comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aci regio ex fisco habebat tulisse. et de illatis in¬
iuiriis iusticiam comitis negasse. Si inquit rex
de feodo meo habet ius illud qd sibi uendicat.
ergo prius debuerat michi clamorem facere
de iniuria feodi mei. quam monachos de suo
non expulit monachos. s ipsi sponte in contẽptũ
diu mei exierunt. Respondit rotbertus cognomento
crassus. unus ex fratrib uizeliacensib. Satis inqͥt
michi opturat os. qui meã de manu mea tollit
inuasit comes monasteriũ nr̃m. et misit inibi satel¬
lites sifos. om̃sq redditus nr̃os nobis ablatos in manu
eoꝵs tindidit: Que nobis ibidem pꝰost hec mansio cõ¬
pecebat.: Hulla inquit tota curia. Ꝙ ait rex. Ego
nuncios meos misi comiti. et siquidẽ benefecerit.: uti¬
nam. sin autem posse meũ eccłe non deerit. Et gr̃as
agens albas cum his qui secum erant ad hospiciũ re¬
gressus est. fueruntq albas et fr̃s eiꝰ ꝑ triduũ apd̾

Expanded text:
aci regio ex fisco habebat, tulisse, et de illatis inaci regio ex fisco habebat, tulisse, et de illatis injuriis justitiam comitis negasse. « Si, inquit rex, de feodo meo habet jus illud quod sibi vindicat, ergo prius debuerat mihi clamorem facere de injuria feodi mei quam monachos de suo non expulit monachos, sed ipsi sponte in contemptum domini mei exierunt. » Respondit Robertus, cognomento Crassus, unus ex fratribus Vizeliacensibus: « Satis, inquit, mihi obturat os qui meam de manu mea tollit t Rotbertus, invasit comes monasterium nostrum, et misit inibi satellites suos omnesque redditus nobis ablatos in manu eorum tradidit, quae nobis ibidem post haec mansio competebat? » -- « Nulla, inquit, tota curia. » Et ait rex: « Ego nuntios meos misi comiti, et siquidem bene fecerit, utinam! sin autem, posse meum Ecclesiae non deerit. » Et gratias agens abbas cum his qui secum erant, ad hospitium regressus est. Fueruntque abbas et frater ejus per triduum apud
Abbreviated transcription (Latin):
abbas constantia a fletu continuit. intrinsecũ dolo
uiriliter reprimens. socii autem eiꝰ tanta doloris an¬
capti sunt angustia qđ uix alterutrũ discernere et
salutantibꝰ se fr̃ibꝰ suis exulibꝰ respondere qͥuissen
Mirum in modum fr̃s exules itineris et famis squala¬
re confecti fr̃s suos qui tantors ꝓ parte laboꝵs fu¬
rant exꝑtes consolabantur. et de dei miscdia deq
sunt palatiũ regis abbas Euilelmꝰ. & albas hoso
cũ Gilone. et Gaufredo. francone. et rotberto.
petro. et uincentio.hugone. et theobaudo. regis
cognato. paucis accitis geste rei testibꝰ. Sedente
itaq rege cũ fr̃ibꝰ suis henrico remensiũ archipre¬
sule. & comite rotb̾to.atq petro de curtimaco. et
aliis cobtimatibꝰ palatinis. surrexit Gilo. et modũ
tirannice inuasionis. fratrũq suoꝵ expulsionis
ex ordine ꝑ orauit. At contra ioħs aurelianensis
respondit abbatem ius comitis qđ in uilla uizeli¬

Expanded text:
abbas constantiam a fletu continuit, intrinsecum dolorem abbas constantiam a fletu continuit, intrinsecum dolorem viriliter reprimens. Socii autem ejus tanta doloris capti sunt angustia, quod vix alterutrum discernere, et salutantibus se fratribus exsulibus respondere quivissent. Mirum in modum fratres exsules, itineris et famis squalore confecti, fratres suos, qui tantorum pro parte laborum fuerant expertes, consolabantur, et de Dei misericordia, deque sunt palatium regis abbas Guillelmus et abbas Hugo, cum Gilone et Gaufredo, Francone et Rotberto, Petro et Vincentio, Hugone et Theobaudo regis cognato, paucis accitis gestae rei testibus. Sedente itaque rege cum fratribus suis, Henrico Remensium archipraesule, et comite Roberto, atque Petro de Curtiniaco, et aliis optimatibus Palatinis, surrexit Gilo, et modum tyrannicae invasionis, fratrumque suorum expulsionis ex ordine peroravit. At contra Joannes Aurelianensis respondit abbatem jus comitis, quod in villa Vizeli
Abbreviated transcription (Latin):
pectu regis. Sed et rex multam ei grãm exhibuit.
Exeuntib gͥ uizeliacensib et ppłis ꝓsequentibus.
ꝓcesserunt obiuam illis usq ad uetus palaciũ om̃s
fratres monasterii scĩ germani de pratis. et susceper
eos cũ fletu et gemitu graui. Ingressiq ut moris ẽ
bini et bini. et facta sollemni oratione. uenerunt in
domũ abbatis. Et apposite sunt illis mense. Porro
siluam mala domus suȩ et aduentũ fratrũ suoꝵs
ingemuit. et om̃s qui erant cũ eo consternati sunt
animo. maxime eo quod tam longe positi essent.
Surgentesq nocte ipsa qua et fratres a moreto.
totadie ieuini. et frigore niueq affecti equitamt
ꝑ uarios alieni itineris anfractus. tandem seb
iugilia noctis fessi et mersti uenerunt merlo
Sequenti aũ die uenerunt me parisiꝰ. inuenor
fratres suos adhuc sedentes ad mensam. Quos
surgere uolentes iussit abbas sedere. Et p̾tende

Expanded text:
pectu regis. Sed et rex multam ei gratiam exhibuit. pectu regis. Sed et rex multam ei gratiam exhibuit. Exeuntibus igitur Vizeliacensibus et populis prosequentibus, processerunt obviam illis usque ad vetus palatium omnes fratres monasterii Sancti Germani de Pratis, et susceperunt eos cum fletu et gemitu gravi. Ingressique, ut moris est, bini et bini, et facta solemni oratione venerunt in domum abbatis, et appositae sunt illis mensae. AbbasSylvam mala domus suae, et adventum fratrum suorum, ingemuit, et omnes qui erant cum eo consternati sunt animo, maxime eo quod tam longe positi essent. Surgentesque nocte ipsa, qua et fratres a Moreto, tota die jejunii et frigore niveque affecti equitantes per varios alieni itineris anfractus, tandem secunda vigilia noctis fessi et moesti venerunt Merlotum. Sequenti autem die venerunt Parisius, inveneruntque fratres suos adhuc sedentes ad mensam, quos surgere volentes jussit abbas sedere. Et praetendens
Abbreviated transcription (Latin):
Interim ad hospitiũ remeabimus. ur̃am in
commune gratiam et misericordiam implorantes.
Et ꝓciderunt om̃s in facies suas. Et respondit rex.
Antea quã uenissetis statim ut infamis fama nr̃as
puenit ad aures. misi ego nuncios meos ad comitẽ.
Quiad responsurus quidue facꝰturus sit. nondũ ego
noui. Hoc tamen ꝓ certo noueritis q̃m si come
tantundem t̾re quantũ rex anglicus habet preter
suam ꝓpriam terram haberet. nullatenus tantam
iuriam sustinerem fore inultam. Ego quippe
pegrinus sum dñe mee beatȩ marie magdalene.
et ꝓ posse meo famulis eiꝰ nunquã deesse potero.
Unde etĩã rogo ut in domo mea manere dignemini.
et ego cuncta uobis necessaria ꝓuidebo. At illi hu¬
militer gr̃as agentes. responderunt sufficere sibi
auxilium illius in tanta necessitate. Uidentes uero
ad latus regis hospitem suũ simonẽ qͥ cognominat᷑
infans. grãs ei de collato egerunt obsequio in cons¬

Expanded text:
interim ad hospitium remeabimus, vestram in interim ad hospitium remeabimus, vestram in commune gratiam et misericordiam implorantes. » Et prociderunt omnes in facies suas. Et respondit rex: « Antequam venissetis, statim ut infamis fama nostras pervenit ad aures: misi ego nuntios meos ad comitem. Quid responsurus, quidve facturus sit, nondum ego novi. Hoc tamen pro certo noveritis quoniam si comes tantumdem terrae quantum rex Anglicus habet, praeter suam propriam terram haberet, nullatenus tantam injuriam sustinerem fore inultam. Ego quippe peregrinus sum dominae meae beatae Mariae Magdalenae, et pro posse meo famulis ejus nunquam deesse potero. Unde etiam rogo ut in domo mea manere dignemini, et ego cuncta vobis necessaria providebo. » At illi humiliter gratias agentes, responderunt sufficere sibi auxilium illius in tanta necessitate. Videntes vero ad latus regis hospitem suum Simonem, qui cognominatur Infans, gratias ei de collato egerunt obsequio in cons
Abbreviated transcription (Latin):
sterii nomine renaldo. Inde surgentes. et eqͦu
uehiculo sese cõmutentes. uenerunt parisius. Et
cõmota ẽ uniuersa ciuitas concurrentib et flenti
umuersis a minimo usq ad maximũ. Ingressiq
matricem eccłam. facta oratione sederunt ibidem
modicum. nichilominꝰ assistente et confluente
omĩ ppło. Rex uͦ ludouicus ut audiuit aduentĩ
uiz eliacensium. relicto negocio de ordinatione
monasterii sc̃ĩ dionisii quo tendebat. reuersus est
Uenerunt gͦ fr̃s ad palacium regis. Cunq rex
obuiam illis iret. et suꝑ gradus palacii staret:
cum ingenti fletu ꝓciderunt om̃s ad pedes eiꝰ.
Econtra rex ipse flens motus pietate ꝓcidit.
et cũ surgentib surrexit. Dixit itaq gilo qui
prepediente. modum cause nequaquã pleniꝰ tͥ
ad presens pandere ualemꝰ. Loco gͥ et tẽpore a
te constituto. pars nr̃m ueniet ad te. et que
mala nobis comes intulerit diligentiꝰ aꝑiemꝰ.

Expanded text:
sterii nomine Renaldo. Inde surgentes, et aequoreo sterii nomine Renaldo. Inde surgentes, et aequoreo vehiculo sese committentes, venerunt Parisius: et commota est universa civitas, concurrentibus et flentibus universis a minimo usque ad maximum; ingressique matricem ecclesiam, facta oratione, sederunt ibidem modicum, nihilominus assistente et confluente omni populo. Rex vero Ludovicus ut audivit adventum Vizeliacensium, relicto negotio de ordinatione monasterii Sancti Dionysii, quo tendebat, reversus est. Venerunt ergo fratres ad palatium regis. Cumque rex obviam illis iret, et super gradus palatii staret, cum ingenti fletu prociderunt omnes ad pedes ejus: e contra rex ipse fleus motus pietate procidit, et cum surgentibus surrexit. Dixit itaque Gilo, qui praepediente, modum causae nequaquam plenius tibi ad praesens pandere valemus. Loco igitur et tempore a te constituto, pars nostrum veniet ad te, et quae mala nobis comes intulerit diligentius aperiemus,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi satiffaceret. Ad hec comes legatis regis respon¬
dit. De monasterio uizeliaci feci sicut de meo.
nec quippiam ex hoc facto regi debeo. Immo inqͥ¬
unt debes de excessu ꝑpetrato in feodo regis. At
ille indignatus. cõminando ꝓhibuit eos denuo
adire presentiã suam. Cui responderunt. Nos
serui regis sumus. et responsum tirũ dño regi
referre debemꝰ. Statim comes misit regi Iohen
aurelianensem qui de ꝑpetrata tirannide sese
excusaret. quasi qui reb publicis terre sue consu¬
luisset. eoqd̃ abbas et monachi uizeliacenses
inimicum suum ducem burgundiȩ conduxisse
et ei nisi preuenti fuissent. turres monasteri
tradidissent. Interea fr̃s nocte qua scd̾a dnĩca¬
dnic̃i aduentus illucescebat surrexerunt. naui
ingressi ꝑuenerunt in quandam possessionem
monasterii beati germani ep̃i parisiensis. Intu¬
euntes aũ domũ euiusdam uiri. optime ꝓcura
sunt a suꝑueniente misso abbatis eiusdem moni¬

Expanded text:
sibi satisfaceret. Ad haec comes legatis regis responsibi satisfaceret. Ad haec comes legatis regis respondit: « De monasterio Vizeliaci feci sicut de meo, nec quidpiam ex hoc facto regi debeo. » -- « Imo, inquiunt, debes de excessu perpetrato in feudo regis. » At ille comminando prohibuit eos denuo adire praesentiam suam. Cui responderunt: « Nos servi regis sumus, et responsum tuum domino regi referre debemus. » Statim comes misit regi Joannem Aurelianensem, qui de perpetrata tyrannide sese excusaret, quasi qui rebus publicis terrae suae consuluisset, eo quod abbas et monachi Vizeliacenses inimicum suum ducem Burgundiae conduxissent, et ei nisi praeventi fuissent, turres monasterii tradidissent. Tandem Dominici adventus illucescebat, surrexerunt, navemque ingressi pervenerunt in quamdam possessionem monasterii beati Germani episcopi Parisiensis. Introeuntes autem domum cujusdam viri, optime procurati sunt a superveniente misso abbatis ejusdem mona
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerunt gilonem priorem et sociũ illiꝰ gaufredũ.
et exinde pedes uenerunt moretũ die scd̾a mensis
duodecimi. ibiq fecerunt sequentẽ diem et terciã.
Miserunt aũ renaldum priorẽ de arboreia ad hugo¬
nem uenerabilem abbatem parisiensem nunciantes
ei aduentum suum et causam aduentus ad regem.
Quo ille audito uehementer condoluit. lacrimisq
suffusus festinauit ad regem ludouicũ. ostendens
illi quã facinoroso usus sacrilegio comes niuernensis
ꝑuasisset famosissimũ monasteriũ uizeliaci. et
quanto labore om̃s fere eiusclem monasterii fr̃s
ad pedes regie maiestatis confugerent. Protinus
rex ira simul et dolore motus. mandauit comiti
ut iniuste ꝑuasa dimiteret. et fratrib infra octo
dies eccłam. turres. domos. uillam. redditus om̃s et
possessiones in eo statu quo ante octo dies egressionis
fratrũ constiterant redderet. diminuta quoq resti¬
tueret. et de tam graui imuria toti regno illata

Expanded text:
invenerunt Gilonem priorem, et socium illius Gaufredum. invenerunt Gilonem priorem, et socium illius Gaufredum. Et exinde pedes venerunt Moretum die secunda mensis duodecimi, ibique fecerunt sequentem diem et tertiam. Miserunt autem Renaldum priorem de Arborea ad Hugonem venerabilem abbatem Parisiensem, nuntiantes ei adventum suum, et causam adventus ad regem. Quo ille audito vehementer condoluit, lacrymisque suffusus festinavit ad regem Ludovicum, ostendens illi quam facinoroso usus sacrilegio comes Nivernensis pervasisset famosissimum monasterium Vizeliaci, et quanto labore omnes fere ejusdem monasterii fratres ad pedes regiae majestatis confugerent. Protinus rex, ira simul et dolore motus, mandavit comiti, ut injuste pervasa demitteret, et fratribus infra octo dies ecclesiam, turres, domos, villam, redditus omnes, et possessiones in eo statu quo ante octo dies egressionis fratrum constiterant, redderet, diminuta quoque restitueret et de tam gravi injuria toti regno illata
Abbreviated transcription (Latin):
domum suam ꝓ caritate diuerterent. Qd̾ uix
impetrato. suscepit eos et ꝓcurauit honestissime.
Mane aũ deduxit eos ad conductam nauem. nã
huc usq pedes uenerant. et fenum multũ illis
ipse supposuit. Et laborauerunt die illa in remiga¬
do.uixq iam nocte ingruente descenderunt in
quandam uillulam quȩ dicitur miriacus. Cũq
illic non inueniretur hospitiũ tot et tantis opor¬
tunum. erant quippe ferme octoginta anime:
ciuusdam rustici grangiam boum stercoribus
refertam ingressi sunt. Et cum die ieiunassent.
nichil circũcirca inueniri potuit preter parũ
cõmunis panis et duas allioꝵ restes quȩ cruda ut¬
cunq comederunt cũ pane et aqua. Mirum
dicꝰtu. cũ tot laborib affligerentur. alacriter om̃is
tolerabant. et exilium ꝓ libertate quasi patrian
amplectentes. cantando et congratulando scalorẽ
itineris transigebant. Et summo diluculo ad
nauem reuersi. applicuerunt chonam. Ibi pͥmo

Expanded text:
domum suam pro charitate diverterent. Quo vix domum suam pro charitate diverterent. Quo vix impetrato suscepit eos, et procuravit honestissime. Mane autem deduxit eos ad conductam navem nam huc usque pedes venerant et fenum multum illis ipse supposuit, et laboraverunt die illa in remigando, vixque jam nocte ingruente descenderunt in quamdam villulam quae dicitur Miriacus: cumque illic non inveniretur hospitium tot et tantis opportunum erant quippe ferme octoginta animae, cujusdam rustici grangiam boum stercoribus refertam ingressi sunt. Et cum die jejunassent, nihil circumcirca inveniri potuit, praeter parum communis panis, et duas alliorum restes, quae cruda utcunque comederunt cum pane et aqua. Mirum dictum! cum tot laboribus affligerentur, alacriter omnia tolerabant, et exsilium pro libertate quasi patriam amplectentes, cantando et congratulando squalorem itineris transigebant. Et summo diluculo ad navem reversi, applicuerunt Chonam. Ibi primo
Abbreviated transcription (Latin):
exercuit talia: O gloriosa et beata dnã maria
magdalena. ut quid sustines talia. Quã de te
nos peccatores fiduciam sperare possumus. quȩ
ꝑmitis seruos tuos pati talia. Peant et confun-¬
dantur om̃s illi quoꝵ consilio aguntur talia.
Ipse quoq tirannus ascenso equo aduenerat. et
singłos respiciens subsannabat eos dicens. Sic et
sic tales debent lucrari panem suũ. fratres autẽ
nichil hoꝵ curantes. demissis uultib transiert̃.¬
Et honeste suscepti in monasterio sci german
nocte illa quieuerunt. In crastinũ aũ diuertes¬
tes apud iouiniacũ in domũ hugonis quond
prepositi. ꝓcurati funt honorifice ab aimirico
podiensi et a frẽ illiꝰ stepħo. Inde ꝓperantes
ad urbem senonicã. premiserunt. ꝓcuratores.
Simon aũ cognomento infans egressus deambu¬
latum forte occurrit eis. et cognita causa tanti
laboris tantoꝵ et talium uiroꝵs. uehementer
condoluit. Q̾ descendens suppliciter petiit ut in

Expanded text:
exercuit talia? O gloriosa et B. domina Maria exercuit talia? O gloriosa et B. domina Maria Magdalena, ut quid sustines talia? quam de te nos peccatores fiduciam sperare possumus, quae permittis servos tuos pati talia? pereant et confundantur omnes illi quorum consilio aguntur talia. » Ipse quoque tyrannus ascenso equo advenerat, et singulos respiciens, subsannabat eos dicens: « Sic et sic tales debent lucrari panem suum. » Fratres autem nihil horum curantes, demissis vultibus transieruEt honeste suscepti in monasterio S. Germani nocte illa quieverunt. In crastinum autem divertentes apud Joviniacum in domum Hugonis quondam praepositi, procurati sunt honorifice ab Aimerico Podiensi, et a fratre illius Stephano. Inde properantes ad urbem Senonicam praemiserunt procuratores. Simon autem, cognomento Infans, egressus deambulatum forte occurrit eis, et cognita causa tanti laboris tantorum et talium virorum, vehementer condoluit. Et descendens suppliciter petiit ut in
Abbreviated transcription (Latin):
uendicasse fasq nefasq. redire aũi sub incerta
spe inconsultum uidebatur. et alienã stipem
inconsulto abbate suo ꝑciꝑe intolerabile crede¬
bant. indignum iudicantes se prebendarios
famulatricis xp̃i iħu marie magdalene. effici
stipendiarios desolatricis sepulchri eiusdem
beatissimȩ patronȩ suȩ. Hȩc dicentes: terga mu¬
lieri dederunt. et noctem̃ illam apud breciam
fecerunt. Sequenti die ꝓperantib altisiodorũ.
occurrit Ardiunus uenerabilis abbas scĩ germa¬
ni.supplicans ut apud beatũ germanũ declina¬
rent. Quo concesso: ille quidem rediit ad prepa-¬
rationem hospitii. fratres aũ bini et bini cooꝑtis
capitib urbem ingrediuntur. suã calamitatẽ
dauitica melodia commendantes. Et factꝰ est
concursus ppłi totius ciuitatis uiroꝵ et pariui¬
loꝵ ac mulierũ flentiũ atq clamantium.
Pͥħdolor. quis unquã uidit talia. Qͥs crederet
posse fieri talia. Quis furor queue insania

Expanded text:
vindicasse fasque nefasque; redire autem sub incerta vindicasse fasque nefasque; redire autem sub incerta spe inconsultum videbatur; et alienam stipem inconsulto abbate suo percipere intolerabile credebant, indignum judicantes se praebendarios famulatricis Christi Jesu Mariae Magdalenae, effici stipendiarios desolatricis sepulcri ejusdem beatissimae patronae suae. Haec dicentes terga mulieri dederunt, et noctem illam apud Breciam fecerunt. Sequenti die properantibus Altissiodorum, occurrit Arduinus venerabilis abbas S. Germani, supplicans ut apud S. Germanum declinarent. Quo concesso, ille quidem redit ad praeparationem hospitii. Fratres autem bini et bini coopertis capitibus urbem ingrediuntur, suam calamitatem Davidica melodia commendantes, et factus est concursus populi totius civitatis virorum et parvulorum ac mulierum flentium atque clamantium: « Proh dolor! quis unquam vidit talia? quis crederet posse fieri talia? quis furor, quaeve insania
Abbreviated transcription (Latin):
At illi memores illius apłi. noli uinci a malo sed
uince in bono malum. surgentes a t̾ra substiter̃t.
Tunc illa fictas pretendens lacrimas. irrationabi¬
lem et sine causa illoꝵ calumniabatur exitum.
cum filiꝰ suus ipsos et eccłam uizeliacensem affe¬
c̾tuosius diligeret. soliq abbati iniicaretur.
a quo iniuste exheredaretur. quãquã filiꝰ suus
nichil ab eo nisi qd̾ sui uris ẽ reposeat. eos autẽ
memores ẽẽ debere illius euangelici. reddite que
sunt cesaris cesari. et que sunt dei deo. Rogabat
deinde ut redirent. et ipsa filium exoraret qͣtinꝰ
illoꝵs misertus usurpatos redditus monasterii
eis redderet. uel si adhoc filium flectere nequiret.
ipsa eis cotidianũ sumptũ preberet. donec abbas
filio suo concordaret. Talib dictis fr̃s responder̃t.
qd̃ neq locus neq tempus intercederet disceptandi
de ure filii sui. cum palam constaret illum sibi

Expanded text:
At illi memores illius Apostolici: Noli vinci a malo, sed At illi memores illius Apostolici: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum , surgentes a terra substiterunt. Tunc illa fictas praetendens lacrymas, irrationabilem et sine causa illorum calumniabatur exitum, cum filius suus ipsos et Ecclesiam Vizeliacensem affectuosius diligeret, solique abbati inimicaretur, a quo injuste exhaeredaretur, quanquam filius suus nihil ab eo, nisi quod sui juris est, reposcat: eos autem memores esse debere illius evangelici: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Rogabat deinde ut redirent, et ipsa filium exoraret, quatenus illorum misertus usurpatos redditus monasterii eis redderet, vel si ad hoc filium flectere nequiret, ipsa eis quotidianum sumptum praeberet, donec abbas filio suo concordaret. Talibus dictis fratres responderunt, quod neque locus, neque tempus intercederet disceptandi de jure filii sui, cum palam constaret illum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tantes ut poterant o peccatoris solatiũ. Quis fletus.
quisue dolor fuerit abeuntiũ simul et ꝓsequentium
uiroꝵ ac mulierũ. capita sua ibidem p̃ angustia in
niue uolutantiũ. fari potest nemo: cũ stilus hic
ipse ferreus lacrimis pene totus exudet. Luctus
iste ut uerum fatear funeris luctum excedit.
Siquidem luctum funeris. releuat successio he¬
redis. At uero heredis desolatio. hereditatis est
abolitio. Inaudita nr̃o orbe nr̃aq etate desolatio
Catholicus princeps unocentes monachos pellit a
monasterio. et quem fere totus xp̃iani nominis
mundus ueneratur locum. affines ipsi atrociter
deuastant. Si causa queritur. libertas criminat.
Si ratio uentilatur. preiudiciũ contorquetur.
quã ab om̃i ppło indifferenter funderentur. illa
tiranni uiꝑea mater yda pedetentim abeuntes
ꝓsecuta. accessit ꝓpius et ab equo descendit. utq
a fratrib audiretur simulata humilitate petiit.

Expanded text:
tantes ut poterant: « O peccatoris solatium! » Quis fletus, tantes ut poterant: « O peccatoris solatium! » Quis fletus, quisve dolor fuerit abeuntium simul et prosequentium virorum ac mulierum, capita sua ibidem prae angustia in nive volutantium, fari potest nemo, cum stylus hic ipse ferreus lacrymis pene totus exudet. Luctus iste, ut verum fatear, funeris luctum excedit, siquidem luctum funeris relevat successio haeredis: at vero haeredis desolatio, haereditatis est abolitio, inaudita nostro orbe, nostraque aetate desolatio! Catholicus princeps innocentes monachos pellit a monasterio, et quem fere totus Christiani nominis mundus veneratur locum, affines ipsi atrociter devastant. Si causa quaeritur, libertas criminatur; si ratio ventilatur, praejudicium contorquetur. quam ab omni populo indifferenter funderentur, illa tyranni viperea mater Ida pedetentim abeuntes prosecuta, accessit proprius, et ab equo descendit, utque a fratribus audiretur simulata humilitate petiit.
Abbreviated transcription (Latin):
horror intolerabilis uidere qd̾ uix pre dolore uideri
poterat. commixtus clamor et ꝓmiscuus fletus
pectora et capita sua in ipso pauimento tundentiũ.
Elementa deniq ipsa tantȩ calamitati quodam¬
modo compati uisa sunt. dum obtenebratꝰ aer.
solaris splendor obfuscatus. fluidus liquor conge¬
latus. continuo niuium imbre adoꝑta tellus. tristẽ
omĩa faciem pretenderent. Fletu tandem et ulu¬
latu totius ppłi ꝓsequente. egrediuntur fratres
ab eccła numero ferme sexaginta. Iam comes matre
remanente ab oppido recesserat. Traditor aũ guilł
pitleth conscenso equo tripudians uenit post fr̃s
dicens qd̾ comitissa mandaret ut subsistentes ean
exspectarent. At illi dissimulantes inuisum uidere.
transierunt esconiũ. ꝑueneruntq comitante ppło
ad crucem montisgaudii. Ibi remorantes aliquantisꝑ
uenerandãq toto orbe dilectricis dĩ marie magdalene
basilicam respicientes. ꝓciderunt in facies suas can-¬

Expanded text:
horror intolerabilis videre quod vix prae dolore videri horror intolerabilis videre quod vix prae dolore videri poterat, commistusque clamor et promiscuus fletus pectora et capita sua in ipso pavimento tundentium. Elementa denique ipsa tantae calamitati quodammodo compati visa sunt, dum obtenebratus aer, solaris splendor obfuscatus, fluidus liquor congelatus, continuo nivium imbre adoperta tellus, tristem omnia faciem praetenderent. Fletu tandem et ululatu totius populi prosequente, egrediuntur fratres ab ecclesia numero ferme sexaginta. Jam comes, matre remanente, ab oppido recesserat. Traditor autem Guillelmus Pideth, conscenso equo, tripudians venit post fratres, dicens quod comitissa mandaret ut subsistentes eam exspectarent. At illi dissimulantes invisum videre, transierunt Esconium, perveneruntque, comitante populo, ad crucem Montisgaudii. Ibi remorantes aliquantisper, venerandamque toto orbe dilectricis Dei Mariae Magdalenae basilicam respicientes, prociderunt in facies suas can
Abbreviated transcription (Latin):
uicum scĩ petri. Statumq conscendens equum.
uenit in predium qd uocatur pons arberti.
Ubi cũ parũꝑ quiesceret. suꝑuenerunt a gi¬
briaco gaufredꝰ supprior et gaufredꝰ hospitalis.
Remissoq hospitali. prior et supprior ꝑ longos
anfractus burgundie declinantes terrã comitis
uenerunt iouiniacũ. Facto gͥ mane cũ uidisset
comes qd̾ fr̃s recessuri componerent sarcinas
suas. recessit in domũ simonis siluniaci. Fratres
aũ preparatis om̃ib ingressi sunt capitulum.
et accepta benedictione. mutuo sibi cũ lacrimis
ualedixerunt. Et ingressi in maiorẽ basilicam
ubi fere om̃is ppłs cũ paruulis et mulierib
conuenerant. ante sepulchrum beatȩ patronȩ suȩ
ꝓciderunt. et causam suam illiꝰ patrocinio cõmi¬
serunt. Factusq ẽ mugitus ingens flentium et
plangentiũ. suosq capillos euellentiũ. ita qd ad
celum usq ꝑtingeret clamor ululantiũ. Et erat

Expanded text:
vicum S. Petri, statimque conscendens equum, vicum S. Petri, statimque conscendens equum, venit in praedium quod vocatur Pons Arberti, ubi cum parumper quiesceret, supervenerunt a Gibriaco Gaufredus subprior, et Gaufredus hospitalis: remissoque hospitali prior et subprior per longos anfractus Burgundiae declinantes terram comitis, venerunt Joviniacum. Facto igitur mane cum vidisset comes quod fratres recessuri componerent sarcinas suas, recessit in domum Simonis Silviniaci. Fratres autem, praeparatis omnibus, ingressi sunt capitulum, et accepta benedictione, mutuo sibi cum lacrymis vale dixerunt. Et ingressi in majorem basilicam, ubi fere omnis populus cum parvulis et mulieribus convenerat, ante sepulcrum beatae patronae suae prociderunt, et causam suam illius patrocinio commiserunt, factusque est mugitus ingens, flentium et plangentium, suosque capillos evellentium, ita quod ad coelum usque pertingeret clamor ululantium. Et erat
Abbreviated transcription (Latin):
Biennium ẽ fere qd̾ idem uersabamur in mente.
hanc eandem uiolentiã tiranni et futurũ exilium
pre oculis habentes. et uobis omĩa hȩc predicentes.
Unde et uos ipsi sepius nobis acclamastis. et ut
premeditata effectui manciparentur exorastis.
Et ecce nox tribulationis et nox temporis nos
urget. nec uerbis sed factis opus est. Et factꝰ.
planctus et fletus magnus inter fr̃s et famu¬
los atq burgenses qui infra monasterium
remanerent. quiue ꝑgerent. et famulos qui
euntib obsequerentur. Et dato potu fecerͣ
suꝑ se tota nocte excubias. Et deposuerunt
imagines et cruces et omĩa uascula in quib
scõꝵ pignora continebantur. In qua deposi¬
tione cum iconiam maioris crucis que suꝑ
altare in media pendet basilica diligentius
inspicerent. inuenerunt de lacte inuiolatę
uirginis et genitricis di mariȩ. Gilo aũ prior
inter tumultum euntiũ et redeuntiũ clam
nocte recessit. descenditq petles in inferiorem

Expanded text:
Biennium est fere quod idem versabamus in mente, Biennium est fere quod idem versabamus in mente, hanc eamdem violentiam tyranni, et futurum exsilium prae oculis habentes, et vobis omnia haec praedicentes; unde et vos ipsi saepius nobis acclamastis, et ut praemeditata effectui manciparentur exorastis; et ecce nox tribulationis et nox temporis nos urget, nec verbis sed factis opus est. » Et factus planctus et fletus magnus inter fratres, et famulos, atque burgenses qui infra monasterium remanerent, quive pergerent, et famulos qui euntibus obsequerentur. Et dato potu fecerunt super se tota nocte excubias, et deposuerunt imagines, et cruces, et omnia vascula, in quibus sanctorum pignora continebantur. In qua depositione cum iconiam majoris crucis quae super altare in media pendet basilica, diligentius inspicerent, invenerunt de lacte inviolatae Virginis et genitricis Dei Mariae. Gilo autem prior inter tumultum euntium et redeuntium, clam nocte recessit; descenditque pedes in inferiorem
Abbreviated transcription (Latin):
de scõ andrea eiusdem conditionis et generis. Et
innotuit uerbum giloni. Facto gͥ uesꝑe. misit fa¬
mulos qui debitũ furnagiũ reciꝑent. Qs satellites
comitis cũ uxore mauricii aggredientes. panibus
ablatis et uerberib affectos remiserunt. Reos etiã
qui in domo prepositi tenebantur iussit comes
absolui. Tunc ꝓ monastico more ꝑcussa tabula. in¬
gressus ẽ capitulum gilo cũ fratrib suis. et dixit
eis. Iam qd̾ rationabiliter differebamꝰ. necessario
facere compellimur. Domus nr̃e et hominũ nr̃oꝵ
occupate sunt ab hostib. redditus necessarii aufe¬
runtur. et qd̾ morte grauius ẽ garciferi cũ meretri¬
cib sacratissimũ dilectricis dĩ sepulchrũ pedib
impuris conculeant. Iam nichil ẽ qd̾ nos detineat.
quib et uictus et honestas interdicitur. Cedat sane
dolor rationi. et indiscreta ꝓcul absit desꝑatio.
Neq enĩ nouum ẽ uel inopinatũ quod accidit.

Expanded text:
de Sancto Andrea ejusdem conditionis et generis. Et de Sancto Andrea ejusdem conditionis et generis. Et innotuit verbum Giloni. Facto igitur vespere misit famulos qui debitum furnagium reciperent; quos satellites comitis cum uxore Mauricii aggredientes, panibus ablatis, et verberibus affectos remiserunt. Reos etiam, qui in domo praepositi tenebantur, jussit comes absolvi. Tunc pro monastico more percussa tabula ingressus est capitulum Gilo cum fratribus suis, et dixit eis: « Jam quod rationabiliter differebamus, necessario facere compellimur. Domus nostrae et hominum nostrorum occupatae sunt ab hostibus; redditus necessarii auferuntur; et quod morte gravius est, garciferi cum meretricibus sacratissimum dilectricis Dei sepulcrum pedibus impuris conculcant, jam nihil est quod nos detineat, quibus et victus et honestas interdicitur. Cedat sane dolor rationi, et indiscreta procul absit desperatio. Neque enim novum est, vel inopinatum est quod accidit.
Abbreviated transcription (Latin):
deditione ignominiosam pacem redimamꝰ. Neq
enĩ gloriamur in tribulationib ur̃is ꝓ nobis. s
potius gloriamur in tribulationib nr̃is ꝓ uobis.
Iamiam exꝑiri libet. et iam exꝑiri necesse ẽ quȩ
fides. quod fedis. quis amor hactenꝰ intercesserit.
iamq qui nr̃ ẽ. nulla ratione a nobis auelli patiet᷑.
Talib animati qui fideles extiterunt. cum fr̃ib
infra monasteriũ remanserunt. Quo audito comes.
armatos satellites disposuit in domib singuloꝵ.
solo uictu precipiens eos fore contentos de stipe obsessoꝵ
Porro excominunicatis ꝓditorib pseudo monachis. petro
scilicet eiusq complicib tradidit domũ et redditus
de esconio. Alios aũ redditus om̃s monasterii tradidit
in manu hugonis letardi prepositi castricensorii qͥ
erat seruus eccłȩ de genere simonis filii odonis p̃positi
uireliaci. qui uidelicet simon occidit dñm suium
abbatẽ artaldum. Hugo aũ tradidit omĩa mauricio

Expanded text:
deditione ignominiosam pacem redimamus! Neque deditione ignominiosam pacem redimamus! Neque enim gloriamur in tribulationibus vestris pro nobis, sed potius gloriamur in tribulationibus nostris pro vobis. Jamjam experiri libet, et jam experiri necesse est quae fides, quod foedus, quis amor hactenus intercesserit, jamque qui noster est, nulla ratione a nobis avelli patietur. » Talibus animati, qui fideles exstiterunt, cum fratribus infra monasterium remanserunt. Quo audito comes armatos satellites disposuit in domibus singulorum, solo victu praecipiens eos fore contentos de stipe obsessorum. Porro excommunicatis proditoribus pseudomonachis, Petro scilicet, ejusque complicibus tradidit domum et redditus de Esconio: alios autem redditus omnes monasterii tradidit in manu Hugonis Letardi praepositi castri Censorii qui erat servus Ecclesiae de genere Simonis filii Odonis praepositi Vizeliaci, qui videlicet Simon occidit dominum suum abbatem Artaldum. Hugo autem tradidit omnia Mauricio
Abbreviated transcription (Latin):
nequitiȩ. Sed et prudentiorib uisum fuit cedem
potius quam resistere. ne forte tiranni ꝓuocatus
furor. monasterium simul et oppidum funditus
euerteret. Post hec fr̃s refectorium ingressi. panẽ
lacrimis potumq fletu miscentes: uix parumꝑ
cibo pregustato. egressi sunt uelocius responsuri
burgensib de expostulata a comite abiuratione.
Dixeruntq eis. Si sanum sapitis. honestã pauꝑtat
diuitiarũ infidelitati preferetis. Melius quippe ẽ
honeste uiuere cũ fidelitate. quã opulenter cum
dedecore infidelitatis. Uos uideritis quid prestet
consultius. Siquidẽ ur̃i gr̃a laboramꝰ. ur̃i causa
ꝑsequimur. Cuius enĩ est precii staminiũ nr̃m.
seu nigellum caputiũ istud quod cernitis. Ur̃e
opes ambiuntur. ur̃m ꝓprie caput appetitur.
Si serpentino more uos membra nr̃a ictui exponimꝰ.
ecce nos quasi truncũ caput qualicunq quiete
ꝑfruemur. Sed absit hoc a nobis. absit quod ur̃a

Expanded text:
nequitiae; sed et prudentioribus visum fuit cedere nequitiae; sed et prudentioribus visum fuit cedere potius quam resistere ne forte tyranni provocatus furor monasterium simul et oppidum funditus everteret. Post haec fratres refectorium ingressi, panem lacrymis, potumque fletu miscentes vix parumper cibo praegustato egressi sunt velocius, responsuri burgensibus de expostulata a comite abjuratione: dixeruntque eis: « Si sanum sapitis, honestam paupertatem divitiarum infidelitati praeferetis. Melius quippe est honeste vivere cum fidelitate quam opulenter cum dedecore infidelitatis: vos videritis quid praestet consultius. Siquidem vestri gratia laboramus, vestri causa persequimur. Cujus enim est pretii staminium nostrum, seu nigellum caputium istud quod cernitis? Vestrae opes ambiuntur, vestrum proprie caput appetitur, si serpentino more vos membra nostra ictui exponimus: ecce nos quasi truncum caput, qualicunque quiete perfruemur: sed absit haec a nobis! absit quod vestra
Abbreviated transcription (Latin):
et occupauit domum tam suꝑius quã inferius.
relinquens in ea uiros impios qui comitis loco eã
optinerent. quasi comes tantã in monasterio ha¬
beret dominationẽ. qd̾ eiectis abbatis hominib
suos ꝓ libito intromiteret. Ꝙ ꝓrumpens comes
ingressus ẽ claustrũ. clamante isgnardo inceco¬
mite iouuniaci. festinate ait suꝑbi monachi. et
estote subditi dño meo comiti. Cunq festinaret
comes ingredi capitulum fratrũ. occurrentes ei
quidã compulerunt eũ cedere retrorsum. Fratres
aũ statim egressi capitulum. ingressi sunt eccłans
ut rei exitum exspectarent. non ut diuina offi¬
cia celebrarent in ea. a quib ob presentiã comitis
eadẽ eccła uacabat. Et cũ sederent in ea. respicien¬
tes uiderunt suꝑ capita sua tiranni satellites.
qui iam turrem sc̃i micahelis fracto ostio inuase¬
rant. Si quidẽ subito aduentu inimicoꝵ fratres¬
preoccupati. non potuerunt resistere inopinate

Expanded text:
et occupavit domum tam superius quam inferius, et occupavit domum tam superius quam inferius, relinquens in ea viros impios, qui comitis loco eam obtinerent, quasi comes tantam in monasterio haberet dominationem, quod ejectis abbatis hominibus suos pro libito intromitteret. Et prorumpens comes ingressus est claustrum, clamante Isgnardo, vicecomite Joviniaci: « Festinate, ait, superbi monachi, et estote subditi domino meo comiti. » Cumque festinaret comes ingredi capitulum fratrum, occurrentes ei quidam compulerunt eum cedere retrorsum. Fratres autem statim egressi capitulum, ingressi sunt ecclesiam ut rei exitum exspectarent, non ut divina officia celebrarent in ea, a quibus ob praesentiam comitis eadem ecclesia vacabat, et cum sederent in ea, respicientes viderunt super capita sua tyranni satellites, qui jam turrem Sancti Michaelis fracto ostio invaserant. Siquidem subito adventu inimicorum fratrespraeoccupati, non potuerunt resistere inopinatae
Abbreviated transcription (Latin):
oculi. Iam corpus ipsum negocii ur̃i est in stadio
et utrum uincatis an uincamini nulla ẽ dilatio.
Non sufficit tiranno huic uestes ur̃as abrũꝑe.
pilos ur̃os euellere. pellem urãm uellicare. sed
iam etiã molares ur̃os conatur excutere. Claues
uras expetit. ut ur̃am libertatẽ seruitutis
compede se inclusisse glorietur. Ad hoc uerbũ
ꝑtinus om̃s surrexerunt. et ne claues monaste¬
rii comiti daret. ex parte apłica et ex parte
abbatis sui una uoce contradixerunt. Et insiste¬
bant ut paucis relictis custodib. om̃s pariter
exilium ꝓ libertate subirent. Quib respondit
gilo. Inconsultum michi uidetur domũ relin¬
quere quanidiu redditus domus suꝑfuerint. Et¬
dum hec agerentur: diuertens furneriꝰ de droia
tulit secum satellites comitis. et uenit extrinsecus
ad inferiorem portam domus abbatis. eiectoq
loripede qui portam custodiebat. accepit claues
quȩ forte in ostiolo ualuȩ maioris dependebant.

Expanded text:
oculi. Jam corpus ipsum negotii vestri est in stadio, oculi. Jam corpus ipsum negotii vestri est in stadio, et utrum vincatis, an vincamini nulla est dilatio, non sufficit tyranno huic vestes vestras abrumpere, pilos vestros evellere, pellem vestram vellicare, sed jam etiam molares vestros conatur excutere. Claves vestras expetit, ut vestram libertatem servitutis compede se inclusisse glorietur. » Ad hoc verbum protinus omnes surrexerunt, et ne claves monasterii comiti daret, ex parte apostolica, et ex parte abbatis sui una voce contradixerunt. Et insistebant ut paucis relictis custodibus omnes pariter exsilium pro libertate subirent. Quibus respondit Gilo: « Inconsultum mihi videtur domum relinquere, quandiu redditus domus superfuerint. dum haec agerentur, divertens Furnerius de Droia, tulit secum satellites comitis, et venit extrinsecus ad inferiorem portam domus abbatis, ejectoque loripede qui portam custodiebat, accepit claves, quae forte in ostilio valvae majoris dependebant,
Abbreviated transcription (Latin):
de petraforaminis. et furnerium de droia. mnꝗ¬
dauitq giloni priori ut sibi mutteret claues
monasterii. At ille respondit. Ergone comes
est abbas uel clauicularius monasterii huius:
Sic inquiunt precipit comes. At ille. Loquar
suꝑ hoc fratrib meis. Et ingressus capitulũ.
omnib fratrib residentib sic exorsus est.
Ecce fratres ecce ad dies longe ante a uenerabi¬
li abbate nr̃o et a nobis ipsis premeditata. sepiꝰ
uobis predicta. in qua de libertate ur̃a et ur̃o
non tractandum s potiꝰ deliberandum est.
Hec dies ẽ meta seruitutis et libertatis. quietis
et laboris. ignauiȩ et ꝓbitatis. honoris et infa¬
mie.Utrumlibet hoꝵs eligatis. cirographo
iniuolabili constabit. Hac̾tenus bonoꝵ ur̃ꝵ
rapinam sustinuistis. hactenus minas et op¬
probria impioꝵs patienti aure quasi uentoꝵs
rabiem excepistis. In theatro fortune istius
uobis constitutis. omniũ in uobis defixi sunt

Expanded text:
de Petra-foraminis, et Furnerium de Droia; mande Petra-foraminis, et Furnerium de Droia; mandavitque Giloni priori, ut sibi mitteret claves monasterii. At ille respondit: « Ergone comes est abbas, vel clavicularius monasterii hujus? Sic, inquiunt, praecipit comes. » At ille: « Loquar super hoc fratribus meis: » et ingressus capitulum, omnibus fratribus residentibus sic exortus est: « Ecce, fratres, ecce adest dies longe ante a venerabili abbate nostro, et a nobis ipsis praemeditata, saepiusque vobis praedicta, in qua de libertate vestra et vesnon tractandum, sed potius deliberandum est, Haec dies est meta servitutis et libertatis, quietis et laboris, ignaviae et probitatis, honoris et infamiae; utrumlibet eligatis chirographo inviolabili constabit. Hactenus bonorum vestrorum rapinam sustinuistis, hactenus minas et opprobria impiorum patienti aure, quasi ventorum rabiem excepistis. In theatro fortunae istius vobis constitutis, omnium in vobis defixi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lecacitati. innocentes expulistis a uobis. Respon¬
dit gilo. Nos in pace et ꝓ pace uenimus. tuaũ
nos inddebitis inuiriis appetis. Unde tibi certum
constet qd̾ denuo faciem tuam ꝓ tali donatiuo
non repetemꝰ. his dictis claustrũ gilo repetiit.
Comes aũi misso precone sub interminatione
precepit om̃s burgenses ante faciem suã conueni¬
re.Quidã sane illoꝵ nequitiã illiꝰ sepiꝰ exꝑti.
sese latenter ꝑ abdita infra monasteriũ receper.
Posuerat nãq custodes qui obseruarent ualuas
nequis burgensium ingrederet᷑ monasteriũ.
ua commendatione tiranno ex hibita p̃sumere
potuerunt. presentiã illiꝰ adierunt. Qͦs ꝓtin.
fidelitatẽ abbati et eccłȩ pactam abiurare p̃cepit.
At illi responderunt consiliũ suꝑ hoc uerbo se
habituros. In ꝓmptu ait habetote consilium.
Et fecit obserare ostia hospitii portasq mona¬
sterii. Misitq stepħm cancellariũ suũ et stepħ

Expanded text:
leccacitati, innocentes expulistis a vobis. » Responleccacitati, innocentes expulistis a vobis. » Respondit Gilo: « Nos in pace et pro pace venimus, tu autem nos indebitis injuriis appetis: unde tibi certum constet quod denuo faciem tuam pro tali donativo non repetemus. » His dictis, claustrum Gilo repetiit. Comes autem misso praecone, sub interminatione praecepit omnes burgenses ante faciem suam convenire. Quidam sane illorum nequitiam illius saepius experti, sese latenter per abdita infra monasterium receperunt. Posuerat namque custodes qui observarent valvas, ne quis burgensium ingrederetur monasterium.va commendatione tyranno exhibita praesumere potuerunt, praesentiam illius adierunt: quos protinus fidelitatem abbati et Ecclesiae pactam abjurare praecepit. At illi responderunt consilium super hoc verbo se habituros. « In promptu, ait, habetote consilium. Et fecit obserare ostia hospitii portasque monasterii: misitque Stephanum cancellarium suum, et Stephanum
Abbreviated transcription (Latin):
tis reparationis libertatis suȩ sollemnizabant.
Nam sicut ꝑ parasceue diũcȩ passionis reparata
est dignitas humanȩ conditionis. sic et ꝑ para¬
sceue communis fratrũ exilii. exclusa tiranni¬
ca usurpatione. reparata ẽ integritas prisce
libertatis. Et mandauit fratrib comes quod
uellet ingredi capitulum eoꝵ locuturus ad eos.
Qui responderunt qd̾ non possent cõmuuicari
excommunicato. Uerum si ea que pacis sunt ꝓse¬
queretur. ꝑ priorẽ suũ ei loquerentur. Paueis gͦ
secsuĩ accitis uenit gilo ante faciem comitis. Natẽ
coruo respiciens oculo. in multis eũ obiurgabat.
ad extremũ ut detestabiles ꝓditores petrus et
teobaldus eoꝵq complices in monasterio reciꝑ¬
entur instabat. Cui gilo respondit nec posse nec
debere se excommunicatos dñi papȩ recipere.
At ille. Isti ait non sunt excõmunicati. s quia
noluerunt uti prudentes participari uestre

Expanded text:
tis reparationis libertatis suae solemnizabant: tis reparationis libertatis suae solemnizabant: nam, sicut per parascevem Dominicae passionis reparata est dignitas humanae conditionis, sic et per parascevem communis fratrum exsilii exclusa tyrannica usurpatione, reparata est integritas priscae libertatis. Et mandavit fratribus comes, quod vellet ingredi capitulum eorum locuturus ad eos. Qui responderunt quod non possent communicare excommunicato; verum, si ea quae pacis sunt persequeretur, per priorem suum ei loquerentur. Paucis ergo secum accitis venit Gilo ante faciem comitis, quem torvo respiciens oculo in multis eum objurgabat; ad extremum ut detestabiles proditores Petrus et Theobaldus eorumque complices in monasterio reciperentur instabat. Cui Gilo respondit nec posse nec debere se excommunicatos domini papae recipere. At ille: « Isti, ait, non sunt excommunicati; sed quia noluerunt uti prudentes participare vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
nno uerbi incarnati millesimo cente¬
simo sexagesimo quinto. uicesima
sexta die mensis undecimi. quinta
feria quȩ precedebat aduentum
dm̃i. guilelmus comes muernis
et mater eiꝰ y da
uizeliae
Rcum multitudine armatoꝵs
quasi funditus illud euersuri. Et comes quidem
declinauit in hospitium monasterii qd̾ adiacet
domiu helemosinariȩ quȩ est in introitu claustr
mater uero eiꝰ omnium maloꝵ incitatrix descen¬
dit in domum simonis de siluiniaco. Et factus
est timor magnus suꝑ om̃s inhabitantes oppidũ
Et innotuit sermo giloni priori et omnibus
fratrib ea hora in capitulum sedentibꝰ. Tulitq
gilo om̃s claues monasterii. ꝓhibens neqͥs claustrũ
egrederetur. Et siluit comes ea die. Sequenti uͦ
die cũ uidisset qd nullus fratrũ ꝓdiret. subsan¬
nando interrogauit utrum monachi parascͥe¬
uen ridiculo sollemnizarent. an forte solita suꝑ
bia presentĩa suam dedignarentur. Hȩc ille
irridendo: reuera aũ fratres parasceuen instan¬

Expanded text:
nno Verbi incarnati millesimo centesimo sexagesimo quinto, vicesima sexta die mensis undecimi, quinta feria quae praecedebat adventum Domini, Guillelmus comes Nivernis et mater ejus Ida Vizeliaci cum multitudine armatorum, quasi funditus illud eversari. Et comes quidem declinavit in hospitium monasterii quod adjacet domui eleemosynariae, quae est in introitu claustri; mater vero ejus, omnium malorum incitatrix, descendit in domum Simonis de Silviniaco, et factus est timor magnus super omnes inhabitantes oppidum. Et intonuit sermo Giloni priori, et omnibus fratribus ea hora in capitulo sedentibus, tulitque Gilo omnes claves monasterii, prohibens ne quis claustrum egrederetur. Et siluit comes ea die. Sequenti vero die cum vidisset quod nullus fratrum prodiret, subsannando interrogavit utrum monachi parascevem ridiculo solemnizarent, an forte solita superbia suam praesentiam dedignarentur. Haec ille irridendo; revera autem fratres parascevem instan
Abbreviated transcription (Latin):
animo paternam magis inopiam quã ꝓpriam.
deflentes erumnam. Et factus ẽ rumor quod
precepisset comes ut seniores et potentiores popłi
iuzeliacensis comprehenderentur. et bona eorum
diriꝑentur uel confiscarentur. Qui ꝑterriti. rece¬
perunt se infra claustra monasterii. Q hec sunt¬

Expanded text:
animo, paternam magis inopiam quam propriam animo, paternam magis inopiam quam propriam deflentes aerumnam. Et factus est rumor, quod praecepisset comes, ut seniores et potentiores populi Vizeliacensis comprehenderentur, et bona eorum diriperentur vel confiscarentur. Qui perterriti receperunt se infra claustra monasterii. Abbas
Abbreviated transcription (Latin):
fratre suo milite cireuiuit ꝑ deuia et uenit in
poseium. confidens de conductu guilelmi pr¬
positi droiensis qui sororem illius in uxorẽ duxera
Sane ꝓditio pietate sanguinis nonnunꝗͣ abutitis
Recedente nanq milite a fratre. ꝓtinus misit
guilelmus prepositus droiensis guilelmum
de lensech. qui insecutus est abeuntẽ stepħm.
et abstulit ab eo pecuniã et equos et uniuersa
quȩ deferebat. Reuersus gͦ stephanꝰ accessit ad
ỹ dam matrẽ comitis. et petiit ex parte regis ut
ablata sibi restituerentur. qm̃ cuncta spectabant
ad domum uillaris monasterii quȩ in dnãtione
et tutela regis existebat. At illa nomen regis sꝑnen
et monasteriũ uizeliacense qd̾ erat in ꝓtectione
sua et filii sui ab aduersario suo et filii sui depredar
pretendens. uix precib amicoꝵ stepħi deuicta. eqͦs
et partẽ cere ussit reddere. Et ꝑuenit uerbum
istud ad aures uizeliacensium. et consternati sunt

Expanded text:
fratre suo milite circuivit per devia et venit in fratre suo milite circuivit per devia et venit in Poseium, confidens de conductu Guillelmi praepositi Droiensis, qui sororem illius in uxorem duxerat. Sane proditio pietate sanguinis nonnunquam abutitur. Recedente namque milite a fratre protinus misit Guillelmus praepositus Droiensis Guillelmum de Lensech, qui insecutus est abeuntem Stephanum, et abstulit ab eo pecuniam, et equos, et universa quae deferebat. Reversus ergo Stephanus accessit ad Idam matrem comitis, et petiit ex parte regis ut ablata sibi restituerentur, quoniam cuncta spectabant ad domum Villariis monasterii, quae in dominatione et tutela regis existebat. At illa nomen regis spernens, et monasterium Vizeliacensis quod erat in protectione sua et filii sui, ab adversario et filii sui depraedari praetendens, vix precibus amicorum Stephani devicta, equos et partem cerae jussit reddere. Et pervenit verbum istud ad aures Vizeliacensium, et consternati sunt