comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
matam nuliciam non mniuus
ꝙ spiritualem ex ueccessitate
officii ad religionem et dei
cultum artari. cum fideliter
et secundum deuni principi de¬
beatur obsequium et rei pubͭ ͤ
peruigil samulatus. ¶ Unde qd̾
predixi qui nec electi sunt nec
uirciti. et si militum nomine
ceuseautur. non magis in ueri¬
tate nulites sunt ꝙ̃ sacerdotes
ant clerici quos ad ordines ecclĩa
non uocauit nuiles uauiqz sicut
la boris ita houoris nomien est¬
¶ Nemo pero sibi houoreu
suunt. sed qui uocatur ci domiino
de collato honore gloriatur moy¬
ses et sidelis populi duces cum
hostes oporteat impuguari. eli¬
gebant uiros fortes et ad bella
doctissimos. electionem namqz
ista p̾ueniunt. qui uero nou
clectus seipu ulicie iugerit
in se gladium prouocat quemi
propria temeritate usurpat.
iustitucionem ergo perpetuam un¬
cidit. quia qui gladium accipit
gladio peribit. ¶Si uero ui eo ci¬
ceroiis auctoritas recipitur. Is nõ
nuiles sed sicarius recte nomũat᷑.

Expanded text:
matam militiam, non minus matam militiam, non minus quam spiritualem, ex necessitate officii ad religionem et Dei cultum arctari, cum fideliter et secundum Deum principi debeatur obsequium, et reipublicae pervigil famulatus. Unde quod praedixi, qui nec electi sunt, nec jurati, etsi militum nomine censeantur, non magis in veritate milites sunt, quam sacerdotes et clerici, quos ad ordines ecclesia non vocavit. Miles namque sicut laboris, ita et honoris nomen est. Nemo vero sibi honorem sumit, sed qui vocatur a Domino , de collato honore gloriatur. Moyses et fidelis populi duces, cum hostes oportuerat impugnari, eligebant viros fortes, et ad bella doctissimos. Electionem namque ista praeveniunt. Qui vero non electus se ipsum militiae ingerit, in se gladium provocat, quem propria temeritate usurpat. In constitutionem ergo perpetuam incidit, quia qui gladium accipit, gladio peribit . Si vero in eo Ciceronis auctoritas recipitur, is non miles, sed sicarius recte nominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut sine electione uemo conscri¬
beretur, aut iuraret sie iura¬
mento neno uomen militis
aut officium sortiretur. ¶ Iñ
libro officiorum marcus tulliꝰ
refert ꝙ pompilius imperator
tenebat ꝓuinciani. in aiuus
ex̾citu filius catoius tiro milita¬
bat. Cun autem pompilio uide¬
retur unam dimictere legione
catoius quoqz filium qui in ea¬
dem legione militabat dimisit
sed cum amore pugnandi in
exercitu remansisset cato ad
pompilium scripsit. ut si pa¬
teretur in exercitu eum rema
uere. secinido obliget sacramien¬
to quia priore amisso. uire cũ
hostibus pugnare non poterat
est ad marcum filium in qua
scribit se audisse eum factum
dissum ee a consule cuui ma¬
cedonia bello ꝑsico miles esset¬
¶ Monet gͥ ut caueat ne pͥlui
meat negat enim ius eẽ cum
hoste pugnare qui nules nou
sit. Ecce quia uir sapientissi¬
nus militem non credebat. nͥ
cum qui sacramento ad milicĩa
consetratur.
ed ipsius nira ͭ
uerba reuolue et iuemies ar¬

Expanded text:
ut sine electione nemo conscriut sine electione nemo conscriberetur aut juraret, sine juramento nemo nomen militis aut officium sortiretur. In libro Officiorum M. Tullius refert, quod Pompilius imperator tenebat provinciam, in cujus exercitu filius Catonis tiro militabat. Cum autem Pompilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Pompilium scripsit, ut si pateretur in exercitu remanere, eum secundo obliget sacramto, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.epistula ad M. filium, in qua scribit se audisse eum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius ehoste pugnare qui miles non sit. Ecce quia vir sapientissimus militem non credebat, nisi eum qui sacramento ad militiam consecratur.Sed ipsius juramenti verba revolve, et invenies ar
Abbreviated transcription (Latin):
nmmodo atribuius rogabant¬
¶ Ceterum ip̃i inter se conuira¬
uant ie fuge atqz sormidrins cã
non abituros neqz ex ordine net¬
recessuros insi teli petendi hostis¬
ue feriendi causa aut cuus ser¬
uaudi. Et hoc dicebatur muilice
sacramentum. quod et xpianissi¬
niorum principum auctoritate
firmatur et usu. ¶ Concepcio
uero iuramenti teste uegeciõ hu u¬
ius modi est. Iurant equidem im¬
lites per deum et xpin eius et
spiritum scutum et per maie¬
stateu priucipis que secundum
deum humano generi diligen
da est et colenda. nam cum quis
delis ei est prestanda deuocio
impendendus piuigil famula¬
tus ¶ Deo enum uel pͥuatus
uel nulitans seruit cum fideliter
eum diligit qui deo regnat auc¬
facturos omnia que preceperit
liciam uel mortem recusaturos
pro re publica cuius sunt con¬
scripti nulicie. Cum uero hoc
p̾stiterunt iusurandum. ciigło
nlitari douantur. Et pͥuilegiis
ad eoq op tiunt ut electio et
sacramientum mlitem facent

Expanded text:
tummodo a tribunis rogabanttummodo a tribunis rogabantur, ceterum ipsi inter se coniurabant se fugae atque formidinis causa non abituros neque ex ordine recessuros nisi teli petendi feriendive hostis aut civis servandi. Et hoc dicebatur militiae sacramentum, quod et Christianissimorum principum auctoritate firmatur, et usu. Conceptio vero juramenti, teste Vegetio, hujusmodi est. Jurant equidem milites per Deum, et Christum ejus, et Spiritum sanctum, et per majestatem principis, quae secundum Deum humano generi diligeda est et colenda. Nam imperatordelis est praestanda devotio et impendendus pervigil famulatus; Deo enim vel privatus vel militans servit cum fideliter eum diligit qui Deo regnat aucfacturos quae praeceperit litiam nec mortem recusaturos pro Romana re publica. VI QVOT COscripti militiae. Cum vero hoc praestiterint jusjurandum, cingulo militari donantur, et privilegiis. Adeoque obtinuit ut electio et sacramentum militem facerent,
Abbreviated transcription (Latin):
inherebat ut p̾meretur pede pes
et cuspide cuspis. et uibo unbo¬
ne repelleretur. ¶ nium itaqz
collem ingressus uastant omia
et expẽdicione in biemnum pro¬
rogata. reges cepit. Et capita
eorum regi. qui eum imiserat p̾¬
sentauit. et usq ad iiiseracoem
pariulorum omnem masculũ
qui iueniri potuit interficiens
in ore gladii pacauit ꝓurtiam
¶ Legemi statuit ut quicumqz
britonun ex inde citra terminũ
cumi telo inueniretur ei ab offi¬
cialibus regui manus dextera
presuderetur. adeoqz uir tute
ut fere gens tota desficere uide¬
retur. et ex iudulgentia iam dicti
regis nuilieres eorum nupseruit
angelis. uides ne quantum elet¬
tio ducis et exerciciu iuuentu¬
tis milicie conferant.¬
crumptamcu
utra religionem sacramenti ex
antiqua lege neno iuilicie ciui¬
gulo donabatur. ncun sicut apud
iulium srontinum legitur lucio
flaco et gaio barrone consulibz¬
nulites pͥmo iureiuraudo facti
sunt. aũa enuim sacramento. tan¬

Expanded text:
inhaerebat, ut premeretur . . . . . Pede pes, inhaerebat, ut premeretur . . . . . Pede pes, et cuspide cuspis, et umbo umbone repelleretur. Nivium itaque collem ingressus, vastavit omnia, et expeditione in biennium prorogata, reges cepit, et capita eorum regi, qui eum miserat, praesentavit, et usque ad miserationem parvulorum omnem masculum qui inveniri potuit interficiens, in ore gladii pacavit provinciam, et legem statuit ut quicunque Britonum exinde citra terminum, cum telo inveniretur, ei ab officialibus regni manus dextra praecideretur. Adeoque virtute ut fere gens tota deficere videretur, et ex indulgentia jam dicti regis mulieres eorum nupserunt Anglis. Videsne quantum electio ducis et exercitium juventutis militiae conferantVerumtamen citra religionem sacramenti ex antiqua lege, nemo militiae cingulo donabatur. Nam sicut apud Julium Frontinum legitur, L. Flacco et C. milites primo iure iurando adacti sunt; antea enim sacramento tan
Abbreviated transcription (Latin):
uon murorum fossarum ue pe¬
tit presidiai. sed locumi qui militi
meo sicut et sibi et si non eq̾
notus tameu accessibilis est. uti¬
q tutus est ibi qua uules meus
nou in ꝓpa uirtute sed in p̾sidio
confidit armorum. ¶Anglor
receus narrat historiã. ꝙ cum
britones irrupcione facta angli¬
aui depplarentur a pussinio re¬
ge eduardo ad eos expugnandos
missus est dux haroldus. uir
quideui ariis stremins et lau¬
dabilium operum fulgens uisig¬
nibus. Et qui tam suam ꝙͣ suor
posset apud posteros gloriam di¬
latare insi meritorum titulos ne¬
quiciam patris imitans perfide
pͥsumpto regno decoloraret. cum
ergo gentis cognosceret leuitate
quasi ꝑi certamie miliciam eli¬
gens expeditam cum eis censuit
cong̾diendum. lenem ex̾cens ar¬
maturam. ponatus incendeus.
saciis pectus et p̾duro tectus corio
missibilibus lena obiettans an¬
cilia. et in eos contorquens. nuint
spicula. nunc nucrouem exe¬
rens sic fugiencium uestigiis

Expanded text:
non murorum, fossarumve penon murorum, fossarumve petit praesidia, sed locum qui militi meo, sicut et sibi, etsi non aeque notus, tamen accessibilis est. Utique tutus est illi, quia miles meus non in propria virtute, sed in praesidio confidit armorum. Anglorum recens narrat historia, quod cum Britones, irruptione facta, Angliam depopularentur, a piissimo rege Edwardo ad eos expugnandos missus est dux Haraldus, vir quidem armis strenuus, et laudabilium operum fulgens insignibus, et qui tam suam, quam suorum posset apud posteros gloriam dilatare, nisi meritorum titulos, nequitiam patris imitans, perfide praesumpto regno, decoloraret. Cum ergo gentis cognosceret levitatem, quasi pari certamine militiam eligens expeditam, cum eis censuit congrediendum, levem exercens amaturam, perornatus incedens, fasciis et praeduro tectus corio, missilibuseorum leva objectans ancilia, et in eos contorquens nunc spicula, nunc mucronem exercens, sic fugientium vestigiis
Abbreviated transcription (Latin):
ruunt. aut sͥ retinent nuuicio¬
nes eoꝙ iuuentus nr̃a que tecto
gaudet et uiubris uata fruges
consuminere in lucem dorunes
stortaciom honesta postponens
officia tota die iusectans uolup¬
tatem. cytharaui. lyarau et tun¬
pauui. et uoceu organi in con¬
iuuiis magis agnoscit. ꝙͣ lituũ
aut tubani in castris. in qua
aut nou fuit aut errauit ducis
electio. cessauit aut lauguit di¬
sciplina. ¶ Ham si manum
conserere oporteat in armatura
leui parum habeui siducie in
graui nuimum alaccitatis.
hac Itaqz ouerantur ut hostem
sequi uon possuit Illa examui¬
uantur ut eum tanꝙͣ ad uul¬
nus expoĩti nequeant sustiuere
depopulantur Illi fies nr̃os.
diui iuuentus nr̃a instruitur
et diun nobis nules armatur
hostis euadit. Et ut dici solet.
duun cauis musitat. tutas late¬
bras ingreditur luppus ¶ Nou
est qui comphendai abenuitem
aut iusequatur hostem eoꝙ impe¬
ditus nec sussicu nec ꝓsicit cid¬
uersus expeditum. Ille tamen

Expanded text:
ruunt aut sibi retinent munitioruunt aut sibi retinent munitiones, eo quod juventus nostra Quae tecto gaudet et umbris, nata fruges consumere, in lucem dormiens, scortationi honesta postponens officia, tota die insectans voluptatem, citharam, lyram, et tympanum, et vocem organi in conviviis magis agnoscit, quam lituum aut tubam in castris. In qua aut non fuit, aut erravit ducis electio, cessavit aut languit disciplina. Nam si manum conserere oporteat, in armatura levi parum habent fiduciae, et in gravi minimum alacritatis. Hac itaque onerantur ut hostem sequi non possint; illa exanimantur, ut eum tanquam ad vulnus expositi nequeant sustinere. Depopulantur illi fines nostros: dum juventus nostra instruitur, et dum nobis miles armatur, hostis evadit, et, ut dici solet, dum canis mussitat, tutas latebras ingreditur lupus. Non est qui comprehendat abeuntem, aut insequatur hostem, eo quod impeditus nec sufficit, nec proficit adversus expeditum. Ille tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dicium. siguatis uauiqz tiro¬
nibus per cotidiana exercicia
armorum est demonstranda
doctrina ut leui armatura et
graui terra. Item et pelago. pe¬
dites suit an equites streuiu
nilitem possunt implere
desuetudinem abiit. aut ex iu¬
diligencia longe securitatis aut
irruente molliente et uirorum
auuuos frangente luxuria aut
iguauia iuuentutis et inhercia
ducum temporis nr̃i. ¶ Quem
enun iuuemies qui strenue docẽ
possit. quod Ip̃ẽ non didicit. ũc
patuuur longe pacis mala se¬
uior arius luxuria incubuit.
bictumqz ulaiscitur orbem. an¬
ti quas et modernas reuolue hi¬
storias et plaue iuuemies quia
concussio populorum. armor
collisio lades homuium et plaga
terribilis luxuriam semper aut
conuitatur aut sequitur. Qe
longe petantur exempla mu¬
collini britones irruunt ei iam
ꝓtendunt teriinos suos et egres¬
si de cauerus suis latebrisqz
siluarum plana occupant no¬
bilium ꝓcerum uidentibus ĩpĩs
impuguant expugnant et di¬

Expanded text:
dicium. Signatis namque tirodicium. Signatis namque tironibus, per quotidiana exercitia armorum est demonstranda doctrina, ut levi armatura et gravi, terra item et pelago, pedites sint an equites, strenuum militem possint impleredesuetudinem abiit, aut ex indulgentia longae securitatis, aut irruente mollitie, et virorum animos frangente luxuria, aut ignavia juventutis, et inertia ducum temporis nostri. Quem enim invenies qui strenue docere possit quod ipse non didicit? Nunc patimur longae pacis mala, saevior armis Luxuria incubuit, victumque ulciscitur orbem. Antiquas et modernas revolve historias, et plane invenies quia concussio populorum, armorum collisio, clades hominum, et plaga terribilis, luxuriam semper aut comitatur aut sequitur. Ne longe petantur exempla, Nivicollini Britones irruunt, et jam protendunt terminos suos, et egressi de cavernis suis, latebrisque silvarum, plana occupant, nobilium procerum videntibus ipsis impugnant, expugnant, et di
Abbreviated transcription (Latin):
rimentisqz cognouunus hiic tot
ubiqz ab hostibus Illate suut cla¬
des. dun longua pax mlitem
incuriosius legit. dum uitiles
quiqz auilia sectantur officia
dum indicti possessoribus tiro¬
ues per gram aut dissinula¬
cionem ꝓbaucium tales socian¬
tur arms quales domni hre
fastidun. a magius ergo uiris
maguaqz diligencia ydoneos
conueuit eligi iuniores. ¶ Cum
uero diligens iudicio electio fin̾it
aꝓpbata signandi suit et ascri¬
bendi milicie qui ad eam inus¬
muentur ydonei. uam et ueloci¬
tas requirenda est et robur. et
utrum ariiorum disciplinam
quis ediscere ualeat. et an habeat
confidenciam mlitarem. pleriqz
enuui quaniuis nou inꝓbabiles
uideantur in specie. tameu expe¬
ruuentis comprobantur indigui¬
¶ Repellendi ergo miꝰ utiles
et in locum eorum streniussum
subrogandi. In ouini eimi con¬
flictu non tam prodest multitu¬
do ꝙͣ uirtus. in qua explorenda
formauda et promonenda. du¬
cis uertitur tam opera ꝙͣ iu¬

Expanded text:
rimentisque cognovimus, hinc tot rimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus illatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum inutiles quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium, tales sociantur armis, quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo viris, magnaque diligentia, idoneos convenit eligi juniores. Cum vero diligens electio judicio fuerit approbata, signandi sunt, et ascribendi militiae, qui ad eam invenientur idonei. Nam et velocitas requirenda est, et robur, et utrum armorum disciplinam quis ediscere valeat, et an habeat confidentiam militarem. Plerique enim quamvis non improbabiles videantur specie, tamen experimentis comprobantur indigni. Repellendi ergo minus utiles, et in locum eorum strenuissimi subrogandi. In omni enim conflictu, non tam prodest multitudo quam virtus. In qua exploranda, formanda et promovenda, ducis vertitur tam opera, quam ju
Abbreviated transcription (Latin):
locis. quales et qualiter ad al¬
terutrum officium eligendi suit
maiorum scripta declarant
sed quia nunc secularis nili¬
cia uersauir in manibus. uel
uegecius renatus super ele ͤ¬
militum audiatur. ait ergo
in hoc tocius rei publice salus
uertitur ut tirones non tan¬
tum corporibus sed etiami ais
prestantissum delegantur¬
¶ Uires regui et romain no¬
inuus sundame utum ĩ pͥmna
de lectus examiacoe consistunt
uec leue hoc putetur officiunt. aut
passim quibus cuuiq inaudan¬
tum ꝙ apud ueteres tam ua
ria genera uirtutum precipue
coustat ee iaudatum. Iuuentꝰ
enum cui deffensio ꝓunrciarum
numet et moribus excellere
debet et uiribus houestas enu
ydoneum militem reddit. Et ue¬
recundia duui ꝓhibet sugere. se¬
pe facit ee uitorem. ¶Quid
enim prodest si exceatur Igno¬
uilis si pluribus stipendiis mo¬
retur in castris numꝙͣ ex̾citus
proficit in tempore belli. cuius
in ꝓbandis tironibus claudiauit
electio. ¶ Et quantum usu expe¬

Expanded text:
et locis, quales et qualiter ad alet locis, quales et qualiter ad alterutrum officium eligendi sint, majorum scripta declarant. Sed quia nunc saecularis militia versatur in manibus, vel Vegetius Renatus super electione militum audiatur. Ait ergo: In hoc totius reipublicae salus vertitur, ut tirones non tantum corporibus, sed etiam animis praestantissimi delegantur: vires regni et Romani nominis fundamentum, in prima delectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium, aut passim quibuscunque mandandum, quod apud veteres inter tam varia genera virtutum praecipue constat esse laudatum. Juventus enim, cui defensio provinciarum imminet, et moribus excellere debet, et viribus. Honestas enim idoneum militem reddit, et verecundia, dum prohibet fugere, saepe facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignobilis, si pluribus stipendis moretur in castris? Nunquam exercitus proficit in tempore belli, cujus in probandis tironibus claudicavit electio. Et quantum usu expe
Abbreviated transcription (Latin):
suffla. sũ cãdidꝰ esto. dũ uõ det̾iꝰ
sapicit panmicia baucis cũ biĩ
distĩcto cãtau̾it orima uerne.
offiꝰ retorq̃re. ego patͦciniũ eius
quoius renitẽte suscipio. et eã
anitore duo sufficien . Excusabo.
¶Prosessio namqz tam lauda¬
bilis est ꝙͣ neccessaria et quan
uenio uituperare pot. salua re¬
uereutia dei a quo est in stituta
ueteris testamenti reuolue se¬
rieu. et iuuemes ita esse ut
dico. nichil eium ad reui actinet
si isti p̾uaricantur. quoniam
eis lex milicie posita non est
nec aliquis eorum ut recte lo¬
quauuir niles est. ¶ Lege libsᷤ
tam ecciesiasticos ꝙͣ mundanos
quibus agitur de re militari
que mlitem faciunt. electioem.
et sacramentum. hec enum duo
conunua sunt. his qui spualez
et corporalem miliciam exer¬
cent. hos enim ad immsterium
altaris et cultum ecclesie uo¬
cat lui gua poutisicis. Illos ad
deffensionem rei publice cligͥ
lingua ducis. de quibus officiiꝰ

Expanded text:
suffla: sum candidus, esto. Dum non deterius suffla: sum candidus, esto. Dum non deterius sapiat Pannucia Baucis, Cum bene discincto cantaverit ocyma vernae; officia retorquere, ego patrocinium ejus quovis renitente suscipio, et cam auctore domino, sufficientissime excusabo. Professio namque tam laudabilis est, quam necessaria, et quam nemo vituperare potest salva reverentia Dei, a quo est instituta. Veteris Instrumenti revolve seriem, et invenies ita esse ut dico. Nihil enim ad rem attinet, si isti praevaricantur, quoniam eis lex militiae posita non est, nec aliquis eorum, ut recte loquamur, miles est. Lege libros tam ecclesiasticos quam mundanos, quibus agitur de re militari; quae militem faciunt, electionem scilicet et sacramentum. Haec enim duo communia sunt his qui spiritualem et corporalem militiam exercent. Hos enim ad ministerium altaris et cultum ecclesiae vocat lingua pontificis, illos ad defensionem reipublicae eligit lingua ducis. De quibus officiis,
Abbreviated transcription (Latin):
utiq qui ocia nou indulge¬
bat. uirgimnbus nequaꝙ̃
peruinttebat milites ociati
quorum professio instituta
est ad laborem nec credo eum
de mollir᷑i habitu nulitum glo¬
rari. ad quem nͥ seueriori
uultu et honestiori habitu ac¬
cedere filia nou audebat.
¶Lucanus brem quod̾ pre¬
couio commendat cathonem
et nuliciam romanorum¬
adicieu inter cetera ꝙ ei
uestiri fuerat preciose hir¬
tam meubra super roman
more qui ritis induxisse co¬
gam quod profecto non
dret nnsi durioris toge usus
de quiritum consuetudine
processisset. sed modo qui
mollibus uestiuntur in domi¬
bus regum sunt ĩmo in ca¬
stris. et sic ad bella ꝓcedunt
quasi ad nmupcias de albati-
magnis autiq̃ nulicie prim¬
legiis se tuentur quem in eo
umi tantur plumiu. quod iura
iguorat. Et hoc ꝯtid tollerabłe
eet nͥ eque diuinas et huma¬
uas cõtep̾uerẽt leges ut uelis
nolis satiricũ tͥ illud frequẽter
occurrat. diuomiaches ego sum

Expanded text:
Utique qui otia non indulgeUtique qui otia non indulgebat virginibus, nequaquam permittebat milites otiari, quorum professio instituta est ad laborem. Nec credo eum de molliori habitu militum gloriari, ad quem nisi severiori vultu et honestiori habitu accedere, filia non audebat. Lucanus brevi quodam praeconio commendat Catonem, et militiam Romanorumadjiciens inter caetera, quod ei vestiri fuerat pretiose Hirtam membra super, Romani more Quiritis, Induxisse togam. Quod profecto non diceret, nisi durioris togae usus, de Quiritum consuetudine processisset. Sed modo qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt , imo in castris, et sic ad bella procedunt, quasi ad nuptias dealbati. Magnis antiquae militiae privilegiis se tuentur, quoniam in eo imitantur plurimum quod jura ignorant. Et hoc quidem tolerabile esset, nisi aeque divinas et humanas contemnerent leges, ut, velis nolis, Satiricum illud tibi frequenter occurrat, Dinomaches ego sum,
Abbreviated transcription (Latin):
Illa seruatur cautela. ut
mile cd inferendum uul¬
nuis sic insurgat in hostem
ut eidem ex aliqua parte uou
parcecit ad plagani ¶ Exer¬
ciciumi natandi per commo¬
dum est cum in terrestri pre¬
lio uel nauali. quid cui nec¬
cessitas paret. neunui per¬
spicuum sit. nec est promp¬
tum quempiam arte quam
non didicit a periculis ex¬
pediri. Missilium quoq
Et exercicio eorum lacerti
robur accrescit. Et iaculan¬
di picia atqz usus adquiri¬
tur. Doc autem tanti exerci¬
cii assidua meditacio conse¬
rebat. ut in tumultu bellico
utiliter uersarentur intrepi¬
di qui in pace fuerant tam
studiose iustructi. ¶ Itilias
quoqz legitur prefatus augu¬
stus sic in lauificio fecisse in¬
strui. ut si preter spem ecis
in extremani paripertatem
fortuua proiecisset uitam
possent arte deductis faculta¬¬
tibus exhibere. Nam et
nendi texendi. et acum
exercendi uestesqz forman¬
di. fingendi et componendi
non modo arteni sed usumi
habebant et consuetudinem

Expanded text:
illa servatur cautela, ut illa servatur cautela, ut miles ad inferendum vulnus, sic insurgat in hostem, ut eidem ex aliqua parte non pateat ad plagam. Exerium natandi percommodum est, cum in terrestri praelio vel navali, quod cui necessitas paret, nemini perspicuum sit, nec est promptum quempiam arte quam non didicit a periculis expediri. Missilium quoqueet exercitio eorum, lacertis robur accrescit, et jaculandi peritia atque usus acquiritur. Hoc autem tanti exercitii assidua meditatio conferebat, ut in tumultu bellico utiliter versarentur intrepidi, qui in pace fuerant tam studiose instructi. Filias quoque legitur praefatus Augustus sic in lanificio fecisse institui, ut si praeter spem eas in extremam paupertatem fortuna projecisset, vitam possent arte deductis facultatibus exhibere. Nam et nendi, texendi, et acum exercendi, vestesque formandi, fingendi, componendi, non modo artem, sed usum habebant et consuetudinem.
Abbreviated transcription (Latin):
et quod non tantum celerius
sed etiaui per fectui imbu¬
untur. que disciuitur a pue¬
ris. ¶ Deuide militari
a la crita⁊ saltus cur sus anie
comparanda est et temperanda
qmͣ corpus etate pigriscat
uelocita eium que percepta
et firmata est exercicio strenu¬
uni efficit bellatorem. nec
multum refert si cetera pro¬
bitatis concurrant insignia
proceri suit. aut stature bre¬
mori ¶ Utilius enim
grandes de lectori sui refer¬
tur dixisse pirru. tu gran¬
des elige. ego eo sortes red¬
dam. ad tumulum archemo¬
ri. dum ludos solempne
grecia celebraret. tideum
capaneo prestitisse per celebre
est. quia maior in exigno
reguabat corpore uirtus.¬
¶ De exercicio magni pom¬
cum a lacribus saltu. cum
uelocibus cursu cum uali¬
dis uecte certabat. neqz
enim iue aliter potuissẽt
par ẽẽ sertorio. iusi se et
mlites suos. frequentihus
exerciciis preparasset ad
prelia. Recedendi assultan¬
di. insiliaidi ars nou me¬
diocris est cuui beneficio

Expanded text:
et quod non tantum celerius, et quod non tantum celerius, sed etiam perfectius imbuuntur, quae discuntur a pueris. Deinde militaris alacritas, saltus, et cursus, ante comparanda est, et temperanda, quam corpus aetate pigrescat. Velocitas enim quae percepta et firmata est exercitio, strenuum efficit bellatorem. Nec multum refert si caetera probitatis concurrant insignia, proceri sint, an staturae brevioris. Utilius est grandes. Delectori suo fertur dixisse Pyrrhus: « Tu grandes elige, ego eos fortes reddam. » Ad tumulum Archemori dum ludos solemnes Graecia celebraret, Tydeum Capaneo praestitisse percelebre est, quia Major in exiguo regnabat corpore virtus. De exercitio Magni Pomcum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte, certabat. Neque enim ille aliter potuisset par esse Sertorio, nisi se et milites suos frequentibus exercitiis praeparasset ad praelia. Recedendi, assultandi, insiliendi ars non mediocris est, cujus beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
scipio assrictuius sicut in libro
stra tegemmatum iulius sron
tum. dixit uou iuirari se ꝙ
tanta cura oruasset. in quo
plus presidii ꝙͣ in gladio habe¬
ret. sed nec fastum Illorum per¬
serre poteris. nisi fueris pacien¬
cie grandiori. ¶Nam ut
mepcias eorum nou ridea
nuilla modestia poterit cohibere
Quis otauiano angusto fe¬
licior. aut maior. filios. et si
nou genuerit adoptauit. qui¬
bus et si sufficere posset clarꝰ
sanguis ad gloriam et boua
hereditaria magis ad copiam
ꝙͣ ad usum. ea tauieu diligẽ¬
cia iustituti sunt. ac si sua re¬
tiueri uel aliena cidquiri. neqͣꝙͣ
possuit iusi per uir tutem¬
¶ Eos ergo ad gradum mi¬
litarem et cursum et saltum
fecit exercitari usumq uatan¬
di et cesun et puuctun ferien¬
di et iaciendi missilia et la¬
pides manu uel sunda do¬
cuit. et qualiter bellum ouine
aut sustineri de beat aut in¬
ferri. ¶ Nouit enini pruden¬
tissumis et diligens imꝑator
quia quo semel est inbuta re¬
ceus seruabit odorem testa diu

Expanded text:
Scipio Africanus, sicut in libro Stratagematum Julius Fronttum, dixit se non mirari quod tanta diligentia ornasset, in quo plus praesidii, quam in gladio haberet. Sed nec fastum illorum perferre poteris, nisi fueris patientiae grandioris. Nam ut ineptias eorum non rideas, nulla modestia poterit cohibere. Quis Octaviano Augusto felicior aut major? Filios etsi non genuerit, adoptavit, quibus etsi sufficere posset clarus sanguis ad gloriam, et bona haereditaria magis ad copiam, quam ad usum, ea tamen diligentia instituti sunt, ac si sua retineri, vel aliena acquiri nequaquam possint, nisi per virtutem. Eos ergo ad gradum militarem, et cursum, et saltum fecit excitari, usumque natandi, et caesim et punctim feriendi, et jaciendi missilia, et lapides manu vel funda docuit, et qualiter bellum omne aut sustineri debeat, aut inferri. Novit enim prudentissimus et diligens imperator, quia Quo semel est imbuta recens servabit odorem Testa diu,
Abbreviated transcription (Latin):
dictam in uacionibus increpacio¬
nes in populis ad alligaudos re¬
ges eorum in compedibus et no¬
biles eorum in mauicis ferreis.
sed quo sine. au ut furori. uau¬
uolunitati ne quaqͣm sed ut fa¬
ciant in eis iudicium conscrip¬
tum in quo quisq non tam
sequitur. ex equitate et publica
utilitate arbitrium. ut sauat
inꝙͣ quia sicut iudicum dictare
indicium ita et istornui saciendo
exercere ossiciumi est utiqz gliã
hec est omnibus sauctis euis.
naui et hec agentes uulites
sancti sunt. et in eo fideliores p̾ci¬
cipi quo seruant studiosius fidẽ
dei et uir tutis sue ptilius gliaz
promouent. quo sidelius dei sui
ui ouiuibus gloriam querunt

Expanded text:
nibus, increpationes in populis; ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles in manicis ferreis . Sed quo fine? An ut furori, vanvoluntati? Nequaquam. Sed ut faciant in eis judicium conscriptum ibid, in quo quisque non tam sequatur ex aequitate et publica utilitate arbitrium. Ut faciant, inquam, quia sicut judicum est dictare judicium, ita et istorum faciendo exercere officium est. Utique gloria haec est omnibus sanctis ejus. Nam et haec agentes milites sancti sunt, et in eo fideliores principi, quo servant studiosius fidem Dei; et virtutis suae utilius gloriam promovent, quo fidelius Dei sui in omnibus gloriam quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
rdua
quidem res
esti ꝓsessio
ueritatis et
que incur¬
santibus errorum tenebris aut
negligencia prositentis sre¬
quentissumne uiciatur. Quid
eium uerum sit. quis recte exa¬
nunat rebus incoguitis. no¬
ticia autem rerum eo ꝙ uias
non dirigit contemptoris
fusticie aculeos eracerbat in
peuami deliuquentis. Est ergo.
pͥuius phandi gradus genera
rerum ppetatesqz discutere ut
quid in suigulis ueriuu sit
prudenter agnoscat. Seds
ut quisq id peritatis quod
ei illuxeru fideliter assequa.
illi soli ꝑuia est. qui de regno
bauitatis ꝓclamat in liber¬
tatem. qua liberi fuint quos
ueritas liberauit et spiritui
suientes. colla iugo iniqui¬
tatis et inusticie subduxeriuit
ubi enu spiritus est dai ibi
libertas metusq seruilis ui¬
ciisqz cousencieus extermuna¬
tor spiritus sancti est. porro
spiritus est qui loquitur eqͥ¬
tateui in conspectu dei prin¬
cipum nec erubescit. et pau¬
peres spiritu regibus añpoͬ
aut equat. et quos sͥ fecerit
coherere docet sare loqui et

Expanded text:
rdua quidem res est, professio veritatis, et quae incursantibus errorum tenebris, aut negligentia profitentis frequentissime vitiatur. Quid enim verum sit, quis recte examinat rebus incognitis? Notitia autem rerum, eo quod vias non dirigit contemptoris, justitiae aculeos exacerbat in poenam delinquentis. Est ergo primus philosophandi gradus, genera rerum, proprietatesque discutere, ut quidquid in singulis verum sit, prudenter agnoscat. Secundus, ut quisque id veritatis, quod ei illuxerit, fideliter assequatuilli soli pervia est, qui de regno vanitatis proclamat in libertatem, qua liberi flunt, quos veritas liberavit, et spiritui servientes, colla jugo iniquitatis et injustitiae subduxerunt. Ubi enim Spiritus Dei, ibi libertas ; metusque servilis, vitiisque consentiens, exterminator Spiritus sancti est. Porro Spiritus est, qui loquitur aequitatem, in conspectu principum non erubescit, et pauperes spiritu regibus anteponit, aut aequat, et quos sibi fecit cohaerere, docet scire loqui, et
Abbreviated transcription (Latin):
sum athila. flagellum dei ue
et illud beuedictus qui uenit
in nomue douum iugemias
reseratis eulesie soribus ꝑse quu¬
torem admisit per queui et as¬
sequutus est martirui palmia
slagellum enuim donuni erclu¬
dere uon audebat sciens quia
dilectus silius Nlagellatur. et
uec ipiũs flagelli esse nnisi a
domimno potestatem. si Itaqz ad¬
eo ueuerabilis est bonis ptas
etiam in plaga elector quis
eam nou uenere que a duo
instituta est ad uindictam
malesactorum laudem uero
bouorum et legibus deuocoe
promptissumci famiulantur.
digna si quidem uox est ut
ait imperator maiestate reg¬
nantis se legibus alligatium
principem profiteri quia de
Iuris auctoritate principis
pendei auctoritas et reuerã
manis imperio est subnuct̾e
legibus principatum. ut iu¬
chil s̾ princeps licere opiueͥ
quod a iusticie equitate di¬
scordet

Expanded text:
sum Attila, flagellum Dei, » sum Attila, flagellum Dei, » » et illud: Benedictus qui venit in nomine Domini ingeminans, reseratis ecclesiae foribus persecutorem admisit, per quem et assecutus est martyrii palmam. Flagellum enim Domini excludere non audebat, sciens quia dilectus filius flagellatur, et nec ipsius flagelli esse nisi a Domino potestatem. Si itaque adeo venerabilis est bonis potestas, etiam in plaga electorum, quis eam non veneretur, quae a Domino instituta est, ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum, et legibus devotione promptissima famulatur? « Digna siquidem vox est, ut ait imperator, majestate regnantis, se legibus alligatum principem profiteri. » Quia de juris auctoritate principis pendet auctoritas; et revera majus imperio est, submittere legibus principatum; ut nihil sibi princeps licere opinetur, quod a justitiae aequitate discordet
Abbreviated transcription (Latin):
disfiniunt princeps potestas
publica et in terris quedau
Diuine incuestatis ymago. pio¬
culdubio maguum quid diui¬
ue uirtutis declaratur ii ee
principibus dumn honunes ii¬
tibus corum colla subictunt
et securi plerumq feriendas
prebent ceruices et impulsu
dinno quisq tunet quibus ipx
timori est. Quod sieri poyse
non arbitror. nͥ iitu facien¬
te diuino. Omius et eum
potestas a domino deo est et
cum illo suit semper et est an¬
Quod ĩgitur princeps potest
Ita a deo est ut potestas a
douurio nou recedat. sed ea
utitur per suppontam mnanu¬
m onimibus doctririam sacies
Qui ergo resiscit pocestatu
dei ordinaciomi resistit. penes
quem est auctoritus confere¬
di cam. et cum uult aendi
uel mumiendi eam ueqz euun
potentis est cum uult seire
in subditos sed diuine dispeu¬
sacionis probeneplacito suo
puuire uel exercere subiectos
achila interrogatus a religio¬
so cuiusdam ciuitatis ep̃o qͥs
esset. Cu respondisset ego

Expanded text:
definiunt, princeps potestas definiunt, princeps potestas publica, et in terris quaedam divinae majestatis imago. Procul dubio magnum quid divinae virtutis, declaratur inesse principibus, dum homines nutibus eorum colla submittunt, et securi plerumque feriendas praebent cervices, et impulsu divino quisque timet, quibus ipse timori est. Quod fieri posse non arbitror, nisi nutu faciente divino. Omnis enim potestas a domino Deo est, et cum illo fuit semper, et est aQuod igitur princeps potest, ita a Deo est, ut potestas a Domino non recedat, sed ea utitur per suppositam manum, in omnibus doctrinam faciens Qui ergo resistit potestati, Dei ordinationi resistit , penes quem est auctoritas conferendi eam, et cum vult, auferendi vel minuendi eam. Neque enim potentis est, cum vult saevire in subditos, sed divinae dispensationis, pro beneplacito suo punire, vel exercere subjectos. Attila interrogatus a religioso cujusdam civitatis episcopo, quis esset; cum respondisset: « Ego
Abbreviated transcription (Latin):
tyrampiu et
priicipis hec
hic legi obtemperat et eus
arbitrio populum regit cuiꝰ
se credit inuusterun et inRei¬
publice inuueribus ex̾cendis
et honeribus subeundis legis
beueficio sͥ pͥmum uendicat
lorcum. In eoqz p̾fertur ceteris
q. cum singuli teneantur ad
surgula pͥncipi onera imini¬
uent uiuuersa. unde merito
in euu oun subditor ꝓtãs con¬
fertur ut in utilitate singlor
et oun exquirenda et facienda
status optume disponatur dum
sunt alter alterius membra. In
quo quidem optimiam uniendi
ducem naturam sequiuiur que
ris .s. seusus uniuersos us ca¬
pite collocauit. Et sic ei uiuu̾sa
membra subiect. ubi omna
recte moueautut dum sam
capitis sequuntur arbitrium
Tot ergo et tantis prulegiis
aper priucipalis extollitur et
splendescit. quot et quantis
ipe ueccessaria credidit. Recte
quid̃ quia populo nichil utili¬
us est ꝙͣ ui pͥncipis ncc̾itas
erpleca᷑. Quippe cum nec uo ͭ ͥs
eis iusticie inueniatur aduci¬
u. ¶Et ergo bt eum pletiq

Expanded text:
tyranni et principis haec hic legi obtemperat, et ejus arbitrio populum regit, cujus se credit ministrum, et in reipublicae muneribus exercendis, et oneribus subeundis, legis beneficio sibi primum vindicat locum, in eoque praefertur caeteris, quod cum singuli teneantur ad singula, principi onera imminent universa. Unde merito in eum omnium subditorum potestas confertur, ut in utilitate singulorum et omnium exquirenda et facienda,status optime disponatur, dum sunt alter alterius membra. In quo quidem optimam vivendi ducem naturam sequimur, quae icet, sensus universos in capite collocavit, et ei sic universa membra subjecit, ut omnia recte moveantur, dum sani capitis sequuntur arbitrium. Tot ergo et tantis privilegiis apex principalis extollitur, et splendescit, quot et quanta sibi ipsi necessaria credidit. Recte quidem, quia populo nihil utilius est, quam ut principis necessitas expleatur? quippe cum nec voluntas ejus, justitiae inveniatur adversa. Est ergo, ut eum plerique
Abbreviated transcription (Latin):
dum herculeio tradiderunt.
¶Cirui cum oppuguaret
metͥ dates captinos euis urbis
produxit. ostenditq obsessis.
arbitratus futurum ut iise¬
racione suoru. ad dedicionẽ
compelleret opidauos. At ilsi
coartati captiuos aid mortem
fortiter excpiendam. fidem ser¬
nauere romains ¶ Eglouine¬
ses cum et a iiriato his liberi
et coniuges redderentur preop¬
tauerunt. spectare supplicia
pignorum suorum ꝙͣ a roma¬
uis defficere. ¶ Numantun
ne se dederent famne mori p̾¬
fixis foribus doriuum suaꝵ
maluerunt uicessentq co¬
manos auctore orosio insi illi
sub stipione puguassent.

Expanded text:
dum Herculeio tradiderunt. dum Herculeio tradiderunt. Cyzicum cum oppugnaret Mithridrates, captivos ejus urbis produxit, ostenditque obsessis, arbitratus futurum, ut miseratione suorum ad deditionem compelleret oppidanos. At illi cohortati captivos ad mortem fortiter excipiendam, fidem servavere Romanis. Eglovinenses, cum a Juriaco his liberi et conjuges redderentur, praeoptaverunt spectare supplicia pignorum suorum, quam a Romanis deficere. Numantini ne se dederent, fame mori praefixis foribus domuum suarum maluerunt, vicissentque Romanos, auctore Orosio, nisi illi sub Scipione pugnassent.
Abbreviated transcription (Latin):
furcis. p̾po suit sub quibus et
habile ouus et sacilis requies
esset unde ꝓuerbium natum
est. multi nulites mariaui
lisander l acedeomiꝰ egressum
uia quand̃ castigabat. cui di¬
centi ad nullius rei rapinani
quaniuis classis usus non
eẽt neccessarius ne tamen mi¬
les desidia coꝵ peretur. aut
per licenciam ocii sociis inferret
iniuriam naues edifficare in¬
stituit ¶Idemi quaꝵ froutuiꝰ
uiter multa con stancie insigina
refert ꝙ cassilun obsidente hau¬
iubale tantam inopiau per¬
pessi sunt. ut uiureui uenisse
centum deuariis memorie ꝓdi¬
tumi sit. eiusqz uenditorei
faiue ꝑisse. emptorem autem
uixisse et in tanta augustia
sidem seruasse romains ¶ Pe¬
ciliui a penis obsessi parentes
et liberos ꝓpter mopiam eiece¬
rit. ip̃i coriis inadefactis et
Igue siccatis foliisqz arborum
Et omin genere animalium
uitani trahentes undecun men¬
ses obsidionei tollerauerunt
hispam fabrenses. ouna eade
perpessi sunt. nec tamen opi¬

Expanded text:
furcis praeposuit, sub quibus et furcis praeposuit, sub quibus et habile onus, et facilis requies esset. Unde proverbium natum est: « Muli milites Mariani. » Lysander Lacedaemonius egressum via quemdam castigabat. Cui dicenti ad nullius rei rapinam squamvis classis usus non esset necessarius, ne tamen miles desidia corrumperetur, aut per licentiam otii sociis inferret injuriam, naves aedificare instituit. Idem quoque Frontinus inter multa constantiae insignia refert, quod Cassilini obsidente Hannibale tantam inopiam perpessi sunt, ut murem venisse centum denariis memoriae proditum sit, ejusque venditorem fame periisse, emptorem autem vixisse, et in tanta angustia fidem servasse Romanis. Petilini a Poenis obsessi, parentes et liberos propter inopiam ejecerunt, ipsi coriis madefactis, et igne siccatis, foliisque arborum, et omni genere animalium vitam trahentes, undecim menses obsidionem toleraverunt. Hispani Fabrenses omnia eadem perpessi sunt, nec tamen oppi
Abbreviated transcription (Latin):
ria iuꝑabat ita ut frigora
et imbres pati. uada flummũ
pedibus trahicere assuesceͬt n¬
les exprobraute sub uide impaͭ ͤ
timditatem et ignaniam fran¬
genteqz delicacioris usus. ac
paruui neccessaria expedicõi
uasa. Quod maxue nobłr ac¬
cidit. gaio nnimimo tribuno
cui dixisse traditur scipio michi
pauli sper tibi. Et rei publice
semper neqm̃ eris. ¶ Qunitus
me tellus bello urgutio similiter
lapsani militum discipliniam
pari seueritate restituũ cum
in super phiberet aia: carne ꝙͣ
assa elixa ue mulites uti. ¶ Ihi¬
lippus cum pͥmum exercitum
coustitueret uehiculorum usũ
ominibus interdixit. equitib
nou amplius ꝙͣ suigulos laco¬
ues habere permisit. peditib
autem deuis. suigulos qui mo¬
las et fiues ferrent in estuia
exeuutibus. triguita dierum
fariuam collo portari imꝑa¬
uit. ¶ Uauis marius reciden¬
dorum impedimnentorum gr̃a
quibus maxune exercitus ag¬
men oueratur usa et cibaria
militis in fasticulos aptata

Expanded text:
ria imperabat, ita ut frigora ria imperabat, ita ut frigora et imbres pati, vada fluminum pedibus trajicere assuesceret miles, exprobrante subinde imperatore timiditatem et ignaviam, frangenteque delicatioris usus, ac parum necessaria expeditioni vasa. Quod maxime nobiliter accidit C. Nummio tribuno, cui dixisse traditur Scipio: « Mihi paulisper, tibi et reipublicae semper nequam eris. » Q. Metellus bello Jugurthino similiter lapsam militum disciplinam, pari severitate restituit, cum insuper prohiberet alia carne quam assa elixave milites uti. Philippus, cum primum exercitum constitueret, vehiculorum usum omnibus interdixit, equitibus non amplius quam singulos lacones habere permisit, peditibus autem denis, singulos qui molas et funes ferrent. In aestiva exeuntibus, triginta dierum farinam collo portari imperavit. C. Marius recidendorum impedimentorum gratia, quibus maxime exercitus agmen oneratur, vasa et cibaria militis in fasciculos aptata,
Abbreviated transcription (Latin):
irrogant sangunus. lxc qĩ
medicinaleui proqualitate
delicti exiguui curam. Ipsa uo
ninc simplex est nuric quasi
quand̃ acioniaui istet
uerumptamen cum in ommi
prosessione disciplina necĩa
sit. uuisꝙͣ magis ꝙͣ ini cdero et
re militari. at res nilitaris q̃
uiuius exercitatur in spiritu
acerbius est corporaliter pu¬
menda. ¶Nichil est autem
ꝙ utͣmq magis impuguet
ꝙͣ luxuria quia ounus intem¬
perancia ordiuaciomi płun ad¬
uersatur. Porro ubi ordo non
est confusio locum habet. et nͥ
rep̾matur correctiois stunuilo
pldubio Ignonuam ex nec¬
cessitate impor tat quid eiuui
faciet fortiter. queui luxuria
et intemperancia nou tam
exarmaui ꝙͣ examiuauit.¬
¶ Quartus liber strategẽma¬
ticorum iulii. frontun refert¬
ciam corruptum superiorum
ducum socordia excitum correxit
disso in genti lixarum niuuero
redactis ad numus cotidiaua
exercitatione militibus quib
auu frequens iniungeret iter
portare compliũ dieruni ciba¬

Expanded text:
irrogant sanguinis, haec quasi irrogant sanguinis, haec quasi medicinalem pro qualitate delicti exigunt curam. Ipsa vero nunc simplex est, nunc quasi quamdam acrimoniam miscet. Verumtamen cum in omni professione disciplina necessaria sit, nusquam magis quam in clero, et re militari. At res militaris, quae minus exercetur in spiritu, acerbius est corporaliter punienda. Nihil est autem quod utrumque magis impugnet, quam luxuria, quia omnia intemperantia ordinationi plurimum adversatur. Porro ubi ordo non est, confusio locum habet, et nisi reprimatur correctionis stimulo, procul dubio ignominiam ex necessitate importat. Quid enim faciet fortiter, quem luxuria et intemperantia non tam exarmavit, quam exanimavit? Quartus liber Strategematicorum Julii Frontini refertNumantiam, corruptum superiorum ducum secordia exercitum correxit, dimisso ingenti lixarum numero, redactis ad munus quotidiana exercitatione militibus, quibus cum frequens injungeret iter, portare complurium dierum ciba
Abbreviated transcription (Latin):
phibicionem iohanius et legi¬
tias sauctiones in furta dila¬
bitur et rapinas durius casti¬
gaudus est ut qui semper ser¬
riun et dura tractaiit. Et ita
cohibenda est audacia eus ut
iise ip̃o distat quanta anmad¬
uersione feriendi suit qui lege
impugnant. quari susceperãt
deffendendam. ¶ Sicut enum
multis inimuuitatibus et enu¬
nencioribus priuilegiis milicia
gaudet. Ita acrioribus pemi
subdenda est si sua deiueruisse
priuilegia conuincatur. nec
in ea sibi par te prodest igno¬
publica suum tamen officiũ
nou liceat iguorare licet enui
sacerdos in ordiucicoe ordim
sui difficultateui ignoret. eo
ip̃oꝙ sine contradictione oue¬
roso succedit officio suscepti
sacerdocii onera cogitur sustine¬
ce. si uero negligit aut malig¬
natur corripitur grauius. co
ꝙ inauiori pena digni sunt
hii. quibus cum niultum de¬
beatur honoris. aut occulto cuit
mauifesto inueniuntur in cri¬
nuie. ¶Aliter tamen cͥmma
aliter pͥuinuntur excessu
quoiriam illa plerumqz penã

Expanded text:
hibitionem Joannis, et legitimas sanctiones, in furta dilabitur et rapinas, durius castigandus est, ut qui semper ferrum, duraque tractaverit: et ita cohibenda est audacia ejus, ut in se ipso discat quanta animadversione feriendi sint, qui legem impugnant, quam susceperant defendendam. Sicut enim multis immunitatibus et eminentioribus privilegiis militia gaudet, ita acerbioribus poenis subdenda est, si sua demeruisse privilegia convincatur. Nec in ea sibi parte prodest ignopublica permittantur, suum tamen officium non liceat ignorare. Licet enim sacerdos in ordinatione ordinis sui difficultatem ignoret, eo ipso quod sine contradictione oneroso succedit officio, suscepti tamen sacerdotii onera cogitur sustinere. Si vero negligit, aut malignatur, corripietur gravius; eo quod majori poena digni sunt hi, quibus cum multum debeatur honoris, aut occulto, aut manifesto inveniuntur in crimine. Aliter tamen crimina, aliter puniuntur excessus, quoniam illa plerumque poenam
Abbreviated transcription (Latin):
est qui sacramento tacito uel ex¬
presso ecclesie nou teneatur ob¬
uoxins. Et forte ideo cessat iol¬
lempuitas iuramenti. quia ad
hoc omines inuitant et coartat
neccessicas officium et sinceri¬
tas fidei. unde iam moleuit
consue tudo solempis ut ea
ipsa die qua quisqz militari
cingulo decoratur. ecclesiam
solempinter adeat gladioqz
super altare posito et oblato qi
celebri prosessione. facto seipi
obsequio altaris deuoueat. Et
gladii. idest officu sui iugẽ deo
spondeat samulaitum. neq ncc̃e
est ui hoc ꝓfiteatur uerbo. cum
iegitima ꝓfessio iuilicie facto
eius uideatur incerta. ¶ Quĩs
cum in homine Illiterato et q̃
magis cirma debeat uosse ꝙͣ
licteras professiouem erigai
lratam. nam et ipĩ et cibbates
prosessione scripta uel duta ad
fidem et obedienciam uidentur
artart Et reuera artautur qr
deo mentiri nou licet. sane ant
plus est aut non est iuius¬
ꝙ nulites faciunt qui nou cedu¬
lami sed gladium offeriut. Et

Expanded text:
est qui sacramento tacito vel exest qui sacramento tacito vel expresso Ecclesiae non teneatur obnoxius. Et forte ideo cessat solemnitas juramenti, quia ad hoc omnis invitat et coarctat necessitas officii, et sinceritas fidei. Unde jam inolevit consuetudo solemnis, ut ea ipsa die qua quisque militari cingulo decoratur, ecclesiam solemniter adeat, gladioque super altare posito et oblato, quasi celebri professione facta, se ipsum obsequio altaris devoveat, et gladii, id est officii sui, jugem Deo spondeat famulatum. Neque necesse est ut hoc profiteatur verbo, cum legitima professio militiae facto ejus videatur inserta. Quis enim in homine illitterato, et qui magis arma debeat nosse quam litteras, professionem exigat litterarum? Nam episcopi et abbates professione scripta vel dicta, ad fidem et obedientiam videntur arctari. Et revera arctantur, quia Deo mentiri non licet. Sane aut plus est, aut non minus, quod milites faciunt, qui non schedulam, sed gladium offerunt, et