comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quasidiceret. Illaresquae uidetur ñ ÷ spes ⁊
Nã quod uid& quis quid sperat .&
Illud quoduidem nonsperamus. uerbigrã.i¬
u ideo testire inp̃sentia mea: ñtẽ sperouen¬
turum. Si autem quod ñ uidemꝰ spe¬
ramus: per patientiã expectamꝰ
id est nondeficimꝰ :ln terspẽ & rem: media
in presenti mercedẽ: sperant seꝑuenire
aduuiat infirmitatẽ nostram.
id ÷ sicut spes et pacientia aduiuant
et sustinent infirmitatẽ mentis nrãe :
conueniant. si c̃ sequenti a manifes¬
tant : Nam quid oremus. Sicut opor¬
bona petere: contraria & aduersa pe¬
timus: sinob illa concederentur  Sic̃
beatus paulus contraria sibi petebut :
quando dep̃cabutur auferriasẽ sp̃m tẽp¬
tationis & infirmitutẽ: Sienĩ exaudi¬
retur: forsitan reuelationũ magni¬
tudine se extolleret. & caderet in lup¬
sum: Sic etiam plerumq positi in ꝓ¬
Quuesi semꝑ nobis maneret: forsitan
amore sui implicaret animũ nr̃m n
Similiter quando sumꝰ positi in infir¬

Expanded text:
quasi diceret: Illa res quae videtur non est spes; nam quod videt quis, quid sperat? Illud quod videmus non speramus. Verbi gratia: video te in praesentia mea stare, non te spero venturum. Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus, id est, non deficimus. Inter spem et rem media in praesenti mercedem, sperant se pervenire adjuvat infirmitatem nostram. Id est, sicut spes et patientia adjuvant et sustinent infirmitatem mentis nostrae,conveniunt, sicut sequentia manifestant: nam quid oremus sicut opornobis petere, contraria et adversa petimus; si nobis illa concederentur, sicut beatus Paulus contraria sibi petebat, quando petebat ferri a se spiritum tentationis et infirmitatem. Si enim exaudiretur, forsitan revelationum magnitudine se extolleret, et caderet in lapsum. Sic etiam plerumque positi in pquae si semper nobis maneret, forsitan amore sui implicaret animum nostrum. Similiter, quando sumus positi in infir
Abbreviated transcription (Latin):
Nic debent p̃latiagere
Quos uident concordare sibi inbona
conuersatione: non debent se presee¬
illis. sed coequare. Quos aut̃ aua
rectitudinis uident deuiare: ĩn illos debent
Auctoritatẽ & potentiã suȩ p̃positume
hostendere : Quod utrũq petrus hofen¬
dit incornelio & annania. humiliansse
erga corneluĩ : & solo uerbo annanid

Expanded text:
Sic debent praelati agere; quos vident concordare sibi in bona conversatione non debent se illis praeferre, sed coaequare. Quos autem a via rectitudinis vident deviare, in illos debent auctoritatem et potentiam suae praepositurae ostendere, quod utrumque Petrus ostendit in Cornelio et Anania, humilians se erga Cornelium: et solo verbo Ananiam
Abbreviated transcription (Latin):
leuitaten. Aut quȩ cogito. sed̾m carnẽ cogito.
cogitat : qui ꝓ amiciciis & honoribus
principum & ꝓ lucris tẽporalibus quȩ
sperat accipere a diuitibus & principib
quod ꝓmittit alicui implerȩ differt:
non seruans suum ꝓmissum Ut sit
apuo me est & non :
.i. ut ꝓmittã me uenire & non ueniam.
Fidelis aut̃ ds̃.
.i. uerax est : quia quicquid ꝓmitat.
opere impl& : Et ipsequiẽ uerax: ipse
cognoscit qlua sermo noster qui fuit a pud
uos quando uobis predicauimus. uł qui
fit modo de meo aduentu aduos. non ẽ
in illo .s. ser mone est & non .i. ueritas &
m̃datiũ aut mutabilitas aliqua: ut uerũ
uiderer loqͥ & ñ ess& uerũ: Sed est in
illo sermone ẽ. hoc ÷ ueritas ibiẽ. quia
inueritate locutussum: quasi dicer& .i
Idcirco a ur̃o m̃datio ñ moueor: quia leui¬
tatis uitio ñ succũ boi¬

Expanded text:
cogito, secundum carnem cogito? cogitat, qui pro amicitiis et honoribus principum et pro lucris temporalibus quae sperat accipere a divitibus et principibus, quod promitit alicui, implere differt, non servans suum promissum, ut sit apud me est et non? id est, ut promittam me venire, et non veniam: Fidelis autem Deus, id est verax est, quia quidquid promittit, opere implet; et ipse qui est verax, ipse cognovit, quia sermo noster qui fuit apud nos, quando vobis praedicavimus, vel qui fit modo de meo adventu ad vos, non est in illo, subaudis sermone est et non, id est veritas et mendacium, aut mutabilitas aliqua, ut verum viderer loqui, et non esset verum; sed est in illo sermone; est, hoc est: veritas ibi est; quia in veritate locutus sum; quasi diceret: Idcirco aura mendacii non moveor, quia lenitatis vitio non succumbo
Abbreviated transcription (Latin):
In ueteri testam̃to. sacerdotes & reges
les unguntur. non tantũ oleo uisibili
populoꝵ : ut sc̃ificent eos ñluxta quod
nos sibi: dando signũ suũ nobis Duea
n Pignus ẽ ppne qui
dita fuerit.: istud recipiatur qͥSed hican
tis mate. ut securitatẽ & certitudinen
deꝓmissione aet̾nȩ patriȩ habeamus i
Testem dm̃ inuoco: in auima mea:
Id ÷ simentior: illũ in uoco contra dnuꝰ¬

Expanded text:
In Veteri Testamento sacerdotes et reges les unguntur non tantum oleo visibili populorum, ut sanctificent eos, juxta quod nos, dando signum suum nobis. Dum  Pignus est proprie quod dita fuerit, istud recipiatur. Sed hic Apopiritus in baptismate, ut securitatem et certitudinem de promissione aeternae patriae habeamus. Testem Deum invoco in animam meam, id est, si mentiar, illum invoco contra an
Abbreviated transcription (Latin):
simo leiate conuersatus sum
qauicurabis aeclesis aliquid decepis emo sto¬
ubsinbil acepi: ne occasionẽ falsis a posto
Vliem acupiende munera. Et ut uos liber
ros nob inodo quã que legistis in
prio ⁊ epła: & egñoustis in uita metii¬

Expanded text:
simplicitate conversatus sum: quia cum ab aliis ecclesiis aliquid accepissem, a vobis nihil accepi, ne occasionem falsis apostolis darem accipiendi munera, et ut vos liberius mus vobis modo quam quae legistis in priori Epistola, et cognovistis, in vita me
Abbreviated transcription (Latin):
domituid est indie iuditũ. quando coronã
acternȩ remunerationis ꝓuobis recipiem. ⁊
It hac confidentia siue spe : securus
de uob. uolui prius uenire ad uos
quando pͥmũ aduos ueni : dum cito ue¬
nistis ad fidem: Et debui iterũ uenire
aduos utuos castigarẽ. et corri perẽ: et
uos mecipsos emendatos. uos ipsi haberetis
scd̾am grãm. Sed ideo non ueni: quia
timui siuenire quod non possem uos ita
corripere ꝑ meã p̃sentiã. neforte in pa¬
centes essetis. sicut uerbis ꝑepłam lenius¬
lmonendo: Cũ ergo hoc uoluissem.
.i. ad uos uenire uoluissem. dũ non ueni. nũqͥd
leuitate usussum: Leuitate dr̃ uti qui
quid ꝓmittit uerbis noꝑ ex pl& operibus ⁊
Eta postolus tunc leuitate usus ess&. si

Expanded text:
Domini, id est in die judicii, quando coronam aeternae remunerationis pro vobis recipiemus. Et hac confidentia, sive spe, securus de vobis, volui prius venire ad vos, quando primum ad vos veni, dum cito venistis ad fidem; et debui iterum venire ut vos castigarem et corriperem, ut et vosmetipsos emendantes, haberetis secundum gratiam. Sed ideo non veni, quia timui, si venirem, quod non possem vos ita corripere per meam praesentiam, ne forte impatientes essetis, sicut verbis per epistolas leviusendo. Cum ergo hoc voluissem, id est cum ad vos venire voluissem, dum non veni, nunquid levitate usus sum? Levitate dicitur uti, qui quod permittit verbis, non explet operibus. Et Apostolus tunc levitate usus esset, si
Abbreviated transcription (Latin):
Quia quod xp̃s in se cõpleuit: ipse p̃di¬
cauit. & apłis tradidit : Et apłis p̃¬
dicantib: dĩ pater miracula faci¬
endo. hostendebat uerũ ẽẽ quod ipse
ꝓmiserat: & quod illi p̃dicabant : Et
in hoc: gła erat illoꝵ:
Quia ut̃ confir¬

Expanded text:
Quia quod Christus in se complevit, et ipse praedicavit, et apostolis tradidit, et illis praedicantibus Deus Pater miracula faciendo, ostendebat verum esse quod ipse promiserat, et quod illi praedicabant, et in hoc gloria erat illorum. Qui autem confir
Abbreviated transcription (Latin):
Siluanus ipse ÷ silas & sileas: sic̃ lucius
ipse ẽ lucas : Quareergo ponit᷑ siluanus
ante timotheũ : quia ante electus ẽ ad
fidẽ & coniunctus ad p̃dicationis officiũ
paulo a pło. qua timotheus :⁊ Ido inquit
quia iħs xp̃s filiusdĩ ẽ: non fuit in illo .i.
uerita scũ mendatio : sed est .i. ueritas in
illo fuit sic̃ ipsedic̃: Egosum ueritas :÷
Quotquot enĩ ꝓmissiones dĩ patris sunt
factae ꝑ ꝓphetas. denatiuitate xp̃i. pas¬
sione morte. resurrectione. atq ascen¬
sione eius. de salute quoq gentiũ: in illo

Expanded text:
Sylvanus ipse est Sylas et Syleas, sicut Lucius ipse est Lucas. Quare ergo ponitur Sylvanus ante Timotheum? Quia ante electus est ad fidem, et conjunctus ad praedicationis officium a Paulo apostolo quam Timotheus. ideo, inquit, quia Jesus Christus Filius Dei est, non fuit in illo, id veritas cum mendacio; sed est, id est veritas, in illo fuit; sicut ipse dixit: Ego sum veritas . Quotquot enim promissiones Dei, Patris sunt factae per prophetas de nativitate Christi, passione, morte, resurrectione atque ascensione ejus, de salute quoque gentium, in illo
Abbreviated transcription (Latin):
ir̃ Canes appellat iudeos & malos oꝑari¬
os esq. appellat concisionẽ it ÷ circũ¬
appellare circũ cisionẽ: & gentiles p̃pu¬
uum: lddõ gͦ appellat eoscanes. quia sic̃
modet : ita illi loquendo oblatrabaNł.
& seducendo aspere mordebant: Ma¬
li oꝑaru erant. quia suadebant eis opera¬
ridicentes ñ potescis saluari ꝑbaptis¬
nũ nisicircũ cidamini sicut lex p̃cipit
oua scriptũ ÷: masculus cuius carocir¬
olest ñ fuerit: peribit anima illa de
pplosuo. qr pactũ meũ inadã irritũ¬

Expanded text:
eos, et malos operarios eosdem appellat circumcisionem, quappellare circumcisionem, et gentiles praeputium. Ideo ergo appellat eos canes, quia sicut mordet, ita illi loquendo oblatrabant, et seducendo aspere mordebant. Mali operarii erant, quia male suadebant eis operari, dicentes: Non potestis salvari per baptismum, nisi circumcidamini, sicut lex praecipit , quia scriptum est: Masculus cujus caro circumcisa non fuerit, peribit anima illius de populo suo, q
Abbreviated transcription (Latin):
penses quiab apło uerbũ p̃dications
audierant ꝑ quod saluati sunt :si facul¬
tas eis affuiss&. & longitudo cerrarũ
ñ obstitiss&: ipsi debuerant ei omĩa
subsidia tẽporalia p̃bere & minba¬
re: Qđ ergo illi implere nequus¬
runt: solus &pafroditus uice illeus
contra p̃ceptum inꝑatoris adhest
illi incarcere. & ꝓcurauit ei uietĩa
uestim̃tum: Insuꝑ & socius fuit pal¬
ꝑiculo mortis: quia contra p̃ceptanꝰ
imꝑatoris accessit adillũ utdixii
Etin hoc qđ ei ministrauit. imꝑleads

Expanded text:
penses qui ab Apostolo verbum praedicationis audierunt, per quod salvati sunt si facultas eis adfuisset, et longitudo terrae non obstitisset, ipsi debuerant ei omnia subsidia temporalia praebere et ministrare. Quod ergo illi implere nequiverunt, solus Epaphroditus vice illorum contra praecepta imperatoris adhaesit illi in carcere, et procuravit illi victum et vestimentum, et insuper socius fuit praepericulo mortis, quia contra praeceptum imperatoris accessit ad illum, ut diximus, et in hoc quod ei ministravit, implevit
Abbreviated transcription (Latin):
habebant philipenses ut socii & con¬
participes mererent᷑ fieri remsu
Concedat prestaq dsm̃s ut siȩ estis
participes passionis meae. & con¬
doletis tribulttionibus meisr
Ita sitis participes p̃miorũ meorũ.
& congaudeatis leticite meael
Et qualit fi& istud terrdm cdi¬
utias suas ingła aeterna: Que
sunt illȩ diuitiae quas oculus uen

Expanded text:
habebant Philippenses, ut socii et comparticipes merentur fieri beati Concedat, praestetque Deus meus, ut sicut participes estis passionis meae et condoletis tribulationibus meis, ita sitis participes praemiorum meorum, et congaudeatis laetitiae meae. Et qualiter fiet istud? Secundum divitias suas in gloria aeterna. Quae sunt illae divitiae? Quas
Abbreviated transcription (Latin):
uerã causitionẽ: Uerbi grã: Abstulit
mihi aliquis meũ aequum. dũ recordor
qđ dñs dixit. siquis abstulerit quae
tua sunt nerepetas: debeo ei dimittere:
Sic de omni re: & cõmisso:¬

Expanded text:
eram causationem. Verbi gratia: Abstulit mihi aliquis equum meum, dum recordabor quod Dominus dixit: Si quis abstulerit quae tua sunt, ne repetas, debeo ei dimittere, sic de omni re et commisso
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo: In epła adchorinthios
multitud inẽ peccatorũ appellat
apłs corpus dicens: ita ut destruatꝰ
corpus peccati Sic̃ enĩ multa m̃bra
faciunt unũ corpus: ita multa
peccata faciunt unũ corpus. it÷
unã sũmã: Ethic iste ÷ sensus
id est
malos usus m̃brorũ ur̃orũ. & malã
consuetudinẽ peccandi: ꝑefficientẽ
id quod efficitur ostendens: Neq
p̃cepit ut mortificemus gladio ma¬
tericili corpus nr̃m & menbra nr̃a.
sed peccata: Iunc enĩ mortificam
mbra nr̃a cũ desistimꝰ peccare: Et
n q̃đ peccata in nobis mortificamus :
quasi tot menbra occidimus: forn
ant aliquid tale. Adulterare uͦ alteriuꝰ
appellatur
Concupiscentiã malã:

Expanded text:
orum. In Epistola ad Corinthios multitudinem peccatorum appellat Apostolus, corpus, dicens ita ut destruatur corpus peccati . Sicut enim multa membra faciunt unum corpus, ita multa peccata faciunt unum corpus, id est unam summam; et est sensusid est malos usus membrorum, et malam consuetudinem peccandi per efficientem, id quod efficitur, ostendens. Neque praecipit ut mortificemus gladio materiali corpus nostrum et membra nostra, sed peccata. Tunc enim mortificamus membra nostra, cum desistimus peccare: et quot peccata in nobis mortificamus, quasi tot membra occidimus, quae aut aliquid tale. Adulterare vero est, alterius appellatur. Concupiscentiam mala
Abbreviated transcription (Latin):
sibi causa sulutis aet̾nȩ: ap̃pel¬
latus adeo pontifex iux tu
ordinẽ melchi sedehcum
esset inquit filius dĩ inuertatte
udicit obȩdientiam eehis obꝓbrus
uoluntaricim exhibuit patri
obedientiã. exꝑtus illã exparte
humanitatis: hanc obȩdientiã
alio loco ostendit ubiait: Cum
informa dĩ esset semet ipsum
exinanunt formc̃i serui accipiens:
ftctusq ÷ obediens u̾sq ad mortẽ

Expanded text:
sibi causa salutis aeternae, appellatus a Deo pontifex juxta ordinem Melchisedech. Cum esset, inquit, Filius Dei in veritate, didicit obedientiam ex his opprobriis voluntariam jam exhibuit Patri obedientiam, expertus illa ex parte humanitatis. Hanc obedientiam alio loco ostendit, ubi dicit: Cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, factusque obediens Patri usque ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ & utilitatẽ p̃sta auditorib &̾ gra¬
ciosussit om̃ibus. & sic̃ sal condim̃tũ
p̾stat om̃ib cibis: ita &ille cunctorum
m̃tes condiec:¬
oporteat uod unicuiq respondere.
id ÷ qͦmͦ heretico. quomodo xp̃iano.
ut siuos int̾rogauerit hereticus qͦ modo¬
creditis: respondeatis uoscredere indm̃
patrẽ. & filiũ. & sp̃m scm̃. & his tribus¬

Expanded text:
et utilitatem praestet auditoribus, et gratiosus sit omnibus: et sicut sal condimentum praestat omnibus escis, ita et ille cunctorum mentes condioporteat vos unicuique respondere, id est quomodo haeretico, quomodo Christiano, ut si vos interrogaverit haereticus, quomodo respondeatis, vos credere in Deum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
nsummaui. Sicut ille qui insta¬
do currebat ꝑueniens ad locum
astinatũ brtuuũ sibi ꝓmissũ
ut piebat: sicbeatus apostolus
iter metas fidĩ cur rens. ꝑuenit
id coronã sui laboris: Undȩ ipse
diȩ iudicii iustus udex
elequitur dedie iudicii absolute:
aoronã: sed ethis qui diligunt aduentũ
euss Illi diligunt aduentũ eius: qui
scuri dep̃mus. sperant se remune¬
rari abillo i Sicut rex quilibet
aut imperator ali qͣ õ suorum
principium coronam tribuebat
intiquitus. uictoriam reportant ꝙ̃

Expanded text:
nsummavi. Sicut ille qui in stadio currebat, perveniens ad locum destinatum, bravium sibi promissum accipiebat, sic beatus Apostolus inter metas fidei currens, pervenit ad coronam sui laboris. Unde ipse ddie judicii, justus judex. Sic loquitur de die judicii absolute, coronam, sed et his qui diligunt adventum ejus. Illi diligunt adventum ejus qui securi de praemio sperant se remunerari ab illo. Sicut rex quilibet aut imperator alicui suorum principum coronam tribuebat antiquitus victoriam reportanti ab
Abbreviated transcription (Latin):
Beatus apłs dirigens haec uerba tino¬
theo: in illo tradidit om̃ib episcops
& presbiteris. om̃iq aeccłi̧ formĩ
quomodo deberent missarũ sollẽp¬
nia celebrare. & ꝓom̃ib: hominibus
orare. Que forma ł exemplũ : onis
aeccłia retin& : Nã obsecrationes sus
quicquit p̃cedit inmissarũ sollẽonus
usq adillũ locũ ubi incipit sarr¬
dos consetrarȩ misteria corporis &esa¬
guinis dnũi: inquiens. teigitur demꝰ¬
tissime pat̾ petimꝰ: Orationes sunt
quas fundit̾ sacerdos in consecratio¬
ne eucharistię. usq ad fractionẽ
corporis dñi: uidelic& quando pata¬
ticulã quandã ponit sacerdos ici¬
lice: Postulationes sunt benedictiones
episcopales: quas dicit ep̃s suꝑ popłn
tũ ÷ exueteri testam̃to: Permoysex
nãq dixit dñs sacerdotibus. in uoci¬
bitis nom̃ meũ suꝑ filios israheloq
benedicã eis: Grarum actionessutꝰ
laudes quas cõmunicato popło reͥet
sacerdos dõ patri. quidignatus ełt¬

Expanded text:
Beatus Apostolus dirigens haec verba Timotheo, in illo tradidit omnibus episcopis et presbyteris, omnique Ecclesiae formam quomodo deberent missarum solemnia celebrare, et pro omnibus hominibus orare; quam formam vel exemplum omnis Ecclesia modo retinet. Nam obsecrationes sunt quidquid praecedit in missarum solemniis, usque ad illum locum ubi incipit sacerdos consecrare mysteria corporis et sanguinis Domini, inquiens. Te igitur, clementissime Pater, petimus . . . Orationes sunt quas fundit sacerdos in consecratione Eucharistiae usque ad fractionem corporis Domini, videlicet quando particulam quamdam it. Postulationes sunt benedictiones episcopales, quas dicit episcopus supertum est ex Veteri Testamento. Per Moysen namque dixit Dominus sacerdotibus: Invocabitis nomen meum super filios Israel et ego benedicam eis . Gratiarum actiones sunt laudes quas communicato populo refert sacerdos Deo Patri, qui dignatus est
Abbreviated transcription (Latin):
r ipsi liberius possint dediti ẽẽ in¬
uiltu & religione di: quia plerumq
dum hostes fugant seruos di aꝓprus
sdibus & discurrunt bella & seditio¬
ies ꝑregna. Nonpossunt incultura
dicẽ intenti ꝑ om̃ia. sicut tempr̃ pacis:
Pietus est aetiam miscđia: quã debemꝰ
inpendere pauꝑib & indigentibus:
Sicigo de predamur abhostib non pos¬
sumus opus miscđiȩ exercere. quia ñ
ualaet mi scđiam inpendere alteria
mosgnam tribuamus: Orandum ẽ.
ꝓuita regis ac principum. & ꝓpace
regni. & ut agamus uitã nr̃am oest
du̾camus in om̃i castitate corporis
tempr̃ pacis ut cumq & cũ nmia
difficultate seruari potest castitas
ndo uͦ de p̃datur regnũ a p̃donib
& hostibus. nequaquã pocest seruari:
q dñi quide predati sunt captiuos.
oeplent uoluntatẽ & in mundiciam
lĩ cũeis ut lib&. nec ualent resistere:
ua ꝓpt̃ orandũ ẽ. ꝓ salute & uita
sdlesium regum & principum. ut
ongo tempr conseruaiti pacem¬

Expanded text:
ut ipsi liberius possint dediti esse cultui et religioni Dei, quia plerumque dum hostes fugant servos Dei a propriis sedibus, et desaeviunt bella et seditiones per regna, non possunt in cultura Dei esse intenti per omnia sicut tempore pacis. Pietas etiam est misericordia quam debemus impendere pauperibus et indigentibus. Si ergo depraedamur ab hostibus, non possumus opus misericordiae exercere, quia non valet misericordiam impendere alteri, emosynam tribuamus, orandum est pro vita regis ac principum, et pro pace regni, et ut agamus vitam nostram, id est ducamus in omni castitate corporis. Tempore pacis utcunque et cum minima difficultate servari potest castitas, quando vero depraedatur regnum a praedonibus et hostibus, nequaquam potest servari, quia Domini qui depraedati sunt captivos, explent voluntatem suam et immunditiam cum eis ut libet, nec valent resistere. Quapropter orandum est pro salute et vita fidelium regum et principum, ut longo tempore conservati, pacem
Abbreviated transcription (Latin):
redẽpturũ ibiq resurrecturũ sũmo cũ
desiderio ibi consepeliri obttibant. qua¬
tinus eoresurgente. pariter cũ eo resur¬
gerent. Nos aũt non debemus pus illa¬
nimes fieri ubicũq sepelicim̃us. cũ plu¬
rimorũ martirũ nesciamus ubi cor
pora eorũ gloriosa iateant humata¬
ł ide monses natus occultitabȩst
mensib tribus aparentib suis.
eo quod uidisseniiꝰ elegantẽ
infaNtem & nontinue¬
runt regis edictũ Non sua fideoc¬
cultatus ÷ moyses qui adhuc fari
non poterat. sed fide parentũ suorũ¬
mensib. deinde uero cũ non potius¬
sent eũccuelare ꝓpter uagitus ipsius:
posuerunt eum infifcellã scirpeam.
posuerunt eũ incarectũ fluminis:
dictũ eñi huiusmodi regis erat. ut
om̃s pueri influuiũ laccerentur.
Sed quid ÷ qđ dicit: Nontimuisse regis
edictũ: si nontimuerunt. quare.
custo dierunt. In hoc ergo qui

Expanded text:
redempturum, ibique resurrecturum summo cum desiderio ibi consepeliri optabant, quatenus eo resurgente, pariterque cum eo resurgerent. Nos autem non debemus pusillanimes fieri ubicunque sepeliamur, cum plurimorum martyrum nesciamus ubi eorum corpora gloriose jaceant humana. Fide Moyses natus, occultatus est mensibus tribus a parentibus suis, eo quod vidissent elegantem infantem et non timuerunt regis edictum. Non sua fide occultatus est Moyses qui adhuc fari non poterat: sed fide parentum suormensibus, deinde vero cum non potuissent eum celare propter vagitus ipsius, posuerposueruntque eum in carectum fluminis. Edictum enim erat hujusmodi regis, ut omnes pueri in flumine jactarentur. Sed quid est, quod dicit, non timuisse eos regis edictum? Si non timuerunt, quare custodierunt? In hoc ergo ti
Abbreviated transcription (Latin):
laodicensiũ idõ p̃cepit colosensibus
legi quia lic& ꝑpr uasit & in cano¬
neꝰ non hecbeatur : aliquid tam̃ utili¬
tatis hab&:¬
Et dicite arcippos

Expanded text:
Laodicensium ideo praecipit Colossensibus legi, quia licet perparva sit, et in canone non habeatur, aliquid tamen utilitatis habet. Dicite Archippo
Abbreviated transcription (Latin):
contra om̃s: & manus omniũ con¬
tra eum: Adhuc dicendum ẽ. quia
quando ista ꝓ missio factt ẽ: isma¬
hel iam erat conceptus Promissio
uero quae de isaac factu ẽ anteꝗ
conciperetur. datt ÷ abrahae:¬
dact ẽ abra sicut ex uerbis an¬
głi possumus ꝓbare dicentis ad
abraam Scđm hoc tempus ueni¬
am: & erit sarae filius : Vnde
appar& s non scđm naturam hu¬

Expanded text:
contra omnes, et manus omnium concontra omnes, et manus omnium contra eum. Ad hoc dicendum est, quia quando ista promissio facta est, Ismael jam erat conceptus. Promissio vero quae de Isaac facta est, antequam conciperetur data est Abrahae, sicut ex verbis angeli possumus probare, dicentis ad Abraham: Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius . Unde apparet Isaac, non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
scđm humanȩ consuetudinis usum.q
Dicit beatus agustinus. quia consuetu¬
dohumanȩ naturae ÷ : ut senex iunc¬
cus iuuenculae incoitu: filios ꝓcreet. i.¬
Et contra senex & uetula copulati:
naturale ẽ ut desistant parere. Si
uero iuuenis cum ueterana mixtus
fuerit: dicit &iam illos posse ꝓpaga¬
rifilios. lic& illud rarissime inusu
habeatur : Scđm hunc modum
& naturalem consuetudinẽ quã
a płs ismaelem natum eẽ : Qui
aut̃ delibera id ÷ p̃saac desar a.
ꝓmissionẽ dicat natum eẽ. cũ
legamus &i am de ismaele ꝓmis¬
sionem factam eẽ : Nam legimus
in librogeneseos quiu cũ ess&ꝰ agar
indesertosur. apparuit ei aͦngłs
dñi inquiens : Agar ancilla
sarai. unde uenis & quo uadis
Quae respondit: A facie dominȩ
meae ego fugio : Cui angłs. Re¬
uertere inquit & humilia re
submanu illius : łtrursus: Mul¬
tiplicans inquit multi plicabo
semen tuum.⁊ Ecce paries filiũ
& uocabis nom̃ eius ismaelem.
Hic eritferus homo Mlanus eius

Expanded text:
m humanae consuetudinis usum. Dicit beatus Augustinus quia consuetudo humanae naturae est ut senex junctus juvenculae in coitu filios procreet: econtra senex et vetula copulati, naturale est ut desistant parere. Si vero juvenis, cum veterana mistus fuerit, dicit etiam illos posse propagare filios, licet illud rarissimae in usu habeatur. Secundum hunc modum et naturalem consuetudinem quam Apostolus Ismaelem natum esse. Qui autem de libera, id est Isaac de Sara, repromissionem dicat natum esse, cum legamus etiam de Ismaele promissionem factam esse. Nam legimus in libro Geneseos , quia cum esset Agar in deserto Sur, apparuit ei angelus Domini inquiens: Agar, ancilla Sarai, unde venis et quo vadis? Quae respondit: A facie Sarai dominae meae ego fugio. Cui angelus: Revertere, inquit, et humiliare sub manu illius. Et rursum: Multiplicans, inquit, multiplicabo semen tuum. Ecce paries filium, et vocabis nomen ejus Ismael. Hic erit ferus homo. Manus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
is mahel & isaac: duo homines. ⁊¬
Quantum ad spiritadem in telli¬
gentiam attin&. agar ancilla¬
quae filiũ genuit in seruitut
nificatlegem quae genuit u
buit udaicum popłm sub
populus seruuls inhocutiqua
cogebatur seriure leg un¬
cisio nemser uare. Legalia sacri¬
ciu offerre. & c&erã innuno¬
biliũ custodire : quae inpus
non poterant transgredi: Ao
solum enim corporalis uindiea¬
intransgressorem uindicuba
sed &iam maledictioni subua¬
ebatur. quae in ipsalege com

Expanded text:
Isaac duo homines. Quantum autem ad spiritalem intellectum attinet, Agar ancillaquae filium genuit in servitute, significat legem quae genuit et habuit Judaicum populum sub populus servus? In hoc utique, quia cogebatur servire legi, circumcisionem servare, legalia sacrificia offerre, et caetera innumerabilia custodire, quae impune non poterant transgredi. Non solum autem corporali vindictae transgressor subjacebat, sed etiam maledictioni subjiciebatu
Abbreviated transcription (Latin):
caelestem hereditubit. Abut
aut̃ & abraam alios filios dectos
quam hebrei agar dicunt eẽ da
tam̃ illi non fuerunt digni herede
in baptismate. & qui filii uideras
abrahae non habent sequendo
uarios errores diuersaq scilas¬
tet : & uariis criminibus ine
cando : non merebuntur dus
de ashereditite patrie celestis frui.i
Desistalibus: dicit iohannes euuan¬
lft Denobis exierunt. secͥon
Qaiut ee nobis : Haec inquitsunt
Suoce ftam̃cti: Testam̃tũ dicituptu
Qustatoribus: T estam̃tũ ergo uetus
abuit testatores angłos: moysen.
iiosi ꝓ phetas  lestam̃tũ autẽ

Expanded text:
Christi haereditabit. Habuit autem et Abraham duos alios filios de Cethura, quam Hebraei Agar dicunt esse, sed tamen illi non fuerunt digni ad haerin baptismate, et qui filii videntur esse pera non habent Abrahae, sequendo varios errores, diversaque schismata, et variis criminibus se implicant, non merebuntur cum electis haereditate patriae celestis frui. De istis talibus dicit Joannes evangelista: De nobis exierunt, sed non erant ex nobis . Haec, inquit, sunt duo testamenta. Testamentum dicitur a testatoribus. Testamentum vero vetus habuit testatores, angelos, et Moysen, aliosque prophetas: Testamentum autem
Abbreviated transcription (Latin):
Inde cumdñs dixiss& eis in euuangłio.
siuos filius liberauerit uereliberi e¬
ritis: Responder̃ illi. Nos filii abrahȩ
sumus: & nemini seruiuimus umquã .
Preo a postolus uolens galathas sollicitos
feddere. ne potuis sent seduci a iuders
qui circũ cisionẽ dicebant obseruare:
& saerificia legalic offerre dicentes:
onpotestis saluari ꝑ passionẽ xp̃i & ꝑ¬

Expanded text:
unde cum Dominus dixisset eis in Evangelium: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis , responderunt illi: Nos filii Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Ergo Apostolus volens Galatas sollicitos reddere, ne potuissent seduci a Judaeis, qui circumcisionem docebant observare, et sacrificia legalia offerre, dicentes: Non potestis salvari per passionem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
÷ : Quae sunt ꝑ alle goriam
dicta Id ÷ ec quae sunt¬
superius dicta de agar & sara.
Is mahel quoq & isaac. spiritalit̃
sunt licta: & spiriteli indigent ex¬
positione. Hanc hab& consuetudi¬
nem beatus apostolus : ut spiritalẽ
intelligentiam allegoriam appell&.
Allegoriu aut̃ ꝓprieꝰ ad grammati¬
cos ꝑtin& ⁊ Est enimtropus quo
aliud significatur quam hic dicit᷑:
Et quae hic dicta sant allegori ce
intelligenda sunt: ut sequentia
sunt duo testarm̃ta. Id ÷ illa quȩ
supra memorata sunt: significant

Expanded text:
 Quae per allegoriam sunt dicta, id est quae superius dicta sunt de Agar et Sara. De Ismael quoque et Isaac spiritali er sunt dicta, et spiritali indigent expositione. Hanc habet consuetudinem beatus Paulus, ut spiritalem intelligentiam allegoriam appellet. Allegoria autem proprie ad grammaticos pertinet. Est enim tropus quo aliud significatur quod dicitur; et quae hic dicta sunt, allegorice intelligenda sunt, ut sequentia sunt duo testamenta, id est illa quae supra memorata sunt, sig
Abbreviated transcription (Latin):
scripta intabulis lapideis sicut lexmorsi.
sed intabulis cordis carnalibus: Praeuidens
omnipotens ds̃ duriciam cordis iudeoꝵ.
eandem legem quam eis dabat in lapide
scripsit: ut ꝑ lapidem duricia cordis
illorum de signaretur : Pertabulas uero
lapideas. debemus intelligere dura corda
hominum & insensibilia. inquibus
non scribitur fides xp̃i: quia nulla pre¬
diccitione. nullis terroribus emolliri
possunt : Per hoc uero quod hicit sed in
tabulis cordis carnalibus: debemus in¬
telligere cor molle & sensibilȩ quod
sentit. flectitur ad molliciem:. intelligi
quoddicitur : Recipit & contin& in
quibus seribitur epistola xp̃i. id ÷ fides

Expanded text:
in tabulis lapideis sicut lex Moysi, sed in tabulis cordis carnalibus. Praevidens omnipotens Deus duritiam cordis Judaeorum, eamdem legem quam eis dabat, in lapide scripsit, ut per lapidem duritia cordis illorum designaretur. Per tabulas ergo lapideas debemus intelligere dura corda hominum et insensibilia, in quibus non scribitur fides Christi, quia nulla praedicatione, nullis terroribus emolliri possunt. Per hoc vero quod dicit: Sed in tabulis cordis carnalibus, debemus intelligere cor molle et sensibile, quod sentit et flectitur ad mollitiem, et intelligit quod dicitur, recipit et continet, in quibus scribitur epistola Christi, id es
Abbreviated transcription (Latin):
ulitatem. Humilis dicitur: humi
nelinus: Uolens uosdecipere in
sumilitate. id ÷ in humili sensu
a humili doctrinquȩ utilitatem
nonhab& sic̃ est indifferentia cyboꝵ
& obseruatione¬
igione angłors

Expanded text:
ipere. Humilis dicitur humi acclivus. Volens vos decipere in humilitate, id est humili sensu et humili doctrina quae utilitatem non habet, sicut est in differentia ciborum et de observationigione an
Abbreviated transcription (Latin):
utdm̃ timecitis : et timenido ame¬
tis. Cassio dorus dicit: Quod re¬
uerentia ẽ timor mixtus amo¬
ri. Sed dicit ciliquis subeuidis¬
urm̃ : dubitas deresurrectione : ⁊¬
quomodo resurgent mortui. cũ
quali corpore ueruent. sub ciu¬
dis ad iudiciũ
Insipiens tu qđ
seminas interra. non uiui ficdtur:¬
batur : nisi prius morititur.
Phisica ratione utitur. exem¬
plo degranio cilicuius seminis
qđ moritur in terra quando
seminaitur: quia lacteũ effici¬
tur: quod posteti potenitici
omĩpotentis dĩ uiuficaitur:
etꝓducit multa grani exse i
quib uerbis ostetidere uult
mortuci corporti rursus repa¬
seminas. non corpus quod
futurũ ÷ semitt ias sed nudũ granũ÷

Expanded text:
 Deum timeatis, et timendo ametis. Cassiodorus dicit quod reverentia est timor mistus amori. Sed dicet aliquis, vestrum, subaudis dubitans de resurrectione. Quomodo resurgent mortui? Quali autem corpore venient? subaudis ad judicium. Insipiens tu, quod seminas in terra, non vivificatur, nisi prius moriatur. Physica ratione utitur exemplo de grano alicujus seminis, quod moritur in terra quando seminatur, quia lacteum efficitur quod postea potentia omnipotentis Dei vivificatur, et producit multa grana ex se. Quibus verbis ostendere vult mortua corpora rursus repaseminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granu
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi Conresuscitauit id ÷ simul
resuscitauit cũ xp̃o in baptismo. quando
reximus demorte aduitã. de inmundicia
ad innocenciã. ꝓcedentes defonte purifica¬
ti & mundati ab om̃ib peccatis. sicut xp̃c
surrexit desepulchro. & consedemꝰ iã in ce¬
lestib ꝑfidẽ & spẽ. iuxta qđ dñs apł̃is
ꝓmisit dicens: uosuiquit sedebitis mecũ:
batur. in carcere erat positus. & tamexi
cũ fiducia talia dicebat: Possumꝰ &
aliter intelligere. accipientes p̃teritũ
tẽpus ꝓfuturo: hoc modo: Conresusci¬
tabit nos ds̃ pat̾ ꝑpotenciã uerbi
sui indie udicu: & consedere faciet

Expanded text:
intelligi. Conresuscitavit, id est simul resuscitavit cum Christo in baptismo, quando,reximus de morte ad vitam, de immunditia ad innocentiam, procedentes de fonte purificati et mundati ab omnibus peccatis sicut Christus resurrexit de sepulcro, et consedemus jam in coelestiis, dicens: Vos, inquit, sedebitis super batur, in carcere erat positus, et tamen cum fiducia talia dicebat: possumus et aliter intelligere, accipientes praeteritum tempus pro futuro, hoc modo: Conresuscitavit nos Deus Pater per potentiam verbi sui, in die judicii, et consedere faciet
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam om̃i credenti.
Estfinis quipro consumptione accipitur. sic̃
tunc quando dicimus: finita ÷ cęnu id÷ cõ¬
sumpta : Est etia: quando pro consũma¬
tione & ꝑfectione. si cut turic quando
dicimus: finitu ÷ tela. hoc ÷ ꝑfecta & con¬
sũmata S cđm hunc sensũ dicitur xp̃sfi
nis ẽẽ legis: non consũptio sed completio
& consum᷑ tio Legis propheturũ. ad iusti¬
ciũ omĩ homini credenti : Completiole¬
gis et propheturum ipse est: quia omã
quuelex etpropħȩ uerbis & mysterus de
ipso predixerant: ꝑsemetipsũ cõpleuit:
Vnde pendens incruce: ait iConsũ matũ ÷ n
Qd quicredit & confitetur: iustificat᷑. sitt¬
men oꝑa digna fidei fecerit: Hoc distat
inter officium etfinẽ. quodofficiũ est
ipsa res quae agitur : ł inis uero ipsum
ꝓpt̃ quod agitur : Officiũ. lex& propħȩ. i¬

Expanded text:
justitiam omni credenti. Est finis qui pro consumptione accipitur, sicut tunc, quando dicimus: Finita est coena, id est consumpta est; etiam quandoque pro consummatione et perfectione, sicut tunc quando dicimus: Finita est tela, hoc est perfecta et consummata. Secundum hunc sensum dicitur Chris esse legis, non consumptio, sed completio et consummatio legis et Prophetarum, ad justitiam omni credenti. Completio legis et prophetarum ipse est, quia omnia quae Lex et prophetae verbis et mysteriis de ipso praedixerant, per semetipsum complevit. Unde pendens in cruce, ait: Consummatum est . Quod qui credit et confitetur justificatur, si tamen opera digna fide fecerit. Hoc autem distat inter officium et finem. Quod officium est ipsa res quae agitur; finis vero, ipsum propter quod agitur. Officium, lex et prophe
Abbreviated transcription (Latin):
sub audis iusticia. sicut
quidã codices habent: uiuet ineis subauđ
mandatis & p̃ceptis: Legẽ posuit ꝓ oꝑib
legis : id ÷ cirtum cisioneꝰ. otio sabbati.
ceterisq legalibus oꝑibus ÷ Iusticiu quȩ
ex lege est uuere hominẽ insefaciebat:
quia ñ interficiebatur  P remium ergo
illius iusticiue nihil aliud erat: quamꝰ
uita p̃sens quȩ ñtollebatur : Uiuet in
ea dicit : id ÷ morcẽp̃sentẽ euadet:⁊
Si quis uerospiritaliter eaquue lexp̃ci¬
pit impleuerit. lic& inp̃senti tẽporaliter¬

Expanded text:
subaudis justitia. Vel, sicut quidam codices habent: vivet in eis, subaudis mandatis et praeceptis. Legem posuit pro operibus Legis, id est circumcisione, otio sabbabi, caeterisque legalibus operibus. Justitia quae ex lege est, vivere hominem in se faciebat, quia non interficiebatur. Praemium ergo illius justitiae nihil aliud erat quam vita praesens quae non tollebatur. Vivet in ea dicit, id est mortem praesentem evadet: Si quis vero spiritualiter ea quae lex praecipit impleverit, licet in prae
Abbreviated transcription (Latin):
Nolentes sesubde¬
re fidei xpĩ et euangłio illius : Fenimquia
legis operibus nemo ꝑ fecce iustificubtt᷑
misit ds̃ filiũ suũ precepta iusticiue
quae euangłica uocantur nob tradidit.
si mipso ꝑfectionem iusticiue nob ex hi¬
but: cuius fidei gra ꝑ fectionẽ consequi
meremur:tquia uidei suc̃ iusticiam
quesierunt statuere. id÷ legisiusticiã sibi pu¬
tauer ͥfficere iusticiaedĩ id ÷ xp̃o etfider illi¬
us atq euangłicȩ doc trinue noluer colla

Expanded text:
Nolentes se subdere fidei Christi et Evangelio ejus. Etenim quia legis operibus nemo perfecte justificabatur, misit Deus Filium suum qui praecepta justitiae, quae Evangelia vocantur nobis tradidit, et in ipso perfectionem justitiae nobis exhibuit, cujus fidei gratia perfectionem consequi mereremur. Et quia Judaei justitiam quaesierunt statuere, id est legis justitiam sibi putaverunt sufficere, justitiae Dei, id est Christo et fidei illius atque Evangelicae doc
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate macedoniȩ : ꝓpuella dequa
eiecit spm̃ diuinationis. quae magnĩ
questum prestabat dominissuis les
naufragium feci. N Ternagh¬
gium dicitur : ter nauis fractt : la
diẽ ter naufragium feci sic uidelis
uerba sonare quasi ille feciss& ilua
naufragiũ. sed ÷ sensus: Ter nausa¬
gium feci id÷ ter Naufragiũ ptile
Qu̾i ergo sepissime nauigio uehelaui
ꝓ mare : Non ẽ mirũ si tocies naui¬

Expanded text:
civitate Macedoniae, pro puella de qua civitate Macedoniae, pro puella de qua ejecit spiritum divinationis, quae magnum quaestum praestabat dominis suis. Ter naufragium feci. Nagium dicitur navis fracta: et quod dicit, ter naufragium feci, sic videntur verba sonare, quasi ipse fecisset illud naufragium, sed sensus est, ter naufragium feci, id est ter naufragium pertuli. Qui ergo saepissime navigio vehebatur per mare, non est mirum si toties nau
Abbreviated transcription (Latin):
quentẽ iudices uerberabant. ita
modũ uindictȩ tẽperarent : ut plaga
coram eis frat̃ eorum laceratus iacer&.
Quod ergo ꝑ quinq uices factũ ÷ : hic
sum matim tangit a postolus Nã
quinquies flagellatus a iudȩis: acce¬
pit plagas triginiti nouẽ scđm legẽ
moy si : quasi transgessor eiusdem
legis: Refert aut̃ beatus beda :¬
librum delatũ ẽẽ a roma ꝑhi domumo
in manu sua retentam: tres reliquas alt
riendũ habebat extentas : Sienim quatti
fidibus ꝑcuter& decies: quadiagintani.
uies ferir& quatñis fidibus. & decimaui
ẽ.. Haec aut̃ in actibus a postolorũs
om̃a repperiuntur: quaȩ nec inepiso
lis eius om̃a continent᷑. quae ineaden
historia habentur: Inuenimus tam̃ibi
quia cũ ueniss& in partes macedonię.
& essent in ciuitaite colonia: iussus ẽ
uirgis cedi ÷ Et alict uice iussit eumtn¬
bunus gentiliũ introduci in castra &
flagellari: ac torqueri flagris : Semel
lapidatussũ. Lapidatus : in listris

Expanded text:
quentem judices verberabant, ita quentem judices verberabant, ita modum vindictae temperarent, ut plagarcoram eis frater eorum laceratus jaceret. Quod ego per quinque vices factum est, hic summatim tangit Apostolus: Nam quinquies flagellatus a Judaeis, accepit plagas triginta novem secundum legem Moysi, quasi transgressor ejusdem legis . Refert autem beatus Bedlibrum delatum esse a Roma per Chidoniin manu sua retentam, tres reliquas ad feriendum habebat extentas. Si enim quaternis fidibus percuteret decies, quadraginta plaonies feriret quaternis fidibus, et decima vice Actibus apostolorum non omnia reperiuntur: quoniam nec in eis Epistolis omnia continentur, quae in eadem historia habentur. Invenimus tamen ibi, quia cum venisset in partes Macedoniae, et esset in civitate Colonia, jussus est virgis caedi: et alia vice jussit tribunus cum gentilium indroduci in castra, et flagellari, ac torqueri flagris. Semel lapidatus sum. Lapidatus est Lystris,
Abbreviated transcription (Latin):
subaudis fui incdusus : quã illi : Et ẽ sensus i
Et si fuer̃ in carcere quos uos extollitis õ
corinthui: ego plus quã illi : in plagis
supra modũ
sub audis afflictussũ
gati sunt: ego amplius Questio in hoc
loco ÷ Cum apłs alibidicat. fidelis
ds̃ qui non pacietur uos temptari suꝑ
id quod potestis. sed faciet cũ tẽptactione
ꝓuentũ ut possitis sustinere: quare hic
dicat supra modũ in plagisse ẽẽ afflictũ.⁊
Quaeite soluitur Quiu multar susti¬
nuit ipse supra modum humanũ. &
supra uirtutẽ humanȩ fragilitatis: sed
non supra uirtutẽ diuinã qͦ Idõq potuit
ea sustinere & superare : quia uirtus
om̃i potentis dĩ ad minis trabat ei fortitu¬
dinem sufferendi :¬
idi : In mortib fre¬
sepe fuit in mortib. quo modo uiue¬
bat In mortibus dixit : ꝓeo quod ÷
in periculis mortis. & in desperatione
uitae : A iudeis quinquies quad ragenas
is accepi. ⁊ Preceptum
erat in deute ronomio. ut quẽ delin¬

Expanded text:
subaudis suis inclusus quam illi, et est sensus: Et si illi fuerunt in carcere quos vos extollitis, o Corinthii, ego plus quam illi. In plagis supra modum, subaudis afflictus sum. gati sunt, ego amplius. Quaestio est in hoc loco: Cum Apostolus alibi dicat: Fidelis Deus qui non patietur vos tentari super id quod entum, ut possitis sustinere , quare hic dicat supra modum in plagis esse afflictum? quae ita solvitur: quia multa sustinuit ipse supra modum humanum, et supra virtutem humanae fragilitatis, sed non supra virtutem divinam, ideoque potuit ea sustinere et superare, quia virtus omnipotentis Dei administrabat ei fortitudinem sufferendi. In mortibus fresaepe fuit in mortibus, quomodo vivebat? In mortibus dixit, pro eo quod est in periculis mortis et in desperatione vitae. A Judaeis quinquies, quadragenass accepi. Praeceptum erant in Deuteronomio, ut quem delin
Abbreviated transcription (Latin):
incessic. sed post modũ dubitans cecidit
int̃ fluctus. sicq postea ad ño eleuatus
& ad terram ÷ ꝑ ductus: significat sem&¬
ipsum. qui dubitauit quando negauit:
sed adño ẽ releuatus ad fidem Etsigni¬
sicat om̃s martires om̃sq iustos: qui in
primordio sui fortit̃ incedunt: ꝓnihilo depu¬
tantes se uitiam ꝑsecutorum. sed postea ingru¬
ente tẽpestate grauissima ꝑ secutionis: dubi¬
tant in aliquo Sed dñi gra ꝓtecti subleuant᷑:
ne penitus cadant indesperationẽ & uincant᷑
a ꝓcellis. atq ad terram electorum ꝑducuNꝰ n
Initinerib sepe: periculis fluminum

Expanded text:
incessit, sed post modum dubitans cecidit incessit, sed post modum dubitans cecidit inter fluctus: sicque postea a Domino elevatus, et ad terram est perductus, significat semetipsum qui dubitavit quando negavit, sed a Domino relevatus est ad fidem, et significat omnes martyres omnesque justos, qui in primordio fidei fortiter incedunt, pro nihilo deputantes saevitiam persecutorum; sed postea ingruente tempestate gravissima persecutionis, dubitant in aliquo; sed Domini gratia protecti sublevantur, ne penitus cadant in desperationem et vincantur a procellis atque ad terram electorum perducuntur. In itineribus saepe, periculis fluminum
Abbreviated transcription (Latin):
peritusi lioui is rah el deterta egipa mare
quist indiusiones. & postea iordanẽ
diorrento ar non. qui&iã seruauit
inam inuentre çȩti. & petro mare cal¬
elle ꝓͥbuit. non potuit &i am militẽsuũ
aniuimq pdicatorem paulũ in ꝓfundũ
fars seruare: ut neq a circum positis p̃fo¬
ar aquis. neq abeluis marinis deuorari
potuerit: Utiq pocuit: idõq fecit.i
Demq nẽ amplius mirandũ petrũ suꝑ
indas maris non in fusi uestigus ambu¬
lasse: quã paulũ nocte aedie in ꝓfundũ
maris. in lesum custoditũ eẽ: Mistice
uero ꝑ paulũ qui nocte acdie in ꝓfundũ
maris fuit. & tam̃ dño se ꝓtegente ad
terras liber ꝑuenit: intelliguntur illi
iusti quide ꝓfunditate periculorũ &
Sͥ edplenius in die iuditii liberabuntur.:
atq adlitus aet̾nȩ so liditatis ꝑducunt᷑.
quia positi int̃ fluctus huiusscłi ñ dubi¬
tauer̃ in fide. đedĩ misericordicin
Petrus uero qui primum ñ infusis uestigus

Expanded text:
are divisit in divisiones, et postea Jordanem et torrentem Arnon , qui etiam servavit Jonam in ventre ceti , et Petro mare calcabile praebuit , non potuit etiam militem suum egregium praedicatorem Paulum in profundo maris servare, ut neque a circumpositis praefocari aquis, neque a belluis marinis devorari potuerit? Potens utique potuit, ideoque fecit. Denique non est amplius mirandum Petrum super undas maris non infusis vestigiis ambulasse, quam Paulum nocte ac die in profundo maris illaesum custoditum esse. Mystice vero per Paulum qui nocte ac die in profundo maris fuit, et tamen Domino se protegente ad terras liber pervenit, intelliguntur illi justi qui de profunditate periculorum et sed plenius in die judicii liberabuntur, atque ad littus aeternae soliditatis perducentur: quia positi inter fluctus hujus saeculi, non dubitaverunt in fide de misericordia Dei. Petrus vero qui primum non infusis vestigiis
Abbreviated transcription (Latin):
filiorum: in p̃senti quidem uita
necesse ẽ. ut pereentur fili carnales:
qui patribus mortius succedant in herd¬
tatẽ. In ila aut̃ beatitudinc ubi
moritur. non ÷ necesse ut fiat siuce
one : Et qm̃pa risfilios carnales cũ
dolore & nimia anxietute quã
plures filii desertȩ quondamgentili¬
tictis uenient tibi : quam ex sinag¬
ga quae olimhabuit dm̃ onmnipeten¬
tem uirum. uł quomodo głaturꝰ¬
adhuc se habere: Omnibus em̃ipads
plures ex gentibus transire adgłam
sempiter nam: quam ex iudaeis
Si milit̾ inp̃senti scã aeccła plures
hab& filios fideles ex gentilitate qũ
de sinagoga : Per om̃sꝰ enim ciuitates
& regiones uicos quoq & uillulas:

Expanded text:
filiorum. In praesenti siquidem vita filiorum. In praesenti siquidem vita necesse est ut procreentur filii carnales, qui patribus mortuis vel morituris succedant in haereditatem: in illa autem beatitudine ubi nemo moritur, non est necesse ut fiat succesone, quae non paris filios carnales cum dolore et nimia anxietate, quia plures filii desertae quondam gentilitatis venient tibi, quam ex Synagoga quae olim habuit Deum omnipotentem virum, vel quae modo gloriatur se habere. Omnibus enim patet plures ex gentibus transire ad gloriam sempiternam quam ex Judaeis. Similiter in praesenti Ecclesia plures habet filios fideles ex gentilitate quam de Synagoga. Per omnes enim pene civitates et regiones, vicos quoque et villulas
Abbreviated transcription (Latin):
nerauit. hoc ÷ a destructione turris
babel quae nunc babilon appellatur:¬
usq ad aduentum xp̃i Ibi enim diui¬
sum ÷ labium uniuersae terrae: & tan¬
tum modo cognitio insola domo hebre¬
orum remansit : Dicatur ergo: Letarȩ
id ÷̃ gaude & ex ultu a eccła degentib
quae antea sterilis eras. & quod dõfi¬
lios non pariebas : erumpe in gaudiũ¬
& exclamti p̃nimia iocunditate quȩ
non pariebas. quia plures filui desertȩ
buit dm̃ omnipotentem. uirum
ꝓtectorem sui: uł quae modo głatur
& putat se haberedm̃ uirum cũ illũ
amissum habeat: postquã dixit non
habemus regem nisi cęsarem Dica¬
mus & aliquid iuxtu beatum agufa¬
num. referentes eã ad deccł am quȩ
iam regnat cum xp̃o in caelis quãe
sterilis appellatur. non abono opere
& laude creatoris sui : sed & car¬
nali ꝓpagatione : Propt̃ peccatũ
enim uenit mors: quae nibili ẽ¬
aliud nisi dissolutio elem̃torum.
& ꝓpter mortem uenit suc cessio

Expanded text:
neravit, hoc est a destructione turris neravit, hoc est a destructione turris Babel, quae nunc est Babylon usque ad adventum Domini. Ibi enim divisum est labium universae terrae, et tantummodo Dei cognitio in sola domo Hebraeorum mansit. Dicatur ergo: Laetare, id est gaude et exsulta, o Ecclesia de gentibus, quae antea sterilis eras, et quae Deo filios non pariebas, erumpe in gaudium, et clama prae nimia jucunditate, quae non pariebas, quia plures filii Deo accepbuit Deum omnipotentem verum protectorem sui, vel quae modo gloriatur, et putat se habere verum Deum, cum illum amissum habeat postquam dixit, non habemus regem nisi Caesarem . Dicamus et altius juxta beatum Augustinum, referentes ista ad Ecclesiam, quae jam regnat cum Christo in coelis, quae sterilis appellatur, non a bono opere et laude Creatoris sui, sed carnali propagatione: propter peccatum enim venit mors, quae nihil aliud est nisi dissolutio elementorum, et propter mortem venit successio