comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cendes qñ mouet᷑ alit̃ ꝗͣ debet. Ordinẽ¬
enim appetitus tnsg̃ditur. qñ ea appe¬
cimus quȩ appetẽ ñ debemus. Mensu
ꝗͣ debemus. Sic gͥ culpa pͥma. et
pena ultima duo media orta s̃: cul¬
ꝑa ⁊ pena. Ignorantia boni culpa
⁊ pena in mente. Concupiscentia
mali: culpa ⁊ pena in carne. In quibꝰ
pecc̃i originał radix ꝯsistit. Quia
qͥ caro humana a parentibꝰ cũ mor¬
talitate seminat᷑. in eo ipso qd semi¬
nata subiacet mortalitati. uiuifica¬
ta pꝰmͦũ carnał ꝯcupiscentiȩ sub̾ta ĩ¬
uenit᷑ necessitati. quia ipsa mortali¬
tatis infirmitas causa ẽ ꝗͣ sequitur
ꝯcupiscẽdi necessitas. Caro gͥ que
in cõcupiscentia seminat᷑. oũ morta¬
litate ꝯcipitꝰ. cũ necessitate ꝯcupiscẽ¬
di nascitur. ĩ eo a qͦ seminatur: cul
pa ht̃.⁊ ac tum culpe. In eo qd semina¬
tur: nec culpã ht̃. nec actum culpe.
s causam. In eo q nascitur causam
culpe. ⁊ culpam ht̃. s actum ñ ht̃.

Expanded text:
 movetur aliter quam debet. Ordineenim appetitus transgreditur, quando ea appetimus quae appetere non debemus. Mensuruam debemus. Sic igitur ex culpa prima et poena ultima duo media orta sunt, culpa et poena. Ignorantia boni, culpa et poena in mente; concupiscentia mali, culpa et poena in carne. In quibus peccati originalis radix consistit. Quia igitur caro humana a parentibus cum mortalitate seminatur, in eo ipso quod seminata subjacet mortalitati vivificata postmodum carnalis concupiscentiae subjecta invenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas causa est quam consequitur concupiscendi necessitas. Caro igitur quae in concupiscentia seminatur cum mortalitate concipitur, cum necessitate concupiscendi nascitur. In eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In eo quod nascitur causam culpae et culpam habet, sed actum non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
litatis ẽ. In eo aut̃ q nascitur: uicium
ꝯcupiscentiaẽ. In eo aut̃ q mouet᷑ per
ꝯrupiscẽtiã. actus. qͥ a motu uolun¬
tatis inchoat᷑ motu oꝑis ꝑficitur. Nõ
itaq nascẽtes ꝓpterea sine uitio esse ex¬
istiment᷑. quia ñ ꝯcupiscunt. qm̃ ra
dicitus uicium ꝯcupiscẽtiȩ in ipsis ẽ
ꝑ quȩ pꝰ ea cum oꝑantur ꝯcupiscunt.¬

Expanded text:
uod nascitur, vitium concupiscentiae est. In eo autem quod movetur per concupiscentiam, actus qui a motu voluntatis inchoatur, motu operis perficitur. Non itaque nascentes propterea sine vitio esse existimentur, quia non concupiscunt, quoniam radicitus vitium concupiscentiae in ipsis est, per quod postea cum o
Abbreviated transcription (Latin):
tia effectus mortalitatis. ltaquatuor
mala in hoie apparent. Suꝑbia. igno¬
rãtia. morcalitas. ꝯcupiscentia. Su¬
ꝑbia mentis: culpa tm̃. Morcalitas
carnis : pena tm̃. Ignorantia pena¬
obsc̃atꝰ ẽ ꝑ ignorantiam. ꝑꝑ morcalita¬
tẽ: caro emollita ꝑ ꝯcupiscentiam.
ignorãtia ꝑcꝰsus: lum̃ u̾itatis amisit.
Quia uͦ caro mortalitate ꝑcꝰsa ẽ ipsa
sui laugoris infirmitate dissoluta
extͣ m̃surã pͥme dispõnis desideria
sua extendit. ħ ÷ eñi ipsa q̃ carnis

Expanded text:
tia effectus mortalitatis. Ita quatuor mala in homine apparent: superbia, ignorantia, mortalitas, concupiscentia. Superbia mentis culpa tantum; mortalitas carnis poena tantum; ignorantiaobscuratus est per ignorantiam, propter mortalitatem caro emollita per concupiscentiam. ignorantia percussus lumen veritatis amisit. Quia vero caro mortalitate percussa est, ipsa sui languoris infirmitate dissoluta extra mensuram primae dispositionis desideria sua extendit. Haec est enim ipsa quae carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ista illis mͦ nͣ posteris ut p̃fixũ ẽ. tẽporibꝰ
tenenda indulsimus. ne bonũ qd̾ infir¬
ma adhuc radice plantatũ erat exu¬
reret᷑. s aliqͣntũ firmaret᷑. ⁊ usq ad
ꝑfectionẽ custodiret᷑. Hȩc gͦ ego ioħs
iccirco ꝑstringenda curaui. ut hi qui¬
occasione noue dispensationis illicita
matrimonia ꝯtͣ hc̃ eruditissimum
uirũ causant᷑. ñ generalit̃ quarte ge¬
nerationis copulã censuisse. inmo ue¬
nialit̾ simulq tẽporalit̾ ꝑ misisse co¬
gnoscant.
z̃ acharias p̃p̃ capło .i.

Expanded text:
ista illis modo, non posteris, ut praefixum est, temporibus ista illis modo, non posteris, ut praefixum est, temporibus tenenda indulsimus, ne bonum quod infirma adhuc radice plantatum erat, exureretur, sed aliquantum firmaretur, et usque ad perfectionem custodiretur. Haec ergo ego Joannes idcirco occasione novae dispensationis illicita matrimonia contra hunc eruditissimum virum causantur, non generaliter quartae generationis copulam censuisse, imo venialiter simulque temporaliter permisisse cognoscant. Zacharias papa, capi
Abbreviated transcription (Latin):
erum post multu temporis a feli¬
ce messanȩ siciliȩ presule reqͥsitus
utrum augustino scripserit ut an¬
gloꝵ.iiiiͬ. gen̾atione ꝯtracta matrimoni¬
a minime solu̾ent᷑. humillimus pat̾ gre¬
gorius uit̾ cet̾a talem dedit ratione. Qd̾
no uidelicet ut recordaris tuo de consangui¬
nitatis ꝯiunctione ipsi ⁊ angloꝵ genti
quȩ nuiꝑ ad fidem uenerat ne a bono qd̾
ceꝑat metuendo austeriora recedet. sp̃alit̃
Unde ⁊ mͥ omis romana ciuitas testis ex¬
istic. nec ea intentione hȩc illis scripsi
mandata. ut post qͣm firma radice in
fide fuerint solidati. si infra ꝓpriã ꝯsan¬
guintatẽ inuenti fuerint ñ separent᷑. ant
infra affinitatis lineã .i. usq ad septimã
gen̾ationẽ uingant᷑. s qd̾ ad huc illis
neophitis existentibꝰ eis primũ illicita con¬
sentire ⁊ eos uerb̃ ac exemplis instruere
et quȩ post de talibꝰ egerint rationabili¬
ter ⁊ fidelit exclude oporte̾t. Nã iuxta
apłm qui ait. lac dedi uob̃ potũ ñ escam.

Expanded text:
erum post multum temporis a Felice Messanae Siciliae praesule requisitus, utrum Augustino scripserit, ut Anglorum quarta generatione contracta matrimonia minime solverentur, humillimus pater Gregorius inter caetera talem dedit rationem. Quod  alumno videlicet, ut recordaris, tuo, de consanguinitatis conjunctione, ipsi et Anglorum genti, quae nuper ad fidem venerat, ne a bono quod coeperat metuendo austeriora recederet, specialUnde et mihi omnis Romana civitas testis existit, nec ea intentione haec illis scripsi mandata, ut postquam firma radice in fide fuerint solidati, si infra propriam consanguinitatem inventi fuerint, non separentur, aut infra affinitatis lineam, id est usque ad septimam generationem jungantur: sed quod adhuc illis neophytis existentibus eis primum illicita consentire, et eos verbis ac exemplis instruere, et quae post de talibus egerint, rationabiliter et fideliter excludere oporteret. Nam juxta Apostolum qui ait: Lac dedi vobis potum non escam,
Abbreviated transcription (Latin):
tas tota emedio sublata fuerit : ⁊ gr̃a
ꝯfirmans fuerit ꝯsuiata. erit ñ posse
peccare. ñ quia uł tc̃ aut arbitrii lib̾tas.
aut nat᷑e habilitas destruat᷑. s qd grã con¬
firmans qͣ p̃sente pecc̾m neqͣꝗͣ in esse

Expanded text:
tas tota e medio sublata fuerit, et gratia confirmans fuerit consummata, erit non posse peccare. Non quia vel tunc aut arbitrii libertas aut naturae humilitas destruatur, sed quod gratia confirmans qua praesente peccatum nequaquam inesse
Abbreviated transcription (Latin):
añ peccatum hũisse nullatenꝰ amibigẽ¬
dum ẽ ea sane lib̾tate qͣ potuit siue
aribonũ. siue ad malũ. uoluntatis suę
appetitũ ĩclinare. Ad bonũ qͥd̾ grã ad
non cogente. Prima gͦ lib̾tas arbitrii
fuit posse peccare. ⁊ posse ñ peccare. sic̃
ultuna erit lib̃tas posse nõ peccare. &
ñ posse peccare. Prima lib̾tas ad boñ
qͥd ẽ adiutoriũ hũit. s ad malũ ĩfirmi¬
tatẽ ñ hũit. sic tñ: ut nec ad bonum
cog̾et᷑. nec contͣ malũ ten̾ẽt᷑. Ultima
lib̾tas in bono grãm habebit. ĩ malo
ĩfirmitatẽ ñ habebit. nec solũ grãm
peccare. ꝯfirmãtẽ : ut sit ñ posse pecca¬
re. Media lib̃tas pꝰ pecc̃m quid̾ ante
reꝑationẽ grãm ñ ht̃ ĩbono. s ĩfirmi¬
tatẽ ĩ malo. ⁊ iccirco ĩ ea ÷ posse peccare.
ñ posse ñ peccare. Posse peccare quia
lib̾tatem ht̃. sine grã ꝯfirmante. ñ pos¬
se ñ peccare quia ĩfirmitatẽ ht̃ sine
gra adiuuante. ALedia lib̾tas pꝰ repara¬

Expanded text:
mbigendum est, ea sane libertate qua potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appetitum inclinare. Ad bonum quidem adjuvanon cogente. Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiapeccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse peccare, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas post repara
Abbreviated transcription (Latin):
mnultipharia simili rõnȩ ꝓusa sunt.
ut sit płima ⁊ sacͣ ⁊ sacͣm̃ta qͣtinꝰ fi¬
des ĩ eis. ⁊ mat̾iã ex̾xitatioĩs :⁊ causã
rec̾ationis ꝑfectã ĩueniat. Sic enĩ fi¬
deł aiꝰ dũ foris ad uaria scẽ ex̾citatioĩs
studia ducit᷑. mag̾ semꝑ ac mag̾̃ ĩtꝰ
ex ipsa sua deuotione ad scĩtatẽ in¬

Expanded text:
multifaria simili ratione provisa sunt, multifaria simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis et causam recreationis perfectam inveniat. Sic enim fidelis animus dum foris ad varia sanctae excercitationis studia ducitur, magis semper ac magis intus ex ipsa sua devotione ad sanctitatem in
Abbreviated transcription (Latin):
rec̾atioẽ inueniat. Sacͣta s̃ quȩdã loca¬
edificate basilice.⁊ de t̾minata tp̃a
c̾ta. qͥbꝰ ppłs fidelis in unũ ꝯg̾getur.
ut unitas com̃det᷑. ut gratias reddat.
p̃ces offerat. uota ꝑsoluat. Iiie ds
nunc ĩsilentio supplicit᷑ exoratur.
nc̃ ꝯsonis uocibꝰ deuote collaudatur
Ut uicissim fidelium corda nc̃ ꝯpon̾ã¬
tur ad requiẽ. nc̾ excitẽt᷑ ad deuotiõẽ.
In ipsis qͦ diuinis p̾coniĩs ñ ead̾ semꝑ
ex hibet᷑ forma collaudationis. Nunc
psalmodi e accedt̃ ad deuotioẽ. nc̃
hẏmni ⁊ cantica ad diuinã excitant
iocũditatẽ. nc̃ lcõnes recitantur.
ad formã moꝵ ⁊i uitȩ bone instruc¬
tio̾ẽ. Ipse ⁊̃ actiones nr̃ȩ ĩ diuinis ob¬
seqͥis nõ ead semꝑ ĩsticutioĩs forma
ꝓcedunt. Nc̃ erecti. nc̃ ꝓstrati. nẽ in¬
clinatiõe. nc̃ ꝯu̾siõe exgestu corꝑis
statum m̃tis expͥmimus. S ⁊ ipsa
ĩ qͥbꝰ se oꝑando ex̃cet ⁊ diuinũ cultũ
adornat. fideliũ deuotio multa et

Expanded text:
tionem inveniat. Sacrata sunt quaedam locaedificatae basilicae, et determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc componantur ad requiem, nunc excitentur ad devotionem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae accendunt ad devotionem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditatem, nunc lectiones recitantur ad formam morum et vitae bonae instructionem. Ipsae etiam actiones nostrae in divinis obsequiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et
Abbreviated transcription (Latin):
alto ad usũ. in alt̾o ad uiciũ. ad usum
ꝑnatura. ad uiciũ ꝓculpa. altm ad sus¬
tentationẽ. alt̾m ad subuersiõẽ. ꝯgruum
erat ut t̾cium qͦ ex̾citationis genus ad¬
iung̾et᷑. ut ꝑ illud unũ eduobꝰ pͥmis
euacuaret᷑ qr erat nocens. alt̾m ꝑficeret᷑
quia ñ erat sufficiens. ꝓposita s̃ gͦ hõĩ fo¬
ris oꝑa uirtutũ ad edificõnẽ ĩt̾iorẽ excẽdã.
ut ilł occupatꝰ nec umꝗͣ uacaret ad oꝑa
iniquitatis. nec semꝑ ad oꝑa necessitatis.
In his aut̃ uͥtutum studiis mirabili dis¬
pensatione ds̃ ⁊ multiplicitatẽ p̃uidit.
⁊ uarietatẽ ⁊ ĩt̾missionẽ. Ut humana
mens ⁊ in multiplicitate ex̾citationem.

Expanded text:
o ad vitium; ad usum pro natura, ad vitium pro culpa, alterum ad sustentationem, alterum ad subversionem, congruum erat ut tertium quoque exercitationis genus adjungeretur, ut per illud unum e duobus primis evacuaretur, quia erat nocens; alterum perficeretur, quia non erat sufficiens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et in
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝯsolationẽ. Sic om̃is muta bilitas
cessamus ne deficiamus. Quia ergo
uita hõis hic sine mutabilitate esse
ñ pot̾. ꝯtͣ illam q̃ defectũ gnãt muta¬
bilitatẽ. alia ei mutabilitas q̃ profec¬
tũ parit opponit᷑. ut qr stare ñ p᷑ ut
semꝑ id sit : moueat᷑. ⁊ ꝓmoueatur
semꝑ: ut melior sit. Primũ eñ bonũ
erat ĩ sũmo stare. scdm ẽ boñ ad suꝑio¬
ra ascend̾e ⁊i icc̾co uita mutabił ne
sua mobilitate dissoluta ad det̾iora
semꝑ deficeret. talibꝰ studiis nutͥen¬
da fuerat. in quibꝰ ⁊ rerũ uarietate
foris excitata emulatione uͥtutũ ĩtꝰ accẽ¬
sa ꝓficiendi occasionẽ ĩueniret. Diui sa
sunt tp̃a. & distincta loca. ꝓposite
spes corꝑales. iniuncta studia ⁊i oꝑa
ex̾cenda. ut medicinã ĩt̾ioris hominis
ext̾ior hõ p̾pararet. ⁊ ei sub eẽ ⁊ ꝓ desse
ab disc̾et. Nã cũ pͥꝰ uita humana per

Expanded text:
ad consolationem. Sic omnis mutabilitas ad consolationem. Sic omnis mutabilitas cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣm̃ta ĩstituta. sc ꝓpter excitacionẽ
similit̾ ĩstituta s̃ sacͣm̃ta. ut dum
mẽs humana ꝑuarias oꝑũ spe̾s foris
ex̾citata colit᷑. ad multiplicẽ uͥtutis
fructũ ĩt̾iꝰ fecundet᷑. Boñ qͥd̾ hoĩs uñ
ad multiplicia hȩc ⁊ tͣnsitoria diui¬
di ꝑmisit. stabił ẽẽ ñ potuit. Quia
sic̃ mulca diligens ĩ his ꝑ affectum
diuidit᷑. sic mutabilia sẽquens uaria¬
tur. Qcqͥd enĩ in his omĩibꝰ ad requiẽ
⁊ ꝯsolationẽ appetit. ipsa ei mutabi¬
litatis ꝯditio. ad laborẽ & dolorẽ ꝯ¬
u̾tit. Unde fit. ut sic̃ adħ ne deficiat
ire ꝯpellit᷑. sic abhis pꝰmũ ut requies¬
cat exire cogat᷑. Ut appareat alt̾ cam
q̃rẽs ꝯsolatioẽ. ꝓfugus ĩuentã uͥq de¬
clinãs afflictionẽ. Ambulat hõ. si
semꝑ ambulau̾it defic̃. Sedet gͦ uel
stat ne deficiat. ⁊ tñ si seꝑ sed̾it defic̃
Esurimꝰ ⁊ deficimꝰ. maducamus ne
deficiamus ⁊ tñ si sẽꝑ maducaremꝰ

Expanded text:
pter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum ad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus
Abbreviated transcription (Latin):
foris ÷ ꝯcemptibile. ĩ spẽ uisibili
c̾nentes: ĩuisibilẽ uͥtutẽ intꝰ ⁊ fruc¬
cũ obedientie ñ agnoscunt. Nõ enĩ
sciunt qd fideles salutẽ existis elem̃
credt̃ se ꝑciꝑe ĩ istis. Nõ enim ista
tͥbuunt: quod tͥbuit᷑ ꝑ ista. s ille
ꝑ ista salutẽ p̾bet. qͥ in istis salutem
querere iubet. Hoc mͦ gͦ ĩtelligendũ¬

Expanded text:
e visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elemecredunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ id qͥ foris ĩ sacͣm̃to ĩ sp̃e uisibili
c̾unit᷑ ad ĩuisibile nͥtutẽ quȩ intꝰ in re
sac̾m̃ti ꝯstat agnoscẽdã. mens hu¬
mana erudiat᷑. Hõ enĩ qͥ uisibilia
nou̾at. ĩ uisibilia ñ nou̾at : diuina
agnoscere nullatenus posset nͥ hu¬
manis excitatꝰ.⁊ iccirco ei bonum
ĩuisi bile q amiserat redditur᷑. foris
a eiusdẽ sig̾catio ꝑ spẽs uisibiles
alhibet᷑. ut foris excitet᷑. ⁊ intꝰ repa¬
retur. Utͥ eo qd ccͣtat ⁊ uidet. agnos¬
cat qͣle sit qd ꝑcip̃ ⁊ ñ uidet. Dona
enim gr̃e sp̃alia qͣsi q̃dã antidota

Expanded text:
id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et non videt. Dona enim gratiae spiritualia quasi quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ex p̃cepto c̾ãtoris sui subicitur. ex
hac ipsa sua humiliatione cãtori
suo reꝯciliari m̾eatur. Hõ numq
ita factꝰ erat. ut bonum eiꝰ soluo
ille ess aqͦ erat. Cec̾a omĩa sub ipso
facta sunt. ñ ut ĩ eis ess eius bonũ
s ut ex eis ess illius obsequium.
Om̃e enĩ bonũ mauis ẽ illo cuius
et ex bono suo bonꝰ ÷: inferior ÷ ip¬
so bono qͦ bonꝰ ÷. quia sine ipso bo¬
no bontisñ ÷. Si gͦ boñ hominuis su¬
pra hoĩẽ erat. solꝰ ille boñ hõis erat.
qui supͣ hominẽ erat. Huic gͦ bono
homo ꝗͣ du ĩ ordine ꝯditionis suȩ
ꝑstitit. ĩ medi ate uĩgebat᷑ .⁊ eo
libe fruebat᷑. qr ⁊ uolũtate ad
illud ibat. ⁊ lib̾tate in illo stabat.
Postquã aut̃ ꝑ ꝯcupiscẽciã abstrac¬
tus. a suꝑiori auercebat᷑. ad ĩferio¬
ra ꝯuersus p̾cipitabat᷑. ⁊ illi se sub¬
iacebat. q̃ boñ suũ faciebat. lusta
gͥ reꝯpensatione qͥ suo suꝑiori per
obedientiam subiectus eẽ noluit:

Expanded text:
ex praecepto Creatoris sui subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, sed ut ex eis esset illius obsequium. Omne enim bonum majus est illo cujus et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo stabat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjec
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renis se ꝑ ꝯcupiscentiã subdid̾. nc̾
ꝑ humilitacẽ dm̃ reqͥrens. ut pleniꝰ
affectũ sue de uocatioĩs ĩsinuet. eis¬
dẽ se ꝓpt̾ p̾cep̾tum dĩ ꝑ obedientiam
ĩ clinet. Sic̾ enĩ ꝑniciosa fuit elatio
suꝑiori nolle subici. sic laudabił
& fructuosa deuotio ẽ ꝓpt̾ suꝑi¬
orem ⁊̃ ĩ ferioribꝰ inclinari. Et
quem admodũ dampnabił fuit
suꝑbia p̾sentẽ despic̃e. sic lauda¬
bilis humilitas ẽ absentẽ q̃rere
& ꝑ seu̾anti amore usq adĩuenti¬
onem abinqͥsicione ñ cessare. Ut sit¬
⁊ deuotio in humilitate.⁊ humi¬
litas ĩ deuotione. Nemo si quidẽ
ẽ qui nesciat hominẽ rõalẽ mutis
⁊ ĩsensibilibꝰ elem̃tis ꝯditione
suꝑiorẽ existe. ⁊ tñ cũ isdẽ homo
ĩ his salutẽ q̃rere ubet᷑. ad exꝑiẽdã

Expanded text:
terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilis et fructuosa devotio est propter superiorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his sal
Abbreviated transcription (Latin):
tirare. Si tingis ⁊ taces : tingis ⁊ ñ doces.
Habes baptizate. sed docete ñ habes.
Crede gͦ ⁊ ꝯfit̾ẽ. loq̃re ⁊ merge. ut in
ꝯfessione lauent᷑ quȩ mũdãda sunt. S
forte queris ipsã ꝓfessionis fidei form̾a.¬

Expanded text:
tizate; si tingis et taces, tingis et non doces. Habes baptizate, sed docete non habes. Crede ergo et confitere; loquere et merge, ut in confessione laventur quae mundanda sunt. Sed forte quaeris ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sũ ess. s. ꝗͣtum adꝑfessionẽ u̾itatis
ñ ess ꝯtͣrium. utrũ ne uerũ baptisma¬
tis sacͥm̃tũ ĩ illo ꝯstare deb̾et. pot̾ant
fortasse adhanc q̃stionẽ tuã soluendam
plime hinc inde rõnes ꝯduci. ⁊ osten¬
di. qr uͥ ead̾ fides ꝯstat. diuersitas
sermonis ab ipsa dum taxat sinceritate.
⁊ unitate fidei ñ disc̃ꝑans nichil offi¬
ciat. S in hac parte uisũ mͥ ÷ auctori¬
tate potius ꝗͣm̾a rõne int̾rogacioni tuȩ
respondendũ. Beatus ambrosius in li¬
bro qu̾e de trinitate scͥpsit sic ait. Iili
qui negauerunt se scire sp̃m scm qͣuis
baptirati s̃ pꝰea. quia ioħs in remissionẽ
peccoꝵ in aduenientis iħu ñ in suo bap¬

Expanded text:
eritatis non esset, contrarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate potiusrespondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Trinitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiritum sanctubaptizati sunt postea: quia Joannes in remissionem peccatorum, in advenientis Jesu, non in suo bap
Abbreviated transcription (Latin):
um ⁊ sp̃m sc̃m fatĩ. Si unũ neges. totũ
sub rius. ⁊ quẽ ad mͦũ si unũ in sermone
apprehendas. aut patre. aut filium aut
spm sc̃m. fide aut̾ nec patrẽ. nec filium.
nec sp̃m scm̃ abneges plenũ ÷ fidei sacĩtũ.¬
potestatem uacuũ ÷ om̃e mysteriũ. De¬
niq ⁊ illi ipsi qui dix̾ant nec si sp̃s
sc̃s sit audiuimus. baptirati s̃ pꝰea in

Expanded text:
ue sanctum fatearis. Si unum neges, totum subrues. Et quemadmodum si unum in sermone comprehendas, aut Patrem, aut Filium, aut Spiritum sanctum; fide autem nec Patrem, nec Filium, nec Spiritum sanctum abneges, plenum est fidei sacpotestatem; vacuum est omnino mysterium. Denique et illi ipsi qui dixerant: Nec si Spiritus sanctus sit audivimus ; baptizati sunt postea in
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ ĩ hõib noticia eiꝰ habet᷑ ubi ad huc
curũ uł ambiguum ñ eẽ quẽ admodum
in noĩe dĩ saluat᷑. qͥin eo q̃ de ipso senti¬
re potuit ⁊ sentiendo c̾dit. iustificatur.
⁊ iustificatꝰ lib̾at᷑. Rursum qͣlit̾ nom̃

Expanded text:
ejus habetur, ubi adhuc curum vel ambiguum non esse, quemadmodum in nomine Dei salvatur, qui in eo quod de ipso sentire potuit, et sentiendo credit, justificatur et justificatus liberatur. Rursus qualiter nomen
Abbreviated transcription (Latin):
cen̾e eleg̃. ꝗͣ ab ipso sc̃ificõnis auctore
ex pͥma institutione seruandam accepit.
Siquis forte querat ucr̾u in articulo ne¬
cessitatis suffic̾e possit. ad plenũ baptis¬
matis sacͣm̃tum si fuerit quis in fide tri¬
nitatis sine ꝓlatione uerborũ baptizatꝰ.
uel ꝙr his qui baptieauit loqui ñ potuit.
siue ⁊ ob festinationẽ uel stuporẽ ĩminen¬
tis ꝑicłi. siue alia qͣcq causa p̾uentus
dum baptiraret locutionis memor ñ fuit.
Si quis gͦ forte enĩ querat: ego de his quȩ
occulta st̃. udicare nolo. p̃cipuȩ quia
nomen trinitatis h ñ audiui. Ubi⁊ si u̾a
fides fuit: ꝯfessio tñ fidei ñ fuit. Et hȩc
qd̃ de eo quidsit sacͣm̃tũ baptismatis. et
de u̾bo scĩficante inp̃senti dicta suffici

Expanded text:
tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei non fuit. Et haec quidem de eo quid sit sacramentum baptismatis, et de verbo sanctificante in praesenti dicta suffici
Abbreviated transcription (Latin):
nomine plenũ eẽ legimus baptismatis
chil desit ad msterii plenitudinẽ. ⁊ rõ¬
nẽ sequamur. qr qͥ unũ dix̾it tͥnitatem
sig̾cauit. Si xp̃m dicas ⁊ dm̃ patrẽ a qͦ¬
unctus ÷ filius.⁊ ipsũ qui unctus ÷ filiũ.
cupasti. Uñ uͥ rõni copulet᷑ auctoritas. in
spũ qͦ recte baptizari nos pꝰ se scͥptura
indicat dicẽte dño. Uos aut̾ baptirabimi
Unũ opꝰ. qr unũ mysteriũ. unũ baptis¬
ma qr mors una ꝓmundo. Unitas gͦ
ri. Hucusq uerba bĩ ambrosii qͣlit̃ de
recta bapcizandi forma sentiendũ ste
manifeste explanant. Uides gͦ qͣliter ĩ
fide tͥnitatis solo patre uł filio. uł spũ
scõ nũcupato. plenũ sit baptismatis sacͣ¬
m̃tum.⁊ quẽadmͦũ sine fide ͥnitatis ⁊̃
tͥbꝰ simul nominatis inperfectum. Sicut
enĩ ubiq fides integͣ q̃rit᷑. sic ead̾ fidĩ in¬
tegͥtate manente sine detͥm̃to salutis ser¬
mo uariatur. Uerun t̾n eccłastica ꝯsu¬
ecudo hãc potissimũ in baptizando formã

Expanded text:
nomine plenum esse legimus baptismatis hil desit ad mysterii plenitudinem. Et rationem sequamur, quia qui unum dixerit Trinitatem signavit. Si Christum dicas et Deum Patrem a qucupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptizabiminUnum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo ri. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sancto nuncupato plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam
Abbreviated transcription (Latin):
.s. Crgo recte fec̾is si qͣ ille p̾cep̃. tu ꝯfit̾is.
formam istitutionis diuine. facis quod
iussit. ꝓfit̾is q ĩsticuit. S dicis. Qd gͦ :
Siqͥs forte ꝑ ignorantiã sine ꝯscientia
erroris hoꝵ uerboꝵ formã ñ cenẽs cñ cũ
plena. fide hominẽ baptiraret dicens.

Expanded text:
. Ergo recte feceris, si quod ille praecepit tu confiteris. formam institutionis divinae, facis quod jussit, profiteris quod instituit. Sed dicis: quid ergo? Si quis forte per ignorantiam sine conscientia erroris, horum verborum formam non tenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ẜ. ⁊ s.s. ĩ qͦ bapcizamur ⁊ remissionẽ
peccatoꝵ ꝯsequim᷑. ego diligentiã fidei
tuȩ neqͣquan ꝯtẽpnedã existimo. qͦmͦ
enĩ ĩ ipso nomine baptizare possimus
si nom̃ ipsũ ignoramus : Clamamus
cotidie scĩficet᷑ nom̃ tuum.⁊ qͦmͦ ĩ nb̃
uoce salꝰ ÷ gͦ tacentes. uł potius loqui
ñ ualentes saluari ñ possunt : qr loqui
ñ posst̃. qͥs s dicat: Ergo nom̃ dĩ ĩ quo
nos scĩficari ⁊ saluari oportet extͣ uocẽ
querere oportet ne forte si illud ĩ sola
uoce ponimus: scandalũ u̾itati faciamꝰ.

Expanded text:
missionem peccatorum consequimur, ego diligentiam fidei tuae nequaquam contemnendam existimo. Quomodo enim in ipso nomine baptizare possumus, si ipsum nomen ignoramus? Clamamus quotidie: Sanctificetur nomen tuum . Sed est, ergo tacentes, vel potius loqui non valentes salvari non possunt, quia loqui non possunt. Quis hoc dicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari et salvari oportet, extra vocem quaerere oportet, ne forte, si illud in sola voce ponimus, scandalum veritati faciamus.
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare oportet. ⁊ sonũ ad aures hu¬
manas ꝓlatum: Si uocẽ aliꝗͣ intelli¬
gi oportet nom̃ tͥnitatis. ipsã ꝗͣ  qͣlẽ
nus iste suꝑ aqu̾a scĩficãda̾ ꝓ latꝰ non
fuerit: sacram̃tũ baptismi ẽẽ non pos¬
sit. Quid gͦ : Mersisti hõĩe ⁊ dixisti.
baptiro te in noĩe .p.⁊ f.is. s. Et dicis¬
⁊f.⁊s.s. Ego illum mersi t̾cio in aqua
Ego dixi cũ mergerẽ illũ. baptiro te

Expanded text:
cogitare oportet et sonum ad aures humanas prolatum? Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis, ipsam quam aut qualem nus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti hominem et dixisti: Baptizo te in nomine Patris, et Fili. Ego illum mersi tertio in aquam. Ego dixi cum mergerem illum: « Baptizo t
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinẽ famȩ.⁊ noticiȩ magni¬
tudinẽ ꝯueniẽt̾ ĩtelli gimꝰ nom̾ ipsũ ipsam
nũ uocis ad aures uenientẽ ĩ telligere
debemus. Ergo fama eiꝰ ⁊ noticia eius
ipsũ ÷ nom̾ eiꝰ. Et rursum ipsa noticia

Expanded text:
nitudinem convenienter intelligimus, nomen ipsum ipsam num vocis ad aures venientem intelligere debemus. Ergo fama ejus et notitia ejus ipsum est nomen ejus. Et rursum ipsa notitia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qͥd dicat᷑ docuit. s qͥd c̾dat᷑ ostend̾.
Qua ꝓpt̾ ne forte ĩ scĩficõne sacͣmͣti. fi¬
dei ꝑfessio suꝑ uacua eẽ uideatur
fides intꝰ ÷. ⁊ latet occulta donec noĩari
incipiat. ⁊ uenire in manifestationem.
Tc̃ qͥppe nom̃ eẽ in cip̃. qn̾ nominari ĩcip̃.
⁊ notificari ut cognoscat᷑.⁊ sic quid̾ ĩ nõie¬

Expanded text:
it, sed quid credatur ostendit. Quapropter ne forte in sanctificatione sacramenti fidei professio supervacua esse videatur, fides intus est, et latet occulta donec nominari incipiat, et venire in manifestationem. Tunc quippe nomen esse incipit quando nominari incipit et notificari, ut cognoscatur. Et sic quidem in nomi
Abbreviated transcription (Latin):
homo uidet in facie. ds aut̃ incuet᷑¬
cor. Et ut minus dicã magnũ ÷ si in
hac uita inciꝑe possis: ⁊̃ si ñ ꝑficias.
Nam ⁊ pꝰ mortem ignis quidã pͣgatoriꝰ
dr̃ uͥ purgant᷑ et mundantur qͥ cor¬
rigi ceꝑunt: ⁊ ñ ꝑfecert̾. qͥ aut̃ in
hac uita nec inciꝑe uoluerunt. ibi
ꝯsumare ñ posst̃. qͥb aut̃ hic correp¬
tionẽ suã ĩciꝑe datur. ⁊̃ si ꝑficere ñ
datur. Illic correpcionis ꝑfectio reser¬
uatur. Tam̾ cutius oĩo:. ut hic et in¬
cipere ⁊ ꝑficere ꝯtendas. ut illic ni
chil tͥ faciendũ uł patiendũ suꝑ sit.
Durũ ÷ cormenta illa uł admicum
sentire. Propterea cucius oĩo tͥ ÷ ut hic
⁊ incipias ⁊ ꝑficias q̃ fac̾e̾ debes. qͥ
siꝑficere hic ñ pocueris. si tñ in choa¬
ũis noli desꝑare. saluus eris sic tñ qͣsi
ꝑ ignem. Ardebis quid̃ donec ꝯsumptũ
fu̾it qd cremabile portas. Tu autem
saluus eris. qm̃ fundam̃tum in te

Expanded text:
Homo videt in faciem; Deus autem intuetHomo videt in faciem; Deus autem intuetcor . Et ut minus dicam, magnum est si in hac vita incipere possis etiam si non perficias. Nam et post mortem ignis quidam purgatorius dicitur ubi purgantur et mundantur, qui hic corrigi coeperunt et non perfecerunt. Qui autem in hac vita nec incipere voluerunt, ibi consummare non possunt. Quibus autem hic correctionem suam incipere datur; etiam si perficere non datur; illic correctionis perfectio reservatur. Tamen tutius omnino est ut hic et incipere et perficere contendas, ut illic tibi nihil patiendum vel faciendum supersit; durum est tormenta illa, vel ad modicum sentire. Propterea tutius omnino tibi est ut hic et incipias et perficias quod facere debes, quod si perficere hic non poteris, si tamen inchoaveris, noli desperare, salvus eris, sic tamen quasi per ignem . Ardebis quidem, donec consumptum fuerit quod cremabile portas. Tu autem salvus eris quoniam in te
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͦ ꝯditor dĩ rõales sp̃s. qͦs fecerat.
uaria sorte. ꝓ arbitrio oĩp̾tis uolunta¬
tis sue disposuit. illis qͦs ĩ sua pͣitate
reliq̃rat sursum ĩ celo mansioẽ ꝯstitu¬
ens. illos uͦ qͦs corꝑibus t̾renis sociau̾at.
deorsũ ĩt̾rena habitatione disponerͤ.
Utrisq regłã p̃ponẽs obedientie. qͣti¬
nus ⁊ illi ab eo ubi erant ñ cađent. et
isti ab eo ubi erant. ad id ubi ñ erant
ascendent. Ut cum isti ꝑuenissent. et
illi ñ discessissent. supͣ id q̃ facti erãt
ad id ad qͤ facti erant ꝑting̾ent. ut
cũ eo essent. a qͦ facti erãt: fec̃ itaq

Expanded text:
Sic ergo conditor Deus rationales spiritus quos fecerat, varia forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum fingendo hoĩẽ quẽ pꝰ ea exhibi¬
turus erat. hõiẽ głificando. ut sciretho
qͥa si potuit ds̃ tã disparẽ naturã cor¬
poris ⁊ aĩe ad unã federationẽ atq
amiciciã ꝯiung̾e. neqͣꝗͣ ei ĩpossibile¬

Expanded text:
m fingendo hominem, quam postmodum exhibiturus erat hominem glorificando, ut sciret homo, quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
nĩa tcͣtauimus ⁊ iccirco nc̃ suꝑ ÷ ut ad
sit hõ. ⁊ qͣlit̾ dispositꝰ. discutiendam t̃n
lẽ spm̃ cãuit. ut eum illiꝰ boni qͣ ipse
erat.⁊ qͦ ipse beatꝰ eit. participẽ fac̾et.
Uerũ quia ħ ad felicitatis illiꝰ augm̃tũ
ficandꝰ erat agnosc̾et : uoluit ipse con¬
ditor pͥꝰ ei in sua conditioe ostendere
q pꝰmũ ĩ ipso facturꝰ erat ex dignatioe.
Creaturã gͦ rõalẽ ꝗͣ fecerat iꝰsit parcĩ
in sua p̾itate ꝑsistere. parcĩ eã corporeiᷤ

Expanded text:
idcirco nunc superest ut ad sit homo, et qualiter dispositus: discutiendam tranlem Spiritum creavit, ut eum illius boni quod ipse erat, et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum ficandus erat agnosceret, voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim e
Abbreviated transcription (Latin):
ris: ne forte ħipsũ ad dep̾ssionẽ eius
ꝑtinere uidetur: adunx̾ ꝓuidẽtia
dĩ. ut pꝰmũ cũ eod corpore głificato.
ad ꝯsortium illoꝵ qͥ in sua p̾itate per¬
sistunt sublimaret᷑. ut q̃ minus ex
dispensatione c̾atoris sui acceꝑat ꝯditꝰ.¬

Expanded text:
ad depressionem ejus pertinere videretur, adjunxit providentia Dei ut postmodum cum eodem corpore glorificato ad consortium illorum qui in sua puritate perstiterant sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione creatoris sui acceperat condit
Abbreviated transcription (Latin):
ad gaudiũ. uł nob̾ ad auxiliũ ꝓdee̾
ꝯstat. Nos inrt̾essoreᷤᷤ q̃rimꝰ ap̃ dm̃.
Quid ãpliꝰ uis. Times ne forte non
orare tñ non cessant. e̾ S non au¬
diunt inqͥs. ⁊ ego in uentũ u̾ba ef¬
fundo. non audientibꝰ. ⁊ non inrtelli-¬
gentibꝰ loq̃ns. Ecce dicamꝰ. Non au¬
diunt scĩ u̾ba postulanciũ. neq ad
bĩtudinẽ illoꝵ attinet ista nosse ꝗͣ
foris aguntur. Ecce dicamꝰ. Noͣ
audiunt. Nũquid ds̃ nͨ audit:
quid gͦ labores inuestigare: Quid
qui remuneraturꝰ : deuocionẽ tuã.
Tam̃ si audiũt. ⁊ qͣtum audiunt.
quid ÷ audire. nisi scire. Unũ:
quid forte foris agitit. qͦd mͦ ĩtimꝰ
non audiunt. aut ñ uident mis¬
t̾iũ ẽ. dispensationis. ñ detrinitũ
felicitatis. In ueniunt᷑ tn quidã
sco̾rum patrũ qͣdam ita dixisse.

Expanded text:
ad gaudium vel nobis ad auxilium prodesse constat. Nos intercessores quaerimus apud Deum. Quid amplius vis? Times ne forte non orare tamen non cessant? Sed non audiunt, inquis; et ego in ventum verba infundo, non audientibus et non intelligentibus loquens. Ecce dicamus. Non audiunt sancti verba postulantium, neque ad beatitudinem illorum attinet, ista nosse quae foris aguntur. Ecce dicamus. Non audiunt. Nunquid Deus non audit? Quid ergo labores investigare, quid qui remuneraturus est devotionem tuam. Tamen si audiunt et quantum audiunt, quid est audire nisi scire? Unum equid forte foris agitur quod modo interim non audiunt, aut non vident mysterium est dispensationis non detrimentum felicitatis. Inveniuntur tamen quidam sanctorum P
Abbreviated transcription (Latin):
carne solutis utrũ cognitionẽ hant
eꝵ. quȩ in hac uita geruntur. ma¬
xime illoꝵ qui iã in gaudio dñi sui.
& ĩ absꝯdito faciei eius u̾i luminis
illu sttione letantur. Adiciunt q̃
illud de animabꝰ sc̃õꝵ q̃ multi ĩq̾s¬
cionẽ adducunt. si p̃ces supplicã¬
cium audiunt. ⁊ cũ ad int̾cedendũ
Difficile ẽ. de huiꝰ mͦi uidicare. Cͥmͦ
eñĩ sciencia nr̃a certa esse deipsis¬

Expanded text:
carne solutis, utrum cognitionem habeant eorum quae in hac vita geruntur, maxime illorum qui jam in gaudio Domini sui et in abscondito faciei ejus, veri luminis illustratione laetantur. Adjiciunt quoque illud de animabus sanctorum quod multi in quaestionem adducunt, an preces supplicantium audiunt; et cum ad intercedendum Difficile est de hujusmodi judicare. Quomodo enim scientia nostra certa esse p
Abbreviated transcription (Latin):
totũ in anima fideli ꝑinuisibilẽ u̾itatẽ
exhibet᷑. Ipsa enĩ uerũ dĩ cẽplũ est
ꝯfed̾atione uͥtutum qͣsi qͣdã structura
ritas ꝯsumationẽ ĩpoñ. S ⁊ ipsa ec¬
cła ex multitudine fideliuĩ in unũ ꝯgre
parietes udeorum ⁊ gentiũ in una fide
ꝯungens. Huius itaq sacͣm̾ti qđ in de¬
dicatione eecłe exhibet᷑. form̾ã pͥmũ

Expanded text:
er invisibilem veritatem exhibetur. Ipsa enim verum templum Dei est confoederatione virtutum, quasi quadam structura ritas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex multitudine fidelium in unum congregparietes Judaeorum et gentium in una fide conjungens. Hujus itaque sacramenti quod in dedicatione E
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣmta alia eẽ salutis. alia ad minis¬
trationis. alia ex̾citationis. Prima
ad remediũ. scđa ad officiũ. t̾cia ad
ex̾citiũ. Et illa qͥd̾ q̃ ãministrationis.
siue p̾ꝑationis s̃ ordinib coherẽt. qm̃ or

Expanded text:
at esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis: Prima ad remedium, secunda ad officium, tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ord
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰmͦi. ħ omĩa qr ut dictũ ÷ cͥca ipsos
ordines ꝯsid̾ant᷑. diuisĩ ccͣtari ñ debuer̃.
Alia uͦ sacͣm̃ta oĩa ad q̃ ꝯficienda ⁊ scĩ¬
ficanda uniu̾sa ħ qͣsi quȩdã ĩstrum̃ta
p̾missa s̃. subseq̃nt̾ tctari exposcunt. Et
pͥmũ sic̃ dictũ ÷ de dedicõne eccłe. qͣsi
de pͥmo baptismate qͦ ipsa qͦdam᷑ eccła
pͥmũ baptizat᷑. ut in ea pꝰmũ homines
ad salutẽ regn̾andi baptirẽt᷑. qͣsi enim
pͥmũ sac̾m̃tũ in bapcismo cognoscitur.
ꝑ d̃ fideles õs int̾ m̾bra corporis ͥ per
gn̾acionis noue gr̾ã ꝯputãt᷑. lccirco ħ¬

Expanded text:
ca ipsos ordines considerantur, divisim tractari non debuerunt. Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa, haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum, sicut dictum est, de dedicatione ecclesiae quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammodo ecclesia primum baptizatur, ut in ea postmodum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter membra corporis Christi per generationis novae gratiam computantur. Idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
ri ipse ñ potuit ꝑc̾at᷑ã. Cui alt̾i fecit
qͦd s ñ fec̃. qñ alt̾ nemo erat nͥ ipse
qui fec̃: qͣsi eñi ꝓ nichilo factũ ẽẽ
uidr̃.⁊ causã ñ huisse ut fieret. qͥ
ita factũ ẽ. ut iñ nec uiuaret᷑ ille
qͥ fec̃. qr ꝑfectus ñ eguit. nec alt̃ m̃
ꝯsideratũ aliquẽ mouere possit.
Ppt̾ea causã ꝯditionis rõaliũ ꝗͣ in
solo rerũ auctore ꝯstituimꝰ. ñ solum
ꝓ hõibꝰ de qͥbꝰ sermo ppositꝰ erat. ue

Expanded text:
ri ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fecit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inconsideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum auctore constituimus, non solum pro hominibus de quibus sermo propositus erat, ve
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Ds̃ ꝑfectus erat. ⁊ plenis bono
ꝯsũmato. neq opꝰ hũit aliunde iu¬
uari. qm̃ nec minui potuit ȩt̾̃nus.
nec ĩm̃sꝰ aug̃i. Hõ uͦ nat᷑a: egens
erat alieni auxilii. qͦ uł conserua¬
ret qđ mutabile acceꝑat: uł aug̾et.
qͦd ñ c̃sumatũ habebat. Ita positꝰ est
ĩ medio hõ. ut ⁊ ei seruiret᷑ ⁊ ipse
seruiret. ut acciꝑ& utr̃iq ipse. et
totũ sibi uendicaret. ⁊ reflueret
totũ ad bonũ. hõis. ⁊ q accep̃ obseqͥ¬
um. & qͥ inpendit. Uoluit enĩ ds̃ ab
hoĩe s seruiret᷑. sic tñ ut ea seruitu

Expanded text:
erat. Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviretur; sic t
Abbreviated transcription (Latin):
N pͥncipio oꝑis qͥ ur̃a ĩstãtia magisqu̾a
alacͥtate ꝓͥa agg̃ssus sũ mũdi hꝰ sensił
originẽ ⁊ disponẽ quã breuissimo
potui sermone. & qͥ maxime ut ꝓposi¬
tum nb fuerat ĩtroducẽdis ꝯueniat
explicui. Nc uͦ ꝯseq̃ns ẽ ut c̾ationem
hõis ꝓpt̾ que mũdus ipse factus est
sermone ꝓseqͣm᷑. Eosane ordine loq̃n¬
do ĩcedentes quẽ c̾ator ipse rerũ demõs¬
tͣuit oꝑando. Priꝰ siqͥdẽ opifex ds̃ mũ¬
dũ fec̃. ac dem̃ hõie possessorẽ.⁊ dñm
mũdi ^ cet̾is oĩbꝰ iure ꝯditioĩs dñaret᷑

Expanded text:
ra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mund
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sẽꝑ erat mansurus. S quia seq̃n¬
tis oꝑis seriẽ a cõditiõe pͥmi hõis dedu¬
c̾e ĩstitumꝰ. iustũ ÷ ut ĩ ipso exordio li¬
bri pͥmũ causã ꝯditionis humanȩ ĩ¬
uestigemꝰ. ut simul demonstret᷑. ⁊ pͥmũ

Expanded text:
s. Sed, quia sequentis operis seriem, a conditione primi hominis deducere instituimus, justum est ut in ipsius exordio libri, primum causam conditionis humanae investigemus, ut simul demonstretur et primum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ factuᷤ ẽ ipse. S aliud bonum
deorsũ erat. ⁊ de subtꝰ sumebatur
ad necessitatẽ. aliud bonũ sursum
erat ⁊ desuꝑ sumebat᷑ ad felicitatẽ
Bonũ qͥppe illud q ĩc̾ãtura positũ
erat. bonũ erat necessitatis. qđ uͦ erat.
ĩ c̾atore bonũ. bonũ erat felicitatis.
Et utrũq ad hõĩe ferebat᷑. qͥa utrũ¬
q hõi debebat᷑. qͥa ꝓpt̃ aliud factus
ẽ hõ ut illud possid̾e. ⁊ frueretur:
alid̾ ꝓpt̃ hoĩe factũ ÷ ut illud acci¬

Expanded text:
 factus est ipse. Sed aliud bonum deorsum erat et de subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia propter alterum factus est homo, ut illud possideret et frueretur; alterum propter hominem factum est ut illud acci
Abbreviated transcription (Latin):
i̾ti solũ uolũtati hõĩs subiec̃. qr nisi
in uoluntate ⁊ lib̾o arbitrio m̃itum
ẽẽ ñ potuit: pꝰ hos duos appetitꝰ. duo
effectus illoꝵ sequebãt᷑. iustũ ⁊ ꝯmo¬
dum dissimilit̃ tñ ⁊ ordine ꝯtͣrio. Ap¬
petitꝰ quippe iꝰti siue affectꝰ seꝑabił ÷.¬

Expanded text:
ti solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario. Appetitus quippe justi sive affectus sepa
Abbreviated transcription (Latin):
luntariũ eẽ uoluit. ut ĩ eo ꝓmeret᷑
hõ. siue bonũ si uidelicet eũ retin̾&
cũ poss deserere. siue malũ: si eũ de¬
sereret. cũ posset retin̾e. Appetitum
ue ad penã. si alt̾ũ .i. appetitũ iusti
desereret. siue ad głam.si eundem
appetitũ . s. iꝰti retin̾et. In appetitu gͥ

Expanded text:
 ut in eo promereretur homo sive bonum, si videlicet eum retineret cum posset deserere, sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum ve ad poenam, si alterum, id est appetitum justi desereret, sive ad gloriam, si eumdem appet
Abbreviated transcription (Latin):
uo qͦdã posuerat ds̃ ĩ homine
a pͥncipio. qͥbꝰ nat᷑a illiꝰ tota re¬
geret᷑ ⁊ ꝯduce̾t᷑ ad ꝯsũmatiõe finis
sui. Duo ħ erant appetitꝰ iusti. ⁊ appe¬
titus ꝯmodi. U̾nũ .i. appetitũ iusti
ded̾at. ut ĩ eẽt ad uoluntatẽ. alt̾um

Expanded text:
uo quaedam posuerat Deus in homine a principio, quibus natura illius tota regeretur et conduceretur ad consummationem finis sui. Duo hic erant, appetitus justi et appetitus commodi. Unum, id est appetitum justi dederat, ut inesset ad volu
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ culpã. Propterea gͥ ds affectũ
iꝰticie hõi separabilem dedit ⁊ ipsi
affectui cum ĩ eẽt effectũ suũ ħ ÷
iusticiã ĩ seꝑabilit̾ ad ẽẽ instituit.
Affectum ꝯmodi ĩ separabilẽ tͥbuit.
⁊ effectũ illius ħ ẽ ꝯmodum ñ eque
ĩ separabilit̾ ad eẽ p̃cepit. quatinus¬
hõ uł illo solo retento unius ⁊ alt̾iuis
effectum retineret. S hõ solũ qd po¬
tuit fecit. ⁊ qr appecitũ iusti sponte
dereliquit. iccirco m̾̃ito ⁊ iꝰticiam
⁊ cõmodum ꝑdidit. solũ appecitũ
ꝯmodi aut augm̃tũ ĩ felicitatis retine̾s.
ꝑseueranti ñ posse ab amore & deside¬
rio habiti boni tepescere: ita cumulꝰ
miserie ÷ ab appetitu boni ñ posse
sese quãuis illud adipisci neq̃at: co

Expanded text:
bilem culpam. Propterea igitur Deus affectum justitiae homini separabilem dedit, et ipsi affectui cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse prae illo solo retento hujus et illius effectum retineret. Sed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco juste et justitiam et commodum perdidit; solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; perseveranti non posse ab amore rio habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis illud adipisci nequeat co