comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cantur in iuriam. A tromani sicut in illa derepublica disputatione scipio gloriat᷑
ꝓbris & iniuriis poenarũ subiectã uitã famamq: habere noluer. Capite &iã santi¬
entestale carmencondere siquis auder& quod erga sequidem satis honeste cons¬
tituer. Sederga deossuos suꝑbe & inreligiose quoscumscirent non solumpacient̃
uerũ & iã libent̃ poetarũ ꝓbris maledictisq: lacerari sȩpotius quã illos huiuscemo¬
di iniurus indignos eẽduxer̃ sequeabeis & iamlege munier. Illorũ autẽ ista
&iam sacris sollẽ pnitatib: miscuer. Itanetandem scipio laudes hanc poetis roma¬
nis negatã ẽe licentiã ut cuiqua obꝓbriũ infligerent romanorum. Cum uideas
eos nulliderũ peꝑcisse urorũ. Ita ne pluristibi habenda uisaẽ existimatio curiȩ
urãẽ quã capito lii. lmmo romae unius quã caeli totius ut linguã maledi cam.¬

Expanded text:
cantur iniuriam. cantur iniuriam. probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam
Abbreviated transcription (Latin):
cemodi rerum peritis simũ p̃dicant numinabona a numinib: malis ista & iacultus
diuersitate distingiat. malos deos propitiari caedib: & tristib: supplicationibus as¬
serat. Bonos autẽ obsequiis laetis atq: iocundis qualias utipseait ludiconiuuia
lectis ternia quod totũ qualesit postea sids̃ iuuerit diligentius disseremꝰ. Nunc
ad rem presentem quod adtena sid eomib: om̃a tã quã bonis permix tetribuantur.
Neque enĩ eẽ dec& deos malos cũ potius usti quia lnmundis spiritus. om̃s sint mali siue
certadis cretione sicut labeoni uisuẽ illis illa istis ista distribuantur obsequia. Cõ
petentis si me grȩci utrosq honoriducunt & sacrerdotes ꝑ quos uictimȩ ministrant᷑.
& scȩnicos perquos ludi exbibentur Neuel omnib: diissuis si & ludi omnib: gratis
lel quodẽ indignius hisquos bonos putant siludi ab eissolis amantur: facere coniun¬

Expanded text:
ce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus ce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod adtinet, siue omnibus omnia tamquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum petentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuin
Abbreviated transcription (Latin):
batur cumeasdem arces eosdeq scȩnicos iudos &iã diissuis acceptos uiderent illos
perquos agerentur infa mium loco anu mero deputare. Haec grecitur piter
quidẽ sedsane dissuis omnino congruent̃ quinec uitã ciuiũ lacerandã linguis
poetarum & histrionũ subtrahere ausisunt a quibus cernebant deorũ uitã eis dẽ ipsis dus uo¬
untib & libentib carpi& ipsos homines perquos istalntheatris agebantur quae numinib:
quibus subditierant gratate cogno Nouerant i non sduminime spernendos inciuitate
quum uiam maime ho norandos putar̃. Quidenĩcausȩ repperire possint Cursacer¬
ecces honerarent quiaꝑ eos uictimas dus acceptabiles offerebant Escenicos probrto¬
or baberent perquos illã uoluptatem siue ho noremdiis exhiberi petentib: & nisi
fer& iracentib: eorũ ad monitione didicerant. Cum presertim labeo quẽ huius¬

Expanded text:
batur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, batur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huius
Abbreviated transcription (Latin):
adscelesta acturpia ꝑpetranda uelut ab ipso caelo traduci. interras satis idonea uideat᷑
auctoritas . Cumigitur greci talium nimium seruos seẽe sentirent . intertot & tanta eorũ
theatrica obprobria parcendũ sibi apoetis nullo modoputauer̃ ueldissuis & iamsicẽ¬
similari appetentes uel metuentes ne honestiorem famã ipsirequirendo & eis se hoc
modo preferendo illos adiracundiam prouocarent. Ad hanc conuementiã pertin&
quod & iã scȩnicos auctores earundem fabularum non paruociuitatis honore dignos
existimar̃ Si quidem quod ineo quoq derepublica libro commemoratur . & aesci¬
nes : atheniensis uireloquentissimus . Cuma dolescens tragedias accitauis s& rẽ
publicã capessiuit & aristodemũ tragicũ item auctorẽmaximis dereb: pacis¬
acbelli legatũ ad philiphum attenienses sepemiser̃ Nonenĩ consenta neũ puta¬

Expanded text:
ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouocarent. quod etiam scaenicos actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentispublicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum puta
Abbreviated transcription (Latin):
idipsũ c̃ scelestius sipiae tatẽ consulas religionis Siaute malitiã demonu cogtis qutdasa¬
tius ad decipendũ atq callidius : Cume nim probrũ iacitur in principem patr sebenulati
utilem Nonnetantoẽ indiģnus. quanto aueritate remotius es auita: ullius alienius quȩ
igitur supplicia sufficiunt. Cũ deofit ista tã nefaria tã in signis iniuria sed malignuspintꝰ
quosistideos putant : &ia flagitia quȩ ñ ad mier̃ desediciuolunt . Dumta m̃ humanabirtes
hscpimonib uelitoretib induant & adpredesti natũ suppliciũ secũ trahant suit homnes
ista cõmiserint quos deos haberegaudent. qui humanis errorib gaudent yquibiseetiam
secolendos mille nocendi fallendiq artib interponunt siue e iã nullorũ homirũ ula
crimina uera sint quȩ tam̃ de nominib: fingilibent̃ accipiunt fallacis simi spiritus ut

Expanded text:
id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astuid ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siista commiserint, quos deos haberi gaudent qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lulũ cõmutatis multũ eñ adremꝑtin& quã molior explicare si potero. Dicit
de inde alia & sic concludit hunclocũ ut ostendat ueterib: displicuis sero manis uel
lauda re quẽquã : inscena uiuũ hominẽ ueluituperari sedut dixi hocgreciquan¬
quã inuerecondius tom̃ conuenientius licere uoluer: Cũ uiderent diissuis accepto
egrata et̃ obprobria nontantũ hominũ uerũ & ipsorũdeorum in segnics fabulis siue a pp̃etis
essent illa conficta siue flagitiacorũ uera commemorantur & agnerentur In heaero
atq ab eorũ cultorib utrũ soborisu aenone iam initationedignao uiderentur e ous
enunsuꝑbũ fuit fams parcere principũ cuitatis e ciuiũ ubisuae famae parti nunoa
noluer᷑: Nam quod affertur prodefensione nomillauera indeos edici sta fulsa seri coutiera

Expanded text:
lulum commutatis. Multum enim ad rem pertinent, quam molior explicare, si potero. Dicit lulum commutatis. Multum enim ad rem pertinent, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia, et sic concludit hunc locum, ut ostendat veteribus displicuisse Romanis, vel laudari quemquam in scena vivum hominem, vel vituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quanquam inverecundius, tamen convenientius licere voluerunt, cum viderent diis suis accepta et grata esse opprobria, non tantum hominum, verum et ipsorum deorum in scenicis fabulis; sive a poetis essent illa conficta, sive flagitia eorum vera commemorarentur et agerentur in theatris, atque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et civium, ubi suae famae parci numina narrari. Nam quod adfertur pro defensione, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta,
Abbreviated transcription (Latin):
tominus ẽ desperandũ si apud ꝑtissimos aduersarios ꝑdestinati amici latitant. ad huo
ignorati &ia sibiꝑplexe quippes isteduȩ ciuitates in hoc scło inuicẽq: permixtȩ donec ul¬
timo iuditio dirimantur Dequarũ exortii & procursu & debitis finib qđ dicendũ arbi¬
tror quantũ diuinitus adiuuabor expediã ꝓpt̃ gloriã ciuitatis dĩ quȩ alienis ac̃trario
c̃paratis eminebit. sed ad huc quedã mihidicenda s̃ aduersũ eos : qui romanȩ reipub¬
licȩ clades in religione nram refer quiadiis suis sacrificare prohibentur. cõme mo¬
randas enĩ quȩ & quanta occurrere potuerint uel satis ẽe uidebunt᷑ mala quȩ illa ci¬
uitas ꝑtulit. uel adeiꝰ imperiũ ꝓuintiae ꝑtenentes antequã eoꝵ sacrificia prohibi

Expanded text:
to minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc to minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror, quantum diuinitus adiuuabor, expediam pne sit disserendum. Sed adhuc quaedam mihi dicenda sunt adversus eos, qui Romanae reipublicae clades in religionem nostram referunt, qua diis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda enim sunt quae et quanta occurrere potuerint, vel satis esse videbuntur, mala quae illa civitas pertulit, vel ad ejus imperium pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis mirandũ ii honore xp̃i pro cessit exem̃plũ hoc constituer euersore surbis quod
constituerant antea conditores. quid autẽ magnũ si hoc fecer̃ illi ut ciuius uorũ numesꝰ
suppleretur qđ fecer̃ isti ut suorũ hostiũ numerositas seruaretur. haec& alia si quau
berius e comodius potuerit respondeat in imicissuis redẽpta familia dñi xp̃i & pere¬
grinaciuitas regis xp̃i meminerit sa ne inipsis inimicis latere ciues futuros neinflectuo sum
uelapud ipsospute quodenec perueniat ad confessos portat infensos: Sicut ex illorũ numero
& iã diciuitas hab& secum quã diuperegrinatur inmundo conexos cõmunione sacra¬
mentorũ nec secũ futuros aet̃ nasorte iartes coꝵ qui partim inocculto partim in aptosunt
theatra modo eclesias nobiscũ replentes. De correctione autẽ quo rundã & iãtaliũ mul¬

Expanded text:
ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum hostium numerositas seruaretur? CAPUT berius et commodius potuerit, respondeat inimicis suis redemta familia domini Christi et peregrina ciuitas regis Christi. Meminerit sane in ipsis inimicis latere ciues futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sutheatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium mul
Abbreviated transcription (Latin):
quando construi theatra prohibebat quando reb: prosperis uos facilecor rũpiatq: euer¬
felicẽ ee rempublicã stantib: moenib: ruentib: morib: Sed inuȩ plusualuit qđ demo¬
nes impiiseduxer̃ qua qđ homines prouidi prccauer̃ : hic ẽ qđ mala quȩ facitis uobis
inpucare ñ uultis mala uero quae patimni xp̃i anis tẽporib: inputatis : neque enim
in ur̃a securitate pacatã rempub licã sed luxdriam flueretis : ne contriei ab hos¬
te luxdriam repressistis ꝑ didistis utilitatẽ calamitatis & miserrimi factiestis
et pessimipermansistis e tuam̃ qđ uuitis diẽ qui uobis partendo ammone ut torriga mini pae
nitendo quiuobis esĩã ingratis prestitit. ut uel sub nomine soruorũ es. uol in locis marterũ
eius hostilos manus euadereie : Romulus & remus as plumconstituisȩ perhibettr
quoquis quis confugire ab omni noxaliber ess&. ugere quȩrentes creando multitudinẽ

Expanded text:
quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis uos facile corrumpi adque euerquando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis uos facile corrumpi adque euerfelicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim in uestra securitate pacatam rem publicam, sed luxte luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi permansistis. CAPUT XXXIIII. De nitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis. Romulus et Remus asylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
dis circensib: ad sueto ludorum scenicorũ delicitas ubi intrauit insania. sed astutiaspi¬
rituum nefandorũ p̃uidens illã pestilentiã debito cessaturam. Alia longe grauiorem
quiplurimũ gaud& exhac cassatione non corporib sed morib curauit in mittere.
que animos miserorum tantis obcecauit te nebris tanta deformitate sedauit ut &iã
modo qđ incredibile forsitanerit. si a nr̃is posteris audiretur romana urbeuastata
quos pestilentiaista possedit atq in defugientes carthaginẽ ꝑuenire potuer̃ intheatrisco¬
error sed furor autexitium ur̃m sicut audiuimꝰ plagentib: orientalib: populis & maxi¬
misciuitatib: inremotis simis terris publicũ luctũ merore queducentib: uostheatraquȩ¬
reretis intraretis in pleretis & multo insaniora quã fuerant antea faceretis : hanca¬
nimorũ labem acpestẽ hancꝓbitatis & honestatis euersionẽ uobis scipio ille metuebat:

Expanded text:
dis circensibus assueto ludorum scenicorum delicata subintravit insania: sed astutia spidis circensibus assueto ludorum scenicorum delicata subintravit insania: sed astutia spirituum nefandorum praevidens illam pestilentiam jam fine debito cessaturam, aliam longe graviorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curavit immittere; quae animos miserorum tantis obciam modo quod incredibile forsitan erit, si a nostris posteris audietur Romana urbe uastata, quos pestilentia ista possedit adque inde fugientes Carthaginem peruenire potuerunt, in theatris coerror, sed furor, ut exitium uestrum, sicut audiuimus, plangentibus orientalibus populis et maximis ciuitatibus in remotissimis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uos theatra quaereretis intraretis inpleretis, et multo insaniora quam fuerant antea faceretis? Hanc animorum labem ac pestem, hanc probitatis et honestatis euersionem uobis Scipio ille metuebat,
Abbreviated transcription (Latin):
affectum & adominatu suꝑborum demonũ liberar&. Verumtam̃ scitote quis tanescitis & quiuos¬
sdire disimulatis aduertte : quiaduersus liberatorem talib dominis murmuratis ludiscenici
spectacula turpitudinũ . & licentia uanitatũ non hominũ uitiis sed deorũ urorũ iussis romo ins¬
feuenis tolerabilius diumos honores deferretis illiscipioni quã deos ei modo coleretis : Neq
eñi erant illidii suopontifice meliores. Ec eattendite simens tã diu potatis errorib: ebria
uos aliquid sanum considerare ꝑmittit. Di ꝓpt̃ sedandã corporũ pestilentiã ludossibisce¬
nicos exhiberi iubebant : pontifex autẽ ꝓpt̃ animorũ cauendã pestilentiã ipsasce¬
na construi prohibebat. Sialiqualucementis animũ corporip̃ ponitis : elegite que colatis
Nequeenim & illa corporũ pestilentia idõ conquieuit. quia populo bellicoso & solis atea lu¬

Expanded text:
adfectum et a dominatu superborum daemonum liberaret. CAPUT adfectum et a dominatu superborum daemonum liberaret. CAPUT scire dissimulatis, aduertite, qui aduersus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatum, non hominum uitiis, sed deorum uestrorum iussis Romae instituti sunt. Tolerabilius diuinos honores deferretis illi Scipioni quam deos huius modi coleretis. Neque enim erant illi di suo pontifice meliores. Ecce adtendite, si mens tam vos aliquid sanum considerare permittit. Dii propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scenicos exhiberi jubebant; pontifex autem propter animorum cavendam pestilentiam, ipsam scenam construi prohibebat. Si aliqua luce mentis animum corpori praeponitis, eligite quem colatis. Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquievit, quia populo bellicoso et solis antea lu
Abbreviated transcription (Latin):
ipseur pontifex maximꝰ asenatuillius teporis qđ sepedicendũ ẽ electus si ne ulla sen¬
tentiarum discrepantia uirobtimꝰ : caueãteatri senatu construere moliente : ab hac dis¬
positione & cupiditate compescuit ꝓsua sitq: orationegra iussima ne grecã luriam
uirilib patriȩ morib: paterentur obrepere : & ad uirtutẽ labe factandã eneruan¬
dã que romanã peregrinae c̃sentire nequitiae  Tantũ que auctoritate ualuit : utuer¬
bisenus comota senatoria ꝓ uidentia & ĩa subsellia quib ad horã congestis inludorũ spec¬
taculs iamitt ciui tas ceperat : de lnceps prohibere acdponi Quantostudio iste ab urbe
roma la dosipsoscȩnosos ab stulisse si auctoritati eoꝵ quos deos putabat resistere
hendos ex istimnabat N ondueni fuerat declarata gentib suꝑ nadoetrina : que fide
cormundans adiad estia uels ꝑtae lestia capessenda humli pietate huma nũ mitanros

Expanded text:
ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla senipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac dispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepere et ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere mnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelestia capessenda humili pietate humanum mutaret
Abbreviated transcription (Latin):
liora paterentur aciuibus. Eaqueipsa libido dominandi quȩ in t̃ alia uitia generis hu¬
mani meretior inerat: uniuersosromano postea quã in paucis potentiorib: uicit obtritos
fatigatosq ceteros & ia iugo seruitutis oppressit Nam quando illa quiescere in super¬
bissimis m̃tib: done ccontinuatis honorib: ad potestatẽ regiã ꝑueniras. Hlorũ porro con¬
tinuandorum facultas neẽt : isiambitio p̃ualer& minimea utẽ p̃ualer& ambitio nisi
in populo a uaritia luxoria que corrupto. uarus uero luxoriosusq pepulus secundis reb
affectusẽ : quas nasica ille pro uidentissime cauendas ẽecensebat quando ciuitatẽ hostiũ
maxima fortssima opulentissima nolebat auferri : uttimore libi dop̃ meretur : libido
p̃ssa ñ iuxdriatur iuxoria que cohibita necauaritia gressaretur quib: uitus obser¬
uatis ciuitatiutilis uirtus florer& & crescer& : eiq: uirtuti libertas congrua ꝓma¬
ner& Hlinc& iã erat & ex hacꝓ uidentissima patriȩ caritate ueniebat quod idem

Expanded text:
liora paterentur a civibus: eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia vitia generis humani meracior inerat universo populo Romano, posteaquam in paucis potentioribus vicit, obtritos fatigatosque caeteros etiam jugo servitutis oppressit. bissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Nũ quid siumnꝰ homo in diuersis reb: duas habeat potestates autduas artes
quia singuladrũ diuersauisẽ. Idõ duo udices autduodicunt᷑ artifices. Sicergo
& unꝰds̃ cũ psehabeat potestatẽ primoredioꝵ ipsec ausarum. Nũ ꝓpt̃ illũ duos esse
necesseẽ putari quia primordia cause queres dues. Quod si hoc iustũ putant &iã
ipsũ iouẽ totdeoseẽdicant quot quot ei cognomina ꝓpt̃ multas potestates deder̃¬

Expanded text:
accepit; numquid si unus homo in diversis rebus duas habeat potestates aut duas artes, accepit; numquid si unus homo in diversis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diversa vis est, ideo duo judices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus, cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc justum putant, etiam ipsum Jovem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates deder
Abbreviated transcription (Latin):
uis om̃a plenaergo & iouẽ ut ds̃ sit & maxime ut rexdeta ñ aliũ poss̃ exestimare
quã mundũ ut diisceteris scđm istos suis partib: regn&. In hac sententiã eiã quodam
uersus ualerusorani exponit idẽ uarro in eo libro que seorsũ abistis decultudeoꝵ scrip¬
ds̃ unus eom̃s exponuntur autẽ eadẽ libro ita quã marẽ exestimarent quisemꝰ
mitter& feminã que acceper& iouemq ẽe mundũ & eũ om̃a semina exseemit¬
tere & inserecipere quacaus a inquit scripsit foranus iuppit̃ ꝓgenitor gene¬
trix que neo minꝰ cũ causaunũ . & om̃a idẽ eẽ mundusenĩ unꝰ & ineo ung om̃as:¬
& iuppit̃ quare seorsũ habent tẽplascorsũ arasdi uersa sacra dissimilia simulacra
Si propterea quo aliauise primordioꝵ aliacau sarũ cilla ianuilla ioius nomen

Expanded text:
uis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare uis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripdeus unus, et omnes. Exponuntur autem in eodem libro, ita ut cum marem existimarent, qui semen emitteret, feminam quae acciperet; Jovemque esse mundum, et eum omnia semina ex se emittere, et in se recipere: Qua causa, inquit, scripsit Soranus, Jupiter progenitor genitrixque: nec minus cum causa unum et omnia idem esse; mundus enim unus, et in eo uno omnt, Janus et Jupiter? quare seorsus habent templa, seorsus aras, diversa sacra, dissimilia simulacra? Si propterea quod alia vis est primordiorum, alia causarum, et illa Jani, illa Jovis nomen
Abbreviated transcription (Latin):
areputarent extra mundũ ꝑfici&.  Idõ iano Idẽ mundo sola anitiorũ tribu¬
erent potestatẽ pro facto ei p̃ ponerent terminũ eũ queabdus seletcis ñ alie¬
marert quã quã esã nunc histis duobidis initiarerũ tẽ poraliũs fire squetrac¬
cipt maxine appetit intendit expectat ex obtat ne dere lnchoata  iNuitarm: h̃ quad¬
iouẽ animã mundi ut ianꝰ sit corpus eiꝰ Ide iste usibilis mindus hocsidicunt nerit
diac partes eius undeaptissime idemdicit dm̃ se arbitrarieẽ animã mundie huncgo¬
sũ mundũ eẽdñ sedsicut hominẽ sipientẽ cũ sit ex amimo & corpore doluitaq mun
dicorpas ñ ẽds̃ sed ut sola animaeiꝰ aut simul corpus e animꝰ Itatam̃ ut ñsto a con¬
pore sed ab ammods̃. Siergo ianus est mundus & ds̃ e ianus nũquidioue ut d̃ ẽẽ possit
aliquit partẽ ianieẽ dicturis magis eñoui uniuersũ solent tribuere unde ẽ ia¬

Expanded text:
ari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tracncipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi termiIouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, nondi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex di corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Io
Abbreviated transcription (Latin):
lia eodẽ m̃sefebruario celebrari dicunt. Cũ fic sacrũ purgatoriũ qđ uocant
febrũ undem sis nom̃ accepit. Nũ quidergo ad mundũ quianus ẽ initra
rerũ ꝑtinent &fines ñ ꝑtinent ut alt̃ illis ds̃ ꝓficeretur ñ ne om̃a quȩ i hoo
mundo fieri dicunt in hoc & iã mundo terminari fatentur quae est istauanitas
in opere illidare potestatẽ dimidiã in simulachro faciem duplam ñ ẽ istũ bi fron¬
tẽ multoeliģantius int̃p̃tent᷑ si eundẽ e ianũ & terminũ dicerent atq initiis
unãsfaciem finib altemomdarent qm̃ quioperatur uriũ quedebes intendere
lrerimeni motu agnitonis sue ꝗ ñrespicit intiũ ñpros picit finẽ undenecesseẽ
amemoria respiciente pros piciens conectatur intentio Nãc iue cudenete so¬
Quod cepert quo modo fimat ñ inueni&. Quod siuitabeat̃ in loemundo incho¬

Expanded text:
lia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant lia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo incho
Abbreviated transcription (Latin):
a sũ mo autẽ circuitu caeli usq adcirculũ lune ae herias animas eẽ astra acstellas
eoscelestes deos ñ modo intellegieẽ sed &iã uideri Int̃lune uero grric̃ & nrm
borũ acuentoꝵ cacumina aerias eẽ animas sedeas animo ñ oculis uideri & uo¬
cari aero as & lares & genios haec ẽ uidelic& breuit̃ in ista p̃ locutione p̃posita
theo logia naturalis queñ huic tantũ sed multis philosophis placuit dequa tunc
diligentius disserendũe cũ deciuili quantũ ad deos electos adtin& opitulants
Respondet᷑ mundus ẽ breuis haec planaẽ atq aꝑta responsio. Curergo ad eũ dicunt᷑
rerũ initiaꝑtinere fines uero ad alterũ quẽ terminũ uocant. Nãppt̃ initia
&fines duob: istis diis duos m̃ses ꝑ hibent dedicatos p̃t̃ illos decĩ quib: usq ad de¬
cẽbrẽ caputẽ martius. Ianuariũ iano febro ariũ termino Idõ termina¬

Expanded text:
a summo autem circumitu celi usque ad circulum lune, ethereas animas esse astra et stellas, a summo autem circumitu celi usque ad circulum lune, ethereas animas esse astra et stellas, eos celestes deos borum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius disserendum est, cum de ciuili, quantum ad deos selectos adtinet, opitulante Respondetur: Mundus est. Breuis haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Termina
Abbreviated transcription (Latin):
nec ista ueraẽ que illis naturalis plac& ꝑuenit eũ usq ad anima nusqaduerũdm̃
corporũ e occupatanatura sicut ipse int̃p̃tationes eiꝰ ex quib: quedã necessaria
cõmemorare meo port& tanta ab ipsis ex quisite & enunc leate diligentia de
monstrabt dicit ergo idẽ uarro ad huc denaturali theo logia p̃loquens dm se
arbitrari tẽ animã mundi que greciuocant cosmon & hunc ipsũ mundũ eẽdm̃.
Sed sicut homine sapientẽ cũ sit excorpore & animo tam̃ ab animo dicisapientem
confiteridmñ sedut plures &iã introducat aduingit mundũ diuide in duas par¬
tes caelũ & t̃rã &celũ bifariũ in et hera & era terrã uero inaqua & humũ equib:
sũmũ eẽ aethera scđm aera tertiũ ex aquã infima terrã qua som̃s partes quat¬
tuor animarũ eẽplenas in a& here & here in mortaliũ inaqua eterramortaliũ

Expanded text:
nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque ad nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque ad corporum est occupata naturam; sicut ipsae interpretationes ejus, ex quibus quaedam necessario commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia detem idem Varro de naturali theologia preloquens, deum se arbitrari esse animam mundi, quem Greci vocant cosmon et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tantum ab animo dici sapientem;confiteri Deum; sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes, caelum et terram; et caelum bifariam, in aethera et aera; terram uero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarum e
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis misteria istada trine loquatius & elatius p̃dicaressanimatua tam̃tã doo¬
animã quoso lo inlustrante animafit beata si eiꝰ gratia ñ sit ingratianullo modo
poterit ꝑ uenire. Verũ ist amrsteria doctrina qualia sint quanti quependen¬
daque sequunt᷑ ostendent fatetur interĩ uiriste doctissimꝰ animã mundi acpar¬
tes ⁊ eiꝰ eẽ ueros deos. Vnde intellegitur totã ei theologian eã ipsã scilic& natu
rec lem cui plurimũ tribuit usq: ad anime rationalis naturã seextendere
potuisse. De naturalieñ paucissima p̃ loquitur in hoc libro in quo uidebimꝰ utrũ
ꝑ int̃p̃tationes philoicas adhanc naturalẽ possit referreciulẽ quã dediisselectis
ultimã scripsit qđ si potuerit totanaturalis erit & quido puserat ad eaciuilem
tanta cura distinctionis ab iungere. Si autẽ reto discrimine separataẽ quando

Expanded text:
mentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docanimam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doctissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; unde intellegitur totam eius theologian, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinc
Abbreviated transcription (Latin):
nificar& uinuĩ ꝑ id qđ c̃tin& id qđ continet᷑. Ita ꝑsimulachrũ qđ formã huber&
humanã significarianimã rationalẽ qđ eo uelut uasenatura ista soleat conti¬
neri cuius naturedm̃ uolunt eẽ ueldeos haec s̃ misteria doctrine queisteuir dos¬
tissimꝰ penetra uerat unde inlucẽ istapferr&. Sedo homo acutissime nuhistis
doctrine mrsteriis illã pradentiã ꝑdidisti quatibi sobrieuis ũẽ. Quod inqupri¬
mis populis simulacdhra constituer̃ & meta dẽser ciuib suis & errorẽ acddidert̃
castiusq ad deos sinesimulachris ueteres obseruasse romanos hieni tibi fuertẽ
auctores ut haecc̃tra posteriores romanos dicerea uderes : Nã si & illi antiquissimi
simulachra coluissent fortassis tatũ istũ sensũ desimula chris ñ constitiendis int̃¬
mississent uerũti morissilentio p̃meres & in huiꝰ cemodi ꝑniciosis uanis que fig¬

Expanded text:
nificaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet nificaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque fig
Abbreviated transcription (Latin):
incultudeoꝵ om̃is dedecoris appetitores cuius uitã minus turpẽ inue neren
eũ simula cdri monstrosa deformitate turpas̃ nunc eũ bi frontẽ nunc&i  am
electierubescenda ꝑpetrando amiserant frontẽ quanto iste innocentiores se
quib: turpitudinẽ miserrimi erroris uelut altioris doctrine speciecolo¬
rare coantur Primũ eas interp̃tationes sic uarrocõ m̃ datutdicat antiquos
simula dradeoꝵ & insignia ornatusq finxisse quecũ &culis anĩ at uercissent
in qui addis sent doctrine misteria possent animamundi ac partesenidẽ deos
uenis animo uiderequorũ quisimu lachra specie hominis fecer᷑ hoc uideri sequutos
qđ mortaliũ animus qũ incorpore huma no simillimꝰẽ in mortalis amimitã quã siuasa
ponerentur cuusanotan dorũ deecx & in liberi eadẽ r nop honorũ sisteretur qđ ig¬

Expanded text:
in cultu deorum omnis dedecoris appetitores, cujus vitam minus turpem invenerunt, in cultu deorum omnis dedecoris appetitores, cujus vitam minus turpem invenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt; nunc eum bifrontem, nunc etiam electi erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod sig
Abbreviated transcription (Latin):
Seruat autẽ motus isterationi quandonita p̃bet᷑ miseri cordia ut iustitiac seruet᷑
Siue cũ indigenti tribuit᷑ siuecũ ignoscit᷑ penitenti. hanc cicero loquitor egregius
ñ dubi tauit appellare uirtutẽ quã stoicos int̃ uitia numerarenpud&. qui
tam̃ utdocuit liber epitet nobilis simi sto iciex decretis genonis & chrisippi
quihui secte primas abuer . Verũtam̃ uix quisquã repperitus deceꝵ nelec
torũ quiali quo crimine famã trax̃ infam uixautẽ selectorũ quispiã quinꝰ inse
notã contumelie insignis acceperitilli adistoꝵ humilia opera descenderꝰ Isti in
illoꝵ sublimia crimina ñuener. De ia noquidem ñ miin facilequicquã occurrit
qđ ad ꝓbrũ ꝑtineat & fortassetalis fuerit ut in nocentius uixerit & a faci noribus
rognũ uteiã ciuitates singulas conderent. Ist erani culũ ille saturni& sedisti

Expanded text:
Seruit autem motus iste rationi, quando ita praebetur misericordia, ut iustitia conseruetur, Seruit autem motus iste rationi, quando ita praebetur misericordia, ut iustitia conseruetur, siue cum indigenti tribuitur, siue cum ignoscitur paenitenti. Hanc Cicero locutor egregius non dubitauit appellare uirtutem, quam Stoicos inter uitia numerare non pudet, qui tamen, ut docuit liber Epicteti, nobilissimi Stoici, ex decretis Zenonis et Chrysippi, qui huius sectae primas habuerunt, torum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus regnum, ut etiam civitates singulas conderent; iste Janiculum, ille Saturniam. Sed isti
Abbreviated transcription (Latin):
cit regendã & iuuandã m̃tiq: passiones . Ita moderandas atq frenandas
ut in usũ iustitiae conuertantur. Deniq indisciplina nr̃a nontã queritur u¬
trũpius animꝰ irascatur sed quare ira scat᷑ utrũ sittristis sedunde sit trifas
nec utrũ timeat sed quit timeat. Irascieni peccanti ut corrigatur
Contristari ꝓafflicto ut liberetur time repericlitanti nepereat nescioutrũ
quis quã sana consideratione rep̃hendat. Na e miseri coreliã stoicorũ est
solereculpare. Sed quanto honestius illesto icus miserior dia ꝑturbaretur honi¬
nis liberandi quãtimorenaufragii. Longe melius & humanius & piorũsensibus
accõ moclatius. Cicero incesaris laude locutus ẽ ubi a itnulla deuirtutibituis
nec admirabilior nec gratiormisericordiaẽ. Quid ẽ aute misericordia nisi
aliene miserie quedã in nr̃o corde cõpassio quautiq si pos simꝰ c̃ uenire conpellimur

Expanded text:
cit regendam et iuuandam mentique passiones ita moderandas adque frenandas, cit regendam et iuuandam mentique passiones ita moderandas adque frenandas, ut in usum iustitiae conuertantur. Denique in disciplina nostra non tam quaeritur utrum pius animus irascatur, sed quare irascatur; nec utrum sit tristis, sed unde sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti ut corrigatur, contristari pro adflicto ut liberetur, timere periclitanti ne pereat, nescio utrum quisquam sana consideratione reprehendat. Nam et misericordiam Stoicorum est solere culpare; sed quanto honestius ille Stoicus misericordia perturbaretur hominis liberandi quam timore naufragii. Longe melius et humanius et piorum sensibus adcommodatius Cicero in Caesaris laude locutus est, ubi ait: \'Nulla de uirtutibus tuis nec admirabilior nec gratior misericordia est.\' Quid est autem misericordia nisi alienae miseriae quaedam in nostro corde conpassio, qua utique si possumus subuenire conpellimur?
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ stoicus quã peripaticus pauescat e palleatea ñ aequalit̃ appellando sed
equalit̃ estimando ambotam̃ sibonorũ istorũ seucõ modeꝵ periculis a flgitiũ
uel facinꝰ urgeant᷑ ut alit̃ ea retinerem possint malle sidicunt & anterequib
natura corporis salua & incolomis habetur quã illa cõmittere ꝗb iusttia uilat᷑.
tamens ubi fixaẽ ista sententia nullas ꝑturbationes &iã si accidunt inferiorib
animi partib: in se contrarationẽ p̃ ualere ꝑmittit. Qumimmo eis ipsa domiat᷑
eisq: ñ c̃sentiendo & potius resistendo regnũ uirtutis exerc&. Talẽ describit
&iã uirgilius enean ubiait mens in mota mane lac reuoluunt᷑ in anes
ñ ẽ tunc nec eẽ copiose acdiligent̃ ostendere quid deistis passionib: doceat serq¬
tura diuina quaxpĩ anaeruditio continetur. Dõ quippeillã ipsã m̃tẽ subi¬

Expanded text:
minus Stoicus quam Peripateticus pauescat et palleat, ea non aequaliter appellando, sed minus Stoicus quam Peripateticus pauescat et palleat, ea non aequaliter appellando, sed aequaliter aestimando? Ambo sane, si bonorum istorum seu commodorum periculis ad flagitium uel facinus urgeantur, ut aliter ea retinere non possint, malle se dicunt haec amittere, quibus natura corporis salua et incolumis habetur, quam illa committere, quibus iustitia uiolatur. Ita mens, ubi fixa est ista sententia, nullas perturbationes, etiamsi accidunt inferioribus animi partibus, in se contra rationem praeualere permittit; quin immo eis ipsa dominatur eisque non consentiendo et potius resistendo regnum uirtutis exercet. Talem describit etiam Vergilius Aenean, ubi ait: Mens inmota manet, lacrimae uoluuntur inanesn est nunc necesse copiose ac diligenter ostendere, quid de istis passionibus doceat scriptura diuina, qua Christiana eruditio continetur. Deo quippe illam ipsam mentem subi
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ sapientiã quautiq sapiensẽ ullo ertoreobnubilant audlabe sibuertunt a coidint
autẽ animo sapientis salua serenitate sapientiae ꝓpt̃ illa que cõmoda uel in cõ motia
appellant quã iis ea nolint dicerebona uel mala nã profeto sinihilpender& tas
resille philosophus quas amissurũ senaufragio sentiebat sicutiẽ uitasta allas¬
que corporis ñ ita illud periculũ ꝑ horrescer& it palloris &iã testi momo ꝑderetur
Verũ tamꝰ̃ &illã poterat ꝑmotionẽ pati & fixã tenere m̃tẽ sententiã uitã illesilu¬
tẽ quȩ orporis quoꝵ amissionẽ minabat᷑ tẽpestatis in manitas ñ ee bona que
illos quib ineeñt facerentbonos sicut facit iustitia qđ autẽ aint ea necbona ap¬
pellandaeẽ sed cõ moda uerboꝵ centaminin rerũ exanimi deputandũe quide¬
nĩ inter est utrũ aptius bonauocentur ancõmoda. Dũ tamꝰ nehispriuetur ñ

Expanded text:
eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint dicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis, non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat permotionem pati, et fixam tenere mente sententiam, uitam illam salutemque corporis, quorum amissionem minabatur tempestatis inmanitas, non esse bona, quae illos quibus inessent facerent bonos, sicut facit iustitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda: uerborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona uocentur an commoda, dum tamen ne his priuetur non
Abbreviated transcription (Latin):
his passionib: p̃uementib: m̃tis & rationiu officiũ. Nec idõtam̃ in m̃te fieri opini¬
onẽmali nec adꝓbari ista eisq c̃sentiri. hoc enĩ eẽ uolunc in potestate i do intor¬
eẽ censent int̃ animũ sapientis estulti qđ stulti animus eisdẽ passionib: cedit
atq accomodat m̃tis ad sensũ sapientes autẽ quã uiseas necessita tepatiant᷑ retinẽ
tam̃ delis quae a petere uel fugire rationabilit᷑̃ debent uerã & stabilẽ inc̃cussa m̃te
sententiã. Et ut potui ñ ꝗdem cõmodius agellio sed certe breuius & ut puto planius
exposui queille semepicteti libro legissetõ memorat eũ ex decretis stoicoꝵ dixisse
opinionẽ depassiomb: e ꝑõ bationib: amimoꝵ. Vtriq eñ ñtẽrationẽ que sapientib ab tirũ
dominatione defendunt &ido fortas sedicunt eas insapientẽ ñ caderesto ia ꝗ nequaqua

Expanded text:
his passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinihis passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinionem mali, nec adprobari ista eisque consentiri. Hoc enim esse uolunt in potestate idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus cedit adque adcommodat mentis adsensum; sapientes autem, quamuis eas necessitate patiantur, retinent tamen de his, quae adpetere uel fugere rationabiliter debent, ueram et stabilem inconcussa mente sententiam. Haec ut potui non quidem commodius A. Gellio, sed certe breuius et, ut puto, planius exposui, quae ille se in Epicteti libro legisse commemorat eum ex decretis Stoicorum dixissopinionem de passionibus et perturbationibus animorum; utrique enim mentem rationemque sapientis ab earum dominatione defendunt. Et ideo fortasse dicunt eas in sapientem non cadere Stoici, quia nequaquam