comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
AUTẼGENERATO
sicerrt. Quare non
non utrum que nomen sed alte¬
rum posuit e hocuta maiorib
triditur futune reseruauit
historiae. quamox angelodico¬
te subinfestur: Et uocabis no¬
qualiter uocatum sit moxscriben¬
dum euangelista prreuidit. an¬
ticipando p̃meripere non debu¬
it. Cenenatio autem aut ipse
xp̃s dicitur in carne genenrtis.
ut idem sit xp̃igenenatio Acsi
dicen&ur. Genentio quae est
xp̃s. Aut sicut a quibusdamlegit᷑.
ut sit iste ordo uerborum: Sicaut
eratixp̃igenenatio. hocest sicad
CUMESSEI DISPONSATA
MATEREIUS MARIAIOSEPħ
uaeritur quare non de
simplici uirgine. sed
desponsa dñs natus sit.
Primo ut pergenerationẽ ioseph
origomariae monstrar&ur: qͥa
consuetudo diuinarũ scriptunx¬
rumest. Non perfeminas sed ꝑ
uiros genealogiam texere. Se¬
cundo nela pidar&ur aiuda eis.
ut adultem. Testio. ut in ȩgyptũ
fugiens haber& maritale solaciũ:
Quastam causam addidit ignatus
ut pastuscelar&ur tabulo. dũ eũ

Expanded text:
autem generatio sic erat. Quare non non utrumque nomen, sed alterum posuit: hoc, ut a majoribus traditur, futurae reservavit historiae, qua mox angelo dicente subinfertur: Et vocabis noqualiter vocatum sit, mox scribendum evangelista praevidit, anticipando praeripere non debuit. Generatio autem, aut ipse Christus dicitur in carne generatus, ut idem sit Christi generatio, ac si diceretur: Generatio quae est Christus, aut, sicut a quibusdam legitur, ut sit iste ordo verborum: Sic autem erat Christi generatio, hoc est, sic ad Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph. Quaeritur quare non de simplici virgine, sed de desponsata Dominus natus sit? Primo ut per generationem Joseph, origo Mariae monstraretur, quia consuetudo divinarum Scripturarum est, non per feminas, sed per viros genealogiam texere. Secundo, ne lapidaretur a Judaeis ut adultera. Tertio, ut in Aegypto fugiens, haberet maritale solatium. Quartam causam addidit Ignatius, ut partus celaretur diabolo, dum eum
Abbreviated transcription (Latin):
I quie scam. Hic prophetae in¬
troducitur persona. dicentis
Proptersion nontacebo. sed tam
diuclamabo & precibus iungam
preces. donecueniat qui promis¬
sus ẽ. &egrediatur ut splendor
iustus eius. &cunctum orbem suo
in luminet splendore.
ETSALUATOREIUS TTLAM¬
PAS ACCENDATUR
pse qui dicebat in euangelio.
Egosum lux mundi Et dequo
io hannes dicebat. Eret lux
uenx. quȩ in luminatomnẽ hominẽ¬
ETUIDEBUNTGENTESIUS¬
TUM TUUM. ETCETERA
Vdest. uidebunt iustitiam qua
cunctorum creator misestus
est gentibus
dest. nequaquam uocabitur
hierus alem etsion. sed nomen
nouum accipiet id estxp̃ianum
LETERISCORONAGLORIE
ritecclesia quasicoronade¬
coris inmanudñi. & quasi
dia de maregni inmanudĩssui
quando eamcoronauerit turba
credentium. Ediadema imperii.
quardo eam mastrres gemmarũ
suarum uarietate dist inxerigt
Etecclesiaquae prius abidolis fue¬
ret possessa & adõ fue nrt desesta
habitabit gaudenscumxp̃o. &
gaudet̃ insponsa

Expanded text:
us. Hic prophetae introducitur persona dicentis: Propter Sion non tacebo, sed tam diu clamabo, et precibus jungam preces, donec veniat qui promissus est, et egrediatur, ut splendor, justus ejus, et cunctum orbem suo illuminet splendore. Et salvator ejus, ut lampas accendatur. Ipse qui dicebat in Evangelio: Ego sum lux mundi , et de quo Joannes dicebat: Erat lux vera, quae illuminat omnem homineebunt gentes justum tuum, et rel. Hoc est, videbunt justitiam, qua cunctorum creator misertus est gentibus. d est, nequaquam vocabitur Hierusalem et Sion, sed nomen novum accipiet, id est, Christianum. Et eris corona gloriae Erit Ecclesia quasi corona decoris in manu Domini, et quasi diadema regni in manu Dei sui, quando eam coronaverit turba credentium, et diadema imperii, quando eam martyres gemmarum suarum varietate distinxerint, et Ecclesia, quae prius ab idolis fuerat possessa, et a Deo fuerat deserta, habitabit gaudens cum Christgaudet in sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
rima nobis quaestio de
nomino ipsios pauli uide¬
tur exsurgere. Cur isquisaulis
dictus est in actibus a postolor.
Nunc paulus dicatur. Inuenim:
inscripturis diuinis quibus dam
commutata uocabula. ut ex
uerobinis usos esse nominibus.
ut salomone meundemq: idida
se dechiam eundemq: io acħim
Otia meundem qͥ: atapiam
Nammattheus. idem est & leui
Et quem mattheus lebeum.
marus tattheum scribit
Secundum hancergo consuetu¬
dinem. uidetur nõbis & paulus
duplici usus esseuocabulo: Et
donec quidem gentiprupria¬
minis trabat. saulus. eẽ. uocitatis.
quod et magis appellaripatriȩ
uernaculum uidebatur
Paulus autemappellatus est
cum grȩcis et gentibus leges
Acprrecepta conscribit Nam
& hoc ipsum quod scripture diꝰ¬
cit : Saulus autem qui et paulis.
euidenter non ei tuncprimũ
pauli nomenostendit inpositũ.
sedue teris appellationis. id fu¬
isse designatum Quiante per
secutor dicebatur saulus. au¬
idesta cessatione

Expanded text:
rima nobis quaestio de nomine ipsius Pauli videtur exsurgere, cur is qui Saulus dictus est in Actibus apostolorum, nunc Paulus dicatur. Invenimus in Scripturis divinis quibusdam commutata vocabula, ut ex vero binis usos esse nominibus, ut Salomonem eumdemque Idida, Sedechiam eumdemque Joachim, Oziam eumdemque Azariam. Nam Matthaeus idem est et Levi, et quem Matthaeus Lebbeum Marcus Tattheum scribit. Secundum hanc ergo cosuetudinem videtur nobis et Paulus duplici usus esse vocabulo, et donec quidem genti propriaministrabat, Saulus esse vocitatus, quod et magis appellationi patriae vernaculum videbatur. Paulus autem appellatus est, cum Graecis et gentibus leges ac praecepta conscribit. Nam et hoc ipsum quod Scriptura dicit: Saulus autem qui et Paulus , evidenter non ei tanc primum Pauli nomen ostendit inpositum, sed veteris appellationis id fuisse designat. secutor dicebatur Saulus, aud est a cessatione
Abbreviated transcription (Latin):
SECUNDUM SP̃M SC̃IPI¬
CATIONIS
c̃ĩ ficationis uero sp̃sdicitur.
secundum hoc quod prrebet om¬
nibus sc̃itatem. sicut eta libi de eo
scriptumest. Qui factus est nobis
sapientia adõ & scificatio
sed adxp̃mpertinentiũ¬
in ipsoxp̃o resurrectionis
forma postenditur. ut prior
omnibus uiamresurrectionis
dĩ filius a perir&. De quib: ipsed ix̃
Quia filiidĩ sunt cũ sintfilii resurrec

Expanded text:
Secundum spiritum sanctificationis. Sanctificationis vero spiritus dicitur, secundum hoc, quod praebet omnibus sanctitatem, sicut et alibi de eo scriptum est: Qui factus est nobis sapientia a Deo et sanctificatio sed ad Christum pertinentiumIn ipso Christo resurrectionis forma praetenditur, ut prior omnibus viam resurrectionis, Dei Filius, filiis aperiret. De quibus ipse dixit: Quia filii Dei sunt, cum sint fili
Abbreviated transcription (Latin):
trismeae. ut reuelan& filiũ suũ
in me. Et inactibus a postolorum
sp̃s sc̃sdicit. Segregate mihisaulũ
& barnaban in opus quodelegieos.
Prreuidit ille quemnon latetmens
quodabundantius quamceter iom¬
nes laboraturus esset in euangelio.
quod infame & siti. & infrigore
& nuditate . & inceteris periculis
prcedicaturus esset euangelium
xp̃i. &ideo deuentre matris se¬
gregauit eum
tio dicitur. Natiuita¬
tis scilicet xp̃i. passionis etresur¬
rectionis: & in caelum ascensionis
Inaliis locis. euangelium xp̃i dici¬
tur Marcus enimait. Initiũ
euangelii ihũxp̃i . Verum quia
xp̃s uerbum est & in principio
enat a puddm̃. &ds̃erat uerbum
VNumat que idem dicitur euan.¬
gelium dĩ. & euangelium xp̃i
Ipse enim dñs dicit: Ego & pater
unum sumus. Et pater loquit᷑
dicens . Omniameatua sunt. &¬
tuamea. Etideo euangelium pa¬
tris. euangelium filuest
QUODANTEPROMISERAT
MERPROPHETASSUOS IN

Expanded text:
tris meae, ut revelaret filium suum tris meae, ut revelaret filium suum in me . Et in Actibus apostolorum Spiritus sanctus dicit: Segregate mihi Saulum et Barnabum in opus ad quod elegi eos . Praevidit ille, quem non latet mens, quod abundantius, quam caeteri omnes, laboraturus esset in Evangelio, quod in fame et siti, et in frigore et nuditate et in caeteris periculis praedicaturus esset Evangelium Christi, et ideo de ventre matris segregavit eum. tio dicitur, nativitatis scilicet Christi, passionis et resurrectionis et in coelum ascensionis. In aliis locis Evangelium Christi dicitur. Marcus enim ait: Initium Evangelii Jesu Christi. Verum, quia Christus Verbum est, et in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum , unum atque idem dicitur Evangelium Dei, et Evangelium Christi. Ipse enim Dominus dicit: Ego et Pater unum sumus , et pater loquitur dicens: Omnia mea tua sunt, et tua mea, et ideo Evangelium Patris, Evangelium Filii est . Quod ante promisit per Prophetas suos, in
Abbreviated transcription (Latin):
inquoclamamus abbapater
Ipse sehic seruum profiteatus.
Sed siue id secundum illam hu¬
militatem dictum putemus.
quam dñs docuit dicens Discite
ame quiamitissum & humilis
corde. siue quasi imitator eius qui
semet ipsum ex inaniuit formam
seruiaccipiens: Nonenabimus
Omnienim libestate. Nobilior
est seruitus xp̃i. Quidestautem
seruu messe xp̃i. Nisi seruumesse
uerbidĩ sapientiae. iustitiae ueri¬
tatis. & omnium uistutum quae . ẽ:¬
xp̃se UOEATUSA POSTOLUS
SEGREGATUS
Nomen hoc idest uocatus
quodadomnes pertinet¬
qui inxp̃ocrecunt. gene¬
rale potest uideri. quiaunus quis¬
que secundum id quod ineo prace¬
uidet & eligit ds̃: Auta postolus
uocatur. Aut propheta. aut ma¬
gister. In paulo autem non sola
genenalis uocatio ada post latum
designatur. sed & electio ssci ndũ
dĩ prcescientiam subsecuta
hoc quod segregatus dicitua
euangelium dĩ. sicut etalibi
desedicit. Cumautemplacuitd
quime segregauit de utero ma¬

Expanded text:
quo clamamus: Abba pater , ipse se hic servum profiteatur. Sed sive id secundum illam humilitatem dictum putemus, quam Dominus docuit, dicens: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde , sive quasi imitator ejus, qui semetipsum exinanivit, formam servi accipiens , non erravimus. Omni enim libertate nobilior est servitus Christi. Quid est autem servum esse Christi, nisi servum esse verbi Dei, sapientiae, justitiae, veritatis et omnium virtutum, quae est Christus. Vocatus apostolus, segregatus. Nomen hoc, id est, vocatus, quia ad omnes pertinetqui in Christo credunt, generale potest videri, quia unusquisque secundum id quod in eo praevidet et eligit Deus, aut apostolus vocatur, aut propheta, aut magister . In Paulo autem non sola generalis vocatio ad apostolatum designatur, sed et electio, secundum Dei praescientiam, subsecuta , per hoc quod segregatus dicitur in Evangelium Dei, sicut et alibi ipse de se dicit: Cum autem placuit Deo, qui me segregavit de utero ma
Abbreviated transcription (Latin):
carnem. qui prredestinatus est
filiũs diinuistute secundum sp̃m
sc̃ificationis. exresurrectione
mostuorum Sicut ergo prae¬
destinatus est ille unus ut caput
nr̃ messet. Itamulti predestina¬
tisumus ut membra eius essemus.
Vocat enimds̃ prredestinatosmul¬
tos filios suos. ut eosfaciat membra
preedestinati unici filii sui¬
Quamuis inlatinis exemplarib:
pix edestinatus soleat in ueniri.
tamen secundum quod interp̃tati¬
onis ueritas habet. destinatus¬

Expanded text:
carnem. Qui praedestinatus est, carnem. Qui praedestinatus est, Filius Dei in virtute, secundum Spiritum sanctificationis, ex resurrectione mortuorum. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset, ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Vocat enim Deus praedestinatos multos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii suiQuamvis in Latinis exemplaribus praedestinatus soleat inveniri, tamen quod interpretationis veritas habet, destinatus
Abbreviated transcription (Latin):
bit euangelitantibus. uistutem
multam. Et quam speciosipedes
euangelitantiumbona e & alia
plunt. Simuletostendit se non
alium prredicare xp̃m. quam
cuius euangelium prophetae pro¬
misenaent esse uenturum. Ipsos
asserit propheta sesse : & illas
scripturasscãs. quaed exp̃o ante
cecinerunt DEFIPIOSUO
tifilii gractiahicnatur
Cuius etiamincarne.
natiuitas dissimilis ce¬
terisinuenitur. eo quodex uis¬
gine natus est
QUIFACTUS Ẽ. EIEXSEMINE
DAUIDSECUNDUM CARNOO
actus persp̃m. Sienim secun¬
dum carnem factus est. se¬
cundum uerbi ueique substan¬
tiam factus non est
QUI PRAE DESTINATUS E
FILIUSD̃ INUIRTUTE.
Ispsaestigitur prcedistinatio
scõrum quae in sco scõrum max¬
ime claruit. Quamne gare
quis potest. recte intellegen¬
tium eloquia ueritatis e Nam
homo factus est dĩfilius. prexedes¬
tinatumessedicimus. Clamat
doctor gentium incapite episto¬
larum suarum de filio dĩ. Qui fac¬
tus est ei ex seminedauid secundũ

Expanded text:
bum Evangelizantibus, virtute multa , et: Quam speciosi pedes evangelizantium bona , et alia plurima, simul et ostendit se non alium praedicare Christum, quam cujus Evangelium prophetae promiserant esse venturum. Ipsos asserit Dei prophetas esse, ut illas scripturas sanctas, quae de Christo ante cecinerunt. De filio suo. Multa Filii gratia hic notatur, cujus etiam in carne nativitas dissimilis caeteris invenitur, eo quod ex virgine natus est. Qui factus est ei ex semine David secundum carnem. Factus per Spiritum. Si enim secundum carnem factus est, secundum Verbi utique substantiam factus non est. Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit, quam negare quis non potest, recte intelligentium eloquia Veritatis. Nam homo factus est, Dei Filius, praedestinatum esse dicimus. Clamat doctor gentium in capite Epistolarum suarum, de Filio Dei: Qui factus est ei ex semine David secundum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuet. Pater eius quicalumpniatus est & uimfecit fratri:
& malum operatus est in medio populisui. Eccemor tuus
est in inquitate sua. & dicitis quare non portabit filius
ini quitatem patris suiꝰ Vi delicet: quia filius iuditium &
iustitiam operatus est: Omnia praecepta mea custodiuit

Expanded text:
vivet: pater ejus quia calumniatus est, et vim fecit fratri, vivet: pater ejus quia calumniatus est, et vim fecit fratri, et malum operatus est in medio populi sui, ecce mortuus est in iniquitate sua, et dicitis: Quare non portavit filius iniquitatem patris? Videlicet quia filius et judicium et justitiam operatus est, omnia praecepta mea custodivit,
Abbreviated transcription (Latin):
ra isra hel dicentes patres nrĩ comederunt uuam acer¬
bam etdentes filiorũ obstupescunt : Viuo egodicie dñs
anime mae aesunt : ut anima patris ita eanimasiliamea
est. Anima que peccauerit : ipsa moriaetur. &uirsi fue¬
rit iustus & fecerit iuditium et iustitiam. in montibus non
comederit &oculos suos non leuauerit ad idolado musis rł
mento. adusuram non comodauerit & amplius non accepe¬
rit ab iniquitate auerterit manum suam iuditium uerũ
fecerit interuirũ & uirum ympaae ceptismeis ambula ue¬
rit. & iuditia mea tusto dierit ut fatiat ueritate miustus
est uita uiuet ait dñs ds̃. quod sigenuerit filium latronen
effundentem sanguinem &fecerit unum deistis. &hec qui¬
sade testanda hec fecerit: mortem morietur sanguis
eius in ipso erit. Quod sigenuerit filium quiuidens omã
peccata patrissui quae fecit : timuerit & non fecerit si¬
miliarius iuditia mea fecerit &in praeceptis meis ambula¬
uerit hic non morietur iniquitatem patrissui seduita

Expanded text:
ra Israhel dicentes patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupescunt vivo ego dicit Dominuanimae meae sunt ut anima patris ita et anima filii mea est anima quae peccaverit ipsa morietur et vir si fuerit iustus dit: & oculos suos non levaverit ad idola domus Israemento ad usuram non commodaverit et amplius non acceperit ab iniquitate averterit manum suam iudicium verum fecerit inter virum et virum in praeceptis meis ambulaverit et iudicia mea custodierit est, vita vivet, ait Dominus Deus. Quod si genuerit filium latronem effundentem sanguinem, et fecerit unum de istis: Et haec quisa detestanda haec fecerit, morte morietur: sanguis eius in ipso erit. quod si genuerit filium, qui uidens omnia peccata patris sui, quae fecit, timuerit et non fecerit siperit, judicia mea fecerit, in praeceptis meis ambulaverit, hic non morietur in iniquitate patris sui, sed vita
Abbreviated transcription (Latin):
S1A
PLu¬
Ri¬
MOS
NA¬
RŨ
SCRIP¬
turrummysticossagaciterper¬
quireresensus. earum que trpicos
malle decerpere fructus. hunc
exmultis unum allegoriarum flo¬
ribus plenum cur ui colligere libr:
In larii hie ronimi. ambrosii. agus
dori eucherii trchonii. s̃sidori
sriguli bedae ⁊ primasii. & des. uite.
legendis paligii. &urigenis quasi
de magnis fluminib pelagique gur¬
gitibus inmodicosriuulos paritir
diriuator. paritesque extitibr eiu¬
tor Vt siquis nociua itauiuit

Expanded text:
sia plurimos narum Scripturarum mysticos sagaciter perquirere sensus, earumque typicos mavelle decerpere fructus, hunc ex multis unum, allegoriarum floribus plenum curavi colligere librumHilarii, Hieronymi, Ambrosii, Augusdori, Eucherii, Tychonii, Isidori, Figuli, Bedae, Primasii et de caute legendis, Pelagii et Origenis, quasi de magnis fluminibus pelagique gurgitibus in modicos rivulos, pariter derivator, pariterque exstiti breviator. Ut si quis nativa ita vivit
Abbreviated transcription (Latin):
pressus gnauia. utacris lit teris
proprione queat sudorequaerere
multa. haec a nobis excerpta una¬
q: conpacta. saltemrum inare
non desinat mochca Quia lecti¬
onis sacnre cognitic in becillis
baculum. Neruo sis armaminis¬
trrt. Hostium subdolas fostider
premit insillias. & iuctoribus ac¬
ternasselicites promittit coro¬
nas. Ideo ueluti ferculum uaris
deliciisplenum. bunc nos diligen¬
tilectorimodicumad ponimus
librum. Vt cum hoc ambrosium
palato mentis proba uerit gustũ.
In diuinarum scripturrum se
excercens latissimo campo. sagaci¬
ter plurimum dñi perquint
eloquium. Et uelut dĩficum
uiuificumque amolectatur aniꝰ¬
maecibum. cuius confostatuse du¬
lio & instanti prudantior & in
futuro saeculouiuat felicior

Expanded text:
pressus ignavia, ut in sacris litteris proprio nequeat sudore quaerere multa, haec a nobis excerpta, unaque compacta saltim ruminare non desinet modica. Quia lectionis sacrae cognitio, imbecillis baculum, nervosis arma ministrat. Hostium subdolas fortiter premit insidias, et victoribus aeternas feliciter promittit coronas. Ideo veluti ferculum variis deliciis plenum, hunc nos diligenti lectori modicum apponimus librum, ut cum hoc ambrosium palato mentis probaverit gustum, in divinarum Scripturarum se exercens latissimo campo, sagaciter plurimum Domini perquirat eloquium, et velut deificum vivificumque amplectatur animae cibum. Cujus confortatu sedulo, et instanti prudentior, et in futuro saeculo vivat felicior
Abbreviated transcription (Latin):
cipere filium. Aut curnunc cũ
matre iubet expellidomo. quod
non telo fecit accensa. sedmyste¬
rio prophetiae conpulsa. Agar
quippe secundum quodait apłs
inserui tutem genuit carnalem
populum . sanr uero liber popu
lum genuit. quinon est secundũ
carnem sed in libestate uocatus. ẽ
qualibestate libenruit eum xp̃s
Hocigitur mysterio figurabat᷑
priorem populum inseruitute
peccatorum genentum indomo
nachel idest ecclesiae non mane
re in aeternum. Neq: essehere¬
dem uel consostem cultor ib xp̃i.
Neccum filio nobiliidest fidelipo¬
pulo regnum caelestis gloriae.
possessurum quod uero exenr
agar in santem in umerossuoso
posuit . significat quod peccator
populus & insipiens iudaeorum
ceriuicem matrissuae sinagogue
Quoduero erat agar in solitud¬
ne cumfilio suo. significat synigo¬
gam cumpopulo suo expulsamde
terr sua sine sacerdotio in toto¬
penitus ignonire ITA QUO
FRS NONSUMUS ACI¬
LAEFILIISEOLABERAC
QUALIBERTATE XP̃S

Expanded text:
cipere filium, aut cur nunc cum cipere filium, aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod non zelo fecit accensa, sed mysterio prophetiae compulsa. Agar quippe, secundum quod ait Apostolus, in servitutem genuit carnalem populum. Sara vero liberum populum genuit qui non est secundum carnem, sed in libertatem vocatus est: qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur, priorem populum in servitutem peccatorum generatum in domo Israel, id est Eccre in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Quod vero exiens Agar infantem in humeros suos imposuit, significat quod peccator populus et insipiens Judaeorum cervicem matris suae Synagogae Quod vero erat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua sine sacerdotio, etpenitus ignorare. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus
Abbreviated transcription (Latin):
q: sentiatur. Non malumpro
malo reddit. sed bonũ disciplinȩ
expellendo malo iniquitati sobpo¬
nit PERSEQUEBATUREII
QUISECUNDUM SP̃CO
Ingenesiscriptumest. quia
ludebat ismahel cumisa ac
Sedhi costenditur. Nonsim¬
plicem lusum fuissequemperse¬
cutionem appellat. Vrde in¬
tellegitur quiascurrilẽ etleuem
sicut ipseenat facere cupiebat. ne
illi posset inhereditate pȩ ferri
Ideo abrham de eiciendo eo. uo¬
cemsanre iubetur audire
ITA GINUNE
dest itauos istisimiles studeNT
seruos legis efficere
SEOQUIDDICIISCRIP¬
TURAO EICEANCILLAM
ET FILIUM EIUS
uantum uis seiniquitas
extollat. ancilla est¬
& subicienda est sc̃is sic ut &iuda ei
quamuis abrahac filiosesse seiac¬
tent. quam diu filiancillae fue¬
rint et subiugo legis carnaliter
uixerint. Nobiscumhereditatẽ
habere non poterunt
NONENIM HERESERIT
FILIUS ANCILLAE CUM
FILIOLIBERAG
uncigitur quaerendũ
est cur antea san uoluit
maritum de ancilla sus¬

Expanded text:
que sentiatur, non malum pro que sentiatur, non malum pro malo reddit, sed bonum disciplinae, expellendo malo iniquitatis opponit. Persequebatur eum qui secundum spiritum. In Genesi scriptum est. Quia ludebat Ismael cum Isaac . Sed hic ostenditur, non simplicem lusum fuisse, quem persecutionem appellat. Unde intelligitur quia scurrilem et levem, sicut ipse erat, facere cupiebat, ne illi posset in haereditate praeferri, ideo Abraham dejiciendo eum vocem Sarae jubetur audire. Ita et nunc. Id est, ita vos isti similes student servos legis efficere. Sed quid dicit Scriptura: Ejice ancillam et filium ejus. Quantumvis se iniquitas extollat ancilla estet subjicienda est sanctis. Sicut et Judaei, quamvis Abrahae filios esse se jactent, quandiu filii ancillae fuerint, et sub jugo legis carnaliter vixerint, nobiscum haereditatem habere non poterunt. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Nunc igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla sus
Abbreviated transcription (Latin):
& gentium diuiserunt. ut ex
utroq: populo desestam prius
atq: pauperculam aedificareNT
hierusalem MAGIS QuAMO
ETUS QUAHABETURUM
NiIcsinagogam intellege. quȩ
ue liugo uiruta legisonere
prcemebatur. Aut ceste refe¬
rendum est quae antequã eice¬
r&ur uirum sehabere credebał
NOSAUTEM FR̃S SECUN¬
DUM ISAAE PROMISSIO¬
NIS PILII SUMUS
Vdest non secundum ismahel.
quomodo deisa acpromissũ
Mest abrrhae. Itadenobis quod
in eo benedicerentur omnes
gentes SEOQUOMODOTUNC
QUISECUNDUM CARNẼ
MATUS PUERAT
Temperhi quicar nales sur
eosquis piritalessunt perse¬
bemus sed ex hoc nonsp̃itales in¬
tellegamus sitales nos insectem᷑
Quod submysterio alioloco
a postolus indicauit: Caro resis¬
tit aduersus sp̃m. et sp̃s aduersus
carnem. Qui possunt intellegaNT
magis ecclesiam catholicam per¬
secutionem pati. superbia et im¬
pietate carnalium Nam quic¬
quid facit uen et legitima mat̃
ecclesia etiamsiasperum amarũ¬

Expanded text:
et gentium diviserunt, ut ex et gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius, atque pauperculam aedificarent Hierusalem. Magis quam ei qui habet virum. Hic Synagogam intellige, quae velut jugo viri, ita legis onere premebatur, aut certe referendum est, quae antequam ejiceretur, virum se habere credebat. Nos autem, fratres, secundum Isaac, promissionis filii sumus. Id est, non secundum Ismael, quomodo de Isaac promissum est Abrahae, ita de nobis, quod in eo benedicerentur omnes gentes. Sed quomodo tunc, qui secundum carnem natus fuerat. Semper hi qui carnales sunt, eos qui spirituales sunt, persebemus, sed ex hoc nos spirituales intelligamus, si tales nos insectentur, quod sub mysterio alio loco Apostolus indicavit: Caro resistit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Qui possunt intelligant magis Ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium. Nam quidquid facit vera et legitima mater Ecclesia, etiam si asperum amarum
Abbreviated transcription (Latin):
nondebent SCRIpTũEST
ENM LAETARESTORI¬
LIS QUAENONPARIS C¬
RUMPE ETCLAMAQUE
NON PARTURIS
robataliam nos matrem
habere meliorem. qua
Aiudacihierusalem De seha
autem diufuit a scõspugentiũ
mater ecclesia. Nechabuit du¬
os filios ante gratiam regene¬
nrtionis. quae postea gentes
& populos dõ inse openente ge¬
nenruit. QUIA MULII
FILIAE DESERTAS
Idest ecclesiae quam prrefigu¬
nebat annauoce prophetia
Adicens Quia sterilis peperit
septem. & fecunda infiliis in fir¬
mata est Idest sinagoga. per
pnre uaricationem infidelium
filiorum Inseptemuero sept¬
formis gnartia sp̃s indicatur
hoc notandum quod quando di¬
cit plures filii desestae magis
quam eius quaehabebat uirũ.
Non paenitus sinagoga exclu¬
datur a pastu. sed multitudo ei
gentium prrefentur: Et ipsa
enimina postolis. & pera posto¬
los primum populum genuit
deiudaeis Vndeduo apostolo¬
rum principes agmina sibicre¬
dentium in xp̃o circum cisionis

Expanded text:
non debent. Scriptum est non debent. Scriptum est enim: Laetare sterilis, quae non paris, erumpe et clama quae non parturis. Probat aliam nos matrem habere, meliorem quam Judaei Hierusalem. Deserta autem diu fuit a sancto Spiritu, gentium mater Ecclesia. Nec habuit duos filios ante gratiam regenerationis, quae postea gentes et populos, Deo in se operante, generavit. Quam multi filii desertae. Id est Ecclesiae, quam praefigurabat Anna, voce prophetica, dicens: Quia sterilis peperit septem, et fecunda in filiis infirmata est, id est Synagoga per praevaricationem infidelium filiorum. In septem vero, septiformis gratia spiritus indicatur. Hoc notandum, quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habebat virum, non penitus Synagoga excludatur a partu, sed multitudo ei gentium praeferatur. Et ipsa enim in apostolis, et per apostolos primum populum genuit de Judaeis. Unde duo Apostolorum principes agmina sibi credentium in Christo circumcisionis
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam filiis omnia seruilia
onent adimpletis mora lib au¬
feruntur: Et illisacerdotibus
exdebito seruientes tributa.
reddere etiam cogebantur:
Nos uero p̃t̃caritãtem nihil
debentes. uoluntarie antis¬
tites nostros honoramus¬
SINAGNIM MONSEST
INARABIA. QUICONIUNC¬
TUSEST CIQUAENUNC
EST HIERUS AL.EM. ET
SGRUITCŨ FILAIS EIUS
equalitatibus locorũ
ostendit diuersitatẽ
testamentorum.
Agarautem sinagogam uult
intellegi et terraenam hieru¬
salem. Cuimonssynainquo ẽ
lex conscripta coniunctus est
Huius ergo filii seruiunt oneri¬
bus legalium mandatorum
ILLAAUTEM QUAESUR¬
SUM ESTHIERUS ALEM
LIBERAEST
nsa repersona ueleccle¬
siam demonstrat uel caeles¬
temhierusalem Ideo de
caelo aduenit mediator et pon¬
tifex nouitestament: & euan¬
gelium nonuno iudaeloco. sed
totomundo est pnredicatum
QUA EEST MATERNR̃A
TEecclesiae ergo filiis quȩ
libenrest superna con¬
struitur hierusalem. Etideo¬
o galatae liberȩ filii. seruiesse

Expanded text:
tanquam filiis, omnia servilia tanquam filiis, omnia servilia onera, adimpletis moralibus, auferuntur, et illi sacerdotibus ex debito servientes, tributa reddere etiam cogebantur. Nos vero praeter charitatem nihil debentes, voluntarie antistites nostros honoramusSina mons est in Arabia, qui conjunctus est ei, qui nunc est Hierusalem, et servit cum filiis ejus. De qualitatibus locorum ostendit diversitatem testamentorum. Agar itaque synagogam vult intelligi, et terrenam Hierusalem, cui mons Sina, in quo est lex conscripta, conjunctus est. Hujus ergo filii serviunt oneribus legalium mandatorum. Illa autem quae sursum est Hierusalem, libera est. In Sarae persona, vel Ecclesiam demonstrat, vel coelestem Hierusalem, ideo de coelo advenit mediator, et Pontifex novi Testamenti, et Evangelium non in uno Judaeae loco, sed in toto mundo est praedicatum. Quae est mater nostra. De Ecclesiae ergo filiis, quae libera est, superna construitur Hierusalem, et ideo Galatae liberae filii servi esse
Abbreviated transcription (Latin):
los facit. qui totum secundũ lit¬
tenrm intellegiuolunt. & sensũ
Allegoricum non recipiunt.
HAECE NIMOSUNT OUO
TESTAMENTA. UNTQUI¬
DEM INMONTESINA
ME Iteris & nouitestamenti
doctrina. qua siduae
matrissunt. seduetus
inmonte sina ꝑ masendictũ est
Nihilenim prodest testam̃tũ
uetus demonte sina inseruitu¬
temgenenans. Nisiquia testi¬
monium perhibet testamento
nouo Alioquin quam diulegit᷑
morses. uel a mensu percorda
corum positum est. Cum autẽ
indequisq: transierit ad xp̃m
aufer&ur uel amen Tnenseun¬
tium quippeintentio ipsa mu¬
tatur deuetere ad nouum. ut
nouum quisque induat
IN SERUITUTEM GENE¬
RANS QUAEESTAGAR
Nserui tute autemgene¬
nans dixit. quia iuda ei metu
Setiam presenti ac pericu¬
lo admandatorumobseruan¬
tiam cogebantur ut serui
Namxp̃iani. adiugum sua ue
& onus leue prcemiis inuitant᷑.
ut liberi. Illiquasi serui pnret̃
monclia prrecepta etiam diuer¬
sis operib: occupabantur. Nobis

Expanded text:
los facit, qui totum secundum litlos facit, qui totum secundum litteram intelligi volunt, et sensum allegoricum non recipiunt. Haec enim sunt duo Testamenta, unum quidem in monte Sina. Veteris et Novi Testamenti doctrina, quasi duae matres sunt, sed Vetus in monte Sina per Moysen datum est. Nihil enim prodest Testamentum Vetus de monte Sina in servitutem generans, nisi quia testimonium perhibet Testamento Novo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, velamen super corda eorum positum est. Cum autem inde quisquam transierit ad Christum, auferetur velamen transeuntium, quippe intentio ipsa mutatur, de Vetere ad Novum, ut Novum quisque induat. In servitutem generans, quae est Agar. In servitutem autem generans dixit, quia Judaei metu etiam praesenti ac periculo, ad mandatorum observantiam cogebantur ut servi. Nam Christiani ad jugum suave et onus leve praemiis invitantur, ut liberi, illi quasi servi, propter moralia praecepta, etiam diversis operibus occupantur. Nobis
Abbreviated transcription (Latin):
mum sibi hae duae conue¬
niant lectiones. tamen historu¬
liter in ipsomontis nomineistarĩ
duarũ fit concordia lectionum
SCRIPIŨ Ẽ QNMABRA¬
HAMOUOS PILIOSHABUIT
UNUM DEANCALLA ET
UNUM DELIBERA
Iterq: quidem desemine
Abrhae sedillum genus
demonstrat consuecudonature
Istum uero dedit promissio signi¬
ficans gractiam: Ibihumanus usus
ostenditur. hic diuinum benefi¬
cium commendatur: SEOQV¬
DEANCILLA SECUNDŨ
CARNEMNATUS EST
QUIAUTEMDCLIBERA. PER
RE PROMISSIO NEM
Ismahel carnis filius. Isa acfidei fu¬
it : Illum enim abracham exancil¬
Ela secundum carnalem consue¬
tudinem genuit. Istum contrrna¬
tunmrepromissionis credendo
suscepit. QUAESUNT PER
ALLEGORIAM DICTA
ocestaliud ex alio figun tum
Deditregulam a postolus
quomodo allegore tare debeam:
Scilicet ut manente istoriaeueri¬
tate figunas intellegamus. Nam
cum dixisset abrachamuere duas
uxores habuisse. postea quidhȩc
ipse prrefigunantur mesticarr¬
tione significauit. Hoc contra il¬

Expanded text:
mum sibi hae duae convemum sibi hae duae conveniant lectiones, tamen historialiter in ipso montis nomine istarum duarum fit concordia lectionum. Scriptum est, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Uterque quidem de semine Abrahae. Sed illum genus demonstrat consuetudo naturae, istum vero dedit promissio, significans gratiam, ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatur. Sed quide ancilla, secundum carnem natus est, qui autem de libera, per repromissionem. Ismael carnis filius, Isaac fidei fuit. Illum enim Abraham ex ancilla, secundum carnalem consuetudinem genuit; istum contra naturam, repromissioni credendo, suscepit. Quae sunt per allegoriam dicta. Hoc est, aliud ex alio figuratum. Dedit regulam Apostolus, quomodo allegorizare debeamus, scilicet, ut manente historiae veritate, figuras intelligamus. Nam cum dixisset: Abraham vere duas uxores habuisse, postea quid hae ipsae praefigurarent mystica ratione significavit, hoc contra il
Abbreviated transcription (Latin):
scribebat interaa. Scribereenim
signaf acereest. Tit tenre autem
signa sunt uocum. Quando enim
dico ds̃. Istaeduae syllabae & quat¬
tuor littenre. signa sunt magnȩ
rei quaedicitur ds̃. Quam audi¬
ens omnis humana conscientia
contremescit Ergo scribebat
intema quidestaliudnisi signafa¬
ciebat intenire totum quiequid
hic fecit dñs. simostuum suscitauit:
si caecum in lumin auit. scrib ebał
intemr. Talia omnia signa sunt.
rerum expressa incorpore. sig¬
nificata in animo. quod enimfa¬
cere uolebat inanimo. hoc pnre¬
figunabat incorpore. Neque
enimlatarus sic reuixit ut non
moreretur. Aut quando sanauis
oculos caeci iñ eos moriens claust
quidergo profuit quia signasi¬
ciebat. hoc est digitoscribebat
intenir. ut corporelia facta diri¬
gerent admintionem. admr¬
tio suspenderet. Indño : ut quis¬
rerent homines uimrerumuisi¬
bilium. & sanarentur inuisibilit̃
ad iisibilia contuenda.
CONCORDIA
QQuamuis figuraeliter plur¬

Expanded text:
scribebat in terra. Scribere enim scribebat in terra. Scribere enim signum facere est, litterae autem signa sunt vocum, quando enim dico, Deus, istae duae syllabae et quatuor litterae signa sunt magnae rei, quae dicitur Deus, quam audiens omnis humana conscientia, contremescit. Ergo scribebat in terra, quid est aliud, nisi signa faciebat in terra. Totum quidquid hic fecit Dominus, si mortuum suscitavit, si caecum illuminavit, scribebat in terra. Talia omnia signa sunt rerum expressa in corpore, significata in animo. Quod enim facere volebat in animo, hoc praefigurabat in corpore. Neque enim Lazarus sic revixit, ut non moreretur, aut quando sanavit oculos caeci, non eos moriens clausit, quid ergo profuit, quia signa faciebat, hoc est, digito scribebat in terra, ut corporalia facta dirigerent admirationem, admiratio suspenderet judicium, ut quaererent homines vim rerum visibilium, et sanarentur invisibiliter ad invisibilia contuenda. CONCORDIA. Quamvis figuraliter pluri
Abbreviated transcription (Latin):
EGOTE CONDEM NABO¬
Temote condemnare
ausus ẽ. peccatricem.
quiain se singuli cernere coe¬
penaent quod magis damnandũ
cognoscerent. Sed quia accu¬
santium turbas prolato iusti¬
tiae pondere fugauit. uideam:
accusatam quanto misericordi¬
ae munere subleuet. sequitus.
Dixitautem ih̃s Nec egote con¬
demnabo. uadeiam amplius no¬
li peccare : Qnm misericors&
pius est. prare terita relaxat
QNmiustus ẽ & iustitia dilexit.
Ne ampliusiam peccet int̃dicit¬
A Dicebantapudsemetipsos aut
iubebit eam lapidare et amit¬
tet mansuetudinẽ unde plac&
hominibus aut iubebit eam di¬
mitti & tenebimus. priceuan¬
catoremlegis Quidergo¬
respondit dñse iussit lapidare
dicens. Quisine peccato ẽ ur̃m
prius in illam lapidem mittat.
Lales enimministros lexhabere
uoluit. quiprior es uitarent qđ
in aliisculpabant. Quidest incli¬
nauit se & scribebat intemxe des¬
cendit adnosmaiestas aeterna
& indutus carne mostalidescendit
adistam habitationem nostnam
ubimostaliter uiuimus. & digito

Expanded text:
emo te condemnavNemo condemnare ausus est peccatricem, quia in se singuli cernere coeperant quod magis damnandum cognoscerent. Sed quia accusantium turbas prolato justitiae pondere fugavit, videamus accusatam quanto misericordiae munere sublevet. » Sequitur: Dixit autem Jesus: Nec ego te condemnabo. Vade, et amplius noli peccare. Quoniam miseripius praeterita relaxat. Quoniam justus est, et justitiam diligit, ne amplius jam peccet interdicit. Dicebant apud semetipsos: Aut jubebit eam lapidare, et amittet mansuetudinem, unde placet hominibus: aut jubebit eam dimitti, et tenebimus praevaricatorem legis. Quid ergorespondit Dominus, jussit lapidare dicens: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Tales enim ministros lex habere voluit, qui priores vitarent, quod in aliis culpabant. Quid est: Inclinavit se et scribebat in terra? Descendit ad nos majestas aeterna, et indutus carne mortali descendit ad istam habitationem nostram, ubi mortaliter vivimus, et digito
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo iubetur. iudex alienicrimi¬
nisdigito discr&ionis incorde
suo de scribere nefoste inseipso
reus inueniatur. Quidigitur no¬
bis in huius modi periculis reme¬
dii quidrestat salutis nisiut cũ
peccantem conspicimus alium.
mox inclinemur deorsum. idest
quam deiecti exnostra conditio¬
ne fracgilitatissimus. si nonnos
ter inspiciamus. digitoscribam:
inteni. id est discrimine soller¬
tipensemus. Ancumbeato iob
dicere possimus: Neque enim
rep̃bendit noscornr̃min omni
uita nr̃. Benequi inclinatus
scripsit interx. erectus miseri¬
cordiae uerbade promit: quia
quod perhumanȩ infirmitatis
societatem promisit. per diui¬
nae uistutem potentiȩ omnib:
donum pietatis inpendit

Expanded text:
Ideo jubetur judex alieni crimiIdeo jubetur judex alieni criminis digito discretionis in corde suo describere, ne forte in seipso reus inveniatur. « Quid igitur nobis in hujusmodi periculis remedii, quid restat salutis, nisi ut cum peccantem conspicimus alium, mox inclinemus deorsum, id est, quam dejecti ex nostrae conditione fragilitatis simus, si non noster inspiciamus? Digito scribamus in terra, id est, discrimine solerti pensemus, an cum beato Job dicere possimus: Neque enim reprehendit nos cor nostrum in omni vita nostra . Bene qui inclinatus scripsit in terra, erectus misericordiae verba depromit, quia quod per humanae infirmitatis societatem promisit, per divinae virtutem potentiae hominibus donum pietatis impendit
Abbreviated transcription (Latin):
conm temptorib: in probis in¬
clinarietintero scribere uolu¬
erit. ut alio uultum intendens
liberum eisdar& exirequossua
responsione perculsos citius exi¬
turos quamplur interrogatu¬
ros esse prireuident
AUDIENS AUTEM UNUS
POSTUNUM EXEBANT
INCIPIENTES ASENTORIB:
ETREM ANSITSOLUSE TMV¬
LIERINM EOTO STANS
Ted figuiate nos ad monet
in eo quod etantedatamet
Apost datam sententiam in¬
clinans scripsit interao. & ut pri¬
usquam peccantem proximum
corripiamus. & post quam debi¬
tae castigationis illiministeriũ
red diderimus. Nosipsos digna
humilitatis inuestigatione
perpendamus. Nefostẽ aut eisdẽ
qua e impsis rep̃hendimus. aut
aliis quibus libetsimus facinorib
in ret̾it Sicut foste fieri poteril.
ut ipse qui homicidam reum mostis
esse iudicauerit. Ipse in seipso per
odium fraternȩ mostis reusesse
Ante o culos conditoris inueniat᷑
Similiter qui fornicationis cri¬
men infratre accusat. Iniscipsõ
superbiae facinus non uideat

Expanded text:
coram tentatoribus improbis, incoram tentatoribus improbis, inclinari et in terra scribere voluerit, ut alio vultum intendens, liberum eis daret, exire, quos sua responsione perculsos, citius exituros, quam plura interrogaturos esse praeviderat. Audientes autem, unus post unum exibant, incipientes a senioribus, et remansit solus, et mulier in medio stans. Sed figurate nos admonet in eo, quod et ante datam et post datam sententiam, inclinans scripsit in terra, ut et priusquam peccantem proximum corripiamus, et postquam debitae castigationis illi ministerium reddiderimus, nos ipsos digna humilitatis investigatione perpendamus, ne forte aut eisdem, quae in ipsis reprehendimus, aut aliis quibuslibet simus facinoribus irretiti. » Sicut forte fieri potest, ut ipse qui homicidam reum mortis esse judicaverit, ipse in seipso per odium fraternae mortis reus esse ante oculum conditoris inveniatur. Similiter qui fornicationis crimen in fratre accusat, in se ipso superbiae facinus non videat.
Abbreviated transcription (Latin):
RENTINT ERROGANTES
GUM EREXITSGETOIX̃
SIS. QUISINE PEEGATO
ESTUESTRŨPRSUS INIL.¬
LAM LA PIDEM MITTAT
uiahinc et indedño
scribae & pharisaei
tendebant laqueos
Sinsidiarum pu¬
tanteseum uel in miseri cordẽ
futurum iniudicando uel in ius¬
tum prreuidensille dolos qua
si fila trarnsit anrneae. iudiciũ
iustitiae peromnia & mansue¬
tudinem pietati s ostendens
Ecce temperantia miseraendi.
quisine peccato est uestrum
Ecceiterum iustitia iudicandi.
Prius inillam lapidem mittat
Acsid ixisset. Simossesmanda.¬
uit uobis mulierem huius modi
lapidare . uidetequia non hoc
peccatores. sediustos facere prare¬
cepit: Primouosipsi iustitiam
legis implete. & sic in nocentes
manib: etmundo corde adlapi¬
dandamream concũrrite pri¬
mospitalia legisedicta. fidem.
misericordiam et caritatemꝑ
ficite. & sicadcarnalia iudican¬
da diuestite : ETITERUM
SEINELINA NS SCRIBE¬
BAT INTERRA
Equidem iux tamore meo¬
sue tudinis humanae
potest intellegi quodideo dñs

Expanded text:
interrogantes eum, erexit se et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Quia hinc et inde Domino Scribae et Pharisaei tendebant laqueos insidiarum, putantes eum vel immisericordem futurum in judicando, vel injustum: praevidens ille dolos, quasi 542 fila transit araneae, et judicium justitiae per omnia et mansuetudinem pietatis ostendens. Ecce temperantia miserandi, qui sine peccato est vestrum; ecce iterum justitia judicandi, primus in illam lapidem mittat. Ac si dixisset: Si Moyses mandavit vobis mulierem hujusmodi lapidare, videte quia non hoc peccatores, sed justos facere praecepit. Primo vos ipsi justitiam legis implete, et sic innocentes manibus et mundo corde, ad lapidandam ream concurrite. Primo spiritalia legis edicta, fidem, misericordiam et charitatem perficite, et sic ad carnalia da divertite. Et iterum se inclinans, scribebat in terra. Et quidem juxta morem consuetudinis humanae potest intelligi quod ideo Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
peccatrice. Nonstatimdat iudi¬
cium sed prius se inclinans deor¬
sum digito scribit intemu. Ac sic
demum qua mobnixe rogatur.
instituens. ut cum quȩ libet proxi¬
morum enaxta conspicimus. Non
haccantea rep̃hendendo iudice¬
mus: quamad conscientiam Nnũm
humiliter reuersi. digito eam dis
ue displiceat sedula examinatio¬
ne derimemus Iuxta illuda płi¬

Expanded text:
peccatrice, non statim dat judipeccatrice, non statim dat judicium, sed prius se inclinans deorsum, digito scribit in terra, ac sic demum quod obnixe rogatur instituens  Ms., instruens, ut cum quaelibet proximorum errata conspicimus, non haec antea reprehendendo judicemus, quam ad conscientiam nostram Lumiliter reversi, digito eam discve displiceat, sedula examinatione dirimamus, juxta illud
Abbreviated transcription (Latin):
nitadeum: Quia postquam humi¬
litate suae in carnationis proxim:
hominum factus est. libentius. ẽ.
amultiscius sermoreceptus.
Amultis inquam est eius sermo
receptus. Namq: aplurib ẽ suꝑ¬
ba impietate contemptus : Audier
enim mansueti etlaetati sunt
ET PHARISAEIMULIEREM
INADUL TERIO DEP̃HENSÃ
ETSTAT UERUNTEA MIN
MEDIOE TDIXERUNT EI
MAGIS TERHAECMULIER
MODODEP̃HENSAES TIN
ADUL.TERIO. IN LE GEAU¬
TEM MOUSESMANDAUIT
NOBIS HUTUS MODILAPTÕRE
Tissi &ipse hanclapidandã
decerner&. deridereN
eum qua simisericordiae quã
semperdocebat oblitum. Si la¬
pidariuetar&. striderent in eũ
scelerum legisq: con:tnrrium
uel ut merito dam̃narent
IH̃S AUTEM INCLINANS
SEDEORSUM. DICITO
SCRIBEBAT INTERRA
erinclinationemihũ hu¬
militas. perdigitum qui
Masticulorum computatione:
flexibilis est subtilitas discr&cio¬
nis exprimitur Porroperter¬
ram. corhumanum quod uelbo¬
solet reddere fructus ostendit᷑
Postulatu sergo dñs iudicare de

Expanded text:
nit ad eum: quia postquam huminit ad eum: quia postquam humilitate suae incarnationis proximus hominum factus est, libentius est a multis ejus sermo receptus; a multis, inquam, est ejus sermo receptus; namque a pluribus est superba impietate contemptus. Audierunt enim mansueti, et laetati suntet Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio, et dixerunt ei: Magister haec mulier modo deprehensa est in adulterio. In lege autem Moyses mandavit nobis hujusmodi lapidarei et ipse hanc lapidandam decerneret, deriderent eum, quasi misericordiae quam semper docebat oblitum; si lapidari vetaret, striderent dentibuscelerum legisque contrarium, velut merito damnarent. Jesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in terra. Per inclinationem Jesu humilitas, per digitum, qui articulorum compositione flexibilis est, subtilitas discretionis exprimitur; porro per terram, cor humanum, quod vel bosolet reddere fructus, ostenditur. Postulatus ergo Dominus judicare de
Abbreviated transcription (Latin):
PERREXITIH̃S̃ INMOR¬
TEM OLIUETI
sons quippe oliueti. sub¬
limitatem dominicae
pietatis & miseri cordiȩ
designat. Quia et grȩce eleosmise
Et ipsa unctio olei. fessis solet
adferri leuamen. Sed& hocquad
oleumetuis tute acpuritate pros¬
minet . & quem cumq: eiliquoresip¬
fundere uolueris. confestimhune
tnrnscendere eiq: superferrico¬
sueuit. gnatiam miseri cordiae cae¬
lestis non in conuenienter in sinuit
Dequascriptum est: Suauis dñsum
uersis & misenationes ei superom¬
nia o penxeius. ETDILUC ULO
UENITITERUNTEMPLŨ
Nempus quoq: diluculi. exor
tatiserat reuelanda demonstnit
Pergit ergo ihs inmonte moliuen
ut aremmisericordiae insecon¬
stare denuntiet: Venititerũ
diluculo in templum. ut eandem
miseri cordiam cumincipiente
nouitestamentilumine. fidelib
templo uidelicet suo pandendam
pnrebendam que significet
sereridignatus est insinuat
Beneautem dicitur. quia cũ se¬
dens docer& ihs. omnis populus ue¬

Expanded text:
Perrexit Jesus in montem Oliveti. Mons quippe Oliveti sublimitatem dominicae pietatis et misericordiae designat, quia et Graece ἒλεος καὶ etum vocatur oleum, et ipsa unctio olei fessis solet afferre levamen. Sed et hoc quoque oleum et virtute ac puritate praeeminet, et quemcunque ei liquorem superfundere volueris, confestim hunc transcendere, eique superferri consuevit, gratiam misericordiae coelestis non inconvenienter insinuat de qua scriptum est: Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus . Et diluculo venit iterum in templum. Tempus quoque diluculi, exortcae veritatis erat revelanda, demonstrat. Pergit ergo Jesus in montem Oliveti, ut arcem misericordiae in se constare denuntiet. Venit iterum diluculo in templum, ut eamdem misericordiam, cum incipiente Novi Testamenti lumine, fidelibus, templo videlicet suo, pandendam praebendamque sigsereri dignatus est, insinuat. Bene autem dicitur quia cum sedens doceret Jesus, omnis populus ve
Abbreviated transcription (Latin):
nunc qui extra ecclesiam sunt peri¬
bunt. Non carnis depositio sordium
Idest non baptisma quae sordes depo¬
nit carnis. sed quod maculas lauat
mentis. Baptisma enim. ablutio
interp̃tatur uel tinctio: Sed con¬
scientiae bonae interrogatio indm̃:
Interrogatio enim sacerdotis. ẽ: cre¬
dis indm̃patrem omni potentem. &¬
Responsio autem bonae & simplicis
conscientiae est. credo. Quae re¬
sponsio hominem saluat. & ab aeter¬
no interitu liberat. Perresurrec
mortuis. a scendit incaelum. sed et
addextestrmdi. Quaesessio. ae¬
qualitatem potestatis eius cumpatre
significat.

Expanded text:
nunc, qui extra Ecclesiam sunt perinunc, qui extra Ecclesiam sunt peribunt. Non carnis depositio sordium. Id est, non baptisma, quod sordes deponit carnis, sed quod maculas lavat mentis. Baptisma enim ablutio interpretatur vel tinctio. Sed conscientiae bonae interrogatio in Deum. Interrogatio enim sacerdotis est: Credis in Deum Patrem omnipotentem, Responsio autem bonae et simplicis conscientiae est: Credo, quae responsio hominem salvat, et ab aeterno interitu liberat. Per resurrecmortuis, ascendit in coelum, sedet a dextram Dei, quae sessio aequalitatem potestatis ejus cum Patre significat.