comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Irtutẽ qͦ deam fecerũt: que quidem
si dea ẽẽt: multis fuerat p̾ ferenda
Et nũt qr dea non est. s donũ dei est.
ip̃a ab illo impetret᷑ a qͦ solo dari p̃t: et
oĩs falsoꝵ deoꝵ turba uanestat. S tur
et fides dea credita est. et accepit etiam
ip̃a templũ et altare. Quã quisquis
cuiꝰ pͥmũ et maximũ officiũ est. ut in
uerũ credat᷑ deũ. S tur non suffecerat
uirtus: Nonne ibi est. et fides: qñquidẽ
uirtutẽ in qͣtuor species distribuendam
ẽẽ uiderũt. prudentiã. iusticiam. fortitu¬
diueni . temperantiã: Et quoniͦ iste
suigle species suas habent. in partib
iusticie fides est: maximũ q locũ apd̾
nos habet. quicũq stĩmꝰ. quid sit quod
iustus ex fide uiuit. S illos miror ap¬
petitores multitudirus deoꝵ: si fides dea
est. quare aliis tam multis deab ĩuiriã
fecerunt. p̾termittendo eas: quib suuilit
edes et aras dedicare potuerũt. Cur tẽꝑãnia

Expanded text:
irtutem quoque deam fecerunt: quae quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo impetretur, a quo solo dari potest: et omnis falsorum deorum turba vanescet. Sed cur et Fides, dea credita est, et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis cujus primum et maximum officium est, ut in verum credatur Deum? Sed cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse viderunt, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Et quoniam istae singulae species suas habent, in partibus justitiae fides est; maximumque locum apud nos habet, quicumque scimus quid sit, quod justus ex fide vivit . Sed illos miror appetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus injuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Cur temperantia
Abbreviated transcription (Latin):
se in libertatẽ nntatur euoluere. necesse
habebat ista uenerari: nec qd in hac
disputacõe disertus insonat nuitire au¬
det in ppłi contione. Aꝯamꝰ itaq xp̃ia¬
ni dño deo nr̃o gr̃as. nõ telo et terre sicut
iste disputat. s ei qui fecit celũ et trã.
qui has suꝑsticiones quas iste balbus

Expanded text:
se in libertatem nitatur euoluere, necesse se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. Agamus itaque Christiani Domino Deo nostro gratias, non caelo et terrae, sicut iste disputat, sed ei qui fecit caelum et terram, qui has superstitiones, quas iste Balbus
Abbreviated transcription (Latin):
cõtrarios alii dii ex alia parte defenderũt:
sua ꝓpria bella gesserũt. Hec et dicũt᷑
et credunt᷑ stultissime: et pleua sũt ua¬
cat. ad religionẽ uo que ip̃e stdm̃ stoitos
inquit. uerũ eciã maiores nrri suꝑstitio¬
nem a religione separauerũt. Nam qui
totos dies precabant᷑ inqͥt et ĩmolant ut
sibi sui libri suꝑstites ẽẽnt: suꝑsticiosi
sticione uelle se iũgere: s quoni id possit
nõ ĩuenire. Si enĩ a maiorib illi sunt
appellati suꝑsticiosi. qui totos dies p̾tabãt᷑
et ĩmolabant: nuĩquid et illi qͥ insu tuer̃t
quod iste rep̾hendit. deoꝵ simulacra. diu̾sa¬
etate. et ueste distincta: deoꝵ gu̾a. cõiugia.
cognationes: Hec utiq cñ tanquã suꝑ¬
sticiosa culpãtur. implicat ista culpã
maiores taliũ simulacrorũ institutores
taliũ similaciorũ institutores atq culto¬
res ĩplicat et seip̃m. qui tãto libet eloqͥo

Expanded text:
contrarios alii dii ex alia parte defenderent contrarios alii dii ex alia parte defenderent sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime, et plena sunt vacat, ad religionem vero, quae ipse secundum Stoicosinquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabantur, inquit, et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi stitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste dicognationes? Haec utique cum tanquam superstitiosa culpantur, implicat ista culpa majores talium simulacrorum institutores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio
Abbreviated transcription (Latin):
Itero augur iroidet augunia: et
rep̾hendit hõies corm et cornicule
indignus est qui habeat ullã in hiis reb
antoritatẽ. Disputat apud eũ quĩtꝰ lu¬
tilius balbus in scd̾o de deoꝵ natura libro:
et tũ ip̃e suꝑsticiones ex natura rerũ uelut
phisicas et philosophitas iuserat: in di¬
gnat᷑ tñ institucõe simulatrorũ. et opini¬
onib fabulosis ita loquẽs. Uidetisne ig̃r
ut a phisicis rebus bene atq utiliter ĩuẽ¬
tis. racio sit tracta ad ꝯmentitios et fictos
deos: Que res genuit falsas opinio¬
nes: eruoresq turbulentos. et suꝑsticio¬
nes pene aniles. Et forme em nobis
deoꝵ et etates et uestilus ornatusq noti
sũt genera p̾terea. cõiugia. cognacões
oĩaq traducta ad similitudinẽ ĩbecilli¬
tatis hũane: nam et ꝑturbatis inducũt᷑¬
anmus. Accepimiꝰ em̃ deoꝵ cupiditates:
egritudines. uacundias. Ilec uero ut fa¬
bule ferũt dii bellis p̾liisq caruerũt: nͨ
solum ut apud homerũ cũ duos exertitꝰ

Expanded text:
icero augur inridet auguria et inridet homines corui et corniculaeindignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat aput eum Quintus Lucilius Balbus in secundo de deorum natura libro, et cum ipse superstitiones ex natura rerum uelut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institutioni simulacrorum et opinionibus fabulosis ita loquens: \'Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene adque utiliter inuentis ratio sit tracta ad commenticios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. Et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur; accepimus enim deorum cupiditatesaegritudines, iracundias. Nec vero ut fabulae ferunt dii bellis praeliisque caruerunt. Nec solum, ut apud Homerum, cum duos exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitem memoriã defunctoꝵ colũt. aut qui
parentibz suis suꝑstites colebant ymagines
eoꝵ donu tãꝙͣ deos peuates. nam qui nouos
sibi ritus assumebant ut in deoꝵ uices mor¬
tuos honorarent. qͦs ex hoĩb in celũ receptos
putabant. Hos suꝑsticiosos uotabant. hos
uero qui publicos et antiqͦs deos colebant
religiosos uoiãbant. Unde uirgiliꝰ uana
suꝑsticio ueterũ ingrata deoꝵ. hec lucretius.¬

Expanded text:
i, qui superstitem memoriam defunctorum colunt, aut qui parentibus suis superstites, colebant imagines eorum domi tanquam deos penates. Nam qui novos sibi ritus assumebant, ut deorum vice mortuos honorarent, quos ex hominibus in coelum receptos putabant, hos superstitiosos vocabant. Eos vero, qui publicos et antiquos deos colerent, reliogiosos nominabant. Unde Virgilius: Vana superstitio, veterumque ignara deorum. Sed c
Abbreviated transcription (Latin):
et que fieri possunt placeant imiitari.
Si autem tibi responderit ppłs. uos nob
importastis ista pontifices: deos ip̃os
roga quib instigantib ista iussistis: ne
talia sibi iubeant exhiberi. Que si
mala sũt. et ꝓpterea nullo mͦ de deorum
maiestate credenda: maior est deorũ ĩui¬
ria de quib impune fingũt᷑. S nõ te
audiũt: demones sunt. praua docent.
turpibz gaudent: non solũ non deputãt
ĩiuiriã si de illis ista fingaritur: s eciã
potiꝰ ĩuiriã ferre non possunt: si ꝑ eoꝵ
soleumia non agantur. Iam uero si
aduersus eos iouẽ interpelles. maxie
ob eã causã qr eiꝰ plura trinĩa ludis ste¬
hic mũdus. eo illi fit a uobis maxima
iniuria ꝙ eũ cũ istis colendũ putatis.
egrũq regem ẽẽ ꝑhibetis.¬

Expanded text:
et quae fieri possunt placeat imitari. et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua docent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaehic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetis
Abbreviated transcription (Latin):
corporis mẽbra. Hec pontifex nosse ppłos
non uult: nam falsa ẽẽ non putant. Ex¬
pedire igitur existiuat falli in religione
ciuitates: qd̵ dicere etiam in libris rerum
diuinaꝵ uarro ip̃e non dubitat. Precla¬
ra religio quo confugiat liberandus in¬
firmus: et cũ ueritate qua liberet᷑ ĩquirat:
credatur ei expedire ꝙ fallitur. Poetitũ
sane deoꝵ genus cur sceuola respuat. eis¬
deni literis non tacet᷑: qr sit uidelic deos
deformãt. ut nec bonis hõib cõparentur
cũ aliũ faciũt furari aliũ adulterare: sic
item inquit aliquid aliter turpiter atq
duas a uenere troiani euertisse. ioueni
saturnũ liberos deuorare: nichil deniq
posse confingi miratulorũ atq uiciorũ
qd̾ non ibi reperiatur. atq ab deorum
natura lorige absit. O steuola pontifex
maxie. ludos tolle si potes: precipue
ppłis ne tales honores diis mortalib
deferant. ubi crimina deoꝵ libeat mirari:

Expanded text:
corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adqueduas a Venere Troiam euertisse; Iouem iSaturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari
Abbreviated transcription (Latin):
uissis instituta sunt. ꝓiude nichil esse de¬
bet xpĩano cũ circerisi insania. cũ ĩpudicitia
theatri. cũ ãphiteatri craidelitate. cum atro¬
titate arene.¬
Elatum est in lrãs doctissimũ pon¬
tificem sceuolam disputasse tria
geneda tradita deoꝵ: unũ a poetis. al¬
terũ aphilosophis: tertiũ a principib
tiuitatis. Primũ genus iugatorum
dicit ẽẽ. ꝙ muilta de diis fingant᷑ ĩ digna:
stdm̃n nõ ꝯgruere ciuitatib. ꝙ habeat
aliqua sr̃ uatua: aliqua etiã que obsint
ppłis nosse. De superuatuis non mag
cansa est. dolet enĩ et a uiris peritis
dici: suꝑflua non nocent. Que sunt
autem illa: que plata in młtitudinem
notent: Hec inquit: non ẽẽ deos her¬
culem. escolapiũ. castorem. pollucem.
Proditur eni a doctis ꝙ hoĩes fuerint.
et hũana condicione defeterint. Quid
aliud: Qd̾ eoꝵ qui sunt dii. non habeãt
niuitates uera simulatra: eo ꝙ uerus deꝰ
nec sexũ habeat. nec etatem: nec definita

Expanded text:
jussis instituta sunt. Proinde nihil esse debet Christiano cum circensi insania, cum impudicitia theatri, cum amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenelatum est in litteras, doctissimum pontificem Scaevolam disputasse tria genera tradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus civitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de diis fingantur indigna; secundum non congruere civitatibus, quod habeat aliqua supervacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De supervacuis non magna causa est: solet enim et a jurisperitis dici, Superflua non nocent. Quae sunt autem illa quae prolata in multitudinem nocent? Haec, inquit, non eculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur enim a doctis, quod homines fuerint et humana condicione defecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec aetatem nec definita
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. ui compulsos ẽẽ exhibere talibus
diis que recto ꝯsilio poterant turpia iudi¬
cari : In illis certe ludis poetica numinũ
crimina frequẽtantur: qui ludi cogẽtib
numinib. iussu senatus instaurabant᷑.
In illis ludis corruptorẽ pudicicie iouẽ.
turpissimi histriones cãtabant. agebãt
placabant. Si illud fingebat᷑: ille iraste¬
retur. Si autẽ suis crimimib etiã fictis
delectabat᷑: qñ toleret᷑. nisi diabolo serui¬
retur: Itaue iste romanũ conderet dila¬
taret conseruaret ĩperiũ: qͦuis romano
cui talia displicebant hoĩe abiectior: Iste
daret felicitatẽ: qͥ tan ĩfeliciter colebat᷑.
Et nͥ ita coleretur: ĩfelitiꝰ irascebatur.¬

Expanded text:
rum, ui conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, infelicius irascebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ullo igitur modo dii tales qui talib
plarant᷑. uel pociꝰ accusant᷑ hono¬
rib. ut maius sit crimen ꝙ eis falsis
oblectantur ꝙͣ si de illis uera dicerentur
romanũ ĩperiũ augere et conseruare
potuissent. Hoc enĩ si possent. grecis po-¬
cius donũ tam grande conferrent qui
eos in huiustemodi rebus diuinis hoc
est ludis stenicis honorabiliꝰ dignius q
coluerũt: qñ et a morsib poetarũ hiis
quib deos dilacerari uidebant. se non
substraxerũt. daudo eis licenciã male
tractandi hoĩes qͦs liberet: et ip̃os sce¬
nicos non turpes iudicauerũt. sed di¬
gnos eciã p̾ceteris honorib habuerũt.
Sicut autẽ potuerũt auream pecuniã
habere romani ꝙͣuis deũ autinũ non
colerent: sic et argenteã habere potue¬
rũt et eream. si nec argẽtinũ nec eiꝰ
preui colerent esculanũ: et supĩa que
retepere piget. Sit gͦ et regnũ inuito
quidem deo uero nullomodo habere pos¬
sent: diis uero istis falsis et multis

Expanded text:
ullo igitur modo dii tales, qui talibus placantur, vel potius accusantur honoribus, ut majus sit crimen oblectantur, quam si de illis uera dicerentur, Romanum imperium augere et conseruare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis potius donum tam grande conferrent, qui eos in huiusce modi rebus diuinis, hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniusque coluerunt, quando et a morsibus poetarum, quibus deos dilacerari uidebant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scaenicos non turpes iudicauerunt, sed dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamuis deum Aurinum non colerent: sic et argenteam habere potuerunt et aeream, si nec Argentinum nec eius patrem colerent Aesculanum, et sic omnia quae retexere piget. Sic ergo et regnum inuito quidem Deo uero nullo modo habere possent; dis uero istis falsis et multis
Abbreviated transcription (Latin):
stulticia est. ab aliqͦ eam deo petere: quã
possis a seip̃a impetrare: Hanc gͦ deã
sr̃ deos cet̾os honorare eciã loci dignitate
debuerũt. Sic enĩ apud ip̃os legitur
romani ueteres nestio quẽ sũmanũ cui
nocturna fulmina tribuebant coluerũt
magis ꝙͣ iouẽ: ad quẽ diurna fulmĩa
ꝑtinerent. S postꝙͣ ioui templũ ĩsi¬
gne ac sublime ꝯstructũ est. ꝓpter edis
dignitatem sic ad eũ multitudo ꝯflup
ut uix ĩuenatur qui sũmani nomẽ
qd̾ audire iã nõ p̃t. se salten legisse
meminerit. Si aut felicitas dea nõ
est. qm̃ qd̾ uerũ est nmꝰ ẽ dei: ille
deus querat᷑ qui eã dare possit. et fal¬
sorũ deoꝵ. multitudo noxia rełiqͣt᷑:
quã stultoꝵ hõi multitudo uana
sectatur. dei dona deos sibi faniẽs: et
ipm cuiꝰ ea dona sũt obstinatõe suꝑbe
uolũtatis offendẽs. Sic enĩ tarere non
potest infelicitate qui tãꝙͣ deã felicita¬

Expanded text:
stultitia est ab aliquo eam deo petere, quam stultitia est ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa inpetrare? Hanc ergo deam super deos ceteros honorare etiam \' loci dignitate debuerunt. Sicut enim aput ipsos legitur, Romani ueteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Iouem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Ioui templum insigne ac sublime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad eum multitudo confluxit, ut uix inueniatur qui Summani nomen, quod audire iam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem felicitas dea non est, quoniam, quod uerum est, munus est Dei: ille Deus quaeratur, qui eam dare possit, et falsorum deorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo uana sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicita
Abbreviated transcription (Latin):
neret. sicut a termino. marte. iuuẽtu¬
te. cõtemptus est: s ip̃i eciam qui ño
cesserũt ioui. ꝓfecto cederẽt felititati
que illis ⁊egẽ fecerat iouẽ. dint si non
cederent. non id ꝯtemptu eiꝰ facerent.
s ꝙ in domo felicitatis uel obscuri essẽ
mallent: ꝙͣ sine illa in socis ꝓpriis
emiere. Ita dea felicitate in loto am¬
plissimo et celsissimo cõstituta disterẽt
tiues om̃s unde boni uoti petendum
eẽ auxiliũ: ac sic. ip̃a suadente nat᷑a
alioꝵ deoꝵ suꝑflua młtitudiẽ derelicta.
coleret᷑ una felicitas. uni supplicaret᷑.
uniꝰ templũ frequẽtaretur a niubz qui
felires ẽẽ uellent. ꝙꝵ eẽt nemo qͥ nollet.
atqz ita ip̃a a se ip̃a peteretur. que ab
oĩb petebat᷑. Quis enĩ aliquid ab aliqͦ
deo nisi felicitatẽ uelit accipere: uel qd̾
ad felicitatem existimat ꝑtinere. Pro¬
inde si felicitas habet ĩ potestate cũ qͦ
hoĩe sit. habet autẽ si dea est: que tandẽ

Expanded text:
neret, sicut a Termino, Marte, Iuuentaneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est: quae tandem
Abbreviated transcription (Latin):
eni quispiam resisteret felicitati: nisl
qd̾ fieri non p̃t qui ẽẽ uellet infelix.
qd̾ ei fecerũt tres dii. mars terminꝰ. et
iuuentꝰ: qui maiori et regi suo millo
mͦ. cedere loco uoluerũt. Nam sicut ha¬
bent eoꝵ litere. cũ rex tarquimꝰ capi¬
toliũ fabricari uellet. eũq locũ qui ei
dignior aptior q uidebatur ab diis ali¬
enis cerneret p̾octupatũ: non audẽs
aliquid contra eoꝵ facere arbitriũ. et
credens eos tanto numini suoq prin¬
tipi uolũtate cessuros. qr multi erant
illit ubi capitoliũ constitutũ est. per
anguriũ quesiuit: utrũ ꝯtedere lotũ
uellent ioui: atq ip̃i inde tedere om̃s
ueluerũt p̾ter illos qͦs ꝯmemorani.
martẽ terminũ. inuẽtutẽ: atqr ideo
capitoliũ ita ꝯstruttũ ẽ ut etiã isti tret
intus ẽẽnt. tam obsturis signis: it
hoc uix hoĩes doctissimi stirent. Nullo
modo igitur felicitatẽ iupiter ip̃e ꝯtẽ¬

Expanded text:
enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, quod fieri non potest, qui esse uellet infelix. quod ei fecerunt tres di, Mars, Terminus et Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contem
Abbreviated transcription (Latin):
illustriꝰ ceteris colebatur. Quis eĩ fe¬
rat. ꝙ neqz inter deos ꝯseritientes qͦs dicũt
in ꝯsiliũ iouis adhiberi nec inter deos qͥs
selectos uocant felicitas constituta est¬
ut templũ. aliquod ei fieret quod et loci
sublimuitate et oꝑis dignitate p̾miueret
Cur enĩ non aliquod melius. ꝙͣ ip̃i ioui.
Nam qͥs eciam ioui regnũ nisi felicitas
dedit. si tñ cũ regnaret selix fuit: Et
ponior est felicitas regno. Nemo eni dubi¬
tat facile ĩueniri hoĩem qui se timeat
fieri regem: nullus autem ĩuenitur qͥ
se nolit ẽẽ feluem. Ip̃i uero dii. si per
auguria uel quolibet modo eos posse
consuli putãt. de hac re cõsulerentur
utrũ uellent felicitati loco cedere: si for¬
te alioꝵ edibus uel altarib iam fuiss
locus occupatus. ubi edes maior atq
sublimior felicitati ꝯstrueretur: etiã ip̃e
iupiter cederet ut ip̃m uerticẽ collis ta¬
pitolin felicitas pociꝰ obtineret. Non

Expanded text:
inlustrius ceteris colebatur? Quis enim feinlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non
Abbreviated transcription (Latin):
turba uidere non potuit: Hostilius certe
rex deos et ip̃e nouos panorẽ atqz pal¬
lõren. ꝓpiciandos non introduceret: si
deam istã nosset aut coleret. Presente
quippe felicitate oĩs pauor et pallor nõ
propiciatus abstederet: s pulsus au¬
fugaret. Denide quid est hͦ. ꝙ iã ro¬
manũ ĩperiũ longe lateqz crestebat:
et ad huc nemo felicitatem colebat
Tin ideo grandiꝰ imperiũ: ꝙͣ felitius
fuit: Nam quomͦ ibi ẽẽt uera felici¬
tas: ubi non erat uera pielas. Pie¬
tas est enĩ uera uerax ueri dei cultus:
merũ felicitate suscepta: magna belloꝵ
ciuiliũ infelicitas sub secuta est. din
forte iuste est indignata felicitas ꝙ et
tai sero et non ad honorem s ad con¬
tumeliam pocius ĩuitata dea ẽ. ut
cũ toleretur priapus. et cloacina. et
pauor. et pallor. et febris et cetera
non numina colendoꝵ s crimina co¬
lenciũ: Ad extremũ si cũ turba ĩdignissĩ
tanta dea colenda uisa est cur non uel

Expanded text:
turba videre non potuit? Hostiliuturba videre non potuit? Hostiliurex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, merum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel
Abbreviated transcription (Latin):
Ed unde nũt agitur si libri et sacra
eoꝵ uera sũt et felicitas dea est. cur
non ip̃a una q̃ coleretur ꝯstituta est. q̃
poss uiuu̾sa ꝯferre et ꝯpendio facere
felicem: Quis enĩ optat. aliquid ꝓpt̾
aliquid aliud ꝙͣ ut felix fiat: Cur de¬
inq tam sero huit tante dee: post tot
romanos p̾ncipes lucullus edẽ ꝯstituit.
Cur ip̃e romulus felicẽ cupiẽs condere
ciuitatẽ. nõ huit templũ potissimũ
struxit nec ꝓpter aliquid diis ceteris
supplicauit: qñ nichil deesset si hec
adesset: Nam et ip̃e nec priꝰ rex nec
ut putant postea deus fieret: si hãc
deam ꝓpiciari non haberet. Ut quid
gͦ constituit romanis deos. ianũ iouẽ
marteni. pitũ faunũ. tiberitũ. hertu¬
len et si quos alios: Ut quid titustatiꝰ
addidit saturnũ. openi. solemi. lunam
uolcanũ. lucẽ. et quostũq alios addidit:
inter qͥs eciam deam cloacinã felicitate
neglecta: Ut quid numa tot deos et
tot deas sine ista. Ani eam ferte in tanta

Expanded text:
ed unde nunc agitur, si libri et sacra eorum vera sunt, et Felicitas dea est, cur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset universa conferre, et compendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Cur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Cur ipse Romulus felicem cupiens condere civitatem, non huic templum potissimum struxit? Nec propter aliquid diis caeteris supplicavit, quando nihil deesset, sic haec adesset. Nam et ipse nec prius rex, nec, ut putant, postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Utquid ergo constituit Romanis deos, Janum, Jovem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem, et si quos alios? utquid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem, et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam2, Felicitate neglecta? utquid Numa tot deos et tot deas sine ista? an eam forte in tanta
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt grande periculũ. nec deꝰ spiniensis
ut spiuas ex agris eradicaret. nec dea
rubigo ut non accederet. rogaret᷑: una
felicitate p̾sente et tuẽte. ut uel nulla
mala exorirentur. uel facilime pellerẽt᷑.
Postremo quod de duabus istis deabus
uirtute et felicitate tractamꝰ. si felicitas
uirtutis ẽ pͥmiũ. non dea s dei donũ est.
Si autem dea est: cur non dicat᷑ et uirtu¬
tem ip̃a ꝯferre: qñquidẽ etiã uirtutem
cousequi felicitas magna est:¬

Expanded text:
esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre, quando quidem etiam uirtutem consequi felicitas magna est
Abbreviated transcription (Latin):
ereã argenteãq pecimiã: Nam ideo pr̃em
argẽtin esculanũ posuerũt. qr prius
erea pecunia ĩ usu cepit ẽẽ post argen¬
tea. Miror autem ꝙ argẽtinus non
genuit aurmũ qr et aurea subisecuta ẽ.
Quẽ deũ isti si haberent: sicut saturno
iouẽ: ita et pri argẽtino. et auo estulano
aurinũ p̾ponerẽt. Quid gͦ erat int̃e.
propter hec bonia. uel aniuri uel corporis
uel externa. tãtã deoꝵ turbã tolere et ĩno¬
care. qͦs ueq om̃s ꝯmemoraui. nec ip̃i
poluerũt. oĩb bonis hũanis nimitatim
singillatimq digestis deos munitos et
singulos ꝓuidere. cũ possit magno facili¬
q ꝯpendio. uua dea felicitas cũcta ꝯferre
net solũ ad bona capienda quisꝙͣ alius.
s neq ad depellenda mala quereretur:
Cur enĩ eẽt ĩuocanda ꝓꝑter fessos diua
fessonia. ꝓpter hostes depellendos diua
pellonia. propter egros medicus uel ay¬
pollo uel estulapiꝰ. uel ambo sumil. qñ

Expanded text:
aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando
Abbreviated transcription (Latin):
faceret: cũ hͦ poss conferue felicitas :
Ingeniosum quippe nasti felicitatis
est. Unde etiam si non potuit a nõdũ
nato coli dea felicitas. ut hͦ ei conciliata
donaret: ꝯferret hͦ parentib eiꝰ culto¬
rib suis: ut eis ingeniosi filii nasterẽt᷑
Quid opus erat parturriẽtib ĩuocare
lucinani: cũ si ad esset felicitas. nõ solũ
bene parerent. s eciã bonos: Quid ne¬
cesse erat opi dee ꝯmendare nastentes
deo uagitano uagientes: dee cuume ia¬
centes. dee rimie sugẽtes: deo stabilio
stantes. dee adeone adeuntes. a beone ab¬
dio uolũmo et dee uolũe ut hona uellent.
diis nupcialib ut bene ꝯiugerẽtur diis
agrestib ut fructus uberrimos caperẽt.
et maxie ip̃i diue fruges: marti et bel¬
lone ut beue belligerarent. dee uictorie
ut uincerẽt: deo honormo ut honorarẽt᷑
dee pecunie ut pecuniosi ẽẽnt. deo estu¬
lano et filie eiꝰ argentino ut haberent

Expanded text:
faceret, cum hoc posset conferre felicitas? faceret, cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abdeo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent
Abbreviated transcription (Latin):
Et eni ueri dei munera sunt; non
ipe sunt dee. Uerũtanen ubi est
uirtus et felititas: quid aliud queritur.
Quid ei sufficit: tui uirtus felicitasq nõ
sufficit. Oĩa quippe agenda ꝯplectitur
uirtus: oĩa obtinerida felicitas. Si iupit
ut hec daret ideo colebatur. ꝙ si bonũ
aliquid est latitudo regni atq duitur¬
nitas: ad eamidẽ ꝑtin et felicitatẽ. cur
non ĩtellectũ ẽ dona dei ẽẽ non deas : Si
aulem putate sunt dee: saltem alia tãta
deoꝵ turba non quereretur. Consideratis
luerũt ꝓ sua opinione fiuxerũt: ĩuemiãt
s possunt aliquid qd prestari as aliquo
deo possit hoĩ habenti uirtute: habeti
felicitatem. Quid doctrine. uel a mer¬
curio. uel a minerua petendũ ẽẽt: cum
uirtus oĩa secũ haberet. dirs quippe ip̃a
bene recteq uiuẽdi. uirtus a ueteribus
dr̃ uirtus: nomen artis latinos tradu¬
xisse putauerũt. S si uirtus nõ nisi ad
ingeniosum poss uenire: quid opꝰ erat
deo cautio pr̃e. qui cantos id est acutos

Expanded text:
ec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis luerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtus a ueteribus perrj dicitur uirtus, nomen artis Latinos traduxisse putauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos
Abbreviated transcription (Latin):
iouẽ. Iam si eum datorẽ felicitatis
agnosterent. non uliq aliũ uel aliã
a qͦ daret᷑ felicitas. noĩe ip̃iꝰ felicita¬
tis inquirerent. Neq ip̃m iouẽ cum
tantis ĩuiriis colendũ putarẽt. Iste
alienaꝵ dicitur adulter uxorũ: iste
pueri pulcri ĩpudicus amator et
raꝑtor

Expanded text:
Iouem. Nam si eum datorem felicitatis Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inpudicus amator et raptor
Abbreviated transcription (Latin):
¶ enĩ iam hũana infiriuitas sen¬
sit. nõ nisi ab aliqͦ deo dari posse
felititatẽ. et hͦ senserũt hoĩes qui tã
multos colebant deos: in quib et ip̃m
coꝵ regem iouẽ qr nomen eiꝰ a qͦ daret
felicitas ignorabant: ideo ip̃iꝰ rei no¬
mine quã tredebant ab illo dari eũ
appellare uoluerũt. Satis gͦ indita¬
rũt nec ab ip̃o dari posse felicitatem
quẽ iam tolebant: s utiq ab illo
quem noĩe ipiꝰ felicitatis colendũ ẽẽ
censebant. Confirmo prorsus a quodẽ
deo quẽ nestiebant eos credidisse dari
felititatem. Ipe gͦ querat᷑: ip̃e tolatͣ:
et sufficit. Repudietur strepitꝰ ĩ nu¬
merabiliũ demonioꝵ. Illi nõ sufficiat
hic deus : cui non sufficit numꝰ eius.
Illi inquã non sufficiat ad tolendum
deus dator felicitatis: cui nõ sufficit
ad accpiẽdũ ip̃a felicitas. Cui antẽ
sufficit. nõ h enĩ homo qd̾ ampliꝰ op¬
tare debeat. seruiat uni deo datori fe¬
licitatis. Non est ip̃e quẽ nominant᷑

Expanded text:
 enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant
Abbreviated transcription (Latin):
n on etiam ip̃m regnũ aliqͥs deus ẽ
Tur enĩnon ita sit si uictoria dea est
Aut quid ip̃o ioue in hac causa opus ẽ.
si uictoria faueat. sitq ꝓpicia et semꝑ
eat ad illos qͦs uult ẽẽ uictores. Hac dea
fauẽte et ꝓpicia. eciã ioue uacante uel
aliud agente. et que gentes nõ subdite
remauerẽt; que regna non tederent
dn forte displicet bonis iuiquissima ĩ¬
probitate pugnare: et fiuitimos qͥetop
nullãq ĩiuriam facientes. ad dilatan¬
dũ reguũ bello spontaneo ꝓuocare
Plane si ita sentiũt: approbo et laudo.

Expanded text:
non etiam ipsum regnum aliquis deus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et laudo.
Abbreviated transcription (Latin):
uid est gͦ ꝓingenti beneficio. uarro
iactat p̾stare se ciuib suis: qr nõ solũ
cõnemorat deos quos coli oporteat a ro¬
manis uerũ eriam dicit quid ad quẽq ꝑ¬
tineat. Quomͦ nichil ꝓdest inquit uar
ro hõĩs alicuiꝰ medici nomen formãq nos¬
se et ꝙ sit medicus ignorare: ita dicit. ni¬
chil ꝓdesse. stire deũ ẽẽ estulapiũ si nestias
eũ ualitudini opitulari: atq ita ignores
cur ei debeas supplicare. Hoc etiã alia simi¬
litudine affirmat dicẽs: non mͦ bene uiue.
s uiuere õmo neminẽ posse si ignorat
quisriã sit faber. quis pictor. quis tector
a quo quid utensile possit petere. quem
adiutorẽ ad sumere. quẽ ducẽ doctoren / quẽ¬
eo modo nulli dubiũ ẽẽ asserens. ita ẽe
utilem cognicõem deoꝵ: si stiatur quan
quisq deus uimi et facultatẽ ac ptãtem
cuiusq rei habeat. Ex eo enĩ poterimꝰ
inquit stire quẽ cuiusq cã deũ aduotare
atq ĩuocare debeamꝰ ne fatiamꝰ ut mi¬

Expanded text:
uod pro ingenti beneficio Varro iactat praestare se ciuibus suis, quia non solum \'commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, uerum etiam dicit quid ad quemque pertineat? Quoniam nihil prodest, inquit, hominis alicuius medici nomen formamque nosse, et quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire deum esse Aesculapium, si nescias eum ualetudini opitulari, adque ita ignores quur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine adfirmat dicens, non modo bene uiuere, sed uiuere omnino neminem posse, si ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit, quem adiutorem adsumere, quem ducem, quem doctorem; eo modo nulli dubium esse adserens ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus uim et facultatem ac potestatem cuiusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cuiusque causa deum aduocare adque inuocare debeamus, ne faciamus, ut mi
Abbreviated transcription (Latin):
Autum sare huic uelut numini
tribuũt quã forturiã uacãt. ut si¬
mulatrũ eiꝰ qd̾ a matronis dedicatũ est.
et appellata est fortuna muliebris. eciam
dixisse non semel s iterũ. ꝙ eã rite ma¬
tione dedicauerut. Qd̾ quidẽ si uerũ sit:
mirari nos non oportet. Nlon enĩ malignis
demonib etiam sic difficile est fallere :
qͦꝵ artes atq uersucias hunc pociꝰ isti ad¬
uertere debuerũt. qd̾ illa dea locuta ẽ: q̃
fortuitu accidit non q̃ meritis uenit. fuit
enĩ fortuua loquax et muta felicitas ut
quid aliud inisi ut hoĩes recte uiuere non
curarent: conciliata sibi fortuna q̃ illos
siue ullis bonis meritis faceret fortuna¬
tos: Et certe si fortuna loqͥtur nõ saltem
muliebris s uirilis pocius loqueretur:
ut non ip̃e que simulatrũ dedicauerũt
putarent᷑ tñi miratulũ muliebri loqͣ¬
citate fiuxisse.

Expanded text:
antum sane huic uelut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam int adque dixisse non semel, sed iterum, quod eam rite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate finxisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Icit etiam de generationib deoꝵ ma¬
gis ad poctas. ꝙͣ ad phisitos fuisse
ppłos inclinatos: et ideo. et sexũ. et gn̾a¬
tiones deoꝵ maiores suos id est ueteres tre¬
didisse romanos: et eoꝵ constituisse tõu¬
gia. Qd̾ utiq non aliam ob tausã factũ
uidet᷑ nisi qr hominũ uelut prudenciũ et
sapienciũ negociũ fuit ppłm in religionib
fallere: et in eo ipo non solũ colere s imi¬
tari etiã demones quib maxĩa est fallẽ¬
di cupiditas. Sicut enĩ deuiones uisi eos
qͦs fallendo deceperint possidere nõ possũt:
sic et hoĩes principes non sane iusti s de¬
monũ suuiles. ea que uana ẽẽ nouerant
religionis noĩe ppłis tanꝙͣ uera suadebant.
hoc mͦ eos ciuili societate uelut artiꝰ alli
gantes. quo suri liter subditos possiderẽt.
Quis autẽ infirtuus et indoctus enaderet
simul fallaces: et principes ciuitatis et

Expanded text:
icit etiam de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos, quos fallendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius agantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus et indoctus evaderet simul fallaces et principes civitatis et
Abbreviated transcription (Latin):
dixerũt. dũ fuisset incestus in suis. ĩpu¬
dicus ĩextraneis. quẽ mͦ taurũ fingũt
ꝓpter europe raptũ. fuit eiñ in naui
cuiꝰ insigne erat taurꝰ. mͦ danes per
ymbrem aureũ appetisse cõcubitũ ubi
intelligitur pudiciciã mulieris ab auro
fuisse coruuptã. modo in similitudinẽ
aquille ꝓpter quod puerũ ad stuprum
⁊apu̾it. nͦ serpẽtẽ qr reptauerit. et cignũ
fuit filia agenoris regis libie id ẽ affrite
quã iupiter ab africa raptã cretã aduexit.
et terciã partem orbis ab eiꝰ noĩe appellaͭ¬

Expanded text:
dixerunt, dum fuisset incestus in suis, impudicus in extraneis: quem modo taurum fingunt, propter Europe raptum fuit: enim in navi cuius insigne erat taurus modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intelligitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam; modo in similitudinem aquile fuisse, propter quod puerum ad stuprum rapuerit; modo serpentem, quia reptaverit; et cignum,unt Agenoris regis Libyae filia fuit quam Jupiter ab Africa raptam Cretam advexit, et partem tertiam orbis ex ejus nomine appella
Abbreviated transcription (Latin):
in tantam est redactus inopiã ut inde
mllus enaderet. undiq hostib ĩtur san¬
tib. milite ĩperatoris morte turbato.
nisi placito pacis illit imperatorii fines
cõstituerentur ubi hodieq ꝑsistũt: non
quidem tanto detrimẽto quãtũ ꝯtesserat
adrianus: sed media tñ ꝯpositione defixi.
Uano igit̃ augurio deus terminꝰ non
cessit ioui qui tessit adriam uolũtati :
tessit etiã iuliani temeritati: et iouinia¬
n necessitati. Uiderũt hec intelligen¬
tiores grauioresq romani. s cõtra ꝯsue¬
tudinem nuitatis que demonitis ritib
imperio constitute. religiosum cultum
seruientes ut ait apłs treature potiꝰ ꝙͣ
creatori qui est benedictus in secula.
Huꝰ dei ueri erat auxiliũ necessariũ
a quo micterẽt᷑ sctĩ uiri et ueraciter pii.
qui pro uera religione morerẽt᷑: ut
falsa ea uiuentib tollerentur.

Expanded text:
in tantam est redactus inopiam, ut inde in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus euaderet undique hostibus incursantibus militem imperatoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt, non quidem tanto detrimento, quantum concesserat Hadrianus, sed media tamen conpositione defixi. Uano igitur augurio deus Terminus non cessit Ioui, qui cessit Hadriani uoluntati, cessit etiam Iuliani temeritati et Iouiani necessitati. Uiderunt haec intelltiores gravioresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus imperio constitutae, religiosum cultumseruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus tollerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ postea ꝙͣ factũ est sub rege tarqͥuio
illud auspiciũ. aliqͥtiens romanus excer
illa non cesserat ioui. et gens martia
suꝑantib atq irrũpentib gallis in ip̃a
urbe contrita est: et termini ĩperii deficiẽ¬
tib multis ad hanibalem ciuitatib. in
angustũ fuerant coartati. Ita euacuata
est pulchritudo auspitioꝵ. remansit cõtra
bus partib adriani uolutate mutati sũt
termini imperii romani. Ille namq tres
ꝓuincias nobiles. armeniã. iesopitannã.
assiriam. ꝑsarũ concessit imperio: ut deꝰ
batur et per illud pulcheruimũ auspiciũ
loco non cesserat ioui. plus adrianũ re¬
gem hõĩ ꝙ regem deoꝵ tuuisse uideat᷑.
Receptis qͦ alio lp̃e prouinciis memoratis
nr̃a pene memoria retrorsus terminꝰ cessit:
quãdo iulianꝰ deoꝵ illoꝵ oraculis deditus.
ĩmoderato ausu naues iussit incendi qͥb
alimonia portabat᷑: qua exercitꝰ destitu¬
tus. mox eciã ip̃o hostili uuluere extincto

Expanded text:
n postea quam factum est sub rege Tarquinio illud auspicium, aliquotiens Romanus exerciilla non cesserat Ioui, et gens Martia superantibus adque inrumpentibus Gallis in ipsa Urbe contrita est, et termini imperii deficientibus multis ad Hannibalem ciuitatibus in angustum fuerant coartati. Ita euacuata est pulchritudo auspiciorum, remansit contra bus partibus Hadriani uoluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres prouincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persarum concessit imperio, ut deus batur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore prouinciis memoratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum oraculis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus alimonia portabatur; qua exercitus destitutus mox etiam ipso hostili uulnere extincto