comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dischalis papa.
Ellieporum ab accacone su
repesle liccat.quos añqr
se ab eis impetend cognoscy¬
et. a sua cõi familiantate neꝰ¬

Expanded text:
Paschalis papa: Nulli episcoporum ab accusatione sua repellere liceat, quos antequam se ab eis impetendum cognosceret, a sua communi familiaritate ne
Abbreviated transcription (Latin):
cardiał. ispeccis que ꝓbata fu
mine asbacie dando fratrib
eiusḋ loci lib̾am facultatez
alium eligẽdi. qui pore dear¬
batem.I. Cum igi de talib¬

Expanded text:
cardinalis inspectis his quae probata fuemine abbatiae, dando fratribus ejusdem loci liberam facultatem alium eligendi. Qui dibatem
Abbreviated transcription (Latin):
gare simlz licet eis tales
officiales istituere ĩ eigõ
qui eoꝵ uice cum applla¬
tur ao ip̃os citacones uł
ibicones faciant seu ꝯpe¬
cant in hac ꝑte rebelles

Expanded text:
gare: similiter licet eis tales officiales instituere in eisdem, qui eorum uice, cum appellatur ad ipsos, citationes, siue inhibitiones faciant, siue compescant in hac parte rebelles.
Abbreviated transcription (Latin):
honori nos hus occiurere
pat̾ne sollicitudis studioĩ¬
cendentes: presenti decto sci¬
cum p̾latis capłis reccorib¬
fratium ꝯuẽtualib priori¬
b seu gardiams facta uel
licita ⁊ honesta debẽ ab ip̃is
fr̃ibo in locis in quibꝰ facta:
obseruan: non obstante

Expanded text:
honori. Nos his occurrere paternæ sollicitudinis studio intendentes præsenti decreto sancicum Prælatis, Capitulis, RectoribFratrum Conventualibus Prioribus, seu Guardianis b facta, vel licita, & honesta, debere ab ipsis Fratribus in locis, in quibus fuerint observari: non obstante
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗsiuit licet ã quida dix̾it
q: nouale sit tra p̾cisa q̃ ã¬
no cessatiauis assetiboq:
ex silua q̃ arborib extirpa¬
tis ad cultũ redigiturfino¬
tacio exciuilib legib col¬

Expanded text:
siuit licet autem quidam dixerint quod nouale sit terra prexissa que anno cessat aliis asserentibus quod exsista que arboribus stirratis a cultum redigitur fieri nonterpretacio ex ciuilibus legibus col
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtẽcoem fuisse cũ piis locrꝰ
indulgẽciam denoualior
xcesẜuntut nouale intlle¬
tint agrũ denouo. ro cult̃
redactum dequo ñ extat m¬
emoria q: alqñcultus fui
cuius decimã religiosusꝰ
m̃to prochias ecc̃e detin̾e
tus de quo prochial ecca

Expanded text:
intencionem fuise cum piis locis indulgenciam de noualibus conceserunt ut nouale intellixerint agrum de nouo ad cultum redautum de quod non extat memoria quod aliquando cultus fuiscuius dezimum religiosus pmento parochialis ecclesie detinere tus de quo parrochiales ecclesie
Abbreviated transcription (Latin):
rigo negocii nec dũ discussi¬
onis eramiẽ patefc̃a q̃ duz
ppoitur cã est. dũ discucitur
siiuris status: uidicuimã
prius in quisico uocabat.
tos questores ul quesitor¬
es uocamus. ¶Legociũ mł
ta sigt.mõ accum rei alicuiꝰ
cuicontranũ est ocium mo
accom cãe que est iurguuz

Expanded text:
negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur si iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; tos quaestores vel quaesitores t, modo actum rei alicuius, cui contrarium est ocium, modo actionem cause, que est iurgium
Abbreviated transcription (Latin):
cam iogłarẽ at ita temti
si sibi piacint ꝓfiteaturor¬
dis disciplinani: aut sifor¬
te non placuit moribꝰemẽ¬
datus ad statũ pristinum.
reuertatur ¶n primo cau
tiorem saltẽ regłam pertũ¬

Expanded text:
am regularem, ut ita demum, si sibi placuerit, profiteatur ordinis disciplinam aut, si forsitan non placuerit, moribus emendatus ad statum pristinum reuertatur. In primo casu xiorem saltem regulam pert
Abbreviated transcription (Latin):
ut q̃ remane nolunt iuro
suos seꝙͣ̃tur. cet̾e no ñ forte
sint diuites que secũ ĩsius
expesis possint duce bellato¬
res uotũ redimat qd̃ uoũ¬

Expanded text:
ut que remanere noluerint viros suos sequantur. Cetere vero, nisi forte sint divites, que secum in suis expensis possint ducere bellatores, votum redimant quod vove
Abbreviated transcription (Latin):
ge uct̾i ĩ q̃ nõ minus p̾cep¬
tũ dñi obligabatꝙͣ uotin
bodie obliget ĩecc̃a p̾ogeita
q̃ dño m̃dabãturofferri qd
dño reddenturut p̾ogeita

Expanded text:
ge veteri in qua non minus preceptum Domini obligabat quam votum hodie obliget in Ecclesia primogenita, que Domino mandabatur offerri quedam Domino redderentur ut primogenita
Abbreviated transcription (Latin):
st̾iũ ĩuira ucore q̃ ip̃m repe¬
tente coactus ẽ ad eã redi¬
ꝙ uotum non tenuit. nñ
rõneuoti ad moastium :¬
nõ tenetur redire. ult̾ius

Expanded text:
sterium invita uxore, qua ipsum repetente coactus est ad ipsam redi votum non tenuit. Unde ratione voti ad monasterium non tenetur redire. Ulterius
Abbreviated transcription (Latin):
accedunt. cum istipugnare
nõ possunt⁊ illi indicareco¬
gantur. insi forte sint nobi¬
biles⁊ magnates qui sus
secum expensis bellatores
adducunt uł artifices⁊ ag̾¬
cole qui delaboribꝰ suis nł¬
bi possunt acꝗrere nc̃cia et
sc̃e tre sbsidia mistrare. qͣi¬
ius nõ miti taliũ ꝓpt̾ uiu¬

Expanded text:
accedunt, cum isti pugnare non possint et illi mendicare cogantur, nisi forte sint nobiles et magnates qui suis secum expensis bellatores adducunt, vel artifices et agricolae, qui de laboribus suis sibi possunt acquirere necessaria et terrae subsidia ministrare, quamvis non multi talium p
Abbreviated transcription (Latin):
ula possit in suo ꝓpõito p¬
uitis utrũ is qui moastiũ
E igssus hitum sumento
nouicui acsiante ꝑfessior¬
rũ correctõnead slm rem¬

Expanded text:
illa sic possit in suo sicut ultis, utrum is, qui monasterium est ingressus habitum assumendo nouicii, si ante professiorum correctione, ad saeculum rem
Abbreviated transcription (Latin):
cõpellant.ut ao recepcom
ip̾orũ salua ordis discip¬
unaq si h̾ regłaris ordo
deant ut ap̾ cad moastia
i locis ꝯ petentib siabsq
gͣui scandalo fien potit.a¬
uoqͥn ĩalus religiosis do¬
da ibi penitenciã talibus
uite nc̃cia mistrentur.suͦ

Expanded text:
compellantur ad receptionem eorum, salua ordinis disciplina; quod si hoc regularis ordo deant ut apud eadem monasteria in locis competentibus, si absque graui scandalo fieri poterit, alioquin in aliis religiosis dodam ibi penitentiam, talibus uite necessaria ministrentur;
Abbreviated transcription (Latin):
postꝙͣ aliquis ꝑfessus fuic
ap̃ eos ad alium locũ pos¬
sit ipis innitis arcoris eci¬
am religionis obtentu
tñsireut unus quisq scd¬

Expanded text:
postquam aliquis professus fuerit apud eos, ad alium locum possit ipsis invitis arctioris etiam religionis obtentu transire, ut unusquisque s
Abbreviated transcription (Latin):
egatum tenebit. reũtendi:
ad scłm aditu pẽitus it dc̃o.
ñ eñ uidetur illa mõastice
professionis a seposseiuge
excutecum eam ñ ꝯstet euidẽ¬

Expanded text:
egatum tenebit revertendi ad saeculum aditu penitus interdicto, non videtur illa monasticae a se professionis posse jugum excutere, cum eam non constet evide
Abbreviated transcription (Latin):
eccas de iur cõi ꝑtincat de¬
cime noualiũ que fuit ĩ ꝑ¬
rochiis corud ao ipas pro¬
cul d ubio ꝑtin̾e noscunt.
nisi ab hus qui alias per

Expanded text:
ecclesias de iure communi pertineat, decime novalium que fiunt in parochiis earundem, ad ipsas proculdubio pertinere noscuntur, nisi ab his qui alias per
Abbreviated transcription (Latin):
ĩrendemus ꝙ si fructus p̃¬
dicti de illa t̾ra ꝓueĩunt de
qua moastia ulꝰ uẽtu aleꝰ
ecce aliquos ꝑcipiebãt rõ¬
ne deciarum puetus cis ꝑ¬
cul dubio decime frructuũ
debentur eorum. cũ ip̃is
t̾ra illa abãtiquo fuit deci¬
masino debeat una cadz¬

Expanded text:
ndemus, quod si fructus predicti de illa terra proveniunt, de qua monasteria vel conventuales ecclesie aliquos percipiebant, ratione decimarum proventus, eis proculdubio decime fructuum debentur eorum cum ipsis terra illa ab antiquo fuerat decimalis et non debet una eade
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ĩ um siad eum aquo aic
debitum respeccũ hrent. uiꝰ
eccasticum diminuenõs
tẽdent. nec decias q̃ tribu¬
ta sunt egẽtium aĩaruĩ pre.¬
sument detine. cũ eĩõs cuĩ¬

Expanded text:
um si ad eum a quo bona debitum respectum haberent, jus ecclesiasticum diminuere non contenderent, nec decimas, quae tributa sunt egentium animarum, praesumerent detinere. Cum eni
Abbreviated transcription (Latin):
tur.quid eniereis semen
⁊ sũptus qui fuint ĩag̾cul¬
tura dñt primitus dedͦu cẽ¬
decimã asseuant. alu uo
de porcone frructuũ ꝙ aco¬
lonis accipuint ꝑtem de

Expanded text:
re. Quidam enim ex eis semen et sumptus qui fuerint in agricultura primitus deducendecimam asseverant; alii vero de portione fructuum quam a colonis accipiunt partem de
Abbreviated transcription (Latin):
postulasti utrũ ꝗs possit de
molẽdinis ⁊piscarus nc̃ci¬
as expensas deduce prius¬
q soluat decias ex eigõ sic̃
est ĩnegocia cõne ꝯcessum:
niadecimata cum ipeuen¬
dũturc̾damus deducẽdaᷤ
expensas⁊ de residuo qĩde
ncro decimas ꝑsoluẽdas
ut si uenditur domus ag̾
uinea clibanus molendi¬
nĩ: grex aũcquelz mces er¬
pẽsas. tñ que fiunt ꝓ fructi¬
b papiendis exillis deqͥ¬
b fiructus ꝓue̾uunt. nõ cͥ¬
dimus deducendas ⁊ si fũ¬
int decimate qm̃ salua deci¬
ma fuictus efficiumtur eor
qui facuint ip̃as expensas.
fructus a ip̃os alienan nõ
posse eoimus nisi cũ hone
decimarũ. nec ꝓ restauran
uentib decim̃dis: qr pene
dnm res ꝑmanet restaura

Expanded text:
postulasti, utrum quis possit de molendinis, et piscariis necessarias expensas deducere, priusquam solvat decimas ex eisdem, sicut est in negotiatione concessum? nia decimata, cum ipse venduntur, credimus deducendas expensas et de residuo quasi de lucro decimas persolvendas, ut si vendatur domus, ager, vinea, clibanus, molendinum, grex aut quelibet merces. Expensas tamen que fiunt pro fructibus percipiendis, ex illis de quibus fructus proveniunt, non credimus deducendas, etiamsi fuerint decimate, quoniam salva decima fructus efficiuntur eorum qui faciunt ipsas expensas. Fructus autem ipsos alienari posse non credimus, nisi cum onere decimarum. Nec pro restaurandventibus decimandis, quia penes dominum res permanent restaura
Abbreviated transcription (Latin):
statutũ de tns q̃s exhibeta¬
lus excolendas. ñ quio de¬
ductis sumptib aut semi
ł dñu sibi reddi p̾cepit su
marũitm̃ ut ad casclicis
cxbibẽdas quib cas ipe ꝑ
suo cultu ecessit. laicisimo
ca sint districtõne cogedi:¬
⁊ cum decimctis oĩo ꝓͦuen¬
tib decime sint reddẽ de:
si cut colonus depte fruc¬
tuũ quesibi remanet rõne

Expanded text:
tum de terris quas exhibet aliis excolendas, non quidem deductis sumptibus, aut semindominii sibi reddit praecepit suaum ut ad eas clericis exhibendas, quibus eas ipse pro suo cultu concessit, laici, si ca sint districtione cogendiet cum de cunctis omnino proventibus decimae sint reddendae, sicut colonus de parte fructuum quae sibi remanet ratione
Abbreviated transcription (Latin):
casione p̾uiliorũ suorũ ec¬
clie atius p̾grauentur: de
soluebantiu: nisi cũ ipĩs
⁊ħ̾ ip̃m ad alios regular¬
es qui gaudẽt similib pͥ¬
iisus extẽdi uolumus⁊
m̃damus. ut ecc̃aꝵ p̾lati
prompoores⁊ efficacores
existant. adexhibed eis de
sius malefc̃orib iusticies
gẽcius ⁊ ꝑfeccius studeant
tẽtas alaicis adalienas:
eccas pentinẽtes. ĩpignus
recipere ab eisd̃ laias nõ p̾¬

Expanded text:
casione priuilegiorum suorum Ecclesie ulterius grauarentur de soluebantur nisi cum eisdem  ipsos et alios regulares qui gaudent similibus privilegiis extendi volumus et mandamus ut ecclesiarum prelati promptiores et efficaciores existant ad exhibendum eis de suis malefactoribus iustitie gentius et perfectius studeant tentas a laicis ad alienas ecclesias pertinentes in pignus recipere ab eisdem laicis non pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut alia loca ad illii: alia
ad alium ꝑtineant. itant
illediurdat qui amplius
eligat qd si fortennus fr̃¬
it locus ad cum ptineatq¬

Expanded text:
ut alia loca ad illum, alia ad illum pertineant, ita ut ille dividat, qui amplius eligat. Quod si forte unus fuerit locus, ad eum pertineat
Abbreviated transcription (Latin):
sunui qui ex donatistis ꝯuer¬
si sunt plimorũ nouitas
paucorib p̾fatur. siã pã¬
tes eq̃les sunt maioris tẽ¬
poris epo deputetur. Si ã
ita płima loca ĩueiuntur
ĩ quib abe ꝑtes fiunt ut
possint ñ equaliter diuidi
uelud si ĩ pinũo fiuintdi¬

Expanded text:
suum qui ex Donati parte conversi sunt, plurium voluntas paucioribus praeferatur. Si autem partes aequales sunt, majoris temporis episcopo deputetur. Si autem ita plurima loca inveniuntur, in quibus ambae partes fuerunt, ut non possint aequaliter dividi, velut si imp
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tcorũ locorum p̾latos:
ut sibinllam in p̃dictos
usurpent. necabeis tpra¬
lia erigant. quib spual¬
ia nõ mistret. districtone
deagris in eorũ prochias
stitutis fructus pcipunt
psoluũtur. demceps eis:
ipas cum integritate per

Expanded text:
torum locorum praelatos ut sibi nullam in praedictos usurpent, nec ab eis temporalia exigant quibus spiritualia non ministrant, monitionede agris in eorum parochia constitutis fructus percipiunt rsolvuntur, de ipsis eis decimas cum
Abbreviated transcription (Latin):
sua ꝯstet.q forte predixe¬
nit in uidico ꝙ minimecõ¬
peret. tunc enim cum maĩ¬
festa sicꝯtuacia: maĩfesta
reputeturoffensa: non est
ei nisi primo expensanim
satiffactoneant destando
nidicio cancone prestita

Expanded text:
sua constet; quia forte prædixerat in judicio, quod minime compareret; tunc enim cum manifesta contumacia manifesta reputetur offensa, non est ei, nisi primo expensarum satisfactione, ac de stando judicio cautione præstita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ acta in sc̃ptis minus fidełr
redegissent. unde timẽs ne
litt̾as ptaret urie scripta ill¬
orũ appuit.⁊ qd̾ suspicatlis
diret melus notauissecuil
non recepiss scripta suspecta
uł recepta nob̃̾ fidełr p̾sc̃tas

Expanded text:
m acta in scriptis minus fideliter redegissent. Unde, timens ne litteras portaret Uriae, scripta illorum aperuit et quod suspicatus diret melius notavisset, vel non recepisset scripta suspecta vel recepta nobis fideliter praesentas
Abbreviated transcription (Latin):
darand qsi ĩquisicionib
ab eo de ep̃o non tamqͣ del¬
egato s tamꝙ̃ ordiano faci¬
ẽdis aliqͥs cãus emenserit
in quo licitum sit ad sedem

Expanded text:
 inquisitionibus ab eodem episcopo, non tanquam delegato, sed tanquam ordinario, faciendis aliquis casus emerserit in quo licitum sit ad sedem
Abbreviated transcription (Latin):
ħ alquid pcedatur: ꝑ q̃s de¬
ciandus sit pocius non liga
catum quis se assent in us¬
q̃ absolutus fũic ꝓbo. adin
ittenda. nisi cunc tñ cuma
exp̃ssum. ⁊ ad qd ꝓbandũ
admititur añꝙ ab sołoni¬

Expanded text:
 aliquid procedatur; per quas de vel denuntiandus sit potius non ligatcatum quis se asseverat injusequam absolutus fuerit, probatio admittenda, nisi tunc tantum cum aexpressum: ad quod probandum admittitur antequam abso
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾ca quesi iusti cũ cibi a
bauquo sub hẽ forma m̃¬
datur aucte qua fungorĩ¬
iungo ut talem denunci
tibi super mandato. ap. he¬
sitanti ab ali quo nõ fuit¬
fcã fides an mandatum

Expanded text:
a quaesivisti, cum tibi ab aliquo sub hac forma mandatur: Auctoritate qua fungor injungo ut talem denuntietibi super mandato apostolico haesitanti ab aliquo non fit fides, an mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ unus postꝙͣ ꝯmisit cuidã
exaliis inces suas demedi¬
o sit sb̾latus t̾cius ut suspͤ¬
tus mito recusetur an colle¬
ga fr̃stes suo noie ac defue¬
ti possit negocium diffini

Expanded text:
et unus postquam commiserit cuidam ex aliis vices suas, de medio sit sublatus, tertius ut su pectus merito recusetur, an collega superstes suo nomine ac defuncti possit negotium diffini
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmius patus sit coram iu¬
dice delegato testib y done¬
is possõnem ⁊ deiectõm suã
ꝓbare nisuis qui possid se
per ꝯ tunaciam ab senta ss.

Expanded text:
m paratus sit coram judice delegato testibus idoneis possessionem et dejectionem suam probare, nisi is qui possidet se per contumaciam absentasset.
Abbreviated transcription (Latin):
qd si irdicone a suo sibi
collega delegata eo inuen¬
te uti nõ ceꝑit qr mandat
huis reintegra morte mã¬
datoris expirat nõ ħt sol¬
officiũ iudicandi / si u̾o ã¬
te mortem ilius uurdicti¬
oneuci non ceꝑit talit̾ dem̃¬

Expanded text:
dictione a suo sibi collega delegata eo vivente uti non cepit, quia mandatum huiusmodi re integra morte mandatoris expiravit, non habet solus officium iudicandi. Si vero ante mortem illius iurisdictione uti cepit taliter dem
Abbreviated transcription (Latin):
hactenus acquisitis uł in
tũ uł t̾ntoriũ constitute. nͦ¬
uł ꝑsonas ad distrahenõ
uel alienand̾ aut extram
anĩ suam ponend acqui

Expanded text:
hactenus acquisitis vel imctum vel territorium constitute, nvel personas ad distrahendum vel alienandum aut extra manum suam ponendum acqu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽdictoni:⁊ qd doientes
referimus non nulliec¬
cl̾iaꝵ prelati eccastioc q ꝑ¬
sonctrepidãtes ubi trepi¬
dadũ nõ est tñsitoria pa¬
cemquerentes plus tim̃¬
tes maiestatẽ temporalẽ
offendeꝙ̃ et̾nam taliur
abusib nõ tam temera¬
iiquis actib obiuare uo¬
letis de fratrum nr̃orum¬

Expanded text:
e dicioni, et quod volentes referimus, nonnulli ecclesiarum prelati, ecclesiasticeque persone trepidantes vbi trepidandum non est transitoriam pacem querentes plus timentes maiestatem temporalem offendere quam eternam, talium abusibus non tam temerainiquis actibus obuiare volentes de fratrum no
Abbreviated transcription (Latin):
statis gerentes officuimgio¬
tatem eccastica lede̾ ac mi¬
nuere tãꝙͣ honoris ⁊ priu¬
naminaoptunũ remedi¬
um apponatur. ut ecc̃c i p̃e
in plenitudieiuris suiet
libertatis integrtate letẽ¬
tur ac detestabił malign¬
orũ audacia et insolẽciũ

Expanded text:
statis gerentes officium iecclesiasticam ledere ac minuere tamquam honoris et prinamina oportunum remedium apponatur, ut ecclesie ipse in plenitudine sui juris et libertatis integritate letentur et detestabilis malignorum audac
Abbreviated transcription (Latin):
yre gͥ ieronimꝰ. idest sacra lex
de pio gignit᷑ patre. ut studio-¬
o eius labore ex hebreorũ scͥp¬
is. absq om̃i scrupulositate
alma patesieret lex: q̃ huma¬
no generi sua austeritate re-¬
mota. ꝑiũ ac sacrũ. misericor¬
demq patrẽ nuntiaret uẽtu-¬
rum Qui dum inter pueri¬
uam adolescentiãq inced̾et
medius instinctu tactus cele-
sti. cum cũctis censu paterno
relicta. ut perfectus enngelii
imitator quiuisset existere:
ingressus nauim. aura flãte
sa. ad limina sublimiũ apo¬
stoloꝵ petri et pauli. diuina
dispensante clementia. roma¬
In q̃ uidelicet lic̾es ꝓstris ac la¬
tinis diligent̾ aox̾me eruditꝰ.¬

Expanded text:
igitur Hieronymus, id est, sacra lex, igitur Hieronymus, id est, sacra lex, de pio gignitur patre: ut studioso ejus labore ex Hebraeorum scriptis absque scrupulositate, alma pateret Lex, quae humano generi, sua austeritate remota, pium ac sacrum, misericordemque patrem nuntiaret venturum. Qui cum dudum inter pueritiam adolescentiamque incederet medius, instinctu tactus coelesti, affinibus cunctis, censuque paterno relictis, ut perfectus Evangelii imitator quivisset existere, ingressus navem, aura flante secunda, ad limina sublimium Apostolorum Petri et Pauli, divina dispensante clementia, RomaIn qua videlicet litteris Graecis et Latinis diligenter apprime eruditu
Abbreviated transcription (Latin):
cipant᷑. Dñationes autẽ uo-¬
cant᷑: qui etiam potestasi
principatuũ dissimilitubi¬
ne alta tnͣscendunt. Nã pͥ¬
pari est: inter reliquos pͥoi
existere. Dñari u̾o est: enan
subiectos quosq possidere
mira potentia p̃mina
pro eo quod cetera eis ad oble¬
diendũ subiecła st̃: dñationi
uocantur. Throni quoq illa
nos latino eloquio sedes dic¬
mus: thronus dei dc̃i st̾ hii
tanta diuinitatis gr̃a replet
ut in eis dñs sedeat: et per eu
sua iudicia decernat. Unde et
ꝑ psalmistã dicit᷑. Sedes suꝑ
thronũ qui iudicas eqͥtatem
Cherubin quoq plenitudo
scientie dicit᷑. Et sublimio
illa agmina idcirco cherul
uocata st̃: quia tanto ꝑfess¬
ori scientia plena st̃: qͣnto
ritatẽ dei uicinius ꝯtemi¬
eo plene om̃ia sciant. quo
sioni aditoris sui ꝑ m̾itus
dignitatis appropinquas
Seraphin etiam uosans¬
se: romane dicitur pius. Ie¬
ronimus eolice: latine om̃i¬
no sacra intelligit᷑ lex. lcͣ

Expanded text:
cipantur. Dominationes autem vocipantur. Dominationes autem vocantur qui etiam potestates principatuum alta dissimilitudine transcendunt. Nam principari est inter reliquos priorem existere, dominari vero est etiam subjectos quosque possideremira potentia praeeminent, pro eo quod eis caetera ad obediendum subjecta sunt, dominationes vocantur. Throni quoque illa nos Latino eloquio sedes dicimus, throni Dei dicti sunt hi qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis Dominus sedeat, et per eos sua judicia decernat. Unde et per Psalmistam dicitur: Sedes super thronum, qui judicas aequitatem . Cherubim quoque plenitudo scientiae dicitur. Et sublimiora illa agmina idcirco cherubim vocata sunt, quia tanto perfectiori scientia plena sunt, quanto claritatem Dei vicinius contempeo plene omnia sciant, quo visioni conditoris sui per meritum dignitatis appropinquant. Seraphin etiam vocane, Romane dicitur pius. Hieronymus quoque Aeolice, Latine omnino sacra lex intelligitur. Jure
Abbreviated transcription (Latin):
Per dei gͦ fortitudinẽ nuntiã-¬
dus erat: qui uirtutũ dñs et
potens in p̾lio. ꝯtra potestates
aereas ad bella ueniebat: Ra-¬
phael quoq int̾pretat᷑ ut di-¬
ximus medicina dei: quia ui-¬
delicet dum tobie oculos qua¬
si ꝑ officiũ curationis tetigit.
cetitatis eius tenebras tersit.
ui gͦ ad curandum .uii.¬
mittit᷑: dignũ uidelicet
fuit. ut dei medicina nocaretꝰ
S quia angelorũ nomina ĩ¬
terpretando perstrinximus: nẽ
enim uocant᷑ illi nimirũ sp̃c:
per quos signa et miracła fre¬
quentius fiunt. Potestates eti¬
am uocant᷑. hii qui potentius
ceteris in suo ordine ꝑceꝑunt:
ut eoꝵ ditioni nirtutes aduer¬
se subiecte sint. quoꝵ potestate
refrenantur: ne corda hominũ
tantũ temptare p̾ualeant. qnͣ¬
tũ uolunt. Principatus etiã
uocant᷑: qui ip̃is quoq bo¬
nis angłoꝵ spiritib presunt.
Qui subiectis aliis dũ queq
st̾ agenda disponunt: eis ad
explenda diuina misteria pͥn-¬

Expanded text:
Per Dei ergo fortitudinem nuntiandus erat, qui virtutum Dominus, et potens in praelio, contra potestates aereas ad bella veniebat. Raphael quoque interpretatur, ut diximus, medicina Dei, quia videlicet dum Tobiae oculos quasi per officium curationis tetigit , caecitatis ejus tenebras tersit. Qui ergo ad curandum mittitur, dignum videlicet fuit ut Dei medicina vocaretur. Sed quia angelorum nomina interpretando perstrinximus, nuncenim vocantur illi nimirum spiritus, per quos signa et miracula frequentius fiunt. Potestates etiam vocantur hi qui hoc potentius caeteris in suo ordine perceperunt, ut eorum ditioni virtutes adversae subjectae sint, quorum potestate refrenantur, ne corda hominum tantum tentare praevaleant quantum volunt. Princvocantur, qui ipsis quoque bonis angelorum in spiritibus presunt, qui subiectis aliis dum queque sunt agenda disexplenda divina ministeria prin
Abbreviated transcription (Latin):
oc distare fr̃s
licias corporis
et cordis so¬
let: quod cor¬
porales delicie cum ñ habentur
graue in se desideriũ accendũt.
cũ u̾o habite edunt᷑. comedẽtẽ
protinus in fastidiũ per saue¬
tatẽ uertunt. At ꝯtͣ spiritales
delicie cũ non habent᷑ in fasti¬
dio st̃. cum u̾o habentur in de
sid̾io: tantoq a comedente am¬
plius esuriunt᷑: qͣnto et ab esu¬
riente amplius comeduntur.
In illis appetitus placer: expẽ¬
rientia displicet. In istis appe¬
titus uilis est: et experientia
magis placet. In illis appeti¬
tus saturitatẽ. saturitas fasti¬
diũ graerat: in istis autẽ ap¬
petitus saturitatẽ. saturitas

Expanded text:
oc distare, fratlicias corporis et cordis solet, quod corporales deliciae cum non habentur grave in se desiderium accendunt, cum vero habitae eduntur comedentem protinus in fastidium per satietatem vertunt. At contra spiritales deliciae cum non habentur in fastidio sunt, cum vero hsiderio; tantoque a comedente amplius esuriuntur, quanto et ab esuriente amplius comeduntur. In illis appetitus placet, experientia displicet: in istis appetitus vilis est, et experientia magis placet; in illis appetitus saturitatem, saturitas fastidium generat: in istis autem appetitus saturitatem, sa
Abbreviated transcription (Latin):
uel scͥpta sunt. uel passim iugi
sentiunt᷑ effectu. ꝯstat: quod ⁊
iustis et peccatorib fidelit̾ inuo¬
cantib se presto est: et nũqͣm
eis opitulari desistit. Ueniãt
laudantes eam et benedicentes:
effectũq celerẽ suis scĩs deside¬
riis postulantes. sine dubio ꝑ¬
cepturi. Ueniãt peccatores cum
theophilo. tundentes rea p̾tora
cum int̾no fletu: ip̃i quoq si
uere peniteant desideratã ueni¬
am adepturi. De quoꝵ nume¬
ro tibi assistentib nobis. ut sb̾¬
uenire iã et auxiliari digneris
imploramꝰ: o preelecta et sãcta.¬
o uenerabilis. et imperiosa: o
clemens et ꝓpicia dña nr̃a: quo
possimus recuperare ⁊habere ꝑ¬
petuã grãm filii tui dñi nr̃i

Expanded text:
vel scripta sunt, vel passim jugi vel scripta sunt, vel passim jugi sentiuntur effectu, quod et justis et peccatoribus fideliter invocantibus se praesto est, et nunquam eis opitulari desistit. Veniant laudantes ac benedicentes, effectumque celerem suis sanctis desideriis postulantes sine dubio percepturi. Veniant peccatores cum. Theophilo tundentes rea pectora cum interno fletu, ipsi quoque, si vere poeniteant, desideratam veniam adepturi, de quorum numero tibi assistentibus nobis ut subvenire jam et auxiliari digneris, imploramus, o praeelecta! o sancta! venerabilis et imperiosa! o clemens et propitia Domina nostra, quo possimus recuperare et habere perpetuam gratiam filii tui Jesu Chri
Abbreviated transcription (Latin):
onsolata est dolentẽ. pollicen
potent̾ ereptũ. captiuo red¬
sibit in pignus libertatis.
tuta est dñica dies: qua theo¬
rem sicut erat exposuit. Uid̾es
ppłm mͦ ex auditu tam horrẽ¬
di sceleris expauere: mͦ ꝯsidera¬
ta macie uultuq penitẽtis pie¬
alacrimari: s audito qͣntã et
qͣm celerem miscd̃iam fuerat
secutꝰ. om̃s qui mala ꝯsciẽtia
erriti pene defecerant. ad spẽ
uenie cũ gaudio respirabant.
Iam u̾o ut rẽ breui fine conclu-¬
damus: ep̃o iubente. male cau¬
tũ cyrographũ theophilus ig¬
ne ꝯcremauit. Deinde suffra-¬
gante ppło et clero. ductꝰ ad al¬
sare: cũ sacroscãm ꝯmunionẽ
e manu ep̃i ore susciperet: faci
refulsit ut sol. Fco deinceps
anduo cũ laudib. in ecclesia
pie matris dñi per quã fuerat¬
reconciliatꝰ: a laborib suis be
certe cui pronũ est scõs ange¬
los in ministeriũ mittere: et
ad bñplacitũ suũ inferoꝵ pa¬
cta cassare. Hiis quoq et aliis
infiniti numeri bñficiis. que

Expanded text:
Consolata est dolentem pollicendopotenter ereptum captivo reddidit in pignus libertatis. cuta est Dominica dies, qua Theorem sicut erat exposuit. Videres populum modo ex auditu tam horrendi sceleris expavere, modo considerata macie vultuque poenitentis collacrymari. Sed audito quantam et quam celerem misericordiam fuerat consecutus, omnes qui mala conscientia territi pene defecerant, ad spem veniae cum gaudio respirabant. Jam vero ut rem brevi fine concludamus, episcopo jubente male cautum chirographum Theophilus igne cremavit. Deinde suffragante clero et populo ductus ad altare, cum sacrosanctam communionem de manu episcopi ore susciperet, facies refulsit ut sol. Peractoque deinceps triduo, cum laudibus in ecclesia piae Matris Domini, per quam reconciliatus fuerat, a laboribus suis beacerte cui pronum est sanctos angelos in ministerium mittere, et ad beneplacitum suum inferorum pacta cassare; his quoque et aliis infiniti numeri beneficiis quae
Abbreviated transcription (Latin):
¶e ad quiuiũ discumbente: ab
angelo de carc̾e producuntur:
et ppło inspestante ciuitatem
egrediunt᷑. Sublata autẽ men-¬
sa. rex ad carcere ministros mi¬
inclusos produci uissit. shi¬
istri u̾o carcerem aperientes:
Neminẽ inuenerunt. Qũq ius
ll iais ubiꝙ peruiterent᷑ et
rupto ponte quẽ tͣnsibant gur¬
giti ĩmergunt᷑. Unde rex et sui
panore perterrit: uiros cũ ho-

Expanded text:
ad convivium discumbente, ab angelo de carcere educuntur, et populo spectante civitatem egrediuntur. Sublata autem mensa rex ad carcerem misit, inclusos produci jussit; qui carcerem aperientes neminem invenerunt reverssu regis ubique perquirerentur, et rupto ponte quem transierunt gurgiti inmerguntur. Unde rex et sui, pavore perterriti, viros cum ho
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Q nauim ingressi
hi efferentes super lapi
Qo sempore in illis partib
nam ꝓgunt: rogantes ut sibi
lotus sepulture tradat᷑: ⁊ cuius¬

Expanded text:
Qui navim ingressi ue efferentes super lapidem t illo tempore in illis partibusnam intrant; ut sibi locus sepulturae tradatur
Abbreviated transcription (Latin):
anctus gͥ philibẽrtꝰ he-¬
lisano terricorio ortus.
slari prudentia nõ indõctus.
indiq iuxta morẽ gentis stre¬
luis. uico iulii est nutritus:
ea de causa maxime qͦd geni-¬
ẽ ip̃ius filibandem obtẽtu
o munere laicalis admi¬
ratio nis cessante: ciues lo
Alius expetissent pontificem.
Qui cũ p̾dictũ adolescentẽ bo¬
ne indolis florẽre cẽrneret. eũ
regi dagoberto ꝯmendare stu¬
duit: qui int̾ reliquos francõ¬
rum reges fortissimꝰ fuit .iͭ.¬
unc ille nobilitatis lam¬
pade fulgens. ꝯsortiũ ad¬
eptus ẽ audoeni optimatis: qͥ
sub aureo balteo deũ ualde dili¬
gens inter reliquos regni pro-¬
ceres. ualde habebat᷑ illustris:
et p̾fulgentib uite m̾itis ca¬
thedram subiit rothomagensi¬
um ciuitatis: et nũc uͥtutum
signis fulgorãte radio coruscat
in terris.

Expanded text:
anctus igitur Filibertus Helisano territurio ortus, seculari prudentia non indoctus, undique iuxta morem gentis strinuus, urbe Vico Iulii est nutritus, ea de causa maxime, quod genitorem ipsius Filibaudem, obtentu regio munere, laicale administratione cessante, cives loci illius expetissent pontificem. Qui cum praedictum adulescentem bonae indolis florere cerneret, eum regi Dagoberte commendare studuit, qui inter reliquis Francorum regibus fortissimus fuit. Tunc ille nobilitatis lampade fulgens consortium indeptus est Audoini optimatis, qui, sub aureo balteo Deum valde diligens, inter reliquos regni proceres valde habebatur inlustris et, praefulgentibus vitae meritis, cathedram subiit Rodomaginsium civitatis et nunc virtutum signis, fulgorante radio, coruscat in terris.
Abbreviated transcription (Latin):
mit. cũ subiungit. Maiorem
hac dilectionẽ nemo habet: ut
aiãm suã ponar quis pro ami¬
cis suis. Mori etiam ꝓ inimicis
dñs uen̾at: et tamen positurũ
se aĩam pro amicis dicebat: ut
profecto ostenderet nobis. quia
cũ diligendo lucrũ facere de ini¬
micis possumus: etiã ipi ami¬
ci st̾ qui persequuntur. Sz en
nos usq ad mortẽ nemo per¬
sumus: an diligimus inimire
Sed est quod in pace scẽ eccłie
fieri debeat: unde clarescat. si
ꝑsecutionis tempore mori pro
dilectione ualeamꝰ. Certe idem
iohes dicit. Oui habuerit sul¬
stantiã mundi huiꝰ. et uiderit
frẽm suũ necesse habere. ⁊ clas¬
serit uiscera sua ab eo: quomͦ
caritas dei manet in eo: Hint
etiã iohes babtista ait. Qui h¬
bet duas tunicas: det ñ haben¬
ti. Qui gͦ tnͣquillitatis tẽpo¬
re non dat pro deo tunican
suã: qͣndo in persequutione

Expanded text:
imit, cum subjungitur: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Mori etiam pro inimicis Dominus venerat, et tamen positurum se animam pro amicis dicebat, ut profecto nobis ostenderet quia dum diligendo lucrum facere de inimicis possumus, etiam ipsi amici sunt qui persequuntur. 3. Sed ecce nos usque ad mortem nemo persumus an diligimus inimicos? Sed est quod in pace sanctae Ecclesiae fieri debeat unde clarescat, si persecutionis tempore mori pro dilectione valeamus. Ecce idem Joannes dicit: Qui autem habuerit substantiam mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Hinc etiam Joannes Baptista ait: Qui habet duas tunicas, det non habenti . Qui ergo tranquillitatis tempore non dat pro Deo tunicam suam, quando in persecutione
Abbreviated transcription (Latin):
pulis de pͥoratu. pius magist̾
os non ĩnite ꝯtentionis ar-¬
guit: s formã quã sequant᷑
humilitatis. modesta ratõne
describit. In qua tamen forma
optinenda. maiores et p̾cesso-¬
res. idest doctores eccłe ñ mĩni¬
ma discretione opus habent:
ne iudelicet regum gentiũ in-¬
star. dñari subiectis. seq ab
eis gaudeant suꝑuacuis lau¬
dib attolli: s ad exemplum
nistri: quia nimirũ necesse
est. ut sic beneagentib ꝑ hu¬
militatẽ sint socii quatinꝰ cõ¬
tra delinquentiũ uicia. per ze¬
lum iusticie sint erecti: nt et
bonis in nullo se p̾ferant: et
cũ prauoꝵ culꝑa exigit. potesta¬
tem prorinus sui pͥoratus ag¬
noscant.

Expanded text:
Lucas refert, pius magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit . In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est, doctores Ecclesiae non minima discretione opus habent, ne videlicet regum gentilium instar dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed ad enistri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum justitiae sint erecti, ut et bonis in nullo se praeferant, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscant.
Abbreviated transcription (Latin):
est mandatũ meũ ut di¬
ligatis inuicẽ: ꝓtinus addidit.
sicut dilexi uos. Ac si aꝑte dicat.
nr̃am ad rerũ temporalium
delectationẽ trahit. infirmio¬
rem ⁊tra nos ꝓximũ extitat:
qui ea ip̃a que diligimus au¬
ferre moliat᷑. Nec curat anci¬
quus hostis hec faciens. ut
t̾rena tollat: s ut caritatem
in nobis feriat. Nam in odio
repente in ardescimꝰ: et dum
foris inuicti ẽẽ cupimꝰ. intus
defendimꝰ. intꝰ amittimꝰ maxi¬
ma: quia dũ rem diligimus
temporalẽ. uerã amittunus
dilectionẽ. Om̃is quippe qui
nr̃a tollit: inimicus est. S
si odio habere ceꝑimꝰ inimi-¬
cũ: intus est quod ꝑdimꝰ. xii.
um gͦ aliquid exterius
a ꝓximo patim᷑: ꝯtra
occultũ raptorẽ interius ui-
gilemus. Qui nũqͣm melius
uincit᷑: nisi cũ raptor ext̾ior
amat᷑. Una quippe et sũma
ꝓbatio caritans est: si ⁊ ip̃e
diligit᷑ qui adu̾sat᷑. Hꝯinc est
quod ip̃a u̾itas et crucis pari¬
bulũ sustinet: et tamen suis

Expanded text:
est praeceptum meum, ut diligatis invicem, protinus addidit: Sicut dilexi vos. Ac si aperte dicat: nostram ad rerum temporalium delectationem trahit, infirmiorem contra nos proximum excitat, qui ea ipsa quae diligimus auferre moliatur. Nec curat antiquus hostis, haec faciens, ut terrena tollat, sed ut charitatem in nobis feriat. Nam in odium repente exardescimus; et dum foris invicti esse cupimus, intus defendimus, intus amittimus maxima, quia dum rem diligimus temporalem, veram amittimus dilectionem. Omnis quippe qui nostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus est quod perdimus. Cum ergo aliquid exterius proximo patimur, contra occultum raptorem interius 1561 vigilemus, qui nunquam melius vincitur, nisi cum raptor exterior amatur. Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipse diligitur qui adversatur. Hinc est quod ipsa Veritas et crucis patibulum sustinet, et tamen ipsis suis
Abbreviated transcription (Latin):
eruoꝵ gͥ quos ppło suo
ĩposuit dñs. speciale uo¬
lens officiũ demonstrare: ait
quod ex eungelio audiuimus.
Quis putas est fidelis dispẽsa¬
tor et prudens. quẽ ꝯstituit do-¬
minꝰ super familiã suã: ut det
illis in tempore tritici mensu

Expanded text:
r, quos populo suo praeposuit, Dominus speciale volens officium demonstrare, ait, quod ex Evangelio modo audivimus: Quis putas est fidelis dispensator et prudens, quem constituit Dominus supra familiam suam, ut det illis
Abbreviated transcription (Latin):
lis sius. Uos uocatis me magi¬
ster et dñe: et bñdicitis. Sum
etenim. Que est etiã huiꝰ dñi
familia: Nimirũ illa ẽ quã
ip̃e dñs de manu inimici rede¬
mit: ⁊ suo dñio mancipauit.
sc̃a est eccła catholica:
que per orbem t̾re copiosa fer¬
tilitate diffunditur: ⁊ redẽp¬
tam se p̾cioso dñi sui sangui¬
ne glatur. filius enim homi-¬
nis sieut iose ait uenit non
ministrari s ministrare: ⁊
dare aiam suã redemptionẽ
pro multis. Ip̃e est etiã pastor
bonus: qui animã suã posuit

Expanded text:
lis ait: Vos vocatis me magister et Domine, et bene dicitis: sum etenim . Quae est etiam hujus Domini familia; nimirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. ncta est Ecclesia catholica, quae per orbem terrae copiosa fertilitate diffunditur, et redemptam se pretioso Domini sui sanguine gloriatur. Filius enim hominis, sicut ipse ait, venit non ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Ipse est etiam, pastor bonus qui animam suam posuit
Abbreviated transcription (Latin):
moysi. Quia cũ sitiret po¬
pulus iuideoꝵ et murmu¬
raret ꝙ aquã inuenire ñ
posset: iussit dñs moysi
ut tangeret petrã cũ uirga.
T̃etigit petrã. ⁊ petra undã¬
maximã fudit: sicut apłs
dicit. Bi bebant autẽ de cõ¬
sequenti eos petra: petra au¬
tem erat xp̃c. Non ĩmobilis
petra: que ppłm scquebat᷑
Et tu bibe: ut te xp̃e sequat᷑.
Uide misteriũ. Moyses hoc
est ꝓpheta: uirga hoc est uer
bum dei. Sacerdos uerbo dei
tangit petrã et funt a qua.
et bioit ppls dei. Tangit gͦ
sacerdos calicẽ redudat
aqua in calice: et salit ĩ
uitã eternã et bibit ppłs
dei qui grãm dei consequu¬
tus est.

Expanded text:
habet? Quia cum sitiret populus Judaeorum, et murmuraret quod aquam invenire non possent, jussit Deus Moysi ut tangeret petram de virga. Tetigit petram, maximam fudit, sicut apostolus dicit: Bibebant autem de consequente petra. Petra autem erat Christus, non immobilis petra, quę populum sequebatur. Et tu bibe, ut te Christus sequatur! Vide mysterium! Moyses, hoc est petra. Virga, hoc est vebum Dei. Sacerdos verbo Dei tangit petram, et fluit aqua, et bibit populus Dei. Tangit ergo sacerdos calicem, redundat aqua in calice, salit in vitam aeternam, et bibit populus Dei, qui gratiam consecutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
rum. implebat duplex carit¬
tis p̾ceptũ: diligens tota m̃te
deum. amplectens q proxinsi
integro amore sicut seip̃m. It¬
uipendebat p̾sentia ueluti de¬
uerat in puericia: estimans pa
nichilo om̃ia p̾ter quod erat et¬
ne saluts gr̃a. Cel estibz animo
inhiabat. sese in holocaustũ do¬
mino mactabat: qui ei singuli¬
re desideriũ factus erat. Postq̃m
u̾o ab impiis interfectus palmã
b̾itudinis sanctꝰ ꝑcepit cheodatis
fidelis traiectensiñ cat̾ua pio pl-¬
store iduata. cepit uehemente
perquirere aliũ similẽ scĩtate: ql̃
in eius posset loco subrogare. Dui
quesitis scrutatisq diligent̾ om̃¬
b: sanctior nemo inuentus es¬
lamberto.

Expanded text:
rum implebat duplex charitrum implebat duplex charitatis praeceptum, diligens tota mente Deum, amplectensque proximum integro amore, sicut semetipsum. Parvi pendebat praesentia, veluti devoverat in pueritia, aestimans pro nihil omnia, praeter quod erat aeternae salutis gratia. Coelestibus animo inhiabat, sese in holocaustum illi mactabat qui ei singulare desiderium factus erat. Postquam vero ab impiis interfectus, palmam beatitudinis sanctus percepit Theodardus, fidelis Trajectensium caterva, pio pastore viduata, coepit vehementer perquirere alium similem sanctitate, quem in ejus loco posset subrogare. Diu quaesitis, scrutatisque omnibus, sanctior nemo inventus Lantberto.
Abbreviated transcription (Latin):
dus: in
memorato superius uico ep̃alẽ
ãministrabat dignitatẽ. Huic
memorabilis adolescens lamli¬
tus nobilitate luentissimꝰ. for¬
ma corporis elegantissimꝰ com¬
mendatur in aula regia educã¬
duis: ut uelut p̾ciosus lapis ml¬
tiplicib poliret᷑ argum̃tis: et
⁊petens fieret celestib ornam̃¬
unc sane columba xp̃i¬
sine felle amaritudinis.
lambertus uidelicet alumnus
laudabilis. sollerter adherens
magisterio p̾fati antistitis: ce¬
pit illũ uenerari sicut dñm di¬
ligere quẽadmodũ patrẽ caris¬
simũ: et in cunctis actib obse¬
qui iuxta edictũ apłi. cen dece¬
bat seruũ dñi. Enim uero ex.
tanti patris ⁊sortio replebat᷑
ꝓpensius gr̃a. ditabat᷑ locuple¬
tius sapientia: augebat᷑ coti¬
die meritoꝵ affluentia. Quod
idem antistes tacito ꝯtemplãs.
et subtili indagatione perscru¬
tans. qͣntus qualisq foret in¬
tellexit: ideoq se totũ in eius
amorẽ tnsuexit: pote in dile
modũ tenere monita scriptiri¬

Expanded text:
dus, in memorato superius vico episcopalem administrabat dignitatem. Huic memorabilis adolescens Lantbertus nobilitate cluentissimus, forma corporis elegantissimus commendatur, in aula regia educandus, ut velut pretiosus lapis, multiplicibus potiretur argumentis, et competens fieret coelestibus ornamTum sane columba Chrisine felle amaritudinis, Lantbertus, videlicet alumnus laudabilis, solerter adhaerens magisterio praefati antistitis, coepit illum venerari sicut dominum, diligere quemadmodum patrem charissimum, et in cunctis actibus obsequi juxta edictum apostoli, ceu decebat servum Domini . Enimvero ex tanti Patris consortio replebatur propensius gratia, ditabatur locupletius sapientia, augebatur quotidie meritorum affluentia. Quod isdem antistes tacito tacite contemplans, et subtili indagatione perscrutans, quantus qualisque foret intellexit, ideoque totum se in ejus amorem transvexit, utpote in dilecmodum tenere monita Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
ebemus itaq fecundari
celestib pluuiis: debemꝰ
qrua fructificatione manib
lupni respondere cultoris. Et
debet in agro dñico sterilis per¬
manere. Nultũ metuenda est¬
nobis fr̃s: illa sententia ⁊mi¬
nantis qua dicit᷑. Om̃is arbor
q̃ ñ facit fructũ bonũ: excidet᷑
⁊ in ignẽ mittet᷑. Quod si steri¬
litas in ignẽ mittit᷑: rapacitas
quid meretur: Aut quid reci¬
piet qui alienũ tulerit: si sem¬
per ardebit qui de suo nõ dede¬
rit: Et si iudiciũ sine miseri¬
cordia erit illi qui ñ fecit mi¬
sericordiã: quale iudiciũ erit
illi qui fecerit et rapinã: Ti¬
meamꝰ gͦ fr̃s: timeamꝰ actus

Expanded text:
ebemus itaque fecundari coelestibus pluviis, debemus congrua fructificatione manibus superni respondere cultoris. Et nulla tamen debet in agro dominico sterilis permanere. 5. Multum metuenda nobis est, fratres, illa sententia comminantis, qua dicitur: Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur . Quod si sterilitas in ignem mittitur, rapacitas quid meretur? Aut quid recipiet qui alienum tulerit, si semper ardebit qui de suo non dederit? Et si judicium sine misericordia erit illi qui non fecit misericordiam , quale judicium erit illi qui fecerit et rapinam? Timeamus ergo, fratres, timeamus actus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m roborant. demonib
imperant. uirtutib coruscant.
ỹsentia despiciunt. eternã pa-¬
triam cũ uoce morib p̾dicãt.
eam etiam moriẽdo diligunt:
atqz ad illã per tormenta per¬
tingunt. Occidi possunt: et
flecti nequeunt. Nimis ergo
ꝯfortatus est pͥncipatꝰ eorum
In ista ip̃a passione qua cetide¬
runt in morte carnis: uidete
qͣntum fuerit culmen mentis.
Unde hoc: nisi quia ꝯfortat᷑
ẽ pͥncipatus eoꝵ: Sed si mag¬
ni. forsitan pauci st̃: subiun¬
xit: dinumerabo eos. et super
arenam muluplicabunt᷑.
otũ mundũ fr̃es aspici¬
te: martyribz plenus
est. Iai pene tot ñ sumus qͥ¬
uideamus: quot u̾itatis testes
habemus. Deo ergo numera-¬
biles. nobis super arenã multi¬
plicati st̃: quia qͣnti st̃. a nob̾
aprehendi ñ possunt. S qͥsqͥs
ad hanc peruenit dignitatem
ut amicus dei uocetur: sese in
se ꝯspiciat: dona autẽ que ꝑc-¬
pit super se. nichil suis meri-¬
tis tribuat: ne ad in imicitias
erumpat. Unde et subdit᷑. Nõ

Expanded text:
monibus imperant, virtutibus coruscant, praesentia despiciunt, aeternam patriam cum voce moribus praedicant; eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt. Occidi possunt, et flecti nequeunt. Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione, qua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum. Sed sic magni forsitan pauci sunt? Subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur . Totum mundum, fratres, aspicite: martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. 5. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem, ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit, super se. Nihil suis meritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat. Unde et subditur: Non
Abbreviated transcription (Latin):
neratio preterit / et gen̾atio ad¬
uenit: t̾ra u̾o in et̾num stat. nͣ¬
ritur sol et occidit: et
ad locũ suũ reu̾tit᷑. Ibi¬
q renascens gyrat per m̾idiẽ.
et flectitur ad aquilonem: lu¬
strans uniu̾sa in circuitu ꝑgit
sp̃c: et in circulos suos regredi¬
tur. Om̃ia flumina intrant¬
in mare: et mare ñ redũdat
Ad locũ unde exeunt flumina
reuertunt᷑: ut iterũ fluant. Cũc

Expanded text:
io advenit terra vero in aeternum stat ritur sol et occidit et ad locum suum revertitur ibique renascens gyrat per meridiem et flectitur ad aquilonem lustrans universa circuitu pergit spiritus et in circulos suos regreditur omnia flumina intrant mare et mare non redundat ad locum unde exeunt flumina revertuntur
Abbreviated transcription (Latin):
quasi de singulari mandato
dñs dicit. hoc est p̾ceptũ meũ
ut diligatis inuicẽ: nisi quia
om̃e mandatũ de sola dilecti-¬
one est. et om̃ia unũ p̾ceptũ
sunt: quia quicquid precipit᷑
in sola caritate solidat᷑. ut
enim multi arboris rami ex
una radice prodeunt: sic ml̾te
uirtutes ex una caritate gene¬
rant᷑. Nec habet aliquid uiridi¬
tatis ramus boni operis: si ñ
manet in radice caritatis.xͣ.
recepta ergo dñica: et
multa st̃ et unũ. Mul-¬
ta per diu̾sitatẽ oꝑis: unum
in radice dilectionis. Qualit̾
aut̃ ista dilectio sit tenenda.
ip̃e insinuat: qui in pleris q
scͥpture sue sententiis. et ami¬
cos iubet diligi in se. ⁊ inimi¬
eos ꝓpter se. Ille enĩ u̾acit̾ cari-¬
tatẽ habet: qui et amicũ dili¬
git in deo. et inimitũ ꝓpt̾ deũ.¬
Nam st̾ ñ nulli qui diligunt
ꝓximos: s per affectũ cognati¬
onis et carnis. Quibz tamen
in hac dilectione sacra eloqͥa
ñ ꝯtradicunt. Sed aliud est
quod sponte impendit᷑ nature:

Expanded text:
ndato, Dominus dicit: Hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem ? nisi quia omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt. Quia quidquid praecipitur, in sola charitate solidatur. Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur: nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non remaneat in radice charitatis. raecepta ergo Dominica et multa sunt, et unum: multa per diversitatem operis, unum in radice dilectionis. Qualiter autem ista dilectio sit tenenda ipse insinuat, qui in plerisque Scripturae suae sententiis et amicum jubet diligi in se, et inimicos propter se. Ille enim veraciter charitatem habet, qui et amicum diligit in Deo, et inimicum dnt nonnulli qui diligunt proximos, sed per affectum cognationis et carnis, quibus tamen in hac dilectione sacra eloquia non contradicunt. Sed aliud est quod sponte impenditur naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc lo quebat᷑ ille:
et ecce alius intͣuit
et dixit. filiis tuis et filiab
uescentib et bibentib uinũ
in domo fris sui pͥmogeniti:
repente uentus uehemens ir-¬
ruit a regione deserti. ⁊ ꝯcus-
sit quaiuor angulos domus.
Que corruens oppressit lib̾os
tuos et mortui sunt: et effugi
ego solus ut nũtiarẽ tͥ. Tunc
surrexit iob et scidit uestimẽ¬
ta sua: et tonso capite corru¬
ens in terram. adorauit et di¬
xit. Nudus egressus sum de
utero matris mee: nudus re¬
u̾tar illuc. Dñs dedit. dñs ab¬
stulit. sicut dño placuit ita fa.¬

Expanded text:
dhuc loquebatur ille, et ecce alius intravit, et dixit: Filiis tuis et filiabus vescentibus et bibentibus vinum in domo fratris sui primogeniti, repente ventus vehemens irruisit quattuor angulos domus quae corruens oppressit liberos tuos et mortui sunt et effugi ego solus ut nuntiarem tibi tunc surrexit Iob et scidit tunicam suam et tonso capite corruens in terram adoravit et dixit nudus egressus sum de utero matris meae et nudus revertar illuc Dominus dedit Dominus abstulit sit n