comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licere rep̃hendi si qͥd in eis forte aueritate deuiatũ.ẽ. & ipsa concilia q̃
ꝑ singulas regiones uł ꝓuincias fiunt plenarioꝵ concilioꝵ aucto¬
ritati q̃ fuint ex uniũso orbe xp̃iano sine ullis ambagibꝰ cede. ipsa¬
q plenaria sepe pͥora posterioribꝰ em̃dari. cũ alid̾ exꝑim̃to rerũ aꝑi-¬
tur qdđ clausũ erat & agnoscit᷑ qđ latebat. sine ullo typho sacrilegȩ
suꝑbiȩ. sine ulla inflata ceruice arrogantiȩ. sine ulla ẽtentio¬
ne liuidȩ inuidiȩ. cũ scã humilitate. cũ pace catholica. cũ ka-¬
ritate xpiana : Quaꝓpt̾ sc̃s cẏprianꝰ tanto excelsior qͣnto hu-¬
milior. qͥ docum̃tũ petri sic amauit ut diceret. docum̃tũ scili.¬
cet nob̃ & concordiȩ & pacientiȩ tribuens. ut ñ ꝑtinacit̾ nr̃a
amemꝰ. s q̃ aliqͣndo a fr̃ibꝰ & collegis nr̃isac̾utilit & salubri¬

Expanded text:
licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et ipsa concilia, quae licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et ipsa concilia, quae per singulas regiones uel prouincias fiunt, plenariorum conciliorum auctoritati, quae fiunt ex uniuerso orbe christiano, sine ullis ambagibus cedere ipsaque plenaria saepe priora a posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat et cognoscitur quod latebat, sine ullo tyfo sacrilegae perbiae, sine ulla inflata ceruice arrogantiae, sine ulla contentione liuidae inuidiae, -cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum caritate christiana? Quapropter sanctus Cyprianus, tanto excelsior quanto humilior, qui documentum Petri sic amauit ut diceret: documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et collegis nostris utiliter et salubri
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbȩ & tumidȩ ceruices hereticoꝵ adũsus scãm humilitatẽ sermo-
nis huiꝰ extollant. Insani donatistȩ qͦs ad pacẽ atq unitatẽ sc̃ę eccłȩ
remeare atq in ea sanari cupimꝰ & optamꝰ. qͥd ad ħ dicitis: Uos certe
nob̃ obicere soletis cẏpriani litt̾as. eẏpriani sententiã. cypriani
c̃ciliũ. Cur auctoritatẽ cypriani ꝓur̃o scismate assumitis. et eiꝰ
exẽplũ ꝓ eccłie pace respuitis: Quis aut̃ nesciat. scãm scripturã cano¬
nicã tã ueteris ꝗͣ noui testam̃ti certis sius t̾minis c̃tineri. eã q om̃ibꝰ
posterioribꝰ epoꝵ litt̃is tta p̃poni ut de illa om̃ino dubitari & discep¬
tari ñ possit. utrũ uerũ uł utrũ rectũ sit qͥcqͥd in ea scriptũ eẽ cons¬
titerit. epõꝵ aut̃ litt̾as q̃ pꝰ c̃firmatũ canonẽ uł scriptȩ st̃ uł scri¬
bunt᷑. & ꝑ sermonẽ forte sapientiorẽ cuiꝰ lbet in ea re peritioris. et

Expanded text:
superbae et tumidae cervices haereticorum adversus sanctam humilitatem hujus sermonis extollant. Insani Donatistae, quos ad pacem atque unitatem sanctae Ecclesiae remeare, atque in ea sanari cupimus et optamus, quid ad haec dicitis? Vos certe nobis objicere soletis Cypriani litteras, Cypriani sententiam, Cypriani concilium: cur auctoritatem Cypriani pro vestro schismate assumitis, et ejus exemplum pro Ecclesiae pace respuitis? Quis autem nesciat sanctam Scripturam canonicam, tam Veteris quam Novi Testamenti, certis suis terminispiscoporum litteris ita praeponi, ut de illa omnino dubitari et disceptari non possit, utrum verum vel utrum rectum sit, quidquid in ea scriptum esse constiterit? Episcoporum autem litteras, quae post confirmatum canonem vel scriptae sunt, vel scribuntur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet in ea re peritioris et p
Abbreviated transcription (Latin):
Q ÷ qͦ itis miseri. qͥd agitis: & uos ipsos fugite. qr inde ꝓcessistis ubi ille
ꝑ mansit. Si uero ei ꝓpt̾ abundantiã caritatis & amorẽ fr̃ntatis et
uincłm pacis. nec sua peccata nec aliena obeẽ potuer̃. huc redite.
ubi & nob̾ & uob̃ multominus oberunt quę uestri ficcerunt¬

Expanded text:
quo itis, miseri, quid agitis? et uos ipsos fugite, quia inde processistis ubi ille quo itis, miseri, quid agitis? et uos ipsos fugite, quia inde processistis ubi ille permansit. si uero ei propter abundantiam caritatis et amorem fraternitatis et uinculum pacis nec sua peccata nec aliena obesse potuerunt, huc redite, ubi et nobis et uobis multo minus oberunt quae uestri finxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ desꝑauit. Ita ꝗͦ si habebant baptisiũ. ñ recte baptirabant᷑. Quid ita-¬
q illos nͥ eadẽ unitatis caritas aduiuabat. ut qđ in sacram̃to tractan¬
do latebat humanã infirmitatẽ. diuina miscdia nͦ reputaret amantibꝰ
pacẽ. Cur gͦ cũ urõs rebaptiratos timetis. & illis eax uob̃ salutis adit᷑
inuidetis. Fuit aliqndo de baptismo dubitatio. Qui diu̾sa senser̃: in
unitate manser. Fadubitatio. ꝓcedente tp̃r ꝑspecta ueritate sublatae.
Questio q̃ ñdũ finita cyprianũ ñ det̾ruit ut recedet. uos finita ut redea¬
tis inuitat. Uenite ad catholicã concordantẽ. qͣm eyprianꝰ ñ deseru-¬
it fluctuantẽ. Aut si uob̃ exẽplũ eypriani iã displicet. qͥ co̾ munica.¬
uit eis qͥ cũ baptismate hereticoꝵ recipiebant᷑. aꝑte dicens. neminẽ ui-¬
dicantes. aut a uire cõmunionis aliquẽ si diũsũ senserit amouentes.

Expanded text:
um, non recte rebaptizabantur. quid itaqum, non recte rebaptizabantur. quid itaque illos nisi eadem unitatis caritas adiuuabat, ut, quod in sacramento tractando latebat humanam infirmitatem, diuina misericordia non reputaret amantibus pacem? cur ergo, cum uestros rebaptizatos timetis, et illis et uobis salutis aditus inuidetis? fuit aliquando de baptismo dubitatio: qui diuersa senserunt in unitate manserunt. ea dubitatio procedente tempore perspecta ueritate sublata est: quaestio, quae nondum finita Cyprianum non deterruit ut recederet, uos finita ut redeatis inuitat. uenite ad catholicam concordantem, quam Cyprianus non deseruit fluctuantem. aut si uobis exemplum Cypriani iam displicet, qui communicauit eis, qui cum baptismate haereticorum recipiebantur, aperte dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes,
Abbreviated transcription (Latin):
rentibꝰ sacrificiũ caritatis q̃ cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ. ut ñ attendat ꝗͣ
multi eoꝵ discessu uulnerati sint. s ꝗͣ plures eoꝵ reditu lib̾ati. In qͦ enĩ
uncło pacis credidit cyprianꝰ posse ꝑ miscdiã dĩ ab ęcłĩȩ muneribꝰ ñ sepa¬
rarieos. qͦs inȩccłiã sine baptismo existimabat admissos. in eodẽ iunculo
pacis credimꝰ ꝑ eandẽ miscdiã dĩ mereri ueniã posse rebaptiratos. Eccła
qͥppe catholica. tẽporibꝰ beati eypriani & ante ipsũ p̃terito tpr. aut re-¬
baptizatos aut baptismũ ñ habentes unitatis gremio continebat. Aut
illi aut illi salutẽ ñ nͥ unitatis ipsiꝰ merito ẽsecuti s̃. Si enĩ ñ habebant
baptismũ qͥ ab hereticis ueniebant. sic̃ asserit cẏprianꝰ. ñ recte admit¬
tebant᷑. & tam̃ eisdẽ ipse indulgentiã de dni miscdĩa. ꝓpt̾ unitatẽ ȩcclę¬

Expanded text:
rentibus sacrificium caritatis quae cooperit multitudinem peccatorum, ut non adtendat quam rentibus sacrificium caritatis quae cooperit multitudinem peccatorum, ut non adtendat quam multi eorum discessu uulnerati sint, sed quam plures eorum reditu liberati. in quo enim uinculo pacis credidit Cyprianus posse per misericordiam dei ab ecclesiae muneribus non separari eos, quos in ecclesiam sine baptismo existimabat admissos, in eodem uinculo pacis credimus per eandem misericordiam dei mereri ueniam posse rebaptizatos. Ecclesia quippe catholica temporibus beati Cypriani et ante ipsum praeterito tempore aut rebaptizatos aut baptismum non habentes unitatis gremio continebat: aut illi aut illi salutem non nisi unitatis ipsius merito consecuti sunt. si enim non habebant baptismum qui ab haereticis ueniebant, sicut asserit Cyprianus, non recte admittebantur; et tamen eisdem ipse indulgentiam de domini misericordia propter
Abbreviated transcription (Latin):
& spũ : ñ intͣbit in regnũ cęloꝵ. Quid habeat secretior diuidicatio dei:
hoĩbꝰ qͣles nos sumꝰ difficile.ẽ. fortasse cognoscere. Quantũ tam̃ ad ipsa
ũba attinet. cuilibet hõi manifestũ ẽ. quantũ distet int̾ ñ habet necessi¬
tatẽ lauandi. & ñ intͣbit in regnũ cȩloꝵ. Ipsa deniq eccłia sic traditum
tenet. ut hoẽm sine baptismo ad altare prorsꝰ ñ possit admitt̾e. Rebapti-¬
ratũ aut̃ cũ pꝰ pęnitentiã liceat admitti. qͥd aliud ostendit᷑ nͥ eũ baptismo¬
ñ carere : Sic gͦ cyprianꝰ qͦs ẽẽ sine baptismo arbitͣbat᷑. tam̃ ꝓpt̾ unitatis
uincłm ad ueniã ꝑtinere p̃sumebat. potens ẽ. dñs ꝑipsũ uincłm unitatis
& pacis etiã rebaptiratis placari. & eis a qͥbꝰ rebaptitati st̃ ex ipsa pacis cõ¬
pensatione mitescere. & omã q̃ in errore cõmiserant delicta donare. offe.¬

Expanded text:
et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. quid habeat secretior diiudicatio dei, et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. quid habeat secretior diiudicatio dei, hominibus quales nos sumus difficile est fortasse cognoscere. quantum tamen ad ipsa uerba adtinet, cuilibet homini manifestum est quantum distet inter \'non habet necessitatem lauandi et \'non intrabit in regnum ctenet, ut hominem sine Baptismo ad altare prorsus non possit admittere; rebaptizatum autem cum post poenitentiam liceat admitti, quid aliud ostenditur nisi eum Baptismo non carere? Si ergo Cyprianus quos esse sine Baptismo arbitrabatur, tamen propter unitatis uinculum ad ueniam pertinere praesumebat, potens est dominus per ipsum uinculum unitatis et pacis etiam rebaptizatis placari et eis, a quibus rebaptizati sunt, ex ipsa pacis conpensatione mitescere et omnia quae in errore commiserant delicta donare, offe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hab̾e: credidit tam̃ eos in ęccłiam supplicit̾ admissos. ꝓpt̾ ipsiꝰ unita.¬
tis uincłm posse adueniã puenire. Sic enĩ soluit questionẽ qͣm sibi ipse
ꝓposuit. ad iubaianũ ita scribens. S dic̃ aliqͥs. Quid gͦ fiet oe his qͥ in p̾¬
teritũ de heresi ad ȩccłiã uenientes. sine baptismo admissi s. Pocens est
dñs mi scdia sua indulgentiã dare. & eos qͥ ad ȩccłiam simplicit̾ admissi
in eccłia dormier̃. ab ȩccłi& suȩ muneribꝰ ñ separare. Quid sit aut̃ ꝑnicio¬
dẽ. qͥd ãpliꝰ hõẽs detestent᷑ atq horreant. Ueruntam̃ recurrens ad illã sta-¬
terã dñicã. ubi ñ eoc humano sensu s ex auctoritate duina rerũ merita
pensant᷑. inuenio de utͣq re dnĩ sententiã. Nã & petro dixc̃. Qui lotꝰ ẽ. ñ ha-¬
bet necessitatẽ iterũ lauandi. & nichodemo. Nisi qͥs renatꝰ fuerit ex aqua

Expanded text:
non habere, credidit tamen eos in ecclesiam simpliciter admissos propter ipsius unitanon habere, credidit tamen eos in ecclesiam simpliciter admissos propter ipsius unitatis uinculum posse ad ueniam pertinere. sic enim soluit quaestionem quam sibi ipse proposuit, ad Iubaianum ita scribens: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenieDominus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribdeo quidem quid amplius homines detestentur adque horreant, uerumtamen recurrens ad illam stateram dominicam, ubi non ex humano sensu sed ex auctoritate diuina rerum momenta penduntur, inuenio de utraque re domini sententiam. nam et Petro dixit: qui lotus est non habet necessitatem iterum lauandi et Nicodemo: nisi quis renatus fuerit ex aqua
Abbreviated transcription (Latin):
inueniunt. tac̃e ñ ꝑmittunt᷑. Malunt ꝑu̾sis uocibꝰ ueritati reluctari. ꝗͣ
c̃fessis erroribꝰ paci restitui. Quis aut̃ ñ intelligat. qͥd incorde suo possint
dic̃e : Quid gͦ facimꝰ inqͥunt. de his qͦs iã rebaptirauimꝰ : Respondet᷑. Redi.¬
te cũ eis ad ȩccłiã. medicam̃to pacis offerte curandos qͦs uulnerastis. uitȩ
caritatis offerte suscitandos qͦs occidistis. Multũ ualet ad ꝓpiciandũ dm̃
uob̃. Si duobꝰ hõibꝰ. qͣntomagis duobꝰ popłis: Simul nos dño prosternamꝰ
Participamini nob̾cũ unitatẽ. participem᷑ uob̾cũ dolorẽ. & caritas cooꝑ¬
it multitudinẽ peccatoꝵ. Ab ipso beato eypriano consiliũ querite. At.¬
tendite qͣntũ de unitatis bono p̃sũpserit. unde se ñ dirupit adiu̾sa senti¬
entibꝰ. & cũ arbit᷑ret᷑ eos qͥ eatͣ eccłiȩ cõmunionẽ haptizarent᷑ haptismũ

Expanded text:
inueniunt, tacere non permittuntur: malunt peruersis uocibus ueritati reluctari quam inueniunt, tacere non permittuntur: malunt peruersis uocibus ueritati reluctari quam confessis erroribus paci restitui. Quis autem non intellegat quid in corde suo possint dicere? \'quid ergo facimus\', inquiunt, \'de his quos iam rebaptizauimus?\' respondetur: \'redite cum eis ad echaritatis offerte suscitandos quos occidistis. Multum valet ad propitiandum Deum vobis . Si duobus hominibus, quanto magis duobus populis? Simul nos Domino prosternamus, participamini nobiscum unitatem, participemur vobiscum dolorem, et charitas cooperiat multitudinem peccatorum. Ab ipso beato Cypriano consilium quaerite, attendite quantum de unitatis bono praesumpserit, unde se non disrupit a diversa sentientibus, et cum arbitraretur eos qui extra ecclesiae communionem baptizarentur baptismum
Abbreviated transcription (Latin):
maxunianistis respondeant. ñ inueniunt. Si dixerint. in nocentes rece¬
tulistu. falsũ q diaristis. plenaru c̃cilii ore ueridico dãnatos eẽ. Cog.¬
semel idẽ c̃ciliũ allegauer̃. ut eosdẽ maximianistas de basilicis eacdu¬
dent. & iudicioꝵ strepitu atq auxilioꝵ ĩpetu ꝓturbarent. Si dixe¬
rint felicianũ mustitanũ & p̃textatũ assuritanũ qͦs postea receper̃.¬
cũ maximiano ñ fuisse. recitant᷑ gesta. qͥbꝰ eos de basilicis excludendos ea
c̃cilio suo qđ aduersꝰ maximianistas fecer̃ de iuidiciis publicis postular̃.
Si dixerint. ꝓ pace suscepti s̃. respondet᷑. Cur gͦ uerã & plenã ñ agnoscitis
pacẽ: quis uos ĩpulit. qͥs coegit ꝓpace donati scismaticũ reciꝑe dãnatũ.
& c̾tra pacẽ xp̃i orbẽ dãnare inauditũ: Urget eos utiq ueritas. Uident
se ñ hab̾e qͥd respondeant. & putant se ñ hab̾e qͥd faciant. Quid loqͣntur ñ

Expanded text:
Maximianistis respondeant non inueniunt. si dixerint: innocentes receMaximianistis respondeant non inueniunt. si dixerint: innocentes receotulistis — falsumque dixistis: plenarii concilii ore ueridico damnatos esse cogsemel idem concilium allegauerunt, ut eosdem Maximianistas de basilicis excluderent et iudiciorum strepitu adque auxiliorum impetu proturbarent. si dixerint Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum, quos postea recepercum Maximiano non fuisse, recitantur gesta quibus eos de basilicis excludendos ex concilio suo, quod aduersus Maximianistas fecerunt, de iudiciis publicis postularunt. si dixerint: \'pro pace suscepti sunt,\' respondetur: \'cur ergo ueram et plenam non agnoscitis pacem? quis uos inpulit, quis coegit pro pace Donati schismaticum recipere damnatum et contra pacem Christi orbem damnare inauditum?\' urget eos utique ueritas, uident se non habere quid respondeant et putant se non habere quid faciant. quid loquantur non
Abbreviated transcription (Latin):
tissima ciuttate cartagine. Conati s̃ resarcire cied etꝰ pannoꝵ suoꝵ. Pu.¬
tantes qđ possent maximianistas auferre. magno conatu ꝑ optatũ
gildonianũ fortũ institerͣ. multa illis mala & ꝑsecutionis seiussimã
intulerꝰ. Receper̾ inde aliqͦs. putantes qđ possent onĩs eodẽ t̾rore con-¬
uerti. His aut̃ quos receper̃ noluer̃ facere inuiriã. ut ab eis in scis mate
baptiratos denuo baptirarent. uł potiꝰ ab his ipsis rebaptitari eos face.¬
rent intꝰ a qͥbꝰ baptizati erant foris. atq ħ mͦ suȩ nefariȩ consuetudi¬
ni p̃scripser̃. Sentiunt ꝗͣ scelerate iã faciant. recepto baptismo ma.¬
xunianistarũ. uiolare baptismũ orbis t̾rarũ. S timent rebaptira.¬
tos suos ne forte ñ eis parcant. si ipsi peꝑcerunt cęt̾is. Ne de illis exi.¬
gant aĩas suas. si aĩas alioꝵ trucidare cessauerint. Quid de receptis

Expanded text:
tissima ciuitate Karthagine. conati sunt resarcire dedecus pannorum suorum; putissima ciuitate Karthagine. conati sunt resarcire dedecus pannorum suorum; putantes quod possent Maximianistas auferre magno conatu per Optatum Gildonianum fortiter institerunt, multa illis mala et persecutiones saeuissimas intulerunt, receperunt inde aliquos, putantes quod possent omnes eodem terrore conuerti, his autem quos receperunt noluerunt facere iniuriam, ut ab eis in schismate baptizatos denuo baptizarent uel potius ab his ipsis rebaptizari eos facerent intus a quibus baptizati erant foris, adque hoc modo suae nefariae consuetudini praescripserunt. sentiunt quam scelerate iam faciant recepto baptismo Maximianistarum uiolare baptismum orbis terrarum, sed timent rebaptizatos suos, ne forte non eis parcant, si ipsi pepercerint ceteris, ne de illis exigant animas suas, si animas aliorum trucidare cessauerint. Quid de receptis
Abbreviated transcription (Latin):
inuirias irrogarͣ. Misericors ẽ. enĩ & miserator dñs. longanimis
& multũ misericors. & uerax. Amplectant᷑ in p̾senti uit᷑a mise¬
cordẽ & longanimẽ. et timeant in futura ueracẽ. N uult enĩ mor-¬
tẽ impu qͣntũ ut reũtat᷑ & uiuat. qr sententiã flectit adu̾sꝰ in iurias
irrogatas. Hȩc ẽ. nra exhortatio. Propt᷑ ħ habemꝰ inimicos qͥ uera di¬
tune. argue. hortare. increpa. S sic̃ euangłiũ logtur. diligt̃ głam
hominũ magis ꝗͣ dĩ. & rep̃hendi ad tẽpꝰ timent. dãnari in sempit᷑nũ
ñ timent. Uident etiã ipsi qͥd mali faciant. uident ñ eẽ qͥd omĩno res-¬
pondeant. s nebulas imꝑitis offundt̃ cũ ipsi uiui sorbeantur. idest sci¬
entes & agnoscentes int̾eant. Uider̃ horrere hões &e gͣuit̃ detestari qd̾
etiã se ipsi in multa scisinata diuiser̃ & maxime in africȩ capite & no¬

Expanded text:
iniurias inrogarunt. misericors est enim et miserator dominus, longanimis iniurias inrogarunt. misericors est enim et miserator dominus, longanimis et multum misericors et uerax. amplectantur in praesenti uita misericordem et longanimem et timeant in futura ueracem. non uult enim mortem impii quantum ut reuertatur et uiuat, quia sententiam flectit aduersus iniurias inrogatas. haec est nostra exhortatio. Propter hoc eos habemus inimicos, quia uera diinportune, argue hortare increpa. sed, sicut euangelium loquitur, diligunt gloriam hominum magis quam dei et reprehendi ad tempus timent, damnari in sempiternum non timent. uident etiam ipsi quid mali faciant, uident non esse quid omnino respondeant, sed nebulas imperitis offundunt, cum ipsi uiui sorbeantur, id est scientes et agnoscentes intereant. uiderunt horrere homines et grauiter detestari, quod etiam se ipsi in multa schismata diuiserunt et maxime in Africae capite et no
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ impudici. fures. latrones. homicidȩ. raptores. malefici. idola¬
seruũ. Ueruntam eo s̃ isti modestiores. qr cũ legibꝰ diuinis & hu¬
manis aliqͥd poenarũ ꝓsuis ꝑditis moribꝰ & actibꝰ patiunt᷑. ñ se
martyres dict̃. Isti aut̃ sunul hab̾e uolunt. & sacrilegoꝵ uitã. et
innocentiũ famã. & insceleratis factis nullã pęnã. & in pęnis uis-¬
tis martyrũ głam. Quasi ñ tanto sit erga illos maior miscdĩa & pa-¬
tientia dĩ. quantomagis eos partibꝰ corripiens dat locũ peniten-¬
tiȩ. & in hac uita flagella ingeminare ñ cessat. ut consid̾antes quę
patiant᷑ & qͣre patiant᷑ aliqͣndo resipiscant. & qͥ iã ꝓ unitate dona¬
tismũ potiꝰ ãplectant᷑. reddant᷑ radici. rec̾cilient᷑ unitati. uideant
nichil sibi remansisse qđ dicant. s tam̃ remansisse qđ faciant.
ꝓ factis eoꝵ p̃teritis sacrificiũ dilectionis offerat᷑ placal

Expanded text:
omnibus impudici, fures, raptores, homicidae, latrones, malefici, idololaomnibus impudici, fures, raptores, homicidae, latrones, malefici, idololaservum ? Verumtamen eo sunt isti modestiores, quia cum legibus divinis et humanis aliquid poenarum pro suis perditis moribus factisque patiuntur, non se martyres dicunt: isti autem simul habere volunt et sacrilegorum vitam et innocentium famam, et in sceleratis factis nullam poenam et in poenis justis martyrum gloriam: quasi non tanto sit erga illos major misericordia et patientia Dei, quanto magis eos partibus corripiens dat locum poenitentiae , et in hac vita flagella ingeminare non cessat; ut considerantes quae patiantur et quare patiantur, aliquando resipiscant: et qui jam pro unitate Donatismum potius amplectantur, reddantur radici, reconcilientur unitati, uideant nihil sibi remansisse quod dicant, sed tamen remansisse quod faciant, ut pro factis eorum praeteritis sacrificium dilectionis offeratur placab
Abbreviated transcription (Latin):
ge retinenda cȩt̾i imitarentur sepiꝰ admonebat. Nã & concilia post¬
eriora prioribꝰ apͣ posteros preponunt᷑. & uniũsũ partibꝰ semꝑ opti-¬
mo uire p̃ponit᷑. Quid aut̃ agunt isti. cũ docet᷑ sc̃s cẏprianꝰ etiam¬
si ñ admisit in heresi uł in scismate baptiratos tam̃ cõmuni-¬
casse adinittentibꝰ. qđ aꝑtissime declarauit dicens. neminẽ uidi-¬
cantes. aut a uire cõmunionis aliquẽ si diu̾̃sũ senserit amouentes.
Si taliũ cõmunione maculat᷑ ẽ. cur intractͤando baptisino eiꝰ aueto¬
ritatẽ sectant᷑ : Si aut̃ taliu cõmunione maculatꝰ ñ ẽ cur in unitate
retinenda exẽplũ eiꝰ ñ unitant᷑. Nunqͥd hic restat. nͥ ut dicant sic
uolumꝰ: Quid aliu̾d sermoni ueritatis iusticiȩq respondent om̃s
flagitiosi & facinorosi hoq̾. luxuriosi. ebriosi. adulteri. & modis

Expanded text:
ge retinenda caeteri imitarentur, saepius admonebat. Nam et concilia postge retinenda caeteri imitarentur, saepius admonebat. Nam et concilia posteriora prioribus apud posteros praeponuntur, et universum partibus semper optiUT X.--15. Quid autem agunt isti, cum docetur sanctus Cyprianus, etiamsi non admisit in haeresi vel schismate baptizatos, tamen communicasse admittentibus, quod apertissime declaravit, dicens: Neminem judicantes, aut a jure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes ? Si talium communione maculatus est, cur in tractando Baptismo ejus auctoritatem sectantur? Si autem talium communione maculatus non est, cur in unitate retinenda exemplum ejus non imitantur? Numquid hic restat, nisi ut dicant, Sic volumus? Quid aliud sermoni veritatis justitiaeque respondent omnes flagitiosi et facinorosi homines, luxuriosi, ebriosi, adulteri, et modis
Abbreviated transcription (Latin):
epła q̃ in concilio lecta memorat᷑. Ait enĩ. S dic̃ aliqͥs. Quid ergo
fiet de his qͥ in pteritũ de heresi ad eccłiã uenientes sine baptismo
admissi st̃. Ubi certe qͥd fierisoleret & si ñ fieri uellet. satis osten¬
dit. & eo ipso qđ conciliũ agrippini cõmemorat. aꝑte indicat ali¬
ã fuisse consuetudinẽ ȩccłiȩ. Neq enĩ opꝰ erat ħ concilio uelle sta-¬
tuere. si iã consuetudine tenebatur. & in ipso concilio non nullȩ sen-¬
lecernendũ eẽ arbitrati sunt. Quaꝓpt̾ illud unũ isti considerent
qđ omĩbꝰ patet si auctoritas cypriani sequenda .ẽ. magis eã sequen.¬
eẽ in unitate seruanda. ꝗͣ in excłiȩ consuetudine cõmu tanda.
Si aut̃ conciliũ eiꝰ attendit᷑  huic eẽ uniu̾sȩ eccłiȩ posteriꝰ conciliũ
p̃ponendũ. cuiꝰ se m̃brũ eẽ gaudebat. & ut se in totiꝰ corporis cõpa¬

Expanded text:
epistola, quae in concilio lecta memoratur. Ait enim: « Sed dicit aliquis, Quid ergo epistola, quae in concilio lecta memoratur. Ait enim: « Sed dicit aliquis, Quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? ubi certe quid fieri soleret, etsi non fieri uellet, satis ostendit et eo ipso, quod concilium Agrippini commemorat, aperte indicat aliam fuisse consuetudinem ecclesiae. neque enim opus erat hoc concilio uelle statuere, si iam consuetudine tenebatur, et in ipso concilio nonnullae senna. » Et item : « Quapropter illud unum isti considerent, quod omnibus patet. Si auctoritas Cypriani sequenda est, magis eam sequense in unitate servanda, quam in Ecclesiae consuetudine commutanda. Si autem concilium ejus attendimus, huic esse universae Ecclesiae posterius concilium praeponendum, cujus se membrum esse gaudebat, et ut se in totius corporis compa
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ & eccłiȩ catholicȩ congruentẽ. nos etiã secuti sumꝰ. Hac attes.¬
tatione satis ostendit multomagis se fuisse cõmemoraturũ. si qđ de
hac re transmarinũ uł uniũsale c̃ciliũ factũ ẽẽt. Nondũ aut̃ fac.¬
tũ erat. qr d̃suetudinis robore tenebat᷑ orbis t̾rarũ. & hȩc sola op-¬
ponebatur inducere uolentibꝰ nouitatẽ. qr ñ poterant app̃hen¬
eritatẽ. Postea tam̃ dũ int̾multos ex utraq parte tra¬
t᷑ & querit᷑ ñ solũ inuenta ẽ. s etiã ad plenaru c̃cilu auctorita-¬
tẽ roburq ꝑducta. pꝰ eypriani quidẽ passionẽ. s anteꝗͣ nos nati¬
eẽ mꝰ. Hanc aut̃ fuisse consuetudinẽ ęccłiȩ q̃ postea multis dis-¬
cussis ambagibꝰ ꝑfecta ueritate plenario confirmata ẽ. concilio. sa.
tis oftenditur & ipsiꝰ beati cypriani uerbis in eadẽ ad iubaianũ

Expanded text:
fidei, ecclesiae catholicae congruentem nos etiam secuti sumus. hac adtesfidei, ecclesiae catholicae congruentem nos etiam secuti sumus. hac adtestatione satis ostendit multo magis se fuisse commemoraturum, si quod de hac re transmarinum uel uniuersale concilium factum esset. nondum autem factum erat, quia consuetudinis robore tenebatur orbis terrarum, et haec sola opponebatur inducere uolentibus nouitatem, quia non poterant adprehendere ueritatem. postea tamen dum inter multos ex utraque parte tractatur et quaeritur, non solum inuenta est sed etiam ad plenarii concilii auctoritatem roburqessemus. Hanc autem fuisse consuetudinem Ecclesiae, quae postea multis discussis ambagibus perspecta veritate plenario concilio confirmata est, satis ostenditur et ipsius beati Cypriani verbis in eadem ad Jubaianum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ illa talis aĩa moueret᷑. noluit uir gratissimꝰ rationes suas & si ñ
ueras qđ eũ latebat s tam̃ ñ uictas. ueraci qͥdẽ s tam̃ ñdũ assertȩ
consuetudini cedẽ. Quã tam̃ consuetudinẽ. nͥ prior ante agripinus
& ñ nulli ꝑ affricã coep̃i eiꝰ etiã ꝑ concilu sententias deserere tẽptauis-¬
sent. ñ auderet iste saltẽ raciocinari adu̾sꝯ eã.s in tã obscura questio¬
ne turbatꝰ & ubiq intuens uniu̾salẽ robustãq consuetudinẽ. coar-¬
taret se potiꝰ & p̾ce & intentione mͣtis ad dm̃. ut qđ pꝰea plenario con-¬
rũ suoꝵ tanꝗͣ inuentũ defende. ꝗͣ inquirendo ãpliꝰ laborare. Nam
in fine epłȩ ad quintũ ita ostendit. in qͦ tãꝗͣ lectulo auctorita.¬
siã dni gub̃nabant statuit. & librata consilii cõmunis examina-¬
tione firmauit. Quoꝵ sententiã religiosã & legitimã. salutarem

Expanded text:
quibus illa talis anima moueretur, noluit uir grauissimus rationes suas etsi non quibus illa talis anima moueretur, noluit uir grauissimus rationes suas etsi non ueras, quod eum latebat, sed tamen non uictas ueraci quidem sed tamen nondum assertae consuetudini cedere. quam tamen consuetudinem nisi prior ante Agrippinus et nonnulli per Africam coepiscopi eius etiam per concilii sententias deserere temptauissent, non auderet iste saltem ratiocinari aduersus eam, sed in tam obscura quaestione turbatus et ubique intuens uniuersalem robustamque consuetudinem coartaret se potius et prece et intentione mentis ad deum, ut quod postea plenario concrum suorum tamquam inuentum defendere quam in quaerendo amplius laborare. nam in fine epistulae ad Quintum ita ostendit, in quo tamquam lectulo auctoritasiam domini gubernabant statuit et librata consilii communis examinatione firmauit. quorum sententiam religiosam et legitimam, salutarem
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ut aliũ si forte existeret cui meliꝰ eẽt reuelatũ gratissime acciꝑet. et
ostendẽt imitandã ñ solũ docendi diligentiaᷤ.s etiã docendi modestiam.
multa singulis in meliꝰ reuelari. & deb̾e unũquenq ñ ꝓeo qđ semel¬
ĩbiberat & tenebat ꝑtinacit̾ c̃gredi. s si qͥd meliꝰ & utiliꝰ extiterit li-¬
bent᷑ ãplecti. His utiq uerbis ñ solũ eos admonuit sibi c̃sentire qui
meliꝰ aliqͥd ñ uidebant : s etiã hortatꝰ.ẽ. si qͥ possent. afferre aliquid
qͦ pͥor cͣsuetudo seruanda potiꝰ firmaretur. Ut si tale eẽt qđ refelli
ñ posset: etiã ipse ostendet ꝗͣ ueracit̾ dixcerit deb̾e unũquenq ñ ꝓ eo
extiterit libent᷑ aͦplecti. S qr tc̃ ñ extiterant nͥ qͥ ei c̃suetudinem
erent. defensiones aut̃ ipsiꝰ consuetudinis ñ tales afferri

Expanded text:
nisi ut alium, si forte existeret, cui esset melius revelatum, gratissime acciperet; et nisi ut alium, si forte existeret, cui esset melius revelatum, gratissime acciperet; et ostenderet imitandam, non solum docendi diligentiam, sed etiam discendi modestiam: si multa singulis in melius revelari, et debere unumquemque, non imbiberat et tenebat, pertinaciter congredi; sed si quid melius et utilius exstiterit, libenter amplecti . His utique verbis non solum eos admonuit sibi consentire, qui melius aliquid non videbant; sed etiam hortatus est, si qui possent afferre aliquid quo prior consuetudo servanda potius firmaretur: ut si tale esset quod refelli non posset, etiam ipse ostenderet quam veraciter dixerit, « debere unumquemque non pro extiterit libenter amplecti. sed quia tunc non extiterant nisi qui ei consuetudinem opponerent, defensiones autem ipsius consuetudinis non tales adferrent
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑ uniu̾sã custodiunt᷑ eccłiã ñ nͥ ab ipsis tͣdita & cõm̃data cre-¬
dunt᷑  hanc gͦ salubrimã c̃suetudinẽ. ꝑ agripinũ ꝓdecessorẽ suũ dic̃
sc̃s eẏprianꝰ quasi coepisse corrigi. S sic̃ diligentiꝰ inquisita ueritas
docuit. ꝗ̃ pꝰ magnos dubitationis fluctꝰ ad plenaru c̃cilu confirmatio¬
nẽ ꝑducta. ẽ: ueriꝰ credit᷑ ꝑ agripinũ corrũpi coepisse ñ corrigi. Irru-¬
ente itaq tã magna questione. cũ de remissione peccatoꝵ & de spãli ho¬
minis regeneratione utrũ posset ap̃ scismaticos uł hereticos fieri difficilera¬
tio reddet᷑. & p̾cedet auctoritas agripini & ñ nulloꝵ qͥ ei c̃senserant hominũ
in hac questione deficientiũ. qͥ maluer̃ aliqͥd nouũ moliri. ꝗͣ tenere õfue-¬
tudinẽ cuiꝰ defensionẽ ñ intelligebant. irruer̃ in oculos aĩȩ ueri similes ra-¬
tiones. & int̾cluser̾ it̃ ꝑuestigandȩ ueritatis. Nec arbitror beatũ cẏpria

Expanded text:
data creduntur: hanc ergo saluberrimam consuetudinem per Agrippinum praedecessorem suum dicit sanctus Cyprianus quasi coepisse corrigi. Sed sicut diligentius inquisita veritas docuit, quae post magnos dubitationis fluctus ad plenarii concilii confirmationem perducta est, uerius creditur per Agrippinum corrumpi coepisse, non corrigi. inruente itaque tam magna quaestione cum de remissione peccatorum et de spiritali hominis regeneratione, utrum posset aput schismaticos uel haereticos fieri, difficile ratio redderetur et praecederet auctoritas Agrippini et nonnullorum qui ei consenserant hominum in hac qutudinem cujus defensionem non intelligebant; irruerunt in oculos animae verisimiles rationes, et intercluserunt iter pervestigandae veritatis. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ salub̃rimã c̃suetudinẽ tenebat ęccłia an ipsis qͦq scismaticis uel
hereticis corrigere qđ pͣuu̾ ẽ. ñ it̾are qđ datũ ẽ. sanare qđ uulneratũ
.ẽ. ñ curare qđ sanũ. ẽ. Quã c̃suetudinẽ credo ex apłica tͣditione uenientẽ.¬

Expanded text:
tamen saluberrimam consuetudinem tenebat Ecclesia, in ipsis quoque schismaticis et tamen saluberrimam consuetudinem tenebat Ecclesia, in ipsis quoque schismaticis et haereticis corrigere quod pravum est, non iterare quod datum est; sanare quod vulneratum est, non curare quod sanum est. Quam c
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse iaᷤ illos uł scismaticos uł hereticos. qͥ extͣ cõmunionẽ eccłiȩ uł
in scismate aliqͦ uł in herese fuerant baptizati. qr tͣnseundo ad ȩc¬
clesiã & errores suos pristinos anathemando. destiterant eẽ qđd erant:
Quomͦ gͦ sine baptismo ñ suꝑ eos remanserant scelera eoꝵ: An ille bap¬
tisinꝰ xpi erat. s eis eat᷑ eccliȩ cõmunionẽ ꝓdesse ñ poterat. cũ aut̃ ue¬
cepti s̃. tc̃ in caritate radicatis & fundatis sine qͣ infructuosa s̃ cęt̾a.
ꝓdeẽ coepit ad remissionẽ peccatoꝵ & ad scĩficationẽ uitȩ. qđ sine fruc¬
tu extͣ portabant. Nolite gͦ nob̾ auctoritatẽ obicere cypriani ad
baptismi repeticionẽ. s tenete nob̾cũ exẽplũ cypriani ad unitatis con-¬
seruationẽ. Nondũ enĩ erat diligent᷑ illa baptismi q̃stio ꝑtͣctata. sed

Expanded text:
fuisse iam illos uel schismaticos uel haereticos, qui extra communionem ecclesiae uel fuisse iam illos uel schismaticos uel haereticos, qui extra communionem ecclesiae uel in schismate - aliquo uel in haerese fuerant baptizati, quia transeundo ad ecclesiam et errores suos pristinos anathemando destiterant esse quod erant? quomodo ergo sine baptismo non super eos remanserant scelera eorum? an ille baptismus Christi erat, - sed eis extra ecclesiae communionem prodesse non poterat, cum autem uecepti sunt, tunc in charitate radicatis et fundatis, sine qua infructuosa sunt caetera, prodesse coepit et ad remissionem peccatorum et ad sanctificationem vitae, quod sine fructu extra portabant? 12. Nolite ergo nobis auctoritatem objicere Cypriani ad Baptismi repetitionem: sed tenete nobiscum exemplum Cypriani ad unitatis conservationem. Nondum enim erat diligenter illa Baptismi quaestio pertractata, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ seruũ. Suo dño stat aut cadit. Cũ aut̃ infirma ouis in
tudine aspicit᷑. ubi pastor qͥ recdamet absens uidet᷑. dentes exerunt᷑.
frangit᷑ gutt᷑ inualidũ. Bonus hõ siñ eẽs tͣditor. consule aĩe tuę.
dio minante. ꝗͣ qđ lingua insidiante cõmittit᷑ Adista respondete
lupi rapaces. qui pellibꝰ ouinis in dui cupientes. beati eẏpriani litte¬
uob̾ eẽ arbit᷑mini. Contaminabat cẏ prianũ sacrilegiũ si¬
ticoꝵ. an ñ ctaminabat : Si c̃taminabat. iã tc̾ perut ęccłia. ñ erat
unde ꝓpagaremini. Si aut̃ ñ c̃taminabat. qͦ scelere alieno possunt
unitate contaminari in nocentes. scismatis sacrilegio ñ posst̃: qͣre
uos gͦ separastis: Quare cũ leuiora qͣ fingitis fugitis. ipsũ sacrilegi¬
ũ scisiatis qd̃ .ẽ. omĩbꝰ gͣuiꝰ cõmisistis. An forte iã placet fat̾i. non

Expanded text:
alienum seruum? suo domino stat aut cadit. cum autem infirma ouis in alienum seruum? suo domino stat aut cadit. cum autem infirma ouis in solitudine aspicitur, ubi pastor qui reclamet absens uidetur, dentes exeruntur, frangitur guttur inualidum: \'bonus homo, si non esses traditor; consule animae tuae, dio minante, quam quod lingua insidiante committitur? 11. Ad ista respondete, lupi rapaces, qui pellib pro uobis esse arbitramini: contaminabat Cyprianum sacrilegium schismaticorum an non contaminabat? si contaminabat, iam tunc periit -ecclesia, non erat . unde propagaremini. si autem non contaminabat, quo scelere alieno possunt in unitate contaminari innocentes, si schismatis sacrilegio non possunt? quare uos ergo separastis? quare, cum leuiora quae fingitis fugitis, ipsum sacrilegium schismatis quod est omnibus grauius commisistis? an forte iam placet fateri non
Abbreviated transcription (Latin):
ces alienũ seruũ: : Suo dnõ stat aut cadit. Qđ eis dictũ intelligitur. qͥ
uolebant ñ de factis manifestis s de alienis cordibꝰ iudicare. Nam qͦnͦ
ipse tã multa de sceleribꝰ scismatũ et heresũ loqͥt᷑. aut qͦmͦ cauit᷑ in psal-¬
dicare.: Posttremo ipsi de illis traditoribꝰ qͥbꝰ falsa uidicauer̃. cur omĩno ui-¬
dicauer̃ de seruis alienis : Suo dno stabant aut cadebant. Cur deniq de re-¬
centibꝰ maximianistis. plenaru c̃cilu sic̃ dicunt ore ueridico ñ dubitauer̃
tale ꝓferre iudiciũ. ut eos pͥmis illis scismaticis qͦs uiuos t̾ra sorbuit
cõpararent: Quoꝵ tam̃ qͦsdã qđ negare ñ posst̃. aut in nocentes dã¬
nauer̃. aut nocentes iterũ receper. S cũ uerũ dr̃ cui respondẽ ñ posst̃.
rodunt murmur ora leprosa: Sic uolumꝰ. luqͥs es qͥ uidices
rodunt murmur ora leprosa .:
Sic uolumꝰ. luqͥs es qͥ uidices

Expanded text:
ces alienum seruum? suo domino stat aut cadit it. quod eis dictum non intellegunt, qui ces alienum seruum? suo domino stat aut cadit it. quod eis dictum non intellegunt, qui uolebant non de factis manifestis, sed de alienis cordibus iudicare. nam quomodo ipse tam multa de sceleribus schismatum et haeresum loquitur? aut quomodo canitur in psaldicare? postremo ipsi de.illis traditoribus, de quibus falsa iudicauerunt, cur omnino iudicauerunt de seruis alienis? suo domino stabant aut cadebant. cur denique de recentibus Maximianistis plenarii concilii, sicut dicunt, ore ueridico non dubitauerunt tale proferre iudicium, ut eos primis illis schismaticis quos uiuos terra sorbuit conpararent? quorum tamen quosdam, quod negare non possunt, aut innocentes damnauerunt aut nocentes iterum receperunt. sed cum uerum dicitur, cui respondere non possunt, rodunt murmura salebrosa: sic uolumus. tu quis es qui iudicesrodunt murmura salebrosa: sic uolumus. tu quis es qui iudices
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuiꝰ appendamꝰ. s a dnõ appensa recognoscamꝰ. Tẽpore
dñs pͥora delicta recentibꝰ pęnarũ exẽplis cauenda monstrauit. et
ẜ. & scisma tẽptatũ. idolatria gladio punita ẽ. exustio libri belli-¬
ca cede & peregrina captiuitate. scisma hiatu t̾rȩ.sepultis auctoribꝰ
uiuis. & cȩt̾is cȩlesti igne c̃supͣtis. Quis iã dubitauerit ħ ẽẽ sceleratiꝰ cõ¬
ut dicitis si cẏprianũ ñ contaminabant. qͦmͦ uos contaminare pote.¬
rant ñ conuicti s conficti tͣditores. qͥñ si libros incendendos tͣdidissent
s eos ipsi sus manibꝰ incendissent. minoris fuissent utiq sceleris quã
si scisia cõmitterent. qr illud mitiꝰ. illud gͣuiꝰ uindicatũ. ẽ. nͣ huma¬
no arbitrio s duuino uidicio: Quare gͦ uos separastis: Si ullꝰ sensꝰ
in uob̾ .ẽ. uidetis uos certe qͥd respondĩ possit ñ inuenire. Nusq ad eo
inqͥunt om̃a defecer̃. ut ñ possimꝰ respondere si uolumꝰ: Tu qͥs es qͥ iuidi-

Expanded text:
 appendamus, sed a domino appensa recognoscamus. tempore illo, quo dominus priora delicta recentibus poenarum exemplis cauenda monstrauit et us, et scisma temptatum: ydolatria gladio punita est, exustio libri bellica cedȩ et peregrina captivitate, scisma hiatu terrae, sepultis auctoribus vivis et ceteris celesti igne consumptis. Quis iam dubitaverit, hoc esse sceleratius comut dicitis, si Cyprianum non contaminabant, quomodo vos contaminare poterant non convicti, sed conficti traditores? Qui si non Libros incendendos tradidissent, sed eos ipsi manibus suis incendissent, minoris fuissent utique ssi schisma committerent, quia illud mitius, illud grauius uindicatum est non humano arbitrio, sed diuino iudicio. Quare uos ergo separastis? si ullus sensus in uobis est, uidetis uos certe quid responderi possit non inuenire. non usque adeo\', inquiunt, omnia defecerunt, ut non possimus respondere: sic u
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ q̃libet grauissima solet. s ꝑ aliqͦt m̃ses atq annos paulat̾ĩ digerat:
Qđ donec fiat tã multa q̃ in maiorib punimꝰ. toleramꝰ in paruulis. ut
numerari oĩno ñ possint. Htã magnũ ignorantiȩ atq infirmitatis
im pitate cõmissa. repente tantis tenebris itiuoluti s̃ : Hicet aliqͥs¬
xp̃s longȩ excellentiȩ. et certe sine ullo peccato natꝰ ex uirgine. in hac
tam̃ infirmitate atq ȩtate ꝓcreatꝰ apparuit: Huic ꝓpositioni res¬
pondem. adã ꝓpt̾ea ñ talẽ creatũ. qr nulliꝰ parentis p̃cedente peccato.

Expanded text:
sicut quaelibet grauissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat — sicut quaelibet grauissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat — quod donec fiat, tam multa, quae in maioribus punimus, toleramus in paruulis, ut numerari omnino non possint — hoc tam magnum ignorantiae atque infirmitatis na aliqua impietate commissa repente tantis tenebris inuoluti sunt? Dicet aliquiChristus longe excellentior, et certe sine ullo peccato natus ex virgine, in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit? Huic propositioni respondemus: Adam propterea non talem cr
Abbreviated transcription (Latin):
mee et ignorantiȩ meȩ ne memineris. In illas gͥ ignorantie densis¬
sinas tenebras ubi aa infantis recentis ab utero. utiq ãa hõis. utiq
aa racionalis. ñ solũ indocta uerũ etiã indocilis iacet. quare
aut qͣncio uncde c̃trusa ẽ: si natura ẽ. hõis sic inciꝑe. et ñ iã uitiosa. ẽ
ista natura: Curñ talis creatꝰ ẽ adã: Cur ille capax p̃cepti. et
ualens uxori et oĩb animalib nomina ĩpoñe. Nã et de illa dixtt
Hec uocabit᷑ mulier. Et qd cũq uocauit adã aam uiuã. ħẽ. nom̃ eiꝰ
Iste aut̃ nesciens ubi sit. qͥd sit a qͦ creatꝰ. a quib genit᷑ sit. iã reus de¬
licti. ñdũ capax p̾cepti. tã ꝓfunda ignorantię caligine inuolutꝰ et p̃s¬
sus. ut neq tãꝗͣ de somno excitari possit. ut ħ saltĩ demons tratacog.¬
noscat. S expectet᷑ tẽpꝰ qͦ hanc nescio qͣm ebrietatẽ ñ ꝑ unã noctẽ

Expanded text:
meae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignorantiae densismeae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignorantiae densissimas tenebras, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima. rationalis, non solum indocta, uerum etiam indocilis iacet, quare aut quando aut unde contrusa est ? si naturae est hominis sic incipere et non iam uitiosa est ista natura, cur non talis creatus est Adam? cur ille eapax praecepti et ualens uxori et omnibus animalibus nomina inponere? nam et de illa dixit: haec uocabitur mulieret: quodcumque uocauit Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tam profunda ignorantiae caligine inuolutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitari possit, ut haec saltem demonstrata cognoscat, sed expectetur tempus, quo hanc nescio quam uelut ebrietatem non per unam noctem,
Abbreviated transcription (Latin):
recentiũ natoꝵ ꝓ fundissiã ignorantiã uideamꝰ. exq ad st ten per-¬
mansutã blbucientẽ fatuutatẽ. tãꝗ ad scientiã locucionẽ q geuile. in¬
tes oficiendo uener. Eslas inꝗͣ ẽ side mꝰ tenebras m̃tis utiq racionastum
quib et drñ prsus ignorant. cuiꝰ sacram̃tis etiã cũ haptirant᷑ obsestunt
n hab quero ande et qͣndo subinersi sint. Itane uͦ eas hic ẽ tuderete et̃
in hac ueta sua sa ꝓ t̃̃ ꝑnimiã negligentiã obliti s̃ edm̃. prudentesu̾
mł resigiosi uixer̃ uł mnitterisi matrũ Dicant esta qͥ ausi fuerim udu¬
ĩtes ñ obnubilat defendendȩ suȩ sententiȩ ꝑuicatia ħ̃ senttire ñpesa¬
sunt. An snillũ igiorantie malũ: & idõ nec purgandũ.: Et qͥelaut alla¬
uot. delicta liiuentutis. et ignorantiȩ meȩ ne memiiñis: Et ũ erũ dam¬
nabiliora peteata s̃ q̃ abscientib cõmittunt᷑. tamã si ignorantie peci¬
cata ulla eent ħ ñ legeremꝰ qđ cõmemoraui. Desicta uiueneutis

Expanded text:
ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatuitatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibus et deum prorsus ignorant, cuius sacramentis etiam cum baptizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic contraxerunt et in hac uita sua iam propria per nimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, auquorum mentem non obnubilat defendendae suae sententiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nullum est ignorantiae malum et ideo nec purgandum? et quid agit illauox: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod commemoraui: delicta iuuentutis
Abbreviated transcription (Latin):
pentẽ. et aueneno sanabat᷑ et a morte lib̾abat᷑. sic nc̃ qͥ ẽfornat᷑ si¬
militudini mortis xp̃i ꝑ fidẽ baptismũq eiꝰ. & apeccato ꝑiustifica¬

Expanded text:
pentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur sipentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ in deserto. tta exaltari oportet filiũ hõis. ut d̃is qͥ credit in eũ ñ
ꝑeat.s habeat uitã ęt̃nã. Quid tc̃ indeserto factũ sit nouimꝰ. Serpen¬
tũ morsib multi moriebant᷑. Tc̃ popłs peccata sua c̃fitens. ꝑ mos¬
sen dep̾catꝰ .ẽ. dñm. ut ħ ab eis uirꝰ auferret. Ac sic moy ses ex p̃cepto
dñi exaltauit in deserto eneũ serpentẽ. ãmonuitq popłm ut illũ
exaltatũ qͥsqͥs aserpente mordet᷑ attendet. ħ facientes c̃tinuo sana¬
bant᷑. Quid.ẽ. exaltatꝰ serpens nͥ mors xp̃i. eo significandi mͦ quo
ꝑefficientẽ id qđd efficit᷑ significatur: A serpente qͥppe mors uenit.
qui peccatũ qͦ mori mereret᷑ hõi ꝑsuasit. Dñs aut̃ in carnẽ suam
ñ peccatũ transtulit. tãꝗͣ uenenũ serpentis. s tam̃ transtulit mortẽ
ut ẽẽt in similitudine carnis peccati poena sine culpa. unde incar¬
ne peccatiᷤ culpa solũet᷑ et poena. Sic̃ gͦ tc̃ qͥ c̃spiciebat exaltatã ser¬

Expanded text:
xaltari oportet filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo significandi modo, quo per efficientem id quod efficitur significatur? a serpente quippe mors ucnit, qui peccatum, quo mori mereretur, homini persuasit. dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis, sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo tunc qui conspiciebat exaltatum ser
Abbreviated transcription (Latin):
nullom̃ dubrtaret miserabiliꝰ lugendũ eẽ ꝗ mortuũ. Sidũ spes subest
unliem tou or ingeni lum̃ accessurũ credit᷑ etatis aecessu st ut ẽuitdia
paruuloꝵ etiã in parentes ñ solũ iniuriosa ñ sint. uerũ etiã grit ⁊. ato
suuima sin ꝓ hibeant᷑ cũ ꝓhibi iã possunt. uerũ in h etiã ẽcitentͤ studio
ruendi. et uanitate maioꝵ. Nã plerũq illa ȩtas iã patrẽe mattẽ ogas¬
noleris. ncintcretar eo audet maledice. n altero eoꝵ aut abuatroquiẽ : ab¬

Expanded text:
 modo dubitaret miserabilius lugendum esse quam mortuum. Sed dum spes subest  modo dubitaret miserabilius lugendum esse quam mortuum. Sed dum spes subest incrementorum, et ingenii lumen accessurum creditur aetatis accessu, ut fit convicia parvulorum etiam in parennou prohibeantur, cum prohiberi iam possunt, uerum in haec etiam concitentur studio ridendi et uanitate maiorum. nam plerumque illa aetas iam patrem matremque agnoscens neutri eorum audet maledicere nisi ab altero eorum aut ab utroque u
Abbreviated transcription (Latin):
ut õis qͥ credit in eũ ñ pereat. s habeat uitã ȩt̾nã. Periturꝰ paruulꝰ
nec habiturꝰ uitã ȩt̃nã. si ꝑ sacram̃tũ baptismi ñ credet in unigenitĩ
dĩ filiũ. dũ int̾im sic uenit ut ñ uidicet mundũ s ut saluet᷑ mundꝰ
ꝑ ipsũ. p̃sertĩ qr seqͥt᷑ & dic̃. qͥ credit in eũ ñ uidicat᷑. qͥ aut̃ ñ credit.
iã iuidicatꝰ .ẽ. qr ñ credit in nomine unigeniti filii dĩ. Ubid̾ paruulos
ponimꝰ baptizatos nͥ int̾ fideles. sic̃ uniũsȩ ubiq eccłiȩ clamat aue¬
toritas. Ergo int̾ eos qͥ credider̃ henĩ eis adqͥritur ꝑ uirtutẽ sacra¬
m̃ti et offerentiũ responsionẽ. ac ꝑ h eos qͥ baptizati ñ s. int̾ eos qͥ
ñ credider̃: porro si illi qͥ baptitati s̃ ñ uidicant᷑. istiqr carent bap¬
dũ tͥ de suo dic̃ aduentu. sine cuiꝰ aduentꝰ sacram̃to. qmͦ paruuli
ẽẽ dicunt᷑ in luce: Aut qͦmͦ ñ et ħ indilectione tenebrarũ habent.¬

Expanded text:
habeat uitam aeternam. periturus erat paruulus nec habiturus uitam aeternam, si per sacramentum baptismi non crederet in unigenitum dei filium, dum interim sic uenit, ut non iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, praesertim quia sequitur et dicit: qui credit in cum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti filii dei. ubi ergo paruulos ponimus baptizatos nisi inter fideles, sicut uniuersae ubique ecclesiae clamat auctoritas? ergo inter eos qui crediderunt — hoc enim cis adquiritur per uirtutem sacramenti et offerentium responsionem - ac per hoc eos, qui baptizati non sunt, inter eos qui non crediderunt. porro si illi, qui baptizati sunt, non iudicantur.isti, quia carent bapum, nisi desuo dicit aduentu? sine cuius aduentus sacramento quomodo paruuli esse dicuntur in luce? aut quomodo non et hoc in dilectione tenebrarum habent