comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
airat utiq quod negari non potest: contra qđ deb& concupis¬
ceit sp̃s. nchomo iam renatus concupiscentia sua trahatur
illectus Et utiq concupiscentia quȩ repugnat ut trahat:
&iã si spr contra eã concupiscente & resistente nontrahat.
ac ꝓpterta nec concipiat pariat que peccatũ non est bonum:
& ipsaest dequa dicit apłs: scioquia non habitat inme hoc ÷
incarne meabonũ. Hoc aut̃ qđ non est bonũ xp̃c inna¬
delibro meo: & qm dixi coniugalẽ concubitũ quifit
intentione generandi non ipsum eẽ peccatũ. eo qđ bona
uoluntas animi sequentẽ ducat. nonducentẽ sequatur
corporis uoluptatẽ. Tu contra refers deeare quac a
peccato liberaest: peccata non nasci. Istamodo existi¬
manste posse destruere originale peccatũ : qđ non des¬
truit nisi saluator quẽ paruulis inuidetis. Destruit
aut̃ soluendo quod reisunt non negando: Ideo quippe

Expanded text:
durat utique, quod negare non potes, contra quod debet concupisdurat utique, quod negare non potes, contra quod debet concupiscere spiritus, ne homo jam renatus concupiscentia sua trahatur illectus. Et utique concupiscentia quae repugnat ut trahat, etiam si spiritu contra eam concupiscente et resistente non trahat, ac propterea nec concipiat pariatque peccatum , non est bonum. Et ipsa est, de qua dicit Apostolus, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum . Hoc autem quod non est bonum Christus in nade libro meo, et quoniam dixi, « conjugalem concubitum, qui fit intentione generandi, non ipsum esse peccatum, eo quod bona voluntas animi sequentem ducat, non ducentem sequatur corporis voluptatem » : tu contra refers, « De ea re quae a peccato libera est, peccata non nasci; » isto modo existimans te posse destruere originale peccatum, quod non destruit nisi Salvator, quem parvulis invidetis. Destruit autem solvendo quod rei sunt, non negando. Ideo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
iustus. ẽe. homo. qui homo est: quantum homo qui et ds̃ est. Illud
scine magnum uerum quae dixisti cumposuisses testimonium
apłi petrĩ dicentis qui peccatum non fecit : Nottndum. c̾ẽ. quod
iudicauerit apłs sufficere ad ostendendum in xp̃o nullum fuisse
peccatum : quia dixit nullum eum fecisse peccatum. Ut doce¬
r& inquis quia qui non facit habere non potuit: omino uerissi¬
minest Profecto enĩ peccatũ &iã maior feciss&: si par uus
habuiss& Nam propterea nullus est hominũ p̃ter ipsum
qupeecatũ nonfecerit grandioris aetatis accessu. quia nullus:
nominu p̃t ipsũ qui peccatũ non habuerit infantilis actatis
nortu Tolle inquis exẽplicausam: tolletur & p̃cii quod pro
darendi: ad fidei p̃ sondia conuolamus: non autẽ caremus in¬
natis si quidem postbaptisma uirilitas ipsa ꝑdiuat. qui a¬
urilitatis nomine concupiscentiã carnis appellas Per¬

Expanded text:
justus homo esse qui homo est, quantum homo qui et Deus est. Illud justus homo esse qui homo est, quantum homo qui et Deus est. Illud sane magnum verumque dixisti, cum posuisses testimonium apostoli Petri, dicentis, Qui peccatum non fecit ; notandum esse quod judicaverit apostolus sufficere ad ostendendum in Christo nullum fuisse peccatum, quia dixit nullum eum fecisse peccatum: Ut « doceret, » inquis, « quia qui non fecit, habere non potuit. » Omnino verissimum est. Profecto enim peccatum etiam major fecisset, si parvus habuisset. Nam propterea nullus est hominum praeter ipsum qui peccatum non fecerit grandioris aetatis accessu, quia nullus est hominum praeter ipsum qui peccatum non habuerit infantilis aetatis exortu. 58. « Tolle, » inquis, « exempli causam, tolletur et pretii, quod pro carendi ad fidei praesidia convolamus, non autem caremus innatis: siquidem post Baptisma virilitas ipsa perdurat. » Qui virilitatis nomine concupiscentiam carnis appellas; per
Abbreviated transcription (Latin):
hab&. sed hab& potius honorem laudis. Cuiꝰ sp̃s sp̃ittili munere
adiutus. aduersus carnis concupiscentiam concupiscit. Sed quadũs
teuerses. quacumq teiactes. quȩcumq unde cumq colligas.
infles. uentiles. spargas. contra quod concupiscit. sp̃s bonus:
non est bonum. Non potuit inquis exemplum dare natura dis-¬
similis. Potuit quidem. Namquid est quod nos adimitationem
patris hortatur. qui facit solem suum oriri super bonos & malos.
ut eius exemplo nrõs diligamus inimicos : Uerum ttimẽn natura
hominis xp̃i. nr̃te naturae dissimilis non fuit : seduitio nr̃õ dissi¬
milis fuit. Ille quippe sine uitio Natus est homo. quod hominum
nemo: quantum autem aduitam pertin&. qua xpm̃ debemus imi¬
tari. hoc quoq ad distantiam plurimum ualet. quod unusqusq
nrm̃ homo est: ille autem &iam ds̃. Neq enim ttintum potest

Expanded text:
habet; sed habet potius honorem laudis, cujus spiritus spirituali munere habet; sed habet potius honorem laudis, cujus spiritus spirituali munere adjutus adversus carnis concupiscentiam concupiscit. Sed quacumque te verses, quacumque te jactes, quaecumque undecumque colligas, infles, ventiles, spargas, contra quod concupiscit spiritus bonus, non est bonum. 57. « Non potuit, » inquis, « exemplum dare natura dissimilis. » Potuit quidem: nam quid est quod nos ad imitationem Patris hortatur, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, ut ejus exemplo nostros diligamus inimicos ? Verumtamen natura hominis Christi nostrae naturae dissimilis non fuit, sed vitio nostro dissimilis fuit. Ille quippe sine vitio natus est homo, quod hominum nemo. Quantum autem ad vitam pertinet, qua Christum debemus imitari, hoc quoque ad distantiam plurimum valet, quod unusquisque nostrum homo est, ille autem etiam Deus. Neque enim tantum potest
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ille exterra: sic iste sine tali concupiscentia est creatus
ꝯsomina. Assumens tam̃ exilla &ia mortalitatis infirmitatẽ.
qualis nonerat ante peccatũ in carne hominis primi. ut ess& isti qł
tunc illa non fuit similitudo carnis peccati Vt ergo nobis paceu
p̃ber& exẽplũ. non habuit ille mala sua sed ꝑtulit aliena. Indoo¬
ribus ꝓnobis : non incupiditatib: fuit. Qua propt̃ natos exada
trans ferrirenatos oport& ad xp̃m: nea regno dĩ pereant imagi¬
nes dĩ. quod sine malo fieri quidicit. nec amorẽ hab& nectimore
dĩ Cum hoc autẽ malo necesse est hominẽ dedãpnata origim¬
ne generari. Regeneratos autẽ ab sit ut redigamus sicut calum¬
niaris sub neces sitate criminũ : dõ largiente dona uirtutum
Quamuis ergo aliam legem uideam in membris nr̃is repugnantẽ
legi mentis nrãe. Nonsolum tamen necessittitem criminis non

Expanded text:
sicut ille ex terra, sic iste sine tali concupiscentia est creatus sicut ille ex terra, sic iste sine tali concupiscentia est creatus ex femina. Assumens tamen ex illa etiam mortalitatis infirmitatem, qualis non erat ante peccatum in carne hominis primi, ut esset ista, quod tunc illa non fuit, similitudo carnis peccati. Ut ergo nobis patiendi praeberet exemplum, non habuit ille mala sua, sed pertulit aliena; in doloribus pro nobis, non in cupiditatibus fuit. 56. Quapropter, natos ex Adam, transferri renatos oportet ad Christum; ne a regno Dei pereant imagines Dei, quod sine malo fieri qui dicit, nec amorem habet, nec timorem Dei. Cum hoc autem malo necesse est hominem de damnata origine generari. « Regeneratos » autem absit « ut redigamus » sicut calumniaris, « sub necessitate criminum, Deo largiente dona virtutum. » Quamvis ergo aliam legem videamus in membris nostris, repugnantem legi mentis nostrae: non solum tamen necessitatem criminis non
Abbreviated transcription (Latin):
tidicere noluisti. & statim curnolueris apparebit. Occulte
inquam taibe carnalis concupiscentiae suae tabificauit inse
om̃s desua stirpe uenturos. Nonittiq carnem tabificcuit: in
cius conceptu tabes ista non fuit. Caro itaq xp̃i mortalitatẽ
demortilitate materm corpons traeit: quia mortale corpus eius
muent. Contaigium uero peccati originale nontraxit: quid
concuimbentis concupiscentiam non inuenit. Siautem nec mor¬
talititem sed solam substtntiam carnis dematre sũpsisset.
Nonsolum caro eiꝰ cciro peccati. sed nec similitudo carnis peccatti
ut potuisset Sed compatis me & cociequas apollinaris errorem.
qui carnis sensum fuisse negauit inxp̃o. ut inperitis nebulas
inde cumq cõmouecis. Nelucem ueritatis ad tendant. Aliud est
sensus carnis sine quonullus fuit aut est aut erit incorpore
liuens homo: & aliud est concupiscentia qua caro concupiscit.

Expanded text:
tu dicere noluisti; et statim cor nolueris apparebit. « Occulta, » tu dicere noluisti; et statim cor nolueris apparebit. « Occulta, » inquam, « tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos » . Non itaque carnem tabificavit, in cujus conceptu tabes ista non fuit. Caro itaque Christi mortalitatem de mortalitate materni corporis traxit, quia mortale corpus ejus invenit: contagium vero peccati originalis non traxit, quia concumbentis concupiscentiam non invenit. Si autem nec mortalitatem, sed solam substantiam carnis de matre sumpsisset; non solum caro ejus caro peccati, sed nec similitudo carnis peccati esse potuisset. 55. Sed comparas me et coaequas « Apollinaris errori, qui carnis sensum fuisse negavit in Christo: » ut imperitis nebulas undecumque commoveas, ne lucem veritatis attendant. Aliud est sensus carnis, sine quo nullus fuit, aut est, aut erit in corpore vivens homo: et aliud est concupiscentia qua caro concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
cumn quib non petuci nascuntur insantes. Quamiuis absit ut dubi¬
atur dm̃ uerum & bonum. ẽẽ. om̃ium corpoꝵ formatoꝵ: & tamer ex
apficis tanti manib tam multti non solum uitiosa uerum &iam mons-¬
mios& ꝓcedunt: ut naturti eci Nonnullis appellentur errores
quum operantem uim diuinam. & quud cur fticiat indagare
ponpos sint: fateri eos pudet nescire quod nesciunt. Quod autẽ
aetinet adpeccati originalis in om̃s homines transitum. qm̃ per
concupiscentiam carnis transit: transire ietm carnem non põ-¬
tut: quam non perillam uirgo concepit. Quodenim & de alio
ubio meo quem scripsi. ad sc̃ȩ memoriae marcellinum: uelud
nihi prescribens ponere uoluisti deadam dictũ. quod tabi ficauit
in sẽ om̃s desua stirpe uerituros. Unde utiq ille tabificciuit.
uon inde xp̃c in matris uterum uenit: seduerba quae ad rem
maximȩ pertinent. in eadem sententia mea. Ego dicam quia

Expanded text:
cum quibus non pauci nascuntur infantes; quamvis absit ut dubicum quibus non pauci nascuntur infantes; quamvis absit ut dubitetur, Deum verum et bonum esse omnium corporum formatorem: et tamen ex opificis tanti manibus tam multa, non solum vitiosa, verum etiam monstrosa procedunt, ut naturae a nonnullis appellentur errores; qui cum operantem vim divinam, et quid cur faciat, indagare non possint, fateri eos pudet nescire quod nesciunt. 54. Quod autem attinet ad peccati originalis in omnes homines transitum, quoniam per concupiscentiam carnis transit, transire in eam carnem non potuit, quam non per illam virgo concepit. Quod enim et de alio libro meo, quem scripsi ad sanctae memoriae Marcellinum, velut mihi praescribens ponere voluisti, de Adam dictum, « quod tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos: » unde utique ille tabificavit, non inde Christus in matris uterum venit. Sed verba quae ad rem maxime pertinent in eadem sententia mea, ego dicam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
profunditatem in uestigatione aliqua comprehendi. Hoc tibi
dic: & noli de animȩ origine temere aliquid definire. quod uel
ratione certissima. uel diuino eloquio minime ambiguo non
potest comprehendi: Sed potius quod sapientissima mulier
mater machabeorum sape. Nam & eius uerba posuisti. quae
filiis suis ait: Nescio qualiter in utero meo apparuistis. Quod
utiq non putanda est dixisse de corporibus eorũ. quȩ corpora
sc̃ non dubitabat ex uirili semine concepisse sed utrũ animas
filiorum de paterna anima tractae fuerint. analiunde mutẽ¬
ro eius esse coeperint: hoc nimirũ illa nesciebat: nec eã pudẽ¬
bat ut temcritatẽ cauer&. ignorantiã confiteri. Quidest ers
qđ causaris cur non ipso filii mundentur effectu: ut apollitis¬
nib inquis quaedicuntur parentũ. maiestate opificis ex pant
nec attendis. hocdici & iam demanifestis uitus corporũ posse

Expanded text:
profunditatem posse investigatione aliqua comprehendi. » Hoc tibi profunditatem posse investigatione aliqua comprehendi. » Hoc tibi dic, et noli de animae origine temere aliquid definire, quod vel ratione certissima, vel divino eloquio minime ambiguo non potest comprehendi; sed potius quod sapientissima mulier mater Machabaeorum sape. Nam et ejus verba posuisti, quae filiis suis ait: Nescio qualiter in utero meo apparuistis . Quod utique non putanda est dixisse de corporibus eorum, quae corpora se non dubitabat ex virili semine concepisse: sed utrum animae filiorum de paterna anima tractae fuerint, an aliunde in utero ejus esse ceperint, hoc nimirum illa nesciebat; nec eam pudebat, ut temeritatem caveret, ignorantiam confiteri. Quid est ergo quod causaris, « Cur non ipso filii mundentur effectu, ut a pollutionibus, » inquis, « quae dicuntur parentum, majestate opificis expientur? » Nec attendis hoc dici etiam de manifestis vitiis corporum posse,
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝓpaginẽ mali. quia mariae corpus quã ius inde uenerit:
tamen eam nontra iecit incorpus. qđ non inde concepit Cetenĩ
corpus xp̃i inde dictũ eẽ insimilitudine carnis peccati: quia
om̃is alia hominũ. caro peccatiest : quisquis negat. & carnem xp̃i
ita carni comparat nascenciũ hominũ ceterorũ ut asserat utrã¬
q: esse puritatis equalis: decestandus hereticus inuenitur
Magnum porro aliquid inuenisse tibi uideris & copiosissime dis¬
putas: &iã sinascentes mali aliquid ex parentib trahere possent.
quod ex piarentur manibus dĩ : quia eos ipse format inuteris
matrũ Abipso autẽ formarihomines. quasi hoc negemus instan¬
tissime probas : multa descripturis adhibens testimonia inquib
cum ea uerba ex libro ecclesiastico posuisses. quibus dĩ opera
dicuntur occulta: continuo subiecisti tua atq dixisti. Quȩ
sententia. eorum arguit uanitatem: qui putant naturalẽ

Expanded text:
no propaginem mali: quia Mariae corpus quamvis inde venerit, no propaginem mali: quia Mariae corpus quamvis inde venerit, tamen eam non trajecit in corpus quod non inde concepit. Caeterum, corpus Christi inde dictum esse in similitudine carnis peccati, quia omnis alia hominum caro peccati est, quisquis negat, et carnem Christi ita carni comparat nascentium hominum caeterorum, ut asserat utramque esse puritatis aequalis, detestandus haereticus invenitur. 53. Magnum porro aliquid invenisse tibi videris, et copiosissime disputas, « etiam si nascentes mali aliquid ex parentibus trahere possent, quod expiaretur manibus Dei, quia eos ipse format in uteris matrum. » Ab ipso autem formari homines quasi hoc negemus instantissime probas, multa de Scripturis adhibens testimonia: in quibus cum ea verba ex libro Ecclesiastico posuisses, quibus Dei opera dicuntur occulta ; continuo tua subjecisti atque dixisti, « Quae sententia eorum arguit vanitatem, qui putant naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
transmigratione : de suo subiecto insubiectũ alterũ. qđ fieri
nonposse catagoriae ille quas legisti uerissime ostendunt.
uenire adimpietatis abriptũ. ut xp̃i caro quia demaria nat̾ꝰ
est. cuius uirginis caro sicut ceterorũ om̃i ũ ex eadẽ fuerat
ꝓpagata nichil dist& acarne peccati: & sine ulla distinc¬
tione apłs dixis se credatur eum fuisse missũ insimilitu¬
ergo similitudo carnis peccati. sinulla est caro peccati: Sed
hanc apłi cã sententiã menon intellexisse dixisti: nec eam
tamen ex posuisti. ut te doctore nossemus. q̃uod aliqua res
possit esse similis ei rei quaenonest Quod sidementis est
diecre & sine dubio  caro xp̃i non est caro peccati s ed similis
carni peccati: qui restat ut intellegamus. uinica excepta omnem
reliquam humanã car nẽ eẽ. pecc̃ati: & hinc appar& illã con¬
cupiscentia: perquã xp̃s concipi noluit: fecisse in genere huna¬

Expanded text:
transmigratione de suo subjecto in subjectum alterum, quod fieri transmigratione de suo subjecto in subjectum alterum, quod fieri non posse categoriae illae quas legisti verissime ostendunt; venire ad impietatis abruptum, ut « Christi caro, quia de Maria natus est, cujus virginis caro sicut caeterorum omnium ex Adam fuerat propagata, nihil distet a carne peccati, et sine ulla distinctione Apostolus dixisse credatur, eum fuisse missum in similituergo, similitudo carnis peccati, si nulla est caro peccati? Sed « hanc apostolicam sententiam me non intellexisse » dixisti: nec eam tamen exposuisti, ut te doctore nossemus quod aliqua res possit esse similis ei rei quae non est. Quod si dementis est dicere, et sine dubio caro Christi non est caro peccati, sed similis carni peccati; quid restat ut intelligamus, nisi ea excepta omnem reliquam humanam carnem esse peccati? Et hinc apparet illam concupiscentiam, per quam Christus concipi noluit, fecisse in genere huma
Abbreviated transcription (Latin):
rint acorporib suis: & tamen adnos mirabili modo affectis
iris sensibus transierunt. Quo modo autẽ decorpore ad sp̃m.
omodo transeunt de sp̃u ad corpris Nam colores uirga¬
rũquas uariauit iacob afficio er ansierunt in animas pecorũ
matrum: atq inde rursus eadẽ affectione transeundo.
apparuerunt incorporib filiorũ. Tale uero aliquid &iã
infatib humanis posse contingere. soranus medicinae auctor
nobilissimus scribit: & exemplo confirmat historiae Nam
dionisium tirannum narrat eo qđ ipse defor misess&: nec ta¬
les habere filios uell& uxori suae in concubitu formosam
yponere solere picturã cuius pulchri tudinẽ concupiscendo
quodã modo raper&: & in prolem quam concipiebat afficien¬
do trans mitter& Neq enĩ ds ita naturas creat. utleges
auferat quas dedit motibus unius cuiusq naturae. Sic &
uitiã cũ sint insubiecto. exparentib tam̃ infilios non quasi

Expanded text:
runt a corporibus suis, et tamen ad nos mirabili modo affectis runt a corporibus suis, et tamen ad nos mirabili modo affectis nostris sensibus transierunt. Quomodo autem de corpore ad spiritum, eo modo transeunt de spiritu ad corpus. Nam colores virgarum quas variavit Jacob, afficiendo transierunt in animas pecorum matrum, atque inde rursus eadem affectione transeundo apparuerunt in corporibus filiorum . Tale vero aliquid etiam in fetibus humanis posse contingere, Soranus medicinae auctor nobilissimus scribit, et exemplo confirmat historiae. Nam Dionysium tyrannum narrat, eo quod ipse deformis esset, nec tales habere filios vellet, uxori suae in concubitu formosam proponere solere picturam, cujus pulchritudinem concupiscendo quodam modo raperet, et in prolem quam concipiebat afficiendo transmitteret. Neque enim Deus ita naturas creat, ut leges auferat, quas dedit motibus uniuscujusque naturae. Sic et vitia cum sint in subjecto, ex parentibus tamen in filios, non quasi
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo dicis eo non peruenire quotransit: Nonenĩ aristote¬
les cuius categorias insipient̃ sapis: sed apłs dicit. Perunum
hominẽ peccatũ intrauit inmundũ: & perom̃s homines
ꝑtransiit. nec sane tibi dialectica illa mentitur: sedtu non
intellegis Uerũ est enĩ qđ ibi accepisti. ea quac insubiae¬
tosunt̃ sicut sunt qualitates : sine subiecto inquosunt esse
non posse. sicut est insubiecto corpore color aut forma
Sedafficiendo transeunt non emi grando: que ad modum &¬
hiopes quia nigrisunt nigros gignunt: non tamen infilios.
parentes colorem suũ. uelut tunicã trans ferunt: sed sui cor¬
poris qualitate corpus qđ deillis propagatur afficiunt
Mirabilius . ẽ. autẽ quandorerũ corporaliũ qualitates inres
incorporales transeunt: & tam̃ fit quando formas corporũ
quas uidimus haurimus quodã modo & in memoria recondi¬
mus & quocũq pergimus nobis cum ferimus nec ille reccsse¬

Expanded text:
quomodo dicis eo non pervenire, quo transit? Non enim Aristotequomodo dicis eo non pervenire, quo transit? Non enim Aristoteles, cujus categorias insipienter sapis, sed Apostolus dicit: Per unum hominem peccatum intravit in mundum; et per omnes homines pertransiit . Nec sane tibi dialectica illa mentitur, sed tu non intelligis. Verum enim est quod ibi accepisti, ea quae in subjecto sunt, sicut sunt qualitates, sine subjecto in quo sunt, esse non posse, sicut est in subjecto corpore color aut forma; sed afficiendo transeunt, non emigrando: quemadmodum Aethiopes, quia nigri sunt, nigros gignunt, non tamen in filios parentes colorem suum velut tunicam transferunt; sed sui corporis qualitate corpus quod de illis propagatur afficiunt. Mirabilius est autem quando rerum corporalium qualitates in res incorporales transeunt, et tamen fit, quando formas corporum quas videmus, haurimus quodam modo, et in memoria recondimus, et quocumque pergimus, nobiscum ferimus: nec illae recesse
Abbreviated transcription (Latin):
uiuer&. Id .ẽ. iuste uiuer&: quieũ condidit ipse pręstiterit.
Aut certe quia parũ erat. uita quã nascendo sorcitus est.
idõ addidit & miscłiam. neremaner& nec naturaliter filius
irae sicut ceteri: atq inter uasa irae. non int̾ uasa miscdie
eius reus nonsit fidelis exeo malo: tanquã quinascitur reatũ
trahat: iam nescio quotiens diximus: Fideli enĩ hoc beneficiũ
regeneratio contulit: non generatio. Inde ergo abisto reatu
soluenda est proles: unde solutus est parens. Sed magnum
aliquid tedia lectica docuit: rem quae insubiectoest̃. sine illa
re esse nonposse inqua subiectaest. & idõ putas malũ qđ c̃
inparente. utiq insubiecto: aluirei id est proli ad qua non per¬
uenit. reatũ non posse transmittere. Recte hocdiceres: sima¬
lum concupiscentiae de parente non ꝑuenir& ad prolẽ Cum
uero sicut sine ille nemo seminatur: ita sine illo nemonascat᷑.

Expanded text:
viveret, id est juste viveret, qui eum condidit, ipse praestiterit. viveret, id est juste viveret, qui eum condidit, ipse praestiterit. Aut certe quia parum erat vita, quam nascendo sortitus est, ideo addidit, et misericordiam; ne remaneret naturaliter filius irae sicut et caeteri, atque inter vasa irae, non inter vasa misericejus reus non sit fidelis, et ex eo malo tamen qui nascitur reatum trahat, jam nescio quoties diximus. Fideli enim hoc beneficium regeneratio contulit, non generatio. Inde ergo ab isto reatu solvenda est proles, unde solutus est parens. CAPUT XIV. 51. Sed magnum aliquid te dialectica docuit, « Rem quae in subjecto est, sine illa re esse non posse, in qua subjecta est. Et ideo » putas « malum quod est in parente, utique in subjecto, alii rei, id est proli, ad quam non pervenit, reatum non posse transmittere. » Recte hoc diceres, si malum concupiscentiae de parente non perveniret ad prolem: cum vero sicut sine illo nemo seminatur, ita sine illo nemo nascatur;
Abbreviated transcription (Latin):
re fasnonest : quo ꝑtinuit nisi uttae apparer&. campos quȩ¬
sisse uerborũ. ubi uento se atq in aniter curreres. Sed cũ
&iã scĩ iob testimoniũ tã loquacit̾ adhiberes: quare non tibi
uenit inmentẽ quod ait idem ĩpse homo dĩ: cum depeccatis
sermo eius ess& humanis: neminẽ mundũ asorde nec infantẽ
cuius est diei unius uita suꝑ terram: Nã miscđiam & magnis
&pus illis om̃ib prestari ab illo: a quo salus est & hominũ &
pecorum. & qui facit solem suũ oriri super bonos & malos:
quis abnuat nisi qui dm̃ eẽ. aut terrena curare non credit:
Quodtu quasi inde contenderemus. ꝑ testimonium sc̃i iob
docere uoluisti: quia dixit ossib & neruis cõpegistime: ui¬
tam & miscłiam tribuisti michi. Ubi quidem ille potuit
non omnẽ significare hominẽ: sed descipso gras agere. quod
eum carnaliter natum non deseruit: sed ei miscđiam ut uere

Expanded text:
re fas non est; quo pertinuit, nisi ut te appareret campos quaere fas non est; quo pertinuit, nisi ut te appareret campos quaesisse verborum, ubi ventose atque inaniter curreres? Sed cum etiam sancti Job testimonium tam loquaciter adhiberes, quare non tibi venit in mentem quod ait idem ipse homo Dei, cum de peccatis sermo ei esset humanis, neminem mundum a sorde, nec infantem cujus est unius diei vita super terram ? Nam misericordiam et magnis et pusillis omnibus praestari ab illo a quo salus est et hominum et pecorum, et qui facit solem suum oriri super bonos et malos , quis abnuat, nisi qui Deum esse, aut terrena curare non credit? Quod tu quasi inde contenderemus, per testimonium sancti Job docere voluisti, quia dixit, Ossibus et nervis compegisti me, vitam et misericordiam tribuisti mihi . Ubi quidem ille potuit non omnem significare hominem, sed de se ipso gratias agere, quod eum carnaliter natum non deseruerit, sed ei misericordiam ut vere
Abbreviated transcription (Latin):
uendũ: quia spes cõmiscendȩ̃ carnis ablataest Uierũ deisto
conugio quoduis existima: nos tamen non ut calũpniaris dici¬
nus sic fuisse primos coniuges insticutos: ut si ne comixtione
utriusq sexus. coniuges essent Sedutrũ in paradiso ante
pee catũ caro concupiuerit aduersus sp̃m: uel utrũ nunc in
coniugib hoc nonfiat. quando eiusdẽ concupiscentiae & iã
ypudiciciã coniugalẽ cohibetur excessus & utrũ malũ nonsit
cui repugnanti consentiendũ non. ẽ: ne in suũ ꝑgat excessũ.
ullum negas & ab ingenaeratio malo possit hominũ quis quam:
nisi regeneratione liberari : hoc inter nos disseritur In his
quȩstionib catholica ueritate antiquitus tradita: ur̃a impia noui¬
tas suffocatur. Quod autẽ putasti congerenda esse sacrarũ
testimonia litterarum: quib probares unde inter nos nulla
questioest adõ crtari hominẽ. qđ dequolib& uermiculo nega¬

Expanded text:
vendum, quia spes commiscendae carnis ablata est. Verum de isto vendum, quia spes commiscendae carnis ablata est. Verum de isto conjugio quod vis existima; nos tamen non ut calumniaris dicimus, « sic fuisse primos conjuges institutos, ut sine commixtione utriusque sexus conjuges essent: » sed utrum in paradiso ante peccatum caro concupiverit adversus spiritum; vel utrum nunc in conjugibus hoc non fiat, quando ejusdem concupiscentiae etiam per pudicitiam conjugalem cohibetur excessus; et utrum malum non sit, cui repugnanti consentiendum non est, ne in suum pergat excessum; ullum negas; et utrum ab ingenerato malo possit hominum quisquam nisi regeneratione liberari; hoc inter nos disseritur. In his quaestionibus catholica veritate antiquitus tradita vestra impia novitas suffocatur. CAPUT XIII. 49. Quod autem putasti congerenda esse sacrarum testimonia Litterarum, quibus probares unde inter nos nulla quaestio est, « a Deo creari hominem, » quod de quolibet vermiculo nega
Abbreviated transcription (Latin):
turus qui eidixit. Noli timere accipere mariã coniugẽ tua
Deinde quidopus erat ut usq ad ioseph generationes perduce¬
rentur: si nonea ueritate factum est. quia in coniugio sexus
uirilis excellit: Quodego in libro cui respondes̃ cũ posuissẽ.
tuprorsus ad tingere timiusti. Dixit autẽ lucas cuu angłista
de dñe quod putãbatur filius ioseph: quia ita putabatur¬
ut ꝑ eius concubitũ genitus crederetur. Hanc filsa uoliut
remouere opinionẽ non mariã illius uiri negare conuigem
contra angłm testẽ Quã quam & tuipse &iam exdespon¬
sionis fide: eam nomen con iugis accepisse faccaris. quac
fides: utiq in uio lata ꝑmansit Neq eni cũ ea uidis sec
un uirginẽ sacrã. diuina fecunditate donatam. ipse aliã quȩ siuit
uxore. cũ utiq nec istã quaesiss&: sinecessariã coniugẽ non ha¬
he&. Sediuinculũ fidei coniugalis. non ideo iudicãuit ẽẽ sol¬

Expanded text:
turus, qui ei dixit, Noli timere accipere Mariam conjugem tuam? turus, qui ei dixit, Noli timere accipere Mariam conjugem tuam? Deinde, quid opus erat ut usque ad Joseph generationes perducerentur , si non ea veritate factum est, qua in conjugio sexus virilis excellit? Quod ego in libro cui respondes, cum posuissem , tu prorsus attingere timuisti. Dicit autem Lucas evangelista de Domino, quod putabatur filius ut per ejus concubitum genitus crederetur. Hanc falsam voluit removere opinionem, non Mariam illius viri negare conjugem contra angelum testem; quanquam et tu ipse etiam ex desponsionis fide eam nomen conjugis accepisse fatearis, quae fides utique inviolata permansit. Neque enim, cum eam vidisset jam virginem sacram, diecessariam conjugem non haberet: sed vinculum fidei conjugalis non ideo judicavit esse sol
Abbreviated transcription (Latin):
Dico eñi & alit̾ bonũ esse coniugiũ. ubi proles nisi ꝑconcubitũ
non potest procreari. Sic enĩ aliter posset. & tamen concũberen
coniuges : aꝑtissime libidini cederent atq illo malo uterentur
male Cũ uero ꝓpt̾ quod sexus ambo sunt instituti: nisi eorum
cõmixtione nonnascitur homo: propter hoc mixti conuiges. illo
malo utuntur bene Si autẽ delibidine quaerunt & iam uolup¬
tatẽ : ueni aliter male Quasi maritus inquis iosephinopinio¬
ne om̃i ũ erat Secundum hanc opinionẽ non scđm ueritatem
locutã fuisse. scriptura uis intelligi: ut iuirginẽ mariã eius con¬
iugẽ dicer& hoc putemus euuangelistam facere potuisse.
cũ uel sua uł cuius lib& alterius hominis uerba narrar&: ut scdm
opinionẽ hominũ loquerctur Numquid & angłs loquens unꝰ
adunum. contra conscientiam: & suam. & ipsius cui loqueba¬
tur : scđm opinionem potius quã scđm ueritatẽ fuerat loqui¬

Expanded text:
Dico enim et aliter bonum esse conjugium, ubi proles nisi per concubitum Dico enim et aliter bonum esse conjugium, ubi proles nisi per concubitum non potest procreari. Si enim aliter posset, et tamen concumberent conjuges, apertissime libidini cederent, atque illo malo uterentur male: cum vero propter quod sexus ambo sunt instituti, nisi eorum commixtione non nascitur homo; propter hoc mixti conjuges illo malo utuntur bene: si autem de libidine quaerunt etiam voluptatem, venialiter male. 47. « Quasi maritus, » inquis, « Joseph in opinione omnium erat. » Secundum hanc opinionem, non secundum veritatem locutam fuisse Scripturam vis intelligi, ut virginem Mariam ejus conjugem diceret. Hoc putemus evangelistam facere potuisse, cum vel sua, vel cujuslibet alterius hominis verba narraret, ut secundum opinionem hominum loqueretur: numquid et angelus loquens unus ad unum, contra conscientiam et suam et ipsius cui loquebatur, secundum opinionem potius quam secundum veritatem fuerat locu
Abbreviated transcription (Latin):
humana quolib& modo libidini cedat infirmitas: p̃ter fidem
quam sibi debent coniuges nefiant adulteria: & prolem cuius
generande causa sexus uterq miscendus est Aduerti &iam
tertiũ bonũ quod esse inconiugib deb& maxime pertinenti¬
bus ad popłm dĩ quod michi uisum . ẽ. ẽẽ. aliqđ sacramentũ :
nedi uorciũ fiat uelabea coniuge que non potest parere: uel
sicut fecis se cato perhibetur. ne habeo uiro qui plures non uult
siscipere filios: alteri foctanda tradatur. Propt̾ hoc in illo
quod secundum euuangeliũ coniugiũ nuncupaui. om̃a tria bona
nuptiarum dixi esse conpleta : fidem: qui a nullum ad ulterium.
Prolem: ipsum dñm xp̃m. Sacramentum: quia nullũ diuortumn
Nonergo quia dixi omne nuptiarũ. Idẽ. hoc tripertitũ bonun.
in illis xp̃i parentib fuis se conpletum : propterea dixis se pucari
debeo sicut insimulas: ut quic quid aliter fuerit malũ eẽ. uideat᷑

Expanded text:
humana, quolibet modo libidini cedat infirmitas, praeter fidem humana, quolibet modo libidini cedat infirmitas, praeter fidem quam sibi debent conjuges, ne fiant adulteria, et prolem cujus generandae causa sexus uterque miscendus est, adverti etiam tertium bonum quod esse in conjugibus debet, maxime pertinentibus ad populum Dei, quod mihi visum est esse aliquod sacramentum, ne divortium fiat vel ab ea conjuge quae non potest parere, vel sicut fecisse Cato prehibetur , ne ab eo viro qui plures non vult suscipere filios, alteri fetanda tradatur . Propter hoc in illo quod secundum Evangelium conjugium nuncupavi, omnia tria bona nuptiarum dixi esse completa; « fidem, quia nullum adulterium; prolem, ipsum Dominum Christum; sacramentum, quia nullum divortium. » Non ergo quia dixi omne nuptiarum, id est, hoc tripartitum bonum, in illis Christi parentibus fuisse completum; propterea hoc dixisse putari debeo, sicut insimulas, « ut quidquid aliter fuerit, malum esse videatur. »
Abbreviated transcription (Latin):
qui solus tollit peccata mundi Apercius &iamlegis iã tempore
nascentib paruulis offerebantur sacrificia ꝓpeccatis Respon¬
de ꝓ quib peccatis: respice illis &iam generantib patrib peritu¬
ram fius se animã paruuli depopło suo sidie non circũ cideretur
octauo & responde quomerito perir& quẽ negas originali ob no¬
glio coniugem dixi multadi disputas contra sententiam meã.
aconaris ostendere quia concubitus de fuit. nullo modo fuis se
um nonerunt coniuges. & diuortiũ erit illit cesfatio. Quod ne
contingat: agant sicut possunt decrepiti quod iuuenes agebant:¬
& abhoc opere quo &iã continens nimiũ delectaris: nec effetis
actate corporib parcant : non se cogitent quantũ ad libidinis
attin& incentiua senuisse. ut possint coniuges permanere.
sihoc tibi placet tu iuderis Ego autẽ quia liberorum ꝓo¬
creandorum causa uxores essẽ ducendas honestas consentit

Expanded text:
qui solus tollit peccatum mundi . Apertius etiam legis jam tempore qui solus tollit peccatum mundi . Apertius etiam legis jam tempore nascentibus parvulis, offerebantur sacrificia pro peccatis. Responde, pro quibus peccatis. Respice etiam illis generantibus patribus perituram fuisse animam parvuli de populo suo, si die non circumcideretur octavo : et responde quo merito periret, quem negas originali obnogelio « conjugem » dixi , multa diu disputas contra sententiam meam, et conaris ostendere, « quia concubitus defuit, nullo modo fuisse cjam non erunt conjuges, et divortium erit illa cessatio. Quod ne contingat, agant sicut possunt decrepiti quod juvenes agebant, et ab hoc opere quo etiam continens nimium delectaris, nec effoetis aetate corporibus parcant. Non se cogitent quantum ad libidinis attinet incentiva, senuisse, ut possint conjuges permanere. Si hoc tibi placet, tu videris. Ego autem quia liberorum procreandorum causa uxores esse ducendas, honestas consentit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ & aregno di : totimagines dĩ postremo separando a parendi¬
bus piuis. quos ad eos ꝓcreandos tam disertus hortaris Hacc
aut iniuste patiuntur sinullũ habent omnino peccatui: aut
si iuste ergo habent originale peccatum
lus deinde ꝓpositis meis uerbis quib cõmemoraui. quam
honeste sc̃i antiquiq patres coniugib usi fuerint: dicis
eos non hoc intuitu operã dedisse propagini: ut tãqua reos
qignerent filios baptismate diluendos. eo qđ baptisma quonunc ad¬
ptamur nondũ fuerãt institutum. Hoc debaptismate uerũ dicis:
cc ideo tamen credendũ est & ante datam circũcisionẽ famulos dĩ.
quando quidem inerat eis mediatoris fides in carne uenturi: nullo
sacramento eiusopitulatos fusse paruulis suis Quã uis quidil¬
lud eẽt aliqua necessaria causa scriptura latere uoluerit Nam
& sacrificia corum legimus quib: utiq sangiuis ille figurabatur:

Expanded text:
Dei et a regno Dei tot imagines Dei, postremo separando a parentiDei et a regno Dei tot imagines Dei, postremo separando a parentibus piis, quos ad eos procreandos tam disertus hortaris. Haec autem injuste patiuntur, si nullum habent omnino peccatum: aut si juste, ergo habent originale peccatum. 45. Aliis deinde propositis meis verbis, quibus commemoravi quam honeste sancti antiqui patres conjugibus usi fuerint; dicis « eos non hoc intuitu operam dedisse propagini, ut tanquam reos gignerent filios Baptismate diluendos, eo quod Baptisma quo nunc adoptamur nondum fuerat institutum » . Hoc de Baptismate verum dicis: nec ideo tamen credendum est, et ante datam circumcisionem famulos Dei, quandoquidem eis inerat Mediatoris fides in carne venturi, nullo sacramento ejus opitulatos fuisse parvulis suis; quamvis quid illud esset, aliqua necessaria causa Scriptura latere voluerit. Nam et sacrificia eorum legimus , quibus utique sanguis ille figurabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
abeis qui recte intellegunt nontribuitur dõ. nisi qđ benignita¬
ti tribuendum est creatoris Sic & parentib sino̾nodo diffici¬
lis questionis hoc tribuitur. qđ filiis uoluerunt quorũ futura
nescierunt. Ego autẽ nondico paruulos⁊ sine xp̃rbaptismate
morientes tanta poena ee. plectendos. ut cis non nasci potius
expedir&: cũ hoc dñs nonde quib lib& peccatoribus : sedde sceles¬
tissimis & impussimis dixerit. Sienĩ quod de somis ait. & utiq
non de solis intellegi uoluit: alius alio tolerabilius indie iudicu
punietur . luis dubitauerit paruulos nonbaptizatos quisolum
habent originale peccatũ : nec ullis ꝓpriis aggrauantur indap¬
natione om̃iũ leuissima futuros.: Quȩ qualis & quanta erit quã¬
uis definire non possim : nontamen audeo dicere qđ eis ut nulli
eent: quã ut ibi essent potius ex pedir& Uerũ uos quoq quicos

Expanded text:
ab eis qui recte intelligunt, non tribuitur Deo, nisi quod benignitaab eis qui recte intelligunt, non tribuitur Deo, nisi quod benignitati tribuendum est Creatoris. Sic et parentibus sine nodo difficilis quaestionis hoc tribuitur, quod filios voluerunt, quorum futura nesciverunt. Ego autem non dico parvulos sine Christi Baptismate morientes tanta poena esse plectendos, ut eis non nasci potius expediret; cum hoc Dominus non de quibuslibet peccatoribus, sed de scelestissimis et impiissimis dixerit. Si enim quod de Sodomis ait, et utique non de solis intelligi voluit, alius alio tolerabilius in die judicii punietur ; quis dubitaverit parvulos non baptizatos, qui solum habent originale peccatum, nec ullis propriis aggravantur, in damnatione omnium levissima futuros? Quae qualis et quanta erit, quamvis definire non possim, non tamen audeo dicere quod eis ut nulli essent quam ut ibi essent, potius expediret. Verum vos quoque, qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
rum est auctor. & conditor. Et tamen quos ignibus aeternis
praesciuit arsuros c̃reare nondesinit Nec ei nisi quia eos
ertat bonitas impritatur: & quosdã infantes & iã bapti zatos.
quos futuros prȩsciuit apostatas: non aufert ex hac uita
in aeternum regnũ adoptatos: nec eis confert magnũ beneficium
quodei dequo legitur raptus est nemalicia mutar& intellectum
eius Nectamen dõ tribuitur nisibonitas atq uisticia: qua
debonis & malis omnĩbene a crecte facit Quanto facilius intel¬
legitur parentib nonesse tribuendum : nisi quod filios uolunt
qui proculdubio quȩillis futura sunt nesciunt: Quod autem
cõmemorasti ex euangłio melius erat homini non nasci: non ne
ut nasceretur plus oꝑe dĩ actum est quã parentũ: Cur non ip¬
se imaginis suae prestitit qđ melius erat: quimalũ qđ ei futurũ
fuerat presciebat. Quod parentes nosse non possunt: & tam̃

Expanded text:
rum est auctor et conditor? Et tamen quos ignibus aeternis rum est auctor et conditor? Et tamen quos ignibus aeternis praescivit arsuros, creare non desinit: nec ei, quia eos creat, nisi bonitas imputatur. Et quosdam infantes etiam baptizatos quos futuros praescivit apostatas, non aufert ex hac vita in aeternum regnum adoptatos, nec eis confert magnum beneficium, quod ei de quo legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Nec tamen Deo tribuitur, nisi bonitas atque justitia, qua de bonis et malis omnia bene ac recte facit. Quanto facilius intelligitur, parentibus non esse tribuendum, nisi quod filios volunt, qui procul dubio quae illis futura sunt nesciunt? CAPUT XI. 44. Quod autem commemorasti ex Evangelio, Melius erat homini illi non nasci ; nonne ut nasceretur plus opere Dei actum est, quam parentum? Cur non ipse imagini suae praestitit quod melius erat, qui malum quod ei futurum fuerat praesciebat, quod parentes nosse non possunt? Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cumpatitur Sicut salutẽ homo cogitat ut somno se iper¬
ciat. quodutiq non potest cogitare cumdormit. sed somnus cũ
occupat menbra: non ea facit in oboedientia uoluntati: quia
&ipsam uoluntatem abhuius modi alienat imperio: aduertendo
animã aduis asomniorũ: inquib sȩpe &iã futura monstrata sunt
Vnde sierat inpara diso uicissitudo uigilandi atq dormiendi:
ubi nonerat malũ coñcupiscendi tam̃ felicia erant. somnia dor¬
niencium: quã uita uigilancium. Quod autẽ te iactas.
& inaniter spumeũ diffundis eloquium: parentes cõparans
parricidis: in eis asserens esse causam. ut filii cumdampnatio¬
ne nascantur. ferẽris om̃ino linguȩ tuȩ uelut exultantibus
& plaudentib pennis.: nec in isto strepitu quẽ tibi ipse facis
respicis dm̃Cur enim non ista ueltale aliquid ĩp̃si potius
hominũ creatori: quã genitorib: dicitur. quicerte om̃i ũbo no¬

Expanded text:
cum patitur. Sicut salutem homo cogitat, ut somno se impercum patitur. Sicut salutem homo cogitat, ut somno se impertiat, quod utique non potest cogitare cum dormit: sed somnus cum occupat membra, non ea facit inobedientia voluntati; quia et ipsam voluntatem ab hujuscemodi alienat imperio, avertendo animam ad visa somniorum, in quibus saepe etiam futura monstrata sunt. Unde si erat in paradiso vicissitudo vigilandi atque dormiendi, ubi non erat malum concupiscendi; tam felicia erant somnia dormientium, quam vita vigilantium. 43. Quod autem te jactas, et inaniter spumeum diffundis eloquium, « parentes comparans parricidis, in eis asserens esse causam ut filii cum damnatione nascantur: » fereris omnino linguae tuae velut exsultantibus et plaudentibus pennis, nec in isto strepitu quem tibi ipse facis, respicis Deum. Cur enim non ista vel tale aliquid, ipsi potius hominum Creatori quam genitoribus dicitur, qui certe omnium bono
Abbreviated transcription (Latin):
eis regnetur in ȩtemum Uerum eleganter laudas suscepso
niam dicens et uerum dicens. quod nichil possit t̾ale dum con¬
cmbitur cogitari. prorsus ita est Quid enim cogitan tunc
potest. quando mens ipsa qua cogitatur illa carnali delecta¬
tone sũ mergit᷑: Unde optime ille de uoluptate disputans
quae uerba in libro superiore iã posui. cuius motus in quit ut
quisq ẽ maximꝰ. ita. ẽ inimicissimus philosophiae: Congnu¬
ee enim cũ cogitatione. magna uoluptas corporis non potest
Quis enim cũm utatur uoluptate inquit ea qua nulla pos¬
sit maior essȩ: atendere animo. inire rationẽ: cogitare omnino quic¬
qua potest: Non igitur &iam tupotuisti grauius accusare quã
liudas: nisi fatendo in eius impetu nemĩnem posse sc̃a cogitare
Sedutique religiosus animus isto malo bene utens: hõc cogitat
ut libidinem concũbendo paciatur: quod non potest cogitare

Expanded text:
eis regnetur in aeternum. 42. Verum eleganter laudas susceptam eis regnetur in aeternum. 42. Verum eleganter laudas susceptam tuam, dicens, et verum dicens « quod nihil tali possit dum concumbitur cogitari. » Prorsus ita est. Quid enim cogitari potest tunc, quando mens ipsa qua cogitatur, illa carnali delectatione submergitur? Unde optime ille de voluptate disputans, cujus verba in libro superiore jam posui: « Cujus motus, » inquit, « ut quisque est maximus, ita est inimicissimus philosophiae. Congruere enim cum cogitatione magna voluptas corporis non potest. Quis enim cum utatur voluptate, » inquit, « ea qua nulla possit major esse, attendere animo, inire rationem, cogitare omnino quidquam potest ? Non igitur etiam tu potuisti gravius accusare quam laudas, nisi fatendo in ejus impetu neminem posse sancta cogitare. Sed utique religiosus animus isto malo bene utens hoc cogitat, ut libidinem concumbendo patiatur, quod non potest cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
etiam indedicere dõ dimitte nobis debita nr̃a: Quod enimn
secundũ ueniam non scđm imperium atanto doctore diciar
EO INSERTIS aliIs uerbis meis. ubi uoluntatẽ uere
Sptorũ quia xp̃ianorũ conuigum cõmendaui. qui¬
dnt filios ad hoc generant in hoc seculo. ut propt̃ alteni
seculũ regenerentur in xp̃o : cõmemoras teiam in secundo
libro istam meã destruxisse sententiam ubi quid tibires¬
ponderim: ĩbi potius legant qui uolunt Sic enim non
sunt facienda ad ulteria ẽtiam uoluntate generandi rege¬
nerandos: quemad modũ nec furta facienda sunt: & iam
uoluntate. pascendi pauperes scõs: Quod tamen faciendũ
est non furta perpetrando: sed bene utendo mãmona ini¬
quitatis. ut & ipsi recipiant in tabernaculit aeterna. sicut
non adulteria cõmittendo. sed coniugaliter bene utendo
malo libidinis: ea uoluntate generandi sunt filii. ut cũ

Expanded text:
etiam inde dicere Deo, Dimitte nobis debita nostra . Quod enim etiam inde dicere Deo, Dimitte nobis debita nostra . Quod enim secundum veniam, non secundum imperium a tanto doctore diciturtur. CAPUT X. 41. Sed insertis aliis verbis meis, ubi voluntatem vere piorum, quia Christianorum, conjugum commendavi, qui filios ad hoc generant in hoc saeculo, ut propter alterum saeculum regenerentur in Christo ; commemoras te jam in secundo libro istam meam destruxisse sententiam: ubi quid tibi responderim, ibi potius legant qui volunt. Sic enim non sunt facienda adulteria, etiam voluntate generandi regenerandos, quemadmodum nec furta facienda sunt, etiam voluntate pascendi pauperes sanctos: quod tamen faciendum est, non furta perpetrando, sed bene utendo mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant in tabernacula aeterna ; sicut non adulteria committendo, sed conjugaliter bene utendo malo libidinis, ea voluntate generandi sunt filii, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit Si enim ullũ ibi tenendum existimares modum.
pocuisti etallic concupiscentiae rep̾hendere ex cessum.
cumq dicere abipostolo significatũ morbum desideni. on
im ꝓbe negañ suum uas dictum fuisse. cuiq coniugemsuan
Quo uerbo in eadem rẽ.: ẽtiam petrus apostolus utitur ubian:
ut uiri uxorib suis tanquam infirmiori uasi tribuant honr
uelut coheredib grãe adiungens & dicens. Et uidete nei.¬
diant orationes urãe Sicut et coapostolus cius tempora pleos
orandi temperantiae coniugali.: et secundũ ueniam concdt
quam uis cũ conuige non utiq illum prolis. sed qui fit uoluo¬
tatis intentione concubitũ. Hunc audiant xp̃iana conuqu
non tẽ quiuis in eis quam defendis numquã frenari concups¬
centia. sed quotiens cũq se cõmouent satiari auidã regnar
securam Hunc audiant inquã fideles xp̃i qui sunt conubio
colligati. ut ex consensu temperent quouacent orationi It
cũ ad id ipsũ redeunt propt̃ in temperantiã suam: nouerint

Expanded text:
e. Si enim ullum ibi tenendum existimares modum, potuisti et illic concupiscentiae reprehendere excessum, eumque dicere ab Apostolo significatum morbum desiderii, et non improbe negare, suum vas dictum fuisse cuique conjugem suam. Quo verbo in eadem re etiam Petrus apostolus utitur, ubi monet ut viri uxoribus suis tanquam infirmiori vasi tribuant honorem, velut cohaeredibus gratiae; adjungens et dicens, Et videte ne impediantur orationes vestrae . Sicut et coapostolus ejus tempora praescribit orandi temperantiae conjugali: et secundum veniam concedit, quamvis cum conjuge, non utique illum prolis, sed qui fit voluptatis intentione concubitum . Hunc audiant christiana conjugia, non te, qui vis in eis quam defendis nunquam frenari concupiscentiam, sed quotiescumque se commoverit, satiari avidam, regnare securam. Hunc audiant, inquam, fideles Christi qui sunt connubio colligati, ut ex consensu temperent, quo vacent orationi: et cum ad idipsum redeunt propter intemperantiam suam, noverint
Abbreviated transcription (Latin):
tantũmo do sint zizania. non &iam in ȩccła: cum ipsa sit regnũ
xp̃i. de quo collecturi sunt angeli eius messis tempore omnia
scandala. Unde & ciprianus martir. Etsi uidentur inquit
cernimus. ipsi de aecđa recedomus Quem sensum. & iam nos
alias & maxime aduersus presentes eosdem donatistas. in colles¬
tione defendimus. Hic liber: sic incipit. Probationes rerum
necessariarum .: quodã breuiculo beui ario collectas ꝓmisimus
AOMONITIO DONATISTARŨ DEMAXIONANISTIS: LIG̃ UÑ

Expanded text:
tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo conlecturi sunt angeli eius messis tempore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentucernimus, ipsi de Ecclesia recedamus . Quem sensum etiam nos alias, et maxime adversus eosdem praesentes Donatistas, in collatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum neceAdmonitio Donatistarum de Maximianistis lib.