comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩñ quidem ꝑsia substantiã quȩ seꝑ corruptibilib: corporis. oculis inuisibilis ꝑman&
sedcertis indiciis fubiectũ creatori creatura uisibilit̃ a parer& & syllabatĩ ꝑtran¬
sitorias tẽporũ morulas humanȩ linguȩ uocib: loqueritur s utrũ enĩ sequendo¬
hanc det cũ habeant sem̃ adquir an potius sequendo hancdeã cũ habeant sem̃
amittunt : hoo int̃ p̃tarieẽ andecestari nec adtendit᷑ quantũ malignidemo¬
nes p̃ualuerint quinec aliqua magna hissacris polliceri ausis. & tã crudelia
exigere potuer sidea terra none et̃ manꝰ ei homines operando inferrent ut semina
consequerent᷑ ꝑ illã : non & sibi seuiendo ut semina ꝑderent ꝓpt̃ illã sidean eẽt.
Itafecunda fier& manib: abienis. Vtñ coger& hominẽ sterilẽ fierimanib suis
iã qđ inliberisacris hones tamatrona pudenda uirilia coronabatspectante

Expanded text:
Dei, non quidem per suam substantiam, quae semper corruptibilibus oculis inuisibilis permanet, Dei, non quidem per suam substantiam, quae semper corruptibilibus oculis inuisibilis permanet, sed certis indiciis per subiectam creatori creaturam uisibiliter appareret et syllabatim per transitorias temporum morulas humanae linguae uocibus loqueretur, qui in suhanc deam, cum indigeant, semen acquirunt; an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est, an detestari? Nec attenditur, quantum maligni daemones praevaluerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam; non etiam sibi saeviendo, ut semina perderent propter illam. Si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Jam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda virilia coronabat, spectante
Abbreviated transcription (Latin):
prolutꝰq: om̃na quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentis simos formarũ
suarũ numeros habere ñ possec̃firmat nisi indeform̃t᷑ ubi forma inte llegibilis
u In cõ mutabilis simul habens om̃a ꝑseuerat. hoc dñs ihs ibiostendit ubiait
Considerate lilia agri ñ laborant neq neunt. Dico autẽ uobis qui hec salo mon intan¬
tagloriafua sic amictus ẽ sicutunũ exhis qđ si fenũ agri qđ hodieẽ & cras incli¬
banũ mittitur ds̃ sic uestit. quanto magis uos modicefidei : Optimeigit᷑ amma
humana ad hucterrenis desiderius infirmaea ipsaq tẽporalit̃ exoptat bonah
fima atq terrenauite huic transitoriȩ necessaria e ꝓ illius uite sẽpit̃ nisbene¬
ficiis contẽpnenda ñ tam̃ nisi ab unodõ expectare consuescit. ut ab illiuscultu & iã
inistoꝵ desiderio ñ recedat adquẽ conteptueoꝵ & ab eis a uersione ꝑueniat. Sicitaq¬

Expanded text:
probat; quae omnia quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentissimos formarum probat; quae omnia quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentissimos formarum suarum numeros habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intellegibilis et incommutabilis simul habens omnia perseuerat. Hoc Dominus Iesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant neque nent. Dico autem uobis, quia nec Salomon in tota gloria sua sic amictus est, sicut unum ex eis. Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic uestit: quanto mahumana adhuc terrenis desideriis infirma, ea ipsa quae temporaliter exoptat bona infima atque terrena vitae huic transitoriae necessaria, et prae illius vitae sempiternis beneficiis contemnenda, non tamen nisi ab uno Deo exspectare consuescit, ut ab illius cultu etiam in istorum desiderio non recedat, ad quem contemptu eorum et ab eis aversione perveniat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
conspectuipsius populi. quantũ sufficere diuina ꝓuidentia iudicabat mi rabilib:
rerũ signis & motib: apparebat ad eande legẽ dandã creatori serui re creaturã¬
Sicutautẽ unius hominis : ita humanigeneris qđ dĩpopulũ pertin& rectae ruditio
ꝑ quosdã articulos tẽpoꝵ tãquã aetatũ ꝓfecit accessib: uta tẽporalib: ad aet̃ na
capienda &a uisibilib: ad inuisibilia surgeret᷑ . Ita saneute iã illo tẽpore. quoui¬
sibilia ꝓmit tebant᷑ diuinitus premiaunꝰ tam̃ colendus cõm̃daret᷑ ds̃. nemens
humana uel yipsi st̃ renis uitȩtransitoriȩ beneficiis ciuiquã nisi uero animȩ create
et dñõ subderet᷑ Om̃a quippe quȩ prestare homirib: uel angeli uel homines poss̃
timꝰ platonicus disputat eãq a sũ modõ cuiꝰẽ intellegibilis atq ineffabilis pulchri¬
tudo usq ad h&terrena &ima ꝑtingere floscula atq filioꝵ pulchritudine con¬

Expanded text:
conspectu ipsius populi, quantum sufficere diuina prouidentia iudicabat, mirabilibus conspectu ipsius populi, quantum sufficere diuina prouidentia iudicabat, mirabilibus rerum signis et motibus apparebat ad eandem legem dandam creatori seruire creaturaSicut autem unius hominis, ita humani generis, quod ad Dei populum pertinet, recta eruditio per quosdam articulos temporum tamquam aetatum profecit accessibus, ut a temporalibus ad aeterna capienda et a uisibilibus ad inuisibilia surgeretur; ita sane ut etiam illo tempore, quo uisibilia promittebantur diuinitus praemia, unus tamen colendus commendaretur Deus, ne mens humana uel pro ipsis terrenis uitae transitoriae beneficiis cuiquam nisi uero animae creatori et domino subderetur. Omnia quippe, quae praestare hominibus uel angeli uel homines possuntinus Platonicus disputat eamque a summo Deo, cuius est intellegibilis adque ineffabilis pulchritudo, usque ad haec terrena et ima pertingere flosculorum adque foliorum pulchritudine con
Abbreviated transcription (Latin):
tutet. ñẽ hoc qđ ipsa itaspecies quauisus ẽ dsinnatura in uisibili constitutus n erat qđ ipse
erun tam̃ ipse in eadẽ specie corparali uidebatur : sicutilla sententia ipsa in sono uo¬
cis auditus nec illi ignorabant inuisibilẽdm̃ inspecie corporali qđ ipseñerat sRui dere
Nã & loquebatur cũ loquente morses & ei tam̃ dicebat si inueni gratiã antete. ostende¬
mihi tem& ipsũ scient̃ ut uideamte. Cũ igitur oporter& dĩ legẽ inedictis an¬
gelorũ terribilit̃ dari ñ unihomim paucisue sapientib: sed uniuersa egenti &
populo ingenti: corã eodẽ populo magna factas inmonte ubilex perunũ dabatur
conspiciente multitudine metuenda & frem̃ta que fiebant Nonenĩ populusisrł
si morsi credidit quẽ ad modũ suo lrgurgo lace demonii quod aioue seu a polline le¬
ges quas condidit accipiss&. Cumenĩ lex dabat᷑ populo quocoli unꝰ iubebaturds̃ in

Expanded text:
tuta, non est boc quod ipsa: ita et species, qua uisus est Deus in natura inuisibili constitutus, non erat quod ipse. tuta, non est boc quod ipsa: ita et species, qua uisus est Deus in natura inuisibili constitutus, non erat quod ipse. Verum tamen ipse in eadem specie corporali uidebatur, sicut illa sententia ipsa in sono uocis auditur; nec illi ignorabant inuisibilem Deum in specie corporali, quod ipse non erat, se uidere. Nam et loquebatur cum loquente Moyses et ei tamcienter ut uideam te. Cum igitur oporteret Dei legem in edictis angelorum terribiliter dari, non uni homini paucisue sapientibus, sed uniuersae genti et populo ingenti: coram eodem populo magna facta sunt in monte, ubi lex per unum dabatur, conspiciente multitudine metuenda et tremenda quae fiebant. Non enim populus Israel sic Moysi credidit, quem ad modum suo Lycurgo Lacedaemonii, quod a Ioue seu Apolline leges, quas condidit, accepisset. Cum enim lex dabatur populo, qua coli unus iubebatur Deus, in
Abbreviated transcription (Latin):
intuemur inusitatissimis rarissimisq maioras : Nã & omnimiraculo qđ fit ꝑ hominẽ
maius miraculũ ẽ homo qua ꝓpt̃ ds̃ quifecit uisibilia caelũ &t̃ rã ñ dedignatur facere
uisibilia mracula in caelo uel t̃ra quib ad se inuisibilẽ colendũ excit& adhuc ganim̃a
usibilib: deditã. Vbi uero & quando faciat. in cõ mutabile consiliũ penesipsũ e. incuiꝰ
dispositione iã tẽpora factas quȩcũq futuras. Nã tẽporalia mouens : tẽporalit̃
ñ mouet᷑ nec alit̃ nouit facienda quã facta. necalit̃ In uocantes exaudit quã
facto tẽplosuo sicut hominib: scĩs suis eiq tẽporalit̃ fuint iussa aet̃na eꝰ lege¬
conspecta nec mouere deb& qđ cũ sit in uis ibilis. sepeui sibi lit̃ patrib: apparuis seme¬
moratur. Sicutenĩ sonus quo auditur sententia insilentio intellegentiae consti

Expanded text:
intuemur, inusitatissimis rarissimisque maiora sunt. Nam et omni miraculo. quod fit per hominem, intuemur, inusitatissimis rarissimisque maiora sunt. Nam et omni miraculo. quod fit per hominem, maius miraculum est homo. Quapropter Deus, qui fecit uisibilia caelum et terram, non dedignatur facere uisibilia miracula in caelo uel terra, quibus ad se inuisibilem colendum excitet animam adhuc uisibilibus deditam; ubi uero et quando faciat, incommutabile consilium penes ipsum est, in cuius dispositione iam tempora facta sunt quaecumque futura sunt. Nam temporalia mouens temporaliter non mouetur, nec aliter nouit facienda quam facta, nec aliter inuocantes exaudit quam facto teconspecta. Nec movere debet, quod cum sit invisibilis, saepe visibiliter patribus apparuisse memoratur. Sicut enim sonus qui auditur, sententia in silentio intell
Abbreviated transcription (Latin):
aetate cauenda s̃ prudent̃ intellegantur : Porro autẽ quȩcũq miracula siue ꝑ
angelos siue quocũq modo ita diuinitus fiunt utdĩ unius. in quosolo beatauita est
ultũ religionẽ que com̃dent : ea uere abeis uel ꝑ eos quinos scđm ueritatẽ piae tatẽq:
diligunt fieri ipsodõ Inillis operante credendũ ẽ Ne: enĩ audiendis quidm̃
in uisibilẽ uisibilia miracula operari negant. Cũ ipse&iã scđm ipsos fecerit mun¬
dũ quẽ certe uisibilem negareñ poss. quicquid igitur mirabile in hoc mundo ꝓ¬
fecto minꝰe quã totus hicmundus. Idẽ caelũ & t̃rã & om̃a que ineiss̃ quȩ certedis̃ fecit
Sicut autẽ ipseqͥfecit ita mođ quofecit occultusẽ & in conp̃hensibilis homini. Quã uis
itaq: mi racula uisibili ũ naturarũ uidendi assiduitate uiluerint tam̃ cũ ea sapient¬

Expanded text:
etate cauenda sunt, prudenter intellegantur? Porro autem quaecumque miracula siue per etate cauenda sunt, prudenter intellegantur? Porro autem quaecumque miracula siue per angelos siue quocumque modo ita diuinitus fiunt, ut Dei unius, in quo solo beata uita est, cultum religionemque commendent, ea uere ab eis uel per eos, qui nos secundum ueritatem pietatemque diligunt, fieri ipso Deo in illis operante credendum est. Neque enim audiendi sunt, qui Deum inuisibilem uisibilia miracula operari negant, cum ipse etiam secundum ipsos fecerit mundum, quem certe uisibilem negare non possunt. Quidquid igitur mirabile fit in hoc mundo, profecto minus est quam totus hic mundus, id est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, quae certe Deus fecit. Sicut autem ipse qui fecit, ita modus quo fecit occultus est et inconprehensibilis homini. Quamuis itaque miracula uisibilium naturarum uidendi adsiduitate uiluerint, tamen, cum ea sapient
Abbreviated transcription (Latin):
adepistolȩ finẽ petit se abeo doceri quȩsit ad beatitudinẽ uia ex a egrptia sapientia
Ceterũ illos quib: conuersatio cũ diis adts ad hocte ut inuemendũ fugitiuũ uel
prediũ comparandũ aut ꝓpt̃ nuptias . uel mercaturã. uel quid huiꝰ modi m̃tẽ diui¬
nã in quietarent frustra eos uideri dic̃ coluisse sapientiã. Illa &iã ipsa nomina
cũ quib: conuersarent᷑ & si deceteris reb: uera p̃dicerent tam̃ qñ debeatitudine
nihil cautũ nec satis idoneũ monerent. nec deos illo seẽ nec benignos demones sed
his artib: ut uniuersũ modũ humanȩ facultatis excedant. quid restat nisiutea
quȩ mirifice quã diuinitꝰ p̃dici uel fieri uident᷑ nec tam̃ aduniꝰ dĩcultũ. referunt᷑
cui simplicit̃ in herere fatentib: quoq: platomcis & ꝑmulta testantib: solũ bea¬
tificũ bonũ ẽ malignorũ demon ludibria & seductoria inpedimta quȩ uerapi¬

Expanded text:
ad epistulae finem petit se ab eo doceri, quae sit ad beatitudinem uia ex Aegyptia sapientia. ad epistulae finem petit se ab eo doceri, quae sit ad beatitudinem uia ex Aegyptia sapientia. Ceterum illos, quibus conuersatio cum dis ad hoc esset, ut ob inueniendum fugitiuum uel praedium conparandum, aut propter nuptias uel mercaturam uel quid huius modi mentem diuinam inquietarent, frustra eos uideri dicit coluisse sapientiam; illa etiam ipsa numina, cum quibus conuersarentur, etsi de ceteris rebus uera praedicerent, tamen quoniam de beatitudine nihil cautum nec satis idoneum monerent, nec deos illos esse nec benignos daemones, sedhis artibus, ut uniuersum modum humanae facultatis excedant: quid restat, nisi ut ea, quae mirifice tamquam diuinitus praedici uel fieri uidentur nec tamen ad unius Dei cultum referuntur, cui simpliciter inhaerere fatentibus quoque Platonicis et per multa testantibus solum beatificum bonum est, malignorum daemonum ludibria et seductoria inpedimenta, quae uera pi
Abbreviated transcription (Latin):
conuersione motib: sederũ fabricari In terra ab hominib: potestas idoneas uariiset¬
fectib: ex sequendis totũ hoc ad eosdẽ ipsos demones ꝑtin& ludificatores animarũ sibi¬
m& subditarũ & uoluptaria sibiludibria dehominũ errorib: ex ibentes. autergo
reuera dubĩ ans & inquirens ista por phrrius eatam̃ cõmemorat quib: conuincantur
& redarguant᷑ Nec ad eas potestates quȩ nobis ad beatã uitã capessendam fauent sed
ad deceptos demones ꝑtinere monstrent᷑ Aut ut meliora dephilosopho sus epimur
omodo uoluit hominẽ ae grptiũ talib: errorib: deditũ & aliqua magna sescire opi¬
nantẽ ñ suꝑba quasi auctoritate doctoris offendere nec aꝑte aduersantis altꝰ ca¬
tione turbare. sed quasi quaerentis & discere cupientis humilitate ad ea cogitan¬
da conuertere & quã sint contẽpnenda uel &iã deuitanda monstrare. Deniq ꝓpe

Expanded text:
conuersione motibus siderum fabricari in terra ab hominibus potestates idoneas uariis efconuersione motibus siderum fabricari in terra ab hominibus potestates idoneas uariis effectibus exsequendis, totum hoc ad eosdem ipsos daemones pertinet ludificatores animarum sibimet subditarum et uoluptaria sibi ludibria de hominum erroribus exhibentes. Aut ergo re uera dubitans et inquirens ista Porphyrius ea tamen commemorat, quibus conuincantur et redarguantur, nec ad eas potestates, quae nobis ad beatam uitam capessendam fauent, sed ad deceptores daemones pertinere monstrentur; aut, ut meliora de philosopho suspicemur, eo modo uoluit hominem Aegyptium talibus erroribus deditum et aliqua magna se scire opinantem non superba quasi auctoritate doctoris offendere, nec aperte aduersantis altercatione turbare, sed quasi quaerentis et discere cupientis humilitate ad ea cogitanda conuertere et quam sint contemnenda uel etiam deuitanda monstrare. Denique prope
Abbreviated transcription (Latin):
uim habere cogendis deos ut faciant imperata quando illequicar minib: cogit. Ca
prodere uel euertere cõminat᷑ ubise Eiã osiridis mẽbra dissipaturũ terribilit̃ dicit
si facere iussa neclexerint haecatq: huiꝰ modi uana & insana hominẽ duisminari
Necquibus lib& sed ipsis celestib: & sidera luce fulgentib: nec sineeffectu sed uiolenta potes¬
tate cogentẽ atq insterrorib: ad facienda que uoluerit ꝑducentẽ merico parphrrius
ãminatur . immouero subspecie mirantis & causas rerũ taliũ requirentis: Dat in¬
tellegiillos haecagere sp̃s quoꝵ genꝰ superius subalioꝵ opinatione descripsit ñ ut ipse
ipsi simulant sed planes. Et qđ ei uidet᷑ herbis & lapidib: & animantib & soniscer¬
tis quibusdã a uocib: & figurationib: atq figm̃tis quib:dã &iã obseruatis incaeli

Expanded text:
uim habere cogendi deos, ut faciant imperata, quando ille, qui carminibus cogit, ea uim habere cogendi deos, ut faciant imperata, quando ille, qui carminibus cogit, ea se prodere uel euertere comminatur, ubi se etiam Osiridis membra dissipaturum terribiliter dicit, si facere iussa neglexerint. Haec adque huius modi uana et insana hominem dis minari, nec quibuslibet, sed ipsis caelestibus et siderea luce fulgentibus, nec sine effectu, sed uiolenta potestate cogentem adque his terroribus ad facienda quae uoluerit perducentem, merito Porphyrius admiratur; immo uero sub specie mirantis et causas rerum talium requirentis dat intellegi illos haec agere spiritus, quorum genus superius sub aliorum opinatione descripsit, non, ut ipse autem non, ut ait ipse. simulant, sed plane sunt. Et quod ei uidetur herbis et lapidibus et animantibus et sonis certis quibusdam ac uocibus et figurationibus adque figmentis, quibusdam etiam obseruatis in caeli
Abbreviated transcription (Latin):
nono ubi hanonotã inueneris dicere non morentur : Curanimantib: suos antistites
oportere abstineredeñtient neuaporib: ꝓfecto corporeis polluant᷑ ipsi uero & aliis
uaporib: inliceantur & nidorib: hostiarium. Cumq acada ueris : contactu ꝓhibeat᷑
inspector plerũq illa cadauerib: celebrentur quid sit qđ ñ demon uel a liciuanime
defuncti sed ipsesoli& lunȩ aut cuicũq cȩlestiũ homo uitio cui lib& obnoxius in¬
tendit minas eosq territat falso ut eis extorqueat ueritatẽ Nã & caelũ secon¬
lidere cõminatur &ceterasimilia homini inpossibilia ut illidiitã quã insipien¬
tissimi puerifalsis &riculis cõminationib: t̃riti qđ imperat᷑ efficiant. Dicit &iã
scripsisse ceremonẽ quendã taliũ sacrorũ uel potius sacrilegiorũ peritũ eaquȩ
apud aegrptioss celebratarũ morib: uel deesidȩ uel deo siride marito eiꝰ maximã

Expanded text:
oncubitus quoslibet ducere non morentur; quur animantibus suos antistites oncubitus quoslibet ducere non morentur; quur animantibus suos antistites oportere abstinere denuntient, ne uaporibus profecto corporeis polluantur, ipsi uero et aliis uaporibus inliciantur et nidoribus hostiarum, cumque a cadaueris contactu prohibeatur inspector, plerumque illa cadaueribus celebrentur; quid sit, quod non daemoni uel alicui animae defuncti, sed ipsi soli et lunae aut cuicumque caelestium homo uitio cuilibet obnoxius intendit minas eosqlidere comminatur, et caetera similia homini impossibilia, ut illi dii tanquam insipientissimi pueri falsis et ridiculis comminationibus territi, quod imperatur efficiant. Dicit etiam scripsisse Chaeremonem quemdam, talium sacrorum vel potius sacrilegiorum peritum, ea quae aput Aegyptios sunt celebrata rumoribus uel de Iside uel de Osiri marito eius, maximam
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna nisi a duersã putanda ẽ habuis se fortunã sibniergo aduersata ẽ quaealios
nobiles faciens nobilitatanonẽ : Gratula retur autẽ diis suistis selectis quisquam
nobilitatis & claritudinis appetitor & eos dicer& fortunatos sinoneos magis ad
in iurias quã ad honores selectos uider&. Nã illã infi mã turbã ipsa ignobi¬
litas tex̃ : neo bructur ob probriis. Ridemus quidẽ cũ eos uidemꝰ figmentis huma¬
narũ opinionũ partitis int̃se operib: distributo stã quã minuscularios uetrigaliũ
conductores ueltã quã opifices Inuico argentario ubiunũ uasculũ ut ꝑfectũ exeat
ꝑmultos artifices transit cũ ab uno ꝑfecto ꝑficiposs& sedalit̃ non putatũ ẽ operantiũ
multitudini consulendũ nisi ut singulas artes partescito acfacile discerent singuli
neom̃s in arceuna tarde ac difficile cogerentur eẽ ꝑfecti ł hic deẽ : requi reinlibro¬

Expanded text:
Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAnobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam r
Abbreviated transcription (Latin):
alliciat auaritia quã peritia & in eis ipsisquis artificiosi raro inuenias hominẽ
quiñ habeat artẽ suã pecuniaria mercede uenalẽ plurisq pendatur sẽꝑ propt̃
quod aliquid fit quã id qđ ꝓpt̃ aliud fit : siergo insipi entis iuditio multitudinis fac¬
taẽ deoꝵ ista selectio: Curdea pecunia mineruep̃ lata ñẽ : Cũ ꝓpt̃ peccuniam
sint artifices multi siautẽ paucorũ sapientiũ ẽ ista distinctio curñ p̃ lataẽ ueneri
uirtus cũ eã longe p̃ferat ratio saltim certe ut dixi ipsa fortuna que sicutpu¬
tant quiei plurimũ tribuunt in omnire dominatur & rescunctas e libidine ma
gis quã ex uero celebrat obscuratq: sitantũ & indeos ualuit ut teme rario iudicios uo
quos uell& celebrar& obscurar&q: quos uell& p̃cipuũ locũ haber& Inselectis quȩ
in ipsos quoq: deos tã p̃cipueẽ potestatis : an ut illic eẽ ñ poss& nihil aliud&iã ipsa

Expanded text:
alliciat avaritia quam peritia; et in eis ipsis qui sunt artificiosi, raro invenias hominem, alliciat avaritia quam peritia; et in eis ipsis qui sunt artificiosi, raro invenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede venalem; plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis judicio multitudinis facta est deorum ista selectio, cur dea Pecunia Minervae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, cur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe ratio praeferat? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tgis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tuna poneretur quã dicunt deã non ratio nabilidispositione sed ut temertaccide¬
rit suacuiq: dona conferre haec indiis seletis tenerea picem debuit in quib: max ime
quid poss& ostendit. Quando eos uidemꝰ ñ p̃cipua uirtute ñ racionabili felicitate
sed temeraria sicuteoꝵ cultores deilla sentiunt fartune potestate selectos Nã &
uirdissertissimꝰ salustius &iã ipsos deos forcassis adtendit cũ dicer& sed yfecto for¬
tuna in omnire dominat᷑ easrescunctas ex libidine magis quã ex uero celebrat
obscuratq: Non enĩposs̃ inuenirecausa curc elebrata situenus & obscura ta sit uirtꝰ
qũ ambarũ abistis consecrata sint numina nec conparanda sintmerita Autsi
hoc nobilitari meruit qđ plures appetunt plures enĩ uenerẽ quã uirtueẽ Cur
celebrataẽ deaminerua &obscurataẽ dea pecunia cũ ingenere humano plures

Expanded text:
tuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere accidetuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: \'Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possunt inuenire causam, quur celebrata sit Venus et obscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis conshoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures
Abbreviated transcription (Latin):
reuoluer. ubi deder̃ marti & orto unieffectari mortiũ alteri receptori. Cũ igit᷑
in hisminutis operib: quaeminutatĩ diis plurib: distributas. &iã ipsos selectos uide¬
amꝰ tã quã senatũ cũ plebe parit̃ operari & inueniamꝰ aquib: dãdiis quinequaquã
seligendi putatis multo maiora atq meliora ãminis trariquã ab illis quiselecti
uocantur restat arbitrari non ꝓpt̃ praestantiores inmundo amminis trationes
sed quia ꝓuenit eis ut magis populis in notescerent sel ectos eos & p̃cipuos ñcupatos
Indedicit &iã ipse uarro qđ diis quib: dã patrib & deab: matrib: sicut hominib:
ignobilitas accidiss&. siergo felicitas idõ fortasse int̃selectos deos eẽ non debuit
quod adistã nobilitatẽ ñ merito sed fortuitu ꝑuener̃ saltim int̃ illos uel potius p̃illis for¬

Expanded text:
re uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur re uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt: saltem inter illos uel potius prae illis For
Abbreviated transcription (Latin):
ris bonã m̃te & int̃selectos ista ñ ponitur . quasi quicquã maus prestari homini
pot ÷ ponitur autẽ iuno quia it̃ ducaẽ & domiduca qua si quicquã possit it̃ cape¬
re& domũ duci simens ñ ẽ bona cuius muneris deã selectores isti int̃ selecta nu¬
mina minime posuer̃ que pfecto & minerue fuerat p̃ferenda cui ꝑ istaminuta
operapuerorũ memoriã tribuer. quis enĩ dubite multo eẽ melius haberebonã
mentẽ quã memoriã quantũ lib& ingentẽ : Nemo eni malus ẽ quibonã hab&
m̃tẽ : quidã uero pessimi memorias̃ mirabili tanto peiores. quantominꝰ possunt.
qđ malecogitant obliuisci & tam̃ mineruaẽ interselectos deos m̃tẽ autẽ deam.
turba uilis operuit. Quid de uirtute dicã quid de felicitate dequib: inquareo li¬
bro plura iãdiximꝰ : quas cũ deas haberent nullũ eis locũ interselectos deosda¬

Expanded text:
ris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini ris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos da
Abbreviated transcription (Latin):
risint. Nã seminib: nasci interra & ext̃raẽ . Viuere autẽ atq sentire &iã sideos
siderios opinantur. si autẽ dicunt uitũno atq sentino haet sola ad tributa quȩ in car¬
ne iiuescunt & sensib: amminiculantur. Curnonds̃ ille quifacit omnia uiuere
atq: sentire &iã carniuitam p̃be. Et sensũ uniuersali opere hoc munus &iam
partib: tribuens & quid opusẽ uitũ no atq sentino qđ si ab illo quiuita ac sensib:
uniuer salit̃ p̃side his quasi famulis istacarnalia uelut extrema & ima cõmissas:
tanes illi selecti destituiti familia ut ñ inuenirent quib: & iã ipsi ista cõmitte¬
rent sedcũ tota sua nobilitate quia uisis seligendi opus facere cũ ignobilib: cogt¬
rent᷑ iuno selecta & regina iouis quesoror e coniux haectam̃ it̃ duca ẽ pueris & opꝰ

Expanded text:
ri sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos ri sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare indignũ ẽ : nisi aduitã sensũq: ꝑ uenerint : quemunera selecta ñdant᷑ adiis
selectis : sed a quibusdã in cognitis : & p̃ istorũ dignitate neglectis : qđ si respondetur
omniũ initiorũ potestatẽ habere ianũ. Eido illieiã qđ aperitur conceptui non
in merito ad tribui & omniũ seminũ saturnũ eidõ seminationẽ quoq hominis ñ
posse ab eiꝰ operatione seiungi omniũ seminũ emitendorũ liberũ & liberã &
idõ his & ia p̃eẽ quȩ ad subsutuendos homines ꝑtinent omniũ purgandorũ & parien¬
dorũ iunonẽ &idõ eã ñ deeẽ purgationib: femi narũ & partub: hominũ quȩrant
quid respondetint deuitũ no & sentino utrũ & ipsos uelint habere omniũ quȩ ui uunt¬
& sentiunt patestatẽ : Quod si concedunt adtendant quã eos sublimius locatu¬

Expanded text:
cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium seminum Saturnum et ideo seminationem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos uelint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locatu
Abbreviated transcription (Latin):
minis emissionẽ uiris. Confere hocidẽ libera quȩceres seuuenusẽ feminis confertse¬
lecta uino & hoc ñ sola sedcũ mena filiaiouis fluores menstruos adeiꝰ qđ conceptũ ẽ in¬
crementũ & confertuitũnus obscurus & ignobnlis uitã confert sentinꝰ obscurus e ig¬
nobilis sensũ : quȩ duo tanto illis reb: praestantioras : quanto & ipsa intellectu acratione
uincuntur sicut enirratiocinant᷑ & intellegunt᷑ profecto potioras .his quisine intellectu
atq ratione ut pec corauiuunt & sentiunt : ita & illa quȩ uita sensusq s̃ p̃dita his qui
nec uiunt nec sentiunt merito p̃ferunt᷑ : Int̃ selectos itaq: deos uitũ nus uiuificator
& sentinus sensificator magis haberi debuer : quã ianꝰ seminis amissor & saturnus se
minis dator uel sator & liber & libera seminũ cõmotores uelemis sores : q̃ semina

Expanded text:
minis emissionem viris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est feminis; confert seminis emissionem viris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est feminis; confert selecta Juno, et haec non sola, sed cum Mena, filia Jovis, fluores menstruos ad ejus, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis vitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum: quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione vincuntur. Sicut enim quae ratiocinantur et intelligunt, profecto potiora sunt his quae sine intellectu atque ratione, ut pecora, vivunt et sentiunt: ita et illa quae vita sensuque sunt praedita, his quae nec vivunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus vivificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt, quam Janus seminis admissor et Saturnminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ẽ. Quã uis iouis filia tam̃ ignobilis & hanc prouintiã fluorũ menstruorũ inli¬
bro selectorũ deorũ ipsiiunoniidẽ auctor adsignat que indus selectis eiã reginaẽ
Et hnctã quã iunolucina cũ eadẽ mena priuigna sua eidẽ cruori p̃side ibis & duo
nestio qui obscuris simi uitũnꝰ & sentinꝰ quoꝵ alt̃ uitã alt̃ sensus puerperio largiunt᷑
& nimirũ multo plus prestant cũ sint ignobilis simi quã illitot ꝓceres & selecti Nã
yfecto sineuita & sensu quidẽ illud totũ qđ muliebri uterogent᷑ nisi nestio quid
abiectissimũ limo acpulueri conparandũ quȩ igitur causatot selectos deos ad haeco
pera minima compulit ubi auitũ no & sentino quos fama obscura rec̃dit in huimuni¬
ficentiae partitione superantur. Confertenĩ selectus ianꝰ adito
& quasi ianuã semini. Confert selectus saturnꝰ sem̃ ipsũ confert selectus liber eidẽse¬

Expanded text:
praeest, quamuis Iouis filia, tamen ignobilis. Et hanc prouinciam fluorum menstruorum in lipraeest, quamuis Iouis filia, tamen ignobilis. Et hanc prouinciam fluorum menstruorum in libro selectorum deorum ipsi Iunoni idem auctor adsignat, quae in dis selectis etiam regina est et hic tamquam Iuno Lucina cum eadem Mena priuigna sua eidem cruori praesidet. Ibi sunt et duo nescio qui obscurissimi, Vitumnus et Sentinus, quorum alter uitam, alter sensus puerperio largiuntur. Et nimirum multo plus praestant, cum sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine uita et sensu, quid est illud totum, quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum limo ac pulueri conparandum? CAPUT IIpera minima compulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in hujus munificentiae partitione superentur? Confert enim selectus Janus aditum et quasi januam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber ejusdem se
Abbreviated transcription (Latin):
uã uenerẽ uestẽ. in quib: omnib: ferme uginti duo decĩ mares octo s̃ feminȩ
aec numina utrũ ꝓpt̃ maiores inmundo amminis trationes selectadicunt᷑ anqđ
populis magis in notuer maiorq ẽ eiscultus ex hibitus ssiypterea quia opera ma¬
iora abhis amministrantur in mundo ñ eos inuenire debuimꝰ int̃ illã quasi
plebȩiã numinũ multitudinẽ minutis opusculis deputatã. Nã ipse primũ ian
cũ puer periũ concipit᷑ undeilla cuncta opera sumunt ex ordiũ minutatim
minitas distribiuta numinib: aditũ aperit recipiendo semini. Ibiẽ & saturnus
propt̃ ipsũ sem̃ ibi liber quimatẽ effusio semine libere ibi libera quã & uenerẽ
uolunt que hoc idẽ beneficiũ conferat feminȩ ut &siã ipsa emisso semine liberetur
Om̃s hiexilliss̃ qui se lecti appellaar sedibiẽ. & deamena que menstruis fluorib

Expanded text:
vam, Venerem, Vestam. In quibus omnibus ferme viginti duodecim mares, octo sunt femine. vam, Venerem, Vestam. In quibus omnibus ferme viginti duodecim mares, octo sunt femine. Hec numina, utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt, maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos invenire debuimus inter illam, quplebeiam numinum multitudinem minutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Ianus, cum puerperium concipitur, unde illa cuncta opera sumunt exordium minutatim minutis distributa numinibus, aditum aperit recipiendo semini. Ibi est et Saturnus propter ipsum semen; ibi Liber, qui marem effuso semine liberat; ibi Libera, quam et Venerem uolunt, quae hoc idem beneficium conferat feminae, ut etiam ipsa emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt, qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, quae menstruis fluoribus
Abbreviated transcription (Latin):
prestantius sicut inmilitia cũ trrones el ectifuerint᷑ ex his quoq: eligunt᷑ adopus ali¬
qđ maius armarũ & cũ eligunt᷑ in eccła quifient p̃positi nonutiq: ceteri reꝓbant᷑
Cũ om̃s bonifideles electi merito ñcupent᷑. Eligunt᷑ in aedificio lapides angula res ñ
reꝓbatis ceteris quis tructurȩ partib: aliis deputant᷑. Elegunt᷑ u uȩaduescendũ
nec reybant᷑ aliequas relinquimꝰ adbibendũ. Non opus ẽ multa ꝑcurrerecũ res
inaꝑtosit. Quã obrem nex hoc qđ di ex multis quidã selectis. uelis quiscripsit
ueleoꝵ cultores uel dii ipsi uituperandis. sed ad uertendũ potius quinã istisint
cõm̃dat᷑ : Ianũ iouẽ saturnũ geniũ mercuriũ apollinẽ martẽ uulcanũ
neptunũ solẽ ortũ : liberũ patrẽ tellu: sẽ Cererẽ iunonẽ lunã dianã miner

Expanded text:
praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus alipraestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint commendat: Ianum, Iouem, Saturnum, Genium, Mercurium, Apollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Lib
Abbreviated transcription (Latin):
ł anc ergo diuinitatẽ siue deitatẽ n eẽ in ea theo logia quãciuilẽ uocant quae amar¬
co uarrone sed ecĩ uoluminib: explicataẽ. Idẽ ñ ꝑueniri adaet̃ neuitae felici¬
tate taliũ deoꝵ cultu quales aciuitatib qualit̾q colendi institutis. Cum̃
dũ ꝑsuasit sextus liberquẽ pxime absoluimꝰ. Cũ istũ forsitan legerit quid dehai
questione expedienda ulterius des ider&s non habebit. fieri enĩ pot ÷ ut saltĩ de¬
os selectos atq p̃cipuos quos uarro uolumme complexus ẽ ultimo de quib: parũ diximꝰ
quis quã colendos propt̃ uitã beata quȩ ñ nisi aet̃ naẽ Opinet : qua in re ñdico qđ fac-¬
R ius. ait tertulianus fortasse quã uerius sidii eligunt᷑ itt bulbi utiq ceteri reꝓbi
iudicantur. Non hoc dico uideo enĩ &iã exelectis seligi aliquos ad aliquid maius atq

Expanded text:
— hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Mar— hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse quam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque
Abbreviated transcription (Latin):
ILIGENTIUS ME PRAUAS ETUETERESOPINIONES
ueritati piaetatis inimicas quas tenebrosis animis altius e tenatius duturnꝰ
humanigeneris error infix̃ euellere atq extrrpareconantẽ exillius gratia qui hoc
ut uerus ds̃ pot ÷ pro meo modulo in eiꝰ aduitorio cooperantẽ ingenia celerioratite
meliora. Quibus ad hancrẽ superiores librisatis suꝑq: sufficiunt patient᷑ & equa¬
nimit̃ ferre debebunt. Et propt̃ alios nom putare suꝑfluũ qđiã sibi sentiunt ñ
necessariũ multus magnares agitur cũ uera& uere scã diuinitas quã uis ab ea nobis
&iã huic quã nunc gerimꝰ fragilitati necessaria subsidiap̃beant᷑ Nontam̃ ꝓpt̃
mortalis uitae & transitoriũ uaporẽ sed ypt̃ uitã beatã quȩ ñ nisi aet̃ naẽquȩ
renda & colenda p̃dicat᷑. hanc diuinitatẽ uelut sicd ixerim deitatẽ Nã & hoc uer¬
bo utiiã nrãs nonpig& & degreco ex pressius transferant qđ illi theote ca appellant

Expanded text:
iligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aereden- dum sit. Hanc diuinitatem uel, ut sic dixerim, deitatem nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant quod illi 3-e6\'Cti\'tcx appellant
Abbreviated transcription (Latin):
nouã constituer& ixnaturae potius formuladeos nomina qie eoꝵ sefiusse dedicaturũ
ñ dubit& c̃fiteri. sediã quomodo inuetere populo ess& acceptã ab antiquis nominũ & cog¬
nominũ historiã tenere uttraditaẽ debere sedicit & adeũ finẽ illã scribere at ꝑscritari
ut̃ potius eomagis colere quã despicere uulgus uelit. quib: uerbis homo acutissimussatis
indicat. Nonse aperire omnia quȩ ñ sibitantũ contẽptiu essent sed & iã ipsiuulgo des¬
picienda uiderent᷑ nisita cerentur ego sta conicere putari debui nisieuident̃ alio loco
ipsedicer&. Dereligionib: multa loquens multate uera quȩ ñ modo uulgo scrensit u
seria taciturnitate parietibusq: olausisse Idcerte totũ consiliũ ꝓdidit uelut sapientiũ
ꝑ quos ciuitats & populi regerentꝰ hadtam̃ fallatia miris modis maligni demones

Expanded text:
nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tacerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utsteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fallacia miris modis maligni daemones
Abbreviated transcription (Latin):
uere necesse habebat ista uenerari : nec quod in hac disputatione disertus insonat
muttire auder& in populi contione sagamus itaq xp̃iani dñõ dõ nr̃o gratias. ñcae¬
loe t̃rȩ sicut iste disputat sed eiquifecit caelũ & t̃rã quihas suꝑstitiones quasi ste balb:
uelud balbutiens uix rep̃ hendit ꝑ altis sima xp̃i humilitatẽ ꝑ apłoꝵ p̃dicationẽ ꝑ¬
fidẽ marerrũ ꝓueritate morientiũ &cũ ueritate uiuentiũ Non solũ incordib:
religiosis uerũ eiã inaedib: suꝑstitiosis libera suoꝵ seruitute sub uercit quidipse¬
uarro queadolemꝰ in reb: diuinis ludos scenicos quãius ñ iudicio proprioposuisse
cũ ad deos colendos multis locis uelut religiosus hartet᷑ nonneita confiitur.¬
Nonseilla iudiciosuo sequi quȩciuitatẽ romanã instituisse cõmemorat. utsieã ciuitatem

Expanded text:
uere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, uere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. Agamus itaque Christiani Domino Deo nostro gratias, non caelo et terrae, sicut iste disputat, sed ei qui fecit caelum et terram, qui has superstitiones, quas iste Balbus uelut balbutiens uix reprehendit, per altissimam Christi humilitatem, per apofidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuerVarro, quem dolemus in rebus diuinis ludos scaenicos, quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitnon se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
se scđ msto icos uidet᷑ docere. Non eni philo sophi solũ inquid uerũ &iã maiores nr̃i suꝑ¬
stitionẽ areligione separauer̃ Nã quitotts diesp̃ cabant᷑ inquit & immolabant ut
sibi suiliberi suꝑ stites essent suꝑsticiosis appellati. quisñ intellegat eũ conari dũ c̃suetu¬
dinẽ ciuitatistim& religionẽ laudare maiorũ eã tuȩ asuꝑstitione uellese iungere: sed
quomodo id pos sit ñ inuenire sienĩ amaiorib: illis appellati suꝑsticiosi quitotos dies
p̃cabantur & immolabant. Nũ quid & illi qui instituer̃ qđ isterep̃hendit̃ dee simu¬
lacdra diuers a aetate & uestedis tinctadeoꝵ genera c̃iugia cognationes haec utiq:
cũ tã quã suꝑstic iosa culpant᷑ inplicat istaculpa maiores taliũ simula chrorũ institu¬
tores atq culto res implicat & ipsũ qui quanto lib& eloquiose in liberta tẽ nitatur euol¬

Expanded text:
se secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri supse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabantur, inquit, et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat eum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamque a superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euol
Abbreviated transcription (Latin):
ta ad cõm̃titios & fictos deos quaeres genuit falsa sopiniones erroresq: turbulentos &
suꝑsationes pȩneaniles & formȩ eni nobis deoꝵ & aetates e uestitus ornatusq notis
genera p̃terea ÷̃ iugia cognationes e om̃a quȩtraducta adsimilitudine in becillitatis
humanȩ Na& ꝑturbatis animis inducuntur. Ac cepimꝰ enĩ deoꝵ cupiditates ae¬
gritudines iracundias nec uero ut fabulaefer̃. dubellis proelusq: caruer nec solũ
ut apud o merũ cũ duos exercitꝰ c̃trarios aludii ex alia parte defenderent. sed &iã
uicũ titaniis aut cũgigantib: suaꝓpriabella gesstr : haec & dicunt᷑ & credunt᷑ stul¬
tissime &plenas uanitatis sũ meq leuitatis. Ecce interĩ quȩc̃ fitent᷑ quidefendist
deosgentiũ. De indecũ haec adsuꝑstitionẽ ꝑtinere dicat. Ad religionẽ uero quãip¬

Expanded text:
ta ad commentitios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones, erroresque turbulentos, et ta ad commentitios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones, erroresque turbulentos, et superstitiones pene aniles. Et formae enim nobis deorum, et aetates, et vestitus ornatusque noti sunt: genera praeterea, conjugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem imbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur: accepimus enim deorum cupiditates, aegritut aput Homerum, \'cum duos exercitus contrarios alii di ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem uero, quae ip