procul dubio sciret quia esset llutem itaque filio petiit, et tamen in fide dubitavit, quia eum ad quem venerat, et potentem ad curandum credidit, et tamen moriente filio esse absentem putavit Deum. Dicit ad eum regulus: Domine, descende priusquam moriatur filius meus
Abbreviated transcription (Latin):
ca. Quae autem alia arma dĩpos¬
sumus aestimare quibus induen¬
dus .ẽ. qui hab& aduersus diaboli
dimicare uersutias. excepta uir¬
tute quae estxp̃c: hunc enim
qui iuxta omnia quae superius
intelleguntur fuerit indutus.
potens erit contuxuniuersas in¬
sidias diaboli repugnare.
Diabolus autem nomen grecũ. ẽ.
quod interpr&atur criminator
Iuxta ebrei uero sermonis propri
scilic& paulatim de uistute adui¬
BIS CONLUCTATIO AD UER¬
SUS CARNEM ET SANQUINẼ¬

Expanded text:
ca. Quae autem alia arma Dei posca. Quae autem alia arma Dei possumus aestimare, quibus induendus est, qui habet adversum diaboli dimicare versutias, excepta virtute quae Christus est, hunc enim qui juxta omnia quae super eo intelliguntur fuerit indutus, potens erit contra universas insidias diaboli repugnare. Diabolus autem nomen Graecum est, quod interpretatur criminator. Juxta Hebraei vero sermonis propriescilicet paulatim de virtute ad vibis colluctatio adversus carnem et sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
ECETERO CONPOR¬
TA MINT IN DÑO
ET IN POTENTIA
UIRTUTIS EIUS. Quodigi¬
tur ait confostamini in dño. Q
inpotentia uistutis eius. totum
sentitur in xp̃o. ut in omnibus
uistutibus quae super eo intelle¬
guntur qui crediderint confor¬
tentur . Et prudenter post
specialia mandata quiduiris
& uxoribus. patribus & filiis.
dominis & seruis obseruandum
sit. Nunc generliter omnibus
in commune pracecipit. ut in
dño & in eius potentia confosta¬
tititteparent se aduersus dia¬
bolum. INDUITEUOS AR¬
MATURADĨ. UT POSSITIS
RESISTERE ADUERSUS IN¬
SIDIAS DIABOLI. Exhis
quae in frac legimus. & hic quae
inscripturis omnib: dedno sal¬
uatore dicuntur. manifestissi¬
me comprobatur omnia arma
dĩ quibus nunc indui iubemur.
intellegis aluatorem. ut unum
atq idem sit dixisse induite uos
omnia armadĩ. quasi dixerit.
cingulum ueritas. ẽ. & lorica ius¬
titia. ẽ: saluator autem &ueritas
& iustitia nominatur. nulli dubi¬
um quinipse cingulum sit &lori¬

Expanded text:
etero confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Quod igitur ait: Confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus, totum sentitur in Christo, ut in omnibus virtutibus quae super eo intelliguntur. Qui crediderint confortentur. Et prudenter post specialia mandata, quid viris et uxoribus, patribus et filiis, dominis et servis observandum sit, nunc generaliter omnibus in commune praecipit in Domino, et in ejus potentia confortati praeparent se adversum diabolum. Induite vos armaturam Dei, ut possitis resistere adversus insidias diaboli. Ex his quae infra legimus, et hic quae in scripturis omnibus de Domino salvatore dicuntur, manifestissime comprobatur, omnia arma Dei, quibus nunc indui jubemur, intelligi salvatorem, ut unum atque idem sit dixisse: Induite vos omnia arma Dei, quasi dixerit: cingulum veritas est, et lorica justitia est, salvator autem et veritas et justitia nominatur, nulli dubium quin ipse et cingulum sit et lori
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas & iustitia nominatur.
nulli dubium quin ipse &cingulũ
sit & lorica & prrepanrtio euan¬
gelii pacis. & scutum fidei. & gale¬
a salutaris & gladium sp̃s quod ẽ.
uerbum dĩ. & uiuens sermo & ef¬
ficax. Dequo apłsait. Viuus .ẽ.
sermodĩ & efficax. & penetitrbi¬
lior omnigladio ancipiti. & per¬
tingens usq ad diuisionẽ animae
ac sp̃s. Compagum quoq & me¬
dullarum & discr&or cogitationũ
cordis. & non est ulla inuisibilis
inconspectuei. Omnia autem

Expanded text:
veritas et justitia nominatur. veritas et justitia nominatur. Nulli dubium, quin ipse et cingulum sit et lorica, et praeparatio Evangelii pacis et scutum fidei et galea salutaris et gladium spiritus, quod est verbum Dei, et vivens sermo, et efficax, de quo Apostolus ait: Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertingens usque ad divisionem animae, ac spiritus, compagumque et medullarum et discretor cogitationum cordis, et non est ulla creatura invisibilis in cons
Abbreviated transcription (Latin):
non solum uenientia tela firengun¬
tur. sed &iam telorum ipse ignis
extinguitur. Infidelitas quoq¬
quae inimica .ẽ. fidei. ubi scutum
est fidei. nihilualebit. ET Gale¬
ACO SALUTIS ADSUMITE
Propter hancgaleam salutaris.
omnes in capite nr̃o sensus integri
perseuenrnt. Si enim caput uiri
sensus. mens. cogitatio. sermo.
consilium. si tamen sapientes fue¬
rimus inxpõsint. Caput &iam
quod .ẽ. principale cordis. in quo
sensus omnes locati sunt. salutis
galea circumdatum non quassa¬
bitur. Et gladium sp̃s.
quod esi uerbum dĩ:
Nemomilitum aud& adbellum
sine gladio proficisci: Si enim
ut cumq tueri potest. sed hostem
non ual& occidere. Sicut nonnũ¬
quam &iam ab audaci inimico om¬
nibus armis spoliatus perimitur.
ita sine di uerbo iustitia omnis intu¬
ta est. Fidelis quasiuir bellator &
fostis. omnes sectas contucrias ue¬
ritati concid&. interfici&. iugula¬
bit. gladium sp̃s . id .ẽ. uerbum dĩ
manutenens: Saluator autẽ &¬

Expanded text:
non solum venientium tela frangunnon solum venientium tela franguntur, sed etiam telorum ipse ignis exstinguitur; infidelitas quoque inimica est fidei, ubi scutum est fidei, nihil valebit. Et galeam salutis assumite. Propter hanc galeam salutarem omnes in capite nostro sensus integri perseverant. Si enim caput viri sensus, mens, cogitatio, sermo, consilium, si tamen sapientes fuerimus, in Christo sint. Caput etiam, quod est principale cordis, in quo sensus omnes locati sunt, salutis galea circumdatum non quassabitur. Et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Nemo militum audet ab bellum sine gladio proficisci, se enim utcunque tueri potest, sed hostem non valet occidere, sicut non nunquam etiam ab audaci inimico omnibus armis spoliatur, perimitur, ita sine Dei verbo justitia omnis intuta est. Fidelis quasi vir bellator et fortis, omnes sectas contrarias veritati concidet, interficiet, jugulabit. Gladium spiritus, id est, verbum Dei manu tenens salvator et
Abbreviated transcription (Latin):
ln pacis. Diligentius obser¬
uate. quod uistutem quandam
animae appelaiuerit pedes. qui¬
bus ingredimur in eo quidicit
Egosum uia. Et dequibus canim.
Dirige dnẽ pedes nrõs. inuiã pacis
Quos opost& calciare p̃panrtio¬
ne euangelii pacis. Quiigitur ha¬
b& pacem. calciatus .ẽ. xp̃i euan¬
gelio. Et idcircopacis homo fac¬
tus .ẽ. & nec bellicum aliquid &
tumultuo sum agit. nec cum his
qui in preceparti sunt condemp¬
nabitur. INOMNIBUS SU¬
OENTES SCUTTI PIDEI. IN
QUO POSSITIS OMNIA TELA¬
TINCUERE. Quasidixerit.
inomni opere portate elr peum
fidei: ut possitis tecti atq muni¬
ti. excipereuenientes sagittas. &
huc atq: illuc aste eas bellica declina¬
re. Perspicua sunt autem iacula
maligni. quae uult mittere in cor¬
da niic per cogitationes pessimas.
dequibus unum iecit incor iudae.
ut tixder& saluatorem. Itaq
ne principium quidem habere po¬
terit in imicus uulnerandi. si te¬
nuerimus scutum fidei. in quo

Expanded text:
. Diligentius obser. Diligentius observate quod virtutem quamdam animae appellaverit pedes, quibus ingredimur, in eo qui dicit: Ego sum via . Et de quibus canimus: Dirige, Domine, pedes nostros in viam pacis, quos oportet calceare praeparatione Evangelii pacis. Qui igitur habet pacem, calceatus est Christi Evangelio, et idcirco homo pacis factus est, et nec bellicum aliquid, et tumultuosum agit, nec cum his qui inpraeparati sunt, condemnabitur. In omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia teltc. Quasi dixerit in omni opere portate clypeum fidei, ut possitis tecti atque muniti excipere venientes sagittas, et huc atque illuc arte eas bellica declinare. Perspicua autem sunt jacula maligni, quae vult mittere in corda nostra per cogitationes pessimas, de quibus unum jecit in cor Judae, ut traderet salvatorem . Itaque vel principium quidem habere poterit inimicus vulnerandi, si tenuerimus scutum fidei, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
centur. nulli dubiumest. Dequi¬
bus unum puto. eẽ. nunc membrũ
lumbos. quos ut accingamus aue¬
ritate pricecipitur. sint lumbi ur̃ĩ
prxecincti. & lucernae ardentes.
Hoc enim reor & illud significare
quod iohannes zonampelliciam
habebat circa lumbos suos. & non
enxt de inmundis. qui propt̃ fluxũ
Et secundum id quidem quod
ueritate praecinctus. ẽ. idest xp̃o.
non facile ad falsitatis dogmata
deduc&ur. INDUT ILORI¬
CAIUSTITIAES Sicut lorica
multis circulis intexitur. sic &
iustitia diuersis uistutũ conecti¬
tur specieb inunitate. Nonso¬
lum pectoris conscientia. sed &
uentris continentia. nec non
ad femorum usq ꝑtingit libidi¬
nem cohercendum. Qui enim¬
circuindatur multi pliciueste ius¬
titiae. nec adsimilitudinem cerui
in iecor accipit sagittam. Nec in
desideria corruit & furores. sed
erit mundo corde habens astificẽ
huius loricae dm̃. quiunicuiq
scõrum omnia arma fabricatur
ET CALCIATI PEDES IN

Expanded text:
centur nulli dubium est, de quicentur nulli dubium est, de quibus unum puto esse, nunc membrum lumbos, quos ut accingamus a Veritate praecipitur: Sint lumbi vestri praecincti et lucernae ardentes , hoc idem reor et illud significare, quod Joannes zonam pelliceam habebat circum lumbos suos, et non erat de immundis, qui propter fluxum et secundum id quidem quod veritate praecinctus est, id est Christo, non facile ad falsitatis dogmata deducetur. Induti loricam justitiae. Sicut lorica multis circulis intexitur, sic et justitia diversis virtutum connectitur speciebus, in unitate non solum pectoris conscientia, sed et ventris continentia, nec non ad femorum usque pertingit libidinem coercendam. Qui enimcircumdatur multiplici veste justitiae, nec ad similitudinem cervi in jecur accipit sagittam, nec in desideria corruit, et furores, sed erit mundo corde habens artificem hujus loricae Deum, qui unicuique sanctorum omnia arma fabricatur. Et calceati pedes,
Abbreviated transcription (Latin):
dit. de quo supra dixerat. redimen¬
tes tempus qnm̃ dies mali sunt. prop¬
ter angustiam & uitae huius labo¬
res. quia non absq sud ore & cesta¬
mine perueniam adpalmam.
Aut ceste consummationis atq: iu¬
dicii. De quo iohel. Prope est
dies tenebiecrum & turbinis. dies
nebulae & caliginis. & reliqua
Ut igitur possit quis in hac die
diabolo resistere: quia ipse est ac
cusator fixtrum nr̃orũ. ad sumat
omnia armatunr dĩ. hoc enim
Non ut latino simpliciter arma
tixns lata sunt. & omnib armis
telisq suc cinetus. de quib: in sequen¬
tibus explicatur. Sciat tunc se
stare posse. si uniuersa fuerit ope
ictus. ut plenus cunctis uistutib
stabilem figat grardum. & nori
moueatur de acie: STATE.
ERGO SUECINCTI LŨBOS
URÕS INUERITATE Per¬
fecti state lumbis mentis accincti.
hoc est in omni proelio uiriliter
pucepanti. & ab omnib curis
IIsȩculi expediti. Quod iuxta mẽ¬
biix carnis & corporis. omnia
membra animae inscripturis uo¬

Expanded text:
dit, de quo supra dixerat: Redimendit, de quo supra dixerat: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt, propter angustiam et vitae hujus labores, quia non absque sudore et certamine perveniamus ad palmam, aut certe consummationis atque judicii, de quo Joel: Prope est dies tenebrarum et turbinis, dies nebulae et caliginis, et rel. Ut igitur possit quis in hac die diabolo resicusator fratrum nostrorum, assumat omnia arma Dei hoc enim non ut in Latino simpliciter arma translata sunt, et omnibus telis armisque succinctus, de quibus in sequentibus explicatur, sciat tunc se stare posse, si universa fuerit operatus, ut plenus cunctis virtutibus stabilem figat gradum, et non moveatur de acie. State ergo succincti lumbos vestros in veritate. Perfecti estote lumbos mentis accincti, hoc est, in omni praelio viriliter praeparati, et ab omnibus curis saeculi expediti. Quod juxta membra carnis et corporis omnia membra animae in Scripturis vo
Abbreviated transcription (Latin):
talia arma sumenda sunt. ut dissi¬
militudo naturce. armorũ fostitu¬
dine protegatur: Aduersus quos.
nobis ẽ. conluctatio incaelestibus.
id est procaelestium promissione.
premiorum. Adhuc propter hoc
quod ait incaelestibus quia uid&ur
ambiguum. dicendum subaudire
posse illud. adomnia. ut sit non
est nobis conluctatio aduersus po¬
testates incaelestib & rectores te¬
nebiterũ istarum incaelestibus. &
spĩtalia nequitiae incaelestibus
Sciamus autem quod excepto prre¬
sentiloco. nec inu&eri nec in nouo
testamento. mundi rectore sumquã
legerimus. Quod nomen idcirco
paulus apłs finxit : quia necesse ha¬
bebat adeffesios disputans. rebus
nouis & inuisibilibus. noua nomi¬
na coaptare. PROPTEREA
fesios ad futuras temptationes &
persecutiones quas eis paulus a postolus
post hanc epistolam proph&iae ui¬
debat spũ prouenire coastatur &
mon&. ut omnia faciant perquae
possint infide stare euangelii. nec
inpersecutione corruere. Diem

Expanded text:
itualia arma sumenda sunt, ut dissiitualia arma sumenda sunt, ut dissimilitudo naturae armorum fortitudine protegatur, adversum quos nobis est colluctatio in coelestibus, id est, pro coelestium promissione praemiorum. Adhuc propter hoc quod ait in coelestibus: Quia videtur ambiguum, dicendum subaudiri posse, illud ad omnia ut sit, non est nobis colluctatio adversus potestates in coelestibus et rectores tenebrarum istarum in coelestibus, et spiritualia nequitiae in coelestibus. Sciamus autem quod, excepto praesenti loco, nec in Veteri nec in Novo Testamento mundi rectores unquam legerimus, quod nomen idcirco Paulus apostolus finxit, quia necesse habebat ad Ephesios disputans de rebus nobis et invisibilibus, nova nomina coaptare. Propterea hesios ad futuras tentationes et persecutiones, quas eis Paulus apostolus post hanc epistolam prophetiae videbat spiritu provenire coarctatur et monet ut omnia faciant, per quae possint in fide stare Evangelii, nec in persecutione corruere. Diem
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uero irxcundias & furores &
bella committere. Alii praeesse
inimicitus & inter homines odia
nos docere. non exnatuncorpo¬
ris & materia carnis & sanguinis.
haec uitiorum genenx procreari
sed instinctudaemonũ: propterea
tenebiirrum quae huic mundo in¬
cubant. &errorem hominibus
incredulitatis effundunt. & ad¬
uersum sp̃ĩtalia nequitiae. quae
habitant in caelestibus: Non
quo daemones in caelestibus com¬
morentur. sed quo supux nos aer
hoc nomen acceperit. Vnde &
aues quae uolitant per aerem. uo¬
lucres caeli . eẽ. dicuntur. Haec
autem omnium doctorũ opinio. ẽ.
quod aer iste qui caelũ & tentem
medius diuidens in ane appellat᷑.
plenus sit contiariis fostitudini¬
dicitur. Sed aduersus principes
& potestates. qui sibi principatum
in huius mundi homines usurpar̃.
& qui ignouentes animas ꝑpeccata
seducunt. aduersum mundirec¬
tores tenebirrum harum. Puistis
enim tenebrre.nuncautem lux
in dño. Contrr spitales hostes spĩ¬

Expanded text:
Alii vero iracundias et furores et Alii vero iracundias et furores et bella committere, alii praeesse inimicitiis, et inter homines odia nos docere, non ex natura corporis et materia carnis et sanguinis, haec vitiorum genera procreari, sed instinctu daemonum, propterea tenebrarum, quae huic mundo incubant, et errorem hominibus incredulitatis offundunt, et adversum spiritalia nequitiae, quae habitant in coelestibus. Non quod daemones in coelestibus commorentur, sed quo supra nos aer hoc nomen acceperit, unde et aves quae volitant per aerem, volucres coeli esse dicuntur. Haec autem omnium doctorum opinio est, quod aer iste qui coelum et terram medius dividens inane appellatur, plenus sit contrariis fortitudinidicitur, sed adversus principes et potestates, qui sibi principatum in hujus mundi homines usurparunt. Et qui ignorantes animas per peccata seducunt adversum mundi rectores tenebrarum harum. Fuistis enim tenebrae, nunc autem lux in Domino, contra spiritales hostes, spir
Abbreviated transcription (Latin):
pe aduersus carnem & sanguinem
esse cestamina. quando caro con¬
cupiscit aduersus sp̃m & prouocat
nos facere openx sua. fornicationẽ
& inmunditiam. luxoriam. &rłq
his similia. Porronon .ẽ. humana
temptatio. nec aduersus carnem &
sanguinem pugna. quando aut ip¬
se satanas tns figunxtur in ange¬
lum lucis . & ꝑ suaderenititur. ut
eum angelum luminis arbitremur.
aut aliquid horum simile facit iN
omniuistute. signis & postentis
mendacibus. in omni deceptione
iniquitatis. sed quasi principatus
potestas. rector tenebiirum. &
nequitia spĩtalis. Dicat quispiã
hoc quod ait non .ẽ. nobis conlucta¬
sed aduersus principatus & potes¬
tates & c&̃ quae secuntur ideo dici.
ut doceamur ne ea quidem quae
nobis ministurri uitia putamus
ex carne. carnis. eẽ. uel sanguinis.
sed aquibus dam sp̃italibus nequi¬
tus suggeri. Sunt enim quidã
daemones amorib: amatoriisq
carminib seruientes. Et prophe¬
ta quoq commemorat dicens:
Spũ fornicationis. seducti surit:

Expanded text:
pe adversus carnem et sanguinem esse certamina, quando caro concupiscit adversus spiritum, et provocat nos facere opera sua, fornicationem et immunditiam, luxuriam et reliqua his similia. Porro non est humana tentatio, nec adversus carnem et sanguinem pugna, quando aut ipse Satanas transfiguratus in angelum lucis, persuadere nititur, ut eum angelum luminis arbitremur, aut aliquid horum simile facit, in omni virtute, signis et portentis mendacibus, in omni deceptione iniquitatis, sed quasi principatus, potestas, rector tenebrarum et nequitia spiritualis dicat quispiam hoc, quod ait: Non est nobis colluctased adversus principatus et potestates, et caetera quae sequuntur. Ideo dicit, ut doceamur ne ea quidem quae nobis ministrari vitia putamus, ex carne carnis esse vel sanguinis, sed a quibusdam spiritualibus nequitiis suggeri. Sunt enim quidam daemones amoribus et amatoriis canticis servientes, et Propheta quoque commemorat dicens: Spiritu fornicationis seducti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dõ pronobis aliquid melius prouiden¬
te. Nonsolum autẽ illi. sed & nos
ipsi inquorũ diebus redemptionis sa¬
curmenta compl&a sunt. Quia nec¬
idum tenemus sed inspe salui facti
sumus. quamuis quae multicupierun
iusti uidere uiderimus

Expanded text:
Deo pro nobis melius aliquid providenDeo pro nobis melius aliquid providente, non solum autem illi, sed et nos ipsi in quorum diebus redemptionis sacramenta completa sunt, quia necdum tenemus, sed in spe salvi facti sumus, quamvis quae multi cupierunt justi videre, viderimus
Abbreviated transcription (Latin):
nosci. ac sic omnes creaturire in eo con¬
gemescit & dol&. reuelationẽ filiorũ
dĩ expectans : quȩ percorporis &iam
resurrectionem & si non inomnibus
hominibus. omnis tamen a corrup¬
tione seruitute liberabitur. quia in
singulis omnis est. Et siquo alio
modo melius pot est idem locus aposto¬
licarum litterrm intellegi. Nonta¬
menex eisdem uerbis consequens est
ut solem & lunam & sidera congemes¬
cere credamur donec insaeculi fine
acorruptionis seruitute liberentur.
Quidam & iamdicunt adam & euã
ẽẽ. creaturtem ꝑ quos primitiae hu¬
mani generis procreatae sunt. quos
serpens olim spe diuinitatis uanitati
subiectos. corruptioni fecerit deser¬
uire: Nonpersem & ipsos solum
peccantes. sed & perserpentis instinc¬
tum. Et ipsi inquiunt liberabun¬
tur. ut corruptioni mostis ultux Ñ
seruiant Omnem &iam creatu¬
srm dicunt esse eos quicumq ante
aduentum xp̃i iustifuerunt. quia &
ipsi nondumaccipientes expectant.

Expanded text:
nosci: ac sic omnis creatura in eo connosci: ac sic omnis creatura in eo congemiscit et dolet, revelationem filiorum ei exspectans ; quae per corporis etiam resurrectionem, etsi non in omnibus hominibus, omnis tamen a corruptionis servitute liberabitur, quia et in singulis omnis est. Et si quo alio modo melius potest idem locus apostolicarum Litterarum intelligi: non tamen ex eisdem verbis consequut solem et lunam et sidera congemiscere credamus, donec in saeculi finem a corruptionis servitute liberentur. Quidam etiam sic dicunt Adam et Evam esse creaturam, per quos primitiae humani generis procreatae sint, quos serpens olim spe divinitatis, vanitati subjectos corruptioni fecerit deservire, non per semetipsos solum peccantes, sed et per serpentis instinctum, et ipsi, inquiunt, liberabuntur, ut corruptioni mortis ultra non serviant. Omnem etiam creaturam dicunt esse eos, quicunque ante adventum Christi justi fuerunt, quia et ipsi nondum accipientes, exspectant
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ filium suum factumex muliere.
factum sublege. ut eosqui sublege
erant redimer&. ut adoptionem filio¬
rum reciperemus. Recepimus er¬
go adoptionẽ. sed istam quae est ꝑspe¬
culum & meniginate. Cum autẽ
uenerint quae perfecta sunt. tunc ad¬
optionem facie ad faciem conseque¬
mur. REDEMPTIONE
dixit redemptionẽ corporis nr̃i : ego
arbitror quod totius ecclesiae indi¬
c&ur corpus. sicut & alibi ait.
Vos autemestis corpus xp̃i: & mẽ¬
bux expaste. Omneergo corpus
ecclesiae: redimendũ sperat aposto¬
lus. nec putat posse quae ꝑfecta sun.
dare singulis quibusq membris.
nisi uniuersum corpus in unũ fue¬
rit congregatum. Potest autem
& sic intellegi. ut redemptionẽ cor¬
poris nr̃i dixerit illam quae in resur¬
rectione futunt ẽ: cũ non solũ animȩ
sed & corponx uenient ante tribunal
xp̃i. ut repost& unus quisq propria
corporis prout gessit
ullum est creatunregenus:
quod ñ in homine possit ag¬

Expanded text:
muliere, muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Recipimus ergo adoptionem, sed istam quae est per speculum in aenigmate, cum autem venerint quae perfecta sunt, tunc adoptionem facie ad faciem consequemur. Redemptionem dixit redemptionem corporis nostri, ego arbitror quod totius Ecclesiae indicetur corpus, sicut et alibi ait: Vos autem estis corpus Christi et membra ex parte . Omne ergo corpus Ecclesiae redimendum sperat Apostolus, nec putat posse quae perfecta sunt, dare singulis quibusque membris, nisi universum corpus in unum fuerit congregatum. Potest autem et sic intelligi, ut redemptionem corporis nostri dixerit illam quae in resurrectione futura est, cum non solum animae, sed et corpora venient ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit ullum est creaturae genus, quod non in homine possit ag
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo fidelium primitiae necessa¬
riae uidebantur in apostolis colloca¬
tae. Sic enimscriptũ. ẽ: quia in ec¬
clesia posuit ds̃ primũ apostolos. se¬
cundo proph&as. testio doctores.
Istiergo qui primoloco constituti suñ.
comp&enter primitias spitalis gucti¬
ae habere creduntur. ADOP¬
TIONE FILIORUDI EX PEC¬
TANI ES. Nunciam uideam:
quomodo adoptionẽ filiorũ expecta¬
re sedicat : qui insuperioribus dixit.
quia ipse sp̃s testimoniũ reddit sp̃ũi
nr̃o. quia sumus filiidĩ. Et item
quomodo redemptionẽ corporis spe¬
rat qui in aliis dixit. xp̃c nos redemit
sed ut mihi uid&ur ipsehoc eo sermo¬
ne qui in consequentibus hab&ur
absoluit. Ait enĩ. Spe salui facti
sumus. Quodergofilii sumus & qđ
redempti sumus. & quod saluati sum:
in spe consistit. Nunc enĩ uidemus
ꝑspeculum inenigmate. Perspecu¬
lumergo & inenigmata accepimus.
& adoptionẽ . & redemptionẽ. Ad¬
uenit enĩ plenitudo tẽporũ: & misit

Expanded text:
multitudo fidelium, primitiae necessamultitudo fidelium, primitiae necessario videbantur in Apostolis collocatae, sic enim scriptum est: Quia in Ecclesia posuit Deus, primum apostolos, secundo prophetas, tertio doctores . Isti ergo primo loco constituti sunt, competenter primitias gratiae spiritales habere credentur. Adoptionem filiorum Dei exspectantes. Nunc jam videamus quomodo adoptionem filiorum exspectare se dicat, qui in superioribus dixit: Quia ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quia sumus filii Dei. Et iterum: Quomodo redemptionem corporis sperat; qui in aliis dixit: Christus nos redemit; sed ut mihi videtur, ipse hoc eo sermone qui in consequentibus habetur absolvit: ait enim: Spe salvi facti sumus; quod ergo filii sumus, et quod redempti sumus, et quod salvati sumus, in spe consistit. Nunc enim videmus per speculum in aenigmate , per speculum ergo, et in aenigmate accepimus, et adoptionem et redemptionem, advenit enim plenitudo temporum,
Abbreviated transcription (Latin):
cam dignitatẽ. Nosergo inquit
ipsi hocest apostoli primitias sp̃s
habentes. qui electi sumus ad hoc:
ut primitias sp̃s acciperemus. &iã
ipsi intuxnos gemimus. Intantũ
inquit nulla ereaturx est quae adolo¬
ribus & gemitibus uac&. ut &iam
nos ipsi qui summa al spũ scõ & electa
dona ꝑcepimus. tamen expectantes¬
adoptionẽ filiorum. id est ꝑfectionẽ
eorũ. quos docere & instituere missi
sumus. don ecuideamus eos intantũ
proficere. ut adoptari mereantur
infilios. necessario dolemus & gemi¬
mus. Adhuc tamen ad dimus & ter¬
tium Idem ipse iterum a postolus
genitus omnis creatunte. Nefoste
ergo ut ille primogenitus dicitur
&iam multorũ spirituum primitiae
& nosipsi primitias sp̃s habentes de
omnibus dictũ quignartiam baptisini
consecuti uident᷑ accipies: sperandũ . ẽ.
illud quodidem apostolus dixit : Quod
si primitiae scãe. & massa. & siradix
scã & urmi. Quod & si ita sit. tamen
ipsius massae. inqua uid&ur indicari

Expanded text:
cam dignitatem. Nos ergo, inquit, cam dignitatem. Nos ergo, inquit, ipsi, hoc est apostoli, primitias Spiritus habentes, qui electi sumus ad hoc ut primitias Spiritus acciperemus, etiam ipsi intra nos gemimus. In tantum, inquit, nulla creatura est quae doloribus et gemitibus vacet, ut etiam nos ipsi, qui summa ab Spiritu sancto et electa dona adoptionem filiorum, id est, perfectionem, eos quos docere et instruere missi sumus, donec videamus eos in tantum proficere, ut adoptari mereantur in filios, necessario dolemus et gemimus. Adhuc tamen addimus et tertium. Idem ipse iterum Apostolus dgenitus omnis creaturae, ne forte ergo ut ille primogenitus dicitur tiam multorum spirituum dicatur prEt nos ipsi primitias spiritus habentes, de omnibus dictum, qui gratiam baptismi consecuti videntur, accipies, sperandum est illud, quod idem apostolus dixit: Quod si primitiae sanctae et massa, et si radix sancta et rami , quod et si ita sit, tamen ipsius massae, in qua videtur indicari
Abbreviated transcription (Latin):
enim inferior dici potest qui filius
est. & omnia est quaepater : Om¬
nia enim inquit pater tua mea suñ
Sed in his quospater subdit creden¬
tes in se. qnm in uno quoq ipsorum
se essedicit. & se in eis dicit esurire.
& sitire & nudumesse. seq pasci in
eis & indui profit&ur. id circo & in
illis ipsedicitur eẽ. subiectus. Sed
haec ꝑ excessum quendam dicta sint :
nunc autem adpropositũ redeamus:
Dona ergo diersa sp̃s. a paulo
multi sp̃s appellantur. Horum
hoc multorũ donorũ quicquid est
sum mũ & magnũ. sine dubio apłi
consecuti sunt. ut idonei essent. si¬
cut & ipse paulus dicit. Ministri
noui testamenti. & ut replere pos¬
sent euangelium abhierusalem in
circuitu. usq ad illiricum. Hocer¬
go quod in eos prrec&eris sublimius
& pureclarius conlatũ .ẽ. sc̃i sps donũ:
merito primitias scĩ sp̃s appellauit.
Et ideo dicit. sed & nos ipsi: inquo spe¬
cialiter designare uid&ur a postoli¬

Expanded text:
enim inferior dici potest, qui filius enim inferior dici potest, qui filius est, et omnia est quae pater: Omnia enim, inquit, pater, tua mea sunt; sed in his quos patri subdit credentes in se, quoniam in unoquoque ipsorum se esse dicit, et se in eis dicit esurire, et sitire et nudum esse, seque pasci in eis, in eis indui, profitetur. Idcirco et in illis ipse dicitur esse subjectus, sed haec per excessum quemdam dicta sint. Nunc autem ad propositum redeamus. Dona ergo diversa spiritus a Paulo multi spiritus appellantur, horum hoc multorum donorum quidquid est, summum et magnum sine dubio, Apostoli consecuti sunt, ut idonei essent, sicut et ipse PauNovi Testamenti, et ut replere possint Evangelium ab Jerusalem in circuitu usque ad Illyricum. Hoc ergo quod in eos prae caeteris sublimius et praeclarius collatum est sancti Spiritus donum, merito primitias sancti Spiritus appellavit. Et ideo dicit: Sed et nos ipsi. In quo specialiter designare videtur apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
nus hic modus sit. quo sermonis
huius intellegentiam potuimus
indagare. Uideamus nunc &a¬
lium. Legimus apud ipsum a pos
tolum paulum dona uel gnatias sc̃ĩ
sp̃s. multos sp̃s nominari cumdicit.
Nunc autem qm̃ emulatores estis
spirituum ad aedificationẽ ecclesiae
quaerite ut habund&is. Et item
alibi. Sp̃s proph&arum. prophe¬
tis subiecti sunt. Subiectos dicens
sp̃s proph&arum. non quasi melio¬
ri inferiores. sed proeo quod habens
quis proph&iae spm̃ . non inuitus
loqui cogitur ut illi quihabent spi¬
ritus inmundos. sed cum uult & ix¬
tio postolat dicit. Cum uero dicere
opostunum non uidebitur. sil&
Benesciens. quia tẽpussit loquendi.
& tempus tacendi. Etideo non ad
in iuriam dicitur quia proph&is sub¬
iecti sunt sp̃s. sed ad dispensationẽ
Sicut & illud dictum accipimus
desaluatore. quia tunc & ipse fili¬
us subiectus erit ei. quisibi subdidit
omnia. Et hicenim subiectus non
quasi inferior dicitur. Quomodo

Expanded text:
nus hic modus sit, quo sermonis nus hic modus sit, quo sermonis hujus intelligentiam potuimus indagare. Videamus nunc et alium. Letolum Paulum dona vel gratias sancti Spiritus multos spiritus nominari, ut cum dicit: Nunc autem quoniam aemulatores estis spirituum, ad aedificationem Ecclquaerite, ut abundetis . Et item alibi: Spiritus prophetarum prophetis subjecti sunt , subjectos dicens spiritus prophetarum, non quasi meliori inferiores, sed pro eo quod habens quis prophetiae spiritum, non invitus loqui cogitur, ut illi, qui habent spiritus immundos, sed cum vult et ratio postulat, dicit, cum vero dicere opportunum non videbitur, silet, bene sciens quia tempus sit loquendi t tempus tacendi. Et ideo non ad injuriam dicitur, quia prophetis subjecti sunt spiritus, sed ad dispensationem, sicut et illud dictum accipimus de Salvatore: Quia tunc et ipse filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia ; et hic enim subjectus, non quasi inferior dicitur: quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
filioli mei quos iterum pasturio. do¬
nec form&ur xp̃c inuobis. Pasturit
ergo & creatunx eos. quos regenerat
ad salutem. NONSOLUIM AU¬
TEM ILLA. SEDET NOS IP¬
TES. Illud potius in hac intellegi¬
mus sententia. quod cum secundũ
ea quae superius disseruimus multi
sint sp̃s ministeriales inministeriũ
missi proptereos qui hereditatem ca¬
piunt salutis. sub quibus agens unis¬
quisq credentium uelut subtutori¬
bus & procuitoribus instruitur
usq ad picefinitũ tempus a patre:
Hoc est usquequo adlegitimã a&a¬
tẽ animae ꝑfectionis aduenerit
Ubi quis iam suꝑ gressus sp̃mseruitu¬
tis quem acceperat intimorem a quo
uelut apedagogo seruar&ur. dignis
efficitur accipere adoptionis spm̃
primitiae sp̃s. perquem adoptatus
infilium possit primitiuorũm ec¬
clesiae quae incaelis est sociari
Et sicut multum diffest filium
esse quamseruum: itamultum
diffest aministerialibus spiritib
suis similibus habere sedicit. U¬

Expanded text:
Filioli mei, quos iterum pario, doFilioli mei, quos iterum pario, donec formetur Christus in vobis . Parturit ergo et creatura eos quos regenerat ad salutem. Non solum autem illa, sed et nos iptc. Illud potius in hac intelligimus sententia, quod cum secundum ea, quae superius disseruimus, multi sint spiritus ministeriales, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis, sub quibus agens unusquisque credentium, velut sub tutoribus et procuratoribus instituitur, usque ad praefinitum tempus a patre, hoc est, usquequo ad legitimam aetatem animae perfectionis advenerit, ubi quis jam supergressus spiritum servitutis, quem acceperat in timore, a quo velut in paedagogo servaretur, dignus efficitur accipere adoptionis spiritum primitiae spiritus, per quem adoptatus in filium possit esse primitivorum Ecclesiae, qui in coelis est sociari. Et sicut multum differt filium esse quam servum, ita multum differt a ministerialibus spiritibussuis similibus habere se dicit. U
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta non uolens. sed propter eum
qui subiecit inspe Spesnamq ÷ ab
his rebus corporis & corruptibilibus
aliquando cessandum. Hanc enim
hab& expectationẽ creatunx ista ratio¬
nabilis. ut reuelatio fiat filiorum dĩ
propterquos angelimittuntur iN
ministerium. ut & ipsicum his qui¬
bus minis tracuerunt hereditatẽ capi¬
ant salutis : ut caelestium & terres¬
trium fiat unus grex & unus pastor
& sit ds̃ omnia in omnibus. SCI¬
MUS QUODOMNS CREAIU¬
RA INGEMESCIT. ET PAR
Creatunr enimlic& nonuolens subiec¬
ta sit. tamen qnm̃ uoluntaticedit eius
qui subiecit &iam effectum quendam &
caritatem circa eos ex hib&. proquib
uid&ur esse subiecta. & prodoloribus
eorum dol&. & progemitibus gemit
Si uero ut in aliis exemplariis inuenit᷑
ita legamus congemescit & pasturit.
secundum illud sensum accipiemus
quodicit apostolus genuisse per euan¬
gelium eos. quos ꝑfidem xp̃i perdux̃
adlucem. Velsicut dealiis dixit:

Expanded text:
subjecta, non volens, sed propter eum, subjecta, non volens, sed propter eum, qui subjecit in spe, spes namque est ab his rebus corporis et corruptibilibus aliquando cessandum. Hanc enim habet exspectationem creatura ista rationabilis, ut revelatio fiat filiorum Dei, propter quos angeli mittuntur in ministerium, ut et ipsi cum his quibus ministraverunt haereditatem capiant salutis, ut coelestium et terrestrium fiat unus grex, et unus pastor, et sit Deus omnia in omnibus. Scimus enim, quod omnis creatura ingemiscit, etc. ra enim licet non volens subjecta sit, tamen quoniam voluntati cedit ejus, qui subjecit eam, affectum quemdam et charitatem circa eos exhibet, pro quibus videtur esse subjecta, et pro doloribus eorum dolet, et pro gemitibus gemit. Si vero, ut in aliis exemplaribus invenitur, ita legamus, congemiscit et parturit, secundum illum sensum accipiemus, quod dicit Apostolus, genuisse se per Evangelium, eos, quos per fidem Christi perducit ad lucem. Vel sicut de aliis dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
Quia dum sumus in habitaculohoc.
ingemescimus. Ipsos quoq ange¬
los si ad sententiam pauli respicias
quadicit: Quia omnes ministeriales
sp̃s administerium missi propter
eos quihereditatem capiunt salutis.
intellegentes tale aliquid gerere. &
huic nrgioni esse subiectos. credo
&iam ipsos non uolentes. sed propter
eũ qui subiecit inspe Uoluntati
enĩ illius quis resist&: ergo&iã de
archangelis tale aliquid intellegere
proph&icis inuitor eloquiis. Quid
enim tantae uanitatis & tantae cor¬
ruptionis inuenias. quambella ge¬
rere in hocmundo. pugnas aduer¬
sus regum & gentium commouere
Videergo quod & in his praecipuum
angelicioperis hab&ur officium. si¬
cut danihel proph&a testatur cum
dicit. Quia archangelus loquitur
ad eum quidicer& ei. quodpugnaue¬
rit aduersum principem persarum
Et nemo inquit fuit mihi in adiuto¬
rium. nisi michahel princeps uester
Perhaecergo singula deprehenditur
urtionabilis creatunx uanitati esse

Expanded text:
quia dum sumus in habitaculo hoc, quia dum sumus in habitaculo hoc, ingemiscimus . Ipsos quoque angelos si ad sententiam Pauli respicias qua dicunt, quia omnes ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis , intelliges tale aliquid gerere, et huic rationi esse subjectos. Credo etiam ipsos non volentes, sed propter eum qui subjecit in spe. Voluntati enim illius quis resistet, ego etiam de archangelis, tale aliquid intelligere propheticis invitor eloquiis. Quid enim tantae vanitatis et tantae corruptionis invenias, quam bella gerere in hoc mundo, pugnas adversum se regum et gentium commovere. Vide ergo, quod et in his praecipuum archangelici operis habetur officium, sicut Daniel propheta testatur cum dicit, quia archangelus loquitur ad eum, qui dicet ei, quod pugnaverit adversum principem Persarum, et nemo, inquit, fuit mihi in adjutorium, nisi Michael princeps vester. Per haec ergo singula deprehenditur, rationabilis creatura vanitati esse
Abbreviated transcription (Latin):
mus imaginem. Quaemodo uani¬
tati creatunx subiecta est non uolens.
sed propter eum qui subiecit inspe.
Et ipsum ui d&ur pauli mponam:
in medio. cuius utiq anima łmens.
quiest interior eius homo suꝑ gredi¬
tur & ascendit omne quod corporeũ
est. quod uisibile & quod sensi sub¬
iac& &aspectui. & ipsius diumȩ natu¬
ure efficitur capax. Sed haectanta
& talis anima eius subiecta est serui¬
tuti corruptionis corporis. & uani¬
tatieius deuincta est. Considerx
enim necessitates corporis. appe¬
tentiam cibi. degestionũ pudorem
posteritatis reparandae uerecundiã.
ut seritur soboles. ut editur. ut nu¬
tritur : &uide quanta in his uani¬
tas habeatur. quanta corruptio.
cui creatunre anima nobilis & ntio¬
nabilis lic& non uolens subiecta est:
Subiecta tamen inspe. tempus ui¬
delic& sperans quoliber&ur. cum
filiorum dĩ tempus libestatis adue¬
nerit. Hoc est ergo quod & in aliis
apertius deseipsodicebat a postolus

Expanded text:
mus imaginem. Quomodo vanimus imaginem. Quomodo vanitati creatura subjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe, et ipsum, si videtur, Paulum ponamus in medium, cujus utique anima vel mens, quae est interior ejus homo, supergreditur et ascendit omne quod corporeum est, quod visibile, quod sensui subjacet et aspectui, et ipsius divinae naturae efficitur capax Sed haec tanta et talis anima ejus subjecta est servitute corruptionis corporis, et vanitati ejus devincta est. Considera enim necessitates corporis, appetentiam cibi, digestionum putorem, posteritatis reparandae verecundiam, ut seritur soboles, ut editur, ut nutritur, et vide quanta in his vanitas habeatur, quanta corruptio, cui creatura animae nobilis et rationabilis, licet non volens subjecta est. Subjecta tamen in spe, tempus videlicet sperans, quod liberetur, cum filiorum Dei tempus libertatis advenerit, hoc est, ergo quod et in aliis apertius de seipso dicebat Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
SEO PROPTER EŨ QUISUS¬
IECT INSPE. QUIA ET
IPSA CREATURA LIBERA¬
Qua eest ista uanitas cuicreatunx
dicitur eẽ subiecta. & quȩ est
ista corruptio decuius seruitute
liberandum se sperat: mihi uid&
quod dehac materiali & corruptibi¬
li corporum substantia ista dicunt᷑
Neq enim corruptio alii cuiquam.
nisi corpori dominatur. Nam ille
interior homo qui secundum dm̃
creatus est & adimaginemdĩ factus.
incorruptibilis est & inuisibilis. &
secundum propriam sui ictionem.
&iam incorporeus dicipot est
Ex terior uero homo. & corporeus
& corruptibilis dicitur. propter qđ
& paulus dicebat. Nam & si is qui
deforis est homonoster corrumpitur
sed qui intus est renouatur. Inte¬
rioris autem hominis renouatio: ut
pote qui est inxtionabilis. & mens in
cognitione dĩ & capacitate scĩsp̃s
Constat uero ut aliqua detam pro¬
fundis rebus breuiter & strictim
&iam castulis committamus. & ex
ipsa interioris hominis hoc est ani¬
mae mentisq substantia colliga¬

Expanded text:
sed propter eum qui subjecit in spe, quia et ipsa creatura liberaQuae est ista vanitas, cui creatura dicitur esse subjecta, et quae est ista corruptio, de cujus servitute liberandam se sperat? mihi videtur, quod de hac materiali et corruptibili corporum substantia ista dicuntur. Neque enim corruptio alii cuiquam, nisi corpori dominatur; nam ille interior homo, qui secundum Deum creatus est, et ad imaginem Dei factus incorruptibilis est, et invisibilis, et secundum propriam sui rationem etiam incorporeus dici potest, exterior vero homo et corporeus, et corruptibilis dicitur, propter quod et Paulus dicebat: Nam etsi is qui deforis est, homo noster corrumpitur, sed qui intus est, renovatur. Interioris autem hominis renovatio, ut pote qui est rationalis, et mens in cognitione Dei et capacitate sancti Spiritus. Constat vero, ut aliqua de tam profundis rebus breviter et strictim etiam chartulis committamus, ex ipsa interioris hominis, hoc est, animae mentisque substantia colliga
Abbreviated transcription (Latin):
caduca perp&uis. NAM EX ΡEC¬
TATIO CREATURAE. RE¬
UEL ATIONEM FILIORU
DIEX PECTAI Quae autem
est creatunr quaereuelationem filio¬
rum dĩ expectat: haec inquit quȩ
nuncuanitati subiecta est. Subiec¬
ta autem non uolens. neq sponte pro¬
pria. sed uoluntate eius. Propter
ipsumergo subiecta est. subiecta au¬
tem non ea conditione ut maneat
semper subiecta uanitati. sed cum
quadam spe Quae autem spes is¬
ta sit. commemorat dicens. Qnm
& ipsa creaturar inquit libenrbitur
a seruitute corruptionis in libestatem
gloriae filiorum dĩ. UANITA

Expanded text:
caduca perpetuis? Nam exspeccaduca perpetuis? Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Quae autem est creatura quae revelationem filiorum Dei exspectat? Haec, inquit, quae nunc vanitati subjecta est, subjecta autem non volens neque sponte propria, sed voluntate ejus, propter ipsum ergo subjecta est, subjecta autem non ea conditione, at maneat semper subjecta vanitati, sed cum quadam spe; quae autem spes ista sit commemorat dicens, quoniam et ipsa creatura, inquit, liberabitur a servitute corruptionis in libertate gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
FAISTIMO ENICO
QUODNONS INT¬
AA CONDIGNE PASSIONES
HUIUS TEM PORIS. ADFU¬
TURAM GLORIAM QUERE¬
UELABITUR IN NOBIS
Siquis intueatur quod proeo ut quis
efficiatur filius excelsidĩ & heres
bonitatis eius & gloriae. xp̃iq uni
geniti filiidĩ coheres. &iam si inom¬
nium mandatorum dĩ obseruantia
& iustificationibus dñi sinequaerela
permaneat. & peruigili in his mente
perdur&. si omnia &iam poenarũ
genenx quae inferri humanae natu¬
nre uel ex trinsecus uel intrinsecus
possunt. conferat ad futunrm glo¬
riam quaere uelabitur in scĩs. his
Quaeo culus non uidit. nec auris au¬
diuit nec incor hominis ascendit.
intellegere potest. quomodo paulus
altius ista considenans dixit. ex is¬
timo autem quod nons int condig¬
nȩ passiones huius temporis. ad
futuram gloriam quaereuel abit᷑
in nobis Nihil quidem dignum
inueniri uel comparari: ad futurã
gloriam potest. In quo enim mostale
in mostalibus conferas. aut inuisibilib
uisibilia. aut a&ernis temponrlia. aut

Expanded text:
o enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Si quis intueatur, quod pro eo, ut quis efficiatur filius excelsi Dei et haeres bonitatis ejus, et gloriae Christi, quae unigeniti filii Dei cohaeredes, etiam si in omnium mandatorum Dei observantia, et justificationibus Domini, sine querela permaneat, et pervigili in his mente perduret; si omnia etiam poenarum genera, quae ferri humanae naturae, vel extrinsecus, vel intrinsecus possunt, conferat ad futuram gloriam, quae revelabitur in sanctis, his quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit: intelligere potest quomodo Paulus altius ista considerans dixit, existimo autem quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis, ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Nihil quidem dignum inveniri, vel comparari ad futuram gloriam potest. In quo enim mortale immortalibus conferas, aut invisibilibus visibilia, aut aeternis temporalia, aut
Abbreviated transcription (Latin):
rent ante puredicta esse a magistroquie
passuri essent. & eundem sescire habere
ad iutorem &remuneratorem. procu¬
ius nomine talia passuros seesse praedi¬
ctum est illis. HAECABINITIO
UOBIS NONDIXI. quiauo¬
GIScumeram Quaesunt
quae ab initio illis nodixit. & iam despũ
scõ quem inssurus erat illis apatre. & de
consolatione & confirmatione eiusdem
sp̃s quo consolandi & robonrndi fuissent.
ut omnia mundi aduersi uel iuda eorũ
scandala &persecutiones libero animo
formidare non debuissent. haec abinitio
non dixi quia uobiscumeurm. quia mea
praesentia consolabatur uos. CON¬
COROIA Istarum auarum incarita¬
tis officio fit concordia lectionum:
IN SABBAIO PENICIU¬
aciumo est autẽ cum
appollo esset connihi
et paulus perAGRATISSU¬
perioribus partipus uo¬
Uet ephesum. et iNue¬
uirei quos daco discipulos:

Expanded text:
rent ante praedicta esse a magistro quae rent ante praedicta esse a magistro quae passuri essent, ut eumdem se scirent habere adjutorem, et remuneratorem, pro cujus nomine talia passuros se esse, praedictum est illis. Haec ab initio vobis non dixi, quia vobiscum eram. Quae sunt quae ab initio illis non dixit etiam de spiritu sancto, quem missurus erat illis a patre, et de consolatione et confirmatione ejusdem spiritus, quo consolandi et roborandi fuissent? Ut omnia mundi adversa, vel Judaeorum scandala et persecutiones, libero animo formidare non debuissent. Haec ab initio non dixi, quia vobiscum eram, quia mea praesentia consolabatur vos. CONCORDIA. Istarum duarum in charitatis officio fit concordia lectionum. IN SABBATO PENactum est autem cum Apollo esset Corinthi, et Paulus, peragratis superioribus partibus, venisset Ephesum, et invenisset quosdam discipulos,