comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt eius ambȩ : Primũ dics̃ uolo om̃s homines et̃ in continentia sicut meipsũ. uo luntatẽ suũ ex pres¬
sit : scđo uõ uolo iiuenes nubere indulgentiȩ causa utilit̃ locutus ẽ ꝓpt̃ fragilitattẽ carnis: Simlt ñ
qe ñ solũ ñuoluit sednec desidertiuit: Potest &ita resolui : utqr futurũ erat uerũ sacrificiũ ꝑxpm̃ in
p̃nuncabatur. it etic̃ & misterus p̃signaret᷑. quatnꝰ a figura utius transirent adueritatẽ: Sed
qx illi ñ placcuer̃ sacrificia : aduenit uerũ dequo a płs ait : Id eo inquit qr in possibile erat sanguine hỹr¬
corũ auferri peccitta. &qe ñ placebant dõ ttilia sacrificia: ingrediens mundũ ñ dũbiũ quin xp̃s.
ubiq p̃señ serat sed iam̃ inuisibilis factus posteci homo uisibilis mundo apparuit : quodã modo ubienti

Expanded text:
non sunt ejus ambae. Primum dicens: Volo omnes homines esse in continentia sicut meipsum, voluntatem suam expresnon sunt ejus ambae. Primum dicens: Volo omnes homines esse in continentia sicut meipsum, voluntatem suam expressit. Secundo vero: Volo juvenes nubere, indulgentiae causa taliter locutus est, propter fragilitatem carnis. Similiter non t, quia non solum non voluit, sed nec desideravit. Potest et ita solvi: Ut quia futurum erat verum sacrificium Christi in figuratitiis transirent ad veritatem. Sed quia illi non placuerunt illa sacrificia, advenit iterum, de quo Apostolus ait: Ideo, inquit, quia impossibile erat sanguine hircorum auferri peccata, et quia non placebant Deo talia sacrificia, ingrediens mundum, non dubium quin Christus enim qui ubique praesens erat, sed tamen invisibilis, factus postea homo visibilis mundo apparuit, quodammodo ubi erat,
Abbreviated transcription (Latin):
sulli ñ placuer̃. necuo luntati sillus fuit : Quȩ gemina solutione potest solui: Considertn sam p̃sds̃ ani
mos uideorũ ꝓnosadido lacolenda. & ritũ gentiũ imitandũ : impertuit eis multi & grauia sacrificitaoffer¬
re. neotiosi sine sacrificiis sedente s incultũ deop̃ alienoꝵ̃ dũ uidis sent alios offerre incenderent᷑ maluit¬
q: sibi offeri a se crecta quã idolis demoniorũq portentis : in posutq illis in seruitutẽ ñ uistificcttionẽ :
q non ẽ eus uo luntutis talic offerri : Talimodo & egregius p̃dicctor ut pote crectura crecitorẽ sequep
suis dictis ꝑegit dics̃ : Volo om̃s homines eẽ sicut meipsũ id ÷ castõ s continentẽsq: &iterũ : Volo inquit
uiuenes nubere filios ꝓcrecre ꝓpt̃ fornicationẽ & adulterũ : Ecce ducis eolucs constituit : sed im̃

Expanded text:
si illi non placuerunt, nec voluntatis illius fuit? Quae gemina solutione potest solvi. Considerans Deus omnipotensi illi non placuerunt, nec voluntatis illius fuit? Quae gemina solutione potest solvi. Considerans Deus omnipotens animos Judaeorum pronos ad idola colenda, et ritum gentium imitandum, imperavit eis multa et gravia sacrificia offerre, ne otiosi sine sacrificiis sedentes, in cultum deorum alienorum, cum vidissent alios offerre, inciderent, maluitque sibi offerri a se creata, quam idolis, daemoniorumque portentis, imposuitque illis in servitutem, pote Creatorem creatura sequens, suis in dictis peregit, dicens: Volo omnes homines esse sicut meipsum, id est, castos, continentesque. Et iterum: Volo, inquit, juvenes nubere, filios procreare, propter fornicationem et adulterium. Ecce duas voluntates constituit; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
digx lex: ideo ingrediens mundũ dic̃ : Flostiã & oblationẽ noliuisti: corpus aũt ꝑ fecisti mihi : Holo caustoma
to ꝓpeccatto ñ tibi placuer̃ : tuncdixi : Ecce uenio : Incapite libri scriptuẽ deme : ut faciã ds uoluntattẽ tuã :
Anteriores hostiȩ ostendunt᷑ his uerb̵ nutileset̃ adintegrã ꝑfectãq mundationẽ & forma magis fuisse
nec eẽ. acceptabiles dõ qm̃ ab initio ñ placuer̃ ei : Nẽ enĩ putandũ qđ omp̃s ds̃ nidore carniũ & concrema
tione animaliũ umquã delectatus fuerit lic& legat᷑ odoratꝰ ẽ dut̃cẽ odore suciuutatis : sed fide didesiderio
offerentis : Vnde ꝑ hieremiã dic̃ : Holo caustomata urã ñ sunt mihi accepta : &iuctimȩ urẽ ñ placuer̃ mihi
Et ꝑ isaiã : Ne afferatis inquit ultra sacrificiũ mihi: incensũ ab hominatio ẽ mihi : Quimactat bouẽ : qua¬
si qui excerebrdꝰ canẽ : Sed questio hinc potest oriri ñ modica. qua reimpertiustit ut offerridebuissent

Expanded text:
it lex. Ideo ingrediens mundum dixit: Hostiam et oblationem noluisti: corpus autem aptasti mihi. Holocautomata pro peccato non tibi placuerunt. Tunc dixi: Ecce venio, in capite libri scriptum est de me, ut faciam, Deus, voluntatem tuam. Anteriores hostiae ostenduntur his verbis inutiles esse ad integram perfectamque mundationem, et forma magis fuisse, nec esse acceptabiles Deo, quoniam ab initio non placuerunt ei: non enim putandum quodtione animalium unquam delectatus fuerit, licet legatur odoratus esse odorem suavitatis, sed fide et desiderio offerentis, unde et per Hieremiam dicit: Holocaustomata vestra non sunt mihi accepta, et victimae vestrae non placuerunt mihi , et per Isaiam: Ne offeratis inquit ultra sacrificium mihi, incensum abominatio est mihi Qui mactat bovem, quasi qui excerebret canem . Sed quaestio hinc potest oriri non modica, quare imperaverit ut offerri debuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
celũ : Mosdiustatia consud udo ẽ scriptoꝵ̃ qui nob̵ sacrtis ltterus minstrant: ut quando ab
aliquoeo p̃ narrat᷑ historia cũadicipsũ uenent. sic dese tãquã dealio lo quat᷑: Sic fet̃ moy ses qui
matheus cũ intextu narititionis suȩ uenisset adscipsũ ÷ uidit inquit pub licanũ nomine mathe¬
pitur expliccnda narratio sed in epła hoc fec̃ : sicut isto in loco apparet ubi loquit᷑ dese cau¬
anni cõpletis. undeliquido apparet qr magna necessitts cõpulit illũ pate ftcere qđ ꝑtot an¬
nos inintimo cordis arca nocelauerat: lgit᷑ dehis uerb apłi. diuersi diuersa sentiunt. quorũ
opiniones huicloco ꝑ longuẽ in serere & ad psens narrtre. psitaintũ modo pauca ex plurib
Iulicinꝰ pomerius uirsanȩ prudentiȩ primũ cȩludicit isto inloco appellatũ eẽ aereũ a quo & aues
cȩli uocant᷑ : Scdm sidereũ ubi comntinent᷑ XII signaceteraq astra p̃t uii planettis. qđ &i firma

Expanded text:
et usitata consuetudo est scriptorum, qui nobis sacras litteras ministrant, ut quando ab aliquo eorum narratur aliquid, cum ad seipsum venerit, sic de se tanquam de alio loquatur. Sic fecit Moses, qui Matthaeus, cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, vidit, inquit, publicanum nomine Matthaepitur explicanda narratio; sed in Epistola hoc fecit, sicut isto in loco apparet ubi loquitur de se cauanni completi sunt, unde liquido apparet, quia magna necessitas compulit illum patefacere quod per tot annos in intimo cordis arcano celaverat. Igitur de his verbis Apostoli, diversi diversa sentiunt, quorum opiniones huic loco perlongum est inserere, et ad praesens narrare, nisi tantummodo pauca ex pluribus. Julianus Pomerius, vir sanae prudentiae, primum coelum dicit isto in loco appellatum esse aerium, a quo aves coeli vocantur: secundum sidereum, ubi continentur duodecim signa caet
Abbreviated transcription (Latin):
siuis cultorib: tradidit : Quu ꝓpt̃ qr chorinthu hoc fuciebant. redarguit illos apłs
inquiens : Aud et aliquis urm hoc agere : omi nonondebuerat tuntu p̃suptio eẽ in
uobis ut uliquis dimittens fideles caus a uiditii. iret ad infideles uidicari fr̃m
suũ ab illis : Annescitis qm̃ sc̃ĩ dehoc mundo iudicabt̃ : iđt nescitis qđ scĩ. a mu¬
tores hui mundi iudicabt̃ exemplo fidei suȩ & cõparatione melioris facti. non
amatores iudelicet mundi in digniestis qui deminimis uidicetis: hoc ñ affirmatiue. sed
catis ut deminimis udicetis. uł cuusas iudicetis de equo uidelicet ablicto & aliquo furto

Expanded text:
uia Corinthii hoc faciebant, redarguit eos Apostolus, inquiens: Audet aliquis vestrum hoc facere? Omnino non debuit tanta praesumptio esse in nobis, ut aliquis dimittens fideles, causa judicii iret ad infideles judicari fratrem suum ab illis. An nescitis quoniam sancti de hoc mundo judicabunt, id est, nescitis quod sancti amatores hujus mundi judicabunt ex exemplo fidei suae, et comparatione melioris facti, non amatores videlicet mundi, indigni estis qui de minimis judicetis? Hoc quidem non affirmative, sed catis, ut de minimis judiciis vel causis judicetis, de equo videlicet ablato et aliquo furto,
Abbreviated transcription (Latin):
petia: At cũnusquã inueteri testum̃to hoc fuctũ repperire poterint. submituan
uocem & indinent aurẽ ut spiritulit̃ ista penetrent : q̃m litteru in his sequi ñ possut
Na sicut doctores tradunt. oreb petraquã moyses ꝑcussit. monse lupideus. cuius
latus ꝑcussit moyses : Qua ꝓpt̃ meliuisẽ ut spiritulit istauntellegunt᷑. sic̃ & superi

Expanded text:
petra? At cum nusquam in Veteri Testamento hoc factum reperiri poterit, submittant petra? At cum nusquam in Veteri Testamento hoc factum reperiri poterit, submittant vocem et inclinent aurem ut spiritaliter ista penetrare valeant, quoniam litteram in his sequi non possunt. Nam, sicut doctores tradunt, Oreb petra quam Moyses percussit, mons est lapideus, cujus latus percussit Moyses. Quapropter melius est ut spiritaliter ista intelligamus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
petru : consequenti eos eudẽ petra: Iudet & quidã etic̃ simpliciũ doctorũ ex
hoc loco ffbulose disputuant: uolentes affumare qđ p̃quã moy ses ꝑcussit uirga
bis silicem. popalusq bibit acium̃ta. sẽꝑsecuta sit eos illa petra: & ubicũq fi¬
gebant tentoria uoluebiatur in mediũ castrorũ. nullo homine in pellente. e¬
mittens largissimos riuulos ad sucietatẽ populi & ium̃ torũ: Dicunt aut̃ tũ diu
hoc factũ eẽ ꝑ quad ragintu annos: usq: dũ uenirent interrã madian. ubi foder̃
puteos & inuener̃ aquã dulcẽ satis habundeq:: Quidã etiã somniando fin¬
gunt quodtunȩ parutats fuent ille lupis: ut maria soror moysiferetiliu in pecco¬
re suo ꝑ illaũ uastũ solitudinẽ : Sedili quitualia fingunt: dicant ubi & quando ut quo
mel depetru. &oleũ de firma petra. &tunc prebendus ẽ assensus qđ secuta sit eos

Expanded text:
petra, consequente eos eadem petra. Judaei et quidam simplicium doctorum ex petra, consequente eos eadem petra. Judaei et quidam simplicium doctorum ex hoc loco fabulose disputant, volentes affirmare quod postquam Moyses percussit virga bis silicem, populusque bibit ac jumenta, semper secuta sit eos illa petra, et ubicunque figebant tentoria, volvebatur in medium castrorum, nullo hominum impellente, emittens largissimos rivulos ad satietatem populi et jumentorum. Dicunt autem tandiu hoc factum esse per quadraginta annos, usque dum venirent in terra Madian, ubi foderunt puteos, invenerunt aquam dulcem satis abundeque. Quidam etiam somniando fingunt quod tantae parvitatis fuerit ille lapis, ut Maria soror Moysi ferret illum in pectore suo per illam vastam solitudinem. Sed illi qui talia confingunt, dicant ubi, et quando vel qmel de petra, oleumque de firma petra, et tunc praebendus assensus quod secuta sit eos
Abbreviated transcription (Latin):
potũ spintulẽ biberunt : Manna qued ecȩlo iđt deisto aere datu ẽ. & aquã
q̃ depetra flux̃. dic̃ spintulẽ eẽ : uł quia spiritalit̃ intellegenda s̃: Significabanł
lege & consuetudine paratus̃ sedurtutedi : sine cõmixtione elem̃torũ aquȩ uideli¬
tudine mundana sed uirtute spiritili om̃i potentis dĩ eis ꝓflux̃ depetra: Id circo
&illecibus panis angłoꝵ̃ dictusẽ : quia uirtute omi potentis dĩ qua angłi uiuunt
& subsistunt sine labore aliquo. ea uirtute creatus ẽ illecibus. & appositus ẽ eis
sine labore aliquo. illorũ: hoc etiã signi ficans: qr decȩlis uenturus eratx ps
spiritulis panis. quispiritalit̃ pasceret : Vnde & manna prima feria. siue
prima sabbati : quȩ nunc obreuerentiã dominicȩ resurrectionis dies dominica
uocutur. primũ uenit decȩlo ad saturitatẽ populi: Bibebant aut despiritidi. sub

Expanded text:
potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam quae de petra fluxit, dicit spiritalia esse; vel quia spiritaliter intelligenda sunt: significabant lege et consuetudine parata sunt, sed virtute Dei sine commistione elementorum, aquae videlitudine mundana, sed virtute spiritali omnipotentis Dei, eis profluxit ex petra. Idcirco et ille panis angelorum dictus est, quia virtute omnipotentis Dei qua angeli vivunt et subsistunt sine labore aliquo, ea virtute creatus est ille cibus, et appositus est eis sine aliquo labore illorum. Hoc etiam significans, quia de coelis venturus erat Christus, spiritualis panis, qui spiritualiter pasceret. Unde et manna prima feria, sive prima sabbati, quae nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis dies Dominica vocatur, primum venit de coelo ad saturitatem populi. Bibebant autem de spiritali, subaudis
Abbreviated transcription (Latin):
er᷑ quiamorte eua serunt. & om̃sin moyse idt ꝑ moy sendu torẽ baptitatis
in nube& inmari iđt a morte liberati : Quantũ adueritatẽ historiȩ ꝑtinet.
sius egyptus quando nubes seint̃ posuit illos &egyptios. & aquȩ cis fuerunt
cul extris & a sinistris. & postmodũ ꝓtecti sunt ꝑdiem ab ipsa nube calorisolis dũ
dũ a morte p̃senti liberati sunt: baptitati dicuntur fiusse ꝑ moysen innube quȩ
erat post ipsos : & in mari ꝑcuius mediũ transierunt: Siue etiã in hocdicunt᷑ bap¬
nalis peccati & actuadis liberamur: Moyses enĩ xp̃m significat. Nubes spm̃
scm̃ mare rubrũ ꝑ quod illi transeundo amostes liberati. baptis mũ significat
qđ rubore sanguinis xp̃i consecratur . per abar quod nos amorte aetna
liberamur : Et om̃s eandẽ escã spiritulẽ manduca uerunt : & om̃s eundem

Expanded text:
erunt, quia mortem evaserunt. Et omnes in Moyse, id est per Moysen ductorem, baptizati sunt erunt, quia mortem evaserunt. Et omnes in Moyse, id est per Moysen ductorem, baptizati sunt in nube et in mari, id est a morte sunt liberati. Quantum ad veritatem historiae pertinet, suis Aegyptiis, quando nubes se interposuit inter illos et Aegyptios, et aquae fuerunt a dexteris et a sinistris; et postmodum protecti sunt per diem ab ipsa nube a calore solis, dum a morte praesenti liberati sunt, baptizati dicuntur fuisse per Moysen in nube quae erat post ipsos et in mari per cujus medium transierunt. Sive etiam in hoc dicuntur bapnalis peccati et actualis liberabimur: Moyses enim Christum significat, nubes Spiritum sanctum, mare Rubrum per quod illi transeundo a morte sunt liberati baptisma significat, quod rubore sanguinis Christi consecratur, per quod nos a morte aeterna liberamur. Et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aet̾nã ꝓficiunt ñ adluxũ: Seruitutiuõ subicit᷑. dũñ suã delectu¬
tionẽ ꝑficit sed uoluntate sp̃s iđt rationabilitatis animȩ: Sic debet unus quisq
fidelũ agere. castigundo uideliet corpussuũ & seruiditi subiciendo implens qđ
corpussuũ domabat refrenans illud a priuus delectuttonib : ꝓtin manifestat sub¬
dens: Ne forte in quiđ cũ alis predicauerim. ipse rȩꝓbusefficiar: Prob diat̃ laude
dignus &i apꝓbatus : Vnde contra imꝓbus laude indignus: &n ꝓbatus: Sic
dicet dñs reꝓbis : Nesciouos : iđt ñ approbo ad mec̃partẽ ꝑtinere uł ñ appro
bo uos luude dignoseẽ : Timensigitur a płs rȩꝓbari & indignꝰ laude appare¬
remunerationis audiens ad nõ: recepifti mercedetuũ : Ne forte etiũ aliis cu¬
duco om̃s submibe fuer̃ q̃ precedebat eos de suꝑperdiẽ : &oms mare transi¬

Expanded text:
itam aeternam proficiunt, non ad luxum. Servituti vero subducitur, dum non suam delectaitam aeternam proficiunt, non ad luxum. Servituti vero subducitur, dum non suam delectationem perficifidelium agere, castigando videlicet corpus suum, et servituti subjiciendo, implens quod corpus suum domabat, refrenans illud a pravis delectationibus, protinus manifestat subdens, ne forte, inquit, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar. Probus dicitur laude dignus et approbatus, unde contra improbus laude indignus dicitur, et non probatus. Sic dicet Dominus reprobis: Nescio vos , id est, non approbo ad meam partem pertinere, vel non approbo vos dignos laude esse. Timens igitur Apostolus reprobari et indignus laude appareremunerationis, audiens a Domino: Recepisti mercedem tuam, ne forte etiam aliis cuduco, omnes sub nube fuerunt, quae praecedebat eos desuper per diem, et omnes mare transi
Abbreviated transcription (Latin):
contra aereas potestites : de quib loquitur in epła adephesios:
ad corinthios: Si adbestias pugnaui ephesi: Pugnabat aut̃ ñ materiali gladio.
sed pdicundo miracula fuciendo. orundo. ieiunando. bonis operib in sistendo
Ile predicator uerberat aerem quisine effectu predicationis pdicat uidelicet uer¬
ba tuntũ modo ꝓferens. noperib exomans. quia alia predicat. atq alud agit. &
hoc qđ predicat miriculis &exemplis non roborat : apłs aut aerẽ ñ uerberabat q
in uanũ uerban ꝓferebat cõplens & toboruns opere qđ p̃dicabat ore: Sed castigo corpus
tulib : & inseruitute redigo. iđt seruũ illud mihi fucio. ut qđ predico uerbis ñdestiuum
operib: sed potius seruiã uerbis &exemplis hisquib: predico : Castigare corpus est.
multis tribulationib: quȩ superius enumerauimꝰ affligere. &illa ei dare quȩ adiu¬

Expanded text:
contra aereas potestates, de quibus loquitur in Epistola ad Ephesios; contra aereas potestates, de quibus loquitur in Epistola ad Ephesios; stola prima dicit ad Corinthios: Si ad bestias pugnavi Ephesi . Pugnabat autem non materiali gladio, sed praedicando, miracula faciendo, orando, jejunando, bonis operibus insistendo. Ille praedicator verberat aerem, qui sine effectu praedicationis praedicat, videlicet verba tantummodo proferens, non operibus exornans, qui aliud praedicat atque aliud agit, et hoc quod praedicat, miraculis et exemplis non roborat; Apostolus autem aerem non verberabat, quia in vanum verba non proferebat, complens et roborans opere quod praedicabat ore. Sed castigo corpus  est servum illud facio mihi ut, quod praedico verbis non destruam operibus, sed potius serviam verbis et exemplis his quibus praedico. Castigare corpus est multis tribulationibus quae superius enumeravimus, affligere; est illa ei dare quae ad v
Abbreviated transcription (Latin):
erit. & conteplitio totius trintutis uidentes dm̃ sicutiẽ. in
quo habebimꝰ uitũ
sine finemansurĩ. omẽmq beutitudinẽ atq sacetictẽ.c qm̃ uidentes fulgidum
fulgidi erimꝰ uidentes beatũ erimus beati. uidentes in mortule erimus in mortules
tutẽ donec uideatur a nob̵ ds̃ deoꝵ in syon. nec debemꝰ de sperare dep̃mio reꝓmisso.
sic̃ apłs ñ de sperabat cũ diceret : Ego igitur sic curro intraterminos fideibene iuuen¬
do ñ quasi in incertũ : quia ñ dubito deremunertione. certũ habens quid sit mihi ꝓmis¬
sũ : Illi qui currebant instudio in incertũ currebant :. quia ñ erant securi dep̃mio:
Sed ut nos certi simꝰ deremuneratione : exemplicausa ponit se apłs in mediũ quatinꝰ
illũ imitemur : Sic pugno ñ quasi aerẽ uerberans: Eleuando scilicet & deponendo
gladiũ uelud stultus miles: qui ñ positas contra hostẽ uerberat aerẽ agitundo
brachia &gludiũ uolens apparere preliatorPaulus ergo pugnabat

Expanded text:
erit, et contemplatio totius Trinitatis, videntes Deum sicuti est, in quo habebimus vitam sine fine mansuram, omnemque beatitudinem atque satietatem; quoniam videntes fulgidum erimus fulgidi, videntes beatum erimus beati, videntes immortalem erimus immortales, tutem, donec videatur a nobis Deus deorum in Sion . Nec debemus desperare de praemio promisso sicut Apostolus non desperabat, cum diceret: Ego igitur sic curro, infra terminos fidei bene vivendo, non quasi in incertum, quia non dubito de remuneratione certum habens quid sit mihi promissum. Illi qui currebant in stadio, in incertum currebant, quia non erant securi de praemio. Sed ut nos certi simus de remuneratione, exempli causa ponit se Apostolus in medium, quatenus illum imitemur: Sic pugno, non quasi aerem verberans, elevando et deponendo gladium, velut stultus miles qui non positus contra hostem verberat aerem, agitando et brachium et gladium, volens apparere praeliator. Paulus ergo pugnabat
Abbreviated transcription (Latin):
ratio in corruptibilisẽ : q nulla inmutatione corrũpetur. necent ad ornatu mares¬
cibilib: florib nrũ corona. sed in modũ regulis diadematis aet̃nis gemmis conserta.

Expanded text:
ratio incorruptibilis est quae nulla immutatione corrumpetur. Nec erit adornata marcesratio incorruptibilis est quae nulla immutatione corrumpetur. Nec erit adornata marcescibilibus floribus nostra corona, sed in modum regalis diadematis aeternis gemmis conserta,
Abbreviated transcription (Latin):
unũ coronandũ &illi solũ modo rȩꝓmissũ brauiũ qui prior ueniret. licet
om̃s post illũ ad eundẽ locũ ꝑuenissent. quanto magis nob e obser¬
ucindũ ahom̃ib: quȩcur su nrm̃ impedire possunt cũ om̃ib nob̵ reꝓmissa sit salus
aetna : siquȩ rimꝰ ergo a quib: reb: debeamus abstinere & quȩ cursũ nrm̃
in trasticdiũ. ideo curruss. ut corruptibilẽcoronã accipiant: nasaũt ideo currimꝰ intra.
moetus fideinrẽ . ut coronũ incorruptã accipiamus: Quod superius appellauit brauiũ
greco uocabulo : nunc uocat latine coronũ in corruptũ : Ilorũ corona &remuneratio
corruptibilis erat iđt tẽporulis. qcũtepr transibat: Verbignattũ: Accipiebant ues¬
& consũptus auermibus in puluerẽ transiebat: Dabat᷑ eis corona terrenis & marces¬
centibus florib: consertu : sed qua siuentus transiebat : Nrt̃. aut̃ corona & remune¬

Expanded text:
unum coronandum, et illi solummodo repromissum bravium qui prior veniret, licet unum coronandum, et illi solummodo repromissum bravium qui prior veniret, licet omnes post illum ad eumdem locum pervenissent, quanto magis nobis est abstinendum ab omnibus quae cursum nostrum impedire possunt, cum omnibus nobis promissa sit salus aeterna? Si quaerimus ergo a quibus rebus debeamus abstinere, et quae cursum nostrum intra stadium, ideo currunt ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem ideo currimus intra metas fidei nostrae, ut coronam incorruptam accipiamus. Quod superius appellavit bravium Graeco vocabulo, nunc vocat Latine coronam; illorum corona et remuneratio corruptibilis erat, id est temporalis, quia cum tempore transibat. Verbi gratia: accipiebant et consumptus a vermibus, in pulverem transibat, Dabatur eis corona terrenis et marcescibilibus floribus conserta, sed quasi ventus transibat. Nostra autem corona et remune
Abbreviated transcription (Latin):
quiẽ incȩlo cũ corpore uidelicet suo qđ ẽ ecđa : Sic currite o fideles in fide rectecre¬
dendo & bene uiuendo : ut cõprehendatis palmã ꝑ hennis remunerationis: Solli¬
cite aciurilit̃ uult apłs ut curramꝰ. qr magnaẽ reꝓmissio ad quã tendimus:
Om̃is aut̃ qui in agone iđt incertamine & pugna contendit seu desudat: ab om̃i¬
b se abstinet quȩ contraria scursui illius: Iui iuuenes qui adcursũ se p̃parubant.
ab omib escis & potib om̃ĩbq: reb abstinebant queim pedire poterant cursũ illoꝵ̃
Nec solũ animia cõmestione &s suꝑflua potitione corpus refrenabant : sed ea¬
ũ lamminas plumbeas ponȩbant urta lũbos nefluxũ libidinis ꝑ somnũ pate¬
rent᷑ qm̃ libido multũ debilitat corpus: Et siulli om̃sita sep̃purabant cũ scirent

Expanded text:
qui est in coelo , cum corpore videlicet suo, quod est Ecclesia. Sic currite, o fideles in fide, recte crequi est in coelo , cum corpore videlicet suo, quod est Ecclesia. Sic currite, o fideles in fide, recte credendo et bene vivendo, ut comprehendatis palmam perennis remunerationis. Sollicite ac viriliter vult Apostolus ut curramus, quia magna est promissio ad quam tendimus. Omnis enim qui in agone, id est in certamine et pugna, contendit sive desudat, ab omnibus se abstinet quae contraria sunt cursui illius. Illi juvenes qui se ad cursum praeparabant ab omnibus escis et potibus, omnibusque rebus abstinebant, quae impedire poterant cursum illorum. Nec solum animi a comestione, et superflua potatione corpus refrenabant, sed etiam laminas plumbeas noctibus ponebant circa lumbos, ne fluxum libidinis per somnum paterentur, quoniam libido nimium debilitat corpus; et si illi omnes ita se praeparabant, cum scirent
Abbreviated transcription (Latin):
distat int̃ illorũ cursũ & nr̃m. qr ibiom̃s qui ad hoc erant preparati currebant. sead
unꝰ quiceteros precurrebat prior ꝑ uemendo ad brauiũ. accipiebat solũ remuneru¬
tionẽ suȩ uictoriȩ : In nro aut̃ cursu om̃is quibene cucurrerint. p̃miũ sulaboris ꝑci¬
pient : nec dolebunt sẽincassũ cucurrisse: cũom̃s qui ꝑuenerint remunerationem
accipient : Ille uõ unus significat numerũ electorũ : qui cõparatione rẽꝓborũ par¬
qua si diceret: Multi incipiunt currere. sed ante deficiunT & lassescant quã ꝓue¬
niant ad brauiũ. paucq s̃ qui ꝑueniunt ad palmã uictoriȩ: Significat etu ipse
ecłe. que ẽ corpus xp̃i: quicũq et enĩ unitati ecłȩ fide
bonisq operib atq
ꝑ seuerantia iunguntur : illi ꝑuenient ad palmã : De qua
unitate dic̃ dñs: Nemo ascendit incelũ.: nisi quidecȩlo descendit filius hominis

Expanded text:
distat inter illorum cursum et nostrum, quod ibi omnes qui ad hoc erant parati currebant, sed distat inter illorum cursum et nostrum, quod ibi omnes qui ad hoc erant parati currebant, sed unus qui prae caeteris currebat, prior perveniendo ad bravium, accipiebat solus remunerationem suae victoriae. In nostro autem cursu, omnes qui bene currerint, praemium sui laboris percipient, nec dolebunt se incassum cucurrisse, cum omnes qui pervenerint, remunerationem acceperint. Ille vero unus significat numerum electorum, qui comparatione reproborum parquasi diceret: Multi incipiunt currere, sed ante deficiunt et lassescunt quam perveniant ad bravium, paucique sunt qui perveniunt ad palmam victoriae. Significat enim unus siae quae est corpus Christi. Quicunque etenim unitati Ecclesiae fide bonisque operibus atque perseverantia junguntur, illi pervenient ad palmam. De qua unitate dicit Dominus: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
castellis oppidis. nec ñ & uillulis iuuenes seprepigrarent. quatenꝰ adueniente fest¬
uitate deoꝵ possent currere ad illud stadiu qđ m̃ surabatur centũ uginti quinq
passib p̾cui moetũ. ponebatur aurũ uł argentu. aut equus. siue palliu uł
aliquod pͥmiũ. qđ brauiũ greco uocabulo dicebatur. latineuõ palma uictoriȩ ap¬
pellar potest uł corona : Cunctisq ad stantib iuris & mulierib: ad spectuculũ illud
currebant oms. sed unꝰ quiprior currebat accipiebat briauũ. ceteris in uanũ cur¬
rentib qc nihil utilitactis prestubat cis suuscursus. nisirisũ &chachinnũ populis
illi currebant : debemꝰ intellegere fide nram. intrauus moetus currere debemus
ab ex ordio fidei nrȩ. usq adt̃minũ huruitȩ. quousq ꝑuenamus adbrauium re¬
ꝓmissum de quo dns ait: qui ꝑseuerauerit usq: infinẽ: Inc saluus erit: Hoctam̃

Expanded text:
castellis, oppidis, necnon et villulis, juvenes se praeparent, quatenus adveniente festcastellis, oppidis, necnon et villulis, juvenes se praeparent, quatenus adveniente festivitate deorum, possent currere ad illud stadium, quod mensurabatur centum viginti quinque passibus. Post cujus metam ponebatur aurum vel argentum, aut equus sive pallium, aut aliquod praemium, quod bravium Graeco vocabulo dicebatur, Latine vero palma victoriae appellari potest vel corona, cunctisque astantibus viris et mulieribus, ad spectaculum illud currebant omnes: sed unus qui prior currebat, accipiebat bravium, caeteris in vanum currentibus; quia nihil utilitatis praestabat eis suus cursus, nisi risum et cachinnum populis um, per quod illi currebant, debemus intelligere fidem nostram intra cujus metam currere jubemur ab exordio fidei nostrae usque ad terminum hujus vitae, quousque perveniamus ad bravium repromissum, de quo Dominus dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Hoc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
idt pmiaq̃ in eugło ꝓmitunt᷑. in regno caelorũ consẽqui mereur: Hescitis qđ hiqui
instudio currunt. om̃s quidecurrunt sed unus accipit brauiũ: uolens & desiderans
egregius predicator corinthios omsq fideles ꝓuocare adcursũ bonȩ operationis qua¬
tenꝰ fostit in sudundo ꝑtingere mereunt᷑ adbrauiũ aet̃ nȩ uocationis : dat inde cõpa¬
rationẽ cui exemplo accendant᷑ adiuctorã captundã aet̃nã inquiens: Mesci¬
tis qđ hi qui in stadio currunt. &atera: fuit quodã tẽpr grgas quidũ nomine er¬
cules apud grecos fortissimus om̃iq uitute corporis robortus. agilitute quoq seu
uelocitite pedũ incursu uelocissimus atq ꝑ niciosissimꝰ: qui uno anhelitu cucurnt
atq ut ttac dicum ꝑ uolauit centũ uignti quinq passus. sicq: constitit in uno loco,
qđ spactiũ suicursus studiũ appellauit astundo: & ẽ octuua pars miliurii: Inde
pͥmodũ in oleuit mos apud grecos & consuetudo diutuma : ut ex singulis urbibus

Expanded text:
merear. Nescitis quod hi qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium? Volens et desiderans egregius praedicator, Corinthios omnesque fideles provocare ad cursum bonae operationis quatenus fortiter insudando pertingere ad bravium aeternae vocationis  inquiens: Nescitis quod hi qui in stadio currunt, etc. Fuit quodam tempore gigas quidam nomine Hercules, apud Graecos fortissimus, omnique virtute corporis roboreus, agilitate quoque seu velocitate pedum in cursu velocissimus atque pernicissimus, qui uno anhelitu currit, atque ut ita dicamus pervolavit centum viginti quinque passus: sicque subdit uno in loco, quod spatium sui cursus stadium appellavit, a stando: et est octava pars milliarii. Inde postmodum inolevit mos apud Graecos et consuetudo diuturna, ut ex singulis urbibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sed quasi ñ utunt᷑. dũñ fiuNt serui diuiticrũ fed neq ꝑmittunt hȩc eadẽ suȩ m̃tido¬
minari cogituntes cuncta transitoru eẽ : Preterit eñ figura hu: mundi: Iran¬
sibit figura &speties mundi pignẽ : remanebit substantia in nouatu pignem¬
& in melioratu ad hoc ut in ȩt̃nũ maneat iuxta qđ salomonait: Terra in et¬
nũ stabit : Volo uossine sollicitudine eẽ. iđt si ne multu & suꝑ fluacura quã ha¬
bent coniuguti : quicũ uxore ẽ : diuisusẽ : qm̃ exparte seruit coniugi. ex parte
poris: sed ñ s̃ urgines m̃te. qm̃ si posient iã nupsissen : Nȩc adutilitutẽ urtã mdi

Expanded text:
sed quasi non utuntur, dum non fiunt servi divitiarum, neque permittunt haec eadem suae menti dosed quasi non utuntur, dum non fiunt servi divitiarum, neque permittunt haec eadem suae menti dominari, cogitantes cuncta transitoria esse. Praeterit enim figura hujus mundi, iia renovata per ignem et meliora, ad hoc ut in aeternum maneat juxta quod Salomon dicit: Terra in aeternum stabit . Volo autem vos sine sollicitudine esse, id est sine multa et superflua cura, quam habent conjugati. Qui cum uxore est, divisus est, quoniam ex parte servit conjugi, ex parte poris, sed non sunt virgines mente, quoniam si possent, jam nupsissent. Haec ad utilitatem vestram d
Abbreviated transcription (Latin):
qua si nom pos sidet . dũ repetente ab hoc sđo transit ꝓ mortẽ corporis : Alit̃ : EmuNt
multibona tẽporilia atq adusũ suũ ali orãq: p̃parant q̃ in hoc scło necessariu
s̃ : sed qua si ñ possident dũ sic adherent terrenis. ut ñ amittant aet̃nu. &cau¬
tu consideratione p̃uident qđ hȩc om̃ia in ꝓximo relicturis. spemq: suũ int̃renis
& transitoriis reb: & possessionib: ñ ponunt : Et quiutunt᷑ hoc mundo : tũ quã ñ
utuntur : Multiutunt᷑ bonis hui: sđi si c̃ reges & principes: sed quasi ñ utunt᷑ dũ
insperate mundũ & concupiscentiũ ei : relinquunt ꝑ mortẽ corporis: Multi etiũ
utunt᷑ his q̃ in hoc mundo s̃. sic̃ boni reges & principes diuitesq: ut fuit a brahã. iob
& dauid : qui ꝓpt̃ dignitatẽ honoris & principatꝰ quã optinent ñ poss̃ hisñ uti:

Expanded text:
quasi non possidet, dum repente ab hoc saeculo transit per mortem corporis. Aliter: Emunt quasi non possidet, dum repente ab hoc saeculo transit per mortem corporis. Aliter: Emunt multi bona temporalia, atque ad usum suum aliorumque praeparant quae in hoc saeculo necessaria sunt, sed quasi non possident, dum sic adhaerent terrenis, ut non amittant aeterna, cauta consideratione praevidentes quia haec omnia in proximo relicturi sint, semperque suam in terrenis et transitoriis rebus et possessionibus non ponunt. Et qui utuntur hoc modo, tanquam non utantur. Multi utuntur bonis hujus saeculi, sicut reges et principes, sed quasi non utuntur, dum insperate munus et concupiscentiam ejus relinquunt per mortem corporis. Multi etiam utuntur his quae in hoc modo sunt, sicut boni reges et principes divitesque, ut fuit Abraham, Job et David, qui propter dignitatem honoris et principatus quam obtinent, non possunt his non uti,
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ electi similes angłis dĩ : Alt̃: Vxorẽ habet . sed quusi ñ habet : qui
scit debitu carnis exsoluere. ut tum̃ ꝑ eũ mundo totam̃te . ñ cogat᷑ in he¬
rere. uidelic& sic reddens debitũ uxori. ut ñ displiceat creutori : Et qui
flent tũ quã ñ flentes: flet quilib& amissione carorũ & miserus huius sđi
siui quoq: & aliorũ peccatu : sed quasi ñ flet quia c̃ solationẽ habet inspe cȩ
lestis remunerationis. utimpleatur qđ dñs dix̃ : Beatilugentes : qm̃ ipsi con¬
solubunt᷑ : Et quiguudent : tũ quã ñ gaudentes: Mlultis̃ qui gaudent deiẽ¬
porulib: cõmodis : sed qua si ñ gaudent. quia sic gaudent intẽporalib: bonis
ut sẽ ꝑ torm̃tu ꝑpetuu considerent. & ȩt̃ nũ dĩ uidicũ timeant: Et quiemunt.
tũ quũ ñ possidepes : Emit aliquis p̃dua t̃rena. boues seruos. &ancillus : sed

Expanded text:
erunt electi similes angelis Dei. Aliter, uxorem habet, sed quasi non habet, qui sic erunt electi similes angelis Dei. Aliter, uxorem habet, sed quasi non habet, qui sic scit debita carnis exsolvere, ut tamen per eam mundo tota mente non cogatur inhaerere, videlicet sic reddens debitum uxori, ut non displiceat Creatori. Et qui flent tanquam non flentes, sint. Flet quilibet amissione proximorum, et miserias hujus saeculi, sua quoque et aliorum peccata: sed quasi non flet, qui consoipsi consolabuntur , et qui gaudent tanquam non gaudentes. Multi sunt qui gaudent de temporalibus commodis; sed quasi non gaudent, quia sic gaudent in temporalibus bonis, ut semper tormenta perpetua considerent, et aeternum Dei judicium timeant; et qui emunt, tanquam non possidentes. Emit aliquis praedia terrena, boves, servos, et ancillas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ tum̃ carnis habebt̃ hui: modi: illitales uidelicet. quima trimonio copulunt᷑:
qđ supra appellauit necessitatẽ instuntẽ : hoc in loco appellauit tribulationẽ :
ł go aũt uob parco : Et ẽ sensus : Sua deo uob̵ & consiliũ do. ut castitatẽ seruetis.
uolens suos seruare ne in tribulutionẽ carnis incidatis: Alit̃ : Ego uob parco:
idt dimitto consentio accedere uos ad hanc tribulationẽ carnis. siñ uultis ser¬
ñ ẽ ppłs dĩitu ꝓpagunđ generatione camali sic̃ actenꝰ a principiomundi. sed
iã regeneratione colligendus : Reliquũ ẽ. iđt hoc remanet. hoc suꝑ ẽ : ut qui
habent modo uxores tũ quã ñ habentes sint: Vxorẽ nãq habet. sed qua¬
si ñ habet : qui hodie uidet᷑ illũ habere sed crastina diemorit᷑ & desinit pꝰ¬
modũ uxorẽ habere. ideoq debet in p̃senti sđo futurã uitũ imituri. inqua

Expanded text:
nem tamen carnis habebunt hujusmodi: illi tales, videlicet qui matrimonio copulantur, nem tamen carnis habebunt hujusmodi: illi tales, videlicet qui matrimonio copulantur, quod supra appellavit necessitatem instantem, hoc in hoc loco appellavit tribulationem. Ego autem vobis parco, et est sensus: Suadeo vobis, et consilium do ut casti sitis, volens vos servare ne in tribulationem carnis incidatis. Aliter: Ego vobis parco, id est dimitto, vel consentio accedere vos ad hanc tribulationem carnis, si non vultisnon est populus Dei ita propagandus generatione carnali, sicut hactenus a principio mundi, sed est jam regeneratione colligendus. Reliquum est, id est hoc remanet, vel hoc superest, ut et qui habent uxores modo, tanquam non habentes sint. Uxorem namque habet, sed quasi non habet, qui hodie videtur illam habere, sed crastina die moritur, et desinit postmodum uxorem habere: ideoque debet in praesenti saeculo futuram vitam imitari, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
ergo hoc bonũ eẽ : iđt uirginitatẽ seruare ꝓpt̃ instuntẽ neces sitatẽ :
instantẽ siue p̃sentẽ neces sitatẽ appellat tribulutionẽ & angustiũ
quã sustinent coniugati & maxime coniugatȩ : stiftidiũ uidelicet in concipiendo do¬
lorem in paituriendo. quo dolore pteliũq solent mulieres mori : Curã multũ in¬
& luborẽ in alendis & nutriendis filis : tristitiũ deegrotitione & morte eorũ maxi¬
meq si om̃ib: filis fuerit orbata de amissione quoq coniugis : Similut etiã la¬
bores & dolores sustinet uir. deãmissione filiorũ & mosteuxoris: a quib omĩb:¬
om̃ib s̃illi liberi qui uirginitutẽ seruant imitunte s illã uitũ q̃p̃ mostẽ erit : qua
ꝓpt̃ subdit apłs: qm̃ bonũ ẽ homini sic eẽ : iđt in integnitute corporis uiuere uir¬
ginitictẽ seruare ut possit eõ lib abhis necessitatib Quod uõ seqͥt᷑. tribulatio¬

Expanded text:
ergo hoc bonum esse, id est virginitatem servare, propter instantem necessitatem: ergo hoc bonum esse, id est virginitatem servare, propter instantem necessitatem: Instantem sive pquam sustinent conjugati, et maxime conjugatae, fastidium videlicet in concipiendo, dolorem in parturiendo, quo dolore plerumque solent mulieres mori, curam multam et laborem in alendis et contuendis filiis, tristitiam de aegrotatione et morte eorum, maximeque si omnibus filiis fuerit orbata, de amissione quoque conjugis. Similiter etiam labores et dolores sustinet vir de amissione filiorum et morte uxoris, a quibus omnibus sunt illi liberi, qui virginitatem servant, imitantes illam vitam quae post mortem num est homini sic esse, id est in integritate corporis vivere, virginitatem servare, ut possit esse liber ab his necessitatibus. Quod vero sequitur, Tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
deret : in hoc ꝑmaneat: Videlicet sicũ uxore uocatusẽ : ñ dimittat
illũ : si lib̾ abuxore sise potest continere : utictur illa litate: De uirgi¬
nib: p̃ceptũ dñi ñ habeo: q dñs uirginitatẽ laudauit ñ tum̃ p̃cepit. neui¬
deretur nuptias dãpnare. sed dix̃ : Sunt eunuchi : qui se castrauerunt
ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ : atq sub intulit: qui potest capere capiat: Consiliũ
aut̃ do qđ ñ displiceat aliis tũquã miscđiã consecutꝰ ad ño : ut simfidelis
sub̵ consiliutor &idoneus indandis salutirib: consiliis : Paulus apłs con¬
siliator dĩ erat : qui spmdi habebat. sic̃ ipsedic̃ alias: Puto aũt. qđ et ego
spmdĩ habeũ : idcirco dic̃ gratiã & miscđiam consecutussũ : ut simfidelis
consiliutordĩ ideoq: consiliũ meũ ñdebeo uob abscondere : Existimo

Expanded text:
deret, in hoc permaneat: videlicet si cum uxore vocatus est, non dimittat deret, in hoc permaneat: videlicet si cum uxore vocatus est, non dimittat illam; si liber ab uxore, si se potest continere, utatur illa libertate. De virginibus praeceptum Domini non habeo, quia Dominus virginitatem laudavit; non tamen praecepit, ne videretur nuptias damnare, sed dixit: Sunt eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum , atque subintulit: Qui potest capere capiat . Consilium autem do quod non displiceat aliis, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis, subaudis consiliator, et idoneus in dandis salutaribus consiliis. Paulus apostolus consiliator Dei erat, quia Spiritum Dei habebat, sicut ipse alias dicit: Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeam. Idcirco dicit: Gratiam et misericordiam consecutus sum, ut sim fidelis consiliator Dei, ideoque consilium meum non debeo vobis abscondere Existimo
Abbreviated transcription (Latin):
re & parere debes : ñ sit tibi curȩ noli diffidere. neq: dimittus eũ quia non
ideo amittes regnũ dĩ licet̃ coniugutussis. situ seruieris uxori. ut ñ displiceas
creutori: Sed &si potes lib̵ fieri. sub abuxore. iđt situa coniux obient aut etiũ
accipere : Qui enĩ in dño iđt ut in dño crederet uocatus ẽ seruus sub uxoris :
libtus ẽ dñi. iđ t liberatus ẽ apeccatiiugo. & quandũ lib tatulũ habet ad ño
rẽ & displicent in moderate seruientes uxori : Tũ curo ergo p̃tio empti
sumꝰ : ut nullo alio redimi possemus nisi sanguine filii dĩ : Qua ꝓpt̃ sicut
ille quiemitur. magis seruire debet illi a quo emitur ut aliquando uicem
reddat emptori : itu & nos omĩ studio atq in stuntia seruire debemus
xp̃o a quo emptisumus : Vnusquisq: fr̃t iđt fidelis in quo uocatus ẽ ut tre¬

Expanded text:
re et parere debes, non sit tibi curae, noli deficere neque dimittere eam: quia non re et parere debes, non sit tibi curae, noli deficere neque dimittere eam: quia non ideo amittes regnum Dei, licet conjugatus sis, si ita servieris uxori, ut non displiceas Creatori, sed et si potes liber fieri, subaudis uxore, id est si tua conjux obierit, aut etiam accipere. Qui enim in Domino, id est ut in Domino crederet, vocatus est servus, subaudis uxoris, libertus est Domini, id est liberatus est a peccati jugo, et quamdam libertatulam habet a Domino, rem, et ei displicent immoderate servientes uxori. Tam charo ergo pretio empti sumus, ut nullo alio redimi possemus, nisi sanguine Filii Dei. Quapropter sicut ille qui emitur, magis servire debet illi a quo emitur, ut aliquando vicem reddat emptori, ita et nos omni studio atque instantia servire debemus Christo a quo empti sumus. Unusquisque frater, id est fidelis, in quo vocatus est ut cre
Abbreviated transcription (Latin):
si hubeas uxorẽ : teneto eũ: siñ habebus: ducereñ cõpelleris: Circũ¬
cisus aliquis uocatus ẽ: ñ adducat p̃putiũ: quid ẽ qđ loquens apłs de
ñ decircũ cisione iđt expoliatione pellis genitulis membri loquitur : sed
circũ cisũ appellat liberũ abuxore . & prepuciatũ uxorem habentẽ :
rẽ suũ nisi foste & illu castuꝑmanere de creuerit: Circũcisionihil ẽ.
iđt̃ castitus sine bonis operib: nihil ẽ : & insuꝑ fides sine o peribus otiosuẽ:
& p̃putiũ nihilẽ iđt coniugũ absq: operebono: Si fuerit quis circũcisus
iđt castus. siue cȩlibatus iđt sine uxore. carueritq bonis operib: nihil
ei ꝓdest suu castitas : Si etiã fuerit coniugatus & habuerit bonu ope¬
ru : conuigiũ illius nec ꝓdest. nec obest ei. sed obseruantium andutorũ
ꝓdest : Vnus quisq: in qua uocatione uocatus ẽ ad fidẽ in ea ꝑmaneat
siue cũ uxore siue sine uxore : Seruus sub̵ uxoris uocatus es : cui: uolunticti serui¬

Expanded text:
 Circumcisus aliquis vocatus est? non adducat praeputium. Quid est quod loquens Apostolus de non de circumcisione, id est exspoliatione pellis genitalis membri loquitur, sed circumcisum appellat liberum ab uxore, et praeputiatum, uxorem habentem. rem suam, nisi illa forte casta permanere decreverit. Circumcisio nihil est, id est, castitas sine bonis operibus nihil est, et insuper fides sine operibus otiosa est, et praeputium nihil est, id est conjugium absque opere bono. Si fuerit quis circumcisus, id est castus, sive caelibatus, quod est sine uxore, carueritque bonis operibus, nihil ei prodest sua castitas. Si etiam fuerit conjugatus, et non habuerit bona opera, conjugium illius nec prodest, nec obest ei. Sed observatio mandatorum Dei, prodest. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, ad fidem, in ea permaneat, sive cum uxore, sive sine uxore. Servus, subaudis uxoris, vocatus es, cujus voluntati servi
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ eẽ quicunctufecerit & animas imn mortales ẽẽ. & homines ab uno dõ principiũ
sumpsisse: Visuse quasi unus exipsis liet idolac non adonret: paulactmq
cupere infirmus cõparando & coequando me illorũ pusillitati. ut in firmos sensu
& intellectu lucn fiucerẽ tulia ꝓdicundo quȩ eorũ capaatati congruebant. & quȩ ip¬
sicupere poterant: Om̃ib sub gentib iudeisq om̃ia superius dictu factus sũ.: in fir¬

Expanded text:
Deum esse qui cuncta fecerat, et animas immortales esse, et homines ab uno Deo principium Deum esse qui cuncta fecerat, et animas immortales esse, et homines ab uno Deo principium sumpsisse, visus est eis quasi unus ex ipsis, licet idola non adoraret, paulatimque capere, infirmus, comparando et coaequando me illorum infirmitati et pusillanimitati, ut infirmos sensu et intellectu lucrifacerem talia praedicando, quae eorum capacitati congruebant, et quae ipsi capere poterant, omnibus subaudis gentibus Judaeisque omnia superius dicta. Factus sum in
Abbreviated transcription (Latin):
rum descendens. uerũ etiã ex omib: negotus hominũ nihilabeis accipiendo: omium
sub̵ hominũ meseruũ feci : sub portundo om̃s uelut bonus ꝓcurctor sub portat in firmos
maximeuos ochorinthii ꝑmecc̃ patientiã: feciaut hoc ñ calliditatis astu : sed cõpati¬
entis affectu. ut plures lucn facerem xp̃o: Et factus sũ udeis tũquã iudeus sub legis¬
obseruator ad huc. tontendo caput incencris qui ẽ postus chorinthi. offerendo munera
intẽ plohiero solimis scđm quod in actib apłorũ habetur. quando purificatꝰ ascendit in
tẽplũ. & circũ cidendo timotheũ ꝓpt̃ iudeos ut iudeos lucrarer xp̃o. acultura udelicet
legis ad gratiũ ꝑducendo eugłu : Hisquisub lege sunł iđt sa maritanis quinq: libros legis
habentib ueniens adillos factus sũ eis quasi sub lege eẽm. iđt quasi carnalit̃ legi seruint̃:
fuctus sũ tũ quã sine lege eẽm. consentiendo gentiliũ philosophis apud athenas unũ

Expanded text:
quod adjicitur. VERS. 19.-- Ex omnibus. Negotiis hominum, nihil ab eis accipiendo; Omnium, subaudi hominum, me servum feci, supportando omnes, veluti bonus procurator supportat infirmos, maxime vos, o Corinthii, per meam patientiam. Feci autem hoc non calliditatis astutia, sed compatientis affectu, ut plures lucrifacerem observator, adhuc tondendo caput in Cenchris, quae est portus Corinthi, offerendo munera in templo Hierosolymis, secundum quod in Actibus apostolorum habetur, quando purificatus ascendit in templum , et circumcidendo Timotheum propter Judaeos, ut Judaeos lucrarer Christo, a cultura videlicet legis, ad gratiam perducendo Evangelii. His qui sub lege sunt, id est a Samaritanis, quinque libros legis habentibus, veniens ad illos factus sum eis quasi sub lege essem, id est quasi carnaliter legi servirem, factus sum, tanquam sine lege essem; consentiendo gentilium philosophis apud Athenas, unum
Abbreviated transcription (Latin):
eni nece seẽ ꝑ scrptũ leg̃e monere hominẽ: quomodo bouisuo consulat : m̃ debet
inspe. sub̵ stuct᷑ ꝑcipiendi quia rat arare : Sinos uob spiritualia sub bonu seminaumꝰ
predicundo gtatiũ iudelic& fidei & doctninȩ. magnũẽ sinosuñ caraliu metumꝰ : iđt

Expanded text:
enim necesse est per scriptam legem monere hominem, quomodo bovi suo consulat. Quoniam debet enim necesse est per scriptam legem monere hominem, quomodo bovi suo consulat. Quoniam debet in spe, subaudis fructus percipiendi, qui arat arare. Si nos vobis spiritalia, subaudis bona, seminavimus, praedicando gratiam videlicet fidei et doctrinae, mag
Abbreviated transcription (Latin):
de xp̃i. sed fructũ ab eis ñ suscepit. sũptus uidelicet unde uiueret: Nũ quid scđm homi
nẽ dico : iđt nũ quid scđm humanũ intellectũ & exꝓprio sensu ista loquor: Ñ alliga¬
bis os boui trituranti idt os predicatoris alienũ amercede ñfacies : Recte ergo pre¬
dicatores bubus cõparantur : quia sic̃illi uomere exarant terrũ. ita p̃dicatores uo¬
mere siue ligone uerbidĩ excolunt corda auditorũ. ut serant fructus salutis aet̾nȩ:
Nũ quid de hub: cura ẽ dõ: ẽ utiq dõ cuni debub: quiu om̃iũ quȩ fecit curũ habet
sicut ẽi dicitur : Nihilo disti eorũ quȩ fecisti: Et nonsolũ debub: uerũ etiã depasserib:
curta ẽ illi. sic̃ ineugło ostendit᷑ ubidiat᷑ paserei los: Sed non curubit itu debubus
ut int preceptic que hominidedit ad saliẽ siui. preciperet boum curũ habere: Neq

Expanded text:
de Christi, sed fructum ejus non suscepit: sumptus videlicet unde viveret. Nunquid secundum hominem de Christi, sed fructum ejus non suscepit: sumptus videlicet unde viveret. Nunquid secundum hominem haec dico? id est, nunquid secundum humanum intellectum, et ex proprio sensu ista loquor? Non alligabis os bovi trituranti, id est os praedicatoris alienum a mercede non facies. Recte ergo praedicatores bobus comparantur, quia sicut illi vomere exarant terram, ita praedicatores vomere sive ligone verbi Dei excolunt corda auditorum, ut ferant fructus salutis aeternae. Nunquid de bobus cura est Deo? Est utique Deo cura de bobus, qui omnium quae fecit curam habet, sicut ei dicitur: Nihil odisti eorum quae fecisti . Et non solum de bobus, verum etiam de passeribus cura est illi, sicut in Evangelio ostenditur, ubi dicitur pascere illos . Sed non curabat ita de bobus, ut inter praecepta quae homini dedit ad salutem sui, praeciperet curam bovis habere. Nec