comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sefilius offest. accipererennuunt. In¬
cassum sedo patriplacere estimant. qui
di filium contempnere immo&iam per¬
sequi acblasphemari labonent. Quodi¬
xit illis eẽuentunx. aiudaeis. idestextire
synagogam eos facerent. & ut eos interfi¬
cerent. quae &iam ad cumulum dampna¬
tionis illius populi pertinebant & adsa¬
lutem gentium profutum fuissent: Si¬
cut paulus inactibus a postolorum illis iu¬
da eis dixit. quia indignos uos uerbodĩ
fecistis. ecce conuestemur ad gentes. sic
enim purecepit nobisdñs. Eccededite
inlucem gentium. ut sis salus mea usq
ad extremum terrae. Sequitur
ET HAEC FACIENT. QUIA NON
MEuM. Quia enim filius inpatre &
paterest infilio. & quiuid& filium uidex
& patrem. pat& profectoquicumq filii
credulitate obstinatamente reiciunt.
nec patrem nosse probantur. SE0
hacclocurus sum uobis.
UICuMUENERII HORA ΕR
REMINISCAMINI . QuIA E¬
CODIA TUOBIS. Magna con¬
solatio est discipulorum. ut reminisce

Expanded text:
se Filius offert accipere renuunt; inse Filius offert accipere renuunt; incassum se Deo Patri placere aestimant, qui Dei Filium contemnere, imo etiam persequi ac blasphemare laborant. » Duo dixit illis esse ventura a Judaeis, id est, ut extra synagogam eos facerent, et ut eos interficerent. Quae etiam ad cumulum damnationis illius populi pertinebant, et ad salutem gentium profutura fuissent, sicut Paulus in Actibus apostolorum illis Judaeis dixit: Quia indignos vos verbo Dei fecistis, ecce convertimur ad gentes: Sic enim praecepit nobis Dominus: Ecce dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae . Sequitur: Et haec facient, quia non me. « Quia enim Filius in Patre est et Pater est in Filio, et qui videt Filium videt et Patrem: patet profecto quia quicunque Filii credulitatem obstinata mente rejiciunt, nec Patrem nosse probantur. » Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Magna cons
Abbreviated transcription (Latin):
initio mecumestis. Potestis puredicare
quod nostis. quod ut modo non faciatis illi
haec locutus sum uosis
UT NONSCANDALIT EM INI.
ABSQ SINACOGIS FACIENT
uOS. Cunruit namq pius magister
futunr discipulis prauorum bella praedi¬
cere. quominus haeceos ueniente pos¬
sint turbare. Solent enim leuius fer¬
re aduersa quae prresciuntur. quaniquae
subito ex despenrto superueniunt. Sicut
insaeculari litteirtur legitur saepere¬
pentini casus perturbationis fostissimos
quosq inbellomilites fatigari: SEd
UENIT HORAUT OMNIS QuI
INTER PICIT UOS. ARBITREI
opsequium sepraestare
Dõ. Arbiturntur autem obsequium sedõ
pnrestare iudaei. in eo quodminis trosno¬
uitestamenti odiis in sequebantur & mor¬
te. Sedsicut illis testimonium per hibo
apostolus. emulationem habent. sed r̃
secundum scientiam. Arbitirentur er
redõ dum praeconibus gratiae neces in¬
ferunt. Sed eius legem quae ꝑfamulũ
data est defendunt. qui grrtiam quamip¬

Expanded text:
initio mecum estis. Potestis praedicare, initio mecum estis. Potestis praedicare, quod nostis: quod ut modo non faciatis, illiHaec locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Absque synagogis facient vos. Curavit namque pius magister futura discipulis pravorum bella praedicere, quo minus haec eos venientsint turbare. Solent enim levius ferri adversa, quae praesciuntur, » quam quae subito ex insperato superveniunt, sicut in saeculari litteratura legitur, saepe repentini casus perturbationis fortissimos quosque in bello milites fatigare. Sed venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. « Arbitrabantur autem obsequium se Deo praestare Judaei in eo quod ministros Novi Testamenti odiis insequebantur et morte. Sed sicut illis testimonium perhibet Apostolus: Aemulationem Dei habent; sed non secundum scientiam . Arbitrantur ergre Deo, dum praeconibus gratiae neces inferunt; sed frustra legem quae per famulum data est defendunt, qui gratiam quam ip
Abbreviated transcription (Latin):
& filio procedit. & aequaliter a patre& filio
mittitur. sed propter distinctionem perso¬
narum hic dicitur a patre procedere & a filio
mitti. & in eadem distinctione personarũ
unam eẽ. openrtionem ac uoluntatem cum
patris uoluntate denunti&. Uenit &iã
& sua sponte. quia aequalis est patri & filio.
ut cognoscaturꝰ unamesse uoluntatem atq
openrtionem scaẽ trinititis. ILLEIN¬
quITT ESTIMOUUM pexhi¬
BEBITDEME. ET UOS IESTI¬
MONIUM PERHIBEBITIS
haec abiecto timore purestiterunt foris lo¬
quendo. & aliis ministurndo. Ipsenamq
sp̃s cordi eorum & ad scientiam ueritatis in lu¬
strauit. & ad dacenda qua e nossent culmine
ueriatis erexit. Cum aut em ue.¬
NERIT PARALITUS. ILLETES¬
TIMONIUO PERHIBEBII OC
Me Tamquam dicer& illi me habu¬
erunt & occiderunt uidentes sedtale de
mepanrclitus testimonium per hibebit.
ut eos faciat in me credere nonuidentes:
ETUOS IN QUIT TESTIMOM¬
um perhiBEBITIS quIA AB
INITIO MECuM ESTIS. Per

Expanded text:
et Filio procedit et aequaliter a Patre et Filio et Filio procedit et aequaliter a Patre et Filio mittitur: sed propter distinctionem personarum hic dicitur a Patre procedere et a Filio mitti, in eadem distinctione personarum unam esse operationem ac voluntatem suam cum Patris voluntate denuntiat. Venit etiam et sua sponte, quoniam aequalis est Patri et Filio, ut cognoscatur unam esse voluntatem atque operationem sanctae Trinitatis. Ille, inquit, testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. haec, abjecto timore, praestiterunt foris loquendo et aliis ministrando. Ipse namque Spiritus corda eorum ad scientiam veritatis illustravit, et ad docenda quae noscent culmina veritatis erexit. Cum autem venerit, ait, Paracletus, ille testimonium perhibebit de me. Tanquam diceret, Odio me habuerunt et occiderunt videntes, sed tale de me Parut eos faciat in me credere non videntes. Et vos, inquit, testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis, perh
Abbreviated transcription (Latin):
uM AUT EMUENERIT
Sp̃S PARACLITUS quẽ
ECOMIITAM UOBIS APATRE
MEO SP̃M UERITATIS. qui a
PATRE PROCEDIT. Exmul¬
tis scĩ euangelii locis inuenimus. quia¬
multi discipuli ante aduentum sc̃ĩ sp̃smi¬
nus capaces erant ad intellegendum ar¬
chana diuinae sublimitatis. minus fot¬
tes ad toleuenda aduersa humanae piix¬
uitatis: sed eis adueniente spũ cum aug¬
mento diuinae agnitionisdata est &iã
constantia uicendo huminae persecutionis temp¬
tamenta. unde eos sp̃s scĩ aduentus promisit
robonindosesse uelad fidutiam prredicatio¬
nis. uelad constantim passionis: sicut in ip¬
so principe apostolorum factumesse cogno¬
uimus qui prius ad unius ancillae uocem
xp̃m timuit confiteri. quem postea palam
lta ut eius prredicatione triamilia uirorũ
legimus credidisse. & baptitatos esse. & ñ
post multum temporis &iam quinq milia
credidisse. Quoduero ait. qui apatre procedit
statim subiungit. que megomittam. Signi¬
ficat enim quod aequaliter idem sp̃s sc̃s apatre

Expanded text:
um autem venerit Spiritus paracletus, quem ego mittam vobis a Patre meo, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit. Ex multis sancti Evangelii locis invenimus, quia discipuli ante adventum sancti Spiritus minus capaces erant ad intelligendum arcana divinae sublimitatis, minus fortes ad toleranda adversa humanae pravitatis, sed eis adveniente spiritu cum augmento divinae agnitionis data est etiam constantia vincendi humanae persecutionis tentamenta. Unde eos spiritus sancti adventu promisit roborandos esse, vel ad fiduciam praedicationis, vel ad constantiam passionis, sicut in ipso principe apostolorum factum esse cognovimus, qui prius ad unius ancillae vocem Christum timuit confiteri, quem postea palam ita ut ad ejus praedicationem tria millia virorum legimus credidisse, et baptizatos esse, et non post multum temporis etiam quinque millia credidisse. Quod vero ait: Qui a Patre procedit, et statim subjunxit, quem ego mittam, significat enim quod aequa
Abbreviated transcription (Latin):
iam informa serui intellegendum est. sed in
illa inqua a equalis est patri. Quod pro¬
misit apud iohannem dilectoribus suis
cumdicer&. Et egodiligameum¬
reuelatio tamquam uenr galilea. cum
similes eierimus. ubi eum uidebimus
sicutiest. Ipsaerit &iambeatior.
tiirns migiirtio existo saeculo in illã
axernitatem. si eius pitrecepta sic am¬
plectamur ut addexterrrmeius segre¬
gari mereamur. Tuncenim ibunt
sinistri in combustionem a&ernam.
iusti autem inuitam acernam.

Expanded text:
iam in forma serui intellegendum est, sed in iam in forma serui intellegendum est, sed in illa in qua aequalis est patri, quam promisit aput Iohannem dilectoribcum diceret: Et ego diligam eumrevelatio tanquam vera Galilaea, cum similes ei erimus, ubi eum videbimus sicuti est. Ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si ejus praecepta sic amplectamur, ut ad dextram ejus segregari mereamur. Tunc enim ibunt sinistri in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Nec tamen ibi uisum adiscipulis
dnm in ullo potest haec euangelii sui loco
dictum sit proph&iae dictum accipien¬
dumest. Calileanamq interpr&atur
tiarns inignrtio uel reuelatio. Prius
itaq secundum tiens migrtionis signi¬
ficationem quidaliud occurrit intelli¬
gendum praeced & uos ingalileam ibieũ
uidebitis sicut dixit uobis. nisi quia xp̃i
grertia depopulo israhel tiaxn smigirtu¬
ur enrt ad gentes : quibus apostolipure¬
dicantes euangelium nullo modo crede¬
rentur. nisi eis ipsed ñs uiam in cordibus
hominum pureparar&. & hoc intellegi¬
mus prceced& uos ingalileam. Quod
autem iuirrentur gaudentes disruptis
& euictis difficultatibus aperiri sibi os¬
tium dñõ per inluminationem fideliũ.
hoc intellegitur ibi eum uidebitis. hoc
est ibi membiir eius inueni&is. ibiuiuũ
corpus eius in eis quiuos susceperint ag¬
noscoris. Secundum illudautem quod
galilea interpur&atur reuelatio. non¬

Expanded text:
vobis, nec tamen ibi visum a discipulis vobis, nec tamen ibi visum a discipulis Dominum in ullo post haec Evangelii suo loco dictum sit prophetiae dictum accipiendum est: Galilaea namque interpretatur transmigratio vel revelatio; prius itaque secundum transmigrationis significationem, quid aliud occurrit intelligendum, praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis, sicut dixit vobis, nisi quia Christi gratia de populo Israel transmigratura erat ad gentes, quibus apostoli praedicantes euangelium nullo modo crederentur, nisi eis ipse dominus uiam in cordibus hominum praepararet; et hoc intellegitur: praecedit uos in Galilaeam. quod autem gaudentes mirarentur disruptis et euictis difficultatibus aperiri sibi ostium in domino per inluminationem fidelium, hoc intellegitur: ibi eum uidebitis, id est ibi membra eius inuenietis, ibi uiuum corpus eius in his qui uos susceperint agnoscetis\'. secundum illud autem quod Galilaea interpretatur :\'reuelatio\' non
Abbreviated transcription (Latin):
ait sed & adextrisdĩ. stephanus ait uideo
caelos apertos & filium hominis stantẽ
adextrisdĩ. Quid est quod hunc mar¬
cus sedentem stephanus uero stantem se
uidis setestatur : Sed scimus quia sedere
iudicantis est stare uero pugnantis uelad
nia iudicat. & nunc adex tremum iudex
nem marcus sedere describit. quia post
ascensionis sua e gloriam iudex in fine
uidebitur. Stephanus uero in laboris
cestamine positus stantem uidit. quem
adiutorem habuit. Quia ut iste in ter
persecutorum in fidelitatem uincer&.
pro illod caelo illius grrtia pugnauit
Illiautemprofectipirȩ¬
DICAUERUNT UBIquE. DÑO
COOPERANTE ET SERIONẼ
CONFIRMANIE. SEQUENT¬
BUS SIGNIS. Quid in hisconsi¬
de urndum est quid memoriae. comnien¬
dandum. nisi quod pureceptum oboe¬
dientia. oboedientiam uero signa secuta
sunt. Restat sanae quaestio non mini
ma quomodo scripserit idem euangelista
dixisse angelum mulieribus. ite dicite
discipulis eius & p&ro quia praecedat uos
ingalileam. ibi eum uidebitis sicut dix̃

Expanded text:
it, sedet a dextris Dei? Stephanus dicit: Video coelos apertos et Filium hominis stantem a dextris Dei. Quid est quod hunc Marcus sedentem, Stephanus vero stantem, se vidisse testatur? Sed scimus quia sedere judinia judicat, et ad extremum judex nem Marcus sedere describit, quia post ascensionis suae gloriam judex in fine videbitur; Stephanus vero, in laboris certamine positus, stantem vidit, quem adjutorem habuit, quia ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia pugnavit. Illi autem profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Quid in his considerandum est, quid memoriae commendandum? nisi quod praeceptum obedientia, obedientiam vero signa secuta sunt. Restat sane quma, quomodo scripserit idem evangelista, dixisse angelum mulieribus: Ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedit vos in Galilaeam; ibi eum videbitis, sicut dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt nisi nouis linguis locuntur.
quidum bonis suis exostationibus mali¬
tiam de alienis cordibus auferunt. ser¬
pentes tollunt: Et dumpestifenes sua¬
siones audiunt sed tamen ad openatio
quodbibunt. sed noneis nocebit: Qui
quoties proximos suos in bono opere in¬
firmari conspiciunt. dumeis tota uistu¬
te concurrunt & exemplo suae openrtio¬
nis illorum uitam robonaent. qui in pro¬
pria actione titubabant. quid aliud fa¬
ciunt nisi super aegrotos manus inponun
ut bene habeant.i. Qua enimirum mi¬
haec non corpont sedanimae suscitantur
ETOÑS qui dem ih̃s post quã
LOCVTUS EST EISADSUOP¬

Expanded text:
ciunt, nisi novis linguis loquuntur? ciunt, nisi novis linguis loquuntur? Qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationquod bibunt, sed non eis nocebit, quia quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant, qui in propria actione titubabant, quid aliud faciunt, nisi super aegrotos manus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum mihaec non corpora, sed animae suscitantur. Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est, etc. Co
Abbreviated transcription (Latin):
quid quod ista signa non facimus mini¬
me credimus: Sed haec necessario in
exordio ecclesiae fuerunt. ut enim adfi¬
dem crescer& minxculis fuenrt nutrien¬
da. Quod & noscum arbusti plantam:
tam diueis aquam fundimus. quousq
eam interram conualuis seuideamus.
At si semel urdicem fixerint. inrigati¬
o cessabit. Hinc est enim quod paulus
dicit. Linguae insigno sunt non fidelibus.
sed infidelibus. Anhabemus dehis signis
atq uistutibus quae adhuc subtilius con¬
si denxre debemus. Sc̃a quippe ecclesi¬
a cottidie sp̃italiter facit. quae tunc per
a postolos corponxliter faciebat. Nam
sacerdotes eius cumper ex orcismi gurti¬
am manum credentibus inponunt. &
habitare malignos sp̃s in eorum mente
contrxdicunt quid aliud faciunt nisi
daemonia eiciunt. & fideles quiq qui
iam uitaeu& eris saecularia uerba dere¬
linquunt sc̃a autem mysteria insonant
conditoris sui laudem & potentiam quan¬
tum praeualent narrant. quid aliud fa¬

Expanded text:
quid quia ista signa non facimus, miniquid quia ista signa non facimus, minime credimus? Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim ad fidem cresceret, miraculis fuerat nutrienda. Quia et nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videamus. At si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est enim quod Paudicit: Linguae in signo sunt, non fidelibus, sed infidelibus . An habemus de his signis atque virtutibus, quae adhuc subtilius considerare debeamus? Sancta quippe Ecclesia quotidie spiritualiter facit quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Nam sacerdotes ejus cum per exorcismi gratiam manum credentibus imponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique, qui jam vitae veteris saecularia verba derelinquunt, sancta autem mysteria insonant, conditoris sui laudem et potentiam, quantum praevalent, narrant, quid aliud fa
Abbreviated transcription (Latin):
nabitur. Fostasse unus quisq apud se¬
m& ipsum dicat. ego iam credidi. saluus
ero. Uerumdicit. si fidem operibus te¬
n&. Venx& enim fides ess&. qui in
hoc quod uerbis dicit. moribus non cori¬
tirdicit. Hinc estenim quod dequib¬
dam falsis fidelibus paulusdicit: Qui
confitentur se nos sedm̃. factis autem negant
Hinc iohannes ait. Quidicit senosse dm̃
& mandata eius non custodit. mendax est.
Cumautem dicatur. qui uero non credi¬
derit condempnabitur. quid hic dicim.
de paruulis. quiper acatemadhuc crede¬
renonualent. Nam demaioribus nul¬
la quaestio est. In ecclesia ergo saluato¬
risperalios paruuli credunt. sicut exaliis
ea quae illis inbaptismo remittuntur peccata
texerunt. SIGNAAUTEM EOS
QUIINME CREDIDERINT
HAECSEQUENTUR. INNO¬
MINE MEO DAEIONIA EI¬
CENT. LINGUIS LOQUEN¬
TUR NOUIS SERPENTES
TOLLENT ET SIMORTIPE¬
RUM QUID BIBERINT NON
CIS NOCEBIT SUPERAE¬
GROS MANUS IN PONUNT. EI
BENE HABEBUNT Num¬

Expanded text:
nabitur. Fortasse unusquisque apud senabitur. Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat: Ego jam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit, moribus non contradicit. Hinc est enim quod de quibusdam falsis fidelibus Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hic Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Cum autem dicatur, Qui vero non crediderit, condemnabitur, quid hic dicimus de parvulis qui per aetatem adhuc credere non valent? Nam de majoribus nulla quaestio est. In Ecclesia ergo Salvatori per alios parvuli credunt, sicut ex aliis ea quae illis in baptismo remittuntur peccata traxerunt. Signa autem eos qui crediderint haec sequentur: In nomine meo daemonia ejicient, linguis loquentur novis, serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. Super aegros manus imponent, et bene habebunt. Nun
Abbreviated transcription (Latin):
EIBAPTITATUS PUERT.
SALUUS ERIT QuiuERO
NONCREDIDERIT. CON¬
DECO PNABITUR Hoc
ergo puredicaturi. qnm̃ qui non crediderit
condempnabitur. cum idutiq non credi¬
derit quod non uidit Nonne ipsipri¬
mitus fuenrnt obirgandi. quod ante.¬
quam dnm uidissent noncrediderint
eis quibus dñs apparuiss& : Quodue¬
ro dixit euntes in mundum uniuersum
puredicate euangelium omni creaturoe:
Num quid scm̃ euangelium. uel in sen¬
satis rebus. uel brutis animalibus fue¬
ixt praedicandum. ut deo discipulis di¬
catur praedicate omni creatunre.
Sed omnis creaturae nomine pot est om¬
nis natio gentium designari. Ante
& enim dictum fuenxt. inuiam gentiũ
ne abieritis: nunc autemdicitur prredi¬
cate omni creaturre: Vt scilic& prus
aiudaea apostolorum repulsa praedica¬
tio. tunc nobis in aduitorium fier&.
cumbanc illa ad dampnationis suae tes¬
timonium superba reppuliss&. Qui
Scrediderit & baptizatus fuerit. saluus
erit. Qui uero non crediderit condemp¬

Expanded text:
et baptizatus fuerit, et baptizatus fuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur. Hoc ergo praedicaturi, quomodo qui non crediderit condemnabitur, cum id utique non crediderit quod non vidit; nonne ipsi primitus fuerant objurgandi quod antequam Dominum vidissent, non crediderint eis quibus Dominus apparuisset? Quod vero dixit eis: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae, nunquid sanctum Evangelium vel insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur, Praedicate omni creaturae? Sed omnis creaturae nomine, potest omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis: nunc autem dicitur, Praedicate omni creaturae, ut scilicet prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio, tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium superba repulisset. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condem
Abbreviated transcription (Latin):
RANT EUM RESURREXIS
SE. NONCREDIDERUNI¬
Quomodo nouissime quaiam eum ultire
non uider int. Nouissimum quippeillud÷
quod dnm apostoli intenir uiderrnt. quan¬
do a scendit in caelum: quod fac tum est xl¬
ma die post eius resurrectionem. Num¬
quid nam tunc ex probturus eraet quod
non credidissent eis qui eum uiderant re¬
surrexisse. quando &iam & ipsipostre¬
surrectionem toties eum uiderant.
Iulud ergo accipiamus post multas de¬
monsturtiones eius quibus perdies xl
apparuisse. id est ipso quadiaxgesimodie:
& qnm iamenrt ab eis ascensurus incaelũ.
hoc eis illo die maxime exproburre uolu¬
isse quod his qui uiderrnt eum resurrexis¬
se non credidenant antequam ipsi eum
uiderent: cum utiq postascensionem suã
puxedicantibus illis euangelium. gentes
quod nonuiderunt fuerunt creditunre
Post illam quippe ex probiationem secu¬
tus ait idem marcus. Et DIXIT EIS
EUNTES INMUNDUM UN¬
UERSUM PRAEDICATE EU¬
ANGELIUM OMNI CREATU¬
RAE. QUICREDIDERIT

Expanded text:
rant eum resurrexisse, rant eum resurrexisse, 15. non crediderunQuomodo novissime? quasi jam ultra eum non viderent: novissimum quippe illud est quod Dominum apostoli in terra viderunt, quando ascendit in coelum, quod factum est quadragesima die post resurrectionem. Nunquidnam tunc exprobraturus erat quod non credidissent eis qui eum viderunt resurrexisse, quando etiam et ipsi post resurrectionem toties eum viderant? Illud ergo accipimus post multas demonstrationes ejus, quibus per dies quapparuisse, id est, ipso quadragesimo die. Et quomodo jam erat ab eis ascensurus in coelum, hoc eis illo die maxime exprobrare voluisse, quod his qui viderant eum resurrexisse non crediderant antequam ipsi eum viderent, cum utique post ascensionem suam praedicantibus illis Evangelium, gentes quod non viderunt fuerint crediturae. Post illam quippe exprobrationem secutus ait idem Marcus. Et dixit eis: Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit
Abbreviated transcription (Latin):
magis congruunt. quam humiliatio¬
ni. Et ideo dnõ ascendente in albis
uestibus apparent. qui nato dño in al¬
bis uestibus apparere non dicuntur.
quia qui innatiuitate sua apparuit dñs
humilis. in ascensione sua ostensus est ho¬
mosublimis. Nam & locus congruit. dũ
is qui in humili ciuitate natus est homo. de
monte sublimi regressus est ad caclos
Hic ih̃s qui ad sumprus est
IN CAElum. Obduas illis causas
angeliuidentur. ut uidelic& ascensionis
tristitiam regressionis commemonrtio¬
ne consolarentur. & ut uere in caelum
Id est in eadem forma carnis atq substan¬
tia ueni& iudicaturus. in qua uenenrt
iudicandus. Cui profecto mostalitatẽ
dedit. naturaem non abstulit. Cuius
& iamgloria diuina quaequondam in
monte tribus discipulis apparuit. per¬
acto iudicio ab omnibus scĩs uidebitur.
quando toll&ur impius neuideat gloriã
apparuit. Et Exprobra¬
UIT INCREDuLitATEMiL¬
Lorum. Et DURITIAM
cordis. quodhis qui uide¬

Expanded text:
magis congruunt quam humiliatiomagis congruunt quam humiliationi, et ideo Domino ascendente, in albis vestibus angeli apparent, qui nato Domino, in albis vestibus apparere non dicuntur, quia qui in nativitate sua apparuit Deus humilis, in ascensione sua ostensus est homo sublimis. Nam et locus congruit, dum is qui in humili civitatula natus est, homo de monte sublimi regressus est ad coelos. Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum. Ob duas illas causas angeli videntur: ut videlicet ascensionis tristitiam, regressionis commemoratione consolarentur; ut et vere in coelum Id est, in eadem forma carnis atque substantia veniet judicaturus, in qua venerat judicandus. Cui profecto immortalitatem dedit, naturam non abstulit. Cujus etiam gloria divina, quae quondam in monte tribus discipulis apparuit, peracto judicio ab omnibus sanctis videbitur, quando tolletur impius ne videat gloriam apparuit; et exprobravit incredulitatem illorum, et duritiam cordis: quia his, qui vide
Abbreviated transcription (Latin):
quaquam regnum israhel siue regnũ
deme testificandi prebebit. Tantũ¬
q regni illius temponx longe sunt. ut
prius non solum hanc hiero solimorum
urbem. uerumomnes iudaeae fines. de¬
hinc autem & proximae gentis samari¬
ae. & ad ex tremum nouissimos quoq
percircuitum mundi terminos. euan¬
gelii fama percurrat. Et cum
HAEC DIXISSET. UIDEN¬
TIBUS ILLIS EL EUATUS
ESI Marcus quidem aliam dñi
locutionem commemourns. ait.
Et dñs quidem ihs̃ postquam locutus
est eis. ad sumptus est incaelum.
Sed quia lucas significantius adiecit
cum haec dixiss& eleuatus est. osten¬
dit profecto illis quos cominemonrue¬
urt sermonibus expl&is. dnm̃ ascendis¬
sead caelos. ETNUBS SUSCE¬
PIT EUMABOCULIS EORU
Vbiq creatunx suo creatori praestat
obsequium. a stiro indicant nascentẽ.
patientem obnubunt. recipiunt nu¬
bes ascendentem. redeunti adiudici
um comitabuntur:. EcCEduo
UIRIA DSTITERUNT IUX¬
TA ILLOS. INUESTIBUS AL¬
BIS. Albae uestes exaltationi

Expanded text:
quaquam regnum Israel, sive regnum de me testificandi praebebit. Tantumque regni illius tempora longe sunt, ut prius non solum hanc Jerosolymorum urbem, verum etiam omnes Judaeae fines, dehinc autem et proxime gentem Samariae, ad extremum novissimos quoque per circuitum mundi terminos Evangelii fama percurrat. Et cum haec dixisset, videntibus illis elevatus est. Marcus quidem aliam Domini locutionem commemorans, ait: Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in coelum . Sed quia Lucas significantius adjecit Cum haec dixisset, elevatus est, ostendit profecto, illis quos commemoraverat sermonibus expletis, Dominum ascendisse ad coelos. Et nubes suscepit eum ab oculis eorum. Ubique creatura suo Creatori praestat obsequium. Astra indicant nascentem, patientem obnubunt, recipiunt nubes asum comitabuntur. Ecce duo viri astiterunt juxta illos in vestibus albis. Albae vestes exaltationi
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens suam inuenit. sed quia
uisitando suam fecit: Cui simbli
est quod in prouerbiorum fine de
eadem plebecantatur. Mulie¬
rem fostem quis inueni& : Neq
enimeandem mulierem uidelic&
ecclesiam fostem id est fide deuo¬
tam inuenit. sed sibi desponsan¬
do fostem reddidit. quia suae
fide sublimitate ꝑfecit

Expanded text:
idelicet hanc veniens suam invenit, sed quia idelicet hanc veniens suam invenit, sed quia visitando suam fecit. Cui simile est quod in Proverbiorum fine de eadem plebe cantatur: Mulierem fortem quis inveniet ? Neque enim eamdem mulierem, videlicet Ecclesiam fortem, id est, fide devotam invenit, sed sibi desponsando fortem reddidit, quia suae fidei sublimitate perfecit
Abbreviated transcription (Latin):
& signum credentiproficit: sed
& cum aufestur omnes uicinos eiꝰ
ininxculo actimor stupe facit:
omnia circum quaq montana fa
ma proph&ae ꝑfudit. om̃s qui au¬
dire potenrnt ad ꝑquirendũ dili¬
gentius pueri quinatus est modũ
statumq sollicitant. Vt his ui¬
delic& atq huius modi futurus xp̃i
proph&a commendeur auspiciis.
iterq: ut ita dixerim praecursor ue¬
ritatis p̃currentia signa prebeant
EIiacharias pator ci
PROPHETAUIT DICENS
BENEDICTUS DÑS DS ISNT
quia uisitauit et fecit
REDEOPTIONẼ PLEBI
SUIAE. Quanta superni nuine¬
nis est largitas. si prompto ad ac¬
cipiendum nuxe fidei sit pi&as.
Ecce loquela quae sola est ablata
diffidenti. cum spũ proph&iae est
restituta credenti : Uisitauit au¬
tem dñs plebem suam. quasi longa
infirmitate tabescentem. & qua¬
siuenditam suppeccato unici filii
sui sanguine redemit. Quod quia
beatus ⁊ acharias proxime faciendũ
tandum quod uisitasse & redemis

Expanded text:
et signum credendi proficit, sed et signum credendi proficit, sed et cum aufertur, omnes vicinos ejus miraculo ac timore stupefacit, omnia circumquaque montana fama nati prophetae perfundit, omnes qui audire poterant, ad perquirendum diligentius pueri qui natus est modum statumque sollicitat, ut his videlicet atque hujusmodi futurus Christi propheta commendetur auspiciis, itemque, ut ita dixerim, praecursorem veritatis praecurrentia signa praebeant. Et Zacharias pater ejus prophetavit dicens: Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. Quanta superni muneris est largitas, si prompta ad accipiendum nostrae fidei sit pietas. Ecce loquela quae sola est ablata diffidenti, cum spiritu prophetiae est restituta credenti. Visitavit autem Dominus plebem suam, quasi longa infirmitate tabescentem, et quasi vendita sub peccato, unici filii sui sanguine redemit. Quod quia beatus Zacharias proxime faciendum tandum quod visitasse et redemis
Abbreviated transcription (Latin):
magis iustitiam quae exlege est
sectari. quam fidei gurtiam susci¬
pere cupiebant. Sed iohannes
hocest giartia dĩ uocabulum mater
uerbis. pater litteris intimare satagund.
quia & lex ipsa psaliiq & prophe¬
taee. apestis sententiarum uocibus
grtiam xp̃i p̃dicant Et sacer
dotium illudu&us figuirtur ceri¬
moniarũ & sacrificiorum umbris
eidem testimonium perhib&. Pul¬
chreq ⁊acharias octaua die prolis e¬
dite loquitur. quia ꝑdnĩ resurrecti¬
onem qua eoctaua die post septiniã
sabbati facta est. occulta sacerdotii
legalis archana patuerunt. linguaq
pontifictum iudaeorum quam dif¬
fidentiae uincula strinxenrnt:
intelligentiae irtionabilis est uo¬
ce soluta. ET SUPER OM¬
NIA MONTANA IUDEAE
DIUULCABANTUR UER
BA HEC. ET POSUERUNT¬
RIT: ET ENIM MANUS DÑ
ERat cum illo. Magna
opeux dñi. ex quisita in omnes uo¬
luntates ẽi Ecceenim unum
zachariae silentium non ipsi tantũ
cum datur ad poenã incredulitatis

Expanded text:
magis justitiam, quae ex lege est, magis justitiam, quae ex lege est, sectari, quam fidei gratiam suscipere cupiebant. Sed Joannis, hoc est, gratiae Dei vocabulum mater verbis, pater litteris intimare satagunt. Quia et lex ipsa psalmique ac prophetae apertis sententiarum vocibus gratiam Christi praedicant, et sacdotium illud vetus figuratis caeremoniarum et sacrificiorum umbris eidem testimonium perhibent. Pulchreque Zacharias octava die prolis editae loquitur, quia per Domini resurrectionem quae octava die, hoc est post septimam Sabbati facta est, occulta sacerdotii legalis arcana patuerunt, linguaque pontificum Judaeorum, quam diffidentiae vincula strinxerant, intelligentiae rationabilis est voce soluta. Et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Et posueruntrerat cum illo. Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Ecce enim unum Zachariae silentium, non ipsi tantum cui datur ad poenam incredulitatis
Abbreviated transcription (Latin):
SIohannes est inquit nomen
eiꝰ. hoc est non ei nos nomen inpo¬
nimus. quia iam adõ nomen acce¬
pit. Hab& uocabulum suum qđ
agnouimus. non quod elegimus
Nec inireris si nomen mulier qđ
uit. Neq poterat dni ignorare.
pucenuntium. quae proph&auerat
Ixp̃m. Et bene additur quia ne¬
mo incognatione eius uocatur hoc
nomine. ut intellegas nomen N
generis. eẽ. sed uatis: APER¬
QUA EIUS. ET LOQUEBATUR
BENEDICENS DM: ETPAC¬
tus .c̃. ⁊imor supenoi¬
NES UICINOS EORUM. Quia
uox clamantis indesesto est nata. me¬
rito est lingua parentis soluta. Neq
enim patrem alaudibus silere dece¬
bat. qui uerbi precone sibi nato gau¬
debat. Quippe cui labia quae incre¬
dulitas uinxerat. fides iam soluit.
Uerum haec &iam allegorice si
quis ꝑscrutari desider& iohannis
celebiirta natiuitas. girtiae noui
testamenti est inchoata sublimitas
Cui uicini & cognati patris nomen
quam ioħs inponere malebant.
quia iudaei quilegis ei obseruatio¬
ne quasi adfinitate iunctienrnt.

Expanded text:
oannes est inquit nomen ejus, hoc est non ei nos nomen imponimus qui jam a Deo nomen accepit. Habet vocabulum suum quod agnovimus, non quod elegimus. Nec mireris si nomen mulier, quvit, neque poterat Domini ignorare praenuntium, quae prophetaverat Christum. Et bene additur quia nemo in cognatione ejus vocatur hoc nomine, ut intelligas nomen non generis esse, sed vatis. Apergua ejus, et loquebatur benedicens Deum. Et factus est timor super omnes vivox clamantis in deserto est nata, merito est lingua parenti soluta, neque enim patrem a laudibus silere decebat, qui verbi praecone sibi nato gaudebat, quippe cui labia quae incredulitas vinxerat, fides jam solvit. Verum haec etiam allegorice si quis perscrutari desiderat, Joannis celebrata nativitas, gratiae Novi Testamenti est inchoata sublimitas. Cui vicini et cognati patris nomen quam Joannis imponere malebant, quia Judaei, qui legis ei observatione, quasi affinitate juncti erant,
Abbreviated transcription (Latin):
ILISABETHAUT EM
tantum ostu uel obitu uel actu po¬
nere consueuit. quorũ uitam ple¬
nitudinẽ ꝑfectionem habere signi¬
ficat. Deniq elisab& impl&um. ẽ.
tempus pariendi. impl&i sunt dies.
mariae ut parer&. impleuit salo¬
mon aedificare domumdnĩ. De¬
functus est abiixham uel alius ali¬
quis patrum senex &plenus dierũ:
& post quã uenit plenitudo tẽporis
misit ds̃ filium suum. At contite
dies impiorum. in anes & uacui
Uiri enĩ sanguinũ & dolosi. non
dimidiabunt diessuos. Et audi¬
GRUNT UICINT EI COQNA¬
LIEIUS. QUIA MAGNIFICA¬
UIT DÑS MISERI CORDI¬
am suamo cũ illa. Et con
URATULABANTUR EI
Hab & scõrum editio la&itiam
plurimorũ. quia commune est bo¬
num. Iustitia enĩ. communis. ẽ.
uistus. & ideo inostuiustifutu rore
uitae in signe promittitur &
gietia secutura uistutis exulta¬
tione uicinorum prcefigurante
signatur ET FaCtumo
EST INDIE OCTAUA. UENE¬
RUNT CIREŨCIDERE PuE¬
RŨET UOCABANT EUM
NOMINE PATRIS SUITA¬
CHARIAM: ETRESPON

Expanded text:
lisabeth autem tantum ortu, vel habitu, vel actu ponere consuevit, quorum vitam plenitudinem perfectionis habere significat. Denique Elisabeth impletum est tempus pariendi. Impleti sunt dies Mariae, ut pareret . Implevit Salomon aedificare domum Domini . Defunctus est Abraham, vel alius aliquis patrum senex et plenus dierum. Et postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . At contra dies impiorum inanes sunt et vacui. Viri enim sanguinum et dolosi, non dimidiabunt dies suos . Et audierunt vicini et cognati ejus quia magnificavit Dominus misericordiam suam cum illa, et congratulabantur ei Habet sanctorum editio laetitiam plurimorum, quia commune est bonum. Justitia enim communis est virtus, et ideo in ortu justi futurae vitae insigne promittitur, et gratia secutura virtutis exsultatione vicinorum praefigurante signatur. Et factum est in die octava, venerunt circumcidere puerum et vocabant eum nomine patris sui Zachariam,
Abbreviated transcription (Latin):
scs euangelista praemit tendum
putauit. quod plurimi infantem
patris nomine ⁊achariae appel¬
landum putarunt. ut aduestas
matris nomen alicuius displicuis¬
sedegeneris. sed id scõ infusum spũ
quod ab angelo ante zachariae fu¬
eurt purenuntiatum. Et quidem
ille mutus intimare uocabulum
silii nequid uxori. sed ꝑproph&iã.
eli sab&h didicit quod nondidicerat¬
III. a marito. ETDIXERUNT AD
Illam: QuIA NEMO EST
IN COCUATIONETUA. QuI
UOCETUR HOC NOMINE
IN NUEBANT PATRI CIUS
QUEM UELLET UOCARI EŨ

Expanded text:
s euangelista praemittendum putauit quod plurimi infantem patris nomine Zacchariae adpellandum putarunt, ut aduertas matri non nomen alicuius displicuisse degeneris, sed id sancto infusum spquod ab angelo ante Zachariae fuerat praenuntiatum. Et quidem ille mutus intimare vocabulum ilii nequivit uxori, sed per prophetiam Elisabeth didicit, quod non didicerat a marito. Et dixerunt ad illam, quia nemo est in cognatione tua, qui vocetur hoc nomine. Innuebant patri ejus, quem ve
Abbreviated transcription (Latin):
tendens sequidem iuxta in becillita¬
tem hominis postolasse. quae eis
concucibilia uidebantur. E&erũ
quantum ad rei ipsius ꝑtin& uerita¬
tem. plus dm̃ ualere tribuere quã¬
rogatur. Prestabit igitur super
quam p&imus aut intellegimus.
secundum eam uistutem quae ope¬
nrtur in nobis: IPSI CLORIA
IN ECCLESIA. ET IN XP̃O IHũ
INOMNES GENERAT IONES
sit gloria: primum in ecclesia quae
.ẽ. suprix. Non habens maculã neq
rugam. & quae propterea gloriã
pore ad sumpti hominis cuiussunt
uniuersa membrx credentium.
omnis diuinitas inhabitat corpo¬
nooliter. Quaequidem gloria. Ñ
in puresens tantum tempus exten¬
ditur & futuris saeculis terminat it
sed in omnes genenationes & scłm¬

Expanded text:
tendens se quidem juxta imbecillitatem hominis postulasse, quae eis conducibilia videbantur. Caeterum quantum ad rei ipsius pertinet veritatem plus Deum valere tribuere, quarogatur. Praestabit igitur super quam petimus aut intelligimus, secundum virtutem, quae operatur in nobis: ipsi gloria in Ecclesia, et in Christo Jesu, in omnes generationes sit gloria: primum in Ecclesia quae est pura, non habens maculam neque rugam, et quae propterea gloriam pore assumpti hominis, cujus sunt universa membra credentium, omnis divinitas inhabitet corporaliter. Quae quidem gloria non in praesens tantum tempus extenditur, et futuris saeculis terminatur; sed in omnes generationes,
Abbreviated transcription (Latin):
paternitas in caelis & intenix nata . ẽ.
uel creata. sed ex quo omnis pat̃¬
nitas incaelis & interra nominat᷑ :
Aliud .ẽ. enim appellationẽ pater¬
nitatis inherere. aliud natunre
habere consostium. Sicut ergo
solus bonus bonos facit. & solus
uerus ueritatis nomen inpertit
ita & solus pater qui creator. ẽ. om¬
nium & uniuersorũ causa substan¬
tia. prestat c&eris ut patres. eẽ.
dicantur. Quaeritur uero quã
obcausam & in caelis ab eo omnis
paternitas appell&ur: Quomo¬
donos patriarchas & proph&as
nrõs patres dicimus. ita puto &an¬
gelos caenrsq uistutes habere
principes suigeneris incaelestib
quos patres gaudeant appellare.
Archangelus enim nisi angelorũ
dici non potest . & dominatioprin¬
cipatus. & potestas. Nisi inferiores
subiectos habeant. Non uocantur
Pot .ẽ. ergo & hoc dici. quod ds̃
pater . ẽ. & unigenitus non .ẽ. ad¬
optione filius. sed naturr. E&e¬
itce quoq creatunre paternitatis

Expanded text:
paternitas in coelis et in terra nata est paternitas in coelis et in terra nata est vel creata, sed ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur. Aliud est enim appellationem paternitatis mereri, aliud naturae habere consortium. Sicut ergo solus bonus bonos facit, et solus verus, veritatis nomen impertit, ita et solus pater, qui creator est omnium et universorum causa, substantia, praestat caeteris, ut patres esse dicantur. Quaeritur vero quam ob causam et in coelis ab eo omnis paternitas appelletur. Quomodo nos patriarchas et prophetas nostros patres dicimus, ita puto et Angelos caeterasque virtutes habere principes sui generis in coelestibus, quos patres gaudeant appellare. Archangelus enim nisi angelorum dici non potest, et dominatio principatus et potestates nisi inferiores subjectos habeant, non vocantur. Potest ergo et hoc dici, quod Deuspater est, et unigenitus non est adoptione filius, sed natura. Caeterae quoque creaturae paternitatis
Abbreviated transcription (Latin):
AMEA ADPATREM OÑI UR
Sicut enim sunt oculi ex teriores.
sunt & interiores. ita sunt genua
hominis exterioris & interioris
Nam quod apłsait. ut in nom ine
ihũ omne genu flectatur cacles¬
tium terrestrium & infernorũ:
non ad genua corporis. sed ad sub¬
iectionem mentis & inclinationẽ
animae cordisq obsequium ꝑtine
Haec aut̃ spĩtaliter exponentes.
non statim iuxtalittenxm orrn¬
di consu&udinẽ tollimus. qua
dm̃ genuposito suppliciter ad¬
ouxmus. Sed sicut illud aedifi¬
cat simplices. sic uenam genucu¬
lationem. eẽ. docemus in animo
Quia multicorporale flectentes
genu. animae nequaquã flectuN.
Et eregione alii erectodm̃ corpore
de precantes. magisse animo cur¬
uauerunt. EX QUO OMNIS
PATERNITAS IN CAELIS ET
INTERRANOMINATUR.
Non ut in latinis codicibus additũ
pliciter ad patremlegendum. ut
dĩpatris nomen non in dño nr̃o ihũ
bilibus coaptatur. Notandum
quod nondixerit. ex quo omnis

Expanded text:
a mea ad patrem Domini nostri. a mea ad patrem Domini nostri. Sicut enim sunt oculi exteriores et interiores, ita sunt genua hominis exterioris et interioris. Nam quod Apostolus ait: Ut in nomine Jesu Christi omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum , non ad genua corporis, sed ad subjectionem mentis, et inclinationem animae, cordisque obsequium pertinet. Haec autem specialiter exponentes, non statim juxta litteram orandi consuetudinem tollimus, qua Deum genu posito suppliciter adoramus. Sed sicut illud aedificat simplices, sic veram geniculationem esse docemus in animo, quia multi corporales flectentes genu, animae nequaquam flectunt, et e diverso alii erecto Deum corpore deprecantes, magis se animo curvaverunt. Ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur. Non ut in Latinis codicibus additum isti, sed simpliciter ad patrem legendum, ut Dei patris nomen non in Domino nostro Jrationabilibus coaptetur. Notandum quod non dixerit: Ex quo omnis
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃catur. nedeficiat in pressuris
suis. Videbat quippese dehieru¬
salemusq illiricũ euangelium p̃¬
dicasse isseromam. hspaniam.
uel ꝑrexisse. ł iredisponere . totus
mundus ad doctrinã ipsius depo¬
testate principis tollebatur. de se¬
rebat idola. & cultoribus templa
desesta. squalore & sordibus reple¬
bantur. Obquam causam omnis
exercitus daemonũ. omnis turba
nes & angustias euangelium xp̃i
desiner& picedicare. & las sus ali¬
quando requiescer&. Hoc ẽ itaq
quodait. p&onedeficiatis intribu¬
lationib meis prouobis. Totum
enim qđ patior. quod tribulor
quod coastor. uire salutis ẽ. causa:
dum uobis euangelium adnuntiare
desidero. quae tribulatiõnis meae
cundum id quod latinus ex pressit
propt̃ quod p&o nedeficiatis intri¬
bulationib meis prouobis quae. ẽ.
gloria uit̃. illud exponi quod pro
effesiis p&at nein pressuris apłi¬
lassescant atq deficiant. Siqui¬
dem & ea quae secuntur. huic ma¬
gis sensui congruunt. huius
REIGRATIA FLECTOGENU¬

Expanded text:
deprecatur, ne deficiat in pressuris suis. Videbat quippe se de Jerusalem usque ad Illyricum Evangelium praedicasse, isse Romam, ad Hispanias, vel perrexisse, vel ire disponere . Totus mundus ad doctrinam ipsius de potestate principis tollebatur: deserebantur idola, et cultoribus templa deserta squalore et sordibus replebantur. Ob quam causam omnis exercitus daemonum, omnis turba nes et angustias, Evangelium Christi desineret praedicare, et lassus aliquando requiesceret. Hoc est itaque quod ait: Peto, ne deficiam in tribulationibus meis pro vobis. Totum enim quod patior, quod tribulor, quod coarctor, vestrae salutis est causa, dum vobis Evangelium annuntiare desidero: quae tribulationes meae, cundum id quod Latinus expressit: Propter quod peto, ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis, quae est gloria vestra, illud exponi quod pro Ephesiis petat, ne in pressuris aplassescant atque deficiant. Siquidem et ea quae sequuntur, huic magis sensui congruunt. Hujus rei gratia flecto genu
Abbreviated transcription (Latin):
NẼDĨ In hoc mesterio. figuir
xp̃i ostenditur: Qui enim quia
uoluit mostuus . ẽ. quomodo uo¬
luit mostuus.ẽ. Non frustioc igit᷑
talegenus elegit mostis. Nisi ut in
eo quoq latitudinis huius & lon¬
gitudinis. & altitudinis & profun¬
ditatis magister ex ister&. Nam
latitudo .ẽ. in eo ligno. quod turns¬
uersum de suꝑ figitur: hoc ad
bona operx ꝑtin&. quia ibi ex¬
tenduntur manus. Longitudo
in eo quod ab ipso ligno usq ad ter¬
nem conspicuum .ẽ. Ibi enim
quodammodo statur. id .ẽ. per¬
sistitur & ꝑseueratur. sed & re
tribuitur: Altitudo . ẽ. in ea
ligni paste. quae ab illo quod trans¬
uersum figitur. sursum uersus
relinquitur. Hoc .e. ad caput
crucifixi. quia bene spenintiu
suꝑna expectatio .e. Iam uero
illud exligno quod non appar& qđ
fixum occultatur unde cotum illud
ex surgit. profunditatem signi¬
ficat giruitate grictiae inquomul¬
torum ingenia conteruntur id
uestigare conantia. ut adextre¬
mum eis dicatur. o homo tuquis

Expanded text:
etc. In hoc mysterio figura crucis ostenditur, qui enim quia voluit mortuus est, quomodo voluit mortuus est. Non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi ut in eo quoque latitudinis hujus et longitudinis et altitudinis et profunditatis magister existeret. Nam latitudo est in eo ligno quod transversum desuper figitur, hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. Longitudo in eo quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est. Ibi enim quodammodo statur, id est, persistitur et perseveratur, sed et tribuitur. Altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo quod transversum figitur sursum versus relinquitur, hoc est, ad caput crucifixi, quia bene sperantium superna exspectatio est. Jam vero illud ex ligno quod non apparet, quod fixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat, gratuitate gratiae, in quo multorum ingenia conteruntur, id vestigare conantia, ut ad extremum eis dicatur: O homo, tu quis
Abbreviated transcription (Latin):
haec latitudo .ẽ. Nunc longanimi¬
tate aduersa tolenrt . & in eo quod
uerciter tenuit perseuerat. & haec
longitudo . ẽ. Hoc autem totum
propter adipiscendam uitam facit
a&ernam. quae illi promittitur
in excelso. & haec altitudo .ẽ. Ex¬
istit uero in occulto ista caritas. ubi
fundati quodam modo & rrdicati
sumus. ubi causae uoluntatis dĩÑ
uestigantur. & hoc .ẽ. profundũ.
Altitudo quippe commune nom̃
.ẽ. excelso & profundo. Sed cum
in excelsodicitur. sublimitas emi¬
nentia cõmendatur. Cum autẽ
in profundo. difficultas inuestiga¬
tionis & cognitionis. Vnde &illud
dõ dicitur. Quam magnificata st
openxtua dne. Nimis profundae
factae sunt cogitationes tuae:
SCIRE ET IACO SUPER ECO¬

Expanded text:
haec latitudo est. Nunc longanimihaec latitudo est. Nunc longanimitate adversa tolerat in eo quod veraciter tenuit, perseverat, et haec longitudo est, hoc autem totum propter adipiscendam vitam facit aeternam quae illi promittitur in excelso, et haec altitudo est. Existit vero ex hoc cultu ista charitas, ubi fundati quodammodo et radicati sumus, ubi causae voluntatis Dei non vestigantur, et hoc est profundum. Altitudo quippe commune nomen est excelso et profundo. Sed cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur. Cum autem in profundo, difficultas investigationis et cognitionis, unde et illud Deo dicitur: Quam magnificata sunt opera tua, Domine, nimis profundae factae sunt cogitationes tuae . Scire et jam superemi
Abbreviated transcription (Latin):
quit curuo genua mea ad patrem.
ut tribuat uobis uistutem gloriae
suae. id .ẽ. maiestatis suae habere
riorem sed interiorem hominem
cupimius roborare. ut postquam
habitauerit xp̃c in interiore ho¬
mine. in ipsius interioris hominis
habit& principali. id ẽ. incordibus
urĩs. Hoc autem totum ꝑfidem fi&e.
si credamus in eum. Quam obrem
ait habitare xpm̃ ꝑfidem in cordib
uris. Habitatio autẽ ista quaeper
ex ordium fidei fabricatur. pdices
& fundamentũ incaritate hab&.
Haec ẽ. uita cordium. inqua ui¬
uimus in saeculũ scłi. ab initio fidei
usq ad finem speciei. INCARI¬
com munio cuiusdam diuinae cae¬
lestisq reipublice. hinc satupeN¬
tur pauperes non sua quaerentes.
sed quae ihũ xp̃ĩ. Nam de ipso
pane quotales satuirntur. quo¬
dam loco a postolus dicit. Vnus
panis. unum corpus multi sumus
QUACSIT LATITUDO. LON¬
tas cum in bonis operib: dilectio¬
nis exerc&ur . quasi ad subueniendũ
quaqua uersum pot.ẽ. porrigit. &¬

Expanded text:
icit, curvo genua mea ad patrem, ut tribuat vobis virtutem gloriae suae, id est, majestatis suae habere exteriorem, sed interiorem hominem cupimus roborari, ut postquam habitaverit Christus in interiore homine, in ipsius interioris hominis habitet principali, id est, in cordibus vestris. Hoc autem totum per fidem fiet, si credamus in eum. Quamobrem ait, habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Habitatio autem ista, quae per exordium fidei fabricatur, radices et fundamenta in charitate habet, haec est vita cordium, in qua vivimus in saeculum saeculi, ab initio fidei usque ad finem speciei. In charicommunio cujusdam divinae coelestisque reipublicae, hinc saturantur pauperes, non sua quaerentes, sed quae Jesu Christi. Nam de ipso pane quo tales saturantur quodam loco Apostolus dicit: Unus panis, unum corpus multi sumus . Quae sit latitudo, tas cum in bonis operibus dilectionis exercetur, quasi ad subveniendum quaquaversum potest porrigi, et