comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maius quã postea tempore deucalionis fuit. inter
scriptores historiȩ ñ conuenit. Nam uarro inde exor.¬
sus est librũ cuiꝰ mentionẽ superius feci: & nichil sibi
ex quo ꝑueniat ad res romanas ꝓponit antiquius:
quam ogigi diluuiũ: hoc ẽ õgigi factũ temporibus.
Nri autẽ qui chro̾nica scripserunt. prius cusebius. post
hicronimꝰ. qui utiq p̃cedentes aliquos historicos in hac
opinione sccuti sunt: post annos amplius quã trecen.¬
tos iam scdõ argiuoꝵ phoroneo rege regnante. ogigi
diluuiũ fuisse cõmemorant Sed quolibet tempore
fuerit: iã tam̃ minerua tanquã dea colebat᷑ regnante
atheniensib cetrope: sub quo rege etiã ipsã & instau.¬
ratam ferunt uel conditam ciuitatem.
UaMut athenȩ uocarentur. qđ certe nom̃ aminerua
est quȩ grece athena dicitur: hanc causã uarro indi¬
cat. Cũ apparuisset illic repente oliuȩ arbor. & alio

Expanded text:
maius quam postea tempore Deucalionis fuit, inter maius quam postea tempore Deucalionis fuit, inter scriptores historiae non conuenit. Nam Varro inde exorsus est librum, cuius mentionem superius feci, et nihil sibi, ex quo perueniat ad res Romanas, proponit antiquius quam Ogygi diluuium, hoc est Ogygi factum temporibus. Nostri autem qui chronica scripserunt, prius Eusebius, post Hieronymus, qui utique praecedentes aliquos historicos in hac opinione seeuti sunt, post annos amplius quam trecentos iam secundo Argiuorum Phoroneo rege regnante Ogygi diluuium fuisse commemorant. Sed quolibet tempore fuerit, iam tamen Minerua tamquam dea colebatur regnante Atheniensibus Cecrope, sub quo rege etiam ipsam uel instauratam ferunt uel conditam ciuitatem.Nam ut Athenae uocarentur, quod certe nomen a Minerua est, quae Graece \'Adijva dicitur, hanc causam Varro indicat. Cum apparuisset illic repeute oliuae arbor et alio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ mercurio p̃ferant tempore. quos falli existimo. Sed
quolibet tempore nati sint: constat inter historicos graues
qui hȩc antiqua litteris mandauerunt. ambos homines
fuisse: & qđ mortalib ad istã uitã cõmodius ducen.¬
dam beneficia multa contulerint. honores ab eis meru.¬
isse diuinos. Mincrua uero: longe his antiqͥor Nam
temporib ogigi: ad lacũ qui tritonis dicit᷑. uirgina.¬
li apparuisse fertur ȩtate. Unde & tritonia nũcupa¬
ta est. Multorũ sane operũ inuentria: & tanto ꝓcli.¬
uius dea credita. quantominꝰ origo ciꝰ innotuit: qđ
enĩ de capite iouis nata canitur. poctis & fabulis ñ
historiȩ rebusq gestis est applicandũ: quanquã
õgigus ipse quando fuerit. cuius tẽporib etiã dilu.¬
uiũ magnũ factũ est non illud maximũ in quo nulli
homines euaser̃ nisi qͥ in arca cẽ potuerunt. qđ gen.¬
tium nec greca nec latina nouit historia: sed tam̃

Expanded text:
eum Mercurio praeferant tempore; quos falli existimo. Sed eum Mercurio praeferant tempore; quos falli existimo. Sed quolibet tempore nati sint, constat inter historicos graues, qui haec antiqua litteris mandauerunt, ambos homines fuisse, et quod mortalibus ad istam uitam commodius ducendam beneficia multa contulerint, honores ab eis meruisse diuinos. Minerua uero longe his antiquior; nam temporibus Ogygi ad lacum, qui Tritonis dicitur, uirginali apparuisse fertur aetate, unde et Tritonia nuncupata est; multorum sane operum inuentrix et tanto procliuius dea credita, quanto minus origo eius innotuit. Quod enim de capite Iouis nata canitur, poetis et fabulis, non historiae rebusque gestis est adplicandum. Quamquam Ogygus ipse quando fuerit, cuius temporibus etiam diluuium magnum factum est, non illud maximum, in quo nulli homines euaserunt, nisi qui in arca esse potuerunt, quod gentium nec Graeca nec Latina nouit historia, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Sed usq ad ceropẽ regẽ acheniensiũ. quo regnante
eadẽ ciuitas ctiã tale nom̃ accepit. & quo regnante
ds̃ ꝑmor sen eluxit ex egipto popłm suũ: relati sunt
in deoꝵ numerũ aliquot mortui. cęca & uana consucdi:¬
dine acsuꝑstitione grecoꝵ: in quib criasi regis ẽiux
melantomice. & forbas filius coꝵ qui post patrẽ rex
argiuoꝵ sextus fuit: & septimi regis triopȩ filius ia¬
sus. & rex nonus stenelas siue steneleus siue stenelus:
darie quĩppe indiuersis auctorib inuenit᷑: His tẽpo¬
rib etiã mercurius fuisse ꝑhibetur nepos athlantis
ex maia filia: qđ uulgatiores etiã litrerȩ personant.
Multarũ autẽ artiũ peritus claruit: quas & hominib:
tradidit. Quomerito: cũ post mortẽ deũ eẽ uolutr̃.
siue etiã crediderunt. Posterior fuisse hercules dicit᷑.
ad ea tam̃ tempora ꝑtinens argiuoꝵ: quã uis ñ nulli

Expanded text:
sed usque ad Cecropem regem Atheniensium, quo regnante sed usque ad Cecropem regem Atheniensium, quo regnante eadem ciuitas etiam tale nomen accepit, et quo regnante Deus per Moysen eduxit ex Aegypto populum suum, relati sunt in deorum numerum aliquot mortui caeca et uana consuetudine ac superstitione Graecorum. In quibus Criasi regis coniux Melantomice et Phorbas filius eorum, qui post patrem rex Argiuorum sextus fuit, et septimi regis Triopae filius Iasus et rex nonus Sthenelas siue Stheneleus siue Sthenelus, uarie quippe in diuersis auctoribus inuenitur. His temporibus etiam Mercurius fuisse perhibetur, nepos Atlantis ex Maia filia, quod uulgatiores etiam litterae personant. Multarum autem artium peritus claruit, quas et hominibus tradidit; quo merito eum post mortem deum esse uoluerunt siue etiam crediderunt. Posterior fuisse Hercules dicitur, ad ea tamen tempora pertinens Argiuorum; quamuis nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
inde liberaret᷑ ꝑsccutionib inter quas tam̃ diuinitꝰ
foecundata multiplicatione crescebat. & laborib
premebat᷑ intolerabilis seruitutis. In assiria uero
& grecia: ꝑ idem tempus regna eadẽ ꝑmanebant.
nus duodecimꝰ ortopolis. & eriasus qͥntus argiuis.
natus est in egipto morses ꝑ quẽ popłs dĩ de seruitute
egiptia liberatus est: in qua cũ ad desiderandũ sui
ereatoris auxiliũ. sic exerceri oportebat. Regnantib
memoratis regibus: a quibusdã fuisse creditur ꝓmethe¬
us. quẽ ꝓpterea ferunt de luto formasse homines: qͥa
optimus sapientie doctor fuisse ꝑhibetur. Nec tam̃
ostenditur: qui eius tẽporib fueri nt sapientes:
Frater eiꝰ achlas: magnus fuisse astrologus dicit᷑:
Unde occasionẽ fabula inuenit: ut tũ celũ portare
confingeret. quãuis mons eiꝰ nomine nũcupetur:
cuius altitudine potus cęli portatio inopinionẽ
uulgi uenisse uideat᷑. Multa quoq alia: ex illis
ingrecia temporib confingi fabulosa coeperunt:

Expanded text:
nter quas tamen diuinitus fecundata multiplicatione crescebat et laboribus premebatur intolerabilis seruitutis. In Assyria uero et Graecia per idem tempus regna eadem permanebant. niis duodecimus Orthopolis et Criasus quintus Argiuis, natus est in Aegypto Moyses, per quem populus Dei de seruitute Aegyptia liberatus est, in qua eum ad desiderandum sui Creatoris auxilium sic exerceri oportebat. Regnantibus memoratis regibus fuisse a quibusdam creditur Prometheus, quem propterea ferunt de luto formasse homines, quia optimus sapientiae doctor fuisse perhibetur; nec tamen ostenditur, qui eius temporibus fuerint sapientes. Frater eius Atlans magnus fuisse astrologus dicitur; unde occasionem fabula inuenit, ut eum caelum portare confingeret; quamuis mons eius nomine nuncupetur, cuius altitudine potius caeli portatio in opinionem uulgi uenisse uideatur. Multa quoque alia ex illis in Graecia temporibus confingi fabulosa coeperunt;
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis ad illud uel illud templũ fugisset:
haberetur illȩsus. Quodutiq nullomõdo prę̧¬
teriretur: quando nec cius fletus. nec quod
edixerat ꝓpudicitia minime uiolanda: potu¬
it taceri. Fabius tarentinȩ urbis euersor: asi¬
mulachroꝵ depredatione.  abstinuisse lau¬
datur. Namcumei scriba suggessisset quid de
signis deoꝵ quȩ multa capta fuerant fieri iu.¬
beret: continentiam suam etiam iocando condi¬
uit. Iuesiuit enim: cuiusmodi essent. Et cũ
ei non solũ multa grandia. uerumetiã renun.¬
ciarentur armata: relinquamꝰ inquit taren:¬
tinis deos iratos. Cum igitur nec illius fletũ.
Nec huius risum. nec illius castã miscdam. nec
huius facẽtam continentiam. romanarũ rerũ
gestarum scriptores taccre potuerisit. quando
prȩtermitteret᷑ si aliquib hominib in honor ẽ
cuiuspiam deoꝵ suoꝵ sic pepercissent. ut in
quoquam templo cedem uel captiuitatem

Expanded text:
quisquis ad illud uel illud templum fugisset quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo caedem uel captiuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tacuisset : deoꝵ sedib solere hostes parcere
putaremus. Et hȩc non ab alienigenis. hostib
sed acatilina & socus eius nobilissimis senatorib
& romanis ciuib romana templa metuebant.
Sed hi uidelicet perditi: & patriȩ parricidȩ:
serunt. & nusquam uictis indeoꝵ suoꝵ sedibus
pepercerunt. noster sermo discurrat:: Romanos
ipsos uideamus. Ipsos inquam recolamus.
respiciamusq romanos: de quoꝵ precipua
laude dictum est: parcere subiectis. & debel¬
lare superbos: & quod accepta iniuria ignosce¬
re quam persequi malebant. Iuando tot¬
i ncu uem ornatissi gim tacpit.
restrtur eanꝑprius fleuisse rutamn antẽ
cius sanguinẽ suas illi lacrimas effudisse.
Gessit & curam pudicitiȩ: etiam in hoste seruan.¬
dae. Nam priusquam oppidum uictor iussis.¬
set inuadi: constituit edicto ne quis corpus libe.¬
rum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more
bellorum: nec uspiam legitur ab imperatore
tam casto atq clementi fuisse prȩceptũ. ut

Expanded text:
tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi et patriae parricidae. serunt et nusquam uictis in deorum suorum sedibus pepercerunt, noster sermo discurrat? Romanos ipsos uideamus, ipsos, inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cupidos & auaros. Hȩc cum ita sint: quicunq
boni & mali pariter afflicti sunt. non ideo ipsi
distincti non sunt: quia distinctũ non c̃ quod
utriq perpessi sunt. Manet enim dissimilitu.¬
do passorũ. etiam insimilitudine passionũ.
& uicet subeodẽ tormento. non ẽ. idem uirtus
& uicium. Nam sicut sub uno igne aurũ ruti.¬
lat. palea fumat: & subeadem tribula stipulȩ
cõminuunt᷑. frumenta purgantur: nec idco
cum oleo confunditur. quia eodẽ preliponde.

Expanded text:
cupidos et avaros. Haec cum ita sint, quicumque cupidos et avaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter afflicti sunt, non ideo ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum; et licet sub eodem tormento, non est idem virtus et vitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat, palea fumat; et sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur; nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli ponde
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ puniendos corripit malos. Placuit quippe
diuinȩ ꝓuidentię prȩparare inposterũ iustis.
quib nonfrucntur iniusti: & mala impus. qͥb
non excruciabuntur boni. Ista uero temporalia
bona & mala. utrisq uoluit eẽ cõmunia: ut nec
bona cupidius appetantur. quȩ mali quoque
habere cernunt᷑: nec mala turpiter eiutentur.
quib & boni plerũq afficiuntur. Interest aut̃
plurimum: qualis sit usus uel earũ rerũ quę
prosperȩ. uel earum quȩ dicuntur aduersȩ.
Nam bonus. his temporalib necbonis extollit᷑:
Nec malis frangitur. Malus autem idco huius.¬
cemodi infelicitate punitur: quia felicitate
corrumpitur. Ostendit tamen ds̃ saepe etiam
quib dam petentib euidentissima largitate
concederet: non adeũ ista ꝑtinere diceremus:
Itemq si om̃ib eas petentib daret: non nisl
ꝓpter talia pręmia seruiendũ illi eẽ arbitrare.¬
mur. nec pios nos faceret talis seruitus sed potius

Expanded text:
Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostequibusdam petentibus evidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus: itemque si omnibus eas petentibus daret, nonnisi propter talia praemia serviendum illi esse arbitraremur; nec pios nos faceret talis servitus, sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
uliuq a  hoc feritati linput calbaions
Ireuentissimas & sȩuissima nnta ille truit.
ille frenauit. ille mirabiliter tciꝑitauit: qui
per ꝓphetam tanto ante prȩdixit Uisitabo in
uirga iniquitates eoꝵ. & inflagellis peccata
Dicit aliquis. Cur ergo ista diuina miscđã.
etiam ad impios ingratosq peruenit : cur pu.¬
tamus. nisi quia eam ille prębuit. qui cotidie
facit oriri solem suum super bonos & malos.
& pluit suꝑ iustos & iniustos: quamuis enim
quidam eoꝵ ista cogitantes poenitendo ab impie.¬
tate se corrigant. quidam uero sicut apłs dicit
diuitias bonitatis & longanimitatis dĩ contẽp.¬
nentes. secundũ duriciam cordis sui & cor impȩ¬
nitens. thesaurizent sibi iram indic irȩ & reue.¬
lationis iusti iudicii dĩ. qui reddet unicuique
scđm opera eius: tamen patientia dĩ ad poeni.¬
tentiam inuitat malos. sicut flagellum dĩ
ad patientiam erudit bonos. Itemq miscđã
dĩ fouendos amplectitur bonos: sicut seueritas

Expanded text:
uisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eDicet aliquis: Cur ergo ista divina misericordia etiam ad impios ingratosque pervenit? Cur, putamus, nisi quia eam ille praebuit, qui quotidie facit oriri solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ? Quamvis enim quidam eorum ista cogitantes, poenitendo ab impietate se corrigant; quidam vero, sicut Apostolus dicit, divitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duritiam cordis sui et cor inpaenitens thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas
Abbreviated transcription (Latin):
me & manducaui: & ille dixit. mulier quã dedisti me
cum hȩc michi dedit aligno & edi. Nusquã hic sonat
petitio ueniȩ: nusquã imploratio medicine. Nã licet
isti non sicut cain qđ cõmiserunt negent: adhuc tam̃
suꝑbia in aliud querit referre qđ ꝑperam fecit. suꝑ¬
bia mulieris inserpentẽ. suꝑbia uiri inmulierem.
Sed accusatio potius quã exccusatio uera est: ubi
mandati diuini aꝑta transgressio est. Neq enĩ hoc
ꝓpterea fecerunt. quia id mulier serpente suadente.
uir muliere imꝑtiente. cõmisit: quasi quicquã dõ

Expanded text:
me, et manducaui, et ime, et manducaui, et icum, haec mihi dedit a ligno, et edi . Nusquam hic sonat petitio veniae, nusquam imploratio medicinae. Nam licet isti non sicut Cain, quod commiserunt, negent , adhuc tamen superbia in alium quaerit referre, quod perperam fecit: superbia mulieris, in serpentem; superbia viri, in mulierem. Sed accusatio potius quam excusatio vera est, ubi mandati divini est aperta transgressio. Neque enim hoc propterea non fecerunt, quia id mulier serpente suadente, vir muliere impertiente commisit; quasi quidquam D
Abbreviated transcription (Latin):
esse non putatur. Quis enĩ exaltationẽ ruinã putat.
cũ iam ibi sit defectus qđ est relictus excelsus: Quis
autẽ ruinã eẽ non uideat. quando fit mandati eiui¬
dens atq indubitata transgressio: ꝓpter hoc ds̃ illud
ꝓhibuit: qđ cũ cẽt admissũ. nulla defendi posset
imaginatione iusticiȩ. Et audeo dicere. suꝑbis eẽ
utile cadere in aliqd aꝑtũ manifestũq peccatũ. unde
sibi displiceant: qui iã sibi placendo ceciderant.
Salubrius cnĩ petrus sibi displicuit quando fleuit:
quam sibi placuit quando presũsit. Hoc dicit et
sacer psalmꝰ. Imple facies coꝵ ignominia. & quȩrea
nomentuũ dñe: idest ut eis placeas querentib nom̃
tuum. qui sibi placuerunt quęrendo suũ. Sed est
peior damnabiliorq suꝑbia. qua etiã in peccatis
manifestis suffugiũ excusationis inquirit᷑: sicut ibi
primi homines. quoꝵ & illa dixit. serpens seduxit

Expanded text:
esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam putat, esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam ibi sit defectus, quo est relictus Excelsus? Quis autem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens adque indubitata transgressio? Propter hoc Deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione iustitiae. Et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui iam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi displicuit, quando fleuit, quam sibi plsacer psalmus: imple facies eorum ignominia, et quaerunt nomen tuum, domine, id est, ut et tu eis placeas quaerentibus nomen tuum, qui sibi placuerant quaerendo suum. Sed est peior damnabiliorque superbia, qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis inquiritur; sicut illi primi homines, quorum et illa dixit: serpens seduxit
Abbreviated transcription (Latin):
ergo apertoque peccato ubi factũ est qđ ds̃
fieri ꝓhibuerat. diabolus hominẽ non coepisset:
nisi iam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enĩ et
delectauit qđ dictũ est eritis sicut dii. quo melius
cẽ possent: sũmo ueroq principio cohȩrendo ꝑ
oboedientiã. non suũ sibi existendo principium
ꝑsuꝑbiã. Dii enĩ creati: non sua ueritate. sed dĩ ueri
participatione sunt di. Plus autẽ appetendo minꝰ
est: qui dũ sibi sufficere diligit. ab illo qui ei uere
sufficit deficit. Illud itaq malũ quo cũ sibi homo
placet tanquã sit & ipse lumen auertitur ab co
lumine. qđ ei si placeat & ipse fiat lumen: illud
inquã malũ prȩcessit in abdito. ut sequeretur
hoc malũ qđ ꝑpetratũ est in aꝑto Uerũ est enĩ
qđ scriptũ est. Ante ruina exaltatur eor: & ante
glam humiliatur. Illa ꝓrsus runa quȩ fit in occul¬
to: prȩcedit ruinã quȩ fit in manifesto. dũ illa ruina

Expanded text:
ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus fieri prohibuerat, diabolus hominem non cepisset, nisi iam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enim et delectauit quod dictum est: Eritis sicut di. Quod melius esse possent summo ueroque principio cohaerendo per oboedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Di enim creati non sua ueritate, sed Dei ueri participatione sunt di. Plus autem adpetendo minus est, qui, dum sibi sufficere deligit, ab illo, qui ei uere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, cum sibi homo placet, tamquam sit et ipse lumen, auertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen — illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa ruina
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Elatio autẽ quȩ uitiũ est: eo ipso respuit subiec.¬
tionẽ. & cadit ab illo quo non est quicquã superius.
Et ex hoc erit inferius: & fit qđ scriptũ est. Deiecisti
cͥos: cũ extollerent᷑. Non enĩ ait cũ elati fuissent. ut
prius eatollerent᷑ & postea deicerent᷑: sed cũ extol.¬
rentur. tunc deiecti sunt. Ipsũ quippe extolli: iã
deici est. Quaꝓpter qđ nunc inciuitate dĩ & ciui¬
tati dĩ in hoc peregrinanti scło maxime cõm̃datur
humilitas. & in eius rege qui est xp̃s maxime p̃dica.¬
tur. contrariũq huic uirtuti elationis uitiũ in eiꝰ
aduersario qui est diabolus maxime dominari sacris
litteris edocetur: ꝓfecto ista est magna differentia
qua ciuitas unde loquim᷑ utraq discernit᷑. una
scilicet societas pioꝵ hominũ. altera impioꝵ: sin.¬
guldi queq cũ angłis adse ꝑtinentib inquib pre.¬
cessit ac amor dĩ. Ac amor sui. Manifesto

Expanded text:
Deo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiecDeo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiectionem et cadit ab illo, quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius et fit quod scriptum est: Deiecisti eos, cum extollerentur. Non enim ait: \'Cum elati fuissent\\ ut prius extollerentur et postea deicerentur; sed cum extollerentur, tunc deiecti sunt. Ipsum quippe extolli iam deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate Dei et ciuitati Dei in hoc peregrinanti saeculo maxime commendatur humilitas et. in eius rege, qui est Christus, maxime praedicatur contrariumque huic uirtuti elationis uitium in eius aduersario, qui est dLitteris edocetur: profecto ista est magna differentia, qua civitas, unde loquimur, utraque discernitur; una scilicet societas piorum hominum, altera impiorum, singula quaeque cum angelis ad se pertinentibus, in quibus praecessit hac amor Dei, hac amor sui. Manifesto
Abbreviated transcription (Latin):
quia nisi uitio uoluntatis qđ contra naturam est
non utiq fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nichi.¬
lo facta natura non posset: ac ꝑhoc ut natura sit
ex eo habet. qđ adõ facta est: ut autẽ ab eo qđ est
deficiat. ex hoc qđ de nichilo facta est Nec sic defe¬
cit homo ut omĩno nichil ec̃t: seqd inelinatus ad
scipsum minꝰ ect quã erat cũ ei qui sume est inhȩrebat
Relicto itaq dõ eẽ insemetipso hoc est sibi placere.
non iã nichil eẽ est: sed nichilo ꝓpinquare. Vnde
suꝑbi scđm scripturas scãs: alio nomine appellant᷑
sibi placentes. Bonũ est enĩ sursũ habere cor: non
aliquid humilitatis miro modo qđ sursũ faciat
cor: & est aliquid elationis qđ deorsũ faciat cor.
Hoc quidẽ quasi contrariũ uidetur ut elatio sit
deorsũ. & humilitas sursũ: sed pia humilitas
facit subditũ superiori. Nichil est autẽ: superius
dõ. Et ideo exaltat. humilitas: quȩ facit subditũ

Expanded text:
quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc quod de nihilo facta est. Nec sic defecit homo, ut omnino nihil esset, sed ut inclinatus ad ipsum minus esset, quam erat, cum ei qui summe est inhaerebat. Relicto itaque Deo esse in semet ipso, hoc est sibi placere, non iam nihil esse est, sed nihilo propinquare. Unde superbi secundum scripturas sanctas alio nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim sursum habere cor; non aliquid humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium uidetur, ut elatio sit deorsum et humilitas sursum. Sed pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem superius Deo; et ideo exaltat humilitas, quae facit subditum
Abbreviated transcription (Latin):
quodã modo fieri atq etc̃ principiũ. Hoc fit: cum
sibi nimis placet. Sibi uero ita placet. cũ ab illo
bono immutabili deficit: quo  ei magis placere
debuit quã ipse sibi. S pontaneus est autẽ iste
defectus: qm̃ si uoluntas in amore superioris im¬
mutabilis boni a quo illustrabatur ut uideret
& accendebat᷑ ut amaret stabilis ꝑmaneret. ñ
inde ad sibi placendũ conuerteret᷑ ut ex hoc tene¬
bresceret & frigesceret. ut uel illa crederet uerũ
dixisse serpentẽ uł ille dĩ mandato uxoris p̃po.¬
neret uoluntatẽ. putaretq sẽ uenialit̃ transgresso.¬
rem eẽ precepti: si uitȩ suȩ sociã non descreret
etiã insocietate peccati: Non ergo malũ opus
factum est id est illa transgressio ut cibo ꝓhibito
uescerentur: nisi abeis qui iã mali erant: Neq enĩ
fieret ille fructus malus: nisi ab arbore mala.
Ut autt̃ eẽt arbor mala. contra naturã factum est:

Expanded text:
quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi uero ita placet, cum ab illo bono inmutabili deficit, quod ei magis placere debuit quam ipse sibi. Spontaneus est autem iste defectus, quoniam, si uoluntas in amore superioris inmutaet accendebatur ut amaret, stabilis permaneret; non inde ad sibi placendum averteretur, et ex hoc tenebresceret, aut frigesceret, ut vel illa crederet verum dixisse serpentem, vel ille Dei mandato uxoris pneret uoluntatem putaretque se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tutum: quando quidẽ ita facta est ut ei subditã
esse sit utile. ꝑniciosũ autẽ suã non eius a quo creata
est facere uoluntatẽ. Hoc itaq de uno cibi genere
non edendo ubi alioꝵ tanta copia subiacebat tã leue
preceptũ ad obseruandũ. tam breue ad memoria
retinendũ ubi prescrtĩ nondũ uoluntati cupiditas
resistebat. qđ de poena transgressionis postea subse.¬
cutum est: tanto maiore in iusticia uiolatũ est. qͣnto
faciliore posset obseruantia custodiri. Inocculto autẽ¬
mali cẽ cocperunt: ut in aꝑtã in oboedientiã laberent᷑:
Non enĩ ad malũ opus ꝑueniret᷑: nisi p̾cessisset
uoluntas mala. Porro malȩ uoluntatis inicium
quid patut eẽ nisi suꝑbiã : Iniciũ om̃is peccati:
suꝑbia est. Quid est autẽ suꝑbia. nisi ꝑuersȩ celsi.¬
tudinis appetitus: Peruersa est enĩ celsitudo. deser.¬
to eo cui debet animus inherere principio: sibi

Expanded text:
tutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam tutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi aliorum tanta copia subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, quanto faciliore posset obseruantia custodiri. CAPUT ali esse coeperunt, ut in apertam inoboedientiam laberentur. Non enim ad malum. opus perueniretur, nisi praecessisset uoluntas mala. Porro malae uoluntatis initium quae potuit esse nisi superbia? Initium enim omnis peccati superbia est. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudinis adpetitus? Peruersa enim est celsitudo deserto eo, cui debet animus inhaerere, principio sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ducta. ẽ non est ille seductus sed cũ fefellit. qͦmͦ
fuerat iudicandũ qđ erat dicturus: mulier quã
dedisti michi ipsa mͥdedit. & manducaui. Quid
ergo pluribus: Etsi credendo non sunt ambo de.¬
cepti: peccando tamen ambo sunt capti. & diaboli
peccatis sic natura ñ mutetur humana quẽ admo.¬
dum illa duoꝵ primoꝵ hominũ preuaricatione
mutata est. ut tantȩ corruptioni quantã uidemꝰ
atq sentimꝰ & ꝑ hanc subiaceret morti. ac tot et
tantis tamq inter se contrariis ꝑturbaret᷑ & fluc.
hoc mouet᷑ ut dixxi. nonideo debet existimareleue
ac paruũ illud fuisse cõmissũ. qͥa in esca factũ est
Non quids̃ mala nec noxia. nisi quia ꝓhibita ꝓhi¬
bita: hẽq enĩ quicquã mali ds̃ in illo tantȩ felicita.¬
tis loco crearet atq plantaret. sed oboctlientia cõ.¬
mendata est in p̃cepto: quȩ uirtus inrationa. Ai
creatura mater quodãmodo est omniũ custosq uir¬

Expanded text:
ducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo modo ducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo modo fuerat iudicandum quod erat dicturus: Mulier. quam dedisti mecum, ipsa mihi dedit, et manducaui. Quid ergo pluribus? Etsi credendo non sunt ambo decepti, peccando tamen ambo sunt capti et diaboli peccatis sic natura non mutetur humana. quem ad modum illa duorum primorum hominum praeuaricatione mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac tot et tantis tamque inter se contrariis perturbaretur et fluctuhoc mouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uir
Abbreviated transcription (Latin):
grediendã non tanquã uerũ loquenti credidisse
seductũ : sed soci ali necessitudine paruisse. Non cnĩ
frustra dixit apłs. sed& adam non est seductus. mu.¬
lier autẽ seducta est: nisi quia illa qđ ei serpens
locutus est tanquã uerũ eẽt accepit: Ille autẽ ab
unico noluit consortio dirimi nec in cõmunione
peccati: nec ideominus reus si sciens prudensq
peccauit. Vnde & apł̃s non ait ñ peccauit: sed
non est seductus. Nam utiq ipsũ ostendit: ubi dicit
Ptr unũ hominẽ. peccatũ intrauit inmundũ. Et
paulopost aꝑtius. insimilitudine inqͥt p̃uarica.¬
tionis ade. Hos autẽ seductos intelligi uoluit:
qui id qđ faciunt. non putant eẽ peccatum:
Ille autẽ sciuit:Alioquin quomodo uerũ crit.
adam non ẽ seductus : Sed in exꝑtus diuinȩ
scueritatis in eo falli potuit ut ueniale crederet
ẽẽ cõmissũ: ac ꝑhoc inco quidẽ qđ mulier se.¬

Expanded text:
grediendam non tamquam uerum loquenti credidisse grediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si sciens prudensque peccauit. Unde et apostolus non ait: \'Non peccauit\\ sed: Non est seductus; nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum, et paulo post apertius: In similitudine, inquit, praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi uoluit, qui id, quod faciunt, non putant esse peccatum; ille autem sciuit. Alioquin quo modo uerum erit: Adam non est seductus? Sed inexpertus diuinae seueritatis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem, quo mulier se
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cũ duob illis hominib masculo & femina
animalia ctiã terrestria & cętera subdita & in
noxia uersabantur. animal scilicet lubricũ & tor¬
tuosis anfractib mobilt̃. oꝑi suo congruũ ꝑquẽ
loqueretur degit: eo quoq ꝑ anglicã p̃sentiam
prestantiorẽq naturã spiritali nequicia sibi subiecto.
& tanquã instrumento ab utens fallacia sermocinatꝰ
est femine a parte scilicet inferiore illius humanȩ
cõpulȩ incipiens ut gradatĩ ꝑueniret ad totum:
non estimans uirũ facile credulũ nec crrando posse
decipi. seddũ alieno cȩdit errori. Sicut autẽ aaron
erranti popło ad idolũ fabricandũ non consensit
inductus sed cessit obstrictus. nec salomonẽ credi.¬
bile est errore putasse idolis eẽ seriuendũ sed blan.¬
dicus femineis ad illa sacrilegia fuisse cõpulsum:
ita credendum est illũ uirũ suȩ femine uniunum.
hominẽ homini. coniugẽ coniugi. addĩ legẽ trans.¬

Expanded text:
ubi cum duobus illis hominibus masculo et femina ubi cum duobus illis hominibus masculo et femina animalia etiam terrestria cetera subdita noxia uersabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem trans
Abbreviated transcription (Latin):
salui eritis. Inde quippe liberator: unde saluator:
Uiuebat itaq homo scđm dm̃ in paradiso: & corpo.¬
rali & spiritali. Neq enĩ erat paradisus corporalis ꝓpt̃
corporis bona: & ꝓpter mentis ñ erat spiritalis: A ut
uero erat spirit᷑alis quo ꝑ interiores. & ñ erat corporalis
quo ꝑ exteriores sensus homo frueretur: Erat plancͥ
utrũque: ꝓpter utrũq Postea uero quã superb
ille angłs ac ꝑ hoc inuidus ꝑ eandẽ suꝑbiã adõ ad
semetipsũ conuersus. quodã quasi tirannico fastu
gaudere subditis quã cẽ subditus eligens de spirit᷑ali
paradiso cecidit. de cuius lapsu socioꝵq eius qͥ ex
angłis dĩ angłi eius effecti sunt. in libris undecimo
& duodecimo huius oꝑis satis quantũ potui dis.¬
putaui: male suadenda uersutia in hominis sen.
su serpere affectans. cui utiq stantiqm̃ ipse ceci.¬
derat inuidebat. colubrũ inparadiso corporali

Expanded text:
salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Postea uero quam superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de cuius lapsu sociorumque eius, qui ex angelis Dei angeli eius effecti sunt, in libris undecimo et duodecimo huius operis satis, quantum potui, disputaui, malesuada usum serpere affectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, invidebat, coluter in paradiso corporali,
Abbreviated transcription (Latin):
materies omĩno de nichilo est: animãq de nichilo
factam dedit corpori. cũ factus est homo. Usque
adeo autẽ mala uincunt᷑ abonis: ut quãuis signan¬
tur eẽ ad demonstrandũ quã possit & ipsis bene
uti iusticia ꝓuidentissima ereatoris. bona tamen
sine malis cẽ possint. sicut ds̃: ipse uerus & sũmꝰ.
sicut om̃is suꝑ istũ caliginosũ aerẽ cęlestis inuisi.
utiq bonȩ sunt. Detrahitur porro malũ non aliqͣ
natura quȩ accesserat. uł ulla eius parte sublata:
sed ea quȩ uiciata ac deprauata fuerat sanata atq
correcta. Arbitriũ igitur uoluntatis tunc est uere
liberũ: cũ uitus peccatisq non scruit. Tale datũ ẽ
a dõ: qđ amissũ ꝓprio uitio. nisi a quo dari potuit
reddi non potest. Unde ueritas dicit. Siuos filius
liberauerit: tunc uere liberi critis. Id ipsũ autẽ est.
acsi diceret. Siuos filius saluos fecerit: tuno uere

Expanded text:
materies omnino de nihilo est, animamque de nihilo materies omnino de nihilo est, animamque de nihilo factam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creatoris, bona tamen sine malis esse possint, sicut Deus ipse uerus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem caelestis inuisibiturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porro malum non aliqua natura, quae accesserat, uel ulla eius parte sublata, sed ea, quae uitiata ac deprauata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis tunc est uere liberum, cum uitiis peccatisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. Id ipsum est autem, ac si diceret: Si uos Filius saluos fecerit, tunc uere
Abbreviated transcription (Latin):
Fecit itaq ds̃ sicut scriptum est hominẽ rectum:
acꝑ hoc uoluntatis bonȩ. Non enĩ rectus eẽt: bonã
non habens uoluntatẽ: Bona igitur uoluntas opꝰ
est dĩ: cum ea quippe ab illo factus est homo.
Mala uero uoluntas prima. qm̃ omnia opera
mala prȩcessit in homine defectus pocius fuit
quidã ab oꝑe dĩ ad sua oꝑa quã opus ullum: et
ideo mala oꝑa quia scđm se non scđm dm̃. ut eoꝵ
operũ tanquã fructũ maloꝵ uoluntas ipsa eẽt
tanquã arbor mala : aut ipse homo inquantũ
malȩ uoluntatis. Porro mala uoluntas quãuis
non sit scdm naturã sed contra naturã qͥa uiciũ est:
tamen cits naturȩ est cuius est uitiũ. qđ nisi in na-¬
tura non potest eẽ. sed ineã quã creauit ex nichilo.
non quã genuit creator de semet ipso sicut genuit
uerbum ꝑ qđ facta sunt om̃ia: quia & si de terrȩ
puluere ds̃ finxit hominẽ. eadẽ terra om̃isq t̾rena

Expanded text:
Fecit itaque Deus, sicut scriptum est, hominem rectum Fecit itaque Deus, sicut scriptum est, hominem rectum ac per hoc uoluntatis bonae. Non enim rectus esset bonam non habens uoluntatem. Bona igitur uoluntas opus est Dei; cum ea quippe ab illo factus est homo. Mala uero uoluntas prima, quoniam omnia opera mala praecessit in homine, defectus potius fuit quidam ab opere Dei ad sua opera quam opus ullum, et ideo mala opera, quia secundum se, non secundum Deum; ut eorum operum tamquam fructuum malorum uoluntas ipsa esset uelut arbor mala aut ipse homo in quantum malae uoluntatis. Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen eius naturae est, cuius est uitium, quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per quod facta sunt omnia; quia, etsi de terrae puluere Deus finxit hominem, eadem terra omnisque terrena
Abbreviated transcription (Latin):
qualis erit post hȩc omĩa in incorruptionẽ cor-¬
porum reddita resurrectio mortuoꝵ. Sed qͥa ds̃¬
cuncta presciuit. & ideo quoq hominẽ peccaturũ
ignorare non potuit: scđm id qđ prȩsciuit atq
disposuit ciuitatẽ scãm eam debemus asserere. non
scđm illud qđ in nr̃a cognitione ꝑuenire ñ potuit.
quia indĩ dispensatione nonfuit. Neq enĩ homo
peccato suo diuinũ potuit ꝑturbare consiliũ: qͣsi
dm̃ qđ statuerat mutare cõpulerit. cũ ds̃ p̃scien.¬
do utrũq p̃uenerit. id est & homo quẽ bonũ ipse
creauit quã malus eẽt futurus. & quid boni etiã
sic de illo eẽt ipse facturus. Ds̃ enĩ & si dicit᷑ statuta
mutare unde tropica locutione inscripturis scĩs¬
etiam poenitusse legitur dm̃ iuxta id dicitur. qđ
homo sperauerat. uł naturaliũ causarũ ordo gestabat.
non iuxta id qđ se om̃ps facturũ eẽ prȩsciuerat.

Expanded text:
qualis erit post haec omnia in incorruptione corqualis erit post haec omnia in incorruptione corporum reddita resurrectione mortuorum. CApeccaturum ignorare non potuit: secundum id, quod praesciuit adque disposuit, ciuitatem sanctam debemus adserere, non secundum illud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praesciendo utrumque praeuenerit, id est, et homo, quem bonum ipse creauit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi dicitur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam paenituisse legitur Deum, iuxta id dicitur, quod homo sperauerat uel naturalium causarum ordo gestabat, non iuxta id, quod se Omnipotens facturum esse praesciuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
memus fuisse: ubi nullũ erat om̃ino peccatũ
Neq enĩ nullũ peccatũ est ea quȩ lex dĩꝓhibet
concupiscere: atq ab his abstincre timore penȩ.¬
non amore iusticiȩ. Absit inquã ut ante o nne pec.¬
catum iã ibi fuerit tale peccatũ: ut hoc de ligno amit.¬
terent. qđ de muliere dñs ait. Siquis uiderit mu.¬
lierẽ ad concupiscendũ eam: iã moechatus est eã
incorde suo. Quã igitur felices erant pͥmi homines.
& nullis agitabantur ꝑturbationib animorum.
nullis corpoꝵ ledebant᷑ incõmodis. tã felix uniuersa
societas eẽt humana. si nec illi malũ qđ etiã in poste.¬
ros traie̾cerunt. ne quisquã eoꝵ stirpe iniquitatẽ
cõmitteret qđ damnationẽ reciperet: atq ista ꝑma.¬
nente felicitate donec ꝑ illã benedictionẽ qua dic.¬
tum est. crescite & multiplicamini prȩdestinatoꝵ
scõꝵ numerus cõpleretur. alia maior daret᷑ quȩ

Expanded text:
memus fuisse, ubi nullum erat omnino peccatum. memus fuisse, ubi nullum erat omnino peccatum. Neque enim nullum peccatum est, ea, quae lex Dei prohibet, concupiscere, atque ab his abstinere timore poenanon amore justitiae. Absit, inquam, ut ante omne peccatum jam ibi fuerit tale peccatum, ut hoc de ligno amitterent, quod de muliere Deus ait: Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo . Quam igitur felices erant primi homines, et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis: tam felix universa societas esset humana, si nec illi malum, quod etiam in posteros trajecerunt, nec quisquam ex eorum stirpe iniquitatem committeret, quae damnationem reciperet: atque ista permanente felicitate, donec per illam benedictionem, qua dictum est, Crescite, et multiplicamini , praedestinatorum sanctorum numerus compleretur, alia major daretur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
merito quęritur. Si enim habebant: quomodo
erant beati in illo memorabili beatitudinis loco.
id est paradyso: Quis tandẽ absolute dici beatus
potest. qui timore afficitur uł dolore: Quid aut̃
timere aut dolere poterant illi homines in tan-¬
toꝵ tanta affluentia bonoꝵ. ubi nec mors me.¬
tuebatur. nec ulla corporis mala ualitudo. nec
aberat quicquã qđ bona uoluntas adipisceret᷑.
nec inerat qđ carnẽ animũue hominis felicit̃
uiuentis offenderet: Amor erat imꝑturbatus
in dm̃: atq inter se coniugũ fida & sincera socie.¬
tate uiuentiũ. Et ex hoc amore grande gaudi.¬
um non desistente qđ amabatur. ad fruendum.
erat deuitatio tranquilla peccati: qua manente.
nullũ omnino aliunde malũ qđ contristarec
irruebat: An forte cupiebant ꝓhibitũ lignũ ad
uescendũ contingere sed mori metuebant. ac per
hoc & cupiditas & metus iã tunc illos homines
etiã in illo ꝑturbabat loco: Absit ut hoc existi¬

Expanded text:
merito quaeritur. Si enim habebant, quo modo merito quaeritur. Si enim habebant, quo modo erant beati in illo memorabili beatituid est, paradiso? Quis tandem absolute dici beatus potest, qui timore afficitur, vel dolore? Quid autem timere aut dolere poterant illi homines in tantorum tanta affluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur, nec ulla corporis mala valetudo, nec aberat quicquam, quod bona voluntas non adipisceretur, nec inerat, quod carnem animumve hominis feliciter viventis offenderet? Amor erat imperturbatus in Deum, atque inter se conjugum fida ac sincera societate viventium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistente, quod amabatur ad fruendum. Erat devitatio tranquilla peccati, qua manente nullum omnino alicunde malum, quod contristaret, irruebat. An forte cupiebant prohibitum lignum ad vescendum contingere, sed mori metuebant, ac per hoc et cupiditas et metus jam tunc illos homines etiam in illo perturbabat loco? Absit, ut hoc existi
Abbreviated transcription (Latin):
cultu salsȩ contẽptuq uerȩ diuinitatis doctrinas¬
hominũ doemonũq sectantiũ: his affectib pͥuis
tanquã morbis & ꝑturbationib quãtitur. Et si
quos ciues habet qui moderari talib motib & eos
quasi tẽperare uideant᷑. sic impietate suꝑbi & clati
sunt: ut hoc ipso sint incis maiores tumores. quo
minores dolores. Etsi nonnulli tantt̃ immani¬
ore quanto rariore uanitate hoc inscipsis adama.¬
uerint. ut nullo prorsus erigant᷑ & excitent᷑. nullo
flectantur atq inclinent᷑ affectu: humanitatẽ
totam potius amittunt. quã uerã assecunt᷑ tran.¬
quillitatẽ. Non enĩ quia durũ aliquid ideo rectũ :
aut quia stupidũ est ideo sanũ. Sedutrũ primꝰ¬
homo uel primi homines dũoꝵ erat quippe con¬
iugium habebant istos affectus in corport animali
ante peccatũ. quales in corpore spiritali ñ habe.¬
bimus omni purgato finitoq peccato: non im¬

Expanded text:
cultu falsae, contemptuquecultu falsae, contemptuquehominum daemonumue sectantium his adfectibus prauis tamquam morbis et perturbationibus quatitur. Et si quos ciues habet, qui moderari talibus motibus et eos quasi temperare uideantur, sic inpietate superbi et elati sunt, ut hoc ipso sint in eis maiores tumores, quo minores dolores. Et si nonnulli tanto inmaniore, quanto rariore uanitate hoc in se ipsis adamauerint, ut nullo prorsus erigantur et excitentur, nullo flectantur adque inclinentur adfectu: humanitatem totam potius amittunt, quam ueram adsequuntur tranquillitatem. Non enim quia durum aliquid, ideo rectum, aut quia stupidum est, ideo sanum. CAPUT X. An primhomo uel primi homines duorum erat quippe coniugium habebant istos adfectus in corpore animali ante peccatum, quales in corpore spiritali non habebimus omni purgato finitoque peccato, non in
Abbreviated transcription (Latin):
scłi: quẽ ad modũ dictum ẽ pacientia pauperũ
non peribit inet̃nũ. Neq enĩ eterna erit ipsa paci.¬
entia quȩ necessaria non est nisi ubi toleranda suił
mala: sed ȩternũ erit quo ꝑ pacientiã ꝑuenit᷑. Ita
fortasse timor castus inscłm scłi dictus est ꝑmanere:
quia id ꝑmanebit quotimor ipse ꝑducit. Quȩ cũ
ita sint: qm recta uita ducenda est qua ꝑuenien.¬
dũ sit ad beatã. om̃s affectus istos uita recta rectos
habet: ꝑuersa ꝑuersos. Beata uero eadẽq ȩt̃na amo¬
rem habebit & gaudiũ: non solũ rectũ. uerũ etiam
certum: timorẽ autẽ ac dolorẽ nullũ. Unde iam
apparet ut cũq quales eẽ debeant in hac peregri¬
natione ciues ciuitatis dĩ uiuentes scđ̃m sp̃m non¬
scđm carnẽ: hoc est scđm dm̃ non scđm hominẽ.
& quales uilla quo tendunt immortalitate fu¬
turi sunt. Ciuitas porro id est socictas impiorum
non scd̃m diñ sed seđm hominẽ uiuentiũ. & in ipso

Expanded text:
i, quem ad modum dictum est: Patientia pauperum non peribit in aeternum. Neque enim aeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus est permanere, quia id permanebit, quo timor ipse perducit. Quae cum ita sint, quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum; timorem autem ac dolorem nullum. Unde iam apparet utcumque, quales esse debeant in hac peregrinatione ciues ciuitatis Dei, uiuentes secundum m carnem, hoc est, secundum Deum, non secundum hominem: et quales in illa quo tendunt, immortalitate futuri sint. Civitas porro, id est societas, impiorum non secundum Deum, sed secundum hominem viventium, et in ipso